Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь

**Камітэ́т дзяржа́ўнай бяспе́кі Рэспу́блікі Белару́сь** (**КДБ**) — рэспубліканскі орган дзяржаўнага кіравання, які ажыццяўляе ў межах сваіх паўнамоцтваў кіраванне ў сферы забеспячэння бяспекі асобы, грамадства і дзяржавы. Утвораны 23 кастрычніка 1991 года на аснове КДБ БССР.

## Гісторыя 
З абвяшчэннем суверэнітэту Беларусі Вярхоўны Савет Беларускай ССР XII склікання прыняў 25 жніўня 1991 года закон «Аб некаторых зменах у сістэме органаў дзяржаўнага кіравання Беларускай ССР», якім ператварыў саюзна-рэспубліканскі Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР у рэспубліканскі КДБ. У кастрычніку 1991 года Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь XII склікання прыняў закон «Аб змяненні ў сістэме органаў дзяржаўнага кіравання Рэспублікі Беларусь», якім падпарадкаваў КДБ Вярхоўнаму Савету. Былі перагледжаны функцыянальныя напрамкі яго дзейнасці, скасавана служба палітычнага вышуку. Прайшлі карэнная рэарганізацыя і ўмацаванне інфармацыйна-аналітычнай службы. Было створана новае для органаў дзяржаўнай бяспекі падраздзяленне грамадскіх сувязей. У кадравым забеспячэнні стаўка рабілася на прафесіяналаў, была асуджана практыка, калі на службу ў органы дзяржбяспекі накіроўваліся партыйныя і камсамольскія работнікі.

## Міжнародныя санкцыі 
Пасля выбараў і пратэстаў 2020 года кіраўніцтва КДБ трапіла пад міжнародныя санкцыі. Так, Еўрапейскі саюз 2 кастрычніка 2020 года ўключыў у свой санкцыйны спіс былога старшыню КДБ Валерыя Вакульчыка, яго першага намесніка Сяргея Церабава, а таксама намеснікаў — Дзмітрыя Равуцкага, Алега Чарнышова і былога намесніка — Уладзіміра Калача, а 6 лістапада — і новага старшыню Івана Тэртэля. Супраць гэтых асоб таксама ўвялі санкцыі Вялікабрытанія, Канада і Швейцарыя. Акрамя таго, 21 чэрвеня 2021 года Тэртэль і само КДБ былі ўключаныя ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША.

У 2022 годзе КДБ быў уключаны ў санкцыйныя спісы Еўрапейскага саюза, Швейцарыі і Японіі.

27 студзеня 2025 года Канада ўвяла санкцыі супраць КДБ «ў сувязі з працяглымі грубымі і сістэматычнымі парушэннямі правоў чалавека рэжымам Лукашэнкі ў Беларусі, а таксама яго падтрымкай парушэння Расіяй суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны».

## Асноўныя задачы КДБ Рэспублікі Беларусь 
Паводле Закона Рэспублікі Беларусь «Аб органах дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь» № 390-З ад 10 ліпеня 2012, Артыкул 2.
* Абарона незалежнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Рэспублікі Беларусь, забеспячэнне нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь у палітычнай, эканамічнай, ваеннай, навукова-тэхналагічнай, інфармацыйнай, сацыяльнай, дэмаграфічнай і экалагічнай сферах;

* Ацэнка бягучага стану нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь, прагназаванне яго развіцця, а таксама распрацоўка і ажыццяўленне комплексу мер па папярэджанні і выяўленні пагроз нацыянальнай бяспецы Рэспублікі Беларусь, унясенне ў адпаведнасці з заканадаўствам прапаноў Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь па забеспячэнні нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь;

* Інфармаванне Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і па яго даручэнню адпаведных дзяржаўных органаў і іншых арганізацый па пытаннях стану нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Беларусь;

* Распрацоўка і правядзенне мерапрыемстваў па аказанні садзейнічання дзяржаўным органам і іншым арганізацыям у ажыццяўленні мер у галіне палітычнага, сацыяльна-эканамічнага развіцця і навукова-тэхнічнага прагрэсу Рэспублікі Беларусь;

* Арганізацыя і ажыццяўленне ў межах сваёй кампетэнцыі контрразведвальнай дзейнасці і знешняй разведкі;

* Папярэджанне, выяўленне і спыненне тэрарыстычнай і іншай экстрэмісцкай дзейнасці, арганізаванай злачыннасці і карупцыі, незаконнай міграцыі, незаконнага абароту наркатычных сродкаў, псіхатропных рэчываў, іх прэкурсораў і аналагаў, зброі, боепрыпасаў, ядзерных матэрыялаў і іх кампанентаў, а таксама іншых аб’ектаў экспартнага кантролю, іншых злачынстваў, дазнанне і папярэдняе следства па якіх заканадаўчымі актамі аднесены да вядзення органаў дзяржаўнай бяспекі;

* Ажыццяўленне прадугледжаных заканадаўствам паўнамоцтваў у сферы дзяржаўных сакрэтаў;

* Забеспячэнне дзяржаўных органаў і іншых арганізацый урадавай і аператыўнай сувяззю, арганізацыя і забеспячэнне ў межах сваёй кампетэнцыі крыптаграфічнай і інжынерна-тэхнічнай бяспекі шыфраванай і іншых відаў спецыяльнай сувязі ў Рэспубліцы Беларусь і арганізацыях Рэспублікі Беларусь, якія знаходзяцца за яе межамі, і ажыццяўленне дзяржаўнага кантролю за гэтай дзейнасцю.

## Асноўныя напрамкі дзейнасці 
Паводле Закона Рэспублікі Беларусь «Аб органах дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь» № 390-З ад 10 ліпеня 2012, Раздзел 3.
* Контрразведвальная дзейнасць;
* знешняя разведка;
* барацьба са злачыннасцю;
* арганізацыя ўрадавай і аператыўнай сувязі.

## Кантроль за дзейнасцю органаў дзяржаўнай бяспекі 
Паводле Закона Рэспублікі Беларусь «Аб органах дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь» № 390-З ад 10 ліпеня 2012, Раздзел 12.
* Кантроль за дзейнасцю органаў дзяржаўнай бяспекі ажыццяўляецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.
* Нагляд за дакладным і аднастайным выкананнем органамі дзяржаўнай бяспекі заканадаўства ажыццяўляюць Генеральны пракурор і падпарадкаваныя яму пракуроры ў межах сваёй кампетэнцыі.

## Будынак 
Будынак па пр. Незалежнасці, 17 (вул. Камсамольская, 30), у якім размяшчаецца Камітэт дзяржаўнай бяспекі, трох- і чатырохпавярховы з цокальным паверхам, складанай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Цэнтральная частка з уваходам вылучана рызалітам з масіўным чатырохкалонным порцікам карынфскага ордара, завершаным трохвугольным франтонам. Крыло з боку праспекта прымыкае да суседняга будынка. У месцы злучэння двух аб’ёмаў — праезная брама, фланкіраваная калонамі карынфскага ордара, якія падтрымліваюць паўкруглы раскрапаваны франтон. Другое крыло, арыентаванае бакавым фасадам па вул. Камсамольскай, у вуглавой частцы ўвянчана васьмігранным трох’ярусным бельведэрам, так званай «вежай Цанавы». Фасадныя плоскасці апрацаваны пілястрамі, завершаны масіўным карнізам і глухім парапетам. Прамавугольныя аконныя праёмы на трэцім паверсе маюць абрамленні з сандрыкамі.

## Старшыні 
### Старшыні ЧК БССР 
* Віктар Іванавіч Яркін (1918—1919)
* Аляксандр Іосіфавіч Ротэнберг (1920—1921)
* Ян Калікставіч Ольскі (1921—1922)

### Старшыні ДПУ БССР 
* Ян Калікставіч Ольскі (1922—1923)
* Станіслаў Францавіч Пінталь (1923—1924)
* Піліп Дзям’янавіч Мядзведзь (1924—1925)
* Раман Аляксандравіч Піляр (1925—1929)
* Рыгор Якаўлевіч Рапапорт (1929—1931)
* Станіслаў Францавіч Рэдэнс (сакавік — жнівень 1931)
* Герман Пятровіч Матсон (1931—1932)
* Леанід Міхайлавіч Закоўскі (1932—1934)

### Наркамы НКУС і Міністры МДБ БССР 
* Леанід Міхайлавіч Закоўскі (ліпень — снежань 1934)
* Ізраіль Майсеевіч Ляплеўскі (1934—1936)
* Георгій Андрэевіч Малчанаў (1936—1937)
* Барыс Давыдавіч Берман (1937—1938)
* Аляксей Аляксеевіч Наседкін (1938)
* Лаўрэнцій Фаміч Цанава (1938—1941, 1943—1951)
* Міхаіл Іванавіч Баскакаў (1952—1954)

### Старшыні КДБ БССР 
* Аляксандр Іванавіч Перапяліцын (1954—1959)
* Васіль Іванавіч Пятроў (13 кастрычніка 1959 — 10 жніўня 1970)
* Якаў Пракопавіч Нікулкін (1970—1980)
* Веніямін Георгіевіч Балуеў (1980—1990)

### Старшыні КДБ Рэспублікі Беларусь 
* Эдуард Іванавіч Шыркоўскі (1990—1994)
* Генадзь Міхайлавіч Лавіцкі (22 лютага 1994 — 23 ліпеня 1994)
* Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў (1994—1995)
* Уладзімір Аляксандравіч Мацкевіч (20 снежня 1995 — 27 лістапада 2000)
* Леанід Ціханавіч Ерын (27 лістапада 2000 — 18 лістапада 2004)
* Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка (20 студзеня 2005 — 17 ліпеня 2007)
* Юрый Віктаравіч Жадобін (17 ліпеня 2007 — 15 ліпеня 2008)
* Вадзім Юр’евіч Зайцаў (15 ліпеня 2008 — 16 лістапада 2012)
* Валерый Паўлавіч Вакульчык (16 лістапада 2012 — 3 верасня 2020)
* Іван Станіслававіч Тэртэль (з 3 верасня 2020)

## Літаратура 
* Генералы органов государственной безопасности Беларуси: краткий биографический справочник (1918—2001) / Авт.-сост. И. З. Юркин и др. — Мн.: Арнелла, 2001. — 104 с.
* Надтачаев В. Н. Военная контрразведка Беларуси: Судьбы, трагедии, победы. — Мн., «Кавалер», 2008, ISBN 978-985-6053-36-1

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт КДБ Рэспублікі Беларусь
* Закон Рэспублікі Беларусь «Аб органах дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь» № 390-З
* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 23 ліпеня 2013 г. № 325 «Аб некаторых пытаннях Камітэта дзяржаўнай бяспекі»

Катэгорыя:Спецслужбы Беларусі
Катэгорыя:Дзяржаўныя камітэты Беларусі
Катэгорыя:Праваахоўныя органы Беларусі

Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША
Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным спісе ЕС