Андора

**Андо́ра** (), **Кня́ства Андо́ра** () — краіна ў Заходняй Еўропе. Мяжуе з Францыяй і Іспаніяй. Адна з самых маленькіх краін Еўропы: плошча — 468 км², насельніцтва — 84 тыс. чалавек (2009). Яе сталіца — Андора-ла-Велья — самая высакагорная сталіца ў Еўропе (1023 м). Афіцыйная мова — каталонская.

Княства ўтворана ў 1278 годзе. Ролю манарха сумесна выконваюць два ўладары — прэзідэнт Французскай Рэспублікі і біскуп Урхельскі (Каталонія, Іспанія).

Андора — дастаткова багатая краіна, дзякуючы статусу «падатковай гавані» і турызму, у значнай ступені выкліканаму гэтым (каля 10 млн наведвальнікаў штогод). Яна не з’яўляецца членам Еўрапейскага Саюза, хаця еўра — фактычная валюта гэтай краіны. Андора займае другое месца ў свеце па чаканай працягласці жыцця сваіх грамадзян — 82 гады пры нараджэнні.

## Гісторыя 
### Старажытная гісторыя і сярэднявечча 
Самыя раннія археалагічныя знаходкі (керамічныя вырабы, ланцугі і іншыя прылады), якія сведчаць пра засяленне рэгіёну  чалавекам яшчэ да пачатку бронзавага веку, датуюцца часам першага ледніковага перыяду. Іншыя археалагічныя знаходкі — гэта каменныя гравюры каля Ардына (*Ordino*), пячорны жывапіс у Ла Рока дэ лес Брукс (*La Roca de les Bruixes*).

Згадкі пра насельнікаў далін упершыню з’явіліся ў тэксце грэчаскага гісторыка Палібія ў II ст. да н.э. Палібій апісаў пераправу Ганібала праз Пірэнеі і ў сувязі з гэтым гістарычным выпадкам нагадаў пра плямёны андазінаў.

Княства Андора, пад падвойным, супольным кіраваннем Францыі і епіскапа Урхельскага, існавала з 1278 года.

### Новы час 
### XX стагоддзе 
Андора абвясціла вайну Германіі падчас Першай сусветнай вайны, але ў ваенных дзеяннях удзелу не прымала.

У 1933 годзе была акупіравана Францыяй для падаўлення грамадскіх беспарадкаў перад выбарамі. Да 1940 года Францыя трымала ў Андоры гарнізон, каб пазбегнуць перакідвання грамадзянскай вайны з Іспаніі.

Падчас Другой сусветнай вайны Андора заставалася нейтральнай і служыла важным каналам для кантрабанднага гандлю паміж Вішысцкай Францыяй і Франкісцкай Іспаніяй.

Пасля вайны знаходзілася ў адноснай ізаляцыі ад агульнаеўрапейскіх працэсаў. Паступова стала заўважным гандлёвым і турыстычным пунктам прызначэння. У 1993 у Андоры адбылася мадэрнізацыя палітычнай сістэмы пасля ўступлення краіны ў ААН і Савет Еўропы — 14 сакавіка 1993 года выбаршчыкі пастанавілі змяніць феадальную палітычную сістэму на парламенцкую.

## Палітычная структура 
Андора — «парламенцкае княства». Паводле традыцыі, якая караніцца на Парэажы ( — дагавор пра падвойны сюзерэнітэт над Андорай), суправіцелі, то-бок кіраўнікі дзяржавы — Прэзідэнт Французскай Рэспублікі і біскуп Урхельскі (Сеа-дэ-Урхель, Іспанія). Таму краіну нельга назваць паўнавартаснай манархіяй, гэта хутчэй даніна традыцыі.

Заканадаўчая ўлада ажыццяўляецца супольна парламентам і ўрадам. Парламент Андоры — Генеральны Савет — складаецца з 28—42 дэпутатаў, якія выбіраюцца на чатырохгадовы тэрмін. Кіраўнік урада выбіраецца абсалютнай большасцю дэпутатаў парламента.

## Адміністрацыйны падзел 
**Андора** у адміністрацыйным дачыненні падзеленая на 7 **парокій** ():

* Андора-ла-Велья (*Andorra la Vella*),
* Канільё (*Canillo*),
* Ла-Масана (*La Massana*),
* Ардына (*Ordino*),
* Сант-Жулія-дэ-Лорыя (*Sant Julia de Loria*),
* Энкамп (*Encamp*),
* Эскальдэс-Энгардань (*Escaldes-Engordany*).

## Эканоміка 
80 % ВУП краіны дае турыстычная галіна. Андору штогод наведваюць да 9 млн турыстаў. Дзяржава прымае мінімальны ўдзел у кіраванні эканомікай, і прадпрымальніцтва дзейнічае амаль без абмежаванняў. Вялікую ролю ў эканоміцы адыгрывае банкаўскі сектар, які карыстаецца існымі ў краіне падатковымі палёгкамі.

Развіццё сельскай гаспадаркі ў Андоры абмежавана тым, што толькі 2 % земляў прыдатныя для апрацоўкі. У гэтай галіне занята меней за 1 % насельніцтва. Вырошчваецца бульба і тытунь, у невялікай колькасці — ячмень і жыта.

Маюцца запасы жалезных руд, свінцу, гідраэнергетычных рэсурсаў, мінеральнай вады і лясоў.

## Насельніцтва 
Насельніцтва Андоры складае каля 85 тысяч чалавек (2023).
Насельніцтва сталіцы — каля 23 тысяч чалавек (2015).

## Культура 
## Дачыненні з Беларуссю 
Дыпламатычныя зносіны паміж Княствам Андора і Рэспублікай Беларусь былі ўсталяваныя 27 верасня 2011 падчас 66-й сесіі Генеральнай Асамблеі ААН.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Інфармацыя аб Андоры
* Турызм у Андоры


Катэгорыя:Краіны, якія не маюць выхаду да мора