open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эрнст Тэльман

**Эрнст Тэльман** (; , Гамбург — , канцэнтрацыйны лагер Бухенвальд) — лідар нямецкіх камуністаў, адзін з галоўных палітычных апанентаў Гітлера.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 красавіка 1886 года ў Гамбургу. Рабочы. З 14 гадоў працаваў упакоўшчыкам, вознікам, партовым рабочым, грузчыкам у гавані, затым быў карабельным юнгай і памочнікам качагара. Патрапіўшы ў ЗША, працаваў сельскагаспадарчым рабочым на ферме. З 1912 года ўзначальваў прафсаюз транспартных рабочых Гамбурга. У Першую сусветную вайну служыў у артылерыі.

У канцы 1917 года ўступіў у Незалежную сацыял-дэмакратычную партыю. У 1919 годзе стаў кіраўніком гамбургскай гарадской арганізацыі партыі. У 1920 годзе далучыў арганізацыю да камуністычнай партыі. З 1922 года член ЦК кампартыі Германіі. Пад яго кіраўніцтвам было арганізавана Гамбургскае паўстанне ў 1923 годзе. З 1924 года старшыня ЦК кампартыі Германіі. У 1925 годзе абраны дэпутатам рэйхстага (да 1933 года). Кіраваў баявым крылом КПГ — арганізацыяй Рот Фронт.

Пасля інсцэнаванага нацыстамі падпалу будынка Рэйхстага ў ноч з 27 на 28 лютага 1933 года ў Германіі пачаліся арышты камуністаў. 5 сакавіка 1933 года Тэльман быў арыштаваны і ўтрымліваўся па загадзе Гітлера ў адзіночным зняволенні. Суда над Тэльманам не было (пасля правалу суда над Георгіем Дзімітравым нацысты пазбягалі публічных працэсаў над палітычнымі супернікамі).

У жніўні 1944 года Тэльман быў пераведзены ў канцлагер Бухенвальд, дзе 18 жніўня 1944 года быў расстраляны па прамым ўказанні Гітлера і Гімлера.

Катэгорыя:Палітыкі Германіі
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Германіі
Катэгорыя:Антыфашысты
Катэгорыя:Пакараныя смерцю палітыкі
Вуліца Каханоўскага (Гродна)

**Вуліца Каханоўскага** — вуліца ў Гродна ў мікрараёне Дзевятоўка.

Названая ў гонар стваральнiка Гродзенскага заапарка Яна Каханоўскага.

## Гісторыя 
У савецкі час вуліца насіла назву *Вучгасаўская* ().

## Цікавыя аб'екты 
## Літаратура 
Катэгорыя:Вуліцы Гродна
Вуліца Тэльмана (Гродна)

**Вуліца Тэльмана** — вуліца ў цэнтральнай частцы Гродна. Даўжыня — 200 м ад вуліцы Гараднічанскай да вуліцы Савецкай.

У 1940 годзе названа ў гонар лідара нямецкага камуністычнага руху Эрнста Тэльмана.

## Гісторыя 
Старыя назвы — *Гувера* (у гонар прэзідэнта ЗША Герберта Гувера, які ў 1920-х гадах аказаў дабрачынную дапамогу жыхарам Гродна).

## Аб’екты 
* Гродзенскі абласны аддзел Міністэрства фiнансаў Рэспублікі Беларусь;
* Дзяржаўная будаўнiчая экспертыза на Гродзенскай вобласці;
* Упраўленне КДБ Гродзенскай вобласці (у будынку прыватнага дома купца Іосіфа Фрумкіна).

## Цікавыя факты 
На вуліцы здымалася сцэна фільма «Белыя Росы» (галоўны герой перахапляе калыску з бутэлькамі).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Гродна
Павел V

**Павел V** (лац.: Paulus PP. V) (у свеце Каміла Баргезэ, італ. Camillo Borghese; (17 верасня 1552 — 28 студзеня 1621) — Папа Рымскі з 16 мая 1605 па 28 студзеня 1621.

## Біяграфія 
Сям’я Баргезэ паходзіла з Сіены, але пераехала ў Рым. Тут 17 верасня 1552 г нарадзіўся Каміла. Ён вывучаў права і, як святар, паступіў на папскую службу.

У 1616 дэкрэт папскай Кангрэгацыі «Індэкса забароненых кніг» асудзіў працу Мікалая Каперніка «Аб зваротах нябесных сфер». Па ініцыятыве Папы быў пачаты таксама інквізіцыйны працэс супраць Галілеа Галілея (1564—1642), самага выбітнага фізіка і астранома таго перыяду, прапагандыста ідэй Мікалая Каперніка. Забаронена было, у прыватнасці, прапагандаваць тэззіс, што «Сонца не рухаецца вакол Зямлі і Зямля не з’яўляецца цэнтрам Сусвету». У часы Паўла V развіваліся місіі — капуцынаў у каралеўстве Конга, іезуітаў — у Парагваі. У 1611 г. распаўсюдзіў на ўсю каталіцкую царкву прынцып «чысціні крыві».

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Баргезэ
Плошча Антонія Тызенгаўза (Гродна)

**Плошча Антонія Тызенгаўза** — адна з галоўных плошчаў у цэнтральнай частцы Гродна. Размешчана на стыку вуліц Горкага і Дзяржынскага, мяжуе з плошчай Леніна.

Назва адноўлена ў пач. 1990-х. Названа ў гонар гарадзенскага старосты Антонія Тызенгаўза
 
## Гісторыя 
**Старыя назвы:**
* Тызенгаўза,
* Тэатральная,
* Палацавая (),
* Вітаўта (),
* Волі (),
* *Леніна (1939—1990-я)*.

У 1980-я гады плошча была пашыраная больш як удвая - было часткова засыпана рэчышча Гараднічанкі. 
У 1990-я плошча была падзелена. Старой частцы была вернута імя Тызенгаўза, а новая засталася плошчай Леніна.

## Цікавыя аб'екты 
**Захаваліся:**

* Дом віцэ-адміністратара
* Крывая афіцына

* Дом лясной адміністрацыі

**Знішчаны:**

* Палац Тызенгаўза
* Аляксандра-Неўская царква
* Помнік "Стэла Свабоды"

## Літаратура 
Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И.П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Плошчы Гродна
Катэгорыя:Вуліца Максіма Горкага (Гродна)
Катэгорыя:Вуліца Дзяржынскага (Гродна)
Гуга фон Гофмансталь

**Гуга фон Гофмансталь** (; 1.2.1874, Вена — 15.7.1929) — аўстрыйскі пісьменнік і драматург, прадстаўнік т.зв. венскай школы імпрэсіянізму.

Вывучаў права і раманскія мовы і літаратуры ў Вене.

У 1906 пачаў супрацоўніцтва з кампазітарам Р. Штраусам, для якога напісаў п’есы-лібрэта «Электра» (1906, паводле аднайм. драмы 1904) і «Кавалер руж» (1911). У 1917 разам з М. Райнгартам заснаваў Зальцбургскі музычны фестываль. Аўтар аднаактовых вершаваных драм «Смерць Тыцыяна» (1892), «Дурань і смерць» (1894), п’ес «Эдып і сфінкс» (1906), «Вяртанне Крысціны дамоў» (1910), «Зальцбургскі вялікі тэатр жыцця» (1922), «Вежа» (1925), у якіх захапленне артыстычнай атмасферай і культурай вытанчаных формаў старой Вены спалучаецца з трывожным роздумам аб праблемах сучаснасці. У лірычных вершах (зб. «Вершы і маленькія драмы», 1907), апавяданнях (зб. «Казка 672 начы і іншыя апавяданні», 1895), кнізе эсэ «Паэт і наш час» (1907) па-імпрэсіянісцку тонка перадаў уражанні быцця, нюансы стану душы, непарыўнае адзінства чалавечай гісторыі і культуры.

## Спасылкі 
* Музей «Дом Гофмансталя» ў Вена 

Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Драматургі Аўстрыі
Катэгорыя:Паэты Аўстрыі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Плошча Леніна (Гродна)

**Плошча Леніна** — адна з галоўных плошчаў у цэнтральнай частцы Гродна.

## Размяшчэнне 
Плошча абмежавана вуліцамі Дзяржынскага, Ажэшкі і Сацыялістычнай, на поўначы мяжуе з плошчай Тызенгаўза.

## Гісторыя 
Плошча была створана ў 1980-я гады на месцы часткова засыпанага рэчышча Гараднічанкі, калі даўняя плошча Леніна (сённяшняя Тызенгаўза) была пашырана больш як удвая. У 1990-я плошча была падзелена. Старой частцы была вернута імя Тызенгаўза, а новая засталася плошчай Леніна.

## Забудова 
* № 2/1 — Будынак гарсавета і гарвыканкама; будынак былога гаркама КПБ (1971, архіт. В. Давыдзёнак)

## Помнікі 
* Помнік У. І. Леніну

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плошчы Гродна
Катэгорыя:Вуліца Дзяржынскага (Гродна)
Катэгорыя:Вуліца Ажэшка (Гродна)
Катэгорыя:Вуліца Сацыялістычная (Гродна)

Катэгорыя:Ленінскі раён (Гродна)
Джон

**Джон** (біблейскае (яўрэйскае) імя  *Iōḥānān*, *Iěhōḥānān*, у літаральным перакладзе «будзе памілаваны»; у дадзеным кантэксце — Яхве (Бог) злітаваўся, Яхве (Бог) памілаваў) — распаўсюджанае англійскае мужчынскае імя, адпавядае беларускаму імені *Ян*, рускаму *Іван*. Існуе памылковае меркаванне, што гэта імя з’яўляецца аналагам іншага славянскага імя — *Яўген*.

## Вядомыя носьбіты 
## Гл. таксама 
* Ян
* Іван

## Крыніцы 
Катэгорыя:Імёны яўрэйскага паходжання
Джон
Клімент IX

**Клімент IX** () (у свеце Джуліа Распільёзі, італ. Guilio Rospigliosi; 28 студзеня 1600 — 9 снежня 1669) — Папа Рымскі з 20 чэрвеня 1667 да 9 снежня 1669.

## Біяграфія 
Джуліа Распільёзі нарадзіўся 28 студзеня 1600 у Пістоі. Вывучаў філасофію і тэалогію ў Пізанскім універсітэце. У 1644 быў нунцыем у Іспаніі. У 1657 прызначаны кардыналам. Кіраваў створанай у часы Урбана VIII Кангрэгацыяй па справах дзяржавы. Гэта была пасада, якая адпавядае цяперашняму статс-сакратару. Пад націскам Францыі канклаў абраў Распільёзі папам. Яго непатызм быў умераным. Сваякі Папы не ўдзельнічалі ў справах кіравання царквой і папскай дзяржавай. Аднак у далейшым не столькі папа, колькі рымская курыя кіравала царквой і яе палітыкай. Вызначалі гэтую палітыку галоўным чынам прадстаўнікі італьянскіх арыстакратычных родаў, якія сваёй кар’ерай былі абавязаныя непатызму папярэднікаў папы. Клімент IX быў гарачым аматарам опернай музыкі, складаў лібрэта (у прыватнасці, для оперы Стэфана Ландзі «Святы Аляксій», 1634), спрыяў пабудове музычнага тэатра на месцы старой гарадской турмы. Перад самой смерцю Папа даведаўся пра страты ім Кандзі (цяпер Іракліён) — апошняга хрысціянскага бастыёна на занятымі туркамі Крыце. Папскі флот, пасланы туды пад камандаваннем непота Вінчэнца Распільёзі, пацярпеў паразу (6 верасня 1669).

Катэгорыя:Папы Рымскія
Праспект Янкі Купалы (Гродна)

**Праспект Янкі Купалы** — праспект у занёманскай частцы Гродна, адна з галоўных магістраляў. Даўжыня — каля 2500 м. Праходзіць ад вуліцы Перамогі да вуліцы Кабяка. Перасякае вуліцы Гая, Пестрака, праспект Кляцкова.
 
У асноўным 5-ці і 9-ці павярховая жылая забудова. На праспекце знаходзяцца ўніверсам «Брэст», гасцініца «Турыст», аўтобусны парк №1, крамы, іншыя камерцыйныя і адміністрацыйныя ўстановы. На ўсім працягу праспекта ходзіць грамадскі транспарт: аўтобус і тралейбус.

Названы ў пачатку 1990-х гадоў у гонар беларускага класіка Янкі Купалы.

## Гісторыя 
Старыя назвы — *Луненская* (да 1977), *Бульвар 60-годдзя Кастрычніка* (1977 — пач. 1990-х)

## Аб'екты 
* Гасцініца «Турыст»
* Універсам «Брэст»
* Аўтобусны парк №1.

## Літаратура 
Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И.П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил.

## Спасылкі 
Янкі Купалы
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Янкі Купалы
Іван

**Іва́н** ( *Ёханан* — «Яхве (Бог) злітаваўся», «Яхве (Бог) памілаваў») — мужчынскае імя, распаўсюджана сярод беларусаў, балгараў, македонцаў, рускіх, сербаў, славенцаў, украінцаў і харватаў. У 2-й палове XX ст., пасля збліжэння СССР і некаторых лацінаамерыканскіх краін мода на імя Іван прыйшла ў многія іспанамоўныя, а затым і партугаламоўныя краіны.

## Гл. таксама 
* Ян
* Джон

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Імёны яўрэйскага паходжання
Іван
Павел Васілевіч Кармунін

**Павел Васілевіч Кармунін** () — беларускі акцёр. Народны артыст Беларускай ССР (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 студзеня 1919 года. Сцэнічную дзейнасць пачаў падчас Вялікай Айчыннай вайны ў складзе франтавых брыгад мастацкай самадзейнасці. У 1946 г. запрошаны ў трупу тэатра Савецкай ваеннай адміністрацыі ў Берліне, дзе працаваў да 1950 года. У 1950 годзе прыняты акцёрам у Казанскі драматычны тэатр імя В. Качалава. У 1963 годзе зняўся ў кінастужцы «Рагаты бастыён» («Беларусьфільм») і пасля яе быў запрошаны ў трупу Беларускага тэатра імя Янкі Купалы, дзе працаваў да 1993 года.

## Ролі 
Сярод роляў П. В. Кармуніна
* Лявон Зяблік («Раскіданае гняздо» Я. Купалы)
* Дзед Цярэшка («Рудабельская рэспубліка» паводле С. Грахоўскага)
* Кічкайла («Амністыя» М. Матукоўскага)
* Торгала («Брама неўміручасці» К. Крапівы)
* Кудасаў («Пагарэльцы» А. Макаёнка)
* Аўдзей («Страсці па Аўдзею» У. Бутрамеева)

## Літаратура 
* Павел Васільевіч Кармунін (1919―2002): да 90-годдзя з дня нараджэння / К. Дз. Варанько // Музычнае і тэатральнае мастацтва. ― 2008. ― № 4. ― 2-я с. вокладкі, — С. 13.
* 
* 

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Татарстане
Андрэй Рублёў

thumb|Святая Троіца, ікона Андрэя Рублёва
**Андрэй Рублёў** (каля 1375/80 — , Масква; пахаваны ў Спаса-Андронікавым манастыры) — найбольш вядомы і паважаны майстар маскоўскай школы іканапісу, кніжнай і манументальнага жывапісу XV стагоддзя. Памесным саборам Рускай праваслаўнай царквы ў 1988 годзе кананізаваны як прападобны.

## Біяграфічныя звесткі 
Біяграфічныя звесткі пра Рублёва вельмі бедныя: хутчэй за ўсё, нарадзіўся ён у Маскоўскім княстве (па іншых звестках — у Ноўгарадзе) верагодна ў канцы 1370-х гг., з-за мянушкі «Рублёў» (ад слова «Рубель» — інструмент для накаткі скураў) мяркуюць, што ён мог паходзіць з рамеснай сям'і. Прыняў манаскі пострыг у Троіца-Сергіевым манастыры пры Нікане Раданежскім з імем Андрэй; мірское імя невядома (хутчэй за ўсё, па тагачаснай традыцыі, яно таксама пачыналася на «А»). Захаваўся абраз, падпісаны «Андрэй Іваноў сын Рублёў»; абраз позні і подпіс відавочна падроблены, але, магчыма, з'яўляецца ўскосным сведчаннем таго, што бацьку мастака сапраўды звалі Іванам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Рускія праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Прападобныя Рускай Царквы
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XV стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-манахі
Катэгорыя:Мастакі Расіі XV стагоддзя
Катэгорыя:Кананізаваныя ў XX стагоддзі
Катэгорыя:Іканапісцы Расіі
Катэгорыя:Іканапісцы Старажытнай Русі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1370-я гады
Джэймс Мёрсер Лэнгстан Х’юз

**Джэймс Мёрсер Лэнгстан Х’юз** (; , Джоплін, Місуры, ЗША — , , ЗША) — амерыканскі паэт, празаік, драматург і калумніст. Х’юз вядомы як адзін з вядучых і ўплывовых пісьменнікаў культурнага руху «Гарлемскага рэнесансу» і першаадкрывальнік «джазавай паэзіі».

Х’юз пакінуў надзвычай багатую спадчыну ў самых розных жанрах: паэзія, раман, аўтабіяграфічная проза, апавяданні, п’есы. Ён супрацоўнічаў з газетамі, часта публікуючы там серыі сатырычных нарысаў, у якіх галоўнай дзеючай асобай з’яўляецца чарнаскуры гараджанін Сімпл ().

## Беларускія пераклады 
Асобныя вершы перакладаліся Аленай Таболіч.

Катэгорыя:Члены ПЭН-клуба
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Драматургі ЗША
Катэгорыя:Паэты ЗША
Генрых VII Цюдар

**Генрых VII** (;  — ) — кароль Англіі і васпан Ірландыі (1485—1509), першы манарх з дынастыі Цюдараў.

## Іншыя падзеі 
Генрых VII быў ашчадным манархам, значна ўмацаваў бюджэт Англіі, зруйнаваны ў гады Стагадовай вайны і вайны Пунсовай і Белай ружы. Для суда над дваранамі пры ім быў заснаваны адмысловы орган — Зорная палата.

Да ліку векапомных падзей праўлення Генрыха VII ставіцца падтрыманая ім экспедыцыя італьянца на англійскай службе Джавані Кабота (ён жа Джон Кебат) у Амерыку і адкрыццё Ньюфаўндленда. Таксама па просьбе Генрыха вядомы гісторык Палідор Вяргілій пачаў пісаць «Гісторыю Англіі».

Кароль пахаваны ў Вэстмінстэрскім абацтве, побач са сваёй жонкай, Елізаветай Ёркскай, якую ён перажыў на сем гадоў.

Яму ўспадкаваў другі сын, Генрых VIII.

Катэгорыя:Цюдары
Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Францыі
Катэгорыя:Графы Рычманд
Катэгорыя:Пасмяротныя дзеці
У

* Царства У

## Літары 
* У, літара — літара
* У - літара бірманскага алфавіту
* У - знак каны

## Іншае 
* У - серыя расійскіх пасажырскіх паравозаў.
Веліжская воласць

**Веліжская воласць** - адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ВКЛ. Вядома з канца XIV ст., суседнічала з віцебскімі і смаленскімі землямі. Паводле дагавора 1503 г. вялізныя раёны вярхоўяў Дзвіны і Дняпра разам з Веліжам адышлі да Вялікага княства Маскоўскага. Веліжскія землі сталі актыўна засяляцца ўраджэнцамі цэнтральных маскоўскіх паветаў. У выніку вайны 1512 — 1522 гг. граніца на поўдні ад Веліжа перанесена на паўднёвы захад за кошт смаленскіх зямель далучаных да Масквы. Аднак на захадзе знаходзіліся віцебскія землі, якія належалі ВКЛ. Такім чынам, памежнае становішча Веліжскай воласці захавалася. Веліжская воласць набыла ролю аднаго з галоўных апорных пунктаў і стала месцам засяроджання маскоўскіх войск, якія дзейнічалі супраць ВКЛ. У 1580 г. далучана да ВКЛ. Паводле Ям-Запольскага перамір'я 1582 воласць засталася ў складзе ВКЛ. Але расійскі бок адмовіўся перадаць ВКЛ тэрыторыю Веліжскай воласці, заяўляючы, што яна здаўна з'яўляецца таропецкай. Узнікла т.зв. «веліжская спрэчка», запланаваныя памежныя з'езды па веліжскай праблеме не адбыліся. Паводле Дэулінскага перамір'я 1618 г. граніца перанесена далёка на усход ад Веліжа. У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654 — 1667 гг. у 1655 г. захоплена расійскімі войскамі. Паводле Андросаўскага перамір'я 1667 г. засталася ў складзе Расіі. Вернута ў 1678 г. Паводле «Вечнага міру» 1686 г. Веліжская воласць замацавана ў складзе ВКЛ, дзе заставалася да 1-га падзелу Рэчы Паспалітай (1772 г.).

## Літаратура 
* 
** Шеламанова, Н.Б. К вопросу об изучении источников по истории внешней политики Россиии в конце XVI в. // Новое о прошлом нашей страны: [Сборник статей] Памяти академика М.Н.Тихомирова / Академия наук СССР, Отделение истории, Археографическая комиссия; [Редколлегия: В.А.Александров и другие]. – М.: Наука, 1967. – 392 с. с илл. и карт.; 1 л. портр. - С.

Катэгорыя:Староствы Вялікага Княства Літоўскага
Астравецкі дэканат

**Астравецкі дэканат** — дэканат Гродзенскай дыяцэзіі Рымска-каталіцкага касцёлу Беларусі.

## Парафіі 
* Астравец — парафія Св. Космы і Дам’яна
* Астравец — парафія Адшукання Святога Крыжа
* Быстрыца — парафія Узвышэння Святога Крыжа
* Варняны — парафія Св. Юрыя і капліца
* Варона — парафія Св. Георгія
* Вялікія Свіранкі — парафія Св. Юрыя
* Гервяты — парафія Найсвяцейшай Тройцы
* Гудагай — парафія Адведзінаў Найсвяцейшай Панны Марыі
* Градоўшчына — парафія Св. Андрэя Баболі
* Дайлідкі (Даукшышкі) — парафія Апекі Найсвяцейшай Панны Марыі
* Жукойні Жалядскія — парафія Найсвяцейшай Панны Марыі з Гары Кармэль
* Клюшчаны — парафія Св. Яўхіма
* Кемелішкі — парафія Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі
* Міхалішкі — парафія Св. Міхала Арханёла

## Спасылкі 
* Гродзенская дыяцэзія — http://catholic.by/

Катэгорыя:Дэканаты Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Рэлігія ў Астравецкім раёне
Вуліца Давыда Гарадзенскага (Гродна)

**Вуліца Давыда Гарадзенскага** — вуліца ў цэнтральнай частцы Гродна. Даўжыня — 350 м. Праходзіць ад вуліцы Вялікая Траецкая да вуліцы Маставая. Перасякаецца з вуліцай Замкавая.

Назва з пач. 1990-х. Названа ў гонар гарадзенскага кашталяна і старосты Давыда Гарадзенскага.
 
## Гісторыя 
Сфармавалася ў сяр. 18 ст. Старыя назвы — *Пральны завулак* (-1939), *Навазамкавая* (1939- пач. 1990-х)

## Цікавыя аб’екты 
* былая пажарная часць з пажарнай вежай (Гродзенскі музея гісторыі пажарнай справы);
* Палац Храптовічаў (Гродзенскі музея гісторыі рэлігіі);
* Новы замак (гісторыка-археалагічны музей, абласная бібліятэка імя Я. Карскага);
* Комплекс былога жаночага базыльянскага манастыра (цяпер праваслаўны);
* Будынак Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра (1977—1984 гг., архіт. Г. Мачульскі, А. Пархута).
* Помнік Давыду Гарадзенскаму (2018, скульптар Сяргей Аганаў) на рагу з Замкавай вуліцай.

## Літаратура 
*Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И.П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Гродна
Мікалай Міхайлавіч Карамзін

**Мікала́й Міха́йлавіч Карамзі́н** () — расійскі , , ,  і стацкі саветнік.

## Біяграфія 
У 1783—1784 гадах на вайсковай службе. Выдаваў альманахі, часопісы. Яскравы прадстаўнік расійскага сентыменталізму. У гістарычных працах адмаўляў дэспатыю, прыхільнік рэспубліканскага ладу. Абапіраючыся на старажытныя крыніцы, творы В. Тацішчава і М. Шчарбатава напісаў «Гісторыю дзяржавы Расійскай» (т. 1—12, 1816—1829).

Гісторыю Беларусі разглядаў у кантэксце расійскай дзяржаўнасці. Даў адметныя характарыстыкі старажытных дзяржаўных дзеячаў (Усяслава Полацкага, Гедзіміна, Альгерда і інш.). У «Дадатках» да «Гісторыі…» выкарыстаў шмат выпісак са страчаных пазней пісьмовых крыніц.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Карамзін Мікалай Міхайлавіч. Дзейнасць, кнігі 
* Бедная Ліза. Карамзін М. М. 
* Помнік М. М. Карамзіну ў сядзібе Астаф’ева 
* Карамзін у Астаф’ева 
* «Гісторыя дзяржавы Расійскага» М. Карамзіна ў гісторыі і культуры Расіі 

Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Стацкія саветнікі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Сентыменталізм
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Члены Акадэміі Расійскай
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Масоны Расіі
Катэгорыя:Манархісты Расіі
Катэгорыя:Члены Маскоўскага Англійскага клуба да 1917 года
Катэгорыя:Пахаваныя на Ціхвінскіх могілках
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ульянаўскай вобласці
Васіль Мікітавіч Тацішчаў

**Васі́ль Мікі́тавіч Таці́шчаў** (; , Пскоў, Пскоўскі павет — , сядзіба Болдзіна, цяпер Солнечнагорскі раён, Маскоўская вобласць) — расійскі дзяржаўны дзеяч, гісторык.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскую інжынерную і артылерыйскую школу. Удзельнік Палтаўскай бітвы (1709). Шмат год кіраваў заводамі на Урале.

Выявіў і надрукаваў кароткую рэдакцыю Рускай праўды, Судзебнік 1550 года. Аўтар першага расійскага энцыклапедычнага слоўніка «Лексікон расійскі гістарычны, геаграфічны, палітычны і грамадскі» (ч. 1—3, 1793, да літары К).

Галоўная праца Васіля Тацішчава — «Гісторыя Расійская» (т. 1—4, 1768—1784; т. 5, 1848) — збор рускіх і замежных летапісных і іншых старажытных крыніц, частка якіх, у тым ліку магчыма і Полацкі летапіс, не збераглася да цяперашняга часу. Часта паводле Васіля Тацішчава дэталізуюць многія падзеі, у тым ліку з гісторыі Беларусі, як, напрыклад, час заснавання горада Барысава, напады менскага князя Глеба ў 1119 годзе на Наўгародскую і Смаленскую землі, паходжанне назвы «Белая Русь», паходжанне герба Вялікага Княства Літоўскага — «Пагоні» і іншае. Аднак, праўдзівасць унікальных звестак Васіля Тацішчава пастаўлена пад сумненне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў Маскоўскай вобласці
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Паплечнікі Пятра I
Катэгорыя:Гісторыкі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Географы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Заснавальнікі гарадоў
Васіль Мікітавіч
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Астраханскія губернатары
Клаўдзій Пталемей

**Клаўдзій Пталемей** (Κλαύδιος Πτολεμαῖος, лац. Ptolemaeus), радзей **Пталамей** (Πτολομαῖος, Ptolomaeus) (каля. 87-165) — старажытнагрэчаскі астраном, астролаг, матэматык, оптык, тэарэтык музыкі і географ. У перыяд з 127 па 151 год жыў у Александрыі, дзе праводзіў астранамічныя назіранні.

## Біяграфія 
Клаўдзій Пталемей - адна з найбуйнейшых фігур у навуцы позняга элінізму. У астраноміі Пталемею не было роўных на працягу цэлага тысячагоддзя - ад Гіпарху (II ст. да н. э.) да Біруні (X-XI стст. н. э.).

Гісторыя даволі дзіўным чынам абыйшлася з асобай і працамі Пталемея. Пра яго жыццё і дзейнасць няма ніякіх згадак у сучасных яму аўтараў. У гістарычных працах першых стагоддзяў нашай эры Клаўдзій Пталемей часам звязваўся з дынастыяй Пталемеяў, але сучасныя гісторыкі лічаць гэта памылкай, якая ўзнікла з-за супадзення імёнаў (імя Пталамей было папулярным на тэрыторыі былога царства Лагідаў). Рымскі nomen (радавое імя) Клаўдзій (Claudius) паказвае, што Пталамей быў рымскім грамадзянінам і продкі яго атрымалі рымскае грамадзянства, хутчэй за ўсё, ад імператара Клаўдзія.

## Гл. таксама 
* Карта Пталамея
* 

Катэгорыя:Астраномы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Матэматыкі Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Постаці старажытнагрэчаскай географіі
Катэгорыя:Постаці старажытнарымскай астраноміі
Катэгорыя:Вучоныя Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Тэарэтыкі музыкі
Катэгорыя:Астраномы II стагоддзя
Катэгорыя:Постаці астралогіі II стагоддзя
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Пталамей

* Клаўдзій Пталемей (каля 87—165) — старажытнагрэчаскі астраном, астролаг, матэматык, оптык, тэарэтык музыкі і географ.
* Дынастыя Пталамеяў
* Пталамей I, цар егіпецкі
* Пталамей II, цар егіпецкі
* Пталамей III, цар егіпецкі
* Пталамей IV, цар егіпецкі
* Пталамей V, цар егіпецкі
* Пталамей VI, цар егіпецкі
* Пталамей VII, цар егіпецкі
* Пталамей VIII, цар егіпецкі
* Пталамей IX, цар егіпецкі
* Пталамей XII, цар егіпецкі
Ганібал

**Ганібал** (у перакладзе з фінікійскай «дар Баала») **Барка**, больш вядомы як проста **Ганібал** (247-183 да н. э.) — карфагенскі палкаводзец. Лічыцца адным з найвялікшых палкаводцаў і дзяржаўных мужоў старажытнасці. Быў ворагам нумар адзін Рымскай рэспублікі і апошнім сапраўдным лідарам Карфагена перад яго падзеннем у серыі Пунічных войнаў. Сын Гамількара Барка.

Катэгорыя:Постаці Карфагена
Катэгорыя:Ворагі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Военачальнікі-самазабойцы
Катэгорыя:Самазабойцы, якія прынялі яд
Катэгорыя:Удзельнікі Пунічных войн
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Немаўля

**Немаўля́** — нованароджанае чалавечае дзіцё. Дзіцё ва ўзросце да году. Таксама, проста, вельмі малое дзіцё.

## Асноўныя артыкулы 
* **Грудное выкормліванне**

## Немаўляты, узгадаваныя жывёламі 
У навуцы зафіксавана некалькі выпадкаў, калі немаўляты, пазбавіўшыся бацькоў, былі ўскормленыя і выхаваныя жывёламі. У ліку «прыёмных бацькоў» згадваюцца такія жывёлы, як ваўкі, сабакі, чалавекападобныя малпы і нават хатнія коткі. Калі гэтае дзіця яшчэ ў дзіцячым або досыць раннім ўзросце трапляў назад у чалавечае грамадства, то ён, як правіла, мог развіцца ў нармальнага чалавека. Аднак калі ён жыў сярод жывёл занадта доўга, то, трапляючы назад да людзей, ён альбо адчуваў значныя цяжкасці, альбо наогул не мог стаць нармальным членам чалавечага грамадства.

Выпадкі гадавання немаўлят жывёламі таксама адлюстраваны ў міфалогіі (напрыклад, Ромул і Рэм) і мастацкай літаратуры (напрыклад, Маўглі).

## Спасылкі 
* Беларускі сайт пра немаўлят і дзяцей 

Катэгорыя:Узрост
Катэгорыя:Дзяцінства
Тора

]]
]]
**Тора** (іўр. תּוֹרָה — тора, літар. *«вучэнне, закон»*); у ашкеназскім вымаўленні — **Тойра** *(паўднёва-ўсходні дыялект (Польшча, Украіна))* і **Тэйра** *(паўночна-ўсходні дыялект (Беларусь і Літва))* — першая частка Танаха — Яўрэйскай Бібліі.

## Вызначэнні тэрміну 
* Як правіла, Торай называюць Пяцікніжжа Майсеева (грэч. πεντάτευχος) або Кнігі Майсеевы:
1. (בְּרֵאשִׁית «Напачатку») — Бэ-рэшыт

2. (שמות «Імёны») — Шмот

3. (ויקרא «Прызваў») — Ва-ікра

4. (במדבר «У пустыні») — Бэ-мідбар

5. (דְּבָרִים «Вось словы») — Дварым

* У самым Пяцікніжжы «Торай» часта называецца асобнае прадпісанне Бога, асобныя запаведзі ці сукупнасць законаў, якія адносяцца да таго або іншага прадмета, напрыклад, «закон (Тора) цэласпалення» (Лев. 6:2), «закон (Тора) пра ахвяру за віну» (Лев. 7:1) і г. д.
* Слова «Тора» сустракаецца таксама ў сэнсе павучання або бацькоўскага навучання (Прыт.1: 8 і інш.)
* Часам Торай называюць увесь ТаНаХ.

## Спасылкі 
Пяцікніжжа
Катэгорыя:Іўдаізм
Катэгорыя:Танах
Катэгорыя:Кабала
Катэгорыя:Свяшчэнныя кнігі
Туранга Ліла

**Туранга Ліла** (; нар. 29 ліпеня 2975 года), часцей проста **Ліла** — яе імя з’яўляецца спасылкай на Турангалiла-сімфонію Аліўе Месiана — «Olivier Messiaen») — асноўны жаночы персанаж мультсерыяла «Футурама», капітан карабля, найбольш дысцыплінаваная сябра каманды. Выгадаваная без бацькоў, вялікую частку серый верыць, што яна — прыхадзень з іншай планеты (яна выглядае цалкам як чалавек, за выключэннем таго факту, што ў яе толькі адно вока і валасы фіялетавага колеру) і жадае пазнаць пра сваё паходжанне. Пазней высвятляецца, што яна не прыхадзень, а дачка мутантаў, якія жывуць у падземных камунікацыях пад горадам. Бацькі Лiлы аддалі яе ў дзіцячы прытулак у надзеі, што яе чакае лепшае жыццё (з эпізоду «Leela’s Homeworld»). У меру імпульсіўная яна добра валодае баявымі мастацтвамі i у глыбіні душы кахае Фрая, аднак у большай частцы серыяла наадрэз адмаўляецца з ім сустракацца. У Лiлы ёсць сябар Нiблер (Зубасцiк) — маленькі іншапланецянін з трыма вачамі, якога Ліла знайшла на планеце Вергон-6 («Love’s Labours Lost In Space»), яна трымае яго пры сабе ў якасці хатняй жывёлы.

Катэгорыя:Персанажы «Футурамы»
Катэгорыя:Выдуманыя жанчыны
Катэгорыя:Выдуманыя капітаны
Катэгорыя:Выдуманыя мутанты
Катэгорыя:Выдуманыя падарожнікі ў часе
Катэгорыя:Асобы, якія заключылі ўгоду з д'яблам
Катэгорыя:Супергероі
Катэгорыя:Аднавокія міфічныя істоты
Катэгорыя:Выдуманыя майстры баявых мастацтваў
Дзеці Хурына

**Дзе́ці Ху́рына** () — рэканструкцыя незавершанага рамана культавага пісьменніка Дж. Р. Р. Толкіна, якую выканаў яго сын Крыстафер. Гэтую кнігу Толкін пачаў пісаць у 1918 годзе, калі яму было 26 гадоў, і на працягу ўсяго свайго жыцця ён вяртаўся да яе, аднак так і не паспеў скончыць. Крыстафер Толкін перапрацаваў шматлікія чарнавікі і з уласнымі стылістычнымі праўкамі падрыхтаваў кнігу да друку.

Кніга выйшла ў продаж 16 красавіка 2007 года.

Катэгорыя:Легендарыум Толкіна
Катэгорыя:Кнігі 2007 года
Катэгорыя:Серадзем’е
Шылін

**Шылін** — прозвішча і тапонім.

## Прозвішча 
* Афанасій Пятровіч Шылін (1924—1982) — савецкі ваенны дзеяч, двойчы Герой Савецкага Саюза.
* Леанід Юр’евіч Шылін (нар. 1952) — беларускі спецыяліст у галіне элементаў і устройстваў вылічальнай тэхнікі і сістэм кіравання.

## Тапонім 
* Шылін — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі.
Дэшыл Хэмет

**Дэшыл Хэмет** (анг. Samuel Dashiell Hammett,  — ) — амерыканскі пісьменнік і крытык, аўтар якія сталі класікай дэтэктыўных раманаў, аповесцей і апавяданняў. Адзін з заснавальнікаў, разам з Р. Чандлерам і Д. М. Кейнам, жанру «крутога дэтэктыва». Часам Хэмета называюць таксама адным з заснавальнікаў субжанра «нуар».

## Бібліяграфія 
### Раманы 
* Крывавае жніво (анг. Red Harvest, 1929)
* Праклён Дэйна (анг. The Dain Curse, 1929)
* Мальтыйскі сокал (анг. The Maltese Falcon, 1930)
* Шкляны ключ (анг. The Glass Key, 1931)
* Худы (анг. The Thin Man, 1934)
* Цень чалавека

## Экранізацыі 
* 1931 — Мальтыйскі сокал
* 1934 — Худы
* 1936 — Пасля Худога
* 1941 — Мальтыйскі сокал
* 1942 — Шкляны ключ
* 1990 — Скрыжаванне Мілера
* 2002 — Дом на Турэцкай вуліцы

## Спасылкі 
* Адна гадзіна

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад раку лёгкага
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (ЗША)
Мурасакі Сікібу

**Мурасакі Сікібу** (紫 式 部, ? — ?) — выбітная японская паэтэса і пісьменніца перыяду Хэйан, аўтар рамана «Аповесць пра Гэндзі», «Дзённіка Мурасакі Сікібу», захаваўся таксама яе асабісты зборнік вершаў.

## Біяграфія 
Асабістае імя пісьменніцы (як і іншых жанчын перыяду Хэйан) нам невядома; «Мурасакі Сікібу» — мянушка, складзеная з імя адной з галоўных гераінь рамана «Гэндзі-манагатары», умілаванай прынца Гэндзі, і пасады бацькі пісьменніцы «сікібу-но дзё». Бацька Мурасакі, Фудзівара Тамэтокі, належаў да паўночнай галіны роду Фудзівара. Ён быў вядомым вучоным і паэтам, як і многія яго сваякі (напрыклад, Фудзівара Канэсукэ, адзін з 36 несмяротных). Маці Мурасакі — дачка Фудзівара Тамэнобу. І маці, і бацька належалі да сярэдняй чыноўніцкай арыстакратыі.

У 998 г. Мурасакі выйшла замуж за Фудзівара Набутака. У 999 г. у іх нарадзілася дачка, Кэнсі, у будучыні — паэтэса, вядомая пад імем Дайн-но Самісю. У 1001 г. Фудзівара Набутака сканаў, і Мурасакі апынулася ў складаным матэрыяльным становішчы. У 1005 г. яна была вымушаная пайсці на службу да імператрыцы Сёсі, дачкі Фудзівара Міцінага. Адначасова з Мурасакі на службу ў палац паступілі і іншыя вядомыя паэтэсы: Акадзомэ Эмон, Ідзумі Сікібу. Гэта быў бліскучы двор, пры якім часта праводзіліся паэтычныя турніры. «Дзённік» Мурасаки Сікібу адносіцца да жанру дзуйхіцу — успаміны пра тое, што хвалявала яе, у асноўным арганізаваныя ў храналагічным парадку. Але ў «Дзённіку» ёсць і пасажы, якія не паддаюцца часовай атрыбуцыі, — развагі пра людзей, якія атачаюць Мурасакі, успаміны дзяцінства. У цэлым «Дзённік» ахоплівае перыяд з 1008 па 1010 г. У «Дзённіку» Мурасакі згадваецца Сэй-сёнагон.

Большасць даследчыкаў лічаць, што «Гэндзі-манагатары» напісаны ў 1001—1008 гг. Мяркуецца, у 1013—1014 гг. складзены яе асабісты зборнік вершаў. Паколькі ніякіх звестак пра яе і ніякіх яе вершаў пазней 1014 г. не сустракаецца. Верагодна, у той жа час яна пакінула двор. Таму большасць даследчыкаў лічаць 1014 г. годам яе смерці.

Лічыцца, што яе магіла знаходзіцца з заходняга боку ад магілы паэта Оно Такамура, каля ракі Харыкава, паўночней сучаснага Кіёта. У храмах Эндзёдзі, Ісіяма Хонган-дзі, Дайтокудзі стаяць прысвечаныя Мурасакі Сікібу ступы для прынашэнняў.

У гонар Мурасакі Сікібу названы кратар на Меркурыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Перыяд Хэян
Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Японскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменніцы Японіі
Катэгорыя:Пісьменнікі XI стагоддзя
Катэгорыя:Фудзівара (род)
Карл Сэндберг

**Карл Сэ́ндберг** (; , Гейлсберг, штат Ілінойс — , штат Паўночная Караліна) — амерыканскі паэт, гісторык, празаік і фалькларыст шведскага паходжання. З’яўляецца аўтарам вядомай і адной з самых грунтоўных біяграфій Абрахама Лінкальна і Мэры Тод Лінкальн і дзвюх аўтабіяграфій. Двойчы быў узнагароджаны Пулітцэраўскай прэміяй.

Карл Сэндберг нарадзіўся ў сям’і шведскіх эмігрантаў у Гейлсбергу, штат Ілінойс. У шасцігадовым узросце ён кінуў школу і пайшоў працаваць у цырульні, потым развозіў малако, працаваў на будоўлі, займаўся сельскагаспадарчай працай у Канзасе. Пад час Іспана-Амерыканскай вайны пайшоў у войска і ваяваў у 6-й ілінойскай пяхотнай дывізіі, прыймаў удзел у высадцы ў Гуаніка (Пуэрта-Рыка) 25 ліпеня 1898 года. Пасля вайны Сэндберг спрабаваў паступіць ва Уэст-Пойнт, але праваліў экзамен па матэматыцы. Ён вярнуўся дадому і паступіў у каледж. Каледж ён кінуў у 1903 годзе, не атрымаўшы дыплом, і пайшоў працаваць служкай у гатэль у Дэнверы. Потым быў грузчыкам вугалю ў Амасе.

У 1910—1912 гг. стаў актывістам Сацыял-дэмакратычнай партыі, быў сакратаром мэра горада Мілуокі Эміля Сэйдэла. У офісе Сацыял-дэмакратычнай партыі ў 1907 годзе ён пазнаёміўся з Ліліян Стэйхен, з якой ажаніўся ў наступным годзе. Хутка ў іх нарадзіліся тры дачкі. З 1913 года жыў у Чыкага. Тут ён пачаў сваю кар’еру ў якасці журналіста газеты «*Chicago Daily News*». Потым Сэндберг пачаў пісаць вершы, гісторыі, біяграфіі, навелы, творы дзіцячай літаратуры і агляды фільмаў. Адначасова ён сабраў і выдаў зборнік балад і фальклорных гісторый.

Большую частку жыцця Карл Сэндберг правёў у прадмесці Чыкага — Мідвэсце, перад тым як пераехаць у Паўночную Караліну ў 1945 годзе. Там ён і памёр у 1967 годзе.

## Творчасць 
* *In Reckless Ecstasy* (1904) (паэзія)
* *Chicago Poems* (1916) (паэзія)
* *Cornhuskers* (1918) (паэзія)
* *Smoke and Steel* (1920) (паэзія)
* *Rootabaga Stories* (1920) (апавяданні для дзяцей)
* *Slabs of the Sunburnt West* (1922) (паэзія)
* *More Rootabaga Stories* (1923) (апавяданні для дзяцей)
* *Selected Poems* (1926) (паэзія)
* *Abraham Lincoln: The Prairie Years* (1926) (біяграфія)
* *The American Songbag* (1927) (народныя песні)
* *Good Morning, America* (1928) (паэзія)
* *Steichen the Photographer* (1929) (гісторыя)
* *Mary Lincoln: Wife and Widow* (1932) (біяграфія)
* *The People, Yes* (1936) (паэзія)
* *Abraham Lincoln: The War Years* (1939) (біяграфія)
* *Home Front Memo* (1943) (эсэ)
* *The New American Songbag* (1950) (народныя песні)
* *Complete Poems* (1950) (паэзія)
* *Harvest Poems* (1950) (паэзія)
* *Always the Young Strangers* (1953) (аўтабіяграфія)
* *The Family of Man* (1955) (выставачны каталог)
* *Honey and Salt* (1963) (паэзія)
* *The Letters of Carl Sandburg* (1968) (аўтабіяграфічная карэспандэнцыя)
* *Breathing Tokens* (1978) (паэзія)
* *Ever the Winds of Chance* (1983) (аўтабіяграфія)

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Паэты ЗША
Катэгорыя:Гісторыкі ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША XX стагоддзя
Сінагога (Гродна)

**Сінагога ў Гродна** — драўляная сінагога ў Гродне была пабудавана каля 1750 года і была спаленая немцамі падчас Другой сусветнай вайны. Яе даўжыня складала 28,5 метраў, шырыня 19 метраў, а вышыня 12,5 метраў. У паўночнай і паўднёвай частцы першага паверха і галерэі была зоны, прызначаныя для жанчын. Сцены былі багата аздоблены біблейскімі вершамі і малітвамі. У прыватнасці, была багата ўпрыгожана столь. Прытрымліваючыся прыкладу шляхецкіх сядзіб XVII стагоддзя сінагога мела алькеж.

## Гл. таксама 
* Вялікая харальная сінагога, Гродна

Катэгорыя:Колішнія сінагогі Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Гродна
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Гродна
Катэгорыя:Драўляныя сінагогі Беларусі
Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь

**Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь** (Мінсувязі Беларусі) — рэспубліканскі орган дзяржаўнага кіравання, падпарадкаваны Ураду Рэспублікі Беларусь, адказны за развіццё інфармацыйна-камунікацыйных тэхналогій і паштовай дзейнасці.

## Падначаленыя арганізацыі 
* РУП «Белпошта»
* РУП «Белтэлекам»
* ААТ «Белсувязьбуд»
* ААТ «Белрамбудсувязь»
* УА «Беларуская дзяржаўная акадэмія сувязі»
* РУП «Белсаюздрук»

## Гісторыя 
Пастановай Вярхоўнага Савета БССР ад 16 ліпеня 1990 года № 129-XII Міністэрства сувязі БССР пераўтворана ў Міністэрства сувязі і інфарматыкі БССР.

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 11 студзеня 1997 года № 30 Міністэрства сувязі і інфарматыкі Рэспублікі Беларусь пераўтворана ў Міністэрства сувязі Рэспублікі Беларусь.

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 12 лютага 2004 года № 66 Міністэрства сувязі Рэспублікі Беларусь пераўтворана ў Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Беларусі

Сувязь
Катэгорыя:Сувязь у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе
Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь

**Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь** — рэспубліканскі орган дзяржаўнага кіравання, які падпарадкоўваецца Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь. Размяшчаецца ў Мінску па вул. Мяснікова, 39.

## Кіраўніцтва 
* Міністр — Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў.
* Першы намеснік Міністра — Юрый Леанідавіч Горбіч.
* Намеснік Міністра — Галоўны дзяржаўны санітарны ўрач Рэспублікі Беларусь — Святлана Уладзіміраўна Нячай.
* Намеснік Міністра — Аляксандр Генадзьевіч Старавойтаў.
* Намеснік Міністра — Барыс Мікалаевіч Андрасюк.

Маецца шэраг падпарадкаваных дзяржаўных арганізацый.

## Міністры 
* Дзмітрый Леанідавіч Піневіч (27 лістапада 2020 — 25 студзеня 2024),
* Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў (з 25 студзеня 2024).

## Спасылкі 
* Арганізацыі аховы здароўя 
* Міністэрства аховы здароўя

Аховы здароўя
Ясынэць

**Ясынэць** — вёска ва Украіне, у Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці. Насельніцтва складае 544 чалавек. Заснавана ў 1610 годзе.

Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровыцкага раёна
Мікалай Пятровіч Панцялей

**Мікала́й Пятро́віч Панцяле́й** (нар. , в. Касцюкі, Барысаўскі раён, Мінская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
У 1975 годзе скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут па спецыяльнасці «радыётэхніка». З 1975 года — інжынер на Мінскім электрамеханічным заводзе, пасля начальнік канструктарскага бюро, начальнік аддзела, намеснік сакратара парткама з правамі райкама, вызваленым сакратаром парткама з правамі райкама, галоўным інжынерам завода. У 1994 годзе прызначаны дырэктарам электрамеханічнага завода.

З 2003 па 2004 гады — першы намеснік кіраўніка адміністрацыі Ленінскага раёна Мінска. У 2004—2005 гг. — кіраўнік адміністрацыі Кастрычніцкага раёна Мінска. У 2005—2006 гг. — першы намеснік старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта. З мая 2006 года да снежня 2014 года — міністр сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь.

## Узнагароды 
* Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002, у аўтарскім калектыве) — *за працу «Распрацоўка, асваенне ў вытворчасці і экспартная пастаўка новага пакалення палявой аўтаматызаванай сістэмы кіравання групоўкай ракетных войск»*.

Катэгорыя:Міністры сувязі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Кіраўнікі адміністрацый раёнаў Мінска
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта
Віктар Рыгоравіч Галаванаў

**Ві́ктар Рыго́равіч Галава́наў** () — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 снежня 1952 года ў г. Барысаў Мінскай вобласці.

У 1969—1971 гадах працаваў слесарам на Бабруйскім вопытна-механічным заводзе, у 1971—1973 гадах служыў у войску.

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, Мінскую вышэйшую партыйную школу. Кандыдат юрыдычных навук. Паводле спецыяльнасці юрыст, палітолаг.

Пасля сканчэння БДУ ў 1979 годзе — сябар Магілёўскай абласной калегіі адвакатаў.

У 1980—1987 гадах — інструктар гаркама, абкама КПБ у Бабруйску і Магілёве.

У 1987—1988 гадах — начальнік аддзелу юстыцыі Магілёўскага аблвыканкама.

У 1988—1992 гадах — інструктар дзяржаўна-прававога аддзелу ЦК КПБ, намеснік начальніка ўпраўлення Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь.

У 1992—1995 гадах — намеснік старшыні Белдзяржпатэнта, начальнік аддзелу кадраў АКБ «Беларусбанк».

У 1995—1996 гадах — сябар Мінскай гарадской калегіі адвакатаў.

У 1996—1999 гадах — намеснік, з 1999 года па 28 верасня 2000 года — першы намеснік Міністра юстыцыі Рэспублікі Беларусь.

11 верасня 2000 года прызначаны начальнікам галоўнага дзяржаўна-прававога кіравання Адміністрацыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (вакантную пасля адстаўкі Аляксандра Пласкавіцкага).

28 верасня 2000 года рашэннем Савета міністраў Беларусі вызвалены ад пасады першага намесніка міністра юстыцыі з фармулёўкай «у сувязі з пераходам на іншую працу».

З 1 кастрычніка 2001 года па 13 снежня 2011 года — Міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь. Затым — рэктар Беларускага інстытута правазнаўства.

## Удзел у палітычных рэпрэсіях 
Паводле рапорту, які падрыхтаваў польскі фонд «Свабода і демакратыя», Віктар Галаванаў у часе, калі быў Міністрам юстіцыі, ''кіраваў шматлікімі судовымі пераследамі супраць дэмакратычных дзеячоў, а таксама адказны за адміністрацыйныя рэпрэсыі супраць Саюза палякаў на Беларусі.

## Санкцыі 
19 чэрвеня 2006 года Міністэрства фінансаў ЗША пашырыла санкцыйны спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб за кошт шэрагу беларускіх службоўцаў, у тым ліку Галаванава. Таксама Галаванава дадалі ў Чорны спіс Еўрасаюза.

## Узнагароды 
* Медаль «За працоўныя заслугі».

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  

## Спасылкі 
* Профіль на праекце «Хто ёсць хто ў РБ»  

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Міністры юстыцыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Катэгорыя:Намеснікі міністра юстыцыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Рэктары БІП — Універсітэта права і сацыяльна-інфармацыйных тэхналогій
Максім Альбертавіч Багдасараў

**Максім Альбертавіч Багдасараў** (, , Узбекская ССР) — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук (2009), прафесар (2013), член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2017), загадчык кафедры геаграфіі і прыродакарыстання УА «Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна».

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 кастрычніка 1973 года ў Ташкенце (Узбекская ССР). Бацька — Альберт Аляксандравіч Багдасараў (нар. 1935) — кандыдат геолага-мінералагічных навук, прафесар Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна.

У 1995 годзе з адзнакай скончыў факультэт прыродазнаўства Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна па спецыяльнасці «Геаграфія і біялогія»; у 1998 годзе — аспірантуру Інстытута геалагічных навук НАН Беларусі па спецыяльнасці «Агульная і рэгіянальная геалогія» з абаронай кандыдацкай дысертацыі (навуковы кіраўнік — акадэмік НАН Беларусі Аляксей Васілевіч Мацвееў); у 2008 годзе — дактарантуру Беларускага навукова-даследчага геолагаразведачнага інстытута па спецыяльнасці «Агульная і рэгіянальная геалогія» з рэкамендацыяй да абароны доктарскай дысертацыі па выніках папярэдняй экспертызы.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар звыш 300 навуковых прац, у тым ліку манаграфій: «Бурштын з антрапагенавых адкладаў Беларусі» (2001), «Выкапнёвыя смолы Беларусі» (2003), «Выкапнёвыя смолы Паўночнай Еўразіі» (2005), «Бурштын і іншыя выкапнёвыя смолы Еўразіі» (2010), а таксама каля 100 артыкулаў у часопісах і зборніках.

Сфера навуковых інтарэсаў: геалогія і мінералогія выкапнёвых смол, геалогія і мінерагенія чацвярцічных адкладаў Беларусі, археалагічная мінералогія, медыцынская геалогія, экагеалогія.

Член Беларускага геаграфічнага таварыства (1998).

## Узнагароды 
* стыпендыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (1999, 2011),
* прэмія НАН Беларусі для маладых вучоных (2005).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Национальная академия наук Беларуси > Члены-корреспонденты
* Максім Альбертавіч Багдасараў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Кафедра географии и природопользования БрГУ имени А. С. Пушкина 
* Электронный журнал ВАК Беларуси Выпуск № 3-4 / 2009 
* Электронный журнал ВАК Беларуси Выпуск № 2-3 / 2013 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Геолагі Беларусі
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Дактары геолага-мінералагічных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна
Прыбіна

**Прыбіна** (Pribina, Privina, Priuuinna, каля 800 — ), першы дакумэнтальна падцверджаны князь Нітранскага княства. У 825—833 гадах быў нітранскім князем, у 840—860 першым князем Блатэнскага княства, якое размяшчалася каля Балатона на тэрыторыі Венгрыі.

Галоўнай крыніцай інфармацыі аб Прыбіне з’яўляецца хроніка «Libellus de conversione Bagoariorum et Carantanorum», створаная ў Зальцбургу ў 870-я гады. Прыбіна заснаваў першую хрысціянскую цвркву ў Нітры, якуя асвянціў ў 828 годзе Адальрам, зальцбургскі епіскап, але дакладна так і невядома ці быў ён сам хрысціянінам. У 833 годзе Прыбіна быў выгнаны з Нітры вялікамаравійскім князем Маймірам I і ўцёк ў землі франкаў. Там Прыбіна быў хрышчоны і Людовік II Нямецкі надаў яму Блатэнскае княства, дзе ён пабудаваў сталіцу Блатнаград. Прыбіна загінуў у 860 годзе падчас бітвы з вялікамаравійскім князем Расціславам.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* The Statue of Prince Pribina 

Катэгорыя:Князі нітранскія
Катэгорыя:Вялікая Маравія
Катэгорыя:Кіраўнікі Славакіі
Катэгорыя:Блатэнскае княства
Майміравічы

**Майміравічы** (*Mojmírovci*) — сучаснае найменне ўладарнай дынастыі Мараўскага княства, Вялікамаравіі і Нітранскага княства ў IX—X стагоддзях.

Заснавальнікам лічаць Майміра I, ад яго імя дынастыя атрымала назву. Апошнія вядомыя дынасты, відаць, загінулі ў 906 годзе, у барацьбе з мадзьярскімі плямёнамі. Звестак пра дынастаў да Майміра I і пасля 906 года няма.

## Вядомыя прадстаўнікі 
* Маймір I, князь мараўскі (830? — 833), вялікамараўскі (833—846)
* Расціслаў, князь нітранскі (? — 846), вялікамараўскі (846—870; з 867 года фактычна ўладар толькі Мараўскага княства)
* Славамір, часовы ўладар Вялікамаравіі ў 871 годзе
* Святаполк I, князь нітранскі (850-я — 871), вялікамараўскі (871—894)
* Маймір II, князь вялікамараўскі (894—906?)
* Святаполк II, князь нітранскі (894—906?)
* Прадслаў, уладар вобласці ў раёне сучаснай Браціславы (дыскусійна)

Катэгорыя:Вялікая Маравія
Славамір

**Славамір** (; IX стагоддзе) — князь вялікамараўскі з дынастыі Майміравічаў, які некаторы час быў валадаром Вялікай Маравіі.

У 870 годзе кароль Усходне-Франкскага каралеўства Людовік II падтрымаў паўстанне Святаполка I супраць свайго дзядзькі і сюзерэна Расціслава, князя Вялікай Маравіі. Расціслаў быў схоплены, перададзены франкам і аслеплены. Аднак франкі вырашылі захапіць і ўсходнюю частку краіны. Пасля пратэсту Святаполка яны паланілі яго і паспрабавалі заваяваць усю краіну.

Гэтая спроба прывяла да паўстання, узначаленага князем Славамірам, якога абралі новым кіраўніком Вялікай Маравіі. Франкі хутка вызвалілі свайго былога хаўрусніка Святаполка і паслалі яго з моцнымі баварскімі войскамі ў мараўскія землі. Нягледзячы на вялікія падарункі і абяцанні ад франкскага караля, Святаполк таемна звязаўся са Славамірам, які падпарадкаваўся законнаму князю. Святаполк прыняў камандаванне над войскамі Вялікай Маравіі, напаў на баварскае войска і пасля ўпэўненай перамогі вызваліў ўсю краіну.

## Гл. таксама 
* Майміравічы

Катэгорыя:Вялікая Маравія
Катэгорыя:Майміравічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Прадслаў

**Прадслаў** (згадваецца каля 900 года) — меркаваны трэці сын Святаполка I (князя Вялікай Маравіі), валадар вобласці ў раёне сучаснай Браціславы.

На падставе тэксту «Szentiepulc, Szeuntezizna, Predeslaus» на адным са старажытных евангелляў, то бок «Святаполк, Святажызна, Прадслаў», некаторыя гісторыкі робяць выснову, што яго бацькам быў вялікамараўскі князь Святаполк, а маці — Святажызна.

Больш познія крыніцы пра Прадслава нічога не пішуць. Ускосна пра яго згадвае Канстанцін VII Парфірародны ў сваёй працы «Аб кіраванні імперыяй», дзе гаворыць пра сварку паміж трыма (а не двума) сынамі Святаполка I пасля смерці бацькі.

Некаторыя гісторыкі лічаць, што горад Браціслава названы менавіта ў гонар Пра(д)слава — «Preslava civitas», пасля ў нямецкай мове гэта перайшло ў «Pressburg», а ў славацкай — у «Prešporok».

Катэгорыя:Вялікая Маравія
Катэгорыя:Майміравічы