open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віталь Эдуардавіч Портнікаў

**Віталь Эдуардавіч Портнікаў** (, , Украіна) — украінскі журналіст і публіцыст. Прэзідэнт тэлеканала ТВі, аглядальнік радыё «Свабода» і пастаянны аўтар аналітычных артыкулаў ва ўкраінскіх і расійскіх выданнях.

## Прафесійная дзейнасць 
З 1988 па 1992 супрацоўнічаў з кіеўскай газетай «Моладзь Украіны», быў адным з першых савецкіх парламенцкіх карэспандэнтаў.

З 1989 года — аглядальнік заснаванай у гэты ж час «Незалежнай газеты» (Масква), спецыялізаваўся на асвятленні праблем саюзных рэспублік і постсавецкай прасторы, у прыватнасці ўкраінска-расійскіх адносін і станаўлення ўкраінскай дзяржаўнасці. Пакінуў выданне ў 1995 годзе разам з групай журналістаў, нязгодных з перадачай газеты ва ўласнасць структур, блізкіх да Барыса Беразоўскага.

З 1994 года рэгулярна публікуецца ў газеце «Люстэрка тыдня» (Кіеў), дзе вёў рубрыку «Дзённікі» матэрыялы гэтай рубрыкі сабраны ў кнізе «Маці Божая ў сінагозе»). Публікаваўся таксама ў выданнях «Рускі тэлеграф», «Ведамасці», «Час MN» (Масква), «День», «Карэспандэнт», «Дзелавы тыдзень» (Кіеў), «Бізнес і Балтыя», «Тэлеграф» (Рыга), «Эстонія», «Postimees» (Талін), «Polityka», «Gazeta Wyborcza» (Варшава), «БелГазета» (Мінск).

З чэрвеня 2006 па кастрычнік 2007 года быў шэф-рэдактарам украінскай штодзённай газеты «Газета 24» (у верасні-кастрычніку 2007 года — сумяшчаў таксама з пасадай галоўнага рэдактара газеты).

Трымаў таксама публіцыстычныя і інфармацыйна-аналітычныя праграмы на некалькіх украінскіх тэлеканалах, у прыватнасці, «Вокны ў свет» і «Вокны-штотыднёвік» на СТБ, "Дзень сёмы " на ICTV, «VIP» на К-1. З 2009 па 2011 вёў праграму «Праўда Віталя Портнікава» на тэлеканале ТВі. У маі 2010 года стаў галоўным рэдактарам ТВі.

У 2013 годзе прыняў актыўны ўдзел у Еўрамайдане ў Кіеве.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Журналісты Украіны
Птушкі ў цярноўніку (мінісерыял)

«**Птушкі ў цярноўніку**» (, ) — міні-серыял, экранізацыя твора аўстралійскай пісьменніцы Колін Мак-Калау.

## Сюжэт 
Экранізацыя вядомага рамана пісьменніцы Колін Мак-Калау расказвае эпічную гісторыю жыцця сям’і Кліры, якая пераехала з Новай Зеландыі на ранча ў Аўстраліі. Падзеі разгортваюцца вакол забароненага кахання Мэгі Кліры і амбіцыйнага каталіцкага святара Ральфа дэ Брыкасара.

## У ролях 
* Рычард Чэмберлен — *Айцец Ральф дэ Брыкасар*
* Рэйчэл Уорд — *Мэген «Мэгі» Кліры*
* Джын Сіманс — *Фіёна «Фiя» Кліры*
* Рычард Кілі — *Падрык «Пэддзі» Кліры*
* Барбара Стэнвік — *Мэры Элізабэт Кліры Карсан*
* Крыстафер Пламер — *Архіепіскап Віторыа дзі Канціні-Верчэзэ*
* Браян Браўн — *Люк О’Ніл*
* Мэр Уінінхэм — *Джасціна О’Ніл*
* Пайпер Лоры — *Эн Мюлер*
* Брэт Кален — *Боб Кліры*

## Узнагароды і намінацыі 
* 1984 — перамога ў намінацыі «Найлепшы акцёр міні-серыяла або фільма на ТБ» «Птушкі ў цярноўніку» Рычард Чэмберлен на прэмію Залаты глобус.

## Цікавыя факты 
Прадмова да фільма, узятая з кнігі:

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы Аўстраліі
Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Усіма

thumb|330px|Карта вобласці да 1 студзеня 2011 г.
**Усіма** ( — Нюланд) — вобласць ( / ) у Паўднёвай Фінляндыі. Мяжуе з абласцямі Варсінайс-Суомі, Канта-Хямэ, Пяят-Хямэ і Кюменлаакса. 1 студзеня 2011 года аб’яднана з вобласцю Усходняя Усіма.

У Фінскім заліве ў шхерах заходняй часткі ўзбярэжжа правінцыі Усімы размешчаны Нацыянальны парк архіпелага Тамісаары.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
Усіма ўключае 28 абшчын (муніцыпалітэт), якія аб’яднаны ў чатыры раёны () — Хельсінкскі і Раасепарынскі .

**Раён Хельсінкі:**
* **Хельсінкі** (Helsinki, Helsingfors)
* **Ванта** (Vantaa, Vanda)
* **Эспа** (Espoo, Esbo)
* **Каўніяйнен** (Kauniainen, Grankulla)
* **Хювінкяя** (Hyvinkää, Hyvinge)
* **Ярвенпяя** (Järvenpää, Träskända)
* **Керава** (Kerava, Kervo)
* **Каркіла** (Karkkila, Högfors)
* **Лох’я** (Lohja, Lojo)
* Кірканумі (Kirkkonummi, Kyrkslätt)
* Мянтсяля (Mäntsälä)
* Нурміярві Nurmijärvi
* Порнайнен (Pornainen, Borgnäs)
* Сіўнціа (Siuntio, Sjundeå)
* Туўсула (Tuusula, Tusby)
* Кар'ялах'я (Karjalohja, Karislojo)
* Нумі-Пусула (Nummi-Pusula)
* Віхты (Vihti, Vichtis)

**Раён Раасепары:**
*  **Ханка** (Hanko, Hangö)
*  Інка (Inkoo, Ingå)
*  **Раасепары** (Raasepori, Raseborg)

Абшчыны былой вобласці Усходняя Усіма:

**Раён Порва:**
*  Аскала (Askola)
*  Мюрскюля (Myrskylä)
*  Пукіла (Pukkila)
*  Порва (Porvoo, Borgå)

**Раён Ловійса:**
*  Лапін’ярві (Lapinjärvi, Lappträsk)
*  Ловійса (Loviisa, Lovisa)

Катэгорыя:Правінцыі Фінляндыі
Усіма (значэнні)

**Усіма**, або **Нюланд**, (, ) — назва рэгіёна ў Фінляндыі, якое можа пазначаць:

* Усіма — сучасная правінцыя у Фінляндыі
* Усходняя Усіма — колішняя правінцыя Фінляндыі
* Усіма — гістарычная правінцыя Фінляндыі
* Нюланд () — гістарычная правінцыя Швецыі на тэрыторыі Фінляндыі
* Нюландская губерня — губерня Вялікага Княства Фінляндскага на тэрыторыі Расійскай імперыі
* «Усіма» — штодзённая ранішняя газета ў Порва

## Гл. таксама 
* Паўднёвая Фінляндыя — ляні (губерня) Фінляндыі
Тоампеа

**Тоампеа**
*Вышгарад (Тоампеа) — узвышша ў Таліне, з'яўляецца часткай Старога Горада.
*Замак Тоампеа — замак, размешчаны на аднайменным узвышшы ў цэнтры Таліна.
Лантрад

**Лантрад** () — кіраўнік Ландскапсрэгерынга, урада аўтаномных Аландскіх астравоў у складзе Фінляндыі. Абіраецца Лагтынгам (парламентам астравоў) і зацвярждаецца Прэзідэнтам Фінляндыі. Пасля кожных парламенцкіх выбараў распускае кабінет міністраў і падае ў адстаўку. Пасада была зацверджаная ў 1922, праз два гады пасля надання Аландам аўтаноміі.

## Спіс 
Катэгорыя:Аландскія астравы
Кафедральны сабор Мікелі

**Кафедральны сабор Мікелі** () — галоўная царква дыяцэзіі Мікелі, знаходзіцца ў горадзе Мікелі, Паўднёвае Сава, Фінляндыя.

Праект царквы на  быў створаны вядомым фінскім архітэктарам Іозефам Стэнбекам. Будынак быў пабудаваны ў 1896—1897 гадах у стылі неаготыкі (як і шматлікія іншыя цэрквы, спраектаваныя Стэнбекам). Асноўны будаўнічы матэрыял — чырвоная цэгла.
Званіца размяшчаецца над уваходам у заходняй частцы храма.

Алтарная карціна «Распяцце» створана ў 1899 годзе Пекам Халаненам.

Арган быў пабудаваны ў 1956 годзе на фабрыцы арганаў у Кангасала і мае 51 рэгістр.

## Спасылкі 
* Сайт прыходу сабора Мікелі (фін.)

Катэгорыя:Лютэранскія храмы Фінляндыі
Катэгорыя:Саборы Фінляндыі
Катэгорыя:Мікелі
Выбаргскі сабор

**Выбаргскі сабор** — кароткая назва шэрагу храмаў Выбарга, якія ў розны час атрымалі статус галоўных (саборных) гарадскіх цэркваў розных канфесій:

* Стары кафедральны сабор, Выбарг
* Новы кафедральны сабор, Выбарг
* Спаса-Праабражэнскі сабор, Выбарг
* Выбаргскі сабор дамініканскага манастыра
* Сабор Святых Пятра і Паўла, Выбарг
Дзяржаўны савет Фінляндыі

**Дзяржаўны савет** (, ) — афіцыйная назва ўрада Фінляндыі.

У адпаведнасці з Канстытуцыяй Фінляндыі 2000 года, Дзяржаўны савет (урад Фінляндыі) складаецца з прэм’ер-міністра і не больш чым 17 міністраў, якія фармальна завуцца «членамі дзяржаўнага савета». Міністры прызначаюцца на пасаду і вызваляюцца ад абавязкаў прэзідэнтам рэспублікі. Рашэнні Дзяржаўнага савета прымаюцца на пленарных паседжаннях, на якіх старшынствуе прэм’ер-міністр.

На ўзроўні цэнтральнага кіравання пад кіраўніцтвам міністэрстваў існуюць спецыяльныя адміністрацыйныя чыноўнікі і цэнтральныя ўстановы, дзейнасць якіх ахоплівае ўсю краіну. Нягледзячы на тое, што яны заўсёды знаходзяцца пад кантролем міністэрстваў, фактычна яны дастаткова незалежныя. Цэнтральныя ўстановы арганізаваны калегіяльна, улада ў іх належыць калегіі ў складзе кіруючых чыноўнікаў. Усяго існуе 22 розныя цэнтральныя ўстановы, якія знаходзяцца ў падначаленні міністэрстваў.

У наш час Дзяржаўны савет складаецца з 11 міністэрстваў:
* Міністэрства фінансаў;
* Міністэрства замежных спраў;
* Міністэрства юстыцыі;
* Міністэрства абароны;
* Міністэрства ўнутраных спраў;
* Міністэрства культуры і адукацыі;
* Міністэрства сельскай і лясной гаспадаркі;
* Міністэрства транспарту;
* Міністэрства эканомікі і занятасці;
* Міністэрства сацыяльнай абароны і аховы здароўя;
* Міністэрства аховы навакольнага асяроддзя.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт урада Фінляндыі 

Катэгорыя:Права Фінляндыі
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Фінляндыі
Фінляндыя
Біскупы жамойцкія

**Біскупы Жамойцкія** — 1417—1926, з 1926 — архібіскупы ковенскія.

## Літаратура 
* Пазднякоў В. Жамойцкая рымска-каталіцкая епархія // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 623. — 684 с. — ISBN 985-11-0314-4
* *Błaszczyk G.* Diecezija Žmudzka od XV wieku do XVII wieku. Ustrój. — Poznań, 1993. 
* *Ivinskis Z.* Vilniaus ir Medininkų vyskupai // Rinktiniai raštai. — T. 4. Krikščionybė Lietuvoje. — Roma, 1987. 
* *Rabikauskas P.* Žemaičių vyskupai // Krikščioniškoji Lietuva. — V., 2002. 

## Спасылкі
*Lietuvos dailės muziejaus Žemaičių vyskupai 
*Varniai muziejaus Žemaičių vyskupai 
*Varnių katedra
Мацей з Вільні

**Маце́й** (; ; ; ; каля  — , Вільня) — літоўскі каталіцкі святар. Першы біскуп жамойцкі з 1417 па 1422, пасля, біскуп віленскі з 4 мая 1422 па 7 мая 1453.

## Біяграфія 
У 1408 годзе скончыў Карлаў універсітэт у Празе, дзе атрымаў ступень магістра вольных мастацтваў. Пасля вучыўся ў Сіенскім універсітэце. Служачы дэканам Трокаў, ён удзельнічаў у хрысціянізацыі Жамойці. Падтрымліваў палітычны курс Вітаўта Вялікага. Вялікім князем Мацей быў намінаваны на пост жамойцкага біскупа. 24 кастрычніка 1417 года ў Троках адбылося яго пасвячэнне.

Паводле Яна Длугаша, Мацей паходзіў з інфлянцкіх немцаў, але вялікі князь Вітаўт менаваў яго літвінам. У лютым 1422 года ў Навагрудку ён шлюбаваў караля польскага Ягайлу і князёўну Соф'ю Гальшанскую. У тым жа годзе стаў біскупам віленскай дыяцэзіі.

Падчас прызначэння на медніцкую кафедру было адзначана, што Мацей здавальняюча валодае жамойцкай (*samogithice*) гаворкай. На думку літоўскіх даследчыкаў, гэта можа азначаць, што Мацей пашыраў літоўскую мову ў касцёле ВКЛ.

Біскуп Мацей пасылаў прадстаўнікоў на Фларэнційскі сабор. Заснаваў шмат цэркваў і актыўна абараняў правы і прывілеі ліцвінаў. Увёў інквізіцыю для змагання з гусітамі. 27 кастрычніка 1430 года адпяваў вялікага князя Вітаўта.

## Літаратура 
* Wileński słownik biograficzny, Bydgoszcz 2002, ISBN 83-87865-28-1

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:Біскупы жамойцкія
Катэгорыя:Біскупы віленскія
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Гензель і Грэтэль

**«Ге́нзель и Грэтэль»** (; памяньшальныя нямецкія імёны ад «Іаган» і «Маргарыта») — казка братоў Грым. Распавядае пра прыгоды двух дзяцей — брата і сястры — якія трапілі да вядзьмаркі-людаедкі, але выратаваліся дзякуючы знаходлівасці. Па сістэме класіфікацыі казачных сюжэтаў Аарне—Томпсана, адносіцца да тыпу 327А («дзеці і людаед»). Запісана са слоў Дортхен Вільд, жонкі Вільгельма Грыма.

## Змест 
Дрывасек і яго жонка пад пагрозаю галоднай смерці вымушаны пакінуць сваіх дзяцей у лесе на самавольства лёсу (у наступных выданнях родная маці заменена на мачыху, якая падштурхоўвае мужа да гэтага пачварнага ўчынка). Першы раз у дзяцей атрымліваецца знайсці шлях да хаты з-за таго, што хлопчык — Гензель — здагадаўся раскідваць каменьчыкі на працягу ўсёй дарогі ў глыбіню лесу. У наступны раз бацькі пазбавілі іх такой магчымасці, і дзеці засталіся ў лесе адны. Але яны нечакана трапілася чароўная хаціна, зробленая з хлеба, пернікаў і ледзянцоў. Добрая бабуля, якая жыла з хаціне, на самой справе была злой ведзьмай, якая забівала і з'ядала маленькіх дзяцей. Гензель і Грэтэль трапляюць у палон, але здольваюць перамагчы ведзьму і ўцячы, за адно авалодаўшы яе скарбамі. Калі яны вярнуліся да дому, высветлілася, што злая мачыха памерла. Сям'я разбагацела і з таго часу жыла доўга і шчасліва.

## Паралелі 
Мяркуецца, што вытокі казкі ляжаць у перыядзе Вялікага голаду ў Еўропе ў 1315—1317 гг. Фалькларысты Іона і Пітэр Опі ў «Класічных казках» (1974) вызначаюць, што «Гензель і Грэтэль» належаць да групы еўрапейскіх гісторый, асабіста папулярных ў Балтыйскім рэгіёне, дзе расказваюць пра дзяцей, якія падманвалі людаедаў. Назіраецца падабенства да казкі «Хлопчык-з-пальчык» Шарля Перо (1697) і беларускай народнай казкі «Піліпка».

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову казку пераклаў Генрых Далідовіч.

## Спасылкі 
* «Гензель і Грэтэль» у перакладзе Генрыха Далідовіча

Катэгорыя:Казкі братоў Грым
Фінляндыя на конкурсе песні Еўрабачанне 2009

Фінляндыя ўдзельнічала ў конкурсе песні Еўрабачанне 2009 у Маскве, Расія, прадставіўшы свайго выканаўцу Waldo’s People з песняй «Lose Control».

## Нацыянальны адбор 
Фінал адбыўся ў Леанарда Холе ў Тамперэ. Тры паўфіналы адбыліся 9, 16 і 23 студзеня 2009 года і кампазітары павінны былі да 1 лістапада 2008 года даслаць сваі песні.

У кожным паўфінале ўдзельнічалі 4 песні, а ў фінале прынялі ўдзел 8 песень (6 былі абраныя тэлегледачамі, 2 - журы).

### Першы паўфінал 
* 9 студзеня 2009

### Полуфинал 2 
* 16 студзеня

### Трэці паўфінал 
* 23 студзеня

### Фінал 
### Суперфінал 
У суперфінал прайшлі тры выканаўцы — Signmark, Waldo’s People і Passionworks. Waldo’s People перамаглі з 45,1%, Signmark атрымалі 42,2%. 

## На Еўрабачанні 2009 
Фінляндыя прымала ўдзел у першым паўфінале і здолела прайсці ў фінал. У фінале Waldo’s People выступалі пад нумарам 24. Атрымалі ўсяго 22 балы і занялі апошняе месца.

### Галасы ад Фінляндыі 
#### Паўфінал
#### Фінал
Катэгорыя:Фінляндыя на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:2009 год у Маскве
Waldo’s People

'''Waldo's People''' — фінскі гурт. Саліст гурта з'яўляецца Waldo, яго сапраўднае імя  Марка Рэёнен. Прадстаўлялі Фінляндыю на конкурсе песні Еўрабачанне 2009 з песняй «Lose Control». Занялі ў фінале апошняе 25-е месца з 22 ачкамі.

Waldo ужо дамогся пэўных поспехаў у сола-кар'еры ў сярэдзіне 1990-х. Яго група аказала пэўны ўплыў на фінскую электронную танцавальную музыку ў канцы 1990-х і пачатку 2000-х гадоў. Першае відэа Waldo's People's было *U Drive Me Crazy*. Гэта быў першае фінскае відэа, уключанае ў паўсядзённую відэа-ратацыю на MTV Nordic.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Фінляндыя на конкурсе песні Еўрабачанне
Індэкс адукацыі

[thumb|right|400px|Індэкс адукацыі краін на аснове [Справаздача пра развіццё чалавецтва|СРЧ ААН за 2009  год
]]

*Гэты артыкул змяшчае даныя з папярэдняй Справаздачы пра развіццё чалавецтва за 2010 год.*

ААН штогод публікуе індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу, які ўключае **індэкс адукацыі**, паказчык валавага ўнутранага прадукта і чаканую сярэднюю працягласць жыцця.

Індэкс адукацыі адлюстроўвае ўзровень пісьменнасці сталага насельніцтва (дзве траціны значэння) і камбінаваны паказчык сукупнай долі навучэнцаў (адна траціна значэння). Узровень пісьменнасці паказвае, колькі працэнтаў  насельніцтва  авалодала чытаннем і пісьмом, у той час як сукупная доля навучэнцаў паказвае працэнт навучэнцаў пачынаючы з дзіцячых садоў і сканчаючы пасляўніверсітэцкай адукацыяй.

Адукацыя — найважнейшы складнік паказчыку «якасць жыцця». Індэкс адукацыі, у прыватнасці, улічваецца пры вызначэнні ўзроўню эканамічнага развіцця, які з’яўляецца ключавым крытэрыем пры ранжыраванні краін на развітыя, у стадыі развіцця і найменш развітыя.

## Ранжыраванне 
Змены значэння індэкса адлюстраваны наступным чынам:
*  — павелічэнне.
*  — няма змен.
*  — зніжэнне.

Апошняя апублікаваная версія справаздачы ўтрымлівае звесткі за 2011 год.

Усе краіны, якія адносяцца да катэгорыі развітых, павінны мець індэкс большы за 0,8, хоць большасць з іх маюць індэкс большы за 0,9. Для прагляду рэйтынгу, заснаванага на ІРЧП, гледзіце спіс краін паводле ІРЧП.

## Спасылкі 
* Сайт Справаздачы пра развіццё чалавецтва
* 

Катэгорыя:Дэмакратыя
Катэгорыя:Індэксы
Катэгорыя:Навуковыя даследаванні
Катэгорыя:Адукацыя
Катэгорыя:Рэйтынгі
Базельскі сабор

**Ба́зельскі сабор** —царкоўны сабор, які засядаў у 1431—1449 гадах, спачатку ў Базелі, Швейцарыя, а з 1448 года — у Лазане.

Сабор быў скліканы Папам Марцінам V у 1431 года для рэфармавання царквы, урэгулявання ваеннага канфлікту з гусітамі і ўз'яднання Заходняй і Усходняй цэркваў. У рэчаіснасці сабор стаў арэнай барацьбы Папы і сабору за вярхоўную ўладу. Яшчэ да адкрыцця сабора Марцін V памёр.

Базельскі сабор праходзіў у становішчы глыбокага заняпаду папства, выкліканага так званай Заходняй схізмай, і поспехаў ранняга рэфармацыйнага руху. На Базельскім саборы разгарнулася барацьба з папствам прыхільнікаў руху, які адстойваў ідэю вяршэнства сусветных сабораў над уладай Пап.

Базельскі сабор пацвердзіў рашэнне Канстанцкага сабору (1414—1418) аб прымаце сусветнага сабору над Папам, абвясціў адмену шэрагу пабораў на карысць папскай курыі (у прыватнасці, былі адменены анаты), аб рэгулярным скліканні правінцыйных сабораў і свабодзе царкоўных выбараў.

Перамогі гусітаў у Чэхіі вымусілі Базельскі сабор пайсці на кампраміс з умеранымі гусітамі — «чашнікамі» (у 1433 годзе з імі былі заключаны Пражскія кампактаты).

Папа Яўген IV (1431—1447), які не прызнаў рашэнняў Базельскага сабору, абвясціў пра яго роспуск, а ў 1438 годзе склікаў у процівагу Базельскаму сабору сабор у Ферары, перанесены ў 1439 годзе ў Фларэнцыю.

Базельскі сабор у 1439 годзе абвясціў пра звяржэнне Яўгенія IV і абраў Папам пад імем Фелікса V (пасля прызнанага антыпапам) савойскага герцага Амадэя VIII.

Пераход на бок Яўгена IV шматлікіх кіраўнікоў Еўропы, якія раней падтрымлівалі Базельскі сабор, паслабленне прэстыжу сабору, пакінутага большасцю яго членаў, прывялі да паражэння прыхільнікаў саборнага руху.

Сабор, пераведзены ў 1448 годзе ў Лазану, у 1449 годзе прызнаў новага Папу — Мікалая V (1447—1455) і абвясціў пра свой роспуск. Дзеянні Базельскага сабора падарвалі аўтарытэт каталіцкай царквы і падрыхтавалі глебу для Рэфармацыі XVI стагоддзя.

## Гл. таксама 
* Ферара-Фларэнційскі сабор

Катэгорыя:Сусветныя саборы
Катэгорыя:Царкоўныя саборы
Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Базель
Раўма

**Ра́ўма** (  ) — горад на захадзе Фінляндыі, на ўзбярэжжы Батнічнага заліва.

## Геаграфія 
Адлегласць да буйных гарадоў па аўтадарогах:
* Хельсінкі — 240 км,
* Тамперэ — 140 км,
* Турку — 90 км,
* Поры — 50 км.

## Гісторыя 
Статус горада 17 мая 1442 года.

## Культура 
Раўма славіцца высакаякаснымі карункамі (вядомы з XVII стагоддзя) і старой драўлянай архітэктурай у цэнтры (Vanha Rauma), якая знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА з 1991 года.

З 1971 года ў горадзе праходзіць штогадовы Тыдзень карункапляцення.

У горадзе ёсць Музей паўночнага мараплавання.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ціма Сойні, фінскі палітык
## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Раўмізм
* Дыялект Раўма

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Агляд горада Раўма 

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Універсітэт Ювяскюля

**Універсітэт Ю́вяскюля** ( ) — трэці па велічыні ўніверсітэт Фінляндыі пасля Хельсінкскага і ўніверсітэта Турку. Размешчаны ў горадзе Ювяскюля. У 2013 годзе ў рэйтынгу аўтарытэтнай брытанскай кампаніі QS Quacquarelli Symonds універсітэт займаў 299 месца сярод лепшых універсітэтаў свету.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1934 годзе, але сваім папярэднікам можа лічыць Настаўніцкую гімназію - першую вышэйшую фінамоўную навучальную ўстанову для падрыхтоўкі настаўнікаў, адкрытую ў горадзе ў 1863 годзе.

У 1983-1984 гадах ва ўніверсітэце ўпершыню ў Фінляндыі ўведзена выкладанне музеялогіі як асобнай дысцыпліны; у 1989 годзе ўведзена стаўка выкладчыка, а ў 1998 годзе - прафесарская ступень.

У 2010 годзе на сайце ўніверсітэта па памылцы былі апублікаваныя дадзеныя каля 4 тысяч студэнтаў, якія праходзяць стажыроўку за мяжой, у сувязі з чым праведзена расследаванне.

У 2013 годзе прэзідэнт Фінляндыі Саўлі Нійнісцё ў сувязі з 65-годдзем быў удастоены ступені ганаровага доктара ўніверсітэта.

## Навучанне 
Ва універсітэце маецца сем факультэтаў (у тым ліку адзіны ў краіне факультэт фізічнай культуры), на якіх навучаецца 15 тысяч студэнтаў і 25 тысяч дарослых навучэнцаў. Шырокая сетка абмену студэнтамі і выкладчыкамі налічвае больш за 350 замежных універсітэтаў.

У супрацоўніцтве з Саюзам студэнтаў універсітэт прапануе замежным студэнтам шэраг паслуг, уключаючы размяшчэнне ў студэнцкіх кватэрах, арыентацыйную праграму, т'ютараў, выступленні ўніверсітэцкага сімфанічнага аркестра, некалькіх хораў і музычных гуртоў, студэнцкі тэатр і рок-клуб.

## Спасылкі 
* 
* Універсітэт Ювяскюля  

Катэгорыя:Універсітэты Фінляндыі
Прастытуцыя ў Фінляндыі

thumb|right|
**Прастытуцыя ў Фінляндыі** () — прадастаўленне сексуальных паслуг на тэрыторыі Фінляндыі. Прастытуцыя афіцыйна не забаронена, але пры гэтым дзейнічае забарона на арганізацыю бардэляў і сутэнёрства. Таксама крымінальна караецца купля сексуальных паслуг у ахвяр гандлю людзьмі, у прастытутак, якія дзейнічаюць пад кантролем сутэнёраў і ў асоб, маладзейшых за 18 гадоў. Купля-продаж у публічных месцах караецца штрафам. Па большай частцы прастытуцыя распаўсюджана ў Хельсінкі і сталічным рэгіёне.

Фінская паліцыя вядзе барацьбу з гандлем людзьмі і прымусам да прастытуцыі незаконна прывезеных у Фінляндыю жанчын. Па словах прадстаўніка фінскага Мінюста Янэ Канерва, адной з найбольш відавочных прыкмет таго, што мае месца выпадак гандлю людзьмі, з'яўляецца наяўнасць пасродніка ці аплата «паслуг» трэцяй асобе. Таму адносна суровае пакаранне — чатыры месяцы турмы ці штраф — пагражае толькі тым, хто плаціць прастытутцы, ведаючы, што яе прымусілі да секса. Зрэшты, даказаць факт прымусу вельмі складана, і гэта прызнаюць самі супрацоўнікі паліцыі і пракуратуры. Паводле даных фінскіх улад, да 25 % жанчын, занятых у мясцовай секс-індустрыі — іншаземкі, галоўным чынам з краін Балтыі і Расіі. Штогод некалькі дзясяткаў чалавек падвяргаюцца дэпартацыі за заняцце прастытуцыяй (у 2011 ~ 90, у 2012 ~ 40 чалавек).

У 2012 годзе ў Фінляндыі абмяркоўвалася магчымасць увядзення поўнай забароны на куплю сексуальных паслуг па прыкладзе Швецыі і Нарвегіі, але гэта ініцыятыва тады не атрымала падтрымкі. У 2013 годзе шэраг экспертаў міністэрства юстыцыі зноў прапанавалі накласці поўную забарону на куплю сексуальных паслуг, а міністр юстыцыі Ганна-Мая Хенрыксан выказала падтрымку ініцыятыве і паабяцала ўнесці яе на разгляд усяго ўрада.

У лістападзе 2012 года кіраўнік Хельсінкскай акруговай арганізацыі «Маладых цэнтрыстаў» Алена Санталайнен выступіла з прапановай легалізаваць у Фінляндыі бардэлі, што стала адказам на заяву паплечніка па партыі Алпа Рыпаці, які выступіў за ўвядзенне забароны на куплю секса для гетэрасексуалаў У даследаванні бралі ўдзел 234 чалавека, з якіх 32 % адказвалі па-фінску, 34 % — па-руску і 30 % — на тайскай мове. 4 % адказалі па-англійску.

## Крыніцы
Вялікі Хельсінкі

[міні|250пкс|Карта рэгіёнаў на фінскай мове:Гл. таксама [:Выява:Helsingforsregionen.png|карту на шведскай мове]]
**Вялікі Хельсінкі** (, ) або **Хельсінкскі рэгіён** (, ), а таксама меншы па плошчы **Сталічны рэгіён** (, ) — назвы, якія пазначаюць рэгіёны розных памераў вакол Хельсінкі — сталіцы Фінляндыі.

Яны размяшчаюцца ў паўднёвай частцы краіны, уздоўж Фінскага заліва Балтыйскага мора. Меншы Сталічны рэгіён складаецца з гарадоў Хельсінкі, Эспа, Ванта і Каўніяйнен з агульным насельніцтвам 1 020 166 чалавек (па стане на 31 снежня 2008). Рэгіён з'яўляецца цэнтрам эканомікі, культуры і навукі краіны. 8 з 20 універсітэтаў Фінляндыі, а таксама большасць штаб-кватэр кампаній і ўрадавых устаноў размешчаны ў Вялікім Хельсінкі, акрамя таго, тут знаходзіцца галоўны авіяцыйны хаб краіны — аэрапорт Хельсінкі-Ванта.

## Спасылкі 
* Рэгіён Хельсінкі   

Катэгорыя:Геаграфія Фінляндыі
Сабор Святога Генрыха (Хельсінкі)

**Сабор Святога Генрыха Упсальскага** () — каталіцкі храм, размешчаная ў Хельсінкі (Фінляндыя) па адрасе вул. Pyhän Henrikin aukio, 1. Царква з'яўляецца кафедральным саборам дыяцэзіі Хельсінкі.

## Гісторыя 
Царква святога Генрыха была пабудавана ў 1860 годзе па праекце нямецкага архітэктара Эрнста Лормана. Храм быў асвячоны ў гонар Святога Генрыха Упсальскага. Царква прызначалася для польскіх ваеннаслужачых, якія служылі ў расійскай арміі.

У 1955 годзе царква стала кафедральным саборам дыяцэзіі Хельсінкі. 

У 1989 годзе сабор святога Генрыха наведаў Рымскі Папа Ян Павел II, які ў той час наведваў скандынаўскія краіны з пастырскім візітам.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт дыяцэзіі 

Катэгорыя:Саборы Фінляндыі
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Фінляндыі
Катэгорыя:Храмы Святога Генрыха
Катэгорыя:Храмы Хельсінкі
Гарады Фінляндыі

**З 2010 года ў Фінляндыі налічваецца 108 гарадоў.**


Фінляндыя
Катэгорыя:Спісы:Фінляндыя
Заходняя Фінляндыя

**Заходняя Фінляндыя** -адна з 6 губерняў (ляні) Фінляндыі з 1998 года па 2009 год. Межавала з губернямі Оўлу, Усходняя Фінляндыя і Паўднёвая Фінляндыя а таксама з Батнічным залівам.
1 студзеня 2010 года губерня была скасавана.

Агульная плошча  губерні складала 105 900,72 км², з якіх:
* сухапутная тэрыторыя 74 239, 54 км²
* тэрыторыя ўнутраных вадаёмаў 6 909,15 км²
* тэрыторыя мора 24 752,03 км²

## Гістарычныя правінцыі 
Губерня Заходняя Фінляндыя была створана 1 студзеня 1998 з яб'яднаных губерняў Турку і Поры, Вааса і Цэнтральная Фінляндыя, а такса паўночнай часткі губерні Хяме.

## Склад 
Заходняя Фінляндыя складалася з 7 акруг:
* Паўднёвая Пахьянмаа (, )
* Пахьянмаа (, )
* Пірканмаа (, )
* Сатакунда (, )
* Цэнтральная Пахьянмаа (, )
* Цэнтральная Фінляндыя (, )
* Варсінайс-Суомі (, )

Акругі, ў сваю чаргу, уключалі 142 камуны (на 1.1.2009).

## Герб 
Герб губерні быў складзены з гербаў правінцый Спрадвечная Фінляндыя, Сатакунта, Похьянмаа, сабраных разам.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт губернскага кіравання 

Катэгорыя:Губерні Фінляндыі
Дыпламатычныя адносіны

**Дыпламатычныя адносіны** — асноўная форма падтрымання афіцыйных адносін паміж суверэннымі дзяржавамі, а таксама некаторымі іншымі дзяржавападобнымі суб'ектамі міжнароднага права — на гэты момант да іх адносяцца Святы Прастол, Мальтыйскі Ордэн і Еўрапейскі Саюз. Некаторыя краіны, якія пакуль не прызнаюць Дзяржаву Палесціна, маюць дыпламатычныя адносіны з АВП як з прадстаўніком палесцінскага народа; аналагічная сітуацыя існуе і з тымі краінамі, якія прызнаюць сірыйскую апазіцыйную кааліцыю законным прадстаўніком сірыйскага народа — падобныя адносіны сведчаць пра тое, што гэтыя арганізацыі разглядаюцца як будучы ўрад адпаведных дзяржаў. Таксама існуюць прыклады ўсталявання дыпламатычных адносін з урадамі ў выгнанні, якія таксама разглядаюцца як паўнавартасныя ўрады адпаведных дзяржаў у будучыні) у адпаведнасці з нормамі міжнароднага права і практыкай міжнародных зносін.

Паводле Венскай канвенцыі аб дыпламатычных зносінах 1961 года, усталяванне дыпламатычных адносін ажыццяўляецца па ўзаемнай згодзе. Дыпламатычныя адносіны закліканы спрыяць развіццю дружалюбных адносін паміж дзяржавамі, падтрыманню міру і бяспекі.

Усталяванню дыпламатычных адносін звычайна папярэднічае юрыдычнае прызнанне дзяржавы і яго ўрада з боку іншай дзяржавы, сам факт іх усталявання заўсёды гаворыць пра наяўнасць такога прызнання.

Усталяванне дыпламатычных адносін адбываецца ў выніку перамоў паміж прадстаўнікамі зацікаўленых дзяржаў непасрэдна ці праз дыпламатычных прадстаўнікоў трэціх дзяржаў і афармляецца ў выглядзе абмену пасланнямі, лістамі, нотамі паміж главамі дзяржаў і ўрадаў або міністрамі замежных спраў. Бакі дамаўляюцца пра сам факт усталявання дыпламатычных адносін, узроўні дыпламатычных прадстаўніцтваў (пасольства або місія), дату ўступлення ў сілу пагаднення, тэрмін і парадк яго апублікавання.

## Гл. таксама 
* Дыпламатыя
* Пасол
* Міжнародныя адносіны

Катэгорыя:Дыпламатыя
Старая Фінляндыя

thumb|right|250px|Тэрыторыі Старой Фінляндыі, якія ўвайшлі ў склад Расіі ў 1721 і 1743 гадах
**Старая Фінляндыя** () — шведская і фінская назва часткі заходняй Карэліі, якая спачатку ўвайшла ў склад Расіі пасля Паўночнай вайны паводле Ніштацкага мірнага дагавора 1721 года, і пасля руска-шведскай вайны 1741—1743 паводле Абаскага міру, а ў 1812 годзе ўвайшлі ў склад Вялікага Княства Фінляндскага. thumb|left|140px|Герб Выбаргскай губерні 1788—1811

Паводле Ніштацкага мірнага дагавора Швецыя аддавала Расіі частку Кексгольмскага лена, а таксама болшую долю Выбаргскага павета. У 1743 годзе яна саступіла некаторыя тэрыторыі на поўдні Фінляндыі, у тым ліку гарады Саванліна, Лапеэнранта і Хаміна. Адміністрацыйна ўсе гэтыя тэрыторыі склалі Выбаргскую губерню.

Расійскі імператар гарантаваў жыхарам «Старой Фінляндыі» прывілеі, у тым ліку свабоду веравызнання і захаванне шведскіх законаў. Аднак шведская рэформа права на зямлю 1734 года закранула толькі тыя тэрыторыі, якія ўвайшлі ў склад Расіі ў 1743 годзе. Такім чынам да 1812 года захоўваліся дзве розныя прававыя прасторы.

У цэлым, Расійская імперыя кіравала «Старой Фінляндыяй» гэтак жа, як і остзэйскімі правінцыямі, і тут захоўвалася пэўная аўтаномія. У прыватнасці, асобым цэнтральным адміністрацыйна-судовым органам для гэтых земляў была Юстыц-калегія Ліфляндскіх, Эстляндскіх і Фінляндскіх спраў.

У 1809 годзе ў склад Расійскай імперыі ўвайшла ўся Фінляндыя, атрымаўшы статус Вялікага княства. У якасці жэсту добрай волі імператар Аляксандр I у 1812 годзе зноў далучыў да яго «Старую Фінляндыю».

## Спасылкі 
* www.1809.fi 

Катэгорыя:Гістарычныя правінцыі Фінляндыі
Катэгорыя:Гісторыя Карэліі
Катэгорыя:Гісторыя Выбарга
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Расійскай імперыі
Катэгорыя:Выбаргская губерня
Хрысціянства ў Фінляндыі

thumb|220px|
У 1155 годзе ў Фінляндыю ўрываецца армія шведскага караля Эрыка IX і будуе першую каталіцкую царкву ў Ноусіяйнене. Першым біскупам Фінляндыі становіцца Генрых Упсальскі, на той момант Фінляндыя ўяўляла сабой язычніцкую краіну і першы біскуп неўзабаве прыняў пакутніцкую смерць ад сякеры Лалі. Пазней біскупская кафедра перамяшчаецца ў Турку, дзе ў 1258 годзе быў закладзены сабор.

Паралельна каталіцтву ў паўднёва-ўсходняй Фінляндыі распаўсюджвалася праваслаўе (сярод карэлаў). Першым праваслаўным святым на фінскіх землях быў Сергій Валаамскі. Да XV стагоддзя фармуецца Карэльскі павет Водскай пяціны Наўгародскай зямлі, які меркаваў наяўнасць праваслаўных цэркваў на фінскіх землях: у Іламантсі (царква Ільі Прарока). У XVI стагоддзі фінская Лапландыя ўваходзіць у зону місіянерскай працы Трыфана Печангскага і Феадарыта Кольскага

У 1536 годзе рашэннем шведскага караля Густава Фінляндыя становіцца лютэранскай, а главой паместнай царквы становіцца шведскі кароль. У 1543 годзе Мікаэль Агрыкала перакладае на фінскую мову Новы Запавет, што палажыла пачатак распаўсюджванню лютэранства сярод фінаў.

1809 годзе Фінляндыя ўвайшла ў склад Расіі, што спрыяла адасабленню фінскага лютэранства (з'явілася асобная фінская лютэранская царква), а таксама распаўсюджванню як праваслаўя, так і каталіцтва. У 1892 годзе засноўваецца Выбаргская епархія. Пасля атрымання Фінляндыяй незалежнасці фінскае праваслаўе атрымала аўтакефалію і ў 1923 годзе была заснавана Фінская праваслаўная царква. Духоўным цэнтрам фінскага праваслаўя стаў заснаваны яшчэ ў 1407 годзе Валаамскі манастыр (да канца Другой сусветнай вайны ён знаходзіўся пад юрысдыкцыяй Фінляндыі).

## Літаратура 
* Kristinuskon historia 2000: Kristinusko Suomessa. Weilin+Göös, 2000. ISBN 951-35-6516-5
* C. J. Gardberg: Veritas — Totuus! Turun dominikaanit keskiajalla. Schildts, 2005. ISBN 951-50-1549-9
* Kalevi Vuorela: Finlandia Catholica: Katolinen kirkko Suomessa 1700-luvulta 1980-luvulle. Studium Catholicum, 1989. ISBN 952-90097-47
Усходняя Фінляндыя

**Усходняя Фінляндыя** — адна з 6 губерняў (ляні) Фінляндыі з 1998 па 2009 год. Межавала з губернямі Оўлу, Заходняя Фінляндыя і Паўднёвая Фінляндыя, а таксама з Расіяй. Адміністрацыйным цэнтрам быў Мікелі.

З 1 студзеня 2010 года ўсе губерні былі ліквідаваны. Замест гэтага былі створаны . Замест губерні Усходняя Фінляндыя ўзнікла .

## Гістарычныя правінцыі 
У 1997 годзе адбыўся перадзел адміністрацыйных меж, у выніку чаго колькасць губерняў паменшылася з 10 да 6. Правінцыі Мікелі, Куопіа і Паўночная Карэлія былі аб’яднаны ў губерню Усходняя Фінляндыя.

## Склад 
Усходняя Фінляндыя складалася з трох правінцый:
* Паўночная Карэлія (, );
* Паўночнае Сава (, );
* Паўднёвае Сава (, ).

Правінцыі ўключалі 66 камун.

## Герб 
У гербе Усходняй Фінляндыі аб’ядналі гербы Карэліі і Сава.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Адміністрацыя Ўсходняй Фінляндыі . Афіцыйны сайт.
* Усё аб Усходняй Фінляндыі. Рускамоўны навінавы партал канцэрна Länsi-Savo.
* Pielis.ru — па Усходняй Фінлядыі: Паўночная Карэлія і горад Йоэнсуу  
Катэгорыя:Губерні Фінляндыі
Хійсі

**Хійсі** () — у карэла-фінскай міфалогіі — дух лесу, які з'яўляецца ў выглядзе здані або волата. Яму прысвячаліся велізарныя каменныя валуны, каменныя кучы (так званыя сады Хійсі).

У Калевале Хійсі паўстае ў вобразе лася, якога гаспадыня Пох'ёлы старая Лоўхі даручае злавіць герою Лемінкяйнену.

Памяць пра свяцілішчы Хійсі захавалася ў тапаніміцы месцаў пражывання карэльскіх і фінскіх плямёнаў: часта можна сустрэць назвы, якія перакладаюцца як «лес Хійсі», «мыс Хійсі», «востраў Хійсі» і гэтак далей.

## Спасылкі 
* Хійсі : інфармацыя на сайце Kalevala. Народны эпас  Афіцыйнага партала органаў дзяржаўнай улады Рэспублікі Карэлія. .

Катэгорыя:Карэла-фінская міфалогія
Старая Лоўхі

. «Абарона Сампа»]]
**Старая Лоўхі** — гаспадыня Пох'ёлы ў карэла-фінскім народным эпасе Калевала, магутная вядзьмарка. Адзін з галоўных антаганістаў «Калевалы» — з Лоўхі вымушаны былі змагацца галоўныя героі Вяйнямёйнен, Ільмарынен і Лемінкяйнен.

Старая Лоўхі традыцыйна лічыцца злым і адмоўным персанажам, але ў апошнія гады напачатку жніўня ў пасёлку Лоўхі на беразе возера Лоўхскае ладзіцца свята «Старая Лоўхі — вернем добрае імя», па думцы арганізатараў якога Старая Лоўхі была не злой ведзьмай, а сапраўднай гаспадыняй, якая клапацілася аб дабрабыце свайго народа.

Імем Старой Лоўхі названы пасёлак на поўначы Карэліі і раўніна на поўначы Венеры.

## Літаратура 
* Jacob Grimm, «Ueber das finnische Epos» («Kleine Schriften» II);
* V. Tettau, «Ueber die epischen Dichtungen de finnischen Volker, b esonders d. Kalewala» (Эpфурт, 1873);
* Steinthal, «Das Epos» (в «Zeitschrift f ür Völkerpsychologie» V., 1867);
* Jul. Krohn, «Die Entstehung der einheitlichen Epen im allgemeinen» (в «Zeitschrift far V ö lkerpsychologie», XVIII, 1888);
* яго ж, «Kalewala Studien» (у нямецкім перакладзе са шведскай, там жа);
* Eliel Aspelin, «Le Folklore en Finlande» («Melusine», 1884, № 3);
* Andrew Lang, «Custom and Myth» (pp. 156—179);
* Radloff, у прадмове да 5-га тому «Proben der Volkslitteratur der nurdlichen Turk-St ä mmе» (СПб., 1885, p. XXII).

Катэгорыя:Карэла-фінская міфалогія
Катэгорыя:Фальклор Фінляндыі
Катэгорыя:Эпас
Катэгорыя:Карэла-фінскі фальклор
Катэгорыя:Персанажы Калевалы
Венера

**Вене́ра**:

* Венера — багіня старажытнарымскага пантэона.
* Венера — планета Сонечнай сістэмы.
** КА Венера — серыя савецкіх касмічных апаратаў.

## Тапонімы 
; Беларусь
* Венера — вёска ў Лагойскам раёне Мінскай вобласці.

## Іншае 
* Палеалітычная Венера — археалагічныя знаходкі старажытных статуэтак у выглядзе жанчын.
Петсама (губерня)

**Губерня Петсама** (, ) — губерня Фінляндыі з 1921 па 1922 год.

Адміністрацыйным цэнтрам губерні быў горад Петсама.

## Гісторыя 
Губерня была створана 14 лютага 1921, калі Савецкая Расія па Тартускаму мірнаму дагавору саступіла вобласць Петсама Фінляндыі. Але ўжо 1 студзеня 1922 губерня была далучана да губерні Оўлу, у якую губерня Петсама ўвайшла адзіным муніцыпалітэтам. А ў 1936 годзе тэрыторыя муніцыпалітэта стала часткай губерні Лапландыі, якую выдзелілі з Оўлу. У 1944 годзе муніцыпалітэт быў перададзены СССР, што ў 1947 годзе было зацверджана Парыжскім мірным дагаворам. На большай частцы былой губерні быў створаны Печангскі раён Мурманскай вобласці РСФСР, меншая частка ўвайшла ў Кольскі раён.

Плошча муніцыпалітэта на 1941 год складала 10 480 км². У 1941 годзе ў Петсама жыло 4750 чалавек.

Узначальваў Петсама Ілмары Вейкка Хеленіус.

## Літаратура 
* Valitioneuvoston päätös Petsamon läänin hallinnon ja oikeudenhoidon järjestämisestä. Suomen asetkuskoelma 23/1921
* Valtioneuvoston päätös Petsamon alueen liittämisestä Oulun lääniin. Suomen asetuskoelma 291/1921

Катэгорыя:Гістарычныя правінцыі Фінляндыі
Семестр

**Семестр** (ад  — шэсць і  — месяц) — абазначэнне паўгоддзя ў (вышэйшых) навучальных установах. У семестр звычайна таксама ўключаюцца вакацыі. У залежнасці ад краіны, а часам і ад універсітэта, школы семестры адрозніваюцца ў даце пачатку канца і балансе паміж навучаннем і не-навучаннем.

Аналагічна трыместр ( — трохмесячны) — частка навучальнага года, якая доўжыцца ад 10 да 12 тыдняў.

Катэгорыя:Вышэйшая адукацыя
Літвенскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)

**Літве́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Літва.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Івянецкага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Стаўбцоўскага раёна. У 1977 годзе скасаваны хутары Баброўшчына, Бутрымаўшчына, Камяніца, Падцяробы, Шалькавічы. 14 лютага 1983 года частка сельсавета перададзена ў склад новаўтворанага Цясноўскага сельсавета (7 населеных пунктаў: вёскі Дзенісы, Драздоўшчына, Куль, Сапуцевічы, Серкулі, Слабодка, Судзевічы). 23 снежня 2008 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Рочавічы. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Цясноўскага сельсавета (15 населеных пунктаў: вёскі Дзенісы, Драздоўшчына, Заменка, Зеневічы, Куль, Мешычы, Пятрылавічы, Сапуцевічы, Серкулі, Слабодка, Судзевічы, Цеснавая 1, Цеснавая 2 і хутары Алешкавец і Пятрова).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (26 населеных пунктаў) — 840 чалавек, з іх 68,2 % — палякі, 29,2 % — беларусы, 1,5 % — рускія; паводле перапісу 2019 года (41 населены пункт) — 1920 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івянецкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Каянская зямля

**Каянская зямля** — у рускіх крыніцах XV i XVI стагоддзяў назва вобласці, якая знаходзілася між Батнічным залівам, паўночнай мяжой Водскай пяціны, пасяленнямі карэлаў і Паўночным Ледавітым акіян. Ва ўсходняй частцы яна была населена лапарамі, а ў заходняй — шведамі.

Першае знаёмства з ёй рускіх адносіцца да 1496 года, калі туды было паслана войска пад кіраўніцтвам Івана і Пятра Ушатых. Ад вусця Паўночнай Двіны рускае войска паплыло «морам-акіянам», мінула «Мурманскі Нос» (магчыма Святы Нос) «паваявала тут берагі васьмі рэк». Апісваючы падарожжа Рыгора Істомы (якое, верагодна, адбылося ў пачатку XVI стагоддзя), Сігізмунд Герберштэйн кажа, што ён «пакінуў зямлю лапароў і зрабіў 80 міль морам, дасягнуў краіны Нордпадан, якая падуладна каралю шведскаму. Рускія называюць яе Каянскай зямлёй, а народ — каянамі». Уласна каяны ці квены — фінамоўны народ, які жыве на поўначы Нарвегіі. Леапольд фон-Бух, Кастрэн і інш. лічаць, што гэтае племя са старажытняйшых часоў рассялілася па ўсёй вобласці, якая ляжала вакол паўночнай часткі Батнічнага заліва. Назва іх зямлі, якую прыводзіць Герберштэйн, — Nortpoden — азначае паўночную, нізавую зямлю. Такое ж значэнне мае, паводле тлумачэння Лерберга і фінская назва Kaunin-maa, Kainu-laiset, адкуль Kwener ці Quaener.

Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Расіі
Катэгорыя:Гістарычныя правінцыі Фінляндыі
Катэгорыя:Гісторыя Фінляндыі
Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Ражанка

Назву **Ражанка** маюць:
* Ражанка — кісламалочны выраб (напой).

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Ражанка — аграгарадок у Шчучынскім раёне.
** Ражанка — пасёлак у Ражанкаўскім сельсавеце Шчучынскага раёна.
* Мінская вобласць:
** Ражанка — вёска ў Стаўбцоўскім раёне.

### Польшча 
* Ражанка — традыцыйная назва вёскі Ружанка Люблінскага ваяводства.
Мёртвае лісце: Зорная цюрага

**Мёртвае лісце: Зорная цюрага** () — японскі камедыйны мультфільм-анімэ 2004 г, зняты на фантастычна-прыгодніцкую тэматыку, з вялікай колькасцю гвалту, ненарматыўнай лексікі, эротыкі. Разам з тым нестандартны сюжэт і нетыповыя канцэпцыі герояў надалі яму папулярнасць сярод пэўных колаў гледачоў. Рэжысёр — Хіраюкі Імайсі, аўтары сцэнарыя — Імайтунз і Такеіці Хонда.

## Змест 
Суровая дзяўчына Панды і Рэтра (хлопец з тэлевізарам замест галавы) аказваюцца ў цэнтры Токіа, страціўшы памяць, не ведаючы, хто яны такія і як сюды трапілі. Вырашыўшы «адцягнуцца», яны учынілі ў Токіа шэраг пагромаў, за што трапілі ў касмічную турму, якую, па чутках, можна пакінуць толькі ў выглядзе нябожчыка. Але рамантычная пара ўзнімае турэмны бунт і ўстройвае крывавую лазню, зусім не ведаючы, колькі цікавых, вар'яцкіх і вясёлых прыгод яшчэ чакае яе наперадзе.

## Спасылкі 
* Мультфільм «Мёртвае лісце: Зорная цюрага» на сайце «Кинопоиск» (рас.)

Катэгорыя:Анімэ
Фінляндыя на конкурсе песні Еўрабачанне 2006

Фінляндыя на конкурсе песні Еўрабачанне 2006 атрымала сваю адзіную на дадзены момант перамогу ў прэстыжным музычным конкурсе. Хэві-метал-гурт Lordi з песняй *«Hard Rock Hallelujah»* удала прайшла паўфінал, заняўшы там першае месца і набраўшы 292 ачкі, а ў фінале яна паўтарыла свой вынік і прынесла перамогу Фінляндыі. 

Гэта быў 40-ы выступ Фінляндыі на конкурсе песні Еўрабачанне. Да гэтага лепшым дасягненнем было толькі 6-е месца ў 1973 годзе.thumb|right|200px|Група Lordi прадстаўляе Фінляндыю на Еўрабачанні 2006.
## Нацыянальны адбор 
Нацыянальны адбор ўдзельніка на Еўрабачанне ад Фінляндыі прайшоў у 2005 годзе. У паўфіналах, якія прайшлі ў Тамперэ, былі абраныя 12 выканаўцаў. Па выніках галасавання гледачоў шэсць выканаўцаў выбывалі, астатняя шасцёрка ўдзельнічала ў барацьбе за паездку на Еўрабачанне. Містэру Лордзі, вакалісту і фронтмэну гурта, адборачны камітэт Еўрабачання ў Фінляндыі асабіста прапанаваў прыняць удзел. Для Еўрабачання была выбрана песня «Hard Rock Hallelujah» працягласцю 4 хвіліны, якую скарацілі да 3 хвілін (згодна з рэгламентам конкурсу).

## На Еўрабачанні 
Катэгорыя:Фінляндыя на конкурсе песні Еўрабачанне
Катэгорыя:2006 год у Фінляндыі
Хана Пакарынен

**Хана Хэлена Пакарынен** (, нар., Лапеэнранта, Фінляндыя) — фінская спявачка, якая прадстаўляла Фінляндыю на конкурсе «Еўрабачанне 2007» з песняй *Leave Me Alone*.

## Біяграфія 
Хана нарадзілася ва Усходняй Фінляндыі непадалёк ад мяжы з Расіяй. Пачатак сваёй кар'еры Пакарынен правяла, выступаючы ноччу ў мясцовых рок-групах. Папулярнасць фінскай спявачкі ўзрасла пасля таго, як яна ў 2004 годзе заняла першае месца ў фінскім музычным тэлешоў Idols. Пасля гэтага поспеху Хана падпісала кантракт з гуказапісвальнай кампаніяй Sony BMG (цяпер - Sony Music Entertainment), якая і прапанавала кандыдатуру Пакарынен на «Еўрабачанне 2007» ад Фінляндыі. У фінале песеннага конкурсу спявачка набрала 53 балы і заняла 17-е месца з 24.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *When I Become Me* (2004 — FIN #2)
* *Stronger* (2005 — FIN #2)
* *Lovers* (2007 — FIN #3)
* *Love in a Million Shades* (2009 — FIN #7)
* *Paperimiehen Tytär* (2010 — FIN #9)
* *Olipa kerran elämä* (2013)
* *Synnyin, elän, kuolen* (2016)

### Сінглы 
* *Fearless* (2004)
* *Love is Like a Song* (2004 — FIN #1)
* *Kiss of Life* (2005 — FIN #4)
* *Stronger Without You* (2005)
* *Damn You* (2005)
* *Go Go* (2007)
* *Leave Me Alone/Tell Me What To Do* (2007)
* *Hard Luck Woman* (2007, прома)
* *Black Ice* (2007, прома)

## Спасылкі 
*   
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Фінляндыі
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2007
Сімфанічны аркестр Лахты

**Сімфанічны аркестр Лахты** () — фінскі сімфанічны аркестр, які базіруецца ў горадзе Лахты.

Аркестр быў заснаваны ў 1910 годзе, у 1949 атрымаў афіцыйны статус і быў узяты пад кантроль муніцыпальных улад Лахты. Хатняй пляцоўкай аркестра з'яўляецца канцэртная зала «Sibeliustalo». Аркестр актыўна прапагандуе фінскую музыку на сваіх канцэртах і замежных гастролях. У рэпертуары аркестра яна прадстаўлена вельмі шырока: ад сімфоній Сібеліуса да твораў сучасных фінскіх аўтараў. З 2008 года аркестрам кіруе дырыжор Юка-Пека Сарастэ, які змяніў на гэтай пасадзе Осма Вянскя. Цікава, што ў наш час у складзе аркестра іграе віяланчэліст Антэра Манінен, былы ўдзельнік трэш-метал-гурта «Apocalyptica».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Лахты
Катэгорыя:Лахты
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1910 годзе
Фінляндыя на конкурсе песні Еўрабачанне 2007

Выступ Фінляндыі на конкурсе песні Еўрабачанне 2007, якое прайшло ў сталіцы Фінляндыі ў горадзе Хельсінкі, стала 41-м удзелам на Еўрабачанні для гэтай краіны. Краіну прадстаўляла Хана Пакарынен з песняй *«Leave me alone»*.

## Нацыянальны адбор 
Нацыянальны адбор прайшоў па наступнай схеме: 12 запрошаных артыстаў выканалі па 2 песні ў паўфіналах, лепшая песня кожнага артыста прайшла ў фінал. Паўфіналы прайшлі 20 і 27 студзеня, 3 і 10 лютага, фінал прайшоў 17 лютага. Пераможцам стала Хана Пакарынен з песняй *«Leave me alone»*. Таксама ў конкурсе браў удзел і Юка Куопамякі — адзін з самых вядомых спевакоў і кампазітараў Фінляндыі, аднак ён заняў толькі 10-е месца ў адборачным крузе.

Катэгорыя:Фінляндыя на конкурсе песні Еўрабачанне
Шведскі тэатр (Турку)

**Шведскі тэатр Турку** ( ) — найстарэйшы ў Фінляндыі муніцыпальны тэатр, заснаваны ў 1839 годзе ў г. Аба. Размешчаны на цэнтральнай Гандлёвай плошчы на скрыжаванні вуліц Эрыкінкату (Eerikinkatu, 13) і Аўракату.

## Гісторыя 
Будынак быў пабудаваны ў 1837 — 1838 гадах пад кіраўніцтвам гарадскога архітэктара Пера Юхана Гюліха і кантролем архітэктара Карла Людвіга Энгеля і з'яўляецца ў наш час найстарэйшым у Фінляндыі тэатральным будынкам.

Тэатр быў урачыста адкрыты 21 студзеня 1839 года.

На працягу XIX стагоддзя тэатр не меў уласнай трупы і прымаў на сваёй сцэне артыстаў са Швецыі. З 1840 па 1850 гады на сцэне тэатра рэгулярна выступала трупа Пера Дэлана.

Нацыянальны калектыў артыстаў быў сфарміраваны ў перыяд з 1872 па 1894 гады.

Тэатр мае некалькі сцэн: Вялікую сцэну (315 пасадачных месцаў), Студзіа-сцэну (120 месцаў) і Тыльян-сцэну (100 месцаў).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Шведскага тэатра Турку

Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1839 годзе
Катэгорыя:Тэатры Турку
Teräsbetoni

**Teräsbetoni** — фінскі хэві-метал-гурт, заснаваны ў Тамперэ ў 2002 годзе. Дэбютны альбом *Metallitotuus* быў выпушчаны ў 2005 годзе. Стыль групы шмат у чым нагадвае ранні Manowar, самі музыкі вызначаюць яго як *«Тамперскі баявы метал»*. Прадстаўлялі Фінляндыю на Еўрабачанні 2008.

Вакаліст гурта, Ярка Ахола, раней таксама спяваў у групе Dreamtale.

## Гісторыя 
Ярка Ахола, Арта Ярвінен і Вильа Рантанен сустрэліся ў 2002 годзе і вырашылі стварыць групу. Яры Куоканен далучыўся ў якасці часовага бубнача, аднак пазней ён стаў паўнапраўным удзельнікам. Імя групы, *Teräsbetoni*, прыдумаў гітарыст Вильа Рантанен.

У 2003 годзе група апублікавала на сваім сайце першыя песні — «Тeräsbetoni», «Teräksen varjo» і «Maljanne nostakaa».

У 2004 годзе Teräsbetoni правялі свой першы канцэрт, пасля чаго на афіцыйным сайце з’явілася live-версія песні «Taivas lyö tulta». На першых канцэртах гурт граў кавер-версіі песень «Rainbow In The Dark» і «Metal Warriors». У канцы года, Teräsbetoni падпісалі кантракт з лэйблам Warner Music Finland і 2 лютага 2005 года выпусцілі сінгл «Taivas lyö tulta». На працягу першага тыдня сінгл падняўся на першы радок фінскіх чартаў.

Запіс альбома «Metallitotuus» пачаўся ў студзені 2005 года, а 6 красавіка 2005 года быў выпушчаны. Альбом заняў другі радок фінскіх чартаў і пратрымаўся там 29 тыдняў. «Metallitotuus» атрымаў статус плацінавага (у Фінляндыі, гэта значыць было прададзена больш за 30 тысяч копій) у год свайго выпуску, стаўшы, такім чынам, трэцім па папулярнасці «цяжкім» альбомам Фінляндыі.

У чэрвені 2006 года быў выпушчаны альбом «Vaadimme metallia». У дзень свайго выпуску альбом атрымаў статус залатога (было прададзена больш за 15 тысяч копій).

Да групы з’явіўся цікавасць за мяжой, і самі Teräsbetoni былі зацікаўлены выступіць за межамі Фінляндыі. Таму ў 2005 годзе група прыняла ўдзел у фестывалі Wacken Open Air.

У 2008 годзе гурт прадстаўляў Фінляндыю на конкурсе Еўрабачанне 2008 з песняй *«Missä miehet ratsastaa»*, заняўшы 22-е месца.

19 сакавіка 2008 года выйшаў трэці па ліку альбом гурта — «Myrskyntuoja».

Чарговы альбом групы, «Maailma tarvitsee sankareita», выйшаў 24 лістапада 2010 года на лэйбле Sakara Records. Аднак 20 жніўня 2011 года на афіцыйным сайце гурта з’явілася паведамленне аб прыпыненні творчай і канцэртнай дзейнасці групы на нявызначаны тэрмін.

## Дыскаграфія 
#### Альбомы 
* *Metallitotuus* (2005)
* *Vaadimme metallia* (2006)
* *Myrskyntuoja* (2008)
* *Maailma tarvitsee sankareita* (2010)

#### Сінглы 
* *Taivas lyö tulta* (2005)
* *Orjatar* (2005)
* *Vahva kuin metalli* (2005)
* *Älä mene metsään* (2006)
* *Viimeinen tuoppi* (2006)
* *Missä miehet ratsastaa* (2008)
* *Paha sanoo* (2008)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 
* 
* Teräsbetoni у Encyclopaedia Metallum

Катэгорыя:Рок-гурты Фінляндыі
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2008
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2002 годзе