Нобелеўская прэмія міру

**Нобелеўская прэмія міру** () — узнагарода, якая штогод прысуджаецца Нарвежскім нобелеўскім камітэтам у Осла, «чалавеку, які выконвае найбольшую альбо найлепшую працу дзеля братэрства паміж народамі, адмены альбо скарачэння пастаянных армій і правядзення альбо заахвочвання мірных кангрэсаў». Адна з пяці Нобелеўскіх прэмій, заснаваных у 1895 годзе паводле запавету шведскага хіміка Альфрэда Нобеля, які памёр у 1896 годзе. Гэтыя прэміі прысуджаюцца за выдатныя заслугі ў галінах хіміі, фізікі, літаратуры, міру і фізіялогіі або медыцыны. У адпаведнасці з запаветам Нобеля прэмія знаходзіцца ў падпарадкаванні Нарвежскага нобелеўскага камітэта і прысуджаецца камісіяй з пяці членаў, якія абіраюцца Парламентам Нарвегіі. Лаўрэатамі першай Нобелеўскай прэміі міру ў 1901 годзе сталі Жан Дзюнан і Фрэдэрык Пасі. Кожны лаўрэат атрымлівае медаль, дыплом і грашовы прыз, які змяняецца з цягам часу. У 1901 годзе Дзюнан і Пасі падзялілі 150 782 шведскія кроны, што ў снежні 2008 года было эквівалентна 7 731 004 шведскім кронам. Пачынаючы з 2001 года кожная грашовая ўзнагарода складала 10 мільёнаў шведскіх крон. Прэмія ўручаецца на штогадовай цырымоніі 10 снежня ў Осла ў прысутнасці караля Нарвегіі (адзіная Нобелеўская прэмія, якая не ўручаецца ў Стакгольме), у гадавіну смерці Альфрэда Нобеля.

## Патрабаванні да кандыдатаў 
Згодна са статутам Нобелеўскага фонду, вылучаць кандыдатаў могуць наступныя асобы:
* 1) дзеючыя і былыя члены нарвежскага Нобелеўскага камітэта, а таксама дарадцы, прызначаныя Нобелеўскім інстытутам;
* 2) члены нацыянальных парламентаў і ўрадаў розных краін, а таксама члены Міжпарламенцкага саюза;
* 3) члены Міжнароднага арбітражнага суда ў Гаазе;
* 4) члены камісіі пастаяннага міжнароднага бюро па пытаннях свету;
* 5) члены і асацыяваныя члены Інстытута міжнароднага права;
* 6) прафесары ўніверсітэтаў у галіне палітычных навук і юрыспрудэнцыі, гісторыі і філасофіі;
* 7) лаўрэаты Нобелеўскіх прэмій міру.

## Пералік лаўрэатаў 
### 1900-я 
* (1901)  Жан Анры Дзюнан — швейцарскі прадпрымальнік,  Фрэдэрык Пасі — французскі эканаміст
* (1902)  Элі Дзюкамен — швейцарскі журналіст,  Шарль Альбер Гоба — швейцарскі правазнаўца
* (1903)  Уільям Рандал Крымер — брытанскі палітык
* (1904) Інстытут міжнароднага права (Гент, Бельгія)
* (1905)  Берта фон Зутнер — аўстрыйская пісьменніца
* (1906)  Тэадор Рузвельт — 26-ы прэзідэнт ЗША
* (1907)  Луі Рэно — французскі юрыст,  Эрнеста Тэадора Манета — італьянскі журналіст
* (1908)  Клас Понтус Арнальдсан — шведскі пісьменнік, журналіст.  Фрэдрык Баер — дацкі пісьменнік, палітык
* (1909)  Агюст Беернарт — бельгійскі палітык,  Поль Анры Бенжамен д’Этурнель дэ Канстан — французскі дыпламат

### 1910-я 
* (1910) Міжнароднае бюро міру
* (1911)  Тобіас Асер — нідэрландскі палітычны дзеяч,  Альфрэд Герман Фрыд — аўстрыйскі журналіст
* (1912)  Эліу Рут — амерыканскі палітык, дзяржаўны дзеяч
* (1913)  Анры Лафантэн — бельгійскі юрыст
* (1914) *прэмія не прысуджалася*
* (1915) *прэмія не прысуджалася*
* (1916) *прэмія не прысуджалася*
* (1917) Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа
* (1918) *прэмія не прысуджалася*
* (1919)  Томас Вудра Вільсан — 28-ы прэзідэнт ЗША

### 1920-я 
* (1920)  Леон Буржуа — французскі палітык
* (1921)  Карл Яльмар Бранцінг — першы прэм’ер-міністр Швецыі,  Крысціян Ланге — нарвежскі палітык
* (1922)  Фрыцьёф Нансен — нарвежскі палярны даследчык
* (1923) *прэмія не прысуджалася*
* (1924) *прэмія не прысуджалася*
* (1925)  Чарлз Гейтс Даўэс — дзяржаўны, ваенны дзеяч ЗША,  Джозеф Осцін Чэмберлен — брытанскі дзяржаўны і палітычны дзеяч
* (1926)  Густаў Штрэземан — нямецкі палітык, рэйхсканцлер Веймарская рэспублікі,  Арыстыд Брыян — французскі дзяржаўны дзеяч
* (1927)  Людвіг Квідэ — доктар філасофскіх навук,  Фердынанд Эдуард Бюісон — французскі педагог
* (1928) *прэмія не прысуджалася*
* (1929)  Фрэнк Білінгс Келаг — амерыканскі дзяржаўны дзеяч. (Прысуджана ў 1930 годзе).

### 1930-я 
* (1930)  Натан Сёдэрблюм — шведскі святар, экуменіст
* (1931)  Джэйн Адамс — амерыканскі сацыёлаг, філосаф.  Нікалас Мюрэй Батлер — амерыканскі педагог, палітычны дзеяч
* (1932) *прэмія не прысуджалася*
* (1933)  Ральф Норман Энджэл — амерыканскі журналіст
* (1934)  Артур Хендэрсан — брытанскі палітык
* (1935) Карл фон Асецкі — нямецкі антыфашыст
* (1936)  Карлас Сааведра Ламас — аргенцінскі вучоны-правазнавец
* (1937)  Роберт Сесіл — брытанскі юрыст
* (1938) Нансенаўская міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў
* (1939) *прэмія не прысуджалася*

### 1940-я 
* (1940) *прэмія не прысуджалася*
* (1941) *прэмія не прысуджалася*
* (1942) *прэмія не прысуджалася*
* (1943) *прэмія не прысуджалася*
* (1944) Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа
* (1945)  Кордэл Хал — амерыканскі дзяржаўны дзеяч
* (1946)  Эмілі Грын Болч — амерыканскі эканаміст,  Джон Рэлей Мот — дзеяч пратэстантызма
* (1947) Савет Сяброў на службе грамадству (квакеры), Амерыканскі камітэт Сяброў на службе грамадству (квакеры)
* (1948) *прэмія не прысуджалася*
* (1949)  Джон Бойд Ор — брытанскі педагог, урач

### 1950-я 
* (1950)  Ральф Банч — амерыканскі дыпламат
* (1951)  Ліён Жуо — рэфармісцкі лідар прафсаюзнага руху
* (1952)   Альберт Швейцэр — нямецкі філосаф, урач
* (1953)  Джордж Маршал — амерыканскі ваенны дзеяч
* (1954)  Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў
* (1955) *прэмія не прысуджалася*
* (1956) *прэмія не прысуджалася*
* (1957)  Лестэр Боўлс Пірсан — прэм’ер-міністр Канады
* (1958)  Жорж Пір — бельгійскі дамініканец
* (1959)  Філіп Ноэль-Бэйкер — брытанскі дыпламат, пацыфіст

### 1960-я 
* (1960)  Альберт Лутулі — паўднёваафрыканскі палітык
* (1961)   Даг Хамаршэльд — Генеральны сакратар ААН (пасмяротна)
* (1962) Лайнус Карл Полінг — амерыканскі хімік
* (1963) Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа
* (1964)  Марцін Лютэр Кінг — афраамерыканскі прапаведнік, лідар негвалтоўнага змагання з расізмам
* (1965)  Дзіцячы фонд ААН
* (1966) *прэмія не прысуджалася*
* (1967) *прэмія не прысуджалася*
* (1968)  Рэнэ Касэн — французскі юрыст
* (1969) Міжнародная арганізацыя працы

### 1970-я 
* (1970)  Норман Эрнэст Барлоўг — амерыканскі аграном
* (1971)  Вілі Брант — федэральны канцлер Германіі
* (1972) *прэмія не прысуджалася*
* (1973)  Генры Кісінджэр — дзяржаўны дзеяч, дыпламат ЗША
* (1974)  Шон Макбрайд — палітычны дзеяч Ірландыі,  Эйсаку Сато — прэм’ер-міністр Японіі
* (1975)  Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў — савецкі фізік, праваабаронца
* (1976)  Бэці Уільямс,  Мэйрыд Карыган — сузаснавальніцы Супольнасці мірных людзей
* (1977) Міжнародная Амністыя
* (1978)  Анвар Садат — прэзідэнт Егіпта,  Менахем Бегін — прэм’ер-міністр Ізраіля
* (1979)  Маці Тэрэза

### 1980-я 
* (1980)  Адольфа Перэс Эсківель — аргенцінскі пісьменнік, архітэктар
* (1981)  Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў
* (1982)  Альва Мюрдаль — шведскі сацыёлаг,  Альфонса Гарсія Роблес — міністр замежных спраў Мексікі
* (1983)  Лех Валенса — прэзідэнт Польшчы, стваральнік незалежнага прафсаюза «Салідарнасць»
* (1984)  Дэсмонд Туту — англіканскі прапаведнік, барацьбіт з апартэідам
* (1985)  Бернард Лаўн — амерыканскі ўрач, Урачы свету за прадухіленне ядзернай вайны
* (1986)  Элі Візель — пісьменнік, грамадскі дзеяч
* (1987)  Оскар Арыяс Санчэс — прэзідэнт Коста-Рыкі
* (1988)  Міратворчыя сілы ААН
* (1989)  Далай-лама XIV

### 1990-я 
* (1990)  Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў — прэзідэнт СССР
* (1991)  Аун Сан Су Чжы — м’янмскі палітычны дзеяч
* (1992)  Рыгаберта Менчу — праваабаронца
* (1993)  Нельсан Мандэла — прэзідэнт ПАР,  Фрэдэрык Вілем дэ Клерк — прэзідэнт ПАР (1989—1994)
* (1994)  Ясір Арафат,  Шымон Перэс,  Іцхак Рабін
* (1995)  Джозеф Ротблат — радыёбіёлаг, Пагуошскі рух навукоўцаў
* (1996)  Карлуш Белу — біскуп рымска-каталіцкай царквы,  Жазэ Рамуш-Орта — другі прэзідэнт Усходняга Тымора
* (1997)  Джодзі Уільямс — амерыканская актывістка, выкладчыца. Міжнародны рух за забарону супрацьпяхотных мін
* (1998)  Дэвід Трымбл — паўночнаірландскі палітык,  Джон Х’юм — паўночнаірландскі палітык
* (1999) Урачы без межаў

### 2000-я 
* (2000)  Кім Дэ Джун — прэзідэнт Паўднёвай Карэі
* (2001)  ААН і  Кофі Анан
* (2002)  Джэймс Эрл Картэр — 39-ы прэзідэнт ЗША
* (2003)  Шырын Эбадзі — іранская праваабаронца, юрыст
* (2004)  Вангары Маатаі — кенійскі грамадскі дзеяч
* (2005)  Махамед аль-Барадэі і  МАГАТЭ
* (2006)  Мухамад Юнус і Grameen Bank
* (2007)  Альберт Гор — віцэ-прэзідэнт ЗША, Міжурадавая група экспертаў па змяненню клімату
* (2008)  Марці Ахцісаары — прэзідэнт Фінляндыі
* (2009)  Барак Абама — 44-ы прэзідэнт ЗША

### 2010-я 
* (2010)  Лю Сяабо — кітайскі дысідэнт
* (2011)  Элен Джонсан-Серліф,  Лейма Гбові,  Тавакуль Карман
* (2012)  Еўрапейскі Саюз
* (2013) Арганізацыя па забароне хімічнай зброі
* (2014)  Кайлаш Сацьяртхі і  Малала Юсуфзай
* (2015)  Квартэт нацыянальнага дыялогу ў Тунісе
* (2016)  Хуан Мануэль Сантас — прэзідэнт і былы міністр абароны Калумбіі
* (2017) Міжнародная кампанія за забарону ядзернай зброі
* (2018)  Дэніс Муквегэ — кангалезскі гінеколаг,  Надзя Мурад — іракская езідская праваабаронца
* (2019)  Абій Ахмед Алі — прэм’ер-міністр Эфіопіі

### 2020-я 
* (2020) Сусветная харчовая праграма
* (2021)  Марыя Рэса,  Дзмітрый Муратаў
* (2022)  Алесь Бяляцкі,  Мемарыял,  Цэнтр грамадзянскіх свабод
* (2023)  Наргіз Махамадзі — іранская праваабаронца
* (2024)  Nihon Hidankyo
* (2025)  Марыя Карына Мачада

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нобелеўская прэмія