open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мухашат Хусяінавіч Шаіпаў

**Мухашат Хусяінавіч Шаіпаў** (, с. , ,  — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, лётчык-знішчальнік, гвардыі лейтэнант. Заслужаны трэнер БССР па парашутным спорце, лётчык-інструктар Мінскага аэраклуба. Устанавіў 10 сусветных рэкордаў у парашутным спорце.

## Біяграфія 
thumb|200px|left|Міхаіл Шаіпаў і яго жонка Алена Красоўская
Мухашат Хусяінавіч Шаіпаў адносіўся да татарскага субэтнасу . З 23 кастрычніка 1941 года ў Чырвонай Арміі.

Быў жанаты з Аленай Гаўрылаўнай Красоўскай, яна ў час вайны была фельчарам медыцынскай службы ў батальёне, які абслугоўваў лётныя часткі. Толькі за 1944-45 гады ёю асабіста была аказана меддапамога 1250 хворым, з якіх 85 % былі з лётных частак. Дзяцей не мелі.

У 1963 годзе скончыўшы палёты ў сувязі з пагаршэннем здароўя, М. X. Шаіпаў пайшоў з аэраклуба і працаваў тэхнікам-наладчыкам у адной з лабараторый Інстытута цепла- і масаабмену Акадэміі навук БССР.

6 лістапада 1943 года атрымаў лёгкае раненне левай нагі.

Пасля ўзнагароджання за перыяд з 13 кастрычніка 1944 па 7 лютага 1945 года М. Шаіпаў зрабіў на самалёце Ла-5 64 баявых вылеты, з іх: на прыкрыццё наземных войскаў — 47, на разведку — 4, на штурмоўку — 10 і на свабоднае «паляванне» — 3. За гэты перыяд правёў 10 паветраных баёў, у якіх асабіста збіў 2 самалёты праціўніка .

#### Апісанне некаторых рэкордаў М. Шаіпава 
* 13 ліпеня 1953 года парашутыст Цэнтральнага аэраклуба БССР майстар спорту М. Шаіпаў, выконваючы адзіночны дзённы скачок з парашутам на дакладнасць прызямлення з вышыні 1.000 метраў, паказаў сярэдняе адхіленне ад цэнтра пасадачнага круга 6,71 м, усталяваўшы ўсесаюзны рэкорд.
* 26 чэрвеня 1958 года на аэрадроме «Баравая» парашутысты М. Шаіпаў, Ю. Вечара, Г. Паддубоцкі і В. Налівайка ўстанавілі сусветны рэкорд у групавым скачку днём з вышыні 1,5 тысяч метраў без затрымкі. Адхіленне ад цэнтра 4,09 м.
* 6 чэрвеня 1961 года на Баравой парашутысты В. Урбановіч, Ю. Вечара, Р. Пятроўскі і М. Шаіпаў устанавілі сусветны рэкорд у групавым скачку на дакладнасць прызямлення з вышыні 600 метраў з затрымкай раскрыцця парашута. Сярэдняе адхіленне ад цэнтра пры прызямленні склала 2,51 метра.

## Спасылкі 
* Старонка з запісамі сусветных рэкордаў з удзелам М. Шаіпава  на афіцыйным сайце .

Катэгорыя:Парашутысты СССР
Катэгорыя:Парашутысты БССР
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры БССР
Катэгорыя:Майстры парашутнага спорту СССР
Арцём Алегавіч Булойчык

**Арцём Булойчык** (нар. , ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у расійскім клубе «Балтыка» з Калінінграда.

## Клубная кар’ера 
З 2009 года выступаў за дубль мінскага «Дынама». У 2010 годзе прыцягваўся да асноўнай каманды, гуляў у Лізе Еўропы. Сезон 2012 прапусціў з-за траўмы.

У красавіку 2013 года перайшоў у «Мінск». Не здолеў замацавацца ў асноўным складзе, звычайна выхадзіў на замену. У студзені 2014 года пакінуў мінскі клуб.

У сакавіку 2014 стаў іграком «Бярозы-2010». Другую палову сезона 2014 прапусціў з-за траўмы.

У лютым 2015 года знаходзіўся на праглядзе ў «Гомелі», па выніках якога клуб не стаў прапаноўваць паўабаронцу кантракт. У выніку, у красавіку 2015 года Булойчык далучыўся да клуба Першай лігі Латвіі «1625 Ліепая».

У жніўні вярнуўся ў Беларусь, стаўшы іграком першалігавага «Дняпра». Быў іграком асноўнага складу ў другой палове сезона 2015. У пачатку 2016 года разам з камандай рыхтаваўся да новага сезона, але ў красавіку, за тыдзень да пачатку чэмпіянату, кантракт з клубам быў разарваны, і Арцём папоўніў склад «Промня». У ліпені 2016 года перайшоў у іншы сталічны клуб — «Тарпеда», у снежні таго ж года па заканчэнні кантракта пакінуў «Тарпеда».

У пачатку 2017 трэніраваўся разам з бабруйскай «Белшынай», а ў сакавіку зноў далучыўся да «Промня» і неўзабаве падпісаў кантракт. У якасці трывалага іграка асновы дапамог камандзе выйсці ў Вышэйшую лігу. Сезон 2018 пачынаў у стартавым складзе, аднак са жніўня страціў месца ў аснове.

У студзені 2019 года пакінуў «Прамень» і неўзабаве падпісаў кантракт з НФК. Першую палову сезона 2019 прапусціў з-за траўмы, з ліпеня стаў з’яўляцца на полі, чаргуючы выхады ў стартавым складзе і на замену.

У студзені 2020 года падпісаў кантракт з «Гомелем». У жніўні таго ж года пакінуў клуб.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі на Кубку Садружнасці 2012 у Санкт-Пецярбургу, правёў 2 матчы.

## Трэнерская кар’ера 
У другой палове 2020 года, завяршыўшы кар’еру, працаваў трэнерам у структуры «Энергетыка-БДУ». У студзені 2021 года ўвайшоў у трэнерскі штаб асноўнай каманды «Віцебска», таксама ўзначальваў рэзервовую каманду. Пакінуў віцебскі клуб у чэрвені 2022 года і хутка далучыўся да калінінградскай «Балтыкі».

У лістападзе 2023 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2013
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2017

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-2 Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Бяроза-2010
Катэгорыя:Футбалісты паводле клубаў Латвіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Прамень Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Андрэй Данатавіч Сіняўскі

**Андрэй Данатавіч Сіняўскі** (; ,  — ) — рускі літаратуразнавец, пісьменнік, літаратурны крытык; палітвязень.

## Біяграфія 
Увосень 1965 А. Сіняўскі быў арыштаваны разам з Ю. Даніэлем па абвінавачванні ў антысавецкай прапагандзе і агітацыі. У лютым 1966 асуджаны Вярхоўным судом на сем гадоў калоніі. Суд над пісьменнікамі, вядомы як «Працэс Сіняўскага — Даніэля», суправаджаўся тэндэнцыйным асвятленнем у друку і быў задуманы як прапагандысцкае шоў з выкрыццямі і пакаяннямі, аднак ні А. Сіняўскі, ні Ю. Даніэль не прызналі сябе вінаватымі. Неўзабаве пасля вызвалення ў 1973 годзе паехаў па запрашэнні Сарбоны на працу ў Францыю, дзе і жыў да канца жыцця, працуючы прафесарам рускай літаратуры.

## Творчасць 
А. Сіняўскі быў адным з вядучых літаратурных крытыкаў часопіса «Новый мир», галоўным рэдактарам якога ў той час быў А. Твардоўскі. Аўтар літаратуразнаўчых прац пра творчасць М. Горкага, Б. Пастарнака, І. Бабеля, Г. Ахматавай. З 1955 пачаў пісаць празаічныя творы. У тагачасным СССР у сувязі з цэнзурай яго творы не маглі быць надрукаваныя, і Андрэй Сіняўскі выдаваў іх на Захадзе пад псеўданімам Абрам Тэрц (). Былі надрукаваныя раман «Суд ідзе» («Суд идёт») і аповесць «Любімаў» («Любимов»), якія ўвайшлі ў зборнік прозы «Фантастычны свет Абрама Тэрца» («Фантастический мир Абрама Терца»), а таксама артыкул «Што такое сацыялістычны рэалізм?», у якім высмейваліся савецкая літаратура.

## Спасылкі 
* prajdzisvet.org

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Вязні Дубраўлага
Эліс Манро

**Эліс Эн Манро** (; ) — канадская навелістка, лаўрэат Букераўскай прэміі, трохразовы лаўрэат канадскай прэміі генерал-губернатара ў галіне фантастыкі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры.

## Біяграфія 
Бацька, Роберт Эрык Лэйдлау, быў фермерам, маці, Эн Кларк Лэйдлау, працавала школьнай настаўніцай. Творчасцю пачала займацца ў падлеткавым узросце, першы твор «Вымярэнні ценю» апублікавала ў 1950 годзе, калі вучылася ва ўніверсітэце Заходняга Антарыа. У гэты ж перыяд працавала афіцыянткай, зборшчыцай тытуню, бібліятэкарам. Выйшла замуж і пераехала ў Вікторыю, дзе адкрыла кнігарню «Munro's Books», якая працуе да сёння.

Летам 2013 года 82-гадовая Манро абвясціла пра зыход з літаратуры: зборнік апавяданняў «Дарагое жыццё» (Dear Life), які выйшаў восенню 2012 года, павінен стаць яе апошняй кнігай.

## Беларускія пераклады 
* Чырвоная сукенка ўзору 1946 года = *(Red Dress—1946)* : апавяданне / Перакл. з англ. П. Касцюкевіч. З дэбютнага зборніка Э. Манро «Танец шчаслівых ценяў ды іншыя гісторыі» (1968).

## Літаратура 
* *Redekop, Magdalene*. Mothers and Other Clowns: The Stories of Alice Munro. 1992
* *Howells, Coral Ann*. Alice Munro. 1998
* The Rest of the Story: Critical Essays on Alice Munro. / Ed. by R. Thacker. 1999.
* *Hooper, Brad*. The Fiction of Alice Munro: An Appreciation. Greenwood, 2008. 169 p.
* Alice Munro. (Bloom's Modern Critical Views). 2009. 210 p.

Катэгорыя:Лаўрэаты Прэміі генерал-губернатара
Катэгорыя:Лаўрэаты Букераўскай прэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Канады
Ненецкая мова

**Нене́цкая мова** (саманазва: *ненэцяʼ вада*) — самадыйская мова. Родная мова ненцаў. Агульная колькасць носьбітаў (2010 г.) - 21 926 чал.

Ненецкая мова мае 2 асноўныя дыялекты — тундравы і лясны. На тундравым размаўляе большасць ненцаў. На лясным — невялікая група ў паўднёвых раёнах Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі. Для ненецкай мовы характэрны суфіксальная аглютынацыя, адрозненне трох лікаў, склонавае афармленне четырохчленнай серыі мясцовых склонаў ("дзе", "куды", "адкуль", "па якім месцы"), проціпастаўленне трох тыпаў дзеяслоўнага змянення (суб'ектнага, аб'ектнага і рэфлексіўнага), шырокае выкарыстанне канструкцый з нефінітнымі формамі дзеяслова, ужыванне пасляскладаў, прынцып "кіраваны член перад кіраўніком" як аснова парадку слоў, у большасці выпадкаў - забарона галосных у пачатку слова.

Пісьмовасць з 1932 г. на аснове лацінскай графікі. З 1937 г. — на аснове кірыліцы.

Ненецкая мова мае афіцыйны статус у Ямала-Ненецкай аўтаномнай акрузе, Ненецкай аўтаномнай акрузе Расійскай Федэрацыі. Абмежавана выкарыстоўваецца ў сродках масавай інфармацыі. Выкладаецца ў школах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мовы Расіі
Катэгорыя:Самадыйскія мовы
Іван Антонавіч Васілевіч

**Іван Антонавіч Васілевіч** (, в. , Вілейскі павет, Віленская губерня, Расійская імперыя — ) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1894 годзе ў в. Будслаў. Член КПСС з 1918 г. У 1917—1918 гг. старшыня валвыканкама, намеснік камісара, камісар па харчаванні Віленскай губерні. З лютага 1919 г. намеснік наркама харчавання Літоўска-Беларускай ССР, затым у Наркамаце харчавання УССР. У 1925 годзе наркам унутранага гандлю, з 1926 наркам фінансаў БССР. З верасня 1927 г. да кастрычніка 1930 г. — другі сакратар, член Бюро ЦК КП(б)Б, з 1930 года ў органах Наркамзема СССР. З 1934 г. — загадчык сельскагаспадарчым аддзелам і член Далёкаўсходняга крайкама ВКП(б). Член ЦВК СССР у 1925—1930 гг.

Катэгорыя:Народныя камісары гандлю БССР
Катэгорыя:Другія сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Народныя камісары фінансаў БССР
Катэгорыя:Члены ЦВК СССР
Абстрактны гуманізм

**Абстрактны гуманізм** - спэкулятыўная канструкцыя, пабудаваная ў адпаведнасці з загадзя зададзеным уяўленнем аб чалавечым ідэале , запазычаным з этыкі. Узнікненне тэрміна прыйшлося на 1930-ыя гады ў разгар сталінскіх рэпрэсій у СССР, калі традыцыйнае грамадзянскае і духоўнае чалавекалюбства ідэалагічна не заахвочвалася .

Тэрмін шырока выкарыстоўваецца ў публіцыстыцы і служыць для ацэнкі светапогляду і учынкаў людзей .
Прынята лічыць , што для абстрактнага гуманізму як адной з канкрэтна- гістарычных формаў антрапалагічнага светапогляду і практыкі ўласціва перараджэнне ў антрапацэнтрызм , гэта значыць , абсалютызацыя свабоды. Абстрактны гуманізм перш за ўсё прыпісваецца еўрапейскай гуманітарнай інтэлігенцыі і супрацьпастаўляецца савецкаму менталітэту .

Катэгорыя:Ідэалагічныя клішэ
Дзяніс Ігаравіч Дзячко

**Дзяніс Дзячко** (нар. , ) — беларускі футбаліст, брамнік.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мінскага МТЗ-РІПА, у 2006 годзе гуляў за пастаўскі ПМЦ, а потым за дубль МТЗ-РІПА. У пачатку 2010 года стаў асноўным брамнікам мінскага клуба (які змяніў назву на «Партызан»), але ў чацвёртым туры атрымаў траўму, з-за якой выбыў на 1,5 гады.

У 2012 годзе далучыўся да «Мінска». У сезоне 2012 быў асноўным брамнікам каманды «Мінск-2», а ў 2013 годзе стаў другім брамнікам асноўнай каманды. З верасня 2013 года, у сувязі з траўмай асноўнага брамніка Уладзіміра Бушмы, заняў месца ў стартавым складзе «Мінска». У снежні 2013 года падоўжыў кантракт з клубам.

У сезоне 2014 зноў стаў другім брамнікам пасля вяртання Бушмы. У чэмпіянаце згуляў толькі ў апошнім матчы сезона (29 лістапада супраць брэсцкага «Дынама», лік 5:2).

З лютага 2015 года знаходзіўся на праглядзе ў клубе Першай лігі «Бяроза-2010», і ў сакавіку 2015 года перайшоў у яго на правах арэнды. Па заканчэнні сезона і вяртання з арэнды ў студзені 2016 года пакінуў «Мінск».

У лютым 2016 года далучыўся да брэсцкага «Дынама», з якім у сакавіку падпісаў кантракт. Пачынаў сезон асноўным брамнікам каманды, але неўзабаве быў выцеснены Дзмітрыем Асніным. У ліпені 2016 года пакінуў брэсцкі клуб і перайшоў у «Белшыну», дзе таксама стаў другім брамнікам пасля Барыса Панкратава. Па заканчэнні сезона 2016 вырашыў завяршыць прафесійную кар’еру.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК ПМЦ Паставы
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск-2
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Бяроза-2010
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
G2 (матэматыка)

У матэматыцы **G2** — назва некалькіх груп Лі і звязанай з імі алгебры Лі \mathfrak{g}_2. Гэта найменшая з пяці асаблівых простых груп Лі. G2 мае ранг 2 і размернасць 14. Усе яе нетрывіяльныя канечнамерныя лінейныя прадстаўленні з’яўляюцца дакладнымі. Найбольш простае прадстаўленне 7-мернае і з’яўляецца фундаментальным прадстаўленнем, якое адпавядае кароткаму кораню сістэмы каранёў G2.

Кампактная форма G2 з’яўляецца групай аўтамарфізмаў алгебры актаніёнаў (актаў). Яе можна таксама разглядаць як падгрупу групы SO(7), якая пакідае на месцы фіксаваны 8-мерны спінар (у яе спінарным прадстаўленні).

## Рэалізацыі 
Існуюць 3 простыя рэчаісныя алгебры Лі, асацыяваныя з дадзенай сістэмай каранёў:

* Рэчаісная алгебра Лі, якая ляжыць у аснове комплекснай алгебры Лі G2, 28-мерная і адназвязная. Комплекснае спалучэнне з’яўляецца яе вонкавым аўтамарфізмам. Максімальная кампактная падгрупа асацыяванай з гэтай алгебрай групы і ёсць кампактная форма G2.
* Алгебра Лі ў кампактнай форме мае размернасць 14. Асацыяваная група Лі не мае знешніх аўтамарфізмаў, цэнтра і з’яўляецца адназвязнай і кампактнай.
* Алгебра Лі ў некампактнай (падзеленай) форме змяшчае 14 вымярэнняў. Асацыяваная простая група Лі мае фундаментальную групу 2 парадку, а яе група знешніх аўтамарфізмаў — трывіяльная група. Яе максімальная кампактная падгрупа — SU(2)&times;SU(2)/(&minus;1&times;&minus;1). Для дадзенай групы існуе неалгебраічная падвойная універсальная накрывальная група (адназвязная).

## Алгебраічныя ўласцівасці 
: 

### Сістэма каранёў G2 
Нягледзячы на тое, што каранёвыя вектары можна размясціць у 2-мернай прасторы, больш сіметрычным выглядае іх выраз трыма каардынатамі, сума якіх роўная нулю:
:(1,&minus;1,0), (&minus;1,1,0)

:(1,0,&minus;1), (&minus;1,0,1),

:(0,1,&minus;1), (0,&minus;1,1),

:(2,&minus;1,&minus;1), (&minus;2,1,1),

:(1,&minus;2,1), (&minus;1,2,&minus;1),

:(1,1,&minus;2), (&minus;1,&minus;1,2),

і **простыя дадатныя каранёвыя вектары**
:(0,1,&minus;1), (1,&minus;2,1).

### Група Вейля/Кокстэра 
Для алгебры G2 гэта — група дыэдра *D*12 12 парадка.

### Матрыца Картана 
:
\begin{pmatrix}
2&-3\\
-1&2
\end{pmatrix}

### Спецыяльныя галаноміі 
G2 — адна з тых спецыяльных груп, якія могуць быць групамі галаноміі рыманавай метрыкі. Разнастайнасці, якія валодаюць G2-галаноміяй, называюцца G2-разнастайнасцямі.

## Спасылкі 
* :en:John Baez, *The Octonions*, Section 4.1: G2, Bull. Amer. Math. Soc. **39** (2002), 145—205 . Анлайн HTML версія.

Катэгорыя:Групы Лі
Мірыяда

**Мірыя́да**, мн.л. **мірыяды** ( мн.л. ) — сотня соцень, дзесяць тысяч, альбо лік 10000, тэрмін, які адзначаў самую вялікую лічбу ў старажытнагрэчаскай сістэме лічэбнікаў. Архімед даказаў магчымасць будаваць бясконца-вялікія лічбы, увёўшы у слоўнік свайго часу тэрміны *дымірыяда*, *трымірыяда* і г.д.

Сёння гэты тэрмін лічыцца састарэлым у дачыненні навуковай тэрміналогіі, аднак выкарыстоўваецца ў літаратурнай мове і паўсядзённай гаворцы ў значэнні «колькасць, якую нельга злічыць», звычайна ў форме множнага ліку.

Катэгорыя:Лікі з уласнымі імёнамі
Катэгорыя:Антычная навука
Дамінікас Галкявічус

**Дамінікас Галкявічус** (; нар. ) — літоўскі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам каманды «Каўна Жальгірыс B».

## Клубная кар’ера 
Доўгі час выступаў у Літве за панявежыскі «Экранас», з якім некалькі разоў станавіўся чэмпіёнам краіны. У 2011 годзе перайшоў у польскі «Заглэмбе», але не змог там замацавацца.

У другой палове 2012 года выступаў за бабруйскую «Белшыну». У першай палове 2013 года быў іграком рыжскай «Даўгавы», а ў верасні 2013 года ў якасці свабоднага агента далучыўся да наваполацкага «Нафтана». У снежні 2013 года пакінуў наваполацкі клуб.

У сакавіку 2014 года вярнуўся на радзіму, далучыўшыся да дэбютанта літоўскай А Лігі — клайпедскага «Гранітаса». Пазней выступаў за розныя літоўскія клубы. У 2020 годзе завяршыў кар’еру ў складзе «Каўна Жальгірыса» і ўзначаліў другую каманду клуба.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за нацыянальную зборную Літвы.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Літвы (4): 2005, 2008, 2009, 2010
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Літвы: 2006
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Літвы (2): 2007, 2015
*  Уладальнік Кубка Літвы (2): 2010, 2017

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Літвы
Катэгорыя:Ігракі зборнай Літвы па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Каўна Жальгірыс
Катэгорыя:Ігракі ФК Стумбрас
Катэгорыя:Ігракі ФК Судува Марыямпале
Катэгорыя:Ігракі ФК Ёнава
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлантас Клайпеда
Катэгорыя:Ігракі ФК Паланга
Катэгорыя:Ігракі ФК Круоя Пакруойіс
Катэгорыя:Ігракі ФК Гранітас Клайпеда
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Даўгава Рыга
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Заглэмбе Любін
Катэгорыя:Ігракі ФК Экранас Панявежыс
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Літвы
Далганы

**Далга́ны** (саманазва *долган*, таксама *тыакіхі, саха*) — народ, карэнныя насельнікі Паўночнай Сібіры.

## Колькасць і рассяленне 
Жывуць пераважна ў Краснаярскім краі і Рэспубліцы Саха (Расія). Агульная колькасць у Расіі (2010 г.) — 7 885 чал. У 2009 г. у Беларусі жыў 1 чал., які вызначаў сваю этнічную тоеснасць як далган.

## Паходжанне 
Далганы — адна з найбольш маладых этнічных супольнасцяў Сібіры. Лічыцца, што склаліся на працягу XVIII — XIX стст. з прадстаўнікоў якутаў, эвенкаў, рускіх затундраных сялян. Размаўляюць на цюркскай мове, блізкай да якуцкай, аднак назва народа паходзіць ад назвы эвенкскага рода *далган*, *дангот*. Нягледзячы на тое, што праблема паходжання далганаў лічыцца дэталёва распрацаванай, існуюць дыскусіі аб важнасці ўплыва той ці іншай групы стваральнікаў далганскага этнаса. Так, частка даследчыкаў прызнае вядучую ролю эвенкаў, што, аднак, супярэчыць дадзеным антраполагаў. Генетыкі таксама адзначаюць блізкасць далганаў да суседзяў-самадыйцаў.

## Культура 
У мінулым для далганаў быў характэрны качавы лад жыцця, які асобныя групы часткова захоўваюць і ў нашы дні. Асноўныя заняткі — аленегадоўля, паляванне на дзікіх аленяў і футравых звяроў, рыбалоўства. Вызначальна, што роля аленегадоўлі ў нашы дні неістотная, статкі свойскага аленя скарацілася ў дзясяткі разоў.

На поўдні тэрыторый свайго рассялення далганы здаўна будавалі хаты па рускім узоры. Качэўнікі ўзводзілі чумы па эвенкскім і якуцкім узорам. Вельмі распаўсюджаная форма жытла — *бало́к*, чум, усталяваны на нарты.

Народная вопратка ўключае *сакуі*, глухую футравую адзежу з каптуром, тканныя спадніцы, кашулі, капялюшы *бэрсегэ*, скураныя боты, якія па-мастацку ўпрыгожваюцца бісерам і аплікацыямі. У нашы дні народную вопратку на святы часцей апранаюць жанчыны, чым мужчыны.

Асноўная сацыяльная адзінка — малая нуклеарная сям'я. Падзел на роды прынцыпіяльнага значэння не мае.

Далганскі фальклор прадстаўлены казкамі, легендамі, эпічнымі казаннямі, песнямі. Распаўсюджаны танец карагоднага тыпу *хейро*. Папулярныя святы — вясновы хейро, дні аленявода і рыбака.

## Мова 
Далганская мова блізкая да якуцкай. Вылучаюць 3 асноўныя дыялекты. Пісьмовасць на аснове кірыліцы. Далганская мастацкая літаратура прадстаўлена пераважна паэзіяй і прозай. Пачынальніцай прафесійнай далганскай літаратуры лічыцца пісьменніца Агдо Аксёнава (1936—1995).

## Рэлігія 
Большасць вернікаў — праваслаўныя. Захаваліся некаторыя анімістычныя звычаі, у тым ліку шанаванне духаў прыродных аб’ектаў *сайтан*. У мінулым далганскія шаманы лічыліся даволі аўтарытэтнымі ў справах барацьбы з хваробамі і злымі духамі сярод суседзяў.

Катэгорыя:Цюркскія народы
Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Сібіры
Катэгорыя:Народы Расіі
Рафаіл Людвігавіч Васілевіч

**Рафаіл Людвігавіч Васілевіч** (, в. Шарамятаўшчына, Мінскі павет — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1926 года. З 1923 года ў Чырвонай Арміі. З мая 1942 года ў партызанах: радавы, намеснік камандзіра, камісар атрада, з красавіка 1943 года намеснік кіраўніка Івянецкага падпольнага межрайпартцэнтра, член штаба Івянецкага партызанскага злучэння, у студзені — ліпені 1944 года камандзір партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім павеце
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Алексіс Ківі

**Алексіс Ківі**, сапр. **Стэнваль** (;  — ) — фінскі пісьменнік, пачынальнік рэалістычнай літаратуры на фінскай мове і адзін са стваральнікаў фінскай літаратурнай мовы.

## Творчасць 
Аўтар «камедыі характараў» «Шаўцы Нумі» (*Nummisuutarit*, 1864), зборніка лірычных вершаў «Канервала» (*Kanervala*, 1866) і аднаактовай лірычнай п’есы на біблейскую тэму «Лія» (*Lea*, 1869). З яе пастаноўкі ў тым жа 1869 вядзе свой пачатак фінскамоўны тэатр. Самы вядомы твор А. Ківі — раман «Сямёра братоў» (*Seitseman veljesta*; надрукаваны пасля смерці аўтара, у 1873). Гэта адзін з першых фінскамоўных раманаў.

Тэксты Ківі маюць як рамантычныя, так і рэалістычныя рысы. Ківі зрабіў творчы ўнёсак у некалькіх галінах літаратуры, калі традыцыі фінскай літаратуры, за выключэннем народнай паэзіі, не існавала. Ён быў першым фінскім прафесійным пісьменнікам пачатку ХХ стагоддзя. Некалькі вершаў Алексіса Ківі і тэксты, уключаныя ў творы, складзены ў песні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Драматургі Фінляндыі
Катэгорыя:Паэты Фінляндыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Фінляндыі
Катэгорыя:Фінскамоўныя пісьменнікі
Сакрэт

**Сакрэт** (ад  — адмежаваны) — шматзначны тэрмін.

* Тое ж, што таямніца.
* Вадкасць, якая выдзяляецца арганізмам у працэсе сакрэцыі.
Група Пуанкарэ

**Група Пуанкарэ** (неаднастайная група Лорэнца) — група рухаў прасторы Мінкоўскага, якая супадае з групай ўсіх рэчаісных пераўтварэнняў 4-вектараў x=x^\mu=\{x^0,x^1,x^2,x^3\} выгляду x'^\mu = \Lambda_\nu^\mu x^\nu + a^\mu, дзе \Lambda — пераўтварэнне з групы Лорэнца, a^\nu — 4-вектар зрушэння (трансляцыі). Элемент групы Пуанкарэ звычайна абазначаецца \{a,\Lambda\}, а закон кампазіцыі мае выгляд

: \{a_1, \Lambda_1\} \{a_2,\Lambda_2\} = \{a_1+ \Lambda_1 a_2,\Lambda_1 \Lambda_2\}.

Група Пуанкарэ гуляе важную ролю ў спецыяльнай тэорыі адноснасці і з'яўляецца групай яе глабальнай сіметрыі. Матэматычная форма

* законаў рэлятывісцкай кінематыкі,
* ураўненняў Максвела ў тэорыі электрамагнетызму,
* ураўнення Дзірака ў тэорыі электрона

застаецца інварыянтнай ў адносінах да пераўтварэнняў Лорэнца. Такім чынам, група Пуанкарэ характарызуе фундаментальную сіметрыю найбольш важных законаў прыроды.

Група была ўведзена ў 1905 Анры Пуанкарэ. Як і група Лорэнца, група P мае чатыры кампаненты складнасці, якія распазнаюцца значэннямі \det \Lambda і знакам \Lambda_0^0. Гэта — неабелева, некампактная і няпростая група Лі. Найбольш важнай з'яўляецца кампанента P, у якой \det \Lambda=1, \Lambda^0_0>0, якая змяшчае тоеснае пераўтварэнне.

Група P — 10-параметрычная: да шасці генератараў M_{\mu\nu} групы Лорэнца дадаюцца чатыры генератара трансляцый.

## Гл. таксама 
* Група Лі
* Алгебра Лі
* Група Лорэнца

Катэгорыя:Групы Лі
Катэгорыя:Спецыяльная тэорыя адноснасці
Катэгорыя:Рэлятывісцкая механіка
Юрый Уладзіміравіч Кавалёў

**Юрый Кавалёў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца расійскага клуба «Балтыка» з Калінінграда і нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Клубная кар’ера 
Вучыўся ў спецыяльным футбольным класе Мінскага сувораўскага вучылішча, а па яго заканчэнні з 2010 года выступаў за дубль салігорскага «Шахцёра».

У 2013 годзе стаў іграком асноўнай каманды, звычайна выхадзіў на замену на пазіцыю флангавага паўабаронцы. У першай палове сезона 2014 рэдка з’яўляўся ў аснове, але ўлетку стаў часцей з’яўляцца ў складзе, нярэдка стаў выхадзіць і ў старце. У выніку здолеў адзначыцца трыма галявымі перадачамі ў чэмпіянаце.

У снежні 2014 года падоўжыў кантракт з гарнякамі. Сезон 2015 пачынаў, у асноўным выходзячы на замену, а з ліпеня здолеў замацавацца ў стартавым складзе. У кастрычніку атрымаў траўму, ад якой аднавіўся толькі ў самым канцы сезона. У снежні 2015 года на два гады падоўжыў кантракт з салігорскім клубам. У сезоне 2016 трывала гуляў у аснове на пазіцыі левага паўабаронцы, пераважна выходзячы ў стартавым складзе. У пачатку сезона 2017 чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену, а пазней замацаваўся на пазіцыі правага паўабаронцы. У кастрычніку 2017 года стала вядома, што Кавалёў застанецца ў камандзе на наступны сезон. У сезоне 2018 выхадзіў на поле ў стартавым складзе ва ўсіх афіцыйных матчах сваёй каманды, а ў 2019 годзе толькі канец сезона прапусціў з-за траўмы.

У снежні 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Шахцёр». У студзені 2020 года падпісаў кантракт на 2,5 гады з тульскім «Арсеналам». Нездолеў замацавацца ў складзе «кананіраў», часцей заставаўся на лаўцы запасных.

У сезоне 2021/22 перастаў з’яўляцца ў асноўнай камандзе «Арсенала», гуляў за фарм-клуб «Арсенал-2» у трэцім дывізіёне. У верасні 2021 года перайшоў у «Арэнбург». Па выніках сезона 2021/22 дапамог клубу выйсці ў Прэм’ер-лігу. У студзені 2024 года пакінуў «Арэнбург» і неўзабаве накіраваўся на прагляд у калінінградскую «Балтыку», з якой у лютым падпісаў кантракт.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

10 кастрычніка 2017 года дэбютаваў за нацыянальную зборную Беларусі ў адборачным матчы чэмпіянату свету 2018 супраць Францыі (1:2), калі выйшаў у стартавым складзе і быў заменены ў другім тайме. У гэтым матчы адзначыўся галявой перадачай на Антона Сароку.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2013, 2016, 2018
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (4): 2014, 2015, 2017, 2019
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2014, 2019
*  У спісе 22 найлепшых ігракоў чэмпіянату Беларусі (3): 2017, 2018, 2019

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Тула
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал-2 Тула
Катэгорыя:Ігракі ФК Арэнбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Балтыка Калінінград
Група Лорэнца

**Група Лорэнца** з'яўляецца групай пераўтварэнняў Лорэнца прасторы Мінкоўскага, якія захоўваюць пачатак каардынат (гэта значыць якія з'яўляюцца лінейнымі аператарамі). У матэматыцы абазначаецца O(1,\;3).

**Спецыяльная група Лорэнца** SO(1,\;3) — падгрупа пераўтварэнняў, вызначнік матрыцы якіх роўны 1 (у агульным выпадку ён роўны \pm 1).

**Артахронная група Лорэнца** O_\uparrow(1,\;3), **спецыяльная артахронная група Лорэнца** SO_\uparrow(1,\;3) — аналагічна, але ўсе пераўтварэнні захоўваюць напрамак будучыні ў часе (знак каардынаты x^0. Група SO_\uparrow(1,\;3), адзіная з чатырох, з'яўляецца сувязнай і ізаморфнай групе Мёбіуса.

## Прадстаўленні групы Лорэнца 
Прадстаўленні групы Лорэнца ў комплексных лінейных прасторах вельмі важныя для фізікі, так як звязаны з паняццем спіна. Усе непрыводныя прадстаўленні спецыяльнай артахроннай групы Лорэнца SO_\uparrow(1,\;3)  можна пабудаваць пры дапамозе спінараў.

## Гл. таксама 
* Група Пуанкарэ

## Спасылкі 
* . *See Chapter III* for the orthogonal groups O(p, q).
* . A canonical reference; *see chapters 1-6* for representations of the Lorentz group.
* . An excellent resource for Lie theory, fiber bundles, spinorial coverings, and many other topics.
* . *See Lecture 11* for the irreducible representations of SL(2,**C**).
* . *See Chapter 6* for the subalgebras of the Lie algebra of the Lorentz group.
* . *See also* the  *See Section 1.3* for a beautifully illustrated discussion of covering spaces. *See Section 3D* for the topology of rotation groups.
* . An excellent reference on Minkowski spacetime and the Lorentz group.
* . *See Chapter 3* for a superbly illustrated discussion of Möbius transformations.

Катэгорыя:Групы Лі
Катэгорыя:Спецыяльная тэорыя адноснасці
Катэгорыя:Рэлятывісцкая механіка
Герман Маліньш

**Герман Маліньш** (, нар. , ) — латвійскі футбаліст, брамнік клуба «Албертс» з Рыгі.

## Клубная кар’ера 
З 2006 года выступаў за рыжскі «Сконта», сезон 2007 правёў у арэндзе ў «Алімпе». З 2008 года стаў замацоўвацца ў асноўным складзе «Сконта» і нарэшце стаў капітанам каманды. У 2011 і 2012 гадах быў прызнаны найлепшым брамнікам чэмпіянату Латвіі.

У красавіку 2013 года перайшоў у барысаўскі БАТЭ, дзе стаў другім брамнікам пасля Андрэя Гарбунова. Дэбютаваў у чэмпіянаце Беларусі 3 жніўня 2013 года ў матчы супраць «Нафтана», пасля ў сезоне 2013 яшчэ двойчы з’явіўся на полі ў чэмпіянаце і адзін раз — у Кубку Беларусі.

У снежні 2013 года падоўжыў кантракт з БАТЭ. У пачатку сезона 2014, у выніку адхілення ад асноўнай каманды Андрэя Гарбунова і траўмы навабранца Сяргея Чэрніка, быў асноўным брамнікам БАТЭ. Аднак у матчы першага тура чэмпіянату, 29 сакавіка 2014 года супраць «Шахцёра», дапусціў грубыя памылкі, з-за якіх БАТЭ прайграў 0:2. Пасля гэтага матча Чэрнік заняў месца ў аснове, Маліньш жа больш не з’яўляўся на полі, а пачынаючы з верасня 2014 года перастаў трапляць нават на лаўку запасных. Па заканчэнні кантракта ў студзені 2015 года пакінуў БАТЭ.

Неўзабаве пасля зыходу з БАТЭ Герман вярнуўся ў «Сконта». У якасці асноўнага брамніка гэтага клуба распачаў сезон 2015, але хутка страціў месца ў аснове. У пачатку 2016 года, пасля таго як «Сконта» не здолеў атрымаць ліцэнзію на сезон 2016 і быў пераведзены ў Першую лігу, Маліньш папоўніў склад іншага рыжскага клуба — РФШ. У пачатку 2018 года перайшоў у «Рыгу», дзе спачатку гуляў у стартавым складзе, але пазней стаў рэзервовым брамнікам.

Сезон 2019 пачаў у складзе «Елгавы». У 2020 годзе гуляў у чацвёртым дывізіёне Швецыі за клуб «Норвермланд», а ў пачатку 2021 года вярнуўся ў Латвію і далучыўся да клуба «Албертс» з другога дывізіёна.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевыя зборныя Латвіі розных узростаў.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Латвіі (2): 2010, 2018
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Латвіі (2): 2012, 2015
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Латвіі (2): 2008, 2009
*  Уладальнік Кубка Латвіі (2): 2012, 2018
*  Пераможца Балтыйскай лігі: 2011
*   Чэмпіён Беларусі (2): 2013, 2014
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2014

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Латвіі
Катэгорыя:Футбалісты паводле клубаў Швецыі
Катэгорыя:Ігракі ФК Елгава
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыга
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыжская футбольная школа
Катэгорыя:Ігракі ФК Сконта
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімп Рыга
Завен Бадаян

**Завен Бадаян** (; нар. , ) — армянскі футбаліст, паўабаронца саудаўскага клуба «Афіф» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Арменіі.

## Клубная кар’ера 
Гуляў за розныя армянскія клубы, але найлепей здолеў праявіць сябе ў дыліжанскім «Імпульсе». У снежні 2011 года перайшоў адтуль у барысаўскі БАТЭ. У барысаўскім клубе, аднак, не змог замацавацца і з’яўляўся ў асноўным складзе рэдка, у асноўным гуляў за дубль. Адзіны гол за асноўную каманду забіў 9 лістапада 2013 года ў браму «Тарпеда-БелАЗ», што дазволіла барысаўскаму клубу перамагчы (3:1) і стаць дзесяціразовым чэмпіёнам краіны.

У лютым 2014 года стала вядома, што трэнерскі штаб БАТЭ не разлічвае на Бадаяна. У сакавіку 2014 года, разаваўшы кантракт з БАТЭ, Бадаян стаў іграком «Гомеля». У складзе гомельскага клуба адразу замацаваўся на пазіцыі правага паўабаронцы, але пасля вяртання ў асноўную абойму ў ліпені 2014 Антона Мацвеенкі стаў толькі выхадзіць на замену. Па заканчэнні кантракта ў снежні 2014 года пакінуў «Гомель».

У лютым 2015 года вярнуўся ў Арменію, стаўшы іграком клуба «Пюнік». Хутка стаў адным з ключавых ігракоў клуба. Да канца сезона 2014/15 паспеў забіць 10 галоў у чэмпіянаце, чым дапамог «Пюніку» перамагчы ў турніры, таксама разам з клубам стаў уладальнікам Кубка Арменіі. Улетку 2015 года пакінуў «Пюнік» і паўгады заставаўся без клуба, пакуль вясной 2016 года не перайшоў у «Бананц». У снежні 2016 года падпісаў кантракт з «Алашкертам», але неўзабаве пагадненне было разарвана, і Завен зноў далучыўся да «Гомеля». У лютым 2017 года, аднак, па сямейным абставінам пакінуў «Гомель», так і не згуляўшы за яго ў афіцыйных матчах, і неўзабаве зноў далучыўся да «Алашкерта».

У студзені 2018 года стаў іграком ліванскага клуба «Шабаб Аль-Сахель». У жніўні 2018 года вярнуўся ў Арменію, стаўшы іграком «Арарата». У ліпені 2021 года перайшоў у «Ван», а ў красавіку 2022 года падпісаў кантракт з казахстанскім «Акжайыкам». Застаўся ў «Акжайыку» і ў сезоне 2023, калі ён выбыў у Першую лігу.

У чэрвені 2023 года перабраўся ў саудаўскі «Афіф».

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Арменіі. 10 жніўня 2011 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Арменіі ў таварыскім матчы супраць Літвы.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (2): 2012, 2013
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2013
*   Чэмпіён Арменіі (2): 2015, 2017
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Арменіі: 2008
*  Уладальнік Кубка Арменіі (2): 2015, 2016

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Арменіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Арменіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Кілікія Ерэван
Катэгорыя:Ігракі ФК Гандзасар Капан
Катэгорыя:Ігракі ФК Імпульс Дыліжан
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Пюнік
Катэгорыя:Ігракі ФК Урарту
Катэгорыя:Ігракі ФК Алашкерт
Катэгорыя:Ігракі ФК Шабаб Аль-Сахель
Катэгорыя:Ігракі ФК Арарат Ерэван
Катэгорыя:Ігракі ФК Ван (Арменія)
Катэгорыя:Ігракі ФК Акжайык Уральск
Катэгорыя:Ігракі ФК Афіф
Амгунь

**Амгу́нь** (, ; ) — рака ў Хабараўскім краі Расіі, левы прыток ракі Амур.

Даўжыня ракі 723 км. Плошча вадазбору — 55 500 км². Сярэдні расход вады 600).

Амгунь бярэ пачатак на схілах Бурэінскага хрыбта. Цячэ пераважна ўздоўж маланаселенай раўніннай мясцовасці. Замярзае ў кастрычніку, вызваляецца ад лёду ў першай палове мая. У басейне ракі знаходзіцца возера Чукчагірскае. Рака суднаходная на адлегласці 330 км, ад вусця да сяла імя Паліны Асіпенка.

Прытокі ракі: Сулук, Аякіт, Ніжняя Эльга, Ірунгда, Вялікая Куркальту (Хукалту), Таліджак, Куркальту, Тала-Біракан, Баджал, Эпкакан, Эбкан, Ясіна, Угучан, Эбгунь, Эльга, Велі, Чорны ключ, Юкачы, Нілан, Туянка, Ніланкан, Іган, Сімітка, Німелен (Немілен), Татарскі Ключ, Гакцынка, Мані, Амуксікан, Гугінка, Бумкан, Усман, Ніжні Гарбыляк, Верхняя Балда, Ніжняя Балда, Давакса, Малы Куян, Вялікі Куян, Вялікі Інмакчан, Хава, Ім, Верхняя Бальза, Ніжняя Бальза, Гарбушка, Вялікая Уда, Малая (Ніжняя) Уда, Юшкуты і інш.

У даліне ракі знаходзяцца 2 біялагічныя заказнікі. Уздоўж Амгуні праходзіць папулярны водны турыстычны маршрут. Басейн ракі вядомы біялагічнай разнастайнасцю. Асаблівую цікавасць мае сезонная міграцыя пералётных птушак, нераст прахадных ласосевых рыб.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Амгунь // Государственный водный реестр РФ
* *Фролова Н. Л.* Амгунь // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Амгунь на shamora.info
* Турыстычны маршрут 

Катэгорыя:Прытокі Амура
Катэгорыя:Рэкі Хабараўскага края
Тайвань (востраў)

**Тайва́нь**, **Фармоза** — востраў у Ціхім акіяне, каля ўсходніх берагоў мацерыковага Кітая, ад якога аддзелены Тайванскім пралівам.

Выцягнуты з поўначы на поўдзень на 394 км, шырыня да 140 км, плошча каля 36 тыс. км³.

Уздоўж усходняга берага Тайванскія горы (вышыні да 3997 м), на поўначы — група патухлых вулканаў, на захадзе — прыбярэжная раўніна. Частыя землетрасенні. Карысныя выкапні: каменны вугаль, прыродны газ, нафта, золата.

Клімат на поўначы субтрапічны, на поўдні трапічны мусонны. Тэмпература паветра ў студзені 15—20 °C, у ліпені 25—30 °C. Ападкаў на раўнінах 1500—2500 мм за год у гарах месцамі больш за 5000 мм. У жніўні і верасні частыя тайфуны.

Больш за 50 % тэрыторыі займаюць горныя лясы (больш за 3000 відаў, у т.л. больш за 1500 эндэмічных). У ніжняй частцы схілаў — вільготныя вечназялёныя лясы з панданусаў, пальмаў, бамбукаў, ліян; вышэй — шыракалістыя лістападныя і мяшаныя лясы з камфарнага лаўру, кіпарысу, елкі, піхты, дрэвападобных папарацяў, псеўдатсуті і інш. Вышэй 3300 м хмызнякі з рададэндрану і горныя лугі. Раўніны і нізіны асвоены.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Тайва́нь // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Ч. 2: М—Я. / А. П. Горкин — М.: Росмэн, 2006. — 146 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-353-02443-5. — (Современная иллюстрированная энциклопедия «Росмэн». География)
* 
* 
* 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Тайвань
Тайванскія горы

**Тайва́нскія го́ры** — горы на востраве Тайвань.

Даўжыня 270 км, шырыня да 80 км. Складзены з вулканічных, крышталічных і вапняковых парод. Чатыры паралельныя хрыбты, падзеленыя падоўжнымі далінамі. Вышыня да 3997 м (гара Юйшань). На ўсходзе стромка абрываюцца да мора. Грабнявая зона мае альпійскі рэльеф, сляды старажытнага зледзянення. На поўначы патухлыя вулканы. Геатэрмальныя крыніцы. На ніжніх схілах вільготныя субэкватарыяльныя лясы, вышэй — шыракалістыя і хвойныя лясы, якія мяжуюць з зараснікамі хмызняку і лугам.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Горы Азіі
Катэгорыя:Тайвань
Юрый Віктаравіч Ігруша

**Юрый Віктаравіч Ігруша** () — беларускі прадзюсар.

## Праца 
Быў генеральным дырэктарам РУП «Белвідэацэнтр» да 2013 года.

З верасня 2013 года з’яўляўся супрацоўнікам прадзюсарскага цэнтра «НОНСТОП = Медыа Мінск».

Узначальваў журы міжнароднага фестывалю кароткаметражнага кіно Cinema Perpetuum Mobile у 2012 і 2013 гадах.

## Творы 
* Туфельки (2012) 
* В тумане (2012) 

## Спасылкі 
* Юрый Ігруша на сайце Белвідэацэнтра. 

Катэгорыя:Прадзюсары Беларусі
Хасэ Луіс Міньяна

**Хасэ Луіс Міньяна Гарсія** (, нар. ) — іспанскі футбаліст, паўабаронца клуба «Гандыя».

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў клубе «Алікантэ», пасля трапіў у сістэму «Валенсіі», гуляў за фарм-клуб «Валенсія Месталья». У 2012 годзе выступаў за клуб «Уракан» у Сегундзе B.

У ліпені 2013 года ў якасці свабоднага агента падпісаў кантракт з «Тарпеда-БелАЗ». Хутка замацаваўся ў асноўным складзе аўтазаводцаў.

Сезон 2014 пачынаў на лаўцы запасных, а ў маі вярнуўся ў асноўны склад. Выступаў пераважна на пазіцыі левага паўабаронцы. У ліпені 2014 года па заканчэнні кантракта пакінуў жодзінскі клуб.

Вярнуўшыся на радзіму ўлетку 2014 года, папоўніў склад клуба «Эркулес» з роднага горада Алікантэ. У 2018 года перабраўся ў «Рэал» з Мурсіі. У жніўні 2019 года стаў іграком клуба «Ла-Нусія», дзе гуляў да лета 2022 года. У жніўні 2022 года далучыўся да «Гандыі».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Іспаніі
Катэгорыя:Ігракі ФК Алікантэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Валенсія Месталья
Катэгорыя:Ігракі ФК Уракан Манісэс
Катэгорыя:Ігракі ФК Эльчэ Ілісітана
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Эркулес Алікантэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мурсія
Катэгорыя:Ігракі ФК Ла-Нусія
Катэгорыя:Ігракі ФК Гандыя
Даніэль Альсіна

**Даніэль Альсіна Альсіна** (, нар. , Альбайда, Іспанія) — іспанскі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец «Валенсіі», дэбютаваў за гэты клуб 27 жніўня 2009 у Лізе Еўропы ў матчы супраць нарвежскага «Стабека», выйшаўшы на замену замест Хуана Маты. Пазней гуляў за розныя клубы ў Сегундзе B.

### «Тарпеда-БелАЗ» 
У ліпені 2013 года ў якасці свабоднага агента падпісаў кантракт з «Тарпеда-БелАЗ», але хутка атрымаў траўму. У верасні 2013 года, аднавіўшыся ад траўмы, здолеў замацавацца ў асноўным складзе аўтазаводцаў.

У пачатку сезона 2014 быў асноўным іграком жодінцаў, выступаў на пазіцыі цэнтральнага паўабаронцы, але ў красавіку 2014 года атрымаў траўму і больш на полі не з’яўляўся. У чэрвені 2014 года кантракт з «Тарпеда-БелАЗ» быў разарваны.

### Апошнія гады 
У 2014 годзе вярнуўся ў Іспанію, гуляў за клубы ніжэйшых дывізіёнаў. Першую палову 2016 года правёў у Нікарагуа, пасля ў Іспаніі далучыўся да клуба «Торэ Левантэ». Восенню 2018 года пераехаў у Кітай, дзе стаў дзіцячым трэнерам у горадзе Цзуньі, гуляў на аматарскім узроўні. У пачатку 2020 года пакінуў Кітай.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Іспаніі
Катэгорыя:Ігракі ФК Торэ Левантэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дыр’янген
Катэгорыя:Ігракі ФК Антэньентэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Беніганім
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпік Хаціва
Катэгорыя:Ігракі ФК Алькаяна
Катэгорыя:Ігракі ФК Валенсія
Катэгорыя:Ігракі ФК Валенсія Месталья
Посткросінг

**Посткросінг** () — анлайн праект, створаны для магчымасці дасылаць і атрымліваць паштоўкі з усяго свету. Дэвізам праекту з'яўляецца фраза «адсылай і атрымлівай паштоўку ад выпадковага чалавека недзе ў свеце!» () .

Ідэя праекта — абмен паштоўкамі паміж людзьмі па ўсім свеце. Удзел у посткросінгу з'яўляецца абсалютна бясплатным (не ўлічваючы кошту паштоўкі і паштовай маркі). Увогуле, абмен паштоўкай паміж двума ўдзельнікамі адбываецца толькі аднойчы (за выключэннем абмену па-за праектам).

На сакавік 2017 года ў посткросінгу ўдзельнічаюць звыш  670000 чалавек з 206 краін. За 12 гадоў існавання праекта ўсімі ўдзельнікамі было адпраўлена больш 40 мільёнаў паштовак, якія прайшлі амаль 104 мільярды кіламетраў. Найбольшую актыўнасць праяўляюць краіны Заходняй Еўропы — Германія, Нідэрланды і Фінляндыя, а таксама Расія, ЗША, Кітай і Беларусь.

2 студзеня 2014 года і ў 2017 годзе Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь выпусціла ў абарачэнне паштовую марку «Удачы ў посткросінгу!».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Афіцыйны форум
* Посткросінг у Twitter 
* Посткросінг на Facebook 

Катэгорыя:Паштовыя адпраўленні
Катэгорыя:Пошта
Катэгорыя:Філакартыя
Нармальная падгрупа

**Нармальная падгрупа** (таксама **інварыянтная падгрупа**) — падгрупа адмысловага тыпу, левы і правы сумежныя класы па якой супадаюць. Такія групы важныя, паколькі дазваляюць будаваць фактаргрупу.

## Азначэнні 
Падгрупа N групы G называецца **нармальнай**, калі яна інварыянтная адносна спалучэнняў, гэта значыць для любога элемента n з N і любога g з G, элемент g n g^{-1} ляжыць у N:

: N \triangleleft G\, \iff\, \forall\, n\in N, \forall\ g\in G \, gng^{-1}\in{N}

Наступныя ўмовы нармальнасці падгрупы эквівалентныя:

# Для любога g з G, gNg^{-1} \sube N.
# Для любога g з G, gNg^{-1} = N.
# Мноствы левых і правых сумежных класаў N у G супадаюць.
# Для любога g из G, gN = Ng.
# N ізаморфныя аб'яднанню класаў спалучаных элементаў.

Умова (1) лагічна слабей, чым (2), а ўмова (3) лагічна слабей, чым (4). Таму ўмовы (1) і (3) часта выкарыстоўваюцца пры доказе нармальнасці падгрупы, а ўмовы (2) і (4) выкарыстоўваюцца для доказу следстваў нармальнасці.

## Прыклады 
* \{ e \} і G — заўсёды нармальныя падгрупы G. Яны называюцца трывіяльнымі. Калі іншых нармальных падгруп няма, то група G называецца простай.
* Цэнтр групы — нармальная падгрупа.
* Камутант групы — нармальная падгрупа .
* Любая характарыстычная падгрупа нармальная, так як спалучэнне — гэта заўсёды аўтамарфізм.
* Усе падгрупы N абелевай групы G нармальныя, так як g N = N g. Неабелева група, у якой любая падгрупа нармальная, называецца гамільтанавай.
* Група паралельных пераносаў ў прасторы любой размернасці — нармальная падгрупа эўклідавай групы; напрыклад, у трохмернай прасторы паварот, зрух і паварот у адваротны бок прыводзіць да простага зруху.
* У групе кубіка Рубіка падгрупа, якая складаецца з аперацый, якія дзейнічаюць толькі на вуглавыя элементы, нармальная, так як ніякае спалучанае пераўтварэнне не прымусіць такую аперацыю дзейнічаць на краёвы, а не вуглавы элемент. Наадварот, падгрупа, якая складаецца толькі з паваротаў верхняй грані, не нармальная, так як спалучэнні дазваляюць перамясціць частцы верхняй грані ўніз.

## Уласцівасці 
* Нармальнасць захоўваецца пры сюр'ектыўных гомамарфізмах і узяцці зваротных вобразаў.
* Ядро гомамарфізму — нармальная падгрупа.
* Нармальнасць захоўваецца пры пабудове прамога здабытку.
* Нармальная падгрупа нармальнай падгрупы не абавязаная быць нармальнай у групе, г. зн. нармальнасць не транзітыўная. Аднак характарыстычная падгрупа нармальнай падгрупы нармальная.
* Кожная падгрупа індэкса 2 нармальная. Калі p — найменшы просты дзельнік парадку G, то любая падгрупа індэкса p нармальная.
* Калі N — нармальная падгрупа ў G, то на мностве левых (правых) сумежных класаў G / N можна ўвесці групавую структуру па правілу
: (g_1 N)(g_2 N)=(g_1 g_2)N
: Атрыманае мноства называецца фактаргрупай G па N.

* N нармальная тады і толькі тады, калі яна трывіяльна дзейнічае на левых сумежных класах G / N.

## Гістарычныя факты 
Эварыст Галуа першым зразумеў важнасць нармальных падгруп.

## Гл. таксама 
* Група
* Падгрупа
* Прамы здабытак

## Спасылкі 
* *Винберг Э. Б.* Курс алгебры — :Издательство «Факториал Пресс», 2002, ISBN 5-88688-060-7
* 

Катэгорыя:Тэорыя груп
Нарайр Гёзалян

**Нарайр Гёзалян** (; нар. , ) — армянскі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Гуляў за ерэванскі «Бананц», з якім двойчы выйграў срэбныя медалі чэмпіянату Арменіі. У 2011 перайшоў у дыліжанскі «Імпульс», у складзе якога стаў найлепшым бамбардзірам чэмпіянату Арменіі 2012/13.

У ліпені 2013, пасля распаду «Імпульса», у якасці свабоднага агента падпісаў кантракт з «Тарпеда-БелАЗ». У складзе «Тарпеда-БелАЗ», хоць і выхадзіў у аснове, не здолеў праявіць сябе. У выніку па заканчэнні сезона пакінуў клуб.

У студзені 2014 вярнуўся ў Арменію, падпісаўшы кантракт з «Алашкертам». У сезоне 2015/16 разам з камандай стаў чэмпіёнам Арменіі. У 2017 годзе вярнуўся ў «Бананц». У ліпені 2018 года перайшоў у «Арцах», які пакінуў у сакавіку 2019 года і завяршыў кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за юніёрскую зборную Арменіі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Арменіі: 2016
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Арменіі (3): 2007, 2010, 2017/18
*  Уладальнік Кубка Арменіі: 2007
*  Найлепшы бамбардзір чэмпіянату Арменіі: 2012/13 (22 галы)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Арменіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Ноа
Катэгорыя:Ігракі ФК Урарту
Катэгорыя:Ігракі ФК Алашкерт
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Імпульс Дыліжан
Катэгорыя:Ігракі ФК Патані
Ask.fm

**Ask.fm** — гэта сістэма пытанняў і адказаў, запушчаная ў чэрвені 2010 года. Сайт створаны ў Латвіі як канкурэнт Formspring. Пасля рэгістрацыі карыстальнік запаўняе сваю анкету і можа пачаць, як ад свайго імя так і ананімна, задаваць і адказваць на пытанні іншых карыстальнікаў. Ask.fm мае інтэграцыю з іншымі сацыяльнымі сеткамі, такімі як Facebook, Twitter, У Кантакце і Tumblr, якія гэтак жа паўплывалі на шырокае распаўсюджванне гэтай сеткі.

1 снежня 2024 года праект спыніў сваё існаванне

## Гісторыя 
Сетка заснавана ў Латвіі ў 2010 годзе ў якасці канкурэнта Formspring. З тых часоў сэрвіс абагнаў канкурэнта і з’яўляецца вельмі папулярнай сеткай ў краінах СНД. Займаючы ▲ 148 месца ў свеце па версіі Alexa Internet. На красавік 2013 року колькасць зарэгістраваных карыстальнікаў дасягнула 50 млн.

## Крытыка 
### Самагубства 
У 2012 годзе двое ірландскіх падлеткаў скончылі жыццё самагубствам пасля таго, як над імі ананімна здзекаваліся іншыя карыстальнікі. Неўзабаве пасля гэтай падзеі абодва бацькі кажуць, што гібель дзяцей звязана з парталам ask.fm. Ірландскія СМІ былі абураныя тым, што зарэгістраваным карыстальнікам ask.fm можна пакінуць запісы ананімна. Ірландская паліцыя пачала расследаванне справы, але Ask.fm не давала звестак аб дадзеных карыстальнікаў, якія пакідалі запісы ананімна.

## Спасылкі 
* ask.fm  

Катэгорыя:Сайты Латвіі