open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 1994/1995

**Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 1994/1995** — чацвёрты чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па валейболе сярод жанчын.

## Першы этап 
Крыніца: 

## Другі этап 
Крыніца: 

## Узнагароды 
### Найлепшая пасуючая 
* Вольга Аўчыннікава (Амкадор)

### Найлепшая нападаючая 
* Наталля Енушэўская (Амкадор)

### Найлепшая абаронца 
* Алена Вашэткіна (Гомельдрэў)

Крыніца: 

## Крыніцы 
1995
Катэгорыя:1994 год у валейболе
Катэгорыя:1995 год у валейболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1994 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1995 годзе
Тайлер Тафолі

**Та́йлер Тафо́лі** (; нар. ) — канадскі хакеіст, правы нападнік клуба «Вініпег Джэтс» з Нацыянальнай хакейнай лігі і нацыянальнай зборнай Канады. Быў абраны клубам «Лос-Анджэлес Кінгс» у другім раўндзе драфту НХЛ 2010 года пад 47 нумарам.

## Кар’ера 
Сваю кар’еру ігрок пачаў у 2007 годзе ў складзе клуба «Атава-67», якая брала ўдзел у розыгрышах Хакейнай лігі Антарыа. Паводле вынікаў першага сезона Тайлер трапіў у першую каманду зорак. У 2010 годзе быў абраны чалябінскім «Трактарам» пад 169 нумарам на фрафце КХЛ у 2010 годзе, але вырашыў застацца ў Амерыцы. Між тым, у тым жа годзе нападніка абраў «Лос-Анджэлес Кінгс» пад 47 нумарам на драфце НХЛ. 19 красавіка 2011 года Тафолі склаў трохгадовую дагавор з «каралямі». Паўсезону наступнага розыгрышу канадзец усё яшчэ правёў у складзе «Атавы-67», але ў наступным перайшоў у даччыны клуб «Манчэстэр Монаркс». 16 сакавіка 2013 года хакеіст дэбютаваў у НХЛ у пераможным матчы супраць «Сан-Хасэ Шаркс» (5:2). 18 сакавіка, у другім сваім матчы, Тайлер вызначыўся ў пераможнай гульні 4:0 над «Фінікс Каётыз». Пазней у тым жа сэозоне ігрок быў падцягнуты да асноўнага складу ў Кубку Стэнлі, пасля таго як праз пашкоджанне выбыў Кітан Элербі. У сезоне 2013—2014 гадоў Тайлер пачаў у складзе «Манчэстэр Монаркс», але ў лістападзе быў зноў выкліканы да асноўнай каманды. 9 лістапада Тафолі закінуў дзве шайбы ў браму «Ванкувер Кенакс» (5:1). Апасля спартсмен вярнуўся ў фарм-клуб, але ў плэй-оф зноў быў выкліканы да складу, гэтым разам трывала замацаваўшыся ў складзе. Наступным годам шмат гуляц у сувязі з Джэфам Картэрам і Танерам Пірсанам. Таксама, частку сезона хакеіст прапусціў праз хваробу. Узімку на пачатку 2020 года ігрок прамянаны ў «Ванкувер Кенакс», дзе ўжо адразу ў першым 10 гульнях зарабіў 10 пунктаў. Аднак, у Кубку Стэнлі хакеіст атрымаў траўму і прапусціў сканчэнне чэмпіянату. У кастрычніку таго ж года склаў чатырохгадовы кантракт з «Манрэаль Канадыенс». У пепшым жа матчы адзначыўся хет-трыкам у браму свайго былога клуба «Ванкувер Кенакс». 14 лютага 2022 года далучыўся да «Калгары Флэймз».

8 сакавіка 2024 года Тафолі быў абменены ў «Вініпег Джэтс» на выбар у трэцім раўндзе драфту НХЛ 2024 года і выбар у другім раўндзе драфту 2025 года. 15 сакавіка 2024 года нападнік закінуў першыя дзве шайбы ў шведры «Вініпег Джэтс» у перамозе матчы супраць «Анагайм Дакс» (6:0).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:хакеісты Канады
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Канады
Катэгорыя:Ігракі ХК Манчэстэр Монаркс
Катэгорыя:Ігракі ХК Лос-Анджэлес Кінгс
Катэгорыя:Ігракі ХК Ванкувер Кенакс
Катэгорыя:Ігракі ХК Манрэаль Канадыенс
Катэгорыя:Ігракі ХК Калгары Флэймз
Катэгорыя:Ігракі ХК Нью-Джэрсі Дэвілз
Катэгорыя:Ігракі ХК Вініпег Джэтс
Крыстэнсен

**Крыстэнсен** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэас Крыстэнсен — дацкі футбаліст
* Дэн Крыстэнсен — амерыканскі мастак-абстракцыяніст
* Інгер Крыстэнсен — дацкая паэтэса
Мікаэль Крон-Дэлі

**Мікаэль Крон-Дэлі** (; нар. , , Данія) — дацкі футбаліст, паўабаронца. Раней выступаў за нацыянальную зборную Даніі. Акрамя паўабароны мог згуляць і на пазіцыі вінгера.

## Кар’ера 
### Раннія гады 
Мікаэль Крон-Дэлі пачаў сваю футбольную кар’еру ў моладзевым клубе «Русэнгёй», ён таксама выступаў за моладзевыя склады клубаў «Відоўрэ» і «Брондбю». У 2002 годзе Крон-Дэлі адправіўся ў футбольную акадэмію нідэрландскага «Аякса» з Амстэрдама. У 2004 годзе Мікаэль быў аддадзены ў арэнду ў клуб «РКК Валвейк». У яго складзе дацкі паўабаронца правёў 48 матчаў і забіў 2 мячы.

### «Аякс» 
У 2006 годзе Крон-Дэлі вярнуўся ў «Аякс». У камандзе Мікаэль дэбютаваў 17 верасня ў матчы супраць «Роды», які скончыўся перамогай «Аяксу» з лікам 2:0. У чэмпіянаце Нідэрландаў сезону 2006—2007 гадоў Крон-Дэлі выйшаў яшчэ ў двух матчах, 3 снежня супраць «Вілем II» выйшаўшы на замену на 46-й хвіліне матчу, які скончыўся пераканаўчай перамогай «Аяксу» 6:0, а таксама 17 снежня ў матчы супраць «Эксельсіёра», выйшаўшы на замену на 64-й хвіліне, «Аякса» тады перамог з лікам 3:1.

### «Спарта» 
Другую палову сезону Мікаэль правёў у арэндзе ў ратэрдамскім клубе «Спарта». За «Спарту» Крон-Дэлі дэбютаваў 4 лютага 2007 года выйшаўшы на замену ў матчы супраць «Роды», які скончыўся з лікам 2:2. Усяго за «Спарту» Мікаэль адыграў 12 матчаў, а таксама забіў мяч у матчы 17 сакавіка 2007 года супраць «АДО Дэн Гааг», Крон-Дэлі вызначыўся на 77-й хвіліне, а яго клуб перамог з лікам 4:2.

### «Брондбю» 
Пасля вяртання ў «Аякс» Крон-Дэлі згуляў усяго адзін матч у чэмпіянаце Нідэрландаў сезона 2007—2008 гадоў. 29 жніўня 2008 года Мікаэль падпісаў кантракт з дацкім «Брондбю». Дэбют Крон-Дэлі за «Брондбю» адбыўся 31 жніўня ў матчы чэмпіянату Даніі супраць «Капенгагена», які скончыўся перамогай «Брондбю» 1:0. Свой першы гол за «Брондбю» Мікаэль забіў 18 верасня 2008 года ў матчы Кубка УЕФА супраць нарвежскага «Русенбарга», але гэта не дапамагло клуба пазбегнуць паражэнні з лікам 2:1.

### «Сельта» 
21 жніўня 2012 года было абвешчана, што Крон-Дэлі далучыцца да «Сельты» пасля сканчэння медыцынскага абследавання.

## Міжнародныя выступы 
У нацыянальнай зборнай Даніі Крон-Дэлі дэбютаваў 11 кастрычніка 2006 года ў матчы кваліфікацыйнага турніру да чэмпіянату Еўропы 2008 года супраць зборнай Ліхтэнштэйна, які скончыўся перамогай датчанаў з лікам 4:0. Далей ён не гуляў за зборную яшчэ 2 гады, пакуль не заняў месца левага нападніка замест траўмаванага Марціна Ёргенсена восенню 2008 года. На Чэмпіянаце Еўропы 2012 года стаў аўтарам першага гола зборнай Даніі, дзякуючы якому ігракі дацкай зборнай атрымалі першую з 1967 года перамогу над зборнай Нідэрландаў.

## Дасягненні 
**«Аякс»**:
* Уладальнік Кубка Нідэрландаў: 2006

**«Севілья»**:
* Пераможца Лігі Еўропы: 2016

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце «Брондбю»
* Профіль на сайце National Football Teams

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капенгагене
Катэгорыя:Футбалісты Даніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Даніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК РКК Валвейк
Катэгорыя:Ігракі ФК Аякс Амстэрдам
Катэгорыя:Ігракі ФК Брондбю
Катэгорыя:Ігракі ФК Севілья
Катэгорыя:Ігракі ФК Дэпартыва Ла-Карунья
Пярнуская шаша

**Пярнуская шаша** () — магістраль Таліна (Эстонія).

## Геаграфія 
Пачынаецца ад плошчы Віру. Першая па працягласці вуліца горада — 14,08 км. Мае самую вялікую нумарацыю дамоў. Пралягае праз гарадскія раёны Кесклін (мікрараёны Ваналін, Сюдалін, Татары, Тынісмяэ, Уус-Мааільм, Веэрэні і Кітсекюла), Крысційнэ (мікрараён Ярвэ) і Нымэ (мікрараёны Лійва, Рахумяу, Пымя, Хымэ).

Частка аўтамагістралі E67 (Via Baltica).

З сярэдзіны 1930-х гадоў забудоўвалася па спецыяльна распрацаваным горадабудаўнічым плане, тут былі пабудаваны першыя эстонскія «хмарачосы» (1934).

У пачатку ХХ стагоддзя вуліца насіла назвы Вялікая Пярноўская вуліца і Пярноўская вуліца. Падчас нямецкай акупацыі (1941—1944) вуліца называлася па-нямецку — Pernausche Straße.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны ў старой частцы шашы былі ўзведзены новыя будынкі — кінатэатр «Космас» (1964), жылы дом калгаса імя Кірава (1977), Дом друку (1972), а таксама некалькі пяціпавярховых жылых дамоў.

На ўчастку шашы за віядукам праз чыгунку была знесена большая частка драўлянай жылой забудовы, яе змянілі шматкватэрныя чатырох-пяціпавярховыя дамы, а далей да гарадской мяжы — новыя карпусы шэрагу прамысловых прадпрыемстваў: Электратэхнічнага завода імя Пегельмана, фабрыкі «Kalev», Эксперыментальнай лыжнай фабрыкі «Дынама», Талінскага камбіната малочных прадуктаў, ВА «Сілікат», прадпрыемствы «Кааператар» і інш.

У 2014 годзе завершана рэканструкцыя шашы паміж плошчай Свабоды і вуліцай Тондзі.

Катэгорыя:Вуліцы Таліна
Вуліца Лійвалая

**Вуліца Лійвалая** ( — «шырокая пясочная вуліца») — вуліца ў Таліне, сталіцы Эстоніі.

Знаходзіцца ў раёне Кесклін, праходзіць праз мікрараёны Татары, Веэрэні, Сібулакюла, Келдрымяэ і Маакры.

Пачынаецца ад Пярнускай шашы, дзе ў процілеглым кірунку ідзе вуліца Суур-Амеэрыка. Перасякаецца з вуліцамі Пеэтэра Сюды, Веэрэні, Татары, Уус-Татары, Хаспідалі, Кентмані, Каўпмеху, Юхкенталі, Лембіту, Антса Лаўтэра, Маакры, Туру і Ластэкоду. Сканчаецца ля Тартускай шашы, яе працягам з’яўляецца вуліца Пронксі.

Працягласць вуліцы — 1423 м.

Катэгорыя:Вуліцы Таліна
Кескмінэ Вайгас

**Кескмінэ Вайгас** () — незаселены востраў за 4,5 км ад самага вялікага вострава Эстоніі Саарэмаа. Адносіцца да воласці Саарэмаа ў павеце Саарэмаа і знаходзіцца ў нацыянальным парку Вільсандзі. Лясны востраў — адзін з астравоў нацыянальнага парку, дзе жыве шмат птушак​​.

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Маанзундскі архіпелаг
Кесэлайд

**Кесэлайд** () — эстонскі востраў у Балтыйскім моры. Адміністрацыйна адносіцца да воласці Муху павета Саарэмаа. Кесэлайд размешчаны паміж эстонскім востравам Муху (адлегласць 3,4 км) і мацерыком.

Мора паміж Муху і Кесэлайдам мае глыбіню да 22 м. Плошча вострава 1,7 км². Найвышэйшы пункт — 15,6 м над узроўнем мора. Скалы Кесэлайда вышынёй 7-8 метраў ахоўваюцца з 1938 года. У канцы 1930-х гадоў на востраве пастаянна жылі 35 чалавек. Зараз у вёсцы Кесэ пражывае 7 чалавек​​. Маяк быў упершыню пабудаваны на востраве ў 1885 годзе. Цяперашні цалкам аўтаматычны маяк усталяваны ў 1994 годзе.

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Маанзундскі архіпелаг
Капі

**Капі** () — вёска на трэцім паводле велічыні эстонскім востраве Муху. Належыць да аднайменнай воласці павета Саарэмаа. Знаходзіцца на паўночным захадзе вострава.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Муху
Кесэ

**Кесэ** () — вёска на эстонскім востраве Кесэлайд. Знаходзіцца на ўсходнім узбярэжжы вострава. Насельніцтва — 7 чалавек (на 31 снежня 2011 г.). Першыя жыхары — вольныя сяляне, якія пасяліліся на востраве ў 16 стагоддзі. Вёска адміністрацыйна адносіцца да воласці Муху (павет Саарэмаа).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Тартуская шаша (Талін)

**Тартуская шаша** () — магістральная вуліца ў Таліне, сталіцы Эстоніі.

## Геаграфія 
Праходзіць праз раёны Кесклін (мікрараёны Компасі, Маакры, Торупілі, Кельдрымяэ, Юхкенталі, Юлемістэярвэ, Мыйгу) і Ласнамяэ (мікрараёны Сікупілі і Юлемістэ).

Шаша пачынаецца як пешаходная зона, якая ідзе ад вуліцы Антса Лайкмаа. Ля скрыжавання з вуліцай Ківісіла становіцца праезнай дарогай з аднабаковым рухам і з’яўляецца мяжой паміж мікрараёнамі Компасі і Маакры. Пасля скрыжавання з вуліцай Пранксі становіцца вуліцай з двухбаковым рухам.

Далей перасякаецца з такімі буйнымі вуліцамі, як Ф. Р. Крэйцвальда, К. Р. Якабсона, Лаўлупеа, К. А. Германа, К. Цюрнпу, Луб’я, Ласнамяэ, Паласці, Пецярбургская шаша, Суур-Сыямяэ, Ленуяама, Стара-Тартуская шаша, Каналі і заканчваецца ля скрыжавання з вуліцай Мыйгу.

Працягласць Тартускай шашы — 4868 м.

## Памятная мясціны 
* Царква прытулку Святога Яна (Талін)
Катэгорыя:Вуліцы Таліна
Нарвская шаша (Талін)

**Нарвская шаша** () — магістральная вуліца ў Таліне, сталіцы Эстоніі. Другая па працягласці вуліца горада пасля Пярнускай шашы. Праходзіць ад плошчы Віру да мяжы Таліна. Нумарацыя дамоў вядзецца ад плошчы Віру.

## Геаграфія 
Пралягае праз раёны Кесклін (мікрараёны Сюдалін, Садама, Компасі, Раўа і Кадрыёрг), Ласнамяэ (мікрараёны Курапылу, Паэвялья, Лоапеалсэ, Катлеры, Курыстыку, Прыйсле) і Пірыта (мікрараён Іру). Асноўны напрамак — на ўсход. Пачынаецца каля плошчы Віру, пралягае па ўскраіне парка Кадрыёрг, пасля перакрыжавання з вуліцай Пірыта паварочвае направа і ідзе ўверх па схіле, праходзіць па Ласнамяэскім глінце і за мостам Іру даходзіць да мяжы Таліна. Далей пераходзіць у Стара-Нарвскую шашу. Сучасная шаша Талін—Нарва пачынаецца ля Пецярбургскай шашы.

Самыя буйныя вуліцы, з якімі перасякаецца Нарвская шаша: Хабуяама, Вілема Рэймана, Пранксі, Ф. Р. Крэйцвальда, Юры Вільмса, Лідзіі Койдула, Аўгуста Вейцэнберга, Яана Поска, Рэйдзі, Пірыта, Юхана Смууле, Муста, Пярнамяэ. Апошні скрыжаванне знаходзіцца ў пункце перасячэння межаў Таліна, воласці Віймсі і воласці Йыэляхтмеэ.

Працягласць нарвскай шашы — 9913 м.
Катэгорыя:Вуліцы Таліна
Паводкі ў Босніі і Герцагавіне (2024)

У ноч з 3 на 4 кастрычніка 2024 года на поўдзень Босніі і Герцагавіны абрынуліся паводкі, выкліканыя атмасфернай ракой, якая ўтварылася над Адрыятычным морам. Цягам ночы былі затопленыя некалькі цэнтральных гарадоў. Шэраг гарадоў і вёсак былі недаступныя, бо дарогі, масты і чыгунка былі перакрыты вадой і апоўзнямі. Гэта самая моцная паводка ў краіне з 2014 года. Прэс-сакратар кантона Герцагавіна-Нерэтва назваў падзеі найгоршым крызісам з часоў Баснійскай вайны. 

Стыхія абрынулася напярэдадні муніцыпальных выбараў, якія былі запланаваныя на 6 кастрычніка. Хоць іх самі ўлады не перанеслі, але многія палітычныя партыі адмянілі свае перадвыбарчыя мітынгі. Станам на 5 кастрычніка, 26 чалавек загінулі, яшчэ 40 прапалі без вестак. Для барацьбы з наступствамі стыхіі і дапамогі насельніцтву былі прыцягнуты вайскоўцы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Паводкі 2024 года
Катэгорыя:Гісторыя Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Кастрычнік 2024 года
Талінскі заапарк

**Талінскі заапарк** () — заапарк у Таліне, Эстонія. Размешчаны на тэрыторыі мікрараёна Вескіметса.

## Гісторыя 
Заснаваны 25 жніўня 1939 года. Галоўная заслуга гэтага мерапрыемства належыць Саюзу аховы жывёл і Інстытуту аховы прыроды і турызму.

За два гады да гэтага, у 1937 годзе, каманда эстонскіх стралкоў выйграла Чэмпіянат свету ў Хельсінкі. Разам з «Аргенцінскай чарай» пераможцы прывезлі з сабой пацешны трафей — маладую рысь. Гэтая рысь аказалася першым экспанатам, а пазней і стала эмблемай талінскага заапарка. У 1983 годзе заапарк пераехаў на новую тэрыторыю ў раёне Вескіметса, дзе яму выдзелілі каля 87 гектараў зямлі.

## Экспазіцыі 
* Альпы
* Драпежныя птушкі
* Сярэдняя Азія
* Прыгажосці забалочаных месцаў
* Млекакормячыя арктычнай зоны
* Фазаны
* Паўднёвая Амерыка
* Тропікі (уключаюць таксама два «Трапічныя дамы»)
* Вадаёмы з вадаплаўнымі птушкамі
* Дзіцячы заапарк
* Кенгуру
* Ільвы
* Сланы
* Цюлені
* Леапарды
У заапарку больш за 350 відаў жывёл. Яны падзелены на асобныя экспазіцыі ў адпаведнасці з месцам паходжання — паўднёваамерыканская, арктычная, альпійская і іншыя. Асаблівы гонар заапарка ў Таліне — «Трапічны дом», дзе можна паглядзець на жывёлаў з гарачых джунгляў.
Катэгорыя:Славутасці Таліна
Март Порт

**Март Порт** (; ,  — ) — эстонскі архітэктар, педагог. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Эстонскай ССР (1972) і Дзяржаўнай прэміі СССР (1986).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і эстонскага батаніка Яана Порта (1891—1950). У 1940 годзе паступіў у Талінскі політэхнічны інстытут. У час вайны быў мабілізаваны, ваяваў у Чырвонай Арміі. Быў узнагароджаны медалём «За баявыя заслугі». Пасля вайны працягнуў навучанне, скончыў інстытут у 1950 годзе.

Да 1990 года працаваў у дзяржаўным праектным інстытуце «Ээсты Праект», з 1961 па 1989 год займаў пасаду галоўнага архітэктара. З 1961 па 1992 год быў выкладчыкам Эстонскай акадэміі мастацтваў, у 1977 годзе атрымаў званне прафесара.

З 1955 па 1979 год быў старшынёй Саюза архітэктараў Эстонскай ССР (эст. Eesti NSV Arhitektide Liit).

Памёр 3 лютага 2012 года ў Таліне. Пахаваны на талінскіх Лясных могілках.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Архітэктары Эстоніі
Саюз Венгрыі і Румыніі

**Румына-венгерскі саюз** (, ) — геапалітычны праект румынскіх і венгерскіх лідараў XX стагодзя ў Інтэрбелум. Прадпрымаліся спробы стварэння **румына-венгерскай дзяржавы**. Меркавалася, што дзяржавы будуць аб’яднаны пад румынскай галінай дынастыі Гогенцолернаў.

## Прапановы 
У Каралеўства Венгрыі, пасля звяржэння венгерскага Караля з дынастыі Габсбургаў, Кароя IV, кіравала рэгенцтва адмірала Міклаша Хорці. У Румыніі, ва ўладзе была дынастыя Гогенцолерн-Зігмарынен. Прапанаваным саюзам правілы б гэта румынская дынастыя. Праект меў падтрымліваючых і апазіцыянераў з абодвух румынскага і венгерскага бакоў.

Прычыны, па якіх Румыніі было выгадна падтрымліваць гэты праект, уключалі патэнцыйнае пашырэнне румынскага ўплыву бліжэй да Вены, павышэнне бяспекі заходняй мяжы Румыніі, зніжэнне шанцаў таго, што ў Венгрыі да ўлады вернецца дынастыя Габсбургаў, якая мае прэтэнзіі на Трансільванію.

Венгрыя вырашыла падтрымаць прапанаваны саюз, каб прадухіліць палітычную ізаляцыю і ў надзеі вярнуць Трансільванію ці, прынамсі, забяспечыць аўтаномію венгерскай меншасці ў рэгіёне. Каб заахвоціць Венгрыю прыняць гэты саюз, Румынія прапанавала падтрымаць яе ў абароне заходніх тэрыторый ад Аўстрыі, а таксама дапамагчы вярнуць Славакію і былыя паўднёвыя тэрыторыі Венгрыі.

Гэты саюз быў важны для Венгрыі, бо дазваляў ёй не толькі пазбегнуць ізаляцыі, але і атрымаць падтрымку ў аднаўленні гістарычных тэрыторый. Румынія, імкнулася ўмацаваць свае пазіцыі ў рэгіёне, прапануючы Венгрыі дапамогу ў абароне ад суседніх краін і вяртанні стратэгічна важных тэрыторый.

Асноўным прэтэндэнтам на венгерскі трон быў Міхай I, які ў той час знаходзіўся ў рэгенцтве. Аднак яго зрынуў уласны бацька, Караль II.

Кожная прапанова саюзу не мела поспеху з-за моцнага супраціву ўнутраных апазіцыйных рухаў у Венгрыі і Румыніі, а таксама з-за супрацьдзеяння з боку іншых краін. Асабліва актыўна выступалі супраць Сербія, пазней Югаславія, Чэхаславакія і дзяржавы Антанты. Гэта прывяло да таго, што ўсе спробы заключыць саюз былі асуджаныя на няўдачу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1939 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Румыніі
Катэгорыя:Гісторыя Венгрыі
Катэгорыя:Румына-венгерскія адносіны
2025 год у гісторыі навукі

**2025** год адзначаны шэрагам навуковых падзей.

## Падзеі 
* Зонд НАСА IMAP будзе запушчаны ў пункт Лагранжа 1 для збору міжзоркавага пылу і даследавання касмічнага надвор’я.
* Чакаецца, што касмічны карабель «Venus Life Finder» дасягне Венеры.
* Чакаецца, што Абсерваторыя імя Веры Рубін пачне навуковую працу ў канцы 2025 года.

## Узнагароды 
* 6 кастрычніка — лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне сталі Мэры Брункаў, Фрэд Рамсдэл і Шымон Сакагучы.

## Памерлі 
## Гл. таксама 
## Крыніцы 
## Літаратура 
## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Гады ў навуцы
Неалегіянарызм

, заснавальнік Легіянерскага руху]]
**Неалегіянарызм** () - палітычны неафашысцкі рух у Румыніі. Ён з'явіўся ў 1990 годзе пасля знішчэння сацыялістычнага рэжыму Чаўшэску. Ён падтрымліваецца шэрагам арганізацый, якія сцвярджаюць, што з'яўляюцца пераемнікамі Жалезнай гвардыі (таксама "**Легіянерскі рух**"), заснаванай Кадрану ў 1927 годзе. Яе асноўныя характарыстыкі ўключаюць антысемітызм, праваслаўе, этнічны нацыяналізм і містыцызм.

## Ідэалогія 
Карнэліу Зеля Кадрану з’яўляецца асноўным натхняльнікам руху, які стаў вядомы як неалегіянарызм. Ён выклаў свае ідэі і прынцыпы ў шэрагу кніг, дзе падрабязна апісаў легіянерскую ідэалогію. Гэтыя працы сталі асновай для фарміравання руху, які атрымаў шырокую падтрымку ў Румыніі ў міжваенны перыяд.

У 1927 годзе Кадрану заснаваў “Легіён Архангела Міхаіла”, які пазней стаў вядомы як Жалезная гвардыя. Гэтая арганізацыя мела на мэце абарону румынскага народа і праваслаўнай веры ад уплыву замежных ідэй і палітычных рухаў. Жалезная гвардыя хутка набыла папулярнасць дзякуючы сваёй дысцыпліне, патрыятызму і рэлігійнай адданасці.

Кадрану і яго прыхільнікі верылі ў неабходнасць маральнага і духоўнага адраджэння нацыі. Яны выступалі за стварэнне новага грамадства, заснаванага на хрысціянскіх каштоўнасцях, нацыянальнай годнасці і сацыяльнай справядлівасці. Ідэі Кодрэану знайшлі водгук у многіх румынаў, якія бачылі ў Жалезнай гвардыі сілу, здольную супрацьстаяць карупцыі і дэградацыі, якія панавалі ў тагачасным грамадстве.

## Паслядоўнікі 
Сувязі паміж неалегіянерамі і святарамі Румынскай Праваслаўнай Царквы дакументальна пацверджаны ў Румыніі. Неалегіянарызм падтрымлівае рух «турэмных святых». У 2014 годзе манах з манастыра Петру-Водэ ў павеце Нямц выступіў з пропаведдзю ў падтрымку Жалезнай гвардыі, што выклікала асуджэнне з боку царкоўнай іерархіі. Раней група манашак праспявала легіянерскую мелодыю “Sfânta tinerețe legionară” («Святая легіянерская моладзь») на дзень нараджэння выбітнага манаха Юстына Пырву.

Noua Dreaptă («Новыя правыя») і партыя «Усё для краіны» апісваюцца як неалегіянерскія. Апошняя была заснавана ў 1993 годзе і атрымала падтрымку ад членаў першапачатковай Жалезнай гвардыі. Альянс за Саюз румынаў таксама звязаны з гэтай плынню, хоць яго лідэры адмаўляюць любую такую сувязь. 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фашызм
Катэгорыя:Палітыка Румыніі
Катэгорыя:Жалезная гвардыя
67-я цырымонія «Грэмі»

**67-я штогадовая цырымонія ўручэння прэміі «Грэмі»** адбылася 2 лютага 2025 года ў ЗША. На ёй былі адзначаны найлепшыя запісы, кампазіцыі і выканаўцаў за год, які дае права на атрыманне прэміі — з 16 верасня 2023 года па 30 жніўня 2024 года — па вызначэнні членаў . У 22-і раз цырымонія прайшла ў «» у Лос-Анджэлесе і транслявалася на канале CBS і  на канале «».

Песня Кендрыка Ламара «» перамагла ва ўсіх пяці намінацыях, уключаючы «» і «», стаўшы самай узнагароджанай рэп-песняй у гісторыі «Грэмі». Ён стаў другім рэп-выканаўцам, які атрымаў абедзве ўзнагароды, пасля  ў . Беёнсэ атрымала найбольшую колькасць намінацый — адзінаццаць — і заваявала тры ўзнагароды, уключаючы «» і «» за «». Яна стала першай чарнаскурай выканаўцай, якая перамагла ў намінацыі «Найлепшы кантры-альбом», і першай чарнаскурай жанчынай, якая выйграла «Альбом года» з часоў  у .

## Фон
Для цырымоніі 2025 года Акадэмія гуказапісу абвясціла аб некалькіх зменах для розных катэгорый і абнаўленнях правілаў прыдатнасці. Упершыню за чатыры гады новыя катэгорыі не былі ўведзены. У тэрміновым лісце да  Акадэміі гуказапісу з правам голасу галоўны выканаўчы дырэктар  заклікаў іх аддаваць свае галасы з «мэтанакіраванасцю,  і » і без «прадузятасці,  або ».
## Зноскі
## Спасылкі
Катэгорыя:Цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі»
Лейкацытарная формула

**Лейкацытарная формула**, *лейкацытаграма*, *лейкаграма* — працэнтныя суадносіны розных відаў лейкацытаў у перыферычнай крыві пазваночных жывёл і чалавека. Мае ўзроставыя асаблівасці. У норме лейкацытарная формула дарослага чалавека ўтрымлівае лейкацыты (базафільныя гранулацыты — 0-1 %, эазінафільныя — 0,5-5 %, нейтрафільныя — 65-75 %), лімфацыты — 19-45 %, манацыты — 3-11 %. Лейкацытарная формула і колькасць лейкацытаў адрозніваюцца ў розных відаў жывёл і чалавека, залежаць ад фізіялагічнага стану арганізма, зменьваюцца ў час хвароб. Лейкацытарная формула мае дыягнастычнае і прагнастычнае значэнне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лейкацыты
Палтама

**Палтама** (, ) — абшчына ў Фінляндыі, у правінцыі Кайнуу. Размешчана прыкладна за 145 км ад Оўлу. Насельніцтва — 3099 чалавек (на 31 студзеня 2022 года); плошча — 1 139,09 км², з іх 220,23 км² занятыя воднымі аб’ектамі. Шчыльнасць насельніцтва — 3,37 чал/км². Афіцыйная мова — фінская (родная для 98,9 % насельніцтва).

У Палтама нарадзіўся вядомы фінскі пісьменнік Эйна Лейна.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Абшчыны Фінляндыі
Эйна Лейна

**Эйна Лейна** (, сапраўднае прозвішча — **Эйна Лёнбум**, , Палтама — ) — фінскі пісьменнік.
Вучыўся ў Хельсінскім універсітэце. Першыя зборнікі («Сакавіцкія песні», 1896, і іншыя) створаны пад уплывам паэзіі Генрыха Гейнэ. Пад уздзеяннем эстэтыкі неарамантызму напісаны зборнікі «Зімовая ноч» (1905), «Замаразкі» (1908), балады «Песні Халкі» (том 1-2, 1903—1916), раманы «Туамас Вітыка» (1906) і «Яна Рэнцю» (1907). Дэкаданцкія ўплывы праявіліся ў тэтралогіі «Нявольнік» (1911-13). У аповесці «Мядовая лапа» (1914) бунтарскія настроі, у зборніках «Эолава арфа» (1919), «Калі цвіце бэз» (1920) песімістычныя і трагічныя матывы. Рэфарматар традыцыйнай фінскай драматургіі (цыкл п’ес «Маскі», 1905—1911; «Калевала на сцэне», 1911). Аўтар аўтабіяграфічнага рамана «Ілюстраваная кніга майго жыцця» (1925).

На беларускую мову асобныя творы пераклаў Якуб Лапатка.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты Фінляндыі
Юліус Крон

**Юліус Леапольд Фрэдрык Крон** (; , , Вялікае Княства Фінляндскае — , ) — фінскі фалькларыст, паэт і перакладчык.

У 1862 годзе скончыў Гельсінгфорскі ўніверсітэт, дзе абараніў дысертацыю «Фінская паэзія ў перыяд шведскага панавання» (). Выкладаў ва ўніверсітэце фінскую мову, з 1885 года — прафесар. Вывучаў фінскі эпас, распрацаваўшы ўласны лакальна-гістарычны метад, які атрымаў далейшае развіццё ў працах яго сына.

Пісаў пад рознымі псеўданімамі, займаўся літаратурнай дзейнасцю. Перакладаў на фінскую мову, у прыватнасці, вершы Юхана Людвіга Рунеберга і раманы Вальтэра Скота, апублікаваў шэраг уласных вершаваных твораў, рэдагаваў літаратурны часопіс.

28 жніўня 1888 года трагічна загінуў у Выбаргскім заліве пры крушэнні яхты. Пахаваны на Сорвальскіх могілках у Выбаргу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Паэты Фінляндыі
Катэгорыя:Перакладчыкі на фінскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі са шведскай мовы
Катэгорыя:Фалькларысты Фінляндыі
Хеламаа (Муху)

**Хеламаа** — вёска ў воласці Муху павета Саарэмаа, Эстонія. Размешчана ў цэнтры вострава Муху, ля шашы Курэссаарэ, за 7 кіламетраў ад Куйвасту. Адлегласць да валаснога цэнтра — вёскі Лійва — 4,5 км. Вышыня над узроўнем мора — 8 метраў.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Муху
Каластэ (Муху)

**Каластэ** — вёска на трэцім па велічыні эстонскім востраве Муху. Належыць да аднайменнай воласці у павеце Саарэмаа. Насельніцтва - 65 жыхароў (на 31 снежня 2011 г.). Размешчанана паўночным узбярэжжы вострава.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Муху
Війра

**Війра**:

## Прозвішча 
* Аўгуст Війра — эстонскі тэатральны дзеяч

## Тапонім 
* Війра (Муху)
* Війра (Саарэмаа)
Людміла Малінаўскайце-Шлюпене

**Людмі́ла Малінаўска́йце-Шлюпе́не**, часам **Людвіка** (; 14 лютага 1864, вёска Ручыней, Пакройскі павет, Ковенская губерня, Расійская імперыя — , Коўна, Літва) ― літоўская паэтэса, пісьменніца, перакладчыца, грамадская дзяячка.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і паланізаваных памешчыкаў. У 1879 годзе сям’я пераехала ў Мітаву (цяпер Елгава), дзе Людвіка Малінаўскайце пазнаёмілася з Ёнасам Шлюпасам, які пазней стаў актыўным удзельнікам нацыянальна-вызваленчай барацьбы Літвы. Ё. Шлюпас моцна паўплываў на фарміраванне яе светапогляду. Дзякуючы яго ўплыву пачала пісаць вершы і апавяданні па-літоўску; дэбютавала ў друку ў 1883 годзе пад псеўданімам Эгле (*Eglė*, гэта значыць «яліна»).

У 1885 годзе паэтэса пераехала ў Нью-Ёрк па запрашэнні Ёнаса Шлюпаса, які добра ўладкаваўся ў ЗША. Пазней выйшла замуж за Ё. Шлюпаса. Пасля гэтага яна актыўна ўдзельнічала ў грамадскай дзейнасці і дапамагала яму выдаваць літоўскія газеты. Працавала і ў швейнай майстэрні.

Л. Малінаўскайце была каталічкай, але падтрымлівала мужа, які станавіўся ўсё больш антырэлігійным і адмовіўся хрысціць дзяцей.

Хварэла, мела праблемы з шчытападобнай залозай. Памерла 7 чэрвеня 1928 ў Коўне. Пахаваная на евангеліцкіх ковенскіх могілках.

У сваёй паэзіі яна адлюстроўвала літоўскае мінулае і культуру, апявала духоўныя і маральныя каштоўнасці — патрыятызм, гераізм, братэрства. Па-народнаму пісала ў вершах пра жаночыя пачуцці і спадзевы. У паэтычным творы адчуваюцца антыклерыкальныя матывы (верш «Ant myrio J. Andriukaičio»).

Пісала натуралістычныя апавяданні пра жыццё простых вясковых людзей (апавяданні «Pagailėtini», «Drąsumas moteriškės»).

Стварыла камедыю «Netikėtai» (Нечакана, 1910). Разам з Ё. Шлюпасам напісала лемантар для пачатковай школы (1886).

## Іншая дзейнасць 
Людвіка (Людміла) Малінаўскайце-Шлюпене таксама актыўна выступала публічна як на літоўскія патрыятычныя тэмы, так і на тэму правоў жанчын. У 1894 г. яна ўдзельнічала ў арганізацыі Таварыства святой Ганны, першага літоўскага жаночага таварыства ў Чыкага.

## Творы 
* Abėcėla ir taip mokintuvė dėl vaikų, 1886 (разам з мужам)
* Netikėtai, п’еса, 1910.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Liudvika Malinauskaitė-Šliūpienė // Įžymios Lietuvos moterys: XIX a. antroji pusė-XX a. pirmoji pusė, Dalia Marcinkevičienė, Vilniaus Universiteto leidykla, 1997, p. 98-111.

Катэгорыя:Паэтэсы Літвы
Катэгорыя:перакладчыкі Літвы
Катэгорыя:Пісьменніцы Літвы
Катэгорыя:Літоўцы ў ЗША
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Літвы
Війра (Саарэмаа)

**Ві́йра** — вёска на самым вялікім эстонскім востраве Саарэмаа. Уваходзіць у склад воласці Саарэмаа (да 2017 г.: воласць Лейсі) у павеце Саарэмаа.

Насельніцтва - 26 жыхароў (на 31 снежня 2011 г.).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Саарэмаа
Вахтрастэ

**Вахтрастэ** — вёска на трэцім па велічыні эстонскім востраве Муху. Належыць да аднайменнай воласці (павет Саарэмаа. Насельніцтва — 20 жыхароў (на 31 снежня 2011 г.). Знаходзіцца непасрэдна на беразе Балтыйскага мора.

Каля цэнтра вёскі ёсць два светлавыя маякі вышынёй 40 і 25 метраў.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Муху
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Ванамыйза

**Ванамыйза**:
* Ванамыйза (Вільяндзі)
* Ванамыйза (Муху)
* Ванамыйза (Саарэмаа)
* Ванамыйза (Саўэ)
* Ванамыйза (Тырва)
Касцюшка (акруга)

**Касцюшка** () — акруга ў штаце Індыяна, ЗША. Афіцыйна ўтворана ў 1836 годзе. Названы імем ваеннага дзеяча Рэчы Паспалітай, удзельніка вайны за незалежнасць паўночнаамерыканскіх калоній Тадэвуша Касцюшкі. Сталіца акругі названа ў гонар польскай сталіцы Варшавы. Насельніцтва — 77358 чалавек (2010). Па дадзеных Бюро перапісу ЗША, агульная плошча акругі — 1435,872 км², з якіх 1376,276 км² — суша і 59,596 км² або 4,15 % — вадаёмы.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Індыяны
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1836 годзе
Ільмары Крон

**Ільмары Генрык Рэйнгольд Крон** (фін.: Ilmari Henrik Reinhold Krohn; ,  — , там жа) — фінскі кампазітар і музыказнаўца. Сын фалькларыста Юліуса Крона, брат Карле Леапольда.

Вучыўся ў Хельсінкі ў Рыхарда Фальціна, затым скончыў Лейпцыгскую кансерваторыю (1890), вучань Густава Шрэка.

У 1894—1905 гг. працаваў арганістам у Тампэрэ, затым у 1911—1944 гг. у Хельсінкі. Адначасова ў 1918—1935 гг. выкладаў музыказнаўства ў Хельсінкскім універсітэце. Апублікаваў даследаванне «Пра мастацтва і паходжанне духоўных народных песень у Фінляндыі» (ням. Über die Art und Entstehung der geistlichen Volksmelodien in Finland; 1899), манаграфіі аб сімфанічных творах Яна Сібеліуса і Антона Брукнера, падручнік па тэорыі музыкі1 1937). Аўтар 44 духоўных песнапенняў a capella, фартэпіяннай санаты in memoriam, сюіты для струннага аркестра, псалмоў, матэтаў, рамансаў.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Кампазітары Фінляндыі
(90698) Касцюшка

**(90698) Касцюшка** — астэроід унутранага галоўнага пояса. Адкрыты 1 сакавіка 1984 года амерыканскім астраномам Эдвардам Л. Г. Боўэлам на станцыі Андэрсан-Меса (код IAU 688) абсерваторыі Лоўэла ў акрузе Каканіна, штат Арызона.

Сярэдняя сонечная адлегласць (вялікая паўвось), эксцэнтрысітэт і нахіл арбітальнай плоскасці астэроіда прыкладна адпавядаюць сямейству Факеі, групе астэроідаў, названых у гонар (25) Факеі. Сонечная арбіта (90698) Касцюшкі моцна нахіленая да экліптыкі Сонечнай сістэмы больш чым на 24°, што характэрна для астэроідаў групы Факеі.

Сонечная арбіта (90698) Касцюшкі вельмі эліптычная, эксцэнтрысітэт — 0,2531. Дыяметр — 3,5 км.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1984 годзе
Нацыянальны парк Касцюшка

**Касцюшка** () — нацыянальны парк, найбуйнейшы ў штаце Новы Паўднёвы Уэльс, Аўстралія. Парк з’яўляецца часткай Аўстралійскіх Альпаў і атрымаў назву па аднайменнай гары, якая з’яўляецца найвышэйшай вяршыняй Аўстраліі, і размешчанай на тэрыторыі парка.

З 1977 года большая частка тэрыторыі парку ўключана ў сусветную сетку біясферных рэзерватаў. У 1996 годзе возера Блу-Лейк, размешчанае на тэрыторыі парка, было ўключана ў спіс водна-балотных угоддзяў, якія ахоўваюцца Рамсарскай канвенцыяй. У 2008 годзе нацыянальны парк Касцюшка, разам з іншымі ахоўваемымі тэрыторыямі Аўстралійскіх Альпаў, быў уключаны ў спіс нацыянальнай спадчыны Аўстраліі.

## Геаграфія 
Нацыянальны парк размешчаны на ўсходзе штата і мяжуе з нацыянальным паркам Намаджы ў штаце Вікторыя. Ён з’яўляецца найбуйнейшым нацыянальным паркам Новага Паўднёвага Уэльса і Аўстралійскіх Альпаў. Размешчаная на яго тэрыторыі гара Касцюшка дасягае 2228 метраў. Вышыня над узроўнем мора вагаецца ад 213 метраў да гэтай адзнакі.

На тэрыторыі нацыянальнага парку бяруць свой пачатак найбуйнейшыя рэкі рэгіёна: Сноўі-Рывер, Мурэй і Марамбіджы. На тэрыторыі парка размешчаны азёры ледніковага паходжання, як Блу-Лейк, Албіна і Хедлі-Тарн. Возера Блу-Лейк з’яўляецца адным з чатырох азёр Аўстраліі, размешчаных на дне кара.

Біясферны рэзерват займае амаль усю плошчу нацыянальнага парку: 6255,25 км².
## Крыніцы 
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Аўстраліі
Рудольф Лейкарт

**Рудольф Лейкарт** (; , Гельмштэт — , ) — нямецкі заолаг, адзін з заснавальнікаў паразіталогіі. Прафесар універсітэтаў ў г. Гісен (з 1850) і г. Лейпцыг (з 1870). Навуковыя працы па біялогіі паразітычных чарвей, у т.л.стужачных, трыхінелы, параўнальнай марфалогіі і сістэматыцы беспазваночных. Падзяліў прамяністых жывёл на 2 тыпы: кішэчнаполасцевыя і ігласкурыя.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Заолагі Германіі
Другі замах на Дональда Трампа

Другі замах на экс-прэзідэнта і кандыдата ў прэзідэнты ЗША ад Рэспубліканскай партыі Дональда Трампа адбыўся 15 верасня 2024 года, праз 64 дні пасля папярэдняга замаху на перадвыбарным мітынгу ў Батлеры (Пенсільванія), падчас якога палітык быў паранены ў правае вуха.

Інцыдэнт адбыўся прыкладна ў 13:30 па ўсходнім часе, калі Трамп гуляў у гольф у клубе паміж пятымі і шостымі лункамі, з сябрам і спонсарам Стывам Уіткафам. Агенты Сакрэтнай службы ўбачылі, як невядомы мужчына цэліўся з вінтоўкі на поле для гольфа, хаваючыся ў кустах. Агенты стрэлілі ў мужчыну, і ён кінуў зброю і ўцёк на аўтамабілі. Поле для гольфа было зачынена неўзабаве пасля інцыдэнту.

На месцы здарэння былі выяўленыя вінтоўка тыпу СКС з аптычным прыцэлам, два заплечніка з керамічнымі пліткамі і камера GoPro.

Неўзабаве пасля інцыдэнту ўлады апазналі падазраванага як Раяна Уэслі Раўта, 58-гадовага жыхара штата Гаваі, які большую частку свайго жыцця правёў у Грынзбары (Паўночная Караліна). Раўт таксама размяшчаў пасты на X, сцвярджаючы, што галасаваў на прэзідэнцкіх выбарах 2016 года за Трампа, але з тых часоў пашкадаваў аб гэтым, пахваліўшы кандыдатаў у прэзідэнты ад Дэмакратычнай партыі Джо Байдэна і Камалу Харыс. 

Прэзідэнт Джо Байдэн і віцэ-прэзідэнт Камала Харыс, суперніца Трампа на прэзідэнцкіх выбарах 2024 года, былі праінфармаваныя пра інцыдэнт. Харыс публічна асудзіла напад.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Верасень 2024 года
Катэгорыя:2024 год у ЗША
Катэгорыя:Падзеі 15 верасня
Катэгорыя:2024 год у палітыцы
Ванамыйза (Вільяндзі)

**Ванамыйза** () — вёска ў Эстоніі, у воласці Вільяндзі павета Вільяндзімаа. Насельніцтва — 30 чалавек (2011). З 19 снежня 1991 года па 5 лістапада 2013 года вёска ўваходзіла ў склад воласці Пярсці.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Транспануючыя музычныя інструменты

**Транспану́ючыя музы́чныя інструме́нты** (ад  — перакладваць, перастаўляць) — музычныя інструменты, рэальная абсалютная вышыня гучання якіх не адпавядае іх натацыі. Выкарыстоўваюцца пераважна ў групе духавых музычных інструментаў.

Да транспануючых інструментаў адносяцца лабіяльныя і язычковыя інструменты (флейта, габой, кларнет, фагот, саксафон і іншыя) і амбушурныя інструменты (валторна, труба, карнет і іншыя), а таксама ўмоўна інструменты, гучанне якіх на актаву вышэй (флейта, пікала) ці ніжэй (кантрабас, контрфагот).

Паводле тэсітуры гучання транспануючыя музычныя інструменты падзяляюцца на
* сапранавыя (флейта, пікала, кларнеты, саксафоны, трубы, фанфары, флюгель-горн);
* альтовыя (флейта, габой, валторна, горн);
* барытонавыя (саксафон, горн, эйфоніум);
* басовыя (кларнет, саксафон).

Натуральны гукарад транспануючых інструментаў запісваецца у строі до-мажор (C), а рэальнае гучанне паказваецца ўказаннем на строй інструмента (in A, in B, in F і г.д.). Гэта дае магчымасць выконваць музыку ў любой танальнасці пры захаванні звыклай аплікатуры, без змены тэхнікі здабывання гуку для інструментаў вызначанай сям’і. Таксама спрашчаецца нотны запіс.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Музычныя інструменты
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Ванамыйза (Тырва)

**Ванамыйза** () — вёска ў Эстоніі, у воласці Тырва павета Валгамаа. Насельніцтва — 26 чалавек (на 31 снежня 2011 г.). Да 21 кастрычніка 2017 года вёска ўваходзіла ў склад воласці Пыдрала.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Тырва (воласць)

**Ты́рва** () — воласць у Эстоніі, уваходзіць у склад павета Валгамаа.

## Геаграфія 
Знаходзіцца на паўднёвым захадзе Эстоніі, на мяжы з Латвіяй. Плошча — 647,22 км², шчыльнасць насельніцтва ў 2020 годзе — 9,5 чалавек/1 км². Суседнія воласці: Отэпя, Валга, Элва і Мульгі.

Амаль 50 % плошчы воласці занята лесам: буйныя лясныя масівы размешчаны ў яе паўднёвай частцы. Паўночная частка воласці — узгорыстая раўніна, тут пераважаюць сельскагаспадарчыя ўгоддзі. Цэнтральную і заходнюю часткі воласці займае ўзвышша Сакала.

На тэрыторыі воласці ёсць некалькі буйных балот (тарфянікі Рубіна і Лагесоа, вярхоўі балота Ікепера), мноства азёр і рэк, а таксама 18 тэрыторый прыродаахоўнай сеткі Natura 2000. Самыя буйныя азёры — Вальг’ярв і Цюндрэ, буйнейшыя рэкі — Вяйке-Эмайыгі і Хельмэ.

Карысныя выкапні: пясок, друз, жвір, торф.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Воласці Эстоніі
Лейкацытазоан

**Лейкацытазоан** (*Leucocytozoon*) — род беспігментных прасцейшых класа спаравікоў, якія паразітуюць у эндатэліяльных клетках сценак крывяносных і лімфатычных сасудаў і форменных элементах крыві (эрытрабластах) птушак. Выяўлены ў 1884—1889 гадах В. Я. Данілеўскім. Пераносчыкі лейкацытазоана — крывасосныя насякомыя.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Храмісты
Алексіна (сядзіба)

**Сядзіба Алексіна** **(сядзіба Барышнікавых)** — маёнтак дваран Барышнікавых у вёсцы Алексіна за 18 км ад Дарагабужа. Сядзіба пабудавана ў канцы XVIII-пачатку XIX стагоддзя ў стылі сталага класіцызму.

З'яўлялася найбуйнейшым цэнтрам шляхецкай сядзібнай культуры на Смаленшчыне. на думку сучасных спецыялістаў, сядзіба ў Алексіна з'яўляецца адным з лепшых і самых буйных сядзібных ансамбляў класіцызму Смаленскай вобласці.

## Гісторыя 
### Расійская імперыя 
Будаўніцтва сядзібнага комплексу вялося з пачатку 1780-х гадоў на працягу сарака гадоў яе ўладальнікам І. І. Барышнікавым. Відаць, на першапачатковым этапе аўтарам праектаў будынкаў сядзібы выступаў М. Ф. Казакоў, які і раней выконваў замовы Барышнікава на пабудову будынкаў у Маскве. На падставе стылістычных асаблівасцяў, сучасныя даследчыкі адносяць да праектаў работы Казакова пабудовы царквы Міхаіла Арханёла, Андрэеўскай крэпасці, стайні, канторы, свіранаў. Непасрэдна будаўніцтва іх вялося пад назіраннем вучня М.Ф. Казакова - прыгоннага архітэктара В. Жданава.

З пачатку 1810 гадоў над праектамі будынкаў сядзібы працаваў Даменіка Жылярдзі. На думку сучасных даследчыкаў, яго аўтарству належаць праекты галоўнага сядзібнага дома (1819—1823 гады) і музычнага павільёна (1810—1820 гады). На месцы будаўніцтва ўзначальваў вучань Жылярдзі — прыгонны архітэктар Д.Палякоў.

Апошняй па часе пабудовай сядзібы з'яўляецца царква Андрэя Страцілата, узведзеная ў 1847 годзе сынам заснавальніка сядзібы - А. І. Барышнікавым. Фарміраванне сядзібнага парка было ў асноўным скончана да пачатку 1820-х гадоў.

На тэрыторыі сядзібы былі таксама ўладкованыя каскадныя сажалкі, кветнікі, аранжарэя. У маёнтку Барышнікавымі была сабрана вялікая калекцыя твораў мастацтва і цудоўная бібліятэка. Пры сядзібе існавалі школа прыгонных мастакоў і аркестр прыгонных музыкаў. У самым Алексіне працавала пісчапапяровая фабрыка, конны завод, рос вялікі пладовы сад. На сродкі ўладальнікаў сядзібы ў Алексіне былі пабудаваны двухпавярховая цагляная школа (1913) і каменная бальніца (1914).

### Савецкі Саюз 
Пасля рэвалюцыі жыццё ў Алексіне моцна змянілася, Барышнікавы спрабавалі захаваць унікальныя калекцыі і архіўныя матэрыялы. У 1919 годзе ў Маскву былі вывезены палотны Ратары, Лявіцкага, Трапініна, Брулова. Затым, у 1920-я гады, сёстры Барышнікавы перадалі ў Маскву яшчэ больш за 20 карцін рускіх і заходнееўрапейскіх мастакоў. У 1927 годзе найкаштоўнейшы архіў сям'і Барышнікавых паступіў у Смаленскі абласны архіў.

У 1920 годзе тут быў адкрыты музей сядзібнага побыту, некаторы час дырэктарам музея быў Міхась Прышвін. Па алексінскіх уражаннях ім была напісана аповесць «Мірская чара». Тут жа, у сядзібе, размясціўся конны завод №16 ім. Будзёнага. У час Вялікай Айчыннай вайны сядзіба моцна пацярпела, працягвае разбурацца і зараз. Большасць пабудоў выкарыстоўваецца мясцовымі жыхарамі.

## Захаванасць 
У цяперашні час захаваліся — палац, службовыя карпусы (адзін разбураны), два жылыя флігелі, комплекс цэркваў Міхаіла Арханёла і Андрэя Стратылата, стайні (паўразбураныя), музычны павільён, хаты, Андрэеўская крэпасць, склады і свіран, некалькі паркаў і сажалкі.
Анцва

**Анцва́** (, ) — вярхоўны бог у традыцыйнай рэлігіі абхазаў і абазін, адзіны Творца ўсяго існага. Анцва бясконца множны ў сваіх праявах, ён з’яўляецца першакрыніцай усяго існага, па яго волі існуюць апааімбары (пасланцы Анцва). Анцва стаіць над светам і чалавекам, з’яўляецца адзінай крыніцай дабра і зла на Зямлі.

## Імя 
Імя атрымана ад  «маці» і '** (суфікс множнага ліку), то-бок «мацеры». Спачатку яно, відаць, ужывалася ў жаночым родзе. Але потым з «мацярэй-багінь» атрымаўся адзіны бог мужчынскага роду. Граматычна розніца ўсяго толькі ў націску: **' → '**. Змена полу багоў часта назіраецца ў першабытных рэлігіях, і Анцва ў гэтым стаўленні не з’яўляецца выключэннем.

Эпітэтамі Анцва з’яўляюцца «Той, хто нас стварыў» (), «Той, хто мацнейшы за нас» ().

## Апісанне 
Па вераваннях абхазаў, Анцва адзіны, але бясконца множны ў сваіх долях. Яму, як вышэйшай істоце, падпарадкоўваюцца астатнія багі. Любая з’ява прыроды, кожны род, сям’я ці асобная асоба маюць сваю долю бога, падобна таму, як кожны хрысціянін мае свайго анёла-ахоўніка. Такое «долевае» паняцце аб бажастве яшчэ раз падкрэслівае множны лік слова **'.

У абхазаў існуюць выразы «мая доля бога» ('**) і «твая доля бога» (**'). Н. Джанашыа і І. Гамелауры выказвалі меркаванне, што падобнае «долевае» паняцце ў рэшткавым выглядзе таксама захавалася ў некаторых краях Грузіі, напрыклад, у гістарычнай вобласці Казікія, што ў Кахетыі ( , «мая доля бога, твая доля бога!»).

У Анцва ёсць сястра, ад якой паходзіць род д’яблаў. Таму Анцва не мае права знішчыць д’яблаў — сваіх крэўных сваякоў.

## Сем свяцілішчаў 
На тэрыторыі Абхазіі знаходзіцца сем свяцілішчаў, якія асабліва шануюцца паслядоўнікамі абхазскай традыцыйнай веры. Служыцелямі свяцілішчаў з’яўляюцца члены пэўнага роду, тытул жраца ў якім пераходзіць ад бацькі да сына. Свяцілішча па-абхазску называецца «аныха», а жрацы «аныха-паю» (). Галоўным свяцілішчам з’яўляецца Дыдрыпш-ныха, жрацамі якога вось ужо тысячу гадоў з’яўляюцца прадстаўнікі роду Чычба.

## Гл. таксама 
* Анана-Гвында — абхазская багіня ўрадлівасці, палявання і пчалярства, абаронніца нованароджаных.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Язычніцтва ў Абхазіі
Катэгорыя:Абхазская міфалогія
Катэгорыя:Абазінская міфалогія
Катэгорыя:Вярхоўныя багі
Катэгорыя:Багі-творцы
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Арочка

**Аро́чка** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ганна Аляксееўна Арочка (1898—1965) — савецкая актрыса тэатра і кіно, рэжысёр і педагог, Народная артыстка РСФСР (1947).
* Мікалай Мікалаевіч Арочка (1930—2013) — беларускі паэт і літаратуразнавец.
Джэфры Хінтан

**Джэфры Эверэст Хінтан** (; ) — брытанскі і канадскі вучоны, які ўнёс прыкметны ўклад у глыбокае навучанне. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы за 2024 год.

## Біяграфія 
Праўнук Джорджа Буля. Скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт у 1970 годзе, дзе атрымаў ступень бакалаўра мастацтваў у галіне эксперыментальнай псіхалогіі, у 1978 годзе атрымаў доктарскую ступень у Эдынбургскім універсітэце ў галіне штучнага інтэлекту.

Працаваў прафесарам дэпартамента інфарматыкі Таронцкага ўніверсітэта. З сакавіка 2013 года па красавік 2023 года — супрацоўнік Google (пасля паглынання карпарацыяй кампаніі DNNresearch).

Быў адным з даследнікаў, якія прапанавалі выкарыстоўваць метад зваротнага распаўсюджвання памылкі для трэніроўкі шматслаёвай нейронавай сеткі. Разам з Тэры Сейноўскі вынайшаў машыну Больцмана.

Член Каралеўскага таварыства Канады (1996), Лонданскага каралеўскага таварыства (1998), замежны член Нацыянальных Акадэміі навук (2023) і Інжынернай акадэміі (2016) ЗША.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выкладчыкі Таронцкага ўніверсітэта
Мілтан (ураган)

**«Мілтан»** () — магутны трапічны цыклон, які ўтварыўся ў пачатку кастрычніка 2024 года ў Мексіканскім заліве ля берагоў Юкатана.

Па прагнозах, ураган, які рухаецца на ўсход праз Мексіканскі заліў, дасягне раёна заліва Тампа, а затым пройдзе над горадам Арланда ў штаце Фларыда. Дырэктар аддзела па кіраванні надзвычайнымі сітуацыямі Фларыды Кевін Гатры папярэдзіў, што жыхарам трэба падрыхтавацца да «самай маштабнай эвакуацыі, якую мы бачылі з часоў урагану „Ірма“ 2017 года».

Ураган дасягнуў заходняга ўзбярэжжа штата Фларыда ўвечары 9 кастрычніка ў мясцовасці Сіеста-Кі. Раніцай 10 кастрычніка ён аслабеў.

Ураган пакінуў без электрычнасці больш за 3,5 млн дамоў і прадпрыемстваў. Ацэнка шкоды зойме некалькі дзён, але страхавальнікі папярэджваюць, што страты могуць дасягнуць $60 млрд., у выніку ўдару стыхіі загінулі па меншай меры 16 чалавек.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Атлантычныя ўраганы
Катэгорыя:Кастрычнік 2024 года
Катэгорыя:2024 год у ЗША
Катэгорыя:2024 год у Мексіцы
Стывен Пруіт

**Стывен Пруіт** (; нар. 17 красавіка 1984, Сан-Антоніа, Тэхас, ЗША) — амерыканскі інтэрнэт-карыстальнік, удзельнік Англійскай Вікіпедыі з нікам *Ser Amantio di Nicolao*. Вядомы як аўтар, які напісаў каля 35 000 артыкулаў і зрабіў больш за 5,8 мільёна правак у Вікіпедыі на бязвыплатнай аснове. Уваходзіць у спіс 25 самых уплывовых у інтэрнэце людзей па версіі часопіса Time.

## Біяграфія 
Стывен нарадзіўся ў 1984 годзе ў Сан-Антоніа, ЗША, калі яго бацькі працавалі ў Ваенным інстытуце замежных моў МА ЗША. Скончыў Каледж Уільяма і Мэры. Захапляцца гісторыяй, працуе па кантракце ў архіве службы Памежна-мытнай службы ЗША.

У дзяцінстве Стывен быў заўзятым чытачом класічнай літаратуры і дэтэктываў Агаты Крысці і Наё Марш.

Бацька, Дональд Пруіт, з Рычманда, штат Вірджынія, ветэран арміі ЗША, валодае рускай, іспанскай, французскай, нямецкай і італьянскай мовамі. Маці Стывена, Ала, нарадзілася і жыла ў СССР як савецкая яўрэйка, пераехала ў ЗША ў 1979 годзе. Яго бацькі сустрэліся, калі яны былі выкладчыкамі на кафедры рускай мовы Ваеннага інстытута замежных моў МА ЗША на базе ВПС Лэкленд недалёка ад Сан-Антоніа.

## Кар’ера 
На 2017 год Пруіт з’яўляўся падрадчыкам Службы мытнага і памежнага кантролю ЗША, дзе ён працаваў з запісамі і інфармацыяй. У 2020 годзе ён стаў кіраўніком па запісах ва ўпраўленні аховы здароўя МА ЗША, на 2021 год працаваў на падрадчыка ведамства Chenega IT Enterprise Services.

## Рэдагаванне Вікіпедыі 
Пруіт зрабіў сваю першую праўку ў Вікіпедыі ў чэрвені 2004 года. Яго першы артыкул у Вікіпедыі быў пра Пітэра Франсіска, партугальца — героя Вайны за незалежнасць ЗША, вядомым як «Геракл Вірджыніі», які з’яўляецца «пра-пра-пра-пра-пра-пра-пра-прадзедам» Пруіта. Ён стварыў свой бягучы акаўнт у 2006 годзе, калі вучыўся ў каледжы Уільяма і Мэры. Па стане на люты 2019 года Пруіт унёс больш за тры мільёны правак у Вікіпедыю, больш, чым любы іншы рэдактар англійскай Вікіпедыі, а да лютага 2021 года — больш за чатыры мільёны правак. Па колькасці правак у 2015 годзе ён перасягнуў рэдактара Джасціна Нэпа. Яго праўкі ў Вікіпедыі ўключалі стварэнне артыкулаў пра больш чым 600 жанчын, каб супрацьстаяць гендарнаму разрыву на сайце. 3 студзеня 2021 года Пруіт унёс мільярдную праўку ў Вікіпедыі на старонку «Death Breathing».

### Інтэрв’ю 
Пруіт выступіў госцем канала *CBS This Morning* у студзені 2019 года. У інтэрв’ю Пруіт распавёў пра свой першы артыкул, прысвечаны Пітэру Францыска, і пра імкненне дапамагчы павялічыць ахоп Вікіпедыяй вядомых жанчын (праект Women in Red) — той галіны, у якой, як адзначалі крытыкі Вікіпедыі, сайт церпіць няўдачу.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* *Stephen Harrison*. The Wikipedia contributor behind 2.5 million edits // The Washington Post, 2.10.2018

Катэгорыя:Вікіпедысты
Тусці (Муху)

**Тусці** () — вёска на трэцім па велічыні эстонскім востраве Муху. Належыць да аднайменнай воласці (павет Саарэмаа).
Насельніцтва — 9 жыхароў (на 31 снежня 2011 г.). Рзмешчана на ўсходнім узбярэжжы.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Муху