open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BMW F13

**BMW F12/F13** — кабрыялет/купэ вытворчасці BMW. BMW прадставіла інфармацыю і фатаграфіі аўто ў верасні 2010 года. Аўтамабіль быў упершыню паказаны на Парыжскім аўтасалоне ў 2010 годзе. Трэцяе пакаленне BMW F12 (кабрыялет) і F13 (купэ) было паказана ў 2012 годзе на Шанхайскім аўтасалоне і Нью-Ёркскім аўтасалоне. Чатырохдзвернае купэ, або **BMW 6 Gran Coupe**, якое было паказана на Жэнеўскім аўтасалоне-2012, пачало вырабляцца ў 2012 годзе.

BMW 6 Кабрыялет быў упершыню паказаны 18 лістапада 2010 года. Адкідны верх у аўто з тканіны, у параўнанні з кабрыялетам E93 3 серыі, які аснашчаўся металічным дахам. 13 сакавіка 2011 года BMW выпусціла фатаграфіі і падрабязнасці аб купэ. Праз чатыры месяцы BMW прадставіла 640d, пераемнік 635d E63, з новым дызельным рухавіком, які выдае 313 к. с. Затым быў прадстаўлены 650i xDrive, які ўпершыню ў гісторыі BMW 6 атрымаў поўны прывад.

## Gran Coupé 
BMW 6 серыі (F06), вядомы як Gran Аўтамабіль, наўпрост канкуруе з Mercedes-Benz CLS-класам у сегменце чатырохдзверных купэ.

Gran Coupé і спераду, і ззаду падобны на купэ. У параўнанні з двухдзвернай версіяй 6-й серыі, колавая база Gran Coupé даўжэй на 4,5 цалі, а кузаў на — 4,4 цалі. Гэта робіць Gran Coupé даўжэй (на 4,0 см) і шырэй (на 1,3 цалі), чым седан BMW 5 серыі (F10). Дадатковая даўжыня, у параўнанні з двухдзвернай 6-й серыяй, надае Gran Coupé пасадку 4+1, гэта значыць ззаду два поўнапамерныя сядзенні і яшчэ адно пасярэдзіне. Gran Coupé — доўгачаканы плён нявыдадзенага канцэпта BMW CS — аўтамабіль, які быў прызначаны для слота ў верхняй лінейцы аўтамабіляў BMW, разам з 7-й серыяй. Цэны на купэ BMW 640i Gran Coupé (F06) трохі больш, чым BMW 740i.

Gran Coupé мае тую ж лінейку рухавікоў, тыя ж канфігурацыі трансмісіі, як і двухдзвернае купэ 6-й серыі. На 650i будзе прыведзены ў дзеянне абноўлены варыянт 4,4-літровага V-8 N63 twin-turbo, які таксама атрымае Valvetronic, магутнасць 445 к. с. — гэта значыць, + 45 к. с. і 30 Н·м у параўнанні з аналагічным рухавіком у іншых аўто 6-й серыі.

Акрамя бліжэйшых канкурэнтаў — Audi A7 і Mercedes-Benz CLS, у бягучай лінейцы BMW ёсць «унутраныя» канкурэнты — BMW X6 і BMW 5 серыі Gran Turismo (F07).

## Спасылкі 
* 6-я серыя на афіцыйным сайце BMW 

Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х
F13
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Арагацаван

**Арагацава́н** () — сяло ў марзе Арагацотн, на захадзе Арменіі.

Сяло размешчана за 31 км на паўночны захад ад Таліна і за 65 км на поўдзень ад Гюмры, за 2 км ад граніцы з Турцыяй і ад р. Ахуран, якая падзяляе дзве краіны.

Сяло размешчана на чыгунцы Ерэван — Тбілісі на ўчастку Армавір — Гюмры.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1924 годзе
Араксаван

**Араксава́н** () — сяло ў марзе Арарат, у цэнтры Арменіі. Размешчана за 7 км на паўночны захад ад горада Арташата, 4 км на захад ад сяла Масіс, за 3 км на паўднёвы захад ад сяла Дымітроў і 5 км на поўдзень ад сяла Аўташэн.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арарат
Аралез

**Арале́з** () — сяло ў марзе Арарат, у цэнтры Арменіі. Размешчана на чыгунцы Ерэван — Ерасх, за 10 км на паўднёвы ўсход ад горада Аштарака, за 8 км на паўночны захад ад горада Арарата, за 1 км на паўднёвы захад ад сяла Нарабац, за 3 км на захад ад сяла Ванашэн, за 3 км на поўнач ад сяла Васкетап і за 1 км на ўсход ад сяла Нор Кянк.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арарат
Арарат (сяло)

**Арара́т** () — сяло ў марзе Арарат, у цэнтры Арменіі. Размешчана на трасе Ерэван — Сцепанакерт, на чыгунцы Ерэван — Ерасх, на поўначы непасрэдна мяжуе з аднайменным горадам Арарат, размешчана за 3 км на ўсход ад сяла Наякерт і за 8 км на паўночны захад ад сяла Сурэнаван.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арарат
Араташэн

**Араташэ́н** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана на правым беразе р. Касах, за 7 км на паўднёвы захад ад горада Вагаршапата, за 2 км на захад ад сяла Харонк і за 2 км на ўсход ад сяла Таранік.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Аратэс

**Аратэ́с** () — сяло ў марзе Ваёц-Дзор, на поўдні Арменіі. Размешчана за 28 км на паўночны ўсход ад горада Ехегнадзор. У наш час насельніцтва адсутнічае. Сяло падпарадкавана сельскаму савету суседняга сяла Ермон.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Ваёц-Дзор
Арбат (Арменія)

**Арба́т** () — сяло ў марзе Арарат, у цэнтры Арменіі. Размешчана за 6 км на паўднёвы захад ад ваколіц Ерэвана, за 2 км на паўночны захад ад сяла Азаташэн, за 3 км на паўднёвы захад ад сяла Геханіст і за 2 км на ўсход ад сяла Арэвашат суседняга марза Армавір. За 1 км на поўнач ад сяла размешчаны міжнародны аэрапорт «Звартноц».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арарат
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1830 годзе
Арбатэх

**Арбатэ́х** () — сяло ў марзе Ваёц-Дзор, на поўдні Арменіі. Размешчана за 20 км на поўнач ад горада Ехегнадзор. Размешчана за 4 км на поўнач ад сяла Ехегіс.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Ваёц-Дзор
Аргаванд (Арарат)

**Аргава́нд** () — сяло ў марзе Арарат, у цэнтры Арменіі. Размешчана на захад ад ваколіц Ерэвана на Ерэванській кільцевій чыгункі, на трасе Ерэван — Амравір, за 2 км на паўночны ўсход ад сяла Геханіст і за 3 км на ўсход ад сяла Паракар суседняга марза Армавір.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арарат
Аргаванд (Армавір)

**Аргава́нд** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 11 км на паўднёвы ўсход ад горада Армавір, за 4 км на паўночны захад ад сяла Аразап, за 4 км на паўночны ўсход ад сяла Пшатаван і за 2 км на паўднёвы ўсход ад сяла Тандзут.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Аргел

**Арге́л** (), раней **Лусакерт** () — сяло ў марзе Катайк, Арменія.

## Спасылкі 
* Аргел  на GEOnet Names Server
* Аргел — World-Gazetteer.com

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Катайк
Аракс (раён Вагаршапата)

**Ара́кс** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 14 км на поўдзень ад горада Вагаршапата, за 3 км на паўднёвы ўсход ад сяла Джрарат і размешчанай у ім станцыі Вагаршапат і за 5 км на паўночны захад ад сяла Ранчпар суседняга марза Арарат. За 1 км на поўдзень ад сяла працякае прыгранічная з Турцыяй рака Аракс.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Аргіна

**Аргіна́** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана на левым беразе р. Аракс, па якой праходзіць граніца з Турцыяй. Сяло названа ў гонар манастыра, які размешчаны на супрацьлеглым беразе р. Аракс.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Аргоў

**Арго́ў** () — сяло ў марзе Арагацотн, на захадзе Арменіі. Размешчана за 15 км на паўночны захад ад горада Аштарака, за 3 км на паўночны захад ад сяла Бюракан, за 4 км на ўсход ад сяла Тэгер і за 2 км на паўднёвы захад ад сяла Антарут.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
BMW G11

**BMW G11** — завадскі індэкс кузава шостага пакалення 7-й серыі BMW, якое выпускалася з 2015 да 2022 года. 
Прэзентацыя аўтамабіля адбылася 10 чэрвеня 2015 года ў Мюнхене. Серыя **G12** уяўляе сабой падоўжаную версію і пазначаецца літарай *L*. Як частка стратэгіі BMW па распаўсюджванню зараджаемых гібрыдных аўтамабіляў на ўсю лінейку выпускаемых серый абедзве версіі (G11 і G12) будуць даступнымі з гібрыднымі рухавікамі з адпаведным пазначэннем 740e ці 740Le.

У параўнанні з папярэднікам седан вырас у памеры, але страціў у вазе за кошт прымянення кампазітных матэрыялаў пры вырабе кузава. Сістэма iDrive валодае сэнсарным дысплеем, здольным распазнаваць жэсты. Адной з унікальных асаблівасцяў аўтамабіля з’яўляецца сістэма аўтаматычнай паркоўкі, з дапамогай якой BMW здольны заехаць у гараж без удзелу кіроўцы. У якасці дадатковых опцый заяўлены лазерныя фары, панарамны дах, а таксама кліматычная сістэма з магчымасцю іянізацыі і араматызацыі паветра. Шостае пакаленне BMW 7-й серыі — гэта першы серыйны аўтамабіль, пабудаваны на модульнай платформе CLAR (classical architecture, або cluster architecture).

## Спасылкі 
* Мадэль на афіцыйным сайце BMW

G11
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 2020-х
Арзні

**Арзні́** — сяло ў марзе Катайк, Арменія. Размешчана за 5 км ад чыгуначнай станцыі Елар.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты марза Катайк
Армаш

**Арма́ш** () — сяло ў марзе Арарат, у цэнтры Арменіі. Размешчана на трасе Ерэван — Сцепанакерт, на чыгунцы Масіс — Ерасх (Пл. 550 км), за 12 км на паўднёвы ўсход ад горада Арарата, за 5 км на паўднёвы ўсход ад сяла Сурэнаван і за 4 км на паўночны захад ад сяла Ерасх.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арарат
Арпені

**Арпені́** () — сяло ў марзе Шырак, Арменія. 

## Спасылкі 
* Арпені 

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Шырак
Арпі

**Арпі́** () — сяло ў марзе Ваёц-Дзор, на поўдні Арменіі. Размешчана на правым беразе р. Арпа, на трасе Ерэван — Сцепанакерт, за 8 км на паўднёвы захад ад горада Ехегнадзор. Сёлы Гетап, Агаўнадзор і Арэні размешчаны непадалёк ад Арпі.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Ваёц-Дзор
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1965 годзе
Арпунк

**Арпу́нк** () — сяло ў марзе Гегаркунік, на ўсходзе Арменіі. Размешчана на поўнач ад горада Вардэніс і на паўднёвы ўсход ад горада Чамбарак.

## Славутасці 
* Царква (15 стагоддзе), за 3 км ад сяла.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Гегаркунік
Армавір (сяло)

**Армаві́р** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 7 км на поўдзень ад аднайменнага горада, за 1 км на ўсход ад сяла Айкаван, за 1 км на поўнач ад сяла Айгешат, за 3 км на паўднёвы захад ад сяла Арэвік і за 3 км на поўдзень ад сяла Алашкерт.

## Спасылкі 
* * Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Артаваз

**Артава́з** () — сяло ў марзе Катайк, у цэнтры Арменіі.

## Славутасці 
* Манастыр (VII стагоддзе)

## Спасылкі 
* * Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Катайк
Арагюх

**Арагю́х** () — сяло ў марзе Катайк, у Арменіі.

## Славутасці 
* Царква Арагюха.

## Спасылкі 
* Арагюх  на GEOnet Names Server
* World Gazeteer: Armenia – World-Gazetteer.com
* Арагюх на foto-planeta.com
* Надвор’е ў Арагюху

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Катайк
Аразап

**Араза́п** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 15 км на паўднёвы ўсход ад горада Армавір, за 4 км на паўднёвы ўсход ад сяла Аргаванд, за 4 км на паўднёвы захад ад сяла Варданашэн і за 5 км на паўночны захад ад сяла Маргара.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Артабуйнк

**Артабу́йнк** () — сяло ў марзе Ваёц-Дзор, на поўдні Арменіі. Размешчана за 19 км на поўнач ад горада Ехегнадзор, непадалёк ад трасы Мартуні — Ехегнадзор, побач з сёламі Шатын, Ехегіс і Ермон.

## Славутасці 
Побач з сялом размешчаны:
* Манастыр Цахкацкар Ванк (X—XI ст.);
* Фартэцыя Смбатаберд (V—XIV ст.);
* Рэшткі горада Астун (V—XIV ст.);
* Вялікі хачкар Арбелянаў (XIV стагоддзе);
* Цвінтар князёў Арбелянаў (XIV стагоддзе);
* Царква Сурб Аствацацін (XIII стагоддзе);
* Кафедральная царква Зарац (1303);
* Рэшткі сярэднявечнага сяла і яўрэйскія могілкі (XI—XIV ст.).

## Вядомыя асобы 
* Мкртчан Лусік — выдатная армянская паэтэса.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Ваёц-Дзор
Артамет

**Артаме́т** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 80 км ад Ерэвана і за 12 км ад граніцы з Турцыяй. Сяло заснавана ў 1982 г.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Ахер

**Ахер** () — сяло ў Гадруцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Гадруцкага раёна НКР
Артаніш

**Артані́ш** () — сяло ў марзе Гегаркунік, на ўсходзе Арменіі. Размешчана на беразе заліва Артундж возера Севан, на паўднёвы ўсход ад горада Чамбарак і на паўночны захад ад горада Вардэніс. Праз сяло праходзіць траса Ерэван — Вардэніс і чыгунка Ерэван — Раздан — Сотк.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Гегаркунік
Арташар

**Арташа́р** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 16 км на ўсход ад горада Армавір на ўчастку чыгункі Масіс — Армавір, за 3 км на ўсход ад сяла Зартонк.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Арташаван

**Арташава́н** () — сяло ў марзе Арагацотн, у цэнтры Арменіі.

## Географія 
Сяло размешчана за 12 км на поўнач ад горада Аштарак і за 27 км на поўдзень ад горада Апаран. За 2 км на паўднёвы ўсход, на р. Касах размешчана сяло Сагмнасаван, за 6 км на поўдзень размешчана сяло Аганаван, за 5 км на поўдзень размешчана сяло Ушы, а за 7 км на поўнач размешчана сяло Апнагюх.

Сяло размешчана на ўчастку Аштарак — Апаран трасы Ерэван — Спітак.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
Артымет

**Артыме́т** () — сяло ў марзе Армавір, на захадзе Арменіі. Размешчана за 2 км на паўднёвы захад ад горада Вагаршапата і за 2 км на паўночны ўсход ад сяла Харонк.

## Славутасці 
* Царква Святога Грыгорыя Асветніка (1876)

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Армавір
Артэні

**Артэні́** () — сяло ў марзе Арагацотн, на захадзе Арменіі. Размешчана паміж сёламі Арагацаван (з паўночнага заходу) і Каракерт (з паўднёвага ўсходу, якое размешчана ўжо ў суседнім марзе Армавір) на ўчастку Армавір — Гюмры чыгункі Ерэван — Тбілісі і на трасе Армавір — Гюмры.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
Арцваніст

**Арцвані́ст** () — сяло ў марзе Гегаркунік, на ўсходзе Арменіі. Размешчана на беразе возера Севан, на ўсход ад горада Мартуні і на захад ад горада Вардэніс.

## Славутасці 
*  (10 стагоддзе), у цясніне на поўдні сяла.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Гегаркунік
Артаван (Арагацотн)

**Артава́н** () — сяло ў марзе Арагацотн, у цэнтры Арменіі. Размешчана за 22 км на поўнач ад горада Аштарак і за 16 км на паўднёвы ўсход ад горада Апаран. За 2 км на захад размешчана сяло Шэнаван, в 5 на поўнач размешчана сяло Кучак, за 7 км на паўночны ўсход размешчана дамба Апаранскага вадасховішча на р. Касах. За 8 км на паўднёвы ўсход размешчана сяло Ерынджатап, за 6 км на поўдзень размешчана сяло Апнагюх, а за 6 км на паўночны захад размешчана сяло Ара.

## Славутасці 
* Царква Аствацнакал са званіцай (XIII стагоддзе).

## Вядомыя асобы 
* Рафік Хачатран — армянскі савецкі скульптар, які працаваў у галіне манументальнай і станковай скульптуры.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
Артаван (Ваёц-Дзор)

**Артава́н** () — сяло ў марзе Ваёц-Дзор, на поўдні Арменіі. Размешчана за 15 км на паўднёвы ўсход ад горада Вайк і за 25 км на поўдзень ад горада Джэрмук.

## Славутасці 
* Хачкары (X-XV стагоддзі)

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Ваёц-Дзор
Аруч

**Ару́ч** () — сяло ў марзе Арагацотн, на захадзе Арменіі. Размешчана за 50 км на паўночны захад ад Ерэвана, за 27 км на захад ад Аштарака і за 24 км на паўднёвы ўсход ад Таліна, побач з сёламі Шамірам, Кош і Агаракаван.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн
Катэгорыя:З’явіліся ў VI стагоддзі
Арын

**Ары́н** () — сяло ў марзе Ваёц-Дзор, на поўдні Арменіі. Размешчана за 6 км на поўнач ад горада Вайк і 18 км на ўсход ад горада Ехегнадзора.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Ваёц-Дзор
Уільям Піт Фесендэн

**Уільям Піт Фесендэн** (; 16 кастрычніка 1806 — 8 верасня 1869) — американский палітык, сенатар, 26-й міністр фінансаў ЗША.

## Біяграфія 
Уільям Фесендэн нарадзіўся ў Боскоене, штат Нью-Гэмпшыр. Яго бацька быў членам парламента Масачусеца і праціўнікам рабства. Двое з братоў Уільяма з'яўляліся членамі Палаты прадстаўнікоў. У 1823 году Фесендэн скончыў Боудин-каледж у Брансвіку, а ў 1827 годзе быў прыняты ў калегію адвакатаў. У тым жа годзе ён стаў сузаснавальнікам руху цвярозасці (Грамадства ўмеранасці). Далей, некалькі гадоў Фесендэн правёў у якасці члена савета Смитсоновского інстытута.

У 1858 годзе Уільям Фесендэн атрымаў у каледжы Боудойн званне ганаровага доктара права. У 1864 годзе ён стаў ганаровым доктарам права ў Гарвардскім універсітэце.

Сваю палітычную кар'еру Уильм Фесендэн пачаў у 1832 годзе з перамогі на выбарах у Палату прадстаўнікоў, дзе да 3 сакавіка 1843 года прадстаўляў інтарэсы 2-й выбарчай акругі штата Мэн ад партыі вігаў. У 1840, 1848 і 1852 гадах Фесендэр складаўся ў дэлегацыі ад партыі вігаў на Нацыянальнай канвенцыі.

4 сакавіка 1853 года Фесендэн быў абраны ў Сенат ЗША. Будучы сенатарам, ён быў адным з галоўных праціўнікаў Стывена Дугласа, які прадставіў закон Канзас-Небраска, які прадугледжваў стварэнне самастойных штатаў Канзас і Небраска. 5 ліпеня 1864 года прэзідэнт Аўраам Лінкальн прызначыў Уільяма Фесендэна міністрам фінансаў ЗША, наўзамен Сэмана Чэйза які пайшоў на пенсію. На гэтай пасадзе ён адказваў галоўным чынам за фінансаванне працы ўрада да канца Грамадзянскай вайны.

Памёр Уільям Фесендэн 8 верасня 1869 года, быў пахаваны на могілках Эвергрин ў Портлендзе, штат Мэн.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Кангрэсу ЗША

Катэгорыя:Міністры фінансаў ЗША
Гахлу

**Гахлу** (), **Ахулу** () — сяло ў Гадруцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Гадруцкага раёна НКР
Бёюк Тахлар

**Бёюк Тахлар** (; ) — сяло ў Хаджавендскім раёне Азербайджана.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Сельскія населеныя пункты Азербайджана
Тагасер

**Тагасер** () — сяло ў Хаджавендскім раёне Азербайджана.

Катэгорыя:Населеныя пункты Нагорна-Карабахскай Рэспублікі
Катэгорыя:Населеныя пункты Азербайджана
Ochsenheimeria taurella

**Ochsenheimeria taurella ** — від матылькоў сямейства .

## Біялагічнае апісанне 
Размах крылаў складае 11-12 мм. Імага лётаюць з ліпеня па верасень.

Вусені харчуюцца рознымі травамі, у тым ліку  і відамі роду . Прадстаўнікі віду мінуюць сцёблы расліны-гаспадара.

## Арэал 
Від сустракаецца ў большай частцы Еўропы, а таксама ў Паўночнай Афрыцы і на Блізкім Усходзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт ukmoths
* Fauna Europaea 

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Молі
Эдзілы

**Эдзілы** (; армянская назва **Ухтадзор** ()) — сяло ў Хаджавендскім раёне Азербайджана.

У 1991—2023 гадах горад быў пад кантролем непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі, паводле яе адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу — у складзе Гадруцкага раёна.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Гадруцкага раёна НКР
Абкіданне

**Абкіда́нне**, **зубленне**, **зубкаванне** — від вышыўкі, які служыў для ўмацавання краёў вырабаў, зрэзаў тканіны, скразных прасветаў у ажурным шыцці. Асаблівай разнастайнасцю спосабаў і дэкаратыўнымі якасцямі вылучаецца палескае абкіданне, якім аздаблялі наміткі, падолы кашуль, фартухоў, краі каўняроў і каўнерцаў.

## Літаратура 
* Абкіданне //  — С. 12.
* 

Катэгорыя:Вышыўка
Катэгорыя:Беларускае народнае ткацтва
Арэвабуйр

**Арэвабу́йр** () — сяло ў марзе Арарат, у цэнтры Арменіі. Размешчана побач з трасай Ерэван — Сцепанакерт і чыгункай Ерэван — Ерасх, за 5 км на паўднёвы ўсход ад горада Масіс, за 1 км на поўдзень ад сяла Джраавіт і за 1 км на паўночны захад ад сяла Мргавет.

## Спасылкі 
* Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія

Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арарат
Палата (значэнні)

Назву **Палата́** маюць:

* Палата — аграгарадок у Полацкім раёне
* Палата (муніцыпалітэт)
* Палата — рака ў Пскоўскай вобласці Расіі і Полацкім раёне Беларусі, правы прыток Заходняй Дзвіны
* Палата — станцыя Беларускай чыгункі ў Полацкім раёне
Стральчатка трохзубец

**Стральчатка трохзубец** (*Acronicta tridens*) — матылёк з сямейства совак (*Noctuidae*). Распаўсюджаны па ўсёй Еўропе.

## Біялагічнае апісанне 
Пярэднія крылы буравата-шэрыя з чорнымі рыскамі. Заднія — у самца бялёсыя, у самкі — буравата-шэрыя. Размах крылаў да 40 мм. Матылёк вельмі падобны на Acronicta psi. Адрозніць іх можна ў большасці выпадкаў толькі з дапамогай аналізу геніталій. Аднак, звычайна, Acronicta psi цямней, заднія крылы ніколі не бываюць белымі, што часта ўласціва самцу *Acronicta tridens*. Вусень цёмна-шэры, з чырвона-жоўтай падоўжнай паласой на спінцы, якая перарываецца чорнымі папярочнымі лініямі, на баках чырвоныя і белыя плямы. На першым брушным сегменце зверху маецца кароткі спінны выраст, на 11-м — невялікі горбік. Цела пакрыта кароткімі валасінкамі. Даўжыня дарослага вусеня да 40 мм. Кукалка бурая, у лёгкім павуцінным кокане. На працягу года *Acronicta tridens* дае дзве генерацыі; першая шкодзіць у чэрвені — ліпені, другая — у жніўні — верасні. Сілкуецца многімі відамі раслін, сярод якіх неабходна адзначыць яблыню, грушу і ружу.

## Спасылкі 
* Аграрны сектар Украіны .
Катэгорыя:Соўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Apoda limacodes

**Apoda limacodes** — від матылькоў роду  з сямейства . Палеарктыка (Еўропа, Паўночная Азія), на ўсход — да Урала.

## Літаратура 
* *Салаўёў А. **В.* Слизневидки (Lepidoptera: Limacodidae) Расіі // Эверсманния. — 2008. — Т. 15-16. — С. 17-43.

## Спасылкі 
* Siberian Zoological Museum 

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Матылі
Хандзадзор

**Хандзадзор** (), **Агджакенд** () — сяло ў Гадруцкім раёне Нагорна-Карабахскай Рэспублікі.

## Спасылкі 
* World Gazetteer&nbsp;— World-Gazetteer.com
* Population of Nagorno-Karabakh Republic (2005) 

Катэгорыя:Населеныя пункты Гадруцкага раёна НКР
Aedia funesta

***Aedia funesta*** — від матылькоў з сямейства совак.

## Арэал 
Распаўсюджаны ад Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропы да Цэнтральнай Сібіры і Ірана, а таксама ў Ліване, Ізраілі і Сірыі. Пашыраны ў нізінных стэпах з хмызняком. Засяляюць вільготныя і гарачыя месцы з багатай расліннасцю. Вусені развіваюцца на бярозцы.

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Стужачніцы
Agrochola nitida

**Agrochola nitida** — від совак з падсямейства Xyleninae. Дарослых совак можна сустрэць са жніўня па кастрычнік.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны ў Еўропе (за выключэннем Вялікабрытаніі, Ірландыі і Пірэнейскага паўвострава)

## Апісанне 
Размах крылаў 30-38 мм.

## Экалогія 
Вусені сілкуюцца на раслінах: трыпутнік (*Plantago*), крынічнік (*Veronica*), маруна (*Galium*) шчаўе (*Rumex*), і першацвет (*Primula*).

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Земляныя соўкі
Рагачы (значэнні)

Назву **Рагачы́** маюць:

* Рагачы, грабеньчатавусыя (*Lucanidae*) — сямейства жукоў падатрада разнаедных

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Рагачы — вёска ў Бярозаўскім раёне
** Рагачы — вёска ў Ляхавіцкім раёне
* Віцебская вобласць:
** Рагачы — вёска ў Полацкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Рагачы — вёска ў Індурскім сельсавеце Гродзенскага раёна
** Рагачы — вёска ў Падлабенскім сельсавеце Гродзенскага раёна
** Рагачы — вёска ў Шчучынскім раёне
Рэкта (вёрстка)

**Рэкта** — верхні (пярэдні) бок друкаванага або рукапіснага аркуша, на якім ставяць няцотныя нумары старонак. У *кодэксе* — правы бок развароту.

## Літаратура 
* Словник книгознавчих термінів. — К.: Видавництво Арата, 2003. — 160 с.

Катэгорыя:Выдавецкая справа
Apamea crenata

***Apamea crenata*** — від матылькоў сямейства Соўкі (*Noctuidae*). Від распаўсюджаны ў Палеарктыцы.

## Апісанне 
Размах крылаў матылька 36—44 мм. Паўночныя папуляцыі маюць цёмную афарбоўку.

## Спосаб жыцця 
Вылет дарослых асобін адбываецца ў чэрвені—ліпені. Матылькі сілкуюцца нектарам, а лічынкі ядуць лісце злакавых раслін.

## Літаратура 
* Chinery, M. *Collins Guide to the Insects of Britain and Western Europe*. 1986 (Reprinted 1991).
* Skinner, B. *Colour Identification Guide to Moths of the British Isles*. 1984.

## Спасылкі 
* Lepiforum
* Funet Taxonomy
* Fauna Europaea 
* Clouded-bordered Brindle at UK Moths\

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Земляныя соўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Соўка пірамідальная

**Соўка пірамідальная** (*Amphipyra pyramidea*) — матылёк сямейства совак (*Noctuidae*).

## Марфалагічныя прыкметы 
Пярэднія крылы бурыя; знешняя і ўнутраная перавязі вузкія, цёмныя, дробназубчастыя, з бледным апраўленнем. Круглая пляма невялікая, абмежаваная светлай лініяй. Заднія крылы карычнева-вохрыстыя, з карычневым зацяненнем на пярэднім краі.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Ва Украіне распаўсюджаны паўсюдна. Вусені сілкуюцца лісцем вярбы, бука, дуба, ляшчыны, цёрна, арэха і да таго падобнае.

## Спасылкі 
* Аграрны сектар Украіны .

Катэгорыя:Соўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Catocala puerpera

***Catocala puerpera*** — від матылькоў з сямейства совак. Распаўсюджаны ў Паўднёвай Еўропе, на Блізкім і Сярэднім Усходзе, ва Усходняй Азіі і Паўночнай Афрыцы. Вусені харчуюцца на Populus euphratica.

Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Стужачніцы
Populus euphratica

**Populus euphratica** — від раслін роду  сямейства .

Смала кары пад назвай «буры-армені» лічыцца лекавай.

Драўніна чырванаватая, буйнаслойная, лёгкая, выкарыстоўваецца на сталярныя вырабы.

## Батанічнае апісанне 
Пупышкі апушаныя. Лісце доўгіх парасткаў лінейнае або ланцэтнае; кароткіх — яйкападобна-ромбічных або эліптычна-круглявыя, з неглыбокімі зубцамі, усё светла-шэра-зялёнае.

Вось маладых каташкоў пухнатая; ножкі з рассеянымі валасінкамі.

Каробачкі гладкія, шэраватыя, трохстворкавыя.

## Распаўсюджанне і экалогія 
У прыродзе арэал віду ахоплівае Паўночную Афрыку (Алжыр, Лівія, Егіпет) і умераныя раёны Азіі, ад Турцыі і Ізраіля да ўсходніх раёнаў Кітая.

Расце па берагах рэк.

## Таксанамія 
Від уваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Таполя
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Catocala electa

**Catocala electa** — від матылькоў з сямейства совак.

## Апісанне 
Размах крылаў — 65-88 мм. Пярэднія крылы светлыя, шэрага колеру з бурым напыленнем, з чорнымі папярочнымі лініямі і вялікай з выразнымі контурамі плямай, якая мае форму літары «W». Гэтая пляма ўтвараецца вонкавай папярочнай палоскай і служыць галоўнай адметнай прыкметай для дадзенага віду. Хвалістая лінія светлая і невыразная. Пупышкападобная пляма бурага колеру, з двайной аблямоўкай.

Заднія крылы чырвонага колеру: у самца з малінава-чырвоным адценнем, у самкі — з рудавата-чырвоным. Заднія крылы з чорнага колеру сярэдняй перавяззю і чорнай аблямоўкай. Перавязь не даходзіць да ўнутранага краю, а ў сярэдзіне яна звужаецца, выгінаючыся пад прамым вуглом. Бахромка крылаў белага колеру, хвалістая.

## Арэал 
Поўдзень Еўропы, Каўказ, Сярэдняя, Малая і Пярэдняя Азія, Паўднёвы Урал, Сібір, Далёкі Усход, Японія, Прымор’е, Прыамур'е, Кітай.

## Біялогія 
Жыве ў мяшаных лясах, парках, лесапалосах, на берагах вадаёмаў, на забалочаных участках, а таксама ў лугавых далінах, заліўных лугах, вільготных біятопах. У гарах падымаецца на вышыні да 1400 метраў над узроўнем мора. Лёт матылькоў адзначаецца з пачатку ліпеня да пачатку кастрычніка. Матылі актыўныя ноччу і ў прыцемках.

## Жыццёвы цыкл 
Вусень жоўта-бурага колеру альбо жоўта-шэрага колеру, з невялікімі чорнымі кропкамі. Восьмы сегмент цела вусеня нясе жоўтую бародаўку, а адзінаццаты — невялікае ўзвышэнне з дзвюма вяршынямі. Галава вусеня жоўтага колеру, з бурым малюнкам на ёй. Стадыя вусеня ў маі—чэрвені. Кармавыя расліны вусеняў: віды роду , у тым ліку  і таполя. Кукалка бурага колеру. Зімуе яйцо.

## Падвіды 
* *Catocala electa electa*,
* *Catocala electa zalmunna* (Butler, 1877), Далёкі Усход (Далёкі Усход Расіі, паўночны Кітай, Карэя, Японія)

## Ахова 
Занесены ў Чырвоную кнігу Маскоўскай вобласці (0-я катэгорыя. Від, верагодна зніклы на тэрыторыі вобласці.)

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Стужачніцы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1790 годзе
Agrotis ipsilon

**Agrotis ipsilon** — матылёк сямейства совак, шкоднік, які паражае агароднінныя, бахчавыя, тэхнічныя культуры. Распаўсюджаная ва ўмераных і субтрапічных краінах паўночнага і паўднёвага паўшар’я, за выключэннем Крайняй Поўначы і пустынных раёнаў Афрыкі і Сярэдняй Азіі.

## Літаратура 
* * Ключко З. Ф.* Семейство совки, или ночницы, — Noctuidae. / Вредители сельскохозяйственных культур и лесных насаждений. Т. 2. Членистоногие. — Киев: Урожай, 1974. — С. 361—408.
* *Дружелюбова Т. С.* Озимая и другие подгрызающие совки. / Труды ВИЗР, вып. 22. — Л., 1964. — С. 80-89.
* *Захаренко В. А., Ченкин А. Ф., Черкасов В. А., Мартыненко В. И., Поляков И. Я.* Справочник по защите растений. Ред. Фадеев Ю. Н. — М.: Агропромиздат, 1985. — 415 с.
* *Кононенко В. С.* Совки. / Определитель насекомых Дальнего Востока. Веерокрылые и бабочки, т. 5, вып. 4. Ред. Лер П. А. — Владивосток: Дальнаука, 2003. — 688 с.
* ''Поспелов С. М.:' Совки — вредители сельскохозяйственных культур. — М.: Агропромиздат,1989. — 112 с.
* *Сухарева И. Л.* Совки. / Насекомые и клещи — вредители сельского хозяйства, т. 3, ч. 2. Чешуекрылые. Ред. Кузнецов В. И. — СПб: Наука, 1999. — С. 332—378.
* *Щёголев В. Н., Знаменский А. В., Бей-Биенко Г. Я.* Насекомые, вредящие полевым культурам. — Л.- М..: Сельхозгиз, 1934. — 364 с.

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Земляныя соўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Cucullia argentea

**Cucullia argentea** (*Cucullia argentea*) — від насякомых з сямейства .

## Марфалагічныя прыкметы 
Размах крылаў 31—41 мм. Пярэднія крылы зялёныя з серабрыстымі завостранымі плямамі ля асновы, у сяярдзіне і ў вяршыні крыла. Круглыя і пупышкападобныя серабрыстыя плямы ўнутры, праз іх праходзіць чорна-зялёны штрых. Заднія крылы белыя, ля вонкавага краю аліўкава-бурыя. Махры на абедзвюх парах крылаў белыя.

## Распаўсюджанне 
Еўропа і палеарктычная Азія акрамя поўначы: Каўказ, паўднёвы Урал, Сібір, Сярэдняя і Цэнтральная Азія, Далёкі Усход, Манголія, Манчжурыя, Карэя і Японія.

Ва Украіне распаўсюджаны на Палессі, у лесастэпе і стэпе.

## Асаблівасці біялогіі 
Дае 1 генерацыю ў год. Лёт імага назіраецца з канца мая да жніўня. Вусень развіваецца на розных відах палыну, дарослага вусеня можна знайсці ў верасні—кастрычніку. Засяляе цалінныя ўчасткі стэпу, сухія пашы, паляны, ускрайкі лесу, на поўначы і захадзе арэала — пясчаныя арэны.

## Пагрозы і ахова 
Пагрозы — узворванне стэпаў і пашаў. Ахова не ажыццяўляецца. Трэба захаваць цалінныя ўчасткі сухіх стэпаў і пашаў.

## Спасылкі 
* Чырвоная кніга Украіны

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Соўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Catocala elocata

**Catocala elocata** — від матылькоў з сямейства совак.

## Апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла — 36-42 мм Размах крылаў 65-82 мм. Пярэднія крылы бура-шэрага колеру з мноствам хвалістых папярочных ліній і палос, якія ўтвараюць складаны малюнак. На знешнім полі знаходзіцца адна субмаргінальная паласа, моцна растушаваная. Махры пярэдніх крылаў афарбаваныя ў тон крыла. Пупышкападобная пляма бурага колеру, акружана растушаваным цёмна-бурым. Заднія крылы чырвонага колеру, з шырокай чорнай аблямоўкай і чорнай перавяззю. Пашырэнне перавязі ля пярэдняга крыла і на сярэдзіне малавыразнае. Махры задніх крылаў — белыя.

## Арэал 
Распаўсюджаны ад Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропы, еўрапейская частка Расіі ад Калінінградскай вобласці да Астраханскай вобласці і Паўночнага Каўказа), Каўказ, Закаўказзе, на ўсход да Блізкага і Сярэдняга Усходу і Цэнтральнай Азіі, Паўднёвая Сібір, Кітай, Прыамур'е, Прымор’е.

## Біялогія 
Матылькі вядуць змрочна-начны спосаб жыцця. Сустракаюцца ў лісцяных і пойменных лясах, парках, па берагах рэк і сажалак з вярбоўніка-ракітнікамі, у любых іншых лясных фармацыях, якія змяшчаюць у сваім складзе анрбы. Развіваецца ў адным пакаленні за год. Час лёту матылькоў з канца чэрвеня да пачатку кастрычніка. Матылькі харчуюцца  забрадзілым сокам дубоў і іншых дрэў.

Вусені развіваюцца з мая да пачатку ліпеня. Вусені сілкуюцца лісцем вярбы, таполі, асіны. Акукляюцца ў лёгкім павуцінным  кокане. Зімовая фаза — яйка.

Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Стужачніцы
Diloba caeruleocephala

**Diloba caeruleocephala** — начны матылёк з сямейства совак. Распаўсюджаная ў Палеарктыцы.

## Апісанне 
Матылёк лётае позняй восенню (верасень, кастрычнік). Пярэднія крылы чырванавата-бурыя, з двума чорнымі папярочнымі лініямі. Злітыя паміж сабой пупышкападобная і круглая пляма — зелянява-жоўтыя. Заднія крылы светла-шэрыя. Вусікі самца пільчатыя. Размах крылаў 3,5—4,5 см.

Вусень у маі і чэрвені — блакітнавата- або зелянява-белы, з трыма жаўтлявымі падоўжнымі палоскамі, дробнымі чорнымі бародаўкамі, пакрытымі шчацінкамі, і з блакітнай галавой. Акрамя фруктовых дрэў аб’ядаюць лісце цёрну, глогу, ліпы, ляшчыны і дуба. Акукліваецца на ствалах і галінах у пергаментападобным кокане. Зімуе ў выглядзе яек, якія адкладваюцца матыльком позднею восенню паасобку на галіны.

## Барацьба 
Для знішчэння збіраюць вусеняў і коканы. Асабліва актыўна вусеняў нішчаць вераб’і і берасцянкі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Соўкі
Catocala disjuncta

**Catocala disjuncta** — від матылькоў з сямейства совак. Від занесены ў Чырвоную кнігу Украіны.

## Апісанне 
Размах крылаў — 39-46 мм. Асноўны фон пярэдніх крылаў шаравата-карычневага колеру з папярочнымі чорнымі палоскамі. Заднія крылы жоўтага колеру з чорным вонкавым краем і ўнутранай медыяльнай паласой, у вяршыні крыла маецца невялікая жоўтая пляма.

## Арэал 
Паўднёва-Усходняя Еўропа (Балканскі паўвостраў, востраў Корфу ў Міжземным моры, Закаўказзе, Малая Азія, паўднёвы бераг Крыму.

## Біялогія 
За год развіваецца ў адным пакаленні. Час лёту з канца чэрвеня да сярэдзіны жніўня. Вусені сілкуюцца лісцем дуба.

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Стужачніцы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1828 годзе
Noctua comes

**Noctua comes** — начны матылёк з сямейства совак.

## Апісанне 
Размах крылаў 35-50 мм.

## Арэал і месцапражыванне 
Арэал віду распасціраецца на тэрыторыі Еўропы, акрамя яе поўначы, на тэрыторыі Паўночнай Афрыкі, Каўказа, Закаўказзя, Малой і Пярэдняй Азіі. На Украіне распаўсюджаны ў Лесастэпе, Стэпе і Крыму, лакальна ў Карпатах.

Быў інтрадукаваны ў Брытанскай Калумбіі ў 1982 годзе.

Сустракаецца на лугах, па ўзлесках лясоў, у стэпе, бэльках, парках і садах.

## Час лёту 
Перыяд лёту матылькоў ў чэрвені і пасля дыяпаузы са жніўня па кастрычнік. За год развіваецца адно пакаленне.

## Вусені 
Кармавыя расліны вусеняў: шчаўе, першацвет, фіялкі, салата, аўсяніца, трыпутнік і многія іншыя.

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Земляныя соўкі
Металападобніца залатая

**Металападобніца залатая** (*Diachrysia chrysitis*) — начны матылёк з сямейства совак.

## Апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла 16-18 мм Размах крылаў 28-35 мм. Вусікі шчацінкападобныя, у самцоў з кароткімі раснічкамі. Ніжнегубныя шчупікі ў 1,5 раза даўжэй за галаву, загнутыя ўверх і назад, з доўгім 3-м членікам. Пярэднія крылы карычневага колеру з палямі ў прыкаранёвай і постдыскальнай галінах, колер якіх з’яўляецца вельмі варыябельным. Гэтыя палі нярэдка злучаныя паміж сабой перамычкай. Сярэдняе поле і прыкаранёвая зона цёмна-карычневага колеру. Вонкавае прыкаранёвае поле і каёмкавае — зялёнага колеру з характэрным металічным бляскам залацістага або латуннага адценняў. Плямы мала выступаюць, абведзеныя светлымі абадкамі. Заднія крылы карычневага або карычнева-шэрага колеру.

## Пашырэнне 
Від жыве на тэрыторыі Еўропы, на Каўказе і ў азіяцкай частцы Расіі. На Беларусі насяляе палі, лугі, лясы, паркі, сады.

## Біялогія 
Развіваецца ў двух пакаленнях за год. Час лёту першага пакалення — з сярэдзіны мая па пачатак чэрвеня, другога пакалення — з канца чэрвеня па верасень.

Стадыя вусеня: першае пакаленне — з верасня па май, другое пакаленне — з чэрвеня па ліпень.
Вусені харчуюцца на розных травяністых раслінах — крапіва, крапіва двудомная, яснотка, чартапалох і мацярдушка звычайная, трыпутнік, шалфей, сіняк, зябер. Зімуе вусень.

## Літаратура 
* *Анфінагенава В. Г.* Соўкі // 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Соўкі
Noctua orbona

**Noctua orbona** — начны матылёк з сямейства совак.

## Апісанне 
Размах крылаў 33 — 45 мм.

## Арэал і месцапражыванне 
Арэал віду распасціраецца на тэрыторыі ўсёй Еўропы, акрамя яе поўначы; таксама жыве ў паўночнай Афрыцы, Малой і цэнтральнай Азіі. Сустракаецца на сухіх лугах, на палетках, астэпненых схілах, у стэпах, па бэльках, у парках і садах.

## Час лёту 
Перыяд лёту матылькоў прыпадае на чэрвень, а пасля дыяпаузы з жніўня да кастрычніка. Матылі летам маюць дыяпаузу. Развіваецца адно пакаленне за год.

## Вусені 
Кармавыя расліны вусеняў: маруна, крапіва, яснотка белая, шчаўе, канюшына, вінаград, дэкаратыўныя расліны і іншыя.

Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Земляныя соўкі
Прафсаюзная (станцыя метро, Мінск)

**Прафсаюзная** () — станцыя трэцяй чаргі, якую планавалі пабудаваць на Зеленалужскай лініі Мінскага метрапалітэна. Станцыю планавалі размясціць на скрыжаванні праспекта Пераможцаў і вуліцы Мельнікайтэ.

Станцыя размяшчалася на планах лініі з 4 станцый: «*Прафсаюзная*», «Пярэспа», «Камароўская» і «Парк Дружбы Народаў». Будаўніцтва планавалі скончыць да 2028—2029 гадоў

У жніўні 2025 года, прааналізаваўшы пасажырапаток, ад будаўніцтва станцыі адмовіліся.

## Назва 
Назва паходзіць ад будынка Дома прафсаюзаў паблізу, а не ад гістарычнай мясцовасці (нягледзячы на тое, што станцыю праектавалі ў гістарычным раёне Татарская Слабада). Першапачатковая праектная назва — Праспект Пераможцаў.

## Праект 
Праект «Прафсаюзнай» нагадваў станцыі «Міхалова» і «Немаршанскі Сад», а таксама падобны на праекты «Пярэспы» і «Камароўскай». Шматпавярховая, кампактная, з эскалатарамі па цэнтры станцыі. Вестыбюль быў таксама адзін. Праект падабаўся метрабудаўнікам за сваю кампактнасць, адносную таннасць і хуткасць будаўніцтва. Праектная глыбіня — таксама каля 12 метраў. Выхадаў з падземнага пераходу павінна было быць тры: адзін да цэнтральнага ўваходу Дома прафсаюзаў, два другія — на іншы бок вуліцы Мельнікайтэ.

Катэгорыя:Будуемыя і праектуемыя станцыі Мінскага метрапалітэна
Катэгорыя:Зеленалужская лінія метро
Cucullia scrophulariae

**Cucullia scrophulariae** — від начных матылькоў з сямейства соўкі.

## Арэал 
Еўропа, акрамя поўначы; пераважнае Сярэдняя Еўропа, дзе-нідзе ў Паўднёвай; Еўрапейская частка Расіі, Малая Азія. Сустракаецца даволі часта. Насяляе на лугах, узлесках лясоў, лясных палянах, у стэпе, парках і садах.

## Апісанне 
Размах крылаў 38-47 мм.
Пярэднія крылы ля свайго пярэдняга і ўнутранага краёў маюць каштанава-буры колер. Вонкавы край пярэдніх крылаў з вострымі зубцамі. Белая падоўжная пляма — размазаныя, у полі вонкавага краю відаць невыразна. Заднія крылы у самца бялёсага колеру з чорна-шэрай перавяззю ў вонкавага краю, а ў самкі — больш цёмныя.

## Біялогія 
Перыяд лёту з красавіка па ліпень. У год развіваецца адно пакаленне.

Вусень цыліндрычнай формы, тоўстая, блакітна-белая або зелянява-белая, з жоўтымі палоскамі ў чорных плямах. Па баках мае чорныя плямы; галава — жоўтая.
Стадыя вусеня з ліпеня па жнівень. Кармавыя расліны вусеняў: , , , , , , . Кукалка бура-жоўтага колеру.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Соўкі
Нун (літара яўрэйскага алфавіта)

נן נן
**Нун** () — чатырнаццатая літара яўрэйскага алфавіта. Адна з пяці літар з канцавой формай. У іўрыце яна пазначае гук .
У гематрыі літара נ мае лікавае значэнне 50.

## Сінагліфы 
* Нун (літара арабскага алфавіта)
* Нану
* Нангэ
* Наянна (Шры Ланка)
* На тыбецкае
* Нары (літара) ნ
* Ну (літара) Ն, ն
* Накарам

Катэгорыя:Яўрэйскі алфавіт
Нун (літара арабскага алфавіта)

**Нун** (نون) — дваццаць пятая літара арабскага алфавіта. Адпаведны гук вымаўляецца як беларуская «н».

## Злучэнне 
У пачатку слова **Нун** пішацца, як نـ; у сярэдзіне слова — як ـنـ і ў канцы слова — ـن.

## Абджадзія 
Абджадзія — 50 (пяцьдзесят).

## Сінагліфы 
* Нангэ
* Нону
* На тыбецкае
* Нары (літара) ნ
* Ну (літара) Ն, ն
* Наянна (дантаджа)
* Накарам
* Яўрэйскі нун נוּן

Катэгорыя:Арабскі алфавіт
Noctua janthina

**Noctua janthina** — начны матылёк з сямейства совак.

## Апісанне 
Размах крылаў 33 — 44 мм.

## Арэал і месцапражыванне 
Арэал віду распасціраецца на тэрыторыі Еўропы, аднак патрабуе дадатковага вывучэння. На тэрыторыі Украіны сустракаецца лакальна ў Карпатах, Лесастэпе, Стэпе і Крыму. Сустракаецца на лугах, палянах, па ўзлесках лясоў, у парках, садах.

## Час лёту 
Перыяд лёту матылькоў з чэрвеня па верасень. Развіваецца адно пакаленне за год.

## Кармавыя расліны вусеняў 
* Arum
* Глог
* Плюшч
* Primula
* Сліва
* Маліна
* Шчаўе
* Вярба
* Вяз
* Крапіва
* Фіялка

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Земляныя соўкі
Ну (літара)

**Ն**, **ն** (назва: **ну**, ) — дваццаць другая літара армянскага алфавіта.
Транскрыпцыя — n.
Вымаўленне — Н.
Лікавае значэнне — 400.
Стварыў Месроп Маштоц у 405-406 гадах. У сярэднія вякі выкарыстоўваліся віды пісання «еркатагір», «баларгір», «шхагір», «натргір».

Прадстаўлена ва Unicode:
* прапісная Ն: `U+0546`
* малая ն: `U+0576`

## Сінагліфы 
* Нану
* Сінгальская наянна
* Грэчаская ню
* Арабскі нун
* Яўрэйскі нун

Катэгорыя:Армянскі алфавіт
Noctua pronuba

**Noctua pronuba** — начны матылёк з сямейства совак.

## Апісанне 
Размах крылаў 50-60 мм. Афарбоўка пярэдніх крылаў можа вар'іраваць ад шэрай да цёмна-бурай. Пупышкападобная пляма на пярэдніх крылах заўсёды амаль чорная, колцападобная пляма ў светлай кайме, такога ж колеру, як і фон саміх крылаў, альбо святлей і без аблямоўкі. На пярэдніх крылах можа прысутнічаць малюнак, утвораны хвалістымі лініямі, цёмнымі рыскамі і плямамі. У вяршыні крыла знаходзяцца дзве чорныя плямы. Заднія крылы жоўта-рыжой афарбоўкі, з чорнай перавяззю, якая праходзіць ля вонкавага краю крыла.

## Арэал і месцапражыванне 
Арэал віду распасціраецца на тэрыторыі ад Заходняй Еўропы да Заходняй Сібіры, Цэнтральнай Азіі, паўночна-заходняй Індыі, Паўночнай Афрыкі. Від быў інтрадукаваны ў Паўночную Амерыку, дзе ён сустракаецца і амаль усюды па тэрыторыі кантынента за выключэннем Грэнландыі і Карыбскага рэгіёна. Матылі сустракаюцца ў лясах, на лугах, на палетках, астэпненых схілах, парках, садах, балотах, пашах, зрэдку ў стэпах.

## Час лёту 
Перыяд лёту матылькоў з мая па ліпень і верасень—кастрычнік.

## Вусені 
Вусень характарызуецца афарбоўкай ад брудна-белай да цёмна-бурай з трыма светлымі лініямі на спіне і паяскамі, утворанымі цёмнымі плямамі. Сілкуецца многімі хмызнякамі і травяністымі раслінамі, уключаючы дзьмухавец, шчаўе, вінаград, капуста, лук, буракі, календула, хрызантэмы, вяргіні і многія іншыя.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Земляныя соўкі
Hippasteria phrygiana

**Hippasteria phrygiana** — від марскіх зорак сямейства  парадку .

## Апісанне 
Hippasteria phrygiana можа дасягаць да 20 см у дыяметры, яна мае кароткія прамяні на адносна вялікім целе. Цела цвёрдае, з цвёрдай структурай, падушкападобнае. Верхняя паверхня чырвонага колеру і пакрыта белымі, закругленымі на канцах грудкамі, ніжняя паверхня змяшчае многіх макраскапічных двухстворкавых педыцэлярый.

## Арэал і асяроддзе пражывання 
Жыве ў асноўным у Шатландыі, у тым ліку ў раёне Шэтландскіх астравоў, і ў Паўночным моры. Аб месцах пражывання вядома мала, як мяркуецца, жыве на плоскім ападкавых дні, сілкуючыся іншымі ігласкурымі і двухстворкавымі малюскамі.

Катэгорыя:Марскія зоркі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1768 годзе
Holothuriidae

***Holothuriidae*** — сямейства галатурый.

*Holothuriidae* маюць тоўстыя мясістыя целы і некалькі радаў амбулакральных ножак, якія выкарыстоўваюцца для перамяшчэння і для ўтрымання на субстраце. Цела часта пакрыта тупымі выступамі, вядомых як сасцы. Многія з членаў гэтага сямейства здольныя выкідваць з клаакі масу ліпкіх нітак, вядомых як кюўеравы органы, каб адцягнуць драпежнікаў, або выкінуць адтуль уласны кішачнік.

Прадстаўнікі гэтага сямейства жывуць у нізкіх і сярэдніх шыротах усіх акіянаў свету. Яны часта жывуць у каралавых рыфах і бліжэйшых пясчаных грунтах, і толькі нешматлікія з іх сустракаюцца ў больш глыбокіх водах. У Інда-Ціхаакіянскім рэгіёне яны часта вельмі шматлікія на каралавых рыфах. Большасць відаў дэтрытафагі.

Некаторыя прадстаўнікі сямейства ўжываюцца ў ежу пад назвай «трэпангі».

## Роды 
Гэта другое па велічыні сямейства галатурый, якое ўключае каля 185 відаў:
* *Actinopyga* Bronn, 1860 — 19 відаў
* *Bohadschia* Jaeger, 1833 — 12 відаў
* *Holothuria* Linnaeus, 1767 — 160 відаў
* *Labidodemas* Selenka, 1867 — 8 відаў
* *Pearsonothuria* Levin in Levin, Kalinin & Stonik, 1984 — 1 від

Катэгорыя:Сямействы ігласкурых
Orthosia gothica

**Orthosia gothica** — начны матылёк з сямейства совак.

## Імага 
Размах крылаў складае 33-39 мм. Афарбоўка пярэдніх крылаў вар'іруе ад фіялетава-шэрага або цёмна-карычневага да бура-шэрага і зелянява-шэрага. У медыяльным вочку паміж унутранай папярочнай перавяззю і пупышкападобнай плямай буйная чорна-бурая пляма, якая нагадвае па форме літару яўрэйскага алфавіту нун. Задняе крыло светла-карычневае, ля кораня асветлена.

## Яйка, вусень і кукалка 
Паўсферычнае яйка шэрага колеру са мноствам падоўжных рэбраў. Цэнтральная пляма і месца перавязкі цёмна-чырвоныя. Вусені жоўта-зялёнага колеру, маюць невялікія жоўтыя кропкі, тонкія белыя лініі па цэнтры спіны, па баках вельмі шырокія і выразна акрэсленыя белыя поласы і бялёсыя дыхальцы. Чырвона-карычневая кукалка мае два выгнутых кручкі на крэмастары (спецыяльнае патаўшчэнне на канцы брушка).

## Падобныя віды 
Вонкава не адрозніваецца ад усходне-азіяцкага віду *Orthosia askoldensis*. У гэтым выпадку для дакладнага вызначэння неабходна даследаванне палавых органаў. У гарах сустракаецца на вышыні да больш чым 2000 метраў над узроўнем мора. Насяляе лясныя ўзлескі, паляны, балоты, хмызняковыя лугі, культурныя і антрапагенныя ландшафты.

## Спосаб жыцця 
Матылі актыўныя ў змрочны і начны час, аддаюць перавагу харчаванню на кветках вярбы. Лёт працягваецца з сакавіка па май. Некаторыя з матылькоў лётаюць у лютым, нават пры нізкіх тэмпературах. Вусені жывуць у маі і чэрвені. Яны харчуюцца лісцем розных раслін, такіх як , , , , , , , , ,  і іншыя. Акукліванне і зімоўка адбываецца ў норцы ў зямлі.

## Падвіды 
*Orthosia gothica* мае два падвіды:
* *Orthosia gothica gothica* — на большай частцы арэалу,
* *Orthosia gothica jezoensis* Matsumura, 1926 — на Далёкім Усходзе, Сахаліне, Курыльскіх астравах і поўначы Японіі.

## Літаратура 
* Lázló Ronkay, José Luis Yela, Márton Hreblay: *Hadeninae II. — Саўкі Europaeae, Volume 5.*, Sorø, 2001, ISBN 87-89430-06-9
* Günter Ebert (Hrsg.): *Die Schmetterlinge Baden-Württembergs*. Band 7, Nachtfalter V. Ulmer Verlag Stuttgart 1998, ISBN 3-8001-3500-0

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Земляныя соўкі
Трэпангі

**Трэпангі** (ад малайскага *tripang* або *trīpang*) — прамысловыя ядомыя галатурыі з родаў *Holothuria*, *Stichopus* і іншых. Як харчовы прадукт выкарыстоўваецца мясістая сценка цела галатурыі. Трэпангаў ловяць у асноўным у краінах Паўднёва-Усходняй Азіі. У Расіі (Прыморскі край) здабываюць Stichopus japonicus.

## Літаратура 
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1986. — С. 642. — 100 000 экз.

Катэгорыя:Харчовыя прадукты
Катэгорыя:Галатурыі
Катэгорыя:Ігласкурыя