open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Велькі Крціш

**Велькі Крціш** (, ) — горад у цэнтральнай Славакіі каля падножжа Крупінскай планіны.

## Гісторыя 
Велькі Крціш упершыню згадваецца ў 1245 годзе. Ён знаходзіўся на важным гандлёвым шляху. У XVI стагоддзі горад падвергся нападу турак. У 1554—1593 Велькі Крціш уваходзіў у склад Новаградскага санджака Асманскай імперыі. У сярэдзіне XVII стагоддзя горад быў цалкам знішчаны туркамі і да 1680 заставаўся бязлюдным. У XIX стагоддзі ў Велькім Крцішы адкрываюцца шахты, і горад пачынае ажываць. У 1968 Велькі Крціш становіцца раённым цэнтрам.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Фарны касцёл

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Топальчаны

[thumb|200px|[Топальчанскі Град]]

**Топальчаны** (, , ) — горад у заходняй Славакіі на рацэ Нітра. Насельніцтва каля 30 тыс. чалавек.

## Гісторыя 
Топальчаны былі меркавана заснаваны ў IX стагоддзі. Першы ўспамін пра паселішча Топальчаны змяшчаецца ў грамаце венгерскага караля Белы III (1172—1196), які дараваў гэту вёску нейкаму Марціну. Калі Турда, сын Марціна, памёр, не пакінуўшы нашчадства, кароль Бела IV, унук Белы III, дараваў у 1235 годзе Топальчаны нейкаму Дзіянісію. У грамаце палаціна Мікулаша ад 1271 года Топальчаны ўпершыню названы горадам (Civitas). У 1291—1314 магутны феадал Матуш Чак будуе ў Топальчанах крэпасць для абароны сваёй Трэнчынскай рэзідэнцыі з поўдня. У 1431—1434 крэпасць была ў руках гусітаў. У 1599 і 1643 гадах горад спальваюць туркі, а ў 1703 — паўстанцы-куруцы. У 1743 г. Топальчанскую крэпасць фундаментальна рэканструяваў Карай Зічы Старэйшы.

У канцы XIX стагоддзя горад развіваецца — будуюцца заводы і фабрыкі.

У наш час Топальчаны — важны прамысловы цэнтр заходняй Славакіі. Сярод іншых прадпрыемстваў, у горадзе знаходзіцца бровар «Топвар».

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Замак Товарнікі
* Касцёл Св. Андрэя

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Крэпасць Топальчаны 

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Катэгорыя:Гісторыя Славакіі
Катэгорыя:Гісторыя Венгрыі
Пезінак

**Пе́зінак** (, , ) — горад у паўднёва-заходняй Славакіі каля падножжа Малых Карпат. Горад і навакольныя вёскі (асабліва Модра і Светы Юр) вядомыя сваім вінаграднікамі і віном вельмі высокай якасці.

## Гісторыя 
Тэрыторыя, на якой ляжыць Пезінак, упершыню згадваецца ў 1208 годзе як Тэра Бозін. З першапачатковага земляробчага паселішча Пезінак становіцца вінаградарскім горадам. У XVI стагоддзі ў горад перабіраюцца шматлікія нямецкія імігранты з Аўстрыі. У 1647 годзе Фердынанд III даў гораду права вольнага каралеўскага горада. У XVII—XVIII стст. Пезінак быў адным з найбагацейшых гарадоў Венгрыі. У XIX стагоддзі прыходзіць індустрыялізацыя, якая спынілася ў першай палове XX стагоддзя, тады ж пачынаецца масавая іміграцыя ў Амерыку. У другой палове XX стагоддзя сітуацыя паляпшаецца і цяпер Пезінак адзін з самых паспяховых гарадоў Славакіі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Замак
* Касцёл Св. Марыі
* Касцёл Уваскрэсення
* Касцёл Св. Тройцы
* Касцёл Св. Крыжа
* Касцёл Св. Жыгімонта
* Барочныя і рэнесансныя будынкі
* Вінныя скляпы

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Інфармацыя пра замак Пезінак 

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Дубніца-над-Вагам

**Ду́бніца-над-Ва́гам** (, , ) — горад у паўночна-заходняй Славакіі, на рацэ Ваг.

## Гісторыя 
Дубніца ўпершыню згадваецца ў 1193 годзе. Да XIX стагоддзя была малаважным паселішчам. Менавіта тады тут пачалі з’яўляцца першыя майстэрні і цэхі. Вялікія змены прыйшлі ў 1928 годзе, калі тут адкрыўся адзін са зброевых заводаў фірмы Škoda. Так Дубніца на доўгі час (да 1988 года, калі пачалася канверсія) стала адным з найбуйнейшых арсеналаў былой Чэхаславакіі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Касцёл Св. Якава
* Замак

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Скаліца

**Ска́ліца** (, , ) — горад у Заходняй Славакіі на мяжы з Чэхіяй, раённы цэнтр.

У Скаліцы жыве каля 15 тыс. жыхароў, горад з’яўляецца культурным цэнтрам Паўночнага Загор’я.

## Гісторыя 
Першыя людзі пасяліліся ў наваколлях Скаліцы яшчэ ў часы неаліту, каля 4000 гадоў да нашай эры. Горад уваходзіў у склад Вялікай Маравіі, але згаданы быў упершыню ў 1218 г. ужо ў складзе Венгерскага каралеўства.

У 1372 г. венгерскі кароль Людовік I Вялікі падаў Скаліцы правы вольнага каралеўскага горада, якія дазвалялі гораду пабудаваць крапасныя сцены, вызвалялі гараджан ад падаткаў і да т.п.. Дзякуючы далейшаму заступніцтву Жыгімонта Люксембургскага, Скаліца ператвараецца ў важны гандлёвы цэнтр Венгерскага каралеўства, а ў XVII стагоддзі становіцца пятым па велічыні горадам Славакіі.

У канцы XIX стагоддзя Скаліца, нароўні з Марцінам і Ружамберкам, становіцца адным з цэнтраў славацкага руху супраць гвалтоўнай мадзьярызацыі славакаў.

У 1918 г. Скаліца была некалькі дзён сталіцай Славакіі, а з 1919 горад уваходзіць у склад Чэхаславакіі. Пасля «Аксамітавага разводу» з 1993 года горад у складзе Славакіі.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
У Скаліцы захавалася нямала славутасцей:
* раманская ратонда св. Георгія
* сцены крэпасці
* езуіцкі касцёл
* фарны касцёл
* францысканскі кляштар і іншае.

## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Выява:Skalica centrum 01.jpg|Цэнтр горада
Выява:Skalica dom kultury 01.jpg|«Славацкі дом»
Выява:Skalica dom kultury 03.jpg|«Славацкі дом»
Выява:Skalica kralovska.jpg|Каралеўская вуліца
Выява:Skalica city walls 02.jpg|Гарадская крэпасць
Выява:Skalica fortification 01.jpg|Гарадская крэпасць
Выява:Skalic rotunda 01.jpg|Ратонда св. Георгія
Выява:Skalica jesuit church 01.jpg|Езуіцкі касцёл
Выява:Skalica trinity church 02.jpg|Царква трынітарыяў
Выява:Skalica calvary 01.jpg|Кальварыя
Выява:Skalica franciscan monastery 02.jpg|Францысканскі кляштар
Выява:Skalica cathedral2.jpg|Кафедральны сабор

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада Скаліца

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Чорны Вір

**Чорны Вір** — возера ў Беларусі, у Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 14 км на паўднёвы захад ад горада Жыткавічы, за 1,5 км на поўнач ад горада Тураў. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць (фактычна знаходзіцца ў яе пойме).

## Назва 
Рачная назва Вір звязаная з бел. *вір* «месца ў рацэ або моры, дзе цячэнне ўтварае моцны закручвальны рух вады; водаварот, які вымывае на дне ракі або возера яму; глыбокае месца ў вадзе».

## Водаапісанне 
Возера старычнага тыпу. Злучана на ўсходзе шырокай пратокай з возерам Шырокае і вузкай пратокай на паўночным захадзе з невялікім безыменным возерам. Мясцовасць градава-ўзгорыстая, часткова пад хмызняком і рэдкалессем.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ліст карты N-35-140/ Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г.

Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
ФК Норвіч Сіці

**«Норвіч Сіці»** () — англійскі футбольны клуб з горада Норыдж, што знаходзіцца ў графстве Норфалк, які выступае ў Чэмпіёншыпе.

Клуб быў заснаваны ў 1902 годзе. Упершыню клуб патрапіў у вышэйшы англійскі футбольны дывізіён у 1972 годзе, дзе згуляў увогуле 21 сезон. «Норвіч Сіці» двойчы перамог у турніры на Кубак лігі ў 1962 і 1985 гадах. Таксама клуб з’яўляецца адным з заснавальнікаў Прэм’ер-лігі ў 1992/93 гадах, заняўшы ў тым сезоне трэцяе месца. Клуб згуляў першыя тры сезоны ў новай лізе, нават праходзячы ў Кубак УЕФА, дзе каманда дасягнула трэцяга раўнда, а таксама вярнулася на адзін сезон у 2004/05 гадах. З сезона 2011/12 па 2013/14 гады «Норвіч Сіці» выступаў у Прэм’ер-лізе пасля шасцігадовай адсутнасці, скончыўшы на другім месцы Чэмпіянат Футбольнай лігі ў 2010/11 гадах і атрымаўшы, такім чынам, аўтаматычны пераход у вышэйшы дывізіён. Па выніках сезона 2014/15 «Норвіч Сіці» праз плэй-оф зноў атрымаў месца ў Прэм’ер-лізе, дзе адгуляў адзін сезон. Сезоны 2019/20 і 2021/22 каманда ізноў праводзіла ў Прэм’ер-лізе, але абодва разы займала апошняе месца.

З 1935 года «Норвіч Сіці» праводзіць свае хатнія матчы на стадыёне «Карау Роўд», а таксама мае даўніе і жорсткае суперніцтва з суседзямі па Усходняй Англіі клубам «Іпсвіч Таўн», з якімі яны правялі ўжо агулам 138 матчаў, гэта дэрбі мае назва — Дэрбі Усходняй Англіі. Песня заўзятараў «On The Ball, City» разглядаецца як найстарэйшая футбольная песня ў свеце.

## Гісторыя 
Футбольны клуб «Норвіч Сіці» быў створаны паводле выніках сустрэчы ў кафэ «Крытэрыён» у Норыджы 17 чэрвеня 1902 года. Праз некалькі дзён, 2 ліпеня, адбылася яшчэ адна сустрэча з нагоды стварэння клуба, якая была арганізавана трыма былымі ігракамі клуба «Norwich CEYMS», Робертам Уэбстэрам, Джозефам Куперам і Брэдам Скелі. Свой першы матч клуб правёў 6 верасня 1902 года супраць каманды «Гарыдж і Паркенсан» на пляцоўцы «Ньюмаркет Роўд». Пасля паверкі камісіяй Футбольнай асацыяцыі клуб быў адхілены ад аматарскіх гульняў у 1905 годзе, бо быў характарызаваны як арганізацыя з прафесійнымі прыкметамі. У тым жа годзе «Норвіч Сіці» быў абраны ў якасці члена Паўднёвай лігі, а з павелічэннем колькасці наведвальнікаў матчаў, клуб быў вымушаны з’ехаць з «Ньюмаркет Роўд» у 1908 годзе і пераехаць на «Нест», закінуты кар’ер мелу. Арыгінальнай мянушкай клуба была «грамадзяне», аднак з 1907 года стала ўжываць сучасная «канаркі», з-за папулярнай у той час модзе на развядзенне і ўтрыманне птушак. Падчас Першай сусветнай вайны, калі футбол быў прыпынены, перад клубам паўстала сур’ёзная запазычанасць, такім чынам 10 снежня 1917 года клуб увайшоў у стадыю добраахвотнай ліквідацыі.

## Тытулы 
* **Уладальнік Кубка лігі**: 2
** 1962, 1985

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Норвіч Сіці»

Норвіч Сіці
Норвіч Сіці
Загор’е (Славакія)

[thumb|200px|Разваліны замка [Бранч у Сеніцы ]]

'''Загор'е''' (, , ) — гістарычная вобласць Славакіі, размешчаная на крайнім захадзе краіны, паміж Белымі і Малымі Карпатамі, Маравіяй і Аўстрыяй. У наш час Загор'е падзелена на 4 адміністрацыйныя раёны — Малацкі, Сеніца, Скаліца і Міява. У Загор'е ўваходзіць таксама раён Браціслава IV.

Назва «Загор'е» паходзіць ад факту, што яно аддзелена ад астатняй Славакіі Малымі Карпатамі, у той час як частка на процілеглым баку Малых Карпат называецца «Падгор'е».

Тут склалася свая самабытная культура і адасобленыя загорскія гаворкі заходнеславацкага дыялекту, якія маюць шэраг моўных рыс, падобных да ўсходнемараўскіх (марава-славацкіх) дыялектаў (якія з'яўляюцца натуральным працягам заходнеславацкага дыялектнага арэала), так і да чэшскай мовы.

 ]]

## Геаграфія 
Большая частка тэрыторыі Загор'я размешчана на тэрыторыі Борскай нізіны і Хвойніцкага ўзвышша, якія з'яўляюцца часткай Венскага басейна.

Найбольш буйныя рэкі — Морава і Міява. На ўсходзе і паўначы размешчаны Белыя і Малыя Карпаты.

Найважнейшыя гарады рэгіёна: Малацкі, Ступава, Сеніца, Скаліца, Голіч, Міява.

## Гл. таксама 
* Ландшафтны запаведнік Загор'е

## Спасылкі 
* Загорскі Інфармацыйны Сервер 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Славакіі
Гандлава

**Га́ндлава** () — горад у раёне Пр’евідза Трэнчынскага края Славакіі.

## Геаграфія 
Гандлава знаходзіцца ў цэнтральнай Славакіі, у паўднёва-ўсходняй частцы Горнанітранскай катлавіны, акружаная горнымі масівамі Втачнік, Ж'яр і Крэмніцкія горы.

Праз горада працякае рака Гандлаўка з прытокамі Млынскі паток, Пстругарскі паток і Рачы паток, упадаючы ў Нітру

## Гісторыя 
Гандлава паўстала па загаду караля Людовіка I ад 8 сакавіка 1376, якім той дазволіў асадніку Генрыху Крыкеру закласці на месцы пад назвай Красны Лес (*Seperdeo Vita*) пастаянную калонію. Разам з Крыкерам з&nbsp;Крэмніцы прыйшло яшчэ 200&nbsp;нямецкіх сем’яў. Паселішча атрымала назву паводле свайго заснавальніка, і па-нямецку дагэтуль завецца Крыкергаў ( альбо *Krikerhau*).

Заснаванне Гандлавы — тыповы прыклад солтыскай каланізацыі вобласці Верхняй Нітры, дзе пражывала нямецкамоўнае насельніцтва, якое пазней атрымала назву карпацкія немцы.

У 1839 годзе вёска атрымала ад імператара Фердынанда I гарадскія правы і дазвол на чатыры кірмашы штогод. Першыя згадкі пра выяўленне ў рэгіёне вугля паходзяць з 1784 года, яго здабыча актыўна распачалася перад Першай сусветнай вайной.

У пачатку XX стагоддзя Гандлава было пераважна нямецкім горадам. У 1945 годзе пасля прыняцця Дэкрэтаў Бенеша нямецкае насельніцтва было выселена, і яно знайшло свой новы дом у нямецкім горадзе Фёрдэ, цяперашнім пабраціме Гандлавай. Сюды перасяліліся славакі з Венгрыі.

11 снежня 1960 на паўднёва-ўсходняй ускраіне горада з’явіўся вялізарны апоўзень, які да 30 мая 1961 знішчыў 150 дамоў, пашкодзіў 2 км дарог, вадаправод і лінію электраперадач.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2001 года склад насельніцтва наступны:
* славакі — 96,14 %
* цыгане — 0,86 %
* венгры — 0,85 %
* чэхі — 0,67 %
* немцы — 0,48 %.
Паводле веравызнання:
* без вызнання — 46,1 %
* рыма-каталікі — 44,7 %
* евангелісты — 2,4 %
* грэка-каталікі — 0,4 %
* невядома — 4,6 %.

## Турыстычная інфармацыя 
* Касцёл Святой Кацярыны, пастаўлены ў гатычным стылі ў другой палове XIV стагоддзя, у 1603 рэстаўраваны, у 1710 часткова перабудаваны ў барочным стылі. З прычыны хуткага росту насельніцтва ў XX стагоддзі быў пашыраны ў 1941. У вайну цяжка пашкоджаны (1945), у 1958 адноўлены.
* Касцёл Добрага Пастыра (1941).
* Касцёл Св. біскупа Мікалая (1785).
* Капліца Св. Яна Непамуцкага (2-я палова XVIII стагоддзя).

## Культура 
У горадзе захавалася традыцыя шахцёрскіх кірмашоў.

* Прыватны музей і галерэя разьбяра Яна Процнера.
* Музейная экспазіцыя гісторыі і культуры немцаў-насельнікаў Гандлавай.
* Падземная галерэя «Базальт».

## Спорт 
* Баскетбольны аддзел «Банік Гандлава»
* Альпінісцкі клуб «Праметэй»
* Страйкбольны клуб «Гандлава»
* Клуб верхавой язды «Наваха»
* Футбольны клуб інвалідаў «Пегас»
* Аматарскі футбольны клуб «Гандлава»

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Роберт Безак — архібіскуп трнаўскай рымакаталіцкай архідыяцэзіі
* Марцін Шкртэл — славацкі футбаліст

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* Апоўзень 1961 года 

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Катэгорыя:Шахцёрскія гарады
Боўцічы

**Бо́ўцічы** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета.

## Назва 
Фіксаваліся слонімскія прозвішчы Балтовіч, Балтоўскі (*Bołtowski*). З-пад Вільні засведчанае Балт. Ёсць літоўскае *Baltaitis*, латышскія *Balts, Baltis*. Аснова *Balt*- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах (як у прозвішчы *Baltrimas*).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Ціверцы

thumb|Карта рассялення славян і іх суседзяў на канец VIII стагоддзя.

**Ціверцы** — усходнеславянскае племя, якое рассялілася ў IX стагоддзі ў міжрэччы Днястра і Прута, а таксама Дуная, у тым ліку ля Буджакскага ўзбярэжжа Чорнага мора на тэрыторыі сучасных Малдовы і Украіны.

Ціверцы ўпершыню згадваюцца ў Аповесці мінулых гадоў у шэрагу з іншымі ўсходнеславянскімі плямёнамі IX стагоддзя: «*…улучи и тиверьци седяху бо по Днѣстру, присѣдяху къ Дунаеви; бе множьство ихъ, сѣдяху по Днѣстру оли до моря, и суть гради ихъ и до сего дне…*».
Асноўным заняткам ціверцаў было земляробства. Рассяліліся ў валашскім арэале. На захадзе іх арэал межаваў з землямі жывёлагадоўчага раманамоўнага насельніцтва (гл. валахі), на ўсходзе — з так званым Дзікім полем, якое ўсё больш запаўняюць качэўнікі цюркскага і мангольскага паходжання.

Ціверцы прымалі актыўны ўдзел у паходах Алега на Царград у 907 годзе і Ігара ў 944 годзе. У сярэдзіне X стагоддзя землі ціверцаў увайшлі ў склад Кіеўскай Русі. Пасля ўзмацнення феадальнай раздробненасці Русі да XII стагоддзя ціверцам усё цяжэй абараняць рэгіён свайго пражывання ад набегаў печанегаў і полаўцаў. У выніку асноўная іх маса адыходзіць на поўнач, дзе паступова змяшалася з суседнімі славянскімі плямёнамі.

У міжрэччы Днястра і Прута, верагодна, захоўваюцца рэшткі некалькіх груп славянскіх паселішчаў і гарадзішчаў (Алчждар, Екімаўцы, Цароўка, Рудзь і інш.), якія звязваюць з летапіснымі ціверцамі.

Гарадзішчы — амаль круглай формы ўмацавання дыяметрам каля 80 метраў, акружаныя равамі глыбінёй каля 4 метраў і высокімі валамі. У гарадзішчах сабрана мноства прадметаў, ідэнтычных з распаўсюджанымі сярод жыхароў Кіеўскай Русі, а часткай відавочна завезеных з Кіева.

У XIII—XIV стагоддзях рэшткі ціверцаў зліваюцца з хрысціянскім карэнным насельніцтвам раманскага паходжання. Археалагічнымі раскопкамі даследаваны ўмацаванні, жытло, майстэрні рамеснікаў і т.п. На поўнач, нашчадкі ціверцаў меркавана сталі праз некалькі сот гадоў часткай украінскага народа, а іх крайняя заходняя частка (Малдова, Букавіна) паступова раманізавалася.

## Спасылкі 
* ***Карта рассялення народаў Еўропы ў IX стагоддзі.***УНПК Арлоўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт 

Катэгорыя:Славянскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Катэгорыя:Гісторыя Малдовы
Міжрэчча (значэнні)

Назву **Міжрэ́чча** маюць:

* Міжрэчча (Месапатамія) — гістарычны геаграфічны рэгіён у паўднёва-ўсходняй Азіі

## Населеныя пункты 
**Міжрэ́чча** (, ) — распаўсюджаная назва населеных пунктаў.

### Беларусь 
* У Віцебскай вобласці:
** Міжрэчча — вёска ў Мёрскім раёне 
** Міжрэчча — пасёлак у Полацкім раёне

* У Мінскай вобласці:
** Міжрэчча — вёска ў Валожынскім раёне 
** Міжрэчча — вёска ў Пухавіцкім раёне

### Польшча 
* Міжрэчча — горад у Люблінскім ваяводстве.

### Расія 
* Міжрэчча — пасёлак у Кольскім раёне Мурманскай вобласці.
Вялікае Сяло (Баранавіцкі раён)

**Вялі́кае Сяло́** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчана за 27 км на поўнач ад Баранавічаў, каля ракі Сэрвач, за 3 км ад шашы Баранавічы — Навагрудак.

## Гісторыя 
За 1 км на паўднёвы захад ад вёскі, каля балота, на ўзвышшы, археолагамі выяўлены магутныя валы вышынёй 3—4 м, якія акружаюць прамавугольную пляцоўку 100×100 м.

У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне.

З 1939 года ў складзе БССР.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

З 16 ліпеня 1954 года да 19 студзеня 1965 года цэнтр Велікасельскага сельсавета.

## Інфраструктура 
Працуюць механічныя майстэрні, магазін, бібліятэка, аддзяленне сувязі, ветэрынарны ўчастак.

## Насельніцтва 
* 70 двароў, 497 жыхароў (1897)
* 109 двароў, 580 жыхароў (1909)
* 21 двор, 106 жыхароў (1921)
* 306 жыхароў (1939)
* 133 двары, 379 жыхароў (1970)
* 100 гаспадарак, 167 жыхароў (1998)

## Памятныя мясціны 
* Помнік археалогіі — гарадзішча.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Брыксічы

**Бры́ксічы** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 27 км на поўнач ад Баранавічаў.

## Гісторыя 
У 1567 годзе ўладанне шляхціча Івана Шышука, які ставіў з Брыксіч (Брыдчычы) для войска Вялікага Княства Літоўскага аднаго коннага воіна.

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, вёска ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі.

З 1939 года ў складзе БССР. Працуе магазін.

## Насельніцтва 
* 27 двароў, 133 жыхары (1897)
* 33 двары, 148 жыхароў (1909)
* 30 двароў, 161 жыхар (1909)
* 138 жыхароў (1970)
* 40 падвор’яў, 89 жыхароў (1998)
* 26 гаспадарак, 75 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Спішске-Подграддзе

**Спішске-Подграддзе** (, , ) — горад ва ўсходняй Славакіі ля падножжа Левачскіх Врхоў, адзін з гістарычных спіскіх гарадоў. Насельніцтва каля 3,8 тыс. чалавек.

## Гісторыя 
Спішске-Подграддзе ўзнікла ў XII ст. як падградзе Спішскага замка, хутчэй за ўсё ў 1174 годзе. Упершыню згадваецца ў 1249 годзе. У XIII ст. стала незалежным паселішчам. Тады ж тут пасяляецца мноства нямецкіх каланістаў. У сярэднявеччы Спішске-Подграддзе было вельмі паспяховым горадам. У 1780 годзе суседні Спішскі замак згарэў у пажары. У цяперашні час Спішске-Подграддзе — адно з найпапулярнейшых турыстычных месцаў Славакіі дзякуючы помнікам архітэктуры і блізкаму запаведніку Словацкі-Рай.

## Насельніцтва 
## Выбітныя мясціны 
* Замак Спішскі Град, самы вялікі замак у Славакіі
* Раманскі касцёл
* Кляштар
* Сінагога
* Шматлікія рэнесансныя і барочныя збудаванні
* Гарадская частка Спішскага капітула з раманскім касцёлам, сярэднявечнымі ўмацаваннямі і гатычнымі дамамі канонікаў

## Гарады-пабрацімы 
*  Врбовэ, Славенія

## Галерэя 

Выява:Slovakia_Spis_7.jpg|Выгляд на Спішске-Подграддзе са Спішскага замка
Выява:Spsynagogue.jpg|Сінагога ў Спішске-Подграддзе
Выява:Spišské_Podhradie_I.jpg|Цэнтр горада і Спішскі замак уверсе

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Славакіі
Шаля (значэнні)

**Ша́ля**:

## Славакія 
* Шаля — горад у паўднёвай Славакіі.
* Шаля — раён Славакіі.

## Расія 
* Шаля — рака ў Расіі.
* Шаля — пасёлак гарадскога тыпу ў Свярдлоўскай вобласці Расіі.
* Шаля — участковая станцыя Свярдлоўскай чыгункі.

## Гл. таксама 
* Шалінская гарадская акруга
* Сала
Гаранавічы

**Гара́навічы** (, ) — вёска ў Беларусі, у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 34 км на поўнач ад Баранавічаў, за 16 км ад чыгуначнай станцыі Міцкевічы на лініі Баранавічы — Ліда.

## Назва 
У гэтым жа рэгіёне (Моўчадзь) фіксавалася прозвішча Гарановіч. Засведчанае лідскае Гараноўскі, старое літоўскае патранімічнае Гараноніс, ёсць латышскае *Garans*.

## Гісторыя 
У 1897 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, працаваў хлебазапасны магазін. Побач знаходзіўся аднайменны маёнтак, 13 жыхароў. У пачатку XX стагоддзя ў вёсцы прыкладна 20 двароў і 100 жыхароў; у маёнтку — 1 двор, 5 жыхароў.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне.

З 1939 года ў складзе БССР. Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зялёнаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 16 двароў, 104 жыхары (1897)
* 162 жыхары (1959)
* 135 жыхароў (1970)
* 32 падвор’і, 46 жыхароў (1998)
* 19 гаспадарак, 37 жыхароў (2005)

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Дудзінцы

**Ду́дзінцы** (, , ), да 1927 — ***Дзюдзінцы*** ( — курортны горад на поўдні Славакіі, у раёне Крупіна Баньскабістрыцкага края.

Дудзінцы вядомыя сваімі гаючымі мінеральнымі водамі і спа-курортамі.

## Геаграфія 
Горад размешчаны ля ўзножжа Крупінскай планіны ў даліне ракі Шцьяўніца, прыкладна за 27&nbsp;км на паўднёвы захад ад Крупіны і за 15&nbsp;км на поўнач ад Шагаў.

## Гісторыя 
Археалагічныя раскопкі паказалі, што паселішча на гэтым месцы існавала ўжо ў неаліце.

Першыя пісьмовыя згадкі пра сучаснае паселішча датаваныя 1284 годам, калі яно мела назва *Дзьюд*. Першыя згадкі пра гарачыя крыніцы датаваныя 1551 годам.

Дудзінская вуглекіслая вада пачала выкарыстоўвацца для лекавых мэтаў з пачатку XX стагоддзя, а ў 1983, калі Дудзінцы атрымалі статус курорту, тут пачалі комплексна лекаваць усялякія немачы два бальнеалагічныя цэнтры. Мінеральная вада ў купелях гідрахлараваная, содна-вапнаватая, яшчэ нейкая там і гіпатанічная. Вада мае пастаянную тэмпературу 28 °C.

Акрамя гэтых комлексаў, у Дудзінцах захаваліся каля 20 каменныя басейны рымскай пары.

## Насельніцтва 
Паводле вынікаў перапісу 2011 года ў горадзе пражывалі 1475 жыхароў. 1314 (89,08 %) з іх — славакі, 42 (2,85 %) — венгры; нязначная колькасць чэхаў і ўкраінцаў.

Паводле веравызнання 55,67 % жыхароў — рыма-каталікі, 28,93 % — лютэране, яшчэ 11,27 % не звязаныя з рэлігіяй (2001).

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* Курорт Дудзінцы 
* Дудзінцы і курорты 

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Катэгорыя:Курорты Славакіі
Катэгорыя:Банскабістрыцкі край
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1284 годзе
Грыбаўшчына

**Грыбаўшчына** — тапонім.

## Населеныя пункты 
### Брэсцкая вобласць 
* Вёска Грыбаўшчына, Баранавіцкі раён

### Гродзенская вобласць 
* Вёска Грыбаўшчына, Ашмянскі раён

### Мінская вобласць 
* Вёска Грыбаўшчына, Нясвіжскі раён
Амневічы

Назву **Амне́вічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Амневічы — вёска ў Карэліцкім раёне
** Амневічы — вёска ў Навагрудскім раёне

## Назва 
З Беняконяў фіксавалася прозвішча Амновіч.
Душкаўцы

**Душкаўцы́** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 31 км на поўнач ад Баранавічаў.

## Гісторыя 
На захад ад вёскі, археолагамі выяўлены 10 круглых курганоў.

У 1909 годзе ў Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне.

З 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года да 21 студзеня 1971 года цэнтр Душкавецкага сельсавета Гарадзішчанскага раёна Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зялёнаўскага сельсавета.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 9 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

## Насельніцтва 
* 14 двароў, 105 жыхароў (1897)
* 17 двароў, 120 жыхароў (1909)
* 20 двароў, 120 жыхароў (1921)
* 110 жыхароў (1939)
* 146 жыхароў (1959)
* 125 жыхароў (1970)
* 22 падвор’і, 26 жыхароў (1998)
* 12 гаспадарак, 18 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Ладасна

**Ладасна** — тапонім.

* Ладасна — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ладасна.
* Ладасна — рака ў Лепельскім і Ушацкім раёнах Віцебскай вобласці, прыток ракі Бельская.
* Ладасна — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці.
Эйлер

**Эйлер** — прозвішча

* Леанард Эйлер (1707—1783) — швейцарскі матэматык
* Ульф фон Эйлер  (1905—1983) — шведскі фізіёлаг і фармаколаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне
Ладасна (возера)

**Ла́дасна** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ладасна (прыток ракі Бельская, басейн Заходняй Дзвіны), за 18 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёсак Мягелі і Курмялёўка.

Плошча паверхні возера 0,561 (0,61) км². Даўжыня 1,97 км, найбольшая шырыня 0,47 км, даўжыня берагавой лініі 4,71 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 13,7 м, сярэдняя каля 5,6 м. Аб’ём вады 3,45 млн м°. Плошча вадазбору 41 км³.
Катлавіна Ладасна лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны маюць вышыню 5—8 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пясчаныя, вышынёй 0,3—0,7 м. Мелкаводдзе вузкае і стромкае, у паўночнай і паўднёвай частках возера пашыраецца. Ложа возера амаль плоскае, выслана гліністым ілам. Глыбіня павялічваецца да сярэдзіны возера. Глыбіні да 2 м займаюць каля 15 % плошчы возера.
Возера эўтрофнае. Прыбярэжная расліннасць пашыраецца на адлегласці да 60 м ад берага возера і да глыбіні 2 м. У Ладасна ўпадаюць меліярацыйныя каналы і ручаі, у т.л. ручай з возера Кабак. Праз сетку каналаў возера злучана з возерам Неграза. У паўночнай частцы выцякае рака Ладасна.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, гусцяра, краснапёрка, лінь, мянтуз і іншыя віды рыб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Валерий Иванов-Смоленский* Все озёра Беларуси. Т. 3-2. 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Укране

thumb|right|350px|Укры () на карце, 983-1057 гады

**Укране**, **укры**, **украйны**, **украіняны** (; ; ; ; ) — венедскае (заходнеславянскае) племя, якое ўваходзіла ў склад ратароў і належала да племяннога саюзу люцічаў. Укране засялялі ў VI—XII стст. землі вакол ракі Укры (), цяпер гэты рэгіён называецца Укермарк () у Германіі, у міжрэччы Эльбы і Зале і ніжэй па цячэнні да Шчэцінскай лагуны; т.б. у нямецкай Памераніі і Прусіі, на паўночным усходзе сучаснай нямецкай федэральнай зямлі Брандэнбург. Таксама на польска-нямецкай мяжы — Поліцкі павет (), і горад Укермюндэ. Іх рэгіён пражывання знаходзіўся на узбярэжжы Варажскага мора. Укране заснавалі шматлікія паселішчы і замкі, цэнтрам племя быў Прэнцляў, а галоўнымі гарадамі — Пазевальк і Укермюндэ.

## Літаратура 
* «Славянские древности», Любор Нидерле, серия «Традиция. Религия. Культура», пер. с чеш. Т. Ковалева и М. Хазанов, с чеш. изд. Культурный центр «Новый Акрополь», 2010 г., 749 с. ISBN 978-5-901650-52-3 
* Риттихъ А. Ф., «Славянскій міръ. Историко-географическое и этнографическое изслѣдованіе», Изданіе В.&nbsp;М.&nbsp;Истомина. Типографія Варшавскаго Учебнаго Округа. Литографія Варшавскаго Военнаго Округа. Хромолитографія А.&nbsp;А.&nbsp;Ильина въ С.-Петербургѣ. Ксилографія Пуца въ Варшавѣ, 1885 г., 394 с. 
* Вергун Д. Н., «Немецкий Drang nach Osten в цифрах и фактах », г. Вена, 1905 г. 
* Felix Escher // «Uckermark»: Lexikon des Mittelalters (LexMA). Band 8, LexMA-Verlag, München-1997, ISBN 3-89659-908-9, Sp. 1172. 
* Grenzziehung angelehnt an Atlas zur Geschichte I, Haack Gotha 1973, S. 24. Stämme nach J. Herrmann et al., Die Slawen in Deutschland, Berlin 1985, Einbandskarte. Topographische Grundkarte (Küstenlinien, Flüsse, Höhen) 
* Allgemeiner historischer Handatlas, Heiliges Römisches Reich um 1000, Ausschnitt die Ostmark 
* Kurt Bruns-Wüstefeld: Die Uckermark in slavischer Zeit, ihre Kolonisation und Germanisierung Arbeiten des Uckermärkischen Museums- und Geschichts-Vereins zu Prenzlau. A. Mieck, 1919. 225 с. 
* Klaus-D. Becker, Historisches Ortslexikon für Brandenburg, Teil VIII, «Uckermark», Potsdam, 2012 ISBN 978-3-88372-036-4, Band 1: A-L, Band 2: M-Z… 
* Kerstin Kirsch, «Slawen und Deutsche in der Uckermark» (Forschungen Zur Geschichte und Kultur des östlichen Mitteleuropa (Fgkom)), Franz Steiner, Stuttgart, 2004 ISBN 3-515-08604-8 
* Wolfgang H. Fritze, «Frühzeit zwischen Ostsee und Donau», Berlin, 1982, Germania Slavica III, Band 6 ISBN 3-428-06151-3 

Катэгорыя:Славянскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны
Нобель (возера)

**Но́бель** — возера у пойме ракі Прыпяць у Зарэчненскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Знаходзіцца за 4,77 км ад дзяржаўнай мяжы Украіны з Беларуссю.

Плошча паверхні 4,99 км², даўжыня 3,2 км, шырыня да 2,5 км. Найбольшая глыбіня 10 м. Празрыстасць вады да 2 м. Падзелена на два плёсы паўвостравам, які працягваецца з поўначы на поўдзень, і на якім знаходзіцца вёска Нобель, заходняя частка больш авальная. Катлавіна мае неправільную сэрцападобную ў плане форму. Берагі і дно пясчаныя. На возеры маюцца 4 востравы.

Жыўленне возера адбываецца за кошт водаабмену з Прыпяццю, якая ўпадае ў яго ўсходнюю частку з поўначы і выцякае з поўдня. Каля возера сяло Нобэль.

У возеры водзяцца карась, лінь, шчупак, акунь, сом і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* Географічна енциклопедія України: в 3-х томах / Редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К.: «Українська радянська енциклопедія» імені М. П. Бажана, 1989.
* Ліст карты M-35-04. Выданне 1990 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

Катэгорыя:Азёры Ровенскай вобласці
Катэгорыя:Прыпяць
Шаля

**Шаля** (, , ) — горад у паўднёва-заходняй Славакіі на рацэ Ваг.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на Дунайскай нізіне з абодвух бакоў ракі Ваг прыкладна за 65 км ад Браціславы і за 30 км ад Нове-Замкаў. Шаля знаходзіцца ў цёплай кліматычнай зоне.

## Гісторыя 
Горад упершыню згадваецца ў 1002 годзе. У 1252 Шалю спалілі татары, у гэтым ж годзе кароль Бела IV надаў Шалі гарадскія правы.

XVI—XVII стагоддзі прайшлі пад знакам пастаяннай вайны з туркамі. У XVII стагоддзі тут будуецца крэпасць. У XVIII стагоддзі Шаля пачынае развівацца дзякуючы сваёму порту Веча. Чыгунка, пракладзеная ў 1850 паміж Венай і Будапештам паскорыла развіццё гораду. У 1918 годзе стаў часткай Чэхаславакіі, за выняткам перыяду 1938—1945 гадоў, калі горад уваходзіў у склад Венгрыі.

Цяпер Шаля — раённы цэнтр Нітранскага края.

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу 2001 года колькасць насельніцтва горада налічвае 24 564 чалавек. Нацыянальны склад: 79,72 % — славакі, 17,88 % — венгры, 0,48 % — чэхі і 0,40 % — цыганы.

Рэлігійны склад: 66,63 % — рыма-каталікі, 23,62 % — людзі без прыналежнасці да рэлігіі і 4,00 % — лютэране.

## Славутасці 
* Касцёл Св. Маргіты
* Замак сям’і Турзо

### Гарады-пабрацімы 
*  Конске, Польшча
*  Кухма, Фінляндыя
*  Ораслань, Венгрыя
*  Тэлч, Чэхія

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Карта Шалі

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Амнявічы

**Амняві́чы** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 14 км на поўнач ад Баранавічаў.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя. У 1567 годзе маёнтак Амневічы належаў шляхцічам С. Грышкевічу, Я. Зяньковічу, М. Цішэвічу, Я. Макавецкаму, якія накіроўвалі ў войска Вялікага Княства Літоўскага па адным конным воіну.

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, вёска Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета.

У 1897 годзе працаваў хлебазапасны магазін. У пачатку XX стагоддзя ў Гарадзішчанскай воласці з назвай Амневічы існавалі 2 вёскі, у якіх налічвалася прыкладна 60 двароў і 400 жыхароў.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі.

З 1939 года ў складзе БССР. Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зялёнаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 25 двароў, 165 жыхароў (1897)
* 189 жыхароў (1959)
* 152 жыхары (1970)
* 39 падвор’яў, 66 жыхароў (1998)
* 27 гаспадарак, 57 жыхароў (2005)

## Памятныя мясціны 
* Магіла ахвяр фашызму.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Міява (рака)

**Міява** (, часам ) — рака ў заходняй Славакіі і паўднёвай Маравіі, левы прыток Моравы, працякае па тэрыторыі раёнаў Міява і Сеніца.

Выток Міявы знаходзіцца ў чэшскіх Белых Карпатах каля гары Шыбенічны Врх, недалёка ад вёскі Нова-Лгота. На Міяве размешчаны гарады Міява, Сеніца і Шашцін-Стражэ.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Славакіі
Катэгорыя:Прытокі Моравы, верхні прыток Дуная
Міява

**Міява** (, ) — горад у заходняй Славакіі на рацэ Міява каля падножжа Белых Карпат на поўначы Загорскай нізіны. Асаблівасцю Міявы з’яўляецца факт, што гэта адзіны раён Славакіі з перавагай лютэран.

## Гісторыя 
Міява была заснавана ў 1586 годзе бежанцамі з паўднёвай Славакіі, якія ратаваліся ад турэцкага нашэсця. Пазней сюды прыйшлі перасяленцы з Оравы і Трэнчына. У XVIII стагоддзі ў горадзе ўзнікаюць шматлікія цэхі. У канцы XIX стагоддзя пачынаецца заняпад Міявы. Насельніцтва масава эмігруе ў ЗША, асабліва ў г. Літл Фолс. У 1937 годзе адкрыццё заводу арматуры змяняе эканамічную сітуацыю на больш спрыяльную. Актыўная індустрыялізацыя працягнулася і ў 1950-х.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Лютэранская кірха
* Фарны касцёл

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Загор’е

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Сеніца (Славакія)

**Сеніца** (, , ) — горад у раёне Сеніца Трнаўскага края заходняй Славакіі, размешчаны на рацэ Міява на поўначы Загорскай нізіны побач з Малымі Карпатамі.

## Гісторыя 
Першыя людзі з’явіліся ў ваколіцах горада яшчэ ў часы палеаліту. У прыгарадзе Сеніцы — Чачове былі знойдзены сляды стаянкі паляўнічых на мамантаў. У Сеніце-Кунаве знойдзена вялікая колькасць працоўнае зброі часоў неаліту. Акрамя таго ў Сеніцы знойдзены сляды кельцкіх і раннеславянскіх паселішчаў.

У XI стагоддзі Сеніца была ўключана ў Галіцкі камітат Венгерскага каралеўства. Упершыню горад згадваецца ў 1256 годзе. З тых часоў належаў розным дваранскім родам. У XVII стагоддзі горад пацярпеў ад турэцкіх войнаў, антыгабсбургскіх паўстанняў, рэфармацыі і контррэфармацыі. У 1746 годзе Сеніца стаў цэнтрам аднаго з раёнаў Нітранскага княства.

З 1918 года ў складзе Чэхаславакіі. Тут пачынаюць засноўвацца шматлікія прадпрыемствы, дзякуючы якім Сеніца становіцца прамысловым цэнтрам Паўночнага Загор’я.

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу 2001 года колькасць насельніцтва горада налічвае 21 253 чалавекі. Нацыянальны склад: 96,40 % — славакі, 1,56 % — чэхі, 0,84 % — цыгане і 0,14; — венгры.

Рэлігійны склад: 47,28 % — рыма-каталікі, 31,18 % — людзі без прыналежнасці да рэлігіі і 17,03 % — лютэране.

## Славутасці 
* Фарны касцёл
* Лютэранская кірха

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт муніцыпалітэта

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Вялікае Засомінае

**Вялікае Засомінае** — возера ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці, за 21 км на паўднёвы ўсход ад горада Столін, за 2,7 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Альманы, за 0,9 км ад мяжы з Украінай. Адносіцца да басейна ракі Льва. Уваходзіць у склад заказніка «Альманскія балоты».

Плошча паверхні 1,0165 км², даўжыня 1,3 км, шырыня 1,1 км. Даўжыня берагавой лініі 3,85 км. Максімальная глыбіня 2,0 м, сярэдняя – 1,04 м. Аб’ём вады 1,04 млн м³.

Берагі моцна забалочаны, пераважна зліваюцца з люстрам возера. Вада ў возеры тарфяністая, карычневага колеру. На захадзе выцякае ручай, які ўпадае ў раку Мышанка. Возера абкружана густым хмызняком, месцамі лесам і вялікімі забалочанымі ўчасткамі.

У возеры водзяцца акунь, плотка, лешч, шчупак, лінь, сом і іншыя віды рыб.

## Галерэя 

File:Панарама Возера Вялікае Засамінае 1.jpg|
File:Панарама Возера Вялікае Засамінае 2.jpg|
File:Вялікае Засомінае возера ля Альманскага балота, снежань 2021. лодкі.jpg|Вялікае Засомінае возера ля Альманскага балота, снежань 2021. лодкі
File:Вялікае Засомінае возера ля Альманскага балота, снежань 2021. крыжы.jpg|Вялікае Засомінае возера ля Альманскага балота, снежань 2021. крыжы

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Ліст карты M-35-07. Выданне 1992 г. Стан мясцовасці на 1988 г. 

Катэгорыя:Азёры Столінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Маствы
Сямён Абрамавіч Сямёнаў-Менэс

**Сямён Абрамавіч Сямёнаў-Менэс** (;   — , ) — адзін з вядучых савецкіх майстроў кінаплаката і кінарэкламы.

## Біяграфія 
У 1915—1918 гг. вучыўся ў Харкаўскім мастацкім вучылішчы. У 1919—1925 гг. працаваў у Украінскіх «вокнах РОСТА». Распісваў агітцягнік і агітпароходы. З 1925 года жыў у Маскве. Афармляў тэатральныя пастаноўкі. Прымаў удзел у афармленні міжнародных выстаў. У 1950-я афармляў павільёны на Усесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўцы ў Маскве. У 1960-я гг. афармляў павільён «Навука» на Выставе дасягненняў народнай гаспадаркі. У 1966—1967 гг. прымаў удзел у афармленні Музея К. Цыялкоўскага ў Калузе.

## Спасылкі 
* Семёнов-Менес Семён Абрамович // Плакаты.ру 

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Расіі
Валянціна Якімовіч

**Валянціна Дзмітрыеўна Якімовіч**, па нараджэнні **Куцанкова**, да 1976 года **Малахоўская** (нар. 27 лістапада 1949, Касцюкоўка, Гомельскі раён) — беларуская фалькларыстка, грамадская дзяячка ў ЗША.

## Біяграфія 
Скончыла архітэктурны факультэт БПІ (1973). Пасля вучобы засталася ў Мінску. Працавала архітэктарам, вядучым інжынерам-канструктарам, настаўніцай жывапісу, чарчэння і народнага мастацтва ў Беларускім гуманітарна-культурным цэнтры, педагогам-выхавальнікам у Мастацкім вучылішчы імя Глебава, актрысай мінскага драматычнага тэатра «Дзе-Я?», старшым навуковым супрацоўнікам сектара этнаграфіі Інстытута мастацтвазнаўства АН БССР.

З 1987 года належала да моладзевага аб’яднання «Талака», з 1989 года — сябра БНФ, а таксама Таварыства беларускай мовы і Беларускага саюза фалькларыстаў і фальклорнага гурта «Дзянніца».

Народны майстар па вырабе нацыянальных беларускіх строяў. Аўтар шэрагу культуралагічных артыкулаў і публікацый фальклорнага і этнаграфічнага характару.

Друкавалася ў часопісе «Мастацтва», газетах «Культура», «Чырвоная змена» ў Мінску, у бюлетэні «Весткі й Паведамленьні», газеце «Беларус» і альманаху «Беларус» у Нью-Ёрку. З 1987 года ладзіць традыцыйныя беларускія святы.

З канца 1998 года жыве ў ЗША, бярэ ўдзел у дзейнасці Беларуска-амерыканскага задзіночання, жыцці беларускай грамады ў Амерыцы. Сакратар згуртавання «Пагоня».

Аўтар успамінаў пра паэта Анатоля Сыса.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Беларусі
Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Стара-Тура

**Ста́ра-Ту́ра** (, , ) — горад у заходняй Славакіі, на паўднёвым захадзе Трэнчынскага края. Знаходзіцца за 12 км на захад ад раённага цэнтра Нове-Места-над-Вагам, за 99 км на поўнач ад Браціславы. З чэшскага боку мяжуе з Паўднёвамараўскім краем. Насельніцтва — 10291 чалавек (2005).

## Геаграфія 
Ляжыць на чэшска-славацкім памежжы ў паўночнай частцы Мыяўскага плато, непадалёк ад Малых і Белых Карпатаў. Разам з ваколіцамі Стара-Тура адносіцца да Падяварніцкага копаніцкага гістарычнага рэгіёна.

Праз горад працякае ў паўночна-паўднёвым напрамку ручай Трысце, які пасля Чахціцкага замка ўпадае ў раку Дудваг.

## Гісторыя 
Першыя пісьмовыя згадкі пра Стара-Туру датаваныя 1392 годам, калі яна згаданая ў дароўчым лісце караля Жыгімонта як паселішча, належнае Чахціцкаму замку, якім на той час валодаў Сцібар са Сцібарыц. У складзе замкавых уладанняў Стара-Тура знаходзілася ажно да знікнення феадалізму ў Венгрыі.

У 1467 годзе кароль Мацей Корвін за дапамогу пры арышце Яна Швеглы надаў Стара-Туры статус падданскага мястэчка (опідума), што дало штуршок яе развіццю. Прывілеем жыхары мястэчка былі вызвалены ад сплаты трыдзясятку і іншых падаткаў ва ўсіх частках венгерскай кароны. Надалей гэты прывілей некалькі разоў пацвярджалі іншыя валадары Венгрыі.

Паколькі бедныя глебы былі няздольныя пракарміць насельніцтва, старатуране займаліся вырабам і продажам драўляных тавараў. Акрамя традыцыйнай вытворчасці, якая захавалася да цяпер, неабходна таксама згадаць сапожнікаў, кажушнікаў, млынароў, сталяроў, токараў, кавалёў і ганчароў. Стара-Тура мела млыны, пральні, кузню, бровар, тут вырошчвалі шафран і выраблялі паперу. З каровінага малака старатуране выраблялі топленае масла. Тутэйшыя жыхары сталі заснавальнікамі брынзавай вытворчасці ў Славакіі.

У 1848 годзе горад было амаль цалкам знішчанае пажарам.

## Насельніцтва 
## Турыстычная інфармацыя 
* Капліца Святога Крыжа (1820)
* Евангельскі збор (2 палова XVIII стагоддзя)
* Старая вежа на могілках — г.зв. гусіцкая вежа (1569)
* Рымска-каталіцкі касцёл Унебаўзяцця Дзевы Марыі (1758)

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Крысціна Роева (1860—1936), евангельская пісьменніца і рэдактарка
* Віліям Клімачак (1958), драматург

## Гарады-пабрацімы 
*  Кунавіцы

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Малацкі

**Малацкі** (, ) — горад у Заходняй Славакіі, размешчаны на поўдні Загорскай нізіны. Малацкі — самы заходні горад Славакіі, у аднайменным раёне размешчаны і самы заходні населены пункт Славакіі — Загарска-Вес.

## Гісторыя 
Першае згадванне пра Малацках адбываецца з 1206 года як пра «паселішча пры рэчцы Маліна — Малучка», . 300 гадоў Малацкі былі ўладаннем дваранскага роду Гонт-Пазнаньскіх, потым роду Балаш, якія зрабілі Малацкі цэнтрам Плавецкага панства, а пазней, наступных 300 гадоў, сям’і Палфі, якія шмат зрабілі для росквіту горада.

У 1891 годзе праз Малацкі прайшла чыгунка Браціслава-Скаліца і з тых часоў горад стаў прамысловым цэнтрам паўднёвага Загор’я.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Фарны касцёл
* Сінагога
* У 9 кіламетрах да паўночнага ўсходу ад горада знаходзіцца пляцоўка для навучальных авіяцыйных стрэльб і бамбакіданні
* У 8 кіламетрах на паўднёвы ўсход ад горада знаходзіцца база ВПС Славакіі Малацкі

## Вядомыя выхадцы і жыхары 
* Стэфан Люкс, венгерскі журналіст, акцёр і пісьменнік.
* Іштван Фрыдрых, прэм'ер-міністр Венгрыі ў 1919 г.
* Марцін Бенка, мастак.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Сайт горада Малацкі

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Сусветная лютэранская федэрацыя

**Сусве́тная лютэра́нская федэра́цыя** — найвялікшы дэнамінацыйны саюз лютэранскіх цэркваў. Заснаваны ў 1947 у шведскім Лундзе. Сядзіба знаходзіцца ў Жэневе (Швейцарыя).[thumb|[Прэзідэнт Германіі|Бундэспрэзідэнт Генрых Любке прымае генеральнага сакратара СЛФ др. Курта Шміта-Клаўзена]]Федэрацыя аб'ядноўвае 143 цэркваў з 79 краін.

Найбуйнейшыя цэрквы-члены (у мільёнах чалавек; звесткі 2010 года):
# Царква Швецыі (6,7)
# Евангельска-лютэранская царква ў Танзаніі (5,6)
# Эфіопская евангельская царква Меканэ Есус (5,57)
# Евангельская лютэранская царква ў Амерыцы (4,5)
# Царква дацкага народа (4,47)
# Евангельска-лютэранская царква Фінляндыі (4,38)
# Пратэстанцкая хрысціянская царква Батак (Інданезія, 4,17)
# Царква Нарвегіі (3,99)
# Малагасійская лютэранская царква (3,0)
# Евангельская лютэранская царква Гановера (Германія, 2,8)

Рэгіянальны канцлер СЛФ для Цэнтральнай і Усходняй Еўропы засядае ў Браціславе. Сайт федэрацыі паведамляе, што ў Беларусі яе членам з'яўляецца аддзяленне Евангельска-лютэранскай царквы ў Расіі, Украіне, Казахстане і Сярэдняй Азіі, хоць фактычна з 2001 года беларуская лютэранская царква выйшла з гэтай арганізацыі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Рэлігійныя арганізацыі
Катэгорыя:Лютэранскія міжцаркоўныя аб'яднанні

Катэгорыя:З’явіліся ў 1947 годзе
Евангельска-лютэранская царква ў Рэспубліцы Беларусь

**Евангельска-лютэранская царква ў Рэспубліцы Беларусь** (ЕЛЦРБ) — лютэранская грамада ў Беларусі, што з'явілася ў выніку адгалінавання ад Евангельска-лютэранскай царквы ў Расіі, Украіне, Казахстане і Сярэдняй Азіі ў 2000 годзе.

## Гісторыя 
Першая евангельская царква ў Беларусі была заснавана ў Брэсце ў 1553. Пад канец XVI стагоддзя ў Вялікім Княстве існавала каля 10 лютэранскіх парафій. Пасля Другой сусветнай вайны ўсе лютэранскія прыходы былі ліквідаваны.

Першая лютэранская грамада ў Рэспубліцы Беларусь пасля падзення савецкай улады атрымала рэгістрацыю ў 1993 годзе. Да 1998 самаарганізацыя лютэранскіх суполак у розных мясцовасцях адбывалася практычна ізалявана. Некаторыя далучыліся да ELKRAS, астатнія дзейнічалі цалкам незалежна. Улетку 1999 ELKRAS прызначыла пастара Леаніда Цвікі (Віцебск) епіскапскім візітатарам у Беларусі.
[thumb|[Лютэранская кірха Святога Іаана (Гродна)|Лютэранская кірха ў Гродна]]
2 снежня 2000 года ў Віцебску адбыўся ўстаноўчы Сінод Беларускай евангельска-лютэранскай царквы. 11 сакавіка 2001 Цвікі быў рукапакладзены епіскапам. ELKRAS выступіла з асуджэннем стварэння ЕЛЦРБ, з-за чаго дзве (з 13) лютэранскіх грамадаў не ўвайшлі ў склад ЕЛЦРБ, застаўшыся ў ELKRAS. У 2002 годзе канфлікт між Кансісторыяй і епіскапам скончыўся адхіленнем апошняга ад служэння ў царкве. Царква перайшла на кансістарыяльнае кіраванне, і быў абраны в. а. епіскапа. 27 верасня 2003 года чатыры грамады «нямецкай традыцыі» абвясцілі пра непадпарадкаванне Кансісторыі і стварылі «Каардынацыйны савет ЕЛЦРБ для абароны законных правоў і інтарэсаў уцісканых суполак і святароў ЕЛЦРБ» (яшчэ адна грамада, полацкая, таксама выйшла з ЕЛЦРБ, аднак удзелу ў Каардынацыйнай савеце не брала). 9 кастрычніка 2004 года ў Лідзе гэтыя суполкі зладзілі Устаноўчы Сінод і стварылі Самастойную евангеліцка-лютэранскую царкву. На 2013 у складзе СЕЛЦ РБ знаходзілася адзінаццаць суполак. Царква кансерватыўная, не прызнае жаночага святарства.

На 2011 год адзіны гістарычны лютэранскі храм у Беларусі знаходзіўся ў Гродна (настаяцель Уладзімір Татарнікаў).

## Іерархія 
**Епіскап ЕЛЦРБ:**

#  (11 сакавіка 2001 — 1 мая 2005)
# Кастусь Мардзвінцаў (1 мая 2005 — в.а. епіскапа)

**Прадстаяцель СЕЛЦ РБ:**

# Сяргей Гейль (2004—2006)
# Уладзімір Меерсон (2006)

## Структура 
ЕЛЦБР падзеленая на чатыры царкоўныя акругі на чале з суперінтэндэнтамі: Віцебскую, Гомельскую, Гродзенскую і Магілёўскую. У склад кожнай акругі ўваходзіць 2-3 парафіі.

## Спасылкі 
* Самастойная евангеліцка-лютэранская царква ў Рэспубліцы Беларусь  

Катэгорыя:Лютэранства ў Беларусі