Vivente rege

**Vivente rege** () — лацінскае паняцце, датычнае выбараў і каранацыі наступнага караля, якія праводзіліся пры жыцці ўладарнага караля. У выпадку выбараў на імператарскі сталец часам называюць выбарамі *vivente imperatore* (пры жыцці імператара). Звычайна яны праводзіліся па просьбе самога ўладара, які імкнуўся забяспечыць пераемнасць пазіцыі (*successio*) для сваіх нашчадкаў.

У Францыі пасля 987 года паслядоўна ўжываная сістэма выбараў *vivente rege* прывяла да пераўтварэння выбарнай манархіі ў спадчынную: пераемнасць сына кіруючага караля стала проста відавочнай і традыцыйнай.

У Германскай імперыі імператары з дынастый Саксонскай, Салічнай, Гогенштаўфенаў, Люксембургаў і Габсбургаў некалькі разоў выкарыстоўвалі практыку абрання *vivente rege* (імператара). Паколькі абранне *vivente rege* ўмацоўвала становішча дынастыі ў палітычнай сістэме Святой Рымскай імперыі і магло прывесці да ўвядзення спадчыннай манархіі, яно было забаронена Залатой булай Карла IV і Вестфальскім мірным дагаворам. Забарона не выконвалася, але нямецкія князі рашуча выступалі супраць любых планаў увядзення спадчыннай пераемнасці трона.

У Польшчы, пасля смерці Уладзіслава III Варнскага, каралі абіраліся на шляхецкіх з’ездах. Было вырашана, што выбары павінны праводзіцца пасля смерці папярэдняга ўладара на сходзе, у якім мог удзельнічаць кожны шляхціц. Падчас вальнага сойма Польскага каралеўства ў Пётркаве 18 снежня 1529 года кароль Жыгімонт I Стары і каралева Бона пераканалі дэпутатаў і сенатараў абраць свайго сына, Жыгімонта Аўгуста, каралём Польшчы, пакуль яго бацька быў яшчэ жывы. 20 лютага 1530 года Жыгімонт Аўгуст быў каранаваны ў Вавельскім замку прымасам Польшчы Янам Ласкім і фармальна стаў суправіцелем свайго бацькі. Гэты метад вызначэння пераемнасці выклікаў жорсткую апазіцыю з боку значнай часткі шляхты і сенатараў, таму падчас каранацыйнага сейма Жыгімонт Стары павінен быў яшчэ раз пацвердзіць, каб выбары пераемніка Жыгімонта Аўгуста праводзіліся па традыцыйных правілах.

Генрыкавы артыкулы ў пункце 1 забаранялі абранаму ўладару *прызначаць, выбіраць або выбіраць якім-небудзь чынам або ў якой-небудзь форме караля дзяржавы, нашага пераемніка*.

Бліжэй да канца праўлення Яна Казіміра ў сітуацыі, калі кароль не хацеў правіць і працягвалася вайна, яго жонка, каралева Луіза Марыя Ганзага, прапанавала абраць яму наступніка *vivente rege*. Аднак спрэчкі наконт кандыдата на пераемніка (нягледзячы на абвешчаную свабоду выбару, двор таемна пераконваў магнатаў падпісаць пункты, якія выключалі з гонкі мясцовых кандыдатаў) прывялі да выбуху рокашу Любамірскіх і канчатковага адхілення рэформы ў 1666 годзе.

У лістападзе 1790 года павятовыя соймікі, абіраючы новых паслоў на Вялікі сойм, збольшага пагадзіліся з абраннем Фрыдрыха Аўгуста *vivente rege*, у той жа час у цэлым адхіліўшы ідэю спадчыннага трона . Канстытуцыя 3 мая ўвяла *выбарны сталец па сямейнай прыкмеце*. З прычыны адсутнасці мужчынскіх нашчадкаў курфюрста пераемнікам павінен быў стаць яго зяць *са згоды сабраных саслоўяў, а яго дачка павінна была быць абраная* (…) *, захоўваючы пры гэтым права нацыі, без якіх-небудзь далейшых абмяркаванняў, абіраць на трон другі дом пасля згасання першага* (артыкул VII). Папраўкі да Канстытуцыі павінны былі разглядацца кожныя 25 гадоў (артыкул VI). У лютым 1792 года павятовыя соймікі пераважнай большасцю галасоў падтрымалі Канстытуцыю.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* J. Baszkiewicz, *Historia Francji*, Wrocław, 1999.
* J. Krasuski, *Historia Niemiec*, Wrocław, 2002.
* M. Markiewicz, *Historia Polski 1492—1795*, Kraków, 2007.

Катэгорыя:Права Рэчы Паспалітай