open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Флорэс (мора)

**Флорэс** () — міжвостраўнае мора Ціхага акіяна, паміж паўднёвым ускрайкам вострава Сулавесі на поўначы, астравамі Кабіа, Сумбава і Флорэс на поўдні.

Плошча 115 тыс. км². Сярэдняя глыбіня 1522 м, найбольшая 5234 м. Тэмпература паверхневых вод ад 26 °С (жнівень, верасень) да 28,8 °С (лістапад). Салёнасць 32,0—34,6 ‰, у сезон дажджоў 32—33 ‰, тэмпература прыдонных вод 3,5 °С. Паверхневыя плыні маюць паўднёвы ці заходні кірунак. Донныя адклады — пераважна вулканічныя і глабыгерынавы глей. Прылівы няправільныя паўсутачныя, іх велічыня да 2,3 м. На захадзе мора — падводнае плато з каралавымі рыфамі, глыбакаводная цэнтральная западзіна Флорэс. Сейсмічна актыўны раён. На востраве Сангеанг (паблізу паўночна-ўсходняга берага вострава Сумбава) знаходзіцца вулкан Апі-Слаў (адзін з актыўных дзеючых вулканаў у Інданезіі), вышынёй 1949 м.

Развіта рыбалоўства. Парты: Бантайн (востраў Сулавесі), Сумбава (востраў Сумбава).

## Спасылкі 
* 
* Море Флорес — артыкул на сайце «Моря Землли»

Катэгорыя:Моры Зямлі
Катэгорыя:Геаграфія Інданезіі
Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Ківу

**Кі́́ву** — возера ў Цэнтральнай Афрыцы, на мяжы паміж Руандай і Дэмакратычнай Рэспублікай Конга ў Вялікай рыфтавай даліне, адно з Вялікіх Афрыканскіх азёр.

## Геаграфія 
Плошча паверхні возера роўная прыкладна 2700 км². Зрэз вады знаходзіцца на адзнацы 1460 метраў над узроўнем мора. Азёрная катлавіна размешчана ў рыфтавай даліне, якая паступова пашыраецца. Утварылася ў выніку запруджвання лававымі патокамі старажытнай рачной сістэмы. Найбольшая глыбіня возера складае 480 (496) метраў (16 месца па глыбіні ў свеце). Берагі стромкія, моцна парэзаныя.

Найбуйнейшы азёрны востраў Іджві займае плошчу 340 км².

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 657. — 672 с. с илл.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азёры Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Азёры Руанды
Катэгорыя:Памежныя азёры
Тэхніка бяспекі

**Тэхніка бяспекі** — сістэма арганізацыйных і тэхнічных мерапрыемстваў і сродкаў, якія прадухіляюць уздзеянне на працоўных небяспечных вытворчых фактараў. Пры гэтым вырашаюцца дзве асноўныя задачы: стварэнне машын і прылад, пры працы з якімі выключана небяспека для чалавека, і распрацоўка спецыяльных сродкаў абароны, якія забяспечваюць бяспеку чалавека падчас працы, а таксама праводзіцца навучанне працоўных бяспечным прыёмам працы і выкарыстанню сродкаў абароны, ствараюцца ўмовы для бяспечнай працы.

## Гл. таксама 
* Ахова працы

Катэгорыя:Ахова працы
Верхняе (возера)

**Верхняе возера** (, аджыбвэ: Gichigami) — возера ў Паўночнай Амерыцы, самае буйное і глыбокае ў сістэме Вялікіх азёр. З’яўляецца самым вялікім па плошчы прэсным возерам свету (82,7 тыс. км²). Возера размяшчаецца на мяжы Канады і ЗША — з поўначы размяшчаецца канадская правінцыя Антарыа, на захадзе і поўдні — амерыканскія штаты Мінесота, Вісконсін і Мічыган.

Катэгорыя:Памежныя азёры
Катэгорыя:Азёры ЗША
Катэгорыя:Азёры Антарыа
Ахова працы

**Ахова працы** — сістэма забеспячэння бяспекі жыцця і здароўя працаўнікоў падчас працоўнай дзейнасці, якая ўключае прававыя, сацыяльна-эканамічныя, арганізацыйныя, тэхнічныя, псіхафізіялагічныя, санітарна-гігіенічныя, лячэбна-прафілактычныя, рэабілітацыйныя і іншыя мерапрыемствы і сродкі.

Мерапрыемствы *сацыяльна-эканамічнага характару* накіраваны на стварэнне, развіццё і ўдасканаленне эканамічнай базы аховы працы на вытворчасці.

*Арганізацыйныя мерапрыемствы* накіраваны на практычнае ажыццяўленне працоўнага заканадаўства на аснове Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, Працоўнага Кодэкса Рэспублікі Беларусь, правілаў, нормаў, інструкцый па тэхніцы бяспекі.

Мерапрыемствы *тэхнічнага характару* накіраваны на засцярогу працоўных ад вытворчых траўмаў і няшчасных выпадкаў, на палягчэнне працы і прадухіленне чыннікаў, якія выклікаюць траўматызм і шкодныя ўздзеянні на арганізм чалавека.

Мерапрыемствы *санітарна-гігіенічнага характару* накіраваны на забеспячэнне здаровых умоў працы на прадпрыемствах, будаўнічых пляцоўках, у арганізацыях і ўстановах шляхам арганізацыі побытавых памяшканняў, рацыянальнага асвятлення працоўных месцаў, зніжэння ўзроўню уздзеяння ўсіх шкодных вытворчых фактараў.

Мерапрыемствы *лячэбна-прафілактычнага характару* накіраваны на стварэнне на прадпрыемстве (па неабходнасці і магчымасці) медыцынскіх пунктаў, сеткі санаторыяў і прафілакторыяў.

Асноўным метадам аховы працы з’яўляецца выкарыстанне тэхнікі бяспекі.

Адным з прадметаў увагі аховы працы з’яўляецца *Прафесійнае захворванне* — захворванне, выкліканае ўздзеяннем шкоднага фактару ва ўмовах вытворчасці і пацверджанае ва ўстаноўленым парадку. Прыватным выпадкам прафесійнага захворвання з’яўляецца *прафесійнае атручванне* — вострая ці хранічная інтаксікацыя, выкліканая шкодным хімічным фактарам ва ўмовах вытворчасці.

*
Малаві (возера)

**Малаві** (**Ньяса**) — возера ў Цэнтральна-Усходняй Афрыцы, адно з Вялікіх Афрыканскіх азёр.

Возера пралягае з поўначы на поўдзень, працягласць 560 км, глыбіня 706 м. Паўночны і ўсходні берагі стромкія з дрэнна развітым шэльфам, паўднёвае і заходняе ўзбярэжжа пакатае.

Водныя страты адбываюцца ад паверхневага выпарэння (80 %). Кліматычныя выяўленыя два сезоны: дажджлівы (лістапад — май) і засушлівы (май — лістапад). Гэта самае багатае па разнастайнасці відаў рыб возера свету і радзіма некалькіх дзесяткаў відаў акварыумных рыбак.

Вада возера мае паніжаную канцэнтрацыю іёнаў: да 6 МэВ/л, электраправоднасць: 600 μS. Паніжаны ўзровень іянізацыі з'яўляецца следствам збору паверхневых вод і сцёкаў рэк, што не маюць высокай мінералізацыі.

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 272. — 671 с. с илл.
* 

## Спасылкі 
* Lake basin management initiative (PDF, на англійскай мове)
* Lake Malawi — History of Lake Malawi  (на англійскай мове)
* Preserving the Future for Lake Malawi — экалагічныя пагрозы (на англійскай мове)
* Падрабязная карта Малаві і азёры Ньяса (PDF, на англійскай мове)
* Lake Nyasa // World Water Database
* Malawi (Nyasa, Niassa) // LakeNet
* Lake Nyasa // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Азёры Малаві
Катэгорыя:Азёры Мазамбіка
Катэгорыя:Азёры Танзаніі
Катэгорыя:Памежныя азёры
Альберт

**Альберт** (*Albert*) — возера ва Усходняй Афрыцы, на мяжы Уганды і Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Ва Угандзе называецца возерам **Н’янца** (*Nyanza*), у Конга (Заіры) у 1973—1997 называлася **Мабуту-Сесе-Сека** (*Mobutu Sese Seko*) у гонар прэзідэнта Мабуту.

Катэгорыя:Азёры Уганды
Катэгорыя:Азёры Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Памежныя азёры
Катэгорыя:Басейн Ніла
Эдвард (возера)

**Эдуард** — возера ў Цэнтральнай Афрыцы, на мяжы паміж Угандай і Дэмакратычнай Рэспублікай Конга, у некалькіх кіламетрах на поўдзень ад экватара. Самае маленькае з Вялікіх азёр Афрыкі. Названа ў гонар Эдуарда VII, старэйшага сына каралевы Вікторыі, у гонар якой, у сваю чаргу, названа іншае вялікае возера Афрыкі — Вікторыя. Назву возеру даў Генры Мортан Стэнлі, які наведаў возера ў 1888 годзе. Пазней возера было пераназвана ў Ідзі-Амін у гонар дыктатара Уганды Ідзі Аміна, аднак сёння возера зноў носіць сваё былое імя.

З возера выцякае рака Семлікі.

Катэгорыя:Азёры Уганды
Катэгорыя:Азёры Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Памежныя азёры
Вялікія Афрыканскія азёры

thumb|Спадарожнікавы фотаздымак Вялікіх Афрыканскіх азёр і усходняга ўзбярэжжа Афрыкі
**Вялікія Афрыканскія азёры** - некалькі буйных азёр, якія знаходзяцца ва Усходне-Афрыканскай зоне разломаў і вакол яе. Уключаюць возера Вікторыя, другое па велічыні прэснаводнае возера ў свеце, і Танганьіка, другое па глыбіні і па аб'ёме ў свеце. Спіс азёр:

* Танганьіка
* Вікторыя
* Альберт
* Эдвард
* Ківу
* Малаві

Некаторыя даследчыкі да ліку Вялікіх азёр адносяць толькі возера Вікторыя, Альберт і Эдвард, бо толькі гэтыя тры возера маюць сцёк у Белы Ніл. Танганьіка і Ківу маюць сцёк у сістэму ракі Конга, а Малаві - у Замбезі праз раку Шыры.

## Літаратура 
* Jean-Pierre Chrétien. *The Great Lakes of Africa: Two Thousand Years of History* trans Scott Straus

Катэгорыя:Азёры Афрыкі
Семлікі

**Семлікі** — рака ў Цэнтральнай Афрыцы. Працякае па заходняй частцы Вялікай рыфтавай даліны, злучае возера Эдвард і Альберт.

Семлікі выцякае з возера Эдвард у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, цячэ на поўнач уздоўж заходніх схілаў хрыбта Рувензоры, з якіх папаўняецца ручаямі, працякае па мяжы з Угандай і ўпадае ў возера Альберт, з'яўляючыся, такім чынам, адным з вытокаў ракі Белы Ніл.

## Спасылкі 
* Semliki River — Britannica Online

Катэгорыя:Рэкі Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Рэкі Уганды
Беларуская хатка

* Беларуская хатка (Арол)
* Беларуская хатка (Вільня)
* Беларуская хатка (Мінск)
* Беларуская хатка (Петраград)
* Беларуская хатка — філіял Літаратурнага музея Максіма Багдановіча

## Гл. таксама 
* Беларуская хата (1926)
* Беларуская хата (Латвія)
Канвентуальныя францысканцы

**Канвентуальныя францысканцы** або **канвентуалы** або **мінарыты**, афіцыйна: **Ордэн Братоў Меншых Канвентуальных** (**OFM Conv.**) — адна з галін францысканцаў, вылучаная ў асобны ордэн у 1517 г. рашэннем папы Льва X. У адрозненне ад абзервантаў, канвентуалам дазволена менш жорстка прытрымлівацца патрабаванняў правіла св. Францыска аб адмове ад маёмасці. Генерал (глава ордэна) абзервантаў мае права не зацвердзіць абранага генерала канвентуалаў, аднак ніколі за ўсе стагоддзі гэтым правам не карыстаўся, так што фактычна канвентуалы могуць лічыцца цалкам незалежным ордэнам.

У ВКЛ канвентуалы былі нешматлікія ў параўнанні з абзервантамі і першапачаткова не мелі асобнай правінцыі, утвараючы толькі кантрату, званую Літоўскай, у правінцыі Польска-Чэшскай. Цэнтрам кантраты быў канвент у Вільні, таксама ў яе ўваходзілі кляштары ў Коўне, Ашмянах, Лідзе і Пінску.

Сёння ордэн прадстаўлены ў Беларусі (у Гродне) дэлегацыяй варшаўскай правінцыі Беззаганнай Маці Божай.

Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі
Акіяналогія

[thumb|225px|right|Карта акіянічных цячэнняў, складзеная ў [1911 годзе]]
**Акіяналогія** (ад акіян і стар.-грэч. Λόγος - меркаванне, навука) таксама **Акіянаграфія** (ад акіян і стар.-грэч. Γραφειν - пішу, апісваю) вывучае буйнамаштабнае ўзаемадзеянне акіяна і атмасферы і яго доўгаперыядычныя зменлівасці, хімічны абмен акіяна з мацерыком , атмасферай і дном, біёту і яе экалагічныя ўзаемадзеянні, устанаўлівае мясцовыя або лакальныя працэсы, якія адбываюцца за кошт абмену энергіяй і рэчывам паміж рознымі раёнамі акіяна. Акіяналогія ўяўляе сабой, па сутнасці, сукупнасць дысцыплін, што вывучаюць фізічныя, хімічныя і біялагічныя працэсы, працякаюць у акіяне ў цэлым, у яго асобных рэгіёнах (рэгіянальная акіянологія), у ўскраінных і ўнутраных морах.


Катэгорыя:Гідралогія
Катэгорыя:Фізічная геаграфія
Како Шанэль

**Како Шанэль** (, сапраўднае імя **Габрыэль Банёр Шанэль**, ; , Самюр — , Парыж) — французская мадэльерка, адна з самых уплывовых асоб у гісторыі моды XX стагоддзя, заснавальніца брэнда «Chanel». Унесена часопісам «Тайм» у спіс сотні самых уплывовых людзей XX стагоддзя.

## Біяграфія 
Како Шанэль нарадзілася ў Самюры ў 1883 годзе, хоць сцвярджала, што з’явілася на свет у 1893 годзе ў Аверні. Маці памерла, калі Габрыэль было 12 гадоў, пазней яе з чатырма роднымі братамі і сёстрамі пакінуў бацька. Дзеці былі тады на апецы сваякоў і правялі некаторы час у прытулку, дзе Шанэль навучылася шыць. 

У 18 гадоў Габрыэль уладкавалася прадаўцом у краму адзення, а ў вольны час спявала ў кабарэ. Любімымі песнямі былі «Ko Ko Ri Ko» і «Qui qua vu Coco», за што ёй і далі мянушку Како. У гэтай сферы Габрыэль не атрымала поспеху, аднак падчас аднаго са сваіх выступаў зачаравала афіцэра Эцьена Бальсана. Яна пераехала жыць да яго ў Парыж, але неўзабаве сышла да англійскага прамыслоўца Артура Кейпела. Пасля стасункаў са шчодрымі багатымі мужчынамі Шанэль змагла адкрыць капялюшную краму ў Парыжы ў 1910 годзе.

Паступова асартымент пашыраўся, і Шанэль пачала ствараць адзенне, якое вызначалася прастатой, функцыянальнасцю і элегантнасцю. Яна распрацавала легендарныя дызайны, сярод якіх — маленькая чорная сукенка, касцюм «Chanel», і духі «Chanel № 5», якія сталі сімваламі стылю і жаночай эмансіпацыі.

Яе дом моды размясціўся на вуліцу Камбон, дзе і знаходзіцца па сёння, насупраць гатэля «Рыц».

Падчас Другой сусветнай вайны ў перыяд акупацыі Францыі Шанэль была цесна звязана з нацысцкімі ўладамі. Яна знаходзілася ў блізкіх адносінах з нямецкім дыпламатам, чыноўнікам НСДАП**,** баронам  Гансам Гюнтэрам фон Дынклаге. Пасля вайны ёй паставілі ўмову пакінуць Францыю, таму мадэльерка пераехала ў нейтральную Швейцарыю на 15 гадоў. Там яна працягвала некалькі гадоў жыць з Дынклаге, а ў 1952 годзе аплаціла пахаванне начальніка знешняй выведкі нацыстаў, брыгадэфюрэра СС Вальтэра Шэленберга. 

У 1954 годзе вярнулася ў Парыж і адрадзіла свой модны дом.

Памерла 10 студзеня 1971 года ў нумары люкс гатэля «Рыц» у Парыжы. Пахавана на могілках Буа-дэ-Во ў Лазане (Швейцарыя).

## Спадчына 
Како Шанэль лічыцца адной з найбуйнейшых рэфарматарак жаночай моды XX стагоддзя. Яе ўплыў выходзіць за межы моды — яна стала сімвалам незалежнай, вольнай і сучаснай жанчыны. Модны дом Chanel застаецца адным з самых уплывовых і прыбытковых брэндаў у свеце. Імя Шанэль стала сінонімам элегантнасці, мінімалізму і бездакорнага густу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мадэльеры Францыі
Катэгорыя:Гісторыя касцюма
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Францыі
Атмасфера

**Атмасфе́ра** (ад грэч. Ατμός — «пар» і σφαῖρα — «сфера») — газавая абалонка нябеснага цела, утрымліваецца вакол яго гравітацыяй. Паколькі не існуе рэзкай мяжы паміж атмасферай і міжпланетнай прасторай, то звычайна атмасферай прынята лічыць вобласць вакол нябеснага цела, у якой газавае асроддзе круціцца разам з ім як адзінае цэлае. Глыбіня атмасферы некаторых планет, якая складаецца ў асноўным з газаў (газавыя планеты), можа быць вельмі вялікай.

## Атмасферны ціск 
Атмасферны ціск — фізічная велічыня, лікава роўная сіле, падзеленай на плошчу паверхні. Атмасферны ціск ствараецца гравітацыйным прыцягненнем паветра да планеты.

## Спіс атмасфер планет 
* Атмасфера Венеры
* Атмасфера Зямлі
* Атмасфера Марса

## Гл. таксама 
* Паветра
* Надвор’е

## Спасылкі 
* Атмосферы планет — Большой энциклопедический словарь 

Катэгорыя:Планеталогія
Юрый Трубніцкі

**Юрый Трубніцкі** (1680 (?) — 1747) — магілёўскі храніст, рэгент гарадской канцылярыі, лаўнік магілёўскі.

З 1725 года член Магілёўскага магістрата, з 1734 года рэгент гарадской канцылярыі. Напісаў адну з частак Магілёўскай хронікі (запісы пра падзеі 1701—1746 гадоў), якую ў 1747 годзе аб'яднаў з летапісам Т. Сурты. Асабліва падрабязна апісаў падзеі 1710-х гадоў перыяду Паўночнай вайны, намаляваў яскравыя вобразы гістарычных асоб таго часу. Пры складанні хронікі выкарыстаў успаміны сучаснікаў і ўдзельнікаў падзей, дакументальныя матэрыялы магілёўскага архіва, гісторыка-літаратурныя крыніцы. Апрача летапісу Сурты, уключыў у хроніку ананімны сатырычны памфлет «Карнавал іншаземны ў Польшчы», пасля хронікі змясціў «Гісторыю пра рэвалюцыю Шведскага і Дацкага каралеўстваў». Ю. Трубніцкі вылучаўся шырынёй поглядаў, юрыдычнай дасведчанасцю, смеласцю і сацыяльнай завостранасцю грамадскай пазіцыі, дэмакратызмам. Ягоная хроніка мае высокую літаратурную каштоўнасць.

## Літаратура 
* *Бяспанскі, С. І.* Да гісторыі вывучэння Магілёўскай хронікі Сурты-Трубніцкіх / С. І. Бяспанскі // Зборнік матэрыялаў магілёўскіх чытанняў «Трафім Сурта і яго час». — Магілёў, 1993. — С. 20—28.

Катэгорыя:Храністы
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Постаці Магілёва
Катэгорыя:Магілёўскі магістрат
Катэгорыя:Лаўнікі магілёўскія
Халодная зброя

]]

**Халодная зброя** — зброя, выкарыстанне якой не звязанае з дзеяннем выбуховых рэчываў.

Першыя ўзоры з'явіліся яшчэ ў Каменным веку, і выкарыстоўваліся першапачаткова для палявання, пазней атрымаўшы і баявое выкарыстанне. Найбольшае развіцце халоднай зброі прыйшлося на перыяд Антычнасці і Сярэднявечча. Са з'яўленнем агнястрэльнай зброі роля халоднай пачала паступова зніжацца.

## Гл. таксама 
* Шылела
* Тамагаўк
Клейварватн

**Клейварватн** () — самае буйное возера на паўвостраве Рэйк’янес у Ісландыі.

Да возера вядзе дарога, побач ад яго знаходзяцца дзве геатэрмальныя крыніцы, якія не бачныя візуальна, але наяўнасць якіх можна вызначыць па высокай тэмпературы вакол іх. Максімальная глыбіня возера складае 97 метраў. Пасля вялікага землетрасення ў 2000 годзе возера стала памяншацца і яго паверхня скарацілася на 20%. Аднак да 2008 года трэшчыны, якія ўзніклі ў выніку землетрасення, запоўніліся, і ўзровень вады ў возеры аднавіўся да ранейшага паказчыка.

## Спасылкі 
* Фатаграфіі
* Kleifarvatn — Фота-галерэя
* National Geographic

Катэгорыя:Азёры Ісландыі
Катэгорыя:Азёры паводле алфавіта
Рэйк’янес

thumb|Крысувік
'''Рэйк'янес'''  ( - паўвостраў Рэйк'янес; Reykjanes - «Мыс дымоў») - паўвостраў у Ісландыі.

Паўвостраў Рэйк'янес размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Ісландыі і ўяўляе сабой тэрыторыю ў форме бота, якая ідзе ў бок Атлантычнага акіяна, пакрытую гіганцкімі палямі застылай лавы, а таксама дзе-нідзе сціплай расліннасцю.

Для Рэйк'янеса характэрная актыўная магматычныя дзейнасць, бо праз паўвостраў і далей, праз востраў Ісландыю праходзіць лінія Сярэдзіна-Атлантычнага хрыбта. 

Самым буйным возерам паўвострава з'яўляецца Клейварватн.

## Некаторыя гарады 
* Горад Вогар
* Горад Н'ярдвік
* Горад Грындавік
* Горад Кефлавік

Катэгорыя:Геаграфія Ісландыі
Верагі

**Верагі́** (, ) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лагойскага сельсавета.

Верагі ляжаць на адлегласці 5 кіламетраў на поўдзень ад Лагойска, на шашы . Вёска ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства СК «Лагойскі» РДУП «Беларуснафта-Мінскаблнафтапрадукт».

## Гісторыя 
Вёска Верагі вядома з пачатку 20 ст. як засценак у Лагойскай воласці Барысаўскага павета Мінскай губерні. У той час у вёсцы быў усяго 1 двор і пражывала 15 жыхароў. У 1941 годзе на хутары 3 двары, 15 жыхароў. У 1969 г. у вёсцы 19 двароў, 77 жыхароў. На 1.1.2003 9 двароў, 15 жыхароў. У 2008 годзе хутар Верагі атрымаў статус вёскі.

Каля вёскі Верагі знаходзіцца гарналыжны комплекс «Лагойск».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лагойскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна
Панізоўе (Лагойскі раён)

**Панізо́ўе** (, ) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці, на рацэ Гайна. Уваходзіць у склад Лагойскага сельсавета.

Размешчана за 8 км на ўсход ад Лагойска. Панізоўе ўваходзіць у склад Лагойскага сельсавета. Колькасць насельніцтва на 2003 г. склала 87 чалавек.

## Гісторыя 
У 18 ст. вёска ў складзе фальварка Заазер'е, уласнасць віленскага капітула, у другой палавіне ўладанне Тызенгаўзаў і Тышкевічаў.

Паводле рэвізіі 1795 г. 16 двароў, 126 жыхароў. У 1811 г. вёска, 87 рэвізскіх душ мужчынскага полу, уласнасць графа П. Тышкевіча. У 1813 г. на могілках пабудавана драўляная Свята-Міхайлаўская царква. У 1833 г. у складзе маёнтка Лагойск. З 1866 г. вёска адносілася да Лагойскага праваслаўнага прыход Свята-Мікалаеўскай царквы.

## Славутасць 
* Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку, ва ўрочышчы Замак на левым беразе р. Гайна за 1,5 км на паўднёвы захад ад в. Панізоўе Лагойскага раёна — .
* Канюшня. Пабудаваная з дрэва ў 1912 г.

### Страчаная спадчына 
* Свята-Міхайлаўская царква. Пабудавана ў 1813 г. Царква — помнік народнага драўлянага дойлідства. Знаходзілася на могілках. Была пабудавана прамавугольным у плане зрубам (12,5 х 10,5 х 5,5 сажня). Над яго двухсхільным дахам узвышалася 4-слуповая званічка, 2 бакавыя вокны асвятлялі малітоўную залу. Была прыпісана да Свята-Мікалаеўская царквы ў Лагойску.

## Выбітныя асобы 
* Уладзімір Рудак — партызан-разведчык, удзельнік аперацыі па ліквідацыі В. Кубэ.

## Спасылкі 
* Панізоўе на Radzima.org

Катэгорыя:Лагойскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна
Барадуліна (Аршанскі раён)

**Бараду́ліна** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці, уваходзіць у склад Крапівенскага сельсавета.

Знаходзіцца за 10 кіламетраў на ўсход ад Оршы і за 5 кіламетраў на поўдзень ад аўтадарогі Орша — Дуброўна. Вёска знаходзіцца на левым беразе ракі Крапівенка.

Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна
Заазер’е (Лагойскі раён)

**Заазе́р’е** (, ) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Лагойскага сельсавета.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
У пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца як маёнтак ва ўдзельным Лагожскім княстве. У першай палове XV ст. гэта быў маёнтак ва ўладанні пана Судзімонта Доргевіча, у 1448 г. пасля яго смерці маёнтак зрабіўся ўласнасцю яго сына Алехны. У пачатку XVI ст. буйны феадал Васіль Тышкевіч купіў частку двара Заазер’е ва ўдавы Пятра Белага княжны Ганны Аляксандраўны Гальшанскай. У 1570 г. Заазер’е было ўласнасцю Еўстафія Серафіма Тышкевіча — сына Васіля Тышкевіча. У XVIII ст. Заазер’е лічылася вёскай, было цэнтрам маёнтка, уладаннем віленскага каталіцкага капітула, у другой палове XVIII ст. перайшло ва ўласнасць Тызенгаўза, пазней — Тышкевічаў.

### Расійская імперыя 
У 1811 г. вёска, 111 рэвізскіх душ мужчынскага пола, уладанне графа Іосіфа Тышкевіча. У 1866 г. адносілася да Лагойскага праваслаўнага прыхода Свята-Мікалаеўскай царквы. У 1870 г. вёска, 116 рэвізскіх душ мужчынскага пола ў Лагойскай воласці Барысаўскага павета Мінскай губерні. У 1875 г. адкрыта школа граматы, меўся хлебазапасны магазін. На пачатку XX ст. да Загаранскай сельскай грамады адносіліся 2 вёскі: Падонкі і Заазер’е, у 1905 г. у яе ўваходзілі 29 гаспадарак Заазер’я, якія мелі 426,5 дзесяціны зямлі. У 1909 г. 65 двароў, 650 жыхароў, у 1917 г. 17 двароў, 443 жыхары.

### Найноўшы час 
У 1941 г. 79 двароў, 316 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы знішчылі 2 двары, загубілі 6 жыхароў, вывезлі ў Германію 22 вяскоўцаў, 23 загінулі на фронце, 6 у партызанскай барацьбе. У 1969 г. 117 двароў, 382 жыхары.

## Насельніцтва 
* 2010 г. — 159 чал.
* 2003 г. — 176
* 1999 г. — 196
* 1969 г. — 382
* 1941 г. — 316
* 1917 г. — 443
* 1909 г. — 650

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лагойскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна
Брылі (Аршанскі раён)

**Брылі́** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці, уваходзіць у склад Крапівенскага сельсавета.

Знаходзіцца за 6 кіламетраў на ўсход ад Оршы. Праз вёску праходзіць аўтадарога Орша — Дуброўна.

Тэлефонны код: +375 216

Паштовы індэкс: 211021

Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна
Гацькаўшчына

**Гацькаўшчына** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Крапівенскага сельсавета.

Знаходзіцца за 9 кіламетраў на ўсход ад Оршы. Паблізу праходзіць аўтадарога Орша — Дуброўна. Вёска стаіць на левым беразе Дняпра.

## Славутасці 
* Месца бітвы пад Оршай 1514 г.
* Капліца на могілках
* Драўляны крыж на могілках

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна
Вефсна

**Вефсна** () - найбуйнейшая рака ў Нурлан, Нарвегія. Даўжыня ракі 163 км, плошча басейна 4122 км ². Выток ракі знаходзіцца ў гарах Бергеф'ель і фармуе мяжу паміж Нарвегіяй і Швецыяй. Працякае праз камуны Хатф'ельдал, Гране, Вефсн і горад Мушеэн і ўпадае ў Вефснфіёрд.

Катэгорыя:Рэкі Нарвегіі
Трасцянэцкі раён (Вінніцкая вобласць)

**Трасцянэцкі раён** () — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Вінніцкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Трасцянэць

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 17 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 8 пасёлкаў сельскага тыпу і 28 сёлаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Вінніцкай вобласці
Авен (знак задыяка)

**Аве́н** (,  Овенъ баран) — Знак задыяка, адпаведны сектару экліптыкі ад 0° да 30° лічачы ад кропкі вясновага раўнадзенства.

Сонца праходзіць знак Авена прыблізна з 21 сакавіка па 20 красавіка. Гэта перыяд, калі дзень становіцца большы за ноч, з кожным днём цеплыні становіцца ўсё больш і больш, і прырода актыўна расквітае, калі прырода ўваходзіць у новы жыцьцёвы цыкл. Таму знак Авена асацыююць з вясной, пачаткам новага, неабмежаванай воляй, натуральнасцю, самавыяўленнем.

У бізнесе Авен — перыяд калі рынак вольны і любая ініцыятыва не сустракае перашкод, гэты час спрыяе любым дзівацкім праектам.

Псіхалагічныя характарыстыкі Авена адпавядаюць гэтаму перыяду. Авен — безразважны першапраходзец, захоплены энтузіяст, эгаістычны, ён кахае на поўную волю і не трывае перашкод. Авен вельмі таленавіты, ён усё лёгка схоплівае, ён паводзіць сябе проста і натуральна. Аднак ён не пераносіць цяжкасцяў, абмежаванняў, абавязальніцтваў, і сустрэўшыся з першай перашкодай можа стаць капрызным і сумным.

Энергія Авена — захопленага першаадкрывальніка — падае па меры пасоўвання да канца знака. Калі Сонца находзіцца ў першых градусах Авена, нараджаюцца геніяльныя паэты, мастакі, музыкі. Калі Сонца находзіцца ў апошняй дэкадзе Авена, нараджаюцца палітыкі.

Авен — прыстанак Марсу (а таксама Плутона, гэтыя планеты з’яўляюцца аканомамі. Венера находзіцца ў Авене ў выгнанні. Сонца знаходзіцца ў экзальтацыі. Сатурн находзіцца ў падзенні.

## Гл. таксама 
* Сузор’е Авен

## Крыніцы 
Катэгорыя:Знакі задыяка
Паніка

**Паніка** ( — некантралюемы жах, літар. выкліканы богам лясоў Панам) — псіхічны стан чалавека — некантралюемы, нястрымліевы жах, выкліканы сапраўднай ці ўяўнай небяспекай, які ахоплівае чалавека ці многіх людзей, некантралюемае імкненне пазбегнуць небяспечнай сітуацыі.

Катэгорыя:Псіхічныя станы
Катэгорыя:Страх
Адзінота

.]]
**Адзінота** — сацыяльна-псіхалагічная з’ява, эмацыянальны стан чалавека, звязаны з адсутнасцю блізкіх, станоўчых эмацыянальных сувязяў з людзьмі і/або са страхам іх страты ў выніку вымушанай або якая мае псіхалагічныя прычыны сацыяльнай ізаляцыі. У рамках гэтага паняцця адрозніваюць два розныя феномены — пазітыўная (самотнасць) і негатыўнае (ізаляцыя) адзінота, аднак часцей за ўсё паняцце адзінота мае негатыўныя каннатацыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асоба
Катэгорыя:Звычкі
Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія
Катэгорыя:Псіхічныя станы
Уладзімір Лявонавіч Сянько

**Уладзімір Лявонавiч Сянько** (нар. , в Вішкавічы, Чашніцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі палітык і дыпламат.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 жніўня 1946 года ў вёсцы Вішкавічы Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці. Скончыў Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін, Дыпламатычную акадэмію ў Маскве.

Займаў розныя дыпламатычныя пасады ў апараце Міністэрства замежных спраў СССР.

З 1991 да 15 ліпеня 1992 года быў намеснікам Міністра замежных спраў Беларусі. 3 чэрвеня 1992 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Польшчы, адстаўлены 25 сакавіка 1994 года і адначасова прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Аб’яднаным Каралеўстве Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі. 8 чэрвеня 1994 года стаў таксама паслом у Рэспубліцы Ірландыя і Даніі па сумяшчальніцтве.

З 28 ліпеня 1994 да 13 студзеня 1997 года быў Міністрам замежных спраў. 17 лютага 1997 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Францыі, Іспаніі і Партугаліі, а таксама Пастаянным прадстаўнікам Рэспублікі Беларусь пры ЮНЕСКА па сумяшчальніцтве. На гэтых пасадах быў да 7 красавіка 2004 года, калі быў прызначаны паслом у Бельгіі, Пастаянным прадстаўнікам Рэспублікі Беларусь пры Камісіі Еўрапейскіх супольнасцяў і Пастаянным прадстаўнікам Рэспублікі Беларусь пры Арганізацыі Паўночнаатлантычнага дагавора.

З 2012 па 2016 гады — член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы.

## Узнагароды 
* ганаровая грамата Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь (2006),
* медаль «За працоўныя заслугі» (2016).

## Сям’я 
Жанаты, мае двое сыноў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сенько Владимир, slounik.org 
* Профіль на праекце «Хто ёсць хто ў РБ» 

Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Францыі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Польшчы
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Іспаніі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Партугаліі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Бельгіі

Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Даніі
Катэгорыя:Намеснікі міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь
Востраў Сітэ

**Востраў Сітэ** () — адзін з двух захаваных астравоў Сены ў цэнтры Парыжа, найстарэйшая часткай горада. Бульвар дзю Пале дзеліць востраў на дзве прыблізна роўныя часткі, усходняя частка належыць 4-й, а заходняя — 1-ай акругі. Востраў Сітэ злучаны з абодвума берагамі і суседнім востравам Сен-Луі пры дапамозе дзевяці мастоў: Пон-Нёф, мост Мянял, мост Нотр-Дам, Pont d’Arcole, Pont Saint-Louis (вядзе на востраў Сен-Луі), Pont de l’Archeveché, Pont au Double, Малы мост і мост Сен-Мішэль.

## Славутасці 
[thumb|250px|[Кансьержэры — самая старая турма Парыжа]]
* Сабор Парыжскай Божай Маці
* Сент-Шапель
* Палац правасуддзя
* Кансьержэры
* Плошча Дафіна
* Мемарыял ахвярам дэпартацыі
* Шпіталь Атэль-Д'ë
* Птушыны і кветкавы рынак

## Глядзіце таксама 
Катэгорыя:Астравы Парыжа
Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Катэгорыя:I акруга Парыжа
Катэгорыя:IV акруга Парыжа
Віленская ратуша

**Віленская ратуша** () — помнік архітэктуры, выдатны грамадскі будынак у стылі класіцызму. Размяшчаецца на Ратушнай плошчы ў Старым горадзе Вільні. Выконвае функцыі рэпрэзентатыўнага памяшкання пратакольных гарадскіх цырымоній і мерапрыемстваў, урачыстых пасяджэнняў, святкаванняў дзяржаўных свят, прыёмаў дэлегацый.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* The Town Hall

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Вільні
Вільня
Катэгорыя:Славутасці Вільні
Обнінск

**Обнінск** () — першы навукаград Расіі, горад знаходзіцца на поўначы Калужскай вобласці; размешчаны на Сярэднярускім ўзвышшы, на рацэ Пратва́ (прыток Акі); на 101—106 кіламетраў на паўднёвы захад ад Масквы па Кіеўскай М3 або Калужскай А101 шашы, за 68 км на паўночны ўсход ад Калугі. Насельніцтва 116,2 тыс. жыхароў (2009).

## Гісторыя 
Першы пісьмовы ўпамін аб населеных пунктах Пяткіна, Белкіна, Самсонава, якія зараз увайшлі у гарадскую мяжу, размешчаны ў летапісах у 1147 годзе.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Сяргей Кіндзінаў (нар. 1991) — расійскі валейбаліст.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Навукаграды
Катэгорыя:Обнінск
Рыжская ратуша

**Рыжская ратуша** — будынак у Рызе, якія служыў рэзідэнцыяй органа рыжскага гарадскога самакіравання. У першыя дні ваеннага захопу нацысцкай Германіяй была разбурана падчас першага арт-абстрэлу горада з тэрыторыі левабярэжжа Даўгавы 29 чэрвеня 1941 года (гл. Абарона Рыгі). У 2001 годзе пачаліся работы па аднаўленні будынка рыжскай ратушы для таго, каб размясціць у ёй сучасны орган муніцыпальнай улады (Рыжскую думу).

## Гісторыя 
Па летапісных і археалагічных сведчаннях першы будынак ратушы размяшчаўся на скрыжаванні вуліц Ціргоню (Гандлёвай) і Шкюню (Дроўневай). Права гараджан мець орган гарадскога самакіравання было заваявана сілай пасля 1225 г., калі адбылося паўстанне незадаволеных уладай біскупа Альберта фон Буксгевдена. У наступным, 1226 г. Рыга, адваявала для сябе правы горада, атрымала магчымасць ажыццяўляць самастойную палітыку і незалежны суд, што пацягнула за сабой стварэнне гарадскога савета (рата) і будаўніцтва рэзідэнцыі для яго. Будынак першай у гісторыі горада ратушы размяшчалася у так званай Вялікай браме, якая ўпрыгожвала цэнтральны ўезд у горад.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рыга
Катэгорыя:Ратушы
Сабор Парыжскай Божай Маці

**Сабор Парыжскай Божай Маці** (**Нотр-Дам дэ Пары**; ) — каталіцкі сабор у Парыжы, помнік ранняй французскай готыкі. Пабудаваны ва ўсходняй частцы вострава Сітэ. Ён з’яўляецца кафедральным саборам архідыяцэзіі Парыжа. Адна з самых папулярных турыстычных славутасцяў Еўропы. На ўзор cабора Парыжскай Божай Маці пабудавана шмат храмаў у Францыі і іншых краінах.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1163—1257 гадах на месцы першай хрысціянскай царквы Парыжа — базілікі Святога Стэфана, пабудаванай, у сваю чаргу, на месцы гала-рымскага храма Юпітэра. Інтэр’ер і фасады перабудаваны ў XVII—XVIII ст. Сабор значна падноўлены рэстаўрацыяй XIX ст. (арх. Ж. Б. Ласю, Э. Э. Віяле-ле-Дзюк). Фрагментарна захаваліся вітражы (ружы заходняга, паўднёвага і паўночнага фасадаў, XIII ст.) і скулыпура (на фасадах, каля 1165—1225; у хоры, XIII—XIV ст.).

Збор сродкаў на рэстаўрацыю сабора каталіцкая царква Францыі пачала ў 2018 годзе. Сабор знаходзіўся на рэстаўрацыі, ля сцен былі ўсталяваныя будаўнічыя рыштаванні. У красавіку 2019 года будаўнікі працавалі на даху, спрабуючы аднавіць гістарычны выгляд шпіля.

15 красавіка каля 18:50 па мясцовым часе тут пачаўся моцны пажар. Ён хутка распаўсюдзіўся па ўсім будынку, агонь перакінуўся на паўночную вежу сабора. Абрынуліся дах і шпіль. Агонь знішчыў дзве траціны даху і гадзіннік сабора. Вежу і структуру сабора Нотр-Дам пажарныя змаглі ўратаваць. Пажар быў лакалізаваны, а затым пагашаны супрацоўнікамі экстраных служб да раніцы 16 красавіка. Таксама ацалелі каштоўныя рэліквіі, якія захоўваюцца ў саборы. Прэзідэнт Францыі [[Эманюэль Макрон]] запусціў міжнародную кампанію для збору сродкаў на аднаўленне храма. 7 снежня 2024 года сабор у прысутнасці ганаровых гасцей адкрыўся пасля рэканструкцыі. Яго дзверы расчыніў архіепісквп , затым у храме з урачыстай прамовай выступіў Эманюэль Макрон.

## Архітэктура 
5-нефавая базіліка з кароткім трансептам, хорам з двайным абыходам і вянком капэл, 2 вежамі, што фланкіруюць заходні фасад. У саборы праяўляецца дваістасць стылістычных уплываў: з аднаго боку, прысутнічае водгалас раманскага стылю Нармандыі (гарызантальныя чляненні фасадаў, часткова неапрацаваныя паверхні сцен, прастата архітэктурнага дэкору), а з другога, — выкарыстаныя наватарскія архітэктурныя дасягненні гатычнага стылю (стральчатая арка, аркбутаны), якія надаюць будынку лёгкасць і ствараюць ўражанне прастаты вертыкальнай канструкцыі. Вышыня інтэр’ера — 35 м, даўжыня — 130 м, шырыня — 48 м, вышыня званіц — 69 м, вага звона Эмануэль ва ўсходняй вежы — 13 тон, яго языка — 500 кг.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Саборы Парыжа
Катэгорыя:IV акруга Парыжа
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Парыжа
Катэгорыя:Гатычныя саборы

Катэгорыя:1345 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1345 годзе
Брусельскі трамвай

**Брусельскі трамвай** — адзін з відаў грамадскага транспарту Бруселя. Эксплуатуецца гарадской арганізацыяй STIB / MIVB.

Конка (першая ў Бельгіі) з’явілася ў Бруселі ў 1869 годзе, у 1877 годзе ў горадзе сталі выкарыстоўвацца паравыя трамваі, а ў 1894 г. у Бруселі пачаў дзейнічаць электрычны трамвай (першы ў Бельгіі).

Брусель мае шырокую трамвайны сетку і па стане на канец 2007 года ў горадзе дзейнічае 18 маршрутаў. У 2007—2008 гадах праводзіцца праграма рэарганізацыі сеткі, падчас якой змяняюцца трасы некаторых маршрутаў, з’яўляюцца новыя маршруты і зачыняюцца некаторыя старыя.

Трамвайныя лініі Бруселя маюць розны характар: у горадзе ёсць сумешчаныя трасы, трасы на выдзеленых палосах, і падземныя трамвайныя трасы. Брусельскі трамвай — адзіная трамвайных сістэма Бельгіі, якая мае стандартную шырыню каляіны (1435 мм).

Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Бельгіі
Катэгорыя:Брусель
Венская ратуша

**Венская ратуша** () — помнік архітэктуры, размешчаны на плошчы Фрыдрыха Шміта (ням. Friedrich-Schmidt-Platz) у 1-ай акрузе (Унутраны Горад) (Вена). Будынак быў пабудаваны ў 1872—1883 гг. па праекце архітэктара Фрыдрыха Шміта. Тут знаходзяцца службовыя памяшканні бургамістра горада і муніцыпалітэта. У ратушы праходзяць таксама паседжанні ландтага.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Вены
Катэгорыя:Ратушы Аўстрыі
Катэгорыя:1883 год у Еўропе
Катэгорыя:Збудаванні Аўстрыі ў неагатычным стылі
Трызненне

**Трызненне** () — сукупнасць ідэй і ўяўленняў, высновы, якія ўзнікаюць не пасродкам апрацоўкі звестак, што паступілі, і не карэктуемае звесткамі, што паступаюць (пры гэтым не істотна, ці адпавядаюць  высновы трызнення рэчаіснасці або не). Кампанент прадуктыўнай сімптаматыкі пры шызафрэніі і іншых псіхозах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Псіхатычныя расстройствы
Катэгорыя:Параноя
Гран-Плас

thumb|left|Дамы гільдый
**Гран-Плас** або **Гран-Пляс**, літаральна **Вялікі рынак** (, ) — гістарычная плошча ў цэнтры Бруселю, адзін з найважнейшых турыстычных аб'ектаў горада. Тут размешчаны дзве найважнейшыя славутасці — Брусельская ратуша і хлебны дом або Дом караля (, ). Ансамбль рыначнай плошчы Бруселя занесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Ла-Гран-Плас — гарманічны і своеасаблівы ансамбль канца 17 ст. Прыбраныя, пакрытыя скульптурамі дамы на плошчы ствараюць суцэльны фасад, дэкаратыўнасць якога даведзена да максімума позняй готыкі.

Забудова, якая існавала з 14 ст., была разбурана, захавалася толькі ратуша, і з 1695 па 1700 гг. брусельцы зноў адбудавалі цэнтральную плошчу горада. Будынак гарадской ратушы адносіцца да сярэдзіны 15 ст., ён увенчаны 96-мятровай вежай, на вяршыні якой пазалочаны флюгер з заступнікам Бруселя — архангелам Міхаілам.

Дом Караля размяшчаецца на месцы былых хлебных радоў. Тут знаходзіўся суд, турма, але ні адзін кароль у гэтым доме не жыў — зараз у будынку музей гісторыі горада. Астатнія будынкі плошчы — так званыя дамы гільдый (пекараў, півавараў, лодачнікаў і г. д.), на фасадзе кожнага размешчана адпаведная фігурка.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:Архітэктура Бруселя
Катэгорыя:Славутасці Бруселя
Катэгорыя:Плошчы Бруселя
Джо Дасэн

**Джо Дасэн** (; поўнае імя **Джозеф Айра Дасэн**, ; ,  — ) — французскі спявак, кампазітар і музыкант амерыканскага паходжання.

## Студыйныя альбомы 
* 1966 — Joe Dassin à New York
* 1967 — Les deux mondes de Joe Dassin
* 1969 — Les Champs-Elysées
* 1970 — La fleur aux dents
* 1971 — Elle etait oh!…
* 1972 — Joe
* 1973 — 13 chansons nouvelles
* 1974 — Si tu t'appelles Melancolie
* 1975 — Joe Dassin
* 1976 — Le Jardin du Luxembourg
* 1978 — Les femmes de ma vie
* 1979 — 15 ans déjà
* 1979 — Blue Country

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Музыканты Францыі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Францыі
Брусельская ратуша

**Брусельская ратуша** — ратуша, размешчаная ў гістарычным цэнтры Бруселя на плошчы Гран-Плас, пабудаваная ў стылі Брабанцкай готыкі.

Найбольш старая, левая, частка ратушы пачала будавацца ў 1402 г. разам са званіцай. Будаўніцтва завяршылася да 1420 г., і далейшых дабудоў да будынка не планавалася. Аднак, узмацненне ўплыву гільдыі рамеснікаў і іх намераў ва ўдзеле кіравання гарадскімі справамі прывяло да таго, што ў 1444 г. Карл Смелы заклаў першы камень у правае крыло ратушы. Да 1450 года гэтая частка будынка была дабудавана, але яна карацейшая за старую і будынак не сіметрычна вежы. Да 1455 г. на месцы старой званіцы была ўзведзеная вежа вышынёй у 96 м, на вяршыні якой знаходзіцца пяціметровая статуя архангела Міхаіла, апекуна Бруселя, які перамог д’ябла. Арыгінальная статуя прастаяла наверсе 541 год, у 1996 годзе яна была замененая.

## Спасылкі 
Брусель
Катэгорыя:Славутасці Бруселя
Катэгорыя:З’явіліся ў 1402 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Бельгіі ў гатычным стылі
Пізанская вежа

**Пізанская вежа** () — званіца, частка ансамбля гарадскога сабора Санта-Марыя Асунта (Пізанскі сабор) у горадзе Піза. Будаўніцтва вежы было скончана ў 1360 годзе. Вежа атрымала мянушку «Вежа, якая падае» і сусветную вядомасць дзякуючы таму, што яна моцна нахіленая і быццам «падае».

Вышыня вежы складае 55,86 м ад зямлі на самым нізкім баку і 56,7 м на самым высокім баку. Шырыня сцен у аснове складае 4,09 м і уверсе 2,48 м. Яе маса ацэньваецца ў 14453 т. Бягучы нахіл складае каля 5 ° (адхіленне прыкладна 4,9 м ад вертыкалі). Вежа мае 294 прыступкі.

## Гісторыя будаўніцтва 
Будаўніцтва вежы вялося ў 2 этапы, пачынаючы з 9 жніўня 1173 г, і з двума доўгімі перапынкамі працягвалася амаль 200 гадоў, да 1360 года. Вежа з’яўляецца званіцай каталіцкага сабора на П’яцца дэі Міраколі. Аўтар праекта так і застаўся невядомы. Без сумнення, вежа з’яўляецца адной з самых выдатных званніц Еўропы. Раней лічылі, што нахіл вежы з’яўляўся часткай праекта, але зараз гэтая версія падаецца малаверагоднай. Вежа праектавалася вертыкальнай, але нахіл пачаў адчувацца ўжо ў працэсе будаўніцтва і можа быць звязаны з дзеяннем такіх фактараў, як мяккасць глебы, ненадзейнасьць або неадпаведнасць падмурка, размыты грунт пад вежай у працэсе будаўніцтва.

## Галерэя 

Выява:PISA_by_creactions.jpg|
Выява:Pisa.tower04.jpg|
Выява:Pisa.tower02.jpg|

## Спасылкі 
* skyscraperpage.com 
* Віртуальны музей
* Карта архітэктурных славутасцяў Пізы  

Катэгорыя:Нахільныя вежы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Італіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Італіі
Катэгорыя:Раманская архітэктура
Катэгорыя:Піза
Катэгорыя:Збудаванні Італіі ў раманскім стылі
Выча

**Выча** (балг. Въча) — рака на Балканскім паўвостраве, працякае на поўдні Балгарыі. Бярэ свой пачатак у гарах Радопы. Упадае ў раку Марыца. Даўжыня ракі каля 105 км. На рацэ былі ўзведзены дзве плаціны — Крычым каля аднайменнага горада і Выча. Вада выкарыстоўваецца для арашэння палёў і гаспадарчых патрэб. У рацэ водзяцца наступныя віды рыбы: галаўль, вусач, карп. На рацэ ў 2004 годзе пачалося будаўніцтва новай ГЭС.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Балгарыі
Вардар

**Вардар** (, , Axios, ) — самая доўгая рака ў Паўночнай Македоніі і адна з асноўных рэк Грэцыі. Даўжыня — 388 км, плошча басейна — каля 25,400 км².

Пачынаецца і цячэ пераважна ў гарах Паўночнай Македоніі, нізоўі — на Саланікскай нізіне, упадае ў заліў Тэрмаікос Эгейскага мора.

Рака бярэ выток у селішча Вруток, за некалькі кіламетраў на поўнач ад Госцівара ў Паўночнай Македоніі, цячэ праз Госцівар, Скоп’е і Велес, перасякае мяжу з Грэцыяй каля горада Геўгелія, цячэ праз Палікастра, Аксіёпаліс.

Паводкі ў асенне-зімовы перыяд і вясною. Сярэдні расход вады 151 м³/с. Суднаходная. Выкарыстоўваецца пераважна на арашэнне.

## Прытокі 
* Црна-Рака

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Грэцыі
Катэгорыя:Рэкі Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Басейн Эгейскага мора ў Еўропе
Белы Дрын

**Белы Дрын** (, ) — рака ў паўднёва-ўсходняй Еўропе.

Працякае ў Сербіі, Даўжыня — 175 км. Выток знаходзіцца на поўнач ад горада Печ ў Косава. Вусце ў паўночнай частцы Албаніі каля горада Кукес — у сутоцы Белага і Чорнага Дрына ў раку Дрын.

Яе ўласны басейн мае плошчу 4964 км², сярэдні расход вады 56 м³/сек. Асенне-зімовая паводка прыводзіць да істотнага павышэння ўзроўню вады ў рацэ. Белы Дрын несуднаходны.

## Зноскі 
Катэгорыя:Рэкі Сербіі
Дрын

**Дрын** ( або *Drini*; ; ) — найбуйнейшая рака ў Албаніі, утвараецца ў паўночнай частцы краіны ў горада Кукес сутокай Белага і Чорнага Дрына. Плошча басейна ракі складае 12,6 тыс. км², сярэдні расход вады — 290 м³/с.

Катэгорыя:Рэкі Албаніі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Адрыятычнае мора
Чорны Дрын

**Чорны Дрын** (, ) — рака ў Албаніі і Рэспубліцы Македонія. Рака выцякае з Ахрыдскага возера ля македонскага горада Струга і зліваецца з Белым Дрынам, каля албанскага горада Кукес, утвараючы раку Дрын.

Другая па даўжыні рака ў краіне.

На рацэ у 1966—1968 гг. было ўтворана водасховішча Дэбарскае.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Албаніі
Катэгорыя:Рэкі Паўночнай Македоніі
Ельмарэн

**Ельмарэн** — чацвёртае па велічыні возера ў Швецыі. Размешчана побач з возерам Маларэн, праз якое мае сцёк у Балтыйскае мора на захад ад Стакгольма. Мае водныя зносіны са Стакгольмам праз 13-кіламетровы Ельмарен-канал.

Возера атачаюць правінцыі Седэрманланд, Нерке і Вестманланд.

Ельмарэн мае 63 км у даўжыню і каля 20 км у шырыню, сярэдняя глыбіня каля 6 м, плошча паверхні — 485 км². На заходнім канцы возера размясціўся горад Эрэбру.

Катэгорыя:Азёры Швецыі
Палацца Піці

**Піці**, **Палацца Піці** () — самы вялікі з існуючых цяпер Фларэнційскіх палацца, адна з самых значных славутасцяў Фларэнцыі. Знаходзіцца на пакацістай Плошчы Піці; ззаду будынка размяшчаюцца сады Баболі.

## Гісторыя 
Будынак служыў рэзідэнцыяй спачатку вялікаму герцагу Медычы, затым дынастыі Латарынгскіх герцагаў і, нарэшце, італьянскай каралеўскай сям’і. Сёння гэта адзін з самых буйных музейных комплексаў Фларэнцыі. Тут размешчаны Палацінская галерэя, Галерэя сучаснага мастацтва, Музей срэбра, Музей фарфору, Музей карэт і Галерэя касцюма — найбуйнейшы ў Італіі збор, прысвечаны гісторыі моды.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Культура Італіі
Катэгорыя:Музеі Фларэнцыі
Катэгорыя:Палацы Фларэнцыі
Катэгорыя:Мастацкія музеі Італіі
Катэгорыя:Славутасці Фларэнцыі
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Медычы
Катэгорыя:1458 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1458 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Фларэнцыі ў стылі рэнесанс
Эсхіл

**Эсхіл** (, 525 да н.э., Элеўсін, Грэцыя — 456 да н.э., Геле, Сіцылія) — старажытнагрэчаскі драматург, бацька еўрапейскай трагедыі, які стварыў новыя сцэнічныя магчымасці праз увядзенне другога акцёра (даэсхілаўская трагедыя ўяўляла сабою харавую кантату з удзелам аднаго акцёра-дэкламатара).

## Біяграфічныя звесткі 
Прымаў удзел у войнах супраць персаў: у Марафонскай бітве (490 да н.э.), бітве пры Саламіне (480 да н.э.) і, магчыма, у бітве пры Платэях (479 да н.э.).

## Творчасць 
Аўтар трагедый «Прасіцелькі», «Персы», «Сямёра супраць Фіваў», «Прыкуты Праметэй» і трылогіі «Арэстэя». Вядомыя назвы яшчэ каля 80-ці твораў Эсхіла (трагедыі, сатыраўскія драмы), частка якіх дайшла да нас у фрагментах. Творы Эсхіла заснаваныя на міфах, у якія грэкі яшчэ верылі абсалютна. Эсхіл не выпраўляе міфы, не інтэрпрэтуе іх, але ж міфы ў народзе перадаюцца ў безлічы варыянтаў, і Эсхіл выбірае адпаведны яго задуме варыянт-сюжэт.

Найбольш вядомая трагедыя Эсхіла — «Прыкуты Праметэй». Сюжэт яе шырока вядомы. Зеўс карае, прыкоўваючы да гары Каўказа, тытана Праметэя за выкрадзены тым на Алімпе і падараваны людзям свяшчэнны агонь. Аўтар у п’есе як быццам сумняваецца ў справядлівасці Зеўса. На самай справе гэта літаратурны інтрыгуючы прыём, бо ў Эсхіла была яшчэ адна п’еса — «Вызвалены Праметэй», дзе драматург вяртае веру ў справядлівы касмічны парадак: абодва персанажы — Зеўс і Праметэй — прыйшлі да кампрамісу, адмовіліся ад сваіх пераваг дзеля вышэйшан мэты — гармоніі свету. А ўвогуле дзве трагедыі — часткі трылогіі; тады пісалі п’есы і выконвалі на працягу трох дзён каляндарнага свята.

## Беларускія пераклады 
Трагедыі «Персы» і «Прыкуты Праметэй» на беларускую мову пераклаў Л. Баршчэўскі (зб. «Старагрэцкая драматургія», 2020).

## Літаратура 
* Лебядзевіч, Дз. М. Трагедыя Эсхіла «Прыкуты Праметэй» // Беларуская мова і літаратура. — 1996. — Вып.2.
* Ратабыльская, Т. А. Гісторыя сусветнага тэатра: Эсхіл // Народная асвета. — 1996. — № 3.
* Эсхіл. Прыкуты Праметэй; Сафокл. Антыгона. — Мн., 1993.
* Ярхо, В. Н. Эсхил. — М., 1958.

## Спасылкі 
* Грэчаскія тэксты і англійскія пераклады 7 трагедый

Катэгорыя:Драматургі Старажытнай Грэцыі
Пудынг

[thumb|200px|[Калядны пудынг]]
thumb|200px|Дэсертны пудынг
**Пудынг** () — дэсертная ці закусачная страва, традыцыйная і найбольш распаўсюджаная ў Вялікабрытаніі, часцей за ўсё ўяўляе сабой аднастайную масу на аснове малочных прадуктаў з даданнем крухмалу ці патакі. Звычайна ў склад таксама ўваходзяць яйкі, цукар, мука, духмяныя затаўкі і садавіна, часцей за ўсё ў сушаным выглядзе. Пудынг можа зьмяшчаць гародніну, мясныя прадукты, рыс і іншыя прадукты. Існуе незьлічоная колькасць рэцэптаў пудынгаў. Звычайна яны варацца на «вадзяной лазні» ці пякуцца. Пудынг, асабліва плам-пудынг, з'яўляецца
традыцыйнай Каляднай стравай у Вялікабрытаніі і Садружнасці нацый. Звычайна пудынг падаюць астуджаным.

## Гл. таксама 
* Амлет
* Суфле

## Спасылкі 
* 1911 wikisource Encyclopedia Britannica // Pudding

Катэгорыя:Дэсерты
Катэгорыя:Еўрапейская кухня
Катэгорыя:Англійская кухня
Катэгорыя:Стравы з курынага яйка
Сулавесі (мора)

**Сулаве́сі** (), **Цэлебескае** мора — міжвостраўнае мора ў заходняй частцы Ціхага акіяна. Размешчана паміж астравамі Сулавесі, Калімантан, Мінданаа, Сангіхе і архіпелагам Сулу.

Плошча мора каля 453 тыс. км². Глыбіня да 6220 м (да 5914 м). Сярэдняя глыбіня 3364 м. Тэмпература на працягу года 27—28 °C. Салёнасць каля 34,5 ‰. Прылівы мора паўсутачныя, вышынёй больш за 3 м.

Паверхневая плыні мора Сулавесі фармуюцца пад дзеяннем плыні Мінданаа. Праз мора Сулавесі воды Ціхага акіяна імкнуцца ў Індыйскі акіян.

У архіпелагу Сулу размешчана мноства каралавых рыфаў, а нізкія берагі Калімантана займаюць у асноўным мангравыя лясы. Галоўныя парты — Манада і Таракан (Інданезія).

## Літаратура 
* 
* Сулавеси // Военный энциклопедический словарь / Пред. Гл. ред. комиссии Н. В. Огарков. — М. Воениздат, 1983. — С. 717. — 633 с. с ил., 30 л. ил. 
* 
* 

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Катэгорыя:Геаграфія Інданезіі
Катэгорыя:Геаграфія Філіпінаў