Лешак Беднарчук

**Ле́шак Беднарчук** (; , Вільня&nbsp;— , Кракаў)&nbsp;— польскі мовазнавец, індаеўрапеіст і кельтолаг, прафесар Вышэйшай педагагічнай школы ў Кракаве, член-карэспандэнт, а затым правадзейны член Польскай акадэміі ведаў. Яго працы ахоплівалі сферу індаеўрапейскага мовазнаўства, кельцкіх (валійская, ірландская), балканскіх моў, а таксама польскай, славацкай і іншых.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Вільні ў польскай сям’і. Быў сынам настаўніцы і афіцэра запасу Войска Польскага, які працаваў у лясніцтве Нарач. Дзяцінства правёў на Віленшчыне ў Новых Даўгелішках, Кабыльніку і ў ваколіцах Гродна. У красавіку 1945 года разам з сям’ёй выехаў у Новы Сонч.

Пачатковую школу скончыў у Тэнгабожэ (1945—1949), затым вучыўся ў ліцэі імя Яна Длугаша ў Новым Сончы (1949—1953). У 1953 годзе пераехаў у Кракаў, дзе пачаў вучобу ў Вышэйшай педагагічнай школе на напрамку польскай філалогіі (1953—1957). Пасля атрымання дыплома магістра працягнуў вучобу ў Ягелонскім універсітэце па спецыяльнасці «славянская філалогія» (1957—1960). Магістарскую працу па славянскай філалогіі, напісаную пад кіраўніцтвам прафесара Тадэвуша Мілеўскага, абараніў у 1960 годзе. Доктарскую дысертацыю пад назвай «Польскія паратактычныя злучнікі» (), таксама пад кіраўніцтвам Тадэвуша Мілеўскага, абараніў у 1964 годзе. Яна выйшла з друку асобнай кнігай у 1967 годзе.

У 1971 годзе атрымаў ступень доктара хабілітаванага на падставе дысертацыі «Індаеўрапейскі паратаксіс» (). Званне звычайнага прафесара атрымаў у 1988 годзе. Як навуковы даследчык і выкладчык працаваў у Вышэйшай педагагічнай школе ў Кракаве (1960—2004), а затым у Вышэйшай прафесійнай школе ў Санаку (да 2010 года) і паралельна ў Паланійнай акадэміі ў Чэнстахове. 

З 1991 года быў членам Польскай акадэміі ведаў, а таксама ўваходзіў у навуковыя саветы некалькіх мовазнаўчых часопісаў, сярод якіх «Acta Baltico-Slavica», «Studia Linguistica» («Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis»), «Lingua Posnaniensis», «Studia Indogermanica Lodziensia», «Studia Albanica» і іншыя. Таксама быў членам навуковага таварыства «Fides et ratio».

У 2010 годзе стаў членам Кракаўскага грамадскага камітэта падтрымкі Яраслава Качынскага на датэрміновых прэзідэнцкіх выбарах, а ў 2015 годзе падтрымаў Анджэя Дуду як член Акадэмічнага ганаровага камітэта. Быў членам Акадэмічнага грамадзянскага клуба імя прэзідэнта Леха Качынскага ў Познані.

## Сям'я 
Жонка — Аліцыя (у дзявоцтве Мазуркевіч), этнограф, родам з Кам'янкі Струмілавай. У шлюбе меў дваіх дзяцей: Альдону і Мілаша.

## Даследаванні і навуковыя інтарэсы 
Прафесар Лешак Беднарчук з’яўляўся аўтарам больш як дзесяці кніг па мовазнаўстве, а таксама суаўтарам і рэдактарам грунтоўнага двухтомнага сінтэзу «Індаеўрапейскія мовы» (), які выйшаў у 1986—1988 гадах у Дзяржаўным навуковым выдавецтве (PWN). Акрамя таго, ён быў суаўтарам і сурэдактарам шэрагу кніг па мовазнаўстве, сярод якіх варта вылучыць «Гісторыю славян у святле лексікі» (2002), «Гістарычнае і тыпалагічнае мовазнаўства» (2008) і «Польская і іншыя мовы» (2010).

Даследчык напісаў каля 250 артыкулаў і рэцэнзій, якія былі апублікаваныя ў Польшчы і за мяжой прыкладна на дзесяці мовах. Акрамя індаеўрапейскага мовазнаўства (у тым ліку славянскага, балцкага і кельцкага), ён публікаваў працы ў сферах фіна-ўгорскага мовазнаўства, тахарскіх моў, албаністыкі, іраністыкі, праіндаеўрапейскіх моў (пракельцкая і італійскія мовы), так званых стараеўрапейскіх моў (міжземнаморскі субстрат — этруская, іберыйская, пеласгская мовы ў індаеўрапейскіх мовах) і настратычных моў. Значную ўвагу ён надаваў моўным кантактам, у тым ліку балта-славянскім, балта-славянска-фіна-ўгорскім, славянска-албанскім, славянска-германскім, славянска-раманскім, італа-кельцкім. У сферу яго інтарэсаў уваходзілі польскія гаворкі (у Літве, на Сондэччыне і Санацкай зямлі), прафесійныя жаргоны (напрыклад, мова вілейскіх плытагонаў), праблематыка навамоўя, мова трансцэндэнтнасці, этнагенез славян і балтаў (асабліва палякаў, літоўцаў і беларусаў), тапаніміка, антрапаніміка і этнаніміка, а таксама этымалогія, сінтаксіс у індаеўрапейскіх мовах, фаналогія, марфаналогія, метадалогія мовазнаўчых даследаванняў і гісторыя лінгвістыкі.

Як адзін з нешматлікіх у свеце і адзіны даследчык у Польшчы, ён ведаў і вывучаў вымерлую кельцкую гальскую мову. У Чэнстахове з 1990-х гадоў навуковец выступаў суарганізатарам і актыўным удзельнікам стварэння навукова-даследчага асяроддзя кельтолагаў. Як мовазнавец, прафесар Лешак Беднарчук з’яўляўся вучнем і прадаўжальнікам лінгвістычнай школы прафесара Тадэвуша Мілеўскага. Іншым вядомым вучнем Мілеўскага быў Караль Вайтыла, які ведаў, цаніў і сябраваў з Лешакам Беднарчуком, а пазней — ужо як Папа Рымскі Ян Павел II — прыняў яго на прыватнай аўдыенцыі ў Ватыкане.

Пад уплывам дзіцячых успамінаў, калі ён сутыкнуўся з партызанскім атрадам маёра Антонія Бужынскага (пс. «Кміціц»), Беднарчук таксама займаўся стварэннем календара падзей і зборам успамінаў удзельнікаў Віленскай акругі Арміі Краёвай. Гэта адлюстравалася ў яго артыкуле, а пазней у кнізе «Ад Нарачы да Нёмана. Успаміны партызан Кміціца — Лупашкі — Роніна Арміі Краёвай на Віленшчыне III.1943—VII.1944» (напісанай разам з Монікай Тамкевіч). У 2000 годзе ён выступіў у якасці эксперта ў дакументальным фільме «Лупашка», прысвечаным дзейнасці маёра Зыгмунта Шэндзеляжа.

## Бібліяграфія 
### Кнігі 
* *Polskie spójniki parataktyczne* (Kraków 1967)
* *Indo-European Parataxis* (Kraków 1971)
* *Języki indoeuropejski*e, t. 1 (Warszawa 1986 — рэдактар і аўтар: *Wprowadzenie*, s. 7–49; *Indoeuropejskie języki Bałkanów*, s. 469–513) — t. 2 (Warszawa 1988 — рэдактар і аўтар: *Języki* *celtyckie*, s. 645–731)
* *Języki Wielkiego Księstwa Litewskiego* (Wilno 1993 — акадэмічны скрыпт Польскага ўніверсітэта ў Вільні)
* *Stosunki językowe na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego* (Kraków 1999)
* *Essais de linguistique comparative* (Kraków 2000)
* *Związki i paralele fonetyczne języków słowiańskich* (Warszawa 2007)
* *Językowy obraz Wielkiego Księstwa Litewskiego* (Kraków 2010)
* *Esquisses de linguistique comparative* (Kraków 2012)
* *Spadčyna Velikaha Knajstva Litoŭskaha y bełaruskaj move* (New York — Kraków — Lublin 2014)
* *Celtic and other Indo-European Languages* (Częstochowa — Kraków 2016)
* *Początki i pogranicza polszczyzny* (Kraków 2018)
* *Od Naroczy do Niemna. Relacje partyzantów Kmicica – Łupaszki – Ronina Armii Krajowej na Wileńszczyźnie III.1943–VII.1944* (Разам з Монікай Тамкевіч, Toruń 2022).

Прафесар Лешак Беднарчук быў таксама аўтарам нявыдадзенага рукапісу «Мовы свету» (*Języki świata*, Kraków 1978), які ўтрымліваў сціслы і даступны агляд некалькіх сотняў моў.

### Артыкулы 
* *Stanowisko składni w obrębie nauk badających wypowiedź językową*, „Prace Językoznawcze”, t. 1, WSP, Kraków 1970, s. 5–133.
* *Zagadnienie przedsłowiańskiej hydronimii Karpat*, „Prace Językoznawcze”, t. 2, WSP, Kraków 1973, s. 19–30.
* *Le problème des langues pré-indo-européennes de l’Europe*, „Lingua Posnaniensis”, t. 41, 1975, s. 21–28.
* *The ethnolinguistic situation in prehistorical North-East Europ*e (in:) *Annali del Seminario di Studi dell’Europa Orientale – Sezione Linguistico-Filologica*, Napoli 1982–1983, p. 69-83.
* *Pozita e shquipes në kuadër të gjuhëve indoevropiane* (in:) „Seminari”, vol. 6, Prishtinë 1979, p. 147-149.
* *Kontakty zewnętrzne języków słowiańskich w epoce przedhistorycznej*, [w:] *Etnogeneza i* *topogeneza Słowian*, Poznań 1980, s. 43–52.
* *Ab etnaheneze Bełarusaŭ*, „Palanistyka”, vol. 1, Mińsk 1984, s. 6–24.
* *O języku flisaków wilejskich*, „Język Polski”, t. 64, 1984, s. 24–34.
* *Nowo-mowa. Zarys problematyki i perspektywy badawcze*, [w:] *Nowo-mowa*, Londyn 1985, s. 27–41.
* *The Italo-Celtic hypothesis from the Indo-European point of view* (in:) *Proceedings of the 1st American Congress of Celtic Studies*, Ottawa 1988, p. 175-189.
* *Structural similarities between Brittonic Celtic and West Romance languages*, „Ollodagos”, vol. 1-2, Bruxelles 1989, p. 35-59.
* *Convergences entre les langues balto-slave et finno-ougriennes* (in:) *Contacts des langues et de cultures dans l’aire baltique*, Uppsala 1996, p. 49-62.
* *Communauté linguistique du Grand Duché de Lituanie*, „Linguistica Baltica”, t. 2, 1993, s. 5–13.
* *Substrat et théorie des contacts linguistiques* (in:) „Analecta Indoeuropaea Cracoviensia”, t. 1, Kraków 1995, s. 75–88.
* *W co wierzyli Prasłowianie?*, „Kieleckie Studia Filologiczne”, t. 10, 1996, s. 25–32.
* *Nazwiska i przezwiska etniczne mieszkańców Wielkiego Księstwa Litewskiego*, cz. 1: *Utworzone* *od etnonimów bałtyckich*, cz. 2: *Polszczyzna Kresowa*, [w:] Wilno i Kresy Północno-Wschodnie, Białystok 1996, s. 7–41.
* *A typological contribution to the disappearance of* p *in common Celtic*, „Zeitschrift für Celtische Philologie”, Band 49-50, 1997, p. 43-49.
* *Transcendencja i transkomunikacja*, „Prace Filologiczne”, t. 43, 1998, s. 71–81.
* *Germanic and Northern Indo-European* (in:) *Vielfalt der Sprache*, Wien 1999, s. 37–50.
* *Wokół etymologii wyrazu* pan, [w:] *Wokół archeologii słów i ich funkcjonowania. Księga Jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Andrzejowi Bańkowskiemu*, Częstochowa 2001, s. 29–33.
* *The ethnolinguistic relationship in the Grand Duchy of Lithuania* (in:) *Convergence and Divergence in European Languages*, „Studies in Eurolinguistics”, vol. 1, Berlin 2003, p. 305-319.
* *Najstarsze polskie słowa. Słownik chronologiczny języka polskiego do końca XIII wieku*, [w:] *Amoenitates vel lepores philologiae*, Kraków 2007, s. 17–29.
* *Językoznawstwo polskie i językoznawstwo ogólne*, [w:] *Człowiek – Słowo – Świat*, Warszawa 2010, s. 18–24.
* *Językoznawstwo indoeuropejskie w Polsce w drugiej połowie XX i na początku XXI wieku*, [w:] *Językoznawstwo w Polsce. Kierunki badań i perspektywy rozwoju*, Warszawa 2012, s. 47–64.
* *Non-Indo-European features of the Tocharian dialects* (in:) *Words and Dictionaries*, Kraków 2015, p. 55-67.
* Бэднарчук Л. Аб этнагенезе беларусаў // Паланістыка 1998 / Зборнік навуковых артыкулаў па актуальных пытаннях польскай мовы. – Мн., 1998. – С. 6-24.
* Бэднарчук Л. Аб этнагенэзе беларусаў // Наша слова. – №48 (536) 5 снежня 2004 г.; №49 (537) 12 снежня 2004 г.; №50 (538) 19 снежня 2001 г.
* Бэднарчук Л. Аб мове вілійскіх плытагонаў – пераклад А.М. Ушакевіча і С.А. Важніка // Паланістыка = Полонистика = Polonistyka. – 2002/2003. – С. 7-23.
* Бэднарчук Л. „Kroynika” Трафіма Сурты і Юрыя Трубніцкага як дакумент мовы і звычаяў Магілёва ў XVII–XVIII стст.[пераклад з польскай мовы А. М. Ушакевіча] // Паланістыка = Полонистика = Polonistyka. – 2004/2005. – С. 9-23.
* Бэднарчук Л. Спадчына Вялікага княства Літоўскага ў беларускай мове = Heritage of the Grand Duchy of Lithuania in the Belarusian language / пад рэдакцыяй Юрыя Гарбінскага. – Беларускі інстытут навукі і мастацтва; Польская акадэмія мастацтва; Універсітэі Марыі Кюры-Складоўскай. – 2014.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 30 мая
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Памерлі 2 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 2025 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве
Катэгорыя:Выпускнікі Педагагічнага ўніверсітэта імя Адукацыйнай камісіі ў Кракаве
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў
Катэгорыя:Кельтолагі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы