Ананія Шыракацы

**Ана́нія Шыракацы** (; каля 610, Шырак) — армянскі географ, філосаф, матэматык, картограф, гісторык, астраном і алхімік, заснавальнік старажытнаармянскага прыродазнаўства.

## Біяграфія 
Часам называў сябе Шыракаванцы, як піша сам Шыракацы, чалавек *«абазнаны ў армянскай пісьмовасці»*. Пасля навукі вяртаецца ў Арменію, дзе пачынае навуковую і выкладчыцкую дзейнасць. На радзіме адкрывае школы, дзе выкладанне вялося на аснове квадрывіума.

## Працы 
Аўтар больш за 20 прац па арыфметыцы, тэорыі летазлічэння, касмаграфіі і геаграфіі:

* «Матэматыка Ананію Шыракацы — пра вагі і меры»
* «Пытанні і рашэнні» (зборнік арыфметычных заданняў)
* Трактат пра каляндар і касмаграфію
* «Геаграфія»

Падручнік па арыфметыцы «Пытанні і рашэнні» адна з найстаражытнейшых прац па арыфметыцы, якія дайшлі да цяперашняга часу.

З гістарычных крыніц вядома, што па патрабаванні каталікоса Анастаса (662—668) Шыракацы спарадкаваў армянскі каляндар. У Арменіі карысталіся рухомым сонечным календаром, дзе ўсе гады складаліся з 365 дзён без высакосных. Праз гэтага пэўныя даты паступова перасоўваліся па часах года. Шыракацы распрацаваў так званы нерухомы каляндар на ўзор рымскага, аднак, пасля смерці каталікоса, гэта праца так і засталася незапатрабаванай.

### «Ашхарацуйц» 
Шыракацы склаў «Геаграфічны атлас свету», больш вядомы як «Ашхарацуйц», у якім змешчаны падрабязныя звесткі пра гістарычную геаграфію Арменіі — тут разам з геаграфічнымі і картаграфічнымі звесткамі, што тычацца краін Азіі, Еўропы і Лівіі (Афрыкі), падрабязна апісваецца гістарычна складзены адміністрацыйна-палітычны стан тэрыторыі старажытнай і раннесярэднявечнай Арменіі ў межах Вялікай Арменіі і Малой Арменіі, якая знаходзілася заходней. Раней працу прыпісвалі Маўсесу Харэнацы.

### Хроніка 
Ананімная «Хроніка» VII стагоддзя таксама часам прыпісваюць Ананію Шыракацы. У ёй аўтар закранае гісторыю Персіі, Вавілона, Рыма, Візантыі і іншых краін. «Хроніка» пачынаецца з часоў Адама і канчаецца 685 годам.

### «Касмаграфія і каляндар» 
Шыракацы таксама аўтарам працы з 48 раздзелаў «Касмаграфія і каляндар», у якой разглядаюцца пытанні астраноміі, метэаралогіі і фізічнай геаграфіі. Шыракацы параўноўваў структуру свету з яйкам (Зямля — жаўток, атмасфера — бялок, небасхіл — шкарлупіна) і спрабаваў вызначыць адлегласць да Сонца і Месяца. Разам з тым, ён дакладна лічыў Млечны шлях скопішчам зорак, а Месяц — цёмным целам, што толькі адлюстроўвае сонечнае святло. Пісаў пра шарападобнасці Зямлі.

## Літаратура 
* *Анания Ширакаци. *Космография. Пер., пред. и комм. К. С. Тер-Давтян и С. С. Аревшатяна. Ереван, 1962.
* *Абраамян А. Г. *Научные труды ученого VII в. Анании Ширакаци. Ереван, 1944.
* *Абраамян А. Г. *Таблицы лунного круга Анании Ширакаци. Ереван, 1965.
* *Абрамян А. Г., Петросян Г. Б. *Анания Ширакаци. Ереван, Из-во ЕрГУ, 176 с. 1970.
* *Орбели И. А.* Вопросы и решения вардапета Анания Ширакца, армянского математика VII века. В кн.: Орбели И. А. Избранные труды. Ереван, 1963, с. 512—531.
* 

## Спасылкі 
* *Р. Хьюсен*, «Science in Seventh-Century Armenia: Ananias of Širak», Isis, vol. 59, No. 1, (Spring, 1968), pp.&nbsp;32–45. 
* *С. Еремян*, Восстановленная версия карты Центральной Азии по Анании Ширакаци
* .
* д/ф «По следам тайны. Когда на Земле правили боги»  (РТР, 2015), с 17 мин.