Хрыста Грозеў

**Хрыста Гро́зеў** (, Плоўдзіў, Балгарыя —) — балгарскі , медыяэксперт і медыяінвестар.

Кіраўнік выдання , якое займаецца журналісцкімі расследаваннямі аб зонах ваенных дзеянняў, выкарыстоўваючы метад аналізу дадзеных з адкрытых крыніц. Адзін з асноўных аўтараў расследавання аб удзеле супрацоўнікаў ФСБ Расіі ў . Лаўрэат  і прэміі «Эмі» за свае журналісцкія расследаванні.

## Біяграфія 
Хрыста Грозеў нарадзіўся 20 мая 1969 года ў Плоўдзіве, Балгарыя. Атрымаў ступень бакалаўра ў Амерыканскім ўніверсітэце ў Балгарыі і  у  у Аўстрыі.

Адразу пасля гімназіі працаваў некалькі месяцаў, каля года, у Люксембургу, на музычнай радыёстанцыі. У 1989 годзе Грозеў убачыў, што пасольства Балгарыі ў Люксембургу было пакінута супрацоўнікамі былога камуністычнага ўраду Балгарыі, зламаў акно і пачаў чытаць пакінутыя там дакументы, пасля чаго яго арыштавала паліцыя Люксембурга.

З 1988 года-рэпарцёр на радыё ў Плоўдзіве. У 1990 годзе стаў адным з заснавальнікаў першай прыватнай радыёстанцыі ў Балгарыі.

У 1995 годзе быў запрошаны амерыканскай кампаніяй  для працы, у тым ліку, з яе расійскімі актывамі. Запускаў «Радыё Ніка» ў Сочы, «Канал мелодыя» і «» ў Санкт-Пецярбург і яшчэ дзясяткі радыёстанцый у краінах Балтыі, Фінляндыі, Балгарыі, Венгрыі.

Пасля 2006 года Грозеў выступаў у якасці інвестара ў розныя медыяактывы, пераважна ў Нідэрландах і Балгарыі. Так, у 2006 годзе кампанія , якая належала яму, атрымала ліцэнзію на вяшчанне ў Нідэрландах і стварэнне радыёстанцыі з нацыянальным музычным фарматам. У цяперашні час радыёстанцыя Radio 100 % NL, якая належыць RadioCorp, з’яўляецца адной з самых папулярных станцый у Нідэрландах з аўдыторыяй прыкладна 2 мільёна слухачоў. У 2009 годзе быў запушчаны сястрынскі аднайменны глянцавы часопіс. На 2018 год працягваў мець актывы ў нідэрландскіх медыя, за кошт якіх ён жыў.

Грозеў-бізнес — партнёр медыямэнэджэра , цяперашняга кіраўніка дома Габсбургаў. З Карлам Габсбургам Грозеў знаёмы са студэнцкіх часоў.

У 2015 годзе быў аспірантам эканомікі і права  ў Браціславе.

Прыблізна з 2014 годзе заняўся журналісцкімі расследаваннямі. У 2018 годзе Грозеў распавядаў пра працу разам з Bellingcat: «Я працаваў з  чатыры гады. Мая матывацыя простая: я раблю нешта, што ўмею, знаходжу рэчы, якія іншыя выпускаюць з увагі, выкарыстоўваю свае веды пра Расію, аб бліжэйшых краінах, у тым ліку пра Украіну, працую з людзьмі ў гэтых краінах і перажываю, што іх ўрада (і ў Расіі, і ва Украіне) падманваюць грамадзян. Я займаюся гэтым бязвыплатна, марную на расследаванні свае сродкі. Гэта маё хобі».

У 2019 годзе Грозеў (разам з  і Даніэлам Рамейнам) быў узнагароджаны  for Investigative Journalism & London Press Club Prize for Digital Journalism у катэгорыі «журналісцкае расследаванне» за «выкрыццё падазраваных у » — расследаванне 2018 года з чатырох частак «Салбярэцкяе» пра атрутнікаў Сяргея і Юліі Скрыпалёў. У сваім расследаванні Bellingcat і  далі доказы прыналежнасці  і  да .

Грозеў таксама з’яўляецца старшым даследчыкам у «Risk Management Lab» у прыватным Новым балгарскім універсітэце (Moritz Rakuszizky).

У снежні 2020 года Грозеў патлумачыў, рабілі справаздачы супраць НАТА, якая незаконна прадавала зброю Саудаўскай Аравіі дзеля грамадзянскай вайны ў Емене, рабілі аналіз турэцкіх і грэчаскіх злачынстваў падчас мігранцкага крызісу.

Група «Bellingcat» ўзялася таксама за расследаванне «справы вагнераўцаў». Грозеў, як адзін з актыўных удзельнікаў групы, заявіў, што «Bellingcat» па выніках расследавання збіраўся апублікаваць дакументальны фільм. У сувязі са здымкамі гэтага дакументальнага фільма Грозеў прыбыў 10 сакавіка 2021 года ў Кіеў, дзе правёў шэраг сустрэч. Увогуле ён запісаў 7 інтэрв’ю: з галоўным рэдактарам сайта  , двума афіцэрамі Галоўнага ўпраўлення ваеннай разведкі, з дэпутатам ад фракцыі  , намеснікам камітэта Вярхоўнай рады па абароне, які распавеў, аб чым гаварылі на пасяджэнні перад зрывам аперацыі. Інтэрв’ю Грозеву далі таксама пяты прэзідэнт Украіны Пётр Парашэнка, былы выконваючы абавязкі Прэзідэнта Украіны Аляксандр Турчынаў і агент  Яўген Шаўчэнка. Па дадзеных Дзмітрыя Гардона, сам фільм мог быць абнародаваны 5 красавіка 2021 года, аднак самі аўтары фільма заявілі, што яшчэ не маюць канчатковых вынікаў, таму аб канкрэтнай даце казаць рана. У пачатку мая 2021 года Грозеў сказаў у інтэрв’ю на , што фільм выйдзе ўжо пасля лета 2021 года, спачатку выйдзе расследаванне ў тэкставым варыянце да прызначанай на чэрвень сустрэчы паміж Пуціным і Зяленскім. Вытворчасць фільма зацягнулася з-за пандэміі і выкліканых ёю абмежаванняў на перамяшчэнне, а таксама з-за складаных і працяглых працэдур пацверджання дакладнасці дадзеных. Расследаванне «Вагнергейта» з падзагалоўкам «дзёрзкая ўкраінская аперацыя па злове расійскіх наймітаў» было апублікавана 17 лістапада 2021 года ў Bellingcat і Insider.3 верасня 2021 года на канферэнцыі імя Ленарта Меры ў Таліне Грозеў папярэдзіў аб запаволенні замежнага сегмента інтэрнэту ў Расіі да 24  праз два гады. Па інфармацыі яго крыніц у  у Расіі плануюць у бліжэйшыя два гады ўвесці сістэму акрэдытацыі ўсіх . Для правайдэраў, якія не прайшлі акрэдытацыю, будзе ўстаноўлена абмежаванне хуткасці і праз два гады хуткасць доступу складзе 24 кілабіты ў секунду. Карыстацца цяперашнімі сацыяльнымі сеткамі стане немагчыма, таму Грозев назваў гэта фактычным адключэннем інтэрнэту.

Мы атрымалі інфармацыю, што зараз падрыхтаваны канкрэтны план знікнення Інтэрнэту ў Расіі шляхам сістэмы акрэдытацыі ўсіх хостынг-правайдэраў. Тыя, каго акрэдытуюць, будуць абавязаны даваць поўную інфармацыю, у тым ліку SSL-сесіі, , IP-адрасы ФСБ па кожным свайму юзары. Не будзе ніякай увогуле ананімнасці. А тыя, якія не будуць акрэдытаваны, у тым ліку YouTube, у тым ліку [сайты і сервісы], Twitter і гэтак далей, у іх паступова, на працягу двух гадоў будзе абмяжоўвацца хуткасць. І крайняя хуткасць праз два гады будзе 24 Кбіт/с.

### Расследаванне атручвання Аляксея Навальнага 
У жніўні 2020 года Грозеў заявіў у інтэрв’ю Deutsche Welle, што  падобна на замахи на Емяльяна Гебрэва і , у якіх западозраны расійскія спецслужбы.

У 2020 годзе Грозеў стаў асноўным аўтарам расследавання аб удзеле меркаваных супрацоўнікаў ФСБ Расіі ў . Ён заявіў: «няма ніякага нявіннага тлумачэння таму, што людзі, якія лётаюць пад фальшывымі пашпартамі і маюць кваліфікацыю медыкаў і спецыялістаў па хімзброі, напярэдадні атручвання Навальнага стэлефаноўваліся па абароненай сувязі са спецыялістамі па „навічку“, а адразу пасля няўдалай спробы — са спецыялістамі па мас-спектраметрыі». Грозеў заявіў, што ён быў патрэбны, каб «запоўніць інфармацыйныя» дзіркі « і растлумачыць, з якой нагоды вакол яго маглі знаходзіцца супрацоўнікі спецслужбаў у той ці іншы дзень». Адказваючы на пытанне аб інфарматарах, Грозеў сказаў: «Мы працуем толькі з крыніцамі, якія разумеюць, якой рызыцы падвяргаюцца». Пры гэтым ён адхіліў сувязь з ЦРУ, адзначыўшы, што заходняя Разведка нават не дабралася да той інфармацыі, якую апублікавалі незалежныя журналісты.

22 снежня Грозеў заявіў, што даказана дачыненне пяці названых у расследаванні чалавек да атручвання Навальнага:

* роля  у ачышчэнні слядоў атручвання,
* удзел Івана Осіпава і Аляксея Аляксандрава у атручванні,
* роля Станіслава Макшакова як іх прамога начальніка,
* удзел Алега Таякіна у ролі каардынатара.

Грозеў таксама заўважыў, што сябры групы ФСБ шмат падарожнічалі, і следчыя будуць « цяпер аналізаваць астатнія паездкі гэтай групы і параўноўваць іх з іншымі невядомымі і вядомымі атручваннямі: з ,  і іншымі. Немагчыма, каб такі штат з такімі спецыялістамі існаваў толькі з-за аднаго Навальнага. І астатнія іх пералёты ва Уладзікаўказ, Грозны паказваюць, што і іншыя мэты былі».

### Расследаванне атручэнняў іншых палітычных актывістаў 
31 снежня 2020 года Хрыста Грозеў выклаў у адкрыты доступ у Google Docs дадзеныя аб паездках меркаваных атрутнікаў Навальнага. Акрамя раней агучаных фігурантаў дададзеныя звесткі супрацоўнікаў  Васіля Калашнікава і Дзмітрыя Лазарэвіча. Па кожным з іх сабраныя дадзеныя аб іх перасоўваннях на цягніках і самалётах з 2005 года, пазначаны пункты адбыцця і прызначэння, даты убыцця і прыбыцця. Грозеў зрабіў стаўку на : зараз любы жадаючы можа падключыцца да працы журналістаў-расследвальнікаў, супастаўляючы дадзеныя з табліцы пералётаў з інфармацыяй аб месцы і часе гучных атручванняў і дзіўных смерцяў. Адразу было знойдзена некалькі супадзенняў. Адначасова Грозеў абвясціў: «краўдсорсінг далейшага расследавання атрада атручванняў ФСБ стане адным з нашых самых важных рашэнняў. Так шмат зачэпак для новых патэнцыйных злачынстваў, акрамя ўжо выяўленых. Дзякуй усім, хто ўнёс свой уклад. 2021 год будзе цікавым».

17 студзеня 2021 года Грозеў анансаваў публікацыю яшчэ аднаго матэрыялу пра супрацоўнікаў ФСБ, якія займаліся ліквідацыяй непажаданых расійскім уладам грамадзян. Ён назваў публікацыю з двух частак, якая павінна была ўбачыць свет у бліжэйшыя два дні, «бомбай», сказаўшы, што ахвярамі атручванняў з’яўляліся не толькі палітыкі. Паводле яго слоў, яго праца магла выйсці раней, але яе прыйшлося адкласці, бо праверка інфармацыі для журналістаў важней, чым публікацыя расследавання да канкрэтнай даты. 19 студзеня 2021 года Грозев выступіў на слуханнях Камітэта Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы (ПАСЕ) па прававых пытаннях і правах чалавека, ён выклаў асноўныя высновы, да якіх прыйшло расследаванне, якія складаюцца ў тым, што супрацоўнікі ФСБ маюць дачыненне да атручвання Навальнага. Грозеў паведаміў, што іх дадзеныя

паказваюць не толькі на адзінкавы замах на жыццё канкрэтнага чалавека — г-на Навальнага, але і на існаванне структурнага падраздзялення ў ФСБ, укамплектаванага спецыялістамі па атручваннях хімічнай зброяй і лекарамі, чыя відавочная мэта складалася ў спробах забойстваў расійскіх палітычных дзеячаў […].

На дадзены момант нам удалося ідэнтыфікаваць як мінімум тры паспяховыя атручэнні, і мы плануем апублікаваць вынікі ў бліжэйшыя некалькі дзён.

27 студзеня 2021 года было апублікавана расследаванне Bellingcat і  пры ўдзеле Der Spiegel, у якім гаворыцца, што група супрацоўнікаў ФСБ, якая ўдзельнічала ў атручванні Аляксея Навальнага, датычная да забойства журналіста і сябра партыі «»  1 жніўня 2014 года ў Нальчыку, грамадскага дзеяча  24 сакавіка 2015 года ў горадзе Каспійску ў Дагестане і лідара руху «Новая Расія» Мікіты Ісаева 16 лістапада 2019 года ў цягніку Тамбоў-Масква.

У лютым 2021 года надрукавана журналісцкае расследаванне Bellingcat аб магчымай датычнасці да  у 2015 і 2017 гадах і к атручвання Аляксея Навальнага адной і той жа групы ФСБ.

9 чэрвеня 2021 года апублікавана расследаванне Bellingcat і The Insider аб дачыненні групы супрацоўнікаў ФСБ да атручвання Дзмітрыя Быкава у 2019 годзе.

## Асабістае жыццё 
У 1996 годзе ажаніўся з расіянкай, потым развёўся. Пасля ажаніўся другі раз. Ёсць дзеці.

У 2021 годзе  і CNN атрымалі прэмію «Эмі» у намінацыі «выбітны навінавы расследвальны рэпартаж» за расследаванне Хрыста Грозева аб атручванні Аляксея Навальнага.

## Спасылкі 
* Христо Грозев на сайте bellingcat
* Lawsuits: A Business Model? Radio Stations in Holland, The Executive, interview with Christo Grozev (MBA, MLE, LL.M.), 06.2014.

Катэгорыя:Журналісты Балгарыі
Катэгорыя:Медыяэксперты
Катэгорыя:Грамадзянская журналістыка