Радаслаў Астроўскі

**Радасла́ў Казімі́равіч Астро́ўскі** (, фальв. Заполле Слуцкага павета Мінскай губерні, Расійская імперыя — , Бентан-Харбар, Мічыган, ЗША; Псеўданімы: *Эра*; *Kalush V.*) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, арганізатар Слуцкай беларускай гімназіі (1917), удзельнік Слуцкага паўстання (1920), дырэктар Віленскай беларускай гімназіі (1924—1936), у 1943 годзе абраны прэзідэнтам Беларускай цэнтральнай рады. Аднавіўся ва ўніверсітэце ў сакавіку 1912 года, у студзені 1913 года перавёўся ў Юр’еўскі (Тартускі) універсітэт і 20 снежня 1913 года скончыў там фізіка-матэматычны факультэт.

Працаваў настаўнікам у Чэнстахове (Польшча) і Мінску; у 1915—1917 гадах выкладаў у Мінскім настаўніцкім інстытуце, з якім яму прыйшлося пасля выбуху вайны эвакуявацца ў Яраслаўль, дзе ўдзельнічаў у таемным аб’яднанні Інстытута «Наш край».

З прыходам бальшавікоў Астроўскі ў снежні 1918 года падаўся ва Украіну, далучыўся да расійскай Добраахвотнай арміі генерала Антона Дзянікіна. У снежні 1920 года вярнуўся на Случчыну. Удзельнік Слуцкага паўстання 1920 года. Увосень 1920 года падчас палескага паходу генерала Станіслава Булак-Балаховіча, разам з Паўлам Аляксюком, бацькам ды сынам Адамовічамі, увайшоў у склад Беларускага палітычнага камітэта. Калі 16 лістапада 1920 года, пасля ўзяцця Мазыра, камітэт быў пераўтвораны ва ўрад БНР (пад кіраўніцтвам Вячаслава Адамовіча), Астроўскаму прапанавалі пасаду міністра асветы. Аднак ён не паспеў дабрацца да Мазыра, бо армія Булак-Балаховіча пад ціскам бальшавікоў была вымушана адступіць на польскую тэрыторыю. 

Пасля паражэння Слуцкага паўстання ён апынуўся ў Польшчы. У лістападзе 1920 года працаваў у Брэсце ў «Амерыканскім камітэце дапамогі дзецям», імкнучыся трымацца далей ад палітыкі.

## У Заходняй Беларусі 
З 1921 года знаходзіўся ў Вільні, Заходняя Беларусь. У пачатку 1920-х гадоў працаваў у Польска-амерыканскім камітэце дапамогі дзецям. Беларускі нацыянальны клуб у Вільні неаднаразова спрабаваў пераканаць Астроўскага балатавацца на выбарах у польскі Сойм, але безвынікова. У лістападзе 1923 года ён нарэшце паддаўся настойлівым угаворам ксяндза Адама Станкевіча і з 1 студзеня 1924 года афіцыйна заняў пасаду дырэктара Віленскай беларускай гімназіі, якой кіраваў з перапынкамі да 1936 года і «Родны край» (1933—1936).

На судовым працэсе супраць Грамады апраўданы, але палітыка польскіх уладаў адносна беларускага насельніцтва пагаршаецца разам са згортваннем беларусізацыі ў БССР. У 1934 годзе закрываецца Цэнтрсаюз. Адносіны Астроўскага з многімі дзеячамі заходнебеларускага нацыянальнага руху значна пагаршаюцца і ў маі 1934 — снежні 1935 гадоў яны праводзяць над ім грамадскі суд. Антон Луцкевіч, Уладзімір Самойла і былы старшыня Цэнтрсаюза Антон Трэпка вінавацілі яго ў дэмаралізацыі моладзі і адвольным распараджэнні фондамі. У 1936 годзе ўлады закрываюць Таварыства беларускай школы, у 1937 годзе — Настаўніцкі саюз. Астроўскі вымушаны пакінуць Вільню і пераехаць у Лодзь.

]]
 ў 1944 годзе]]

## Падчас Другой сусветнай вайны 
З пачаткам Другой сусветнай вайны актыўна супрацоўнічаў з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі. Увосень 1941 года прыехаў у Мінск, працаваў у цывільнай адміністрацыі; пасля быў бургамістрам у Смаленску, Бранску, Магілёве. Са снежня 1943 года прэзідэнт Беларускай цэнтральнай рады (БЦР), стварэнне якой было дазволена немцамі, якія пачалі цярпець паразы на ўсходнім фронце, і спадзяваліся набыць сімпатыі беларусаў, каб потым мабілізаваць іх супраць Чырвонай Арміі; адзін з галоўных арганізатараў у чэрвені 1944 года Другога Усебеларускага кангрэса.

Астроўскі і яго паплечнікі падтрымлівалі генацыд яўрэйскага насельніцтва, але прымалі адносна мінімальны ўдзел у ажыццяўленні масавых забойстваў.

## Эміграцыя і апошнія гады жыцця 
Пасля вайны — палітычны дзеяч у эміграцыі, жыў у Заходняй Германіі на вуліцы Фольксгартэнштрасэ 1 у Лангенфельдзе, з 1956 года ў Саўт-Рыверы ў ЗША. Уваходзіў у кіраўніцтва Антыбальшавіцкага блока народаў. Кіраўнік і ідэолаг «бэцээраўскай» плыні беларускай эміграцыі, лічыў БЦР легітымным беларускім урадам у выгнанні і адмаўляў такі статус у Рады БНР.

Памёр 17 кастрычніка 1976 года ў Бентан-Харбар, Мічыган. Пахаваны на могілках Св. Еўфрасінні ў Саўт-Рыверы.

## Сям’я 
Меў двух дзяцей: Віктара і Галіну.

## Творы 
* Fragments from the history of Byelorussia (to 1700): material for historical research and study of the subject. London: Byelorussian Central Council, 1961. 102 p.
* *(як V. Kalush)* In the service of the people for a free Byelorussia: biographical notes on Professor Radoslav Ostrowski. London: Abjednańnie, 1964. 92 p.

## Літаратура 
* АСТРОЎСКІ Радаслаў Казіміравіч  // 
* *Соловьев А. К.* Белорусская Центральная Рада: создание, деятельность, крах. — Мн., 1995.
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
*АСТРОЎСКІ Радаслаў Казіміравіч
* Лаўрэш Леанід. Астраномія ў Лукішскай турме. Некалькі крэсак жа біяграфіі Радаслава Астроўскага // Наша Слова. № 48 (1459), 27 лістапада 2019. // на pawet.net
* Да ўгодкаў Беларускай цэнтральнай рады

Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клецкім раёне
Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Выпускнікі Слуцкай гімназіі
Катэгорыя:Удзельнікі Першага Усебеларускага з’езда
Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса
Катэгорыя:Члены Беларускай народнай самапомачы
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі