Лось у Беларусі

**Лось** для Беларусі — абарыгенны від сысуноў, самы буйны прадстаўнік беларускай фаўны . На сакавік 2016 года беларуская папуляцыя ласёў складала больш за 30 тысяч асобін.

## Гістарычныя звесткі 
]]

На Беларусі быў шырока распаўсюджаны да канца сярэдневякоўя. У перыяд існавання Кіеўскай Русі і Вялікага Княства Літоўскага ласі ў вялікай колькасці насялялі ў літоўскіх і беларускіх лясах. Аднак іх колькасць была нестабільная. Яна то падала, то стабілізавалася. Паўстала неабходнасць у яе рэгуляванні і абмежаванні палявання на дзяржаўным узроўні. Так, па Статуту ВКЛ 1588 года за адстрэл лася ў чужым лесе спаганяўся штраф «6 рублев грошаў». У наваколлі ж казённых лясоў забаранялася ўтрымліваць паляўнічых сабак, «хаваць ружніцы» (стрэльбы). Пакаранне за браканьерства было прадугледжана законам: «За забойства усякага буйнога звера, да якіх залічваліся і каза, назначалася пакаранне смерцю; сяляне не павінны былі паляваць на іх нават у тых выпадках, калі яны забягалі на іх зямлю». Нягледзячы на ​​гэта, пагалоўе ласёў ў другой палове XVIII стагоддзя рэзка скарацілася. Галоўным прычынамі таго з’явіліся ўжо павелічэнне шчыльнасці насельніцтва і высечка лясных масіваў.

Забарона палявання, аднак, пры гэтым не тычылася валадароў края. На лася ў Белавежскай пушчы, сярод іншых, палявалі Аляксандр Ягелончык, Казімір IV Ягелончык, Аўгуст Саксонскі і Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, а таксама расійскія цары Аляксандр II, Аляксандр III і Мікалай II.

У 1797 годзе расійскі імператар Павел I планаваў апрануць рускіх салдат у штаны з ласінай скуры. Для гэтага быў выдадзены нерэалізаваны загад забіць усіх ласёў з Белавежскай пушчы.
]]
У сярэдзіне XIX стагоддзя і, паўторна, на пачатку XX стагоддзя адбывалася рэзкае скарачэнне арэала лася ў Еўропе. У другой палове XIX стагоддзя ў Белавежскай пушчы налічвалася больш за 700 галоў. На астатняй жа частцы Беларусі іх колькасць была нестабільнай. Дадзеныя такіх вядомых даследчыкаў, як А. Фядзюшын, , П. Баброўскі, ,  і інш., паказваюць, што ў пачатку XX стагоддзя нават у тыповых для віду месцах звяроў засталося вельмі мала. Адбіліся наступствы Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны.

У Беларусі ў 1920 годзе лось быў выключна рэдкім відам.

Не вельмі навукова-абгрунтаваная арганізацыя палявання на ласёў і нерацыянальнае выкарыстанне запасаў колькасці звера ў 1960-х — 1990-х гадах прывяла да пагаршэння сітуацыі, прычым як з колькасным і якасным складам папуляцыі, так і з вядзеннем уліку абсалютнай колькасці ласёў.

На 2016 год у лясах Беларусі налічвалася больш за 30 тысяч ласёў.

Лось распаўсюджаны па тэрыторыі Беларусі нераўнамерна. Найбольш высокая шчыльнасць папуляцыі віду назіраецца ў паўночнай і ўсходняй частках краіны. Пры ацэнцы шчыльнасці насельніцтва лася на тэрыторыі Беларусі дакладна прасочваецца градыент памяншэння гэтага паказчыка з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Гэта тлумачыцца ў першую чаргу паступовым пагаршэннем умоў пражывання для лася ў гэтым напрамку. Паблізу паўднёвых і заходніх межаў Беларусі праходзіць мяжа арэала віду, дзе па экалагічных законах папуляцыя віду знаходзіцца ў песімуме.

Часам ласі заходзяць у гарады, зарэгістраваны некалькі выпадкаў нават у такіх буйных гарадах, як Віцебск, Магілёў і Мінск
.

На 2023 год папуляцыя ласёў у Беларусі складае 46 189 асобін.

### Дынаміка агульнай колькасці 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:800 height:400
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:48000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:2003 text:2003 
  bar:2004 text:2004 
  bar:2005 text:2005 
  bar:2006 text:2006 
  bar:2007 text:2007 
  bar:2008 text:2008 
  bar:2009 text:2009 
  bar:2010 text:2010
  bar:2011 text:2011 
  bar:2012 text:2012 
  bar:2013 text:2013 
  bar:2014 text:2014 
  bar:2015 text:2015 
  bar:2016 text:2016 
  bar:2017 text:2017 
  bar:2018 text:2018 
  bar:2019 text:2019 
  bar:2020 text:2020
  bar:2021 text:2021
  bar:2022 text:2022
  bar:2023 text:2023 
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:2003 from:0 till: 15970
  bar:2004 from:0 till: 16277
  bar:2005 from:0 till: 15734
  bar:2006 from:0 till: 16151
  bar:2007 from:0 till: 17009
  bar:2008 from:0 till: 19559
  bar:2009 from:0 till: 21059
  bar:2010 from:0 till: 22750
  bar:2011 from:0 till: 24317
  bar:2012 from:0 till: 26946
  bar:2013 from:0 till: 27911
  bar:2014 from:0 till: 30100
  bar:2015 from:0 till: 32023
  bar:2016 from:0 till: 33700
  bar:2017 from:0 till: 36300
  bar:2018 from:0 till: 38400
  bar:2019 from:0 till: 41700
  bar:2020 from:0 till: 42800
  bar:2021 from:0 till: 45057
  bar:2022 from:0 till: 47284
  bar:2023 from:0 till: 46189
PlotData=
  bar:2003 at: 15970 fontsize:S text: 15970 shift:(-10,5)
  bar:2004 at: 16277 fontsize:S text: 16277 shift:(-10,5)
  bar:2005 at: 15734 fontsize:S text: 15734 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 16151 fontsize:S text: 16151 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 17009 fontsize:S text: 17009 shift:(-10,5)
  bar:2008 at: 19559 fontsize:S text: 19559 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 21059 fontsize:S text: 21059 shift:(-10,5)
  bar:2010 at: 22750 fontsize:S text: 22750 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 24317 fontsize:S text: 24317 shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 26946 fontsize:S text: 26946 shift:(-10,5)
  bar:2013 at: 27911 fontsize:S text: 27911 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 30100 fontsize:S text: 30100 shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 32023 fontsize:S text: 32023 shift:(-10,5)
  bar:2016 at: 33700 fontsize:S text: 33700 shift:(-10,5)
  bar:2017 at: 36300 fontsize:S text: 36300 shift:(-10,5)
  bar:2018 at: 38400 fontsize:S text: 38400 shift:(-10,5)
  bar:2019 at: 41700 fontsize:S text: 41700 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 42800 fontsize:S text: 42800 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 45057 fontsize:S text: 45057 shift:(-10,5)
  bar:2022 at: 47284 fontsize:S text: 47284 shift:(-10,5)
  bar:2023 at: 46189 fontsize:S text: 46189 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:10px pos:(60,330)
  text:Колькасць ласёў у Беларусі (асобін)

### Дынаміка здабычы 
На 2023 год паляўнічымі здабыта 9060 асобін ласёў.

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:800 height:400
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:9100
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:2003 text:2003 
  bar:2004 text:2004 
  bar:2005 text:2005 
  bar:2006 text:2006 
  bar:2007 text:2007 
  bar:2008 text:2008 
  bar:2009 text:2009 
  bar:2010 text:2010
  bar:2011 text:2011 
  bar:2012 text:2012 
  bar:2013 text:2013 
  bar:2014 text:2014 
  bar:2015 text:2015 
  bar:2016 text:2016 
  bar:2017 text:2017 
  bar:2018 text:2018 
  bar:2019 text:2019 
  bar:2020 text:2020 
  bar:2021 text:2021 
  bar:2022 text:2022 
  bar:2023 text:2023 
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:2003 from:0 till: 514
  bar:2004 from:0 till: 582
  bar:2005 from:0 till: 659
  bar:2006 from:0 till: 744
  bar:2007 from:0 till: 990
  bar:2008 from:0 till: 1159
  bar:2009 from:0 till: 1318
  bar:2010 from:0 till: 1595
  bar:2011 from:0 till: 1886
  bar:2012 from:0 till: 2356
  bar:2013 from:0 till: 2526
  bar:2014 from:0 till: 3300
  bar:2015 from:0 till: 3839
  bar:2016 from:0 till: 4200
  bar:2017 from:0 till: 4600
  bar:2018 from:0 till: 5500
  bar:2019 from:0 till: 6886
  bar:2020 from:0 till: 7007
  bar:2021 from:0 till: 7952
  bar:2022 from:0 till: 8869
  bar:2023 from:0 till: 9060
PlotData=
  bar:2003 at: 514 fontsize:S text: 514 shift:(-10,5)
  bar:2004 at: 582 fontsize:S text: 582 shift:(-10,5)
  bar:2005 at: 659 fontsize:S text: 659 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 744 fontsize:S text: 744 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 990 fontsize:S text: 990 shift:(-10,5)
  bar:2008 at: 1159 fontsize:S text: 1159 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 1318 fontsize:S text: 1318 shift:(-10,5)
  bar:2010 at: 1595 fontsize:S text: 1595 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 1886 fontsize:S text: 1886 shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 2356 fontsize:S text: 2356 shift:(-10,5)
  bar:2013 at: 2526 fontsize:S text: 2526 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 3300 fontsize:S text: 3300 shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 3839 fontsize:S text: 3839 shift:(-10,5)
  bar:2016 at: 4200 fontsize:S text: 4200 shift:(-10,5)
  bar:2017 at: 4600 fontsize:S text: 4600 shift:(-10,5)
  bar:2018 at: 5500 fontsize:S text: 5500 shift:(-10,5)
  bar:2019 at: 6886 fontsize:S text: 6886 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 7007 fontsize:S text: 7007 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 7952 fontsize:S text: 7952 shift:(-10,5)
  bar:2022 at: 8869 fontsize:S text: 8869 shift:(-10,5)
  bar:2023 at: 9060 fontsize:S text: 9060 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:10px pos:(60,330)
  text:Колькасць здабытых паляўнічымі ласёў у Беларусі (асобін)

### Утрыманне ў няволі 
]]
]]
У Беларусі лосі ўтрымліваюцца ў Акцябрскім, Мінскім і Віцебскім заапарках і ў Магілёўскім заасадзе.

## Біялогія 
У Беларусі сустракаецца ва ўсіх лясных масівах па ўсёй тэрыторыі рэспублікі, але найбольшая колькасць адзначаецца ў паўночнай, паўночна-ўсходняй і цэнтральнай частках.

Ласі засяляюць самыя розныя лесу, зарасніках вербалозу па берагах рэк і азёр, а ў лесатундры трымаюцца па бярэзнікі і асінніку.

### У паштовай справе 

File:1999. Stamp of Belarus 0323.jpg|Лось на паштовай марцы Беларусі 1999 года, прысвечанай Бярэзінскаму біясфернаму запаведніку
File:2011. Stamp of Belarus 08-2011-03-30-m-1.jpg|Лось на паштовай марцы Беларусі 2011 года

### У геральдыцы 

File:Coat of Arms of Rasony, Belarus.svg|Герб Расонаў
File:Flag of Rasony.svg|Сцяг Расонаў

## Літаратура 
* Лось в Беларуси : экология и лесохозяйственное значение / В. Ф. Дунин, П. Г. Козло; [научный редактор А. Н. Курсков] ; Академия наук Беларуси, Институт зоологии. — Минск : Навука і тэхніка, 1992. — 206, [2] с. : ил., табл. ; 22 см. — Библиография: с. 203―207. — 2200 экз. — ISBN 5-343-00996-4 (в переплете) : 5 р.
* Козло, П. Г. Эколого-морфологический анализ популяции лося / П. Г. Козло. — Минск: Наука и техника, 1983. — 215 с.
* Лось и косуля / В. Ф. Дунин, Н. Н. Воронецкий, В. Е. Тишкевич и др. ; М-во по чрезвычайн. ситуациям Респ. Беларусь, Ком. по проблемам последствий катастрофы на ЧАЭС и др. — Мозырь : Реклам.-изд. фирма «Белый ветер», 1999. — 78, [2] с. — (Природа Полесского заповедника). — В надзаг. также: Нац. акад. наук Беларуси, Полес. гос. радиац.-экол. заповедник, Ин-т зоологии НАН Беларуси, Ин-т радиобиологии НАН Беларуси. — Библиогр.: с. 65-68 (51 назв.). — 500 экз. — ISBN 985-447-175-6 : Б.ц.
* Лось : (численность, экология, охрана) / А. Н. Курсков; [под редакцией В. Ф. Дунина] ; Академия наук Белорусской ССР, Отдел зоологии и паразитологии. — Минск : Наука и техника, 1978. — 85, [2] с. : ил., табл. ; 17 см. — Библиография: с. 78―86. — 2700 экз. — 40 к.

## Спасылкі 
* Ресурсы оленьих в Беларуси  
* Ресурсы охотничьей фауны  
* Ресурсы охотничьей фауны 2015 

Катэгорыя:Сысуны Беларусі
Катэгорыя:Аленевыя