open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Венерын чаравічак сапраўдны

**Венерын чаравічак сапраўдны**, **Чаравічак сапраўдны**, **Зязюлька** (*Cypripedium calceolus*) — кветкавая расліна сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з моцным прамым, аблісцелым, апушаным сцяблом вышынёй 25—50 см і тоўстым паўзучым карэнішчам, якое мае моцны спецыфічны пах. Лісце (3—4) эліптычнае, чаргаванае, даўжынёй да 18 см і шырынёй 12 см, з выразнымі дугападобнымі жылкамі. Кветкі дыяметрам да 8 см, адзіночныя або па 2—3, з мешкападобна ўздутай накшталт чаравічка (адсюль назва) жоўтай губой з чырванаватымі плямкамі і пахам ванілі. Бакавыя лісцікі калякветніка завостраныя, чырванавата-бурыя, унутраныя — лінейна-ланцэтныя, завостраныя, гарызантальна адхіленыя, крыху закручаныя. Плод — сухая каробачка, якая раскрываецца 3-6 падоўжнымі шчылінамі.

## Арэал 
 Беларусі, 2001]]
Еўропа, Азія (Урал, паўднёвыя раёны Сібіры і Далёкага Усходу). На тэрыторыі Беларусі трапляецца спарадычна, пераважна ў заходніх і паўднёвых раёнах. Расце ў разрэджаных шыракалістых, драбналістых і мяшаных лясах, на лясных палянах, узлесках, ускрайках балот, у сырых імшыстых яловых лясах. Аддае перавагу багатай карбанатамі глебе. Сустракаецца адзіночнымі экзэмплярамі і невялікімі групамі, старыя экзэмпляры ўтвараюць шматсцябловыя курціны.

## Размнажэнне 
Цвіце ў траўні-чэрвені, пладаносіць у чэрвені-ліпені. Зацвітае на 15—18 годзе жыцця, працягласць цвіцення 10—15 дзён. Насенне выспявае праз 2,5 месяца, мае недаразвіты зародак (прарастае толькі ў сімбіёзе з пэўнымі відамі глебавых грыбоў). Размнажаецца бакавымі пупышкамі карэнішча, рэдка насеннем.

## Значэнне і ахова 
Дэкаратыўная расліна.

Від уключаны ў Чырвоную кнігу СССР з 1978 года.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Cypripedium calceolus* L. (Башмачок настоящий, Венерин башмачок) // ИАС «ООПТ России»  

Катэгорыя:Архідныя
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Расліны на марках
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Канюшына раллявая

**Канюшы́на раллявая** (*Trifolium arvense*) — расліна з роду Канюшына, сямейства Бабовыя, падсямейства Матыльковыя.

## Назва 
Канюшына раллявая, агурнік, мядуніца, мядунка, канюшкі, кіцюкі, кошачкі, заяччы лапкі, кашуркі, кашурнік, спарышнік, шутачкі, каткі, кетке.

## Апісанне 
[thumb|left|Канюшына раллявая (злева). [Батанічная ілюстрацыя з кнігі О. В. Тамэ *Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz*. 1885]]
Канюшына раллявая — аднагадовая травяністая расліна, дасягае ў вышыню 5—30 см.

Сцябло — прамое, галінастае.

Лісце — сінявата-зялёнае, трайчастае, з лінейна-даўгаватымі лісточкамі.

Суквецці — галоўкі, акруглыя напачатку цвіцення, пазней — цыліндрычныя. Кветкі з дробным бледна-ружовым венчыкам. Венчыкі ў даўжыню роўны чашачцы ці карацей яе. Чашачка — з махнатаваласістымі зубцамі.

Плод — аднанасенны боб.

Цвіце з чэрвеня па верасень.

## Арэал і экалогія 
Распаўсюджаны па ўсёй Еўропе і на поўдні Заходняй Сібіры, на Каўказе. Расце па сухіх барах, лядах, узлесках, палях, узбочынах дарог.

## Класіфікацыя 
Від **Канюшына раллявая** уваходзіць у род  трыбу  падсямейства  сямейства .

## Выкарыстанне 
У народнай медыцыне Беларусі траву заварваюць як гарбату і п’юць пры паносах, падвышанай кіслотнасці страўніка, захворванні мачавога пузыра, нырак, пры галаўным болі, кашлі, нервовых засмучэннях, мігрэні; дзяцей купаюць пры сутаргах.

## Галерэя 
## Літаратура 
* 
* Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». Мн., 1974. 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)

## Спасылкі 
* Клевер пашенный — Trifolium arvense L.

Катэгорыя:Канюшына
Катэгорыя:Травы
Казялец паўзучы

**Казяле́ц паўзу́чы** (*Ranunculus repens*) — расліна сямействы Казяльцовыя, від роду Казялец, якае расце ў Еўропе, Азіі і Паўночна-заходняй Афрыцы. Расце на вільготных, зацененых, наносных глебах: па берагах рэк і азёр, на вільготных сенажацях, у хмызняковых зарасніках, на лясных балотах, па палях і агародах.

## Біялагічнае апісанне 
Казялец паўзучы — шматгадовая травяністая расліна вышынёй 15-50 см з кароткім галінастым карэнішчам. Сцябло ўзыходнае ці сцелістае, якое ўкараняецца ў вузлах, тоўстае, сакавітае, голае ці коратка апушанае.

Прыкаранёвае лісце чаранковае, трайчастае, складаецца з ромбападобна-яйкападобных, глыбока трайчастараздзельных, нераўназубчастых лісточкаў. Верхняе лісце сядзячае, ланцэтнае, трайчастараздзельнае.

Плод — шматарэшак з кароткімі носікамі ў арэшкаў.

Моцна ядавіты.

## Арэал 
Распаўсюджаны ў еўрапейскай часткі СССР акрамя Крайняй Поўначы, на Каўказе, у Сібіры, на Далёкім Усходзе.

## Таксанамія 
## Прымяненне 
У народнай медыцыне свежую расліну ўжываюць для лячэння скурных захворванняў, напрыклад, мятае свежае лісце прыкладваюць да ран.

## Літаратура 
* Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 611. Ranunculus repens L. — Лютик ползучий // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах. — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 226. — ISBN 9-87317-128-9
* Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». Мн., 1974. 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)

## Спасылкі 
* Flora of NW Europe: *Ranunculus repens*
* Plants for a Future: *Ranunculus repens*

Катэгорыя:Казялец
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Авёс шчаціністы

**Авёс шчаціністы** (*Avena strigosa*) — від аднагадовых травяністых раслін сямейства злакаў.

## Распаўсюджванне 
Авёс шчаціністы распаўсюджаны ў Заходняй Еўропе, у гарах Іспаніі, Партугаліі і Англіі культывуецца ў якасці харчовай і кармавой (зялён корм і сена) расліны.

На Беларусі зрэдку трапляецца па ўсёй тэрыторыі як пустазелле яравых культур.

## Біялогія 
Расліна квіце ў чэрвені-ліпені.

## Апісанне 
Вышыня расліны 40-100 сантыметраў. Сцябло голае. Лісце доўгае, тонказавостранае, шурпатае.
Мяцёлкі раскідзістыя альбо аднабокія.

Каласкі 2-3-кветныя, з доўгімі бурымі асцюкамі, без сучляненняў, аддзяляюцца адін ад аднаго толькі пры адломліванні каласковай восі.

Зярняўкі валасістыя, пры выспяванні не асыпаюцца.

Расліна ўстойлівая да грыбковых захворванняў.

Катэгорыя:Збожжавыя культуры
Катэгорыя:Авёс
Зоркаўка сярэдняя

**Зоркаўка сярэ́дняя**, **Макрыца**, **Макруха** (*Stellária média*) — від раслін роду  сямейства .

Расце каля жылля, на агародах, пустазельных месцах, часам па сырых лясных дарогах і палянах.

## Назва 
Макрыца, белая макрыца, макрэц белы, макруха, макрыца белая.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна.

Сцябло цыліндрычнае, сцелістае, галінастае, вышынёй 10—30 см.
Лісце яйкападобнае, коратка завостраныя; верхнія сядзячыя, ніжнія на хвосціках, па ўсёй тэрыторыі былога СССР, акрамя арктычных зон.

Святлолюбівая расліна, мезафіт і эўтроф. Аддае перавагу волкім і ўрадлівым глебам на пустазельных месцах, па берагах вадаёмаў, у прыбярэжных і пойменных хмызняках, і на лясных узлесках.

У народнай медыцыне распараную траву прыкладваюць да хворых месцаў пры рэўматызме, радыкуліце, расцяжэнні звязкаў.

## Літаратура 
* 
* 
* Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. — Мн.: «Наука и техника», 1974. — 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Зоркаўка
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1789 годзе
Авёс пасяўны

**Авёс пасяўны** (*Avena sativa*) — від аднагадовых травяністых раслін сямейства злакаў. Каштоўная кармавая і харчовая культура.

## Назвы 
Авёс пасяўны, гавёс, шавіль.

## Апісанне 
Вышыня расліны 70 — 110 см. Вегетацыйны перыяд 85 — 115 сутак. Самаапыляльнік. Вільгацелюбівая, непатрабавальная да цяпла расліна: усходы пераносяць кароткатэрміновыя замаразкі да −7С — −8С. Цвіце ў ліпені.

## Уласцівасці 
Зерне мае бялку 9 %-15,7 %, крухмалу 21 %-25 %, абалоніны 7 %-24 %, тлушчу 2 %-11 %, вітаміны і мінеральныя солі. Генетычныя даследаванні паказалі, што продкавай формай аўса пасяўнога з’яўлялася Avena sterilis з Блізкага Усходу. М. І. Вавілаў высунуў гіпотэзу, згодна якой авёс першасна рос на палетках як пустазелле і толькі пазней стаў самастойнай сельскагаспадарчай культурай. Сапраўды, адна з найбольш старажытных знаходак аўсяных зярнят на месцы раскопак неалітычнага земляробчага паселішча (11300 гадоў таму) каля Іерыхона сведчыць пра тое, што яны адносіліся да дзікай формы. Пераход ад пустазелля да культурнай расліны адбыўся каля 6000 гадоў таму.

Ва Усходняй Еўропе авёс пасяўны вырошчвалі ўжо носьбіты культуры лінейна-стужкавай керамікі. У прыватнасці, ён быў выяўлены падчас раскопак ранняга земляробчага паселішча каля вёскі Альшаніца на поўдні Польшчы. На тэрыторыі Беларусі вядомы знаходкі аўса з  X ст. У высокім сярэднявеччы ён з'яўляўся адной з найбольш распаўсюджаных збожжавых культур. Так, пры раскопках Браслава ў пластах XI — XII стст. аўсяныя зярняты склалі 13,3% ад знойдзенага збожжа. У Гродна таго ж перыяду — 35%.

### Перапрацоўка 
Зерне перапрацоўваюць на крупы, муку, талакно. Аўсяную салому, зялёную масу, сена, сілас скормліваюць жывёле.

Пажыўнасць 1 кг зерня аўса прынята за кармавую адзінку.

Катэгорыя:Збожжавыя культуры
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Авёс
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Эпілепсія

**Эпілепсія** ( ад *έπιλαμβάνω* — нападаю) — псіхічнае захворванне з хранічным цячэннем, якое характарызуецца прыступамі засмучэнняў свядомасці, што ў асноўным суправаджаюцца агульнымі курчамі.

Эпілептычны прыпадак пачынаецца раптоўна, часам у хворага ўзнікае прадчуванне яго (так званая эпілептычная аўра), галаўны боль, раздражняльнасць і да таго падобнае.

Адрозніваюць генуінную падучую хваробу (прыроджаная, праўдзівая, або эпілептычнага хвароба) і сімптаматычную (выкліканыя захворваннямі галаўнога мозгу — пухлінамі, траўмамі, хранічным алкагалізмам, інфекцыйнымі захворваннямі і інш.)

Пры эпілепсіі парушаецца дзейнасць нервовай сістэмы, змяняецца псіхіка, зніжаюцца разумовыя здольнасці.

Гэтак званы вялікі эпілептычны прыпадак суправаджаецца курчамі ўсёй мускулатуры, могуць спыніцца дыханне (твар становіцца сінім, з рота выцякае пена), наступіць міжвольныя мачавыпусканне і дэфекацыя. Пасля прыпадку хворы засынае.

Пры г. зв. малым прыпадку (доўжыцца некалькі секунд) засмучаецца свядомасць, але курчаў няма - напрыклад, абсанс.

Існуюць таксама іншыя формы эпілепсіі.

Лячэнне эпілепсіі з’яўляецца строга індывідуальным, комплексным.

## Спасылкі 
* Факты пра эпілепсію, інстытут вывучэння эпілепсіі 
* Даведнік па псіхіятрыі (1985) / Эпілепсія
* Знакамітыя людзі, якія пакутавалі эпілепсіяй


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Андрэ Планшэ

]]
**Андрэ Планшэ** (, , каля 1727—1809) — ганчар, сын французскіх уцекачоў-гугенотаў. Жыў у Дэрбі з 1751 (верагодна, да сярэдзіны 1756), нарадзіўся, мяркуецца, у Вэстмінстэры.

Мадэляванню і вырабу фарфору яго навучыў бацька, які працаваў у Мейсене. Меркавана, навучанне ішло ў Лондане ў перыяд 1740—1747 гадоў. З 1756 ён працаваў на Уільяма Дзьюсбэры на яго новай фарфоравай фабрыцы на Нотынгем-Роўд, якая пазней стала Royal Crown Derby.

Фарфоравыя фігуры, якія, як мяркуецца, былі змадэляваныя Планшэ, рэдкія. Музей і мастацкая галерэя Дэрбі валодае мадэллю пачатку 1752, якая паказвае кітайца і хлопчыка. Гэта мадэль перыяду «Dry Edge», які доўжыўся з 1750 па 1756 гады; перыяд атрымаў сваю назву з-за неглазураванай асновы вырабаў.

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Гусіная цыбуля пакрывальцавая

**Гусіная цыбуля пакрывальцавая**, **Гусіная цыбуля з пакрывалам** (*Gagea spathacea*) — травяністая расліна сямейства лілейных.

## Апісанне 
Эфемероідная цыбульная расліна вышынёй 6-20 см. Цыбуліны дзве, адна з іх буйная. Два прыкаранёвыя лісты дудкаватыя, вузкалінейныя, значна вышэйшыя за сцябло. Падсуквеццевы ліст прадаўгавата-ланцэтны, уверсе звужаны і сцягнуты ў каўпачок, прыблізна роўны суквеццю. Кветкі лімонна-жоўтыя, сабраны па 2-4 у парасонападобнае суквецце. Звонку долі калякветніка зеленаватыя. Плод — каробачка.

## Арэал 
Рэліктавы субатлантычны паўночнаеўрапейскі від. Пашырэнне: Скандынавія, Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, заходнія раёны Украіны, Калінінградскай вобласці Расіі, Літва і Латвія; на Беларусі — у ізаляваным лакалітэце за паўднёва-ўсходняй мяжой арэала (Мазырскі і Гомельскі раёны). Месцы росту — цяністыя чорнаальховыя і грабава-чорнаальховыя лясы, хмызнякі. Расце невялікімі групамі.

## Размнажэнне 
Цвіце ў красавіку—маі. Размнажаецца вегетатыўна і насеннем.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лілейныя
Катэгорыя:Флора Еўропы
Стадыён Першага мая

**Стадыён Першага Мая** () — стадыён, размешчаны ў Пхеньяне (КНДР). З'яўляецца самым вялікім па ўмяшчальнасці стадыёнам свету, разлічаны на 150 000 гледачоў, пабудаваны ў 1989 годзе для правядзення XIII фестывалю моладзі і студэнтаў.

## Спасылкі 
* Старонка стадыёна на сайце WorldStadiums.com 

Катэгорыя:Пхеньян
Катэгорыя:Стадыёны
Джордж Харпур Кру

**Джордж Харпур Кру** ()- англійскі палітык, які прадстаўляў выбарную акруга паўднёвага Дэрбішыра.

## Біяграфія 
Харпур Кру быў старэйшым сынам сэра Генры Харпура і яго жонкі Энн Хокінс, дачкі Ісаака Хокінса. Яго бацька атрымаў тытул і герб Кру ўласнаручным подпісам манарха ў 1808 годзе.

Харпур Кру навучаўся ў школе Рагбі. Стаў пераемнікам свайго бацькі, які памёр 7 лютым 1818 года ў выніку падзення з лаўкі сваёй брычкі. Ва ўзросце 24 гадоў атрымаў у спадчыну тытул баранета, сямейны маёнтак у абацтве Калка і шырокія ўладанні ў Дэрбішыры, Стратфардшыры і Лэстэршыры.

thumb|Абацтва Калка
Харпур Кру быў прызначаны шэрыфам графства Дэрбішыр ў 1821 годзе і першым яго дзеяннем стала спроба пакласці канец «Балу прысяжных», напісаўшы ліст аб жорсткасці і бессардэчнасці мірскіх забавак і чаканняў, пакуль іншыя дрыжаць за свой лёс і, магчыма, жыццё. Пасля некалькіх гадоў нагляду над сваімі маёнткамі ў 1835 годзе яго пераканалі стаць членам парламента ад Паўднёвага Дэрбішыра, але ў 1837 годзе ён вярнуўся. Яго здароўе было заўсёды кволым і ён пайшоў на пенсію ў 1841 годзе.

Харпур Кру быў выбітным філантропам з цвёрдымі хрысціянскімі прынцыпамі і лічыўся «занадта добрасумленным для члена парламента». Харпур Кру стаў прэзідэнтам «Гарадскога і графскага музея і прыродазнаўчанавуковага грамадства Дэрбі» ў 1836 годзе; гэтая арганізацыя пазней стала музеем і мастацкай галерэяй Дэрбі.

Памёр у сябе дома ў Абацтве Калка.

Харпур Кру ажаніўся ў 1819 годзе з Джэйн Уайтэкер, дачкой вікарыя Томаса Уайтэкера. У іх было шэсць дзяцей, і яго спадчына адышла яго сыну сэру Джону Харпуру Кру, 9-му баранету.

Катэгорыя:Палітыкі Англіі
Каірскі ўніверсітэт

**Каірскі ўніверсітэт** (араб. جامعة القاهرة Gāma ʿ at al-Qāhirah; раней таксама **Егіпецкі ўніверсітэт** і **Універсітэт Фуад**) — найстарэйшы ўніверсітэт еўрапейскага тыпу ў Егіпце, размешчаны ў Гізе.

Універсітэт быў заснаваны 21 снежня 1908 г.. Першым яго рэктарам быў Ахмед Лютфі Эль-Саед. Універсітэт быў створаны на ўзор універсітэтаў еўрапейскага тыпу і стаў адной з першых вышэйшых навучальных устаноў гэтага тыпу ў арабскім свеце, дзе дамінавалі рэлігійныя навучальныя ўстановы (у прыватнасці, у Каіры дзейнічаў Універсітэт Аль-Азхар).

## Падраздзяленні 
У цяперашні час у складзе ўніверсітэта налічваецца 20 факультэтаў і некалькі інстытутаў:

* Інжынерны факультэт
* Медыцынскі факультэт
* Факультэт камп'ютарных і інфармацыйных сістэм
* Фармацэўтычны факультэт
* Факультэт сельскай гаспадаркі
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт эканомікі і паліталогіі
* Факультэт масавых камунікацый
* Факультэт археалогіі
* Факультэт мастацтваў
* Факультэт камерцыі
* Факультэт спецыялізаванай адукацыі
* Факультэт сястрынскай справы
* Юрыдычны факультэт
* Факультэт фізіятэрапіі
* Стаматалагічны факультэт
* Факультэт ветэрынарнай медыцыны
* Факультэт Дар Аль-Улум
* Факультэт дашкольнай адукацыі
* Інстытут статыстыкі
* Інстытут афрыканістыкі
* Нацыянальны інстытут даследавання рака
* Факультэт рэгіянальнага і грамадзянскага планавання
* Інстытут вывучэння адукацыі
* Нацыянальны інстытут лазерных тэхналогій
* Цэнтр адкрытай адукацыі

## Вядомыя выпускнікі 
* Ясір Арафат - кіраўнік АА, ПНА і ФАТХ, Нобелеўская прэмія міру 1994 года (інжынерны факультэт)
* Махамед аль-Барадэі - генеральны дырэктар МАГАТЭ ў 1997-2009, Нобелеўская прэмія міру 2005 года (юрыдычны факультэт)
* Бутрас Бутрас-Галі - генеральны сакратар ААН у 1992-96
* Айман аз-Завахіры - адзін з лідараў Аль-Каіды (медыцынскі факультэт)
* Нагіб Махфуз - пісьменнік, Нобелеўская прэмія па літаратуры 1988 года (філасофскі факультэт)
* Ахмед Назіф - прэм'ер-міністр Егіпта ў 2004-11 (інжынерны факультэт)
* Хасан Фатхі - архітэктар (архітэктура)
* Таха Хусейн - пісьменнік
* Амар Шарыф - акцёр (прыродазнаўчы факультэт)
* Шэнуда III - патрыярх КПЦ з 1971 года (гісторыя)

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Ахмед Назіф

Доктар **Ахмед Назіф** (араб. أحمد نظيف; нар. 8 ліпеня 1952, Александрыя, Егіпет) — егіпецкі палітык, прэм’ер-міністр Егіпта з 14 ліпеня 2004 да 29 студзеня 2011 г.

Належыць да Нацыянальна-дэмакратычнай партыі прэзідэнта краіны Хосні Мубарака. Прызначаны ў 2004 прэм’ер-міністрам Назіф стаў адным з самых маладых прэм’ер-міністраў у гісторыі Егіпта. Яго кабінет мае рэпутацыю неа-ліберальнага і тэхнакратычнага. У 2005 ўрад Назіфа сышоў у адстаўку ў сувязі з парламенцкімі выбарамі, па іх выніках 27 снежня таго ж года Назіф сфармаваў новы кабінет.

Канчаткова звольнены ў студзені 2011, у красавіку таго ж года арыштаваны па падазрэнні ў растраце.

Катэгорыя:Постаці Егіпта
Нацыянал-бальшавісцкая партыя

**Нацыянал-бальшавісцкая партыя** (**НБП**) (рус. *Национал-большевистская партия*) — экстрэмісцкая арганізацыя ў Расіі. Зарэгістравана ў якасці юрыдычнай асобы ў 1993. Лідар Эдуард Лімонаў. Колькасць членаў на пачатак 2007 года паводле Э. Лімонава перавышала 56 тысяч чалавек. НБП ліквідаваная рашэннем суда ў 2005 г. і забаронена ў 2007 г. як экстрэмісцкая арганізацыя.

## Спасылкі 
*Нацыянал-бальшавісцкая партыя - афіцыйны сайт
*Нацыянал-бальшавісцкая партыя

Катэгорыя:Палітычныя партыі Расіі
Катэгорыя:Нацыянал-бальшавізм
Тэрыторыя Папуа і Новая Гвінея

**Тэрыторыя Папуа і Новая Гвінея** () — гістарычная знешняя тэрыторыя Аўстраліі і падапечная тэрыторыя ААН, утвораная ў 1942 шляхам тэрытарыяльнага аб'яднання аўстралійскіх калоній Новая Гвінея і Папуа. У 1949 аб'яднанне было афіцыйна пацверджана Актам Папуа і Новай Гвінеі, які замяніў стары Акт Новай Гвінеі і замацаваў за тэрыторыяй статус падапечнай ААН. Паводле Акта ў 1951 быў утвораны мясцовы парламент – Заканадаўчы Савет (у 1963 перайменаваны ў Дом Сходу).

У 1972 міністр знешніх тэрыторый Аўстраліі Эндру Пікок ухваліў наданне самакіравання тэрыторыі. Назва дзяржавы была змененая на Папуа — Новая Гвінея. Галоўным міністрам краіны стаў Майкл Самарэ, прыхільнік незалежнасці. 15 верасня 1975 Папуа — Новая Гвінея стала незалежнай дзяржавай.

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Гісторыя Папуа — Новай Гвінеі
Катэгорыя:Падапечныя тэрыторыі ААН
Ахмед Лютфі Эль-Саед

**Ахмед Лютфі эль-Саед** ( — ) — егіпецкі інтэлектуал, дзеяч антыкаланіяльнага руху, першы рэктар Каірскага ўніверсітэта. Ён таксама з’яўляецца адным з будаўнікоў сучаснага егіпецкага секулярызму і лібералізму. Ахмед Лютфі эль-Саед вядомы пад намінальным імем «настаўнік пакалення». Ён таксама быў адным з заўзятых апанентаў тэорыі панарабізма, настойваючы на тым, што егіпцяне з’яўляюцца унікальным народам, а не толькі арабамі.

Катэгорыя:Пісьменнікі Егіпта
Катэгорыя:Арабскамоўныя пісьменнікі
Амар Шарыф

**Амар аш-Шарыф** (, Александрыя, Егіпет — , Каір, Егіпет) — выбітны егіпецкі, галівудскі акцёр.

## Біяграфія 
Амар Шарыф нарадзіўся пад імем Мішэль Дэмітры Шальхуб 10 красавіка 1932 г ў Александрыі, Егіпет. Нарадзіўся хрысціянінам, але змяніў імя і рэлігію, каб ажаніцца на актрысе Фатэн Хамама. Яго бацька, ліванскі імігрант Джозеф Шальхуб, быў гандляром лесам, а маці, Клара Шальхуб, была егіпцянкай ліванска-палестынскага паходжання. Амар Шарыф скончыў Каледж Вікторыі ў Александрыі, а затым Каірскі ўніверсітэт з дыпломам па матэматыцы і фізіцы. Пасля гэтага ён працаваў са сваім бацькам у лесагандлі. Іх бізнес ішоў дрэнна, асабліва пасля таго, як яны ўклалі вялікую суму ў аднаўленне выкарыстання папірусу ў побыце.

У 1953 годзе ён пачаў кар’еру акцёра, згуляўшы сваю першую ролю — у егіпецкім фільме «Сляпучае сонца», затым гуляў яшчэ ў шматлікіх егіпецкіх фільмах. Яго першы англамоўны фільм — «Лоўрэнс Аравійскі», у якім ён гуляў шэрыфа Алі. За гэтую ролю ён намінаваўся на прэмію «Оскар» за лепшую ролю другога плана і атрымаў сусветную вядомасць. У 1965 годзе ён сыграў загалоўную ролю ў фільме «Доктар Жывага» па рамане Барыса Пастарнака. У 1968 годзе выканаў ролю кронпрынца Рудольфа у рамантычнай драме Тэрэнса Янга «Маерлинг». У 1969 годзе роля бандыта Джона Каларада ў вестэрне «Золата Макены».

## Фільмаграфія 
* 1962 — «Лоўрэнс Аравійскі»
* 1991 — «Майрык»

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Выпускнікі Каірскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Прынялі іслам
Катэгорыя:Памерлі ад хваробы Альцгеймера
Павел Тапузідзіс

**Павел Георгіевіч Тапузідзіс** (нар. , Абхазская АССР) — беларускі прадпрымальнік. Ганаровы консул Грэцыі і Румыніі ў Беларусі.

Маці — настаўніца рускай мовы. З’ехаў з Грузінскай ССР, з уласных слоў, праз дыскрымінацыю там грэкаў, каб атрымаць адукацыю пажаданай спецыяльнасці. У адной з мінскіх ВНУ атрымаў адукацыю інжынера-мостабудаўніка. Працаваў у БССР у мостабудаўнічай галіне. Згодна з прадстаўленымі Кіберпартызанамі звесткамі, у 2016 годзе Тапузідзіс лётаў на грэчаскі курорт з Дзмітрыем Лукашэнкам, яго жонкай, дзецьмі і маці. Тапузідзіс — дэлегат IV Усебеларускага народнага сходу. У час прэзідэнцкіх выбараў 2010 года быў старшынёй участковай выбарчай камісіі № 26 (Мінск, вул. Панчанкі, 56, СШ № 23) у склад якой прапанаваны працоўным калектывам бухгалтэрыі ТАА «Табак-инвест».

Мае катэдж у Драздах, рэзідэнцыю на возеры Мядзел (пабудавана ТАА «Табак-инвест» як аздараўленчы цэнтр).

5 снежня 2023 года Тапузідзіс, «Табак-инвест» і яго дырэктар Віктар Пятровіч былі ўнесеныя ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
*  ()
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Абхазіі
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя консулы
Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША
Шэнуда III Александрыйскі

**Шэнуда III Александрыйскі** (; у міру Назір Гаед Рафаель; , Асьют, Егіпет  — , , Егіпет) — патрыярх Копцкай праваслаўнай царквы з 14 лістапада 1971 года.

Выпускнік Каірскага ўніверсітэта і Копцкай праваслаўнай семінарыі, манах пад імем *Антоніус Сірыйскі* ў Сірыйскім манастыры імя Багародзіцы ў Егіпце.

## Спасылкі 
* Біяграфія Шэнуды III на сайце «Мир религий» 
* H. H. Pope Shenouda III. Biography by Father Mikhail E. Mikhail
* Афіцыйны сайт Патрыярха Шэнуды III 

Катэгорыя:Патрыярхі Александрыйскія
Гусіная цыбуля

**Гусі́ная цыбу́ля** (*Gagea*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Невысокія (зрэдку да 30 см) шматгадовыя травяністыя расліны, рана квітнеючыя цыбульныя эфемероіды (улетку надземныя часткі адміраюць) з адной-трыма цыбулінамі (іншы раз каля асновы галоўнай цыбуліны развіваецца шмат дробных цыбулінак). Прыкаранёвы ліст адзін, зрэдку два. Кветкі дробныя, жоўтыя (рознага адцення), радзей белаватыя, зеленаватыя ці чырванаватыя, у раскідзістых гронка-парасоналадобных суквеццях. Плод — трохгнездавая каробачка.

## Арэал і экалогія 
Вядома больш за 130 відаў (некаторыя аўтары даюць лічбу 280). Пашыраны ва ўмераным поясе Еўразіі, а таксама ў Паўночнай Афрыцы. На тэрыторыі Беларусі трапляюцца 8 відаў. Найбольш вядомыя і пашыраныя  і , растуць пераважна ў вільготных лісцевых і мяшаных лясах, хмызняках, садах і парках; рэдка трапляюцца , , , па звестках навуковай літаратуры вядомы ,  і .

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя, харчовыя, кармавыя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
* 
*  — С. 148.
* 

## Спасылкі 
* 
* Gagea // ИАС «ООПТ России»
* Gagea // The Plant List

Катэгорыя:Лілейныя
Мячэць аль-Азхар

**Мячэць аль-Азхар** — мячэць у ісламскім квартале егіпецкай сталіцы.

У 970 годзе каліф Абу Таміна аль-Муіз загадаў пачаць будаўніцтва мячэці ў новай сталіцы сваёй імперыі. Гэтым яна найстарэйшая з каірскіх мячэцяў.

З пачаткам працы 35 вучоных у 989 годзе на яе тэрыторыі стаў развівацца ўніверсітэт Аль-Азхар.

## Літаратура 
* Nasser Rabbat: *Al-Azhar Mosque: An Architectural Chronicle of Cairo’s History* in Necipogulu, Gulru, Muqarnas- An Annual on the Visual Culture of the Islamic World, 13, Brill, ISBN 978-90-04-10633-8
* Bennison, Amira K.; Gascoigne, Alison L., eds. (2007): *Cities in the pre-modern Islamic world*, Routledge, ISBN 978-0-415-42439-4

Катэгорыя:Мячэці Каіра
Універсітэт Аль-Азхар

**Універсітэт Аль-Азхар** — адзін з найстарэйшых у свеце, таксама з'яўляецца найбольш прэстыжнай мусульманскай духоўнай акадэміяй-універсітэтам. Размешчаны ў Каіры. Заснаваны ў 988 Фацімідамі і звязаны з гістарычнай мячэццю Аль-Азхар. Назва атрымаў у гонар дачкі прарока Фацімы Зухрэ. У 1961 рэарганізаваны Насерам, які дадаў шэраг свецкіх факультэтаў (медыцыны, сельскай гаспадаркі і інш.)

У Аль-Азхары выкладаў Мухамад Абдо – егіпецкі рэфарматар ісламу і грамадскі дзеяч – пасля свайго вяртання ў Егіпет у 1889 годзе. Таксама ў ім выкладаў Мухамад Абу Захра – пісьменнік, тэолаг.

## Спасылкі 
* Сайт студэнтаў аль-Азхара

Катэгорыя:Каір
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Левелін Фрэдэрык Уільям Джуіт

**Левелін Фрэдэрык Уільям Джуіт** (;  — ) — выбітны ілюстратар, гравёр, прыродазнавец і аўтар фундаментальнай працы «Гісторыя керамікі Вялікабрытаніі» (; 1878).

## Біяграфія 
Левелін Джуіт нарадзіўся ў Кімбэрворце, Ротэрхэм, і быў апошнім, сямнаццатым дзіцём тапографа і школьнага настаўніка Артура Джуіта і яго жонкі Марты. Адукацыя Левеліна, збольшага з-за яго бацькі, які быў настаўнікам Кімбервортскай дабрачыннай школы, пачалася ў Дафілдзе, графства Дэрбішыр.

У калядны дзень у 1838 годзе ажаніўся з Элізабэт Сейдж, дачкой Ісаака Сейджа з Дэрбі, але быў вымушаны тэрмінова вярнуцца ў Лондан, каб не затрымліваць сваю працу.

З 1839 па 1845 гады быў найманы гравёрам Фрэдэрыкам Уільямам Фейрхолтам для ілюстравання казак Чарлза Найта. У 1845 годзе працаваў у Букінгемскім палацы, замалёўваючы яго пакоі для кнігі «London Interiors», якая тады рыхтавалася.

Паміж 1849 і 1853 гадамі быў галоўным бібліятэкарам Плімутскай публічнай бібліятэкі, пасля працы ў якой вярнуўся ў Дэрбішыр да рэдакцыі часопіса «Derby Telegraph». У 1857 годзе Левелін Джуіт стаў сакратаром Музея і мастацкай галерэі Дэрбі і Таварыства натуральных навук, памяшканні якога былі адкрыты для шырокай грамадскасці па раніцах субот. У 1858 годзе Філасофскае таварыства Дэрбі злілося з музейным таварыствам, і яны перанеслі сваю штаб-кватэру ў Вардвік. Джуіт заснаваў часопіс па антыкварыяту «The Reliquary», рэдактарам якога ён быў да сваёй смерці ў 1886 годзе. Памёр у Дафілдзе.

Джуіт належаў да Брытанскай археалагічнай асацыяцыі і ў 1878 годзе спрыяў стварэнню Археалагічнага таварыства Дэрбішыра. Быў членам Таварыства антыкварыяту, пісаў артыкулы на тэмы англійскай антычнасці і тапаграфіі і адрэдагаваў даведнік «Black's Guide to Derbyshire» (1872).

## Літаратура 
* *The Stately Homes of England* Jewitt, L. and Hall, S. C. (Philadelphia 1878) 2 vols.
* *The Ceramic Art of Great Britain* (1878) by Llewellyn Jewitt.
* other book by Llewellyn Jewitt

## Спасылкі 
* «Jewitt, Llewellynn Frederick William». Dictionary of National Biography. London: Smith, Elder & Co. 1885—1900.
* Winster Local History Group newsletter 12
* Winster Local History Group newsletter 21

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Ландыш

**Ландыш** (*Convallária*) — манатыпны або алігатыпны род аднадольных раслін сямейства .

Як правіла, лічыцца манатыпным родам з адзіным відам . Аднак, у некаторых таксанамічных класіфікацыях вылучаюцца два іншых віды —  і .

Раней род уключалі ў сямейства  або вылучалі ў асобнае сямейства *Convallariaceae*; у класіфікацыі APG II (2003) род быў уключаны ў сямейства . Па стане на 2013 год у большасці міжнародных баз дадзеных род Ландыш уваходзіць у склад сямейства .

## Назва 
Навуковая назва была дадзена роду Карлам Лінеем на аснове лацінскай назвы расліны, *Lilium convallium* («лілея далін»). Англійская назва — *Lily of the Valley* (або *Lily-of-the-Valley*) — калька з лацінскай.

## Таксанамія 
Традыцыйна род разглядаецца як манатыпны, які складаецца з аднаго віду — ландыш майскі. Разнавіднасці апошняга, якія часам вылучаюцца ў самастойныя віды, маюць геаграфічную адасобленасць ад намінальнай разнавіднасці, пры гэтым іх марфалагічныя асаблівасці выяўленыя слаба.

Па дадзеных «The Plant List», у родзе вылучаюцца тры біялагічных віды:
*  — галоўным чынам Еўропа, Каўказ
*  — паўночная і усходняя Азія
*  — ЗША

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Спаржавыя
Эліша Грэйвс Оціс

**Эліша Грэйвс Оціс** (; 3 жніўня 1811, Галіфакс, Вермонт, ЗША — 8 красавіка 1861, Нью-Ёрк) — амерыканскі вынаходнік бяспечнага ліфта (сістэмы затрымкі ліфта ў шахце пры абрыве каната). Нарадзіўся ў шматдзетнай сям’і (шостым дзіцем з шасці дзяцей) на ферме паблізу Галіфакса (штат Вермонт). У маладосці спрабаваў займацца бізнесам, але дрэннае здароўе не дазваляла дамагчыся поспеху. У 1845 ён перабраўся ў Олбані, паблізу ад Нью-Ёрка, і на працягу трох гадоў працаваў механікам на фабрыцы ложкаў «Тынглі», дзе пачаў займацца чыгуначнымі тармазамі бяспекі.

Катэгорыя:Машынабудаўнікі
Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Гусіная цыбуля лугавая

**Гусіная цыбуля лугавая** (*Gagea pratensis*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 10-15 см з трыма цыбулінамі і прыкаранёвым ліст м, значна даўжэйшым за «парасонікі» суквецця. Кветкі нешматлікія, лімонна-жоўтыя. Пялёсткаў 6.Калякветнік буйны, жоўты, звонку зеленаваты, з 6 вузкіх ланцэтападобных лісцікаў. Плод — трохгнёздавая каробачка.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Сярэднееўрапейскі рэліктавы сармацкі від. Пашырэнне: горныя раёны Сярэдняй Еўропы, Міжземнамор’е, частка Атлантычнай Еўропы і поўдзень Скандынавіі. таксама сустракаецца на тэрыторыі Марока і Турцыі. На тэрыторыі Беларусі траплялася ў невялікай колькасці на абмежаваных тэрыторыях. 

Святлолюбівая, ценевынослівая расліна, Літвы, Калінінградскай вобласці Расіі, Івана-Франкоўскай, Львоўскай і Чарнавіцкай абласцей Украіны.

Дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Gagea pratensis* (Pers.) Dumort. // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Лілейныя
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1827 годзе
Дуброўка серабрыстая

**Дуброўка серабрыстая** (*Potentilla argentea*) — шматгадовая травяністая расліна; від роду  сямейства .

Ужываецца ў медыцыне.

## Назва 
Дуброўка серабрыстая, гарлянка, гарлянка белая, дуброўка, дуброўка-срэбнік, сярэбнік, жабнік, гартанная трава.

Расце ўздоўж дарог, чыгуначных ліній, жвірных кар'ераў і па краях скал, на мурожных і лясных лугах, пашах, разрэджаных хваёвых і змешаных лясах, палях, пакладах. Аддае перавагу сухім або ўмерана вільготным, пясчаным і галечным рудэральным глебам. Пазбягае вапнавых глеб.

## Хімічны склад 
Карэнішчы ўтрымоўваюць дубільныя рэчывы, арганічныя кіслоты, эфірны алей, трыцэрпеноіды, фенолы, фенолкарбонавыя кіслоты, ліпіды.

У лісці знойдзеныя фенолы, фенолкарбонавыя кіслоты, дубільныя рэчывы, флаваноіды.

## Ужыванне 
### Медыцына 
Карэнішча, траву і лісце выкарыстоўваюць у лячэбных мэтах. Расліна валодае супрацьзапаленчымі, звязальнымі, агульнаўмацавальнымі і бактэрыцыднымі ўласцівасцямі. Адвар, настойку карэнішчаў ужываюць пры паносах, энтэрытах, энтэракалітах, дызентэрыі, язвавых калітах з крывацёкам з кішачніка, гастрытах, язвавай хваробы страўніка і дванаццаціперснай кішкі, як жоўцегонны сродак пры жаўтусе, халецыстытах, халангітах, вострых і хранічных гепатытах, цырозу печані, пры падагры, рэўматызме, язвавым каліце. Настой каранёў — пры нефрыце. У дэрматалогіі ўнутр прызначаюць пры васкулітах, вонкава — пры экзэме, нейрадэрміце, расколінах скуры верхніх і ніжніх канечнасцей і слізістых абалонак. У выглядзе аплікацый адвар дуброўкі прызначаюць таксама пры гемароі і патлівасці ног. Парашок карэнішчаў выкарыстоўваюць пры лячэнні ран, апёкаў, мокнучых ранах, пры вонкавых крывацёках.

У народнай медыцыне адвар дуброўкі серабрыстай выкарыстоўваюць, акрамя таго, пры сухотах лёгкіх, эмфізэме, малакроўі, ахіліі страўніка.

### Іншае 
Зафарбоўвае тканіну і бавоўна ў чырвоны колер. Меданос.

## Літаратура 
*  — С. 231.
* Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». — Мн., 1974. — 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)
* *Юзепчук С. В.* Род 739. Лапчатка — Potentilla // Флора СССР. В 30-ти томах / Главный редактор акад. В. Л. Комаров; Редакторы тома Б. К. Шишкин и С. В. Юзепчук. — М.—Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1941. — Т. X. — С. 145—146. — 673 с. — 5000 экз.
* *Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н.* 744. Potentilla argentea L. — Лапчатка серебристая // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах. — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 380. — ISBN 9-87317-128-9
* Jelitto/Schacht/Simon: Die Freilandschmuckstauden, S. 744, Verlag Eugen Ulmer & Co., 5. Auflage 2002, ISBN 3-8001-3265-6
* *Лавренов В. К., Лавренова Г. В.* Современная энциклопедия лекарственных растений. — М.: ЗАО «ОЛМА Медиа Групп», 2009. — С. 127—128. — 272 с. — ISBN 978-5-373-02547-8

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дуброўка
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Анджэла Бізлі

**Анджэла Бізлі Старлінг**, вядомая, як **Анджэла Бізлі** (;  года ў Норвічы, Вялікабрытанія) — брытанская Інтэрнэт-прадпрымальніца. З'яўляецца сазаснавальнікам і віцэ-прэзідэнтам па сувязях з супольнасцю праекта Wikia. Адміністратар і сцюард на wikia.com.

З 21 лютага 2006 яна з'яўляецца сябрам камітэта па камунікацыях (ComCom) Фонду Вікімедыя. Стварэнне камітэта было санкцыянавана радай павераных, дзе ў дадзены момант яна з'яўляецца адным з пяці членаў. Таксама яна ўзначальвае кансультатыўнае кіраванне Фондам.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт Анджэлы Бізлі
* 2005 Board candidacy presentation
* The Book Stops Here — гл. інфармацыю аб Бизли на 4 стар.
* Co-founder Angela Beesley on Wikia  brief video interview during SB Forum on Digital Transitions (18 MB) 10 красавіка 2006
* Six questions for Angela Beesley , *Principled Innovation*, 18 ліпеня 2006

Катэгорыя:Вікіпедысты
Беларуска-амерыканскае аб’яднанне

**Беларуска-амерыканскае аб’яднанне** (БАА) — грамадская арганізацыя Нью-Ёрку, якая займаецца культурна-асветнай дзейнасцю сярод беларускіх эмігрантаў у ЗША.

БАА заснавана 5 чэрвеня 1965 г. у выніку непаразумення старшыні БАЗА К. Мерляка і яго паплечнікаў, з прэзідэнтам Рады БНР М. Абрамчыкам. Сярод яго найбольш актыўных членаў, акрамя старшыні Кастуся Мерляка, былі Васіль Шчэцька, Пётр Мільяновіч, Васіль Захаркевіч, Васіль Юрцэвіч, Ян Казлякоўскі, Пётр Зыбайла і інш. У верасні 1965 члены БАА паспрабавалі з’явіцца на Кангрэс БАЗА, які прайшоў у Хайленд-Парку (Нью-Джэрсі), аднак мандатная камісія не прызнала іх паўнамоцтваў.

У канцы 1965 г. кіраўніцтва БАА распаўсюдзілі зварот да беларусаў Нью-Ёрку і ваколіццаў, дзе зазначала, што былыя сябры Акруговай управы БАЗА (хто жадае) аўтаматычна станавіліся членамі Аб’яднання:

У 1966 г. БАА сумесна з БККА адсвяткавалі 48-я гадавіны БНР у гатэлі «Асторыя» на Таймз-Сквер у Нью-Ёрку, на якой прысутнічала каля 300 удзельнікаў.

У 1969 г. на VI Кангрэсе камітэту ў склад БККА былі прыняты БАА і парафія Св. Кірылы Тураўскага ў Рычманд-Гіле (парафія прыхільнікаў БАА). Дэлегатамі ад БАА і парафіі на Кангрэсе былі Кастусь Мерляк, Васіль Шчэцька, Васіль Юрцэвіч, Сяргей Рагалевіч, Святаслаў Коўш, Ян Казлякоўскі, Васіль Захаркевіч, Пётр Саўчыц, Леанід Ляўковіч, Пётр Мельяновіч.

## Старшыні 
* Кастусь Мерляк

## Літаратура 
* 
* Мерляк К. Дзейнасьць Кастуся Мерляка на эміграцыі: Праніклівасьць і практычны падыход / Канстанцін Мерляк. — Нью-Ёрк: [б.в.], 1992. — 476 с.: іл.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў ЗША
Фарук I

**Фарук I** (11 лютага 1920 — 18 сакавіка 1965) — кароль Егіпта і Судана ў 1936—1952 гадах. Фарук належаў да дынастыі Мухамеда Алі і стаў каралём пасля смерці свайго бацькі Ахмеда Фуада I. Скінуты ў выніку Ліпеньскай рэвалюцыі 1952 года, пасля адрачэння Фарука яму ўспадкаваў сын Ахмед Фуад II.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Егіпта
Эрык Мёлер

thumb|right|Эрык у Wikimania
**Эрык Мёлер** (; нар. ) — намеснік дырэктара фонду «Вікімедыя», да 17 снежня 2007 — член рады павераных. Актыўны рэдактар Вікіпедыі з 2001 года. Пражывае ў Берліне.

## Спасылкі 
* Хатняя старонка
*

Катэгорыя:Вікімедыя
Катэгорыя:Журналісты Германіі
Катэгорыя:Праграмісты
Ахмед Фуад I

{{Дзяржаўны дзеяч
|тытул           = султан Егіпта і Судана
|беларускае імя     = Ахмед Фуад I
|перыядпачатак    = 9 кастрычніка 1917
|парадак = 2
|перыядканец     = 28 лютага 1922
|папярэднік  = Хусейн Каміль
|пераемнік        = тытул скасаваны
|партрэт         = Fuad I of Egypt.jpg
|сцяг            = Egypt flag 1882.svg
|тытул_2           = кароль Егіпта і Судана
|перыядпачатак_2    = 28 лютага 1922
|парадак_2 = 1
|перыядканец_2     = 28 красавіка 1936
|папярэднік_2  = тытул заснаваны
|пераемнік_2        = Фарук I
|сцяг_2            = Royal Standard of Egypt (on land).svg
|веравызнанне = Іслам, суніцкага толку
| узнагароды = {

-

-

-

-

}
}}
**Ахмед Фуад I** (26 сакавіка 1868 — 28 красавіка 1936) — султан (1917—1922), а затым Кароль Егіпта і Судана (1922—1936). Змяніў тытул пасля таго як у 1922 годзе Вялікабрытанія фармальна прызнала незалежнасць Егіпта.

## Біяграфія 
Праўленне Фуад было адзначана супрацьстаяннем з партыяй Вафд. У 1930 годзе спрабуючы ўмацаваць каралеўскую ўладу, Фуад I адмяніў канстытуцыю 1923 г., замяніўшы яе новай, у якой парламенту адводзілася толькі кансультатыўная роля, аднак у сувязі з шырокім грамадскім пратэстам быў вымушаны вярнуць ранейшую канстытуцыю ў 1935 годзе.

Пасля смерці Фуад I, трон успадкаваў яго сын Фарук I.

Катэгорыя:Кіраўнікі Егіпта
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Егіпта
Вашынгтон Ірвінг

**Вашынгтон Ірвінг** (; 3 красавіка 1783 — 28 лістапада 1859) — амерыканскі пісьменнік пачатку 19 стагоддзя. Найбольш вядомы сваімі апавяданнямі «*Легенда Соннай Лагчыны*» i «*Рып Ван Вінкль*» (якія былі выдадзеныя пад адной вокладкай кніжкі «*Кніга нарысаў Джофры Крэяна*»), таксама быў выдатным эсэістам, біёграфам і гісторыкам.

## Творы 
* «Salmagundi» («Сальмагундзі», 1807—1808);
* «A History of New York» («Гісторыя Нью-Ёрка», 1809);
* «The Sketch Book of Geoffrey Crayon» («Кніга нарысаў Джофры Крэяна», 1819—1820);
* «Tales of a Traveller» («Апавяданні падарожніка», 1824);
* «Bracebridge Hall» («Брэйсбрыдж-Хол», 1826);
* «A History of the Life and Voyages of Christopher Columbus» («Гісторыя жыцця і вандраванняў Хрыстафора Калумба», 1828);
* «Tales of the Alhambra» («Альгамбра», 1832, рус. пёр. 1979);
* «Astoria» («Асторыя», 1836);
* «Miscellanies» (Л., 1835—1836);
* «History of Mahomet and his successors»;
* «Oliver Goldsmith» (Л., 1849);
* «Life of George Washington» («Жыццё Вашынгтона»; Нью-Ёрк, 1855—1859).

Поўны збор яго сачыненняў выйшаў у Нью-Ёрку ў 1848—1850 гадах і ў Лондане ў 1851 годзе.

## Беларускія пераклады 
* Легенда Соннай Лагчыны. — Гутэнберг, 2024. — 112 с.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму
Кірыл VI Александрыйскі

**Кірыл VI** (свецкае імя - **Азер Іосіф Ата**, 2 жніўня 1902 - 9 сакавіка 1971) — 116-ы Патрыярх Копцкай Праваслаўнай Царквы, які ўзначальваў яе з 10 мая 1959 года да 9 сакавіка 1971 года.

## Літаратура 
* Христианский Египет: сборник. — М.: Лепта-Пресс, 2005. — 380 с.
*  
*  
*  
*  
*  

Катэгорыя:Патрыярхі Старажытнаўсходніх цэркваў
Мухамед Алі Егіпецкі

**Мухамед Алі-паша** (, ; 4 сакавіка 1769 — 3 красавіка 1849) — хедыў Егіпта, васал турэцкага султана Махмуда II, паўсталы супраць яго ў 1831 годзе.

## Літаратура 
* Mouriez, «Histoire de Méhémet-Ali» (П., 1855—1858);
* Prokesch-Osten, «M.-Ali, Vicekönig von Aegypten, aus meinem Tagebuche 1826-41» (Вена, 1877);
* C-te Benedetti, «М.-Ali durant ses dernières années» (у «Revue des Deux Mondes», 1895, чэрвень).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Егіпта
Баляслаў Грабінскі

**Баляслаў Грабінскі** (, Урачыншчына, Раманаўская воласць, Сакольскі павет — , Лонгвуд, ЗША) — доктар медыцыны (дантыст), беларускі грамадскі дзеяч. Старшыня партыі Беларуская хрысціянская дэмакратыя, старшыня Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні.

## Біяграфія 
Паходзіў з сялянскай сям’і. У 1910 годзе скончыў трохкласнае прыхадское вучылішча ў м. Дуброва. У 1911—1914 гадах вучыўся ў Гродзенскай гімназіі. Сябра Гродзенскага гуртку беларускай моладзі. У 1918 годзе працягваў вучобу ў Гродзенскай польскай гімназіі. Пасля скончыў медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта, атрымаўшы спецыяльнасць лекара-дантыста.

У 1922/1923 навучальным годзе абраны ў праўленне Беларускага студэнцкага саюза.

Працаваў асістэнтам кафедры анатоміі медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта. Трымаў уласную практыку як доктар-дантыст.

Матэрыяльна дапамагаў беларускім арганізацыям, найперш Беларускаму навуковаму таварыству, дзе быў намеснікам старшыні, Беларускаму Музею імя І. Луцкевіча, фундаваў беларускія выданні.

Старшыня партыі Беларуская хрысціянская дэмакратыя, старшыня Беларускага нацыянальнага камітэта ў Заходняй Беларусі. Заснавальнік БІГіК.

У 1942—1944 гг. быў старшынём Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні. У 1943 годзе пасля эвакуацыі Магілёўскага медыцынскага інстытута ў Новую Вілейку быў запрошаны на кіраўніка кафедры анатоміі. 6 верасня 1943 года арыштаваны літоўцамі і інтэрнаваны ў лагер Правянішкі.

У кастрычніку 1944 года прызначаны старшым урачом Першага кадравага батальёна БКА. З 1944 года ў эміграцыі, спачатку ў Германіі. Сябра Аб’яднання беларускіх лекараў на чужыне, аўтар артыкулаў у часопісе «Медычная думка».

У 1950-х гадах прыбыў у ЗША. Працягваў медыцынскую практыку, быў актыўны ў жыцці дыяспары: сябра Рады БНР, сябра Беларускага інстытута навукі і мастацтва, сябра Беларуска-амерыканскага згуртавання, удзельнік кіраўніцтва яго Чыкагскага аддзела.

Першым заўважыў пад час падарожжа ў Італію «Партрэт Скарыны ў Падуі», зроблены ў 1942 годзе італьянскім мастаком Джакома Форна ў так званай «Зале Сарака» славутага Падуанскага ўніверсітэта.

## Бібліяграфія 
* Роберт Луі Стывенсан «Чортава бутэлька». Пераклад з англійскай Б. Г. (Баляслаў Грабінскі) і В. Т. (Вітаўт Тумаш). Ватэнштэт, 1947.
* Сакольшчына—Гродна—Вільня  успаміны //АRCHE № 5 (10). 2000.
* З успамінаў Баляслава Грабінскага (1899—1991) / падрыхтоўка да друку А.Смаленчука // Горад Святога Губерта: зборнік краязнаўчых артыкулаў. Вып. 6. — Гродна, 2012.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Стаматолагі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускай хрысціянскай дэмакратыі, 1917
Катэгорыя:Члены Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні
Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Постаці Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры
Катэгорыя:Постаці Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Члены Беларускага студэнцкага саюза
Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны
Кірыл Александрыйскі

**Кірыл Александрыйскі** () (376 — 27 чэрвеня 444) — Айцец Царквы, хрысціянскі егіпецкі экзегет і палеміст, які ўзначаліў апазіцыю нестарыянству. Прадстаўнік Александрыйскай багаслоўскай школы.

## Спасылкі 
* Англійскія пераклады сачыненняў 
* http://www.academia.edu/3293020/THE_PRESENCE_OF_GOD_THE_INTERPRETATION_OF_THE_PSALMS_BY_CYRIL_OF_ALEXANDRIA_Read_more_http_www.egolpion.com_707182CF.en.aspx_ixzz2QYzkMXz4
* http://www.academia.edu/2501596/CYRIL_OF_ALEXANDRIAS_CRITIQUE_OF_THE_TERM_THEOTOKOS_BY_NESTORIUS_CONSTANTINOPLE
* http://www.academia.edu/1754761/The_rejection_of_the_term_Theotokos_by_Nestorius_Constantinople
* отношения_с_епархом_Орестом_и_философом Ипатией
Генры Ларк Прат

thumb|left|Рынак у Дэрбі ў 1850 годзе
**Генры Ларк Прат** () — англійскі мастак, што вучыўся фарфоравай прамысловасці.

Прат нарадзіўся ў парафіі Святога Пятра ў Дэрбі 16 лютага 1805 г. і паступіў вучнем у парцалянавую прамысловасць на завод Дэрбі ва ўзросце каля 12 гадоў. Прат мог завяршыць сваё навучанне ў 1824 годзе; ён застаўся ў Дэрбі да 1830 года. Пасля гэтага ён працаваў у Мінтонсе з 1831 года па лістапад 1836 г. у якасці мастака. За шэсць месяцаў да яго ад'езду ў Мінтонс ён ажаніўся з Маргарэт Віндзар са Сток-ан-Трэнт. У Генры і Маргарэт было некалькі дзяцей. У 1839 годзе нарадзіўся сын, якога назвалі ў дакладнасці гэтак жа, як бацьку, і які таксама стаў мастаком.

У 1841 Прат у перапісе паказаў сваю прафесію як «мастак», і ў 1844 годзе ён пачаў праяўляць цікавасць да жывапісу маслам. Затым ён быў наняты для замалёвак пышных залаў у суседніх акругах. Ён любіў жывапіс і захапіўся краявідамі, асабліва далінай Доведэйл на мяжы Дэрбішыра і Стафардшыра. Заступнікамі яго творчасці былі герцагі Деваншырскія і каралева Вікторыя, якая набыла сервіз з відамі Віндзарскага замка, якія намаляваў Прат. Ён памёр 3 сакавіка 1873 г. у горадзе Сток-ан-Трэнт. Яго сын Генры Ларк Прат змяніў сваё імя на Хінтан, каб паспрабаваць пазбегнуць блытаніны з бацькам, але гэта было нязначна, паколькі карціны, як выявілася, былі падпісаныя «H. L. Pratt» і ў галерэі Ньюкасл-апон-тайма.

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Уільям Рычардсан Лінтан

Вялебны **Уільям Рычардсан Лінтан** (), Корпус-Крысці каледж, *Master of Arts* — англійскі батанік і вікарый парафіі Шырлі, графства Дэрбішыр.

Лінтан напісаў шырокую кнігу пра флоры Дэрбішыра, апублікаванай у 1903 годзе. У 1969 годзе кніга была абноўлена А. Р. Клапхемам і апублікавана Музеем і мастацкай галерэяй Дэрбі.

## Сям'я 
Ён ажаніўся з Алісай Шырлі (дачкой прападобнага Уолтара Уодзінгтана Шырлі і Філіпы Фрэнсіс Эміліі Найт Шырлі) 26 студзеня 1887 годзе, і ў іх была адна дачка, Віёла Марыён Лінтан.

## Спасылкі 
* *Flora of Derbyshire: Flowering Plants, Higher Cryptogams, Mosses and Hepatics, Characeae*. London: Bemrose & Sons Ltd., 1903.
* Herbarium specimens collected by Rev. William Richardson Linton

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Копцкая Праваслаўная Царква

[thumb|[Копцкі крыж]]
[thumb|Копцкі праваслаўны храм св. Марка ў [Александрыя|Александрыі]]
**Копцкая Праваслаўная Царква Александрыі** — афіцыйная назва хрысціянскай царквы ў Егіпце, адна з старажытнаўсходніх (дахалкідонскіх) цэркваў. Заснавана, паводле падання, Св. Евангелістам Маркам († 63 Р. Х.) у Александрыі, да біскупскай кафедры якой узводзіць сваю пераемнасць копцкі патрыярх. Уласна копцкай адзіная царква Егіпта становіцца пасля падзелу (у перыяд з 536 па 580 год) Александрыйскага патрыярхата на дзве кафедры - грэчаскай халкідонісцкай і копцкай антыхалкіданіцкай. У набажэнстве выкарыстоўваецца копцкі абрад. 

Пры саманазве «Праваслаўная», копцкая царква (як і ўсе іншыя старажытнаўсходнія цэрквы), прызнаючы рашэнні толькі першых трох Сусветных сабораў, не ўваходзіць у сям'ю памесных праваслаўных цэркваў (візантыйскай традыцыі); роўным чынам яна не трымаецца ў цэлебрацыі зносінаў з каталіцкай царквой. Мае эўхарыстычнай зносіны з Армянскай Апостальскай Царквой, Сірыйскай Праваслаўнай Царквой і іншымі арыентальнымі цэрквамі. 

У цяперашні час складаецца з 400 суполак, большасць з іх знаходзіцца ў Егіпце, астатнія — ў егіпецкай дыяспары.

## Набажэнства 
Набажэнства на арабскай і копцкай мовах. Асмагалоссе. Літургіі Васіля Вялікага, Рыгора Багаслова і Кірылы Александрыйскага. Захавала некаторыя іудзейскія (раннехрысціянскія) абрады, такія як абразанне. Узначальвае яе Александрыйскі Папа і Патрыярх Свяцейшы Шэнуда III.

Яшчэ адна характэрная рыса коптаў — пры хрышчэнні пасля абраду робяць татуіроўку ў выглядзе крыжа на запясце правай рукі, якая сімвалізуе гатоўнасць прыняць пакутніцтва за веру.

Царкве належыць самы стары манастыр ў Егіпце — Манастыр Святога Антонія.

## Гл. таксама 
* Эфіопская праваслаўная царква
* Кірыл VI Александрыйскі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны сайт Патрыярха 


Катэгорыя:Хрысціянства ў Егіпце