Літоўска-беларускія дывізіі

**Літоўска-беларускія дывізіі** або **Першая Літоўска-беларуская дывізія** — вайсковыя злучэнні Войска Польскага ў 1919—1920 гады.

Па меры вываду нямецкіх войск з акупаваных зямель Расійскай імперыі ў пакінутых раёнах пачалі фармавацца польскія атрады самаабароны. Палітычны патранат над гэтымі атрадамі аказваў Камітэт абароны ўсходніх крэсаў, створаны ў лістападзе 1918 года пад старшынствам князя Яўстафія Сапегі. Узнікла неабходнасць уключыць іх у склад рэгулярнай польскай арміі, якія спансавала Антанта. Гэтай мэты планавалася дасягнуць стварэннем Літоўска-беларускай дывізіі. Дывізія сфарміравана паводле загаду № 1132/I галоўнакамандуючага польскай арміі Юзафа Пілсудскага ад 26 лістапада 1918 года. Да іх далучыліся каля тысячы менскай самаабароны начале з Фабіянам Кабардо. Якога прызначылі кіраваць фармаваннем усіх польскіх сілаў на Беларусі.

**Першая Літоўска-беларускія дывізія** фарміравалася на тэрыторыі Гродзенскай, Ломжынскай і Сувалкаўскай губерняў з палякаў і беларусаў-католікаў, ураджэнцаў Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губерняў. Складалася з трох стралковых брыгад і палка ўланаў. 9.12.1918 года прызначаны камандзір дывізіі генерал В. Івашкевіч (да сакавіка 1919, потым генералы С. Шаптыцкі, А. Макрэцкі). У адрозненне ад іншых адзінак польскага войска, дывізія і яе палкі мелі свае геаграфічныя назвы, а не агульную нумарацыю.

* 1-я брыгада складалася з Сувалкаўскага і Ковенскага,
* 2-я — Беластоцкага і Гродзенскага палка стральцоў.
* 3-я — Віленскага і Мінскага пяхотных палкоў. Дзейнічала на беларуска-літоўскім фронце польскіх войск.

19.2.1919 года дывізія заняла Беласток, у красавіку правяла наступальную аперацыю ў раёне Баранавіч і Навагрудка, у ліпені-жніўні дзейнічала супраць войск 16-й арміі Заходняга фронту ў раёне Клецка — Сіняўкі — Ганцавіч, наступала на Мір і Стоўбцы, пасля заняцця Нясвіжа, Міра і Слуцка выйшла ў раён Глуска, удзельнічала ў наступленні на Бабруйск. Вясной 1920 года ёй нададзены № 1, а з Лідскага, Ковенскага, Слуцкага і Беластоцкага палкоў сфарміравана 2-я Літоўска-беларуская дывізія (камандзіры Баляслаў Фрэй, генерал А. Барушчак), якая дыслацыравалася ў раёне Вільні. Яна займала лінію польскага фронту супраць Літвы і ахоўвала Вільню з захаду.

У ліпені 1920 года ў час наступлення Чырвонай Арміі дывізіі са стратамі адышлі да Варшавы, удзельнічалі ў яе абароне. У канцы верасня 1920 года пасля адступлення Чырвонай Арміі камандзірам 1-й Літоўска-беларускай дывізіі прызначаны генерал Л. Жалігоўскі, яе ўзмацнілі Лідскім і Ковенскім палкамі з 2-й Літоўска-беларускай дывізіі. 8.10.1920 года паводле загаду Ю. Пілсудскага Жалігоўскі ў знак нязгоды з перадачай Вільні і Віленскага краю Літве ўзняў так званы «бунт» 1-й Літоўска-беларускай дывізіі, 9.10.1920 года яны занялі Вільню, 12.10.1920 года Жалігоўскі абвясціў пра стварэнне Сярэдняй Літвы. За два тыдні «паўстанцы» разбілі войска Літвы і ўзялі пад кантроль Віленшчыну і Гарадзеншчыну. Падуладныя польскім, або апалячаным афіцэрам, але збольшага набраныя з мясцовага насельніцтва Літоўска-беларускія дывізіі польскія ўлады дэманстравалі міжнароднай супольнасці як рэалізацыя «права нацыі на самавызначэнне». Ужо вясной 1921 г. дывізіі войска Сярэдняй Літвы атрымалі агульную нумарацыю: 1-я Літоўска-беларуская дывізія стала 19-й, 2-я — 20-й дывізіяй Войска Польскага. Вясной 1922 г. адбылося паглынанне Сярэдней Літвы Польшчай і яе вайсковыя фармацыі былі канчаткова афіцыйна ўключаны ў склад польскага войска.

; Камандзіры дывізіі
* Генерал Вацлаў Івашкевіч-Рудашанскі (26.09.1918 — 11.03.1919)
* Генерал Станіслаў Шаптыцкі (19 сакавіка — чэрвень 1919)
* Генерал Адам Вінцэнт Марэцкі (чэрвень — верасень 1919)
* Генерал Юзаф Лясоцкі (верасень — 6 снежня 1919 г.)
* Генерал Ян Рандкоўскі (6 снежня 1919 — 31 ліпеня 1920)
* Генерал Стэфан Латур (31 ліпеня 1920 г.)
* генерал падпаручнік Уладзіслаў Бейнар (з 31 студзеня 1921 г.)

; Начальнікі штабу
* Палкоўнік памежнай аховы Эдмунд Кеслер
* Падпалкоўнік памежнай аховы Ян Кубін (1.8.1919 і 6.4.-7.5.1920)
* Падпалкоўнік памежнай аховы Адам Наленч Ненеўскі (май — чэрвень 1920 г.)
* Маёр памежнай аховы Уладзіслаў Павежа (чэрвень — жнівень 1920 г.)

; Штабныя афіцэры
* Генерал-лейтэнант Аляксандр Бернатовіч — начальнік медыцынскай службы (1918—1919 гг.)
* Генерал-лейтэнант Вінцэнт Адынец — пастаянны памочнік камандзіра дывізіі (з 20 снежня 1918 г.)
* Капітан Уладзіслаў Гадомскі — начальнік аператыўна-інфармацыйнага аддзела (1920 г.)
* Лейтэнант Ян Чэртовіч — намеснік начальніка медыцынскай службы (1918—1919 гг.)

## Літаратура 
* *Грыцкевіч, А.* Літоўска-беларускія дывізіі // ЭГБ у 6 т. Т.4. — Мн., 1997.
* *Грыцкевіч, А.* Літоўска-беларускія дывізіі // БелЭн у 18 т. Т.9. — Мн., 1999.
* *Кушаль, Ф.* Спробы стварэньня беларускага войска. — Мн.: Беларускі Гістарычны Агляд, 1999. — С. 21—28. ISBN 985-6374-16-2.
* *Szeptycki, S.* Front Litewsko-Białoruski. — Kraków, 1925.
* *Deruga, A.* Polityka wschodnia Polski wobec ziem Litwy, Białorusi i Ukrainy (1918—1919). — Warszawa, 1969.
* *Skaradzińiski, B.* Polskie lata 1919—1920. T.2. — Warszawa, 1993.
* *Wyszczelski, L.* Wojna o Polskie Kresy 1918—1921 / L. Wyszczelski. — Warszawa: Bellona, 2011. — 490 s. ISBN 978-83-11-12012-9.

Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)
Катэгорыя:Польска-савецкая вайна