Мечыслаў Карловіч

, які выкарыстоўваўся Карловічамі]]
**Мечыслаў Карловіч** герба «Астоя» (, Вішнева, Свянцянскі павет, Віленская губерня — , у Татрах) — кампазітар і дырыжор, вядомы сімфанічнымі кампазіцыям. Аўтар песень і розных аркестравых п’ес, у тым ліку 6 сімфанічных паэм. Прадстаўнік пост-рамантычнага кірунку. Таксама альпініст, аматар Татраў, фатограф, публіцыст і журналіст.

## Біяграфія 
Карловіч нарадзіўся ў Вішневе, у гістарычнай Літве, у сям’і Яна Аляксандра Карловіча (1836—1903), этнолага і мовазнаўца, і Ірэны Сулістроўскай. Ранняе дзяцінства, да шасці гадоў, правёў у сямейным маёнтку Сулістроўскіх у Вішневе. У 1882 годзе сям’я Карловічаў прадала сваю маёмасць і жыла спачатку ў Гайдэльбергу, затым у 1885 годзе ў Празе і ў 1886 годзе ў Дрэздэне, а ў 1887 годзе пасяліліся ў Варшаве.

У Гайдэльбергу і Дрэздэне хлопчык атрымліваў агульную адукацыі, з 1888 года — у вучылішчы Войцеха Гурскага ў Варшаве. Меў трох братоў і сясцёр, у тым ліку дзвюх сясцёр: Яніну (1882—1942), якая стала настаўніцай, і Ванду (выйшла замуж за Зігмунда Васілеўскага, літаратуразнаўца, палітычнага дзеяча, сенатара Польскай Рэспублікі).

Мечыслаў, з дзяцінства выхаваны ў музычнай атмасферы (бацька граў на віяланчэлі і фартэпіяна, дома быў струнны квартэт), падчас знаходжання за мяжой спазнаў оперу і сімфанічную музыку, у т.л. творы Бізэ, Вэбера, Брамса, Сметаны. З сямі гадоў вучыўся ігры на скрыпцы ў Дрэздэне і Празе. Пасяліўшыся ў Варшаве, працягваў вучыцца ігры на скрыпцы ў Яна Якоўскага, а ў 1889—1895 гадах быў вучнем Станіслава Барцэвіча, адначасова вывучаючы гармонію ў Зігмунда Наскоўскага і Пятра Машынскага, а затым кантрапункт і музычныя формы з Густаў Рагускі; у тыя гады ён таксама пачаў складаць творы, першы захаваны твор Карловіча, *Chant de mai* для фартэпіяна, паходзіць з мяжы 1893/94. Акрамя навучання ігры і кампазіцыі, Карловіч вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў Імператарскім Варшаўскім універсітэце.

У верасні 1895 года выехаў у Берлін з намерам вучыцца ігры на скрыпцы ў Юзафа Ёахіма. Не паступіўшы ў свой клас у Вышэйшую музычную школу, ён вучыўся прыватна ў Фларыяна Заіча, але вырашыў прысвяціць сябе кампазіцыі і вучыўся ў Генрыка Урбана. Адначасова ён наведваў лекцыі па гісторыі музыкі, гісторыі філасофіі, псіхалогіі і фізікі на філасофскім аддзяленні Берлінскага ўніверсітэта.

Са снежня 1895 г. да канца 1896 г. была напісана большасць з 22 захаваўшыхся сольных песень Карловіча, у тым ліку 10 на словы Казіміра Пзерва-Тэтмайера. З Берліна Карловіч пісаў музычную карэспандэнцыю ў Echo Muzyczne, Teatralny і Artystyczny, рашуча выбіраючы неарамантычны, вагнерыанскі напрамак. 15 красавіка 1897 г. на выступленні вучняў Урбана прагучала *Серэнада* для струннага аркестра, опус 2. У гады вучобы ў Урбана, акрамя меншых кампазіцый, была напісана музыка да драмы Юзафата Навінскага «*Белая галубка*». Уверцюра да *Белага голуба*, таксама вядомая як *Bianka z Molena*, была выканана 14 красавіка 1900 года ў Берліне, таксама на спектаклі вучняў Урбана. У канцы 1890-х гадоў Карловіч пачаў працаваць над *сімфоніяй «Адраджэнне»*, якую скончыў самастойна, вярнуўшыся ў Польшчу. У красавіку 1901 годзе Карловіч завяршыў вучобу і вярнуўся ў Варшаву. Па вяртанні ў Варшаву ў 1901 годзе скончыў навучанне ў Варшаўскім універсітэце.

У 1902 годзе быў напісаны *Канцэрт для скрыпкі ля мажор*, соч.8, прысвечаны С. Барцэвічу. Артыкулам *«Музыка знаёмых» у Варшаўскай філармоніі* ён распачаў барацьбу за прысутнасць сучаснай польскай музыкі ў рэпертуары новастворанай Варшаўскай філармоніі. З 1903 г. дзейнічаў у праўленні Варшаўскага музычнага таварыства, дзе заснаваў і кіраваў струнным аркестрам. У тым жа годзе з’явілася каштоўная публікацыя Карловіча: дагэтуль неапублікаваныя *ўспаміны пра Шапэна*, якія змяшчаюць перапіску Шапэна. 21 сакавіка 1903 г. у Берліне адбыўся кампазітарскі канцэрт Карловіча, праграма якога ўключала ўверцюру да *Белай галубкі*, *скрыпічны канцэрт* і *сімфонію «Адраджэнне»* пад кіраўніцтвам кампазітара, салістам быў С. Барцэвіч. Не палохаючыся непрыемных водгукаў пасля свайго чарговага кампазітарскага канцэрта ў Вене (8 лютага 1904 г.), Карловіч цалкам прысвяціў сябе аднаму жанру: сімфанічнай паэме. У 1904—1909 гадах ён напісаў 6 сімфанічных паэм, опус 9-14: «*Вяртаюцца хвалі*», «*Вечныя песні*», «*Літоўская рапсодыя*», «*Станіслаў і Ганна Асьвяцімы»*, *«Сумная аповесць*» і *«Эпізод на маскарадзе,* пакінуты ў эскізах» (скончаны пасля смерці кампазітара і скончаны інструменты). Гжэгажа Фітэльберга. У 1906 годзе кампазітар выехаў у Лейпцыг на дырыжорскія курсы А. Нікіша. 21 сакавіка 1907 г. у Берліне на канцэрце кампазітараў з «Маладой Польшчы» адбылася прэм’ера *«Вечных песень*». Такім чынам Карловіч падкрэсліў сваю падтрымку групы мастакоў, звязаных з Выдавецкім таварыствам маладых польскіх кампазітараў (вядомы гісторыкам як «Маладая Польшча»), да якога фармальна не належаў. У тым жа годзе кампазітар пасяліўся ў Закапанэ.

З Татрамі ў яго на працягу многіх гадоў была асаблівая духоўная сувязь. Быў актыўны ў Татранскім таварыстве, публікаваў артыкулы пра горныя паходы, захапляўся скалалажаннем, лыжамі, фатаграфіяй; стаў адным з пачынальнікаў польскага альпінізму. У цэлым непрыхільна ацэнены музычнымі крытыкамі, ён перажыў вялікі трыумф пасля канцэрта ў Варшаўскай філармоніі (22 студзеня 1909 г.), на якім з энтузіязмам былі ўспрыняты *Вечныя песні*. Менш чым праз 3 тыдні, 8 лютага, ён загінуў у Татрах пад снежнай лавінай падчас адзіночнай паездкі на горных лыжах, па дарозе з Галы Гансенікава ў Чарны Стаў, каля падножжа Малы Касцелец. Зараз там стаіць мемарыяльная дошка. Пахаваны 16 лютага на Павонзскіх могілках у Варшаве (раздзел 33-4-24).

ы (у раёне Паморскай філармоніі як адна са статуй галерэі помнікаў кампазітарам і віртуозам)]]

## Кампазітарская творчасць 
* **1** *Канцэрт* бярэ пачатак са сталай творчасці Мечыслава Карловіча; сам кампазітар пазней назваў песні «грахамі юнацтва».
* **2** Завяршыў і апрацаваў Гжэгаж Фітэльберг.

## Горная дзейнасць 
З горнай дзейнасцю Карловіч пазнаёміўся ў 1889 годзе, але сістэматычную горную дзейнасць пачаў у 1902 годзе. У 1907 г. назаўсёды пасяліўся ў Закапанэ. Дзейнічаў у Татранскім таварыстве. Ён быў выдатным альпіністам. Спачатку ён падымаўся разам з вядомым горным гідам Клімекам Бахледай (1906), пазней часта ў адзіночку. Узбіраўся на многія вяршыні, найбольш важнымі яго дасягненнямі былі: 1-е ўзыходжанне на Вялікую Калаву Турню (па хрыбце з Модра-Турні, 1907 г., у адзіночку), 1-е ўзыходжанне на Цяжкую Турню праз паўночна-ўсходні хрыбет з Далінкі Спадовай (1908 г.), 1-е зімовы ўзыход на Касьцелец (1908), 1-ы зімовы ўзыход на Валошын і Жоўты паварот з перавалу Кшыжне, а таксама ўзыход на паўднёвую сцяну на вяршыню Остры, па дарозе Хэбэрляйн (1908).

Ён таксама быў адным з піянераў лыжнага спорту, якім займаўся з 1907 года, і актывістам Закапанскага аддзела лыжнікаў (ZON). Ён зрабіў, між іншым, першы скі-пас ад Hala Gąsienicowa праз Liliowe, Zawory і Koprowa Przelencz да Szczyrbskie Jezior.

Захапіўся фатаграфіяй, яго татранскія фатаграфіі высокага мастацкага ўзроўню сабраны ў альбом пад назвай *Карловіч у Татрах*. Займаўся ён і журналістыкай, у якой папулярызаваў Татры і Падгалле, асуджаў няправільныя адносіны тагачасных турыстаў. Разам з Марыюшам Зарускім стварыў асновы Татранскай валанцёрскай выратавальнай службы.

8 лютага 1909 г. Мечыслаў Карловіч загінуў у Татрах, пахаваны ў лавіне на ўсходніх схілах Малога Касьцельца, падчас лыжнага і фотападарожжа. Зараз тут стаіць камень — помнік пад назвай Карловічаў камень з надпісам: *Non omnis moriar* (Я не ўсе памру). Размешчаная на ім свастыка — гэта нечаканы крыж, папулярны ў Падгальлі. Нягледзячы на адносіны кампазітара з горамі, ні ў адным з яго музычных твораў няма прамога адлюстравання Татраў, іх прыроды, горскага фальклору або ўспамінаў мастака пра татранскія экспедыцыі.

Войцех Кілар спаслаўся на трагічную смерць кампазітара ў сваёй сімфанічнай паэме «*Касцялец 1909*».

## Ушанаванне памяці 
У канцы лета 1909 года ў Малым Касцельцы быў адкрыты памятны валун з гранітнай глыбы (вядомы як Карловіцкі камень).

Імя Мечыслава Карловіча носяць, між іншым: Шчэцінская філармонія, Дзяржаўны комплекс музычнай школы ў Кракаве, Шчэп Гарцэрскі ZHP «Orogen» у Кракаве — Новая Гута і Дзяржаўная музычная школа 1-й і 2-й ступені ў Катавіцах. Яго імем таксама названы вуліцы ў Быдгашчы, Гданьску, Шчэціне, Любліне і Закапанэ.

## Публікацыі 
** Mieczysław Karłowicz, *W Tatrach. Pisma taternickie i zdjęcia fotograficzne wydane staraniem Zarządu Sekcyi Turystycznej Towarzystwa Tatrzańskiego*, Kraków, 1910
** *Mieczysław Karłowicz. Fotografie*, red. Zbigniew Ładygin, Kraków, 2019
** zbiory fotografii *Tatrzańskie* (w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie),
** liczne artykuły w czasopismach: «Kurier Zakopiański», «Taternik», «Słowo Polskie», «Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego».

## Літаратура 
* *Шумская І.* Мечыслаў Карловіч. Забыты беларускі геній. — Мінск: «Харвест», 2013.
* Luca Lévi Sala, *Mieczysław Karłowicz*, in Oxford Bibliographies Online, 2018
* Luca Lévi Sala, *European Fin-de-siècle and Polish Modernism. The Music of Mieczysław Karłowicz*, Bologna, Ut Orpheus Edizioni, 2010.
* Artur Jazdon *Miscellanea karłowiczowskie w spuściźnie Adolfa Chybińskiego. Muzyka 2010; LV (2 (217))*
* Christophe Jezewski, *Le Retour d’un génie. Pour le centenaire de Mieczysław Karłowicz*, in «Europe», n°961, Paris, mai 2009.
* Henryk Anders *Mieczysław Karłowicz. Życie i dokonania*, Poznań, ABOS, 1998.
* Alistair Wightman *Karłowicz, Young Poland and the Musical Fin-de-siècle, Aldershot, Ashgate*, 1996; Przeklad polski: Ewa Gabryś, *Karłowicz. Młoda Polska i muzyczny fin de siècle*, Kraków, PWM, 1996 (Monografie Popularne).
* Leszek Polony, *Poetyka muzyczna Mieczysława Karłowicza*, Krakow, PWM, 1986.
* Paul-Gilbert Langevin, *Musiciens d’Europe*, *figures du renouveau ethnoromantique,* «La Revue Musicale» n° 388—390, Editions Richard Masse, Paris 1986.
* Elżbieta Dziębowska, éd. *Z życia i twórczości Mieczysława Karłowicza*, Kraków, PWM, 1970.
* *Mieczysław Karłowicz w Tatrach*, zredagował i wstępem opatrzył Jerzy Młodziejowski, wydanie III, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1968.
* *Mieczysław Karłowicz w listach i wspomnieniach*, opracował Henryk Anders, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1960.

## Спасылкі 
* Mieczysław Karłowicz  
* А. Мальдис. «Отец симфонизма»  
* І. Шумская. Партрэта забытага генія  
* Фотапраца Мечыслава Карловіча , culture.pl
* Артыкул пра кампазіцыйную творчасць Мечыслава Карловіча , culture.pl
* Сайт, прысвечаны Мечыславу Карловічу, фінансуецца міністрам культуры і нацыянальнай спадчыны
* Збор твораў Мечыслава Карловіча ў Палонскай бібліятэцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргонскім раёне
Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ў Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вішневе (Смаргонскі раён)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Свянцянскім павеце
Катэгорыя:Выпускнікі Музычнага ўніверсітэта імя Фрыдэрыка Шапэна
Катэгорыя:Загінулі ў гарах
Катэгорыя:Фатографы Польшчы
Катэгорыя:Журналісты Польшчы
Катэгорыя:Дырыжоры Польшчы
Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках
Катэгорыя:Постаці Закапанэ
Катэгорыя:Рамантычныя кампазітары
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі