open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джордж Бентам

**Джордж Бе́нтам** (; 22 верасня 1800 — 10 верасня 1884) — англійскі батанік.

## Біяграфія 
Джордж Бентам нарадзіўся ў 1800 годзе ў Стоку, каля Портсмута. У 1814—1827 гадах жыў у Францыі, вучыўся на факультэце тэалогіі ў Манткубане. У Лондане вывучаў права, але неўзабаве пакінуў юрыдычную ніву і прысвяціў сябе выключна батаніцы. З 1861 года пачаў займацца батанічнымі даследаваннямі ў батанічным садзе К’ю.

Буйная праца Бентама «Genera Plantarum…» (сумесна з Гукерам, 1862—1883) — нерукатворны помнік, створаны з дзіўнымі і каласальнымі ведамі, цярпеннем і навуковаю добрасумленнасцю; ён надоўга забяспечыў за сабой прапанаваную імі сістэму класіфікацыі раслін. У гэтай класіфікацыі, часткова падобнай да класіфікацыі Дэкандоля, сямействы размешчаны па групах, або радах; гэты спосаб здаваўся менш натуральным, чым сістэмы Ліндлі, Эндліхера і Браньяра, і англійскія вучоныя не без некаторага вагання аддалі перавагу сістэме Браньяра.

У 1830 годзе ён быў сакратаром таварыства садаводства, а пасля і прэзідэнтам лонданскага Лінееўскага таварыства (1861—1874).

Бентам у інтарэсах навукі аб’ездзіў амаль усю Еўропу. Яму належыць апісанне флор Бразіліі (1859—1862), Аўстраліі (1863—1878), Індыі, наваколляў Ганконга.

Ён быў замежным членам-карэспандэнтам Пецярбургскай Акадэміі навук (з 1872) і членам Парыжскай Акадэміі навук (з 1875).

Джордж Бентам сканаў у Лондане 10 верасня 1884 года.

## Працы 
* «Labiatarum genera et species» (Лондан, 1832—1836)
* «Handbook of the British Flora» (1858 і 1865)
* «Flora Honkongensis» (1861)
* «Flora Australiensis» (у супрацоўніцтве з Фердынандам Мюлерам, 1863—1870)
* «Genera plantarum ad exemplaria imprimis in herbariis Kewensibus servata definita» (у супрацоўніцтве з Гукерам, 3 тома, 1862—1883)

Акрамя таго, апрацаваў для «Flora brasiliensis» — сямейства Papilionaceae, а для дэкандолеўскага «Prodromus» — сямействы Polemoniaceae, Scrophulariaceae, Labiatae і Stockhusiaceae.

## Спасылкі 
*  Праверана 30 лістапада 2008 г.
* 

Катэгорыя:Батанікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Лонданскага Лінееўскага таварыства
Катэгорыя:Замежныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Курт Шпрэнгель

**Курт Палікарп Іаахім Шпрэнгель** (; ,
Больдэкаў — , Гале, Саксонія-Анхальт) — нямецкі батанік, урач і
філолаг. Дзякуючы бацьку-святару атрымаў добрую адукацыю. Валодаў не толькі латынню і грэчаскай, але і арабскай мовамі. Праславіўся галоўным чынам дзякуючы свайму ўнёску ў сучасную навуку, стымулюючы і заахвочваючы мікраскапічныя даследаванні тканак развітых раслін. Ён быў першым, хто ў сваёй працы Historia Rei Herbariae класіфікаваў апісаныя ў старажытных крыніцах расліны па сістэме Лінея. Шпрэнгель быў прафесарам універсітэта, а таксама дырэктарам батанічнага саду ў Гале. У яго гонар названа расліна Sprengelia з сямейства Верасовыя ().

## Навуковыя працы 
* Beitrage zur Geschichte des Pulses (1787)
* Galens Fieberlehre (1788)
* Apologie des Hippokrates und seiner Grundsätze (1789)
* Versuch einer pragmatischen Geschichte der Arzneikunde (1792—1799)
* Handbuch der Pathologie (1795—1797)
* Antiquitatum botanicarum specimen (1798)
* Historia rei herbariae (1807—1808)
* Anleitung zur Kenntniss der Gewächse (1802—1804 und 1817—1818)
* Flora Halensis (1806—1815)
* Von dem Bau und der Natur der Gewächse (1812)
* Plantarum Umbelliferarum prodromus … (1813)
* Plantarum minus cognitarum pugillus (1813—1815)
* Geschichte der Botanik (2 Bände, 1817-18)
* Species umbelliferarum minus cognitae (1818)
* Geschichte der Chirurgie (1819)
* Geschichte der Medicin (1820)
* Neue Entdeckung im ganzen Umfang der Pflanzenkunde (1820—1822)
* Institutiones pharmacologiae (6 Bände, 1809—1819)

## Літаратура 
* Lammel H.U. To Whom Does Medical History Belong? Johann Moehsen, Kurt Sprengel, and the Problem of Origins in Collective Memory // F. Huisman, J. H. Warner (eds).Locating Medical History, 2004. P. 33-52.

## Спасылкі 
*  

Катэгорыя:Батанікі Германіі
Катэгорыя:Гісторыкі медыцыны
Кіявічы

**Кіяві́чы** (, ) — вёска ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Блеўчыцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Да 1863 г. — уласнасць Магільніцкіх, потым Клімавых. У 1908 годзе вёска ў 88 двароў з 496 жыхарамі. Царква Узнясення пабудаваная ў 1882 г. Дагэтуль існавалі драўляныя храмы.

У 1868 г. — народнае вучылішча. У 1886 г. — 35 двароў, 180 жыхароў. Акрамя царквы, мелася дзве капліцы. У 1917 г. — 111 двароў, 609 жыхароў. Пасля 1917 г. — вучылішча ператворанае ў працоўную школу І ступені. У 1922 г. улады рэквізавалі каштоўнасці царквы, а ў 1929 г. арыштавалі святара Георгія Невяроўскага. У 1930-х гг. — калгас «Чырвоны пагранічнік», 2 ветракі, кузня, 117 двароў. У 1972 г. — 120 двароў, 341 жыхар. У 1997 г. — 105 двароў, 182 жыхары.

## Спасылкі 
* Киевичи 
* Вёска Кіявічы на www.radzima.org
* Вёска Кіявічы з фатаграфіямі

Катэгорыя:Блеўчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна
Марэ

**Марэ** () — французскае прозвішча (літар. «балота»), распаўсюджанае таксама сярод афрыканераў, а таксама тапонім.

## Прозвішча 
* Весель Марэ — паўднёваафрыканскі і брытанскі батанік.
* Жан Марэ — французскі акцёр, пастаноўшчык, пісьменнік, мастак
* Марэн Марэ — французскі кампазітар
* Ханс фон Марэ — нямецкі мастак
* Юг Бернар Марэ — французскі дыпламат

## Тапонім 
* Востраў Марэ, востраў у Новай Каледоніі
* Марэ (квартал), квартал у Парыжы
Джавані Антоніа Скаполі

**Джавані-Антоніа Скаполі** (, 3 чэрвеня 1723 — 8 мая 1788 года), італьянска-аўстрыйскі прыродазнавец.

Быў прафесарам у Павіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 чэрвеня 1723 года ў вёсцы каля Кавалезэ, у гістарычнай вобласці Ціроль (цяпер на тэрыторыі Італіі, раней належала Аўстрыі), у сям'і адваката. Атрымаў медыцынскую адукацыю ў Інсбрукскім універсітэце.

Пасля заканчэння ўніверсітэта займаўся доктарскай практыкай у Кавалезэ і Венецыі. Шмат падарожнічаў па тэрыторыі Альпаў, дзе збіраў энтамалагічныя і гербарныя калекцыі. Пазней працаваў урачом у Ідрыі, на тэрыторыі сучаснай Славеніі.

У 1761 годзе апублікаваў сваю вядомую працу «Атручванне ртуццю» (). Даследаваўшы раслінны і жывёльны свет Крайны, выдаў кнігі па яе флоры (, 1760) і насякомых (, (1763).

У 1769 годзе атрымаў званне прафесара хіміі і металургіі ў Горнай акадэміі Шэмніца (цяпер Славакія).

Працаваў разам з Ладзара Спаланцані над доказам тэорыі, паводле якой жыццё не можа самазараджацца, а жывыя істоты паходзяць ад іншых жывых істот.

У 1786 годзе Скаполі апісаў тыпавы від маскіта *Phlebotomus papatasi*.

У гонар Скаполі Н. Жакен назваў род раслін сямейства Паслёнавыя&nbsp;— , ад якога паходзіць назва алкалоіда скапаламіну, які ўтрымліваецца ў ім.

У гонар Скаполі таксама названа некалькі відаў раслін, у тым ліку .

## Найважнейшыя працы 
* *Methodus plantarum* (1754)
* *Flora carniolica* (1760)
* *Tentamina physico-chymico-medica* (1761)
* *De Hydroargyro Idriensi Tentamina* (1761)
* *Introductio ad usum fossuinm* (1763)
* *Entomologia Carniolica*, Viienna: Trattner. (1763)
* *Anni Historico-Naturales* (1769—1772)
* *Principia mineralogiae* (1772)
* *Flora Carniolica* (1772) Tom.I , Tom.II 
* *Fundamenta chemiae* (1777)
* *Fundamenta botanicae* (1783)
* *Deliciae Flora et Fauna Insubricae Ticini* (1786—1788)
* *Rudimenta metallurgiae* (1789)

Катэгорыя:Батанікі Італіі
Катэгорыя:Міколагі Італіі
Катэгорыя:Заолагі Італіі
Катэгорыя:Энтамолагі Італіі
Джон Лэтэм

**Джон Лэтэм** (таксама **Латам** ;  — ) — брытанскі урач, арнітолаг, натураліст і аўтар.

## Жыццё і дзейнасць 
Лэтэма звалі «дзядулем» аўстралійскай арніталогіі. Ён вывучаў аўстралійскіх птушак, якіх у апошнюю чвэрць 18 стагоддзя прывозілі ў Англію, і прысвойваў ім навуковую назву. Сярод іх былі эму (*Dromaius novaehollandiae*), вялікі белахохлы какаду (*Cacatua alba*), аўстралійскі клінахвосты арол (*Aquila audax*), вялікі ліра-птах (*Menura novaehollandiae*) і варона-свістун (*Gymnorhina tibicen*). Ён першым апісаў таксама гыяцынтавага ара (*Anodorhynchus hyacinthinus*). Як урач Лэтэм практыкаваў у Дартфардзе ў англійскім графстве Кент, дзе ён прэпараваў правансальскую валасянку (*Sylvia undata*). У 1796 годзе ён сышоў у адстаўку і абгрунтаваўся ў Хэмпшыры. Яго галоўнымі працамі былі *A general synopsis of birds* (1781—1801) і *A general history of birds* (1821—1828).

*A general synopsis of birds* было першай арніталагічнай працай Лэтэма, якая змяшчала 106 ілюстрацый аўтара. У кнізе было апісана шмат новых відаў, якіх ён выявіў у розных музеях і калекцыях. Таксама як і Леклерк дэ Бюфон (1707—1788) ён не надаваў значэнне наменклатуры гэтых відаў. Пазней, тым не менш, Лэтэм заўважыў, што толькі бінамінальная наменклатура, якую выкарыстоўваў Карл Ліней (1707—1778), прынесла б яму неабходную павагу і прызнанне. У 1790 годзе ён апублікаваў *Index ornithologicus*, дзе ён прысвоіў бінамінальную назву кожнаму апісанаму ім віду птушак. Але, да яго шкадавання, Іаган Фрыдрых Гмелін (1748—1804) быў хутчэйшым за яго і прысвоіў у сваёй уласнай версіі *Linnes Systema Naturæ* гэтым відам навуковыя назвы.

Лэтэм быў абраны ў 1775 годзе ў Лонданскае каралеўскае таварыства, а таксама выступіў сузаснавальнікам Лонданскага Лінееўскага таварыства. У 1812 годзе ён быў абраны замежным членам Шведскай каралеўскай шведскай акадэміі навук.

## Працы 
* *A general synopsis of birds, with a suppl.* White, Leigh & Sothebys, London 1781—1802.
* *Index ornithologicus sive Systema ornithologiæ.* London, Paris 1790—1809.
* *Allgemeine Übersicht der Vögel.* Weigel, Nürnberg 1793.
* *Faunula Indica id est Catalogus animalium Indiae orientalis.* Gebauer, Halle 1795.
* *A general history of birds.* Jacob & Johnson, Winchester 1821-28.

## Літаратура 
* Wright, N.: *John Latham, the naturalist of Kent and father of British ornithology.* in *Bygone Kent.* 1980, vol. 1:231-235.

Катэгорыя:Заолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Арнітолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены Лонданскага Лінееўскага таварыства
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Генрых Адольф Шрадэр

**Ге́нрых Адо́льф Шра́дэр** (, 1 студзеня 1767, Альфёльд каля Хільдэсхайма — 22 кастрычніка 1836, Гётынген) — нямецкі ўрач і батанік.

## Біяграфія 
З 1794 па 1836 гады ён быў дырэктарам універсітэцкага батанічнага саду ў Гётынгене. З 1794 па 1802 гады знаходзіўся на пасадзе прыват-дацэнта Гётынгенскага ўніверсітэта, дзе ў 1795 годзе атрымаў ступень доктара медыцыны. З 1802 года прафесар батанікі ў Гётынгене.

Шрадэр аўтар мноства ілюстраваных прац, як па флоры Германіі, так і пра іншаземныя расліны. Ён быў выдаўцом батанічных часопісаў «Journal für die Botanik» (1799—1819) і «Neues Journal fur die Botanik» (1806—1810), якія выходзілі да выдання ў 1818 годзе часопіса «Flora».

У 1815 годзе Шрадэр стаў членам-карэспандэнтам Шведскай акадэміі навук.
----
Імем Шрадэра названы род раслін  Vahl і мноства відаў.

## Навуковыя працы 
* *Spicilegium florae germanicae* (Hanovre, 1794)
* *Sertum Hannoveranum* (1795—1798), сумесна з І. К. Ведландам (:de:Johann Christoph Wendland)
* *Systematische Sammlung Cryptogamischer Gewächse* (1796—1797)
* *Nova genera plantarum. Pars prima cum tabulis aeneis coloratis* (Leipzig, 1797 з 6 табл.)
* *Flora germanica* (Beginn, 1806)
* *Hortus Gottingensis* (1809, з 16 табл.)
* *Monographia generis Verbasci* (1813—1823, 2 ч., з 8 табл.)
і іншыя

## Спасылкі 
* Nordisk familjebok / Uggleupplagan. 24. Ryssläder — Sekretär /1173—1174
* 

Катэгорыя:Батанікі Германіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Гётынгенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Міколагі Германіі
Катэгорыя:Птэрыдолагі
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Джон Кункел Смол

**Джон Кункел Смол** () (31 студзеня 1869, Харысбург, Пенсільванія — 20 студзеня 1938, Манхэтэн, ЗША) — батанік і таксонаміст з ЗША, які спецыялізаваўся на флоры сваёй краіны, асабліва Фларыды.

Смол з’яўляўся першым куратарам Музея Батанічнага саду Нью-Ёрка з 1898 па 1906 год, пасля чаго быў прызначаны дырэктарам, дзе працаваў да свайго сыходу на пенсію ў 1934 годзе. Смол быў піянерам у пытаннях аховы прыроды, доказам чаго была яго кніга *From Eden to Sahara: Florida’s Tragedy*, якая заахвоціла стварыць Нацыянальны парк Эверглейдс.

З 1927 па 1931 год ён працаваў з Томасам Эдысанам над вытворчасцю гумы з раслін, ажыццяўляючы палявую працу ў Фларыдзе, а скрыжоўванне ў лабараторыях Нью-Ёркскага батанічнага сада.

Катэгорыя:Батанікі ЗША
Катэгорыя:Брыёлагі
Катэгорыя:Птэрыдолагі
Карл Жыгімонт Кунт

**Карл Жыгімонт Кунт** (; 18 чэрвеня 1788 — 22 сакавіка 1850) — нямецкі батанік.

## Біяграфія 
У 1806 годзе Кунт паступіў на прыродазнаўчы факультэт Берлінскага ўніверсітэта. У 1838 годзе надрукаваў сваю першую навуковую працу: «Flora Berolinensis» (2-е выд. 1838). Пасля смерці Вільдэнава Кунт распачаў апрацоўку гербарыяў, сабраных А. Гумбальтам і Э. Банпланам; пераехаў у 1813 годзе да Гумбальта ў Парыж, дзе і заставаўся да 1819 года.

У тым жа годзе Кунт вярнуўся ў Берлін, быў прызначаны прафесарам батанікі і віцэ-дырэктарам батанічнага саду; у 1829 годзе абраны ў члены Акадэміі навук.

## Асноўныя працы 
Сачыненні Кунта адносіліся да найважнейшых прац па сістэматыцы раслін, такія, напрыклад: 
*«Nova genera et species plantarum» (7 тамоў, Парыж, 1815—1825); 
*«Mimoses et autres plantes Legumineuses du Nouveau Continent, recueeillies par M. A. de Humboldt et Bonpland» (Парыж, 1819—1824, з 60 табліцамі); 
*«Synopsis plantarum quas… collegerunt Alexander de Humboldt et Amatus Bonpland» (Парыж, 1822—1825); 
*«Enumeratio plantarum omnium hucusque cognitarum» (Штутгарт і Цюбінген, 1833—1850, 5 тамоў); 
*«Distribution méthodique de la famille Ses Graminées» (Парыж, 1835; 220 табліц).

З іншых сачыненняў Кунта ў свой час былі вядомыя: «Handbuch der Botanik» (Берлін, 1731); «Lehrbuch der Botanik» (Берлін, 1847); «Anleitung zur Kenntnis sämmtlicher in der Pharmacopoea borussica aufgeführten officinellen Gewächse» (Берлін, 1834) і інш.

## Спасылкі 
*  
* *Кароткая біяграфія* на сайце Гербарыя Мічыганскага ўніверсітэта 

Катэгорыя:Батанікі Германіі
Рэнэ Прымевэр Лесон

**Рэнэ́ Прымевэ́р Лесо́н** (; ,  — , ) — французскі ўрач і натураліст.

## Біяграфія 
Лесон служыў хірургам у перыяд Напалеонаўскіх войнаў на розных французскіх ваенных караблях. У 1820-я гады ў якасці карабельнага ўрача ён прыняў удзел у дзвюх шматгадовых даследчых экспедыцыях у Новую Гвінею. У гэтых паездках Лесон даследаваў прыроду, праяўляючы асаблівую цікавасць да арніталогіі. Пасля свайго вяртання ў Парыж ён апублікоўваў даклад пра свае паездкі, дзе прадставіў грамадскасці вынікі свайго калекцыянавання ў чатырох вялікіх артыкулах.

З 1832 годзе ён вярнуўся на службу ў французскім ваенна-марскім флоце ў Рашфор. Свой вопыт хірурга марскога флоту ён выказаў у 1833 годзе ў даведніку *Manuel d’Histoire Naturelle Médicale et de Pharmacologie*, ілюстрацыі для якога рабіла яго другая жонка Мары Клеманс Лесон.

## Працы 
* *Manuel d’ornithologie, ou Description des genres et des principales espèces d’oiseaux*, deux volumes, 1828.
* *Traité d’ornithologie, ou Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d’oiseaux*, 1831.
* *Manuel d’Histoire Naturelle Médicale et de Pharmacologie*, 1833
* *Voyage autour du monde, entrepris par ordre du gouvernement sur la Corvette La Coquille*, Pourrat frères (Paris), 1838—1839.
* *Instinct et singularités de la vie des Animaux Mammifères*, Paulin (Paris), 1842.
* *Description de mammifères et d’oiseaux récemment découverts; précédée d’un Tableau sur les races humaines*, 1847.
* *Histoire naturelle des zoophytes. Acalèphes*, Roret (Paris), 1843.

Катэгорыя:Заолагі Францыі
Катэгорыя:Батанікі Францыі
Катэгорыя:Падарожнікі Францыі
Беразоўскі

**Беразоўскі** — беларускае, польскае, рускае, украінскае і яўрэйскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Беразоўскі, беларускі архітэктар
* Барыс Абрамавіч Беразоўскі, расійскі прадпрымальнік, палітык
* Віталь Аляксандравіч Беразоўскі, украінскі футбаліст
* Максім Сазонавіч Беразоўскі, расійскі кампазітар
* Мікалай Іванавіч Беразоўскі (нар. 1947) — беларускі спецыяліст у галіне распрацоўкі, здабычы і абагачэння карысных выкапняў.
Рашфор

**Рашфо́р** () — гандлёвы порт у французскім дэпартаменце Прыморская Шаранта, на правым беразе ракі Шаранта, за 16 км ад яе ўпадзення ў Біскайскі заліў і вострава Іль-д’Экс з цытадэллю, фортам і маяком.

## Гісторыя 
Рашфор — класічны прыклад «новага горада», пабудаванага ў эпоху абсалютызму з рацыянальных прычын. Не жадаючы ствараць буйны цэнтр суднабудавання ў мяцежнай Ла-Рашелі (вядомай сваімі гугеноцкімі сімпатыямі), першы міністр Кальбер пераканаў Людовіка XIV у неабходнасці будаўніцтва ў вусце Шаранты новага горада-порта.

Рашфор пачаў будавацца ў 1666 годзе па прынцыпах класіцызму (прамыя шырокія вуліцы і бульвары). За ўзвядзеннем арсенала і ўмацаванняў, у тым ліку на Іль-д’Экс і прылеглых астравах заліва, назіраў асабіста Вабан. Сярод пабудоў таго часу — канатная фабрыка, якая ў XVII стагоддзі лічылася самым доўгім будынкам у Еўропе.

Умацаванне Рашфора працягнулася і пры Напалеоне, які пабудаваў побач з Іль-д’Экс знакаміты форт Баяр. Па іроніі лёсу, менавіта ў гэтых водах Напалеону прыйшлося капітуляваць па заканчэнні Ста дзён (гэта адбылося на борце англійскага карабля «Белерафонт»).

Багатай гісторыі Рашфора як ваеннага порта прысвечаны мясцовы музей мора. Гэта родны горад пісьменніка П’ера Лаці, які нярэдка згадвае Рашфор у сваіх творах. У 1900 годзе было скончана будаўніцтва наватарскага моста-транспарцёра («лятучага парома») праз Шаранту.

У Рашфоры адбываецца дзеянне мюзікла Жака Дэмі «Дзяўчаты з Рашфора» (1967) з Катрын Дэнёў, Франсуазай Дарлеак, Мішэлем Пікалі і Джынам Келі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Рэнэ Прымевэр Лесон (1794—1849) — французскі ўрач і натураліст
* П’ер Лоці (1850—1923) — пісьменнік; у яго доме створаны музей

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Новай Аквітаніі
Катэгорыя:Парты Францыі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Прыморская Шаранта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1666 годзе
Рашфор (значэнні)

**Рашфор**:

## Тапонім 
* Горад Рашфор — горад у Францыі.
* Акруга Рашфор

## Прозвішча 
* Анры Рашфор — французскі журналіст, палітык.
* Жан Рашфор (1930—2017) — французскі акцёр.

## Іншае 
* Rochefort — марка бельгійскага піва.
Ота Кунцэ

**Ота Кунцэ** (; 1843—1907) — нямецкі батанік і падарожнік, вядомы сваімі спробамі ў корані рэфармаваць батанічную таксанамію.

## Кароткая біяграфія 
Па першай адукацыі Ота Кунцэ быў аптэкарам.

У 1863—1866 гадах ён працаваў у вобласці камерцыі ў Берліне, падарожнічаў па Цэнтральнай Еўропе і Італіі. У 1868—1873 гг. быў уладальнікам фабрыкі па вытворчасці эфірных алеяў. У 1874—1876 гадах падарожнічаў па свеце, пабываў на Карыбскіх астравах, у ЗША, Японіі, у Кітаі, Паўднёва-Усходняй Азіі, на Аравійскім паўвостраве і ў Егіпце. Дзённік падарожжаў быў апублікаваны ў 1881 годзе пад назвай «*Um die Welt*» («Вакол свету»).

З 1876 па 1878 год вывучаў прыродазнаўчыя навукі ў Берліне і Лейпцыгу, доктарскую дысертацыю абараніў у Фрайбургу — гэта была манаграфія пра род .

У 1886 годзе Кунцэ наведаў расійскую Пярэднюю Азію, а 1887—1888 гады правёў на Канарскіх астравах. Вынікі абодвух падарожжаў сталі часткай яго галоўнай працы — трохтамовай працы *Revisio Generum Plantarum*, апублікаванай у 1891 годзе і заснаванай на аналізе сабранай ім падчас падарожжаў батанічнай калекцыі. Гэта праца выклікала шок і неразуменне ў навуковым свеце, паколькі Кунцэ ў ёй цалкам змяніў батанічную таксанамію, якая існавала да гэтага.

Напачатку 1890-х ён з’ехаў у Паўднёвую Амерыку і пабываў амаль ва ўсіх краінах гэтага рэгіёна. У 1894 годзе ён падарожнічаў па Паўднёвай Афрыцы, у тым ліку наведаў нямецкія калоніі.

У 1904 годзе ён наведаў Аўстралію, Новую Зеландыю, Цэйлон, Самоа, Гаваі і ЗША.

У 1905 годзе на Другім міжнародным батанічным кангрэсе ў Вене яго рэвалюцыйныя ідэі ў вобласці батанічнай наменклатуры зноў не знайшлі разумення сярод вучоных.

У гонар Ота Кунцэ названы шматлікія батанічныя таксоны.

У працах Кунцэ было апісана больш за пяцьсот родаў раслін і вялікая колькасць відаў, верагодна, некалькі дзясяткаў тысяч.

## Навуковыя працы 
* *Taschen-Flora von Leipzig*. — Leipzig, 1867.
* *Rubus-Reform deutscher Brombeeren*. — 1867.
* *Cinchona*. — Haessel, 1878.
* *Um die Erde*. — Leipzig, 1881.
* *Plantae orientale-rossica*. — 1887.
* ***Revisio generum plantarum***. — Leipzig, A. Felix (у трох частках ч.1 — 1891, ч.2 — 1891, ч.3 — 1893.)
* *Geogenetische Beiträge*. — Druck von Gressner & Schramm, 1895.
* *Lexicon generum phanerogamarum inde ab anno MDCCXXXVII:* 1902.

## Літаратура 
* *Zanoni T.A.* Otto Kuntze botanist. Biography, bibliography, and travels. // Brittonia. 1980. 32, 551—571. — Ота Кунцэ, батанік. Жыццяпіс, бібліяграфія, падарожжы.

## Спасылкі 
* *Кунцэ, Ота*: біяграфія на сайце «Rare Books from the MBG Library»

Катэгорыя:Батанікі Германіі
Георг Аўгуст Гольдфус

**Георг Аўгуст Гольдфус** (; , Турнау, — , Попельсдорф (цяпер у межах Бона)) — нямецкі палеантолаг і заолаг.

Вучыўся ў медыка-хірургічным калегіуме ў Берліне, потым перайшоў у Эрлангенскі ўніверсітэт, які ў 1804 годзе скончыў з прысваеннем навуковай ступені дактары філасофіі.

Пасля гэтага ездзіў у Паўднёвую Афрыку. З 1806 года зноў у Эрлангене, з 1811 года дацэнт заалогіі ў мясцовым універсітэце. У 1818 годзе атрымаў званне прафесара заалогіі. Пазней быў зацверджаны на пасадзе прафесара заалогіі і мінералогіі Бонскага ўніверсітэта. У 1839—1940 гадах рэктар гэтага ўніверсітэта.

З 1806 года актыўна вывучае выкапнёвых жывёл на тэрыторыі Германіі.

З удзелам нямецкага палеантолага графа Георга фон Мюнстэра ён выдаў важную працу «Petrefacta germaniae» (1826—1844), у якую спачатку меркавалася даць ілюстрацыі ўсіх акамянеласце беспазваночных жывёл Германіі, але праца выйшла незавершанай, у яе ўвайшлі толькі малюнкі губак, каралаў, ігласкурых і часткі малюскаў.

## Літаратура 
* *Georg Uschmann*. Goldfuß, August. В: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 6. Duncker & Humblot, Berlin 1964. — S. 605. (ням.)
* *Wolfhart Langer*. Georg August Goldfuß — Ein biographischer Beitrag в: Bonner Geschichtsblätter, Band 23/1969. — S. 229—243.

Катэгорыя:Заолагі Германіі
Катэгорыя:Палеантолагі Германіі
Філіп Баркер Уэб

**Філіп Баркер Уэб** (, 10 ліпеня 1793 — 31 жніўня 1854) — брытанскі (англійскі) батанік.

## Біяграфія 
Філіп Баркер Уэб нарадзіўся 10 ліпеня 1793 года. Ён паходзіў з багатай арыстакратычнай сям'і.

У 1815 годзе Філіп Баркер Уэб атрымаў ступень бакалаўра мастацтваў. 25 сакавіка 1824 года ён быў абраны членам Лонданскага каралеўскага таварыства. Ён быў таксама членам Таварыства антыквараў Лондана (*Society of Antiquaries of London*), Лонданскага Лінееўскага таварыства.

## Навуковыя працы 
* ''L'Histoire Naturelle des Îles Canaries*, 9 Bände, Парыж 1836—1844.
* *Iter hispaniense*, 1838.
* *Otia hispanica*, 1839 і 1853.

## Літаратура 
* Robert Zander; Fritz Encke, Günther Buchheim, Siegmund Seybold (Hrsg.): *Handwörterbuch der Pflanzennamen''. 13. Auflage. Ulmer, Stuttgart 1984, ISBN 3-8001-5042-5.

## Спасылкі 
* DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek: Philip Barker Webb
* Library and Archive catalogue — Philip Barker Webb (1793—1854)

Катэгорыя:Батанікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Батанікі Англіі
Катэгорыя:Члены Лонданскага Лінееўскага таварыства
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Аўгуст Бач

**Аўгуст Іаган Георг Карл Бач** (; 1761—1802) — нямецкі міколаг, батанік і брыёлаг.

## Кароткая біяграфія 
Аўгуст Бач нарадзіўся ў Ене 28 кастрычніка 1761 года. Вучыўся спачатку ў гарадской школе, затым атрымліваў адукацыю дома. У 1772 годзе Бач паступіў у Енскі ўніверсітэт, у 1781 годзе ён атрымаў ступень доктара філасофіі. Енскі ўніверсітэт прысвоіў Бачу ступень доктара медыцынскіх навук у 1786 годзе. У тым жа годзе Аўгуст пачаў выкладаць прыродазнаўчую гісторыю ва ўніверсітэце. У 1787 года Бач ажаніўся з Амаліяй Пфаўндэль. У іх было трое дзяцей — Фрыдрых, Георг Фрыдрых Карл і Караліна. У 1790 годзе Аўгуст Бач заснаваў батанічны сад у Ене. Праз два гады ён стаў прафесарам філасофіі. Бач памёр у 1802 годзе пасля нядоўгай хваробы.

Бач апісаў каля 200 новых для навукі відаў грыбоў.

## Некаторыя навуковыя працы 
* *Elenchus Fungorum* (1783—1789)
* *Versuch einer Anleitung zur Kenntniss und Geschichte der Pflanzen* (1787—1788)
* 1880. *Praktisches Pilzbuch für jedermann*
* 1878. *Kryptogamische Charakterbilder*. viii + 251 стр. 220 табл. Ed. Carl Rümpler, Hannover
* 1889. *Die Moosflora der Umgebung von Hann.-Münden.* Bot. Centralblatt 40: 65-72, 101—106; Kassel.

## Роды раслін і грыбоў, названыя ў гонар Аўгуста Бача 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Батанікі Германіі
Катэгорыя:Міколагі Германіі
Катэгорыя:Брыёлагі
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Мастэрс Бразіліі 2011 (снукер)

**Мастэрс Бразіліі 2011** () — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 15 па 18 верасня 2011 года на арэне Costão do Santinho Resort, у Фларыянопалісе, Бразілія. Прызавы фонд турніру склаў $200,000, з якіх $40,000 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Нярэйтынгавыя турніры па снукеры
Жыж

**Жы́жаль** (Жыж, Жыжа, Жыжак) — прапанаваны фалькларыстам Паўлам Шпілеўскім старажытнабеларускі бог агню.

У духа Жыжаля нібыта верылі ў асноўным на тэрыторыі Мінскай губерні. Паводле ўяўленняў беларусаў Жыжаль жыве пад зямлёй і там выпускае з сябе агонь. Калі ён робіць гэта павольна, то зямля саграваецца, а калі хутка, то ўзнікаюць на зямной паверхні пажары, гінуць сенажаці і лясы, высушваюцца палі і агароды, ад чаго яны робяцца бясплоднымі.

Існавалі выслоўі: «Жыж унадзіўся», г. зн. «сталі часта ўзнікаць засуха ці пажар»; «няўмычны, як Жыж» «неадчэпны, прыліпчывы, як Жыж»; «Жыжка села» абазначэнне лішая, вогніка на вуснах. З інфармацыі П. Драўлянскага можна зрабіць выснову, што Жыжаль — бог толькі падземнага і зямнога агню і не меў дачынення да агню сонечнага, нябеснага. 

П. Шпілеўскі вывеў боства з прымавак і дзіцячай назвы агню «жыжа».

Узгадваецца сярод ворагаў Пяруна.

## У мастацтве 
У гонар Жыжаля названы штогадовы беларускі мастацкі фестываль керамістаў і ганчароў «Арт-Жыжаль», які летам 2015 года праводзіўся ўжо ў 13 раз.

Выява:Art Zhyzhal 2014 exhibition Center of Contemporary Art in Minsk.JPG
Выява:Art Zhyzhal 2014 exhibition in Minsk Center of Contemporary Art.JPG

## Спасылкі 
* Жыжаль на сайце «Мифология славян» 

Катэгорыя:Міфічныя істоты
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Багі ў беларускай міфалогіі
Катэгорыя:Кабінетныя багі і духі беларускай міфалогіі
Занобі Строцы

**Занобі Строцы** (; , г. Фларэнцыя — ) — італьянскі мастак і мініяцюрыст. Быў адным з лепшых вучняў Фра Беата Анджэліка.

## Біяграфія 
Занобі належаў да важнай фларэнційскай . З 1434 па 1439 ён напісаў панэль для , верагодна, «Мадонну з дзіцем з чатырма анёламі», якая цяпер знаходзіцца ў Сан-Марка ў Фларэнцыі.

У 1438 ажаніўся з Нанна Франчэска Строцці і пераехаў у новы дом у Ф’езоле. Каля 1440 ён завяршыў адзінае падпісанае палатно «Дабравешчанне» для , у цяперашні час у Нацыянальнай галерэі ў Лондане. Вазары, у біяграфіі Фра Анджэліка, назваў яго адным з самых адданых паслядоўнікаў дамініканскага манаха, які, верагодна, сустрэў яго ў трыццатыя гады ў Сан-Даменіка.

Ён таксама супрацоўнічаў з  і .

Як мініяцюрыст, ён адказваў за распрацоўку некалькіх хораў для царквы Сан-Марка, створаных у перыяд з 1446 і 1454.

Каля 1460 Медычы даручылі яму алтар для царквы  ў Фьезоле, якую фінансава падтрымлівалі з-за блізкасці да іх . Твор цяпер знаходзіцца ў .

У 1463 ён быў адказным за ілюстраваны хор Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ, у цяперашні час у ніжняй частцы будынку бібліятэкі Лаўрэнціяна (№ 149, 150, 151), у супрацоўніцтве з Франчэска дзі Антоніа дэль Клерыка.

## Літаратура 
* Ada Labriola (ed.), Fra Angelico in Pontassieve , Mandragora, Florence 2010. ISBN 9788874611492
* Strehlke, Carl Brandon (1994). In Laurence B. Kanter and Barbara Drake Boehm. Painting and Illumination in Early Renaissance Florence 1300—1450. New York: The Metropolitan Museum of Art. pp.&nbsp;349-50

## Спасылкі 
* National Gallery: Zanobi, Strozzi

Катэгорыя:Мастакі Фларэнцыі
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Рэй Рыярдан

**Рэй Рыярдан** (; , , графства Монмаўтшыр Уэльс) — валійскі былы прафесійны ігрок у снукер.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Рэя Рыярдана на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Уэльса
Іозеф Гертнер

**Іозеф Ге́ртнер** (, 12 сакавіка 1732, Кальв&nbsp;— 14 ліпеня 1791, Цюбінген) — нямецкі батанік і урач.

## Біяграфія 
Іозеф Гертнер вывучаў медыцыну ў Цюбінгене і Гётынгене. Пасля заканчэння вучобы з 1753 па 1756 гады падарожнічаў па Галандыі, Францыі, Італіі і Англіі.

У 1760 годзе стаў прафесарам медыцыны ў Цюбінгене, у 1768 годзе — прафесарам батанікі і дырэктарам батанічнага саду натуральна-гістарычнага кабінета Пецярбургскай Акадэміі навук.

У 1770 годзе браў удзел у экспедыцыі Акадэміі навук на Дон і Волгу. У тым жа годзе з-за неспрыяльнага для яго клімату быў вымушаны вярнуцца ў Кальв.

У 1772 годзе ў яго нарадзіўся сын Карл Фрыдрых, які пазней стаў урачом і батанікам.

Яго найважнейшай публікацыяй з'явілася трохтамовая праца «*De Fructibus et Seminibus Plantarum*» (1788—1792), у якой Гертнер даў падрабязнае апісанне пладоў і насення 1259 раслін. Гэтай працай ён заклаў асновы марфалогіі плода і насення. Акрамя таго, ён склаў слоўнік раслін на шасці мовах.

Член Лонданскага каралеўскага таварыства з 1762 года, ганаровы член Пецярбургскай Акадэміі навук з 1771 года.

Іозефа Гертнера не варта блытаць з іншым нямецкім батанікам, яго сучаснікам, Готфрыдам Гертнерам (*Gottfried Gärtner*, 1754—1825), адным з аўтараў працы *Oekonomisch-technische Flora der Wetterau* (1700—1802). Аўтарства Готфрыда Гертнера ў назвах таксонаў пазначаецца як G.Gaertn., у той час як аўтарства Іозефа Гертнера — як Gaertn.

## У гонар Гертнера 
У гонар Іозефа Гертнера названы род  сямейства .

## Працы 
* «*De Fructibus et Seminibus Plantarum*» v.1, 1788; v.2, 1791
* «*Supplementum Carpologicae*», 1805—1807

## Спасылкі 
* Joseph Gaertner 
* Вялікая біяграфічная энцыклапедыя: Гертнер, Іосіф
* 
* 

Катэгорыя:Батанікі Германіі
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Еўрапейская частка Расіі

**Еўрапейская частка Расіі** — частка Расіі, геаграфічна якая адносіцца да Усходняй Еўропы. Яе ўсходняй мяжой з’яўляюцца Уральскія горы, мяжа з Казахстанам і рэкі Кума і Маныч, а паўднёвай — Паўночны Каўказ.

Складаецца з Цэнтральнай, Паўднёвай, Паўночна-Заходняй, Паўночна-Каўказскай акруг і частка Прыволжскай федэральнай акругі (за выключэннем рэгіёнаў Урала, часткова размешчаных у Азіі — Башкартастана, Арэнбургскай вобласці і Пермскага края).

## Геаграфія 
Плошча складае каля 3 960 000 км² (23 % тэрыторыі Расіі і каля 40 % тэрыторыі ўсёй Еўропы). Еўрапейская частка Расіі ўваходзіць у Вялікую Еўрапейскую раўніну.

## Гл. таксама 
* Азіяцкая частка Расіі
* Усходне-Еўрапейская раўніна
* Цэнтр населенасці


Катэгорыя:Геаграфія Расіі
Аранжарэя

[міні|350px|Аранжарэя [Саян-хауса ў наваколлях Лондана (1828-30).]]
**Аранжарэя** — пабудова для вырошчвання раслін, штучная экасістэма. Аранжарэі будуюцца са шкла або пластыку. Унутры іх інфрачырвонае выпраменьванне ад Сонца падагравае расліны і глебу. Паветра, нагрэтае ад унутранай паверхні, утрымліваецца ўнутры канструкцыі дахам і сценкамі.

Шкло, з якога складаюцца сценкі аранжарэі, мае ролю выбарачна перадавальнага асяроддзя для розных спектральных частот, яго дзеянне складаецца ва ўлоўліванні энергіі ўнутры аранжарэі, пры дапамозе чаго награваюцца як расліны, так і глеба. Гэта награвае паветра каля глебы, якое не падымаецца ўгару і не прасочваецца вонкі.

Аранжарэі часта выкарыстоўваюцца для вырошчвання кветак, агародніны, фруктаў і тытуню.

Чмялі — найлепшыя апыляльнікі для большасці аранжарэйных раслін, хоць выкарыстоўваюцца і іншыя віды насякомых — напрыклад, пчолы, а таксама штучнае апыленне.

## Гл. таксама 
* Цяпліца
* Парнік
* Батанічны сад

## Літаратура 
* 
* 
* Аранжарэ́я // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Садаводства
Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы
Катэгорыя:Раслінаводства
Растваральнік

**Растваральнік** (ад лацінскага solve, «раствараю») — вадкае, цвёрдае ці газападобнае рэчыва, здольнае раствараць іншыя цвёрдыя, вадкія ці газападобныя рэчывы, якія раствараюцца ў пэўным аб'ёме растваральніка пры зададзенай тэмпературы. Звычайна выкарыстоўваюцца як арганічныя растваральнікі ў хімчыстках (напрыклад, тэтрахлорэтылен), як растваральнікі (напрыклад, талуол, шкіпінар), для выдалення лакаў і клею (ацэтон, метылавы спірт, этылацэтат), у мыйных сродках (цытрусавыя тэрпены), у парфумерыі (этанол) і ў хімічным сінтэзе. Звычайна растваральнік і рэчыва, якое раствараецца ў ім, аднолькавыя па сваёй прыродзе — падобнае раствараецца ў падобным, гэта значыць палярны растваральнік падыходзіць да палярнага рэчыва. Напрыклад вышэйшыя спірты раствараюцца ў ніжэйшых.

## Класіфікацыя 
Існуюць пэўныя прынцыпы класіфікацыі растваральнікаў. Відавочная якасная класіфікацыя, заснаваная на прыродзе растваральніка:
* арганічны ці неарганічны;
* вадкі і цвёрды;
* апратонны (ні акцэптар, ні донар пратонаў, г.зн. які  не валодае ні кіслотнымі, ні асноўнымі ўласцівасцямі), амфіпротны (акцэптар і донар пратонаў, г.зн. валодае і асноўнымі, і кіслотнымі ўласцівасцямі), і пратафільны (які валодае пераважна асноўнымі ўласцівасцямі).

## Гл. таксама 
* Раствор
* Растваральнасць
* Дэнатурат

*
Філадэльфійскі эксперымент (фільм)

«**Філадэльфійскі эксперымент**» (ішоў у СССР у кінапракаце як «**Сакрэтны эксперымент**») () — амерыканскі фантастычны кінафільм 1984 года, заснаваны на легендзе пра «Філадэльфійскі эксперымент».

## Сюжэт 
Другая сусветная вайна. Кастрычнік 1943 года. Выпрабоўваецца абсталяванне, якое павінна было зрабіць амерыканскія ваенныя караблі нябачнымі для радараў праціўніка. Падчас першага з гэтых эксперыментаў у філадэльфійскай бухце знікае эсмінец ВМФ ЗША «Элдрыдж», а два матроса — Дэвід Хердэг і Джым Паркер — аказваюцца закінутымі ў 1984 год. У будучыні яны трапляюць у глухое месца — ваенную базу, у штаце Невада. На ёй працягваюцца тыя ж эксперыменты, што праводзіліся ў 1943 годзе. У момант, калі двое вывальваюцца з часовай варонкі, знікае частка сакрэтнай ваеннай базы. Пасля перакідання ў часе матросы бягуць ад грамадзянскіх і захопліваюць закладніка — дзяўчыну па імі Элісан, якая павінна іх адвезці ў Каліфорнію, дзе Дэвід паспрабуе знайсці знаёмых і сваякоў. Падарожнікаў ў часе пераследуюць электрычныя разрады, і надвор'е вакол іх нестабільнае. Джым аказваецца паранены і трапляе ў бальніцу. Дэвіда спрабуюць захапіць прадстаўнікі спецслужбаў, але яму разам з Элісан выходзіць бегчы.

У ходзе падарожжа па краіне Дэвіду ўдаецца знайсці навукоўцаў, адказных за эксперымент. У Невадзе на сакрэтнай базе спрабуюць зразумець, што здарылася, і выяўляюць, што ўчастак базы разам са зніклым ў 1943 годзе эсмінцам трапіў ў часовую віхуру. Гэта выклікае нестабільнасць, якая пагражае знішчыць увесь свет. Дэвід нарэшце знаходзіць доктара Лонгстрыта, які ўжо сорак гадоў кіруе даследаваннямі. Дэвід павінен праз варонку вярнуцца назад у мінулае і выключыць абсталяванне на эсмінцы, якое і выклікае нестабільнасць. Дэвід вяртаецца ў 1943 год, знішчае генератар і затым адпраўляецца назад ў 1984 год. Там яго сустракае Элісан, якая чакае свайго каханага чалавека.

## У ролях 
* Майкл Парэ — Дэвід Хердэг
* Нэнсі Ален — Элісан Хэйс
* Эрык Крыстмас — Доктар Джэймс Лонгстрыт
* Бобі Ды Чіка — Джым Паркер
* Ральф Манза — пажылы Джым
* Дэбра Троер — Пэмела Паркер
* Луіз Лэтэм — пажылая Пэмела
* Стывен Табалоўскі — Барні

## Здымачная група 
* Рэжысёр: Сцюарт Рэфіл
* Прадзюсары: Джон Карпентэр, Дуглас Кертыс, Пэгі Бротман
* Сцэнар: Уолес С. Бенэт, Уільям Грэй
* Аператар : Дзік Буш
* Кампазітар: Кенэт Уонберг

## Узнагароды 
* 1985 г. — Fantafestival: прыз за найлепшы фільм.
* 1985 г. — Акадэмія навуковай фантастыкі, фэнтэзі і фільмаў жахаў ЗША: намінацыя Нэнсі Ален на кінапрэмію «Сатурн» за лепшую жаночую ролю.

## Тэхнічныя дадзеныя 
* Вытворчасць: New World Pictures, Cinema Group, ЗША.
* Мастацкі фільм, каляровы, шырокаэкранны.
* Працягласць: 102 хв. (01:42)
* Сусветная прэм'ера: 3 жніўня 1984
* Зборы ў ЗША: $ 8103330
* Кольк. гледачоў у ЗША: 2.4 млн.
* Арыгінальная мова: англійская

## Гл. таксама 
* Гарадская легенда Філадэльфійскі эксперымент
* Філадэльфійскі эксперымент 2

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* Агляд і крытыка фільма 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1984 года
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра падарожжы ў часе
Выгнанне бесаў з сляпога і нямога чалавека

[thumb|*Выгнанне бесаў з сляпога і нямога чалавека*, [Джэймс Цісо, канец 19 ст.]]
**Выгнанне бесаў з сляпога і нямога чалавека** - адзін з цудаў Ісуса Хрыста ў Евангеллях. 

## Біблейскае апавяданне
Зпізод запісаны ў Евангеллях ад Матфея 12:22-32, Лукі 11:14-23 і Марка 3:20-30. 

Паводле Евангелляў Ісус ацаліў чалавека, які быў апанаваны бесам, а таксама сляпы і нямы, ацалёны пачаў гаварыць і бачыць. Людзі здзіўляліся і казалі: "*ці не гэта Хрыстос, Сын Давідаў?*" А фарысэі, пачуўшы гэта, сказалі: "*Ён выганяў дэманаў няйначай, як Вэльзэвулам, князем дэманскім.*" Ісус, ведаючы іх думкі, сказаў ім: "*Усякае царства, якое раздзялілася самое ў сабе, запусцее; і ўсякі горад альбо дом, які раздзяліўся сам у сабе, не ўстоіць. І калі сатана сатану выганяе, дык ён раздзяліўся сам у сабе, як жа ўстоіць царства ягонае? І калі Я Вэльзэвулам выганяю дэманаў, дык сыны вашыя кім выганяюць? Таму яны вам судзьдзямі будуць. Калі ж Я Духам Божым выганяю дэманаў, то дайшло да вас Царства Божае..*"

Ісус працягнуў: "*Альбо, як можа хто ўвайсьці ў дом дужага і рэчы яго зрабаваць, калі спярша не звяжа дужага і тады дом яго зрабуе? Хто не са Мною, той супраць Мяне; і хто не збірае са Мною, той раскідае. Таму кажу вам: усякі грэх і блюзнерства даруюцца людзям; а супраць Духа блюзнерства не даруецца людзям; калі хто скажа слова на Сына Чалавечага, даруецца яму; а калі хто скажа на Духа Святога, не даруецца яму ані ў гэтым веку, ані ў будучым*".

Духоўныя кіраўнікі народа, бачачы цудоўнае вылячэнне пакутніка, не толькі не прынялі Ісуса Хрыста як Месію, але паспрабавалі распусціць плёткі, што Ён выганяе бесаў д'ябальскай сілай. Адказ Ісуса паказвае недарэчнасць слоў фарысеяў, Хрыстос не можа выганяць сатану яго ж сілай, а калі Ён выганяе Божай сілаю, то ў іх непакаянні няма апраўдання. Ва ўрыўку разглядаееца тэма блюзнерства на Святога Духа, якое даследчыкі разглядаюць як працяглае супраціўленне сіле Святога Духа, Які заклікае да пакаяння. Працяглы адказ ад пакаяння разгдядаецца як блюзнерства на Духа Святога, калі чалавек ужо не здольны да пакаяння, што вядзе яго да духоўнай гібелі, што ў выніку і здарылася з ізраільскімі духоўнымі кіраўнікамі. 

Катэгорыя:Цуды Ісуса Хрыста
Валатоўскі

**Валатоўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Ігаравіч Валатоўскі (нар. 1966) — беларускі вучоны, доктар медыцынскіх навук, прафесар.
* Ігар Дзмітрыевіч Валатоўскі (нар. 1939) — беларускі вучоны-біяфізік.
* Міхаіл Міхайлавіч Валатоўскі — беларускі краязнавец і этнограф 2-й паловы XIX стагоддзя.
Фёдар Канстанцінавіч Валасюк

**Фёдар Канстанцінавіч Валасюк** (, в. Багуславічы, Жабінкаўскі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут у 1970 годзе.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1944-58 у органах Міністэрства ўнутраных спраў БССР. З 1958 года старшыня калгаса «XXI з’езд КПСС» Кобрынскага раёна.

Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі.

## Спасылкі 
* Волосюк Федор Константинович  

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жабінкаўскім раёне
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Міхаіл Міхайлавіч Валатоўскі

**Міхаіл Міхайлавіч Валатоўскі** — беларускі краязнавец і этнограф 2-й паловы XIX стагоддзя.

## Біяграфія 
У 1875 скончыў Магілёўскую духоўную семінарыю i працаваў у ёй настаўнікам. Доўгі час жыў на Палессі, вывучаў яго гісторыю, по­быт i культуру насельніцтва. Свае асабістыя ўражанні i назіранні выклаў у 17 нарысах, апублікаваных у газеце «» (1875).

## Навуковая дзейнасць 
Супрацоўнічаў у пецярбургскіх перыядычных выданнях «», «», дзе надрукаваны яго галоўныя працы «Нарысы Палесся» (1875), «Палескія святы» (1880), «Палескія будні» (1881).

### Бібліяграфія 
* В непогоду: (Очерк из жизни По­лесья) // Нива. 1879. № 6
* Полесские свя­та: Из очерков Полесья // Там жа. 1880. № 29, 30
* Полесские будни // Там жа. 1881. № 2; Полесская поганыцина // Там жа. № 27. В. К. Бандарчык.

## Спасылкі 
* Валатоўскі Міхаіл Міхайлавіч

Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Волах

**Волах** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Антонавіч Волах (нар. 1943) — беларускі футбаліст і футбольны трэнер.
* Анатоль Аляксандравіч Волах (1917—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* Емяльян Іванавіч Волах (1886—1937) — украінскі военачальнік (атаман Волах), удзельнік Грамадзянскай вайны.
* Пётр Васілевіч Волах (1896—1943) — савецкі военачальнік.
Кафтан

**Кафтан**, **каптан** — 1) мужчынскае верхняе адзенне магнатаў і гарадской знаці ў XVI—XVII стст. Прыйшоў у Рэч Паспалітую з Персіі і Турцыі, праз Беларусь трапіў у Расію. Расхінная, шырокая ў падоле вопратка (пашырэнне ўтваралася за кошт кліноў, устаўленых у бакавыя швы) з доўгімі рукавамі. Шылі з аксаміту, парчы або дарагога сукна. Зашпільвалі ўстык на 6-8 пятліцаў з драўлянымі, металічнымі ці вузялковымі гузікамі; у крысаў падола і па баках таксама былі разрэзы з пятліцамі. У XVII ст. пачалі рабіць з багата аздобленым стаячым каўняром («козырам»). Станавы кафтан шылі шчыльным да стану з кароткімі рукавамі. У XIX ст. у Беларусі былі найбольш пашыраныя кафтаны прамога крою з адкладным каўняром, які шылі з сукна або палатна; 2) мужчынская і жаночая вопратка менш заможных слаёў насельніцтва. У Беларусі ў XIX ст. былі найбольш пашыраныя кафтаны прамога крою з адкладным каўняром, шылі з сукна або палатна.

## Гл. таксама 
* Азям

Катэгорыя:Адзенне
Катэгорыя:Рускі касцюм
Дэвід Прэйн

**Дэвід Прэйн** (, 11 ліпеня 1857 — 16 сакавіка 1944) — шатландскі батанік.

## Біяграфія 
Дэвід Прэйн нарадзіўся 11 ліпеня 1857 года.

Ён быў дэманстратарам анатоміі ў Каледжы хірургаў Эдынбурга ў 1882 і 1883 годзе і ва Універсітэце Абердзіна у 1883 і 1884 годзе.

У 1898 годзе Дэвід Прэйн быў прызначаны дырэктарам Каралеўскага батанічнага саду ў Калькуце. З 1898 па 1905 год ён таксама быў прафесарам батанікі ў Медыцынскім каледжы Калькуты. У 1905 годзе Дэвід Прэйн стаў дырэктарам Каралеўскіх батанічных садоў К'ю.

У маі 1905 года ён быў абраны членам Лонданскага каралеўскага таварыства. Дэвід Прэйн займаў пасаду прэзідэнта Лонданскага Лінееўскага таварыства з 1916 па 1919 год і быў узнагароджаны Медалём Лінея ў 1935 годзе. Ён зрабіў значны ўнёсак у батаніку, апісаўшы мноства відаў раслін.

Дэвід Прэйн памёр 16 сакавіка 1944 года.

## Навуковая дзейнасць 
Дэвід Прэйн спецыялізаваўся на папарацепадобных, водарасцях і на насенных раслінах.

## Публікацыі 
* *Bengal Plants*. 1903.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Index Kewensis plantarum phanerogamarum: Supplementum Tertium Nomina et Synonyma Omnium Generum et Specierum AB Initio Anni MDCCCCI Usque AD Finem Anni MDCCCCV Complectens

Катэгорыя:Батанікі Шатландыі
Катэгорыя:Батанікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Лонданскага Лінееўскага таварыства
Кажух

**Кажух** — верхняе зімовае адзенне з аўчынаў. Шылі з нядубленых (пазней — з вырабленых) аўчынаў жоўта-карычневага вохрыстага, вохрыста-цаглянага, радзей белага колераў. У Беларусі паводле крою кажухі канца XIX — пачатку XX ст. падзяліліся на 3 групы: прамога крою — спінка і крыссё прамыя, вялікі адкладны каўнер, апуха ўздоўж верхняга крыса і па нізе прыталены (пашыраны ў Падняпроўі, Цэнтральнай Беларусі, Паазер’і) — спінка адразная (ніжняя частка ў зборкі), верхняе крысо, ніз і рукавы абшытыя паскам аўчыны воўнай наверх; з «вусам» (характэрны для Палесся) — спінка прамая (часцей суцэльная), у таліі звужаная, па баках ад таліі ўшытыя шырокія кліны («вусы»), невялікі стаяча-адкладны каўнер-апуха.

Святочныя кажухі багата аздаблялі нашыўкамі паскаў аўчынаў белай ці чорнай воўнай наверх, паскамі і лапікамі чырвонага або блакітнага сукна, тонкай нафарбаванай скуры, плеценымі тасёмкамі-паяскамі, аднаколерным ці пярэстым (плеценым коскай) шнуром, кутасамі, выплеценымі з скуры гузікамі, вышыўкай гладдзю, «козлікам». Рознаколерны раслінны арнамент вышывалі ніткамі мулінэ, самапрадзенай воўны.

Сярод традыцыйных кажухоў мастацкім аздабленнем, дасканаласцю крою і шытва вылучаюцца мотальскія, магілёўскія і калінкавіцкія кажухі.

Кароткі кажушок (да каленяў) называюць паўкажушком.

Катэгорыя:Зімовае адзенне
Жупан (адзенне)

**Жупан** — старажытнае верхняе мужчынскае і жаночае адзенне ў многіх славянскіх народаў, у тым ліку і ў беларусаў. Быў абавязковым прадметам адзення ў так званым Кунтушовым комплексе.

## Гісторыя 
Жупан з’явіўся прыкладна ў XVI стагоддзі. У ХVІ — ХVІІІ стст. належаў да асноўнай часткі адзення для шляхты, мяшчан. Паступова жупан страціў сваё значэнне як верхняга адзення і насіўся толькі пад кунтушом.

## Апісанне 
Жупан шылі пераважна з белага або шэрага сукна, часамі і з жоўтага, блакітнага, або з больш лёгкіх, вышэйшага гатунку тканін, напрыклад, з аксаміту. Знізу яго падбівалі футрам як верхні кафтан. Крой двухбортны з вузкімі рукавамі і стаячым каўняром, спінка прыталеная, з бакоў устаўляліся кліны. З другой паловы XVII стагоддзя стаячыя каўняры замянілі вузкія планкі або звычайная абшыўка гарлавіны тыпу каймы. Пярэднія гладкія полкі зашпільвалі гузікамі, колькасць якіх часам даходзіла да двух і болей тузінаў, маглі і падпярэзвацца поясам.

Паверсе жупана насілі кунтуш.

Image:Anonymous Ferdinand of Austria in Hungarian costume.png|1644
Image:Jan Kazimierz by Daniel Schultz.jpg|1649
Image:JRadziwiłł.JPG||1654
Image:Aleksander Benedykt Sobieski.jpg|Аляксандр Бенедыкт Сабескі ў жупане, 1690

Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Верхняе адзенне
Кунтуш

**Кунтуш** — верхняе мужчынскае адзенне, якое апраналі на жупан. На Беларусь прыйшоў з Венгрыі праз Польшчу. Разам з жупанам стаў традыцыйным адзеннем заможных людзей, складаючы так званы кунтушовы строй. Шылі доўгім, ніжэй каленяў. Насілі звычайна расшпіленым, каб быў відаць жупан.

Асаблівасць кунтушу — разрэзаныя рукавы, якія свабодна звісалі або закідваліся на плечы. Рабілі кунтушы з сукна, пазней з шоўку (часам падшывалі футрам) яркага, але цямнейшага за жупан колеру. Падпяразвалі тканым каляровым поясам.

## Гісторыя 
Хоць вопратка, падобная канструкцыйна і эксплуатацыйна на кунтуш, вядома ўжо з пачатку XVI стагоддзя, першая пісьмовая згадка назвы «кунтуш» вядома толькі з аднаго з каштарысаў шавецкіх работ на выраб вайсковага адзення 1648 года.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Украінскі касцюм
Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Катэгорыя:Матэрыяльная культура
Бранзалет

**Бранзалет** — звычайна круглая металічная, шкляная, керамічная, касцяная, драўляная, бурштынавая, камянёвая, цяпер і пластмасавая рэч для ўпрыгожвання рук (у некаторых геаграфічных мясцінах і ног).

## Гісторыя 
На Беларусі знойдзены медныя бранзалеты сярэднедняпроўскай культуры (2-я палова III — 1-я палова II тысячагоддзя да н.э.) на могільніку каля в.Стрэліца Быхаўскага раёна і бронзавыя з завіткамі на канцах — тшцінецкай культуры (XV—XI стст. да н. э.).

У раннім железным веку былі жалезныя, бронзавыя і срэбныя бранзалеты розных узораў. Тое, што знойдзены ліцейныя формы, тыглі, загатоўкі ў выглядзе кавалкаў бронзавага дроту, сведчыць: большасць бранзалетаў выраблялася на месцы.

З развіццём гарадоў і ўдасканаленнем ювелірнай справы на Беларусі наладзіўся выраб бранзалетаў з каштоўных металаў (залатыя са стылізаванымі галоўкамі на канцах з Мінска, XII ст.) і з аздабленнем рознымі эмалямі, каштоўнымі камянямі, чарненнем, філігранасцю, зярненнем, інкрустацыяй. Шкляныя бранзалеты (з X ст.) былі рознага колеру, рабіліся спосабам выцягвання шклянога дроту з мяккай шкламасы. Аздаблялі іх перавітымі шклянымі ніткамі ў большасці жоўтага колеру.

Бранзалетства шырока развіта і сёння.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты паводле тыпу
Катэгорыя:Упрыгажэнні