open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жыгманд Морыц

**Жы́гманд Мо́рыц** (; 29 чэрвеня 1879, , Венгрыя — 4 верасня 1942) — венгерскі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1879 годзе ў рэфармацкай сям'і Балінта Морыца і Эржэбет Палагі. З боку маці пісьменнік паходзіў з збяднелага, але старажытнага дваранскага роду, а яго бацька быў нашчадкам прыгонных сялян. Вучыўся ў Дэбрэцэнскім універсітэце.

У 1903—1909 гадах працаваў журналістам у газеце «Az Újság».

У час рэвалюцыйных рэспубліканскіх урадаў (1918—1919) пасля Першай сусветнай вайны быў віцэ-прэзідэнтам Акадэміі Вёрэшмарці. Пасля падзення Венгерскай савецкай рэспублікі, якую ён падтрымліваў, на Морыца пасыпаліся ганенні харцісцкага рэжыму: яго выключылі з літаратурнага таварыства Кішфалудзі, яго п'есы былі забаронены да выканання ў Нацыянальным тэатры, і яго працы публікаваліся толькі ў «Nyugat» і «Az Est». У канцы 1929 года ён стаў рэдактарам прозы ў «Nyugat» («Захад»), які стаў самым уплывовым венгерскім літаратурным часопісам XX стагоддзя.

У 1905 годзе Морыц ажаніўся з Яўгеніяй Холікс, якая была схільная да дэпрэсій і скончыла самагубствам у 1925 годзе. Ужо ў 1926 годзе пісьменнік жаніўся з Марыяй Шыман. Памёр ад інсульту, даведаўшыся па тэлефоне пра нараджэнні ўнучкі.

## Творчасць 
Вядомасць прынесла апавяданне «Сем крэйцэраў» (1908). У раманах «Самародак», «Глухі куток» (абодва 1911), «Добрай удачы» (1914) рэалістычна адлюстравана жыццё венгерскіх працоўных. Найбольш значныя творы Морыца — гістарычная трылогія «Эрдэй» (1922—1933) і сацыяльны раман «Сваякі» (1930). Аўтар раманаў «Шчаслівы чалавек» (1935), «Бецяр» (1937), «Шандар Рожа» (1941—1942), апавяданняў, п'ес, рэпартажаў.

## Пераклады 
На беларускую мову асобныя апавяданні Морыца пераклалі Лідзія Арабей, Яўген Васілёнак, Т. Мартыненка, Мікола Татур.

### Беларускія пераклады 
* Венгерскія апавяданні. Мн., 1957.

## Памяць 
Плошча Жыгманда Морыца ў горадзе Будапешт (Венгрыя).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Венгрыі
Катэгорыя:Венгерскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Керэпешы
Катэгорыя:Выпускнікі Дэбрэцэнскага ўніверсітэта
Венскае літаратурнае пагадненне

**Венскае літаратурнае пагадненне** (, ) — першы з дзвюх дагавор аб адзінстве сербскахарвацкай мовы, падпісаны 28 мая 1850 года ў Вене (, ) найбуйнейшымі сербскімі, харвацкімі і славенскімі навукоўцамі.

Яго ініцыятарамі былі Вук Стэфанавіч Караджыч з сербскага боку і Людэвіт Гай з харвацкага. У аснову мовы быў пакладзены распаўсюджаны ў Сербіі штокаўскі дыялект, пры гэтым былі прызнаны раўнапраўнымі «экаўская» і «іекаўская» нормы (гэта значыць вымаўленне былога «яць» як «э» або «іе»).

## Спасылкі 
* Арыгінальны тэкст у сербскіх «Вікікрыніцах»
* 

Катэгорыя:Ілірызм
Катэгорыя:Сербскахарвацкая мова
Уяўная адзінка

**Уяўная адзінка** — камплексны лік, пры ўзвядзенні якога ў квадрат, атрымліваецца адмоўная адзінка.

i^2 =  -1. 

Паняцце "ўяўная адзінка" ўвёў Леанард Эйлер у 1772 годзе.

## Літаратура 
*Nahin, Paul J.* (1998). An Imaginary Tale: The Story of √−1. Chichester: Princeton University Press. ISBN 0-691-02795-1.

Катэгорыя:Камплексны аналіз
Катэгорыя:Матэматычныя канстанты
Хвалевы фронт

змяняе хвалевы фронт: з плоскага фронт становіцца сферычным увагнутым]]

**Хвалевы фронт** — паверхня, да якой дайшоў хвалевы працэс на дадзены момант часу. У выпадку хвалевага працэсу з гарманічнай часавай залежнасцю хвалевы фронт — паверхня, на якой значэнні фазы хвалевага працэсу аднолькавыя (коратка: хвалевы фронт — гэта паверхня роўных фаз). Хвалевы фронт з'яўляецца прыватным выпадкам хвалевай паверхні.

Па форме хвалевага фронта вылучаюць самыя простыя хвалі: сферычную, плоскую, цыліндрычную. Нармаль да хвалевага фронта супадае з кірункам распаўсюджвання хвалі ў дадзеным пункце. Калі на хвалевым фронце значэнні амплітуды хвалі аднолькавыя, то хваля з'яўляецца аднастайнай.

## Гл. таксама 
* Фазавы фронт

Катэгорыя:Тэорыя хваль
Адаптометр

**Адаптометр** (ад  — прыстасоўваю) — прыбор для вымярэння змяненняў абсалютнага парога глядзельнага адчування ў працэсе адаптацыі вока. Адаптометр быў вынайдзены В. Нагелем (Willibald Nagel, 1870—1911)

## Гл. таксама 
Анамаласкоп

## Зноскі 

Катэгорыя:Афтальмалогія
Першы Мараканскі крызіс

**Пе́ршы Марака́нскі кры́зіс** (вядомы таксама як **Танжэ́рскі кры́зіс**) — востры міжнародны канфлікт, які доўжыўся з сакавіка 1905 па май 1906 года. Паўстаў на глебе спрэчкі Францыі з Германіяй адносна кантролю над султанатам Марока.

У выніку крызісу ўсталяванне французскага пратэктарата над Марока было адкладзена. Праз пяць гадоў Францыя і Германія зноў счапіліся па пытанні аб кантролю над гэтай стратэгічна размешчанай тэрыторыяй (гл. Другі мараканскі крызіс).

## Спасылкі 
* МАРОККАНСКИЙ КРИЗИС 1905 — 1906 гг.

*
Катэгорыя:Канфлікты 1905 года
Катэгорыя:Канфлікты 1906 года
Катэгорыя:1905 год у Марока
Катэгорыя:1905 год у Францыі
Катэгорыя:1906 год у Марока
Катэгорыя:1906 год у Францыі
Катэгорыя:Палітычныя крызісы
Катэгорыя:Каланіяльныя войны
Культура Аўстрыі

Культуру на тэрыторыі сучаснай Аўстрыі можна прасачыць, пачынаючы з перыяду каля 1050 г. да н. э. з Гальштацкай і Латэнскай культур. Аднак **культура Аўстрыі** ў сучасным сэнсе пачала фарміравацца, калі аўстрыйскія землі былі часткай Свяшчэннай Рымскай імперыі, пачынаючы з «*Малога прывілея*» (Privilegium Minus) 1156 г., які павышаў статус Аўстрыі да княства, што было важным крокам у яе развіцці. Аўстрыйская культура ў значнай ступені атрымала ўплыў яе мінулых і сучасных суседзяў: Італіі, Польшчы, Германіі, Венгрыі і Чэхіі.
Аўстрыйская літаратура

**Аўстры́йская літарату́ра** — літаратура, створаная на землях Аўстрыі або створаная за яе межамі літаратарамі з аўстрыйскай нацыянальнай самаідэнтыфікацыяй.

Аўстрыйскую літаратуру можна ўмоўна падзяліць на два гістарычныя перыяд развіцця: перыяд вялікай еўрапейскай імперыі і перыяд маленькай дзяржавы. Змена сацыяльна-палітычнага ўладкавання аўстрыйскага грамадства моцна адбілася на ўсёй культуры, у тым ліку ў сферы літаратурнага жыцця.

У Аўстрыі пражывалі такія літаратары, як Артур Шніцлер, Стэфан Цвэйг, Томас Бернхард, Роберт Музіль, Георг Тракль, Франц Верфель, Франц Грыльпарцэр, Райнер Марыя Рыльке, Адальберт Штыфтэр, Эльфрыдэ Елінэк і Петэр Хандке.

Катэгорыя:Літаратура Аўстрыі
Васа Пелагіч

**Вага Пелагіч** (; 1838, Горні-Жабар — 25 студзеня 1899, Пажаравац) — асманскі і сербскі баснійскі палітычны дзеяч, рэвалюцыйны дэмакрат, сацыяліст-утапіст, удзельнік сацыялістычнага і нацыянальна-вызвольнага руху на тэрыторыі Сербіі і Босніі і Герцагавіны, педагог, народны лекар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і, скончыў найнізкую гімназію, у 1857 годзе паступіў у Белградскую духоўную семінарыю. У 1860 годзе стаў настаўнікам сербска-моўнай пачатковай школы ў Брчко, пры якой заснаваў адну з першых у Босніі сербскіх чытальных залаў.

У 1863 годзе з'ехаў у Расійскую імперыю, дзе паступіў у Маскоўскі ўніверсітэт і вучыўся там два гады, вывучаючы палітычную гісторыю і медыцыну і звядучы знаёмства з рускімі рэвалюцыйнымі дэмакратамі, якія зрабілі вялікі ўплыў на яго светапогляд.

У 1865 годзе вярнуўся ў Боснію, у горад Баня-Лука, дзе заснаваў сербскую праваслаўную семінарыю, што стала адной з першых у Босніі. У семінарыі ён навучаў свае ідэі, у 1867 годзе выдаў у Белградзе «Руковођу за српско-босанске, херцеговачке, старосрбијанске и македонске учитеље». За свае ліберальныя педагагічныя пагляды падпадаў цкаванню з боку прадстаўнікоў розных веравызнанняў у Босніі, аднак стаў архімандрытам. За крытыку асманскага кіравання ў Босніі быў у 1869 годзе высланы ў Малую Азію. У 1871 годзе здолеў бегчы са спасылкі з дапамогай рускіх і праз Канстанцінопаль далез да Сербіі, дзе некаторы час працаваў у грамадстве «Уједињене омладије српске», потым на час з'ехаў у Цэтыне (Чарнагорыя), дзе браў удзел у руху «Дружыне за ослобођење српства». У 1872 годзе ён адправіўся ў Нові-Сад, у 1873 годзе паслядоўна жыў у Грацы, Празе, Трыесце і Цюрыху, у выніку адмовіўшыся ад рэлігійных службаў.

У 1875 годзе прыняў актыўны ўдзел у баснійскім паўстанні супраць асманскага валадарства. Пасля занятку тэрыторыі Босніі аўстра-венгерскімі войскамі ў 1878 годзе выступіў з катэгарычнымі пратэстамі супраць акупацыі. У 1880-х гадах жыў у Сербіі, але з-за прапаганды сацыялістычных ідэй некалькі раз высылаўся ў Балгарыю і Румынію; супрацоўнічаў у газеце *Српски занатлија*. Напачатку 1890-х гадоў быў адным з арганізатараў стварэння ў краіне працоўных і рамесных грамадстваў, з якіх у 1892 годзе паўстала Сацыялістычная партыя Сербіі. У 1895 годзе заснаваў у Белградзе газету «Сацыял-дэмакрат», перакладаў артыкулы сацыялістычнай тэматыкі з балгарскай. У выніку антыўрадавых дзеянняў быў арыштаваны, публічна пазбыты сану і змешчаны ў псіхіятрычную лякарню, а потым у турму, дзе і памёр.

## Спасылкі 
* Статья в БСЭ. 
* Биография (серб.). 

Катэгорыя:Палітыкі Сербіі
Андрэй Уладзіміравіч Місюк

**Андрэй Місюк** (нар. , ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам па фізпадрыхтоўцы ў казахстанскім клубе «Атырау».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец гродзенскай СДЮШАР-6, выступаў за «Нёман-2» у Другой лізе, а ў 2001 годзе далучыўся да слонімскага «Камунальніка». У 2005—2010 гадах выступаў у Вышэйшай лізе за «Дарыду», «Гомель» і «Белшыну». У сезоне 2011 гуляў у Першай лізе за мінскі «Партызан» і дапамог яму вярнуцца ў Вышэйшую лігу, але клуб спыніў існаванне, а Місюк далучыўся да «Гарадзеі».

У сакавіку 2014 года перайшоў у «Іслач». У наступным годзе дапамог «Іслачы» перамагчы ў Першай лізе. У лютым 2016 года падоўжыў кантракт з клубам. У першай палове сезона 2016 трывала выхадзіў у аснове на пазіцыі правага паўабаронцы, але потым страціў месца ў складзе.

## Клубная кар’ера 
У студзені 2017 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры і ўвайшоў у трэнерскі штаб «Іслачы», дзе на працягу чатырох гадоў дапамагаў Віталю Жукоўскаму.

У жніўні 2019 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі B, у снежні 2021 года — трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.

У студзені 2021 года ўслед за Жукоўскім далучыўся да трэнерскага штабу барысаўскага БАТЭ. У снежні 2021 года разам з Жукоўскім пакінуў БАТЭ.

У жніўні 2022 года вярнуўся ў «Іслач» трэнерам юнацкай каманды (2008 года нараджэння), аднак хутка ў якасці трэнера па фізпадрыхтоўцы ўвайшоў у штаб Віталя Жукоўскага, прызначанага галоўным трэнерам казахстанскага «Атырау».

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2015

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман-2 Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Камунальнік Слонім
Катэгорыя:Ігракі ФК Дарыда
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта
Вікінг (фільм, 2016)

**«Вікінг»** () — расійскі гісторыка-мастацкі кінафільм рэжысёра Андрэя Краўчука пра прыход да ўлады на Русі ў канцы X стагоддзя князя Уладзіміра Святаславіча. Сюжэт фільма распавядае гісторыю князя Уладзіміра. Яна пачынаецца з моманту яго ўцёкаў у Ноўгарад і закончваецца хрышчэннем Русі. Ролю полацкай князёўны Рагнеды, жонкі Уладзіміра, выканала беларуска А. Борціч. Прэм’ера фільма адбылася 27 снежня 2016 года.

## Сюжэт 
Гістарычная сага. Дзеянні адбываюцца у Сярэднявеччы. Разлад у княжацкай дынастыі Рурыкавічаў. Віна за выпадковую смерць брата лягла на вялікага князя кіеўскага. Паводле закону, помсціць яму павінен малодшы брат, сын рабыні. Аднак Уладзімір хаваецца на беразе Ледзянога мора, таму што не жадае помсціць за смерць Алега, які загінуў ад рукі старэйшага брата Яраполка ў выніку няшчаснага выпадку на паляванні. За адмову забіваць ён заплаціць усім, што ў яго было, таму што для міру трэба больш мячоў, чым для вайны.

Аднак Уладзіміра змушаюць да помсты, па яго прыязджае з Русі старэйшы дружыннік загінулага брата. Будучы хрысціцель Русі вяртаецца на Радзіму.

"Калі хаціце, гэта ў нейкай ступені экранізацыя «Аповесці мінулых часоў». На пытанне «Хто аўтар сцэнарыя?» можна адказваць: «Ды Нестар-летапісец».

## У ролях 
міні|left|А. Борціч у ролі Рагнеды.

* Аляксандр Усцюгаў — Яраполк Святаславіч, вялікі князь кіеўскі.
* Кірыл Плятнёў — Алег Святаславіч, князь драўлянскі.
* Даніла Казлоўскі — Уладзімір Святаславіч, князь наўгародскі, затым вялікі князь кіеўскі.
* Андрэй Смалякоў — Рагвалод, князь полацкі.
* Аляксандра Борціч — Рагнеда Рагвалодаўна, князёўна полацкая, дачка Рагвалода.
* Святлана Ходчанкава — Ірына.
* Максім Суханаў — Свенельд.
* Ігар Пятрэнка — Варажка.
* Уладзімір Епіфанцаў — Фёдар.
* Расціслаў Бершаўэр — Блуд.
* Павел Дэлёнг — Анастас.
* Аляксей Дземідаў — Самоха.
* Аляксандр Лабанаў — Пуцята, тысяцкі.
* Харальд Розенстрэм — Эйнар.
* Антон Адасінскі — Вяшчун.
* Алег Дабраван — Вальгард.
* Аляксандр Армер — Ульвар.
* Іван Шмакаў — Іаан.
* Джон Дэ-Санціс — Берсерк.
* Ёакім Натэрквіст — Хёўдынг.

## Здымкі 
Падрыхтоўка да працы над фільмам доўжылася 6 гадоў (пачынаючы з 2009 года).

Паводле слоў прадзюсара Анатоля Максімава, з-за складанай фінансавай сітуацыі стваральнікам фільма прыйшлося змяніць усе здымачныя лакацыі і адмовіцца практычна ад усіх замежных спецыялістаў.

## Маркетынг 
Першы трэйлер выйшаў 19 лістапада 2015 года.

## Гл. таксама 
* Аповесць мінулых гадоў

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Пчелов Е.* Викинг Владимир Святославич // Valla. Том 3. № 2, 2017. — С. 107—112.

## Спасылкі 
* У Расіі здымуць аналаг «Гульні тронаў»

Катэгорыя:Гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі
Катэгорыя:Фільмы Расіі
Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Катэгорыя:Фільмы 2016 года
Аляксандр Лебедзеў

**Аляксандр Лебедзеў**:
* Аляксандр Георгіевіч Лебедзеў (нар. 1985) — беларускі футбаліст
* Аляксандр Мікалаевіч Лебедзеў — беларускі і ўкраінскі паэт, празаік, педагог
Баня-Лука (аэрапорт)

**Баня-Лука**  (, ) — міжнародны аэрапорт, таксама вядомы як **Аэрапорт Махаўляны** па назве блізкай вёскі, змесцаваны ў 18 км да паўночна-паўночна-ўсходу ад чыгуначнай станцыі горада Баня-Лука, другога па памеры горада Босніі і Герцагавіны і адміністрацыйнага цэнтра Рэспублікі Сербскай.

## Гісторыя 
Будаванне Міжнароднага аэрапорта Лазня-Лука пачалося ў 1976 годзе. У адпаведнасці з планам развіцця тады гэта быў аэрапорт мясцовай значнасці, вылічаны на абслугоўванне ўнутраных рэйсаў на тэрыторыі СФРЮ.

Пасля палітычнага і тэрытарыяльнага падзелу былой Югаславіі Баня-Лука ў выніку Дэйтанскага пагаднення фактычна стала сталіцай Рэспублікі Сербскай. Гэта надало аэрапорту Баня-Лукі вялікую значнасць і новую ролю. Міжнародны аэрапорт Баня-Лука быў адкрыты для грамадзянскіх рэйсаў 18 лістапада 1997 года.

З 1999 па 2003 гады аэрапорт быў галоўным хабам Air Srpska, якая была флагманскім перавознікам Рэспублікі Сербскай. Гэта авіякампанія была створана Jat Airways і ўрадам Рэспублікі Сербскай. У 2003 годзе Air Srpska спыніла дзейнасць з прычыны нарастальнай запазычанасці, а Jat Airways выйшла з прадпрыемства. Існуе план стварэння новай авіякампаніі Sky Srpska, якая будзе знаходзіцца ў аэрапорце Лазня-Лука.

Інфраструктура аэрапорта мадэрнізавалася ў 2002 і 2003 гадах у звязку з візітам папы Яна Паўла II у Баня-Луку ў чэрвені 2003 года.

Аператарам Міжнароднага аэрапорта Баня-Лука з'яўляецца дзяржаўнае прадпрыемства «Aerodromi Republike Srpske».

## Спасылкі 
* Banja Luka International Airport — Official Website

Катэгорыя:Баня-Лука
Катэгорыя:Аэрапорты Босніі і Герцагавіны
Жељезнице Републике Српске

**Жeљeзницe Peпубликe Cpпcкe / Željeznice Republike Srpske** (скарочана **ЖPC** ці **ŽRS**) — дзяржаўная чыгуначная кампанія Рэспублікі Сербскай, энтытэта Босніі і Герцагавіны; з'яўляецца адной з дзвюх найбуйнейшых чыгуначных кампаній у Босніі (другая — Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine, *Чыгункі Федэрацыі Босніі і Герцагавіны*). У веданні ЖРС знаходзяцца 424 км чыгунак Рэспублікі Сербскай. Кампанія ўтворана ў 1991 годзе пад назвай «Жељезнице Српске», але пасля Дэйтанскага пагаднення атрымала сучасную назву.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЖРС 
* Железнодорожная карта Хорватии, Словении и Боснии и Герцеговины
Аляксандр Георгіевіч Лебедзеў

**Аляксандр Лебедзеў** (нар. , Зажэвічы, Салігорскі раён) — беларускі футбаліст, нападнік.

Малодшы брат Аляксандра, Дзмітрый, таксама футбаліст.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец СДЮШАР горада Салігорска, кар’еру пачаў у барысаўскім БАТЭ. Добра правёў сезон 2006, калі забіў 7 галоў у чэмпіянаце і дапамог барысаўчанам стаць чэмпіёнамі і ўладальнікамі Кубка Беларусі. Пасля гэтага сезона перайшоў у клуб расійскай Прэм’ер-лігі «Кубань», але не здолеў замацавацца ў складзе і праз год вярнуўся ў Беларусь, на правах арэнды стаўшы іграком мінскага «Дынама». У 2009 годзе сталічны клуб падпісаў кантракт з нападнікам на трывалай аснове, але з-за траўмы ён гуляў мала. Пазней выступаў у Вышэйшай лізе за «Белшыну», брэсцкае «Дынама» і салігорскі «Шахцёр».

У першай палове 2012 года гуляў у Першай лізе за «Гарадзею», а пасля перабраўся ў клуб польскай Экстраклясы «Відзаў». Аднак, неўзабаве атрымаў траўму і, згуляўшы толькі тры матчы, узімку пакінуў Польшчу. У першай палове 2013 года заставаўся без клуба, аднаўляючыся ад траўмы, потым вярнуўся ў «Гарадзею».

У жніўні 2014 года, пакінуўшы «Гарадзею», падпісаў кантракт з «Іслаччу». У наступным годзе дапамог «Іслачы» перамагчы ў Першай лізе. У жніўні 2016 года быў адлічаны з клуба за ўдзел у дагаварных матчах.

У кастрычніку 2017 года па выніках справы аб дагаварных матчах быў прысуджаны да штрафу ў 18,4 тысячы рублёў, а ў лютым 2018 года атрымаў ад Дысцыплінарнага камітэта АБФФ пажыццёвую дыскваліфікацыю. Пасля зыходу з «Іслачы» стаў працаваць дзіцячым трэнерам.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2006
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (5): 2003, 2004, 2008, 2009, 2011
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2006
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2015

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Кубань Краснадар
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Відзаў Лодзь
Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач
Канстытуцыя Рэспублікі Сербскай

**Канстытуцыя Рэспублікі Сербскай** — галоўны закон і праўны акт у сістэме праўных актаў Рэспублікі Сербскай. Канстытуцыя рэгулюе стасункі ў грамадстве, рэспубліканскую арганізацыю і паўнамоцтвы рэспубліканскіх органаў улады.

Першая Канстытуцыя была прынята 28 лютага 1992 года. Тады яна звалася Канстытуцыя Сербскай Рэспублікі Босніі і Герцагавіны. Галоўны закон РС быў прыняты ў гады распаду Югаславіі. З моманту прыняцці Канстытуцыя неаднаразова змянялася і дапаўнялася. Галоўным чынам, гэта было звязана з яе рэдакцыяй пасля Дэйтанскага мірнага пагаднення і рашэннямі Канстытуцыйнага суда Босніі і Герцагавіны. Таксама Канстытуцыя неаднаразова змянялася падчас мандата Высокага прадстаўніка ў БіГ Пэдзі Эшдаўна. Былі агучаны і вымогі прыняцця новай канстытуцыі.

## Структура 
Структура Канстытуцыі РС складаецца з 12 раздзелаў і 140 артыкулаў.
# Асноўныя палажэнні
# Правы і свабоды чалавека
# Эканамічны і сацыяльны лад
# Правы і абавязкі Рэспублікі
# Арганізацыя Рэспублікі
# Тэрытарыяльная арганізацыя
# Абарона Рэспублікі
# Канстытуцыйнасць і законнасць
# Канстытуцыйны суд
# Суды і пракуратура
# Змена Канстытуцыі
# Апошнія палажэнні

## Спасылкі 
* 
Рэспубліка Сербская
Герб Рэспублікі Сербскай

**Герб Рэспублікі Сербскай** — афіцыйна не прыняты. Замест яго выкарыстоўваецца **эмблема Рэспублікі Сербскай**, якая была прынята 15 ліпеня 2008 года.

## Эмблема 
Кола колераў дзяржаўнага сцяга, на які накладзены залатыя пераплеценыя літары «Р» і «С». Кола аточана вянком з залатога дубовага лісця, пераплеценага ўнізе стужкай колераў сцяга і каранаваны каралеўскай каронай. Па акружнасці дадзена назва «Рэспубліка Сербская» кірыліцай і лацінкай. Унізе намалявана каралеўская карона кіруючай дынастыі сярэднявечнай Босніі Катраманічаў.

## Гл. таксама 
* Герб Босніі і Герцагавіны
* Герб Сербіі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гербы дзяржаў
Сцяг Рэспублікі Сербскай

**Сцяг Рэспублікі Сербскай** заснаваны на чырвона-сіне-белым сербскім трыкалоры, парадак колеру палос зваротны да парадку колеру палос на сцягу Расіі.

Нягледзячы на тое, што Канстытуцыйны суд Босніі і Герцагавіны абвясціў герб Рэспублікі Сербскай неканстытуцыйным, сцвярджаючы, што ён не прадстаўляе несербскае насельніцтва, што таксама жыве ў дадзеным этнытэце, сцягу Рэспублікі Сербскай дазволілі застацца нязменным. Камбінацыя колераў уяўляе сабою нацыянальны сцяг сербаў, але самі колеры могуць асацыявацца не толькі з сербамі, а са славянамі зусім.

Рэспубліка Сербская з'яўляецца часткай Босніі і Герцагавіны, у якой есці свой уласны сцяг.

## Гл. таксама 
* Герб Рэспублікі Сербскай
* Сцяг Сербіі
* Спіс сербскіх сцягоў
* Панславянскія колеры
Урад Рэспублікі Сербскай

**Урад Рэспублікі Сербскай** () — галоўны орган выканаўчай улады Рэспублікі Сербскай — энтытэта Босніі і Герцагавіны. Яго паўнамоцтвы ўсталяваны Канстытуцыяй РС і шэрагам законаў. Паводле закона, 8 міністраў павінны быць сербамі, 5 — башнякамі, 3 — харватамі. Прэм'ер-міністр можа таксама прызначыць аднаго міністра з прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцяў. Урад складаецца з прэм'ер-міністра, віцэ-прэм'ераў і шаснаццаці міністраў, якія абіраюцца паводле нацыянальнай квоты. Міністраў абірае Народная скупшчына РС, носьбіт заканадаўчай улады.

## Гісторыя 
Папярэднікам урада быў міністэрскі савет з 24 чалавек, створаны 20 снежня 1991 года. Ён праіснаваў да 27 сакавіка 1992 года. Яму на змену прыйшоў першы ўрад, заснаваны 22 красавіка 1992 года ў Пале. Яго ўзначаліў Бранка Джэрыч, а складаўся яно з трох міністраў. На пасяджэнні ў Баня-Луцы 12 мая былі створаны яшчэ дзевяць міністэрстваў і вызначаны план працы. У кастрычніку таго ж года Джэрыч пайшоў у адстаўку з-за нязгоды з палітыкай міністраў Міча Станішычам і Мамчыла Мандзічам. Новым прэм'ер-міністрам стаў Уладзімір Лукіч.

## Гл. таксама 
* Архіў Рэспублікі Сербскай

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэспубліка Сербская
Алеаторыка

**Алеато́рыка** (верагодна, з  — выпадковы <  — ігорны <  — ігрок <  — ігральная костка) — метад кампазіцыі ў музыцы XX—XXI стагоддзяў, які дапускае варыябельныя адносіны паміж элементамі музычнай тканіны (у тым ліку нотнага тэксту) і музычнай формы і які прадугледжвае нявызначанасць або выпадковую паслядоўнасць гэтых элементаў пры складанні або выкананні твора.

Як метад кампазіцыі алеаторыка развілася ў процівагу строгаму варыянту серыяльнай музыкі, у тэхніцы якой элементы ва ўсіх параметрах музычнай кампазіцыі  (гармонія, рытм, форма, дынаміка, тэмбр і г д.) былі строга дэтэрмінаваныя тымі ці іншымі перадкампазіцыйнымі алгарытмамі (формуламі, мадэлямі).

## Літаратура 
* Теория современной композиции. — М.: Музыка, 2007. — ISBN 5-7140-0887-1

Катэгорыя:Кампазіцыя (музыка)
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Венская сэцэсія

ў Вене, пабудаваны ў 1897 годзе Ёзэфам Марыям Ольбрахам для выстаў мастакоў сэцэсіі.]]
**Венская сэцэсія** () — рэгіянальная разнавіднасць стылю ар-нуво на землях Аўстра-Венгрыі. Была распаўсюджана таксама на тэрыторыі такіх сучасных дзяржаў як Венгрыя, Польшча і Чэхія, а таксама на заходнеўкраінскіх землях. Назва мастацкага кірунку паходзіць ад назвы арганізацыі саюза мастакоў горада Вена, якія вынайшлі новыя вобразы ў мастацтве і архітэктуры.Першым прэзідэнтам гэтай арганізацыі стаў Густаў Клімт.

## Саюз мастакоў горада Вена 
Венская сэцэсія ці Сэцэсіён як арганізацыя была заснавана 3 красавіка 1897 года мастакамі Густавам Клімтам, Каламанам Мозэрам, Ёзэфам Хофманам, Ёзэфам Марыям Ольбрахам, Максам Курцвайлем, Вільгельмам Бернацыкам і іншымі. Нягледзячы на тое, што Ота Вагнер атрымаў шырокае прызнанне ў якасці важнага члена сэцэсіі, ён не быў адным з заснавальнікаў. Мастакі сэцэсіі супрацьстаялі кансерватызму венскага мастацтва з яго традыцыйнай арыентацыяй на гістарызм. Венскай сэцэсіі, першая выстаўка якой прайшла ў 1898 годзе, папярэднічалі рухі Берлінскай і Мюнхенскай сэцэсій.

Катэгорыя:Венская сэцэсія
Катэгорыя:Групы і калектывы мастакоў Аўстрыі
Катэгорыя:Групы мастакоў 19 стагоддзя
Катэгорыя:Групы мастакоў цэнтральнай Еўропы
Катэгорыя:Мадэрн
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва Аўстрыі
Катэгорыя:Эдвардыянская эпоха
Амальгамацыя

**Амальгамацыя** — метад здабывання металаў з руд растварэннем у ртуці. Амальгаму аддзяляюць ад пустой пароды, і ртуць адганяюць. Амальгамацыю ўжываюць для здабывання серабра, золата, плаціны і іншых металаў з руд і канцэнтратаў.

Гэты метад быў вядомы ў антычнасці, але пасля страчаны і пераадкрыты нейкім нямецкім рудакопам у ртутных капальнях Альмадэны ў пачатку XVI стагоддзя і шырока распаўсюдзіўся дзякуючы іспанцу Барталамэ дэ Медына, які стаў ужываць яго ў Мексіцы ў 1557 годзе. Пасля амальгамацыя нямала паспрыяла каласальнаму пашырэнню здабычы срэбра і золата ў Мексіцы і Перу і навадненню імі Еўропы. У значнай ступені менавіта гэта прывяло да рэвалюцыі цэн у Еўропе XVI—XVII стагоддзяў. У цяперашні час пры праектаванні і эксплуатацыі золатаздабываючых фабрык (шлихо абагачальных фабрык, шліхаабагачальных установак і ў тэхналагічных схемах драг) не дапускаецца ўжываць працэс амальгамацыі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Металургія
Урад Грэцыі

**Кабінет міністраў Грэцыі** (), або **ўрад Грэцыі** (), прадстаўлены кіраўнікамі асобных міністэрстваў, якія прызначаюцца Прэзідэнтам Грэчаскай Рэспублікі па прадстаўленні Прэм'ер-міністра Грэчаскай Рэспублікі. Узначальвае Кабінет міністраў Грэцыі прэм'ер-міністр. Можа склікацца таксама надзвычайны кансультатыўны савет з былых прэм'ер-міністраў і лідараў палітычных партый, прадстаўленых у парламенце Грэцыі.

Катэгорыя:Урады паводле краін
Катэгорыя:Урады Еўропы
Іозеф Фраўнгофер

**Іозеф Фраўнгофер (Фраўнхофер)** (; , Штраўбінг — , Мюнхен) — нямецкі фізік.

## Біяграфія 
Навучаўся і працаваў у люстраной і шкляной майстэрні ў Мюнхене. З 1806 года асістэнт матэматычнага і аптычнага інстытута (знаходзіўся ў Мюнхене, затым у Бенедыктбоерне), дзе вырабляліся лінзы і аптычная апаратура. З 1809 года адзін з яго кіраўнікоў, у 1818 годзе стаў яго дырэктарам. З 1823 года захавальнік фізічнага кабінета Мюнхенскага ўніверсітэта і сябра Баварскай АН, з 1824 года член Акадэміі Леапальдзіна. Удасканаліў тэхналогію вырабу вялікіх ахраматычных аб'ектываў, вынайшаў акулярны мікраметр і геліаметр. Вывучаючы паказчыкі пераламлення розных гатункаў шкла, у 1814 годзе адкрыў (незалежна ад англійскага фізіка У. Воластана) і апісаў лініі паглынання ў сонечным спектры (фраўнгоферавы лініі). У 1821 годзе ўпершыню ўжыў дыфракцыйную рашотку для вывучэння спектраў. Прапанаваў метад назірання дыфракцыі святла ў паралельных промнях.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Фізікі Германіі
Народная скупшчына Рэспублікі Сербскай

**Народная Скупшчына Рэспублікі Сербскай** () — найвышэйшы заканадаўчы і канстытуцыйны орган у Рэспубліцы Сербскай. Скупшчына складаецца з 83 дэпутатаў, а парламенцкую большасць складаюць дэпутаты ад Саюзу незалежных сацыял-дэмакратаў, Дэмакратычнага народнага саюзу і Сацыялістычнай партыі.

## Гісторыя 
Народная скупшчына была заснавана 24 кастрычніка 1991 года як Скупшчына сербскага народа ў Босніі і Герцагавіне. Пасля сканчэння войны і падпісання Дейтанскага пагаднення Народная скупшчына ўзяла на сябе адказнасць за правядзенне патрэбных рэформаў і перабудову Рэспублікі. Да 2002 года дэпутаты Народнай скупшчыны абіраліся на тэрмін у два гады. Пасля 2002 года ў адпаведнасці са зменамі ў заканадаўствы іх сталі абіраць на чатыры гады.

У 2002 годзе была створана верхняя палата Народнай скупшчыны — Палата народаў. У яе складзе 28 дэпутатаў, абіраных дэпутатамі Скупшчыны і муніцыпалітэтамі па нацыянальным прынцыпе: па 8 прадстаўнікоў ад баснійцаў, сербаў і харватаў і 4 дэпутата ад астатніх нацыянальных меншасцей. Палата народаў можа ветаваць кожны закон, прыняты Народнай скупшчынай, калі злічыць, што ён пагражае жыццёвым інтарэсам адной з абшчын.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэспубліка Сербская
Прэзідэнт Рэспублікі Сербскай

**Прэзідэнт Рэспублікі Сербскай** () — кіраўнік Рэспублікі Сербскай. Ён прадстаўляе Рэспубліку Сербскую, прапануе парламенту кандыдатаў у прэм'ер-міністры, можа адправіць у адстаўку кіраўніка ўрада, у адпаведнасці з Канстытуцыяй развязвае пытанні абароны, бяспекі і вонкавай палітыкі і г.д..

## Гл. таксама 
* Палітычны лад Рэспублікі Сербскай

Катэгорыя:Рэспубліка Сербская
Старшыня Урада Рэспублікі Сербскай

**Старшыня Урада Рэспублікі Сербскай**  — законна абраны кіраўнік Урада Рэспублікі Сербскай. Ён кіруе ўрадам і вядзе яго пасяджэнні, прадстаўляе Рэспубліку Сербскую ў Босніі і Герцагавіне і на міжнароднай арэне.

На дадзены момант прэм'ер-міністрам з'яўляецца Радаван Вішковіч.

## Метад абрання 
Будучыні прэм'ер-міністра абіраюць у адпаведнасці з Канстытуцыяй Рэспублікі Сербскай. Кандыдатуру прапануе прэзідэнт Рэспублікі пасля кансультацый з дэпутатамі Скупшчыны (парламента). Потым прэм'ер-міністра абіраюць простай большасцю дэпутацкіх галасоў. Звычайна ўрад узначальвае прадстаўнік кіравальнай партыі.

## Спіс Старшынь Урада 
Катэгорыя:Палітыка Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Рэспубліка Сербская
Роберт Менасэ

**Ро́берт Ме́насэ** (, 21 чэрвеня 1954, Вена) — аўстрыйскі літаратар яўрэйскага паходжання: паэт, празік, эсэіст, перакладчык.

Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Паэты Аўстрыі
Катэгорыя:Эсэісты Аўстрыі
Катэгорыя:Перакладчыкі Аўстрыі
Амімія

**Амімія** (ад грэч. *а* — «без», «няма» і *μιμος/mímos* — «акцёр», адкуль «міміка», «перайманне») — адсутнасць магчымасці выказваць свае думкі і эмоцыі з дапамогай мімікі твару, вачэй і жэстаў, што, як правіла, сустракаецца пры некаторых відах псіхічных і неўралагічных расстройстваў, звычайна ў сувязі з афазіяй. Больш канкрэтна ў медыцынскай дыягностыцы пад аміміяй разумеюць прыватны выпадак акінезіі, пры якім адбываецца паслабленне, парушэнне або поўная адсутнасць мімікі, часта назіральная пры некаторых захворваннях цэнтральнай і перыферычнай нервовай сістэмы, асабліва тваравых нерваў. Найбольш часта з’яўляецца сімптомам такіх хвароб і/або расстройстваў, як хвароба Паркінсона, кататанічны ступар, нейралептычны паркінсанізм, ідыятыя. Пры парушэннях эмацыйнай сферы амімія сведчыць аб арганічных паражэннях галаўнога мозгу лобнай лакалізацыі (так званы «сіндром лобнай долі»). Пры сэнсарнай аміміі ўспрыманне смаку, колеру, гука, пахаў таксама застаецца без традыцыйных мімічных рэакцый.

Катэгорыя:Сімптомы псіхічных расстройстваў
Анабена

**Анабена** (*Anabaena*) — род ніткавых цыянабактэрый (сіне-зялёных водарасцей), уваходзіць у склад планктону.

## Апісанне 
Клеткі круглявыя ці бочкападобныя, у шматклетачных трыхомах. Агульны слізісты чахол ледзь прыкметны ў вадзе. Гетэрацысты пасярэдзіне трыхома.

Вядомы азотфіксуючымі здольнасцямі, утвараюць сімбіятычныя адносіны з пэўнымі раслінамі, такімі, як некаторыя папараці. З’яўляюцца аднымі з чатырох родаў цыянабактэрый, якія вырабляюць нейратаксіны.

Размнажаюцца дзяленнем клетак папалам, распадам трыхома на гармагоніі, пры неспрыяльных умовах утвараюць споры.

## Пашырэнне 
Трапляюцца ў планктоне прэсных вадаёмаў, некаторыя ў саланаватых водах і на сушы. Вядома звыш 100 відаў.

Выдзяляюць у ваду атрутныя рэчывы, шкодныя дзікай прыродзе, а таксама сельскагаспадарчым і хатнім жывёлам. Некаторыя выклікаюць цвіценне вады.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Sequenced *Anabaena* Genomes 
* Anabaena в базе данных цианобактерий на сайте Cyanodb.cz  (англ.)

Катэгорыя:Цыянабактэрыі
Катэгорыя:Грамадмоўныя бактэрыі
Анатаксін

**Анатаксін** — прэпарат з таксіну, які не мае выяўленых таксічных уласцівасцяў, але пры гэтым здольны індукаваць выпрацоўку антыцел да зыходнага таксіну.

Звычайна інактывацыя таксіну вырабляецца шляхам працяглай вытрымкі ў цёплым разведзеным растворы фармаліну. Анатаксіны выкарыстоўваюцца для прафілактыкі інфекцыйных захворванняў, у аснове патагенезу якіх ляжыць інтаксікацыя: дыфтэрыі, слупняку, газавай гангрэны, атручванняў таксінам стафілакоку, халераген-анатаксін і т. п.

## Гл. таксама 
* Антытаксіны

Катэгорыя:Імуналогія
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Анаплазія

**Анаплазія** (ад ст-грэч. *ἀνα-* ‘назад’ і πλάσις ‘утварэнне’) — пераход жывых клетак і тканак у недыферэнцыяваны стан, аж да поўнай немагчымасці вызначэння паходжання клеткі. Пры гэтым клеткавая тканка губляе здольнасць выконваць свае характэрныя функцыі, аднак набывае здольнасць да неабмежаванага росту. Анаплазія часта сустракаецца ў злаякасных пухлін, якія хутка растуць.

Адрозніваюць цыталагічныя анаплазію (разбурэнне унутрыклеткавай структуры) і пазіцыйную або арганізацыйную анаплазію (парушэнне міжклеткавай структуры).

## Прыкметы анаплазіі 
* змена памераў і структуры (у тым ліку, храмасомнага набору) клеткавых ядраў;
* паніжэнне дыферэнцыявання клетак;
* парушэнне фізіка-хімічных і біяхімічных уласцівасцяў клетак;
* паслабленне міжклеткавых сувязяў.

## Літаратура 
* Pitot, Henry C. *Fundamentals of Oncology*. London: Taylor & Francis, 2002.

Катэгорыя:Анкалогія
Катэгорыя:Цыталогія
Біеліна

**Біеліна** () — горад на ўсходзе Босніі і Герцагавіны.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* City Population

Катэгорыя:Гарады Рэспублікі Сербскай
Анаплазмы

**Анаплазмы** (*Anaplasma*) — род бактэрый сямейства  парадку : кровапаразіты жвачных жывёл і чалавека.

## Апісанне 
Форма цела круглявая, дыяметр да 1 мкм. Размножваюцца дзяленнем. Распаўсюджаныя па ўсім зямным шары. Выклікаюць захворванні крыві (анаплазмозы). У чырвоных крывяных клетках буйной рагатай жывёлы паразытуе , у авечак і коз — . Гранулацытарны анаплазмоз чалавека выклікае .

## Віды 
На май 2015 года ў род уваходзяць 7 відаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Протэабактэрыі
Катэгорыя:Грамадмоўныя бактэрыі
Анальгезія

**Анальгезія** (ад  — літаральна «без болю») — памяншэнне болевай адчувальнасці (у тым ліку выбарчае, калі іншыя віды адчувальнасці не закранаюцца) з дапамогай фармакалагічных прэпаратаў розных груп (наркатычныя анальгетыкі, нестэроідныя супрацьзапаленчыя сродкі, спазмалітыкі і інш.), хірургічных метадаў (нейратамія), фізіятэрапеўтычнага ўздзеяння (электраанальгезія па методыцы электрасну, электрамагнітныя палі ультравысокай, высокай і звышвысокай частаты, нізкачастотныя магнітныя палі і інш.). Інтэнсіўнасць успрымання болю можа зніжацца да поўнай немагчымасці яе ўспрымання.

Анальгезія можа назірацца пры некаторых захворваннях нервовай сістэмы.

Вельмі рэдкія выпадкі прыроджанай анальгезіі, у гэтым выпадку чалавек павінен выконваць пэўны графік назіранняў за сваім целам і часта наведваць лекара, каб папярэдзіць развіццё захворванняў, якія ў звычайных людзей дыягнастуюцца болевымі адчуваннямі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Анестэзіялогія
Катэгорыя:Фармакалогія
Добай

**Добай** () — горад на поўначы Босніі і Герцагавіны.

## Вядомыя асобы 
* Огнен Кузміч

## Гл. таксама 
* Міжнародны гандбольны турнір чэмпіёнаў Добая

## Спасылкі 
* City Population

Катэгорыя:Гарады Рэспублікі Сербскай

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1415 годзе
Эканоміка Аўстрыі

, Вена]]
**Аўстрыя** з’яўляецца адной з 11 самых багатых краін па аб’ёме ВУП (валавы ўнутраны прадукт) на душу насельніцтва, мае добра развітую сацыяльна-арыентаваную рынкавую эканоміку і высокі ўзровень жыцця. Да 1980-х гадоў многія з найбуйнейшых прамысловых прадпрыемстваў Аўстрыі былі нацыяналізаваныя, аднак у апошнія гады прыватызацыя скараціла дзяржаўную маёмасць да ўзроўню, супастаўнага з іншымі еўрапейскімі эканомікамі. У Аўстрыі асаблівую сілу мае рух працоўных, які мае вялікі ўплыў на працоўную палітыку. Разам з высокаразвітай прамысловасцю найбольш важнай часткай нацыянальнай эканомікі з’яўляецца міжнародны турызм.

Гістарычна галоўным гандлёвым партнёрам Аўстрыі была Германія, што робіць аўстрыйскую эканоміку ўразлівай да зменаў у эканоміцы Германіі. Аднак членства Аўстрыі ў Еўрапейскім Саюзе дапамагло ёй набыць больш цесныя сувязі з эканомікамі іншых дзяржаў-членаў ЕС. У 2000-х гадах рост ВУП Аўстрыі паскорыўся, склаўшы 3,3 % у 2006 годзе.

У 2004 годзе Аўстрыя была чацвёртай самай багатай краінай у Еўрапейскім Саюзе пасля Люксембурга, Ірландыі і Нідэрландаў, маючы ВУП на душу насельніцтва каля €27666. У сваю чаргу сталіца Аўстрыі Вена заняла пятае месца сярод самых багатых рэгіёнаў Еўропы пасля Унутранага Лондана, Люксембурга, Брусельскага сталічнага рэгіёна і Гамбурга з ВУП на душу насельніцтва €38632.
Палітыка Аўстрыі

**Палітыка Аўстрыі** рэалізуецца ў рамках федэральнай парламенцкай прадстаўнічай дэмакратычнай рэспублікі з Федэральным канцлерам у якасці кіраўніка ўрада і Федэральным прэзідэнтам у якасці кіраўніка дзяржавы. Мясцовы і федэральны ўрады ажыццяўляюць выканаўчую ўладу. Федэральную заканадаўчую ўладу ва ўрадзе і ў дзвюх палатах парламента ажыццяўляюць Нацыянальны савет і Федэральны савет. З 1949 года на партыйна-палітычным ландшафце Аўстрыі дамінуюць у асноўным Аўстрыйская народная партыя (; ÖVP) і Сацыял-дэмакратычная партыя Аўстрыі (; SPÖ). Судовая ўлада з’яўляецца незалежнай ад выканаўчай і заканадаўчай уладаў і мае выключна федэральны характар пры адсутнасці дзяржаўных судоў.

Этнічна і культурна гетэрагенная нацыянальная дзяржава Аўстрыя з’яўляецца адной з шматлікіх рэшткавых дзяржаў Аўстра-Венгрыі, велізарнай шматнацыянальнай імперыі, якая спыніла сваё існаванне ў 1918 годзе. Аўстрыйскай рэспубліцы папярэрднічала канстытуцыйная манархія, чый заканадаўчы орган упершыню быў абраны ў 1897 годзе.

Першая спроба Аўстрыі на рэспубліканскае кіраванне пасля падзення манархіі ў 1918 годзе была абцяжараная эканамічнымі выдаткамі, неабходнымі для ваенных рэпарацый, якія краіна павінна была выплачваць пераможцам Першай сусветнай вайны. Першая Аўстрыйская рэспубліка (1918—1938) зрабіла некалькі наватарскіх рэформаў у 1920-я гады, якія служылі прыкладам для еўрапейскіх дзяржаў пасля Другой сусветнай вайны. Тым не менш, рэспубліка паступова вырадзілася ў фашысцкую дыктатуру пад кіраўніцтвам канцлера Энгельберта Дольфуса, якога ў 1934 годзе забілі агенты Нацысцкай партыі. Перыяд існавання Першай рэспублікі быў скончаны ў 1938 годзе ўварваннем і анэксіяй краіны Германіяй. Пасля паразы Германіі ў 1945 годзе Аўстрыя аднавіла рэспубліканскі ўрад.

У пачатку XXI стагоддзя было адзначана паўстагоддзя стабільнага ўрада Аўстрыі з канстытуцыйнай федэратыўнай рэспубліканскай сістэмай, якая рэгулюецца ў адпаведнасці з прынцыпамі прадстаўнічай дэмакратыі і вяршэнства закона.
Алег Анатольевіч Віннік

**Алег Анатольевіч Віннік** (нар. 31 ліпеня 1973, вёска Вярбіўка, Чаркаская вобласць) — украінскі спявак, кампазітар і аўтар песень. Атрымаў вядомасць у Германіі, Аўстрыі і Швейцарыі як выканаўца галоўных роляў папулярных мюзіклаў пад сцэнічным імем OLEGG

## Біяграфія 
Алег Віннік нарадзіўся 31 ліпеня 1973 у вёсцы Вярбіўка Каменскага раёна Чаркаскай вобласці. Сярэднюю школу скончыў у вёсцы Чырвоны Кут (Жашкіўскі раён, Чаркаская вобласць). Прымаў актыўны ўдзел у мастацкай самадзейнасці, умеў і да спеву, і да гульні на каханай электрагітары.

Пасля заканчэння школы паступіў на хормайстарскі аддзел Канеўскага вучылішча культуры. Першае месца працы пасля заканчэння вучылішча стала Чаркаская абласная філармонія. Але на жаль, Алег не стаў салістам у Чаркаскім народным хоры, дзе працаваў разам з заслужанай артысткай Украіны Вольгай Паўлоўскай.

У рамках праграмы культурнага абмену Алег праходзіў стажыроўку ў Германіі. Падчас стажыроўкі атрымаў прапанову Люнебургскага тэатра з Ніжняй Саксоніі, дзе працягнуў кар’еру, выконваючы партыі ў оперы «Toska» і аперэце «Paganini». Далей — два гады навучання ў Гамбургу пад чулым кіраўніцтвам выкладчыка вакалу Джона Лемана, а таксама першыя спробы ў жанры мюзікла. Спачатку былі ролі Лючэнцыа («Kiss me Kate» (1999—2001), Фебус і блашчыц («Der Glöckner von Notre Dame» (2001—2002).

Але не самай важнай стала роля ў мюзікле «Адрынутыя» («Les miserables») па аднайменным рамане Віктара Гюго. 30-гадовы Алег Віннік сыграў ролю Жана Вальжана (Jean Valjean) — героя, якому ў пачатку мюзікла 46, а ў фінале — 80 гадоў. Наступнай важнай роляй стала роля Чорнага прынца — Смерці (Der Tod) у мюзікле «Элізабэт» («Elisabeth»).

Пачынаючы з 2011 года Алег Віннік сканцэнтраваўся на сольнай кар’еры і пераехаў ва Украіну, у Германіі праводзячы толькі невялікі час для запісу новых хітоў. З’яўляецца аўтарам усіх песень, якія ўваходзяць у яго альбомаў.

Пасля праведзеных некалькіх гадоў ва Украіне Алег Віннік здабыў яшчэ большую вядомасць пасля выхаду такіх песень як Шчасце, Каменная ноч, Здравствуй нявеста, Ніно і іншых, пры гэтым збіраючы велізарныя залы на канцэртах .

У 2016 годзе песня Ніно стала лідарам хіт-параду на радыё «Рускае Радыё Украіна»

У сакавіку 2016 года Алег Віннік на канцэрце ў Кіеве прэзентаваў новыя песні : «Шчэ мить», «Яшчэ ўчора», «Маці каже праўду», «Як ці там».
Эвальд Окас

{{Мастак
 |фон                  = сіні
 |імя                  = Эвальд Карлавіч Окас
 |арыгінал імя       = 
 |імя пры нараджэнні     = 
 |выява          = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = 
 |дата нараджэння        = 28.11.1915 (15.11)
 |месца нараджэння       = , Расійская імперыя
 |дата смерці          = 30.4.2011
 |месца смерці         = , Эстонія
 |паходжанне        = 
 |падданства           = 
 |грамадзянства          = 
 |жанр                 = партрэт, пейзаж
 |вучоба                = Вышэйшае мастацкае вучылішча
 |стыль                = сацыялістычны рэалізм, рэалізм
 |працы               = 
 |заступнікі          = 
 |уплыў              = 
 |уплыў на           = 
 |узнагароды              = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
     
}
 |званні               = 
{ style="background: transparent"
 
}
 |прэміі               = 
 |сайт                 = 
 |вікісховішча            = 
}}

**Эвальд Карлавіч О́кас** (; 15 лістапада (28 лістапада) 1915, Рэвель, Расійская імперыя — , , Эстонія) — эстонскі мастак. Народны мастак СССР (1963). Правадзейны член АМ СССР (1975). Герой Сацыялістычнай Працы (1985). Лаўрэат пяці Дзяржаўных прэміі Эстоніі (1947, 1948, 1950, 1959, 1965).

## Біяграфія 
Вучыўся у 1938—1941 гадах у Вышэйшым мастацкім вучылішчы ў Таліне. З 1944  года выкладаў у Эстонскім мастацкім інстытуце, з 1954 года прафесар.

## Творчасць 
Творам уласцівы вастрыня тыпізацыі, драматызм апавядальнасці, дынаміка кампазіцыі: «Вайна ў Махтрэ» (1958), «„Тыгр“ гарыць» (1973), «На будоўлі электрастанцыі» (1977). Аўтар графічных серый «Сланцавая прамысловасць Эстонскай ССР» (1959), «Калевіпоэг» (1961), «Японія», «Індыя» (абедзве 1965), «Уражанні пра Галандыю, Бельгію і Люксембург» (1968), «Горад» (1974).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Эстонскай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты СССР
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Эстоніі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты СССР
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Эстоніі
Катэгорыя:Народныя мастакі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання
Катэгорыя:Выкладчыкі Эстонскай акадэміі мастацтваў
Даніэла Ірашка-Штольц

**Даніэла Ірашка-Штольц** (; нар. , Айзенерц, Аўстрыя) — аўстрыйская спартсменка, якая спецыялізуецца на скачках з трампліну. Чэмпіёнка чацвёртага агульнага сезона кубку свету сярод жанчын у 2014/2015.

Спаборнічае ў скачках з трампліну з 2000 года. Стала вядомай, дзякуючы тром асобным перамогам на гарналыжным фестывалі ў Гальменколене. У сезоне 2009/2010 стала пераможцай Кантынентальнага кубку сярод жанчын. Заваявала залаты медаль на Зімовай Універсіядзе 2007 года ў Турыне, залаты медаль на чэмпіянаце свету па скачках з трампліну 2011 года ў Гальменколене і срэбны медаль на Зімовай Алімпіядзе 2014 года.

## Кубак свету 
### Перамогі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў зямлі Штырыя
Катэгорыя:Скакуны з на лыжах трампліна Аўстрыі
Катэгорыя:Пераможцы Хольменколена
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Насельніцтва Рэспублікі Сербскай

**Насельніцтва Рэспублікі Сербскай** складаюць галоўным чынам сербы. Апроч іх у Рэспубліцы жывуць баснійскія мусульмане, харваты і інш. 

## Общие данные 
Паводле ацэнак 2010 года колькасць насельніцтва склала 1 433 038 жыхароў. Такім чынам, яна зменшылася на 2141 чалавека ў параўнанні з 2009 годам. Адной з прычын скарачэння насельніцтва стаў адмоўны натуральны прырост. Лік нованароджаных скараціўся на 4,3%. Сярэдні ўзрост маці, якая нараджае першае дзіця, склаў 25,9 гадоў. Сярэдні век кабет, якія нараджаюць, павялічыўся на 1 год і склаў 27,7 гадоў, аднак з'яўляецца найменшым сярод краін рэгіёна. 85% дзяцей нараджаюцца ў зарэгістраваным шлюбе. Дзіцячая смяротнасць складае 4 на 1000. Сярод краін рэгіёна дадзены паказнік ніжэй толькі ў Славеніі.

Смяротнасць у параўнанні з 2009 годам зменшылася на 1,9%. Сярэдняя працягласць жыцця — 72,1 года. У сярэднім, кабеты ў РС жывуць на 5 гадоў даўжэй мужчын.

З 2007 года змяншаецца колькасць складзеных шлюбаў. На тысячу жыхароў у сярэднім даводзіцца 4 новыя шлюбы. У 2010 годзе самым старым жаніхом стаў 90-гадовы мужчына, а нявестай — 85-гадовая кабета. Сярэдні ўзрост нявестаў — 27,4 гадоў, узрост першага шлюбу — 25,9 гадоў. Сярэдні ўзрост жаніхоў — 31 год, а ўзрост першага шлюбу — 29,2 гадоў.

Значным фактарам у дэмаграфіі Рэспублікі Сербскай з'яўляюцца міграцыі. Прыкладна палову з унутраных міграцый складаюць перасоўванні паміж Рэспублікай Сербскай і Федэрацыяй Босніі і Герцагавіны. Траціна міграцый даводзіцца на перасоўванні паміж абшчынамі Рэспублікі. Міграцыям найболей схільныя жыхары ва ўзросце 20-29 гадоў. Большая частка — кабеты. Тым часам як сярод мігрантаў старэй 30 гадоў пераважаюць мужчыны.

## Гл. таксама 
* Насельніцтва Босніі і Герцагавіны

Катэгорыя:Рэспубліка Сербская
Францысканеркірхэ (Вена)

**Францысканеркірхэ** (), або **Царква Святога Ераніма**, таксама «царква францысканцаў» — царква ў Вене. Храм размешчаны ў гістарычным цэнтры ва Унутраным горадзе на плошчы Францысканерплац. У царкве захоўваецца цудатворная статуя Грунбергскага Маці Божай, таксама вядомая пад імем «Мадонны з сякерай». З XVI стагоддзя прыход знаходзіцца ў распараджэнні святароў з Ордэна Братоў Меншых (OFМ).

## Гісторыя 
З 1451 года манахі-францысканцы служылі ў Вене пры царкве Святога Тэабальда ў раёне Марыяхільф. Гэты першы кляштар францысканцаў у Вене быў разбураны ў 1529 годзе.

У 1589 годзе гарадскі савет перадаў францысканцам руіны згарэлага кляштара Святога Ераніма, які быў заснаваны ў 1383—1387 гадах пры могілках. Да францысканцаў у манастыры знаходзілі прытулак прастытуткі, якія пакаяліся. Францысканцы аднавілі храм у стылі рэнесанс з элементамі готыкі. Будаўнічыя працы былі завершаны ў 1607 годзе. Афармленне інтэр’ера працягвалася да 1720 года.

## Апісанне 
left|thumb|150px|Фасад
Фасад шэрага колеру ў гатычным стылі з элементамі рэнесансу. На плошчы перад храмам фантан «Майсей» працы Ёгана Марціна Фішэра, пабудаваны ім у 1798 годзе. Франтон царквы вянчае рэдкая выява Найсвяцейшай Тройцы з трыма тварамі. У нізе франтона знаходзяцца дзве скульптуры — Святога Людовіка IX, караля Францыі, францысканца-тэрцыярыя і Святой Клары з Асізі, заступніцы жаночай галіны ордэна. Тут жа скульптура Святога Ераніма, каля якога ляжыць леў.

Інтэр’ер царквы вытрыманы ў стылі барока з элементамі ракако. У 1707 годзе галоўны алтар быў распісаны Андрэа дэль Поца. На галоўным алтары драўляная статуя Маці Божай, створаная ў Грунбергу ў Чэхіі ў XV стагоддзі, якую называюць «Мадонна з сякерай». Паводле падання, калісьці яе паспрабавалі спаліць пратэстанты, але агонь не прычыніў ёй шкоды. Тады яны паспрабавалі рассекчы яе, але сякера захрасла ў левым плячы Маці Божай, не прычыніўшы ёй шкоды. Гэта статуя лічыцца цудатворнай.

Бакавыя алтары ў стылі барока ўпрыгожаны карцінамі і скульптурамі Ёгана Марціна Шміта, Карла Карлонэ, Франца Ксавера Вагеншэна. У Францысканеркірхэ знаходзіцца найстарэйшы ў Вене арган, усталяваны ў 1643 годзе Ёганам Векерлем на хорах за галоўным алтаром.

## Спасылкі 
*  
*  
*  

Францысканцы
Вена
Катэгорыя:Францысканцы