open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адам Плуг

**Адам Плуг**, сапр.: **Антоні Антонавіч Пяткевіч** (, в. Замосце, Слуцкі павет, цяпер у  — ) — польскі і беларускі пісьменнік, публіцыст.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Слуцкую гімназію (1842), вучыўся ў Кіеўскім універсітэце (1845—1846). 3 1831 жыў у в. Жукаў-Барок над Нёманам на Стаўбцоўшчыне, дзе пасябраваў з У. Сыракомлем. Працаваў настаўнікам на Падоллі. У 1856 у Мінску сустракаўся з В. Дуніным-Марцінкевічам, С. Манюшкам. За ўдзел у антыўрадавых маніфестацыях зняволены (1864-66, Кіеў). 3 1874 у Варшаве. Адзін з арганізатараў беларускага літаратурна-асветнага гуртка. У 1879-90 рэдактар часопіса «Kłosy» («Каласы») і аўтар шматлікіх матэрыялаў пра Беларусь у ім. У 1891—1903 галоўны рэдактар «Вялікай усеагульнай ілюстраванай энцыклапедыі», адначасова літаратурны кіраўнік часопіса «Wędrowiec» («Вандроўнік», 1894-99), уваходзіў у склад рэдакцыі газеты «Kurier Warszawski» («Варшаўскі веснік», 1899—1903).

## Творчасць 
Дэбютаваў у 1847. У 1849 напісаў на беларускай мове 4 апавяданні і адну легенду (захавалася апавяданні «Кручаная баба», апубл. ў 1918). Першы паэтычны зборнік «Родны загон» (1854) заснаваны на рэаліях беларускага жыцця. У зборніку «Каласы з роднай нівы» (1856) фальклорныя і хрысціянскія матывы. Рэалістычны паказ жыцця шляхты ў цэнтры сацыяльных раманаў «Дух і кроў» (1859), «Афіцыяліст» (1866-67) і інш.

Аўтар артыкулаў і нарысаў пра культурнае жыццё Беларусі («Некалькі ўражанняў з падарожжа на Літву», 1858; «Уладзіслаў Сыракомля», 1862; «Манюшка ў Мінску», 1896, і інш.), вершаваных прысвячэнняў В. Дуніну-Марцінкевічу і У. Сыракомлю. Адзін з першых пераклаў на польскую мову творы В. Дуніна-Марцінкевіча, Г. Гейнэ, В. Гюго, А. С. Пушкіна, У. Шэкспіра. Творы Адама Плуга друкаваліся ў Мінску (у зборніку «Голас з Літвы», 1859). Сумесна з В. Каратынскім падрыхтаваў выданне «Выбранай паэзіі» У. Сыракомлі (т. 1-5, 1890).

## Творы 
* Zupełny zbiór pism. Ser. 1—2. T. 1—6. Żytomierz; Wilno, 1862—63.
* Кручаная баба // Варта. — Кастрычнік 1918. — №1

## Беларускія пераклады 
* Да Станіслава Манюшкі. Жукаў Барок // Полымя. 1999. № 7.

На беларускую мову асобныя яго творы пераклалі П. Бітэль, У. Мархель, К. Цвірка.

## Літаратура 
* Мальдзіс А. Адам Плуг // Мальдзіс А. І. Падарожжа ў XIX ст. Мн., 1969.
* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2003.

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Польшчы
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы
Эдвард Пякарскі

**Эдвард (Эдуард) Каралевіч Пяка́рскі** (, вёска Пятровічы (каля Смалявічаў), Ігуменскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — ) — беларускі этнограф, географ, фалькларыст, мовазнавец. Член-карэспандэнт Акадэміі навук СССР (1927), ганаровы акадэмік (1931).

## Біяграфія 
Вучыўся ў Мінскай, Мазырскай, Чарнігаўскай гімназіях, у Харкаўскім ветэрынарным інстытуце. За ўдзел у народніцкім руху выключаны з інстытута, сасланы ў Якуцію (1881). Даследаваў геаграфію, фальклор і мову, супрацоўнічаў з Усходне-Сібірскім аддзяленнем Рускага геаграфічнага таварыства. Працаваў вучоным захавальнікам Музея антрапалогіі і этнаграфіі. У 1914—1917 гадах сакратар аддзялення этнаграфіі Рускага геаграфічнага таварыства. Працаваў у Інстытуце ўсходазнаўства Акадэміі навук СССР.

Пахаваны на Смаленскіх лютэранскіх могілках у Санкт-Пецярбургу (набярэжная Смаленкі, 9). Надмагілле ўнесена ў Пералік аб’ектаў гістарычнай і культурнай спадчыны федэральнага (агульнарасійскага) значэння, якія знаходзяцца ў Санкт-Пецярбургу.

## Навуковая дзейнасць 
Прымаў удзел у экспедыцыях Усходне-Сібірскага аддзялення Рускага геаграфічнага таварыства (1894—1896), Аяна-Нельканскай (1914—1917). Складальнік і рэдактар серыі «Об­раз­цы на­род­ной ли­те­ра­ту­ры яку­тов» (т. 1-3, 1911—1918). Адзін з аўтараў «Слоўніка якуцкай мовы» (вып. 1—13, 1907—1930). Рэдакар часопіса «Жи­вая ста­ри­на» (1914—1917).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2003.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі
Катэгорыя:Філолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Філолагі СССР
Катэгорыя:Этнографы СССР
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Фалькларысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Фалькларысты СССР
Катэгорыя:Географы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Географы СССР
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі Сібіры
Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Ганаровыя члены АН СССР
Сяргей Рыгоравіч Анісаў

**Сяргей Анісаў** (партыйныя псеўданімы: *Пеця, Мікалай Казлоўскі*; , в. Тур’я Чэрыкаўскага павета Магілёўскай губерні, цяпер Краснапольскі раён — , Мінск) — беларускі і савецкі дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, журналіст, публіцыст.

## Біяграфія 
У 1927—1932 на камсамольскай працы ў Слаўгарадзе, Клімавічах, Магілёве, Мазыры; працаваў намесніка галоўнага рэдактара газеты «Чырвоная змена» і «Рабочий». У маі 1932 накіраваны на падпольную работу ў Заходнюю Беларусь. Быў членам сакратарыята ЦК КСМЗБ; актыўна працаваў як журналіст, быў рэдактарам газет «Малады камуніст» і «Poborowiec» (), часопісаў «Маладая гвардыя» і «Камсамолец». Са снежня 1934 першы сакратар ЦК КСМЗБ, са жніўня 1935 першы сакратар Брэсцкага акруговага камітэта КПЗБ. У 1932—1933 арганізоўваў забастоўкі рабочых лясных промыслаў у Белавежскай і Ружанскай пушчах, беластоцкіх тэкстыльшчыкаў. Са жніўня 1935 года сакратар Брэсцкага акруговага камітэта КПЗБ.

З кастрычніка 1935 зняволены ў польскай турме. У 1939-45 у нямецкім лагеры ваеннапалонных. Пасля вайны працаваў у друку. Арыштаваны савецкімі ўладамі 10.2.1950.

## Працы 
Аўтар прац па гісторыі Заходняй Беларусі і КСМЗБ:

* «З гісторыі камсамольскага падполля Заходняй Беларусі».—Мн., 1958
* «За волю і шчасце народа»—Мн., 1959
* «Крутымі шляхамі»—Мн., 1960
* «Палымянае юнацтва»—Мн., 1969
* «У змаганні гартаваліся»—Мн., 1975.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне
Марыя Софія Ануфровіч-Плоская

**Марыя Софія АНУФРОВІЧ-ПЛОСКАЯ** (псеўданім: *Стрыенка*; , Калінкавічы Мазырскага павета Мінскай губерні — , Кракаў, Польшча) — польская рэвалюцыянерка.

## Біяграфія 
Паходзіла з сям'і дробнай шляхты. Вучылася на фельчарскіх курсах у Пецярбургу. Мела кантакт з польскімі нелегальнымі арганізацыямі 'Воля народа' і 'Вогнішча'.
У 1882 разам з мужам Эдмундам Плоскім пераехала ў Варшаву, дзе ўвайшла ў кіраўніцтва партыі 'Пралетарыят', якую ўзначальвала Марыя Багушэвіч. Кіравала дзейнасцю нелегальнай друкарні 'Воля народа'. У сувязі з арыштам мужа была выслана ў Кракаў з заданнем стварыць там адгалінаванне 'Пралетарыята'. Была пад наглядам аўстрыйскай паліцыі. 19.12.1883 арыштавана з групай сацыялістаў. 30.3.1884 кракаўскі суд прыгаварыў яе да 4 месяцаў турмы і выдалення за межы Аўстра-Венгрыі. Пасля сканчэння тэрміну пакарання была перададзена царскім уладам і заключана ў 10-ы павільён Варшаўскай крэпасці. 29.7.1885 прыгаворана да 4 гадоў ссылкі. Адбывала яе разам з мужам на Сахаліне. Пасля сканчэння тэрміну ёй забаранілі вяртацца на Радзіму. З 1897 жыла з мужам у Благавешчанску. У 1906 яны разам уцяклі ў Японію, а адтуль у Трыест. З 1907 зноў жыла ў Кракаве. У час 1-й сусветнай вайны даглядала параненых салдат. Пасля вайны кіравала гаспадарнымі курсамі.

## Крыніца 
* 

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Калінкавічах
Дамінік Аніська

**Дамінік Аніська** (, в. Слойнікі Сакольскі павет, Гродзенская губерня, цяпер Падляшскае ваяводства, Польшча — , Лондан, Вялікабрытанія) — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч, публіцыст.

## Біяграфія 
Паходзіў з сялянскай сям’і. Скончыў рускую пачатковую школу ў в. Яноўшчына (Сакольскі пав.), у 1906 — гарадскую школу ў Саколцы. У 1907—1909 служыў у расійскай арміі.

Аўтар віленскай газеты «Беларус». Ваяваў у 1-ю сусветную вайну ў складзе расійскай арміі. Вярнуўшыся ў родныя мясціны ў 1918, быў мабілізаваны ў польскае войска. З 1923 афіцэр запасу. Браў удзел у беларускім рэлігійным і грамадскім руху, быў аўтарам беларускага каталіцкага часопіса «Хрысціянская думка». Выдаў некалькі брашур: «Да беларускага народу», «Усё у міласці». Адзін з відных беларускіх рэлігійных публіцыстаў 1-й паловы ХХ ст.

У 1939 мабілізаваны ў польскае войска. Да 1940 знаходзіўся ў Літве. Быў арыштаваны органамі савецкай дзярбяспекі, спачатку знаходзіўся ў лагеры ў Казельску, пасля — у Валагодскай вобласці (турма ў г. Гразавец). У 1942 уступіў у армію генерала Андэрса, разам з ёю выйшаў у Іран, а адтуль у Палестыну. З 1949 жыў у Вялікабрытаніі, у Беларускім Доме ў Лондане. Быў аўтарам беларускага рэлігійнага часопіса «Божым шляхам» (Парыж]-Лондан).

Памёр у Лондане, дзе пахаваны на могілках Святога Панкрата.

## Літаратура 
* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
* Календарыюм // «Czasopis» № 12/2006
* Дамінік Аніська: Некралог // Беларус (Нью-Ёрк). 1972, № 178.
* 

Катэгорыя:Памерлі ў Лондане
Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сакульскім павеце
Аляксей Сцяпанавіч Анішчык

**Аляксей Сцяпанавіч Анішчык** (; Псеўданімы: *Андрэй Чэмер*; *А. Шпак*) — беларускі мемуарыст, педагог, журналіст, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 ліпеня 1912 года на хутары Мондзіна Навагрудскага павета Мінскай губерні.

Скончыў Навагрудскую гімназію і эканамічны факультэт Пазнаньскага ўніверсітэта; магістр эканамічных навук. Працаваў у Катавіцах, кіраваў курсамі для інжынераў і тэхнікаў. У верасні 1939 года запісаўся ў батальён, які абараняў Варшаву ад немцаў, за што пазней быў узнагароджаны медалём.

Пасля капітуляцыі Польшчы вярнуўся ў Навагрудак, дзе выкладаў у школе беларускую мову і літаратуру. Потым на Беласточчыне быў дырэктарам школы. У 1941 годзе — выкладчык і загадчык школы ў мястэчку Уселюб Навагрудскага раёна. З 1942 года — выкладчык Навагрудскай беларускай настаўніцкай семінарыі. Публікаваўся ў газеце «За праўду», са студзеня 1944 года — яе рэдактар. У лютым — маі 1944 года — загадчык Навагрудскай друкарні, у маі—чэрвені — супрацоўнік сектара радыёперадач Беларускага культурнага цэнтра ў Мінску. Сябар падпольнай Беларускай Народнай Грамады. Удзельнік Другога Усебеларускага кангрэса.

Пры адступленні нямецкіх войск выехаў у Германію. У 1945—1946 гадах жыў у Кракаве, працаваў у газетах. Потым узначаліў ваяводскі аддзел выдавецтва «Czytelnik» ва Уроцлаве і Шчэціне.

Арыштаваны савецкімі спецслужбамі ў маі 1948 года, вывезены ў Мінск. За супрацоўніцтва з немцамі прысуджаны да расстрэлу, замененага 25 гадамі зняволення. Правёў у лагерах Запаляр’я і Мардовіі 14 гадоў. Вызвалены ў 1962 годзе. Вярнуўся на Радзіму. Працаваў эканамістам у Навагрудскім раёне і ў Лідзе. Потым пераехаў Літву (Эйшышкі). Жыў у Вільні. Узначальваў суполку віленскіх беларускіх палітвязняў. Пісаў на беларускай, рускай, польскай мовах. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 2000 года. Падрыхтаваў кнігу мемуараў.

Памёр 31 сакавіка 2007 года ў Вільні.

File:Photographic portrait of Aliaksei Anishchyk, a fifth-grade student of the Novogrudok Belarusian Gymnasium (1926).jpg|thumb|Фотапартрэт Аляксея Анішчыка, пяціклясніка Наваградскай беларускай гімназіі (1926).
File:Portrait of Aliaksei Anishchyk (1939).jpg|thumb|Партрэт Аляксея Анішчыка (1939).
File:Family photo of three generations of the Anishchyk family (1940).jpg|thumb|Сямейнае фота трох пакаленняў сям'і Анішчык (1940).

## Творы 
* Жизнь живым принадлежит: (Стихи). — Вильнюс, 1996.
* За калючым дротам: (Нарысы, вершы). — Вільня, 1996.
* Мондзінская балада: Дакументальная аповесць. — Вільня, 1996.
* Наваградская Беларуская Гімназія. — Вільня, 1997.

## Літаратура 
* 
** Мілаш Л. Аляксею Анішчыку — 90 // Кантакты і дыялогі. 2002, № 5-6.
* У Вільні памёр найстарэйшы беларускі пісьменнік // «Наша Ніва». 2007, 2 сакав.

## Спасылкі 
* Вопіс архіва Аляксея Анішчыка ў Віленскім беларускім музеі імя Івана Луцкевіча

*Адлічбаваныя матэрыялы са збору Аляксея Анішчыка ў Віленскім беларускім музеі імя Івана Луцкевіча

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса
Катэгорыя:Члены Беларускай Народнай Грамады (1941)
Якаў Мікітавіч Афанасьеў

**Якаў Мікітавіч Афана́сьеў** (; ) — беларускі глебазнавец. Акадэмік АН БССР (1928).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 кастрычніка 1877 года ў г. Балашоў Саратаўскай губерні.

У 1901 годзе скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт.

### Асноўныя працы 
* Глебавыя раёны БССР. — Менск, 1931;
* Як павысіць ураджайнасць на глебах БССР. — Менск, 1933;
* Аб мерах барацьбы са збыткоўнай вільгаццю і недахопам аэрацыі ў глебах БССР у сувязі з іх рэльефам і тыпам. — Менск, 1935.

## Літаратура 
* 
* * Лившиц,В. М., Добролюбов, Н. Н.* Основоположник белорусского почвоведения// Белорусская сельскохозяйственная академия. Памятники и памятные места.— Мн.: Ураджай. — С. 65—68.
* Афанасьев Яков Никитович. В кн: *Лившиц, В. М, Цыганов, А. Р., Саскевич, П. А.* Гордость и слава Белорусской государственной сельскохозяйственной академии. Профессора и выпускники: академики и члены корреспонденты. — Горки: 2017. — С. 11—12.
* 

## Спасылкі 
* АФАНАСЬЕВ Яков Никитович  // 
* АФАНАСЬЕЎ Якаў Мікітавіч // 
* АФАНАСЬЕЎ Якаў Мікітавіч // 
* Якаў Мікітавіч Афанасьеў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Глебазнаўцы СССР
Катэгорыя:Глебазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Лазар Навумавіч Аранштам

**Лазар Навумавіч Аранштам** (псеўданімы: *Артур; Якуб Чарняк*; , Барзна, Украіна — , НКВД) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

## Біяграфія 
З 1915 года ў РСДРП(б). Удзельнічаў у Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Маскве. Служыў у Чырвонай Арміі — камісар дывізіі, камісар інспекцыі артылерыі. У 1924 накіраваны на падпольную работу ў Заходнюю Беларусь. Сакратар ЦК КПЗБ, член ЦК КПП, дэлегат II (1924), III (1926) канферэнцый, I з'езда (1928) КПЗБ. Арыштаваны ў лютым 1926 польскімі ўладамі. Па абмене палітзняволенымі ў 1928 апынуўся ў СССР. Жыў і працаваў у Беларусі (сакратар Віцебскага акруговага камітэта КП(б)Б). З 1929 член РВС і начальнік Палітупраўлення Беларускай вайсковай акругі. У 1933 накіраваны на Далёкі Усход начальнікам Палітупраўлення Асобай Далёкаўсходняй арміі. Член ЦКК ВКП(б) у 1934-37. Член ЦК КП(б)Б у 1929-33, кандыдат у члены з 1929-30, член Бюро ЦК КП(б)Б у 1930-33. Член ЦВК СССР в 1929-31, член ЦВК БССР у 1924, 1929-33.

Арыштаваны ў 1937, загінуў у зняволенні. Рэабілітаваны ў 1956.

## Літаратура 
* Орехво Н. С. Дела и люди КПЗБ: Воспоминания. Мн., 1983; ЭГБ, т. 1.
* 

Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Катэгорыя:Члены ЦВК СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чарнігаўскай вобласці
Ілья Перцавіч Ашаровіч

**Ілья Ашаровіч** (, Панявеж, Ковенская губерня, цяпер , Літва — , , НКУС) — беларускі рэдактар, гісторык, палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Уваходзіў у яўрэйскія партыі Паалей Цыён (1902—1904), Бунд (1904—1919). З 1919 года ў УКП(б). У гады грамадзянскай вайны быў на падпольнай рабоце ў Вільні, Гродне, Беластоку. З 1921 года ў Мінску рэдагаваў газеты на ідыш «Штэрн» і «Вэкер». Член Камісіі па нацыянальнай палітыцы ў БССР. Уваходзіў у Праўленне беларускага філіяла Таварыства гісторыкаў-марксістаў. Даследаваў гісторыю рэвалюцыйнага руху яўрэйскіх рабочых арганізацый, выступаў супраць канцэпцыі «двухкарэннасці» — узнікнення КП(б)Б з арганізацый РСДРП і Бунда. Арыштаваны 24 снежня 1937 года. Расстраляны 29 лістапада 1938 года.

Рэабілітаваны ў 1957 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Билявичюс Э.* Человек удивительной судьбы // Коммунист (Вильнюс). 1966, № 12;
* ЭГБ, т. 1.
* Ашаровіч Ілья Перцавіч // 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Рэдактары Беларусі
Катэгорыя:Члены Паалей Цыён
Катэгорыя:Члены Бунда
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Члены Цэнтральнага бюро КП(б)Б
Катэгорыя:Члены Прэзідыума ЦВК БССР
Ільдэфонс Дзяменцьевіч Анцыпа

**Ільдэфонс Дзяменцьевіч Анцыпа** (1815(?), в. Мілавань каля Гродна — , Магілёў) — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Беларусі і Польшчы, публіцыст.

Ільдэфонс Анцыпа нарадзіўся ў 1815 годзе ў сям’і памешчыка ў Мілаване Слонімскага павета. Вучыўся ў Слонімскім павятовым вучылішчы. Ва ўзросце 16 год браў удзел у паўстанні 1830-31, пасля яго задушэння расійскімі ўладамі быў вымушаны эміграваць у Францыю. Там праявіў сябе як публіцыст, друкуючы артыкулы пра паўстанцкую ўзброеную барацьбу, стаў сябрам  ў Парыжы. Калі ў Еўропе пачалася рэвалюцыя 1848, ён быў на Познаньшчыне, якая ў той час належала Прусіі; камандаваў паўстанцкім сялянскім атрадам. Праз паразу паўстання павярнуўся да Парыжу. У 1859 здолеў вярнуцца на Радзіму і жыў у Быхаўскім павеце Магілёўскай губерні ў маёнтку свайго брата. За Анцыпам быў зладжаны паліцэйскі нагляд. Калі пачалося паўстанне 1863, адразу далучыўся да яго і 24.4.1863 узначаліў паўстанцкі атрад у Быхаўскім павеце. Абвясціў вызваленне сялян ад павіннасцей і бясплатнае карыстанне памешчыцкай зямлёй, свабоду і роўнасць.

10.5.1863 яго атрад быў разбіты расійскімі войскамі. Ваенна-палявы суд прыгаварыў Анцыпу да смяротнага пакарання. Быў расстраляны ў Магілёве.

## Літаратура 
* *В. Ратч*. Очерки мятежного движения в Могилёвѓской губернии в 1863 года. — Вильна, 1865;
* ЭГБ, т. 1
* 
* Edward Maliszewski, *Rok 1863 na Kresach Mohilewskich*. — Warszawa: Wydawnictwo «Straży Kresowej», 1920.

Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Расстраляныя ў Беларусі
Гістарычныя гарады (Расія)

**Гістарычныя гарады**, населеныя пункты, якія маюць архітэктурныя помнікі, горадабудаўнічыя ансамблі і комплексы, якія з'яўляюцца помнікамі гісторыі і культуры, а таксама якія захавалі прыродныя ландшафты і старажытны культурны пласт зямлі, што ўяўляе археалагічную і гістарычную каштоўнасць.

Паняцце гэта ўведзена ў маі 1970 года пастановай калегіі Міністэрства культуры РСФСР і Дзяржаўным камітэтам Савета Міністраў Расіі, калі ўпершыню быў зацверджаны спіс з 115 гістарычных гарадоў і іншых населеных пунктаў РСФСР. Праз 20 гадоў быў прыняты новы спіс гістарычных населеных месцаў РСФСР. Ён значна пашырэў і ўключаў 426 гарадоў, 54 пасёлка гарадскога тыпу і 56 сёлаў.

На 2002 год колькасць гістарычных гарадскіх паселішчаў у Расійскай Федэрацыі складае 478, у іх пражывае 69,9 млн. чалавек.

Усе гістарычныя гарады Расіі падзяляюцца на чатыры катэгорыі паводле каштоўнасці іх архітэктурна-горадабудаўнічай спадчыны: 
* **Катэгорыя Ι** — гістарычныя гарады міжнароднага (сусветнага) значэння, спадчына якіх мае прызнаны міжнароднай супольнасцю ўнікальны характар і патрабуецца ў прыняцці адмысловых мер і працэдур па яго захаванню. 
* **Катэгорыя ΙΙ** — гістарычныя гарады агульнадзяржаўнага (агульнанацыянальнага) значэння, спадчына якіх мае выбітны характар і для яе захавання патрабуецца распрацоўка комплексных праграм і адмысловых праектаў па рэканструкцыі і адраджэнню гістарычнай серады. 
* **Катэгорыя ΙΙΙ** — гістарычныя гарады рэгіянальнага значэння, спадчына якіх абгрунтоўвае іх вылучэнне з агульнага спісу і патрабуецца ў захаванні і выкарыстанні яго як горадабудаўнічай спадчыны. 
* **Катэгорыя ΙV** — іншыя гістарычныя гарады.

Катэгорыя:Гарады Расіі з асаблівым статусам
Ян Станіслававіч Бабровіч

**Ян Станіслававіч Бабровіч** (псеўданімы: *Борскі Казімір Іванавіч; Сымон; Казік;* , в. Параф'янава, Вілейскі павет, цяпер  — , ) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, публіцыст. Магчыма, што ён з'яўляецца братам беларускага крытыка М. Бабровіча.

## Біяграфія 
З 1916 у войску. У 1918—1920 вучыўся ў гімназіі і на рабфаку ў Вільні. У 1921 працаваў школьным інспектарам у Польшчы. У 1922—1925 вучыўся ў Пражскім універсітэце. Там далучыўся да левых рухаў.

Рэабілітаваны па абодвух прысудах 16 жніўня 1956 года.

## Сачыненні 
* Аб класавай барацьбе ў Заходняй Беларусі ў часы Беларускай сялянска-работніцкай грамады. — Мн., 1932 (саўм. з Я. Багданскім)

## Літаратура 
* 
* ЭГБ, т. 1; Возвращенные имена.

Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Расійска-турэцкая вайна (1735—1739)

**Расійска-турэцкая вайна** (1735—1739) — вайна паміж саюзнымі Расіяй і Аўстрыяй (з 1737), з аднаго боку, і Турцыяй, з другога.

Расія ў гэтай вайне ставіла задачамі падпарадкаванне крымскіх татараў і атрыманне выхаду да Чорнага мора. Вайна не мела вырашальных вынікаў, і скончылася падпісаннем Бялградскага дагавора (1739).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Войны Аўстрыі

Катэгорыя:1735 год у Еўропе
Катэгорыя:1736 год у Еўропе
Катэгорыя:1737 год у Еўропе
Катэгорыя:1738 год у Еўропе
Катэгорыя:1739 год у Еўропе
Катэгорыя:Канфлікты 1735 года
Катэгорыя:Канфлікты 1736 года
Катэгорыя:Канфлікты 1737 года
Катэгорыя:Канфлікты 1738 года
Катэгорыя:Канфлікты 1739 года
Расійска-турэцкая вайна (1768—1774)

**Расійска-турэцкая вайна** (1768—1774) — вайна, якую вялі паміж сабою Расія і Турцыя.

Турцыя пачала вайну з падтрымкай Францыі і Аўстрыі, якія жадалі аслаблення Расіі ў Рэчы Паспалітай; турэцкія вярхі жадалі пашырыць уладанні Турцыі ў Прычарнамор’і, на Каўказе і авалодаць Астраханню. Расія, пасля шэрагу значных перамог на сушы і на моры, вымусіла Турцыю да мірных перамоў і атрымала свабодны выхад да Чорнага мора. Вайна скончылася падпісаннем Кючук-Кайнарджыйскага дагавора (1774).

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:1768 год у Еўропе
Катэгорыя:1769 год у Еўропе
Катэгорыя:1770 год у Еўропе
Катэгорыя:1771 год у Еўропе
Катэгорыя:1772 год у Еўропе
Катэгорыя:1773 год у Еўропе
Катэгорыя:1774 год у Еўропе
Катэгорыя:Канфлікты 1768 года
Катэгорыя:Канфлікты 1769 года
Катэгорыя:Канфлікты 1770 года
Катэгорыя:Канфлікты 1771 года
Катэгорыя:Канфлікты 1772 года
Катэгорыя:Канфлікты 1773 года
Катэгорыя:Канфлікты 1774 года
Расійска-турэцкая вайна (1787—1791)

**Расійска-турэцкая вайна** (1787—1791/1792) — вайна, якую вялі паміж сабою Расія і Аўстрыя (з 1788), з аднаго боку, і Турцыя, з другога.

Турэцкія вярхі былі рэзка незадаволеныя стратай Крыму (далучаны да Расіі ў 1783) і пераходам пад расійскую апеку Грузіі (1783; гл. Георгіеўскі трактат); Турцыя абвясціла вайну Расіі 13(24).8.1787.

У ходзе вайны перамогі расійскага, а потым расійска-аўстрыйскага войска (гл. руска-аўстрыйскі саюзны дагавор, 1781) пад началам В. А. Суворава пад Кінбурнам (1787), Факшанамі, на р. Рымнік (1789), пад Ізмаілам (1790) і пад Анапай (1791) і расійскага флоту пад началам Ф. Ф. Ушакова ў Керчанскай бітве і каля в. Тэндра (1790) аслабілі турэцкія ваенныя сілы. Канчаткова змусілі Турцыю да міру расійскія перамогі ў Мачынскай бітве і ў Каліакрыйскай марской бітве (1791). Вайна скончылася падпісаннем Яскага дагавору (29.12.1791/1792).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Войны Аўстрыі
Катэгорыя:Руска-турэцкія войны

Катэгорыя:1787 год у Еўропе
Катэгорыя:1788 год у Еўропе
Катэгорыя:1789 год у Еўропе
Катэгорыя:1790 год у Еўропе
Катэгорыя:1791 год у Еўропе
Катэгорыя:Канфлікты 1787 года
Катэгорыя:Канфлікты 1788 года
Катэгорыя:Канфлікты 1789 года
Катэгорыя:Канфлікты 1790 года
Катэгорыя:Канфлікты 1791 года
Мікалай Мікалаевіч Багародскі

**Мікалай Мікалаевіч Багародскі** (, в. Барыса-Глеб, Бежацкі павет, Цвярская губерня — , , НКУС) — беларускі гісторык, краязнавец, публіцыст.

Вучыўся на гістарычным аддзяленні Маскоўскай духоўнай акадэміі (скончыў у 1904). Вучань В. В. Ключэўскага (пакінуў пра яго ўспаміны). У 1904-1917 выкладаў у Віцебскай духоўнай семінарыі лацінскую мову і царкоўную даўніну. Тады стаў актыўна займацца грамадскай дзейнасцю па захаванні і папулярызацыі віцебскіх старажытнасцей: з 1908 грамадскі загадчык царкоўна-археалагічнага сховішча старажытнасцей; у 1910 стварыў у семінарыі гурток царкоўнай даўніны; адзін з ініцыятараў і арганізатараў Віцебскай вучонай архіўнай камісіі (1909—1918). Рэдактар неафіцыйнай часткі «Полоцких епархиальных ведомостей» (1914—1916). У 1918—1928 працаваў настаўнікам у Віцебску, у 1928-1937 у Віцебскім культурна-гістарычным музеі, адначасова ў 1930—1937 у Віцебскім гістарычным архіве. Аўтар артыкулаў пра гісторыка А. Сапунова, гісторыю Віцебскай духоўнай семінарыі. 1.11.1937 арыштаваны; загінуў у засценках НКУС. Рэабілітаваны ў 1956.

## Літаратура 
* Падліпскі А. М. З любоўю да роднага края // ПГКБ. 1981, ? 2; ЭГБ, т. 1.
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Анатоль Васілевіч Багдановіч

**Анатоль Васілевіч Багдановіч** (, в. Мікольскае Дрысенскага павета Віцебскай губерні, цяпер в. Луначарскае Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці — , Херсон, Украіна) — беларускі і рускі мовазнавец, педагог.

## Біяграфія 
Брат Генадзя Багдановіча. Скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта (1913). Настаўнічаў у Беларусі. З 1925 года пачаў друкавацца па пытаннях бел. мовазнаўства. З лютага 1926 г. дацэнт кафедры беларускай мовы Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, адначасова ў Інбелкульце сакратар Арфаграфічнай камісіі, потым Камісіі беларускай літаратурнай мовы. Як лінгвіст высокай кваліфікацыі браў дзейсны ўдзел у стварэнні праектаў правапісу 1930 і 1933 гг. Не страціў навукова-пазнавальнага значэння і практычнай актуальнасці яго падручнік для тэхнікумаў і самаадукацыі «Беларуская мова». «Самавучыцель беларускай мовы» застаўся ў рукапісе. Пасля хвалі рэпрэсій супраць беларускай мастацкай і навуковай інтэлігенцыі, арышту брата Г. Багдановіча ў 1930 годзе пазбаўлены права выкладання ва ўніверсітэце. Пад пагрозай арышту ў 1934 годзе пакідае Беларусь. Працаваў у Астраханскім, Магнітагорскім, Краснадарскім педінстытутах, дзе выкладаў рускую мову. Падчас працы ў Краснадары ў суаўтарстве з іншымі педагогамі выдаў падручнік рускай мовы для адыгейскіх школ. Апошнія гады жыцця працаваў у Херсонскім педінстытуце на кафедры рускай мовы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Верхнядзвінскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Херсоне
Ангел Іванавіч Багдановіч

**Ангел Іванавіч Багдановіч** (, , Віцебская губерня — , ) — расійскі публіцыст, крытык, рэдактар.

## Біяграфія 
З 1880 года вучыўся на медыцынскім факультэце Кіеўскага ўніверсітэта. Падчас вучобы далучыўся да нарадавольскага руху, быў членам рэвалюцыйнага гуртка, вёў прапаганду сярод рабочых. Гэта выклікала рэпрэсіі з боку ўладаў — яму не далі давучыцца ва ўніверсітэце і саслалі ў Ніжні Ноўгарад (1883). Там пазнаёміўся з вядомым расійскім літаратарам У. Караленкам; супрацоўнічаў з шэрагам волжскіх выданняў. З 1887 года жыў у Казані, быў адным з рэдактараў газеты «Волжский вестникъ». У 1893 годзе разам з іншымі арганізаваў нелегальную рэвалюцыйна-дэмакратычную партыю «Народнае права»; напісаў яе праграмны дакумент, выдадзены ў выглядзе брашуры «Надзённае пытанне» (1894). З 2-й паловы 1890-х г. на пазіцыях «легальнага марксізму». Выступаў супраць «народніцкіх трафарэтаў» у літаратуры, найперш — ідэалізацыі вёскі. Працаваў у рэдакцыях часопіса «Русское богатство» (1893—1894), «Мир Божий» (1894—1906), дзе прапагандавалася ідэя адукацыі для шырокіх мас. Пасля публікацыі яго артыкула пра Снежаньскае ўзброенае паўстанне 1905 часопіс «Миръ божий» забаронены. У 1906 г. заснаваў часопіс «Современный миръ», які рэдагаваў да канца жыцця.

## Літаратура 
* 
* 
* *Корнилович Э. А.* Оружие публициста // *Корнилович Э. А.* Люди революционного подвига. — Мн., 1985. — С. 19-30; ЭГБ, т. 1.

Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Журналісты Расіі
Катэгорыя:Пахаваныя на Літаратарскіх мастках
Барыш (горад)

**Барыш** () — горад (з 1954 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Барышскага раёна Ульянаўскай вобласці. Насельніцтва 18,1 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў XVII стагоддзі. Размешчаны на рацэ Барыш, прыток Волгі, за 139 км ад Ульянаўска.

Cуконная, папяровая, мэблевая фабрыкі. Завод «Рэдуктар», прадпрыемствы па выпуску будаўнічых матэрыялаў і харчовыя.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ульянаўскай вобласці
Глеб Вячаслававіч Багдановіч

**Глеб Вячаслававіч Багдановіч** (,  — , Рудзенск, Пухавіцкі раён, Мінскай вобласці) — беларускі палітык і ваенны дзеяч, публіцыст, доктар медыцыны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1913 годзе. Сын Вячаслава Багдановіча.

Скончыў Віленскую беларускую гімназію, медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта. Быў сябрам Беларускай студэнцкай карпарацыі «Скарынія» ў Вільні, друкаваўся ў часопісе «Новая варта».

Падчас нямецкай акупацыі спачатку працаваў доктарам у Івянцы на Валожыншчыне. Удзельнічаў у нацыянальным падпольным руху, быў сябрам Беларускай незалежніцкай партыі. З мая 1944 года афіцэр Беларускай краёвай абароны. З ліпеня 1944 года знаходзіўся ў дэсантным батальёне «Дальвіц». Браў удзел у падпольным антыкамуністычным руху, спачатку ў Беларусі, а з 1945 года ў Польшчы, куды прарваўся з групай АК «Лялюся». З лета 1945 года жыў і працаваў доктарам на Беласточчыне. Быў прызваны ў польскае войска, у рангу паручыка служыў старшым палкавым урачом.

14 кастрычніка 1949 года арыштаваны польскай Службай бяспекі і дэпартаваны ў СССР. Зняволенне адбываў у Варкуце. Пасля вяртання ў Беларусь жыў у Рудзенску, працаваў доктарам.

Памёр у 1971 годзе, пахаваны на мясцовых могілках у Рудзенску.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Антысавецкія рухі ў Беларусі: 1944—1956. — Мн.: Архіў Найноўшай Гісторыі, 1999. — ISBN 985-6374-07-3

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільнюсе
Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Члены Паветрана-дэсантнага спецыяльнага батальёна «Дальвіц»
Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Аляксандр Іванавіч Багданчук

**Аляксандр Іванавіч Багданчук** (падпольныя псеўданімы: *Волкаў; Віктар; Стах;* , Ляхавічы Слуцкага павета Мінскай губерні, цяпер Брэсцкай вобласці — ) — грамадска-палітычны дзеяч, рэдактар, мемуарыст.

## Біяграфія 
Падчас 1-й сусветнай вайны знаходзіўся ў эвакуацыі ў Пензенскай губерні. У 1922 вярнуўся ў Заходнюю Беларусь, стаў членам КПЗБ. У 1926—1935 сакратар Слонімскага райкама КСМЗБ, сакратар Слонімскага, Навагрудскага акруговых камітэтаў КПЗБ. У ліпені 1935 рэдактар газеты «На акупанта!» — органа Навагрудскага акруговага камітэта КПЗБ. Неаднаразова арыштоўваўся польскімі ўладамі; правёў у турмах каля 7 гадоў. У 1935 перайшоў у СССР. Рэпрэсаваны ў 1937, асуджаны на 10 гадоў пазбаўлення волі. У 1953 рэабілітаваны. З'явіўся прататыпам аднаго з герояў паэмы М. Танка «Нарач». Аўтар мемуараў.

## Літаратура 
* 
* ЭГБ, т 1.

Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Дзімітраўград (Расія)

**Дзімі́траўград** () — горад (з 1954 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Мелякескага раёна Ульянаўскай вобласці. Насельніцтва 110,9 тыс. чалавек (2021). Заснаваны ў XVII стагоддзі.

Горад размешчаны на левабярэжжы Куйбышаўскага вадасховішча пры ўпадзенні ў яго ракі Вялікі Чарамшан, за 80 км ад Ульянаўска.

Асноўнае прадпрыемства — НДІ атамных рэактараў. Таксама ёсць аўтаагрэгатны завод, завод «Дзімітраўградхіммаш», «Дзімітраўградбуд». У горадзе шырока развітая тэкстыльная прамысловасць: фабрыка дывановых вырабаў «Ковротекс», панчошна-шкарпэткавая фабрыка «Алімп», прадпрыемства са 100-гадовай гісторыяй «Мелякеская прадзільна-ткацкая мануфактура». Харчовая прамысловасць прадстаўленая буйнейшым у Паволжы мясакамбінатам «Дзіком», шырокі асартымент малочнай прадукцыяй выпускае фірма «Бія-Тон».

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Георгій Паўлавіч Збродаў (1935—1996) — вучоны ў галіне электраэнергетыкі, доктар тэхнічных навук, прафесар.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Ульянаўскай вобласці
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Георгія Дзімітрава
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1698 годзе
Міхась Багун

**Міхась Багун**, сапр. **Міхаіл Фёдаравіч Блошкін** (, Мінск — ; Іншыя псеўданімы і крыптанімы: *Асака М; Багунец; М. Б.; Міх. Б.; Баг.*) — беларускі паэт, празаік, перакладчык.

## Біяграфія 
Скончыў курсы пры Мінскім беларускім педагагічным тэхнікуме (1928). 3 1929 года настаўнічаў у вёсцы Рожна Бягомльскага раёна. У 1931—1932 гадах працаваў у газеце «Чырвоная Полаччына». У 1932 годзе вярнуўся ў Мінск, дзе працаваў стыльрэдактарам Белдзяржвыдавецтва, у 1935—1936 гадах літсупрацоўнік газеты «Літаратура і мастацтва».

Арыштаваны 4 лістапада 1936 года, прыгавораны да 8 гадоў пазбаўлення волі. Знясілены і хворы памёр у перасыльным лагерным пункце. Рэабілітаваны Вярхоўным судом БССР 29 снежня 1954 года. У Гродне, на Праваслаўных могілках (паблізу Фарных каталіцкіх могілак) на магіле яго маці, Веры Блошкінай, устаноўлены кенатаф з партрэтам паэта.

## Творчасць 
Пачаў друкавацца ў 1925 годзе. Яго лірыка рамантычна-акрыленая, жыццесцвярджальная, у сваёй рамантычнай творчасці адгукаўся на падзеі ў краіне (зборнікі «Рэха бур», 1931, «Рэвалюцыі», 1932). Паэма «Крокі ў вяках» (1930) і некаторыя вершы напісаны пад уплывам У. Маякоўскага. Паэма «Канчыта з-пад Таледа» (1936) пра нацыянальна-рэвалюцыйную вайну ў Іспаніі. Пісаў апавяданні для дзяцей («Жэнька», 1934). Пераклаў на беларускую мову раманы М. Астроўскага «» (1936),  «Ваколіцы» (1931, са З. Астапенкам),  «Брускі» (1932, з Т. Кляшторным), вершы А. С. Пушкіна, У. Маякоўскага, Э. Багрыцкага і інш.

Некаторыя яго вершы, пакладзеныя на музыку, шырока вядомыя ў народзе, увайшлі ў фальклорныя запісы. Займаўся перакладамі з рускай мовы.

## Бібліяграфія 
* Выбранае. — Мн., 1961.

## Літаратура 
* 
* *Звонак А.* Паэзія Міхася Багуна // ЛіМ. 1958, 2 жн.
* *Грахоўскі С.* Другое жыццё паэта // ЛіМ. 1961, 5 мая
* *Хведаровіч М.* Пясняр залатой рані: Да 60-годдзя з дня нараджэння М. Багуна // ЛіМ. 1968, 15 ліст.
* 
* 

## Спасылкі 
* БАГУН Міхась // 
* БАГУН Міхась // 

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Інза

**І́нза** () — горад (з 1946 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Інзенскага раёна Ульянаўскай вобласці. Насельніцтва 19,7 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1897 годзе. Размешчаны ў Сярэднім Паволжы, на рацэ Інза, за 167 км на паўднёвы захад ад Ульянаўска.

Інзенскі дрэваапрацоўчы завод, Дыатомавы камбінат (буйнейшы ў Расіі), Інзенская фабрыка нятканых матэрыялаў.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Ульянаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1897 годзе
Наваўльянаўск

**Наваўльянаўск** () — горад (з 1967 года) у Расіі, у складзе Ульянаўскай вобласці. Насельніцтва 16,8 тыс. чалавек (2007). Заснаваны ў 1960 годзе. Размешчаны на правым беразе ракі Волгі, за 20 км ад Ульянаўска.

## Насельніцтва 
## Прамысловасць 
Цэнтр прамысловасці будаўнічых матэрыялаў. У ваколіцах горада знаходзяцца значныя запасы сыравіны для вытворчасці цэменту, тут працуюць цэментавы завод групы Еўрацэмент, заводы азбестацэментных вырабаў і жалезабетонных канструкцый, мяккага даху.

Катэгорыя:Гарады Ульянаўскай вобласці
Сенгілей

**Сенгілей** () — горад (з 1943 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Сенгілееўскага раёна Ульянаўскай вобласці. Насельніцтва 6,2 тыс. чалавек (2024). Заснаваны ў 1666 годзе як Сенгілееўская слабада.

Размешчаны ў Сярэднім Паволжы, на схілах Прыволжскага ўзвышша, на правым беразе ракі Волгі (Куйбышаўскае вадасховішча), за 72 км на поўдзень ад Ульянаўска.

Заводы: цэментавы, гароднінакансервавы. Мэблевы камбінат, філіял Ульянаўскага радыёлямпавага завода. Аб’яднанне «Энергасервіс» (вытворчасць пагрузчыкаў да трактароў, труб малога дыяметра і інш.). Млынавы камбінат, масларобны завод.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Ульянаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1666 годзе
Янка Антонавіч Багдановіч

**Янка Антонавіч Багдановіч** (псеўданімы і крыптанім:* Я. Ваўштолскі; Янка Ваўштолскі; Я. Б.*; , в. Гірбінята Ашмянскага павета, Віленскай губерні, цяпер , Мінская вобласць — , ) — беларускі празаік, паэт, публіцыст, мемуарыст.

## Біяграфія 
Пасля смерці бацькоў у 1918 годзе жыў і выхоўваўся ў Барунскім і Віленскім дзіцячых прытулках, якія былі арганізаваны ў час Першай сусветнай вайны беларускай інтэлігенцыяй. У 1927 годзе скончыў Віленскую беларускую гімназію. Да 1941 годзе працаваў у друкарні імя Ф. Скарыны.

Публікаваўся з 1930 года. Адзін з выдаўцоў часопіса «Шлях моладзі» (1929—1938).

У гады Другой сусветнай вайны вучыўся ў Віленскай настаўніцкай семінарыі; адначасова і пасля заканчэння яе настаўнічаў. У 1952 годзе паступіў у Нова-Віленскі педагагічны інстытут, але ў жніўні таго ж года арыштаваны і сасланы ў Варкуту. Рэабілітаваны ў верасні 1956 года. Вярнуўся ў Вільню, дзе працягваў настаўнічаць. Скончыў Віленскі педагагічны інстытут. Напісаў кніжку ўспамінаў, якая выйшла пасля яго смерці. Пахаваны на віленскіх могілках Саўлес.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* БП, т. 6;
* Янка Саламевіч. Слоўнік беларускіх псеўданімаў і крыптанімаў (XVI―XX стст.)

## Спасылкі 
* Архіў Янкі Багдановіча ў Віленскім Беларускім Музеі імя Івана Луцкевіча

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Марыя Уладзіміраўна Багушэвіч

**Марыя Уладзіміраўна Багушэвіч** (партыйныя псеўданімы: *Рэгіна, Ванда, Вянеда;* , в. Цаперка Слуцкага павета Мінскай губерні, цяпер Клецкі раён Мінскай вобласці — , Краснаярск) — дзеяч польскага і беларускага рэвалюцыйнага руху, рэдактар, мемуарыстка. Актыўны дзеяч і член ЦК .

## Біяграфія 
Па мацярынскай лініі паходзіць з роду Касцюшкаў. З 1874 года жыла ў Варшаве. У 1881 здала экзамен на званне настаўніцы. З верасня 1882 года працавала ў Таварыстве Чырвонага Крыжа, якое было дапаможнай арганізацыяй партыі «Пралетарыят». У пачатку 1884 года ўступіла ў самую партыю і ўзначаліла Таварыства. У ліпені 1884 года пасля масавых арыштаў кіраўнікоў партыі ўзначаліла яго ЦК.

Арганізавала выданне партыйнай газеты «Proletariat», работу падпольнай друкарні. Наладзіла цесныя кантакты з рэвалюцыянерамі Вільні, Мінска, Гродна, Брэста, Беластока, Магілёва, Нясвіжа, Слуцка.

30 верасня 1885 года арыштавана царскімі ўладамі разам з братам Іванам. Пасля зняволення ў  ў 1887 годзе выслана ў Сібір. У дарозе вяла «Дзённікі». Цяжка захварэла і, не даехаўшы да месца ссылкі, памерла ў краснаярскай перасыльнай турме.

## Літаратура 
* 
* Wawrzykowska-Wierciochowa D. Maria Bohuszewiczówna. — Warszawa, 1968;
* Czerepica W. Związki rewolucjonistów Białorusi i Polski w latach 70-80 XIX wieku. — Warszawa, 1985;
* ЭГБ, т. 1.

Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Польшчы
Катэгорыя:Вязні Варшаўскай Аляксандраўскай цытадэлі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеркі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ссыльныя рэвалюцыянеры
Алесь Бажко

**Алесь Бажко**, поўнае імя **Аляксандр Цімафеевіч Бажко** (, в. Даўгінава,  — , Мінск) — беларускі пісьменнік і паэт, агент савецкіх спецслужб. Заслужаны работнік культуры БССР (1977).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1936—1938 гадах вучыўся ў музычным інстытуце імя С. Манюшкі ў Навагрудку, у 1938—1939 гадах — у Варшаўскай кансерваторыі. Але вучоба была спынена з-за пачатку Другой сусветнай вайны. Працаваў дырэктарам мірскага раённага дома культуры (1940).

У 1940 годзе прызваны ў Чырвоную Армію. Пасля ранення пад Ельняй (1942) працаваў на абаронным будаўніцтве. Удзельнічаў у стварэнні першых фарміраванняў Войска Польскага на тэрыторыі СССР як генеральны інструктар прапаганды Валагодскага акружнога ўпраўлення Саюза польскіх патрыётаў. З чэрвеня 1945 года — інструктар Баранавіцкага абкама камсамола, 1-ы сакратар Дзятлаўскага райкама камсамола.

Са снежня 1945 года на журналісцкай рабоце — літаратурны супрацоўнік баранавіцкай абласной газеты «Чырвоная змена», на абласным радыё, у рэдакцыях рэспубліканскіх газет «Савецкі селянін», «Чырвоная змена», у маладзечанскай абласной газеце «Сталінскі шлях». У 1947 годзе далучаецца да нелегальнай падпольнай арганізацыі Саюз вызвалення Беларусі, неўзабаве арганізацыю выкрылі савецкія спецслужбы. Актыўны сябра арганізацыі Алесь Бажко не быў арыштаваны і асуджаны, пазней выступаў як публіцыст-барацьбіт з нацыяналізмам. Супрацоўніцтва Бажко з савецкімі спецыяльнымі службамі пацвярджаў былы выкладчык Гродзенскага педінстытута Браніслаў Ржэўскі — КДБ падаслала Бажко да Ржэўскага, выкліканага ў Мінск быццам для ўдакладнення праграмы па беларускай літаратуры, тры дні Бажко круціўся вакол, потым змест іх размоў прыгаданы на допытах Ржэўскага супрацоўнікамі КДБ у 1957 годзе.

Скончыў завочна Літаратурны інстытут у Маскве ў 1955 годзе.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку нарысамі і нататкамі ў 1945. Першыя вершы апублікаваў у 1947. Аўтар аповесцяў «Перад вераснем» (1959), «Позняе ворыва» (1963), «Лясныя крушні» (1981), «Жывыя прывіды» (1986), зборніка нарысаў і памфлетаў «Татальнае банкруцтва» (1973), кнігі аповесцей «Перад вераснем. Позняе ворыва» (1979). Выйшлі паэмы Бажко «Карвіга пакідае хутар» (1961), «Татры» (1964), «Паэмы» (1968), зборнікі вершаў «Блакітныя вербы» (1973), «Суладдзе» (1975), «Каласы і скалы: Выбранае» (1978). У 1987 выйшлі Выбраныя творы (паэмы і вершы). Перакладаў з польскай і славацкай моў.

Дакументы з асабістага архіва захоўваюцца ў Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва (фонд 61) і Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь (фонд 311, вопіс 5).

## Узнагароды 
* Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені і медалямі.
* Заслужаны работнік культуры БССР (1977).

## Гл. таксама 
* Самсон Пярловіч

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі са славацкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Члены арганізацыі «Чайка»
Катэгорыя:Персанальныя пенсіянеры саюзнага значэння
Іван Андрэевіч Муравейка

**Іван Андрэевіч Муравейка** (нар. , Таль, цяпер Мінская вобласць — 5 сакавіка 2021, Любань) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 кастрычніка 1921 года ў в. Таль Бабруйскага павета (цяпер Мінская вобласць) ў сялянскай сям’і. Скончыў Любанскую сярэднюю школу і паступіў у Мінскі камуністычны інстытут журналістыкі (1939). У канцы 1939 года прызваны ў Чырвоную Армію. У гады Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях на Заходнім, Данскім, 3-м Украінскім і 1-м Беларускім франтах, быў паранены.

У 1945—1947 гадах у складзе Цэнтральнай групы войскаў служыў у Германіі. У 1947 годзе дэмабілізаваны. У 1948—1952 гадах працаваў адказным сакратаром і рэдактарам любанскай раённай газеты «Кліч Радзімы». Скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве (1964), працаваў адказным сакратаром любанскай раённай газеты «Будаўнік камунізму». Пазней жыў у Любані. Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1953 года).

Памёр 5 сакавіка 2021 года.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку ў 1936 годзе (газета «Піянер Беларусі»). Аўтар зборнікаў паэзіі для дзяцей «Песня над палямі» (1955), «Ручаінкі» (1956), «Вось якія мы» (1958), «Пра работу і ляноту» (1960), «Дружная сямейка» (1961), «Сняжынкі-смяшынкі» (1962), «Сем колераў вясёлкі» (1965), «Лясное возера» (1970), «Мы таксама падрасцём» (1971), «Дуб і дубок» (1977), «Няхай сонца не заходзіць» (вершы, паэмы, казкі, 1981), «Я прыдумаў казку» (1985), «Вадзіца з крыніцы» (2006), «Растуць дзеці» (2011), «Як завуць казу?» (2016) і інш. У сааўтарстве з А. Андруховічам выдаў кнігу «На зямлі камунараў» (1979). Тэме вайны прысвечаны такія зборнікі вершаў, нарысаў, успамінаў як «Прынёс з вайны» (1991), «Была вайна» (2009), «Я — Іван з Беларусі» (2010, 2014).

## Узнагароды 
* Ордэн Айчыннай вайны I-й (двойчы) і II-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Медаль Ф. Скарыны
* Заслужаны работнік культуры БССР (1982)
* Лаўрэат літаратурнай прэміі «Залаты Купідон»
* Ганаровы грамадзянін горада Любані

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Любані
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»
Стафан Багушэўскі

**Стафан Багушэўскі** () — дзеяч рэвалюцыйнага руху, рэдактар.

## Біяграфія 
Скончыў гімназію ў Пецярбургу (1899), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом Ягелонскага універсітэта ў Кракаве (1901—1905). У 1903-04 супольна з В. Іваноўскім і М. Фальскім займаўся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 удзельнічаў у рабоце Беларускай сацыялістычнай грамады. У снежні 1905 арыштаваны разам з К. Каганцом; быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі; напярэдадні суда ўцёк у Кракаў, які тады быў ў Аўстра-Венгерскай імперыі. У Кракаве скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914. У 1-ю сусветную вайну служыў у польскіх легіёнах аўстра-венгерскай арміі. У 1918—1928 працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры Лізе Нацый. У 1928 і 1930 абіраўся ў польскі сенат. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з А. Барбюсам у 1932 у Парыжы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі 1933 заснаваў Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт, быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца 1934 рэдагаваў часопіс 'Kolumna' ('Калона'), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1.8.1936 арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з КПП, пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў СССР.

## Літаратура 
* Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969;
* ЭГБ, т. 1;
*
Сыс

**Сыс** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Анатоль Ціханавіч Сыс, беларускі паэт
* Сяржук Сыс, беларускі паэт
Сцяпан Андрэевіч Баркоўскі

**Сцяпан Андрэевіч Барко́ўскі** (, Слуцк — , Мінск; псеўданімы і крыптанімы: *Бар.; С.Бар.; С.Бар-і; С.Бар-кі; Бар-скі; Б-скі; С.Кожаны*) — беларускі крытык, літаратуразнавец, этнограф.

## Біяграфія 
Падлеткам браў удзел у Слуцкім паўстанні (1920). У 1926 скончыў педагагічны факультэт БДУ. Пасля сканчэння ў 1931 аспірантуры працаваў у Інстытуце гісторыі АН БССР. Першыя публікацыі па этнаграфіі з'явіліся ў 1925. Як літаратурны крытык сфарміраваўся ў «Маладняку». У сярэдзіне 1920-х г. у яго на кватэры ўтварыўся своеасаблівы «літаратурны салон» маладых літаратараў. 

14.11.1936 арыштаваны; атрымаў 10 гадоў лагераў. У 1936—1946 як зняволены працаваў у лагерах Краснаярскага края і Сярэдняй Азіі. З канца 1946 года жыў у г.Фрунзэ (Кыргызстан); у 1950 годзе накіраваны ў Казахстан на асваенне цаліны. Рэабілітаваны ў 1955 годзе; змог вярнуцца ў Беларусь. 

З 1956 года працаваў у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР. Займаўся этнаграфіяй Беларусі 19 ст. 

Укладальнік кніг твораў В. Маракова (1959), А. Дудара (1959), В. Каваля (1959), М. Нікановіча (1960). Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Янка Саламевіч*. Слоўнік псеўданімаў

Катэгорыя:Крытыкі СССР
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Этнографы СССР
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Маладняк»