open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава

**Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава** () — латвійская савецкая баскетбалістка.  Двукразовая алімпійская чемпіёнка, трохразовая чэмпіёнка свету.

З ростам 210 см, Ульяна Сямёнава была дамінуючай цэнтравой, адной з найбольш выдатных у гісторыі жаночай баскетбалісткай гульні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па баскетболе
Катэгорыя:Баскетбалісты Латвіі
Катэгорыя:Баскетбалісты СССР
Абразок

**Абразо́к**&nbsp;— малая празаічная форма ў беларускай літаратуры, замалёўка са слабаразгорнутым сюжэтам або без яго.

## Характарыстыка 
Для абразка характэрна павышаная вобразна-экспрэсіўная нагрузка слова і больш цеснае адзінства выказвання і настрою.

## Гісторыя і разнавіднасці 
Як асобны від эпасу ўзнік на хвалі ажыўлення рамантызму ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя. Асноўнымі разнавіднасцямі абразка з'яўляюцца:
* *рэалістычна-бытавы*&nbsp;— *«Пяць лыжак заціркі»* З. Бядулі;
* *алегарычна-сімвалічны*&nbsp;— *«Камень»* Я. Коласа;
* *сатырычны*&nbsp;— *«Сведка»* Ф. Багушэвіча.

## У сучаснай літаратуры 
У сучаснай беларускай літаратуры да жанру абразка часта звярталіся М.&nbsp;Стральцоў, Ф.&nbsp;Янкоўскі, А.&nbsp;Карпюк, Я.&nbsp;Брыль, Б.&nbsp;Сачанка і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Малыя эпічныя формы
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Беларуская літаратура
Абскурантызм

[міні|[Спаленне кніг у нацысцкай Германіі|Спаленне кніг нацыстамі ў 1933 годзе]]
**Абскуранты́зм** (ад , літаральна «які зацямняе»), таксама **цемраша́льства**&nbsp;— варожае стаўленне да прагрэсу пазнання і асветы, супрацьдзеянне ім з мэтай захавання старых, кансерватыўных традыцый, вераванняў і догм, якія лічацца вечнымі і непахіснымі.

## Гісторыя паняцця 
]]

Паняцце «абскурантызм» увайшло ў еўрапейскі лексікон у XVI стагоддзі дзякуючы палемічнаму трактату ў абарону гуманізму *«Лісты цёмных людзей»*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Антыінтэлектуалізм
Катэгорыя:Светапогляд
Катэгорыя:Рысы асобы
Катэгорыя:Філасофія навукі
Агогіка

**Аго́гіка** (ад &nbsp;— «адвод, аднясенне»)&nbsp;— у музычным выкананні невялікія адхіленні (запавольванні, паскарэнні) ад тэмпу і метра, падпарадкаваныя мэтам мастацкай выразнасці. Тэрмін быў уведзены нямецкім музыказнаўцам Х. Рыманам у 1884 годзе.

## Характарыстыка 
Гэтыя адхіленні, як правіла, не фіксуюцца ў нотным запісе і не змяняюць значэнне нот, якія ўтвараюць рытмічны малюнак. Сам Рыман лічыў асноўным прынцыпам агогікі павелічэнне працягласці моцных момантаў за кошт слабых, аднак на практыцы нярэдка падаўжаюцца менавіта слабыя долі.

У вакальнай музыцы агогіка садзейнічае гнуткасці і выразнасці выканання, падкрэслівае матыўнае чляненне, гарманічную структуру твора і яго сэнсавы змест.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Музычная псіхалогія
Агнямёт

**Агнямё́т**&nbsp;— зброя, прызначаная для паражэння жывой сілы праціўніка струменем падпаленай агнясумесі, падпальвання тэхнічных сродкаў і матэрыяльных запасаў, а таксама для стварэння ачагоў пажару.

Складаецца з рэзервуара для агнясумесі, брандспойта і запальніцы.

## Гісторыя 
Правобразам агнямёта лічыцца «грэчаскі агонь», які выкарыстоўваўся ў Візантыі. У пачатку XVIII стагоддзя рускі інжынер Васіль Дзмітрыевіч Карчмін сканструяваў агнямётныя трубы для караблёў.

Агнямёты сучаснага тыпу з’явіліся ў пачатку XX стагоддзя. Першы ранцавы агнямёт стварыў нямецкі навуковец Рыхард Фідлер у 1901 годзе. Упершыню агнямёты былі масава выкарыстаны нямецкімі войскамі ў 1915 годзе падчас Першай сусветнай вайны. Яны паказалі высокую эфектыўнасць і моцнае псіхалагічнае ўздзеянне на праціўніка.

Да пачатку Другой сусветнай вайны агнямёты знаходзіліся на ўзбраенні большасці развітых краін. У РСЧА ранцавымі агнямётамі ўзбройваліся інжынерна-штурмавыя часці. Танкавымі агнямётамі абсталёўваліся машыны на базе танкаў Т-26, Т-34 і КВ.

## Віды агнямётаў 
Паводле прынцыпу дзеяння і канструкцыі агнямёты падзяляюцца на наступныя віды:
* *Ранцавыя* (пераносныя)&nbsp;— абслугоўваюцца адным агнямётчыкам, далёкасць вогнемятання да 70 м.
* *Цяжкія пяхотныя*&nbsp;— усталёўваюцца на двухколавым лафеце, далёкасць да 200 м.
* *Механізаваныя*&nbsp;— размяшчаюцца на самаходным шасі (аўтамабілях, бронетэхніцы).
* *Танкавы агнямёты*&nbsp;— асноўнае або дадатковае ўзбраенне агнямётных танкаў.
* *Фугасны агнямёты*&nbsp;— стацыянарныя ўстаноўкі, у якіх выкід агнясумесі ажыццяўляецца з дапамогай парахавога зарада.
* *Рэактыўны агнямёты*&nbsp;— пераносная зброя ў выглядзе стрэльбы з рэактыўным снарадам, напоўненым агнясумессю. Далёкасць паражэння дасягае 800 м. Прыкладамі з’яўляюцца савецкія РПА «Рысь» і РПА-А «Шмель», а таксама цяжкія агнямётныя сістэмы ТГС-1 «Бураціна» і ТГС-1А «Сонцапёк».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Агнямёты
Катэгорыя:Зброя
Тамаза Цітоні

**Тама́за Цітоні** (; ) — італьянскі палітык, дыпламат і дзяржаўны дзеяч. Узначальваў кабінет міністраў Італіі з 12 па 28 сакавіка 1905 гады, усяго 16 дзён, усталяваўшы тым самым рэкорд па мінімальным тэрміне знаходжання на чале ўрада Італіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Італіі
Кубак Беларусі па гандболе 2025

**Кубак Беларусі па гандболе 2025** — 29-ы розыгрыш кубка Беларусі па гандболе. Фінал чатырох адбыўся ў Мазыры 26-27 красавіка 2025 года. Перамогу атрымаў клуб «Мяшкоў Брэст».

## Першы этап 
### Першы матч 
### Другі матч 
## Паўфіналы 
## Матч за 3-е месца 
## Фінал 
## Спасылкі 
* «Мешков Брест» вырвал минимальную победу у минского СКА и в 15-й раз стал обладателем мужского Кубка Беларуси
* Минский СКА — второй финалист Кубка Беларуси. Столичный коллектив в первом матче «финала четырёх» справился с «Гомелем»
* Минский СКА стал первым участником «финала четырёх» мужского Кубка Беларуси
* «Мешков Брест», «Гомель», «Машека» и СКА стали участниками мужского «финала четырёх» Кубка Беларуси

Катэгорыя:2025 год у гандболе
Катэгорыя:2025 год у Мазыры
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе
2025
Катэгорыя:Спорт у Мазыры
Адбіццё

**Адбіццё** — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Адбіццё хваляў — фізічная з'ява змены напрамку распаўсюджвання хвалі на мяжы двух асяроддзяў.
* Адбіццё святла — прыватны выпадак адбіцця хваль, які заключаецца ў звароце светлавога патоку ў першаснае асяроддзе.
Адбіццё хваляў

**Адбіццё хва́ляў**&nbsp;— перавыпрамяненне хваляў перашкодамі са зменай напрамку іх распаўсюджвання. Адбываецца на непразрыстых целах, у якіх хвалі такой прыроды не распаўсюджваюцца, і на неаднароднасцях асяроддзяў.

## Апісанне з'явы 
Звычайна на мяжы падзелу асяроддзяў з рознымі ўласцівасцямі разам з адбіццём хваляў адбываецца і пераламленне хваляў.

Інтэнсіўнасць адбітай хвалі характарызуецца каэфіцыентам адбіцця, які залежыць ад прыроды хваляў, іх палярызацыі, уласцівасцяў асяроддзяў і вугла падзення. Каэфіцыент адбіцця роўны адносіне патокаў энергіі адбітай хвалі і той, што падае.

## Люстраное адбіццё 
Пры люстраным адбіцці хваляў, якое адбываецца на плоскіх межах падзелу, выконваюцца законы, якія супадаюць з законамі адбіцця святла.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хвалевыя з’явы
Катэгорыя:Фізічныя з’явы
Адлюстраванне

**Адлюстрава́нне** — шматзначны тэрмін.

## У навуцы 
* Адлюстраванне — у філасофіі ўсеагульная ўласцівасць матэрыі, якая заключаецца ва ўзнаўленні прыкмет аб'екта, які ўздзейнічае. Вышэйшая форма адлюстравання — свядомасць.
* Адлюстраванне — у матэматыцы закон, паводле якога кожнаму элементу аднаго мноства адпавядае пэўны элемент другога мноства; тое ж, што і функцыя.
** Канформнае адлюстраванне — адлюстраванне, якое захоўвае вуглы паміж лініямі.

## У мастацтве 
* Адлюстраванне мастацкае — спецыфічная форма асваення рэчаіснасці ў мастацтве, заснаваная на прынцыпе мімесісу.

## Гл. таксама 
* Адбіццё
Парламар

**Парламар** () — найбуйнейшы горад штата Нуэва-Эспарта ў Венесуэле, размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы вострава Маргарыта, на беразе Карыбскага мора.

Заснаваны ў 1536 годзе, менш як праз 40 гадоў пасля таго, як тут пабываў Хрыстафор Калумб.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Венесуэлы
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1536 годзе
Адміністрацыйны арышт

**Адміністрацы́йны ары́шт**&nbsp;— від адміністрацыйнага спагнання, які заключаецца ва ўтрыманні фізічнай асобы ва ўмовах ізаляцыі. Прызначаецца суддзёй раённага (гарадскога) суда за асобныя віды адміністрацыйных правапарушэнняў.

## Парадак прымянення ў Рэспубліцы Беларусь 
Паводле Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях (арт.&nbsp;6.6), адміністрацыйны арышт устанаўліваецца на тэрмін да 15 сутак. За некаторыя правапарушэнні, напрыклад, за парушэнне парадку арганізацыі або правядзення масавых мерапрыемстваў, тэрмін можа складаць ад 15 да 30 сутак.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйнае права
Катэгорыя:Пазбаўленне свабоды
Катэгорыя:Пакаранні
Матурын

**Матурын** () — горад у Венесуэле. Адміністрацыйны цэнтр штата Манагас. Знаходзіцца на вышыні 67 метраў над узроўнем мора. Міжнародны аэрапорт. Горад знаходзіцца на паўночным усходзе Венесуэлы, за 520 кіламетраў на ўсход ад сталіцы краіны — Каракаса, за 50 км ад узбярэжжа Карыбскага мора. У горадзе працуе Усходні ўніверсітэт і педагагічнае вучылішча.

Асновай эканомікі з’яўляецца здабыча і перапрацоўка нафты, а таксама сельская гаспадарка.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Венесуэлы
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1760 годзе
Адад

**Ада́д**, або  **Аду** (; ідэаграфіка: *dIM*, *d10*, *dNI2*, 𒀭𒅎 *D IM*)&nbsp;— у шумера-акадскай міфалогіі бог грому, навальніцы і ветру. Увасабляе як згубныя, так і пладаносныя сілы прыроды. У тэкстах на акадскай мове гэтым імем таксама пазначалі шумерскага бога Ішкура, вобраз якога з часам зліўся з вобразам Адада. Вядомы са стараакадскага перыяду.

## Імя і паходжанне 
Імя бога мае семіцкія карані і ўзыходзіць да кораня **hdd*. Само слова *addu* ў перакладзе з акадскай азначае «навальніца». Ад гэтага ж кораня паходзіць імя заходнесеміцкага бога навальніцы Хадада (Хаду).

На акадскай мове Адад таксама вядомы як **Раману** («Грымотнік»). Раней многія вучоныя лічылі Раману самастойным акадскім богам, але пазней ён быў атаясамлены з Ададам. Хоць Адад узнік у паўночнай Месапатаміі, яго ідэнтыфікавалі па той жа шумераграме *dIM*, якая пазначала Ішкура на поўдні. Роля Ішкура ў шумерскай міфалогіі была меншай, магчыма з-за кліматычных асаблівасцей (меншая колькасць дажджоў і бур), а таксама таму, што рысы грамаверцаў мелі вярхоўныя багі Энліль і Нінурта.

Адада таксама атаясамлівалі з анаталійскім богам буры Тэшубам.

## Характарыстыка і функцыі 
Адад увасабляе дваякую сутнасць прыродных стыхій. З аднаго боку, ён даруе жыццё, пасылаючы дождж ва ўстаноўлены час і робячы зямлю ўрадлівай. З іншага боку, ён насылае буры, вятры і маланкі, якія нясуць разбурэнне і спусташэнне. Адзін з эпітэтаў Адада&nbsp;— «спадар плаціны нябёсаў, які даруе ўрадлівасць і насылае засуху».

Ён лічыўся заступнікам жывёлагадоўлі, палявання, земляробства і ваенных паходаў. Разам з богам сонца Шамашам Адад выступаў як бог аракулаў і варажбы, да якога звярталіся для вызначэння боскай волі.

## Іканаграфія і атрыбуты 
Адад маляваўся з молатам у адной руцэ і пуком маланак у другой. Часта яго выяўлялі ў рагатым шлеме. Эмблемай бога звычайна быў двухзубец ці трызубец маланкі. У іканаграфіі з вобразам Адада цесна звязаны бык як сімвал урадлівасці і неўтаймоўнасці.

## Сям'я і сувязі 
У генеалогіі Адад/Ішкур часта згадваецца як сын бога неба Ану або бога паветра Энліля. Часам яго называюць сынам бога месяца Наны (Сіна) і багіні Нінгаль, братам Уту (Шамаша) і Інаны (Іштар).

Яго жонкай (як у ранніх шумерскіх, так і ў позніх асірыйскіх тэкстах) лічылася багіня зерня Шала. Бог агню Гібіл (Гіра) часта лічыўся іх сынам.

## Культ 
Культ Адада шырока распаўсюдзіўся ў Месапатаміі пасля Старававілонскага царства. Асноўнымі месцамі ўшанавання былі Энегі (каля Ура), Мурум і Вавілон. Важным цэнтрам культу была Каркара на поўдні. У горадзе Ашур у перыяд Сярэднеасірыйскага царства існаваў агульны храм Ану і Адада. Імя Адада часта сустракаецца ў імёнах асірыйскіх цароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шумера-акадская міфалогія
Катэгорыя:Багі паветра
Катэгорыя:Багі ўрадлівасці
Катэгорыя:Багі грому
Катэгорыя:Багі вайны
Хасэ Марыя Варгас

**Хасэ Марыя Варгас Понсэ** (; , Ла-Гуайра — , ) — прэзідэнт Венесуэлы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1786 годзе ў г.Ла-Гуайра. Вывучаў філасофію ў Каралеўскім і папскім універсітэце Каракаса. У 1813 годзе кінуты ў турму раялістамі.

З’ехаў вывучаць медыцыну ў Еўропу, у 1817 годзе вярнуўся ў Пуэрта-Рыка. У 1825 годзе вярнуўся ў Венесуэлу, праз два гады заснаваў Медыцынскае таварыства Каракаса. У 1834 годзе быў абраны прэзідэнтам на 1835—1839 гады, але падчас грамадзянскай вайны Педра Каруха адправіў яго 9 ліпеня 1835 года ў выгнанне на Сент-Томас. 20 жніўня вярнуўся да сваіх абавязкаў і пакінуў пасаду ў 1836 годзе.

Рэшту жыцця правёў, выкладаючы медыцыну і хімію ў каледжы, а ў 1853 годзе пераехаў у ЗША, дзе і памёр. Пахаваны ў Нацыянальным пантэоне Венесуэлы.

Катэгорыя:Прэзідэнты Венесуэлы
Ла-Асунсьён

**Ла-Асунсьён** () — горад у Венесуэле, адміністрацыйны цэнтр штата Нуэва-Эспарта. Знаходзіцца на востраве Маргарыта, на поўнач ад горада Парламара. Горад быў пабудаваны і ўмацаваны ў 1565 годзе капітанам Педра Гансалесам. Неаднаразова быў атакаваны піратамі. У 1648 годзе амаль усе яго жыхары загінулі ад эпідэміі.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Венесуэлы
Айчым

**Айчы́м** (таксама *во́тчым*, *во́ччым*, *атчы́м*, *аччы́м*)&nbsp;— няродны бацька, муж маці ў адносінах да яе дзяцей ад папярэдняга шлюбу. Ва ўсходняй і паўночна-ўсходняй частках Беларусі часцей сустракаецца назва «воччым». У адносінах да айчыма няродныя дзеці называюцца пасынакам ці падчарыцай. Айчым — мужчынскі сінонім паняцці мачахі.

## Сацыяльная роля і статус 
Роля айчыма ў сям’і залежала ад таго, куды ён прыходзіў жыць. Калі айчым прыходзіў у сям’ю жонкі, ён выконваў ролю прымака. У выпадку пераходу жонкі ў сям’ю мужа ён станавіўся поўным гаспадаром. Усе дзеці ў сям’і, у тым ліку няродныя, пры звароце называлі яго «бацька».

## У традыцыйнай культуры і фальклоры 
У народнай культуры вобраз айчыма часцей за ўсё негатыўны. Пра гэта сведчаць прыказкі: *«Вотчым — не бацька родны»*, *«У айчыма чэрці пад вачыма»*. Лічылася, што няродны бацька часта горш ставіцца да дзяцей жонкі, можа выкарыстоўваць фізічныя пакаранні. Жыццё няродных дзяцей магло стаць асабліва цяжкім, калі ў сям’і з’яўляліся сумесныя дзеці, што прыводзіла да падзелу на «сваіх» і «чужых».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Сваяцкія адносіны
Катэгорыя:Сям'я і дзеці
Хасэ Антоніа Паэс

**Хасэ Антоніа Паэс Эрэра** (; , Курпа, Партугеса, Венесуэла — , , ЗША) — герой барацьбы Венесуэлы за незалежнасць; прэзідэнт Венесуэлы.

У 1830 годзе Паэс арганізаваў вызваленне Венесуэлы ад Калумбіі і з 11 лютага 1831 года стаў першым канстытуцыйным прэзідэнтам новай незалежнай дзяржавы.

Па заканчэнні прэзідэнцкага тэрміна Паэс перадаў уладу абранаму замест яго Хасэ Марыі Варгасу і пераехаў у свае ўладанні ў Сан-Пабла, аднак прыхільнікі Сант’яга Марыньё, які прайграў прэзідэнцкія выбары, паднялі мяцеж і зрынулі Варгаса. Выкарыстоўваючы сваю папулярнасць і ваенны аўтарытэт, Паэс набраў войскі і аднавіў канстытуцыйны парадак. У 1848 годзе ён арганізаваў перавозку парэшткаў Сімона Балівара з Калумбіі ў яго родны Каракас.

У 1846—1847 гадах Паэс стаяў на чале ўрадавых войскаў, якмя спынілі антыўрадавае паўстанне. У 1848 годзе абраны прэзідэнтам прадстаўнік лібералаў Хасэ Тадэа Манагас, якога Паэс прывёў да ўлады, распусціў Кангрэс і абвясціў сябе дыктатарам. Цяпер ужо Паэс падняў мяцеж, але быў разбіты і быў вымушаны адправіцца ў выгнанне, пасля чаго пасяліўся ў Нью-Ёрку.

У 1858 годзе ў Венесуэле адбылася рэвалюцыя, якая зрынула ўрад лібералаў. Новы ўрад аднавіў званні і тытулы Паэса, і ён змог вярнуцца на радзіму. Неўзабаве пасля гэтага ў краіне пачалася новая грамадзянская вайна. Паэс узначаліў урадавыя сілы, а ў 1861 годзе стаў вярхоўным дыктатарам. Пасля заканчэння ў 1863 годзе грамадзянскай вайны адмовіўся ад улады і вярнуўся ў Нью-Йорк, дзе і жыў да канца сваіх дзён.

Катэгорыя:Прэзідэнты Венесуэлы
Кочэ

**Кочэ** () — востраў у Карыбскім моры.

Коче размешчаны ва ўсходняй частцы Падветраных астравоў, на поўдзень ад вострава Маргарыта. Насельніцтва — 8200 чалавек. Адміністрацыйна адносіцца да венесуэльскага астраўнога штата Нуэва-Эспарта, утвараючы муніцыпалітэт Вільяльба.

Плошча — 61 км ² раўнінны, вышэйшы пункт — 28 м над узроўнем мора. У яснае надвор’е з берага добра бачныя як суседняя Маргарыта, так і мацерыковая Венесуэла.

Аснова эканомікі — турызм.
Катэгорыя:Астравы Венесуэлы
Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Кора (горад)

**Кора**, поўнае найменне Санта-Ана дэ Каро () — горад на паўночным захадзе Венесуэлы, адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад штата Фалькон. Горад размешчаны на пясчанай раўніне ў падставе паўвострава Парагуана.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Венесуэлы
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1527 годзе
Катэгорыя:Былыя калоніі Германіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Венесуэле
Адміністрацыйнае правапарушэнне

**Адміністрацы́йнае правапарушэ́нне**&nbsp;— правіннасць, проціпраўнае наўмыснае або неасцярожнае дзеянне (або бяздзейнасць), якое ўяўляе сабой замах на дзяржаўны або грамадскі парадак, уласнасць, правы і свабоды грамадзян і іншае.

## Віды правапарушэнняў 
Паводле заканадаўства Рэспублікі Беларусь, да адміністрацыйных правапарушэнняў адносяцца, у прыватнасці:
* парушэнні грамадскага парадку;
* парушэнні правілаў дарожнага руху;
* парушэнні супрацьпажарных правілаў;
* парушэнні санітарна-эпідэміялагічных правілаў;
* парушэнні мытных правілаў;
* парушэнні пагранічнага рэжыму;
* парушэнні правілаў палявання, рыбнай лоўлі і аховы рыбных запасаў.

## Адказнасць 
За ўчыненне адміністрацыйнага правапарушэння прадугледжана адміністрацыйная адказнасць, якая наступае ў тым выпадку, калі гэтыя правапарушэнні па сваім характары не цягнуць за сабой крымінальнай адказнасці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйнае права
Катэгорыя:Правапарушэнні
Эльга Папова

**Эльга Папова**, поўнае імя **Вольга Юр’еўна Папова** — беларуская мастачка, ілюстратарка, паэтэса і пісьменніца.

## Біяграфія 
Нарадзілася на Далёкім Усходзе. Трохгадовай з сям’ёй пераехала ў Беларусь, жыла і вучылася ў Мінску.

Акрамя мастацкай і літаратурнай творчасці, праводзіць майстар-класы па ілюстрацыі для дзяцей і творчыя чытанні для дарослых (напрыклад, у межах фестывалю «Pradmova» ў Варшаве ў 2024 годзе

Частыя вобразы ў яе творах — коні, каты, неба і казачныя істоты.
* «Мае казкі» (2017) — выданне з вялікай колькасцю аўтарскіх ілюстрацый.
* «Пра барашку Небарашку» (2018)
* «Снежны Понь» (2021) — казка пра істоту, якая нарадзілася з сумёту і трапіла ў вір незвычайных прыгод
* «Мора ў горадзе» (2024) — кніга, над якой аўтарка працавала некалькі гадоў; адзін з сумесных праектаў з Аляксандрам Ждановічам (Маляванычам).

## Прызнанне 
* У 2017 годзе аповесць «Мора ў горадзе, або „Сышло ў адпачынак. Цалую, Мора“» стала пераможцам расійскага конкурсу «ЧуДетство!» і адзначана спецыяльным прызам партала 
* У 2024 годзе лаўрэатка Прэміі Цёткі ў літаратурнай намінацыі з кнігай «Мора ў горадзе» «за лёгкі і нязмушаны аповед пра мора, якое заўжды з табой».

## Выставы 
Удзельнічае ў выставах з 2014 года, творы экспанаваліся ў Нацыянальным гістарычным музеі Беларусі, галерэі сучаснага мастацтва «Ў» (Мінск), Цэнтры рамёстваў і традыцыйнай культуры Наваполацка, Полацкай бібліятэцы імя Уладзіміра Маякоўскага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Кубагуа

**Востраў Кубагуа** () — самы маленькі і найменш населены з трох астравоў, якія ўваходзяць у склад венесуэльскага штата Нуэва-Эспарта, пасля вострава Маргарыта і вострава Кочэ. Знаходзіцца за 16 км на поўнач ад паўвострава Арая, бліжэйшай мацерыковай часткі.

Памеры вострава — 9,2х3,6 км, мае эліптычную форму, найбольшая вось накіравана з усходу на захад. Плошча — 22,438 км². Узбярэжжа мае некалькі пляжаў, а таксама скалы вышынёй ад 5 да 7 метраў на поўдні і ад 20 да 24 метраў на поўначы. Найвышэйшы пункт вострава з плоскай вяршыняй дасягае 32 метраў.
Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Катэгорыя:Астравы Венесуэлы
Адміністрацыйнае права

**Адміністрацы́йнае пра́ва**&nbsp;— галіна права, якая рэгулюе грамадскія адносіны ў сферы дзяржаўнага кіравання.

## Галіна права 
Нормы адміністрацыйнага права вызначаюць парадак арганізацыі і дзейнасці кіраўнічага апарату, правы і абавязкі службовых асоб і грамадзян.

Сістэма адміністрацыйнага права Рэспублікі Беларусь складаецца з агульнай і асаблівай частак:
* *Агульная частка* ўключае нормы, якія маюць рэгуляцыйнае значэнне для ўсіх галін і сфер дзяржаўнага кіравання: сістэму і крыніцы, суб'екты адміністрацыйнага права, прынцыпы дзяржаўнага кіравання, формы і метады кіраўнічай дзейнасці.
* *Асаблівая частка* рэгулюе адносіны ў асобных сферах кіравання, такіх як планаванне, фінансы, прамысловасць, сельская гаспадарка, транспарт, народная адукацыя, навука, культура, ахова здароўя, сацыяльная абарона, а таксама ў пытаннях адміністрацыйна-палітычнага кіравання (абарона дзяржавы, дзяржаўная бяспека, грамадскі парадак, юстыцыя).

Галоўнымі крыніцамі адміністрацыйнага права ў Беларусі з'яўляюцца: Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь, указы Прэзідэнта, пастановы Нацыянальнага сходу і Кабінета Міністраў, Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях, Мытны кодэкс Рэспублікі Беларусь і іншыя нарматыўныя акты, якія выдаюцца міністэрствамі, дзяржаўнымі камітэтамі і ведамствамі.

У ходзе рэалізацыі нормаў адміністрацыйнага права ўзнікаюць адміністрацыйныя праваадносіны, адным з суб'ектаў якіх заўсёды з'яўляецца дзяржаўны орган або службовая асоба.

## Навука адміністрацыйнага права 
Адміністрацыйнае права з'яўляецца таксама навукай, якая вывучае прававое рэгуляванне дзяржаўнага кіравання. Яна садзейнічае ўдасканаленню сістэмы і структуры органаў кіравання, удакладненню іх правоў і абавязкаў.

На Беларусі праблемы адміністрацыйнага права вывучаюць А. М. Абрамовіч, В. І. Семянкоў, В. І. Шабайлаў і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Адміністрацыйнае права
Катэгорыя:Галіны права
Аклад

**Акла́д** — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Аклад — памер заработнай платы, устаноўлены ў адпаведнасці з пасадай работніка.
* Аклад — металічнае пакрыццё на абразе, а таксама аздоба пераплёту кнігі.

## Крыніцы
Чарненне

**Чарне́нне**, **ніе́ла** ( ад &nbsp;— «чорны»)&nbsp;— тэхналагічны працэс і дэкаратыўная тэхніка апрацоўкі металічных вырабаў.

## Тэхналагічны працэс 
Чарненне як тэхналагічны працэс&nbsp;— гэта ўтварэнне на паверхні металічных вырабаў тонкай аксіднай (для вырабаў са сталі і чыгуну) або сульфіднай (для сярэбраных вырабаў) плёнкі. Працэс выконваецца для павышэння каразійнай устойлівасці або ў дэкаратыўных мэтах.

Найбольш распаўсюджана чарненне сталі шляхам апускання вырабаў у канцэнтраваныя растворы шчолачы, якія ўтрымліваюць у якасці акісляльніку нітрат натрыю або нітрыт натрыю. Аптымальная таўшчыня плёнкі складае 0,6—0,8 мкм. Чарненне сталі з’яўляецца разнавіднасцю варанення.

## Дэкаратыўная тэхніка 
Чарненне як дэкаратыўная тэхніка ўяўляе сабой аздабленне металічных вырабаў (пераважна сярэбраных), а таксама самі вырабы ў гэтай тэхніцы. Гравіраваны малюнак або фон запаўняюць тоўчаным чэрневым сплавам (серабро, медзь, сера і інш.), абпальваюць, а потым шліфуюць.

Тэхніка вядомая са старажытных часоў. Яна шырока ўжывалася ў рускім ювелірным мастацтве (вялікаўсцюгскае чарненне на серабры), а таксама ў мастацкім промысле апрацоўкі металу ў Дагестане (кубачынскае чарненне).

### У Беларусі 
На Беларусі тэхніка чарнення вядома з XI—XIII стагоддзяў. Яна выкарыстоўвалася для аздаблення ювелірных вырабаў і звычайна спалучалася з ліццём, чаканкай, гравіраваннем, зярненнем, штампоўкай і іншымі відамі мастацкай апрацоўкі металаў. У XIV—XVIII стагоддзях чарненнем аздаблялі посуд, зброю, абклады кніг і абразоў. Беларускія майстры «чэрневай справы» М. Сямёнаў і Ф. Мікулаеў працавалі ў Аружэйнай, Сярэбранай і Залатой палатах Маскоўскага Крамля. У наш час чарненне выкарыстоўваецца для аздаблення некаторых ювелірных вырабаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Катэгорыя:Апрацоўка металаў
Катэгорыя:Ювелірная справа
Катэгорыя:Мастацтва Беларусі
Пётр Міхайлавіч Кірыльчанка

**Пётр Міхайлавіч Кірыльчанка** ( — ) — альтыст, педагог, дырыжор, заслужаны артыст Беларусі (1961).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Краснадары. У 1938 г. скончыў Ленінградскую кансерваторыю. Пасля вучобы працаваў у Дзяржаўным сімфанічным аркестры ў Маскве. З 1941 па 1944 г. з’яўляўся салістам сімфанічнага аркестра філармоніі і тэатры оперы і балета ў Горкім.

З 1944 г. ў Беларусі, да 1962 г. працаваў у Дзяржаўным сімфанічным аркестры БССР і адначасова з’яўляўся ўдзельнікам струннага квартэта Беларускай філармоніі. З 1945 па 1979 г. сумяшчаў канцэртную дзейнасць з педагагічнай працай: вёў клас альта ў Беларускай кансерваторыі. У 1970—1973 гадах ён працаваў галоўным дырыжорам Дзяржаўнага тэатра музычнай камедыі Беларусі, у якім паставіў спектаклі «Пяе „Жаваранак“» Ю. Семянякі, «Вольны вецер» І. Дунаеўскага, «Халопка» М. Стрэльнікава, «Чацвёра з вуліцы Жанны» А. Сандлера, «Сільва», «Баядэра», «Фіялка Манмартра» І. Кальмана і інш. У 1980 г. П. Кірыльчанку запрасілі ў Мінскую народную оперную студыю Рэспубліканскага міжсаюзнага Палаца культуры прафсаюзаў, дзе ён да 1990 г. быў галоўным дырыжорам аркестра. Пад яго музычным кіраўніцтвам на сцэне народнай опернай студыі былі пастаўлены спектаклі «Справа гонару» С. Манюшкі, «Кастусь Каліноўскі» Д. Лукаса, «Джані Скікі», «Плашч» Д. Пучыні і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар трынітарыяў (Маладзечна)

**Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — колішні рымска-каталіцкі храм у Маладзечне.

## Гісторыя 
Манастыр трынітарыяў з’явіўся ў Маладзечне ў XVIII стагоддзі, калі ўладальнікі горада Тадэвуш і Ганна Агінскія ахвяравалі сродкі на ўзвядзенне драўлянага храма Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі. Ахвяраванне было зафіксавана ў 1753 годзе. Меркавана, ініцыятарам гэтага была менавіта Ганна. Побач з касцёлам быў узведзены і будынак кляштара.

У будынку манастыра не толькі ўласна жылі манахі, якія сачылі за касцёлам і праводзілі там літургіі, але таксама знаходзілася прыходская школа і шпіталь для бедных. У школе вучылі грамаце, арыфметыцы, латыні, спевам і ігры на музычных інструментах.

У 1823 годзе касцёл і часткова будынак манастыра згарэлі. Аднаўляць касцёл было немэтазгодна, і, фактычна будынак быў узведзены новы. На гэты раз у стылістыцы збудавання панаваў класіцызм. З’явілася трох’ярусная званіца. Пасля паўстання 1831—1832 гадоў кляштар быў зачынены, праўда, касцёл яшчэ дзейнічаў. Зрэшты, пасля паўстання 1863 года пад кіраўніцтвам К. Каліноўскага касцёл рашэннем уладаў таксама быў зачынены. Храм у 1864 годзе быў перададзены Праваслаўнай царкве. У будынку кляштара размясцілася Маладзечанская настаўніцкая семінарыя.

Калі Маладзечна апынулася на тэрыторыі Заходняй Беларусі, будынак касцёла быў вернуты католікам (храм быў асвечаны ў гонар Святога Казіміра), у манастыры ж размясцілася гімназія. Але падчас Другой сусветнай вайны і храм, і кляштар былі разбураны, а ў пасляваенны час на іх месцы быў пабудаваны станкабудаўнічы завод. Затым будынак быў зачынены і не выкарыстоўваецца.

У 1984 годзе на будынку ўстаноўлена мемарыяльная дошка ў гонар былых вучняў семінарыі. Помнік архітэктуры Корпус манастыра трынітарыяў (анцітрынітарыяў) уключаны ў Спіс помнікаў гісторыі і культуры рэспубліканскага значэння Беларускай ССР, які зацверджаны пастановай Савета Міністраў БССР за № 32 ад 18 лютага 1988 года (Кніга першая, раздзел «Помнікі архітэктуры» № 363).

## Архітэктура 
Касцёл і кляштар фактычна ўяўлялі сабой адзіную архітэктурную кампазіцыю.

Касцёл стаяў на каменным фундаменце. Яго фасад упрыгожвалі дзве высокія вежы, увянчаныя крыжамі. Дах быў крыты гонтай. Хоры касцёла размяшчаліся ўжо ў будынку кляштара. У храме было ўстаноўлена сем алтароў.

Будынак кляштара прамавугольны ў плане, двухпавярховы, з бакавымі рызалітамі, вуглы якіх раскрапаваны лапаткамі. Аконныя праёмы прамавугольныя з простым плоскім абрамленнем з замковымі камянямі. Памяшканні першага паверха перакрыты цыліндрычнымі скляпеннямі з распалубкамі. На другім паверсе перакрыцці плоскія, бэлечныя. Планіроўка анфіладная.

Трох’ярусная званіца квадратная ў плане.

## Спасылкі 
* Корпус былога кляштара трынітарыяў

Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Храмы Маладзечна
Каменны крыж (Палачаны)

**Каменны крыж** перыяду позняга сярэднявечча знаходзіцца за 1,5 км на поўнач ад вёскі Палачаны, справа ад дарогі на в. Зоранька, помнік археалогіі.

Вышыня каменнага крыжа — 1,2 метры, шырыня па гарызантальнай папярочцы — 1 м. На фасадзе зверху добра чытаюцца высечаныя літары «З» і «S». Акрамя таго, на папярочцы і вертыкальнай частцы ёсць пашкоджаныя надпісы. Зверху крыжа — прамавугольнае паглыбленне памерам 4,2х2 сантыметры глыбінёй 7 сантыметраў, у якое людзі кладуць манеты. Магчыма, там некалі знаходзіўся металічны крыж.

Пісьмовае ўпамінанне аб каменным крыжы вядома ў кнізе Ф. В. Пакроўскага «Археалагічная карта Віленскай губерні» (Вільна, 1893 г.): «*В вол. Есть камень, имеющий вид креста, но без всяких надписей; находится он теперь на третьем месте; первоначально же он лежал около дер. Кобылок. В народе существует вера в целебную силу этого камня: местные больные, в надежде получить исцеление, обыкновенно приходят сюда и кладут на камень разные подаяния*».

Мясцовымі краязнаўцамі запісаны розныя гісторыі паходжання каменнага крыжа.

## Спасылкі 
* Каменны крыж перыяду позняга сярэднявечча

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Каменныя крыжы
Катэгорыя:Палачаны
Кубак Беларусі па гандболе 2024

**Кубак Беларусі па гандболе 2024** — 28-ы розыгрыш кубка Беларусі па гандболе. Фінал чатырох адбыўся ў Мінску 22-23 мая 2024 года. Перамогу атрымаў клуб «Мяшкоў Брэст».

## Першы этап 
### Першы матч 
### Другі матч 
## Паўфіналы 
## Матч за 3-е месца 
## Фінал 
## Спасылкі 
* Беларусь. В финале обошлось без мистики и валидола. Мешковцы вернули Кубок в Брест
* Беларусь. БГУФК-СКА стал третьим участником "финала четырёх" Кубка страны, обыграв в двухматчевом противостоянии "Гомель"
* Беларусь. "Гомель" сыграет против БГУФКа-СКА, у женщин "Берестье" попало на "Витебчанку" — прошла жеребьёвка кубковых турниров

Катэгорыя:2024 год у гандболе
Катэгорыя:2024 год у Мінску
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2024 годзе
2024
Катэгорыя:Спорт у Мінску
Браніслаў Адольфавіч Кежун

**Браніслаў Адольфавіч Кежун** (; ) — расійскі паэт і перакладчык.

## Біяграфія 
Аўтар зборнікаў паэзіі «Радзіма» (1935), «Дарогі ў свет» (1939), «Балтыйскія зоркі» (1959), «Запаветныя агні» (1962), «Шляхі-дарогі дальнія» (1970), «Дыханне зямлі» (1977) і інш.

Падарожнічаў па Беларусі, напісаў артыкулы пра Я. Купалу «Ад сэрца» (1972), успаміны пра П. Глебку «На Няве і на Бодзе» (у кнізе «Пясняр мужнасці», 1976), вершы «Беларускай зямлі», «Брэст», «Беларускім паэтам» і інш. Адзін з перакладчыкаў на рускую мову «Анталогіі беларускай паэзіі» (1948), зборнікаў вершаў беларускіх паэтаў «Беларусь мая» (1983), асобных твораў Я. Купалы, Я. Коласа, П. Броўкі, К. Буйло, М. Калачынскага, М. Танка, У. Корбана, К. Крапівы, А. Куляшова, М. Хведаровіча.

На беларускую мову яго вершы пераклалі В. Вітка, X. Жычка, М. Калачынскі, М. Лужанін, Р. Няхай, М. Танк, Ю. Свірка, М. Аўрамчык і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэты Расіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Дом Саветаў (Маладзечна)

**Дом Саветаў** — будынак у стылі сталінскага неакласіцызму ў Маладзечне, цяпер тут размяшчаецца Маладзечанскі дзяржаўны політэхнічны каледж.

## Гісторыя 
Маладзечанская вобласць існавала з 1944 па 1960 год. За гэты час у Маладзечне пабудавана новая цэнтральная плошча, вырас парк, з’явіліся новыя вуліцы і раёны. Згодна з генпланам ад 1947 года на Цэнтральнай плошчы павінны былі размясціцца гарадскія, абласныя і партыйныя арганізацыі, установы гандлю, адукацыі і культуры. Дамінантай плошчы па задуме архітэктараў павінен быў стаць масіўны Дом Саветаў. У будынку павінны былі размясціцца абласныя і гарадскія органы ўлады. У 1954 годзе, калі будаўніцтва завяршылі, у ім размяшчаўся абкам партыі.

У 1958 годзе на Цэнтральнай плошчы перад будынкам Дома Саветаў адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка У. І. Леніну. Скульптура аўтарства Заіра Азгура была ўсталяваная на высокім пастаменце, абліцаваным чорным мармурам.

З 1960 года Маладзечна ператварыўся ў раённы цэнтр. Раённай адміністрацыі такі велізарны будынак быў непатрэбны, таму памяшканні і аўдыторыі былога Дома Саветаў былі перададзеныя новаўтворанаму політэхнічнаму тэхнікуму (затым Маладзечанскі дзяржаўны політэхнічны каледж).

Будынак прыйшлося цалкам перарабіць пад навучальны працэс. Але многае і засталося ў памяць аб першых гаспадарах — люстры тых часоў, калоны ў холе, зала пасяджэнняў. Актавая зала на 350 месцаў у савецкія часы ў Маладзечне была ці ледзь не самай вялікай. Тут праходзілі нарады, канцэрты.

У 1975 годзе на фасадзе была адкрыта мемарыяльная дошка з партрэтам Сяргея Прытыцкага, які ў 1954—1960 гадах працаваў першым сакратаром Маладзечанскага абкама КПБ.

## Архітэктура 
Помнік савецкай грамадзянскай архітэктуры. Будынак выкананы ў стылі сталінскага неакласіцызму, прыцягвае ўвагу сваёй велічнасцю і лаканічнасцю форм.

Будынак асіметрычны ў плане трохпавярховы. Бакавыя крылы разыходзяцца пад вуглом. Цэнтральная частка арыентавана на галоўную магістраль горада — Вялікі Гасцінец і з’яўляецца дамінантай плошчы. Галоўны фасад вылучаны рызалітам і манументальным стылізаваным дарычным порцікам з 8 папарна згрунтаваных калон. Тымпан франтона ўпрыгожвае ляпны картуш з выявамі дзяржаўнага герба БССР і сцягоў. Рызаліт фланкіраваны 2 парамі трохчвэрцевых калон. Сцены раўнамерна члянёны пілястрамі, апярэзаны спрошчаным антаблементам з масіўным парапетам. Планіроўка будынка калідорная, цэнтральную частку першага паверха па ўсёй шырыні займае вестыбюль.

## Спасылкі 
* cks.by

Катэгорыя:Славутасці Маладзечна
Катэгорыя:1954 год у Беларусі
Спартыўная акрабатыка

thumb|Дзве спартсменкі

**Спарты́ўная акраба́тыка**&nbsp;— від спорту, які ўключае розныя фізічныя практыкаванні, звязаныя з захаваннем раўнавагі (балансаванне) і вярчэннем цела з апорай і без апоры. У спаборніцтвы ўваходзяць акрабатычныя скачкі, практыкаванні ў парах і групах.

## Дысцыпліны і спаборніцтвы 
Вылучаюць дзве асноўныя групы практыкаванняў:
* *скачковая акрабатыка* (скачкі);
* *сілавая акрабатыка* (стойкі, піраміды і іншыя практыкаванні, звязаныя з балансаваннем).

Спаборніцтвы праводзяцца паміж мужчынамі і жанчынамі паасобку, у парах (у тым ліку мяшаных) і групах. Часам выкарыстоўваюцца спецыяльныя прылады, такія як трамплін або батут. Чэмпіянаты свету па акрабатыцы праводзяцца з 1964 года.

## У Беларусі 
Гурткі акрабатыкі існавалі ў Беларусі з сярэдзіны 1930-х гадоў, а як від спорту акрабатыка развіваецца з 1946 года. Сярод беларускіх акрабатаў чэмпіёнамі свету і Еўропы станавіліся Ю. Зікуноў (1974) і В. Біндлер. Званне чэмпіёнаў СССР атрымлівалі А. Колесава (1952), В. Бірукоў (1957), А. Туманаў і М. Туманаў (1963), Л. Зданюк (1966—1967), а таксама А. Базылеў (1974).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спартыўная акрабатыка
Катэгорыя:Віды спорту
Акрабатыка

**Акраба́тыка** ( — які падымаецца ўверх) — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Акрабатыка — від спорту, які ўключае скачковыя і сілавыя практыкаванні.
* Акрабатыка — жанр цыркавога і эстраднага мастацтва.
* Акрабатыка — агульная назва віду фізічных практыкаванняў гімнастычнага тыпу.

## Крыніцы
SimpleX

**SimpleX** (або **SimpleX** **Chat**) –  гэта бясплатны і адкрыты кросплатформавы мэсэнджэр са скразным шыфраваннем, які не патрабуе нумара тэлефона, электроннай пошты ці іншых ідэнтыфікатараў карыстальніка. Падключэнне ажыццяўляецца праз спасылкі для доўгатэрміновых запрашэнняў, аднаразовыя спасылкі-запрашэнні, QR-коды або часовыя ананімныя ідэнтыфікатары чаргі для маршрутызацыі паведамленняў. Усе дадзеныя захоўваюцца лакальна ў зашыфраванай базе дадзеных. Маюцца версіі SimpleX для аперацыйных сістэм Android, iOS, Windows, macOS і розных дыстрыбутываў Linux.

## Магчымасці 
SimpleX забяспечвае квантава-ўстойлівае скразное шыфраванне для індывідуальных чатаў, групавых размоў (так званых «сакрэтных груп») і галасавых/відэазванкоў з выкарыстаннем пратаколу, падобнага да пратакола Signal, але з дадатковым узроўнем шыфравання для кожнага паведамлення.

Падтрымліваецца неабмежаванае стварэнне профіляў (інкогніта ці не). У рэжыме інкогніта генеруецца выпадковае імя профілю і прадухіляецца перадача сапраўднага імя або выявы профілю карыстальніка новым кантактам, а таксама маецца двухдзённы ліміт заканчэння тэрміну дзеяння для спампоўкі файлаў, пасля якога файлы становяцца недаступнымі.

Усе дадзеныя карыстальніка захоўваюцца лакальна ў зашыфраванай базе дадзеных на прыладзе, а паведамленні часова захоўваюцца на серверах рэтрансляцыі і выдаляюцца пасля дастаўкі.

Зыходны код праграммы даступны на GitHub (Haskell, Kotlin, Swift).

### Аўдыты бяспекі 
У ліпені 2024 года амерыканская фірма па кібербяспецы Trail of Bits правяла незалежны аўдыт бяспекі крыптаграфічных пратаколаў SimpleX.

## Гісторыя развіцця 
Распрацоўкай праграмы з 2021 года займаецца прыватная кампанія SimpleX Chat Ltd. Распрацоўка праекта пачалася пры падтрымцы інвестараў, у тым ліку Портмана Уілса і Пітэра Брыфета . У ліпені 2022 года на pre-seed інвестацыйны раўнд праект сабраў каля 370 000 даляраў ЗША, сярод інвестараў былі ў тым ліку Village Global. У жніўні 2024 года кампанія атрымала $1,3 млн ад Джэка Дорсі разам з Asymmetric Capital Partners. У лістападзе 2025 года Віталік Бутэрын ахвяраваў праекту 128 ETH.

У верасні 2024 года праграма была заблакавана расійскімі ўладамі. У верасні 2025 года Таганскі суд Масквы аштрафаваў кампанію SimpleX Chat Ltd. за «невыкананне абавязкаў пастаўшчыка паслуг абмену імгненнымі паведамленнямі».

Есць паведамленні пра тое, што пасля арышту Паўла Дурава, распрацоўшчыка мэсэнджэра Тelegram, SimpleX многімі экстрэмісцкімі групоўкамі пачаў выкарыстоўвацца як замена Telegram.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:Свабоднае кросплатформавае праграмнае забеспячэнне
Аксанаметрыя

**Аксанаме́трыя** (ад &nbsp;— «вось» +  — «вымяраю»)&nbsp;— спосаб адлюстравання прасторавых фігур на чарцяжы пры дапамозе паралельных праекцый.

## Асновы метаду 
Для пабудовы аксанаметрычнай праекцыі выбіраюць тры ўзаемна перпендыкулярныя восі каардынат (OX, OY, OZ) і маштабы даўжынь на гэтых восях. Затым на плоскасць праецыруюць як самі восі, так і фігуру, якую трэба адлюстраваць.

Даўжыні праекцый адрэзкаў (x, y, z), паралельных адпаведным восям, суадносяцца з іх рэальнымі даўжынямі (X, Y, Z) праз паказчыкі скажэння (lx, ly, lz):
: \frac{x}{X} = l_x; \frac{y}{Y} = l_y; \frac{z}{Z} = l_z

## Віды аксанаметрыі 
thumb|Аксанаметрычныя праекцыі: трыметрыя, дыметрыя, ізаметрыя.|злева
У залежнасці ад вугла паміж напрамкам праецыравання і плоскасцю аксанаметрычных праекцый адрозніваюць *прамавугольную* і *косавугольную* аксанаметрыю.

Найбольш распаўсюджанымі відамі з’яўляюцца:
* Ізаметрыя&nbsp;— усе паказчыкі скажэння роўныя (lx : ly : lz = 1 : 1 : 1).
* Дыметрыя&nbsp;— два з трох паказчыкаў скажэння роўныя (напрыклад, lx : ly : lz = 1 : 1 : 1/2).

## У архітэктуры 
 ў аксанаметрыі. Архітэктар І.&nbsp;Лангбард, 1931.]]
У архітэктуры аксанаметрыя з’яўляецца адным з відаў перспектыўнага адлюстравання. Яна выкарыстоўваецца ў архітэктурных праектах і чарцяжах будынкаў, комплексаў і ансамбляў для нагляднага паказу іх структуры. Гэты метад асабліва карысны, калі генеральны план, планы, фасады і разрэзы не даюць поўнага ўяўлення пра архітэктурна-прасторавую арганізацыю аб’екта. Часта агульны выгляд пабудовы ў аксанаметрыі сумяшчаецца з яе архітэктурным разрэзам, што дазваляе ўдакладніць структуру ў цэлым.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Начартальная геаметрыя
Катэгорыя:Чарчэнне
Катэгорыя:Архітэктура
Фон

**Фон** — шматзначны тэрмін.

## Навука і тэхніка 
* Фон — асноўны колер або тон, на якім размяшчаецца выява ці тэкст.
*  — у акустыцы адзінка вымярэння ўзроўню гучнасці гуку.
*  — у фанетыцы канкрэтная праява фанемы.
*  — у псіхалогіі частка ўспрымання, якая служыць заднім планам для фігуры.
*  — у геральдыцы асноўны колер гербавага шчыта.
* **-фон-** — частка складаных слоў, звязаных з гукам (напрыклад, *магнітафон*).

## Прозвішчы і імёны 
*  — прыстаўка да нямецкіх прозвішчаў, якая часта паказвае на дваранскае паходжанне.

## Народы і мовы 
*  — народ у Беніне і Нігерыі.
*  — мова народа фон.

## Тапонімы 
*  — вёска ў Ірландыі.
*  — камуна ў Францыі, дэпартамент Ардэш.
*  — камуна ў Францыі, дэпартамент Гар.
*  — камуна ў Францыі, дэпартамент Ло.
Акрабатычнае мастацтва

]]
**Акрабаты́чнае маста́цтва**, або **акраба́тыка** (ад &nbsp;— «які падымаецца ўверх»)&nbsp;— жанр цыркавога і эстраднага мастацтва; дэманстраванне нумароў, заснаваных на майстэрскім валоданні целам і высокім развіцці мускулатуры.

## Гісторыя 
Акрабатычнае мастацтва вядома са старажытнасці ў Егіпце, Грэцыі, Рыме, Візантыі, Кітаі і Японіі. У сярэднія вякі элементы акрабатыкі ўключалі ў свае выступленні вандроўныя акцёры: шпільманы (Германія), жанглёры (Францыя), мімы (Італія), франты (Польшча), скамарохі (Беларусь і Расія) і іншыя. Як асобны род цыркавога відовішча акрабатычнае мастацтва вылучылася ў канцы XVIII—XIX стагоддзяў, у прыватнасці, конная і партэрная акрабатыка.

## Сучасныя віды і прымяненне 
У сучасным цырку акрабатычнае мастацтва падзяляецца на скачковае (на зямлі), плечавое, сілавое, пластычнае, коннае, ікарыйскія гульні, вальтыжыроўка і камічнае.

Элементы акрабатычнага мастацтва выкарыстоўваюць амаль ва ўсіх іншых жанрах — паветранай гімнастыцы, эквілібрыстыцы, гімнастыцы на снарадах, жангліраванні, клаўнадзе, дрэсіроўцы, а таксама ў харэаграфічным мастацтве, тэатральных і эстрадных паказах, у тым ліку ў пантаміме і поп-групах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цыркавое мастацтва
Катэгорыя:Эстраднае мастацтва
Акселерометр

**Акселеро́метр** (ад &nbsp;— «паскараю» +  — «вымяраю»)&nbsp;— прылада для вымярэння паскарэння руху машын, іх сістэм і звёнаў, а таксама вібрацыі машын і збудаванняў.

## Прынцып дзеяння і віды 
 падаўляе ваганні грузу. Чым большае паскарэнне, тым мацней дэфармуецца спружына, змяняючы паказанні прылады.]]
Звычайна акселерометр уяўляе сабой маятнікавую прыладу, у якой адхіленне інерцыйнай масы пад уплывам паскарэння перадаецца на стрэлку градуіраванай шкалы. Паводле канструкцыі бываюць механічныя, пнеўматычныя, электрычныя і іншыя віды акселерометраў.

## Прымяненне 
* Лятальныя апараты (у тым ліку ракеты) абсталёўваюцца акселерометрамі ў выглядзе гірамаятнікаў або паплаўковых маятнікаў з аўтаматычнай кампенсацыяй сіл трэння.
* Акселерометры рэлейнага тыпу выкарыстоўваюцца для вызначэння найбольшага намаганння пры штампоўцы, коўцы, забіванні паляў і іншых аперацыях.
* Найбольш дакладныя акселерометры прымяняюцца ў сістэмах інерцыяльнай навігацыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вымяральныя прыборы
Катэгорыя:Датчыкі
Вязынка (гарадзішча)

**Вязынка** — гарадзішча II—V ст. культуры штрыхаванай керамікі каля в. Вязынка (Маладзечанскі раён).

Пляцоўка ўмацавана валам, абарончай драўлянай сцяной (за час існавання тройчы аднаўлялася пасля пажараў), з паўночна-заходняга боку — ровам. У двух будаўнічых гарызонтах выяўлены ямы-паграбы і рэшткі драўляных жымаў: у ніжнім — вялікага трохкамернага з падковападобным агнішчам, у верхнім — верагодна, жымаў слупавой канструкцыі. Знойдзены фрагменты глянцаванага і падглянцаванага посуду, рабрыстых і слоікападобных пасудзін, жалезныя прылады працы, гліняныя прасліцы і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вязынка (Маладзечанскі раён)
Катэгорыя:Гарадзішчы Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Культура штрыхаванай керамікі
Міхаіл Кандрацюк

**Міхаіл Кандрацюк** (; ) — польскі мовазнавец, даследчык гаворак Беласточчыны. Доктар філалагічных навук (1984), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Скончыў факультэты рускай (1958) і беларускай (1961) філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта. З 1960 у Інстытуце славяназнаўства Польскай АН (у 1985—92 загадчык аддзела беларускай мовы). З 1992 загадчык кафедры беларускай філалогіі Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі (Варшава).

Даследуе фанетыку, лексіку, словаўтварэнне і анамастыку гаворак Беласточчыны («Вакалізм беларуска-ўкраінскіх гаворак Гайнаўскага павета», 1964; «Назвы жыхароў, утвораныя ад назваў вёсак і гарадоў у гаворках усходняй Беласточчыны», 1972; «Анамастычныя даследаванні ў беластоцкім рэгіёне», 1981; «Беларускія і літоўскія элементы ў сістэме польскай тапаніміі і мікратапаніміі апелятыўнага паходжання», 1983, і інш.). Сааўтар «Атласа ўсходнеславянскіх гаворак Беласточчыны» (т. 1—2, 1980—89). Віцэ-прэзідэнт Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў (з 1991).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Уладзімір Іванавіч Лучук

**Уладзімір Іванавіч Лучук** (; ) — украінскі паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Скончыў Львоўскі ўніверсітэт (1958).

Друкаваўся з 1955 года. Аўтар кніг паэзіі «Давер» (1959), «Санцапёк» (1962), «Дзівавід» (1979), «Насустрач» (1984), «Кругаварот» (1986) і інш., у якіх паказаў тэмы мірнага жыцця, вернасці, кахання. Шэраг вершаў прысвяціў Беларусі («Хатынь», «Свіцязь», «Вязынка» і інш.). Пісаў для дзяцей.

Пераклаў на ўкраінскую мову зборнік В. Зуёнка «Пакаціўся клубочак» (1979), асобныя вершы М. Багдановіча, Р. Барадуліна, А. Вярцінскага, А. Гаруна, С. Гаўрусёва, Л. Геніюш, Н. Гілевіча, С. Грахоўскага, У. Дубоўкі, У. Караткевіча, Я. Коласа, Я. Купалы, А. Лойкі, С. Панізніка, П. Панчанкі, Я. Пушчы, А. Сербантовіча, М. Танка, К. Цвіркі і інш.

На беларускую мову асобныя яго творы пераклалі Р. Барадулін, Д. Бічэль-Загнетава, Н. Гілевіч, В. Зуёнак, У. Караткевіч, Я. Крупенька, С. Панізнік, М. Рудкоўскі і інш. 

## Беларускія пераклады 
* Украінская савецкая паэзія. — Мн., 1975. Т. 2.
* Возера-бульдозера. — Мн., 1978. 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* .

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэты Украіны
Катэгорыя:Перакладчыкі Украіны
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на ўкраінскую мову
Катэгорыя:Украінамоўныя паэты
Актар

**А́ктар** (таксама **А́ўктар**) — шматзначны тэрмін.

## Старажытнагрэчаская міфалогія 
*  — брат цара эпеяў Аўгія.
* Актар — бацька , дзед Аскалафа і Іялмена.
*  — сын кіраўніка Факіды Дэіяна, дзед Патрокла.
* Актар — сын Мірмідона, які ачысціў Пелея ад скверны забойства.

## Прозвішча 
*  (нар. 1955) — турэцкі палітолаг, журналіст і пісьменнік.

## У навуцы і тэхніцы 
*  — у праграмаванні асноўная адзінка паралельных вылічэнняў.
*  — у UML мноства логічна звязаных роляў.
*  — у сацыяльных навуках дзеючы суб'ект (індывідуальны або калектыўны).

## Іншае 
*  — астэроід.
Аляксандр Васілевіч Нікольскі

**Аляксандр Васілевіч Нікольскі** () — расійскі дзеяч харавога мастацтва, кампазітар, музычны пісьменнік, педагог.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Маскоўскай кансерваторыі (1897—1900). Вучань С. Танеева і інш. З 1894 выкладаў у Маскве ў Народнай кансерваторыі (1912—18), Сінадальным вучылішчы (1915—23), Маскоўскай кансерваторыі (з 1928, з 1935 прафесар). У 1923—31 працаваў у Дзяржаўным інстытуце музычнай навукі.

Даследаваў рускія царкоўныя спевы, народны песенны фальклор. Аўтар прац «Формы рускіх царкоўных спеваў» (1915), «Кароткі нарыс гісторыі царкоўных спеваў у перыяд І—X стст.», «Голас і слых харавога спевака» (абедзве 1916). Адзін першых у рускай харавой музыцы выкарыстаў вострагучальныя гарманічныя спалучэнні. Стварыў (разам з П. Частковым) новы від харавой партытуры з падзелам галасоў на дробныя тэмбравыя групы. Уваходзіў у Беларускую песенную камісію.

Аўтар пераважна царкоўнай музыкі, у т.л. «Літургіі Папярэднеасвечаных дароў» (1907), многіх песнапенняў, а таксама дзіцячых опер, харавых твораў, апрацовак народных песень, у т.л. беларускіх «Ой, ляцелі гусі», «А ў лесе, лесе», «Дзе ты, хмелю, начаваў».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кампазітары Расіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Расіі
Антракт

**Антра́кт** () — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Антракт — перапынак паміж актамі (дзеямі) спектакля, аддзяленнямі канцэрта або цыркавога паказу.
* Антракт — музычная п'еса, якая з'яўляецца ўступам да акта (акрамя першага) опернага, балетнага або драматычнага спектакля.

## Крыніцы