Герб Літвы

**Герб Літвы, Віціс** ( — вершнік) — дзяржаўны герб Літвы; вызначаны 15-м артыкулам Канстытуцыі Літоўскай Рэспублікі, прынятай рэферэндумам 1992 года, і апісаны ў Законе аб дзяржаўным гербе.

## Гісторыя 
У 1919 годзе незалежная Літоўская дзяржава ўзяла сабе герб былога Вялікага Княства Літоўскага — «Пагоню», пад назвай «Віціс». Прыняцце старажытнага герба мусіла падмацаваць прэтэнзіі маладой Літоўскай Рэспублікі на гістарычную пераемнасць з Вялікім Княствам Літоўскім.

Аднак у 1920—1930-я гады многія дзяржаўныя дзеячы Літвы паказвалі на неадпаведнасць герба менавіта літоўскай гістарычнай традыцыі, у літоўскім друку агучваліся прапановы змяніць назву краіны на Жамойць, а герб — на жамойцкага Мядзведзя. У 1935 годзе прэм’ер-міністр Літоўскай Рэспублікі  афіцыйна прызнаў не літоўскае (славянскае.

У 1940 годзе, калі Літва ўвайшла ў склад СССР, «Віціс» быў забаронены для ўжытку.

Напярэдадні распаду Савецкага Саюза, «Віціс» разам з іншымі гістарычнымі сімваламі стаў сімвалам нацыянальнага адраджэння Літвы.

У 1988 годзе атрымаў статус нацыянальнага сімвала ў Літоўскай ССР, з 11 сакавіка 1990 года стаў яе дзяржаўным сімвалам, 10 красавіка 1990 года атрымаў афіцыйны статус герба, зацверджаны Вярхоўным Саветам Літоўскай ССР.

## Назва 
Пошук літоўскага слова для азначэння герба ВКЛ «Пагоні» пачаўся ўжо ў XVII ст. Тым часам Канстанцін Шырвід прапаноўваў два словы — *waykitoias* (прыблізны пераклад з літ.: «*чалавек, які ганяе каго-небудзь*») і *waykimas* (прыблізны пераклад з літ.: «*праследаванне*»).

У літоўскамоўнай літаратуры канца XVIII — пачатку XIX ст. «Пагоню» звычайна звалі *Vaikymas* (*Праследаванне*). У сярэдзіне XIX ст. Сіманас Даўкантас прапанаваў свой неалагізм *výtis* (з малой літары і з націскам на першым складзе), але не для азначэння «Пагоні» цалкам, а толькі для яе вершніка — рыцара. Для азначэння ж «Пагоні» цалкам слова «*Vytís*» (з вялікай літары і з націскам на другім складзе) упершыню ўжыў Мікалоюс Акелаіціс (*Mikalojus Akelaitis*) у 1884 годзе.

Да канца XIX ст. слова «*Vytis*» стала агульнапрынятым у Літве для азначэння «Пагоні». Аднак, яшчэ працяглы час трывалі спрэчкі пра націскны склад — першы або другі. Толькі ў 1930-я гады з гэтым вызначыліся — спыніліся на «*Výtis*».

## Структура 
На чырвоным фоне геральдычнага шчыта намаляваны сярэбраны вершнік у латах на белым кані, з паднятым у правай руцэ над галавой сярэбраным мячом. На левым плячы вершніка сіні шчыт з падвойным залатым крыжам. Сядло і аброць у каня сіняга колеру, дзяржальня мяча, страмёны, злучэнні збруі і іншыя дэталі — залатога колеру. У каня хвост падняты ўверх.

## Выкарыстанне 
Карыстацца пячаткамі, бланкамі дакументаў, вокладкамі і тытульнымі старонкамі друкаваных выданняў з Гербам Літвы маюць права
* Сейм Літвы і падначаленыя ўстановы,
* Прэзідэнт Літоўскай Рэспублікі, Урад Літвы і яго ўстановы, міністэрствы,
* Банк Літвы,
* Адміністрацыі начальнікаў паветаў,
* Канстытуцыйны суд і суды, Генеральная пракуратура і тэрытарыяльныя пракуратуры,
* Дэпартамент дзяржаўнай бяспекі і яго тэрытарыяльныя падраздзяленні, Служба спецыяльных расследаванняў, установы паліцыі,
* дыпламатычныя прадстаўніцтвы і консульскія ўстановы,
* установы самакіравання, якія не маюць усталяваных афіцыйных гербаў, дзяржаўныя ўстановы адукацыі і навукі,
* прыставы і натарыусы, некаторыя іншыя службовыя асобы (напрыклад, старасты ў мясцовасцях, дзе адсутнічаюць установы грамадзянскай метрыкацыі, выкарыстоўваюць гербавую пячатку пры рэгістрацыі смерці і здзяйсненні натарыяльных дзеянняў).

На пячатках вершнік (элемент дзяржаўнага герба) адлюстроўваецца без поля геральдычнага шчыта.

## Галерэя 

Arms of the Duchy of Samogitia.svg|Мядзведзь — гістарычны герб Жамойці (XVI—XVIII стагоддзі)
Duchy of Samogitia Coat of Arms.png|Герб Жамойцкага княства. Каля 1586 г.
Герб Княжества и области белорусские и литовские 1882.svg|Герб княстваў і абласцей Беларускіх і Літоўскіх на гербе Расійскай імперыі
Coat of arms of Lithuania (1920).png|Адзін з варыянтаў герба Літвы (1920)
National Arms of Lithuania 1936.svg|Герб, які выкарыстоўваўся на банкнотах і плакатах ў 1920–1930 гады
Older version of Lithuania COA.png|Малюнак герба Ю. Зікараса (1925 г.), які выкарыстоўваўся на манетах Літвы да 1940 г. 
Литовский герб - Эдуардас Красаускас. 1930.jpg|Герб, які выкарыстоўваўся на марках і ў чыгуначным ведамстве ў 1930-я гады
Coat of arms on the Foreign Passport of the Republic of Lithuania 1940.svg|Герб з пашпарта Літоўскай Рэспублікі 1940 года
Emblem of Lithuanian SSR (early version).svg|Герб Літоўскай ССР
National coat of arms of Lithuania in 1990-1991.gif|Герб Літоўскай рэспублікі ў 1990—1991 гадах
Stamp printed in Lithuania state arms Vytis 1991.svg|Літоўская марка 1991 года з дзяржаўным гербам
Coat of arms of the Seimas of Lithuania.svg|Вялікі герб Літвы

## Гл. таксама 
* Сцяг Літвы

## Крыніцы 
## Літаратура 
* : iliustr. tekste.
* 

## Спасылкі 
* Дзяржаўны герб Літвы
* The Coat of Arms of Lithuania
* Seimo puslapis apie Lietuvos valstybės herbą
* Lietuvos Republikos įstatymas Dėl Lietuvos valstybės herbo

Літва
Катэгорыя:Гербы Літвы
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Літвы