Тамперэ

**Та́мперэ**, **Та́мерфорс** (, ) — горад у правінцыі Пірканмаа на поўдні Фінляндыі, другі па значнасці гарадскі цэнтр пасля Хельсінкі. Тамперэ мае 204 тысячы жыхароў (разам з суседнімі муніцыпалітэтамі — больш за 300 тысяч) і з’яўляецца другім па значнасці гарадскім цэнтрам Фінляндыі пасля Хельсінкі.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на поўдні Фінляндыі, знаходзіцца паміж двума азёрамі: Нясіярві на поўначы і Пюхяярві на поўдні. Розніца між узроўнямі вады гэтых азёр — 18 метраў, між імі цячэ рака Тамеркоскі даўжынёй 945 метраў. Рака падзяляе гістарычны цэнтр горада на дзве часткі.
  
Найбліжэйшыя гарады — Нокія, Піркала, Кангасала, Юлёярві, Орывесі, Куру, Руавесі і Лемпяля.

## Клімат 
Клімат Тамперэ блізкі да ўмерана-марскога: мяккая снежная зіма і кароткае халаднаватае лета. Самы халодны месяц — - люты, а самы цёплы — ліпень. Снег ляжыць у сярэднім з канца лістапада да сярэдзіны красавіка.

## Гісторыя 
У 1775 годзе ў раёне ракі Тамеркоскі шведскім каралём Густавам III было заснавана гандлёвае паселішча. Ужо праз чатыры гады, у 1779 годзе, паселішча атрымала статус горада. У той час Тамперэ быў невялікім гарадком, які займаў усяго некалькі квадратных кіламетраў.

### Вялікае Княства Фінляндскае 
У XIX стагоддзі, калі Тамерфорс у складзе Вялікага Княства Фінляндскага быў адным з гарадоў Расійскай імперыі, ён ужо ўяўляў сабой буйны гандлёвы і індустрыяльны цэнтр. На працягу другой паловы XIX стагоддзя Тамерфорс складаў амаль палову прамысловага патэнцыялу Фінляндыі. Індустрыяльная моц горада дала яму другую назву — «Паўночны Манчэстэр».

З-за развіцця вытворчасці і будаўніцтва новых заводаў Тамперэ павялічваў сваю плошчу за кошт далучэння суседніх сельскіх паселішчаў.

У снежні 1905 года ў Тамерфорсе праходзіла 1-я канферэнцыя РСДРП, дзе ўпершыню сустрэліся У. І. Ленін і Сталін.

### Незалежная Фінляндыя 
Падчас Грамадзянскай вайны ў Фінляндыі (28 студзеня — 15 мая 1918 года) Тамперэ быў месцам адной са стратэгічна важных падзей — 6 красавіка «белыя» ўзялі горад і захапілі ў палон каля 10 000 «чырвоных».

Тамперэ быў вядомы як горад тэкстыльнай і металургічнай прамысловасці. Аднак у 1990-х гадах ён стаў вядомы як цэнтр тэлекамунікацыйнай індустрыі і інфармацыйных тэхналогій. Тэхналагічны цэнтр Хермія () у раёне Херванта () з’яўляецца флагманам гэтай індустрыі.

## Эканоміка 
Тамперэ — вузел чыгунак і аўтадарог, порт.

У горадзе дзейнічае шэраг буйных прадпрыемстваў машынабудаўнічай, цэлюлозна-папяровай, хімічнай, гарбарна-абутковай, тэкстыльнай, харчовай прамысловасці, ГЭС, вылічальны цэнтр. Дзейнічае завод канцэрна Pilkington.

## Культура 
]]
Тамперэ вядомы сваім насычаным культурным жыццём. У горадзе пражывалі і пражываюць некаторыя з класікаў і вядомыя фінскія пісьменнікі. Горад таксама мае даўнія тэатральныя традыцыі — у горадзе дзейнічаюць Рабочы тэатр Тамперэ і Тэатр Тамперэ, кожны жнівень праводзіцца тэатральны фестываль (*Tampereen Teatterikesä*).

У горадзе штогод у сакавіку праводзіцца Міжнародны фестываль кароткаметражных фільмаў. *Tammerfest* — фестываль урбаністычнага рока праходзіць у горадзе кожны ліпень, акрамя таго, гарадскі мастацкі фонд штогод арганізоўвае ў горадзе яшчэ 3 міжнародныя культурныя мерапрыемствы: *Tampere Jazz Happening* кожны лістапад, *Tampere Vocal Music Festival* і *Tampere Biennale* у розныя гады.

У Тамперэ размешчаны галоўны офіс папулярнага ва ўсёй краіне тэлеканала YLE TV2.

## Славутасці 
]]

Адным з самых ранніх культавых збудаванняў Тамперэ з’яўляецца Старая царква, пабудаваная ў класічным стылі ў 1828 годзе па праекце архітэктараў Карла Басі і Карла Энгеля. У неагатычным стылі пабудавана ў 1881 годзе царква Алексантэры, а ў стылі нацыянальнага рамантызму збудаваны па праекце Ларса Сонка ў 1907 годзе Кафедральны сабор. У 1966 годзе ў стылі мадэрнізм пабудаваны ў раёне Калева па праекце архітэктараў Райлі і Рэйма Піетыля сучасны бетонны храм — царква Калева.

Адзіная праваслаўная царква ў гонар Аляксандра Неўскага і свяціцеля Мікалая пабудавана ў цэнтры Тамперэ ў 1899 годзе па праекце інжынера Т. У. Языкава.

У горадзе дзейнічае каля 20 музеяў: мастацкі музей Сары Хілдэн, музей шпіянажу, Фінскі музей гульняў, музей паліцыі, музей Леніна, а таксама музей мумі-троляў, прысвечаны творчасці Тувэ Янсан.

Выява:Vanha_kirkko.JPG|Старая царква
Выява:Alexander Church (Tampere) 1.jpg|Царква Алексантэры
Выява:Kaleva Church 4.jpg|Царква Калева
Выява:Tampere Orthodox Church2 2011.jpg|Царква Аляксандра Неўскага

## Адукацыя 
У акрузе Тамперэ дзейнічае 4 універсітэты, сярод якіх найважнейшымі з’яўляюцца Універсітэт Тамперэ (*UTA*, заснаваны ў 1925, у сярэдзіне 2000-х навучалася больш за 12 000 студэнтаў) і Тамперскі тэхналагічны ўніверсітэт (*TTY*, таксама больш за 12 000 студэнтаў), размешчаны ў раёне Херванта.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Каарла Аарні, фінскі акцёр і рэжысёр
* Рэйна Валкама, фінскі акцёр
* Каарла Васама, фінскі гімнаст
* Пія Війтанен, фінскі палітык
* Май-Ліс Раяла, прыма-балерына Фінскага нацыянальнага балета
* Маці Ярвінен, фінскі лёгкаатлет

## Гарады-пабрацімы 
*  Выбарг, Расія
*  Санкт-Пецярбург, Расія (1993)
*  Ніжні Ноўгарад, Расія
*  Брашаў (), Румынія
*  Хемніц (), Германія
*  Эсэн (), Германія
*  Каўнас (), Літва
*  Кіеў (), Украіна
*  Коўпавагюр (), Ісландыя
*  Лінц (), Аўстрыя
*  Лодзь (), Польшча
*  Мішкальц (), Венгрыя
*  Норчэпінг (), Швецыя
*  Одэнсэ (), Данія
*  Оламаўц (), Чэхія
*  Саскатун (), Саскачэван, Канада
*  Сірак’юс (), Нью-Ёрк, ЗША
*  Тарту (), Эстонія
*  Тронхейм (), Нарвегія

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Тамперэ

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі