open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Паенчна

**Паенчна** () — горад у Польшчы, размешчаны за 95 на паўднёвы захад ад Лодзі і за 200 км на паўднёвы захад ад Варшавы. Адміністрацыйны цэнтр Паянчанскага павета Лодзьскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Паенчна. Займае плошчу 20,23 км². Насельніцтва 6,8 тыс. чалавек.
Паддэмбіцы

**Паддэмбіцы** () — горад у Польшчы, размешчаны за 40 на паўночны захад ад Лодзі і за 160 км на захад ад Варшавы. Адміністрацыйны цэнтр Паддэмбіцкага павета Лодзьскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Паддэмбіцы. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 5,89 км². Насельніцтва 7,7 тыс. чалавек.
Герб Століна

**Герб Століна** — сімвал горада Століна. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 25 снежня 1998 года № 33.

## Апісанне 
У блакітным полі варажскага шчыта срэбны бусел з залатымі дзюбай, крыламі і нагамі, звернуты направа. У дзюбе залатая дубовая галіна з жалудамі.

Працу па распрацоўцы герба узначальваў Столінскі раённы выканаўчы камітэт. Блакітнае поле шчыта паўтарае колер герба абласнога цэнтра (Брэста) і ва ўмоўнай форме перадае асаблівасць геаграфічнага размяшчэння горада — на тэрыторыі багатага на азёры і рэкі Палескага краю.

Цэнтральная фігура бусла на гербе падкрэслівае не толькі багацце і разнастайнасць фаўны птушак, якія жывуць у гэтым рэгіёне, але мае і больш глыбокі сэнс. Гэтыя птушкі ў антычнасці лічыліся сімвалам любові дзяцей да бацькоў, на Усходзе — даўгалецця. У паўночных краінах іх рэгулярныя вяртання вясной звязваліся са святам уваскрэсення. Ва ўсходніх славян буслы, якія прыносяць немаўлятаў, служаць знакам кахання і шчасця.

Залатая дубовая галіна ў дзюбе бусла, на думку стваральнікаў герба, павінна тлумачыцца як сімвал багацця і прыгажосці прыроды, росту і развіцця горада. Гэта цалкам адпавядае прынятаму ў міжнароднай эмблематыцы тлумачэнню дуба, а таксама яго каранёў, галін і пладоў, як сімвалаў неўміручасці і даўгавечнасці.

Герб Століна і палажэнне аб iм зацверджаны рашэннем Столінскага раённага выканаўчага камітэта ад 27 лістапада 1998 года № 786.

Еўрапейскія гарады, на гербах якіх прысутнічае выява бусла, 28 красавіка 2001 года аб’ядналіся ў міжнародную арганізацыю ESCO.

Катэгорыя:Столін
Столін
Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе
Катэгорыя:1998 год у Беларусі
Стрык памідораў

**Стрык памідораў** — віруснае захворванне, якое выклікаецца вірусам табачнай мазаікі, часам у спалучэнні з X- і .

## Эпідэміялогія 
Вірус у полі перадаецца пры пасынкаванні раслін. Прыкметы хваробы — ніткападобнасць лісця, плямістая, маршчакаватая і палоскавая мазаічнасць.

## Ахова раслін 
Меры барацьбы: абеззаражванне насення, выдаленне і знішчэнне хворых раслін пры вырошчванні рассады і пасля высадкі яе ў полі (праз 15-20 сутак), знішчэнне пустазелля, ізаляцыя ад пасадак бульбы не менш як на 1 км. У закрытым грунце перспектыўная вакцынацыя раслін слабапатагеннымі штамамі віруса табачнай мазаікі.

Катэгорыя:Вірусныя раслінныя патагены і захворванні
Катэгорыя:Паслёнавыя
Герб Азарычаў

**Герб Азарычаў** — герб гарадскога пасёлка Азарычы. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  года № 71.

## Апісанне 
У чырвоным полі іспанскага шчыта размешчана апраўленая блакітным левая срэбная перавязь, абцяжараная трыма залатымі зліткамі.

Герб, створаны на яго аснове флаг, а таксама палажэнні аб іх былі зацверджаны рашэннем Калінкавіцкага раённага Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2001 года № 60. Аўтар і мастак герба Р. С. Жаўняркевіч.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Азарычы
Азарычы
Майсей Фраймавіч Шварцман

**Майсей Фраймавіч Шварцман** (нар. , в. Курныкы, Вінніцкая вобласць, Украіна — , Шумілінскі раён) — Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Пасля школы скончыў Вінніцкі настаўніцкі інстытут. Працаваў настаўнікам, загадчыкам раённага аддзела народнай адукацыі ў горадзе Хмільныку Вінніцкай вобласці. Затым загадчыкам партыйнага кабінета Тыўраўскага райкама партыі.

У першы дзень Вялікай Айчыннай вайны прыйшоў у ваенкамат дабраахотнікам. З ліпеня 1941 года ўдзельнічаў у баях. Баявое хрышчэнне прыняў пад горадам Крыжопіль. Абараняў Маскву, ваяваў пад Вялікімі Лукамі. Асабліва вызначыўся ў баях за вызваленне Беларусі ўлетку 1944 года.

25 чэрвеня 1944 года пераправіўся на левы бераг ракі Заходняя Дзвіна ў раёне вёскі Грынёва Бешанковіцкага раёна. Пры абароне плацдарма памёр у баі.

Пахаваны ў брацкай магіле гарадскога пасёлка Бешанковічы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 ліпеня 1944 года быў удастоены высокага звання — Герой Савецкага Саюза.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вінніцкай вобласці
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Бешанковічах
Сцяг Азарычаў

**Сцяг Азарычаў** — сцяг гарадскога пасёлка Азарычы Калінкавіцкага раёна. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  года № 71.

## Апісанне 
Прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, якое мае белую, дыяганальна размешчаную з верхняга правага ў ніжні левы вугал паласу з блакітнай аблямоўкай, у якой тры злітка жоўтага колеру.

Сцяг быў зацверджаны рашэннем Калінкавіцкага раённага Савета дэпутатаў ад 27 сакавіка 2001 года № 60. Аўтар і мастак герба Р. С. Жаўняркевіч.

## Гл. таксама 
* Герб Азарычаў

Катэгорыя:Азарычы
Азарычы
Ласк

**Ласк** () — горад у Польшчы, размешчаны за 35 км на паўднёвы захад ад Лодзі і за 170 км на паўднёвы захад ад Варшавы. Адміністрацыйны цэнтр Ласкага павета Лодзьскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Ласк. Чыгуначная станцыя. Плошча 15,33 км². Насельніцтва 17,6 тыс. чалавек.
Герб Акцябрскага

**Герб Акцябрскага** — герб гарадскога пасёлка Акцябрскі Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь  года № 32.

## Апісанне 
Іспанскі шчыт рассечаны «ў слуп». У правым залатым полі тры чырвоныя вавёркі, у левым чырвоным — залатая княжацкая карона, пад каронай залаты кавалерскі крыж.

Рашэнне аб зацвярджэнні герба і палажэнні аб ім былі прыняты Акцябрскім раённым выканаўчым камітэтам 16 снежня 1998 года № 32. Аўтар герба і сцяга А. А. Шпунт, мастак І. А. Шпунт.

## Гл. таксама 
* Сцяг Акцябрскага

Катэгорыя:Акцябрскі (гарадскі пасёлак)
Акцябрскі
Распаўсюджванне COVID-19 у Аргенціне

Пандэмія COVID-19 распаўсюдзілася на Аргенціну 3 сакавіка 2020 года, дзе за сакавік 1353 чалавекі былі інфіцыраваны.

7 сакавіка Міністэрства аховы здароўя пацвердзіла першую смерць 64-гадовага мужчыны, які прыехаў з г. Парыж, Францыя, і ў якога таксама былі іншыя захворванні. Гэты выпадак быў пацверджаны як станоўчы аналіз на вірус толькі пасля смерці пацыента.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пандэмія COVID-19
Катэгорыя:2020 год у Аргенціне
Сцяг Брагіна

**Сцяг Брагіна** — сцяг гарадскога пасёлка Брагін Брагінскага раёна Гомельскай вобласці. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  года № 55.

## Апісанне 
Прямавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з трох роўнавялікіх вертыкальных палос: дрэўкавай частцы — блакітнага, сярэдняй — белага і вольнай — чырвонага колераў. У цэнтры сярэдняй часткі палотнішча — выява герба Брагіна і Брагінскага раёна.

На аснове герба распрацаваны і сцяг горада Брагіна. Палотнішча падзелена вертыкальнымі палосамі — блакітнага, срэбнага і чырвонага колераў. У цэнтральнай частцы сцяга — выява герба Брагіна.

Рашэнне аб зацвярджэнні герба і сцяга прынята Брагінскім раённым Саветам дэпутатаў ад 20 сакавіка 2001 года № 41 і Брагінскім раённым выканаўчым камітэтам 30 сакавіка 2001 года № 3/110. Аўтар і мастак герба і сцяга Р. С. Жаўнеркевіч.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Брагін
Брагін
Катэгорыя:2001 год у Беларусі
Ньямата

**Ньямата** — горад у паўднёва-ўсходняй частцы Руанды. Назва горада літаральна перакладаецца як «*месца малака*». Этымалагічна паходзіць з мовы кіньяруанда ад слоў «*nya-*» (прыназоўнік Роднага склону) і «*amata*» (малако).

## Геаграфія 
Ньямата ўваходзіць у склад Раёна Бугесера Усходняй Правінцыі Руанды. Горад знаходзіцца наўпрост на поўдзень ад Кігалі, сталіцы і найбуйнейшага горада дзяржавы, на адлегласці 39 кіламетраў па аўтамабільнай дарозе.

## Гісторыя 
Захавалася даволі мала дакладных звестак аб тым, што адбывалася на тэрыторыі горада да 1900 года. Аднак вядома, што ў 1900 годзе была вайна паміж Каралеўствам Руанда-Руагасаба на чале з каралём Кійрымам і Каралеўствам Бугесера на чале з каралём Нсора, у якой перамагло Каралеўства Бугесера. Што адметна, кароль Нсора ўзяў караля Кійрыма ў палон, але не толькі захаваў яму жыццё, але і не высунуў ніякіх тэрытарыяльных прэтэнзій на Каралеўства Руанда-Руагасаба. Пасля смерці караля Нсора трон Каралеўства Бугесера заняў яго сын Руганзу Ндоры, які быў апошнім каралём гэтага дзяржаўнага ўтварэння. Руганзу Ндоры памёр у 1962 годзе, калі Руанда стала рэспублікай.

## Дэмаграфія 
Паводле дадзеных нацыянальнага перапісу насельніцтва Руанды, які прайшоў 15 жніўня 2012 года, у горадзе пражывалі 34 922 чалавекі.

## Славутасці 
У горадзе знаходзіцца Ньямацкі Мемарыял Генацыду, які створаны непасрэдна на месцы мясцовай каталіцкай парафіяльнай царквы. Мемарыял генацыду змяшчае рэшткі больш чым 45 000 ахвяр, амаль усе з якіх належалі да этнічнай групы тутсі. Што адметна, больш за 10 000 людзей былі жорстка забітыя непасрэдна ўнутры гэтай царквы.

Катэгорыя:Гарады Руанды
Noize MC

**Іва́н Алякса́ндравіч Аляксе́еў** (нар. 9 сакавіка 1985, Ярцава, Смаленская вобласць), больш вядомы пад сцэнічным псеўданімам **Noize МС** — расійскі музыка, хіп-хоп выканаўца.

## Псеўданім 
Як сцвярджае сам музыкант, псеўданім ён абраў падчас выступаў на школьных дыскатэках, дзе танная апаратура заўсёды «фаніла» і «хрыпела», адсюль і паходзіць «MC Noize» ( — шум). Пасля прыстаўка "MC" сышла ў канец, надаўшы псеўданіму індывідуальнасць.

## Біяграфія 
### Дзяцінства, ранняя творчасць () 
Іван Аляксандравіч Аляксееў нарадзіўся 9 сакавіка 1985 года ў горадзе Ярцава Смаленской вобласці. Маці Аляксеева па адукацыі хімік, а бацька — музыкант. У 1994 годзе бацькі разышліся. З 8—9 гадоў Іван пачаў пісаць першыя вершы, а ў 10 гадоў захапіўся музыкай. Зімой 1995—1996 гадоў паступіў у музычную школу па класу класічнай гітары. Праз год разам з маці ён пераехаў у горад Белгарад, дзе двойчы стаў лаўрэатам абласнога конкурсу выканаўцаў на класічнай гітары: у 1998 і 2000 гадах.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* The Greatest Hits Vol. 1 (2008)
* The Greatest Hits Vol. 2 (2010, перавыданне папярэдняга)
* Последний альбом (2010)
* Новый альбом (2012)
* Protivo Gunz (2013)
* Неразбериха (2013)
* Hard Reboot (2014)
* Hard Reboot 3.0 (2015, перавыданне папярэдняга)
* Царь горы (2016)
* Хипхопера: Орфей & Эвридика (2018)
* Выход в город (2021)
* Не все дома (2025)

**Міні-альбомы**

* No Comments (2018)
* Алхимия (2025)

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Гітарысты Расіі
Катэгорыя:Гітарысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Акцёры Расіі
Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары Расіі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Рок-музыканты Расіі
Санкт-Пецярбургскі акадэмічны ўніверсітэт — навукова-адукацыйны цэнтр нанатэхналогій РАН

**Санкт-Пецярбургскі акадэмічны ўніверсітэт — навукова-адукацыйны цэнтр нанатэхналогій РАН** () — вышэйшая навучальная ўстанова Санкт-Пецярбурга. Уваходзіць у групу нацыянальных даследчых універсітэтаў Расіі.

Акадэмічны ўніверсітэт быў створаны ў 1999 годзе як *Навукова-адукацыйны цэнтр Фізіка-тэхнічнага інстытута імя А. Ф. Іофе РАН*. Ініцыятыва арганізацыі цэнтра належала акадэміку, лаўрэату Нобелеўскай прэміі па фізіцы і ўраджэнцу Беларусі Жарэсу Алфёраву.

У 2002 годзе Прэзідыум РАН стварыў новую адукацыйную ўстанову ў сістэме Акадэміі навук — *Акадэмічны фізіка-тэхналагічны ўніверсітэт РАН*. У 2009 годзе далучэннем да яго ліцэя «Фізіка-тэхнічная школа» РАН і Санкт-Пецярбургскага фізіка-тэхналагічнага навукова-адукацыйнага цэнтра РАН быў створаны *Санкт-Пецярбургскі Акадэмічны ўніверсітэт — навукова-адукацыйны цэнтр нанатэхналогій РАН (Акадэмічны ўніверсітэт)*. У 2010 годзе Акадэмічны ўніверсітэт атрымаў статус нацыянальнага даследчага ўніверсітэта.

У 2019 годзе загадам Міністэрства адукацыі і навукі РФ у сувязі са смерцю Жарэса Алфёрава ўніверсітэту было прысвоена яго імя.

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Санкт-Пецярбурга паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:1999 год у Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Інстытуты РАН
Катэгорыя:Нанатэхналогія
Катэгорыя:Нацыянальныя даследчыя ўніверсітэты Расіі
Пандэміі чумы

У гісторыі вядомы тры каласальныя пандэміі чумы. Як толькі чума — хвароба, першапачаткова ўласцівая пустынным і стэпавым грызунам, знайшла дарогу да людзей — яна пачала лютаваць з жорсткасцю, якой яшчэ не ведала гісторыя чалавецтва. Сапраўды, калі пры эпідэміях натуральнай воспы, халеры, сыпнога тыфа, іспанскага грыпу — гінула, за рэдкімі выключэннямі, не больш за 30 % тых, хто захварэў, то захворванне чумой азначала верную смерць. Хворы немінуча паміраў праз некалькі дзён, таму жах эпідэмій чумы пераўзыходзіў жах усіх войнаў.

## Першая пандэмія 
Першая — «Юстыніянава чума», пачалася ў Егіпце, спусташыла амаль усе краіны Міжземнамор’я і трымалася каля 60 гадоў. У разгар эпідэміі ў 542 годзе толькі ў Канстанцінопалі штодня паміралі тысячы чалавек. Усяго загінула каля 100 мільёнаў чалавек, Візантыя страціла прыкладна палову насельніцтва.

## Другая пандэмія 
Другая пандэмія — «Чорная смерць» — зарадзілася ў Азіі і ў 1346—1348 гадах лютавала ў Еўропе, дзе яе ахвярамі сталі 25 мільёнаў людзей.

У больш шырокім сэнсе другая пандэмія «наклала свой злавесны адбітак на ўсё еўрапейскае сярэднявечча». Гісторыкі вылучаюць наступныя пікі актыўнасці чумы, паміж якімі часам змянялася па некалькі пакаленняў людзей, якія чумы не ведалі:

* 1050—1200 гады — папярэднія эпідэміі ў Азіі; эпідэміі чумы адзначаліся у Індыі, Сярэдняй Азіі і Кітаі, але чума пранікла таксама ў Сірыю і Егіпет
* 1346—1382 гады («Чорная смерць»)
* 1545—1683 гады
* 1710—1730 гады.

## Трэцяя пандэмія 
Трэцяя пандэмія — пандэмія чумы, пачалася ў 1855 годзе ў кітайскай правінцыі Юньнань або, у больш шырокім сэнсе, з мноства прыродных ачагоў ў цэнтральным і паўночна-ўсходнім Кітаі, афіцыйным пачаткам пандэміі лічыцца выпадкова абраная эпідэмія ў Кантоне, нягледзячы на тое, што эпідэміі чумы перыядычна ўспыхвалі там з 1850-х гадоў. Як толькі эпідэмія дасягнула ўзбярэжжа, суда, на гэты раз з паравымі рухавікамі, хутка разнеслі чуму па ўсіх частках свету. Ўспышкі чумы адзначаліся ў 87 партовых гарадах (з некалькіх тысяч партоў таго часу). Асабліва чума лютавала ў Ганконгу і Бамбеі. Чума таксама распаўсюдзілася на ўсе кантыненты дзякуючы гандлёвым судам у выглядзе адносна невялікіх па маштабу выбліскаў, якія не прывялі, аднак, да ўзнікнення эпідэмій, супастаўных па маштабе з эпідэміямі сярэднявечча.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Чума
Катэгорыя:Чума
Універсітэт ІТМО

**Нацыянальны даследчы ўніверсітэт ІТМО** () — вышэйшая навучальная ўстанова Санкт-Пецярбурга. Уваходзіць у групу нацыянальных даследчых універсітэтаў Расіі.

## Гісторыя 
У 1900 годзе ў рамесным вучылішчы цэсарэвіча Мікалая адкрылі механіка-аптычнае і гадзіннікавае аддзяленні. Менавіта гэтыя аддзяленні лічаць папярэднікамі ўніверсітэта ІТМО. У 1920 годзе аддзяленні вучылішча былі ператвораны ў тэхнікум дакладнай механікі і оптыкі. У 1930 годзе тэхнікум ператвораны ў Навучальны камбінат дакладнай механікі і оптыкі, а праз тры гады ад яго аддзяліўся Ленінградскі інстытут дакладнай механікі і оптыкі — ЛІТМО.

Пасля 2-й сусветнай вайны інстытут актыўна развіваўся, напрыклад, у 1958 годзе створана першая савецкая ЭВМ для інжынерных разлікаў — «ЛІТМО-1».

У 1992 годзе ЛІТМО перайменаваны ў Санкт-Пецярбургскі інстытут дакладнай механікі і оптыкі, а ў 1994 годзе інстытут атрымаў статус універсітэта. З 2003 года навучальная ўстанова называлася Санкт-Пецярбургскім дзяржаўным універсітэтам інфармацыйных тэхналогій, механікі і оптыкі. У 2009 годзе ўніверсітэту нададзены статус нацыянальнага даследчага.

## Вядомыя выпускнікі 
* Аскар Акаеў — першы прэзідэнт Кыргызстана.
* Генадзь Караткевіч — беларускі спартыўны праграміст, пераможца некалькі буйных міжнародных спаборніцтваў.

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Санкт-Пецярбурга паводле алфавіта
Катэгорыя:Вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы Расіі
Катэгорыя:Універсітэты Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:1900 год у Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Нацыянальныя даследчыя ўніверсітэты Расіі
Сцяг Буда-Кашалёва

**Сцяг Буда-Кашалёва** — сцяг горада Буда-Кашалёва Гомельскай вобласці. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  года № 86.

## Апісанне 
На палотнішчы з суадносінамі бакоў 1:2 чаргуюцца трынаццаць роўнавялікіх перавязей зялёнага і чорнага колераў з левага верхняга ў правы ніжні вугал. У цэнтры правага боку палотнішча размешчана гербавая эмблема — выява звана жоўтага колеру.

Сцяг зацверджаны рашэннем Буда-Кашалёўскага раённага Савета дэпутатаў 27 снежня 2001 года № 58. Аўтар і мастак герба і сцяга М. М. Елінская.

## Гл. таксама 
* Герб Буда-Кашалёва

Катэгорыя:Буда-Кашалёва
Буда-Кашалёва
Катэгорыя:2002 год у Беларусі
Сцяг Васілевічаў

**Сцяг Васілевічаў** — сцяг горада Васілевічы Рэчыцкага раёна. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад  года № 77.

## Апісанне 
Блакітнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры правага боку якога контур хвойнага дрэва белага колеру.

Удзельнікі стварэння герба з Васілевіцкага гарвыканкама паклалі ў аснову афіцыйнага геральдычнага сімвала свайго горада стылізаваны контур хвоі, чым вылучылі галоўны аб’ект, на які ў гэтым рэгіёне накіравана дзейнасць людзей. У цяперашні час сярод прамысловых прадпрыемстваў у рэгіёне вылучаецца лесаўчастак Мазырскага лесанарыхтоўчага аб’яднання.

Такім чынам, выява хвойнага дрэва, высакароднага срэбнага колеру ў блакітным полі шчыта, які характарызуе таксама багацце вадаёмаў, арганічна адлюстроўвае гісторыю асноўнай дзейнасці мясцовых жыхароў.

Сцяг зацверджаны рашэннем Васілевіцкага гарадскога выканаўчага камітэта 27 верасня 2001 года № 82.

## Гл. таксама 
* Герб Васілевічаў

Катэгорыя:Васілевічы
Васілевічы
Катэгорыя:2001 год у Беларусі
Патаген

малюнак патагена ВРВІ ]]
**Патаген** (; ад  «пакута» +  «спараджае») — любы мікраарганізм (уключаючы грыбы, вірусы, бактэрыі, і інш.), а таксама асаблівы бялок — прыён, здольны выклікаць паталагічны стан (хваробу) іншай жывой істоты. У больш агульным выпадку пад патагенам разумеюць любы фактар знешняга асяроддзя, здольны выклікаць пашкоджанне якіх-небудзь сістэм арганізма або развіццё якіх-небудзь захворванняў. Патагеннымі мікраарганізмамі называюцца мікраарганізмы, якія паразітуюць (асабліва бактэрыі ў жывёл, грыбы ў раслін) у адносінах да іх гаспадара.

Негатыўнае ўздзеянне патагенаў на арганізм можа ажыццяўляцца рознымі механізмамі, якія выклікаюць інтаксікацыю, разбурэнне тканін, парушэнне рэгуляторных механізмаў або іншымі шляхамі. Негатыўнае ўздзеянне інфекцыйных патагенных мікраарганізмаў звычайна звязана з іх размнажэннем у арганізме і ўздзеяннем прадуктаў іх жыццядзейнасці на гаспадара. Інфекцыйныя патагены, як правіла, валодаюць здольнасцю міграваць паміж рознымі гаспадарамі (перамяшчаючыся рознымі шляхамі перадачы), выклікаючы інфекцыйнае захворванне ў папуляцыі гаспадароў.

Для большасці інфекцыйных захворванняў патаген з’яўляецца спецыфічным узбуджальнікам — гэта значыць дадзенае захворванне можа выклікаць выключна гэты патаген, наяўнасць дадзенага патагена ў арганізме азначае наяўнасць гэтага захворвання, а пры адсутнасці патагена ў арганізме дадзенае захворванне паўстаць не можа.

Гістарычны тэрмін **кантагій** ( «зараза») таксама абагульнена абазначаў заразную субстанцыю хваробы, але ў сучаснай медыцыне ўжо не выкарыстоўваецца.

Катэгорыя:Паталогія
Катэгорыя:Медыцынская мікрабіялогія
Катэгорыя:Імунная сістэма
Сцяг Веткі

**Сцяг Веткі** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Ветка Гомельскай вобласці. Сцяг зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь  года № 64.

## Апісанне 
Прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры правага боку якога гербавая эмблема — лацінская літара «W».

Рашэнне аб зацвярджэнні сцяга і палажэнняў аб ім было прынята Веткаўскім раённым Саветам дэпутатаў 17 красавіка 2001 года № 19. Аўтар герба С. Я. Рассадзін.

## Гл. таксама 
* Герб Веткі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ветка
Ветка
Катэгорыя:2001 год у Беларусі
Сцяг Гомеля

**Сцяг Гомеля** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Гомеля. Сцяг зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь  года № 9.

## Апісанне 
Прамавугольнае блакітнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры правага боку якога гербавая эмблема — рысь жоўтага колеру, якая ляжыць.

Рашэнне аб стварэнні сцяга горада на аснове гістарычнага герба 1855 года было прынята гарадскім выканаўчым камітэтам 15 жніўня 2001 года № 919.

## Гл. таксама 
* Герб Гомеля

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гомель
Гомель
Катэгорыя:1997 год у Гомелі
Торбачнік палявы

**То́рбачнік палявы** (*Thlaspi arvense*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая жоўта-зялёная травяністая расліна вышынёй 10—60 см. Сцябло прамое, простае або галінастае. Лісце простае, суцэльнае, з зубчастым краем, чаргаванае. Прыкаранёвае лісце адваротна-яйцападобнай формы, на чаранках, сцябловае — падоўжана-эліпсападобнае, сядзячае, з вострымі вушкамі. Кветкі з чатырма пялёсткамі белага колеру, з зялёнымі чашалісцікамі. Плод — стручочак даўжынёй 12—18 мм, крылаты па краі і з вузкай выемкай у верхняй частцы. Насенне (да 50 тысяч з адной расліны. Святлолюбівая расліна, мезафіт, гіграфіт і эўтроф. Расце на сухіх і стэпавых лугах, аблогах, пустках, узлесках, палях, пашах і агародах, каля жылля і дарог. Цвіце ў чэрвені—жніўні. Плады паспяваюць у ліпені—верасні. Жыццяздольнасць насення можа захоўвацца да 10 гадоў. Устойлівая да розных уздзеянняў расліна. Вырваныя з коранем і пакінутыя на полі расліны могуць прыжывацца зноў. Могуць зімаваць у фазе цвіцення.

## Гаспадарчае значэнне 
Пустазелле. Асабліва засмечвае азімыя пасевы.

Лекавая расліна. У насенні торбачніка палявога маецца да 30 % алею з пахам часнаку.

## Сінонімы 
Паводле сайта The Plant List:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Thlaspi arvense* L. — Ярутка полевая // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения
* Ярутка полевая // Архив природы России 
* Депозитарий живых систем «Ноев ковчег» // Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава
* 

Катэгорыя:Торбачнік
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Алейныя культуры
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Абрамаўшчынскі сельсавет

**Абра́маўшчынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смаргонскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Абрамаўшчына.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Смаргонскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Войстамскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Герб Буда-Кашалёва

**Герб Буда-Кашалёва** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Буда-Кашалёва Гомельскай вобласці. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь  года № 86.

## Апісанне 
У іспанскім шчыце дзесяць роўнавялікіх перавязей зялёнага і чорнага колераў з правага верхняга ў левы ніжні вугал. У цэнтры выява залатога звана.

Залаты звон Буда-Кашалёва размешчаны на фоне чорна-зялёных перавязкаў, якія з’яўляюцца так званымі першараднымі геральдычнымі фігурамі і вельмі распаўсюджаны як у беларускай, так і міжнароднай геральдыцы.

Герб быў зацверджаны рашэннем Буда-Кашалёўскага раённага Савета дэпутатаў 27 снежня 2001 года № 58. Аўтар і мастак герба і сцяга М. М. Елінская.

## Гл. таксама 
* Сцяг Буда-Кашалёва

Катэгорыя:Буда-Кашалёва
Буда-Кашалёва
Распаўсюджванне COVID-19 у Канадзе

Першы пацверджаны выпадак заражэння COVID-19 на тэрыторыі Канады быў выяўлены 25 студзеня 2020 года ў мужчыны, які вярнуўся ў Таронта пасля падарожжа па Кітаю, уключаючы горад Ухань, дзе пачалася пандэмія. Па стане на 2 красавіка ў краіне афіцыйна было выяўлена 11 228 пацверджаных выпадкаў, з іх 1 741 ачуняў, 132 памерлі; за ўвесь час было праведзена звыш 100 000 тэстаў.

16 сакавіка прэм’ер-міністр Джасцін Трудо анансаваў, што пасля паўночы на 18 сакавіка ў Канадзе пачнецца новае абмежаванне на ўезд, галоўным чынам абмяжоўваючы ўезд у краіну грамадзян Канады, іх бліжэйшых сваякоў і пастаянных жыхароў. Большасць міжнародных палётаў перанакіравалі ў буйнейшыя канадскія аэрапорты для павелічэння магчымасці абследавання пры ўездзе ў краіну. Міністр замежных спраў Шампань таксама паведаміў, што краіна выдзеліць да $ 5,000 кожнаму грамадзяніну Канады, які ўсё яшчэ знаходзіцца за мяжой, каб пакрыць выдаткі на праезд і рэчы першай неабходнасці, пакуль яны не змогуць вярнуцца назад.

Станам на снежань 2022 года захварэлі 742 531 грамадзян, з іх 18 974 памерлі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Каранавірусная хвароба (COVID-19): Абнаўленні па пандэміі Health Canada
* Захады па змяншэнні распаўсюджання каранавіруснай хваробы (COVID-19) у Канадзе
* Выпадкі COVID-19 у свеце і гістарычныя даныя ад Універсітэта Джона Хопкінса
* Карта выпадкаў COVID-19 па Канадзе на рэгіянальных ўзроўнях
* Карта пацверджаных выпадкаў COVID-19 па Канадзе  з сайта Empower Health (empower.ca / iamsick.ca)
* CoronaMapper  — карта са статыстыкай
* Covid Canada  — дыяграма са статыстыкай па правінцыях і навінамі

Катэгорыя:Пандэмія COVID-19
Катэгорыя:2020 год у Канадзе
Распаўсюджванне COVID-19 у В’етнаме

Распаўсюджванне каранавіруса COVID-19 пачалося ў В’етнаме 23 студзеня 2020 года. Па стане на 24 сакавіка ў краіне было пацверджана 134 выпадкі захворвання, з іх 17 чалавек паправіліся і ні адзін не памёр.

Рост колькасці пацыентаў выклікаў сур’ёзныя асцярогі. Прэм’ер-міністр Нгуен Сюань Фук распарадзіўся аб мерах па прадухіленні і супрацьдзеянні распаўсюджванню COVID-19 у В’етнаме, а таксама папрасіў в’етнамцаў пазбягаць наведвання раёнаў, ахопленых вірусам. Намеснік міністра Сюань Туен заявіў, што ўрад разглядаў пытанне аб закрыцці мяжы з Кітаем у якасці неабходнай контрмеры. 24 студзеня Упраўленне грамадзянскай авіяцыі В’етнама распарадзілася адмяніць усе рэйсы ва Ухань, дзе пачалася пандэмія, і назад.

У лютым 2020 года Міністэрства адукацыі і прафесійнай падрыхтоўкі прыпыніла ўсе школьныя мерапрыемствы па ўсёй краіне да канца сакавіка ў рамках каранцінных мер супраць распаўсюджвання віруса, а затым працягнула абмежаваннее да сярэдзіны красавіка да далейшага паведамлення. Таксама ўведзены 14-дзённы каранцін і абмежаванні мерапрыемстваў на свежым паветры (некаторыя крыніцы лічаць, што на каранцін праводзілася больш за 20—40 дзён). Узброеныя сілы В’етнама прымалі ўдзел у патруляванні вуліц для кантролю за каранцінам.

Таксама распаўсюдзіліся чуткі аб тым, што грамадзяне Кітая беглі ў В’етнам з Гуансі з відэа, якое выклікала грамадскую рэакцыю аб тым, што грамадзяне Кітая могуць пазбегнуць успышкі хваробы. Пазней ўрады В’етнама і Кітая адмаўлялі гэта. Агенцтва Франс Прэс асудзіла зняты матэрыял як фальшыўку.

Паведамлялася, што грамадзяне Паўднёвай Карэі праходзілі скрынінг у сувязі з успышкай COVID-19 у Паўднёвай Карэі, якая мае шырокія гандлёвыя адносіны з В’етнамам.

Станам на 27 лютага 2022 года ў краіне было пацверджана 3,32 млн выпадкаў захворвання, з іх 2,41 млн чалавек ачунялі і 40144 загінулі.
## Заўвагі 
Катэгорыя:Пандэмія COVID-19
Катэгорыя:2020 год у В’етнаме
Людміла Іванаўна Ніжэвіч

**Людміла Іванаўна Ніжэвіч** (у дзявоцтве **Марцінкевіч**; нар. , Капыль, Мінская вобласць) — беларускі эканаміст і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзілася 3 мая 1964 года ў Капылі. Скончыла сярэднюю школу № 2 Капыля імя Цішкі Гартнага працавала намеснікам Міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь.

У 2016—2019 гадах з’яўлялася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь шостага склікання, была намеснікам старшыні Пастаяннай камісіі па бюджэце і фінансах, уваходзіла ў склад рабочых груп Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па супрацоўніцтве з парламентамі Каралеўства Бельгія, Рэспублікі Кіпр і Рэспублікі Узбекістан.

У 2019 годзе абрана дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання. З’яўляецца старшынёй Пастаяннай камісіі па бюджэце і фінансах.

## Асабістае жыццё 
Замужам, мае дачку.

## Узнагароды 
* медаль «За працоўныя заслугі»,
* юбілейны медаль «100 гадоў органам дзяржаўнага ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі»,
* юбілейны медаль «30 гадоў вываду савецкіх войск з Афганістана»,
* ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь,
* ганаровыя граматы Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь, Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь,
* граматы Капыльскага райвыканкама, Мінскага аблвыканкама,
* падзякі фінансавага ўпраўлення Мінскага аблвыканкама, старшыні Мінскага аблвыканкама, Міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь.

Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання
Катэгорыя:Члены Беларускай аграрнай партыі
Катэгорыя:Намеснікі міністра сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь
Сярэдневяковая гістарыяграфія

, якім адкрываецца Стары Запавет. Адлюстроўвае Ездру ў вобразе манаха-перапісчыка. *Фларэнцыя, Бібліятэка Лаўрэнціяна*]]
**Сярэдневяковая гістарыяграфія** (, , ) — наўмыснае захаванне памяці аб мінулым у працах заходнееўрапейскіх пісьменнікаў IV—XV стагоддзяў, якое прадстаўляе сабой прамы працяг антычнай грэчаскай і рымскай гістарыяграфіі, аднак, у адрозненне ад яе, арганізуе падзеі па храналогіі, а не па прычынна-следчым сувязям, і дрэнна лакалізаванае ў прасторы. Гісторыя як самастойная дысцыпліна адсутнічала ў эпоху Сярэднявечча, як не існавала прафесіі гісторыка; тым не менш, пісьменнікі на гістарычную тэму разумелі асаблівасці гістарычнага жанру. Пераважна стварэннем гістарычных тэкстаў займаліся святары, а затым — дзяржаўныя дзеячы і нават трубадуры і жанглёры, прадстаўнікі папаланаў і бюргерства. Значная частка тэкстаў пісалася на лацінскай мове, масіў тэкстаў на сучасных эпосе нацыянальных мовах з’яўляецца толькі з Высокага Сярэднявечча.

Пры нязменнасці рытарычнага метаду, які дастаўся ад антычнасці, сярэднявечная гістарыяграфія з’яўлялася рэалізацыяй шэрагу хрысціянскіх канцэпцый, у першую чаргу — універсалізму і эсхаталогіі. Практычна ўсе сярэдневяковыя гісторыкі распрацоўвалі ўніверсалісцкі пункт гледжання, паколькі гісторыя ўспрымалася як дзеі Божыя, што не выключала лакальнага патрыятызму і ксенафобіі. Р. Колінгвуд падкрэсліваў, што «Гісторыя як воля Бога прадвызначае самае сябе, і яе заканамерны працяг не залежыць ад імкнення чалавека кіраваць ёй. У ёй узнікаюць і рэалізуюцца мэты, не запланаваныя ні адной чалавечай істотай. Нават тыя, хто думае, што яны процідзейнічаюць ім, на самой справе спрыяюць іх выкананню».

Сярэдневяковыя гісторыкі імкнуліся расказаць аб мінулых часах і апісаць сучасныя ім падзеі ў строгай храналагічнай паслядоўнасці. Гэты падыход прывёў да ўсведамлення, што чалавецтва ў сваім развіцці прайшло шэраг этапаў. Адным з першых варыянтаў перыядызацыі стала чатырохчастковая канцэпцыя Іпаліта Рымскага і Юлія Афрыкана. Яна прадугледжвала сумяшчэнне антычнай канцэпцыі змены Залатога, Срэбнага, Бронзавага і Жалезнага стагоддзяў з хрысціянскім правідэнцыялізмам; да кожнага стагоддзя была прывязаная буйная імперыя: Халдэйская (Вавілонская), Персідская, Македонская, Рымская. Іншая традыцыя была закладзена ў XII стагоддзі Іаахімам Флорскім, які падзяліў гісторыю на тры перыяды: валадаранне Бога-Айца, або няўцелаўленага Бога, дахрысціянская эра; валадаранне Бога-сына, або хрысціянская эра; валадаранне Святога Духа, якое павінна было пачацца ў будучыні. Ключом да гісторыі было Адкрыццё, якое дазваляла разумець мінулыя дзеі Творцы і дазваляла прадэманстраваць Яго будучыя намеры, аднак справа гісторыка — толькі мінулае, а будучыня — вобласць прарока.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гістарыяграфія
Гістарыяграфія
Папаланы

**Папаланы** (ад  — народ) — гандлёва-рамесныя пласты гарадоў Паўночнай і Цэнтральнай Італіі ў XII—XIV стагоддзях, аб’яднаныя ў цэхі (arti). У канцы XII — пачатку XIII стагоддзя папаланы вялі барацьбу з нобілямі-феадаламі, да сярэдзіны XIII стагоддзя ўсталявалі сваю ўладу ў шэрагу гарадоў: у Балонні (1245), у Фларэнцыі (1250) і інш. У гэтых гарадах-дзяржавах была ўсталяваная выбарная ўлада прадстаўнікоў цэхаў, а феадалы (канец XIII стагоддзя) былі пазбаўленыя палітычных правоў у заканадаўчым парадку «*Народнымі статутамі*» ў Сіене (1277), «Пастановамі *справядлівасці*» ў Фларэнцыі (1293). Да XIV стагоддзя адбылося рэзкае расслаенне папаланаў на «тлусты народ» (гарадская вярхушка) і «худы народ». У XIV стагоддзі тэрмін «*папаланы*» знік.

## Гл. таксама 
* Камунальны рух
* Італьянскія гарады-дзяржавы

Катэгорыя:Сярэдневяковая Італія
Катэгорыя:Культура Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Гісторыя Фларэнцыі
Іосіф Анісімавіч Кажанкоў

**Іосіф Анісімавіч Кажанкоў** ( — ) — беларускі хірург, палкоўнік медыцынскай службы. Заслужаны ўрач БССР.

## Біяграфія 
У 1919 годзе добраахвотна ўступіў у Савецкую армію, быў камісарам ваенных лячэбных устаноў.

У гады Вялікай Айчыннай вайны — інспектар-кансультант УФЭП-73 Цэнтральнага фронту, армейскі хірург 3-й арміі Беларускага фронту.

З 1946 па 1950 год — галоўны хірург Беларускай ВА; з 1960 года — Галоўны хірург Міністэрства аховы здароўя БССР.

Пахаваны на Усходніх могілках г. Мінска, участак 26 (9 рад, 2 магіла).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны I і II ступеняў, медалямі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ишутин О. С. Руководители военной медицины Беларуси 1914—2014 гг. / О. С. Ишутин — Минск. Колорград, 2018. С. 191—192.

Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Беларусі
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы СССР
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Заслужаныя ўрачы Беларускай ССР
Натуральная гаспадарка

**Натуральная гаспадарка** — самадастатковы тып гаспадаркі, які накіраваны толькі на задавальненне ўласных патрэб (не на продаж). Усё неабходнае вырабляецца ўнутры гаспадарчай адзінкі, пры гэтым не ўзнікае патрэбы ў рынку. Натуральная гаспадарка процілегла таварнай вытворчасці.
 (правінцыя Паўночнае Ківу)]]
Галоўнымі рысамі натуральнай гаспадаркі з’яўляюцца нязначнасць яе ўдзелу ў міжрэгіянальным падзеле працы, аж да эканамічнай ізаляванасці ад знешняга свету (аўтаркія) пры самазабеспячэнні сродкамі вытворчасці і працоўнай сілай, якая дазваляе задавальняць усе (амаль усе) патрэбы за кошт уласных рэсурсаў.

Развіццё прадукцыйных сіл грамадства і паглыбленне міжрэгіянальнага падзелу працы аб’ектыўна падрыхтоўваюць умовы для замены натуральнай гаспадаркі таварнай, дзе спецыялізацыя вытворцаў на вырабе аднаго якога-небудзь тавару развіваецца, ахопліваючы ўсё больш шырокія тэрыторыі.

У рабаўладальніцкім грамадстве і пры феадалізме натуральная гаспадарка заставалася пануючай, нягледзячы на развіццё абмену і таварна-грашовых адносін. У феадальным грамадстве панаванне натуральнай гаспадаркі служыць адной з перадумоў захавання феадальнай раздробненасці.

Натуральная гаспадарка да гэтага часу захавалася ў эканамічна адсталых раёнах зямнога шара (Азія, Афрыка, Лацінская Амерыка), дзе да каланізацыі іх еўрапейцамі панавалі родаплемянныя або феадальныя адносіны. У краінах, якія вызваліліся ад каланіяльнай залежнасці, у сярэдзіне XX стагоддзя 50-60 % насельніцтва было занята ў натуральнай або паўнатуральнай гаспадарцы.

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Тыпы эканомікі
Воінскі абавязак

**Воінскі абавязак** — абавязак (павіннасць) мужчын (у некаторых дзяржавах і жанчын) несці ваенную ці нацыянальную (альтэрнатыўную, грамадзянскую) службу.

Таксама гэта мае на ўвазе абавязак ваяваць (у выпадку ваенных дзеянняў) у шэрагах узброеных сіл. З *воінскага абавязку* неабходна выцякае ваенная служба грамадзян падчас вайны. Але ў многіх дзяржавах існуе *воінская павіннасць*, якая прадугледжвае нясенне службы як у ваенны, так і ў мірны час. Кожная дзяржава мае магчымасць вызначыць узрост прызыву, а таксама іншыя ўмовы, якія вызначаюць якасць і працягласць службы. Воінскі абавязак узыходзіць да старажытнасці і працягваецца ў некаторых дзяржавах да гэтага часу пад рознымі назвамі. Сучасная сістэма амаль поўнага нацыянальнага прызыву маладых людзей на службу датуецца Французскай рэвалюцыяй у 1790-х гадах, дзе яна стала асновай вельмі вялікі і магутнай арміі і флоту. Большасць еўрапейскіх дзяржаў пазней скапіявалі гэтую сістэму для мірнага часу, так што людзі ў пэўным узросце звычайна служаць адзін год — 8 гадоў на сапраўднай службе, а затым пераходзяць у запас (рэзерв) і ў адстаўку.

* рэкруцкая сістэма, пры якой з насельніцтва тым ці іншым спосабам набіраецца толькі неабходная колькасць рэкрутаў, а іншая частка насельніцтва фактычна вызваляецца ад усякай службы.
* міліцыйная сістэма, складае прамую супрацьлегласць рэкруцкай: кожны грамадзянін, здольны насіць зброю, прызнаецца часткай узброеных сіл дзяржавы, залічваецца ў іх і вучыцца ваеннай справе.
* кадравая сістэма, найбольш распаўсюджаная ў цяперашні час і якая злучае перавагі першых двух. Сапраўдная служба па прызыву набліжае яе да рэкруцкай сістэмы, а розныя формы запасу і апалчэння — да міліцыйнай.

## У Беларусі 
У перыяд Кіеўскай Русі аснову княжацкіх узброеных сіл стваралі невялікія прафесійныя атрады — дружыны; прыкладна з XIV стагоддзя па землях Вялікага Княства Літоўскага распаўсюдзілася паспалітае рушэнне — мабілізацыя ўсіх ваеннаабавязаных краіны (expeditio generalis) або аднаго ці некалькіх ваяводстваў ці паветаў, апалчэнне.

З прыходам расійскай улады быў уведзены рэкруцкі набор, пры якім пэўная частка насельніцтва амаль усё жыццё аддавала службе ў расійскім войску, пазней тэрміны службы былі значна паменшаны.

У БССР была ўведзена сістэма набору ў армію на тэрмін да двух гадоў ваеннаабавязанага насельніцтва. У 1984 годзе прадастаўленне адтэрміноўкі ад прызыву на ваенную службу для працягу адукацыі (арт. 35 Закона) было адменена, вернута — у 1989 годзе.

У сучаснай Беларусі савецкая сістэма воінскага абавязку захавалася амаль без зменаў.

Катэгорыя:Узброеныя сілы
Надзея Георгіеўна Бабкіна

**Надзея Георгіеўна Бабкіна** (нар. , Чорны Яр, Астраханская вобласць, СССР) — савецкая і расійская народная і эстрадная , актрыса, тэлевядучая, даследчык народнай песні, педагог, палітычны і грамадскі дзеяч. Заслужаная артыстка РСФСР (1986), народная артыстка Расіі (1992).

## Узнагароды 
* Заслужаная артыстка РСФСР (1986),
* народная артыстка Расіі (1992),
* ордэн Францыска Скарыны (2006).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены «Адзінай Расіі»
Катэгорыя:Дактары мастацтвазнаўства
Катэгорыя:Выканаўцы рускіх народных песень
Халупнікі

**Халупнікі** () − катэгорыя залежных сялян і гарадской бядноты ў Польшчы, Вялікім Княстве Літоўскім і Аўстра-Венгерскай імперыі ў XVI—XIX стст. Назва паходзіць ад польскай назвы хаты − халупы .

## Узнікненне халупнікаў, іх існаванне 
Адзінага сялянскага саслоўя ў Польшчы і Вялікім Княстве Літоўскім не існавала, было некалькі саслоўных груп − халупнікі, бабылі, кутнікі, каморнікі, — малазямельныя і зусім беззямельныя сяляне, вымушаныя зарабляць на жыццё рознага роду промысламі, рамяством, наёмнай працай на чужой зямлі. Халупнікі з’явіліся пасля Уставы на валокі 1557 года, выдадзенай каралём Жыгімонтам II Аўгустам, калі многія сяляне страцілі зямлю і засталіся толькі з уласнай хатай (халупай) і невялікім зямельным надзелам да 3 моргаў (прыблізна 2,13 гектара).

Маёмасць халупнікаў складалася з халупы і некалькіх дробных жывёл. Халупнікі не адпрацоўвалі паншчыну і не плацілі чынш, але плацілі пану пасядзінкі за пражыванне на яго зямлі: 2-4 злотых. У агульнай структуры насельніцтва колькасць халупнікаў у другой палове XVI стагоддзя была нязначнай − вагалася ад 2 да 5 %. У далейшым колькасць халупнікаў расла, і ў сярэдзіне XIX стагоддзя яны ўжо займалі ад 7 да 24 % хатніх гаспадарак у сёлах Украіны. Малазямельныя халупнікі ў XVII стагоддзі зліліся з цяглымі сялянамі, і ўжо сталі адбываць пешую паншчыну — 25 дзён у годзе, і іншыя павіннасці. Пасля скасавання паншчыны, у цэлым халупнікі не атрымлівалі зямлі, застаючыся сельскагаспадарчымі працаўнікамі ці адыходзілі ў гарады.

## Літаратура 
* Рембовский А. История и значение чиншевого владения в Западном крае. − СПб., 1886. С. 156.
* Похилевич Д. Л. Крестьяне Белоруссии и Литвы в XVI—XVIII в. ― Львов, 1957. С. 179.
* Голубеў В. Ф. Сялянскае землеўладанне и землекарыстанне на Беларусі XVI—XVIII ст. ― Мн., 1992. С. 175.
* Бойко І. Д. Селянство України в другій половині XVI — першій половині XVII ст. − К., 1963. С. 332.
* Jawor G. Ludność chłopska i społeczności wiejskie w województwie lubelskim w późnym średniowieczu (schyłek XIV — początek XVI wieku). − Lublin, 1991. S. 174.

Катэгорыя:Саслоўі
Катэгорыя:Сялянства
Катэгорыя:Сялянства Вялікага Княства Літоўскага
Шчарбіцкі

**Шчарбіцкі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзяніс Мікалаевіч Шчарбіцкі — беларускі футбаліст
* Уладзімір Васілевіч Шчарбіцкі — савецкі дзяржаўны дзеяч
Войстамскі сельсавет

**Во́йстамскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Войстам.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Смаргонскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Абрамаўшчынскага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 2 снежня 1961 года ў склад сельсавета з Жодзішкаўскага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (Абрамаўшчына III, Акушкава, Курчы, Лешчаняты, Мілуці, Няхведы, Семянкі і Целякі). 15 мая 1978 года да сельсавета далучана частка скасаванага Міцкевіцкага сельсавета (16 населеных пунктаў: Акушкаўшчына, Ардзяя, Белькава, Вострава, Вугляны, Забалацце, Куляшы, Міцкевічы, Навасёлкі, Палянка, Роткавічы, Рудня, Студзянец, Хаўсты, Шастакі і Ягаднава). У 1979 годзе ў склад Вішнеўскага сельсавета перададзены 14 населеных пунктаў (вёскі Абрамаўшчына I, Абрамаўшчына III, Дыбунькі, Круні, Лакачы, Лешчаняты, Мілуці, Няфеды, Пагарэльшчына, Семянкі, Целякі, хутары Акушкава, Курчы і Тураўшчына). 31 мая 2016 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Вішнеўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 929 чалавек, з іх 92,1 % — беларусы, 3,3 % — рускія, 2,4 % — палякі, 1,1 % — азербайджанцы.

## Склад 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 30 населеных пунктаў: аграгарадок Войстам, вёскі Ардзяя, Велікаполле, Вострава, Вугляны, Дзярвелі, Забалацце, Закрочча, Замасце, Куляшы, Лазоўка, Лемяшы, Міцкевічы, Навасёлкі, Новае Сяло, Рацавічы, Роткавічы, Рудня, Селішча, Студзянец, Сялец, Хаўсты, Шастакі, Шчані, Ягаднава, хутары Акушкаўшчына, Белькава, Войстам, Катрынова, Палянка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2016 годзе
Камунальны рух

**Камунальны рух** — у Заходняй Еўропе X—XIII стагоддзяў рух гараджан супраць сеньёраў за самакіраванне і незалежнасць. Спачатку патрабаванні гараджан зводзіліся да абмежавання феадальнага прыгнёту і скарачэння пабораў. Затым паўсталі палітычныя задачы — здабыццё гарадскога самакіравання і правоў. Барацьба вялася не супраць феадальнай сістэмы ў цэлым, а супраць сеньёраў тых ці іншых гарадоў.

Паўднёвафранцузскія гарады дамагліся незалежнасці без кровапраліцця (IX—XII стагоддзі). Гарады Паўночнай Францыі — Амьен, Лан, Бавэ, Суасон і іншыя — і Фландрыі — Гент, Бругэ, Ліль — сталі самакіравальнымі ў выніку ўпартай, у асноўным узброенай, барацьбы. Гараджане выбіралі са свайго асяроддзя раду, яго кіраўніка — мэра і іншых службовых асоб, мелі ўласны суд, ваеннае апалчэнне, фінансы, самастойна ўсталёўвалі гарадскія падаткі. Гэтыя гарады вызваляліся ад рэнты і сеньёрыяльных павіннасцей. Узамен яны выплачвалі сеньёру пэўную невялікую грашовую рэнту, у выпадку вайны выстаўлялі невялікі ваенны атрад. Нярэдка такі горад з’яўляўся горадам-сеньёрам па адносінах да сялян навакольных тэрыторый.

Гарады Паўночнай і Сярэдняй Італіі — Венецыя, Генуя, Сіена, Фларэнцыя, Лука, Равена, Балоння і іншыя — сталі камунамі ў IX—XII стагоддзях. У Германіі ў XII—XIII стагоддзяў з’явіліся так званыя імперскія гарады — фармальна яны падпарадкоўваліся непасрэдна імператару Свяшчэннай Рымскай імперыі, але дэ-факта былі незалежнымі гарадскімі рэспублікамі (Любек, Нюрнберг, Франкфурт-на-Майне і іншыя).

У дзяржавах з адносна моцнай цэнтральнай уладай гарады, размешчаныя на каралеўскай зямлі, не маглі дамагчыся поўнага самакіравання. Пад уладай сеньёраў заставалася і большасць дробных гарадоў — асабліва тыя, што належалі духоўным сеньёрам. Найважнейшы вынік барацьбы гарадоў з сеньёрамі — вызваленне большасці іх жыхароў ад асабістай сеньёрыяльнай залежнасці. Было таксама ўстаноўлена правіла, згодна з якім сеньёрыяльна залежны селянін, які ўцёк у горад і пражыў там «*год і адзін дзень*», станавіўся вольным. Сярэдневяковая прыказка, якая абвяшчае «*гарадское паветра робіць свабодным*», тады разумелася літаральна.

Катэгорыя:Гісторыя Еўропы
Джэймс Ньютан Ховард

**Джэймс Нью́тан Хо́вард** (; нар. , Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі кампазітар. Лаўрэат прэмій «Грэмі» і «Эмі», 8-разовы намінант на прэмію «Оскар».

## Выбраная фільмаграфія 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары ЗША
Катэгорыя:Кінакампазітары ЗША
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Феадальная раздробненасць

**Феадальная раздробненасць (удзельная сістэма)** — перыяд паслаблення цэнтральнай улады ў феадальных дзяржавах праз дэцэнтралізацыю, абумоўленую ўзмацненнем буйных феадалаў ва ўмовах сеньёрыяльнай арганізацыі працы і воінскай павіннасці. Новыя, больш дробныя тэрытарыяльныя ўтварэнні вядуць практычна незалежнае існаванне, пануючай у іх ёсць натуральная гаспадарка. Тэрмін быў шырока распаўсюджаны ў савецкай гістарыяграфіі, цяпер часта выкарыстоўваецца ў сучаснай беларускай гістарыяграфіі.

Тэрмін выкарыстоўваецца для абазначэння эпохі існавання ўдзелаў і ўключае ў сябе ўвесь перыяд ад падзелу цэнтральнай улады ў раннефеадальнай дзяржаве да ліквідацыі апошняга ўдзела ў цэнтралізаванай дзяржаве (XVI стагоддзе).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Аграрнае грамадства
Катэгорыя:Феадалізм
Герб Веткі

**Герб Веткі** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Ветка Гомельскай вобласці. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь  года № 64.

## Апісанне 
У чырвоным полі іспанскага шчыта лацінская літара «W» срэбнага колеру.

Рашэнне аб зацвярджэнні герба і палажэнняў аб ім было прынята Веткаўскім раённым Саветам дэпутатаў 17 красавіка 2001 года № 19. Аўтар герба С. Я. Рассадзін.

## Гл. таксама 
* Сцяг Веткі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ветка
Ветка
Валянцін Мікалаевіч Вінаградаў

**Валянці́н Мікала́евіч Вінагра́даў** (,  — , ) — савецкі  і акцёр.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Баку 7 кастрычніка 1933 годзе. Скончыў Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі на курсе Міхаіла Рома, яго сакурснікамі былі Андрэй Таркоўскі і Васіль Шукшын.

Памёр у Маскве 15 ліпеня 2011 года.

## Творчасць 
### Рэжысёр 
* «Усходні калідор» (1966)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены Саюза кінематаграфістаў СССР