Генрых Веньямінавіч Сапгір

**Генрых Веніямінавіч Сапгір** (20 лістапада 1928, Бійск — 7 кастрычніка 1999, Масква) — рускі савецкі  і , сцэнарыст, .

## Біяграфія 
Нарадзіліся ў яўрэйскай сям’і ў Бійску Алтайскага краю, сын шаўца Беніяміна Файвышавіча (Уладзіміра Паўлавіча) Сапгіра (1895—1963), які адкрыў у перыяд НЭПа прадпрыемства па вытворчасці абутку і вымушанага з сям’ёй перабрацца ў Бійск. Сапгір пісаў пра тое, што з боку маці, белашвачкі Малкі Вульфаўны (Марыі Уладзіміраўны) Сапгір (народжанай Беленькай, 1902—1957), ён складаўся ў сваяцтве c Маркам Шагалам. Бацькі паходзілі з Віцебска і гутарковай мовай у сям’і была ідыш. У яго былі старэйшыя браты Меер (у побыце Міхаіл, 1919—1991) і Ігар, малодшая сястра Эла. У пачатку 1930-х гадоў сям’я пасялілася ў Маскве.

Падчас вайны застаўся з маці ў Аляксандраве Уладзімірскай вобласці — бацька і браты пайшлі на фронт (бацька быў прызваны ў 1942 годзе, узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, медаль; брат Ігар загінуў на фронце). У 1944 годзе вярнуўся ў Маскву адзін (маці з трохгадовай сястрой засталіся ў Аляксандраве).

З 1944 года ўдзельнік літаратурнай студыі паэта і мастака  пры Доме піянераў Ленінградскага раёна Масквы. З канца 1950-х гадоў вакол Крапіўніцкага і яго вучня мастака > сфармаваўся цесны круг эстэтычна блізкіх паэтаў і мастакоў, які атрымаў пасля назву «» (непадалёк ад падмаскоўнай станцыі Ліянозава жыў Рабін). Вучыўся ў паліграфічным тэхнікуме, у 1948—1952 гадах праходзіў вайсковую службу на аб’екце Свярдлоўск-4. Пасля дэмабілізацыі працаваў нарміроўшчыкам у скульптурным камбінаце мастацкага фонду (1953—1960).

У савецкія гады Сапгір шмат публікаваўся як дзіцячы пісьменнік (яму належаць сцэнары мультфільмаў «» і іншыя, пераклад тэксту песні «Зялёная карэта» (з ідыш, верш Аўсея Дрыза) і іншыя.

У сваім «Новым буквары» Сапгір прытрымліваецца традыцыйнай методыкі паслоўнага навучання чытанню. У створаных ім слупках слоў літары і гукі ў словах пераклікаюцца па дыяганалі, вертыкалі і гарызанталі, ствараючы звукасэнсавыя і графічныя адпаведнасці.

У 1979 годзе ўдзельнічаў у непадцэнзурным альманаху «». Першая публікацыя «дарослых» вершаў Сапгіра за мяжой — у 1965 годзе, у СССР — толькі ў 1989 годзе, у перабудову. Выступаў таксама як перакладчык (перш за ўсё, яўрэйскага паэта Аўсея Дрыза, нямецкай  і амерыканскага паэта ). Складальнік паэтычнага раздзела анталогіі «Самвыдат стагоддзя» (1998), на аснове якога створаны Інтэрнэт-праект «Неафіцыйная паэзія».

У гады перабудовы стаў членам Саюза пісьменнікаў Масквы (з 1988 года), хоць да ідэі Саюза пісьменнікаў ставіўся адмоўна. Быў членам ПЭН-клуба з 1995 года; перад самай смерцю ўступіў у групу  (у 1999 годзе).

У 1996 годзе быў сярод дзеячаў культуры і навукі, якія заклікалі расійскія ўлады спыніць вайну ў Чачні і перайсці да перамоўнага працэсу.

Памёр ад сардэчнага прыступу ў Маскоўскім тралейбусе па дарозе на прэзентацыю анталогіі «Паэзія бязмоўя», дзе ён павінен быў выступаць. («Рэйс тралейбуса — на неба», — радок у тэксце Генрыха Сапгіра «Дзіўная мяжа», 1999).

### Сям’я 
* Першая жонка —  (1930—2021), мастак, удзельніца . Дачка Алена.
* Другая жонка —  (народжаная Гурэвіч; 1937—2022), дзіцячая пісьменніца, паэтэса; перакладчыца, дачка перакладчыка Аляксандра Давыдавіча Гурэвіча (1906—1967), пляменніца журналіста , унучатая пляменніца паэта  і празаіка . Пакінула мужа і з 1978 да самай смерці жыла ў Парыжы. Дачка Марыя.
* Трэцяя жонка — Людміла Станіславаўна Радоўская (1944—2016), заснавальніца літаратурна-мастацкіх сходаў, якія праходзілі ў доме Сапгіра пасля яго смерці.
* Стрыечная сястра — Жанна Зіскіндаўна Вітэнзон, сцэнарыст мультыплікацыі.

## Прэміі 
Лаўрэат Пушкінскай прэміі Расійскай Федэрацыі, прэмій часопісаў «Знамя»(1993) і «Стрелец» (1995, 1996), прэміі «За асаблівыя заслугі» Тургенеўскага фестывалю малой прозы (1998).

## Выданні 
* Сапгир Г. Сонеты на рубашках. — Париж: Третья волна, 1978. — 46 с.
* Сапгир Г. Черновики Пушкина, Буфарев и другие / графика Л. Кропивницкий. — М.: Издатель С. А. Ниточкин, 1992. — 206, [2] с.
* 
* *Сапгир Г.* Летящий и спящий. — : НЛО, 1997. — 352 с.
* *Сапгир Г.* Собрание сочинений. Тт. 1, 2. — Третья волна, 1999. — 320 с. + 320 с.
* *Сапгир Г.* Армагеддон. — : Издательство Руслана Элинина, 1999. — 336 с.
* *Сапгир Г.* Лето с ангелами. — : НЛО, 2000. — 445 с.
* *Сапгир Г.* Неоконченный сонет. — : Олимп, АСТ, 2000. — 288 с.
* *Сапгир Г.* Стихотворения и поэмы / Сост. и вступ. статья М. Д. Шраера и Д. П. Шраера-Петрова. — , 2004. — 604 с. — (Новая библиотека поэта: Малая серия).
* *Сапгир Г.* Складень. — : Время, 2008. — 926 с.
* Издания для детей
** *Сапгир Г.* Сказка звёздной карты / Рис. А. Порет. — Изд. «Детский мир», 1962.
** *Сапгир Г.* Звёздная карусель / Рис. В. Стацинского. — Изд. «Детская литература», 1964.
** 
** Сапгир Г. Четыре конверта. — М.: Детская литература, 1976. — 143 с.
** *Сапгир Г.* Смеянцы. — 
** *Сапгир Г.* Лошарик. — : Самовар, 2000. — 48 с.
*** *Сапгир Г.* Книга азбук, считалок, загадок и стихов. — : Астрель, Планета детства, 2002. — 232 с.
*** *Сапгир Г.* Азбука. — : Астрель, Планета детства, 2003. — 288 с.
*** *Сапгир Г.* Великан и великанчик. — : Дрофа, 2003. — 48 с.
*** 
*** *Сапгир Г.* Леса-чудеса / художник В. Пивоваров. — : Речь, 2013. — 32 с. — ISBN 978-5-9268-1475-7

## Пераклады 
* Сто пятьдесят семь переводов стихотворений О. Дриза // *Овсей Дриз.* Белое пламя. — М.: Сов. писатель, 1990. — 384 с.

## Нотныя выданні 
* *Евграфов Ю.* Хоровые произведения без сопровождения. Т. 1 — АУ. Стихи Генриха Сапгира. Т. 2 — БОЧКА. Стихи Генриха Сапгира. — М.: Композитор, 2009. — 210 с.
* Полный список опубликованных вокальных и вокально-хоровых произведений Ю. Евграфова на стихи Г. Сапгира (св.60)на сайте grafff.ru
* *Муз. Евграфова Ю.. стихи И.Ефановой.* Великий Генрих. — Хор а сарреlla. Публикация (исполнение) — Камерный хор Московской государственной консерватории им. П. И. Чайковского, дир. А. Соловьев. , 5.09.2016 (открытие юбилейного сезона в Большом зале Московской консерватории к ее 150-летию)

## Сцэнарыст 
* 1964 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з 
* 1965 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з 
* 1966 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з 
* 1966 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з 
* 1967 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з 
* 1967 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з г. Цыферавым
* 1967 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з 
* 1967 — "Сумленнае крокодильское " (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з 
* 1968 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
* 1968 — «Нішто не забыта» (Чалавек з заплюшчанымі вачыма) (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1968 — «Пудзіла» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
* 1969 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
* 1970 — «»(мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
* 1970 — «Я намалюю сонца» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
* 1971 — «Край зямлі» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
* 1971 — «Вослік Плюш» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
* 1971 — «Дзіўны кіцёнак» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
* 1972 — «У трыдзесятым стагоддзі» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1972 — «Ветрык» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1972 — «Самы паважаны» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
* 1973 — «Чароўныя ліхтарыкі» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
* 1973 — «» (у к/а  № 5) (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1973 — «Першыя сустрэчы» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
* 1973 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1974 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з Г. Цыферавым
* 1974 — «Ранішняя музыка» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з 
* 1975 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1975 — «Наша няня» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1976 — «Птушынае свята» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1976 — «Казка пра прагнасць» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з 
* 1976 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1977 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з 
* 1977 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1978 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з С. Пракоф’евай
* 1979 — «Недадзел і перадзел» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з 
* 1979 — «» (у к/а  № 9) (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з 
* 1980 — «Пірог са смеянікай» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1981 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1982 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1983 — «Казка пра вельмі высокага чалавека» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з А. Дрызам
* 1984 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1984 — «Пра Буку» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1984 — «Пра Фаму і пра Ярому» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1984 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1986 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1986 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1986 — «Усмешка Леанарда Да Вінчы» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1987 — «Вечныя льды» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя сумесна з 
* 1987 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1987 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя
* 1991 — «» (мультфільм) — аўтар сцэнарыя

## Аўтар тэкстаў песень 
* 1964 — «» (мультфільм)
* 1973 — «» (мультфільм)
* 1970 — "
* "
* 1975 — «У гасцях у гномаў» (мультфільм)
* 1976 — «Блакітнае сланяня» (мультфільм)
* 1977 — «Хто я такі?» (мультфільм)
* 1978 — «» (мультфільм)
* 1979 — «» (мультфільм)
* 1979 — «» (у к/а Вясёлая карусель № 9) (мультфільм)
* 1980 — «Шарык-ліхтарык» (мультфільм)
* 1981 — «» (мультфільм)
* 1981 — «» (мультфільм)
* 1982 — «» (мультфільм)
* 1983 — «Змей на гарышчы» (мультфільм)
* 1983 — «»
* 1989 — «» (мультфільм)

## Пра аўтара 
* *В. Ломазов*. Московские мифы Генриха Сапгира. Эссе // Альманах Стрелец, № 2, 1992 г.
* *Кривулин В.* Голос и пауза Генриха Сапгира. Вст. статья к изд.: Генрих Сапгир. Лето с ангелами. — М.: НЛО, 2000.
* *Битов А.* Истина и стена // Сапгир Г. Избранное. М.: Париж; Нью-Йорк, 1993.
* *Филатова О.* Генрих Сапгир: «самокритика» текста // Вопросы онтологической поэтики. Потаенная литература: Исследования и материалы. Иваново, 1998.
* Великий Генрих. Сапгир и о Сапгире. (Сост. Т. Михайловская). — М.: Рос. гос. гуманитарный университет, 2003. — 370 с.
* *, * Генрих Сапгир: Классик авангарда. — 1 изд. СПб, изд-во Дмитрия Буланина, 2004. — 3 изд. Екатеринбург, Ридеро. 2017.
* *Шраер М., Шраер-Петров Д.* Генрих Сапгир (1928—1999): краткий обзор жизни и творчества // Wiener Slawistischer Almanach 53 (2004): 199—258.
* Smith, A. 'Genrikh Sapgir: Klassik avangarda'. Рец. на кн. *Шраер М., Шраер-Петров Д.* Генрих Сапгир: Классик авангарда.
* The Slavonic and East European Review, volume 83, number 4, 1 October 2005, pp.&nbsp;746–747(2).
* 
* «Полилог», № 2, 2009 (спецвыпуск, посвящённый творчеству Г. Сапгира).
* *Орлицкий Ю.* Открыватель новых миров. Вст. статья к изд.: Генрих Сапгир. Складень. — М.: Время, 2008. — 926 с.
* *В. Ломазов*. Поэт империи или городской сумасшедший 2010 г. Сапгировские чтения Труды РГГУ.
* *В. Ломазов*. В отсутствие интонации 2011 г. Сапгировские чтения Труды РГГУ.
* *Плеханова И. И.* Интеллектуальная поэзия. Иосиф Бродский, Генрих Сапгир, Д. А. Пригов. — Флинта, Наука, 2016.
* *Ермолин Е.* Мультиверс. Литературный дневник. Опыты и пробы актуальной словесности. М.: Совпадение, 2017. — ISBN 978-5-9909157-0-1. С. 147—153.
* Пятнадцать ежегодных научных международных конференций «Сапгировские чтения». — Рос. гос. гуманитарный университет, 2004—2018.
* *Шашлова Е*. Поэзия Г. Сапгира в хоровом творчестве Ю. Евграфова (недоступная ссылка) // Вестник Саратовского государственного технического университета, 2012, № 1 (63), выпуск 1, с. 222—227.
* *Михайлова И.* О премьере Сапгир-симфонии № 6 Юрия Евграфова. — М.: Музыкальная академия, 2014, № 1.
* Семенова Е. На дуроге дымовозы (интервью Ю. Орлицкого).

## Спасылкі 
* Генрих Сапгир — Энциклопедия отечественного кино (недоступная ссылка)
* Генрих Сапгир — animator.ru
* Генрих Сапгир на сайте «Неофициальная поэзия»
* Страница Генриха Сапгира на сайте «Вавилон»
* Мемориальный сайт Генриха Сапгира
* Генрих Сапгир в «Журнальном зале»
* Сайт Сапгира с его стихами по-русски и в переводе на английский язык
* Изображения Генриха Сапгира на сайте «Лица русской литературы»
* Интервью Анатолия Кудрявицкого о Генрихе Сапгире
* Некролог в «Независимой газете»
* Воспоминания о Генрихе Сапгире Киры Сапгир, Константина Кедрова и Славы Лёна; автобиографические тексты Сапгира).
* Электронный журнал «Полилог-2» (полностью посвящён Сапгиру)
* Александр Карпенко Юбилей поэта Генриха Сапгира. Поэтоград № 3 (104), 2014

Катэгорыя:Дзіцячыя паэты
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты