open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Квебекскі ўніверсітэт у Манрэалі

**Квебекскі ўніверсітэт у Манрэалі** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Манрэаль у правінцыі Квебек, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт быў заснаваны 9 красавіка 1969 года урадам Квебека шляхам зліцця школы прыгожых мастацтваў, каледжа Святой Марыі і шэрага меншых школ. Ён прапануе ступені бакалаўра, магістра і доктара. Гэта адзін з двух франкамоўных універсітэтаў Манрэаля, нароўні з Манрэальскім ўніверсітэтам, і толькі 1% ​​яго студэнтаў з'яўляецца англамоўнымі.

## Структура 
### Факультэты 
* Факультэт мастацтваў
* Факультэт адукацыі
* Факультэт камунікацыі
* Факультэт паліталогіі і права
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт гуманітарных навук
* Факультэт менеджменту

### Інстытуты і школы 
* Школа моды
* Інстытут феміністычных студый
* Інстытут кагнітыўных навук
* Інстытут экалагічных навук
* Інстытут міжнародных студый
* Інстытут грамадскага здароўя
* Школа тэатра
* Школа філалогіі
* Школа сацыяльнай працы
* Школа візуальных мастацтваў і медыяў
* Інстытут спадчыны
* Міжнародная даследчая група па правам жывёл

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з французскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Ніна Цімафееўна Чайка

**Ніна Цімафееўна Чайка** () — беларуская публіцыстка, рэдактар радыё- і тэлевізійных праграм, галоўны рэдактар часопіса «Нёман» (2002—2008). Член Саюза пісьменнікаў Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзілася 9 лютага 1940 года ва Усурыйску Прыморскага краю РСФСР.

Больш за сорак гадоў адпрацавала ў Белтэлерадыёкампаніі. Была ў камандзіроўках у Афганістане.

У канцы 1980-х гадоў узначаліла галоўную рэдакцыю праграм для моладзі Беларускага тэлебачання. У гэты час у эфіры з’явіўся «Маладзёжны тэлевізійны цэнтр» як своеасаблівы клуб па інтарэсах, удзельнікі якога знаходзіліся на некалькіх здымачных пляцоўках. Інфармацыйна-публіцыстычная праграма «Крок» збірала рэкордную колькасць гледачоў. Тэлепраект «Магістраль-12» ствараўся разам з маладзёжнымі рэдакцыямі Літвы, Латвіі і Эстоніі. У праекце «1374 кіламетры — дыстанцыя. Франкфурт — Мінск», здзейсненым супольна з тэлебачаннем зямлі Гесэн (Германія), Ніна Чайка выступіла ў якасці аўтара сцэнарыя і вядучай.

У пачатку 1990-х гадоў узначаліла галоўную рэдакцыю навукова-папулярных і вучэбных праграм БТ. Затым стала галоўным рэдактарам літаратурна-драматычных праграм Беларускага радыё, тройчы на тыдзень сама вяла ў прамым эфіры гадзінную праграму «Размова па сутнасці» ().

З 2002 года — галоўны рэдактар часопіса «Нёман». Быў падпісаны дагавор аб супрацоўніцтве і ўмацаванні творчых кантактаў з расійскім часопісам «Наш современник», друкавала як беларускіх, так і расійскіх пісьменнікаў. У гэты час з’явілася ноч паэзіі на беларускім тэлебачанні.

У 2022 годзе ўвайшла ў склад прыёмачнай камісіі Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Памерла 10 лютага 2025 года.

## Прэміі і ўзнагароды 
* Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (двойчы).

## Крыніцы 
## Выбраная бібліяграфія 
* Весці за собой / Н. Чайка // Беларускае тэлебачанне і радыё. — 1989. — № 13 (1655).
* Праграма «Крок». Заваёвы. Недахопы. Перспектывы / Н. Чайка // Беларускае тэлебачанне і радыё. — 1990. — № 5 (1679).

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Рэдактары Беларусі
Людвік Гжэбень

**Лю́двік Гжэ́бень** (; нар. 15 жніўня 1939, Тулкавіцы — 30 сакавіка 2020, Кракаў) — польскі езуіт, рэктар Вышэйшай філасофска-педагагічнай школы «Ігнацыянум» у Кракаве ў 2004—2010 гг.

## Біяграфія 
Людвік Гжэбень уступіў у Таварыства Ісуса 8 жніўня 1956 г. у Старой Весі, а 17 чэрвеня 1967 г. атрымаў капеланскае пасвячэнне ў Варшаве. Вывучаў філасофію на факультэце філасофіі Таварыства Ісуса ў Кракаве (1961—1964), тэалогію на факультэце тэалогіі «Бабалянума» ў Варшаве (1964—1968) і гісторыю ў Інстытуце гісторыі Касцёла Каталіцкага ўніверсітэта ў Любліне (1967—1970). У 1971 г. атрымаў ступень доктара гісторыі Касцёла, у 1978 г. — хабілітаванага доктара тэалагічных навук у галіне гісторыі Касцёла, а ў 1990 г. — дацэнта.

Працаваў асістэнтам на кафедры дапаможных навук гісторыі Касцёла ў Люблінскім каталіцкім універсітэце (1972—1973), чытаў лекцыі па гісторыі Касцёла ва Універсітэце кардынала Стэфана Вышынскага ў Варшаве (1979—1982). Быў дырэктарам выдавецтва «Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy» ў Кракаве (1981—1985). З 1985 г. чытаў лекцыі па метадалогіі і метадалогіі навуковай працы на факультэце філасофіі Таварыства Ісуса ў Кракаве, дзе ў 1988—1994 г. быў дэканам. Быў навуковым супрацоўнікам Папскай акадэміі тэалогіі ў Кракаве. Узначальваў Бібліятэку пісьменнікаў Таварыства Ісуса ў Кракаве.

Пахаваны на Ракавіцкіх могілках у Кракаве (завулак 37, паўднёвы)  .

## Узнагароды 
26 лістапада 2014 года атрымаў узнагароду Міністра навукі і вышэйшай адукацыі для выкладчыкаў за агульныя дасягненні, за навуковыя і выкладчыцкія дасягненні і за арганізацыйныя дасягненні ў 2014 годзе.

## Навуковая дзейнасць 
Супрацоўнічаў з рэдакцыяй Польскага біяграфічнага слоўніка. Апублікаваў больш за 750 навуковых прац, пераважна ў галіне гісторыі ордэна, у тым ліку 9 кніг, у тым ліку:

* *Organizacja bibliotek jezuickich w Polsce od XVI do XVIII w.*, Lublin 1975.
* *Pionierski trud misjonarzy słowiańskich 1881—1969. Wśród ludu Zambii*, t. 1, Kraków 1977.
* *Burzliwe lata Polonii amerykańskiej*, Kraków 1983.
* *Chyrowiacy*, Kraków 1990.
* *Dzieje parafii dobrzechowskiej*, Kraków 1995.
* Red. *Słownik polskich teologów katolickich*, t. 5-7.

## Зноскі 
## Бібліяграфія 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy, 1564—1995, LudwikL. Grzebień (oprac.), Kraków 1996, ISBN 83-7097-293-4 .brak strony (książka)

Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Гісторыкі царквы Польшчы
Катэгорыя:Езуіты Польшчы
RG-12

**RG-12** — шматмэтавы бронетранспарцёр вытворчасці паўднёваафрыканскай кампаніі Land Systems OMC (падраздзяленне BAE Systems). 

## Апісанне 
Вытворчасць пачата ў 1990 годзе. Усяго пабудавана звыш 800 адзінак.

## У культуры 
БТР сустракаецца ў фільме «Мсціўцы: Эра Альтрона» (ЗША, 2015, рэж. Джос Уідан).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бранятэхніка ПАР
Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
Квебекскі ўніверсітэт у Абіцібі-Тэміскамінгу

**Квебекскі ўніверсітэт у Абіцібі-Тэміскамінгу** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Руэн-Наранда ў правінцыі Квебек, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт быў заснаваны ў 1970 годзе для жыхароў паўночна-заходняга Квебека. Пад сучаснай назвай, якая ўтрымлівае пазначэнне рэгіёна яго размяшчэння, універсітэт стаў вядомы з 1983 года. Кампусы ўніверсітэта знаходзяцца ў гарадах Руэн-Наранда і Валь-д’Ор. Ёсць таксама навучальныя цэнтры ў Паўночным Квебеку.

Універсітэт прапануе 95 праграм для навучання ў галіне кіравання, бухгалтарскага ўліку, адукацыі, інжынерыі, мультымедыяў, псіхалогіі, сястрынскай справы, сацыяльнай працы, інтэрактыўных мультымедыяў, моладзевай камунікацыі і мастацкай тэрапіі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з французскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Фернан Брадэль

**Фернан Брадэль** (; ) — французскі гісторык, прадстаўнік другой генерацыі школы «Аналаў».

## Біяграфія 
З 1948 года Брадэль кіраваў французскім Цэнтрам гістарычных даследаванняў, з 1949 года — прафесар Калеж дэ Франс, з 1956 — кіраваў 6-й секцыяй («Эканамічныя і сацыяльныя навукі») у Практычнай школе вышэйшых даследаванняў (Ecole pratique des hautes études). Пэўны час быў рэдактарам часопіса «Аналы».

Здзейсніў рэвалюцыю ў гістарычнай навуцы сваёй прапановай улічваць эканамічныя і геаграфічныя фактары пры аналізе гістарычнага працэсу. Заклаў падмурак светава-сістэмнага падыходу, займаўся дасканалым вывучэннем гістарычнага феномену ў сацыяльных навуках.

Адной з самых значных прац Брадэля лічыцца яго трохтомнік «Матэрыяльная цывілізацыя, эканоміка і капіталізм, XV—XVIII стст.», які выйшаў у 1979 годзе. Гэта шырокамаштабнае даследаванне даіндустрыяльнага свету. У дробных дэталях праца паказвала функцыянаванне эканомікі еўрапейскіх краін у дадзены гістарычны перыяд. Асабліва ў ім характарызуецца развіццё гандлю і грашовага звароту, шмат увагі ахвяравана ўплыву геаграфічнага асяроддзя на сацыяльныя працэсы.

## Бібліяграфія 
* ''La Méditerranée et le Monde Méditerranéen a l'époque de Philippe II*, 1949
* *Ecrits sur l’Histoire*, 1969
* *Civilisation matérielle, économie et capitalisme, XVe-XVIIIe siecle*, 1979 (*Матеріальна цивілізація, економіка і капіталізм XV—XVIII століття*, -К.,"Основи", 1997, т.1-3.)
* *La Dynamique du Capitalisme*, 1985
* *L’Identité de la France*, 1986 (*Что такое Франция?* -М.: Издательство имени Сабашниковых, 1995, т.1-3)
* *Grammaire des civilisations*, 1987
* *Le Modèle Italien'', 1989

Катэгорыя:гісторыкі Францыі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз
Квебекскі ўніверсітэт у Атаве

**Квебекскі ўніверсітэт у Атаве** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Гатыно ў правінцыі Квебек, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт прапануе больш за 100 праграм навучання, у тым ліку 30 магістарскіх і 5 аспіранцкіх праграм. Ён быў названы ў гонар Атавы — рэгіёну правінцыі Квебек, які мяжуе з Атавай, сталіцай Канады, і з'яўляецца часткай вялікага сталічнага рэгіёну, дзе большая частка насельніцтва размаўляе на дзвюх мовах — англійскай і французскай.

## Структура 
* Дэпартамент права
* Дэпартамент інфарматыкі і інжынерыі
* Дэпартамент псіхапедагагічнай псіхалогіі
* Дэпартамент вытворчых адносін
* Дэпартамент навук аб кіраванні
* Дэпартамент бухгалтарскага ўліку
* Дэпартамент навук аб адукацыі
* Дэпартамент медсястрынства
* Дэпартамент прыродазнаўчых навук
* Дэпартамент сацыяльных навук
* Дэпартамент сацыяльнай работы
* Школа навук аб здароўі
* Школа мастацтва і культуры

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з французскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Піўнічы

**Піўні́чы літоўскі** () — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім, загадваў вялікакняжацкімі піўніцамі, сачыў за якасцю і пастаўкамі піва да стала вялікага князя. Часам быў вядомы як «падчашы надворны». Першы вядомы піўнічы — Мікіта Мікалаевіч (1546). За часамі кіравання Генрыка Валезы і Стэфана Баторыя пасада была падзелена на дзве асобныя: піўнічы, які загадваў віном і піўнічы, які загадваў півам. З часам пасада стала тытулярнай.

Піўнічымі літоўскімі былі:

* Мікіта Мікалаевіч (?— до 16.6.1546)
* Стэфан Вешэневіч (?— 13.9.1549 — ?)
* Марцін Падскарбскі (?— 5.4.1552 — ?)
* Барталамей Стож (Шторц; ? — 1562 — ?)
* Фэрэнс (Фэрэнц) Вэнгжын (?— да 7.1572 — да 2.4.1582)
* Беньяш Гансяроўскі (Гансэроўскі, Кантэроўскі; 2.4.1582 — 30.7.1614 — ?)
* Яраш Пежхлінскі (?— 1616 — 8.3.1633)
* Стэфан Пежхлінскі (8.3.1633 — да 21.2.1659)
* Рафал Вышатраўка (?— 5.9.1660 — 18.8.1671 — ?)
* Казімер Шумлянскі (? — 1678 — 12.3.1683 — ?)
* Даніэль Францішак Забельскі (?— 26.5.1683 — ?)
* Юзаф Ян Ладзінскі (29.4.1685? — 1689 — 1.7.1700 — ?)
* Адам Ян Петрашкевіч (?— 15.8.1685 — ?)
* Ян Тэадор Кершэнброк (Кэршэнброк, Кіршэнброх; ? — 11.2.1688 — 1699 — ?)
* Мікалай Вільпішэўскі (?— 1698 — ?)
* Ян Барткевіч-Шылянскі (9.5.1699 — 20.1.1702 — 1742)
* Ян Сястрэнчэвіч-Кучук (?— 23.2.1712 — ?)
* Францішак Пілсудскі (24.10.1744 — 15.3.1789)
* Ігнацы Юліуш Пілсудскі (4.3.1790 — 1795)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Urzędnicy centralni i dostojnicy Wielkiego Księnstwa Litewskiego XIV—XVIII wieku. Spisy / Oprac. Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba // Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII—XVIII wieku. Spisy / Pod red. Antoniego Gąsiorowskiego. Tom XI. Kornik: Biblioteka Kornicka, 1994.
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908.

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Мернік

**Мернік літоўскі** () — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім у 16 — 18 стагоддзі, які займаўся вызначэннем межаў і вымярэннем зямельных участкаў, быў членам падкаморскага суда. Пасада мерніка распаўсюдзілася з пачаткам валочнай памеры. Звычайна мернікаў прызначалі з шляхціцаў, аселых у адпаведным ваяводстве або павеце. Прыладамі працы мернікаў былі шнуры, жэрдкі, металічныя ланцугі. Вялікія адлегласці вымяралі крокам і з дапамогай астралябій з дыёптрамі, мензульных столікаў.

У 18 стагоддзі ўведзены ўрад генеральнага мерніка літоўскага (у 1726 ім быў гарадзенскі ландвойт К. Сямашка), пазней — мерніка літоўскага.

Пасля ўваходжання беларускіх зямель у склад Расійскай імперыі (канец 18 ст.) мерніцтвам займаліся расійскія землямеры, якія былі дзяржаўнымі службоўцамі. Мернікі да часу скасавання Статута ВКЛ у 1840 годзе выконвалі другарадныя дапаможныя абавязкі.

Мернікамі літоўскімі былі:
* Сымон Вранеўскі (мернік каралеўскі 1631)
* Юзаф Багуфал (1762—1674)
* Тадэвуш Штэйн (1781 — ?)

## Літаратура 
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Метрыкант

**Метрыкант** () — ураднік у канцылярыі Вялікага Княства Літоўскага, які займаўся вядзеннем кніг Літоўскай Метрыкі.

## Метрыканты канцылярыі вялікай літоўскай 
* Юзаф Міклашэвіч (1763)
* Фелікс Шуберт (1777)
* Грэгар Качаноўскі (1792)

## Метрыканты канцылярыі малой літоўскай 
* ?

## Літаратура 
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Віцэ-інстыгатар вялікі літоўскі

**Віцэ-інстыгатар вялікі літоўскі** — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім. Вядомы з 1615 года. Фармальна быў намеснікам інстыгатара, але выконваў такія ж функцыі, таму ў 1775 годзе ўрад віцэ-інстыгатара быў пераўтвораны ў другі ўрад інстыгатара.

Віцэ-інстыгатарамі вялікімі літоўскімі былі:
* Марцін Свяжынскі (28.3.1635 — 1650)
* Сымон Станевіч (11.6.1650 — ?)
* Сымон Куровіч-Забістойскі (да 1576—1678)
* Дыянісій Рамановіч (1678—1692)
* Канстанцін Станіслаў Кміта (1697)
* Сідаровіч (? — 1713)
* Кабэцкі (1.1713 — ?)
* Аляксандр Вязэвіч (1740—1760)
* Адам Хмара (1760—1765)
* Антоні Бажэнцкі (1765—1675)

## Глядзіце таксама 
* Інстыгатар вялікі літоўскі

## Літаратура 
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Скарбны

**Скарбны**, **скарбнік** — службовая асоба ў Вялікім Княстве Літоўскім у XV—XVIII стагоддзях. Памочнік падскарбія земскага (пасля 1596 года падскарбія вялікага літоўскага).

Скарбны меў рэзідэнцыю ў Вільні ў замку, дзе захоўваў архіў і скарб ВКЛ. У Польшчы адпаведнікам скарбнага быў кусташ каронны.

Першы вядомы скарбны — Сенька, згадваецца ў 1452 годзе. Скарбныя былі таксама ў ваяводствах і паветах, вялі перапіску наконт фінансавых пытанняў, складалі інвентары ўладанняў, якія падлягалі абкладанню падаткамі.

Скарбнымі вялікімі літоўскімі былі:

* Міхал Важынскі (1560)
* Ульрык Гозыюш (1600)
* Ян Монтаўт (1600)
* Стэфан Хжанстоўскі (1638 — 1646)
* Вінцэнт Мікалай Крукоўскі (1674)
* Андрэй Казімір Скорабагаты (1678)
* Геранім Сасевіч (1700)
* Міхал Копць (? — 1726)
* Ян Адахоўскі (1733 — 1738)
* Габрыель Кімбар (? — 1744)
* Антоні Важынскі (1763)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908.

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Алена Сцяпанаўна Аўрынская

**Алена Сцяпанаўна Аўрынская** ( — ) — беларуская журналістка. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1982).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1941 годзе.

Пачынала кар’еру як радёжурналістка. У 1970-я гады прыйшла ў рэдакцыю эканомікі сельскай гаспадаркі (у далейшым аддзел сельскай гаспадаркі Галоўнай рэдакцыі народнай гаспадаркі) Беларускага тэлебачання. Аўтар-вядучая тэлеперадачы «Дзелавыя сустрэчы». У час яе працы намеснікам галоўнага рэдактара Галоўнай рэдакцыі сельскагаспадарчых праграм БТ на экран выйшла праграма «Запрашаем на вячоркі» (рэж. А. Дудзін, Г. Мезенцаў), многія выпускі якой увайшлі ў фонд культурнай спадчыны Беларусі. Аўтар сцэнарыя фільма «Бусел над Прыпяццю» (рэж. Б. Бандарэнка, 1983), дзе паказала традыцыйна-сямейны стыль разважання вясковага лірычнага героя. У пачатку 1990-х гадоў узначаліла галоўную рэдакцыю знешніх сувязей і мясцовага вяшчання Белтэлерадыёкампаніі.

Напярэдадні 2000 года стала прэс-сакратаром старшыні Мінгарвыканкама. Была аглядальнікам газет «Вячэрні Мінск» і «Мінскі кур’ер».

Памерла ў 2020 годзе.

## Зноскі 
## Выбраная бібліяграфія 
* Уменню размаўляць трэба вучыцца i вучыцца / А. Аўрынская // У дапамогу работнiкам тэлебачання і радыёвяшчання : інфарм.-метад. матэрыялы / Дзярж. кам. БССР па тэлебачанні і радыёвяшчанні. — Мінск, 1986. — Вып. 2. — С. 31-36.

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР
Квебекскі ўніверсітэт у Шыкацімі

**Квебекскі ўніверсітэт у Шыкацімі** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Сагнэ ў правінцыі Квебек, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт месціцца ў раёне Шыкацімі горада Сагнэ, ад якога і атрымаў сваю назву. Ён прапануе больш за 40 праграм бакалаўрыяту і магістратуры. Універсітэт вядомы сваімі даследчыкамі ў галіне алюмінію, лясной гаспадаркі, абледзянення, геалогіі і гісторыі. У 2005 годзе ўніверсітэт адкрыў праграмы для студэнтаў з іншых краін у партнёрстве з універсітэтамі з Марока, Лівана, Кітая, Сенегала, Калумбіі і Бразіліі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з французскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Квебекскі ўніверсітэт у Рымускі

**Квебекскі ўніверсітэт у Рымускі** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Рымускі ў правінцыі Квебек, Канада.

## Агульная характарыстыка 
З моманту свайго заснавання ў 1969 годзе ўніверсітэт выдаў больш за 50 000 дыпломаў. Універсітэт прымае каля 7000 новых студэнтаў кожны год, у тым ліку каля 500 замежных студэнтаў з больш чым 45 краін свету. Ён вядомы сваімі навуковымі распрацоўкамі ў галіне марскіх даследаванняў, рэгіянальнага развіцця і паўночных даследаванняў.

## Структура 
* Дэпартамент біялогіі, хіміі і геаграфіі
* Дэпартамент літаратуры і гуманітарных навук
* Дэпартамент матэматыкі, інфарматыкі і інжынерыі
* Дэпартамент псіхасацыялогіі і сацыяльнай работы
* Дэпартамент навук аб здароўі
* Дэпартамент грамадства, тэрыторый і развіцця
* Інстытут марскіх навук
* Дэпартамент навук аб адукацыі
* Дэпартамент навук аб кіраванні

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з французскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Святы Людовік

**Святы Людовік** ці **Людовік Святы**
* Людовік IX Святы — кароль Францыі;
* Святы Людовік Тулузскі — святар.
Квебекскі ўніверсітэт у Труа-Рыўер

**Квебекскі ўніверсітэт у Труа-Рыўер** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Труа-Рыўер у правінцыі Квебек, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Станам на красавік 2016 года ва ўніверсітэце навучалася 14 500 студэнтаў у 9 розных кампусах, у тым ліку ў галоўным у Труа-Рыўер. Каля 788 з іх прыехалі з-за мяжы, з 50 краін свету. З моманту заснавання ўніверсітэт выдаў больш за 88 тысяч дыпломаў. Кампус у Труа-Рыўер таксама мае вялікую бібліятэку з каля 400 тысяч выданняў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з французскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Вольга Качан

**Во́льга Кача́н** (у дзявоцтве **Свідэрская**, , ; , Пачаеў, Валынь, Украіна — , Перт, Аўстралія) — украінская і беларуская грамадская дзяячка дыяспары ў Аўстраліі, аўстралійскі псіхолаг, псіхалінгвістка.

## Біяграфія 
Нарадзілася на Валыні ва ўкраінскай сям’і. Навучалася ў Варшаве, потым у Чэхаславакіі. У Другую сусветную вайну працавала перакладчыцай ва ўстановах ЮНРРА (Арганізацыя Аб’яднаных Нацый па дапамозе і аднаўленні) і ІРО (міжнародная арганізацыя спраў уцекачоў) у Германіі.

У 1950 годзе перабралася ў Аўстралію, дзе пабралася шлюбам з Аркадзем Качаном (1921—1982), беларускім грамадскім і ваенным дзеячам.

У Скарынаўцы захоўваюцца як уласна лісты Вольгі Качан, так і супольныя з мужам лісты.

## Працы 
* Early Bilingualism: Friend or Foe? / Olga Katchan // Advances in Psychology. Volume 39, 1986. — p. 667-690. 

## Зноскі 
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Украіны
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Арканавальда Банакорсі

**Арканавальда Банакорсі** (; 22 жніўня 1898 — 2 ліпеня 1962) — італьянскі ваенны і палітычны дзеяч. Вядомасць атрымаў як кіраўнік аперацыі па захопу вострава Мальёрка падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Балонні. Пасля Першай сусветнай вайны стаў фанатычным і ідэалістычным фашыстам. Меў асабістую сустрэчу з Беніта Мусаліні. У 1922 годзе ўдзельнічаў у паходзе на Рым у якасці кіраўніка фашыстаў Балонні. 

У 1928 годзе скончыў Балонскі ўніверсітэт, атрымаўшы юрыдычную адукацыю. Працаваў адвакатам. У пачатку 1930-х ажаніўся. У шлюбе нарадзілася трое дзяцей.

У 1936 годзе, у пачатку грамадзянскай вайны ў Іспаніі, Мусаліні адправіў яго на Балеарскія астравы. У жніўні Банакорсі ўзяў Мальёрку і здолеў арганізаваць сілы нацыяналістаў на востраве, паспяхова адлюстраваўшы высадку рэспубліканцаў. У ходзе далейшых падзей Банакорсі захапіў Ібіцу. З лютага 1937 года ваяваў пад Малагай у складзе «Corpo Truppe Volontari». Пазней быў накіраваны ў Італьянскую Эфіопію. 

У 1940 годзе Банакорсі ўдзельнічаў у баях ў Брытанскім Самалі, дзе быў камандзірам атрада камандас з 300 чалавек. У 1941 годзе трапіў у палон. 

У 1946 годзе вярнуўся на радзіму. Аднавіў юрыдычную і палітычную дзейнасць. Абараняў на судзе нямецкага генерала Ота Вагенера, які быў асуджаны на 15 гадоў турмы за зверствы на Родасе падчас Другой сусветнай вайны. Уступіў у неафашысцкі Італьянскі грамадскі рух

Памёр пасля хірургічных ускладненняў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Massot, Josep. *Vida i miracles del Conde Rossi* Editorial Serrador. Barcelona, 1988https://books.google.com/books?id=LNdiaMxZeEIC&dq=arconovaldo+bonaccorsi+conde+rossi&pg=PA1

Катэгорыя:Фашысты Італіі
Катэгорыя:Удзельнікі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Катэгорыя:Ваенныя Італіі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Італія)
Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Судане

**Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Судане** — кантынгент савецкіх вайскоўцаў у Судане, якія аказвалі падтрымку ў ваенным будаўніцтве.

Ваеннае супрацоўніцтва дзяржавы з Масквой пачалося ў 1969 годзе пасля прыходу да ўлады вайскоўцаў на чале з Джафары Німейры. Судан быў абвешчаны дэмакратычнай рэспублікай і правёў шэраг прагрэсіўных сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняў.

Савецкім бокам у краіну пастаўляліся танкі, зенітныя ўстаноўкі, браневікі, стралковая зброя, артылерыйскія гарматы, авіяцыя, аўтамабілі, боепрыпасы і абсталяванне. Для дапамогі з эксплуатацыяй накіравана вялікая група ваенных і ваенна-тэхнічных саветнікаў. Пры іх удзеле для патрэб узброеных сіл пабудаваны: аб’яднаныя майстэрні па рамонце артылерыйскага ўзбраення, бранятанкавай і аўтамабільнай тэхнікі; вучылішча па падрыхтоўцы ваенных кадраў, вайсковыя навучальныя цэнтры, стралковыя і артылерыйскія палігоны, танкадром, дырэктаркі, абсталяваныя сродкамі для стварэння мішэні абстаноўкі і сродкамі сувязі; стацыянарныя пазіцыі сістэмы СПА ў раёне Порт-Судана.

Пасля спробы прасаудаўскіх ісламістаў ажыццявіць дзяржпераварот у 1976 годзе ў суданскай палітыцы адбыліся змены. Кіруючая эліта была вымушана павялічыць уплыў рэлігіі. Быў уведзены «сухі закон». Нумейры нечакана заняў прасаудаўскую пазіцыю і абвінаваціў Савецкі Саюз ва ўдзеле ў спробе перавароту. Ваеннае супрацоўніцтва Масквы і Хартума замерла, а затым стала скарачацца. У 1977 годзе савецкія вайскоўцы пакінулі краіну.

## Літаратура 
* Усов, М. О военно-техническом сотрудничестве с Суданом // Техника и вооружение : журнал. — Май 2005.

Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССРКатэгорыя:Гісторыя СуданаКатэгорыя:Узброеныя сілы Судана
Брыгіткі

**Ордэн брыгітак**, больш дакладна **Ордэн Святога Збаўцы** (, скарочана **OSsS**) — каталіцкі манаскі ордэн, заснаваны ў XIV стагоддзі Святой Брыгітай.
. Роспіс алтара ў касцёле Салема, Сёдэрманланд, Швецыя, каля 1480 года]]

Назва «брыгіткі» паходзіць ад імя дачкі шведскага князя Біргера Персана — Брыгіты (у шведскай транскрыпцыі Біргіта). Нарадзілася Брыгіта каля 1303 года. У веку 13 гадоў супраць волі яе выдалі замуж за рыцара Ульфа Гудмарсана, ад якога мела 8 дзяцей. Паводле паданняў, была набожнай і на працягу жыцця надыктоўвала духоўнікам думкі, якія па смерці былі складзены ў асобны твор, які ў 1492 годзе быў выдадзены пад назвай «Адкрыццё Святой Брыгіты».

]]

Твор «Адкрыццё Святой Брыгіты» можна характарызаваць не толькі як апавяданне пра трансцэндэнтныя перажыванні, але прыпавесць. Мроі Брыгіты ёсць у існасці алегорыямі, паэтычнымі фігурамі, уласцівымі жанру Адкрыцця. Каталіцкая царква хоць і прызнала «Адкрыццё» карысным для навучання вернікаў, але не прызнала яго праўдзіва дагматычным.

У 1346 годзе па смерці мужа Брыгіта заснавала ордэн Збаўцы ў мястэчку Вадстэна ў Паўднёвай Швецыі, які потым стаў называцца брыгіцкім. У 1349 годзе ордэн зацверджаны Папам Рымскім. Паводле статуту ордэну, які напісала сама Брыгіта, асноўнай мэтай ордэну было пашырэнне культу пакут Хрыста і культу Маці Боскай. Статут новага ордэна не быў вельмі суровым і набліжаўся да статута Святога Аўгусціна. Наадварот, суровым было стаўленне да развітання з светам праз сталы напамін пра смерць. Таму перад уваходам на хоры ў касцёлах брыгітак стаялі катафалкі, а абатысы штодзённа праводзілі манашак на мясцовыя могілкі. Само заснаванне ордэну лічылася праявай культу Дзевы Марыі. У статуце было закладзенае імкненне адпавядаць дуалізму чалавецтва — пажадана было ў кожным горадзе засноўваць парныя кляштары — жаночы і мужчынскі. Але найчасцей кляштары ўзнікалі толькі жаночыя, так стала і ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1378 годзе
Она Пляйрыце-Пуйдзене

**Она Пляйрыце-Пуйдзене** (, псеўданім *Vaidelutė*; , , Латвія, Расійская імперыя ― 23 студзеня 1936, Каўнас, Літва) ― літоўская пісьменніца, педагог, грамадская дзяячка.

## Біяграфія 
Навучалася ў пачатковай нямецкай школе, пазней навучалася ў нямецкай гімназіі ў Елгаве. Пад уплывам капелана і пісьменніка Юліёнаса Ліндэ-Добіласа, далучыўся да распаўсюджвання літоўскай прэсы.

У 1903 годзе была запрошана ўзначаліць падпольную школу ў Плунгянах, якую заснавала княгіня Марыя Агінская. Афіцыйна школа называлася школай рамёстваў, але яна павінна была рыхтаваць настаўнікаў для забароненых на той час літоўскіх школ Праца недасведчаных настаўнікаў была цяжкай, школа зачынілася ў 1904 годзе. У кастрычніку 1904 года Ону Пляйрыце адправілі на навучанне на вышэйшыя педагагічныя курсы ў Інгенболь, Швейцарыю ў пансіянат Св. Крыжа.

У 1905 годзе стала адной з арганізатараў літоўскага саюза настаўнікаў, стала сакратаркай арганізацыі.

Прадстаўляла Саюз настаўнікаў Літвы на арганізаваным у Пецярбургу з'ездзе Усерасійскай адукацыйнай лігі, адзіная жанчына, якая выступіла з прамовай і ўзняла тэму русіфікацыі адукацыі ў Літве.

## Творчасць 
Пісала навелістычныя імпрэсіяністычныя кампазіцыі, вершы ў прозе, у якіх фіксавала ўражанні, выкліканыя свабодай і палітычным хваляваннем жанчыны, адзначаныя тугой, меланхоліяй, рамантычным нігілізмам, сумам і сентыментальнасцю.

О. Пляйрыце-Пуйдзене з'яўляецца таксама аўтарка рамана «Tėviškė» (*Радзіма*). Гэта раман-хроніка пра дзейнасць газеты «Aušra» (*Світанак*), пра дзейнасць тагачаснай літоўскай інтэлігенцыі, культурнае жыццё Вільні канца XIX стагоддзя і пра змаганне літоўцаў за права на мову, друк і незалежнасць.

Супрацоўнічала з шматлікімі выданнямі: «Vilniaus žinios», «Lietuvos Žinios», «Vaivorykštė», «Krašto balsas», «Skaitymai», «Gairės», «Krivulė». Пакінула каштоўныя ўспаміны, дзённік, які друкаваўся ў 1938—1939 гг. у «Lietuvos žinios», «Naujoji Romuva».

Шмат працавала на фемінісцкай ніве: выступала за пашырэнне жаночых правоў, у тым ліку змагалася за жаночае выбарчае права.

Таксама перакладала з рускай мовы.

## Творы 
* Gyvenimo akordai, poetinė proza, Kaunas, 1921,
* Kada rauda siela, poetinė proza, Kaunas: Vaiva, 1922,
* Audroms siaučiant, proza, Kaunas, 1931,
* Tėviškė, romanas, 1-2 d., Kaunas, 1925, 1936.

Катэгорыя:Пісьменніцы Літвы
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Літвы
Катэгорыя:Перакладчыкі Літвы
Катэгорыя:Літоўскамоўныя пісьменнікі
Роберт Оці

**Роберт Оці** (; ) — англійскі філолаг, які спецыялізаваўся на славянскіх моваў, і папулярызатар беларусістыкі ў англамоўным свеце. Член Брытанскай акадэміі.

## Ранняе жыццё і адукацыя 
Роберт Оці нарадзіўся 10 кастрычніка 1914 г. у Ротэрэме ў сям’і школьнага настаўніка. Скончыў гімназію Ротэрэма, затым вывучаў сучасныя і сярэдневяковыя мовы ва ўніверсітэце Кембрыджа. Скончыў дактарантуру ў Мюнстэрскім універсітэце, падчас якой засяродзіўся на нямецкай мове.

У 1965 г. Оці стаў адным з заснавальнікаў англамоўнага часопіса беларусістыкі Journal of Belarusian Studies, і напісаў уступ да першага нумара часопіса, у якім адзначыў:

 ў Лондане ў 1971]]
У 1971 г. Оці ўрачыста адкрыў Беларускую бібліятэку і музей Францішка Скарыны, адну з найбуйнейшых беларускіх бібліятэк за межамі Беларусі, — мерапрыемства, адзначанай памятнай дошкай з імем Оці ля ўваходу ў бібліятэку.

## Смерць 
Оці памёр 17 жніўня 1978 г. Англійска-беларускае таварыства пісала, што яно «шмат у чым абавязана» Оці і «смерць такога выбітнага прыхільніка з’явілася вельмі сумнай стратай».

## Крыніцы 
Катэгорыя:філолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Беларусісты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Славісты Вялікабрытаніі
Злучаны беларуска-амерыканскі дапамаговы камітэт

**Злучаны беларуска-амерыканскі дапамаговы камітэт** (ЗБАДК) — першая паваенная беларуская арганізацыя ў ЗША.

Зарэгістраваны 8 лістапада 1948 года ў штаце Нью-Ёрк з правам юрыдычнай і фінансавай дзейнасці. У першы ўрад увайшлі: Іван Ермачэнка (старшыня), Барыс Кіт, Майк Філіповіч, Джын Скуба.

Паводле статуту арганізацыі, мэтамі ЗБАДК былі: наладзіць сувязі паміж прадстаўнікамі дзвюх хваляў эміграцыі, дапамагаць новым эмігрантам адаптавацца ў краіне, аказваць дапамогу суайчыньнікам у Нямеччыне, рэпрэзентаваць Беларусь і беларускую дыяспару перад амерыканскімі ўладамі як на федэральным, так і штатавым узроўні.

Нягледзячы на ўласную ініцыятыву ў стварэнні арганізацыі, праз некалькі месяцаў па заснаванні ЗБАДК Іван Ермачэнка пакінуў пасаду яго старшыні, паколькі палітычныя апаненты імкнуліся спыніць яго кантакты з амерыканскімі чыноўнікамі. Новым старшынём ЗБАДК стаў Мікалай Сцяпанаў, які кіраваў арганізацыяй да лістапада 1949 года — часу правядзення ІІ з’езду, калі кіраўніком Галоўнай управы быў абраны Барыс Кіт. На ІІІ з’ездзе (5 лютага 1950) ЗБАДК узначаліў Мікалай Шчорс.

Прадстаўнікі ад ЗБАДК бралі ўдзел у І Кангрэсе беларусаў Амерыкі, які прайшоў 11 лютага 1951 года ў Саўт-Рыверы, дзе быў створаны Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі, першым старшынём якога стаў Мікалай Шчорс.

У другой палове 1950-х — пачатку 1960-х гадоў Злучаны беларуска-амерыканскі дапамаговы камітэт узначальваў Ксенафонт Вайцяхоўскі.

## Літаратура 
* *Гардзіенка А.* Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА) / Алег Гардзіенка. — Смаленск: [б.в.], 2009. — 428 с., [12] с. іл. — (БІНІМ; Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 16).

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў ЗША
Катэгорыя:1948 год у ЗША
Ігнацы Юліуш Пілсудскі

**Ігнацы Юліуш Пілсудскі** (; памёр пасля ) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Пілсудскіх аднаго з варыянтаў герба «Касцеша».

Камергер Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў 1771 годзе, піўнічы Вялікага Княства Літоўскага з 4 сакавіка 1790 да 1795 гадоў, цівун вяшвянскі ў 1788 годзе і гандынскі ў 1783—1788 гадах.

## Літаратура 
* Archiwum Główne Akt Dawnych. Metryka Koronna, Księgi Sigillat, 32, k. 141 v
* Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku: spisy / oprac. Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba; Polska Akademia Nauk, Biblioteka Kórnicka, Instytut Historii. — Kórnik: Biblioteka Kórnicka, 1994. — 255 s. — S. 229. — (Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII-XVIII wieku: spisy; T. 11). — ISBN 83-85213-00-7. — ISBN 83-85213-17-1.
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: spisy. T. III: Księstwo Żmudzkie XV-XVIII wiek / pod red. Andrzeja Rachuby; oprac. Henryk Lulewicz, Andrzej Rachuba, Przemysław P. Romaniuk, Andrzej Haratym; Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk. — Warszawa: Wydawnictwo «DiG», 2015. — 370 s. — S. 346. — ISBN 978-83-7181-312-2.

## Зноскі 
Катэгорыя:Піўнічыя літоўскія
Катэгорыя:Цівуны вяшвянскія
Катэгорыя:Цівуны гандынскія
Катэгорыя:Каралеўскія шамбяляны
Ігнацы Юліуш
Габрыеле Пяткевічайце-Біце

**Габрыéле Пяткевіча́йце-Бíце** (; , Пузынішкі каля Панявежа, Расійская імперыя — 14 чэрвеня 1943, Панявеж, Літва) ― літоўская пісьменніца, публіцыстка, драматург, літаратурны крытык, грамадска-палітычная дзяячка, педагог.

## Біяграфія 
Габрыеле Пяткевічайце паходзіць з шляхты Ковенскай губерні. Дачка лекара, дырэктара бальніцы ў Янішкеле. Яе маці памерла ад тыфу, калі Габрыеле было дзевяць год, Габрыеле і яе пяць братоў засталіся сіротамі. З дзяцінства Габрыеле была інвалідкай (дэфармаваны пазваночнік). Таму атрымала хатнюю адукацыю. Сярод яе настаўнікаў быў Лаўрынас Івінскіс. Потым у 1878 годзе скончыла жаночую гімназію ў Елгаве.

Пазней разам з бацькам працавала ў аптэцы і прыватна вывучала, удасканальвала літоўскую мову.

У пачатку 1890-х гадоў пачала займацца культурнай, грамадскай і творчай дзейнасцю.

Памерла 14 чэрвеня 1943 года ў Панявежы. Пахаваная на панявежскіх могілках.

Разам з пісьменніцай Жамайце напісала некалькі рэалістычных сацыяльных драмаў і камедыяў пад агульным псеўданімам *Dvi Moteri* (Дзве жанчыны). У гэтых п’есах паказана барацьба з царызмам («Літваманы», 1905), забабонамі, за асвету народу («Чорт у пастцы», 1899, «Прададзенае шчасце», 1900 і інш.).

## Грамадска-палітычная дзейнасць 
Яна таксама займалася палітычнай дзейнасцю. Габрыеле Пяткевічайце з’яўлялася чаліцай Літоўскай хрысціянска-дэмакратычнай партыі.

У 1924 годзе па стане здароўя звольнілася з настаўніцкай пасады. Потым адышла ад грамадскага жыцця, але працягвала пісаць.

Літоўскі з 1912 года сталі ўдзельнічаць у міжнародным жаночым руху. У тым жа годзе Г. Пяткевічайце ўдзельнічала ў шостым міжнародным жаночым кангрэсе ў Стакгольме. Яна таксама прадстаўляла Літву на Міжнародным кангрэсе Жаночага выбарчага саюза ў Жэневе ў 1920 годзе. У апошні дзень з’езду Г. Пяткевічайце распавяла пра барацьбу Літвы за нацыянальную мову і падкрэсліла, што жанчыны змагаліся разам з мужчынамі, таму пасля аднаўлення дзяржавы яны атрымалі палітычныя і грамадзянскія правы.

Пісьменніца ўзначаліла часовы прэзідыум Устаноўчага сойма, а сакратаркай выбралі настаўніцу Ону Мурашкайце-Рацюкайцене. Гэта была значна перамога жаночага руху.

## Творы 
* Krislai, зборнік апавяданняў, 1905.
* Ad astra, раман, 1933.
* Karo meto dienoraštis, публіцыстыка, 1925—1931.
* Iš mūsų vargų ir kovų, успаміны, 1927.
* Raštai, Kn. 1-6, 1966—1968.
* Pedagogė Petkevičaitė-Bitė, 1988
* Karo meto dienoraštis III tomas, дзённікі, 2008.
* Karo meto dienoraštis 1-2 tomai, дзённікі, 2010—2011.
* Gabrielė sielos, ne luomo bajorė, 2014.
* Metai Tamsčiuko atokaitoj, 2014.

Катэгорыя:Пісьменніцы Літвы
Катэгорыя:Публіцысты Літвы
Катэгорыя:Драматургі Літвы
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Літвы
Катэгорыя:Постаці фемінізму Літвы
Эрб

**Эрб** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вільгельм Генрых Эрб (1840—1921) — нямецкі неўрапатолаг.
* Эльке Эрб (1938—2024) — нямецкая паэтэса і перакладчыца.

## Іншае 
* (5621) Эрб — астэроід.
Арыберт I

**Арыберт I** (*Арытберт I*; каля 640—724) — кароль (вялікі князь) Саюза абадрытаў (700—724).

## Біяграфія 
Арыберт I быў сынам Віслава, пасля смерці якога, меркавана, ён і заняў прастол. Такім чынам, ён кіраваў у перыяд з 700 па 724 год. Магчыма, пасля яго смерці некаторы час кіраваў адзін з ягоных невядомых па імёнах братоў.

Імя Арытберт, як меркаваў Ё. Ф. Хемніц, мае лангабардскае паходжанне. Гэта цалкам верагодна, бо ягонай маці ў гістарычных крыніцах называецца невядомая па імені дачка караля лангабардаў.

Адзначаецца, што да моманту шлюбу ў 1716 годзе герцага мекленбургскага Карла Леапольда і расійскай царэўны Кацярыны прарэктар гімназіі Фрыдрых Томас склаў так званыя «Мекленбургскія генеалогіі», у якіх прасочваецца, што дынастыі абодвух маладых узыходзілі да Арыберта I.

## Спасылкі 
* Гісторыя абадрытаў

Катэгорыя:Князі бодрычаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Ёган Фрыдрых Хемніц

**Ёган Фрыдрых Хемніц** (; ,  — , ) — нямецкі юрыст, мекленбургскі гісторык і архіварыус.

Ёган Хемніц быў сынам юрыста і канцлера Памераніі Марціна Хемніца (1561—1627). Вучыўся ва ўніверсітэтах Франкфурта на Одэры і Ростака. У 1636 годзе ён адправіўся ў Нідэрланды і Англію. З 1637 года ў Францыі некалькі гадоў быў аканомам барона фон Дэгенфельда.

З 1639 года Хемніц жыў у Шлезвігу. У 1642 ён быў прызначаны каралеўскім архіварыусам у Шверыне. У 1648 годзе ён стаў сакратаром герцагіні Магдалены Сібілы Гольштэйн-Готарпскай. Пасля яе шлюбу з герцагам Мекленбурга-Гюстрава Густавам Адольфам Хемніц быў прызначаны сакратаром і архіварыусам у Гюстраве. У 1667 годзе ён быў прызначаны пратанатарыем і памочнікам у прыдворным судзе ў Пархіме.

Ён пакінуў вялікую мекленбургскую хроніку «*Chronicon Megapolense*», якая, апрача іншага, уключае генеалогію мекленбургскага княжацкага дому. Паводле манускрыпта Хемніца, апублікаванага пасля яго смерці Ёганам Хюбнером у 1708 годзе, заснавальнік старажытнарускай дзяржавы князь Рурык быў сынам бодрыцкага князя Годліба (Гадслава, Гатлейба), які загінуў у вайне з данамі ў 808 годзе. На хроніку Хемніца абапіраўся прарэктар гюстраўскай гімназіі Фрыдрых Томас, які знаходзіў «рускія» карані ў генеалогіях Мекленбурга.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ludwig Fromm: *Chemnitz, Johann Friedrich*. Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 4, Duncker & Humblot, Leipzig 1876, S. 116.

## Спасылкі 
* Literatur über Johann Friedrich Chemnitz
* Chemnitz, Johann Friedrich von 

Катэгорыя:Гісторыкі Германіі
Плэтэніўка

**Плэтэніўка** () — сяло (да 2012 года — вёска) ў Ваўчанскай гарадской грамадзе Чугуіўскім раёне Харкаўскай вобласці Украіны (дэ-юрэ).

## Гісторыя 
Да 2020 года ў складзе Ваўчанскай гарадской грамады

10 мая 2024 года, падчас баёў ў Харкаўскай вобласці, сяло было захоплена Узброенымі сіламі Расійскай Федэрацыі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Чугуіўскага раёна
Сезон 2014/2015 «Рубона-2»

У сезоне 2014/2015 баскетбольны клуб «Рубон-2» з горада Віцебск прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2014/2015 (**12 месца**).

## Склад каманды 
*  Іван Аладка
*  Амар Барры
*  Ягор Бялянка
*  Дзяніс Вікенцьеў
*  Георгій Гіль
*  Андрэй Гуцуляк
*  Віктар Зяленя
*  Віктар Ільюкевіч
*  Аляксей Качан
*  Фёдар Крукаў
*  Ілля Куляшкоў
*  Максім Лютыч
*  Сяргей Масько
*  Ягор Патупчык
*  Руслан Пішчэйка
*  Аляксей Пракапенка
*  Яўген Смірноў
*  Міхаіл Стрыгоцкі
*  Арцём Тарасаў
*  Аляксандр Хрыбценка

## Трэнеры каманды 
*  Сяргей Махонь (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2013/2014 «Віцебска» (баскетбол)
* Сезон 2022/2023 «Рубон-моладзевая»

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com
 Рубон-2
Катэгорыя:2014 год у Віцебску
Катэгорыя:2015 год у Віцебску
Тарасава-Ратамскае патрыятычнае падполле

**Тара́сава-Ра́тамскае патрыяты́чнае падпо́лле** — савецкае падполле для барацьбы з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі, якое дзейнічала ў ліпені 1941 — сакавіку 1942 года ў вёсцы Тарасава і пасёлку Ратамка Мінскай вобласці БССР.

Падпольная арганізацыя налічвала 28 членаў. Кіраўнікамі былі П. М. Бортнік, А. І. Вольскі, П. Ф. Кургаеў, В. І. Лошыцкі, Я. У. Саблер. Падпольшчыкі вялі агітацыю сярод насельніцтва, слухалі па радыё і распаўсюджвалі зводкі Саўінфармбюро, ратавалі і лячылі байцоў Чырвонай Арміі, якія трапілі ў акружэнне. Па заданні Мінскага падпольнага камітэта збіралі зброю і боепрыпасы для стварэння партызанскага атрада. Да канца сакавіка 1942 года група падпольшчыкаў і чырвонаармейцаў была падрыхтавана да выхаду ў лес.

3 красавіка 1942 года акупанты арыштавалі і пасля катавання расстралялі кіраўнікоў і большасць удзельнікаў падполля.

Каля вёскі Тарасава ў памяць аб падпольшчыках пастаўлены помнік.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* *Гусев А. И.* Юность, опаленная войной — Мн.: Юнацтва, 1987.

## Спасылкі 
* Ждановичский сельский совет. Исторические материалы о развитии сельсовета с 1941 года до 1944 года  // Мінская раённая цэнтральная бібліятэка
* Тарасава-Ратамскае патрыятычнае падполле // Цэнтр энцыклапедычных выданняў НАН Беларусі. Сайт «Беларуская энцыклапедыя»
* Председатель Минского обкома Александр Дрейчук возложил цветы к мемориалу в память о боевых действиях подпольно-патриотической группы // Сайт Мінскай абласной арганізацыі Беларускага прафесійнага саюза работнікаў аховы здароўя
* Воспоминания участницы Тарасово-Ратомского подполья // Советская Белоруссия № 89 (24719). Четверг, 14 мая 2015.

Катэгорыя:Антыфашысцкія падпольныя арганізацыі на Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Мінскага раёна
Катэгорыя:Ратамка (аграгарадок)
Катэгорыя:Тарасава (Мінскі раён)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1942 годзе
Мясцовая група галактык

**Мясцовая група галактык** (**Мясцовая група**) — група галактык, якая ўтрымлівае Млечны Шлях і яшчэ больш за 100 галактык. Яе памер складае 2-3 мегапарсека, агульная маса — каля 4-5 .

Паводле розных параметраў у мясцовай групе дамінуюць дзве спіральныя галактыкі: галактыка Андрамеды і Млечны Шлях — наша Галактыка. Галактыка Андрамеды буйней нашай Галактыкі і ўтрымлівае больш зорак, але Млечны Шлях мае параўнальную або нават бо́льшую масу, чым у галактыкі Андрамеды. У Мясцовай групе прадстаўлены галактыкі розных марфалагічных тыпаў: спіральныя галактыкі, няправільныя галактыкі розных свяцільнасцяў, а найбольш шматлікія класы аб'ектаў — карлікавыя эліптычныя і карлікавыя сфераідальныя галактыкі.

Кожная з гэтых галактык мае сістэму спадарожнікаў, якія называюцца, адпаведна, падгрупай Андрамеды і падгрупай Млечнага Шляху, а некаторыя галактыкі не звязаны ні з адной з гэтых груп.У прасторы паміж галактыкамі змяшчаецца газ, які паступова перацякае ў галактыкі.

Мясцовая група знаходзіцца ў Мясцовым звышскопішчы галактык. У цэнтры мясцовага звышскопішча знаходзіцца Скопішча Дзевы, якое змяшчае больш за 1000 галактык, ад якога Мясцовая група аддалена на 10 мегапарсек. Ля межаў Мясцовай групы знаходзіцца некаторая колькасць галактык, прыналежнасць якіх да Мясцовай групы не зусім відавочная, напрыклад, група Насоса — Секстанта[https://ru.m.wikipedia.org/wiki/en:Antlia-Sextans_Group ].
Filaroides martis

**Filaroides martis** — від круглых чарвей сямейства , упершыню апісаны Вернерам у 1782 годзе.

## Гаспадары 
Сярод гаспадароў адзначаны , , ,  і  норкі, .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рабдытыды
Катэгорыя:Паразіты млекакормячых
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1782 годзе
Кастусь Вайцяхоўскі

**Кастусь Вайцяхоўскі** (на эміграцыі **Кон Ворт**, нар. , Стары Свержань, цяпер Стаўбцоўскі раён Мінскай вобл.) — грамадскі дзеяч беларускай дыяспары ў ЗША.

## Біяграфія 
Сын беларускага грамадскага дзеяча Ксенафонта Вайцяхоўскага, які ў 1930-я гады арганізоўваў беларускае культурнае жыццё на Стаўпеччыне. Кастусёва маці, калі яму было восем гадоў, памерла, потым жыў з мачахай. Падчас нямецкай акупацыі вучыўся ў Баранавіцкім дарожна-будаўнічым тэхнікуме, настаўніцкай семінарыі ў Нясвіжы, сябра СБМ. 

З лета 1944 г. на выгнанні: спачатку ў Судэтах, потым у Баварыі. У Заходняй Германіі належаў да беларускага скаўтынгу, скончыў Беларускую гімназію імя Янкі Купалы. У верасні 1949 г. разам з бацькамі выехаў паводле кантракту ў ЗША. Жылі ў Арканзасе, працавалі на збіранні бавоўны. У снежні 1949 г. прызваны ў амерыканскую армію, служыў ў Карэі ў вайсковай выведцы, пасля ў танкістах.

Па дэмабілізацыі атрымаў стыпендыю і скончыў Ратгерскі ўніверсітэт. Працаваў у вайсковай сферы. У  у Каліфорніі пры разліках стрэсавых нагрузак у міжкантынентальнай ракеце Atlas. Потым працаваў у , каліфарнійскай кампаніі, якая займалася ядзернымі тэхналогіямі, і ў дзвюх іншых кампаніях, якія абслугоўвалі армію: General Electric i . Затым займеў прыватны бізнэс, займаўся нерухомасцю.

У першай палове 1950-х належаў да моладзевых рухаў. Быў заступнікам старшыні Саюза беларуска-амерыканскай моладзі. У 1970-1980-я ўваходзіў у кіраўнічыя структуры БККА, у 1980-х — прадстаўнік БККА ў г. Сан-Хасэ (Каліфорнія).

У 1961 годзе ўзяў шлюб з амерыканкай, настаўніцай Бэрдзі, мае трох сыноў і дачку. Жыве ў Сан-Дыега.

## Літаратура 
* *Гардзіенка А.* Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА) / Алег Гардзіенка. — Смаленск: [б.в.], 2009. — 428 с., [12] с. іл. — (БІНІМ; Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 16).

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы
RG-31

**RG-31 Nyala** — паўднёваафрыканскі бронетранспарцёр з колавай формулай 4×4. Вырабляўся кампаніямі Land Systems OMC і FNSS Defence Systems. Заснаваны на базе браневіка Mamba.

## Апісанне 
Корпус суцэльнасталёвы зварны. БТР мае V-вобразнае дно, што забяспечвае абарону ад мін. Транспартны сродак умяшчае ад 5 да 10 чалавек у залежнасці ад мадыфікацыі. 

З 2016 года БТР выпускаўся з мадэрнізаванай трансмісіяй, незалежнай падвескай, пражэктарамі для начной бачнасці і браняваным люкам наводчыка.

RG-31 выпускаўся ў наступных варыяцыях:
* RG-31 Mk3A 
* RG-31 Mk5 
* RG-31 Mk5E &#x2013; з большай грузападымальнасцю і большай абаронай ад выбуху і балістычнай абароны
* RG-31 Mk6E &#x2013; палепшаная абарона экіпажа
* RG-31 Charger &#x2013; версія для арміі ЗША з рухавіком Detroit Diesel альбо Cummins
* RG-31 Sabre &#x2013; грузавы варыянт
* RG-31M
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Узбраенне Марской пяхоты ЗША
Катэгорыя:Бранятэхніка ПАР
Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
Heligmosomoides

**Heligmosomoides** — род круглых чарвей сямейства .

## Арэал 
Прадстаўнікі роду сустракаюцца ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы.

*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* 
*  
*  
* 
*  
*  
*  
*  
*  
*  

## Значэнне 
Некаторыя віды з’яўляюцца паразітамі грызуноў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рабдытыды
Універсітэт Нотр-Дам

**Універсітэт Нотр-Дам** () — амерыканская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў мясцовасці Нотр-Дам у штаце Індыяна, ЗША.

## Агульная характарыстыка 
Французскі каталіцкі святар Эдвард Сорын заснаваў вучэльню ў 1842 годзе. Універсітэт стаў больш вядомым у пачатку ХХ стагоддзя. Створаны першапачаткова для мужчын, універсітэт пачаў прымаць жанчын на бакалаўрыят у 1972 годзе. Размешчаны ўніверсітэт у мястэчку Нотр-Дам у 2 гадзінах язды ад Чыкага. Сімвал універсітэта — сабор з залатым купалам, на вяршыні якога знаходзіцца статуя Дзевы Марыі ().

Сёння гэта адзін з лепшых універсітэтаў ЗША. Бюджэт універсітэта складае больш за 18 мільярдаў долараў ЗША, што з’яўляецца адным з найбуйнейшых сярод універсітэтаў ЗША. Універсітэт штогод траціць на навуковыя даследаванні больш за 240 мільёнаў долараў ЗША.

Універсітэт складаецца з сямі школ і каледжаў. Універсітэт асабліва вядомы сваімі юрыдычнымі і медыка-біялагічнымі праграмамі. Нотр-Дам падтрымлівае сістэму бібліятэк, культурных цэнтраў і навуковых музеяў. Большасць студэнтаў універсітэта жывуць на тэрыторыі кампуса ў адным з 33 інтэрнатаў. Супольнасць выпускнікоў універсітэта налічвае больш за 150 тысяч былых студэнтаў універсітэта.

## Структура 
* Школа архітэктуры
* Каледж мастацтваў і літаратуры
* Каледж бізнесу
* Каледж інжынерыі
* Школа глабальных спраў
* Школа права
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Школа магістратуры і аспірантуры

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Індыяна

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Індыяны