open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Родзіна (Акмолінская вобласць)

**Родзіна** () — аул у Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр аульнай акругі Родзіна. Код КАТА — 116661100.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1163 чалавекі (567 мужчын і 596 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1032 чалавек (490 мужчын і 542 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Садовае (Цалінаградскі раён)

**Садовае** () — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад аульнай акругі Родина. Код КАТА — 116661300.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 453 чалавекі (208 мужчын і 245 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 394 чалавекі (185 мужчын і 209 жанчын).

## Вядомыя асобы 
* Юрый Міхайлавіч Плескачэўскі (нар. 1943) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Прырэчнае (Цалінаградскі раён)

**Прырэчнае** () — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Прырэчанскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 85 км на паўночны ўсход ад цэнтра сяла Акмол. Код КАТА — 116663100.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1056 чалавек (523 мужчыны і 533 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1202 чалавек (603 мужчыны і 599 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Максімаўка (Цалінаградскі раён)

**Максімаўка** () — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Максімаўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 26 км на поўнач ад цэнтра сяла Акмол. Код КАТА — 116655100.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1380 чалавек (663 мужчыны і 717 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1792 чалавек (881 мужчына і 911 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Кабанбай батыра

**Кабанбай батыра** () — аул у Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр сельскай акругі Кабанбай. Знаходзіцца прыкладна за 36 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра сяла Акмол. Код КАТА — 116665100.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 4212 чалавек (2071 мужчына і 2141 жанчына). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 5181 чалавек (2579 мужчын і 2602 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Кызылжар (Акмолінская вобласць)

**Кызылжар** () — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад сельскай акругі Кабанбай. Знаходзіцца прыкладна за 33 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра сяла Акмол. Код КАТА — 116665400.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 239 чалавек (124 мужчыны і 115 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 521 чалавек (273 мужчыны і 248 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Аул Рахымжана Кашкарбаева

**Аул Рахымжана Кашкарбаева** () — аул у Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр аульнай акругі Рахымжана Кашкарбаева. Код КАТА — 116667100.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1564 чалавекі (744 мужчыны і 820 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1680 чалавек (846 мужчын і 834 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Аганас

**Аганас** () — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад аульнай акругі Рахымжана Кашкарбаева. Код КАТА — 116667200.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 163 чалавекі (80 мужчын і 83 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 152 чалавек (77 мужчын і 75 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Сарыколь (Акмолінская вобласць)

**Сарыколь** () — аул у Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад аульнай акругі Рахымжана Кашкарбаева. Код КАТА — 116667400.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 298 чалавек (144 мужчыны і 154 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 369 чалавек (192 мужчыны і 177 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Сафіеўка (Акмолінская вобласць)

**Сафіеўка** () — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Сафіеўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 63 км на паўночны ўсход ад цэнтра сяла Акмол. Код КАТА — 116671100.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1416 чалавек (699 мужчын і 717 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 2013 чалавекі (1021 мужчына і 992 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Апалонаўка (Акмолінская вобласць)

**Апалонаўка** () — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Сафіеўскай сельскай акругі. Код КАТА — 116671105.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 7 чалавек (3 мужчыны і 4 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 24 чалавекі (12 мужчын і 12 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Кажымукан

**Кажымукан** () — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Талапкерскай сельскай акругі. Код КАТА — 116672200.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 287 чалавек (141 мужчына і 146 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 683 чалавекі (339 мужчын і 344 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Антонаўка (Акмолінская вобласць)

**Антонаўка** () — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Прырэчанскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 77 км на паўночны ўсход ад цэнтра сяла Акмол. Код КАТА — 116663200.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 302 чалавек (147 мужчын і 155 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 234 чалавекі (108 мужчын і 126 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Жайнак

**Жайнак** () — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Максімаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 116655180.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 105 чалавек (55 мужчын і 50 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 140 чалавек (74 мужчыны і 66 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Шалкар (Цалінаградскі раён)

**Шалкар** () — аул у Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Шалкарскай аульнай акругі. Код КАТА — 116673100.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1194 чалавекі (599 мужчын і 595 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 765 чалавек (377 мужчын і 388 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Раз’езд 96

**Раз’езд 96** — раз’езд у Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Талапкерскай сельскай акругі. Код КАТА — 116672500.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва раз’езда складала 73 чалавекі (41 мужчына і 32 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у раз’ездзе пражывалі 529 чалавек (275 мужчын і 254 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Каратамар (Акмолінская вобласць)

**Каратамар** () — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Шалкарскай аульнай акругі. Код КАТА — 116673200.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 260 чалавек (123 мужчыны і 137 жанчын). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 177 чалавек (82 мужчыны і 95 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Жуль Грэві

**Франсуа Поль Грэві** (; 1807—1891) — прэзідэнт Трэцяй французскай рэспублікі і адзін з лідараў фракцыі апартуністычных рэспубліканцаў. Улічваючы, што яго папярэднікі былі манархісты, якія беспаспяхова спрабавалі аднавіць французскую манархію, Грэві лічыцца першым сапраўды рэспубліканскім прэзідэнтам Францыі.

## Цікавыя факты 
* Грэві быў першым прэзідэнтам, пераабраным на другі тэрмін. Наступны такі выпадак (з Альберам Лебрэнам) меў месца толькі ў 1939 годзе.
* Грэві быў самым старым прэзідэнтам Францыі на момант сыходу з пасады (80 гадоў).
* У гонар Грэві названы від зебры — зебра Грэві. У 1880-х гадах яму быў падараваны адзін прадстаўнік гэтага віду ўрадам Эфіопіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты Францыі
Радыёгалактыка

[міні|300пкс|[Цэнтаўр А ў штучных колерах дыяпазонаў: радыё — чырвоны, інфрачырвоны — зялёны і рэнтген — сіні.]]
**Радыёгала́ктыкі** — разнавіднасць галактык, якія з’яўляюцца крыніцамі магутнага радыёвыпрамянення. Вядома больш за 500 радыёгалактык.

Практычна ўсё галактыкі выпрамяняюць у радыёдыяпазоне. З прычыны вялікіх адлегласцей (большых за 5—6 Мпк) радыёвыпрамяненне звычайных галактык вельмі слабае, у сярэднім у мільён разоў меншае за аптычнае выпрамяненне.
Інтэнсіўнасць радыёвыпрамянення радыёгалактык на некалькі парадкаў вышэйшая, у большасці выпадкаў іх аптычнае выпрамяненне слабае, і не заўсёды можна атаясаміць радыёгалактыку з аптычнай крыніцай.

Радыёвыпрамяненне радыёгалактык мае сінхратронную прыроду (гл. сінхратроннае выпрамяненне).
З дапамогай  устаноўлена, што 75 % радыёгалактык — падвойныя сістэмы.
Самая магутная радыёгалактыка — Лебедзь А (у сузор’і Лебедзь), у аптычным дыяпазоне мае 18-ю зорную велічыню; вобласць радыёвыпрамянення складаецца з двух кампанентаў, размешчаных сіметрычна па абодва бакі ад зоны аптычнага выпрамянення.
Лінейныя памеры кожнага кампанента 100 тыс. св. гадоў, адлегласць паміж імі 300 тыс. св. гадоў.

## Літаратура 
*  С. 231.
* Пахольчик А. Г. Радиогалактики: Пер. с англ. М., 1980.

## Спасылкі 
* Радиогалактики // Физическая энциклопедия.

Катэгорыя:Актыўныя галактыкі
Выбарчая акруга

**Выбарчая акруга** — тэрыторыя, ад якой выбаршчыкамі выбіраецца дэпутат (дэпутаты) прадстаўнічага органа або выбарная службовая асоба (выбарныя службовыя асобы).

Выбары прэзідэнта краіны праводзяцца па адзінай выбарчай акрузе, якая складае ўсю тэрыторыю гэтай краіны.

Як правіла, толькі выбаршчыкі, якія пражываюць у межах выбарчай акругі, могуць галасаваць на выбарах, якія там праводзяцца.

## Віды выбарчых акруг 
Вылучаюць наступныя віды выбарчых акруг:
* **адзіная выбарчая акруга** — выбарчая акруга, якая ўключае ў сябе ўсю тэрыторыю, ад якой абіраецца службовая асоба альбо на якой праводзяцца выбары ў прадстаўнічы орган па прапарцыйнай выбарчай сістэме па спісах кандыдатаў;
* **аднамандатная выбарчая акруга** — выбарчая акруга, ад якой абіраецца адзін дэпутат, пры гэтым галасаванне можа быць арганізавана па мажарытарнай выбарчай сістэме адноснай большасці ці абсалютнай большасці;
* **шматмандатная выбарчая акруга** — выбарчая акруга, у якой абіраюцца некалькі дэпутатаў, і за кожнага з іх выбаршчык галасуе персанальна, пры гэтым галасаванне можа быць арганізавана па блокавай сыстэме, сістэме абмежаванага вотуму, сістэме адзінага неперадавальнага голаса.

## Гл. таксама 
* Выбарчы ўчастак

Катэгорыя:Выбары
Катэгорыя:Выбарчае права
Касшакы

**Касшакы** () — станцыя ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Максімаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 116655200.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва станцыі складала 472 чалавек (239 мужчын і 233 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, в населённом пункте пражываў 421 чалавек (215 мужчын і 206 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Кызылсуат

**Кызылсуат** () — сяло ў Цалінаградскім раёне Акмолінскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Талапкерскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 42 км на ўсход ад цэнтра сяла Акмол. Код КАТА — 116672380.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 368 чалавек (185 мужчын і 183 жанчыны). Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 684 чалавекі (328 мужчын і 356 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цалінаградскага раёна
Тонкая структура

**То́нкая структу́ра**, ці **мультыпле́тнае расшчапле́нне** — расшчапленне ўзроўняў энергіі (а таксама спектральных ліній) атамаў і іншых атамных сістэм на два ці больш падузроўняў, выкліканае галоўным чынам .

Характарызуецца пастаяннай тонкай структуры і выяўляецца ў атамных спектрах у выглядзе дублетаў, трыплетаў і мультыплетаў спектральных ліній.

## Гл. таксама 
* Звыштонкая структура

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Юков Е. А.* Тонкая структура // Физическая энциклопедия.

Катэгорыя:Квантавая электрадынаміка
Катэгорыя:Спектраскапія
Катэгорыя:Атамная фізіка
Жак Бальма

**Жак Бальма** ( — ) — савойскі горны праваднік, адзін з першых альпіністаў ў свеце.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Шамані. 8 жніўня 1786 года разам з лекарам Мішэлем-Габрыэлем Пакардам здзейсніў першае ў гісторыі ўзыходжанне на гару Манблан, за што атрымаў ад караля Віктара Амадэя III тытул Ле Манблан, а таксама узнагароду, абяцаную за 25 гадоў да гэтага Арасам Бенедыктам дэ Сасюрам чалавеку, які ўзыдзе на Манблан. 3 жніўня 1787 года Бальма быў правадніком Сасюра і яго групы з 17 чалавек у іх ўзыходжанні на найвышэйшую гару ў Заходняй Еўропе.

Напісаў кнігу пра сваё ўзыходжанне на Манблан. Загінуў ў 1834 годзе ў Сікст-Фер-а-Шэвалье, сарваўшыся са скалы.
Скарб з Норыс Ло

, двайны дыск і Z-падобны сімвал]]
**Скарб з Норыс Ло** — пікцкі срэбны , знойдзены каля 1819 года ў Бальман-Фарм, на поўнач ад Ларга Ло, , Файф, Шатландыя. Яго схавалі ў кургане бронзавага веку. Агульная вага скарба — каля 12,5 кг, утрымоўваў вялікую колькасць срэбных манет, якія былі прададзеныя на пераплаўку.

Лэдзі Дарэм у 1830-х гадах ахвяравала некалькі срэбных прадметаў са скарбу ў Нацыянальны музей Шатландыі.

Характэрныя сімвалы на некаторых са срэбных ювелірных вырабаў відавочна нагадваюць пікцкія сімвалы, якія, акрамя гэтых рэчаў, вядомыя толькі па выявах на камянях.

## Літаратура 
* James Graham-Campbell: Norrie’s Law, Fife: on the nature and dating of the silver hoard. Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland, vol. 121, 1991, 241—259. https://web.archive.org/web/20070611064836/http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/vol_121/121_241_260.pdf
* James Graham-Campbell: Pictish Silver: Status and Symbol. In: H. M. Chadwick Memorial Lectures 13. Cambridge 2002.

Катэгорыя:Упрыгажэнні
Катэгорыя:Пікты
Катэгорыя:Скарбы
Катэгорыя:Скарбы Шатландыі
Магілёўская ГЭС

**Магілёўская ГЭС** – планаваная гідраэлектрастанцыя на рацэ Дняпро насупраць вёскі Паўлаўка Магілёўскага раёна ў  чатырох кіламетрах на поўнач ад Магілёва.
Усталяваная магутнасць 5,1 МВт. Выпрацаванне 25 млн. квт*гадзін электраэнергіі ў год. 
 
Будаўніцтва ГЭС абыдзецца ў 29,4 млн. долараў ЗША. ГЭС прапануецца пабудаваць у рамках дзяржаўна-прыватнага партнёрства па схеме «ВОС»(будаванне-эксплуатацыя-перадача).

Плануецца пабудаваць земляную плаціну вышынёй 8-10 метраў. У выніку ўзровень вады перад плацінай павялічыцца на 5 метраў.  Плошча вадасховішча складзе 408 гектараў. Шырыня ў сярэднім будзе 500 метраў, даўжыня 8 кіламетраў, да  вёскі Дабрэйка, а можа быць і далей, улічваючы невялікі ўхіл ракі ў гэтым месцы. Глыбіня  дасягне 7 метраў у нармальным стане. Плаціна дазволіць рэгуляваць узровень вады ў Дняпры падчас вясновых паводак.
Пасля ўзвядзення плаціны, узровень вады ў Дняпры павялічыцца да самага Шклова, а там, ледзь паўночней, плануецца пабудаваць Шклоўскую ГЭС з аналагічнымі тэхнічнымі характарыстыкамі. Ад Оршы да Магілёва рака Дняпро стане прыдатнай для суднаходства.  Агадана будаванне шлюзаў для пропуску суднаў праз плаціны.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Планаваныя гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Магілёўскі раён
Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі на Дняпры
Федэральныя ўладанні Венесуэлы

**Федэральныя ўладанні** () - асобнае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне ў складзе Венесуэлы. Фармальны адміністрацыйны цэнтр знаходзіцца на востраве Гран-Роке. Фактычна кіруецца міністэрствам унутраных спраў.

Насельніцтва (2013 г.) - 6 500 чал. 

## Гісторыя 
Федэральныя ўладанні Венесуэлы як асобнае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне былі абвешчаны ў 1871 г. пад назвай Федэральная тэрыторыя Калон. У яе склад увайшла большасць астравоў Венесуэлы ў Карыбскім моры. У 2011 г. Прэзідэнт Уга Чавес абвясціў, што федэральныя ўладанні атрымалі імя Франсіска Міранды.

## Геаграфія 
У склад Федэральных уладанняў Венесуэлы ўваходзіць 12 груп астравоў у Карыбскім моры:
* Авес (архіпелаг)
* Авес (востраў)
* Бланкілья
* Ла-Сола
* Ла-Тартуга
* Лос-Монхес 
* Лос-Рокес
* Лос-Тэстыгас
* Лос-Фрайлес
* Лос-Эрманас
* Орчыла
* Патас

## Спасылкі 
* Dependencias Federales - Venezuela 
* Venezuela Insular: estado Nueva Esparta y Dependencias Federales-Geografía de Venezuela

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Венесуэлы
Вячаслаў Віктаравіч Валодзін

**Вячаслаў Віктаравіч Валодзін** (нар. 4 лютага 1964, Аляксееўка, Саратаўская вобласць, РСФСР) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Старшыня Дзяржаўнай Думы VII склікання з 5 кастрычніка 2016 года.

У мінулым — першы намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі (27 снежня 2011 — 5 кастрычніка 2016 года). Кіраўнік Апарату Урада Расійскай Федэрацыі — Намеснік Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі (2010—2011).

Катэгорыя:Старшыні Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Члены АУР
Катэгорыя:Супрацоўнікі адміністрацыі прэзідэнта Расіі
Катэгорыя:Члены Савета бяспекі Расіі
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Апарата Урада Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі ад аднамандатных акруг
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі III склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі IV склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі V склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі VII склікання
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі IV склікання
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі V склікання
Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Славянскае царства

**«Славянскае царства, паходжанне славян і распаўсюджванне іх панавання»** — твор бенедыкцінскага манаха далмацінскага паходжання Маўра Арбіні, які ён напісаў на востраве Святой Марыі. Кніга мае высокую гістарычную каштоўнасць — у ёй даволі падбрабязна даюцца звесткі пра паўднёваславянскія народы пярыяду Сярэднявечча. З’яўляецца першай вядомай спробай навукова апісаць гісторыю паўднёвых славян.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Преди История славянобългарска
* Руски превод на „Царството на славяните“ на Мавро Орбини от 1601 година, отпечатан през 1722 година в Санкт Петербург
* Уникално издание дари издателят Дамян Яков на библиотеката
* „Царството на славяните“ в Регионална библиотека „Сава Доброплодни“
* *Мавро Орбини*. «Книга историография початия имене, славы, и разширения народа славянского»

Катэгорыя:Балканістыка
Катэгорыя:Славяне
Катэгорыя:Візантыністыка
Катэгорыя:Кнігі XVII стагоддзя
Прыморская група войскаў

**Прымо́рская гру́па во́йскаў** — аб'яднанне войскаў Чырвонай Арміі на Далёкім Усходзе.

## Прыморская група войскаў АЧДУА 
Сфарміравана ў лютым 1932 года ў складзе Асобай Чырвонасцяжнай Далёкаўсходняй арміі. Штаб групы дыслакаваўся ў г. Нікольск-Усурыйскі (з 1935 — г. Варашылаў; цяпер г. Усурыйск). У ліпені 1938 года на аснове Прыморскай групы войскаў сфарміравана 1-я Чырвонасцяжная армія.

### Камандуючыя групай войскаў 
* лютага 1932 — ліпень 1934 — Вітаўт Казіміравіч Путна
* ліпеня 1934 — май 1937 — 
* чэрвень 1937 — люты 1938 — Міхаіл Карлавіч Левандоўскі
* люты — ліпень 1938 —  *(в. а.)*

## Прыморская група войскаў (другое фарміраванне) 
Сфарміравана ў складзе Далёкаўсходняга фронту ў ліпені 1943 года.
Першапачаткова ўключала: 1-ю Чырвонасцяжную армію, 25-ю армію, 9-ю паветраную армію, якія размяшчаліся ўздоўж памежнай лініі ад Губерава да мяжы з Карэяй.

5 жніўня 1945 года перайменаваны ў 1-ы Далёкаўсходні фронт.

### Камандаванне 
#### Камандуючыя 
Ліпень 1943 — ліпень 1945 — генерал-лейтэнант 

З ліпеня па верасень 1945 — Маршал Савецкага Саюза Кірыл Апанасавіч Мерацкоў

## Літаратура 
* Приморская группа // Великая Отечественная война, 1941—1945 : энциклопедия / под ред. М. М. Козлова. — М. : Советская энциклопедия, 1985. — С. 583. — 500 000 экз.

Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Катэгорыя:Савецкія франты ў гады Вялікай Айчыннай вайны
Антрэмон (опідум)

**Антрэмон** () — археалагічны аб’ект, які прадстаўляе сабой 3,5 гектара археалагічных раскопак у трох кіламетрах ад Экс-ан-Праванса на крайнім поўдні плато .

## Гіторыя 
У старажытнасці опідум у  Антрэмон быў сталіцай Кельта-лігурыйскай канфедэрацыі. Ён быў заселены паміж 180 і 170 гадамі да н. э., некалькі пазней, чым адбылося заснаванне іншых гальскіх опідумаў, такіх як  (7-2 стагоддзі да н. э.). Участак быў закінуты, калі быў узяты рымлянамі ў 123 годзе да н. э. і заменены *Aquae Sextiae* (сучасны Экс-ан-Праванс), новым рымскім горадам, заснаваным ля падножжа плато. У 90 годзе да н. э. былы опідум быў зусім пакінуты.

Археалагічны аб’ект змяшчае два розных раёны засялення, акружаных крапасной сцяной. Археолаг  назваў старэйшы ўчастак, больш высокі, «Высокі горад», а ніжэйшы — «Нізкі горад». Пасля было прызнана, што апошні быў пашырэннем першага і цяпер яны пазначаюцца «Паселішча 1» і «Паселішча 2» адпаведна.

Знаходкі з Антрэмона выстаўляюцца ў  і ўключаюць статуі, барэльефы і ўражлівыя адсечаныя галовы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Францыі
Катэгорыя:Опідумы
Катэгорыя:Буш-дзю-Рон
Шклоўская ГЭС

**Шклоўская ГЭС** — планаваная гідраэлектрастанцыя на рацэ Дняпро насупраць вёскі Нізоўцы Шклоўскага раёна ў пяці кіламетрах паўночней Шклова.
Усталяваная магутнасць 4,9 МВт..
 
Будаўніцтва ГЭС абыдзецца ў 28 млн долараў ЗША. ГЭС прапануецца пабудаваць у рамках дзяржаўна-прыватнага партнёрства па схеме «ВОС»(будаванне-эксплуатацыя-перадача)..

Плануецца пабудаваць земляную плаціну. Плошча вадасховішча складзе 443 гектары. Плаціна дазволіць рэгуляваць узровень вады ў Дняпры падчас вясновых паводак.
Пасля ўзвядзення плаціны, узровень вады ў Дняпры павялічыцца да самой Оршы. Ад Оршы да Шклова рака Дняпро стане прыдатнай для суднаходства. Агадана будаванне шлюзаў для пропуску суднаў праз плаціны.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Планаваныя гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Шклоўскі раён
Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі на Дняпры
Вудага (значэнні)

**Вудага** — тапонім:

## Беларусь 
* Вудага — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці
* Вудага — рака ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Сож
Фронт рэзервовых армій

**Фронт рэзерво́вых а́рмій** — аператыўна-стратэгічнае фарміраванне, адзін з франтоў РСЧА УС СССР, у часы Вялікай Айчыннай вайны.

## Гісторыя 
Створаны на заходнім (маскоўскім) стратэгічным напрамку паводле рашэння Стаўкі ВГК ад 14 ліпеня 1941 года з задачай своечасовай арганізацыі абароны на рубяжы Старая Руса — Асташкаў — Белы — Істоміна — Ельня — Бранск (працягласць мяжы каля 750 кіламетраў).

## Склад 
У склад фронту ўвайшлі ўпраўленне і шэсць рэзервовых армій, перададзеных з рэзерву Стаўкі ВГК. У 1-м эшалоне фронту разгортваліся:
* 29-я армія
* 30-я армія
* 24-я армія
* 28-я армія 
У рэзерве заставаліся 31-я і 32-я арміі.

## Баявыя дзеянні 
Асноўнымі напрамкамі ў абароне фронту рэзервовых армій лічыліся калінінскі, вяземскі і тульскі. 20 ліпеня 1941 года 14 дывізій з армій 1-га эшалона фронту былі вылучаныя для нанясення контрудараў у раёне Смаленска.

25 ліпеня 1941 года Фронт рэзервовых армій быў скасаваны, яго войскі ўвайшлі ў склад Заходняга і Рэзервовага франтоў.

## Камандны склад 
[міні|127x127пкс|[Іван Аляксандравіч Багданаў|І. А. Багданаў.]]
* Камандуючы — генерал-лейтэнант Іван Аляксандравіч Багданаў 
* Члены Ваеннага савета:
** Камісар дзяржбяспекі 3-га рангу Сяргей Нічыпаравіч Круглоў
** Сакратар Смаленскага абкама УКП(б)  
* Начальнікі штаба — генерал-маёр .

## Літаратура 
* Фронт резервных армий // Великая Отечественная война, 1941—1945 : энциклопедия / под ред. М. М. Козлова. — М. : Советская энциклопедия, 1985. — С. 583. — 500 000 экз.

## Спасылкі 
* Фронт рэзервовых армій. 

Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Катэгорыя:Савецкія франты ў гады Вялікай Айчыннай вайны
Вудага (рака)

**Ву́дага** (Удага, Удуга, Вудуга) — рака ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).

## Назва 
Назва балцкага паходжання. Адпачатная балцкая форма тыпу **Udegà*.

Корань **Ud-* адносіцца да старабалцкай гідранімічнай асновы *Vad- : Ved- : Ud-*.

Да балцкага **vad- / ud-* «вада». Ад яго з устаўным *-n-* літоўскае *vanduo*, прускае *(w)undan, unds*.

Без устаўнога *-n-* у гідронімах (у аднаасноўных тыпу літоўскага гідроніма *Vadagà / Vedegà*, у двухасноўных тыпу прускага *Asege-wad* «Яршовае возера», яцвяжскага Ясельда), таксама на моўнай перыферыі: латышскае *vada* «поплаў», літоўскае *vadė, vadaksnis* «месца, якое залівае вада» (адсунулася, каб саступіць вытворным ад *vesti* «весці»: *vadas* «правадыр», *vada* «нагода; кіраванне».)

Далей да індаеўрапейскага «воднага» кораня **aṷed- : aud- : ūd-*, якое ад **aṷ(e)-* «апырскваць, увільгатняць, цячы».

Корань **Ud-*, пашыраны пашыральнікам *-r-*, у назвах літоўскай ракі *Ūdara*, ракі і возера  (у басейне Ловаці). Пазнейшы варыянт кораня *Выд-* у назве сожскай ракі Выдраж / Выдрыжа / Выдра (прыток Сажа), а таксама ў назве ракі  (у басейне ракі Удрай). Форма *Выд-* ад *Ud-*, і назва **Udega* (> Выдзега) мяркуецца адпачатнай формай і для назвы Удага.

Назва Удага ўтвораная з дапамогай пашыральніка *-g-*, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: напрыклад, *ežys* «вожык» (этымалагічна «калючы») — *ežegys* «ёрш („калючая“ рыба)». Гэты пашыральнік у балцкіх назвах верхнедняпроўскіх рэк Рыдага (< **Rūdaga*) «Рудая (рака)», Лапуга «Лісіная (рака)».

Назва значыць «Плыткая (рака)».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 37 км. Плошча вадазбору 261 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1, м/км. Сярэдні расход вады 1,5 м³/с. Выток ракі знаходзіцца за 2 км у напрамку на поўнач ад вёскі Селішча, вусце каля паўночна-ўсходняй ускраіны горада Чэрыкаў. Даліна ракі ў вярхоўі невыразная, ніжэй вёскі Жытнёў трапецападобная, шырынёй 400—600 м, у вусці да 1 км. Пойма двухбаковая, шырынёй 100—150 м. Рэчышча Вудагі звілістае. Шырыня рэчышча ў ніжнім цячэнні складае да 15 м.

Асноўныя прытокі — Казёл (Вудажка) (левы), Малая Вудажка (правы).

Каля ракі вёскі Селішча, Забачэў, Жытнёў, Юны Пахар, Тур’е. Каля вёскі Пабеда ў басейне Вудагі, на прытоку ракі Малая Вудажка, сажалка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-75. Выданне 1982 г.
* Ліст карты N-36-87. Выданне 1982 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилевской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Чэрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Сажа
Падлік галасоў

Існуюць розныя метады, з дапамогай якіх ажыццяўляецца падлік пададзеных выбарчых бюлетэняў на выбарах.

Спосабы падліку адрозніваюцца ў залежнасці ад выбарчай сістэмы, неабходнасці ўстанаўлення аднаго або некалькіх пераможцаў.

## Ручны падлік 
Ручны падлік галасоў прадугледжвае наяўнасць матэрыяльнага выбарчага бюлетэня, які наглядна адлюстроўвае волевыяўленне выбаршчыка.

Пасля сканчэння галасавання усе ўрны адкрываюцца і выбарчыя бюлетэні высыпаюцца на стол для падліку галасоў. Яны сартуюцца ў стосы паводле прозвішчаў кандыдатаў. Бюлетэні падлічваюць уручную, а сведкі каля стала могуць назіраць за працэсам падліку. Вынікі падліку запісваюцца, потым той жа стос ізноў пералічваецца. Калі вынікі не супадаюць, то гэты стос пералічваецца ў трэці раз. Калі выбарчыя бюлетэні ва ўсіх стосах падлічаны і вынікі супадаюць, вынікі галасавання зводзяцца ў табліцу (пратакол) і накіроўваюцца ў вышэйстаячую выбарчую камісію.

## Аўтаматызаваны падлік 
### Падлік з дапамогай электрамеханічнага і аптычнага сканавання 
Папяровыя выбарчыя бюлетэні (звычайна ў выглядзе перфакартак) збіраюцца і падаюцца ў машыну для падліку галасоў, каб вызначыць агульныя вынікі галасавання. Магчымы падлік як асобных бюлетэняў, так і іх пачкаў.

### Падлік з дапамогай механічнага самапісца 
Выбаршчыкі аддаюць свой голас пры дапамозе рубільнікаў (рычагоў), устаўляючы пластыкавы чып (сім-карту) у адтуліны або націскаючы на механічныя кнопкі, тым самым павялічваючы паказчыкі адпаведнага кандыдата на механічным лічыльніку (часам званым адометрам).

### Падлік з дапамогай электроннага самапісца 
Дадзеныя галасавання і выявы выбарчых бюлетэняў запісваюцца ў кампанентах памяці. Падлік дадзеных па галасаванні захоўваецца ў зменным кампаненце памяці і як надрукаваная копія.

Катэгорыя:Выбары
Сезон 2017 ФК Гомель

У 2017-м годзе футбольны клуб «Гомель» прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах: 
* Чэмпіянаце Беларусі 2017 (10 месца),
* Кубку Беларусі 2017/2018 (паражэнне ў 1/8 фінала).

## Склад каманды 
### Ігракі 
|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

1 Футбаліст пакінуў «Гомель» (яго нумар можа быць перададзены іншаму іграку)

* Пасля рыскі пададзены ігракі, якія прыйшлі ў каманду ў сярэдзіне сезону
* Капітан каманды:
**  Ігар Ражкоў

### Трэнерскі штаб 
*  Вячаслаў Герашчанка (1972 г.н.) — галоўны трэнер
*  Аляксей Мяркулаў (1972 г.н.) — старшы трэнер
*  Уладзімір Рыжчанка (1971 г.н.) — трэнер брамнікаў
*  Сяргей Нікіценка (1978 г.н.) — трэнер па навукова-метадычнай працы
*  Віктар Барэль (1974 г.н.) — галоўны трэнер дубля

## Трансферы 
### Зіма 2016—2017 
#### Прыйшлі ў клуб 
* У арэнду

#### Пакінулі клуб 
* У арэнду

### Лета 2017 
#### Прыйшлі ў клуб 
* У арэнду
** З арэнды

#### Пакінулі клуб 
* З арэнды
** У арэнду

## Спасылкі 
* Сезон 2017 на сайце football.by
* Сезон 2017 на сайце teams.by

2017
Гомель
Катэгорыя:2017 год у Гомелі
Карл Вільгельм Шэеле

**Карл Вільгельм Шэеле** (;  — ) — шведскі хімік, член Каралеўскай шведскай АН (1775).

## Біяграфія 
Па адукацыі і прафесіі фармацэўт. Працаваў у аптэках розных гарадоў Швецыі, дзе і праводзіў хімічныя даследаванні (з 1757). Адкрыў многія неарганічныя і арганічныя рэчывы. Паказаў, што піралюзіт, які лічыўся разнавіднасцю магнітнага жалязняку — злучэнне невядомага металу (1774). Атрымаў хлор (дзеяннем на піралюзіт салянай кіслатой пры награванні, 1774); гліцэрын (дзеяннем свінцовага глёта на раслінныя і жывёльныя тлушчы); з прыродных мінералаў малібдэніт і шэеліт — адпаведна малібдэнавы (1778) і вальфрамавы (1781) ангідрыды. Адкрыў тэтрафтарыд крэмнію (1771), вокіс барыю (1774), мыш’яковісты вадарод (1775), шэраг кіслот: вінную (1769), крэмнефторыставадародную і фторыставадародную (1771), мыш’яковую (1775), шчаўевую (1776), малочную (1780), сінільную (1782) і інш.

Катэгорыя:Хімікі Швецыі
Катэгорыя:Хімікі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Імігранты Швецыі
Лас-Авес

**Лас-А́вес** () — архіпелаг з 11 малых астравоў на поўдні Карыбскага мора. Уваходзіць у склад Федэральных уладанняў Венесуэлы. Агульная плошча — 3,35 км². Сталага насельніцтва няма.

## Геаграфія 
Архіпелаг Лас-Авес месціцца на поўдні Карыбскага мора ў 57,57 км на захад ад вострава Банайрэ. Бліжэйшы кантынентальны бераг Венесуэлы знаходзіцца ў 117,9 км на паўднёвы захад. Складаецца з 2 груп Барлавента (усходняя) і Сатавента (заходняя), кожную з якіх атачаюць каралавыя рыфы. Астравы нізкія, сфарміраваныя вапнякамі.

Клімат трапічны пасатны. Гадавая колькасць ападкаў не перавышае 560 мм у год.

## Гісторыя 
Археолагі выявілі, што з 1 тысячагоддзя да н. э. архіпелаг наведвалі індзейцы з узбярэжжа Венесуэлы. Яны здабывалі тут ракавіны малюскаў і соль. У 1499 г. адкрыты іспанскай экспедыцыяй на чале з Алонса дэ Ахеда. З XVII ст. іспанскія і галандскія перасяленцы выкарыстоўвалі астравы для часовага прытулку падчас здабычы рыбы і драўніны, аднак з-за недахопу пітной вады сталых паселішчаў не стваралі.

У 1678 г. каля астравоў Лас-Авес адбылася бітва паміж галандцамі і французскім флотам. Яна скончылася паражэннем французаў.

У 1938 г. уключаны ў склад Федэральных уладанняў Венесуэлы.

## Спасылкі 
* Archipiélago Las Aves — Venezuela 
* Archipiélago Las Aves (Historicos)
* Archipelago Las Aves Stock Photos and Pictures

Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы
Катэгорыя:Астравы Венесуэлы
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Фальк

**Фальк** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Пітэр Фальк (1927—2011) — амерыканскі акцёр, вядомы сваёй роляй лейтэнанта Каломба ў аднайменным тэлесерыяле.
* Расела Фальк — італьянскі акцёр
* Роберт Рафаілавіч Фальк (1886—1958) — расійскі мастак-авангардыст яўрэйскага паходжання.
* Ханна Фальк (нар. 1989) — шведская лыжніца.
* Хільдэгард Фальк (нар. 1949) — нямецкая спартсменка.

## Тапонім 
* Фальк — камуна ў Францыі.
Беларуская (пячора)

**Беларуская пячора** — вапняковая пячора ў Гудауцкім раёне Абхазіі, на паўднёвым схіле Бзыбскага хрыбта.

## Апісанне 
Працягласць пячоры — 300 м, глыбіня — 210 м, плошча — 300 м², аб’ём — 45000 м³, вышыня ўваходу — 800—850 м.

Уваходная адтуліна — правал дыяметрам 7 м. На нахільным дне 80-мятровага калодзежа глыбавы завал і вузкі праход да каскаду ўнутраных калодзежаў глыбінёй ад 10 да 50 м з кароткімі гарызантальнымі ўчасткамі паміж імі. Паражніна канчаецца глыбавымі наваламі на глыбіні 195 м і вузкай вертыкальнай шчылінай (-210 м).

Пячора закладзена ў ніжнемелавых вапняках. Падчас дажджоў адзначаны моцны капёж.

## Гісторыя 
Шахта выяўлена ў 1980 годзе, пройдзена да 100 м экспедыцыяй мінскіх спелеолагаў пад кіраўніцтвам М. В. Валькова і названа ў гонар Беларусі. У 1981 годзе дасягнута глыбіня 205 м (кіраўнік экспедыцыі В. Б. Залескі), а ў 1981 годзе −210 м (кіраўнік экспедыцыі В. Трусаў).

Катэгорыя:Пячоры
Катэгорыя:Каўказскія горы
Катэгорыя:Геаграфія Абхазіі
Грэнкі (возера)

**Грэ́нкі**, **Доўгае**.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озер Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Шчары
Мінская (пячора)

**Мінская пячора (МН-73)** — вапняковая пячора ў Гаграўскім раёне Абхазіі, у горным масіве Арабіка.

## Апісанне 
Працягласць пячоры — 290 м, праектыўная даўжыня — 80 м, глыбіня — 270 м, плошча — 280 м², аб’ём — 8000 м³, вышыня ўваходу — 1850 м.

Уваход уяўляе сабой вузкую шчыліну, арыентаваную з поўначы на поўдзень. Ён размешчаны ў ніжняй частцы паўночна-ўсходняга схілу г. Хырка, у борце трогавай даліны, якая ідзе на ўсход ад урочышча Дзідваке, у бок даліны ракі Гега.

Катэгорыя складанасці 3А, пячора вертыкальнага тыпу. Навеска рыштунку патрабуецца ў калодзежах глыбінёй: 40, 50 і 90 м.

Пячора паводканебяспечная, пасля моцнай залевы нават маленькі ручай у меандры ператвараецца ў бурлівую раку глыбінёй па грудзі. Нягледзячы на тое, што за ім ідуць калодзежы, вада доўга не сыходзіць.

## Гісторыя 
Пячора выяўлена і даследавана ў 1985 годзе экспедыцыяй мінскіх спелеолагаў з клуба «Геліктыт» пад кіраўніцтвам В. В. Ярмохіна і названа ў гонар сталіцы Беларусі — горада Мінска. Пасля перапынку з 1986 года, у 2013 годзе былі адноўленыя даследчыя працы ў пячоры. Пячора была прабіта для хаджэння па тэхніцы SRT да дна. Была праведзена тапаздымка ўсёй пячоры, глыбіня пячоры склала 270 м. Спробы далейшага даследавання не былі паспяховымі, бо адна галіна пячоры сканчаецца сіфонам, другая — непраходным завалам.

Катэгорыя:Пячоры
Какшэтаўскія азёры

**Какшэтаўскія азёры** () — група азёр у Казахстане, у паўночна-ўсходняй частцы Казахскага драбнасопачніка. Размешчаны на абсалютнай вышыні ад 200 да 500 м. Найбольш вядомыя: Баравое, Шчучае, Зерэнда, Айдабул, Вялікае і Малое Чэбачае. Узровень і плошча зменлівыя. На перашыйку паміж азёрамі Баравое і Вялікае Чэбачае — курорт Бурабай (Баравое).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Казахстана
Какшэтаў

**Какшэтаў** (), раней **Какчэтаў** — горад у Казахстане, адміністрацыйны цэнтр Акмолінскай вобласці, на беразе возера Копа. Заснаваны ў 1824 годзе як казацкая станіца, з 1862 года — горад. 145 845 жыхароў (2016). Вузел чыгунак. Прадпрыемствы прыладабудаўнічы, хімічнай, лёгкай і харчовай прамысловасці. Какшэтаўскі дзяржаўны ўніверсітэт. Тэатр. Гістарычна-краязнаўчы музей.

## Транспарт 
За 12,5 км на паўночны ўсход ад Какшэтаў знаходзіцца аэрапорт Какшэтаў (міжнародны код — KOV), які быў уведзены ў эксплуатацыю ў 1945 годзе.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Мікалай Уладзіміравіч Куйбышаў (1893—1938) — савецкі военачальнік, камкор.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Акмолінскай вобласці
Торберн Улаф Бергман

**Торберн Улаф Бергман** (; , Катарынберг — , Мэдэві) — шведскі хімік і мінералог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і каралеўскага судовага прыстава Бартольда Бергмана і яго жонкі Сары Хаг. Вучыўся ва Упсальскім універсітэце, у якім ў 1758 годзе атрымаў доктарскую ступень. Затым ён выкладаў у гэтым універсітэце фізіку і матэматыку, а з 1767 года стаў прафесарам хіміі і мінералогіі, на пасадзе якога працаваў да канца жыцця. У 1764 годзе Бергман быў абраны членам Каралеўскай шведскай акадэміі навук.

У 1771 годзе ажаніўся з Маргарэт Катарынай Траст. У 1976 годзе ў гонар Торберна Бергмана названы кратар на Месяцы.

Bergman, Torbern – Opuscula physica et chemica, 1779 – BEIC 12240694.jpg|*Opuscula physica et chemica*, 1779
Сезон 2017 ФК Іслач

У 2017 годзе футбольны клуб «Іслач» прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах: 
* Чэмпіянаце Беларусі 2017 (11 месца),
* Кубку Беларусі 2017/2018 (выхад у чвэрцьфінал).

## Склад каманды 
### Ігракі 
|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

1 Футбаліст пакінуў «Іслач» (яго нумар можа быць перададзены іншаму іграку)

* Пасля рыскі пададзены ігракі, якія прыйшлі ў каманду ў сярэдзіне сезону
* Капітан каманды:
**  Аляксандр Халадзінскі

### Трэнерскі штаб 
*  Віталь Жукоўскі (1984 г.н.) — галоўны трэнер
*  Павел Плют (1981 г.н.) — старшы трэнер
*  Андрэй Місюк (1981 г.н.) — трэнер
*  Дзмітрый Корзун (1974 г.н.) — трэнер брамнікаў (да мая)
*  Андрэй Ашыхмін (1974 г.н.) — трэнер брамнікаў (з мая)
*  Барыс Лазарчык (1948 г.н.) — галоўны трэнер дубля

## Трансферы 
### Зіма 2016—2017 
#### Прыйшлі ў клуб 
* З арэнды
** У арэнду

#### Пакінулі клуб 
### Лета 2017 
#### Прыйшлі ў клуб 
#### Пакінулі клуб 
* У арэнду
** З арэнды

## Спасылкі 
* Сезон 2017 на сайце football.by
* Сезон 2017 на сайце teams.by

2017
Іслач
Мішэль-Габрыэль Пакар

**Мішэль-Габрыэль Пакар** (-) — швейцарскі лекар і навуковец з Шамані, першым заваяваў Манблан — самую высокую гару ў Альпах і Заходняй Еўропе (4810 м), піянер альпінізму.

## Біяграфія 
Нарадзіўся і вырас ў заможнай сям’і натарыуса. Вывучыўся на ўрача ў Турыне. Займаўся батанікай і мінералогіяй.

У 1783 і 1784 гадах, у рамках ініцыятывы швейцарскага геолага і батаніка Араса Сасюра, распачаў шэраг няўдалых спробаў узыходжання на Манблан. Першае ў гісторыі паспяховае ўзыходжанне было здзейснена 8 жніўня 1786 года разам з паляўнічым Жакам Бальма (1762—1834 гг.). Пакар з дапамогай вымяральных прыбораў вызначыў вышыню вяршыні — 5218 м (аднак пазней, высветліўшы хібнасць барометра, адкарэктаваў яе да 4738 м). Ён і Бальма правялі на вяршыні 35 хвілін.

У памяць аб першым пакарэнні Манблан ў Шамані усталяваны манумент першапраходцам, дата іх ўзыходжання святкуецца многімі альпіністамі як дзень нараджэння гэтага віду спорту, а Шамані стала неафіцыйнай сталіцай альпінізму.

Катэгорыя:Альпіністы
Звыштонкая структура

**Звышто́нкая структу́ра** — расшчапленне ўзроўняў энергіі (а таксама спектральных ліній) атама на некалькі падузроўняў, выкліканае галоўным чынам узаемадзеяннем магнітных момантаў атамных ядраў з магнітным полем электронаў.

Адлегласць паміж падузроўнямі звыштонкай структуры прыкладна ў 1000 разоў меншая, чым паміж узроўнямі тонкай структуры. Звыштонкая структура спектральнай лініі можа ўскладняцца з-за адрознення частот розных ізатопаў хімічнага элемента (). Назіраецца таксама ў спектрах малекул і крышталёў.

## Літаратура 
*  С. 42.

## Спасылкі 
* Сверхтонкая структура // Физическая энциклопедия.

Катэгорыя:Квантавая электрадынаміка
Катэгорыя:Спектраскапія
Катэгорыя:Атамная фізіка
Міжнародны саюз альпінісцкіх асацыяцый

**Міжнародны саюз альпінісцкіх асацыяцый** () — арганізацыя, якая прадстаўляе сабой аб’яднанне 88 нацыянальных альпінісцкіх аб’яднанняў і арганізацый (федэрацый, асацыяцый, клубаў) з 76 краін свету. Генеральны офіс UIAA знаходзіцца ў Берне, Швейцарыя. Міжнародны саюз альпінісцкіх асацыяцый прызнаны Міжнародным алімпійскім камітэтам як арганізацыя, якая прадстаўляе альпінізм.

## Гісторыя 
Міжнародны саюз альпінісцкіх асацыяцый заснаваны ў 1932 годзе ў Шамані (Францыя) 18 нацыянальнымі альпінісцкімі аб’яднаннямі.
Пры стварэнні былі выпрацаваны асноўныя задачы новай арганізацыі:

* развіццё альпінізму сярод моладзі;
* распрацоўка міжнародных стандартаў;
* павышэнне інфармаванасці аб бяспецы;
* абарона навакольнага асяроддзя.

Сёння UIAA з’яўляецца агульнавядомай сусветнай арганізацыяй і прызнаным экспертам ва ўсіх пытаннях, звязаных з альпінізмам, скi-альпінізмам, скалалажанне і іншымі падобнымі відамі дзейнасці.

У 1997 годзе ўнутры Міжнароднага саюза альпінісцкіх асацыяцый (UIAA) была сфарміравана новая структура — Міжнародны савет па скалалажанні (ICC), з мэтай прадастаўлення скалалажанню значнай аўтаноміі і забеспячэння яго неабходнымі інструментамі для далейшага развіцця. У 2006 годзе UIAA вырашыў спыніць кіраванне спартовым скалалажаннем і падтрымаць стварэнне незалежнай міжнароднай федэрацыі па кіраванні гэтым відам спорту. 27 студзеня 2007 года ў Франкфурце 68 федэрацый ўвайшлі ў заснаваную Міжнародную федэрацыю спартыўнага скалалажання (IFSC). Статуты і пастановы новай міжнароднай федэрацыі былі аднадушна прыняты, і праца федэрацыі пачалася.

Колькасць нацыянальных альпінісцкіх арганізацый, якія ўваходзяць у саюз, пастаянна павялічвалася і ў цяперашні час уключае 88 арганізацый з 76 краін, якія прадстаўляюць больш за 2,5 мільёна альпіністаў, а таксама дзесяткі мільёнаў іншых зацікаўленых удзельнікаў.

Фінансаванне дзейнасці саюза ажыццяўляецца за кошт членскіх узносаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Міжнароднага саюза асацыяцый альпінізму 
Катэгорыя:Альпінізм
Брэсцкая крэпасць (пячора)

**Пячора «Брэсцкая крэпасць» (МН-54)** — вапняковая пячора ў Гаграўскім раёне Абхазіі, ва ўсходняй частцы горнага масіву Арабіка каля горада Гагра.

Сваю назву пячора атрымала, бо «…не здаецца…», як і Брэсцкая крэпасць.

## Апісанне 
Уваход у пячору — вузкі злёгку нахільны ход з вельмі моцнай цягай паветра. Пасля 4-5 метраў у даўжыню — сляпы калодзеж, наверсе якога ўдалося прайсці серыю вузкіх хадоў і калодзеж да абвальнай залы, дзе арганізоўваўся падземны базавы лагер пры наступным штурме пячоры. Пячора пройдзена да вялізнай (шырыня да 50 м, вышыня столі каля 40 і даўжыня каля 120 м), заваленай грудамі залы, з якой бярэ пачатак высокі, шматузроўневы меандр, які скончваецца сіфонам (затопленым калодзежам).

Глыбіня пячоры — 420 м. Катэгорыя складанасці 3Б—4А.

## Гісторыя 
Пячора адкрыта ў 1985 годзе Аляксандрам Пятрушай і Сяргеем Краско, але пасля праходжання 4-5 метраў у даўжыню яны спыніліся перад непраходнай шчылінай. У 1992 годзе, у апошні дзень беларуска-англійскай экспедыцыі, у двойкі Сяргей Камароў — Сяргей Краско ўдалося нагамі разварушыць некалькі камянёў у вузкім ходзе і праціснуцца праз вузкі ўваход. Пасля таго, як яны спусціліся да −25 м, іх спыніла вузкасць на дне першага калодзежа.

У 2000 годзе, пасля заканчэння ваенных дзеянняў у Абхазіі, пецярым беларускім спелеолагам (кіраўнік С. Краско) у складзе экспедыцыі CAVEX удалося пашырыць шэраг вузкасцяў і прайсці пячору да глыбіні −150 м. У 2001 годзе экспедыцыя клуба «Геліктыт» (кіраўнік С. Краско) з прымяненнем тэхнічных сродкаў для пашырэння вузкасцяў дасягнула глыбіні −218 м.

У 2002 годзе ўваход у пячору не ўдалося адкапаць з-за глыбокага снегу, але ў 2004 годзе, у ходзе экспедыцыі брэсцкай секцыі клуба «Геліктыт» з удзелам маскоўскіх спелеолагаў (кіраўнік С. Кабанаў-ст.) удалося прайсці пячору да −420 м.

## Спасылкі 
* Схема пячоры «Брэсцкая крэпасць»

Катэгорыя:Пячоры
Міхаіл Міхайлавіч Задорнаў

**Міхаіл Міхайлавіч Задорнаў** (нар. 4 мая 1963, ) — расійскі эканаміст, прэзідэнт — старшыня праўлення банка ВТБ 24, дзяржаўны дзеяч, Міністр фінансаў Расіі ў 1997—1999, дэпутат Дзяржаўнай думы Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі I—IV скліканняў.

## Біяграфія 
У 1980 годзе скончыў сярэднюю школу № 875 ў Маскве з залатым медалём, Маскоўскі інстытут народнай гаспадаркі імя Пляханава (1984; з чырвоным дыпломам), аспірантуру Інстытута эканомікі АН СССР (1988; у 1985—1986 перапыняў навучанне ў сувязі з тэрміновай службай у Савецкай арміі). Кандыдат эканамічных навук (1989; тэма дысертацыі: «Эфектыўнасць інвестыцый у абнаўленні асноўнага капіталу прамысловых прадпрыемстваў»).

Катэгорыя:Міністры фінансаў Расійскай Федэрацыі
Задорнаў

**Задорнаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Міхаіл Мікалаевіч Задорнаў (1948—2017) — расійскі празаік-сатырык
* Міхаіл Міхайлавіч Задорнаў (нар. 1963) — расійскі эканаміст, дзяржаўны дзеяч
Фрыдрых I (курфюрст Саксоніі)

**Фрыдрых I Ваяўнічы** (;  — ) — курфюрст Саксоніі з 1423 года, маркграф Майсена пад імем **Фрыдрых IV Сварлівы** () з 1381 года, з дынастыі Ветынаў. Старэйшы сын маркграфа майсенскага Фрыдрыха III Строгага.

## Біяграфія 
У 1381 годзе атрымаў у спадчыну разам са сваімі братамі Георгам (памёр у 1402 годзе) і Вільгельмам II бацькаўскі прастол і кіраваў спачатку пад апекай маці. Паводле падзелу з дзядзькамі (братамі бацькі) у 1382 годзе атрымаў разам з братамі Остэрланд, марку Ландсберг, Пляйсенланд, некаторыя гарады ў Цюрынгіі (Орламюндэ, Кала, Ена, Наўмбург і інш.) і матчыныя спадчынныя ўладанні — Кобург.

У 1389 годзе браты павялічылі свае ўладанні купляй горада Заальфельда, а ў 1400 годзе — Кёнігсбергскай акругі.

Пасля смерці іх дзядзькі, Вільгельма Аднавокага ў 1407 годзе, Фрыдрых і Вільгельм атрымалі паводле Наўмбургскага дагавора (1410) палову Майсена, якая прылягала да іх уладанняў. Фрыдрых узяў сабе Остэрланд, з якой у 1423 годзе саступіў Вільгельму Лейпцыг. Калі апошні памёр, не пакінуўшы спадчыннікаў, яго частка перайшла да Фрыдрыха (1425).

## Ваенная кар’ера 
Фрыдрых паспяхова вёў шматлікія войны. У 1388 годзе ён дапамагаў свайму дзядзьку, нюрнбергскаму бургграфу Фрыдрыху V, супраць франконскіх гарадоў.

У 1391 годзе ў саюзе з Тэўтонскім ордэнам ваяваў супраць польскага караля Ягайлы. Калі імператар Венцаслаў адмовіўся выдаць за Фрыдрыха сваю сястру Ганну, Фрыдрых перайшоў на бок пфальцграфа Рупрэхта, ворага імператара.

У 1409 годзе ён ахвотна прыняў прафесараў, якія сышлі з Пражскага ўніверсітэта, і заснаваў у Лейпцыгу ўніверсітэт.

## Атрыманне курфюрства 
У час гусіцкіх войнаў быў галоўным саюзнікам імператара Сігізмунда. У падзяку за гэта апошні дараваў Фрыдрыху курфюрства Саксонію, галоўнай часткай якога было герцагства Саксен-Вітэнберг, у якім у 1422 годзе згасла Асканійская дынастыя. Новыя ўладанні Фрыдрыха, разам з яго ранейшым майсенскім маркграфствам, сталі называцца з гэтага часу Саксоніяй, а ў асобе Фрыдрыха тут замацавалася дынастыя Ветынаў.

Калі саксонскае войска было знішчана гусітамі каля Аўсіга, а імперскае войска пад камандваннем Фрыдрыха бегла пры іх відзе, Фрыдрых, ад гора, сканаў.

## Сям’я 
У 1402 годзе Фрыдрых ажаніўся з Кацярынай Браўншвайг-Люнебургскай (1395—1442), дзеці:
* Кацярына (памерла ў маленстве)
* Фрыдрых II (1412—1464), наступны курфюрст Саксоніі,
* Сігізмунд (1416—1471), біскуп Вюрцбургскі ў 1440—1443 гг.,
* Ганна (1420—1462), з 1436 г. у шлюбе з ландграфам Людвігам I Гесэнскім (1402—1458),
* Кацярына (1421—1476), з 1441 г. у шлюбе з курфюрстам Фрыдрыхам II Брандэнбургскім (1413—1471),
* Генрых (1422—1435)
* Вільгельм III *Храбры* (1425—1482), з 1445 года — ландграф Цюрынгіі, з 1457 — герцаг Люксембурга.

## Літаратура 
* 
* Horn, «Lebens- und Heldengeschichte F. des Streitbaren» (Лейпцыг, 1733).

Катэгорыя:Курфюрсты саксонскія
Катэгорыя:Ветыны
Катэгорыя:Ландграфы цюрынгскія
Катэгорыя:Маркграфы майсенскія