open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pearl Jam

«**Pearl Jam»** ― амерыканскі рок-гурт, утвораны ў 1990 годзе у горадзе Сіэтл, адзін з чатырох галоўных гуртоў (разам з «Alice in Chains», «Nirvana» і «Soundgarden») музычнага руху гранж, які карыстаўся вялікай папулярнасцю ў першай палове 1990-х гадоў. «Pearl Jam» апынуліся з гэтай *«вялікай чацвёркі»* найбольш камерцыйна паспяховымі. І ў XXI стагоддзі «Pearl Jam» працягвае выпускаць альбомы ― нягледзячы на тое, што іх новыя запісы не дасягаюць такога ж узроўню папулярнасці, які суправаджаў іх першыя тры альбомы «Ten», «Vs.» і «Vitalogy» (іх агульны тыраж склаў 50 мільёнаў копій).

## Склад гурта 
### Сучасны склад 
* Эдзі Вэддэр — вакал, рытм-гітара (1990—наш час)
* Стоўн Госсард — бэк-вакал, рытм-гітара (1990—наш час)
* Майк Макрыдзі — сола-гітара (1990—наш час)
* Джэф Амент — бас-гітара (1990—наш час)
* Мэт Кэмеран — ударныя (1998—наш час)

### Сесійныя музыкі 
* Бум Гаспар — клавішныя (2002—наш час)

### Былыя ўдзельнікі 
* Дэйв Крузэн — ударныя (1990—1991)
* Мэт Чэмберлен — ударныя (1991)
* Дэйв Аббруззіс — ударныя (1991—1994)
* Джэк Айронс — ударныя (1994—1998)
## Дыскаграфія 
;***Студыйныя альбомы***
* 1991 — Ten
* 1993 — Vs.
* 1994 — Vitalogy
* 1995 — Merkin Ball (EP)
* 1996 — No Code
* 1998 — Yield
* 2000 — Binaural
* 2002 — Riot Act
* 2006 — Pearl Jam
* 2009 — Backspacer
* 2013 — Lightning Bolt
* 2020 — Gigaton
* 2024 — Dark Matter

;***Зборнікі***
* 2003 — Lost Dogs
* 2004 — Rearviewmirror (Greatest Hits 1991—2003)

## Спасылкі 
* Pearl Jam Online
* біяграфія на Allmusic 
* фан-клуб
* на MySpace

Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы 1990-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х
Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х
Рабіннік (род раслін)

**Рабі́ннік** (*Sorbaria*) — род раслін сямейства ружавых. Налічвае 10 відаў, пашыраных у Азіі.

## Батанічнае апісанне 
Лістападныя кусты вышынёй да 6 метраў. Кветкі дробныя ў буйных канцавых мяцёлках, белыя або ружовыя. Плод — шматлістоўка з 5 зрослых лісткоў.

## Значэнне і выкарыстанне 
Дэкаратыўныя і меданосныя расліны.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Рябинник // «Энциклопедия декоративных садовых растений» 
* 

Катэгорыя:Ружавыя
Вычулкі

**Вычулкі** — былая вёска ў складзе Тэльмінскага сельсавета Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці, у прыгараднай зоне Брэста, на правым беразе р. Мухавец, за 8 км на ўсход ад Брэста, 8 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Цэнтральны, 1,5 км ад шашы Брэст—Мінск.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 1510 года як сяло на р. Мухавец у Берасцейскім старостве Трокскага ваяводства ВКЛ. Уласнасць Л. Храбтовіча, з 1745 года — падчашніка брэсцкага Чыжа.

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. Уваходзіла ў маёнтак Трышын, уладанне паноў Гутоўскіх.

У 1890 годзе сяло — цэнтр сельскай грамады, якая аб'ядноўвала сялян вёсак Косічы, Вычулкі і Задворцы, мела 4514 дзес. зямлі. 

У 1905 годзе ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 1 красавіка 1968 года да 8 мая 1970 года — цэнтр Вычулкаўскага сельсавета Брэсцкага раёна.

З 1 чэрвеня 2007 года Вычулкі ўвайшлі ў склад горада Брэст.

## Насельніцтва 
* 38 мужчын, 50 жанчын (1870)
* 220 жыхароў (1905)
* 21 двор, 143 жыхары (1921)
* 52 двары, 182 жыхары (1940)
* 303 жыхары (1959)
* 365 жыхароў (1970)
* 334 гаспадаркі, 996 жыхароў (1997)
* 599 гаспадарак, 1748 жыхароў (2005)

## Інфраструктура 
Пачатковая школа, клуб, магазін, бібліятэка, участак Брэсцкага рачнога порта, дырэкцыя будоўлі аўтадарог, прыватнае ўнітарнае прадпрыемства «Брэсцкі зааветснаб», дарожна-будаўнічае ўпраўленне № 138, абесельгасэнерга. Цэнтр камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Цяплічны камбінат «Бярэсце».

## Славутасці 
* Свята-Георгіеўская царква (арх. Расціслаў Аляксеевіч Шылай, 2003).

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста
Эхін

дарычнага ордара.]]
**Эхін** ( — «марскі вожык») — частка капітэлі, якая размешчана пад абакай і з'яўляецца пераходам ад ствала калоны да абакі. У дарычным ордары эхін пазбаўлены дэкору і мае выпуклую форму; у іанічным ордары ён мае фігурны профіль.

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Андскі фламінга

**Андскі фламінга** () — від фламінга, які насяляе Анды — горныя раёны поўдня Перу, Балівіі, поўначы Чылі і паўночнага захаду Аргенціны. Даўжыня 110—120 см. Гэты від роднасна звязаны з Фламінга Джэймса, памер якіх трохі меншы.

Андскія фламінга харчуюцца дробнымі ракамі і водарасцямі, фільтруючы дробныя аб'екты ў вадзе з дапамогай сваёй дзюбы.

Апярэнне ў Андскага фламінга ружова-белае, прычым такія адценні абумоўлены адмысловым пігментам, які паступае ў арганізм з кормам, галоўным чынам у складзе розных рачкоў. Ногі ў Андскага фламінга жоўтыя. Дзюба жаўтаватая, як у Фламінга Джэймса, але яго чорны кончык мае большы памер.

Гняздуецца каля азёр, часта з высокім утрыманнем едкага натру, гіпсу і серавадароду, напрыклад такіх, як саланчак Уюні. Як і ўсе фламінга, гэты від адкладае адно белае яйка ва ўзгорачак гразі.

Колькасць Андскага фламінга меркавана складае 60 тыс. асобін.

## Спасылкі 
* Андскі фламінга на birdlife.org 

Катэгорыя:Фламінгавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1854 годзе
Катэгорыя:Птушкі Паўднёвай Амерыкі
Нацыянальрат Аўстрыі

[thumb|[Будынак аўстрыйскага парламента]]
thumb|Зала паседжанняў
**Нацыянальрат** (, літ. *Нацыянальная Рада*) — ніжняя палата Парламента Аўстрыі. Ён складаецца з 183 членаў, якія абіраюцца прама аўстрыйскімі грамадзянамі на тэрмін 5 год. Права голасу маюць усе аўстрыйскія грамадзяне, пачынаючы з 16 год.

Нацыянальрат выконвае галоўным чынам заканадаўчую функцыю (законапраекты прапануюцца парламентарыямі або Урадам, абмяркоўваюцца парламенцкімі камітэтамі і галасуюцца на пленуме), але таксама кантралюе работу Урада з дапамогай рэзалюцый або вынясеннем вотуму недаверу, пры якім Федэральны прэзідэнт павінны распусціць Урад. Гэта палата таксама адказвае за палітыку Аўстрыі па праектах Еўрасаюза.

Нацыянальрат здольны пераадольваць вета Бундэсрата паўторным галасаваннем па законапраекце ў тым выпадку, калі закон не будзе кранацца паўнамоцтваў федэральных зямель.

## Цяперашні склад (выбары 2013) 
## Літаратура 
* Megner, Karl The Austrian Parliament / Karl Megner. — Vienna: Paul Gerin GmbH & Co KG, 2013. — 6 с.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Аўстрыі
Аўстрыя
Майкл Шэнкс

**Майкл Га́ррэтт Шэнкс** (, н. 15 снежня 1970) — канадскі акцёр, вядомы сваёй роллю доктара Дэніэла Джэксана ў навукова-фантастычных серыялах «Зорныя вароты SG-1» и «Зорныя вароты: Атлантыда».

## Біяграфія 
### Асабістае жыццё 
У 1998 годзе ў Майкла Шэнкса і актрысы і мадэлі Ваітыарэ Бандэра, якая сыграла яго жонку ў тэлесерыяле «Зорныя вароты SG-1» нарадзілася дачка Таццяна.

У 2003 годзе ажаніўся з актрысай Лекса Дойг, з якой пазнаёміўся ў 2001, на здымках тэлесерыяла «Андрамеда». У Лексы і Майкла двое дзяцей: Табіта Міа (2004) і Самуэль Дэвід (2006).

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт www.michaelshanks-online.com 

Катэгорыя:Выпускнікі універсітэта Брытанскай Калумбіі
Джо Флэніган

**Джо Флэніган** (, нар.) — амерыканскі , вядомы сваёй роляй маёра / падпалкоўніка Джона Шэпарда ў навукова-фантастычным серыяле «Зорныя вароты: Атлантыда».

## Біяграфія 
Джо Флэніган нарадзіўся ў Лос-Анджэлесе 5 студзеня 1967. Ва ўзросце шасці гадоў ён з бацькамі пераязджае на ранча непадалёк ад Рэно (Невада). Яго бацькі, Джон і Нэнсі Флэніган, і цяпер жывуць там. Да чатырнаццаці гадоў ён вучыўся ў школе-інтэрнаце ў Ахай (Каліфорнія). Тут Джо сыграў Стэнлі Кавальскага ў школьнай пастаноўцы "Трамвая «Жаданне» Тэнэсі Уільямса. Падчас навучання ў Каларадскім універсітэце, ён атрымаў ступень па гісторыі, і па праграме абмену ездзіў на год у Парыж.

Пасля заканчэння каледжа Флэніган паспеў змяніць мноства прафесій — ад банкаўскай справы да палітыкі. Але нідзе не адчуваў сябе камфортна. Пасля таго, як яго звольнілі з часопіса «Інтэрв’ю», ён стаў беспрацоўным і пераехаў у Нью-Ёрк. Яго сусед, акцёр, пераканаў Джо паспрабаваць сябе ў гэтай справе. Акцёрскаму майстэрству ён навучаўся ў нью-ёркскім акруговым тэатры. Спачатку ён працаваў на радыё. У 1994 годзе ён упершыню здымаецца ў мінісерыялы на NBC «Сямейны альбом Даніэлы Стыл». Ён увесь час з’яўляецца ў «Сёстрах» і «Першым панядзелку».

## Кар’ера 
Флэнігана запрашалі граць у асобных эпізодах у серыялах «Мэрфі Браўн», «Драпежныя птушкі», «Справядлівая Эмі», «CSI: Маямі», у некалькіх серыях ў «Купідон», «Раўчуку Доўсан», «Провідэнсе» і «Профілю забойцы» . Гуляў вядучыя ролі таксама ў тэлевізійных фільмах:

* «Не трэба таямніц» (1997)
* «Іншая сястра» (1999).
* Дэбют на вялікім экране — у фільме «Нагода для даверу» (1995).

Здымаўся ў серыяле «Зорная Брама: Атлантыда», дзе гуляў маёра (пасля быў павышаны да падпалкоўніка) Джона Шэпарда. Джо напісаў сцэнарый для эпізоду «Вадохрышча» (эпізод 212) у гэтым серыяле.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Акцёры ЗША
Бундэсрат

**Бундэсрат** (, літ. *Федэральная Рада*) — орган дзяржаўнага кіравання ў нямецкіх і нямецкамоўных краінах. У розных дзяржавах займае розную пазіцыю па важнасці ўва ўрадавым апараце.
*  **Бундэсрат Аўстрыі** — верхняя палата Парламента Аўстрыі.
*  **Бундэсрат Германіі** — орган прадстаўніцтва земель, які мае заканадаўчую і выканаўчую ўладу.
*  **Федэральны Савет Швейцарыі** — калектыўны орган вярхоўнай улады.
*  **Бундэсрат Германскай імперыі** — фармальна вышэйшы ўрадавы орган.
Пярэступ

**Пярэ́ступ**, **брыёнія** (*Bryonia*) — род кветкавых раслін сямейства . Налічвае каля 10 відаў, пашыраных пераважна ў Міжземнамор’і, Заходняй і Сярэдняй Азіі, на Каўказе.

## Апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны з клубнепадобнымі каранямі і пераважна лазячымі сцёбламі з простымі вусікамі. Лісце пяцілопасцевае або глыбокараздзельнае, часам суцэльнае. Расліны адна- і двухдомныя. Кветкі аднаполыя, дыяметрам да 1,5 см, у пазушных суквеццях. Плод — ягада.

## Выкарыстанне 
Інсектыцыдныя, фарбавальныя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны. Карані пярэступа выкарыстоўваюцца ў якасці лекавага сродка.

 і  — ядавітыя расліны.

## Літаратура 
*  — С. 321.
*  — С. 161.
* 

## Спасылкі 
* 
* Bryonia // The Plant List
* Genus: *Bryonia* L. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)

Катэгорыя:Гарбузовыя
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Вук Бранкавіч

**Вук Бра́нкавіч** (; каля 1345 — ) — родапачынальнік сербскай дынастыі Бранкавічаў.

Сын севастакратара Бранка Младэнавіча, які валодаў Охрыдам і быў набліжаным цара Ураша V.

Вук Бранкавіч каля 1370 года стаў валадаром вобласці Косава з гарадамі Прышціна, Вучытрн і Звечан. У 1377 годзе пад яго ўладу патрапіла Скоп’е, а ў 1378 — Прызрэн

Вук быў зяцем князя Лазара і ўдзельнічаў у бітве на Косавым полі 1389.

Пасля паражэння быў вымушаны перадаць асманам Скоп'е ў 1392 годзе і выплачваць даніну. Каля 1396 года султан Баязід I выгнаў Вука з яго ўладанняў, і ён памёр у выгнанні 6 кастрычніка 1397 года.

Каля 1371 года Вук ажаніўся з Марэ (†1426), старэйшай дачкой князя Лазара і княгіні Міліцы. У іх было тры сыны: Грыгур, Георгій (дэспат, 1427—1456) і Лазар.

## Літаратура 
* Љубомир Ковачевић. Годишњица, 10 (1888).

Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Бранкавічы
Энеіда

]]
, 1787]]
**Энеі́да** () — эпічны твор на лацінскай мове, аўтарам якога з’яўляецца Вергілій. Напісана паміж 29 і 19 гадамі да н.э. і прысвечана гісторыі Энея, легендарнага траянскага героя, які перасяліўся ў Італію з рэшткай свайго народа, які аб’яднаўся з лацінамі і заснаваў горад Лавіній, а сын яго Асканій (Юл) заснаваў горад Альба Лонга.

Паэма напісана дактылічным гекзаметрам і складаецца з 12 кніг, прычым першыя 6 пераймаюць «Адысею», а іншыя 6 — «Іліяду». Храналогія ў «Энеідзе» наўмысна парушана; апроч згадвання падзення Троі, у тэксце няма аніякіх іншых храналагічных «зачэпак». У сутнасці паэма з’яўляецца не гістарычнай, а прапагандысцкай — яна праслаўляе дынастыю Юліяў, якая нібы паходзіць ад сына Энея, Юла.

## Папулярнасць 
Як класічны твор на лацінскай мове «Энеіда» стала навучальным дапаможнікам па яе вывучэнні; гэта, адпаведна, зрабіла яе крыніцай перайманняў (Лузіяды, Расіяда) і пародый.

У канцы XVII — пачатку XIX стст. у еўрапейскай літаратуры ўзнік цэлы шэраг перайманняў «Энеідзе» ў духу бурлеска і травесціі. Адно з гэтых перайманняў (аўтар Іван Катлярэўскі) з’яўляецца першым вершаваным творам на ўкраінскай мове, блізкай да сучаснай. Аналагічна, ля вытокаў беларускай паэзіі стаіць паэма «Энеіда навыварат» Вікенція Равінскага (1820-я гады).

## Крылатыя фразы з «Энеіды» 
* Ab uno disce omnes (Па адным судзі пра іншых)
* Agnosco veteris vestigia flammae (Пазнаю сляды ранейшага агню).
* Auri sacra fames (Праклятая прага да золата).
* Cunctando restituit rem (Прамаруджваннем выратаваў справу).
* Fuimus Troes, fuit Ilium (Былі мы траянцамі, быў Іліён).
* Timeo Danaos et dona ferentes (Я баюся данайцаў, нават калі яны прыносяць дары).

## Беларускі пераклад 
* «Энеіда». Вергілій. — Том І: Кнігі І — VІ. Пер. з лац. Лявон Баршчэўскі. — Мн.: Раман Цымбераў, 2025.
* «Энеіда». Вергілій. — Том ІІ: Кнігі VІІ — ХІІ. Пер. з лац. Лявон Баршчэўскі. — Мн.: Раман Цымбераў, 2025.

## Літаратура 
* *Бенэт Ч.* Вергілій. Пер. з англ. // Вергілій. Энеіда. Пер. з лац. Л. Баршчэўскага. Т. 1. — Мн.: Раман Цымбераў, 2025 — С. 172—180.
* *Топоров В. Н.* Эней — человек судьбы (к «средиземноморской» персонологии): [В 2 ч.]. Ч. 1. — М.: Радикс, 1993. — 195 с.
* *Гобза И. О.* О сравнениях, встречающихся в «Энеиде» Вергилия. — М.: Тип. Г. Лисснера и Д. Собко, 1912. — 46 с.
* *Гобза И. О.* Различные виды тропа метонимии, встречающиеся в «Энеиде» Вергилия. — М.: Тип. Г. Лисснера и Д. Собко, 1916. — 28, [2] с.

## Спасылкі 
* Лацінскі тэкст «Энеіды».

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Літаратурныя творы па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Вершаваныя творы
Катэгорыя:Эпічныя творы
Катэгорыя:Пісьмовыя крыніцы па гісторыі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Няскончаныя творы мастацкай літаратуры
Катэгорыя:Творы, апублікаваныя пасмяротна
Катэгорыя:Эпасы
Катэгорыя:Эпічныя паэмы
Катэгорыя:Паэмы на лацінскай мове
Тафта

з тафты, каля 1865]]
 з крэмавай тафты]]
**Тафта́** (, , ад  — «скручаны, світы, сатканы»; не блытаць з сінтэтычнай падкладачнай тканінай тафета) — разнавіднасць шчыльнай тонкай глянцавай тканіны палатнянага перапляцення з туга скручаных нітак шоўку, бавоўны або сінтэтычных арганічных палімераў. Ужываецца для пашыву святочнага і вячэрняга адзення, дэкору і абіўкі мэблі, вырабу тавараў народнага спажывання.

Для тафты характэрныя калянасць, шчыльнасць і ломкасць зморшчын. Дзякуючы сваёй пластычнасці яна дае магчымасць ствараць пышныя сілуэты, аб’ёмныя драпіроўкі.

## Гісторыя 
, пашытага з італьянскай тафты, XVII стагоддзе.]]
На Русі тафта вядомая з XIV стагоддзя, спачатку як імпартны тавар, куды ўвозілася з Візантыі і краін Азіі. У Вялікае Княства Літоўскае імпартавалася з Італіі (з Фларэнцыі ў XVI—XVII стагоддзях) і Францыі (у XVII стагоддзі).

Выкарыстоўвалася для пашыву жаночага і мужчынскага верхняга адзення (кафтанаў, нагавіц, , прыбраных кашуль, сарафанаў), аддзелкі футра, галаўных убораў і іншага ў якасці асноўнага або падкладачнага матэрыялу.

## Уласцівасці 
Валодае наступнымі характарыстыкамі:

* пэўныя воданепрымальныя ўласцівасці;
* даўгавечнасць і практычнасць;
* зносастойкасць;
* прывабны знешні выгляд (невялікі бляск).

## Сучасныя разнавіднасці 
Першапачаткова тафта была толькі шаўковай або баваўнянай, але сёння мноства відаў тафты вырабляецца з сінтэтычных валокнаў. Белая і светла-крэмавая тафта папулярная як тканіна для вясельных сукенак.

### Тафта шанжан 
Тафта́ шанжа́н ( — зменлівы) — разнавіднасць тафты з двухколерным пералівістым эфектам.

## Літаратура 
* 
* Андреева Р. П. Тафта // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 344. — ISBN 5-86617-030-2.
* Беловинский Л. В. Тафта // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 675. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* Тафта // Татары — Топрик. — М. : Советская энциклопедия, 1956. — С. 12. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 42).
* *Герман Вейс* История культуры народов мира. Загадка великой культуры. Россия. X—XX вв. М.: 2005
* *Андреева Р. П.* Энциклопедия моды. СПб.: «Литера». 1997. 416 с.
* Google Books edition of «Dictionary of Textiles»

## Спасылкі 
* Фота: Вясельная сукенка з тафты ад Веры Вонг на гераіні фільма «» у выкананні Эн Хэтэўэй (злева)

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Катэгорыя:Баваўняныя тканіны
Мемнан Родаскі

**Ме́мнан** (; каля 380 да н.э.,  — , ) — грэчаскі военачальнік, які служыў у персідскай арміі Дарыя III.

## Ранняе жыццё 
Мемнан быў выхадцам з вострава Родас. Разам са старэйшым братам Ментарам Мемнан спачатку служыў у якасці найміта ў персідскага сатрапа Фрыгіі Артабаза. У 362—360 гадах да н.э. некалькі сатрапаў Малой Азіі паднялі агульнае паўстанне супраць цара Артаксеркса III. Артабаз і разам з ім Ментар і Мемнан, якія кіравалі ў Траадзе, далучыліся да паўстанцаў. Аднак паўстанне правалілася, і Артабаз быў вымушаны бегчы ў Македонію. За ім каля 353 года да н.э. рушыў услед Мемнан. Аднак Ментар змог памірыцца з Артаксерксам і захапіў для яго Егіпет. У 342 годзе да н.э. ён дапамог Артабазу і Мемнану вярнуцца ў Азію. Пасля смерці Ментара Мемнан атрымаў пасаду галоўнага военачальніка ўсіх персідскіх войскаў у Малой Азіі і ажаніўся з яго ўдавой, дачкой Артабаза Барсіне (Артабаз жа быў у шлюбе з сястрой Ментара і Мемнана).

## Уварванне македонцаў 
У 336 годзе да н.э. у Малую Азію ўварваліся македонскія войскі пад кіраўніцтвам Аляксандра Вялікага. Перад бітвай на рацэ Гранік Мемнан прапанаваў персідскім военачальнікам ваенны план, сутнасць якога складалася ў выкарыстанні тактыкі выпаленай зямлі. Персы павінны былі знішчаць палі, засыпаць студні, адводзіць скаціну ў тыл і спальваць свае гарады з мэтай недапушчэння іх захопу ці выкарыстання македонскай арміяй. Аднак персы адхілілі гэты план, з прычыны таго, што лічылі недазвольным знішчэнне маёмасці сваіх жа падданых. Дарый III усё ж змог ацаніць стратэгічныя задумы Мемнана і ў 334 годзе да н.э. прызначыў яго галоўнакамандуючым персідскіх сіл.

### Барацьба з Аляксандрам 
Стаўшы галоўнакамандуючым, Мемнан зрабіў стаўку на барацьбу з Аляксандрам у яго тыле. З гэтай мэтай ён умацаваў Галікарнас і пачаў узмацняць флот персаў у Эгейскім моры, маючы на мэце перанесці ваенныя дзеянні ў Грэцыю. Верагодна, Мемнан меў план падняць грэчаскія гарады, якія знаходзіліся тады пад уладай Македоніі (і рэгента Аляксандра ў Еўропе, ненавіснага грэкам Антыпатра). Аляксандр распусціў свой флот, і Мемнан разлічваў у поўнай меры скарыстацца гэтым промахам македонцаў. Аднак у жніўні 333 гада да н.э. Мемнан быў забіты падчас аблогі горада Мітэлены на востраве Лесбас. З яго смерцю персідскае войска страціла каштоўнага і вопытнага камандзіра.

### Тактыка Мемнана 
## Бібліяграфія 
* Hazel, John; *«Who’s who in the Greek World»,* «Memnon», Routledge (2000)

Катэгорыя:Военачальнікі Родаса
Катэгорыя:Военачальнікі Персіі
Катэгорыя:Аляксандр Македонскі
Катэгорыя:Памерлі ў 333 годзе да н.э.
Чарніца (возера)

**Чарні́ца** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Чарнічанка (выцякае з возера), прыкладна за 0,7 км на паўночны захад ад вёскі Латыгава.

Плошча паверхні возера 0,12 км². Даўжыня 0,71 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1.92 км. Берагавая лінія звілістая.

У возера ўпадаюць ручаі, у паўднёва-усходняй частцы возера бярэ пачатак рака Чарнічанка.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Лучосы
Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Сарочынскае

**Саро́чынскае** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Лукомка, за 10 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Чашнікі, каля вёскі Сарочына.

Плошча паверхні возера 0,13 км². Даўжыня 0,88км, найбольшая шырыня 0,13 км, даўжыня берагавой лініі 1,9 км. Плошча вадазбору каля 1 км².
Катлавіна Сарочынскага возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны умерана стромкія, вышынёй 10—12 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны возера.

На поўначы з возера выцякае ручай у раку Лукомка.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Лукомкі
Рудзёнкава

**Рудзё́нкава** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нача, за 24 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, за 3 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Ветрына.

Плошча паверхні возера 0,15 км². Даўжыня 0,77 км, найбольшая шырыня 0,28 км, даўжыня берагавой лініі 1,78 км. Плошча вадазбору 16,5 км².
Катлавіна Рудзёнкава выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй 5—7 метраў. Берагавая лінія ўмерана звілістая. У заходняй частцы возера невялікі востраў.
У Рудзёнкава ўпадаюць некалькі ручаёў (у т.л. ручай з возера Сердава) і выцякае рака Гародзенка (прыток Начы).

Возера знаходзіцца на тэрыторыі геалагічнага заказніка мясцовага значэння «Града замак Глінскі».

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-021. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Начы (прыток Заходняй Дзвіны)
Бабелдааб

**Бабелда́аб** (), у мінулым **Бабелтуа́п** () — найбуйнейшы востраў у складзе Палау. На Бабелдаабе знаходзіцца Нгерулмуд — сталіца краіны. Плошча — 374,1 км². Насельніцтва (2005 г.) — каля 6,5 тысяч чал.

## Геаграфія 
Бабелдааб — востраў на захадзе Каралінскага архіпелага. Знаходзіцца ў 2211 км на поўнач ад Аўстраліі і ў 2805 км на ўсход ад Азіі. Даўжыня — 46,2 км. Найбольшая шырыня — 16,6 км.

Бабелдааб уяўляе сабою паверхню падводнага хрыбта, мае старажытнае вулканічнае паходжанне. Узнік каля 70 мільёнаў гадоў таму. Пакрыты невысокімі пагоркамі. Найвышэйшы з іх, гара Нгерчэлчуус, дасягае ўсяго 242 м над узроўнем мора. Паўднёвая нізінная частка сфарміравана караламі. Узбярэжжа адрозніваецца разнастайнасцю рэльефа, прарэзана невялікімі гаванямі На востраве шмат кароткіх рэк. Рачная сетка складае прыкладна 555,1 км. Адзінае возера Нгардок займае 4,85 га. Знойдзены невялікія радовішчы золата.

Клімат трапічны пасатны. Сярэднегадавая тэмпература складае прыкладна +28&nbsp;°C. Сярэднемесячная колькасць ападкаў — ад 272 мм да 531 мм. Сухі сезон прыпадае на зімовыя месяцы. Найбольш дажджлівыя месяцы — красавік і май.

## Прырода 
На Бабелдаабе вылучаюць некалькі экасістэм — нізінныя, прыбярэжныя, мангравыя, рачныя лясы, хмызнякі, саванна, лугі, каля берага — каралавыя рыфы, зараснікі водарасцей і лагуны. Лясы займаюць каля 170 км², у тым ліку мангры — 25,7 км². Налічваецца 820 відаў раслін, 25 % з якіх — эндэмікі. 29 % раслін былі завезены ў розныя гістарычныя перыяды чалавекам.

Фаўна адрозніваецца некаторай разнастайнасцю ў параўнанні з іншымі астравамі Мікранезіі. Бабелдааб насяляюць 50 відаў птушак, 40 відаў прэснаводных рыб, 20 відаў яшчарак, 5 відаў змей, 1 від жаб. Бабелдааб — адзінае месца ў Мікранезіі, дзе сустракаюцца марскія кракадзілы.

## Гісторыя 
На каралавых астравах на поўдзень ад Бабелдааба ў 2006 г. былі знойдзены 2 пахавальныя пячоры з рэшткамі маларослых насельнікаў пачатку 3 тысячагоддзя да н. э. Мяркуюць, што першыя людзі сучаснага тыпу маглі з’явіцца на Бабелдаабе яшчэ раней. У сярэдзіне 2 тысячагоддзя да н. э. з Азіі сюды перасяліліся мікранезійцы — продкі сучасных палаўанцаў. Згодна паданням, першапачаткова яны жылі на паўднёвых каралавых астравах, і толькі пазней асвоілі вялікі востраў. Мікранезійцы займаліся земляробствам і рыбалоўствам, стварылі развітую неалітычную культуру.

У 1542 г. востраў быў адкрыты іспанцамі. У XVII ст. фармальна далучаны да іспанскіх калоній. Але сталыя кантакты з еўрапейцамі пачаліся толькі з 1783 г. У 1885 г. іспанскія ўлады афіцыйна размясцілі на Бабелдаабе каланіяльную адміністрацыю, але ў 1899 г. продалі яго Германіі разам з іншымі сваімі ўладаннямі ў Мікранезіі. У 1914—1944 гг. востраў кантралявала Японія. У 1947—1994 гг. ён знаходзіўся пад апекай ЗША. Пасля абвяшчэння незалежнасці Палау ўвайшоў у склад гэтай дзяржавы.

## Спасылкі 
* Islands of Palau 
* palauconservation.org 
* Palau, Republic of
* Micronesia Places We Protect: The Republic of Palau 
* History of Palau 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Каралінскія астравы
Бабелдааб
Воласна

**Во́ласна** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 13 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Лепель.

Плошча паверхні возера складае 0,25 км². Даўжыня — 1,14 км, найбольшая шырыня — 0,46 км. Даўжыня берагавой лініі — 3,33 км. Найбольшая глыбіня возера складае каля 9 метраў, сярэдняя — 4,6 м. Аб’ём вады ў возеры складае 1,14 млн. м³, плошча вадазбору — 4,35 км².

Катлавіна Воласна тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, пясчаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі абрывістыя, вышынёй 0,3—0,4 м, пясчаныя. У паўднёва-заходняй і паўночна-усходняй частках трапляюцца ўчасткі сплавіны. Зона мелкаводдзя выслана пяском і займае каля 28 % плошчы возера.

Возера Воласна эўтрофнае і слабапраточнае. Злучана ручаямі з азёрамі Мухна і Некалач. Расліннасць пашыраецца да глыбіні 1,6 м. Надводная прыбярэжная расліннасць утварае палосу шырынёй 2—10 м.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, плотка, лінь, мянтуз і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* *Макрыцкі А. М.* Воласна // 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Судзіна

**Су́дзіна**, або **Сасу́д** — трубчасты орган (у целе чалавека, жывёлы, у раслінных арганізмах), па якім цячэ вадкае рэчыва.

У чалавека і жывёл выдзяляюць:
* Крывяносныя судзіны — органы сэрцава-судзіннавай сістэмы, у поласцях якіх адбываецца непасрэдны транспарт крыві па арганізму.
* Лімфатычныя судзіны, або пасакавыя судзіны — органы лімфатычнай сістэмы, у поласцях якіх адбываецца адток лімфы (пасакі) з розных органаў у венозную сістэму.

У раслін гэтым паняццем называюць праводныя элементы ксілемы, якія ўяўляюць сабой доўгія полыя трубкі, утвораныя адным шэрагам клетак (членікаў) са скразнымі адтулінамі (перфарацыямі) на папярочных сценках, па якіх адбываецца масавае перамяшчэнне рэчываў.

Катэгорыя:Біялогія
Катэгорыя:Анатомія чалавека
Бісектрыса

**Бісектры́са** (ад  «двайное», і *sectio* «разразанне») вугла — прамень, які пачынаецца ў вяршыні вугла і дзеліць яго на два роўныя вуглы.
Бісектрыса вугла — геаметрычнае месца пунктаў унутры вугла, роўнааддаленых ад старон вугла.

У трохвугольніку пад **бісектрысаю вугла** разумеюць адрэзак бісектрысы гэтага вугла да яе перасячэння з процілеглаю стараною трохвугольніка.

## Уласцівасці 
[right|thumb|[Пабудова з дапамогай цыркуля і лінейкі|Пабудова бісектрысы]]
* **Тэарэма аб бісектрысе:** Бісектрыса ўнутранага вугла трохвугольніка дзеліць процілеглую старану ў адносіне, роўнай дзелі двух прылеглых старон.
* Бісектрысы ўнутраных вуглоў трохвугольніка перасякаюцца ў адным пункце — інцэнтры — цэнтры упісанай у гэты трохвугольнік акружнасці.
* Бісектрысы аднаго ўнутранага і двух вонкавых вуглоў трохвугольніка перасякаюцца ў адным пункце. Гэты пункт — цэнтр аднае з трох пазаўпісаных акружнасцей гэтага трохвугольніка.
* Асновы бісектрыс двух унутраных і аднаго вонкавага вуглоў трохвугольніка ляжаць на адной прамой, калі бісектрыса вонкавага вугла не паралельная процілеглай старане трохвугольніка.
* Калі бісектрысы вонкавых вуглоў трохвугольніка не паралельныя процілеглым старанам, то іх асновы ляжаць на адной прамой.
* Калі ў трохвугольніку дзве бісектрысы роўныя, то трохвугольнік — раўнабедраны (тэарэма Штэйнера — Лемуса).
* Пабудова трохвугольніка па трох вызначаных бісектрысах з дапамогаю цыркуля і лінейкі немагчымая, прычым нават пры наяўнасці трысектара.
* У раўнабедраным трохвугольніку бісектрыса вугла, процілеглага аснове трохвугольніка, з'яўляецца медыянаю і вышынёю.

## Даўжыня бісектрыс у трохвугольніку 
[right|thumb|Бісектрыса [трохвугольніка ABC]]
Вывесці ніжэйпрыведзеныя формулы можна з дапамогаю тэарэмы Сцюарта.
: l_c = {\sqrt{ab(a+b+c)(a+b-c)}\over{a+b}}

: l_c = \sqrt{ab-a_lb_l}

: l_c = \frac {2ab\cos\frac{\gamma}{2}}{a+b}

: l_c = \frac {h_c}{\cos \frac {\alpha-\beta}{2}}
дзе:
* l_c — даўжыня бісектрысы, праведзенай к старане c,
* a, b, c — стораны трохвугольніка насупраць вяршынь A, B, C адпаведна,
* p — паўперыметр трохвугольніка,
* a_l, b_l — даўжыні адрэзкаў, на якія бісектрыса l_c дзеліць старану c,
* \alpha, \beta, \gamma — унутраныя вуглы трохвугольніка пры вяршынях A, B, C адпаведна,
* h_c — вышыня трохвугольніка, апушчаная на старану c.

## Мнеманічнае правіла 

Бісектрыса — гэта рыса, што выходзіць з самага вугла і дзеліць вугал роўненька на два.

## Літаратура 
* *Коган Б. Ю.* *Приложение механики к геометрии.* М.: Наука. 1965. 56 с.
* *Понарин Я. П.* Элементарная геометрия. В 2 тт. — М.: МЦНМО, 2004. — С. 30-31. — ISBN 5-94057-170-0

Катэгорыя:Класічная геаметрыя
Катэгорыя:Планіметрыя
Катэгорыя:Геаметрыя трохвугольніка
Катэгорыя:Вуглы
Скрапбукінг

**Скрапбукінг, скрэпбукінг** (, ад : *scrap* — выразка, *book* — кніга, літар. «кніга з выразак») — від рукадзельнага мастацтва па вырабу і афармленню сямейных або асабістых фотаальбомаў.

Гэты від творчасці ўяўляе сабой спосаб захоўвання асабістай і сямейнай гісторыі ў выглядзе фатаграфій, газетных выразак, малюнкаў, запісаў і іншых памятных дробязяў, выкарыстоўваючы адмысловыя візуальныя і тактыльныя прыёмы замест звычайнага аповеду. Асноўная ідэя скрапбукінгу — захаваць фатаграфіі і іншыя памятныя рэчы пра якія-небудзь падзеі на працяглы тэрмін для будучых пакаленняў.

Варта заўважыць, што скрапбукінг не абмяжоўваецца стварэннем класічных альбомаў — у калекцыях майстроў скрапбукінгу сустракаюцца таксама альбомы—акардэоны (лепарэла), альбомы ў выглядзе хатак, альбомы ў выглядзе скрыначак/кошыкаў, і нават асобныя паштоўкі (так званы **кардмэ́йкінг** або **кардмэйкінг**, , літар. «выраб паштовак»). Існуе і так званы *«лічбавы скрапбукінг»*, які выкарыстоўвае для афармлення і ўпрыгажэння фатаграфій розныя камп'ютарныя праграмы (універсальныя графічныя рэдактары ці спецыялізаванае праграмнае забеспячэнне для апрацоўкі фатаграфій і апраўлення рамкамі рознага выгляду і формы, напрыклад Scrapbook MAX!, Wondershare Scrapbook Studio, PhotoMix, ScrapbookFlair, ArcSoft Scrapbook Creator Memories Edition і «Мастер Коллажей»). Пры дапамозе стандартных сродкаў у праграмах ствараецца выгляд асобнай старонкі ці цэлага фотаальбома, якія потым могуць быць выведзеныя на друкаванне, або захаваны ў выглядзе файлаў у графічных фарматах.

Працу па стварэнні скрапбукаў спрашчае мноства шаблонаў, нарыхтовак самых розных формаў, якія выкарыстоўваюць розныя віды мацаванняў (кольцы, стужкі, спружынкі). Можна і самому вырабіць нарыхтоўку, выразаўшы яе з шчыльнага кардона, у выглядзе сілуэтаў сэрца, замка, хаткі, кветачкі і іншых дэкаратыўных элементаў.

Катэгорыя:Хобі
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Азурыт

**Азуры́т** — мінерал з класа карбанатаў, асноўны карбанат медзі, Cu3(СО3)2(ОН)2/

Крышталізуецца ў манакліннай сінгоніі. Мае 53,3 % медзі. Утварае шчоткі і друзы пераважна дробных крышталёў, агрэгаты, канкрэцыі, шчыльныя масы, зямлістыя намнажэнні. Колер цёмна-сіні, васільковы, блакітны. Празрысты да паўпразрыстага. Цвёрдасць 3,5—4 па шкале Моаса. Шчыльнасць 3,8 г/см³. Крохкі.

Тыповы мінерал зон акіслення меднарудных жылаў. Пры далейшым акісленні ператвараецца ў малахіт.

Назва паходзіць ад персідскай назвы *lazhward*, што азначае сіні колер.

## Радовішчы 
Радовішчы азурыту маюцца ў Расіі (Урал), Казахстане, Афрыцы, Марока, а таксама ў ЗША, Кітаі, Францыі, Аўстраліі.

## Выкарыстанне 
Выкарыстоўваецца ў ювелірнай справе, у якасці вырабнога каменя. З’яўляецца аб’ектам калекцыяніравання. Другасная руда медзі. Выкарыстоўваецца ў вытворчасці сіняй фарбы.

## Літаратура 
* 
* Азурит // 

## Спасылкі 
* Азурит // Кристаллов. Net
* Азурит // Каталог Минералов. Ru
* Азурыт на сайце mindat.org
* Азурыт на сайце Webmineral.com

Катэгорыя:Карбанаты (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы медзі
Катэгорыя:Вырабныя камяні
Філіп Бельгійскі (граф Фландрыі)

**Філіп** (поўнае імя ; , Лакен, Брусель — ) — прынц Бельгіі, граф Фландрыі з Саксен-Кобург-Гоцкай дынастыі. У студзені-ліпені 1869 года спадчыннік бельгійскага прастола.

Сын караля Леапольда I і Луізы Арлеанскай, малодшы брат Леапольда II.

У красавіку 1867 года Філіп ажаніўся з Марыяй Гогенцолерн-Зігмарынген (1845—1912), дачкой князя Карла Антона. Дзеці:
* Бадуэн (1869—1891);
* Генрыэта (1870—1948), у шлюбе з Эмануэлем Арлеанскім;
* Жазэфіна Марыя (1870—1871), сястра-блізня Генрыэты;
* Жазэфіна Караліна (1872—1958), у шлюбе з Карлам Антонам Гогенцолернам;
* Альберт (1875—1934), кароль Бельгіі Альберт I.

Малодшы сын Філіпа, Альберт, стаў каралём пасля смерці свайго дзядзькі Леапольда II.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Саксен-Кобург-Гоцкая дынастыя
Катэгорыя:Члены каралеўскага дому Бельгіі
Карл Антон Гогенцолерн-Зігмарынген

**Карл Антон Гогенцолерн-Зігмарынген** (; ,  — , ) — **князь Гогенцолерн-Зігмарынген**, кіраўнік старэйшай (каталіцкай) галіны дому Гогенцолернаў. Сын Карла Гогенцолерн-Зігмарынген і Марыі Антуанэты Мюрат, пляменніцы Іаахіма Мюрата.

Бацька Карла Антона адрокся на яго карысць у 1848 годзе, аднак праз год Карл быў вымушаны аддаць сваё княства далёкаму кузену каралю Фрыдрыху Вільгельму IV, які далучыў яго да Прускаму каралеўству. З 1858 па 1862 год Карл Антон быў міністрам-прэзідэнтам Прусіі, пасля ўзнікнення праблем паміж каралём і парламентам па фінансавых прычынах ён быў вымушаны сысці ў адстаўку. На пасадзе яго змяніў Ота фон Бісмарк.

## Сям’я 
З 1834 года Карл Антон быў жанаты з Жазэфінай Бадэнскай (1813—1900), дачкой вялікага герцага Карла і Стэфаніі дэ Багарнэ. У іх нарадзіліся:

* Леапольд (1835—1905),
* Сцефанія (1837—1859), у шлюбе з каралём Партугаліі Педру V,
* Карл (1839—1914), кароль Румыніі Караль I,
* Антон (1841—1866),
* Фрыдрых (1843—1904),
* Марыя (1845—1912), у 1867 ажанілася з Філіпам Бельгійскім.

Катэгорыя:Кіраўнікі ўрада Прусіі
Катэгорыя:Гогенцолерны-Зігмарынгены
Вызваленне Парыжа

**Вызваленне Парыжа** (таксама вядомая як **бітва за Парыж**) — бітва падчас Другой сусветнай вайны на Заходнім фронце, якая доўжылася з 19 жніўня 1944 года да капітуляцыі нямецкіх акупацыйных сіл 25 жніўня таго ж года. Гэта бітва адзначыла вызваленне Парыжа і ўцёкі ўрада Вішы ў горад Зігмарынген у Германіі.

Сталічны рэгіён Францыі быў акупаваны нацысцкай Германіяй з моманту падпісання Другога Камп'енскага перамір'я ў чэрвені 1940 года, калі германская армія акупавала паўночную і паўднёва-заходнюю Францыю і калі быў створаны марыянетачны рэжым Вішы ў аднайменным горадзе ў цэнтральнай Францыі.

Вызваленне Парыжа пачалося з паўстання французскага Супраціўлення супраць нямецкага гарнізона ў горадзе. 24 жніўня 1944 года так званыя французскія ўнутраныя сілы (''Forces françaises de l'intérieur*, FFI) атрымалі падмацаванне ад сіл Змагарнай Францыі і ад амерыканскай арміі пад камандаваннем генерала Патана.

Гэта бітва разглядаецца некаторымі гісторыкамі як апошняя бітва ў бітве за Нармандыю, хоць у рэчаіснасці яна скончылася разгромам сіл вермахта амерыканскай арміяй пад камандаваннем генерал-лейтэнанта Джорджа С. Патана і брытанскай арміяй пад камандаваннем фельдмаршала Мантгомеры ў Фалезскай аперацыі ў заходняй Францыі прыкладна ў той жа час. Вызваленне Парыжа можна разглядаць як пераходны момант ва ўварванні саюзных войскаў: ад аперацыі «Аверлорд» да пачатку агульнага маштабнага наступу, хоць такога меркавання прытрымліваецца меншая частка спецыялістаў.

## Спасылкі 
* *Battle for Paris: August 16-26''
* De Gaulle's speech from the Hôtel de Ville 
* De Gaulle's speech in retrospect&nbsp;— BBC News
* Paris Liberated: Rare, Unpublished 

Катэгорыя:Францыя ў Другой сусветнай вайне
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Падзеі 19 жніўня
Катэгорыя:Падзеі 20 жніўня
Катэгорыя:Падзеі 21 жніўня
Катэгорыя:Падзеі 22 жніўня
Катэгорыя:Падзеі 23 жніўня
Катэгорыя:Падзеі 24 жніўня
Катэгорыя:Падзеі 25 жніўня
Катэгорыя:Нармандская аперацыя
Катэгорыя:Бітвы ў Францыі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы ЗША
Іван Юр’евіч

**Іван Юр’евіч** (; зг. 1170) — князь з дынастыі Ізяславічаў Тураўскіх.

## Біяграфія 
Сын тураўскага князя Юрыя Яраславіча і Ганны, дачкі гарадзенскага князя Усеваладкі.

Належаў да першага пакалення тураўскіх князёў удзельнага часу, які пачаўся пасля смерці Юрыя Яраславіча паміж 1167 і 1174 гадамі, з крыніц вядомы Тураўскае, Пінскае і Дубровіцкае княствы.

Іван толькі аднойчы згадваецца Іпацьеўскім летапісам пад 1170 годам як «Юр’евіч Іван з Турава», калі дапамагаў князю Мсціславу Ізяславічу вярнуць кіеўскі сталец, з якога той быў сагнаны вялікім князем уладзімірскім Андрэем Багалюбскім. У тым самым 1170 годзе ён удзельнічаў і ў паходзе супраць полаўцаў. На думку Алега Рапава, такая згадка не значыць, што Іван быў уладаром уласна Тураўскага княства або старэйшым князем Тураўскай зямлі, ён мог быць і ўладальнікам адной з тураўскіх валасцей. Пётр Лысенка трымаецца супрацьлеглага меркавання, што згадка кажа пра Івана як уласна тураўскага князя ў 1170 годзе.

Сярод пяці сыноў Юрыя Яраславіча трое згадваюцца крыніцамі як «Тураўскі» і «з Турава» — Святаполк, Іван і Глеб. Іван у гэтых згадках другі пасля Святаполка, які згаданы як «Тураўскі» ў 1162 годзе, яшчэ пры жыцці бацькі і да падзелу на ўдзелы, і памёр толькі ў 1190 годзе. Глеб жа ў 1183 годзе названы князем дубровіцкім. Таму меркаванні пра княжанні сыноў Юрыя ў Тураве і іх парадак могуць быць толькі гіпатэтычнымі.

Таксама Іван згадваецца ў пазнейшым Васкрасенскім летапісе пад 1167 годам, і ў яшчэ пазнейшым Густынскім — пад 1168 годам, калі разам з іншымі князямі выступіў супраць полаўцаў, якія рабавалі на Дняпры купецкія караваны, што плылі з Візантыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1100-я гады
Катэгорыя:Ізяславічы Тураўскія
Сен-Жэрменскі дагавор

**Сен-Жэрменскі мір** — назва некалькіх мірных дагавораў, заключаных у французскім горадзе Сен-Жэрменаў-ан-Ле:
* Сен-Жэрменскі мір, 1570 — паміж французскім каралём Карлам IX і гугенотамі;
* Сен-Жэрменскі мір, 1679 — паміж Францыяй, Швецыяй і Брандэнбургам;
* Сен-Жэрменскі дагавор, 1919 — ад 10 верасня 1919 года

Катэгорыя:Мірныя дагаворы
Мастэрс 2001 (снукер)

**Мастэрс 2001** (, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 2001* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 4 па 11 лютага 2001 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 27-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £650,000 (на £35,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £175,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 18 гульцоў. Топ-14 афіцыйнага рэйтынгу аўтаматычна трапілі ў першы раўнд. Снукерысты, якія займалі 15 і 16 месца ў рэйтынгу, гулялі ў папярэднім раўндзе з пераможцам кваліфікацыйнага турніру і ўладальнікамі уайлдкард.

Пол Хантэр выйграў свой першы тытул Мастэрс, абыграўшы ў фінальным матчы ірландца Фергала О'Браена з лікам 10:9.

## Уайлдкард раўнд 
У папярэднім раўндзе згулялі 15-ы і 16-ы нумары рэйтынгу і ўладальнікі ўайлд-кард: Шон Мёрфі, як пераможца кваліфікацыйнага турніру, і Джымі Уайт, які атрымаў спецыяльнае запрашэнне ад арганізатараў турніру.

## Асноўная сетка 
Катэгорыя:Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:Люты 2001 года
Сансарол

**Астравы Сансарол** () — група з 4 астравоў на поўдні Палау. Складаюць асобны штат гэтай краіны. Агульная плошча — 3,5 км². Насельніцтва (2005 г.) — 100 чал.

## Геаграфія 
Астравы Сансарол фактычна з’яўляюцца часткай буйнога Каралінскага архіпелага. Уключаюць наступныя астравы каралавага паходжання:

Адміністрацыйным цэнтрам штата Сансарол лічыцца вёска Дангасара на востраве Сансарол.

## Гісторыя 
Астравы былі адкрыты падчас экспедыцыі Магелана і нанесены на карты ў 1522 г. Прыкладна ў гэты ж перыяд яны былі населены мікранезійцамі. На мяжы XIX ст. і XX ст. мясцовае насельніцтва складала каля 200 чалавек.

У 1885—1899 гг. астравы ўваходзілі ў склад каланіяльных валоданняў Іспаніі, 1899—1914 гг. — Германіі. У гады I сусветнай вайны захоплены Японіяй. Японскія прадпрымальнікі наладзілі на Сансароле вытворчасць вэнджанай рыбы. Асабліва цяжкія ўмовы для тубыльцаў склаліся пад час II сусветнай вайны, калі з-за дрэннага забеспячэння харчам сярод іх пачаўся голад. У 1947 г. астравы трапілі пад апеку ЗША.

У 1994 г. Рэспубліка Палау абвясціла незалежнасць. Астравы Сансарол увайшлі ў яе склад у якасці асобнага штата.

## Сансарольцы 
Сансарольцы — карэннае насельніцтва астравоў Сансарол. Яны размаўляюць на асобнай мове, блізкай да палаўанскай і япанскай моў. Яна мае афіцыйны статус у штаце Сансарол. Лічыцца, што астравы Сансарол былі населены прыкладна 500 гадоў таму выхадцам з паўночнага ўсходу (магчыма, з астравоў Яп), Даўхепітам, і чальцамі яго сям’і. Галоўнымі заняткамі сансарольцаў здаўна з’яўляюцца рыбалоўства і вырошчванне хлебнага дрэва, клубневых культур, бананаў. У адрозненне ад насельніцтва асноўнай часткі Палау, мужчыны актыўна займаюцца земляробствам і зборам ураджаю. Тут адсутнічае сістэма адліку сваяцтва па маці *целунгалек*.

## Эканоміка 
Большасць дарослых насельнікаў астравоў Сансарол працуюць у адміністрацыі. Турызм мае абмежаваны характар, несістэматычна арганізуюцца прыватныя рыбалоўныя туры.

## Літаратура 
* *Walda-Mandel, S.* “There is no place like home”: Migration and Cultural Identity of the Sonsorolese, Micronesia. — Heidelberg: Universitätsverlag, 2004. ISBN 978-3-8253-6692-6

## Спасылкі 
* sonsorol.com 
* Sonsorol Islands

Сансарол
Сансарол
Сансарол
Сансарол
Дудзіцкая сядзіба

**Дудзіцкая сядзіба** — колішні сядзібна-паркавы комплекс у вёсцы Дудзічы Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці. Належаў Прозарам, Ельскім і Уніхоўскім. Тэрыторыя былой сядзібы і рэшткі воднай сістэмы з’яўляюцца гісторыка-культурнай каштоўнасцю Рэспублікі Беларусь рэгіянальнага значэння.

Млын згарэў у 1914 годзе, але быў адрамантаваны арандатарамі, братамі Салавейчыкамі, ён служыў яшчэ ў гады Другой сусветнай вайны. Не захаваўся да нашых дзён.

Недалёка ад сядзібы, каля вёскі Пціч, месціцца музей матэрыяльнай культуры «Дудуткі».

Помнік Аляксандру II, устаноўлены ў 1911 годзе, у памяць аб адмене прыгоннага права, размяшчаўся ў двары маёнтка. За савецкім часам быў замураваны ў сядзібу калгаса «Світанак». У наш час быў выняты і ўстаноўлены ля царквы Святой Ганны, што была пабудаваная ў 1990-х.

## Глядзіце таксама 
* Сядзібна-паркавы комплекс Ельскіх у Замосці

## Літаратура 
* Дзеля блізкіх і прышласці : матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф. «Універсітэты Ельскіх» (да 165-годдзя з дня нараджэння Ельскіх), Мінск, 7 кастр. 1999 г. / Бел. ун-т культуры ; рэдкал.: (адк. рэд.) А.У. Пазнякоў [і інш.]. — Мінск: Бел. ун-т культуры; рэкламна-выдав. фірма «Ковчег», 1999. — 156 с.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Пухавіцкага раёна / Укл. А. А. Прановіч. — Мн., 2003.— 749 с.: іл.
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Заранкі
Катэгорыя:Прозары
Катэгорыя:Ельскія
Катэгорыя:Уніхоўскія
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Дудзічы
Катэгорыя:Колішнія сядзібы Беларусі
Алонецкі ўрад

**Ало́нецкі ўра́д** — урад Алонецкай Карэліі, орган улады, створаны 15 мая 1918 года фінскімі інтэрвентамі для кіравання паўднёвымі раёнамі Карэліі *(Алонецкай губерні)*, якія былі захопленыя імі падчас так званага **Алонецкага паходу** ў красавіку-маі 1918 года.

Урад, які ўзначальваўся суддзёй О.Окесанам, складаўся з мясцовых прадстаўнікоў карэльскага заможнага сялянства і прадпрымальнікаў. Асноўнай задачай ураду было далучэнне паўднёвай Карэліі да Фінляндыі. У ліпені 1919 года ўрад быў рэарганізаваны і ў яго склад быў уведзены прадстаўнік ад Фінляндыі. Аднак у жніўні 1919 года Алонецкае добраахвотніцкае войска пацярпела паражэнне, Алонецкі паход праваліўся.

У кастрычніку 1920 года Алонецкі ўрад фармальна спыніў сваё існаванне, бо яго члены ўвайшлі ў склад Карэльскага аб'яднанага ўрада.

## Гл. таксама 
* Паўночнакарэльская дзяржава
* Паўночная Інгрыя

Катэгорыя:Савецка-фінскія адносіны

Катэгорыя:Гісторыя Карэліі
Катэгорыя:Дзяржаўныя ўтварэнні часоў Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Несавецкія дзяржаўныя ўтварэнні часоў Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1920 годзе
Рэспубліка Іскалата

**Рэспу́бліка І́скалата** () — умоўная назва латвійскага савецкага дзяржаўнага ўтварэння на неакупаванай нямецкімі войскамі тэрыторыі Відзэмэ і Латгаліі са снежня 1917 да лютага 1918 года.

## Гісторыя 
24 снежня 1917 года (6 студзеня 1918 года) у латвійскім горадзе Валка Выканаўчы камітэт Рады працоўных, салдацкіх і беззямельных дэпутатаў Латвіі (Іскалат) прыняў дэкларацыю пра самавызначэнне Латвіі. Была ўтворана Савецкая Латвія (так званая Рэспубліка Іскалата), улада якой распаўсюджвалася на раёны Латвіі, не занятыя нямецкімі войскамі. Старшынёй ураду Рэспублікі Іскалата стаў Фрыцыс Розіньш. Напачатку наступнага года нямецкія войскі занялі ўсю тэрыторыю сучаснай Латвіі.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Латвіі
* Грамадзянская вайна ў Латвіі
* Латвійская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка
* Балтыйскае герцагства

Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Дзяржаўныя ўтварэнні часоў Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Прыбалтыкі
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Савецкія дзяржаўныя ўтварэнні часоў Грамадзянскай вайны ў Расіі
Васіль Канстанцінавіч Чартарыйскі

**Васіль Чартары́йскі** (? — пасля 1417) — пачынальнік роду князёў Чартарыйскіх.

Паводле генеалагічнай традыцыі лічыцца сынам князя Канстанціна Альгердавіча (?—1390), у гэтым спасылаюцца на грамату польскага караля Уладзіслава III ад 14.6.1442 года, якой пацвярджаецца сваяцтва Чартарыйскіх з вялікім князем літоўскім Альгердам. Аднак гісторыкі ХІХ ст. выказвалі сумненні ў верагоднасці граматы і схіляліся да версіі пра іншае паходжанне роду.

У 1393 годзе пры двары Ягайлы, валодаў Лагойскам. Таксама ўладальнік Чартарыйска на Стыры ў Луцкім павеце Валынскай зямлі, ад яго ў XV ст. род атрымаў прозвішча. Сынамі Васіля былі Іван (пам. каля 1460), Аляксандр (пам. пасля 1477) і Міхаіл (памёр да 1489).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Грыцкевіч А. Чартарыйскія // ЭГБ у 6 т. Т. 6. Кн. II. Мн., 2003.

Васіль
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XIV стагоддзі
Аляксандр Васілевіч Чартарыйскі

**Аляксандр Чартары́йскі** () — вялікалітоўскі арыстакрат.

З роду князёў Чартарыйскіх, сын яго пачынальніка князя Васіля.

Вялікі канюшы літоўскі (зг. 1440) вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча. Незадаволены палітыкай гаспадара, разам з братамі Іванам і Міхаілам арганізаваў змову і забіў вялікага князя Жыгімонта. Уцёк у Маскву.

Намеснік вялікага князя маскоўскага ў Пскове (1443—1447, 1456—1460) і Ноўгарадзе (1447—1456).

У 1461 годзе вярнуўся ў ВКЛ і атрымаў ад вялікага князя Казіміра Лагойск, Асташын, Камянец.

У 1452 годзе ажаніўся ў Ноўгарадзе з княжной Марыяй, дачкой князя Дзмітрыя Шамякі, якая раптоўна памерла ў 1456 годзе. У другім шлюбе, напэўна, пасля 1461 года быў з Марынай, дачкой свайго лагойскага баярына Солтана.

Род Аляксандра Чартарыйскага — лагойская галіна Чартарыйскіх, па мячы згасла на яго сыне Сямёне ў XVI ст.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Аляксандр
Міхал Чартарыйскі

**Міхал Чартарыйскі**:

*  (1897—1944) — блаславёны Рымска-Каталіцкага Касцёла, манах-дамініканец, архітэктар.
*  (1550—1582) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, староста жытомірскі.
* Міхал Васілевіч Чартарыйскі (пасля 1400—1489) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, намеснік брацлаўскі.
* Міхал Ежы Чартарыйскі (1621—1692) — буйны магнат і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, ваявода брацлаўскі, валынскі і сандамірскі.
* Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі (1696—1775) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, канцлер вялікі літоўскі.
Пярга

**Пярга́** — пылок кветак раслін, сабраны пчоламі і пакладзены ў ячэйкі сотаў, ушчыльнены і заліты мёдам.

Дзякуючы слою мёду, у соты не паступае паветра. У гэтых умовах пад уздзеяннем бактэрый, ферментаў і дражджавых грыбкоў павялічваецца колькасць малочнай кіслаты, якая забяспечвае кансервацыю сумесі пылку і мёду і пераўтварэнне яе ў пяргу. Пярга з'яўляецца каштоўным кормам, неабходным пчалінай сям'і пры выкормліванні расплоду ўвесну.

У склад пяргі ўваходзяць бялкі (13—40 %), тлушчы (0,3—12 %), вугляводы (24—70 %), ферменты, гармоны, вітаміны, мінеральныя солі.

## Выкарыстанне 
Пярга выкарыстоўваецца ў медыцыне (апітэрапія) пры лячэнні анеміі, неўрозаў, цукровага дыябету, гепатыту і інш. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Пчелиная перга. Полезные свойства и применение  
* Прадукты пчалярства:для імунітэту, супраць мікробаў // Газета «Звязда»
Катэгорыя:Пчалярства