open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міністэрства спорту Рэспублікі Беларусь

**Міністэрства спорту Рэспублікі Беларусь** (*Мінспорту Беларусі*) — рэспубліканскі орган дзяржаўнага кіравання, які праводзіць дзяржаўную палітыку ў галіне фізічнай культуры і спорту. Каардынуе дзейнасць у гэтай сферы іншых рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання.

## Кіраўніцтва 
* Міністр — Сяргей Міхайлавіч Кавальчук.
* Першы намеснік Міністра — Аляксандр Вікенцьевіч Дараховіч.
* Намеснік Міністра — Аляксандр Іванавіч Баравуля.

## Задачы 
Паводле статута ведамства мае наступныя задачы:
* парадкаванне фізічнага выхавання;
* распрацоўка захадаў пашырэння фізічнага выхавання;
* правядзенне доследаў выніковасці аздараўлення насельніцтва, дзіцячых і юнацкіх гульняў, гульняў вышэйшых дасягненняў;
* узгадненне фізічнага выхавання і гульняў сярод непрацаздольных асоб;
* правядзенне гульняў у Беларусі.

## Гісторыя 
10 лістапада 1995 года заснавана як Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь.

З 1 студзеня 2026 года — Міністэрства спорту Рэспублікі Беларусь.

## Падначаленыя арганізацыі 
* Нацыянальнае антыдопінгавае агенцтва
* Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр спорту
* Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры
* Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву
* Дзяржаўная ўстанова «Белспортзабеспячэнне»
* Навукова-тэхнічнае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Кампак»
* Нацыянальныя спартыўныя латарэі
* Рэдакцыя газеты «Спартыўная панарама»
* Чыжоўка-Арэна
* Рэспубліканскі цэнтр алімпійскага рэзерву па гандболе

## Кіраўнікі 
* Уладзімір Мікалаевіч Рыжанкоў (20 лістапада 1995 года — 12 снежня 1996 года);
* Уладзімір Іосіфавіч Макейчык (13 студзеня 1997 года — 16 сакавіка 1998 года);
* Мікалай Канстанцінавіч Ананьеў (16 сакавіка 1998 года — 16 красавіка 1999 года);
* Яўген Мікалаевіч Ворсін (16 красавіка 1999 года — 23 студзеня 2003 года);
* Юрый Леанідавіч Сівакоў (23 студзеня 2003 года — 6 ліпеня 2005 года);
* Аляксандр Уладзіміравіч Грыгараў (6 ліпеня 2005 года — 26 чэрвеня 2009 года);
* Алег Леанідавіч Качан (26 чэрвеня 2009 года — 28 кастрычніка 2012 года);
* Аляксандр Ігаравіч Шамко (31 кастрычніка 2012 года — 15 лютага 2018 года);
* Сяргей Міхайлавіч Кавальчук (5 сакавіка 2018 года — цяперашні час).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Міністэрства спорту Рэспублікі Беларусь 

Спорту
Катэгорыя:Спорт у Беларусі
Катэгорыя:Турызм у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе
Барбароўская сядзіба

**Барбароўская сядзіба** — сядзібна-паркавы комплекс, які існаваў у в. Барбароў (Мазырскі раён) ў XIX — першай палове XX стст. Палац быў пабудаваны ўласнікам навакольных зямель дваранінам Аляксандрам Ігнатавічам Горватам (к.1800—1888) як прыватная рэзідэнцыя дзесьці ў 1830—1840-ыя гг. на месцы старажытнага замка на высокім правым беразе р. Прыпяць. Сядзібны ансамбль уключаў палац, флігелі (не зберагліся), аранжарэю, каталіцкую капліцу, дом аканома (знесены прыкладна ў 2008 годзе) і пейзажны парк.

## Архітэктура 
thumb|злева|Інтэр'ер сядзібы
thumb|Брама
Палац быў узведзены ў стылі класіцызму. Паводле польскага даследчыка гісторыі сядзіб А. Урбаньскага, аўтарам праект быў рыжскі архітэктар Люнебург, хоць існуюць і іншыя версіі адносна аўтарства. Уяўляў сабой прамавугольны ў плане двухпавярховы аб'ём з чатырохкалонным порцікам у цэнтры фасада. Быў накрыты вальмавым дахам. З тарцовага боку да будынку далучалася аднапавярховая аранжарэя. Да месца, дзе знаходзіўся палац, вядзе ліпавая алея, якая пачынаецца мураванай брамай у стылі ампір у выглядзе двух пілонаў, аб'яднаных каванымі весніцамі і завершаных дэкаратыўнымі вазамі. Алея праходзіць праз арачны мост і завяршаецца авальным партэрам.

Дом аканома — аднапавярховы мураваны прамавугольны ў плане будынак з чатырохкалонным порцікам. У доме аканома размешчаная Барбароўская васьмігадовая школа.

## Парк 
Парк плошча каля 5 га складаецца з дзвюх частак. На больш нізкім паўднёвым участку, дзе стаяў палац, які трыма бакавымі флігелямі абмяжоўваў парадны двор, пасадкі мелі рэгулярную планіроўку. Больш высокі заходні ўчастак аддзяляецца ад яго лагчынай, па якой праходзіла алея, абсаджаная конскім каштанам звычайным. На берагавым адхоне знаходзіліся мураваная альтанка і капліца-пахавальня (1833 г., не захавалася).
 

## Літаратура 
* 
* 
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław – Warszawa – Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 1. Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie. — 352 s.
* *Rostworowski, А.* Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe / А. Rostworowski. — Warszawa : Czytelnik, 2001. — 504 s.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Барбароў
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:Горваты
Катэгорыя:Славутасці Мазырскага раёна
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Будынак чыгуначнага вакзала (Барысаў)

**Будынак чыгуначнага вакзала ў Барысаве** — помнік архітэктуры пачатку XX стагоддзя ў г. Барысаў. Пабудаваны на чыгуначнай станцыі Барысаў, на Прывакзальнай плошчы, завяршае перспектыву праспекта Рэвалюцыі.

## Гісторыя 
У 1871 годзе на ўсход ад Барысава прайшла чыгунка Масква — Брэст. На правым беразе Бярэзіны перад чыгуначным мастом была пабудавана чыгуначная станцыя, якая ўключала драўляны двупавярховы вакзал, кола для развароту лакаматываў, склады, водаправод. У пачатку XX стагоддзя справа ад вакзала быў пабудаваны новы цагляны вакзал, стары знесены. На месцы старога вакзала быў пабудаваны драўляны рэстаран па тыпавым праекце, які зараз не захаваўся.

## Архітэктура 
Мае элементы стылю мадэрн. Прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак з сіметрычнавосевымі франтальнымі фасадамі. Галоўны фасад расчлянёны глыбокімі ўваходнымі рызалітамі з фігурнымі прафіляванымі шчытамі ў завяршэнні. Перонны фасад мае ідэнтычную кампазіцыю з неглыбокімі рызалітамі, паміж якімі выхад з будынка. Аконныя праёмы лучковыя, з клінападобнымі аркамі і замковым каменем. На зялёным фоне сцен будынку вылучаюцца пабеленыя элементы дэкору: ліштвы праёмаў, міжпаверхавыя цягі, карніз з крэмальерамі. Тарцовыя фасады глухія.

У архітэктурны комплекс чыгуначнага вакзала Барысаў таксама ўваходзіць вежа для вады, пабудаваная інжынерам Шухавым у 1920-х гадах. Падобную вежу таксама можна ўбачыць на станцыі Кайтанава.

## Літаратура 
* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік, Мінск, 1993
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Барысава
Барысаў
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Барысава
Катэгорыя:З’явіліся ў XX стагоддзі
Катэгорыя:Праспект Рэвалюцыі (Барысаў)
Спіс самых яркіх зорак

У спісе прыведзены самыя яркія зоркі, якія можна назіраць з Зямлі, у аптычным дыяпазоне па бачнай зорнай велічыні. Для кратных зорак прыведзена сумарная зорная велічыня.

## Спасылкі 
* Спіс 300 самых яркіх зорак (даныя на аснове першапачатковай версіі каталога «Hipparcos» 1997 года)
* 26 самых яркіх зорак  (даныя 1989 года)

Катэгорыя:Астрафізіка
Катэгорыя:Спісы зорак
Геноміка

**Гено́міка** — раздзел генетыкі, які выкарыстоўвае рэкамбінантную малекулу ДНК, метады секвеніравання ДНК і біяінфарматыку для секвеніравання, збору і аналізу функцый і структуры геномаў (поўны набор ДНК у межах адной клеткі арганізма).

 Дасягненні ў галіне геномікі выклікалі рэвалюцыю ў практычных даследаваннях самых складаных біялагічных сістэм, у тым ліку і мозга.

## Кірункі даследаванняў 
Геноміка падзяляецца на самастойныя галіны: *структурную, функцыянальную, параўнальную, эвалюцыйную і медыцынскую геномікі*.

* **Структурная геноміка** вывучае паслядоўнасць нуклеатыдаў у геноме, вызначае межы і будову генаў, міжгенных участкаў і іншых структурных генетычных элементаў (праматораў, энхансераў і інш.); складае генетычныя, фізічныя і транскрыптныя карты арганізма.

* **Функцыянальная геноміка** даследуе ідэнтыфікацыю функцый кожнага гена і ўчастка геному, іх узаемадзеянне ў клеткавай сістэме.

* **Параўнальная геноміка** вывучае падабенства і адрозненні ў арганізацыі геномаў розных арганізмаў з мэтай высвятлення агульных заканамернасцяў іх будовы і функцыянавання.

* **Эвалюцыйная геноміка** тлумачыць шляхі эвалюцыі геномаў, паходжанне генетычнага полімарфізму і біяразнастайнасці, ролю гарызантальнага пераносу генаў. Эвалюцыйны падыход да вывучэння геному чалавека дазваляе прасачыць за працягласцю фарміравання комплексаў генаў, асобных храмасом, стабільнасцю яго частак, нядаўна выяўленымі элементамі «зменлівасці» геному, працэсам расафарміравання, эвалюцыяй спадчыннай паталогіі.

* **Медыцынская геноміка** вырашае прыкладныя пытанні клінічнай і прафілактычнай медыцыны на аснове ведаў геномаў чалавека і патагенных арганізмаў (напрыклад, дыягностыка спадчынных хвароб, генатэрапія, прычыны вірулентнасці хваробатворных мікраарганізмаў і інш.).
Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Беражное)

**Свята-Параскева-Пятніцкая царква** — праваслаўны храм у в. Беражное Столінскага раёна. Пабудавана ў 1884 годзе. Помнік драўлянага дойлідства.

Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

## Архітэктура 
Царква спачатку была трохзрубная. Да квадратнага ў плане асноўнага аб'ёму, завершанага вялікім светлавым чацверыком, прылягаюць прамавугольны ў плане бабінец і пяцігранная алтарная апсіда. Зрубы аб'яднаныя шматсхільным дахам. У канцы XIX — пачатку XX стст. да царквы прыбудаваныя з захаду двух'ярусная званіца, з поўдня прамавугольны ў плане аб'ём, завершаны светлавым васьмерыком. Аб'ём накрыты шатровымі дахамі. Сцены гарызантальна ашаляваныя, вокны прамавугольныя. Унутры ўсе памяшканні злучаныя шырокімі праёмамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Беражное
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Столінскага раёна
Катэгорыя:Усходнепалеская школа дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:1884 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Быстрыца)

**Касцёл Узвышэння Святога Крыжа** — помнік архітэктуры ранняга барока ў Быстрыцы Астравецкага раёна. Пабудаваны ў сярэдзіне XVI ст. загадам караля Жыгімонта Старога. У 1760 годзе перабудаваны ў стылі ракако.

## Гісторыя 
Першы касцёл канонікаў рэгулярных у Быстрыцы, адзін з першых у ВКЛ, заснаваў у 1390 годзе кароль Ягайла і запісаў яму фундуш. У канцы XIV — пачатку XVI ст. пры касцёле дзейнічаў кляштар белых аўгусцінаў.

У 1523 годзе фундацыяй караля Жыгімонта Старога быў пабудавана, напэўна, новы будынак касцёла. У 1760 годзе перабудаваны Ёганам Крыштафам Глаўбіцам.

У 1865 годзе Быстрыцкі Крыжаўзвіжанскі касцёл перадалі пад праваслаўную царкву. Як праваслаўная царква ён функцыянаваў больш за 50 гадоў. У 1918—1926 гадах будынак вернуты каталікам і рэканструяваны па першапачатковым прызначэнні.

## Архітэктура 
Аднанефны дзвюхвежавы з пяціграннай апсідай (да яе з поўначы прыбудавана сакрысція) мураваны храм мае сіметрычна-восевую падоўжаную кампазіцыю. У сілуэце будынку дамінуюць дзве чатырох’ярусныя вежы галоўнага фасада, лёгкія і струменістыя па архітэктурнай трактоўцы (вязкі пілястраў, скразная аркатура веж, высокія нішы). Вежы аб’яднаны трохвугольным шчытом, за якім схаваны двухсхільны (вальмавы над апсідай) дах. Вертыкальнасць фасаду з увагнута-пукатымі хвалістымі плоскасцямі сцен і карнізнымі паясамі падкрэслівае гарызантальная рустоўка цокаля. Бакавыя фасады і апсіда вырашаныя плоскасна, сіметрычна расчлянёны парамі арачных акон і тонкімі падвойнымі лапаткамі ў прасценках, апяразаны прафіляваным антаблементам. Зала касцёлу перакрытая цыліндрычным на папружных арках скляпеннем, якое пераходзіць у конху апсіды, сакрысція — цыліндрычным з распалубкамі. Скляпенні дэкарыраваны арнаментальнай размалёўкай XIX ст. Сцены крапаваны падвойнымі канеліраванымі пілястрамі, завершаны моцным прафіляваным антаблементам. Пластыка-дэкаратыўны акцэнт інтэр'еру — галоўны алтар, разгорнуты па гранях апсіды і падзелены крапаваным антаблементам на два ярусы. Складаная калонна-пілястравая кампазіцыя першага ярусу, выкананая з карычневага стуку і з пазалотай на капітэлях, фланкіраваная дзвюма драўлянымі скульптурамі апосталаў. У адным барочна-ракайльным стылі зробленыя і два меншыя па маштабе кулісныя алтары. Над уваходам хоры абмежаваныя крывалінейным філёнгавым парапетам.

Помнік рэспубліканскага значэння.

## Літаратура 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* *Габрусь Т. В.* Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 254—255.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Быстрыца (Астравецкі раён)
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Астравецкага раёна
Электронная дэмакратыя

**Электронная дэмакратыя** (лічбавая дэмакратыя, Інтэрнэт-дэмакратыя; ) — тэхналогія інфармацыі і камунікацыі XXI стагоддзя для прасоўвання дэмакратыі. Яна азначае форму праўлення, у якой мяркуецца, што ўсе дарослыя грамадзяне могуць на роўных умовах удзельнічаць у прапанове, развіцці і сварэнні законаў. Э-дэмакратыя стварае сацыяльныя, эканамічныя і культурныя падставы для свабоднага палітычнага самавызначэння.

Варта адрозніваць электронную дэмакратыю (удзел ў кіраванні краінай) і электронны ўрад — дыялог грамадзян з урадам і дзяржаўныя сэрвісы ў электронным фармаце.

## Спасылкі 
* Партал пра электронны ўрад і анлайн дзяржпаслугах у Беларусі 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітыка
Катон

**Катон** — старажытнарымскі кагномен.

; Вядомыя носьбіты:
* Марк Порцый Катон Старэйшы (234—149 да н. э.) — старажытнарымскі палітык, пісьменнік
* Марк Порцый Катон Малодшы (95—46 да н. э.) — старажытнарымскі палітык
Баёма

**Вадаспады Баёма**, **вадаспады Стэнлі** — вадаспады (парогі) на рацэ Конга, у ДРК. 7 вялікіх парогаў агульным падзеннем больш 40 метраў на працягу каля 150 км. Другая назва дадзена ў гонар Генры Мортана Стэнлі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вадаспады
Катэгорыя:Конга (рака)
Санга (рака)

**Са́нга** () — рака ў Цэнтральнай Афрыцы, у Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы, Конга и часткова на мяжы з Камерунам.

Рака суднаходная да месца зліцця Кадэі і Мамберэ.

## Літаратура 
* 
* 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 330. — 671 с. с илл.
* 

## Спасылкі 
* Sangha River // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Рэкі Камеруна
Катэгорыя:Рэкі Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Рэкі Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі
Катэгорыя:Прытокі Конга
Спадчынныя хваробы

**Спа́дчынныя хваро́бы** — хваробы чалавека, абумоўленыя мутацыямі.

На Беларусі пытаннямі спадчынных хвароб займаецца НДІ спадчынных і прыроджаных захворванняў.

## Класіфікацыя 
Падзяляюцца на
* **храмасомныя хваробы**, або *храмасомныя сіндромы*, характарызуюцца мутацыямі храмасом;
* **генныя хваробы** характарызуюцца мутацыямі генаў;
* **мультыфактарыяльныя хваробы** (найбольш пашыраны) — мутацыі аднаго або некалькіх генаў, якія ствараюць павышаную адчувальнасць да ўздзеяння на арганізм шкодных фактараў.

Вядомы таксама хваробы, звязаныя са зменамі генных структур саматычных клетак (праяўляюцца некатарымі злаякаснымі пухлінамі, радзей — прыроджанымі заганамі развіцця).

## Апісанне 
Для большасці спадчынных хвароб (практычна ўсе храмасомныя хваробы і да трэці манагенных) характэрна ранняе праяўленне — унутрывантробна або ў дзіцячым узросце. Часта яны працякаюць хранічна з рэцыдывамі (біяхімічныя і малекулярныя хваробы), адначасова пашкоджваюцца многія органы (храмасомныя і манагенныя сіндромы), цяжка паддаюцца лячэнню.

## Дыягностыка 
Для дыягностыкі спадчынных хвароб прымяняюць біяхімічныя і малекулярныя метады, праводзяць цытагенетычныя і малекулярна-цытагенетычныя даследаванні.

## Лячэнне 
Лячэнне сімптаматычнае, патагенетычнае, накіраванае на карэкцыю абмену рэчываў (дыетхарчаванне, харчовыя дабаўкі, увядзенне ферменту, якога не хапае).

Важнае значэнне ў прафілактыцы спадчынных хвароб, іх ранняй дыягностыцы, своечасовым лячэнні мае медыка-генетычнае кансультаванне.

## Літаратура 
*
Матады

{{НП
|статус = горад 
|беларуская назва = Матады
|арыгінальная назва = 
|краіна = Дэмакратычная Рэспубліка Конга
|герб = 
|сцяг = 
|шырыня герба = 
|шырыня сцяга = 
|lat_deg = 5
|lat_min = 49
|lat_sec =
|lat_dir = S
|lon_deg = 13
|lon_min = 29
|lon_sec =
|lon_dir = E
|CoordAddon =
|CoordScale =
|Яндэкскарта =
|памер карты краіны = 250
|памер карты рэгіёна =
|памер карты раёна =
|від рэгіёна = Правінцыя
|рэгіён =правінцыя Цэнтральнае КонгаЦэнтральнае Конга 
|рэгіён у табліцы =
|від раёна =
|раён =
|раён у табліцы =
|унутраны падзел =
|від главы =
|Мэр, глава = Jean Marc Nzayidio
|глава англ = Jean Marc Nzayidio
|дата заснавання = 1879
|першае згадванне =
|ранейшыя імёны =
|статус з =
|плошча =
|плошча сушы = 
|плошча вады = 
|від вышыні = 18
|клімат =
|афіцыйная мова =
|афіцыйная мова-ref =
|насельніцтва =
|год перапісу = 
|шчыльнасць =
|агламерацыя =
|нацыянальны склад =
|канфесійны склад =
|этнахаронім =
|часавы пояс = +1
|DST = {}
|тэлефонны код =
|паштовы індэкс =
|паштовыя індэксы =
|аўтамабільны код =
|від ідэнтыфікатара =
|лічбавы ідэнтыфікатар =
|катэгорыя ў Commons = Matadi
|сайт =
|мова сайта = en
|мова сайта 2 =
|мова сайта 3 =
|мова сайта 4 =
|мова сайта 5 =
|add1n =
|add1 =
|add2n =
|add2 =
|add3n
}}
**Матады** () — галоўны марскі порт Дэмакратычнай Рэспублікі Конга і адміністрацыйны цэнтр правінцыі Цэнтральнае Конга (былая правінцыя Ніжняе Конга). Насельніцтва па ацэнкавых дадзеных на 2012 год складае 306053 чалавека.

Матады быў заснаваны ў 1879 годзе Генры Мортанам Стэнлі. Горад размешчаны на левым беразе ракі Конга, у 148 кіламетрах ад вусця, на вышыні 18 м над узроўнем мора.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Кісангані

**Кісанга́ні** (да 1966 года — **Стэнлівіль**, ) — горад на паўночным усходзе Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Чапо.

Горад заснаваны Генры Мортанам Стэнлі ў 1883 годзе. Порт на рацэ Конга ніжэй вадаспадаў Баёма. Размешчаны за 324 км у напрамку на поўдзень ад горада Бута, за 572 км на паўднёвы захад ад Ісіро і за 696 км на паўднёвы захад ад Буніа, на вышыні 447 м над узроўнем мора. У горадзе — чыгуначны вакзал, універсітэт і міжнародны аэрапорт, рэгіянальны музей. Кісангані — цэнтр сельскагаспадарчага раёна, апрацоўка сельскагаспадарчай сыравіны. Прадпрыемствы харчовай, тэкстыльнай, хімічнай прамысловасці; дрэваапрацоўка, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў.

## Насельніцтва 
* 1984 год — 283 тыс. чал.

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 662. — 672 с. с илл.
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Трубіла

* Віталь Валер’евіч Трубіла
* Павел Валер’евіч Трубіла
Проса звычайнае

**Про́са звычайнае**, **Проса пасяўное**, **Проса сапраўднае**, **Проса мяцёлчатае** (*Panicum miliaceum*) — аднагадовая травяністая расліна з роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Сцёблы проса вышынёй да 1,2 м (да 2 м і больш), утвараючыя кусцікі. Лісце лінейна-ланцэтнае. Суквецце — мяцёлка. Плод — зярняўка.

## Выкарыстанне 
Зерне проса звычайнага выкарыстоўваецца на крупы. Адходы перапрацоўкі і само зерне ідзе на корм хатняй жывёле і птушкам. Прасяная салома па якасці блізкая да сена.

## Літаратура 
*  — С. 40.

## Спасылкі 
* 
* *Panicum miliaceum L.* — Інфармацыя на сайце *Germplasm Resources Information Network (GRIN)* 
* *Panicum miliaceum L.* — Просо обыкновенное, посевное, метельчатое // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения 
* Просо обыкновенное // Энцыклапедыя Кругасвет
* 

Катэгорыя:Просавыя
Катэгорыя:Збожжавыя культуры
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Сяргей Маркаў

**Сяргей Маркаў**:
* Сяргей Аляксандравіч Маркаў (нар. 1958) — расійскі палітык, палітолаг
* Сяргей Леанідавіч Маркаў (1878—1918) — расійскі военачальнік
* Сяргей Маркаў (нар. 2001) — беларускі плывец
Маланка (часопіс)

**Мала́нка** — заходнебеларускі ілюстраваны сатырычны часопіс. Выдаваўся ў Вільні з 15 студзеня 1926 года раз на два тыдні. Агулам выйшла 43 нумары. Рэдактарамі-выдаўцамі ў розны час былі Іван Касяк, М. Луцэвіч, Янка Маразовіч (псеўданім Янка Маланка). Асобныя нумары «Маланкі» былі канфіскаваныя польскімі ўладамі, замест іх выйшлі аднадзёнкі «Пякучая маланка», «Новая маланка» (абедзве 1928 год). Выданне спынена праз рэпрэсіі польскіх уладаў. Апошні нумар выйшаў 26 снежня 1928 года.

Выступаў у абарону інтарэсаў народа Заходняй Беларусі, садзейнічаў фарміраванню яго нацыянальнай і палітычнай свядомасці, асуджаў палітыку сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту польскіх улад. Публікаваў мастацкія творы (вершы, байкі, апавяданні, фельетоны, эпіграмы, гумарэскі, жарты), публіцыстычныя артыкулы, допісы.

Часопіс сярод іншага публікаваў творы Міхася Касцевіча (Міхася Васілька), Івана Маразовіча (Янкі Маланкі), Міколы Засіма, Уладзіслава Паўлюкоўскага (У. Ініцкага), Гальяша Леўчыка, Макара Касцевіча (Звончыка), Янкі Пачопкі (Башкіра), Ігната Дварчаніна, Язэпа Драздовіча (Народніка), сатырычныя вершы Францішка Багушэвіча, Янкі Купалы, Якуба Коласа, Кандрата Крапівы і іншых. Карыкатуры і гумарыстычныя малюнкі Язэпа Горыда, Язэпа Драздовіча, Івана Маразовіча, Васіля Сідаровіча, Мікалая Васілеўскага вылучаліся прафесіяналізмам, вастрынёй і надзённасцю, палітычным падтэкстам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Архіў нумароў на сайце Літоўскай акадэміі навук

Катэгорыя:1926 год у Вільні
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Сатырычныя часопісы
Бітва пад Леніна

300px|thumb|Схема бітвы пад Леніна
**Бітва пад Леніна** — бітва 12—13 кастрычніка 1943 года непадалёк ад вёскі Леніна (Магілёўская вобласць) паміж 33-й арміяй Заходняга Фронту пад камандаваннем генерала Гордава, у склад якой уваходзіла 1-я польская пяхотная дывізія імя Тадэвуша Касцюшкі, і сіламі Вермахта.

Бітва з'яўлялася часткай Аршанскай наступальнай аперацыі. Яна стала першай бітвай польскіх падраздзяленняў на Усходнееўрапейскім тэатры баявых дзеянняў Другой сусветнай вайны.

## Ход падзей 
Бітва пад Леніна адбылася 12—13 кастрычніка 1943 года. За вышыню «215,5» разам з воінамі 42-й і 290-й стралковых дывізій 33-й арміі Заходняга фронту змагалася і 1-я Польская пяхотная дывізія імя Тадэвуша Касцюшкі пад камандаваннем генерала З. Берлінга. 12 кастрычніка воінскія злучэнні авалодалі вёскамі Палзухі і Трыгубава. На працягу 2 дзён працягваліся кровапралітныя баі, у якіх вызначыліся 185 воінаў польскай дывізіі, 6-ці савецкім і польскім воінам прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. У паветраных баях удзельнічалі лётчыкі 1-й паветранай арміі.

У ходзе баёў было знішчана 9 танкаў і штурмавых гармат, каля 1,5 тысяч варожых салдат і афіцэраў, захоплена 300 палонных, 58 гармат і мінамётаў.

## Памяць 
З 1950 года 12 кастрычніка стала ў Польскай Народнай Рэспубліцы нацыянальным святам — Днём Войска Польскага.

У 1968 годзе, да 25-годдзя бітвы, ў вёсцы Леніна былі створаны помнік бітвы і адкрыты Музей савецка-польскай баявой садружнасці. У гэтым жа годзе дэкрэтам Дзяржсавета ПНР вёска Леніна была ўзнагароджана ордэнам «Крыж Грунвальда» 2-га класа.

Указам Сейма Польскай Народнай Рэспублікі ад 26 мая 1988 года быў заснаваны крыж «За бітву пад Леніна».

Сяло Трагубава, за якое палякі вялі цяжкія баі, было пераназвана ў Касцюшкава.

Дагэтуль штогод 12 кастрычніка ў вёску Леніна прыяжджаюць вэтэраны польскіх фармаванняў, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі.

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Гісторыя Горацкага раёна
Катэгорыя:Кастрычнік 1943 года
Катэгорыя:Падзеі 12 кастрычніка
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Леніна (Горацкі раён)
Катэгорыя:1943 год у Беларусі
Катэгорыя:Канфлікты 1943 года
Звеставанне (Сімонэ Марціні)

**Звеставанне, Мадонна Анунцыята** — карціна Сімонэ Марціні, напісаная ў позні перыяд творчасці Сімонэ Марціні, часу знаходжання яго на поўдні Францыі, у Авіньёне, у 1339—1342 гадах. Захоўваецца ў Эрмітажы ў Санкт-Пецярбургу.

## Апісанне 
]]
Карціна ўяўляе сабой створку дыптыха, у якім была намаляваная сцэна Звеставання. У карціне назіраецца прыгожае спалучэнне залатога фону з чырвоным і сінім тонамі вопраткі, пявучая плыўнасць ліній, вытанчаны рух тонкіх рук Марыі. У падоўжаных прапорцыях, выгнутым сілуэце фігуры адчуваецца ўплыў готыкі. Галаву акружае німб з выціснутым на ім вянком з руж. Твар выкананы вельмі старанна, у ценях прасвечвае светла-зялёны . Гэта звязана з ужываннем для ніжніх слаёў жывапісу (падмалёўкі) «вердэтэры», якая звычайна праядае верхні пласт фарбы. Ледзь прыкметны пераход ад святла да ценю тонка мадэлюе форму. Аднак такая прапрацоўка не накіраваная на стварэнне ілюзіі трохвымернасці.

Доўгі час лічылася, што другая створка з выявай архангела Гаўрыіла, які прынёс Марыі вестку аб маючым адбыцца нараджэнні Хрыста, — страчаная. Цяпер існуе здагадка, што гэтай створкай з'яўляецца які захоўваецца ў Нацыянальнай галерэі Вашынгтона «Архангел», памеры якога і арнамент апраўлення супадаюць з эрмітажнай карцінай.

## Тэхніка 
«Звеставанне» напісана тэмперай на дрэве з гіпсавым грунтам. Гатычны арнамент фону выгравіраваны жалезнай іголкай і выціснуты штэмпелем.

Асаблівую цікавасць уяўляе ўпрыгожванне зваротнага боку дыптыха. Мастацтвазнавец Ферн Раск Шэплі апісвала яго як цісненне на скуры, хоць на самай справе малюнак выціснуты на гіпсавым ляўкасе. Адваротны бок дошкі з выявай архангела Гаўрыіла нагадвае пацёртую вокладку для кнігі, што магло быць разлічана на своеасаблівы мастацкі эфект: пры раскрыцці складаная «скура» як бы ператвараецца ў золата, паколькі гледачу адкрываецца залачонае нутро карціны.

## Паходжанне 
«Мадонна» знаходзілася ў зборы графа  ў Рыме. У 1911 годзе згодна з завяшчаннем уладальніка была перададзена ў Эрмітаж.

## Падобныя працы 
Існуе  працы Сімонэ Марціні, які цяпер захоўваецца ў  у Антверпене.

## Літаратура 
* Андреева В. Мадонна Аннунциата графа Строганова в императорском Эрмитаже // Сборники Московского Меркурия. Вып. 1. М., 1917.

## Спасылкі 
* Шедевры Эрмитажа. Симоне Мартини. «Мадонна». Фильм из авторской программы М. Б. Пиотровского «Мой Эрмитаж» 
* Мадонна (1339—1342) 
* Мадонна Аннунциата  

Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Эрмітажа
Катэгорыя:Карціны Сімонэ Марціні
Прустыт

{{Мінерал
|Формула = AgAsS
|Назва    = 
 |Выява = Proustite-Calcite-76596.jpg
 |Подпіс     = 
 |Колер        = 
 |Колер рысы  = кінаварна-чырвоны
 |Бляск       = алмазны
 |Празрыстасць= 
 |Спайнасць   = сярэдняя па {1011}
 |Сінгонія    = трыганальная
 |Параметры рашоткі = 
 |Цвёрдасць   = 2—2,5
 |Прымесь     =
 |Шчыльнасць   = 5,57—5,64
 |Паказчык пераламлення = 
}}
 крышталі прустыту. Рэгіён Атакама. Чылі.]]
**Прусты́т, рубінавае серабро, рубінавая падманка, сярэбраная падманка, чырвоная светлая сярэбраная руда** — мінерал класа сульфідаў, мыш’яковая сульфасоль серабра, AgAsS. Назву ***прустыт*** атрымаў у гонар французскага хіміка Ж. Л. Пруста, выявіўшага, што існуюць асобна сурмяная і мыш’яковая «чырвоныя сярэбраныя солі». Упершыню гэты мінерал апісаў у 1832 годзе французскі геолаг Ф. С. Беданаў (). Крышталізуецца ў трыганальнай сінганіі. Утварае зярністыя агрэгаты, крышталі прызматычнай формы, часам двайныя і трайныя зросткі. Крышталі маюць рубінава-чырвоны колер, паўпразрыстыя. Шчыльнасць 5,57—5,64).

## Выкарыстанне 
Прустыт з’яўляецца рудой на серабро.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Прустит // КаталогМинералов. Ru
* Прустит или «cветло-красная серебряная руда» // КаталогМинералов. Ru
* Систематика и классификация минералов, горных пород, метеоритов, окаменелостей // Кристаллов.net
* Прустит // Ювелирное обозрение 
* 

Катэгорыя:Сульфіды (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы серабра
Катэгорыя:Мінералы мыш’яку
Транскрыпцыя (мовазнаўства)

**Транскры́пцыя** — умоўны від пісьма, які выкарыстоўваецца ў спецыяльных навуковых і іншых мэтах.

Адрозніваюць **фанетычную**, **фанематычную** і **практычную** транскрыпцыі.

Мэта фанетычнай транскрыпцыі — найбольш дакладна перадаць вымаўленне слова, апісаць асобна кожны вымаўлены гук. У беларускай мове для гэтага ўжываюцца літары беларускага алфавіта і дадатковыя знакі: «між бяроз — (м’іж б’яро́с)», «снег — (с’н'е́х)», «Янка — (jа́нка)». Значком ' абазначаецца мяккасць папярэдняга зычнага гука, лацінскай літарай **j** — гук «[й]» у пазіцыі перад галоснымі.

Фанематычная транскрыпцыя перадае фанемны склад слова: адлюстроўвае не ўсе асаблівасці маўлення, а толькі тыя рысы, якім уласціва адметная функцыя. Параўн.: «», «», «». Фанетычная і фанематычная транскрыпцыі адрозніваюцца ад арфаграфічнага напісання, якое ў значнай ступені абумоўлена гістарычнай традыцыяй.

Пры дапамозе практычнай транскрыпцыі (сродкамі нацыянальнага алфавіта) уводзяць у тэкст іншамоўныя ўласныя імёны: асабовыя імёны, геаграфічныя назвы: Шолахаў (), Міцкевіч (). Практычная транскрыпцыя ўжываецца ў нацыянальнай картаграфіі, перыядычным друку, падручніках, шырока выкарыстоўваецца ў творах мастацкай літаратуры.

У 2017 годзе выдадзены «Арфаэпічны слоўнік беларускай мовы» — першы поўны акадэмічны слоўнік беларускай мовы, які фіксуе правілы літаратурнага вымаўлення больш чым 117 тысяч слоў праз падачу поўнай фанетычнай транскрыпцыі кожнага слова.

## Літаратура 
* 
* *Сямешка Л. І.* Транскрыпцыя і транслітарацыя // Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; Пад рэд. А. Я. Міхневіча; Рэдкал.: Б. I. Сачанка (гал. рэд.) i інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — С. 561—562. — 655 с : іл. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-126-9.
* Арфаэпічны слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа, Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі; уклад.: В. П. Русак, Ю. С. Гецэвіч, С. І. Лысы, В. А. Мандзік; рэдкал.: В. П. Русак, Ю. С. Гецэвіч, С. І. Лысы. — Мінск : Беларуская навука, 2017. — 757 с. — ISBN 978-985-08-2128-7.
* 

Катэгорыя:Транслітарацыя і транскрыпцыя
Катэгорыя:Фанетыка
Катэгорыя:Фаналогія
Валькірыя (значэнні)

**Валькірыя**:

* Валькірыя — персанаж скандынаўскай міфалогіі.
* «Валькірыя» () — опера Рыхарда Вагнера з тэтралогіі Пярсцёнак Нібелунгаў.
* XB-70 Валькірыя — амерыканскі звышгукавы самалёт.
* «Valkyria»— шведская музычная група, якая грае ў стылі пейган-метал.
* «ВАЛЬКІРЫЯ» — беларускі фолк-хэйткор-гурт.
* Аперацыя «Валькірыя» — змова Германскага Супраціву (20 ліпеня 1944) з мэтай забойства Гітлера.
* Аперацыя «Валькірыя» — фільм 1971 года рэжысёра Франца Петэра Вірта аб замаху высокапастаўленых афіцэраў вермахта на Адольфа Гітлера.
* Аперацыя «Валькірыя», фільм — фільм 2008 года режысёра Браяна Сiнгера з Томам Крузам у галоўнай ролі аб замаху высокапастаўленых афіцэраў вермахта на Адольфа Гітлера.
* «Валькірыя» — паўднёваафрыканская рэактыўная сістема залпавага агню.
* Валькірыя — прататып баявога чалавекападобнага робата ад НАСА.
Транскрыпцыя (біялогія)

). *Begin* — пачатак транскрыпцыі, *End* — канец транскрыпцыі, *DNA* — ДНК.]]
**Транскры́пцыя** (ад  — перапісванне) — біясінтэз малекул рыбануклеінавай кіслаты (РНК) на адпаведных участках дэзоксірыбануклеінавай кіслаты (ДНК); першы этап рэалізацыі генетычнай інфармацыі ў жывых клетках.

Фермент ДНК залежная РНК-полімераза далучаецца да знака пачатку транскрыпцыі (участак ДНК), расплятае падвойную спіраль ДНК і капіруе адзін з яе ланцугоў. Рухаючыся ўздоўж ДНК, фермент паслядоўна далучае манамерныя звёны (нуклеатыды) да РНК, што ўтвараецца, у адпаведнаці з прынцыпам камплементарнасці. Па меры руху РНК-полімеразы ланцуг РНК адыходзіць ад матрыцы і падвойная спіраль ДНК ззаду фермента ўзнаўляецца. Калі РНК-полімераза даходзіць да канца ўчастка, што капіруецца, РНК аддзяляецца ад матрыцы. Колькасць копій розных участкаў ДНК можа мяняцца ў ходзе развіцця арганізма.

У эўкарыётаў існуюць асобныя РНК-полімеразы для сінтэху рыбасамальных, транспартных і інфармацыйных РНК.
У пухлінародных вірусаў магчымы перанос інфармацыі з РНК на ДНК (адваротная транскрыпцыя) з дапамогай фермента адваротнай транскрыпцыі (рэвертазы).

## Гл. таксама 
* Трансляцыя (біялогія)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Транскрипция // Популярный биологический словарь / Н. Ф. Реймерс; Отв. ред. А. В. Яблоков; АН СССР. — Москва : Наука, 1991. — С. 436. — 536,[3] с.; 22 см. — 50 000экз. — ISBN 5-02-005866-1 (В пер.)
* 
* Медицинская биология и общая генетика: учеб. пособие для студентов 1 курса, обучающихся по специальностям «Лечебное дело» и «Медико-диагностическое дело» медицинских вузов / Л. П. Гаврилова, В. В. Потенко, Е. М. Бутенкова. — Гомель: Учреждение образования «Гомельский государственный медицинский университет», 2012. — 212 с. — ISBN 978-985-506-386-6.
* *Потапов А. П.* Транскри́ція в генетиці // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1984. — Т. 11, кн. 1 : Стодола — Фітогеографія. — С. 323. — 606, [2] с., [22] арк. іл. : іл., портр., карти с.

Катэгорыя:Экспрэсія генаў
Катэгорыя:Малекулярная біялогія
Транскрыпцыя (музыка)

**Транскры́пцыя** — пералажэнне музычнага твора (аранжыроўка) для іншага, чым гэта прадугледжана арыгіналам, інструмента, голасу, выканальніцкага складу; вольная віртуозная апрацоўка твора. Адыгрывае важную ролю ў станаўленні і развіцці інструментальнай музыкі нацыянальных культур.

У адрозненне ад апрацоўкі, транскрыпцыя мае адносна самастойнае мастацкае значэнне. Адрозніваюць два віды транскрыпцыі:
* прыстасаванне музычнага твора для іншага інструмента;
* змяненне музычнага твора ў мэтах большай зручнасці ці большай віртуознасці выканання для таго ж інструмента.

## Гісторыя 
Транскрыпцыя з’явілася ў XVI—XVII стагоддзях як пералажэнне нотных тэкстаў для выканання на іншых інструментах.

Росквіт транскрыпцыі ў XVIII стагоддзі звязаны з творчасцю І. С. Баха (клавірныя транскрыпцыі канцэртаў А. Вівальдзі), у XIX стагоддзі — Ф. Ліста (канцэртныя транскрыпцыі для фартэпіяна 9 сімфоній Л. Бетховена, песень Ф. Шуберта, урыўкаў з опер В. А. Моцарта, Дж. Вердзі).

Істотнае развіццё набыла аркестравая транскрыпцыя, стваральнікі якой звычайна ўносілі ў яе ўласны творчы элемент (Моцарт перааркестраваў оперы Г. Ф. Гендэля, Г. Берліёз — К. В. Глюка, М. Рымскі-Корсакаў і Дз. Шастаковіч — М. Мусаргскага).

### На Беларусі 
Сярод беларускіх кампазітараў і музыкантаў-выканаўцаў да транскрыпцыі звярталіся А. Клумаў (фартэпіянная сюіта на тэмы з балета «Гаянэ» А. Хачатурана), Я. Глебаў (пералажэнні для скрыпкі і фартэпіяна, кларнета і фартэпіяна фрагментаў з уласных балетаў і сімфоній), Дз. Камінскі (творы Г. Вагнера, Б. Сметаны, І. Стравінскага), І. Алоўнікаў (фартэпіянная транскрыпцыя на тэмы з балетаў Глебава, Г. Вагнера) і інш.

## Гл. таксама 
* Транспазіцыя

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Коган Г. М.* Транскри́пция // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / Гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 589—590. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.
* 
* 
* Транскри́ція в музиці // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1984. — Т. 11, кн. 1 : Стодола — Фітогеографія. — С. 323. — 606, [2] с., [22] арк. іл. : іл., портр., карти с.

Катэгорыя:Музычныя натацыі
Medusozoa

***Medusozoa*** — падтып . Жыццёвы цыкл большасці прадстаўнікоў складаецца ў чаргаванні палавога (медузападобнага) і бясполага (паліпападобнага) пакаленняў. У гэтым *Medusozoa* супрацьпастаўляюцца пазбаўленым такога чаргавання .

Катэгорыя:Жыгучыя
Трансляцыя

**Трансля́цыя** (ад  — перадача):

* **Трансляцыя** — правядзенне пазастудыйных радыё- і тэлевізійных перадач з месца падзей (стадыёнаў, канцэртных залаў, тэатраў і інш.), а таксама перадача мясцовай радыё- ці тэлевізійнай станцыяй праграм, атрыманых па каналах сувязі з іншых гарадоў.
* **Трансляцыя** — працэс прыёму электрычных сігналаў і наступнай іх перадачы ў напрамку ад крыніцы да прыёмніка, што ажыццяўляецца на прамежкавых пунктах, напрыклад, радыёрэлейнай сувязі.
* **Трансляцыя** — бытавая назва праваднога вяшчання.
* **Трансляцыя праграмы** — працэс пераўтварэння праграмы ЭВМ з мовы праграмавання ў праграму на аб'ектнай, напрыклад, машыннай мове з дапамогай транслятара.
* **Трансляцыя** (паралельны перанос) — перанос матэматычнага ці фізічнага аб'екта паралельна самому сабе ў прасторы на некаторую адлегласць уздоўж прамой (восі трансляцыі). Калі ў выніку трансляцыі аб'ект супадае сам с сабой, то трансляцыя з'яўляецца аперацыяй сіметрыі.
* **Трансляцыя** — сінтэз поліпептыдных ланцугоў па матрыцы інфармацыйнай рыбануклеінавай кіслаты (іРНК) у адпаведнасці з генетычным кодам; другі этап рэалізацыі генетычнай інфармацыі ў жывых клетках.

## Літаратура 
*
Трансдукцыя (генетыка)

**Трансду́кцыя** (ад  — перамяшчэнне) — перадача генетычнага матэрыялу ад адной бактэрыі (донара) да другой (рэцыпіента) з дапамогай бактэрыяфага. З’ява была адкрыта ў 1952 годзе амерыканскімі вучонымі Джошуа Ледэрбергам і Нортанам Зіндэрам пры аналізе прычын змянення спадчынных прыкмет у некаторых штамаў бактэрыі *Salmonella typhinurium* пры іх сумесным вырошчванні.

Існуе ў многіх бактэрый: сальманел, шыгел, бацыл, актынаміцэтаў і іншых.

Умераныя фагі (бактэрыяфагі) у працэсе вегетатыўнага размнажэння здольныя выпадкова захопліваць і пераносіць у іншыя клеткі любы ўчастак ДНК бактэрый, што яны разбураюць. У гэтым выпадку ўласная ДНК фага замяняецца на аналагічны па памерах фрагмент бактэрыяльнай храмасомы, які можа мець некалькі генаў. Пры чарговым заражэнні фагам бактэрыі ўчастак храмасомы донара пераносіцца ў клетку рэцыпіента.

Выкарыстоўвецца ў генетыцы бактэрый пры складанні генетычных карт, для аналізу іх генетычнай структуры і функцыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Трансдукция // Популярный биологический словарь / Н. Ф. Реймерс; Отв. ред. А. В. Яблоков; АН СССР. — Москва : Наука, 1991. — С. 436. — 536,[3] с.; 22 см. — ISBN 5-02-005866-1 (В пер.)
* Трансдукция // Медицинская биология и общая генетика: учеб. пособие для студентов 1 курса, обучающихся по специальностям «Лечебное дело» и «Медико-диагностическое дело» медицинских вузов / Л. П. Гаврилова, В. В. Потенко, Е. М. Бутенкова. — Гомель: Учреждение образования «Гомельский государственный медицинский университет», 2012. — С. 23. — 212 с. — ISBN 978-985-506-386-6.

Катэгорыя:Малекулярная біялогія
Катэгорыя:Вірусалогія
Катэгорыя:Бактэрыяфагі
Беніцкая сядзіба

**Беніцкая сядзіба** — сядзіба, якая існавала ў другой палове XVIII—XIX стст. ў в. Беніца (Маладзечанскі раён). Належала Коцелам, Абрамовічам, Швыкоўскім. У комплекс уваходзілі гаспода, гаспадарчыя пабудовы, парк, сад, ставы. Гаспода пабудаваная ў 1779—1781 гг. паводле праекту італьянскага архітэктара К. Спампані.

## Архітэктура 
thumb|300px|злева|Сядзіба Коцелаў на малюнку Н. Орды, 1875
Гаспода ўяўляе сабой драўляны аднапавярховы Н-падобны будынак на высокім падмурку. Вертыкальна ашаляваныя сцены былі прарэзаны высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі з простымі ліштвамі. Галоўны і дваравыя фасады вылучаліся порцікамі з трохвугольнымі франтонамі. Высокі вальмавы дах быў крыты гонтам. Бакавыя крылы вылучаліся асобнымі ўваходамі з ганкамі, мураванымі з камянёў. Планіроўка сярэдняй часткі будынку мела анфіладны характар (зала баляў, гасцёўня, сталоўка і інш.). Інтэр'еры пакояў былі багата аздобленыя (фігурны паркет, філёнгавыя сцены, лепка). Сцены ўпрыгожвалі шматлікія карціны, абразы, гравюры. У бакавых крылах знаходзіліся жылыя і гаспадарчыя памяшканні, інтэр'еры якіх былі больш сціплыя. Гаспода размяшчалася ў невялікім парку.

З ліку гаспадарчых пабудоў вызначаўся драўляны лямус, у стылі якога спалучаліся рысы класіцызму і народнага дойлідства (архітэктар Спампані).

## Літаратура 
* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік, Мінск, 1993

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беніца
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Коцелы
Катэгорыя:Абрамовічы герба «Ястрабец»
Катэгорыя:Швыкоўскія
Катэгорыя:1781 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1781 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Маладзечанскага раёна
Трансдукцыя

**Трансду́кцыя** (ад  — перамяшчэнне):

* **Трансдукцыя** ў логіцы — вывад, у якім на аснове падабенства некаторых уласцівасцяў аб'ектаў робіцца падсумаванне і пра падабенства астатніх.
* **Трансдукцыя** ў мовазнаўстве і тэорыі пераклада — перакадаванне тэксту з адной мовы ў другую пры ўмове адыхода ад сігніфікатыўнага прагматычнага значэння зыходнага тэксту і захавання дэнататыўнага значэння ўсёй інфармацыі.
* Трансдукцыя ў біялогіі — перанос фрагмента бактэрыяльнай ДНК бактэрыяфагам.
Мілаванаў

**Мілаванаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аўгуст Лазаравіч Мілаванаў (нар. 1937) — беларускі акцёр, тэатральны педагог.
* Васіль Андрэевіч Мілаванаў (нар. 1918) — беларускі гісторык.
* Міхаіл Вячаслававіч Мілаванаў (нар. 1970) — беларускі палітык.
Трансляцыя (біялогія)

**Трансля́цыя** — сінтэз поліпептыдных ланцугоў бялкоў па матрыцы інфармацыйнай рыбануклеінавай кіслаты (іРНК) у адпаведнасці з генетычным кодам; другі этап рэалізацыі генетычнай інфармацыі ў жывых клетках.

У працэсе трансляцыі інфармацыя пра спецыфічную будову будучага бялку, запісаная ў выглядзе паслядоўнасці нуклеатыдаў у малекулах іРНК, пераводзіцца з нуклеатыднага кода ў пэўную паслядоўнасць амінакіслот у сінтэзуемых бялках. Адбываецца з дапамогай макрамалекулярнага комплексу, які складаецца (акрамя іРНК) з рыбасом, транспартных РНК (тРНК), аміна-ацыл-тРНК-сінтэтаз, бялковых фактараў пачатку (ініцыяцыі), падаўжэння, ці нарошчвання, поліпептыду (элангацыі), заканчэння (тэрмінацыі) і інш.

Акрамя клетачных іРНК іх ролю ў працэсе трансляцыі часам выконваюць вірусныя РНК, а таксама сінтэтычныя полінуклеатыды, якія выкарыстоўваюцца для вывучэння механізма біясінтэзу бялку.

## Гл. таксама 
* Транскрыпцыя (біялогія)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Трансляция // Популярный биологический словарь / Н. Ф. Реймерс; Отв. ред. А. В. Яблоков; АН СССР. — Москва : Наука, 1991. — С. 437. — 536,[3] с.; 22 см. — 50 000экз. — ISBN 5-02-005866-1 (В пер.)

Катэгорыя:Малекулярная біялогія
Катэгорыя:Біясінтэз бялку
Катэгорыя:Экспрэсія генаў
Петрашкевіч

**Петрашкевіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алесь (Аляксандр Лявонавіч) Петрашкевіч (1930—2012) — беларускі гісторык, драматург і сцэнарыст.
* Альфонс Баляслававіч Петрашкевіч (1894—1918) — беларускі паэт, празаік.
* Ануфрый Петрашкевіч (1793—1863) — польскі і беларускі паэт.
Пасля кірмашу

**Пасля кірмашу** () — фільм рэжысёра Юрыя Цвяткова, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм».

## Сюжэт 
Па матывах п'есы Янкі Купалы «Паўлінка». Сялянская дачка Паўлінка кахае сельскага настаўніка Якіма, але яе бацька, жадаючы парадніцца з дваранскім родам, марыць выдаць яе за дурнога і нікчэмнага шляхціча Быкоўскага. Пасля застолля, уладкованага бацькамі Паўлінкі ў гонар прыезду Быкоўскага, госця ў цемры прымаюць за злодзея і складаюць пад арышт. Скарыстаўшыся гэтым непаразуменнем, Якім выкрадае сваю каханую.

## Акцёры 
*  — *Якім*
* Людміла Сенчына — *Паўлінка*
* Міхаіл Пугаўкін — *Пранцысь Пустарэвіч*
*  — *Агата*
* Галіна Макарава — *Альжбэта*
* Аўгуст Мілаванаў — *Адольф Быкоўскі*

## Узнагароды 
## Цікавыя факты 
* Галоўныя ролі ў фільме сыгралі ўкраінскія і расійскія акцёры

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фільмы 1972 года
Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Катэгорыя:Фільмы СССР 1972 года
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Янкі Купалы
Трансгрэсія (генетыка)

**Трансгрэ́сія** — павялічанае (ці аслабленае) праяўленне генетычнай прыкметы ў патомства ў параўнанні з бацькамі.

Адбываецца, калі колькаснае праяўленне прыкметы звязана з функцыянаваннем 2 і болей генаў. Пры наяўнасці ў кожнага з бацькоў аднаго ці болей дамінантнага гена ў патомкаў спалучаюцца 2 і болей дамінантных генаў — *станоўчая трансгрэсія*. Аналагічнае спалучэнне рэцэсіўных генаў прыводзіць да аслаблення праяўлення прыкметы — *адмоўная трансгрэсія*.

Выкарыстоўваецца ў селекцыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Макарова Г. А., Мирская Г. В., Кочетов А. А., Синявина Н. Г., Драгавцев В. А.* Методология прогнозирования трансгрессий по хозяйственно-ценным признакам растений. Методические рекомендации / Россельхозакадемия, Агрофизический научно-исследовательский институт. — СПб, 2009. — 54 с.

Катэгорыя:Генетыка
Tokyo Sky Tree

**Tokyo Sky Tree** () — вяшчальная і назіральная вежа ў раёне Суміда горада Токіа, Японія, якая ўключае ў сябе рэстаранны комплекс. Яна стала самым высокім збудаваннем Японіі яшчэ ў 2010 годзе і дасягнула вышыні 634 метра ў сакавіку 2011, стаўшы самай высокай вежай у свеце (перасягнуўшы высату тэлевежы Гуанчжоу) і другім па вышыні будынкам у свеце пасля Бурдж-Халіфы (829,8 метраў).

Катэгорыя:Раён Суміда, Токіа
Катэгорыя:Небаскробы Токіа
Катэгорыя:Назіральныя вежы Японіі
Катэгорыя:Тэлевежы Японіі
Гіпаменарэя

**Гіпаменарэя**, таксама вядомая як малыя або скудныя менструацыі, – гэта надзвычай малы крывацёк падчас менструацыі. Працігеглая гіперменарэі, або менарагіі. 

## Гл.таксама 
* Менструацыя
* Перадменструальны сіндром

Катэгорыя:Фізіялогія рэпрадуктыўнай сістэмы жанчын
Трансмісіўныя хваробы

**Трансмісі́ўныя хваро́бы** (ад ) — інфекцыйныя хваробы чалавека, сельскагаспадарчых і дзікіх жывёл, перадача ўзбуджальнікаў якіх адбываецца пры ўдзеле крывасосных членістаногіх.

Налічваецца больш за 200 трансмісіўных хвароб, у т.л. малярыя, тулярэмія, чума, сонная хвароба, эпідэмічны сыпны тыф і іншыя.

**Пераносчыкі** трансміміўных хвароб — вошы, блохі, кляшчы, клапы, камары і іншыя. Адрозніваюць спецыфічных і механічных пераносчыкаў. У арганізме спецыфічных пераносчыкаў узбуджальнік хваробы праходзіць пэўны жыццёвы цыкл, можа размнажацца і назапашвацца, а можа праходзіць некалькі стадый развіцця, напрыклад, пераход яйка ў лічынкавую стадыю. Пры гэтым паразіт прыстасоўваецца да свайго гаспадара і можа выжываць толькі ў адпаведных навакольных умовах. Праз механічнага пераносчыка ўзбуджальнік праходзіць без развіцця і размнажэння, можа захоўвацца нейкі час на хабатку, паверхні цела або ў стрававальным тракце членістаногага (тыповы прадстаўнік — муха сямейства *Muscidae*).

**Узбуджальнікі**: вірусы, бактэрыі, прасцейшыя.

Трансмісіўныя хваробы найбольш распаўсюджаныя ў мясцовасці, дзе маюцца праблемы ў захаванні сучасных норм санітарыі. Глабалізацыя гандлю, паездак і такія змены навакольнага асяроддзя, як змяненне клімату і урбанізацыя, прыводзяць да з’яўлення трансмісіўных хвароб у краінах, дзе яны былі раней невядомыя.

## Класіфікацыя 
Большасць трансмісіўных хвароб — прыродна-ачаговыя, сезонныя. Сярод іх вылучаюць антрапазаанозы, заанозы. Для чалавека і жывёл падзяляюцца на
* *аблігатна-трансмісіўныя* (узбуджальнікі перадаюцца толькі пераносчыкамі, напрыклад, малярыя, інфекцыйная анемія коней),
* *факультатыўна-трансмісіўныя* (узбуджальнікі перадаюцца пераносчыкамі і праз ежу, паветра, ваду, напрыклад, сібірская язва, тулярэмія).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Трансмиссивные болезни // Сусветная арганізацыя аховы здароўя
* Трансмисивные заболевания // Управление Роспотребнадзора по Республике Марий Эл
* Трансмиссивные болезни и их профилактика // Республиканский клинико-диагностический центр Министерства Здравоохранения Удмуртской Республики
Сівак

**Сівак** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Аляксандравіч Сівак, міністр транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь (з 2012)
* Томаш Сівак, чэшскі футбаліст
Узяцце Батурына

**Узяцце Батурына** () — эпізод руска-шведскай вайны (1700—1721), у ходзе якога войскі Пятра I захапілі і разбурылі 2 лістапада 1708 года сталіцу гетмана Мазепы — горад Батурын. У гістарычнай літаратуры гэтыя падзеі атрымалі назву «Спусташэнне Батурына» (у сучасных выданнях часам выкарыстоўваецца таксама тэрмін «Разня ў Батурыне».

Афіцыйная назва падзей у Батурыне ва Украіне, усталяваная Кабінетам Міністраў Украіны: «батурынская трагедыя» ().

Катэгорыя:Бітвы Паўночнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Бітвы ва Украіне
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ва Украіне
Катэгорыя:1708 год у Еўропе
Катэгорыя:Канфлікты 1708 года
Катэгорыя:Лістапад 1708 года
Катэгорыя:Падзеі 13 лістапада
Катэгорыя:Іван Мазепа
Катэгорыя:Батурын
Катэгорыя:Генацыд украінцаў