Бірманскі бурштын

() у кавалку бірманскага бурштыну]]

  у бурштыне]]
  у бурштыне]]

**Бірманскі бурштын** (, ) — від бурштыну, які здабываецца ў паўночна-ўсходняй частцы М’янмы (ранейшая назва Бірма, Паўднёва-Усходняя Азія), галоўным чынам у штаце , які мяжуе з Кітаем і Індыяй. Выкапнёвая смала, міжнародная геалагічная назва «бірміт», асноўны від азіяцкага бурштыну, які мае камерцыйнае значэнне.

Бурштын датуецца узростам каля 99 мільёнаў гадоў, у самым пачатку  . Бурштын прадстаўляе значную палеанталагічную цікавасць з-за , якая змяшчаецца ў выглядзе уключэнняў, асабліва членістаногіх, шматлікіх насякомых і павукападобных, а таксама птушак, яшчарак, змей, жаб і фрагментарных астанкаў дыназаўраў. Бурштын вядомы і камерцыйна эксплуатуецца з першага стагоддзя нашай эры, а навуцы вядомы з сярэдзіны XIX стагоддзя. Даследаванні на радовішчы выклікалі дыскусіі з-за яго ролі ў фінансаванні ўнутранага канфлікту ў М’янме і небяспечных умоў працы на шахтах, дзе ён збіраецца.

## Апісанне 
Афарбоўка ад жоўтай да карычневай. Бірманскі бурштын трохі цвярдзей балтыйскага бурштыну (цвёрдасць 2,5-3). Хімічны склад: 80,05 % вугляроду, 11,5 % вадароду, 8,43 % кіслароду і 0,02 % серы.

З дапамогай сканіруючай электроннай мікраскапіі, раманаўскай спектраскапіі і рэнтгенаўскай мікратамаграфіі выяўлена, што насякомыя ў бірманскім бурштыне захоўваюцца ў мінералізаваным выглядзе. Насякомыя з бірманскага бурштыну складаюцца ў асноўным з кальцыту, кварцу і халцэдону. Таксама сустракаюцца і іншыя мінералы — напрыклад, агат і пірыт.

## Гісторыя вывучэння 
Бірманскі бурштын вядомы больш за дзве тысячы гадоў, і яшчэ падчас дынастыі Хань выкапні смалы апрацоўвалі кітайскія рамеснікі. У Еўропе аб бірманскім бурштыне ўпершыню даведаліся ў XVII—XVIII стагоддзях ад падарожнікаў і дыпламатаў. Прамысловая распрацоўка бурштыну ў Бірме пачалася ў XIX стагоддзі.

Назва «бурміт» (Burmite) упершыню згадваецца нямецкім даследчыкам  у 1893 годзе, які атрымаў бурштын ад нямецкага геолага , які адным з першых еўрапейцаў у 1891—1892 гадах пабываў на бурштынавых шахтах Бірмы. Ота Хельм таксама выкарыстоўваў у 1894 годзе і другую назву «бірміт» (Birmit).

У пачатку XX стагоддзя некалькі сотняў невялікіх шахт знаходзіліся ў эксплуатацыі, і ў 1897—1930 гадах агульная здабыча бірманскага бурштыну перавысіла 40 тон. Затым шахты былі зачыненыя больш, чым 60 гадоў, у 1936—1999 гадах. Пазней здабыча аднавілася і вар’іруе ў межах ад 10 кг да 500 кг у год. Бірманскі бурштын прадстаўлены галоўным чынам дробнымі кавалкамі, буйныя сустракаюцца рэдка. У Лонданскім музеі натуральнай гісторыі самы буйны асобнік важыў 15 кг.

Верагодна, самая вялікая і самая важная ў свеце калекцыя артэфактаў бірманскага бурштыну размешчана ў  ў Нью-Ёрку. Яна ўключае ў сябе больш за 3000 членістаногіх. Другой па велічыні калекцыяй з 1200 членістаногімі валодае  ў Лондане.

## Узрост 
Узрост бурштыну з М’янмы першапачаткова быў вызначаны ў ≈ 50 млн гадоў (эацэн), але пасля такая датыроўка была аспрэчана і паказаны ўзрост 97-105 млн гадоў (мелавы перыяд). Праведзеная ў 2012 годзе радыёметрычная датыроўка бірманскага бурштыну  паказала яго ўзрост роўным  (ранні ), што блізка да мяжы з .

У выніку параўнальнага аналізу ўзросту розных відаў бурштыну былі атрыманы наступныя дадзеныя (у млн гадоў):

* Дамініканскі (Дамініканская Рэспубліка) — 15—40
*  (Ч’япас) — 22—26
* Балтыйскі — каля 40
* Hat Creek (Брытанская Калумбія, Канада) — 50—55
* Камбейскі (Гуджарат, Індыя) — 52—55
* Канадскі (Альберта, Манітоба) — 70—80
*  (ЗША) — 65—95
* Бірманскі (М’янма) — 97—105
* Таймырскі (Сібір, Расія) — 78—115
* Іспанскі (Алава, San Just) — 100—115
*  (Францыя) — 100—105
* Іспанскі (Іспанія) — 100—125
* Ліванскі (Ліван) — 130—135

## Фаўна і флора бірманскага бурштыну 
Да канца 2019 года апісана больш за 42 класы, 108 атрадаў, 569 сямействаў, 1017 родаў і 1379 відаў арганізмаў, у тым ліку больш за 300 відаў за адзін 2019 год, большасць (94 %) з якіх гэта членістаногія.

Першыя інклюзы насякомых у бірманскім бурштыне былі апісаны ў 1916 годзе амерыканскім энтамолагам Тэадорам Кокерэлам, які першым выказаў здагадку пра мелавы ўзрост гэтых знаходак.

У бірманскім бурштыне выяўлена найбольшая сярод усіх мелавых дэпазітаў разнастайнасць сямействаў членістаногіх (да 2013 года 252 сямействы Arthropoda), , ,  і іншыя, яшчэ неапісаныя сямействы. Гэтакі высокі працэнт эндэмікаў у гэтым бурштыне, як мяркуецца, можа казаць пра тое, што месца, дзе ён фармаваўся, было ізалявана ад астатняй Паўднёвай Азіі і ўяўляў сабой востраў або групу астравоў.

Акрамя сухапутных арганізмаў, у бірманскім бурштыне трапляюцца таксама марскія жывёлы, уключаючы аманітаў, астракод і бруханогіх і двухстворкавых малюскаў. Гэта сведчыць, што дрэвы, чыя смала дала пачатак бірманскаму бурштыну, раслі недалёка ад марскога ўзбярэжжа

### Беспазваночныя 
Беспазваночныя пераважаюць у выкапнёвай фауне бірманскага бурштыну (больш за 1000 відаў), уключаючы самых старажытных прадстаўнікоў  () і  ().

#### Павукападобныя 
* . 44 сямействы павукоў.
* . 20 сямействаў.
* . 5 сямействаў.
* . 12 сямействаў.
* . 7 сямействаў.
* . 5 сямействаў.
* . Адзін род .
* . Адзін род .
* . Адзін род.
* . Адзін род.
* . 2 роды.
* . 3 роды.

#### Мнаганожкі 
* . 15 сямействаў, у тым ліку 

#### Скрытнасківічныя 
. 8 сямействаў.

#### Насякомыя 
* . 2 сямействы.
* . Адно сямейства.
* . 7 сямействаў.
* . 19 сямействаў.
* . Больш за 50 сямействаў.
* . 47 сямействаў.
* . 88 сямействаў.
* . 21 сямейства.
* . 65 сямействаў.
* . 20 сямействаў, уключаючы тараканаў, тэрмітаў (†, ,  і ) і багамолаў .
* . 5 сямействаў.
* . 9 сямействаў.
* . 6 сямействаў.
* . 8 сямействаў.
* . 5 сямействаў.
* . 4 сямействы.
* . Адно сямейства.
* . 4 сям’і.
* . 4 сямействы.
* . Адно сямейства.
* . 4 сямействы.
* . 3 сямействы.
* . 2 сямействы.
* . Адно сямейства.
* . Некалькі відаў роду  і манатыпны род .
* . .

#### Чэрві 
* . 5 сямействаў.
* . Адзін род:  (, )

#### Малюскі 
* Аманіты, марскія гастраподы і 7 сямействаў наземных бруханогіх малюскаў

#### Ракападобныя 
* Ракападобныя прадстаўлены  Broly, Maillet & Ross, 2015 (Isopoda)

Файл:Myrmeleontiformia lavae burmese amber.png|Мурашыны леў 
Файл:Stictosisyra pennyi fig 1A.jpg| ()
Файл:Largusoperla billwymani holotype fig9 A.jpg|Вяснянка 
Файл:Archaeocyclotus plicatula Fig1 B.jpg|Ракавіна , 

### Пазваночныя 
Бірманскі бурштын змяшчае ў выглядзе уключэнняў таксама птушак, яшчарак, змей, жаб і фрагментарныя рэшткі дыназаўраў.

* Яшчарка  Arnold & Poinar, 2008
* У 2016 годзе ў  бірманскага бурштыну быў знойдзены пакрыты пер’ем хвост дыназаўра
* У 2017 годзе група палеантолагаў з Канады, КНР і ЗША ўпершыню прадставіла ў Пекіне выкапнёвае птушаня з клады , застылага ў бурштынавай масе (памер 86 × 30 × 57 мм, вага 78,16 г) прыкладна 99 млн гадоў таму.
* Змяя  Xing et al. 2018
* птушаня віду 
* У 2020 годзе быў апісаны  — самы маленькі вядомы мезазойскі дыназаўр

### Amoebozoa 
* Пладовае цела прадстаўніка сучаснага роду міксаміцэта .
* Адзін від, які прадстаўляе  (): .

### Флора бірманскага бурштыну 
* . 11 відаў з 9 родаў.
* . 2 роды.
* . 3 сямействы.
* . 2 сямействы.
* . 4 сямействы.

## Спасылкі 
* Troubled treasure. Fossils in Burmese amber offer an exquisite view of dinosaur times—and an ethical minefield Архіўная копія ад 9 чэрвеня 2019 на Wayback Machine. By Joshua SokolMay. 23, 2019

Катэгорыя:Мелавы перыяд
Катэгорыя:Бурштын
Катэгорыя:М’янма