Эмілія Плятэр

**Эмі́лія Пля́тэр** (, , Расійская імперыя — , Юсціянава, Сейненскі павет, Расійская імперыя, зараз Лаздзіяйскі раён, Алітускі павет, Літва) — беларуская фалькларыстка, прадстаўніца шляхецкага роду і ўдзельніца паўстання 1830—1831 гадоў.

## Біяграфія 
### Паходжанне роду і сям’я 
Належала да каталіцкага шляхецкага роду графаў Плятэраў герба «Плятэр», прадстаўнікі якога мелі значныя маёнткі галоўным чынам у Інфлянцкім ваяводстве, дзе і займалі высокія земскія пасады (у тым ліку і сенатарскія), адносячыся да рэгіянальнай эліты, а ў XVIII ст. і да магнатэрыі ВКЛ. Род Плятэраў паходзіць з нямецкага дваранства Вестфаліі, некаторыя прадстаўнікі якога ў XV ст. пераехалі ў Лівонію, а затым у Вялікае Княства Літоўскае, дзе натуралізаваліся і асіміляваліся ў мясцовым асяроддзі шляхты ВКЛ.

Пачынаючы з дзесяці гадоў, Эмілія вучылася разам з хлопцамі. Яе равеснікамі і найбліжэйшымі таварышамі былі два стрыечныя браты. Настаўніцу Эміліі Плятэр у сярэдняй школе звалі пані Вольф, а пазней яе настаўнікам быў прызначаны барон Вільгельм фон Далвіг, які паходзіў з саксонскага дваранства і быў рэстаўратарам Дынабургскай крэпасці, ваенным інжынерам і капітанам. Больш за ўсё Эмілія цікавілася матэматыкай і гісторыяй, атрымала добрую ўсебаковую хатнюю адукацыю, выдатна ведала нямецкую і французскую мовы.

Эмілія Плятэр была здольна ацаніць барацьбу Тадэвуша Касцюшкі і князя Юзафа Панятоўскага:

#### Збіранне беларускага фальклору 
Жывучы ў Беларуска-Віцебскай губерні, Эмілія Плятэр была глыбока зацікаўлена культурай (у першую чаргу, фальклорам) мясцовых беларускамоўных сялян. Уладальнікі сядзібы належалі да круга памешчыкаў, якія клапаціліся пра сваіх сялян і не перашкаджалі зносінам сваіх дзяцей з сялянскімі. У 1823 годзе Эмілія доўгі час жыла ў маёнтку Дусяты Літоўска-Віленскай губерні ў сваёй цёткі графіні Апалінарыі Плятэр, разам з сынамі якой, Цэзарам і Уладзіславам Плятэрамі, вельмі цікавілася жыццём літоўскамоўных сялян. Яна збірала і апрацоўвала беларускія народныя песні, віртуозна валодала жанрам галашэнняў, выконвала на фартэпіяна народныя мелодыі, захаплялася беларускай харэаграфіяй, сама танцавала народныя танцы. Спрабавала пісаць беларускія вершы, у тым ліку стылізаваныя пад народныя галашэнні. Як сведчылі сучаснікі, Эмілія ўсёй душой імкнулася да беларускага ладу, ведала бядоты і нястачы народа, спачувала яму ў дзень угодкаў прыняцця Канстытуцыі 3 мая 1791 г.; гэтая падзея лічыцца адной з паваротных у яе жыцці і адной з тых, якія сфарміравалі ў яе нянавісць да расійскіх акупантаў. Апроч таго, яна нібыта была закахана ў іншага мужчыну — маладога капітана Даля-Івінга. Пра гэта адзінае каханне Эміліі не захавалася амаль ніякіх звестак, але вядома, што шлюбу паміж імі не адбылося.

З 1824 года Плятэр шмат вандравала па Інфлянтах, Літве і Беларусі.

У 1829 годзе Эмілія адпраўляецца ў вялікае падарожжа па ўсіх гістарычных землях Рэчы Паспалітай, наведвае Варшаву, Кракаў і поле бітвы пры Рашыне. 1 снежня 1830 года расійскія ўлады, баючыся, што паўстанне пяройдзе з Польшчы далей на ўсход, увялі ваеннае становішча на тэрыторыях Літвы і Беларусі. Яшчэ да таго, як паўстанне пачалося на тэрыторыях Літвы і Беларусі яна адправілася ў Вільню для кансультацыі з галоўным камітэтам, але ўдзельнікі камітэта паўстанцаў не захацелі весці размову з дзяўчынай узброіла групу добраахвотнікаў, якіх яна сабрала ў свой атрад, дзякуючы сваёй гарачай прамове ў Дусятах 29 сакавіка.

З Дусятаў атрад Эміліі Плятэр, разам з якой ваяваў і яе стрыечны брат Цэзар. Тым не менш, змагацца з ворагам, які наступаў з боку Вільні аказалася немагчыма, эфектыўную абарону Коўна арганізаваць не атрымалася, у выніку чаго многія паўстанцы былі забіты ці ўзяты ў палон, і  паспрабаваць працягнуць барацьбу, хаця апісанне яе смерці ў гэтым творы з’яўляецца выдуманым, а апісанне самой Плятэр таксама толькі аддалена адпавядае рэальнасці. У Польшчы ў яе гонар названа некалькі вуліц, у тым ліку адна ў Варшаве.

Жыццё Плятэр таксама было прадметам даследаванняў фемінізму. Навукоўцы адзначаюць значнасць яе ўдзелу ў ваенным канфлікце як жанчыны, якая ішла супраць стэрэатыпаў аб тым, што толькі мужчыны могуць ваяваць.

## Заўвагі 
### Каментарыі 
### Крыніцы 
## Спасылкі 
Захапляльная гісторыя Эміліі Плятэр
Гісторыя пад знакам Пагоні. Эмілія Плятэр
«Śmierć pułkownika» Adam Mickiewicz

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Эмілія