Цёмныя Крамы

года]]
**Цёмныя Крамы** — гістарычная мясцовасць Мінска, размешчаная паміж Нізкім і Верхнім Рынкам, уздоўж Казьмадзям’янаўскай вуліцы. Ансамбль забудовы раёна быў унікальным помнікам горадабудаўніцтва эпохі Рэнесансу. Пацярпела ў Другую сусветную вайну і канчаткова страціла аўтэнтычнае аблічча ў выніку паваенных рэканструкцый.

## Паходжанне назвы 
 і Цёмныя Крамы на плане 1857 г.]]

Урбанонім «Цёмныя Крамы» ўтварыўся праз асаблівасць забудовы — на вузкую, шчыльна забудаваную Казьмадзям’янаўскую вуліцы, дзе тулілася вялікая колькасць крам, блага трапляла дзённае святло
 (1927)]]
Мураваны архітэктурны ансамбль Казьмадзям’янаўскай вуліцы цалкам сфарміраваўся яшчэ ў XVIII ст. Па выходных і святах тут і на бліжэйшых вуліцах разгортваўся людны гандаль.

У канцы XIX ст. у адным з двароў на Казьмадзям’янаўскай знаходзілася невялікая абутковая фабрыка, створаная на базе майстэрні.

Ад 1926 года вуліца насіла імя беларускага першадрукара Францішка Скарыны, аднак у сувязі з пачаткам палітыкі русіфікацыі і масавых сталінскіх рэпрэсій у 1933 годзе яе перайменавалі ў гонар расійскага пралетарскага паэта Дзям’яна Беднага. У тыя часы, акрамя крам, на вуліцы знаходзіўся шэраг устаноў: Менская і Беларуская канторы «Саюзутыль», склад вопраткі Гарпрамгандлю, садавінагародніная база Мінпрамгандлю.

Да Другой сусветнай вайны мясцовасць яшчэ захоўвала сваё гістарычнае аблічча, але ў выніку бамбардзіроўкі была амаль цалкам зруйнавана. Апошнія тры будынкі колішніх Цёмных Крамаў знішчылі падчас будаўніцтва станцыі метро «Няміга» ў 1989 годзе.

У наш час на гэтым месцы замест аднаўлення старадаўняй Казьмадзям’янаўскай вуліцы стварылі спрэчную па сваіх функцыянальна-планіровачных і архітэктурных якасцях структуру з пляцовак і прыступак, якая прэтэндуе на асацыяцыі са старой забудовай..

## Цікавыя факты 
* У 1928 годзе пры будаўніцтве каналізацыйнай сеткі на пляцы Волі падчас капання траншэі з боку вуліцы Францішка Скарыны (былой Казьмадзям’янаўскай) *«…рабочыя на глыбіні 2 1/2 аршынаў нечакана выявілі каля 15 чалавечых шкілетаў… Як мяркуецца, шкілеты маюць даўнасць каля 150 гадоў. Гэтай знаходкай зацікавіліся Белдзяржмузей і Інбелкульт»* (газета «Рабочий»).

## Галерэя 

Miensk, Kaźmadziamjanaŭski, Bernardynski. Менск, Казьмадзям’янаўскі, Бэрнардынскі (1900).jpg|Пачатак вуліцы з боку Высокага Рынка, 
Miensk, Kaźmadziamjanaŭski, Bernardynski. Менск, Казьмадзям’янаўскі, Бэрнардынскі (1915-17).jpg|Пачатак вуліцы з боку Высокага Рынка,  
Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1927) (2).jpg|На кадрах з фільма Кастусь Каліноўскі, 1927 г.
Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (L. Daškievič, 1920-29).jpg|да 1933 г.

Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1941).jpg|1941 г.
Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1942).jpg|1942 г.
Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1941-44) (2).jpg|1941—44 гг. 
Miensk, Kaźmadziamjanaŭski, Bernardynski. Менск, Казьмадзям’янаўскі, Бэрнардынскі (04.1943).jpg|Пачатак вуліцы з боку Высокага Рынка, красавік 

Файл:Bundesarchiv Bild 101I-137-1008-09A, Weißrussland, Minsk, Zerstörungen.jpg|каля 1944 г.
Файл:Miensk, Ciomnyja Kramy. Менск, Цёмныя Крамы (1944).jpg|каля 1944 г.
Файл:Miensk, Nizki Rynak-Ciomnyja Kramy. Менск, Нізкі Рынак-Цёмныя Крамы (1944).jpg|Пачатак вуліцы з боку Нізкага Рынка, каля 1944 г.
Файл:Miensk, Nizki Rynak-Ciomnyja Kramy. Менск, Нізкі Рынак-Цёмныя Крамы (1944) (2).jpg|Пачатак вуліцы з боку Нізкага Рынка, 1944 г.

## Літаратура 
* 
* Цёмныя крамы // 
* 
* 
* Юрий Жутяев. «Темные крамы» Козмодемьяновской улицы  // Вечерний Минск № 77 (11338), 9.04.2007

## Спасылкі 
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска
Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска