open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Царква Святой Марыі (Берлін)

**Царква Святой Марыі** (**Марыенкірхэ**; ) — найстаражытнейшая з дзеючых цэркваў Берліна, адна з калісьці шасці сярэдневяковых цэркваў у гістарычным цэнтры горада. Размешчана на Карл-Лібкнехт-штрасэ недалёка ад Берлінскай тэлевежы.

## Гісторыя 
Першая згадка пра царкву з уласным прыходам у берлінскім «Новым горадзе» датуецца 1292 годам. На падмурку з каменя і граніту была пабудавана зальная царква з ярка чырвонай цэглы ў стылі брандэнбургскай цаглянай готыкі. Пашкоджаная пажарамі вежа была рэканструявана ў стылі барока ў 1663—1666 гадах Міхаэлем Маціясам Смідсам і пазней — у неагатычным стылі ў 1789—1790 гады Карлам Готгардам Лангансам.

У 1893—1895 гадах маштабную рэстаўрацыю царквы правёў Герман Бланкенштайн, а пасля Другой сусветнай вайны царква была адноўлена ў 1969—1970 гадах.

У 1938 годзе, пасля таго, як царква Святога Мікалая была перададзена гораду ў якасці «музычнага сабора», Марыенкірхэ стала найстаражытнейшым дзеючым храмам Берліна. Пасля Другой сусветнай вайны яна была адной з нешматлікіх буйных цэркваў Берліна, у якіх праходзілі набажэнствы.
[thumb|злева|Царква Святой Марыі і помнік [Лютэру. 1906]]
У адноўленым пасле вайны Берліне ад шчыльна забудаванага гістарычнага цэнтра горада практычна нічога не захавалася, і царква Марыенкірхэ апынулася ў зусім іншым асяроддзі — практычна адзіная на адкрытай плошчы, абмежаванай шматпавярховымі новабудоўлямі, над якой з 1969 года дамінуе берлінская тэлевежа. Царква Св. Марыі і Чырвоная ратуша з'яўляюцца цяпер адзіным напамінкам пра гістарычны цэнтр Берліна.

У вежавай зале царквы Св. Марыі знаходзіцца знакамітая фрэска «Скокі смерці», якая датуецца арыентыровачна 1484 годам. Арган цэрквы створаны майстрам Іаганам Вагнерам. Надмагілле генерал-фельдмаршала Ота Крыстафа фон Шпара выканана антверпенскім скульптарам Артусам Квелінусам Старэйшым. Царкоўная кафедра выканана па праекце Андрэаса Шлютэра.

## Бібліяграфія 
* Jürgen Boeckh: *Alt-Berliner Stadtkirchen*; Bd. 1; (Berliner Reminiszenzen 57); Haude & Spener: Berlin 1986; ISBN 3-7759-0288-0; S. 61-77.
* Georg Dehio et al.: *Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler — Berlin*; 2. Aufl., Berlin 2000; ISBN 3-422-03071-9; S. 34ff.
* Günther Kühne/Elisabeth Stephani: *Evangelische Kirchen in Berlin*; CZV-Verlag: 2. Aufl., Berlin 1986; ISBN 3-7674-0158-4; S. 351—353.
* Gustav Leh: *Die St.-Marien-Kirche zu Berlin. Ihre Geschichte und ihr Bild*; Evangelische Verlagsanstalt: Berlin 1957.
* Marianne Tosetti: *St. Marien zu Berlin. Aus 700 Jahren Kirchen-Geschichte*; Evangelische Verlagsanstalt: 5. Aufl., Berlin 1987; ISBN 3-374-00174-2.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт прыходу берлінскай царквы Св. Марыі

Катэгорыя:Славутасці Берліна
Катэгорыя:Цэрквы Берліна
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Мітэ (раён)
Барэтар

**Барэ́тар** — электравакуумны газанапоўнены электронны прыбор, прызначаны падтрымліваць пастаянства сілы току ў электрычным ланцугу.

Прынцып дзеяння барэтара заснаваны на залежнасці электрычнага супраціўлення матэрыялаў ад тэмпературы. Уяўляе сабой шкляны балон, запоўнены вадародам, у якім знаходзіцца тонкая жалезная, вальфрамавая або плацінавая нітка. Электрычны ток, праходзячы па нітцы, награвае яе і выклікае павелічэнне электрычнага супраціўлення. Барэтар мае нелінейную вольт-амерную характарыстыку, на пэўнай частцы якой пры павольных змяненнях напружання сіла току застаецца пастаяннай. Дыяметр і даўжыня ніткі барэтара і ціск вадароду ў балоне выбіраецца так, каб забяспечыць змяненне супраціўлення прапарцыянальна напружанню.

Барэтары выкарыстоўваюцца ў ланцугах пастаяннага і пераменнага току. Уключаюцца ў ланцуг паслядоўна з нагрузкай.

## Літаратура 
* 
* *Бензарь В. К.* Словарь-справочник по электротехнике, промышленной электронике и автоматике. — 2-е изд. — Мн.: Вышэйшая школа, 1985. — С. 18. — 176 с. — 20 000 экз. 
* *Крысин Л. П.* Толковый словарь иноязычных слов. — М.: Эксмо, 2008. — 944 с. — (Библиотека словарей) 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Бареттер // Музей электронных раритетов 
* Бареттеры // RadioLamp.ru 

Катэгорыя:Электравакуумныя прыборы
Эдэн Азар

**Эдэн Азар** (; нар. , Ла-Луўер, Бельгія) — бельгійскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Бельгіі (2008—2022).

## Клубная кар’ера 
### «Ліль» 
У 2005 годзе Эдэн папоўніў моладзевы склад «Ліля», у сезоне 2007/08 згуляў за яго свае першыя 4 матчы на дарослым узроўні. З наступнага сезона замацаваўся ў асноўным складзе каманды, стаў найлепшым маладым іграком чэмпіянату. У сезоне 2009/10 ізноў быў прызнаны найлепшым маладым іграком, а таксама ўвайшоў у сімвалічную зборную паводле вынікаў сезона. У сезоне 2010/11 разам са сваёй камандай стаў чэмпіёнам Францыі, забіўшы 7 мячоў і зарабіўшы 9 асістэнсцкіх балаў, а таксама быў прызнаны найлепшым іграком Францыі сезона, зноў апынуўшыся ў сімвалічнай зборнай чэмпіянату. Яшчэ ў канцы 2010 года ім сталі цікавіцца вядучыя клубы розных краін, у маі ж чуткі аб яго пераходзе сталі ўсё часцей з’яўляцца ў прэсе.

28 мая 2012 года ў сваім «твітэры» абвясціў аб пераходзе «да пераможцаў Лігі чэмпіёнаў». Як меркавалася, гэта быў лонданскі «Чэлсі».

### «Чэлсі» 
4 чэрвеня 2012 года 21-гадовы ігрок зборнай Бельгіі ўзгадніў умовы асабістага кантракта з «Чэлсі» і прайшоў медыцынскае абследаванне. Азар далучыўся да клуба ў ліпені, калі ўсе ігракі вярнуліся да перадсезонных трэніровак.

### «Рэал» Мадрыд 
У чэрвені 2019 года мадрыдскі «Рэал» абвясціў аб пераходзе Азара. Кантракт быў падпісаны да 2024 года, сума трансферу склала 130 млн фунтаў. На прэзентацію іграка на «Сант’яга Бернабеу», якая прайшла праз тыдзень, прыйшло 50 тысяч чалавек.

З-за траўм не здолеў стаць рэгулярным іграком асновы мадрыдцаў. У чэрвені 2023 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з «Рэалам», а ў кастрычніку 2023 года абвясціў пра завяршэнне кар’еры.

## Міжнародная кар’ера 
19 лістапада 2008 года ва ўзросце 17 гадоў дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Бельгіі, выйшаўшы на замену ў матчы супраць зборнай Люксембурга. 7 кастрычніка 2011 года забіў свой першы мяч за зборную, паразіўшы браму зборнай Казахстана ў адборачным матчы да чэмпіянату Еўропы 2012, куды зборная Бельгіі ў выніку прабіцца не здолела.

## Дасягненні 
**«Ліль»**:
* Чэмпіён Францыі: 2011
* Уладальнік Кубка Францыі: 2011

**«Чэлсі»**:
* Чэмпіён Англіі (2): 2015, 2017
* Уладальнік Кубка Англіі: 2018
* Уладальнік Кубка Футбольнай лігі: 2015
* Пераможца Лігі Еўропы (2): 2013, 2019

**«Рэал» Мадрыд**
* Чэмпіён Іспаніі (2): 2020, 2022
* Уладальнік Кубка Іспаніі: 2023
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі: 2021/22
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2022
* Уладальнік Суперкубка УЕФА: 2022

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Бельгіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бельгіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліль
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Зарніца (значэнні)

Назву **Зарні́ца** маюць:

* Зарніца — род кветкавых раслін сямейства трыпутнікавых

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Зарніца — пасёлак у Гарадоцкім раёне
* Гомельская вобласць
** Зарніца — пасёлак у Гомельскім раёне
## Рэкі
*Зарніца — рака ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці
Цібо Куртуа

**Цібо́ Нікаля́ Марк Куртуа́** (; нар. , Брэ, Бельгія) — бельгійскі футбаліст, брамнік іспанскага клуба «Рэал Мадрыд» і нацыянальнай зборнай Бельгіі.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў якасці іграка абароны, аднак з цягам часу перакваліфікаваўся ў брамніка.

Куртуа дэбютаваў у асноўным складзе «Генка» супраць «Гента» 17 красавіка 2009 года ва ўзросце 16 гадоў. Куртуа змог дэбютаваць у «Генце» ў такім юным узросце, толькі з-за крызісу брамавай пазіцыі ў камандзе.

14 ліпеня 2011 года «Генк» і «Чэлсі» дамовіліся аб трансферы Цібо Куртуа.

26 ліпеня 2011 года Куртуа быў аддадзены ў доўгатэрміновую арэнду ў іспанскі клуб «Атлетыка Мадрыд».

У чэрвені 2014 года галоўны трэнер «Чэлсі» Жазэ Маўрынью пацвердзіў інфармацыю аб вяртанні Куртуа ў клуб. 18 жніўня Цібо дэбютаваў у складзе англійскага клуба матчам супраць «Бернлі», які скончыўся з лікам 3:1 на карысць «сініх». У 2014—2018 гадах быў асноўным брамнікам лонданскай каманды.

У жніўні 2018 года перайшоў у мадрыдскі «Рэал», падпісаўшы шасцігадовы кантракт.

## Міжнародная кар’ера 
3 чэрвеня 2011 года Куртуа быў выкліканы ў зборную Бельгіі на матч супраць зборнай Турцыі ў рамках адборачнага матча да чэмпіянату Еўропы 2012. 10 жніўня 2011 года ён зноў быў выкліканы ў зборную на матч супраць зборнай Славеніі, але так і не выйшаў на поле. Дэбютаваў у асноўным складзе зборнай Бельгіі ў таварыскім матчы супраць зборнай Францыі 15 лістапада 2011 года, які скончыўся ўнічыю 0:0.

## Дасягненні 
**«Генк»**:
* Чэмпіён Бельгіі: 2011
* Уладальнік Кубка Бельгіі: 2009

**«Атлетыка»**:
* Чэмпіён Іспаніі: 2014
* Уладальнік Кубка Іспаніі: 2013
* Пераможца Лігі Еўропы: 2012
* Уладальнік Суперкубка УЕФА: 2012

**«Чэлсі»**:
* Чэмпіён Англіі (2): 2015, 2017
* Уладальнік Кубка Англіі: 2018
* Уладальнік Кубка Футбольнай лігі: 2015

**«Рэал» Мадрыд**:
* Чэмпіён Іспаніі (2): 2020, 2022
* Уладальнік Кубка Іспаніі: 2023
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі (2): 2019/20, 2021/22
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2022
* Уладальнік Суперкубка УЕФА: 2022
* Пераможца клубнага чэмпіянату свету: 2018

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Бельгіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бельгіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Генк
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыка Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Бялянка бручкавая

**Бялянка бручная**, **бручніца** (*Pieris napi*) — матыль з сямейства бялянак.

Размах крылаў 35-40 мм. Пярэднія крылы з плямамі, ніжняя паверхня задніх крылаў цёмная, без плям.

(MHNT) Pieris napi napi - Foret de Bouconne, France - male dorsal.jpg |*Pieris napi* ♂ 
(MHNT) Pieris napi napi - Foret de Bouconne, France - male ventral.jpg|*Pieris napi*  ♂  △
(MHNT) Pieris napi napi - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg |*Pieris napi*  ♀ 
(MHNT) Pieris napi napi - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|*Pieris napi*  ♀ △ 

На Беларусі часта трапляецца на палях, агародах, лясных палянах. За год звычайна два пакаленні. Вусені развіваюцца на бручцы, буйміне, капусце, жарушніку і інш.

## Літаратура 
* *Літвінава А.* Бялянкі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983.

Катэгорыя:Бялянкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Берлінскі дагавор (1921)

**Берлінскі дагавор**, або **Амерыкана-германскі мірны дагавор** — мірны дагавор паміж урадамі ЗША і Германіі, падпісаны ў Берліне 25 жніўня 1921 года, падводзячы вынікі Першай сусветнай вайны. Асноўнай прычынай для заключэння гэтага дагавора было тое, што Сенат ЗША не ратыфікаваў шматбаковы сусветны дагавор, падпісаны ў Версалі, што прывяло да асобнага мірнага дагавора паміж дзвюма дзяржавамі. Ратыфікацыя адбылася ў Берліне ў 1921 годзе, і дагавор уступіў у сілу ў той жа дзень. Дагавор быў зарэгістраваны ў «*Аддзеле дагавораў Лігі Нацый*» 12 жніўня 1922 года.

Катэгорыя:Наступствы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы ЗША
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Германіі
Катэгорыя:1921 год у Берліне
Бялянка рэпавая

**Бялянка рэпавая**, **рэпніца** (*Pieris rapae*) — матыль з сямейства бялянак.

## Назва 
Назва паходзіць ад рэпы () — адной з кармавых раслін вусеняў.

## Апісанне 
Размах крылаў 35-40 (да 50) мм. Даўжыня пярэдняга крыла 23-27 мм. Крылы белыя, пярэднія з чорнай верхавінкай і адной (у самца) або дзвюма (у самкі) чарнаватымі плямамі. Шэраватае поле зверху ля вяршыні пяредніх крылаў выцягнута ўздоўж пярэдняга краю. Асобіны характарызуююца сезоннай і індывідуальнай зменлівасцю, апісана шмат форм.

## Пашырэнне 
Арэал віду: Паўночная Афрыка, Еўропа, ўмерены пояс Азіі; інтрадукавана ў Паўночнай Амерыцы і Аўстраліі. Звычайная на ўсёй тэрыторыі Усходняй Еўропы, адзначана нават за Палярным кругам. Насяляе ўзлескі, паляны, узбочыны дарог, сады, паркі, лесаполасы; у антрапагенных біятопах сустракаецца радзей за іншых прадстаўнікоў роду. Матылі кормяцца на кветках астравых, люцэрны і інш.

## Асаблівасці біялогіі 
Адзначана развіццё з адным — трыма пакаленнямі. На поўначы арэала імага адзінага пакалення лётаюць з канца чэрвеня па канец ліпеня. Два пакаленні сярэдняй паласы актыўныя з траўня або пачатку чэрвеня па верасень (з невялікім перапынкам летам у пачатку ліпеня). Па поўдні рэгіёна від лётае з пачатку красавіка да кастрычніка ў трох пакаленнях.

Самка адкладвае яйцы па адным на ніжні бок лістоў раслін сямейства крыжакветных. Плоднасць у сярэднім складае 150 яец, максімальная — да 500. Яйцо рэпніцы жаўтавата-аранжавае, грушападобнае, з 12 рабрынкамі. Стадыя яйца доўжыцца 4-11 дзён. Вусені матава-зялёная, у далікатных валасках, з цёмнай спінной паласой (жоўтай каля дыхальцаў) і перарывістай светла-зялёнай паласой на кожным баку; ніз цела жаўтавата-зялёны, галава — карычнева-зялёная. Кармавыя расліны вусеняў належаць да родаў *Brassica, Cardamine, Lepidium, Raphanus, Reseda, Sinapis* і інш. Яны шкодзяць агародным раслінам рэпе, капусце, гарчыцы і інш. Стадыя вусеня, у залежнасці ад умоў надвор’я, доўжыцца 20-30 дзён. Акукліванне адбываецца знізу ліста. Кукалка рэпніцы светла-зяшёная ці бледна-карычневая (у залежнасці ад колеру субстрата), з дробнымі чорнымі кропкамі і жаўтаватымі палоскамі. Стадыя кукалкі працягваецца 7-10 дзён, а ў кукалак, якія зімуюць, — да 10 месяцаў.

Выява:Pieris rapae egg.JPG|Яйцо
Выява:Pieris.rapae.caterpillar.jpg|Вусень
Выява:Pieris_rapae_pupa.jpg|Кукалка

## Літаратура 
* *Літвінава А.* Бялянкі // 

## Спасылкі 
* ecosystema.ru 

Катэгорыя:Бялянкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Забойства Міхаіла Аляксандравіча

**Забойства Міхаіла Аляксандравіча** — таемнае выкраданне і забойства вялікага князя Міхаіла Аляксандравіча і яго сакратара М. М. Джонсана, здзейсненае ў ноч з 12 на 13 чэрвеня 1918 года па загадзя распрацаваным плане групай супрацоўнікаў ЧК і міліцыі горада Пермі, дзе Міхаіл Аляксандравіч адбываў ссылку. Арганізатарамі злачынства і яго наўпростымі ўдзельнікамі сталі два высокапастаўленыя мясцовыя бальшавікі — начальнік пермскай міліцыі В. А. Іванчанка і Г. І. Мяснікоў, член УЦВК, старшыня Матавіліхінскага раённага камітэта РСДРП(б), які незадоўга да гэтых падзей заняў пасаду намесніка старшыні Пермскай губЧК. Забойства стала першым з серыі забойстваў членаў імператарскай хаты Раманавых, здзейсненых бальшавікамі. Шэраг даследчыкаў мяркуюць, што Міхаіл Аляксандравіч быў забіты, бо ўспрымаўся савецкімі ўладамі як рэальны прэтэндэнт на вярхоўную ўладу ў дзяржаве, і што яго забойства магло з'явіцца сігналам да пачатку фізічнай ліквідацыі Раманавых і свайго роду «генеральнай рэпетыцыяй» падзей, што адбыліся ў Екацерынбургу і Алапаеўску. У савецкай гістарыяграфіі забойства малявалася як праява самачыннай ініцыятывы мясцовых працоўных, якія не мелі паўнамоцтваў ні ад мясцовых, ні ад цэнтральных улад.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Donald Crawford*, The Last Tsar: Emperor II, Edinburgh, United Kingdom, 2012
* 
* 
* 
* 
* *Краснов В. Г.* «Пермский Крест: Михаила Романов», Москва, 2011;
* 
* 
* 
* 

### Мемуары і дакументы 
* 
* *Мясников Г. И.* Философия убийства, или Почему и как я убил Михаила Романова / публ. Б. И. Беленкина и В. К. Виноградова // Минувшее : Ист. альм. — [Вып.] 18. — М. : Atheneum ; СПб. : Феникс, 1995. — С. 7-191 — В прил.: Мясников Г. И. Из автобиографии Мясникова: с. 137—152
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі
Баскунчак

**Баскунча́к** — бяссцёкавае салёнае возера ў Ахтубінскім раёне Астраханскай вобласці Расіі, у паўночнай частцы Прыкаспійскай нізіны, на тэрыторыі Багдзінска-Баскунчацкага запаведніка.

Плошча паверхні возера каля 106 км². Даўжыня 18 км, найбольшая шырыня 13 км. Возера размешчана ў катлавіне, на 21,6 м ніжэй узроўня мора. Жыўленне возера адбываецца пераважна з падземных крыніц. Упадае амаль перасыхаючая рака Горкая Рэчка.

На возеры вядзецца здабыча солі. Таксама возера з’яўляецца аб’ектам турызму.

## Літаратура 
* 
* 
* Баскунча́к // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Ч. 1 А—Л. / А. П. Горкин — М.: Росмэн, 2006. — 624 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-353-02443-5 — (Современная иллюстрированная энциклопедия «Росмэн». География)
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Озеро Баскунчак / Баскунчак — край-загадка
* Солёное озеро Баскунчак // Интересный Мир
* Солёное озеро Баскунчак // Сайт фотографий городов, животных и других интересных мест нашей планеты 

Катэгорыя:Азёры Астраханскай вобласці
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Салёныя азёры
Мікалай Сцяпанавіч Ціманоўскі

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Мікалай Сцяпанавіч Ціманоўскі
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      =
 |месца смерці     =
 |партрэт          = Timanovskiy.jpg
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1904—1919
 |званне           = 
 |род войскаў      = інфантэрыя
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Руска-японская вайна, Першая сусветная вайна, Грамадзянская вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
     
-
    
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Мікала́й Сцяпа́навіч Цімано́ўскі** (; 1889 год — 18 снежня 1919 года, Растоў-на-Доне) — рускі афіцэр, белагвардзеец, генерал-лейтэнант (1919), удзельнік Руска-японскай вайны, Першай сусветнай і грамадзянскай войнаў. Актыўны ўдзельнік Белага руху на Поўдні Расіі. Удзельнік Першага і Другога Кубанскага паходаў, камандзір 1-га афіцэрскага пяхотнага генерала Маркава палка. Узнагароджаны ордэнам Святога Георгія 4-й ступені і Георгіеўскай зброяй.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Катэгорыя:Памерлі ад сыпнога тыфу
Лінеатус

**Лінеатус** (*Aplocheilus lineatus*) — рыба атрада карпазубых.

## Апісанне 
Даўжыня да 10 см, самцы драбнейшыя за самак. Цела самцоў найчасцей жаўтавата-карычневае з роўнымі радамі бліскучых залаціста-зялёных кропак па баках і чырвонымі кропкамі спераду. Вочы ярка-зялёныя. Анальны і спінны плаўнікі з залацістымі кропкамі і разводамі, акаймаваны чырвонай паласой, грудны і брушны жоўтыя. Самкі афарбаваны меней выразна, каля асновы спіннога плаўніка маюць зялёную пляму.

## Пашырэнне 
Водзіцца ў невялікіх застойных вадаёмах Шры-Ланкі і ўсходняга ўзбярэжжа Індыі. У Еўропу завезены ў пачатку ХХ ст., вядомы як акварыумная рыба.

## Гадоўля ў акварыумах 
Гадуюць у вялікіх акварыумах з раслінамі, якія плаваюць на паверхні. Акварыумы закрываюць зверху шклом, бо рыбы добра скачуць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акварыумныя рыбы
Катэгорыя:Карпазубападобныя
Раманоўскі

**Рамано́ўскі** (, ) — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Раманоўскі (1915—1955) — беларускі і аўстралійскі мастак.
* Васіль Барысавіч Раманоўскі (нар. 1961) — беларускі ўрач і палітык.
* Валерый Георгіевіч Раманоўскі (нар. 1961) — беларускі матэматык.
* Васіль Піліпавіч Раманоўскі (1918—1992) — гісторык.
* Вацлаў Раманоўскі (1889 — пасля 1939) — удзельнік беларускага хрысціянскага руху.
* Іван Паўлавіч Раманоўскі (1877—1920) — рускі военачальнік, генерал-лейтэнант.
* Іосіф Вітольдавіч Раманоўскі (нар. 1941) — беларускі біяарганік.
* Мікалай Карлавіч Раманоўскі (Кузьма Чорны) (1900—1944) — класік беларускай літаратуры.
* Леанід Віктаравіч Раманоўскі (1943—2002) — беларускі мастак, педагог.
* Мікалай Тарасавіч Раманоўскі (1919—1997) — вучоны-эканаміст.
* Пётр Міхайлавіч Раманоўскі (1919—1977) — беларускі мастак-жывапісец.
* Раман Генадзевіч Раманоўскі — беларускі дыпламат.
* Юрый Яцэнтавіч Раманоўскі (нар. 1974) — беларускі вучоны, кандыдат фізіка-матэматычных навук, рэктар Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта (з 2022 года).
* Янка Раманоўскі (1928—1974) — беларускі мастак, пляменнік Янкі Купалы.

## Гл. таксама 
* Раманоўская
Алапаеўскія мучанікі

**Алапа́еўскія мучанікі** (*Мучанікі Алапаеўскай шахты*) — члены дому Раманавых і блізкія да іх людзі, забітыя прадстаўнікамі савецкай улады у ноч на 18 ліпеня 1918 года, на наступны дзень пасля расстрэлу царскай сям’і, у 18 км ад горада Алапаеўска ў рудні Ніжняя Сялімская, у адну з шахтаў якога былі скінуты іх целы. 8 чэрвеня 2009 года  пасмяротна  ўсіх забітых пад Алапаеўскам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Групы святых
Павел Рафаілавіч Бермант-Авалаў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Павел Рафаілавіч Бермант-Авалаў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1907—1919; 1933—1934
 |званне           = 
 |род войскаў      = кавалерыяпяхота
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Іхэтуаньскае паўстанне, Першая сусветная вайна, Грамадзянская вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
      
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Па́вел Рафаі́лавіч Бе́рмант-Ава́лаў** (; 4 сакавіка 1877 года, горад Тыфліс, Расійская імперыя — 27 снежня 1974 года, Нью-Ёрк, ЗША) — рускі афіцэр, генерал-маёр (1919), прадстаўнік пранямецкай плыні ў белым руху ў Прыбалтыцы. У літаратуры сустракаюцца розныя варыянты напісання імя па бацьку і прозвішча. Стаўленне да Авалава-Берманту ў савецкай і эмігранцкай гістарыяграфіі ў асноўным адмоўнае. Верагодна з-за таго, што ён паслядоўна шукаў саюза з немцамі, у той час калі большасць кіраўнікоў Белай арміі ставіла на Антанту. Яго абвінавачвалі ў правале паходу Юдзеніча на Петраград, у авантурызме і самазванстве. Паводле іншай кропкі гледжання дзеянні Берманта маглі прывесці да перамогі Белай справы, калі б яго лідары апынуліся больш дальнабачнымі і пагадзіліся з прапановамі Берманта абаперціся ў вайне з бальшавізмам на нямецкія ваенна-палітычныя колы.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Хронас

Катэгорыя:Кавалерысты Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Катэгорыя:Ротмістры
Катэгорыя:Афіцэры Расійскай імперыі
Расстрэл вялікіх князёў у Петрапаўлаўскай крэпасці

**Расстрэл вялікіх князёў у Петрапаўлаўскай крэпасці** — забойства бальшавікамі чацвярых вялікіх князёў пад канец студзеня 1919 года (у ноч з 23 на 24 ці з 29 на 30 студзеня 1919) як закладнікаў у адказ на забойства Розы Люксембург і Карла Лібкнехта ў Германіі.

Загінулыя Георгій Міхайлавіч, Дзмітрый Канстанцінавіч, Мікалай Міхайлавіч і Павел Аляксандравіч кананізаваны РПЦЗ у складзе сабора навамучанікаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі
Баршчоўка (Рэчыцкі раён)

**Баршчо́ўка** (, ) — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Баршчоўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца за 25 км у напрамку на ўсход ад горада Рэчыца, за 25 км ад Гомеля, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Якімаўка, каля аўтамабільнай дарогі .

## Насельніцтва 
* 1995 год — 750 жыхароў, 320 двароў.

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызанаў.

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Аляксандравіч Даўгяла (нар. 1947) — беларускі спецыяліст у галіне машынабудаўнічага матэрыялазнаўства.

## Літаратура 
*  — С. 324.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Баршчоўскі сельсавет (Рэчыцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёна
Мікалай Мікалаевіч Юдзеніч

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Мікалай Мікалаевіч Юдзеніч
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = Юденич.jpg
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1879—1919
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = Каўказская арміяКаўказскі фронт
 |частка           = 
 |бітвы            = Руска-японская вайна, Першая сусветная вайна, Грамадзянская вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
     
- 
     
- 
     
- 
   
- 
     
- 
 
}
 |Commons        = Nikolai Nikolaevich Yudenich
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Мікала́й Мікала́евіч Юдзе́ніч** (; , Масква, Расійская імперыя — , Каны, Францыя) — рускі ваенны дзеяч, генерал ад інфантэрыі (1915). Адзін з самых паспяховых генералаў Расійскай імперыі пад час Першай сусветнай вайны, падчас Грамадзянскай вайны узначальваў сілы, якія дзейнічалі супраць савецкай улады на Паўночна-Заходнім кірунку. Апошні расійскі кавалер Ордэна Святога Георгія II класа.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Бальшавізм

**Бальшавізм** (ад бальшавік) — рэвалюцыйная марксісцкая плыня палітычнай думкі і палітычны рух, звязаны з фарміраваннем цэнтралізаванай, згуртаванай і дысцыплінаванай партыі сацыяльнай рэвалюцыі, арыентаванай на звяржэнне існуючага дзяржаўнага ладу, захоп улады і ўсталяванне сваёй дыктатуры ад імя пралетарыята. Узнікла ў пачатку XX стагоддзя ў Расіі і была звязана з дзейнасцю бальшавіцкай фракцыі ў складзе РСДРП — і ў першую чаргу, У. І. Леніна. У кастрычніку 1917 года фракцыя бальшавікоў арганізавала ўзброенае паўстанне супраць Часовага ўрада, сфарміраванага іншымі (у т.л. сацыялістычнымі) партыямі і захапіла ўладу (гл. Кастрычніцкая рэвалюцыя). Гістарычныя наступствы гэтых дзеянняў як для Расіі, так і для свету ў цэлым, маюць палярныя ацэнкі.

Асноўным тэарэтыкам бальшавізму быў Ленін, акрамя яго да тэарэтыкаў бальшавізму адносяцца Мікалай Бухарын, Яўген Праабражэнскі, Леў Троцкі і Роза Люксембург да бальшавіцкай тэорыі адносяць і дзейнасць І. В. Сталіна, які ўзначальваў Усесаюзную камуністычную партыю (бальшавікоў) і адначасова валодаў усёй паўнатой дзяржаўнай улады ў СССР. Аднак іншыя (як сучаснікі Сталіна, так і пазнейшыя) не змешваюць уласна «бальшавізм» і «сталінізм», лічачы іх рознанакіраванымі (рэвалюцыйнай і тэрмідарыянскай) з’явамі.

Выраз «бальшавізм», як пазней і «камунізм», выстаялася ў заходняй гістарыяграфіі ў значэнні нейкай сукупнасці асаблівасцей савецкага рэжыму ў пэўны палітычны перыяд. У наш час сама назва «бальшавікі» актыўна выкарыстоўваюць розныя групы сталіністаў і трацкістаў.

Бальшавізм меў досыць шмат блізкіх і агульных па сваім функцыянальным прызначэнні элементаў фашызму/нацызму. Іх асноватворным прынцыпам з’яўляўся паслядоўны калектывізм. Вось якое было ўражанне аднаго з перакладчыкаў на Нюрнбергскім працэсе М. С. Васленскага: 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітычныя партыі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Камунізм
Катэгорыя:Гісторыя Расіі
Забалацце (Рагачоўскі раён)

**За́балацце** (, ) — аграгарадок у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Забалацкага сельсавета.

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца за 12 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Рагачоў, за 130 км ад Гомеля.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1756 годзе як сяло з царквой у Задруцкім войтаўстве Рагачоўскага староства.

14 снежня 1977 года да вёскі далучаны пасёлак Забалацкі.

## Насельніцтва 
* 1997 год — 653 жыхары, 273 двары.

## Гістарычныя і памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў.
* Парк (другая палова XIX ст.)

## Літаратура 
*  — С. 485.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Забалацкі сельсавет (Рагачоўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна
Пётр Уладзіміравіч Глазенап

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Пётр Уладзіміравіч Глазенап
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння =
 |дата смерці      =
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1901—1920
 |званне           = 
 |род войскаў      = кавалерыя
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Першая сусветная вайна, Грамадзянская вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
      
- 
    
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Пётр Уладзі́міравіч фон Глазена́п** (; 2 сакавіка 1882 года, горад Гжацк Смаленскай губерні, Расійская імперыя — 27 мая 1951 года, горад Мюнхен, Германія) — рускі афіцэр, военачальнік Рускай імператарскай, Добраахвотніцкай і Паўночна-Заходняй армій. Генерал-лейтэнант (1919). .

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце праекта Хронас

Катэгорыя:Кавалерысты Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Аляксандр Паўлавіч Радзянка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Аляксандр Паўлавіч Радзянка
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = Alexander Rodzyanko 1912.jpg
 |подпіс           = А. П. Радзянка на Алімпійскіх гульнях 1912 года.
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1897—1920
 |званне           = 
 |род войскаў      = кавалерыя
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Першая сусветная вайна, Грамадзянская вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
      
- 
    
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Алякса́ндр Па́ўлавіч Радзя́нка** (; 13 жніўня 1879 года — 6 мая 1970 года, горад Нью-Ёрк, ЗША) — генерал-лейтэнант (1919), адзін з кіраўнікоў Белага руху на Паўночным Захадзе Расіі. З 19 чэрвеня і па 2 кастрычніка 1919 года Радзянка — камандуючы Паўночным корпусам, які пазней быў перафармаваны ў Паўночна-Заходнюю армію.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Уладзімір Уладзіміравіч Марушэўскі

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Уладзімір Уладзіміравіч Марушэўскі
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = Marushevskii VV.jpeg
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1896—1919
 |званне           = 
 |род войскаў      = інфантэрыя
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Руска-японская вайна, Першая сусветная вайна, Грамадзянская вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
     
- 
     
- 
     
- 
   
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Уладзі́мір Уладзі́міравіч Марушэ́ўскі** (; 12 ліпеня 1874 года, Пецяргоф, Расійская імперыя — 24 лістапада 1951 года, горад Заграб, Югаславія) — генерал-лейтэнант (1919). Удзельнік белага руху.

З дваран Пецярбургскай губерні.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Военачальнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Яўген Карлавіч Мілер

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Яўген Карлавіч Мілер
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 19.10.1867 (7)
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 11.05.1939
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = Evgenij Miller.jpg
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1884—1920
 |званне           = 
 |род войскаў      = кавалерыя
 |камандаваў       = 26-ы армейскі корпус
 |частка           = 
 |бітвы            = Першая сусветная вайна, Грамадзянская вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
      
- 
     
}
 |Commons        = Evgeny Miller
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Яўге́н Ка́рлавіч Мі́лер** (;  года, горад Дынабург Віцебскай губерні, Расійская імперыя — 11 мая 1939 года, горад Масква, СССР) — расійскі ваеннаслужачы, генерал-лейтэнант (1915); кіраўнік Белага руху на поўначы Расіі ў 1919—1920 гадах, галоўнакамандуючы ўсімі сухапутнымі, марскімі ўзброенымі сіламі Расіі, дзеючымі супраць савецкай улады на Паўночным фронце.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Военачальнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Катэгорыя:Расстраляныя
Балонаўка (значэнні)

**Балонаўка** — тапонім:

* Балонаўка — вёска ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці
* Балонаўка — рака ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці
Гільяціна

**Гільяціна** () — прыстасаванне для абезгалоўлівання асуджаных на пакаранне смерцю, уведзенае ў час Французскай рэвалюцыі па прапанове ўрача Ж.Гіятэна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вялікая французская рэвалюцыя
Басута (плато)

**Басу́та** () — плато ў Афрыцы, у Лесота. Частка Драконавых гор.

Плато складаецца з пясчанікаў і сланцаў, перакрытых базальтамі. Пераважаюць вышыні 2300—3000 м. Найбольшая вяршыня — гара Тхабана-Нтленьяна вышнёй 3276 (3482) м. Плато разрэзана на шэраг масіваў Аранжавай ракой і яе прытокамі. Клімат вільготны субтрапічны. Расліннасць высакагорная злакава-хмызняковая і сухі стэп на захадзе.

## Літаратура 
* 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 316. — 672 с. с илл.

## Спасылкі 
* Басуто (плато в Африке) // Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.

Катэгорыя:Геаграфія Лесота
Катэгорыя:Горы Афрыкі
Крупец

**Кру́пец**(, ) — аграгарадок у Добрушскім раёне Гомельскай вобласці. Цэнтр і адзіны населены пункт Крупецкага сельсавета.

Аграгарадок быў створаны 10 чэрвеня 2014 года шляхам аб'яднання вёсак Стары Крупец і Новы Крупец.

## Славутасці 
* Свята-Троіцкая царква (сяр. XIX ст.)

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Праскоўя Васільеўна Балюнова — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
* Анатоль Ізотавіч Зелянкоў (нар у 1947 г.) — вучоны, доктар філасофскіх навук, прафесар.
* Ніна Іванаўна Маёрава (1936—2015) — даярка калгаса «Беларусь» Добрушскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

## Спасылкі
Аляксей Міхайлавіч Бажанаў

**Аляксей Міхайлавіч Бажа́наў** (; 1820—6 (18) жніўня 1899) — рускі аграном, эканаміст, дзеяч асветы. Прафесар (1863).

Навучаўся ў семінарыі ў Калузе. У 1851 годзе скончыў Горы-Горацкі земляробчы інстытут. Быў прызначаны выкладчыкам сельскай гаспадаркі ў Маскоўскай семінарыі. З 1863 года прафесар ў Горы-Горацкім земляробчым інстытуце. Потым у Пецярбургскім лясным інстытуце. З 1833 года дырэктар Новааляксандраўскага інстытута сельскай гаспадаркі і лесаводства (Ковенская губерня), намеснік папячыцеля Віленскай навучальнай акругі.

Аўтар падручнікаў навукова-папулярнай літаратуры ў галіне сельскай гаспадаркі. Спрыяў пашырэнню сельскагаспадарчых ведаў, выступаў за пераход да шматпольнай сістэмы земляробства, развіццё аграрнай адукацыі.

Сярод апублікаваных:
* Опыты земледелия вольнонаёмным трудом (1860, 1861);
* Что можно заимствовать у иностранцев по части земледелия (1863, 1867);
* О разведении, содержании и употреблении домашних животных" (1865, 1867)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Бажанов Алексей Михайлович // Энциклопедический словарь Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона. — С.-Пб.: Брокгауз-Ефрон. 1890—1907.
* Бажанов Алексей Михайлович // Биографический словарь, 2000.

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Аграномы
Брэгман

**Брэгман** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Авель Пінхусавіч Брэгман, або Аркадзь Пятровіч Брэгман (1906—1958) — беларускі архітэктар.
* Аляксандр Абрамавіч Брэгман (1895—1919) — удзельнік барацьбы за савецкую ўладу на Беларусі.
* Анатоль Авелевіч Брэгман (нар. 1941) — беларускі архітэктар.
* Іна Авелеўна Бярозкіна (Брэгман) (нар. 1937) — беларускі архітэктар.
* Інэса Фёдараўна Брэгман (нар. 1944) — беларускі архітэктар.
* Шмуэль Брэгман (1891—1942) — яўрэйскі пісьменнік.
Казуля еўрапейская

**Казу́ля еўрапейская**, **дзікая каза** (*Capreolus capreolus*) — від парнакапытных жывёл з роду  сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 120—135, вышыня ў карку 75—85 см, маса 25—35 кг. Самкі меншыя за самцоў. Цела зграбнае, лёгкае, ногі высокія, галава адносна невялікая. У самцоў ёсць невялікія рогі (штогод увосень адпадаюць, да вясны вырастаюць зноў). Хвост кароткі (2—3 см), схаваны ў поўсць). Поўсць густая, зімой буравата-шэрая, летам рыжая (маладыя плямістыя). Каляхваставое «люстэрка» белае.

## Пашырэнне 
Пашырана ў Еўропе, Малой Азіі. На Беларусі сустракаецца па ўсёй тэрыторыі. Жыве ў шыракалістых і мяшаных лясах з палянамі, высечкамі, сенажацямі і поймамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца травой, лісцем, парасткамі кустоў і дрэў (дубу, вярбы, крушыны, бярозы, брызгліны, рабіны і інш.).

Трымаецца невялікімі статкамі. Гон увосень. Цяжарнасць працягваецца 8—10 месяцаў (характэрна латэнтная стадыя развіцця аплодненай яйцаклеткі), 2 (часам 3) цялят нараджае да пачатку лета. Працягласць жыцця 11—16 гадоў.

Ворагі: воўк, рысь, лісіца, бадзяжныя сабакі.

## Промысел 
Паляўніча-прамысловая жывёла. Зімой падкормліваюць сенам, караняплодамі, адходамі збожжа, сухімі галінкамі бярозы, вярбы, асіны, рабіны, дубу.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Косуля европейская: биология и экология // Экологический центр «Экосистема»™

Катэгорыя:Аленевыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Фаўна Еўразіі
Катэгорыя:Дзічына
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Брэйда-фіёрд

**Брэйда-фіёрд** ( — *Шырокі фіёрд*) — заліў Атлантычнага акіяна каля берагоў Ісландыі. Даўжыня 124 км, шырыня 72 км, глыбіня 50-100 м. Парты — Сандур і Стыкісхоўльмур.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Залівы Атлантычнага акіяна
Рэчыцкі метызны завод

**ААТ «Рэчыцкі метызны завод»** — адзін з першых заводаў у металургічнай прамысловасці Беларусі. Вырабляе цвікі будаўнічыя, машынныя, спецыяльныя, шрубы і іншыя крапёжныя вырабы. Гэта найбуйнейшае прадпрыемства па вытворчасці цвікоў у Рэспубліцы Беларусь, адзін з лідараў у СНД па асартыменце спецыяльных цвікоў, а таксама адзінае прадпрыемства ў рэспубліцы, дзе ў аўтаматычным рэжыме ажыццяўляецца гарачае цынкаванне труб. Рэчыцкі метызны завод — экспартаарыентаванае прадпрыемства. Доля экспарту ў агульным аб’ёме вытворчасці складае амаль 80 %

Завод заснаваны ў 1912 годзе ў г. Рэчыца братамі Уладзімірам і Барысам Рык як вытворца цвікова-драцяной прадукцыі. У 1940 годзе вырабляў 27 тон цвікоў за суткі. У 1941 годзе галоўныя вузлы і агрэгаты заводы былі эвакуіраваны ў Ніжні Ноўгарад і Барнаул. Адноўлены ў 1943 годзе. У 1945 годзе выпусціў 1000 тон цвікоў і шрубаў. З 2006 года ААТ «Рэчыцкі метызны завод» уваходзіць у склад холдынгу «Беларуская металургічная кампанія».

У 2000-10-х на заводзе актыўна ідзе мадэрнізацыя. Значна пашырыўся і асартымент выпускаемай прадукцыі. У праграму вытворчасці ўвайшлі больш за 85 відаў цвікоў. У 2004 годзе на заводзе былі ўсталяваныя 16 сучасных італьянскіх машын па вытворчасці машынных цвікоў. У перыяд з 2006 па 2009 год быў пераўзброены цэх спецыяльных крапёжных вырабаў.

## Цікавыя факты 
* На сайце прадпрыемства можна наведаць віртуальны музей «Цвік»
* Завод прадстаўляе каманда КВЗ «Гаечкі»

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэчыца
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1912 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1912 годзе
Катэгорыя:Прадпрыемствы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы чорнай металургіі Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Арганізацыі Рэчыцы
Маскоўскі архітэктурны інстытут

**Маскоўскі архітэктурны інстытут** (**МАрхІ**) () — вышэйшая навучальная ўстанова, якая выпускае архітэктараў. Арганізаваны ў 1933 годзе. Інстытут працягнуў традыцыі маскоўскай архітэктурнай школы і вядзе сваё летазлічэнне з першай спецыялізаванай архітэктурнай школы, арганізаванай у 1749 годзе князем Дзмітрыем Ухтомскім.

## Гісторыя 
Інстытут быў арганізаваны ў адпаведнасці з Пастановай Палітбюро ЦК УКП(б) ад 14 кастрычніка 1933 года і 5 верасня 1933 года. Інстытут працягнуў традыцыі маскоўскай архітэктурнай школы і вядзе сваё летазлічэнне з першай спецыялізаванай архітэктурнай школы, арганізаванай у 1749 годзе князем Дзмітрыем Ухтомскім, галоўным архітэктарам Масквы ў перыяд кіравання імператрыцы Лізаветы Пятроўны.
 
З 1994 г. Маскоўскі архітэктурны інстытут акрэдытаваны Каралеўскім інстытутам Брытанскіх архітэктараў (RIBA).

## Спецыялізацыя 
Навучанне вядзецца па спецыяльнасцях:
* Архітэктура жылых і грамадскіх будынкаў
* Архітэктура прамысловых збудаванняў
* Горадабудаўніцтва
* Рэстаўрацыя і рэканструкцыя будынкаў
* Архітэктура сельскіх населеных месцаў
* Ландшафтная архітэктура
* Тэорыя і гісторыя архітэктуры
* Асновы тэорыі горадабудаўніцтва
* Дызайн архітэктурнага асяроддзя

## Вядомыя выкладчыкі 
## Вядомыя выпускнікі 
* Авель Пінхусавіч Брэгман (1936) — беларускі архітэктар.
* Валянцін Іванавіч Гусеў — беларускі архітэктар
* Віктар Ніканавіч Емяльянаў (1926—1990) — беларускі архітэктар.
* Вольга Барысаўна Ладыгіна (1949) — беларускі архітэктар.
* Леў Пятровіч Мацкевіч (1903—1968) — беларускі архітэктар.
* Ія Міхайлаўна Папова (нар. 1924) — беларускі архітэктар.

## Спасылкі 
* Сайт МАРХІ
* Сайт студэнтаў МАРХІ 
* Студэнцкі часопіс МАРХІ (marhipress.ru) 


Катэгорыя:Універсітэты Масквы
Катэгорыя:Архітэктурна-будаўнічыя ВНУ Расіі
Катэгорыя:1933 год у Маскве
Авель Пінхусавіч Брэгман

**Авель Пінхусавіч Брэгман**, часам у літаратуры **Аркадзь Пятровіч Брэгман** (, , цяпер , Гомельская вобласць — , ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1906 г. у сяле Людзяневічы ў сям’і рабочага-печніка. З 1921 г. працаваў печніком у 18-м пагранатрадзе, у 1927 годзе з’ехаў у Маскву. Працаваў на новабудоўлях, вучыўся ў мастацкай студыі АМР. У 1928—1931 гг. — навучэнец рабфака. Член КПСС з 1931 года.

У 1931 г. паступіў у Маскоўскі архітэктурны інстытут, які скончыў у 1936 г. Вучыўся ў прафесара Палякова, правадзейных членаў Акадэміі архітэктуры  і М. Я. Колі (кіраўнік дыпломнага праекта); кінатэатр «Летні» ў парку Горкага (1952), праект забудовы плошчы Свабоды (1954—1956); комплекс 2-павярховых катэджаў па вул. Фрунзэ (1955—1957); корпус Тэхналагічнага інстытута (1956, з В. Б. Ладыгінай).

Удзельнічаў ва ўсесаюзным конкурсе на забудову Цэнтральнай плошчы ў Мінску (1954). З нерэалізаваных праектаў — два 116-кватэрныя дамы на Прывакзальнай плошчы ў Мінску (1940, з У. Вараксіным).

Біяграфічныя дакументы, фотаздымкі будынкаў па праектах архітэктара захоўваюцца ў БДАНТД, куды перададзены сынам.

## Сям’я 
Меў дачку Іну (нар. 1937; у замужжы Бярозкіна) і сына Анатоля (нар. 1941), якія таксама сталі архітэктарамі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1954).

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі МАРХІ
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Старшыні Беларускага саюза архітэктараў
Катэгорыя:Супрацоўнікі Белдзяржпраекта
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Магілёва
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза архітэктараў
Рэчыцкі дзяржаўны аграрны каледж

**Рэчыцкі дзяржаўны аграрны каледж** — сярэдняя навучальная ўстанова, заснавана ў 1957 годзе ў г. Рэчыца як зааветэрынарны тэхнікум. Спецыяльнасці: заатэхнія, ветэрынарыя. Прымае асоб з базавай і сярэдняй адукацыяй. Навучанне дзённае і завочнае.

## Гісторыя 
12 жніўня 1957 г. загадам Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР №490 Рэчыцкі землеўпарадкавальны тэхнікум быў аб'яднаны з аднагадовай школай па падрыхтоўцы загадчыкаў фермамі і малодшых ветэрынарных фельчараў і стаў называцца сельскагаспадарчым тэхнікумам з аддзяленнямі ветэрынарыі і землеўпарадкавання.

Загадам Міністэрства  сельскай гаспадаркі БССР № 511 ад 14 ліпеня 1960 года тэхнікум быў перайменаваны ў Рэчыцкі зоаветэрынарны тэхнікум.

У 1983 годзе тэхнікум ператвораны ў саўгас-тэхнікум, а з 1996 года функцыянуе як сельскагаспадарчы тэхнікум.

У 2004 годзе тэхнікум быў перайменаваны ў УА «Рэчыцкі дзяржаўны аграрны тэхнікум».

Загадам па Міністэрству сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь № 109 ад 5 красавіка 2006 года тэхнікум рэарганізаваны ў каледж.

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Васіль Апанасавіч Равяка, Герой Беларусі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каледжы паводле алфавіта
Катэгорыя:Каледжы Беларусі
Катэгорыя:Адукацыя ў Рэчыцы
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:1957 год у Беларусі
Катэгорыя:Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны
Мінская вышэйшая партыйная школа

**Мінская вышэйшая партыйная школа** — вышэйшая навучальная ўстанова ў Мінску, якая займалася падрыхтоўкай і перападрыхтоўкай партыйных, савецкіх і камсамольскіх працаўнікоў, працаўнікоў друку, радыё і тэлебачання. Размяшчалася ў будынку па вуліцы Карла Маркса, 31.

## Гісторыя 
З 26 верасня 1944 г. працавала Рэспубліканская партыйная школа пры ЦК КПБ, якая мела аддзяленні арганізацыйна-партыйнай работы, журналістыкі, да 1951 года — камсамольскай работы. Тэрмін навучання 2 гады, з 1953 года — 3 гады. У 1956 годзе Рэспубліканская партыйная школа пры ЦК КПБ пераўтворана ў Мінскую вышэйшую партыйную школу, якая вяла падрыхтоўку і перападрыхтоўку партыйных і савецкіх работнікаў, работнікаў друку, радыё, тэлебачання. Тэрмін навучаіння 4 гады; у 1962 г. адкрыта аддзяленне з двухгадовым тэрмінам навучання для асоб з вышэйшай адукацыяй. На базе вышэйшай партыйпай школы працавалі курсы павышэння кваліфікацыі партыйных і савецкіх работнікаў, курсы старшынь і сакратароў сельсаветаў, Рэспубліканская камсамольская школа.

У 1991 годзе праца школы спынена ў сувязі з забаронай Вярхоўнага Савета БССР дзейнасці КПСС-КПБ на тэрыторыі Беларусі.

У цяперашні час у будынку былой Мінскай вышэйшай партыйнай школы размяшчаюцца філалагічны і эканамічны факультэты БДУ.

## Рэктары 
* Мікалай Ільіч Пахомаў (1968—1985)
* Віктар Аляксандравіч Вайцахоўскі (1986—1989)

## Гл. таксама 
* :Катэгорыя:Выкладчыкі Мінскай вышэйшай партыйнай школы

## Літаратура 
* 
* Государственное учреждение "Национальный архив Республики Беларусь" - Фонд 580 - Институт политологии и социального управления КПБ, г. Минск

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Мінска
Катэгорыя:1956 год у Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1991 годзе
Аляксей Філіпавіч Маткоўскі

**Аляксе́й Філі́павіч Матко́ўскі** (; 17 сакавіка 1877 года, Херсонская губерня, Расійская імперыя — 8 чэрвеня 1920 года, горад Омск) — расійскі ваенны дзеяч.

19 снежня 1918 года прызначаны камандуючым войскамі Заходне-Сібірскай (Омскай) ваеннай акругі, загадам А. В. Калчака ад 15 чэрвеня 1919 года ўзведзены ў генерал-лейтэнанты. Расстраляны па прысудзе савецкага суда 8 чэрвеня 1920 года. Рэабілітаваны пастановай пракуратуры Омскай вобласці 12 чэрвеня 1995 года.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя
Катэгорыя:Камандуючыя Сібірскай ваеннай акругай
Аляксей Мікалаевіч Грышын-Алмазаў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Аляксей Мікалаевіч Грышын-Алмазаў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      =
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1902—1919
 |званне           =  
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Руска-японская вайна, Першая сусветная вайна, Грамадзянская вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
      
- 
      
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Аляксе́й Мікала́евіч Гры́шын-Алма́заў** (; 24 лістапада 1880 года, Тамбоўская губерня, Расійская імперыя — 5 мая 1919 года, каля Форта-Аляксандраўскага) — рускі ваенны дзеяч, кіраўнік белага руху ў Сібіры ў 1918 годзе.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце праекта Хронас

Катэгорыя:Артылерысты Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Катэгорыя:Застрэліліся
Катэгорыя:Памерлі ў Казахстане