open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Еўратунэль

[thumb|250px|Цягнік [TGV]]
**Еўратунэль**, **Тунэль пад Ла-Маншам** (, ,  таксама часам проста Euro Tunnel) — чыгуначны двухпуцявы тунэль, даўжынёй каля 51 км, з якіх 39 км пад пралівам Ла-Манш. Быў урачыста адкрыты 6 мая 1994 года. Злучае кантынентальную Еўропу з Вялікабрытаніяй чыгуначнай сувяззю. Дзякуючы тунэлю, стала магчыма наведаць Лондан, адправіўшыся з Парыжа. Чыгуначнае падарожжа доўжыцца ўсяго  2 гадзіны 15 хвілін, у самым тунэлі цягнікі знаходзяцца ад 20 да 35 хвілін. Максімальная дазволеная хуткасць цягніка ў тунэлі складае 160 км/гадз. Кампанія Eurostar ажыццяўляе перавозку пасажыраў пасажырскімі цягнікамі, чаўночныя цягнікі кампаніі Eurotunnel Le Shuttle перавозяць у асноўным аўтамабілі. У 2017 тунэлем было перавезена 20,7 млн пасажыраў, Дуврскі паром, што з'яўляецца непасрэдным канкурэнтам Тунэля, пераправіў удвая менш.

Адзін час ён утрымліваў званне самага працяглага тунэля ў свеце, у гэтай якасці яго змяніў тунэль «Сэйкан» — самы доўгі дзеючы чыгуначны тунэль у свеце. Аднак даўжынёй менавіта падводнай часткі Еўратунэль пераўзыходзіць японскага канкурэнта. Амерыканскае таварыства інжынераў-будаўнікоў абвясціла Еўратунэль адным з сямі цудаў свету сучаснасці. Будаўніцтва тунэля абышлося ў  £ 9 млрд (у цэнах на 1994).  

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра цягнікі Shuttle і Eurostar 
* Еўратунэль
* Гісторыя Еўратунэлі 
* Факты пра Еўратунэль
* Google Maps, уваход у тунэль у раёне Дуўра (Англія)
* Google Maps, уваход у тунэль у раёне Кале (Францыя)

Катэгорыя:Брытанска-французскія адносіны
Катэгорыя:Ла-Манш
Катэгорыя:Чыгуначныя тунэлі
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Францыі
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Тунэлі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Тунэлі Францыі
Сіўкава

**Сі́ўкава** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Верцялішкаўскага сельсавета.

Знаходзіцца на правым беразе ракі Нёман, у двух кіламетрах па прасёлкавай дарозе ад адзінадцатага кіламетра трасы Гродна — Мінск.

## Гісторыя 
Назва паходзіць ад прозвішча ці мянушкі Сіўко, паводле версіі У. Жучкевіча. Паміж вёскай i берагам Нёмана археолагамі адкрыта некалькі стаянак i селішчаў каменнага i бронзавага вякоў i Сярэднявечча. У пачатку 20-га стагоддзя дзейнічала Сіўкаўская царкоўная школа граматы, да 60-х гадоў мінулага стагоддзя функцыянавала базавая сярэдняя школа.

## Сучаснасць 
У 2007 годзе — дамоў 23, агульная колькасць жыхароў — 34, непаўналетніх да 15 год — 3, працаздольнага ўзросту — 18, пенсіянераў — 13. У планах будаўніцтва моста праз раку Нёман аб'язднога шляху вакол Гродна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Верцялішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Каралеўства Брэтань

thumb|Карта каралеўства Брэтань у 845—867 гг.
**Каралеўства Брэтань** () — феадальная дзяржава, якае існавала ў сярэдзіне IX — пачатку X стагоддзяў на тэрыторыі паўвострава Брэтань. Каралеўства было створана ў выніку дамовы паміж Эрыспоэ (кароль у 851—857) і каралём Заходне-Франкскай дзяржавы Карлам II Лысым у Анжэ ўвосень 851 года. Вяршыня магутнасці каралеўства — кіраванне Саламона (кароль у 857—874), які далучыў да каралеўства заходнюю частку Анжу, Катантэн і Авранш. Пасля смерці Саламона краіна пагрузілася ў грамадзянскую вайну паміж феадаламі, якія забілі яго, што прэтэндавалі на тытул караля, Паскветэнам і Гурванам. Брат Паскветэна, Ален I Вялікі (кароль у 874—907), быў апошнім каралём Брэтані. Пасля яго смерці ў 907 годзе, Брэтань патрапіла пад уладу кіраўнікоў Нармандыі, а ў 930-х гадах, заваяваўшы незалежнасць, стала герцагствам, фактычна застаючыся незалежнай дзяржавай аж да 1532 года, калі адбылося яе канчатковае далучэнне да Францыі.

## Гл. таксама 
* Кіраўнікі Брэтані
* Герцагства Брэтань

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Брэтані
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Францыі
Катэгорыя:Каралеўствы
Анры Дарсі

**Анры Філібер Гаспар Дарсі** (фр. Henry Philibert Gaspard Darcy, 10 чэрвеня 1803, Дыжон - 2 студзеня 1858, Парыж) — французскі інжынер-гідраўлік, абгрунтаваў закон Дарсі (1856), які злучае хуткасць фільтрацыі вадкасці ў порыстым асяроддзі з градыентам ціску. Імем Дарсі названая адзінка вымярэння пранікальнасці порыстага асяроддзя. 

Пад кіраўніцтвам Дарсі ў г. Дыжоне была створана першая ў Еўропе сістэма гарадскіх ачышчальных збудаванняў з рознымі фільтрацыйнымі засыпаннямі. Гэта настолькі змяніла горад у лепшы бок, што ўжо на наступны дзень пасля смерці Дарсі ад пнеўманіі галоўнай плошчы горада было прысвоена яго імя.

## Спасылкі 
* Артыкул у *Waterencyclopedia*
* Кароткая біяграфія на сайце Еўрапейскага геафізічнага таварыства 
* Анры Дарсі і законы Дарсі 

Катэгорыя:Гідралогія
Катэгорыя:Інжынеры Францыі
Сэйкан

**Тунэль Сэйкан** — чыгуначны тунэль у Японіі, даўжынёй 53,85 км з падводным фрагментам даўжынёй 23,3 км. Тунэль апускаецца на глыбіню каля 240 метраў, на 100 метраў ніжэй за ўзровень марскога дна. З’яўляўся самым доўгім тунэлем у свеце да пабудовы Гатардскага тунэлю ў Швейцарыі ў кастрычніку 2016.

Ён пралягае пад Сангарскім пралівам, злучаючы прэфектуру Ааморы на японскім востраве Хансю і востраў Хакайда — як частка лініі Кайкё чыгуначнай кампаніі Хакайда. Хуткае і недарагое авіяпадарожжа пакідае тунэль Сэйкан адносна незанятым. Ён лічыцца самым доўгім дзеючым падводным чыгуначным тунэлем у свеце. Зрэшты, падводная частка даўжэйшая ў Еўратунэля, нягледзячы на меншую агульную працягласць.

## Зноскі 
Катэгорыя:Тунэлі
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт
Жак Шабан-Дэльмас

**Жак Шабан-Дэльмас** (;  — ) — блізкі супрацоўнік Шарля дэ Голя, удзельнік Руху Супраціву, прэм'ер-міністр Францыі з 1969 па 1972 пры прэзідэнце Жоржы Пампіду.

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (1974)
Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Яхта

**Яхта** (, ад *jagen* — гнаць, пераследаваць) — першапачаткова лёгкае, хуткае судна для перавозкі важных персон. У сучасным разуменні — любое судна, прызначанае для спартыўных або турыстычных мэт. Да яхт не адносяцца судны, прызначаныя для камерцыйных мэт, перавозкі пасажыраў (калі асноўная мэта — транспартная, а не адпачынак на борце судна), перавозкі грузаў, інжынерных, выратавальных і даследчых работ у моры.

Першыя згадкі аб спартыўных парусных яхтах адносяцца да XVII стагоддзя. Сучасная яхта можа адносіцца да аднаго з трох класаў судоў: парусныя яхты, парусна-маторныя і маторныя яхты. Практычна ўсе сучасныя парусныя яхты, прызначаныя для турызму, маюць дапаможны матор (падвесны матор) для манеўравання ў порце або руху з невялікай хуткасцю пры адсутнасці ветру. Парусныя яхты, якія не маюць матора, часцей за ўсё прызначаныя для спорту.

## Вядомыя яхты 
* Eclipse

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Судны і караблі
Катэгорыя:Яхты
Катэгорыя:Парусны спорт
Саманта Сміт

**Саманта Рыд Сміт** (; 29 чэрвеня 1972, Хьюлтан, штат Мэн — 25 жніўня 1985, Обарн, Мэн) — амерыканская школьніца са штата Мэн, якая стала сусветна вядомай дзякуючы перапісцы з Юрыем Андропавым, які толькі што стаў генеральным сакратаром ЦК КПСС, падчас халоднай вайны.

У лістападзе 1982 года дзесяцігадовая Саманта Сміт напісала Юрыю Андропаву ліст, каб разабрацца, чаму адносіны ЗША і СССР такія напружаныя. 26 красавіка 1983 года яна атрымала ліст у адказ, у якім запрашалася наведаць СССР. У ліпені 1983 года Саманта Сміт прыбыла ў СССР, на працягу двух тыдняў перабывала ў Маскве, Ленінградзе і ў лагеры «Артэк» у Крыме. Разглядалася ў СМІ абедзвюх краін як «пасол добрай волі» (у 1986 годзе СССР накіраваў у ЗША свайго «дзіця-пасланца» — Кацю Лычову). Загінула ў 25 жніўня 1985 года ў авіякатастрофе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы ЗША
Катэгорыя:Дзеці
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Памерлыя дзеці
Катэгорыя:Паслы добрай волі
Абдус Салам

**Абдус Салам** (, Джанг, Пакістан — ) — пакістанскі фізік-тэарэтык. Член Пакістанскай АН (1954), Лонданскага каралеўскага таварыства (1959). Замежны член АН СССР (1971), Нацыянальнай АН ЗША (1979) і інш.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Урадавы каледж Пенджабскага ўніверсітэта (1946) і Кембрыджскі ўніверсітэт (1949). 3 1951 года прафесар Пенджабскага ўніверсітэта і Урадавага каледжа (горад Лахор). 3 1954 года ў Кембрыджскім універсітэце, у 1957—1993 гадах прафесар Імперскага каледжа навукі і тэхналогіі Лонданскага ўніверсітэта. Адначасова ў 1964—1993 гадах дырэктар Міжнароднага цэнтра тэарэтычнай фізікі (Трыест, Італія). У 1972—1978 гадах віцэ-прэзідэнт Міжнароднага саюза тэарэтычнай і прыкладной фізікі.

## У навуцы 
Навуковыя працы па квантавай электрадынаміцы, тэорыі элементарных часціц, гравітацыі. Паказаў (незалежна ад П. Ландау, Лі Цзундао і Янга), што ў слабым і электра-магнітным узаемадзеяннях захоўваецца камбінаваная цотнасць. Прапанаваў тэорыю двухкампанентнага нейтрына (1956). Развіў ідэю аб’яднання слабага і электра-магнітнага ўзаемадзеянняў (1958; разам з аўстралійскім фізікам Дж. Уордам), распрацаваў адзіную тэорыю гэтых узаемадзеянняў (1968, незалежна ад С. Вайнберга). Прапанаваў гіпотэзу глюонаў (1973) і ідэю Вялікага аб’яднання (1973—74).

## Узнагароды 
* Каралеўскі медаль Лонданскага каралеўскага таварыства (1978)
* Нобелеўская прэмія па фізіцы 1979 (разам з Ш. Я. Глэшаў і С. Вайнбергам)
* Вялікі залаты медаль імя Ламаносава АН СССР (1984)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці Пакістана
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Людовік XVII

**Людовік Карл** (Луі-Шарль), **дафін Францыі**  (27 сакавіка 1785, Парыж - 8 чэрвеня 1795, Парыж) — малалетні спадчыннік французскага пасаду (1789 - 1792). Пасля пакарання смерцю Людовіка XVI у студзені 1793 прызнаны французскімі манархістамі, а таксама практычна ўсімі еўрапейскімі дзяржавамі і ЗША, як кароль Францыі Людовік XVII (). Пад гэтым імем ён і ўвайшоў у гісторыю, хоць фактычна ніколі не валадарыў.

## Радавод 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Францыі
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Спадчыннікі, якія не ўзышлі на прастол
Катэгорыя:Дафіны Францыі
Катэгорыя:Члены манархічных дамоў, якія памерлі ў дзяцінстве
Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі
Катэгорыя:Марыя Антуанета
Катэгорыя:Бурбоны
Катэгорыя:Герцагі нармандскія
Людовік VIII Леў

**Людовік VIII**, па мянушцы **Леў** (, 5 верасня 1187 — 8 лістапада 1226) — французскі кароль (1223—1226), сын Філіпа II Аўгуста; першы з Капетынгаў ўступіў на пасаду па праву спадчыны, а не абрання.

Быўшы яшчэ спадчыннікам прастола, Людовік жадаў авалодаць Англіяй, у гэтым памкненні яго падтрымліваў бацька. У 1216 годзе па запрашэнні васалаў Іаана Беззямельнага Людовік прыняў англійскую карону і высадзіўся ў Кенце. Большая частка Англіі падпарадкавалася яму, але па смерці Іаана з-за прыцягнення сваіх людзей з Францыі ў якасці саветнікаў пачалася рэакцыя супраць французаў; Людовік адмовіўся ад кароны, прызнаў каранацыю несапраўднай і вярнуўся ў Францыю ў 1217 годзе і заключыў з Англіяй перамір’е.

Палкі і набожны Людовік набыў удзячнасць Папы паходам супраць ератыкаў (катары, ці альбігойцы) на паўднёвы ўсход Францыі. Амары дэ Манфор, спадчыннік Сімона дэ Манфора, не мог захаваць за сабой графства Тулузскага і саступіў Людовіку ўсе правы на гэту зямлю (1224). Яго паход на поўдзень быў адзначыўся шэрагам бліскучых перамог. «Дзеля выратавання каталіцкай веры» ён узяў Авіньён, дзе было шмат ератыкаў, і быў ужо недалёка ад Тулузы, калі захварэў і вырашыў пакінуць Лангедок. Памёр на шляху, у Аверні.

## Дзеці 
**сыны:** Філіп, Людовік IX, Роберт I д’Артуа, Філіп (Дагаберт), Жан, Альфонс, Філіп, Эцьен, Карл I Анжуйскі  **дочкі:** тры дочкі, памерлі ў маленстве; Святы Ізабела Французская (сышла ў манастыр)

## Літаратура 
* Гарро Альбер; Людовик Святой и его королевство. — Санкт-Петербург: Евразия, 2002. — С. 40-41. — (clio personalis). — 2000 экз. — ISBN 5-8071-0036-0

Катэгорыя:Каралі французскія
Струга

**Струга** () — горад на захадзе Паўночнай Македоніі, на беразе Ахрыдскага возера, цэнтр абшчыны Струга. Вядомы з XI стагоддзя.

Насельніцтва — 16.559 жыхароў (2002).

У Струзе праходзіць адзін з самых вядомых паэтычных фестываляў Еўропы — Стружскія вечары паэзіі.

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Македоніі
Валміера

**Валміера** () — горад рэспубліканскага падпарадкавання ў Латвіі. Насельніцтва — 27,6 тыс. чалавек (2005). Размешчаны на беразе ракі Гаўя, за 100 км ад Рыгі і 50 км ад мяжы з Эстоніяй.

## Гісторыя 
Існуе некалькі версій паходжання гэтай назвы, але дзве з іх карыстаюцца найбольшай папулярнасцю.

Першая версія звязана з князем Уладзімірам Пскоўскім, якога біскуп Альберт Рыжскі прызначыў суддзёй у Ідумеі. Другая версія распавядае пра караля Даніі Вальдэмара, які перамог бітву з дапамогай сцяга, пасланага яму з нябёсаў. На працягу стагоддзяў назва горада пісалася ў дакументах па-рознаму: Wolmaria, Wolmahr, Waldemer і Wolmar.

30 сакавіка 1491 года ў горадзе было заключана Валміерскае пагадненне.

## Насельніцтва 
## Культура 
* Валміерскі драматычны тэатр

## Вядомыя асобы 
* Эма Пятроўна Сюбарава (1897—1983) — вучоны-селекцыянер, доктар сельскагаспадарчых навук (1963), Заслужаны дзеяч навукі БССР (1967).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Valmiera.lv — Афіцыйны сайт горада
* Інфармацыя пра Валміеру ў тапанімічнай базе даных 


Катэгорыя:Ганза
Катэгорыя:Гарады рэспубліканскага значэння Латвіі

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1293 годзе
Абава

**А́бава** — рака ў Латвіі, правы прыток Вэнты. Выцякае з возера Аландэс. Даўжыня — 129 км, плошча басейна — 2030 км², перапад вышыняў — 51 м. Першапачатковы кірунак плыні — на поўнач, затым на захад. Абава працякае праз гарады Кандава і Сабілэ.

Абава вельмі прыдатная для турысцкіх паходаў. Яе шырыня ў ніжнім цячэнні складае ад 12 да 25 м. На Абаве шмат парогаў, утвораных з даламітавых адкладаў. Хуткасць плыні ў падобных месцах перавышае 2 м/с. У трох кіламетрах ад Сабілэ знаходзіцца *Абавас румба* — вадаспад вышынёй 2 м, помнік прыроды, які ўяўляе сабой прыступку з зацвярдзелага чырвонага пясчаніку.

50 % басейну ракі займаюць лясы.

У Абаве ловяцца акуні, язі, плоткі, шчупакі, рыбцы, галавачы і міногі.

Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Росіца (рака)

**Ро́сіца** — рака ў Латвіі і Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток Заходняй Дзвіны.

## Асноўныя прытокі 
* *Леваруч*: ручай Бярозаўка.
* *Праваруч*: ручай Росіца.

## Агульныя звесткі 
Пачынаецца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Пустыня Краслаўскага раёна (Латвія), вусце на мяжы з Латвіяй за 0,7 км на захад ад вёскі Новае Сяло Верхнядзвінскага раёна. Цячэ ў межах Латгальскага ўзвышша.

Даўжыня 51 км (даўжыня ў межах Беларусі 36 км). Плошча вадазбору 279 км² (у Беларусі каля 150 км²). Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км.

Даліна трапецападобная, яе шырыня 150—200 м, найвялікшая — 1 км каля вёскі Данькі, найменшая — 40 м (ніжэй возера Чорнае). Абалона чаргуецца па берагах (шырыня 20—70 м), каля вёскі Данькі двухбаковая (шырыня 50 м), у вусцевай частцы адсутнічае. Рэчышча на тэрыторыі Латвіі і 1 км на Беларусі каналізаванае, далей умерана звілістае. У басейне ракі азёры Белае, Чорнае, Доўгае, Максімава, Кропы, Вахрамеева.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна
Па-дэ-Кале

**Па-дэ-Кале** ( ), у англамоўных краінах **Дуўрскі праліў** () — праліў паміж востравам Вялікабрытанія і мацерыковай часткай Еўропы, самая вузкая частка Ла-Манша. Даўжыня — 37 км, найменшая шырыня — 32 км, найменшая глыбіня — 21 м. Парты — Дуўр, Кале, Дзюнкерк. Пад дном Па-дэ-Кале праходзіць Еўратунэль.

## Гісторыя 
Сфарміраваўся пры паніжэнні і затапленні сушы, якая злучала цяперашні мацярык Еўропа і Брытанскія астравы ў чацвярцічным перыядзе. У перыяды высокага ўзроўню сусветнага акіяна (каля 350 000 гадоў таму) паміж Брытаніяй і кантынентам ужо ўзнікаў вузкі праліў, аднак большую частку часу, нават калі размешчаны на поўдзень праліў Ла-Манш уяўляў сабой марскі заліў або ледавіковае возера, на месцы Па-дэ-Кале знаходзіўся сухапутны «мост». Сучаснае затапленне адбылося ў параўнальна нядаўні па геалагічных маштабах час: яшчэ прыкладна ў 5000 годзе да н.э. на гэтым месцы знаходзілася адкрытая рачная даліна) па размяшчэнні на беразе Галіі. У ранняе і высокае сярэднявечча праз праліў ішоў ажыўлены гандаль паміж краінамі кантынента (у першую чаргу Францыяй) і Англіяй; размешчаны на англійскай беразе Дуўр уваходзіў у саюз пяці партоў. Хоць у пачатку XIII стагоддзя англійская карона страціла кантроль над французскім берагам праліва, а наступныя 600 гадоў прайшлі ў амаль пастаянным супрацьстаянні Англіі і Францыі, аб’ёмы гандлю працягвалі ўзрастаць.

З пачаткам Стогадовай вайны, пасля таго, як армада Эдуарда III аднавіла англійскі кантроль над Кале, Па-дэ-Кале набыў стратэгічнае значэнне як самы кароткі маршрут лагістыкі англійскіх войск. Аднак у асноўным праз праліў здзяйсняліся толькі рабаўніцкія рэйды або «аперацыі адплаты» з абодвух бакоў.

У 1588 годзе ў праліве адбылася бітва паміж іспанскай і англійскай эскадрамі, падчас якой іспанскай непераможнай армадзе нанесены першы сур’ёзны ўрон.

У ходзе Першай сусветнай вайны ў Па-дэ-Кале і Ла-Маншы дзейнічалі германскія падводныя лодкі, якія атакавалі судны Антанты. Некалькі разоў германскія мінныя загараджальнікі здолелі на кароткі час перапыніць грамадзянскае суднаходства ў пралівах. У гэтых умовах Дуўр служыў базай патрульнага флоту, які забяспечваў навігацыю праз праліў гандлёвых суднаў. У 1916 і 1917 гадах праліў Па-дэ-Кале стаў месцам дзвюх бітваў германскіх флатылій тарпедных катараў і брытанскіх ваенна-марскіх сіл. У першай бітве немцы здолелі патапіць брытанскія эсмінец і транспарт; у другой немцы страцілі два катары, хоць здолелі нанесці пашкоджанні эсмінцам «Broke» і «Swift».

У 1940 годзе, пасля паражэння англа-французскіх войск каля Дзюнкерка, праліў стаў месцам правядзення Дзюнкеркскай аперацыі па эвакуацыі брытанскага ваеннага кантынгенту і часткі французскіх вайскоўцаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ла-Манш
Катэгорыя:Пралівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Пралівы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пралівы Францыі
Міса (рака)

**Міса** ()  — рака ў Латвіі.

Даўжыня - 108 км, плошча басейна - 903 км². Вытокі ракі знаходзяцца ў Вецумніекскім краі, далей Міса працякае па тэрыторыі Земгале, дзе ўпадае ў раку Іецава ў раёне Озалніекі. Глебы басейна ракі ў асноўным тарфяныя, часта забалочаныя.

Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Басейн Балтыйскага мора
Эдуард Мучанік

**Эдуард Мучанік** (, 962 — ) — кароль Англіі з 975 года да 978. Святы праваслаўнай, каталіцкай і англіканскай цэркваў. Быў старэйшым сынам караля Эдгара, пасля смерці якога разам са сваім зводным братам Этэльрэдам прэтэндаваў на карону. У 975 годзе Эдуард быў абраны каралём, дзякуючы сваім уплывовым прыхільнікам архібіскупам Данстану і Освальду.

18 сакавіка 978 года быў запрошаны ў замак Корф у Дорсэтшыры, дзе на той момант жылі прынц Этэльрэд і яго маці Эльфрэда, другая жонка нябожчыка Эдгара. Падчас прывітання быў забіты слугамі Эльфрэды.

## Спасылкі 
* Англа-саксонская хроніка. 920-1014 гады 
* Рыжоў К.: Усе манархі свету. Заходняя Еўропа

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Кананізаваныя манархі
Катэгорыя:Святыя Англіі
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя X стагоддзя
Катэгорыя:Уэсэкская дынастыя
Катэгорыя:Праваслаўе ў Вялікабрытаніі
План «Dropshot»

**План «Dropshot»** (**«Драпшот»**) — распрацаваны ў ЗША ў пачатку 1949 план вайны супраць СССР. Арыенціровачны год пачатку вайны — 1957. Прадугледжвалася нанясенне 300 ядзерных удараў па савецкіх гарадах. План шмат разоў пераглядаўся, але так і не быў рэалізаваны. Рассакрэчаны ў 1977 (здабыты савецкай разведкай у студзені 1949).

Меркавалася забіць падчас бамбардзіровак 60 млн. грамадзян СССР, а ўсяго мусіла загінуць 100 млн. савецкіх людзей з прагназаванага на 1957 насельніцтва СССР у 220 млн. чалавек. Для вайны і наступнай акупацыі павінны былі быць прыцягнуты каля 20 млн. салдат краін НАТА і іншых краін-саюзніц ЗША. Беларусь паводле гэтага плана ўключалася ў «зону адказнасці Заходні СССР» (таксама ствараліся зоны «Каўказ-Украіна», «Урал-Заходняя Сібір-Туркестан», «Усходняя Сібір-Забайкалле-Прымор'е»), а ў Мінску павінна была б базіравацца акупацыйная дывізія.

## Літаратура 
* Ross, Steven T. (1996). American War Plans, 1945-1950: Strategies for Defeating the Soviet Union. Frank Cass.

## Спасылкі 
* «Dropshot» — American Plan for War with the Soviet Union, 1957

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Халодная вайна
2013 год у гісторыі метрапалітэна

## Падзеі 
* 6 лістапада: Адкрыта 52-я станцыя Кіеўскага метрапалітэна — «Церамкі» (Курэнёўска-Чырвонаармейская лінія)
* 9 лістапада: Адкрыты 189-я і 190-я станцыі Маскоўскага метрапалітэна — «Лермантаўскі праспект» і «Жулебіна» (Таганска-Краснапрэсненская лінія, (агулам за год адкрыта дзве станцыі)).

Катэгорыя:2013
Катэгорыя:Гады ў гісторыі метрапалітэна
Катэгорыя:Транспарт у 2010-я
2014 год у гісторыі метрапалітэна

## Падзеі 
* 5 красавіка: адкрыўся Панамскі метрапалітэн
* 3 чэрвеня: адкрыццё станцыі «Малінаўка» Мінскага метрапалітэна
* 27 жніўня: адкрыццё станцыі Маскоўскага метрапалітэна «Стадыён Спартак».
* 26 снежня: адкрыта станцыі Самарскага метрапалітэна — «Алабінская» Першай лініі.

Катэгорыя:2014
Катэгорыя:Гады ў гісторыі метрапалітэна
Катэгорыя:Транспарт у 2010-я
2015 год у гісторыі метрапалітэна

## Падзеі 
* 18 красавіка: Адкрыццё другога пускавога ўчастка першай лініі Алмацінскага метрапалітэна з двух станцый.
* 28 снежня: Адкрыццё станцый Маскоўскага метрапалітэна — «Тэхнапарк».

Катэгорыя:2015
Катэгорыя:Гады ў гісторыі метрапалітэна
Катэгорыя:Транспарт у 2010-я
Фларыдскі праліў

thumb|350px|Палажэнне Фларыдскага праліва
**Флары́дскі праліў** () — праліў, які злучае Мексіканскі заліў і Атлантычны акіян.
З поўначы паўвостраў Фларыда з ланцугом астравоў Фларыда-Кіс, з поўдня — востраў Куба і Багамскія астравы.

Даўжыня 650 км, шырыня 80 км, сярэдняя глыбіня 150 метраў. Глыбіня на фарватэры ад 150 да 2085 м. Праз праліў праходзіць Фларыдскае цячэнне.

Галоўныя парты — Гавана (Куба), Маямі (ЗША).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Флоридский пролив // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Мексіканскі заліў
Катэгорыя:Пралівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Пралівы ЗША
Катэгорыя:Геаграфія Фларыды
Катэгорыя:Геаграфія Кубы
2017 год у гісторыі метрапалітэна

## Падзеі 
* 3 красавіка: Выбух у Пецярбургскім метрапалітэне.
* 31 снежня: Адкрыццё станцый Маскоўскага метрапалітэна — «Хоўрына».

Катэгорыя:2017
Катэгорыя:Гады ў гісторыі метрапалітэна
Катэгорыя:Транспарт у 2010-я
Стэфан (кароль Англіі)

**Стэфан Блуаскі** (, ; каля 1096, Блуа — , Дуўр) — кароль англійскі (1135—1154).

## Біяграфія 
Узурпацыя Стэфанам стальца англа-нармандскай манархіі пасля смерці Генрыха I Боклерка была прычынай грамадзянскай вайны паміж прыхільнікамі Стэфана і імператрыцы Мацільды. У 1141 г., у выніку паражэння ў бітве пры Лі́нкальне, кароль узяты ў палон прыхільнікамі Мацільды, аднак у канцы 1141 года атрымаў свабоду і быў адноўлены на стальцы. Практычна на працягу ўсяго ўладарства Стэфана ў Англіі працягвалася феадальная анархія, якая завяршылася ў 1153 годзе прызнаннем спадчыннікам Стэфана Генрыха II Плантагенета, сына імператрыцы Мацільды.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1090-я гады
Катэгорыя:Герцагі нармандскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Эцьен III
Эцьен III
Катэгорыя:Англанармандская манархія
Катэгорыя:Графы дэ Мартэн
Катэгорыя:Графы булонскія
2020 год у гісторыі метрапалітэна

## Падзеі 
* Плануецца адкрыццё метрапалітэна Джыды.
* Плануецца адкрыццё Хашымінскага метрапалітэна.
* Плануецца адкрыццё Улан-Батарскага метрапалітэна.

Катэгорыя:2020
Катэгорыя:Гады ў гісторыі метрапалітэна
Катэгорыя:Транспарт у 2020-я
2018 год у гісторыі метрапалітэна

## Падзеі 
* 30 жніўня - Адкрыццё станцый Казанскага метрапалітэна — «Дубраўная».
* 20 снежня: Адкрыццё станцый Маскоўскага метрапалітэна — «Беламорская».

Катэгорыя:2018
Катэгорыя:Гады ў гісторыі метрапалітэна
Катэгорыя:Транспарт у 2010-я
Андрыс Бэрзіньш

**Андрыс Бэрзіньш** (; , Нітаўрэ, Латвійская ССР, СССР) — латвійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Прэзідэнт Латвіі (з 8 ліпеня 2011 года). Прадпрымальнік. Мільянер.

## Кар’ера ў савецкі перыяд 
З 1970 года — інжынер, пасля — дырэктар прадпрыемства «Электрон». Быў членам КПСС.

З 1988 года — намеснік Міністра бытавых паслуг Латвійскай ССР. Узначальваў Савет народных дэпутатаў і выканкам Валміерскага раёна.

У 1990 годзе быў абраны ў Вярхоўны савет Латвіі, працаваў у фракцыі Народнага фронту Латвіі. 4 мая 1990 года галасаваў за аднаўленне незалежнасці.

## Кар’ера ў незалежнай Латвіі 
У 1993 годзе ўзначаліў фонд прыватызацыі пры Банку Латвіі.

У 1993—2004 гадах — прэзідэнт АТ Latvijas Unibanka.

Са снежня 2006 года па красавік 2009 года — старшыня савета Latvenergo.

У 2006—2010 гадах на грамадскіх пачатках працаваў прэзідэнтам Гандлёва-прамысловай палаты.

Працаваў дарадчыкам прэзідэнта Skandinaviska Enskilda Bank, AS Unibanka

Пасля сыходу на пенсію Бэрзіньш вярнуўся ў актыўную палітыку. У 2005 годзе ён стаў кандыдатам у дэпутаты думы Рыгі ад Саюза зялёных і сялян (СЗК).

З 2 лістапада 2010 года — дэпутат 10-га Сейма Латвіі і член фракцыі СЗК. З 4 лістапада 2010 года — сябра, а з 8 лістапада — старшыня камітэта па эканамічнай, сельскагаспадарчай, экалагічнай і рэгіянальнай палітыцы Сейма. З 4 лістапада 2010 года — член Камісіі па запытах Сейма. З 17 сакавіка 2011 года па 25 мая 2011 года — член Парламенцкай камісіі па расследаванні ў сувязі з меркаванай незаконнай дзейнасцю па паглынанні і рэструктурызацыі АТ Parex Bank.

Катэгорыя:Прэзідэнты Латвіі
Катэгорыя:Банкіры Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Латвійскай Рэспублікі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзясятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Латвіі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Мільянеры
Канстанцін Іванавіч Грышчанка

**Канстанцін Іванавіч Грышчанка** (, нар. , Кіеў, УССР, СССР) — украінскі дзяржаўны дзеяч, міністр замежных спраў Украіны (2003—2005, 2010—2012).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 красавіка 1953 года ў Кіеве.

У 2006—2007 гадах працаваў дарадцам Прэм’ер-міністра Украіны па знешняй палітыцы.

З 2 верасня 2003 года па 3 лютага 2005 года і 11 сакавіка 2010 года па 24 снежня 2012 года — Міністр замежных спраў Украіны.

З 4 чэрвеня 2008 года па 2010 год — пасол Украіны ў Расіі.

## Спасылкі 
* РНБОУ: ГРИЩЕНКО Костянтин Іванович
* Лідери України: Грищенко Костянтин Іванович

Катэгорыя:Палітыкі Украіны
Катэгорыя:Дыпламаты Украіны
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Украіны
Катэгорыя:Паслы Украіны ў ЗША
Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
Мыс Прынца Уэльскага

**Мыс Прынца Уэльскага** () — крайні заходні мацерыковы пункт Паўночнай Амерыкі.

Знаходзіцца ў Берынгавым праліве на паўвостраве Сьюард (Аляска) і падзяляе Чукоцкае і Берынгава мора. Ад мыса Прынца Уэльскага да мыса Дзяжнёва — крайняга ўсходняга мацерыковага пункта Еўразіі — 86 км. Названы ў 1778 годзе англійскім мараплаўцам Джэймсам Кукам у гонар спадкаемца брытанскага прастола, будучага караля Георга IV (1762—1830). Ранейшая эскімоская назва мыса — Ныхта. Вітус Берынг у 1728 годзе назваў гэты мыс — мысам Гвоздзева.
Побач з мысам Прынца Уэльскага размяшчаецца невялікі пасёлак Уэйлс.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мысы ЗША
Катэгорыя:Геаграфія Аляскі
Катэгорыя:Берынгава мора
Катэгорыя:Берынгаў праліў
Катэгорыя:Чукоцкае мора
Катэгорыя:Мысы Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Мысы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар людзей
Агланскі край

**А́гланскі край** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Латвіі ў рэгіёне Латгалія. Адміністрацыйным цэнтрам краю з'яўляецца пасёлак Аглана. 

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы і ўключыў у сябе Агланскую воласць Прэйльскага раёна і Гравэрскую, Кастулінскую і Шкелтаўскую воласці Краслаўскага раёна. 

Нацыянальны склад: латышы - 2676, рускія - 1321, беларусы - 235, палякі - 113, цыганы - 46.

Катэгорыя:Краі Латвіі
Адажскі край

**Адажскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Латвіі ў рэгіёне Відзэмэ. Адміністрацыйны цэнтр краю — Адажы.

Катэгорыя:Краі Латвіі
Айзкраўкльскі край

**Айзкраўкльскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з аднайменнай воласці і горада Айзкраўклэ, які з’яўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 года склала 10043 чалавек. Плошча краю займае 102,3 км².

Край быў утвораны ў 2001 годзе ў складзе Айзкраўкльскага раёна. З 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з’яўляецца асобнай адміністрацыйнай адзінкай.

Катэгорыя:Краі Латвіі
Вэнта

**Вэ́нта** (), **Вянта** () — рака басейна Балтыйскага мора, якая працякае ў Літве і Латвіі. 

## Назва 
Казімерас Буга выводзіў назву ад балцкага кораня *vent-* «гнуцца; гнуць» і разглядаў назвы Вята і Вяча як гідранімічныя аналагі. Адпачатная балцкая форма гідроніма — **Venta*, што значыць «Звілістая (рака)».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі — 346 км, плошча басейна — 11 800 км², перапад вышыняў — 166 м. Вэнта выцякае з Жэмайцкага ўзвышша з возера Венэ недалёк ад горада Куршэнай, а ўпадае ў Балтыйскае мора праз Вэнтспілскі марскі порт. Асноўны кірунак плыні — на паўночны захад. Па тэрыторыі Літвы рака працякае 168 км, па тэрыторыі Латвіі — 178 км. Самыя вялікія гарады на берагах Вэнты — Мажэйкяй, Кулдыга і Вэнтспілс. Самыя значныя прытокі — рэкі Вірвітэ ў Літве і Абава ў Латвіі.

Ля Кулдыгі на Венце знаходзіцца знакамітая Вэнтас румба — самы доўгі ў Еўропе вадаспад шырынёй 240 м. Недалёк ад яго (дзе рэчка Алекшупітэ ўпадае ў Вэнту) месціцца і самы высокі вадаспад у Латвіі (4,2 м увышкі).

Прыкладна 50 % басейна ракі пакрыта лесам. Лёд на рацэ стаіць з канца снежня і да пачатку сакавіка.

## Выкарыстанне 
Частка ракі ад літоўска-латышскай мяжы і да Кулдыгі выкарыстоўваецца як турыстычная траса для паходаў на байдарках. Вэнта — вельмі шчодрая рака для рыбакоў. У ёй ловяцца акуні, галавачы, карасі, ляшчы, судакі, шчупакі, язі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Рэкі Літвы
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Балтыйскае мора
Акнісцкі край

**Акнісцкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Латвіі, у рэгіёне Селія. Край складаецца з трох валасцей і горада Акністэ, які з'яўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 года склала 3253 чалавек. Плошча краю займае 285 км ². 

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з часткі Екабпілсскага раёна.

Катэгорыя:Краі Латвіі
Алайскі край

**А́лайскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Латвіі, у рэгіёне Відземэ. Край складаецца з чатырох воласцей і двух гарадоў. Адміністрацыйным цэнтрам краю з’яўляецца горад Алая. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 года склала 6064 чалавек. Плошча краю займае 630,7 км².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з часткі Лімбажскага раёна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Краі Латвіі
Алсунгскі край

**Алсунгскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Латвіі, у рэгіёне Курземе. Адміністрацыйным цэнтрам краю з’яўляецца пасёлак Алсунга. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 года склала 1650 чалавек. Край насяляюць суйтэ — этнаграфічная група латышоў. Плошча краю займае 190 км².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з Алсунгскай воласці Кулдыгскага раёна.

Катэгорыя:Краі Латвіі
Андрыс Бэрзіньш (прэм’ер-міністр)

**А́ндрыс Бэ́рзіньш** (; нар. , ) — латвійскі палітык («Латвійскі шлях»). У 1994—1995 гадах — Міністр дабрабыту, у 1993—1994 і 1995—1997 гадах — Дзяржаўны міністр працы ў падначаленні міністра дабрабыту, у 1997—2000 гадах — Мэр Рыгі. У 2000—2002 гадах — Прэм'ер-міністр Латвіі.

## Спасылкі 
* Біяграфія да 2002 г.

Катэгорыя:Дэпутаты Дзявятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзясятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Міністры дабрабыту Латвіі
Катэгорыя:Міністры працы Латвіі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Катэгорыя:Палітыкі Латвіі
Амацкі край

**Апацкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Латвіі, у рэгіёне Відземе. Край складаецца з пяці валасцей. Краёвая дума размяшчаецца ў гістарычным павятовым доме «Аўсмас», у Драбешскай воласці. Насельніцтва на 1 студзеня 2011 года склала 5667 чалавек. Плошча краю займае 741,8 км ².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы. Край створаны з большай часткі Алуксненскага раёна, з астатняй частцы якога быў створаны Апскі край.

Катэгорыя:Краі Латвіі
Сабор Святога Марціна (Браціслава)

**Сабор Святога Марціна** (, , ) — найбуйнейшы гатычны храм Браціславы. Царква святога Марціна з'яўляецца кафедральным саборам архідыяцэзіі Браціславы.

## Гісторыя 
[left|thumb|200px|Каранацыя [Леапольд I Габсбург|імператара Леапольда I у саборы Святога Марціна, 1655]]
Пачатак будаўніцтва сабора адносіцца да XIII ст.. Сённяшні выгляд набыў у 1849 годзе.

З 1563 па 1830 гады ў саборы Святога Марціна праходзілі каранацыі імператараў Свяшчэннай Рымскай імперыі і Аўстра-Венгрыі ў якасці каралёў Венгрыі, у тым ліку Максіміліяна II (1563), Марыі Тэрэзіі (1741).

Усярэдзіне характэрны скульптурная група Св. Марціна, выкананая Георгам Рафаэлем Донерам у стылі барока, сярэднявечныя гатычныя надмагіллі і каляровыя вітражы.

У катакомбах сабора знаходзяцца пахаванні бачных прадстаўнікоў духоўнага саслоўя і знакамітых дваранскіх родаў. У саборы знаходзіцца грабніца Ёзэфа Ігнаца Байзы, аўтара першага славацкага рамана.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт сабора

Катэгорыя:Храмы Браціславы
Катэгорыя:Саборы Славакіі
Б
Катэгорыя:Збудаванні Славакіі ў гатычным стылі
Алукснэнскі край

**Алукснэнскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з 15 валасцей і горада Алукснэ, які з’яўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2015 года склала 15648 чалавек. Плошча — 1699,8 км².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы. Край створаны з большай часткі Алукснэнскага раёна, з астатняй часткі якога быў створаны Апскі край.

Катэгорыя:Краі Латвіі
Апскі край

**Апскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Латвіі, у рэгіёне Відземе. Край складаецца з чатырох воласцяў і горада Апэ, які з’яўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2011 года склала 3834 чалавек. Плошча краю займае 545,1 км².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы. Край створаны з большай часткі Алуксненскага раёна, з астатняй частцы якога быў створаны Апскі край.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Аўцкі край

**Аўцкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Латвіі, у рэгіёне Земгале. Край складаецца з шасці воласцяў і горада Аўцэ, які з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2011 года склала 7345 чалавек. Плошча краю займае 517,8 км ². 

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з часткі Дабельскага раёна.

Катэгорыя:Краі Латвіі
Бабіцкі край

**Бабіцкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Латвіі, у рэгіёне Відземе. Край складаецца з двух воласцяў. Адміністрацыйным цэнтрам краю з'яўляецца пасёлак Пінькі. Насельніцтва на 1 студзеня 2009 года склала 9408 чалавек. Плошча краю займае 241,7 км². 

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з часткі Рыжскага раёна.

Катэгорыя:Краі Латвіі
Балвійскі край

**Балвійскі край** (s) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Латвіі, у рэгіёне Латгалія. Край складаецца з 10 валасцей і горада Балві, які з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2011 года склала 14 154 чалавек. Плошча краю займае 1044,5 км ².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з часткі Балвійскага раёна.

Катэгорыя:Краі Латвіі
Балданскі край

**Балданскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Латвіі ў вобласці Земгале. Край складаецца з Балданскай воласці і горада Балданэ, які з'яўляецца цэнтрам краю. 

Мяжуе з Кекаўскім, Кегумскім, Вэцумніекскім, Іецаўскім і Алайскім краямі. 

Насельніцтва на 1 студзеня 2017 года склала 5458 чалавек. Плошча краю займае 179,1 км².

Катэгорыя:Краі Латвіі
Балцінаўскі край

**Балцінаўскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Латвіі ў вобласці Латгалія.

Мяжуе з Вілякскім, Балвскім, Карсаўскім краямі Латвіі і з Пскоўскай вобласцю Расіі. Не мае валаснога падзелу.

Насельніцтва на 1 студзеня 2015 года склала 1085 чалавек. Плошча краю займае 185 км ².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з часткі Балвскага раёна.

Катэгорыя:Краі Латвіі
Нацыянальны археалагічны музей (Лісабон)

**Нацыянальны археалагічны музей** () — размешчаны ў Лісабоне, Партугалія.

Музей заснаваны ў 1893 годзе па каралеўскаму дэкрэту. Установа стала працягам антрапалагічнага музея і была падзелена на два аддзела: археалогію да XVIII стагоддзя і сучасную частку. Дырэктарам стаў вядомы партугальскі этнограф Жазэ дэ Васканселас. У 1903 годзе музей заняў заходняе крыло манастыра Жэронімуш. У 1976 годзе музей быў зачынены для публікі аж да 1980 года, за выключэннем часавых выстаў. 2 жніўня 1980 года было прынята рашэнне пра памяншэнне плошчы музея да 14 тыс. кв. м. (замест 18 тыс. кв. м). Таксама ў 1980 годзе была прадпрынята поўная рэарганізацыя выставачных зал і дапаможных памяшканняў. У 1984 годзе музей пераехаў у новы будынак, і яго плошча склала 40 тыс. кв. м., тады ж яму быў прысвоены статус Нацыянальнага музея

У калекцыях і зборах музея прадстаўлены этнаграфічныя і археалагічныя знаходкі ў вобласці керамікі, скульптуры, мазаікі, вытворчасці шкла. Адмысловую цікавасць уяўляюць кельцкія залатыя і срэбныя ўпрыгожванні, а таксама егіпецкія старажытнасці.

## Спасылкі 
* Official site of the Museu Nacional de Arqueologia (Portuguese and English) 
* Database of the collections of Portuguese Museums (Matriznet) 
* Article on the *Religions of Lusitania* exhibition (in Portuguese) 

Катэгорыя:Археалагічныя музеі
Катэгорыя:Музеі Лісабона
Баўскі край

**Баўскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Латвіі ў галіне Земгале. Край складаецца з васьмі воласцяў і горада Баўска, які з'яўляецца цэнтрам краю. 

Мяжуе з Рундальскім, Озалніекскім, Іецаўскім, Вэцумніекскім краямі Латвіі і Шаўляйскім паветам Літвы. 

Насельніцтва на 1 студзеня 2015 года склала 24 308 чалавек. Плошча краю займае 784,9 км ².

Катэгорыя:Краі Латвіі
Бэвэрынскі край

**Бэвэрынскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Латвіі ў вобласці Відземе. Край складаецца з трох валасцей, цэнтрам краю з'яўляецца пасёлак Мурмуйжа.

Мяжуе з Буртніекскім, Стрэнцкім, Смілценскім, Прыекульскім, Коцэнскім краямі і горадам Валміера.

Насельніцтва на 1 студзеня 2011 года склала 3260 чалавекі. Плошча краю займае 301,8 км ².

Катэгорыя:Краі Латвіі
Стары мост (Мостар)

**Стары мост** () — мост праз раку Нерэтву ў Мостары (Боснія і Герцагавіна), аб’ект са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА з 2005 года.

Пабудаваны ў 1560-я гады, у часы асманскага валадарства. Больш за 420 гадоў прастаяў, але падчас югаслаўскага канфлікту 1990-х гадоў быў разбураны, да 2004 года адноўлены. Рэканструяваны Стары мост лічыцца сімвалам прымірэння, незалежна ад культуры, нацыянальнасці і веравызнання насельніцтва.
 
## Галерэя 

File:Mostar Stari Most 2008 2.jpg
File:Stari Most22.jpg
File:Mostar_-_Stari Most.jpg
File:Stari Most. 01.jpg

## Гл. таксама 
* Месяцавы мост

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Босніі і Герцагавіне
Катэгорыя:Масты Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Культура Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Арачныя масты
Дыега дэ Альмагра

**Дыега дэ Альмагра** (; каля , Альмагра, Іспанія — , горад Куска, Віцэ-каралеўства Перу) — іспанскі канкістадор, адзін з заваёўнікаў Перу.

## Спасылкі 
Альмагра
Альмагра
Альмагра
Альмагра
Альмагра
Альмагра
Альмагра
Даўгаўпілскі край

**Даўгаўпілскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Латвіі, у культурна-гістарычных абласцях Латгалія і Селія. Край складаецца з 19 валасцей. Адміністрацыйным цэнтрам края з'яўляецца горад Даўгаўпілс, які ў склад края не ўваходзіць. Насельніцтва на 1 студзеня 2015 года склала 22 848 чалавек. Плошча края займае 1877,6 км².

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Даўгаўпілскай краёвай думы 

Катэгорыя:Краі Латвіі
Лейпцыгскі ўніверсітэт

**Лейпцыгскі ўніверсітэт** () — другі па старшынстве ўніверсітэт на тэрыторыі сучаснай Германіі пасля Гайдэльбергскага, Кёльнскага, універсітэтаў  Эрфурта і Вюрцбурга, якія былі заснаваныя раней Лейпцыгскага, на некаторы час перарывалі сваю дзейнасць і затым адкрываліся зноў.

У зімовы семестр 2007—2008 навучальнага года ва ўніверсітэце навучалася 26 978 студэнтаў. Штат супрацоўнікаў універсітэта складае 8579 чалавек. Лейпцыгскі ўніверсітэт — самая буйная вышэйшая навучальная ўстанова горада. 
Універсітэт уваходзіць у асацыяцыю універсітэтаў Еўропы Утрэхцкую сетку.

## Выкладчыкі 
* Іаганес Вісліцэнус
* Густаў Вайганд
* Альфрэд Гетнер

## Вядомыя студэнты 
* Георг Агрыкала
* Паўль Кірхгоф
* Саламон Рысінскі
* Леў Іванавіч Сапега
* Леапольд фон Ранке

Катэгорыя:Лейпцыг
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Германіі
Транслітарацыя

**Транслітарацыя** () — перадача літар адной пісьменнасці сродкам літар другой пісьменнасці (Неарфаграфічнае пісьмо), канверсія сістэм пісьма, пры якой кожны графічны элемент (знак) (ці паслядоўнасць элементаў) адной сістэмы пісьма ўяўляецца (замяняецца) адным і тым жа графічным элементам (або жа паслядоўнасцю элементаў) іншай сістэмы пісьма (Арфаграфічнае пісьмо). Магчымая графічная канверсія 4 тыпаў:
# Адзін графічны элемент у адзін графічны элемент;
# Адзін графічны элемент у паслядоўнасць некалькіх графічных элементаў;
# Паслядоўнасць некалькіх графічных элементаў у адзін графічны элемент;
# І паслядоўнасць некалькіх графічных элементаў у паслядоўнасць некалькіх графічных элементаў, што не адпавядае стандартнай перадачы асобных элементаў паслядоўнасці па адным.

## Літаратура 
* *Сямешка Л. І.* Транскрыпцыя і транслітарацыя // Беларуская мова : энцыклапедыя / пад рэдакцыяй А. Я. Міхневіча. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 1994. — С. 591—592. — 653, [1] с. : іл., партр., факсім. ; 27 см. — Бібліяграфія ў канцы артыкулаў. — 10000 экз. — ISBN 5-85700-126-9.

Катэгорыя:Транслітарацыя і транскрыпцыя
Буртніекскі край

**Буртніекскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Латвіі ў вобласці Відземе. Край складаецца з шасці воласцяў. Краявым цэнтрам з’яўляецца пасёлак Буртніекі.

Мяжуе з Коцэнскім, Алайскім, Мазсалацкім, Руіенскім, Валкскім, Стренцкім, Бэвэрынскім краямі і горадам Валміера.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 года склала 8487 чалавек. Плошча краю займае 710,1 км².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з частак Валміерскага і Валкскага раёнаў.

## Вядомыя асобы 
* Ян Янавіч Фогель (1898—1944) — удзельнік вызвалення Беларусі, генерал-маёр, Герой Савецкага Саюза (1945).

Катэгорыя:Краі Латвіі
Жанна II (графіня Артуа)

**Жанна II Французская** ( — ) — герцагіня Бургундская, графіня Бургундская і графіня Артуа, старэйшая дачка караля Філіпа V Высокага і Жанны I, графіні Артуа.

## Біяграфія 
Была выдадзена замуж (, Нажон-сюр-Сені) за Эда IV, герцага Бургундскага і тытулярнага караля Тэсалонікі.

Атрымала ў спадчыну ад сваёй маці (1330) графства Артуа і пфальцграфства Бургундскае (Франш-Контэ).

Мела шасцярых сыноў, з якіх найбольш вядомыя Жан Капет і Філіп па мянушцы монсіньёр (1323—1346). Ён трагічна загінуў, яго затаптаў конь, за год да смерці маці. Таму ўсе валоданні Жанны II атрымаў у спадчыну яе ўнук Філіп I Руўрскі.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Графы бургундскія
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Французскія герцагіні
Катэгорыя:Постаці французскай гісторыі
Шарль Месье

**Шарль Месье** (; 26 чэрвеня 1730, Бадонвілер, Латарынгія — 12 красавіка 1817, Парыж) — французскі астраном, член Парыжскай Акадэміі навук (1770).

Месье сістэматычна вёў пошукі новых камет. У 1763—1802 гадах ён адкрыў 13 камет, у тым ліку кароткаперыядычную камету D/1770 L1 (старое абазначэнне 1770 I), названую пазней імем А. І. Лекселя. Ён таксама склаў каталог туманнасцяў і зорных скопішчаў, які атрымаў імя астранома. Першае выданне каталога выйшла ў 1774 годзе і ўтрымлівала 45 аб'ектаў. Другое выданне каталога (1781) ўтрымлівала 103 аб'екты. Сучасная яго версія змяшчае 110 аб'ектаў, з якіх больш за 60 адкрыта самім Месье.

## Каметы, адкрытыя Месье 
* C/1760 B1 (Messier)
* C/1763 S1 (Messier)
* C/1764 A1 (Messier)
* C/1766 E1 (Messier)
* C/1769 P1 (Messier)
* D/1770 L1 (Lexell)
* C/1771 G1 (Messier)
* C/1773 T1 (Messier)
* C/1780 U2 (Messier)
* C/1788 W1 (Messier)
* C/1793 S2 (Messier)
* C/1798 G1 (Messier)
* C/1785 A1 (Messier-Mechain) — сумесна з П. Мешэнам

## Гл. таксама 
* Каталог Месье

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астраномы Францыі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз
Катэгорыя:Першаадкрывальнікі камет
Фердынанд Ласаль

**Фердынанд Ласаль** (11 красавіка 1825, Брэслаў, цяпер Вроцлаў у Польшчы — 31 жніўня 1864, Жэнева) — нямецкі філосаф, юрыст, эканаміст і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Пачаў пісаць прозвішча як *Lassalle* ў 1840-я гады ў Парыжы, да гэтага як і бацькі пісаўся *Lassal*.

У 1843—1846 гадах вывучаў філасофію, філалогію і гісторыю ў Брэслаўскім і Берлінскім універсітэтах. Яго погляды сфарміраваліся пад уплывам Іагана Фіхтэ, Георга Гегеля, Луі Блана. У 1848—1849 гадах супрацоўнік Neune Rheinische Zeitung («Новай Рэйнскай газеты»), якую рэдагаваў Карл Маркс. За ўдзел у рэвалюцыйным руху ў Дзюсельдорфу ў 1848 годзе зняволены. Распрацаваў асновы праграмы, і быў адным з заснавальнікаў у 1863 годзе і першым прэзідэнт Усеагульнай нямецкай рабочай асацыяцыі. Прапагандаваў «жалезны закон» заработнай платы, паводле якога, заработак вагаецца вакол фізічна неабходнага мінімуму сродкаў існавання ў залежнасці ад росту або скарачэння рабочага насельніцтва. Выступаў за ўсеагульнае і роўнае выбарчае права, стварэнне з дзяржаўнай дапамогай асацыяцый рабочых, стварэнне бяскласавага грамадства праз рэформы і іншае. Быў прыхільнікам аб’яднання Германіі пад вяршэнствам Прусіі. У 1863—1864 гадах намагаўся супрацоўнічаць з Ота Бісмаркам супраць лібералаў.

Памёр ад раны атрыманай на дуэлі.

## Працы 
Аўтар прац «Філасофія Геракліта» (ч. 1—2, 1858), «Сістэма набытых правоў» (т. 1—2, 1861; галоўны палітычны твор), драмы «Франц фон Закінген» (1859) і іншае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  С. 141

Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Філосафы XIX стагоддзя
Айзпуцкі край

**Айзпуцкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Латвіі, у рэгіёне Курзэмэ. Край складаецца з пяці валасцей і горада Айзпутэ, які з'яўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 года склала 10452 чалавек. Плошча краю займае 640,2 км ².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з часткі Ліепайскага раёна.

Край быў утвораны ў 2001 годзе ў складзе Айзкраўкльскага раёна. З 1 ліпеня 2009 года па заканчэнні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з'яўляецца асобнай адміністрацыйнай адзінкай.

## Вядомыя асобы 
* А. Я. Балцін (1894, г. Айзпутэ — 1953) — дзяржаўны дзеяч БССР

Катэгорыя:Краі Латвіі
Альмагра

**Альма́гра** () — горад і муніцыпалітэт у Іспаніі, уваходзіць у правінцыю Сьюдад-Рэаль, у складзе аўтаномнай супольнасці Кастылія — Ла-Манча. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Кампа-дэ-Калатрава. Займае плошчу 250 км2. Насельніцтва 8855 чалавек (на 2010 год). Адлегласць 23 км да адміністрацыйнага цэнтра правінцыі.

thumb|left|200px|Альмагра (Сьюдад-Рэаль)

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Муніцыпалітэты правінцыі Сьюдад-Рэаль
Вайнёдскі край

**Вайнёдскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым-захадзе Латвіі ў вобласці Курземе. Край складаецца з двух воласцяў, цэнтрам краю з’яўляецца пасёлак Вайнёдэ.

Мяжуе з Прыекульскім, Айзпуцкім, Скрундскім, Салдускім краямі Латвіі і Клайпедскім паветам Літвы.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 года склала 2932 чалавек. Плошча краю займае 343,96 км².

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Вайнёдскога края 

Катэгорыя:Краі Латвіі
Ансі (Францыя)

**Ансі** () — горад на ўсходзе Францыі, размешчаны на паўночным беразе возера Ансі, прыкладна за 60 км на поўдзень ад Жэневы. З’яўляецца сталіцай дэпартамента Верхняя Савоя.
## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады рэгіёна Авернь — Рона — Альпы
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Верхняя Савоя