open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Палікарп Куш

**Палікарп Куш** (; , Бланкенбург, Германская імперыя — , , ЗША) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1955). Палова прэміі «за дакладнае вызначэнне магнітнага моманту электрона». Другую палову прэміі атрымаў Уіліс Юджын Лэмб.

## Біяграфія 
Сям’я Куша эмігравала ў 1912 годзе ў ЗША. У 1936 годзе Куш абараняе дысертацыю ва ўніверсітэце Ілінойса на тэму з вобласці аптычнай спектраскапіі малекул. У 1937 годзе пачынае ў тым жа ўніверсітэце навуковую кар’еру.

Працаваў над метадамі магнітнага рэзанансу, з дапамогай якога ўдалося вельмі дакладна вызначыць магнітны момант часціцы. Наступныя эксперыменты па вызначэнню магнітнага моманту электрона ў атамах натрыю, галію і індыю паказалі адхіленне ад тэарэтычна прадказанага значэння. Тлумачэнне гэтага, пасля яшчэ раз пацверджанага, адрознення магнітнага моманту прывяло да перагляду квантавай механікі.

У 1949 годзе Куш становіцца прафесарам у Калумбійскім універсітэце ў Нью-Ёрку.

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Ford Model A (1903)

thumb|275px|Ford Model A, 1903 
**Ford Model A** — аўтамабіль кампаніі Ford. Першая мадэль, якую кампанія Ford пачала вырабляць серыйна. З 1903 па 1904 гады было зроблена 1750 аўтамабіляў. У 1904 годзе *Model* А была замененая на Ford Model C.

## Гісторыя 
Мадэль Ford Model A серыйна выраблялася з 1903 па 1904 год. У перыяд вытворчасці аўтамабілі гэтай мадэлі прадаваліся па кошце ў $880, а набор дадатковых опцый абыходзіўся пакупніку ў $30.

Аўтамабіль ўяўляў сабой двух- ці чатырохмесны экіпаж, з магчымасцю накрываць верх. Аўтамабілі абсталёўваліся 1,6-літровым апазітным двухцыліндравым рухавіком, які развіваў магутнасць 8 к. с. На машыне была ўсталявана 3-ступеністая планетарная перадача. Пры масе аўтамабіля 1240 фунтаў (562 кг), аўтамабіль мог развіваць хуткасць у 45 міль/г (72 км / г).

Выява:1903 Ford Model A Tonneau.jpg|Ford Model A Runabout, 1903
Выява:1903 ford model a.jpg|Ford Model A Tonneau, 1903

## Самы стары Ford 
Першапачаткова былі выпушчаны тры тэставыя асобнікі машыны, шасі якіх мелі серыйныя нумары 9, 11 і 30. Гэтыя асобнікі былі прададзеныя ў першы дзень запісу заказаў. №11 быў куплены доктарам Эрнстам Пфеннінгам (), №9 — Indiana Automobile Company і №30 — Гербертам Л. Макнэры (), вытворцам сметанковага масла з Аёвы. З трох тэставых асобнікаў першыя два, з нумарамі 9 і 11, былі страчаныя.

І толькі асобнік Ford Model A Tonneau (шасі №30) захаваўся да нашага часу і з’яўляецца цяпер самым старым аўтамабілем Ford. Гэта тая машына, што была замоўлена 13 ліпеня 1903 года Гербертам Л. Макнэры. Гэта была чатырохмесная мадэль з адкрытым верхам, чырвоным кузавам і сядзеннямі, абабітымі чорнай скурай.

За ўвесь час аўтамабіль змяніў пяцярых ўладальнікаў. На працягу 50 гадоў асобнік знаходзіўся ў асабістай калекцыі сям’і Макнэры, пасля чаго яго купіў Гары Бард за 400 долараў. Новы ўладальнік заняўся рэстаўрацыяй аўтамабіля і ў 1961 прадаў яго аднаму з дылераў Ford у Швейцарыі, дзе машына прабыла да 2001 года. У 2007 годзе аўтамабіль быў прададзены на аўкцыёне за 693 тыс. долараў.

Пазней аўтамабіль спрабавалі прадаць у 2010 годзе, але тады рэалізаваць яго не атрымалася: лот не дасягнуў рэзерву цаны і быў зняты з таргоў. У кастрычніку 2012 года аўтамабіль зноў быў выстаўлены на аўкцыён.

## Спасылкі 
* Самый старый Ford выставили на продажу // За рулём 
* Самый старый автомобиль Ford выставят на аукцион  // abw.by 

A
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Свідна (возера)

**Сві́дна** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Галбіца. Знаходзіцца за 25 км на ўсход ад горада Паставы, каля вёскі Дунілавічы.

Плошча паверхні возера 0,97 км². Найбольшая глыбіня 11,6 м. Даўжыня 1,45 км, найбольшая шырыня 0,98 км. Даўжыня берагавой лініі 4,05 км. Аб’ём вады 5,89 млн м³. Плошча вадазбору 8,43 км².
Катлавіна возера эварзійнага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 4—6 м, разараныя, спадзістыя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, на паўднёвым захадзе сплавінныя, на ўсходзе і захадзе вышынёй 0,5—0,8 м, абразійныя. Пойма шырынёй 10—200 м, забалочаная, парослая хмызняком. Дно да глыбіні 3—5 м пясчанае, ніжэй выслана ілам.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, сцёк у раку Заражанка (Галбіца). Злучана ручаём з возерам Бледнае. Шырыня паласы расліннасці 50— 75 м, пашырана да глыбіні 3—3,5 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, гусцяра, акунь, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Роў

**Роў**:
* Роў, фартыфікацыя
* Вёска Круты Роў
* Калодзежны Роў
* Рака Лінзаў Роў

## Прозвішча 
**Роў** ( альбо *Roe*):
* Брэд Роў — амерыканскі акцёр
* Томі Роў — амерыканскі спявак
* Эрнест Артур Роў — мастак
Свідравіна

**Свідраві́на** — горная вырабатка цыліндрычнай формы глыбінёй ад некалькіх метраў да некалькіх кіламетраў і дыяметрам 75—800 мм.

Праходка свідравін ажыццяўляецца з дапамогай буравых установак.

## Гл. таксама 
* Кольская звышглыбокая свідравіна

## Літаратура 
* 
* Свідраві́на // 
* Буровая скважина // Геологический словарь. В 2-х тт. Т. 1: А—Л / Под. ред. А. Н. Криштофовича. Отв. ред. Т. В. Спижарский. — М.: Государственное научно-техническое издательство по геологии и охране недр, 1955. — С. 104. — 25 000 экз.

## Спасылкі 
* *Удянский С. Н.* Скважина  // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Горная справа
Арыябхата

**Арыябхата** (або Ар'ябхата, , Кусумапуры, 476—550) — выдатны індыйскі астраном і матэматык. Яго дзейнасць адкрывае «залаты век» індыйскай матэматыкі і астраноміі. Доўгі час яго блыталі з вучоным з такім жа іменем, які жыў на чатыры стагоддзі пазней; цяпер апошняга называюць Арыябхата II.

У гонар вучонага названы першы індыйскі штучны спадарожнік Зямлі «Арыябхата».

### Сачыненні 
* Âryabhaṭa. *The Âryabhatîya. An ancient Indian work on mathematics and astronomy.* Tr. W. E. Clark. Chicago, 1930.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Індыі
Катэгорыя:Матэматыкі VI стагоддзя
Катэгорыя:Астраномы Індыі
Катэгорыя:Астраномы VI стагоддзя
Свята-Пакроўская царква (Стрэшын)

**Стрэшынская Пакроўская царква** — помнік архітэктуры класіцызму ў Беларусі, у гарадскім пасёлку Стрэшын Жлобінскага раёна Гомельскай вобласці. Пабудавана ў 1807 годзе з цэглы.

У 1989 годзе царква рэстаўрыравана (архітэктар В. Калнін) і перададзена вернікам. Дзейнічае.

## Гісторыя 
Першае ўпамінанне пра царкву ў Стрэшыне адносіцца да ранейшага драўлянага храма, што існаваў на гэтым месцы. У 1807 годзе замест старой драўлянай царквы быў узведзены новы мураваны храм у гонар Пакрова Прасвятой Багародзіцы. Будаўніцтва царквы звязана з імем графа Івана Андрэевіча Астэрмана-Талстога, вядомага дзяржаўнага дзеяча Расійскай імперыі: імператрыца Кацярына II падаравала яму мястэчка Стрэшын за вайсковыя заслугі ў руска-турэцкай вайне 1787–1791 гадоў

У сучаснай Свята-Пакроўскай царкве шануецца памяць пра святога праведнага Іаана Кармянскага — у храме ўсталяваны ягоны абраз з часцінкай мошчаў, бо менавіта тут прайшлі яго дзіцячыя гады і служыў яго бацька.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* Стрэшынскай царкве — 215 гадоў!  // Жлобінская раённая газета «Новы дзень»

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Жлобінскага раёна
Катэгорыя:Стрэшын
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:1807 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Гомельскай і Жлобінскай епархіі
Цэцылія Рэната Габсбург

**Цэцылія Рэната Габсбург, Цэцылія Рэната Аўстрыйская** (, ; , , цяпер Аўстрыя — , ) — каралева польская і вялікая княгіня літоўская, жонка Уладзіслава Вазы.

## Біяграфія 
Была шостым дзіцёнкам імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынанда II і Марыя Ганны Вітэльсбах. Дзяцінства праводзіла ў Грацы, Вене і Празе.

Першапачатковай кандыдатурай на жонку Уладзслава Вазы прапаноўвалася французская князёўна Людвіка Марыя Ганзага, але пасля пад націскам каталіцкай партыі (узначальвалі Альбрыхт Станіслаў Радзівіл і Ежы Асалінскі) выбар быў спынены на Габсбуржанцы. 15 жніўня 1637 у Вене адбыўся шлюб *per procura* (Уладзіслава замяняў брат Ян Казімір Ваза), уласна ж шлюб адбыўся 12 верасня 1637 у Варшаве. 13 верасня ў варшаўскай кафедры святога Яна адбылася каранацыя. Гэта была першая ад часоў Уладзіслава Лакетка каранацыя ў польскай гісторыі, што адбылася па-за межамі Кракава. У 1639 Цэцыліі Рэнаце было перададзенае ва ўладанне Бабруйскае староства, дзе ў 1643 яна заснавала горад Казімір.

Цэцылія Рэната была цяжарная тройчы. У 1640 яна нарадзіла сына Жыгімонта Казіміра (памёр у веку сямі гадоў), 8 студзеня 1642 — дачку Марыю Ганну Ізабелю (памерла 7 лютага таго ж года). Трэцяе ж дзіця нарадзілася мёртвым у 1644. Праз дня, 24 сакавіка 1644, ад заражэння памерла і сама Цэцылія Рэната. Была пахавана ў кафедры на Вавелі ў Кракаве.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Цэцылія Рэната
Цэцылія Рэната
Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія
Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія
Катэгорыя:Старосты бабруйскія
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Стрэчна

**Стрэ́чна** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дзісна, за 34 км на паўднёвы ўсход ад горада Мёры, за 1,5 км на захад ад вёскі Балаі, на вярховым балоце Стрэчна.

Плошча паверхні 0,52 км². Найбольшая глыбіня 3,2 м, сярэдняя — 2,3 м. Даўжыня 1 км, найбольшая шырыня 0,83 км. Даўжыня берагавой лініі 3,22 км. Аб’ём вады 1,2 млн м³. Плошча вадазбору 2,19 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны невыразныя. Берагі вышынёй 0,4—0,5 м, параслі асакой. Адразу каля берага глыбіня вады 1 м. Дно выслана торфам. Вада вызначаецца вельмі нізкай мінералізацыяй (25 мг/л) і кіслай рэакцыяй. Амаль не зарастае, у цэнтры і залівах асобныя экзэмпляры гарлачыка жоўтага. Сцёк па канале і рацэ Улінец у раку Авута (прыток Дзісны).
 
У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, плотка, карась, акунь, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-21. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Катэгорыя:Басейн Авуты
Міхась Стрыгалёў

**Міхась Стрыгалёў** (*Міхаіл Лаўрэнцьевіч Стрыгалёў* , вёска Недайка, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць — 22 снежня 2005) — беларускі паэт і перакладчык. Бацька А. М. Стрыгалёва.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Недайскай сярэдняй школы (1955) год працаваў у мясцовым калгасе імя Ф. Энгельса. Скончыў энергетычны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута (1961). Быў старшым інжынерам-электрамеханікам вайсковай часці (Уральская ваенная акруга, 1961—1965), інжынерам трэста «Уралмантажаўтаматыка», старшым інжынерам лабараторыі трэста «Пермгаррамбуд» у Пярмі (1965—1969). Скончыў завочна Літаратурны інстытут імя Горкага ў Маскве (1969). Працаваў літаратурным кансультантам Пермскай абласной пісьменніцкай арганізацыі СП РСФСР (1970—1971), загадчыкам фальклорна-выдавецкага аддзела пермскага Дома народнай творчасці (1971—1972), рэдактарам шматтыражнай газеты трэста «Будтэрмаізаляцыя» «За коммунистический труд». З 1978 года жыў у Барысаве. У 1980—1982 гадах — сцэнарыст кінастудыі «Беларусьфільм». З 1980 года кіраваў літаратурным аб’яднаннем «Бярэзіна» пры барысаўскай аб’яднанай газеце «Камуністычная праца». 

Член Саюза пісьменнікаў СССР, Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1988 года.

## Творчасць 
У друку выступіў упершыню ў 1956 годзе (шматтыражная газета Беларускага політэхнічнага інстытута «Советский инженер», верш «Ну и погодка»). Пісаў на рускай, беларускай мовах. У Пермі выйшлі зборнікі паэзіі «Хмель» (1966), «Цвет времени» (1971), калектыўны зборнік перакладаў «Четыре ветра: Поэзия народов Прикамья» (1970), у Мінску — кнігі паэзіі «Белая Русь» (1967), «Ростань» (1974), «Чырвоныя казармы» (1978), «Кола фартуны» (1981), «Дзевяты кардон» (вершы і паэма, 1990), «Третья стража» (1999); пасля смерці — «Яшчэ да снегу» (2008), «Белый монах» (2012). Пераклаў на рускую мову (сумесна з А. Стрыгалёвым) кнігу М. Мятлiцкага «Бабчын» (1997).

Перакладаў на беларускую з комі-пермяцкай і рускай моў. Пісаў для дзяцей.

## Літаратура 
* 
* Стрыгалёў Міхаіл Лаўрэнцьевіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Буда-Кашалёўскага раёна. У 2 кн. Кн. 2-я. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — С. 417—418.

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Сцэнарысты СССР
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з комі-пермяцкай мовы
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Спіс рыб Беларусі

на паштовай марцы Беларусі]]
У іхтыяфаўне вадаёмаў Беларусі адзначана 66 відаў касцявых рыб і 3 віды бяссківічных (міног).

## Сямейства  
* 

## Сямейства  
* 

## Сямейства  
* 

## Сямейства  
* 
* 
* 

## Сямейства  
* 

## Сямейства  
[|thumb|[Вусач]]
[|thumb|[Рыбец]]
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Сямейства 
]]
* 

## Сямейства  
* 
* 
* 

## Сямейства  
* 
* 
* 
* 

## Сямейства  
* 
* 

## Сямейства  
]]
* 

## Сямейства  
* 

## Сямейства  
* 

## Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 

## Сямейства  
* 
* 
* 

## Сямейства  
[|thumb|[Харыус звычайны]]
[|thumb|[Стронга ручаёвая]]
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
* 

## Сямейства  
* 

## Сямейства  
* 

## Літаратура 
* *Гричик, В. В., Бурко, Л. Д.* Животный мир Беларуси. Позвоночные: учеб. пособие. — Мн.: Изд. центр БГУ, 2013. — 399 с. ISBN 978-985-553-128-0 С. 15-66.
* *Шаўцова, Т. М.* Рыбы //  С. 69.

## Спасылкі 
* FAO — National Aquaculture Sector Overview — Belarus 
* Даведачныя дадзеныя па рыбах Беларусі 

Рыбы
*
Студзёнка (Сенненскі раён)

**Студзёнка** (, ) — аграгарадок у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад і з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Студзёнкаўскага сельсавета.

Знаходзіцца каля на паўднёвага берага возера Бярозаўскае, каля аўтамабільнай дарогі  Сянно—Багушэўск. За 12 кіламетраў у напрамку на ўсход ад горада Сянно, за 50 кіламетраў ад Віцебска, за 25 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Багушэўская.

## Насельніцтва 
* 165 жыхароў, 50 двароў (2001)

## Інфраструктура 
* Студзёнкаўская сярэдняя школа імя П. Л. Бабака.
* Клуб
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі
* ААТ «Студзёнка»

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-48. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Студзёнкаўскі сельсавет (Сенненскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Сенненскага раёна
Булевічы

**Буле́вічы** — літоўскі княжацкі род, прадстаўнікі якога Вішымут, Едзівіла і Спрудзейка ўдзельнічалі ў падпісанні з Уладзіміра-Валынскім княствам дамовы 1219 года, што была скіравана супраць Польшчы. Пра Вішымута летапісец адзначыў, што князь Міндоўг забіў яго з братамі і ажаніўся з яго ўдавой.

На думку расійскага гісторыка Івана Бяляева, разам з Рушкавічамі валодалі землямі ад Віліі да Нёмана і Свіслачы (заходняй), на ўсход — да Бярэзіны (дняпроўскай). Літоўскі гісторык Эдвардас Гудавічус лічыць, што яны валодалі Шаўляйскай зямлёй. На думку Міколы Ермаловіча, іх уладанні ляжалі ў Верхнім Панямонні на паўночны ўсход ад Навагрудка.

## Літаратура 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя
Катэгорыя:Княжацкія роды
Мікалай Пятровіч Савік

**Мікалай Пятровіч Савік** (, г. Дзяржынск, цяпер Мінская вобласць) — беларускі вучоны-кібернетык, публіцыст, член Міжнароднай акадэміі інфармацыйных тэхналогіяў (1997).

## Біяграфія 
У 1954 годзе Мікалай Савік закончыў Дзяржынску школу № 1 Мінскай вобласці, скончыў БДУ (1959). З 1959 года ў Інстытуце матэматыкі і вылічальнай тэхнікі, з 1977 года ў Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі АН БССР. Прымаў удзел у стварэнні першай у СССР шматпраграмнай вылічальнай сістэмы «Мінск-22», а таксама вымяральна-вылічальных комплексаў і сістэмы калектыўнага карыстання аўтаматызаваных даследаванняў і навукова-тэхнічных эксперыментаў для шэрагу навукова-даследчых інстытутаў АН Беларусі. Аўтар больш за 500 навуковых, навукова-папулярных, публіцыстычных артыкулаў і нарысаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кібернетыкі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Студзянецкі валун

**Студзяне́цкі валу́н** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 1994 года). Размешчаны за 2 км ад вёскі Равы, Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці Беларусі. Назва ад былога хутара Студзянец.

## Апісанне 
Ружова-шэры граніт рапаківі з крышталямі палявога шпату (авоіды 2—5 см.). Даўжыня 3,8 м, шырыня 2,4 м, вышыня 1,2 м, у абводзе 10 метраў, аб’ём 10,9 м³, маса 29 тон. Прынесены ледавіком каля 150 тысяч гадоў таму з паўднёвага захаду цяперашняй Фінляндыі. Валун прасападобнай формы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Памятники природы республиканского и местного значения  // Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь
* Памятники природы республиканского значения Гродненской области на 31.12.2013 г.  // Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Равы (Ашмянскі раён)
Вялікія княгіні літоўскія

За ўсю гісторыю ВКЛ толькі адна вялікая княгіня была аднаасобнай уладаркай дзяржавы — Ганна Ягелонка ў 1575 годзе. Усе астатнія рабіліся вялікімі княгінямі ў выніку шлюбу з вялікімі князямі.

Напачатку вялікія княгіні паходзілі з разнастайных балцкіх княжацкіх родаў. У асноўным звесткі пра іх адсутнічаюць. Пачынаючы ад XIV стагоддзя гаспадары пачынаюць заключаць шлюбы з навакольнымі славянскімі кіраўніцкімі родамі, і толькі ў XV стагоддзі яны зрадніліся з заходнееўрапейскімі дынастыямі.

Катэгорыя:Спісы:Вялікае Княства Літоўскае
Марта (жонка Міндоўга)

**Марта** (***Марфа, Морта***; ? — каля 1262) — вялікая княгіня (да 1253) і каралева літоўская.

## Біяграфічныя звесткі 
Пра яе амаль нічога невядома. Марта — гэта яе хрысціянскае імя, якое яна атрымала пры хрышчэнні ў 1252 годзе. У дамове 1219 года ўзгадваецца, што спачатку яна была жонкай Вішымута Булевіча, забітага Міндоўгам. Тады ж яна стала і жонкай Міндоўга. Апроч яе ў Міндоўга былі і іншыя жонкі. Гэтак, Войшалк, старэйшы сын вялікага князя, быў ужо дарослым, калі дзеці Марты былі яшчэ зусім малымі. У 1261 годзе ўзгадваюцца два яе сыны — Рэпля і Герстук, у 1263 два яе сыны,  і , былі забітыя разам з Міндоўгам. Невядома, ці былі гэта адны і тыя ж людзі, альбо чатыры розныя сыны. Пасля смерці Марты Міндоўг ажаніўся з яе сястрой Агнай, жонкай нальшанскага князя Даўмонта.

Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія
Катэгорыя:Памерлі ў XIII стагоддзі
Стронга ручаёвая

**Ручаёвая стронга**, **фарэль** (*Salmo trutta morpha fario*) — рыба сямейства ласасёвых, прэснаводная форма марской прахадной рыбы — кумжы. Народная назва *пстронга*.

## Апісанне 
Цела стройнае, тарпедападобнае, шчыльна ўкрытае дробнай луской (уздоўж бакавой лініі 115-130 лускавінак). Афарбоўка стракатая: спіна і бакі бура-зялёныя, ніз цела белаваты, плаўнікі цёмныя, на верхняй палове цела і на спінным плаўніку мноства цёмных, чырвоных і аранжавых плямак. Спінны плаўнік размешчаны пасярэдзіне цела, мае 3-5 простых і 9-11 разгалінаваных промняў, за ім, бліжэй да хваста, — тлушчавы плаўнічок без касцявых промняў. Хваставы плаўнік моцны, раўналопасцевы. Рот вялікі, з мноствам зубоў.

Звычайныя памеры стронгі ручаёвай: даўжыня 25-35 см, маса 200-500 г, вельмі рэдка да 2 кг.

## Пашырэнне 
250px|thumb|left|Стронга ручаёвая на паштовай марцы Беларусі
Жыве ў рэчках і ручаях басейна Балтыйскага мора, у вярхоўях некаторых прытокаў Волгі і Дняпра. У Беларусі трапляецца ў прытоках Немана і Віліі, у басейне Дняпра — у Гайне, Волме, Вячы, вярхоўі Свіслачы і ў іншых рэчках, якія сцякаюць з усходняга схілу Мінскага ўзвышша; рэдкі від, які знаходзіцца пад пагрозай знікнення.

Аселая рыба. Насяляе вярховыя ўчасткі рэк і ручаёў з чыстай халоднай вадой. Трымаецца паблізу абрывістых берагоў, вадападаў, крыніц, у месцах, дзе берагі густа параслі дрэвамі і кустамі. У пошуках корму вандруе ўверх па цячэнню. Трымаецца паасобку, актыўная пераважна на змярканні і ноччу, удзень хаваецца пад навіслымі берагамі, карчамі, у зарасніках і іншых укрыццях.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца дробнымі ракападобнымі, малюскамі, рыбай, лічынкамі вадзяных насякомых. 

Полавая спеласць настае ва ўзросце 3-4 гадоў. Нерастуе ў лістападзе-снежні на мелкаводных участках з хуткай плынню і буйназярністым пясчаным ці камяніста-галечным дном. Ікра буйная, адкладваецца ў грунт і ўкрываецца галькай і пяском. Плоднасць ад 200 да 5 тыс. ікрынак. Развіццё ікры доўжыцца да вясны. Лічынкі доўгі час застаюцца на месцы і толькі праз 4-5 тыдняў маляўкі выходзяць са сховішчаў. Корміцца стронга дробнымі ракападобнымі, а таксама трапіўшымі ў ваду насякомымі і іх лічынкамі. Буйная стронга можа карміцца і дробнай рыбай (гальяны, бычкі-падкаменшчыкі) і апалонікамі. Пад канец першага года моладзь дасягае даўжыні 10-12 см і болей.

## Промысел і развядзенне 
Прывабны аб'ект аматарскага рыбалоўства. У шэрагу краін разводзяць і вырошчваюць у спецыяльных гаспадарках.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ласасёвыя
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Спіс сысуноў Беларусі

Тэрыяфаўна Беларусі ўключае 81 від абарыгенных і акліматызаваных звяроў.

Наступныя тэгі выкарыстоўваюцца для вылучэння ахоўнага статусу кожнага віду па адзнаках МСАП:


Беларусь
Сысуны
Кубак Беларусі па футболе 2002/2003

**Кубак Беларусі па футболе 2002/2003** — 12-ы розыгрыш Кубка Беларусі. 
Пераможцам Кубка стаў футбольны клуб «Дынама» з Мінска (трэці раз у гісторыі), 
які ў фінале перамог мінскі «Лакаматыў» з лікам 2:0.

## Каляндар 
## 1/32 фінала 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 16 клубаў:
* 5 клубаў Другой Лігі (Д3) (з 13);
* 11 клубаў Першай Лігі (Д2) (з 16).

Астатнія 12 клубаў Другой і Першай ліг па розных прычынах адмовіліся ад удзелу ў Кубку.

Клубы Другой лігі супрацьстаялі клубам Першай лігі.
Па жараб'ёўцы 6 клубаў Першай лігі аўтаматычна прайшлі ў наступны раўнд.

Гульні прайшлі 7 жніўня 2002.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## 1/16 фінала 
На гэтай стадыі прыняў удзел 25 клубаў:
* 11 пераможцаў 1/32 фінала;
* 14 клубаў Вышэйшай Лігі (усе).

Клубы ніжэйшых ліг супрацьстаялі клубам Вышэйшай лігі.
Па жараб'ёўцы 7 клубаў аўтаматычна прайшлі ў наступны раўнд.

Гульні прайшлі 18 жніўня 2002.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## 1/8 фінала 
Гульні прайшлі 15 верасня 2002.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## Чвэрцьфіналы 
Гульні прайшлі 22 красавіка 2003.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## Паўфіналы 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 8 мая 2003.

### Адказныя матчы 
Адказныя матчы прайшлі 16 мая 2003.

## Фінал 

## Спасылкі 
* football.by 

2003
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2002 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2003 годзе
Катэгорыя:2002 год у футболе
Катэгорыя:2003 год у футболе
Кубак Беларусі па футболе 2001/2002

**Кубак Беларусі па футболе 2001/2002** — 11-ы розыгрыш Кубка Беларусі.
Пераможцам Кубка ўпершыню стаў футбольны клуб «Гомель»,
які ў фінале перамог барысаўскі БАТЭ з лікам 2:0.

## Каляндар 
## 1/32 фіналу 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 22 клубы:
* 9 клубаў Другой Лігі (Д3) (з 18);
* 13 клубаў Першай Лігі (Д2) (з 15).

Значная частка клубаў ніжэйшых ліг па розных прычынах адмовілася ад удзелу ў Кубку.

Клубы Другой лігі супрацьстаялі клубам Першай лігі.
Па жараб’ёўцы 4 клубы Першай лігі аўтаматычна прайшлі ў наступны раўнд.

Гульні прайшлі 15 жніўня 2001.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## 1/16 фіналу 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 27 клубаў:
* 13 пераможцаў 1/32 фіналу;
* 14 клубаў Вышэйшай Лігі (усе).

Па жараб’ёўцы 5 клубаў Вышэйшай лігі аўтаматычна прайшлі ў наступны раўнд.

Гульні прайшлі 26 і 27 жніўня 2001.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## 1/8 фіналу 
Гульні прайшлі 14 кастрычніка 2001.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## Чвэрцьфіналы 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 25 красавіка 2002.

### Матчы ў адказ 
Матчы ў адказ прайшлі 2 мая 2002.

## Паўфіналы 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 10 мая 2002.

### Матчы ў адказ 
Матчы ў адказ прайшлі 18 мая 2002.

## Фінал 
Фінал 2002 года быў першым у гісторыі суверэнных беларускіх Кубкаў, што праходзіў не ў Мінску.

## Спасылкі 
* football.by 

2002
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2001 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2002 годзе
Катэгорыя:2001 год у футболе
Катэгорыя:2002 год у футболе
Mars Exploration Rover

thumb|300px|Марсаход MER на Марсе ва ўяўленні мастака
**Mars Exploration Rover** (**MER**) — амерыканская робатызаваная міжпланетная місія NASA, якая працягваецца ў наш час і ў якую ўключаны два марсіянскіх усюдыхода — '''*Spirit* і *Opportunity*'*, што даследуюць планету Марс.

Місія распачата ў ліпені 2003 адпраўкай двух ровераў — MER-A *Спірыт (Spirit)* і MER-B *Апарцьюніці (Opportunity)'' для даследавання паверхні Марса і , якія здзейснілі пасадку на Марс 4 і 25 студзеня 2004. Навуковы кіраўнік праекта — Стыў Скваерс.
]]
Назвы марсаходам былі дадзены ў рамках традыцыйнага конкурсу НАСА 9-гадовай дзяўчынкай рускага паходжання Сафі Коліз, якая нарадзілася ў Сібіры і была ўдачарона амерыканскай сям’ёй з Арызоны.

У місіі, якая стала надзвычай паспяховай, пры базавым 90-дзённым тэрміне эксплуатацыі марсаходаў Спірыт прапрацаваў больш за 6 гадоў да 2011, а Апарцьюніці працуе і па стане на 2012, нашмат перавысіўшы рэкорд працягласці функцыянавання апаратаў на Марсе. Аўтаматычная міжпланетная станцыя (АМС) з марсаходамі запускалася ракетай-носьбітам Дэльта-2 з касмадрома на мысе Канаверал (Фларыда, ЗША). Прататыпы марсаходаў MER выпрабоўваліся ў зямных пустынях з 2002.

thumb|300px|Месцы пасадак на Марсе сярод іншых апаратаў (Спірыт — справа, Апарцьюніці — у цэнтры)

## Спасылкі 
* Сайт праекта

Катэгорыя:Марсаходы
Катэгорыя:Даследаванне Марса
Катэгорыя:Касманаўтыка ЗША
Катэгорыя:НАСА
Спіс нацыянальных паркаў Беларусі

Нацыянальныя паркі ў адпаведнасці з законам «Аб асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях» з'яўляюцца асабліва ахоўнымі прыроднымі тэрыторыямі, абвешчанымі ў мэтах аднаўлення і (ці) захавання ўнікальных, эталонных і іншых каштоўных прыродных комплексаў і аб'ектаў, іх выкарыстання падчас прыродаахоўнай, навуковай, асветніцкай, турыстычнай, рэкрэацыйнай і аздараўленчай дзейнасці.

## Спіс нацыянальных паркаў Беларусі 
## Гісторыя 
* 1991 — запаведнік «Белавежская пушча» ператвораны ў нацыянальны парк.
* 1995 — створаны нацыянальны парк «Браслаўскія азёры».
* 1996 — Прыпяцкі запаведнік ператвораны ў нацыянальны парк «Прыпяцкі», ягоная плошча была павялічана.
* 1999 — створаны нацыянальны парк «Нарачанскі».
* Каля 2007 — павялічана плошча нацыянальнага парку «Белавежская пушча».

## Глядзіце таксама 
* Спіс запаведнікаў Беларусі
* Спіс заказнікаў Беларусі

## Літаратура 
* 

## Афіцыйныя сайты 
* Нацыянальны парк «Белавежская пушча» 
* Нацыянальны парк «Браслаўскія азёры» 
* Нацыянальны парк «Нарачанскі» 
* Нацыянальны парк «Прыпяцкі»


Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Катэгорыя:Спісы:Нацыянальныя паркі і запаведнікі
Архівы і справаводства

**«Архі́вы і справаво́дства»** — навукова-практычны часопіс, афіцыйны друкаваны орган Дэпартамента па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь (2006).

Заснаваны 7 красавіка 1998 года на базе гістарычнага навукова-папулярнага часопіса «Беларуская мінуўшчына». 19 мая 1998 года зарэгістраваны за № 1146 як сродак масавай інфармацыі. Сузаснавальнікі: Дзяржаўны камітэт па архівах і справаводстве Рэспублікі Беларусь, Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі і Беларускі навукова-даследчы інстытут дакументазнаўства і архіўнай справы. Першы нумар падпісаны да друку 5 сакавіка 1999 года. Выходзіць 6 разоў у год на беларускай і рускай мовах. З 18 лістапада 2002 года заснавальнікам часопіса з’яўляецца Камітэт па архівах і справаводстве пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Асвятляе пытанні гісторыі Беларусі, архівазнаўства, археаграфіі, гістарыяграфіі, іканаграфіі, гісторыі справаводства, дзейнасці беларускіх і замежных архіўных устаноў. Публікуе агляды замежных архівазнаўчых часопісаў, новай гістарычнай, краязнаўчай, архівазнаўчай і справаводчай літаратуры, кандыдацкіх і доктарскіх дысертацый, абароненых па гістарычных навуках, архіўныя дакументы. Мае рубрыкі «Архівазнаўства», «Архівы», «Дакументы», «Фонды», «Іканаграфія», «Беларусіка», «Геральдыка», «Генеалогія», «Навука», «Кнігарня», «Археатэка», «Хроніка», «Каляндар», «Справаводства».

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы на рускай мове
Катэгорыя:Гістарычныя часопісы
Катэгорыя:Дэпартамент па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь
Гімарайнш

**Гімарайнш ** (; []) — горад у Партугаліі, цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта ў складзе акругі Брага. Колькасць насельніцтва — 52,2 тыс. жыхароў (горад), 162,6 тыс. жыхароў (муніцыпалітэт). Горад і муніцыпалітэт уваходзіць у эканоміка-статыстычны рэгіён Паўночны рэгіён і субрэгіён Аві. Па старым адміністрацыйным падзеле ўваходзіў у правінцыю Мінью.

## Гарады-пабрацімы 
*  Плевен, Балгарыя
*  Ландрына, Бразілія (1987)
*  Мі-Сочы, Сан-Тамэ і Прынсіпі (1989)
*  Браў-ла-Гаярд, Францыя (1993)
*  Ігуалада, Іспанія (1995)
*  Такаронтэ, Іспанія (1997)
*  Туркуэн, Францыя (1997)
*  Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія (1999)
*  Кайзерслаўтэрн, Германія (2000)
*  Калонія-дэль-Сакрамента, Уругвай (2001)
*  Камп’ень, Францыя (2006)
*  Ribeira Grande de Santiago, Каба-Вердэ (2007)

Guimaraes-Largo da Oliveira-12-2011-gje.jpg
Guimaraes-Largo da Oliveira-16-Alpendre-2011-gje.jpg
Guimaraes-70-PCP-2011-gje.jpg
Guimaraes-26-Standbild Koenig Afonso-2011-gje.jpg
Guimaraes-Castelo-22-Zinnen-2011-gje.jpg
Guimaraes-Castelo-40-Turmblick-2011-gje.jpg
Guimaraes-Igreja de Nossa Senhora da Oliveira-10-Portal-2011-gje.jpg
Guimaraes-Palast der Herzoege von Braganca-20-Zimmer-2011-gje.jpg

## Гл. таксама 
* Афонсу Энрыкіш (стадыён)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт муніцыпалітэта 
* Гімарайнш — еўрапейская сталіца культуры 2012 

Катэгорыя:Гарады Партугаліі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты акругі Брага
Кубак Беларусі па футболе 2000/2001

**Кубак Беларусі па футболе 2000/2001** — 10-ы розыгрыш Кубка Беларусі.
Пераможцам Кубка стаў футбольны клуб «Белшына» з Бабруйска (трэці раз у гісторыі),
які ў фінале ў дадатковы час дзякуючы «залатому голу» перамог мазырскую «Славію» з лікам 1:0.

## Каляндар 
## 1/32 фіналу 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 27 клубаў:
* 13 клубаў Другой Лігі (Д3) (з 23);
* 14 клубаў Першай Лігі (Д2) (з 16).

Клубы Другой лігі супрацьстаялі клубам Першай лігі.
Па жараб’ёўцы клуб «Хімік» (Светлагорск) аўтаматычна прайшоў у наступны раўнд.

Гульні прайшлі 14 чэрвеня 2000.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## 1/16 фіналу 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 30 клубаў:
* 14 пераможцаў 1/32 фіналу;
* 16 клубаў Вышэйшай Лігі (усе).

Клубы ніжэйшых ліг супрацьстаялі клубам Вышэйшай лігі.
Па жараб’ёўцы 2 клубы Вышэйшай лігі аўтаматычна прайшлі ў наступны раўнд.

Гульні прайшлі 8 і 12 ліпеня 2000.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## 1/8 фіналу 
Гульні прайшлі 2 кастрычніка 2000.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## Чвэрцьфіналы 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 20 красавіка 2001.

### Матчы ў адказ 
Матчы ў адказ прайшлі 2 мая 2001.

## Паўфіналы 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніках двух матчаў.*

### Першыя матчы 
Першыя матчы прайшлі 10 мая 2001.

### Матчы ў адказ 
Матчы ў адказ прайшлі 18 мая 2001.

## Фінал 

## Спасылкі 
* football.by 
* kick-off.by
* wildstat.ru

2001
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2000 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2001 годзе
Катэгорыя:2000 год у футболе
Катэгорыя:2001 год у футболе
Садружнасць партугаламоўных краін

thumb|350px|right|Члены CPLP на карце свету (2005)

**Садружнасць партугаламоўных краін** () — міжнародная арганізацыя, якая была створана 17 ліпеня 1996 і аб'яднала краіны, у якіх партугальская мова з'яўляецца афіцыйнай дзяржаўнай мовай. Гэта Партугалія і яе былыя калоніі — Ангола, Бразілія, Гвінея-Бісау, Каба-Вердэ, Мазамбік, Сан-Тамэ і Прынсіпі. У 2002 пасля абвяшчэння незалежнасці да Садружнасці далучыўся Усходні Тымор. Акрамя таго, у арганізацыю ў якасці назіральнікаў уваходзяць Экватарыяльная Гвінея, Маўрыкій і Макаа.

## Спасылкі 
* Сайт CPLP
* CPLP.ru 

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Партугальская мова
Аланы

thumb|350px|Аланы ў нізоўях Дона (карта III стагоддзя)

**Ала́ны** (, ) — качавыя іранамоўныя плямёны скіфа-сармацкага паходжання, у пісьмовых крыніцах згадваюцца з I стагоддзя н.э. — часу іх з'яўлення ў Прыазоўі і Перадкаўказзі.

Частка аланаў з канца IV стагоддзя прыняла ўдзел у Вялікім перасяленні народаў, у той час як астатнія перайшлі да аселасці на тэрыторыях, якія прылягаюць да перадгор'яў Каўказа. Племянны саюз аланаў стаў асновай аб'яднання аланскіх і мясцовых каўказскіх плямёнаў, вядомага пад назвай Аланія, і ўтварэння ў цэнтральным Перадкаўказзі раннефеадальнай дзяржавы, якая праіснавала да татара-мангольскага нашэсця.

Татара-манголы, якія разграмілі Аланію і захапілі да канца 1230-х гадоў урадлівыя раўнінныя раёны Перадкаўказзя, вымусілі ацалелых аланаў хавацца ў гарах Цэнтральнага Каўказа і ў Закаўказзі. Там яны захаваліся ў форме асецінаў, з меркаваным уплывам мясцовых плямёнаў. Пэўную ролю аланы адыгралі ў этнагенезе і культуры і іншых народаў Паўночнага Каўказа.

## Спасылкі 
* 
* Аланіка. Гісторыя аланаў 
* Аланы і Аланія
* Alans  // Encyclopaedia Iranica 

Катэгорыя:Аланы
Катэгорыя:Сарматы
Катэгорыя:Іранскія народы
Каталіцкія каралі

__NOTOC__
thumb|right|200px|Фердынанд намаляваны злева, Ізабела — справа. Надпіс вышэй ідэнтыфікуе іх як «Фердынанд і Ізабела, каралі Кастыліі і Арагона».
**Каталіцкія каралі** () — устоянае найменне двух іспанскіх манархаў, мужа і жонкі: каралевы Ізабелы I Кастыльскай (1451—1504) і караля Фердынанда II Арагонскага (1452—1516), вяселле якіх у 1469 годзе заклала падмурак да аб'яднання каралеўстваў Арагона і Кастыліі і Леона, якое ў сваю чаргу прывяло да стварэння сучаснай Іспаніі. Яны абодва паходзілі з дынастыі Трастамара і былі траюраднымі братам і сястрой, абодва паходзілі ад Хуана I Кастыльскага; у сувязі з гэтым яны атрымлівалі дазвол на шлюб у Папы Сікста IV. Тытул каталіцкіх каралёў яны атрымалі ў 1496 годзе ад Рымскага Папы Аляксандра VI, выхадца з Іспаніі.
thumb|left|Фердынанд і Ізабела са сваімі падданымі

Вяселле адбылося 19 кастрычніка 1469 года ў Вальядалідзе; Ізабеле было васямнаццаць гадоў, Фердынанду было на год менш. Дзякуючы іх шлюбу ў адной сям'і аб'ядналіся дзве кароны — Арагонская і Кастыльская.

## Дэвіз і эмблема 
Дэвізам Каталіцкіх каралёў быў «Tanto monta, monta tanto». Гэты дэвіз быў прыдуманы Антоніа дэ Небрыхай і або быў алюзіяй на гордзіеў вузел: *Tanto monta, monta tanto, cortar como desatar* («Вынік адзіны, рассекчы ці развязаць»), і (або) казаў пра раўнапраўе манархаў: *Tanto monta, monta tanto, Isabel como Fernando* («Усё адзіна, Ізабела — тое ж, што і Фердынанд»)
thumb|left|200px|Эмблема каталіцкіх каралёў

Іх сімвалам было *el **y**ugo y las **f**lechas*, ярмо, магчыма з алюзіяй на гордзіеў вузел, і фасцыі са стрэл. *Y* і *F* ініцыялы Ізабелы (*Ysabel* у архаічным напісанні) і Фердынанда.

## Смерць 
Ізабела памерла ў 1504 годзе. Фердынанд паўторна ажаніўся з Жэрменай дэ Фуа; сам ён памёр у 1516 годзе.

## Спасылкі 
* Country Studies
* Elliott, J.H., *Imperial Spain, 1469—1716* (1963; Pelican 1970)
* Edwards, John. *Ferdinand and Isabella: Profiles in Power.*Pearson Education. New York, New York. 2005.ISBN 0-582-21816-0.
* Edwards, John. *The Spain of the Catholic Monarchs.* Blackwell Publishers. Massachusetts, 2000. ISBN 0-631-22143-3.
* Kamen, Henry. *Spain: 1469—1714 A Society of Conflict.*Longman. New York, New York. 1991. ISBN 0-582-06723-5.
* Вилар П. История Испании, М., 2006

Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Катэгорыя:Постаці Іспаніі
Варвары

&nbsp;— увасабленне варварства ў часы Рымскай імперыі]]

**Ва́рвары** ( — «негрэчаскі, іншаземны») — людзі, якія для старажытных грэкаў, а затым і для рымлян былі чужакамі, размаўлялі на незразумелай ім мове і далёкія ад іх культуры. Слова грэчаскага і відаць, гукапераймальнага паходжання. У шэрагу еўрапейскіх моў слова запазычана праз . Беларускае «варвар» — запазычана праз старажытнарускую з сярэднегрэчаскай.

У новы час варварамі сталі пазначаць сукупнасці народаў, якія ўрываліся ў межы Рымскай імперыі (варварскія заваяванні) і засноўвалі на яе тэрыторыі самастойныя дзяржавы (каралеўствы).

У пераносным значэнні варвары — невуцкія, грубыя, жорсткія людзі, разбуральнікі культурных каштоўнасцей.

## Гл. таксама 
* Варварства
* Вандалы
* Млечха

Катэгорыя:Нацыянальныя мянушкі
Катэгорыя:Метафары
Катэгорыя:Еўропа жалезнага веку
Рымская Іспанія

**Іспанія**, або **Гіспанія** () — рымская назва Пірэнейскага паўвострава.

## Гісторыя 
Паражэнне карфагенян (войскамі якіх кіраваў Ганібал) у Другой Пунічнай вайне ў 210 г. да н.э. адкрыла шлях да ўсталявання рымскага панавання на паўвостраве, аднак кельтыберы ў цэнтральнай яго частцы і на поўначы супраціўляліся яшчэ амаль два стагоддзі, а паўстанні ў пірэнейскай частцы Іспаніі адбываліся на працягу ўсяго рымскага валадарства.

Тым не менш, Іспанія стала важнай часткай Рымскай імперыі. На Пірэнейскім паўвостраве нарадзіліся чатыры рымскія імператары (самыя вядомыя з іх: Траян, Адрыян), пісьменнік і філосаф Сенека. Найбольшы ўплыў рымлян зведала паўднёвая частка паўвострава (сучасныя Андалусія і паўднёвая Партугалія) і паўночна-ўсходняя (у раёне сучаснай Каталоніі), хоць баскі, напрыклад, так і не былі цалкам раманізаваны.

Рымляне падзялілі паўвостраў на Іспанію Далёкую і Іспанію Блізкую, а пры імператары Аўгусце Іспанія была падзелена на 3 правінцыі: Тараконскую Іспанію, Лузітанію і Бетыку. Пры імператары Дыяклетыяне Іспанія ўвайшла ў аднайменны дыяцэз, які складаўся ўжо з 6 правінцый: Бeтыкі, Лузітаніі, Картахены, Галісіі, Тараконскай правінцыі і Тангітанскай Маўрытаніі.

У пачатку V ст. іспанскія правінцыі былі заваяваны вандаламі і свевамі, а пазней вестготамі, якія заснавалі тут свае дзяржавы. Такім чынам, Іспанія аказалася адной з першых абласцей, адарваных варварамі ад Рымскай імперыі.

## Гл. таксама 
* Дарымскае насельніцтва Іберыі
* Кельты Іберыі

## Спасылкі 
* Циркин Ю. Б. Античные и раннесредневековые источники по истории Испании. СПб., 2006. 

Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
*
Кубак Беларусі па футболе 1992

**Кубак Беларусі па футболе 1992** — першы розыгрыш суверэннага Кубка Беларусі. 
Першым пераможцам Кубка стаў футбольны клуб «Дынама» з Мінска, 
які ў фінале разграміў магілёўскі «Дняпро» з лікам 6:1.

## Каляндар 
## 1/32 фіналу 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 32 клубы:
* 16 клубаў Трэцяй Лігі (Д3) (усе клубы лігі);
* 16 клубаў Другой Лігі (Д2) (усе клубы лігі).

Гульні прайшлі 6 мая 1992.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## 1/16 фіналу 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 32 клубы:
* 16 пераможцаў 1/32 фіналу;
* 16 клубаў Першай Лігі (усе).

Клубы ніжэйшых ліг супрацьстаялі клубам Першай лігі.
Гульні прайшлі 13 мая 1992. 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## 1/8 фіналу 
Гульні прайшлі 20 мая 1992. 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## Чвэрцьфіналы 
Гульні прайшлі 27 мая 1992. 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## Паўфіналы 
Гульні прайшлі 3 чэрвеня 1992. 
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матча.*

## Фінал 

## Статыстыка 
### Бамбардзіры 
## Гл. таксама 
* Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992
* Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992
* Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992

## Спасылкі 
* wildstat.ru

1992
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у футболе
Раштацкі мір

**Раштацкі мірны дагавор,** падпісаны 7 сакавіка 1714 года, уяўляў сабой, у сутнасці, частку Утрэхцкага міру, які завяршыў Вайну за іспанскую спадчыну (1701—1714). На працягу 1713—1714 гадоў гэты дагавор быў падрыхтаваны маршалам Францыі Клодам Луі Гекторам дэ Віларам і аўстрыйскім прынцам Яўгенам Савойскім. У прыватнасці, гэты дагавор паклаў канец варожасці паміж каралём Людовікам XIV і імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Карлам VI, якая працягвалася і пасля таго, як канфлікт быў вырашаны ў астатніх адносінах.

Катэгорыя:Мірныя дагаворы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Францыі
Катэгорыя:Гісторыя Савоі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Аўстрыі
Катэгорыя:Вайна за іспанскую спадчыну
Катэгорыя:1714
Стужачнікі

**Сту́жачнікі** (*Limenitis*) — род дзённых матылёў з сямейства .

Пашыраны ва ўмераных шыротах і субтропіках Паўночнага паўшар’я. Ва Усходняй Еўропе і Азіі 9 відаў. На тэрыторыі Беларусі 2 віды:  і .

## Характарыстыка роду 
Матылькі сярэдніх і буйных памераў, як правіла з яркай афарбоўкай крылаў. Размах крылаў да 80 мм. Галава з голымі вачамі (без валасінак), губныя мацавінкі пакрытыя валасінкамі. Цэнтральнае вочка на верхніх крылах можа быць як замкнёным, так і не замкнёным. Цэнтральнае вочка на задніх крылах заўсёды не замкнёнае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Род Ленточники — Limenitis // Экологический центр «Экосистема»™, А. С. Боголюбов
* Класіфікацыя на www.nic.funet.fi.

Катэгорыя:Німфаліды
Стыкс

[thumb|right|300пкс|Стыкс. Гравюра [Гюстаў Дарэ|Гюстава Дарэ, 1861]]
**Стыкс** ( — «пачвара», ) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі — увасабленне першабытнага жаху і цемры, з якіх паўсталі першыя жывыя істоты, і персаніфікацыя аднайменнай міфічнай ракі Стыкс.
 
Дачка Акіяна і Тэфіды, ці дачка Нікты і Эрэба. Згодна з Гесіёдам, Стыкс — жонка Паланта, маці Нікі, Зела, Кратаса і Біі. Згодна з паэмай Эпіменіда, Стыкс — дачка Акіяна і жонка Перанта, ад яго нарадзіла Яхідну.
 
Падчас барацьбы Кронаса з Зеўсам Стыкс перш за іншых багоў паспяшалася з дзецьмі (асабліва багіняй перамогі Нікай) на дапамогу Зеўсу, за што той зрабіў яе багіняй клятваў, а яе воды іх сімвалам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Жыццё пасля смерці
Катэгорыя:Акіяніды
Катэгорыя:Выдуманыя рэкі
Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Ашмяны)

**Касцёл Міхала Арханёла** — рымска-каталіцкі храм у цэнтральнай частцы Ашмян.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1906 г. на месцы былога каталіцкага храма, з цэглы і каменя (будаўніцтва пачалося ў 1899 г.) па праекту Вацлава Міхневіча. Быў закрыты ў 1948 г. У савецкі час тут знаходзіліся фабрыка. Адкрыты ў 1989 г. Урачыстае асвячэнне званоў адбылося 28.1.1990 г. (з удзелам адміністратара Мінскай дыяцэзіі для католікаў Беларусі біскупа Тадэуша Кандрусевіча).

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры неабарока. 3-нефавая 2-вежавая базіліка з 5-граннай апсідай і бакавымі сакрысціямі. Мае ярусную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю. Цэнтральны аб’ём накрыты 2-схільным дахам, расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі ў пластычных ліштвах і фігурна прафіляваных нішах з пілястрамі ў прасценках, апяразаны складанапрафіляваным карнізам. Ніжэйшыя бакавыя нефы пад 1-схільнымі дахамі расчлянёны здвоенымі лучковымі аконнымі праёмамі ў агульных арачных ліштвах са здвоенымі пілястрамі ў прасценках. Галоўны фасад фланкіраваны высокімі 5-яруснымі шатровымі вежамі з лучковым шчытом і бакавымі валютамі паміж імі, у цэнтры вылучаны высокім рызалітам з 3-вугольным франтонам у завяршэнні і лучковым уваходным парталам. Бакавыя нефы на галоўным фасадзе таксама завершаны фігурнымі шчытамі з валютамі і вуглавымі пінаклямі. Фасады атынкаваны. Унутры нефы перакрыты цыліндрычнымі скляпеннямі.

## Галерэя 

File:Ashmiana catolic kosel2.JPG
File:Ashmiana catolic kostel3.jpg
File:Ashmiana catolic kostel4.jpg

## Літаратура 
Памяць: Ашмян. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / [Уклад. А.Р.Каранеўскі. - Мн.: БЕЛТА, 2003. - 686 с.

## Спасылкі 
* здымкі на globustut.by

Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Ашмян
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі неабарока
Наталля Іванаўна Жылевіч

**Ната́лля Іва́наўна Жыле́віч** — беларускі дыпламат.

## Біяграфія 
15 жніўня 2002 года была прызначана Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Турэцкай Рэспубліцы, адстаўлена з гэтай пасады была 14 жніўня 2008 года.

У перыяд з 2008 па 2009 гады — Пасол па асобых даручэннях Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

26 жніўня 2011 года прызначаная паслом Беларусі ў Паўднёвай Карэі, адстаўлена з гэтай пасады была 13 чэрвеня 2016 года.

## Асабістыя звесткі 
Мае сына. Валодае англійскай, французскай і турэцкай мовамі.

Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Турцыі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Паўднёвай Карэі
Валерый Георгіевіч Калеснік

**Вале́рый Гео́ргіевіч Кале́снік** (нар. , ) — беларускі дыпламат.

## Біяграфія 
Скончыў Благавешчанскае вышэйшае ваеннае танкавае каманднае вучылішча (1986), Ваенна-дыпламатычную акадэмію ў Маскве (1994).

З 1995 года працаваў у Міністэрстве замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 1999—2000 гадах быў намеснікам начальніка ўпраўлення міжнароднай бяспекі і кантролі над раззбраеннем у Міністэрстве замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2000—2004 гадах быў саветнікам Амбасады Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Бельгія, Пастаяннага прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь пры Камісіі Еўрапейскіх супольнасцей і Пастаяннага прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь пры Арганізацыі Паўночнаатлантычнага дагавора. У 2004—2006 гадах быў саветнікам упраўлення міжнароднай бяспекі і кантролі над раззбраеннем у Міністэрстве замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

З 10 лютага 1998 года да 30 снежня 2003 года быў адначасова Прадстаўніком Ураду Рэспублікі Беларусь ва ўпраўленні Камітэту па супрацоўніцтве ў галіне нераспаўсюджання ядзернай зброі.

14 жніўня 2008 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Турэцкай Рэспубліцы. 28 верасня 2012 года быў прызначаны паслом у Іраку па сумяшчальніцтву. Вызвалены ад гэтых пасад 3 снежня 2013 года.

14 верасня 2017 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Інданезіі, Малайзіі, Рэспубліцы Сінгапур і Рэспубліцы Філіпіны па сумяшчальніцтву. 22 мая 2018 года быў таксама прызначаны Пастаянным прадстаўніком Беларусі пры Асацыяцыі дзяржаў Паўднёва-Ўсходняй Азіі. Вызвалены ад гэтых пасад 22 лістапада 2023 года.

## Спасылкі 
* *Посольство Республики Беларусь в Турецкой Республике — Посол Беларуси* (па стане на 11 ліпеня 2009 года)  

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Расіі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Турцыі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Інданезіі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Іраку