Паланечка

**Палане́чка** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вольнаўскага сельсавета. Размешчана за 35 км на паўночны ўсход ад Баранавічаў, за 21 км ад чыгуначнай станцыі Пагарэльцы на лініі Баранавічы — Мінск, на рацэ Змейцы (прыток Ушы), з Баранавічамі злучана аўтадарогай. Насельніцтва 612 жыхароў, 264 гаспадаркі (2005).

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню Паланечка згадваецца ў XVI стагоддзі як мястэчка ў Новагародскім павеце, уладанне Рудамінаў-Дусяцкіх. Пазней мясцовасць перайшла да Радзівілаў, за якімі ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў тут збудавалі цагляны палац, у якім размяшчаліся вялікія бібліятэка, архіў, творы мастацтва і калекцыя манет. Першым яго гаспадаром быў князь Мацей Радзівіл, павенчаны з Альжбетай Хадкевіч.

У 1751 годзе ў мястэчку ўзведзены драўляны касцёл Святога Юрыя. У 1777 годзе мястэчка наведаў рускі пісьменнік Дзяніс Фанвізін на шляху з Масквы ў Францыю. Ён пакінуў запісы аб мястэчку і яго ваколіцах.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Паланечка апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у складзе Навагрудскага павета. У 1819 годзе тут пабудаваны вадзяны млын.
[thumb|злева|[Напалеон Орда, Палац Радзівілаў]]

Паводле інвентару 1844 года ў мястэчку было 58 двароў з поўнымі надзеламі і 32 двары з прысядзібнымі дзялянкамі. У местачкоўцаў было каля 50 кароў, 26 коней. Гаспадар Паланечкі князь Канстанцін Радзівіл вызначаўся прагрэсіўнымі поглядамі, падтрымліваў сувязі і сустракаўся з патрыятычнымі дзеячамі Расіі, Польшчы і Беларусі. У 1845 пад яго апякунствам тут знаходзілася рэдакцыя часопісу «Народ і час», які выдаваў Я. Філіповіч (выйшаў толькі 1 нумар). К. Радзівіла ў Паланечцы наведаў паэт Уладзіслаў Сыракомля. У часы нацыянальна-вызваленчага паўстання (1863—1864) у ваколіцах мястэчка дзейнічалі паўстанцкія аддзелы.

У сярэдзіне 1880-х гадоў пад назвай Паланечка існавалі 3 населеныя пункты: мястэчка — 62 двары, касцёл, капліца, земскае народнае вучылішча, вадзяны млын, крама; вёска (9 двароў) і маёнтак.

### Найноўшы час 
У 1909 годзе сяло ў Жухавіцкай воласці Навагрудскага павета.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Паланечка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стала цэнтрам гміны Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства. У гэты час існавалі мястэчка (99 двароў) і фальварак.

У 1939 годзе Паланечка ўвайшла ў склад БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года стала цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінуў 71 аднасяльчанін.

З 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне.

Выява:Pałanečka, Śviatoha Juryja. Паланэчка, Сьвятога Юрыя (1900).jpg|Касцёл
Выява:Pałanečka, Radzivił. Паланэчка, Радзівіл (1901-14).jpg|Палац Радзівілаў
Выява:Pałanečka, Radzivił. Паланэчка, Радзівіл (1910).jpg|Палац, сходы
Выява:Pałanečka, Radzivił, Aranžareja. Паланэчка, Радзівіл, Аранжарэя (Savanievič, 1930).jpg|Аранжарэя

У 1940—1960 гадах цэнтр Паланечкаўскага сельсавета. Да 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Вольнаўскага сельсавета, да 21 ліпеня 1986 года — у склад Савіцкага сельсавета.

Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Паланечкаўскага сельсавета.

## Інфраструктура 
Працуюць выканкам сельсавета, калгасная сядзіба, рамонтныя сельскагаспадарчыя майстэрні, ветэрынарны ўчастак, сярэдняя школа, клуб, бальніца, аптэка, аддзяленне сувязі, бібліятэка, магазін.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**:
** 1886 — 62 двары, 454 жыхары, у маёнтку і вёсцы — 9 двароў.
* **XX стагоддзе**:
** 1901 — 459 жыхароў, у маёнтку — 29 жыхароў.
** 1909 — 90 двароў, 488 жыхароў, у маёнтку — 29 жыхароў.
** 1921 — 99 дамоў, 523 жыхары, у фальварку — 9 дамоў, 77 жыхароў.
** 1959 — 404 жыхароў.
** 1970 — 1071 жыхар.
** 1998 — 291 двор, 662 жыхары.
* **XXI стагоддзе**:
** 2005 — 612 жыхароў, 264 гаспадаркі.

## Славутасці 
* Палац Радзівілаў (першая палова XIX стагоддзя) — 
* Юр’еўскі касцёл са званіцай (1751, 1827, 1897) — 
* Капліца каля касцёла (пачатак XX стагоддзя)
* Плябанія (пачатак XX стагоддзя)
* Вадзяны млын (1819)
* Праваслаўная капліца на могілках (пачатак XX стагоддзя)
* Брацкая магіла савецкіх воінаў
* Помнік землякам.

### Страчаныя 
* Адзіны ў раёне турбінны млын (1819). У 1970-я гады па загадзе старшыні калгаса з яго знялі ацынкаваную бляху, пасля чаго помнік прамысловай архітэктуры раскалоўся на дзве паловы і абрынуўся ў раку.

02 Полонечка 2 (10).JPG|Юр'еўскі касцёл
Паланечка. Драўляны касцёл (05).jpg|Званіца і капліца каля касцёла
Паланечка. Драўляны касцёл (01).jpg|Касцёл і плябанія
Паланечка. Праваслаўная капліца на могілках.jpg| Праваслаўная капліца на могілках
Фото путешествия по Беларуси 102.jpg|Вадзяны млын

## Вядомыя асобы 
* Веслаў Дымны (1936—1978) — польскі акцёр, сцэнарыст, мастак-пастаноўшчык і пісьменнік.
* Мікалай Мікалаевіч Папок (нар. 1953) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі машынабудавання.
* Канстанцін Радзівіл (1793—1869) — навагрудскі павятовы маршалак (1832—1834).
* Мікалай Людвігавіч Светлік (1904—1972) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Іван Віктаравіч Шут (нар. 1932) — вучоны ў галіне прыладабудавання.
*

## Цікавыя факты 
* У мясцовым касцёле Св. Георгія хрысцілі Ігнацыя Дамейку.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* ''Нацыянальны архіў РБ, ф.4, воп. 5, спр. 21204 ф. 30, воп. 5, спр.28, 6753, 67604 воп. 9, спр. 2378, 6753.
* Расійскі дзяржаўны гісторычны архіў, ф.1290, воп.11, спр. 1320—1322.
* Волости и важнейшее селения Европейской России. Вып. 5 СПб., 1886.
* Указатель населенным местностям Гродненской губернии… Гродно, 1905.
* Список населенных мест Минской губернии. Мн., 1909.
* Белоруссия в эпоху феодализма. Т.1-4. Мн., 1959-79.
* Преступления немецко-фашистских оккупантов в Белоруссии: 1941—1944. Мн., 1965.
* Навечно в сердце народном. 3 изд. Мн. 1984.
* Административно-территориальное устройство БССР. Т. 1-2. -- Мн., 1985-87.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі: Брэсцкая вобл. Мн., 1990.
* 
* Рэспубліка Беларусь: Вобласці і раёны: Энцыкл.дав. Мн., 2004.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* гісторыя 

Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна

Катэгорыя:Радзівілы
Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства