Карончатая ржа

**Карончатая ржа** —  з групы , выкліканае відам . Першапачаткова захворванне назіралася толькі на аўсе, але з часам пачаў шкодзіць і ячменю. Першыя такія назіранні былі зроблены ў 1992 годзе каля горада , штат Небраска. Карончатая ржа значна зніжае ўраджайнасць ячменю.

Верагодна, карончатая ржа развілася незалежна ў межах розных відаў у адказ на механізмы абароны гаспадара. Кожная з ліній паразітаў можа атакаваць пэўную лінію раслін тыповага гаспадара. Напрыклад, існуе больш за 290 ліній . Часам расліны з устойлівымі фенатыпамі не падвяргаюцца заражэнню, але ёсць і больш вірулентныя разнавіднасці паразіта, здольныя каланізаваць нават устойлівыя расліны.

## Сімптомы 
Першымі сімптомамі захворвання з’яўляюцца жоўта-аранжавыя плямы ў выглядзе прожылкаў або круглых плям, якія з’яўляюцца на  і . Яны ўзнікаюць у асноўным уздоўж праводзячага пучка, а часам і на ліставай пласцінцы паміж пучкамі, і паступова ахопліваюць усё новыя і новыя вобласці. Гэта скапленні , якія выклікаюць  тканак лісця. Звычайна яны з’яўляюцца ў канцы чэрвеня ў фазе каласавання або выпускання суквеццяў. Пазней на лісці і похвах лісця з’яўляюцца невялікія чорныя прожылкі або плямы. Гэта скапленне , у якіх утвараюцца споры — . Часта яны маюць кольцападобную форму, яны атачаюць урэдзінію, але часам яны бессістэмна ўтвараюцца на ніжнім баку лісця і похвах лісця — звычайна доўгі час хаваюцца пад скурай.

## Шкоднасць 
Іржа звычайна выклікае гібель асобных лістоў, а не ўсёй расліны, але гэта памяншае здольнасць да фотасінтэзу, што зніжае прадуктыўнасць і тармозіць рост гаспадара. Больш за тое, заражаныя расліны больш успрымальныя да засухі, што ўскосна ўплывае на іх гібель.

Паколькі *Puccinia coronata* — , ён таксама мае высокія патрабаванні да тэмпературы, позна атакуе збожжавыя культуры і звычайна не прыносіць вялікай шкоды ўраджаю. Аднак гэта стварае пагрозу для позняй сяўбы і позняспелых сартоў збожжавых культур. Вельмі важна, калі ўраджай аўса прызначаны для ўжывання ў ежу людзям (напрыклад, для вытворчасці ). У рэгіёнах з больш цёплым і сухім кліматам эканамічнае значэнне карончатай іржы становіцца большым.

Распаўсюджаныя ветрам урэдыяспоры могуць разносіць грыб на пэўнай адлегласці ад зыходнага гаспадара. Арэал распаўсюджання паразіта ў перыяд вегетацыі можа складаць сотні кіламетраў.

Карончатая ржа, якая звычайна паразітуе на ячмені, таксама можа эфектыўна заражаць жыта. Акрамя таго ўзбуджальнік атакуе шматлікія віды дзікіх траў, уключаючы  і . У згаданых відаў грыб лёгка вырабляе , а ў іх , здольныя перажыць зіму.

## Карончатая ржа аўса 
Гэта разнавіднасць карончатай іржы, якая паразітуе на . Амаль кожны рэгіён вырошчвання аўса быў заражаны гэтай хваробай і падчас найбуйнейшых бедстваў ураджайнасць зніжалася да 40 %. Паразіт прыносіць такія вялікія страты таму, што аптымальныя ўмовы для яго развіцця вельмі блізкія да сезонных умоў, звязаных з самай высокай ураджайнасцю аўса. Урэдаспоры формы  прарастае пераважна ў дыяпазоне тэмператур 10-30 °C, а для далейшага росту аптымальная тэмпература складае 20 °C.

Вірулентнасць  і ўстойлівасць дзікага аўса добра вывучаны. Устойлівасць аўса, верагодна, залежыць ад генетычных характарыстык , у той час як вірулентнасць  залежыць ад разнавіднасці атакаванага аўса. Хутчэй за ўсё, многія функцыі кантралююць вірулентнасць паразітаў і імунітэт гаспадара, што сведчыць аб складаных коэвалюцыйных адносінах. Некалькі канкрэтных локусаў адказваюць за павышэнне імунітэту. Напрыклад, дамінантны алель Pca, які быў прызнаны адказным за генерацыю ўстойлівага фенатыпу на дзевяці ізалятах . Акрамя таго, згаданыя ізаляты  выклікалі эфектыўную абарону ў гаспадароў дзякуючы іншым локусам, не звязаным з Pca. Усё гэта сведчыць пра тое, што імунітэт аўса кантралюецца многімі генамі. Некаторыя даследаванні паказваюць, што імунная рэакцыя залежыць ад фізіялагічных уласцівасцей іржы ў выніку розных мутацый, якія маглі назапасіцца ў ізаляваных лініях.

Выяўлена, што экспрэсія некаторых генаў, адказных за сінтэз авеналюмінія, з’яўляецца асновай абароны ад . Авеналамін прысутнічае толькі там, дзе расліны былі заражаныя і больш нідзе. Вытворчасць авеналіюму рэгулюецца некаторымі з гэтых генаў, якія, як было паказана, аказваюць устойлівасць у некаторых аўсяных лініях, паказваючы на іх больш шырокую ролю ва ўстойлівасці. Акрамя поўнай устойлівасці да  ў некаторых лініях (на аснове авеналюмінія), важнай з’яўляецца і частковая ўстойлівасць у іншых.

## Выклікі 
Устойлівасць да карончатай іржы выяўлена ў генетычным матэрыяле ячменю з розных рэгіёнаў, але большасць амерыканскіх культур ячменю ўспрымальныя паразіту. Звычайна  можа перамагчы ўстойлівы ген на працягу пяці гадоў, што значна больш ускладняе барацьбу з паразітам. Даследчыкі амерыканскай  прадставілі адзінкавыя гены, якія выпрацоўваюць бялок, і якія, на іх думку, распазнаюць карончатую іржу і адказваюць за павышэнне ўстойлівасці расліны. Аднак, дзякуючы хуткай адаптацыі  да ўстойлівых разнавіднасцяў аўса, надзею выклікае іншы від аўса — , які раней лічыўся пустазеллем з выдатнымі генамі ўстойлівасці. Асноўнай мэтай даследчыкаў з’яўляецца не толькі забеспячэнне ўстойлівасці да карончатай іржы, але і вывядзенне сартоў аўса з патрэбнымі характарыстыкамі, такімі як высокая прадуктыўнасць і ўстойлівасць да засухі.

## Спасылкі 
* МСХ ARS грыбу ў базе дадзеных GRIN

Катэгорыя:Грыбковыя захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні жыта
Катэгорыя:Захворванні аўса
Катэгорыя:Захворванні ячменю