open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Райнгард

**Ра́йнгард** (, ) — мужчынскае асабістае імя германскага паходжання, а таксама прозвішча.

## Імя 
* Райнгард Бонке — міжнародны евангеліст.
* Райнгард Гайдрых — дзяржаўны і палітычны дзеяч Трэцяга рэйха.
* Райнгард Гелен — ваенны дзеяч Другой сусветнай вайны, адзін з кіраўнікоў разведкі на Усходнім фронце. Стваральнік «Арганізацыі Гелена», пазней ператворанай у Федэральную разведвальную службу Германіі (BND).
* Райнгард Гёбель — нямецкі скрыпач і дырыжор.
* Райнгард Зельтэн — нямецкі эканаміст.
* Райнгард Зурэн — нямецкі камандзір-падводнік часоў Другой сусветнай вайны.
* Райнгард Кайзер — кампазітар нямецкай школы.
* Райнгард Май — нямецкі спявак і кампазітар.
* Райнгард Кекуле — нямецкі археолаг.
* Райнгард Клімт — нямецкі палітык, які быў міністр транспарту і будаўніцтва, прэм’ер-міністр зямлі Саар.
* Райнгард Лібуда — нямецкі футбаліст.
* Райнгард Маркс — нямецкі прэлат Рымска-каталіцкай царквы.
* Райнгард Петэрс — нямецкі дырыжор.
* Райнгард Рэхэ — нямецкі афіцэр-падводнік.
* Райнгард Гардэген — нямецкі афіцэр-падводнік, удзельнік Другой сусветнай вайны.
* Райнгард Шэер — германскі ваенны дзеяч, адмірал.

## Прозвішча 
* Георг Ганс Райнгард (1887—1963) — нямецкі генерал-палкоўнік.
* Філіп Хрысціян Райнгард (1764—1812) — нямецкі і рускі навуковец і юрыст.
* Франц Фолькмар Райнгард (1753—1812) — нямецкі пратэстанцкі багаслоў і прапаведнік.

## Гл. таксама 
* Аперацыя Райнгард

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Імёны германскага паходжання
Катэгорыя:Старонкі, якія змяшчаюць спісы цёзак
Уільям Себасцьян Коэн

**Уільям Себасцьян Коэн** (; нар. , Бангор, штат Мэн) — амерыканскі юрыст, палітык і дзяржаўны дзеяч, займаў пасаду міністра абароны ЗША ў адміністрацыі прэзідэнта Біла Клінтана ў 1997—2001 гадах.
Любецкі (валун)

]]
**Любецкі валун з ямкамі** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння, адкрылі ў 1997 годзе Валерый Вінакураў і Аляксандр Зайцаў ля в. Любкі Вілейскага раёна. Па рашэнні Мінпрыроды яго перавезлі ў Вілейку.

Любецкі валун мае даўжыню 2 метры, шырыню 1,7 метра, вышыню 1,35 метра. Мае прасападобную форму, адшліфаваную паверхню і круглявыя бакі.

Любецкі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Мінскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Вілейскага раёна
Любецкі
Катэгорыя:Славутасці Вілейскага раёна
Рэйхспратэктар

**Рэйхспратэктар** () — вышэйшая ўрадавая пасада ў пратэктараце Багеміі і Маравіі пры ўладзе Трэцяга Рэйха. Штаб-кватэра размяшчалася ў Пражскім Градзе. Прызначаліся асабіста фюрарам А. Гітлерам з 1939 па 1945 гады.

## Спіс германскіх рэйхспратэктараў (*Reichsprotektoren*) 
* Яганес фон Бласкавіц: 15 сакавіка 1939 — 21 сакавіка 1939 года — камандуючы 3-й арміяй, уведзенай у Багемію пры акупацыі Чэхаславакіі
* Канстанцін фон Нойрат: 21 сакавіка 1939 — 24 жніўня 1943 года (з 27 верасня 1941 года — у бестэрміновым адпачынку)
* Райнгард Гайдрых: 27 верасня 1941 — 4 чэрвеня 1942 года (выконваючы абавязкі рэйхспратэктара)
* Курт Далюгэ: 5 чэрвеня 1942 — 24 жніўня 1943 года (выконваючы абавязкі рэйхспратэктара)
* Вільгельм Фрык: 24 жніўня 1943 — 4 мая 1945 года

## Гл. таксама 
* Гаўляйтар
* Генерал-губернатар

Катэгорыя:Нацызм
Катэгорыя:Пратэктарат Багеміі і Маравіі
Зурэн

**Зу́рэн** () — нямецкае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
* Герд Зурэн (1914—1991) — нямецкі падводнік, брат Райнгарда Зурэна.
* Райнгард Зурэн (1916—1984) — нямецкі падводнік, брат Герда Зурэна.
* Фрыц Зурэн (1908—1950) — нацысцкі ваенны злачынец, гаўптштурмфюрар СС, камендант канцэнтрацыйнага лагера Равенсбрук (верасень 1942 — красавік 1945).
Вопыт Ламмерта

**Вопыт Ламмерта** — фізічны эксперымент 1929 года, пастаўлены нямецкім фізікам-эксперыментатарам Бертольдам Ламмертам для пацверджання размеркавання Максвела.

У вопыце выкарыстоўваецца скрыня з газам, малекулы якога вылятаюць праз адтуліну вонкі. Дыяметр адтуліны шмат менш даўжыні вольнага прабегу малекул, малекул ў скрыні шмат, таму знікненне тых, якія вылятаюць не мяняе наяўнае размеркаванне па хуткасцях ўсярэдзіне скрыні. Колы селектара, на паверхні якіх знаходзяцца выступы, якія прапускаюць або спыняюць рухаючыеся малекулы, круцяцца з кутняй хуткасцю  \omega. Так, пераадолеўшы першае кола, малекула ляціць адлегласць  l да другога, якое за гэты час паварочваецца на кут  \alpha. Выконваецца суадносіна:
:  \frac{l}{v} = \frac{\alpha}{\omega}
Так, рэгулюючы  l,  \alpha и  \omega, можна прапускаць толькі малекулы з пэўнай хуткасцю  v. Праляцеўшыя праз другое кола малекулы пакідаюць след на пласціне. Правёўшы эксперымент для розных значэнняў  v, можна атрымаць эксперыментальную карціну размеркавання хуткасцяў ў доследным газе.

У выніку эксперыменту было пацверджана размеркаванне Максвелла з значна большай дакладнасцю, чым у вопыце Штэрна 1920 года, давалага набліжаныя звесткі аб характары размеркавання. Схема эксперыменту падобная з вопытам, праведзеным у 1927 годзе амерыканскім фізікам-эксперыментатарам Джонам Элдрыджам, аднак менавіта вопыт Ламмерта прызнаецца як пацвердзіўшы размеркаванне Максвела эксперыментальна.

## Гл. таксама 
* Вопыт Штэрна
* Ота Штэрн

Катэгорыя:Малекулярная фізіка
Катэгорыя:Фізічныя эксперыменты
Звонкі велярны выбухны зычны

**Звонкі велярны выбухны** — зычны гук, які часта сустракаецца ў многіх мовах. Гэты гук пазначаецца знакам  у Міжнародным фанетычным алфавіце і g у сістэме X-SAMPA.

* Месца ўтварэння: Велярны
* Спосаб ўтварэння: Выбухны
* Тып фанацыі: Звонкі
* Шумны

## Прыклады 
## У беларускай мове 
У старабеларускай мове перадаваўся пісьмова дыграфам **кг** пры транслітарацыі лацінскае літары «G». Сёння — рэдкі гук у сучаснай беларускай мове, але належыць да яе фанетычнага складу, бо ўтвараецца фанетычна (напр. у слове анекдот — [anʲɛˈ**g**d̪ɔt̪]). Яго глухі адпаведнік — глухі велярны выбухны зычны [k].

Выбухны г мае тэндэнцыю да пераходу ў г фрыкатыўнае/г фарынгальнае. Паводле «Гукаў беларускай мовы», розніца паміж [γ] (г фрыкатыўным) і [g] (г выбухным) не мае фаналагічнага значэння.

Для перадачы выбухнога [g] у склад алфавіта, зацверджанага першай нарматыўнай граматыкай беларускай мовы Б. А. Тарашкевіча ўвайшоў знак Ґ. Але вымаўленне [g] выбухнога ў беларускай мове абмежавана вузкім колам слоў, таму спецыяльны знак не знайшоў распаўсюджання ў выдавецкай практыцы і быў выключаны з алфавіта ў перапрацаваным выданні «Беларускай граматыкі» 1929 года.

У класічнай беларускай лацінцы дапускацца факультатыўнае выкарыстанне літары **g** для абазначэння гука. У сучаснай сістэме транслітарацыі літарамі лацінскага алфавіта гук ніяк не абазначаецца.

Паміж носьбітамі мовы ўзнікаюць спрэчкі наконт вымаўлення запазычанняў, калі ў мове-крыніцы вымаўляўся г выбухны. Прыклад: Garfield — [**г**арф’ілт] ці [*γ*арф’ілт].

У літаратурнай беларускай мове выбухны [g] вымаўляецца толькі ў некаторых запазычаных словах, у спалучэнні [zg] i на месцы [k] перад звонкімі зычнымі.

### Запазычанні 
* агрэст
* газа
* ганак
* гарнец
* гарсэт
* гвалт
* гзымс
* гіз
* гіль
* гільза
* гіпс
* гірса
* гонта
* гуз
* гузік
* джгаць
* джыга
* джыгіт
* загергетаць
* зацугляць
* магерка
* мегера
* нягеглы
* павыдыгаць
* швагер
* і інш.

### Спалучэнні [zg] 
* бразгаць
* брызгліна
* выслізгаць
* вэдзгаць
* замэдзгаць
* мазгі
* нязграбны
* і інш.

### [k] перад звонкімі зычнымі 
Анекдот, вакзал, так было (та[g] было) і г.д.

## Літаратура 
* Лемантар для школаў і хатняга навучаньня // Lemantar dla skolau i chatniaha navucannia. — New York: Vyd. «Zaranka», 1964.
* *Бушлякоў Ю.*, *Вячорка В.*, *Санько Зьм.*, *Саўка Зьм.* Беларускі клясычны правапіс. Збор правілаў. Сучасная нармалізацыя. — Вільня, 2005.
* Фанетыка слова ў беларускай мове // Л. Ц. Выгонная, А. І. Падлужны, П. В. Садоўскі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1983.
* *Падлужны А. І.*, *Чэкман В. М.* Гукі беларускай мовы. — Мн.: Навука і тэхніка, 1973.
* *Янкоўскі Ф. М.* Беларускае літаратурнае вымаўленне. — Мн.: Народная асвета, 1970.
* 

Катэгорыя:Выбухныя зычныя
Катэгорыя:Велярныя зычныя
Навуковы сацыялізм

**Навуковы сацыялізм** — навуковае грамадазнаўства і навуковая тэорыя пераўтварэння грамадства.

Навуковы сацыялізм з’яўляецца тэорыяй сацыяльнай рэвалюцыі. Навуковы сацыялізм вывучае грамадства на аснове матэрыялістычнага разумення дыялектычнага развіцця гісторыі чалавецтва.

Заснавальнікамі навуковага сацыялізму з’яўляюцца К. Маркс і Ф. Энгельс. Па іх уласным меркаванні погляды на новы лад грамадства, якія выказваліся да іх, насілі ненавуковы характар. Гэтыя ненавуковыя погляды адлюстроўвалі супярэчнасці грамадскага ладу, але не раскрывалі сутнасці, абумоўленай натуральнымі, матэрыялістычнымі законамі развіцця.

Крытэрыем навуковасці служыць практыка гістарычнага працэсу, але так як гэта займае даволі шмат часу (дзясяткі стагоддзяў), то тэорыя сацыялізму прадстаўлена разнастайнымі поглядамі.

## Спасылкі 
* [Http://www.esperanto.mv.ru/Marksismo/index.html Бібліятэка — некаторыя працы заснавальнікаў навуковай ідэі пра сацыялізм]
* К. Маркс, Ф. Энгельс Складанні 2 -е Выданне 1-50 тамоў
Істра (рака)

**І́стра** () — рака ў Маскоўскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Масква (прыток Акі, басейн Волгі).

## Назва 
Назва старабалцкага паходжання.

Найбліжэйшыя гідранімічныя адпаведнікі — латышская рачная назва *Istra*, літоўская *Įstras* ( *Instrut*), таксама назва прытока дзесенскай ракі Сноў рэчкі Істраўка (< Істра).

Ад балцкага **Isra* (без устаўных *-n-* i *-t-*), якое з дапамогай пашыральніка *-(e)r-* ад індаеўрапейскага **eis- / *is-* «хутка рухацца», а тое ад карацейшага **ei- / *i-* «ісці».

Той жа гідранімічны корань *Is-* у рачной назве Іса, а з пашыральнікам *-(е)l-* — у назве Іслач (з другой асновай *Ak-* са значэннем «крыніца, вада, рака»). Фанетычны варыянт гэтага кораня *Jas-* у назве Ясельда (з другой асновай *-(u)da* са значэннем «вада, рака»).

Значэнне назвы Істра можна перадаць як «Плыткая (рака)».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 113 км. Плошча вадазбору 2050 км². Сярэдні расход вады за 12 км ад вусця (гідралагічны пост Паўлаўская Слабада) 11,3 (12,1) м³/с. Выток ракі знаходзіцца на Маскоўскім узвышшы, непадалёк ад пасёлка Каськова. Працякае па тэрыторыі Сонечнагорскага, Істрынскага і Краснагорскага раёнаў Маскоўскай вобласці. Упадае ў раку Масква ў раёне сяла Пятрова-Дальняе (Краснагорскі раён).

Прытокі Істры: Бялянка, Гразеўка (Гразева), Пясочная, Малая Істра, Раменка, Катыш, Чорная і інш.

На рацэ горад Істра, створанае ў 1935 годзе Істрынскае вадасховішча і ГЭС.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* Истра // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Маскоўскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Масквы
Яроцінскі фестываль

**Агульнапольскі Агляд Музыкі Маладога Пакалення** ў Яроціне (пазней змяніў назву на **Фестываль Рок-Музыкантаў)** — рок-фестываль, які паўстаў у найбольш папулярнай форме у 1980 годзе па ініцыятыве , хоць музычныя фестывалі праводзіліся тут ужо з 1970 года. Даволі доўга быў самым вялікім фестывалем моладзевай музыкі, у асноўным рок-напрамкаў, у краінах Усходняга блоку.

## Значэнне для публікі 
У часы ПНР быў свайго роду адцягненнем ад шэрай рэчаіснасці і аазісам свабоды, хоць былі меркаванні, што гэта свядома арганізаванае ўладамі мерапрыемства, свайго роду «» для расчараваных моладзевых субкультур. На думку некаторых прадстаўнікоў «самвыдата» некаторыя гурты (напрыклад, з пэўнага часа, «Dezerter») не былі запрошаныя у Яроцін з-за занадта радыкальнай творчасці. Таму такія выканаўцы выступалі на варшаўскім фестывалі «Róbrege», які часткова меў тых жа арганізатараў, аднак лічыўся свайго роду канкурэнтам фестывалю ў Яроціне.

## Гл. таксама 
* Фестываль у Вудстаку

## Зноскі
## Літаратура 
* Powstały w 1999 Historia Festiwali rockowych w Jarocinie першы Інтэрнэт-сэрвіс аб фестывалі
* Афіцыйны сайт фестывалю

## Спасылкі 
* Каляндар Фестывалю  – *Rasta Roots Reggae*
* Фотаздымкі з фестывалю з 1986—1988 гадоў
* Start Festiwal Jarocin 2000 

Катэгорыя:Яроцін
Гуайра (вадаспад)

**Гуайра** (, ) — у мінулым каскад вадаспадаў на рацэ Парана на Бразільска-Парагвайскай мяжы. Знік у 1982 годзе пры затапленні вадасховішча Ітайпу. Па паказчыку расходу вады паводле некаторых крыніц быў найбуйнейшым у свеце. 

## Геаграфічныя дадзеныя 
Вадаспады знаходзіліся на мяжы Бразіліі і Парагвая, недалёка ад бразільскага горада Гуайра, штат Парана і Сальта-дэ-Гуайра, самага ўсходняга горада Парагвая. У гэтым месцы рака Парана мусіла праціскацца праз вузкую цясніну у лававым плато. На пачатку вадаспадаў рака рэзка звужвалася з 380 да 60 м. Каскад складалі 18 вадаспадаў, аб’яднаныя ў сем груп, адсюль іх партугальская назва Sete Quedas (сем вадаспадаў). Агульнае падзенне каскада складала 114 м, найвышэйшы асобны вадаспад меў вышыню 40 метраў. Расход вады вадаспадаў вагаўся ў залежнасці ад сезону, максімальны расход паводле некаторых ацэнак дасягаў  50 000 м³. Грукат вадаспадаў быў чутны за 30 км.. Вадаспад быў цэнтральным аб’ектам аднайменнага нацыянальнага парку і прывабліваў мноства турыстаў.

## Знікненне 
Каскад быў затоплены ў кастрычніку 1982 года водамі вадасховішча, утворанага плацінай ГЭС Ітайпу. Такім чынам цудоўныя вадаспады былі прынесены ў ахвяру буйнейшаму гідраэнергетычнаму праекту канца XX стагоддзя. ГЭС Ітайпу стала супольным праектам Бразіліі і Парагваю, і яе ўзвядзенне прынесла паразуменне гэтым краінам, што паасобку прэтэндавалі на валоданне вадаспадамі.  Для паляпшэння навігацыі скалы былі ўзарваныя. Фінальная стадыя будаўніцтва выклікала ў турыстаў надзвычайную цікавасць.  17 студзеня 1982 года падвесны мост, з якога панарама вадаспадаў была асабліва відовішчнай, абрушыўся, аддаўшы асуджаным вадаспадам жыцці 40 чалавек. 

У кастрычніку таго ж года вадасховішча было затоплена за два тыдні цягам дажджлівага сезону, калі Парана шматводная. Следам за вадаспадамі нацыянальны парк Гуайра быў ліквідаваны. Абаронцы прыроды пасля пачатку затаплення правялі "гуарап" — мясцовы рытуал у памяць аб вадаспадах. Бразільскі паэт Карлас Друммонд дэ Андрадэ на ліквідацыю вадаспадаў напісаў балючую, хвалюючую паэму «Развітанне з сям’ю вадаспадамі», апублікаваную ў Jornal do Brasil. У адказ дырэктар кампаніі, якая будавала плаціну, сказаў: «Мы не разбурылі Сем вадаспадаў. Мы толькі ператварылі іх у ГЭС Ітайпу, чыя магутнасць — годная замена іх прыгажосці».

Катэгорыя:Вадаспады Бразіліі
Катэгорыя:Геаграфія Парагвая
Катэгорыя:Парана (рака)
Катэгорыя:Зніклі ў 1982 годзе
Мсцібаўскае гарадзішча

**Мсцібава** — гарадзішча перыяду сярэднявечча (XII—XIII, XVI—XVIII стагоддзі), знаходзіцца за 0,5 км на захад ад вёскі Мсцібава Ваўкавыскага раёна, на правым беразе р. Нятупа, у нізіннай забалочанай мясцовасці.

Пляцоўка ідэальна круглая дыяметрам 30 м, вышынёю 1 м. Па ўсім перыметры яна ўмацавана магутным валам вышынёю каля 5 м са стромкімі схіламі. Дыяметр гарадзішча па грэбені вала 56 м. 3 усходняга боку вал да асновы прарэзаны ўездам. За 120—150 м на поўдні і паўднёвым захадзе ад пляцоўкі, дзе мясцовасць паступова павышаецца, ёсць другі невысокі (1—1,5 м) доўгі (больш за 200 м) вал, які канцамі ўпіраецца ў балота. Перад валам прасочваюцца сляды заплыўшага рова.

Даследавалі ў 1974 Я. Звяруга, у 1988—89 С. Піваварчык і інш. Культурны пласт 0,2—0,8 м. Знойдзена ганчарная кераміка 12—13 стст. і больш позняга часу. Керамічныя матэрыялы 16—17 ст. складаюць каля 90 %. У раёне знешняга вала і на поўдні ад яго выяўлены абломкі керамікі 13 ст.

Паводле П. Рапапорта, гарадзішча — рэшткі сядзібы валынскага баярына Мсцібога, які ўпамінаецца ў Іпацьеўскім летапісе пад 1202 годам.

У XV—XVII ст. існаваў замак. Умацаванні гарадзішча выкарыстоўваліся да XVIII ст.

## Літаратура 
* *Піваварчык С.* Мсцібава // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 702 с.; іл.
* *Піваварчык С.* Мсцібава // 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Ваўкавыскага раёна
Катэгорыя:Мсцібава
Івана Бакера

**Іва́на Баке́ра Масі́ас** (; нар. , , Іспанія) — каталонская актрыса, найбольш вядомая роллю Афеліі ў фільме «*Лабірынт фаўна*» (2006).

## Біяграфія 
Івана Бакера, дачка Івана Бакера і Джуліі Масіас, нарадзілася 11 чэрвеня 1994 года ў горадзе Барселона. Івана атрымала адукацыю ў , дзе паглыблена вывучала англійскую мову, у выніку чаго яна свабодна валодае трымя мовамі: англійскай, іспанскай і каталонскай. Івана скончыла навучанне ў 2012 годзе.

На пачатку сваёй кінакар’еры Івана Бакера выканала некалькі другарадных роляў у кіно. Самая вялікая роля была ў фільме «*Крохкасць*» (2005), дзе яна знялася разам з Калістай Флокхарт і Рычардам Роксбургам.

Ва ўзросце 11 год Івана Бакера зыграла ролю Афеліі ў фільме Гільерма дэль Тора «*Лабірынт фаўна*». За гэту ролю Івана была ўзнагароджана шасцю кінапрэміямі і атрымала станоўчыя водгукі крытыкаў. Бакера была адабрана з прыблізна 1000 дзяцей, якія праслухоўваліся на ролю ў фільме «*Лабірынт фаўна*», і дзеля яе ўдзелу Гільерма дэль Тора нават перапісаў пад яе сцэнарый, паводле якога Афеліі павінна было быць 8 год.

Наступным фільмам Іваны Бакера стала «*Жонка анархіста*» (2008). Дзеянне фільма зноў адбывалася ў часы Грамадзянскай вайны ў Іспаніі. Івана зыграла другарадную ролю Паломы, 15-гадовай дзяўчынкі.

## Фільмаграфія 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзеці-акцёры Іспаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Вердаміцкі парк

**Вердаміцкі парк** — помнік прыроды рэспубліканскага значэння, закладзены ў 2-й палове XIX стагоддзя ў аграгарадку Вердамічах Свіслацкага раёна Гродзенскай вобласці.

## Гісторыя 
Выгляд парку перад набыццём маёнтка Талочкамі дакументальна не пацверджаны. Мясцовыя жыхары сведчаць, што складзеная з пляскатага каменю агароджа вакол парку вельмі старая, яшчэ з XVIII стагоддзя. У сувязі з гэтым можна меркаваць аб існаванні тут рэгулярнага парку ў XVIII ст., ад якога застаўся кавалак ліпавай алеі. Відаць, межы тэрыторыі панскай сядзібы заставаліся нязменнымі на працягу двух апошніх стагоддзяў.

Аўтарам планіроўкі парку канца XIX ст. з’яўляецца Іван Капітонавіч Плотнікаў, аб чым сведчаць яго подпісы на чарцяжах праекта і на каштарысе.

## Апісанне 
Плошча каля 12 га. Парк пейзажны, на раўнінным рэльефе. Цэнтрам яго кампазіцыі быў палац (не захаваўся). Тэрыторыя парку абнесена мураванай сцяной. Ад уязной брамы ідуць цэнтральная і кальцавыя алеі, з якіх адкрываюцца найбольш прыгожыя пейзажы. Абапал цэнтральнай алеі размяшчаюцца дзве самыя вялікія і маляўпічыя паляны. У пабудове кампазіцыі парку выкарыстаны прыёмы паступовага раскрыцця пейзажу, кантрасту, улічаны асаблівасці дрэў — афарбоўка ў розную пару года, формы кроны, хуткасць росту і інш.

Помнік садова-паркавага мастацтва налічвае больш за 40 відаў дрэў і кустоў, у т.л. рэдкія экзоты. Растуць дуб шарлахаўскі, клёны чырвоны, серабрысты, ясенялісты, явар і яго пурпуровая форма, хвоя веймутава, лістоўніца еўрапейская, лістоўніца польская, туя заходняя і інш.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Паркі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Свіслацкага раёна
Катэгорыя:Вердамічы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Івана Плотнікава
Каюм Хабібрахманавіч Ахметшын

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Каюм Абібрахманавіч Ахметшын
|арыгінал імя     = 
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|апісанне выявы   = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1932—1934, 1941—1943
|званне           = 
|род войскаў      = кавалерыя
|камандаваў       = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Каюм Хабібрахманавіч Ахметшын** (1909, вёска Каракусюк Орскага павета, Арэнбургская губерня — 1943, ) — савецкі вайсковец, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза, памочнік камандзіра шабельнага ўзвода 58-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 16-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі, сфарміраванай у снежні 1941 г. ва Уфе, як 112-я Башкірская кавалерыйская дывізія, 7-га кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту, гвардыі старшына.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 чэрвеня (7 ліпеня) 1909 года ў вёсцы Каракусюк Орскага павета Арэнбургскай губерні.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (15.01.1944)
* Ордэн Леніна

## Памяць 
* Імя Героя К. X. Ахметшына прысвоена:

: Вуліца ў вёсцы Ідэльбакава Зіанчурынскага раёна.
:: Абішаўскайй сярэдняй школе ў Хайбулінскім раёне;
:: вуліцах у раённым цэнтры — вёсцы Ак’яр, у вёсцы Ісянгулава Зіанчурынскага раёна, а таксама ў вёсцы Падольск Хайбулінскага раёна

* У цэнтры вёскі Ісянгулава усталяваны манумент.
* Імя К. Х. Ахметшина высечана залатымі літарамі на мемарыяльных дошках разам з імёнамі ўсіх 78-і Герояў Савецкага Саюза 112-й Башкірскім (16-й гвардзейскай Чарнігаўскай) кавалерыйскай дывізіі, устаноўленых у Нацыянальным музеі Рэспублікі Башкартастан (горад Уфа, вуліца Савецкая, 14) і ў Музеі 112-й (16-й гвардзейскай) Башкірскім кавалерыйскай дывізіі.

## Спасылкі 
* Рэспубліканскі музей Баявой Славы: Ахметшин Каюм Хабибрахманович 
* Афіцыйны сайт Хайбуллинского раёна: Ахметшин Каюм Хабибрахманович 

Катэгорыя:Пахаваныя ў Лоеўскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Башкартастане
Асака вострая

**Асака вострая** (*Carex acuta*) — від травяністых раслін сямейства асаковых, народная назва *разанец*.

## Апісанне 
Цёмна-зялёная расліна вышынёю 50—140 см, з доўгім гарызантальным карэнішчам, утварае дзернавінкі. Сцяблы аблісцелыя, востра-шурпатыя, з чырвона-бурымі похвамі. Лісце шырокалінейнае, пляскатае, па краі шурпатае. Колас складаецца з 2—3 тычынкавых і 3—4 цыліндрычных, паніклых песцікавых каласкоў на доўгіх ножках. Лускавінкі каласкоў ланцэтныя, чорна-пурпуровыя. Рыльцаў 2. Мяшочкі двойчыпукатыя, эліптычныя, з жылкамі і цёмным носікам.

## Пашырэнне 
Пашырана ва ўмераным поясе Еўразіі. Часта расце ў поймах рэк, па берагах вадаёмаў, на нізінных балотах, лугах; утварае зараснікі. На Беларусі найбольшыя плошчы ў пойме Прыпяці. Вельмі зменлівы амаль па ўсіх прыкметах від. Цвіце ў маі — жніўні.

## Выкарыстане 
Скошаная да цвіцення — добры корм для буйной рагатай жывёлы (мае высокую пажыўную каштоўнасць).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асаковыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Травы
Канал Экла

**Канал Экла** або **Экла Ваарт** — кароткі канал паміж горадам Экла і каналам Шыпдонк у Фландрыі, Бельгія. Даўжыня 1,6 км. Быў пабудаваны па загаду кіраўніцтва горада Экла і афіцыйна адкрыты ў 1860 годзе. У 1890-х гадах з’явілася гавань.

Канал, як і раней, суднаходны для суднаў першага класа (300 тон), але ён страціў эканамічнае значэнне. 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гавані канала Экла 

Катэгорыя: Каналы Бельгіі
Катэгорыя:Экла (Бельгія)
Ік (рака)

**Ік, Вялікі Ік** (, , ) — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі, у Башкартастане і Татарстане, левы прыток ракі Кама (басейн Волгі).

Даўжыня ракі 571 км. Плошча вадазбору 18 100 км². Сярэдні расход вады 45,9 (каля 22) м³/с. Аб’ём гадавога сцёку 1,449 км³/год. Выток ракі знаходзіцца на Бугульмінска-Белябееўскім узвышшы, у Бялябееўскім раёне Башкартастана. Працякае пераважна ў межах Бугульмінска-Белябееўскага ўзвышша і ўпадае ў Ніжнекамскае вадасховішча за 118 км ад вусця Камы. Густата рачной сеткі ў басейне ракі 0,34 км/км². Суднаходная на адлегласці 100 км ад вусця.

Прытокі: Улюк, Базяна, Брустанка, Камышла, Казанчынка, Шуганка, Наратлы, Учалы, Ютаза, Урус, Тавашла, Тарказы, Сарай-Гір, Кармалка і інш.

На рацэ знаходзіцца горад Акцябрскі (Башкартастан) (Башкартастан).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Ик (Большой Ик) // Государственный водный реестр РФ
* *Алексеевский Н. И., Антонова М. М.* Ик // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Башкартастана
Катэгорыя:Рэкі Татарстана
Катэгорыя:Прытокі Камы
Звадкаванне газаў

**Звадкаванне газаў** уключае ў сябе некалькі стадый, неабходных для пераводу газу ў вадкі стан.

Усе газы могуць быць прыведзены ў вадкі стан шляхам простага астуджэння пры нармальным атмасферным ціску. Аднак, для некаторых газаў досыць пэўнага павышэння ціску (вуглякіслы газ, бутан, прапан, аміяк, хлор). Іншыя (кісларод, вадарод, аргон, гелій, азот і г. д.) знаходзяцца ў балонах у сціснутым стане. Справа ў тым, што газ не можа быць звадкован пры адвольна высокім ціску, калі яго тэмпература вышэй за так званую крытычную тэмпературу. Першымі былі звадкаваны газы з крытычнай тэмпературай значна вышэй пакаёвай (аміяк, сярністы газ, вуглякіслы газ і інш.), пры гэтым было дастаткова аднаго павышэння ціску.

Ураўненне стану рэальных газаў Ван-дэр-Ваальса паказвае, што кожны газ можа быць пераведзены ў вадкі стан, але неабходнай умовай для гэтага з’яўляецца папярэдняе астуджэнне газу да тэмпературы ніжэй крытычнай. Вуглякіслы газ, напрыклад, можна звадкаваць пры пакаёвай тэмпературы, бо яго крытычная тэмпература роўная 31,1 °C. Тое ж можна сказаць і пра такія газы, як аміяк і хлор.

Звадкаванне выкарыстоўваецца для вывучэння фундаментальных уласцівасцей малекул газу (напрыклад, міжмалекулярных сіл узаемадзеяння), для захоўвання газаў. Газы звадкоўваюцца ў спецыяльных кандэнсатарах, якія адводзяць цеплыню пераўтварэння, і пераводзяцца ў газападобны стан у выпарвальніках, дзе цеплыня параўтварэння паглынаецца.

Усе рэчывы, у тым ліку і тыя, якія ў «звычайных зямных умовах» знаходзяцца ў газападобным стане, могуць знаходзіцца ў трох асноўных станах — вадкім, цвёрдым і газападобным. Кожнае з рэчываў паводзіць сябе згодна са сваёй фазавай дыяграмай, агульны выгляд якой для ўсіх рэчываў падобны. Згодна з гэтай дыяграмай, для звадкавання газу неабходна альбо паніжэнне тэмпературы, альбо павелічэнне ціску, або змяненне абодвух гэтых параметраў. Звадкаванне газаў — складаны працэс, які ўключае ў сябе мноства сцісканняў і расшырэнняў газу для дасягнення высокага ціску і нізкіх тэмператур, выкарыстоўваючы, напрыклад, дэтандэры.

## Літаратура 
* *Радченко И. В.* Молекулярная физика. — М.: Наука, 1965. — 480 c.

Катэгорыя:Вадкасць
Катэгорыя:Фізіка нізкіх тэмператур
Уэст-Валабі

**Уэ́ст-Ва́лабі** () — найбуйнейшы востраў архіпелага Хатман-Абральёс каля заходняга ўзбярэжжа Заходняй Аўстраліі. Плошча сушы - 6,21 км². Сталага насельніцтва няма.

## Геаграфія 
Востраў Уэст-Валабі з'яўляецца часткай паўночнай групы астравоў Валабі архіпелага Хатман-Абральёс. Месціцца ў 60,1 км ад узбярэжжа Заходняй Аўстраліі. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 4,87 км. Найбольшая шырыня — 2,45 км. 

Мае каралавае паходжанне. Берагі месцамі ўзнятыя. Найбольшая вышыня — 9 м над узроўнем акіяна.

Клімат засушлівы трапічны. Сярэднія тэмпературы вагаюцца на працягу года ад +8°C у жніўні да +35°C у лютым.

## Прырода 
Флора і фаўна сушы бедныя. Пераважаюць хмызнякі-ксерафіты і зараснікі салянкі. На паўночным і паўднёва-заходнім берагах сустракаюцца мангры. Востраў населены дробнымі валабі, яшчаркамі, марскімі птушкамі, казуркамі і пацукамі. 

Прырода Уэст-Валабі знаходзіцца пад аховай. Забаронена ствараць сталыя паселішчы, паляваць і весці камерцыйную дзейнасць. 

## Гісторыя 
Востраў Уэст-Валабі быў адкрыты ў 1629 г. пацярпелымі з судна Галандскай Ост-Індскай кампаніі "Батавія". Сюды ў пошуках пітной вады былі пераселены ўзброеныя салдаты. Паколькі сярод астатніх пацярпелых успыхнуў мяцеж, перасяленцы пабудавалі ўмацаванне, вядомае ў нашы дні як форт. 

У 1840 г. даследаваны экіпажам брытанскага карабля "Бігль".

У 1890 г. уключаны ў склад Заходняй Аўстраліі.

У нашы дні сезонна наведваецца рыбакамі і турыстамі.

## Спасылкі 
* Abrolhos Islands
* West Wallabi Island – Australia - Atlas Obscura
* Climate West Wallabi Island
* Batavia's History

Катэгорыя:Геаграфія Заходняй Аўстраліі
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Дзмітрый Іванавіч Азарэвіч

**Дзмітрый Іванавіч Азарэ́віч** ( — ) — вучоны ў галіне юрыспрудэнцыі, доктар грамадзянскага права (1877), прафесар Наварасійскага (1882) і Варшаўскага (1887) універсітэтаў.

## Біяграфія 
Д. І. Азарэвіч нарадзіўся ў горадзе Горкі Магілёўскай губерні (зараз у Магілёўскай вобласці Беларусі) ў сям’і прафесара Горы-Горацкай земляробчага інстытута. Вучыўся ў Пецярбургскай Анненскай школе. У 1866 годзе скончыў 3-ю Санкт-Пецярбургскую гімназію, у 1870 годзе юрыдычны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. У 1872 годзе атрымаў званне магістра рымскага права. З 1874 года ў Дзямідаўскім юрыдычным ліцэі ў Яраслаўлі. З 1882 г. Д. І. Азарэвіч у Наварасійскім універсітэце ў Адэсе — выконваючы абавязкі экстраардынарнага прафесара, прафесар кафедры рымскага і грамадзянскага права, сакратар юрыдычнага факультэта (у 1883—1886 гг.), дэкан юрыдычнага факультэта (у 1886—1887 гг.). З 1887 г. прафесар кафедры грамадзянскага права і працэса Варшаўскага ўніверсітэта. З 1903 года Д. І. Азарэвіч у адстаўцы.

Памёр у 1912 годзе (у 1920, у горадзе Калуга).

## Навуковая дзейнасць 
Д. І. Азарэвіч займаўся даследаваннямі гісторыі Старажытнага Рыма і Рымскага права. Выступаў з юрыдычнымі артыкуламі і рэцэнзіямі ў часопісах «Русский весник» і «Журнал гражданского и уголовного права».

Сярод апублікаванага:
* История византийского права. Ч. 1—2. — Ярославль: Тип. Г. В. Фалька, 1876—1877. — 118 с.
* Античный мир и христианство. — Ярославль: Тип. Г. В. Фалька, 1880. — 85 с.
* Патриции и плебеи в Риме : историко-юрид. исследование : В 2-х т. — СПб.: Тип. т-ва «Общественная польза», 1875.
* Система римского права. Т. 1—3. — СПб: Варшава, 1887—1889.
* Брачные элементы и их значение. Историко-юридическое исследование / Дмитрия Азаревича // Временник Демидовского Юридического Лицея. — Ярославль, 1879. — Книга 18. — С. 1—132.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Гапоненка В. А.* Азарэвіч Дзмітрый Іванавіч //  — С. 152.

## Спасылкі 
* Азарэвіч Дзмітрый Іванавіч (1848—1912) 
* Римское право // Научная юридическая электронная библиотека «Наука Права»

Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Адэскі нацыянальны ўніверсітэт імя І. І. Мечнікава
Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Юрысты
Павел Іванавіч Чыкіда

**Павел Чыкіда** (нар. ) — беларускі футбаліст, абаронца мазырскай «Славіі».

## Клубная кар’ера 
У 2012 годзе выступаў за дубль жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ», а на наступны сезон перайшоў у клуб Першай лігі «Смалявічы-СТІ». У 2014 годзе стаў трывала выхадзіць на поле ў складзе смалявіцкай каманды.

У жніўні 2015 года на правах арэнды далучыўся да «Крумкачоў», замацаваўся ў аснове сталічнага клуба ў якасці абаронцы (да таго выступаў у паўабароне) і дапамог яму выйсці ў Вышэйшую лігу. Па заканчэнні сезона 2015 вярнуўся ў «Смалявічы-СТІ» і праз два гады са смалявіцкай камандай таксама прабіўся ў элітны дывізіён.

У снежні 2017 года падоўжыў кантракт з клубам, які ў сезоне 2018 змяніў назву на «Смалявічы». У пачатку сезона 2018 звычайна выхадзіў на замену, а з лета стаў часцей з’яўляцца ў стартавым складзе.

Са студзеня 2019 года знаходзіўся на праглядзе ў мінскім «Промні» і ў сакавіку падпісаў з ім кантракт. Неўзабаве «Прамень» пераехаў у Магілёў і аб’яднаўся з мясцовым «Дняпром», і абаронца стаў іграком аб’яднанай каманды, якая атрымала назву «Дняпро». Гуляў пераважна ў стартавым складзе. У жніўні 2019 года атрымаў траўму, з-за якой выбыў да канца сезона.

У лютым 2020 года стаў іграком «Гомеля». Замацаваўся ў стартавым складзе каманды і дапамог ёй па выніках сезона 2020 вярнуцца ў Вышэйшую лігу. У лютым 2021 года падоўжыў кантракт з «Гомелем». У сезоне 2021 чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену. У студзені 2022 года пакінуў гомельскі клуб, пасля чаго праходзіў прагляд у «Віцебску» і казахстанскім «Аксу», а ў лютым 2022 года папоўніў склад дэбютанта казахстанскай Прэм’ер-лігі «Мактаарала». Пакінуў «Мактаарал» па заканчэнні сезона 2022.

Са студзеня 2023 года трэніраваўся з бабруйскай «Белшынай», аднак не трапіў у заяўку клуба не сезон і ў першай палове 2023 года заставаўся без каманды. У ліпені 2023 года стаў іграком мазырскай «Славіі». У лістападзе 2023 года кантракт са «Славіяй» быў разарваны. У студзені 2024 года афіцыйна быў дапушчаны да прафесійнай дзейнасці спартсмена ў Беларусі камісіяй пры Генпракуратуры, пасля чаго зноў стаў трэніравацца з мазыранамі і ў лютым падпісаў новы кантракт з клубам.

## Міжнародная кар’ера 
У 2016 годзе прыцягваўся да моладзевай зборнай Беларусі, аднак так і не згуляў за яе.

## Статыстыка выступленняў 
## Грамадзянская пазіцыя 
Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Мактаарал
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Павел Васілевіч Лоўгач

**Павел Лоўгач** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Аўтазаводзец-Трактар».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец футбольнага клуба «Мінск», з 2012 года пачаў выступаць за дубль. У 2013 годзе прыцягваўся да асноўнай каманды, аднак так і не дэбютаваў за яе. У пачатку 2016 года на правах арэнды далучыўся да «Смаргоні», а ўлетку перайшоў у «Ашмяны», якія не здолеў выратаваць ад вылету ў Другую лігу. У 2017 годзе выступаў у Першай лізе за «Баранавічы», быў адным з асноўных ігракоў.

У студзені 2018 года прыбыў на прагляд у магілёўскі «Дняпро» і ў лютым афіцыйна папоўніў яго склад. У першай палове сезона 2018 трывала з’яўляўся на полі, пазней з-за траўм страціў месца ў аснове. У снежні 2018 года пакінуў магілёўскі клуб.

У чэрвені 2019 года далучыўся да «Маладзечна», дапамог клубу выйсці ў Першую лігу. У красавіку 2020 года стаў іграком «Астраўца». Пакінуў клуб у студзені 2024 года.

Летам 2024 года далучыўся да клуба «Аўтазаводзец-Трактар».

## Дасягненні 
* Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі: 2021

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь
Катэгорыя:Ігракі ФК Ашмяны-БДУФК
Катэгорыя:Ігракі ФК Баранавічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Маладзечна
Катэгорыя:Ігракі ФК Астравец
Катэгорыя:Ігракі ФК Трактар Мінск
Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Карэлічы)

**Касцёл Маці Божай Няспынай Дапамогі** — рымска-каталіцкі храм у г. Карэлічы Гродзенскай вобласці.

## Гісторыя 
Касцёл пабудаваны ў 1938 годзе на ўзвышшы ў паўночна-заходнім сектары забудовы галоўнай плошчы мястэчка на сродкі графаў Жаўтоўскіх, уладальнікаў маёнтка Рута і асаднікаў з наваколіц.

Пасля Другой сусветнай вайны касцёл быў зачынены і ў савецкія часы выкарыстоўваўся як віна-гарэлачная крама.

Вярнулі святыню парафіянам у 1991 годзе, адразу ж пачалася рэстаўрацыя. Асвяцілі касцёл 26 верасня 1992 года пад тытулам Маці Божай Нястомнай Дапамогі. Кансэкрацыю праводзіў архібіскуп Гданьскі Тадэвуш Гацлоўскі.

## Архітэктура 
Касцёл уяўляе сабой падоўжана-восевую кампазіцыю, цэнтрам якой з’яўляецца кубападобны аб’ём малітоўнай залы пад чатырохсхільным дахам, завершаны васьмігранай глаўкай з паўсферычным купалам. Апсіда паніжана, прамавугольная ў плане, з дзвюма сакрысціямі. Галоўны ўваход пазначаны аб’ёмам нартэкса-хораў з чатырохкалонным порцікам дарычнага ордара. Пры гэтым порцік выглядае так, быццам гэта сапраўдная частка ранейшай святыні XIX ст., а да яе ўжо ў стылі канструктывізму далучылі новазбудаваны касцёл.

Інтэр’ер, перакрыты плоскай бетоннай столлю, упрыгожваюць галоўны тытульны алтар Маці Божай Нястомнай Дапамогі і дзве алтарныя кампазіцыі: злева — Найсвяцейшага Сэрца Пана Езуса, справа — св. Казіміра.

Касцёльны ўчастак абнесены штакетнай агароджай на цагляных слупках.

## Спасылкі 
* 
* slowo.grodnensis.by

Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Славутасці Карэлічаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:Касцёлы Карэліцкага раёна
Катэгорыя:1938 год у Беларусі
Angor animi

**Angor animi** (таксама вядомы як **angina animi** **Хвароба Гэрднер**а.  можа таксама вызваць angor animi, які суправаджаецца іншымі сімптомамі, што ўключаюць у сябе галаўны боль, багатае потааддзяленне, пачашчанае сэрцабіцце і характэрны моцны галаўны боль. Іншай яго прычынай можа быць .

*Angor animi* трэба адрозніваць ад  і імкнення да смерці, гэты сімптом ставіцца да пацыента з сапраўднай верай, што ён на самай справе памірае.

## Этымалогія 
Словазлучэнне паходзіць ад двух лацінскіх тэрмінаў, з якіх яно складзена, а менавіта *angor* і *animi*.

*Angor* ставіцца да вялікай трывогі, бедства.

*Animi* азначае ажыўляючы дух, намер або настрой.

Катэгорыя:Рэаніматалогія
Катэгорыя:Захворванні сэрца
Катэгорыя:Сардэчна-сасудзістыя захворванні
Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Мікалай Іванавіч Шпакоўскі

**Мікалай Іванавіч Шпако́ўскі** (—) — вучоны ў галіне хірургіі і геранталогіі, доктар медыцынскіх навук (1994), член Расійскай акадэміі медыцынскіх навук (1995), член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі геранталогіі (1998).

## Біяграфія 
М. І. Шпакоўскі нарадзіўся ў вёсцы Ботава Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. У 1963 годзе скончыў Мінскі медыцынскі інстытут. Працаваў у медыцынскіх установах Брэсцкай вобласці, з 1968 г. у 6-й клінічнай бальніцы горада Мінска, з 1971 г. у Міскай абласной клінічнай бальніцы.

## Навуковая дзейнасць 
М. І. Шпакоўскаму належаць навуковыя працы па хірургічнаму лячэнню пасляаперацыйных вентральных грыж, пластыцы дэфектаў пярэдняй брушной сценкі.

Сярод апублікаванага:
* Пластика дефектов передней брюшной стенки методом миопексии (экспериментально-клиническое исследование) : автореферат дис. доктора медицинских наук : 14.00.27. — Москва, 1994. — 47 с.: ил.

## Літаратура 
*  — С. 455.

Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Герантолагі
Катэгорыя:Акадэмікі РАМН
Савецкая рэспубліка

**Савецкая рэспубліка** — асаблівы тып рэспубліканскай формы праўлення, аснову якой складаюць асаблівыя прадстаўнічыя органы — Саветы. Рэспубліка такога роду ўпершыню ўзнікла ў Расіі ў 1917 годзе і затым была створана яшчэ ў шэрагу сацыялістычных дзяржаў. У выніку краху камуністычных рэжымаў назіралася адмова ад савецкай формы праўлення на карысць іншых формаў рэспубліканскай улады.

Існавалі 3 віды савецкіх рэспублік:
* Савецкія рэспублікі, у якіх вышэйшы орган улады — З’езд Саветаў (БНСР, Літбел ССР, СССР да 1936 года, Рэспубліка Іскалата).
* Савецкія рэспублікі, у якіх вышэйшы орган улады — Вярхоўны Савет (СССР пасля 1936, Тувінская Народная Рэспубліка).
* Савецкія рэспублікі, у якіх адзіным вышэйшым органам улады з’яўляліся Саветы (Рэспубліка Найсаара, Савецкі Лімерык і інш.).

## Спасылкі 
* https://lektsii.org/7-93890.html 
* http://region-history.ru/ 
* http://www.situation.ru/app/rs/lib/ussr100/ussr1006.htm#hdr_13 

Катэгорыя:Формы дзяржавы

Катэгорыя:Сацыялізм
Бадзіль Б’ёрн

**Бадзіль Катарына Б’ёрн** (; 27 мая 1871, Крагэро — 22 ліпеня 1960, Осла) — нарвежская місіянерка. Яна была сведкай генацыду армян і выратавала жыццё мноству армянскіх уцекачоў на ўсходзе Асманскай імперыі.

## Біяграфія 
Б’ёрн паходзіла з багатай шматдзетнай нарвежскай сям'і. Пасля сканчэння школы яна хацела стаць спявачкай, аднак ва ўзросце 25 гадоў звярнулася да рэлігіі і вырашыла дапамагаць пакутным. Яна вучылася на курсах медсёстраў у Нарвегіі і Германіі. У 1904 годзе скончыла місіянерскую школу ў Капенгагене і ў 1905 годзе адправілася на ўсход Асманскай імперыі як місіянерка ад імя «Арганізацыі жанчын-місіянерак». Спачатку яна працавала ў горадзе Мезрэ правінцыі Харберд (сёння Элязыг).

З 1907 года яна працавала ў горадзе Муш у лякарні і дзіцячым доме для армян. Там у яе было ад 50 да 70 пацыентаў у дзень. У 1915 годзе падчас генацыду пацыенты і працаўнікі лякарні забіты ці выгнаны. Разам са сваёй шведскай калегай Альмай Юхансан яна была адзінай заходняй сведкай генацыду ў гэтым населеным пункце. У 1917 годзе яна вярнулася назад у Нарвегію, узяўшы з сабой усыноўленага ёю двухгадовага армянскага сірату. У 1921 годзе яна пераехала ў Арменію і адкрыла ў Александропалі дзіцячы прытулак «Луйсахпюр» на нарвежскія ахвяраванні. У 1924 годзе ўрад Савецкай Арменіі зачыніў прытулак, перавядучы сірот у прытулак «Амерком». Пасля гэтага Бёрн была змушана пакінуць краіну.

Яна адправіліся ў Алепа ў Сірыі і працавала там з армянскім уцекачам. У 1934 годзе яна адправілася назад у Нарвегію. Да сваёй смерці яна займалася зборам сродкаў, лекцыямі і артыкуламі пра лёс армянскіх уцекачоў, пацярпелых ад генацыду.

## Памяць 
Як і Фрыцьёф Нансен, Б’ёрн у Арменіі атрымала прызнанне за дзейнасць для армянскага народа; яны абодва адзначаны ў музеі генацыду армян у Ерэване. Яе фатаграфіі і дзённікавыя запісы пра генацыд 1915—1916 гадоў захоўваюцца ў дзяржаўным архіве ў Осла.

У 2015 годзе пра дзейнасць Бадзіль Б’ёрн і чатырох іншых жанчын-місіянерак, сталых сведкамі генацыду армян, быў зняты фільм «Карта выратавання».

Катэгорыя:Пратэстанцкія місіянеры
Катэгорыя:Дабрачынцы
Бюст Францыска Скарыны (Кішынёў)

**Бюст Францыска Скарыны** — помнік у Кішынёве, сталіцы Малдовы. Размешчаны на скрыжаванні вул. Аляксея Мацяевіча і мітрапаліта Бэнулеску-Бадоні, насупраць Пасольства Беларусі ў Малдове. Устаноўлены ў 2018 года ў гонар беларускага асветніка і гуманіста Францыска Скарыны.

## Гісторыя 
У ліпені 2017 года ў конкурсе эскізаў канцэпцыі помніка Францыску Скарыну ў Кішынёве перамог беларускі скульптар Гэнік Лойка. Ягоную заяўку прафесійнае журы прызнала найлепшай з 9 прэтэндэнтаў. Конкурс праводзіўся Міністэрствам культуры Беларусі, ягоная мэта — увасабленне найбольш выразнага вобразу беларускага першадрукара.

Бюст быў выраблены ў Беларусі і ўсталяваны ў Кішынёве ў рамках праекта, зацверджанага Міністэрствам адукацыі, культуры і даследаванняў Малдовы. Расходы на распрацоўку праектнай дакументацыі па ўстаноўцы бюста, выкананні і мантажы, а таксама на добраўпарадкаванне прылеглай тэрыторыі, былі пакрыты за кошт сродкаў Рэспублікі Беларусь і ахвяраванняў.

Урачыста адкрыты 18 красавіка 2018 года. На цырымоніі прысутнічалі міністр адукацыі, культуры і даследаванняў Малдовы  і міністр культуры Беларусі Юрый Бондар, які знаходзіўся ў краіне з афіцыйным візітам. У сваім выступленні Моніка Бабук адзначыла, што гэта падзея зробіць істотны ўнёсак ва ўмацаванне культурных сувязяў паміж Малдовай і Беларуссю.

Сам скульптар заявіў, што адмовіўся ад паездкі на адкрыццё помніка, бо замест імя *Францішак*, якое, на ягоную думку, уласцівае беларускаму напісанню, на помніку было змешчана імя *Францыск*.

## Апісанне 
Бронзавы бюст Францыска Скарыны ўпрыгожаны выявай «скарынаўскага герба», які беларускі першадрукар змяшчаў у кожнай са сваіх кніг, і дэкараваны ручніком — сімвалічнай рэччу ў традыцыях беларускага і малдаўскага народаў.

## Спасылкі 
* 2017. Малдова. Кішынёў. Помнік Францішку Скарыне 

Катэгорыя:2018 год у Малдове
Катэгорыя:Помнікі Кішынёва
Катэгорыя:Славутасці Кішынёва
Катэгорыя:Помнікі Францыску Скарыну
Катэгорыя:Творы Гэніка Лойкі
Катэгорыя:Бюсты
Пампера

**Пампе́ра** (, мн. л. **пампе́рас** — «вецер з пампы») — халодны штармавы паўднёвы ці паўднёва-заходні вецер ва ўсходняй частцы Аргенціны, Уругвая і Парагвая, часам з дажджом. Звязаны з уварваннем антарктычных паветраных масаў. Часам дасягае Гран-Чака і выклікае моцныя пахаладанні. Раз'ятраны пампера нясе ў пампу хмары пылу. У Патагоніі пампера можа суправаджацца снегам.

## Апісанне 
Пампера ўзнікае падчас праходжання з поўдня на поўнач актыўнага нізкага халоднага фронту. Вецер прымае форму лініі шквалаў, і з яго ўварваннем адбываецца прыкметнае зніжэнне тэмпературы. Класічны пампера дзеліцца на два этапы. Першая стадыя ветру называецца Pampero Húmedo («вільготны пампера») і нясе залевы і снегапады, а другая — Pampero Seco («сухі пампера»), якая пераходзіць у пылавыя буры Pampero Sucio.  На адкрытай прасторы хуткасць ветру дасягае 25 м/с. На беразе пампера нярэдка змяняецца таксама халодным і моцным, але вільготным, паўднёва-ўсходнім ветрам (Судэстад).

Пампера прыходзяць раптоўна па завяршэнні сезона цёплых паўночных вятроў Сонда, як правіла гэта адбываецца ў траўні, калі ў паўднёвым паўшар’і позняя восень. На шыраце Буэнас-Айрэса гэтыя вятры як бы перакрэсліваюць працяглы спякотны сезон. Сканчваюцца памперас у ліпені-жніўні. 

Сухія халодныя памперас нясуць велізарную колькасць пылу і дробную гальку. З-за шторму, які выклікаецца ветрам, ля берагоў Патагоніі ускладнена суднаходства. Пампера выдзімае глебавы пласт, утвараючы ўчасткі выдмаў.

Катэгорыя:Геаграфія Аргенціны
Катэгорыя:Мясцовыя вятры
Сонда (вецер)

**Сонда** () — сухі цёплы мясцовы вецер тыпу фёну, што перыядычна дзьме на ўсходніх схілах Андаў у Аргенціне

## Апісанне 
Сонда ўтвараецца пры перавальванні марскога ўмеранага паветра з Ціхага акіяна праз Анды. Амаль уся вільгаць застаецца на заходніх наветраных схілах гор у выглядзе ападкаў, а прасохлае сухое паветра, спускаючыся з шасцікіламетровага грэбня, награецца і ўрываецца на раўніны Пампы цёплым ветрам — сонда. Звычайная хуткасць ветру — 40 км/гадз. Самыя моцныя парывы сонды характэрны для аргенцінскіх правінцый Сан-Хуан, Мендоса, Ла-Рыёха (рэгіён Куё), дзе Анды дасягаюць найбольшай вышыні. На поўначы ўтварэнню сонды перашкаджае вялікая шырыня нагор’я Пуна.

У адрозненне ад большасці фёнаў, якія з’яўляюцца «пажыральнікамі снягоў», сонда стварае адваротны эфект. Высока ў гарах (болей за 5 км), часам дасягаючы хуткасці больш за 200 км/гадз, вядомая пад назваю *viento blanco*, сонда спрыяе снегавой акумуляцыі і ўтварэнню ледавікоў, што паляпшае водазабеспячэнне засушлівай заходняй часткі Пампы.

Паводле даследаванняў, праведзеных у 1967—1976 гадах, сонда звычайна пачынаецца ў другой палове дня (ад 12 да 6 гадзін вечара) і, як правіла, доўжыцца ад 1 да 12 гадзін, хоць можа з перапынкамі дзьмуць 2 ці 3 дні. Перыяд вятроў сонда доўжыцца з мая па лістапад.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Геаграфія Аргенціны
Катэгорыя:Мясцовыя вятры
Мацвей Васілевіч Сядзенка

**Мацвей Васілевіч Сядзе́нка** (;  — ) — вучоны ў галіне інжынернай геалогіі і гідрагеалогіі, доктар геолага-мінералагічных навук (1962), прафесар (1963).

## Біяграфія 
М. В. Сядзенка нарадзіўся ў сяле Кармавое Чорнаярскага павета Астраханскай губерні (у сучасным Рамонтненскім раёне Растоўскай вобласці Расіі). У 1934 годзе скончыў Новачаркаскі індустрыяльны інстытут. У 1934—1941 гадах выкладаў у Навачаркасскім унівесітэце. Потым працаваў у геалагічных установах Масквы і Днепрапятроўска, у 1942—1944 гадах займаў пасаду дырэктара Геолагаразведачнага інстытута ў Маскве. У 1963—1975 гадах на пасадзе загадчыка кафедрай інжынернай геалогіі, асноў і фундаментаў Беларускага інстытута інжынераў чыгуначнага транспарту ў Гомелі.

## Навуковая дзейнасць 
М. В. Сядзенка займаўся даследаваннямі гідрагеалогіі радовішчаў карысных выкапняў, па інжынернай геалогіі асобных раёнаў БССР. З’яўляецца аўтарам шэрагу падручнікаў па інжынернай геалогіі і гідрагеалогіі.

Сярод апублікаванага:
* идрогеология некоторых угольных месторождений СССР. — Москва ; Харьков : Углетехиздат, 1951. — 92 с. : черт., карт. ; 22 см.
* *Скабалланович И. А., Седенко М. В.* Инженерная геология, гидрогеология и осушение месторождений : [Учеб. пособие для учащихся горных техникумов специальности «Открытая разработка угольных и нерудных месторождений»]. — Москва : Углетехиздат, 1955. — 268 с., 1 л. карт. : ил. ; 23 см.
* Основы гидрогеологии и инженерной геологии : [Учеб. пособие для геол.-развед. и горных техникумов]. — Москва : Госгортехиздат, 1961. — 220 с. : черт. ; 23 см.
* Геология, гидрогеология и инженерная геология, [Текст], учебное пособие для строительных специальностей транспортных вузов — Минск: Вышэйшая школа, 1969. — 311, [2] с.: ил., таб.
* Изучение физических свойств грунтов для строительства железных дорог и наземных сооружений (учебно-методическое пособие) — Гомель: БелИИЖТ, 1975. — 32 с.
* Гидрогеология и инженерная геология [Текст]: учебник для студентов геологических специальностей вузов: допущено Министерством высшего и среднего специального образования СССР / М. В. Седенко. — Изд. 2-е, перераб. и доп. — Москва: Недра, 1971. — 271 с.: ил.
* Основы гидрогеологии и инженерной геологии. Изд. 3-е. — М. 1979.
* Скабалланович И. А., Седенко М. В. Гидрогеология, инженерная геология и осушение месторождений : [Учебник для горн. техникумов]. — 4-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1980. — 205 с. : ил. ; 21 см.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 19 августа: этот день в истории // Администрация Октябрьского района г. Могилёва
* Электронный каталог библиотеки БГТУ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Геолагі СССР
Катэгорыя:Геолагі Беларусі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
2017 год у гісторыі камп’ютарных гульняў

**2017** год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.

## Мерапрыемствы і падзеі 
* 6 студзеня — створана Беларуская федэрацыя кіберспорту

## Узнагароды 
## Выпускі гульняў 
## Спасылкі
Катэгорыя:2017
Катэгорыя:Гады ў камп’ютарных гульнях
2008 год у гісторыі камп’ютарных гульняў

**2008** год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў.
## Мерапрыемствы і падзеі 
* 1 лістапада — выйшла ў продаж партатыўная гульнявая сістэма Nintendo DSi
## Узнагароды 
## Выпускі гульняў 
*17 лістапада — «Need for Speed: Undercover» (платформа DS)

## Спасылкі
Катэгорыя:2008
Катэгорыя:Гады ў камп’ютарных гульнях