open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алігаполія

**Алігаполія** (ад  — малалікі, і  — прадаю, гандлюю) — рынак, на якім некалькі фірм прадаюць стандартызаваныя ці дыферэнцыяваныя прадукты; рынак, доступ на які ўскладнены для іншых фірм, і на якім кантроль над коштам прадукцыі абмежаваны ўзаемазалежнасцю фірм (за выключэннем тых выпадкаў, калі маецца змова), і на якім звычайна дзейнічае моцная някоштавая канкурэнцыя.

Алігаполія — гэта стандартная рынкавая форма. У якасці колькаснага апісання гэтай формы, можа быць скарыстана наступныя суадносіны — дзель чатырох фірм-лідараў галіны павінна быць больш 40 %.

Алігапалістычная канкурэнцыя можа выклікаць змову, у мэтах якога — падвышэнне кошту прадукцыі і абмежаванне выпуску, як у манаполіі. Калі ў гэтай змове існуе афіцыйную дамову, то гэта будзе звацца — картэль.

Часта, фірмы ўладкоўваюць змову з мэтай стабілізаваць няўстойлівы рынак, або каб «паменшыць рызыкоўнасць інвестыцый, уласцівых для гэтага рынку». У большасці краін існуюць законныя абмежаванне на падобныя змовы. Афіцыйная дамова не абавязкова для змовы (хоць, для таго, каб гэтая змова быў нелегальным, паміж фірмамі павінны быць цесныя сувязі) — для прыкладу, у некаторых галінах, можа існаваць вызначаны рынкавы лідар, які неафіцыйна ўсталёўвае кошт, і іншыя ўдзельнікі рынку ёй прытрымліваюцца. Такая сітуацыя завецца коштавым лідарствам.

У іншых выпадках, канкурэнцыя сярод прадаўцоў у алігаполіі можа быць вельмі актыўнай, выклікаючы нізкія кошты і высокі выпуск. Гэта можа прывесці рынак да стану, падобнаму на дасканалую канкурэнцыю. Канкурэнцыя ў алігаполіі можа быць вышэй, калі ў галіны існуе досыць вялікая колькасць фірм, або, да прыкладу, гэтыя фірмы прывязаныя рэгіянальна і не канкуруюць паміж сабою напроста.

Для мадэлявання паводзін фірм-удзельнікаў рынку ў тэорыі алігаполіі ўжываюцца метады тэорыі гульняў. Найболей вядомымі мадэлямі алігаполіі з’яўляюцца:
* Мадэль Штакельберга
* Мадэль Курна
* Мадэль Бертрана

## Гл. таксама 
* Манаполія
* Алігапсонія
* Аліганомія
* Паліполія

## Літаратура 
* *Макконнелл К. Р., Брю С. Л. Экономикс: принципы пробемы и политика/ Пер. 16-го англ. изд.- М.: ИНФРА-М, 2007.*
* *F. Musgrave*, *E. Kacapyr*; «Barron’s AP Micro/Macroeconomics»

Катэгорыя:Маркетынг
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Манаполія
Вадкакрысталічная панэль

**Вадкакрысталічная панэль** (**манітор** або **дысплей**) — плоскі манітор на аснове вадкіх крышталяў.

Сінонімы: ВК-манітор, LCD (), плоскі індыкатар, плоскі дысплей.

LCD TFT ( — тонкаплёнкавы транзістар) — адна з назваў вадкакрысталічнага дысплея, у якім выкарыстоўваецца актыўная матрыца, якой кіруюць тонкаплёнкавыя транзістары. Узмацняльнік TFT для кожнага субпікселя ўжываецца для падвышэння хуткадзейнасці, кантраснасці і выразнасці малюнка дысплея.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Маніторы
Катэгорыя:Электронныя кампаненты
Катэгорыя:Прылады адлюстравання інфармацыі
Тэарэма

**Тэарэ́ма** (&nbsp;— «выгляд, паданне, становішча») — навуковае палажэнне, ісціннасць якога вызначаецца доказам. Асобным выпадкам тэарэм з’яўляюцца аксіёмы, якія прымаюцца праўдзівымі без усякіх доказаў або абгрунтаванняў. Для аксіём доказам служыць пустуая выснова.

У матэматычных тэкстах тэарэмамі звычайна завуць толькі досыць важныя сцвярджэнні. Пры гэтым патрабаваныя доказы звычайна кімсьці знойдзеныя (выключэнне складаюць у асноўным працы па логіцы, у якіх вывучаецца само паняцце доказу, а таму ў некаторых выпадках тэарэмамі завуць нават нявызначаныя сцвярджэнні). Меней важныя сцвярджэнні-тэарэмы звычайна завуць лемамі, прапановамі, следствамі і іншымі падобнымі тэрмінамі. Сцвярджэнні, аб якіх невядома, ці з'яўляюцца яны тэарэмамі, звычайна завуць гіпотэзамі.

Доказ тэарэмы заключаецца ў прывядзенні яе да папярэдніх тэарэм або да прапаноў, якія з'яўляюцца лагічнай асновай дадзенай тэорыі — аксіёмамі.

Многія тэарэмы можна выказаць у форме 1 «калі А, то Б», дзе А — умова тэарэмы, Б — заключэнне. Тэарэма 2 «калі Б, то А» называецца адваротнай адносна 1. Тэарэмы 1 і 2 ўзаемна адваротныя. Калі яны справядлівыя, то А называюць неабходнай і дастатковай умовай для Б (крьггэрыем Б). Тэарэма 3 «калі не А, то не Б» называецца процілеглай 1. Тэарэма 4 «калі не Б, то не А», адваротная да процілеглай 3, раўнасільная 1. Спосаб доказу 1 прывядзеннем яе да 4 называецца метадам ад процілеглага.

Прыклады тэарэм: калі сума лічбаў ліку дзеліцца на 3, то лік дзеліцца на 3, адваротная тэарэма справядлівая; калі трохвугольнік прамавугольны, то яго 2 вуглы вострыя, адваротаая тэарэма не справядлівая.

## Літаратура 
* Гусак А. Тэарэма // БелЭн у 18 т. Т. 16. Мн., 2003.

## Некаторыя тэарэмы 
* Тэарэма Менелая


Катэгорыя:Матэматычная тэрміналогія
Аксіёма

**Аксіёма** (&nbsp;— сцвярджэнне, становішча) або **пастулат** — сцвярджэнне, прыманае без доказаў.

**Аксіяматызацыя** тэорыі — відавочнае ўказанне канчатковага набору аксіём.
Сцвярджэнні, якія выцякаюць з аксіём, завуцца тэарэмамі.

Прыклады розных, але раўнасільных набораў аксіём можна сустрэць у матэматычнай логіцы і еўклідавай геаметрыі.

Набор аксіём завецца несупярэчлівым, калі з аксіём набору, карыстаючыся правіламі логікі, нельга прыйсці да супярэчнасці. Аксіёмы з'яўляюцца свайго роду «пунктамі адліку» для пабудовы любой навукі, пры гэтым самі яны не даказваюцца, а выводзяцца непасрэдна з эмпірычнага назірання (досведу).

Упершыню тэрмін «аксіёма» сустракаецца ў Арыстоцеля (384—322 да&nbsp;н.&nbsp;э.) і перайшоў у матэматыку ад філосафаў Старажытнай Грэцыі. Еўклід адрознівае паняцці «пастулат» і «аксіёма», не тлумачачы іх адрознення. З часоў Баэцыя пастулаты перакладаюць як патрабаванні (petitio), аксіёмы — як агульныя паняцці. Першапачаткова слова «аксіёма» мела значэнне «ісціна, відавочная сама па сабе». У розных манускрыптах Пачаткаў Еўкліда разбіццё сцвярджэнняў на аксіёмы і пастулаты рознае, не супадае іх парадак. Верагодна перапісчыкі прытрымваліся розных поглядаў на адрозненне гэтых паняццяў.

## Гл. таксама 
* Тэарэмы Гёдэля аб няпоўнасці
* Гіпотэза
* Пяты пастулат
* Еўклід
* Фармалізм (матэматыка)

## Літаратура 
* Начала Евклида. Книги I—VI. М.-Л., 1950
* Гильберт Д. Основания геометрии. М.-Л., 1948

Катэгорыя:Навуковыя паняцці
Катэгорыя:Матэматычная логіка
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Матэматычная тэрміналогія
Матэматычная індукцыя

**Матэматычная індукцыя** — у матэматыцы — адзін з метадаў доказу.
Звычайна выкарыстоўваецца, каб даказаць нейкае сцвярджэнне для ўсіх натуральных лікаў.
Для гэтага даказваецца «першае сцвярджэнне» — база індукцыі, і затым даказваецца, што калі любое сцвярджэнне ў бясконцай паслядоўнасці сцвярджэнняў дакладна, то дакладна і наступнае — крок індукцыі.

## Дакладнае апісанне 
Хай патрабуецца ўсталяваць справядлівасць бясконцай паслядоўнасці сцвярджэнняў, занумараваных натуральнымі лікамі: P_1, P_2, \ldots, P_n, P_{n+1}, \ldots

Прымем, што
# Усталявана, што P_1 дакладна. (Гэтае сцвярджэнне завецца *базай індукцыі*.)
# Для любога натуральнага n даказана, што калі дакладна P_n, то дакладна P_{n+1}. (Гэтае сцвярджэнне завецца *індукцыйным пераходам*.)
Тады ўсе сцвярджэнні нашай паслядоўнасці дакладныя.

Пэўнасць гэтага метаду доказу выцякае з так званай **аксіёмы індукцыі**, пятай з аксіём Пеана, якія вызначаюць натуральныя лікі.

Пэўнасць гэтага метаду доказу эквівалентная таму, што ў любым падмностве натуральных лікаў існуе мінімальны элемент.

Існуе таксама варыяцыя, так званы прынцып поўнай матэматычнай індукцыі. Вось яго строгая фармулёўка.

Хай маецца паслядоўнасць сцвярджэнняў P_1, P_2, P_3, \ldots.
Прымем, што
# Усталявана, што P_1 дакладна.
# Для любога натуральнага n даказана, што калі дакладныя ўсе P_1, P_2, P_3, \ldots P_n, то дакладна і P_{n+1}. (Гэтае сцвярджэнне завецца *індукцыйным пераходам*.)
Тады ўсе сцвярджэнні ў гэтай паслядоўнасці дакладныя.

Прынцып поўнай матэматычнай індукцыі таксама выцякае з аксіёмы індукцыі і яму эквівалентны, гэта значыць, яго можна ўзяць замест аксіёмы індукцыі ў аксіёмах Пеана.

## Прыклады 
**Задача.** Даказаць, што, якое б ні было натуральнае *n* і сапраўднае *q*, адрозненае ад адзінкі, выконваецца роўнасць
: 1 + q + \cdots + q^n = \frac{1 - q^{n + 1}}{1 - q}.

**Доказ.** Індукцыя па *n*.

*База*, *n* = 1:
: 1 + q = \frac{(1 - q)(1 + q)}{1 - q}=\frac{1 - q^{1 + 1}}{1 - q}.
*Пераход*: выкажам здагадку, што
: 1 + q + \cdots + q^n=\frac{1- q^{n + 1}}{1 - q},
тады
: 1+q+\cdots +q^n+q^{n+1}=\frac{1-q^{n+1}}{1-q}+q^{n+1}=
: =\frac{1-q^{n+1}+(1-q)q^{n+1}}{1-q}=\frac{1-q^{n+1}+q^{n+1}-q^{(n+1)+1}}{1-q}=\frac{1-q^{(n+1)+1}}{1-q},
што і патрабавалася даказаць.

**Каментар:** пэўнасць сцвярджэння P_n у гэтым доказе — тое ж, што пэўнасць роўнасці
: 1+q+\cdots +q^n=\frac{1-q^{n+1}}{1-q}.

* Гл. таксама доказ аднаколернасці ўсіх коней.

## Варыяцыі і абагульненні 
* Трансфінітная індукцыя
* Структурная індукцыя

## Літаратура 
* *Н. Я. Виленкин*. Индукция. Комбинаторика. Пособие для учителей. М., Просвещение, 1976. — 48 с.
* *Л. И. Головина, И. М. Яглом*. Индукция в геометрии // Популярные лекции по математике, выпуск 21. М.: Физматгиз, 1961. — 100 с.
* *Р. Курант, Г. Роббинс*. Что такое математика? Глава I, §&nbsp;2.
* *И. С. Соминский*. Метод математической индукции // Популярные лекции по математике, выпуск 3. М.: Наука, 1965. — 58 с.

Катэгорыя:Матэматычная логіка
Аксіёмы Пеана

**Аксіёмы Пеана** — сістэма аксіём, якія вызначаюць рад натуральных лікаў.

Аксіёмы Пеана дазволілі фармалізаваць арыфметыку.
Пасля ўвядзення аксіём сталі магчымы доказы асноўных уласцівасцей натуральных і цэлых лікаў, а таксама выкарыстанне цэлых лікаў для пабудовы рацыянальных і рэчаісных лікаў.

## Фармулёўкі 
### Слоўная 
# 1 ёсць натуральным лікам;
# Лік, *наступны за* натуральным, таксама ёсць натуральным;
# 1 не йдзе ні за якім натуральным лікам;
# Калі натуральны лік  непасрэдна йдзе як за лікам , так і за лікам , то  і  тоесныя;
# *Аксіёма індукцыі*:
::Калі якое-небудзь сцверджанне
:::а) даказана для 1 (база індукцыі),
:::б) і калі з дапушчэння, што яно справядліва для натуральнага ліку , вынікае, што яно праўдзіцца і для наступнага за  натуральнага ліку (індукцыйнае сцверджанне),
::то гэта сцверджанне справядліва для ўсіх натуральных лікаў.

### Матэматычная 
Увядзем функцыю S(x), якая супастаўляе ліку x *наступны* за ім лік.
# 1\in\mathbb{N};
# x\in\mathbb{N}\rightarrow S(x)\in\mathbb{N};
# \nexists x\in\mathbb{N}\;(S(x)=1);
# S(b)=a\rightarrow(S(c)=a\rightarrow b=c);
# P(1)\rightarrow(\forall n(P(n)\rightarrow P(S(n)))\rightarrow\forall n\in\N(P(n))).

### Даслоўны тэкст 
Тэкст Пеанавых аксіём, як ён прыведзен у арыгінальным выданні Пеана:

# «0 ёсць натуральны лік»;
# «наступны за натуральным лікам ёсць натуральны лік»;
# «0 не йдзе ні за якім натуральным лікам»;
# «усякі натуральны лік ідзе толькі за адным натуральным лікам»;
# Аксіёма поўнай індукцыі.

*Заўвага: тое, што першы элемент тут 0, а не 1, прынцыповага значэння не мае.*

## Гісторыя 
Фармальнае азначэнне натуральных лікаў у XIX стагоддзі сфармуляваў італьянскі матэматык Джузэпэ Пеана.

Аксіёмы Пеана засноўваліся на пабудовах Грасмана, хоць іменна Пеана надаў ім сучасны выгляд.

## Літаратура 
* *Peano, G.* Arithmetices principia, nova methodo exposita. Bocca, Torino, 1889.
* *Арнольд И. В.* Теоретическая арифметика. — М.:Учпедгиз, 1938 (змест і djvu-файл з поўным тэкстам).

Катэгорыя:Алгебра
Катэгорыя:Арыфметыка
Катэгорыя:Натуральныя лікі
Катэгорыя:Матэматычная логіка
Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!

[thumb|270px|[Герб СССР|Дзяржаўны герб Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік з 1958 па 1991.]]
**«Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!»**, **«Пролетарыі ўсіх краін, злучайцеся!»** () — паводле марксісцкага навучання, дэвіз міжнароднага рэвалюцыйнага пралетарыяту, «''баявы заклік да аб'яднання рабочага класа і працоўных усіх краін пад сцягам рэвалюцыйнай барацьбы за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне; яркае выяўленне пралетарскага інтэрнацыяналізму*».

Дэвіз быў прапанаваны К. Марксам і Ф. Энгельсам, у 1847 зацверджаны як дэвіз Саюза камуністаў. Гэтым заклікам завяршаецца напісаны К. Марксам і Ф. Энгельсам «*Маніфест камуністычнай партыі*» (1848). У Савецкім Саюзе гэты заклік быў змешчаны на гербах СССР і саюзных рэспублік, у якасці дэвізу — на першых старонках важнейшых газет.

## У Беларусі 
У БССР у 1920-я-1930-я гг. гэты заклік на гербе БССР і ў друку ўжываўся на 4 мовах (беларуская, руская, польская, ідыш), якія былі дзяржаўнымі да  1930-х гг. Беларуская форма ўлучала дзеяслоў-заклік «*злучайцеся!*», і была афіцыйна замененая на «*яднайцеся!*» на канферэнцыі ЦК КПБ (лістапад 1939); аднак, у ідэолагаў існавалі прэтэнзіі і да ўведзенага на замену «*яднайцеся*», з-за магчымасці ўтварэння пры пераносе слова «*яд-''» (атрута).

## Літаратура 
*  С.546.
* Аўген Калубовіч. Якуб Колас і Янка Купала // На суд гісторыі. — Мн. : Мастацкая літаратура, 1994.

## Спасылкі 
* «Proletarians of all countries, unite!» на сайце Geonames.de
* «Workers of the world, unite» у англійскім Вікіслоўніку

Катэгорыя:Камунізм
Катэгорыя:Саветызмы
Катэгорыя:Нямецкія фразы
Катэгорыя:Палітычныя лозунгі
Катэгорыя:1848 год у Еўропе
Катэгорыя:Дэвізы
Юрый Віктаравіч Хадыка

**Юрый Віктаравіч Хады́ка** (, Мінск — , Дэнвер, ЗША) — беларускі навуковец, грамадскі і культурны дзеяч. Доктар фізіка-матэматычных навук (1976).

## Біяграфія 
Першыя гады жыцця разам з сям'ёй жыў у Беластоку, дзе працаваў бацька. У 1945 годзе пайшоў ў мужчынскую Чыгуначную школу № 60 у Мінску, якую скончыў с залатым медалём. Паступаў у Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут (МФТІ), набраў напаўпрахадны бал, вярнуўся ў Мінск. У 1960 годзе скончыў фізічны факультэт БДУ.

Працаваў у інстытуце фізікі АН БССР, малодшы, старэйшы навуковы супрацоўнік, кіраўнік групы, загадчык лабараторыі. У 1975 узначаліў секцыю оптыка-электронных сродкаў разведкі ў камісіі АН СССР па распрацоўцы прагнозу развіцця ўзбраенняў на 15 гадоў. З 1976 года доктар фізіка-матыматычных навук, прафесар, тэма дысертацыі: «Аптычныя характарыстыкі факелаў балістычных ракет».

Восенню 1969 года арганізаваў у АН БССР семінар па вывучэнню старажытнабеларускага мастацтва, прымаў удзел у зборы матэрыялаў (экспедыцыі) і напісанні «Збору помнікаў гісторыі і культуры Беларусі». У 1979 годзе адкрыў пры АН БССР Музей старажытнабеларускай культуры.

З 1988 года намесніка старшыні БНФ (быў да снежня 2007). У 1996, пасля сканчэння масавага Чарнобыльскага шляху, Юрый Хадыка разам з Вячаславам Сіўчыкам 26 красавіка быў арыштаваны і кінуты ў турму, яго абвінавацілі ў арганізацыі масавых беспарадкаў. У знак пратэсту абвясціў галадоўку. 21 мая быў вызвалены.

У 1997 прызначаны прарэктарам Народнага ўніверсітэта — самай буйной праграмы Грамадскага навукова-аналітычнага цэнтра «Беларуская перспектыва» і рэдактарам бюлетэня Народнага ўніверсітэта. З 1998 член рэдакцыйнага савета часопіса «Адкрытае грамадства». Намеснікам старшыні назіральнага савета Незалежнага інстытута сацыяльна-эканамічных і палітычных даследаванняў, хаця працу гэтай установы публічна крытыкуе. У 1996—2000 уваходзіў у назіральную раду Беларускага Хельсінкскага камітэта.

Юрый Хадыка — аўтар каля 150 навуковых прац па фізіцы, каля 200 навукова-тэхнічных справаздач, каля 30 публікацый па гісторыі беларускага мастацтва, 350 публіцыстычных публікацый на палітычныя тэмы. Адзін з актывістаў грэка-каталіцкай (уніяцкай) грамады.

Апошнія гады жыў у сына ў штаце Каларада (ЗША). Памёр у Дэнверы. Прах пахавалі на саракавы дзень пасля смерці, 20 кастрычніка 2016 года на Чыжоўскіх могілках у Мінску побач з жонкай.

У шлюбе меў двух сыноў і трох унукаў.

## Бібліяграфія 
* Действие излучения большой мощности на металлы. М., 1970 (у сааўт.).
* Музей старажытнабеларускай культуры: Кат. экспазіцыі. Мн., 1983 (у сааўт.).
* Непаўторныя рысы: 3 гісторыі беларускага партрэта. Мн., 1992 (разам з А. Хадыкам).
* A physico-mathematcal model of rocket exhaust plumes (у сааўт.) // International journal of heat and mass transfer. 1997. Vol. 40, N°5.

## Спасылкі 
Песні спяваць і поле араць

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі ІФ НАНБ
Катэгорыя:Члены Беларускага народнага фронту
Квадрат

*Гэта артыкул аб геаметрычнай фігуры. Іншыя значэнні слова гл. на старонцы Квадрат, значэнні.*

thumb|Квадрат

**Квадра́т** — правільны чатырохвугольнік.

## Уласцівасці 
* Квадрат можа быць вызначаны як
** прамавугольнік, у якога два сумежныя бакі роўныя
** ромб, у якога ўсе вуглы прамыя.
* Хай t — бок квадрата, R — радыус апісанай акружнасці, r — радыус упісанай акружнасці. Тады
** Радыус упісанай акружнасці квадрата роўны:
**: r = \frac{t}{2},
** Радыус апісанай акружнасці квадрата роўны:
**: R = \frac{\sqrt 2}{2} t,
** перыметр квадрата роўны:
**: P = 4 t = 4 \sqrt 2 R = 8 r,
** плошча S роўная
**: S = t^2 = 2 R^2 = 4 r^2.
* Квадрат валодае найбольшай сіметрыяй сярод усіх чатырохвугольнікаў. Ён мае
** адну вось сіметрыі чацвёртага парадку (вось, перпендыкулярная плоскасці квадрата і якая праходзіць праз яго цэнтр);
** чатыры восі сіметрыі другога парадку (што для плоскай фігуры эквівалентна адлюстраванням), з якіх дзве праходзяць уздоўж дыяганаляў квадрата, а іншыя дзве — паралельна бакам.

## Гл. таксама 
* Квадратам завуць узвядзенне ў ступень 2
* Квадратура круга
* Квадраванне квадрата
* Адзінкавы квадрат

 

Катэгорыя:Многавугольнікі
Катэгорыя:Геаметрычныя фігуры
Катэгорыя:Чатырохвугольнікі
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Беларусі

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** у **Рэспубліцы Беларусь** значацца 4 аб’екты, гэта складае  ад агульнага ліку ( на  год). 3 аб’екты ўлучаны ў спіс па культурным крытэрыям і 1 аб’ект улучаны па прыродным крытэрыям, прытым ён прызнаны прыродным феноменам вылучнага хараства і эстэтычнай важнасці (крытэрый vii). Апроч гэтага, па стане на 2016 год, 10 аб’ектаў на тэрыторыі Беларусі знаходзяцца ў ліку кандыдатаў на ўключэнне ў спіс сусветнай спадчыны. Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік, у які на той момант уваходзіла БССР, ратыфікаваў Канвенцыю пра ахову сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 12 кастрычніка 1988 года. Аднак першы аб’ект, што знаходзіцца на тэрыторыі Беларусі, быў занесены ў спіс у 1992 годзе на , калі краіна здабыла незалежнасць.

## Спіс 
У дадзенай табліцы аб’екты размешчаны ў парадку іх дадавання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб’ектаў 

## Папярэдні спіс 
У табліцы аб’екты размешчаны ў парадку іх дадавання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе паказаны аб’екты, прапанаваныя ўрадам Рэспублікі Беларусь як кандыдаты на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб’ектаў 

## Выключаныя аб’екты 
Частка аб’ектаў была раней выключана ЮНЕСКА з Папярэдняга спіса па той ці іншай прычыне.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб’ектаў 

## Гл. таксама 
* Сусветная спадчына
* ЮНЕСКА

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Беларусі 
* Аб’екты Сусветнай спадчыны на партале «World Heritage Site» 
* Каталог спасылак Сусветнай спадчыны ў Беларусі 
* Распрацоўка інфаграфікі для аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Беларусі
* Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Беларусі // Афіцыйны сайт Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Беларусі
Беларусь
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Аўстраліі

У '''спісе аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА у Аўстраліі''' значыцца 16 аб'ектаў (на 2008 г.).

## Статыстыка 
Усяго ў поўным спісе Сусветнай спадчыны лічыцца 830 аб'ектаў, гэта значыць дзель аб'ектаў Аўстраліі ў міры — 1,9 %

З 16 аб'ектаў Сусветнай спадчыны ў Аўстраліі:
* 2 культурных аб'екта
* 11 прыродных аб'ектаў
* 4 аб'екта змешанага тыпу

## Спіс 
У дадзенай табліцы аб'екты размешчаныя ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гл. таксама 
* Сусветная спадчына
* ЮНЕСКА

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Сусветная спадчына ЮНЕСКА 
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў Аўстраліі

Аўстралія
*
Тэарэма косінусаў

**Тэарэма косінусаў** — адна з тэарэм геаметрыі, абагульненне тэарэмы Піфагора.

Тэарэма сцвярджае:

Тое ж у выглядзе формулы:

## Варыяцыі і абагульненні
* Тэарэмы косінусаў (Сферычная геаметрыя)
* Тэарэмы косінусаў (геаметрыя Лабачэўскага)

## Гл. таксама 
* Тэарэма Піфагора
* Тэарэма сінусаў
* Тэарэма сінусаў (Сферычная геаметрыя)

Косінусаў
Катэгорыя:Геаметрыя трохвугольніка
Катэгорыя:Трыганаметрыя
Сіла (апостал з 70)

**Сіла** — паводле біблейскага падання, адзін з 70 меншых апосталаў. Быў спадарожнікам апостала Паўла, з якім пабываў у Сірыі і Кілікіі, пасля прапаведаваў у Фрыгіі, Галацыі і іншых месцах і гарадах Малой Азіі. Адкуль быў закліканы ў Македонію, дзе ў Філіпах трапіў у турму. Пасля вызвалення прапаведаваў у Фесалоніках, а потым у Карынфе, дзе, відаць, стаў епіскапам мясцовай царквы і там жа памёр.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:70 апосталаў
Філіп (апостал)

thumb|right|Філіп, апостал
**Філіп** — апостал, нарадзіўся ў галілейскім горадзе Віфсаідзе. Сярод апосталаў, паводле біблейскага падання, займаў пятае месца. Прапаведаваў у Скіфіі і Фрыгіі, дзе быў распяты на крыжы ў часы імператара Даміцыяна.

## У Новым Запавеце 
У спісах сінаптычных Евангелляў Філіп падаецца як адзін з апосталаў. У Евангеллі ад Яна апісваецца пакліканне Філіпа як вучня Ісуса (Ян. 1:43). Філіп апісваецца, як вучань з горада Віфсаіды і звязваецца з Андрэем і Пятром, якія былі з таго ж горада. Ён таксама быў сярод тых, што знаходзіліся разам з Янам Хрысціцелям, калі апошні ўпершыню назваў Ісуса Божым Ягняці. Таксама, Філіп быў тым, хто прывёў Нафанаіла (які звычайна атаясамліваецца з Варфаламеем) да Ісуса. Некаторыя даследчыкі лічаць, што Філіп быў сярод прысутных на вяселлі ў Кане .

З усіх чатырох Евангелляў, Філіп займае найбольш важнае месца ў Евангеллі ад Яна. Філіп пытаецца ў Ісуса, як накарміць 5000 чалавек. Пазней ён з'яўляецца як прадстаўнік грэчаскай абшчыны. Філіп мае грэчаскае імя і, магчыма, размаўляў на грэчаскай мове. Ён кажа Андрэю, што грэкі хочуць убачыць Ісуса, і разам яны паведамляюць пра гэта Ісусу. Падчас Апошняй Вячэры, калі Філіп папрасіў Ісуса паказаць ім Айца, ён такім чынам дае Ісусу магчымасць вучыць Сваіх вучняў аб адзінстве Айца і Сына.

Апостала Філіпа трэба не блытаць з апосталам евангелістам Філіпам, які быў прызначаны разам са Стэфанам, каб сачыць за дабрачыннымі размеркаваннямі (Дз. 6:5).

Катэгорыя:12 апосталаў
Іван Ігнатавіч Краскоўскі

**Іван Ігнатавіч Краскоўскі** (псеўд. *Кій*; , в. Дубічы, Бельскі павет, Гродзенская губерня, цяпер Гайнаўскі павет, Падляшскае ваяводства, Польшча — , , Славакія) — беларускі палітычны дзеяч, публіцыст, педагог. Бацька археолага і гісторыка Людмілы Краскоўскай.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт. Працаваў у Кіеве ў Зямельным саюзе. Член БСГ; БСДП. У верасні 1917 на з'ездзе народаў у Кіеве прадстаўляў беларускія нацыянальныя арганізацыі. Арыштаваны бальшавікамі 18.12.1917. У 1918 уваходзіў у склад урада Украінскай Народнай Рэспублікі (УНР); быў паслом УНР у Грузіі. У 1920 старшыня Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні. З 1922 дырэктар Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі (цяпер Даўгаўпілс, Латвія). З лета 1925 у Мінску, працаваў у БДУ, Інбелкульце (потым БелАН). Старшыня сацыяльна-культурнай секцыі і член прэзідыума Дзяржплана БССР. З 1930 у Дзяржплане СССР. У перыёдыцы быў змешчаны анонс яго кнігі «Гісторыя Беларусі».

]]
Арыштаваны АДПУ СССР 8.7.1930 па справе «Саюза вызвалення Беларусі». Этапаваны для следства ў Мінск. Пастановай Калегіі АДПУ ад 10.4.1931 сасланы на 5 гадоў у Самару. Зноў арыштаваны НКУС СССР 4.11.1937. Рашэннем ад 4.3.1940 тэрмін папярэдняга зняволення залічаны ў тэрмін адбывання пакарання; вызвалены 19.3.1940. Пасля вайны выехаў у Чэхаславакію да дачкі, якая працавала ў музеі ў Браціславе. Па першым прысудзе рэабілітаваны 22.5.1962, па другім прысудзе рэабілітаваны Куйбышаўскім абласным судом 10.6.1988.

Пахаваны на браціслаўскіх могілках Славічча удалле.

## Выбраная бібліяграфія 
* На порозі нового життя // Літературно-науковій вістнік. К., 1919.

## Літаратура 
* 
* 
*  
* 
* 
**   
** *Міхнюк У.* «Невінаватым ад нас не выйдзеш…» // Беларуская мінуўшчына. 1995, № 6.
** 

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гайнаўскім павеце
Катэгорыя:Імігравалі ў Чэхаславакію з Беларусі
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Канадзе

'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА у Канадзе'''

### Канада 
* L'Anse aux Meadows — месца першага еўрапейскага пасялення ў Паўночнай Амерыцы (поўнач вострава Ньюфаўндленд) (1978)

* Нацыянальны парк Нахані (1978)

* Правінцыйны парк Дыназаўраў у правінцыі Альберта (1979)

* Нацыянальны парк Клуан (Канада) (разам з Врангель-Сент-Эліяс, Глейс'ер-Бей ЗША) (1979, 1992, 1994)

* Head-Smashed-In Buffalo Jump (1981)

* SGaang Gwaii — індзейскія татэмныя слупы (Anthony Island) (1981)

* Нацыянальны парк Wood Buffalo (1983)

* Canadian Rocky Mountain Parks (1984, 1990)

* Гістарычны раён горада Квебек (1985)

* Нацыянальны парк Грос Марне(1987)

* Стары горад Lunenburg (правінцыя Новая Шатландыя) (1995)

* Нацыянальны парк Глейшэр (штат Мантана) разам з нацыянальным паркам Уотэртон-Лэйкс (Канада) (1995)

* Нацыянальны парк Miguasha (1999)

* Канал Рыда (2007)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталог спасылак па Сусветнай спадчыне ў Канадзе

Катэгорыя:Культура Канады
К
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Бразіліі

'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА у Бразіліі'''

* Гістарычны горад Ару-Прэту (1980)

* Гістарычны цэнтр горада Алінда (1982)

* Езуіцкія місіі рэгіёна Гуарані (1983, 1984)

* Гістарычны цэнтр горада Салвадор (1985)

* Бон-Жэзус-ду-Кангоньяс (1985)

* Нацыянальны парк Ігуасу (1986)

* Горад Бразілія (1987)

* Нацыянальны парк Сера-да-Капівара (штат Піяўі) (1991)

* Гістарычны цэнтр горада Сан-Луіс (1997)

* Лясныя рэзерваты паўднёва-ўсходняга атлантычнага ўзбярэжжа (1999)

* Лясныя рэзерваты ўсходняга атлантычнага ўзбярэжжа (1999)

* Гістарычны цэнтр горада Дыямантына (штат Мінас-Жэрайс) (1999)

* Запаведнікі цэнтральнай Амазоніі (2000, 2003)

* Запаведнік Пантанал (2000)

* Бразільскія Атлантычныя астравы: Фернанду-ды-Наронья і Рокас (2001)

* Нацыянальныя паркі Шапада-дус-Веадэйрус і Эмас (2001)

* Гістарычны цэнтр горада Гаяс (штат Гаяс) (2001)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў Бразіліі

*
Бразілія
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Турцыі

У '''спісе аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА у Турцыі''' значыцца 17 найменняў (на 20017 г.).

## Статыстыка 
Усяго ў поўным спісе Сусветнай спадчыны лічыцца 1073 аб'ектаў, гэта значыць доля аб'ектаў Турцыі ў свеце — 1,6 %, з якіх:
* 15 культурных аб'ектаў
* 2 аб'екта змешанага тыпу

8 культурных аб'ектаў прызнаныя шэдэўрамі чалавечага генія (крытэр i) і 2 аб'екта — прыроднымі феноменамі выключнай прыгажосці і эстэтычнай важнасці (крытэр vii).

## Спіс 
У дадзенай табліцы аб'екты размешчаныя ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Зноскі 
## Гл. таксама 
* Сусветная спадчына
* ЮНЕСКА
* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Азіі
* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Еўропе

## У Сеціве 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў Турцыі

*
Тур
Паралелаграм

right|250px|Паралелаграм
**Паралелагра́м** (ад грэц. *parallelos* — паралельны і *gramme* — лінія) — гэта чатырохвугольнік, у якога процілеглыя бакі парамі паралельныя, г.&nbsp;зн. ляжаць на паралельных прамых. Прамавугольнік, ромб і квадрат з'яўляюцца асобнымі выпадкамі паралелаграма.

## Асаблівасці 
* Процілеглыя бакі паралелаграма роўныя
*: |AB| = |CD|, |AD| = |BC|.
* Процілеглыя вуглы паралелаграма роўныя
*: \angle A = \angle C, \angle B = \angle D.
* Дыяганалі паралелаграма перасякаюцца і пунктам скрыжавання палавіняцца
*: |AO| = |OC|, |BO| = |OD|.
* Сума вуглоў, прылеглых да аднаго боку, роўная 180°.
* Сума квадратаў дыяганаляў паралелаграма роўная суме квадратаў яго чатырох бакоў
*: |AC|^2 + |BD|^2 = |AB|^2 + |BC|^2 + |CD|^2 + |AD|^2.

## Прыкметы паралелаграма 
Чатырохвугольнік *ABCD* з'яўляецца паралелаграмам, калі выконваецца адна з наступных умоў:

# Процілеглыя бакі парамі роўныя (|AB| = |CD|, |AD| = |BC|).
# Процілеглыя вуглы парамі роўныя (∠A = ∠C, ∠B = ∠D).
# Два процілеглыя бакі роўныя і паралельныя (|AB| = |CD|, AB || CD).
# Дыяганалі дзеляцца ў пункце іх скрыжавання напалову (|AO| = |OC|, |BO| = |OD|).

## Плошча 
Плошчу паралелаграма можна знайсці па наступных формулах:
: S_{ABCD}=|AD|\cdot h_{AD}=|AB|\cdot |AD| \sin \alpha = \frac{1}{2} |AC|\cdot|BD|\sin \beta .

## Гл. таксама 
* Трапецыя
* Прамавугольнік
* Ромб
* Дэльтоід

Катэгорыя:Многавугольнікі
Катэгорыя:Чатырохвугольнікі
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Эстоніі

'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Эстоніі'''

* Гістарычны цэнтр горада Талін (1997)

* Геадэзічная дуга Струвэ (2005) (Беларусь, Эстонія, Расія, Фінляндыя, Латвія, Літва, Нарвегія, Малдавія, Швецыя, Украіна)

## Гл. таксама 
* Сусветная спадчына
* ЮНЕСКА

## Спасылкі 
* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Эстоніі 
* Каталог спасылак Сусветнай спадчыне ў Эстоніі 


Эстонія
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Манголіі

**Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА у Манголіі** пачаў стварацца ў 2003 годзе. На май 2008 складаецца з 2 значных па тэрыторыі комплексных аб’ектаў:

## Культурны ландшафт даліны ракі Архон 
Аб’ект Сусветнай спадчыны № 1081rev з 2004 года. Уяўляе сабой тэрыторыю 121&nbsp;967 га ў даліне ракі Архон у Манголіі. Тут размешчаны шматлікія помнікі культуры ад VI да XIV стагоддзя, уключаючы цюркскія каменныя статуі і стэлы, у тым ліку з архонскімі рунічнымі надпісамі, а таксама разваліны старажытнай сталіцы Мангольскай імперыі, Каракорума. Культурныя крытэрыі: ii, iii, iv (гл. :en:Orkhon Valley Cultural Landscape).

## Убсунурская катлавіна 
Аб’ект Сусветнай спадчыны № 769rev з 2003 года, плошчай 1&nbsp;069&nbsp;000 га. Знаходзіцца на тэрыторыі Манголіі і Расіі у самай паўночнай з усіх бязсцёкавых катлавін Цэнтральнай Азіі. Назва паходзіць ад салёнага возера Убсу-Нур, у раёне якога водзіцца маса пералётных, вадаплаўных і каляводных птушак. Аб’ект складаецца з 12 розных участкаў, з якіх 5 размешчаны на тэрыторыі Манголіі (Убсунурскі аймак, Дзабханскі аймак і Хубсугульскі аймак), а 7 на тэрыторыі Расіі, у рэспубліцы Тува (Мангун-Тайгінскі кажуун, Авюрскі кажуун, Тэс-Хемскі кажуун, Эрзінскі кажуун). Прыродныя крытэрыі: ix, x (гл. :en:Uvs Nuur Basin).

## Спасылкі 
* Культурны ландшафт даліны ракі Архон \ Манголія \ Спіс сусветнай спадчыны 
* Убсунурская катлавіна \ Манголія — Расійская Федэрацыя \ Спіс сусветнай спадчыны 


Манголія
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ва Украіне

'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ва Украіне''' налічвае сем найменняў (2014): шэсць культурных і адзін прыродны аб’ект.

## Гл. таксама 
* Сусветная спадчына
* ЮНЕСКА
* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Еўропе

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне на Украіне

*
Украіна
Адамава

**Адамава**:

## Беларусь 
* Ада́мава — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці
* Ада́мава — хутар у Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці
## Камерун 
* Адама́ва — адзін з рэгіёнаў Камеруна

## Нігерыя 
* Адамава (штат)
Белін

Назву **Бе́лін** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Белін — вёска ў Драгічынскім раёне
* Гомельская вобласць
** Белін — вёска ў Петрыкаўскім раёне
Язвіны

Назву **Я́звіны** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Язвіны — вёска ў Драгічынскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Язвіны — былы хутар у Свіслацкім раёне
* Мінская вобласць:
** Язвіны — вёска ў Капыльскім раёне
** Язвіны — вёска ў Салігорскім раёне
** Язвіны — вёска ва Уздзенскім раёне
Андрэеўшчына

Назву **Андрэ́еўшчына** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Андрэеўшчына — вёска ў Аршанскім раёне
** Андрэеўшчына — вёска ў Сенненскім раёне
Бугаі

**Бугаі**

## Біялогія 
* народная назва віду 
* Бугаі, падсямейства — падсямейства птушак з сямейства чаплевых атраду галянастых

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Вёска Бугаі — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці

### Украіна 
* Сяло Бугаі Другія (укр. Бугаї Другі) — сяло, Залачэўскі пасялковы савет, Залачэўскі раён, Харкаўская вобласць.
* Сяло Бугаі Першыя (укр. Бугаї Перші) — сяло, Залачэўскі пасялковы савет, Залачэўскі раён, Харкаўская вобласць.
Добрына

Назву **До́брына** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Добрына — вёска ў Віцебскім раёне
** Добрына — вёска ў Лёзненскім раёне
** Добрына — вёска ў Сенненскім раёне
** Добрына — вёска ў Шумілінскім раёне

## Азёры 
* Добрына — возера ў Віцебскім раёне ў басейне ракі Заходняя Дзвіна
* Добрына — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бярозка
### Расія 
* Добрына (Дзямідаўскі раён)
Восаўцы

Назву **Во́саўцы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Восаўцы — аграгарадок у Драгічынскім раёне
** Восаўцы — вёска ў Кобрынскім раёне

## Гл. таксама 
* Асава
* Асавая
* Асавец
* Асавецкая Буда
* Асавецкі
* Асавіно
* Асавок
* Асавы
* Асавыя
* Асаўляны
* Асаўнік
* Асаўніца
* Асаўцы
* Воса
* Восава
* Восаў
* Восаўскі
* Восаўскі Бор
Засценак

**Засце́нак** — тып сельскага паселішча на Беларусі ў XVI—XX стст.

Узнік у сярэдзіне XVI ст. падчас правядзення валочнай памеры. Паводле Уставы на валокі 1557 года, ворныя землі феадальных маёнткаў падзяляліся на 3 часткі, кожная з іх мела межы («сценкі»). Землі, што засталіся па-за гэтымі межамі, называліся засценкам; іх арандавалі дробная шляхта (адсюль засцянковая шляхта) і часткова заможныя сяляне. Засценкам называлася і паселішча на гэтых землях. Засценкі былі пры большасці сёл. З часам колькасць двароў у засценках павялічвалася. Асабліва шмат засценкаў было ў цэнтральнай і заходняй Беларусі. У Койданаўскім графстве ў 1811 годзе было 50 засценкаў, у канцы XVIII — пачатку XIX ст. засценкі складаліся тут з 12—18 і нават 30 двароў. У 1866 годзе ў Мінскім павеце было 245 засценкаў з 1506 дварамі. Забудова засценка была нерэгулярная, складалася з жылога дома і гаспадарчых будынкаў. У XVIII—XIX стст. у многіх засценках з’явіліся лазні і бровары, у некаторых конныя млыны. Называліся засценкі звычайна ад прозвішчаў арандатараў (Акінчыцы, Галавачы, Гарбузы, Зуі і іншыя). Малыя засценкі адрозніваліся ад хутароў толькі гістарычна-эканамічным паходжаннем і саслоўнай належнасцю жыхароў, вялікія — нагадвалі вёску.

У 1930—1940-я гады частка засценкаў сселена, частка перайменавана ў вёскі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Засценак //  С. 6.
* *Молчанова Л. А.* Очерки материальной культуры Белорусов XVI—XVIII вв. / Л. А. Молчанова; АН БССР, Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора. — Мн.: Наука и техника, 1981. — 112 с.: ил.
* *Шаблюк В. У.* Сельскiя паселiшчы Верхняга Панямоння: XIV—XVIII стст. / В. У. Шаблюк; АН Беларусі, Ін-т гісторыі; Пад рэд. Я. Г. Звяругі. — Мн.: Беларуская навука, 1996. — 119 с.: іл. — ISBN 5-343-01529-8
* *Шпилевский П. М.* Путешествие по Полесью и Белорусскому краю / П. М. Шпилевский. — Мн.: Полымя, 1992. — 252 с. — (Литературные памятники Белоруссии). — С. 100—101.

## Спасылкі 
* Застенок // *Плужников В. И.* Термины российского архитектурного наследия от А до Я, а также Термины геральдики, Древнерусские религиозные монограммы, Расшифровки дат: Словарь-глоссарий — М.: «Искусство», 1995.

Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Польшчы
Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Вялікага Княства Літоўскага
Колпіна

**Колпіна** — тапонім:

**Азёры:**
* Колпіна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Званіца
* Колпіна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянка
* Колпіна — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянка
* Колпіна, Коўпіна, Колпін — возера ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці ў басейне ракі Сож
* Колпіна — возера ў Невельскім раёне Пскоўскай вобласці ў басейне ракі Палата

**Населеныя пункты:**

## Беларусь 
* Колпіна — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці

## Расія 
* Колпіна (востраў)
* Колпіна — горад у складзе Колпінскага раёна Санкт-Пецярбурга.
* Колпіна (Кардымаўскі раён)
* Колпіна (Рослаўльскі раён)
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Казахстане

Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Казахстане
* Маўзалей Хаджы Ахмеда Ясаві у горадзе Туркестан (2003) № 1103
* Петрогліфы ў Тамгалы (2004) № 1145

К
Катэгорыя:Культура Казахстана
Катэгорыя:Гісторыя Казахстана
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Казахстане
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Кітаі

У **спісе аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА у Кітаі** значыцца 35 найменняў (на 2008 г.).

## Статыстыка 
Усяго ў поўным спісе Сусветнай спадчыны знаходзіцца 830 аб’ектаў, такім чынам, доля аб’ектаў Кітая ў свеце — 4,2 %.

З 35 аб’ектаў Сусветнай спадчыны ў Кітаі:
* 25 культурных аб’ектаў;
* 6 прыродных аб’ектаў;
* 4 аб’екты змешанага тыпу.

16 культурных аб’ектаў прызнаныя шэдэўрамі чалавечага генія (крытэрый i) і 8 аб’ектаў — прыроднымі феноменамі выключнай прыгажосці і эстэтычнай важнасці (крытэрый vii).

## Спіс 
У дадзенай табліцы аб’екты размешчаныя ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гл. таксама 
* Сусветная спадчына
* ЮНЕСКА
* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Азіі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў Кітаі

*
К
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Аўстрыі

'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА у Аўстрыі'''

* Гістарычны цэнтр горада Зальцбург (1996)

* Палац і сады Шанбрун (Вена) (1996)

* Вобласць Зальцкамергут (1997)

* Земерынг — чыгунка (1998)

* Гістарычны цэнтр горада Грац

* Вобласць Вахау (2000)

* Наваколлі возера Нойзідлер-Зэ (у Аўстрыі і Венгрыі)

* Гістарычны цэнтр Вены (2001)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў Аўстрыі

Катэгорыя:Культура Аўстрыі
Аўстрыя
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Індыі

'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА у Індыі'''

* Форт у Агры (штат Утар-Прадэш) (1983) № 251 :en:Agra Fort 
* Пячоры Аджанты (штат Махараштра) (1983) № 242 :en:Ajanta Caves
* Пячоры Элоры (штат Махараштра) (1983) № 243 :en:Ellora Caves
* Тадж-Махал (каля горада Агра, штат Утар-Прадэш) (1983) № 252
* Група помнікаў у горадзе Махабаліпурам (штат Тамілнад) (1984) № 249 :en:Mahabalipuram
* Храм сонца ў Канараке (штат Арыса) (1984) № 246 :en:Konark Sun Temple

* Нацыянальны парк Казіранга (штат Асам) (1985) № 337 :en:Kaziranga National Park
* Нацыянальны парк Кеоладэа (штат Раджастхан) (1985) № 340 :en:Keoladeo National Park
* Запаведнік Манас (штат Асам) (1985) № 338 :en:Manas Wildlife Sanctuary
* Храмы і кляштары Гоа (1986) № 234 :en:Old Goa

* Фатэхпур-Сікры (штат Утар-Прадэш) (1986) № 255 :en:Fatehpur Sikri
* Руіны Хампі (Віджаянагара) (штат Карнатака) (1986) № 241 :en:Vijayanagara

* Помнікі Кхаджураха (штат Мадх’я-Прадэш) (1986) № 240 :en:Khajuraho
* Пячорныя храмы вострава Элефанта (у горадзе Бамбей, штат Махараштра) (1987) № 244 :en:Elephanta Island
* Вялікія храмы імперыі Чола (1987, 2004) № 250 :en:Great Living Chola Temples

* Помнікі Патадакал (штат Карнатака) (1987) № 239 :en:Pattadakal
* Нацыянальны парк Сандарбаны (дэльта Ганга, штат Заходні Бенгал) (1987) № 452 :en:Sundarbans National Park
* Нацыянальны парк Нандадэві і Даліна Кветак (1988, 2005) № 335 :en:Nanda Devi :en:Valley of Flowers

* Будыскія помнікі Санчы (штат Мадх’я-Прадэш) (1989) № 524 :en:Sanchi
* Магільня Хумаюна у Дэлі (1993) № 232 :en:Humayun's Tomb
* Мінарэт Кутб-Мінар у Дэлі (1993) № 233
* Горныя чыгункі Індыі (1999, 2005) № 944 :en:Mountain Railways of India
* Храм Махабодхі у Бодх-Гая (штат Біхар) (2002) № 1056 :en:Mahabodhi Temple

* Скальныя хованкі ў Бхімбетка (2003) № 925 :en:Bhimbetka

* Археалагічны парк Champaner-Pavagadh (2004) № 1101 

* Вакзал Вікторыі ў Бамбеі (2004) № 945 :en:Chhatrapati Shivaji Terminus

* Чырвоны форт, Дэлі (2007) # 231 :en:Red Fort
* Горныя крэпасці Раджастхана (2013) №247
* Дхалавіра: харапскі горад (2014) №5892

## Гл. таксама 
* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА у Азіі для спасылак на іншыя моўныя падзелы

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў Індыі

Катэгорыя:Культура Індыі
І
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Арменіі

'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Арменіі'''

* Манастырскі Ансамбль Ахпат (1996)
* Манастырскі Ансамбль Санаін (2000)
* Кафедральны сабор і цэрквы Эчміядзіна (2000)
* Манастыр Гегард і даліна вярхоўяў ракі Азат (2000)
* Руіны Храма Сіл (Звартноц) і яго археалагічныя раскопкі каля Вагаршапата (2000)

## Спасылкі 
* Аб'екты Сусветнай спадчыны ў Арменіі на афіцыйным сайце ЮНЕСКА

*
Арменія
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Акіяніі

Няпоўны '''спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Акіяніі'''

## Аўстралія 
16 аб'ектаў, у тым ліку 2 на астравах у Акіяніі: 
* Астравы Херд і  Макдоналд(1997) № 577 
* Астравы Лорд-Хау і Болс-Пірамід (1982) № 186 
  
* * Глядзі таксама: Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Аўстраліі

## Гаваі (штат ЗША) 
* Нацыянальны парк Гавайскія вулканы (1987) № 409
 
* * Глядзі таксама: Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў ЗША

## Новая Зеландыя 
## Востраў Пасхі 
## Саламонавы Астравы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Яшчэ адзін спіс - са спасылкамі па кожным пункце

Акіянія
Сіла Ампера

**Сі́ла Ампе́ра** — сіла, якая дзейнічае на праваднік з токам з боку магнітнага поля. Згодна з законам Ампера, сіла, якая дзейнічае на элемент dl правадніка, роўная

\vec {dF} = I \vec {dl} \times \vec B

дзе I — сіла току; B — індукцыя магнітнага поля.

Сілу Ампера можна таксама выразіць праз шчыльнасць току:

\vec {dF} = \vec j \times \vec B dV

дзе \vec j  - шчыльнасць току

Велічыня сілы Ампера складае

dF = j B dV sin \alpha

дзе \alpha — вугал між вектарамі шчыльнасці току і індукцыі; dV — элемент аб’ёму правадніка.

Напрамак сілы Ампера, як і напрамак любога іншага вектарнага здабытку вектараў, вызначаецца згодна з правілам левай рукі.

Сіла Ампера з’яўляецца вынікам дзеяння сілы Лорэнца на кожны з носьбітаў току.

Катэгорыя:Магнетызм
Катэгорыя:Электрычны ток
Гелій Белкінд

**Гелій М. Белкінд** — народны сакратар фінансаў у першым Народным сакратарыяце БНР. Прадстаўляў у ім абласны камітэт Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. Пайшоў у адстаўку ў красавіку 1918 у знак пратэсту супраць прыняцця ІІІ Устаўной граматы БНР.

Катэгорыя:Міністры фінансаў БНР
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Азербайджане

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Азербайджанскай Рэспубліцы** значацца 2 наймення (на 2011 год), гэта складае  ад агульнага ліку ( на  год). Абодва аб'екта ўключаны ў спіс па культурных крытэрыях. Акрамя гэтага, па стане на 2011 год, 10 аб'ектаў на тэрыторыі Азербайджана знаходзяцца ў ліку кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Азербайджанская Рэспубліка ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 16 снежня 1993 года. Першы аб'ект, які знаходзіцца на тэрыторыі Азербайджана быў занесены ў спіс у 2000 годзе на 24-ай сесіі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
У гэтай табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў Азербайджане

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Азербайджане
Азербайджане
Сусветнай спадчыны Юнеска, аб'ектаў, у
Вытворная (матэматыка)

**Вытворная** ў матэматыцы — функцыя, якая з'яўляецца вынікам ужывання той ці іншай аперацыі дыферэнцавання да зыходнай функцыі:
* Вытворная функцыі
* Вытворная (абагульненні)
* Частковая вытворная
* Вытворная па напрамку

## Гл. таксама 
* Аднабаковая вытворная
* Тэарэма Лагера

Катэгорыя:Матэматычны аналіз
Вялікая Кітайская сцяна

**Вялікая Кітайская сцяна** () — найбуйнейшы помнік архітэктуры. Праходзіць па паўночным Кітаі на працягу 6350 км.

## Гісторыя 
Будаўніцтва першай сцяны пачалося ў III стагоддзі да н.э. у час кіравання імператара Цынь Шыхуан-дзі (дынастыя Цынь), у перыяд «Ваюючых дзяржаў» (475—221 гг. да н.э.) для абароны дзяржавы ад набегаў качавога народа . У будаўніцтве ўдзельнічала пятая частка тагачаснага насельніцтва краіны, г.зн. каля мільёна чалавек.

Сцяна павінна была служыць крайняй паўночнай лініяй магчымай экспансіі саміх кітайцаў, яна павінна была засцерагаць падданых «Сярэдняй імперыі» ад пераходу да паўкачавога вобразу жыцця, ад зліцця з варварамі. Сцяна павінна была выразна зафіксаваць межы кітайскай цывілізацыі, спрыяць кансалідацыі адзінай імперыі, толькі што складзенай з шэрага заваяваных царстваў.

У перыяд кіравання дынастыі Хань (206 г. да н.э. — 220 н.э.) Сцяна была пашырана на захад да Дуньхуана. Таксама была збудавана лінія вартавых веж, якая зыходзіла ўглыб пустыні, для абароны гандлёвых караванаў ад набегаў качэўнікаў. Тыя ўчасткі Вялікай Сцяны, якія захаваліся да нашага часу, былі пабудаваныя ў асноўным пры дынастыі Мін (1368—1644). У гэту эпоху асноўнымі будаўнічымі матэрыяламі былі цэгла і каменныя блокі, якія рабілі канструкцыю больш надзейнай. За час кіравання Мін Сцяна працягнулася з усходу на захад ад заставы Шаньхайгуань на беразе Бахайскага заліва Жоўтага мора да заставы Юйменьгуань на стыку сучасных правінцый Ганьсу і Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна.

## Цікавыя факты 
* Насуперак распаўсюджанаму памылковаму меркаванню, з космасу Сцяна не бачная няўзброеным вокам, хоць на спадарожнікавых фатаграфіях, яе, зразумела, відаць (прыклад).
* Штогод праводзіцца папулярны лёгкаатлетычны марафон «Вялікая Сцяна» (The Great Wall Marathon), у якім частку дыстанцыі спартсмены пераадольваюць па грэбні Сцяны.

## Спасылкі 
* Новыя 7 цудаў свету. Вялікая кітайская сцяна

Катэгорыя:Архітэктура Кітая
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Кітаі
Катэгорыя:Дынастыя Цынь
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Мегаструктуры
Катэгорыя:Абарончыя лініі
Катэгорыя:Новыя сем цудаў свету
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Бельгіі

У спісе Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Каралеўстве Бельгія змешчана 11 найменняў (на 2012 год), гэта складае 1,1% ад агульнай колькасці (962 на 2012 год). Усе аб'екты ўключаны ў спіс па культурных крытэрыях, прычым 3 з іх прызнаныя шэдэўрамі чалавечага генія (крытэрый i). Акрамя гэтага, па стане на 2012 год, 16 аб'ектаў на тэрыторыі Бельгіі знаходзяцца ў ліку кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Бельгія, ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 24 ліпеня 1996 года. Першыя два аб'екта, якія знаходзяцца на тэрыторыі Бельгіі былі занесены ў спіс у 1998 годзе на 22-й сесіі Камітэта Сусветнага спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Бельгіі 
* Фламандскія манаскія абшчыны — Бегінаж (1998)
* Плошча Гран-Плас (Брусель) (1998)
* Чатыры гідраўлічныя пад’ёмнікі Цэнтральнага канала (правінцыя Эно, 1998)
* Званіцы Бельгіі і Францыі (1999, 2005)
* Гістарычны цэнтр горада Бругэ (2000)
* Дамы архітэктара Віктора Орта (Брусель, 2000)
* Старажытныя шахты Сп’ен (раён горада Монс, 2000)
* Сабор у горадзе Турнэ (2000)
* Дом, майстэрня і музей Плантэна (Антверпен, 2005))
* Палац Стокле

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў Бельгіі

Катэгорыя:Культура Бельгіі
Б
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Японіі

[thumb|300px|[Замак белай чаплі у Хімэдзі.]]
'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА у Японіі''' 

* Будысцкія помнікі ў раёне Хору-дзі, горад Ікаруга, прэфектура Нара (1993) № 660 :en:Horyu-ji
* Замак у Хімэдзі (1993) № 661 :en:Himeji_castle
 
* Лясы ў гарах Сіракамі-Санці (поўнач вострава Хансю) (1993) № 663 :en:Shirakami-Sanchi

* Востраў Яку (Якусіма) (1993) № 662
* Гістарычныя помнікі старажытнага Кіёта (1994) № 688 
** горад Удзі :en:Uji
** горад Оцу, Прэфектура Сіга :en:Otsu
 
* Гістарычныя вёскі Сіракава-го і Гакаяма (1995) № 734

* Мемарыял Міру ў Хірасіме (Гэнбаку-Домэ) (1996) № 775 :en:Hiroshima Peace Memorial :en:Genbaku Dome
* Сінтаістская святыня вострава Іцукусіма (1996) № 776 :en:Itsukushima_Shrine

* Гістарычныя помнікі старажытнага горада Нара (1998) № 870

* Святыні і храмы горада і нацыянальнага парка Ніка (1999)№ 913 :en:Nikko

* Гусуку і іншыя помнікі архітэктуры каралеўства Рукю (востраў Акінава) (2000) № 972 :en:Gusuku :en:Kingdom of Ryukyu

* Святыя месцы і шляхі паломнікаў у гарах паўвострава Кіі (2004) № 1142 :en:Kii_Peninsula

* Нацыянальны парк на паўвостраве Сірэтока (усход вострава Хакайда) (2005) № 1193 :en:Shiretoko_National_Park
* Срэбная шахта Івамі Гіндзан (2007) № 1246 :en:Iwami Ginzan Silver Mine
* Астравы Агасавара (2011) № 1362

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў Японіі

*
Я