open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арыэль Шарон

**Арыэль Шарон** (іўр. אריאל «אריק» שרון, народжаны **Шэйнерман**; , паселішча Кфар-Малал паблізу Кфар-Савы, Палесціна — , Тэль-Авіў, Ізраіль) — ізраільскі ваенны, палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Ізраіля ў 2001—2006 гг.

## Біяграфія 
Арыэль Шарон нарадзіўся ў сям’і выхадцаў з Беларусі. Яго дзед нарадзіўся і вырас у Брэсце. Бацька таксама быў з Брэста. Маці нарадзілася пад Чавусамі на Магілёўшчыне. У Палесціну бацькі эмігравалі ў 1922 годзе.

Ваенную адукацыю атрымаў у Вялікабрытаніі, скончыў Тэль-Авіўскі ўніверсітэт (1966). У 1940-я г. ўдзельнік яўрэйскай самаабароны (Хаганы) у Палесціне. У час араба-ізраільскай вайны (1948—49) камандаваў брыгадай. Вызначыўся ў вайне з Егіптам (Суэцкі крызіс, 1956), араба-ізраільскіх войнах (1967 і 1973).

3 1973 член палітычнага аб’яднання «Лікуд», з 1999 яго лідар. 3 1975 саветнік прэм’ер-міністра І. Рабіна,
з 1977 міністр сельскіх пасяленняў, у 1981—83 міністр абароны. Кіраваў уварваннем ізраільскіх войск у Ліван у 1982; у сувязі з абвінавачаннямі ў няздольнасці прадухіліць масавыя забойствы мірных жыхароў у Сабры і Шаціле пайшоў у адстаўку. 3 1984 міністр прамысловасці, у 1990—92 — будаўніцтва і жыллёвай гаспадаркі, у 1996—98 нацыянальнай інфраструктуры, у 1998—99 — замежных спраў. У верасні 1999 наведаў Храмавую гару ў Іерусаліме, што выклікала масавыя выступленні палесцінцаў. 3 лютага 2001 па 2006 год прэм’ер-міністр Ізраіля.

З 2006 года знаходзіўся ў стане комы (трапіў у кому пасля інсульту).

## Літаратура 
* Адзярыха В. Шарон // БЭ ў 18 т. Т. 17. Мн., 2003.

## Спасылкі 
* Біяграфія Арыэля Шарона на англійскай мове
* Біяграфія Арыэля Шарона на англійскай мове 
* Арыэль Шарон на сайце Кнэсета
* Біяграфія Арыэля Шарона
* Дасье: Арыэль Шарон BBC 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Ізраіля
Катэгорыя:Ваенныя Ізраіля
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 12-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 13-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 14-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 15-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 16-га склікання
Катэгорыя:Міністры абароны Ізраіля
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Ізраіля
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Ізраіля
Катэгорыя:Міністры транспарту Ізраіля
Катэгорыя:Міністры прамысловасці і гандлю Ізраіля
Катэгорыя:Міністры сувязі Ізраіля
Катэгорыя:Міністры абсорбцыі Ізраіля
Катэгорыя:Міністры нацыянальнай інфраструктуры Ізраіля
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчнай недастатковасці
Катэгорыя:Памерлі ад нырачнай недастатковасці
Катэгорыя:Міністры аховы здароўя Ізраіля
Катэгорыя:Міністры сельскай гаспадаркі Ізраіля
Катэгорыя:Міністры сацыяльнага забеспячэння Ізраіля
Катэгорыя:Міністры па справах рэлігій Ізраіля
Катэгорыя:Міністры будаўніцтва Ізраіля
Рон Пол

**Рональд Эрнэст «Рон» Пол** (, нар. 20 жніўня 1935) — амерыканскі палітык. Член палаты прадстаўнікоў ад штата Тэхас. Удзельнік руху «Чаяванне». Вядомы дзеяч лібертарыянскага руху. Удзельнічаў у прэзідэнцкіх выбарах у 1988 г. у якасці кандыдата ад Лібертарыянскай партыі. Перад выбарамі 2008 года да 12 чэрвеня з'яўляўся прэтэндэнтам на вылучэнне ў кандыдаты на пасаду прэзідэнта ЗША ад Рэспубліканскай партыі. 13 мая 2011 года афіцыйна абвясціў, што ён будзе змагацца за вылучэнне ў кандыдаты ад Рэспубліканскай партыі ЗША на выбарах Прэзідэнта ЗША ў 2012 годзе. Па стану прадвыбарнай гонкі ў ЗША на 11 снежня 2012 г. пасля правядзення двух праймерыз, што ладзіліся Рэспубліканскай партыяй, займае другое месца сярод патэнцыйных кандыдатаў на пасаду прэзідэнта ЗША ад гэтай партыі. Першае месца сярод сяброў Рэспубліканскай партыі па вынікам праймерыз займае вядомы палітык кансерватыўнага кірунку, буйны бізнесмен і мармонскі святар Міт Ромні.

Рон Пол з'яўляецца аўтарам вядомай у ЗША працы «Маніфест: Рэвалюцыя», у якой прапаноўвае праграму буйнамаштабных рэформ у Злучаных Штатах у духе неакансерватызму і лібертарыянства. Рон Пол — актыўны інтэрнэт-карыстальнік, яго групы па грамадскай падтрымцы і збору сродкаў у інтэрнэце адны з самых вялікіх сярод кандыдатаў у прэзідэнты ЗША і наогул амерыканскіх палітыкаў.

## Спасылкі 
* RonPaul.org
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Члены Палаты прадстаўнікоў ад штата Тэхас
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ЗША (1988)
Катэгорыя:Члены Лібертарыянскай партыі ЗША
Майк Хакабі

**Майк Хакабі** (; нар. ) — кансерватыўны амерыканскі палітык, член Рэспубліканскай партыі.

Губернатар штата Арканзас (1996—2007). Старшыня Асацыяцыі губернатараў Поўдня, Старшыня Нацыянальнай асацыяцыі губернатараў ЗША (2005—2007).

Кандыдат у Прэзідэнты ЗША ў 2008 годзе (заняў трэцяе месца на «праймерыз» сваёй партыі).

Святар баптысцкай царквы, пастар, прэзідэнт Саюза баптыстаў Арканзаса (1989—1991).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крэацыяністы
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы ЗША
Катэгорыя:Губернатары Арканзаса
Катэгорыя:Дзеячы баптызму
Катэгорыя:Радыёсетка ABC
Дональд Артур Глазер

**Дональд Артур Глазер** (англ.: Donald Arthur Glaser;  г, Кліўленд, штат Агая, ЗША) — амерыканскі фізік і нейрабіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1960) «за вынаходства пузырковай камеры».

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* Старонка Дональда Глазера на сайце Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі (захаваная версія з archive.org) 

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Танлесап

**Танлеса́п**, **Сап** () — возера ў Камбоджы, на Камбаджыйскай раўніне; самае вялікае на паўвостраве Індакітай.

Плошча возера мяняецца ад 2,5—3 тыс. км² зімой да 10 тыс. км² летам, глыбіня адпаведна ад 1—2 м да 10—14 м. Берагі нізкія, забалочаныя. Злучана ракой Танлесап з ракой Меконг і часткова рэгулюе яе сцёк.

Выкарыстоўваецца для арашэння рысавых палёў, рыбалоўства. Прыбярэжная зона густа населена; характэрна забудова на палях. Каля Танлесапа — старажытны комплекс Ангкор.

Выява:Old_man_on_tonle_sap.jpg|Лодкі на возеры Танлесап
Выява:Water_Dwelling_Tonle_Sap_Cambodia.jpg|Паводка на возеры

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азёры Камбоджы
Катэгорыя:Басейн Меконга
Джон Фостэр Далес

**Джон Фостэр Далес** (; 25 лютага 1888, Вашынгтон — ) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч, які займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ЗША пры прэзідэнце Дуайце Эйзенхаўэры.

## Спіс літаратуры 
**Біяграфіі**
** *Power and Peace: The Diplomacy of John Foster Dulles* by Frederick Marks (1995) ISBN 0-275-95232-0
** *John Foster Dulles: Piety, Pragmatism, and Power in U.S. Foreign Policy* by Richard H. Immerman (1998) ISBN 0-8420-2601-0
** *Devil and John Foster Dulles* by Hoopes Townsend (1973) ISBN 0-316-37235-8. Most famous book on Dulles.
** *The actor; the true story of John Foster Dulles, Secretary of State, 1953—1959* by Alan Stang, Western Islands (1968)
** *The John Foster Dulles Book of Humor* by Louis Jefferson (1986), St. Martin's Press, ISBN 0-312-44355-2

## Спасылкі 
* John Dulles. The Communist Threat in the Taiwan Area

Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках
Катэгорыя:Выпускнікі Прынстанскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Сенатары ад штата Нью-Ёрк
Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Прэзідэнцкім медалём Свабоды
Яўген Аляксеевіч Зайцаў

{{Мастак
 |фон                  = 
 |імя                  = Зайцаў Яўген Аляксеевіч
 |арыгінал імя       = 
 |імя пры нараджэнні     = 
 |выява          =
 |шырыня               = 220 px
 |апісанне выявы = 
 |дата нараджэння        = 21.12.1907 (3.01.1908)
 |месца нараджэння       =
 |дата смерці          = 13.09.1992
 |месца смерці         =
 |паходжанне        = 
 |падданства           = 
 |грамадзянства          = 
 |жанр                 = 
 |вучоба                = 
 |стыль                = 
 |працы               = 
 |заступнікі          = 
 |уплыў              = 
 |уплыў на           = 
 |узнагароды              = { style="background:transparent"
        
}
{ style="background:transparent"
 
}
* Народны мастак БССР (1963)
 |званні               = 
 |прэміі               = 
 |сайт                 = 
 |вікісховішча            = 
}}
250px|thumb|«Парад партызан у Мінску» (1948) на паштовай марцы Беларусі
**Яўген Аляксеевіч Зайцаў** ( — ) — народны мастак БССР (1963), член-карэспандэнт Акадэміі мастацтваў СССР (1973).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў пачатку ХХ стагоддзя ў Невелі Віцебскай губерні ў сям'і паштовых работнікаў. Вучыўся ў майстэрнях Марка Шагала (1920), у Віцебскім мастацкім тэхнікуме ў 1926-30-х гадах на керамічным і жывапісным аддзяленні ў М. П. Міхалапа, В. В. Волкава, М. А. Керзіна, М. В. Лебедзевай. Скончыў з адзнакай факультэт жывапісу Інстытута жывапісу, скульптуры і архітэктуры ў Ленінградзе (1930-37), дзе яго выкладчыкамі былі , К. С. Пятроў-Водкін і П. С. Навумава. З 1938 працаваў у Беларусі: кіраваў курсамі па павышэнню кваліфікацыі маладых мастакоў, актыўна ўдзельнічаў у выставах, выконваў роспісы ў Тэатры оперы і балета БССР, якія цяпер страчаны. З'яўляўся членам Саюза мастакоў БССР з 1940 года. У 1948-50 гадах быў старшынёй праўлення Саюза мастакоў БССР. 
Сумесна з мастаком І. Ціханавым ствараў дэкаратыўныя пано для кінатэатра «Піянер». Па галоўным фасадзе кінатэатра «Піянер» размяшчаецца тэматычнае пано з каляровага шкла, фае кінатэатра аформлена мазаічным пано «Шчаслівае дзяцінства»:

File:Decorative mosaic panel in Minsk Puppet Theatre 01.JPG
File:Decorative mosaic panel in Minsk Puppet Theatre 02.JPG
File:Decorative mosaic panel in Minsk Puppet Theatre 03.JPG
File:Decorative mosaic panel in Minsk Puppet Theatre Eugeny Zaitsev.JPG

## Літаратура 
* 
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998 : энцыкл. давед. — Мн., 1998. — С. 202.
* Евгений Алексеевич Зайцев: Нар. худож. Бел. ССР: О мире и войне: альбом / П. Н. Герасимович. — М., 1980. (1Ба201197К)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Людзі на паштовых канвертах
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва ў філатэліі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Народныя мастакі Беларускай ССР
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў БССР
Уілард Міт Ромні

**Уілард Міт Ромні** (; ) — амерыканскі палітык. Сын бізнесмена і палітыка Джорджа Ромні. Пасля заканчэння школы Міт Ромні паступіў у Стэнфардскі ўніверсітэт, дзе правучыўся два семестры.

Старшыня аргкамітэта зімовай Алімпіяды ў Солт-Лэйк-Сіці (2002).

Губернатар штата Масачусетс у 2003—2007 гг. Прадстаўнік буйнога бізнесу.

Быў адным з прэтэндэнтаў у кандыдаты ў прэзідэнты ЗША ад Рэспубліканскай партыі на выбарах 2008 года, аднак 7 лютага, пасля «супераўторка», зняў сваю кандыдатуру (на гэты момант ён меў 294 дэлегаты на партыйны з’езд, Макейн — 707 галасоў, Хакабі — 195 галасоў).

Міт Ромні прадставіў на разгляд заканадаўчага органа штата біль аб распаўсюджванні ноўтбукаў XO-1 сярод усіх дзяцей штата. Член Царквы Ісуса Хрыста Святых апошніх дзён (мармоны). Вядомы як мармонскі святар. У жыцці і палітыцы прытрымліваецца кансерватыўных поглядаў.

Кандыдат у прэзідэнты ЗША на выбарах-2012, з’яўляецца фаварытам рэспубліканцаў. Па стану прадвыбарнай гонкі ў ЗША на 11 снежня 2011 г. перамог у абодвух праймерыз, што ладзіліся Рэспубліканскай партыяй. Другое месца па вынікам праймерыз займае кангрэсмен ад штата Тэхас, вядомы дзеяч лібертарыянскага руху, сябар Рэспубліканскай партыі Рон Пол.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Біяграфія на WhoRunsGov.com
* Біяграфія на National Governors Association
* Фінансавая інфармацыя на OpenSecrets.org
* Навіны і каментарыі пра Ромні на The Guardian
* Працы Міта Ромні ці пра яго на WorldCat

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дэтройце
Катэгорыя:Губернатары Масачусетса
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Кавалеры Алімпійскага ордэна
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ЗША (2012)
Касмічны цэнтр Кенэдзі

міні|Востраў Мерыт і Касмічны цэнтр Кенэдзі (выдзелены белым) і станцыя ВПС ЗША «Мыс Канаверал» (выдзелена зялёным)
**Касмічны цэнтр імя Джона Фіцджэральда Кенэдзі** — комплекс збудаванняў для запуску касмічных апаратаў і кіравання палётамі (касмадром), які належыць НАСА і размешчаны на востраве Мерыт у акрузе Брэвард штата Фларыда ЗША. Цэнтр знаходзіцца паблізу ад Мыса Канаверал, на паўдарогі ад Маямі да Джэксанвіля. Памеры Цэнтра 55 км у даўжыню і каля 10 км у шырыню, займае плошчу - 567 км². На пачатак 2008 года ў цэнтры ўсяго працавала 13500 чалавек.

## Гл. таксама 
* Касмічныя апараты
## Зноскі
Катэгорыя:Касмадромы ЗША
Катэгорыя:База ВПС ЗША на мысе Канаверал
Катэгорыя:НАСА
Камбаджыйская раўніна

.]]
**Камбаджыйская раўніна** — нізінная раўніна на поўдні п-ва Індакітай, пераважна ў Камбоджы.

Плошча каля 200 тыс. км². Сярэднія вышыні каля 100 м. Абмежавана на захадзе хр. Кравань, на поўначы ўступам плато Карат, на ўсходзе гарамі Чыянгшон. Складзена з рыхлых алювіяльных і азёрных адкладаў ракі Меконг і яе прытокаў. На Камбаджыйскай раўніне знаходзіцца самае вялікае на п-ве Індакітай возера Танлесап.

Клімат субэкватарыяльны, мусонны. Ападкаў ад 700 да 1500 мм за год. Пасля зведзеных лясоў пераважаюць рэдкалессі і саванны, месцамі лугі і балоты.

Густа населена, развіта рысаводства.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Камбоджы
Катэгорыя:Раўніны Азіі
Джудзіт Арлен Рэзнік

**Джудзіт Арлен Рэзнік** () (, Акран, штат Агая — , мыс Канаверал, штат Фларыда) — амерыканская жанчына-астранаўт і інжынер. Здзейсніла адзін касмічны палёт (1984) і правяла ў космасе 145 гадзін. З ліку амерыканскіх астранаўтаў яна была другой жанчынай і другім чалавекам іўдзейскага веравызнання, якія пабылі ў космасе. Была ў складзе экіпажа з 7 астранаўтаў шатла «Чэленджэр» і загінула пры яго старце 28 студзеня 1986 г. у самым пачатку свайго другога палёту.

## Спасылкі 
* Біяграфія на Challenger Center 
* Archive.org* www.judith-resnik.info

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Катэгорыя:Жанчыны-касманаўты
Катэгорыя:НАСА
Карат (плато)

**Кара́т** () — плато на ўсходзе Тайланда.

Плошча каля 160 тыс. км². Вышыні ў цэнтральнай частцы каля 150 м, на ўскраінах — да 500 м і больш, дзе ўтвораны нізкагор’і Дангрэк і Дангн’яфай, якія стромка абрываюцца ў Менамскую нізіну і да басейна ніжняга цячэння ракі Меконг. Складзена з мезазойскіх чырванаколерных пясчанікаў і кангламератаў. Радовішчы каменнай і калійных соляў. Цераз плато працякае рака Мун (прыток Меконга).

Клімат субэкватарыяльны, мусонны. Ападкаў каля 1000 мм за год. Саванны і мусонныя лістападныя лясы, на ўскраінах вільготныя вечназялёныя лясы.

Рысаводства на арашальных землях. Жывёлагадоўля.thumb|Карта плато Карат

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Тайланда
Катэгорыя:Плато
Леслі Чун

**Леслі Чун** ( — ) — ганконгскі акцёр і спявак. Лічыцца «адным з бацькоў-заснавальнікаў кантапопа», паспяхова сумяшчаў акцёрскую і музычную кар'еры.

## Біяграфія 
У 2000 годзе Леслі Чун быў названы «найвялікшай суперзоркай Азіі» каналам China Central Television, а ў 2005 годзе — прызнаны шляхам глядацкага галасавання самым улюбёным акцёрам за 100 гадоў кітайскага кінематографа. Пазней канал CNN уключыў яго ў «пяцёрку музычных ікон усіх часоў», змясціўшы ўслед за Майклам Джэксанам і The Beatles.

Пакончыў жыццё самагубствам, выкінуўшыся з акна 24-га паверха гатэля Mandarin Oriental 1 красавіка 2003 года.

Катэгорыя:Акцёры Кітая
Катэгорыя:Спевакі Кітая
Вогненная Зямля, Антарктыда і астравы Паўднёвай Атлантыкі

**Вогненная Зямля, Антарктыда і астравы Паўднёвай Атлантыкі** (ісп.: Provincia de Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur) — самая паўднёвая аргенцінская правінцыя. Правінцыя абмываецца Атлантычным акіянам. Адзін з дэпартаментаў правінцыі - гэта частка мацерыка Антарктыда. Тэрытарыяльныя прэтэнзіі Аргенціны на Антарктыду і астравы Паўднёвай Атлантыкі не прызнаныя міжнароднай супольнасцю, таму тэхнічна Аргенціна кантралюе не ўсю правінцыю, а толькі частку вострава Вогненная Зямля і прылеглыя астравы.

## Адміністрацыйны падзел 
## Спасылкі і крыніцы 
* Tierra del Fuego provincial government homepage 
* Tierra del Fuego tourist information 

Катэгорыя:Правінцыі Аргенціны
Чубут (правінцыя)

**Чубут** () — правінцыя ў паўднёвай частцы Аргенціны, размешчаная паміж 42 і 46 паўднёвымі паралелямі ў басейне ракі Чубут. На поўначы правінцыя мяжуе з правінцыяй Рыа-Негру, на поўдні з правінцыяй Санта-Крус, з усходу правінцыю абмываюць воды Атлантычнага акіяна, з захаду правінцыі — горы Анды, якія адасабляюць яе ад Чылі.

Назва правінцыі паходзіць ад назвы ракі Чубут. А яе назва ў сваю чаргу паходзіць ад слова chupat на мове народа тэўэльчэ (ісп.: Tehuelche), што азначае «празрысты».

Сталіца правінцыі — горад Расон.

Катэгорыя:Правінцыі Аргенціны
Гарэцкі

**Гарэцкі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антоні Гарэцкі — польскі паэт.
* Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі — акадэмік-эканаміст, адзін з заснавальнікаў Беларускай акадэміі навук.
* Максім Іванавіч Гарэцкі — беларускі пісьменнік.
* Пятро Язэпавіч Гарэцкі — украінскі лексікограф, мовазнаўца.
* Радзім Гаўрылавіч Гарэцкі — беларускі геолаг, акадэмік АН Беларусі.
* Тадэвуш (Фадзей Антонавіч) Гарэцкі — жывапісец, творчасць якога звязана з культурным жыццём Беларусі, Расіі і Польшчы.

## Гл.таксама 
* Гарэцкая
Лі Харві Освальд

**Лі Харві Освальд** (; 18 кастрычніка 1939, Новы Арлеан — 24 лістапада 1963, Далас) — адзіны афіцыйны падазраваны ў забойстве амерыканскага прэзідэнта Джона Кенэдзі.

Згодна з высновамі Камісіі Уорэна (1964), Освальд 22 лістапада 1963 года за 5,6 секунды здзейсніў тры стрэлы ў машыну прэзідэнта з шостага паверху кніжнага склада ў Даласе (Тэхас), у выніку прэзідэнт Кенэдзі быў забіты, губернатар Тэхаса Канолі цяжка паранены, а адзін з мінакоў — лёгка. Затым Освальд забіў мясцовага паліцэйскага. Згодна з высновамі камісіі, ён «дзейнічаў у адзіночку і без савета або дапамогі». 24 лістапада пры перавозцы ў іншую турму Освальд быў смяротна паранены ўладальнікам начнога клуба Джэкам Рубі, гэта пабачыла ўся краіна па тэлебачанні ў прамым эфіры.

Пасля звальнення з Марской пяхоты Арміі ЗША, у 1959 годзе ён за свае грошы прыехаў у СССР праз Фінляндыю і папрасіў грамадзянства. Освальду ўручылі толькі часовыя дакументы, і тады, страціўшы надзею ад адмовы, Лі Харві парэзаў вены, пасля яго накіравалі ў Мінск.

У 1959—1962 гадах Лі Харві Освальд жыў у Мінску, працаваў на Мінскім радыёзаводзе імя Леніна (пасля — «Гарызонт»). Атрымаў, з дапамогай старшыні гарадскога выканкама Мінска, кватэру за 60 рублёў у месяц, на Плошчы Перамогі за 8 хвілін ад месца працы. На радыёзаводзе працаваў слесарам і атрымліваў заробак у 700 рублёў, «Чырвоны Крыж» таксама даплачваў 700 рублёў. Кіраўніком быў прызначаны Станіслаў Шушкевіч, тым часам — інжынер.

Освальд ажаніўся з Марынай Прусаковай (нар. 1941), якая працавала ў суседнім цэху завода, у 1962 годзе ў іх нарадзілася дачка Джун.

Файл:CE1393.jpg|Освальд з жонкай у Мінску.
Файл:Lee Harvey Oswald-4.jpg|Лi Харвi Освальд (у чорных акулярах), Станiслаў Шушкевiч (зверху справа), iншыя працаўнiкi завода. 1960 год.
OSWALD'S APARTMENT BUILDING - MINSK - BELARUS.jpg|Дом, дзе жыў Освальд.ᅠ

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://www.scribd.com/doc/22826466/Lee-Harvey-Oswald-a-Modern-Updated-Biography
* Быў Лі Харві Освальд сапраўды вінаваты? by Gil Jesus:http://giljesus.com/
* Пераканаўчыя доказы: новы погляд на забойства прэзідэнта Кенэдзі Майкл Т. Грыфіт::http://www.kenrahn.com/jfk/the_critics/griffith/Griffithbio.html 

Катэгорыя:Забойцы ЗША
Сант’яга-дэль-Эстэра (правінцыя)

'''Сант'яга-дэль-Эстэра''' (ісп.: Santiago del Estero) — правінцыя ў паўночнай частцы Аргенціны.

Сталіца правінцыі - горад Сант'яга-дэль-Эстэра.

Сант'яга-дэль-Эстэра мяжуе з правінцыямі: Чака, Сальта, Тукуман, Катамарка, Кордава і Санта-Фэ.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт правінцыі  
* Сант'яга-дэль-Эстэра: культура, традыцыі 

Катэгорыя:Правінцыі Аргенціны
Сант’яга-дэль-Эстэра

**Сант’яга-дэль-Эстэра** — горад у Аргенціне, сталіца аднайменнай правінцыі. Заснаваны горад 25 ліпеня 1553 г.. Насельніцтва горада па выніках перапісу 2001 года, складае 230.614 чалавек. Сярэдняя вышыня горада 187 метраў. Адлегласць ад Буэнас-Айрэса 1042 км.

Паштовы індэкс — 4200. Тэлефонны код — +54 0385.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* На сайце argerusa.com

Катэгорыя:Гарады Аргенціны
Камау (паўвостраў)

**Кама́у** (в'етн. *Bán Đảo Cà Mau*) — паўвостраў на поўдні Індакітая, паміж Паўднёва-Кітайскім морам і Сіямскім залівам, на паўднёвым захадзе ад дэльты р. Меконг.

Тэрыторыя В’етнама. Выступае ў мора на 180—200 км. Балоты, часткова асушаныя. Акультураная поймавая расліннасць. Месцамі на берагах мангравыя лясы. Рысаводства.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паўвостравы В’етнама
Катэгорыя:Мысы Азіі
Байканур

**Байканур** (з  — урадлівая зямля). Касмадром «Байканур» — першы і найбуйнейшы ў свеце касмадром, размешчаны на тэрыторыі Казахстана, недалёка ад пасёлка Цюратам. Займае плошчу 6717 км².

## Значэнне 
Касмадром мае вялікае міжнароднае значэнне. З касмадрома магчымыя запускі розных тыпаў ракет-носьбітаў. Адзін з трох касмадромаў планеты, нараўне з касмадромам Мыс Канаверал у ЗША і Цзюцюань у Кітаі, прызначаных для запуску апаратаў з касманаўтамі на борце. Арбіта МКС была падабрана з улікам шыраты Байканура — з яго праводзяцца асноўныя запускі.

«Байканур» пачаў будавацца 12 лютага 1955 года (12 лютага 1955 г. была прынята пастанова Урада СССР аб будаўніцтве палігона для правядзення выпрабаванняў міжкантынентальных балістычных ракет), стаў касмадромам у 1957. У 1970-1980-х з’яўляўся найбуйным касмадромам Савецкага Саюза. Пасля распаду СССР у пачатку 1990-х касмадром адышоў да Казахстана. Арандуецца Расіяй да 2050 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт адміністрацыі горада 
* Афіцыйны сайт гарадской штотыднёвай газеты «Байканур» 
* Касмадром Байканур — неафіцыйны сайт
* Міжнародны інтэрнэт-клуб байконурцев 
* Апісанне, план, фатаграфіі Байканура
* Гісторыя Байканура 
* Байканур — касмадром і горад. Гісторыя і фотаальбом 
* Касмадром Байканур будзе пераўтвораны ў адмысловую эканамічную зону 
* Камандзіроўка на Байканур
* Байканур «здымае пагоны» 
* Касмадромы — «ключ на старт»
* Бывай, Байканур!
* д/ф «Белае сонца Байканура»  тэлестудыі Роскосмаса (відэа)
* д/ф «Тур на касмадром Байканур» (відэа)

### Фота і відэа 
* 360? поўнаэкранныя панарамы на касмадроме Байканур. Запуск РН Саюз-У з ТГК Прагрэс М-12М ад 24.08.2011

Катэгорыя:Касмадромы СССР і Расіі
Катэгорыя:Касманаўтыка Казахстана
Катэгорыя:Кызылардзінская вобласць
Салі Філд

**Салі Маргарэт Філд** (; нар. ) — амерыканская актрыса, спявачка, рэжысёр і прадзюсар. За сваю кар’еру яна выйграла дзве прэміі «Оскар» за лепшую жаночую ролю: у 1979 годзе за сацыяльную драму «Норма Рэй» і яшчэ праз пяць гадоў за меладраму «Месцы ў сэрца», два «Залатыя глобусы», тры «Эмі», узнагароду «Канскага кінафестывалю» і прэмію «Гільдыі кінаакцёраў ЗША».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Раздзел Салі Філд на сайце TV.com 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пасадзіне
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты Канскага кінафестывалю
Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Джодзі Фостэр

**Алісія Крысціян «Джодзі» Фостэр** (; нар. , Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія) — амерыканская актрыса і рэжысёр, двухразовая ўладальніца прэміі «Оскар» за лепшую жаночую ролю — у фільмах «Абвінавачаныя» (1988) і «Маўчанне ягнят» (1991).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 
* Jodie-Online.net 
* TV and Movie Trivia Tribute: Jodie Foster

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта
Меліціна Дзмітрыеўна Станюта

**Меліціна Дзмітрыеўна Станюта** (нар. 15 лістапада 1993, Мінск, Беларусь) — беларуская гімнастка. Праўнучка Стэфаніі Станюты, унучка Аляксандра Станюты.

## Спартыўная кар’ера 
Меліціну Станюту адрознівала элегантнасць і грацыёзнасць выступленняў.

Упершыню яна заявіла пра сябе яшчэ юніёркай. Пачаўшы выступаць сярод сеньёрак (дарослых гімнастак), Меліціна адразу ж увайшла ў лік лепшых гімнастак свету. У 15 гадоў яна выйграла бронзавы медаль у практыкаваннях з абручом на чэмпіянаце свету. На чэмпіянаце Еўропы-2010 Станюта была прэтэндэнткай на медаль, але грубая памылка ў практыкаванні з мячом пакінула яе па-за межамі пастамента. На чэмпіянаце свету 2010 года ў Маскве Меліціна Станюта выйграла два бронзавых медалі — у практыкаваннях са скакалкай і ў мнагабор’і. Медаль у мнагабор’і дастаўся беларускай гімнастцы нялёгка — яна ўсяго на 0,050 бала апярэдзіла азербайджанскую гімнастку Алію Гараеву.

На Алімпійскіх гульнях 2016 у Рыа-дэ-Жанейра Меліціна Станюта заняла 5-е месца. У снежні 2016 абвясціла пра рашэнне завяршыць кар’еру.

Меліціна Станюта пасля завяршэння кар’еры 1,5 года была саўладальніцай крамы аксэсуараў *Variety*, але бізнэс не пайшоў.

## Грамадзянская пазіцыя 
18 жніўня падпісала адкрыты ліст прадстаўнікоў спартыўнай галіны Рэспублікі Беларусь з патрабаваннем прызнаць несапраўднымі выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, якія прайшлі 9 жніўня 2020 года.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Профіль FIG
* Профіль на сайце Беларускай асацыяцыі гімнастыкі
* Правілы жыцця беларускай гімнасткі Мяліты Станюты +ВІДЭА — nashaniva.by

Катэгорыя:Гімнасткі (мастацкая гімнастыка) Беларусі
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Пунічныя войны

**Пунічныя войны** — войны паміж Рымам і Карфагенам (264—146 г. да н. э.). Пунічныя войны атрымалі сваю назву з-за лацінскага імя фінікійцаў-карфагенцаў — пунійцаў (пунаў) ( або ).

Гістарычна Пунічныя войны дзеляцца на тры этапы:

* Першая Пунічная вайна (264—241 г. да н. э.)
* Другая Пунічная вайна (218—202 г. да н. э.)
* Трэцяя Пунічная вайна (149—146 г. да н. э.)

Катэгорыя:Войны Старажытнага Рыма

Катэгорыя:Гісторыя Міжземнамор’я
Мэл Гібсан

**Мэл Колм-Кілі Джэрард Гібсан** (; нар. 3 студзеня 1956 года, Нью-Ёрк) — амерыкана-аўстралійскі акцёр, рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

## Фільмаграфія (частковая) 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу
Катэгорыя:Афіцэры ордэна Аўстраліі
Стывен Содэрберг

**Стывен Эндру Содэрберг** (англ. Steven Andrew Soderbergh, нар. 14 студзеня 1963) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* *Стывен Содэрберг* на сайце Senses of cinema
* Неафіцыйны сайт

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Кінапрадзюсары ЗША
Энтані Мінгела

**Энтані Мiнгела** CBE (; 6 студзеня 1954 — ) — брытанскі кінарэжысёр, сцэнарыст і драматург. Уладальнік прэміі «Оскар» за лепшую рэжысуру («Англійскі пацыент», 1996). Сын — Макс Мінгела.
## Фільмаграфія 
* (2003) «Халодная гара»
## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Памерлі ад раку гартані
Кевін Костнер

**Кевін Майкл Костнер** (; нар. 18 студзеня 1955, Лінвуд, Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі акцёр, кінапрадзюсар, рэжысёр і музыкант. Уладальнік «Оскара» (1990 год) за лепшую рэжысуру — з’яўляецца адным з шасці рэжысёраў у гісторыі сусветнага кінематографа, якія атрымалі гэтую ўзнагароду за дэбютны фільм. Удастоены Зоркі на Галівудскай Алеі Славы.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маліна»
Крысціна Дацкая

[thumb|right|200px|Крысціна Дацкая, [Партрэт Крысціны Дацкай|Партрэт працы Ганса Гальбейна Малодшага, каля 1538, Нацыянальная галерэя, Лондан]]
**Крысціна Дацкая** (, Нюбарг ці Капенгаген — 1590, Алесандрыя ці Тартона) — дацкая прынцэса. У першым шлюбе з 1533 па 1535 насіла тытул герцагіні Міланскай, а ў другім з 1541 па 1559 — герцагіні Латарынгіі.

## Сям’я 
Крысціна была малодшай з шасці дзяцей караля Даніі Крысціяна II і Ізабелы Габсбургскай. Дакладнае месца яе нараджэння невядома, меркавана яна нарадзілася ў Нюбаргу ці Капенгагене. Датай нараджэння лічыцца лістапад 1521 ці 5 снежня.

Яна была пляменніцай імператара Карла V. Быўшы прадстаўніцай дынастыі Габсбургаў, яна магла скласці годную партыю шматлікім еўрапейскім кіраўнікам. Дзядзька Карл выдаваў яе двойчы замуж выключна з палітычных меркаванняў, тым самым умацоўваючы сувязі з еўрапейскімі дварамі ў барацьбе супраць Францыі.

## Біяграфія 
У 11 гадоў Крысціна выйшла замуж за Франчэска II Сфорца, герцага Міланскага. Вяселле адбылося ў Бруселі ў жніўні 1533 года па даверанасці. Жаніха прадстаўляў міланскі пасланец *Марыя Масіміліяна Стампа*. Ужо ў 13 гадоў Крысціна стала ўдавой.

10 ліпеня 1541 года яна выйшла замуж за будучага герцага Латарынгіі Франсуа I. У гэтым шлюбе нарадзілася трое дзяцей:
* Карл III (15 лютага 1543 — 14 мая 1608), герцаг Латарынгіі, названы так у гонар Карла V;
* Рэнэ (20 красавіка 1544 — 22 мая 1602), названая так у гонар у гонар сваёй бабкі па матчынай лініі Рэнэ дэ Бурбон-Манпасье;
* Даратэя (20 жніўня 1545 — 2 чэрвеня 1621).

## Прэтэнзій на трон 
Знаходзячыся ў зняволенні, бацька Крысціны ў 1549 афіцыйна адрокся ад дацкага прастола (тым самым і на трон Нарвегіі і Швецыі) і адмовіўся ад прэтэнзій на дацкі прастол сваіх дзяцей. Аднак Крысціна ніколі не прызнавала гэты факт. Пасля таго, як у 1532 памёр яе старэйшы брат Ганс, яна заявіла пра свае правы на дацкі прастол. З 1563 па 1569 яна падпісвала афіцыйныя дакументы як «каралева Даніі», але ніколі не спрабавала заняць дацкі трон сілай.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1521 годзе
Катэгорыя:Дацкія прынцэсы
Катэгорыя:Прынцэсы Швецыі
Антон Рафаілавіч Брадоўскі

**Анто́н Рафаі́лавіч Брадо́ўскі** (, Новааляксандраўск, цяпер Літва — , Віцебск) — беларускі калекцыянер, нумізмат, музейны работнік.

## Біяграфія 
]]
У 1875 годзе скончыў Новааляксандраўскае павятовае вучылішча. Працаваў пісьмаводам, даваў прыватныя ўрокі на агульнаадукацыйных дысцыплінах. У 1881—1882 гадах загадчык Васільеўскай казённай цагельні ў Вільні. У 1882—1892 гадах дзясятнік на будаўніцтве крэпасці ў Коўне і ваеннага порта ў Лібаве. У 1893—1918 гадах у інжынерным упраўленні Віленскай ваеннай акругі.

Прымаў удзел у будаўніцтве помнікаў Кацярыне II і Міхаілу Мураўёву ў Вільні (1897—1898).

У 1915 годзе праз Першую сусветную вайну пераехаў са штабам акругі ў Віцебск.

З дзяцінства займаўся нумізматыкай і калекцыянаваннем прадметаў старажытнасці. Частку калекцыі (каля 4,5 тыс. манет і медалёў, прадметаў археалагічных раскопак, мастацкіх твораў) перадаў Віцебску і на яе аснове ў 1918 годзе заклаў Віцебскі губернскі музей, у якім працаваў загадчыкам, з 1924 года навуковым супрацоўнікам.

Сябра Віцебскай камісіі па ахове помнікаў гісторыі і мастацтва (1919—1924), Віцебскага акруговага таварыства краязнаўства (1924—1928).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Нумізматы Беларусі
Катэгорыя:Калекцыянеры Беларусі
Карл III (герцаг Латарынгіі)

**Карл III** (, Нансі — , там жа) — герцаг Латарынгіі з 1545 года да сваёй смерці. Як нашчадак Герхарда I ён павінен быў быць Карлам *II*, але латарынгскія гісторыкі, жадаючы прыпісаць герцагам Латарынгскім сваяцтва з Каралінгамі ўключылі ў нумарацыю Карла I з дынастыі Каралінгаў.

## Біяграфія 
Старэйшы сын герцага Латарынгіі Франсуа I і Крысціны Дацкай. Карл стаў герцагам у 1545 годзе ва ўзросце 2 гадоў. Рэгенткай пры ім былі прызначаны яго маці і дзядзька Нікалас Латарынгскі. У 1552 годзе кароль Францыі Генрых II падчас вандравання ў Германію далучыў да Францыі Мец, Туль і Вердэн і быў праездам у Нансі. Ён з незадаволенасцю адзначыў аўстрыйскі ўплыў рэгенткі Крысціны, пляменніцы імператара Карла V. Зняўшы яе, ён прызначыў Нікаласа адзіным рэгентам. Таксама, нягледзячы на маленні герцагіні, кароль павёз Карла ў Парыж, каб той атрымаў адукацыю, якая адпавядае французскім інтарэсам.

У 1559 годзе Карл жаніўся на дачцэ караля Клод Французскай. Ён захоўваў добрыя адносіны са сваімі шваграмі, каралямі Францыі. У той жа час, па прыкладу сваіх папярэднікаў, Карл падтрымліваў нейтралітэт паміж Францыяй і Свяшчэннай Рымскай імперыяй.

Дбайны каталік, Карлу пярэчылі думкі, што гугенот Генрых Наварскі можа стаць каралём Францыі. Менавіта тады архідыякан Франсуа з Тульскага біскупства падаў кнігу, у якой сцвярджаў што герцагі Латарынгскія з'яўляюцца нашчадкамі Каралінгаў, гэта дазволіла Карлу прэтэндаваць на трон. Сен-Жэрменскі мір, пераход у каталіцтва Генрыха Наварскага і яго каранацыя спынілі рэлігійныя войны. Мір быў змацаваны вяселлем старэйшага сына Карла, Генрыха і сёстры караля, Кацярыны.

Нягледзячы на пяць гадоў вайны, кіраванне Карла III было эпохай росквіту і ўздыму. Разам з кардыналам Карлам Латарынгскім ён заснаваў універсітэт у Понт-а-Мусон. Герцаг пашырыў Нансі, стварыўшы новую частку горада, у чатыры разу большую за старую. Карл III памёр у 1608 годзе ва ўзросце 66 гадоў. Па яго смерці былі арганізаваны пышныя пахаванні, якія знайшлі адбітак ў шматлікіх гравюрах.

## Сям'я 
22 студзеня 1559 года ў Парыжы Карл жаніўся на Клод Французскай (1547—1575), малодшай дачцэ Генрыха II і Кацярыны Медычы. Дзеці:

* Генрых II (1563—1624), герцаг Латарынгіі і дэ Бар;
* Крысціна (1565—1637), у 1587 выйшла замуж за Фердынанда I Медычы, вялікага герцага Тасканы;
* Карл (1567—1607), кардынал Латарынгскі, біскуп Меца, потым Страсбурга;
* Антуанэта (1568—1610), у 1599 выйшла замуж за Іагана-Вільгельма, герцага Юліх-Берга;
* Франсуа II (1572—1632), герцаг Латарынгіі і дэ Бар;
* Кацярына (1573—1648), ігумення абацтва Рэмірмон;
* Елізавета (1575—1636), у 1599 выйшла замуж за Максіміліяна I, курфюста Баварыі.

## Спасылкі 
* Гравюры пахавання Карла III 

Катэгорыя:Герцагі латарынгскія
Катэгорыя:Латарынгскі дом
Катэгорыя:Герцагі Бара
Эн Хэтэўэй

**Эн Жаклін Хэтэўэй** (; нар. 12 лістапада 1982 года, Нью-Ёрк) — амерыканская актрыса і спявачка. Уладальніца прэмій «Эмі» (2010, за найлепшае агучванне), «Залаты глобус» (2013), BAFTA (2013) і «Оскар» (2013) за ролю другога плана ў фільме-мюзікле «Адрынутыя». Намінантка на прэмію «Оскар» (2009) за найлепшую жаночую ролю ў фільме «Рэйчэл выходзіць замуж», двухразовая намінантка на прэмію «Залаты глобус» (2009, 2011) за найлепшую жаночую ролю ў фільмах «Рэйчэл выходзіць замуж» і «Каханне і іншыя лекі».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Клод Валуа

**Клод Валуа**, ці **Клод Французская** (; ,  — , ) — другая дачка Генрыха II і Кацярыны Медычы.

Клод выхоўвалася разам з Елізаветай Французскай і Марыяй Сцюарт. У 11-гадовым узросце была выдадзена замуж за Карла III, герцага Латарынгскага. Гэта сціплая, кульгавая, гарбатая прынцэса была любімай дачкой Кацярыны Медычы. Яна часта пакідала Нансі, сталіцу Латарынгіі, каб пажыць побач са сваёй маці пры французскім двары.

## Нашчадства 
Выйшла замуж у 11 гадоў, а ў 27 гадоў Клод памерла пры родах. У яе было дзевяць дзяцей.

* Генрых II (1563 † 1624), герцаг Латарынгіі і дэ Бар
* Крысціна (1565 † 1637), у 1587 выйшла замуж за Фердынанда I Медычы, вялікага герцага Тасканы (1549 † 1609)
* Карл (1567 † 1607), кардынал Латарынгскі, біскуп Меца (1578—1607), потым Страсбурга (1604—1607)
* Антуанэта (1568 † 1610), у 1599 выйшла замуж за Іагана-Вільгельма (1562 † 1609), герцага Юліха і Берга
* Ганна (1569 † 1676)
* Францыск II (1572 † 1632), герцаг Латарынгіі і дэ Бар
* Кацярына (1573 † 1648), ігумення абацтва Рэмірмон
* Елізавета (1575 † 1636), у 1599 выйшла замуж за Максіміліяна I (1573 † 1651), курфюрста Баварыі
* Клод (1575 † 1576)

Катэгорыя:Валуа
Катэгорыя:Французскія прынцэсы
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Максіміліян I Вітэльсбах

**Максіміліян I** () — (17 красавіка 1573 — 27 верасня 1651) — герцаг Баварыі з 1597, курфюрст Пфальца 1623—1648, курфюрст Баварыі з 1648.

## Біяграфія 
Сын герцага Вільгельма V. Выгадаваны езуітамі, ён прасякнуўся глыбокай нянавісцю да пратэстанцтва. У 1597 г. бацька перадаў яму кіраванне, і Максіміліян I паспрабаваў навесці парадак у даволі разладжаных справах. Прадпрыняты былі рэформы ў кіраванні, судзе і войску; асаблівая ўвага звернута на фінансы; значна ўзмоцнена ўлада князя на шкоду земскім чынам.

У 1607 годзе Максіміліян I далучыў да сваіх уладанняў горад Донаўверт і адразу ж увёў там каталіцызм. Калі гэта заахвоціла пратэстантаў згуртавацца ў унію (1608 год), Максіміліян I утварыў супраць іх каталіцкую лігу (1609 год) і стаў у яе главе. Нягледзячы на варожае стаўленне да Габсбургаў, ён прыняў у 1619 годзе бок Фердынанда II і выставіў пад заклад Верхняй Аўстрыі войска пад правадырствам Цілі; апошні разбіў ушчэнт Фрыдрыха V Пфальцкага і чэхаў пры Белай Гары пад Прагай (1620) і заваяваў Пфальц. Ва ўзнагароду за гэта Максіміліян I атрымаў у 1623 годзе ад імператара Верхні Пфальц і годнасць пфальцкага курфюрста.

Калі пры далейшым ходзе вайны імператар імкнуўся падпарадкаваць сабе і свайму палкаводцу Валенштэйну ўсе імперскія войскі, Максіміліян I паспрабаваў разбурыць гэтыя планы і спрыяў падзенню Валенштэйна на зборы курфюрстаў у 1630 годзе. Калі ў 1632 годзе Густаў Адольф заняў Баварыю, Максіміліян I быў адтуль на час выгнаны.

У 1637—1638 года ён ваяваў на Верхнім Рэйне са шведамі і французамі, ад якіх краіна яго нямала пакутавала. Жадаючы пазбавіць Баварыю ад бедстваў вайны, ён, асобна ад саюзнікаў, заключыў з французамі і шведамі Ульмскае перамір'е ў 1647 годзе. Па Вестфальскаму міру 1648 года ён атрымаў верхні Пфальц, графства Кам і зацвярджэнне ў курфюрсцкай годнасці.

Выдатна «Anleitung zur Regierungskunst», складзеная Максіміліянам I для свайго сына і спадчынніка Фердынанда-Марыі і выдадзеная Арэцінам (Бамб., 1822) па-латыні і па-нямецку.

## Літаратура 
* Вольф, «Geschichte M.'s I und seiner Zeit» (працягнутая Брэерам, Мюнх., 1807-11);
* Арэцін, «Geschichte M's» (т. 1, Пасау, 1842);
* Шрэйбер, «M. I» (Мюнхен, 1868);
* Стывэ, «Das kirchliche Polizeiregiment unter M. I» (там жа, 1876); *Стывэ, «Der Ursprung des dreissigjährigen Krieges» (1 кн., там жа, 1875);
* Стывэ, «Kurfürst M.» (там жа, 1882); «Die Politik Bayerns 1591—1607» (там жа, 1878-83, т. 4 і 5); «Briefe und Akten zur Geschichte des dreissigjährigen Krieges».

Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Курфюрсты баварскія
Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Трыццацігадовая вайна
Катэгорыя:Курфюрсты пфальцкія
Чубут (рака)

**Чубу́т** () — рака ў Патагоніі, у паўднёвай частцы Аргенціны.

Назва ракі паходзіць ад слова chupat на мове народа тэўэльчэ (), што азначае «празрысты».

Даўжыня ракі 810 км, плошча вадазбору — каля 138 000 км². Рака бярэ пачатак на ўсходніх схілах Патагонскіх Анд і ўпадае паблізу горада Расон ў Атлантычны акіян, перасякаючы па шляху Паўпустынныя плато. Сярэдні расход вады каля 50 м³/с. Галоўны прыток ракі — Рыа-Чыка. На невялікім адрэзку рака працякае па правінцыі Рыа-Негра, на астатнім працягу — па аднайменнай правінцыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Аргенціны
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Сідні Полак

**Сідні По́лак** (; , Лафеет — , Лос-Анджэлес) — амерыканскі кінарэжысёр, акцёр і прадзюсар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і яўрэйскіх эмігрантаў з Адэсы. У 1950-х гадах вучыўся ў тэатральнай школе «Neighborhood Playhouse School of the Theater» у Сенфарда Мейснера. Пасля службы ў арміі (1957—1958) граў у спектаклях на Брадвеі, у тэлеп’есах, выкладаў акцёрскае майстэрства. Быў пастаноўшчыкам тэлеп’есаў і тэлесерыялаў. Першай рэжысёрскай працай быў фільм «Тонкая нітка» (1965).

Шырокую вядомасць як рэжысёр атрымаў дзякуючы экранізацыі рамана Х. Маккоя «Загнаных коней прыстрэльваюць, ці не праўда?» аб танцавальным марафоне часоў «Вялікай дэпрэсіі» ЗША ў 1930-я гады. У фільме сыгралі Джэйн Фонда і Гіг Янг, які атрымаў прэмію «Оскар» у намінацыі «Лепшы акцёр другога плана».

У 1973 годзе зняў драму «Такімі мы былі», дзе гралі Барбра Стрэйзанд і Роберт Рэдфард. Іншыя вядомыя працы ў 1970-х гадах — фільм «Якудза» і палітычны трылер «Тры дні Кондара». Атрымаў «Оскар» за драму «З Афрыкі» (1985) і намінацыю за камедыю «Тутсі» (1982).

У 1993 годзе зняў трылер «Фірма» (Том Круз) па рамане Джона Грышэма. Фільм «Сабрына» (Харысан Форд) раскрытыкаваўся і праваліўся ў пракаце. У 1990-х гадах заняўся прадзюсаваннем. Здымаўся ў фільмах — «Мужы і жонкі» Вудзі Алена, «З шырока заплюшчанымі вачыма» Стэнлі Кубрыка.

Сыдні Полак сышоў з жыцця 26 мая 2008 года ва ўзросце 73 год у Лос-Анджэлесе. СМІ паведамлялі, што Полак пакутаваў ад анкалагічнага захворвання.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Прадзюсары ЗША
Хелен Хант

**Хелен Хант** (, нар. 15 чэрвеня 1963) — амерыканская актрыса, сцэнарыст, рэжысёр і прадзюсар. Яна найбольш вядомая па ролі ў тэлесерыяле «З глузду еду ад цябе», у якім яна здымалася з 1992 па 1999 год і за які атрымала чатыры прэміі «Эмі». У 1998 годзе яна атрымала прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю ў камедыі «Лепш не бывае».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Карл I Людвіг

**Карл I Людвіг** (; , Гайдэльберг — , Эдынген) — курфюрст Пфальца, «аднавіцель Пфальца». Сын курфюрста Фрыдрыха V Пфальцкага і англійскай прынцэсы Елізаветы Сцюарт з дынастыі Вітэльсбахаў.

Дзіцем падзяляў лёс бацькі і доўга не мог вярнуць свае ўладанні. Разам са сваім братам Рупертам Карл Людвіг набраў войска ў 1638 годзе, але быў разбіты пры Гофельдзе. Толькі Вестфальскі мір вярнуў Карлу Людвігу Пфальц і восьмае курфюрства, аднак зараз пфальцкае курфюрства было па вартасці ніжэй іншых сямі.

Яго кіраванне, нягледзячы на новыя ваенныя цяжары, аднавіла дабрабыт краіны. Яго перапіску з сястрою Сафіяю Гановерскаю і пфальцграфіняё Ганнай выдаў Bodemann (Лейпцыг, 1885 год).

Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Курфюрсты пфальцкія
Катэгорыя:Удзельнікі Трыццацігадовай вайны
Джэсіка Тэндзі

**Джэсіка Тэндзі** (, 7 чэрвеня 1909 — 11 верасня 1994) — англійская актрыса, родам з Лондана, якая ў 1942 годзе выйшла замуж за канадскага акцёра Х’юма Кроніна і пераехала ў ЗША. Неаднаразовая ўладальніца тэатральных прэмій «Тоні». У 1989 годзе атрымала «Оскара» за галоўную ролю ў фільме «Шафёр міс Дэйзі» (самая старая пераможца прэміі ў гісторыі кінематографа).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 
* Некралог у *«New York Times»* ад 12 верасня 1994

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Памерлі ад рака яечнікаў
Елізавета Сцюарт

**Елізавета Сцюарт** (;  — ) — шатландская прынцэса з роду Сцюартаў, чые прамыя нашчадкі ў 1714 годзе заснавалі Гановерскую дынастыю на англійскім прастоле.

## Біяграфія 
Елізавета была старэйшай дачкой караля Шатландыі (з 1603 года Англіі) Якава VI (I) і яго жонкі Ганны Дацкай. Малодшы брат прынцэсы, Карл I, у 1625 годзе атрымаў у спадчыну англійскі і шатландскі прастолы.

У 1605 годзе ўдзельнікі Парахавой змовы планавалі забіць караля Якава I і ўзвесці на англійскі прастол яго дзевяцігадовую дачку Елізавету, каб забяспечыць рэстаўрацыю каталіцызму ў Англіі. Змова была выкрата, а яго арганізатары пакараны смерцю.

У 1613 годзе Елізавета Сцюарт выйшла замуж за курфюрста Пфальца Фрыдрыха V, лідара Евангелічнай уніі нямецкіх пратэстанцкіх князёў. Гэты шлюб заклаў аснову трывалага саюза паміж Англіяй і пратэстанцкімі дзяржавамі Германіі, які ігралі важную ролю ў міжнародных адносінах у Еўропе ў XVII—XVIII стагоддзях. У 1619 годзе Фрыдрых Пфальцкі быў выбраны мяцежнымі чэшскімі саслоўямі каралём Чэхіі, што паслужыла нагодай да пачатку Трыццацігадовай вайны. Кіраванне Фрыдрыха ў Чэхіі было нядоўгім, ужо ў 1620 годзе войскі імператара разбілі чэшскую армію ў бітве ў Белай гары і выгналі Фрыдрыха. Нядоўгі перыяд кіравання ў Чэхіі прынёс Елізавеце Сцюарт мянушку «Зімовая каралева».

Пасля шэрагу параз ад імперскіх войскаў і акупацыі Пфальца Фрыдрых V і Елізавета перабраліся ў Гаагу, дзе былы чэшскі кароль сканаў у 1632 годзе Елізавета Сцюарт засталася ў Галандыі, нават пасля таго, як у 1648 годзе яе сын Карл I Людвіг быў адноўлены на прастоле курфюрства Пфальцкага.

Пасля Рэстаўрацыі Сцюартаў на англійскім прастоле ў 1660 годзе Елізавета вярнулася ў Лондан, дзе ў 1662 годзе сканала.

## Шлюб і дзеці 
* (1613) Фрыдрых V, курфюрст Пфальца
: Фрыдрых Генрых (1614—1629)
: Карл I Людвіг (1617—1680), курфюрст Пфальца (з 1648 г.)
: Элізабэт (1618—1680)
: Руперт, герцаг Камберленд (1619—1682)
: Морыц (1620—1654)
: Луіза Галандзіна (1622—1709)
: Людвіг (1624—1625)
: Эдвард Пфальцкі (1625—1663)
: Генрыэта Марыя (1626—1651)
: Іаган Філіп Фрыдрых (1627—1650)
: Шарлота (1628—1631)
: Сафія (1630—1714), замужам (1658) за Эрнстам Аўгустам, курфюрстам Гановера
: Густаў Адольф (1632—1651)

Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Катэгорыя:Гісторыя Шатландыі
Катэгорыя:Сцюарты
Іаган Марцін Шлеер

**Іаган Марцін Шлеер** (; , Оберлаўда, цяпер Лаўда-Кёнігсхофен — , ) — нямецкі каталіцкі святар, стваральнік мовы валапюк. Сапраўднае імя **Марцін Шлеер**, першае імя *Іаган*, на самой справе было імем хроснага бацькі, якое ён дадаваў неафіцыйна.

## Біяграфія 
Прысвечаны ў сан у 1856 годзе, служыў у розных прыходах. У перыяд Культуркампф правёў чатыры месяцы ў турме (1875), за зробленую ў казанні адмоўную заўвагу ў адрас сацыялізму. Пасля, ён працаваў у прыходзе святых Пятра і Паўла каля Констанца (1875—1885), дзе ў яго з'явіліся думкі наконт стварэння мовы прызванай аблегчыць зносіны паміж народамі — валапюка. Пазней ён казаў, што бог сам кіраваў яго працай.

Фактычна, раней за валапюк ён спрабаваў стварыць яшчэ адну штучную мову, якую называў Dolmetsch-Sprache (тлумачальная мова). Першая ідэя Шлеера была ў тым, што трэба стварыць мову на аснове знакаў, якія існавалі б у асноўных еўрапейскіх мовах: нямецкай, англійскай, італьянскай, іспанскай і рускай. Таму, у 1878 годзе ён стварыў універсальны алфавіт, прыдатны для запісу ўсіх гукаў ва ўсіх мовах. Ён думаў, што для хрысціянскай Еўропы, адзіны алфавіт таксама неабходны, як і адзіная рэлігія. Яго алфавіт меў дастаткова вялікі поспех і таму Шлеер думаў, што прызваны для стварэння ўніверсальнай мовы для чалавецтва. Але ён кінуў ідэю стварэння мовы на аснове галоўных еўрапейскіх моў, жадаючы стварыць штучную мову з цалкам рэгулярнай граматыкай. Сістэма валапюка ўключае ў сябе тэорыі ранейшых праектаў: яна мае рысы сакрэтнай мовы, коду, пазіграфіі і штучнай мовы.

Шлеер быў вядомы і як паліглот: ён пісаў вершы на 7 і празаічныя творы на 25 мовах.

У 1870-я гады выдаваў літаратурна-рэлігійны часопіс «Арфа Сіёна». У 1879 годзе апублікаваў у ім першы артыкул пра мову валапюк «Праект сусветнай мовы і сусветнай граматыкі для адукаваных людзей усіх нацый Зямлі», у 1880 годзе выпусціў падручнік «Валапюк, сусветная мова». У 1894 годзе прызначаны папскім прэлатам.

У Констанцы і Оберлаўдзе ўсталяваныя мемарыяльныя дошкі ў гонар Шлеера. У горадзе Лаўда, які знаходзіцца паблізу, ёсць школа, якая носіць яго імя.

З 2001 года ідзе міжнародны працэс беатыфікацыі Марціна Шлеера.

Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Германіі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Германіі
Катэгорыя:Каталіцкія святары
Катэгорыя:Валапюк
Гёйгёльскі нацыянальны парк

**Гёйгёльскі нацыянальны парк**, **Нацыянальны парк Гёйгёль** () — створаны ў 2008 на тэрыторыі Гёйгёльскага раёна. Агульная плошча парку 12,755 гектара (127,55 км²). Парк створаны на базе Гёйгёльскійнскага дзяржаўнага запаведніка.

## Гл. таксама 
* Спіс нацыянальных паркаў Азербайджана

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Гёйгёль нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана 
* Гёйгёль нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана  
* Нацыянальныя паркі Азербайджана  
* Інтэрв'ю 

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Азербайджана
Катэгорыя:Лясныя масівы Азербайджана