open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ісламская рэвалюцыя ў Іране

**Ісламская рэвалюцыя** ( — *Enghelâb-e eslâmi*), **Рэвалюцыя 1357 года** (паводле іранскага календара) — ланцуг падзей у Іране ў студзені 1978 — лютым 1979 гадоў, вынікам якіх стала звяржэнне шаха Махамеда Рэза Пехлеві, звяржэнне манархіі і ўсталяванне новай тэакратычнай адміністрацыі, якую ўзначаліў аятала Хамейні.

Уласна датай пачатку рэвалюцыі ў Іране прынята лічыць 8 студзеня 1978 г., калі першая буйная антыўрадавая дэманстрацыя ў Куме была падаўленая з неабгрунтаванай жорсткасцю. На працягу ўсяго 1978 года ў розных гарадах Ірана прадстаўнікі ісламскага духавенства арганізоўвалі дэманстрацыі, іх рашуча разганяла шахская гвардыя. Да канца года рэвалюцыянеры перайшлі да тактыкі эканамічных стачак і страйкаў, што цалкам паралізавала эканоміку. Будучы больш не ў сілах утрымліваць уладу ў сваіх руках, шах перадаў уладу прэм’ер-міністру з ліку ўмераных апазіцыянераў і збег з краіны.

1 лютага 1979 у Іран вярнуўся з выгнання аятала Хамейні, які ўзяў уладу ў свае рукі. Было прызначаны новы пераходны ўрад. У сакавіку быў праведзены рэферэндум аб новым палітычным ладзе, і 1 красавіка 1979 Іран быў аб’яўлены першай Ісламскай рэспублікай.

Ісламская рэвалюцыя ў Іране стала адной з ключавых падзей XX стагоддзя і мела велізарнае гістарычнае значэнне для ўсяго свету. Усталяванне трывалай ісламскай улады ў багатым вуглевадародамі Іране паставіла пад сумнеў нефармальнае лідарства суніцкай Саудаўскай Аравіі ў мусульманскім свеце.

З 1979 ісламскі тэакратычны рэжым у Іране сутыкаецца з пратэстамі супраць узмацнення ўлады аятоллы Хамейні, ісламскай тэакратыі, а таксама ў абарону правоў жанчын. З 2009 года ісламскія ўлады рэгулярна сутыкаюцца з агульнацыянальнымі пратэстамі. У снежні 2025 года ў сталіцы краіны пачаліся масавыя пратэсты, якія цягам некалькіх тыдняў ператварыліся ў найбуйнейшыя ў гісторыі Ісламскай Рэспублікі Іран і прывялі да масавых ахвяраў сярод цывільнага насельніцтва.

## Бібліяграфія 
*  
*  
*  


Катэгорыя:Гісторыя ісламу
Катэгорыя:Рэвалюцыі XX стагоддзя
Катэгорыя:Канфлікты 1979 года
Катэгорыя:Гісторыя Ірана
Блок (механіка)

**Блок** — простая механічная прылада, якая дазваляе рэгуляваць сілу, вось якой замацавана пры ўздыме грузаў, не падымаецца і не апускаецца.

Уяўляе сабой кола з жолабам па акружнасці, якое верціцца вакол сваёй восі. Жолаб прызначаны для ліны, ланцуга, рэменя і г. п. Вось блока змяшчаецца ў абоймах, прымацаваных да бэлькі або сцяны, такі блок называецца нерухомым, а калі да гэтых абоймаў прымацоўваецца груз, і блок разам з імі можа рухацца, то такі блок называецца рухомым.

**Нерухомы блок** ўжываецца для ўздыму невялікіх грузаў або для змены кірунку сілы.

 

Катэгорыя:Механізмы
Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Горная справа

**Горная справа** () — галіны навукі і тэхнікі, якія ахопліваюць працэсы здабычы з нетраў Зямлі карысных выкапняў. 

## Гісторыя горнай справы 
Ужо ў эпоху неаліту з'явіліся першыя падабенствы руднікоў для здабычы медзі. 

У V-II тысячагоддзі да н.э. здабыча медзі атрымлівае вялікае распаўсюджванне. 

З II па I тысячагоддзе да н.э. адбываецца пераход да жалезнага веку. 

Да IX стагоддзя не было падзелу паміж здабычай жалезнай руды і вытворчасцю дэталяў з жалеза. У IX-X стагоддзі адасобілася кавальская справа.

## Спасылкі
Хамурапі

**Хамурапі** (літар. «Старэйшы сваяк — лекар») — цар Вавілона, кіраваў прыблізна ў 1793 да н. э. — 1750 да н. э., з I Вавілонскай (амарэйскай) дынастыі. Сын Сін-мубаліта. Хамурапі быў майстэрскім палітыкам і вайскаводам, з яго імем звязана ўзвышэнне Вавілона.

## Пачатак кіравання 
Хамурапі, як і іншыя цары Двурэчча да яго, пачаў сваё валадаранне з традыцыйнага мерапрыемства — ўстанаўлення «справядлівасці», гэта значыць з адмены даўгоў і прабачэнні нядоімак. Першыя 5 гадоў Хамурапі прысвяціў горадабудаўніцтву і, верагодна, падрыхтоўцы ваенных дзеянняў супраць супернікаў.

На 6-ым годзе кіравання (каля 1787 да н. Э.) Хамурапі вырашыўся нанесці ўдар па Ларсе. Былі ўзятыя Ісін і Урук, вавілонская войска стаяла ў адным пераходзе ад сталіцы Рым-Сіна. Аднак лікаванне маладога цара было заўчасным. На наступны год вайна з Ларсам працягнулася, але вайсковыя дзеянні ішлі ўжо значна бліжэй да Вавілону, чым да Ларса, на берагах «бурачнага канала» (І [д]-шумундар), пракапаным яшчэ па загадзе Апіль-Сіна, дзеда Хамурапі, і, значыць, не на тэрыторыі царства Ларса. З гэтых часоў паміж Хамурапі і Рым-Сіна надоўга усталёўваецца мір. Наступальныя дзеянні Хамурапі вядзе цяпер у іншых кірунках.

## Гл. таксама 
* Звод законаў Хамурапі

## Спасылкі 
* Спіс датавальных формул Хамурапі

Катэгорыя:Цары вавілонскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі XVIII стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Памерлі ў 1750 годзе да н.э.
Дарослы

**Даро́слы** — чалавек, які дасягнуў пэўнага ўзросту, і ў дачыненні якога ёсць падставы меркаваць, што ён валодае цялеснай і ментальнай сталасцю. Дарослы індывід мае тыя неабходныя веды і ўменні, якія дазваляюць яму прымаць рашэнні, важныя на яго жыццёвым шляху.

У параўнанні з падлеткамі, дарослыя надзеленыя большымі правамі і большай адказнасцю. Як правіла, дарослыя ў стане самі сябе забяспечваць. Уваходжанне ў дарослы век, у залежнасці ад заканадаўства, суправаджаецца атрыманнем такіх правоў, як кіраванне аўтамабілем, ужыванне алкаголю, паленне, самастойны выезд за мяжу, удзел у палітычнай жыцці (атрыманне правоў абіраць і быць абраным), палавыя адносіны і шлюб.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Людзі паводле ўзросту
Катэгорыя:Канцэпцыі біялогіі
Гічыцы

**Гі́чыцы** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Яглевіцкага сельсавета.

## Інфраструктура 
На тэрыторыі вёскі знаходзяцца: сельскі клуб, крама, бібліятэка.

## Вядомыя асобы 
* Алег Аляксеевіч Кузьмін (нар. 1972) — беларускі настаўнік, дэпутат.
* Аляксандр Рыгоравіч Свяргун (1903—1971) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Яглевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Галенчыцы

**Гале́нчыцы** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Яглевіцкага сельсавета.

Падчас Другой сусветнай вайны вёска спалена акупантамі, загінула 23 жыхары. Імянная дошка Галенчыц ёсць у мемарыяльным комплексе Хатынь. Пасля вайны адбудавана.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Яглевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Маторыка

thumb|3D-мадэль размяшчэння рухальных зон кары галаўнога мозгу
**Маторыка** ( — рух) — рухальная актыўнасць арганізма або асобных органаў. Пад маторыкай разумеюць паслядоўнасць рухаў, якія ў сваёй сукупнасці патрэбныя для выканання якой-небудзь вызначанай задачы.

Адрозніваюць буйную і дробную маторыку, а таксама маторыку пэўных органаў.

## Буйная маторыка 
Навыкі  ўключаюць у сябе выкананне такіх дзеянняў, як перакульванне, абарачванне, нахілы, хада, поўзанне, бег, скачкі і таму падобныя. Звычайна развіццё навыкаў буйной маторыкі прытрымліваецца агульнага шаблона ў вызначаным парадку ва ўсіх людзей.

Развіццё таксама ў цэлым рухаецца зверху ўніз. Першае, што звычайна дзіця вучыцца кантраляваць — гэта рухі вачэй.

Буйная маторыка з’яўляецца асновай, на якую пасля накладваюцца больш складаныя і тонкія рухі дробнай маторыкі.

## Дробная маторыка 
Дробная маторыка — здольнасць маніпуляваць дробнымі прадметамі, перадаваць аб’екты з рукі ў руку, а таксама выконваць задачы, якія патрабуюць скаардынаванай працы вачэй і рук.

Навыкі дробнай маторыкі выкарыстоўваюцца для выканання такіх дакладных дзеянняў, як «пінцэтны захоп» (вялікім і паказальным пальцамі) для маніпулявання невялікімі аб’ектамі, маляванне, выразанне, засцёгванне гузікаў, вязанне, ігра на музычных інструментах і гэтак далей. Асваенне навыкаў дробнай маторыкі патрабуе развіцця больш дробных мышцаў, чым для буйной маторыкі.

## Парушэнні маторных функцый 
Існуюе вялікая колькасць захворванняў і функцыянальных расстройстваў рознай этыялогіі, якія цягнуць за сабой збоі ў працы рухальных сістэм чалавека. Ніжэй пералічаны некаторыя з іх:

* Усе віды паралюшу
* Хвароба Паркінсона
* ДЦП
* Спінацэрэберальная атаксія і г. д.

## Маторыка органаў 
Пад маторыкай органаў або сістэм органаў разумеюць зладжаную працу цягліц, якія забяспечваюць іх нармальнае функцыянаванне.

Часцей за ўсё размова ідзе пра маторыку страўнікава-кішачнага тракту (гл. , ), але паняцце таксама ўжываецца і ў дачыненні да іншых органаў, напрыклад, гавораць аб маторыку жоўцевага або мачавога пузыроў.

## Вывучэнне 
У 1811 годзе вучоны Чарлз Бэл сфарміраваў тэорыю аб тым, што заднія карэньчыкі спіннога мозгу адказваюць за сэнсарныя функцыі, у той час як пярэднія карэньчыкі адказваюць за маторыку. Тэорыя Бэла была ў 1822 годзе пацверджана французскім фізіёлагам  і функцыянальны падзел нервовых галін спіннога мозгу сёння вядомы як закон Бэла-Мажандзі.

## Гл. таксама 
* Праекцыйныя зоны кары галаўнога мозгу
* Амбідэкстрыя

## Літаратура 
* Бернштейн Н. А. Очерки о физиологии движений и физиологии активности. — М.: 1966.

## Спасылкі 
* Маторыка чалавека ў Вялікай медыцынскай энцыклапедыі
Нож

**Нож** (праслав. «ножь» ад «ньжити» — пратыкаюць), **сцізорык** (невялікі, складны нож) — рэжучы інструмент, рабочым органам якога з'яўляецца клінок — паласа цвёрдага матэрыялу (звычайна металу) з лязом на адной або некалькіх баках. Часта для вытворчасці нажоў ужываюцца інструментальныя сярэдне- і высокавугляродзістыя сталі. У канструкцыі часцей за ўсё можна вылучыць клінок і тронка. У клінка можа быць акрэсленае колючае лязо.

## Выкарыстанне 
Сярод іншага, нажом на кухні драбняць прадукты.

## Гл. таксама 
* Нажоўка
  

Катэгорыя:Інструменты
Катэгорыя:Сталовыя прыборы
Катэгорыя:Рэзныя інструменты
Катэгорыя:Слясарныя інструменты
Катэгорыя:Халодная зброя
Катэгорыя:Кідальная зброя
Шруба

**Шру́ба** () — дэталь машын і механізмаў цыліндрычнай формы з галоўкай на адным канцы і разьбой для шрубавання (вінтам) у адну з дэталяў, якія злучаюцца, на іншым канцы.

Строгага адрознення шрубаў ад балтоў няма, аднак існуе меркаванне, што шруба зашрубоўваецца ў дэталь, а на болт наварочваецца гайка. Таксама, у адрозненне ад балта, цела шрубы пакрытае разьбой цалкам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Крапежныя вырабы
Смутак

**Смутак**, таксама **Сум**, **Туга**, (састар.: **Скруха**) — адмоўна афарбаваная эмоцыя. Узнікае ў выпадку значнай нездаволенасці чалавека ў якіх-небудзь аспектах яго жыцця. Паняцце смутку лічыцца процілеглым радасці і блізка па значэнні такім, як сум, туга, засмучэнне, скруха, няшчасце, меланхалія. Часам гэтыя словы лічацца сінонімамі. У клінічным стане смутак пераходзіць у дэпрэсіўныя станы арганізма. Гэта можа пацягнуць за сабой сталыя прыступы меланхаліі, дрэннага настрою, няздольнасць рабіць звычайныя паўсядзённыя справы. У мастацтве смутак нярэдка рабіўся рухавіком, а часам і асноўным філасофскім складнікам твора.

## Механізм смутку 
Смутак ўзнікае ў выпадку значнай нездаволенасці чалавека ў якіх-небудзь аспектах жыцця. Мэта смутку — матываваць чалавека змяняць становішча да лепшага, дамагацца сваіх мэтаў, ўстараняць нездаволенасць жаданняў: паколькі смутак з’яўляецца непрыемным пачуццём, ён змушае чалавека дзейнічаць, ліквідаваць яго прычыну, каб пазбавіцца ад яго, матывуючы яго, такім чынам, да развіцця і выканання сваіх мэтаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Эмоцыі
Аналы Тутмаса III

**Аналы Тутмаса III** - іерагліфічныя тэксты, напісаныя на каменных сценах Карнакскага храма бога Амона ў Фівах; утрымоўвае апісанне паходаў фараонаў ў Палестыну, Сірыю і Нубію. Аналы ўяўляюць выманні з падрабязных дзённікаў ваенных дзеянняў, якія не дайшлі да нас. Найболей падрабязна і ярка апісаны першы паход у Азію 1503 г. да н.э.

## Літаратура 
* Breasted, J.H. Ancient Records of Egypt: The eighteenth dynasty. – Chicago: The University of Chicago Press, 1906.
* Grapow, H. Studien zu den Annalen Thutmosis des Dritten und zu ihnen verwandten historischen Berichten des Neuen Reiches. – Berlin, 1949.
* Redford, D.B. The Wars in Syria and Palestine of Thutmose III: Volume 16 of Culture and history of the ancient Near East. – Netherlands: Brill, 2003.
* Spalinger, A. A Critical Analysis of the «Annals» of Thutmose III (Stucke V – VI) // Journal of the American Research Center in Egypt. – 1977. – Vol. 14. – P. 41 – 54.
* Spalinger, A. A New Reference to an Egyptian Campaign of Thutmose III in Asia // Journal of Near Eastern Studies. – 1978. – Vol. 37. – № 1. – Jan. – P. 35 – 41.
*  Wente, E.F. Thutmose III's Accession and the Beginning of the New Kingdom // Journal of Near Eastern Studies. – 1975. – Vol. 34. – № 4. – Oct. – P. 265 – 272.
* Тураев, Б.А. Египетская литература. Том 1. – М., 1920.

Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Куранецкі раён

**Куране́цкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1946 гадах. Утвораны 15 студзеня 1940 года ў Вілейскай вобласці, цэнтр — гарадскі пасёлак (да 12 кастрычніка 1940 года вёска) Куранец. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 13 сельсаветаў: Асіпавіцкі, Бараўцаўскі, Іжскі, Каловіцкі, Касцяневіцкі, Кузьміцкі, Куранецкі, Рабунскі, Рускасельскі, Рэчкаўскі, Талуцкі, Халапкоўскі, Чурлонскі. З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай вобласці. 5 ліпеня 1946 года ў сувязі з пераносам цэнтра раёна ў горад Вілейка перайменаваны ў Вілейскі раён.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1946 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Вілейскага раёна
Магілёўская правінцыя

**Магілёўская правінцыя** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Магілёўскай губерні Расійскай імперыі ў 1772—1776 гг. Цэнтр — г. Магілёў. Плошча каля 700 тыс. дзесяцін. Паводле ўказа 22 ліпеня 1773 г. падзялялася на 3 паветы: Быхаўскі (Старабыхаўскі), Магілёўскі, Шклоўскі (створаны на аснове Астраўлянскай, Любавіцкай, Макрэдскай, Мікулінскай, Обальскай, Руднянскай, Сенненскай парафій). Уключала 19 мястэчак, 61 сяло, 627 вёсак; каля 164 тыс. чалавек падатковага насельніцтва. На тэрыторыі правінцыі знаходзілася Магілёўская эканомія. Буйнейшыя прыватныя ўладанні — Быхаўскае графства (належала князю А. Сапегу), Шклоўскае графства (належала князю А. Чартарыйскаму).

Катэгорыя:Магілёўская губерня
Катэгорыя:Правінцыі Расіі
Полацкая правінцыя

**Полацкая правінцыя** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Пскоўскай губерні ў 1772—1776 гг. Цэнтр — горад Полацк.

Паводлле ўказа ад 29 снежня 1773 г. падзялялася на Невельскі, Полацкі і Себежскі паветы. Плошча — 1 067 422 дзесяціны. У 6 парафіях (Бешанковіцкай, Дзісенскай, Друйскай, Невельскай, Полацкай, Себежскай) было 421 сяло, 4699 вёсак і 5 мястэчак, у якіх пражывала 224 459 душ абодвух полаў падатковага насельніцтва. На тэрыторыі правінцыі было 16 старостваў з 33 487 сялянамі абодвух полаў, Полацкая эканомія (1471 дым, 17 567 сялян, 102 405 дзесяцін зямлі).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пскоўская губерня
Катэгорыя:Правінцыі Расіі
Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Аркадыя (Брэст)

**Аркадыя**, **Аркадзія** — былая вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці за 7 км на поўдзень ад Брэста, 7 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Цэнтральны, на усходзе меліярацыйны канал. З 21 снежня 2007 года ў складзе горада Брэста. Аркадыя ўваходзіла ў склад Гершонскага сельсавета.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядома з 17 ст. як сяло ў Берасцейскім павеце і ваяводстве ВКЛ. Тут 15 верасня 1648 года пакараны смерцю ігумен брэсцкага Сімяонаўскага манастыра Афанасій Філіповіч.

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях. Уваходзіла ў склад дзяржаўнага маёнтка Пажэжын. У 1868 годзе пазначана як сяло ў Гершонскім царкоўным прыходзе. Вяскоўцы ўваходзілі ў Пажэжынскую сельскую грамаду. У 1878—1888 гадах паблізу вёскі пабудаваны крапасны форт № 5. У 1890 годзе сялянам Аркадзійскага сельскага таварыства, у якое ўваходзілі вёскі Дубінкі і Аркадзія, належала 283,3 дзес. зямлі.

На мяжы 19—20 ст. пабудавана драўляная Афанасіеўская царква.

У 1905 годзе вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павету Гродзенскай губерні.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі 8 двароў, знішчылі 10 жыхароў; 8 вяскоўцаў загінулі на фронце.

У 1950 годзе арганізаваны калгас імя Малянкова, які аб'яднаў 40 гаспадарак; пазней увайшоў у склад саўгаса «Прыбужжа», а ў 1992 годзе ператвораны ў аднайменныы калгас. У складзе камунальнага ўнітарнага сельска-гаспадарчага прадпрыемства «За мір» (цэнтр — в. Страдзеч).

## Насельніцтва 
* 38 двароў, 278 жыхароў (1876)
* 66 двароў, 517 жыхароў (1897)
* 270 жыхароў (1905)
* 24 двары, 131 жыхар (1921)
* 69 двароў, 356 жыхароў (1940)
* 224 двары, 665 жыхароў (1995)
* 228 гаспадарак, 681 жыхар (1997)
* 69 гаспадарак, 859 жыхароў (2005)

## Гістарычныя помнікі 
На мяжы 19—20 ст. на месцы гібелі пісьменніка-публіцыста XVII ст. і ігумена Брэсцкага, святога праваслаўнай царквы — прападобнамучаніка Афанасія Філіповіча была ўзведзена драўляная царква-капліца. У 1988 капліца была абноўлена і асвечана, а ў 1996 з блаславення Алексія II у Аркадыі быў адкрыты Свята-Афанасьеўскі Брэсцкі мужчынскі манастыр.

За 2 км на паўднёвы захад ад вёскі размешчаны крапасны форт № 5 — узор фартыфікацыйнага будаўніцтва канца 19 — пач. 20 ст.

## Вядомыя асобы 
* Лявонцій Ульянавіч Зданевіч (нар. 1955) — беларускі архітэктар і палітык.
* Міхаіл Аляксандравіч Зданевіч (нар. 1943) — беларускі спевак, педагог, Заслужаны артыст Беларусі.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
* Здымкі на Radzima.org
* Фотаздымкі ды інфармацыя на globustut.by

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста
Рагачоўская правінцыя

**Рагачоўская правінцыя** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на Беларусі ў складзе Магілёўскай губерні ў 1772—1776 гг. Цэнтр — г. Рагачоў. Паводле ўказа ад 2 жніўня 1773 г. падзялялася на Рагачоўскі, Гомельскі і Чачэрскі паветы. Плошча каля 1426 тыс. дзесяцін, 105 сёл, 473 вёскі (у 1774 г. — 114 420 чалавек), 11 мястэчак (4 747 чалавек). На тэрыторыі правінцыі былі 23 староствы з 50 547 сялянамі мужчынскага полу, буйнейшыя з іх — Гомельскае (2553 дымы, 23 504 чалавек, 250 982 дзесяцін зямлі) і Чачэрскае (1057 дымоў, 9181 чалавек, 96 535 дзесяцін зямлі). З Чачэрскага староства, падараванага беларускаму генера-губернатару З. П. Чарнышову, 5 лютага 1774 г. утвораны першы ў Расійскай імперыі маярат.

## Гл. таксама 
* Рагачоўскі павет
* Рагачоўскае староства
* Рагачоўскі раён

## Літаратура 
* Анішчанка, Я. Рагачоўская правінцыя / Яўген Анішчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 41. — ISBN 985-11-0214-8.

## Спасылкі 
* ХРАНАЛОГІЯ РАГАЧОЎСКАГА КРАЮ Ў ЧАСЫ ВКЛ І РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ
* 
* 

Катэгорыя:Правінцыі Расіі
Катэгорыя:Магілёўская губерня
Шчучынскі павет

**Шчу́чынскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Польшчы і БССР у 1929—1940 гадах адміністрацыйны цэнтр — горад Шчучын.

Утвораны 26 красавіка 1929 года з Астрынскай, Васілішкаўскай, Дэмбраўскай, Жалудоцкай, Лябёдскай, Навадворскай, Орлеўскай, Ражанкаўскай, Сабакінцкай, Шчучынскай гмін Лідскага павета і Каменскай гміны Гродзенскага павета. Уваходзіў у Навагрудскае ваяводства. У верасні 1939 года далучаны да БССР. З 4 снежня 1939 года ў Баранавіцкай вобласці. Скасаваны 15 студзеня 1940 года, на тэрыторыі павета ўтвораны раёны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Паветы Навагрудскага ваяводства

Катэгорыя:З’явіліся ў 1929 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1940 годзе
Вінт

*Не блытаць са шрубай*

**Вінт** — адзін з найпрасцейшых механізмаў (разам з клінам, рычагом, колам), якія з’яўляюцца асноўнымі элементамі тэхнічных канструкцый. Звычайна вінт — цыліндрычнае ці канічнае цела з нарэзкай па вінтавой лініі або прыстасаванне, дзе выкарыстаны ўласцівасці вінтавой паверхні. Асноўная характарыстыка вінта — ход (вышыня пад’ёму вінтавой лініі за адзін абарот).

Вінт — частка рухавіка самалёта, верталёта, парахода і іншых машын у выглядзе лопасцяў, якія замацаваныя на валу. Вінт паветраных суднаў — самалётаў, верталётаў, дырыжабляў, — а таксама аэрасаней называецца паветраным вінтом або прапелерам.

Прынцып вінта адкрыты больш як за 800 гадоў да н.э. Упершыню выкарыстаны Архімедам (ІІІ ст. да н.э.) у водападымальнай машыне (Архімедаў вінт). Ідэю паветранага вінта (прапелера) як сродку руху ў паветраным асяроддзі выказаў Леанарда да Вінчы. М. В. Ламаносаў выкарыстаў яго для стварэння цягі ў мадэлі прылады для метэаралагічных даследаванняў (1754). Прынцыпы выкарыстання тэарэтычна абгрунтаваў Д. Бернулі, сучасную тэорыю яго распрацваў М. Я. Жукоўскі. Практычнае выкарыстанне двух-, трох- і чатырохлопасцевых вінтоў пачалося з развіццём самалёта- і дырыжаблебудавання (з 1903). Ідэю грабнога вінта абгрунтаваў І. Рэсел (1827), які пабудаваў і першы параход з грабным вінтом (1829). Укараненне грабнога вінта прывяло да якасных змен у мараплаўстве і суднабудаванні. Вялікае пашырэнне атрымаў вінт для злучэння (вінтавое злучэнне) або прымусовага перамяшчэння асобных частак машын і механізмаў. Такія вінты падзяляюцца на: мацаваныя (раздымнае злучэнне дэталей), грузавыя (рым-балты і дамкраты), сілавыя (у прэсах), хадавыя (у супартах і сілавых сталах станкоў), мікраметрычныя (у вымяральных прыладах), установачныя (у геадэзічных, лабараторных і іншых прыладах). Паводле характару нарэзкі яны бываюць: правай і левай, трохвугольнай, трапецаідальнай і прамавугольнай разьбы, адна-, двух- і шматзаходныя, саманаразальныя (укручваюцца ў гладкія адтуліны). Вінты для дрэва — шурупы, маюць востры канец і спецыяльную разьбу. Вінт мае і шмат іншых спосабаў выкарыстання (напрыклад, у ветрарухавіках, вентылятарах); укараненне яго садзейнічала прагрэсу многіх галін тэхнікі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Механізмы
Рычард Філіпс Фейнман

**Рычард Філіпс Фейнман** (**Файнман**) (анг.: Richard Phillips Feynman;  — ) — амерыканскі вучоны. Асноўныя дасягненні належаць да вобласці тэарэтычнай фізікі. Адзін са стваральнікаў квантавай электрадынамікі. У 1943-1945 уваходзіў у лік распрацоўшчыкаў атамнай бомбы ў Лос-Аламасе. Распрацаваў метад інтэгравання па траекторыях у квантавай механіцы (1948), а таксама т. зв. метад дыяграм Фейнмана (1949) у квантавай тэорыі поля, з дапамогай якіх можна тлумачыць ператварэнні элементарных часціц. Прапанаваў пратонную мадэль нуклона (1969), тэорыю квантованных віхраў. Рэфарматар метадаў выкладання фізікі ў ВНУ.  Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1965, сумесна з С. Таманагай і Дж. Швінгерам).

Акрамя Нобелеўскай прэміі, Фейнман быў удастоены прэміі Альберта Эйнштэйна Мемарыяльнага фонду Люіса і Розы Страус (1954), прэміі па фізіцы Эрнэста Арланда Лоўрэнса Камісіі па атамнай энергіі Злучаных Штатаў Амерыкі (1962) і міжнароднага залатога медаля Нільса Бора Дацкага таварыства інжынераў-будаўнікоў, электрыкаў і механікаў (1973).

Фейнман быў членам Амерыканскага фізічнага таварыства, Бразільскай акадэміі навук і Лонданскага каралеўскага таварыства. Ён быў абраны членам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША, але пазней выйшаў у адстаўку.

Акрамя тэарэтычнай фізікі, займаўся даследаваннямі ў галіне біялогіі.

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* Артыкулы Рычарда Фейнмана у часопісе «Поспехі фізічных навук»
* Feynman Online 
* Містар Фейнман едзе ў Вашынгтон  (Фейнман пра расследаванне інцыдэнту з «Чэленджэрам»)
* Richard Feynman: The Messenger Series (Набор класічных відэалекцый па фізіцы Рычарда Фейнмана)
* Карціны Рычарда Фейнмана 

Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Масачусецкага тэхналагічнага інстытута
Катэгорыя:Выпускнікі Прынстанскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Свянцянскі раён

**Свянцянскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940 г. Утворана 15 студзеня 1940 г. на частцы тэрыторыі былога Свянцянскага павета. Уваходзіў у Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — горад Свянцяны. 25 лістапада 1940 года большая частка тэрыторыі павета перададзена Літоўскай ССР, рэшта (Лынтупскі, Масляніцкі і Рынкянскі сельсаветы) уключана ў Пастаўскі раён.

## Літаратура 
* 
* *Насевіч, В.* Свянцянскі раён / Вячаслаў Насевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 267. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Свянцяны
Гершонскі сельсавет

**Гершо́нскі сельсаве́т** — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Гершоны.

## Гісторыя 
Гершонскі сельсавет быў утвораны 12 кастрычніка 1940 года. У 1954 годзе быў аб’яднаны з Пугачоўскім сельсаветам, у склад сельсавета са Страдзецкага сельсавета перададзены вёскі Заказанка і Прылукі. 8 верасня 1959 года ў склад сельсавета са скасаванага Дурыцкага сельсавета перададзена вёска Страдзеч. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Гершонскага сельсавета было 9 населеных пунктаў.

27 лістапада 2007 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Страдзеч.
21 снежня 2007 года рашэннем Брэсцкага аблсавета са складу сельсавета былі выключаныя вёскі Аркадыя, Бярнады, Гершоны, Кацельня-Баярская, Міцькі, якія былі ўключаны ў гарадскую рысу Брэста, а сельсавет быў перайменаваны ў Страдзецкі.

У Гершонскі сельсавет уваходзіла 8 населеных пунктаў: Аркадыя, Бярнады, Гершоны, Заказанка, Кацельня-Баярская, Міцькі, Прылукі і Страдзеч.

## Славутасці 
У 1996 годзе з блаславення патрыярха Аляксія II на тэрыторыі сельсавета быў адкрыты мужчынскі манастыр. Манастыр быў адкрыты ў вёсцы Аркадзія на месцы гібелі пісьменніка-публіцыста XVII стагоддзя і Брэсцкага ігумена, святога праваслаўнай царквы — прападобнапакутніка Афанасія Брэсцкага.

## Іншае 
У адпаведнасці з рашэннем Выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 лютага 1994 года № 61 на тэрыторыі Гершонскага сельсавета ўстаноўлена памежная зона.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2007 годзе
Рагачоўскі павет

**Рагачоўскі павет** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на Беларусі ў 1773—1924 гг. Цэнтр — г. Рагачоў. Утвораны 2 жніўня 1773 г. у складзе Рагачоўскай правінцыі, з 2 красавіка 1777 г. у Магілёўскай губерні, з 23 снежня 1796 г. — Беларускай губерні. У гэты час паўднёвая частка павета далучана да Гомельскага павета, а на поўначы яму перададзена частка Чэрыкаўскага і большая частка скасаванага Быхаўскага павета. З 27 лютага 1802 г. у Магілёўскай губерні з аднаўленнем межаў 1777 г. З 1861 г. падзяляўся на 18 валасцей, меў 9 мястэчак. Плошча каля 7451 км2, насельніцтва 121,6 тыс. чалавек (1864 г.), 142,9 тыс. чалавек (1885 г.). У 1917 г. было 14 валасцей. З 26 красавіка 1919 г. у Гомельскай губерні РСФСР, з 3 сакавіка 1924 г. у складзе БССР. 17 ліпеня 1924 г. скасаваны, яго тэрыторыя ўвайшла ў Бабруйскую і Магілёўскую акругі.

Тэрыторыя Рагачоўскага павета ставіцца да Палесся. У часы Кіеўскай Русі — гэта землі племя радзімічаў. У перыяд панавання Рэчы Паспалітай была ў валоданні вядомай «сожскай шляхты» (ад ракі Сож) фармавалася нараўне з «друцкай шляхтай» (ад ракі Друць) спрадвеку з этнічных беларусаў.

## Адміністрацыйны падзел 
### Воласці 
* Гарадзецкая (адміністрацыйны цэнтр — м. Гарадзец)
* Доўская (с. Доўск)
* Дудзіцкая (Дудзічы)
* Кармянская (м. Карма)
* Кашалёўская (с. Кашалёва)
* Кісцянёўская (с. Кісцяні)
* Лукаўская (с. Лукі)
* Мяркулавіцкая (с. Меркулавічы)
* Недайская (с. Недайкі)
* Пакоцкая (с. Покаць)
* Палеская (с. Палессе)
* Расохская (с. Расохі)
* Рэчкаўская (с. Рэчкі)
* Стараруднянская (с. Старая Рудня)
* Стаўбунская (с. Стаўбун)
* Стрэшынская (м. Стрэшын)
* Ціхініцкая (с. Ціхінічы)
* Чачэрская (м. Чачэрск).
## Ураднікі павета 
* Рагачоўскія павятовыя маршалкі
## Прамысловасць 
У 1855—1861 гадах у фальварку Астэрманск дзейнічала Астэрманская цукровая мануфактура.

## Гл. таксама 
* Рагачоўская правінцыя
* Рагачоўскае староства
* Рагачоўскі раён

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*  Адміністрацыйная мапа 
*  

Катэгорыя:Паветы Магілёўскай губерні
Катэгорыя:Паветы Гомельскай губерні
Чэрыкаўскі павет

**Чэрыкаўскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на Беларусі ў 1773—1924 гадах. Цэнтр — г. Чэрыкаў.

## Часы Расійскай імперыі 
Утвораны 13 жніўня 1773 года ў складзе Мсціслаўскай правінцыі. З 3 красавіка 1777 года — у Магілёўскай, з 3 студзеня 1797 года — у Беларускай губернях. У 1796 годзе частка Чэрыкаўскага павета на поўдні перададзена ў Рагачоўскі павет, на усходзе да Чэрыкаўскага павета далучаны амаль увесь скасаваны Клімавіцкі павет. З 10 сакавіка 1802 года — у Магілёўскай губерні з аднаўленнем межаў 1777 года. Меліся 4 мястэчкі: Краснаполле (Маластоўка), Крычаў, Маляцічы, Студзянец.

## Плошча і насельніцтва 
Плошча — 4084 кв. вярсты. Насельніцтва — каля 150,3 тыс. чалавек (1897 г.), з іх 135,3 тысяч праваслаўных, 1,7 тысяч каталікоў, 13 тысяч іудзеяў.

## Адміністрацыйны падзел (1861 г.) 
З 1861 года падзяляўся на 16 валасцей:
* Беліцкую;
* Брацькавіцкую;
* Доўгавіцкую;
* Доўжанскую;
* Дубраўскую;
* Камаровіцкую;
* Краснапольскую;
* Крычаўскую;
* Лабанаўскую;
* Маляціцкую;
* Мхініцкую;
* Наваельнінскую;
* Палужскую;
* Саматэвіцкую;
* Старынскую;
* Студзянецкую.

## Ураднікі павета 
* Чэрыкаўскія павятовыя маршалкі

## Савецкі час 
З 26 красавіка 1919 года Чэрыкаўскі павет у складзе Гомельскай губерні РСФСР, 14 лютага 1923 года да яго далучана Прапойская воласць скасаванага Быхаўскага павета. У жніўні 1919 года ў Маляціцкай воласці выбухнула антысавецкае паўстанне, у якім удзельнічала каля 300 чалавек

У выніку ўзбуйнення (1923 год) засталося 8 валасцей:
* Брацькавіцкая;
* Краснапольская;
* Крычаўская;
* Маляціцкая;
* Наваельнінская;
* Прапойская;
* Саматэвіцкая;
* Чэрыкаўская.

3 сакавіка 1924 года Чэрыкаўскі павет перададзены БССР, 2 чэрвеня 1924 года аб’яднаны з Клімавіцкім паветам пад назвай Калінінская акруга.

Катэгорыя:Паветы Магілёўскай губерні
Катэгорыя:Паветы Гомельскай губерні
Рычард Бакмінстэр Фулер

**Рычард Бакмінстэр Фулер** (;  — ) — амерыканскі архітэктар, дызайнер, інжынер і вынаходнік.

На працягу свайго жыцця Фуллер задаваўся пытаннем адносна таго, ці ёсць у чалавецтва шанец на доўгатэрміновае і паспяховае выжыванне на планеце Зямля і калі так, то якім чынам. Лічачы сябе пасрэдным індывідам без асаблівых грашовых сродкаў або вучонай ступені, ён вырашыў прысвяціць сваё жыццё гэтаму пытанню, спрабуючы высветліць, што асобы накшталт яго могуць зрабіць для паляпшэння становішча чалавецтва з таго, што вялікія арганізацыі, урады або прыватныя прадпрыемствы не могуць выканаць у сілу сваёй прыроды.

На працягу гэтага эксперыменту на працягу жыцця Фулер напісаў дваццаць восем кніг, выпрацаваўшы такія тэрміны як «касмічны карабель „Зямля“», «эфемерызацыя» і «Сінергетыка». Ён таксама зрабіў вялікую колькасць вынаходак, у асноўным у сферы дызайну і архітэктуры, найбольш вядомым з якіх з'яўляецца лёгкі і трывалы «геадэзічны купал» — прасторавая сталёвая сеткаватая абалонка з прамых стрыжняў.

Катэгорыя:Архітэктары ЗША
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (ЗША)
Дэніс Рычы

**Дэніс Рычы** (  - ) — камп'ютарны спецыяліст, вядомы па ўдзелу ў стварэнні моў праграмавання B, BCPL, C, пашырэння ALTRAN для мовы праграмавання FORTRAN, удзелу ў распрацоўцы аперацыйных сістэм Multics і Unix.

## Біяграфія 
Рытчы нарадзіўся ў Бронксвілі, Нью-Ёрк, скончыў Гарвард са ступенню бакалаўра па фізіцы і прыкладной матэматыцы. У 1967 годзе пачаў працаваць у Bell Labs.

## C і UNIX 
Рычы найбольш вядомы як стваральнік мовы праграмавання C і ключавы распрацоўшчык аперацыйнай сістэмы Unix, а таксама як сааўтар кнігі «Мова праграмавання C», звычайна скарачаюць як «K / R» або «K & R» (аўтары Браян Керніган і Дэніс Рычы).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Постаці ЗША
Заляцанне

**Заляцанне** — паводзіны чалавека і жывёл, якія папярэднічаюць спараванню.

## Ролі 
Звычайна актыўным бокам пры заляцанні з’яўляецца самец, а пасіўнай — самка. Гэта звязана з тым, што самка ўяўляе вялікую каштоўнасць як адказная за развіццё нашчадкаў. У традыцыйных чалавечых грамадствах, як правіла, актыўны мужчына; праява занадта вялікай энергіі ў гэтым дачыненні жанчыны ці мужчына, які не жадае заляццання, асуджаюцца. Толькі ў некаторых сучасных грамадствах (еўрапейскім і паўночнаамерыканскім) жанчыне дазволена выступаць у якасці ініцыятара заляцання.

Пры полігамных адносінах, самец падчас заляцання зацікаўлены ў найхутчэйшым спараванні, каб перайсці да наступнай самкі, у той час як самка імкнецца павялічыць перыяд заляцання, каб выбраць вартага самца з многіх варыянтаў.

## Функцыі 
Галоўная задача заляцання — дапамагчы самцы выбраць найбольш здаровага і моцнага самца яе віду. Акрамя гэтага, заляцанне прымушае самку і самца ўзгадняць свае дзеянні ў час спаравання і паскарае гарманальнае развіццё самкі.

Катэгорыя:Паводзіны
Катэгорыя:Міжасобасныя адносіны
Франсіска Франка

**Франсі́ска Паўлі́на Эрменехі́льда Тэо́дула Фра́нка-і-Баамо́ндэ-Сальга́да-Па́рда** () ( — ) — іспанскі ваенны і палітык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Фероль, правінцыя Ла-Карунья, Іспанія). Скончыў ваенную акадэмію ў Таледа.

У чэрвені 1936 года ў Марока пачаўся ваенны бунт нацыяналістычна настроеных сіл, які неўзабаве перакінуўся на Іспанію, ахапіў краіну і выклікаў Іспанскую грамадзянскую вайну. Кіраўнікі паўстання стварылі хунту, якая 1 кастрычніка 1936 года вызначыла Франсіска Франка галавой іспанскага нацыянальнага ўраду і частак Іспаніі, якія знаходзіліся пад кантролем паўстанцаў, і генералісімусам краіны. У лістападзе 1936 года ўрад пад яго кіраўніцтвам прызналі Германія і Італія і пачалі аказваць палітычную і ваенную падтрымку новаму ўраду.

## Спасылкі 
* Нацыянальная Фундацыя «Франсіска Франка» (ісп.)

Катэгорыя:Члены Іспанскай фалангі
Катэгорыя:Удзельнікі грамадзянскай вайны ў Іспаніі (франкісты)
Пліскі раён

**Плі́скі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1962 гадах. Цэнтр — вёска Пліса, з 1950 года — вёска Падсвілле. 

## Гісторыя 
Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Вілейскай вобласці. Плошча раёна 1 тыс. км² (на 1941 год). 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 18 сельсаветаў: Асінаўскі, Валодзькаўскі, Верацейскі, Востраўскі, Вуглоўскі, Галубіцкі, Драбаўшчынскі, Зашчэсленскі, Каралевіцкі, Кукроўскі, Кульгайскі, Лужкоўскі, Міцькаўскі, Пліскі, Празароцкі, Прошкаўскі, Свільскі, Стральцоўскі. З 20 верасня 1944 года Пліскі раён у Полацкай, з 8 студзеня 1954 года ў Маладзечанскай абласцях. 

16 ліпеня 1954 года скасаваны Асінаўскі, Валодзькаўскі, Верацейскі, Востраўскі, Вуглоўскі, Зашчэсленскі, Каралевіцкі, Кукроўскі, Міцькаўскі сельсаветы, утвораны Зябкаўскі, Псуеўскі і Ясевіцкі сельсаветы, Стральцоўскі сельсавет быў перайменаваны ў Дворнаўскі сельсавет, Кульгайскі сельсавет — у Старынкаўскі. 10 сакавіка 1958 года Старынкаўскі сельсавет быў перададзены Дзісенскаму раёну. 28 чэрвеня 1958 года вёска Падсвілле атрымала статус пасёлка гарадскога тыпу, скасаваны Свільскі сельсавет, усе яго населеныя пункты перададзены ў падпарадкаванне Падсвільскага пасялковага савета. 24 красавіка 1959 года скасаваны Прошкаўскі сельсавет. 3 кастрычніка 1959 года да раёна былі далучаны Завуццеўскі, Малінаўскі, Старынкаўскі і Язненскі сельсаветы скасаванага Дзісенскага раёна. З 20 студзеня 1960 года Пліскі раён у Віцебскай вобласці. 15 кастрычніка 1960 года скасаваны Драбаўшчынскі, Малінаўскі і Ясевіцкі сельсаветы.

25 снежня 1962 года раён скасаваны, яго тэрыторыя перададзена ў Глыбоцкі (гарадскі пасёлак Падсвілле, Галубіцкі, частка Дворнаўскага, Зябкаўскі, Пліскі, Псуеўскі сельсаветы) і Мёрскі (Дворнаўскі, Завуццеўскі, Лужкоўскі, Празароцкі, Старынкаўскі, Язненскі сельсаветы) раёны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Мёрскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Шаркаўшчынскага раёна
Рэчкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)

**Рэ́чкаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Рэчкі.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Целяханскага раёна Пінскай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 9 чэрвеня 1958 года ў склад сельсавета з Гортальскага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (вёскі Гутка і Краі). З 8 жніўня 1959 года ў складзе Лагішынскага раёна, з 25 снежня 1962 года — Пінскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — Івацэвіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 4 населеныя пункты.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2055 чалавек, з іх 99,0 % — беларусы; паводле перапісу 2019 года — 1617 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Целяханскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лагішынскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пінскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Радунскі раён

**Ра́дунскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1962 гадах. Цэнтр — вёска Радунь (з 1958 года гарадскі пасёлак).

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 12 сельсаветаў: Асаўскі, Жырмунскі, Забалацкі, Казакоўшчынскі, Нацкі, Помедскі, Радунскі, Салтанішкаўскі, Слабодкаўскі, Смільгінскі, Чыжунскі, Якубаўскі. З 20 верасня 1944 года ў Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Салтанішкаўскі сельсавет. 30 красавіка 1958 года вёска Радунь атрымала статус гарадскога пасёлка, скасаваны Радунскі сельсавет. 3 красавіка 1959 года Асаўскі і Жырмунскі сельсаветы перададзены ў склад Воранаўскага раёна. 20 студзеня 1960 года ў склад раёна перададзены 5 сельсаветаў (Бакштаўскі, Васілішкаўскі, Матыльскі, Першамайскі і Шастакоўскі) скасаванага Васілішкаўскага раёна. 13 лютага 1960 года Бакштаўскі сельсавет перададзены ў склад Шчучынскага раёна. 25 лютага 1961 года Помедскі сельсавет перайменаваны ў Пашкавіцкі, Шастакоўскі — у Хадзілонскі. 17 чэрвеня 1961 года скасаваны Матыльскі сельсавет, 2 снежня 1961 года — Казакоўшчынскі сельсавет. У 1961 годзе са складу Шчучынскага раёна далучаны Навадворскі.

25 снежня 1962 года скасаваны, тэрыторыя перададзена ў Воранаўскі (гарадскі пасёлак Радунь, Забалацкі, Нацкі, Пашкавіцкі, Слабодкаўскі, Смільгінскі, Чыжунскі, Якубаўскі сельсаветы) і Шчучынскі (Васілішкаўскі, Навадворскі, Першамайскі, Хадзілонскі сельсаветы) раёны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Радунскі раён // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 69. — ISBN 985-11-0214-8.
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Баранавіцкая вобласць
Катэгорыя:Гісторыя Воранаўскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Шчучынскага раёна
Вітус Берынг

**Вітус Іёнасен Берынг** (; таксама. **Іван Іванавіч Берынгаў**; , , Данія — , Востраў Берынга, Расія) — мараплавец, афіцэр рускага флоту, капітан-камандор. Па паходжанні датчанін.

## Біяграфія 
У 1725—1730 і 1733—1741 гг. кіраваў Першай і Другой Камчацкай экспедыцыямі. Прайшоў па пралівах паміж Чукоткай і Аляскай (пасля Берынгаў праліў), дасягнуў Паўночнай Амерыкі і адкрыў шэраг астравоў Алеуцкай грады.

Імем Берынга названы востраў, праліў і мора на поўначы Ціхага акіяна, а таксама Камандорскія астравы. У археалогіі паўночна-ўсходнюю частку Сібіры, Чукотку і Аляску (якія, як цяпер лічыцца, злучаліся раней палоскай сушы) часта называюць агульным тэрмінам Берынгія.

## Біяграфія 
Вітус Берынг нарадзіўся ў 1681 годзе ў дацкім горадзе Хорсенс, скончыў кадэцкі корпус у Амстэрдаме ў 1703 годзе, у тым жа годзе паступіў на рускую службу ў чыне падпаручніка, пасля падарожжа ў Ост-Індыю, і служыў на расійскім Балтыйскім флоце ў час Вялікай Паўночнай вайны.

У 1707 годзе назначаны ў паручнікі. У 1710 годзе пераведзены на Азоўскі флот, назначаны ў капітан-лейтэнанты, камандаваў шнявай «Мункер».

У 1710—1712 гг. служыў на расійскім Азоўскім флоце і ўдзельнічаў у вайне з Турцыяй.

У 1712 г. пераведзены на Балтыйскі флот, у 1715 г. назначаны ў капітаны 4 рангу.

У 1713 г. у Выбаргу ажаніўся з Ганнай Крысцінай, дачкой аднаго з мясцовых бюргераў.

У апошні раз Берынг пабываў на радзіме ў 1715 годзе і больш туды не вяртаўся.

У 1716 г. камандаваў караблём «Перл». У 1717 годзе назначаны ў капітаны 3 рангу. У 1719 годзе камандаваў караблём «Селафаіл». У 1720 г. узведзены ў капітаны 2 рангу, камандаваў караблём «Мальбург», затым — караблём «Лясное». У 1724 годзе звольнены па просьбе са службы, а затым ізноў прыняты на службу камандзірам «Селафаіла» у чыне капітана 1 рангу.

Катэгорыя:Постаці Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі Паўночнай вайны
Катэгорыя:Падарожнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Вітаміны

**Вітамі́ны** (ад  — «жыццё») — група нізкамалекулярных арганічных злучэнняў адносна простай будовы і разнастайнай хімічнай прыроды. Гэта зборная па хімічнай прыродзе група арганічных рэчываў, аб’яднаная па прыкмеце абсалютнай неабходнасці іх для гетэратрофнага арганізму ў якасці складовай часткі ежы.  таксама маюць патрэбу ў вітамінах, атрымліваючы іх альбо шляхам сінтэзу, альбо з навакольнага асяроддзя. Так, вітаміны ўваходзяць у склад пажыўных асяроддзяў для вырошчвання арганізмаў фітапланктону. Большасць вітамінаў з’яўляюцца  або іх папярэднікамі.

Вітаміны ўтрымліваюцца ў ежы (або ў навакольным асяроддзі) у вельмі малых колькасцях, і таму ставяцца да . Да вітамінаў **не** адносяць мікраэлементы і незаменныя амінакіслоты.

## Агульныя звесткі 
Вітаміны ўдзельнічаюць ў мностве біяхімічных рэакцый, выконваючы каталітычную функцыю ў складзе актыўных цэнтраў вялікай колькасці разнастайных ферментаў альбо выступаючы інфармацыйнымі рэгулятарнымі пасярэднікамі, выконваючы сігнальныя функцыі экзагенных прогармонаў і гармонаў.

Яны не з’яўляюцца для арганізма пастаўшчыком энергіі і не маюць істотнага пластычнага значэння. Аднак вітамінам адводзіцца найважнейшая роля ў абмене рэчываў.

Канцэнтрацыя вітамінаў у тканках і сутачная патрэба ў іх невялікія, але пры недастатковым паступленні вітамінаў у арганізм наступаюць характэрныя і небяспечныя паталагічныя змены.

Большасць вітамінаў не сінтэзуюцца ў арганізме чалавека. Таму яны павінны рэгулярна і ў дастатковай колькасці паступаць у арганізм з ежай або ў выглядзе вітамінна-мінеральных комплексаў і харчовых дабавак. Выключэнне складае вітамін К, дастатковая колькасць якога ў норме сінтэзуецца ў тоўстым кішачніку чалавека за кошт дзейнасці бактэрый.

З парушэннем паступлення вітамінаў у арганізм звязаныя 3 прынцыповыя паталагічныя станы: недахоп вітаміну — гіпавітаміноз, адсутнасць вітаміну — авітаміноз, і лішак вітаміну — гіпервітаміноз.

## Гісторыя 
Паняцце «вітамін» было ўведзена ў 1912 годзе Казімірам Функам.

## Літаратура 
* 



Катэгорыя:Біяхімія
Баранкі

**Баранкі́** (, ) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Відамлянскага сельсавета.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Ганна Андрыянаўна Белявец (нар. 1920) — Герой Сацыялістычнай Працы

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*

Катэгорыя:Відамлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёна
Радашковіцкі раён

**Радашко́віцкі раё́н** – адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1960 гадах.

## Гісторыя 
Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — гарадскі пасёлак Радашковічы. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 16 сельсаветаў: Бароцкі, Белеўскі, Валодзькаўскі, Выганіцкі, Гарадоцкі, Гіравіцкі, Граніцкі, Дубраўскі, Есьманавецкі, Залескі, Пранчэйкаўскі, Пятроўшчынскі, Сычавіцкі, Уланаўшчынскі, Ушаўскі, Яршэвіцкі. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Бароцкі, Белеўскі, Граніцкі, Есьманавецкі, Залескі, Пранчэйкаўскі сельсаветы, Выганіцкі сельсавет перайменаваны ў Ракаўскі, Уланаўшчынскі сельсавет — у Красненскі, гарадскія пасёлкі Ракаў і Краснае скасаваны. 

20 студзеня 1960 года раён скасаваны, гарадскі пасёлак Радашковічы з падпарадкаванымі пассавету населенымі пунктамі, Валодзькаўскі, Гарадоцкі, Дубраўскі, Красненскі, Сычавіцкі, Ушаўскі сельсаветы перададзены ў склад Маладзечанскага раёна, Гіравіцкі, Пятроўшчынскі, Ракаўскі, Яршэвіцкі сельсаветы — у склад Валожынскага раёна.

## Літаратура 
* 
* Радашковіцкі раён // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 51. — ISBN 985-11-0214-8.
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1960 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Валожынскага раёна
Казімір Функ

**Казімір Функ** (; ,  — , Олбані, Нью-Ёрк) — польскі біяхімік. У 1912 годзе ўвёў паняцце вітамін.

Вучыўся ў Берліне і ў Швейцарыі. У 1904 годзе атрымаў навуковую ступень доктара навук у Бернскім універсітэце. Пачынаў сваю працу спачатку ў інстытуце Пастэра ў Парыжы. Пазней працаваў у Берліне і Лондане. Публікуючы працы аб захворваннях, звязаных з недахопам вітамінаў, у тым ліку аб беры-беры, увёў у 1912 годзе тэрмін «вітаміны». У 1915 годзе К. Функ эміграваў у ЗША, дзе атрымаў грамадзянства ў 1920 годзе. У 1923 годзе ён вярнуўся ў Польшчу, дзе працаваў дырэктарам Дзяржаўнага інстытута гігіены. У 1927 годзе Функ зноў пакінуў Польшчу ў напрамку Парыжа. У 1936 годзе ён здолеў расшыфраваць структуру вітаміна B1 і распрацаваў метад яго сінтэзавання. З пачаткам Другой сусветнай вайны канчаткова пераехаў у ЗША.

Памёр у 1967 годзе ад ракавага захворвання.

К. Функу першаму атрымалася вылучыць нікатынавую кіслату (адзін з вітамінаў групы B).

Катэгорыя:Біяхімікі ЗША