Уільям Стрэт

**Уільям Стрэт** (; 1756—1830) — прадпрымальнік з Белпера, Англія. Быў паспяховым архітэктарам, спраектаваў многія з мастоў у Дэрбі, у 1810 годзе стварыў праект першага будынка Дэрбішырскай галоўнай бальніцы. У 1779 годзе ён стаў ганаровым грамадзянінам Дэрбі, што дазволіла яму ўдзельнічаць у галасаванні на выбарах у Парламент. Ён быў адным з заснавальнікаў Філасофскага таварыства Дэрбі, а таксама быў яго прэзідэнтам на працягу дваццаці васьмі гадоў. З'яўляўся членам Лонданскага каралеўскага таварыства.

## Біяграфія 
Стрэт быў першым сынам Джэдэдаі Стрэта, і ва ўзросце чатырнаццаці гадоў, пасля атрымання добрай адукацыі, Уільям стаў дапамагаць бацьку ў справах. Ён таксама атрымаў у спадчыну ад бацькі здольнасці да занятку механікай і, па чутках, прыдумаў які рухаецца мула за некалькі гадоў да Рычарда Робертса, запатэнтаваўшага яго ў 1830 годзе, хоць узровень развіцця тэхналогій і не дазволіў бы ўвасобіць праект.

Уільям займаўся тэхнічным бокам сямейнага бізнесу, тады як яго браты, Джозеф Стрэт і Джордж Бенсон, узялі на сябе, адпаведна фінансы і кіраванне. Яны сталі вядомыя як W.G. and J. Strutt.
[thumb|Бюст Уільяма Стрэта працы [Фрэнсіс Легат Шантры|Фрэнсіса Шантры ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі|left]]

Адным з найбольш важных дасягненняў Стрэтабыла распрацоўка вогнетрывалых канструкцый і тэхналогій на тэкстыльных фабрыках і іх укараненне ў розных галінах. Пажары былі асноўнай праблемай фабрык XIX стагоддзя, асабліва калі яны працавалі з гаручымі матэрыяламі. Калі ў 1788 годзе згарэла фабрыка абацтва Дарлі, яе перабудавалі, абараніўшы бэлькі лістамі бляхі. Шматлікія англійскія інжынеры ў тыя гады працавалі над праблемамі вогнеаховы, якія мелі сапраўды дзяржаўнае значэнне.

Упершыню Стрэт выкарыстаў чыгун для будаўніцтва мастоў у Дэрбі, пасля пачаўшы ўжываць яго і ў будаўніцтве будынкаў. Спачатку — пры пабудове фабрыкі паркалю ў Дэрбі і склада ў Мілфардзе (не захаваўся, знесены ў 1964 годзе, цяпер на яго месцы аўтастаянка), а затым пры будаўніцтве новай Заходняй Фабрыкі, збудаванай 1795 у Белперы. Кафля і гіпсавая тынкоўка падтрымліваліся на арках цаглянага мура, выкладзенай вакол чыгунных калон. Бэлькі з драўніны абшывалі ліставым жалезам. Для зніжэння вагі канструкцый, верхнія паверхі былі выкананы ў выглядзе гліняных купалаў, абліцаваных гіпсам.
thumb|Унутраны двор ільняной фабрыкі ў Дытерынгтане
thumb|Паўночная Белперская фабрыка, 1803.

Затым Стрэт пабудаваў пяціпавярховую фабрыку па перапрацоўцы лёну ў Дытерынгтане, Шрусберы, выканаўшы бэлькі з чыгуну, што зрабіла фабрыку адным з першых прамысловых будынкаў з металічным каркасам. Ён выкарыстаў той жа прынцып для аднаўлення Паўночнай Белперскай фабрыкі пасля пажару ў 1803 годзе. Пасля Стрэт пабудаваў яшчэ цэлы шэраг іншых заводаў у Белперы і Мілфардзе, найбольш выбітнай з яго пабудоў была круглая фабрыка, пабудаваная, верагодна, пад уплывам ідэй Джэрэмі Бентама.

Уільям Стрэт ажаніўся з Барбарай, дачкой Томаса Эванса з абацтва Дарлі. Яго першы сын, Эдуард, пазней стаў Лордам Белперам. У Стрэта таксама былі тры дачкі: Элізабет, Ганна і Фрэнсіс, а яшчэ дзве дачкі памерлі ў маленстве.

У 1817 годзе ён быў абраны членам Лонданскага каралеўскага грамадства, дзе займаў пасаду лейтэнанта-прадстаўніка (DL) ад Дэрбішыра.
thumb|Шпіталь Дэрбі, спраектаваны Стрэтом

У 1819 годзе Стрэт спраектаваў і пабудаваў бальніцу Дэрбі, над якой ён працаваў са сваім сябрам Чарльзам Сільвестрам. Сільвестр апісаў новыя спосабы ацяплення бальніц, якія былі ўключаны ў праект, а таксама некаторыя функцыі, якія паляпшаюць умовы знаходжання, такія як самаачышчаючыя прыбіральні з асвяжальнікамі паветра. Стрэт выкарыстаў у праекце мноства новаўвядзенняў, у тым ліку свае вогнетрывалыя канструкцыі і інавацыйную сістэму ацяплення, якая дазволіла пацыентам дыхаць свежым цёплым паветрам. Кульмінацыяй праекта была вялікая статуя Эскулапа, створаная Уільямам Кофі захаваныя Сільвестрам, новаўвядзенні, зробленыя Стрэтам, выкарыстоўваліся затым у наступных будаўнічых праектах. Шпіталь Дэрбі лічыўся перадавым будынкам еўрапейскай архітэктуры, і шматлікія архітэктары наведвалі яго, знаёмячыся з асаблівасцямі і навінкамі. Пасля гэтага Стрэту прапанавалі стаць членам Лонданскага каралеўскага таварыства пять выдатных людзей, сярод якіх былі Марк Брюнель і Джэймс Ват.

Стрэт памёр у 1830 годзе і быў пахаваны ў уніяцкай капліцы ў Фраяргейтзе, Дэрбі. У 1831 годзе прэзідэнт Лонданскага каралеўскага таварыства абагульніў дасягненні Стрэта, назваўшы яго «аўтарам гэтых значных паляпшэнняў у канструкцыі печаў, у эканамічным вытворчасці і размеркаванне цяпла, якія за апошнія гады былі так шырока і з такой карысцю ўкаранёны ў апале і вентыляцыі бальніц і грамадскіх будынкаў».

## Літаратура 
* Cooper, B., (1983) *Transformation of a Valley: The Derbyshire Derwent* Heinemann, republished 1991 Cromford: Scarthin Books
* Naylor, P. *(Ed)* (2000) *An Illustrated History of Belper and its Environs* Belper: M.G.Morris