Дзікі Нікар

**Дзі́кі Ні́кар** (, ) ― балота на поўначы Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі, у вадазборы канала Нараўка (зарэгуляваны прыток ракі Нараў).

## Назва 
Назва балцкага (магчыма, балцка-яцвяжскага) паходжання. Той жа корань у прускай рачной назве *Nyc-ape* (пруск. *ape* "рака").

Корань звязаны з латышскім *nikns* "злы", *naiks* "страшны, злы, люты; шпаркі, імклівы, моцны (пра хвалі)". Далей да індаеўрапейскага кораня **nēik- : *nīk- : *nik-* "нападаць, накідвацца".

Той жа корань так жа сама пашыраны фармантам *-r-* і ў стараеўрапейскай рачной назве **Nikros* (> *Neckar*). Яна вытлумачваецца як "магутная, злая, шпаркая (рака)".

Блізкая матывацыя і ў літоўскіх "злых" гідронімах тыпу *Pikt-ežeris, Pikt-upė* (*piktas* "злы; моцны, вялікі", *ežeras* "возера", *upė* "рака"). Да іх далучаецца і рачная назва Піктуша ля Ашмянаў.

Назва Нікар даўней мела адносіцца да возера, што пазней забалоцілася.

Гідранімічны фармант *-(a)r-* паказвае на вялікую даўніну гэтага гідроніма. Такі ж фармант і ў старабалцкай рачной назве *Matará*, якая лічыцца вельмі старажытнай.

## Характарыстыка 
На сённяшні дзень плошча балота складае 7200 га. Яшчэ больш за 7000 га Дзікага Нікара былі асушаныя. Глыбіня торфу — да 3,2 м, сярэдняя — 1,3 м, ступень разлажэння — 38 %, попельнасць — 13,3 %. Большая частка балота знаходзіцца ў межах Белавежскай пушчы. На балоце пераважаюць гіпнава-асаковыя асацыяцыі. Сярод балота знаходзіцца адзіны ў Беларусі ўчастак з белай піхты.

## Асушэнне і паўторнае забалочванне 
Першапачаткова 30 % тэрыторыі Белавежскай пушчы складалі балоты. Але 20 000 га (прыкладна палова ўсіх балот пушчы) былі меліяраваныя і асушаныя ў 1950-я — 1960-я гады. Гэты лёс напаткаў і Дзікі Нікар, які страціў амаль палову сваёй плошчы: не асушалі балота толькі на юрыдычнай тэрыторыі Белавежскай пушчы, якая, аднак, на той момант не ахоплівала тэрыторыю фактычную. На асушанай частцы Дзікага Нікара вырошчвалі збожжавыя і кармавыя культуры, сеяныя травы.

Асушэнне і меліярацыя балот Белавежскай пушчы ў мінулым пацягнулі за сабой дэградацыю яе экасістэм. Па словах Аляксандра Бурага, генеральнага дырэктара ДПУ «*Нацыянальны парк „Белавежская пушча“*» ў 2016 г., у пушчы сур'ёзна парушана гідралогія, у асобных месцах узровень грунтавых вод знізіўся да 1,5 метраў, а з 1996 г. назіраецца выпадзенне елак. У межах «*Прыродаахоўнага праекта для Белавежскай пушчы*», які рэалізуюць беларускія ДПУ «*Нацыянальны парк „Белавежская пушча“*», ГА «*Ахова птушак Бацькаўшчыны*» і нямецкая ГА «*Франкфурцкае Заалагічнае Таварыства*», у лістападзе 2016 г. стартавалі працы па паўторным забалочванні балота Дзікі Нікар. Для паўторнага забалочвання былі абраныя 1163 га тэрыторый у Пружанскім раёне, юрыдычна далучаных да пушчы ў 2004 г. Мэтай праекта з'яўляецца падняць узровень грунтовых вод да паверхні на максімальна магчымай плошчы з дапамогай пабудовы 112 глухіх земляных перамычак (дамбаў), замацаваных пасля пасевам траў. Падрыхтоўчыя працы пачаліся ў 2013 г.: ДНУ «*Інстытут эксперыментальнай батанікі НАН Беларусі*» распрацавала навуковае абгрунтаванне аднаўлення гідралагічнага рэжыму парушанага балота, а ўжо ў 2016 г. ААТ «*Палессегіпрвадгас*» стварыла інжынерны праект, які будзе ажыццяўляць УП «*Пружанскае ПМС*». Разлічваецца, што да поўнага аднаўлення экасістэмы пройдзе 30—35 гадоў, а з'яўлення новых ды вяртання старых відаў (напрыклад, вяртлявай чаротаўкі, якая насяляла Дзікі Нікар у 1970-х гадах) варта чакаць прыкладна праз 10 гадоў.

Паколькі Дзікі Нікар знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Белавежскай пушчы, яго паўторнае забалочванне будзе мець вялікі ўплыў на ўсю пушчу, у тым ліку на яе польскую частку. Менавіта гэты фактар робіць праект значным у кантэксце трансгранічных адносін Беларусі і Польшчы. На ўрачыстым старце прац па паўторным забалочванні Дзікага Нікара сярод ганаровых гасцей і афіцыйных асоб прысутнічалі Намеснік Міністра прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь Ігар Качаноўскі, дырэктар польскага Белавежскага нацыянальнага парка Алімпія Пабіян, генеральны дырэктар ДПУ «*Нацыянальны парк „Белавежская пушча“*» Аляксандр Буры, дырэктар ГА «*Ахова птушак Бацькаўшчыны*» Аляксандр Вінчэўскі, каардынатар еўрапейскіх праграм нямецкай ГА «*Франкфурцкае Заалагічнае Таварыства*» Міхаэль Брамбахер.

## Літаратура 
* Подопличко А. П. Торфяные месторождения Белоруссии: генезис, стратиграфия и районирование. — Мн., 1961.
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия. — Мн.: БелСЭ, 1989. — ISBN 5-85700-001-7

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Палесся
Катэгорыя:Белавежская пушча
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Катэгорыя:Балоты Пружанскага раёна
Катэгорыя:Балоты Брэсцкай вобласці