Пагоня

**«Пагоня»** — асабісты герб польскага караля Уладзіслава Ягайлы, пазней агулам роду Гедзімінавічаў, атрымаў дзяржаўны статус у Вялікім Княстве Літоўскім ва ўладарства вялікага князя Вітаўта. Традыцыйны нацыянальны герб беларусаў. Дзяржаўны герб Беларускай Народнай Рэспублікі (1918—1919) і Рэспублікі Беларусь (1991—1995), пад назвай «Віціс» дзяржаўны герб Літвы.

Уяўляе сабою выяву ўзброенага воіна на белым кані на чырвоным полі шчыта. Вершнік трымае ва ўзнятай правай руцэ меч, у левай — белы, чырвоны або сіні шчыт з залатым шасціканцовым крыжам. На левым баку ў вершніка похвы мяча, з-пад сядла звісае трохканцовая , яе колер у розныя часы мяняўся ад сіняга да залаціста-жоўтага.

## Вытокі 
 (XV ст.) — адна з найстарэйшых выяў, найбольш выразны і каштоўны выяўленчы аўтэнтык эпохі.]]

На ўзнікненне герба «Пагоня» і замацаванне яго на землях Вялікага Княства Літоўскага ўплываў шэраг чыннікаў, кожны з іх асобна не быў вырашальным:

* Уплыў агульнаеўрапейскай сфрагістычнай традыцыі  — пячатак феадальных уладароў з іх коннымі выявамі-партрэтамі (у тым ліку ў Польшчы, Чэхіі, германскіх землях, гэты ўплыў заўважны і на пячатках наўгародскага князя Аляксандра Яраславіча, полацкага князя Нарымонта-Глеба і іншых).
* Атаясненне герба «Пагоня» з асобай абаронца Айчыны і адлюстраванне тагачаснага жыцця краю, пад сталай ваеннай пагрозай.
* Уплыў грэка-хрысціянскіх культаў — святых Дзімітрыя Салунскага і Георгія Пераможцы, адаптацыя іх да мясцовай традыцыі і фарміраванне культу ўласных заступнікаў, у спалучэнні з постацямі святых князёў Барыса і Глеба.
* Выказвалі таксама думку пра персаніфікацыю паганскага бога Ярылы, аднак яго культ з’явіўся толькі ў XVIII ст. і лакальна, а шырокавядомы стаў як адзін з «кабінетных багоў» яшчэ пазней. Тлумачэнне крыжа з «Пагоні» як сімвала паганскага бога Ярылы лічаць неверагодным.

Кароль і вялікі князь Ягайла ў прывілеі ад 20 лютага 1387 года пісаў: «*У тым выпадку, калі прыйдзецца пераследаваць ворагаў, непрыяцеляў нашых, якія б збягалі з нашай літоўскай зямлі, то дзеля гэтага роду пераследавання, якое па-народнаму завецца **пагоняй** (pogonia), абавязаны адпраўляцца не толькі , але і кожны мужчына, якога б ён ні быў паходжання або стану, толькі б ён быў здольны насіць зброю*».

Працяглы час герб не меў уласнай назвы і падаваўся апісальна, напрыклад як «чоловека на кони з мечом» у Хроніцы Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага. Назва герба як «Пагоня» зафіксавана толькі з канца XVI ст., ідзе ад Тэадора Нарбута.

## Гісторыя 
### Паходжанне 
Выява вершніка — папулярная сімволіка розных народаў з глыбокай старажытнасці. Непасрэдны папярэднік «Пагоні» —  — заходнееўрапейскі сфрагістычны сімвал і іканаграфія тытула *князь* (dux) у XI—XIII ст. — выявы рыцара ў *зброі*, з мячом, кап’ём або *прапарцом* і са *шчытом*, на кані, які крочыць або бяжыць галопам. Пячаткамі такого тыпу карысталіся ўладары суседніх зямель, у тым ліку Рурыкавічы ў XIII—XIV ст.

Магчыма, першым з Гедзімінавічаў, хто ўжываў конную пячатку еўрапейскага ўзору быў уласна вялікі князь Гедзіміна (1316—1341), вершнік на яго пячатцы узброены кап’ём, цяпер яна захоўваецца ў гістарычным музеі ў Вільні, але яе аўтэнтычнасць сумнеўная. Пэўна ж першым з Гедзімінавічаў коннай пячаткай карыстаўся полацкі князь Нарымонт-Глеб Гедзмінавіч, яна прывешана да акта 1330 года. Часта сцвярджаюць, што конную пячатку меў вялікі князь Альгерд, яна вядома толькі як сведчанне Тадэвуша Чацкага, што была прывешана да дагавора 1366 года з польскім каралём Казімірам і мела кругавы «рускі» надпіс, з апісання Чацкага рэканструкцыю пячаткі зрабіў Мар’ян Гумоўскі, але Чацкі не мог бачыць пячатку, калі яна і была, то загінула раней яго часу. Варыяцыяй — пешай пячаткай — карыстаўся князь Кейстут, яна была прывешана да акта 1353 года.

Файл:Bogislaw-I-Duke-of-Pomerania.png|Конная пячатка князя люцічаў , 1170 год
Файл:Nicholas I Lord of Mecklenburg.png|Конная пячатка саўладара бодрычаў , 1189 год
Файл:Seal Kazimierz opolski 1226.svg|Конная пячатка князя апольскага , 1226 год
Файл:Seal of Alexander Nevsky 1236 Avers2.svg|Конная пячатка князя наўгародскага Аляксандра Яраславіча, пасля 1236 года
Файл:Печать Наримунта (Глеба) Полоцкого, 1330.svg|Конная пячатка князя полацкага  Нарымунта Гедзімінавіча, 1338 год
Файл:Seal of duke Lengvenis Algirdaitis with Vytis (Waykimas), 1379.jpg|Не геральдычная конная пячатка князя Лугвена Альгердавіча да акта 1379 года.
Файл:Seal of the Lithuanian King Jogaila with Vytis (Waykimas), 1382.jpg|Не геральдычная конная пячатка вялікага князя Ягайлы Альгердавіча да акта 1382 года (не «Пагоня»).
Файл:Seal of duke Skirgaila with Vytis (Waykimas), 1382.jpg|Не геральдычная конная пячатка князя Скіргайлы Алягердавіча да акта 1382 года (таксама не "Пагоня").
Файл:Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (K. Kielisiński, 1385, 1841).jpg|Не геральдычная конная пячатка князя Вітаўта Кейстутавіча да акта 1385 года.
Seal of Sigismund Kęstutaitis.png|Не геральдычная пячатка вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча, з «Калюмнамі» на тарчы, да акта 1432 год. «Пагоня» тым часам ужо была, але Жыгімонт выбраў архаічны тып пячаткі.

### Стварэнне герба 
 ў Любліне.]]

Герб створаны польскімі герольдамі пасля абрання Ягайлы польскім каралём у 1386 годзе, праз геральдызацыю (змяшчэнне яе на шчыце) яго ранейшай коннай пячаткі, напэўна, іншай прыдатнай ранейшай сімволікі для гэтага герольды мелі, відавочна, у спалучэнні з геральдычнымі сімваламі кралевы Ядвігі. Ці меў герб уласную назву, прынамсі не вядома. Асноўнай фігурай герба была тарча з падвойным крыжам — пазней вядомая пад уласным імем «Бойча» або «Ягелонскі крыж» — практычна як прыватны герб Ягайлы, а потым яго нашчадкаў. Вядомы негеральдычныя, свецкія выявы Ягайлы з ужываннем геральдычнай выявы падвойнага крыжа. Упершыню геральдызаваная выява вершніка і тарча з падвоеным крыжам.]]
Файл:Vitaŭt-Pahonia. Вітаўт-Пагоня (1385).jpg|Вітаўт (1385)
Файл:Vitaŭt-Pahonia. Вітаўт-Пагоня (1426).jpg|Вітаўт (1426)
Файл:Alaksandar-Pahonia. Аляксандар-Пагоня (1501).jpg|Аляксандр (1501)
Файл:Žygimont Stary, Pahonia. Жыгімонт Стары, Пагоня (K. Kielisiński, 1841).jpg|Жыгімонт Стары
Файл:Žygimont Aŭgust, Pahonia. Жыгімонт Аўгуст, Пагоня (K. Kielisiński, 1539, 1841).jpg|Жыгімонт Аўгуст (1539)
Паводле Статута 1588 года, усе паветы мусілі мець пячатку з выявай «Пагоні», якой замацоўваліся гаспадарскія (вялікакняжацкія) судовыя позвы да абывацеляў, іншыя дакументы замацоўваць гэтымі пячаткамі забаранялася:

» як герб Мсціслава.]]

# Класічная — у чырвоным полі збройны рыцар на белым кані, дзясніцаю ўздымае голы меч над галавой, на левым плячы шчыт з падвойным залатым крыжам. Конь накрыты трохканцовай гунькай. На найбольш старажытных каляровых малюнках конская збруя і тарча рыцара — блакітныя.
# «Руская Пагоня» — такі самы яздок, але ва ўзнятай руцэ дзіда, якую ён рыхтуецца кінуць або нанесці ўдар.
# «Голая Пагоня» — без засцерагальнага ўзбраення: яздок на кані без сядла, узнімае над галавою меч. Іканаграфія такога варыянта не сустракаецца, але вядома падобная версія XVII ст. з герба Маскоўскай дзяржавы.
# «Малая Пагоня» — на шчыце толькі адна з асноўных дэталей герба — збройная рука з голым мячом. Колер поля чырвоны або залаты. Ёсць дзве адрозныя версіі «Малой Пагоні».
# «Татарская Пагоня» — у зялёным полі яздок, які адстрэльваецца з лука ад пераследнікаў.

З мінімальнымі стылістычнымі зменамі «Пагоня» была дзяржаўным гербам Вялікага Княства Літоўскага і часткай герба Рэчы Паспалітай да 1795 года, калі пасля падзелаў Рэчы Паспалітай тэрыторыя Беларусі апынулася ў складзе Расійскае імперыі.

### У Расійскай імперыі 
Яшчэ па захопе ўсходняй часткі Вялікага Княства Літоўскага Расійскай імперыяй (1772) царскі ўрад пастанавіў стварыць Палявы гусарскі беларускі полк. У 1775 годзе ён быў укамплектаваны выхадцамі з Беларускай губерні. Гэты полк атрымаў у наступным годзе ўласны штандар з гербам, дзе шчыт падзелены на два полі: у верхнім, залатым, выява чорнага двухгаловага арла, а ў *«дольнай чырвонай частцы выява Літоўскага ўзброенага ездака на белым кані з уздзетай шабляй»*. Прыкладна ў той жа час (1770-я) утварыўся і Полацкі Мушкецёрскі полк. Ён атрымаў у якасці герба на баявы сцяг рассечаны шчыт: у правым залатым полі выява палавіны чорнага расійскага арла, у левай, чырвонай, — «Пагоня». Згодна з указам ад 19 верасня 1827 году «Пагоняй» упрыгожваліся сцягі лейб-гвардыі Гарадзенскага гусарскага палка.

Герб «Пагоня» знайшоў сваё адлюстраванне не толькі на штандарах вайсковых частак, што фарміраваліся з ураджэнцаў Беларусі, але і на гербах «беларускіх» (Полацкае намесніцтва, Магілёўскае намесніцтва, Віцебская губерня) ды «літоўскіх» (Гродзенская губерня і Віленская губерня) адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Расійскай імперыі.

Файл:Coat of arms of Vilna Governorate 1878.svg|Віленская губерня
Файл:Coat of arms of Vitebsk Governorate.svg|Віцебская губерня
Файл:Horadnia, Pahonia. Горадня, Пагоня (1802).jpg|Гродзенская губерня (да 1845)
Файл:Mahiloǔ-Pahonia. Магілёў-Пагоня (1781).png|Магілёўская губерня (1781—1796, 1802—1878)
Файл:Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1781).png|Полацкае намесніцтва (1781—1796)

, Віцебск, Мсціслаў) вялікага герба Расійскай імперыі (1857).]]

Апроч таго, былы агульнадзяржаўны сімвал увайшоў у склад гербаў шэрага ўсходніх беларускіх гарадоў (Віцебск, Веліж, Гарадок, Дзвінск, Дрыса, Лепель, Магілёў, Невель, Полацк, Себеж, Сураж, Чэрыкаў). У кожным з нададзеных расійскімі ўладамі гербаў шчыт падзяляўся на дзве часткі: у верхняй, па геральдычных паняццях «пануючай», размяшчаўся двухгаловы арол, а ў дольнай, «падпарадкаванай» — «Пагоня».

У канцы 1850-х гадоў «Пагоню» змясцілі на дзяржаўным гербе Расійскай імперыі як сімвал былых зямель Вялікага Княства Літоўскага.

У час паўстання 1863—1864 гадоў герб «Пагоня» ў спалучэнні з польскім «Арлом Белым» зрабіўся сімвалам нацыянальна-вызваленчай барацьбы за дэмакратычную перабудову грамадства. Кіраўнік задушэннем паўстання Мураўёў-вешальнік аддаў распараджэнне аб забароне нашэння жалобных і рэвалюцыйных знакаў — чорных шапак з белымі султанамі, спражак з аб’яднаным гербам Польшчы і Літвы.

Такім чынам, герб «Пагоня» ў XIX ст. з аднаго боку быў афіцыйным сімвалам, а з іншага — неафіцыйным, рэвалюцыйна-дэмакратычным. Але ва ўсіх выпадках яго атаяснялі з пэўнай тэрыторыяй — тэрыторыяй сучаснай Беларусі.

### Найноўшы час 
.]]

У пачатку XX ст. герб «Пагоня» актыўна выкарыстоўваўся беларускім нацыянальным рухам. Ідэю вяртання да гістарычнага дзяржаўнага сімвала ў паэтычнай форме выказаў Максім Багдановіч, які ўвосень 1916 года напісаў верш «Пагоня».

У 1918 годзе «Пагоню» абвясцілі дзяржаўным гербам Беларускай Народнай Рэспублікі, яе выява размяшчалася на пячатках беларускіх дзяржаўных устаноў. Нацыянальны беларускі герб ужываўся ў сімволіцы ўдзельнікаў Слуцкага збройнага чыну (1920).

У 1920 годзе літоўцы ўзялі за герб уласнай незалежнай дзяржавы варыянт герба Вялікага Княства Літоўскага — «Віціс». Пэўны час у літоўскай мове не было ўласнай назвы для «Пагоні», назву «Віціс» прапанаваў Сіманас Даўкантас у 1845 годзе. Выкарыстанне герба Вялікага Княства Літоўскага мусіла падмацаваць прэтэнзіі Літоўскай Рэспублікі на гістарычную пераемнасць з ім. Аднак у 1920—1930-я гады многія дзяржаўныя дзеячы Літвы адзначалі неадпаведнасць гэтага герба менавіта літоўскай гістарычнай традыцыі. У 1935 годзе прэм’ер-міністр Літоўскай рэспублікі Тубаліс афіцыйна прызнаў не-літоўскае паходжанне «Пагоні» і паведаміў, што ідзе праца па стварэнні новага дзяржаўнага герба. Відавочна, гэтую працу спынілі падзеі 1939—1940 гадоў.

У міжваенны час «Пагоня» ўжывалася ў Заходняй Беларусі на гербах Віленскага, Палескага, Падляшскага і Навагрудскага ваяводстваў Польскай Рэспублікі. Тым часам у БССР герб «Пагоня» ніяк не выкарыстоўваўся.

Падчас Другой сусветнай вайны герб «Пагоня» разам з іншымі нацыянальнымі сімваламі вярнула да ўжытку Беларуская Цэнтральная Рада. Але, як сведчыць распараджэнне Рэйхсміністра па акупаваных усходніх тэрыторыях (14.6.1944), гэтае выкарыстанне было *неафіцыйным* да апошніх дзён нямецкай акупацыі. Шырока вядомае распараджэнне, быццам падпісанае гаўляйтарам Беларусі Вільгельмам Кубэ і надрукаванае ў газеце «Раніца» (27 чэрвеня 1942), пра дазвол карыстацца «Пагоняй» побач з нямецкай сімволікай «пры святкаваннях або для абазначэння беларускай нацыянальнасці», аказалася, па выніках пазнейшых даследаванняў, тагачаснай дэзынфармацыяй, вінаватых у якой нямецкія акупацыйныя ўлады так і не знайшлі.

 узору 1993—1996 гадоў]]

Афіцыйнае прызнанне «Пагоні» і бел-чырвона-белага сцяга як нацыянальных сімвалаў беларусаў адбылося разам з прыняццем Дэкларацыі аб суверэнітэце Беларусі (1990). Пад гэтай сімволікай прайшлі красавіцкія і майскія забастоўкі працоўных Беларусі 1991 года, якія адыгралі сваю ролю ў крушэнні таталітарызму ў краіне. Дзяржаўным гербам Беларусі стаў старажытны беларускі герб «Пагоня», Дзяржаўным сцягам Беларусі — Бел-чырвона-белы сцяг.

Аднак у 1995 годзе Аляксандр Лукашэнка, які быў абраны прэзідэнтам краіны ў 1994 годзе, ініцыяваў рэферэндум, у выніку якога «Пагоню» пазбавілі статусу дзяржаўнага герба, і яна трапіла пад негалосную забарону.

У 2009 годзе герб «Пагоня» стаў гербам Віцебскай вобласці.

Падчас расійскага ўварвання ва Украіну, распачатага ў 2014 годзе, а таксама падчас поўнамаштабнага ўварвання з 2022 года, гербам «Пагоня» карыстаюцца беларускія добраахвотнікі на баку Украіны, у прыватнасці атрад «Пагоня», тактычная група «Беларусь», полк Каліноўскага і беларускі полк «Пагоня».

## Сучаснасць 
У наш час «Пагоняй» як нацыянальным гербам працягваюць карыстацца некаторыя апазіцыйныя беларускія арганізацыі. Акрамя таго, герб «Пагоня» актыўна выкарыстоўваецца ў спартыўных і культурных мерапрыемствах па-за межамі краіны.

Сёння «Пагоня» ёсць на эмблемах некалькіх беларускіх грамадскіх аб’яднанняў:
* Партыя БНФ
* Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ
* Згуртаванне Беларусаў Свету «Бацькаўшчына»
* Беларускі Хельсінкскі камітэт

» у Дрэздэне]]
«Пагоню» маюць у сваім складзе гербы наступных населеных пунктаў:
*  Беласток
*  Бранск
*  Веліж
*  Дрыса
*  Ізяслаў
*  Лепель
*  Ліпнішкі
*  Людзвінавас
*  Магілёў
*  Невель
*  Пулавы
*  Рэчыца
*  Себеж
*  Седльцы

Наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі маюць «Пагоню» ў складзе сваіх гербаў:
*  Бельскі павет
*  Віцебская вобласць
*  Гомельская вобласць
*  Падляскае ваяводства
*  Жытомірская вобласць
*  Сямяціцкі павет

Таксама версія «Пагоні» з’яўляецца гербам Літвы.

Апроч гэтага, стылізаваная выява «Пагоні» як герба Вялікага Княства Літоўскага ёсць на найвялікшым у свеце фарфоравым пано «Шэсце князёў» у Дрэздэне.

## Асабісты герб 
Імаверна, стваральнікі герба — польскія герольды, меркавалі яго як зямельны для Вялікага Княства Літоўскага, менавіта як такі ён ужыты ўпершыню — на вялікай і малой каралеўскіх пячатках.

Аднак, на практыцы герб адразу пачалі ўжываць як асабісты родзічы і сваякі караля Ягайлы, такім чынам, ад пачатку ён стаў асабістым гербам дынастыі Гедзімінавічаў і яго ўжываюць розныя яе галіны.

POL COA Czartoryski.svg|Герб князёў Чартарыйскіх (спрэчных Гедзімінавічаў)
Golitsyn, Pahonia. Галіцын, Пагоня (1872-89).jpg|Трохчастны герб князёў Галiцыных (нашчадкаў Нарымонта Гедзімінавіча).

## У філатэліі 

Файл:Pahonia (25 Hrošaŭ, Blue), Stamp of Belarusian People's Republic.jpg|Марка БНР з Пагоняй.
Файл:Pahonia (25 Hrošaŭ, Orange), Stamp of Belarusian People's Republic.jpg|Марка БНР з Пагоняй.
Файл:1992. Stamp of Belarus 0005.jpg|Пагоня як дзяржаўны герб Рэспублікі Беларусь.
Файл:1992. Stamp of Belarus 0014.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1992. Stamp of Belarus 0015.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1992. Stamp of Belarus 0016.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1993. Stamp of Belarus 0021.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1993. Stamp of Belarus 0022.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1993. Stamp of Belarus 0023.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1993. Stamp of Belarus 0024.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1993. Stamp of Belarus 0025.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1993. Stamp of Belarus 0026.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1993. Stamp of Belarus 0027.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1993. Stamp of Belarus 0032.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1993. Stamp of Belarus 0033.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1994. Stamp of Belarus 0085.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1994. Stamp of Belarus 0086.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1994. Stamp of Belarus 0087.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1994. Stamp of Belarus 0088.jpg|Стандартная марка з Пагоняй.
Файл:1995. Stamp of Belarus 0092.jpg|Міхал Клеафас Агінскі ў абрамленні вянка з Пагоняй.
Файл:Andrej Tadevuš Kaściuška stamp.jpg|Тадэвуш Касцюшка ў абрамленні вянка з Пагоняй.
Файл:Jakub Jasiński stamp.jpg|Якуб Ясінскі ў абрамленні вянка з Пагоняй.
Tomaš Vaŭžecki stamp.jpg|Тамаш Ваўжэцкі ў абрамленні вянка з Пагоняй.
Файл:Jazep Drazdovič stamp.jpg|Язэп Драздовіч з карцінай «*Пагоня*».
File:2010. Stamp of Belarus 18-2010-06-07-m.jpg|Прысвячэнне Грунвальдскай бітве.

## Галерэя 

Файл:Pogon Vytys Sandomierz 14c.JPG|Фрэска XIV ст. у Сандаміры.
Файл:Lietuvos herbas Vytis.Lithuanian CoA Vytis of 15th c.jpg|З , 1441—1456
Файл:Lithuanian Vytis (Waykimas) from the Bavarian State Library (1475).jpg|З Wappen besonders von deutschen Geshlchtern, 1475.
Файл:Pahonia. Пагоня (1480) (2).jpg|З Das Wappenbuch Conrads von Grünenberg, 1480
Файл:Pahonia. Пагоня (1480).jpg|З Das Wappenbuch Conrads von Grünenberg, 1480
Файл:Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (XVI).jpg|З гербоўніка 1-й паловы XVI ст.
Файл:Pahonia. Пагоня (1530).jpg|З Sammelband mehrerer Wappenbücher, каля 1530
Файл:Pahonia. Пагоня (1531).jpg|З Першага Статута, 1531
Файл:Lithuanian coat of arms Vytis. 16th century.jpg|З Stemmata Polonica, каля 1555
Файл:Pahonia. Пагоня (1555) (1).jpg|Фрагмент шпалеры, каля 1555
Файл:Pahonia. Пагоня (1572).jpg|З Arma regni Poloniae, 1572
Файл:Žygimont Vaza, Pahonia. Жыгімонт Ваза, Пагоня (24.01.1588).jpg|З акта Жыгiмонта Вазы, 1588
Файл:Žygimont Vaza, Pahonia. Жыгімонт Ваза, Пагоня (24.01.1588) (2).jpg|З акта Жыгiмонта Вазы, 1588
Файл:Pahonia. Пагоня (1672).jpg|З Маскоўскага тытулярніка, 1672
Файл:Pahonia. Пагоня (1770).jpg|Харугва Аўгуста Моцнага, 1702
Файл:Pahonia. Пагоня (1720).jpg|З Сенатарскай залы, 1720-я
Файл:Vilnia University, Pahonia. Віленскі ўнівэрсытэт, Пагоня.jpg|Герб Віленскага ўніверсітэта

Файл:Coat of Arms of Belarus (1991).svg|Эталон Пагоні 1991 года
Файл:Lob Rech Pospolita.svg|Герб Рэчы Паспалітай
Файл:Герб БНР.svg|Герб БНР
Файл:Coat of arms of Central Lithuania 1920.svg|Герб Сярэдняй Літвы
Файл:Coat of arms of Lithuania (1990–1991).svg|Віціс — герб Літвы (1990)
Файл:Coat of Arms of Lithuania.svg|Віціс — герб Літвы (1992)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Шаланда А. І.* Генезіс «Пагоні» — дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага // Bialoruskie zeszyty historyczne. — 2001. — № 16.
* 
* 
* *Латышонак А.* Дзяржаўная сымболіка Беларускай Народнай Рэспублікі  // Жаўнеры БНР. Беласток-Вільня, 2009. С. 303—306.
* *Лялькоў Ігар*. Пытаньне дзяржаўнай сымболікі ў Беларусі: гісторыя і сучасны стан  // ARCHE № 1, 2002.
* *Насевіч В.* Сімвал Вялікага княства  // Чырвоная Змена № 33 (13891), 28 сакавіка 1995.
* *Юргенсон У. А.* Эвалюцыя дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага па дадзеных сфрагістыкі і нумізматыкі  // Беларускі гістарычны часопіс. 2003. № 8.
* *Аляксей Шаланда*. Генезіс «Пагоні» — дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага  // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne nr 16
* Як узніклі нашы дзяржаўныя сімвалы? // 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Гербы беларускай шляхты  Герб Пагоня і яго карыстальнікі 
* 
* 

Пагоня
Пагоня
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Пагоня
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасля 1990 года)
Катэгорыя:Гербы Вялікага Княства Літоўскага