open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Леанід Міхайлавіч Сандалаў

**Леанід Міхайлавіч Сандалаў** (, г. Вічуга Іванаўскай вобласці — , Масква) — савецкі военачальнік. Генерал-палкоўнік (1944).

## Біяграфія 
У восем гадоў бацькі аддалі яго ў Тэзінскае пяцікласнае фабрычнае вучылішча, якое скончыў з пахвальнай граматай.

Да 1919 года працаваў на фабрыцы. Быў адным з арганізатараў і кіраўнікоў мясцовай камсамольскай арганізацыі. Увесну 1919 года добраахвотна паступіў на Іванава-Узнясенскія курсы камсаставу, затым ваяваў на франтах Грамадзянскай вайны. У Чырвонай арміі з 1919 года. Член КПСС з 1925 года.

У 1926 годзе скончыў Кіеўскую аб’яднаную ваенную школу камандзіраў, у 1934 годзе — Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ, у 1937 годзе — Ваенную акадэмію Генштаба.

Ён удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі ў 1939 годзе. З 1940 года начальнік штаба, у ліпені-жніўні 1941 года — камандуючы 4-й арміяй, начальнік штаба Цэнтральнага фронту. Удзельнік баёў у Беларусі ў Вялікую Айчынную вайну. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у абарончых баях у раёне Брэста, Жабінкі, Кобрына і інш. У 1941—1945 гадах начальнік штаба Бранскага, 2-га Прыбалтыйскага, 4-га Украінскага франтоў.

Да 1953 года — на камандных пасадах у Савецкай арміі. У 1953—1955 гадах знаходзіўся ў распараджэнні Міністра абароны СССР. З верасня 1955 года ў запасе.

Л. М. Сандалаў — аўтар шэрагу мемуараў пра Вялікую Айчынную вайну: «Пагарэла-Гарадзішчанская аперацыя» (1960), «Цяжкія рубяжы» (1965), «Перажытае» (1966), «На маскоўскім напрамку» (1970), «Пасля пералому» (1983).

## Узнагароды 
Узнагароджаны 3 ордэнамі Леніна, 4 ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Суворава і Кутузава I ступені, Чырвонай Зоркі, медалямі, а таксама замежнымі ордэнамі.

У 1966 годзе стаў Ганаровым грамадзянінам горада Кобрына (рашэнне выканкама Кобрынскага гарадскога Савета дэпутатаў № 261 ад 30.08.1966).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Рыгі
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Ржэўскай бітвы
Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кобрына
Катэгорыя:Члены КПСС
Абраныя святыя: Васіль Вялікі, Рыгор Багаслоў, Іаан Златавуст

**Абраныя святыя: Васіль Вялікі, Рыгор Багаслоў, Іаан Златавуст** — абраз, створаны ў другой палове XVIII стагоддзя, з Прачысценскай царквы г. п. Шарашова Пружанскага раёна. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

## Сюжэт 
На аграфленым пазалочаным фоне з раслінным арнаментам і калонамі дарычнага ордара, на карычневым поземе паказаны ў рост анфасамі з доўгай сівой барадой Васіль Вялікі ў светла-блакітнай альбе з карункамі па нізе і чырвонай епітрахіллю, у блакітнай на зялёнай падкладцы фелоні, зялёным з вохрыстымі крыжамі амафоры і з шэрай паліцай; з невялікай шырокай карычневай барадой Рыгор Багаслоў у светла-блакітнай з карункамі альбе, з чорнай епітрахіллю, у чырвоным сакасе, вохрыстым з карычневымі крыжамі амафоры; з доўгай рыжай барадой Іаан Златавуст у светла-блакітнай з карункамі альбе, з карычнева-чырвонай епітрахіллю, у зялёным на карычнева-чырвонай падкладцы сакасе і светла-сінім амафоры.

## Выстаўкі 
* Творы мастакоў РСФСР, Украінскай і Беларускай ССР, прысвечаныя 1500-годдзю Кіева. Кіеў. 1982
* Рэстаўрацыя музейных каштоўнасцей у БССР. Мінск. 1985
* Тэмперны жывапіс Беларусі XV—XVIII стст. Мінск. 1988
* Іканапіс Беларусі XVII—XVIII стст. Яраслаўль. Масква. 1990

## У культуры 
У 1996 годзе выява іконы была выкарыстана на паштовай марцы «Белпошты».

Катэгорыя:Карціны XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Рэлігія ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Шарашова
Шурупак

**Шурупак** (), у нашы дні вядомы як **Тэль-Фара** () — помнік археалогіі на месцы аднайменнага шумерскага горада за 200 км на паўднёвы ўсход ад Багдада, сталіцы Ірака.
[thumb|left|Клінапісная таблетка з Шурупака з дагаворам аб продажы раба, [3 тысячагоддзе да н.э.|3 тысячагоддзе да н. э.]]
У шумера-акадскай міфалогіі Шурупак разглядаўся як адзін з найстаражытнейшых гарадоў, які ўзнік да сусветнага патопу. Адсюль паходзіў знакаміты шумерскі герой Зіўсудра. Археалагічныя даследаванні, якія вядуцца з 1902 года, паказалі, што найстаражытнейшы культурны пласт на месцы Шурупака ўзнік на мяжы 4 і 3 тысячагоддзяў да н. э. Ён з’яўляўся цэнтрам развітай земляробчай вобласці. Археолагамі былі выяўлены вялікія адрыны для захавання збожжа. Заступнікам горада лічылася багіня ўрадлівасці Нінліль.

Росквіт Шурупака прыйшоўся на эпоху трэцяй дынастыі Ура, калі яго плошча набліжалася да 200 га (месца сучасных археалагічных даследаванняў займае каля 120 га). Аднак да канца эпохі адбыўся заняпад. Горад быў пакінуты ў пачатку 2 тысячагоддзя да н. э.

Археолагамі ў Шурупаку былі знойдзены рэшткі жытлаў і магільняў, складзены архіў клінапісных таблетак з сярэдзіны 3 тысячагоддзя да н. э. Нагодай ўзнікнення міфа пра сусветны патоп менавіта ў Шурупаку з’яўляецца сведчанне значнай паводкі, што адбылася на месцы горада ў перыяд Джэмдзет-Наср.

## Спасылкі 
* Tell Fara (ancient: Shuruppak) 
* Shuruppak — Mesopotamian Gods & Kings

Катэгорыя:Гарады Шумера
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Іраку
Ала Сяргееўна Ельяшэвіч

**Ала Сяргееўна Ельяшэ́віч** (нар. 27 мая 1949, г. Мінск) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка Аўтаномнай Рэспублікі Крым (1999).

## Біяграфія 
У 1971 годзе скончыла тэатральны факультэт Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута па спецыяльнасці «Актрыса драмы і кіно» (курс У. А. Маланкіна). З 1972 года працуе ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы.

У 2020 годзе засталася сярод 13 акцёраў трупы, якія не сышлі ў жніўні з тэатра ў знак пратэсту супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў, жорсткага разгону пратэстоўцаў, катаванняў затрыманых, ціску на тэатр і звальнення дырэктара Паўла Латушкі.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1976 года.

## Творчасць 
У бягучым рэпертуары (2020) выконвае ролі: Бона Сфорца («Чорная панна Нясвіжа» А. Дударава); Таіса («Зямля Эльзы» Я. Пуліновіча).

## Спасылкі 
* Старонка на сайце Купалаўскага тэатра 
* 

Катэгорыя:Актрысы тэатра Беларусі
Вуліца Войкава (Полацк)

**Вуліца Войкава** — вуліца ў цэнтры Полацка. Разделена на 2 адрэзкіː першы ад вуліцы Еўфрасінні Полацкай да вуліцы Свярдлова, другі ад вуліцы Пушкіна да Юбілейнай вуліцы.

## Гісторыя 
У XI—XII стагоддзях тэрыторыя вуліцы паміж дамамі № 1 і № 5 ужо была часткай Вялікага пасада, і на ёй размяшчалася вытворчасць плінфы. У XII стагоддзі ў Полацку было пабудавана не менш за 10 мураваных храмаў, а гэта патрабавала вялікую колькасць будаўнічых матэрыялаў.

З XVII стагоддзя вуліца згадваецца пад назвай *Невельская*. Яна ішла ад умацаванняў Ніжняга замка да паркана Вялікага пасада. У паркане была зроблена Невельская праязная брама, і вуліца працягвалася за межамі крапасной сцяны.

Падчас Першай сусветнай вайны вуліца былай перайменавана немцамі ў *Newel-Str*.

Пасля забойства бальшавіцкага лідара Пятра Войкава перайменавана ў яго гонар.

## Забудова 
* № 1 — Музей традыцыйнага ручнога ткацтва Паазер’я — 

* № 5 — будынак XIX стагоддзя. Зараз тут размешчана Упраўленне капітальнага будаўніцтва. — 
* № 6 — быдынак былой музычнай школы, пабудаваны на сродкі купца Мінца. У 1920-30 гады ў будынку размяшчалася рэдакцыя газеты «Чырвоная Полаччына». У часы Другой сусветнай вайны ў ім размяшчалася паліцыя, жандармерыя і камендатура. — 
* № 8 — будынак былой яўрэйскай бальніцы Мінца, у часы Другой сусветнай вайны ў ім размяшчалася гестапа, а ў сутарэннях быў пакой для катавання. Зараз у будынку размяшчаецца полацкая ЖКГ. — 
* № 10 — жылы дом канца ХІХ — пачатку ХХ ст. — 
* № 12 — жылы дом канца ХІХ — пачатку ХХ ст.

Катэгорыя:Вуліцы Полацка
Тамара Васільеўна Міронава

**Тамара Васільеўна Міронава** (нар. 3 лютага 1950, Вільня, ЛітССР) — беларуская актрыса. Народная артыстка Беларусі (2022).

## Біяграфія 
У 1973 годзе паступіла на працу ў Магілёўскі абласны тэатр драмы і камедыі ў Бабруйску, у 1988 годзе была запрошана ў Мінск у тэатр «Дзе-Я?», у якім пасля адыходу М. Трухана выконвала абавязкі мастацкага кіраўніка, з 2000 года працавала ў тэатры «Вольная сцэна» пры Беларускім саюзе тэатральных дзеячаў. З 2001 года працуе ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы.

У 2020 годзе засталася сярод 13 акцёраў трупы, якія не сышлі ў жніўні з тэатра ў знак пратэсту супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў, жорсткага разгону пратэстоўцаў, катаванняў затрыманых, ціску на тэатр і звальнення дырэктара Паўла Латушкі.

## Творчасць 
У бягучым рэпертуары (2020) выконвае ролі: Агата («Паўлінка» Я. Купалы); Ганна («Вечар» А. Дударава); Баба з фіялетавым носам («» паводле М. Гогаля); Куліна («Людзі на балоце» паводле І. Мележа); Маланка (ва ўзросце) («Дзве душы» М. Гарэцкага); Хэлена («Юбілей ювеліра» ); Зінаіда («Зямля Эльзы» ); Мальгрэта («Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях» паводле Я. Баршчэўскага).

## Узнагароды 
Узнагароджана медалём Францыска Скарыны (2011), нагрудным знакам Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» (2010). Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь (2013).

Лаўрэат мноства рэспубліканскіх і міжнародных тэатральных і кінафестываляў: на фестывалі ў Эдынбургу (Шатландыя) у 1995 годзе была адзначана ў прэсе як найлепшая актрыса ў фармаце тэатраў малых форм; у 2002 годзе была адзначана прызам за найлепшую жаночую ролю на фестывалі нямецкай драматургіі; у гэтым жа годзе ў беларускай прэсе Т.Міронава названа актрысай года і ўзнагароджана дыпломам «За высокія творчыя дасягненні і значны ўклад у тэатральнае мастацтва Беларусі».

У 2022 годзе указам прэзідэнта Рэспублікі Беларусь прысвоена ганаровае званне Народнай артысткі Беларусі.

## Спасылкі 
* Старонка на сайце Купалаўскага тэатра 

Катэгорыя:Актрысы тэатра Беларусі
Ілья Майсеевіч Падбярэзін

**Ілья Майсеевіч Падбярэзін** (нар. , г. Навазыбкаў Чарнігаўскай губерні, Расія — , Рыга) — савецкі военачальнік, палкоўнік (1942).

## Біяграфія 
Скончыў ваенныя акадэміі імя Фрунзе і Генеральнага штаба.

Удзельнік Грамадзянскай вайны. Быў ад’ютантам камандзіра палка, затым скончыў кароткатэрміновыя курсы камандзіраў у Кіеве і служыў да канца Грамадзянскай вайны. У 1933 годзе закончыў акадэмію імя Фрунзе.

У гады Вялікай Айчыннай ваяваў на розных франтах. У ліпені 1944 года ў складзе 692-га стралковага палка ўдзельнічаў у вызваленні Кобрына (полк атрымаў ганаровае найменне Кобрынскага).

З 1963 года ў адстаўцы.

## Узнагароды 
За ўмелае кіраўніцтва ў баі і праяўленую ініцыятыву і мужнасць за вызваленне г. Рыгі ўзнагароджаны ордэнам Аляксандра Неўскага. Узнагароджаны ордэнам Леніна, трымя ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Чырвонай Зоркі, ордэнам Кутузава і больш за дзесяць медалёў.

Ганаровы грамадзянін г. Кобрына, звання ўдастоены ў 1974 годзе (рашэнне выканкама Кобрынскага гарадскога Савета дэпутатаў № 104 ад 14.06.1974).

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кобрына
Катэгорыя:Удзельнікі вызвалення Магілёва
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Удзельнікі Ржэўскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Маскву
Катэгорыя:Камандзіры дывізій у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кавалерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі баёў на возеры Хасан
Катэгорыя:Ваеннапалонныя
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Павел Мікалаевіч Пражко

**Павел Мікалаевіч Пражко** (нар. 1975, Мінск) — беларускі драматург і сцэнарыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1975 годзе ў Мінску. Першыя тэксты Паўла Пражко датуюцца пачаткам 2000-х. Першую п’есу ён напісаў у 2004 годзе. П’есы перакладзены на польскую, нямецкую, англійскую, французскую, фінскую мовы. Большасць п’ес Пражко пастаўленыя расійскім рэжысёрам , вучнем Льва Додзіна.

## П’есы 
* «Серпантын»
* «Трусы»
* «Жыццё атрымалася»
* «Замкнутыя дзверы»
* «Ураджай»
* «Лёгкае дыханне»
* «Поле»
* «Злая дзяўчына»
* «Уладальнік кавярні»
* «Салдат»
* «Я вольны»
* «Наляцеў сум, боль незваная, вось яно каханне, акаяннае»
* «Тры дні ў пекле»
* «Паркі і сады»
* «Карына і Дрон»
* «Мы ўжо тут»
* «Чорная скрынка»

## Вядомыя пастаноўкі 
* 2009 — «Жыццё атрымалася».  (рэж. ), Масква;
* 2010 — «Замкнутыя дзверы». «ON.Тэатр» (рэж. ), Санкт-Пецярбург;
* 2011 — «». Театр.doc (саўм. з , рэж. Дзмітрый Валкастрэлаў), Масква.
* 2011 — «Уладальнік кавярні» Тэатр Post (рэж. Дзмітрый Валкастрэлаў)
* 2012 — «Я вольны» Театр Post (рэж. Дзмітрый Валкастрэлаў)
* 2013 — «Тры дні ў пекле» Тэатр нацый (рэж. Дзмітрый Валкастрэлаў)
* 2017 — «Вытворчасць трызнення».  (рэж. ), Растоў-на-Доне.

## Прызнанне і ўзнагароды 
* Спецпрыз журы II Міжнароднага конкурсу драматургаў «Еўразія—2004» (Екацярынбург) — *за п’есу «Серпанцін»*;
* Лаўрэат Міжнароднага фестывалю тэатральнай творчасці «Панарама—2004» (праект «on-line») — *пастаноўка п’есы «Падары мне білет?»* (рэжысёр Моніка Дабраўлянска, Мінск);
* II прэмія і спецпрыз ад «Грамадзянскай ініцыятывы» «Пераадоленне» на I Міжнародным конкурсе сучаснай драматургіі «Свабодны тэатр» (2005, Мінск) — *за п’есу «Вельветавыя штаны»*;
* Гран-пры фестывалю «Свабодны тэатр» (2007);
* Спецыяльная прэмія журы драматычнага тэатра нацыянальнай тэатральнай прэміі «» (2010) — *спектакль «Жыццё ўдалося»*, Театр.doc і , Масква.

Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя
Катэгорыя:Драматургі паводле алфавіта
Сіпар

**Сіпар** (), — помнік археалогіі на месцы аднайменнага шумера-акадскага горада за 30 км на поўдзень ад Багдада, сталіцы Ірака.

## Гісторыя 
Сіпар узнік як горад у 3 тысячагоддзі да н. э. і першапачаткова быў населены шумерамі. З’яўляўся важным рэлігійным цэнтрам шанавання бога Уту/Шамаша. У шумерскім спісе валадароў узгадваецца толькі 1 манарх Сіпара, Эн-Мендурана, які быццам бы кіраваў горадам яшчэ да пачатку 3 тысячагоддзя да н. э. Пасля яго смерці Сіпар трапіў пад уплыў валадара Шурупака.

У пачатку 2 тысячагоддзі да н. э. Сіпар увайшоў у склад Вавілонскай дзяржавы, дзе стаў важным ваенным, гандлёвым і рамесным цэнтрам у наваколлі Вавілона. Горад славіўся вытворчасцю ваўнянай пражы і тканін. Згодна традыцыі, валадары Вавілона перадавалі адну з сваіх дачок у сіпарскі *гагум*, жаночы жрэчаскі скіт. На процілеглым беразе Еўфрата быў заснаваны горад-спадарожнік Сіпар-Амнанун.

Пасля заваявання Вавілона Ахеменідамі паступова страціў сваё значэнне і прыйшоў у заняпад. Апошняя знойдзеная у храме Шамаша клінапісная таблетка датуецца 529 г. да н. э. Буйное паселішча на месцы Сіпара праіснавала да пачатку Парфіянскай дзяржавы.

## Даследаванне 
Археалагічныя даследаванні пачаліся ў 1880 г. і з перапынкам паміж 1894 г. і 1972 г. працягваюцца да нашай пары. Месца раскопак займае плошчу каля 100 га. Характэрнай асаблівасцю мясцовасці з’яўляецца высокі ўзровень грунтовых вод, што не дазваляе даследаваць найбольш старажытныя пласты. Найбольш важныя археалагічныя адкрыцці былі зроблены на месцы гарадскіх умацаванняў часоў Хамурапі і ў рэлігійным квартале, дзе была знойдзена вялікая бібліятэка з клінапіснымі тэкстамі, у тым ліку картай свету, шумерскімі і акадскімі літаратурнымі творамі.

## Спасылкі 
* Ancient Sippar (Abu Habbah)
* Sippar discoveries — Iraq History

Катэгорыя:Гарады Шумера
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Блізкага Усходу
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Іраку
Катэгорыя:Вавілонія
Ельяшэвіч

**Ельяшэ́віч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ала Аляксандраўна Ельяшэвіч (у замужжы *Русакова*, 1923—2013) — савецкі і расійскі мастацтвазнавец, дачка А. Б. Ельяшэвіча.
* Ала Сяргееўна Ельяшэвіч (нар. 1949) — беларуская тэатральная актрыса.
* Аляксандр Барысавіч Ельяшэвіч (1888—1967) — эсэр, член Усерасійскага Устаноўчага сходу, эканаміст, сын А. А. Ельяшэвіча. 
* Аляксей Міхайлавіч Ельяшэвіч (нар. 1937) — расійскі фізік-тэарэтык, палітык, псіхолаг, сын М. А. Ельяшэвіча.
* Аўраам Акімавіч Ельяшэвіч (Абрам Хаімавіч) (1848—1934) — ваенны ўрач.
* Барыс Саадзевіч Ельяшэвіч (1881—1971) — караімскі газзан, этнограф.
* Васіль Барысавіч Ельяшэвіч (1875—1956) — рускі юрыст-цывіліст, тэарэтык грамадзянскага права, гісторык, брат А. Б. Ельяшэвіча.
* Зіновій Барысавіч (Саламон Абрамовіч) Ельяшэвіч (1884—1971) — савецкі электратэхнік,  прафесар, загадчык кафедры, дэкан і прарэктар Азербайджанскага політэхнічнага інстытута, сын А. А. Ельяшэвіча.
* Кацярына Міхайлаўна Ельяшэвіч (народжаная *Філіпчанка*, 1887—1942) — савецкі эканаміст, жонка А. Б. Ельяшэвіча.
* Марыя (Міра) Рыгораўна Ельяшэвіч (1908—1986) — савецкі навуковец у вобласці горнай справы і вуглездабычы.
* Міхаіл Аляксандравіч Ельяшэвіч (1908—1996) — беларускі савецкі фізік-тэарэтык, акадэмік АН БССР, сын А. А. Ельяшэвіча.
* Сіма Саадзевіч Ельяшэвіч (1879—1933) — караімскі грамадскі дзеяч.
Юрый Аляксеевіч Сарычаў

**Юрый Аляксеевіч Са́рычаў** (,  — ) — беларускі акцёр і рэжысёр тэатра лялек. Заслужаны артыст Беларусі (1990).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1975 годзе. У 1975—1986, 1989—1992 і 1996—1997 акцёр, у 1987—1989 рэжысёр Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек, у 1992—1993 рэжысёр-пастаноўшчык Брэсцкага абласнога тэатра лялек, у 1994—1996 гадах галоўны рэжысёр Мінскага абласнога тэатра лялек «Батлейка» (г. Маладзечна).

Члены Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1980 года.

## Творчасць 
Для акцёрскага мастацтва Сарычава характэрны псіхалагічная дакладнасць і яркая характарнасць. Найбольш поўна талент праявіўся ў спектаклях для дарослых.

Сярод роляў: Гефест («Хачу быць богам» А. Вярцінскага), Мядзведзь, Ілья Мурамец («Датрэціх пеўняў» В. Шукшына), Калібан («» У. Шэкспіра), Паэт («Зорка і смерць Хаакіна Мур’еты» П. Нэруды), Анёл А («» І. Штока) і інш. Паставіў спектаклі: «Церам-Церамок» С. Маршака (1985), «» А. Гайдара (1987), «» Л. Філатава (1988), «Васіліса Прыгожая» С. Пракоф’евай і Г. Сапгіра (1990) у дзяржаўным тэатры лялек; «Доктар-Айбаліт»  (1992), «Янка-ўдалец і нячыстая сіла» І. Сідарука (1993) і інш. ў Брэсцкім тэатры лялек; «Меч анёла» Сідарука (1994), «Незвычайныя спаборніцтвы» Я. Спяранскага (1995), «Снежная каралева» Х. К. Андэрсена (1995), «Доктар-Айбаліт» Карастылёва (1996) у тэатры лялек «Батлейка».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Лялечнікі Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек
Катэгорыя:Постаці Брэсцкага абласнога тэатра лялек
Катэгорыя:Постаці Мінскага абласнога тэатра лялек «Батлейка»
Джэмдзет-Наср

**Джэмдзет-Наср** () — археалагічны перыяд эпохі бронзы ў паўднёвай Месапатаміі (канец 4 — пачатак 3 тысячагоддзяў да н. э.). Назва паходзіць ад аднайменнага археалагічнага помніка на тэрыторыі Ірака.  

Перыяд Джэмдзет-Наср быў вылучаны археолагамі ў 1930 г. у сувязі з находкамі найстаражытнейшых клінапісных таблетак, якія сведчылі аб вылучэнні пісьма з піктаграм. Для матэрыяльнай культуры гэтага часу таксама характэрна паліхромная і манахромная размаляваная кераміка. 

Грамадства перыяду Джэмдзет-Наср ведала сацыяльную няроўнасць. Асноўнымі заняткамі з'яўляліся сельская гаспадарка і рамяство. Гандлёвыя сувязі па-за межамі Месапатаміі былі пакуль абмежаваны.      

## Спасылкі 
* Jemdet Nasr Period
* Jemdet Nasr, ancient: Niru (?) 
* Uruk-Jemdet Nasr (3500-2900 BC)

Катэгорыя:Шумер
Катэгорыя:Бронзавы век
Катэгорыя:Археалогія ў Іраку
Мікалай Уладзіміравіч Даменікан

**Мікалай Уладзіміравіч Даменікан** (, в. Грускова Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці — ) — дзяржаўны дзеяч. Герой Сацыялістычнай Працы (1985).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі ветэрынарны інстытут (1955), Мінскую ВПШ (1971). З 1955 года працаваў ветурачом, старшынёй калгаса «Чырвоная Зара», намеснікам дырэктара саўгаса «Зеляневічы» Ружанскага раёна. У 1961—1964 гадах працаваў дырэктарам эксперыментальнай базы «Вольна-Чэрніхава» у Баранавіцкім раёне.

У 1964—1971 гадах 1-ы намеснік начальніка Брэсцкага абласнога ўпраўлення сельскай гаспадаркі.

У 1971—1973 гадах старшыня Кобрынскага, у 1973—1991 гадах 1-ы сакратар Баранавіцкага райкама КПБ, у 1991—1995 гадах — Баранавіцкага райвыканкамаў, з 1995 года працаваў галоўным спецыялістам Баранавіцкага райвыканкама.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь у 1975—1996 гадах.

## Узнагароды 
Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за поспехі ў вытворчасці прадуктаў жывёлагадоўлі ў зімовы перыяд 1984/85 гадоў і датэрміновае выкананне заданняў 11-й пяцігодкі.

Узнагароджаны ордэнамі Леніна (двойчы), Працоўнага Чырвонага Сцяга (двойчы), «Знак Пашаны», залатым, 3 сярэбранымі і 3 бронзавымі медалямі ВДНГ СССР (1965, 1967, 1970), Ганаровымі граматамі і граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР, Вярхоўнага Савета БССР, Брэсцкіх аблвыканкама і абкама КПБ, абласнога Савета прафсаюзаў і іншымі ўзнагародамі.

Катэгорыя:Старшыні Кобрынскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Старшыні Баранавіцкага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясвіжскім раёне
Зіўсудра

**Зіўсудра́**, у акадскай міфалогіі **Утнапіштым**, **Атрахасіс** — шумерскі культурны герой, легендарны валадар Шурупака, які перажыў сусветны патоп.

## Шумерская міфалогія 
Апавяданне пра Зіўсудру ў вершаванай форме на шумерскай мове захаваўся толькі на 1 клінапіснай таблічцы з Ніпура, што адносіцца да першай трэці 2 тысячагоддзя да н. э. Прычым, яна дайшла да нашага часу ў пашкоджаным стане, таму некаторых частак няма. Таблічка была перакладзена і апублікавана ў 1914 г. Згодна апавяданню, богі рашылі наслаць вялікую паводку, каб знішчыць чалавецтва. Бог Энкі папярэджвае Зіўсудру і прапануе пабудаваць карабель. Пасля лакуны з-за пашкоджання таблічка паведамляе, што бура, насланая багамі, доўжылася 7 дзён. Потым з’явілася сонца, і Зіўсудра прынёс у ахвяру карову і авечку. Пасля заканчэння патопу ён схіляецца перад небам і зямлёю. Ан і Энліль даюць яму неўміручасць і вядуць жыць у Дыльмун.

У лісце шумерскіх валадароў, складзеным, відавочна, ў Ісінскі перыяд (пачатак 2 тысячагоддзя да н. э.), Зіўсудра ўзгаданы як дзявяты, апошні перад сусветным патопам валадар, што кіраваў у Шурупаку пасля Убара-туту на працягу 3600 гадоў. Сыну Убара-туту таксама прыпісваецца больш ранні твор, напісаны каля 2600 г. да н. э., вядомы як «Павучанні з Шурупака».

## Акадская міфалогія 
У старажытнай Вавілоніі Зіўсудра быў вядомы як Атрахасіс (літаральна «надзвычай мудры»), у Асірыі — як Утнапіштым (літаральна «захавацель жыцця»). У літаратуры на акадскай мове, якая ўжывалася ў гэтых краінах, прапаноўваліся пашыраныя версіі шумерскага апавядання. Так, у вавілонскіх версіях прычынай патопу названа перанаселенасць, якую Энліль спярша імкнецца ўтаймаваць з дапамогай голаду і засухі, што насылаюцца з інтэрвалам прыкладна 1200 гадоў, апісваецца карабель Атрахасіса, абшмараваны бітумам.

У асірыйскай версіі бог Эа сам малюе абрысы вялізарнага карабля на зямлі. Пасля 12 дзён на вадзе Утнапіштым спыняецца на 7 дзён на схілах міфічнай гары Нісір (літаральна «на гары выратавання»). Ён пасылае голуба, ластаўку і крумкача адшукаць сушу. Толькі крумкач бачыць, што вада адступіла, кружыць над сушай, але не вяртаецца. Шчаслівы Утнапіштым выпускае з карабля жывёл і прыносіць ахвяры багам. За гэта багі даюць яму і яго жонцы неўміручасць.

Акрамя версій гісторыі пра сусветны патоп Утнапіштым прысутны ў акадскіх версіях эпаса пра Гільгамеша, дзе спярша радзіць валадару Урука адмовіцца ад пошукаў неўміручасці, а потым паведамляе пра расліну на дне мора ў краіне Дыльмун, што можа даць Гільгамешу вечнае жыццё. Гільгамеш здабывае расліну, але яе крадзе змяя.

## Спасылкі 
* The Great Flood: Sumerian version
* Epic of Gilgamesh: Summary of Events Leading to the Flood Story
* Utnapishtim
* The Flood of Noah and the Flood of Gilgamesh

Катэгорыя:Шумерская міфалогія
Катэгорыя:Сусветны патоп
Катэгорыя:Легендарныя асобы
Абрам Ільіч Жораў

**Абрам Ільіч Жораў** (1907, г. Магілёў — 1943) — беларускі скульптар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Магілёве ў сям’і шорніка і краўчыхі. У сям’і было чацвёра сыноў. Скончыў у 1929 годзе Віцебскі мастацкі тэхнікум. Служыў у лётнай вайсковай часці ў Гатчыне. Пасля некалькі гадоў жыл у Ленінградзе.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1940 года.

У час Вялікай Айчыннай вайны згінуў без весткі ў баях ва Украіне.

## Творчасць 
Асноўныя творы (гіпс) — «Качагар», «Плытагоны», «Лён», «С. Арджанікідзе ў разведцы пад Барысавам» (усе 1930-я гг.), праект помніка дукорскім партызанам (1940), «М. Ю. Лермантаў» (барэльеф, 1941). Прымаў удзел у афармленні Дома ўрада ў Менску (1932—1934), беларускага павільёна на Усесаюзнай выстаўцы ў Маскве (1939). Пасля вайны работа «Альпініст» знаходзілася каля кінатэатра «Піянер» у Мінску.

## Сям’я 
У 1935 годзе ажаніўся з Фаінай Плоткінай, меў дачку Святлану.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* У майстэрню не вярнуліся… Абрам Жораў

Катэгорыя:скульптары Беларусі
Марыя Мікалаеўна Клачковіч

**Марыя Мікалаеўна Клачковіч** (нар. , в. Леснікі Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі настаўнік. Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Скончыла хіміка-біялагічны факультэт Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна.

Настаўніцкую дзейнасць пачала ў 1965 годзе піянерскай важатай. З 1969 года па 1981 год працавала настаўнікам, дырэктарам Бельскай васьмігадовай школы, метадыстам па прафарыентацыі аддзела народнай адукацыі Кобрынскага райвыканкама.

З 1981 года працавала ў Кобрынскім прафесійна-тэхнічным вучылішчы № 153 тэкстыльшчыкаў спачатку намеснікам дырэктара па вучэбна-выхаваўчай рабоце, з лістапада 1983 года па ліпень 2007 года з’яўлялася яго дырэктарам. З 1 красавіка 2004 года вучылішча перайменавана ва УА «Кобрынскі прафесійны ліцэй сферы абслугоўвання».

Грамадская дзейнасць: сакратар камсамольскай арганізацыі калгаса «За Радзіму», дэпутат мясцовага Савета народных дэпутатаў, прапагандыст маладзёжнага гуртка камбіната грамадскага харчавання, старшыня прафкама прафсаюзнай арганізацыі аддзела адукацыі. Неаднаразова з’яўлялася старшынёй ці намеснікам старшыні ўчастковай выбарчай камісіі па выбарах у мясцовыя Саветы і Палату прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па выбарах Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

## Узнагароды 
Узнагароджана значком «Выдатнік прафтэхадукацыі БССР», Ганаровым Знакам «За заслугі ў развіцці прафтэхадукацыі», Ганаровымі граматамі ўпраўлення адукацыі Брэсцкага аблвыканкама і Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за высокае педагагічнае майстэрства, значны ўклад ва ўдасканаленне навучальна-выхаваўчага працэсу было прысвоена ганаровае званне «Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларуcь».

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кобрынскага раёна
Кракаўскае прадмесце (Львоў)

**Кракаўскае прадмесце** () — гістарычная мясцовасць у Галіцкім раёне Львова, якая ў XIV—XVIII стагоддзях з поўначы і захаду падступала да гардаскіх муроў Львова і знаходзілася ў юрысдыкцыі львоўскага магістрата.

## Лакалізацыя 
Прадмесце атрымала сваю назву ад аднайменнай гарадской брамы — у часы сярэднявечча ў горад можна было патрапіць толькі праз дзве брамы — Кракаўскую (з поўначы) і Галіцкую (з поўдня), якія і далі назвы двум буйнейшым львоўскім прадмесцям. У межы Кракаўскага прадмесця сярод іншага ўваходзіў і старажытнарускі Львоў (раён сучаснай плошчы Стары Рынак). Плошча Галіцкага прадмесця складала 150 га, а Кракаўскага — каля 100 га. Гэты адміністрацыйны падзел захоўваўся да 1787 года.

Межы прадмесця змяняліся з пераходам Львова ў склад іншай дзяржавы. У аўстрыйскія часы на поўнач ад разабраных гарадскіх муроў уздоўж Валынскага шляху было утворана асобнае Жоўкаўскае прадмесце. Мяжой гэтага новага прадмесця і Кракаўскага стала рака Полтва.

Сёння пад Кракаўскім прадмесцем часцей за ўсё разумеецца тэрыторыя ўздоўж вуліцы Гарадоцкай (да царквы св. Ганны) і праспекта Вячаслава Чарнавола (да чыгункі Львоў — Підзамчэ). З захаду да Кракаўскага прадмесця прымыкае мясцовасць Клэпарыў, з поўначы — чыгунка Львоў — Підзамчэ, з усходу — Высокі замак, з поўдня — цэнтр горада. Кракаўскае прадмесце па сваім этнанацыянальным характары заўсёды было пераважна яўрэйскім, менавіта ў гэтай частцы горада знаходзілася больш за ўсё сінагог.

## Аб’екты 
* Кракаўскі рынак
* Гатэль «Львоў»
* ТРЦ Forum Lviv

Катэгорыя:Геаграфія Львова
Жаўтнэвэ (Львоў)

**Жаўтнэвэ** () — пасёлак сядзібнай забудовы на тэрыторыі мясцовасці Лэвандзіўка ў Залізнычным раёне Львова. Пабудаваны ў канцы 1950-х — пачатку 1960-х гадоў архітэктарамі М. Вендзіловічам, Л. Цімчанка і Г. Шведскім-Вінецкім.

## Агульная характарыстыка 
Генплан будаўніцтва пасёлка быў распрацаваны ў 1958 годзе. Для забудовы раёна выкарыстаны найлепшыя конкурсныя праекты аднапавярховых з мансардамі і двухпавярховых блокавых дамоў на дзве кватэры. Дамы мелі плоскія дахі, вуглавыя закругленыя балконы. Прататыпам для стылізацыі сталі архітэктурныя формы «буржуазнай Польшчы». Але гэта было раскрытыкавана і асуджана мастацтвазнаўцамі М. Цапенкам і М. Іванчанкам, таму праект хутка згарнулі.

Паўночная мяжа — вул. Кузнярыўка, паўднёвая — вул. Левандзіўская, заходняя — Левандзіўскі парк, а усходняя мяжа — Левандзіўскае возера. Паблізу пасёлка праходзіць тралейбусны маршрут № 32.

Катэгорыя:Геаграфія Львова
Мікалай Аляксеевіч Кенда

**Мікалай Аляксеевіч Кенда** (нар. , в. Вялікае Міжлессе Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці) — дзеяч мясцовага кіравання ў Беларусі, ганаровы грамадзянін Кобрынскага раёна.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію па спецыяльнасці «гідрамеліярацыя».

Пачынаў сваю працоўную дзейнасць на пасадзе майстра ПМК-17 трэста «Пінсксаўгасбуд» (г. Бяроза). Працаваў галоўным інжынерам і начальнікам перасоўнай механізаванай калоны ў г. Іванава. З 1986 года па 1995 год кіраваў калгасам «Кастрычнік» (Іванава), у 1995—1998 гадах быў намеснікам старшыні Брэсцкага райвыканкама. На працягу пяці гадоў кіраваў упраўленнем бытавога абслугоўвання аблвыканкама. У 2002 годзе стаў старшынёй Камянецкага раённага выканаўчага камітэта. З 2005 па 2013 год — старшыня Кобрынскага райвыканкама.

## Узнагароды 
У 2004 годзе ўзнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі».

Рашэннем Кобрынскага раённага Савета дэпутатаў ад 10 студзеня 2020 года № 86 «Аб прысваенні звання „Ганаровы грамадзянін Кобрынскага раёна“» за выдатны асабісты ўклад у сацыяльна-эканамічнае развіццё раёна і грамадскую дзейнасць Кендзе Мікалаю Аляксеевічу прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Кобрынскага раёна».

Катэгорыя:Інжынеры Беларусі
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кобрынскага раёна
Катэгорыя:Старшыні Кобрынскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Старшыні Камянецкага раённага выканаўчага камітэта
Алана Гебрэмарыям

**Алана Тадэгэ Гебрэмарыям** (нар. , Мінск) — беларуская грамадская актывістка.

## Біяграфія 
Нарадзілася 7 сакавіка 1997 года ў Мінску.

З адзнакай скончыла фізіка-матэматычны клас гімназіі № 61 г. Мінска. Скончыла БДМУ па спецыяльнасці «Стаматалогія», падчас навучання займалася навуковай дзейнасцю. З 2018 года займаецца грамадскай дзейнасцю, кіравала Задзіночаннем беларускіх студэнтаў, каардынавала праекты. Менеджарка па працы з партнёрамі праекта UNI, ментарка на адукацыйнай праграме «Акадэмія студэнцкага лідарства». Вылучалася кандыдатам у дэпутаты на парламенцкіх выбарах 2019 года па Грушаўскай акрузе № 98 (Мінск) ад Беларускай сацыял-дэмакратычнай Грамады і Моладзевага блоку.

Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткіх разгону пратэстаў і катаванняў затрыманых увайшла ў асноўны склад Каардынацыйнай рады па стабілізацыі сітуацыі ў краіне і забеспячэнні трансферу ўлады. У кастрычніку Святлана Ціханоўская прызначыла Алану Гебрэмарыям сваёй прадстаўніцай па справах моладзі і студэнтаў. Знаходзілася ў СІЗА КДБ па крымінальнай справе аб арганізацыі дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак (частка 1 артыкула 342 КК Беларусі).

Сумеснай заявай пятнаццаці арганізацый, сярод якіх Праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі Хельсінкскі камітэт, Беларускі ПЭН-цэнтр, 18 лістапада 2020 года была прызнана палітычнай зняволенай. 7 снежня 2020 года шэфства над палітвязнем узяла , дэпутатка Еўрапейскага парламента.

16 сакавіка 2021 года Следчым камітэтам Алане Гебрэмарыям і іншым фігурантам справы студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ былі прад’яўлены першыя абвінавачванні. 16 ліпеня 2021 года суд Савецкага раёна Мінска разам з іншымі фігурантамі справы асудзіў яе на 2 гады і 6 месяцаў пазбаўлення волі. Знаходзілася ў жаночай калоніі Гомеля. Вызвалілася 30 лістапада 2022 года і ўцякла з Беларусі.

Прыняла ўдзел у выбарах у Каардынацыйную Раду Беларусі трэцяга склікання. Алана Гебрэмарыям вылучалася ад выбарчага спісу Моладзевы наступ.

## Узнагароды 
Узнагароджана «Freedom Award» ад IFLRY (лістапад 2021).

Узнагароджана медалём Няскораных (Ларысы Геніюш) (3 жніўня 2024).

## Спасылкі 
* Старонка Аланы Гебрэмарыям на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Сцяпан Міхайлавіч Кірычук

**Сцяпан Міхайлавіч Кірычук** (нар. , в. Мазуры Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці) — кандыдат тэхнічных навук (1999), доктар сацыялагічных навук, дацэнт, ганаровы прафесар Цюменскай дзяржаўнай архітэктурна-будаўнічай акадэміі, сапраўдны член Муніцыпальнай акадэміі Расійскай Федэрацыі. Член навукова-рэдакцыйнага савета «Большой Тюменской энциклопедии» (2004).

## Біяграфія 
Працоўную дзейнасць пачаў з пуцявога рабочага Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі. У 1968 годзе закончыў Брэсцкі тэхнікум чыгуначнага транспарту, у 1985 годзе Уральскі электрамеханічны інстытут. Больш 20 гадоў прапрацаваў на чыгунцы.

З 1990 года працуе ў муніцыпальных органах заканадаўчай і выканаўчай улады. Займаў кіраўнічыя пасады ў Цюменскім абкаме КПСС. Пасля распаду СССР чатырохразова выбіраўся мэрам Цюмені на прамых усенародных выбарах.

У 2005 годзе быў выбраны членам Савета Федэрацыі ад Цюменскай вобласці. Узначальваў камітэт па рэгіянальнай палітыцы і мясцоваму самакіраванню. Быў старшынёй Камітэта Савета Федэрацыі па пытаннях мясцовага самакіравання, член камісіі Савета Федэрацыі па натуральных манаполіях, прадстаўнік ад выканаўчага органа дзяржаўнай улады Цюменскай вобласці.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалем «За освоение недр и развитие нефтегазового комплекса Западной Сибири» (1981), ордэнам Дружбы народаў (1986), медалём ордэна «За заслуги перед Отечеством» IІ ступені (1998), ордэнам «За заслуги перед Отечеством» IV ступені (2010), ордэнам Аляксандра Неўскага (2015), Ганаровай граматай Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі, знакам «За заслуги перед Тюменской областью» (2019). У 2017 годзе пастановай Цюменскай абласной Думы ад 22.06.2017 г. № 601 °C. М. Кірычуку прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Цюменскай вобласці».

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Цюмені
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Цюменскай вобласці
Катэгорыя:Кіраўнікі Цюмені
Катэгорыя:Члены Савета Федэрацыі Расіі (з 2000)
Мікалай Сталяроў

**Мікалай Сталяроў**:
* Мікалай Аляксандравіч Сталяроў (1870—1942) — матэматык.
* Мікалай Георгіевіч Сталяроў (1922—1993) — двойчы Герой Савецкага Саюза.
* Мікалай Іванавіч Сталяроў (1919—1985) — ваенны лётчык. Герой Савецкага Саюза.
* Мікалай Сяргеевіч Сталяроў (нар. 1947) — Генерал-маёр авіяцыі, доктар эканамічных навук, прафесар, заслужаны эканаміст Расійскай Федэрацыі, Ганаровы работнік вышэйшай прафесійнай адукацыі Расійскай Федэрацыі.
МТБ-82

**МТБ-82** — савецкі высокападлогавы тралейбус сярэдняй умяшчальнасці для ўнутрыгарадскіх пасажырскіх перавозак, серыйна які вырабляўся з 1946 па 1961 год. Галоўны канструктар тралейбуса Навум Чарнякоў.

Першапачаткова выпуск МТБ-82 быў разгорнуты на заводзе № 82 Народнага камісарыята авіяцыйнай прамысловасці СССР у падмаскоўным Тушыне (у цяперашні час Тушынскі машынабудаўнічы завод). У 1951 годзе вытворчасць перанеслі на Завод імя Урыцкага (у цяперашні час ЗАТ «Тролза») у горад Энгельс.

Назвай машыны з’яўляецца абрэвіятура ад «Маскоўскі тралейбус», індэкс адпавядае нумару першага завода-вытворцы. Прыметнік «Маскоўскі» ў назве быў следствам двух прычын: сакрэтнасці месцазнаходжання завода № 82 і размяшчэння Тушына паблізу ад Масквы; літараспалучэнне «ТБ» з’яўлялася ў той час традыцыйным пазначэннем тралейбуса.

Агульная колькасць выпушчаных МТБ-82 перавышае пяць тысяч машын. Гэта дазволіла МТБ-82 заняць дамінуючае становішча сярод мадэляў тралейбусаў, якія працавалі ў СССР 1950-х гадоў. Асноўная маса тралейбусаў гэтага тыпу была спісана ў канцы 1960 — х-пачатку 1970-х гадоў. Апошнія МТБ-82 былі адстаўленыя ад працы з пасажырамі ў канцы 1983 года ў Кутаісі (Грузія). Некалькі захаваных МТБ-82 у розных гарадах былога СССР станам на 2019 год з’яўляюцца музейнымі машынамі.

## Гл. таксама 
* Першы мінскі тралейбус
Таццяна Сяргееўна Берлін

**Таццяна Сяргееўна Берлiн** (дзявочае **Мартынюк**; нар. , г. Кобрын, Брэсцкая вобласць)  — беларуская шахматыстка.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і служачых. У 1999 годзе скончыла матэматычны факультэт БрДУ па спецыяльнасці «Матэматыка» з наданнем кваліфікацыі «Настаўнік матэматыкі, інфарматыкі і вылічальнай тэхнікі».

У 1999—2000 гадах — трэнер па шахматах спартыўнай школы г. Кобрына. У 2000 годзе пачала працаваць інжынерам-праграмістам кафедры інфарматыкі і прыкладной матэматыкі і, адначасова, асістэнтам па сумяшчэнню. З 2007 года з’яўляецца выкладчыкам кафедры інфарматыкі і прыкладной матэматыкі, з 2012 года — выкладчыкам кафедры прыкладной матэматыкі i тэхналогiй праграмавання БрДУ. Са студзеня па май 2013 года без адрыву ад вытворчасці прайшла курс «Английский язык для математиков и программистов» у адукацыйным цэнтры «Нью-Тон». З 2011 года па 2013 год — намеснік дэкана матэматычнага факультэта па выхаваўчай працы.

Трэніруе студэнцкую зборную ўніверсітэта па шахматах. У 2000 годзе выканала норму майстра спорту, а ў 2001 годзе — міжнароднага майстра па шахматах. У 2006 годзе на Сусветнай шахматнай алімпіадзе (г. Турын, Італія) у складзе нацыянальнай зборнай Рэспублікі Беларусь выйграла алімпійскае золата на 4 дошцы сярод жанчын. Неаднаразова перамагала і станавілася прызёрам ў першынствах і чэмпіянатах Рэспублікі Беларусь, міжнародных спаборніцтвах.

Катэгорыя:Удзельнікі шахматных алімпіяд
Катэгорыя:Шахматысткі Беларусі
Мартынюк

**Мартынюк** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Віктаравіч Мартынюк (нар. 1972) — беларускі гісторык-медыявіст, доктар гістарычных навук, прафесар.
* Зянон Мартынюк (нар. 1969) — польскі спявак дыска-пола, які паходзіць з польскіх беларусаў. Найбольшую славу меў у 1980—1990-я гады.
* Леанід Аляксеевіч Мартынюк (нар. 1974) — беларускі дзяржаўны дзеяч, памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектар па Магілёўскай вобласці (з 2020).
* Мікола Мартынюк — украінскі пісьменнік
* Міхаіл Міронавіч Мартынюк (1925—2017) — савецкі і расійскі навуковец. Доктар фізічна-матэматычных навук, заслужаны прафесар Расійскага ўніверсітэта дружбы народаў.
* Таццяна Сяргееўна Берлін (дзявочае Мартынюк, нар. 1977)  — беларуская шахматыстка.
* Яраслаў Пятровіч Мартынюк (нар. 1989) — украінскі футбаліст.
Віктар Уладзіміравіч Краснапрошын

**Вiктар Уладзiмiравiч Краснапрошын** (нар. , Кобрын, Брэсцкая вобласць) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай кібернетыкі, тэарэтычных асноў інфарматыкі. Доктар тэхнічных навук (2008), кандыдат фізіка-матэматычных навук (1979), прафесар (2008).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Прыкладная матэматыка», 1974; аспірантура, 1979).
    
Выкладаў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1974, факультэт прыкладной матэматыкі і інфарматыкі, кафедра інфармацыйных сістэм кіравання, загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: распазнаванне вобразаў; штучны інтэлект; тэорыя прыняцця рашэнняў; інфармацыйна-камп’ютарныя тэхналогіі.

## Узнагароды 
* ганаровая грамата Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь (2009),
* ганаровая грамата НАН Беларусі (2010),
* Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2021).

## Бібліяграфія 
* Теоретические основы и технологии построения систем распознавания по прецедентности : диссертация … доктора технических наук : 05.13.17 : защищена 20.12.2007 : утверждена 02.04.2008 / Краснопрошин Виктор Владимирович. — Минск, 2007.
* Модели с дискретными корректорами в задачах распознавания : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 01.01.09 / Краснопрошин Виктор Владимирович. — Минск, 1979.
* Decision-Making in Economy and Management: Problems and Prospects / V. Krasnoproshin. — Barcelona, 1999.
* Problem of Solvalibility and Choice of Algorithms for Decision Making by Precedence / V. V. Krasnoproshin, V. A. Obraztsov // Pattern Recognition and Image Analysis. — 2006. — Vol. 16, № 2. — P. 155—169.

## Літаратура 
* Краснопрошин Виктор Владимирович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2009. — [Т. 1] : Брестская область. Кн. 1. — С. 507.

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Кібернетыкі Беларусі
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Спіс загінуўшых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021)

**Спіс загінуўшых падчас пратэстаў у Беларусі** — пералік загінуўшых і памерлых пры нявысветленых абставінах падчас акцый пратэсту ў Беларусі (2020) напярэдадні, падчас і пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года. Пры гэтым рэжым Лукашэнкі ні разу не прызнаў, што людзі загінулі ад дзеянняў яго сілавых структур.
 
. Развітанне з Раманам Бандарэнкам. 20 лістапада 2020 года.]]

## Спіс 
## Ушанаванне памяці 
* На месцы гібелі Аляксандра Тарайкоўскага ўзнік народны мемарыял, які ўлады рэгулярна знішчалі, а людзі аднаўлялі нанова.
* Увечары 12 лістапада 2020 года, пасля з’яўлення навіны пра смерць Рамана Бандарэнкі, на Плошчы Перамен узнік народны мемарыял, які быў знішчаны ўладамі 15 лістапада.
* 20 лістапада 2020 года ў Кіеве насупраць будынка Пасольства Беларусі ва Украіне ўсталяваны помнік ахвярам рэжыму Лукашэнкі.

## Рэакцыя 
17 верасня 2020 года Еўрапейскі парламент у сваёй рэзалюцыі, ухваленай абсалютнай большасцю дэпутатаў, заклікаў да правядзення «незалежнага і эфектыўнага расследавання» звязаных з пратэстамі смерцяў Аляксандра Тарайкоўскага, Аляксандра Віхора, Арцёма Парукава, Генадзя Шутава і Канстанціна Шышмакова.

26 лістапада 2020 года Еўрапейскі парламент у сваёй рэзалюцыі, ухваленай абсалютнай большасцю дэпутатаў, заклікаў да «хуткага, дбайнага, бесстаронняга і незалежнага расследавання» забойстваў падчас пратэстаў у Беларусі.

## Гл. таксама 
* Пратэсты ў Беларусі (2020)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)

Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Адэскі дзяржаўны ўніверсітэт унутраных спраў

**Адэскі дзяржаўны ўніверсітэт унутраных спраў** — вышэйшая навучальная ўстанова Міністэрства ўнутраных спраў Украіны са статусам дзяржаўнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Адэсе. 

## Агульная характарыстыка 
Адна з найстарэйшых навучальных устаноў МУС, мае самы высокі IV ўзровень акрэдытацыі. За час свайго існавання навучальная ўстанова прайшла шлях ад губернскай школы падрыхтоўкі малодшых і старэйшых міліцыянтаў да дзяржаўнага ўніверсітэта ўнутраных спраў. Універсітэт знаходзіцца ў гістарычным цэнтры Адэсы каля жывапіснага Цэнтральнага парку культуры і адпачынку імя Т. Р. Шаўчэнкі на ўзбярэжжы Чорнага мора і мае зручную транспартную развязку.

Навучальны працэс забяспечвае навукова-педагагічны склад больш чым з 160 чалавек, сярод якіх 28 дактароў навук (з іх 20 прафесараў) і каля 137 кандыдатаў навук (з іх 73 дацэнтаў). Акрамя навуковых дасягненняў, большасць педагогаў мае вялікі вопыт працы ў дзеючых падраздзяленнях судовых і праваахоўных органаў.

## Структура 
* факультэт падрыхтоўкі спецыялістаў для падраздзяленняў крымінальнай паліцыі
* факультэт падрыхтоўкі спецыялістаў для падраздзяленняў прэвентыўнай дзейнасці
* факультэт падрыхтоўкі спецыялістаў для органаў дасудовага расследавання

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт універсітэта

Катэгорыя:1922 год ва Украіне
Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Катэгорыя:Універсітэты Адэсы
Народны настаўнік Беларусі

**Народны настаўнік Беларусі** — ганаровае званне ў Рэспубліцы Беларусь.

Ганаровае званне «Народны настаўнік Беларусі» прысвойваецца не раней як праз пяць гадоў пасля прысваення ганаровага звання «Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь» педагагічным работнікам, педагагічная дзейнасць якіх накіравана на рэалізацыю зместу адукацыйнай праграмы дашкольнай адукацыі, адукацыйных праграм агульнай сярэдняй, прафесійна-тэхнічнай, сярэдняй спецыяльнай, спецыяльнай адукацыі, адукацыйнай праграмы дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі і праграм выхавання, кіраўніцтва адукацыйнай дзейнасцю пры рэалізацыі гэтых адукацыйных праграм, праграм выхавання, якія ўнеслі выдатны ўклад у сферу адукацыі і атрымалі шырокае грамадскае прызнанне іх прафесійнай дзейнасці, за асаблівыя заслугі ў навучанні і выхаванні навучэнцаў і выхаванцаў.

## Народныя настаўнікі Беларусі 
* Валерый Васільевіч Барашкоў (24 лістапада 2016)
* Альфрэд Антонавіч Ладыка (7 жніўня 2025)

## Спасылкі 
* Ганаровыя званні Рэспублікі Беларусь // Афіцыйны iнтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Ганаровыя званні Рэспублікі Беларусь
Дацкі ваенны кантынгент у Іраку

**Ваенны кантынгент Даніі ў Іраку** — падраздзяленне Узброеных сіл Даніі, якое ў 2003—2007 гг. прымала ўдзел у вайне ў Іраку.

## Гісторыя 
Ваенны кантынгент Даніі знаходзіўся ў краіне з 23 красавіка 2003 года па 21 снежня 2007 года. У яго складзе былі пяхотныя падраздзяленні (забяспечвалі ахову аб’ектаў), авіягрупа HELDET (4 верталёты AS.550 «Fennec» і 100 вайскоўцаў; падраздзяленне выканала 354 вылетаў у перыяд са жніўня да канца снежня 2007 года, а таксама група ваенных саветнікаў і інструктараў для навучання вайскоўцаў новай іракскай арміі (10 інструктараў і 7 салдат для забеспячэння іх аховы) па праграме «NATO Training Mission-Iraq».

21 снежня 2007 года дацкія войскі былі выведзены з Ірака, але ў краіне засталіся каля 50 байцоў УС Даніі, якія займаліся трэніроўкай іракскіх сіл бяспекі ў рамках праграмы «NATO Training Mission-Iraq» і забеспячэннем абароны дацкіх дыпламатаў.

## Страты 
Страты кантынгенту Даніі ў Іраку склалі 7 вайскоўцаў забітымі і не менш за 11 параненымі.

Варта ўлічыць, што ў дацкі ваенны кантынгент у Іраку не ўключаны тэхніка і персанал ААН, якія знаходзіліся ў Іраку ў рамках місіі ААН па садзейнічанні Іраку (United Nations Assistance Mission in Afghanistan, UNAMI), якая дзейнічала ў адпаведнасці з рэзалюцыяй Савета Бяспекі ААН №1500 ад 14 жніўня 2003 года. Па афіцыйных даных, за ўвесь час у Іраку загінулі 23 супрацоўнікі UNAMI, 1 з якіх з’яўляўся грамадзянінам Даніі.

У пералічаныя вышэй страты не ўключаны страты «кантрактнікаў» сіл кааліцыі (супрацоўнікі замежных прыватных вайскоўцаў і ахоўных кампаній, кампаній па размініраванні, аператары авіятэхнікі, а таксама іншы грамадзянскі персанал, які дзейнічаў у Іраку з дазволу і ў інтарэсах краін кааліцыі). Так, па даных з адкрытых крыніц, у ліку страт «кантрактнікаў» міжнароднай кааліцыі ў Іраку ёсць меншай меры 1 забіты грамадзянін Даніі.

Катэгорыя:Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку
Катэгорыя:Узброеныя сілы Даніі