open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Іванавіч Дыдышка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Дыдышка Аляксандр Іванавіч
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   =  
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1929—1944
 |званне         = капітан
 |род войскаў      = артылерыя
 |камандаваў     = 301-ы гаўбічны артылерыйскі полк, 43-і Дзямідаўскі гарматны артылерыйскі полк
 |частка          =
 |бітвы       = Савецка-фінляндская вайна, 1939-1940, Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
   
-
   
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
 ў Гарадку]]
**Аляксандр Іванавіч Дыдышка** () — удзельнік савецка-фінляндскай і Вялікай Айчынай войнаў. Герой Савецкага Саюза (11.04.1940).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 ліпеня 1911 года ў горадзе Верхнедняпроўск Кацярынаслаўскай губерні (цяпер — у Депрапятроўскай вобласці Украіны).

Пасля заканчэння сямігодкі працаваў кавалём. У Чырвонай Арміі з 1929 года. У 1933 годзе скончыў Адэскае артылерыйскае вучылішча.

Дывізіён пад камандаваннем капітана А. Дыдышкі вызначыўся падчас савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гадоў, знішчыў 4 мінамётныя і 5 артылерыйскіх батарэй, 2 чыгуначныя ўмацаванні, 5 агнявых кропак і жывую сілу праціўніка.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года. Удзельнічаў у абароне Масквы, вызваленні Калінінскай, Смаленскай абласцей РСФСР і Віцебскай вобласці БССР.

Камандзір 43-га Дзямідаўскага гарматнага артылерыйскага палка палкоўнік Дыдышка А. І. загінуў 5 лютага 1944 года ў баі за горад Гарадок (Віцебская вобласць).

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Аляксандра Неўскага
* Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі

## Памяць 
У горадзе Гарадок Віцебскай вобласці імем А. І. Дыдышка названа адна з вуліц.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Дорогами войны: Городокский район
* 

Катэгорыя:Афіцэры СССР
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Маскву
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Расненскі раён

**Расненскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1931 гадах. Цэнтр — вёска Расна.

Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Калінінскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Расна. 20 жніўня 1924 года падзелены на 9 сельсаветаў: Дзеднеўскі, Доўгавіцкі, Забалацкі, Затонскі, Кашанскі, Пячкавіцкі (Пячкаўскі), Пячонкаўскі, Расненскі (Раснянскі) і Чыгрынаўскі. 21 жніўня 1925 года Затонскі сельсавет перайменаваны ў Робцаўскі, Кашанскі сельсавет — у Шыркаўскі, Чыгрынаўскі сельсавет — у Асінаўскі. З 9 чэрвеня 1927 года раён у складзе Аршанскай акругі. У 1928 годзе ўтвораны Баброўскі і Малькаўскі сельсаветы. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года скасаваны: Баброўскі, Доўгавіцкі, Забалацкі, Малькаўскі, Пячкавіцкі (Пячкаўскі), Расненскі (Раснянскі), Шыркаўскі сельсаветы перададзены ў склад Мсціслаўскага раёна; Пячонкаўскі сельсавет — у склад Горацкага раёна; Асінаўскі, Дзеднеўскі і Робцаўскі сельсаветы — у склад Чавускага раёна.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Расненскі раён // 
* Расненскі раён // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 110. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1931 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Мсціслаўскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Чавускага раёна
Катэгорыя:Расна (Дрыбінскі раён)
Глоса (мова)

**Глоса** — штучная мова, створана Лансэлотам Хогбенам як *Interglossa* (Вялікабрытанія, 1943), Рональдам Кларкам і Вэндзі Эшбі (Вялікабрытанія, 1973—1992). Сучасная версія глоса — ізаляцыйная мова.

## Граматыка 
### Алфавіт і вымаўленне 
Глоса ўжывае лацінскі алфавіт. Асаблівасці вымаўлення такія: С = ч; Q=кў; SC-ш; X=кс/с.

### Марфалогія 
У глосе няма флексій і складаных слоў, але ўжываецца часціца -co звязаная дэфісам са словам, каб стварыць прыслоўе: homo-ce (падобна); seque-co (такім чынам). Часціца pe з дэфісам ужываецца для вызначэння прафесій: medika-pe — доктар, piske-po — рыбак, акрамя гэтага, калі жадаюць вызначыць пол носьбіта прафесіі, дабаўляюць -an (мужчына) ці -fe (жанчына): medika-an (доктар), medika-fe (доктарка). Такім чынам, хаця графічна адсутнічаюць складаныя словы, фанетычна яны існуюць. Іншыя прыклады падобных слоў:

* -an = мужчына (Suomi-an: фін-мужчына);
* -bo = крама (bibli-bo: кніжная крама);
* -do = месца не прызначанае для гандлю (bibli-do: бібліятэка);
* -fe = жанчына (Suomi-fe: фін-жанчына);
* -pe = асоба (Suomi-pe: фін);

Акрамя таго, пры дапамозе дэфіса магчыма паказваць назоўнікі, напрыклад, мовы: Englanda-lingua (Англійская мова);

Прыметнікі не змяняюцца паводле роду: karo patro (дарагі бацька); karo matri (дарагая маці).

Пытальныя сказы пачынаюцца з часціцы Qe: Qe tu lekto u bibli? — Вы Чытаеце кнігу?

У глосе ёсць артыкль U (ці Un перад h ці галоснай літарай), які можа быць вызначаным ці нявызначаным u bibli (кніга, нейкая кніга); un avi (птушка, нейкая птушка).

### Займеннікі 
### Лічэбнікі 
0 ze (zero), 1 mo, 2 bi, 3 tri, 4 tet (tetra), 5 pen (penta), 6 six (sixa), 7 seti (septi), 8 ok (okto), 9 nona, 10 deka (mo ze), 11 mo mo, 12 mo bi, 20 bi ze, 50 pen ze, 100 mo hekto, 100 mo kilo.

## Узор 
### Ойча наш 

Na parenta in
Urani; na volu;
Tu nima gene
revero/
Tu krati veni;
Tu tende gene
Akti epi Geo
homo in Urani
Place;
Don a na nu-di
na di-pane;
e Tu padro na
plu mali akti.
Metro na pardo
mu; qui akti
mali de na.
E nr dirige na a
plu moli ofere;
swd libe na ab
mali.
Amen.

## Спасылкі 
* Глоса — старонка на розных мовах.

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Міжнародныя дапаможныя мовы
Злучнікі англійскай мовы

**Злучнікі англійскай мовы** (English conjunctions) з’яўляюцца службовымі часцінамі мовы. Тлумачальны слоўнік англійскай мовы WordWeb называе злучнікі функцыянальнымі словамі, якія злучаюць словы, фразы, часткі сказаў і сказы. Англійскія злучнікі могуць складацца як з аднаго слова (or — ці, альбо), так і з некалькіх (in case — у выпадку). Ёсць парныя злучнікі (either…or — альбо…альбо). У англійскай мове, як і ў беларускай злучнік нярэдка выкарыстоўваюць:
* каб злучыць часткі сказаў (He went home **and** I stayed at the office — Ён пайшоў дадому, **а** я застаўся ў офісе;
* для злучэння асобных слоў, напрыклад, пры пераліку (She ate soup, fish **and** ice-cream — Яна ела суп, рыбу **і** марожанае).

Многія словы ў англійскай мове ў розных сітуацыях могуць быць рознымі часцінамі мовы. Так, злучнік but можа стаць назоўнікам множнага ліку, напрыклад у выразе «no buts!» (ніякіх «але», не пярэчыць!). Але ў ролі злучніка могуць выступіць і іншыя часціны мовы, што можна разгледзець на прыкладзе слова before.

He found himself in his mother’s arms *before* he saw her (Ён апынуўся ў абдымках сваёй маці *яшчэ да таго, як* яе ўбачыў (злучнік))

I talked to him *before* the conference (Я размаўляў з ім *перад* канферэнцыяй (прыназоўнік)) - ў такіх выпадках гаворка ідзе пра амонімы — аднолькавыя словы з разным значэннем, а не шматзначныя словы

Некаторыя формы дзеясловаў — герундый і дзеепрыметнікі прошлага і цяперашняга часу таксама могуць служыць у якасці злучнікаў: *Provided* we have enough petrol will we really get there? (*Дапусцім*, у нас ёсць дастаткова бензіну, ці здолеем мы сапраўды туды даехаць?)

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Англійская мова
Катэгорыя:Часціны мовы
Расамачынскае

**Расама́чынскае** — возера ў Беларусі, у Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нешчарда (прыток Дрысы). Знаходзіцца за 10 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны.

Плошча паверхні возера 0,48 км². Даўжыня больш за 2 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 6,2 м. Даўжыня берагавой лініі складае 4,76 км, плошча вадазбору 4,17 км².
Катлавіна Расамачынскага возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 5—10 м, на поўначы возера месцамі невыразныя. Берагі нізкія, пясчаныя, на захадзе і поўдні возера зліваюцца са схіламі катлавіны. На поўначы возера берагі тарфяністыя. Мелкаводдзе пясчанае, на большых глыбінях дно укрыта ілам і сапрапелем.

Возера слабапраточнае, слаба зарастае. Упадаюць ручаі, на поўначы з возера выцякае ручай у раку Нешчарда.

У Расамачынскім возеры водзяцца шчупак, лешч, гусцяра, карась, плотка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нешчарды
Беларускі дзяржаўны тэатр лялек

** Беларускі дзяржаўны тэатр лялек ** — старэйшы беларускі лялечны тэатр у Мінску. Размешчаны ў адным будынку з кінатэатрам «Піянер» па вуліцы Энгельса, 20.

## Гісторыя 
Створаны 15 ліпеня 1938 года, калі ў Гомелі адбылося адкрыццё Дзяржаўнага тэатра лялек БССР . У 1950 годзе калектыў пераехаў у Мінск..

У 2008 годзе пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь тэатру прысвоена званне «Заслужаны калектыў Рэспублікі Беларусь».

## Рэпертуар 
Спектаклі для дзяцей, вячэрнія спектаклі для дарослых

## Кіраўніцтва 
### Дырэктары 
* Яўген Клімакоў (1985—2022)
* Дзмітрый Сямёнаў (2022—2024)
* Таццяна Тоўсцік (2024—2026)

### Галоўныя рэжысёры, мастацкія кіраўнікі 
* Міхаіл Бабушкін (1940—1947) — мастацкі кіраўнік
* Аркадзь Аркадзьеў (1951—1955) — мастацкі кіраўнік
* Анатоль Аляксандравіч Ляляўскі (1956—1986) — галоўны рэжысёр
* Аляксей Анатолевіч Ляляўскі (1986—2023) — галоўны рэжысёр
* Яўген Яўгеньевіч Карняг (з 2024) — галоўны рэжысёр

## Вядомыя супрацоўнікі 
* Святлана Залеская-Бень — рэжысёр.

## Гастролі 
Тэатр гастраляваў у Балгарыі, Бельгіі, Германіі, Латвіі, Літве, Нідэрландах, Польшчы, Расіі, Сербіі, Славеніі, Францыі, Харватыі, Чарнагорыі, Эстоніі. Напрыклад, у 2012 годзе спектакль «Чаму старэюць людзі» быў паказаны на фестывалі «Залатая маска» у праграме МАСКА PLUS..

## Цікавыя факты 
* Рэжысёр Аляксей Анатолевіч Ляляўскі, які паставіў спектакль «Драй швэстэрн», перамог у намінацыі «Лепшая праца рэжысёра-пастаноўшчыка» на Першай Нацыянальнай тэатральнай прэміі (2011).
* Мастак Таццяна Нерсісян, якая ўдзельнічала ў стварэнні спектакля «Вянчанне», перамагла ў намінацыі «Лепшая работа мастака-пастаноўшчыка» на Другой Нацыянальнай тэатральнай прэміі (2012).

## Музей тэатра лялек 

Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre D'Artagnan and Constance.JPG
Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre D'Artagnan and three musketeers.JPG
Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Belarusian Vertep.JPG
Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Belarusian Vertep Souvenirs.JPG
Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Master and Margareth.JPG
Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Master and Margareth Berlios.JPG
Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Advertising bill Surinovich Volsky.JPG
Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Mayakovsky The Bug.JPG
Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Chekhov Paris Lelyavsky.JPG

## Спасылкі 
* 
* На карце

Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1938 годзе
Катэгорыя:1938 год у Гомелі
Катэгорыя:1950 год у Мінску
Катэгорыя:Тэатры Мінска
Катэгорыя:Лялечныя тэатры Беларусі
Катэгорыя:Вуліца Энгельса (Мінск)

Катэгорыя:Аб’екты на марках
Расасна

**Раса́сна** (, ) — аграгарадок (былая вёска) у Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Маласавінскага сельсавета.

## Геаграфічнае становішча 
Аграгарадок знаходзіцца за 17 км на паўночны ўсход ад Дуброўна, 109 км ад Віцебска, на правым беразе ракі Дняпро пры ўпадзенні ракі Расасенкі.

## Гісторыя 
Расасна вядома з 16 стагоддзя як уладанне Глябовічаў у Аршанскім павеце ВКЛ. З 1772 года мястэчка Аршанскага, пазней Горацкага паветаў Магілёўскай губерні. У 1897 годзе ў мястэчку 167 двароў, 1023 жыхары. Дзейнічалі царкоўна-прыходская школа, 2 царквы, яўрэйскі малітвенны дом, багадзельня, млын, 3 кузні, 7 крам, карчма. Праводзіліся кірмашы.
З 1919 г. Расасна ў складзе Гомельскай, з 1922 г. Смаленскай губерні РСФСР. З 1924 года Расасна — мястэчка, у 1924—1954 гадах цэнтр Расасненскага сельсавета Дубровенскага раёна Аршанскай акругі.
 
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў кастрычніку 1943 года захопнікі спалілі вёску і загубілі 343 яе жыхары.

З 16 ліпеня 1954 года да 12 мая 1959 года вёска ў складзе Баброўскага (Маласавінскага) сельсавета, з 12 мая 1959 года па 16 верасня 1960 года — у складзе Бельскага сельсавета, з 16 верасня 1960 года — у складзе Маласавінскага сельсавета Дубровенскага раёна, у 1962—1965 гадах Аршанскага раёна.

## Транспарт 
Аграгарадок аўтобуснымі маршрутамі звязаны з раённым цэнтрам Дуброўна. Бліжэйшая чыгуначная станцыя Асінаўка (за 25 км).

## Эканоміка і інфраструктура 
Аграгарадок з'яўляецца цэнтрам ВСК «Калгас Расасна». Дзейнічаюць ДУА «Расасенская дзіцячы сад-сярэдняя школа Дубровенскага раёна», фельчарска-акушэрскі пункт, аптэка, бібліятэка, аддзяленне сувязі, Дом культуры.

## Выдатныя і знакамітыя людзі 
* Маркел Сцяпанавіч Савіцкі (1898—1975) — вучоны ў галіне раслінаводства.

## Літаратура 
* *Князева В. М.* Расасна // 
* 
* 

## Спасылкі 
* Библиотеки Республики Беларусь и зарубежных стран 
* Прыдзвінскі край — Выдатныя і знакамітыя людзі — Савіцкі М. С. 
* Афіцыйны сайт Дубровенскага райвыканкама 

Катэгорыя:Маласавінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна
Ніна Васілеўна Маеўская

**Ніна Васілеўна Маеўская** (дзявочае прозвішча **Лагун**; , , Мінская вобласць — 19 сакавіка 2011) — беларускі празаік.

## Біяграфія 
[thumb|злева|На Першамайскай дэманстрацыі. [Янка Сіпакоў, Іван Навуменка, Ніна Маеўская, Барыс Сачанка, Юрась Свірка. 1958 год.]]

Нарадзілася ў сям'і служачага. Пасля заканчэння Любанскай сярэдняй школы (1956) працавала старшай піянерважатай у Сасноўскай сярэдняй школе Любанскага раёна (1956—1958). Скончыла факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1963). Была літсупрацоўнікам мінскай раённай газеты «Шлях камунізму» (1963—1965), адказным сакратаром шматтыражнай газеты «За технический прогресс» (Мінскі падшыпнікавы завод, 1965—1967), загадчыкам аддзела, адказным сакратаром часопіса «Промышленность Белоруссии» (1968—1978). У 1980 г. скончыла Мінскую вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПБ. Працавала ў газеце «Літаратура і мастацтва» (1980—1981), старшым рэдактарам, загадчыкам рэдакцыі выдавецтва «Юнацтва» (1981—1985). З 1985 г. — рэдактар аддзела публіцыстыкі часопіса «Беларусь».

Памерла 19 сакавіка 2011 года ад інсульту.

## Творчасць 
У друку выступае з 1955 г. Аўтар зборнікаў аповесцей і апавяданняў «Ляці, верабейка» (1969), «Агата» (1970), «Надзеевіч» (1983), «Такая позняя вясна» (1984), «Холад доннай вады» (1989), «Трывожна шумяць ясакары» (1993), «Арніка» (1993), «Шчасце» (2011) і інш., а таксама паэтычных кніг «Падаюць даспелыя ранеты» (2001), «Мая ўлюбёная краіна» (2004).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Мірскі раён

**Мі́рскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1956 гадах. Цэнтр — гарадскі пасёлак Мір. Плошча 0,7 тыс. км² (1941).

Утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 12 сельсаветаў: Аюцавіцкі, Жухавіцкі, Крышылоўшчынскі, Некрашэвіцкі, Прылуцкі, Сімакаўскі, Сіняўскі, Скорыцкі, Слабодскі, Турэцкі, Ушанскі, Ярэміцкі. 17 лістапада 1948 года ўтвораны Мядзвядскі сельсавет. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Аюцавіцкі, Крышылоўшчынскі, Мядзвядскі, Некрашэвіцкі, Сіняўскі, Скорыцкі, Слабодскі сельсаветы, утвораны Лукскі сельсавет. 17 снежня 1956 года раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Карэліцкага раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Мірскі раён // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 5. М — Пуд / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. – С. 209. — ISBN 985-11-0141-9.
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.


Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1956 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Баранавіцкая вобласць
Катэгорыя:Гісторыя Карэліцкага раёна
Торстэн Нільс Візел

**Торстэн Нільс Ві́зел** (, ) — шведскі нейрафізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1981 годзе разам з Дэвідам Х’юбелам і Роджэрам Сперы за «за адкрыцці, якія датычацца прынцыпаў перапрацоўкі інфармацыі ў нейронных структурах».

## Біяграфія 
Торстэн Візел нарадзіўся 3 чэрвеня 1924 года ва Упсале (Швецыя). Яго бацька быў галоўным псіхіятрам і дырэктарам шпіталя Бекамберга на ўскраіне Стакгольма, але сам Візел зацікавіўся навуковай дзейнасцю толькі ў 17 гадоў. Вучыўся ў Каралінскім інстытуце ў Стакгольме. З 1954 года працаваў у гэтым універсітэце. З 1955 года ў ЗША. З 1959 года ў Гарвардзе, з 1983 года прафесар у Ракфелераўскім універсітэце, у 1991—1998 гадах — прэзідэнт Ракфелераўскага ўніверсітэта. Цяпер — ганаровы прэзідэнт універсітэта.

З’яўляецца аўтарам навуковых прац па нейрафізіялогіі органаў зроку. Разам з Д. Х.Х’юбелам вызначыў прынцыпы перапрацоўкі інфармацыі ў нейронных структурах мозга, якія ўспрымаюць вонкавыя сігналы.

Прафесар фізіялогіі (1964), нейрабіялогіі (1968).

Член Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў, Нацыянальнай АН ЗША, Лонданскага каралеўскага таварыства.

Візел таксама з’яўляецца членам Шведскай каралеўскай акадэміі навук, Сербскай акадэміі навук і мастацтваў, і замежным членам Індыйскай нацыянальнай акадэміі навук.

## Узнагароды 
* 1978 — Прэмія Луізы Грос-Хорвіц
* 1981 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне
* 2005 — Нацыянальны навуковы медаль ЗША

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Т. Візеля на Нобелеўскім сайце 
* Асабістая старонка на сайце Ракфелераўскага ўніверсітэта  

Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Фізіёлагі Швецыі
Катэгорыя:Нейрабіёлагі Швецыі
Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук
Тварычаўка

**Твары́чаўка** (, ) — вёска ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Крынічнага сельсавета.

Знаходзіцца за 2 км аўтамабільнай дарогі  Мазыр — Новая Рудня. За 9 кіламетраў у напрамку на поўдзень ад горада Мазыр, за 16 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Мазыр (станцыя)Мазыр, за 142 кіламетры ад Гомеля.

У 1926—1937 гадах цэнтр Тварычаўскага нацыянальнага польскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 294 жыхары, 105 двароў (2002).

## Інфраструктура 
* Клуб
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крынічны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мазырскага раёна
Макарэвіч

**Макарэвіч** — беларускае прозвішча. Утворана ад імя Макар.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Аркадзевіч Макарэвіч (нар. 1974) — беларускі дзяржаўны службовец.
* Алесь Макарэвіч (1918—1967) — беларускі крытык, літаратуразнавец.
* Аляксандр Мікалаевіч Макарэвіч (нар. 1963) — беларускі літаратуразнавец, педагог.
* Андрэй Вадзімавіч Макарэвіч (нар. 1953) — савецкі і расійскі музыкант.
* Валерый Міхайлавіч Макарэвіч — беларускі футбаліст.
* Васіль Сцяпанавіч Макарэвіч (1939—2017) — беларускі паэт, журналіст.
* Вікенцій Вікенцьевіч Макарэвіч (?—2020) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* 
* Максім Васільевіч Макарэвіч (1898—?) — беларускі педагог.
* 
* Сцяпан Барысавіч Макарэвіч (1908—1938) — беларускі журналіст, рэдактар.
* Яўген Рэанальдавіч Макарэвіч (нар. 1957) — беларускі ўрач, хірург-траўматолаг, артапед.
Алесь Макарэвіч

**Алесь Макарэвіч** (*Аляксандр Антонавіч Макарэвіч*; , вёска Шалягі, у Пухавіцкім раёне, Мінская вобласць — ) — беларускі літаратуразнавец, крытык. Доктар філалагічных навук.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння літаратурна-лінгвістычнага факультэта Мінскага педагагічнага інстытута (1939) кароткі час настаўнічаў у Хойніцкай сярэдняй школе на Гомельшчыне. У лістападзе 1939 года прызваны ў Савецкую Армію. Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне, пад Ельняй 2 кастрычніка 1941 года быў цяжка паранены і трапіў у канцлагер. Вызвалены 17 студзеня 1945 года. Да снежня 1945 года у дзеючай арміі. З 1946 года зноў настаўнік, загадчык навучальнай часткі Талькаўскай сярэдняй школы Пухавіцкага раёна. З 1947 па 1949 гг. — аспірант кафедры беларускай літаратуры Мінскага педагагічнага інстытута. У 1949—1967 гг. выкладаў беларускую літаратуру ў Магілёўскім педінстытуце (з 1959 года — дацэнт, быў загадчыкам кафедры, дэканам філалагічнага факультэта). Кандыдат філалагічных навук.

## Творчасць 
У друку пачаў выступаць у 1951 года. Выйшлі літаратуразнаўчыя кнігі «Сатыра Кандрата Крапівы» (1962), «Кароткі літаратуразнаўчы слоўнік» (1963, 2-е дапрацаванае і дапоўненае выданне ў 1969), «Ад песень і думак народных» (1965), «Фальклорныя матывы ў драматургіі Янкі Купалы» (1969).

Адзін з аўтараў вучэбных дапаможнікаў для студэнтаў ВНУ «Беларуская дзіцячая літаратура» (1966), «Беларуская вуснапаэтычная творчасць» (1966).

## Успаміны 
Успамінае Лагунчык Тамара Антонаўна, жыхарка в. Талька: «Я працавала выхавацелем, а мой муж настаўнікам у Талькаўскай СШ. Пасляваенны час быў вельмі цяжкі для ўсіх людзей. Вакол галеча, голад, але знайшліся ў вёсцы добрыя людзі, якія ўзялі Алеся Антонавіча на кватэру. Ён дружыў з маім мужам, прыходзіў да нас дадому. Гэта быў прыгожы, высокі малады чалавек, крыху хударлявы. Характар у яго быў спакойны, ураўнаважаны. Чалавек ён быў вельмі сціплы, далікатны. Некаторы час кватараваў у Церабутах. У нашай школе Алесь Антонавіч выкладаў беларускую мову і літаратуру. Гэта быў сапраўдны знаўца беларушчыны. Заўсёды размаўляў па-беларуску. У 1947 годзе Алесь Антонавіч пераехаў у Мінск, працаваў выкладчыкам у педвучылішчы. Яшчэ некалькі разоў прыязджаў у госці да нас».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Хаім Ізраілевіч Мальцінскі

**Хаім Ізраілевіч Мальцінскі** (, , Літва — , Тэль-Авіў) — беларуска-ізраільскі паэт, празаік, драматург.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рамесніка. Вучыўся ў Віцебскім яўрэйскім педагагічным тэхнікуме (1927—1929). Скончыў Кіеўскі інстытут народнай адукацыі (1931). Працаваў у яўрэйскіх газетах «Юны ленінец» (1932—1933) і «Акцябэр» (1935—1937) у Мінску. Служыў у Чырвонай Арміі (1933—1934). У 1939 г. накіраваны ў Пінск, дзе працаваў у абласной газеце. З 1940 г. зноў у Мінску, у газеце «Чырвоная змена». З пачатку Вялікай Айчыннай вайны на фронце. Удзельнічаў у Сталінградскай бітве, у вызваленні Беларусі, Польшчы, над Берлінам быў цяжка паранены. Пасля вайны быў рэдактарам Беларускага дзяржаўнага выдавецтва (1946—1947), выдавецтва Яўрэйскай аўтаномнай вобласці (Бірабіджан, 1947—1951). У 1951 г. рэпрэсіраваны. У 1956 г. рэабілітаваны. Жыў у Намангане (Узбекістан), з 1960 г. — у Мінску. У 1975 г. выехаў у Ізраіль. 

Член Саюза пісьменнікаў СССР (1934—1974).

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступеняў, Чырвонай Зоркі, медалямі.

## Творчасць 
У рэспубліканскім друку выступаў з 1929 г. Пісаў на мове ідыш. Аўтар зборнікаў паэзіі «Як жыццё, дарагое» (Кіеў, 1931), «Бадзёрым крокам» (1936), «Без ценю» (1936), «Гады, гады мае» (Масква, 1973), кніг драматургіі «На вышцы» (1934), «Наш фарпост» (1935), «Каля саду» (1936), апавяданняў для дзяцей «Дзеці» (1933), кніжак вершаў для дзяцей «Наш хор» (1933), «Юны ленінец» (1934), «Брацікам і сястрычкам» (1939, 1962). На беларускай мове выйшлі кнігі вершаў і паэм «Поплеч з сынамі ўсімі» (1963), «Родны дом» (1965), вершаў «На сонечным баку» (1967), «Мой добры голуб» (1970), паэма «Ёлка пад акном» (1967), «Аднаактовыя п’есы» (1964), кніжкі паэзіі для дзяцей «Навагодняя ёлка» (1939, 1948), «Вясёлыя вароты» (1972), «Кола дружбы» (1973).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты Ізраіля
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Ізраіля
Катэгорыя:Драматургі Ізраіля
Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Катэгорыя:Паэты на ідыш
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы
Катэгорыя:Інваліды Вялікай Айчыннай вайны
Андрэй Вадзімавіч Макарэвіч

**Андрэй Вадзімавіч Макарэвіч** (нар. , ) — савецкі і расійскі музыкант беларускага паходжання, спявак, паэт, кампазітар, мастак, прадзюсар, тэлевядучы, лідар рок-гурта «Машына часу». Заслужаны артыст РСФСР (1991), Народны артыст Расіі (1999).

Дзед па бацьку — сельскі настаўнік Рыгор Андрэевіч Макарэвіч (1886—1947), родам з Паўлавіч Гродзенскай губерні; бабуля па бацьку — заслужаны настаўнік РСФСР, біёлаг Лідзія Антонаўна Макарэвіч (па нараджэнні Усакоўская; 1891—1973), родам з Блудзені Гродзенскай губерні. Падчас Першай сусветнай вайны, у 1915 годзе яны пераехалі ў Маскву, дзе нарадзіўся бацька музыканта. Лідзія Макарэвіч у 1948—1956 гадах кіравала станцыяй юных натуралістаў на вуліцы Юнатаў у Маскве, узнагароджана ордэнам Леніна.

У верасні 2020 года падпісаў ліст у падтрымку акцый пратэсту ў Беларусі супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі 2020 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары Расіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Тэлевядучыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі
Катэгорыя:Тэлевядучыя XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай» 4 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Пашаны
Катэгорыя:Заслужаныя артысты РСФСР
Павел Аркадзевіч Марціновіч

**Павел Аркадзевіч Марціновіч** (,  — красавік 2017) — беларускі паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і пісьменніка Аркадзя Марціновіча. У 1971 г. паступіў на факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Пасля трэцяга курса перавёўся на завочнае аддзяленне (скончыў у 1976) і адначасова пачаў працаваць памочнікам галоўнага рэжысёра па літаратурнай частцы Рэспубліканскага тэатра юнага гледача. У 1978—1979 гг. — літсупрацоўнік рэдакцыі часопіса «Вясёлка».

Памёр у красавіку 2017 года. Крэміраваны 28 красавіка ў Мінскім крэматорыі на Паўночных могілках.

## Творчасць 
Аўтар зборнікаў вершаў «Прадвесне» (1975), «Час бурштыну» (1977). Выдаў кніжкі вершаў для дзяцей «Паспяшайся ў наш звярынец!» (1978), «Жыў-быў воўк» (1979), «Дзядзька Сон» (1980), «Сталёвы бусел» (1989).

Перакладаў з англійскай, літоўскай, польскай, чэшскай моў на беларускую. У яго перакладзе асобнымі выданнямі выйшлі аповесць В. Стыблавай «Мой брацік» (1977), зборнік чэшскіх народных казак «Кубачак, вары!» (1977), аповесці В. Бубніса «Белы вецер. Рамунас» (1978), зборнік вершаў «Рамоначак-рамунеле» (1979), раман Я. Козака «Гняздо бусла» (1979), аповесць А. Крысці «Нябожчыкава люстэрка» (зборнік «Замежны дэтэктыў», 1988).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Беларусь у асобах і падзеях

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з літоўскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з чэшскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі
Аркадзь Нічыпаравіч Марціновіч

**Аркадзь Нічыпаравіч Марціновіч** (10 сакавіка 1920, Барбарова, , Магілёўская вобласць — 9 мая 2009) — беларускі празаік, паэт. Заслужаны работнік культуры БССР (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і Нічыпара Нічыпаравіча і Вольгі Якубаўны. Скончыў Глускую сямігодку (1934), працаваў памочнікам рахункавода ў калгасе, потым дыспетчарам аўтаатрада, які будаваў шашу. У 1939 г. скончыў Мінскае педагагічнае вучылішча. Працаваў у Турэцкай і Цітвянскай сямігадовых школах на Міншчыне. У 1939—1946 гг. служыў у Савецкай Арміі. Удзельнічаў у савецка-фінляндскай вайне 1939—1940 гг., у Вялікай Айчыннай вайне. Быў тройчы паранены. Радавы, пасля заканчэння ваенна-пяхотнага вучылішча з мая 1942 г. — камандзір роты процітанкавых ружжаў. Браў удзел у баях пада Ржэвам. Пасля апошняга ранення служыў у тылавых часцях у Сярэдняй Азіі. З 1946 г. — літсупрацоўнік, потым загадчык аддзела рэдакцыі газеты «Савецкі селянін». У 1950 г. скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ, у 1955 г. — завочна філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў у рэдакцыях газет «Калгасная праўда» (1950—1957), «Літаратура і мастацтва» (1957—1964), у выдавецтве «Беларусь» (1964—1971). У 1971—1972 гг. — адказны сакратар Камітэта па Дзяржаўных прэміях БССР у галіне літаратуры і мастацтва, у 1972—1974 гг. — літаратурны кансультант СП БССР. У 1974—1981 гг. — галоўны рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура». Член СП Беларусі (1959).

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I ступені, Чырвонай Зоркі і медалямі.

## Творчасць 
Першыя вершы былі апублікаваны ў 1938 г. Выйшлі кнігі аповесцей і апавяданняў «Надзея» (1960), «Водгулле» (1963), «Прасека» (1967), «Панарама» (1970), «Няхай ідзе дождж» (1973), «Сцюжа» (1976), раманы «Не шукай слядоў сваіх» (1979), «Груша на Голым Полі» (1986), «Цень крумчаковага крыла» (1991), зборнік вершаў «Чырвоныя ветразі» (1965), аповесць для дзяцей «Неадкрыты востраў» (1966). У 1974 г. выйшла «Выбранае», у 1980 г. — Збор твораў у 2 тамах.

Пераклаў на беларускую мову кнігі «Самы чалавечны чалавек» Н. Ходза (1968), «Прыгоды Гугуцэ» С. Вангелі (1971), «Вецер у галаве» Х. Мянд (1971), «Месяц і сонца» С. Баруздзіна (1972), «Белая вясёлка» К. Паўстоўскага (1976).

## Сям’я 
Жонка — Леаніла Сымонаўна Марціновіч, беларускі лінгвіст. Сын — Павел Аркадзевіч Марціновіч, пісьменнік і перакладчык. Гадаваў дачку.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* З нагоды юбілею земляка-літаратара Аркадзя Марціновіча 
* Таленты ад роднай зямлі

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Марчанка

**Марчанка** — украінскае прозвішча, распаўсюджанае ў Беларусі.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Марчанка (нар. 1997) — беларускі валейбаліст.
* Аляксандр Анатолевіч Марчанка — беларускі акцёр,
* Аляксандр Іванавіч Марчанка — кіраўнік беларускай народніцкай групы,
* Антон Аляксандравіч Марчанка — Герой Расійскай Федэрацыі,
* Іван Ягоравіч Марчанка — беларускі гісторык,
* Леанід Максімавіч Марчанка — беларускі графік,
* Людміла Мікалаеўна Марчанка — беларускі ўрач-афтальмолаг,
* Наталля Алегаўна Марчанка (нар. 1979) — прафесійная беларуская баскетбалістка,
* Пётр Пятровіч Марчанка (нар. 1992) — беларускі музыкант,
* Святлана Міхайлаўна Марчанка — беларускі крытык,
* 
* Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая) (нар. 1991) — беларуская вакалістка і харавая дырыжорка,
* Яўхім Цімафеевіч Марчанка — савецкі ваенны дзеяч.

## Гл.таксама 
* Зінаіда Міхайлаўна Тусналобава-Марчанка — Герой Савецкага Саюза
* Вёска Марчанкі

Катэгорыя:Украінскія прозвішчы
Уладзімір Юльевіч Візэ

**Уладзімір Юльевіч Ві́зэ** (, г. Пушкін, Расія — , Ленінград) — савецкі акіянолаг, даследчык Арктыкі, член-карэспандэнт АН СССР (1933).

## Біяграфія 
У 1904 годзе скончыў прэстыжную Царскасельскую гімназію, у 1904—1910 гадах вучыўся ў Пецярбургскім універсітэце, у 1905—1907 гадах — у Гётынгенскім універсітэце.

З 1928 года супрацоўнік Арктычнага інстытута, з 1945 года прафесар у Ленінградскім універсітэце.

У 1912—1914 гадах удзельнік экспедыцыі Г. Я. Сядова, у 1921—1922 гадах — экспедыцыі на «Таймыры», у 1924, 1928 і 1931 гадах — на «Малыгіне». Навуковы кіраўнік экспедыцый на «Георгіі Сядове»(1930), «Сібіракове»(1932) і «Літке»(1934).

Тэарэтычна, на аснове выпіскі з бартавога часопіса шхуны «Святая Ганна», выратаванай В. І. Альбанавым, прадказаў існаванне вострава Візэ і пасля ўдзельнічаў у экспедыцыі, якая адкрыла гэты востраў.

Аўтар прац па акіянаграфіі, метэаралогіі. Распрацаваў метады лядовых прагнозаў.

Лаўрэат Сталінскай прэміі ў 1946 годзе. Узнагароджаны 2 ордэнамі Леніна, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга і медалямі.

У 1930-х гадах Візэ жыў у доме 11 на 20-й лініі Васільеўскага вострава.

Памёр 19 лютага 1954 года ў Ленінградзе.

## Памяць 
Імем Візэ названы востраў у Карскім моры, ледавік, мыс і бухта на востраве Новая Зямля, а таксама навукова-даследчае судна «Прафесар Візэ»(1967).

## Навуковыя працы 
* Международный полярный год, 2 изд., Л., 1932.
* История исследования Советской Арктики. Карское и Баренцево море. Архангельск — Севкрайгиз, 1935.
* Моря Советской Арктики, 3 изд., М. — Л., 1948.
* Основы долгосрочных ледовых прогнозов для арктических морей, М., 1944.
* На «Сибирякове» и «Литке» через ледовитые моря. Два исторических плавания 1932 и 1934 гг., М. — Л., 1946.

## Літаратура 
* 
* *Буйницкий В. Х.*, Потери науки. В. Ю. Визе, «Изв. Всесоюзного географического общества», 1954, т. 86, в. 4;
* *Буйницкий В. Х.*, В. Ю. Визе, Л., 1969;
* *Трёшников А. Ф.* Их именами названы корабли науки: Проф. Визе. Проф. Зубов. М. Сомов. 2-е изд. Л., 1984.

## Спасылкі 
* Візэ У. Ю.(1886—1954), акіянолаг, даследчык Арктыкі. Энцыклапедыя Санкт-Пецярбург  
* Уладзімір Юльевіч Візэ (1886—1954) на сайце funeral-spb.narod.ru 
* Уладзімір Юльевіч Візэ (1886—1954) на сайце qwercus.narod.ru 

Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Царскасельскай гімназіі
Катэгорыя:Выкладчыкі СПбДУ
Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Географы СССР
Катэгорыя:Геафізікі СССР
Тлушчы

, чорны — вуглярод, белы — вадарод.]]
**Тлу́шчы**, або **трыгліцэрыды** — прыродныя арганічныя злучэнні, поўныя складаныя эфіры гліцэрыны і аднаасноўных тлустых кіслот; уваходзяць у клас ліпідаў. У жывых арганізмах выконваюць структурную, энергетычную і іншыя функцыі.
 
Разам з вугляводамі і бялкамі, тлушчы — адзін з галоўных кампанентаў харчавання. Вадкія тлушчы расліннага паходжання звычайна называюць алеямі. На аснове тлушчаў таксама вырабляюць антыфрыкцыйныя матэрыялы (напрыклад, салідол).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Жиры // Старонка на ХиМиК.ру

*
Катэгорыя:Ліпіды
Юозас Булька

**Юзаф (Юозас) Булька** (;  — , ) — рымска-каталіцкі святар, былы пробашч касцёла Святой Ганны ў Мосары Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці.

## Біяграфія 
Юзаф Булька нарадзіўся ў 1925 г. ў Новасвянцянскім раёне ў в. Рыпайчэй у сям’і селяніна-серадняка. Пасля вайны працаваў на віленскай фабрыцы электрычных лічыльнікаў. Пасля таго, як сышоў на пенсію ў канцы 1980-х гадоў, прыняў святарскае пасвячэннеў. Пасля пасвячэння ксёндз з’ехаў у Беларусь і каля 20 гадоў служыў у парафіі ў Мосары Віцебскай дыяцэзіі.

Юзаф Булька стаў шырока вядомы ў Беларусі і за яе межамі як прапагандыст здаровага ладу жыцця. Булька выступіў ініцыятарам стварэння шэрагу аб’ектаў, якія зрабілі Мосар турыстычнай меккай: антыалкагольны музей, Алея цвярознікаў. Дзякуючы святару многія жыхары Мосара і навакольных вёсак перасталі злоўжываць алкаголем. Юзаф Булька шмат чаго зрабіў для добраўпарадкавання Мосара: па яго ініцыятыве ў вёсцы быў створаны Крыжовы шлях, стадыён, страусіная ферма, дэндрапарк, перад касцёлам Св. Ганны ўзведзены помнік Яну Паўлу II.

Памёр 9 студзеня 2010 года. Пахаваны 11 студзеня пры ўваходзе ў Мосарскі касцёл. Жалобныя богаслужэнні ўзначальваў архібіскуп-мітрапаліт Мінска-Магілёўскі на пенсіі, апостальскі адміністратар Пінскай дыяцэзіі кардынал Казімір Свёнтак.

## Узнагароды 
У 2005 годзе Юзаф Булька стаў першым беларускім ксяндзом, узнагароджаным прэміяй «За духоўнае адраджэнне». У 2006 годзе ўказам прэзідэнта Булька быў узнагароджаны медалём Францыска Скарыны за ўмацаванне духоўных каштоўнасцей і прапаганды здаровага ладу жыцця.

Паводле версіі літоўскіх улад, Булька быў захоплены ў палон Саветамі ў сакавіку 1951 года пасля бою пад Кяўнелішкамі і прымушаны да супрацоўніцтва. У літоўскіх архівах захаваліся сакрэтныя данясенні, паводле якіх з непасрэднай дапамогай гэтага агента на працягу 1951—1953 гг. у выніку спецаперацый былі захоплены і знішчаны каля 45 партызанаў. Як непатрэбныя сведкі, гінулі і мірныя людзі. Супрацоўніцтва было спынена ў 1961 годзе «з-за адсутнасці сувязі з агентам».

Беларускія ўлады адмовіліся выдаць ксяндза Літве. Сам Юзаф Булька адмаўляў абвінавачванні.

## Спасылкі 
* Ксёндз Булька — агент МГБ? — у блогу журналіста Андрэя Пачобута

Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Удзельнікі антысавецкіх падпольных рухаў
Катэгорыя:Апостальскія адміністратары
Візэ

**Выбітныя носьбіты:**
* Уладзімір Юльевіч Візэ (1886—1954) — савецкі акіянолаг, даследчык Арктыкі
* Леапольд фон Візэ (1876—1969) — нямецкі сацыёлаг, прафесар
* Цім Візэ — нямецкі футбаліст

'''Геаграфічныя аб'екты:'''
* Рака Візэ — рака ў Германіі, правы прыток Рэйна
* Горад Візэ — горад у Бельгіі
* Востраў Візэ — востраў у Карскім моры
* Візэ, Кыркларэлі — горад і раён у правінцыі Кыркларэлі (Турцыя)
Split

**split** — каманда, якая капіруе файл, разбіваючы яго на асобныя файлы вызначанай даўжыні. У якасці аргументаў ёй трэба ўказаць імя крынічнага файла і прэфікс імён выніковых файлаў. Імёны выніковых файлаў будуць складацца з гэтага прэфікса і двух дадатковых літар аа, ab, ас і г. д. (без прабелаў і кропак паміж прэфіксам і літарамі). Калі прэфікс імёнаў файлаў не зададзены, то прадвызначана ўжываецца х, так што выніковыя файлы будуць звацца хаа, xab і г. д.

Скласці атрыманыя фрагменты ў зыходны файл можна камандай cat

## Ужыванне 
`split [OPTION] [INPUT [PREFIX]]`
прадвызначаны памер часткі роўны 1000 радкоў, а PREFIX роўны «x». Калі імя уваходнага файла (INPUT) зададзены як «-», то чытаецца стандартны увод.

Аргументы, абавязковыя для доўгіх ключоў, абавязковыя і для кароткіх:
;-a, --suffix-length=Н
: выкарыстоўваць суфіксы даўжыні Н (прадвызначана 2)
;-b, --bytes=КОЛЬКАСЦЬ
: запісваць у кожны выходны файл зададзеную КОЛЬКАСЦЬ байтаў
;-C, --line-bytes=КОЛЬКАСЦЬ
: запісваць не больш зададзенай КОЛЬКАСЦі байтаў з радка
;-d, --numeric-suffixes
: ужываць лікавыя, а не літарныя суфіксы
;-l, --lines=КОЛЬКАСЦЬ
: запісваць у кожны выніковы файл зададзеную КОЛЬКАСЦЬ радкоў
;--verbose
: друкаваць паведамленні ў стандартны паток памылак перад дкрыццём чарговага выходнага файла
;--help
: паказаць гэтую даведку і выйсці
;--version
: паказаць інфармацыю аб версіі і выйсці

Пры заданні колькасці байтаў можна ўжываць суфікс: b азначае 512b, k — 1kb, m — 1Mb.

Катэгорыя:Утыліты UNIX
Васіль Сцяпанавіч Макарэвіч

**Васіль Сцяпанавіч Макарэвіч** (, в. Купленка, , Мінская вобласць — 15 мая 2017) — беларускі паэт, журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1957 г., пасля заканчэння сярэдняй школы, працаваў на лесараспрацоўках на Поўначы, з 1958 г. — у калгасе «Ухвала» Крупскага раёна. Пасля заканчэння аддзялення журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1964) чатыры гады працаваў у газеце «Чырвоная змена». У 1979-2003 гг. — спецкарэспандэнт Беларускага радыё.

## Творчасць 
Аўтар зборнікаў паэзіі «Вогненная камета» (1963), «Мерыдыяны і паралелі» (1966), вершаванай казкі «Лясныя вандраванні» (1967), «Ліставей» (паэма і вершы, 1971), «Вечнае дрэва» (вершы і паэма, 1974), празаічнай кніг аповедаў «Палын і медуніца» (1976), «Радоўка» (вершы і паэма, 1977), нарысаў «Зямное сузор'е» (1980),  «Старт у будучыню» (1982), «Праталіна» (1983), зборнікаў «Відушчы посах» (вершы, паэма, 1987), «Сумежжа» (вершы, паэмы, 1989), «Везувій» (1993), «Квадратура круга» (2000), кнігі вершаў, паэм і артыкулаў «Пяро і бліскавіца» (2001), зборнік сатыры і гумару «Даміно» (2005), кнігі выбранага «Неба ў руках» (2012).

## Прызнанне 
* Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Аркадзя Куляшова (1994).
* Лаўрэат літаратурнай прэміі «Залаты купідон» (2012).

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»
Алесь Махнач

**Алесь Махнач** (*Аляксандр Іванавіч Махнач*; , в. Забалацце, , Мінская вобласць — ) — беларускі драматург, празаік, публіцыст. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1941 г., пасля заканчэння Калінкавіцкага ваеннага вучылішча, накіраваны на пасаду камандзіра ўзвода ў гарнізон Брэсцкай крэпасці. Абараняючы крэпасць, быў цяжка паранены і ўзяты ў палон. Вызвалены з канцэнтрацыйнага лагера ў 1945 г. Знаходзіўся на лячэнні ў ваенных шпіталях (1945—1947), загадваў прысынкаўскай сельскай бібліятэкай на Уздзеншчыне (1947—1953), працаваў у рэдакцыі газеты «Літаратура і мастацтва» (1953—1961, 1963—1966). Скончыў завочна Мінскі бібліятэчны тэхнікум (1954) і Літаратурны інстытут у Маскве (1960).

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступеняў, медалямі.

## Творчасць 
Дэбютаваў вершамі ў 1949 г. (уздзенская раённая газета «За савецкую Радзіму»). Аўтар шэрагу аднаактовых п’ес. У 1956 г. выдаў першы зборнік «Драматычныя мініяцюры». Потым выйшлі зборнікі п’ес, сцэнак і асобныя п’есы «Перад бурай» (1958, пастаўлены аднайменны тэлеспектакль, 1958), «Смык і Шпунцік» (Беласток, 1958), «Аднаактовыя п’есы» (1961), «Да пары збан ваду носіць» (1963), «Шпачок» (1963, пастаўлена ў 1964), «Усе ідуць у нагу» (1964), «Мы будзем жыць» (1967), «Няхай прыходзяць» (1970), «Маленькія салдаты» (1971), «Гаўрошы Брэсцкай крэпасці» (1974, пастаўлена ў 1969), «П’есы» (1974), «Не кажы: мая хата з краю» (1980), «Няхай красуе жыццё» (1982). У 1973 г. выдаў нарыс «Дзеці крэпасці» (у 1988 выйшаў як дакументальная аповесць). Складальнік зборніка нарысаў «Людзі граніцы» (1989).

Аповесці «Дзеці крэпасці» (1988), «Камандзір Усходняга форта» (1991) маюць строгую дакументальную аснову, у іх аўтар выявіў сябе як даследчык. З’яўляўся адным са складальнікаў і членаў рэдкалегіі зборніка ўспамінаў абаронцаў Брэсцкай крэпасці.

Алесь Махнач вядомы як краязнавец, аўтар нарысаў «Мой Нёман», «Цячэ рэчка», «Ля родных крыніц» і інш. У 1998 годзе ў серыі «Ведаць свой край Беларусь» выйшаў яго краязнаўчы зборнік нарысаў «Нізок» пра вядомых людзей, якія нарадзіліся ў гэтай вёсцы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Беларусь у асобах і падзеях

Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР
Святлана Міхайлаўна Марчанка

**Святлана Міхайлаўна Ма́рчанка** ( г., вёска Папоўцы, Рагачоўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі паэтэса, літаратуразнавец, крытык.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і служачага. Працавала на будоўлі, у рэдакцыі касцюковіцкай раённай газеты «Сцяг камунізму» (1958—1959). Адначасова вучылася ў сярэдняй школе рабочай моладзі. Пасля атрымання сярэдняй адукацыі была старшай піянерважатай у школе № 1 у Касцюковічах. Скончыла Магілёўскі педагагічны інстытут (1964). У 1964—1966 гадах — загадчык школьнага аддзела Касцюковіцкага райкама камсамола. Працавала ў рэдакцыях газет «Літаратура і мастацтва» (1966—1967), «Чырвоная змена» (1967—1968). У 1969—1972 гадах — кіраўнік гуртка «Юныя сябры паэзіі» Дома піянераў у Слуцку, педагог у дзіцячых садах № 10, 14 (1973—1978). Працавала ў часопісах «Вожык» (1978), «Работніца і сялянка» (1980—1983). З 1984 года — рэдактар аддзела крытыкі і літаратуразнаўства часопіса «Полымя».

## Творчасць 
Дэбютавала вершамі ў «Магілёўскай праўдзе» (1960). З літаратурна-крытычнымі матэрыяламі выступае ў друку з 1965 года. Аўтар кнігі «Васіль Вітка: Нарыс жыцця і творчасці» (1985).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі СССР
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Сяргей Апанасавіч Міхальчук

**Сяргей Апанасавіч Міхальчу́к** (, вёска Скабін, , Мінская вобласць — ) — беларускі празаік, перакладчык. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1972). Псеўданім — *Скабінскі С.*

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў сярэднюю школу ў Капылі (1941). У 1944 годзе быў прызваны ў Савецкую Армію. Удзельнічаў у баях на тэрыторыі Польшчы і Усходняй Прусіі. Быў цяжка паранены. Пасля дэмабілізацыі (1946) паступіў на аддзяленне журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1951 годзе скончыў універсітэт і быў накіраваны на працу рэдактарам у Дзяржаўнае выдавецтва БССР (пазней — «Беларусь»). У 1972—1980 гадах — загадчык рэдакцыі выдавецтва «Мастацкая літаратура».

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны I ступені і медалямі. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1972 года.

## Творчасць 
У друку выступае з 1949 года (абласная газета «Пінская праўда»). Першае апавяданне для дзяцей надрукаваў у 1955 годзе (газета «Піянер Беларусі»). Напісаў для дзяцей зборнікі апавяданняў, аповесцей «Сто прыгод за адзін дзень» (1963), «Паштальён, шырэй крок!» (1968), «Зялёны лісточак» (1974), «Першы след» (1985).

Пераклаў на беларускую мову паасобныя творы А. Гайдара, , В. Біянкі, А. Вішні, Л. Панцялеева, , , , , Ю. Смуула, Ч. Айтматава, І. Неверлі, зборнік украінскіх народных казак і інш.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Таццян6а Бохан* Он родом из Скабина: исполнилось 95 лет заслуженному деятелю культуры Беларуси Сергея Михальчука  // Газета Капыльскага раёна «Слава працы»
* Михальчук Сергей Афанасьевич // Праект «Память народа»

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі прозы і драматургіі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Уладзімір Навумавіч Мяжэвіч

**Уладзімір Навумавіч Мяжэвіч** (, Якаўлевічы, Горацкі павет, Магілёўская губерня — ) — беларускі празаік, журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 мая 1907 года ў пас. Якаўлевічы Горацкага павета Магілёўскай губерні (цяпер —  Віцебскай вобласці) ў сялянскай сям’і.

У 1925 годзе працаваў загадчыкам хаты-чытальні, загадваў аддзелам прапаганды ў Копыскім, Горацкім райкамах камсамола. У 1927—1929 гадах — сакратар Горацкага райкама камсамола.

У 1929 годзе накіраваны на працу ў рэдакцыю газеты «Звязда», дзе спачатку быў літсупрацоўнікам, потым загадваў аддзелам культуры. Адначасова вучыўся на вячэрнім аддзяленні літаратурнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1930—1932). У 1933 годзе рэдагаваў бягомльскую раённую газету «Калгасны змагар». У 1934—1937 гадах — карэспандэнт газеты «Известия» па Беларускай ССР.

У 1937 годзе рэпрэсаваны, высланы ў Сібір. Працаваў лесарубам, брыгадзірам, майстрам лесу, галоўным інжынерам і дырэктарам леспрамгаса.

У 1956 годзе рэабілітаваны. У 1956—1957 гадах — карэспандэнт газеты «Лесная промышленность» па Беларускай ССР.

## Творчасць 
У друку пачаў выступаць у 1925 года. Выдаў кнігі нарысаў «Крок у будучыню» (1931), «Землям» (1969), «Спатканні на дарогах: Запіскі карэспандэнта» (1978). Аўтар зборнікаў апавяданняў «Шляхам герояў» (1932), «Яны былі першымі» (апавяданні і нарысы, 1970), «Аксамітны бляск» (1971). Напісаў кніжкі апавяданняў для дзяцей «Медунічкі» (1966), «Лясныя знаходкі» (1969), «Выдумшчыцы» (1971), «Стрэлы на зялёнай палянцы» (1973), «На ўсходзе сонца» (1982).

## Літаратура 
* 
* Ліўшыц, У. М. Вядомы беларускі пісьменнік (пра Уладзіміра Мяжэвіча) У кн.: Раскопкі вакол Горацкага «Парнаса». Былі на Горацкай зямлі. Ішлі лісты ў Горкі. Землякі — прататыпы і героі літаратурных твораў. Галасы з Горацкага Парнаса. Літаратуразнаўчыя нарысы. У 3-х кнігах. Кніга 3. Горкі: 2019. С.107-110.

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР