open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Язэп Семяжон

**Язэп Іванавіч Семяжон**, **Іосіф Семяжонаў** (**Семежонаў**) (, в. Пятровічы, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі перакладчык і паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і лесніка. Пасля заканчэння Смілавіцкай сярэдняй школы (1930) працаваў у калгасе рахункаводам, вучыўся на драматычных курсах у Мінску. У 1932—1934 — акцёр БДТ-3. Скончыў факультэт замежных моў Мінскага педагагічнага інстытута (1938). У 1938—1940 служыў у Чырвонай Арміі, удзельнічаў у паходзе ў Заходнюю Беларусь, у савецка-фінляндскай вайне. Настаўнічаў у роднай вёсцы. У 1941—1945 удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне. Дэмабілізаваўся ў 1959. Выкладаў замежныя мовы ў Мінскім сувораўскім вучылішчы (1953—1960), у БДУ (1961—1975), адначасова працаваў у рэдакцыі часопіса «Беларусь» (1962—1967). Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1954).

Дэбютаваў вершамі ў 1931. Перакладамі пачаў займацца з 1938. Перакладаў з англійскай, французскай, нямецкай, італьянскай, польскай, чэшскай, славацкай, рускай, літоўскай і іншых моў. У яго перакладзе выйшлі «Кароль Лір» У. Шэкспіра («Трагедыі», 1954), кніжка паэзіі Дж. Радары «Неапаль без сонца» (1955), Р. Бёрнса «Шатландская слава» (1957) і «Вам слова, Джон Ячмень» (1983), раман М. Твэна «Жанна д’Арк» (з Н. Цімафеевай, 1961), зборнік класічнай і сучаснай паэзіі В’етнама «Апалены лотас» (1968), паэма беларускага паэта-лацініста М. Гусоўскага «Песня пра зубра» (1973), кніга выбраных перакладаў паэзіі «Сем цудаў свету» (1977), раман Г. Ота «Пара ў дарогу, буслы!» (з У. Чапегам, 1982), паэма А. Міцкевіча «Пан Тадэвуш» (1985), зборнік Дж. Байрана «Лірыка» (1989), камедыі У. Шэкспіра «Дванаццатая ноч, альбо Чаго пажадаеце», «Утаймаванне наравістай» (зборнік У. Шэкспіра «Тры камедыі», 1989).

Выступаў з артыкуламі па пытаннях мастацкага перакладу.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Дружбы народаў, Айчыннай вайны I ступені, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, польскім ордэнам Залатой Зоркі Заслугі і медалямі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
*  Т. 5, 1995. — С. 288—295.

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смалявіцкім раёне
Наўгародская дзяржава

**Наўгародская рэспубліка**, **Наўгародская феадальная арыстакратычная рэспубліка** — феадальная дзяржава з арыстакратычна-рэспубліканскай формай кіравання. Існавала на поўначы Усходняй Еўропы ў 1136—1478 гг. Сталіца («старэйшы горад») — Вялікі Ноўгарад.

Узнікла на аснове Наўгародскай воласці Кіеўскай дзяржавы. У перыяд найбольшай магутнасці Наўгародская зямля складалася з 5 правінцый (*пяцін*) і «зямель наўгародскіх», на чале якіх стаяў Ноўгарад, як «старэйшы горад». Займаная тэрыторыя ўключала землі вакол Анежскага возера, дасягаючы Белага мора на паўночным усходзе ад Ноўгарада (Абанежская пяціна), землі вакол Ладажскага возера, дасягаючы Фінскага заліва на паўночным захадзе (Водзьская пяціна), землі на паўднёвым захадзе ад Ноўгарада, дасягаючы возера Ільмень на паўднёвым захадзе (Шалонская пяціна); землі на паўднёвым усходзе ад Ноўгарада (Дзярэўская пяціна). Далей на ўсход ад Ноўгарада, на водападзелах паміж р. Мстой і прытокамі Волгі, размяшчалася пятая пяціна. «Землі наўгародскія» месціліся ў басейнах рэк Паўночная Дзвіна, Пячора, Вятка.

Наўгародская арыстакратычная рэспубліка ўзнікла ў выніку аслаблення ўлады Кіева пасля смерці Уладзіміра Манамаха (1125). Наўгародскае веча перастала прыймаць князёў-намеснікаў з Кіева, а пачало запрашаць князёў самастойна, на сваіх умовах; княжацкая адміністрацыя фарміравалася ў Ноўгарадзе. Трохі пазней склалася і традыцыя запрашэння архіепіскапаў замест прыняцця тых, каго прызначыў кіеўскі мітрапаліт.

У 1348 са складу Наўгародскай дзяржавы выдзеліўся ў самастойную дзяржаву ўзмацнелы Пскоў са сваімі землямі (гл. Пскоўская рэспубліка).

Дзяржава спыніла сваё самастойнае існаванне ў выніку заваявання яе маскоўскім вялікім князем Іванам III у 1478 і наступнага далучэння ўсіх да маскоўскай дзяржавы наўгародскіх зямель. Некаторыя структурныя адзінкі існавалі прыблізна да 3-й чвэрці XVI ст.

## Гл. таксама 
* Маскоўска-наўгародскія войны
* Наўгародская школа дойлідства
* Наўгародская школа іканапісу

## Літаратура 
*  С. 211—212.
* 

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Гісторыя адміністрацыйнага падзелу Расіі
Катэгорыя:Вялікі Ноўгарад
Катэгорыя:Наўгародская зямля
Уладзімір Міхайлавіч Шахавец

**Уладзімір Міхайлавіч Шахавец** (, в. Кімія, , Мінская вобласць — ) — беларускі перакладчык і пісьменнік. Заслужаны работнік культуры (1979).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1934 годзе пачаў працаваць рахункаводам калгаса, потым сакратаром сельсавета. У 1937 годзе скончыў Магілеўскі рабфак і паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыў у 1946 годзе. Удзельнік партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі, у 1945 годзе — у дзеючай арміі на 1-м Украінскім фронце. У 1946—1948 гг. — літсупрацоўнік газеты «Літаратура і мастацтва», з 1948 — рэдактар, загадчык рэдакцыі, намеснік галоўнага рэдактара выдавецтва «Беларусь», з 1972 — намеснік галоўнага рэдактара. У 1976—1982 гг. — загадчык рэдакцыі выдавецтва «Мастацкая літаратура». Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1947).

## Творчасць 
Дэбютаваў вершамі ў 1937 годзе. Аўтар зборнікаў аповесцей і апавяданняў «Землякі» (1949), «Насустрач» (1951), «Будзьце здаровы» (1955), «Пасля вяселля» (1958), «Месца ў жыцці» (1960), «Аповесці» (выбранае, 1968), «Блакітная мара» (1985), «Дарога пачыналася ў Бярозаўцы» (1990), кніг для дзяцей «Крылаты дзень» (1961), «Чорны снег» (1962), «Пісьмо да сябра» (1966), «На зімнім возеры» (1970), «Светлая раніца» (1988). У 1986 годзе выйшаў зборнік вершаў «Вяртанне». У 1978 годзе выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах.

На беларускую мову пераклаў паэмы «Мцыры» і «Ізмаіл-бей» М. Лермантава, шэраг вершаў А. С. Пушкіна, М. Някрасава, У. Маякоўскага, сучасных рускіх, украінскіх, многіх паэтаў народаў СССР, кнігі прозы «Звычайную гісторыю» І. Ганчарова (1955), «З берагоў Мядзведзіцы» М. Прыляжаевай (1958), «Корцік» А. Рыбакова (1959), «Тронку» А. Ганчара (1974), «Ясеневыя прысады» Б. Саўліта (1975), трагедыю У. Шэкспіра «Макбет», асобныя творы англійскіх, французскіх, венгерскіх, сербскіх, славацкіх паэтаў. У 1983 годзе выйшла кніга перакладаў «Пераклічка». Пераклаў на беларускую мову асобныя творы Аалы Такамбаева.

## Узнагароды і званні 
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1979).

## Літаратура 
* 
* 
*  — С. 393.

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі са славацкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з сербскай мовы
Міхась Дуброўскі

**Міхась Дуброўскі** (, в. Казелле, , Магілёўская вобласць — ) — беларускі , , .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Працаваў паштальёнам у Харкаве (1915—1916), быў прызваны ў армію. Прымаў удзел у падзеях Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Смаленску і на Клімаўшчыне. Служыў у Чырвонай Арміі. Скончыў творчае аддзяленне Вышэйшага літаратурна-мастацкага інстытута імя В. Брусава ў Маскве (1925), быў накіраваны на працу ў Мінск — навуковым супрацоўнікам літаратурнай камісіі Інбелкульта. У 1926—1945 гг. жыў у Маскве, працаваў упраўдомам ва Усесаюзным радыёкамітэце, настаўнічаў (у 1941—1942 гг. працаваў у Башкірыі). Скончыў аспірантуру пры Маскоўскім інстытуце гісторыі, філасофіі і літаратуры (1941). З 1945 — старшы выкладчык Брэсцкага педагагічнага інстытута, у 1949—1950 гг. — Літаратурнага інстытута (Масква), у 1950—1957 — Гродзенскага педінстытута.

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1959 года. 

Пахаваны на азотаўскіх могілках «Сакрэт» на праспекце Касманаўтаў у Гродне.

## Творчасць 
Выступаў у перыядычным друку з вершамі, п’есамі, артыкуламі з 1918. Суаўтар (разам з П. Шастаковым) п’есы-лібрэта «Уласнай рукой» (газета «Гудок», 1928—1929, пастаўленая ў 1919). У 1926 у яго перакладзе на беларускую мову выйшла асобным выданнем паэма О. Уайльда «Балада Рэдынгскай турмы».

Узнагароджаны медалямі.

Дакументы з асабістага архіва захоўваюцца ў Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва (фонд 357).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Праваслаўныя цэрквы заходніх абрадаў

**Праваслаўныя цэрквы заходніх абрадаў**, праваслаўныя юрысдыкцыі рознай ступені кананічнасці, якая пры багаслужэнні выкарыстоўваюць заходнія абрады. Умоўна іх можна падзяліць на дзве часткі. Першая — умоўна «кананічныя цэрквы» — групы заходняга абраду якія ўваходзяць ў склад усходніх цэркваў (як кананічных, так і старастыльных) і маюць адміністрацыйную сувязь з усходнім абрадам. У другую групу можна ўлучыць цэрквы, якая заяўляюць аб праваслаўі сваёй веры, але пры гэтым ніколі не ўваходзілі ў склад якіх-небудзь праваслаўных цэркваў, і звычайна вядучых апостальскае прэемства ад старакатолікаў і таму падобных груп.

## Умоўна кананічныя групы 
* Прыходы у складзе Маскоўскага патрыярхата
* Прыходы у складзе РПЦЗ
* Прыходы у складзе Румынскага патрыярхата
* Праваслаўная царква Францыі
* Аб'яднанне праваслаўных культавых асацыяцый Заходняга Абраду
* Вікарыяцтва ў складзе Антыахійскай Аўтаномнай царквы ў Амерыцы
* Заходні абрад у Міланскім Сінодзе
* суполка Грыгорыя Дваеслова
* Польскакаталічная праваслаўная царква
* Суполкі заходняга абраду Апостальскай праваслаўнай царквы
* Брытанская праваслаўная царква

## Групы з незразумелым статусам 
* Амерыканская Праваслаўная Каталіцкая Царква
* Амерыканская Праваслаўная Каталіцкая Царква, Заходняга абраду
* Амерыканская праваслаўная царква
* Амерыканская Праваслаўная царква (Бакстэр)
* Візантыйская Каталіцкая Царква
* Усходняя Праваслаўна-Каталіцкая Царква ў Амерыцы
* Старажытная Брытанская царква
* Заходне-Праваслаўная Каталіцкая царква Амерыкі
* Заходне-Праваслаўная Царква Амерыкі
* Заходні абрад у Праваслаўнай Царкве Канады
* Інклюзіўная Праваслаўная Царква
* Іспанамоўная Праваслаўная Каталіцкая Царква
* Кельцкая Епіскапальная Царква
* Кельцкая Каталіцкая Царква К
* ельцкая Праваслаўная царква
* Кельцкая Хрысціянская Супольнасць і яе адгалінавання (Царква Кулдзіс, Кельцкая Хрысціянская царква, Анамхарская Кельцкая Царква)
* Незалежная Кельцкая Царква
* Міжнародная Рымская Праваслаўная Царква
* Праваслаўная каталіцкая царква Амерыкі
* Праваслаўная каталіцкая царква Паўночнай і Паўднёвай Амерык
* Праваслаўная Царква Амерыкі (THEOCACNA)
* Праваслаўная царква Галаў
* Святая Амерыканская праваслаўная царква
* Святая Кельцкая царква
* Святая праваслаўная царква — Амерыканская Юрысдыкцыя
* Святая Праваслаўная Каталіцкая і Апостальская Царква Амерыкі
* Французская праваслаўная царква
* Царква Святой Веры Усходніх Хрысціян
* Царква святых Кірыла і Мяфодзія

## Спасылкі 
* Заходняе праваслаўе

Катэгорыя:Заходнія літургічныя абрады
Катэгорыя:Праваслаўе
Катэгорыя:Хрысціянскае набажэнства
Фінансавая піраміда

thumb|right|Піраміда схематычна. Для забеспячэння прыбытку 12-га ўзроўню не хопіць усяго насельніцтва планеты Зямля.
** Фінансавая піраміда** — сітуацыя, калі ў сувязі з прыцягненнем грашовых сродкаў ад інвестараў у які-небудзь інвестыцыйны праект, калі даходнасць праекта аказваецца меней за стаўку прыцягнення інвестыцый, і тады частка выплат па ўкладах інвестараў праводзіцца не з выручкі (прыбытку) праекта, а са сродкаў новых інвестараў. Вынікам  такой сітуацыі з’яўляецца банкруцтва праекта і страты для астатніх інвестараў.

Першую ў гісторыі фінансавую піраміду стварыў Джон Ло, які нарадзіўся ў 1671 годзе ў сталіцы Шатландыі — Эдынбургу. Ён змог пабудаваць фінансавую піраміду, якая разарыла Францыю ў 1720 годзе (Місісіпская кампанія).

Упершыню «піраміда» ў ЗША была створана ў 1919 годзе Чарльзам Понці, эмігрантам з Італіі.

## Расійскія прыклады
Больш за ўсё вядомыя МММ і дэфолт 1998 года. Першую з гэтых фінансавых пірамід збудаваў Сяргей Маўродзі, другую сама дзяржава, выпускаючы на рынак ДКА (:ru:ГКО) — дзяржаўныя кароткатэрміновыя абавязкі.  Расія ў жніўні 1998 года больш не змагла выплачваць па мінулых ДКА і вымушана была аб’явіць дэфолт, г. зн. спыніць выплачваць сродкі.

## Беларускія прыклады 
У 1993–1996 гадах ў Беларусі таксама з’явіліся будаўнікі фінансавых пірамід. Глебай да гэтага была вялікая гіперінфляцыя. Сярод беларускіх «пірамід» вызначыліся «Мыза», «Новая генерацыя», «Техінпром», «Белінкомтраст» . Але самай нашумеўшай «пірамідай» стала крымінальная справа Сэкай. Заснавальнік «Сэкай» Валерый Буяк з цэнтра баявых мастацтваў «Сэкай» 1988 года паволі перайшоў да бізнесу, стварэння сістэмы фірмаў «Сэкай» і закончыў крымінальнай справай у 1996 годзе і 10-цю гадамі турмы.

## Дадатак 
Часта ў вачах шэраговага абывацеля «фінансавая піраміда» і «махлярства» — сінонімы. Але фактычна гэта не адно і тое ж. Пачынаючы доўгатэрміновы праект, яго ініцыятар можа памыліцца ў сваіх разліках, і тады фінансавая піраміда — гэта простае наступства памылкі ў бізнесе. Намерваючыся скарэктаваць такую памылку і працягнуць жыццё праекта, яго гаспадар прымае дадатковае крэдытаванне праекта ў разліку на папраўку спраў у будучыні. Але, фактычна, большая частка сабраных сродкаў ідзе на выплаты па абавязках праекта перад ранейшымі інвестарамі.

## У Сеціве 
*Крымінальная справа «Сэкай»
* 1991-2006. Итоги. Борьба с преступностью: НОВОСТИ TІGA.BY

*
Катэгорыя:Махлярства
Катэгорыя:Авантурысты
Вялікая сямёрка

**Вялікая сямёрка**, **Група сямі** (, G7) — міжнародны клуб, які аб’ядноўвае ўрады найбольш магутных індустрыяльна развітых краін: ЗША, Вялікабрытанія, Францыя, Японія, Германія, Расія, Канада, Італія з мэтай развязання канфліктаў між імі (вырашэння праблем іх узаемадзеяння) і каардынацыі іх вонкавай і унутранай палітыкі (найперш эканамічнай).

«Вялікая шасцёрка» ўзнікла на нарадзе кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў Францыі, ЗША, Вялікабрытаніі, ФРГ, Італіі і Японіі ў Рамбуе 15-17 лістапада 1975. У 1976 «шасцёрка» ператварылася ў «сямёрку», прыняўшы ў свой склад Канаду, а на працягу 1991—2002 паэтапна (па схеме «7+1») ператворана ў «васьмёрку» з удзелам Расіі.

Фармальным абгрунтаваннем стварэння G8 — было тое, што ў вузкім коле, больш-менш аднародных краін (з «рынкавай эканомікай», магутнай індустрыяй і ліберальнай дэмакратыяй) будзе прасцей прыходзіць да узгодненых рашэнняў, чым двумстам дзяржавам прадстаўленым у ААН з усёй іх разнастайнасцю узроўню развіцця (а значыць — і бягучых патрэб), ідэалогіі, інтарэсаў і увасабляючага іх палітычнага ладу. Рэальнай прычынай — адмова улічваць інтарэсы «дробных», «малаважных», «неўплывовых», «недаразвітых» краін, і імкненне вырашаць сусветныя праблемы аднаасобна — ва ўласных інтарэсах, навязваючы уласныя рашэнні астатнім праз моц уласных эканомік (падмацаваны пры магчымасці вайсковым ціскам, дыпламатычным і культурным уплывам) як «самадаўлеючую рэальнасць». Ідэяй аб’яднання было тое, што эканамічная моц — здольная кіраваць светам адна — без уліку чалавечага патэнцыялу, моўнай і культурнай разнастайнасці, свядомасці (дзяржаў і іх урадаў).

Група васьмі можа разглядацца як папярэднік сусветнага урада (папярэднік недэмакратычны, у адрозненне ад ААН, своеасаблівай «палатай нацый-лордаў»), ці як адзін з інстытутаў такога ураду (поруч з МВФ, Сусветнага банку (МБРР), Сусветнай гандлёвай арганізацыі, ЮНЭСКА, ААН і інш.)

Няздольнасць вырашыць праблемы глабальнай эканомікі вузкім колам была заўважаная у час фінансавых крызісаў канца 1990-х. І усвядомленае — як няўлік новых растучых эканомік. Гэта прымусіла шукаць падтрымкі іншых дзяржаў (якія традыцыйна залічваліся да недаразвітых (, руск.: развивающихся). Дзеля гэтага давялося прызнаць неабходнасць улічваць іхнія меркаванні і стварыць пляцоўку, дзе гэтыя меркаванні маглі б быць агучаныя. Такой пляцоўкай стала новаствораная Групы дваццаці (G20), якая стала прывадным рамянём палітыкі Вялікай васьмёркі (у галіне фінансавага і эканамічнага рэгулявання) і сродкам узгаднення яе з дадатковай групай дзяржаў, абраных Вялікай васьмёркай. Прынцып адбору пры гэтым — застаўся ранейшы: эканамічны моц (з уласнай характарыстыкі П20 «У сукупнасці, G20 прадстаўляе 90 % сусветнага валавога нацыянальнага прадукту, 80 % сусветнага гандлю (уключаючы гандаль унутры ЕС) і дзве траціны насельніцтва свету.»)

У 1997—2014 гадах у працы групы на роўных правах з іншымі членамі ўдзельнічала Расія, а само аб’яднанне называлася «Групай васьмі» (, *G8*), аднак пасля далучэння Крыма да Расіі яе членства ў клубе было прыпынена.

## Гл. таксама 
* Група дваццаці (G20)

## Спасылкі 
* G8 Information Centre  — Toronto University, Canada 

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Станіслаў Радзівіл (1722—1787)

**Станіслаў Радзівіл** (; , мяст. Дзятлава, Слонімскі павет, цяпер Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант кавалерыі (1765), маршалак Трыбунала ВКЛ.

## Біяграфія 
Унук Дамініка Мікалая Радзівіла, сын Мікалая Фаўстына Радзівіла, новагародскага ваяводы.

Вучыўся ў Нясвіжы. Служыў у войску Вялікага Княства Літоўскага.

Крайчы вялікі літоўскі з 1752 года падкаморы вялікі літоўскі з 1759 года. Кавалер Ордэна Белага Арла. Пасол на соймы 1750, 1760, 1762, 1767, 1776 гадоў. Быў кіраўніком группоўкі Радзівілаў у Новагародскім ваяводстве, Слонімскім, Ваўкавыскім і Лідскім паветах, адказваў за выбары радзівілаўскіх прыхільнікаў на мясцовых сойміках. Ваяваў з прыхільнікамі Барскай канфедэрацыі. Меў маёнткі ў Новагародскім, Віленскім і Троцкім ваяводствах.

Разам са сваёй жонкай Каралінай ахвяравалі сродкі на ўзвядзенне касцёла Адшукання Святога Крыжа ў Жырмунах. У другой палове XVIII ст. Станіслаў Радзівіл вырашыў пабудаваць у фальварку Жырмункі, які знаходзіўся недалёка ад яго маёнтка, палацава-паркавы комплекс. Ім былі пабудаваны прыгожая ўязная брама, два бакавыя двухпавярховыя афіцыны ў стылі класіцызму, прычым паўднёва-ўсходнюю афіцыну з багатым афармленнем унутраных інтэр’ераў, займалі самі Радзівілы; у паўночна-заходняй афіцыне жыла прыслуга. Былі пабудаваны таксама гаспадарчыя пабудовы, пасаджаны вялікі і прыгожы парк. Будаўніцтва самога палаца з-за смерці князя не было распачата.

## Сям’я 
Быў у шлюбе з Каралінай Пацей (1732—1776), ад шлюбу меў 2 дачок:
* Ганна Мастоўская-Радзівіл
* Францішка-Тэафілія.

Сыны:
* Геранім
* Ежы
* 
* Людвіг

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Станіслаў
Катэгорыя:Падкаморыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Рэч Паспалітая)
Катэгорыя:Канфедэраты Анджэя Макраноўскага
Летнія Алімпійскія гульні 1980

**Летнія Алімпійскія гульні 1980**, афіцыйна вядомыя як **Гульні XXII Алімпіяды** (1980 Summer Olympics), праходзілі ў Маскве, сталіцы СССР, з 19 ліпеня да 3 жніўня 1980. Гульні 1980 афіцыйна адкрываў Леанід Брэжнеў. Некаторыя краіны Захаду байкатавалі Алімпійскія гульні ў Маскве з-за ўводу войскаў СССР на тэрыторыю Афганістана.

Акрамя Масквы гульні XXII Алімпіяды праходзілі ў Ленінградзе, Кіеве, Мінску і Таліне.
thumb|240px|right|Медаль

## Кандыдаты 
* Масква, СССР Першае месца
* Лос-Анджэлес, ЗША Другое месца

## Гл. таксама 
* Алімпійскі Мішка

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Алімпійскіх гульняў — 1980 на сайце МАК
* Алімпіяда-80, аўтарскі сайт


Катэгорыя:Ліпень 1980 года
Катэгорыя:Жнівень 1980 года
Паспалітае рушэнне

1880 года.]]
**Паспалітае рушэнне** — мабілізацыя ўсіх ваеннаабавязаных (князёў, паноў і баяр-шляхты) краіны (expeditio generalis) або аднаго ці некалькіх ваяводстваў або паветаў, апалчэнне, агульны паход у Польшчы і ВКЛ.

Структура, прынцыпы фарміравання і арганізацыі войска ВКЛ да 2-й палове XIV—XV ст. малавядомы за адсутнасцю крыніц. Напрыклад, польскі гісторык Генрык Лаўмянскі атаясняе згаданую Ягайлам у выдадзеным пасля заключэння Крэўскай уніі прывілеі 1387 года «*пагоню*» з паспалітым рушэннем, добра вядомым як асноўная форма вайсковай арганізацыі ВКЛ у XVI ст.

Да сярэдзіны XVI ст. паспалітае рушэнне складала аснову ўзброеных сіл ВКЛ, але Лівонская вайна паказала, што яно не ў стане абараніць дзяржаву. Збор паспалітага рушэння быў працяглым па часе і ўжо не быў сапраўды ўсеагульнай мабілізацыяй усіх ваеннаабавязаных пэўнай мясцовасці, бо вялікая колькасць шляхты ўхілялася ад выезду на вайну. Нізкая дысцыпліна не дазваляла цалкам выкарыстоўваць і слабыя баявыя магчымасці паспалітага рушэння.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  Pospolite ruszenie // Encyklopedia staropolska.
* Посполитое рушение // Большая Советская энциклопедия.

Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага
1863 год у гісторыі метрапалітэна

10 студзеня адкрытая першая ў свеце сістэма падземнага грамадскага пасажырскага транспарту — Лонданскі метрапалітэн

Катэгорыя:1863
Катэгорыя:Гады ў гісторыі метрапалітэна
Аляксандр Васільевіч Духновіч

**Аляксандр Васілевіч Духновіч** (24 красавіка 1803 — 18 сакавіка 1865) — русінскі паэт, пісьменнік, грэка-каталіцкі асветнік, нацыянальны дзеяч Карпацкай Русі. Аўтар вядомага верша «Завяшчанне» («Я русін, быў, ёсць і буду»), які стаў нацыянальным гімнам карпацкіх русінаў.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Русінскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Грэка-каталіцкія святары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Прэшаўскім краі
Катэгорыя:Памерлі ў Славакіі
Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2016

**Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2016**, афіцыйна вядомыя як **Гульні II Юнацкія Алімпіяды** (2016 Winter Youth Olympics), праходзілі з 12 па 21 лютага 2016 года ў Лілехамеры, Нарвегія, на спартыўных аб’ектах, пабудаваных для зімовых Алімпійскіх гульняў 1994 г..

## Выбар горада 
Лілехамер стаў адзіным горадам, якія падалі афіцыйную заяўку, хоць намеры таксама выказвалі Сафія, Люцэрн, Лэйк-Плэсідзе і Сарагоса. 7 снежня 2011 года было афіцыйна абвешчана, што Гульні пройдуць у Лілехамеры . Лілехамер стане другім горадам пасля Інсбрука, які прымаў як зімовыя Алімпійскія гульні, так і зімовыя юнацкія Алімпійскія гульні.

## Удзельнікі 
У зімовых юнацкіх гульнях 2016 года прымуць удзел 1071 спартсмен з 71 краіны.

### Краіны 
## Спасылкі 
2016
Катэгорыя:Люты 2016 года
Сойм

**Сойм**, **сейм** (, старое  з  — «сход») — назва заканадаўчых органаў у Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай, Карпацкай Украіне (1939), Польшчы (1945—1990), Літве і Латвіі (пасля 1920 г.); ніжняя палата парламента ў Польшчы ў 1921—1939 і пасля 1990 г. у Аўстра-Венгрыі існавалі краявыя Соймы Галіччыны і Букавіны.

## Гісторыя 
### ВКЛ 
Сойм у ВКЛ як цэнтральная ўстанова прадстаўнічага і саслоўнага характару існаваў з канца 15 стагоддзя, канчаткова аформіўся, як прадстаўніцтва аднаго шляхецкага стану ў сярэдзіне 16 ст; яго кампетэнцыі сутыкаліся з кампетэнцыямі паноў-рады, прычым галоўнай функцыяй сойма былі справы заканадаўства і дзяржаўных падаткаў.

### Рэч Паспалітая 
Пасля Люблінскай уніі (1569) сойм Вялікага Княства і сойм Польскага Каралеўства аб’ядналіся ў агульны сойм усёй Рэчы Паспалітай. Гэта быў вышэйшы заканадаўчы орган, які складаўся з караля, Сената і Палаты паслоў (яна мела вырашальны ўплыў), абраных шляхтай на сейміках. На сойме быў прыняты прынцып аднадумнасці, даведзены з часам да права аднаго пасла сарваць сваёй нязгодай (liberum veto) усякія справы сойма, прывёў у 18 ст. да паралічу дзяржавы. Звычайна сойм збіраўся раз на 2 гады на змену ў Варшаве (двойчы) і Гродна (адзін раз). Акрамя таго існавалі яшчэ надзвычайныя (экстраардынарныя) соймы: канвакацыйны (падчас безкаралеўя), элекцыйны для выбараў караля і каранацыйная (у Кракаве).

### Аўстрыйская імперыя 
З уводзінамі аўтаноміі ў адзінкавых краях Аўстрыі, з 1861 г. да 1918 дзейнічалі краявыя соймы ў Галіччыне і ў Букавіне; да іх дзейнасці ставіліся справы адукацыі, сельскай гаспадаркі і інш., якія ім перадаў венскі парламент. Удзел украінскіх паслоў у краявых соймах быў абмежаваны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Енциклопедія українознавства (у 10 томах) / Головний редактор Володимир Кубійович. — Париж, Нью-Йорк: «Молоде Життя», 1954—1989.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Польшчы
Летнія Юнацкія Алімпійскія гульні 2014

**Летнія Юнацкія Алімпійскія гульні 2014**, афіцыйна вядомыя як **Гульні II Юнацкай Алімпіяды** (2014 Summer Youth Olympics), прайшлі з 16 па 28 жніўня 2014 года, у горадзе Нанкін (КНР).

2014
Катэгорыя:Жнівень 2014 года
Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў

**Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў** () — міжнародная некамерцыйная арганізацыя, што кіруе каранёвымі серверамі Сеціва і адказвае за стварэнне даменаў верхняга ўзроўню. Сядзіба арганізацыі знаходзіцца ў Злучаных Штатах Амерыкі (Каліфонія).

ICANN атрымала правы на адміністраванне каранёвых інтэрнэт-даменаў у верасні 1998 года паводле кантракта з амерыканскім урадам. У 2006 годзе амерыканскі ўрад вызваліў арганізацыю ад абавязку складаць справаздачу за кожныя паўгода. У той час выдаткі арганізацыі часткова пакрываліся за кошт Міністэрства гандлю ЗША.

5 мая 2009 года камісарка па тэлекамунікацыях Еўрапейскага Саюза Віўен Рэдынг заклікала амерыканскага прэзідэнта Барака Абаму падпарадкаваць ICANN «Групе дванаццаці» вялікіх дзяржаў Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі, Еўропы, Афрыкі і Азіі, а таксама, у тым ліку, Аўстраліі.

10 сакавіка 2016 года ICANN і Міністэрства гандлю ЗША падпісалі гістарычнае пагадненне, якое канчаткова пазбавіла ICANN і IANA ад кантролю і нагляду Міністэрства гандлю ЗША. 1 кастрычніка 2016 года ICANN была вызвалена ад нагляду ўрада ЗША і такім чынам стала незалежнай арганізацыяй.

## Спасылкі 
Афіцыйны сайт ICANN
Юрый Багушэвіч (пісьменнік)

**Юрый Багушэвіч**, поўнае імя **Георгій Канстанцінавіч Багушэвіч** (, Орша — , Мінск) — беларускі пісьменнік і перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і чыгуначніка. Скончыў у 1941 годзе факультэт мовы і літаратуры Мінскага педагагічнага інстытута, адначасова працаваў у газеце «Сталинская молодежь». У час Вялікай Айчыннай вайны знаходзіўся ў дзеючай арміі (Паўночныя-1, 62/18/17).

## Творчасць 
Дэбютаваў у 1938 годзе. Пісаў пераважна на рускай мове. Выйшлі аповесці «Побратимы» (1955), «Дерево дружбы» (1959), «Повести и рассказы» (1970), «В городке над Неманом» (1973), «Дырэктар „зялёнай школы“» (1975), «Юность пришла» (1977, 1987). Прымаў удзел у напісанні гісторыі мінскіх станкабудаўнічага і аўтамабільнага заводаў.

Напісаў некалькі сцэнарыяў кароткаметражных кінафільмаў, у сааўтарстве з В. Зубам — п'есу «Сябры» (1960, пастаўлена ў 1958).

Пераклаў на рускую мову асобныя творы П. Пестрака, А. Рылько, П. Кавалёва, аповесць Р. Няхая «Сарочы лес», зборнік «Піянеры-героі» (з Б. Бур'янам).

## Узнагароды 
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені,
* Ордэн Чырвонай Зоркі,
* медалі СССР і КНДР.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Уладзімір Барысавіч Кузьмін

**Уладзімір Барысавіч Кузьмін**, (, ) — расійскі рок-музыкант, мультыінструменталіст, спявак, аўтар песень. Народны артыст Расіі (2011).

## Дыскаграфія 
Пачынаючы з 1983 года, на працягу больш чым 20 гадоў Уладзімір Кузьмін выпусціў каля 20 альбомаў і напісаў каля 200 песень, многія з якіх былі ім выкананы разам з музыкантамі гурта «Дынамік».

* 1983 — Вазьмі з сабой
* 1984 — Цуда-сны
* 1985 — Голас
* 1985 — Музыка тэлеграфных правадоў
* 1985 — Маё каханне
* 1986 — Пакуль не прыйшоў панядзелак
* 1987 — Рамэа і Джульета
* 1988 — Глядзі на мяне сёння
* 1989 — Слёзы ў агні
* 1991 — Dirty Sounds
* 1992 — Crazy About Rock’n'Roll
* 1993 — Нябеснае прыцягненне
* 1994 — Мая сяброўка Поспех (My Girlfriend Luck)
* 1996 — Сем мораў
* 1997 — Дзве зоркі
* 1997 — Грэшны анёл
* 1999 — Нашы лепшыя дні
* 2000 — Сеткі
* 2001 — Рокер
* 2002 — Рокер 2
* 2003 — Аб нечым лепшым
* 2006 — Святы ручай
* 2007 — Таямніца

Катэгорыя:Рок-музыканты Расіі
Катэгорыя:Рок-музыканты СССР
Дэні Вудвэрд

**Дэні Вудвэрд** () — амерыканская порнаактрыса.

## Біяграфія 
Пачала здымацца ў порнафільмах у 2003 годзе. Сцэнічны псеўданім быў узяты з назвы вуліцы Вудвард Авеню (Woodward Avenue) у г. Дэтройт, штат Мічыган.

За тры гады ў порна-індустрыі Дэні знялася больш чым у 100 фільмах, і атрымала прапановы падпісаць кантракт ад шматлікіх студый. Нягледзячы на гэта, Дэні ў цяперашні час не мае эксклюзіўнага кантракту ні з адной са студый.

Дэні часта здымаецца ў рэлізах ад студый Zero Tolerance. Найболей вядомымі з такіх з'яўляюцца «Strip Tease Thеn Fuck 1» і «Cumstains».

За час свайго знаходжання ў порна-індустрыі, Дэні працавала ў розных жанрах пачынальна з сола і лесбі і сканчаючы facial (эякуляцыя на твар) і cumswapping (абмен спермай паміж ратамі двух або больш партнёрак). На сённяшні дзень Дэні не здымалася ў сцэнах анальнага сексу.

## Значныя элементы фільмаграфіі 
;More Dirty Debutantes 226 (2003): Адна з яе самых ранніх роляў. Дадзенае відэа, па-за ўсякім сумневам, прывяло Дэні на перадавы бок порна-індустрыі.

;North Pole 43 (2003): Яе першая сцэна з легендарным Пітэрам Нортам. У канцы сцэны Пітэр эякуліруе на твар Дэні вельмі вялікай колькасцю спермы. Адзін з першых фільмаў, дзе Дэні з'яўляецца на вокладцы.

;Barely Legal 40 (2003): Дэні здымаецца для сусветна вядомай кампаніі Hustler у адным з іх самых папулярных серыялаў.

;Blow Me Sandwich 2 (2003): Прадукцыя студыі Zero Tolerance, у якой Дэні ўпершыню ў сваёй кар'еры выконвае cumswapping (гл. вышэй).

;JKP Hardcore 3 (2004): Дэні здымаецца для кампаніі Jill Kelly Productions, прыналежнай легендарнай порнаактрысы Джыл Кэлі (Jill Kelly). У гэтым вельмі папулярным рэлізе Дэні выконвае лесбійскую сцэну з Джэнай Хэйз (Jenna Haze).

;Big Sausage Pizza 3 (2005): DVD-рэліз з рэаліці-сайта, падтрымоўванага кампаніяй Adult.com. Адно з найболей праглядальных інтэрнэт-відэа з яе ўдзелам.

;Naked And Famous (2006): Адзін з яе апошніх рэлізаў на дадзены момант. Адна з найболей катыраваных сцэн Дэні за яе кар'еру.

## Спасылкі 
* *Дэні Вудвэрд * на Pornstardata.ru
* *Дэні Вудвэрд * на Pornstarclassics.co.uk

Катэгорыя:Порнаактрысы ЗША
Соня садовая

**Соня садовая** (*Eliomys quercinus*) — млекакормячая жывёліна, грызун сямейства Соневыя.

## Апісанне 
Даўжыня цела 11—16 см, хваста 10—14 см, маса 60—140 г. Афарбоўка зверху буравата-карычневая, брушка, горла і вушы белыя, ад вока да вуха праходзіць цёмная палоса.

Вельмі рухавы звярок, добра перамяшчаецца як па зямлі, так і па галінах дрэў. Гнёзды робіць у дуплах, старых птушыных і вавёрчыных гнёздах, іншы раз сярод каранёў, пад паваленымі дрэвамі. Размнажаецца з траўня да верасня. Працягласць цяжарнасці 22—28 сутак. У год даюць 1—2 прыплоды, у кожным з якіх па 2—7 голых сляпых дзіцянят. Корміцца насеннем, ягадамі, насякомымі, малюскамі, яйкамі птушак. На зіму ўпадае ў спячку.

## Пашырэнне 
Пашырана на захадзе і ў сярэдняй паласе Усходняй Еўропы да Паўднёвага Урала. Уся тэрыторыя Беларусі знаходзіцца ў межах арэала віду.

Месцы пражывання: мяшаныя і шыракалістыя лясы з густым падлескам з ляшчыны, чаромхі, рабіны, шыпшыны. Аддае перавагу ўчасткам з дубам, ліпай, клёнам. Часта трапляецца на ўскрайках лесу, у зарослых высечках, старых гарах, садах, парках, у пабудовах паблізу лясоў.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоныя кнігі Польшчы, Літвы.

## Спасылкі 
* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі 

Катэгорыя:Соневыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Сцяпан Захаравіч Гаўрусёў

**Сцяпан Захаравіч Гаўрусёў** (, в. Нова-Аляксандраўка, цяпер , Магілёўская вобласць — , ) — беларускі паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Нова-Аляксандраўка. З сялянскай сям'і. Скончыў у 1951 годзе Магілёўскае педагагічнае вучылішча. Служыў у Савецкай Арміі. У 1954—1957 гг. быў супрацоўнікам рэспубліканскай газеты «Звязда», у 1964—1965 гг. — рэдактарам выдавецтва «Беларусь». 

Член Саюза пісьменнікаў СССР і Беларусі з 1955 года.

Памёр  года ў Мінску. Пахаваны на Чыжоўскіх могілках Мінска.

## Творчасць 
Дэбютаваў вершамі ў 1948 годзе.

### Перакладчыцкая дзейнасць 
Пераклаў на беларускую мову шэраг твораў А. Твардоўскага, М. Ісакоўскага, М. Святлова, , , , Я. Райніса, Гафура Гуляма, , Я. Судрабкална, І. Харыка, паэму «Ануш» А. Туманяна, «» М. Джаліля (з А. Пысіным, 1975), асобныя вершы таджыкскіх, узбекскіх, азербайджанскіх і башкірскіх паэтаў.

## Бібліяграфія 
* «Паходныя кастры» (1955)
* «На грэбнях хваль» (1959)
* «Шчодрасць» (1962)
* «Ураган» (1966)
* «Профіль веку» (1969)
* «Кляновыя лісты» (1971)
* «Пераклічка» (1973)
* «Клопат» (1976)
* «Водсветы» (1978)
* «Азарэнне» (1980)
* «Крона» (выбранае, 1981)
* «Пладаноснасць» (1986)
* «Званы нябёс» (1988).
* 3бор твораў. Т. 1—2. Мн., 1993—94.

## Прэміі 
Лаўрэат Літаратурнай прэміі СП БССР імя А. Куляшова (1987) за кнігу вершаў «Пладаноснасць».

## Літаратура 
* Беларускія пісьменнікі (1917—1990): даведнік / склад. А. Гардзіцкі. — Мн., 1994.
* Саламевіч І. Гаўрусёў // БЭ ў 18 т. Т. 5. — Мн., 1997.

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Палятуха звычайная

**Палятуха звычайная** (*Pteromys volans*) — грызун з падсямейства палятухавых.

## Апісанне 
Знешне палятуха падобна да вавёркі, але амаль у 2 разы меншая. Даўжыня цела 14-17 см, маса 100—120 г. Галава невялікая з кароткімі вушамі, якія ў адрозненне ад вавёркі пазбаўлены кутасікаў. Вочы вялікія, пукатыя, чорныя. Хвост пушысты. Пярэднія чатырохпальцыя канечнасці крыху карацейшыя за пяціпальцыя заднія. Кіпцюры кароткія загнутыя, вельмі ўчэпістыя. Па баках цела паміж заднімі і пярэднімі канечнасцямі знаходзіцца пакрытая поўсцю скураная складка, пры дапамозе якой звярок планіруе з дрэва на дрэва. Футра густое, мяккае, шаўкавістае; зімой зверху серабрыста-шэрае, зрэдку з цёмнай рабізной, летам — буравата-попельна-шэрае

## Распаўсюджанне 
Насяляе лясную зону Еўразіі ад Карэліі да берагоў Ціхага акіяна: поўнач Еўрапейскай часткі Расіі, Сібір і Далёкі Усход, а таксама Паўночную Манголію, Паўночна-Усходні і Цэнтральны Кітай, востраў Хакайда ў Японіі, але ўсюды малаколькасны від. У Беларусі ў ХІХ ст. траплялася амаль паўсюдна, у 1920-1940-я г. толькі ў Віцебскай і Магілеўскай абласцях; у цяперашні час адзначана толькі ў Лёзненскім раёне.

Месцы пражывання: мяшаныя і лісцевыя лясы з перастойнымі дуплаватымі дрэвамі, ахвотна селіцца ў паплаўных лясах з наяўнасцю вольхі і асіны.

## Асаблівасці біялогіі 
Начны звярок. Селіцца ў дуплах дрэў і старых вавёрчыных гайнах. Шарападобныя гнёзды будуе з сухой травы, лішайнікаў, кары. У вясенне-летні перыяд самка прыносіць часцей адзін прыплод (2-4 дзіцяняці). Гон і спароўванне ў лютым-сакавіку і траўні-чэрвені. Голыя і сляпыя малыя, з добра развітай паміж пярэднімі і заднімі канечнасцямі перапонкай, з’яўляюцца ў сакавіку-красавіку і чэрвені-ліпені. Месяц самка корміць іх малаком. Ва ўзросце 6 тыдняў яны робяцца самастойнымі, але зімуюць разам з самкай. Корміцца лісцем, парасткамі, пупышкамі і насеннем дрэў і кустоў, ягадамі, грыбамі і нават насякомымі, зімой — каташкамі вольхі і бярозы, пупышкамі хваёвых парод. На зіму робіць невялікія запасы корму.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі (ІІІ катэгорыя аховы), Чырвоны спіс МСАП (LR/nt, ver. 2.3, 1994).

## Фотагалерэя 

Выява:Pteromys volans.jpg|Ля дупла
Выява:Liito-orava6.jpg|Ля вады
Выява:Палятуха звычайная на паштовай марцы РБ.jpg|На паштовай марцы РБ

## Спасылкі 
* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі 
* slounik.org

Катэгорыя:Вавёркавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1785 годзе
Арэшнікавая соня

**Арэшнікавая cоня** (*Muscardinus avellanarius*) — млекакормячая жывёліна, грызун сямейства соневых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 7,5-8 см, хваста 5,5-8 см, маса 15-28 г. Афарбоўка вохрыста-бурая, знізу з палевым адценнем.

Вельмі рухавы звярок, спрытна лазіць па дрэвах і кустах. Актыўны пераважна ўначы і на змярканні. З траўня па жнівень прыносіць 2 прыплоды па 2-9 дзіцянят, працягласць цяжарнасці 21-28 сутак. Корміцца жалудамі, арэхамі, насеннем і ягадамі лясных раслін, насякомымі, робіць запасы. Пры тэмпературы паветра 15 °C і ніжэй упадае ў здранцвенне, а пры яе далейшым паніжэнні — у спячку. Зімой тэмпература цела звярка можа паніжацца да 0,2-0,5 °C.

## Пашырэнне 
Арэал арэшнікавай соні займае лясную частку тэрыторыі Заходняй Еўропы да Вялікабрытаніі на захадзе і Швецыі на поўначы. Сустракаецца ў Малой Азіі. У Еўропе жыве ў зоне шыракалістых і мяшаных лясоў, у лесастэпе. Паўночная мяжа сучаснага арэала віду праходзіць па паўночнай частцы Беларусі — трапляецца соня пераважна ў паўднёвых і цэнтральных раёнах.
 
Месцы пражывання: мяшаныя ці лісцевыя лясы з падлескам з ляшчыны і ягадных кустоў. Жыве ў дуплах ці шарападобных гнёздах на галінках кустоў на вышыні 1-2 м. Ахвотна займае штучныя гняздоўі для птушак. У час зімовай спячкі з надземных гнёздаў пераходзіць у сховішчы пад каранямі пнёў, паваленымі дрэвамі.

Соня вядома як непатрабавальны насельнік куткоў жывой прыроды.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоны спіс МСАП (LR/nt, ver. 2.3, 1994).

## Спасылкі 
* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі 

Катэгорыя:Соневыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Асман I

**Асман** (асм. ُثمَان ʿUthmān ;  — ) — першы бей  (1281—1326) і заснавальнік Асманскай дзяржавы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1258, у тым жа годзе, калі манголы напалі на Багдад. Пасля смерці бацькі Эртагрула, у 1281 г., Асман ва ўзросце 45 гадоў, стаў лідарам турэцкага племені Кайы. Валадарыў у Сагуце, на мяжы з Візантыйскай імперыяй, дзе яго бацька насяліў бежанцаў, для стрымлівання мангольскага ўварвання.

Неўзабаве ён пачаў збіраць наймітаў і рэгулярна рабаваць саслабеўшую Візантыйскую імперыю. Акрамя таго, вялікая колькасць уцекачоў, якая ратавалася ад мангольскага палону, збіралася ў гэтым раёне і папаўняла армію Асмана, таксама ў армію ўступалі ваяры ісламу, якія змагаліся за распаўсюджанне і пашырэнне ісламу.

Добрае веданне ваеннай справы дапамаглі Асману стрымаць набегі татараў, а аб’яднаўшы пад сваім сцягам вялікую армію прыняўся захопліваць візантыйскія землі. Адданасць і прыхільнасць да турэцкага султана ўзнагароджвалася грошамі або тытуламі. Такім чынам Асман здолеў значна пашырыць свае ўладанні і ўплыў, таксама ён пачаў чаканіць свае ўласныя грошы і ўтварыў уласны аўтарытэтны суд.

Асман вядомы, як вельмі памяркоўным і справядлівы кіраўнік, з цярпімасцю да іншых рэлігій, у выніку чаго падатак быў на вельмі нізкім узроўні. Асман памёр у 1326 у Сагуце, пахаваны ў горадзе Бурса.

## Крыніцы 
## Гл. таксама 
* Асманскія султаны

## Спасылкі 
Катэгорыя:Султаны Асманскай імперыі
Лютэр

**Лютэр** () — імя, прозвішча, тапонім.

## Прозвішчы 
* Ганс Лютэр — канцлер Германіі
* Карл Тэадор Роберт Лютэр — нямецкі астраном
* Марцін Лютэр — нямецкі багаслоў, рэфарматар царквы

## Фільмы 
* Лютэр (фільм, 2003)
* Лютэр, тэлесерыял
Картэс

**Картэс**  (, ) — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Сяргей Альбертавіч Картэс, беларускі кампазітар
* Эрнан Картэс, іспанскі канкістадор
Архан I

**Архан І** ( — ) — другі бей  (1326—1362).

## Біяграфія 
Рэарганізаваў дзяржаўны строй і правёў некалькі ваенных рэформ. Першым візірам імперыі зрабіў свайго брата Алаедына, таксама ён быў першы ўладальнікам звання пашы.

У першай палове свайго кіравання, у 1326—1344 гадах, Архан пашырыў уплыў асманаў у Малой Азіі і ўзмацніў войска. У той жа час распалася імперыя сельджукаў, землі якой у асноўным увайшлі ў склад Асманскай дзяржавы. Архан заваяваў вялікую частку Заходняй Анадоліі і прыняў удзел у палітычным працэсе Візантыйскай імперыі, заключыўшы шлюб з дачкой візантыйскага імператара Іаана VI Кантакузіна.

У 1354 сын Архана — Сулейман паша, акупіраваў Галіполі (пакінуты грэчаскім насельніцтвам перад вялікім землетрасеннем), такім чынам стварыўшы Асманскай дзяржаве плацдарм у Еўропе.

У другой палове свайго кіравання, у 1344--1362 гадах, межы Асманскай дзяржавы былі пашыраны Арханам да Фракіі і Македоніі. Была зроблена спроба захапіць Канстанцінопаль, якая, аднак, скончылася цяжкім паражэннем.

Арханам было заснавана і пабудавана мноства кляштараў, мячэцяў і школ, памёр Архан у глыбокай старасці, у 1362 годзе. Бацька султана Мурада I.

## Гл. таксама 
* Асманская імперыя
* Асманскія султаны

## Спасылкі 
Катэгорыя:Султаны Асманскай імперыі
Ібрагім I

**Ібрагім I** (, —) — васемнаццаты султан Асманскай імперыі, уладарыў у 1640—1648 гадах. Увайшоў у гісторыю пад мянушкай «вар’ят».

Прадстаўнік дынастыі Асманаў, сын султана Ахмеда I.

## Біяграфія 
Ён вырас у вечным страху быць забітым сваімі братамі.

Уступіў на трон у лютым 1640. Не быў здольным кіраўніком.

Яго вялікі візір Кара Мустафа праводзіў рэформы ў фінансавай і падатковай палітыцы, і тым самым даводзіў прыток фінансавых рэсурсаў для раскошнага жыцця Ібрагіма. Султанскі гарэм налічваў 280 наложніц[крыніца?].

Пры яго праўленні высокія пасады атрымоўвалі некампетэнтныя людзі, ад якіх султан атрымліваў грошы і падарункі. Такія паводзіны прывялі да вялікага незадавальнення насельніцтва, духавенства і янычар, якія паўсталі супраць яго. Султан Ібрагім быў скінуты і забіты ў 1648.

## Крыніцы 
## Гл. таксама 
* Асманская імперыя
* Асманскія султаны

## Спасылкі 
Катэгорыя:Султаны Асманскай імперыі
Летнія Юнацкія Алімпійскія гульні 2010

**Летнія юнацкія Алімпійскія гульні 2010** — першыя летнія Алімпійскія гульні сярод спартсменаў-юніораў ва ўзросце ад 14 да 18 гадоў, якія адбыліся ў Сінгапуры з 14 па 26 жніўня 2010 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Аб'яўленне Сінгапура сталіцай Гульняў 

Катэгорыя:Юнацкія Алімпійскія гульні
Катэгорыя:Жнівень 2010 года
Катэгорыя:2010 год у Сінгапуры
Катэгорыя:2010 год у спорце
Мурад I

**Мура́д I**, таксама **Мурад Богападобны** (1326 — ) — трэці бей  (з 1362), першы султан Асманскай імперыі (1383—1389).

Сын Архана І і .

## Біяграфія 
Прыйшоў да ўлады пасля смерці бацькі. У 1362 годзе захапіў горад Адрыянопаль (Эдырнэ), у які ў 1365 годзе перанёс сваю сталіцу. У 1371 годзе разбіў войска аб’яднанай хрысціянскай кааліцыі ў . У 1383 годзе прыняў тытул султана.

Праводзіў палітыку, накіраваную на ўмацаванне цэнтральнай улады. Лічыцца заснавальнікам інстытутаў ,  (вышэйшых суддзяў) і сістэмы , а таксама корпуса янычар і сістэмы . Падзяліў свае ўладанні на дзве правінцыі — Анатолю (Малая Азія) і Румелію (Балканы).

]]
У 1385 годзе захапіў Сафію, у 1386 годзе — Ніш і далучыў да імперыі большасць балгарскіх зямель. У 1386 годзе (па іншых звестках, у 1387 або 1388) пацярпеў паражэнне ад сербаў у .

Паводле легенды, забіты сербскім шляхцічам Мілашам Обілічам, які прабраўся падчас Косаўскай бітвы 1389 года ў шацёр Мурада. Пераемнікам стальца стаў яго сын Баязід I.

## Гл. таксама 
* Асманскія султаны

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Султаны Асманскай імперыі
Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2012

**Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2012**, афіцыйна вядомыя як **Юнацкія Гульні I Алімпіяды** (2012 Winter Youth Olympics), прайшлі у Інсбруку, з 13 студзеня па 22 студзеня 2012.

## Кандыдаты 
* Інсбрук, Аўстрыя Першае месца
* Куопіо, Фінляндыя Другое месца

## Спасылкі 
* Брошюра I зимних Юношеских Олимпийских игр  
* Справочник по I зимним Юношеским Олимпийским играм  

2012
Катэгорыя:Студзень 2012 года
Алесь Пруднікаў

**Алесь Пруднікаў (Аляксандр Трафімавіч)** (, вёска Стары Дзедзін, Клімавіцкі павет, Магілёўская губерня, Расійская імперыя, цяпер Клімавіцкі раён, Магілёўская губерня — , вёска Утукі Кандапожскага раёна Карэла-Фінскай ССР) — беларускі паэт. Стрыечны брат пісьменніка Паўла Пруднікава.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Бацька Трафім быў прызваны на фронт пад час першай сусветнай вайны, цяжка паранены і памёр. З-за нестабільнай сітуацыі доўга не мог знайсці пастаяннае месца вучобы. У 1924—1930 гг. вучыўся ў сямігадовай школе ў суседняй вёсцы Мілаславіцы. У 1930 працаваў на будаўніцтве чыгункі Асіповічы — Магілёў — Раслаўль, потым на новабудоўлях Мінска, з 1931 г. — на рэспубліканскай кніжнай базе, у Дзяржаўным выдавецтве Беларусі, у БелТА. Вучыўся на творчым аддзяленні Мінскага педагагічнага інстытута (1932—1933 гг.).

У сакавіку 1933 г. быў арыштаваны, але праз восем месяцаў вызвалены з турмы і адразу ж прызваны ў рады Чырвонай Арміі, дзе праслужыў да 1935 г. У 1935—1936 гг. быў супрацоўнікам Клімавіцкай раённай газеты «Камуна». Скончыў Ленінградскі настаўніцкі інстытут (1938 г.). Працаваў настаўнікам, інспектарам Пятроўскага (цяпер Кандапожскага) раёна Карэльскай АССР (у 1940—1956 гг. — Карэла-Фінская ССР), адначасова вучыўся завочна на філалагічным факультэце Карэльскага ўніверсітэта. З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны быў на фронце разведчыкам. Загінуў 5 жніўня 1941 г. каля вёскі Утукі Кандапожскага раёна. Рэабілітаваны ў 1956 г.

## Творчасць 
Творчую дзейнасць пачаў як школьны паэт у 1926 годзе разам з Паўлам Пруднікавым. Падчас навучання ў школе ў БССР разгарнуўся працэс беларусізацыі, і гэта паспрыяла таму, што творы ён пісаў на беларускай мове. Паралельна быў пазаштатным карэспандэнтам некаторых газет. Так, у прыватнасці, калі быў знойдзены скарб старажытных манет ля вёскі Стары Дзедзін, ён з Паўлам напісаў пра гэта рэпартаж. *(Падрабязней пра гэта глядзіце ў артыкуле Стары Дзедзін)* Першыя вершы з'явіліся ў друку ў 1930 г. У 1932 годзе асобным выданнем выйшла паэма «Зямныя зоры», дзе распавядалася пра ўдарныя будоўлі першай пяцігодкі. Падборка вершаў змешчана ў зборніку «Крывёю сэрца» (1967 г.).

## Выданні твораў 
* Пруднікаў, А. Зямныя зоры / Алесь Пруднікаў. — Мн., Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1932.
* Крывёю сэрца / укладальнік А. Вялюгін. — Мн., Беларусь, 1967. С. 116—122.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
*  — С. 159—160.
*  — С. 624.
* *Пруднікаў П.* Далёкае, але не забытае: Успаміны. — Мн., Маст. літ., 1988. — 175 с. — С. 149—154.

## Спасылкі 
* Алесь Пруднікаў. Біяграфія 
* *Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991*. Том II. ПРУДНІКАЎ Алесь 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Ахмед I

**Ахмед I** ( — ) — султан Асманскай імперыі (1603—1617).

## Біяграфія 
Ахмед I ступіў на прастол у 1603 г. на той час яму было ўсяго 14 гадоў. Быў вельмі рэлігійным чалавекам, праславіўся пабудаваннем шматлікіх мячэцей, адной з якіх з’яўляецца Блакітная мячэць, пабудаваная ў Стамбуле.

Падчас войнаў, якія вяла Асманская імперыя, склаў мір з персамі, у 1617 прыйшоў да мірнага пагаднення з малдаўскімі казакамі, прызнаў імператарскі тытул Габсбургаў. Таксама па яго прыказу быў складзены збор законаў.

Сваім наследнікам аб’явіў брата Мустафу, паколькі яго сын Асман быў яшчэ вельмі малы. Ахмед з’яўляецца першым султанам, які не здзейсніў рытуал братазабойства.

## Гл. таксама 
* Асманская імперыя
* Асманскія султаны

## Спасылкі 
Катэгорыя:Султаны Асманскай імперыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Турцыі
Крывец

## Прозвішча 
* Валерый Вацлававіч Беняш-Крывец (нар. 1961) — беларускі матэматык
* Сяргей Міхайлавіч Крывец (1909—1945) — беларускі паэт
* Сяргей Вячаслававіч Крывец (нар. 1986) — беларускі футбаліст

## Тапонім 
### Беларусь 
* Крывец — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці.

## Гідронім 
* Крывец — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці
Выкраданне чалавека

**Кіднэ́пінг** () — выкраданне людзей або жывёл з мэтай шантажу, атрымання выкупу. Слова «кіднэпінг» паходзіць з  «дзіця» і  «вырваць з рук». Упершыню гэты тэрмін выкарыстаны ў 1673 годзе для апісання «выкрадання дзяцей у рабства ў амерыканскіх калоніях».

## Пакаранне ў Беларусі 
Артыкул 182 Крымінальнага кодэксу РБ перадбачае крымінальную адказнасць за незаконнае пазбаўленне волі або выкраданне чалавека і караецца пазбаўленнем волі на тэрмін ад пяці да сямі гадоў з канфіскацыяй маёмасці або без канфіскацыі.

Катэгорыя:Злачынствы супраць асобы
Катэгорыя:Гандаль людзьмі
Баявыя мастацтвы

**Баявыя мастацтвы** — мастацтвы вядзення рукапашнага бою. Навучанне баявому мастацтву ў адмысловай школе можа суправаджацца настаўленнем у веравызнанні заснавальніка віду адпаведнага мастацтва. Для засваення навыкаў вядзення бою выкарыстоўваюць пляску, адзінаборства і бойку больш за двух чалавек.

Для ўдасканалення баявога майстэрства выкарыстоўваюць трэніроўкі са зброяй: нажом, кіём, нунчаку, ланцугом, кап’ём і г.д.

## Віды 
.]]
* айкідо,
* муай-тай
* вольная барацьба,
* гапак,
* грэка-рымская барацьба,
* дзюдзюцу,
* капоэйра,
* каратэ,
* крав-мага,
* кэндо,
* самбо,
* сумо,
* тэквандо,
* фехтаванне,
* цюаньфа.

## Гл. таксама 
* Кэмпо
* Куботан
* Black Belt

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* сайт баявых мастацтваў у Беларусі
* Беларускі часопіс па баявых мастацтвах «Байцоўскі клуб»


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы