open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Беларуская ДРЭС

**Беларуская ДРЭС**, *Беларуская дзяржаўная раённая электрастанцыя (БелДРЭС)* — электрастанцыя, пабудаваная паводле плана ГОЭЛРО ў 1927—1930 гадах каля вёскі Арэхі (цяпер г.п.Арэхаўск) Аршанскага раёна Віцебскай вобласці як *Асінаўская ДРЭС*. Працавала на торфе, які здабываўся на Асінаўскім балоце. З 1931 года — БелДРЭС. Праектнай магутнасці ў 32 тыс. кВт дасягнула з пускам 2-й чаргі ў 1939 годзе. У Вялікую Айчынную вайну разбурана. Адноўлена ў 1946 годзе, даваеннай магутнасці (34,5 кВт) дасягнула ў 1951 годзе. З 1986 года працуе на мазуце. У 1999 годзе электрастанцыя была пераведзена на выкарыстанне прыроднага газу. У 2010-х мантуюцца катлы для спальвання драўняных адходаў

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Электрастанцыі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Арэхаўск
Катэгорыя:З’явіліся ў 1930 годзе
Катэгорыя:Эканоміка Аршанскага раёна
Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі
Пінчук

**Пінчук** — беларускае прозвішча, якое азначае прыналежнасць чалавека да горада Пінска і яго ваколіц

## Вядомыя носьбіты 
* Адам Пятровіч Пінчук (нар. 1939) — беларускі геолаг.
* Андрэй Міхайлавіч Пінчук — Герой Савецкага Саюза.
* Веньямін Барысавіч Пінчук — савецкі скульптар.
* 
* Вячаслаў Рыгоравіч Пінчук — беларускі вучоны ў галіне фізікі металаў.
* Леанід Сямёнавіч Пінчук — беларускі вучоны ў галіне матэрыялазнаўства.
* Мікалай Рыгоравіч Пінчук — Герой Савецкага Саюза.
* Рыгор Сяргеевіч Пінчук — Герой Савецкага Саюза.
* Сяргей Гаўрылавіч Пінчук (нар. 1952) — беларускі архітэктар.
* Уладзімір Уладзіміравіч Пінчук (нар. 1951) — беларускі спецыяліст у галіне машыназнаўства, сістэм прывадаў і дэталяў машын.
Шэфер

**Шэфер** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Пітэр Шэфер (1926-2016), брытанскі сцэнарыст, драматург
* Ханс Шэфер (1927-2017), нямецкі футбаліст
Шродэр

**Шродэр** — нямецкае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Герхард Шродэр, нямецкі палітычны і дзяржаўны дзеяч
* Эрнст Шродэр, нямецкі матэматык, логік
Хатынская аповесць

**Хатынская аповесць** (1971) — аповесць Алеся Адамовіча, прысвечаная барацьбе партызан супраць нямецкіх акупантаў у Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны. Кульмінацыяй аповесці з'яўляецца знішчэнне карнікамі-гітлераўцамі жыхароў адной з беларускіх вёсак, што дазваляе аўтару правесці паралелі як з трагедыяй Хатыні, так і з ваеннымі злачынствамі наступных дзесяцігоддзяў. Аповесць была напісана з 1966 па 1971 год.

Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую

## Сюжэт 
Былы партызан, а зараз выкладчык універсітэта Фларыян Пятровіч Гайшун з жонкай Глашай і сынам Сярожам едзе разам з аднапалчанамі на адкрыццё помніка партызанам, загінуўшым у час Вялікай Айчыннай вайны ў беларускіх лясах. Па дарозе ён успамінае падзеі 30-гадовай даўніны, калі падлетак Фларыян сышоў у партызанскі атрад Касача, дзе сустрэў Глашу, як карнікі знішчылі яго родную вёску і забілі ўсю яго сям'ю, і як ён апынуўся сведкам таго, як нямецкія салдаты сагналі ў хлеў усіх жыхароў суседняй вёскі Пераходы і спалілі іх жыўцом. Гайшун разумее, што толькі захаванне памяці пра гэтыя падзеі дапаможа прадухіліць іх паўтарэнне ў будучыні. Аднак у сучасным свеце ўжо бачныя сляды таго, што жахі нацызму могуць вярнуцца — гэта і ваенныя злачынствы супраць мірных жыхароў, такія, як трагедыя Сангмі, і упартая праца вядучых сусветных дзяржаў па распрацоўцы ўсё больш магутнай зброі масавага знішчэння.

## Тэатральныя пастаноўкі і экранізацыі 
У 1974 г. Дзяржтэлерадыё па «Хатынскай аповесці» быў пастаўлены аднайменны радыёспектакль на беларускай мове. Па матывах «Хатынскай аповесці» у Дзяржаўным рускім драматычным тэатры БССР у 1977 была пастаўлена п'еса «Вяртанне ў Хатынь» (рэжысёр Б. І. Луцэнка). У 1984 годзе на аснове гэтай пастаноўкі быў зняты двухсерыйны фільм-спектакль.

Аповесць пакладзена ў аснову сцэнарыя фільма «Ідзі і глядзі» (1985) Элема Клімава.

## Спасылкі 
* «Хатынская аповесць» — Бібліятэка Kamunikat.org
* «Хатынская повесть» — Библиотека Альдебаран 
* «Хатынская повесть» — Публичная Библиотека 
* «Хатынская повесть» — Bookz.ru 
* «Хатынская повесть» — FictionBook.lib
* «Хатынская аповесць» (1974), радиоспектакль
* «Возвращение в Хатынь» (1984), фильм-спектакль, 1 серия
* «Возвращение в Хатынь» (1984), фильм-спектакль, 2 серия 

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аповесці
Катэгорыя:Кнігі пра Вялікую Айчынную вайну
Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове
Катэгорыя:Кнігі 1971 года
Мёлер

**Мёлер** () — нямецкае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэас Мёлер — футбаліст зборнай каманды ФРГ
* Герман Джозеф Мёлер — амерыканскі генетык
* Дагмар Мёлер — шведская оперная спявачка
* Інгегерд Мёлер — шведская мастачка
* Эрык Мёлер — намеснік дырэктара фонду «Вікімедыя»
Брукс

**Брукс** () — імя, прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Гарт Брукс, амерыканскі выканаўца кантры-музыкі
* Джэймс Брукс, амерыканскі прадзюсар, сцэнарыст і рэжысёр
* Джэймс Брукс (мастак)
* Мел Брукс, амерыканскі кінарэжысёр
* Рычард Брукс, амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст
* Эверы Брукс, амерыканскі акцёр

## Тапонім 
* Брукс (акруга, Тэхас)
Фармер

**Фармер** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Мілен Фармер (нар. 1961), французская спявачка
* Філіп Хасэ Фармер (1918-2009), амерыканскі пісьменнік-фантаст
Форман

**Форман** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джордж Форман (1949—2025) — амерыканскі баксёр-прафесіянал.
* Мілаш Форман — чэшскі і амерыканскі кінарэжысёр і сцэнарыст.
* Юрый Форман — ізраільскі і амерыканскі баксёр.
Царква ў гонар Смаленскай іконы Божай Маці (Дзісна)

**Царква ў гонар Смаленскай іконы Божай Маці** — праваслаўны храм у г. Дзісна Мёрскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на могілках.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1904 годзе з цэглы, дабудавана ў канцы XX стагоддзю сілікатнай цэглай. Побач з царквой пастаўлена цагляная двух’ярусная чацверыковая шатровая званіца з цыбулепадобнай галоўкай.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры «цаглянага» стылю. Прамавугольны ў плане аб’ём з пяціграннай апсідай накрыты вальмавым гонтавым дахам, завершаным цыбулепадобнай галоўкай на васьмігранным барабане. Плоскасныя неатынкаваныя фасады апяразаны карнізам простага профілю з 2-граннымі заломамі на бакавых фасадах, якія рытмічна расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі з прафіляванымі броўкамі. Уваход вылучаны рызалітам і кансольным казырком.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Культавыя збудаванні Дзісны
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Мёрскага раёна
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Катэгорыя:1904 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1904 годзе
Спаса-Праабражэнская царква (Дзмітровічы)

**Спаса—Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у в. Дзмітровічы Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці. Узведзена ў 1786 годзе. Помнік народнага дойлідства.

## Гісторыя 
У цэнтры вёскі, на невялікім пагорку. Пабудавана ў 1786 г. з дрэва. Перад царквой пастаўлена чацверыковая каркасная званіца пад шатровым гонтавым дахам.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным зрубам, да якога з франтальнага фасада далучаецца прыруб нізкага прытвора, пастаўлены на бутавым падмурку. Галоўны фасад завершаны франтонам, тымпан якога прарэзаны 2 ромбападобнымі люкарнамі. Вільчык двухсхільнага гонтавага даху з вальмай над алтарнай часткай па цэнтры завершаны васьмігранным барабанам з цыбулепадобнай галоўкай. Вертыкальна ашаляваныя сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі з брусамі-сцяжкамі ў прасценках. Па перыметры храм апяразаны прафіляваным карнізам.

Каля царквы чацверыковая каркасная званіца.

## Інтэр'ер 
Ва ўнутранай прасторы апсіду вылучае выкананы ў 1830-я гг. драўляны разны невысокі іканастас, пры ўваходзе на 2 слупах выступаюць хоры з бакавой 2-маршавай лесвіцай. Два абразы: «Маці Божая Адзігітрыя» — 18 ст. ў металічным абкладзе і 1816 г. ў драўляным з чаканкай разным абкладзе.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дзмітровічы
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Камянецкага раёна
Катэгорыя:1786 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Мурашка лясная цёмна-бурая

**Мурашка лясная цёмна-бурая** (*Formica fusca*) — від насякомых сямейства мурашак.

Даўжыня цела рабочых мурашак 4—6, самак і самцоў 8—11 мм. Цёмна-бурыя або чарнаватыя, вусікі і ногі больш светлыя, у самкі цела матавае. 

Пашырана ў Палеарктыцы. Жыве ў хваёвых, мяшаных і лісцевых лясах, зрэдку на палянах і ўзлесках.

## Літаратура 
*  

Катэгорыя:Мурашкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Торэс

**Торэс** () — іспанскае прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Леандра Торэс, аргенцінскі футбаліст
* Луіс Ваэс дэ Торэс, іспанскі мараплавец
* Фернанда Торэс, бразільская актрыса, пісьменніца
* Фернанда Торэс, іспанскі футбаліст
* Херсан Торэс, коста-рыканскі футбаліст
* Хуанфран Торэс, іспанскі футбаліст, абаронца клуба «Атлетыка» і зборнай Іспаніі
Маралес

**Маралес** () — іспанскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Амбросіа дэ Маралес — іспанскі гуманіст
* Джымі Маралес — 41-ы прэзідэнт Гватэмалы
* Луіс дэ Маралес — іспанскі мастак
* Уга Маралес — аргенцінскі футбаліст
* Эрык Маралес — мексіканскі баксёр-прафесіянал
Ферэр

**Ферэр** — іспанскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Альберт Ферэр, іспанскі футбаліст
* Вінцэнт Ферэр, дамініканскі манах, каталіцкі святы
* Давід Ферэр, іспанскі прафесійны тэнісіст
* Франсэск Ферэр, іспанскі вольнадумец і анархіст
* Хасэ Ферэр, амерыканскі акцёр
Каспараў

**Каспараў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Гары Кімавіч Каспараў, расійскі шахматыст
* Сяргей Уладзіміравіч Каспараў, беларускі шахматыст
Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Дзяляцічы)

**Свята-Крыжаўзвіжанская царква** — праваслаўны храм у в. Дзяляцічы Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на могілках.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1876 годзе з дрэва. Побач з царквой пастаўлена двух’ярусная званіца з бутавага каменю. Прыпісана да Ільінскай царквы ў г.п. Любча.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства. Да кубападобнага аб’ёму малітоўнай залы далучаны двух’ярусны бабінец і пяцігранная апсіда з 2 нізкімі бакавымі рызніцамі. Шатровы дах асноўнага зруба завершаны цыбулепадобным купалам на гранёным барабане. Уваход арганізаваны праз нізкую прыбудову прытвора. Гарызантальна ашаляваныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў ліштвах з сандрыкамі, дэкарыраваны вуглавымі лапаткамі. Абраз пачатку 19 ст. «Маці Божая з дзіцем».

## Званіца 
Побач з царквой пастаўлена двух’ярусная званіца з бутавага каменю.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Навагрудскага раёна
Катэгорыя:Дзяляцічы
Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі
Катэгорыя:1876 год у Беларусі
Касавокасць

**Касавокасць** — стан вачэй, пры якім зрокавая лінія аднаго вока адхіляецца ад сумеснай кропкі фіксацыі (у бок носа — сыходная касавокасць, да скроні — разыходная касавокасць, радзей уверх ці ўніз). Касавокасць прыводзіць да страты бінакулярнага зроку.

## Віды касавокасці 
Адрозніваюць садружную і паралітычную касавокасць.

Пры садружнай касавокасці захоўваецца поўны аб'ём рухаў вочнага яблыка, вугал касавокасці пастаянны, дваенне адсутнічае. Бывае ад паніжэння зроку аднаго вока, анамалій рэфракцыі, ад парушэння акамадацыі і канвергенцыі, функцыям слабасці мышцаў вока, спадчыннай схільнасці да касавокасці. Часта пры касавокасці ўзнікае паніжэнне зроку ці слепата на адно вока.

Пры паралітычнай касавокасці абмежаваны ці адсутнічае рух вочных мышцаў, назіраецца дваенне адлюстравання (дыплапія), змена вугла касавокасці. Бывае ад паралічу або парэзу вочных мышцаў пры інфекцыйных хваробах і хваробах нервовай сістэмы.

## Лячэнне 
Пры садружнай касавокасці  — акуляры, спецыяльныя практыкаванні, хірургічнае лячэнне; пры паралітычнай — ліквідацыя асноўнай хваробы, хірургічнае. 

## Літаратура 
* Касавокасць. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Захворванні вачэй
Карэнішчавыя расліны

**Карэ́нішчавыя расліны** - шматгадовыя расліны з падземнымі відазмененымі сцёбламі — карэнішчамі. На Беларусі найбольш вядомыя сярод агароднінных (рэвень, спаржа, хрэн), лекавых (аер, валяр'ян, гарычка, купена, ландыш, мыльнік), дэкаратыўных (армерыя, ворлікі, канна, касач, півоня, фіялка, флёкс), дубільных (вадзяная грэчка, дуброўка), фарбавальных (дзівасіл высокі, маруна), кармавых (асака, каласнец, каласоўнік, купкоўка, метлюжок, цімафееўка), ядавітых (варанец, мудранка, цыкута, чамярыца) раслін, цяжкавынішчальнага пустазелля (хвошч, пырнік, свінакроп). Некаторыя карэнішчавыя расліны, напрыклад, каласнец, выкарыстоўваюць для замацавання сыпкіх пяскоў. 

## Літаратура 
* Карэнішчавыя расліны. 

Катэгорыя:Расліны
Ліхачоў

**Ліхачоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Васілевіч Ліхачоў (нар. 1958) — беларускі архітэктар.
* Дзмітрый Сяргеевіч Ліхачоў (1906—1999) — расійскі гісторык культуры, літаратуразнавец.
* 
* Сяргей Аляксеевіч Ліхачоў (1952—2025) — беларускі вучоны ў галіне неўралогіі.
Лобач

**Лобач** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анастасія Лобач — беларуская гандбалістка.
* Арцём Лобач — беларускі рэжысёр.
* Марына Вікенцьеўна Лобач — беларуская гімнастка.
* Мікалай Іванавіч Лобач (нар. 1945) — беларускі гаспадарчы дзеяч і палітык.
* Мікалай Рыгоравіч Лобач — дзеяч беларускай дыяспары ў Расіі.
* Уладзімір Аляксандравіч Лобач — беларускі гісторык і этнограф, доктар гістарычных навук.
* Юрый Аляксандравіч Лобач (нар. 1963) — беларускі палітык.
Хейлі

**Хейлі**, таксама **Хэйлі** () — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алекс Хейлі, амерыканскі пісьменнік, лаўрэат Пуліцэраўскай прэміі 
* Артур Хейлі, канадскі празаік брытанскага паходжання
* Біл Хейлі, амерыканскі музыкант
Капліца (Дзешкавічы)

**Праваслаўная капліца** ў вёсцы Дзешкавічы Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на могілках.

## Гісторыя 
Пабудавана ў XIX стагоддзю з бутавага каменю. Адноўлена ў пачатку XXI стагоддзя. Прыпісная да Царквы Святога Архангела Міхаіла ў вёсцы Сынкавічы.

## Архітэктура 
Вырашана кубападобным аб'ёмам пад шатровым дахам, завершаным цыбулебадобнай галоўкай. З усходняга боку далучана пяцігранная апсіда пад вальмавым дахам. Бакавыя фасады прарэзаны 2 парамі прамавугольных аконных праёмаў.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Катэгорыя:Дзешкавічы
Катэгорыя:Капліцы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Зэльвенскага раёна
Франц + Паліна

**Франц + Паліна** () — мастацкі фільм паводле апавядання Алеся Адамовіча «Нямко».

## Сюжэт 
Беларусь, 1943 год. У вёсцы Пятухі кватаруе нямецкі атрад СС. Малады салдат Франц закаханы ў беларуску Паліну. Але неўзабаве будзе адданы загад на знішчэнне ўсіх жыхароў вёскі…

## Акцёры 
* Святлана Іванова — *Паліна*
* Адрыян Таполь (*нямецкі артыст*) — *Франц*
* Тамара Міронава — *Кучарыха*, маці Паліны
* Увэ Елінек — *Ота*
* Валянцін Мацапура — *Казік*
* Эрика Булатая — *Ліза*
* Наталля Гарбаценка — *маці Казіка і Лізы*
* Максім Мацапура — *Максімка*
* Андрэй Мярзлікін — *Павел*

## Узнагароды 
* 2007 — Гран-Пры і прыз за найлепшую музыку, фестываль FIPA, Біяррыц, Францыя, (кампазітар Анджэй Петрас)
* 2007 — Адмысловы прыз журы, прызы за найлепшую галоўную мужчынскую ролю, галоўную жаночую ролю, аператарскую работу, міжнародны кінафестываль Avanca, Партугалія
* 2007 — Прыз за найлепшую мужчынскую ролю, Міжнародны фестываль ТБ-праграм, Шанхай
* 2007 — Прыз П. Лебешава за найлепшае мастацкае рашэнне фільма, міжнародны кінафестываль «Дух Огня», Ханты-Мансійск
* 2007 — Адмысловы прыз журы фестывалю «Литература и Кино», Гатчына
* 2007 — Гран-Пры і прыз за найлепшую жаночую ролю фестывалю ваенна-патрыятычных фільмаў імя С. Бандарчука «Волоколамский Рубеж»
* 2006 — Прызёр 16-га міжнароднага фестывалю ўсходнееўрапейскага кіно, Котбус, Германія
* 2006 — Прыз за найлепшую галоўную жаночую ролю і прыз за найлепшую эпізадычную жаночую ролю, фестываль кінаактораў «Созвездие», Цвер
* 2006 — Асобы дыплом журы і прыз за найлепшую жаночую ролю міжнароднага кінафестывалю «Киношок», Анапа
* 2006 — Прыз за найлепшую жаночую ролю міжнароднага кінафестывалю фільмаў пра вайну П. Озерава, Санкт-Пецярбург
* 2006 — Прыз за найлепшы дэбют і за найлепшую аператарскую работу, міжнародны кінафестываль «Лістапад», Мінск
* 2006 — Асобы прыз журы міжнароднага кінафестывалю «Балтийские дебюты», Светлагорск
* 2006 — Прыз рэжысёру Міхаілу Сегалу за найлепшы дэбют «Первая проба» на Моладзевым фестывале «Отражение» у 2006 годзе.

## Цікавыя факты 
Рускія старанна ўзнаўляюць мову беларускай вёскі, а расійская актрыса Святлана Іванова навучылася размаўляць па-беларуску лепей за многіх тутэйшых..

Нямецкая і беларуская мовы дублююцца субтытрамі па-руску.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Фільм на IMDB

Катэгорыя:Фільмы Расіі
Катэгорыя:Фільмы пра Другую сусветную вайну
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы-драмы
Катэгорыя:Фільмы Міхаіла Сегала
Катэгорыя:Фільмы паводле твораў Алеся Адамовіча
Катэгорыя:Фільмы 2006 года
Катэгорыя:Фільмы на беларускай мове
Віды роду Дуб

__NOTOC__

Спіс відаў, якія ўваходзяць у род 
* Спіс складзены на аснове даных сайта Каралеўскіх батанічных садоў К'ю .
* Беларускія назвы відаў прыведзены паводле кніг «Беларуская энцыклапедыя» і « Сістэматыка вышэйшых раслін» (гл. раздзел Літаратура).
* Знакам × пазначаны віды, якія маюць гібрыднае паходжанне.
* Сінаніміка відаў у гэтым спісе не прыводзіцца.

## A 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## B 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## C 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## D 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## E 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## F 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## G 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## H 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## I 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## J 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## K 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## L 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## M 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## N 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## O 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## P 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Q 
* 

## R 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## S 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## T 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## U 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## V 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## W 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## X 
* 
* 
* 

## Y 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Дуб. 
* Сапегін Л. М. Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін : вучэбны дапаможнік / Л. М. Сапегін . — 2-е выд. — Мінск, 2011 . — 344 с.

*
Дуб
Эстанізацыя

**Эстаніза́цыя** — развіццё эстонскай мовы, культуры і ідэнтычнасці праз розныя адукацыйныя і іншыя дзяржаўныя праграмы; а таксама змяненне ўласных імёнаў з іншых моў на эстонскія імёны.

## Прозвішчы 
Да 1920 года каля 50% эстонскіх прозвішчаў мелі замежнае паходжанне. На пачатку 1930-х прэзідэнт Канстанцін Пятс прэзентаваў агульнанацыянальную праграму эстанізацыі прозвішчаў. За час гэта кампаніі тысячы эстонскіх грамадзян добраахвотна змянілі ўласныя прозвішчы.

### Вядомыя эстонцы, якія эстанізавалі прозвішчы 
* Карл Аўгуст Айнбунд → Каарэл Ээнпалу
* Гаральд Рудольф Кляйн → Руут Тарма
* Ганс Лайпман → Антс Лайкмаа
* Крысцьян Тросман → Крысцьян Палусалу

## Інтэграцыя 
Палітыка інтэграцыі накіраваная на ўзмацненне эстонскай ідэнтычнасці сярод насельніцтва, развіццё агульных каштоўнасцей, пачуцця нацыянальнага гонару; з павагаю і ўспрыманнем культурных адрозненняў сярод жыхароў Эстоніі.

### Адукацыя 
14 сакавіка 2000 урад Эстоніі прыняў дзяржаўную праграму «Інтэграцыя ў эстонскім грамадстве 2000—2007». Галоўнымі аспектамі праграмы — лінгвістычна-камунікацыйны, легальна-палітычны і соцыа-эканамічны. Мэта падпраграм: вывучэнне эстонскай мовы моладзю і падлеткамі.

## Гл. таксама 
* Насельніцтва Эстоніі
* Беларусізацыя

## Спасылкі 
* Інтэграцыйная і міграцыйная фундацыя

Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Катэгорыя:Эстонская мова
Катэгорыя:Культурная асіміляцыя
Прыкладная сацыялогія

**Прыкладная сацыялогія** — галіна сацыялогіі, якая займаецца назапашваннем тэарэтычных ведаў, метадаў збору інфармацыі і іх логіка-матэматычнай апрацоўкай для атрымання канкрэтных вынікаў і рэкамендацый па ўладкаванню грамадства. У адрозненне ад тэарэтычнай сацыялогіі, узнікненне якой сягае ў IV стагоддзе да нашай эры, прыкладная з’явілася толькі ў XIX стагоддзі.

## Прыкладное сацыялагічнае даследаванне 
Асноўным інструментам прыкладной сацыялогіі з’яўляецца сацыялагічнае даследаванне.

Прыкладное сацыялагічнае даследаванне складаецца з наступных этапаў:
* Падрыхтоўчы
* Палявы
* Апрацовачны
* Абагульняючы (завяршальны)

## Гл. таксама 
* Сацыялогія
* Тэарэтычная сацыялогія

## Крыніцы 
Катэгорыя:Галіны сацыялогіі
Вольнае Глыбокае

**«Вольнае Глыбокае»** — рэгіянальная беларуская штотыднёвая газета, выходзіла з 1994 да 2021 года ў Глыбокім на беларускай і рускай мовах.

Першапачаткова газета выходзіла як орган Глыбоцкай суполкі БНФ. Галоўны рэдактар і выдавец Уладзімір Скрабатун, вядомы глыбоцкі краязнаўца і дзеяч.

Газета асвятляла культурныя падзеі Глыбоцкага краю, друкавала навіны, шмат увагі прысвячала мясцоваму краязнаўству. Уваходзіць у склад Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы «Аб’яднаныя Масмедыі».

## Гісторыя 
Апошні нумар выйшаў у снежні 2020 года. Выданне закрылася з-за фінансавых цяжкасцей.

Вясной 2025 года, па інфармацыі Агульнанацыянальнага тэлебачання (АНТ), прайшлі допыты рэдактараў рэгіянальных выданняў: Валянціна Сысоя з газеты «Вечерний Бобруйск», Анатоля Санаценкі з партала Babruisk.info, Уладзіміра Скрабатуна з газеты «Вольнае Глыбокае» і Галіны Буднай з газеты «Узгорак», якія былі абвінавачаны ў тым, што яны атрымлівалі грошы ад пасольства Германіі «за артыкулы рэкламнага характару, якія праслаўляюць нібыта цудоўную Германію».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Газеты Беларусі на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Беларусі на беларускай мове
Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1994 годзе
Катэгорыя:Штотыднёвыя газеты
Катэгорыя:Культура Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Аб’яднаныя Масмедыі
Катэгорыя:1994 год у Беларусі
Катэгорыя:Друкаваныя выданні, закрытыя ў 2020 годзе
Вестэрнізацыя

г.)]]
**Вестэрнізацыя** ( — заходні) — перанакіраванне развіцця грамадства на ўзор культуры краін Захаду, што прадугледжвае засваенне заходніх  і моды, каштоўнасцей маралі і этыкі, стэрэатыпаў мыслення і паводзінаў. Найчасцей пераймаюцца верацярпімасць, народаўладдзе, міжэтнічная , свабода звестак і творчасці, эканамічны лібералізм. Звычайна праводзіцца кіраўніцтвам дзяржаваў: Вялікае Княства Літоўскае ў 16—18 ст., Маскоўскае царства на пачатку 18 ст., Японская імперыя ў другой палове 19 ст. — 20 ст. Часам выклікае супраціўленне чыноўнікаў (, СССР), веравызнавальных супольнасцей, народнасцей і саслоўяў. У краінах, якія здабылі незалежнасць пры распадзе СССР у 1991 г., ператварылася ў . Асноўнымі рэчышчамі ажыццяўлення служаць заходнія сродкі масавай інфармацыі (перыёдыка, радыё, Сеціва, тэлебачанне), міжасабовыя і міжурадавыя зносіны з краінамі Захаду, распаўсюджанне заходніх культурных артэфактаў (адзенне, відэакасета, камп’ютарная праграма, кніга, фільм).

## Гл. таксама 
* Культурная асіміляцыя

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Заходняя культура
Катэгорыя:Культурная асіміляцыя
Катэгорыя:Сферы культурнага ўплыву
Катэгорыя:Культурная геаграфія
Катэгорыя:Соцыякультурная эвалюцыя
Катэгорыя:Глабалізацыйныя праблемы
Катэгорыя:Культурная антрапалогія
Катэгорыя:Культуралогія
Катэгорыя:Глабалізацыя
Карыбская біягеаграфічная вобласць

**Карыбская біягеаграфічная вобласць** — біягеаграфічная вобласць, якая уваходзіць у біягеаграфічнае царства Неагею. Займае Вялікія Антыльскія (Куба, Гаіці, Пуэрта-Рыка, Ямайка), Багамскія, Малыя Антыльскія астравы, Трынідад.

Флора прадстаўлена пераважна трапічнымі лясамі, ёсць і іншыя фармацыі расліннасці. Фаўна тыповая для астравоў. Наземных млекакормячых мала (6 родаў). Эндэмічнае сямейства  з 2 відамі. З грызуноў нутрыевыя і . Трапляюцца астраўны апосум і янот. Многа рукакрылых (24 роды, з іх 4 эндэмічныя):  (14 родаў), , , ,  і інш. У арнітафаўне 150 родаў, з іх 38 эндэмічных, у т.л. сямейства  (пляскатадзюбы) з атрада ракшападобных. Сярод калібры, , зязюль, тыранаў і інш. каля 25 % эндэмікаў. Найбольш эндэмікаў на Ямайцы. Сярод паўзуноў некалькі відаў чарапах, 2 віды кракадзілаў (адзін эндэмічны на Кубе), шматлікія яшчаркі (22 роды, з іх 7 эндэмічных, у тым ліку рыючыя ), змеі (19 родаў з 4 эндэмічнымі відамі). З амфібій трапляюцца жабы (5 родаў, у тым ліку квакшы, паўднёваамерынскія  і  — эндэмікі Кубы). Сярод прэснаводных рыб —  (на Кубе), , жывародныя і яйцародныя  (на Гаіці і Кубе), . Разнастайнасць насякомых невялікая. Шмат наземных малюскаў, паходжанне якіх мае сувязі з афрыканскімі і азіяцкімі відамі.

Натуральныя ландшафты вобласці моцна парушаны дзейнасцю чалавека, таму многія віды жывёл зніклі або на мяжы знікнення.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Неатропіка
Катэгорыя:Карыбы
Anyphaena accentuata

***Anyphaena accentuata*** — адзін з нешматлікіх еўрапейскіх відаў павукоў сямейства .

## Біялагічнае апісанне 
Самка даўжынёй ад 4,5 да 8,5 мм, самец ад 4 да 6,5 мм. Самец і самка падобныя, але яе афарбоўка значна больш яркая, а ногі даўжэйшыя.

## Арэал 
Шырока распаўсюджаны ў Еўропе, ад Партугаліі да Скандынавіі, ад Расіі да Міжземнаморскага рэгіёну. У тым ліку сустракаюцца ў Беларусі.

## Лад жыцця 
Гэтыя павукі жывуць на дрэвах і хмызняках у лісці і парастках, дзе і палююць на працягу ночы на дробных насякомых (двухкрылых, тлю). Самкі з’яўляюцца актыўнымі аж да восені, а затым знаходзяць прытулак у розных хованках блізка да зямлі.

Спарванне адбываецца ў пачатку лета. Пры гэтым самцы прыцягваюць самак гукам і вібрацыяй, якую ствараюць шляхам частых націскаў брушкам аб паверхню ліста. Коканы, напоўненыя яйкамі, самкі хаваюць у згорнутым лісці і доўгі час ахоўваюць.

## Літаратура 
* : Kosmos Atlas Spinnentiere Europas. 3. Aufl., 2006. Kosmos, Stuttgart, ISBN 978-3-440-10746-1.
* : Fauna von Deutschland. Quelle & Meyer Verlag, Heidelberg 1969.

## Спасылкі 
* *Anyphaena accentuata*  на сайце Фаўна Беларусі 

Катэгорыя:Аранеаморфныя павукі
Дзісенскі Уваскрасенскі манастыр

**Дзісенскі Уваскрасенскі манастыр** — колішні праваслаўны манастыр у г. Дзісна (цяпер Мёрскі раён Віцебскай вобласці), які дзейнічаў у 1633—1810 гадах. Заснаваны пры Уваскрасенскай царкве, вядомай з 1568 года. Прыналежнасць манастыра да праваслаўя пацверджана каралеўскімі прывілеямі Уладзіслава IV, Яна Казіміра (1661), Яна III Сабескага (1678), Аўгуста II, Аўгуста III (1736). Існаваў на ахвяраванні мяшчан, у 17 ст. меў невялікі маёнтак Горкі. Пры царкве былі тры брацтвы. У 1770 у час пажару Дзісны Уваскрасенская царква згарэла, у 1730-я г. пабудавана новая. У 1810 годзе манастыр зачынены, царква стала прыходскай (згарэла ў 1882 годзе).

Брацкі крыж 1673, які раней знаходзіўся ў манастыры, украдзены з Адзігітрыеўскай царквы (Дзісна) у 1980-я.

З іканастаса дзісненскай Уваскрасенскай царквы, відавочна, паходзіць шэдэўр беларускага іканапісу, ікона «Сашэсце ў пекла» апошняй чвэрці XVII ст., якая цяпер захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі.

## Літаратура 
* Дзісенскі Уваскрасенскі манастыр. 

Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1633 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1810 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Дзісны 
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Дзісны
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Колішнія манастыры Беларусі
Катэгорыя:Храмы Мёрскага раёна
Еўрапейскі маршрут E271

**Еўрапейскі маршрут E271** — еўрапейскі аўтамабільны маршрут катэгорыі Б, які праходзіць па тэрыторыі Беларусі і злучае гарады Мінск і Гомель.

## Маршрут 
Увесь шлях праходзіць праз наступныя гарады:
* :
** E30, Мінск
** E95, Гомель

## Гл. таксама 
* Магістраль М5

Катэгорыя: Еўрапейскія маршруты
Катэгорыя: Дарогі Беларусі
Зубны камень

**Зубны камень** — мінералізаваныя адклады на паверхні зубоў з арганічнай асновы і солей (пераважна фосфарнакіслага кальцыю). Найчасцей бывае на шыйках зубоў, можа пакрываць значную частку каронкі і кораня; адкладваецца і на зубных пратэзах. Колер зубнога каменю ад светла-жоўтага да чорнага ў залежнасці ад ежы і курэння. Афарбоўка бывае і пры распадзе форменных элекментаў крыві ў шчыліне дзясны. Шчыліна паступова павялічваецца; утвараецца кішэня дзясны. Зубны камень — адзін з фактараў развіцця хвароб парадонту.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гігіена поласці рота
Катэгорыя:Захворванні парадонта
Катэгорыя:Зубы
Зэльвенская кафля

**Зэльвенская кафля** — вырабы мясцовых цаннікаў 17-18 стагоддзяў з вёсак Навасёлкі і Росцевічы Зэльвенскага раёна. Выраблялі тэракотавыя сценавыя, паясныя і вуглавыя кафлі, якія аздаблялі манаграмамі, выявамі гурбаў мясцовай шляхты, раслінным арнаментам. З 2-й паловы 17 стагоддзя пашыраны зялёныя паліваныя кафлі з такім самым аздабленнем.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская кафля
Катэгорыя:Культура Зэльвенскага раёна
Зянкоўка

**Зянкоўка** — шматлязовы рэжучы інструмент для атрымання канічных або цыліндрычных паглябленняў вакол адтулін, зняцця фасак цэнтравых адтулін. Адпрацоўка зянкоўкай (зенкаванне) робіцца на свідравальных станках аб спецыяльных цэнтровачных станках (часам з дапамогай дрыля або ўручную).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэзныя інструменты
Катэгорыя:Слясарныя інструменты
Спіс павукоў Беларусі

У Беларусі налічваецца ад 200 да 500 відаў павукоў. Паколькі анатаваных спісаў няма ці яны не апублікаваныя, гэты спіс з’яўляецца няпоўным.

## Падатрад  
#### Сямейства  
* 

## Падатрад  
### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 

### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 
* 
* 

### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 
* 

### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 

### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 

#### Сямейства  
* 

#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 

### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 

#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Сямейства  
* 
* 

#### Сямейства  
* 
* 
* 

#### Сямейства  
* 
* 

### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 

### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 

### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Надсямейства  
#### Сямейства  
* 
* 

### Incertae sedis 
#### Сямейства  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Сямейства  
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Пауки Беларуси  

*
Павукі
Чыгуначны мост цераз Енісей (Краснаярск)

**Чыгуначны мост цераз раку Енісей** размешчаны ў Краснаярску.

У першапачатковым выглядзе ўяўляў сабой аднакалейную фермавую канструкцыю. Ніжэйзгаданае апісанне адносіцца менавіта да яго.

Даўжыня моста складае 1 км, шырыня пралётаў да 140 метраў, вышыня металічных фермаў у вяршыні парабалы 20 метраў.

## Гісторыя 
Мост быў збудаваны расійскімі рабочымі і тэхнікамі пад кіраўніцтвам інжынера Яўгена Карлавіча Кнорэ па праекце прафесара Імператарскага Маскоўскага Тэхнічнага Вучылішча Лаўра Праскуракова. Будаўніцтва распачата ў 1895 годзе. 30 жніўня 1896 года адбылася закладка моста. На набажэнстве пры закладцы прысутнічалі: енісейскі губернатар П. М. Прэйн, Я. К. Кнорэ, чыгуначнае начальства і натоўп гараджан. Набажэнства было здзейснена епіскапам Енісейскім і Краснаярскім Акакіем. У падмурак ніжняй часткі берагавой апоры быў закладзены камень з крыжам, на гэты камень быў пакладзены манускрыпт, на якім пазначаны час закладкі, прозвішчы будаўнікоў і ганаровых гасцей. На камень падчас служэння высыпалі залатыя і сярэбраныя манеты, і ўжо затым першы камень быў закрыты іншым на цэментным растворы.

Асаблівасцямі Енісейскага моста сталі самая вялікая даўжыня моста (907 метраў) і самы вялікі пралёт фермаў (144,5 метраў) сярод усіх пабудаваных да таго часу ў Расіі падобных збудаванняў, палегчаныя канструкцыі саміх фермаў, вымарозка шахт пад кесоны, выкарыстанне драўніны для кесонаў, зніжэнне ў іх ціску і самы высокі кошт будаўніцтва — 3 млн рублёў. Спецыяльнае журы ўзначальваў знакаміты інжынер Гюстаў Эйфель. Распаўсюджанай памылкай з’яўляецца ўяўленне аб тым, што краснаярскі мост падзяліў Гран-пры з Эйфелевай вежай. Аднак Эйфелева вежа была пабудавана ў 1889 г. і атрымала залаты медаль менавіта ў гэты год, а краснаярскі мост — праз 11 гадоў.

Мост згадваецца і ў кнізе «Атлас цудаў свету. Выдатныя архітэктурныя збудаванні і помнікі ўсіх часоў і народаў», выдадзеным у 1991 годзе ў ЗША, — у раздзеле «Расія», нароўні з Крамлём і Петрадварцом.

У 1930-я гады, калі для павышэння прапускной здольнасці Транссібірскай магістралі ўкладвалі другі пуць, побач з гэтым мостам быў узведзены яшчэ адзін, канструкцыйна падобны. У 90-я гады пачалося будаўніцтва трэцяга моста, побач з існуючымі. Меркавалася, што пасля ўводу яго ў эксплуатацыю першы, дарэвалюцыйны, будзе дэмантаваны. Нягледзячы на пратэсты абаронцаў помнікаў гісторыі і культуры, у 2002 годзе пачалася разборка моста.

Здадзены на металалом 7 жніўня 2007 года.

Браў удзел у конкурсе на сайце «Сем цудаў Расіі».

## Крыніцы архіўныя 
* РГИА, ф. 446, оп. 30, д. 11. Доклад № 111 от 2 апреля 1899 г. «Об открытии сквозного движения по Енисейскому мосту».

## Спасылкі 
* Гісторыя будаўніцтва 
* Артыкул з часопіса «Нива» № 14 1899 год
* Мост цераз Енісей

Катэгорыя:Чыгуначны раён Краснаярска
Катэгорыя:Масты Краснаярска
Катэгорыя:Масты цераз Енісей
Катэгорыя:Чыгуначныя масты Расіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1899 годзе
Катэгорыя:1899 год у Краснаярску
Катэгорыя:1899 год на чыгуначным транспарце
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Краснаярска
Катэгорыя:Транссібірская магістраль
Катэгорыя:Колішнія масты
Каўказскія мовы

**Іберы́йска-каўка́зскія мо́вы**, ці **каўка́зскія мо́вы** — умоўная назва сукупнасці каля 40 аўтахтонных (карэнных) моў Каўказа.

Пашыраны пераважна на Паўночным Каўказе, у Закаўказзі, Турцыі і Іране. Пытанне іх роднасці з іншымі мовамі свету канчаткова не высветлена.

Найбольш пашырана грузінская мова, якая мае старажытнае пісьменства.

## Класіфікацыя 
Каўказскія мовы падзяляюць на 3 групы:
* абхазска-адыгскія,
* картвельскія
* і нахска-дагестанскія мовы
(паводле іншай класіфікацыі нахска-дагестанскую групу падзяляюць на 2 — нахскую і дагестанскую).

## Пісьменства 
Грузінская мова, найбольш пашыраная з каўказскіх, мае старажытнае пісьменства на аснове ўласнага грузінскага алфавіта.
Пасля 1917 года літаратурнымі сталі абазінская, абхазская, аварская, адыгейская, даргінская, інгушская, кабардзінская, лакская, лезгінская, табасаранская і чэчэнская. Алфавіты на арабскай і лацінскай графіцы, у 1936—1939 гг. пераведзены на рускую.
Астатнія 25 моў бяспісьменныя (занская, сванская, бацбійская, убыхская і шэраг дагестанскіх моў).

## Агульная характарыстыка 
Асаблівасць фанетыкі каўказскіх моў — багатая сістэма зычных (напрыклад, ва ўбыхскай мове 82 зычныя).

Марфалогія каўказскіх моў аглюцінатыўная (з элементамі фузіі ў нахска-дагестанскіх і з'явамі полісінтэтызму ў абхаза-адыгскіх мовах); прэфіксальны лад — агульнакаўкаўказская рыса словазмянення і словаўтварэння.
Іменныя класы раней былі ўласцівы ўсім іберыйска-каўказскім мовам.

Асаблівасць сінтаксісу — наяўнасць эргатыўнай канструкцыі сказа.

Лексіка ўключае шмат агульных запазычанняў з арабскай, іранскай, цюркскіх і іншых моў.

## Літаратура 
* Іберыйска-каўказскія мовы //  С. 143.
* Климов Г. А., Алексеев М. Е. Типология кавказских языков. М., 1980.
* Климов Г. А. Введение в кавказское языкознание. М., 1986.
* 
* Кавказские (иберийско-кавказские) языки // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: «Советская энциклопедия», 1990.


Катэгорыя:Мовы Еўразіі
Катэгорыя:Каўказ
Мяднянскія ельнікі

**Мядня́нскія ельнікі** — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Беларусі, размешчаны ў Мяднянскім лясніцтве Брэсцкага раёна. 6 участкаў зеленамошна-чарнічна-кісліцавых ельнікаў, у якіх пераважае хуткарослая карпацкая елка. Плошча складае 21,8 га. Узрост елак 70—100 гадоў, вышыня да 40 м, дыяметр 0,3— 0,4 м. Унікальныя астраўныя ельнікі на поўдзень ад мяжы суцэльнага пашырэння елкі. Ахоўны статус нададзены ў 1966 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Брэсцкі раён
Катэгорыя:Ельнікі
Мэтаўская хвоя

**Мэ́таўская хвоя** — батанічны помнік прыроды мясцовага значэння ў Беларусі, размешчаны ва ўрочышчы Мэто ў Жабінкаўскім раёне. Дрэва хвоі веймутавай (*Pinus strobus*). Вышыня хвоі складае каля 30 м, дыяметр 0,7 м, узрост каля 70 гадоў. Каштоўная дэкаратыўная культура. Ахоўны статус нададзены ў 1982 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Жабінкаўскі раён
Катэгорыя:Дрэвы-помнікі
Моўчадскае насаджэнне лістоўніцы еўрапейскай

**Моўчадскае насаджэнне лістоўніцы еўрапейскай** — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Беларусі, размешчаны ў Моўчадскім лясніцтве ў Баранавіцкім раёне. Насаджэнне лістоўніцы еўрапейскай (90 %) з дамешкам хвоі веймутавай (10 %). Плошча складае 1,6 га. Узрост дрэў каля 110 гадоў, вышыня 40 м, дыяметр каля 0,5 м. Унікальны па ўзросту і прадукцыйнасці ўчастак каштоўных інтрадуцэнтаў. Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Баранавіцкага раёна
Грэчаская аперацыя

**Грэчаская аперацыя** таксама вядомая, як **аперацыя «Марыта»** () (6 красавіка—30 красавіка 1941) — агульная назва ваенных дзеянняў у час уварвання нацысцкай Германіі ў Грэцыю ў красавіку 1941 года. Напад рушыў услед за папярэднім беспаспяховым італьянскім уварваннем, вядомым як Італа-грэчаская вайна. Яго, як правіла, аддзяляюць ад бітвы за Крыт, якая адбылася пасля захопу мацерыковай Грэцыі. Абедзве аперацыі былі часткай Балканскай кампаніі Германіі у час Другой сусветнай вайны.

На пачатак уварвання Германіі Грэцыя ўжо была ў стане вайны з Італіяй, якая пачалася з італьянскага ўварвання 28 кастрычніка 1940 года. Грэцыя паспяхова адбіла першыя наступы. Да 6 красавіка большая частка грэчаскай арміі апынулася на мяжы з Албаніяй, адкуль італьянцы паспрабавалі пракрасціся ў Грэцыю. Нямецкія войскі ўварваліся праз Балгарыю, стварыўшы тым самым другі фронт. Грэцыя да гэтага моманту ўжо паспела атрымаць невялікае падмацаванне ад Брытанскай імперыі, аднак, пасля пачатку ўварвання дапамогі больш не было. Італьянскія і нямецкія войскі колькасна значна пераўзыходзілі грэчаскую армію. У выніку чаго балгарская абарончая лінія, якая не атрымала падмацавання, была хутка захоплена немцамі, якія затым абыйшлі з флангу грэчаскія сілы на албанскай мяжы, вымусіўшы іх здацца. Брытанскія войскі пачалі тактычнае адступленне. Нямецкая армія дасягнула Афін 27 красавіка і выйшла да паўднёвага берага Грэцыі 30 красавіка, захапіўшы каля 7000 брытанскіх салдат і завяршыўшы гэты этап Балканскай кампаніі поўнай перамогай. Праз месяц заваяванне Грэцыі было завершана захопам Крыта. Грэцыя апынулася акупавана ўзброенымі сіламі Германіі, Італіі і Балгарыі.

Успамінаючы ход вайны бліжэй да яе канца, калі хуткае паражэнне Германіі стала непазбежным, Гітлер усё больш называў паражэнне Італіі пры ўварванні ў Грэцыю прычынай сваёй наступнай катастрофы. У якасці прычыны буйнога паражэння Германіі на тэрыторыі Савецкага Саюза, гэта тлумачэнне не падыходзіць. Аднак, гэта паражэнне мела сур’ёзныя наступствы для ваенных дзеянняў падчас Паўночнаафрыканскай кампаніі.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Італіі
Катэгорыя:Бітвы Балгарыі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Грэцыі
Катэгорыя:Бітвы ў Грэцыі
Катэгорыя:Грэцыя ў Другой сусветнай вайне
Публічны сектар

**Публічны сектар** — гэта частка эканомікі, якая забяспечвае розныя ўрадавыя сервісы. Змесціва грамадскага сектару можа змяняцца ў залежнасці ад краіны, але для большасці краін публічны сектар уключае такія сэрвісы як армія, паліцыя, інфраструктура (публічныя дарогі, масты, тунэлі, водазабеспячэнне, каналізацыя, электра сетка, телекамунікацыі і інш.), публічны транспарт, публічная адукацыя, разам з аховай здароўя, з дзяржаўнымі служачымі і тымі, хто займае выбарныя пасады. Публічны сектар можа прадастаўляць сэрвісы, якія не аплочваюцца, але не могуць быць выключаны з паслуг (напрыклад, вулічнае асвятленне), якія задавальняюць патрэбы ўсяго грамадства, чым асобных індывідаў, выкарыстоўшваючых гэты сэрвіс.

Бізнэсы і арганізацыі, якія не з'яўляюцца часткай публічнага сектара — гэта прыватныя сектар. Да прыватнага сеткара адносіцца бізнэс сектар, які мае на мэце прыносіць прыбытак для яго ўладальнікаў, а таксама валанцёрскі сектар, які ўключае дабрачынныя арганізацыі.

## Арганізацыя 
Арганізацыя публічнага сектара (публічнай уласнасці) можа прымаць некалькі формаў, уключаючы:

* Наўпроставае адміністраванне фінансуемае за кошта падаткаў; гэта арганізацыя звычайна не мае спецыфічных патрабаванняў, што тычыцца камерцыйнай паспяховасці, і прымае рашэнні вызначаныя ўрадам.
* Карпарацыі публічнай уласнасці (у некаторых кантэкстах, асабліва вытворчасці, «прадпрыемствы дзяржаўнай уласнасці»); якія адрозніваюцца ад прамога адміністравання тым, што яны маюць больш камерцыйнай свабоды, і прымаюць рашэнні не толькі тыя, што вызначае урад (але агульныя задачы могуць быць вызначаны урадам).
* Частковы аўтосорсінг (напрыклад, ІТ-сэрвісы), якія разглядаюцца як мадэль публічнага сектара.
* Поўны аўтсорсінг з прыватнай карпарацыяй, прадастаўляючай паслугі згодна інтарэсам урада. Гэты спосаб можа разглядацца як сумесь кіравання ў прыватным сектары з публічнай уласнасцю на фонды, хаця ў некаторых формах кантроля прыватнага сектара і (або) рызыкаў настолькі вялікая, што паслуга больш можа не разглядацца як публічны сектар (Барлоў (Barlow), 2010).

## Гл. таксама 
* Грамадскія службы
* Урадавыя агенцыі
* Нацыяналізацыя
* Палітычная эканомія
* Прыватызацыя
* Экономіка публічнага сектара (прадмет)
* Агульная ўласнасць

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дзяржава
Катэгорыя:Эканоміка
Георгіяс Цалакаглу

**Гео́ргіяс Цала́каглу** (; красавік , вёска Рэнтына, ном Трыкалы і Кардыцы, Фесалія, Каралеўства Грэцыя — , Афіны, Каралеўства Грэцыя) — грэчаскі генерал, прэм’ер-міністр марыянетачнага ўрада акупаванай Грэцыі ў 1941—1942 гадах.

## Біяграфія 
23 красавіка 1941 года ў парушэнне загаду грэчаскага галоўнакамандуючага падпісаў з прадстаўнікамі нямецкага і італьянскага камандавання акт аб капітуляцыі грэчаскіх войскаў, пасля чаго стаў першым прэм’ер-міністрам марыянетачнага ўрада акупаванай Грэцыі (1941—1942).

Цалакаглу падчас выканання сваіх службовых абавязкаў перарываў любыя антынямецкія паўстанні і спробы аднавіць манархію. У гэтым яму дапамагалі нямецкія гарнізоны, якія заставаліся ў Грэцыі. Аднак гэта прыводзіла толькі да пагаршэння агульнага стану эканомікі Грэцыі і росту незадаволенасці грамадзян. Цалкам была разбурана інфраструктура, усе прыпасы канфіскоўваліся ў насельніцтва і адпраўляліся войскам. Больш таго, большую частку даходаў грэчаскі ўрад перадаваў немцам, забяспечваючы іх як прыпасамі, так і фінансамі. Гэта палітыка прывяла да голаду зімой 1941—1942 гадоў, падчас якога памерлі больш за 300 тысяч чалавек.

Нягледзячы на патрабаванні адстаўкі Цалакаглу, той адмаўляўся пакідаць сваю пасаду. Больш за 80 тысяч чалавек былі сагнаны на працу ў Германію ў часы кіравання Цалакаглу, а тыя, хто адмаўляўся пакідаць краіну, знішчаліся фізічна. Урэшце, замест генерала Цалакаглу 17 лістапада 1942 года быў прызначаны Канстантынас Лагафетопулас.

У 1945 годзе грэчаскім судом прысуджаны да смерці. Прысуд быў заменены на пажыццёвае зняволенне. Памёр ад лейкеміі ў маі 1948 года.

## Спасылкі 
* Біяграфія генерала на сайце mlahanas.de 
* Evi Koukouraki: *Von den griechischen Befreiungskriegen bis in die Gegenwart: Geschichte des jungen Griechenlands*.  на сайце uni-marburg.de 
* Griechische Armee 1940—1941  на сайце afrika-korps.de 
* *The Second World War 1940—1945. War, Occupation, Resistance, Liberation*.  на сайце www2.fhw.gr 
* Griechenland-Geschichte: Der Zweite Weltkrieg und der Bürgerkrieg.  на сайце griechische-botschaft.de 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Грэцыі
Катэгорыя:Генералы Грэцыі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Грэчаскі калабарацыянізм
Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі
Катэгорыя:Памерлі ад лейкеміі
Катэгорыя:Военачальнікі Другой сусветнай вайны
Прынц Оскар

**Оскар Карл Олаф**, нар. 2 сакавіка 2016 у Сольне, — шведскі прынц, герцаг правінцыі Сконэ, сын кронпрынцэсы Вікторыі і прынца Даніэля, малодшы брат прынцэсы Эстэль. Згодна правапераемнасці ён трэці пераемнік шведскага трону пасля сваёй маці і сястры і перад прынцам Карлам Філіпам.

## Нараджэнне 
4 верасня 2015 Каралеўская Адміністрацыя паведаміла, што кронпрынцэса чакае другое дзіця. 2 сакавіка 2016 а 20:28 у Каралінскім шпіталі ў Сольне нарадзіўся Оскар. Пры нараджэнні яго даўжыня складала 52 см, вага 3655 г. Лекар Ленарт Нордстром прымаў роды, як і чатыры гады раней, калі нарадзілася прынцэса Эстэль.

3 сакавіка 2016 на кансіліуме ў Стакгольмскім палацы кароль Карл XVI Густаў аб’явіў імя прынца — Оскар Карл Олаф, і што яму выдзелена герцагства ў правінцыі Сконэ. Гэта было адзначана ў той жа дзень святочнымі салютамі ў Стакгольме, Бодэне, Хернасандзе, Карлскроне і Гётэбаргу, а таксама царкоўнай службай Te Deum у Палацавай царкве, дзе прысутнічалі каралеўская сям’я, прадстаўнікі парламента, афіцыйныя асобы і супрацоўнікі Каралеўскай Адміністрацыі.

У дынастыі Бернадотаў ужо было два герцагі Сконэ, такі тытул мелі да ўзыходжання на трон Карл XV і Густаў VI Адольф.

Катэгорыя:Бернадоты
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Серафімаў
Катэгорыя:Каралеўскія дзеці