open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ян Крагельскі

**Ян Краге́льскі** (; , в. Мазуркі — , ) — польскі палітык, ваявода палескі, брат Ванды Крагельскай-Філіповіч і бацька Крысціны Крагельскай.

## Біяграфія 
Брат рэвалюцыянеркі Ванды Крагельскай-Філіповіч. Скончыў Вышэйшую тэхнічную школу ў Празе з дыпломам інжынера-меліяратара. Падчас Першай сусветнай вайны ён служыў у рускай арміі. Пасля вайны ўступіў у польскую армію, у якой даслужыўся да звання падпалкоўніка. У 1921—1922 гадах ён узначальваў Палескую падкамісію  на Усходзе. Пакінуўшы армію, 9 сакавіка 1925 года ён стаў рэферэнтам у Палескім ваяводскім урадзе, а затым 10 студзеня 1926 года — кіраўніком староства ў Лунінцы.

### Палескі ваявода 
З 23 снежня 1926 года па 8 верасня 1932 года ён займаў пасаду Палескага ваяводы (з 14 ліпеня 1926 года быў в.а. ваяводы).

Прытрымліваючыся палітыкі дзяржаўнай асіміляцыі, спрабаваў выкарыстоўваць элементы рэгіяналізму ў Палескім ваяводстве. У жніўні 1932 г. ваявода накіраваў міністру ўнутраных спраў асобны мемарандум па праблемах Палесся.

Прынцыпова адхіляў любыя метады гвалтоўнага характару як памылковыя і нават шкодныя для польскіх нацыянальных інтарэсаў. Крагельскі невысока ацэньваў здольнасці беларускага нацыянальнага руху, лічачы яго малалікім і маргінальным, таму супрацоўніцтва з беларусамі аб’яўлялася немэтазгодным. Адначасова ставілася задача ізаляцыі беларускага руху ад знешніх уплываў, у прыватнасці, з Савецкай Беларусі. Такая палітыка мела на мэце скарачэнне маштабаў беларускага нацыянальнага руху, у тым ліку і на Палессі. Праграма дзяржаўнай асіміляцыі ніколі не карысталася падтрымкай мясцовага паліцэйска-адміністрацыйнага апарату, якая праводзіла ўласную нацыянальную палітыку, што, як правіла, супадала з эндэцкімі ўзорамі нацыянальнай асіміляцыі.

## Сям’я 
У шлюбе з біёлагам Янінай Бурай (1885—1976), якая збірала калекцыю прадметаў матэрыяльнай культуры жыхароў Палесся, меў дачку Крысціну (1914—1944), фалькларыстку і паэтэсу.

## Літаратура 
* *Krahelski Jan* w: «Kto był kim w II Rzeczypospolitej», pod red. prof. Jacka. M. Majchrowskiego, Warszawa 1994, wyd I, s. 170.

Катэгорыя:Ваяводы палескія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ляхавіцкім раёне
Старабэшэўскі раён

**Старабэшэўскі раён** () — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Данецкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Старабэшэвэ

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 11 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 9 пасёлкаў і 48 сёлаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці
Славянскі раён

**Славянскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Данецкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Славянск ().

Утвораны 7 сакавіка 1923 года. Насельніцтва раёна на 1 красавіка 2017 года складала 47913 чалавек, плошча — 1274&nbsp;км².

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 4 пасялковых і 12 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад, 5 пасёлкаў гарадскога тыпу, 1 пасёлак і 41 вёска.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці
Мангушскі раён

**Мангушскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Данецкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Мангуш ().

Утвораны 7 сакавіка 1923 года. Насельніцтва раёна на  года складае 26510 чалавек, плошча — 792&nbsp;км².

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 6 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 1 пасёлак і 23 сяла.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці
Еўрапейская кінапрэмія 1999

**12-я цырымо́нія прысуджэ́ння Еўрапе́йскай кінапрэ́міі** за дасягненні ў еўрапейскім кінематографе адбылася 4 снежня 1999 года ў Берліне.

## Пераможцы і намінанты 
Ніжэй прыведзены спісы пераможцаў і намінантаў. У межах адной катэгорыі намінанты ўпарадкаваны паводле беларускага алфавіта. Пераможца адзначаны блакітным колерам фона &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; і прыводзіцца першым.

### Узнагароды за фільм 
### Персанальныя ўзнагароды 
### Ганаровыя ўзнагароды 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 12-я Еўрапейская кінапрэмія  на сайце Еўрапейскай кінапрэміі 
* 12-я Еўрапейская кінапрэмія на сайце «*Internet Movie Database*» 
* 

1999
Катэгорыя:Кінапрэміі 1999 года
Катэгорыя:1999 год у кіно
Катэгорыя:1999 год у Берліне
Катэгорыя:Падзеі ў Берліне
Катэгорыя:Падзеі 4 снежня
Катэгорыя:Снежань 1999 года
Вэлыканавасілкаўскі раён

**Вэлыканавасілкаўскі раён** () — скасаваная адміністрацыйная адзінка ў складзе Данецкай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Вэлыка Навасілка ().

Утвораны 7 сакавіка 1923 года. Насельніцтва раёна на  года складае 39019 чалавек, плошча — 1900&nbsp;км².

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 16 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 15 пасёлкаў і 51 сяло.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці
Чакта (мова)

**Чакта** (саманазва: *Chahtá*) — індзейская мова ў ЗША, родная мова народа чакта. У 2015 г. на ёй размаўлялі 9600 чалавек.

Чакта адносіцца да заходняй галіны маскогскай сям'і моў. Падзяляецца на 3 буйныя дыялекты. У нашы дні гутарковымі застаюцца дыялекты Аклахомы і Місісіпі. 

Пісьмовасць з'явілася ў XIX ст. дзякуючы намаганням амерыканскіх місіянераў. У нашы дні існуе некалькі варыянтаў пісьмовасці на аснове лацінкі. 

## Спасылкі 
* Choctaw language, alphabet and pronunciation 
* Vocabulary in Native American Languages: Choctaw Words

Катэгорыя:Мовы маскогі
Катэгорыя:Мовы ЗША
Вертляніцавыя

**Вертляніцавыя** (*Monotropoideae*) — падсямейства кветкавых раслін сямейства .

Раней у некаторых сістэмах класіфікацыі вылучалася ў самастойнае сямейства *Monotropaceae*.

## Класіфікацыя 
Падсямейства ўключае ў сябе 14 родаў у трох трыбах:

* '***

: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 

* ****

: 
: 

* ***'

: 
: 
: 
: 

Катэгорыя:Верасовыя
Ханс Блікс

**Ханс Марцін Блікс** (; нар. 28 чэрвеня 1928, Упсала, Швецыя) — шведскі палітык і дыпламат. Быў міністрам замежных спраў Швецыі (1978—1979), генеральным дырэктарам МАГАТЭ (1981—1997) і кіраўніком ЮНМОВІК (2000—2003).

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Швецыі
Катэгорыя:Службовыя асобы ААН
Катэгорыя:Дыпламаты Швецыі
Шандра

**Шандра**

*  Шандра — вёска ў Мыроніўскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны
*  — род раслін
Мырнэ (Скадоўскі раён)

**Мырнэ** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Каланчацкім раёне Херсонскай вобласці Украіны. У пасёлку размешчана чыгуначная станцыя «Каланчак» на лініі Херсон — Джанкой.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Гарнастаіўка

**Гарнастаіўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Гарнастаіўскім раёне Херсонскай вобласці Украіны, раённы цэнтр. З 2022 года пад акупацыяй Расійскай Федэрацыі.

## Гісторыя 
Гарнастаіўка вядома з канца XVIII стагоддзя, калі сюды прыбылі перасяленцы з Палтаўскай і Чарнігаўскай губерняў.

### Пад акупацыяй Расійскай Федэрацыі 
З 24 лютага 2022 года, населены пункт знаходзіцца пад расійскай акупацыяй. Акупацыйная ўлада знішчыла пад’ёмным кранам усталяваны ў пасёлку помнік «Да Дня незалежнасці Украіны» і памятны знак «Змагарам за свабоду і незалежнасць Украіны». 9 студзеня 2023 года расійскае акупацынае Міністэрства аховы здароўя Херсонскай вобласці выдала «загад», у якім закрыла 7 бальніц на левабярэжжы Херсонскай вобласці, у тым ліку ў пасёлку Гарнастаіўка.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры
Дніпраны

**Дніпраны** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Херсонскай вобласці Украіны на беразе Дняпра, падпарадкаваны гарадскому савету Новай Кахоўкі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры
Ян Петр Ёрдан

**Ян Петр Ёрдан** (; 15 лютага 1818, Чэшкецы (цяпер у складзе камуны Гёда), Каралеўства Саксонія — 20 мая 1891, ) — нямецкі філолаг-славяназнавец, па паходжанні серб-лужычанін.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 лютага 1818 года ў сербалужыцкай вёсцы Чэжкецы. У 1830 годзе паступіў у Лужыцкую семінарыю ў Празе, якую скончыў у 1836 годзе, пасля чаго да 1840 вывучаў тэалогію ў Карлавым універсітэце, вучыўся таксама ў Вацлава Ганкі. У 1837 г. апублікаваў першы артыкул аб лужыцкіх сербах, у 1841 г. надрукаваў «Граматыку сербавендскай мовы ў Верхняй Лужыцы» (). У наступным годзе па палітычных матывах вымушаны быў пакінуць Прагу і пасяліўся ў Лейпцыгу, дзе ў 1843 годзе заснаваў першы нямецкі часопіс, прысвечаны вывучэнню руху славянаў: «Jahrbücher für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft». У 1841 годзе быў адным з ініцыятараў выдання літаратурнай газеты «Jutnička», якая ў чэрвені 1842 г. была ператворана ў штотыднёвік «Tydźenska Nowina». Чытаў у Лейпцыгскім універсітэце лекцыі па славяназнаўству. З 1843 года выдаваў у Лейпцыгу навуковы часопіс «Jahrbücher für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaf». Апублікаваў «Гісторыю рускай літаратуры» (; 1846), выдаў чэшска-нямецкі і польска-нямецкі слоўнікі. Пад яго імем выдаў некалькі сваіх твораў чэшскі пісьменнік Клацэль.

## Літаратура 
* 
* Česko-lužicke styky v 1.polovině 19. století// Česko-lužický věstník, 2007, стар 54
* M. Hórnik, Dr. J. Pĕtr Jordan a свайго słowa z l. 1842 , Časopis Maćicy Serbskeje, 1893, стар 67 — 72

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Sächsische Biografie 
* Jan Petr Jordan. Geschichte der russischen Literatur 

Катэгорыя:Лужыцкія грамадскія дзеячы
Катэгорыя:Члены Маціцы серба-лужыцкай
Катэгорыя:Панславісты
Катэгорыя:Славісты Германіі
Катэгорыя:Філолагі Германіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Лейпцыгскага ўніверсітэта
Казацкэ

**Казацкэ** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Бэрыслаўскім раёне Херсонскай вобласці Украіны на беразе Дняпра (адзін з дняпроўскіх рукавоў — Казак — і даў назву паселішчу).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Зэлэніўка

**Зэлэніўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Дніпроўскім раёне Херсонскай вобласці Украіны за 5 км ад Херсона.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Магероя

**Магероя** (, ) — востраў у Баранцавым моры. Уваходзіць у склад Нарвегіі. Плошча - 436,6 км². Насельніцтва (2012 г.) - 3201 чалавек. На поўначы вострава месціцца мыс Нордкап, які лічыцца найбольш паўночным пунктам Еўропы. 

## Геаграфія і прырода 
Востраў Магероя месціцца на поўдні Баранцава мора ў 1398 км на паўночны ўсход ад Осла, сталіцы Нарвегіі. На поўдні аддзелены ад мацерыка вузкім пралівам (каля 1,2 км) і фіёрдам Магероя (каля 6,87 км). Праз апошні пракладзены тунэль і шаша, якая злучае востраў з астатняй часткай Нарвегіі. Яшчэ некалькі фіёрдаў разразаюць берагавую лінію і ўдаюцца ўглыб. Унутраныя раёны Магероі пакрыты скальнымі выступамі і раўніннай тундрай. Найбольшая вышыня — 417 м над узроўнем мора. 

Прыродны свет сушы бедны. Сярод раслін вылучаюцца карлікавыя бярозы, алешыны. Улетку на скалах гняздуе шмат птушак.

## Гісторыя 
На Магероі знойдзены рэшткі старажытнага чалавека, што жыў каля 10 тысяч гадоў таму. Пісьмовыя крыніцы з'явіліся ў XVI ст. У той час востраў быў населены рыбакамі. У 1553 г. англійскі капітан Стывен Бора адкрыў мыс Нордкап, які палічыў найбольш паўночным пунктам Еўропы. 

Падчас II Сусветнай вайны насельнікі Магероі пацярпелі ад нацысцкай акупацыі. 

У нашы дні асноўныя віды дзейнасці астравіцян — рыбалоўства і абслугоўванне турыстаў.

## Спасылкі 
* Magerøya — Store norske leksikon
* Magerøya — Historiske Rejser

Катэгорыя:Астравы Нарвегіі
Катэгорыя:Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна
Анастасіа Самоса Дэбайле

**Анастасіа Самоса Дэбайле** (; 5 снежня 1925, Леон, Нікарагуа — 17 верасня 1980, Асунсьён, Парагвай) — 44-ы і 45-ы прэзідэнт Нікарагуа, з 1 мая 1967 па 1 мая 1972 года і з 1 снежня 1974 па 17 ліпеня 1979 года. Фактычна ў якасці кіраўніка Нацыянальнай гвардыі з’яўляўся кіраўніком краіны з 1967 па 1979 год. Быў апошнім кіраўніком сямейнай «дынастыі» Самоса, якая кіравала краінай з 1934 года. Дыктатар.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі ЗША
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Ізабелы Каталічкі
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага ланцуга ордэна Інфанта дона Энрыке
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага Крыжа ордэна За заслугі перад ФРГ
Катэгорыя:Прэзідэнты Нікарагуа
Катэгорыя:Зрынутыя прэзідэнты
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Радыёаматары
Манфрэд Гутэрэр

**Ма́нфрэд Гу́тэрэр** () — нямецкі дыпламат. Пасол Германіі ў Беларусі з 2019 года.

Доўгі час працаваў кіраўніком 205-га аддзела ў МЗС ФРГ па адносінах з Расіяй, Украінай, Беларуссю, краінамі СНД, а таксама адносінам ЕС з краінамі Усходняй Еўропы. У 2013 годзе займаўся пытаннямі пераводу Юліі Цімашэнкі на лячэнне ў берлінскую клініку.

23 ліпеня 2019 года ўручыў копіі даверчых грамат міністру замежных спраў Беларусі Уладзіміру Макею.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паслы Германіі ў Беларусі
Шандра (род раслін)

**Шандра**, **Шанта** (*Marrubium*)&nbsp;— род кветкавых травяністых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя расліны вышынёй 15—75 см, у асноўным пакрыты белымі валасінкамі. Сцёблы ўзыходныя. Лісце супраціўнае.

Суквецці з дробных кветак ружовага, ліловага, белага, жаўтаватага колеру, сабраных у асноўным густыя несапраўдныя мяцёлкі ў пазухах верхняга лісця. Чашачка трубчастая, 5—10-зубчастая; вяночак двухгубы, трубка карацей чашачкі, верхняя губа прамая, вузкая, выемчатая або двухлопасцевая, ніжняя — трохлопасцевая. Прыкветак шылападобны або шчацінкападобны, апушаны.

Плод — арэшак, трохгранна-яйкападобны або даўгаваты, на верхавіне закруглены.

## Распаўсюджанне 
Прадстаўнікі роду сустракаюцца ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы і нетрапічных раёнах Азіі. Ва Украіне расце паўсюдна.

## Гаспадарчае значэнне 
Лекавыя, фарбавальныя, таніданосныя, меданосныя і эфіраалейныя расліны.

## Віды 
Род налічвае каля 40 відаў  (больш за 30). Некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 309.
*  — С. 368.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Ясноткавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Quillaja

**Quillaja** — адзіны род раслін манатыпнага сямейства ***Quillajaceae***.

## Таксанамія 
У сістэме Кронквіста род уключаўся ў сямейства Ружавыя. Сістэма APG II вылучыла гэты род у складзе манатыпнага сямейства ***Quillajaceae*** ў парадку Бабовакветныя.

Род складаецца з двух відаў:

* 
*  — кітайская расліна, кара якой вельмі багатая ўтрыманнем сапанінаў і таму ўжываецца для мыцця воўны; яе варта пазбягаць пры мыцці авечак, паколькі, па некаторых даследаванняў, яна атрутная.

Сінонім: *Fontenellea* A. St.-Hil. & Tul.

## Літаратура 
* Lotova, and A. L. I. C. Timonin. 1999. Anatomy of cortex and secondary phloem in Rosaceae. 3. Quillajoideae.// Bot. Zhurn. 84 (2): 34-41

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Бабовакветныя
Ляўконія сівая

**Ляўконія сівая** (*Matthiola incana*) — від раслін сямейства Капуставыя.

## Назва 
У англійскай мове мае назву «сівая маціёла» (). У ЗША называюць яшчэ «дзесяцітыднёвая маціёла» ().

## Апісанне 
Шматгадовая расліна. Мае цвёрдае сцябло да 60 см вышыні і 30 шырыні з вузкім шараватым або бялёсым валасістым лісцем да 10 см даўжыні. Кветкі духмяныя, сабраны ў суквецці вар’іруюцца ад фіялетавага да белага. Плод — струк да 10 см даўжыні.

## Пашырэнне 
Расце ў Заходняй і Цэнтральнай Еўропе.

Расліна — продак садовай ляўконіі. Выведзеныя шматлікія культурныя сарты і гібрыды.

## Галерэя 

Matthiola_incana_002.JPG|Кветкі дзікай ляўконіі
Matthiola_incana_RF.jpg|Агульны выгляд расліны
2006-12-01Matthiola05.jpg|Кветка махрыстага культурнага сорту

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Капуставыя
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1812 годзе
Vigna

**Vigna** — род травяністых кветкавых раслін сямейства . Адрозненні ад блізкага роду Фасоля ляжаць у галіне біяхіміі, у складзе пылка, у будове гінецэя і прылісткаў. Усяго налічваюць каля 120 відаў.

Род названы ў гонар італьянскага батаніка , дырэктара Батанічнага саду ў Пізе.

## Батанічнае апісанне 
Сцёблы як сцелюцца, так і прамыя.

Лісце пёрыстае тройчатае.

Жоўтыя, белыя, блакітныя, фіялетавыя сабраны ў гронкі.

## Гаспадарчае значэнне і прымяненне 
Розныя віды апрацоўваюцца ў трапічным поясе як агароднінныя, збожжавыя, кармавыя і сідэральныя культуры.

У культуры найбольш распаўсюджаны . Да роду аднесены азіяцкія віды фасолі — , , . У параўнанні з іншымі зернебабовымі плады, як правіла, не патрабуюць замочвання, не выклікаюць актыўнага газаўтварэння, аптымальныя для прарошчвання.

## Таксанамія 
, 1824, 

### Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Віды 
Па інфармацыі базы дадзеных *The Plant List*, род уключае 118 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Файл:Starr_010818-0012_Vigna_marina.jpg|*Vigna marina*
Файл:Starr_021124-9001_Vigna_speciosa.jpg|*Vigna speciosa*

## Літаратура 
* Павлова А. М. Vigna Savi — Вигна // Культурная флора СССР. — М.—Л.: Сельхозгиз, 1937. — Т. IV. Зерновые бобовые. — С. 623—646.

Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Матыльковыя
Іван Трафімавіч Цітоў

**Іван Трафімавіч Ціто́ў** ( — ) — вучоны ў галіне паталагічнай анатоміі, доктар медыцынскіх навук (1934), прафесар (1927), Заслужаны дзеяч навукі БССР (1939).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Радамышль Кіеўскай губерні (сучасны адміністрацыйны цэнтр Радамышльскага раёна Жытомірскай вобласці Украіны). У 1893 скончыў Кіева-Пячорскую гімназію, у 1898 годзе — медыцынскі факультэт Кіеўскага ўніверсітэта і працаваў у ім асістэнтам кафедры паталагічнай анатоміі ў 1898—1900 гг. У 1900—1905 гг. на ваеннай службе — урач у Бесарабскім пяхотным палку. У 1905—1913 гг. працаваў празектарам у Кіева-Пакроўскай бальніцы і адначасова асістэнтам кафедры паталагічнай анатоміі ў Кіеўскім універсітэце. У 1913—1923 гг. на пасадах празектара, прыват-дацэнта кафедры паталагічнай анатоміі і адначасова прафесар у Кіеўскім жаночым медыцынскім інстытуце. У 1923—1930 гг. І. Т. Цітоў у Беларускім дзяржаўным універсітэце — загадчык аб’яднанай кафедрай паталагічнай анатоміі і паталагічнай фізіялогіі медыцынскага факультэта і адначасова ў 1924—1928 гг. загадчык кафедрай судовай медыцыны. У 1930—1941 гг. на пасадзе загадчыка кафедрай паталагічнай анатоміі Мінскага медыцынскага інстытута і адначасова ў 1936—1938 гг. заснавальнік і загадчык кафедры паталагічнай анатоміі Віцебскага медыцынскага інстытута. У 1940 годзе абраны акадэмікам Акадэміі навук Беларускай ССР. У час Вялікай Айчыннай вайны жыў у Беластоку і Нова-Вілейцы, займаўся прыватнай практыкай і лячэннем ваеннапалонных. У 1944—1949 гг. працаваў на пасадзе загадчыка кафедрай у Мінскім медыцынскім інстытуце і адначасова ў 1946—1949 гг. загадчыкам аддзела паталогіі у Інстытуце тэарэтычнай і клінічнай медыцыны Акадэміі навук БССР.

Памёр І. Т. Цітоў 27 лістапада 1949 г. у Мінску. Пахаваны на Вайсковых могілках.

## Навуковая дзейнасць і грамадская дзейнасць 
І. Т. Цітову належаць працы па паталагічнай анатоміі чумы, склеромы, раку, эндэмічнага валляка, хвароб сардэчна-сасудзістай і дыхальнай сістэм, па высвятленні ролі гельмінтаў у паталогіі чалавека.

Аўтар больш за 50 навуковых прац. Сярод апублікаванага:
* Руководство для практических занятий по патологической гистологии — Мн., 1924.;
* Асновы паталагічнай анатоміі (ч. I: «Агульная паталагічная анатомія», 1935, ч. II: «Спецыяльная паталагічная анатомія», 1937).

Кіраваў выкананнем 7 дысертацый. Займаў пасаду старшыні Беларускага таварыства ўрачоў, быў членам Вучонага медыцынскага савета Наркамата аховы здароўя БССР.

## Літаратура 
*  — С. 120.

## Спасылкі 
* Титов Иван Трофимович (20.02(04.03).1875-27.11.1949)  // Сайт Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта

* Іван Трафімавіч Цітоў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Падручнік І. Т. Цітова «Асновы паталагічнай анатоміі»  // Рэспубліканская навуковая медыцынская бібліятэка

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Радамышльскім раёне
Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Патолагаанатамы СССР
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Surianaceae

**Surianaceae** — сямейства кветкавых раслін парадку Бабовакветныя. Віды сямейства маюць незвычайны арэал: род  расце ў Мексіцы, а адзіны прадстаўнік роду , *Suriana maritima*, распаўсюджаны ў Афрыцы, Азіі, Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы, дзе насяляе на марскіх узбярэжжах. У гэты ж час астатнія тры роды з’яўляюцца эндэмікамі Аўстраліі.

## Роды 
Па інфармацыі базы дадзеных *The Plant List* (на ліпень 2016) сямейства ўключае 3 родаў і 6 відаў:

*  — манатыпны род, адзіны прадстаўнік '***
*  — манатыпны род, адзіны прадстаўнік ****
*  — тры віды
*  — манатыпны род, адзіны прадстаўнік ***'

Катэгорыя:Сямействы раслін
Катэгорыя:Бабовакветныя
Ляўконія

**Ляўконія**, або **Маціёла** (*Matthióla*) — род аднагадовых і шматгадовых травяністых раслін сямейства , распаўсюджаных у Паўднёвай Еўропе, Міжземнамор’е і суседніх рэгіёнах.

Дэкаратыўная прыгожа квітнеючая садовая расліна з духмянымі кветкамі. Некалькі відаў культывуюцца ў адкрытым грунце, маюцца дэкаратыўныя сарты, прыдатныя для азелянення балконаў.

## Этымалогія 
Лацінская назва дадзена расліне Робертам Броўнам у гонар італьянскага лекара і батаніка П’етра Маціёлі.

## Батанічнае апісанне 
Расліна вышынёй да метра з лямцавым апушэннем, якая ўтварае адраўнелыя кусцікі. Сцёблы прамыя або трохі выгнутыя, слаба галінастыя, з густым лісцем.

Лісце ланцэтнай формы, суцэльнае або зубчастае.

Кветкі ад белага да ружова-ліловага або жоўтага колераў з чатырма пялёсткамі і характэрным пахам. Кветкі сабраны ў каласападобныя мяцёлкі.

Плады — сухія плоскія струкі з выступальнымі грудкамі ад насення.

## Гаспадарчае значэнне і выкарыстанне 
Кветкі немахровых садовых формаў ляўконій даюць меданосным пчолам нектар.

## Віды 
Род налічвае 22 віды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Цікавы факт 
У серыі кніг «Песня Лёду і Агню» Джорджа Р. Р. Марціна фігуруе дзяўчына, названая ў гонар кветак ляўконіі (, Джылі.

## Літаратура 
* 
* 
*  

## Спасылкі 
* *Левкой* ў Біялагічным энцыклапедычным слоўніку 
* 
* *Левкой* ў Энцыклапедыі дэкаратыўных садовых раслін 

Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Капуставыя
Страуснік звычайны

**Страуснік звычайны** (*Matteuccia struthiopteris*)&nbsp;— від папараці сямейства . Грацыёзная дэкаратыўная расліна, якую вырошчваюць у цяністых парках. Лекавая расліна. Рэдкі від, мае патрэбу ў ахове.
 СССР, 1987]]

## Апісанне 
Шматгадовая расліна, 60—170&nbsp;см вышынёй, з тоўстым карэнішчам і пучком дыморфнага лісця. Вегетатыўнае лісце зялёныя, двойчы пёрыстае, з шырокападоўжанай вострай пласцінкай. Спораноснае лісце бурае, пёрыстае, менш вегетатыўнага, развіваюцца ўнутры, створанай вегетатыўнымі лістамі. Пёры першага парадку ў гэтага лісця лінейныя, цэльнакрайнія, амаль цыліндрычна згорнутыя. Сорусы спачатку круглявыя, затым бесперарыўныя, размешчаныя на патаўшчэннях жылак, прыкрытыя вельмі выпуклым, па краі скасаваным пакрывальцам, якое рана ападае.

## Жыццёвы цыкл 
Пад восень у цэнтры разеткі вегетатыўнага лісця развіваюцца спецыяльныя лісткі, на якіх ў спарангіях утвараюцца спроры. Дарэчы, найбольш верагодна, што менавіта з імі звязана ўзнікненне легенды пра кветку папараці. Ва Украіне сустракаецца ў Карпатах, на Палессі (у прыватнасці сустракаецца на мяжы Ровеншчыны і Валыні — у ваколіцах с. Борбын, і на Крэмэнечыні — на тэрыторыях  і  і ў лесастэпе.

Адна з рэдкіх раслін, якую можна ўбачыць толькі на лясістых берагах рэк, у цяністых лясах на багатых глебах, у месцах, не парушаных чалавекам. Расце ў цяністых лясах, на вільготных хмызняках і альшаніках, у вільготных ярах. Расліна дэкаратыўная, шырока культывуецца: гэта адна з самых папулярных папарацей, якія выкарыстоўваюцца ў азеляненні.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Страусник обыкновенный  // Цэнтральны батанічны сад НАН Беларусі

Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Анаклеевыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны на марках
Люцэрна серпападобная

**Люцэрна серпападобная** (*Medicago falcata*)&nbsp;— від раслін сямейства , распаўсюджаны ў Еўропе, умеранай і трапічнай Азіі і Марока.

## Назва 
Люцэрна серпападобная, баркун, беркун, зяновец, люцэрна паўночная, люцэрна румынская

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна (20) 40-100 (120)&nbsp;см даўжынёй. Сцёблы прямыя або ўзыходзячыя, галінастыя з акруглым папярочным перасекам. Прылісткі ад ланцэтных да лінейна-ланцэтных, верхавіны завостраныя. Лісце ад зваротнаяйкападобнага да лінейнага, (5) 8-15 (20) × (1) 2-5 (10) мм, апушана знізу, голае або прыціснута апушана зверху; палі дробна зубчастыя ў верхавінавай 1/4 або 2 — або 3-зубчастыя; верхавіны круглявыя, тупыя або вострыя. Суквецці 10-20(40) мм, з 6-20(25) кветкамі; прыкветак ≈1&nbsp;мм; кветаножкі 2-3&nbsp;мм. Вяночак жоўты, 6-9 (11) мм. Плады (8)10-15 × 2.5-3.5(4) мм, прыціснута дробна апушаныя. Насенне 2-4, бурыя, яйкападобна-эліптычныя, ≈ 2 × 1.5 мм.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны ў Марока, Еўропе (уся, акрамя Ісландыі, Фінляндыі і астравоў Міжземнага мора) і Азіі (умераная і трапічная да паўночнага Кітая).

## Галерэя 

Medicago falcata sl6.jpg|Кветка
Bombus sylvarum - Medicago falcata - Keila.jpg|Апыленне з дапамогай 
Medicago falcata sl7.jpg|Плод
Mefa 001 lhp.jpg|Насенне
Medicago falcata1.jpg|Батанічная ілюстрацыя

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Люцэрна
Мядунка

**Мядунка**

* народная назва віду 
* народная назва віду 
* народная назва віду 
* народная назва віду
Іванец (значэнні)

**Іванец**

* Іванец — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці
* народная назва віду 
* Андрэй Іванавіч Іванец (нар. 1984) — беларуск хімік, доктар хімічных навук (2017), дацэнт (2016).
Юзаф Дамінік Пузына

**Юзаф Дамінік Пузына** (сакавік  — , Ленан, Курляндскае і Земгальскае герцагства, цяпер — Скрундскі край, Латвія) — дзеяч каталіцкага касцёла, тэолаг і падагог. Доктар тэалогіі і кананічнага права.

## Біяграфія 
Канонік смаленскі ў 1717 годзе, віленскі з 1726 года, біскуп латгальска-пельтэнскі з 1740 года.

## Літаратура 
* Nitecki, P., Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965—1999. — Warszawa: «Pax», 2000. — ISBN 83-211-1311-7.
* Szklarska, E. Józef Puzyna / Ewa Szklarska // Polski Słownik Biograficzny. T. XXIX. — Warszawa, 1986. — S. 491—492.
*  — С. 6.

Юзаф Дамінік
Катэгорыя:Дактары багаслоўя
Катэгорыя:Біскупы інфлянцкія
Катэгорыя:Канонікі віленскія
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Тадэвуш Пузына

**Тадэвуш Пузына** (?—) — князь, брыгадзір літоўскай народнай кавалерыі, староста філіпаўскі. Са снежня па чэрвень 1788 г. камендант 1-й брыгады народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага.

## Літаратура 
* Kosk, H. P. Generalicja polska. T. II. — Pruszków, 2001.

Тадэвуш
Катэгорыя:Старосты філіпаўскія
Катэгорыя:Ваенныя Рэчы Паспалітай
Чандраян-2

**Чандраян-2** (; «Месяцовы карабель») — другая (пасля «Чандраян-1») аўтаматычная міжпланетная станцыя Індыйскай арганізацыі касмічных даследаванняў (ISRO) для даследавання Месяца. Мэтай місіі з’яўлялася дасягнуць арбіты спадарожніка Зямлі і здзейсніць мяккую пасадку на месяцовую паверхню.

## Гісторыя 
Першапачаткова, праект планавалася рэалізаваць сумесна з Расійскім касмічным агенцтвам. Аднак, пасля няўдачы з апаратам Фобас-Грунт у 2011 годзе, Раскосмас высунуў шэраг дадатковых патрабаванняў, у тым ліку да масы месяцахода, пасля чаго Індыя вырашыла запускаць апарат самастойна, а старт быў перанесены з 2013 года на канец 2017 — пачатак 2018 года. Для запуску апарата Індыя выкарыстала ўласную ракету-носьбіт GSLV.

Апарат «Чандраян-2» павінен быў вывучаць Месяц з арбіты. У склад місіі ўваходзіў таксама невялікі аўтаматычны месяцаход (ровер) «Праг’ям» () вагой ад 30 да 100 кг, які планавалася даставіць на Месяц пасадачным модулем расійскай станцыі «Луна-Рэсурс».

Пасадачны модуль «Вікрам» («Доблесць») павінен быў зрабіць мяккую пасадку на паверхні Месяца і даставіць туды планетаход «Праг’ям» («Мудрасць»), які на працягу 14 дзён меў збіраць узоры для аналізу і рабіць здымкі, перадаючы іх на Зямлю. Меркавана ён мог прапрацаваць на Месяцы два-тры тыдні, на пасадачным модулі меўся сейсмометр для рэгістрацыі месяцатрусаў. «Вікрам» планавалася пасадзіць у раёне Паўднёвага полюса Месяца альбо ў кратары Манцыні, альбо ў кратары Сімпелій.

Пасля пераносаў пуск ракеты-носьбіта GSLV III з зондам з Касмічнага цэнтра імя Сатыша Дхавана на востраве Шрыхарыкота быў вызначаны на 02:51 па мясцовым часе 15 ліпеня 2019 года, а пасадка на паверхню Месяца павінна была адбыцца 6 верасня 2019 года. За 56 хвілін да старту пуск быў адменены з-за тэхнічнай непаладкі ў дзейнасці ракеты-носьбіта.

Пуск ракеты-носьбіта GSLV III з АМС «Чандраян-2» адбыўся ў 14:43 па мясцовым часе (09:13 UTC) 22 ліпеня 2019 года. Пуск прайшоў удала, але апарат быў выведзены на 6 тыс. км вышэй, чым планавалася. За кошт гэтага апарат мог здзейсніць менш манеўраў і сэканоміць паліва пры палёце да Месяца.

13 жніўня апарат выйшаў на калямесяцовую арбіту і пачаў паступовае зніжэнне. 7 верасня пры няўдалай спробе пасадкі на Месяц быў страчаны модуль «Вікрам».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Chandrayaan 2 updates
* India’s next moon mission depends on Russia’. (September 9, 2012) 
* Chandrayaan-2 to get closer to moon

Катэгорыя:Даследаванне Месяца
Катэгорыя:2019 год у навуцы
Катэгорыя:Навука ў Індыі
Стафан Міхал Пузына

**Стафан Міхал Пузына** (, Упіта, Троцкае ваяводства, Вялікае Княства Літоўскае — ) — вялікалітоўскі навуковец, сын Андрэя. Доктар філасофіі (1705) і тэалогіі (1734).

## Біяграфія 
Вучыўся ў Вільні, Пінску, Нясвіжы. 3 1685 года езуіт. Выкладаў у езуіцкіх навучальных установах у Пінску, Гародне, Крожах, Вільні, Полацку, Браневе, Варшаве. У 1717—1734 гадах узначальваў езуіцкую друкарню ў Варшаве, дзе выдаваў свае тэалагічныя, філасофскія і геаграфічныя працы і пераклады.

## Літаратура 
*   — С. 6.

Стафан Міхал
Катэгорыя:Езуіты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Дактары багаслоўя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Панявежыскім раёне
Братаўка разразная

**Братаўка лугавая**, **Братаўка рассечаная** (*Melampyrum laciniatum*) — травяністая расліна, від роду  сямейства .

Катэгорыя:Братаўка
Братаўка палявая

**Братаўка палявая** (*Melampyrum arvense*)&nbsp;— двухгадовая кветкавая травяністая расліна роду .

## Батанічнае апісанне 
. Братаўка палявая]]
Сцёблы вышынёй 15-50&nbsp;см.

Суквецце цыліндрычнае, доўгае. Вяночак пурпурны. Прыкветкі плоскія, даўгавата-яйкападобныя, глыбока надрэзаныя на шылападобныя зубцы.

Плод&nbsp;— каробачка даўжынёй 1&nbsp;см, прамая, з прамым носікам.

Цвіце ў маі-верасні.

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны ў Еўразіі. Ва Украіне часцей сустракаецца на Правабярэжжы, радзей на Левабярэжжы і ў Крыме, расце на лясных палянах, ускрайку лесу, лугах. Пустазелле.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Field Cow-wheat (Melampyrum arvense)
* Братаўка палявая на сайце Флора Украіны

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Братаўка
Катэгорыя:Пустазелле
Білазэрка

**Білазэрка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Білазэрскім раёне Херсонскай вобласці Украіны, раённы цэнтр за 14 км ад Херсона.

## Персаналіі 
* Сяргей Бандарчук — савецкі кінарэжысёр і акцёр.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1780 годзе
Кар’ернэ

**Кар’ернэ** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Вэлыкаалэксандрыўскім раёне Херсонскай вобласці Украіны за 3 км ад чыгуначнай станцыі Біла Крыныця.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Андрэй Міхайлавіч Сангушка

**Андрэй Міхайлавіч Сангу́шка** () — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
З княжацкага роду Сангушак герба «Пагоня», сын князя Міхаіла Аляксандравіча і Ганны Капачэвічаўны (з Копачаў), унук Аляксандра Сангушкавіча.

Маршалак гаспадарскі (1522—1553), спраўца Кіеўскага ваяводства (1540—1542), староста луцкі (1542—1559).

Удзельнічаў у войнах з Маскоўскай дзяржавай 1508, 1512—1514 гадоў, з татарамі ў 1512 і 1515 гадах.

Валодаў маёнткамі на Валыні, у Новагародскім ваяводстве (Дзярэчын), Гарадзенскім (Кузніца), Берасцейскім (Кусцін), Кобрынскім паветах.

## Сям’я 
Двойчы жанаты. Першай жонка з 1511 года Ганна Васілеўна з Храптовічаў (пам. 1545), дачка старосты ўладзімірскага Васіля Багданавіча Храптовіча, у гэтым шлюбе меў сына і дачку:
* Аляксандр Андрэевіч Сангушка (пам. 1565), князь Кашырскі (1560—1565), маршалак гаспадарскі (1553—1565)
* Ганна Андрэеўна Сангушка (пам. пасля 1546), 1-ы муж Іван Елавіцкі, 2-і муж князь Богуш Фёдаравіч Карэцкі (каля 1510—1576)

У 1546 годзе ажаніўся другі раз з князёўнай Багданай Міхайлаўнай з князёў Мсціслаўскіх (пам. 1565), дачкой удзельнага князя Міхаіла Іванавіча Мсціслаўскага і Юліяны Іванаўны Мсціслаўскай (каля 1475—1499). Дзеці:

* Ганна Андрэеўна Сангушка (пам. 1580), жонка з 1563 года ваяводы менскага Мікалая Паўлавіча Сапегі (каля 1545—1599).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Радавод Сангушкаў 
* Леонтій ВОЙТОВИЧ КНЯЗІВСЬКІ ДИНАСТІЇ СХІДНОЇ ЄВРОПИ

Катэгорыя:Старосты луцкія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Калыніўскэ

**Калыніўскэ** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Вэлыкаалэксандрыўскім раёне Херсонскай вобласці Украіны.

Паселішча заснавана выхадцамі з беларускіх зямель — сялянамі-перасяленцамі з Віцебскай і Магілёўскай губерняў ў пачатку ХІХ ст. У міжваенныя часы паселішча было цэнтрам аднаго з габрэйскіх аўтаномных раёнаў УССР.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Брыліўка

**Брыліўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Алэшкіўскім раёне Херсонскай вобласці Украіны. Пасёлак заснаваны ў 1945 г. на месцы аднайменнага сяла ў сувязі з будаўніцтвам Паўночна-Крымскага канала.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Высакапілля

**Высакапілля** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Бэрыслаўскім раёне Херсонскай вобласці Украіны. Чыгуначная станцыя на лініі Апосталавэ — Снігурыўка.

Заснаваны ў ХІХ ст. нямецкімі каланістамі.

У 1946—2020 — раённы цэнтр Высакапільскага раёна.

Падчас расійскага ўварвання ва Украіну знаходзіўся пад расійскай акупацыяй з 16 сакавіка да 4 верасня 2022 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Камышаны

**Камышаны** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Херсонскай вобласці Украіны, падпарадкаваны гарадскому савету Херсона і знаходзіцца за 10 км ад яго.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Пузыны

**Пузыны** — княжацкі род герба «Агінец» у Вялікім Княстве Літоўскім, Польшчы і Расійскай імперыі.

## Паходжанне 
Вядуць радаслоўную ад Рурыкавічаў, з XVI ст. выводзілі сябе ад чарнігаўскіх князёў, уладальнікаў Казельска, аднак дакументальна гэта не пацверджана. Роднасныя Агінскім.

## Прадстаўнікі 
* **Цімох (Цімафей) Іванавіч Пузына**, сын кн. Івана Іванавіча Глушонка — пачынальнік роду Пузынаў
* **Багдан Цімафеевіч** (?—1571), служыў каралеве Боне Сфорцы, пасля Жыгімонту II Старому. Маршалак гаспадарскі з 1567 г. Меў маёнткі пад Клецкам, Гародняй.
* **Аляксандр** (у манастве — **Афанасій**) (?—1650) — паборца валынскі ў 1613 г., пасол на сеймы 1616, 1618, 1632 гг. Змагаўся супраць увядзення уніяцтва. У 1632 г. абраны праваслаўным епіскапам луцкім і астрожскім (яму падначалены і праваслаўныя Пінскага павета), з 1633 г. архімандрыт жыдычаўскі. У 1648 г. падтрымаў паўстанне Б. Хмяльніцкага.
* **Геранім** (?—1657) — сын Яна. Удзельнічаў у войнах з туркамі. Пасол на сеймы 1632, 1649—1650 гг., дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1630, 1644 г. Войскі ўпіцкі з 1638 г., адначасова падстароста ў 1639—1643, маршалак з 1644 г. У 1640—50-я г. адзін з найбольш актыўных абаронцаў кальвінізму ў ВКЛ.
* **Андрэй** (?—1701) — сын Гераніма. Староста ўпіцкі, кашталян менскі з 1697 г.
* **Міхал** (?—1723), сын Андрэя. Рэгент меншай канцылярыі ВКЛ у 1699—1717 гг., харунжы надворны ў 1712—1717 гг., вялікі пісар літоўскі з 1717 г. Пасол на сойм 1697 г. Удзельнік Алькеніцкай бітвы 1700 г.
* **Крыштаф Дамінік** (? — 2 лістапада 1731) — сын Андрэя. Упіцкі ў 1695 г. і староста ў 1696—1720 гг., мсціслаўскі кашталян з 1722 г. і ваявода з 1730 г. Маршалак Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага у 1727 г.
* **Стафан Міхал** (21 снежня 1667, Упіта — 5 сакавіка 1738), сын Андрэя. Доктар філасофіі (1705 г.) і тэалогіі (1734 г.). 3 1685 г. езуіт. Выкладаў у езуіцкіх навучальных установах у Пінску, Гародне, Крожах, Вільні, Полацку, Браневе, Варшаве. У 1717—1734 гг. узначальваў езуіцкую друкарню ў Варшаве, дзе выдаваў свае тэалагічныя, філасофскія і геаграфічныя працы і пераклады.
* **Пётр** (21 ліпеня 1664, Новагародскае ваяводства — 1 сакавіка 1717, Вільня) — дзеяч каталіцкага касцёла, тэолаг і падагог.
* **Юзаф Дамінік** (сакавік 1690—5 сакавіка 1752) — дзеяч каталіцкага касцёла, тэолаг і падагог. Доктар тэалогіі і кананічнага права. Сын Уладзіслава Пузыны
* **Антоні Міхал** (? — 24 сакавіка 1752) — упіцкі харунжы з 1717 г. і староста ў 1724—1732 гг., харунжы надворны літоўскі з 1728 г., кашталян мсціслаўскі з 1746 г. Сын Андрэя Пузыны
* **Тадэвуш** (?—1788) — князь, брыгадзір літоўскай народнай кавалерыі, староста філіпаўскі.
* **Юліян Пузына** (24 чэрвеня 1843—20 кастрычніка 1918) — князь, пасол на Краёвы сейм Галіцыі VI і VII сходаў (1889—1901) ад IV курыі выбарчай акругі Цяшанаў. Уладальнік мястэчка Нароль.
* **Уладзімеж** (нар. 9 ліпеня 1947) — польскі палітычны дзеяч і навуковец. Сын капітана ВМФ Юзэфа Пузыны і Марыі з роду Зарэмбаў.

## Літаратура 
*
Братаўка польская

**Братаўка польская** (*Melampyrum polonicum*)&nbsp;— від травяністых раслін сямейства , распаўсюджаны ва ўсходняй і цэнтральнай Еўропе.

## Апісанне 
Аднагадовая расліна, 30-70&nbsp;см вышынёй. Лісце ланцэтнае, адцягнута завостранае, знізу шчацінкава-валасістае. Чашачкі голыя або па жылках тонка-раснічастыя, з ланцэтнымі зубцамі; прыкветкі ланцэтныя, глыбока-надрэзана-зубчастыя.

Ва Украіне від расце па ўзлесках, сярод хмызнякоў&nbsp;— у Закарпацці, Карпатах, заходнім лесастэпе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Братаўка
Уладзімеж Пузына

{{Навуковец 
 |Імя                  = Уладзімеж Пузына
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Дата нараджэння      = 9.7.1947
 |Месца нараджэння     = , Шчэцінскае ваяводства, Польская Народная Рэспубліка
 |Дата смерці          =
 |Месца смерці         =
 |Грамадзянства        = 
 |Навуковая сфера      = фізіка
 |Месца працы          = Вышэйшая школа дзяржаўнага кіравання ў Шчэціне (1995–2012)
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = Варшаўскі ўніверсітэт
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
     
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы             = 
}}
**Уладзімеж Пузына** (; , , Шчэцінскае ваяводства, Польская Народная Рэспубліка) — польскі палітычны дзеяч і навуковец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і прадстаўніка шляхецкага роду Пузынаў, капітана ВМФ Юзэфа і Марыі з роду Зарэмбаў.

### Навуковая дзейнасць 
У 1972 г. скончыў аддзяленне фізікі Варшаўскага ўніверсітэта. У 1979 г. атрымаў доктара прыродазнаўчых навук у Інстытуце малекулярнай біялогіі Ягелонскага ўніверсітэта. У 1974—1990 гг. працаваў навуковым супрацоўнікам фізічнага факультэта Сельскагаспадарчай акадэміі ў Шчэціне. У 1990—1995 гг. працаваў дырэктарам вучэбнага цэнтра Фонду развіцця мясцовай дэмакратыі ў Шчэціне. У 1995—2012 гг. — рэктар Вышэйшай школы дзяржаўнага кіравання ў Шчэціне.

### Палітычная дзейнасць 
У 1980 г. уступіў у НСПС «Салідарнасць». У 1989—1990 гг. быў намеснікам старшыні Грамадзянскага камітэта зямлі Шчэцін. З 1991 па 2001 гг. дэпутат I, II (ад Дэмакратычнай уніі) і III кадэнцый (ад Уніі свабоды) Сейма Рэспублікі Польшча. Працаваў у Камітэце мясцовага самакіравання і Камісіі па пытаннях адукацыі, навукова-тэхнічнага прагрэсу. У Сейме III кадэнцыі старшыня Падкамісіі па пытаннях пастаянных фінансаў мясцовага самакіравання. З 2001 г. больш не балатаваўся ў Сейм.

У 1992—2001 гг. старшыня польска-шведскай групы Міжпарламенцкага саюза, а ў 1997—2001 гг. быў членам польскай дэлегацыі ў Парламенцкай канферэнцыі краін Балтыйскага мора.

У 2002 г. прымаў удзел у мясцовых выбарах на пасаду прэзідэнта горада Шчэцін, але набраў толькі 3,90%. У 2005—2006 гг. старшыня заходнепаморскай Дэмакратычнай партыі.

## Узнагароды 
* Кавалер (2003 г.) і афіцэр (2017 г.) ордэна Ганаровага легіёна
* Залаты Крыж Заслугі (2004 г.)

## Літаратура 
* 
* 

Уладзімеж
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 1 склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 2 склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 3 склікання
Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Катэгорыя:Фізікі Польшчы
Перлаўка панікаючая

**Пярлоўка панікаючая**, **Перлаўка паніклая** (*Melica nutans*)&nbsp;— від кветкавых раслін роду  сямейства . Тыпавы від роду.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая карэнішчавая расліна вышынёй 30—60. Цвіце ў маі—чэрвені.

## Практычнае выкарыстанне 
Кармавая і дэкаратыўная расліна.

На Палессі і ў заходніх абласцях Украіны насенне перлаўкі ў цяжкія гады збіралі і выкарыстоўвалі ў ежу&nbsp;— выраблялі крупы і муку.

Лічыцца атрутным для жывёлы, паколькі змяшчае цыяніды.

## Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (nom. illeg.)

## Галерэя 

Melica_nutans_a1.jpg|Кветкі
Melica_nutans_sl3.jpg|Будова кветкі
459 Melica nutans.jpg|thumb|

## Літаратура 
*  — С. 174.
* *М.&nbsp;Л.&nbsp;Рева, Н.&nbsp;Н.&nbsp;Рева* Дикі їстівні рослини України — Київ, Наукова думка, 1976.&nbsp;— 168 с.&nbsp;— С. 89.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Метлюжковыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Расціслаў Завістовіч

**Расціслаў Завістовіч** (, Случчына — ) — беларускі грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1928 годзе на Случчыне.

У 1944 годзе разам з бацькамі выехаў з Беларусі. Яго бацька, Міхаіл Завістовіч, у паваеннай Германіі быў актывістам Беларускай Цэнтральнай Рады. Напрыклад, у траўні 1948 года ён браў удзел у пленуме БЦР у Эльвангене, на якім была адноўлена дзейнасць арганізацыі. У тым жа годзе сям’я Завістовічаў перасялілася ў ЗША і асела ў ваколіцах Саўт-Рывера.

Расціслаў Завістовіч браў удзел у моладзевым руху сябра Аб’яднання беларуска-амерыканскай моладзі. У першай палове 1950-х служыў у амерыканскай арміі ў Германіі. Па дэмабілізацыі вучыўся ў Ратгерскім універсітэце (Нью-Джэрсі), па сканчэнні якога пераехаў у Вашынгтон, дзе ўрэшце заняў пасаду кіраўніка аддзела на інжынерным прадпрыемстве.

Перакладаў звароты БККА на англійскую мову, рыхтаваў тэксты, прысвечаныя беларускай тэматыцы, для . Ад сярэдзіны 1960-х на пэўны час адышоў ад актыўнай грамадскай працы, вярнуўшыся толькі ў 1990 г., калі ўзначаліў Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі.

У 1993 годзе як старшыня БККА наведаў Беларусь. Ён узяў удзел у І з’ездзе беларусаў сету, дзе выступіў з прамовай, у якой раскрытыкаваў беларускі ўрад за адмежаванне ад беларускіх эмігрантаў, адмову ім у месцы ў новай Беларусі. Разам з тым Расціслаў Завістовіч заклікаў эміграцыю й надалей дапамагаць суродзічам у Беларусі, працаваць для яе адраджэння, не зважаючы на стаўленне ўраду. У жніўні 1994 года ён далучыўся да Фонду адраджэння Беларусі, які аказваў дапамогу беларускай незалежнай прэсе.

Памёр у 2000 годзе.

## Літаратура 
* *Гардзіенка, А.* Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА) / Алег Гардзіенка. — Смаленск: [б.в.], 2009. — 428 с., [12] с. іл. — (БІНІМ; Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 16).
* 

Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі
Векавое дрэва дуб 2

**Векавое дрэва дуб 2** — батанічны помнік прыроды мясцовага значэння ў горадзе Магілёве Магілёўскай вобласці Беларусі. Расце паміж дамамі № 24 і 26 па вул. Мянжынскага.

Катэгорыя:Магілёў
Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Дрэвы-помнікі
Катэгорыя:Дубы
Катэгорыя:Вуліца Мянжынскага (Магілёў)
Запарожскі нацыянальны ўніверсітэт

**Запарожскі нацыянальны ўніверсітэт** () — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Запарожжы.

## Гісторыя 
11 жніўня 1930 г. Саўнаркам УССР зацвердзіў пералік інстытутаў, сярод якіх пад нумарам 27 значыўся Запарожскі інстытут народнай адукацыі. Праз год інстытут народнай адукацыі перайменавалі ў педагагічны інстытут прафесійнай адукацыі, а ў 1933 г. ён атрымаў новую назву – Запарожскі дзяржаўны педагагічны інстытут. У 1982 г. на базе Запарожскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута быў створаны Запарожскі дзяржаўны ўніверсітэт. 16 жніўня 1985 г. ён быў ператвораны ў класічны ўніверсітэт. 24 снежня 2004 г. Указам Прэзідэнта Украіны Запарожскаму дзяржаўнаму ўніверсітэту быў нададзены статус нацыянальнага.

## Рэйтынг 
У ліпені 2016 г. універсітэт па версіі міжнароднага рэйтынгу Webometrics заняў 22 месца сярод украінскіх ВНУ. Вышэйшай пазіцыі не прадэманстраваў ні адзін універсітэт вобласці. Па паказчыках міжнароднага рэйтынгу Webometrics Ranking of world's Universities у студзені 2017 г. універсітэт заняў 14 пазіцыю сярод украінскіх ВНУ і 3234 месца ў агульным сусветным рэйтынгу. У студзені 2018 г. універсітэт заняў 11 пазіцыю з 392 магчымых у рэйтынгу паказчыкаў уступнай кампаніі сярод ВНУ Украіны, які апублікавала інфармацыйная сістэма «ОСВІТА.UA». У жніўні 2018 г. універсітэт заняў 12 пазіцыю сярод украінскіх ВНУ па паказчыках летняга рэйтынгу Webometrics Ranking of World's Universities. У ліпені 2018 г. паводле звестак партала IGotoWorld.com ЗНУ ўвайшоў у спіс 12 самых прыгожых універсітэтаў Украіны.
Паводле рэйтынгу сусветных універсітэтаў па ўзроўні іх прысутнасці ў інтэрнэт-сеткі ад Webometrics Ranking of world's Universities універсітэт у 2018 г. упэўнена ўвайшоў у ТОП-15 украінскіх устаноў вышэйшай адукацыі, заняўшы 11 радок. Паводле рэйтынгу Ukrainian University Ranking 2019, універсітэт заняў 20 месца. У 2019 г. па дадзеных адукацыйнага рэсурсу «Освіта.UА", які апублікаваў кансалідаваны рэйтынг устаноў вышэйшай адукацыі Украіны, універсітэт заняў 56 месца. Па дадзеных Інфармацыйнай сістэмы "Освіта.UA" ЗНУ ўвайшоў у топ-20 украінскіх вышэйшых навучальных устаноў па колькасці пададзеных заяў у 2019 г., заняўшы 11 месца ў рэйтынгу.

## Структура
### Агульныя факультэты 
* Біялагічны факультэт
* Гістарычны факультэт
* Факультэт журналістыкі
* Факультэт замежнай філалогіі
* Матэматычны факультэт
* Факультэт менеджменту
* Факультэт сацыялогіі і кіравання
* Факультэт сацыяльнай педагогікі і псіхалогіі
* Факультэт фізічнага выхавання
* Філалагічны факультэт
* Эканамічны факультэт
* Юрыдычны факультэт

### Інжынерны інстытут 
* Факультэт будаўніцтва і грамадзянскай інжынерыі
* Факультэт металургіі
* Факультэт энергетыкі, электронікі і інфармацыйных тэхналогій
* Факультэт эканомікі і менеджменту

### Каледжы 
* Эканоміка-прававы
* Гандлёвы
* Гідраэнергетычны
* Металургічны

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Вышэйшыя педагагічныя навучальныя ўстановы
Катэгорыя:1930 год ва Украіне
Спіс зорак сузор’я Андрамеды

У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Андрамеды да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.

## Гл. таксама
*Спісы зорак паводле сузор’яў

## Зноскі
## Спасылкі
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*


Андрамеда
Баркун волжскі

**Барку́н волжскі** (*Melilotus wolgicus*)&nbsp;— від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Апісанне 
Травяністая расліна з вялікім стрыжнёвым коранем. Сцёблы могуць дасягаць вышыні 150&nbsp;см, часта разгалінаваны над зямлёю. Лісце трайчастае з лісточкамі ад яйкаватай да ланцэтнай формы. Кветкі даўжынёй да 3,5&nbsp;мм, белыя з ружовымі жылкамі.

## Распаўсюджанне 
Від пашыраны ў Еўразіі ад Украіны да Манголіі; натуралізаваны ў некаторых іншых краінах Еўропы і на Каўказе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Melilotus wolgicus* Poir. // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1814 годзе
Маліса

**Маліса**

* народная назва віду 
* народная назва віду 

## Гл. таксама 
* Мяліса