open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Узнаўляльная энергія

, 2009.]]
**Узнаўляльная энергія** — крыніцы энергіі, выкарыстанне якіх не прывядзе ў доўгатэрміновай перспектыве да іх нястачы. Звычайна да ўзнаўляльнай энергіі адносяць энергію ветру, сонечную энергію, геатэрмальную энергію, энергію хваляў і марскіх цячэнняў, рачную гідраэнергію, а таксама энергію атрыманую з біямасы (напр. біягаз атрыманы ад гніення арганічных рэчываў).

Апроч гэтага існуе неўзнаўляльная энергія, ці крыніцы энергіі, выкарыстанне якіх вядзецца значна большымі аб’ёмамі чым іх аднаўленне.

Важнай крыніцай узнаўляльнай энергіі з’яўляецца энергія падаючай вады. Астатнія крыніцы доўгі час выкарыстоўваліся не шырока, але высокія цэны на сыравіну прывялі да актывізацыі выкарыстання ўзнаўляльнай энергіі ва ўсім свеце. Па выніках 2025 года часопіс *Science* назваў рост узнаўляльнай энергетыкі «прарывам года».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Энергія
Катэгорыя:Узнаўляльныя крыніцы энергіі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Рухавік унутранага згарання

**Рухавік унутранага згараньня** (скарочана **РУЗ**) або **тронкавы рухавік** (ад фр. *tronc* — ствол) — тып рухавіка, цеплавой машыны, у якой хімічная энергія паліва (звычайна прымяняецца вадкае альбо газападобнае вуглевадароднае паліва), якое згарае ў рабочай зоне, пераўтвараецца ў механічную работу. Рухавік унутранага згарання ёсць прыстасаваннем, у якім хімічная энергія паліва пераўтвараецца ў карысную механічную працу. Першыя працы рухавіка ўнутранага згарання былі створаны Эцьенам Ленуарам.

Тэрмін рухавік унутранага згарання як правіла, ставіцца да рухавіка, у якім згаранне з перапынкамі, як то чатырохтактнымі і двухтактнымі поршневымі рухавікамі, а таксама да шасцітактнага поршневага рухавіка Ванкеля і ротарнага рухавіка. Другі клас рухавікоў унутранага згарання выкарыстоўваць бесперапыннае гарэнне: газавыя турбіны, рэактыўныя рухавікі і большасць ракетных рухавікоў, кожны з якіх з'яўляюцца рухавіком унутранага згарання паводле таго ж прынцыпу.

Рухавік унутранага згарання даволі моцна адрозніваецца ад рухавіка знешняга згарання, як то паравых рухавікоў або рухавіка Стырлінга, у якіх энергія падаецца працоўнай вадкасцю, якая не змешваецца з забруджанымі прадуктамі гарэння. Працоўнымі вадкасцямі могуць быць паветра, гарачая вада, вада пад ціскам ці нават вадкі натрый, які награваюць у нейкім катле.

Вялікая колькасць розных канструкцыяў для рухавіка ўнутранага згарання былі распрацаваны і пабудаваны з рознымі моцнымі і слабымі бакамі. Рухавікі ўнутранага згарання выкарыстоўваюцца ў якасці крыніцы сілкавання для аўтамабіляў, самалётаў і суднаў.

## Гл. таксама 
* Старцёр рухавіка ўнутранага згарання
* Размеркавальны вал

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Тыпы рухавікоў з анімаванымі малюнкамі
* Аўтамабільныя рухавікі
* Як працуе рухавік. howstuffworks.com

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Каліграфія

**Каліграфія** (ад грэч. слоў κάλλος + γραφή, што ствараюць спалучэнне «прыгожа пісаць» ці «прыгожы почырк») — гэта адзін з відаў выяўленчага мастацтва. Каліграфіяй завецца старажытная галіна прыкладной графікі, дэкаратыўнае афармленне рукапіснага шрыфта, мастацтва прыгожага і хуткага пісьма, а таксама — навучальная дысцыпліна. Каліграфія патрабуе высокага мастацкага майстэрства і дасканалага ведання інструмента. У якасці пісьмовых матэрыялаў выкарыстоўваюць паперу, пергамент, папірус ці шоўк. Найбольш распаўсюджанымі графічнымі прыладамі з’яўляюцца пяро, прыкладам, трысняговае, птушынае ці металічнае, і спецыяльны пэндзаль. Найбольш шырокае развіццё каліграфія атрымала ў арабскіх краінах і ў краінах іерагліфічнага спосабу пісьма, бо яго асаблівасці дазвалялі ў поўнай меры скарыстоўваць яе экспрэсіўны патэнцыял.
Мастацтва каліграфіі паўплывала на творчасць Ф. Скарыны: шрыфты з яго кніг спалучаюць рысы як заходнееўрапейскай, так і беларускай традыцый.

## Славянская каліграфія 
Славянскае і лацінскае пісьмо развіваліся рознымі шляхамі. Адзінага меркавання наконт часу і ўмоў узнікнення і станаўлення славянскага пісьма ў навукоўцаў няма з прычыны таго, што існуе вельмі мала адпаведных фактычных звестак, таму высвятленне шматлікіх пытанняў цалкам не завершанае і сёння.

Кірыліца і глаголіца — алфавіты, ад якіх паходзіць славянскае пісьмо, але шлях іх утварэння застаецца загадкай.

## Прыстасаванні 
* Папера
* Чарніла
* Пяро з шырокім канцом
* Пэндзаль для пісьма
* Тушачніца

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003, Эдуард Дубянецкі. ISBN 985-11-0277-6
* Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў. Мінск: Беларусь, 2001, Барыс Лазука. ISBN 985-01-0124-5

## Спасылкі 
* Глаголіца 
* Артыкул пра каліграфію на сайце slounik.org

Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва

Катэгорыя:Шрыфты
Катэгорыя:Жывапіс
Катэгорыя:Надпісы
Катэгорыя:Графіці
Катэгорыя:Палеаграфія
Катэгорыя:Эпіграфіка
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Выбуховае рэчыва

[thumb|240px|справа|[Дынамітны склад]]
**Выбуховае рэчыва** — хімічнае злучэнне ці іх сумесь, здольная ў выніку пэўных знешніх уздзеянняў ці ўнутраных працэсаў разрывацца з выбухам, выдзяляючы цеплыню і ўтвараючы моцна нагрэтыя газы. Комплекс працэсаў, які адбываецца ў такім рэчыве, называецца дэтанацыяй. Традыцыйна да выбуховых рэчываў таксама адносяць злучэнні і сумесі, якія не дэтануюць, а гараць з вызначанай хуткасцю (кідальны порах, піратэхнічныя саставы).

Існуе шэраг рэчываў, таксама здольных да выбуху, як то ядзерныя і тэрмаядзерныя матэрыялы, антырэчывы. Таксама існуюць метады ўздзеяння на розныя рэчывы, якія прыводзяць да выбуху, як то ўздзеянне лазерам або электрычнай дугой. Звычайна такія рэчывы не называюць «выбуховымі». Выбуховыя рэчывы выкарыстоўваюцца ў зброі, будаўніцтве, горнай справе.

## Літаратура 
* Army Research Office. *Elements of Armament Engineering (Part One)*. Washington, D.C.: U.S. Army Materiel Command, 1964.
* Commander, Naval Ordnance Systems Command. *Safety and Performance Tests for Qualification of Explosives.* NAVORD OD 44811. Washington, D.C.: GPO, 1972.
* Commander, Naval Ordnance Systems Command. *Weapons Systems Fundamentals.* NAVORD OP 3000, vol. 2, 1st rev. Washington, D.C.: GPO, 1971.
* Departments of the Army and Air Force. *Military Explosives.* Washington, D.C.: 1967.
* USDOT Hazardous Materials Transportation Placards
* Swiss Agency for the Environment, Forests, and Landscap. Occurrence and relevance of organic pollutants in compost, digestate and organic residues. *Research for Agriculture and Nature*. 8 November 2004. p 52, 91, 182.

## Гл. таксама 
* Аманіт
* Гексаген
* Нітрагліцэрын
* Пікрынавая кіслата
* Трынітраталуол

## Спасылкі 
* Міжнароднае таварыства інжынераў-узрывальнікаў
* 
* Взрывчатые вещества // ХиМиК.ру 

Катэгорыя:Выбуховыя рэчывы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Вялікая розніца

**Вялікая розніца** () — забаўляльная парадыйная тэлевізійная праграма, якая транслявалася на рускай мове на Першым канале расійскага тэлебачання () у 2008—2014 гадах і з 2024 года; у 2012—2014 гадах — пад назвай «Вялікая розніца ТБ». Вядучыя — Сяргей Буруноў і Нона Грышаева. Украінскі варыянт праграмы ствараўся каналамі ICTV, (2009—2010), 1+1 (2011) і Інтэр (2012—2013), паўторы былі на ТЕТ (2013), НТН (2015) і ZOOM (2018).

Паўторы расійскай версіі былі на НЛО TV (2012) і К1 (2013—2014).

## Акцёры 
### Асноўны склад 
* Сяргей Буруноў
* Нона Грышаева
* Аляксандр Алешка
* Віктар Андрыенка
* Уладзімір Кісараў
* Вольга Медыніч
* Вячаслаў Манучараў
* Валянціна Рубцова
* Ігар Кістол
* Галіна Коньшына
* Святлана Галка
* Аляксей Фядотаў
* Марыя Зыкава
* Уладзімір Жукаў
* Аляксандр Лабанаў
* Дзмітрый Малашэнка

### 1 выпуск 
* Эдуард Радзюкевіч
* Фёдар Дабранраваў
* Міхаіл Паліцэймака

### Скетч з зоркай 
**Уральскія пельмені**

Андрэй Ражкоў (2008)

Вячаслаў Мяснікоў (2008)

Дзмітрый Бракоткін (2008)

**Іншыя**

Філіп Кіркораў

Ксенія Сабчак

Міхаіл Шац

Аляксандр Гудкоў

Гоша Куцэнка

**Аліўе-шоу (2010—2011)**

Хрысціна Асмус (пародыя на казку «12 месяцаў»)

## Аўтары 
* Кірыл Керзок
* Канстанцін Варончыхін
* Андрэй Ражкоў
* Руслан Сарокін
* Максім Туханін
* Дзмітрый Звяркоў
* Віталь Каламіец
* Аляксей Аляксандраў
* Дзмітрый Галдзін
* Дзяніс Харашун
* Арцём Ганчароў
* Сяргей Кінстлер

## Пародыі і запрошаныя знакамітасці 
## Трансляцыя 
## Гл. таксама 
* Вялікая розніца, Беларусь

## Спасылкі 
* Вялікая розніца на сайце Першага канала

Катэгорыя:Тэлеперадачы Расіі
Катэгорыя:Тэлевізійныя гумарыстычныя праграмы
Цвёрдае цела

у]]

**Цвёрдае цела** — агрэгатны стан рэчыва, які характаразуецца стабільнасцю формы і характарам цеплавога руху атамаў, якія ажыццяўляюць малыя ваганні каля палажэнняў раўнавагі. Адрозніваюць крышталічныя і аморфныя цвёрдыя целы. Крышталы характарызуюцца прасторавай перыядычнасцю ў размяшчэнні ваўнаважных палажэнняў атамаў. У аморфных целах атамы вагаюцца вакол хаатычны размешчаных пунктаў. Паводле класічнага ўяўлення, устойлівым станам (з мінімумам патэнцыйнай энергіі) цвёрдага цела з’яўляецца крышталічнае. Аморфнае цела знаходзіцца ў мэтастабільным стане і з цягам часу павінна перайсці ў крышталічны стан, аднак час крышталізацыі настолькі вялікі, што мэтастабільнасць зусім не праяўляецца.

* Атамы і малекулы, з якіх складаецца цвёрдае целы, шчыльна ўпакаваны разам. Іншымі словамі, малекулы цвёрдага цела практычна захоўваюць сваё ўзаемнае палажэнне адносна іншых малекулаў і ўтрымліваюцца паміж сабой міжмалекулярным узаемадзеяннем.
* Многія цвёрдыя целы ўтрымліваюць у сабе крышталічныя структуры. У мінералогіі і крышталаграфіі пад крышталічнай структурай маецца на ўвазе вызначаны парадак атамаў у крыштале. Крышталічная структура складаецца з элементарных ячэек, набору атамаў размешчаных у асаблівым парадку, які перыядычна паўтараецца ва ўсіх накірунках прасторавай кратай. Адлегласці паміж элементамі гэтай краты ў розных накірунках называюць параметрам гэтай краты. Крышталічная структура і сіметрычнасць іграюць ролю ў вызначэнні мноства ўласцівасцяў, такія як спайнасць крышталя, электронная зонная структура і аптычныя ўласцівасці.
* Пры прымяненні дастатковай сілы любое з гэтых уласцівасцяў можа быць парушана, выклікаючы дастатковую дэфармацыю.
* Цвёрдыя целы валодаюць цеплавой энергіяй, такім чынам іх атамы ажыццяўляюць вагальны рух. Тым не менш гэты рух нязначны і не можа назірацца ці быць адчутым пры нармальных абставінах.

Раздзел фізікі, які вывучае цвёрдыя целы называецца фізікай цвёрдага цела і з’яўляецца падраздзелам фізікі кандэнсаваных асяроддзяў. Матэрыялазнаўства галоўным чынам разглядае пытанні, звязаныя з уласцівасцямі цвёрдых цел, такімі як цвёрдасць, мяжа трываласці, супраціўленне матэрыялу нагрузкам, а таксама фазавыя пераўтварэнні. Гэта значным чынам супадае з пытаннямі, якія вывучаюцца фізікай цвёрдага цела. Хімія цвёрдага стану перакрывае пытанні, якія разглядаюцца абодвумя гэтымі раздзеламі ведаў, але асабліва закранае пытанні сінтэзавання новых матэрыялаў.

## Гл. таксама 
* Фізіка цвёрдага цела
* Тэорыя пруткасці
* Вадкасць
* Газ
* Плазма

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Твёрдое тело // Энцыклапедыя Кругасвет 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Мультыплікацыя

Мультыплікацыя скачку мячыка з 6 кадраў

10 кадраў у секунду.

**Мультыплікацыя**, таксама **анімацыя** (ад  — памнажэнне, павелічэнне, узрастанне, размнажэнне) — від кінамастацтва, творы якога ствараюцца шляхам здымання паслядоўных рухаў намаляваных (графічная мультыплікацыя) або аб’ёмных (аб’ёмная мультыплікацыя) аб’ектаў. Гэтыя творы называюць анімацыйнымі або мультыплікацыйнымі фільмамі (мультфільмамі). Першыя намаляваныя фільмы былі выдадзеныя ў 1908 годзе ў Францыі, аб’ёмны — у 1911 ў Расіі. Тэхнічны прынцып аб’ёмнай анімацыі адкрыў У. А. Старэвіч ў 1911 г.

## Этымалогія 
Тэрмін «анімацыя» мае шырокую сферу прафесійнага ўжывання ў свеце і ў асобных рэгіёнах па традыцыі вызначаецца iншымi сінонімамі. Напрыклад, у рускай мове (у СССР і ў Расіі) на працягу доўгага часу была агульнапрынятай назва «мультыплікацыя», якая ў большай ступені адпавядала маляванаму кіно, дзе анімацыя (мультыплікат, ілюзія руху) ствараецца з дапамогай размнажэння і фазоўкі малюнка (перамалёўкі персанажа ў паслядоўных фазах руху).

## Гісторыя 
 дыск ад Эдварда Мейбрыджа (1893)]]
Гісторыя анімацыі пачалася задоўга да развіцця кінематаграфіі. Людзі, верагодна, спрабавалі адлюстраваць рух яшчэ ў палеаліце.

## Гл. таксама 
* Кроцік
* Ліс Мікіта
* Трям! Здравствуйте!

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Збожжавыя культуры

**Збожжавыя культуры**, **збожжа** — група раслін некаторых батанічных сямействаў (у прыватнасці, злакавых, грэчкавых і амарантавых), якія вырошчваюць на зерне для ўжывання як ежы.

У лік збожжавых уваходзяць і крупяныя культуры.

Збожжа багатае на вугляводы (60-80 % на сухое рэчыва), а таксама змяшчае бялкі (7-20 % на сухое рэчыва), ферменты, вітаміны B (B1, B2, B6), PP і правітамін А (карацін).

Збожжа культывуюць на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды. Найбольш распаўсюджаны пшаніца, рыс, ячмень, кукуруза, жыта, авёс, проса.

Са збожжа вырабляюць муку, кандытарскія вырабы, кармы; ужываюць для гатавання напояў і вырабу спірту.

## Гл. таксама 
* Зернебабовыя культуры

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Харчовая прамысловасць
Герман Сцяпанавіч Цітоў

**Герман Сцяпанавіч Цітоў** (, Полкаўнікава, Алтайскі край — , Масква) — савецкі касманаўт, другі савецкі чалавек у космасе, Герой Савецкага Саюза (9 жніўня 1961). Дублёр Юрыя Гагарына.

## Біяграфія 
Прызначаны ў атрад касманаўтаў у 1960. Абраны пілотам другога касмічнага карабля «Усход-2», запушчанага ў жніўні 1961. 6-7 жніўня 1961 г. Герман Цітоў здзейсніў касмічны палёт працягласцю 1 суткі 1 гадзіну, зрабіў 17 абаротаў вакол Зямлі, праляцеў больш за 700 тысяч кіламетраў.

У палёце меў пазыўныя «Арол». Спушчальны апарат прызямліўся паблізу горада Чырвоны Кут Саратаўскай вобласці.

На момант палёту Герману Цітову было без аднаго месяца 26 гадоў, дзякуючы чаму ён з’яўляецца самым маладым з усіх касманаўтаў, якія пабывалі ў космасе. Пасля палёту Цітоў удзельнічаў у розных касмічных праграмах, пакуль у 1992 годзе пайшоў у адстаўку.

Член КПСС з 1961 года, дэпутат Вярхоўнага Савета СССР (1962—1970).

Балатаваўся ў першым (1993) і другім (1995) скліканнях у Дзяржаўную Думу ад КПРФ. 14 мая 1995 года перамог на давыбарах у Каломенскай акрузе. Уваходзіў у фракцыю КПРФ у першым і другім скліканнях.

Сканаў ад сардэчнага прыступу 20 верасня 2000 года.

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Калугі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Барнаула
Катэгорыя:Дактары ваенных навук
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Курска
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Лейпцыга
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Рыгі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Улан-Удэ
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Байканура
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі ад аднамандатных акруг
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі I склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі II склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі III склікання
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены КПРФ
Катэгорыя:Асобы на марках
Рэгі

**Рэгі** (адаптаванае ямайскага  — *рэге*) — музычны стыль, які ўзнік у 1968 годзе на Ямайцы.

Характэрнай рысай рэгі з'яўляецца адсутнасць выключна рытмічных, альбо выключна меладычных інструментальных партый (музыкі граюць рытм і мелодыю адначасова). Іншымі асаблівасцямі з'яўляюцца бубнавая партыя *One drop* (бас-бочка іграе на трэцюю долю такту), гітара граючая па цотных долях і блукаючы бас.

## Гісторыя 
Нарадзілася рэгі ў 1960-х гадах на Ямайцы, як сумесь джазу, ска, рокстэдзі і шматлікіх традыцыйных афрыканскіх стыляў (каліпса, зук і іншых). Першапачаткова рэгі быў вулічнай музыкай жабрацкіх раёнаў ямайскіх гарадоў. Прычым першапачаткова інструментарый рэгі складаўся з бубнаў і духавых, таму з'яўленне ў 1964 Боба Марлі, які ўпершыню пачаў выкарыстоўваць гітары было для ўсіх шокам. Асноўнымі тэмамі ў лірыцы з'яўляюцца сацыяльна-бытавая, гангстэрская, прысвечаная легалізацыі канопляў і рэлігійная (першапачаткова руху чорнага іўдаізму «Растафарыянства», але цяпер лёгка можна знайсці хрысціянскі, ісламскі і нават крышнаіцкі рэгі).

## Рэгі ў свеце 
Распаўсюджанне рэгі па планеце першапачаткова распачаў Эрык Клэптан, які ў свой час запісаў і выпусціў песню Боба Марлі «І Shot the Sheriff» («Я забіў шэрыфа»). Гэта дапамагло Марлі атрымаць папулярнасць у Амерыцы, а потым і ва ўсім свеце. У 1980-я гады цэнтрам рэгі ў свеце стала Англія. З'явіліся такія гурты як The Police, UB 40, Specials і іншыя. Моцная рэгі суполка з'явілася і ў Афрыцы, даўшы свету спевакоў Alfa Blondie, Юсу н'Дур, Шадэ і іншых. Таксама, шмат выканаўцам надала свету Амерыка і сама Ямайка.

## Рэгі ў Беларусі 
### Гісторыя 
Першым беларускім эксперыментам па напісанні рэгі, можна лічыць песню «Я ў бабушки живу» («Я ў бабулі жыву») гурта «Верасы» створанай яшчэ ў 1980-я гады. Але першым гуртам, які мэтанакіравана пачаў працаваць у стыле рэгі, быў «Непаліва», створаны ў 1994 годзе. Тым жа годам свае першыя рэгі-эксперыменты пачаў віцебскі «Алмазны фронт», пазней з'явілася магілёўская «Рэзервацыя Джа». Але з цягам часу попыт на рэгі знік разам з гуртамі і таму калі пад канец 1990-х стварылі «Беларускі рэгі фестываль», яго ўдзельнікамі былі выключна расіяне.

### Сёння 
На пачатку 2000-х сітуацыя палепшылася, з'явіліся гурты «Вирус Лиха», «Аддис Абеба», аднавіла працу «Непаліва», цалкам перайшоў на рэгі «Алмазны фронт». З'явіліся віцебскі крышнаіцкі рэгі-гурт «Крыпа», цалкам беларускамоўныя «Чык-чык».

## Спасылкі 
* Сайт беларускіх растаманаў 
* Вірус Лиха
* Алмазны фронт

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Музычныя жанры
Катэгорыя:Растафары
Катэгорыя:Рэгі
Катэгорыя:Музычныя субкультуры
Катэгорыя:Музыка Ямайкі
Ніно Катамадзэ

**Ніно Катамадзэ** (груз. ნინო ქათამაძე; , Кабулеты, Грузія) — грузінская джазавая спявачка і кампазітар.

## Біяграфія 
Ніно Катамадзэ нарадзілася ў Аджарыі, паўднёвай правінцыі Грузіі. У 1990 годзе паступіла ў Батумскі музычны інстытут імя З. П. Паліашвілі на вакальнае аддзяленне па класу Мурмана Махарадзэ. Падчас навучання і пасля заканчэння інстытута выступала з рознымі групамі і прымала ўдзел у разнастайных музычных праектах.

З 1994 па 1998 стварае дабрачынны грамадскі фонд па аказанні дапамогі інвалідам і сацыяльна неабароненым артыстам. У 1999 пачынае творчае супрацоўніцтва з гуртам Insight, якое прынесла спявачцы вядомасць на радзіме і па-за яе межамі. Гэтак пасля паездкі ў 2002 у Вялікабрытанію на Дні Грузіі талентам Ніно Катамадзэ захапіліся ў Еўропе. У 2005 годзе Катамадзэ здзейсніла гастрольнае турнэ ў ЗША, дзе яе таксама чакаў велізарны поспех.

З 2009 года спявачка пасля 2-гадовага перапынку з вялікім поспехам зноў пачыла актыўную канцэртную дзейнасць. Разам з гуртам Insight яна выступала ў Расіі, Украіне, Літве і іншых краінах.

У студзені 2010 года прыняла ўдзел у расійскай пастаноўцы вакальнай оперы-імправізацыі Бобі Мак-Ферына «Бобл».

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* Ordinary Day (2003)
* Nino Katamadze & Insight (2004)
* ... Start new peaceful day (Live DVD) (2005)
* White (2006)
* Black (2006)
* Blue (2008)
* Red (2010)

### Саўндтрэкі да фільмаў 
* Русалка
* Яблык
* Дарога да Збаўцу
* Індзі (2007)
* Дамавік (2008)
* Траса М8 (2008)
* Забіць Караля (2008)

## Узнагароды 
2002 — Лепшая спявачка года, прыз «Авацыя», Грузія
2002 — Аўтар і выканаўца песень года, Грузія
2002 — Прыз за самую арыгінальную музыку, Грузія
2003 — Твар года, Грузія
2003 — Лепшая спявачка года, прыз «МЕГА», Грузія
2003 — Лепшы вакальна-інструментальны ансамбль года (Ніно Катамадзэ і Insight), прыз «Авацыя», Грузія
2004 — Спецыяльны прыз «Одзэла» за ўклад у музыку, Грузія

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Ніно Катамадзэ
* ЖЧ супольнасць Ніно Катамадзэ
* Ніно Катамадзэ на Last.fm

Катэгорыя:Постаці Грузіі
Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт

**Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт** (**ГрДМУ**) — вышэйшая медыцынская навучальная ўстанова г. Гродна.

## Гісторыя 
З’яўляецца гістарычным правапераемнікам Гродзенскай медыцынскай акадэміі (1775—1781 гг.). 9 жніўня 1958 г. рашэннем Савета Міністраў БССР было прынята рашэнне аб адкрыцці Гродзенскага медыцынскага інстытута. Першапачаткова існаваў толькі лячэбны факультэт. Пазней, у 1970 г. было адкрыта падрыхтоўчае аддзяленне, у 1979 г. — педыятрычны факультэт. У 1991 г. упершыню ў Беларусі арганізавана аддзяленне медыцынскіх сясцёр з вышэйшай адукацыяй, а ў 1995 г. арганізаваны факультэт замежных студэнтаў. У 1993 г. упершыню ў Беларусі пры ГрГМІ адкрыты медыка-псіхалагічны факультэт.

У 2000 г. ГрГМІ быў прысвоены статус універсітэта.

## Сучасны стан 
Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт налічвае 45 кафедраў, мае 4 навучальныя корпусы, 4 студэнцкія інтэрнаты, 2 спартыўныя залы, навуковую бібліятэку.

У цяперашні час у ГрДМУ працуюць:

* цэнтральная навукова-даследчая лабараторыя
* лабараторыі па вывучэнню газатранспартнай функцыі крыві
* вывучэнню эпідэміялогіі, дыягностыкі і лячэння наркаманіі і алкагалізму
* па дыягностыцы і лячэнні арытміі сэрца
* рэспубліканскі гепаталагічны цэнтр
* камп’ютарна-інфармацыйны цэнтр.

## Факультэты 
* Лячэбны факультэт
* Педыятрычны факультэт
* Медыка-псіхалагічны факультэт
* Медыка-дыягнастычны факультэт
* Факультэт замежных навучэнцаў
* Факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі

## Рэктары 
* Леанард Феліксавіч Супрон (1958—1962)
* Дзмітрый Андрэевіч Маслакоў (1962—1998)
* Пётр Васілевіч Гарэлік (1998—2010)
* Віктар Аляксандравіч Сняжыцкі (2010—2020)
* Алена Мікалаеўна Краткова (21 верасня 2020 — 6 снежня 2021)
* Ігар Георгіевіч Жук (з 21 сакавіка 2022)

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Юрый Іванавіч Бандажэўскі
* Міхаіл Іванавіч Аўсяннікаў (нар. 1924) — оталарынголаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар
* Лідзія Іларыёнаўна Гакінаева (1905—1990) — доктар медыцынскіх навук, загадчык кафедрай дэрматавенералогіі ў 1963—1977 гг.
* Ігар Канстанцінавіч Жмакін (нар. 1926) — доктар медыцынскіх навук, прафесар. З 1961 г. прарэктарпа навуковай і навучальнай частцы, з 1969 г. загадчык кафедрай нармальнай фізіялогіі.
* Уладзімір Максімавіч Калтанюк (1921—2002) — выпускнік 1966 г., доктар медыцынскіх навук, дэкан лячэбнага факультэта ў 1990—1997 гг.
* Іван Іванавіч Канус
* Міхаіл Васільевіч Караблёў (1923—1987) — доктар медыцынскіх навук, прафесар, у 1960—1987 гг. загадчык кафедрай фармакалогіі
* Андрэй Георгіевіч Майсяёнак
* Ніна Фёдараўна Сіляева

## Спасылкі 
* Сайт медыка-псіхалагічнага факультэта  med-psy.com
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:Вуліца Максіма Горкага (Гродна)
Францыск Станкар

**Францыск Станкар** (*Franciscus Stancarus*; —) — вядомы пратэстант. Аўтар вядомай граматыкі яўрэйскай мовы *«Ebreae grammaticae institutio»* (Базель, 1547; 2-е выд. 1555).

Нарадзіўся ў горадзе Мантуя (правінцыя Ламбардыя ў Італіі). Вымушаны быў збегчы з Мантуі, калі там, у 1540-х гг., падняліся ганенні на асоб, западозраных у спагадзе новым рэлігійным вучэнням, адправіўшыся спачатку ў Швейцарыю, а адтуль у Трансільванію.

У 1549 годзе Францыск ужо ў Польшчы, дзе кароль Жыгімонт II Аўгуст прапанаваў яму кафедру яўрэйскай мовы ў Кракаўскім універсітэце. Пратэстанцкія гледжанні, якія Станкар праводзіў на лекцыях, прывялі да таго, што ён неўзабаве быў зняволены ў турму. Пратэстанты дапамаглі яму збегчы і далі ў сябе прытулак, даручыўшы яму арганізацыю іхніх цэркваў у Малой Польшчы.

З прычыны пераследу з боку каталіцкай царквы, Станкар у 1551 г. пакінуў Польшчу і накіраваўся ў герцагства Прусію. Вучэнне яго, быццам Ісус Хрыстос быў пасрэднікам паміж Богам і людзьмі толькі ў сілу сваёй чалавечай прыроды, выклікала моцны адпор з боку лютэранскіх прапаведнікаў. Калі праз два гады Ф. Станкар вярнуўся ў Польшчу, стаўленне да яго тамтэйшых пратэстантаў неўзабаве моцна змянілася, бо яго вінавацілі ў ерасі.

Яго вучэнне знайшло сабе паслядоўнікаў толькі ў некалькіх магнатаў. Ён быў адным з перакладчыкаў Бібліі, надрукаванай у 1563 г. у Брэсце высілкам Мікалая Радзівіла Чорнага. Адрозніваючыся вялікай настойлівасцю і задзірлівым характарам, Станкар нястомна вёў са сваімі сапернікамі багаслоўскую палеміку, уладкоўваючы і публічныя дыспуты. Быў знаёмы з Кальвінам. Ад шлюбу з Барбарай Маршэўскай пакінуў чатыры дачкі і двух сыноў. Унучка Францыска Станкара па сыну Пятру, выйшла замуж за Веспасіана Сяніцкага.

## Літаратура 
* Станкар Франциск // Еврейская энциклопедия. Свод знаний о еврействе и его культуре в прошлом и настоящем. Том 14. Москва. 1991. С. 556.

Катэгорыя:Постаці пратэстанцтва
Okular

**Okular** — універсальная праграма для прагляду дакументаў з асяроддзя працоўнага стала KDE. Яно заснавана на KPDF і заклікана замяніць яго, а таксама KGhostView, KFax, KFaxview, KDVI ў KDE версіі 4, каб дамагчыся ўніверсальнасці пры праглядзе розных фарматаў. Дазваляе падлучаць дадатковыя модулі, за кошт чаго пашыраць спіс падтрымліваемых фарматаў файлаў.

## Распрацоўшчык 
Распрацоўку Okular пачаў Пётр Шыманскі на Google Summer of Code ў 2005 годзе

## Фарматы 
Okular падтрымлівае наступныя фарматы файлаў:
* PDF з дапамогай Poppler
* PostScript з дапамогай libgs
* TIFF з дапамогай libTIFF
* HTMLHelp (CHM) з дапамогай libCHM
* DjVu з дапамогай DjVuLibre
* DVI (TeX)
* XPS
* OpenDocument (ODF)
* FictionBook
*  (напрыклад CBR)
* Plucker
* JPEG, PNG, GIF і шэраг іншых растравых фарматаў

## Гл. таксама 
* Evince — аналагічная праграма для працоўнага стала GNOME.

## Крыніцы 
Катэгорыя:KDE
Катэгорыя:Прыкладное праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне паводле алфавіта
Вялікая Гаць

**Вялі́кая Гаць** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Святавольскага сельсавета.

Праз вёску праходзіць аўтадарога .
## Славутасці 
* Геадэзічная дуга Струвэ: пункт «Гаць», за 3 км на паўночны захад ад вёскі  — 

## Спасылкі 
* Надвор'е ў Вялікай Гаці на «Weather-in.by»

Катэгорыя:Святавольскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Журналістыка

thumb|400px
**Журналі́стыка** — літаратурная дзейнасць журналіста ў сродках масавай інфармацыі. Спачатку журналістыка абмяжоўвалася толькі друкаванымі выданнямі, затым, са з’яўленнем новых сродкаў масавай інфармацыі, распаўсюдзілася на радыё і тэлебачанне, а да канца XX стагоддзя з’явіліся і інтэрнэт-выданні, якія цяпер альбо дапаўняюць ужо існыя друкаваныя выданні, альбо складаюць ім канкурэнцыю. У наступным, у сувязі з ростам карыстачоў сеткі інтэрнэт, журналістыка будзе арыентаваная на інтэрнэт-выданні, а друкаваная журналістыка будзе рэфармаваная. На сённяшні дзень гэтая «эвалюцыя журналістыкі» ўжо назіраецца ў краінах з вялікай колькасцю карыстальнікаў інтэрнэту.

## Віды журналістыкі 
* газетная
* тэлевізійная
* радыёжурналістыка
* інтэрнэт-журналістыка
* фотажурналістыка

Магчымыя змешванні гэтых відаў, напрыклад, фотажурналістыка можа быць газетнай, радыёпраграмы могуць перадавацца па інтэрнэце ў гукавым і тэкставым выглядзе, інтэрнэт-выданні могуць рыхтаваць праграмы для радыё і г. д.

## Жанры журналістыкі 
Існуе тры групы жанраў:

**Інфармацыйныя** (нататка, інфармацыйны допіс, інфармацыйная справаздача, інфармацыйнае інтэрв’ю, бліц-апытанне, пытанне — адказ, рэпартаж, некралог)

**Аналітычныя** (аналітычная справаздача, аналітычны допіс, аналітычнае інтэрв’ю, аналітычнае апытанне, гутарка, каментар, сацыялагічнае рэзюмэ, анкета, маніторынг, рэйтынг, рэцэнзія, артыкул, журналісцкае расследаванне, агляд, агляд СМІ,
прагноз, версія, эксперымент, ліст, споведзь, рэкамендацыя (рада), аналітычны прэс-рэліз)

**Мастацка-публіцыстычныя** (эсэ, нарыс, замалёўка, фельетон, памфлет, т.зв. гонза-журналістыка і інш.)

Журналістыка як прафесія прадугледжвае спецыялізацыю па абласцях:

* палітычная журналістыка
* сацыяльная журналістыка
* міжнародная журналістыка
* галіновая журналістыка
* спартыўная журналістыка
* навуковая журналістыка
* тэхналагічная журналістыка
* дзелавая журналістыка
і інш.

## Спасылкі 
* Трыкаў У. П. Антычная протажурналістыка


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Турная (Івацэвіцкі раён)

**Турна́я** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Святавольскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Генадзь Мікалаевіч Сагановіч — беларускі гісторык і археолаг.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Святавольскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Святая Воля

**Свята́я Во́ля** (, ) — аграгарадок у Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Святавольскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 33 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Івацэвічы, за 169 км ад Брэста, за 33 км ад чыгуначнай станцыі Івацэвічы.
Праз аграгарадок праходзіць аўтамабільная дарога .

## Гісторыя 
Вядома з XVII стагоддзя як вёска ў Пінскім павеце. 23 лістапада 1724 года кароль Аўгуст II надаў ёй правы мястэчка. З 1793 года Святая Воля ў Пінскім павеце Мінскай губерні Расійскай імперыі. У 1886 годзе была цэнтрам воласці. У 1920—1939 гадах цэнтр гміны ў Косаўскім павеце Палескага ваяводства Польшчы, з 1939 года — у складзе БССР. З 1944 года Святая Воля стала цэнтрам сельсавета ў Целяханскім раёне Пінскай вобласці. З 1954 года ў Брэсцкай вобласці: у 1959—1962 гадах у Івацэвіцкім раёне, у 1962—1965 — у Бярозаўскім раёне, з 1965 года — у Івацэвіцкім раёне. 4 верасня 1972 года да вёскі далучана вёска Малая Гаць.

## Насельніцтва 
* 1886 год — 448 жыхароў, 44 двары.
* 2001 год — 567 жыхароў, 270 двароў.

## Інфраструктура 
На тэрыторыі аграгарадка знаходзяцца: базавая школа, Дом культуры, шпіталь, філіял № 111 ААТ «ААБ Беларусбанк», аддзяленне сувязі, аптэка, крамы.

## Гістарычныя і памятныя мясціны 
[міні|злева|[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Святая Воля)|Свята-Крыжаўзвіжанская царква .]]
* Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча, размешчаны з правага боку ад дарогі аўтамабільнай дарогі Р-6 «Івацэвічы – Пінск – Столін» на в. Доўгае, за 1 км ад аграгарадка Святая Воля — .
* Магіла ахвяр фашызму.
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.
* У 1992 годзе пабудавана праваслаўная Свята-Крыжаўзвіжанская царква.

## Вядомыя асобы 
* Іван Іванавіч Паўлоўскі (нар. 1954) — педагог, вучоны, доктар педагагічных навук (2001).
* Вячаслаў Чарнуха-Воліч (нар. 1963) — дырыжор.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Святая Воля на «Radzima.org»
* Святая Воля на «Globustut.by» 

Катэгорыя:Святавольскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Шчэпан Садурскі

**Шчэпан Пётр Садурскі** (, нар. , ) — польскі сатырык, карыкатурыст, журналіст. Старшыня Партыі добрага гумару. Заснавальнік World Caricature Institute

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 чэрвеня 1965 года ў Любліне. У 1985 годзе скончыў мастацкі ліцэй.

Жыве і працуе ў Варшаве.

Заснавальнік і лідар Партыі добрага гумару (Good Humor Party) — міжнароднай арганізацыі, якая аб’ядноўвае больш за 5000 членаў па ўсім свеце.

З 2012 года рэалізуе глабальны арт-праект «Вясёлы хмарачос» (Happy Skyscraper), які наведаў больш за 700 гарадоў на ўсіх кантынентах. У 2026 годзе стварыў World Caricature Institute — міжнародную платформу для супрацоўніцтва выбітных карыкатурыстаў свету.

Уладальнік парталаў Sadurski.com, Rysunki.pl і Karykatury.com.

Неаднаразова быў членам журы міжнародных сатырычных конкурсаў, у тым ліку ў Турцыі і Швецыі. Быў ганаровым госцем фестываляў у Аўстраліі, Францыі і Арменіі.

Апублікаваў больш за 5000 малюнкаў у 200 часопісах. Лічыцца адным з самых хуткіх карыкатурыстаў у свеце, якія малююць ужывую.

Меў персанальныя выставы ў Літве, ПАР, Іспаніі і іншых краінах.

Сатырычныя творы Садурскага перыяду ваеннага становішча ў Польшчы (1981—1983) знаходзяцца ў пастаяннай экспазіцыі Еўрапейскага цэнтра салідарнасці ў Гданьску.

Пра Садурскага здымаюць дакументальны фільм.

Лаўрэат шматлікіх прэмій, у тым ліку «Залатая шпілька ’87» (прэмія часопіса «Шпількі» за лепшы малюнак года).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Журналісты Польшчы
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Міс Свету

, Міс Свету — 2007]]
**Міс Свету** () — міжнародны конкурс прыгажосці, які праводзіцца штогод. Адзін з самых прэстыжных конкурсаў прыгажосці ў свеце, нараўне з конкурсамі «Міс Сусвет» і «Міс Зямля».

## Гісторыя конкурсу 
Конкурс «Міс Свету» з'явіўся ў Вялікабрытаніі дзякуючы Эрыку Морлі ў 1951 годзе. З 2000 года, яго жонка, Джулія Морлі, сустаршыня шоу.

Нараўне са сваім конкурсамі-канкурэнтамі «Міс Сусвет» і «Міс Зямля», гэтае шоу з'яўляецца адным з самых вядомых конкурсаў прыгажосці ў свеце. Тэлешоу фіналу конкурса з'яўляецца найбуйнейшым у свеце, аўдыторыя ўключае гледачоў больш чым у 200 краінах.

«Міс Свету» першапачаткова быў арганізаваны як фестываль-конкурс бікіні і зваўся «Міс Свету» прэсай. Першапачаткова ён быў запланаваны як разавае мерапрыемства. Пазнаўшы аб шоў «Міс Сусвет», Морлі вырашыў зрабіць шоў штогадовым.

Апазіцыя на нашэнне бікіні прывяла да іх замены больш сціплымі купальнікамі пасля першага конкурсу. У 1959 годзе Бі-бі-сі пачаў вяшчанне конкурсу. Папулярнасць шоу вырасла са з'яўленнем тэлебачання.

У 1980-х гадоў, у шоу дадалі тэсты інтэлекту і асобы. Тым не менш, конкурс разглядаецца як старамодны і даволі палітычна некарэктны ў сваёй роднай Брытаніі.

Традыцыйна «Міс Свету» жыве ў Лондане адзін год.

## Пераможцы конкурсу 
У 1994 годзе тытул атрымала Айшварыя Рай, а ў 2000 годзе — Прыянка Чопра. Пяць разоў за ўсю гісторыю конкурсу пераможцамі  станавіліся прадстаўніцы Індыі і Венесуэлы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Конкурсы прыгажосці
Марызь Кемаль

**Марызь Кемаль** (*Раиса Степановна Кемайкина*) — эрзянская паэтэса, член Саюза пісьменнікаў Расіі (з 1996).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сяле Малае Марэсава Чамзінскага раёна Мардовіі ў сялянскай сям’і. Скончыла філалагічны факультэт Мардоўскага дзяржуніверсітэта. З 1972 па 1975 год працавала настаўніцай у школе роднага сяла. Потым пераехала ў Саранск і на працягу двух гадоў была карэспандэнтам газеты «Эрзянь праўда». Затым працавала ў Мардоўскай рэспубліканскай бібліятэцы імя А. С. Пушкіна.

З 1985 па 1988 год — загадчык аддзела паэзіі ў часопісе «Сятко», з 1989 года — адказны сакратар эрзянского дзіцяча-юнацкага часопіса «Чилисема».

Першая публікацыя вершаў адбылася ў 1980 годзе — у часопісе «Сятко» надрукавана верш «Эйкакшчинь лавсь» («Зыбка дзяцінства»). Тады ж стала ўдзельнічаць у штогадовых семінарах маладых літаратараў. Часопіс «Сятко» працягнуў публікацыю яе вершаў. У 1987 годзе выйшла агульны сборнік чатырох аўтараў «Маней васолкст», куды ўвайшла вялікая падборка яе вершаў. У 1988 годзе Мардоўскае кніжнае выдавецтва выпусціла першую яе сборнік «Лавсь» («Зыбка»), які з’явіўся вынікам уражанняў, вынесеных з дзяцінства і юнацтва.

У іншым сборніку «Штатол» («Свечка», 1994), сабраны філасофскія роздумы паэтэсы пра жыццё, каханне, пра лёс старажытнага эрзянского народа і датычнасці да яе лёсу аўтара як часціцы гэтага народа. Сюды ўвайшлі вершы лірычнага і публіцыстычнага характару, а таксама паэма «Мон — эрзян!» («Я — эрзянка!»), у якой яна паўстае як склаўшаяся асоба з нацыянальным светаадчуваннем.

Вынікам шматгадовага вывучэння фальклору, гісторыі і культуры эрзян з’явіліся кніга казак «Евксонь кужо» («Казачная паляна») і сборнік нарысаў «Сынь ульнесть эрзят» («Яны былі эрзянамі») пра вядомых, выбітных людзей, выхадцах з эрзянскага народа.

У 1989 года была адным з ініцыятараў стварэння культурна-асветніцкага таварыства «Масторава» і першым яго сакратаром, са снежня 1993 па 1997 год — арганізатарам жаночага руху «Эрзява», стваральнікам і кіраўніком самадзейнага фальклорна-этнаграфічнага ансамбля «Ламзурь».

Вялікую ўвагу надае публіцыстыцы, піша праблемныя артыкулы пра культуру, рэлігіі, традыцыях народа, друкуецца ў часопісах «Сятко», «Чилисема», газеце «Эрзянь Мастор».

## Спасылкі 
* ЭРЗІЯНА эрзянскі літаратурны сайт
* Паэты Мардовіі 

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Парацэльс

**Парацэ́льс** (, сапраўднае імя **Філіп Аўрэал Тэафраст Бамбаст фон Гогенгайм**, ; нар. у канцы 1493 г. у г. Эйнзідэльн, кантон Швіц — памёр 24 верасня 1541, Зальцбург) — знакаміты алхімік, урач і акультыст. Яму таксама прыпісваецца найменне цынку.

## Літаратура 
* Парацэльс. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Медыкі Аўстрыі
Катэгорыя:Алхімікі
Катэгорыя:Астролагі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыя медыцыны
Катэгорыя:Тэасофія
Катэгорыя:Прадракальнікі
Катэгорыя:Акультысты
Міс Зямля

**«Міс Зямля»** — адзін з трох самых прэстыжных конкурсаў прыгажосці ў свеце нараўне з «Міс Свету» і «Міс Сусвет». Колькасць удзельніц конкурсу лічыцца рэкордным сярод усіх конкурсаў прыгажосці першага ўзроўню. Апошнія 6 гадоў конкурс праводзіўся на Філіпінах.

* Міс Зямля-2001 Катарына Свэнсан з Даніі. У ліку іншых пераможцаў Міс Бразілія Сімон Рэгіс, Маргарыта Краўцова з Казахстана і Даніэля Стукан з Бразіліі.
* Міс Зямля-2002 Джэйла Глававіч была вызваленая ад абавязкаў і яе карону перадалі першай-віцэ Міс з Кеніі Віні Омвакме, у лік пераможцаў увайшлі Сладзьяна Базавіч з Югаславіі, Юліяна Патрыцыя Драсоў з Грэцыі, Нашла Сафія Абад з Чылі.
* Міс Зямля-2003 Данья Прынсэ з Гандурасу. У лік пераможцаў увайшлі Прысціла Зандона з Бразіліі, Віда Самадзаі з Аўганістану, Марыянэла Зэлендон з Коста Рыкі, Дыяна Старкова з Украіны, Марта Матыясік з Польшчы.
* Міс Зямля-2004 Прысцыла Мэйрэліс з Бразіліі. У лік пераможцаў увайшлі Мюрыэль Клемэнін з Мартынікі, Стэфані Лезаж з Таіці, Яніна Ганзалез з Парагваю.
* Міс Зямля-2005 Аляксандра Браўн з Венесуэлы, у ліку іншых пераможцаў Катаржына Бровіч з Польшчы, Жавана Мар'янавіч з Сербіі.
* Міс Зямля-2006 Іль Эрнандэз з Чылі, сярод іншых пераможцаў Амрута Паткі з Індыі, Кацярына Унталан з Філіпінаў і Марыяна Пуглія з Венесуэлы.
* Міс Зямля-2007 Джэсыка Трыска з Канады, у ліку іншых пераможцаў Пужэ Чыгапэкар з Індыі і Сільвана Сантаэла з Венесуэлы.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Конкурсы прыгажосці
Аляксандр Мікалаевіч Радзішчаў

**Аляксандр Мікалаевіч Радзішчаў** (20 (31) жніўня 1749, Масква — 12 (24) верасня 1802 г., Санкт-Пецярбург) — рускі пісьменнік, філосаф, паэт, дырэктар Пецярбургскай мытні і ўдзельнік Камісіі па складанні законаў.

## Спасылкі 
* Поўны збор сачыненняў у трох тамах

Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Філосафы Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Луіс дэ Камоэнс

**Луіс дэ Камоэнс**, або **Луіш Ваш дэ Камойнш** (; каля 1524 — 10 чэрвеня 1580) — партугальскі паэт XVI ст. Аўтар паэмы «Лузіяды».

## Беларускія пераклады 
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклалі Якуб Лапатка, Лявон Баршчэўскі.

## Літаратура 
* John Adamson. Memoirs of the life and writings of Luis de Camoens (Лонд.)
* A. F. de Castilho. Camões, Estudo histórico-poético (Лісаб., 1863)
* J. M. Latino Coelho. Luiz de Camões (Лісаб., 1880)
* С. Castello Branco. Luiz de Camões (Порта-э-Брага, 1880)
* Garett. Memórias Biográphicas. (Ліс., 1881—1884)
* С. v. Reinhardstoettner. L. von С. (Лпц., 1877)
* Th. Braga. Bibliographia Camoniana (Лісаб., 1880)
* Clovis Lamarre. Camoens et les Lusiades (П., 1878)
* Burton. Camoens, his Life and the Lusiades (1886)
* Loiseau. Histoire de la littérature portugaise (1886)
* Wilhelm Storck. Luis de Camoens Leben (Пецярб., 1890)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Партугаліі
Катэгорыя:Паэты XVI стагоддзя
Катэгорыя:Драматургі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Партугаламоўныя паэты
Іван Андрэевіч Крылоў

**Іван Андрэевіч Крылоў** (2 (13) лютага 1769 года, Масква — 9 (21) лістапада 1844 года, Санкт-Пецярбург) — рускі паэт, байкапісец, перакладчык, пісьменнік. Сапраўдны член Імператарскай Расійскай акадэміі (1811), ардынарны акадэмік Імператарскай Акадэміі навук па Аддзяленню Рускай мовы і славеснасці (1841).

У маладосці Крылоў быў вядомы перш за ўсё як пісьменнік-сатырык, выдавец сатырычнага часопіса «Пошта духаў» і парадыйнай трагікамедыі «Трумф», якая хадзіла ў спісах і высмейвала Паўла I. Крылоў з’яўляецца аўтарам больш за 200 баек з 1809 па 1843 г., яны выйшлі ў свет у дзевяці частках і перавыдаваліся вельмі вялікімі па тых часах тыражамі. У 1842 годзе яго творы выйшлі ў нямецкім перакладзе. Сюжэты многіх баек ўзыходзяць да твораў Эзопа і Лафантэна, хоць нямала і арыгінальных сюжэтаў.

## Спасылкі 
* Іван Крылоў. Лебедзь, Шчупак і Рак. Пераклад на беларускую мову — Янка Купала (аудыё)

Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Байкапісцы
Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Акадэміі Расійскай
Катэгорыя:Члены Маскоўскага Англійскага клуба да 1917 года
Катэгорыя:Пахаваныя на Ціхвінскіх могілках
Катэгорыя:Бібліятэкары Расіі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на манетах
Анаіс Нін

**Анаіс Нін** (, поўнае імя **Анхель Анаіс Хуана Анталіна Раса Эдэльміра Нін-і-Кульмель**, ; , Нэі-сюр-Сен — , Лос-Анджэлес) — амерыканская і французская пісьменніца, вядомая сваімі эратычнымі раманамі і дзённікам, які яна вяла больш за 60 гадоў.

## Раман Дэльта Венеры 
У 1977 годзе ўпершыню быў апублікаваны раман Анаіс Нін «Дэльта Венеры» (анг. Delta of Venus і ім. Das Delta der Venus), напісаны пісьменніцай яшчэ ў 40-х гадах XX стагоддзя. Гэты раман быў экранізаваны — у 1995 годзе Залман Кінг зняў фільм «Дэльта Венеры».

## Літаратура 
* Spencer Sh. *Collage of dreams: the writings of Anaïs Nin*. Chicago: Swallow Press, 1977
* Salber L. *Anaïs Nin. Mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten*. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt 1992
* Barillé E. *Anais Nin: naked under the mask*. London: Lime Tree, 1992
* Riley Fitch N. *Anaïs: the erotic life of Anaïs Nin*. Boston: Little, Brown, 1993
* Gronau D. *Anaïs Nin. Erotik und Poesie*. München: Heyne, 1993
* Bair D. *Anaïs Nin: a biography*. New York: Putnam, 1995

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лос-Анджэлесе
Першамайскі (Лідскі раён)

**Першама́йскі** (, ) — пасёлак у складзе Дубровенскага сельсавета Лідскага раёна Гродзенскай вобласці Беларусі. Знаходзіцца за 8 км на ўсход ад горада Ліда.

## Гісторыя 
Паселішча паўстала каля вёскі Няцеч у 1959 годзе як рабочы пасёлак пры торфапрадпрыемстве.

Да 2002 года Першамайскі меў статус рабочага пасёлка. У 2002 годзе ён быў аднесены да катэгорыі сельскіх населеных пунктаў і ўключаны ў склад Дубровенскага сельсавета.

Дзейнічае торфапрадпрыемства «Лідскае». Дом культуры, сярэдняя і музычная школы, бальніца.

## Насельніцтва 
* 1995 — 1,6 тыс. чал.
* 2004 — 1,4 тыс. чал.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Казіміра (2004)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1959 годзе
Святавольскі сельсавет

**Святаво́льскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Святая Воля.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Целяханскага раёна Пінскай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Івацэвіцкага раёна, з 25 снежня 1962 года — Бярозаўскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — Івацэвіцкага раёна. 4 верасня 1972 года скасавана вёска Малая Гаць (злілася з вёскай Святая Воля). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 5 населеных пунктаў. 9 жніўня 2022 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Аброўскага (аграгарадок Аброва) і Амяльнянскага (5 населеных пунктаў: аграгарадок Амяльная, вёскі Глінная, Гошча, Каранная і Коланск) сельсаветаў.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (4 населеныя пункты) — 1433 чалавекі, з іх 97,0 % — беларусы, 1,5 % — рускія, 0,8 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (4 населеныя пункты) — 1296 чалавек.

## Іншае 
Старшыня — Шчурко Анатоль Пятровіч.

Кіраўнік спраў — Сагановіч Валянціна Віктараўна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Целяханскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Конкурс прыгажосці

**Конкурс прыгажосці** — шоу, у якім прымаюць удзел прафесійныя мадэлі або проста прыгожыя дзяўчыны, мерапрыемства сканчаецца выбарам лепшай і ўзнагароджаннем прызамі.

19 верасня 1888 года ў бельгійскім горадзе Спа адбыўся першы конкурс прыгажосці. 21 з 350 кандыдатак дасягнулі фіналу, дзе выключна мужчынскае журы «аглядала» іх за зачыненымі дзвярамі. Пераможцай стала 18-гадовая Бэрта Сукарэ з Гвадэлупы; яна атрымала прыз у 5000 франкаў.

## Глядзіце таксама 
* Міс інтэркантыненталь
* Міс Зямля
* Міс Сусвет
* Міс Беларусь
* Міс Расія

## Спасылкі 
* Конкурс прыгажосці — 1930
Дзмітрый Сяргеевіч Меражкоўскі

**Дзмітрый Сяргеевіч Меражкоўскі** (2 (14) жніўня 1865, Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя — 9 снежня 1941, Парыж, Францыя) — рускі пісьменнік, паэт, крытык, перакладчык, гісторык, рэлігійны філосаф, грамадскі дзеяч. Муж паэтэсы Зінаіды Гіпіус.

Д. С. Меражкоўскі яскравы прадстаўнік Срэбранага веку і адзін з заснавальнікаў расійскага сімвалізму, заснавапаложнік новага для расійскай літаратуры жанра гістарыясофскага раману, адзін з піянераў рэлігійна-філасофскага падыходу да аналізу літаратуры, выбітны эсэіст і літаратурны крытык. Меражкоўскі (пачынаючы з 1914 года, калі яго кандыдатуру высунуў акадэмік Нестар Катлярэўскі) неаднакротна прэтэндаваў на суісканне Нобелеўскай прэміі па літаратуры, быў блізкі да яе ў 1933 годзе (калі лаўрэатам стаў Іван Бунін).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі паводле алфавіта
Катэгорыя:Драматургі Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы Расіі
Катэгорыя:Рускі сімвалізм
Катэгорыя:Гістарыяграфія Пятра I
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Катэгорыя:Выпускнікі Трэцяй Санкт-Пецярбургскай гімназіі
Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Эсэісты Расіі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Расіі
Катэгорыя:Дастаевісты
Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі
Катэгорыя:Біёграфы
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа
Катэгорыя:Паэты Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя
Каралі шведскія

## Правячыя дынастыі 
### Унглінгі 
* Эрык Пераможца, 980—995
* Олаў Шатконунг, 995—1022
* Анунд Якаб 1022—1050
* Эмунд Стары, 1050—1060

### Стэнкілі 
* Стэнкіль, 1060—1066;
* Хальстэн, 1066—1080-я
* Інгэ I Старэйшы, 1080-я-1110-я
* Інгэ II Малодшы, 1118—1120-я

### Сверкеры і Эрыкі 
* Сверкер I, 1153—1156;
* Эрык IX Святы, 1156—1160;
* Карл Сверкерсан, 1160—1167;
* Кнут Эрыксан, 1167—1196;
* Сверкер малодшы, 1196—1208;
* Эрык X Кнутсан, 1208—1216;
* Юхан I Сверкерсан, 1216—1222;
* Эрык Крывы, 1222—1229;
* Кнут Хальмгерсан, 1229—1234;
* Эрык Крывы, 1234—1249.

### Фалькунгі 
* Біргер Ярль, рэгент, 1248—1266;
* Вальдэмар I Біргерсан, 1250—1275;
* Магнус I Ладулас, 1275—1290;
* Біргер Магнусан, 1290—1319;
* Магнус Эрыксан, 1319—1363.

### Мекленбургі 
* Альбрэхт Мекленбургскі, 1363—1389.

### Каралі Кальмарскай уніі 
* Маргарыта I Дацкая, 1389—1412
* Эрык Памеранскі, 1412—1439
* Энгельбрэкт Энгельбрэктсан, рэгент, 1435—1436
* Карл VIII Кнутсан, рэгент, 1438—1440
* Крыстафер III Баварскі, 1440—1448
* Карл VIII Кнутсан, 1448—1457, 1464—1465, 1467—1470
* Хрысціян I Дацкі, 1457—1464
* Стэн Стурэ Старэйшы, рэгент, 1470—1497
* Ганс Дацкі, 1497—1501
* Стэн Стурэ Старэйшы, рэгент, 1501—1503
* Свантэ Нільсан, рэгент, 1504—1511
* Стэн Стурэ Малодшы, рэгент, 1512—1520
* Хрысціян II, 1520—1523

### Вазы 
* Густаў I Ваза, 1523—1560
* Эрык XIV, 1560—1568
* Юхан III, 1568—1592
* Жыгімонт III 1592—1599
* Карл IX, 1599—1611
* Густаў II Адольф, 1611—1632
* Крысціна Шведская, 1632—1654

### Пфальцы-Цвейбрукенскія 
* Карл Х Густаў, 1654—1660;
* Карл XI, 1660—1697 (рэгенцтва, 1660—1672);
* Карл XII, 1697—1718;
* Ульрыка Элеанора, 1719—1720;

### Гесены 
* Фрэдрык I, 1720—1751.

### Гальштэйны-Готарпскія 
* Адольф Фрэдрык, 1751—1771;
* Густаў III, 1771—1792;
* Густаў IV Адольф, 1792—1809 (рэгент, 1792—1796);
* Карл XIII, 1809—1818.

### Бернадоты 
* Карл XIV Юхан, 1818—1844
* Оскар I, 1844—1859
* Карл XV, 1859—1872
* Оскар II, 1872—1907
* Густаў V, 1907—1950
* Густаў VI Адольф, 1950—1973
* Карл XVI Густаў, з 1973

## Гл. таксама 
* Каралеўства Швецыя


Швецыя