open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эвалюцыйная біялогія

[thumb|200px|right|Выкапнёвы [археаптэрыкс, выяўлены неўзабаве пасля публікацыі «Паходжання відаў». Археаптэрыкс займае па марфалогіі прамежкавае становішча паміж паўзунамі і птушкамі, гэта значыць з'яўляецца пераходнай формай.]]
**Эвалюцыйная біялогія** — раздзел біялогіі, які вывучае паходжанне відаў ад агульных продкаў, спадчыннасць і зменлівасць іх прыкмет, размнажэнне і разнастайнасць формаў падчас эвалюцыйнага развіцця. Развіццё асобных відаў звычайна разглядаецца ў кантэксце глабальных пераўтварэнняў флор і фаўн, як кампанентаў біясферы. Эвалюцыйная біялогія пачала афармляцца ў якасці раздзела біялогіі з шырокім прызнаннем ідэй аб зменлівасці відаў у другой палове XIX стагоддзя.

Эвалюцыйная біялогія — міждысцыплінарная вобласць даследаванняў, паколькі яна складаецца як з палявых, так і лабараторных кірункаў розных навук. Унёсак у эвалюцыйную біялогію ўносяць даследаванні ў такіх вузкаспецыяльных абласцях, як тэрыялогія, арніталогія ці герпеталогія, якія абагульняюцца для атрымання яснай карціны развіцця ўсяго арганічнага свету. Палеантолагі і геолагі аналізуюць акамянеласці, каб атрымаць звесткі пра тэмпы і формы эвалюцыі, а папуляцыйная генетыка даследуе гэтыя ж пытанні тэарэтычна. Эксперыментатары выкарыстоўваюць селекцыю дразофілаў для лепшага разумення шматлікіх праблем эвалюцыйнай біялогіі, напрыклад эвалюцыі старэння. У 1990-х гадах біялогія развіцця вярнулася ў эвалюцыйную біялогію пасля працяглага забыцця ў якасці новай сінтэтычнай дысцыпліны — эвалюцыйнай біялогіі развіцця.

## Гісторыя 
Эвалюцыйная біялогія як акадэмічная дысцыпліна стала агульнапрызнанай у выніку сінтэзу дарвінаўскай тэорыі і генетыкі ў 30-х і 40-х гадах XX-га стагоддзя. Аснову новай тэорыі заклалі працы Чацверыкова, Фішэра, Райта  і Холдэйна, у якіх разглядалася ўздзеянне натуральнага адбору на частату алеляў у папуляцыях. Характар гэтых прац быў хутчэй тэарэтычным, чым эксперыментальнаабгрунтаваным. Сітуацыю выправіла манаграфія Феадосія Дабжанскага «Генетыка і паходжанне відаў». У аснову праблемы аўтар паклаў эксперыментальную папуляцыйную генетыку. Тэарэтычная праца папярэдніх аўтараў супастаўлялася з данымі па зменлівасці і адбору, атрыманымі падчас розных эксперыментаў. Дабжанскі меркаваў, што макраэвалюцыйныя працэсы могуць быць растлумачаны ў тэрмінах мікраэвалюцыі, якія працякаюць дастаткова хутка, каб чалавек мог назіраць іх у эксперыментах ці ў прыродзе.

Генетычныя ідэі пракраліся ў сістэматыку, палеанталогію, эмбрыялогію, біягеаграфію. З назвы кнігі Джуліяна Хакслі «*Evolution: The Modern synthesis*» у навуковую літаратуру пракраўся тэрмін «сучасны сінтэз», які пазначыў новы падыход да эвалюцыйных працэсаў. Выраз «сінтэтычная тэорыя эвалюцыі» ў дакладным дадатку да гэтай тэорыі ўпершыню быў выкарыстаны Джорджам Сімпсанам у 1949 годзе. Гэта тэорыя стала асновай для развіцця эвалюцыйнай біялогіі ў другой палове XX стагоддзя. Пераважная колькасць новых ідэй у гэтай вобласці нараджалася з дыскусій вакол сінтэтычнай тэорыі, прычым як з яе абароны, так і з крытыкі.

## Глядзіце таксама 
* Закон Северцава

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Раздзелы біялогіі
Бразільская імператарская дынастыя

**Бразільская імператарская дынастыя** — галіна дынастыі Браганса, якая кіравала Бразіліяй у часы Бразільскай імперыі (1822—1889).

Бразілія, у той час партугальская калонія, афіцыйна здабыла статус каралеўства ў 1815 годзе, калі было створана Злучанае каралеўства Партугаліі, Бразіліі і Алгарві. З 1808 па 1821 год у Бразіліі знаходзіўся каралеўскі двор Партугаліі, які быў вымушаны пераехаць з Еўропы ў сувязі з напалеонаўскімі войнамі.

Пасля вяртання караля Жуана VI у Партугалію 7 верасня 1822 года яго сын Педру абвясціў Бразілію незалежнай, а праз месяц абвясціў яе імперыяй, а сябе — імператарам. У 1825 годзе Жуан VI прызнаў незалежнасць Бразіліі.

## Імператары Бразіліі (1822—1889) 
Бразільская імперыя заставалася манархіяй да 1889 года, за гэты час яе трон займалі два імператары:
* Педру I (1822—1831): нарадзіўся ў 1798, памёр у 1834 годзе. Быў таксама каралём Партугаліі ў 1826—1828 гады як Педру IV.
* Педру II (рэгенцтва 1831—1840, асабіста валадарыў у 1840—1889): нарадзіўся ў 1825, памёр у 1891 годзе.

## Прэтэндэнты на бразільскі прастол пасля 1889 года 
* Педру II (1889—1891)
* Ізабела (1891—1921): нарадзілася ў 1846, памерла ў 1921. Імперская прынцэса і  рэгент Бразіліі, старэйшая дачка Педру II. Яе муж, Гастон Арлеанскі, граф д'Э, разглядаўся пасля смерці Педру II як дэ-юрэ прынц Бразільскай імперыі.
* Педру Энрыке Арлеанскі-Браганса (1921—1981): нарадзіўся ў 1909, памёр у 1981 годзе. Унук Ізабелы, сын і спадчыннік яе другога сына, прынца Луіса Арлеанскага-Брагансы.
** Альтэрнатыўны прэтэндэнт: Педру Гастон, прынц Арлеанскі-Браганса (з 1940): нарадзіўся ў 1913, сын старэйшага сына Ізабелы ад марганатычнага шлюбу.
* Луіс Арлеанскі-Браганса (з 1981): нарадзіўся ў 1938 годзе, старэйшы сын прынца Педру Энрыке.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт, прысвечаны бразільскай манархіі 
* Monarquia.org 
* Brasil Imperial.org

Катэгорыя:Каралеўскія дынастыі
Катэгорыя:Гісторыя Бразіліі
Капенгагенская фондавая біржа

**Капенгагенская фондавая біржа** () ажыццяўляе гандаль рознымі фінансавымі інструментамі. На ёй гандлююцца каштоўныя паперы (акцыі, аблігацыі), грашовыя інструменты (казначэйскія вэксалі), ф’ючарсы і апцыёны на працэнтныя стаўкі і індэксы, а таксама заключаюцца здзелкі на індэкс курсу акцый.

Біржа ў Капенгагене была заснавана ўказам Крысціяна IV у 1625 года і на працягу 350 гадоў (да 1974 года) займала элегантны будынак са шпілем на востраве Слотсхольмен. У 1996 годзе Капенгагенская фондавая біржа была ператворана ў акцыянернае таварыства. У выніку пераўтварэння 60 % акцый біржы апынулася ва ўладанні членаў біржы і па 20 % — у эмітэнтаў акцый і аблігацый, якія гандлююцца на біржы.

Паколькі Капенгагенская фондавая біржа з’яўляецца ўніверсальнай, на ёй гандлююцца ф’ючарсы і апцыёны. Сярод іх — ф’ючарсы і апцыёны на індэкс KFX і ф’ючарсы і апцыёны на акцыі. Капенгагенская фондавая біржа з’яўляецца шостым/сёмым па велічыні рынкам аблігацый у Еўропе па аб’ёме здзелак і рыначнага кошту аблігацый. Гэты рынак характарызуецца высокай ліквіднасцю дзякуючы наяўнасці на ім дзяржаўных і іпатэчных аблігацый.

Да канца 2000 года на Капенгагенскай фондавай біржы прайшлі лістынг акцыі 235 кампаній (у іх колькасці 10 замежных), што, улічваючы маштаб дацкай эканомікі, варта прызнаць вельмі паспяховым паказчыкам.

Ключавы фондавы індэкс — OMX Copenhagen 20, які ўключае ў сябе 20 найбольш ліквідных папер.

## Гл. таксама 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт біржы

Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Паўночнаеўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Члены FESE
Катэгорыя:Эканоміка Даніі
Катэгорыя:Капенгаген
Янаш Хуньядзі

**Янаш Ху́ньядзі** (, , , ,  — ) — венгерскі ваенны і палітычны дзеяч, ваявода Трансільваніі, генерал і рэгент венгерскага каралеўства (1446—1453). Яго сын Мацьяш Корвін быў каранаваны венгерскім каралём.

## Біяграфія 
Янаш нарадзіўся на тэрыторыі сучаснай румынскай вобласці Алтэнія ў венгерскай шляхецкай сям'і валашскага паходжання. Ён паступіў на службу да імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі і караля Венгрыі Жыгімонта. За ваенныя заслугі імператар дараваў яму ўладання ў памежнай правінцыі з Турцыяй.

Пасля смерці Жыгімонта і яго спадчынніка Альбрэхта Габсбурга Янаш Хуньядзі аказаў падтрымку польскаму каралю Уладзіславу III Ягелону супраць малалетняга сына Альбрэхта Ладзіслава Пасмяротнага (Ласла V) і дапамог яму заняць венгерскі трон. У падзяку Уладзіслаў зрабіў Янаша неафіцыйным кіраўніком Венгрыі. У 1441—1442 гадах Хуньядзі нанёс разгромныя паражэнні туркам на тэрыторыях Венгрыі і Балгарыі.
 ў Трансільваніі]]

У 1444 годзе туркі прапанавалі заключыць мір каля Сегеда. Хуньядзі пагадзіўся, але даведаўшыся, што венецыянскія караблі авалодалі пралівамі Басфор і Дарданэлы і тым самым перакрылі адступленне для султана, вырашыў пачаць новы наступ на турак. Выявіўшы каля Варны, што турэцкая армія перавышае яго ў чатыры разы і венецыянцы так і не могуць дапамагчы, яму нічога не заставалася рабіць, як прыняць няроўны бой, у якім паў кароль Уладзіслаў. Хуньядзі з рэшткамі арміі бег назад у Венгрыю.

У 1445 годзе на з'ездзе прадстаўнікоў вышэйшай венгерскай арыстакратыі Хуньядзі быў абраны князем Трансільваніі, а ў 1446 годзе рэгентам Венгрыі ад імя малалетняга караля Ласла V. У 1448 годзе атрымаўшы залаты ланцужок ад Папы ён вяртаецца на поле бітвы, звяргае з валашскага прастола Улада III Цэпеша (больш вядомага як Дракула), а неўзабаве прайгравае ў бітве на Косавым поле з-за здрады сербскага князя.

У 1450 годзе Хуньядзі прыбыў у Пожань і пачаў весці перамовы з імператарам Фрыдрыхам III аб вызваленні караля Ласла, якога той трымаў у сябе ў палоне, аднак перамовы апынуліся безвыніковымі.

У 1453 годзе паў Канстанцінопаль і стала ясна, што наступную кампанію туркі правядуць супраць Венгрыі. Хуньядзі тады сабраў армію каб спыніць турак. У 1454 годзе ён вымусіў султана Мехмеда II зняць аблогу Смедэрэва, а ў 1456 пад Бялградам часова спыніў прасоўванне турак, але неўзабаве памёр у выніку успышкі эпідэміі чумы. Улад III Цэпеш урачыста «адсвяткаваў» смерць свайго ворага, запрасіўшы на баль біскупаў і баяраў (з жонкамі і слугамі), пасля чаго пасадзіў гасцей на калы.

Катэгорыя:Кіраўнікі Венгрыі
Катэгорыя:Памерлі ад чумы
Каронная калонія

**Каронная калонія** () — тып каланіяльнай адміністрацыі ў брытанскай імперыі.

Каронныя калоніі кіраваліся губернатарам, прызначаным каралеўскай уладай (і, пазней, Colonial Office). Хоць гэты тэрмін не ўжываўся ў той час, першай з каронных калоній была Віргінія, пасля таго як каралеўская ўлада атрымала кантроль над ёй у 1624 годзе ад Лонданскай Віргінскай кампаніі (**Virginia Company**).

Да сярэдзіны XIX стагоддзя тэрмін галоўным чынам ужываўся для тых калоній, якія былі набыты ў выніку войн, такіх як Трынідад і Брытанская Гвіяна. А пасля гэтага моманту ён ужываўся шырэй — для любой калоніі акрамя ўладанняў у Брытанскай Індыі і брытанскіх паселішчаў, такіх як Аўстралія, Канада і Новая Зеландыя (якія пазней сталі дамініёнамі).

Тэрмін ужываўся аж да 1981 года, калі Закон аб брытанскім падданстве перакласіфікаваў некалькі астатніх брытанскіх калоній як «Брытанскія залежныя тэрыторыі». З 2002 года яны вядомыя як Брытанскія заморскія тэрыторыі.

## Тыпы каронных калоній 
Існавала тры тыпы каронных калоній:
* Каронныя калоніі з прадстаўнічымі саветамі, якія мелі адну ці дзве заканадаўчыя палаты, што ўключаюць прызначаных каронай і некаторых выбраных на месцы членаў (Бярмуды, Ямайка, Брытанскі Цэйлон і Фіджы);
* Каронныя калоніі, з прызначанымі саветамі, якія складаліся з прызначаных каронай членаў, з некалькімі прызначанымі прадстаўнікамі з мясцовага насельніцтва (Брытанскі Гандурас, Сьера-Леонэ і Грэнада);
* Каронныя калоніі трэцяй, самай малалікай катэгорыі, мелі найменшую аўтаномію і кіравалася непасрэдна губернатарам (Гібралтар і Востраў Святой Алены)..

## Гл. таксама 
* Каронныя землі
* Брытанскія заморскія тэрыторыі

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Брытанская імперыя
Крыжовы паход на Варну

**Крыжовы паход на Варну** (1 студзеня 1443 — 19 лістапада 1444 года) — адзін са значных крыжовых паходаў сярэдзіны XV стагоддзя. Крыжовы паход быў абвешчаны 1 студзеня 1443 года. Удзельнічалі ў ім пераважна палякі і венгры (на чале з ваяводай Хуньядзі), якія спрабавалі спыніць націск турак-асманаў на Цэнтральную Еўропу. Кульмінацыяй паходу стала бітва пры Варне 10 лістапада 1444 года, у якой сілы турэцкага султана Мурада II ушчэнт разбілі крыжакоў. Крыжовы паход на Варну ў гістарыяграфіі часта завуць «апошнім». Выражаючыся дакладней, ён быў хутчэй апошнім буйным крыжовым паходам, з прычыны таго, што драбнейшыя, пераважна астраўныя аперацыі, зваліся крыжовымі паходамі і пазней. Больш таго, усе, нават самыя малаважныя сутыкненні заходніх еўрапейцаў з мусульманамі, сталі звацца крыжовымі паходамі аж да канца XVII стагоддзя.

## Значэнне 
Крыжовы паход быў спынены туркамі ў сучаснага балгарскага горада Варна. Разгромнае паражэнне пры Варне вымусіла хрыціянскіх манархаў на доўгія стагоддзі пакінуць ідэю рэстаўрацыі еўрапейскай улады на Балканах, якія сталі сапраўднай турэцкай вотчынай. Уся тэрыторыя Балгарыі была інтэгравана ў Асманскую імперыю і падверглася магутнай турэцкай каланізацыі, а Візантыйская імперыя (дакладней спусцелы горад Канстанцінопаль і паўвостраў Марэя, якія засталіся ад яе) павольна згасала і страціла ўсякую надзею на выратаванне, паколькі з усіх бакоў, акрамя мора, сталіцу цяпер атачалі асманскія уладанні, што распасціраліся на сотні кіламетраў. У 1453 годзе Канстанцінопаль паў. Хоць войскам крыжакоў атрымалася часова стрымліваць наступ турак углыб Цэнтральнай Еўропы і яны нават змаглі атрымаць перамогу пад Бялградам у 1456 годзе, агульную расстаноўку сіл гэта не змяніла. У 1521 годзе Асманская імперыя заняла землі цэнтральнай Венгрыі.

## Спасылкі 
* Храналогія крыжовых паходаў
* КРЫЖОВЫЯ ПАХОДЫ да і пасля Варны 

Катэгорыя:Войны Польшчы
Катэгорыя:Войны Асманскай імперыі
Катэгорыя:Крыжовыя паходы
Крыжовы паход на Варну
Катэгорыя:Бітвы Асманскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы Польшчы
Катэгорыя:Бітвы Венгрыі
Катэгорыя:Бітвы ў Балгарыі
Катэгорыя:Войны XV стагоддзя
Катэгорыя:Бітвы XV стагоддзя
Катэгорыя:Канфлікты 1443 года
Катэгорыя:Канфлікты 1444 года
Катэгорыя:1443 год у Еўропе
Катэгорыя:1444 год у Еўропе
Мора Малое

**Мора Малое** () — вобласць на паверхні Месяца, размешчаная на краі бачнага месяцавага дыска. Гэтая назва не ўваходзіць у сучасны афіцыйны спіс аб'ектаў на месяцавай паверхні, складзены Міжнародным астранамічным саюзам.

## Этымалогія 
Упершыню Мора Малое з'явілася пад № 1348-1350 у каталогу Франца, выдадзеным у 1913 годзе.

Мора Малое пад № 2257a было ўключана ў першую афіцыйную наменклатуру аб'ектаў на паверхні Месяца Міжнароднага астранамічнага саюза, выдадзеную Благг і Мюлерам у 1935 годзе.

Мора Малое было выключана з абноўленай наменклатуры, выдадзенай Койперам у 1961 годзе.

## Спасылкі 
* Мора Малое ў THE MOON WIKI 
* http://www.diccionariosdigitales.net/glosarios%20y%20vocabularios/astronomia-10-nomenclatura%20lunar-nnn-zzz.htm
Іслам у Славакіі

[thumb|[Іслам у Еўропе]]
**Іслам у Славакіі** з'яўляецца адной з малалікіх рэлігій. Паводле даных Ісламскага фонду Славакіі, у краіне пражывае ад 4 да 5 тыс. мусульман. Большасць мусульман пражывае ў сталіцы краіны — Браціславе. Асноўную масу членаў абшчыны складаюць выхадцы з Албаніі і Босніі, а таксама арабы. Па стане на 2013 год Славакія застаецца адзінай краінай ЕС, якая не мае на сваёй тэрыторыі ніводнай мячэці. Іслам не з'яўляецца прызнанай і зарэгістраванай дзяржавай рэлігіяй.

Заснавальнік ісламскага фонду ў Браціславе Махамад Хасна сцвярджае, што фонд некалькі разоў звяртаўся да ўлад Браціславы з просьбай дазволіць будаўніцтва мячэці, аднак заўсёды атрымліваў адмову.

Паводле даных Цэнтра даследаванняў этнасаў і культур, больш 70 % жыхароў Славакіі выступаюць прынцыпова супраць існавання ісламу ў краіне і нават супраць дазволу мусульманам практыкаваць іх рэлігію і будаваць ісламскія цэнтры.

Дэпутат ад партыі Смер Ян Подманіцкі лічыць, што канстытуцыя гарантуе права мусульман на свабоду веравызнання, аднак Славацкая рэспубліка не абавязана забяспечваць дзяржаўную падтрымку і фінансаванне рэлігіі, якая не карыстаецца папулярнасцю сярод насельніцтва і з'яўляецца для нашай краіны [Славакіі] нетрадыцыйнай рэлігіяй.

Славакія
Катэгорыя:Рэлігія ў Славакіі
Мора Непазнанае

**Мора Непазнанае** () — месяцавае мора, пазначанае брытанскім астраномам . Знаходзілася на паўночна-ўсходнім краі месяцавага дыска, побач з кратэрам Гаўса. Мора не было прызнана Міжнародным астранамічным саюзам.
Мора Непагадзі

**Мора Непагадзі** () — маленькая вобласць на паверхні Месяца, размешчаная на дне кратара Шлюцер. Гэтая назва не ўваходзіць у сучасны афіцыйны спіс аб'ектаў на месяцавай паверхні, складзены Міжнародным астранамічным саюзам.

## Этымалогія 
Мора Непагадзі таксама вядома пад назвай Мора Зімы (не блытаць з азёрамі Зімы). Гэты аб'ект упершыню з'явіўся пад № 1319-1321 у каталогу Ю. Франца (:en:Julius Heinrich Franz) «*Die Randlandschaften des Mondes*», выдадзеным у 1913 годзе, разам з марамі Вясны, Лета і Восені (пазней названымі азёрамі).

Мора Непагадзі пад № 1975a было ўключана ў першую афіцыйную наменклатуру аб'ектаў на паверхні Месяца Міжнароднага астранамічнага саюза, выдадзеную М. Благг і К. Мюлерам у 1935 годзе.

Мора Непагадзі было выключана з абноўленай наменклатуры ў 1961 годзе у адпаведнасці з «*Photographic Lunar Atlas*», выдадзеным Дж. Койперам у 1960 годзе. Гэта звязана з тым, што на здымках, зробленых арбітальнымі апаратамі было бачна, што Мора Непагадзі ўяўляе сабой невялікі ўчастак цёмнага матэрыялу, які не заслугоўвае асобнай назвы.

## Спасылкі 
* Мора Непагадзі ў THE MOON WIKI 
* http://www.diccionariosdigitales.net/GLOSARIOS%20y%20VOCABULARIOS/Astronomia-10-NOMENCLATURA%20LUNAR-EEE-MMM.htm
Заліў П’етрасул

'''Заліў П'етрасул''' () — заліў Мора Дажджоў.

## Этымалогія 
Назва «Заліў П'етрасул» была ўпершыню прапанавана Крыгерам і Кенігам па назве гары ў Карпатах і пад № 1440 была ўключана ў першую афіцыйную наменклатуру аб'ектаў на паверхні Месяца Міжнароднага астранамічнага саюза, выдадзены М. Благг і К. Мюлерам у 1935.

Заліў П'етрасул быў выключаны з абноўленай наменклатуры, выдадзенай Койперам у 1961 годзе.

## Спасылкі 
* Заліў П'етрасул у THE MOON WIKI
Балота Туманаў

**Балота Туманаў** () — вобласць на паверхні Месяца, размешчаная паміж кратэрамі Касіні і Теэтет (хоць часам паказваюць, што Теэтет ляжыць у самым балоце). Гэтая назва не ўваходзіць у сучасны афіцыйны спіс аб'ектаў на месяцавай паверхні, складзены Міжнародным астранамічным саюзам і лічыцца часткай Мора Дажджоў.

## Этымалогія 
Упершыню назва «Балота Туманаў» з'явілася ў кнізе «The Moon, and the Condition and Configurations of Its Surface» апублікаванай Э. Нейсанам (:en:Edmund Neville Nevill) у 1876 годзе. Гэта назва была ўключана ў каталог «Collated List», выдадзены Мэры Благг (:en:Mary Adela Blagg) у 1913 годзе.

Балота Туманаў пад № 922 было ўключана ў першую афіцыйную наменклатуру аб'ектаў на паверхні Месяца Міжнароднага астранамічнага саюза, выдадзены М. Благг і К. Мюлерам у 1935 годзе.

Балота Туманаў было выключана з абноўленай наменклатуры ў адпаведнасці з «Photographic Lunar Atlas», выдадзеным Дж. Койперам у 1960 годзе. Было паказана, што дадзеная вобласць не заслугоўвае асобнай назвы.

## Спасылкі 
* Балота Туманаў ў THE MOON WIKI  
* Astronomia-10
Васіль Вашчыла

**Васіль Мацвеевіч Вашчыла** (, в. Мурын Бор, Мсціслаўскае ваяводства, цяпер Касцюковіцкі раён — ) — кіраўнік антыфеадальнага паўстання сялян Крычаўскага староства ў 1743—1744 гадах, войт в. Селішча.

## Біяграфія 
Як вядома са «Следчай справы Васіля Вашчылы» (яна захоўваецца ў Цэнтральным архіве ў Кіеве), дзед Васіля Пацей са сваёй жонкай Ганнай жыў у Расіі ў в. Чамаданава, потым пераехаў у Лобжу ў Крычаўскім старостве. 3 Лобжы Пацей, Ганна і іх сын Мацвей перабраліся на жыхарства ў маёнтак Свадкоўскага, які знаходзіўся ў в. Мурын Бор Мсціслаўскага ваяводства, дзе ў Мацвея і яго жонкі Марыны ў 1690 годзе нарадзіўся сын Васіль. Пасля Марына разам з дзецьмі Васілем, Мацвеем, Ахрэмам і Сяменам пераехала ў в. Селішча Крычаўскага староства.

Васіль Вашчыла меў 0,1 валокі зямлі (каля 2 га), двух коней. Акрамя земляробства займаўся адыходніцтвам, гандляваў воскам, з-за чаго, верагодна, і атрымаў сваё прозвішча. Да канца мая становішча ў Крычаўскім старостве стала вельмі напружаным. Адміністратар вымушаны быў прасіць Радзівіла, каб прыслалі войскаў. Паводле яго слоў, тут стварылася *«сапраўдная казаччына».

Толькі ў пачатку ліпеня адміністрацыі староства ўдалося нанесці паражэнне атраду В. Вашчылы з дапамогай конных зямян (памешчыкаў, ад  — зямля), якія прыбылі з Копысі. Кіраўнік паўстанцаў быў схоплены і адпраўлены *«у тыя краі»*. Пасля гэтага, як паведамляў Прылецкі Радзівілу 17 ліпеня 1740 года, на некаторы час *«бунты ў старостве аціхлі, а сялянскія купы, якія збіраліся, разышліся».
 
Пазней да якога пазней далучыліся сяляне з іншых шляхецкіх уладанняў і з-за мяжы. У сярэдзіне 1741 года ў сялянскіх хваляваннях, якія ахапілі большую частку Крычаўскага староства, удзельнічала некалькі тысяч чалавек. Сяляне рабілі спробы знішчыць прадпрыемствы па вырабе паташу, грамілі маёнткі заможнай шляхты і ліхвяроў, знішчалі даўгавыя кнігі.

Катэгорыя:Правадыры паўстанняў
Катэгорыя:Паўстанні ў Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ад дызентэрыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касцюковіцкім раёне
Канстанцін Аляксандравіч Увядзенскі

**Канстанцін Аляксандравіч Увядзенскі** ( — не раней за 1893) — беларускі грамадзянскі інжынер і архітэктар. Брэсцкі гарадскі архітэктар (1872—1875). Мінскі губернскі інжынер (1888—1893).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1851 годзе. Пачатковую адукацыю атрымаў у Віленскай першай гімназіі, а потым да 1872 года вучыўся .

Пасля заканчэння курса па першым разрадзе са званнем архтэктарскага памочніка, паступіў на службу малодшым інжынерам гродзенскага губернскага праўлення.

; 1875—1880:
* Праект драўляных мастоў цераз рэкі Буг,  і 
* Праект мураванага загараднага архірэйскага дома з царквой у горадзе Камянцы-Падольскім.
* Праект дома для арыштаваных па прыгавору міравых суддзяў у горадзе Брацлаве.
* Праект драўлянага моста з дамбамі цераз раку Буг у горадзе Вінніцы.
* Праект мураванага гасцінны двара ў горадзе Вінніцы
* Праект пад’язной шашы ад горада Вінніцы да  .

; 1880—1886:
* Перабудова будынка былой ваеннай школы пад памяшканне  ў г. Архангельску.
* Праект дамбы паміж горадам Архангельскам і Усмскай станцыяй
* Праект дзвюх мураваных двухпавярховых карпусоў у Салавецкім манастыры.
* Праект драўляных мастоў праз рэкі  і Кураполку ў .

; 1886—1892:
* Перабудова гарадской турмы у Мінску.
* Праект буынка гарадскога тэатра ў Мінску (па гатовым праекце).
* Праект будынка Мінскага рэальнага вучылішча

## Літаратура 
*  — С. 606
* 

Катэгорыя:Архітэктары Гродна
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Украіны
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Вінніцы
Катэгорыя:Архітэктары Архангельска
Катэгорыя:Архітэктары Камянца-Падольскага
Катэгорыя:Мінскія губернскія інжынеры
Яўрэйскі нацыянальны фонд

**Яўрэйскі нацыянальны фонд** ( — Керэн Каемет ле-Ісраэль — ККЛ) — некамерцыйная арганізацыя, якая належыць да , заснаваная на пятым сіянісцкім кангрэсе ў Базелі ў 1901 годзе.

## Гісторыя 
Фонд стварылі для куплі зямель у Палесціне (пасля і Ізраілі) пад яўрэйскія паселішчы.

Першапачатковая арганізацыя стваралася для куплі зямель для яўрэйскіх паселішчаў, пасля пачала займацца аховай прыроды, экалагічнай адукацыяй і развіццём турызму. У 1960 годзе было дасягнута пагадненне, па якім ККЛ застаецца фармальным уладальнікам набытых зямель, а іх эксплуатацыяй будзе займацца створанае для гэтага Зямельнае ўпраўленне Ізраіля. Па законе ад 1953 года мэты арганізацыі вызначаліся як: а) набыццё зямель і б) іх засяленне яўрэямі. Згодна са статутам арганізацыі, яна не мела права прадаваць зямлю неяўрэям. Таму на працягу многіх гадоў была практыка, калі араб хацеў купіць або выкарыстоўваць зямлю ККЛ, тая перадавалася дзяржаве, і ўжо дзяржава прадавала гэтую зямлю; узамен ККЛ атрымліваў адвольны ўчастак зямлі. Гэтая практыка прывяла да абвінавачванняў ККЛ у расізме і падачы позваў у Вярхоўны Суд Ізраіля, пасля чаго суд абавязаў дзяржаву і ККЛ аднавіць працэдуру абмену тэрыторыямі.

Да 2007 года фонд валодаў 13 % агульнай плошчы зямель у Ізраілі. З моманту свайго стварэння ККЛ пасадзіў звыш 240 млн дрэў у Ізраілі. Ён таксама пабудаваў 180 плацін і вадасховішчаў і стварыў больш за 1000 паркаў. Вадасховішчы ККЛ даюць краіне штогод каля 300 мільёнаў кубаметраў пітной вады. ККЛ было пракладзена 7000 кіламетраў лясных і сельскагаспадарчых дарог.

Файл:Jewish National Fund office.JPG|Штаб-кватэра Яўрэйскага нацыянальнага фонду ў Іерусаліме.
Файл:יער נטע אדם בישראל.jpg|Карта лясоў пасаджаных у Ізраілі Яўрэйскім нацыянальным фондам.
Файл:Newly planted tree.JPG|Нядаўні саджанец з пасадак Яўрэйскага нацыянальнага фонду.
Файл:Eshtaol Forest.jpg|Лес Эштаоль, пасаджаны Яўрэйскім нацыянальным фондам.

Катэгорыя:Арганізацыі Ізраіля
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1901 годзе
Катэгорыя:Сіянізм
Катэгорыя:Іерусалім
Звычайны юрок

**Юрок** звычайны (*Fringilla montifringilla*) — від пеўчых птушак з сямейства .

З усіх уюрковых у яго назіраюцца найбольш выяўленыя пералётныя паводзіны.

## Біялагічнае апісанне 
Велічыня ўюрка адпавядае велічыні вераб’я. Маса 19-25 г. У зімовы час ва ўюрка-самца галава, шыя і пярэдняя частка спіны афарбаваныя ў карычнева-шэры колер. Улетку яны становяцца чорнымі. Грудзі круглы год аранжавага колеру. На кончыку хваста ва ўюрка белае апярэнне. У самак нашмат больш сціплая расфарбоўка. У іх карычняватая галава з цёмнымі палоскамі на верхняй частцы. Карычневай з’яўляецца і спіна, а грудзі менш яркага аранжавага колеру, чым у самца.

Песня — нягучнае скрыпучае шчабятанне, сканчаецца рэзкім «чжжж», крык — працяглае «кеўк», у палёце — рэзкае «чы-чы» або «вжяя».

## Арэал 
Гняздуецца ў краінах Скандынавіі і ў Расіі ад Кольскага паўвострава на захадзе да Ахоцкага мора на ўсходзе, у паўднёвай лесатундры і лясной зоне, аддае перавагу змешаным лясам. Зімуе на поўдні Заходняй Еўропы, у Турцыі, Іране, Туркменістане, на ўсходзе Кітая, у Карэі, Японіі.

У сваім арэале ён найбольш часта гняздуецца пасля , аднак падчас пералётаў ён цалкам пакідае месцы гнездавання.

## Месцы пасялення 
Тайговы від, гняздуецца ў іглічных лясах. На поўначы арэалу дасягае паўднёвай тундры, на поўдні імкнецца ў вышыні, да мяжы бярозавага крывалессяна вышыні 3000 м, асобныя ізаляваныя месцы гнездавання існуюць у зоне змешаных лясоў, у лесастэпе.

## Колькасць 
У Еўропе гнездавую папуляцыю ацэньваюць у 13-22 млн пар і 39-66 млн асобін. Улічваючы, што ў Еўропе размешчана 25-49% плошчы гнездавога арэалу, папярэдняя адзнака агульнай колькасці віду складае 79-264 млн асобін.

## Гнездаванне 
На месцы гнездавання прылятае ў другой палове сакавіка — першай палове красавіка.

Гняздо размяшчае на дрэвах на вышыні 2-5 м. Гняздо больш масіўнае і больш друзлае, чым у берасцянкі. Сценкі гнязда шчыльныя і адносна тоўстыя, зробленыя з травяністых сцеблаў і моху, звонку пакрытыя лішайнікамі і кавалачкамі бяросты. Латок высланы поўсцю, пер’ем і раслінным пухам. Кладка складаецца з 5-7, часцей за 6 яек, падобных яйкам , але маюць больш зялёны асноўны фон, малюнак больш дробны і бледны. Памеры яек: 17-22 х 14-15 мм.

Вылет з месцаў гнездавання адзначаецца ў верасні — першай палове кастрычніка.

## Выкарыстанне 
Яшчэ ў XIX стагоддзі ў Заходняй Еўропе юркоў часам лавілі дзеля «смачнага, некалькі ялкавага» мяса.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с. ISBN 83-01-13187-X
* 

## Спасылкі 
* Позвоночные животные России: Вьюрок  
* Вьюрок на сайте «ecosystema» 

Катэгорыя:Птушкі Еўропы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Уюрковыя
Форт-Нокс

right|thumb|300px|Сховішча залатога запасу ЗША
**Форт-Нокс** () — ваенная база ЗША, знаходзіцца амаль у цэнтры ваеннага гарадка Форт-Нокс у 30 мілях на паўднёвы захад ад Луісвіла, штат Кентукі і займае плошчу ў 44&nbsp;000 га (440 км²). У наш час належыць амерыканскай арміі і да 2010 года выкарыстоўвалася ў якасці школы танкістаў. У перыяд з 2005 па 2010 год Танкавая школа Арміі ЗША была пераведзена з Форт-Нокса на базу Форт-Бенінг.

Таксама на тэрыторыі ваеннай базы Форт-Нокс з 1936 года існуе сховішча залатых запасаў ЗША, дзе знаходзіцца 4176 тон (4603 амерыканскіх тон) золата ў злітках (147,4 млн тройскіх унцый). Яно займае другое месца ў Злучаных Штатах, саступаючы толькі Федэральнаму рэзервоваму банку Нью-Ёрка, які захоўвае каля 5000 тон золата шматлікіх замежных дзяржаў, цэнтральных банкаў і афіцыйных міжнародных арганізацый.

Залатое сховішча па праве лічыцца адным з самых абароненых у свеце. Яго сцены складзены з граніту, пакрытага слоем бетону, а ўваход ахоўваюць дзверы масай у 20 тон, для таго каб іх адкрыць неабходна ведаць код, які падзелены на часткі паміж некалькімі людзьмі, цалкам яго ніхто не ведае. На выпадак нападу прадугледжана аўтаномная сістэма жыццезабеспячэння, якая ўключае ў сябе запасы харча, вады і электрастанцыю. Таму ў ім захоўваліся шматлікія каштоўныя рэчы, так падчас Другой сусветнай вайны туды былі змешчаны каралеўскія рэгаліі Вялікабрытаніі і Вялікая хартыя вольнасцей.

## Спасылкі 
* Fort Knox Bullion Depository

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кентукі
Катэгорыя:Ваенныя базы ЗША
Нокс
Карона Святога Іштвана

thumb|Карона Святога Іштвана
[thumb|Каранацыя [Карл I Габсбург|Карла IV у 1916 годзе]]
**Карона Святога Іштвана** () — традыцыйная карона венгерскіх каралёў, яна ж *Карона Святога Стэфана*, прызнаваная адным з галоўных сімвалаў венгерскай дзяржаўнасці. Гэта адзіная карона, якая і сёння лічыцца свяшчэннай, адсюль другая назва — «Святая карона Венгрыі».

## Гісторыя кароны 
Існуе некалькі тэорый пра паходжанне кароны, і некаторыя характэрныя асаблівасці паўтараюцца з версіі ў версію. Паводле адной з іх, карона складзена з дзвюх частак: верхняй і ніжняй. Другая мае надпісы на грэчаскай мове, у той час як першая — надпісы на латыні.

Іншая тэорыя кажа, што карона належала каралю Іштвану, пазней кананізаванаму. Паводле гэтай версіі ў Венгрыю карона была вернута Папам Сільвестрам II у 1001 годзе. За час свайго існавання карона належала 55 венгерскім каралям. Тым не менш, было два кіраўніка, якіх не каранавалі гэтай каронай — Янаш II і Іосіф. У 1805-06 гг. карону хавалі ад Напалеона ў Мукачаўскім замку.

Апошнім каранаваным гэтай каронай стаў Карл IV, чыя каранацыя адбылася 30 снежня 1916 года. У 1946 годзе Венгрыя стала рэспублікай. Карона, вывезеная нацыстамі ў Аўстрыю, патрапіла ў рукі амерыканскіх войскаў. У 1951 годзе яна была змешчана ў сховішча залатых запасаў ЗША (Форт Нокс), але ў 1978 годзе пасля венгерска-амерыканскіх перамоў ізноў вярнулася ў Венгрыю.

З 1 студзеня 2000 года (па выпадку святкавання 1100-годдзя дзяржаўнасці Венгрыі) карона выстаўляецца ў цэнтральнай купальнай зале Парламенцкага палаца ў Будапешце. Першыя дваццаць хвілін кожнай гадзіны ў каранацыйных рэгалій у будынку парламента стаіць ганаровая варта ў гістарычнай уніформе.

## Значэнне кароны 
Карона здаўна лічылася сімвалам венгерскай дзяржаўнасці. «Венгерская Святая карона займае літаральнае, а не толькі метафарычнае месца ў дэбатах аб суверэннасці дзяржавы і ўладзе караля».

У прэамбуле Канстытуцыі Венгрыі, прынятай 25 красавіка 2011 года, абвешчана:

Паводле меркавання К. Шэпелі, «з 1989 года канстытуцыйны статус Святой кароны станавіўся прадметам актыўных дэбатаў некалькі разоў. Кожны раз Карона пашырала поле сваёй сімвалічнай прысутнасці — яна стала часткай нацыянальнага герба, а затым была перамешчана ў будынак парламента, — аднак кожны раз спробы яе легалізаваць атрымлівалі адпор. І толькі з уступленнем у сілу 1 студзеня 2012 года новай канстытуцыі краіны Карона нарэшце стала афіцыйнай часткай канстытуцыйнага ладу Венгрыі».

## Гл. таксама 
* Карона святога Вацлава
* Землі кароны Святога Іштвана

Катэгорыя:Гісторыя Венгрыі
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Венгрыі
Катэгорыя:Кароны
Хекура

**Хекура** () — востраў у Японскім моры за 43 км на поўнач ад заходняга ўзбярэжжа вострава Хонсю і за 113 км на захад ад вострава Садо. Насельніцтва — 164 чал. (2000).

Хекура — малы плоскі востраў з найбольшай вышынёй 12,4 м. Аддзелены Японскім морам ад вострава Хонсю каля 10 тысяч гадоў таму. Фаўна прадстаўлена пералётнымі птушкамі.

На поўдні вострава месціцца буйны рыбалоўны порт.

## Спасылкі 
* Асноўная інфармацыя 
* Віртуальная карта

Катэгорыя:Астравы Японіі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Японскага мора
Дамініён Пакістан

**Дамініён Пакістан** () — федэратыўная дзяржава ў Паўднёвай Азіі, якая існавала з 1947 па 1956 год. 

## Гісторыя 
Дзяржава ўзнікла пры падзеле Брытанскай Індыі на Індыйскі саюз і Дамініён Пакістан і ўключала тэрыторыі сучасных Пакістана і Бангладэш. Адносіны новага пераважна мусульманскага дамініёна з Індыяй практычна адразу ж азмрочыла Першая інда-пакістанская вайна, за якой рушылі ўслед новыя тэрытарыяльна-рэлігійныя канфлікты, падчас якіх мільёны чалавек з абодвух бакоў загінулі ці сталі бежанцамі. З-за крайняй рэлігійнай радыкалізацыі рэгіёна і яго амаль татальнай ісламізацыі ў першыя гады дэкаланізацыйнага працэсу, Пакістанскаму дамініёну не ўдалося захаваць свецкі характар грамадства, і ў 1956 ён цалкам вызваліўся з-пад намінальнага Брытанскага кантролю, ператварыўшыся ў цалкам суверэнную Ісламскую рэспубліку Пакістан. У 1971 годзе, у выніку вайны за незалежнасць, Усходні Пакістан у сваю чаргу стаў незалежным, ператварыўшыся ў сучасную рэспубліку Бангладэш.

## Федэрацыя 
Дамініён падзяляўся на 5 правінцый:
* Усходняя Бенгалія
* Заходні Пенджаб
* Белуджыстан
* Сінд
* Паўночна-Заходняя памежная правінцыя.

Таксама ў дамініён уваходзілі некаторыя княствы.

## Кіраванне 
Кожная з правінцый мела ўласнага губернатара, зацверджанага генерал-губернатарам Пакістана, які прадстаўляў брытанскага манарха.

## Літаратура
*Read, A. and Fisher, D. (1997). The Proudest Day: India's Long Road to Independence. New York: Norton.

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Пакістана
Катэгорыя:Гісторыя Бангладэш
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі
Мухамад Алі Чаўдхуры

**Мухамад Алі Чаўдхуры** (), , , Пенджаб — памёр 2 снежня 1980 года ў Карачы. Палітычны і дзяржаўны дзеяч Пакістана.

## Біяграфія 
Мухамад Алі Чаўдхуры скончыў у 1927 годзе Пенджабскі ўніверсітэт. У 1928—1945 гадах займаў адказныя пасады ў фінансавым ведамстве каланіяльнай Індыі. У жніўні 1947 — кастрычніку 1951 займаў пасаду генеральнага сакратара ўрада Пакістана. У 1952—1954 гадах — міністр фінансаў і эканомікі. У 1955—1956 гадах — прэм’ер-міністр і міністр абароны Пакістана. У 1957-59 гадах пасол спачатку ў ЗША, а затым у Японіі. Да 1956 года быў членам кіруючай партыі «Мусульманская ліга». У 1962 годзе стаў адным з лідараў правай партыі «Нізам-і-іслам».

## Сачыненні 
Ali Chaudri Mohamad «The emergence of Pakistan», New York 1967.

## Спасылкі 
* Біяграфія Чаўдхуры

Катэгорыя:Палітыкі Пакістана
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Пакістана
Чаўдхуры

**Чаўдхуры** — хіндустанскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
* Абу Саед Чаўдхуры (1921—1987) — бангладэшскі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Бангладэш у 1972—1973.
* Ахсанудзін Чаўдхуры (1915—2001) — прэзідэнт Бангладэш у 1982—1983.
* Бадрудоза Чаўдхуры (нар. 1932) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Бангладэш, прэзідэнт краіны ў 2001—2002.
* Мухамад Алі Чаўдхуры (1905—1980) — пакістанскі палітычны і дзяржаўны дзеяч.
* Сарыта Чаўдхуры (нар. 1966) — англійская актрыса.
* Фазал Ілахі Чаўдхуры (1904—1982) — пакістанскі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Пакістана.
* Хамід-уль-Хак Чаўдхуры (1901—1992) — пакістанскі дзяржаўны дзеяч, міністр замежных спраў Пакістана.
* Хумаюн Чаўдхуры (1928—2001) — бангладэшскі дзяржаўны дзеяч і дыпламат, міністр замежных спраў Бангладэш.
* Шырын Шармін Чаўдхуры (нар. 1966) — бангладэшскі дзяржаўны дзеяч, спікер парламента Бангладэш з 2013 г.
Хусейн Шахід Сухравардзі

**Хусейн Шахід Сухравардзі** (8 верасня 1892 года, Міднапур, Бенгалія — 5 снежня 1963 года, Бейрут) — індыйскі, а затым пакістанскі палітык і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў элітарнай мусульманскай сям'і, бацька Хусейна быў суддзём Вярхоўнага суда Калькуты. Малодшы брат Хасана Сухравардзі. Скончыў Калькуцкі ўніверсітэт, затым працягваў адукацыю ў Оксфардскім універсітэце. У 1921 годзе вярнуўся ў Бенгалію. Займаўся юрыдычнай практыкай. Пачаў палітычную дзейнасць, спачатку ўступіўшы ў партыю Сварадж (частка ІНК), але затым перайшоў у Мусульманскую лігу. Быў сакратаром правінцыйнай арганізацыі Мусульманскай лігі ў Бенгаліі. У 1937—1946 гадах міністр і ў 1946—1947 гадах галоўны міністр ва ўрадзе Бенгаліі.

Пасля стварэння незалежнага Пакістана працягваў займацца палітычнай дзейнасцю. У сакавіку 1950 года ўзначаліў Народную мусульманскую лігу (пасля Авамі Ліг). У снежні 1954 — жніўні 1955 года міністр юстыцыі, у верасні 1956 — кастрычніку 1957 года прэм'ер-міністр Пакістана. Пасля дзяржаўнага перавароту 1958 Суравардзі было забаронена займацца палітычнай дзейнасцю. У 1962—1963 гадах адзін з ініцыятараў стварэння апазіцыйных ураду груповак.

## Спасылкі 
* http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,867113,00.html 
* http://banglapedia.net/HT/S_0588.HTM 
* http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A061 
* http://therepublicofrumi.com/47.htm
* http://www.thedailystar.net/story.php?nid=14212.html

Катэгорыя:Палітыкі Індыі
Катэгорыя:Палітыкі Пакістана
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Пакістана
Ібрагім Ісмаіл Чундрыгар

**Ібрахім Ісмаіл Чундрыгар** () — пакістанскі дзяржаўны дзеяч. Шосты прэм’ер-міністр Пакістана.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1897 годзе ў Ахмадабадзе. У 1920 годзе скончыў Бамбейскі ўніверсітэт. На выбарах 1937 года ён быў выбраны членам Заканадаўчага савета Бамбея. Годам пазней ён стаў намеснікам лідара Мусульманскай лігі ў Заканадаўчым сходзе. Чундрыгар быў лідарам Мусульманскай лігі Бамбея з 1940 па 1945 год.

Калі Пакістан атрымаў незалежнасць, Чундрыгар быў прызначаны міністрам гандлю краіны. Затым ён быў прызначаны паслом Пакістана ў Афганістане. Пазней ён служыў губернатарам Паўночна-Заходняй памежнай правінцыі з лістапада 1951 года па май 1953.

Пасля таго як Сухравардзі сышоў у адстаўку, Іскандэр Мірза прызначыў Чундрыгара, лідара Мусульманскай лігі, прэм’ер-міністрам краіны. Яго знаходжанне на пасадзе прэм’ер-міністра доўжылася менш за два месяцы. Чундрыгар быў вымушаны сысці ў адстаўку 11 снежня 1957 года.

Ібрахім Ісмаіл Чундрыгар быў у большай ступені юрыстам, чым палітыкам. Ён набыў вялікую папулярнасць у народзе, як спецыяліст па канстытуцыйным праве.

Памёр 26 верасня 1960 года.

Катэгорыя:Палітыкі Пакістана
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Пакістана
Мусульманская ліга

**Усеіндыйская мусульманская ліга** () — палітычная партыя, якая заклікала да падзелу Брытанскай Індыі і вылучэння з яе складу мусульманскай дзяржавы.

## Гісторыя 
Мусульманская ліга была заснавана 30 снежня 1906 года ў Лакхнау для абароны ў Індыі правоў мусульманскай меншасці ад дыктату індуісцкай большасці. Кіраўніцтва Мусульманскай лігі на чале з Джынай да 1940 г. заклікала да прадастаўлення Індыі права самакіравання. Калі гэта перспектыва стала рэальнай, лідары руху ўсвядомілі, што ў новай дзяржаве будуць дамінаваць індуісты. У сувязі з гэтым на позву дня было пастаўлена пытанне аб вылучэнні з Брытанскай Індыі абласцей, населеных мусульманамі.

У 1947 г. дзейнасць Мусульманскай лігі, якой спачувалі шматлікія брытанскія чыноўнікі, прывяла да падзелу Брытанскай Індыі на індуісцкі Індыйскі Саюз і мусульманскі дамініён Пакістан, які ўключаў тэрыторыі сучасных Пакістана і Бангладэша. Спачатку Мусульманская ліга з'яўлялася кіруючай партыяй Пакістана, аднак у 1954 г. прайграла выбары ва Усходнім Пакістане (цяпер Бангладэш), а потым і ў Заходнім. У 1960-я гг. распалася на некалькі фракцый і даволі хутка спыніла сваё існаванне.

## Гл. таксама 
* Пакістанскі рух

## Спасылкі 
* Establishment of All India Muslim League 

Катэгорыя:Гісторыя Індыі
Катэгорыя:Гісторыя Пакістана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:Палітычныя партыі Пакістана
Мухамед Аюб Хан

**Муха́мед Аю́б Хан** (, 14 мая 1907 — 19 красавіка 1974) — галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі і прэзідэнт Пакістана з 1958 па 1969 г.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Харыпуры; па этнічнай прыналежнасці пуштун.

Калі ў 1947 годзе быў створаны Пакістан, Аюб Хан узначаліў узброеныя сілы ва Усходнім Пакістане (цяпер Бангладэш).

Патомны ваенны, бацька Мухамеда служыў у брытанскай арміі ў чыне субедар-маёра. Скончыў Мусульманскі ўніверсітэт у Алігарху, затым Каралеўскую ваенную акадэмію ў Сандхёрсце (Вялікабрытанія). Да моманту здабыцця Пакістанам незалежнасці быў самым старшым па званні мусульманскім афіцэрам.

У 1951 годзе быў прызначаны галоўнакамандуючым пакістанскай арміяй.

З 1954 па 1956 г. займаў пасаду міністра абароны, а пасля ваеннага перавароту 1958 года стаў кіраўніком ваеннага рэжыму.

У 1960 годзе фармальна легітымізаваў сваё становішча на чале дзяржавы рэферэндумам.

На пасадзе главы дзяржавы Мухамед Аюб Хан ініцыяваў Другую інда-пакістанскую вайну, праводзіў праамерыканскую знешнюю палітыку, менавіта ў яго кіраванне адбылося ўступленне Пакістана ў Багдадскі пакт, потым СЕНТА і СЕАТА. Праводзіў палітыку паскоранага эканамічнага росту і ўмеранай зямельнай рэформы. Дамогся прыняцця другой пакістанскай канстытуцыі, якая абмежавала палітычнае жыццё рамкамі так званых «асноўных дэмакратычных правоў».

У сакавіку 1968 года Аюб Хан цяжка захварэў і страціў палітычны кантроль над краінай.

У сакавіку 1969 года Аюб Хан сышоў у адстаўку пад ціскам палітычнай апазіцыі.

## Спасылкі 
* Біяграфія 

Катэгорыя:Прэзідэнты Пакістана
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Пакістана
Катэгорыя:Военачальнікі
Катэгорыя:Кіраўнікі Пакістана
Спіс брытанскіх губернатараў Кіпра

годзе]]

Гэта - спіс брытанскіх **Вярхоўных камісараў** і **губернатараў Кіпра**.

4 чэрвеня 1878 годзе над Кіпрам, былой тэрыторыяй Асманскай імперыі, у адпаведнасці з Кіпрскай канвенцыяй быў усталяваны брытанскі пратэктарат. 5 лістапада 1914 года Злучанае Каралеўства абвясціла вайну Асманскай імперыі і захапіла Кіпр. У адпаведнасці з Лазанскім мірным дагаворам Турцыя прызнала валоданне Вялікабрытаніяй Кіпрам, і 10 сакавіка 1925 года востраў стаў кароннай калоніяй. Пасля Цюрыхскага і Лонданскага пагаднення Кіпр здабыў незалежнасць.

## Спіс Вярхоўных камісараў (1878–1925) 
## Спіс Губернатараў (1925–1960) 
## Гл. таксама 
* Прэзідэнт Кіпра

## Спасылкі 
* World Statesmen - Cyprus
Усходні Пакістан

**Усходні Пакістан** (, ) — правінцыя Пакістана ў перыяд з 1947 па 1971 год. Усходні Пакістан быў створаны пры падзеле Бенгаліі на аснове «Плана Маўнтбетэна» у часы Брытанскай Індыі ў 1947 годзе. Усходняя Бенгалія стала часткай Дамініёна Пакістан, а ў 1956 годзе была пераназвана ва Усходні Пакістан. У 1971 годзе Усходні Пакістан атрымаў незалежнасць пасля кровапралітнай народна-вызваленчай вайны і стаў дзяржавай Бангладэш.

## Губернатары 
## Галоўны міністр 
## Гл. таксама 
* Паўстанне ва Усходнім Пакістане, 1969

Катэгорыя:Гісторыя Бангладэш
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Пакістана
Вайна за незалежнасць Бангладэш

**Вайна за незалежнасць Бангладэш** ( — *Muktijuddho*) — узброены канфлікт паміж Заходнім Пакістанам, Усходнім Пакістанам (гэта значыць, паміж Пакістанам і Бангладэш, якія з’яўляліся на той момант дзвюма часткамі адной краіны) і Індыяй, у выніку якога Усходні Пакістан стаў незалежнай краінай Бангладэш.

## Гісторыя 
Вайна пачалася 26 сакавіка 1971 года пасля таго, як армейскія падраздзяленні Заходняга Пакістана пачалі ваенную аперацыю «Пражэктар» ва Усходнім Пакістане, накіраваную супраць бенгальскіх мірных жыхароў, студэнтаў і ваенных, якія патрабавалі аддзялення Усходняга Пакістана і ўтварэння на яго тэрыторыі незалежнай дзяржавы. Бенгальцы сфарміравалі «мукці-бахіні» (вызваленчую армію), якая выкарыстоўвала тактыку партызанскай вайны ў барацьбе з арміяй Заходняга Пакістана. Адным з выдатных партызанскіх камандзіраў быў падпалкоўнік-сацыяліст Абу Тахер, акрамя таго для барацьбы з пакістанскімі войскамі вялікія сілы з базай у Паярабагане (Барысал) мабілізаваў мааіст Сірадж Сікдэр. Вызваленчая армія Бангладэш атрымала эканамічную, ваенную і палітычную падтрымку з боку Індыі, што заахвоціла Пакістан да пачатку ваеннай аперацыі «Чынгісхан» на заходняй мяжы з Індыяй, якая стала пачаткам Трэцяй інда-пакістанскай вайны.

16 снежня 1971 года саюзныя войскі індыйскай арміі і «мукці-бахіні» атрымалі канчатковую перамогу над арміяй Заходняга Пакістана. 93 000 пакістанскіх салдат здаліся ў палон, што на той момант было самай буйной капітуляцыяй з часоў Другой сусветнай вайны.

Пасля паражэння ў вайне ў Пакістане была сфарміравана камісія Хамудура Рахмана, якая расследавала ваенныя злачынствы пакістанскага ваеннага рэжыму падчас вайны.

## Літаратура 
* 
* Hamoodur Rahman Commission Report 
* Hamoodur Rahman Commission Report

Катэгорыя:Войны Бангладэш
Катэгорыя:Войны Пакістана
Катэгорыя:Войны Індыі
Катэгорыя:Войны XX стагоддзя
Катэгорыя:Канфлікты 1971 года
Катэгорыя:1971 год у Бангладэш
Пораўна

**По́раўна** — бяссцёкавае возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ушача, за 18 км на поўдзень ад Ушачаў, на мяжы з Лепельскім раёнам

Плошча паверхні возера 0,21 км². Даўжыня 0,62 км, найбольшая шырыня 0,43 км, даўжыня берагавой лініі 1,72 км. Плошча вадазбору 8,75 км².
Катлавіна возера круглаватай формы. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 2 м. Берагі нізкія. Берагавая лінія слабазвілістая.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Грыгорый V (Папа Рымскі)

**Грыгорый V** (); свецкае імя **Бруна Карынтыйскі** (; 970/972 — ) — Папа Рымскі з 3 мая 996 па 18 лютага 999 года. Сын Атона I Вормскага, герцага Карынтыі, праўнук імператара Атона I Вялікага. Грыгорый V стаў пераемнікам Папы Яна XV ва ўзросце не старэй за 26 гадоў, да таго быў капеланам свайго блізкага сваяка, імператара Атона III, які і прадставіў кандыдатуру Бруна на папскі прастол. Грыгорый V быў першы ў гісторыі Рымскі Папа германскага паходжання. 21 мая 996 года ён каранаваў Атона III імператарскай каронай.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Капеланы
Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы X стагоддзя
Катэгорыя:Салічная дынастыя
Адальберан Рэймскі

**Адальбе́ран Рэ́ймскі** (; каля 935/940 — ) — французскі царкоўны і дзяржаўны дзеяч. У 969—989 гадах — архібіскуп Рэймса, каралеўскі канцлер пры Лотары Французскім і Людовіку V. Адальберана звалі адным з найбольш выдатных дзеячаў свайго часу. Ён займаўся дзяржаўнай дзейнасцю ў складаным становішчы распаду Франкскай імперыі Каралінгаў і фарміраванні французскай дзяржавы. Ён браў удзел у шматлікіх ваенных сутыкненнях і дыпламатычных перамовах паміж французскімі каралямі і германскімі імператарамі другой паловы X стагоддзя.

## Дзяржаўная дзейнасць 
Адальберан паходзіў са знатнага Латарынгскага роду Вігерыхідаў (ці Ардэнскага дому). Сын Газела (Газліна), графа Бідгау, унук заснавальніка дынастыі Вігерыха. Ён быў адданы імперскай ідэі і змагаўся з сепаратызмам герцагаў як у Баварыі, так і ў Латарынгіі.

Паступова адбываецца збліжэнне Адальберана з Гуга Капетам. Адальберан становіцца пасля смерці ў 986 караля Лотара Французскага бліжэйшым саветнікам якая каралевы-ўдавы Эмы.

Інтрыгі Адальберана супраць Людовіка V на карысць Гуга Капета прыводзяць да адкрытага разрыву паміж каралём і яго канцлерам. У маі 987 пачынаецца судовы працэс супраць Адальберана ў Камп’ене, але раптоўная гібель Людовіка V падчас палявання змяняе ўсю сітуацыю.

На выбарчым сходзе ў Санлісе Адальберан актыўна агітуе на карысць абрання Гуга Капета. 3 ліпеня 987 Гуга Капет быў абраны каралём Францыі і каранаваны ў Нуаёне, заснаваўшы дынастыю Капетынгаў і паклаўшы пачатак сапраўды французскай дзяржаўнасці.

## Культурная дзейнасць 
Пры Адальберане Рэймс быў таксама культурным цэнтрам. Быў пашыраны і ўпрыгожаны сабор Нотр-Дам-дэ-Рэймс. У школе кляштара Святога Рэмігія выкладаў логік Геран, а затым буйны вучоны свайго часу Герберт Арыльякскі.

## Літаратура 
* 
* Рихер Реймский. История = Historiarum Libri IIII / Пер. с лат., сост., коммент. и указ. А. В. Тарасовой; отв. ред. И. С. Филиппов. — М.: РОССПЭН, 1997. — 322 с. — (Классики античности и средневековья). — 3000 экз. — ISBN 5-86004-074-1

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы X стагоддзя
Катэгорыя:Дынастыя Вігерыхідаў
Катэгорыя:Архібіскупы Рэймса
Рубаўскае

**Ру́баўскае** — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Крывінка, за 10 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Сянно, за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Запруддзе.

Плошча паверхні возера 0,16 км². Даўжыня 0,75 км, найбольшая шырыня 0,28 км, даўжыня берагавой лініі 1,67 км. Плошча вадазбору 7,5 км².
Катлавіна Рубаўскага возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 2 метраў. Берагі нізкія і забалочаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Вакол возера пойма шырынёй да 200 м.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Сенненскага раёна