Харкаўскі фізіка-тэхнічны інстытут

**Харкаўскі фізіка-тэхнічны інстытут** — навукова-даследчая ўстанова ў складзе Аддзялення ядзернай фізікі і энергетыкі Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, займаецца навуковымі даследаваннямі ў галіне фізікі радыяцыйных з’яў, іонна-прамянёвых тэхналогій і атамнага матэрыялазнаўства; фізікі плазмы і кіраванага тэрмаядзернага сінтэзу; фізікі высокіх энергій, ядзернай фізікі і фізікі паскаральнікаў зараджаных часціц; плазменнай электронікі і новых метадаў паскарэння.

## Гісторыя 
Па ініцыятыве акадэміка Абрама Іофэ ў 1928 годзе ў Харкаве быў заснаваны *Украінскі Фізіка-тэхнічны інстытут* (УФТІ). Першачарговыя задачы, пастаўленыя перад УФТІ, заключаліся ў правядзенні даследаванняў у галіне ядзернай фізікі і фізікі цвёрдага цела.

На працягу 30-х гадоў інстытут дамогся значных поспехаў. 10 кастрычніка 1932 года ў Інстытуце ўпершыню ў СССР расшчапілі ядро атама. Расшчапленне ядра атама літыю было выканана Антонам Вальтэрам, Георгіем Латышавым, Аляксандрам Лейпунскім і Кірылам Сінельнікавым. У далейшым у УФТІ атрымалі вадкі вадарод і вадкі гелій, пабудавалі першую ўстаноўку радыёлакацыі, інстытут таксама з’яўляецца першапраходцам савецкай высоковакуумнай тэхнікі, якая развілася ў прамысловую вакуумную металургію.

У 1940 годзе супрацоўнікі УФТІ Фрыдрых Ланге, Уладзімір Шпінель і Віктар Маслаў падалі заяўкі на вынаходніцтва ядзернай бомбы, а таксама метадаў напрацоўкі ўрану-235: «Аб выкарыстанні ўрану ў якасці выбуховага і атрутнага рэчыва», «Спосаб падрыхтоўкі уранавай сумесі, узбагачанай уранам з масавым 235. Шматмерная цэнтрыфуга» і «Тэрмацылкуряцыйная цэнтрыфуга». Упершыню была прапанавана схема выбуху, пасля якая стала прынятай, з выкарыстаннем звычайнай выбухоўкі для стварэння крытычнай масы з наступным ініцыяваннем ланцуговай рэакцыі. Таксама ў прамысловасці пачаў прымяняцца цэнтрабежны спосаб падзелу ізатопаў ўрану.

У другой палове XX стагоддзя інстытут актыўна займаецца ядзернай энергетыкай СССР, ўкараняе ў прамысловасць новыя тэхналогіі і абсталяванне. ХФТІ займаўся стварэннем тэхналогій нанясення гарачатрывалых і звышцвёрдых пакрыццяў, якія функцыянуюць у агрэсіўных асяроддзях, тэхналогій вытворчасці цеплавыдзяляльных элементаў для ядзерных рэактараў і тэхналогій вытворчасці высокатэмпературных награвальнікаў. Інстытут увёў вакуумныя вальцовачныя станы, а таксама тэхналогію гарачага вальцавання шматслойных матэрыялаў у вакууме, стварыў малагабарытныя паскаральнікі зараджаных часціц. Распрацоўваў тэхналогіі атрымання высакаякасных матэрыялаў і сплаваў, звышправаднікоў, кампазіцыйных вуглярод-вугляродных матэрыялаў і многае іншае.

У 1993 годзе па ўказе Прэзідэнта Украіны інстытуту далі статус Нацыянальнага навуковага цэнтра (ННЦ ХФТІ).

## Структура 
* Інстытут фізікі цвёрдага цела, матэрыялазнаўства і тэхналогій
* Інстытут фізікі высокіх энергій і ядзернай фізікі
* Інстытут плазменнай электронікі і новых метадаў паскарэння
* Інстытут фізікі плазмы
* Інстытут тэарэтычнай фізікі імя А. І. Ахіезера
* Лабараторыя радыяцыйных даследаванняў і аховы навакольнага асяроддзя
* Навукова-тэхнічны комплекс «Ядзерны паліўны цыкл» (НТК ЯПЦ)
* Навукова-вытворчы комплекс «Аднаўляльныя крыніцы энергіі і рэсурсазберагальныя тэхналогіі»
* Навукова-даследчы комплекс «Паскаральнік» ННЦ ХФТІ

## Спасылкі 
* Сайт інстытута

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Катэгорыя:Фізічныя інстытуты