open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рог (Акцябрскі раён)

**Рог** (, ) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Валосавіцкага сельсавета.
## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 31 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 260 км ад Гомеля, 34 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Гідраграфія 
На поўдні і захадзе сетка меліярацыйных каналаў.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Азарычы.

## Інфармацыя 
Планіроўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, якая на поўдні далучаецца да кароткай просталінейнай шыротной вуліцы. Забудова двухбаковая, драўляная, няшчыльная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Дзербін» з цэнтрам у аднайменнай вёсцы, жывёлагадоўчая і свінагадоўчая фермы. Крама.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з другой паловы XIX стагоддзя як хутар у Ляскавіцкай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. Напачатку XX стагоддзя дзейнічалі школа і цагельня.

На 1925 год у Валосавіцкім сельсавеце Азарыцкага раёна Мазырскай акругі. У 1930 годзе арганізаваны калгас, працавалі гамарня і стальмашня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 25 двароў і забілі 42 жыхары. У баях за вёску і наваколлі загінулі 90 савецкіх салдат (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі; у 1958 годзе ўстаноўлена стэла). 44 жыхары загінулі на фронце.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2011 год — 23 двары, 39 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1925 год — 49 двароў.
* 1940 год — 43 двары, 160 жыхароў.
* 1959 год — 189 жыхароў (паводле перапісу).
* 1997 год — 45 двароў, 83 жыхары.
* 2004 год — 36 двароў, 61 жыхар.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна
Мікалай Тадэвуш Лапацінскі

**Мікалай Тадэвуш Лапацінскі** ( Лапаціна —  Ляво́нпаль) — ваявода берасцейскі з 1777, вялікі пісар літоўскі 1764—1777, староста мсціслаўскі.

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Лапацінскіх герба «Любіч». Сын мсціслаўскага мастаўнічага Лявона Лапацінскага і Рэгіны Свянціцкай. Меў братоў Яна Дамініка і Ігнацыя. Ажаніўся з Барбарай Копаць.

З 1733 г. прыбываў у акружэнні вялікага маршалка літоўскага князя Аляксандра Сапегі, пазней у яго сына князя Юзафа Сапегі. Падчас вайны за польскую спадчыну падтрымаў Станіслава Ляшчынскага, пасля паражэння апошняга выдаўся з ім у выгнанне. У 1736 г. прысягнуў Аўгусту III.

У 1739 г. атрымаў пасаду крайчага мсціслаўскага, у 1742 г. падчашага, а ў 1744 г. войскага ваяводства мсціслаўскага. Дэпутат Літоўскага Трыбунала.

Быў паслом на 15 соймаў, у гадах: 1744, 1748, 1750, 1752, 1754, 1756, 1758, 1760, 1761, 1762, 1764, 1766, 1767. Падпісаў элекцыю Станіслава Аўгуста Панятоўскага. У 1766 г. узнагароджаны Ордэнам Святога Станіслава, у 1777 г. Ордэнам Белага Арла. У 1776—1777 г. прызначаны на пасаду маршалка Трыбунала Літоўскага.

Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія
Катэгорыя:Старосты мсціслаўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Крайчыя мсціслаўскія
Катэгорыя:Войскія мсціслаўскія
Катэгорыя:Падчашыі мсціслаўскія
Мікалай Тадэвуш
Катэгорыя:Інстыгатары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мсціслаўскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Мёрскім раёне
Сапейкаў

**Сапе́йкаў** (, ) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Пратасаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
За 24 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, за 187 км ад Гомеля, за 19 км ад чыгуначнай станцыі Ратміравічы, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Экалогія і прырода 
На захадзе і поўдні мяжуе з лесам.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Парычы — Акцябрскі.

## Інфармацыя 
Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой на поўначы далучаецца завулак. Забудова двухбаковая, няшчыльная, драўляная, сядзібнага тыпу. у складзе сельскагаспадарчага ДП «Майсееўка» з цэнтрам у аднайменнай вёсцы, малочнатаварная ферма. Крама.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў складзе казённага маёнтка Брожа. Станам на канец 1860-х — пачатак 1870-х гадоў у вёсцы пражывала 76 асоб мужчынскага полу і 71 — жаночага. Пад 1879 годам згадана ў ліку паселішчаў Чэрнінскага царкоўнага прыходу. На 1897 год у вёсцы Сапейкі (яны ж Сапейкава) знаходзіўся хлебазапасны магазін. Станам на 1908 год у Чэрнінскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні.

На 1925 год у Раманішчаўскім сельсавеце Парыцкага раёна Бабруйскай акругі. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 16 двароў і забілі 15 жыхароў. 20 жыхароў загінулі на фронце.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2011 год — 36 двароў, 68 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1897 год — 43 двары, 266 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 54 двары, 309 жыхароў.
* 1925 год — 69 двароў.
* 1940 год — 86 двароў, 340 жыхароў.
* 1959 год — 228 жыхароў (паводле перапісу).
* 1997 год — 47 двароў, 99 жыхароў.
* 2004 год — 45 двароў, 88 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пратасаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна
Ян Салагуб

**Ян Салагуб** (1747—1812) — маёр артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр арміі Расійскай імперыі.

## Біяграфія 
Паходзіў з шляхецкага роду герба «Праўдзіч». Сын Антонія Салагуба.

Маёр артылерыі, з 1774 года генерал-ад’ютант караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага. З’ехаў у Расію, палкоўнік расійскай арміі, камандзір Славянскага гусарскага палка з 1777, Беларускага гусарскага палка з 1779 года, генерал-маёр (1785). У 1794-98 гадах шлісельбургскі павятовы прадвадзіцель дваранства.

Кавалер ордэнаў Святога Станіслава і Белага Арла, гальштынскага ордэна Святой Ганны.

Яго ўнук — рускі пісьменнік Уладзімір Аляксандравіч Салагуб (1813—1882).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Ян
Ян Міхал Салагуб

**Ян Міхал Салагуб** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага. Вялікі лоўчы літоўскі ў 1724—1731, вялікі падскарбі літоўскі ў 1731—1746, ваявода берасцейскі ў 1746—1748, маршалак Трыбунала Літоўскага ў 1730 i ў 1747.

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага рода Салагубаў герба «Праўдзіц», сын Гераніма, чашніка ковенскага, і Кацярыны з Гротусаў.

У 1713 атрымаў пасаду чашніка жамойцкага, у 1722 — падкаморыя гастынінскага. Пазней займаў шэраг высокіх дзяржаўных пасад. Таксама быў брыгадзірам войска Вялікага Княства Літоўскага ў 1724, маршалкам Галоўнага трыбунала ў 1729 і 1747.

У 1732 годзе быў узнагароджаны Ордэнам Белага Арла.

Памёр  года ў Саве Аршанскага павета. Пахаваны 5 мая 1749 года ў Мінску ў касцёле езуітаў.

## Сям’я 
У 1706 ажаніўся з Аленай Шамоўскай (да 1685—1727), дачкой Яна Шамоўскага, кашталяна гастынінскага. Меў з ёй дачок Кацярыну і Ганну, а таксама сыноў Юзафа Антонія, ваяводу віцебскага і Антонія Юзафа, генерала літоўскай артылерыі.

Пасля смерці першай жонкі 28 лютага 1728 года ажаніўся з Канстанцыяй Крышпін-Кіршэнштэйн (памерла ў 1751), дачкой віцебскага ваяводы Андрэя Казіміра Крышпін-Кіршэнштэйна. У ліпені 1739 года трэцяй яго жонкай стала Тэрэза Агінская (1720—1773), дачка віленскага ваяводы Казіміра Дамініка Агінскага. Ад гэтых двух шлюбаў дзяцей не меў.

## Літаратура 
* Przemysław P. Romaniuk, *Jan Michał Sołłohub* w: *Polski Słownik Biograficzny*, t. XL, str. 309—315
* *Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705—2008*, 2008.

Ян Міхал
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падкаморыя гастынінскія
Катэгорыя:Чашнікі жамойцкія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Памерлі ў Горацкім раёне
Паўліны

**Паўліны** (*Pavo*) — род птушак сямейства фазанавых атрада курападобных.

## Апісанне 
У самцоў даўжыня цела да 125 см, хваста да 45 см, падоўжаных, упрыгожаных «вочкамі» пёраў надхвосця да 150 см; маса да 4,3 кг. Афарбоўка яркая, пераважна сіне-зялёная, з металічным адлівам. На галаве чубок. Самкі драбнейшыя, бурага колеру, без доўгага надхвосця. Кормяцца насеннем, зернем, травой, насякомымі. Палігамы. Пры такаванні самец разводзіць пёры надхвосця веерам і падымае іх амаль вертыкальна. Нясуць да 6 яец.

## Распаўсюджанне 
Адрозніваюць 2 віды. Паўлін звычайны, або індыйскі, або чубаты (*P. cristatus*), пашыраны на п-ве Індастан і в-ве Шры-Ланка. Драбнейшы паўлін сінякрылы, або яванскі (*P. muticus*), пашыраны ў Індакітаі і Інданезіі; занесены ў Чырвоную кнігу МСАП. Жывуць у зарасніках, на лясных высечках, па берагах рэк. У Еўропу (Старажытная Грэцыя) завезены ў IV ст. да н.э.

## Іншае 
Паўлінамі называюць таксама пароду галубоў свойскіх (паўлінавыя галубы, трасуны) з веерападобным або трубападобным хвастом (адсюль часам назва трубачы). Паходзяць з Індыі, у Еўропе — з 17 ст., адна з найбольш пашыраных парод.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фазанавыя
Генрых Любке

**Карл Генрых Любке** (ням. Heinrich Lübke; 14 кастрычніка 1894, Энкхаўзен — 6 красавіка 1972, Бон) — дзяржаўны дзеяч Германіі, федэральны прэзідэнт Германіі ў 1959—1969 гг. Сябра ХДС. У 1953—1959 гг. — міністр сельскай гаспадаркі. З-за абвінавачванняў у пабудове сакрэтных ваенных аб’ектаў падчас нацысцкага рэжыму сышоў у адстаўку трохі раней канца свайго другога тэрміну.

## Спасылкі 
* Біяграфія  

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Берліна
Катэгорыя:Міністры сельскай гаспадаркі Германіі
Катэгорыя:Члены ХДС
Катэгорыя:Члены Партыі Цэнтра (Германія)
Тэадор Хойс

**Тэадор Хойс** (; 31 студзеня 1884, Бракенгайм — 12 снежня 1963, Штутгарт) — нямецкі палітык-ліберал, журналіст і палітолаг.

Да 1933 года — член Нямецкай дэмакратычнай партыі. Пасля 1945 года — адзін з заснавальнікаў Свабоднай дэмакратычнай партыі, яе першы старшыня.

Першы прэзідэнта (1949—1959 гг.) Федэратыўнай Рэспублікі Германіі.

Быў жанаты з Элі Хойс-Кнап.

## Творы 
* *Gestalten und Gestalter: Lebensgeschichtliche Bilder,* herausgegeben von Theodor Heuss [Autor: Friedrich Naumann]. Walter de Gruyter, Berlin/Leipzig 1919
* *Deutsche Gestalten.* Goldmann, München 1975, ISBN 3-442-11130-7 [andere Ausgaben ab 1947]
* *Justus von Liebig: Vom Genius der Forschung.* Hoffmann und Campe, Hamburg 1942
* *Friedrich Naumann: Der Mann, das Werk, die Zeit.* Siebenstern-Taschenbuch-Verlag, München/Hamburg 1968
* *Robert Bosch: Leben und Leistung.* Erweiterte Neuausgabe, Deutsche Verlags-Anstalt, Stuttgart 2002, ISBN 3-421-05630-7
* *Hans Poelzig: Bauten und Entwürfe.* Deutsche Verlags-Anstalt, Stuttgart 1985, ISBN 3-421-02835-4
* *Zur Kunst dieser Gegenwart: 3 Essays.* Wunderlich, Tübingen 1956
* *Schattenbeschwörung: Randfiguren der Geschichte.* Klöpfer und Meyer, Tübingen 1999, ISBN 3-931402-52-5
* *Wanderung durch deutsches Schicksal.* Bertelsmann, Gütersloh 1961
* *Hitlers Weg: Eine historisch-politische Studie über den Nationalsozialismus.* Union, Stuttgart, 1932 (Zu Lebzeiten verhinderte Heuss einen Nachdruck.)
* *Hitlers Weg: Eine Schrift aus dem Jahre 1932.* Wunderlich, Tübingen 1968
* *Vorspiele und Gestalten.* Hyperion-Verlag, Freiburg i. Br. 1959
* *Vor der Bücherwand: Skizzen zu Dichtern und Dichtung.* Wunderlich, Tübingen 1961
* *Erinnerungen 1905—1933.* Fischer Bücherei, Frankfurt a. M./Hamburg 1965
* *Vorspiele des Lebens: Jugenderinnerungen.* Büchergilde Gutenberg, Frankfurt a. M. 1966
* *Schwaben: Farben zu einem Portrait.* Wunderlich, Tübingen 1967
* *Berlin und seine Museen.* Knorr und Hirth, München/Ahrbeck/Hannover 1966
* *Die großen Reden.* Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1967
* *Tagebuchbriefe: 1955/1963.* Wunderlich, Tübingen/Stuttgart 1978

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бадэн-Вюртэмбергу
Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі
Катэгорыя:Палітыкі Германіі
Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага

, 1586).]]
**Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага**, або **Літоўскі Трыбунал** — вышэйшы апеляцыйны суд Вялікага Княства Літоўскага, выракі якога мелі моц пастаноў сойма.

Утвораны ў 1581 годзе з сядзібай ў Вільні, пачаў працаваць у 1582 годзе. Складаўся з 46 суддзяў-дэпутатаў, якіх выбірала шляхта на сойміках па два ад кожнага павету тэрмінам на год. З 1588 года выбіраліся яшчэ тры дэпутаты ад Жамойці.

Трыбунал разглядаў апеляцыі на рашэнні земскіх, замкавых і падкаморскіх судоў, скаргі на рашэнні павятовай адміністрацыі. Як першая інстанцыя разглядаў справы пра неналежнае выкананне старостамі і замкавымі ўраднікамі абавязкаў пры судаводстве. Да юрысдыкцыі Трыбуналу належалі таксама справы духоўных асоб; пры разглядзе такіх спраў удзельнічалі дэпутаты ад духавенства.

Сесіі трыбуналу праходзілі пад старшынствам выбранага ім маршалка, пастановы прымаліся большасцю галасоў на аснове Статутаў Вялікага Княства Літоўскага, соймавых канстытуцый і звычаёвага права. Месцам сесій трыбуналу была Вільня — штогод у будынку на Ніжнім замку. Да 1588 года сесіі праходзілі і ў Троках. З 1591 года сесіі адбываліся, папераменна праз год, у Менску на замку («кадэнцыя літоўская») і Наваградку («кадэнцыя руская»). З 1599 года сесіі Трыбуналу ВКЛ адбываліся кожныя два гады і кожная сесія цягнулася больш за пяць месяцаў. З 1775 года «рускія сесіі» праводзіліся таксама ў Гродне ў палацы Сапегаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Юрыдычны энцыклапедычны слоўнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: С. В. Кузьмін і інш. — Мн.:БелЭн, 1992. — 636 с.
*  

Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Раман Херцаг

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя        = Раман Херцаг
| арыгінальнае імя   = Roman Herzog 
| партрэт            = Roman Herzog.jpg
| шырыня партрэта    = 
| подпіс            =
| парадак            = 10
| тытул              = прэзідэнт Германіі
| сцяг               = Standard of the President of Germany.svg 
| перыядпачатак       = 1 ліпеня 1994
| перыядканец        = 30 чэрвеня 1999
| папярэднік     = Рыхард фон Вайцзекер
| пераемнік           = Ёханес Раў
| дата нараджэння      = 5.4.1934 
| месца нараджэння = Ландсхут, , Германія
| дата смерці = 
| месца смерці = 
| партыя = Хрысціянска-дэмакратычны саюз
| утварэнне = Мюнхенскі ўніверсітэт імя Людвіга Максіміліяна
| узнагароды =
{

-

}
| Commons =
| аўтограф = Roman Herzog Signature.svg
}}
**Раман Херцаг** (, 5 красавіка 1934 — 10 студзеня 2017, Германія) — нямецкі палітык ад партыі Хрысціянска-дэмакратычны саюз, з 1994 па 1999 гг. займаў пост федэральнага прэзідэнта Германіі.

Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі
Катэгорыя:Суддзі Германіі
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Ландсхут
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі імя Карла Вялікага
Катэгорыя:Суддзі Канстытуцыйнага суда Германіі
Катэгорыя:Члены ХДС
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Рыхард фон Вайцзэкер

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя        = Рыхард фон Вайцзэкер
| арыгінальнае імя   = Richard von Weizsäcker 
| партрэт            = Bundesarchiv Bild 146-1991-039-11, Richard v. Weizsäcker.jpg
| подпіс            =
| парадак            = 9
| тытул              = прэзідэнт Германіі
| сцяг               = Standard of the President of Germany.svg 
| перыядпачатак       = 1 ліпеня 1984
| перыядканец        = 30 чэрвеня 1994
| папярэднік     = Карл Карстэнс
| пераемнік           = Раман Херцаг
| тытул_2            = кіруючы бургамістр Заходняга Берліна
| парадак_2          = 10
| сцяг_2             = Flag of Berlin.svg
| перыядпачатак_2     = 11 чэрвеня 1981
| перыядканец_2      = 9 лютага 1984
| перыяд кіравання_2 = 
| папярэднік_2   = Ганс-Ёхен Фогель
| пераемнік_2         = Эберхард Дыпген
| дата нараджэння      = 15.4.1920
| месца нараджэння =  
| дата смерці =
| месца смерці =
| партия = Хрысціянска-дэмакратычны саюз
| адукацыя =  
| узнагароды =
{

-

-

}
| Commons = Richard von Weizsäcker
| аўтограф = Von Weizsäcker signature.svg
}}
**Барон Рыхард Карл фон Вайцзэкер** (ням. Richard Karl Freiherr von Weizsäcker, нар. 15 красавіка 1920, Штутгарт) — нямецкі палітык ад партыі Хрысціянска-дэмакратычны саюз, з 1984 па 1994 год займаў пасаду федэральнага прэзідэнта Германіі. Малодшы брат фізіка і філосафа Карла Фрыдрыха фон Вайцзекера.

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ФРГ
Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі
Катэгорыя:Кіруючыя бургамістры Берліна
Катэгорыя:Члены ХДС
Катэгорыя:Выхаванцы Баліял-каледжа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Берліна
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Штутгарта
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гданьска
Карл Карстэнс

**Карл Карстэнс** (, ,  — , Мекенхайм) — нямецкі палітык. З 1979 па 1984 гады займаў пост федэральнага прэзідэнта Германіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены НСДАП
Катэгорыя:Члены ХДС
Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі
Катэгорыя:Спікеры парламентаў
Катэгорыя:Члены бундэстага Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі імя Карла Вялікага
Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта
Флакон

**Флакон** — невялікая бутэлечка, часта з упрыгожваннямі. Флакон мае ўшчыльняльнік або корак і прызначаны для захоўвання сыпкіх і вадкіх рэчываў.

Флаконы шырока распаўсюджаны ў фармацэўтычнай, касметычнай, харчовай прамысловасці. Як правіла, яны вырабляюцца са шкла для парфумерыі, але таксама могуць быць выраблены з палімерных матэрыялаў для іншых мэтаў. Асноўны прынцып вырабу флаконаў — выдзіманне расплаўленага матэрыялу ўнутры формы (прэс-формы).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шклатара
Катэгорыя:Ёмістасці
Ратміраў

**Ратмі́раў** (, ) — пасёлак у Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.

Назва пасёлку нададзена 21 студзеня 1969 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР.

## Геаграфія 
За 24 км на поўнач ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 195 км ад Гомеля, чыгуначная станцыя Ратміравічы на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, галіне ад лініі Асіповічы — Жлобін. На аўтамабільнай дарозе Глуск — Шкава.

Вакол пасёлка лес.

Планіроўка складаецца з 2 кароткіх вуліц, размешчаных побач з чыгункай. Чыгуначная станцыя і гаспадарчыя пабудовы — на ўсходзе. Забудова двухбаковая. Жылыя дамы драўляныя, сядзібнага тыпу. Крама.

## Гісторыя 
У 1930 (1916 ?) годзе чыгунка ад Бабруйска пракладзена да Ратміравічаў і пачала працу чыгуначная станцыя. Побач паступова складваўся пасёлак. 

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты цалкам спалілі пасёлак і забілі 4 жыхароў.

Да 20 чэрвеня 1985 года пасёлак уваходзіў у склад Пратасаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1940 год — 20 двароў, 84 жыхары.
* 1959 год — 244 жыхары (паводле перапісу).
* 1997 год — 46 двароў, 78 жыхароў.
* 2004 год — 33 двары, 54 жыхары.
* 2011 год — 25 двароў, 40 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Акцябрскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна
П’ер Нкурунзіза

**П’ер Нкурунзіза** (; 18 снежня 1963, Бужумбура, Бурундзі — 8 чэрвеня 2020) — прэзідэнт Бурундзі з 26 жніўня 2005 года па 8 чэрвеня 2020 года, лідар партыі «Нацыянальны кангрэс за абарону дэмакратыі — Войскі за абарону дэмакратыі», першапачаткова паўстанцкай групоўкі хуту, пераўтворанай у партыю.

Сын губернатара двух правінцый краіны, забітага ў перыяд хваляванняў у 1972 годзе. Быў выкладчыкам універсітэта.

Памёр 8 чэрвеня 2020 года.

Катэгорыя:Прэзідэнты Бурундзі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бурундзі
Зялёны мыс

**Зялё́ны мыс** (, ) — паўвостраў на афрыканскім узбярэжжы Атлантычнага акіяна, у Сенегале.

На  паўвостраве знаходзіцца самая заходняя кропка кантынентальнай Афрыкі — мыс Альмадзі. На паўднёвым ускрайку Зялёнага мыса размешчаны горад Дакар (сталіца Сенегала).

Зялёны мыс не варта блытаць з названымі ў яго гонар астравамі і размешчанай на іх аднайменнай дзяржавай Астравы Зялёнага Мыса, апошняя знаходзіцца прыблізна ў 560 кіламетрах на захад у Атлантыцы.

## Гл. таксама 
* Дакар
* Сенегал
* Muslim brotherhoods of Senegal

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Дакара 
* Дакар у энцыклапедыі Britannica
* Спадарожнікавыя фатаграфіі Google Maps
* Geja Roosjen. Stichting Yoff: Project Moving Birds for Senegal 2006—2007 . Amsterdam, Holland.
* Richard Dumez and Moustapha Kâ. Yoff Le Territoire Assiégé: Un village lébou dans la banlieue de Dakar. Dossiers régions côtières et petites îles 7. Unesco (2000).

Катэгорыя:Геаграфія Сенегала
Катэгорыя:Прырода Сенегала
Катэгорыя:Насельніцтва Сенегала
Катэгорыя:Вобласць Дакар
Катэгорыя:Паўвостравы Афрыкі
Катэгорыя:Паўвостравы паводле алфавіта
Ян Тадэвуш Зыберг

{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя            = Ян Тадэвуш Зыберг
 | арыгінальнае імя          = Jan Tadeusz Zyberg
 | партрэт                   = 
 | шырыня партрэта           = 
 | подпіс                    = 
 | герб                      = POL COA Zyberk.svg
 | шырыня герба              = 120px
 | подпіс герба              = Герб «Зыберг»

 | тытул                     = Ваявода берасцейскі
 | парадак                   = 27
 | перыядпачатак             = 1778
 | перыядканец               = 1795
 | папярэднік                = Мікалай Тадэвуш Лапацінскі
 | пераемнік                 = *пасада скасавана*

 | тытул_3                     = Ваявода інфлянцкі
 | парадак_3                   = 14
 | перыядпачатак_3             = 1775
 | перыядканец_3               = 1778
 | папярэднік_3                = Юзафат Зыберг
 | пераемнік_3                 = Каспер Рагалінскі

 | тытул_2                     = 
 | парадак_2                   = 
 | перыядпачатак_2             =
 | перыядканец_2               =
 | папярэднік_2                = 
 | пераемнік_2                 =

 | дата нараджэння           = 
 | месца нараджэння          = 
 | дата смерці               = 
 | месца смерці              = 
 | пахаваны                  = 
 | род                       = 
 | бацька                    =
 | маці                      = Мадлена фон Банінггаўзен
 | жонка                     = 1) Марта Браўн2) Соф’я Машынская3) Луіза фон Кляйст
 | у шлюбе                   = 
 | дзеці                     = *ад трэцяга шлюбу:* Ізабела Хелена

 | гады службы               = 
 | прыналежнасць             = 
 | род войскаў               = 
 | званне                    = 
 | камандаваў                = 
 | бітвы                     =

 | навуковая сфера           = 
 | месца працы               = 
 | вядомы як                 =

 | адукацыя                  = 
 | вучоная ступень           = 
 | манаграма                 = 
 | рэлігія                   = 
 | узнагароды ={ style="background: transparent"
 
}
 | аўтограф                  = 
 | Commons                   = 
 | Rodovid                   = 
}}
**Ян Тадэвуш Зыберг** (;  — ) — падкаморы лівонскі (1766—1775), канфедэрат барскі, ваявода інфлянцкі (1775—1778), ваявода берасцейскі (з 1778).

У 1776 годзе ўзнагароджаны ордэнам Святога Станіслава, у 1778 годзе ўзнагароджаны ордэнам Белага Арла.

З’яўляўся апошнім ваяводай Берасцейскага ваяводства.

## Літаратура 
* Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705—2008, 2008.

Ян Тадэвуш
Катэгорыя:Ваяводы інфлянцкія
Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія
Катэгорыя:Падкаморыя інфлянцкія
Катэгорыя:Барскія канфедэраты
Катэгорыя:Канфедэраты Анджэя Макраноўскага
Катэгорыя:Канфедэраты Чатырохгадовага сойма
Адэкалон

**Адэкалон** ( «Кёльнская вада») — першапачаткова: духі, створаныя італьянскім парфумерам Ёганам Марыяй Фарына, у цяперашні час — від парфумнай прадукцыі, у склад якой уваходзіць 2-5% эфірных алеяў. Вырабляюцца адэкалоны як для мужчын, так і для жанчын, але пераважна пазіцыяніруюцца маркетолагамі як мужчынскі тавар, альтэрнатыўны «жаночай» парфуме. 

## Гісторыя 
### У Германіі 
У 1709 г. Ёган (Джавані) Марыя Фарына засноўвае ў Кёльне мануфактуру, сёння найстарэйшае парфумерна прадпрыемства ў свеце. Фарына называе свае духі ў гонар новай радзімы, горада Кёльна: Eau De Cologne - адэкалон («Кёльнская вада» - ).

## Гл.таксама 
* Флакон

## Спасылкі 
* Гісторыя Eau de Cologne
* Літаратура 
* Eau de Cologne музей у Кёльне
* Farina
* 4711
* Гісторыя Eau de Cologne

Катэгорыя:Парфумерыя
Бінгу ва Мутарыка

**Бінга ва Мутарыка** (, , Тыёла, Ньясаленд — , Лілонгвэ) — прэзідэнт Малаві з 24 мая 2004 да смерці.

## Біяграфія 
Скончыў універсітэт Дэлі. З 1978 працаваў у ААН, стаў пазней Дырэктарам па працы і эканамічнаму развіццю Афрыкі. З 1991 — генеральны сакратар КОМЕСА. Адной з прычын працы Мутарыка на міжнароднай арэне была яго апазіцыйнасць да рэжыму Хастынгса Камузу Банды, першага і пажыццёвага на той момант прэзідэнта Малаві.

### Прэзідэнцтва 
Бінгу ва Мутарыка ўзначаліў Малаві ў 2004 годзе, у 2009 годзе яго пераабралі на другі тэрмін.

За час свайго прэзідэнцтва Бінгу ва Мутарыка правёў шэраг рэформаў у сельскагаспадарчым сектары, даючы мясцовым фермерам дзяржаўныя субсідыі, што спрыяла росту эканомікі Малаві.

Аднак у апошнія гады яго кіравання эканоміка краіны пачала стагнаваць на фоне дэфіцыту бензіну і замежнай валюты пры высокім узроўні беспрацоўя, што вылілася ў маштабныя антыўрадавыя дэманстрацыі..

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты Малаві
Хастынгс Банда

**Хастынгс Камузу Банда** (14 мая 1898 (або 1906, 1896) — ) — лідар барацьбы за незалежнасць Малаві, дзяржаўны і партыйны дзеяч, прэм’ер-міністр, прэзідэнт і дыктатар з 1963 па 1994 год.

З 1948 па 1953 год Банда актыўна выступаў супраць стварэння Федэрацыі Радэзіі і Ньясаленда. Пасля ўстановы Федэрацыі, ён пакінуў Англію і з’ехаў у Кумасі (сучасная Гана), дзе працягнуў медыцынскую практыку. У 1958 годзе Банда вярнуўся на радзіму і быў абраны старшынёй партыі Афрыканскага нацыянальнага кангрэса. У сакавіку 1959 года ў Ньясалендзе паўсталі беспарадкі, пасля чаго Банду і іншых лідараў Кангрэсу арыштавалі, а Кангрэс забаранілі.

У 1960 годзе Банда выйшаў са зняволення і прыняў удзел у аднаўленні Кангрэса пад назвай Партыя «Кангрэс Малаві». На мінулых у 1961 годзе выбарах яго партыя перамагла, а ў 1964 годзе Малаві атрымала незалежнасць.

Катэгорыя:Прэзідэнты Малаві
Ёган Марыя Фарына

thumb|
**Ёган (Джавані) Марыя Фарына** (, , -) — ураджэнец Італіі, заснавальнік парфумернай фабрыкі ў Кёльне, стваральнік адэкалона.

## Біяграфія 
У 1709 Фарына засноўвае ў Кёльне мануфактуру, сёння найстарэйшае парфумернае прадпрыемства ў свеце. Фарына называе свае духі ў гонар новай радзімы, горада Кёльна: адэкалон ( — «Кёльнская вада»)

Кёльн становіцца вядомым ва ўсім свеце горадам парфумераў: у XVIII стагоддзі «Кёльнскую ваду» заказвае вышэйшы свет усёй Еўропы.

«Мой водар нагадвае вясновую раніцу ў Італіі пасля дажджу, апельсіны, лімоны, грэйпфрут, бергамот, цэдрат, кветкі і травы маёй радзімы», — піша І. М. Фарына ў 1708 годзе ў лісце свайму брату.

Па словах Вальтэра, адэкалон Фарына спрыяе натхненню. Гётэ згадвае адэкалон ў трагедыі «Фаўст». Спадчыннікі Фарына становяцца пастаўшчыкамі двара англійскай каралевы Вікторыі і іншых манархаў Еўропы (у архіве захоўваюцца больш за 50 тытулаў дваровых пастаўшчыкоў).

Катэгорыя:Постаці Германіі
Катэгорыя:Парфумеры
Рэпін (Акцябрскі раён)

**Рэ́пін** (, ) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Краснаслабодскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
За 30 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 260 км ад Гомеля, 23 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Экалогія і прырода 
Вакол вёскі лес.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Слуцк — Капаткевічы.

## Інфармацыя 
Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі, да якой далучаюцца з поўначы 2 просталінейныя вуліцы з завулкамі. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу. У складзе КСУП «Чырвонаслабодскае» з цэнтрам у Краснай Слабадзе, малочнатаварная ферма. Клуб, крама.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XX стагоддзя як маёнтак у Бабруйскім павеце Мінскай губерні. У 1907 годзе тут пачаў працаваць броварны завод (зачынены ў 1915 годзе). У 1920-х гадах хутка расла за кошт перасяленцаў з суседніх вёсак. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у красавіку 1942 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 17 жыхароў. Некаторы час увесну 1943 года тут базіраваўся штаб Мінскага партызанскага злучэння. 18 жыхароў загінулі на фронце.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2011 год — 34 двары, 66 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1940 год — 47 двароў, 168 жыхароў.
* 1959 год — 273 жыхары (паводле перапісу).
* 1997 год — 62 двары, 127 жыхароў.
* 2004 год — 48 двароў, 92 жыхары.

## Вядомыя асобы 
* Варвара Міхайлаўна Саламаха (нар. 1934) — работнік лёгкай прамысловасці (ткачыха), Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Краснаслабодскі сельсавет (Акцябрскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна
Мануфактура

ў Дуброўне.]]
**Мануфактура** — прадпрыемства, заснаванае на падзеле працы і ручной рамеснай тэхніцы, якое паклала пачатак капіталістычнай вытворчасці. Узніклі ў Заходняй Еўропе ў XVI стагоддзі, пераважалі да канца XVIII стагоддзя.

## Гісторыя ўзнікнення 
Мануфактуры ўпершыню ўзніклі ў XIV стагоддзі ў гарадах Італіі, пазней распаўсюдзіліся на тэрыторыю Англіі, Нідэрландаў і Францыі. У Фларэнцыі працавалі ткацкія і сукнаробчыя мануфактуры, у Венецыі і Генуі — суднабудаўнічыя верфі. Мануфактуры былі вольныя ад цэхавых абмежаванняў і рэгламентаў.

Узнікненне мануфактур адбывалася дзвюма шляхамі: аб’яднаннем у адной майстэрні рамеснікаў розных спецыяльнасцяў, дзякуючы чаму прадукт да яго канчатковага вырабу апрацоўваўся ў адным месцы ці аб’яднаннем у агульнай майстэрні рамеснікаў адной і той жа спецыяльнасці, кожны з якіх выконваў бесперапынна адну і тую ж асобную аперацыю.

Галоўныя адрозненні мануфактур ад рамесных майстэрняў заключаліся ў іх памерах, дзе адначасова маглі працаваць сотні чалавек, а таксама ў дакаладным падзеле працы. Дзякуючы гэтаму, выпуск прадукцыі на мануфактуры павялічваўся ў некалькі разоў у параўнанні з рамеснай майстэрняй.

## Мануфактуры ў Вялікім Княстве Літоўскім 
Першыя мануфактуры ў Вялікім Княстве Літоўскім з’явіліся ў 1720-я—1730-я гады па ініцыятыве Ганны Кацярыны Радзівіл. Імі з’яўляліся прадпрыемствы па вырабе шкла (гуты), заснаваныя ў Налібаках і Урэччы. Для арганізацыі прадпрыемстваў былі запрошаны нямецкія майстры, якія былі павінны наладзіць вытворчасць і навучыць працаўнікоў, якія збольшага з’яўляліся мясцовымі сялянамі.

Да найбольш славутых адносілася Слуцкая мануфактура шаўковых паясоў, дзе вырабляліся знакамітыя паясы. Акрамя гэтага, на ёй ткаліся дываны, габелены, пакрывалы і стужкі, упрыгожаныя беларускімі народнымі ўзорамі і арнаментамі.

Увогуле, у XVIII стагоддзі Радзівіламі ў сваіх уладаннях было заснавана больш за 20 мануфактур рознай накіраванасці: металургічных, шпалерных, лесапільных, цагляных і іншых. Узнікненне большасці з іх абумоўлівалася неабходнасцю забеспячэння ўласных патрэбаў, а таксама падтрымкай войска. Тым не менш, ужо ў сярэдзіне стагоддзя пачалі ўзнікаць мануфактуры іншых магнатаў.

## Спіс колішніх мануфактур на тэрыторыі Беларусі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прамысловасць
Більба Торбінс

**Бі́льба Торбінс** () — хобіт у творчасці Толкіна. Дзядзя Фрода Торбінса.

## Біяграфія 
Нарадзіўся і жыў Більба ў даволі паважанай хобіцкай сям’і Торбінсаў. Але аднойчы, у «Хобіце» аб гэтым расказваецца, да яго падыйшоў Гандальф, і прапанаваў прыняць удзел у вялікім падарожжы. На наступны дзень да Більба прыйшло трынаццаць гномаў, якія расказалі яму пра дракона, які засеў у Адзінокай гары (Эрэборы), і што ён павінен ім дапамагчы, як узломшчык. На гэтым добрае меркаванне іншых хобітаў аб Більба Торбінсе знікла. На наступную раніцу ён, забыўшыся аб усім, пайшоў у падарожжа. Там ён прайшоў праз вялікую колькасць прыгод, дапамог перамагчы дракона Смога і прыняў удзел у бітве Пяці Воінстваў. Па дарозе да гары ён знайшоў Пярсцёнак Усяўладдзя, які «збег» ад Горлума. Вярнуўшыся ў Шыр, ён напісаў кнігу пра свае прыгоды.

Пярсцёнак працягнуў яго жыццё, і праз 60 гадоў, калі яму ўжо было 111, Більба перадаў яго свайму пляменніку Фрода Торбінсу, а сам вырашыў пайсці яшчэ раз паглядзець на Адзінокую гару і назаўжды пасля гэтага застацца ў Раздоле. Свой 111-ты дзень нараджэння ён адзначыў самым пышным чынам, запрасіў не толькі ўсіх сваіх бясконцых родзічаў, але і практычна ўвесь Шыр. Нават тыя, каму не былі прысланы запрашэнні, прыйшоўшы, атрымалі цёплы прыём.

Праз 17 гадоў, калі Фрода праходзіў праз Раздол па дарозе ў Мордар, Більба перадаў яму свой меч Джала і міфрылавую кальчугу. У гэты час ён складаў шматлікія вершы і песні, што слухаліся ў Раздоле Элрандам і іншымі эльфамі.

Прайшоў яшчэ некаторы час, і ён пачаў старэць. Пасля знішчэння Пярсцёнка эльфы, якія ўплывалі з Шэрай Гавані за мора, узялі яго, як свайго сябра, з сабой, і ён разам з Фрода паплыў у Валінор.

Катэгорыя:Персанажы Серадзем’я
Катэгорыя:Хобіты Серадзем’я
Урук-хаі

**Урук-хаі** () — у творах Дж. Р. Р. Толкіна — оркі, выведзеныя Саруманам.

## Гісторыя 
Праблема звычайных оркаў заключаецца ў тым, што яны не пераносяць сонечнае святло. Саруман, незразумелым чынам, выводзіць новую пароду, падчас Вайны Пярсцёнка — Урук-хаі. Яны значна мацнейшыя за Мордарскіх і Морыйскіх, і могуць ісці пры дзённым асвятленні. Яны без асаблівых цяжкасцей перамаглі Бораміра, а таксам з даволі вялікай хуткасцю рухаліся ў Ізенгард, каб даставіць туды хобітаў.

Катэгорыя:Серадзем’е
Катэгорыя:Народы Серадзем’я
Зеленалужская лінія

**Зеленалу́жская лінія** (; ) — трэцяя лінія Мінскага метрапалітэна. Праходзіць ад мікрараёна Курасоўшчына ў цэнтр горада, з перспектывай падаўжэння ў мікрараён Зялёны луг.

Працягласць лініі — 7,89 км, на ёй размешчаны 7 станцый.

## Назва 
Назва «Зеленалужская» нададзена па былой вёсцы Зялёны Луг (цяпер — мікрараён Зялёны Луг).

## Пасажырапаток 
Сярэднядзённы паток складае каля 10 тысяч чалавек, што нашмат саступае іншым лініям Мінскага метрапалітэна і робіць яе трэцяй паводле загружанасці. Найбольш напружаныя станцыі — «Кавальская Слабада» і перасадачная «Вакзальная».

## Гісторыя 
Будаўніцтва лініі пачалося ў лютым 2014 года. 20 ліпеня 2020 года адбыўся пуск габарытнай рамы, а 29 ліпеня — тэхнічны запуск цягніка, які прайшоў паспяхова.

Першыя чатыры станцыі былі адкрыты 7 лістапада 2020 года а 12:30.
Файл:First stations of Zielienalužskaja Line of Minsk Metro.webm|Агляд станцый першай чаргі

Другі ўчастак лініі быў адкрыты 30 снежня 2024 года (работы вяліся з 2018 года).

### Трэцяя чарга будаўніцтва 
25 чэрвеня 2025 года пачалася пракладка тунэлю трэцяга этапу будаўніцтва. Паводле планаў, будаўніцтва гэтай чаргі павінна быць скончана да 2028—2029 года.

## Дэпо і рухомы састаў 
Зеленалужскую лінію абслугоўвае электрадэпо «Магілёўскае», адкрытае ў верасні 2003 года для абслугоўвання Аўтазаводскай лініі. У будучыні лінію будзе абслугоўваць электрадэпо «Слуцкае», якое зараз будуецца.

На лініі выкарыстоўваюцца вагоны Stadler M110/M111 вытворчасці прадпрыемства «Штадлер-Мінск» і вагоны 81-765.7/766.7 «Мінск 2024» вытворчасці «Трансмашхолдынг». На лініі працуюць чатырохвагонныя цягнікі, ёсць магчымасць выкарыстання і пяцівагонных цягнікоў.

## Крыніцы 

Катэгорыя:2020 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 2020 годзе
Вуперталь

**Вуперталь** (, рып. Wuppertal) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія, на рацэ Вупер.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дзюсельдорф. Уваходзіць у склад раёна горада зямельнага падпарадкавання. Насельніцтва складае 353,3 тыс. чалавек (2009); ў 2000 г. — 369,0 тысяч. Займае плошчу 168,41 км².

## Гісторыя 
Горад быў утвораны ў 1929 годзе шляхам зліцця гарадоў Бармен, Эльберфельд, Ронсдарф, Кроненберг, Фовінкель, Лангерфельд і Беенбург. Да 1930 года называўся Бармен-Эльберфельд.

У выніку «дывановых» бамбардзіровак войскаў саюзнікаў 20—30 мая 1943 г. у горадзе адбыўся вогненны смерч, які знішчыў значную частку забудовы.
## Адукацыя 
* Вупертальскі горны ўніверсітэт
## Вядомыя асобы 
* Рудольф Карнап
* Юліус Рыхард Петры (1852—1921), нямецкі мікрабіёлаг
* Юліус Плюкер
* Герман Эбінгаўз (1850—1909), нямецкі псіхолаг-эксперыментатар
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Карфаген

thumb|250px|Руіны Карфагену
**Карфаген** (ст.-,  або *Karthago* ад фінікійскага *Qart-ḥadašt* — «новы горад») — старажытны горад у паўночнай Афрыцы, які існаваў на тэрыторыі сучаснага Туніса.

У старажытныя часы Карфаген быў сталіцай аднайменнай марской і гандлёвай імперыі. Жыхароў Карфагена называлі пунамі. Пасля заняпаду імперыі Карфаген ператварыўся ў Рымскі горад. Сёння Карфаген з’яўляецца адным з прадмесцяў горада Туніс. Месца, на якім у 1979 годзе праводзіліся археалагічныя раскопкі, унесена ў спіс Сусветнай спадчыны і штогод прываблівае да сябе шматлікіх турыстаў.

## Геаграфія 
Карфаген ляжыць на ўзбярэжжы Міжземнага мора, у 10 кіламетрах на захад ад сённяшняга Туніса, на поўначы Тунезіі. Дзякуючы свайму прыдатнаму геаграфічнаму месцазнаходжанню на Сіцылійскім праліве, Карфаген меў магчымасць моцнага кантролю над марскім гандлем паміж заходнім і ўсходнім, а таксама паміж паўднёвым і заходнім Міжземным морам. Гэта было самай важнай перадумовай далейшай эканамічнай і ваеннай перавагі гораду і яго дамінантнай ролі ў Міжземнамор’і, а таксама значна далей за яго межамі. Карфаген ляжаў на скрыжаванні найважнейшых фінікійскіх гандлёвых шляхоў паміж Левантэ і Гібралтарам. Карфаген таксама меў выхад да Тырэнскага мора праз Сіцылію.

Сам горад ляжыць на паўвостраве, які на захадзе абмежаваны Туніскім залівам, на поўначы — лагунай Себкет Арыяна і на поўдні — Туніскім морам, — стратэгічна надзвычай прыдатнае месцазнаходжанне, якое дазваляла пры неабходнасці паспяхова вытрымліваць абарону з сушы ў выпадку вайны альбо іншай пагрозы. Пагорак Бірза быў цэнтрам пунічнага, а потым таксама і рымскага Карфагена. На поўначы, але ўжо за гарадской сцяной, знаходзіўся рэгіён Магара, які выкарыстоўваўся жыхарамі Карфагена ў сельскагаспадарчых мэтах.

## Гісторыя 
Карфаген быў заснаваны ў VIII ці IX стагоддзі да н.э. фінікійскімі каланістамі з горада Тыр. Пасля заняпаду фінікійскага ўплыву ў Заходнім Міжземнамор’і Карфаген паступова падпарадкоўвае сабе былыя фінікійскія калоніі. Да III стагоддзя да н.э. горад становіцца найбуйнейшай дзяржавай з залежнымі ад яго тэрыторыямі на поўдні Іспаніі, поўначы Афрыкі, на Сіцыліі, Сардзініі, Корсіцы.

Пасля некалькіх войнаў супраць Рыма (*Пунічныя войны*) Карфаген згубіў свае заваяванні і быў зруйнаваны ў 146 годзе да н.э. Пазней Гай Юлій Цэзар прапанаваў заснаваць на яго месцы калонію. Пасля заваявання Паўночнай Афрыкі імператарам Візантыі Юстыніянам, Карфаген стаў сталіцай Карфагенскага экзархату. Горад канчаткова згубіў сваё значэнне пасля прыходу арабаў.

## Літаратура 
* Huß W. Geschichte der Karthager. München, 1985.

## Спасылкі 
* Articles on ancient Carthage at LIVIUS.ORG 

Катэгорыя:Гісторыя Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Старажытнае Міжземнамор’е
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі

Катэгорыя:Былыя краіны
Рыгор Васілевіч Булацкі

**Рыгор Васілевіч Булацкі** (, в. Мачулкі,  Магілёўскай вобласці — , Мінск) — беларускі гісторык, журналіст. Доктар гістарычных навук (1971), прафесар (1973).

## Біаграфія 
У 1939 паступіў на гістарычны факультэт БДУ, але быў прызваны ў Чырвоную Армію. У жніўні 1941 г. скончыў Мелітопальскае авіяцыйнае вучылішча, накіраваны на Далёкім Усходзе. Разам з аднапалчанамі, В. Ульянавым і А. Пятровым, купіў самалёт на якім яны ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях на тэрыторыі Украіны, Румыніі, Венгрыі, Чэхаславакіі, Югаславіі, Аўстрыі. У 1946 дэмабілізаваны па інваліднасці.

Скончыў БДУ (1951), вучыўся ў аспірантуры. Працаваў у шматтыражнай газеце БДУ, з 1954 — старшым выкладчыкам, намеснікам дэкана філфака і загадчыкам аддзялення журналістыкі, з 1961 — загадчык кафедры, адначасова з 1963 — дэкан філалагічнага факультэта, у 1967—1981 — дэкан факультэта журналістыкі.

## Навуковая дзейнасць 
Кірункі навуковай дзейнасці: гісторыя беларускай журналістыкі, публіцыстычная дзейнасць некаторых беларускіх пісьменнікаў, рабселькораўскі рух на Беларусі і інш.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, у т. л. больш за 20 манаграфій, падручнікаў і вучэбна-метадычных дапаможнікаў. Пад кіраўніцтвам Р. Булацкага абаронены звыш 40 кандыдацкіх, пры яго ўдзеле — 3 доктарскія дысертацыі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, ордэнам Айчыннай вайны I ступені, медалямі, у т.л. «За ўзяцце Будапешта». Лаўрэат прэміі Саюза журналістаў СССР (1980) і Саюза журналістаў БССР (1995).

## Выбраная бібліяграфія 
* Кузьма Чорны — публіцыст. Мн., 1972 (разам з І. Сачанкам);
* Платон Галавач — публіцыст. Мн., 1973 (разам з Э. Карніловічам);
* Гісторыя беларускай журналістыкі. Мн., 1979 (разам з І. Сачанкам, С. Говіным).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 3. — Мінск, 1996.
* Мартинович А. А. Есть имена, которые не забываются. — Мн.: Белфакс, 2001.
* Мартинович А. А. Григорий Булацкий: Перекрестки судьбы. — Мн.: Белфаксиздатгрупп, 2011. — 264 с.
* Республика Беларусь: энциклопедия. (в 7 т.). Т. 2. — Минск, 2006.

Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Дэканы філалагічнага факультэта БДУ
Катэгорыя:Дэканы факультэта журналістыкі БДУ
Вальтэр Шэель

**Вальтэр Шэель** (, 8 ліпеня 1919 - 24 жніўня 2016) — нямецкі палітык, з 1974 па 1979 гады займаў пасаду федэральнага прэзідэнта Германіі.

## Біяграфія 
Шэель нарадзіўся ў 1919 годзе ў Золінгене. Падчас Другой сусветнай вайны служыў у ваенна-паветраных сілах Германіі. Пасля вайны ўступіў у Свабодную дэмакратычную партыю Германіі.

## Спасылкі 
* Кароткая біяграфія на сайце Нямецкага гістарычнага музея 
* Біяграфія на прэзідэнцкім сайце  

Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Германіі
Катэгорыя:Міністры Германіі
Катэгорыя:Члены НСДАП
Катэгорыя:Члены Свабоднай дэмакратычнай партыі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі імя Карла Вялікага
Фульда (рака)

**Фульда** (ням. Fulda) — рака ў цэнтральнай Германіі. Цячэ пераважна па федэральнай зямлі Гесэн, у ніжнім цячэнні таксама па федэральнай зямлі Ніжняя Саксонія.

Даўжыня — 218 км, суднаходная на працягу 109 км. Фульда — адзін з вытокаў ракі Везэр, якая ўпадае ў Паўночнае мора. Фульда бярэ пачатак ля падножжа гары Васэркупе ў гарах Верхні Рон.

Катэгорыя:Рэкі Германіі
Катэгорыя:Басейн Везера
Везер

**Ве́зер** () — рака ў Германіі.

Даўжыня ракі 451 км, плошча басейна — 47960 км².

Цячэ праз Гесэн, Паўночны Рэйн-Вестфалія, Ніжнюю Саксонію і Брэмен. Утвараецца блізу Мюндэна з сутокі Веры і Фульды, ля Брэмерхафена ўпадае ў Паўночнае мора.


Катэгорыя:Рэкі Германіі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Паўночнае мора
Густаў Хайнеман

{{Дзяржаўны дзеяч
  | выява        = Bundesarchiv Bild 146-2007-0037, Gustav Heinemann.jpg
 | парадак            = 3
 | пасада          = федэральны прэзідэнт ФРГ
 | сцяг               = Standard of the President of Germany.svg
 | перыядпачатак       = 1 ліпеня 1969
 | перыядканец        = 30 чэрвеня 1974
 | папярэднік     = Генрых Любке
 | пераемнік           = Вальтэр Шэель
 | прэм'ер            = Курт Кізінгер,Вілі Брант,Гельмут Шміт
 | пасада_2        = міністр унутраных спраў ФРГ
 | парадак_2          = 1
 | сцяг_2             = Flag of Germany.svg
 | перыядпачатак_2     = 20 верасня 1949
 | перыядканец_2      = 11 кастрычніка 1950
 | папярэднік_2   = пасада заснавана
 | пераемнік_2         = Роберт Лер
 | прэм'ер_2          = Конрад Адэнаўэр
 | пасада_3        = міністр юстыцыі ФРГ
 | парадак_3          = 9
 | сцяг_3             = Flag of Germany (state).svg
 | перыядпачатак_3     = 1 снежня 1966
 | перыядканец_3      = 26 сакавіка 1969
 | папярэднік_3   = Рыхард Егер
 | пераемнік_3         = Хорст Эмке
 | прэм'ер_3          = Курт Кізінгер
 | дата нараджэння      = 23.7.1899
 | месца нараджэння     = , Германская імперыя
 | дата смерці        = 7.7.1976
 | месца смерці       = , ФРГ
 | партыя             = ХДССДПГ
 | веравызнанне    = лютэранства
 | адукацыя        = 
 | жонка            = (з 1926 г.) Хільда Хайнеман (1896-1979)
 | узнагароды =
{

-

}
 | аўтограф           = Gustav Heinemann Unterschrift.png
}}
**Густаў Вальтэр Хайнеман** (ням. Gustav Walter Heinemann,  — )  — нямецкі палітык, федэральны прэзідэнт Германіі ў перыяд з 1969 па 1974 гг.

## Федэральны прэзідэнт ФРГ 
1 ліпеня 1969 г. Хайнеман быў абраны на пасаду Федэральнага прэзідэнта. Ён быў прыхільнікам узаемаразумення паміж Усходам і Захадам, а таксама прадоўжыў палітыку прымірэння Германіі з былымі акупаванымі краінамі Еўропы, падмацоўваючы яе сваімі міжнароднымі візітамі. Свой пост ён пакінуў у 1974 годзе з-за пагаршэння здароўя.

Памёр Густаў Хайнеман 7 ліпеня 1976 года ў Эсэне.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі
Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Германіі
Катэгорыя:Міністры юстыцыі Германіі
Катэгорыя:Члены ХДС
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Берліна
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бона
Катэгорыя:Пацыфісты
Катэгорыя:Рыцары Вялікага крыжа ордэна Бані
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Слана
Катэгорыя:Пахаваныя ў Эсэне
Лінген

**Лінген** () — горад у Германіі, у зямлі Ніжняя Саксонія.

Уваходзіць у склад раёна Эмсланд. Насельніцтва складае 52 353 чалавекі (на 1 студзеня 2008 года). Займае плошчу 176,13 км².

Горад падзяляецца на 12 гарадскіх раёнаў.

|}

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Спіс артэфактаў Серадзем’я

#### Альфірын 
: Кветка, якая расце на зямлі Лебенін у Гондары.

#### Аркенстон 
: Вялікі каштоўны камень, знойдзены ў Эрэборы. Пазней ён стаў называцца «Сэрца гары». Менавіта з-за яго ў канцы «Хобіта» адбылася вялікая спрэчка паміж Більба і Торынам.

#### Ацэлас 
: Рэдкая расліна, якая валодае асаблівымі якасцямі хуткага залечвання ранаў. У «Валадары пярсцёнкаў» узгадваецца некалькі разоў. З яго робяць адвар і прамываюць рану.

#### Белае дрэва 
: Сімвал каралеўства Гондар. Месца знаходжання — Мінас-Анор (каля цытадэлі на сёмым узроўні).

#### Гламдрынг 
: Меч, які спачатку належаў эльфу Тургану, а потым перайшоў да Гандальфа — ён яго знайшоў у пячоры троляў, аб чым апавядаецца ў «Хобіце».

#### Джала 
: Меч, які быў выкаваны эльфамі. Яго знайшоў Більба Торбінс у пячоры троляў і даў яму такую назву пасля перамогі над павукамі ў Цемналессі. Пазней ён перадаў яго Фрода. У яго была асаблівасць, як і ў іншых эльфійскіх мячоў, свяціцца сінім святлом пры набліжэнні оркаў.

#### Лембас 
: Ляпёшкі, прыгатаваныя эльфамі Лорыена. Галадрыель іх дала Брацтву Пярсцёнка на дарогу. Яны валодаюць асаблівасцю хуткага насычэння.

#### Мітрыл 
: Метал, які здабываўся галоўным чынам у падзямеллях Морыі. Вельмі цвёрды, але пры гэтым вельмі лёгкі. З яго гномы рабілі кальчугі. Так, адна дасталася Більба, а пасля перайшла да Фрода.

#### Нарсіль 
: Меч, выкаваны гномам Тэльхарам, належаў Элендзілу. Потым ён быў зламаны пад час Аблогі Барад-дура. Пасля яго перакавалі ў Раздоле і далі яму назву Андрыл. Ён перайшоў да Арагорна.

#### Оркрыст 
: Меч, які Торын Дубашчыт знайшоў у пячоры троляў, аб чым апавядаецца ў «Хобіце». Апошняя згадка пра меч — смерць Торына пасля Бітвы Пяці Воінстваў.

#### Паланціры 
: Сем крышталічных камянёў, праз якія можна бачыць іншыя. З іх дапамогай Саруман падтрымліваў сувязь з Саўранам у час Вайны Пярсцёнка.

#### Пярсцёнкі Улады 
: Дваццаць чароўных пярсцёнкаў, дзевятнаццаць з якіх выкавалі эльфы, а адзін таемна выкаваў Саўран. Тры былі аддадзены эльфам, сем — гномам, дзевяць — людзям.

#### Пярсцёнак Усеўладдзя 
: Пярсцёнак Улады, выкаваны Саўранам у тайне ад эльфаў, каб захапіць усё Серадзем’е. Менавіта каб знішчыць яго, Фрода Торбінс пайшоў у цёмную краіну Мордар.

#### Сільмарылы 
: Тры каштоўныя камяні, створаныя Феанорам. З-за іх адбылася большасць падзей «Сільмарыліяна».

## Літаратура 
* **Лісты**: Carpenter, Humphrey, ed. (1981), The Letters of J. R. R. Tolkien, Boston: Houghton Mifflin, ISBN 0-395-31555-7
* **Фостар**: Foster, Robert (1971), The Complete Guide to Middle-earth, New York: Del Rey, ISBN 0-345-32436-6

Катэгорыя:Серадзем’е
Катэгорыя:Спісы Серадзем’я