Лебедзева (Маладзечанскі раён)

**Ле́бедзева** (, ) — аграгарадок у Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Лебедзеўскага сельсавета.

Побач з вёскай пачынаецца рака Нявежа.

## Гісторыя 
Упершыню згадана 25 красавіка 1387 года ў дароўнай грамаце Ягайлы на Троцкае, Менскае і Полацкае княствы свайму брату князю Скіргайле «пад нашею печатью завесистою». Сведкамі граматы былі «чесные люди» пан Храшчэнька Зяглоўскі і доктар Святаслаў. Сярод розных пералічаных месцаў названа «так жь село Лебедево, што и к Лебедеву тягло и тягнет, и то Лебедевская волостка, люди все и села, тая околица». Такім чынам Лебедзева ў XIV ст. было валасным цэнтрам, і належала адной асобе. Хутчэй за ўсё Лебедзева тым часам «цягнула» да Крэва.

У Лебедзеве было гарадзішча 1 тысячагоддзя да н.э., мясцовая назва — Царковішча. Знаходзілася за 1,5 км на захад ад вёскі, за 0,5 км злева ад дарогі ў Маркава, разбурана падчас будаўніцтва дарогі. Паводле краязнаўцаў канца XIX ст.:

У XV ст. Лебедзева належала князям Гальшанскім.

У 1476 годзе Гальшанскія пабудавалі касцёл Нараджэння Прасвятой Багародзіцы.

У 1519-1557 гадах Лебедзева — каралеўскае ўладанне, мястэчка.

Па звестках інвентару ад 7 чэрвеня 1535 года ў Лебедзеве былі млын, возера, дзе гадавалі рыбу. Возера было прадметам судовых спрэчак. Адзначана, што Лебедзева мела «Ловы звярыныя, птушыныя і рыбныя, гоны бабровыя і ўсякімі грунтамі зямельнымі, на якіх жыла шляхта з людзьмі путнымі, валаснымі з парабкамі, з чэляддзю нявольнай…»

У красавіку — лістападзе 1567 года вялікі князь літоўскі і кароль польскі Жыгімонт Аўгуст для падрыхтоўкі падпісання уніі склікаў у Лебедзеве вальны сойм Вялікага Княства Літоўскага, у якім удзельнічалі 30 тысяч вялікалітоўскай шляхты. Магнаты ВКЛ прапаноўвалі гэтак званы «мяккі» варыянт Рэчы Паспалітай, які выключаў далучэнне да Польшчы і прадугледжваў захаванне асобнага вялікалітоўскага Сойма. На вусным шляхецкім рэферэндуме была дадзена згода на скліканне агульнага з палякамі Сойма, дзе і вырашаецца пытанне уніі.

Лебедзева — колішняе ўладанне князёў Радзівілаў, што пабудавалі тут мураваны кальвінскі збор, апякункай якога была П. К. Радзівіл, маркграфіня Брандэнбургская. З 1704 года збор не меў свайго настаяцеля, таму сюды прыязджаў пастар з Жупранаў для адпраўлення службы. У 1754 годзе збор быў прыпісаны да жупранскага. Падтрыманы матэрыяльна Радзівіламі збор праіснаваў да канца 18 ст., адзін з нямногіх у ВКЛ перажыў контррэфармацыю. Нават калі не стала пастара, мясцовая абшчына сама па сабе працягвала дзейнічаць.

Паводле інвентару 1579 года, у Лебедзеве былі вуліцы Вялікая, Віленская, Хажоўская, Вялікасадская. У канцы Віленскай прымыкала Старое сяло (з чатырма шнурамі), і Асанаўшчына. Пры рэчцы Нявежа ў Лебедзеве быў вялікі «двор» з 14 гаспадарчымі пабудовамі (піваварня з 14 бочкамі, саладоўня, стадола, аборы, гумно, хлявы і інш.). У Лебедзеўскім маёнтку налічвалася 29 «дымоў», а ў мястэчку 134 дымоў. Для параўнання ў суседняй вёсцы Мароські тады было 52 «дымы». Сярод залежных ад Лебедзеўскага двара адзначаны ў інвентары фальваркі і засценкі — Маліноўшчына, Тарашкова, Хвашчоўка, Кухмістрава, Іваноўшчына, Паташня, Уша, Слабодка, Даманава, Татаршчына, Зубкова, Азярышча, Лабачоўка, Высокаўшчына, Ярашова, Рудоўка, Марозкі (Мароські), Старая і Новая Боркаўшчына.

У 1588 годзе Альбрэхт Радзівіл прадаў Лебедзева Юзафу Галаўне.

У пачатку XVII ст. вырас гандаль. Ухіл быў зроблены на продаж алкагольных напояў. У Лебедзеве тым часам на 149 дамоў прыходзілася 48 корчмаў і заезных двароў. Дакументы захавалі імёны і прозвішча тагачасных жыхароў Лебедзева: Антон Мацулевіч, Сымон Глод, Рыгор Блін, Сымон Корсак, Лявон Харлап, Казімір Шчасны, Мацей Габрыновіч, Язэп Тамашэвіч, Лявон Жыр, Юрка Сулела. У 16 ст. на палях Лебедзеўскага маёнтка вырошчвалі: ячмень, авёс, грэчка, жыта, каноплі, лён, боб і інш. Апроч розных палявых работ (паншчыны), лебедзеўцы выходзілі на «гвалты»: будавалі масты, пракладалі грэблі і інш.

Згодна з археалагічнымі раскопкамі ў цэнтры Лебедзева была пракладзена каналізацыя.

У 1655 г. Лебедзева было знішчана расійскімі войскамі ў час вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай.
 
8 мая 1667 г. ў Лебедзеве адбыўся сялянскі бунт.

У 1708 г. у час Паўночнай вайны (1700—1721) праз Лебедзева праходзілі шведскія войскі.

У 1751 г. інвентары зафіксавалі ў Лебедзеве 125 сядзіб, прытым 60 іх уладальнікаў мелі па паўвалокі (валока — 21,3 га) і трохі больш зямлі, астатнія — значна меней.

Паводле інвентару 1762 г. Лебедзева належала кашталяну Тадэвушу Агінскаму. У Лебедзеве тады было 29 дымоў і 233 чалавекі. Бровар і саладоўня давалі гадавы прыбытак у 600 злотых. Была кузня з майстрамі-кавалямі. Побач пушча багатая зверам і іншай жыўнасцю. Так было да канца 18 ст., калі ўладальнік пушчы Якуб Саковіч не прадаў яе генералу Паўлу Равінскаму, які пачаў прамысловую высечку, што ў выніку прывяло да знікнення лесу.

Праз Лебедзева 4 снежня 1812 года праязджаў Напалеон на сустрэчу са сваім генералам Гогендорпам у Беніцу.

У Лебедзеве былі сфарміраваны атрады паўстанняў 1830—1831 і 1863—1864 гадоў.

Вядома, што ў першай палове 19 ст. ў Лебедзеве існаваў шпіталь пры касцёле.

У Лебедзеве працавалі вольнапрактыкуючыя лекары: Рамуальд Іванавіч Шміт, Бенціян Абрамавіч Задзінскі, Лейба Абрамавіч Блумберг, Дзмітрый Міхайлавіч Саковіч (у маёнтку Агароднікі), зубны лекар — Ісак Якаўлевіч Цукерман. Была аптэка Іцкі Цукермана.

З 1860 г. ў Лебедзеве працавала народнае пачатковае вучылішча. Быў у Лебедзеве свой тэатр.

У сярэдзіне XIX ст. Лебедзева налічвала каля 1100 жыхароў. Узгоркавыя мясціны не дазвалялі мець доўгіх вуліц, апроч Віленскай. У 1861 г. у Лебедзеве налічвалася 182 хаты. 3 29 чэрвеня па 9 ліпеня штогод збіраўся кірмаш. Наязджала да 2 тыс. купцоў з Вільні, Смаргоні, Крэва, Мінска, Маладзечна, Гарадка. Прадавалі сукно, керамічныя вырабы, кажухі, дзіцячыя цацкі, ласункі. Тут заключаліся гандлёвыя дагаворы.

Акрамя кірмашоў, кожны панядзелак у Лебедзеве праводзіліся так званыя «таргі».

З Лебедзевам звязаны стары шляхецкі род Цівінскіх. Іван Ігнатавіч Цівінскі арганізаваў таварыства філантропіі. Зянон Дамінікавіч Цівінскі ў 19 ст. вядомы акуліст.

У канцы XIX ст. у в. Лебедзева было каля 1290 жыхароў, 160 дагавораў, 2 царквы, школа, бровар, 2 заезныя дамы, 7 кірмашоў штогод.

У канцы XIX ст. — пачатку XX ст. мястэчка Лебедзева належала панам Свянтаржэцкім.

Лебедзева ў розныя часы належала Гарбоўскім, Давідовічам, Капытоўскім, Міцкевічам, Радзішэўскім.

У час першай сусветнай вайны ў верасні 1915 года Лебедзева было захоплена кайзераўскімі войскамі.

У Лебедзеве за польскім часам у 1937 годзе была створана Лебедзеўская харавая капэла.

На пачатак Другой сусветнай вайны, 1 верасня 1939 года, Лебедзева было ў складзе міжваеннай Польшчы, а ўжо 17 верасня ўвайшло ў склад БССР.

З 1941 па 1944 гг. Лебедзева знаходзілася пад фашысцкай акупацыяй. У час нямецкай акупацыі ў Лебедзеве існавала гета, было знішчана больш за 600 яўрэяў. 24 чэрвеня 1942 яны былі сагнаны пад відам вываду на працу ў хлеў, які знаходзіўся за 1 км ад Лебедзева ў бок вёскі Маркава і належаў А. В. Субачу, расстраляны і спалены разам з хлявом. На месцы трагедыі быў усталяваны памятны знак — помнік з савецкай сімволікай.
5 ліпеня 1944 г. Лебедзева вызвалена ад фашысцкіх захопнікаў часцямі 3-га Беларускага фронту.

## Лебедзеўская харавая капэла 
### Гісторыя 
У канцы XIX ст. — пачатку XX ст. у Лебедзеве быў створаны хор, што спяваў у мясцовай царкве, а таксама беларускія песні на святах і мерапрыемствах мястэчка. Вядомы песні з рэпертуару таго часу: «А хто там ідзе?», «А ў полі крынічанька», «Крапівушка», «Зялёны дубочак», «Ці свет ці світае».

У 1937 г. калектыў стаў звацца капэлай, і 1937 г. лічыцца датай стварэння аднаго з найстарэйшых творчых калектываў Мінскай вобласці.

У 1962 г. Лебедзеўскай харавой капэле надаецца ганаровае званне — народная. У рэпертуар уваходзяць песні згодна з існуючым ладам. Але галоўнае месца займаюць народныя песні, такія як «Купалінка», руская «Вараг», украінская «Барвінка», польская «Каралінка», чэшская «Камышынка».

Лебедзеўская народная харавая капэла ладзіла канцэрты як у Беларусі, так і за яе межамі — ў Вільне, Коўне, Маскве, Санкт-Пецярбургу.
Калектыў мае шмат грамат, прызоў, прымаў удзел у розных фестывалях і конкурсах, неаднойчы прымалі ўдзел у радыё- і тэлеперадачах.

### Кіраўнікі 
З 1937 г. — Іван Сцяпанавіч Корсак, кіраўнік царкоўнага хору.
Затым Іосіф Сушко.
У 1963 г. кіраўніком прызначылі Аляксандра Рыгоравіча Пыжыка.
Над капэлай доўгія гады шэфстваваў заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі Рыгор Раманавіч Шырма.
Цяпер (чэрвень 2011) капэлай кіруе Ілья Андрэевіч Канапелька.

### Удзельнікі 
* Андрэй Іосіфавіч Блін,
* Лявонцій Антонавіч Шышко,
* Лідзія Лявонцьеўна Шышко,
* Ірына Лявонцьеўна Шышко,
* Ніна Емельянаўна Пяцукевіч,
* Галіна Дралуш,
* Соф'я Сямёнаўна Дудко,
* Ала Дудко,
* Іван Дудко,
* Марыя Данілаўна Доўгаполава,
* Валянціна Ігнатаўна Габруковіч,
* Вера Сцяпанаўна Харужык,
* Аляксей Захаравіч Нехвядовіч,
* Ганна Андрэеўна Ельяшэвіч,
* Іосіф Сямёнавіч Свірыда,
* Ніна Свірыда,
* Міхаіл Максімавіч Зяновіч,
* Алена Сямёнаўна Зяновіч,
* Яўген Сямёнавіч Семашкевіч,
* Вольга Паўлаўна Руткоўская,
* Зоя Фёдараўна Дарожка,
* Уладзімір Пятровіч Кісялевіч,
* Тамара Міхайлаўна Варабей,
* Вера Іосіфавна Габрыковіч,
* Гаўрыла Яфімавіч Посах.

## Вядомыя асобы 
* У 1941 годзе з пачаткам нацысцкай акупацыі, каб пазбегнуць арышту, некаторы час у вёсцы Лебедзева жыў Барыс Кіт, дзе пазней настаўнічаў у мясцовай народнай школе.
* Раман Семашкевіч нарадзіўся ў Лебедзеве ў 1900 годзе ў сям'і панскага садоўніка.
* Генадзь Каханоўскі вучыўся ў Лебедзеўскай школе.
* Веньямін Захаравіч Нехвядовіч (нарадзіўся ў Лебедзеве ў 1931) — загадчык хірургічным аддзяленнем 3-й Мінскай клінічнай бальніцы. Адпрацаваў урачом 62 з паловай гады. У 70-я гады атрымаў дазвол на выезд у ЗША, што на той час было немагчыма, у тым ліку на медыцынскую стажыроўку.
* Іван Ігнатавіч Цівінскі
* Зянон Дамінікавіч Цівінскі

## Славутасці 
* Свята-Троіцкая царква, 1869 г.
* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса, (2010)

## Спасылкі 
* Здымкі на Radzima.org
* Новыя падарожжы дылетанта — Лебедзева HQ
* Здымкі Лебедзева на globustut.by 
* Легенда пра Лебедзева
* Лебедзева — парафія Найсвяцейшага Сэрца Ісуса
* Афіцыйная старонка аграфірмы «Лебедзева»

Катэгорыя:Лебедзеўскі сельсавет (Маладзечанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Маладзечанскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства