open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Альфонса II Цнатлівы

**Альфонса II Цнатлівы** (; 1-25 сакавіка  — ) — кароль Арагона з 1162 года; граф Барселоны, Жэроны, Асоны, Бесалу і Сердані з 1162 года і Праванса і Жэвадана ў 1167—1171 гадах пад імем **Альфонса I**. Сын Рамона Берэнгера IV, графа Барселоны, і Петранілы, каралевы Арагона. Альфонса быў першым, хто стаў адначасова каралём Арагонскім і графам Барселоны. Таксама ў 1167 годзе ён стаў графам Праванса, адабраўшы гэта графства ў сваёй пляменніцы Дульсы II, а ў 1173 годзе саступіў яго свайму брату Рамону Берэнгеру.

## Кіраванне 
Альфонса II нарадзіўся пад імем **Рамон Берэнгер**, але ўзышоў на аб'яднаны трон Арагона і Барселоны як Альфонса, змяніўшы імя ў гонар Альфонса I.

На працягу большага часу свайго кіравання ён быў саюзнікам караля Кастыліі Альфонса VIII супраць Навары і маўрытанскіх каралеўстваў на поўдні. Падчас Рэканкісты Альфонса дайшоў да Тэруэля, крэпасці па дарозе да Валенсіі, і ў 1171 годзе ўзяў яго. У тым жа годзе ён узяў Каспэ.

Апроч агульных інтарэсаў, каралёў Арагона і Кастыліі аб'ядноўвала васальная залежнасць Арагона ў адносінах да Кастыліі. Акрамя таго, 18 студзеня 1174 года ў Сарагосе Альфонса ажаніўся з  інфантай Санчай, сястрой кастыльскага караля.

У 1179 годзе каралі Арагона і Кастыліі падпісалі Касорлскае пагадненне, паводле якога зоны заваяванняў на поўдні размяжоўваліся па водападзеле рэк Хукар і Сегур.

thumb|left|Альфонса II

У дні кіравання Альфонса дасягнуў свайго піку ўплыў Каталоніі на поўнач ад Пірэнеяў. Яго каралеўства ўключала не толькі Праванс, але і Сердань з Русільёнам, якія ён атрымаў у спадчыну ў 1172 годзе. Васаламі Арагонскага каралеўства былі Беарн і Бігор. Таксама Альфонса меў вялікі ўплыў у Лангедоку, што дапамагала развіваць гандаль і спрыяла прытоку насельніцтва з Лангедока на новазаваяваныя землі на поўдні.

У 1186 годзе яму ўдаўся ўзмацніць каталонскі ўплыў на Сардзініі, калі ўнук яго кузіны Альгабурсы Хуг заняў з дапамогай Альгабурсы і Альфонса арбарэйскі трон.

Пры садзейнічанні Альфонса II у 1202 годзе ў Арагоне на беразе ракі Эбра з'явіўся першы ў рэгіёне цыстэрцыянскі кляштар.

## Жонка і дзеці 
thumb|left|200px|Альфонса II Цнатлівы і Санча Кастыльская
thumb|200px|Надмагілле Альфонса II Цнатлівага
Жонка Альфонса II — Санча Кастыльская, дачка караля Альфонса VII Кастыльскага, 1155 ці 1157—1208
* Педра (1174—1213), будучы Педра II Арагонскі, спадчыннік трона.
* Канстанцыя (1179—1222), з 1198 г. жонка караля Імрэ Венгерскага, пасля яго смерці, з 1210 г. — імператара Фрыдрыха II.
* Альфонс (1180—1209), граф Праванса.
* Элеанора (1182—1226), з 1203 г. жонка графа Раймунда VI Тулузскага.
* Санча (1186—1241), з 1211 г. жонка графа Раймунда VII Тулузскага.
* Санча (памёр у маленстве).
* Рамон Берэнгер (памёр у маленстве).
* Фернанда (1190—1249), абат Мантэарагонскага манастыра.
* Дульса (1192-?), манашка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія Альфонса II 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Каралі арагонскія
Катэгорыя:Графы барселонскія
Катэгорыя:Графы праванскія
Катэгорыя:Барселонскі дом
Катэгорыя:Графы асонскія
Катэгорыя:Графы жыронскія
Катэгорыя:Графы бесалускія
Катэгорыя:Графы серданскія
Катэгорыя:Графы жэваданскія
Анатоль Андрэевіч Люцко

**Анатоль Андрэевіч Люцко** (, ) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута (1979). Вучыўся ў Ф. Гумена, І. Сталярова.

Удзельнік мастацкіх выставак з 1982 года. Працуе пераважна ў станковым жывапісе і графіцы.
 
Асноўныя творы: пейзажы «Ветраны дзень», «Віцебск», «Мой горад», «Лепель», «Ранішняе святло», «Парушэнне экалогіі»; кампазіцыі «Спрэчка», «Імправізацыя», «Яны ідуць», «Вяртанне», «Блакітнае імгненне», «Адраджэнне», «Датыкненне»; партрэты «Дзяўчына ў белым берэце», «Аўтапартрэт», «Партрэт дзяўчыны»; нацюрморт «Бэз».

Член Саюза мастакоў з 1994 года. Жыве ў Віцебску.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Федэральны канцлер Аўстрыі

*Гэта артыкул пра сучасных (з 1918 года) аўстрыйскіх канцлераў. Пра кіраўнікоў урада Аўстрыі імперскага перыяду (1804—1918) гл. Міністры-прэзідэнты Аўстрыі*.

**Федэральны канцлер Аўстрыі** () — кіраўнік Федэральнага ўрада Аўстрыі.

Ён прадстаўляе палітыку Урада перад Парламентам і грамадскасцю. Узначальвае кіруючую партыю, як палітычны лідар парламенцкай фракцыі.

Зараз пасаду займае Крысціян Штокер.

## Прызначэнне 
Федэральнага канцлера прызначае Федэральны прэзідэнт Аўстрыі. Пры гэтым ён прымае да ўвагі меркаванне большасці ніжняй палаты парламента — Нацыянальнага савета.

Нацыянальны савет можа вынесці вотум недаверу федэральнаму ўраду ці асобным федэральным міністрам, аднак канчатковае рашэнне пра адстаўку ўрада ці міністраў прымае прэзідэнт.

## Спіс канцлераў 
## Спасылкі 
*
Карл Рэнер

**Карл Рэнер** (; 14 снежня 1870, Унтэр-Танавіц — 31 снежня 1950, Вена) — аўстрыйскі палітычны дзеяч, сацыял-дэмакрат і тэарэтык аўстрамарксізму, першы федэральны канцлер Аўстрыі пасля распаду Аўстра-Венгерскай імперыі і першы прэзідэнт Аўстрыі пасля Другой сусветнай вайны.

## Біяграфія 
Сын чэшскага селяніна. Вывучаў права ў Вене. У 1894 г. стаў членам сацыял-дэмакратычнай партыі. З 1907 г. — дэпутат парламента. Удзельнічаў у стварэнні першай Аўстрыйскай рэспублікі. У 1918—1920 гг. быў канцлерам і главой Дзяржаўнага савета. З 1930 г. абраны старшынёй парламента, ліквідаванага 1933 г. урадам Дольфуса. Вёў антыфашыцкую дзейнасць, пасля вызвалення Аўстрыі стаў канцлерам першага агульнакааліцыйнага часовага ўрада; па згодзе ўсіх партый абраны прэзідэнтам, памёр да канца шасцігадовага тэрміна.

З'яўляўся лідарам аўстрыйскай сацыял-дэмакратыі і II Інтэрнацыянала, а таксама выдатным тэарэтыкам аўстрамарксізму. Аўтар некалькіх прац па праблеме нацыянальнага пытання. Прытрымліваўся ідэі шматнацыянальнай дзяржавы ў выглядзе дэмакратычнай федэрацыі на аснове палітычнага і культурнага раўнапраўя меншасцей.

## Літаратура 
* Государство и нация, 1899 (под псевдонимом Синоптикус; рус. перевод — 1906)
* Реннер К. Теория капиталистического хозяйства, 1926
* Национальная проблема, 1902 (под псевдонимом Рудольф Шпрингер; рус. перевод — 1909, второе издание — 2010. ISBN 978-5-396-00125-1)

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Аўстрыі
Катэгорыя:Канцлеры Аўстрыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Аўстрыі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Аўстрыі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Вены
Катэгорыя:Кааператары
Міхаэль Майр

**Міхаэль Майр** (; 10 красавіка 1864 — 21 мая 1922, Вальднойкірхен) — федэральны канцлер Першай Аўстрыйскай рэспублікі з лістапада 1920 да чэрвеня 1921 года. Член хрысціянска-сацыяльнай партыі, па спецыяльнасці — гісторык.

## Біяграфія 
Майр нарадзіўся ў гарадку Адлванг у Верхняй Аўстрыі. Вывучаў гісторыю і геаграфію ў Венскім універсітэце, дзе атрымаў доктарскую ступень у 1890 годзе. З 1897 да 1920 года ўзначальваў Цірольскі дзяржаўны архіў (). У 1900 годзе стаў прафесарам сучаснай гісторыі ва ўніверсітэце Інсбрука.

Палітычная кар’ера Майра пачалася ва ўладных інстытутах Аўстра-Венгрыі. З 1907 да 1911 года ён быў членам рэйхсрата, а з 1908 па 1914 — ландтага Ціроля. Пасля распаду імперыі і заканчэння Першай сусветнай вайны ў 1919 і 1920 гадах Майр быў дэлегатам ад Хрысціянска-сацыяльнай партыі ў Нацыянальны сход у рамках распрацоўкі праекта новай канстытуцыі.

У 1920 годзе Майр замяніў на пасадзе дзяржаўнага сакратара (ням. Staatskanzler) Карла Рэнера. У лістападзе 1920 года ён стаў федэральным канцлерам Аўстрыі і міністрам замежных спраў краіны, узначаліўшы ўрад меншасці хрысціянскай сацыялістычнай партыі.

Сышоў у адстаўку 1 чэрвеня 1921 года ў адказ на рэферэндум, які быў праведзены ў Штырыі па пытанні выхаду зямлі са складу Аўстрыі і далучэння да Германіі.

## Бібліяграфія 
* W. Lazius als Geschichtsschreiber Sterreichs, 1894 (Wolfgang Lazius)
* Der Generallandtag der. Sterreichischen Erbl Nder, Augsburg 1525/26

Катэгорыя:Канцлеры Аўстрыі
Петраніла Арагонская

**Петраніла Арагонская** ( — ) — каралева Арагона з 1157 па 1164 гады, дачка арагонскага караля Раміра II і яго жонкі Агнесы Аквітанскай. Адраклася ад усіх тытулаў на карысць свайго сына Альфонса ў 1164 годзе.

## Біяграфія 
Альфонса I Ваяўнік памёр 7 верасня 1134, не пакінуўшы спадчынніка, пасля паражэння ад Альмаравідаў у бітве пад Фрагай. Хоць па завяшчанні каралеўства павінны былі атрымаць у спадчыну ваенна-рэлігійныя ордэны іаанітаў і тампліераў, яго брат Раміра, біскуп Барбастра, быў абраны дваранамі каралём Арагона.

Раміра II па мянушцы Манах ажаніўся ў 1135 з Агнесай дэ Пуату. Ад гэтага шлюбу 26 чэрвеня 1136 нарадзілася дачка Петраніла. Спачатку Раміра II жадаў выдаць яе замуж за Санча, спадчынніка караля Кастыліі, і заключыў з ім дагавор. Паводле Гэтага дагавора Раміра захоўваў сюзерэнітэт над каралеўствам Сарагоса, у той час як Альфонса VII Кастыльскі ўступаў у кіраванне Арагонам. Мэтай Альфонса было аб'яднанне Леона, Кастыліі і Арагона.

Аднак гэты альянс сустрэў супраціўленне арагонскай знаці і караля Навары Гарсіі IV.

Праз год, 11 жніўня 1137, Раміра II і Рамон Берэнгер IV, граф Барселоны падпісалі шлюбнае пагадненне, паводле якога прынцэса Петраніла станавілася нявестай графа. Раміра II сышоў у манастыр, захаваўшы за сабой, аднак, тытул караля. Яго жонка Агнеса вярнулася ў Аквітанію.

Петраніла адправілася ў Барселону. Яе вяселле з Раймондам-Берэнгарам адбылося ў жніўні 1150, як толькі ёй споўнілася 14 гадоў.

 года з музея Прада.]]
Пасля смерці мужа ў 1162 Петраніла заставалася на троне два гады. Яна адраклася ад усіх сваіх тытулаў на карысць сына ў ліпені 1164 года. Яна больш не выходзіла замуж і вяла простае сціплае жыццё.

Петраніла Арагонская памерла 15 кастрычніка 1173 года і была пахавана ў кафедральным саборы Барселоны.

## Шлюб і дзеці 
Адзіным мужам Петранілы быў Рамон Берэнгер IV (граф Барселоны), які быў старэйшы за яе на 20 гадоў. Вяселле прайшло ў жніўні 1150 у Лерыдзе.

Ад гэтага шлюбу нарадзіліся:
* **Педра** (4 мая 1152 — да 1158)
* **Альфонса II** (1/25 сакавіка 1157 — 25 красавіка 1195), граф Барселоны, Жэроны і Асоны (Альфонса I) з 1162, кароль Арагона з 1154, граф Праванса (Альфонса I) з 1166—1173
* **Раймунд Берэнгер (Педра)** (каля 1158 — 5 красавіка 1181), граф Сердані (Педра I) 1162—1168, граф Праванса (Раймунд Берэнгер III) з 1173
* **Дульса** (каля 1160 — 1 верасня 1198); муж: з каля 1175 '*Саншу I *Засяляльнік*** (11 лістапада 1154 — 26 сакавіка 1212), кароль Партугаліі з 1185
* **Санча*' (каля 1161—1226), граф Сердані з 1168, граф Праванса 1181—1185, граф Русільёна з 1185

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Каралі арагонскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XII стагоддзя
Катэгорыя:Хіменесы
Акадэмік

**Акадэмік** — правадзейны член НАН РБ, акадэмій навук іншых дзяржаў, а таксама некаторых галіновых акадэмій. Выбіраецца на агульным сходзе акадэміі. Існуюць званні ганаровы акадэмік, замежны член і ганаровы член акадэміі.

## Акадэмік НАН Беларусі 
У Беларусі званне акадэміка ўведзена 26 снежня 1928 года, калі СНК БССР зацвердзіў першы склад правадзейных членаў Беларускай Акадэміі Навук.

13-14 лістапада 2014 года адбыліся чарговыя выбары акадэмікаў і членаў-карэспандэнтаў НАН Беларусі. На 24 вакансіі акадэмікаў было вылучана 40 кандыдатур. У выніку было абрана 16 новых акадэмікаў НАН Беларусі і 3 новыя замежныя члены НАН Беларусі. Выбары на спецыяльнасцях «Механіка», «Біятэхналогія раслін», «Мікрабіялогія», «Анкалогія», «Кормавытворчасць, кармленне сельскагаспадарых жывёл», «Раслінаводства», «Тэхналогіі вытворчасці прадуктаў харчавання», «Тэхналогіі і сродкі механізацыі сельскай гаспадаркі (тэхнічныя навукі)» не адбыліся. Такім чынам, па стане на 1 студзеня 2015 года у Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі 91 акадэмік, 2 ганаровыя члены і 13 замежных членаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Спіс акадэмікаў НАН Беларусі
* Спіс ганаровых і замежных членаў НАН Беларусі

## Гл. таксама 
* Спіс акадэмікаў НАН Беларусі
Катэгорыя:Навуковыя ступені і званні
Хрыбет Акадэміі Навук

**Хрыбет Акадэміі Навук** — горны хрыбет Заходняга Паміра, у Таджыкістане. 

Вы­ця­гнуты ме­рыдыянальна амаль на 110 км. Паўночная частка на­зы­ва­ецца Ал­тын­ма­зар­скія го­ры. На захад ад хрыбта Акадэміі навук адыходзіць хрыбет Пятра Першага.

Вышыня да 7495 метраў (пік Ісмаіла Самані). Складзены з асадкавых і метамарфічных парод, гранітаў. Водападзельны грэбень мае альпійскі рэльеф; 24 вяршыні ўзнімаюцца вышэй за 6000 м.

Пераважаюць вы­сакагор­ныя гля­цыяльна-ніваль­ныя ланд­шаф­ты. Укрыты вечнымі снягамі, шмат ледавікоў (агульная плошча 660 км²), у тым ліку буйныя — Гарма, Федчанкі, Язгулемскі і іншыя.

Адкрыты  у 1927 годзе і названы ў гонар Акадэміі навук СССР. 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Горныя хрыбты Паміра
Катэгорыя:Горныя хрыбты Таджыкістана
Кабінет міністраў

**Кабінет міністраў** — найвышэйшы орган выканаўчай улады, які здзяйсняе адміністрацыйна-распарадчыя функцыі ў сферы дзяржаўнага кіравання.

У шэрагу краін найвышэйшы орган выканаўчай улады можа мець іншую назву (да прыкладу ў СССР Савет Міністраў).

Кабінет міністраў з'яўляецца калегіяльным органам. Калегія кабінета міністраў складаецца з міністраў, якія ўзначальваюць галіновыя міністэрствы. Асноўныя, найбольш важныя дзяржаўныя рашэнні прымаюцца на савеце міністраў шляхам прамога галасавання. Нарматыўна прававыя акты прымаюцца пастановамі кабінета міністраў, падпісанымі прэм'ер-міністрам.

Паводле тэорыі дзяржавы і права, дзяржаўная ўлада мае тры галіны: заканадаўчую, выканаўчую і судовую. Менавіта выканаўчай уладай і з'яўляецца кабінет міністраў, які, у сутнасці сваёй, прадстаўляе ўрад краіны, які дзейнічае ў рамках заканадаўчых актаў, прынятых найвышэйшым заканадаўчым органам (парламент, сенат, савет народных дэпутатаў, кангрэс, кнэсет, меджліс і да т.п.).

## Функцыі 
Кожная дзяржава на заканадаўчым узроўні замацоўвае пэўныя функцыі за Кабінетам міністраў. У той жа час можна вылучыць асноўныя функцыі, уласцівыя ў цэлым найвышэйшаму выканаўчаму органу, гэта рэгуляванне адносін у сферах:
* Знешняй палітыкі;
* Унутранай палітыкі;
* Нацыянальнай абароны і ваеннай палітыкі;
* Дзяржаўнай і нацыянальнай бяспекі;
* Эканамічнай палітыкі;
* Сацыяльнай палітыкі.

## Структура 
На чале кабінета міністраў стаіць прэм'ер-міністр. Структурна кабінет міністраў складаецца з міністэрстваў, камітэтаў (напрыклад Камітэт дзяржаўнай бяспекі СМ СССР) і ведамстваў. Міністэрствы, у сваю чаргу падзяляюцца на дэпартаменты або галоўныя ўпраўленні. У асобных краінах кабінет міністраў складаецца з дэпартаментаў (Ганконг).

## Гл. таксама 
* Урад
* Савет міністраў
* Кабінет Міністраў СССР

## Літаратура 
* «Теория государства и права» Учебник для высших и средних специальных учебных заведений.

## Спасылкі 
* Паняцце і структура дзяржаўнага апарата 

Катэгорыя:Тэорыя дзяржавы і права
Кіраўнік дзяржавы

**Кіраўнік дзяржавы** — службовая асоба, якое валодае выключным правам прадстаўляць дзяржаву ўнутры краіны і ў міжнародных адносінах.

Паводле формы кіраўнік дзяржавы можа быць *індывідуальным* (фізічнай асобай) або *калектыўным* (органам публічнай улады). Форма кіраўніка дзяржавы ў розных краінах ёсць вынікам мноства фактараў, уключаючы форму дзяржаўнага кіравання, форму дзяржаўнага ладу, палітычныя традыцыі, палітычную філасофію кіруючага класу і інш.

У манархіях кіраўніком дзяржавы з'яўляецца манарх. У прэзідэнцкай рэспубліцы або паўпрэзідэнцкай рэспубліцы -- прэзідэнт.

У адных краінах (напрыклад, ЗША) прэзідэнт з'яўляецца кіраўніком выканаўчай улады з прадстаўніцкімі функцыямі, у іншых (напрыклад, Германія) прэзідэнт мае некаторыя паўнамоцтвы выканаўчай улады з прадстаўніцкімі функцыямі. У абодвух выпадках канстытуцыя не называе прэзідэнта кіраўніком дзяржавы. Фактычна, кіраўніком дзяржавы ў рэспубліцы з'яўляецца народ, які дэлегуе прэзідэнту некаторыя функцыі кіравання дзяржавай на абмежаваны тэрмін.

## Гл. таксама 
* Спісы кіраўнікоў дзяржаў
* Генеральны сакратар
* Тытул

Катэгорыя:Дзяржаўны апарат
Кіраўнік выканаўчай улады

**кіраўнік выканаўчай улады** — гэта абазначэнне пасады, аналагічнай кіраўніку ўрада.

У некаторых выпадках гэта пасада носіць спецыфічныя назвы накшталт віцэ-губернатара ці лейтэнант-губернатара (тытул кіраўніка краіны, прадстаўніка англійскага манарха на Нармандскіх астравах і востраве Мэн або губернатара правінцыі ў англійскіх калоніях, дзе гэта пасада служыць абазначэннем прадстаўніка брытанскага манарха на ўзроўні правінцый; у адрозненне ад генерал-губернатара ён з'яўляецца прадстаўніком кіраўніка дзяржавы на ўзроўні краіны), а таксама губернатара правінцыі ў Канадзе) ці генерала-губернатара (т.с. губернатар калоніі або дамініёна). У некаторых краінах кіраўнік выканаўчай улады з'яўляецца асобнай пасадай:

* У КНР, у дзвюх асобых адміністрацыйных рэгіёнах, якія былі замежнымі калоніямі, кіраўніка выканаўчай улады з'яўляюцца кіраўнікамі рэгіёнаў і кіраўнікамі ўрадаў.
* у Маўрытаніі, востраву Радрыгеса з 12 кастрычніка 2002 была падзена аўтаномія і ўведзена пасада кіраўніка выканаўчай улады.
* Новазеландская субантарктыка, якая не мае ўрада, з'яўляецца аб'ектам манархічнага права і кіруецца Саветам дырэктараў, у той час як старшыня Савета выступае ў ролі кіраўніка выканаўчай улады. Савет адчытваецца перад міністэрствам замежных спраў Новай Зеландыі.
* Кіраўнік урада Фалклендскіх астравоў таксама называецца кіраўніком выканаўчай улады.

## Спасылкі 
* Дзяржаўныя дзеячы свету

Катэгорыя:Дзяржаўная ўлада
Парламенцкая дэмакратыя

**Парламенцкая дэмакратыя** — форма дэмакратыі, пры якой урад прызначаецца дэпутатамі парламента, у супрацьлегласць прэзідэнцкаму кіраванню. У парламенцкай дэмакратыі заканадаўчы орган улады дэлегуе сваіх прадстаўнікоў у выканаўчыя міністэрствы і ажыццяўляе нагляд над імі. У некаторых разнавіднасцях гэтай сістэмы пасада кіраўніка дзяржавы прадугледжана пажыццёвай або перадаецца па спадчыне, аднак, яе паўнамоцтвы вельмі абмежаваны і яна адыгрывае прадстаўніцкую або цырыманіяльную ролю. У прыватнасці, парламенцкая дэмакратыя можа спалучацца з парламентарнай манархіяй. У гэтых выпадках кіраўнік урада звычайна называецца прэм'ер-міністрам. Іншым асобным выпадкам парламенцкай дэмакратыі з'яўляецца парламенцкая рэспубліка, дзе кіраўнік дзяржавы перыядычна абіраецца парламентам, або яго функцыі выконвае старшыня ўрада.

Катэгорыя:Дэмакратыя
Катэгорыя:Формы дзяржавы
Параўнальная паліталогія

**Параўнальная паліталогія** — адзін з кірункаў паліталогіі (палітычнай навукі). Асноўным метадам параўнальнай паліталогіі выступае метад параўнання. Адсюль бярэ пачатак яшчэ адна назва гэтага кірунку — **кампаратывістыка** (ад англ. — compare — параўноўваць). Параўнальная паліталогія займаецца вывучэннем палітыкі шляхам параўнання і супастаўлення аднатыпных палітычных з'яў у розных палітычных сістэмах. Сярод такіх з'яў у першую чаргу падвяргаюцца вывучэнню палітычныя працэсы, палітычныя адносіны, палітычныя інстытуты, палітычныя рэжымы, палітычная культура, палітычныя партыі, рухі і да т.п.

## Гл. таксама 
* Урад
* Палітычны клуб

## Літаратура 
* Бутенко А. П., Миронов А. В. Сравнительная политология в терминах и понятиях. Учеб. пособие. — М., 1998.
* Сморгунов Л. В. Современная сравнительная политология. Учебник. — М., 2002.
* Дагбаев Э. Д. Сравнительная политология. У-У., 2010.

*
Паліталогія
Кіраўнік урада

*Гэты артыкул апісвае выпадкі, калі кіраўнік урада не з’яўляецца кіраўніком дзяржавы.*

**Кіраўнік урада** — галоўная службовая асоба выканаўчай улады, якая часта стаіць на чале кабінета. У парламенцкай сістэме ўлады кіраўніка ўрада часта называюць прэм'ер-міністрам, старшынёй урада і г.д. У прэзідэнцкіх рэспубліках або манархіях кіраўніком урада можа быць кіраўніком дзяржавы, якога часта называюць, адпаведна, прэзідэнтам або манархам.

Рэкорд шматгадовай працы кіраўніком урада ў дэмакратычнай дзяржаве трымае Тагэ Эрландэр (прэм’ер-міністр Швецыі ў 1946—1969 гадах, агулам 23 гады без перапынку), які перамог на ўсіх васьмі выбарах і сышоў у адстаўку з-за ўзросту.

Сярод усіх кіраўнікоў урадаў рэкорд працягласці бесперапыннага кіравання належыць дзеючаму прэм’ер-міністру Бахрэйна Халіфа ібн Салман аль-Халіфа, які ўзначальвае ўрад з 1970 года па цяперашні час.

У паўпрэзідэнцкіх сістэмах кіраўнік урада можа быць як кіраўніком дзяржавы, так і прадстаўніком заканадаўчай улады (напр., парламента). Прыкладам можа быць Пятая Французская рэспубліка (з 1958), дзе *Président de la République* () прызначае прэм’ер-міністра, але павінен абраць кагосьці, хто можа праводзіць дзяржзаказы і мець падтрымку Нацыянальнай Асамблеі. Калі апазіцыя кантралюе Нацыянальную Асамблею (а такім чынам, і фінансаванне парламента і большую частку заканадаўчых актаў), то прэзідэнт, па сутнасці, вымушаны выбіраць прэм’ер-міністра з апазіцыі; у такіх выпадках, вядомых як сужыццё, урад кантралюе ўнутраную палітыку, тады як прэзідэнт вымушаны абмежавацца знешняй палітыкай і выканаўчай уладай.

## Спасылкі 
* Jean Blondel & Ferdinand Muller-Rommel *Кабинеты министров в Западной Европе* (англ.) (ISBN 0-333-46209-2)
* Дзяржаўныя дзеячы ўсіх краін
Бярозавыя (падсямейства)

**Бярозавыя** (*Betuloideae*) — адно з двух падсямействаў драўняных раслін сямейства , якое ўключае два роды (некаторыя сістэматыкі вылучаюць тры).

## Сістэматыка 
Складаюць падсямейства два шырока вядомых і агульнапрызнаных рода:
* 
* 
Трэці род , разгляданы ў некаторых крыніцах як самастойны, звычайна ўключаюць у склад роду Вольха.

Катэгорыя:Бярозавыя
Вялікая літара

]]
**Вялікая літара** — літара, якая павялічана ў памеры ў параўнанні са малымі літарамі. Часта такая літара валодае іншай графемай.

У шматлікіх мовах загалоўныя літары выкарыстоўваюцца напачатку першага слова сказа, напачатку ўласных імёнаў ці назоўнікаў, часцяком напачатку кожнага радка вершаванага тэксту. Часта іх выкарыстоўваюць для вылучэння. Так, напрыклад, у загалоўках словы або цэлыя фразы могуць складацца толькі з загалоўных літар. Аднымі загалоўнымі ці спалучэннем загалоўных і маленькіх могуць пісацца абрэвіятуры.

Падзел на вялікія і малыя літары прысутнічае ў грэчаскім алфавіце і лацінцы і кірыліцы, якія ўзніклі на яго аснове, а таксама ў армянскім алфавіце. У грузінскай пісьменнасці няма вялікіх літар, аднак некаторыя ўчасткі тэксту, напрыклад, загалоўкі, могуць набірацца малымі літарамі, пабудаванымі на манер вялікіх — паміж дзвюма ўяўнымі гарызантальнымі лініямі. Акрамя таго, у стандарт Юнікода ўведзены знакі для старажытнай грузінскай пісьменнасці «асамтаўрулі», якія адпавядаюць загалоўным літарам грэчаскай, лацінскай і армянскай пісьменнасці — гэта дае магчымасць у будучыні ўвесці загалоўныя літары і ў грузінскай пісьменнасці. У большасці сістэм пісьменнасці (арабскай, яўрэйскай, карэйскай, глаголіцы, індыйскіх, тайскай і іншых) літары не падзяляюць на вялікія і маленькія.

## Гл. таксама 
* Маюскул
* Капітэль, шрыфт

Катэгорыя:Тыпаграфіка
Свята-Міхайлаўская царква (Рамель)

**Рамельская Міхайлаўская царква** — помнік драўлянага дойлідства ў вёсцы Рамель Столінскага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
Пабудавана ў XVIII стагоддзі. У 1905 годзе з захаду да царквы далучана трох'ярусная званіца, завершаная шатровым дахам з галоўкай. У яе ніжнім ярусе хоры на 2 слупах.

У 1989 годзе царква аддадзена веруючым. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

## Архітэктура 
Царква 2-зрубная, складаецца з амаль квадратнага ў плане асноўнага і пяціграннага алтарнага зрубаў, накрытых агульным вальмавым дахам. Вільчык даху з боку галоўнага фасада прарэзаны глухім барабанам з галоўкай. Сцены вертыкальна ашаляваны дошкамі з нашчыльнікамі і завершаны простым карнізам з зубчастым падзорам. Інтэр'ер зальны з плоскай бэлечнай столлю.

## Літаратура 
* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Мінск 1993, стар. 413—414
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Столінскага раёна
Катэгорыя:Рамель
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Усходнепалеская школа дойлідства
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Луперкаліі

**Луперкаліі** ( ад *lupus*-воўк) — старажытнарымскае язычніцкае свята ўрадлівасці ў гонар Луперка (*Lupercus*) — бога Фаўна; фестываль, звязаны з пастушаскім культам.

Фестываль адбываўся з 13 па 15 лютага ў гроце **Lupercal** каля падножжа ўзгорка Палацін, дзе, згодна з паданнем ваўчыца выгадавала Ромула і Рэма, заснавальнікаў Рыма. Кожны год *луперкі*, жрацы Луперка з патрыцыянскай моладзі, збіраліся ў гэтым гроце, дзе на адмысловым алтары прыносілі ў ахвяру маладых коз і сабак, пасля рытуальнай трапезы *луперкі* разразалі шкуры ахвярных казлоў, і, ўзброіўшыся кавалкамі шкур, і распрануўшыся дагала, бегалі па гораду, хвастаючы ўсіх сустрэчных кавалкамі шкур. Жанчыны ахвотна падстаўлялі целы пад удары, паколькі лічылася, што сцябанне *луперка* дапамагае лягчэй нарадзіць. У Старажытным Рыме Луперкаліі лічыліся запазычанай ўрачыстасцю старажытнагрэчаскага бога Пана, які як апякун статкаў і ахоўнік іх ад ваўкоў меў мянушку Луперк.

У 496 годзе Папа Геласій I забараніў Луперкаліі. З цягам часу святкаванне Дня Святога Валянціна як дня закаханых замяніла Луперкаліі.

## У літаратуры 
* Луперкаліі згадваюцца ў «Параўнальных жыццяапісаннях» Плутарха, а падрабязнае апісанне іх дадзена ў «Фастах» Авідзія

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* Луперкалии — Античный мир в терминах, именах и названиях: Словарь-справочник по истории и культуре Древней Греции и Рима / Науч. ред. А. И. Немировский. — 3-е изд. — Мн: Беларусь, 2001
* Луперкалии — Теософский словарь

Катэгорыя:Святы Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Рэлігія ў Старажытным Рыме
Алаграф

**Алаграф** (ад  — іншы і  — пішу; даслоўна «іншае пісьмо», розныя варыянты напісання.) — у пісьменнасці тэрмін алаграф азначае любы гліф *(заўв. знак)*, які лічыцца варыянтам іншага гліфа і адпавядае адной графеме. Напрыклад для алфавіту гэта розныя спосабы напісання адной літары.
 
У іерагліфічных пісьменнасцях розныя варыянты іерогліфа, прыклад:

## Гл. таксама 
* Гліф
* Фанема

Катэгорыя:пісьменнасць
Гліф

.]]
**Гліф** ( — *выразаю, гравірую*) — элемент пісьма, канкрэтны графічны выгляд графемы, часам некалькіх звязаных графем (складовы гліф), або толькі часткі графемы (напрыклад, дыякрытычны знак). Два ці больш гліфы, якія выкарыстоўваюцца напераменку або выбіраюцца ў залежнасці ад кантэксту і адлюстроўваюць адзін і той жа сімвал, называюцца алаграфамі адзін аднаго.
І калі графема — гэта адзінка тэксту, то гліф — адзінка графікі.

## Этымалогія 
thumb|Астралагічныя гліфы, найбольш часта якія выкарыстоўваюцца ў заходняй астралогіі.
Тэрмін паходзіць ад слова , ужыванага французскімі антыкварамі (з 1701), у сваю чаргу запазычанага з грэчаскай мовы —  *glyphē* «разьба» ад дзеяслова  *glýphō* «выразаю, гравірую» (роднасна  «саскрабаць» і  «калоць, секчы»).

[thumb|злева|[Мая, пісьмо|Маянскія гліфы 10-га дня календара цалькіна.]]
Але ўпершыню слова гліф прыцягнула ўвагу еўрапейцаў напачатку 1840-х гадоў гравюрамі і літаграфіямі з малюнкаў Фрыдэрыка Кезервуда нерасшыфраваных гліфаў цывілізацыі мая.

## Археалогія 
У археалогіі гліф — гэта выразаны напісаны на камені (петрогліф) або дрэве сімвал. Гэта можа быць піктаграма або ідэаграма, або частка сістэмы пісьма, такой як складовае пісьмо або лагаграма.

## Кнігадрукаванне 
thumb|Сумежныя сімвалы s (ſ) і i, прадстаўленыя як адзін гліф.
У кнігадрукаванні гліф — гэта характэрная асаблівасць шрыфта. У вылічальнай тэхніцы — гэта элемент камп'ютарнага сімвала, які адпавядае графеме ці графемападобнай адзінцы тэксту: гэта можа быць літара, лічба, знак пунктуацыі ці піктаграма, дэкаратыўны сімвал, графічная метка.

## Выкарыстанне ў іншых галінах 
* У мабільных тэлефонах, у тэхналогіях уводу тэксту, гліф — гэта сямейства метадаў уводу тэксту, заснаваны на разбіцці літар на базавыя формы.

## Гл. таксама 
* Алаграф
* Графема
* Сімвал
* Набор сімвалаў
* Іерогліф
* Шрыфт

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнасць
Катэгорыя:Сімвалы
Катэгорыя:Тыпаграфіка
Катэгорыя:Надпісы
Катэгорыя:Іерагліфічныя пісьмы
Катэгорыя:Папяровае мастацтва
Гарабурды

thumb|150px|Герб «Габданк»

**Гарабурды** гербу «Габданк» — вялікалітоўскі шляхецкі род.

Паходзяць, імаверна, з полацкага баярства. Польскі генеалог XIX ст. Севярын Урускі лічыў, што Гарабурды татарскага паходжання і атрымалі шляхецтва ад Жыгімонта Аўгуста. Аднак Рыгор Гарабурда служыў яшчэ вялікаму князю Казіміру Ягелончыку. Таксама, з 1390—1420-х гадоў вядомы Астафій Гарабурда, пісар князя Лугвеня Альгердавіча, але яго сувязь з родам не высветлена. Урускі пачынаў радавод Гарабурдаў з Багдана (Тэадата, Федзькі) Рыгоравіча, якога называў пісарам каралевы Боны і ўраднікам яе літоўскіх маёнткаў. Паводле Урускага, Багдан у шлюбе з Мілаславай з Сачкевічаў на Ліпах меў пяць сыноў — Сямёна, Лукаша, Міхайлу, Анцуту і Пятра.

Лукаш і Міхайла Багданавічы былі гаспадарскімі дваранамі, выконвалі дыпламатычныя даручэнні, у т.л. у складзе пасольстваў да Масквы і Крыма, бралі ўдзел у баявых дзеяннях Лівонскай вайны (1558—1582). Анцута (*Ancuta*), паводле гісторыка-езуіта ХVІІІ ст. Каспара Нясецкага і таго ж Урускага, з 1562 года быў полацкім епіскапам. Пасля ўзяцця Полацка маскоўскімі войскамі (1563), Сямён, Лукаш, Анцута і Пётр Багданавічы з сем’ямі трапілі ў палон. З палону вярнуўся толькі Лукаш і яго пляменнікі — Аляксандр Сямёнавіч, Пётр і Васіль Анцуцічы.

Міхаіл Гарабурда меў сыноў Яна (?—1613) і Крыштафа (?—1616), з іх першы валодаў Свіслаччу, другі — Востравам. Нашчадкі абодвух вядомы да пачатку XVIII ст. З іншых галін роду Гарабурдаў адна жыла ў Гарадзенскім павеце да другой паловы XIX ст.

Маёнткі Гарабурдаў размяшчаліся ў Полацкім ваяводстве і Слонімскім павеце.

## Літаратура 
* *Boniecki A.* Herbarz polski. Część I. Wiadomości historyczno-genealjgiczne o rodach szlacheckich / Ułożył i wydał… / Adam Boniecki. — Warszawa, 1904. — T. 7. — 408, [6] s.
* *Niesiecki K.* Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S. J. powiększony dodatkami z poźniejszych autorów, rękopisów, dowodów urzędowych i wydany przez Jana Nep. Bobrowicza // Kasper Niesiecki. — Lipsk, 1839. — T. 4. — 518 s.
* 
* 
*
Свіслацкі сельсавет (Пухавіцкі раён)

**Сві́слацкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці Беларусі, складаецца з 2-х населеных пунктаў. Цэнтр — пасёлак Дружны.

## Гісторыя 
Утвораны як пасялковы савет. 28 мая 2013 года пассавет рэарганізаваны ў сельсавет з цэнтрам у гарадскім пасёлку Свіслач. 22 лістапада 2021 года цэнтр сельсавета перанесены ў пасёлак Дружны.

## Насельніцтва 
* 1999 год — 11.9 тыс. жыхароў
* 2002 год — 12.0 тыс. жыхароў
* 2009 год — 11.9 тыс. жыхароў
* 2016 год — 11 959 жыхароў
* 2019 год — 13 974 жыхароў

Насельніцтва паводле перапісу 2009 года (Свіслач і Дружны) — 11904 чалавекі, з іх 77,2 % — беларусы, 15,4 % — рускія, 5,2 % — украінцы, 0,4 % — палякі; паводле перапісу 2019 года (2 населеныя пункты) — 13974 чалавекі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе
Мацярынскае

**Мацяры́нскае возера** — возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Знаходзіцца ў басейне ракі Свіслач, за 18 км на паўночны захад ад горада Мар’іна Горка, 2 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Свіслач і 2,5 км на паўднёвы ўсход ад пасёлка Дружны.

## Агульнае 
Плошча 0,58 км², даўжыня 1,1 км, найбольшая шырыня 0,9 км. Даўжыня берагавой лініі 3,09 км. Найбольшая глыбіня 1,7 м, сярэдняя — 1,3 м. Схілы катлавіны возера на поўначы пад лесам і хмызняком. Падчас паводкі сцёк з возера ў раку Свіслач.

У возеры водзяцца шчупак, карась, плотка, акунь і іншыя віды рыб.

Мацярынскае 1.jpg
Мацярынскае 2.jpg
Мацярынскае 3.jpg

## Карысныя ўласцівасці 
Мацярынскае возера з’яўляецца тарфяным і мае лекавыя ўласцівасці, з якіх адзначаюць:
* лячэнне захворванняў апорна-рухальнага апарату;
* лячэнне захворванняў палавых органаў;
* лячэнне хранічнага прастатыту;
* посттраўматычная рэабілітацыя;
* спрыяльны ўплыў на нервовую сістэму;
* спрыяльны ўплыў на скуру;
* запаволенне працэсаў старэння.

## Супрацьпаказанні для купання 
* пры захворваннях сэрца;
* пры інфекцыйных захворваннях;
* пры алергічных і інш. хваробах;
* пры захворваннях шчытападобнай залозы (тырэятаксікоз);
* пры незагоеных ранах;
* пры абвастрэнні хвароб.

## Чуткі 
У часы СССР з нейкага НДІ прыязджалі для вызначэння глыбіні возера, але не здолелі гэтага зрабіць, выказаўшы здагадку пра падвоенае дно.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Морфаметрычныя паказчыкі азёр Мінскай вобласці 

Катэгорыя:Азёры Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Павел Яўгенавіч Фельгенгаўэр

**Павел Яўгенавіч Фельгенгаўэр** (, Масква) — расійскі біёлаг, журналіст, незалежны ваенны аглядальнік.

Па адукацыі біёлаг, выпускнік біялагічнага факультэта МДУ (1975), кандыдат навук (1987). У якасці навуковага супрацоўніка Інстытута біялогіі развіцця АН СССР займаўся малекулярнай біялогіяй.

Пасля распаду СССР сышоў у журналістыку. Працаваў штатным ваенным аглядальнікам «Незалежнай газеты» (1991—1993) і газеты «Сёння» (1993—1999). Уваходзіў у склад рэдкалегіі апошняга выдання. З 1999 года, не з'яўляючыся штатным супрацоўнікам якіх-небудзь СМІ, выступае як незалежны ваенны аглядальнік і аналітык. Аўтарскія матэрыялы журналіста выходзяць на старонках выданняў *Moscow Times* і «Новая газета», а яго экспертныя заключэнні можна сустрэць у цэлым шэрагу расійскіх і замежных СМІ. Рэгулярны госць эфіраў радыёстанцый «Рэха Масквы» і «Гаворыць Масква». Цесна супрацоўнічае з вашынгтонскай неакансерватыўнай арганізацыяй Jamestown Foundation.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце радыёстанцыі «Рэха Масквы»
* Артыкулы ў «Новай газеце» 
* Інтэрв'ю часопісу «Партнёр» (Германія)

Катэгорыя:Ваенныя журналісты
Катэгорыя:Выпускнікі біялагічнага факультэта МДУ
Катэгорыя:Кандыдаты біялагічных навук
Катэгорыя:Біёлагі СССР
Катэгорыя:Біёлагі Расіі
ФК Жальгірыс Вільнюс

**«Жальгірыс»** () — літоўскі футбольны клуб з Вільнюса. Самы вядомы літоўскі клуб савецкага часу. Заснаваны 16 мая 1947 года.

## Дасягненні 
### Нацыянальныя 
* **Чэмпіянат Літвы**
** 15px **Чэмпіён (11):** 1991, 1992, 1999, 2013, 2014, 2015, 2016, 2020, 2021, 2022, 2024
** 15px **2-е месца (13):** 1993, 1994, 1995, 1997, 1998, 1999, 2000, 2011, 2012, 2017, 2018, 2019, 2023
** 15px **3-е месца (4):** 1990, 1996, 2001, 2010

* **Кубак Літвы**
** 15px **Пераможца (14):** 1991, 1993, 1994, 1997, 2003, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2016 (восень), 2018, 2021, 2022
** 15px **Фіналіст (6):** 1990, 1992, 1995, 2000, 2001, 2017

* **Суперкубак Літвы**
** 15px **Пераможца (8):** 2003, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2020, 2023
** 15px **Фіналіст (3):** 2019, 2021, 2022

### Іншыя турніры 
* **Чэмпіянат Прыбалтыкі па футболе**
** 15px **Чэмпіён (1):** 1990

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат Літвы 
## Спасылкі 
* *toplyga.lt* Жальгірыс (Вільнюс) 

Жальгірыс Вільнюс
ФК Кліфтанвіл

**«Кліфтанвіл»** (, *«Футбольны і атлетычны клуб Кліфтанвіл»*) — паўночнаірландскі футбольны клуб з горада Белфаст. Найстарэйшы клуб Ірландыі, які вядзе гісторыю з 1879 года. Названы ад імя паўночнага раёна Белфаста, Кліфтанвіл, дзе і была заснавана каманда. З 1890 года клуб гуляе на стадыёне «Саліцьюд».

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Паўночнай Ірландыі:**
** **Чэмпіён (5):** 1906, 1910, 1998, 2013, 2014

* **Кубак Паўночнай Ірландыі:**
** **Пераможца (8):** 1883, 1888, 1897, 1900, 1901, 1907, 1909, 1979

* **Кубак лігі Паўночнай Ірландыі:**
** **Пераможца (6):** 2004, 2013, 2014, 2015, 2016, 2022

* **Суперкубак Паўночнай Ірландыі:**
** **Пераможца (2):** 1998, 2014

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Кліфтанвіл
Катэгорыя:Белфаст
Графема

**Графе́ма** (ад  — пішу і -ема) — адзінка пісьмовай мовы (у алфавіце — літара, у неалфавітных сістэмах пісьма — складовай знак, іерогліф, ідэаграма і інш.).

Графема адназначна адрозніваецца ад любой іншай адзінкі гэтага ж пісьма. Адна і тая ж графема можа прымаць розныя формы (алаграфы, гліфы, напісанні), але павінна захоўваць некаторую схему пабудовы, «шкілет» літары ці знака, які дыскрэтна адрознівае яго ад іншых літар (знакаў) гэтага ж пісьма, незалежна ад гарнітуры шрыфта, індывідуальнага почырку і інш.

Пры анамаліі развіцця мовы, або пры так званым «непераборлівым почырку», можа адбыцца змяшэнне графем (напр., *б* і *в*, *д* і *у*).

Паняцце ўведзена ў 1912 г. Іванам Аляксандравічам Бадуэнам дэ Куртэнэ. 

## Гл. таксама 
* Графема ў іерагліфіцы
* Фанема

## Спасылкі 
* *А. А. Зализняк*. О понятии графемы

Катэгорыя:Пісьменнасць
ФК Скендэрбэў Корча

**«Скендэрбэў»** (, Футбольны клуб Скендэрбэў Корча) — албанскі футбольны клуб з горада Корча, у цяперашні час выступае ў албанскай Суперлізе. Названы ў гонар нацыянальнага героя Албаніі Скандэрбэга. Клуб заснаваны 15 красавіка 1909 года, хатнія матчы праводзіць на стадыёне «Скендэрбэў», які змяшчае 12 000 гледачоў. Галоўнымі дасягненнямі «Скендэрбэў» з’яўляюцца восем перамог у чэмпіянаце Албаніі (у 1933, 2011—2016, 2018 гадах).

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Албаніі:**
** **Чэмпіён (8):** 1933, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018

* **Кубак Албаніі:**
** **Уладальнік (1):** 2018

* **Суперкубак Албаніі:**
** **Пераможца (3):** 2013, 2014, 2018

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Скендэрбэў Корча
Пасольства Славакіі ў Беларусі

**Пасольства Славакіі ў Беларусі** — дыпламатычная місія Славакіі ў Рэспубліцы Беларусь. Пасольства знаходзіцца па адрасе: г.Мінск, вул. Валадарскага, 6. Місіяй Славацкага пасольства ў Мінску з'яўляецца развіццё супрацоўніцтва паміж Славакіяй і Беларуссю ў палітычнай і эканамічнай сферах, а таксама ў напрамку ўсебаковых кантактаў паміж грамадзянамі абедзвюх дзяржаў.

## Структура 
* Сакратарыят кіраўніка місіі і аддзел палітыкі
* Консульскі аддзел
* Гандлёва-эканамічны аддзел

## Спіс кіраўнікоў 
* 1995—1999 Ізідар Почыятак,
* 2000—2002 Ёзаф Божак,
* 2002—2006 Ёзаф Мачышак,
* 2006—2008 Любамір Рэгак,
* 2008—2013 Мар'ян Серватка
* з 2013 — Міраслаў Мойжыта

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Пасольства

Беларусь
Славакія
Катэгорыя:Вуліца Валадарскага (Мінск)
Вярэнькі

* Вёска Вярэнькі, Докшыцкі раён
* Вёска Вярэнькі, Пастаўскі раён
ФК ХІК Хельсінкі

**ХІК** (, «Хельсінкскі футбольны клуб») — фінскі футбольны клуб з горада Хельсінкі. Клуб больш вядомы пад сваёй скарочанай назвай — **HJK** (*ХІК*).

ХІК быў чэмпіёнам Фінляндыі на працягу шасці сезонаў запар (2009—2014).

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Фінляндыі (кубкавы фармат):**
** **Пераможца (7):** 1911, 1912, 1917, 1918, 1919, 1923, 1925

* **Чэмпіянат Фінляндыі (фармат лігі):**
** **Пераможца (25):** 1936, 1938, 1964, 1973, 1978, 1981, 1985, 1987, 1988, 1990, 1992, 1997, 2002, 2003, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2017, 2018, 2020, 2021, 2022

* **Кубак Фінляндыі:**
** **Уладальнік (15):** 1966, 1981, 1984, 1993, 1996, 1998, 2000, 2003, 2006, 2008, 2011, 2014, 2017, 2020, 2025

* **Кубак лігі Фінляндыі:**
** **Уладальнік (5):** 1994, 1996, 1997, 1998, 2015

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

ХІК Хельсінкі
Вярэнькі (Пастаўскі раён)

**Вярэ́нькі** (, ) — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Камайскага сельсавета.

У 1940—1954 гадах вёска з’яўлялася цэнтрам Вярэнькаўскага сельсавета. Да 10 кастрычніка 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Шыркаўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камайскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пастаўскага раёна
ФК Стромсгадсэт

**Стромсгадсэт** () — нарвежскі футбольны клуб з горада Драмен, які выступае ў Элітэсерыен. Заснаваны 10 лютага 1907 года, хатнія матчы праводзіць на стадыёне «Мар’енліст», які змяшчае 8 603 гледачоў.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Нарвегіі:** 
:: **Чэмпіён (2)**: 1970, 2013

* **Кубак Нарвегіі:**
:: **Пераможца (5)**: 1969, 1970, 1973, 1991, 2010

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Стромсгадсэт
Свята-Васільеўскі сабор (Оўруч)

**Свята-Васільеўскі сабор** — найстаражытнейшы храм горада Оўруча, уваходзіць у&nbsp;комплекс Свята-Васільеўскага жаночага манастыра (УПЦ МП), помнік архітэктуры нацыянальнага значэння.

## Гісторыя 
На месцы старой драўлянай царквы (паводле падання, пабудаванай у 997 годзе князем Уладзімірам Святаславічам, які атрымаў пры хрышчэнні імя Васіль) каля 1190 года князь Рурык Расціславіч узвёў у Оўручы новы мураваны сабор Св. Васіля. Мяркуюць, што архітэктарам гэтага будынка быў вядомы старажытнарускі дойлід Пётр Міланег. Храм быў пабудаваны ў візантыйскім стылі, падобным да Кіеўскай Сафіі і Пятніцкай царквы ў Чарнігаве. Падчас мангольскіх нападаў на Оўруч сабор некалькі разоў быў разрабаваны, а пазней абваліўся. 

Адноўлены ў 1907—1911 гадах выдатным расійскім архітэктарам А. В. Шчусевым і Рэрыхам, братам вядомага архітэктара Рэрыха, які ў той час жыў у Кіеве. Архітэктар Шчусеў за гэтую працу атрымаў у 1910 годзе званне акадэміка. Цікавым з'яўляецца тое, што пры аднаўленні аўтары спрабавалі максімальна ўзнавіць першапачатковы выгляд храму. У прыватнасці пакінулі частку сцяны, што захавалася, а астатнія дабудавалі з падобнага матэрыялу. Для поўнага ўзнаўлення матэрыялу выкарыстоўвалі часціцы цэглы, якія знаходзілася каля храму. На ўсход ад сабора быў пабудаваны корпус жаночага манастыра ў Пскоўскім стылі. На адкрыцці храма ў 1911 годзе прыехаў расійскі цар Мікалай II, які асабіста займаўся аднаўленнем храма. Мікалай II падараваў храму пазалочанае панікадзіла, якое да гэтага часу захоўваецца ў храме і з'яўляецца яго несумнеўным упрыгожаннем. 
[thumb|200px|Свята-Васільеўскі сабор у Оўручы, [1950-я]]

У 1935 годзе манастыр зачынілі, адчынілі ў 1944 годзе і зноў зачынілі ў 1959. Пасля гэтага Свята-Васільеўскім храм функцыянаваў як парафіяльны. Жаночы манастыр пачаў зноў дзейнічаць з 1990 года.

## Архітэктура 
Царква з'яўляецца чатырохстоўпным, трохапсідным, аднаглавым храмам з шырока расстаўленымі крыжападобнымі ў плане слупамі. Дзве круглыя ў плане вежы, фланкіруюць заходні фасад, як можна лічыць, паўтараюць будынкі Яраславаўскіх часоў і, у прыватнасці, Кіеўскай Сафіі. Аднак ад апошніх яны адрозніваюцца і формамі, і строга сіметрычным характарам пастаноўкі. Магчыма, вежы мелі пэўныя абарончыя функцыі. На ўзроўні другога паверха ў сярэдзіне сцен зроблены вузкія галерэі. Паходжанне галерэй звязваюць з іх абаронным прызначэннем, бо храм стаяў перад уездам у замак і ў выпадку нападу адыгрываў важную стратэгічную ролю.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Помнікі старажытнарускай архітэктуры
Катэгорыя:Оўруч
Оўруч
Катэгорыя:Храмы Украінскай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхата
Катэгорыя:Манастыры Украінскай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхата
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Жытомірскай вобласці
ФК Лудагорац Разград

**«Лудагорац»** () — балгарскі футбольны клуб з горада Разград, які выступае ў найвышэйшым дывізіёне чэмпіянату краіны. Хатнія матчы клуб праводзіць на «Лудагорац-Арэне», якая змяшчае 8 000 гледачоў.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Балгарыі:** 
:: **Пераможца (13):** 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024

* **Кубак Балгарыі:**
:: **Уладальнік (3):** 2012, 2014, 2023

* **Суперкубак Балгарыі:** 
:: **Уладальнік (6):** 2012, 2014, 2018, 2019, 2021, 2022

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Лудагорац Разград
ФК Сцяўа Бухарэст

**«Сцяўа»** () — румынскі футбольны клуб з горада Бухарэст. Заснаваны ў 1947 годзе. Клуб з’яўляецца найбольш паспяховым сярод румынскіх клубаў не толькі ў айчынным першынстве, маючы на сваім рахунку 26 перамог, але і на еўрапейскіх спаборніцтвах. «Сцяўа» стала першай усходнееўрапейскай камандай, якая здолела перамагчы ў Кубку еўрапейскіх чэмпіёнаў, зрабіўшы гэта ў 1986 годзе. У сезоне 1988/1989 «Сцяўа» зноў дайшла да фіналу прэстыжнага еўрапейскага клуба, але атрымала паражэнне ад італьянскага «Мілана». На рахунку клуба таксама маюцца 22 перамогі ў Кубку Румыніі і 6 перамог у Суперкубку Румыніі.

Заснаваны 7 чэрвеня 1947 году як **САА Бухарэст** (*Спартыўная Асацыяцыя Арміі* — ). З 1961-га за клубам замацавалася назва **Сцяўа** (). Аднак яшчэ ў 1998 годзе клуб аддзяліўся ад войска, стаўшы незалежным. На дадзены момант адзінай прамой спасылкай на войска з’яўляецца стадыён «Нацыянальны», які знаходзіцца ва ўласнасці Міністэрства нацыянальнай абароны.

«Сцяўа» ўсю сваю гісторыю праводзіць у наймацнейшым дывізіёне чэмпіянату Румыніі, толькі пяць разоў скончыўшы сезон на месцы ніжэйшым за шостае. Першапачаткова клуб гуляў у колерах румынскага трыкалору, гэта значыць сінім, жоўтым і чырвоным, але неўзабаве жоўты страціў сваё значэнне, і каманда стала асацыявацца з чырвоным і сінім колерам. Аднак у апошнія часы на новай форме клуба пачаў зноў выкарыстоўвацца жоўты колер.

Клуб мае даўняе суперніцтва з бухарэсцкім «Дынама», матчы паміж якімі звычайна называюць «Адвечным дэрбі» або «Румынскім дэрбі».

## Дасягненні 
### Нацыянальныя 
* **Чэмпіянат Румыніі:**
** **Пераможца (28):** 1951, 1952, 1953, 1956, 1960, 1961, 1968, 1976, 1978, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 2001, 2005, 2006, 2013, 2014, 2015, 2024, 2025

* **Кубак Румыніі:**
** **Уладальнік (23):** 1949, 1950, 1951, 1952, 1955, 1962, 1966, 1967, 1969, 1970, 1971, 1976, 1979, 1985, 1987, 1989, 1992, 1996, 1997, 1999, 2011, 2015, 2020

* **Кубак лігі Румыніі:**
** **Уладальнік (2):** 2015, 2016

* **Суперкубак Румыніі:**
** **Уладальнік (6):** 1994, 1995, 1998, 2001, 2006, 2013

### Еўракубкі 
* **Кубак чэмпіёнаў/Ліга чэмпіёнаў**:
** **Уладальнік (1):** 1986

* **Суперкубак УЕФА:**
** **Уладальнік (1):** 1986

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт   
* Сайт заўзятараў
* Англамоўны сайт заўзятараў

Сцяўа Бухарэст
Оўруцкая і Карасценская епархія

**Оўруцкая і Карасценская епархія** — епархія Украінскай праваслаўнай царквы, якая аб’ядноўвае прыходы і манастыры на тэрыторыі Валадарска-Валынскага, Емільчынскага, Карасценскага, Лугінскага, Малінскага, Народыцкага, Оўруцкага, Алеўскага, Радамышльскага раёнаў Жытомірскай вобласці.

## Гісторыя 
Да 1924 годзе адносіцца першае паведамленне пра Оўруцкага вікарнага епіскапа — Максіма (Жыжыленку), які заставаўся Оўруцкім епіскапам да 1925 года.

Была вылучанай з Жытомірскай епархіі рашэннем Свяшчэннага Сінода Украінскай Праваслаўнай Царквы ад 22 чэрвеня 1993 года,

## Епіскапы 
; Оўруцкае вікарыяцтва Валынскай епархіі
* Максім (Жыжыленка) (згад. 1924—1925)

; Оўруцкая епархія
* Вісарыён (Стратовіч) (з 22 чэрвеня 1993)

## Спасылкі 
* Оўруцкая і Карасценская епархія // Патрыярхія.Ru
* Оўруцкая епархія // Энцыклапедыя Дрэва

Катэгорыя:Епархіі Украінскай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхата
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:Праваслаўныя епархіі Украіны
Катэгорыя:Рэлігія ў Жытомірскай вобласці
ФК Дынама Тбілісі

**«Дынама»** () — грузінскі футбольны клуб з Тбілісі.

Самая вядомая з грузінскіх каманд, адна з наймацнейшых каманд чэмпіянату СССР. 20 разоў «Дынама» выйгравала медалі чэмпіянату СССР, у тым ліку два чэмпіёнствы ў 1964 і 1978 гадах. Па колькасці бронзавых узнагарод (13) з’яўляецца рэкардсменам чэмпіянату СССР. Галоўным трыумфам клуба з’яўляецца перамога ў 1981 годзе ў Кубку кубкаў. У фінале, які праходзіў у Дзюсельдорфе, грузінская каманда перамагла ўсходнегерманскі клуб «Карл Цэйс» з лікам 2:1.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат СССР:**
** **Чэмпіён (2):** 1964, 1978

* **Кубак СССР:**
** **Уладальнік (2):** 1976, 1979

* **Чэмпіянат Грузіі:**
** **Чэмпіён (19):** 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1993/94, 1994/95, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 1998/99, 2002/03, 2004/05, 2007/08, 2012/13, 2013/14, 2015/16, 2019, 2020, 2022

* **Кубак Грузіі:**
** **Уладальнік (13):** 1991/92, 1992/93, 1993/94, 1994/95, 1995/96, 1996/97, 2002/03, 2003/04, 2008/09, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16

* **Суперкубак Грузіі:**
** **Уладальнік (9):** 1996, 1997, 1999, 2005, 2008, 2014, 2015, 2021, 2023

### Еўракубкі 
* **Кубак кубкаў:**
** **Уладальнік (1):** 1980/81

### Іншыя турніры 
* **Кубак чэмпіёнаў Садружнасці:**
** **Уладальнік (1):** 2004

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Гісторыя і статыстыка каманды

Дынама Тбілісі
Помнік князю Алегу Святаславічу (Оўруч)

**Помнік князю Алегу Святаславічу** — помнік першаму князю драўлян у Оўручы (Украіна).

## Гісторыя 
Пастаўлены на месцы першага пахавання князя драўлянскага Алега Святаславіча, які загінуў у 977 годзе падчас штурму горада яго братам Яраполкам Святаславічам. У 1044 годзе паводле загаду Яраслава Мудрага рэшткі Алега Святаславіча былі ахрышчаны і перапахаваны ў Дзесяціннай царкве ў Кіеве. У 1812 годзе група афіцэраў Валынскага апалчэння супраць Напалеона на свае сродкі паставіла помнік Алегу — князь на бронзавым кані. Пазней гэты помнік быў дэмантаваны. Сучасны манумент — глыба з «чорнага» граніту — усталяваны ў 1962 годзе на рагу вуліц Фрунзэ і Леніна.

Катэгорыя:Оўруч
Катэгорыя:Помнікі Украіны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1962 годзе