Нюй-шу

**Нюй-шу** (NǙshū, літаральна: жаночае пісьменства) — складовае пісьмо, якое выкарыстоўвалася выключна жанчынамі павета Цзян'юн паўднёвакітайскай правінцыі Хунань.

## Агульнае 
У стандартным кітайскім пісьме кожны сімвал азначае слова ці яго частку. Нюй-шу фанетычнае пісьмо з 600—700 сімваламі для абазначэння складоў мясцовага дыялекта *сянань тухуа*, на якім размаўляюць жыхары раёна рэк Сяо і Юнмін на поўначы павета Цзян’юн. Для выражэння ўсіх гукаў гэтага дыялекта трэба прыблізна ўдвая болей, улічваючы танальныя адрозненні. Для складоў, якія не ўвайшлі ў алфавіт, выкарыстоўваюцца дзіграфы.

Цзян’юн населены кітайцамі і яо, але нюй-шу выкарыстоўваецца дзяля запісу мясцовага кітайскага дыялекту; невядомы выпадкі перадачы ім мовы яо.

Шмат якія са знакаў нюй-шу ўяўляюць з сабе скорапісныя варыянты кітайскіх іерогліфаў кайшу, як сама назва піьсма. Іншыя былі запазычаны з вышыўкі: сімвалы складаюцца з гарызантальных і касых ліній і дужак. Надпіс на нюй-шу лёгка вышыць на тканіне, і шмат са знайдзеных узораў былі якраз вышыты на тканіне.

На нюй-шу пішуць зверху ўніз і справа налева, як і ў традыцыйным кітайскім пісьменстве. Але, у адрозненні ад яго, каб прадэманстраваць майстэрства каліграфа, тэкст нюй-шу выдзяляецца вельмі тонкімі лініямі.

## Гісторыя 
Да нядаўніх часоў жанчынам Цзян’юна забаранялася вучыць нань-шу — «мужчынскае пісьмо», гэта значыць кітайскае пісьмо. Нюй-шу быў патаемным жаночым пісьмом, якое старанна ахоўвалася ад мужчын. Жанчын вучылі мове маці і названыя сёстры. Каб таямніца не раскрылася, нюй-шу пераўтваралі ў частку арнамента. часцей за ўсё нюй-шу выкарыстоўвалі дзяля напісання сямі- ці, радзей пяціскладных вершаў. Традыцыйныя літаратурныя формы — аўтабіяграфіі, лісты, народныя песні, апавяданні.

Калі Цзян’юн у 1930-х акупавалі японцы, яны ўтойвалі існаванне мовы ад кітайцаў, баючыся, што народ пачне выкарыстоўваць яго для шыфравання пасланняў.

Нягледзячы на тое што нюй-шу існаваў стагоддзямі, ён бый невядомы да апошняга часу. Вучоныя «перавынайшлі» яго ў справаздачы ўрада ў 1983 годзе. Усяго было сабрана толькі каля двух тысяч сімвалаў.

Пасля рэвалюцыі жанчынам стала даступна адукацыя, і неабходнасць у нюй-шу знікла. Падчас культурнай рэвалюцыі былі знішчаны тысячы помнікаў нюй-шу. Пасля таго як Ян Юэцын стварыў дакументальны фільм аб нюй-шу, урад КНР стаў заахвочваць вывучэнне і захаванне гэтага старажытнага пісьменства.

## Помнікі 
Болшасць з помнікаў пісьменства нюй-шу — гэта «лісты трэцяга дня» (піньінь — sānzhāoshū), звёрнутыя тканыя кніжкі, на якіх сяброўкі і маці нявесты вышывалі песні з дапамогай нюй-шу, і на трэці дзень пасля вяселля нявеста іх атрымлівала. Так родзічы выражалі надзеі на шчасцедзяўчыны ў незнаёмай вёсцы і сум ад разлукі Іншыя творы — вышытыя паясы і ленты, а таксама паўсядённыя рэчы, на якіх жанчыны пісалі вершы і песні.

## Сучасны стан 
У 1990 памерла апошняя каліграф нюй-шу І Няньхуа.

Лічылася, што Ян Хуаньі, жыхарка правінцыі Хунань, якая памерла ў 2004 годзе ва ўзросце 98 гадоў, была апошняй носьбіткай гэтай пісьмовай сістэмы. Але японская даследчыца з універсітэта Бункё з імем  знайшла летам 1994 года Хэ Яньсінь, 1940 года нараджэння, якая ведала нюй-шу, але забылася на яго. У выніку сумеснай з Эндо працы, Яньсін успомніла нюй-шу і падарыла ёй сваю аўтабіяграфію, напісаную гэтым пісьмом.

У 1998 Эндо знайшла яшчэ адну носьбітку нюй-шу, Хэ Цзынхуа, у 2010 ёй споўнілася 69 год. Сёння яна валодае нюй-шу лепей за ўсіх, згодна з дакладам Эндо пасля вяртання з Уханя, Цзян’цюнь/

Даследчык Чжоў Шоі вывучаў нюй-шу з канца 1950-х, і дагэтуль ён дапамагае жанчынам вывучаць пісьменства іх бабуль і прабабуль. Чжоў Шоі і Орые Эндо зараз працуюць над тым, каб адрадзіць нюй-шу.

Інвестыцыі з Ганконга і 209000 долараў з фонда Форда дазволілі пабудаваць музей нюй-шу. Але, паколькі сувязь страчана, ёсць апасенні з’яўлення фальсіфікацый з надпісамі, толькі знешне стылізаванымі пад аўтэнтычнае пісьмо, дзяля павелічэння патока турыстаў.

Пісьменніца Ліза Сі апісвае выкарыстанне нюй-шу жанчынамі XIX стагоддзя ў сваім рамане «Снежная кветка і запаветны веер».

На дадзены момант нюй-шу знаходзіцца ў спісе магчымых сімвалаў Унікод, у Дадатковым мулцімоўным пакеце, дзе 385 базавых сімвалаў могуць заняць пазіцыі з U+1B000 па U+1B180, і 64 алаграфа з U+1B181 па U+1B1C1.

## Гл. таксама 
* Параўнайце з хіраганай, фанетычным пісьмом на аснове кітайскай іерагліфікі, выкарыстоўваемай жанчынамі (*аннадэ* — «жаночае пісьмо»), на якой быіі напісаныя такія буйныя працы як «Аповесць аб Гэндзі».
* Хангыль, які называўся ў Сярэднявеччы жаночым пісьмом
* Лаадан — штучная мова, закліканая лепш адлюстроўваць жаночыя думкі.

## Спасылкі 
* Chinese language just for women — Washington Post
* The forbidden tongue — World news — The Guardian
* Сайт Энда Арые, буйнога даследчыка нюй-шу 

Катэгорыя:Мовы Кітая
Катэгорыя:Кітайская каліграфія
Катэгорыя:Гендар у мове