Помнік Мініну і Пажарскаму

**Помнік Мініну і Пажарскаму** — скульптурная група з латуні і медзі, створаная Іванам Мартасам; размешчана перад Саборам Васіля Блажэннага на Чырвонай плошчы.

## Сюжэт 
Прысвечаны  і , кіраўнікам  падчас іншаземнай інтэрвенцыі ў Смутны час, і .

**Рэльефы на п’едэстале помніка**

Файл:Monument to Minin and Pozharsky - pedestal 03 by shakko.jpg|Пярэдні гарэльеф паказвае грамадзян-патрыётаў, ахвярадаўцаў сваёй маёмасці на карысць Радзімы. Злева—сам скульптар Мартас, які аддае айчыне дваіх сыноў (адзін з іх загінуў у 1813 годзе).
Файл:Monument to Minin and Pozharsky - pedestal 01 by shakko.jpg|Задні гарэльеф паказвае князя Пажарскага, які гоніць палякаў з Масквы.

Памятны надпіс на пастаменце абвяшчае

## Гісторыя стварэння 
З прапановай пачаць збор сродкаў на пабудову помніка выступілі ў 1803 годзе члены . Першапачаткова помнік меркавалася ўсталяваць у Ніжнім Ноўгарадзе — горадзе, дзе было сабрана апалчэнне.

Скульптар Іван Мартас адразу ж прыступіў да працы над праектам помніка. У 1807 годзе Мартас публікуе гравюру з першай мадэлі помніка, у якой народных герояў Мініна і Пажарскага паказвае расійскаму грамадству як вызваліцеляў краіны ад іншаземнага прыгнёту.

У 1808 годзе жыхары Ніжняга Ноўгарада звярнуліся па Высокае дазваленне запрасіць іншых суайчыннікаў да ўдзелу ў стварэнні помніка. Прапанова была ўхвалена Імператарам Аляксандрам I, які ўсяляк падтрымліваў ідэю ўзвядзення помніка.

У лістападзе 1808 скульптар Іван Мартас перамог у конкурсе на лепшы праект помніка, быў выдадзены імператарскі ўказ аб падпісцы на збор сродкаў па ўсёй Расіі. У тым жа годзе Мартас пачынае выраб вялікай мадэлі і ў пачатку 1813 года мадэль была адкрыта для публікі. Праца была высока ацэненая Імператрыцай Марыяй Фёдараўнай (4 лютага) і членамі Акадэміі Мастацтваў.

## Копіі і рэплікі скульптуры 
* 4 лістапада 2005 года ў Ніжнім Ноўгарадзе быў адкрыты  работы Зураба Цэрэтэлі — паменшаная (на 5 см) копія маскоўскага помніка. Ён усталяваны пад сценамі Ніжагародскага Крамля, каля . Па заключэнні гісторыкаў і экспертаў, у 1611 годзе Кузьма Мінін менавіта з дзядзінца гэтай царквы заклікаў ніжагародцаў сабраць і экіпіраваць народнае апалчэнне на абарону Масквы ад палякаў. На ніжагародскім помніку надпіс захаваны, але без указання года.
* Малая мадэль помніка Мініну і Пажарскаму (1818) знаходзіцца ў зборы .
* У 1820 годзе французскі майстар  вырабіў камінны гадзіннік у корпусе з пазалочанай бронзы, які паўтарае ў мініяцюры помнік Мініну і Пажарскаму. Скульптурная мадэль была выраблена па гравюры, якая адлюстроўвае адзін з першых праектных варыянтаў. Заказ парыжскай майстэрні зрабіў . Маецца некалькі рэплік, якія адрозніваюцца ў дэталях. Адзін асобнік паднеслі імператару Аляксандру I, ён захоўваецца ў пецярбургскім Эрмітажы. Іншая рэпліка знаходзіцца ў музеі Пецяргофа.

## Цікавыя факты 
Івану Пятровічу Мартасу пры стварэнні скульптур Мініна і Пажарскага пазіравалі яго ўласныя сыны.
* Тэкст надпісу крытыкаваў [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|]]:

### Выкарыстанне ў сімволіцы 
* Упершыню выява помніка на расійскай паштовай марцы з’явілася ў 1904 годзе ў паштова-дабрачынным выпуску «На карысць сірот воінаў дзеючай арміі». Першая савецкая паштовая марка з «Мініным і Пажарскім» з’явілася ў 1946 годзе ў перад’юбілейнай серыі «Віды Масквы», прымеркаванай да 800-годдзя горада. У 1992 годзе масавым накладам выдадзеныя стандартныя паштовыя маркі Расійскай Федэрацыі з выявай скульптуры.
* Таксама выяву помніка выкарыстоўвалі на грашовых купюрах.

Файл:Denikinki-Russia-10Rubles-1919 b.jpg|Помнік Мініну і Пажарскаму на дзесяці рублях УСПР 1919 год
Файл:Донские 100 рублей 1918. Ростов. Аверс и реверс.jpg|Помнік Мініну і Пажарскаму на ста  1919 год
File:1989 CPA 6133.jpg|Паштовая марка СССР, 1989 год

## Літаратура 
*  (в пер.)

## Спасылкі 
* Концепция по реконструкции и реставрации ансамбля памятника Минину и Пожарскому  

Катэгорыя:Красная плошча (Масква)
Мінін і Пажарскі
Катэгорыя:Працы Івана Мартаса
Катэгорыя:1818 год у Маскве