open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Навіна (герб)

**Наві́на** () — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з канца XIII ст., у Вялікім Княстве Літоўскім — пасля Гарадзельскай уніі 1413 года. Гербам карысталіся каля 200 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Бжоскі, Гулевічы, Златніцкія, Язерскія. 

## Апісанне 
У блакітным полі выява сярэбранага мяча над сярэбранай кацельнай дужкай; клейнод — над прылбіцай з каронай сагнутая ў калене залатая нага ў засцерагальным узбраенні. Першапачатковым колерам поля быў чырвоны. Існуе варыянт герба з крыжам замест мяча.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі
Даленга (герб)

**Даленга** () — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з пачатку XV ст., у Вялікім Княстве Літоўскім — пасля Гарадзельскай уніі 1413 года. Гербам карысталіся каля 170 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у тым ліку Мыцельскія, Радзівіловічы, Серакоўскія, Хадакоўскія.

## Гісторыя 
У час барацьбы Баляслава Крывавустага з прусамі рыцар Даленга, што належаў гербу Побуг, з засады напаў на непрыяцельскі фланг, дзе знаходзіўся варожы начальнік, і выстралам з арбалета скінуў яго з каня, гэта вельмі напалохала прусаў. Такі манеўр вырашыў вынік бітвы. За гэты гераічны ўчынак князь Баляслаў дараваў Даленгу стралу ў прыдатак да яго герба Побуг.

## Апісанне 
У блакітным полі сярэбраная падкова канцамі ўніз, на ёй залаты кавалерскі крыж, унізе сярэбраная страла вастрыём уніз; клейнод — над прылбіцай з каронай чорнае крыло, прабітае сярэбранай стралой.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Herbu Dołęga
* Герб Даленга 

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі
Шранява (герб)

**Шраня́ва** () — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з канца XIV ст.. Мае ўласна польскае паходжанне і быў створаны ў гонар рыцарскай кавалерыі, якая вылучылася падчас бітвы на рацэ Шранява. У Вялікім Княстве Літоўскім з'явіўся пасля Гарадзельскай уніі 1413 года.

Гербам карысталіся каля 120 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Квілецкія, Ліпскія, Любамірскія, Рагозы, Скіндары, Стадніцкія.

## Апісанне 
У чырвоным полі сярэбраная хвалістая стужка, на якой сярэбраны крыж; клейнод — над прылбіцай з каронай галава льва паміж 2 турынымі рагамі са званочкамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Herbu Sreniawa

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі
Сас (герб)

**Сас** () — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з сярэдзіны XV ст.. Гербам карысталіся каля 300 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Даніловічы, Скольскія, Сялецкія, Урускія, Шаптыцкія. 

## Апісанне 
Асноўны варыянт герба мае ў блакітным полі залаты маладзік рагамі ўгару, над ім паміж дзвюма залатымі 6-канцовымі зоркамі сярэбраная страла ўгару; клейнод — над прылбіцай з каронай паўлінавыя пёры, прабітыя стралой. Існуюць варыянты герба з 3 зоркамі над маладзіком, клейнод — 3 страусавыя пёры; з чырвоным полем і стралой уніз, клейнод — на 6 чаплевых пёрах рука з мячом; і інш.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Грыф (герб)

**Грыф** () — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з сярэдзіны XIII ст., у Вялікім Княстве Літоўскім — пасля Гарадзельскай уніі 1413 года. Гербам карысталіся каля 220 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Асоўскія, Бяліцкія, Браніцкія, Быкоўскія, Закрэўскія, Канарскія, Квяткоўскія, Путкмеры.

## Апісанне 
На чырвоным полі выява сярэбранага грыфа, які стаіць на задніх лапах  — фантастычнай істоты з тулавам ільва, галавой і крыламі арла, дзюба і капцюры залатыя. Клейнод — верхняя палавіна грыфа без лап і залатая труба.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі
Аляксей Васілевіч Ярмаш

**Аляксей Васілевіч Ярмаш** (, в. Строкты,  — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1927 года ў Чырвонай Арміі. З 1929 г. член КПСС. Са жніўня 1941 на фронце. У партызанах з верасня 1942 года: камандзір узвода, памочнік начальніка штаба брыгады, камандзір артылерыйскага дывізіёна, у ліпені 1943 — кастрычніку 1944 г. камісар, у кастрычніку 1944-чэрвені 1945 камандзір Лепельскай партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна і член Лепельскага падпольнага РК КП(б)Б.

У 1944—1954 гг. на савецкай і партыйнай працы.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Герб Малайзіі

**Герб Малайзіі** — дзяржаўны герб Малайзіі зацверджаны ў 1965 годзе.

## Апісанне 
Герб Малайзіі адлюстроўвае двух тыграў, якія стаяць на задніх лапах — сімвал адвагі і сілы. Кожны з іх адной лапай абапіраецца на жоўтую стужку з дэвізам на малайскай мове «У адзінстве — сіла» (дэвіз паўтораны двойчы: на лацінцы і на «Джаве»), а іншымі падтрымлівае шчыт. Над шчытом — жоўтыя паўмесяц і зорка з 14 роўнымі прамянямі. На шчыце зверху — пяць нацыянальных кінжалаў — крысаў — сімвал пяці былых нефедэраваных малайскіх княстваў (Джахор, Кедах, Перліс, Келантан, Трэнгану). Злева на шчыце — арэкавая пальма і выява моста над вадой — сімвал штата Пенанг, справа — дрэва малака — сімвал штата Малака, якія раней уваходзілі ў калонію Стрэйтс-Сэтлментс. У цэнтры — злева направа аднолькавыя па памеры чырвоны, чорны, белы і жоўты прастакутнікі — колеры былых федэраваных малайскіх княстваў: чорны і белы — Паханга, чырвоны і жоўты — Селангор, чорны, белы і жоўты — Перак, чырвоны, чорны і жоўты — Негеры-Сембелан. Унізе злева — сімвал штата Сабах, справа — выява птушкі-насарога — сімвал штата Саравак, паміж імі — нацыянальная кветка гібіскус.

## Гістарычныя гербы 

Coat of arms of the Federation of Malaya.svg|(1946—1963)
Coat of arms of Malaysia (1963–1965).svg|(1963—1965)
Coat of arms of Malaysia.svg|(1965—)

Катэгорыя:Малайзія
Малайзія
Рычард Вітольдавіч Пікель

**Рычард Вітольдавіч Пікель** (,  — жнівень , ) — савецкі дзяржаўны і грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
З лета 1917 г. член Мінскага камітэта РСДРП(б), выканкома Мінскага Савета рабочых дэпутатаў, Паўночна-Заходняга абласнога камітэта РСДРП(б). З лютага 1918 г. член выканкома Заходняй вобласці, старшыня Смаленскага гарадскога Савета і Савета народнай гаспадаркі Заходняй камуны. З 1 студзеня 1919 г. старшыня Савета народнай гаспадаркі ССРБ, член Цэнтральнага бюро КП(б)Б. У красавіку 1919 г. адзін з рэдактараў газеты «Звязда». Член ЦВК ЛітБел ССР, ЦК КП(б)ЛіБ, старшыня Мінскага губрэўкома.

З кастрычніка 1919 г. кіраўнік палітаддзела 6-й і 16-й армій. З мая 1921 г. кіраўнік палітупраўлення войск Украіны і Крыма. З красавіка 1922 г. камісар вааенна-акадэмічных курсаў вышэйшага камсастава РСЧА. З сакавіка 1924 г. загадчык сакратарыята старшыні выканкома Камінтэрна (Р. Я. Зіноўева). З 1927 на розных кіруючых пасадах у Наркамаце асветы і іншых дзяржаўных органах. У 1936 г. абвінавачаны ў «тэрырарыстычнай дзейнасці супраць кіраўнікоў партыі і дзяржавы» і расстраляны. Рэабілітаваны ў 1988 г. Аўтар публіцыстычных твораў па гісторыі ўстанаўлення бальшавіцкай улады на беларускіх землях.

## Літаратура 
* Селяменеў, В. Пікель Рычард Вітольдавіч / Вячаслаў Селяменеў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 5: М—Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 590 с. — С. 492. — ISBN 985-11-0141-9.

Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Дзеячы Камінтэрна
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі
Катэгорыя:Старшыні ВСНГ БССР
Катэгорыя:Члены Цэнтральнага бюро КП(б)Б
Дарагастайскія

**Дарагаста́йскія**, таксама **Монвіды-Дарагастайскія** — шляхецкі род герба «Ляліва».

Галіна Аляхновічаў, аднаго паходжання з Забярэзінскімі, Кухмістровічамі і Іжыкавічамі. Прозвішча ад маёнтка Дарагастаі (Дарагастай) у Луцкім павеце. Вызнавалі кальвінізм. Карысталіся прыдомкам Монвід ад імя сваяка Манівіда, які жыў у XIV—XV стст.

## Вядомыя асобы 
* Мікалай (Аляхновіч; каля 1530—1597), сын Мікалая Пятровіча Аляхновіча (Кухмістровіча). Каралеўскі дваранін, стольнік вялікі літоўскі ў 1566—1576, ваявода полацкі з 1567; цівун гандынскі з 1566, дзяржаўца вяленскі, шарашэўскі з 1574, бейсаголаўскі, староста ваўкавыскі з 1576, лепельскі.
* Пётр (?—1611), сын Мікалая. Кашталян менскі ў 1597—1600, ваявода мсціслаўскі ў 1600—1605 і смаленскі з 1605.
* Крыштоф Мікалай (1562—1615), доктар медыцыны. Стольнік літоўскі (1588—1590), крайчы літоўскі (1590—1592), падчашы літоўскі (1592—1596), надворны (1596—1597) і вялікі маршалак літоўскі (1597—1615).
* Уладзіслаў (1611 — май 1638), сын Крыштофа Мікалая. Староста жыжморскі, пасол на сойм 1634, маршалак трыбунальскі 1636, чашнік вялікі літоўскі з 1636.
*  (1879—1938), зоагеограф, даследчык Байкала.

## Літаратура 
*

## Спасылкі 
*
Слепаўрон (герб)

**Слепаўрон** () — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з сярэдзіны XIV ст. У XVI ст. ад герба «Слепаўрон» утварыўся герб «Корвін». Гербам  карысталіся больш за 350 родаў  у Беларусі, Літве, Украіне і Польшчы, у т.л. Гасеўскія, Касакоўскія, Красінскія, Пуласкія. 

## Апісанне 
У блакітным полі сярэбраная падкова канцамі ўніз, на ёй сярэбраны кавалерскі крыж, на якім сядзіць чорны крумкач з залатым пярсцёнкам у дзюбе; клейнод — над прылбіцай з каронай такі самы крумкач з пярсцёнкам.

## Спасылкі 
* 
* Герб Сьлепаўрон 
*  Герб Сьлепаўрон, яго адмены і ўжывальнікі

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Алена Васілеўна Ярмантовіч

**Алена Васілеўна Ярмантовіч** (нар. , в. Леснікі, ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

З 1955 года палявод, з 1961 звеннявая калгаса «Сцяг Саветаў» Лідскага раёна. З 1977 года на Лідскай абуткавай фабрыцы.

Званне Героя прысвоена за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак ільна. Дэпутат, член Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР у 1967-71.

## Спасылкі 
* Ярмонтович Елена Васильевна
Патоцкія

**Патоцкія** () — шляхецкі род герба «Пілява». Прозвішча ад в.  у Ксёнжскім павеце Кракаўскага ваяводства.

Першы вядомы ў прадстаўнік роду — Суліслаў, кашталян сандамірскі (1247). У XV—XVI стст. Патоцкiя займалі службовыя пасады пры дварах феадалаў і ў войску, а на мяжы XVI—XVII стст. дасягнулі сенатарскай годнасці. У XVII—XVIII стст. займалі вышэйшы дзяржаўныя і вайсковыя пасады ў Кароне Польскай. Мелі вялізныя зямельныя ўладанні на Украіне і ў Польшчы. Карысталіся графскім тытулам, які ў XVIII ст. прызнаны ў Аўстрыі і ў XIX ст. ў Расіі.

## Генеалогіі 
Патоцкія лініі «Сярэбраная Пілява» (XV—XX стст.)
    Мацей — кракаўскі харунжы XV стагоддзя
      |
   Якуб
      |
  Мікалай
      |________________________
      |           |            |
   Якуб      Стэфан         Анджэй
      |           |            |
  Мікалай     Павел     Станіслаў
      |           |         ___|___
   Пётр       Фёдар        |       |     
                      Анджэй      Фелікс
                          |       ___|_________
                        Юзаф     |       |     |
                          |   Міхал   Юзаф  Станіслаў
                      Станіслаў         |
                         ___|____    Францішак
                        |        |       |
                        Ян  Севярын     Станіслаў
                        |       |      ___|___
                    Альфрэд    Леан    |       |
                        |       Станіслаў    Мечыслаў
                      Альфрэд
                        |_________________
                        |                 |
                      Раман (1851—1915) Юзаф
                   _____|_____       _____|_____
                  |           |     |           |
               Альфрэд       Ежы  Раман    Юзаф Альфрэд        
                                                |
                                          Пётр Станіслаў

## Галерэя 

Файл:Potocki Felix with sons by Lampi.jpg|І. Лампі. Граф Патоцкі з дзецьмі (Луўр, Парыж).
Файл:Mikołaj Bazyli Potocki.PNG|Мікалай Базылі Патоцкі
Файл:JanMatejko.AlfredPotocki.ws.jpg|Альфрэд Юзаф Патоцкі
Файл:Jan Potocki.PNG|Ян Патоцкі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Графскія роды
Асетрападобныя

**Асетрападобныя** (*Acipenseriformes*) — атрад прамянёвапёрых рыб.

## Апісанне 
Даўжыня ад 27 см да 9 м, маса да 2 т (бялуга). Старажытныя касцёва-храстковыя рыбы, належаць да касцявых, але таксама блізкія да храстковых рыб.

Галава выцягнута ў рыла, шчылінападобны рот знаходзіцца на брушным баку цела. Парныя плаўнікі размешчаны гарызантальна. Хваставы плаўнік з павялічанай верхняй і маленькай ніжняй лопасцямі (гетэрацэркальны), аснова верхняй лопасці ўкрыта ганоіднай рамбічнай луской. Аснова восевага шкілета — пругкая хорда (целаў у пазванкоў няма). Унутраны шкілет храстковы, на галаве скураныя косці. Чэрап пакрыты звонку накладнымі плоскімі касцямі, а на тулаве і хвасце размешчаны пяць радоў касцявых ромбападобных пласцінак (жучак) або скура голая. Прамяні шчэлепнай перапонкі адсутнічаюць. У сэрцы ёсць артэрыяльны конус, у кішэчніку — спіральны клапан.

## Пашырэнне 
Вядомы з ніжняй юры, сучасныя прадстаўнікі — з верхняга мелу. Падзяляюцца на 2 сямействы: асятровыя і весланосыя.

Жывуць асетрападобныя толькі ў вадаёмах Паўночнага паўшар’я, адносяцца да прахадных і азёрна-рачных відаў. Да атрада належаць асетр, сяўруга, бялуга, сцерлядзь і інш.

## Асаблівасці біялогіі 
Большасць відаў — бентафагі (харчуюцца прыдоннымі бесхрыбтовымі: чарвякамі, малюскамі, лічынкамі насякомых). Буйныя асетры могуць быць драпежнікамі і паляваць на іншую рыбу.

Належаць да доўгажывучых рыб, могуць дажываць да 100 гадоў і больш. Ікру адкладваюць не кожны год. Палавое выспяванне позняе, у некаторых відаў у 15–20 гадоў. Размнажаюцца выключна ў прэснай вадзе на хуткай плыні з камяністым або галечным грунтам. Ікра клейкая, адкладаецца ў вялікай колькасці.

## Промысел і развядзенне 
Гэта каштоўныя прамысловыя рыбы, якія даюць чалавеку высакаякаснае мяса і чорную ікру. У нізоўях вялікіх рэк, дзе жывуць асетрападобныя, дзейнічаюць рыбагадавальнікі, якія штогод выпускаюць у вадаёмы малявак рыб.

## Літаратура 
* Асетрападобныя // 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6.


Катэгорыя:Атрады прамянёвапёрых рыб
Мікалай Міхайлавіч Янчур

**Мікала́й Міха́йлавіч Янчу́р** (, ст. Пагодзіна Пружанскага павета Гродзенскай губерні, цяпер  — ) — беларускі савецкі навуковец у галіне хірургіі, доктар медыцынскіх навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі БССР (1972).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка.

У 1915 сям’я пераехала на будаўніцтва . Скончыўшы сярэднюю школу, у 1919 Мікалай Янчур трапляе добраахвотнікам на службу ў Чырвоную Армію, дзе ўдзельнічае ў баях супраць генерала Юдзеніча. У наступным годзе атрымаў накіраванне ў Ваенна-медыцынскую акадэмію РСЧА, якую скончыў у 1926 з адзнакай.

Служыў у Сярэдняй Азіі, працаваў урачом у розных ваенных установах, удзельнічаў у барацьбе з маджахедамі. Ад 1930 — малодшы выкладчык, выкладчык, старэйшы выкладчык Ваенна-медыцынскай акадэміі, у 1936 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Мімалётнае ўздзеянне снарадаў на жывы арганізм».

У 1938 камандзіраваны на тэатр ваенных дзеянняў на Далёкім Усходзе і прызначаны начальнікам хірургічнага аддзялення ваеннага шпіталю ў Нікольску-Усурыйскім. Пасля ўдзельнічаў у вайне з фінамі 1939-40 гадоў.

Пры фарсіраванні Дняпра Мікалай Міхайлавіч атрымаў цяжкае раненне ў вока. Быў нават перыяд, калі яго вучылі чытаць кнігі для сляпых, аднак ён здолеў вылечыцца. Пасля вайны займаў пасаду галоўнага хірурга , а з 1951 ізноў выкладаў у Ваенна-медыцынскай акадэміі імя Кірава ў Ленінградзе. У 1956 абараніў доктарскую дысертацыю «Рэакцыя арганізму на ўздзеянне ўдарных хваляў», доктар медыцынскіх навук.

У 1958 годзе дэмабілізаваны і абраны загадчыкам кафедры факультэцкай хірургіі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута.

Пасля звальнення з вайсковай службы Мікалай Янчур 17 гадоў займаў пасаду загадчыка кафедры факультэцкай хірургіі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута, дзе за гэты час пад яго кіраўніцтвам былі выкананы 12 кандыдацкіх і 2 доктарскія дысертацыі, апублікаваныя каля 300 навуковых прац, распрацаваныя пытанні тыроіднай паталогіі і захворванняў мочапалавой сістэмы, лячэння язвавай хваробы, перытаніту, параненняў чэрапу і сасудзістых захворванняў.

Уласныя працы па пытанням уздзеяння кантузій пералівання крыві, дзейнасці залоз унутранай сакрэцыі пры хірургічных захворваннях, механізму дзеяння некаторых лекарстваў, сродкаў пры наркозе.

## Узнагароды 
* Ордэн Леніна
* 2 ордэны Чырвонага Сцяга
* ордэны Айчыннай вайны I і II ступеняў
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР
* Заслужаны дзеяч навукі БССР (1972)
* каля 20 медалёў
* значык «Выдатнік аховы здароўя»

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Балачанка (значэнні)

**Балачанка** — тапонім:

* Балачанка — рака ў Чэрвеньскім і Пухавіцкім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Свіслач
* Балачанка — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці
* Балачанка — археалагічны помнік, гарадзішча пачатак 1-га тысячагоддзя н.э. каля в. Балачанкі Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.
Фрыдрых Дэнгаф

**Фрыдрых фон Дэнгаф** (, , Вальдау, 24 мая 1639 — 16 лютага 1696, Мемель) — прускі дзяржаўны і ваенны дзеяч, граф, падпалкоўнік (1667) і палкоўнік (1668), генерал-маёр (1678), губернатар Мемеля (1684), генерал-лейтэнант (1684), камер-юнкер, тайны і ваенны саветнік курфюрста Брандэнбурга (1688), камендант мемельскага гарнізона (1692).

## Біяграфія 
Прадстаўнік знатнага шляхецкага роду Дэнгафаў герба «Дзік», які паходзіў з Лівоніі. Малодшы (трэці) сын кашталяна і ваяводы парнаўскага Эрнэста Магнуса Дэнгафа (1581—1642) ад шлюбу з Кацярынай фон Дона (1606—1659). Старэйшыя браты — падстолі вялікі літоўскі Герард Дэнгаф (каля 1632—1685) і ваявода мальбаркскі Эрнэст Дэнгаф (каля 1630—1693).

У 1666 годзе перасяліўся з Рэчы Паспалітай у Прусію і стаў родапачынальнікам прускай лініі роду Дэнгафаў. Яго рэзідэнцыяй быў замак Фрыдрыхштайн у даліне ракі Прэгель, за 20 км ад Кёнігсберга.

18 мая 1667 года Фрыдрых фон Дэнгаф паступіў на службу ў прускую армію, атрымаўшы чын падпалкоўніка і каменданта палка. 24 чэрвеня 1668 года быў узведзены ў палкоўнікі і стаў шэфам палка. У 1673 годзе прадстаўляў брандэнбургскага курфюрста Фрыдрыха Вільгельма I Гогенцолерна на элекцыйнай сейме пасля смерці польскага караля Міхала Карыбута Вішнявецкага.

10 красавіка 1678 года быў узведзены ў генерал-маёры прускай арміі, 18 ліпеня 1678 года быў прызначаны губернатарам Мемеля. 5 сакавіка 1684 года атрымаў чын генерал-лейтэнанта. У 1688 годзе стаў камер-юнкерам, увайшоў у тайны і ваенны саветы пры брандэнбургскім курфюрсце. У 1692 годзе Фрыдрых фон Дэнгаф быў прызначаны камендантам мемельскага гарнізона.

## Сям’я 
13 лістапада 1664 года ажаніўся з прускай баранэсай Элеанорай Кацярынай фон Шверын (1646—1696), ад якой меў пяцярых сыноў і чатырох дочак:

* Ота Магнус фон Дэнгаф (1665—1717), прускі генерал-лейтэнант і міністр
* Багуслаў Фрыдрых фон Дэнгаф (1669—1742), брандэнбургскі генерал-маёр
* Эрнэст Уладзіслаў фон Дэнгаф (1672—1729), брандэнбургскі генерал-лейтэнант
* Элеанора фон Дэнгаф (1674—1726), жонка з 1693 года прускага фельдмаршала Ганса Альбрэхта фон Барфуса (1635—1704)
* Аляксандр фон Дэнгаф (1683—1742), прускі генерал-лейтэнант і давераная асоба караля Фрыдрыха Вільгельма I.
* Луіза Шарлота фон Дэнгаф (нар. 1673)
* Вільгеміна фон Дэнгаф (нар. 1680)
* Юліяна (Даратэя) фон Дэнгаф (1682—1733), жонка Іагана Людвіга фон Шэнінга (? — 1713)
* Фрыдрых Вільгельм фон Дэнгаф (1687—1738)

## Літаратура 
* Kilian Heck und Christian Thielemann (Hg.): Friedrichstein. Das Schloß der Grafen von Dönhoff in Ostpreußen. Deutscher Kunstverlag, München und Berlin 2006, ISBN 3-422-06593-8
* DENHOFFOWIE 

Фрыдрых
Катэгорыя:Генералы Прусіі
II з’езд армій Заходняга фронту

'''II з'езд армій Заходняга фронту'''. Адбыўся 20—25 лістапада (3—8 снежня) 1917 г. у Мінску. Прысутнічалі 714 дэлегатаў (633 з рашаючым і 81 з дарадчым голасам), у т.л. 473 бальшавікі, 103 беспартыйныя, 74 левыя эсэры, 9 эсэраў-максімалістаў, 9 правых эсэраў, 2 эсэры «цэнтра», 24 меншавікі, 5 анархістаў, 1 польскі сацыяліст.

Парадак дня:
* даклады пра дзейнасць Выканкома франтавога камітэта і ВРК Заходняга фронту
* бягучы момант
* арганізацыя арміі
* заключэнне міру і дэмабілізацыя арміі
* арганізацыя дапамогі ахвярам вайны і рэвалюцыі
* выбары франтавога камітэта
* бягучыя справы.

З дакладамі і садакладамі выступілі Р. К. Арджанікідзе (ад ЦК РСДРП(б)), В. Валадарскі (ад Петраградскага ВРК), А. Ф. Мяснікоў, К. І. Ландэр, М. У. Рагазінскі і інш. Салдацкія дэлегаты віталі перамогу сацыялістычнай рэвалюцыі, заяўлялі пра гатоўнасць абараняць савецкую ўладу, выступалі супраць меншавікоў і эсэраў. Галоўнакамандуючым фронтам выбраны А. Ф. Мяснікоў. У франтавы камітэт увайшло 100 чал., з іх 80 бальшавікоў. Ва Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт (УЦВК) з'езд выбраў 20 чал., з іх 18 бальшавікоў. 26 лістапада (9 снежня) выбраны з'ездам выканком увайшоў у склад Абласнога выканаўчага камітэта Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняй вобласці і фронту.

## Літаратура 
* Великая Октябрьская социалистическая революция в Белоруссии: Документы и материалы: 40 лет 1917—1957 / Ин-т истории партии ЦК КПБ—филиал Института марксизма-ленинизма при ЦК КПСС, Институт истории Академии наук БССР, Архивное управление БССР; [Сост.: В. В. Скоробогатый и др.]. Т. 1.: Белоруссия в период подготовки социалистической революции: Февраль—октябрь 1917 г. / Редкол.: Т. С. Горбунов и др. — Мн.: Государственное издательство БССР, 1957. — 1005, [2] с.
* Другі з'езд армій Заходняга фронту // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 3: Гімназіі—Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 523 с. — С. 285. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:Лістапад 1917 года
Катэгорыя:1917 год у Мінску
Лахва (значэнні)

Назву **Лахва** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Ла́хва — вёска ў Лунінецкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Лахва́ — пасёлак у Магілёўскім раёне

## Іншае 
* Лахва́ — рака ў Шклоўскім, Магілёўскім і Быхаўскім раёнах Беларусі
* Ла́хва — станцыя Беларускай чыгункі ў вёсцы Лахва
Копці (род)

**Копці** — шляхецкі род герба «Крое III», адмена «Ролі».

Паходзілі са смаленскага баярства. Родапачынальнік Васіль Копаць служыў «рускім» пісарам каралю Казіміру ў 1447—1453 гадах. Васіль Копаць разам з братам Іванам Копцем мелі дзедзічныя маёнткі Рослаўскае і Аргошчынскае. Кароль Казімір даў ім Шумяцічы ў Смаленскім павеце. Названыя ўладанні пацверджаны ў 1501 годзе вял. кн. Аляксандрам баярыну Сідару Васілевічу. У XV ст. род падзяліўся на смаленскую і віцебскую лініі. Сыны Івана Копця — Васіль Іванавіч, згаданы ў 1511 годзе як дваранін каралеўскі, Юрый і Міхаіл, атрымалі ад караля Жыгімонта Старога 30 людзей і 8 пустых селішч у Браслаўскім павеце. Міхаіл Копаць са смаленскіх уладанняў у 1509 годзе ставіў на Попіс 3 «коней», у 1528 — 38 «коней».

## Вядомыя прадстаўнікі 
* Сідар Васілевіч (Копаць Васілевіч; ? — 1531), сын Васіля Іванавіча. З 1506 служыў у велікакняжацкай канцылярыі Аляксандра і Жыгімонта Старога як «рускі» пісар, у 1524 — у канцылярыі каралевы Боны Сфорца, з 1520 года адначасова маршалак гаспадарскі; намеснік жыжмарскі ў 1510, перавальскі ў 1516, дзяржаўца медніцкі ў 1527, потым дарсунішскі.
* Богуш (? — 1611), сын Барыса. Ротмістр каралеўскі ў 1564 годзе, браслаўскі пісар земскі ў 1578, паборца ў 1580, падкаморы ў 1590, маршалак у 1597.
* Лукаш Васілевіч (? — 1621), берасцейскі падкаморы ў 1612, кашталян з 1615.
* Васіль Васілевіч (? — люты 1636), падкаморы берасцейскі, з 1626 кашталян новагародскі.
* Ян Караль (? — 1 мая 1681), сын Васіля Васілевіча. Староста берасцейскі ў 1652—65 і 1670—80, чашнік вялікі літоўскі ў 1656—58, падстолі вялікі літоўскі ў 1658, ваявода полацкі з 1658.
* Аляксандр (? — 1643), сын Лукаша. Кашталян берасцейскі ў 1643—51, у 1648 годзе браў удзел у элекцыі караля Яна Казіміра.
* Юзаф (1762—1827), удзельнік вызваленчага руху на Беларусі і ў Польшчы, падарожнік, мемуарыст.

## Літаратура 
* *Копаць М.* Генеалогія роду Копацяў герба «Кроі» // Браслаўскія чытанні. Матэрыялы VІ-й навукова-краязнаўчай канферэнцыі, прысвечанай 150-й гадавіне з дня нараджэння браслаўскага лекара, грамадскага дзеяча Станіслава Нарбута (1853—1926). 7—8 мая 2003 г. Браслаў, 2003.

## Спасылкі 
*
Рыгор Паўлавіч Найдзёнкаў

**Рыго́р Па́ўлавіч Найдзё́нкаў** (,  — ) — дзяржаўны дзеяч БССР, член урада, старшыня Камісіі па справах палонных і бежанцаў Беларусі.

## Біяграфія 
Паходжанне — з адносна заможнай сям’і (мелі ўласны дом у Смаленску). Навучаўся ў Кіеўскім мастацкім вучылішчы, праходзіў службу ў арміі. З 1917 года — член смаленскай арганізацыі РСДРП(б).

З сакавіка 1918 года ў Смаленску, старшыня Савета народнай гаспадаркі Заходняй вобласці, старшыня Калегіі па палонных і бежанцах Заходняй камуны. На I з’ездзе КП(б)Б (снежань 1918 г.) абраны ў склад ЦБ КП(б)Б. Член Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўрада Беларусі, старшыня камісіі па справах палонных і бежанцаў (Цэнтрапалонбежа Беларусі). На I Усебеларускім з’ездзе Саветаў (люты 1919 г.) абраны членам ЦВК БССР і яго Прэзідыума, на аб’яднаным з’ездзе КП(б)ЛіБ (сакавік 1919 г.) — член ЦК КП(б)ЛіБ.

6 красавіка 1919 года Аргбюро ЦК РКП(б) адхіліла просьбу наркама шляхоў зносін РСФСР Л. Б. Красіна аб адкамандзіраванні яму «т. Найдзянкова з ЦК Літвы і Беларусі». Паводле пастановы ЦВК ЛітБел ССР 23 мая 1919 г. арыштаваны. Вярхоўным рэвалюцыйным трыбуналам пры ЦВК ЛітБел ССР 29 мая 1919 г. абвінавачаны ў тым, што выдаваў сябе за члена РСДРП з 1906 г., што адказныя пасады ў Заходняй вобласці выкарыстоўваў для сваёй выгады. Расстраляны.

Паслужыў прататыпам Найдзянкоўскага ў рамане А. І. Гзоўскага (А. Юнака-Гзоўскага) «Александр Мясникьянц». Рэабілітаваны Прэзідыумам Вярхоўнага суда Рэспублікі Беларусь 22 верасня 1998 года.

## Гл. таксама 
* Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі

## Літаратура 
* Круталевич, В. А. Рождение Белорусской Советской Республики: Провозглашение Республики. Развертывание национально-государственного строительства. Ноябрь 1918 — февраль 1919 г. / Ред.: А. Ф. Хацкевич, И. А. Юхо; Академия наук Белорусской ССР, Институт философии и права. — Мн.: Наука и техника, 1979. — 334, [1] с., 8 л. ил.
* Селяменеў, В., Скалабан, В. Найдзёнкаў Рыгор Паўлавіч / Вячаслаў Селяменеў, Віталь Скалабан // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 5: М—Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 590 с. — С. 273. — ISBN 985-11-0141-9.
* 

## Спасылкі 
* Беларусь вчера. Почему члены первого правительства БССР прибыли в Минск разными поездами

Катэгорыя:Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены Прэзідыума ЦВК БССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1889 годзе
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў Беларусі
Катэгорыя:Члены Цэнтральнага бюро КП(б)Б
Герард Дэнгаф

Імя **Герард** мела некалькі прадстаўнікоў роду Дэнгафаў:

* Герард Дэнгаф (каля 1550 — каля 1600) — ваявода дорпацкі
* Герард Дэнгаф (1590 — 1648) — ваявода паморскі
* Герард Дэнгаф (каля 1632 — 1685) — падстолі вялікі літоўскі
Дэнгафы

**Дэнгафы** (, ) — шляхецкі род уласнага герба «Дзік».

Адбываецца з графства Марк ў Вестфаліі, адкуль рыцар Герман Дэнгаф перасяліўся ў Інфлянты ў 1320 годзе. У пачатку XVII стагоддзя Дэнгафы атрымалі ў падданства Рэчы Паспалітай. Адна галіна іх існавала ў канцы XIX стагоддзя ў Паўночна-Заходнім краі і ўнесена ў I частку радаводнай кнігі Віленскай губерні.

Іншая галіна мела прускае падданства і жыла ва Усходняй Прусіі.

## Вядомыя прадстаўнікі роду 
* Эрнэст Магнус Дэнгаф (1581—1642) — кашталян і ваявода парнаўскі, староста фелінскі і цельшаўскі.
* Герард Дэнгаф (1590—1648) — кашталян гданьскі (1642), ваявода паморскі (1643—1648), падскарбі Прускай зямлі (1643), маршалак двара каралевы (1645), староста і эканом мальбаркскі.
* Тэадор Дэнгаф (? — 1684), падстолі і крайчы вялікі літоўскі, затым падскарбі надворны літоўскі і падкаморы вялікі каронны.
* Уладзіслаў Дэнгаф (1639—1683) — граф Свяшчэннай Рымскай імперыі, камандуючы каралеўскай гвардыі, ваявода паморскі, сенатар.
* Зыгмунд Віктар Дэнгаф (пам. 1694) — падкаморы вялюньскі (1683), падскарбі надворны літоўскі (1693).
* Станіслаў Эрнэст Дэнгаф (1673—1728) — гетман польны літоўскі, ваявода полацкі, староста мазырскі.
* Ежы Альбрэхт Дэнгаф (1640—1702) — біскуп камянецкі, пшамысльскі і кракаўскі, канцлер вялікі каронны (1688—1702)
* Ян Казімір Дэнгаф (1649—1697) — рэзідэнт у Рыме (1682), кардынал (1686), біскуп чэзенскі (1688)
* Багуслаў Эрнэст Дэнгаф (? — 1734) — падкаморы вялікі літоўскі (1702), генерал літоўскай артылерыі (1710—1725)
* Сафія фон Дэнгаф (1768—1834) — марганатычная жонка караля Прусіі Фрыдрыха Вільгельма II.
* Аўгуст Карл граф фон Дзёнгаф-Фрыдрыхштайн (1845—1920) — прускі палітычны дзеяч, дыпламат.
* Марыён фон Дзёнгаф (1909—2002) — графіня, журналіст, публіцыст, «гранд-дама палітычнай журналістыкі ФРГ».
* Аляксандр фон Дэнгаф (1683—1742) — прускі генерал, прыдворны караля Фрыдрыха-Вільгельма I, продак Марыён Дэнгаф.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Остзейскае дваранства
Авакум Пятровіч

**Аваку́м Пятро́віч** (1620 або 1621 — 14.4.1682) — пратапоп, адзін з заснавальнікаў рускага стараверства, пісьменнік.

У 1646—47 гг. член «Гуртка рупліўцаў набожнасці». У 1652 г. пратапоп у г. Юр’евец, потым святар Казанскага сабора ў Маскве.

Выступаў супраць рэформ патрыярха Нікана, за што неаднаразова быў сасланы ў Табольск, Даурыю, Мязень. У 1667 г. быў асуджаны на царкоўным саборы і сасланы ў Пустазерскі астрог.

Паводле царскага ўказа быў спалены.

## Творы 
Аўтар «Жыція пратапопа Авакума» (1672—75), «Кнігі гутарак» (1669—75), «Кнігі тлумачэнняў» (1673—76), «Кнігі выкрыванняў» (1679), «Слоў плачэўных» (1676) і інш.

## Гл. таксама 
* Раскол рускай царквы

## Літаратура 
* Авакум Пятровіч //  С. 58.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стараверства
Катэгорыя:Пакараныя смерцю пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі паводле алфавіта
Раскол рускай царквы

**Раскол** — рэлігійна-грамадскі рух у Расіі, у выніку якога адбылося аддзяленне ад рускай праваслаўнай царквы самастойнай рэлігійнай плыні — стараабрадства.

Зачэпкай для Раскола сталі рэформы 1653—1660 гг., праведзеныя патрыярхам Ніканам з мэтай павышэння аўтарытэту царквы і патрыяршаства і ўсталявання аднастайнасці ў царкоўнай службе. Рэформа ліквідавала адрозненні паміж рускімі і грэчаскімі чынамі богаслужэння і прадугледжвала выпраўленні розначытанняў у рускіх царкоўных кнігах паводле грэчаскіх узораў.

Нікан шырока выкарыстоўваў богаслужбовую практыку праваслаўнай царквы ў Рэчы Паспалітай, дзе адрозненняў ад грэчаскай царквы не было; святары і манахі з Беларусі і Украіны (напрыклад, Сімяон Полацкі) актыўна удзельнічалі ў правядзенні рэформы.

Так 8-канцовы крыж быў заменены на 6-канцовы, 2-пальцавае хрышчэнне — З-пальцавым, двайная (сугубая) алілуя — трайной і інш.

Супраць новаўвядзенняў і за захаванне старой набожнасці выступіла частка духавенства на чале з пратапопамі Авакумам, Даніілам, Іванам Няронавым і інш.

На царкоўных саборах 1654—1655 і 1666—1667 гг. перамаглі прыхільнікі рэформ. Аднак праціўнікі перамен не падпарадкаваліся саборным пастановам і т.ч. «раскалолі» царкву (адсюль назва «Раскол»).

Раскольнікі падвяргаліся ганенням з боку патрыяршаства і царскай улады: іх высылалі на ўскраіны Расіі, знявольвалі ў турмы і манастыры, катавалі і каралі смерцю; шмат іх уцякло за мяжу, у т.л. на Беларусь.

У 2-й палавіне 17 ст. стараабрадства стала ідэйным сцягам самых розных апазіцыйных рухаў — ад антыфеадальна-сялянскіх да кансерватыўна-баярскіх. Супярэчлівы характар, сацыяльная неаднароднасць удзельнікаў Расколу абумовілі наяўнасць розных па арганізацыі і ідэалогіі груповак стараабрадства.

## Літаратура 
* Раскол //  С. 352.
* 

Катэгорыя:Стараверства
Катэгорыя:Царкоўныя расколы
Катэгорыя:Руская праваслаўная царква
Катэгорыя:Рэлігія ў Расіі
Катэгорыя:Гісторыя Расіі
Балені

**Астравы Ба́лені** () — група астравоў вулканічнага паходжання ў Паўднёвым акіяне (мора Сомава), за 300 км ад Антарктыды, прыкладна за 1700.

Астравы былі адкрытыя ў лютым 1839 г. экспедыцыяй англійскіх кітабойных суднаў пад камандаваннем Джона Балені і Томаса Фрымэна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Острова Баллени // Острова мира

Катэгорыя:Астравы Паўднёвага акіяна
Планарыі

**Плана́рыі** (*Planariidae*) — сямейства плоскіх чарвей класа раснічных чарвей.

## Апісанне 
Невялікія (да 2 см даўжынёй) драпежныя чэрві. Удзень яны хаваюцца ў зацішных месцах, уначы палююць. Іх здабычай з’яўляюцца розныя дробныя чэрві, малюскі, рачкі.

У планарый, як і ва ўсіх чарвей, развіты скурна-мускульны мяшок, у якім знаходзяцца ўсе ўнутраныя органы. Ён складаецца з аднаго слоя покрыўных клетак (эпітэлій), якія нясуць раснічкі, і размешчаных пад імі трох відаў мышцаў: касых і падоўжных. З дапамогай біцця раснічак і руху мышцаў планарыі могуць плаўна слізгаць па паверхні і плаваць.

Прастора паміж скурна-мускульным мяшком і ўнутранымі органамі запоўнена клеткамі парэнхімы. Парэнхіма служыць апорай для мышцаў, пераносіць пажыўныя рэчывы і прадукты жыццядзейнасці, у яе клетках утрымліваецца запас пажыўных рэчываў. У парэнхіме ляжыць яшчэ адзін від мышцаў — спінна-брушныя. Дзякуючы парэнхіме планарыі здольны да рэгенерацыі — аднаўлення цэлага арганізма з часткі цела і зажыўлення пашкоджанняў.

Стрававальная сістэма прадстаўлена двума аддзеламі кішэчніка: пярэднім (рот, глотка) і сярэднім (моцна разгалінаваным і слепа замкнутым).

Рот у планарый знаходзіцца на брушным баку цела і вядзе ў мускулістую глотку. Пры захопліванні здабычы чарвяк выварочвае глотку вонкі, пранікае ў цела ахвяры і высмоктвае яе. У планарыі, якая наелася, праз покрывы добра бачны разгалінаваны кішэчнік. У кішэчніку ежа ператраўліваецца і ўсмоктваецца, а неператраўленыя рэшткі выдаляюцца праз рот. Кішэчнік замкнуты, анальнай адтуліны няма.

Крывяноснай і спецыяльнай дыхальнай сістэм таксама няма. Дыхаюць планарыі ўсёй паверхняй цела, здабываючы кісларод з вады. Таму яны
жывуць у чыстай, багатай на кісларод вадзе.

Выдзяляльная сістэма планарыі — протанефрыдыі. Вывядзенне прадуктаў жыццядзейнасці з тканак і органаў адбываецца праз шматлікія тонкія канальцы, якія пранізваюць усё цела планарыі. Кожны каналец пачынаецца клеткамі з пучком раснічак, якія ўвесь час рухаюцца. Дзякуючы руху гэтых раснічак вадкія прадукты абмену рэчываў паступаюць з канальцаў у два буйныя падоўжныя выдзяляльныя каналы, а з іх выводзяцца вонкі.

Нервовая сістэма планарый, якія вядуць рухомы драпежны спосаб жыцця, арганізавана адносна складана. У пярэдняй частцы цела нервовыя клеткі ўтвараюць парны галаўны нервовы вузел, ад якога адыходзяць нервовыя ствалы, што даюць шматлікія адгалінаванні нерваў да органаў і тканак. Ёсць у планарый і органы зроку, смаку, нюху, дотыку, раўнавагі.

Планарыі — гермафрадыты. Кожная асобіна мае мужчынскую і жаночую палавыя сістэмы. Размнажэнне адбываецца летам пры вялікай колькасці ежы і спрыяльных умовах асяроддзя. Апладненне ўнутранае. Адкладзеныя яйцы пакрываюцца абалонкай і ўтвараюць кокан, які прымацоўваецца да розных падводных прадметаў і лістоў раслін. З кокана выходзяць маладыя планарыі. Развіццё прамое.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6.

Катэгорыя:Раснічныя чэрві
Катэгорыя:Сямействы жывёл
Вянява (герб)

«**Вяня́ва**» () — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з пачатку XIV стагоддзя. Гербам карысталіся каля 80 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Белазоры, Длугашы, Ляшчынскія, Мэнжыкі. У час знаходжання на троне Станіслава Ляшчынскага (1704—1709, 1733) герб «Вянява» выкарыстоўваўся як элемент у дзяржаўнай сімволіцы Рэчы Паспалітай.

## Паходжанне 
Пра ўзнікненне гэтага герба ў Польшчы дакладных звестак няма. Лічыцца, што ён прывезены ў польскія землі з Германіі або Венгрыі. Паводле іншых звестак, род Вяняваў (ród Wieniawów) прыбыў у Польшчу разам з чэшскай князёўнай Дамброўкай (Dąbrówką), якая стала жонкай польскага караля Мешкі I, што адносіць яго да 1027 г. Першыя дакладная згадкі пра герб датуюцца 1382 г.

Існуе легенда пра з’яўленне «Вянявы», паводле якой падчас палявання князь Маравіі апынуўся перад пагрозай быць паднятым зубрам на рогі. Адзін з яго спадарожнікаў, рыцар Ластак (Łastek), схапіў зубра за рогі і адцягнуў яго ў бок ад князя, затым скарыстаўшыся дубцом з маладога дуба ў якасці насавога кольца, павёў зубра назад да князя, але той выкрыкнуў па-мараўску «Wien haw» («Падыдзі адзін»). Пазней, калі зубра перадалі ў рукі аднаго з прыдворных, бык вырваўся на волю, пасля чаго Ластак забіў яго мячом. Князь узнагародзіў Ластака маёнткам і дараваў герб «Wien haw», які стаў «Вянявай».

## Апісанне 
У залатым полі чорная галава зубра з залатым кальцом у ноздрах; клейнод — над прылбіцай з каронай палова залатога каранаванага льва з мячом у правай лапе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Эрнэст Магнус Дэнгаф

**Эрнэст Магнус Дэнгаф** (1581—1642) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай, кашталян парнаўскі (1635—1640), ваявода парнаўскі (1640—1642), староста дорпацкі і цельшаўскі.

## Біяграфія 
Прадстаўнік нямецка-балтыйскага шляхецкага роду Дэнгафаў герба «Дзік», які паходзіў з Ліфляндыі. Старэйшы сын ваяводы дорпацкага Герарда Дэнгафа (пам. 1598?) і Маргарыты фон Цвайфельн (пам. 1622). Малодшыя браты — палкоўнік Герман Дэнгаф (пам. 1620), ваявода паморскі Герард Дэнгаф (каля 1590—1648), ваявода дорпацкі і серадзскі Каспер Дэнгаф (1588—1645).

У 1635 годзе Эрнэст Магнус Дэнгаф быў прызначаны кашталянам парнаўскім, а ў 1640 годзе атрымаў пасаду ваяводы парнаўскага. Удзельнік войнаў Рэчы Паспалітай з Асманскай імперыяй і Швецыяй. З 1625 года прыняў удзел у кароннай камісіі, створанай для заключэння мірнага дагавора паміж Рэччу Паспалітай і Швецыяй. Удзельнічаў у заключэнні Альтмаркскага (1629) і Штумсдорфскага (1635) перамір'яў.

У 1633 годзе Эрнэст Магнус Дэнгаф атрымаў ад германскага імператара Фердынанда II Габсбурга тытул графа Свяшчэннай Рымскай імперыі. Яму належаў замак Вальдау ў даліне р. Прэгель ва Усходняй Прусіі.

## Сям'я 
Быў у шлюбе з баранэсай Кацярынай фон Дона (1606—1659), ад якой меў трох сыноў і адну дачку:
* Герард Дэнгаф (каля 1632—1685), дваранін каралеўскі, харунжы надворны каронны (1661), чашнік вялікі літоўскі (1661), падстолі вялікі літоўскі (1666), староста цельшаўскі
* Эрнэст Дэнгаф (пам. 1693), палкоўнік каралеўскай гвардыі (1666), генерал-маёр (1670), лоўчы вялікі літоўскі (1676), кашталян віленскі (1683), генерал-лейтэнант каронных войскаў, ваявода мальбаркскі (1685), маршалак двара каралевы (1687)
* Фрыдрых Дэнгаф (1639—1696), прускі генерал-лейтэнант, тайны і ваенны саветнік брандэнбургскага курфюрста, родапачынальнік прускай лініі Дэнгафаў
* Ганна Катажына Дэнгаф, жонка барона Яна Зігмунда фон Кетлера

## Літаратура 
* Kilian Heck/Christian Thielemann (Hrsg.): Friedrichstein. Das Schloß der Grafen von Dönhoff in Ostpreußen. Deutscher Kunstverlag, München/Berlin 2006, ISBN 3-422-06593-8

## Спасылкі 
* DENHOFFOWIE 

Эрнэст Магнус
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы парнаўскія
Катэгорыя:Кашталяны парнаўскія
Катэгорыя:Старосты дорпацкія
Катэгорыя:Старосты цельшаўскія
Рудня (Чэрвеньскі раён)

**Ру́дня** () — аграгарадок у Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр Руднянскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 24 км у напрамку на поўнач ад горада Чэрвень, за 86 км ад Мінска, за 22 км ад чыгуначнай станцыі Смалявічы. Праз Рудню працякае рака Уша і пралягае аўтамабільная дарога .

## Насельніцтва 
* 2001 год — 573 жыхары, 221 двор.

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-81. Выданне 1981 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Руднянскі сельсавет (Чэрвеньскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрвеньскага раёна
Батаклан

**Батакла́н** () — тэатр у Парыжы, размешчаны на ў XI акрузе, па адрасе бульвары Вальтэра, 50.

## Гісторыя 
thumb|злева|Батаклан з арыгінальнай пагадай. Фатаграфія каля 1900 года.
Батаклан узнік як вялікае кафэ-шантан у стылі шынуазры, натхнёнае кітайскай архітэктурай. На першым паверсе размяшчалася кафэ з тэатрам, над ім жа знаходзілася вялікая танцавальная зала. Адкрыццё тэатра адбылося 3 лютага 1865 года, пасля чаго у яго шмат разоў змяняўся ўладальнік. У прыватнасці, тут пачынаў сваю кар'еру і спявак Марыс Шэвалье.

У 1926 годзе будынак быў прададзены і ператвораны ў кінатэатр, які ў 1933 годзе пацярпеў ад пажару. Арыгінальны будынак быў часткова знішчаны.

У 1950 годзе ў адпаведнасці з новымі стандартамі бяспекі будынак быў часткова дэмантаваны, а ў 1969 годзе кінатэатр быў закрыты.

У 2006 годзе фасад тэатра быў перафарбаваны ў аўтэнтычныя колеры, якія тэатр даўно страціў, але арыгінальная пагада не была адноўлена.

Увечар 13 лістапада 2015 года паралельна з шэрагам іншых тэрарыстычных нападаў у Парыжы у Батаклане адбылася стральба, у выніку якой каля 100 чалавек было ўзята ў закладнікі. Тым часам у тэатры выступаў амерыканскі рок-гурт Eagles of Death Metal і ў зале быў аншлаг. Падчас захопу закладнікаў і наступнага штурму паліцыяй загінула больш за 100 гледачоў канцэрту, двое ці трое тэрарыстаў былі забіты.

## Галерэя 

Bd Voltaire-Bataclan-2.JPG|Элемент сцяны тэатра
Bd Voltaire-Bataclan-1.JPG|Элемент сцяны тэатра
Bataclan2006.jpg|Будынак падчас перафарбоўкі фасада. 2006 год.
Paris rally, 11 January 2015 (12).jpg|Шэсце ў памяць ахвяр тэрарыстычнага акту ў рэдакцыі Charlie Hebdo. 11 студзеня 2015 года.

## Гл. таксама 
* Тэрарыстычныя акты ў Парыжы 13 лістапада 2015 года

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Культура Парыжа
Катэгорыя:XI акруга Парыжа
Катэгорыя:Тэатры Парыжа
Катэгорыя:Канцэртныя залы
Ільінка

Назву **Ільі́нка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць
** Ільінка — вёска ў Талачынскім раёне.
* Магілёўская вобласць
** Ільінка — вёска ў Магілёўскім раёне.
* Мінская вобласць
** Ільінка — вёска ў Бярэзінскім раёне.
** Ільінка — вёска ў Пухавіцкім раёне.
** Ільінка — вёска ў Чэрвеньскім раёне.

### Расія 
* Ільінка — пасёлак гарадскога тыпу ў Ікранінскім раёне Астраханскай вобласці.
Паўночна-Заходні ўніверсітэт

**Паўночна-Заходні ўніверсітэт** () — прыватны амерыканскі ўніверсітэт, размешчаны ў паўночным прыгарадзе Чыкага — горадзе Эванстан, штат Ілінойс. З'яўляецца адным з найстарэйшых універсітэтаў у штаце Ілінойс. Заснаваны ў 1851 годзе.

## Гісторыя 
Гісторыя стварэння Паўночна-Заходняга ўніверсітэта ўзыходзіць да сустрэчы 31 мая 1850 года дзевяці выдатных чыкагскіх прадпрымальнікаў, метадысцкіх лідараў і юрыстаў, якія прыйшлі да ідэі стварыць першы ўніверсітэт у Паўночна-Заходняй тэрыторыі. 28 студзеня 1851 года Генеральная асамблея Ілінойса падала чартар для апекуноў Паўночна-Заходняга ўніверсітэта, што робіць яго першым створаным універсітэтам у Ілінойсе .

Джон Эванс, у гонар якога быў названы горад Эванстан, купіў 379 акраў (153 га) землі ўздоўж возера Мічыган у 1853 годзе, і Філон Джадсан распрацаваў план для будаўніцтва горада Эванстана. Першы будынак універсітэта (Стары каледж) адкрыўся 5 лістапада 1855 года . У 1873 годзе Эванстанскі каледж для дам зліўся з Паўночна-Заходнім універсітэтам, і Фрэнсіс Уілард, якая пазней атрымала вядомасць як суфражыстка і адна з заснавальніц Жаночага хрысціянскага саюза, стала першым дэканам-жанчынай. Уілард-каледж (1938) быў названы ў яе гонар. Паўночна-Заходні ўніверсітэт прызнаў сваіх першых жанчын-студэнтаў у 1869 годзе, і першая жанчына скончыла ўніверсітэт у 1874 годзе .

## Структура 
### Школы бакалаўрыята і аспірантуры 
**Кампус у Эванстане**

* Каледж мастацтваў і навук Вайнберга (1851)
* Школа камунікацыі (1878)
* Школа музыкі (1895)
* Школа інжынерных і прыкладных навук (1909)
* Школа журналістыкі (1921)
* Школа адукацыі і сацыяльнай палітыкі (1926)
* Школа прафесійнай адукацыі (1933)

### Вышэйшая адукацыя 
**Кампус у Эванстане**

* Школа менеджменту (1908)
* Вышэйшая школа (1910)

**Кампус у Чыкага**

* Школа медыцыны (1859)
* Школа менеджменту (1908)
* Школа права (1859)
* Школа прафесійнай адукацыі (1933)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны атлетычны сайт
* Афіцыйны сайт Школы камунікацыі 


Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Катэгорыя:Універсітэты Ілінойса
Акунёвец (возера, Расонскі раён, каля вёскі Дворышча)

**Акунёвец** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 7 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 3,8 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Дворышча, у басейне ракі Нішча.

Плошча паверхні 0,03 км². Даўжыня 0,28 км, найбольшая шырыня 0,13 км. Даўжыня берагавой лініі 0,65 км.

Размешчана сярод лесу. Схілы катлавіны вышынёй ад 5 м на захадзе да 10 м на ўсходзе. На ўсходзе, поўдні і захадзе балоцістая пойма.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нішчы
Кожкі

**Ко́жкі** — возера ў Беларусі, у Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 24 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Расоны, за 0,5 км на поўнач ад вёскі Вароніна, у басейне ракі Нішча.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 1 км.

Схілы катлавіны спадзістыя, на захадзе вышынёй да 3 м. Вакол возера забалочаная пойма. Злучана ручаямі з азёрамі Чорненькае і Плішчана.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нішчы
Растоўскі Барысаглебскі манастыр

thumb|Від на Барысаглебскі манастыр

**Барысагле́бскі на Ву́сці манасты́р** — помнік рускай архітэктуры ў пасёлку Барысаглебскім (на дарозе з Растова ў Угліч).

Заснаваны ў канцы 14 ст., пабудаваны ў 1-й палавіне 16 ст., каля Растова (цяпер Яраслаўская вобласць). Каля манастыра вырас пасёлак Барысаглебскі.

## Ансамбль манастыра 
Вакол цэнтральнай прамавугольнай плошчы — сабор Барыса і Глеба (1522—1524, прыпісваецца архітэктару Р. Барысаву), трапезная (з царквой Благавешчання; 1524—1526, архітэктар Барысаў; перабудавана ў 17 ст.), келлі (16 ст.), званіца (1680).

Манастыр абкружаны сценамі з 14 вежамі і 2 цэрквамі 17 ст. Прамавугольныя ў плане сцены з сіметрычна пастаўленымі брамамі і вежамі надаюць ансамблю рысы рэгулярнасці, а свабоднае размяшчэнне багатых пабудоў — жывапісны выгляд.

Presentation church Borisoglebsky.jpg|Надбрамная Стрэчанская царква (1692)
Borgleb8w.jpg|Надбрамная царква Сергія Раданежскага (1679)
Borgleb17w.jpg|Барысаглебскі сабор (1522—1524)
Borgleb34w.jpg|Унутры Барысаглебскага сабора
Bor blago.JPG|Благавешчанская царква
Bor bells.JPG|Званіца

## Літаратура 
* Барысаглебскі манастыр //  С. 327.

## Спасылкі 
* Барысаглебскі на Вусці мужчынскі манастыр // «Православная энциклопедия». 

Катэгорыя:Манастыры паводле алфавіта
Катэгорыя:Манастыры Расіі
Катэгорыя:Крэпасці Расіі
Катэгорыя:Храмы Святых Барыса і Глеба
Катэгорыя:Руская архітэктура XVII стагоддзя
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Яраслаўскай вобласці
Кім (возера)

**Кім** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, за 36 км на паўночны захад ад горада Гарадок, за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Халамер'е, у басейне ракі Обаль.

Плошча паверхні 0,1 км². Даўжыня 0,42 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1,15 км.

Схілы катлавіны вышынёй 7 м (на ўсходзе і захадзе 2—4 м), пад хмызняком. Уздоўж заходняга і паўднёва-ўсходняга берага парослая хмызняком забалочаная пойма шырынёй 60—100 м.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна