open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Белае распяцце

**«Белае распяцце»** — карціна Марка Шагала, напісаная ў 1938 годзе пасля візіту Шагала ў Еўропу. Пабачыць палатно можна ў Чыкагскім інстытуце мастацтваў, якому яго падараваў вядомы чыкагскі архітэктар .

## Гісторыя 
Карціна намалявана мастаком пад уплывам уражанняў ад пераследу яўрэяў у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. Яна не адлюстроўвае рэальную сцэну, але паказвае алегорыю на падзеі з выкарыстаннем знакаў і малюнкаў. Гэтая карціна, як і іншая карціна яго вядомага сучасніка Пабла Пікаса «Герніка», стала страшным прадчуваннем усенароднай трагедыі 20-га стагоддзя, якую распалілі нямецкія нацысты.

## Апісанне 
Карціна «Белае распяцце» падкрэслівае пакуты Ісуса і яўрэйскіх людзей. Па баках адбываюцца гвалтоўныя дзеянні супраць яўрэяў, такія як спальванне сінагог і захопніцтва. У цэнтры паказаны ўкрыжаваны Ісус, апрануты ў , як сімвал таго, што ён яўрэй Постаць укрыжаванага, намаляваная на фоне колеру слановай косці, распасціраецца над светам, які падвяргаецца разбурэнням. Ля яго ног гарыць сямісвечная свяцільня.

У верхняй частцы карціны паказаны старазапаветныя персанажы, якія плачуць, убачыўшы, што адбываецца ўнізе.

На пярэднім плане паказана бягучая зялёная фігура з мяшком за плячыма. Гэтая фігура, якая з’яўляецца ў некалькіх работах Шагала, інтэрпрэтуецца як любы яўрэйскі вандроўнік або прарок Ілля.

Дзве змены былі ўнесены Шагалам на працы: былі перамаляваны свастыка на павязцы воіна, які спальвае сінагогу, а таксама словы «Ich bin Jude» () на плакаце на шыі чалавека.

У верхняй частцы карціны паказаны сцяг Літвы ў верхняй правай частцы карціны. Літва ў гэты час была яшчэ незалежнай дзяржавай. Акрамя таго, у верхняй левай частцы карціны ёсць чырвоныя сцягі камунізму. Пераслед яўрэяў быў не толькі нацысцкім феноменам. Сцягі на карціне даюць намёк на антысемітызм у гэтых краінах.

Сумная яўрэйская сур’ёзнасць стульваецца тут з прастадушнай сур’ёзнасцю французскага прымітыву.

Катэгорыя:Карціны Марка Шагала
Катэгорыя:З’явіліся ў 1938 годзе
Маньчжура-Карэйскія горы

**Маньчжура-Карэйскія горы** — горная сістэма ва Усходняй Азіі, размешчана на паўночным усходзе Кітая, на поўначы КНДР і ў Прыморскім краі Расіі (усходнія адгор’і). Даўжыня больш за 1000 км. Пераважаюць вышыні 1000—2000 м, найбольшая 2750 м (вулкан Пэктусан). Складзены пераважна з гранітаў, сланцаў, базальтаў, вапнякоў. Плато і пласкагор’і, падзеленыя кароткімі хрыбтамі. Хваёвыя і шыракалістыя лясы, хмызнякі. Каля грабянёў кедравыя сланікі. Радовішчы каменнага вугалю, каляровых металаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя сістэмы Азіі
Катэгорыя:Горы Кітая
Катэгорыя:Горы КНДР
Катэгорыя:Горныя хрыбты Прыморскага края
Верхаянскі хрыбет

**Верхаянскі хрыбет** — горная краіна на паўночным усходзе Сібіры, у Рэспубліцы Саха (Якуція), у Расіі.

З’яўляецца водападзелам басейнаў рэк Лена і Алдан, Амалой, Яна. Даўжыня каля 1200 км ад дэльты Лены да р. Тампо (правы прыток Алдана). Утварае выпуклую на паўднёвы захад дугу шырынёй ад 100 да 250 км. Складаецца са шматлікіх масіваў і хрыбтоў з высакагорным (Арулган) і згладжаным сярэднягорным (Хараўлахскі, Кулар) рэльефам і ўпадзін, што іх падзяляюць. Вышыні ад 700 да 900 м на поўначы і поўдні, у сярэдняй частцы павялічваюцца да 2389 м. Верхаянскі хрыбет — антыклінорый, складзены з алеўралітаў, пясчанікаў, сланцаў, радзей вапнякоў. Месцамі асадкавыя пароды прарваны дайкамі дыябазаў і гранітнымі інтрузіямі. Да вышыні 800—1200 м лістоўнічныя рэдкалессі, вышэй — хмызняковая вольха і кедравы сланік; на вяршынях высакагорных хрыбтоў халодная арктычная пустыня. Усюды пашырана шматгадовая мерзлата. Радовішчы золата, алавяных руд.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя сістэмы Азіі
Катэгорыя:Горы Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Якуціі
Прэзідэнт Францыі

**Прэзідэнт Францыі**, афіцыйна **прэзідэнт Французскай Рэспублікі** (; часта скарачаецца як **прэзідэнт рэспублікі**, каб не блытаць са старшынямі (présidents) палат, савета міністраў і іншых органаў улады) — абіраемы французамі глава дзяржавы.

## Гл. таксама 
* Спіс прэзідэнтаў Францыі

## Спасылкі 
* Сайт прэзідэнта рэспублікі 

*
Катэгорыя:Палітыка Францыі
Спіс прэзідэнтаў Аўстрыі

**Спіс Прэзідэнтаў Аўстрыі**

**Прэзідэнты Першай Рэспублікі (1918—1938)**

**Прэзідэнты Другой Рэспублікі (пасля 1945 года)**

*
Аўстрыя
Катэгорыя:Спісы:Аўстрыя
Прэзідэнт Італіі

**Прэзідэнт Італьянскай Рэспублікі** () — глава дзяржавы, прадстаўнік нацыянальнага адзінства і гарант канстытуцыі Італіі. Прэзідэнт з'яўляецца канстытуцыйным органам дзяржавы, які абіраецца на сумесным паседжанні палат Парламента Італіі. Тэрмін паўнамоцтваў прэзідэнта — 7 гадоў.

У канстытуцыі Італіі ўстаноўлена, што прэзідэнтам можа быць грамадзянін Італьянскай Рэспублікі не маладзей 50-ці гадоў і які мае грамадзянскія і палітычныя правы.

Пост прэзідэнта рэспублікі несумяшчальны з якой-небудзь іншай пасадай.

Рэзідэнцыя прэзідэнта Італіі знаходзіцца ў Рыме, у Квірынальскім палацы. Прэзідэнты размяшчаюць памесцем у Кастэль Парцыяна, блізка ад Рыма, і Вілай Росберы ў Неапалі.

У наш час прэзідэнтам Італіі з'яўляецца Серджа Матарэла, 12-ы чалавек, які займае гэту пасаду.

Пасля адстаўкі прэзідэнты Італіі атрымліваюць пасаду пажыццёвага сенатара і ганаровую пасаду Ганаровага прэзідэнта Італьянскай Рэспублікі.

## Асігнаванне на ўтрыманне прэзідэнта Італіі 
Асігнаванні ўстанаўліваюцца ў бюджэце краіны і складалі наступныя сумы:

* 2001 — 140 000 000 €
* 2002 — 167 000 000 €
* 2003 — 183 000 000 €
* 2004 — 195 000 000 €
* 2005 — 210 000 000 €
* 2006 — 217 000 000 €

## Гл. таксама 
* Прэзідэнты Італіі
* Ганаровы прэзідэнт Італьянскай Рэспублікі
* Пажыццёвы сенатар
* Штандар прэзідэнта Італьянскай Рэспублікі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт прэзідэнта Італіі 

*
Эўджэніа Аньені

**Эўджэніа Аньені** (; 1816 — 1879) — выбітны італьянскі жывапісец. Аньені працаваў адразу ў некалькіх кірунках жывапісу, яму аднолькава добра атрымліваліся партрэты (уключаючы групавыя), пейзажы і жанравыя карціны, апроч гэтага, жывапісцам было напісана мноства фрэсак на біблейскія тэмы.

## Літаратура 
* A. M. Comanducci, «*Dizionario illustrato dei pittori e incisori italiani moderni*» (Мілан, 1945).

Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Квірынальскі палац

**Квірынальскі палац** () — палац XVI стагоддзя на Квірынальскім узгорку ў Рыме. У наш час палац — афіцыйная рэзідэнцыя Прэзідэнта Італіі. Архітэктары палаца — Даменіка Фантана, капэлы — Карла Мадэрна. У інтэр'еры мноства фрэсак Гвіда Рэні і Мелоца да Форлі. Шэраг фрэсак у Троннай зале належыць пэндзлю Эўджэніа Аньені, якога для гэтай працы запрасіў асабіста Папа Пій IX.

## Гісторыя 
[thumb|left|Від на палац (*La Place de Monte Cavallo*, [гравюра, Джавані Батыста Піранезі, 1773)]]

### Папская рэзідэнцыя 
Палац пабудаваны ў 1573 годзе як летняя рэзідэнцыя Папы Рыгора XIII. У Квірінальскім палацы прайшлі чатыры Канклава — Канклаў 1823, Канклаў 1829, Канклаў 1830—1831 і Канклаў 1846.

У першай палове XX стагоддзя палац аблюбаваў кароль Віктар Эмануіл III.

## Інтэр'еры 
[thumb|left|[Сандра Перціні за сталом]]

### Кабінет Прэзідэнта 
Раней гэты пакой палаца быў летняй спальняй Пап. Пасля захопу Францыяй Рыма, пакой быў прыстасаваны пад сталовую. Зараз жа кабінет выкарыстоўваецца для афіцыйных кансультацый прэзідэнта з міністрамі і прадстаўнікамі Сената. За гэтым сталом, прэзідэнт выступае з Навагоднім зваротам да народа. Стол — французскі, выраблены ў 1750 годзе, на сцяне — карціна XVII стагоддзі.

### Люстраная зала 
У першыя гады палаца, сцены залы пуставалі. Грандыёзны дэкор, які адрозніваецца багаццем люстэркаў, быў створаны ў часы Напалеонаўскай акупацыі Італіі. Па задумах імператара, зала павінна была быць троннай, адсюль і люстэркі, і белы шоўк на сценах. Пачынаючы з 1877, памяшканне выкарыстоўвалася, як сталовая, і як бальная зала. У наш час, у сценах Люстраной залы даюць прысягу канстытуцыйныя суддзі, праходзяць слуханні спраў высокай важнасці. Нярэдка залу завуць *Белай*.

## Галерэя 

Выява:138PalazzoQuirinale.JPG
Выява:Quirinal.palace.in.rome.arp.jpg
Выява:Via del Lavatore al Quirinale - Il mercato 0511-01.JPG

## Гл. таксама 
* Фантан дыяскураў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Палацы Рыма
Катэгорыя:Афіцыйныя рэзідэнцыі кіраўнікоў дзяржавы
Ігнат Антонавіч Манькоўскі

**Ігнат Антонавіч Манькоўскі** (каля 1765, Віцебшчына — ) — беларускі публіцыст.

## Біяграфія 
3 1783 на дзяржаўнай службе — саветнік Беларускага губернскага праўлення, віцебскі губернскі пракурор, віцэ-губернатар. 3 1817 года ў адстаўцы, жыў у сваім маёнтку Мілае каля Віцебска. Супрацоўнічаў у рускіх часопісах. У «Пісьме з Віцебска» («Сын отечества», 1813) асуджаў агрэсію Напалеона, услаўляў гістарычны подзвіг народаў Расіі ў вайне 1812. У 1831 годзе ўзнагароджаны залатым медалём Вольнага эканамічнага таварыства ў Пецярбургу за конкурсны твор "Адказ на задачу, прапанаваную імператарскім Вольным эканамічным таварыствам: «Якім чынам лёгка і танна выправіць сялянскія пабудовы або зрабіць у іх карысныя ўдасканаленні?» (выд. 1833), у якім патрабаваў паляпшэння бытавых умоў сялян, выказваў каштоўныя думкі па пытаннях сельскай гаспадаркі, аховы прыроды. Публіцыстыка Ігната Манькоўскага вылучаецца эмацыянальнасцю, спавядальнасцю, шырынёй крутагляду. Мяркуюць, што пісаў і па-беларуску, некаторыя даследчыкі лічаць яго аўтарам «Энеіды навыварат».

## Літаратура 
* *Кісялёў Г.* Загадка беларускай «Энеіды». — Мн., 1971.
* 

Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Рома Яфімавіч Айзберг

**Рома Яфімавіч Айзберг** (, г. Арцёмаўск, Данецкая вобласць — ) — беларускі савецкі геолаг. Доктар геолага-мінералагічных навук (1978), прафесар (1989). Скончыў Новачаркаскі політэхнічны інстытут у 1956. Працаваў у Туркменіі, з 1965 у Беларускім навукова-даследчым геолагаразведачным інстытуце Упраўлення геалогіі БССР (з 1976 па 1990 гг. загадчык сектара тэктонікі). З 1990 г. галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута геалагічных навук НАН Беларусі, з 2008 г. — галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута прыродакарыстання НАН Беларусі.

Намеснік старшыні Камісіі па тэктоніцы Беларусі і Прыбалтыкі Міжведамаснага тэктанічнага камітэта СССР. Асноўныя працы па методыцы тэктанічнага раянавання, класіфікацыі тыпаў тэктанічных структур, выяўленню сувязяў паміж тэктанічным развіццём структур і іх нафтагазаноснасці, па пытаннях структурна-фармацыйнага аналізу.

Сярод асноўных:

* Тектоника Белоруссии. Мн.: Наука и техника, 1976 (в соавт.).
* Палеогеодинамические реконструкции платформенных бассейнов. М., 1991.
* Докембрий Восточно-Европейской платформы: геология и нефтегазоносность. СПб., 2002 (в соавт.).
* Проблемы нефтегазоносности верхнепротерозойских и палеозойских комплексов Беларуси и Сибири. Мн.: БЕЛГЕО, 2003 (в соавт.).
* Разломы земной коры Беларуси. Мн.: Красико-Принт, 2007 (в соавт.).

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія БССР за ўдзел у стварэнні тэктанічнай карты Беларусі маштабу 1: 500 000 і манаграфіі «Тектоника Белоруссии» (1976)
* Прэмія НАН Беларусі і Сібірскага аддзялення РАН імя акадэміка В. А. Капцюга 2004 г. за цыкл сумесных работ «Верхнепротерозойские и палеозойские комплексы Беларуси и Сибири: геология, нефтегазоносность, проблемы освоения ресурсов углеводородов» (у сааўт.)

## Літаратура 
* т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. С. 29.

## Спасылкі 
* Айзберг Ромма Ефимович (К 75-летию со дня рождения) 
* Айзберг Ромма Ефимович  

Катэгорыя:Геолагі Беларусі
Катэгорыя:Дактары геолага-мінералагічных навук
Міжнародны Зялёны Крыж

**Міжнародны Зялёны Крыж** — міжнародная экалагічная арганізацыя, заснаваная Міхаілам Гарбачовым ў 1993 годзе пасля канферэнцыі Earth Summit ў Рыа-дэ-Жанейра, Бразілія.  Штаб-кватэра Міжнароднага Зялёнага Крыжа размешчана ў Жэневе, а філіялы маюцца ў 30 краінах,  уключаючы ЗША, краіны Лацінскай Амерыкі, Заходняй і Усходняй Еўропы, Расію, Беларусь, Японію, Пакістан. Прэзідэнт-заснавальнік МЗК — Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў, дзейны прэзідэнт — Аляксандр Аляксандравіч Ліхоталь.

## Гісторыя 
У студзені 1990 года падчас звароту да *Глабальнага форуму па навакольным асяроддзі і развіццю*, у Маскве, прэзідэнт СССР Міхаіл Гарбачоў, вынес на абмеркаванне ідэю аб тым каб стварыць арганізацыю, накшталт Міжнароднага Чырвонага Крыжа, толькі гэтая новая арганізацыя будзе займацца экалагічнымі праблемамі, а не медыцынскімі. Стварэнне такой арганізацыі паскорыць вырашэння тых экалагічных праблем, якія выходзяць за рамкі нацыянальных межаў. 

## Напрамкі дзейнасці Зялёнага Крыжа 
* Прадухіленне і вырашэнне канфліктаў, якія ўзнікаюць у выніку пагаршэння экалагічнай абстаноўкі; 
* Аказанне дапамогі людзям, якія пацярпелі ад экалагічных наступстваў ваенных дзеянняў і канфліктаў; 
* Выпрацоўка юрыдычных і этычных нормаў, якія ў далейшым стануць асновай і матывацыяй для дзеянняў дзяржавы, бізнесу і грамадства ў мэтах стварэння экалагічна бяспечнага свету. 

## Спасылкі 
* Міжнародны сайт Зялёнага Крыжа 
* 1992 Earth Summit, канферэнцыя ААН па навакольным асяроддзі і развіццю
* Зялёны Крыж у Рэспубліке Беларусь
* Зялёны Крыж у Расіі 
* Зялёны Крыж у Балгарыі
* Зялёны Крыж у Бразіліі 
* Зялёны Крыж у Даніі 
* Зялёны Крыж у Іспаніі 
* Зялёны Крыж у ЗША
* Зялёны Крыж ў Францыі
* Зялёны Крыж у Японіі

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:НДА з кансультатыўным статусам пры ЭСС ААН
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1992 годзе
Earth First!

**Earth First!**-() — Радыкальная арганізацыя па абароне навакольнага асяроддзя. Арганізавана Дэйвам Форманам у 1981 годзе. Першай акцыяй арганізацыі стала пакрыццё дамбы ў Глен-Каньёне стомятровым пластыкавым палатном. З паветра і вялікай адлегласці здавалася, што дамбу прарвала. Самую ўдалую сваю кампанію Earth First! правялі летам 1990-га, калі сотні актывістаў прыкавалі сябе да дрэў у Рэдвудскім лесе і спынілі такім чынам лесанарыхтоўчыя працы на паўночным захадзе ціхаакіянскага ўзбярэжжа Злучаных Штатаў. Годам раней арганізацыя моцна страціла ў вачах грамадскасці, калі пяць актывістаў Earth First!, Уключаючы Формана, прызналіся ў падрыхтоўцы дыверсійнай аперацыі, за што ім змякчылі прысуд. Мішэнню пяцёркі былі атамныя электрастанцыі ў Арызоне, Каліфорніі і Каларада. Неўзабаве пасля інцыдэнту Форман адрокся ад эка-тэрарызму («Экатажа», як ён яго называў), прызнаўшы гвалтоўныя метады барацьбы немэтазгоднымі. Свае памылкі ён усвядоміў дзякуючы вядомай кнізе Эдварда Эбі «Банда разводнага ключа», пра што і напісаў у брашуры «Эка-абарона: Даведнік па выкарыстанні разводнага ключа». Многія эгалагісты, у сваю чаргу, адмежаваліся ад светапоглядаў Формана, калі апошні заявіў, што СНІД і голад у Афрыцы варта разглядаць як функцыянальнае процідзеянне супраць перанасялення планеты.

У 1994-ым годзе Earth First! зноў набыла давер, але на гэты раз не як арганізацыя, а як кааліцыя аб’яднаных груповак на месцах. Пад сцягамі Earth First! ў 1994 годзе прайшлі кампаніі пратэсту супраць канструкцыі хуткаснай аўтастрады ў Паўднёвай Каліфорніі, лесанарыхтоўчых работ у нацыянальным лесе (штат Аёва) і будаўніцтва дамбы ў Квебеке.

Катэгорыя:Левая ідэя
Вільгельм Леапольскі

**Вільгельм Леапольскі** (; , Драгобыч — , Вена) — польскі мастак.

## Біяграфія 
Да 1859 вучыўся ў Кракаве, затым у Венскай акадэміі мастацтваў у Хрысціяна Рубена. У 1862 вярнуўся ў Польшчу, працаваў у Бродах, Кракаве і Львове, з 1878 ізноў у Вене. Аўтар партрэтаў, пейзажаў, гістарычных сцэн.

## Літаратура 
* Rutkowska K. Malarstwo Wilhelma Leopolskiego. Warszawa: Wydawn. Neriton, 2004

## Спасылкі 
* http://info-poland.buffalo.edu/web/arts_culture/painting/painters/Leopolski/link.shtml 

Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Аляксандр Канстанцінавіч Акуліч

**Аляксандр Канстанцінавіч Акуліч** (, в. Стары Мазалаў, Рагачоўскі павет, Магілёўская губерня — , Масква) — генерал-лейтэнант (1940).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 студзеня 1888 года ў в. Стары Мазалаў Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні.

З 1915 года ў арміі, з 1917 года ў Чырвонай гвардыі, з 1918 года ў Чырвонай Арміі.

Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі і Грамадзянскай вайны: старшыня палкавога ВРК, камандзір палка, начальнік штаба, камандзір брыгады. За ўзяцце Сівашскай дамбы (1920) узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга.

У перыяд Айчыннай вайны ў 1941 годзе камандзір дывізіі на Волхаўскім фронце, удзельнік абароны Ленінграда. Да 1946 года ў Савецкай Арміі.

Памёр 13 мая 1961 года ў Маскве.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рагачоўскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рагачоўскім павеце
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Камандзіры дывізій у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Ізабела Чартарыйская

**Ізабела Эльжбета Дарота з Флемінгаў Чартарыйская** (; 3 сакавіка 1746, Варшава — 17 чэрвеня 1835, Высоцка) — польская арыстакратка, княгіня, жонка Адама Казімера Чартарыйскага, праз якога стала членам Фаміліі, у перыяд Чатырохгадовага сойма звязаная з Патрыятычнай партыяй. Пісьменніца, мецэнатка, калекцыянерка, стваральніца першага польскага музея ў храме Сівілы ў Пулавах, які разам з яе зборамі ў Гатычным доме сталі зачаткам сучаснага музея Чартарыйскіх у Кракаве.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і небагатага саксонскага двараніна, пазней вялікага падскарбія ВКЛ і паморскага ваяводы Ежы Флемінга і Антаніны Чартарыйскай. Маці памерла пры родах. Неўзабаве бацька ажаніўся з яе роднай сястрой, якая таксама праз два гады памерла.

Ізабэла атрымала арыстакратычнае выхаванне, якім кіравала яе бабуля, княгіня Элеанора Чартарыйская з Валдштэйнаў, удава літоўскага канцлера князя Міхала Фрэдэрыка, бабуля жыла ў Варшаве і ў Воўчыне. З дзяцінства Ізабэла Флемінг выклікала да сябе вялікую ўвагу, бо была адзіным нашчадкам вялікіх зямельных уладанняў свайго дзеда, Міхала Фрэдэрыка Чартарыйскага.

19 кастрычніка 1761 года, на 16-м годзе жыцця Ізабэла ў Воўчыне выйшла замуж за свайго стрыечнага дзядзьку, 26-гадовага князя Казіміра Адама Чартарыйскага. Шлюб маладым даў сваяк, познанскі біскуп Тэадор Чартарыйскі. Ежы Флемінг у пасаг дачцэ запісаў 800 тысяч злотых і вялікую зямельную маёмасць.

З гэтага часу пачынаецца актыўнае жыццё Ізабэлы Чартарыйскай, жыццё, якое можна падзяліць на тры перыяды: маладосці — часу свецкіх захапленняў і арыстакратычных забаў, сталага ўзросту — часу заняткаў палітыкай, нарэшце, старасці — перыяду літаратурнай працы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* *Лаўрэш Л.* Выхаванкі князёў Чартарыскіх з-пад Ліды. Издательские решения, 2025. — 60 с.

Катэгорыя:Калекцыянеры Польшчы
Катэгорыя:Масоны
Катэгорыя:Мецэнаты
Ізабела
Ізабела Чартарыйская
Катэгорыя:Заснавальнікі музеяў
Станіслаў Феліксавіч Акуліч

**Станіслаў Феліксавіч Акуліч** (, в. Юзафова, Смалявіцкі раён) — беларускі рабочы-электрамантажнік, Герой Сацыялістычнай Працы (1981). Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1971—1975), член ЦК КПБ (з 1981).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1934 годзе ў в. Юзафова (Смалявіцкі раён).

Працоўную дзейнасць пачаў у 1951 годзе як вучань электрамантажніка. У 1951—1953 электраманцёр Мінскага вытворча-мантажнага ўпраўлення. З 1953 па 1956 гады служыў у Савецкай Арміі. У 1956—1966 — электраманцёр трэста «Белэнергамантаж». У 1966—1976 — брыгадзір электраманцёраў Домабудаўнічага камбіната № 1. З 1976 года — брыгадзір электрамантажнікаў спецыялізаванага ўпраўлення № 206 (СУ-206) Мінскага вытворчага аб’яднання індустрыяльнага домабудавання. Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за вытворчыя поспехі ў выкананні заданняў 10-й пяцігодкі (1976—1980) — брыгада з дзевяці чалавек пад яго кіраўніцтвам змантавала электраправодку ў 8150 кватэрах і 7 буйных магазінах. Дэлегат XXVI з’езда КПСС. Затым кіраваў брыгадай, працаваў электрамантажнікам СУ-206 ААТ «МАПІД».

З 2004 года на пенсіі. Жыве ў Мінску. Ганаровы жыхар Фрунзенскага раёна Мінска (з 2008).

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Сенат

**Сенат** — адзін з вышэйшых органаў дзяржаўнай улады, часта верхняя палата заканадаўчага сходу (парламента).

У некаторых краінах сенатам называюць аддзялення ў складзе вышэйшых судовых інстанцый.

Слова «сенат» паходзіць ад лацінскага слова *senātus*, якое ў сваю чаргу таго адбываецца ад слова *senex*, якое азначае «стары». Членаў сената называюць сенатарамі. Паходжанне слова звязана з адной з самых старажытных формаў сацыяльнага прылады, у якой улада належала племянным старэйшынам.

Катэгорыя:Парламент
Тамашкі

**Тама́шкі** (, ) — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Азяцкага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азяцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёна
Стварэнне Адама

**«Стварэнне Адама»** () — фрэска Мікеланджэла, напісаная каля 1511 года.

## Апісанне 
Фрэска з'яўляецца чацвёртай з дзевяці цэнтральных кампазіцый столі Сіксцінскай капэлы, прысвечаных дзевяці сюжэтам кнігі Быцця. Фрэска ілюструе эпізод: 

thumb|left|Дэталь

«Стварэнне Адама» — адна з набольш моцных кампазіцый роспісу Сіксцінскай капэлы. У бясконцай прасторы ляціць Бог-Бацька, акружаны бяскрылымі анёламі, з чырвонай тунікай, якая развявацца за ім. Правая рука выцягнута насустрач руцэ Адама і амаль дакранаецца яе. Цела Адама, якое ляжалае на зялёнай скале паступова прыходзіць у рух, абуджаецца да жыцця. Уся кампазіцыя сканцэнтравана на жэсце дзвюх рук. Рука Бога дае імпульс, а рука Адама прымае яго, даючы ўсяму целу жыццёвую энергію. Тым, што іх рукі не датыкаюцца, Мікеланджэла падкрэсліў немагчымасць злучэння боскага і чалавечага. У вобразе Бога, па задуме мастака, пераважае не цудоўны пачатак, а гіганцкая творчая энергія. У выяве Адама Мікеланджэла апявае сілу і прыгажосць чалавечага цела. Фактычна, перад намі паўстае не само стварэнне чалавека, а момант, у які той атрымлівае душу, гарачае шуканне боскага, смагу спазнання.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Day, Fergus & Williams, David (ed.) (1998). *Art: A World History*
* Meshberger, Frank Lynn. «An Interpretation of Michelangelo’s Creation of Adam Based on Neuroanatomy», JAMA. 10 October 1990; 264(14):1837-41.
* Stokes, Adrian (1955). *Michelangelo: A Study in the Nature of Art*
* Letters in comment: JAMA. 6 March 1991; 265(9):1111.

## Спасылкі 
* Сайт пра фрэску «Стварэнне Адама» 

Катэгорыя:Ватыкан
Катэгорыя:Сіксцінская капэла
Катэгорыя:Карціны па сюжэтах Старога запавету
Катэгорыя:Адам і Ева
Страшны суд (Мікеланджэла)

**Страшны суд** (, літар. «Апошні суд» ці «Апошні прысуд») — фрэска Мікеланджэла на алтарнай сцяне Сіксцінскай капэлы ў Ватыкане. Мастак працаваў над фрэскай чатыры гады — з 1537 па 1541. Мікеланджэла вярнуўся ў Сіксцінскую капэлу праз тры дзесяцігоддзі пасля таго, як завяршыў роспіс яе столі. Маштабная фрэска займае ўсю сцяну ззаду алтара Сіксцінскай капэлы. Тэмай яе стала другое прышэсце Хрыста і Апакаліпсіс.
«Страшны суд» лічыцца творам, якія завяршыў у мастацтве эпоху Адраджэння, якой сам Мікеланджэла аддаў даніну ў роспісу столі і скляпенняў Сіксцінскай капэлы, і адкрылў новы перыяд расчаравання ў філасофіі антрапацэнтрычнага гуманізму.

## Літаратура 
* 
* Pierluigi De Vecchi ed Elda Cerchiari, I tempi dell’arte, volume 2, Bompiani, Milano 1999. ISBN 88-451-7212-0
* 

Катэгорыя:Сіксцінская капэла
Катэгорыя:Фрэскі паводле алфавіта
Барталамеа Аманаці

[thumb|255px|Адна з позніх прац Аманаці — [Папскі Грыгарыянскі ўніверсітэт|езуіцкі калегіум у Рыме.]]
**Барталамеа Аманаці** (*Bartolomeo Ammanati*;  — ) — адзін з самых пладавітых фларэнційскіх скульптараў і архітэктараў эпохі маньерызму. Муж паэтэсы Лауры Баціферы.

Вучыўся ў Бача Бандзінелі і Якопа Сансавіна (якому асісціраваў пры будаўніцтве бібліятэкі Сан-Марка). Як скульптар пераймаў Мікеланджэла. Яго статуі ствараюць уражанне не столькі велічнасці, колькі масіўнасці. На фларэнційскай плошчы Сіньёрыі ўзвышаецца самая вядомая з іх — фантан Нептуна. Ён працаваў над ёй дзесяць гадоў разам з вучнямі, сярод якіх быў Джамбалонья.

У гісторыі Аманаці застаўся першым чынам як дойлід. У Фларэнцыі ён пабудаваў мост Санта-Трыніта праз Арно і давёў да канца найбуйнейшы будаўнічы праект чынквечэнта — палацца Піці. Менавіта яму ажыцявіць прапанаваны Мікеланджэла праект лесвіцы ў Лаўрэнціяне. Слава Аманаці дасягнула Папы Юлія III, які запрасіў яго будаваць сваю рымскую вілу разам з Вазары і Віньёла.

У апошнія дзесяцігоддзі жыцця Аманаці кінуўся ў рэлігію і заклеймаваў репрадукцыю ў камені голых целаў як злачынства супраць маральнасці. У сувязі з гэтым яго прадуктыўнасць пайшла на змяншэнне. Сваю маёмасць ён завяшчаў езуітам.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Маньерызм
Катэгорыя:Архітэктары Адраджэння
Катэгорыя:Архітэктары Фларэнцыі
Катэгорыя:Скульптары Італіі
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Нацыянальны музей віла Джулія

**Віла Джу­лія** () — былая загарадная летняя рэзідэнцыя Пап (), сёння — нацыянальны музей этрускага мастацтва ().

Віла была пабудавана ў 1550—1555 гадах Барталамеа Аманаці ў стылі маньерызму для Папы Юлія III (адсюль яе назва). Віла сёння ўяўляе сабой толькі малую частку ранейшай рэзідэнцыі, якая раней утварала комплекс з трох будынкаў.

У канцы XVIII стагоддзя пачынаецца сістэматычнае даследаванне этрускіх знаходак. Музей быў заснаваны ў 1889 годзе для захоўвання рымскіх антычных знаходак з Лацыа, паўднёвай Этрурыі і Умбрыі, якія належаць да этрускага мастацтва. Пазней калекцыя музея папоўнілася некаторымі прыватнымі зборамі: Барберыні (1908), Кастэлані (1919), Пескіёці (1972).

На першым паверсе экспануюцца прадметы з этрускіх некропаляў — урны, статуэткі, саркафагі. У залах 1-10 і 23-34 прадстаўлены рэканструкцыі мадэляў этрускіх гарадоў, такіх як Вульчы, Тодзі, Вей і Чэрветэры, экспанаты з прыватных калекцый знаходзяцца ў залах 11-22.

У зале 7 прадстаўлена скульптура з Вей — тэракотавая статуя Апало­на, у зале 9 знаходзіцца тэракотавы саркафаг мужа і жонкі з некропаля Бандзітача ў Чэрветэры, VI ст. да н.э. Ён уяўляе сабой ложа на фігурных ножках з шлюбнай парай, якая ляжыць на ім. На другім паверсе прадстаўлены вырабы з бронзы, вялікая калекцыя ваз, упрыгожванні.

[thumb|left|250px|[Саркафаг мужа і жонкі]]

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
*  *(архітэктура вілы)*

Катэгорыя:Мастацтва этрускаў
Катэгорыя:Музеі Рыма
Катэгорыя:Археалагічныя музеі
Катэгорыя:Нацыянальныя музеі Італіі
Бібліятэка Лаўрэнціяна

**Бібліятэка Медычы Лаўрэнціяна** (коратка *Лаўрэнціяна*, ) — знакамітая сваімі манускрыптамі дзяржаўная бібліятэка Італіі, знаходзіцца ў Фларэнцыі. Бібліятэка з’явілася яшчэ ў часы кіравання Медычы. Сваю назву «Лаўрэнціяна» бібліятэка атрымала ў гонар Ларэнца I Медычы, які значна ўзбагаціў фонды бібліятэкі свайго дзеда Козіма Медычы Старэйшага.

## Гісторыя збору 
Козіма Медычы Старэйшы заснаваў хатнюю бібліятэку ў 1444 годзе на аснове свайго шырокага збору рукапісаў. Пасля смерці ў 1437 годзе ягонага сябра Нікола Ніколі, які таксама захапляўся старажытнымі рукапісамі, Козіма атрымаў у спадчыну яго збор, які ён часткова перадаў у манастыр Сан-Марка. Калі ў 1497 годзе Медычы былі выгнаны з Фларэнцыі, бібліятэка перайшла ў рукі горада і была адпраўлена ў Сан-Марка. Пасля вяртання ў Фларэнцыю ў 1512 годзе Медычы вярнулі сабе не толькі ўладу ў горадзе, але і сваю калекцыю кніг.

## Гісторыя будынка 
 — лесвіца Лаўрэнціяны — нагадвае паток лавы (паток думкі).]]
Імя бібліятэцы даў Джуліа Медычы (1478—1534), незаконны пляменнік Ларэнца I, які стаў у 1523 годзе Папай Рымскім Клементам VII і даручыў у 1524 годзе Мікеланджэла будаўніцтва будынка бібліятэкі. Па яго эскізах з паўднёвага боку клуатра базілікі Сан-Ларэнца ў наступныя два гады быў збудаваны будынак.

У наступныя тры дзесяцігоддзі да 1560 года па праекце Мікеланджэла аздабленнем будынка займаліся іншыя дойліды, у тым ліку Джорджа Вазары і Барталамеа Аманаці. Бібліятэка адкрылася ў 1571 годзе. Будынак аб’яднаў у сабе рысы маньерызму, позняга італьянскага Адраджэння, што прывяло да дзіўных эфектаў. Унікальная па форме манументальная лесвіца, якая вядзе ў бібліятэку, збудаваная па праекце Мікеланджэла, уяўляе сабою складанае збудаванне, што робіць уздым у бібліятэку візуальна даўжэйшым і вышэйшым, чым у рэчаіснасці. Кожная дэталь у бібліятэцы — вокны, столь, падлога і лавы ў чытальнай зале — прадумана Мікеланджэла, які паспрабаваў стварыць у ёй практычную навучальную атмасферу.

## Фонды 
Фонды Бібліятэкі Медычы Лаўрэнціяна налічваюць каля 150 000 кніг, сярод якіх знаходзяцца інкунабулы XV ст. і выданні XVI ст., а таксама каля 11 000 рукапісаў і 2 500 папірусаў.

## Бібліяграфія 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Славутасці Фларэнцыі
Лаўрэнціяна
Катэгорыя:Архітэктура Фларэнцыі
Катэгорыя:Мікеланджэла

Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Медычы
Папскі Грыгарыянскі ўніверсітэт

**Папскі Грыгарыянскі Універсітэт** () — адна са старэйшых рымска-каталіцкіх навучальных устаноў, размешчаная ў Ватыкане. Кіруе Папскім Грыгарыянскім універсітэтам ордэн езуітаў. За дзейнасць універсітэта адказваюць перад рымскай курыяй генерал ордэна езуітаў і прызначаны папам кардынал-пратэктар. Рыхтуе кадры для цэнтральных і перыферыйных царкоўных устаноў.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1551 Ігнаціям Лаёлай і Францыскам Борджа і названы напачатку *Scuola di grammatica, d’umanita e dottrina cristiniana* («Школа граматыкі, гуманітарных навук і хрысціянскага вучэння»); быў вядомы таксама як *Collegium Romanum* (Рымскі калегіум). Папам Юліем III пераўтвораны ва ўніверсітэт. Атрымаў падтрымку ад папы Грыгорыя XIII, які ў 1682 годзе выдзеліў яму значную суму з папскай казны і перадаў шэраг будынкаў. У 1926 годзе у склад ўніверсітэта уключаны Вышэйшы інстытут рэлігійнай культуры, у 1928 годзе — Папскі інстытут усходніх даследаванняў (заснаваны ў 1917), у 1955 годзе — Папскі біблейскі інстытут (заснаваны ў 1909).

## Структура 
Грыгарыянскі ўніверсітэт мае факультэты багаслоўя, філасофіі, кананічнага права, гісторыі Цэрквы, місіялогіі, грамадскіх навук; пры ўніверсітэце існуюць інстытуты духоўнага жыцця, псіхалогіі, рэлігійных даследаванняў, астранамічная абсерваторыя, а таксама Вышэйшая школа лацінскай мовы і літаратуры.

## Выпускнікі ўніверсітэта 
Сярод выпускнікоў Грыгарыянскага ўніверсітэта — 20 святых, 29 блажэнных і 14 Рымскіх Пап.

Папы, якія скончылі Грыгарыянскі ўніверсітэт:

* Рыгор XV
* Урбан VIII
* Інакенцій X
* Клімент X
* Інакенцій XII
* Клімент XI
* Інакенцій XIII
* Клімент XII
* Леў XIII
* Бенедыкт XV
* Пій XI
* Пій XII
* Павел VI
* Ян Павел I
* Нерсес Бедрас XIX — Патрыярх Армянскай каталіцкай царквы.

У Грыгарыянскім універсітэце выкладалі Роберт Белармін, Франсіска Суарес, Габрыэль Васкес і іншыя выбітныя каталіцкія багасловы. Выпускнікамі Грыгарыянскага ўніверсітэта з’яўляюцца шматлікія кардыналы і біскупы.

У Папскім Грыгарыянскім універсітэце ў розны час вучыліся беларускія святары К. Маскалік, А. Надсан, А. Неманцэвіч, Т. Падзява, Я. Рэшаць, Ч. Сіповіч, У. Тарасевіч, Ф. Чарняўскі інш.

У наш час у Грыгарыянскім універсітэце працуюць каля 300 выкладчыкаў і вучацца больш 2,5 тысяч студэнтаў.

## Літаратура 
* Папскі Грыгарыянскі універсітэт. 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Папскага Грыгарыянскага Універсітэта  (на італьянскай)
* Бібліятэка Папскага Грыгарыянскага Універсітэта  (спасылка на англійскую старонку Бібліятэкі)

Катэгорыя:Універсітэты Рыма
Катэгорыя:Папскія ўніверсітэты
Катэгорыя:Ордэн езуітаў
Грыгарыянскі этрускі музей

thumb|Этрускі музей
**Грыгарыянскі Этрускі музей** () — адзін з грыгарыянскіх музеяў Ватыкана, размешчаны ў палацы Інакенція VIII і будынку часоў Папы Пія IV.

Этрускі музей быў заснаваны па загаду Папы Рымскага Рыгора XVI і адкрыты ў 1837 годзе. Асновай для яго стварэння паслужылі знаходкі, выяўленыя пры археалагічных раскопках (з 1828 года) антычных паселішчаў у паўднёвай Этрурыі. Вялікая частка экспанатаў знойдзена пры раскопках 1836—1837 гадоў у некропалі пры Сорба (на поўдзень ад Чэрветэры).

Археалагічныя знаходкі з IX—I стагоддзяў да н. э. размешчаны ў 22 залах музея. Тут выстаўлены шматлікія прадметы побыту этрускаў з керамікі, бронзы, золата і серабра. Да экспанатаў музея таксама адносяцца бронзавая статуя Марса (IV стагоддзе да н. э.), мармуровы партрэт (герма) Афіны (фрагмент з Парфенона, V стагоддзе да н. э.). Частку музея займаюць старажытнагрэчаскія сасуды, знойдзеныя ў некропалях этрускаў, а таксама прадметы побыту рымлян (*Antiquarium Romanum*) з бронзы, сцякла, тэракоты і керамікі.

## Гл. таксама 
* Этрускія некропалі ў Чэрветэры

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Музеі Ватыкана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1837 годзе
Катэгорыя:Мастацтва этрускаў
Апалон Вейскі

**Апалон Вейскі** — тэракотавая этруская статуя Апалона са старажытнага горада Веі, вырабленая прыблізна ў 550—520 гадах да н. э. у міжнародным іанічным ці ў познеэтрускім стылі. Была выяўлена ў 1916 годзе, у наш час захоўваецца ў Нацыянальным музеі этрускага мастацтва.

Аўтарам статуі, верагодна, з'яўляўся скульптар Вулка — адзіны з этрускіх скульптараў, чыё імя дайшло да нас. Статуя з'яўлялася часткай кампазіцыі, якая адлюстроўвала Апалона і Геракла, якія змагаліся за Керынейскую лань. Гэта кампазіцыя размяшчалася на вышыні 12 м на акратэрыёне свяцілішчы Мінервы ў Партанача.

Катэгорыя:Мастацтва этрускаў
Катэгорыя:Скульптуры з тэракоты
Катэгорыя:Горад Веі
Мост дэле Гулье

**Понтэ дэле Гулье** ( — адзін з мастоў Венецыі праз канал Канарэджа.

Адзіны каменны мост у Венецыі з абеліскамі (гулье) па кутах. У 1285 годзе на гэтым месцы быў пабудаваны драўляны мост, заменены ў 1580 на каменны. Цяперашні мост быў пабудаваны ў 1777. Знаходзіцца на вуглу кампа Сан-Іерэмія, недалёка ад чыгуначнага вакзала і месцы зліцця канала Канарэджа і Гранд-канала.

## Літаратура 
# 

## Гл. таксама 
* Спіс мастоў Венецыі

А
Катэгорыя:З’явіліся ў 1777 годзе
Катэгорыя:1777 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Італіі
Капіталійскі Брут

**Капіталійскі Брут** — этруская бронзавая скульптура.

Шэдэўр позняй этрускай партрэтнай скульптуры. Гэты бюст вельмі рэдкі па захаванасці (з інкруставанымі вачамі і непашкоджанай паверхняй валасоў, шчок, ілба) — адзін з найважнейшых твораў таго складанага часу, калі здзяйсняўся пераход ад этрускай культуры да рымскай. У датаванні яго няма аднагалоснасці паміж вучонымі. Час яго ўзнікнення вызначаецца шырокімі рамкамі III—I стагоддзяў да н. э.

## Гл. таксама 
* Хімера з Арэца — іншы знакаміты ўзор этрускай скульптуры.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фатаграфіі скульптуры

Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Помнікі Рыма
Катэгорыя:Мастацтва этрускаў
Катэгорыя:Экспанаты Капіталійскіх музеяў
Катэгорыя:Бронзавыя скульптуры
Некропаль Мантэроці

**Некропаль Мантэроці** — антычны этрускі некропаль каля горада Тарквінія ў Італіі. Уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА нароўні з некропалем у Чэрветэры.
]]
thumb|злева|Роспіс у адной з грабніц

Утрымлівае 6000 грабніц, высечаных у скалах. У грабніцах выяўлены каля 200 насценных роспісаў, найстарэйшыя з якіх датуюцца 7 ст. да н. э.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* M. C. M. Lerici (1959). *Prospezioni archeologiche a Tarquinia, La necropoli delle tombe dipinte*, Milán.
* Stendhal. *Las tumbas de Corneto* (Corneto era el nombre dado en el siglo XIX a Tarquinia, la antigua Tarquinii).

## Спасылкі 
* Site de l'Unesco sur la necropole

Катэгорыя:Мастацтва этрускаў
Катэгорыя:Некропалі
Катэгорыя:Пахаванні этрускаў
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Італіі
Катэгорыя:Археалогія ў Італіі
Саркафаг мужа і жонкі

**Саркафаг мужа і жонкі** () — знакаміты этрускі саркафаг з некропаляў у Чэрветэры, які ўваходзіць у склад экспазіцыі Нацыянальнага музея этрускага мастацтва на віле Юлія III у Рыме. Вышыня — 114 см, даўжыня — 190 см. У старажытнасці быў распісаны. Датуецца другой паловай VI ст. да н.э.

Тэракотавы саркафаг складаны па пластычным дэкоры. Муж і жонка паказаны напаўляжачымі, локцямі яны абапіраюцца на падушку. Мужчына ласкава паклаў руку на плячо жанчыны, якая прытулілася да яго грудзей. Абагульнена трактаваны буйныя рысы твару, міндалепадобныя вочы, прыўзнятыя ва ўсмешцы вусны. Нягледзячы на лаканізм, стрыманасць пластыкі, анатамічныя скажэнні, скульптару ўдалося перадаць настрой спакою, пачуццё унутранай згоды паміж гэтымі людзьмі.

Помнік належыць да групы саркафагаў, якія паўтараюць форму чалавечага цела. Яго ўнікальнасць у тым, што ён адлюстроўвае дзве фігуры, мужчынскую і жаночую, якія балююць у замагільным свеце. Гэты сюжэт прадстаўлены таксама ў старажытнагрэчаскага вазапісу. На элінскі ўплыў паказваюць такія дэталі, як форма ложа, заплеценыя косы, міндалепадобная форма вачэй і усмешкі на тварах.

Клапоцячыся пераважна пра аздабленне твараў і перадачу жэстаў, ніжнюю палову целаў мастак адлюстраваў схематычна. У Чэрветэры быў знойдзены яшчэ адзін саркафаг падобнай працы, меркавана рукі таго ж майстры.

## Гл. таксама 
* Знакамітыя саркафагі старажытнасці

Катэгорыя:Мастацтва этрускаў
Катэгорыя:Саркафагі
Некропаль

**Некропаль** (даслоўна «горад мёртвых»,  — мёртвы, πολις — горад) — вялікія могілкі (падземныя галерэі, склепы, камеры), размешчаныя на ўскраінах старажытных гарадоў (у Егіпце, Малой Азіі, Этрурыі), з грабніцамі і каменнымі надмагіллямі.

Некропалем таксама звычайна звалі магільнік ці месца вялікай колькасці пахаванняў.

У прыватнасці, так завуць комплекс пахаванняў старажытнага свету, напрыклад, Дыпілонскі некропаль у старажытных Афінах, у Старажытным Егіпце — некропаль горада Фівы з грабніцамі фараонаў і знаці, і шматлікія іншыя.

Рымляне часцей размяшчалі некропалі ўздоўж дарог для напамінку тым, хто жыве, пра подзвігі продкаў (найбольш вядомы — Рымскія катакомбы ўздоўж Апіевай дарогі).

## Гл. таксама 
* Акропаль
* Некропаль ля Крамлёўскай сцяны
* Могілкі
* Катакомбы
* Калумбарый
* Маўзалей

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Некропалі
Этрурыя

thumb|right|Зона рассялення этрускаў

**Этрурыя ** () — паўночна-заходняя вобласць старажытнай Італіі, межавала на поўначы з Лігурыяй, Галіяй і зямлёй венетаў, на ўсходзе — з Умбрыяй па рацэ Тыбр, на паўднёвым захадзе — з Лацыумам; заходнюю мяжу яе складала названае па імені жыхароў краіны — тырэнаў — Тырэнскае, ці Тускае, мора.

## Літаратура 
* Ed. Meyer, «Geschichte des Abendlandes» (т. II, Штутгарт, 1893);
* Jung, «Grundriss der Geographie von Italien und dem Orbis Romanus» (Мюнхен, 1897);
* Iw. Müller, «Handbuch der klassischen Altertumswissenschaft» (III т., 3 адз., I палова).

## Гл. таксама 
* Этрускія некропалі ў Чэрветэры

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Еўропы
Катэгорыя:Этрускі
Нацыянальная галерэя сучаснага мастацтва (Рым)

**Нацыянальная галерэя сучаснага мастацтва** (, скарочана *GNAM*) — мастацкі музей у Рыме (віла Баргезэ). У яго 75 залах прадстаўлена больш 5000 палотнаў і скульптур розных эпох. Вялікая калекцыя італьянскага жывапісу XIX—XX стагоддзяў.

## Галерэя 

Выява:Filippo Palazzi - Un contadino fermo e un contadinello che suona il piffero (Napoli).jpg|Filippo Palazzi: *Un contadino fermo e un contadinello che suona il piffero (Napoli)*
Выява:Eugenio Gignous - Monte Rosa.jpg|Eugenio Gignous: *Monte Rosa*
Выява:Vincenzo Caprile - L'acqua zurfegna a Santa Lucia2.jpg|Vincenzo Caprile: ''L'acqua zurfegna a Santa Lucia*
Выява:Gustav Klimt 020.jpg|Густаў Клімт: *Тры ўзросты жанчыны''
Выява:Vincent van Gogh - L'Arlesienne (Madame Ginoux).jpg|Вінцэнт ван Гог: *Арлезіянка (Партрэт мадам Жыну)*
Выява:Claude Monet - Waterlilies (Rome).jpg|Клод Манэ: *Гарлачыкі*
Выява:Paul Cézanne - Le Cabanon de Jourdan.jpg|Поль Сезан: *Le Cabanon de Jourdan*
Выява:(Treviso) Sogni by Vittorio Matteo Corcos - Rome Galleria nazionale d'arte moderna.jpg|Выторыё Коркас: *Мары*

## Гл. таксама 
* Рымскі музей сучаснага мастацтва

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастацкія музеі Італіі
Катэгорыя:Музеі Рыма
Катэгорыя:Музеі сучаснага мастацтва
*
Катэгорыя:Нацыянальныя музеі Італіі
Трыніта-дэі-Монці

**Трыніта-дэі-Монці**, таксама *Santissima Trinità al Monte Pincio* — тытулярная царква (з 13 красавіка 1587 г.) у Рыме, на вяршыні Іспанскай лесвіцы.

Будаўніцтва царквы пачалося ў 1502 годзе па заказе і на сродкі караля Францыі Людовіка XII і працягва­лась да 1585 г. У 1816 годзе царква падверглася сур'ёзнаму разбурэнню, пасля чаго была грунтоўна перабудавана.
Антычны абеліск (рымская імітацыя егіпецкага абеліска) з садоў Салюсція быў устаноўлены тут у 1789 г. У царкве знаходзіцца шэдэўр Даніэле да Вальтэра *«Зняцце з крыжа»*.

left|thumb|«Зняцце з крыжа» Даніэле да Вальтэра

## Тытулярная царква 
Царква Санта-Трыніта-дэі-Монці з'яўляецца тытулярнай царквой, кардыналам-святаром з тытулам царквы *Санта-Трыніта-дэі-Монці* з 21 кастрычніка 2003 года, з'яўляецца французскі кардынал Філіп Барбарен.

## Літаратура 
* Heinz-Joachim Fischer, *«Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt»*, DuMont Buchverlag, Köln 2001, ISBN 3-7701-5607-2.

Катэгорыя:Храмы Рыма
Катэгорыя:Тытулярныя цэрквы Рыма
Сады Салюсція

[thumb|Статуя «[Гал, які памірае», знойдзеная на тэрыторыі садоў]]
**Сады Салюсція** () — некалі раскошныя сады ў Старажытным Рыме, якія раней належалі рымскаму гісторыку Салюсцію.

Сады ў форме стадыёна ці іпадрома размяшчаліся за тагачаснай гарадской сцяной перад Колінскімі варотамі на поўначы горада ля падножжа Квірынала. Салюсцій стаў уладальнікам участку Гая Юлія Цэзара пасля таго, як той быў забіты.

На тэрыторыі садоў знаходзіўся храм Венеры, абеліск Салюсція, шматлікія статуі, якія цяпер знаходзяцца ў зборы Людавізі. Пасля Салюсція сады належалі розным рымскім імператарам. Самыя шырокія руіны на тэрыторыі садоў адносяцца да палаца Адрыяна (14 метраў ніжэй узроўня дарогі).

## Гл. таксама 
* Сады ў Старажытным Рыме

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Культура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Віа дэль Бабуіна

thumb|right|250px|Фантан Бабуіна, які даў назву вуліцы

**Віа дэль Бабуіна** () — вуліца ў гістарычным цэнтры Рыма, якая злучае П'яцца дэль Попала з плошчай Іспаніі. Найбліжэйшыя станцыі метро — «Фламіна — П'яцца-дэль-Попала» і «Спанья» на лініі A. Паралельна з віа дэль Бабуіна праходзіць віа Маргута.

thumb|left|250px|Палацца Стэрбіні

## Гісторыя 
Вуліца існавала ўжо ў XIV стагоддзі і была вядомая як вуліца Неапальскага саду (via dell’Orto di Napoli) і віа дэль Кавалета (via del Cavalletto). У 1525 годзе пад кіраўніцтвам Папы Клімента VII вуліца была рэстаўравана і стала звацца віа Клеменціна ў яго гонар. У 1540 годзе яна была пераназвана ў віа Пааліна ў гонар Папы Паўла III. У 1571 годзе па загаду Пія V на вуліцы быў устаноўлены фантан са статуяй Сілена, якая была настолькі пачварнай і была падобнай на малпу, чым набыла вядомасць сярод гараджан і дала назву ўсёй вуліцы.

## Спасылкі 
* Віа дэль Бабуіна 

Катэгорыя:Вуліцы Рыма
Сан-Марка (Фларэнцыя)

**Сан Ма́рка** () — агульная назва комплексу, які складаецца з царквы Святога Марка () і жаночага манастыра, у наш час ператворанага ў музей (). Размешчаны на плошчы Святога Марка () у Фларэнцыі.

## Музей 
Настаяцелем Сан Марка ў 1491—1498 гадах быў вядомы дамініканскі святар Джыралама Саванарола. Захавалася і даступная для наведвання келля, у якой ён жыў, а таксама яго партрэт, выкананы яго прыхільнікам Фра Барталамеа.

Манастыр Сан Марка ўтрымлівае вялікую колькасць прац, галоўным чынам, фрэсак, італьянскіх мастакоў эпохі Ранняга Адраджэння, у тым ліку, Фра Беата Анджэліка, Беноца Гацолі, Даменіка Гірландаё, Фра Барталамеа, Алесіа Бальдавінеці і шматлікіх іншых. Асабліва варта адзначыць працы Фра Беата Анджэліка: «Дабравешчанне», «Распяцце», «Страшны суд» і алтарны абраз «Мадонна са святымі».

Унутры манастыра захаваўся ўнікальны твор архітэктуры фларэнційскага Рэнесансу — аркада Сан Антоніа, створаная Мікелоца дзі Барталамеа. Музей Сан Марка знакаміты таксама вялікай калекцыяй рукапісаў, якія захоўваюцца ў бібліятэцы, пабудаванай гэтым жа архітэктарам.

выява:Fra Angelico 043.jpg| Фра Анджэліка. «Дабравешчанне» (фрэска ў калідоры музея)
выява:Fra Angelico 049.jpg| Фра Анджэліка. «Дабравешчанне» (фрэска на трэцім паверсе)
выява:Fra Angelico 006.jpg| Фра Анджэліка. «Дабравешчанне» (тэмпера ў музеі)

## Спасылкі 
* Pala di San Marco
* Museo di San Marco 
* Museo di San Marco
* Манастыр Сан-Марка

Катэгорыя:Славутасці Фларэнцыі
Катэгорыя:Музеі Фларэнцыі
Катэгорыя:Храмы Фларэнцыі
Катэгорыя:Фрэскі
Катэгорыя:1869 год у Італіі
Фрол Карнеевіч Акулаў

**Фрол Карнеевіч Акулаў** (; в. Кішчыцы, ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Вілейскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

З 1936 года працаваў на чыгунцы ў Пскове, Магілёве і інш. У ліпені 1943 г. накіраваны ЦК КП(б)Б у тыл ворага, у верасні 1943 — ліпені 1944 г. камісар партызанскай брыгады «За радзіму», адначасова сакратар Шаркоўшчынскага падпольнага РК КП(б)Б.

У 1946—1974 гг. на партыйнай і гаспадарчай рабоце.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Тэракота

[thumb|[Тэракотавая армія]]
**Тэракота** (ад  — зямля, гліна і *cotta* — абпаленая) — керамічныя не паліваныя вырабы з каляровай гліны з сітаватым будынкам. Ужываецца ў мастацкіх, побытавых і будаўнічых мэтах. З тэракоты вырабляецца посуд, вазы, скульптура, цацкі, кафлі, чарапіца, абліцавальныя пліткі і архітэктурныя дэталі.

Тэракота вырабляецца з адменных сартоў гліны, якая пасля абпалу набывае характэрную фактуру (ад грубазярністай да тонкай, з суцэльнай ці частковай паліроўкай) і колер (ад чорнага і чырвона-карычневага да светлага крэмавага).

Катэгорыя:Кераміка
Катэгорыя:Віды керамікі
Катэгорыя:Скульптурныя матэрыялы
Акулаў

**Аку́лаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Герасім Акулаў — разьбяр па дрэве.
* Мікалай Сяргеевіч Акулаў — беларускі фізік.
* Уладзімір Іванавіч Акулаў (1954—2026) — беларускі мастак-авангардыст.
* Фрол Карнеевіч Акулаў — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Вілейскага раёна.
П’яцца-дэль-Попала

**П’яцца дэль Попала** (*Piazza del Popolo*, літ. «народная плошча», хоць назва паходзіць ад царквы Санта-Марыя-дэль-Попала, так названай з-за таполяў, якія раслі тут, словы «таполя» і «народ» з’яўляюцца ў лацінскай мове амонімамі) — плошча ў Рыме, ад якой прамянямі разыходзяцца на поўдзень вуліцы Корса (вядзе на п’яцца Венецыя), Бабуіна (на п’яцца дзі Спанья) і Рыпета (на маўзалей Аўгуста). Вуглы паміж вуліцамі займаюць вельмі падобныя па сваім абліччы цэрквы-прапілеі Санта-Марыя-дэі-Міраколі (1681) і Санта-Марыя-ін-Мантэсанта (1679). На поўнач жа (у бок Рыміні) сыходзіць старажытная Фламініева дарога, па якой на працягу стагоддзяў прыбывала ў Рым асноўная маса падарожнікаў.

У сваім цяперашнім выглядзе п’яцца дэль Попала разбіў у 1811-22 гг. архітэктар . Ён злучыў плошчу Напалеонавай лесвіцай са схілам узгорка Пінчыа, на якім распасціраюцца сады вілы Баргезэ. Пасярэдзіне плошчы ўзвышаецца 36-мятровы егіпецкі абеліск, надпісы на якім усхваляюць дзеянні фараона Рамзеса II. Гэты абеліск быў перанесены з Геліёпаля ў Рым па капрызе Актавіяна Аўгуста ў 10 г. да н.э. На працягу стагоддзяў ён стаяў у Вялікім цырку, а да паўночных варот Рыма быў перанесены па ўказанні Папы Сікста V у 1589 г. Апроч абеліска, плошчу ўпрыгожваюць чатыры фантана. Гістарычна (да 1826 г.) п’яцца дэль Попала была месцам публічных пакаранняў смерцю. У наш час плошча закрыта для аўтамабільнага руху.

## Гл. таксама 
* Мост каралевы Маргарыты
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Плошчы Рыма
Катэгорыя:З’явіліся ў 1822 годзе
Сан-Карла-аль-Корса

**Сан-Карла-аль-Корса** (, ) — тытулярная царква (з 7 чэрвеня 1967 г.) ў Рыме, прысвечаная святым біскупам Мілана Амвросію і Карла Барамеа.

## Гісторыя 
* Будаўніцтва пачалося ў 1612 годзе.
* Будаўніцтва праходзіла пад кіраўніцтвам Анорыа Лонгі (*Onorio Longhi*) у 1612—1619, затым 1616—1627 гг. яго сына Марціна Анорыа мал.
* 1668 г. — быў збудаваны купал (працы П'етра да Кардона).
* 1684 г. — скончана афармленне фасада.

## Архітэктура 
thumb|left
Унутры царква багата ўпрыгожана пазалотай і фрэскамі Г. Брандзі (*Giacinto Brandi*). Алтар працы Карла Марата.

## Літаратура 
* Heinz-Joachim Fischer: *Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt.* DuMont Buchverlag, Köln 2001, ISBN 3-7701-5607-2.

К
К
Мельнікі

Назву **Мельнікі** маюць:

## Брэсцкая вобласць 
* Мельнікі́ — вёска ў Ганцавіцкім раёне
* Ме́льнікі — вёска ў Воўчынскім сельсавеце Камянецкага раёна
* Ме́льнікі — вёска ў Рэчыцкім сельсавеце Камянецкага раёна
* Ме́льнікі — вёска ў Кобрынскім раёне
* Ме́льнікі — вёска ў Маларыцкім раёне
* Ме́льнікі — хутар у Жабінкаўскім раёне

## Віцебская вобласць 
* Ме́льнікі — хутар у Браслаўскім раёне

## Гродзенская вобласць 
* Ме́льнікі — вёска ў Астравецкім раёне
* Мельнікі́ — вёска ў Гродзенскім раёне
* Мельнікі́ — былая вёска ў Дзятлаўскім раёне

## Мінская вобласць 
* Ме́льнікі — вёска ў Мядзельскім раёне

## Гл. таксама 
* Мэльныкы (Шацкі раён)