Правы чалавека ў Казахстане

**Правы чалавека ў Казахстане** замацаваны Канстытуцыяй, галоўным чынам — у раздзеле II «чалавек і грамадзянін». Рэспубліка Казахстан з’яўляецца членам ААН, АБСЕ і СНД.

У 1995—2022 годзе дзейнічаў Канстытуцыйны савет, які змяніў Канстытуцыйны суд пасля прыняцця канстытуцыі 1995 года. У 2022 годзе ў канстытуцыі Казахстана Канстытуцыйны савет быў заменены на Канстытуцыйны суд з правам звароту кожнага, хто палічыць, што нарматыўныя прававыя акты непасрэдна закранаюць іх канстытуцыйныя правы. Раней права прыватных асоб звяртацца ў Канстытуцыйны савет не было прадугледжана, у адрозненне ад Канстытуцыйнага суда, які існаваў да 1995 года. З 2002 года існуе пасада Упаўнаважанага па правах чалавека. З 1997 года пры прэзідэнце існуе камісія па правах чалавека.

Тым не менш сітуацыя з правамі чалавека ў Рэспубліцы Казахстан была праблемнай вобласцю для многіх урадавых і няўрадавых назіральнікаў. Паводле справаздач арганізацыі «Freedom House» краіна мае рэйтынг 6 па палітычных правах і 5 па грамадзянскіх свабодах (па шкале 1-7, дзе 1 з’яўляецца самым высокім паказчыкам), такім чынам грамадства Казахстана прызнана «несвабодным». На сайце пасольства ЗША пра Казахстан адзначана, што ў 2004—2005 гадах «урад працягваў здзяйсняць шматлікія і грубыя парушэнні» па правах чалавека.

Палітычная структура Казахстана мае асаблівасць засяроджвання ўлады ў руках прэзідэнта. Паводле справаздач назіральнікаў, выбары, якія праходзілі, былі далёкія ад міжнародных стандартаў. Заканадаўчая і судовая ўлада, а таксама рэгіянальныя і мясцовыя ўлады не з’яўляюцца незалежнымі ад выканаўчай улады, а таксама змены або папраўкі да Канстытуцыі праходзяць толькі са згоды прэзідэнта.

## Удзел у міжнароднай сістэме абароны правоў чалавека 
## Крытыка становішча з правамі чалавека 
Спецдакладчык ААН Майна Кіаі рэкамендаваў ураду перагледзець закон аб правядзенні мірных сходаў і шэсцяў. З ягоных слоў, «у Казахстане ўсё так перавярнулася, што трэба выпрошваць гэтае права ва ўладаў». Таксама ён параўнаў Казахстан з Руандай, дзе кіраўнік Рэспублікі атрымлівае 95 % галасоў.

На думку казахстанскай апазіцыі, забойствы апазіцыйных палітыкаў Алтынбека Сарсенбаева і Заманбека Нуркадзілава былі выкананыя «эскадронам смерці» з былых супрацоўнікаў спецслужбаў. У ліку асуджаных па справе аб забойстве Сарсенбайлы апынуліся афіцэры спецпадраздзялення «Арыстан» КНБ РК.

Аляксандр Бажэнка, грамадзянскі актывіст, сведка на працэсе па справе аб беспарадках у Жанаазене, які адмовіўся на судзе ад сваіх паказанняў, заявіўшы пра катаванні падчас следства, быў забіты 11 кастрычніка 2012 года. Афіцыйная колькасць загінуўшых у Жанаазене склала 15 чалавек.

На думку Даніяра Наўрыза ў інфармацыйных адносінах фактычна накладзеная забарона на тэму атэізму. Таксама за распальванне міжрэлігійнай варожасці быў арыштаваны Аляксандр Харламаў. Яго абвінавачваюць у тым, што ён у сваіх публікацыях аб хрысціянстве і аб розных рэлігійных плынях займаўся прапагандай атэізму, чым абразіў пачуцці вернікаў.

## Спасылкі 
* Упаўнаважаны па правах чалавека ў РК
* Правы чалавека на сайце Мінюста РК
* Канстытуцыйны савет РК
* Даклад Спецыяльнага дакладчыка па пытанні аб правах на свабоду мірных сходаў і свабоду асацыяцыі Майны Кіаі. Савет па правах чалавека ад 16 чэрвеня 2015 года
* Правы чалавека ў Казахстане на партале УВКПЧ ААН
* Дакумент БДІПЧ АБСЕ і СНД аб выбарах у Казахстане
* Даклады ўрада ЗША па Казахстану
* Казахстанскае Міжнароднае бюро па правах чалавека і захаванню законнасці
* Казахстан на партале «Правы чалавека ў Цэнтральнай Азіі»
* Раздзел аб Казахстане дакладу-2011 «Міжнароднай амністыі»
* Казахстан на партале «Х’юман Райц Вотч»
* Раздзел пра Казахстан-2010 «Freedom House»
* Камітэт па маніторынгу крымінальнай рэформы і правах чалавека
* Казахстанскі форум «Абарона правоў чалавека»

Катэгорыя:Права Казахстана
Катэгорыя:Грамадства Казахстана
Катэгорыя:Палітыка Казахстана
Казахстан