open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шклоўская ратуша

**Шклоўская ратуша** — помнік архітэктуры класіцызму ў горадзе Шклове.

## Гісторыя 
Пасля вялікага пажару ў 1769 г. уладальнік Шклова князь Чартарыйскі прыняў рашэнне перанесці горад на новае месца, паміж высокім правым берагам Дняпра і левым берагам р. Шклавянка, на 2,5 км на поўнач ад старога Шклова. Будаўніцтва новага горада, паводле пісьмовых крыніц, вялося з 1769 па 1778 г. На працягу 1770–1772 гг. быў пабудаваны новы рынак з ратушай і гандлёвымі радамі. Ратуша з галоўнымі магазінамі размяшчалася ў цэнтры гэтага гандлёвага комплексу. З чатырох вуглоў комплексу знаходзіліся свірны, а пасярэдзіне верхняга рада – гарадскія вагі. Сістэма крам (палова выходзіла разам з ратушай на дзядзінец, а палова на рыначныя вуліцы) дазволіла сканцэнтраваць вялікую колькасць (120) гандлёвых пляцовак на адносна невялікай плошчы.

У даваенны перыяд будынкі знаходзіліся ў здавальняючым стане і выкарыстоўваліся, праўда, можна адзначыць пэўныя страты, знешнія пераробкі і ўнутраныя перапланіроўкі (на галоўным фасадзе ліквідаваны балкон і праём закладзены да аконнага, зменена завяршэнне ратушнай вежы, перапланаваны цэнтральны аб'ём паўночнага крыла крам, мажліва, было страчана ўсходняе крыло крам, закладзены некаторыя аконныя праёмы і г.д.).

У 1999 годзе ратуша адрэстаўравана, а гандлёвыя рады адбудаваныя наноў у 2000 г. У новым будынку размяшчаецца гімназія, а ў самой ратушы - школьны музей.

## Архітэктура 
Ратуша ўяўляе сабой прамавугольны, блізкі да квадрата у плане двухпавярховы будынак, накрыта вальмавым дахам, па цэнтры якога размяшчалаецца двух'ярусная васьмігранная вежа, расчлянёная пілястрамі, і завяршалася яна гранёным купалам з фігурным шпілем. На вежы знаходзіўся гадзіннік, звон і аглядальная пляцоўка. Сцены будынка ратушы таксама расчлянёны пілястрамі і прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Першы паверх і пілястры дэкарыраваны плоскім рустам. У першым ярусе маецца скразны праезд. На другі паверх вяла вуглавая двухмаршавая лесвіца. На першым паверсе знаходзіліся розныя службовыя памяшканні. Асноўная частка памяшканняў групавалася на другім паверсе па баках кароткага калідора. Пад ратушай быў падвал.

З абодвух бакоў да ратушы прымыкаюць аднапавярховыя гандлёвыя рады, якія ствараюць замкнёную кампазіцыю з вялікім унутраным дваром. Крамы былі арыентаваны аркамі ва ўнутраны двор і на вуліцу, што дазволіла на адносна невялікай плошчы сканцэнтраваць да 120 гандлёвых памяшканняў. Ва ўсходнім і заходнім карпусах гандлёвых радоў размяшчаюцца праезды. Паўночны корпус крам уключае па цэнтры аднапавярховы з падваламі будынак падобна ратушы з вежай і скразным праездам. У ім размяшчаліся складскія памяшканні. Па вуглах комплексу размяшчаюцца двухпавярховыя квадратныя ў плане свірны з шатровым пакрыццём. Фасады вуглавых будынкаў расчлянёны руставанымі пілястрамі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Шклоў
Катэгорыя:Славутасці Шклова
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:З’явіліся ў 1772 годзе
Катэгорыя:1772 год у Беларусі
Голас Радзімы

**Голас Радзімы** — інфармацыйна-асветная газета для беларусаў за мяжой.

## Гісторыя 
Выдаецца з 6 красавіка 1955 года ў Мінску на беларускай мове штотыднёва. Да студзеня 1960 года называлася «За вяртанне на Радзіму».

Заснавана секцыяй Савецкага камітэта «За вяртанне на Радзіму» для прапаганды савецкага ладу жыцця сярод беларускіх эмігрантаў. Са студзеня 1960 года цяперашняя назва. З сярэдзіны 1970-х гадоў асвятляла жыццё, у тым ліку беларускай эміграцыі. З сярэдзіны 1990-х гадоў адзінае беларускае выданне, якое распаўсюджваецца сярод нацыянальнай дыяспары і ў асяроддзі замежных беларусістаў.

Інфармуе аб палітычных працэсах, якія адбываюцца ў Беларусі, навінах грамадска-культурнага жыцця. Публікуе шмат матэрыялаў па гісторыі Беларусі, асвятляе жыццё беларусаў у далёкім і блізкім замежжы. Да 1993 года выдавалася «Бібліятэчка газеты «Голас Радзімы». Выдадзена больш за 150 кніг і брашур.

Спярша выдавалася Беларускім таварыствам па сувязях з суайчыннікамі за рубяжом. Потым да 2018 году з'яўлялася дадаткам да газеты   «Советская Белоруссия». Зараз выдаецца як асобнае выданне Выдавецкім домам «Звязда».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка «Голаса Радзімы» 
* Як «Голас Радзімы» выконваў спецзаданні савецкага КГБ — Наша Ніва

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:1955 год у Беларусі
Мікола Гамолка

**Мікола Гамолка** (*Мікалай Іванавіч Гамолка*; , в. Брынёў, Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць — , Мінск) — беларускі ,  і .

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў в. Брынёў у сялянскай сям’і.

Вучыўся на філалагічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1939—1940, завочна ў 1948—1952). У 1940—1946 гг. служыў у Савецкай Арміі. У 1947 г. паступіў на працу рэдактарам у Дзяржаўнае выдавецтва БССР, у 1948—1949 гг. — літсупрацоўнік рэдакцыі газеты «Літаратура і мастацтва», з 1949 г. загадваў аддзелам літаратуры і мастацтва рэдакцыі газеты «Чырвоная змена», у 1951—1962 гг. — адказны сакратар часопіса «Бярозка». З 1967 г. — адказны сакратар Камісіі па Дзяржаўных прэміях БССР пры Савеце Міністраў рэспублікі. У 1970—1980 гг..

### Бібліяграфія 
* За великую трассу. — Мн., 1956;
* Девушка шла по войне. — Мн., 1972

## Памяць 
У сярэдняй школе № 1 г. Жыткавічы адкрыты мемарыяльны музей пісьменніка.

## Літаратура 
*
Аляксандр Яўгенавіч Сазанкоў

**Аляксандр Сазанкоў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, нападнік клуба «Касцюковічы».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец магілёўскага «Дняпра», з цягам часу стаў асноўным нападнікам каманды. У 2010 годзе гуляў за мінскае «Дынама» (дзе таксама быў асноўным нападнікам).

У верасні 2010 года перайшоў у гданьскую «Лехію». Не здолеў зайграць у чэмпіянаце Польшчы з-за траўмы і канфлікту з кіраўніцтвам клуба. У выніку ў верасні 2012 года разарваў кантракт з «Лехіяй».

Тады ж вярнуўся ў магілёўскі «Дняпро», але з-за судовых працэсаў з «Лехіяй» здолеў зайграць за «Дняпро» толькі ў сезоне 2013. Замацаваўся ў якасці асноўнага цэнтральнага нападніка (хоць нярэдка яго замяняў Дзмітрый Коўб), але за ўвесь сезон здолеў забіць толькі адзін гол.

Сезон 2014 пачаў выдатна — дубль Сазанкова ў браму «Гомеля» дазволіў магілёўскаму клубу выйсці ў паўфінал Кубка Беларусі. Але ў тым жа матчы ён атрымаў траўму, з-за якой прапусціў большую частку сезона. Вярнуўся на поле ў жніўні 2014 года і замацаваўся на пазіцыі цэнтральнага нападніка, але не здолеў выратаваць «Дняпро» ад вылету ў Першую лігу. У лютым 2015 года падоўжыў кантракт з «Дняпром». У сезоне 2015 быў асноўным нападнікам клуба ў Першай лізе, але значную колькасць матчаў прапусціў з-за траўмы.

У лютым 2016 года зноў падоўжыў пагадненне з магіляўчанамі. У сезоне 2016 дапамог «Дняпру» выйсці ў Вышэйшую лігу. Пачатак сезона 2017 прапусціў з-за траўмы, вярнуўся на поле толькі ў чэрвені. У ліпені 2017 года пакінуў магілёўскі клуб.

У жніўні 2017 года далучыўся да «Оршы», за якую выступаў да канца сезона 2017. У 2018—2019 гадах гуляў у складзе клуба Другой лігі «Горкі». У жніўні 2019 года зноў стаў іграком «Оршы», дзе гуляў да канца года, зрэдку выходзячы на замену ў канцы матча.

У пачатку 2021 года зноў быў заяўлены за «Горкі», аднак на полі не з’яўляўся. З пачатку 2023 года стаў выступаць за «Касцюковічы».

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі.
 
## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2009

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро-2 Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Лехія Гданьск
Катэгорыя:Ігракі ФК Орша
Катэгорыя:Ігракі ФК Горкі
Катэгорыя:Ігракі ФК Касцюковічы
Падвішань

**Падві́шань** (*Clitopilus prunulus*), народная назва *Гладун* — шапкавы грыб сямейства .

## Апісанне 
Пладовае цела — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам да 10 см, пукатая, пазней увагнутая з няроўным хвалістым краем, светла-ружавата-бялёсая, падсохлая — белая. Пласцінкі прырослыя, зыходныя на ножку. Ножка белая, кароткая, унізе звужаная, даўжынёй 2—7 см. Мякаць белая, з пахам мукі. Споры эліпсападобныя, ружаватыя.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў Еўразіі і Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца з ліпеня па верасень у лясах, на палянах, узлесках, садах, часта сярод імхоў. Расце густа, кучкамі.

## Выкарыстанне 
Ядомы грыб.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ивишень, или подвишень, или подвишенник, или клитопилус обыкновенный — *Clitopilus prunulus* (Fr.) Kumm. // Экологический центр «Экосистема»™

Катэгорыя:Агарыкальныя
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Ліпары

**Лі́пары** (), або **востраў Эола** () — самы буйны востраў у групе Ліпарскіх астравоў. Уваходзіць у склад Італіі. Агульная плошча — 37,6 км². Насельніцтва (разам з суседнімі астраўкамі, 2011 г.) — 11 549 чал.

## Геаграфія 
Востраў Ліпары месціцца ў 27 км на поўнач ад Сіцыліі, у 437,6 км на паўднёвы ўсход ад Рыма, у 1969 км на паўднёвы захад ад Мінска. Даўжыня — 9,6 м. Найбольшая шырыня — каля 7 км. Ад бліжэйшага вострава Вулкана Ліпары адлучае праліў меней за 1 км.

Мае вулканічнае паходжанне. Узнік каля 223 тыс. гадоў таму. Наймалодшыя геалагічныя фарміраванні адносяцца да VI ст. н. э. Востраў гарысты.
Найвышэйшы пункт — гара Монтэ-Кірыка (602 м). На захадзе і поўдні сустракаюцца фумаролы з гарачай вадой.

На Ліпары здаўна здабывалі каалін.

## Гісторыя 
Востраў Ліпары быў населены ў сярэднім неаліце выхадцамі з суседняй Сіцыліі. Тут здаўна здабывалі абсідыян, які карыстаўся значным попытам нават пасля пачатку апрацоўкі металаў. Акрамя таго, старажытныя тубыльцы займаліся земляробствам, жывёлагадоўляй і рыбалоўствам. Археолагамі выяўлены рэшткі керамікі, характэрнай для мінойскай балканскай Грэцыі, а потым — для мікенскай культуры. У другой палове 2 тысячагоддзя да н. э. з'яўляюцца ўмацаваныя паселішчы, якія будавалі ў непрыступных мясцінах. У канцы 2 тысячагоддзя да н. э. на востраве з'явіліся новыя жыхары з Паўднёвай Італіі.

У 580 г. да н. э. на Ліпары прыбылі грэчаскія каланісты. Яны заспелі грамадства з 500 тубыльцаў, якія разам апрацоўвалі зямлю і разам ахоўвалі востраў ад піратаў. Згодна паданню, ліпарцы былі нашчадкамі аўсона Ліпара і грэка Эола. У сярэдзіне 1 тысячагоддзя да н. э. з-за нападаў этрускаў большая частка карэннага насельніцтва пакінула востраў. Гэта дазволіла дарыйцам заснаваць на ім сваю калонію. Яны самі актыўна займаліся пірацтвам, рабавалі італійцаў і этрускаў.

У 252 г. да н. э. Ліпары быў заваяваны рымлянамі. У гады войн з Карфагенам, а таксама грамадзянскай вайны паміж Актавіянам і Пампеям востраў выкарыстоўваўся як ваенная база.

У сярэднявеччы Ліпары належаў да дзяржавы остготаў, Візантыі, Неапалітанскага каралеўства. Тут сяліліся манахі-пустэльнікі і некаторы час існавала біскупская кафедра, прыязджалі пілігрымы. У 839 г. і 1540 г. востраў рабавалі мусульманскія піраты.

У 1861 г. далучаны да Італіі.

## Турызм 
Турызм з'яўляецца асновай эканомікі вострава. Порт Ліпары прымае паромы з бліжэйшага сіцылійскага порта Мілаца, улетку з Неапаля, і Палерма. Аэрапорта няма, аднак дзейнічае верталётная пляцоўка.

Славутыя мясціны:

* Горад Ліпары, каля якога знаходзіцца пляж. У самім горадзе — археалагічны музей.
* Пемзавыя кар'еры каля вёскі Канета. Тут таксама ёсць пляж.
* Гара Сант-Анджэла (594 м) — лепшы пункт для агляду панарамы вострава. На гары таксама знаходзяцца фумаролы.
* Сан-Каладжэра, дзе знаходзяцца гарачыя купальні.
* Бельведэрэ-дзі-Кватрочы — месца для агляду суседніх Ліпарскіх астравоў.

## Спасылкі 
* Lipari: Volcanological History 
* The history of the Aeolian Islands The history of the Aeolian Islands
* Island of Lipari

Ліпары
Крэпы

thumb|right|Разгорнуты французскі крэп з начынкай
**Крэпы** () — страва французскай кухні; надзвычай тонкія бліны з разнастайнымі начынкамі. У крэпы не дадаюць цукар, таму смакавую ноту вызначае начынка.

## Асаблівасці гатавання 
Выпякаюць крэпы на крэпніцы — вялікай патэльні-пласкадонцы без ручак або проста круглай гарачай паверхні.

Звычайна салёнай начынкай для крэпаў, якія падаюцца на абед ці вячэру, могуць быць сыр, вяндліна, яйкі, рататуй, грыбы, артышокі (у некаторых рэгіёнах) і розныя мясныя прадукты.

Салодкія крэпы можна ёсць пад час сняданка або ў якасці дэсерта. Салодкія крэпы могуць быць начынены або проста сервіраваны *Nutella*, варэннем, цукрам, кляновым сіропам, лімонным сокам, узбітымі вяршкамі, джэмамі з садавіны, заварным крэмам або кавалачкамі мяккай садавіны ці канфіцюрам.

## Віды крэпаў 
Крэпы асабліва папулярныя ў Францыі. Звычайна крэпы гатуюцца з наступных інгрэдыентаў: мукі, яек, малака, алею і дробку солі. Крэпы, як правіла, двух відаў: *салодкія крэпы* (*crêpes sucrées*) зроблены з пшанічнай мукі і злёгку падсалоджаныя; і *салёныя галеты* (*crêpes salées*) з грачанай мукі і непадсалоджаныя. Назва *"галета"* пайшла ад французскага слова *galet* ("галька"), бо першыя галеты гатаваліся на  гальцы, якая награвалася з дапамогай агню. Цеста з грачанай мукі без глютэну, што робіць магчымым для людзей, якія маюць алергію або непераноснасць глютэну, есці гэты від крэпаў.

*Mille crêpe* — французскі пірог, зроблены з многіх слаёў крэпаў. Слова *mille* азначае "тысяча", маючы на ўвазе вялікую колькасць слаёў крэпаў.

Яшчэ адзін традыцыйны французскі і бельгійскі від крэпаў — крэпы Сюзет, крэпы з злёгку нацёртай апельсінавай лупінай і лікёрам (звычайна Grand Marnier).

## Культура і крэпы 
У Францыі крэпы традыцыйна падаюцца на Грамніцы (*La Chandeleur*), які святкуюцца 2 лютага. Гэты дзень быў першапачаткова Днём Блаславення Дзевы Марыі, але стаў вядомы ў Францыі як "Le Jour des Crêpes" (літаральны пераклад "Дзень крэпаў", але часам яго ў размове называюць "Нацыянальны дзень крэпаў"), спасылаючыся на традыцыю частавання гасцёў крэпамі. Лічылася, што калі злавіць крэп патэльняй у правай руцэ, пасля таго як падкінуць яго ў паветра, і трымаючы залатую манету ў левай руцэ, у гэтым годзе будзе багацце.

## Спасылкі 
* Рэцэпты крэпаў 

Катэгорыя:Французская кухня
Рагу

**Рагу** (; от  — выклікаць апетыт) — страва з невялікіх кавалачкаў спачатку абсмажанага, а затым тушанага мяса, рыбы, птушкі, дзічыны, гародніны ці грыбоў, часта ў густым соусе.

## Нацыянальныя разнавіднасці 
Стравы, прыгатаваныя падобным з рагу чынам, ёсць у многіх народаў. Найбольш вядомыя з іх французская закуска рагу фін, рагу па-цюрыхску, фрыкасэ або італьянскае балонскае рагу. Гуляш і бефстроганаў таксама адносяць да рагу. На Брытанскіх астравах стравы, роднасныя з рагу, называюцца сцью, найбольш вядомае з якіх — ірландскае рагу. Таксама да рагу можна аднесці нямецкую страву айнтопф.

## Літаратура 
* Erhard Gorys: *Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück* (=&nbsp;*dtv*, Nr.&nbsp;36245). 11.&nbsp;Auflage, aktualisierte Neuausgabe. Deutscher Taschenbuch Verlag, München 2007, ISBN 978-3-423-36245-0.
* Richard Hering; F.&nbsp;Jürgen Herrmann (Bearb./Hrsg.): *Herings Lexikon der Küche.* 23.,&nbsp;erweiterte Auflage. Fachbuchverlag Pfanneberg, Haan-Gruiten 2001, ISBN 3-8057-0470-4.

Катэгорыя:Мясныя стравы
NGC 887

**NGC 887** (іншыя абазначэнні — **MCG -3-7-1**, **IRAS02171-1617**, **PGC 8868**) — спіральная галактыка з перамычкай (SBc) у сузор’і Кіт.

Гэты аб’ект уваходзіць у колькасць пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1785 годзе
0887
Катэгорыя:Кіт (сузор’е)
NGC 732

**NGC 732** (іншыя абазначэнні — **UGC 1406**, **IRAS01535+3633**, **MCG 6-5-57**, **ARAK 64**, **MK 1011**, **ZWG 522.76**, **PGC 7270**) — лінзападобная галактыка (S0) у сузор’і Андрамеда.

Гэты аб’ект уваходзіць у колькасць пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1883 годзе
0732
Катэгорыя:Андрамеда (сузор’е)
Катэгорыя:Лінзападобныя галактыкі
Арнэ Вільгельм Каўрын Тыселіус

**Арнэ Вільгельм Каўрын Тыселіус** (; ,  — , ) — шведскі біяхімік, член Шведскай АН (з 1956 прэзідэнт).

## Біяграфія 
У 1938—1968 гадах прафесар біяхіміі і дырэктар біяхімічнай інстытута.

## Асноўныя работы 
Асноўныя працы па метадах электрафарэтычных і храматаграфічных даследаванняў высокамалекулярных злучэнняў. Даказаў комплексную прыроду бялкоў сыроваткі крыві.

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1948).

## Літаратура 
* Farber Е., Nobel prize winners in chemistry 1901—1950, N. Y., 1953.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Біяхімікі Швецыі
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Генрых Ота Віланд

**Генрых Ота Віланд** (; , , Бадэн, — , ) — нямецкі хімік-арганік і біяхімік.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Штутгарце, Берліне і Мюнхене. З 1901 года доктар філасофіі. З 1909 года экстраардынарны прафесар, з 1913 года член Савета па арганічнай хіміі Мюнхенскага ўніверсітэта і з 1917 года адначасова ардынарны прафесар Вышэйшай тэхнічнай школы ў Мюнхене. З 1917 года прафесар Фрайбургскага ўніверсітэта, а з 1925 года, замяніўшы Р. Вільштэтэра, узначаліў кафедру арганічнай хіміі ўніверсітэта ў Мюнхене.

## Асноўныя працы 
Асноўныя працы Віланда па хіміі гармонаў, стэроідаў, алкалоідаў, жоўцевых кіслот, а таксама хларафілу і гемаглабіну. Высунуў (адначасова з В. І. Паладзіным) тэорыю дэгідравання, якая тлумачыць механізм акісляльных рэакцый, у тым ліку працэсаў біялагічнага акіслення.

## Сачыненні 
* Untersuchungen über die Gallensäuren, «Hoppe-Seyler’s Zeitschrift für die physiologische Chemie», 1916—17, Bd 98, S. 59—64 (сум. з H. Sorge)
* Untersuchungen über die Konstitution der Gallensäuren, там жа, 1932, Bd 210, S. 268-81; Bd 211, S. 261—274 (сум. з Е. Dane und E. Sholz)
* Über den Verlauf der Oxydationsvorgänge, Stuttg., 1933;

## Літаратура 
* Poggendorff I. С., Biographisch-literarisches Handwörterbuch…, Bd 6, Tl 4, В., 1939, S. 2876.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Біяхімікі Германіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Мюнхенскага тэхнічнага ўніверсітэта
Масада

**Масада** (іўр. מצדה, мецада - «крэпасць») — старажытная крэпасць ля паўднёва-заходняга ўзбярэжжа Мёртвага мора, у Ізраілі. Недалёка ад горада Арад, у шашы Эйн-Геды - Эйн-Бокек.

## Апісанне 
thumb|злева|150px|Сцены крэпасці.
thumb|злева|150px|Унутры крэпасці.

На вяршыні адной з скал Іудзейскай пустыні, што ўздымаецца на 450 метраў над Мёртвым морам, у 25 годзе да н. э. цар Ірад I Вялікі, нашчадак ідумеяў, якія прынялі іудаізм, пабудаваў прытулак для сябе і сваёй сям'і, значна умацаваўшы і дабудаваўшы старую крэпасць хасманейскага перыяду пабудовы 37-31 гадоў да н. э. У крэпасці захоўвалася шмат харчовых і зброевых запасаў, была зроблена майстэрская сістэма водазабеспячэння, лазні на ўзор рымскіх. Крэпасць выкарыстоўвалася таксама для захоўвання царскага золата.

З усіх бакоў Масаду атачаюць стромыя скалы. Толькі з боку мора наверх вядзе вузкая, так званая змяіная сцежка. Вяршыню скалы вянчае амаль плоскае трапецападобнае плато, памеры якога прыкладна 600 на 300 метраў. Плато атачаюць магутныя крэпасныя сцены агульнай працягласцю 1400 метраў і таўшчынёй каля 4 метраў, 37 вежаў. На плато былі пабудаваныя палацы, сінагога, зброевыя склады, ямы для збору і захоўвання дажджавой вады і іншыя дапаможныя пабудовы.

У крэпасці да сёння захаваліся палац цара Ірада, сінагога, фрагменты мазаік, высечаныя ў скалах водныя рэзервуары, халодныя і гарачыя лазні.

## Спасылкі 
* Масада — аб’ект сусветнай спадчыны ЮНЕСКА 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Ізраілі
Катэгорыя:Крэпасці Іўдзеі
Катэгорыя:Крэпасці правінцыі Іўдзея
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Ізраіля
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Ізраілі
Карл Бош

**Карл Бош** (; ,  — , ) — нямецкі хімік.

## Біяграфія 
З 1894 па 1896 вучыўся металургіі і машынабудаванню ў Тэхнічным універсітэце ў Шарлотэнбургу. Вывучаў хімію ў Лейпцыгскім універсітэце і ў 1898 атрымаў доктарскую ступень за дысертацыю па праблемах арганічнай хіміі. У 1899 годзе Бош паступіў працаваць на «Бадэнскай анілінавай і содавай фабрыцы» (БАСФ) у Людвігсгафене-на-Рэйне. З 1907 узначальвае ў гэтай кампаніі эксперыментальную лабараторыю і працуе над удасканаленнем метаду фіксавання атмасфернага азоту. Пасля зліцця ў 1925 БАСФ і шасці іншых хімічных кампаній з утварэннем канцэрна «І. Г. Фарбэніндустры» Карл Бош быў прызначаны прэзідэнтам гэтага новага гіганцкага хімічнага аб’яднання. У 1935 Бош стаў старшынёй савета дырэктараў «І. Г. Фарбэніндустры», а ў 1937 — пераемнікам Макса Планка на пасадзе прэзідэнта Таварыства кайзера Вільгельма (цяпер — таварыства Макса Планка) і займаў гэтыя два пасты адначасова. У 1902 Карл Бош ажаніўся з Эльзай Шылбах. Ад гэтага шлюбу ў іх нарадзіліся сын і дачка.

## Асноўныя працы 
Вывучэнне і ўдасканаленне метаду фіксавання атмасфернага азоту. Укараненне і развіццё метадаў высокага ціску ў хіміі. Распрацоўка метадаў каталізу пры вытворчасці метанолу і гідрагенізацыі вугалю.

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1931), сумесна з Ф. Бергіусам «за заслугі па ўвядзенні і развіццю метадаў высокага ціску ў хіміі».

## Памяць 
У гонар Карла Боша ў 2009 г. названы кратар на Месяцы.

## Спасылкі 
* Музей Карла Боша (*Carl-Bosch-Museum*) у Гайдэльбергу

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Адольф Віндаус

**Адольф Ота Рэйнгольд Віндаус** (; ,  — , ) — нямецкі біяхімік і хімік-арганік.

## Біяграфія 
Вывучаў медыцыну і хімію ва ўніверсітэтах Берліна і Фрайбурга. Працаваў ва ўніверсітэтах:
* 1901—1913 Універсітэт Фрайбурга,
* 1913—1915 Інсбрукскі ўніверсітэт імя Леапольда і Франца, прафесар,
* 1915—1944 Гётынгенскі ўніверсітэт, прафесар і дырэктар.

## Асноўныя працы 
З 1901 года Віндаус займаўся даследаваннем стэрынаў. Адкрыў іх будову і ўтварэнне вітаміну D з эргастэрыну пад дзеяннем ультрафіялетавага апрамянення. Віндаус атрымаў шляхам сінтэзу гістамін, выявіў у складзе вітаміну B1 серу, вывучаў супрацьрахітычныя, а таксама хімічную будову калхіцыну, сардэчных гліказідаў, імідазолу і іншых прыродных біялагічна актыўных рэчываў.

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1928) за вывучэнне ўласцівасцей і будовы вітаміну D.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Біяхімікі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Тэадор Сведберг

**Тэадор Сведберг** (; , Вальбу — , ) — шведскі фізіка-хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі ў 1926 годзе за яго працу па дысперсным сістэмам.

## Біяграфія 
У 1907 годзе скончыў Упсальскі ўніверсітэт і працаваў там жа (з 1921 года прафесар). З 1949 года дырэктар інстытута ядзернай хіміі (Інстытут Г. Вернера) у г. Упсала.

Аўтар навуковых прац пераважна па калоіднай хіміі, электрафарэзе, фізікахіміі бялкоў.

Эксперыментальна пацвердзіў (1906) распрацаваную А. Эйнштэйнам і М. Смалухоўскім тэорыю броўнаўскага руху. даказаў рэальнасць існавання малекул.

Прапанаваў метад ультрацэнтрыфугавання для выдалення калоідных часціц з раствораў (1919), у т.л. для седыментацыі бялкоў.

Стварыў першую аналітычную ультрыцэнтрыфугу, якая забяспечвала паскарэнне 5×10³×*g* (1923).

Вызначыў малекулярную масу і форму малекул бялкоў (1926).

Член Шведскай АН (1912), замежны член АН СССР (1966).

Быў жанаты з Андрэа Андрэен (1888—1972), дзеячкай міжнароднага жаночага дэмакратычнага руху, лаўрэаткай Міжнароднай Сталінскай прэміі «За ўмацаванне міру паміж народамі» (1953).

## Навуковыя працы 
* Die Existenz der Moleküle, Lpz., 1912
* Colloid chemistry, N. Y., 1924

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Замежныя члены АН СССР
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Фрыдрых Бергіус

**Фрыдрых Бергіус** (; , пад Брэслау — , ) — нямецкі хімік-тэхнолаг.

## Працы 
У 1913 годзе распрацаваў спосаб атрымання маторнага вадкага паліва шляхам насычэння вадародам сумесі, якая складаецца са здробненага вугалю і смолападобных адходаў вытворчасці коксу і генератарнага газу пад ціскам вышэй за 20 Мн/м² (200 кгс/см³) і пры тэмпературы каля 500 °C. Патэнт быў набыты ў Бергіуса канцэрнам «І. Г. Фарбэніндустры» і ўжываўся з выкарыстаннем каталізатараў. Гэтым спосабам нацысцкая Германія падчас 2-й сусветнай вайны атрымлівала значную колькасць бензіну. Вывучаў магчымасць атрымання кармавога цукру гідролізам драўніны.

Катэгорыя:Выкладчыкі Універсітэта Вільгельма Лейбніца, Гановер
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Нацыянальная акадэмія дэі Лінчэі

[thumb|350px|Від на палацца Карсіні з боку [Батанічны сад Рымскага ўніверсітэта|Батанічнага саду.]]
**Нацыянальная акадэмія дэі Лінчэі** (, часта скарочана  — «Акадэмія рысьевокіх») — найстарэйшая акадэмія навук Італьянскай рэспублікі. Размяшчаецца ў Рыме, у палацца Карсіні.

Акадэмікі называюць сябе «рысьевокімі» (lincei) у знак прызнання асаблівай зоркасці, якая неабходна для навуковага пазнання, і якая асабліва ўласцівая рысі (іт. lince, лац. Lynx) - дзікай лясной кошцы. Эпітэт нарадзіўся з пераасэнсавання класічнага абароту «Лінкеевы вочы» - намёк на вастрыню зроку Лінкея, наперадгледчага ў арганаўтаў, і адначасова на зоркасць рысі.

Найстарэйшая навуковая акадэмія Італіі была заснавана ў 1603 годзе умбрыйскім арыстакратам Федэрыка Чэзі і на працягу трохсот гадоў заставалася інтэлектуальным цэнтрам італьянскай навукі. Першапачаткова членаў акадэміі было ўсяго чацвёра. Шостым і найбольш аўтарытэтным сябрам акадэміі стаў у 1611 Галілей. Пасля смерці графа Чэзі ў 1630 годзе дзейнасць акадэміі паступова спынілася. Апошняя кніга акадэмічных прац выйшла ў свет у 1651 годзе.

У сярэдзіне XIX стагоддзя як клерыкальныя, так і свецкія ўлады паставілі задачу адрадзіць акадэмію пад уласнай эгідай. У 1847 г. Ватыканам была заснавана Папская акадэмія навук; яе сябры называлі сябе «новымі рысьевокімі» (Нуові Лінчэі). Пасля аб'яднання Італіі кароль Віктор Эмануіл II выдаў у 1871 годзе ўказ аб стварэнні Акадэміі дэі Лінчэі як нацыянальнай акадэміі навук.

Пры Мусаліні свецкая акадэмія ўлілася ў склад новастворанай Каралеўскай акадэміі Італіі. Пасля Другой сусветнай вайны па патрабаванні Бенедэта Крочэ акадэмія была адноўлена ў ранейшым выглядзе.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт акадэміі

Катэгорыя:З’явіліся ў 1603 годзе
Катэгорыя:Навука ў Рыме
Лінчэі
Катэгорыя:Нацыянальныя акадэміі
Лельчыцкі краязнаўчы музей

**Лельчыцкі раённы краязнаўчы музей** — музей у Лельчыцах, утвораны ў студзені 1990 г., размяшчаецца ў будынку пральні былой раённай бальніцы. Першым дырэктарам быў Флерка Уладзімір Андрэевіч.

У той час у музеі было тры асноўныя залы: Экспанатаў асноўнага фонду - 260 адзінак, навукова-дапаможнага фонду - 256 адзінак.

У асноўным фонды павялічваюцца за кошт збору нумізматыкі, вінскага адзення і амуніцыі, дакументаў і фотаматэрыялаў, друкаваных выданняў.

На 1 студзеня 1997 г. музей меў 291 прадмет асноўнага, 4389 навукова-дапаможнага фонду; фонды папаўняліся экспанатамі, выкананымі народнымі майстрамі, дакументамі і актавымі матэрыяламі, друкаванымі выданнямі.

## Літаратура 
* Лельчыцкі краязнаўчы музей / / Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. – Мн., 1997. – Т. 4. – С. 346.
* Музеі Гомельшчыны // Полымя. — 2010. — № 8. — С. 181—188. (3Ок1714)
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 4. — Минск, 2007.
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 9. — Мінск, 1999.
* Туристическая энциклопедия Беларуси. — Минск, 2007.

## Спасылкі 
* Старонка музея 
Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Лельчыцы
Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі
Тураўскі краязнаўчы музей

**Тураўскі краязнаўчы музей** — адзін з найстарэйшых музеяў Гомельскай вобласці.

## Гісторыя 
.]]
Заснаваны ў 1927 годзе на базе школьнага гуртка гісторыі і прыроды, меў больш за сто экспанатаў. Заснавальнік і першы дырэктар музея — настаўнік геаграфіі Максім Емяльянавіч Бруй. Актыўны ўдзел у стварэнні музея браў бібліятэкар Народнага дома Парфен Антонавіч Шчакатовіч.

У час Вялікай Айчыннай вайны сабраная музейная калекцыя цалкам знішчана. Пасля заканчэння вайны і да снежня 1949 года новая музейная калекцыя збіралася і экспанавалася ў прыватным доме П. А. Шчакатовіча. Рашэннем Палескага аблвыканкама ад 1949 года Тураўскі краязнаўчы музей быў адкрыты зноў. Да 1961 года музейная калекцыя налічвала 1290 адзінак.

Па ініцыятыве музея ў 1961 годзе на сярэднявечным гарадзішчы Турава праведзены першыя буйныя археалагічныя даследаванні Тураўскім атрадам АН СССР. Тады ж маскоўскія археолагі выказалі здагадку, што на гарадзішчы размяшчаюцца рэшткі манументальнага збудавання. Раскопкі 1963 года пацвердзілі здагадкі навукоўцаў — быў выяўлены падмурак сярэднявечнага цаглянага храма. У цяперашні час падмурак храма XII стагоддзя з’яўляецца цэнтральным экспанатам гісторыка-археалагічнага комплексу «Старажытны Тураў».

## Калекцыя 
Станам на канец 2023 года асноўны фонд музея складае больш за 12 тысяч прадметаў на розную тэматыку. Навукова-дапаможны фонд складае больш за 9 тысяч прадметаў. Таксама ёсць музейная экспазіцыя «Старажытны Тураў», якая знаходзіцца на мясцовай Замкавай гары.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Тураўскі краязнаўчы музей// Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. — Мн., 1987. — Т. 5. — С. 289.
* Марынкіна В. Тураўскаму краязнаўчаму музею — 70 год / / Новае Палессе (Жыткавічы). — 1998. — 10 студз.
* Тураўскі краязнаўчы музей / / Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Жыткавіцкага р-на. — Мн., 1994. — С. 740—741.

## Спасылкі 
* http://turov.museum.by/be  -- афіцыйны і актуальны сайт музея
* Старонка музея 
* Музей в ВКонтакте
* Музей в Instagram

Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Турава
Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі
Катэгорыя:Культура Турава
Крапіва двухдомная

**Крапіва двухдомная** (*Urtica dioica*) — кветкавая травяністая расліна сямейства крапіўных. Пустазелле.

## Назва 
Крапіва двухдомная, крапіва, жгучка, крапіва вялікая.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая расліна. Карэнішча паўзучае, галінастае. Сцябло прамое, лісце ўкрыта пякучымі валаскамі. Размнажаецца насеннем (да 1 тыс. з расліны) і вегетатыўна. Расце ў садах, агародах, каля жылля, на выганах, уздоўж агароджаў, на сметніках.

## Таксанамія 
Від **Крапіва двухдомная** ўваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Значэнне і выкарыстанне 
Валодае кроваспыняльным, процізапаленчым, мачагонным дзеяннем. Лісце крапівы з'яўляецца полівітаміннай сыравінай: мае ў сабе карацін, вітаміны C, K, B і інш.; уваходзіць у састаў розных страўнікавых, слабіцельных, полівітамінных збораў.

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. Мн., 1993. ISBN 5-85700-079-3

Катэгорыя:Крапіва
Катэгорыя:Травы
Хойніцкі краязнаўчы музей

**Хойніцкі раённы краязнаўчы музей** — музей у Хойніках Гомельскай вобласці Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя 
Адкрыты 25 лістапада 1982 года ў адпаведнасці з рашэннем раённага выканаўчага камітэта. Ініцыятарам стварэння музея і яго кіраўніком быў ветэран вайны, вялікі энтузіяст, краязнавец Аляксандр Максімавіч Зелянкоўскі. Музей размяшчаўся ў памяшканні былога адміністрацыйнага будынка спажывецкага таварыства, больш за дзесяць гадоў ён функцыянаваў на грамадскіх пачатках.

У 1993 годзе музей быў перанесены ў былы будынак банка, тады ж афіцыйна былі зацверджаны штатныя адзінкі музейных работнікаў.

Пасля прыняцця рашэння аб правядзенні ў 2010 годзе ў Хойніках рэспубліканскага свята — Дня беларускага пісьменства, пачалася падрыхтоўка да перанясення краязнаўчага музея ў новы будынак — былы сядзібны дом.

5 верасня 2010 года ў Дзень беларускага пісьменства Хойніцкі краязнаўчы музей зноў расчыніў свае дзверы для наведвальнікаў.

## Будынак 
Будынак уяўляе сабой двухпавярховы сядзібны дом, пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя спадчынным ганаровым грамадзянінам (купцом) Андрэем Аўраамавым. Ён знаходзіцца ў гарадскім парку культуры і адпачынку, з’яўляецца помнікам архітэктуры і ўнесены ў дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. 

## Экспазіцыі 
Музей уключае ў сябе дзве экспазіцыі: краязнаўчую і трагедыі Чарнобыля.

File:Цэгла з клямом Ваньковічаў.jpg|Цэгла з лагатыпам Ваньковічаў
File:Цэгла з кляймом Ястржэмбскіх.jpg|Цэгла з лагатыпам Ястржэмбскіх

## Філіялы 
* Дом-музей імя І. П. Мележа ў аграгарадку Глінішча

Да 2021 года як філіял таксама дзейнічаў Музей «Трагедыі Чарнобыля» ў аграгарадку Судкова, у 2021 годзе ён закрыты, экспазіцыя перанесена ў краязнаўчы музей, дзе створана экспазіцыя «Трагедыя Чарнобыля».

## Літаратура 
* Ігнатава М. Справы музейныя // Ленінскі сцяг (Хойнікі). — 1994. — 10 жніўня

## Спасылкі 
* Сайт музея 
* Музей в Instagram
* Музей в ВКонтакте
* Музей в Одноклассниках
* Музей на YouTube

Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Культура Хойнікаў
Катэгорыя:Славутасці Хойнікаў
Ельскі краязнаўчы музей

**Ельскі краязнаўчы музей** — музей Ельска (Гомельская вобласць).

## Гісторыя 
У мэтах выканання Пастановы ЦК КПБ і Савета Міністраў "Аб далейшым увекавечанні памяці савецкіх людзей і воінаў" рашэннем бюро райкама КПБ і выканкама райсавета працоўных у г. Ельску 2.07.1966г. быў адкрыты музей Народнай славы. 3 чэрвеня 1975 года на базе музея Народнай Славы быў створаны Ельскі краязнаўчы музей. Са снежня 2004 года быў адкрыта выставачная зала краязнаўчага музея, якая знаходзіцца ў асобным будынку. 

## Экспазіцыя 
Агульная плошча экспазіцый музея - 103 м², выставачнай залы - 118 м². У музеі ёсць 4 экспазіцыйныя залы: 

* этнаграфіі і побыту;
* прырода краю;
* зала Вялікай Айчыннай вайны;
* пастаянная выстава работ заслужанага работніка культуры БССР, мастака М.Засінца.

Колькасць экспанатаў асноўнага фонду на 1.01.07г. складае 2784 адзінак, навукова-дапаможнага - 1014 адзінак.

## Літаратура 
* Ельскі краязнаўчы музей // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. – Мн., 1996. – Т. 3. – С. 351.
* Антропава В. Экспазіцыя расказвае... // Народны голас (Ельск). – 1998. – 13 мая.
* Залесны М. У Ельскім краязнаўчым // Народны голас (Ельск). – 1995. – 8 лют.

Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі
Катэгорыя:Культура Ельска
Катэгорыя:Славутасці Ельска
Петрыкаўскі раённы краязнаўчы музей

**Петрыкаўскі раённы краязнаўчы музей** — музей Петрыкава, створаны 1 студзеня 2007 года згодна з рашэннем Петрыкаўскага райвыканкама 27.12.2006 № 1112. Адкрыты для наведвання з сакавіка 2008 года. Размяшчаецца ў двухпавярховым цагляным будынку агульнай плошчай 157 м². Плошча экспазіцыйных залаў — 58,2 м², выставачных залаў — 37,4 м².

З 1 кастрычніка 2014 года ў музеі створаны філіял — Дом-музей дзеда Талаша, размешчаны ў сядзібе вядомага беларускага партызана Васіля Ісакавіча Талаша (дзеда Талаша) за 9 км ад Петрыкава ў Навасёлках. Экспазіцыя філіяла прысвечана дзеду Талашу і партызанскаму руху на Беларусі.

## Спасылкі 
* Старонка музея на сайце «Музеі Гомельскай вобласці»  

Катэгорыя:Музеі Петрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Петрыкава
Катэгорыя:Культура Петрыкава
Катэгорыя:Петрыкаўскі раён
Катэгорыя:Петрыкаў
Гомельскі абласны музей ваеннай славы

**Гомельскі абласны музей ваеннай славы** — музей у Гомелі, прысвечаны ваеннай гісторыі Гомельшчыны.

Першая чарга музея адкрыта ў 2004 годзе напярэдадні 60-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Ва ўрачыстай цырымоніі адкрыцця поўнага музейнага комплексу 26 красавіка 2005 года прыняў удзел Аляксандр Лукашэнка.

## Структура 
* Ваенна-гістарычная экспазіцыя. Адкрытая пляцоўка ваеннай тэхнікі (Гомель, вуліца Пушкіна, 5).
* Музей крыміналістыкі (Гомель, вуліца Пушкіна, 1).
* Філіял «Ваенна-гістарычны комплекс «Партызанская крынічка»» (Гомельскі раён, Чонкаўскі сельсавет, 35).

## Экспазіцыя 
Стацыянарная экспазіцыя музея прысвечана адлюстраванню падзей ваеннай гісторыі Гомельшчыны са старажытных часоў да нашых дзён. Экспазіцыя размяшчаецца ў васьмі залах на двух паверхах будынка музея.

На адкрытай пляцоўцы музея знаходзяцца выстаўка ваеннай тэхнікі XX стагоддзя колькасцю 35 адзінак, лакальная экспазіцыя «Партызанскі гарадок», лакальная экспазіцыя ў санітарным вагоне, пнеўматычны цір.

Таксама на адкрытай пляцоўцы музея планавалася размяшчэнне дзвюх новых адзінак баявой тэхнікі: зенітная самаходная ўстаноўка . 30 кастрычніка 2012 года ў музей паступіла баявая машына дэсанта «», якую можна пабачыць на адкрытай пляцоўцы музея.

У 2010 годзе ў музеі створана экспазіцыя «Музей крыміналістыкі», прысвечаная гісторыі барацьбы са злачыннасцю на Гомельшчыне ў 1917—2000-я гады. Тут можна ўбачыць узоры зброі, міліцэйскую амуніцыю і рыштунак, фрагменты кабінетаў эксперта-крыміналіста і следчага канца XX ст., матацыкл з каляскай «», абсталяваны сігнальнымі і гукавымі прыладамі, а таксама падробленыя дакументы і грашовыя знакі, канфіскаваныя ў злачынцаў, набор адмычак для адкрыцця замкоў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Старонка музея на сайце «Музеі Гомельскай вобласці»  

Катэгорыя:Музеі Гомеля
Сяргей Фёдаравіч Русаковіч

**Сяргей Фёдаравіч Русаковіч** (, в. Асавец, Бабруйскі павет, Мінская губерня, цяпер , Мінская вобласць —  пасля , ) — беларускі празаік, перакладчык.

## Біяграфія 
У 1930 годзе паступіў у МБПТ. Быў членам літаратурнага гуртка навучэнцаў тэхнікума. Восенню 1931 года разам з З. Астапенкам, С. Астрэйкам, У. Дудзіцкім, Л. Калюгам, У. Сядурам і некаторымі іншымі «забастоўшчыкамі» за ўцёкі «з прарыву» па збіранні мерзлай бульбы ў калгасе «Сцяпянка» выключаны з тэхнікума з «воўчым білетам» як «нацдэм». У 1931 годзе паступіў у БДУ, але неўзабаве кінуў вучобу. Працаваў перакладчыкам Ваеннага выдавецтва. 

Арыштаваны 23.2.1933 года ў Менску па адрасе: вул. Крапоткіна, д. 63б, кв. 1. Асуджаны асобай нарадай пры НКУС 10.8.1933 года як «член контр­рэвалюцыйнай нацдэмаўскай арганізацыі» да 3 гадоў пазбаўлення волі з адбываннем тэрміна пакарання ў папраўча-працоўных лагерах. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 24.8.1956 года. Асабовая справа С. Русаковіча № 14618-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Вясной 1931 года ў часопісе «Узвышша» апублікаваў апавяданне «Крумкач». М. Кавыль пісаў, што ў апавяданні «Крумкач» у *«замаскіраванай форме* [С. Русаковіч] *крытыкаваў маскалёў, якіх у народзе называлі крумкачамі…»*.

## Літаратура 
* 
** Маракоў Л. Вяртанне з нябыцця // Голас Радзімы. 1999, 24 ліп.
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйскім павеце
Паніровачныя сухары

**Паніровачныя сухары** ( — пасыпаць хлебнай крошкай) — крошка з сухога белага хлеба, выкарыстоўваецца для гатавання смажаных страў з мяса, рыбы і гародніны (напрыклад, квяцістай капусты). Таксама абсмажанымі ў сметанковым алеі паніровачнымі сухарамі, да прыкладу, пасыпаецца цеста пад начынкай пры гатаванні штрудэлю. Паніровачныя сухары можна прыгатаваць самастойна, выкарыстоўваючы падсушаны і здробнены хлеб. У продажы таксама маюцца гатовыя паніровачныя сухары.

Выкарыстоўваць паніровачныя сухары неабходна асцярожна і толькі ў тых стравах, дзе гэта прама прадпісана рэцэптам стравы, як, напрыклад, квяцістай капусты ці некаторых відаў рамштэксаў, з-за таго што сухары па сваіх характарыстыках не адказваюць патрабаванням да паніравання: не забяспечваюць поўнае і герметычнае пакрыццё прадукту і схільныя да падгарання.

## Гл. таксама 
* Панко — японскія паніровачныя сухары

Катэгорыя:Паўфабрыкаты
Катэгорыя:Хлебапякарная вытворчасць
Катэгорыя:Сухарныя вырабы
Катэгорыя:Смажанне
Ганцавіцкі раённы краязнаўчы музей

**Ганцавіцкі раённы краязнаўчы музей** — музей, створаны ў г. Ганцавічы 1 студзеня 1997 года паводле рашэння Ганцавіцкага райвыканкама. Адкрыты для наведвальнікаў 20 кастрычніка 2002 года да 120-годдзя з дня нараджэння класіка беларускай літаратуры Якуба Коласа. Музеем кіравалі Іван Іванавіч Караленка, Сцяпан Львовіч Разумец. З 2004 дырэктар Ала Васілеўна Занька.

Асноўны фонд музея (на 01.01.2009 г.) налічвае 2083 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 2501 адзінак. Плошча экспазіцыі 146 м². Фонды музея складаюць калекцыі археалагічных знаходак з раскопак помнікаў каменнага і бронзавага вякоў на тэрыторыі раёна, рэчавая калекцыя, нумізматыкі, фотаматэрыялаў пра жыццё і побыт гараджан, жывапісу і дэкаратыўна-прыкладному мастацтву, дакументаў. У ліку найбольш цікавых экспанатаў насценны гадзіннік, падараваны асабіста імператарам Аляксандрам III К. А. Крупенічу, былому майстру чыгуначнай станцыі Малькавічы, шкляныя шары — прадукцыя шклозавода Краеўскага і Столе, праваслаўныя абразы 18—20 ст. Асноўная экспазіцыя размешчана ў 4 экспазіцыйных і выставачнай залах.

Зала «Прырода» знаёміць з разнастайнымі ландшафтамі Ганцавіцкага раёна, яго лясамі, рэкамі і азёрамі, раслінным і жывёльным светам, карыснымі выкапнямі, таксама прадстаўлена дыярама «Возера Чырвонае». У зале «Археалогія» зберагаюцца калекцыі каменных сякер нёманскай культуры і культуры лейкападобных кубкаў эпохі неаліту, свідраваных сякер эпохі бронзы. У зале «Гісторыя» экспануюцца матэрыялы аб сацыяльна-эканамічным і культурным развіцці Ганцаўшчыны ў 1910—30-я г. У экспазіцыі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва прадстаўлены калекцыі ручнікоў, паясоў, посцілак, беларускага адзення. Прадметы побытавага і гаспадарчага прызначэння беларускіх сялян дэманструюцца ў экспазіцыі «Сялянская хата». Асобная экспазіцыя прысвечана жыццю і творчасці Якубу Коласа, які ў 1902—04 пачынаў педагагічную дзейнасць у школе ў в. Люсіна. Подзвігу беларускага народа ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі прысвечана экспазіцыя «Вялікая Айчынная вайна». Зала «Ганцаўшчына пасляваенная» знаёміць з матэрыяламі аб узнаўленні і развіцці прадпрыемстваў г. Ганцавічы, сацыяльна-эканамічным і культурным развіцці Ганцавіцкага раёна ў пасляваенны час. У гэтай зале размешчаны экспазіцыі «Гісторыя пажарнай часці», «Прадпрыемствы горада», «Ганцаўшчына культурная, літаратурная, спартыўная».

У выставачнай зале праводзяцца мастацкія і гісторыка-пазнавальныя выстаўкі: «Абразы 18—20 ст.», «Ганцавічы: гісторыя і людзі», «Традыцыйныя народныя промыслы», «Прыродная спадчына Ганцаўшчыны», «Ганцаўшчына 1941—45 гг.» і інш., а таксама музейна-педагагічныя гадзіны, заняткі, вечары-партрэты.

Катэгорыя:Музеі Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Культура Ганцавічаў
Катэгорыя:Славутасці Ганцавічаў
Мастацкі музей Брэста

**Брэсцкі мастацкі музей** — філіял Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея. Заснаваны 13 сакавіка 2000 г. у г.Брэст рашэннем Брэсцкага аблвыканкама. Адкрыты для наведвальнікаў 17 мая 2002 г. у Паўднёвай казарме Брэсцкай крэпасці. Аснову экспазіцыі філіяла склала калекцыя выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея, стварэнне якой пачалося ў 1951 г. Найбольш шырока ў ёй прадстаўлена творчасць брэсцкіх мастакоў.

Агульная плошча памяшканняў музея 1670 м². Плошча экспазіцыі 1100 м², размешчана ў 10 залах. Таксама дзейнічаюць 2 выставачныя залы плошчай 140 м².

Экспазіцыя храналагічна ахоплівае ўвесь перыяд існавання Брэсцкай абласной арганізацыі Саюза мастакоў Беларусі і дазваляе ўявіць шлях развіцця выяўленчага мастацтва Берасцейшчыны 2-й палавіны 20 — пачатку 21 ст. Адкрываюць экспазіцыю работы брэсцкай мастачкі А. І. Фяцісавай з цыкла «Таямніцы старога горада» з краявідамі Брэста, партрэтамі палітычных і дзяржаўных дзеячаў эпохі Сярэднявечча. Таксама экспануецца макет г. Брэст 17 — 18 ст., выкананы па праекце А. І. Фяцісавай навучэнцамі Брэсцкага політэхнічнага каледжа. У 2-й зале дэманструюцца работы беларускіх мастакоў, прысвечаныя Вялікай Айчыннай вайне. Сярод іх асобае месца займаюць карціны пра гераічную абарону Брэсцкай крэпасці. Тры залы прысвечаны жывапісу і скульптуры, экспануюцца творы мастакоў Берасцейшчыны, у тым ліку П. А. Данелія, М. Д. Чурабы, І. Я. Фяцісава, Э. С. Куфко, прадстаўлены творчыя пошукі маладых мастакоў. Экспазіцыю наступных 2 залаў складаюць творы графікаў. Сярод іх работы П. Ю. Татарнікава, Г. І. Вяля, Л. Б. Алімава. Асобны яе раздзел прысвечаны дэкаратыўна-прыкладному мастацтву, сярод экспанатаў габелены А. Ф. Гуршчанковай і Д. М. Вымаркавай, таксама вылучаюцца работы мастака-ювеліра М. П. Кузьміча. У музеі прадстаўлены віды народных мастацкіх промыслаў: ткацтва і вышыўка, ганчарства, салома- і лозапляценне, размалёўка па дрэве і шкле, мастацкая апрацоўка дрэва, а таксама работы народных майстроў І. Ф. Супрунчыка і М. В. Тарасюка, майстра саломапляцення В. І. Гаўрылюка, творы самадзейных мастакоў Ю. П. Сергіенкі, П. С. Мысліўца, А. В. Івашкі і інш.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Музеі Брэста
Катэгорыя:Мастацкія музеі Беларусі
Катэгорыя:Брэсцкая крэпасць
Катэгорыя:Брэсцкі абласны краязнаўчы музей
Раённы музейны комплекс Напалеона Орды

**Раённы музейны комплекс Напалеона Орды** — музейны комплекс, заснаваны на падставе рашэння № 532 Іванаўскага райвыканкама ад 21 чэрвеня 2005 г. «Аб стварэнні раённага музейнага комплексу Н. Орды ў в. Варацэвічы аддзела культуры Іванаўскага райвыканкама». Першых наведвальнікаў музей прыняў у жніўні 2007 г.

Асноўная дзейнасць музея накіравана на папулярызацыю творчай спадчыны Н. Орды. У дадзены момант уведзена першая чарга раённага музейнага комплексу — карцінная галерэя Н. Орды. Экспазіцыя карціннай галерэі размешчана ў 5 залах: тры залы прысвечаны творчай спадчыне Н. Орды, чацвёртая — творчасці мясцовых мастакоў, пятая зала — часовыя выставы. За апошнія сем гадоў на базе музея былі праведзены шэсць рэспубліканскіх пленэраў мастакоў і адзін пленэр скульптараў-рэзчыкаў. За 2011 г. музей наведала болей за 7 тысяч чалавек (за апошнія 7 гадоў — больш за 35 тысяч наведвальнікаў), фонды музея налічваюць 1744 экспанаты. Найбольш значныя калекцыі музея — выяўленчае мастацтва і рэчавая. Асноўная дзейнасць музея — правядзенне экскурсій, музейна-педагагічных заняткаў, канцэртных праграм.

## Спасылкі 
* Учреждение культуры «Районный музейный комплекс Н. Орды» 

Катэгорыя:Музеі Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Культура Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Варацэвічы
Катэгорыя:З’явіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:2005 год у Беларусі
Катэгорыя:Напалеон Орда
Музей-сядзіба Тадэвуша Касцюшкі

**Мемарыяльны музей-сядзіба Тадэвуша Касцюшкі** — мемарыяльны музей, прысвечаны Тадэвушу Касцюшку. Знаходзіцца каля горада Косава па вуліцы Т.Касцюшкі, дом 108. У студзені 2003 года было прынята рашэнне Брэсцкага аблвыканкама «Аб аднаўленні сядзібнага дома Т.Касцюшкі і стварэнні мемарыяльнага музея». Урачыстае адкрыццё дома — музея адбылося 23 верасня 2004 года.

Музей Т. Касцюшкі — хата, у якой 4 лютага 1746 года нарадзіўся Андрэй Тадэвуш Банавентура Касцюшка — вялікі сын беларускай зямлі, нацыянальны герой Польшчы, ЗША, ганаровы грамадзянін Францыі. Першапачаткова сядзіба была пабудавана ў 1720 годзе бацькам Т.Касцюшкі. У гады другой сусветнай вайны згарэла, а праз 60 год была адноўлена на старым фундаменце, з родным склепам, якія былі знойдзены падчас археалагічных раскопак у 2003 годзе.

Музей падзяляецца на мемарыяльную і гістарычную часткі. Мемарыяльная частка (сені, кухня, пакой маці, працоўны кабінет бацькі Касцюшкі, гасціная) папаўняецца мэбляй 18-19 ст. У гістарычным пакоі знаходзяцца матэрыялы археалагічных раскопак 2003 года, манеты, медалі, грашовыя банкноты з партрэтам Т.Касцюшкі, герб і генеалагічнае дрэва роду Касцюшкаў, зброя сялян-паўстанцаў — косы касіянераў і інш.

Наведвальнікам музея прапануецца цікавая экскурсія па ўсіх пакоях мемарыяльнай часткі і бібліяграфічныя звесткі пра Касцюшку, якія замацоўваюцца праглядам 18-хвіліннага фільма, створанага пры фінансавай падтрымцы ЮНЕСКА.

З 2009 года ўведзена новая паслуга, якая дазваляе маладым парам зарэгістраваць свой шлюб у музеі, на тэрыторыі музея, на востраве.

12 мая 2018 года  адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка Тадэвушу Касцюшку. Помнік быў адліты ва Украіне паводле праекту беларускага скульптара Гэніка Лойкі.

## Галерэя 

Выява:Siadzіba Tadevuša Kasciuškі, 2016.jpg
Выява:Siadzіba Tadevuša Kasciuškі, 2016 2.jpg
Выява:Siadzіba Tadevuša Kasciuškі, 2016 3.jpg
Выява:Siadzіba Tadevuša Kasciuškі, 2016 4.jpg
Выява:Siadzіba Tadevuša Kasciuškі, 2016 5.jpg

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Музеі Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Косава (Беларусь)
Катэгорыя:Культура Косава (Беларусь)
Катэгорыя:Сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Тадэвуш Касцюшка
Катэгорыя:Касцюшкі
Катэгорыя:Пуслоўскія