open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рамуальд Ялбжыкоўскі

**Рамуальд Ялбжыкоўскі** (; ) — рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч Польшчы, Заходняй Беларусі і Літвы. Доктар тэалогіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 лютага 1876 года ў м. Лэнтова-Дэмб Ломжынскай губерні.

Скончыў каталіцкую духоўную семінарыю ў г. Сейны і Пецярбургскую каталіцкую духоўную акадэмію (1902). У 1901 годзе пасвячоны ў ксяндзы. У 1902—1908 гадах выкладаў у Сейненскай семінарыі. 3 1910 года — анонік капітула Сейненскай дыяцэзіі. У Першую сусветную вайну ў 1915 годзе выехаў у Магілёў, у 1916 годзе — у Мінск, дзе ствараў камітэты дапамогі бежанцам-палякам.

У 1917—1918 гадах — у Сейненскай дыяцэзіі, генеральны вікарый парафій яе ўсходняй часткі, выдаваў часопіс «Tygodnik katolicki» («Каталіцкі штотыднёвік»). У 1918—1925 гадах — біскуп-суфраган Сейненскай дыяцэзіі з рэзідэнцыяй у г. Ломжа. У 1925—1926 гадах кіраваў новаўтворанай Ломжынскай дыяцэзіяй. 3 1926 года — архібіскуп і мітрапаліт віленскі, патрон буйнейшай клерыкальнай арганізацыі на тэрыторыі ўсходніх ваяводстваў Польшчы — «Каталіцкай лігі». Садзейнічаў актывізацыі каталіцкай царквы ў Заходняй Беларусі. Склікаў з’езды біскупаў і манаскіх ордэнаў. Прыхільнік адраджэння царкоўнай уніі ў форме «ўсходнеславянскага абраду». Супрацьстаяў захадам «Беларускай хрысціянскай дэмакратыі» ўзмацніць беларускі ўплыў у царкве.

У кастрычніку 1939 года арыштаваны органамі НКУС СССР па абвінавачанні ў антысавецкай дзейнасці. У выніку хадайніцтва Ватыкана вызвалены ў сакавіку 1941 года і прызначаны апасталічным адміністратарам над усімі дыяцэзіямі Літвы, Беларусі, Латвіі і ўсходніх раёнаў Польшчы. У лютым 1942 года арыштаваны гестапа па абвінавачанні ў сувязях з польскім падполлем. Пасля пратэстаў Ватыкана Р. Ялбжыкоўскаму прапанавана выйсці з турмы, але ён адмовіўся, патрабуючы вызваліць і іншых арыштаваных прэлатаў. Вызвалены ў верасні 1944 года Чырвонай Арміяй.

У ліпені 1945 года дэпартаваны ў Польшчу, заснаваў у Беластоку сваю кафедру. Да смерці лічыўся мітрапалітам віленскім, хоць фактычна кіраваў толькі часткай мітраполіі на тэрыторыі ПНР.

Памёр 19 чэрвеня 1955 года ў Беластоку. Пахаваны ў Архікафедральным касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Беластоку.

## Літаратура 
* *Фёдараў І.* Ялбжыкоўскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі у 6 т. Т. 6. Кн. II. — Мн., 2003.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Замброўскім павеце
Катэгорыя:Біскупы віленскія
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Адраджэння Польшчы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Беластоку
Уільям Кінг

**Уільям Кінг**:
* Уільям Кінг (1874—1950) — прэм’ер-міністр Канады.
* Уільям Кінг (1786—1853) — амерыканскі палітык, віцэ-прэзідэнт ЗША (1853).
* Уільям Кінг (нар. 1959) — аўтар мноства папулярных фантастычных і фэнтэзійных кніг.
* Уільям Кінг (1820—1836) — салдат Тэхаскай рэвалюцыі, які загінуў у бітве за Алама.
Джэймс Генры Скалін

**Джэймс Генры Скалін**, або **Джым Скалін** ( — ) — аўстралійскі палітык, сёмы прэм'ер-міністр Аўстраліі. Першы прэм’ер-міністр, народжаны на тэрыторыі Аўстраліі.

## Палітычная кар’ера 
У 1903 Скалін уступіў у Аўстралійскую лейбарысцкую партыю. На выбарах 1906 ён саступіў будучаму прэм’ер-міністру Альфрэду Дыкіну, які балатаваўся з ім па адной акрузе. Аднак, з 1910 па 1913 год ён заставаўся ў парламенце краіны. Пасля гэтага, у яго быў шэраг няўдалых спробаў трапіць у парламент краіны і штата.

У 1921 годзе на з’ездзе партыі ён стаў адным з ініцыятараў абвяшчэння новай партыйнай мэты: «сацыялізацыя (нацыяналізацыя) прамысловасці, прадукцыі, размеркавання і абмену», што суправаджалася указаннем пра намер партыі захаваць прыватную ўласнасць на сродкі вытворчасці. Пасля гэтага Скаліну ўдалося вярнуцца ў парламент краіны, дзе ён заставаўся 28 гадоў.

26 красавіка 1928 года Скалін стаў лідарам лейбарысцкай партыі, якім заставаўся да 1935 года. Ён прывёў партыю да поспеху на выбарах у канцы таго ж года і стаў прэм’ер-міністрам краіны. Акрамя таго, ён быў міністрам замежных спраў, а ў 1930-31 гады таксама скарбнікам. Яго кіраўніцтва краінай прыйшлося на час Вялікай дэпрэсіі. Скалін спрабаваў праводзіць палітыку «аздараўлення эканомікі» шляхам зніжэння жыццёвага ўзроўню працоўных, але гэтаму перашкодзіў Сенат. У 1931 Скалін пацярпеў поўную паразу на выбарах, саступіўшы Джозефу Лаянсу, лідару нядаўна створанай аб’яднанай партыі Аўстраліі.

Пасля гэтага Скалін займаўся банкаўскай рэформай. У 1941 годзе, пасля вяртання да ўлады лейбарысцкай партыі, быў неафіцыйным дарадцам яе лідара, Джона Кёрціна.

## Спасылкі 
* Джэймс Генры Скалін на сайце Аўстралійскага біяграфічнага слоўніка
* Прэм’ер-міністры Аўстраліі: Джэймс Генры Скалін на сайце Нацыянальнага архіва Аўстраліі 
* Джэймс Генры Скалін на сайце Нацыянальнага музея Аўстраліі 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Аўстраліі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Аўстраліі
Мастэрс 1995 (снукер)

**Мастэрс 1995** (, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1995* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 5 па 12 лютага 1995 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 21-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £435,000 (на £20,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £120,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 18 гульцоў. Топ-14 афіцыйнага рэйтынгу аўтаматычна трапілі ў першы раўнд. Снукерысты, якія займалі 15 і 16 месца ў рэйтынгу, гулялі ў папярэднім раўндзе з пераможцам кваліфікацыйнага турніру і ўладальнікамі уайлдкард.

Дзевятнаццацігадовы снукерыст Роні О’Саліван выйграў свой першы тытул Мастэрс, перамогшы ў фінальным матчы шатландскага гульца Джона Хігінса з лікам 9:3.

Катэгорыя:Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:Люты 1995 года
Катэгорыя:Снукерны сезон 1994/1995
Яльмар Сёдэрберг

**Яльмар Сёдэрберг** (; , Стакгольм — , Капенгаген) — шведскі пісьменнік.

## Творчасць 
Яльмар Сёдэрберг працаваў у розных жанрах: пісаў апавяданні, раманы, фельетоны, вершы, рэцэнзіі, п’есы, нарысы па гісторыі рэлігіі і інш. Дэбютны раман «Памылкі» (Förvillelser) выйшаў у 1895. Кніга выклікала вялікія дэбаты, многія палічылі яе амаральнай. У 1898 выйшаў зборнік апавяданняў «Гісторыі» (Historietter), ён змяшчае ў т.л. апавяданне «Футра» — гісторыю пра доктара Хэнка, паводле якой у Швецыі былі знятыя два кароткаметражныя фільмы (1966 і 2008). Усяго Я. Сёдэрберг напісаў пяць зборнікаў апавяданняў. Вяршыняй яго творчасці стаў дзённікавы раман «Доктар Глас» (Doktor Glas), у якім галоўны герой забівае пастара, якога лічыць цалкам амаральнай асобай.

Для яго твораў характэрнае перапляценне супрацьлеглых настрояў і тэмаў: гуллівасці і сур’ёзнасці, пакутаў і жорсткасці, абыякавасці і прадпрымальнасці. Ён выдатна перадаў атмасферу Стакгольма і настрой свайго часу, пры гэтым закранае ў творчасці «вечныя тэмы». Творы Я. Сёдэрберга перакладзеныя амаль на 30 моваў, многія экранізаваліся, паводле іх ставіліся спектаклі.

Яльмар Сёдэрберг займаўся таксама мастацкім перакладам. Перакладаў творы Анатоля Франса, Генрыха Гейнэ, Гі дэ Мапасана і інш.

## Беларускія пераклады 
* «Футра» / Перакл. А. Башарымавай (2014)

## Спасылкі 
* prajdzisvet.org 

Катэгорыя:Перакладчыкі з французскай мовы
Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі
Тоні Эбат

**Тоні Эбат** (Энтані Джон Эбат; ; нар.  г., Лондан, Вялікабрытанія) — аўстралійскі палітык, лідар апазіцыі і кіраўнік Ліберальнай партыі з 1 снежня 2009 года, міністр аховы здароўя ў 2003—2007 гадах ва ўрадзе Джона Говарда.

Старшыня ўрада Аўстраліі з 2013 года.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Сіднейскім універсітэце, дзе атрымаў дзве ступені бакалаўра — па эканоміцы і праве. Ва ўніверсітэце таксама займаўся боксам і быў кіраўніком студэнцкага самакіравання. Пасля заканчэння ўніверсітэта ў Сіднеі атрымаў стыпендыю Родса і працягнуў навучанне ў Оксфардскім універсітэце, дзе атрымаў ступень магістра. У 1983 годзе паступіў у каталіцкую семінарыю, але правучыўся там нядоўга. Пазней працаваў журналістам.

У 1993—1994 быў выканаўчым дырэктарам аб’яднання Аўстралійцы за канстытуцыйную манархію, у 1994 годзе быў абраны ў Палату прадстаўнікоў. У 2001—2003 займаў пасаду міністра па справах занятасці і працоўных адносінаў, у 2003—2007 — міністра аховы здароўя. Пасля паразы кіруючай кааліцыі на парламенцкіх выбарах 2007 года Эбат некаторы час быў ценявым міністрам па справах сям’і, камунальных паслуг і абарыгенаў. 1 снежня 2009 г. Эбат быў абраны лідарам Ліберальнай партыі, у сувязі з чым аўтаматычна стаў лідарам апазіцыі.

Пасля аб’явы прэм’ер-міністрам Аўстраліі Джуліяй Гілард аб правядзенні парламенцкіх выбараў 2010 года Эбат з’яўляўся кандыдатам ад апазіцыі на пасаду прэм’ер-міністра.

На парламенцкіх выбарах 2013 года кааліцыя Ліберальнай і Нацыянальнай партый атрымала перамогу над Лейбарысцкай партыяй. 18 верасня 2013 Тоні Эбат прыняў прысягу ў якасці 28-га прэм’ер-міністра Аўстраліі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Катэгорыя:Члены Ліберальнай партыі Аўстраліі
Катэгорыя:Міністры аховы здароўя Аўстраліі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты стыпендыі Родса
Катэгорыя:Манархісты
Джон Пэрат

**Джон Пэрат** (; нар. , , Англія) — англійскі былы прафесійны гулец у снукер. Чэмпіён свету 1991 году. Адзін з дванаццаці снукерыстаў у гісторыі, якія выйгравалі чэмпіянат Вялікабрытаніі (1991) і чэмпіянат свету (1991) — два з трох спаборніцтваў трайной снукернай кароны (акрамя турніру Мастэрс).

## Спасылкі 
* Статыстыка Джона Пэрата на CueTracker.net  

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па снукеры
Катэгорыя:Пераможцы чэмпіянату Вялікабрытаніі па снукеры
Канстанцін Адам Чартарыйскі

**Канстанцін Адам Аляксандр Казімір Чартары́йскі** (,  — ) — польскі і расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч.

З роду князёў Чартарыйскіх, сын Адама Казіміра, брат Адама Ежага.

Атрымаў выдатную адукацыю, падарожнічаў па Еўропе, потым пасяліўся пры двары свайго дзядзькі караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага. У 1795 годзе разам з братам адпраўлены ў Пецярбург, дзе залічаны афіцэрам у лейб-гвардыі Ізмайлаўскі полк і стаў камер-юнкерам. Пасля ўступлення на сталец Паўла I (1796) у чыне генерал-маёра прызначаны ад'ютантам вялікага князя Канстанціна Паўлавіча. У 1798 годзе атрымаў дазвол вярнуцца на радзіму і пасяліўся ў Пулавах, звольніўся з расійскай службы ў 1801 годзе. У 1802 годзе ажаніўся з Анеляй Радзівіл, дачкой апошняга ваяводы віленскага М. Г. Радзівіла. Падчас аўстра-французскай вайны 1809 года змагаўся на баку Напалеона як генерал Варшаўскага княства. У вайну 1812 года вызначыўся ў Смаленскай бітве. Цяжка кантужаны пад Барадзіном пакінуў войска. Пасля ўтварэння Каралеўства Польскага як генерал брыгады з 1815 года каралеўскі генерал-ад'ютант пры імператары Аляксандры I. 3 1828 года ў Вене. Падчас паўстання 1830—1831 года выконваў дыпламатычную місію ад А. Е. Чартарыйскага да К. Метэрніха. 3 1830 года як прыватная асоба жыў у Вене. Філантроп, мецэнат, калекцыянер. Меў маёнткі ў Каралеўстве Польскім, Галіцыі, на Валыні, у Беларусі (Воўчынскі і Рэчыцкі ключы).

## Літаратура 
* Ерашэвіч А. Чартарыйскі // ЭГБ у 6 т. Т. 6. Кн. II. Мн., 2003.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Канстанцін Адам
Канстанцін Адам
Трайная карона (снукер)

**Трайная карона** () - зборны тэрмін, які ўжываецца да трох галоўных прафесійных снукерных турніраў: чэмпіянату свету, чэмпіянату Вялікабрытаніі і Мастэрс. Усяго дзесяць гульцоў у гісторыі выйгравалі ўсе тры турніры: Стыў Дэвіс, Тэры Грыфітс, Алекс Хігінс, Стывен Хендры, Джон Хігінс, Марк Уільямс, Роні О’Саліван, Ніл Робертсан, Марк Сэлбі і Шон Мёрфі. Толькі Хендры, Дэвіс і Уільямс выйгравалі ўсе тры тытула ў асобным сезоне, пры гэтым, Стывен Хендры - адзіны, хто здолеў паўтарыць падобны поспех. Ён выйграваў усе турніры ў сезонах 1989/1990 і 1995/1996. У 2013 годзе аўстраліец Ніл Робертсан стаў першым небрытанскім снукерыстам, які выйграў усе турніры трайной кароны.

Катэгорыя:Снукерная тэрміналогія
Катэгорыя:Прафесійныя спаборніцтвы па снукеры
Зорка земляная

**Зорка земляная, зоркаўка шматраздзельная**	(*Geastrum coronatum*) — базідыяльны грыб сямейства зоркаўкавых (*Geastraceae*). 

Пладовае цела амаль шарападобнае, бураватае, пакрытае скурастай абалонкай, потым разрываецца на 10—17 шэра-карычневых тоўстых лопаоцей, якія ўтвараюць зоркападобную аснову з шара- або грушападобнай унутранай часткай пурпурова-карычневага колеру. 

Глебавы сапрафіт. Трапляецца ў хвойных і лісцевых лясах на паўднёвм захадзе Беларусі ў чэрвені— жніўні.  

Неядомы грыб.

## Літаратура 
* Зорка земляная // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

Катэгорыя:Зорачнікавыя
Роберт Хоўк

**Роберт Джэймс Лі «Боб» Хоўк** (; , Бордэртаўн — 16 мая 2019) — аўстралійскі палітычны дзеяч, 23-і прэм'ер-міністр Аўстраліі (1983—1991).

Стаўшы прэм’ер-міністрам Хоўк абвясціў, што дэфіцыт бюджэту, створаны ўрадам Фрэйзера, прывёў да таго, што некаторыя з перадвыбарных абяцанняў лейбарыстаў прыйдзецца адкласці. Ён таксама скараціў колькасць міністраў да 13.

На пасаду Міністра фінансаў быў прызначаны Пол Кітынг, з якім працаваў Хоўк. Гэты тандэм уяўляў сабой сумесь супярэчнасцяў: Хоўк захапляўся цыгарамі, коннымі скачкамі і іншымі відамі спорту, Кітынг любіў архітэктуру, сімфоніі і антыкварыят; Хоўк спрабаваў вырашаць пытанні мірным шляхам, Кітынгу падабаліся агрэсіўныя дэбаты; Хоўк быў пратэстантам, Кітынг — каталіком. Але яны ўтварылі вельмі эфектыўны дуэт у дзяржаўнай палітыцы.

Сярод рэформаў, праведзеных урадам Хоўка, адмена тарыфнай сістэмы для прыватызаваных дзяржаўных галін прамысловага сектара, спыненне субсідавання стратных галін прамысловасці, продаж Банка Садружнасці.

Боб Хоўк прывёў лейбарыстаў да параўнальна лёгкіх перамог на выбарах 1984 і 1987 гадоў. Разам з тым, ніводны з лейбарысцкіх прэм’ер-міністраў не падвяргаўся такой крытыкі з боку аднапартыйцаў, як Роберт Хоўк. Гэта адбывалася, у асноўным, з-за адрозненняў у яго поглядах і партыйнай ідэалогіі адносна некаторых пытанняў, у тым ліку эканамічных.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Катэгорыя:Члены Аўстралійскай лейбарысцкай партыі
Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы Аўстраліі
Сёрэн Педэрсен Ябек

**Сёрэн Педэрсен Ябек** (;  — ) — нарвежскі палітычны дзеяч XIX стагоддзя, фермер. Дэпутат стортынга ў 1845—1891 гадах. Адзін з заснавальнікаў Ліберальнай партыі Нарвегіі.

Удзел Ябека у працы стортынга застаецца самым доўгім за ўсю гісторыю існавання гэтага органа. З 1845 па 1891 гг . абіраецца і пераабіраецца дэпутатам стортынгам, дзе абараняе правы сялян, выступае за радыкальныя палітычныя рэформы і скарачэнне дзяржаўных выдаткаў. У 1865 годзе арганізуе рух сялян «Сябры сялян», які выступаў за свабоду прыватнага, асабліва сялянскага, прадпрымальніцтва. Рух імкліва набываў папулярнасць і неўзабаве стаў агульнадзяржаўным, маючы прадстаўніцтва ў больш 300 мясцовых органаў улады. У 1865—1881 выдаваў штотыднёвую газету «Folketidende», якая павялічыла яго ўплыў сярод сялян.

У 1869 годзе блакуецца ў парламенце Ю. Свердрупам, чым завяршыў аб’яднанне гарадской і сельскай апазіцыі. Парламенцкі блок паслужыў асновай для заснавання Ліберальнай партыі Нарвегіі, якую ўзначаліў Ю. Свердруп. З гэтага моманту пачалося зніжэнне ўплыву руху «Сябры сялян» у грамадстве.

Катэгорыя:Палітыкі Нарвегіі
Катэгорыя:Публіцысты Нарвегіі
Таццяна Нілаўна Яблонская

**Таццяна Нілаўна Яблонская** (, Смаленск — , Кіеў) — украінская жывапісец, Народны мастак Украіны (1960).

## Біяграфія 
Вучылася ў Кіеўскім мастацкім інстытуце (1935—1941) у Ф. Крычаўскага, выкладала там жа ў 1947—1973 (прафесар з 1967). У пейзажах і тэматычных карцінах Яблонскай раскрываюцца жыццесцвярджальныя, паэтычныя вобразы сучаснікаў і роднай прыроды.

На працягу ўсяго творчага жыцця ўдзельнічала ў шматлікіх усеўкраінскіх, усесаюзных і міжнародных выставах, сярод якіх самыя значныя:
* 1956 — XXVIII Міжнародная мастацкая выстаўка ў Венецыі (біенале);
* 1958 — Сусветная выстаўка ў Бруселі.

Пачынаючы са студэнцкіх гадоў, мела больш чым 30 персанальных выстаў у Маскве, Лондане, Будапешце, у Кіеве, іншых гарадах. Карціна мастачкі «Перад стартам» (1947) не была ўдастоена Сталінскай прэміі з-за распачатай тады вайны з фармалізмам.

Пахавана на Байкавых могілках.

Катэгорыя:Мастакі Украіны
Тобі

**Тобі** (, на мясцовай мове: *Hatohobei, Kodgubi*) — востраў на поўдні Палау. Разам з рыфам Хелен складае асобны штат Тобі. Плошча — 0,85 км². Насельніцтва (2005 г.) — 30 чал.

## Геаграфія
Востраў Тобі знаходзіцца на паўднёвым усходзе Каралінскіх астравоў у 632 км на паўднёвы захад ад Нгерулмуда, сталіцы Палау, у 10622 км на паўднёвы ўсход ад Мінска. Мае каралавае паходжанне. Востраў атачае шырокае кола каралавага рыфа. Даўжыня — 1,49 км, найбольшая шырыня — 770 м. Плошча сушы — 0,85 км². Пераважаюць кіпрыя вапняковыя глебы. Сталых паверхневых вадацёкаў няма.

Клімат экватарыяльны пасатны, вельмі вільготны.

## Прырода
Большая частка паверхні вострава Тобі пакрыта зараснікамі хмызнякоў і дрэў, какосавымі гаямі. Фаўна сушы прадстаўлена некалькімі відамі птушак, яшчарак і змеяў. Навакольныя воды насяляюць рэдкія віды рыб, у тым ліку 7 відаў акул, 2 віды скатаў, 5 відаў вугроў.

## Хатахабеі
Карэннымі насельнікамі вострава Тобі з'яўляюцца мікранезійцы-хатахабеі, блізкія па мове і культуры да суседзяў-сансарольцаў. Яны здаўна займаліся рыбалоўствам, вырошчвалі какосы, хлебнае дрэва і тара. У мінулым хатахабеі былі вядомы ў Мікранезіі як выдатныя будаўнікі лодак, рэзчыкі драўніны, упрыгожвалі цела татуіроўкай. У наш час мова хатахабеі з'яўляецца афіцыйнай мовай штата. 

## Кіраванне
Разам з рыфам Хелен востраў Тобі складае асобны штат у складзе Рэспублікі Палау. Ён мае сваю Канстытуцыю, выбранага губернатара і выбраны заканадаўчы сход. Адміністрацыя штата фактычна знаходзіцца ў Корары.

## Спасылкі 
* Friends Of Tobi Island 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Каралінскія астравы
Тобі
Ватраслаў Ягіч

**Ватраслаў Ягіч** (; ,  — , ) — харвацкі і расійскі філолаг-славіст, член Пецярбургскай АН (1880).

## Біяграфія 
Скончыў Венскі ўніверсітэт (1860). Прафесар Наварасійскага (1872-74), Берлінскага (1874-80), Пецярбургскага (1881-86) і Венскага (1886—1908) універсітэтаў. Асноўныя працы прысвечаны праблемам мовазнаўства, філалогіі, тэксталогіі, палеаграфіі, фалькларыстыкі, літаратуразнаўства, права, гісторыі (у т. л. гісторыі славяназнаўства). Ягіч адыграў вялікую ролю ў крыніцазнаўстве, падрыхтаваўшы выданні стараславянскіх і паўднёваславянскіх помнікаў. Яму належаць шматлікія даследаванні старажытнаславянскага пісьменства, пра мову стараславянскіх тэкстаў, па гісторыі харвацкай і рускай моў. Значную ўвагу Ягіч надаваў паўднёваславянскаму фальклору, старой харвацкай літаратуры, гісторыі рускай літаратуры 18 ст. Выдавец 1-га міжнароднага славістычнага часопіса, ініцыятар стварэння і рэдактар «Энцыклапедыі славянскай філалогіі». Аказаў істотны ўплыў на развіццё славістыкі ва ўсіх яе галінах, на аб’яднанне славістычнай працы ў розных краінах, выхаваў некалькі пакаленняў славістаў.

Катэгорыя:Выкладчыкі Венскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Філолагі Аўстрыі
Катэгорыя:Філолагі Расіі
Катэгорыя:Славісты Расіі
Катэгорыя:Постаці аўстрыйскага літаратуразнаўства
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Расіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Адэскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі СПбДУ
Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Правадзейныя члены РАН (1917—1925)
Катэгорыя:Постаці расійскай палеаграфіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Бястужаўскіх курсаў
Ягуарундзі

**Ягуарундзі** (*Felis yaguarundi*) — драпежнае млекакормячае сямейства каціных. 

## Апісанне 
Даўжыня цела да 80 см, хваста да 60 см, вышыня ў карку каля 35 см. Афарбоўка ў адных шаравата-бурая або попельна-шэрая, у іншых - ярка-рудая. Па баках носа і на грудзях светлыя плямы. Ягуарундзі жыве ў Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы, Мексіцы і на крайнім поўдні ЗША. Трымаецца па ўзлесках лясоў і ў зарасніках кустоў. Сілкуецца галоўным чынам рыбамі, яшчаркамі, птушкамі і грызунамі. Нараджае 2-3 дзіцянятаў.

Катэгорыя:Каціныя
Фрэдэрык Пол

**Фрэдэрык Пол** (; , Нью-Ёрк, ЗША — ) — амерыканскі пісьменнік-фантаст.

Рос і вучыўся галоўным чынам у Брукліне. У 17 гадоў удзельнічаў у Першай сусветнай канвенцыі фантастаў (Філадэльфія), а ў 19 гадоў разам з Айзэкам Азімавым, Сірылам Корнблатам і Дэйманам Найтам заснаваў таварыства футурыянцаў. У гэты ж час пачынае выдаваць і рэдагаваць два навукова-фантастычныя часопісы: *«Astonishing Stories і Super Science Stories»*, дзе пад рознымі псеўданімамі публікуе свае творы. Пасля службы ў ВПС ЗША (1943—45) доўгі час быў літаратурным агентам (у прыватнасці, А. Азімава). Да 1969 выдаваў часопісы *«If і Galaxy»*.

Пад сваім імем публікуецца з 1953 года. Пасля спынення актыўнай выдавецкай дзейнасці ў 1970-х Ф. Пол паказаў сябе як таленавіты раманіст. Яго раман «Чалавек плюс» атрымаў прэмію «Неб’юла» (1976), затым выйшаў раман «Брама», уганараваны прэміямі «Неб’юла», «Х’юга» і «Локус» і мемарыяльнай прэміяй Дж. Кэмпбэла (1977). Затым ён стварае раманы «За сінім гарызонтам падзей», «Джэм», а таксама «Гады горада», «Узыход чорнай зоркі», «Свет у канцы часу» і інш.

Сярод узнагарод прэмія «Вялікі майстар» (1992), па тры прэміі «Неб’юла», «Х’юга» і «Локус».

## Спасылкі 
* prajdzisvet.org 

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты ЗША
Ядро (артылерыя)

**Ядро** — шарападобны суцэльны снарад ўдарнага дзеяння для кідальных машын і гладкаствольнай артылерыі. 

З сярэдзіны 14 ст. ядры былі каменнымі, з 15 ст. жалезнымі, затым чыгуннымі (для зброі вялікага калібра) і свінцовымі (для гармат малога калібра). З 16 ст. выкарыстоўваліся запальныя ядры. У 17 ст. атрымалі распаўсюджанне парахавыя полыя разрыўныя ядры - снарады (гранаты). У 2-й палове 19 ст. у сувязі з заменай гладкаствольных гармат наразнымі выйшлі з выкарыстання.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Артылерыйскія боепрыпасы
Катэгорыя:Гарматы
Ядро

**Ядро** мае наступныя значэнні:

* Атамнае ядро
* Клетачнае ядро
* Ядро, артылерыя

* Ядро Зямлі
* Ядро каметы
* Ядро Сонца

## Прграмаванне 
* Ядро аперацыйнай сістэмы
* Маналітнае ядро
Язгулем

**Язгулем** — рака ў Горна-Бадахшанскай АВ Таджыкістана, правы прыток Пянджа. Даўжыня 80 км, плошча басейна 1970 км². Бярэ пачатак з леднікоў на паўночным схіле Язгулемскага хрыбта, цячэ ў глыбокай даліне. Жыўленне змяшанае, з перавагай ледніковага. Разводдзе з чэрвеня па верасень. Сярэдні расход вады ў 6 км ад вусця 36,2 м³/сек.

Катэгорыя:Басейн Амудар’і
Катэгорыя:Рэкі Таджыкістана
Хелен

**Рыф Хелен** (, палаўанская мова: *Hotsarihie*) — атол на поўдні Палау. Разам з востравам Тобі складае асобны штат Тобі. Плошча атола разам з лагунай — 216 км². Аднак суша (некалькі скал і астравок Хелен) займае ўсяго 0,03 км². Насельніцтва (2000 г.) — 3 чал.

## Геаграфія
Рыф Хелен знаходзіцца на паўднёвым захадзе Каралінскіх астравоў у 68,8 км на паўднёвы ўсход ад бліжэйшага вострава Тобі, у 590 км на паўднёвы захад ад Нгерулмуда, сталіцы Палау. Атол уяўляе сабою прасторную лагуну (216 км²), якая дасягае ўглыб 60 м і атачаецца каралавым рыфам да 1200 м у шырыню. На захадзе рыф мае разрыў у выглядзе канала да 350 м у шырыню, прыдатны для марскіх суднаў. Большая частка атола падчас прыліву схавана пад вадой. Найбольшы ўчастак сапраўднай сушы — маленькі востраў Хелен (0,03 км²) на поўначы атола. Але і ён можа затапляцца ў перыяды штармоў і тайфунаў.

## Прырода
На востраве Хелен ёсць невялікі ўчастак лесу з хмызнякамі і какосавымі пальмамі. Тут таксама жыве пэўная колькасць марскіх птушак. Значна большую цікавасць з пункту гледжання экалогіі прадстаўляе фаўна каралавага рыфа. Яна добра захавалася дзякуючы аддаленнасці атола ад населеных рэгіёнаў. Фаўна прадстаўлена шматлікімі відамі рыб, у тым ліку леапардавымі акуламі і скатамі, а таксама марскімі чарапахамі, рознымі малюскамі і ігласкурымі.

## Эканоміка
Жыхары вострава Тобі наведваюць рыф Хелен для збору малюскаў. У 2001 г. быў прыняты план кіравання рыфам Хелен, які прадугледжвае ашчаднае выкарыстанне яго прыродных рэсурсаў і ахову ад іншаземнага браканьерства.

## Спасылкі 
* Helen Reef. The Hatohobei State Governor
* Islands of Palau 
* Friends Of Tobi Island 

Хелен
Хелен
Хелен
Хелен
Хелен
Хелен
Язьва

**Я́зьва** () — рака ў Пермскім краі Расіі, левы прыток ракі Вішэра (басейн Камы).

Даўжыня ракі 162 км, плошча вадазборнага басейна 5900 км². Утвараецца пры зліцці рэк Паўночная Язьва і Паўдзённая Язьва, якія сцякаюць з хрыбта Кваркуш; цячэ пераважна па забалочанай нізіне. Жыўленне змяшанае, з перавагай снегавога. Сярэдні расход вады каля 70 м³/сек. Замярзае ў 2-й палове кастрычніка — 1-й палове лістапада, раскрываецца ў 2-й палове красавіка — 1-й палове мая.

## Літаратура 
* Язьва // 

## Спасылкі 
* Река ЯЗЬВА // Государственный водный реестр РФ

Катэгорыя:Рэкі Пермскага края
Катэгорыя:Басейн Камы
Язгулемскі хрыбет

**Язгуле́мскі хрыбет** — горны хрыбет у Горна-Бадахшанскай аўтаномнай вобласці Таджыкістана.

Хрыбет размешчаны ў Заходнім Паміры паміж рэкамі Язгулем і Бартанг. Працягласць хрыбта — каля 170 км. Сярэдняя вышыня складае 4500—6000 м. Найвышэйшы пункт — пік Незалежнасці (6974 м). Складзены сланцамі, пясчанікамі, вапнякамі, гранітамі. На грэбні размешчаны ледавікі, агульная плошча якіх складае каля 630 км². На схілах пераважае разрэджаная паўпустынная і высакагорная расліннасць.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Перечень классифицированных перевалов Алтая, Джунгарского Алатау, Кавказа, Памира, Памиро-Алая, Тянь-Шаня 

Катэгорыя:Горныя хрыбты Паміра
Катэгорыя:Горныя хрыбты Таджыкістана
Яйва (рака)

**Яйва** — рака ў Пермскім краі Расіі, левы прыток Камы. Даўжыня 304 км, плошча басейна 6250 км². Бярэ пачатак з хрыбта Кваркуш, упадае ў Камскае вадасховішча. Жыўленне змяшанае, з перавагай снегавога. Сярэдні расход вады за 87 км ад вусця 88 м³/сек. Замярзае ў другой палове кастрычніка — пачатку лістапада, раскрываецца ў канцы красавіка — пачатку мая. Сплавінная. Суднаходная на 15 км ад вусця. На Яйве — пасёлак Яйва.

Катэгорыя:Рэкі Пермскага края
Катэгорыя:Прытокі Камы
Арнэ Якабсен

**Эміль Арнэ Якабсен** (; , Капенгаген — , там жа) — дацкі архітэктар і дызайнер, заснавальнік стылю «дацкі функцыяналізм». Разам з Алварам Аалта з'яўляецца найбольш вядомым прадстаўніком скандынаўскага дызайну. Акрамя архітэктурных збудаванняў ён стварыў цэлы шэраг вельмі арыгінальных крэслаў і іншай мэблі. 

Катэгорыя:Архітэктары Даніі
Катэгорыя:Архітэктары-мадэрністы
Катэгорыя:Функцыяналізм
Яйцы (горад)

**Яйцы** () — горад, цэнтр аднайменнай абшчыны ў Босніі і Герцагавіне. Размешчаны на рацэ Врбас. На рацэ Пліва размешчаны каскад электрастанцый. Прамысловасць — электрахімічная, вытворчасць ферасплаваў.

У Яйцах 29 і 30 лістапада 1943 года адбылася гістарычная 2-я сесія Антыфашысцкага веча народнага вызвалення Югаславіі, на якой прыняты рашэнні, якія былі пакладзены ў аснову федэратыўнага і сацыялістычнага братэрскага аб’яднання народаў і народнасцей Югаславіі.

У 1942 годзе пры вызваленні горада загінуў Народны герой Югаславіі Мілан Іліч.

## Спасылкі 
* Сайт горада Яйцы

Катэгорыя:Гарады Федэрацыі Босніі і Герцагавіны
Мастэрс 1990 (снукер)

**Мастэрс 1990** (, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1990* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 4 па 11 лютага 1990 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 16-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £275,000 (на £25,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £70,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 18 гульцоў. Топ-14 афіцыйнага рэйтынгу аўтаматычна трапілі ў першы раўнд. Снукерысты, якія займалі 15 і 16 месца ў рэйтынгу, гулялі ў папярэднім раўндзе з уладальнікамі уайлдкард.

Стывен Хендры здолеў абараніць свой тытул, заваяваны ў мінулым годзе, перайграўшы ў фінальным паядынку Джона Пэрата з лікам 9:4.

Катэгорыя:Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:Люты 1990 года
Мастэрс 1989 (снукер)

**Мастэрс 1989** (, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1989* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 21 па 29 студзеня 1989 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 15-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £250,000 (на £25,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £62,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 16 гульцоў, якія займалі вышэйшыя пазіцыі у сусветным рэйтынгу. Яны ўсе пачалі турнір са стадыі 1/8 фіналу без якіх-небудзь папярэдніх матчаў.

Дваццацігадовы дэбютант турніру - шатландзец Стывен Хендры - атрымаў сваю першую перамогу на турніры. У фінальным матчы ён абыграў Джона Пэрата з лікам 9:6.

Катэгорыя:Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:Студзень 1989 года
Енс Петэр Якабсен

**Енс Петэр Якабсен** (; , Тыстэд — , там жа) — дацкі пісьменнік.

## Біяграфія 
Скончыў Капенгагенскі ўніверсітэт (1857). Па адукацыі біёлаг. Адзін з першых папулярызатараў дарвінізму ў Скандынавіі. Аказаў ўплыў на развіццё псіхалагічнай і імпрэсіяністычнай заходнееўрапейскай літаратуры. Аналітычнасць ў малюнку знешняга свету і ўнутранага жыцця чалавека спалучаецца ў яго творах з эмацыйнай насычанасцю, гістарычнай канкрэтнасцю і маляўнічасцю. Гістарычны раман «Фру Марыя Грубэ» (1876) змяшчае яркія эпізоды з жыцця Даніі і Нарвегіі 17 ст. У рамане «Нільс Люнэ» (1880), прысвечаны адмове інтэлігента ад рэлігійнага светапогляду, з псіхалагічнай дакладнасцю паказаў выхаванне непахіснасці душы, якое завяршаецца ўнутранай перамогай героя. Аўтар навел і вершаў.

Катэгорыя:Пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Даніі
Катэгорыя:Дацкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Якабсен

**Якабсен** () — скандынаўскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Арнэ Якабсен, дацкі архітэктар, дызайнер
* Енс Петэр Якабсен, дацкі пісьменнік

## Гл.таксама 
* Якабсон
Малкалм Фрэйзер

**Джон Малкалм Фрэйзер** (, Турак (прыгарад Мельбурна — , Мельбурн) — аўстралійскі палітычны дзеяч, прэм'ер-міністр Аўстраліі ў 1975—1983 гг.

Нарадзіўся ў сям’і з палітычнымі традыцыямі: яго дзед, Сімон Фрэйзер, быў дэпутатам віктарыянскага парламента і аўстралійскага сената. Бацька быў вядомым жывёлаводам. Вучыўся па спецыяльнасці «філасофія, палітыка і эканоміка» ў каледжы Магдалены ў Оксфардзе (скончыў у 1952), дзе ён пасябраваў з будучым прэм’ер-міністрам Канады Джонам Цёрнерам.

З 1955 — дэпутат парламента ад ліберальнай партыі Аўстраліі. Уваходзіў у кансерватыўнае крыло партыі. У 1966 — міністр па справах арміі, у 1969-71 — міністр абароны (сышоў у адстаўку з-за рознагалоссяў з прэм’ер-міністрам, адстойваючы больш актыўны ўдзел Аўстраліі ў вайне ў Індакітаі). У 1968—69 і 1971—72 — міністр адукацыі і навукі. У сакавіку 1975 года абраны лідарам ліберальнай партыі.

З 11 лістапада 1975 года, калі генерал-губернатар Дж. Кэр пазбавіў лідара лейбарысцкай партыі Г.Уітлэма паўнамоцтваў прэм’ер-міністра, узначальваў пераходны ўрад. Пасля выбараў узначаліў кааліцыйны ўрад ліберальнай і нацыянальнай партый.

У 1977 годзе лібералізаваў іміграцыйную палітыку, што рэзка павялічыла прыток эмігрантаў, перш за ўсё з азіяцкіх краін.

## Спасылкі 
* Афіцыйная біяграфія на сайце Нацыянальнага музея Аўстраліі (англ.) 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Катэгорыя:Палітыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены Ліберальнай партыі Аўстраліі
Якабсон

**Якабсон** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Серафімавіч Якабсон, беларускі дзяржаўны дзеяч
* Леанід Веніямінавіч Якабсон, савецкі артыст балета
* Раман Восіпавіч Якабсон, расійскі і амерыканскі лінгвіст

## Гл.таксама 
* Якабсен
Ілулісат

**Ілулісат**, таксама **Якабсхаўн** — горад і адміністрацыйны цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта, размешчанага ў Заходняй Грэнландыі. Плошча тэрыторыі муніцыпалітэта 47000 км². Насельніцтва муніцыпалітэта дасягае 4996 чал., з якіх у горадзе, размешчаным у 200 км на поўнач ад Палярнага круга, пражывае 4533 чалавек (на 2005), гэта трэці па колькасці насельніцтва горад Грэнландыі. У перакладзе з грэнландскай мовы слова «ілулісат» азначае «айсбергі». Асноўная галіна — турызм.

## Гісторыя 
Археалагічныя раскопкі датуюць першыя паселішчы людзей у гэтай мясцовасці перыядам каля 3500 гадоў таму, у гэтай мясцовасці раней знаходзілася адно з найбуйнейшых паселішчаў на востраве, дзе пражывала каля 250 чалавек. Сучасны горад быў заснаваны ў 1741 годзе дацкімі місіянерамі.

У 1879 годзе тут нарадзіўся этнограф і даследчык Арктыкі Кнуд Расмусен. Сёння яго дом служыць музеем, дзе прадстаўлены матэрыялы і экспанаты якія ён сабраў у сваіх экспедыцыях. Таксама ў горадзе знаходзіцца Мастацкі музей Ілулісата — галоўны выставачны цэнтр паўночнай часткі краіны і Музей холаду, прысвечаны геалогіі і гляцыялогіі вострава, а таксама ў ім прадстаўлена экспазіцыя вырабаў дацкіх пасяленцаў і інуітаў.

27-29 мая 2008 года тут праводзілася Канферэнцыя па Паўночным Ледавітым акіяне, на якой прысутнічалі міністры замежных спраў Канады, Даніі, Нарвегіі, Расіі і ЗША.

## Эканоміка 
Традыцыйнымі промысламі мясцовага насельніцтва галоўным чынам з'яўляюцца лоўля рыбы і бой марскога звера. Але асноўны даход жыхары атрымліваюць ад турызму.

## Насельніцтва 
## Транспарт 
Транспартнае паведамленне ажыццяўляецца паветраным шляхам, які абслугоўвае мясцовая авіякампанія Air Greenland.

## Фіёрд Ілулісат 
40-кіламетровы фіёрд Ілулісат запоўнены айсбергамі, якія спаўзаюць з ледавіка Сермек-Куджалек, што мае шырыню каля 5 км пры таўшчыні лёду ў ніжняй частцы каля 150 метраў, з'яўляецца самым прадуктыўным у Паўночным паўшар'і. У 2004 годзе быў унесены ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Ілулісата 

Катэгорыя:Гарады Грэнландыі
Мастэрс 1983 (снукер)

**Мастэрс 1983** (, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1983* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 23 па 30 студзеня 1983 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў дзевятым розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £55,000 (на £28,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £16,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 16 гульцоў, 8 з якіх займалі вышэйшыя пазіцыі у сусветным рэйтынгу. Яны ўсе пачалі турнір са стадыі 1/8 фіналу без якіх-небудзь папярэдніх матчаў.

Упершыню ў гісторыі Мастэрс, турнір выйграў небрытанскі гулец - канадскі снукерыст Кліф Торбурн. У фінале ён перайграў валійца Рэя Рыярдана з лікам 9:7.

Катэгорыя:Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:Студзень 1983 года
Мастэрс 1982 (снукер)

**Мастэрс 1982** (, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1982* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 26 па 31 студзеня 1982 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў восьмым розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £27,000, з якіх £8,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 12 гульцоў, 8 з якіх займалі вышэйшыя пазіцыі у сусветным рэйтынгу. Першыя чатыры нумары пасеву атрымалі топ-3 сусветнага рэйтынгу (сярод якіх быў дзейны чэмпіён свету Стыў Дэвіс, пасеяны другім), а таксама леташні пераможца турніру Алекс Хігінс, пасеяны пад першым нумарам. Яны пачалі турнір адразу з чвэрцьфінальнай стадыі. Астатнія 8 удзельнікаў разыгралі пуцёўкі ў 1/4 у папярэднім раундзе.

Пераможцам турніру упершыню стаў Стыў Дэвіс, які адолеў у фінале валійца Тэры Грыфітса, які выйшаў у трэці фінал Мастэрс запар, з лікам 9:5.

Катэгорыя:Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:Студзень 1982 года
Мастэрс 1981 (снукер)

**Мастэрс 1981** (, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1981* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 27 студзеня па 1 лютага 1981 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў сёмым розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £20,000 (на £13,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £6,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 12 гульцоў, 8 з якіх займалі вышэйшыя пазіцыі у сусветным рэйтынгу. Першыя чатыры нумары пасеву пачалі турнір адразу з чвэрцьфінальнай стадыі. Астатнія 8 удзельнікаў разыгралі пуцёўкі ў 1/4 у папярэднім раундзе.

У фінальным матчы Алекс Хігінс перайграў валійскага снукерыста Тэры Грыфітса з лікам 9:6, такім чынам, узяўшы ў яго рэванш за паражэнне ў фінале год таму.

Катэгорыя:Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:Студзень 1981 года
Катэгорыя:Люты 1981 года
Станіслаў Вінцэнтавіч Шыманоўскі

**Станіслаў Вінцэнтавіч Шыманоўскі** (, в. Данюшава, цяпер Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць — восень ) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў в. Данюшава Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці. Удзельнік Першай сусветнай вайны.

Вярнуўшыся ў 1918 на Радзіму, парабкаваў.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1919 у газетах «Беларус», «Крыніца», часопісе «Рунь». У вершах «Скрыўджаная зямля», «Песня над магілай», «Голад» і іншых стварыў вобраз сваёй Радзімы, разбуранай падчас вайны і здушанай голадам. Селянін і рабочы — героі вершаў «Араты», «Гаспадары», «Жыў у няволі доўгі час мой бедны брат». Асобныя творы прасякнуты верай у абуджэнне народа («Зорка», «Усход сонца», «З нашага жыцця»). Запамінальныя малюнкі прыроды ў вершах «Усход сонца», «Зіма», «Хмызнякі». Мінорная танальнасць характэрна для інтымнай лірыкі («Жальба», «Шэрай гадзінай»). У ідэйна-творчым плане арыентаваўся на Я. Купалу.

Рукапісы вершаў Ш. зберагаюцца ў бібліятэцы АН Літвы.

## Літаратура 
* 
* Шыманоўскі Станіслаў. А.Ліс. 475 с. Асветнікі зямлі Беларускай : Энцыкл. Энцыкл. даведнік/ Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.; Маст. У. М. Жук.- Мн., БелЭн, 2001.-496 с.: іл.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргонскім раёне
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Ям

* Ям — паштовая станцыя ў Расіі ў XIII—XVIII стагоддзях;
* Ям — крэпасць на поўначы Расіі, цяпер горад Кінгісеп у Леніградскай вобласці;
* Ям — адзін з найважнейшых багоў Ханаана і Угарыта;
* **Ям** (грэч. Jamos) — у грэчаскай міфалогіі сын Апалона і Эвадны, дачкі Пасейдона і Пітаны, вядомы прадказальнік і родапачынальнік Ямідаў — алімпійскіх жрацоў.
Яўген Фёдаравіч Мірановіч

**Яўге́н Фё́даравіч Мірано́віч, пры нараджэнні — Анато́ль (Тэвель) Маісе́евіч Фінкельштэ́йн** (, , , цяпер , Мінская вобласць — , ) — беларускі гаспадарчы дзеяч, заслужаны аграном БССР (1967). Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР (1974—1979), Герой Сацыялістычнай Працы (1972).

## Біяграфія 
Яўген Мірановіч (Анатоль Фінкельштэйн) нарадзіўся 7 лістапада 1917 года ў мястэчку Смілавічы, цяпер Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць ў беднай яўрэйскай сям’і.

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1936). Працаваў аграномам саўгаса «Вызваленне» Смалявіцкага раёна.

Ад 1939 года ў Чырвонай Арміі. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны камандзір партызанскага атрада брыгады імя М. В. Фрунзэ, які дзейнічаў на тэрыторыі Вілейскай вобласці.

Падчас вайны пасля гібелі яго сябра партызана Яўгена Мірановіча Анатоль Фінкельштэйн узяў сабе яго імя прозвішча, выконваючы сваю клятву перад баявым сябрам.

З 1944 года ў Любані працаваў дырэктарам Любанскага спіртзавода, з 1961 — дырэктарам саўгаса «Любань» Вілейскага раёна (пазней — саўгас «Любань» імя 50-годдзя СССР). Пад яго кіраўніцтвам саўгас вырас у буйную шматгаліновую гаспадарку з высокай культурай земляробства і жывёлагадоўлі. За поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчай прадукцыі яму прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы. Узнагароджаны ордэнам Леніна (1966, 1971).

Пахаваны на гарадскіх могілках Вілейкі на вуліцы Першамайскай.

## Памяць 
Імем Мірановіча названа вуліца ў вёсцы Любань Вілейскага раёна.

## Спасылкі 
* 
* У 2018 ГОДЗЕ ВЁСКА ЛЮБАНЬ БУДЗЕ АДЗНАЧАЦЬ 210-ГОДДЗЕ З ЧАСУ СВАЙГО ЗАСНАВАННЯ  // peramoga.by

Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Любань (Вілейскі раён)
Катэгорыя:Заслужаныя аграномы БССР
Катэгорыя:Аграномы СССР
Ксанціпа

(1553)]]
**Ксанціпа** () — жонка Сакрата; нарадзіла яму трох сыноў. Ксенафонт і філосафы-кінікі выкарыстоўвалі імя Ксанціпы як сінонім сварлівай і заўсёды незадаволенай сужэніцы.

## Літаратура 
* Лисовый И. А., Ревяко К. А. Античный мир в терминах, именах и названиях.

Катэгорыя:Жанчыны Старажытнай Грэцыі
Мастэрс 1993 (снукер)

**Мастэрс 1993** (, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1993* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 7 па 14 лютага 1993 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 19-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £390,000 (на £25,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £110,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 18 гульцоў. Топ-14 афіцыйнага рэйтынгу аўтаматычна трапілі ў першы раўнд. Снукерысты, якія займалі 15 і 16 месца ў рэйтынгу, гулялі ў папярэднім раўндзе з пераможцам кваліфікацыйнага турніру і ўладальнікамі уайлдкард.

Шатландскі снукерыст Стывен Хендры, абараніўшы свой тытул, выйграў пяты трафей Мастэрс запар. У фінальным матчы ён перайграў тайландскага гульца Джэймса Уотану з лікам 9:5.

Катэгорыя:Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:Люты 1993 года
Святаполк Мсціславіч

**Святапо́лк Мсцісла́віч** (?—) — князь уладзіміра-валынскі, сын Мсціслава Вялікага.

## Біяграфія 
Сын кіеўскага князя Мсціслава Уладзіміравіча. З 1132 года княжыў у Полацку пасля брата Ізяслава, які перайшоў у Пераяслаў. Аднак палачане прагналі яго, заявіўшы *«лншается нас»*, і абралі князем Васільку Святаславіча. З 1138 года пасля смерці старэйшага брата Усевалада Святаполк Мсціславіч княжыў у Пскове. У 1140 годзе атрымаў ад кіеўскага князя Усевалада Ольгавіча Берасце, а ў 1142 годзе перайшоў княжыць у Ноўгарад. У 1148 годзе атрымаў ад кіеўскага князя Ізяслава Мсціславіча Уладзіміра-Валынскае княства, якім валодаў да смерці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Манамахавічы
Катэгорыя:Князі валынскія
Катэгорыя:Князі наўгародскія
Катэгорыя:Князі полацкія
Катэгорыя:Князі пскоўскія
Шыманоўскі

**Шыманоўскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* 
* Генадзь Сцяфанавіч Шыманоўскі (1891 — ?) — беларускі палітык міжваеннай Польскай Рэспублікі.
* Караль Шыманоўскі — польскі кампазітар і піяніст.
* Станіслаў Вінцэнтавіч Шыманоўскі — беларускі паэт.
Луідор

, 1789]]
**Луідор** ( — залаты луі) — французская залатая манета XVII—XVIII стагоддзяў. Пачалі чаканіць у 1640 годзе ў часы Людовіка XIII. Правобразам новых манет сталі іспанскія дублоны, якія атрымалі ў Францыі назву пістоль. На працягу доўгага часу назвы луідор і пістоль былі сінонімамі. Луідор чаканіўся з золата 917-й пробы, вага манеты — 6,751 г, дыяметр — 26 мм. Чаканіліся таксама манеты ў паў- луідора, два луідора, а таксама 4, 8 і 10 луідора.

У пачатку XVIII стагоддзя вага луідора крыху павялічылася — да 8,158 г; пасля вага і дыяметр манеты неаднаразова мяняліся. Рэкордным луідорам стала манета вагой 9,79 г. Існуе вялікая колькасць разнастайных па афармленні луідораў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Манеты Францыі
Катэгорыя:Манеты паводле алфавіта
Катэгорыя:Залатыя манеты
Лета (міфалогія)

**Лета**, Латона — у старажытнагрэчаскай міфалогіі — «тытаніда» дачка тытана Кея і Фебы, жонка Зеўса, з якой ён растаўся дзеля Геры, ці яго каханка па-за шлюбам, маці двайнят Апалона і Артэміды.

Катэгорыя:Тытаны
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Брэйк (снукер)

**Серыя** (), або «**брэйк**» —  агульная колькасць ачкоў, заробленых гульцом у снукер ў выніку пачарговага забівання шароў без парушэння правілаў, за адзін падыход да стала на працягу аднаго фрэйма (партыі). Такім чынам, мінімальнае значэнне брэйка можа быць 1 ачко, а максімальнае - 147 ачкоў. Тэарэтычна, у гранічна рэдкіх выпадках, брэйк можа быць 148-155 ачкоў.

Катэгорыя:Снукер
Станіслаў Сільвестравіч Гайдукевіч

**Станіслаў Сільвестравіч Гайдуке́віч** (,  — , , НКУС) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
[злева|thumb|[Польскі банк, Мінск|Польскі банк на старой паштоўцы]]
Нарадзіў у Мінску ў 1876 годзе ў шляхецкай сям’і. Меў сястру Ядвігу (1885—1938).

Скончыў каморніцкае вучылішча у 1892 годзе, Пецярбургскую акадэмію мастацтваў у 1910 годзе. Атрымаўшы дыплом, малады дойлід у тым жа годзе вярнуўся ў Мінск. У 1921—1927 гг. — загадчык праектнага аддзела Камітэта дзяржаўных пабудоў пры СНК БССР. У 1929—1937 выкладаў у Мінскім архітэктурна-будаўнічым тэхнікуме.

У творчасці выразна прасочваецца імкненне да адраджэння беларускіх архітэктурных традыцый і стварэння гарадской ансамблевай забудовы. Як прадстаўнік неакласіцызму свядома дамагаўся гратэскавай выразнасці будынкаў шляхам мадэрнізацыі форм і дэталей архітэктурнай класікі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Самазабойцы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Аларых I

**Аларых** або **Аларык** (лат. Alaricus) (каля 370—410 н.э.) — правадыр вестготаў з 395 г. Ваяваў супраць рымлян. Як хаўруснік аднаго з варагуючых паміж сабой рымскіх імператараў у 395 г. захапіў Афіны, спустошыў Карынф, Аргас і Спарту. Усходне-рымскі імператар Аркадзій, сын Феадосія I, падпісаў мірнае пагадненне з Аларыхам, прызначыўшы яго намеснікам Ілірыі, дзе былі паселеныя вестготы на правах федэратаў. У 401 г. Аларых узняў паўстанне і прывёў войска ў Італію, але, двойчы разбіты ў 402 г. Стыліхонам, адступіў. У 408 г. уварваўся ў Італію зноў, тройчы браў у аблогу Рым і завалодаў ім толькі 14 жніўня 410 г., перадаўшы яго на тры дні рабаўнікам. Нашэсце Аларыха паскорыла заняпад і знікненне Заходняй Рымскай імперыі.

## Літаратура 
* Лисовый И. А., Ревяко К. А. Античный мир в терминах, именах и названиях.

## Спасылкі 
* Foundation for Medieval Genealogy. Аларых I
* Genealogie Mittelalter. Аларых I

Катэгорыя:Каралі вестготаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IV стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Катэгорыя:Балты (дынастыя)
Ізяслаў Яраславіч

**Ізяслаў Яраславіч**, у хрышчэнні **Дзмітрый** ( — ) — князь тураўскі (1042—1054) і вялікі князь кіеўскі (1054—1078, з перапынкамі).

## Біяграфія 
Другі або трэці сын вялікага князя кіеўскага Яраслава Уладзіміравіча. Княжыў у Тураве, напэўна, з 1042 года. У 1052 годзе, пасля смерці старэйшага брата Уладзіміра, атрымаў яшчэ і сталец у Ноўгарадзе.

Пасля смерці бацькі (1054) стаў вялікім князем кіеўскім. У 1058 годзе здзейсніў паход на вярхоўі Акі і перамог голядзь. У 1067 годзе з братамі Святаславам і Усеваладам ваяваў супраць полацкага князя Усяслава Брачыславіча, удзельнічаў у бітве на Нямізе. Падчас перамоў каля Ршы падступна захапіў Усяслава ў палон і пасадзіў у цямніцу-поруб у Кіеў. Падчас народнага паўстання ў 1068 года Ізяслаў Яраславіч сагнаны з велікакняжацкага стальца.

У 1069 годзе з дапамогай польскага караля Баляслава вярнуўся ў Кіеў, потым прагнаў Усяслава і з Полацка, пасадзіў там свайго сына Мсціслава Ізяславіча, а потым Святаполка Ізяславіча. У 1073 годзе выгнаны з Кіева сваім братам Святаславам, беспаспяхова шукаў падтрымкі ў Польшчы і Свяшчэннай Рымскай імперыі. Пасля смерці Святаслава ў 1077 годзе зноў заняў кіеўскі сталец. У Тураў на княжанне паслаў сына Яраполка Ізяславіча. Загінуў у міжусобнай вайне пад Чарнігавам.

Адзін са складальнікаў зводу законаў — Рускай праўды.

Віслыя свінцовыя пячаткі Ізяслава Яраславіча выяўлены падчас археалагічных раскопках у Ваўкавыску, Тураве, Брэсце.

## Гл. таксама 
* Пячатка Ізяслава Яраславіча

## Літаратура 
* 
* Штыхаў Г. Ізяслаў Яраславіч // БЭ ў 18 т. Т. 7. Мн., 1998.

Катэгорыя:Вялікія князі кіеўскія
Катэгорыя:Князі наўгародскія
Катэгорыя:Князі тураўскія