Мак-Мёрда

**Мак-Мёрда** () — антарктычная станцыя на востраве Роса ў моры Роса. Найбуйнейшае пасяленне, порт, транспартны вузел і даследчы цэнтр Антарктыкі. Станцыя падпарадкоўваецца Падраздзяленню палярных праграм Нацыянальнага навуковага фонда ЗША. Знаходзіцца яна ва ўнікальным месцы, дзе сустракаюцца воды Паўднёвага акіяна, востраў з дзеючым вулканам і шэльфавы ледавік; усё навокал названа ў гонар Джэймса Роса, яго караблёў і спадарожнікаў. Сваёй назвай станцыя абавязана праліву Мак-Мёрда, на беразе якога знаходзіцца. У сваю чаргу, праліў названы імем лейтэнанта Арчыбальда Мак-Мёрда (удзельніка экспедыцыі Джэймса Роса), які ў 1841 годзе закартаграфаў узбярэжжа. Паўднёвае ўзбярэжжа праліва — самы паўднёвы пункт Сусветнага акіяна.

## Геаграфічнае становішча. Прырода 
Станцыя знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вострава Роса. На ўсход ад вострава ляжаць неабсяжныя палі шэльфавага ледавіка Роса; на ўсход, праз заледзянелае мора, пачынаецца мацерыковая антарктычная зямля. Хоць Антарктыда нікому не належыць, на гэтую тэрыторыю фармальна прэтэндуе Новая Зеландыя. Клімат станцыі антарктычны, суровы, хоць і мякчэйшы, чым на суседніх станцыях, якія, у адрозненне ад Мак-Мёрда, не абаронены ад сцёкавых вятроў Трансантарктычнымі гарамі. Праз усе месяцы сярэдняя тэмпература адмоўная: у студзені −2,8 °C, у жніўні −27,4 °C. У снежні і студзені спірт у тэрмометрах часам нясмела ўздымаецца вышэй за нулявую пазнаку. Тэмпературныя рэкорды станцыі склалі: +10,8 °C у снежні, −50,6 °C у ліпені.

## Гісторыя 
У 1902 годзе непадалёк ад цяперашняй станцыі разбіў свой першы антарктычны лагер — *Даследчую хатку*, што і цяпер стаіць на беразе заліва, — англійскі палярнік Роберт Скот. Сучасная станцыя была афіцыйна адкрыта 16 лютага 1956 года, спачатку яна насіла назву Naval Air Facility McMurdo. 28 лістапада 1957 адмірал Джордж Дафек урачыста перадаў станцыю навукоўцам. Цэнтрам антарктычнага жыцця Мак-Мёрда стала цягам , што доўжыўся з 1 ліпеня 1957 па 31 снежня 1958. У гэты час станцыя ператварылася ў навуковы і лагістычны хаб. Менавіта праз яе пачала ажыццяўляцца (і дагэтуль дзейнічае) паветраная сувязь са станцыяй Амундсен-Скот на Паўднёвым полюсе.

### Атамны рэактар 
У 1962—1972 гадах на станцыі дзейнічала першая і апошняя ў Антарктыцы атамная электрастанцыя магутнасцю 1,8 мегават, што дазваляла эканоміць 5700 літраў нафты штодзень. Невялічкі рэактар быў памерам з бочку для нафтапрадуктаў, таму з Вялікай зямлі яго даставілі паветраным транспартам. Экалагічныя пагрозы вымусілі УС ЗША адмовіцца ад энергіі атама ў Антарктыдзе і дэмантаваць рэактар. Цяпер на ягоным месцы стаіць мемарыяльная шыльда.

## Сучасны стан 
Сённяшняя Мак-Мёрда — сучасная навуковая станцыя, найважнейшы ў Антарктыцы транспартны вузел  з портам, трыма ўзлётна-пасадачнымі палосамі (дзве з якіх — сезонныя), вертадромам. У складзе станцыі больш за 100 будынкаў, сярод якіх Навуковы і Інжынерны цэнтр імя Альберта Крэйры з геалагічнымі і метэаралагічнымі лабараторыямі, акварыумам, бібліятэкай і камп’ютарнымі заламі.

## Чалавек на станцыі 
На станцыі Мак-Мёрда жыве і працуе чацвёртая частка насельніцтва Антарктыкі. З блізу 1250 жыхароў станцыі толькі 250 - гэта навукоўцы, астатняя тысяча — персанал абслугі. Нягледзячы на амерыканскую прыпіску, унутраны распарадак і правілы жыцця на станцыі рэгламентуюцца міжнародным Дагаворам аб Антарктыцы. На станцыі працуе адзін з двух у Антарктыцы банкаматаў. Для вернікаў дзейнічае надканфесійны хрысціянскі храм Капліца снягоў (*Chapel of the snows*). Для тых, хто хоча разнастайна прабавіць час, на Мак-Мёрда адкрыты кавярня і Gallagher's Рub.

Катэгорыя:Антарктычныя станцыі