open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анатоль Мікалаевіч Папко

**Анатоль Мікалаевіч Папко** (, в. Баславічы, Слуцкі раён) — беларускі краязнавец.

## Біяграфія 
Сакончыў у 1966 годзе Мінскі педагагічны інстытут імя М. Горкага. З 1966 г. жыве і працуе на Уздзеншчыне — спачатку інспектарам аддзела культуры Уздзенскага раённага выканаўчага камітэта, потым загадчыкам раённай бібліятэкі, загадчыкам аддзела культуры, літсупрацоўнікам раённай газеты «Чырвоная зорка». З лютага 1981 г. працуе дырэктарам Уздзенскага гісторыка-краязнаўчага музея. Вывучае гісторыю Уздзеншчыны, апублікаваў шэраг артыкулаў у раённай і абласной газетах. Пад яго кіраўніцтвам праводзілася работа па зборы матэрыялаў для гісторыка-дакументальнай хронікі «Памяць: Уздзенскі раён».

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Сцяпан Герасімавіч Булат

**Сцяпа́н Гера́сімавіч Була́т** (, Слабада, цяпер Уздзенскі раён, Мінская вобласць — , ) — беларускі палітычны дзеяч, журналіст.

## Біяграфія 
З сям’і батрака. Скончыў Мінскія настаўніцкія курсы, экстэрнам здаў экзамены за курс настаўніцкай семінарыі. Па заняцці Менска бальшавікамі ўступіў у Камуністычную партыю (бальшавікоў) Беларусі. У ліпені — жніўні 1920 г. працаваў у Менскім губернскім аддзеле народнай асветы. Адзін з падпісантаў «Заявы 32-х», якая з’яўлялася спробай распрацаваць і прапанаваць партыйнаму кіраўніцтву накід платформы нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння савецкай Беларусі з улікам становішча па выніках Рыжскага міра. Былі зроблены прапановы пашырыць рэспубліку на ўсход, распачаць беларусізацыю краю, надаць беларускай мове статус дзяржаўнай. У 1930-х гг. група падпісантаў кваліфікавалася як «група, што змагаецца супраць генеральнай лініі камуністычнай партыі, за адкол групы беларусаў (камуністаў) ад КПБ».

Памёр 24 ліпеня 1921 года ў Маскве пасля другой аперацыі. Пахаваны 28 ліпеня а 19-й гадзіне вечара на Старажоўскіх могілках у Менску. Ёсць звесткі, што рэшткі Булата былі перанесены на Вайсковыя могілкі, аднак літаратуразнаўца Рыгор Семашкевіч не змог знайсці яго магілы. Выказваецца думка, што магіла магла быць знішчана ў часе пашырэння вуліцы Даўгабродскай, альбо рэшткі ўвогуле не пераносіліся на Вайсковыя могілкі.

## Памяць 
Яго памяці прысвечаныя вершы Янкі Купалы «На смерць Сцяпана Булата».

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Пахаваныя на Старажоўскіх могілках
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Беларусі
Катэгорыя:Члены Цэнтральнага бюро КП(б)Б
Выдрыца

Назву **Вы́дрыца** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Выдрыца — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Выдрыца — вёска ў Крупскім раёне
### Расія 
* Выдрыца (Хіславіцкі раён)

## Рэкі 
* Выдрыца — рака ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, упадае ў возера Чарсцвяцкае
* Выдрыца — рака ў Дубровенскім і Аршанскім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, прыток Аршыцы
* Выдрыца — рака ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток Бярэзіны
* Выдрыца — рака ў Гарадоцкім і Шумілінскім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток Обаля

## Іншае 
* Выдрыца — ландшафтны заказнік у Жлобінскім і Светлагорскім раёнах Гомельскай вобласці Беларусі
Выдрыца (Крупскі раён)

**Вы́дрыца** (, ) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ухвальскага сельсавета.

Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Выдрыцкага сельсавета.

Вёска знаходзіцца за 21 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Крупкі, за 122 км ад Мінска.

## Славутасці 
### Страчаная спадчына 
* Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква

## Насельніцтва 
* 1996 год — 245 жыхароў, 120 двароў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ухвальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна
Малое Горадна

**Мало́е Го́радна** (, ) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ухвальскага сельсавета.

Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Выдрыцкага сельсавета.

## Гісторыя 
За 0,1 км ад вёскі ўрочышча Замак — гарадзішча VI ст. да н.э. — VII ст., адкрытае ў 1883 годзе Пакроўскім, а таксама курганны могільнік.

Вядомы прынамсі з 1517 і 1526 гадоў, Сігізмунд Герберштэйн згадвае **Гродна** ў сваіх «Запісках аб маскоўскіх справах» (1549) як паселішча паміж Барысавым і Друцкам на шляху сваіх пасольстваў. З «Запісак» Горадна трапіла на карты Польшчы і ВКЛ, выдадзеныя Вацлавам Градзецкім (1558) і Якубам Гаштальдзі (1567). Невядома ці быў тады падзел на Вялікае і Малое Горадна, ці было толькі адно паселішча.

У 1670 годзе згадваюцца дзве вёскі Вышняе Горадна і **Горадна** — па 6 дымоў кожнае, у Забобраўскай воласці Аршанскага павета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ухвальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна
Забор’е (Крупскі раён)

'''Забо́р'е''' (, ) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.

## Гісторыя 
Упершыню ўпамінаецца ў 1554 г., вёска Чарэйскага маёнтка, у 1624 г. уладанне канцлера Льва Сапегі ў Вялікім Княстве Літоўскім, 23 валокі. Ва ўласнасці Сапегаў знаходзілася да канца 18 ст. У 1772 г. вёска, 19 двароў, у закладзе ў пана Салагуба. У 1880 г. 61 двор, 338 жыхароў, у 1909 г. 88 двароў, 608 жыхароў. Дзейнічалі народнае вучылішча, царква. З 1924 года цэнтр Заборскага сельсавета Чарэйскага, з 1931 года — Крупскага, 3 1935 года — Халопеніцкага раёнаў. У 1930 г. створаны калгас «Краіна Саветаў». У Вялікую Айчынную вайну ў вёсцы быў размешчаны фашысцкі гарнізон, разгромлены партызанамі. Фашысты спалілі 29 двароў, загінулі 47 чалавек. Пасля вайны адбудавана, у складзе саўгаса, потым — калгаса «Абчуга». З 20 студзеня 1960 года ў складзе Крупскага раёна. З 5 мая 1962 года вёска ў складзе Абчугскага сельсавета. На 01.01.1998 г. 9 гаспадарак, 13 жыхароў. Крама. З 28 мая 2013 года вёска ў складзе Акцябрскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Крупскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна
Маслёнка (Крупскі раён)

**Маслёнка** (, ) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крупскага сельсавета.

## Гісторыя 
Вядома з другой паловы XVIII ст. У 1775 г. 7 двароў, уласнасць пана Замбржыцкага. У 1873 г. ў вёсцы 27 мужчын, у 1897 г. 25 двароў, 135 жыхароў, у 1909г. ў складзе Бобрскай воласці Сенненскага павета Магілёўскай губерні, 12 двароў, 97 жыхароў. З 20 жніўня 1924 г. вёска Крупскага сельсавета Барысаўскай акругі, з 18 чэрвеня 1927 г. Аршанскай акругі, з 26 ліпеня 1930 г. Крупскага раёна, з 1938 г. ў Мінскай вобласці. У 1928 г. ў вёсцы створана таварыства па сумеснай апрацоўцы зямлі пад назвай «Атраднае». У 1931 г. вяскоўцы аб'ядналіся ў калгас «Чырвоны герой». У 1941 г. ў вёсцы 77 двароў, 304 жыхары. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 25 чалавек, знішчана 5 мірных жыхароў. Вёска вызвалена 28 чэрвеня 1944 г. 18-й танкавай брыгадай. У 1944 г. калгас адноўлены, з 1950 г. вёска ў складзе ўзбуйненага калгаса «Ленінец», з 1951 г. — калгаса імя Леніна, 12 лістапада 1966 г. да вёскі далучаны хутар Гапонавічы. На 1 студзеня 1998 г. 69 гаспадарак 122 жыхары. Крама, ферма буйной рагатай жывёлы і свінагадоўчая.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крупскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна
Лужа (Крупскі раён)

**Лу́жа** (, ) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ігрушкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых звестак вядома з 1596 года.

У 1772 годзе ўласнасць Сапегаў, 13 двароў, у 1778 г. належала маёнтку Шчаўры Ануфрыя Рашкоўскага, 24 «дымы». Пра назву вёскі існуе паданне: святара царквы жыхары папрасілі асвяціць вёску, але нечым не ўгадзілі яму, тады святар быццам бы сказаў ім: «Быць вам пры лужы». У вайну 1812 г. вёска разбурана французамі. У 1885 годзе ў складзе Бобрскай воласці Сенненскага павета Магілёўскай губерні. У 1909 годзе — 47 двароў, 158 жыхароў.

Пасля ўсталявання Савецкай улады ў складзе Малажаберыцкага сельсавета Крупскага раёна. У 1930-я гады жыхары вёсак Лужа і Актавія аб’ядналіся ў калгас «Шлях сацыялізму». У 1941 годзе — 40 двароў, 130 жыхароў.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 18 чалавек.

Пасля вайны калгас адноўлены, з 1950 года вёска ў складзе калгаса «Усход», са студзеня 1960 г. — калгаса «Гігант», з 1961 г. — саўгаса «Грушаўскі», потым — калгаса «Стараселле». З 1973 г. вёска ў складзе Ігрушкаўскага сельсавета Крупскага раёна Мінскай вобласці.

На 01.01.1998 года — 4 гаспадаркі, 7 жыхароў.

Летам 2023 года сельсавет знёс апошнія не жылыя дамы і гаспадарчыя будынкі ў вёсцы. Тым самым часам з дарогі прыбралі знакі з назвай на ўездзе і выездзе з былога паселішча.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ігрушкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна
Людвіка Караліна Радзівіл

**Людвіка Караліна Радзівіл** (,  — , ) — рэлігійны дзеяч, мецэнатка з роду Радзівілаў.

## Біяграфія 
Дачка Багуслава Радзівіла. Рана асірацела і мела 11 апекуноў, сярод якіх брандэнбургскі курфюрст Фрыдрых Вільгельм. У спадчыну ад бацькоў атрымала вялікія маёнткі, у т.л. Слуцк, Капыль, Копысь, Любчу, Койданава, Смалявічы, Невель, Себеж, Кейданы, Біржы. Цэнтрам латыфундыі быў Слуцк. Кіраўніком маёнткаў быў Крыштаф Сяніцкі.

Людвіка Караліна выхоўвалася ў кальвінісцкім асяроддзі ў Караляўцы (Кёнігсбергу) і з маленства была наканавана ў жонкі каго-небудзь з прынцаў або магнатаў. Курфюрст брандэнбургскі намовіў яе выйсці замуж за свайго малодшага сына маркграфа Людвіга (8.7.1666— 7.4.1687), супраць чаго выступалі нясвіжскія Радзівілы; кароль Ян III Сабескі хацеў ажаніць яе са сваім сынам Якубам. Пасля шлюбу з Людвігам Людвіка Караліна пераехала ў Берлін, а сваёй латыфундыяй кіравала праз адміністратараў. Падтрымлівала грашыма і будавала кальвінісцкія зборы ў Літве і Беларусі, плаціла стыпендыі студэнтам, якія вучыліся ў пратэстанцкіх універсітэтах. Паводле яе загаду ў 1684 у Караляўцы быў надрукаваны малітоўнік на літоўскай мове для сялян-кальвіністаў. У 1688 паўторна выйшла замуж за швагра германскага імператара, каталіцкага прынца нойбургскага і пфальц-графа рэйнскага Карла Філіпа (4.11.1661 — 31.12.1742) з дынастыі Вітэльсбахаў і пераехала ў Гайдэльберг. Працягвала аказваць дапамогу кальвіністам у ВКЛ, утрымлівала Слуцкую друкарню. 20.3.1690 выдала прывілей, у якім абвяшчала на будучыню ў сваіх гарадах і маёнтках свабоду веравызнання пратэстантам і праваслаўным і гарантавала, што царкоўная унія ў яе ўладаннях не будзе ўведзена. Яе спадкаемцы прытрымліваліся гэтага акта.

Пасля смерці Людвікі Караліны яе латыфундыя, т.зв. «Нойбургскія маёнткі», стала аб’ектам спрэчак паміж магнатамі ВКЛ і нямецкімі князямі, пакуль у 1730—40-я г. не вярнулася ў рукі Радзівілаў.

## Літаратура 
* Мысліцелі і асветнікі Беларусі: энцыкл. давед. — Мн., 1995. — С. 277.
* Самусик А. Ф. Деятельность кн. Людовики Каролины из рода Радзивилл по развитию кальвинистского образования на территории Беларуси в последней трети XVII в. // Textus et Studia: Czasopismo Instytutu Historii Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. 2020. № 2 (22). S. 7-18.
* 

## Спасылкі 
Людвіка
Святаполк Юр’евіч

**Святаполк Юр’евіч** (пасля 1144 — 19 красавіка 1190) — князь тураўскі.

Сын тураўскага князя Юрыя Яраславіча і гарадзенскай княжны Ганны Усеваладкаўны.

У літаратуры часам сцвярджаецца, што Святаполк Юр’евіч тоесны «Святаполку князю», які разам з баярынам  і вялікай дружынай (Ст҃ополка кн҃зѧ и Кснѧтина Сѣрославича . съ многою дружиною) у 1157 годзе пасланы галіцкім князем Яраславам Асмамыслам да суздальскага князя Юрыя Далгарукага, каб прывесці ў Галіч зняволенага Івана Бярладніка. Напэўна, гэты ж Святаполк у 1173 годзе ўзначальваў выступленне галіцкай арыстакратыі супраць Яраслава Асмамысла.

Святаполк нарадзіўся не раней за 1144 год, пад якім летапіс паведамляе пра шлюб яго бацькоў, то-бок да 1157 года быў не старэйшы за 13 гадоў. У кожным разе, напэўна, Святаполк быў старэйшым сынам Юрыя Яраславіча, бо ўпершыню верагодна згаданы Іпацьеўскім летапісам пад 1162 годам як «Ст҃ополкъ Гюргевичь . Туровьскии», калі з іншымі князямі хадзіў на Слуцк выганяць Уладзіміра Мсціславіча. Адбывалася гэта яшчэ пры жыцці бацькі, Святаполк мог быць ужо да 18 гадоў узростам. Паўналецце тады лічылі з 14 гадоў, т.б. ён быў дастаткова дарослы ў разуменні таго часу.

Паводле Іпацьеўскага летапісу, у 1170 годзе (у Лысенкі памылкова 1162) Святаполк (Ст҃ополкъ Гюргевичь) удзельнічаў у вялікім паходзе вялікага князя Мсціслава Ізяславіча на полаўцаў. У 1171—1172 гадах браў удзел у змаганні сагнанага Мсціслава Ізяславіча за кіеўскі сталец.

Паведамляючы пад 1190 годам пра смерць Святаполка (кнѧзь Ст҃ополкъ сн҃ъ Гюргевъ . шюринъ Рюриковъ . мс̑ца . априлѧ . въ . ѳ҃ı . дн҃ь), летапісец адзначае, што быў ён праўнукам вялікага князя кіеўскага Святаполка Ізяславіча.

Паводле Лысенкі, пад 1204 годам згадваюцца «ис Турова Святополчичи». На праўдзе, у Лаўрэнцьеўскім летапісе пад 1207 годам згаданы «а ис Турова и ис Пиньска Святополчи», такім чынам, з пэўнасцю не вядома, ці меліся на ўвазе сыны Святаполка Юр’евіча або агулам нашчадкі Святаполка Ізяславіча.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Князі тураўскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кіеве
OpenSolaris

**«OpenSolaris»** — Unix-падобная камп’ютарная аперацыйная сістэма ад карпарацыі «Sun Microsystems». Працуе на сістэмах, сумяшчальных з «Sun» UltraSPARC, Fujitsu SPARC64, Intel x86 i x86_64, IA-64, AMD64, PowerPC, ARM і IBM System z архітэктурах.thumb|OpenSolaris 2009.06
## Дыстрыбутывы 
* BeleniX
* Nexenta OS
* SchilliX
* StormOS
* marTux
* MilaX
* Polaris

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт OpenSolaris
* OpenSolaris.org
* Инновационные технологии OpenSolaris 


Катэгорыя:Live CD
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2008 годзе
Казахская мова

**Казахская мова** () — адна з цюркскіх моў. Належыць да кыпчакскай групы. Дзяржаўная мова Казахстана. Распаўсюджаная ў асноўным у Рэспубліцы Казахстан, дзе мае статус дзяржаўнай.

У аснове сучаснай літаратурнай казахскай мовы паўночна-ўсходні дыялект. Асноўныя асаблівасці казахскай мовы:
* адпаведнасць гуку «ш» агульнацюркскаму «ч» (каш замест кач — «уцякаць»);
* адпаведнасць «c» агульнацюркскаму «ш» (кыс замест кыш — «зіма»);
* адпаведнасць пачатковага гуку «ж» пачатковым гукам «й» і «ж» у іншых цюркскіх мовах (жол замест ёл або жол — «дарога»);
* наяўнасць формы дзеепрыметніка сучасна-будучага часу на — атын, (-эцін), (йтын), (-йцін).
Мова сфармавалася ў 15-16 стст. на аснове мовы сярэднеазіяцкіх кыпчакоў. Літаратурная казахская мова існуе з другой паловы 19 ст. Канчатковая нармалізацыя мовы была праведзеная ў 20 ст. Пісьменнасць да 1930 года была на арабскай, у 1930—1940 гадах на лацінскай аснове, з 1940 года — на кірыліцы з дадатковымі літарамі. Казахі Кітая, Ірана, Пакістана выкарыстоўваюць арабскі алфавіт, казахская дыяспара ў Турцыі неафіцыйна выкарыстоўвае лацінскі алфавіт. У Казахстане ідзе падрыхтоўка да пераводу казахскага алфавіту з кірыліцы на лацініцу.

## Гл. таксама 
* Казахская Вікіпедыя

## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Казахі
Катэгорыя:Мовы Казахстана
Катэгорыя:Мовы Кітая
Катэгорыя:Мовы Расіі
Катэгорыя:Цюркскія мовы
Кюсю

**Кюсю́** ( Кю:сю:, літ. «дзевяць правінцый») — трэці па велічыні востраў Японскага архіпелага. Плошча каля 35,6 тыс. км². Насельніцтва 14,7 млн чал. (2003); Шчыльнасць насельніцтва — больш за 300 чал/км². Па адной з версій лічыцца месцам зараджэння японскай цывілізацыі. Адміністрацыйна Кюсю дзеліцца на 7 прэфектур.

## Гарады 
* Оіта
* Сасеба

## Спасылкі 
* 
* Артыкул Japan на сайце Library of Congress Country Studies

Катэгорыя:Астравы Японіі
Катэгорыя:Кюсю (рэгіён)
Транссусветнае радыё

**Транссусветнае радыё** () — найвялікшая пратэстанцкая радыёвяшчальная сетка ў свеце. Праграмы Транссусветнага радыё гучаць на больш за 200 мовах у 160 краінах.

## Гісторыя 
У 1954 годзе з Танжэра, горада ў Марока, пачалі транслявацца першыя хрысціянскія перадачы. У 1959 годзе з-за нацыяналізацыі радыёстанцыі ісламскім урадам вяшчанне спынілася, і з пачатку 1960-х гадоў працягнулася на хвалях Радыё Монтэ-Карла, перамовы з якім Пол Фрыд, заснавальнік радыё, вёў з 1957 года. Радыё перамясцілася ў Манака.

З 1990 года радыё пачало вяшчаць у Расіі і СНД. У 1991 годзе з прапаведнікаў розных цэркваў Беларусі быў створаны ўстаноўчы камітэт, пазней названы Беларускай рэдакцыяй Транссусветнага Радыё. Рэдакцыя была зарэгістравана ў дзяржаўных установах Рэспублікі Беларусь у сакавіку 1992 года і стала першым афіцыйным сродкам масавай інфармацыі Транссусветнага радыё на тэрыторыі краін СНД.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* ТСР у Беларусі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Радыёстанцыі
Кашубская мова

thumb|
**Кашубская мова** (уласная назва: *kaszëbsczi jãzëk*) — заходнеславянская мова, лехіцкай падгрупы. Размаўляюць на ёй у мясцовасцях, што ляжаць на захад і поўдзень ад Гданьска. Да кашубскай мовы блізкая польская мова. Колькасць чалавек, што размаўляюць на кашубскай мове, складае прыблізна 150 тысяч чалавек. Пісьменства — на падставе лацінскага алфавіту.

**Кашубскі алфавіт**
: Aa Ąą Ãã Bb Cc Dd Ee Éé Ëë Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Łł
: Mm Nn Ńń Oo Òò Óó Ôô Pp Rr Ss Tt Uu Ùù Ww Yy Zz Żż

## Гл. таксама 
* Кашубія
* Кашубская Вікіпедыя
* Алойзы Нагель

## Літаратура 
*  — С. 201.
* Рэгіён Балтыйскага мора: культура, палітыка, грамадства / Рэд. Віктар Шадурскі. — Uppsala: The Baltic University Press, 2004.

## Спасылкі 
* Кашубская мова (Любоў Падпорынава)
* Таблічкі на кашубскай мове

Катэгорыя:Мовы Польшчы
Энтамалогія

**Энтамало́гія** (з , «насякомыя»; -логія, «навука») — раздзел заалогіі, які вывучае насякомых.

Паводле задач падзяляецца на агульную і прыкладную. Агульная, ці тэарэтычная, энтамалогія вывучае будову і жыццядзейнасць насякомых, іх індывідуальнае развіццё і эвалюцыю, разнастайнасць форм, размеркаванне на Зямлі ў часе і прасторы, узаемаадносіны з асяроддзем і інш. Прыкладная энтамалогія (ветэрынарная, лясная, медыцынская, сельскагаспадарчая) вывучае насякомых-паразітаў, крывасмокаў, пераносчыкаў хвароб жывёл, чалавека і раслін, шкоднікаў лясных і сельскагаспадарчых раслін, прадуктаў, а таксама карысных насякомых, якія даюць чалавеку мёд, шоўк, апыляльнікаў раслін, ворагаў шкоднікаў, глебаўтваральнікаў. Унутры энтамалогіі вылучаюць калеаптэралогію (вывучае цвердакрылых), лепідаптэралогію (лускакрылых), мірмекалогію (мурашак) і інш.

Сярод беларускіх энтамолагаў вядомыя Анатоль Іванавіч Радкевіч і Усевалад Анатолевіч Радкевіч.

## Літаратура 
*
Конрад Цюрынгскі

**Конрад I Цюрынгскі** (каля 1206 — ) — вялікі магістр Тэўтонскага ордэна (1239—1240).

Сын Германа I і яго другой жонкі Сафіі Баварскай, ландграф Цюрынгіі, а таксама швагер Элізабеты Венгерскай.

У 1231 годзе пасля смерці старэйшага брата атрымаў тытул ландграфа Цюрынгіі, Гесэна і Пфальца. Уступіў у Тэўтонскі ордэн у 1234 годзе. Пасля выбару і назначэння яго вялікім магістрам, адправіўся ў Рым, дзе памёр ад невядомай хваробы. Рэшткі перавезены і пахаваны ў царкве Св. Элізабеты ў Марбургу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Людавінгі
Астроўкі (Крупскі раён)

**Астро́ўкі** (, ) — вёска ў Крупскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.

## Гісторыя 
Паводле мясцовага падання, першымі жыхарамі былі браты Хрыпачы. Зямлі не хапала, вось яны і знайшлі ўзгорак — астравок лесу. Пабудавалі тры хаты і адну для свёй маці, гэта месца завецца «бабін» хутар.

У канцы XIX стагоддзя — сяло ў складзе Абчугскай воласці Сенненскага павета. У 1930 годзе вяскоўцы стварылі калгас «Чырвоная Зорка». На франтах Вялікай Айчыннай вайны і ў партызанскай барацьбе загінулі 17 чалавек, спалена 5 дамоў, знішчана 15 мірных жыхароў. Пасля вайны вёска ў складзе саўгаса, потым — калгаса «Абчуга».

Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Абчугскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1897 год — 13 двароў, 84 жыхары.
* **XX стагоддзе**: 1941 год — 40 дамоў, 170 жыхароў; 1998 год — 19 гаспадарак, 24 жыхары

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Крупскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна
Белаграпрамбанк

3]]
**Адкрытае акцыянернае таварыства «Белаграпрамбанк»** — камерцыйны банк у Рэспубліцы Беларусь.

Адзін з найбуйнейшых сістэмаўтваральных банкаў краіны. Мае статус агента Урада па абслугоўванню дзяржаўных праграм падтрымкі аграпрамысловага комплексу (у адпаведнасці з пастановай Урада і Нацыянальнага Банка Рэспублікі Беларусь № 849/7 ад 18 чэрвеня 2008).

Паслугі ААТ «Белаграпрамбанк» можна скарыстаць у Мінску і ва ўсіх абласных і раённых цэнтрах краіны.

Акцыянеры:
* Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь — 85,3 %
* БРУСП «Белдзяржстрах» — 8 %

## Гісторыя 
Белаграпрамбанк зарэгістраваны, як адзін з першых беларускіх акцыянерных банкаў у 1991 годзе.

З 1995 года — прафесійны ўдзельнік рынку каштоўных папер.

У 2000 годзе быў перайменаваны ў Адкрытае акцыянернае таварыства «Белаграпрамбанк».

У жніўні 2010 года Белаграпрамбанк першым з беларускіх банкаў ўкараніў сістэму кіравання якасцю абслугоўвання фізічных асоб, правёў яе сертыфікацыю на адпаведнасць патрабаванням стандарту СТБ ISO 9001.

## Санкцыі 
24 чэрвеня 2021 года быў унесены ў Чорны спіс Еўрасаюза.

У сакавіку 2022 года адключаны ад SWIFT.

Таксама банк трапіў у санкцыйныя спісы Швейцарыі (2021 год), Украіны, Японіі (2022 год) і Канады (2023 год).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Банкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным спісе ЕС
Генрых фон Туна

**Генрых фон Туна**, **Генрых Барт** (; ? — , ) — трэці вялікі магістр Тэўтонскага ордэна ў 1208—1209 гадах.

## Біяграфія 
Паходзіў з Цюрынгіі, дзе яго сям’і належаў тытул ландграфаў. Меў шлюб, аднак пасля смерці жонкі. якая не пакінула нашчадкаў, адправіўся ў паломніцтва ў Святую Зямлю. Тут ён уступіў у склад Тэўтонскага ордэна і ўжо пасля каротка часу быў абраны вялікім магістрам. Працягваў палітыку свайго папярэдніка, накіраваную на станаўленне незалежнасці ордэна.

Памёр у горадзе Акра, верагодна тут і пахаваны.

Катэгорыя:Вялікія магістры тэўтонскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цюрынгіі
Ота фон Керпен

**Ота фон Керпен** (? — 1208) — вялікі магістр Тэўтонскага ордэна ў 1200—1208 гадах.

Верагодна паходзіў з беднай рыцарскай сям’і з Рэйнскай зямлі. Перыяд яго кіравання характэрызуецца змаганнямі за адасабленне і незалежнасць ордэна ад іншых ужо замацаваўшыхся духоўных ордэнаў, такіх як ордэн тампліераў і ордэн іянітаў.

Памёр і пахаваны ў Акры.

## Спасылкі 
* Герб Ота фон Керпена 

Катэгорыя:Вялікія магістры тэўтонскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Ака
Сбер Банк (Беларусь)

**Адкрытае акцыянернае таварыства «Сбер Банк» (ААТ «Сбер Банк», да 27 жніўня 2021 — ААТ «БПС-Сбербанк»)** — камерцыйны банк у Рэспубліцы Беларусь, адзін з 4 буйнейшых банкаў краіны. Абслугоўвае 27 тысяч юрыдычных асоб, 1,3 млн фізічных асоб.

Філіяльная сетка: 7 рэгіянальных аддзяленняў, 28 дадатковых офісаў і 149 офісаў банкаўскага абслугоўвання.

На 30 верасня 2009 актывы банка складалі 1,7 млрд долараў, уласны капітал — 226 млн долараў.

## Санкцыі 
Банк знаходзіцца пад санкцыямі ЗША (спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб) (з лютага 2022 года), Канады (з красавіка 2023 года), Новай Зеландыі (са жніўня 2023 года).

## Гл. таксама 
* БелКарт

Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Катэгорыя:Банкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША
Холмская зямля

**Холмская зямля (Хо́лмшчына)** — гістарычная вобласць XIII — пачатку XX стст. на левабярэжжы Буга з цэнтрам у горадзе Холм (Хелм).
 — (*Гістарычная карта Русі 1220—1240 гг.*)]]

З сярэдзіны XIV ст. знаходзілася ў складзе Польшчы (Карона Каралеўства Польскага), Аўстрыі (да 1809), потым Герцагства Варшаўскага, а з 1815 — у межах Расійскай імперыі. З 1919 — у складзе Польшчы.

 Image:Bug wlodawa01b-04.jpg |Рака Буг 
 Image:Stolpie03.jpg |Вежа 
 Image:POL Church of St. Mary in Chełm (7a).JPG |Гарадзішча (Хелм)
 Image:Dzwonnica i cerkiew w Wojsławicach,woj.lubelskie,pow.chełmski,gm.Wojsławice.jpg |Храм
 Image:Dubienka cerkiew ewoj.jpg |Дубенка                                                              

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Беларусі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Украіны
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Польшчы
Катэгорыя:Рускае ваяводства
Генрых Вальпат фон Басенгайм

**Генрых Вальпат фон Басенгайм** (? — , ) — першы вялікі магістр Тэўтонскага ордэна (1198—1200).

## Біяграфія 
На сённяшні дзень амаль не існуе гістарычных крыніц пра Басенгайма і большасць з іх заснаваны на здагадках гісторыкаў.

Паходзіў з заможнай арыстакратычнай сям'і з Майнца. Верагодна быў галоўным прыхільнікам пераўтварэння нямецкага духоўнага брацтва ў ваенны ордэн. У 1199 г. з рук вялікага магістра тампліераў Гілберта, ад імя Папы рымскага Інакенція III, атрымаў статут ордэна, складзены на ўзор статута тампліераў.

Памёр у Акры, дзе і пахаваны.

## Спасылкі 
* Герб і біяграфія Генрыха Вальпата 
* Графы фон Басенгайм  з сайта горада Басенгайм 

Катэгорыя:Вялікія магістры тэўтонскія
Катэгорыя:Вялікія маршалы Тэўтонскага ордэна
Рока (мыс)

**Мыс Рока** () — крайні заходні пункт Еўразіі, знаходзіцца на тэрыторыі Партугаліі. Рымляне называлі мыс «Promontorium Magnum», а ў час Вялікіх геаграфічных адкрыццяў — Мыс Лісабона. Каардынаты мыса 38°47′ паўночнай шыраты, 9°30′ заходняй даўгаты высечаны на каменнай стэле, устаноўленай там жа.

Мыс знаходзіцца недзе за 40 км на захад ад Лісабона. Вышыня скалы — 140 метраў над узроўнем Атлантычнага акіяна. На вяршыні знаходзіцца маяк, пошта, рэстаран і крама сувеніраў, дзе можна купіць пасведчанне аб наведанні мыса Рока.

Партугальскі паэт Луіс Камоэнс сказаў пра мыс Рока: «Гэта месца, дзе зямля канчаецца і пачынаецца мора» ().

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Партугаліі
Катэгорыя:Мысы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Мысы Еўропы
Explorer 2

**Explorer 2** () — другі штучны спадарожнік Зямлі касмічнай праграмы Explorer. Спадарожнік быў запушчаны а 18:28 5 сакавіка 1958 (UTC).

## Прылады 
Explorer 2 меў лічыльнік Гейгера і акустычны дэтэктар ў мэтах выяўлення касмічных прамянёў і мікраметэарытаў.

## Вынікі місіі 
З-за аварыі ракеты-носьбіта (чацвёртая ступень не спрацавала), Explorer 2 не дасягнуў арбіты.

Катэгорыя:Штучныя спадарожнікі Зямлі
Вэб-форум

[300px|thumb|right|Скрыншот экрана форумнага рухавіка [phpBB]]
**Вэб-фо́рум** — клас вэб-праграм для арганізацыі зносінаў наведнікаў вэб-сайта у сеціве.

## Канцэпцыя 
Форум змяшчае набор раздзелаў для абмеркавання. Праца форума складаецца ў стварэнні карыстальнікамі тэм у раздзелах з далейшым абмеркаваннем гэтых тэм. Асобна ўзятая тэма, па сутнасці, уяўляе сабой тэматычную гасцёўню.

Распаўсюджанае дзяленне вэб-форума: Раздзелы > тэмы > паведамленні.

Адхіленне ад пачатковай тэмы абмеркавання часта забароненае правіламі форума. За захаваннем правіл сочаць мадэратары і адміністратары — удзельнікі, якія маюць магчымасць рэдагаваць, перамяшчаць і выдаляць чужыя паведамленні ў вызначаным раздзеле або тэме, а таксама кантраляваць да іх доступ асобных удзельнікаў.


Катэгорыя:Сеткавы жаргон
Explorer 1

**Explorer 1** () або **1958 Alpha 1** — першы запушчаны штучны спадарожнік Зямлі ЗША. Пуск адбыўся а 3:48 UTC 1 лютага 1958 камандай Вернера фон Браўна. Аднак сапраўдным першым спадарожнікам ЗША быў Vanguard TV3, але пры яго запуску адбылася аварыя ракеты-носьбіта і ён быў запушчаны паўторна толькі 17 сакавіка 1958.

Фон Браўну па палітычных прычынах не давалі дазволы на запуск першага амерыканскага спадарожніка, і падрыхтоўка да Explorer 1 пачалася сур’езна толькі пасля аварыі Vanguard TV3.

Арбіта Explorer 1 была прыкметна вышэй арбіты першага ШСЗ, і калі ў перыгее лічыльнік Гейгера дэманстраваў чаканае касмічнае выпраменьванне, якое было ўжо вядома па запусках вышынных ракет, то ў апагеі ён наогул не даваў сігналу. Джэймс ван Ален выказаў здагадку, што ў апагеі лічыльнік уваходзіць у насычэнне з-за знадта высокага ўзроўня апрамянення. Ён разлічыў, што ў гэтым месцы могуць знаходзіцца пратоны сонечнага ветра, захопленыя магнітным полем Зямлі ў своеасаблівую пастку. Іншые дадзеныя пацвердзілі гэту гіпотэзу, і радыяцыйныя пояса вакол Зямлі завуць паясамі ван Алена.

Спадарожнік Explorer 1 спыніў радыёперадачы 28 лютага 1958 года, знаходзіўся на арбіце да сакавіка 1970 года.

## Пасля запуску 
1 лютага 1958 а 03:48 UTC ракета Juno I была даставіць Explorer 1 на арбіту, што зрабіла бы яго першым штучным спадарожнікам Зямлі ЗША. Яго арбіта мела перыгей 358 км і апагей 2550 кіламетраў з перыядам абарочвання 114,8 хвілін. Прыкладна а 1:30 раніцы EST, пасля пацверджання, што Explorer 1 сапраўды апынуўся на арбіце, прайшла прэс-канферэнцыя ў Нацыянальнай Акадэміі Навук у Вялікай зале, каб аб’явіць гэта свету.

Агульная маса спадарожніка была 13,97 кг, з якіх 8,3 кг былі прыборы. Для параўнання: першы савецкі Спутнік-1 важыў 83,6 кг. Прыборны адсек ў пярэдняй частцы спадарожніка і пустая чацвёртая ступень ракетнага корпуса з’яўляюцца адным цэлым і робіць вакол сваёй падоўжнай восі 750 абаротаў у хвіліну.

Explorer 1 пачаў доўгую гісторыю аднайменнай касмічнай праграмы.

frame|center|Чарцёж «Explorer 1»

Катэгорыя:Штучныя спадарожнікі Зямлі
Белінвестбанк

**Адкрытае акцыянернае таварыства «Беларускі банк развіцця і рэканструкцыі „Белінвестбанк“»** (**ААТ «Белінвестбанк»**) — камерцыйны банк у Рэспубліцы Беларусь.

Заснаваны ў 2001 годзе праз зліццё ААТ «Белбізнесбанк» і ААТ «Беларускі банк развіцця». У 2005 годзе банк атрымаў статус інвестыцыйнага банка. Белінвестбанк — упаўнаважаны банк па абслугоўванні дзяржаўных праграм.

Статутны фонд — 382 млрд бел. руб. Доля дзяржавы ў статутным фондзе — 95 %. Балансавы прыбытак (на 01.12.2009) 55 млрд бел. руб.

## Міжнародныя санкцыі 
Банк знаходзіцца пад санкцыямі Еўрапейскага Саюза:
* З 2022 года ён быў адключаны ад сістэмы SWIFT.
* У ліпені 2025 года ЕС увёў забарону на любыя банкаўскія аперацыі з Белінвестбанкам.

Раней накладзеныя на банк санкцыі ЗША былі адменены ў сакавіку 2026 года.

## Старшыні праўлення 
* з 3 кастрычніка 2022 — Алег Уладзіміравіч Казарэдаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Белінвестбанк.бел 

Катэгорыя:Банкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным спісе ЕС
Мальбарк

**Ма́льбарк** (**Марыенбург**, , ) — горад на поўначы Польшчы ў дэльце Віслы. Насельніцтва 40,1 тыс. (2005).

Зснаваны ў 1276 на ўсходнім беразе ракі Ногат як орденскі замак Марыенбург. Умацаваны замак стаў самай вялікай крэпасцю ў Еўропе, пабудаванай ў гатычным стылі.
Корбін Блю

**Корбін Блю** (; нар. ) — амерыканскі акцёр, танцор і спявак.

Здымаўся ў тэлесерыялах. Таксама праводзіў сольную кар’еру, свой дэбютны альбом «Another Side» выпусціў 1 мая 2007 года. 

Катэгорыя:Музыканты ЗША
Prospero X-3

**Prospero** або **X-3** — першы і апошні штучны спадарожнік Зямлі Вялікабрытаніі, запушчаны брытанскай ракетай-носьбітам.

Спадарожнік быў запушчаны а 04:09 28 кастрычніка 1971 (UTC). Вялікабрытанія стала шостай краінай, якая запусціла спадарожнік з дапамогай асабістай ракеты-носьбіта.

Маса спадарожніка складала каля 66 кг, гэта была другая спроба арбітальнага запуску; у першай адбылося заўчаснае адключэнне рухавіка другой прыступкі, і, хоць трэцяя цвёрдапаліўная прыступка адпрацавала звычайна, хуткасць была недастатковая для таго, каб замкнуць віток вакол Зямлі.

Афіцыйна, Prospero перастаў працаваць ў 1996, але яшчэ ў 2006 годзе можна было пачуць яго сігналы на чашчыні 137,560 МГц.

Пасля запуску спадарожніка самастойная касмічная праграма Вялікабрытаніі была згорнутая. Крыху пазней Вялікабрытанія спыніла ўдзел і ў сумесных еўрапейскіх праектах ракет-носьбітаў.

## Спасылкі 
* Сайт НАСА

Катэгорыя:Штучныя спадарожнікі Зямлі
Генрых Шліман

**Генрых Шлі́ман** (;  — ) — нямецкі прадпрымальнік і археолаг-аматар, які праславіўся сваімі знаходкамі ў Малой Азіі, на месцы антычнай Троі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Германіі
Катэгорыя:Археолагі Германіі
Ласосна (рака)

**Ласосна, Ласасянка** () — рака ў Сакольскім павеце Польшчы і Гродзенскім раёне Беларусі, левы прыток Нёмана.

## Гідраграфія 
Даўжыня 46 км. Плошча вадазбору 468 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 м/км. Перасякае дзяржаўную граніцу непадалёку ад вёскі Брузгі, упадае ў Нёман на заходняй ускраіне Гродна.

Асноўныя прытокі: Каменка (справа) і Татарка (злева).

Даліна выразная. Пойма перарывістая, у верхнім цячэнні адкрытая, шырынёй 50—150 м. Рэчышча звілістае, яго шырыня ў межань ад 5—10 м у верхнім і сярэднім цячэнні, да 20—25 м у ніжнім.

На рацэ ў нізоўі створана вадасховішча Юбілейнае возера, каля вёскі Каробчыцы — 2 сажалкі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Падляскага ваяводства
Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Маскоўскае электрадэпо (Мінск)

**Электрадэпо «Маскоўскае»** (**ЦЧ-1**) — электрадэпо Мінскага метрапалітэна, цяпер абслугоўвае Маскоўскую лінію. Да 2003 г. таксама абслугоўвала Аўтазаводскую лінію.

Дэпо мае адгалінаванне да звычайнай чыгункі (станцыя «Мінск-Сартавальны»), што абумоўлена выкарыстаннем той жа каляіны ў метро, што і ў звычайнай чыгунцы (1520 мм). Агулам дэпо мае 126 вагонаў (што складае 25 пяцівагонных складаў ды адзін рэзервовы вагон). У самы напружаны час на лініі працуе 21 электрацягнік.

Маюцца планы па будаўніцтве новага электрадэпо, якое зменіць старое ў Шчомысліцы за станцыяй метро Малінаўка.

## Гісторыя 
Электрадэпо ўзведзена па праекце архітэктараў Я. Леановіча, У. Целяпнёва, М. Лапато. Было адкрыта ў складзе першай чаргі Мінскага метрапалітэна ў 1984 годзе.

### Лініі 
## Рухомы састаў 
### Пасажырскі рухомы састаў 
Катэгорыя:Дэпо Мінскага метрапалітэна
Катэгорыя:Маскоўская лінія метро (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:1984 год у Мінску
Катэгорыя:Аб’екты ў Мінску, названыя ў гонар Масквы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Яўстафія Леановіча
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Уладзіміра Целяпнёва
Зоф’я Дабрынская

**Зоф’я (Соф’я, Зося) Дабрынская** (дзяв. Корсак; ,  — 1992) — педагог, беларуская грамадская дзяячка.

## Біяграфія 
У дзяцінстве жыла ў Бардзілавічах, што на Віцебшчыне. Тут яе маці, Леванціна Корсак, у 1905 вяла нелегальную беларускую школку.

Скончыла ў Вільні гімназію імя А. Міцкевіча (1927) і настаўніцкую семінарыю, працавала школьнай настаўніцай на Віленшчыне. У 1933 выйшла замуж і пераехала ў Варшаву.

Падчас нацысцкай акупацыі, у канцы 1940, Зоф’я Дабрынская завязала кантакт з беларускім палітычным дзеячам Янам Станкевічам, які намовіў яе ўступіць у Партыю беларускіх нацыяналістаў, дзе яна атрымала псеўданім «Ціна», ды адначасова — і ў СУБ-АК, каб наладзіць кантакт з польскім падполлем. Увесну 1941 яна трапіла ў Бюро інфармацыі і прапаганды (БІП) Галоўнага Камандавання АК дзякуючы рэкамендацыі графіка Гайкоўскага. У БІПе З. Дабрынская працавала ва ўсходнім нацыянальным сектары пад кіраўніцтвам Уладзіслава Тамкевіча («Кшыштафа»), дзе ёй даручылі беларускія справы. Там дзейнічала пад псеўданімам «Ева». Адначасова брала ўдзел і ў канспіратыўных сходах на кватэры Станкевіча. Працавала ў беларускай школе ў Варшаве (1942—1943).

Аўтарка падручнікаў для беларускіх пачатковых школ на бацькаўшчыне. На працягу 1941-42 гг. апрацавала 7 падручнікаў: два лемантары (кірыліцай і лацінкай), чытанку для II класа і чатыры арыфметычныя задачнікі для І-IV класаў. Частка з гэтых прац была надрукавана на працягу 1942-43 гг. (у Празе, Мінску, Рызе).

Пасля вайны некалькі год жыла і настаўнічала ў Ольштыне, у 1950 вярнулася ў Варшаву, працавала ў галіне адукацыі. 3 1961 — член Беларускага грамадска-культурнага таварыства.

## Літаратура 
* Туронак Ю. Школа на Свентаерскай вуліцы // Беларускі каляндар на 1978 г. — Беласток: БГКТ, 1978.
* Туронак Ю. Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944). — Мн., 2002.
* Туронак Ю. Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. ISBN 985-6530-40-7 (бел.)

## Спасылкі 
* Артыкул на slounik.org

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рызе
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Герхард фон Мальберг

thumb|Герб Герхарда фон Мальберга
**Герхард фон Мальберг** (? — ) — вялікі магістр тэўтонскі (1240—1244).

Спачатку не планаваў стаць адным з братоў духоўных рыцараў. Быў жанаты і меў двух сыноў: Ота і Тэадорыка. Аднак пасля смерці жонкі ўступіў у шэраг крыжакоў і амаль адразу стаў у апазіцыю да фон Зальца, імкнучыся пакінуць ордэн у Палесціне.

У 1239 у Акры стаў маршалкам ордэна, а ў 1240 вялікім магістрам. З самага пачатку, яго кіраванне было цесна звязана з Лацінскім Каралеўствам і Блізкім Усходам. Меў падтрымку папы Інакенція IV, які ў 1243 прыняў Прусію ў якасці лена.

У 1244 г. быў вымушаны адракчыся тэўтонскага стальца, з-за нарастаючага недавольства братоў ордэна. Праз два гады памёр.

### Гл. таксама 
* Тэўтонскі ордэн

## Літаратура 
* Hans Prutz: *Die Ritterorden*. Bechermünz Verlag, Berlin 1908
* Wolfgang Sonthofen: *Der Deutsche Orden*. Weltbild Verlag, Augsburg 1995
* Dieter Zimmerling: *Der Deutsche Ritterorden*. ECON Verlag, München 1998

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Вялікія магістры тэўтонскія
Катэгорыя:Вялікія маршалы Тэўтонскага ордэна
Герман фон Зальца

**Герман фон Зальца** (каля 1179 —  у Салерна) — вялікі магістр Тэўтонскага ордэна ў 1209—1239 гадах, фактычна стваральнік новай дзяржавы на Еўрапейскім кантыненце.

## Біяграфія 
Паходзіў з роду міністэрыялаў залежных ад ландграфаў Цюрынгіі і палатынаў Саксоніі.

Адправіўся ў Святую Зямлю ў 1196. У 1216, пазнаёміўся і пасябраваў з імператарам Свяшчэннай рымскай імперыі Фрыдрыхам II, хутка стаў яго давераным чалавекам. Выбітныя дыпламатычныя таленты фон Зальца, праяўленыя падчас пасрэдніцтва імператара ў спрэчках з Папам Рымскім і ламбардскімі гарадам, таксама перамоў з каралём Даніі Вальдэмарам II і арганізацыі крыжовага паходу, дапамаглі яму павысіць сваё асабістае значэнне і як вынік ролю ў еўрапейскім жыцці тэўтонскіх рыцараў, а таксама атрымаць шматлікія субсідыі.

У 1215 г фон Зальца атрымаў для ордэна землі ў Венгрыі, замест гэтага ордэн павінен быў абараняць краіну ад нападаў полаўцаў. Аднак у 1225 г. ордэн быў выгнаны з гэтых земляў за парушэнне прапанаваных ім умоў. Аднак ужо ў 1226 г. вялікі магістр дзякуючы сваім дыпламатычным талентам здабыў ад польскага мазавецкага князя Конрада Хелмінскую зямлю, зноў жа замест якой павінен быў абараняць князя ад прусаў. У 1236 дабіўся ўключэння ў склад тэўтонцаў Лівонскага ордэна.

Памёр у Салерна, што ў Італіі, пахаваны ў Апуліі.

## Гл. таксама 
* Тэўтонскі ордэн

Катэгорыя:Вялікія магістры тэўтонскія
Замак Эгескаў

**Замак Эгескаў** () знаходзіцца на паўночна-заходнім пабярэжжы Фіёніі ў Даніі. З'яўляецца налепш захаваным замкам на вадзе эпохі еўрапейскага рэнесансу. Пабудаваны ў 1554 г.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт замка Эгескаў
* Гісторыя і архітэктура Замка Эгескаў
* Музейныя калекцыі: Замак Эгескаў (інфармацыя, фатаграфіі) 

Катэгорыя:Замкі Даніі
Катэгорыя:Фюн
Катэгорыя:камуна Фобарг-Мітфюн
Катэгорыя:Збудаванні Даніі ў стылі рэнесанс
Litvintroll

**«Litvintroll»** — беларускі фолк-метал гурт. Заснаваны ў 2005 годзе ўдзельнікамі гурта «Стары Ольса» Андрэем Апановічам і Сяргеем Тапчэўскім.

Гурт існаваў да красавіка 2015 года, калі дудар каманды Васіль Верабейчык паведаміў пра спыненне дзейнасці.

Пасля распаду «Litvintroll», які быў яркай з’явай на беларускай метал-сцэне, паўсталі два новыя гурты, што могуць лічыццца яго спадкаемцамі: «Trollwald» i «Sakramant».

## Склад 
* Андрэй Апановіч — вакал, дуда, жалейка, цыстра
* Алег Клімчанка — бас-гітара
* Васіль Верабейчыкаў — дуда, жалейка, флейта
* Павел Аленчык — гітара
* Генадзь Парахневіч — бубны
* Андрэй Гарчакоў — сінтэзатар

## Дыскаграфія 
* 2009 — Лысы верабей (сінгл)
* 2009 — Rock’n'Troll
* 2013 — Czornaja Panna
### Удзел у зборніках 
**Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New* (2009) — «Bałda», «Pachnie Čabor»

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гурта

Катэгорыя:Метал-гурты Беларусі
Катэгорыя:Фолк-метал-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія зніклі ў 2015 годзе
Зала Стагоддзя

**«Зала Стагоддзя»** (пол. *Hala Stulecia*, *Hala Ludowa*; ням. *Jahrhunderthalle*) — шматфункцыянальная зала ў горадзе Вроцлаве, у Польшчы. Пабудаваная ў 1911-1913 гг. гарадскім архітэктарам Максам Бергам. Будынак залы разам з навакольнымі збудаваннямі ўнесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
Зала пабудаваная ў перыяд, калі горад уваходзіў у склад Германіі. Па сваёй структуры «Зала Стагоддзя» — гэта сіметрычны чатырохвугольнік з шырокай круглай цэнтральнай прасторай (дыяметрам 65 м і вышынёй 42 м), змястоўнасць складае 6000 чалавек. Купал вышынёй 23 м увянчаны ліхтаром са сталі і шкла. Аконныя рамы выкананы з цвёрдай драўніны каштоўных парод. З мэтай палепшыць акустыку — сцены ў будынку пакрыты ізалявальным пластом бетону, змешанага з драўнінай або пробкавай карой. Фасады пазбаўлены ўпрыгожванняў ці арнаменту, але паказваюць тэкстуру бетону са слядамі драўлянай апалубкі.

З заходняга боку «Залы Стагоддзя» ўладкавана манументальная плошча, аформленая ў выглядзе старажытнага форума. На поўнач ад яго знаходзіцца павільён з чатырма купаламі, спраектаваны ў 1912 г. архітэктарам Хансам Пельцыгам для знаходжання тут гістарычнай выставы. У паўночнай частцы выстаўнога гарадка Пельцыг запраектаваў бетонную перголу, акружаную штучным вадаёмам.

«Зала Стагоддзя» — гэта выдатная праца ў вобласці сучасных канструкцый і архітэктуры, якая дэманструе цеснае ўзаемадзеянне розных плыняў пачатку ХХ ст., што стала важным імпульсам далейшага развіцця жалезабетонных канструкцый.

## Гл. таксама 
* ЮНЕСКА
* Архітэктура Польшчы
## Спасылкі 
* старонка
* Апісанне на старонцы польскага камітэту ЮНЕСКА 

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Польшчы

Катэгорыя:Спартыўныя збудаванні Польшчы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Уроцлава
Катэгорыя:Спорт ва Уроцлаве
Кальварыя Зэбжыдоўска (кляштар)

**Кальварыя-Зэбжыдоўска** — базіліка і кляштар у горадзе Кальварыя-Зэбжыдоўска, што ў Польшчы.

Манастыр пабудаваны ў пачатку XVII ст., тут быў створаны комплекс малітоўных месцаў, сімвалізуючых асобныя падзеі Страсцей Гасподніх і Жыцця Багародзіцы. Комплекс, ад самага пачатку свайго існавання, застаўся практычна нязменным.

Манастыр уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Гарадскі сайт
* The Kalwaria Zebrzydowska Sanctuary  

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Польшчы

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Малапольскага ваяводства
Катэгорыя:Каталіцкія кляштары Польшчы
Катэгорыя:Збудаванні Польшчы ў стылі барока
Гамзіград-Рамуліяна

**Гамзіград-Рамуліяна** — архітэктурны ансамбль у Сербіі, які ўключае замак позняга перыяду Рымскай імперыі і мемарыял, з'яўляецца прыкладам традыцыйнай архітэктуры Рымскай імперыі перыяду другой тэтрархіі.

Спалучэнне цырыманіяльных элементаў з рысамі мемарыяла складаюць яшчэ адну адметную асаблівасць гэтага ансамбля.

Увесь комплекс унесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* У посети Гамзиграду 
* Ромулијана Комплетан водич кроз Србију 
* Феликс Ромулиана,Интернет презентација…  

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Сербіі
Манастыр Студзеніца

thumb|left|*Распяцце*, фрэска з царквы Багародзіцы
**Манастыр Студзеніца** — праваслаўны манастыр у Сербіі, заснаваны ў канцы ХII ст. Стэфанам Неманем, заснавальнікам сярэдневяковай Сербскай дзяржавы.

З'яўляецца найбуйнейшым і найбагацейшым з праваслаўных манастыроў Сербіі. Два яго галоўныя помнікі — царква Багародзіцы і Каралеўская царква — пабудаваны з белага мармуру і змяшчаюць неацэнныя зборы візантыйскага жывапісу ХIII — ХIV стст.

Манастыр занесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гл. таксама 
* Сапачаны

## Спасылкі 
* *Studenica Monastery* at UNESCO
* Churches of Serbia: Studenica Monastery

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Сербіі
Атэізм

thumb|Сімвал атэізму
**Атэізм** (ад  — адмаўленне бога, бязбожны) — адмаўленне існавання якіх-небудзь звышнатуральных сіл, напрыклад, бога, багоў, духаў і іншых нематэрыяльных істот, ці адсутнасць веры ў іх існаванне.

Многія з тых, хто лічыць сябе атэістамі, скептычна ставяцца да ўсіх звышнатуральных істот, паказваючы на адсутнасць эмпірычных сведчанняў іх існавання. Іншыя прыводзяць довады на карысць атэізму, абапіраючыся на філасофію, сацыялогію або гісторыю. Хаця многія, якія лічаць сябе атэістамі, з’яўляюцца прыхільнікамі свецкіх філасофіі, такіх як гуманізм і натуралізм, не існуе адзінай ідэалогіі або шаблона паводзінаў, якія ўласцівы ўсім атэістам.

Тэрмін атэізм з’явіўся як прыніжальны эпітэт, прымяняўся да любога чалавека або вучэння, які знаходзіўся ў канфлікце з устаноўленай рэлігіяй. І толькі пазней гэтае слова стала азначаць пэўную філасофскую пазіцыю. З распаўсюджваннем свабоды перакананняў, свабоды думкі, навуковага скептыцызму і крытыкі рэлігіі, гэты тэрмін стаў набываць больш канкрэтнае значэнне і пачаў выкарыстоўвацца атэістамі для самапазначэння.

## Сучасны стан атэізму 
### Атэізм у свеце 
thumb|300px|Распаўсюд атэізму па краінах (па выніках апытанняў 2006)
Для сучаснай заходняй цывілізацыі характэрнае падзенне цікавасці да рэлігіі сярод шырокіх слаёў насельніцтва, асабліва сярод тэхнічнай інтэлігенцыі. У развітых краінах зніжаецца наведвальнасць храмаў, змяншаецца колькасць праводзімых абрадаў, адбываецца павелічэнне колькасці людзей, якія адносяць сябе да агностыкаў або атэістаў, нават у вернікаў рэлігія губляе сваё становішча. Характерным у гэтым дачыненні з’яўляецца публікацыя вядомым амерыканскім біскупам кнігі пад назвай «Чаму хрысціянства павінна змяніцца або памерці: Біскуп звяртаецца да вернікаў».

Як правіла, у краінах з высокімі эканамічнымі паказчыкамі ўзровень рэлігійнасці адносна нізкі, хоць існуюць некаторыя выключэнні, найбольш значнымі з якіх з’яўляюцца ЗША і, сярод ісламскіх краін, Кувейт. Зусім іншая сітуацыя ў краінах, якія развіваюцца: як правіла, чым бядней краіна, тым важней для насельніцтва рэлігія. У ісламскіх краінах, такіх як Іран, Судан, Пакістан і Саудаўская Аравія, дзейнічае шарыят, паводле якога адмова ад ісламу расцэньваецца як здрада і караецца смерцю.

Image:Bezbozhnik u stanka 22-1929.jpg
Image:Descent of the Modernists, E. J. Pace, Christian Cartoons, 1922.jpg

## Атэістычныя арганізацыі 
* Саюз ваяўнічых бязбожнікаў

## Крыніцы 

Катэгорыя:Філасофія рэлігіі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Мікалай Гаўрылавіч Шмацько

**Мікалай Гаўрылавіч Шмацько** (нар. , Данецкая вобласць, УССР) — украінскі скульптар і мастак.

thumb|200px|Святагорская Багародзіца

Аўтар больш за 750 помнікаў (барэльефы, гарэльефы, скульптуры) і каля 500 карцін. Аўтарская калекцыя, якая экспануецца ў галерэі «Шмацько і сыны», налічвае больш за 70 скульптур з уральскага і італьянскага мармуру і каля 300 карцін (жывапіс, графіка) У 2000 г. прызначаны на пасаду прафесара кафедры мастацкай творчасці і мастацтваў Маскоўскага інстытута сусветных цывілізацый.

У 2004 г. М. Г. Шмацько было даручана стварыць мармуровую скульптуру Багародзіцы для Святагорскай Лаўры (Данецкая вобласць). Восенню 2004 г. адбылося адкрыццё Лаўры і ўстаноўка скульптуры Багародзіцы вышынёй 4,2 м (скульптура высечаная з 2 блокаў уральскага мармуру вагою 40 тон).

За стварэнне скульптуры Святагорскай Багародзіцы ўзнагароджаны Блажэннейшым Мітрапалітам Кіеўскім і ўсяе Украіны Уладзімірам ордэнам Нестара-летапісца III ступені.

Восенню 2005 г. адбылося адкрыццё адбудаванай Успенскай царквы ў сяле Келеберда Палтаўскай вобласці, дзе ўстаноўлена скульптура «Укрыжаванне Хрыста».

## Выстаўкі 
* 1985—1991: галерея «Шмацько і сыны», Болград, Адэская вобласць
* 1991—2003: галерэя «Шмацько і сыны», Чырвоны Луч, Луганская вобласць
* 1992: Луганск
* 1993: Кіеў
* 2000: Маскоўскі інстытут сусветных цывілізацый, Масква
* 2003: Данецк
* 2003—2004: галерэя «Шмацько і сыны», Славянск, Данецкая вобласць
* 2004—2010: галерэя «Шмацько і сыны», Луганск
* 2007: Біенале 2007, Фларэнцыя, Італія
* 2009: Біенале 2009, Фларэнцыя, Італія
* 2012: Арт-Манака 2012, Манака, Францыя

## Творы захоўваюцца ў музеях 
thumb| Сошенко Іван Максімавіч (скульптар Мікалай ШМАЦЬКО)
* Бюст Сошенко Івана Максімавіча (скульптар Мікалай ШМАЦЬКО), захоўвацца ў музеі Тараса Рыгоравіча Шаўчэнкі ў Акадэміі мастацтваў, (Санкт-Пецярбург).

## Спасылкі 
* Мармуравая скульптура Караля мармуру Мікалая Шмацько 
* The official website of HRH Princess Basmah Bint Saud. A Sculpture has been made in honour of HRH Princess Basmah 
* «Голос Украины»: Нам лягчэй палюбіць гэту скульптуру, чым яе аўтара 
* «СЕГОДНЯ»: Італія чакае апосталаў Шмацько
* «День»: Скульптар з падзямелля Мікалай Шмацько
* «ФАКТЫ»: Чыноўнікі заявілі, што паездка на Біенале — мая прыватная справа, але ўзнагароду я зарабіў не для сябе, а для ўсёй Украіны
* «ЗЕРКАЛО НЕДЕЛИ»: Чалавек з мармуру
* «СЕГОДНЯ»: Бродскі хоча купіць голую Юлю для Шуфрыча
* «ФАКТЫ»: «Я 13 лет жил в подземелье», — говорит скульптор-самородок Николай Шматько, которого сегодня называют «Королем мрамора»
* Цімашэнка ўвойдзе ў гісторыю аголенай
* «Голос України» — газета верховної ради України: Микола Шматько: «Прообразами апостолів стали реальні люди»

Катэгорыя:Скульптары Украіны
Катэгорыя:Скульптары
Катэгорыя:Мастакі Украіны
Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Скульптары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары СССР
Катэгорыя:Кавалеры ордэна УПЦ прападобнага Нестара Летапісца 3 ступені