open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
23 красавіка

__NOTOC__

**23 красавіка** — сто трынаццаты (сто чатырнаццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1014: Ірландцы разбілі вікінгаў ў бітве пры Клонтарве.
*1124: Давід I стаў каралём Шатландыі
*1343: Эсты-сяляне пачалі ў Хар'ю паўстанне Юр'евай ночы. Паўстанне адбылося супраць нямецкай шляхты.
* 1586: Горад Нясвіж атрымаў магдэбургскае права і герб.
* 1794: Утварылася Найвышэйшая літоўская рада — рэвалюцыйны ўрад ВКЛ падчас паўстання Т. Касцюшкі.
* 1896: У Нью-Ёрку прайшоў першы ў Амерыцы кінасеанс.
* 1917: Спектаклямі «Паўлінка» Я. Купалы і «У зімовы вечар» паводле Э. Ажэшкі ў Мінску адкрылася Першае беларускае таварыства драмы і камедыі.
* 1985: Савецкі лідар Міхаіл Гарбачоў абвясціў пра пачатак перабудовы — палітычных і эканамічных рэформаў у СССР.
* 2005: На YouTube загрузілі першае відэа ў гісторыі.
* 2007: Утвораны беларускамоўны канал спадарожнікавага тэлебачання «Белсат».

## Нарадзіліся 
* 1464: Жанна Французская, каралева Францыі (пам. 4.2.1505)
* 1564: Уільям Шэкспір, англійскі драматург і паэт (пам. 23.4.1616)
* 1728: Сэмюэль Уоліс, брытанскі мараплавец, даследчык Ціхага акіяна
* 1804: Марыя Тальёні, балерына
* 1858: Макс Планк, нямецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы 1918 г. (пам. 4.10.1947)
* 1886: Змітрок Бядуля, беларускі пісьменнік (пам. 3.11.1941)
* 1891: Сяргей Пракоф'еў, рускі кампазітар (пам. 1953)
* 1902: Хальдаўр Кільян Лакснес, ісландскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 1955 году (пам. 8.2.1998)
* 1904: Паўлюк Трус, беларускі паэт (пам. 1929)
* 1913: Рыгор Рэлес, беларускі пісьменнік і паэт, які пісаў на ідыш (пам. 17.9.2004)
* 1918: Марыс Друон, французскі пісьменнік
* 1934: Уладзімір Конан, беларускі філосаф, гісторык, літаратурны крытык (пам. 6.6.2011)
* 1941: Ламберт Марыя Вінтэрсбергер, нямецкі мастак
* 1944: Жан-Франсуа Стэвенен, французскі акцёр
* 1954: Майкл Мур, амерыканскі рэжысёр-дакументаліст
* 1977: Джон Сіна, амерыканскі рэстлер, кінаакцёр

## Памерлі 
* 997: Адальберт Пражскі, прапаведнік хрысціянства, епіскап, каталіцкі святы (нар. 955)
* 1124: Аляксандр I Шатландскі, кароль Шатландыі (нар. 1078)
* 1151: Адэліза Лувенская, каралева Англіі (нар. 1103)
* 1200: Чжу Сі, кітайскі філосаф (нар. 18.10.1130)
* 1605: Барыс Гадуноў, цар рускі (нар. 1552)
* 1616: Мігель Сервантэс, іспанскі пісьменнік (нар. 29.9.1547)
* 1616: Уільям Шэкспір, англійскі драматург і паэт (нар. 23.4.1564)
* 1990: Палет Гадар, амерыканская актрыса (нар. 3.6.1910)
* 1991: Дзмітрый Касмовіч, беларускі грамадска-палітычны дзеяч (нар. 21.9.1909)
* 2007: Барыс Ельцын, прэзідэнт Расіі (нар. 1.2.1931)
* 2015: Алег Салтук, беларускі паэт, перакладчык

## Святкуюць 
*  ЮНЕСКА — Сусветны дзень кніг і аўтарскага права.
*  Міжнародны дзень англійскай мовы.

423
23 студзеня

__NOTOC__
**23 студзеня** — дваццаць трэці дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 393: Апошні імператар адзінай Рымскай імперыі Феадосій I зрабіў свайго сына Ганорыя суправіцелем.
* 1556: Землятрус у Шэнсі (Кітай), загінула прыблізна 830 000 чалавек
* 1571: У Лондане адкрыта каралеўская біржа.
* 1579: Падпісана Утрэхцкая унія, пачатак стварэння Нідэрландскай рэспублікі
* 1631: Францыя і Швецыя падпісалі антынямецкую дамову
* 1793: У Санкт-Пецярбургу падпісана пагадненне паміж Расіяй і Прусіяй аб другім падзеле Рэчы Паспалітай
* 1950: Іерусалім абвешчаны сталіцай Ізраіля
* 1960: Батыскаф ВМФ ЗША «Трыест» апускаецца на рэкордную глыбіню 10911 м у Ціхім акіяне
* 1997: Утворана Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і зацверджана палажэнне аб ёй
* 2003: Прэм’ера спектакля «Дзіўная місіс Сэвідж» у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы
* 2005: Віктар Юшчанка прыняў прысягу Прэзідэнта Украіны

## Нарадзіліся 
100px|thumb|left|Стэндаль
* 1350: Вінцэнт Ферэр, дамініканскі манах, прапаведнік, каталіцкі святы (пам. 5.4.1419)
* 1783: Стэндаль, французскі пісьменнік (пам. 23.3.1842)
* 1813: Каміла Калет, нарвежская пісьменніца
* 1832: Эдуард Манэ, французскі мастак-імпрэсіяніст (пам. 30.4.1883)
* 1862: Давід Гільберт, нямецкі матэматык (пам. 14.2.1943)
* 1872: Поль Ланжэвен, французскі фізік
* 1907: Хідэкі Юкава, японскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі 1949 (пам. 8.9.1981)
* 1907: Эндрэ Даманаўскі, венгерскі мастак
* 1913: Жан-Мішэль Атлан, мастак
* 1929: Джон Чарлз Полані, навуковец, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1986
* 1933: Чыта Рывера, амерыканская актрыса
* 1938: Георг Базеліц, нямецкі жывапісец
* 1946: Барыс Беразоўскі, расійскі алігарх
* 1950: Максіміліян Хайдэр, аўстрыйскі фізік
* 1955: Раймон Ндонг Сіма, прэм'ер-міністр Габона
* 1997: Гудаф Цэгай, эфіёпская лёгкаатлетка

## Памерлі 
thumb|100px|Ігнат Дамейка
* 1002: Атон III
* 1744: Джамбатыста Віка, італьянскі філосаф (нар. 23.6.1668)
* 1760: Джавані Антоніа Гвардзі, італьянскі мастак
* 1843: Фрыдрых дэ Ла Мот Фуке, нямецкі пісьменнік
* 1871: Фрыдрых Антон Вільгельм Мікель, нямецка-нідэрландскі батанік
* 1889: Ігнат Дамейка, беларускі навуковец-даследчык, геолаг
* 1933: Апалінарый Васняцоў, рускі мастак (нар. 25.7.1856)
* 1936: Эдмон Аман-Жан, французскі мастак
* 1938: Вацлаў Ластоўскі, беларускі пісьменнік, грамадскі і палітычны дзеяч, гісторык, філолаг, літаратуразнавец (нар. 27.10.1883)
* 1943: Францішак Янаўшак, чэшскі мастак-сюррэаліст
* 1944: Эдвард Мунк, нарвежскі мастак (нар. 12.12.1863)
* 1956: Даніэль Свароўскі, аўстрыйскі інжынер
* 1981: Вера Маслоўская, беларускі грамадска-палітычны і культурны дзеяч, паэтэса (нар. 24.3.1896)
* 1986: Іозеф Бойс, нямецкі мастак
* 1989: Сальвадор Далі, іспанскі мастак (нар. 11.5.1904)
* 2002: П'ер Бурдзьё, французскі сацыёлаг і філосаф
* 2007: Рышард Капусцінскі, польскі пісьменнік і журналіст
* 2022: Цьеры Мюглер, французскі мадэльер
* 2024: Фрэнк Фарыян, нямецкі спявак, кампазітар і прадзюсар, стваральнік гурта «*Boney M.*»

## Святкуюць 
* : Дзень нацыянальных герояў
* : Дзень «Баўнці»

123
23 снежня

__NOTOC__

**23 снежня** — трыста пяцьдзясят сёмы (трыста пяцьдзясят восьмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 558: Хлотар I аб’яднаў усе тэрыторыі франкаў і стаў адзіным кіраўніком.
* 1264: Пры пасрэдніцтве князя Гердзеня заключаны мірны і гандлёвы дагавор Полацка і Віцебска з Рыгай і Лівонскім ордэнам.
* 1887: Афіцыйная дата нараджэння нацыянальнай разведкі Індыі, створаны Цэнтральны спецыяльны аддзел — папярэднік Цэнтральнага разведвальнага бюро Індыі.
* 1938: У музей Іст-Лондана паступіла рыба латымерыя, якая лічылася даўно вымерлай.
* 1947: Адбылася першая дэманстрацыя транзістара на Bell Labs.
* 1969: Уведзены ў дзеянне 1-ы энергаблок Лукомскай ДРЭС.
* 1990: На рэферэндуме большасць жыхароў Славеніі выказаліся за незалежнасць ад Югаславіі.
* 2007: Прынята рашэнне аб скасаванні манархіі ў Непале.

## Нарадзіліся 
* 1573: Джавані Батыста Крэспі, італьянскі мастак
* 1597: Марцін Опіц, нямецкі паэт (20.8.1639)
* 1682: Джэймс Гібс, англійскі архітэктар (пам. 5.8.1754)
* 1777: Аляксандр I, імператар расійскі
* 1790: Жан-Франсуа Шампальён, французскі арыенталіст, заснавальнік егіпталогіі
* 1805: Джозеф Сміт, амерыканскі рэлігійны лідар
* 1903: Арман Бланшанэ, французскі велагоншчык, алімпійскі чэмпіён
* 1911: Нільс Кай Ернэ, дацкі імунолаг
* 1916: Дзіна Рызі, італьянскі кінарэжысёр
* 1918: Гельмут Шміт, нямецкі палітык
* 1918: Антс Війрэс, эстонскі этнолаг
* 1920: Зэнта Эрглэ, латышская пісьменніца
* 1922: Вольга Барысаўна Ладыгіна, беларускі архітэктар
* 1933: Акіхіта, японскі імператар 
* 1943: Элізабет Хартман, амерыканская актрыса
* 1976: Мікаэль Самуэльсан, шведскі хакеіст
* 1982: Беатрыс Луэнга, іспанская актрыса і спявачка
* 1987: Любоў Чаркашына, беларуская гімнастка

## Памерлі 
thumb|right|120px|Эмілія Плятэр
* 761: Гаўбальд Рэгенсбургскі, блажэнны
* 856: Хільдэгарда, дачка Людовіка Нямецкага (нар. 828)
* 1831: Эмілія Плятэр, фалькларыстка, удзельніца паўстання 1830—1831 гадоў (нар. 13.11.1806)
* 1875: Эгран Лундгрэн, шведскі мастак і пісьменнік (нар 18.12.1815)
* 1927: Матэюс Густайціс, літоўскі паэт, перакладчык
* 1952: Васіль Ерашэнка, пісьменнік-сімваліст, паэт, музыкант, педагог
* 1961: Лукаш Бэндэ, беларускі літаратурны крытык і літаратуразнаўца (нар. 1.11.1903)
* 1979: Пегі Гугенхайм, амерыканскі галерыст і мецэнат
* 2013: Міхаіл Калашнікаў, канструктар стралковай зброі
* 2018: Эліяс Стэйн, амерыканскі матэматык

## Святкуюць 
*  Украіна, Дзень штабных спецыяльнасцяў і войскаў спецыяльнай сувязі.
*  Японія, Дзень нараджэння Імператара.

С23
24

## Падзеі
__NOTOC__
### Заходняя Еўропа 
*
### Блізкі Усход 
*
### Паўднёвая Азія 
*
### Далёкі Усход 
*

## Нарадзіліся
*
## Памерлі
* Такфарынат – Нумідыйскі паўстанец
241

**241** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 241 год нашай эры, 241 год 1 тысячагоддзя, 41 год III стагоддзя, 1 год 5-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 2 год 240-х гадоў.

## Падзеі 
* Рымскі імператар Гардыян III ажаніўся з Фурыяй Сабініяй Транквілінай.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
242

**242** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 242 год нашай эры, 242 год 1 тысячагоддзя, 42 год III стагоддзя, 2 год 5-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 3 год 240-х гадоў.

## Падзеі 
* 

## Нарадзіліся 
* Сунь Хаа, імператар царства У (пам. 284)

## Памерлі
243

**243** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 243 год нашай эры, 243 год 1 тысячагоддзя, 43 год III стагоддзя, 3 год 5-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 4 год 240-х гадоў.

## Падзеі 
* Бітва пры Рэсаене

## Нарадзіліся 
* Сунь Лян, другі кіраўнік царства У эпохі Трохцарства ў Кітаі.
## Памерлі 
* Гай Фурый Сабін Аквіла Тымесіфей, рымскі палітык
23 лістапада

__NOTOC__

**23 лістапада** — трыста дваццаць сёмы (трыста дваццаць восьмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1793: Рашэннем Гарадзенскага сойма скасавана дзеянне Канстытуцыі 3 мая і створаных на яе аснове органаў улады.
* 1793: Жамойцкае староства ВКЛ пераўтворана ў Жамойцкае ваяводства.
* 1906: У Вільні выйшаў першы нумар беларускай газеты «Наша Ніва».
* 1924: The New York Times апублікавала доказы Эдвіна Хабла, аб тым, што туманнасць Андрамеды, якая раней лічылася часткай Млечнага Шляху, на самай справе з’яўляецца іншай галактыкай.
* 1953: Уведзена ў эксплуатацыю Асіповіцкая ГЭС на рацэ Свіслач.
* 1959: Прэзідэнт Францыі Шарль дэ Голь дэкларуе лозунг «*Еўропа ад Атлантыкі да Урала*».
* 1959: Крывіцкае навуковае таварыства атрымала правы культурнай і навуковай установы ў ЗША.
* 1990: Першая выключна жаночая (12 расіянак, 3 амерыканкі, японка) экспедыцыя дасягнула на лыжах Паўднёвага полюса.
* 2007: Мінскай вобласці нададзены герб і сцяг.

## Нарадзіліся 
* 912: Атон I Вялікі, герцаг Саксоніі, кароль Усходне-Франкскага каралеўства, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі, кароль Італіі (пам. 7.5.973)
* 1221: Альфонса X (Альфонса Мудры), кароль Леона і Кастыліі (з 1252)
* 1798: Франц Тэабальд Хорні, нямецкі мастак
* 1869: Вальдэмар Поўльсен, дацскі фізік, інжынер
* 1871: Уладзімір Тэраўскі, беларускі дырыжор, кампазітар, фалькларыст (пам. 10.11.1938)
* 1876: Шарль Дзюфрэн, французскі мастак
* 1898: Радзівон Маліноўскі, савецкі военачальнік і дзяржаўны дзеяч (пам. 31.3.1967)
* 1906: Бэці Альвер, эстонская паэтка, празаік, перакладчыца (пам. 27.2.1989)
* 1921: Отамар Крэйча, чэшскі акцёр і рэжысёр
* 1936: Матс Траат, эстонскі пісьменнік
* 1953: Стывен Балбус, амерыкана-брытанскі астрафізік
* 1955: Людавіка Эйнаўдзі, італьянскі кампазітар
* 1957: Алена Сідарава, беларуская актрыса
* 1958: Аляксандр Дабравольскі, беларускі палітык
* 1966: Міхась Скобла, беларускі паэт, парадыст, перакладчык, эсэіст

## Памерлі 
* 955: Эдрэд, кароль Англіі
* 1682: Клод Ларэн, французскі мастак
* 1774: Готфрыд Бернхард Гёц, нямецкі мастак
* 1833: Жан-Батыст Журдан, маршал Францыі
* 1848: Джон Бараў, 1-ы баранет, англійскі падарожнік, палітык
* 1937: Джордж Альберт Буленджэр, бельгійска-брытанскі заолаг
* 1946: Артур Гарфілд Даў, амерыканскі мастак
* 1970: Яўген Цікоцкі, беларускі кампазітар (нар. 26.12.1893)
* 1990: Роальд Даль, англійскі пісьменнік
* 2002: Раберта Себасцьян Мата, чылійскі мастак
* 2004: Рафаэль Эйтан, ізраільскі ваенны і палітычны дзеяч
* 2006: Філіп Нуарэ, французскі акцёр

## Святкуюць 
* : Дзень святога Георгія Перамаганосца
* : Дзень дарожнай паліцыі
* : Дзень воінаў
* : Дзень Рудольфа Майстэра
* : Дзень удзячнасці працы

Л23
244

**244** — высакосны год, пачаўся ў панядзелак. 244 год нашай эры, 244 год 1 тысячагоддзя, 44 год III стагоддзя, 4 год 5-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 5 год 240-х гадоў.

## Падзеі 
* Паміж Рымам і Персіяй заключаны мір
*Філіп Араб становіцца рымскім імператарам.

## Нарадзіліся 
* Дыяклетыян, рымскі імператар
## Памерлі 
* Гардыян III, рымскі імператар
246

**246** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 246 год нашай эры, 246 год 1 тысячагоддзя, 46 год III стагоддзя, 6 год 5-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 7 год 240-х гадоў.

## Падзеі 
* Паход кітайцаў на Кагуро.
* Філіп Араб давярае Дэцыю Траяну камандаванне войскам каля Дуная.

## Нарадзіліся 
* Цао Хуань, пяты і апошні кіраўнік царства Вэй эпохі Трохцарства ў Кітаі

## Памерлі
245

**245** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 245 год нашай эры, 245 год 1 тысячагоддзя, 45 год III стагоддзя, 5 год 5-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 6 год 240-х гадоў.

## Падзеі 
* 

* Філіп Араб перабіраецца ў Мёзію для падтрымцы Северыяна ў барацьбе з карпамі

## Нарадзіліся 
## Памерлі
247

**247** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 247 год нашай эры, 247 год 1 тысячагоддзя, 47 год III стагоддзя, 7 год 5-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 8 год 240-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Філіп Араб абвясціў свайго сына Філіпа II суправіцелем.

## Нарадзіліся 
* Пань Юэ, кітайскі дзяржаўны дзеяч, паэт
## Памерлі 
* Раў (Амора), амора першага пакалення, заснавальнік і кіраўнік ешывы ў Суры
248

**248** — высакосны год, пачаўся ў суботу. 248 год нашай эры, 248 год 1 тысячагоддзя, 48 год III стагоддзя, 8 год 5-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 9 год 240-х гадоў.

## Падзеі 
* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Іракл Александрыйскі, епіскап александрыйскі
249

**249** — невысакодны год, пачаўся ў панядзелак. 249 год нашай эры, 249 год 1 тысячагоддзя, 49 год III стагоддзя, 9 год 5-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 10 год 240-х гадоў.

## Падзеі 
* Хваляванні ў легіёнах, якія стаялі ў Мёзіі. Філіп паслаў туды сенатара Дэцыя. Паўстанцы абвясцілі Дэцыя імператарам і рушылі ў Італію.
*Дэцый Траян стаў рымскім імператарам.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Філіп Араб, рымскі імператар
* Ван Бі, кітайскі філосаф
24 жніўня

__NOTOC__

**24 жніўня** — дзвесце трыццаць шосты (дзвесце трыццаць сёмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 79: Першае зафіксаванае ў крыніцах вывяржэнне вулкана Везувій знішчыла гарады Пампеі і Геркуланум.
* 410: Вестготы на чале з Аларыхам рабуюць Рым.
* 1125: Лотар II быў абраны каралём Германіі
* 1654: Бітва пад Шапялевічамі падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай, армія Вялікага Княства Літоўскага пацярпела паражэнне.
* 1789: Адбылася 1-я Рачансальмская марская бітва падчас руска-шведскай вайны.
* 1791: У Брытаніі прыняты Канстытуцыйны Акт, які падзяліў Канаду на дзве часткі са сваімі губернатарамі і сваімі ўласнымі законамі
* 1913: У Капенгагене адкрытая для прагляду статуя русалачкі.
* 1949: Набыў моц Паўночна-Атлантычны пакт (НАТА).
* 1959: Прынята Пастанова Савета Міністраў БССР № 554 аб заснаванні *Мінскага завода халадзільнікаў*, які пасля быў пераўтвораны ў Атлант.
* 1991: Украіна абвясціла незалежнасць.
* 1991: Міхаіл Гарбачоў пакінуў пасаду генеральнага сакратара ЦК КПСС.
* 1999: Пастановай Савета Міністраў Беларусі ўведзена забарона на вытворчасць і рэалізацыю алкагольнай прадукцыі, вырабленай з ужываннем штучных (сінтэтычных) фарбавальнікаў і араматызатараў, за выключэннем ідэнтычных натуральным.

## Нарадзіліся 
[100px|thumb|left|[Ясір Арафат]]
* 1113: Жафруа V Анжуйскі
* 1198: Аляксандр II, кароль шатландскі
* 1420: Альбрэхт фон Эйб, нямецкі гуманіст
* 1870: Леан Васілеўскі, польскі палітычны дзеяч, публіцыст, гісторык (пам. 10.12.1936)
* 1879: Іван Пуліхаў, беларускі рэвалюцыянер
* 1896: Янка Чарапук, беларускі грамадска-палітычны дзеяч (пам. 16.11.1957)
* 1899: Хорхе Луіс Борхес, аргенцінскі пісьменнік
* 1901: Вернер Грэф, нямецкі мастак
* 1903: Грэхем Вівіян Сазерленд, брытанскі мастак
* 1906: Юльян Саковіч, беларускі грамадска-палітычны дзеяч (пам. 13.6.1943)
* 1929: Ясір Арафат, лідар Палесціны (пам. 11.11.2004)
* 1942: Карэн Уленбек, амерыканскі матэматык
* 1946: Ядвіга Грыгаровіч, беларускі вучоны ў галіне педагогікі, дзяржаўны дзеяч (пам. 31.7.2011)
* 1948: Жан-Мішэль Жар, французскі музыка
* 1957: Вячаслаў Яноўскі, беларускі баксёр
* 1968: Джэймс Тоні, амерыканскі баксёр
* 1977: Роберт Энке, нямецкі футбаліст (пам. 10.11.2009)
* 2001: Кім Ву Мін, паўднёвакарэйскі плывец, алімпійскі прызёр

## Памерлі 
]]
* 1101: Су Шы, кітайскі паэт, мастак
* 1313: Генрых VII, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі
* 1540: Франчэска Парміджаніна, італьянскі мастак
* 1617: Роза Лімская, каталіцкая святая
* 1832: Садзі Карно, французскі фізік і матэматык
* 1990: Сяргей Даўлатаў, рускі пісьменнік
* 1999: Аляксей Гардзіцкі, беларускі літаратуразнавец (нар. 5.5.1934)

## Святкуюць 
 Украіна — Дзень незалежнасці

824
23 сакавіка

__NOTOC__

**23 сакавіка** — 82-і (83-і ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1059: Адбылася каранацыя сямігадовага Філіпа I як караля Францыі
* 1169: Саладзін стаў вялікім візірам Егіпта
* 1430: Жанна д’Арк надыктавала ліст, які заклікаў да выступлення крыжаноснай арміі супраць гусітаў да таго часу, пакуль гусіты не вярнуцца да каталіцкай веры.
* 1918: Германія прызнала незалежнасць Літвы.
* 1933: Адольф Гітлер атрымлівае надзвычайныя паўнамоцтвы ад Рэйхстагу Германіі.
* 1956: Пакістан становіцца першай ісламскай рэспублікай у свеце.
* 1976: Уступіў у сілу Міжнародны пакт аб грамадзянскіх і палітычных правах.
* 1983: Прэзідэнт ЗША Рональд Рэйган абвясціў пра пачатак «Стратэгічнай абарончай ініцыятывы», накіраванай на стварэнне сістэмы супрацьракетнай абароны ў космасе.
* 1990: Заснаванне Музея гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі.
* 1991: У Мінску пачаўся II з’езд Беларускага Народнага Фронту «Адраджэнне».
* 1996: Першыя непасрэдныя прэзідэнцкія выбары на Тайвані.
* 2007: У Самалі збіты самалёт Іл-76 беларускай авіякампаніі «Трансавіяэкспарт» (гл. Катастрофа Іл-76 у Магадзіша).

## Нарадзіліся 
* 1874: Анры Шарль Манген, французскі мастак
* 1893: Оскар Нерлінгер, нямецкі жывапісец
* 1895: Васіль Сташэўскі, беларускі драматург, перакладчык, празаік. (пам. 29.11.1937)
* 1900: Эрых Фром, нямецка-амерыканскі філосаф, сацыяльны псіхолаг (пам. 8.3.1980)
* 1903: Алена Кабішчар-Якерсон, савецкі жывапісец і графік (пам. 19.11.1990)
* 1905: Джаан Кроўфард, амерыканская актрыса (пам. 10.5.1977)
* 1906: Леа Грундзіг, нямецкая мастачка
* 1906: Ісак Любан, беларускі кампазітар
* 1907: Хаслер Уітні, амерыканскі матэматык
* 1910: Акіра Курасава, японскі кінарежысёр, прадзюсар і сцэнарыст (пам. 6.9.1998)
* 1916: Рэмігіус Нецэр, нямецкі мастак
* 1923: Уга Таньяцы, італьянскі акцёр
* 1948: Генадзь Пашкоў, беларускі паэт, перакладчык, публіцыст
* 1956: Жазэ Мануэл Барозу, партугальскі палітычны дзеяч
* 1976: Керы Расел, амерыканская актрыса
* 2001: Анна Хол, амерыканская лёгкаатлетка

## Памерлі 
* 1555: Юлій III, Папа Рымскі (нар. 10.9.1487)
* 1661: Пітэр дэ Малейн, нідэрландскі мастак
* 1662: Адам Саковіч, дзяржаўны дзеяч ВКЛ
* 1801: Павел I, імператар расійскі
* 1842: Стэндаль, французскі пісьменнік (нар. 23.1.1783)
* 1942: Антон Луцкевіч, беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, публіцыст, навуковец, выдавец (нар. 17(29).1.1884)
* 1942: Сяргей Законнікаў, беларускі паэт
* 1978: Рыгор Шырма, збіральнік і прапагандыст беларускай народнай песні, народны артыст БССР (нар. 20.1.1892)
* 2007: Пол Джозеф Коэн, амерыканскі матэматык
* 2011: Элізабет Тэйлар, англа-амерыканская актрыса
* 2014: Адольфа Суарэс, прэм’ер-міністр Іспаніі
* 2015: Лі Куан Ю, першы прэм’ер-міністр Рэспублікі Сінгапур, адзін з бацькоў сінгапурскага «эканамічнага цуда» (нар. 16.9.1923)

## Святкуюць 
*  — Дзень Пакістана

323
23 мая

__NOTOC__

**23 мая** (**23 траўня**) — сто сорак трэці (сто сорак чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1480: Пачалася аблога крэпасці на в. Родас, якая належала Ордэна гаспітальераў, войскамі Атаманскай Турцыі.
* 1588: У Кракаве адбылося ўрачыстае перапахаванне караля Стэфана Баторыя.
* 1618: Пратэстанцкае дваранства Прагі захапіла ўладу і выкінула каталіцкіх прадстаўнікоў у акно пражскай гарадской залы.
* 1761: Шчучыну нададзены герб.
* 1863: Фердынанд Ласаль заснаваў у Лейпцыгу першую працоўную партыю Германіі.
* 1915: Пачалася бамбардзіроўка Анконы флотам Аўстра-Венгрыі. 
* 1940: Уінстан Чэрчыль абраны прэм’ер-міністрам Вялікабрытаніі.
* 1994: Залатую пальмавую галіну Канскага кінафестываля атрымаў фільм «Крымінальнае чытво» рэжысёра Квенціна Таранціна.
* 2021: Авіяцыйны інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978 у Беларусі.

## Нарадзіліся 
thumb|left|120px|Марыя Канапніцкая
* 1052: Філіп I, кароль Францыі (пам. 29.7.1108)
* 1707: Карл Ліней, шведскі прыродазнавец (пам. 10.1.1778)
* 1790: Жуль Себасцьен Сезар Дзюмон-Дзюрвіль, французскі падарожнік, акіянограф (пам. 8.5.1842)
* 1842: Марыя Канапніцкая, польская пісьменніца, паэтэса, перакладчыца (пам. 8.10.1910)
* 1910: Франц Клайн, амерыканскі мастак
* 1911: Пауль Маер, каталіцкі кардынал (пам. 30.4.2010)
* 1928: Розмары Клуні, эстрадная спявачка (пам. 29.6.2002)
* 1934: Роберт Муг, амерыканскі вынаходнік
* 1949: Алан Гарсія, перуанскі палітык, прэзідэнт Перу (пам. 17.4.2019)
* 1959: Аляксандр Смалянчук, беларускі гісторык
* 1972: Рубенс Барыкела, бразільскі аўтагоншчык Формулы-1
* 1974: Моніка Наранха, іспанская спявачка
* 1991: Лена Маер-Ландрут, нямецкая спявачка
* 1997: Касандра Багран, французская трыятланістка, алімпійская чэмпіёнка

## Памерлі 
* 1173: Еўфрасіння Полацкая, княжна полацкая, прылічаная да святых (нар. 5.1.1104)
* 1498: Джыралама Саванарола, фларэнційскі грамадскі дзеяч, заснавальнік Фларэнційскай рэспублікі, паэт, каталіцкі багаслоў
* 1524: Ісмаіл I, шахіншах Персіі
* 1648: Луі Ленен, французскі мастак
* 1753: Францішка Уршуля Радзівіл, пісьменніца, першая ў ВКЛ жанчына-драматург (нар. 13.2.1705)
* 1871: Яраслаў Дамброўскі, польскі і французскі рэвалюцыянер і вайсковы дзеяч (нар. 13.11.1836)
* 1906: Генрых Ібсен, нарвежскі драматург (нар. 20.3.1828)
* 1937: Джон Дэвісан Ракфелер, амерыканскі прадпрымальнік, філантроп
* 1946: Канстанцін Езавітаў, беларускі палітычны, грамадскі і ваенны дзеяч, публіцыст, перакладчык і педагог (нар. 5.11.1893)
* 1956: Густаў Суйтс, эстонскі паэт
* 1986: Стэрлінг Хэйдэн, амерыканскі акцёр
* 1987: Канстанцін Лукашоў, беларускі навуковец
* 1992: Уладзімір Бакуновіч, беларускі грамадскі дзеяч, эканаміст (нар. 10.12.1926)
* 1996: Уладзімір Карват, беларускі ваенны лётчык першага класа, падпалкоўнік, першы Герой Беларусі (нар. 28.11.1958)
* 2007: Уладзімір Гуркоў, беларускі этнограф (нар. 2.1.1931)

## Святкуюць 
*  Пакістан: Дзень Рэспублікі.

523
23 чэрвеня

__NOTOC__

**23 чэрвеня** — сто семдзесят чацвёрты (сто семдзесят пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1101: Ламбардскія крыжакі захапілі Анкару і перадалі яе візантыйцам.
* 1314: Шатландскія войскі перамаглі англічан у бітве пры Бэнакберне.
* 1773: Каля Балаклавы руская эскадра разбіла турэцкі флот.
* 1894: Заснаваны Міжнародны алімпійскі камітэт.
* 1941: Войскі нацысцкай Германіі занялі гарады Беласток і Гродна.
* 1941: Утворана Стаўка галоўнага камандавання ўзброеных сіл СССР (8 жніўня ператворана ў Стаўку вярхоўнага галоўнакамандавання).
* 1944: Савецкія войскі пачалі аперацыю «Баграціён».
* 1946: Заснавана Крывіцкае (Беларускае) навуковае таварыства.
* 1952: Болей за 500 амерыканскіх самалётаў разбурылі пяць буйнейшых гідраэлектрастанцый Паўночнай Карэі.
* 1956: Гамаль Абдул Насер абраны прэзідэнтам Егіпта.

## Нарадзіліся 
* 1456: Маргарыта Дацкая, каралева Шатландыі (пам. 14.7.1486)
* 1534: Ода Набунага, ваенна-палітычны лідар Японіі перыяду Сэнгоку
* 1668: Джамбатыста Віка, італьянскі мысляр і філосаф (нар. 23.1.1744)
* 1846: Гастон Масперо, французскі егіптолаг
* 1889: Ганна Ахматава, руская паэтэса (пам. 5.3.1966)
* 1907: Джэймс Мід, англійскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1977)
* 1910: Жан Ануй, французскі драматург
* 1933: Мікеланджэла Пісталета, італьянскі мастак
* 1936: Рычард Бах, амерыканскі пісьменнік
* 1938: Юрый Хадыка, беларускі грамадскі і культурны дзеяч, навуковец
* 1956: Пітэр Шульц, амерыканскі хімік
* 1964: Джос Уідан, амерыканскі рэжысёр, сцэнарыст
* 1970: Аляксандр Сяргеевіч Агароднікаў, беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат
* 1972: Зінэдзін Зідан, французскі футбаліст
* 1981: Брэндан Флаўэрз, амерыканскі музыкант, спявак

## Памерлі 
* 1824: Франц Тэабальд Хорні, нямецкі мастак
* 1933: Мікалай (Шамяціла), беларускі праваслаўны дзеяч, епіскап Слуцкі (1923—1933).
* 1961: Вернер Гілес, нямецкі мастак
* 1967: Мікалай Дзямідаў, беларускі грамадска-палітычны і ваенны дзеяч (нар. 10.12.1888)
* 1986: Ежы Путрамант, польскі пісьменнік і грамадскі дзеяч (нар. 14.11.1910)
* 2011: Пітэр Фальк, амерыканскі акцёр
* 2015: Магалі Наэль, французская актрыса
* 2020: Мікалай Барысавіч Фадзеечаў, расійскі артыст балета

## Святкуюць 
*  ААН: Дзень дзяржаўнай службы ААН
*  МАК: Міжнародны Алімпійскі Дзень
*  Казахстан: Дзень паліцыі
*  Канада: Дзень памяці ахвяр тэрарызму
*  Латвія: Фестываль Jāņi
*  Люксембург: Дзень нараджэння Вялікага герцага
*  Малдова: Дзень суверэнітэту
*  Эстонія: Дзень перамогі

623
240

**240 (дзвесце саракавы) год** па юліянскім календары — высакосны год, пачаўся ў сераду.

## Падзеі 
* Першая дакументальная згадка Гардыянам III гульні, падобнай да фістболу

*

## Нарадзіліся 
## Памерлі
24 сакавіка

__NOTOC__

## Падзеі 
* 1706: Расійскія ўрадавыя войскі на чале з Б. Шарамецевым узялі Астрахань, падавіўшы Астраханскі бунт
* 1794: Пачатак паўстання пад кіраўніцтвам Т. Касцюшкі
* 1801: Аляксандр I узышоў на расійскі прастол
* 1809: Рускія войскі на чале з М. Барклаям-дэ-Толі занялі горад Умеа падчас руска-шведскай вайны 1808—1809 гадоў
* 1882: Роберт Кох абвясціў пра адкрыццё бактэрыі-ўзбуджальніка туберкулёзу
* 1919: У Гомелі пачалося антысавецкае паўстанне, узначаленае У. Стракапытавым
* 1976: Вайсковы пераварот у Аргенціне. Пачатак «Бруднай вайны»
* 1999: Пачатак бомбавых удараў НАТА па Югаславіі
* 2005: Кампанія БеСТ атрымала ліцэнзію на аказанне паслуг сувязі стандарту GSM

## Нарадзіліся 
* 1103: Юэ Фэй, кітайскі палкаводзец (пам. 27.1.1142)
* 1494: Георг Агрыкала, нямецкі вучоны, заснавальнік мінералогіі
* 1579: Цірса дэ Маліна, іспанскі драматург
* 1681: Георг Філіп Тэлеман, нямецкі кампазітар, капельмайстар
* 1693: Джон Гарысан, англійскі вынаходнік
* 1756: Франчэска Лебрэн, нямецкая спявачка
* 1785: Ян Голы, славацкі паэт
* 1837: Хорас Парнел Татл, амерыканскі астраном
* 1874: Гары Гудзіні, амерыканскі ілюзіяніст, гіпнатызёр
* 1884: Петэр Іозеф Вільгельм Дэбай, фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1936)
* 1889: Алесь Сташэўскі, беларускі савецкі палітык (пам. 11.12.1938)
* 1891: Сяргей Вавілаў, савецкі фізік
* 1896: Вера Маслоўская, беларускі грамадска-палітычны і культурны дзеяч, паэтэса (пам. 23.1.1981)
* 1908: Аляксей Канстанцінавіч Глебаў, скульптар, народны мастак Беларусі (пам. 1968)
* 1927: Марцін Вальзер, нямецкі пісьменнік
* 1928: Байран Джэніс, амерыканскі піяніст
* 1930: Стыў Мак-Куін, амерыканскі акцёр
* 1946: Мікалай Кірычэнка, народны артыст Беларусі
* 1948: Ежы Кукучка, польскі альпініст
* 1957: Сільвія Мунт, каталонская актрыса

## Памерлі 
* 1455: Мікалай V, Папа Рымскі
* 1684: Пітэр дэ Хох, галандскі мастак
* 1776: Джон Гарысан, англійскі вынаходнік
* 1849: Іаган Вольфганг Дзёберайнер, нямецкі хімік
* 1882: Генры Лангфела, амерыканскі паэт і перакладчык (нар. 27.2.1807)
* 1894: Верні Ловет Камеран, англійскі падарожнік
* 1905: Жуль Верн, французскі пісьменнік-фантаст (нар. 8.2.1828)
* 1915: Караль Альшэўскі, польскі фізік і хімік (нар. 29.1.1846)
* 1962: Агюст Пікар, выдатны швейцарскі даследчык
* 1976: Бернард Лоў Мантгомеры, брытанскі военачальнік (нар. 17.11.1887)
* 1980: Пятрусь Броўка, беларускі паэт (нар. 25.6.1905)
* 1985: Рауль Юбак, французскі жывапісец
* 2001: Антон Бархаткоў, беларускі мастак-жывапісец (нар. 17.1.1917)
* 2018: Ліз Асіа, швейцарская спявачка

## Святкуюць 
* Сусветны дзень барацьбы з туберкулёзам

324
25

## Падзеі
*

* 5 жніўня: Пад прымусам сваіх прыхільнікаў Лю Сю абвяшчае сябе імператарам Кітая. Пад імем Гуан У-дзі ён засноўвае усходнюю дынастыю Хань.

## Нарадзіліся
* Гай Юлій Цывілій, лідар Батаўскага паўстання
## Памерлі
* Крэмуцый Корд, рымскі гісторык
250

**250** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 250 год нашай эры, 250 год 1 тысячагоддзя, 50 год III стагоддзя, 10 год 5-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 1-ы год 250-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Дэцый Траян абвясціў сваіх сыноў Герэнія Этруска і Гастыліяна суправіцелямі.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 20 студзеня: Фабіян, Папа Рымскі
253

**253** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 253 год нашай эры, 253 год 1 тысячагоддзя, 53 год III стагоддзя, 3 год 6-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 4 год 250-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Сасанідскі шахіншах Шапур I скончыў свой паход супраць Рыма захопам Антыёхіі ў Сірыі. Для яго болей важным было панаванне над Арменіяй і Месапатаміяй.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Трэбаніян Гал, рымскі імператар
* Марк Эмілій Эміліян, рымскі імператар
254

**254** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 254 год нашай эры, 254 год 1 тысячагоддзя, 54 год III стагоддзя, 4 год 6-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 5 год 250-х гадоў.

## Падзеі 
* Готы ўварваліся ў Фракію і дайшлі да Фесалонік
* Стэфан I быў абраны біскупам Рыма

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Луцый I, Папа Рымскі
* 253/254: Арыген, хрысціянскі багаслоў
24 мая

__NOTOC__

**24 мая** (**24 траўня**) — сто сорак чацвёрты (сто сорак пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1086: Віктар III стаў Папам Рымскім
* 1276: Каранаваны Магнус I Ладулас, конунг Швецыі.
* 1626: Губернатар Новых Нідэрландаў Петэр Мінёйт выкупіў у індзейскага племя востраў Манхэтэн.
* 1819: Амерыканскі калёсны параход «Саванна» выправіўся ў першае плаванне праз Атлантычны акіян.
* 1862: У Лондане адкрыты новы Вэстмінстэрскі мост цераз Тэмзу.
* 1877: Расія абвясціла вайну Асманскай імперыі.
* 1925: Выйшаў першы нумар газеты «Камсамольская праўда».
* 1944: У Ісландыі адбыўся рэферэндум пра разрыў уніі з Даніяй.
* 1956: Першы конкурс песні Еўрабачанне прайшоў у Лугана (Швейцарыя).
* 1991: Эрытрэя атрымала незалежнасць ад Эфіопіі.
* 2021: Здзейснены ваенны пераварот у Малі.

## Нарадзіліся 
* 15 да н.э.: Германік, рымскі военачальнік
* 1544: Уільям Гільберт, англійскі фізік і ўрач
* 1686: Габрыель Фарэнгейт, нямецкі фізік, інжынер
* 1693: Георг Рафаэль Донер, аўстрыйскі скульптар
* 1743: Жан-Поль Марат, адзін з правадыроў Вялікай Французскай Рэвалюцыі
* 1819: Вікторыя, каралева Вялікабрытаніі (пам. 22.1.1901).
* 1904: Адам Русак, беларускі паэт-песеннік (пам. 21.3.1987).
* 1905: Міхаіл Шолахаў, рускі савецкі пісьменнік лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (пам. 21.2.1984).
* 1930: Галіна Русак, беларускі жывапісец, графік.
* 1940: Іосіф Бродскі, рускі і амерыканскі паэт, эсэіст, драматург; лаўрэат Нобелеўскай прэміі ў галіне літаратуры (пам. 28.1.1996).
* 1941: Боб Дылан, амерыканскі музыкант.
* 1946: Ірэна Шэвінская, польская лёгкаатлетка.
* 1946: Тансу Чылер, прэм'ер-міністр Турцыі.
* 1949: Роджэр Дзікінс, англійскі кінааператар.
* 1949: Джым Бродбент, брытанскі акцёр.
* 1969: Эрленд Лу, нарвежскі пісьменнік.
* 1974: Руслана, украінская спявачка.

## Памерлі 
* 934: Лі Цунхоу, 3-і імператар Позняй Тан.
* 1351: Абу аль-Гасан Алі, султан Марока.
* 1377: Альгерд, вялікі князь літоўскі (нар. ~1295).
* 1543: Мікалай Капернік, польскі астраном і матэматык (нар. 19.2.1473).
* 1872:  Юліус Шнор фон Каральсфельд, нямецкі мастак.
* 1949: Аляксей Шчусеў, рускі архітэктар.
* 1974: Дзюк Элінгтан, амерыканскі кампазітар.
* 2003: Арнэ Скоўэн, нарвежскі кінарэжысёр.
* 2013: Готхард Граўбнер, нямецкі мастак.
* 2023: Ціна Цёрнер, амерыканская спявачка, аўтар песень, актрыса і танцоўшчыца.

## Святкуюць 
* Дзень славянскай пісьменнасці
*  Эрытрэя: Дзень незалежнасці

524
256

**256** — высакосны год, пачаўся ў аўторак. 256 год нашай эры, 256 год 1 тысячагоддзя, 56 год III стагоддзя, 6 год 6-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 7 год 250-х гадоў.

## Падзеі 
* Пачатак самастойнай гісторыі племені вестготаў
* Франкі і Алеманы уварваліся ў Рымскую імперыю з паўночнага захаду і пачалі рабаваць гарады.

## Нарадзіліся 
* каля 256: Арый, заснавальнік арыянства

## Памерлі
24 чэрвеня

__NOTOC__

**24 чэрвеня** — сто семдзесят пяты (сто семдзесят шосты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 79: Ціт абвешчаны імператарам пасля смерці свайго бацькі Веспасіяна.
* 1241: Манголы пацярпелі паражэнне ад чэхаў у Оламаўцкай бітве.
* 1404: Смаленск вярнуўся ў склад Вялікага Княства Літоўскага.
* 1453: Казімір IV Ягелончык на з'езде ў Пётркаве пацвердзіў прывелеі шляхты і прынёс каралеўскую прысягу.
* 1497: Джон Кабат і яго каманда дасягнулі ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі, меркавана вострава Ньюфаўндленд.
* 1641: Заснаваны Баркалабаўскі Свята-Узнясенскі жаночы манастыр.
* 1812: Армія Напалеона пераправілася цераз Нёман — мяжу Расіі, пачалася руска-французская вайна 1812 года.
* 1893: Пачатак экспедыцыі Фрыцьёфа Нансена да Паўночнага полюса.
* 1934: Сталіца Украіны перанесена з Харкава ў Кіеў.
* 1941: У СССР створаны знішчальныя батальёны для барацьбы з дэсантамі і дыверсіямі ў прыфронтавай паласе.
* 1941: Здзейснены налёты савецкай авіяцыі на фінскія аэрадромы і нафтаперагонны завод у Плаешці (Румынія).
* 1945: У Маскве на Краснай плошчы адбыўся парад Перамогі.
* 1948: СССР перакрыў дарогі з Берліна на захад і ўстанавіў блакаду Заходняга Берліна (працягвалася 324 дні).
* 1989: У Вільні пачаўся I Устаноўчы з’езд Беларускага народнага фронту «Адраджэнне» (сконч. 25.6.1989).
* 2023: Скончыўся мяцеж ПВК «Вагнер» у Расіі.

## Нарадзіліся 
]]
* 1616: Фердынанд Бол, нідэрландскі мастак
* 1777: Ян Ходзька, пісьменнік, публіцыст, грамадскі дзеяч (пам. 10.11.1831)
* 1796: Ян Чачот, беларускі паэт і фалькларыст (пам. 11(23).8.1847)
* 1838: Ян Матэйка, польскі мастак (пам. 1.11.1893)
* 1880: Іван Краскоўскі, дзеяч беларускага нацыянальнага руху (пам. 23.8.1955)
* 1883: Віктар Франц Гес, аўстра-амерыканскі фізік (пам. 17.12.1964)
* 1900: Кузьма Чорны, беларускі пісьменнік (пам. 22.11.1944)
* 1907: Язэп Зазека, беларускі пісьменнік, навуковец, педагог (пам. 27.8.1977)
* 1911: Хуан Мануэль Фанхіа, аргенцінскі аўтагоншчык
* 1915: Фрэд Хойл, англійскі астраном, папулярызатар навукі, пісьменнік (пам. 20.8.2001)
* 1930: Клод Шаброль, французскі кінарэжысёр (пам. 12.9.2010)
* 1932: Хелі Ляэтс, эстонская спявачка
* 1939: ХА Шульт, нямецкі мастак-канцэптуаліст
* 1949: Уладзімір Тоўсцік, беларускі мастак
* 1987: Ліанель Месі, аргенцінскі футбаліст

## Памерлі 
* 1834: Людвік Тадэвуш Замбжыцкі, адзін з кіраўнікоў паўстання 1830—1831 (нар. 1803)
* 1894: Мары Франсуа Садзі Карно, французскі інжынер і палітык (нар. 11.8.1837)
* 1904: Рычард Ніл Фрыман, брытанскі архітэктар (нар. 1840)
* 1935: Карлас Гардэль, аргенцінскі спявак
* 1964: Сцюарт Дэйвіс, амерыканскі мастак
* 1977: Ліпа Юльевіч Кроль, беларускі тэатральны мастак

## Святкуюць 
*  Квебек, Канада: Дзень Квебека
*  Фінляндыя: Дзень сцяга
*  Шатландыя, Вялікабрытанія: Дзень Бэнакбёрна

624
257

**257 год** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 257 год нашай эры, 257 год 1 тысячагоддзя, 57 год III стагоддзя, 7 год 6-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 8 год 250-х гадоў.

## Падзеі 
* Імператар Валерыян вярнуў кантроль над Антыёхіяй, якая раней была захоплена Сасанідамі.
*Уварванне франкаў у Іспанію

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Стэфан I (Папа Рымскі)
258

**258** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 258 год нашай эры, 258 год 1 тысячагоддзя, 58 год III стагоддзя, 8 год 6-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 9 год 250-х гадоў.

## Падзеі 
* 

* Сын Галіена Салонін быў абвешчаны цэзарам

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 6 жніўня: Сікст II, Папа Рымскі
* 10 жніўня: Святы Лаўрэнцій
* 14 верасня: Кіпрыян Карфагенскі, епіскап карфагенскі
259

**259** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 259 год нашай эры, 259 год 1 тысячагоддзя, 59 год III стагоддзя, 9 год 6-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 10 год 250-х гадоў.

## Падзеі 
* Месапатамія: Адэнат, кіраўнік Пальміры, рабуе Негардэю, і знішчае яе вялікі ешыбот.
* Галіен правёў армейскія рэформы

## Нарадзіліся 
* Хуэй-дзі (Заходняя Цзінь), другі імператар дынастыі Цзінь
* Ян Чжы (Заходняя Цзінь), імператрыца дынастыі Цзінь
## Памерлі 
* каля 259: Фруктуоз Тарагонскі, біскуп Тарагонскі, свяшчэннамучанік
255

**255 год** па юліянскім календары

## Падзеі
__NOTOC__
### Заходняя Еўропа 
*
### Блізкі Усход 
*
### Паўднёвая Азія 
*
### Далёкі Усход 
* Ма Цзюй, кітайскі механік з царства Вэй вынайшаў калясніцу, якая паказвае на поўдзень — транспартны сродак з компасам, які выкарыстоўвае дыферэнцыяльную прыладу, а не магнетызм

## Нарадзіліся
## Памерлі
## Іншае
252

**252** — высакосны год, пачаўся ў чацвер. 252 год нашай эры, 252 год 1 тысячагоддзя, 52 год III стагоддзя, 2 год 6-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 3 год 250-х гадоў.

## Падзеі 
* Эпідэмія чумы. Смерць Гастыліяна
*Валерыян аднавіў распушчаны дзесяццю гадамі раней III Аўгустаў легіён. Ён павінен был абараняць Рымскую імперыю ад бербераў.

## Нарадзіліся 
* Вэй Хуацунь, заснавальніца даоскай школы Шанцін
## Памерлі 
* Гастыліян
* Сунь Цюань, першы кіраўнік царства У эпохі Трохцарства ў Кітаі
25 кастрычніка

__NOTOC__

**25 кастрычніка** — дзвесце дзевяноста восьмы (дзвесце дзевяноста дзевяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1131: У Рэймсе каранаваны Людовік VII Малады
* 1495: Пасад караля Партугаліі заняў Мануэл I
* 1854: Адбылася Балаклаўская бітва ў ходзе Крымскай вайны
* 1900: Вялікабрытанія анексавала паўднёваафрыканскую краіну Трансвааль
* 1920: Войскі генерала Станіслава Булак-Балаховіча (15 тыс.) перайшлі часовую мяжу, пачаўшы ваенныя дзеянні супраць Чырвонай Арміі
* 1920: У чатырох канадскіх правінцыях прыняты «сухі закон»
* 1923: Гамбургскае паўстанне скончылася паразай
* 1938: Створаны Саюз украінскіх мастакоў
* 1976: У Лондане адкрыты Нацыянальны Каралеўскі Тэатр
* 1990: Прынята Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Казахскай ССР
* 1992: Прынятая Канстытуцыя Літвы
* 2001: Карпарацыя Microsoft выпусціла аперацыйную сістэму Windows XP
* 2010: У Пінску адбыўся выбух і пажар на заводзе «Пінскдрэў-ДСП», які стаў буйнейшай прамысловай аварый Беларусі за некалькі дзесяцігоддзяў

## Нарадзіліся 
thumb|100px|left|Пабла Пікаса
* 1700: Петэр Якаб Хорэманс, фламандскі жывапісец
* 1755: Франсуа Жазеф Лефеўр, маршал Францыі
* 1811: Эварыст Галуа, французскі матэматык
* 1825: Ёган Штраўс, сын, аўстрыйскі кампазітар, «Кароль вальса»
* 1838: Жорж Бізэ, французскі кампазітар (пам. 1875)
* 1858: Эдвард Пякарскі, беларускі этнограф, географ, фалькларыст (пам. 29.6.1934)
* 1865: Вальтэр Лейсцікаў, нямецкі мастак
* 1868: Карл Грыгаровіч, беларускі скрыпач і педагог
* 1881: Пабла Пікаса, мастак (пам. 8.4.1973)
* 1884: Сяргей Дубінскі, беларускі археолаг і гісторык
* 1884: Хелмі Ліндэлёф, фінская актрыса
* 1888: Рычард Бэрд, амерыканскі палярны даследчык
* 1889: Абель Ганс, французскі рэжысёр, акцёр
* 1895: Леві Эшколь, ізраільскі дзяржаўны дзеяч
* 1932: Уладзімір Анісковіч, беларускі літаратурны крытык, перакладчык
* 1933: Нінэль Шчасная, беларускі жывапісец і графік
* 1934: Карлас Шэрман, беларуска-іспанскі перакладчык, літаратар і праваабаронца
* 1934: Яўген Адамовіч, беларускі літаратуразнавец, фалькларыст, педагог
* 1936: Віктар Тураў, беларускі кінарэжысёр
* 1939: Яўген Штоп, дзеяч самадзейнага мастацтва, заслужаны работнік культуры Беларусі, лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1982 г.)
* 1977: Кацярына Алегаўна Серабранская, украінская гімнастка
* 1990: Аша Філіп, брытанская лёгкаатлетка

## Памерлі 
* 1154: Стэфан, кароль Англіі
* 1400: Джэфры Чосер, англійскі паэт (нар. ~1340)
* 1647: Эванджэліста Тарычэлі, італьянскі матэматык і фізік
* 1653: Тэафраст Рэнадо, французскі ўрач і выдавец
* 1760: Георг II, кароль брытанскі
* 1826: Філіп Пінель, французскі ўрач
* 1942: Хвядос Шынклер, беларускі пісьменнік (нар. 22.9.1903)
* 1976: Раймон Кено, французскі пісьменнік, эсэіст, перакладчык (нар. 21.2.1903)
* 1991: Міхась Міцкевіч, беларускі грамадскі дзеяч, брат Я. Коласа (нар. 13.7.1897)
* 1996: Эніа дэ Джорджы, італьянскі матэматык
* 2002: Рэнэ Том, французскі матэматык

## Святкуюць 
*  — Дзень Рэспублікі.
*  — Дзень Канстытуцыі

К25
251

**251** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 251 год нашай эры, 251 год 1 тысячагоддзя, 51 год III стагоддзя, 1 год 6-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 2 год 250-х гадоў.

## Падзеі 
* Дэцый Траян прызначыў Валерыяна на пасаду цэнзара. Таксама ён даў свайму сыну Герэніку Этруску тытул аўгуста, тым самым зрабіўшы яго роўным суправіцелем.
* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 5 лютага: Святая Агата, хрысціянская святая мучаніца
25 лютага

__NOTOC__

**25 лютага** — пяцьдзясят шосты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 138: Адрыян усынавіў Антаніна Пія і зрабіў яго сваім пераемнікам пасля смерці Элія Вера.
* 493: Пасля двухгадовай асады Равены Адаакр згаджаецца на мірныя перамовы з Тэадорыхам Вялікім — гораду пагражае голад.
* 1147: Першая згадка лацінскай назвы Аўстрыі (*Austria*) у дакуменце Конрада III.
* 1576: Ліст С. Баторыя чачэрскаму старасце К. Зяновічу — аб тым, што шляхта Рэчыцкага павета павінна служыць у Чачэрску і не прыцягвацца да іншых павіннасцей.
* 1836: Сэмуэль Кольт атрымаў патэнт на шасцізарадны рэвальвер.
* 1910: Адбылася Першая беларуская вечарынка ў Вільні.
* 1918: Створана Менскае беларускае прадстаўніцтва.
* 1921: Часці Чырвонай арміі захапілі Тбілісі.
* 1932: Адольф Гітлер атрымаў нямецкае грамадзянства.
* 1956: На закрытым пасяджэнні XX з’езда КПСС М. Хрушчоў выступіў з дакладам аб кульце асобы І. Сталіна.
* 1990: На плошчы Леніна ў Мінску адбыўся мітынг Беларускага народнага фронту.
* 1991: Іракская ракета падае на амерыканскія казармы ў Дахране, Сірыя.
* 2010: Віктар Януковіч заступіў на пасаду Прэзідэнта Украіны.
* 2010: Аляксей Грышын заваяваў першы залаты медаль у гісторыі Рэспублікі Беларусь на зімовых Алімпійскіх гульнях.
* 2018: Скончыліся Зімовыя Алімпійскія гульні 2018 у карэйскім Пхёнчхане.
* 2025: Уладам Літвы накіраваны зварот грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня».

## Нарадзіліся 
* 1682: Джавані Батыста Марганьі, італьянскі анатам
* 1707: Карла Гальдоні, італьянскі драматург (пам. 6.2.1793)
* 1778: Хасэ дэ Сан Марцін, кіраўнік вайны за незалежнасць іспанскіх калоній ў Паўднёвай Амерыцы
* 1841: П'ер Агюст Рэнуар, французскі мастак-імпрэсіяніст (пам. 3.12.1919)
* 1871: Леся Украінка, украінская пісьменніца (пам. 1.12.1913)
* 1873: Энрыка Каруза, італьянскі оперны спявак (пам. 2.8.1921)
* 1875: Рыгор Міранскі, беларускі майстар мастацкай фатаграфіі, адзін з першых фотарэпарцёраў Мінска (пам. пасля 1926)
* 1879: Гасан Канапацкі, беларускі ваенны дзеяч (пам. 11.5.1953)
* 1909: Сяргей Дарожны, беларускі паэт, грамадскі і культурны дзеяч (пам. 19.7.1943)
* 1917: Цута Кімура, японскі мастак
* 1935: Генадзь Лыч, вучоны ў галіне эканомікі, акадэмік НАН Беларусі, заслужаны дзеяч навукі Беларусі
* 1943: Джордж Харысан, англійскі музыка, удзельнік гурта «The Beatles» (пам. 29.11.2001)
* 1947: Яўген Шатохін, беларускі мастак, грамадскі дзеяч
* 1950: Нестар Кіршнер, 54-ы прэзідэнт Аргенціны
* 1953: Васіль Касцючэнка, сучасны беларускі мастак-жывапісец
* 1957: Алесь Пісьмянкоў, беларускі паэт (пам. крас. 2004)

## Памерлі 
* 1713: Фрыдрых I, кароль прускі (нар. 11.7.1657)
* 1954: Агюст Перэ, французскі архітэктар
* 1959: Клаўдзій Дуж-Душэўскі, беларускі архітэктар і палітычны дзеяч (нар. 1891)
* 1970: Іван Ермачэнка, беларускі палітычны дзеяч (нар. 1.5.1894)
* 1970: Марк Ротка, амерыканскі мастак
* 1998: Умберта Мастраяні, італьянскі скульптар
* 2012: Эрланд Юзефсан, шведскі акцёр

## Святкуюць 
*  — Нацыянальны дзень
*  — Дзень савецкай акупацыі
== Крыніцы ==

225
25 лістапада

__NOTOC__

**25 лістапада** — трыста дваццаць дзевяты (трыста трыццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 885: Вікінгі пачалі аблогу Парыжа.
* 1120: У праліве Ла-Манш патануў «Белы карабель».
* 1795: Кароль польскі і вялікі князь літоўскі Станіслаў Аўгуст Панятоўскі адмовіўся ад стальца Рэчы Паспалітай на карысць расійскай імператрыцы Кацярыны II. Каралеўства Польскае і Вялікае Княства Літоўскае спынілі сваё існаванне.
* 1867: Альфрэд Нобель запатэнтаваў дынаміт.
* 1920: Падчас Слуцкага паўстання ў Семежаве прайшоў парад беларускіх аддзелаў.
* 1970: Інцыдэнт Місімы — спроба дзяржаўнага перавароту ў Японіі.
* 1975: Сурынам атрымаў незалежнасць ад Нідэрландаў.
* 2018: Ваенны інцыдэнт у Керчанскім праліве: узброеныя сілы і караблі берагавой аховы Расіі затрымалі караблі ваенна-марскіх сіл Украіны.

## Нарадзіліся 
* 1562: Лопэ дэ Вэга, іспанскі пісьменнік, драматург
* 1701: Андэрс Цэльсій, шведскі астраном, геолаг і метэаролаг (пам. 25.10.1744)
* 1714: Тамаш Жэброўскі, архітэктар і матэматык (пам. 18.3.1758)
* 1844: Карл Бенц, нямецкі канструктар рухавікоў і аўтамабіляў (пам. 4.4.1929)
* 1874: Джо Ганс, амерыканскі баксёр
* 1904: Ліліян Коўленд, амерыканская лёгкаатлетка
* 1908: Анатоль Волкаў, беларускі мастак-графік і жывапісец (пам. 1985)
* 1911: Яўген Ціхановіч, беларускі мастак і мемуарыст (пам. 5.7.2005)
* 1917: Марсель Альбер, французскі лётчык, удзельнік баёў на Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны
*  1922: Ефрасіння Леанідаўна Бондарава, беларускі кінакрытык
* 1923: Маўна Койвіста, фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч
* 1925: Анатоль Дзям’янаў, беларускі скульптар (пам. 1972)
* 1925: Нона Мардзюкова, савецкая і расійская кінаактрыса (пам. 2008)
* 1936: Іван Крэнь, беларускі гісторык
* 1955: Аляксандр Казулін, беларускі навуковец, палітык, грамадскі дзеяч

## Памерлі 
* 1733: П’ер-Антуан Кіяр, французскі мастак
* 1763: Антуан Франсуа Прэво, французскі пісьменнік
* 1768: Франц Георг Херман, нямецкі мастак
* 1950: Іаганес Вільгельм Енсен, дацкі пісьменнік і паэт, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры
* 1959: Жэрар Філіп, выбітны французскі акцёр тэатра і кіно (нар. 4.12.1922)
* 1974: У Тан, бірманскі дыпламат, Генеральны сакратар ААН (нар. 22.1.1909)
* 1988: Яўгенія Янішчыц, беларуская паэтэса (нар. 20.11.1948)
* 2005: Элізабет Баселі, французская лётчыца
* 2012: Томас Грахавяк, нямецкі мастак
* 2016: Фідэль Кастра, кубінскі рэвалюцыянер, дзяржаўны і палітычны дзеяч (нар. 13.8 1926)
* 2019: Андрэй Мікалаевіч Жук (нар. 22.06.1976) — французскі ваеннаслужачы беларускага паходжання, кавалер Ордэна Ганаровага легіёна пасмяротна.

## Святкуюць 
* : Міжнародны дзень барацьбы за ліквідацыю гвалту ў адносінах да жанчын
* : Дзень дзяржаўнасці
* : Нацыянальны дзень настаўніка
* : Дзень падзякі
* , ЗША: Дзень эвакуацыі
* : Дзень незалежнасці

Л25
26

## Падзеі
* Понцій Пілат прызначаны прэфектам Іўдзеі
*Тыберый з'ехаў з Рыма на Капры

## Нарадзіліся
## Памерлі
260

## Падзеі 
*

* Валерыян прайграў бітву пры Эдэсе і трапіў у палон да Сасанідаў

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Інгенуй, рымскі імператар (узурпатар)
* Салонін, рымскі імператар
* Сунь Лян, кіраўнік царства У
262

**262** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 262 год нашай эры, 262 год 1 тысячагоддзя, 62 год III стагоддзя, 2 год 7-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 3 год 260-х гадоў.

## Падзеі 
* Септымій Адэнат вярнуў Месапатамію.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Луцый Мусій Эміліян, рымскі ўзурпатар
* Цзі Кан, кітайскі паэт і філосаф
261

**261** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 261 год нашай эры, 261 год 1 тысячагоддзя, 61 год III стагоддзя, 1 год 7-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 2 год 260-х гадоў.

## Падзеі 
* Постум умацаваў Гальскую імперыю. Акрамя Галіі, Рэцыі, Верхняй і Ніжняй Германіі да яе далучыліся Іспанія і Брытанія. Яе сталіца знаходзілася ў сёняшнем Кёльне. Таксама ў Гальскай імперыі ёсць свой сенат, консулы і прэтарыянцы, а таксама пачынаецца чаканка уласных манет.
* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі
263

**263** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 263 год нашай эры, 263 год 1 тысячагоддзя, 63 год III стагоддзя, 3 год 7-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 4 год 260-х гадоў.

## Падзеі 
* Гальская імперыя дасягнула найвялікшага росквіту

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Чжугэ Чжань, ваенны і палітычны дзеяч царства Шу
264

**264** — высакосны год, пачаўся ў пятніцу. 264 год нашай эры, 264 год 1 тысячагоддзя, 64 год III стагоддзя, 4 год 7-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 5 год 260-х гадоў.

## Падзеі 
* У Пальміры завершылася будаўніцтва храма Баала, які меў 14 000 калон па 17 метраў у вышыню кожная.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Чжун Хуэй, кітайскі военачальнік