open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шымон Бар-Кохба

[right|thumb|Сярэбраная [тэтрадрахма Бар-Кохбы. Аверс:Іерусалімскі Храм, фасад з узыходнай зоркай, надпіс «Шыман». Рэверс: , тэкст: «за свабоду Іерусаліма»]]
[right|thumb|Сярэбраны [зуз (дэнарый) Бар-Кохбы. Аверс: Трубы, акружаныя надпісам «За свабоду Іерусаліма». Рэверс: Ліра, па кругу надпіс «Другі год свабоды Ізраіля»]]
**Шымон Бар-Кохба** () — правадыр паўстання іўдзеяў супраць рымлян пры імператары Адрыяне, у 131—135 гг. н.э.

## Біяграфія 
На працягу 115—118 гадоў іўдзеі тры разы беспаспяхова спрабавалі пакласці канец рымскаму панаванню; нарэшце, у 130 г., неадкладна пасля ад'езду Адрыяна з Сірыі, падрыхтаванае ўпотай паўстанне пачалося зноў — і на чале руху стаў Бар-Кохба.

Сапраўднае яго імя было Шымон Бен-Касіба. Яму далі мянушку Бар-Кохба, гэта значыць «сын зоркі», паколькі старажытнае месіянскае прароцтва Білама () пра зорку, якая ўзыходзіць ад Якава, павінна была, паводле меркавання яго прыхільнікаў, споўніццца на ім. Вядомы таксама пад абразлівым імем Бар-Казіва, ці Бар-Косба (па-арамейску «сын хлусні»), якое далі яму, відавочна, яго праціўнікі ці тыя, хто расчараваўся ў ім пасля паражэння паўстання. Спачатку Бар-Кохба змагаўся з вялікім поспехам супраць рымлян, якія прымушаны былі нават пакінуць Іерусалім, так што ён быў абвешчаны царом і стаў чаканіць манету.

Вайна перайшла па-за межы ўласна Ізраіля; 50 гарадоў і шмат вёсак перайшлі пад уладу паўстанцаў, якіх падтрымліваў таксама знакаміты рабі Аківа са сваімі вучнямі. Калі з'явіўся палкаводзец Адрыяна Юлій Север, паўстанцы перайшлі да абароны і Іерусалім паў. Пасля гэтага Бар-Кохба схаваўся ў крэпасці Бейтар — і ў жніўні 135 года абложаныя былі голадам вымушаны здацца. Сам жа Бар-Кохба загінуў ад укусу змяі.

Сотні тысяч (каля 580 000) іўдзеяў загінулі ў гэтай барацьбе, многія, сярод якіх быў рабі Аківа, былі пакараны смерцю і раскрыжаваны, жорсткія пакаранні сталі вынікам спробы іўдзеяў вярнуць сабе палітычную незалежнасць.

## Літаратура 
* 
* 
* Вавілонскі Талмуд, трактат Гітын 52
* Дыян Касій, 69 глава
* Мюнтэр, «Der jüdische Krieg unter den Kaisern Trajan und Hadrian» (Альтона, 1821).

## Спасылкі 
* 
* 
* Бар-Кохба — артыкул з Энцыклапедыі «Рэлігія»
* Бар-Кохба — артыкул з Праваслаўнай энцыклапедыі

Катэгорыя:Правадыры паўстанняў
Катэгорыя:Постаці яўрэйскай гісторыі
Катэгорыя:Яўрэйскае месіянства
Катэгорыя:Памерлі ў 135 годзе
Катэгорыя:Яўрэі ў Рымскай імперыі
Рымберт

**Рымберт** (; памёр , ) — архібіскуп гамбург-брэменскі (865—888), агіёграф.

## Біяграфія 
Рымберт нарадзіўся і выхоўваўся ў наваколлях кляштара Турхальц (Торхаўт, ), дзе яго заўважыў святы Ансгар. Пасля смерці апошняга ў 865 годзе Рымберт стаў другім гамбург-брэменскім архібіскупам. Кіраваў дыяцэзіяй аж да сваёй смерці ў 888 годзе. Быў аўтарам жыція свайго папярэдніка на кафедры — Святога Ансгара. Вядомыя таксама два яго лісты: «Пра сабакагаловых людзей» і «Пра шлюбы паміж сваякамі».

## Спасылкі 
* Vita Rimberti 
* Рымберт. Жыціе Св. Ансгарыя

Катэгорыя:Архібіскупы брэменскія
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы IX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці агіяграфіі
Інгвар

**Інгвар** () — мужчынскае імя скандынаўскага паходжання.

## Носьбіты 
* Інгвар Высокі — упсальскі валадар, які адносіцца скандынаўскімі сагамі да VI ці VIII стагоддзям
* Інгвар Падарожнік (XI стагоддзе) — правадыр няўдалага паходу вікінгаў на Каспій (1036—1042)

* Інгвар Ігаравіч (пам. 1235) — сын Ігара Глябовіча, князь разанскі
* Інгвар Інгваравіч (пам. да 1252) — сын Інгвара Ігаравіча, князь разанскі; яго існаванне падвяргаецца сумневу
* Інгвар Яраславіч (каля 1152—1220) — сын Яраслава Ізяславіча, князь луцкі, вялікі князь кіеўскі, князь валынскі

## Гл. таксама 
* Валадар

Катэгорыя:Старажытнарускія імёны скандынаўскага паходжання
Катэгорыя:Імёны скандынаўскага паходжання
Інгвар Высокі

**Інгвар Высокі** () — упсальскі валадар, якога скандынаўскімі сагамі адносяць да VI, VII ці VIII стагоддзям.

Заключыўшы мір з данамі, Інгвар распачаў некалькі паходаў на ўсходнія краіны (), відаць, галоўным чынам, на Эстонію. Тут мясцовыя жыхары напалі на яго з велічэзным войскам, Інгвар быў забіты, і яго войска бегла. Яго пахавалі пад узгоркам на беразе Балтыйскага мора ў мясцовасці Ляэнемаа. Некаторыя са шведскіх гісторыкаў (напрыклад, Улаф Далін) бачаць у паходзе Інгвара паход не толькі ў землі эстаў, але і ў вобласці будучай Старажытнарускай дзяржавы, лічачы яго заваёўнікам крывічаў і іншых усходніх славян, які загінуў потым у барацьбе з імі.

Пахаванне Інгвара, меркавана, было выяўлена на востраве Саарэмаа, у воласці Сальмэ.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Швецыі
Катэгорыя:Інглінгі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VII стагоддзя
Катэгорыя:Сярэдневяковая Эстонія
Заіканне

**Заіканне** — функцыянальнае парушэнне мовы. Характарызуецца міжвольнымі паўзамі рознай працягласці паўторам асобных гукаў, складоў, слоў пры размове. Прычыны хваробы: генетычная схільнасць, частыя псіхатраўмы, неўратычны фон, саматычная аслабленасць. Найчасцей узнікае ў дзяцей ранняга ўзросту (2-5 гадоў). Лячэнне: псіхатэрапія, гіпноз.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лагапедыя
Катэгорыя:Захворванні нервовай сістэмы
Гута (возера)

**Гута** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 19 км на паўночны захад ад Расон, у басейне ракі Свольна.

Плошча возера 0,069 км². Упадаюць некалькі ручаёў, на паўночным захадзе выцякае ручай у возера Студзянец.

У возеры водзяцца карась, лінь і іншыя віды рыб.

## Спасылкі 
* Ліст карты O-35-142-C

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Думбля (возера)

**Думбля** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 24 км на паўднёвы захад ад горада Браслаў, за 1,3 км на ўсход ад вёскі Гаўраны, у басейне ракі Дрысвята.

Плошча возера каля 0,1 км², даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,37 км. Даўжыня берагавой лініі каля 1,15 км. Возера акружана шырокай забалочанай поймай, якая парасла балотна-лугавой расліннасцю і хмызняком. Берагі пясчаныя, нізкія, забалочаныя, месцамі пад хмызняком. Зарастае слаба. На паўночным усходзе злучана вузкай пратокай з возерам Аболе, на захадзе ўпадае ручай. На поўнач ад возера размешчаны балотны масіў Вялікая Думбля.

У возеры водзяцца шчупак, судак, плотка, лінь шчупак, акунь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-08-A 

Катэгорыя:Басейн Дрысвяты
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Гальберштат

**Гальберштат** () — горад на ўсходзе Германіі, у зямлі Саксонія-Ангальт. Насельніцтва: 42 794 чалавекі (31 снежня 2009). Вядомы з 804 года.

Горад падзелены на 5 гарадскіх раёнаў.

## Гісторыя 
З IX стагоддзя па 1807 год горад з’яўляўся сталіцай аднайменных біскупства і княства. У 1815 годзе быў анексаваны Прусіяй, належаў ёй да аб’яднання Германіі ў 1871 годзе, пасля чаго належаў апошняй.

## Славутасці 
Гістарычны цэнтр горада, у т. л. Саборная плошча з Саборам (1240 год — канец XV стагоддзя) і касцёлам Божай Маці; касцёл Св. Марціна; былы біскупскі палац Петэрсхоф і інш. Музей прыроды Гайнеанум, вядомы сваёй калекцыяй птушак; музей Глаймгаус (адзін з найстарэйшых літаратурных музеяў Германіі); Музей скарбаў сабору і інш. У гарадской частцы Шахдорф Штробек (, літаральна «Шахматная вёска Штробек», якая да 1 студзеня 2010 сапраўды была асобнай вёскай) адбываецца тэтралізаваная гульня «Жывымі шахматамі», дзе людзі выконваюць ролі шахматных фігур (падобная гульня адбываецца і ў некаторых іншых гарадах Еўропы, напрыклад, у італьянскай Маростыцы).

## Вядомыя асобы 
* Альбрэхт фон Гальберштат (каля 1200) — паэт.
* Марцін Борман (1900—1945) — нямецкі (нацысцкі) палітык.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Глыбокае (возера, Расонскі раён, басейн Свольны)

**Глыбо́кае** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 28 км на паўночны захад ад Расон, за 2,4 км на ўсход ад вёскі Валясы, у басейне ракі Свольна.

Плошча возера 0,35 км². Праточнае, праз возера працякае рака Нячэрская.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, плотка і іншыя віды рыб.

## Спасылкі 
* Ліст карты O-35-141-D

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свольны
Плацічнае

**Плацічнае**, **Плацічна** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, за 24 км на паўночны захад ад Расон, за 2 км на захад ад хутара Чырвоны Бор, у басейне ракі Свольна.

Плошча возера 0,23 км². Даўжыня 0,63 км, шырыня 0,55 км. Даўжыня берагавой лініі 2,1 км. На поўначы з возера выцякае рака Нячэрская, якая злучае яго з азёрамі Тутча і Глыбокае.

У возеры водзяцца акунь, плотка, шчупак, карась, гусцяра, лінь, джгір і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
*  — С. 419.
* 
* Ліст карты O-35-142-C

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Вячэра (возера)

**Вячэ́ра** — возера ў Любанскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, за 12 км на паўднёвы ўсход ад горада Любань, каля вёскі Азярное, у басейне ракі Арэса.

## Гідраграфія 
Возера мае няправільную, авальную форму, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Плошча возера 3,24 км², даўжыня 2,75 км, найбольшая шырыня 1,55 км. Даўжыня берагавой лініі 7,45 км. Аб’ём вады 3,51 млн м³. Возера мелкаводнае, найбольшая глыбіня 2,5 м.

Катлавіна возера плоская, рэшткавага тыпу. Дно плоскае, выслана сапрапелем, уздоўж усходняга берага пясчанае. Сярэдняя магутнасць сапрапелевых адкладаў 2,5 м, найбольшая 3,7 м. Берагі нізкія, тарфяністыя, на ўсходзе пясчаныя.

## Экалогія 
Мінералізацыя вады 106—108 мг/дм³, празрыстасць 1,6 м. Шырыня паласы надводнай расліннасці ад 25 да 40 м. Біямаса фітапланктону 12,02 г/м³, зоапланктону 1,51 г/м³, зоабентасу 9,58 г/м³.

Возера выкарыстоўваецца ў якасці водапрыёмніка меліярацыйных сістэм. Вядзецца здабыча сапрапелю, агульныя запасы якога складаюць 7,5 млн м³, у тым ліку: карбанатнага тыпу — 4 млн м³, змешанага тыпу — 3,5 млн м³.

Возера слабапраточнае, злучана з Чабускім каналам. У выніку меліярацыйных работ возера абмялела і штучна папаўняецца праз магістральны канал з ракі Арэса.

У возеры водзяцца карась, лінь, карп, джгір і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
*  — С. 405.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Водныя рэсурсы Любанскага раёна
* Морфометрические параметры озёр Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Любанскага раёна
Катэгорыя:Басейн Пцічы
Сабор Святой Тройцы (Гайнаўка)

**Сабор Святой Тройцы** () — храм Польскай праваслаўнай царквы. Знаходзіцца ў горадзе Гайнаўка (Падляскае ваяводства) на вуліцы Дзевятоўскага.

## Апісанне 
Будынак сабора быў пабудаваны ў 1981—1983 гадах па праекце архітэктара Аляксандра Грыгаровіча.

Іканастас і некаторыя іконы з’яўляюцца працай грэчаскага мастака-іканапісца Дзімітрыяса Анданопуласа, астатнія іконы былі створаны расійскімі і балгарскімі іканапісцамі.

Храм умяшчае на двух паверхах 5000 вернікаў і належыць да колькасці самых вялікіх па плошчы праваслаўных храмаў Польшчы.

Арачныя скляпенні выраблены з танкасценных жалезабетонных пліт. Архітэктура храма не мае ніякіх літаральных запазычанняў з традыцыйнага праваслаўнага дойлідства, але архітэктуару ўдалося захаваць настрой старажытных праваслаўных храмаў.

Дзякуючы цудоўнай акустыцы, у саборы з 1983 года адбываюцца фестывалі царкоўнай харальнай музыкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Падляскага ваяводства 
Катэгорыя:Гайнаўка
Катэгорыя:Храмы Святой Тройцы
Катэгорыя:Храмы Варшаўска-Бельскай епархіі
Катэгорыя:1983 год у Польшчы
Музей і асяродак беларускай культуры ў Гайнаўцы

**Тавары́ства «Музе́й і асяро́дак белару́скай культу́ры ў Га́йнаўцы»** () — няўрадавая арганізацыя беларускай меншасці ў Польшчы.

## Дзейнасць 
Галоўнай мэтай Таварыства ёсць захаванне культурнай спадчыны беларусаў Польшчы. Цяпер у ім каля 100 членаў.

## Гісторыя 
29 чэрвеня 1983 года ўлады Гайнаўкі перадалі Беларускаму грамадска-культурнаму таварыству пад беларускі музей зямлю і будынак у цэнтры горада. Таварыства зарэгістравана 20 чэрвеня 1984 года.

Музей ствараўся пад кіраўніцтвам Канстанціна Майсені з пачатку 80-х гадоў. Удзел у ім бралі польскія прадпрымальнікі, установы і простыя жыхары, а таксама беларусы замежжа.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка  
* 
* 
* Звесткі   на старонцы павятовага староства

Катэгорыя:Гайнаўка
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Польшчы
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Польшчы
Катэгорыя:Этнаграфічныя музеі Польшчы
Катэгорыя:Музеі Падляскага ваяводства‎
Баяніцкае

**Баяні́цкае** — возера ў Любанскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, за 20 км на паўднёвы ўсход ад горада Любань, за 1,6 км на поўнач ад вёскі Сосны, у басейне ракі Арэса.

Плошча паверхні каля 0,58 км², даўжыня каля 0,88 км, найбольшая шырыня каля 0,7 км. Даўжыня берагавой лініі 2,5 км. Катлавіна возера нязначна выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Берагі пясчаныя, нізкія, параслі хмызняком і рэдкалессем, месцамі лесам. Злучана каналам з размешчанай наўкол сеткай меліярацыйных каналаў і далей праз Цахмінскі канал з ракой Арэса. Зарастае істотна.

У возеры водзяцца акунь, плотка, лешч, шчупак, карась, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
*  — С. 369.
*  — С. 256.
* 
* 
* Ліст карты N-35-117. Выданне 1981 г. Выданне 1981 г.

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Любанскага раёна
Катэгорыя:Басейн Пцічы
Дзявіца

**Дзявіца** — тапонім:

## Беларусь 
* Дзявіца — рака ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці, левы прыток Сівельгі.
* Дзявіца — рака ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Сож.
Гютэрсла

**Гю́тэрсла** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Паўночны Рэйн — Вестфалія.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Гютэрсла. Насельніцтва складае 96&nbsp;404 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 111,99 км². Афіцыйны код — *05 7 54 008*.

Горад падзяляецца на 12 гарадскіх раёнаў.

У горадзе размешчаны штаб-кватэры і вытворчасці вядомых кампаній, у тым ліку Miele & Cie. KG

## Галерэя 

Файл:Martin-Luther-Kirche.jpg| 
Файл:Gütersloh Apostelkirche.jpg| 
Файл:Gütersloh ehem.Amtsgericht.jpg| 
Файл:Evangelisch stiftisches gymnasium gütersloh.jpg| 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Герфард

**Ге́рфард** ( , ) — горад у Германіі, раённы цэнтр, ганзейскі горад, размешчаны ў зямлі Паўночны Рэйн — Вестфалія.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Герфард. Насельніцтва складае 64 088 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 78,98 км². Афіцыйны код — *05 7 58 012*.

Горад падзлены на 12 гарадскіх раёнаў.

## Вядомыя асобы 
* Герхард Фрыдрых Мілер — гісторык
* Матэус Даніэль Пёпельман (1662—1736) — нямецкі архітэктар

## Гарады-пабрацімы 
## Фатаграфіі 

Файл:MARTa Herford Eingangsbereich.jpg| Музей «Марта» (адкрыты ў 2005 г.)
Выява:Martadach.jpg| Дах музея «Марта»
Выява:Herforder Münster.JPG| Кафедральны сабор Герфарда (лютэранскі)
Выява:St.Johannis.Herford.jpg|Царква Святога Іаана (лютэранская, часам праходзяць службы грэчаскай праваслаўнай абшчыны)
Выява:Rathaus.Herford.jpg| Ратуша
Файл:Gänsebrunnen Herford.jpg| Фантан «Гусі»
Выява:Herford Bergertor Werre 2011.jpg| Рака *Верэ* цячэ праз Герфард
Выява:Bahnhof Herford 2012-05-17-0662.jpg| Вакзал
Выява:KlinikumHerford2.JPG| Бальніца
Выява:Kantorhaus Herford.jpg| Дом кантара
Выява:Bruederstrasse 28.jpg| *Гібелхаус* (Фахверк)
Файл:Hansabrücke.jpg| Мост *Ганзабруке*
Выява:Kirchenmusik Hochschule Herford.jpg| Інстытут духоўнай музыкі
Выява:Rockakademie-2010-05-14-4310.jpg|Акадэмія рок-музыкі (заснавана ў 2008 г.)
Выява:Goparc.jpg| Дыскатэка «GO!PARC»

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Тыазол

**Тыазол, 1, 3-тыазол** — араматычнае гетэрацыклічнае злучэнне, адзін з асноўных азолаў.

Бясколерная вадкасць. Тэмпература кіпення 117—118 °С. Шчыльнасць 1198 кг/м³ (пры тэмпературы 20 °С). Раствараецца ў вадзе і арганічных растваральніках. З моцнымі кіслотамі ўтварае солі.

Вытворныя тыазолу выкарыстоўваюцца ў якасці фарбавальнікаў, лекавых сродкаў.

## Літаратура 
* 
* Химическая энциклопедия / Под ред. И. Л. Кнунянца. — М.: Советская энциклопедия. 1988.

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Араматычныя злучэнні
Катэгорыя:Гетэрацыклічныя злучэнні
Катэгорыя:Сераарганічныя злучэнні
Тыгель

**Ты́гель** (ад  — гаршчок) — пасудзіна, ёмістасць, у якой награваюць, плавяць, высушваюць, спальваюць розныя матэрыялы ў прамысловасці і лабараторных даследаваннях.
у]]

Тыглі маюць звычайна форму ўсечанага конуса або цыліндрычную. У залежнасці ад тэмпературы апрацоўкі і хімічных уласцівасцяў апрацоўваемых матэрыялаў тыглі вырабляюць з металаў (чыгуну, гарачатрывалых сталей і сплаваў) керамікі, карунду, графіту і інш.

## Гл. таксама 
* Тыгельная плаўка

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Металургія
Катэгорыя:Навуковыя даследаванні
Катэгорыя:Лабараторны посуд
Найда (возера)

**Найда́** — возера ў Беларусі, у Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 15 км на паўднёвы ўсход ад горада Жыткавічы, каля вёскі Найда, у басейне ракі Прыпяць.

Плошча паверхні 0,21 км², даўжыня 0,58 км, найбольшая шырыня 0,5 км. Даўжыня берагавой лініі 1,68 км. Схілы катлавіны вышынёй 2—5 м, спадзістыя, пясчаныя, разараныя, на поўначы ўчасткамі пад хмызняком. Дно сапрапелістае, каля берагоў пясчанае.

На поўначы ў возера ўпадае Смолавіцкі канал, па якому ажыццяўляецца сцёк з вялікай сеткі меліярацыйных каналаў, на поўдні возера злучана з Найда-Бялёўскім каналам. На захад ад возера знаходзіцца вялікі масіў асушаных балот.

У возеры водзяцца лінь, карась, шчупак, лешч, акунь, плотка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёна
Тураўлянка

**Тураўля́нка, Туроўля** — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток Заходняй Дзвіны.
 і Суя]]
Даўжыня ракі 10 км. Выцякае з возера Туроўля за 1,5 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Пуканаўка 2-я, упадае ў Заходнюю Дзвіну каля вёскі Гарадзішча. Вадазбор у межах Полацкай нізіны. Плошча вадазбору каля 1000 км², азёрнасць 9 % (у т.л. Ушацкая група азёр). Рака прымае сцёк з ручаёў.

Каля ракі населеныя пункты Пуканаўка 1-я, Пуканаўка 2-я, Туроўля і Гарадзішча.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Плоска (возера)

**Плоска** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 10 км на паўднёвы захад ад горада Жыткавічы, каля вёскі Боркі. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць (фактычна знаходзіцца ў яе пойме).

З'яўляецца пойменным возерам. Мае серпападобную ў плане форму. Злучана вузкімі пратокамі на паўночным захадзе з возерам Людамір, на паўночным усходзе з возерам без назвы. Мясцовасць нізінная, месцамі балоцістая, парослая хмызняком і рэдкалессем. На поўнач ад возера знаходзіцца вялікі лясны масіў.

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-140. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. 

Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Садзіё Манэ

**Садзіё Манэ́** (; нар. , Седзіу, Сенегал) — сенегальскі футбаліст, паўабаронца саудаўскага клуба «Аль-Наср» з Эр-Рыяда і нацыянальнай зборнай Сенегала.

## Кар’ера 
31 жніўня 2012 года Манэ перайшоў ў аўстрыйскі «Рэд Бул», як мяркуецца за 4 млн еўра.

1 верасня 2014 года Манэ быў выкуплены англійскім «Саўтгемптанам» за 11,8 млн фунтаў стэрлінгаў. Дэбютаваў ігрок за новы клуб 23 верасня ў пераможным матчы на Кубак лігі супраць «Арсенала» з лікам 2:1. 27 верасня ігрок з’явіўся ў матчы чэмпіянату ў кашулі «святых» і запісаў на свой рахунак асістэнцкі пункт у матчы супраць «Куінз Парк Рэйнджэрс».

16 мая 2015 года за тры хвіліны аформіў хет-трык у браму «Астан Вілы» (выніковы лік 6:1 на карысць «Саўтгемптана»), які стаў самым хуткім у гісторыі Прэм’ер-лігі.

28 чэрвеня 2016 года падпісаў кантракт з «Ліверпулам». 22 чэрвеня 2022 года было абвешчана пра пераход Манэ ў «Баварыю» за 32 млн еўра. У жніўні 2023 года стаў іграком саудаўскага «Аль-Насра».

## Дасягненні 
**«Рэд Бул»**
* Чэмпіён Аўстрыі: 2014
* Уладальнік Кубка Аўстрыі: 2014

**«Ліверпул»**
* Чэмпіён Англіі: 2020
* Уладальнік Кубка Англіі: 2022
* Уладальнік Кубка Англійскай футбольнай лігі: 2022
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2019
* Уладальнік Суперкубка УЕФА: 2019
* Пераможца клубнага чэмпіянату свету: 2019

**«Баварыя»**
* Чэмпіён Германіі: 2023
* Уладальнік Суперкубка Германіі: 2022

**«Аль-Наср»**
* Уладальнік Клубнага кубка арабскіх чэмпіёнаў: 2023

**Сенегал**
* Пераможца Кубка афрыканскіх нацый: 2021

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Сенегала
Катэгорыя:Ігракі зборнай Сенегала па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Мец
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэд Бул Зальцбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Саўтгемптан
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліверпул
Катэгорыя:Ігракі ФК Баварыя Мюнхен
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Наср Эр-Рыяд
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Тымол

**Тымол**, 2-ізапрапіл-5-метылфенол, 3-гідраксі-4-ізапрапілталуол, CHCH3(OH)(CH) — араматычнае злучэнне з хімічнымі ўласцівасцямі фенолаў.

Бясколерныя крышталі з характэрным пахам і пякучым смакам. Тэмпература плаўлення 50—51,5 °C, тэмпература кіпення 232,9 °C. Шчыльнасць 9257 кг/м³ (пры тэмпературы 20 °C). Добра раствараецца ў этаноле, дыэтылавым эфіры, воцатнай кіслаце, бензоле. Не раствараецца ў вадзе.

## У прыродзе 
У прыродзе ўтрымліваецца ў некаторых алеях, напрыклад, з насення і лісця чабару звычайнага (*Thymus vulgaris*).

## Атрыманне 
Тымол у прамысловасці атрымліваюць алкіліраваннем *м*-крэзолу прапіленам пры тэмпературы 360—365 °С, ціску 4,8—5 МПа у прысутнасці каталізатара (актываваны Аl(ОН)).

## Выкарыстанне 
Тымол выкарыстоўваецца ў вытворчасці ментолу, некаторых хімічных індыкатараў (тымолавага сіняга, тымолфталеіну). Антысептык. Таксама выкарыстоўваецца ў парфумерыі і ў якасці процігліставага сродку.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Фенолы
Валожынскі ешыбот

**Валожынскі ешыбот** () — ешыбот у Валожыне, таксама вядомы як '''''' (עץ החיים —  на іўрыце). У час росквіту ў ешыбоце навучаліся больш за 400 вучняў з усёй Расійскай імперыі. Валожынскі ешыбот стаў прататыпам большасці літвакоўскіх ешыботаў свету.

## Гісторыя 
 1897 года.]]
Ешыбот заснаваны ў 1803 годзе рабінам Хаімам з Валожына, вучнем Віленскага гаона. Узвядзенне будынку ешыбота завершана ў 1806 годзе.

У 1821 годзе пераемнікам Хаіма на чале ешыботу стаў яго сын Іцхак. Па смерці Іцхака ў 1849 годзе кіраўніком прызначаны рабін Эліэзэр Фрыд (). Неўзабаве Эліэзэр Фрыд памёр, наступным кіраўніком у 1854 годзе прызначаны яго намеснік рабін Нафталі Цві Іегуда Берлін ().

Будынак рэканструявалі пасля пажару ў 1865 годзе, але ён зноў моцна пацярпеў ад пажару 1886 года. З 1887 года кіраўнік ешыбота Нафталі Цві Берлін пачаў пошук сродкаў на яго аднаўленне. Ахвяравалі як іўдзеямі з Расійскай імперыі, так і з Еўропы. У выніку ешыбот разросся да вялікага цэнтра, які размяшчаўся ў комплексе будынкаў. Паводле іншай версіі, рабін Берліна не задаволіла ў першую чаргу не тое, што давядзецца выкладаць свецкія прадметы, а сам загадны тон патрабавання ўраду: «Выкладчыкі ўсіх прадметаў мусяць мець дыпломы каледжаў… іўдзейскія прадметы нельга выкладаць ад 9 да 15 гадзін… начныя студыі не дазваляюцца… час навучання не можа перавышаць 10 гадзін на дзень.»

Некаторыя гісторыкі даводзяць іншую прычыну закрыцця ешыбота. Паводле гісторыка Шаўэля Стампфера (), нядаўна адкрытыя дакументы расійскага ўрада пацвярджаюць, што сапраўднай прычынай закрыцця стала процістаянне іншых выкладчыкаў спробам рабіна Берліна прызначыць свайго сына дэканам Валожынскага ешыбота.

Рабін Рафаэль Шапіра, зяць рабіна Нацыва Валожынера, адкрыў ешыбот зноў у 1899 годзе, хоць колькасць вучняў у ёй значна скарацілася.

### Занядбанне 
Фактычна навучальная ўстанова праіснавала да 1939 года, калі Валожын вярнуўся ў склад Савецкай Беларусі. Апошнія 60 вучняў разам з кіраўніком ешыбота і рабінам былі расстраляныя нацыстамі ў 1941 г. У час Другой сусветнай вайны будынак моцна пацярпеў. За сем гадоў аб’яднанне сабрала 22 тысячы долараў ахвяраванняў ад замежных спонсараў, якія пайшлі на рамонт фасада і вываз смецця. Адначасова пачаліся падрыхтоўчыя працы па рэканструкцыі, заказчыкам якой выступіў Мінскі аблвыканкам былі праведзены комплексныя навуковыя даследаванні, выкананы зандажы ўнутры і знадворку будынку, даследаваны гістарычны каларыт будынка. Таксама былі сабраныя матэрыялы ў архівах Мінска, Масквы, Вільні, Варшавы, Ізраіля. Улетку з археалагічных раскопак, якія праводзіліся пад кіраўніцтвам Сяргея Ліневіча вакол ешыбота, быў сабраны разнастайны матэрыял, які дазволіў лепш раскрыць гісторыю помніка.

## Крыніцы 
; Каментарыі

## Спасылкі 
* 
* Фотаздымкі будынка Валожынскага ешыбота
* Будынак Валожынскага ешыбот у Bezalel Narkiss Index of Jewish Art, Center for Jewish Art, Hebrew University of Jerusalem

Катэгорыя:Ешыботы Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Валожына
Катэгорыя:Духоўныя навучальныя ўстановы Беларусі
Катэгорыя:1806 год у Беларусі
Невясель

**Не́вясель**, **Нёвясель** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 12 км на поўдзень ад горада Жыткавічы, на паўночнай ускраіне вёскі Боркі. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць (фактычна знаходзіцца ў яе пойме).

Плошча 0,04 км², даўжыня 0,58 км, найбольшая шырыня 0,34 км. Даўжыня берагавой лініі 1,58 км. Аб'ём вады 0,032 млн м³. Выцягнута з поўначы на поўдзень. З’яўляецца пойменным возерам. Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, пад лугам, месцамі параслі хмызняком. Берагі нізкія, пясчаныя, на захадзе забалочаныя. Пратокай злучана з возерам Бяседка.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Ліст карты N-35-140. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. 

Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Гальтэрн-ам-Зэе

**Гальтэрн-ам-Зэе** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн — Вестфалія.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Мюнстэр. Уваходзіць у склад раёна Рэклінггаўзен. Насельніцтва складае 37 763 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 158,34 км². Афіцыйны код — *05 5 62 016*.

Горад падзелены на 8 гарадскіх раёнаў.

Вядомы дзякуючы масаваму паломніцтву да цудатворнага абраза Св. Ганны ў паломніцкую царкву Анаберг.

## Галерэя 

Выява:Haltern-Kupferstich-Merian.png|Гальтэрн у 1647 годзе
Файл:Haltern St Sixtus Kirche.jpg| 
Файл:Haltern Siebenteufelsturm.jpg| 
Файл:Haltern_Neues_Rathaus.jpg|Новая ратуша
Файл:Haltern Schloss Sythen 1.jpg| 
Файл:Haltern Sythen Mühle.jpg| 
Файл:Kapelle Haltern Annaberg.jpg| 
Файл:Haltern Halterner See.jpg|Хальтэрнскае вадасховішча

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Катэгорыя:Ганза
Людамір

**Людамір** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 11 км на паўднёвы захад ад горада Жыткавічы, за 1,3 км на паўночны захад ад вёскі Боркі. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць (фактычна знаходзіцца ў яе пойме). 

Плошча каля 0,06 км², даўжыня 0,72 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі каля 2 км. Найбольшая глыбіня 2,5 м. Аб’ём вады 0,09 млн м³. Выцягнута з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. З'яўляецца возерам старычнага тыпу. Берагі пясчаныя, нізкія, на поўначы забалочаныя. На паўднёвым захадзе злучана вузкай пратокай з возерам Плоска і ракой Прыпяць.

У возеры водзяцца карась, шчупак, лешч, акунь, плотка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Ліст карты N-35-140 

Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Седзіу

**Седзіу** () — горад на паўднёвым захадзе Сенегала, адміністрацыйны цэнтр аднайменных вобласці і .

## Геаграфічнае становішча 
Горад знаходзіцца ў паўднёвай частцы вобласці, на правым беразе ракі Казаманс, на адлегласці прыблізна 288 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад сталіцы краіны Дакара. Абсалютная вышыня — 33 метра над узроўнем мора.

## Насельніцтва 
Паводле даных перапісу 2002 года колькасць насельніцтва Седзіу складала 18 465 чалавек.
Дынаміка колькасці насельніцтва горада паводле гадоў:

## Транспарт 
Найбліжэйшы  знаходзіцца ў горадзе Колда.

## Гарады-пабрацімы 
*  Лез-Юліс, Францыя

## Вядомыя выхадцы 
* Садзіё Манэ — сенегальскі футбаліст.

Катэгорыя:Гарады Сенегала
Мюльгайм-на-Руры

**Мюльгайм-ан-дэр-Рур** (, ) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн — Вестфалія.

Насельніцтва — 168,3 тыс. жыхароў (2009); у 2000 г. — 173,9 тысяч.

## Эканоміка 
У горадзе працуюць вытворчасці кампаній Siemens AG (паравыя турбіны), Turck (датчыкі і сістэмы прамысловай аўтаматызацыі). Таксама тут размешчана штаб-кватэра буйнога гандлёвага холдынгу Tengelmann Group.

## Славутасці 
* Замак Бройх
* Замак Штюрум
* Цыстэрцыянскі кляштар Саарн
* Камера-Обскура
* Музей вады Aquarius
* Вежа Бісмарка
* Віла Іозефа Тысена
* Мюльгаймскі шлюз

## Міжнародныя адносіны 
### Гарады-пабрацімы 
*  Дарлінгтан, Вялікабрытанія (1953)
*  Тур, Францыя (1962)
*  Аполе, Польшча (1989)
*  Кфар-Сава, Ізраіль (1993)
*  Бейказ, Турцыя (2007)
*  Коўвала, Фінляндыя (2009)

### Гарады-партнёры 
*  Калькілія, Дзяржава Палесціна

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
ФК Фулхэм

**«Фу́лхэм»** () — англійскі футбольны клуб з Лондана. Названы па імені лонданскага раёна Фулхэм, які размяшчаецца ў паўднёва-захадняй частцы Лондана. Клуб быў заснаваны ў 1879 годзе.

Клуб правёў 29 сезонаў у вышэйшым дывізіёне англійскага футбола, большасць з якіх прыпадае на 1960-я і 2000-я гады. Апошнія поспехі звязаны са старшынёй клуба Махамедам аль-Фаедам, пасля таго, як клуб падняўся з чацвёртага дывізіёна ў 1990-х гадах. «Фулхэм» ніколі не перамагаў у нацыянальных і міжнародных спаборніцтвах, але ўдзельнічаў у двух фіналах. У 1975 годзе клуб аспрэчваў перамогу ў фінале Кубка Англіі адзіны раз у сваёй гісторыі, атрымаўшы паражэнне з лікам 2:0 ад «Вест Хэм Юнайтэд». У 2010 годзе «Фулхэм» дасягнуў фіналу Лігі Еўропы, але там атрымаў паражэнне ад іспанскага клуба «Атлетыка» з Мадрыда з лікам 2:1 у дадатковы час.

За клуб у розныя часы выступалі вядомыя ігракі, як Джоні Хейнс, Джордж Коэн, Бобі Робсан, Родні Марш і Элан Малеры. Свае хатнія матчы клуб праводзіць на стадыёне «Крэйвен Котэдж», які размяшчаецца на беразе ракі Тэмзы. Пляцоўка з’яўляецца хатняй арэнай клуба з 1896 года. Трэнеровачная база клуба знаходзіцца побач з Матспурскім паркам, дзе таксама размяшчаецца і клубная акадэмія.

## Гісторыя 
### Канец XIX стагоддзя 
У пачатку сваёй гісторыі «Фулхэм», як многія іншыя каманды тых гадоў, быў вымушаны здымаць для гульняў чужыя палі, бо не мог забяспечыць сябе ўласным стадыёнам. Свая арэна, якая атрымала назву «Крэйвен Котэдж», з’явілася ў клуба ў 1894 годзе, аднак як паўнавартасны стадыён яна была дабудавана толькі да 1896 года. У тым жа 1896 годзе «дачнікі» (мянушка клуба сярод заўзятараў) атрымалі статус прафесійнай каманды і пачалі выступаць у другім дывізіёне Лонданскай лігі. У наступным сезоне клуб заявіў пра сябе ўжо ў спаборніцтвах Паўднёвай лігі.

### XX стагоддзе 
Першым сур’ёзным поспехам клуба прынята лічыць трапленне «Фулхэма» ў паўфінал Кубка Англіі ў сезоне 1907/08. Паступова каманда перабралася з Трэцяга ў Другой дывізіён, а потым здолела выйсці ў першы. На працягу першай паловы XX стагоддзя «Фулхэм» не дасягаў якіх-небудзь вышынь, застаючыся тыповым серадняком, часта змагаючыся за выжыванне. На працягу 1950-х і 1960-х гадоў у складзе «дачнікаў» рэгулярна з’яўляліся таленавітыя ігракі, як Джоні Хейнс, сэр Бобі Робсан, Элан Малеры і многія іншыя. Аднак у Першым дывізіёне (вышэйшай англійскай лізе на той момант), які пасля стаў Прэм’ер-лігай, «Фулхэм» выступаў не вельмі ўдала, застаючыся ў сярэдзіне табліцы і перыядычна вылятаючы з эліты.

У канцы 1960-х гадах у клуба пачаўся заняпад. У 1968 годзе «Фулхэм» пакінуў эліту англійскага футбола на доўгія 33 гады. На працягу гэтага перыяду «дачнікі» вагаліся паміж другім і трэцім дывізіёнамі, часам трапляючы ў кубкавыя спаборніцтвы. У 1975 годзе клуб дабіўся найвышэйшага дасягнення ў сваёй кубкавай гісторыі: «дачнікі» дайшлі да фіналу Кубка Англіі, дзе прайгралі «Вест Хэму Юнайтэд» з лікам 2:0.

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* «Фулхэм»  на premierleague.com
* «Фулхэм»  на uefa.com
* «Фулхэм» на skysports

Фулхэм
Фулхэм
Фулхэм
Шырокае (возера)

**Шырокае** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 16 км на паўднёвы захад ад горада Жыткавічы, за 1,1 км на поўнач ад горада Тураў. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць (фактычна знаходзіцца ў яе пойме).

Плошча каля 0,14 км², даўжыня 2,2 км, найбольшая шырыня 0,08 км. Даўжыня берагавой лініі каля 4,7 км. Возера старычнага тыпу. Берагі пясчаныя, узвышаныя, парослыя хмызняком.

Шырокімі пратокамі злучана з азёрамі Чорны Вір (на поўначы) і Аблуква (на паўночным усходзе). Мясцовасць пераважна нізінная, слабаўзгорыстая, месцамі балоцістая, часткова пад хмызняком. На поўнач ад возера знаходзіцца вялікі лясны масіў.

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-140/ Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. 

Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Сутоль

**Сутоль** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, за 22 км на паўднёвы ўсход ад горада Жыткавічы, за 1,2 км на паўночны захад ад вёскі Хлупін. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць (фактычна знаходзіцца ў яе пойме).

Возера старычнага тыпу. Серпападобнай у плане формы. Злучана шырокай пратокай з азёрамі Плоскае, Обядзь і ракой Прыпяць. Мясцовасць узгорыстая, балоцістая, месцамі пад хмызняком. На ўсходзе і поўдні знаходзіцца вялікі лясны масіў. Уваходзіць у склад нацыянальнага парка «Прыпяцкі».

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-141. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г. 

Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Кубак Англіі па футболе

**Кубак Выкліку Футбольнай Асацыяцыі** (, скарочана FA Cup), шырока вядомы як Кубак Футбольнай Асацыяцыі альбо як Кубак Англіі — турнір з гульнёй на вылет у англійскім футболе. З’яўляецца найстарэйшым у свеце футбольным спаборніцтвам, якое праводзіцца з 1871 года.

### Фіналы Кубка Англіі 
*Заўвагі*:
* д. ч. — матч завершыўся па дадатковым часе
* д. г. — дадатковая гульня
* пен. — матч завяршыўся серыяй пенальці
* тоўстым шрыфтам вылучаныя каманды, якія зрабілі дубль (у адзін сезон выйгралі кубак і чэмпіянат Англіі)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбол у Англіі
Англія
ФК Блэкберн Роверс

**«Блэ́кберн Ро́верс»** () — прафесійны англійскі футбольны клуб з горада Блэкберн (Ланкашыр). Быў заснаваны ў 1875 годзе, а ў 1888 годзе стаў адным з клубаў-заснавальнікаў Футбольнай лігі. Клуб таксама стаў заснавальнікам Прэм’ер-лігі ў 1992 годзе і з’яўляецца адным з трох клубаў, што мелі дачыненне да стварэння дзвюх англійскіх ліг (акрамя «Блэкберна», гэта рабілі «Астан Віла» і «Эвертан»). На хатняй арэне «Івуд Парк» гуляюць з 1890 года.

У XIX стагоддзі клуб некалькі разоў выйграваў Кубак Англіі, але ў наступным стагоддзі гэта здарылася толькі аднойчы ў 1928 годзе. Акрамя таго двойчы ў даваеныя гады клуб станавіўся чэмпіёнам Англіі ў 1912 і 1924 гадах.

У 1992 годзе клуб патрапіў у толькі што створаную Прэм’ер-лігу пасля сезона ў ніжэйшым дывізіёне, дзякуючы англійскаму бізнесмену Джэку Уолкеру, што з’яўляўся дырэктарам клуба на той час. Трэнерам каманады быў вядомы ў мінулым футбольны ігрок Кені Далгліш. У 1995 годзе клуб стаў чэмпіёнам Англіі, патраціўшы шмат грошай на здабытак такіх ігракоў, як Алан Шырэр і Крыс Сатан. Але ўжо ў 1999 годзе клуб зноў трапіў у ніжэйшы дывізіён. Праз два гады, пасля смерці Уолкера, клуб вярнуўся ў Прэм’ер-Лігу.

З перыяд паміж 1998 і 2008 гадамі клуб чатыры разы прымаў удзел у Лізе Еўропы, аднойчы як уладальнік Кубка лігі, двойчы як клуб, што заняў шостае месца ў чэмпіянаце Англіі і аднойчы праз кваліфікацыю Кубка Інтэртота. Дэвізам клуба з’яўляецца выраз «Arte et labore», што ў перакладзе азначае — «Уменнем і цяжкай працай».

## Гісторыя 
### XIX стагоддзе 
«Блэкберн Роверс» быў заснаваны 5 лістапада 1875 года групоўкай выпускнікоў школы Шрусберы, ініцыятыву якіх падтрымала група забяспечаных мяшчан на сходзе ў гатэлі «Легер». У тым жа годзе, 18 снежня, каманда правяла свой першы матч, які завяршыўся нічыёй з лікам 1:1. У пачатку сваёй гісторыі клуб не меў уласнага стадыёна і існаваў выключна на грошы заснавальнікаў. Каманда змяніла шмат палёў, пакуль у рэшце не быў пабудаваны «Івуд Парк», на якім «Блэкберн» выступае і па сённяшні дзень, а сам стадыён з’яўляецца найстарэйшай футбольнай арэнай у Англіі. З 1878 года клуб выступаў у першынстве Ланкашыра, а ўжо на наступны сезон каманда ўдзельнічала ў розыгрышы на Кубак Англіі. У 1882 годзе «Блэкберн Роверс» дайшлі да фіналу гэтага турніру, але прайгралі клубу «Олд Ітоніянс» (цікавы факт, што на наступны год за іх адпомсціў іншы клуб з горада Блэкберн, які ўжо не існуе, «Блэкберн Алімпік»). Праз два гады, у 1884 годзе, «Блэкберн Роверс» усё ж такі заваявалі гэты трафей, а так выйгравалі яго яшчэ два сезоны запар. У 1888 годзе была заснавана Футбольная ліга і «Роверс» сталі адным з клубаў-заснавальнікаў. У перыяд з 1890—1891 гадоў клуб двойчы перамог у першынстве на Кубак Англіі, але дамагчыся самавітага поспеху ў чэмпіянаце клубу было не наканавана да пачатку XX стагоддзя.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Англіі: 1911/12(1), 1913/14(1), 1994/95(2)
* Срэбны прызёр чэмпіянату Англіі: 1993/94
* Уладальнік Кубка Англіі: 1884, 1885, 1886, 1890, 1891, 1928
* Уладальнік Кубка англійскай лігі: 2002
* Уладальнікі Суперкубка Англіі () — 1912

Удакладненні: (1) Дывізіён 1; (2) Прэм’ер-ліга

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Блэкберн Роверс
Блэкберн Роверс
Суперкубак Англіі па футболе

**Суперкубак Англіі па футболе** — англійскі футбольны трафей, які разгульваецца ў адным матчы паміж пераможцамі англійскай Прэм’ер-лігі і Кубка Англіі. У шматлікіх краінах існуюць падобныя суперкубкі (напрыклад, у Расіі). Калі каманда робіць «дубль» (выйгравае і чэмпіянат, і Кубак), тады яна гуляе з клубам, які заняў другое месца ў Прэм’ер-лізе. Матч, па традыцыі, праходзіў перад пачаткам наступнага сезона на лонданскім «Уэмблі», затым, пакуль стадыён-легенда рэканструяваўся, на кардыфскім «Міленіуме». У 2007 годзе рэканструкцыя «Уэмблі» была завершана, і першым з 2000 года матчам на гэтым стадыёне стаў менавіта розыгрыш суперкубка. Некаторы час назад у выпадку, калі матч завяршаўся ўнічыю, пераможцамі аб’яўляліся абедзве каманды-ўдзельніцы. Пасля для выяўлення пераможца сталі ўжывацца дадатковы час і серыя пасляматчавых пенальці.

Статус Суперкубка Англіі меней значны, чым статус англійскай Прэм’ер-лігі, Кубка Англіі або нават Кубка лігі. Звычайна матчы на Суперкубак лічацца ці ледзь не таварыскімі, і іх зыходу не надаецца адмысловага значэння: так, у 2003 годзе Рой Кін паднімаў над сабой гэты трафей без ценю ўсмешкі на вуснах. Футбалісты, якія выйгралі трафей, не ездзяць па горадзе на аўтобусе, акружаны фанатамі, і цяпер галоўная каштоўнасць турніру складаецца ў прэзентацыі пачаткоўцаў.

Сродкі, заробленыя ад правядзенні Суперкубка, англійская федэрацыя футбола траціць на дабрачыннасць.

Упершыню турнір быў праведзены ў 1908 годзе, замяніўшы падобны лонданскі турнір. Дзейным уладальнікам трафея з’яўляецца клуб «Арсенал», які 6 жніўня 2023 года выйграў у «Манчэстэр Сіці» (1:1, па пенальці 4:1).

## Гісторыя 
Турнір не праводзіўся ў гады Першай і Другой сусветных войн.

## Рэкорды 
* З футбалістаў часцей за ўсіх (8 разоў) заваёўваў трафей Раян Гігз.
* Самым галявым быў матч 1911 года паміж «Манчэстэр Юнайтэд» і «Суіндан Таўн» (8:4).
* У 1967 годзе голам адзначыўся брамнік «Тотэнхэма» Пет Джэнінгс.
* «Брайтан энд Хоўв Альбіён» — адзіны клуб, які перамагаў у Суперкубку, але ніколі не выйграваў чэмпіянат або Кубак Англіі.

## Пераможцы 
### Па колькасці (толькі для клубаў) 
## Спасылкі 
* Суперкубак на сайце англійскай федэрацыі футбола
* Статыстыка на Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation.

Катэгорыя:Футбол у Англіі
Англія
Катэгорыя:З’явіліся ў 1908 годзе
ФК Вулверхэмптан Уондэрэрс

**«Вулверхэмптан Уондэрэрс»** () — прафесійны англійскі футбольны клуб з горада Вулверхэмптан, Уэст Мідлендс. Першапачаткова клуб называўся «Сент-Люкс», бо яго заснавальнікам быў дырэктар школы Святога Лукі Гары Беркрафт. Клуб з’яўляецца адным з заснавальнікаў Футбольнай лігі. Ганаровым віцэ-прэзідэнтам клуба з’яўляецца легендарны спявак гурта «Led Zeppelin» — Роберт Плант.

## Гісторыя 
### Канец XIX стагоддзя 
«Вулверхэмптан Уондэрэрс» быў заснаваны ў 1877 годзе над назвай «Сент-Лю» дырэктарам школы Святога Лукі з Блэйкенгола, у гонар якой і атрымаў сваю назву. Пазней клуб яшчэ некалькі разоў змяняў назву, калі, нарэшце, у 1923 годзе не атрымаў сучасную назву, у гонар гораду, які прадстаўляе. У 1888 годзе клуб прыняў удзел у першым сезоне Футбольнай лігі. Заняўшы трэцяе месца, выйшаў ў фінал Кубка Англіі, дзе саступіў чэмпіёну краіны «Прэстану». На наступны год быў адчынены стадыён «Муленью», на якім каманда гуляе і па сённяшні дзень. А ў 1893 годзе клуб атрымаў свой першы трафей, у фінале кубка Англіі быў пераможаны «Эвертан».

### Пачатак XX стагоддзя 
У далейшым у клуба пачаліся цяжкія часы, падчас якіх каманда спачатку ўпарта затрымалася ў сярэдзіне турнірнай табліцы, а потым у 1906 годзе і зусім пакінула вышэйшы дывізіён англійскага футбола. Доўгі час «ваўкі» выступалі не лепшым чынам, аднак, нягледзячы на гнятлівае турнірнае становішча, у 1908 годзе камандзе ўдалося заваяваць свой другі Кубак Англіі. У 1923 годзе «Вулверхэмптан» вылецеў у другі дывізіён, аднак гэта станоўча паўплывала на гульню каманды, і ўжо ў наступным сезоне «ваўкі» здолелі вярнуцца назад. У 1932 годзе, дзякуючы выдатна прадуманай працы кіраўніцтва, клубу ўдалося вярнуцца ў эліту, заваяваўшы прапіску ў вышэйшым дывізіёне. На працягу 1930-х гадоў «Вулверхэмптан» двойчы заваёўваў срэбра ў нацыянальным першынстве і паступова стаў адным з лепшых клубаў Англіі. У 1939 годзе клуб у чарговы раз дайшоў да фіналу Кубка Англіі, але прайграў «Портсмуту» з лікам 4:1.

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Дасягненні 
* Чэмпіён Англіі: 1954, 1958, 1959
* Срэбны прызёр чэмпіянату Англіі: 1938, 1939, 1950, 1955, 1960
* Уладальнік Кубка Англіі: 1893, 1908, 1949, 1960
* Уладальнік Кубка англійскай лігі: 1974, 1980
* Уладальнікі Суперкубка Англіі (): 1949, 1954, 1959, 1960

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Статыстыка клуба 
* Неафіцыйны сайт заўзятараў «Вулвз» 

Вулверхэмптан Уондэрэрс
Вулверхэмптан Уондэрэрс
ФК Ньюкасл Юнайтэд

**«Ньюка́сл Юна́йтэд»** ( — «*Аб’яднаны футбольны клуб Ньюкасла*») — прафесійны англійскі футбольны клуб з горада Ньюкасл-эпон-Тайн, на паўночным усходзе Англіі. Заснаваны ў 1892 годзе. Чатырохразовы чэмпіён Англіі, шасціразовы ўладальнік Кубка Англіі. Хатні стадыён «Юнайтэд», «Сент-Джэймс Парк», быў адкрыты ў 1880 годзе. Ён уваходзіць у чацвёрку найбуйнейшых футбольных стадыёнаў у Англіі і ўмяшчае каля 52 тысяч балельшчыкаў.

Клуб мае сталага суперніка «Сандэрленд», дэрбі з якім мае назву Тайр-Уірскае дэрбі і праводзіцца з 1898 года. Традыцыйнымі колерамі клуба ёсць чорна-белыя паласатыя кашулі, чорныя трусы і чорныя шкарпэткі. Іхная традыцыйная эмблема мае элементы гарадскога герба, які ўключае ў сябе двух марскіх канькоў.

## Сімволіка 
### Эмблема 
Бягучая эмблема «Ньюкасл Юнайтэд» была ўпершыню выкарыстана ў сезоне 1888/89. Яе дызайн заснаваны на гербе горада, які знаходзіўся ў звароце яшчэ з XIV стагоддзя і быў афіцыйна прыняты ў 1954 годзе. Як на гербе Ньюкасла, гэтак і на эмблеме мясцовага клуба намаляваныя два гіпакампусы, якія «адлюстроўваюць моцную ўзаемасувязь Тайнсайда з морам». У арыгінальным гербе горада «міфічныя марскія канькі» таксама выступаюць як захавальнікі замка Ньюкасла. Матыў гэтага замка знайшоў адлюстраванне і ў эмблеме «сарокаў» — у выглядзе вежы, якая сыбалізуе самы ранні перыяд у гісторыі горада. Працягваючы ўзнікаць на ўсіх кубкавых фіналах, герб больш не выкарыстоўваўся ва ўнутраным першынстве аж да 1969 года, калі ў некалькі змененым выглядзе стаў неад’емным атрыбутам формы «Ньюкасла».

## Трафеі 
* **Чэмпіён Англіі**: 4
** 1905, 1907, 1909, 1927

* **Кубак Англіі**: 6
** 1910, 1924, 1932, 1951, 1952, 1955

* **Кубак УЕФА**: 1
** 1969

* **Кубак Інтэртота**: 1
** 2006

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба
* Неафіцыйны сайт «Ньюкасл Юнайтэд ФК» 

Ньюкасл Юнайтэд
Ньюкасл Юнайтэд
Чарноцкае (возера)

**Чарноцкае** — возера ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, за 5 км на паўднёвы ўсход ад горада Петрыкаў, за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Чарноцкае, адносіцца да басейна ракі Прыпяць.

Плошча паверхні 0,3 км², даўжыня 2,9 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі каля 6,0 км. Возера старычнага тыпу. Берагі пясчаныя, пераважна высокія, часам пад хмызняком, на ўсходзе часткова абразійныя.

## Літаратура 
*  — С. 323.

Катэгорыя:Азёры Петрыкаўскага раёна
Бойніцы

**Бо́йніцы** (, , ) — горад у цэнтральнай Славакіі ў верхавінах ракі Нітра, побач з Пр’евідзай. Бойніцы добра вядомыя турыстычнымі славутасцямі: найстарэйшым заапаркам у Славакіі, найбольш наведваным замкам і адным з найстарэйшых курортаў у Славакіі.

Бойніцкі замак, які стаіць па-над горадам, пабудаваны на траверцінавай скале з натуральнай пячорай. У замку здымаліся шматлікія міжнародныя фільмы, і штогод у ім ладзіцца міжнародны фестываль прывідаў.

## Геаграфія 
Бойніцы знаходзяцца ў верхнім цячэнні ракі Нітра, пад Стражаўскімі гарамі. Іх блізкасць да Пр’евідзы (4 км) дазваляе мець супольную транспартную сістэму. Сярод іншых найбольшых гарадоў — Жыліна (60 км на поўнач) і Трэнчын (65 км на захад).

## Гісторыя 
Першыя пісьмовыя згадкі пра Бойніцы датаваныя 1113 годам, калі ў  згаданы Бойніцкі замак і яго ваколіцы. Акты пішуць і пра будаўніцтва фары. Пад 1244 сустракаюцца дакументаваныя згадкі пра касцёл, што пацвярджае палажэнне горада як цэнтру рэлігійнага жыцця Верхняй Нітры. У 1366 годзе кароль Людовік I надаў Бойніцам гарадскія прывілеі.

У Сярэднявеччы дзеля абароны горада Турзоны і Пальфі ўзвялі вакол Бойніцаў абарончы мур, скончаны ў 1663 годзе. Значэнне Бойніцаў павысіла і пабудова  з Вены да Сяміграддзя. З 1613 да 1823 года Бойніцы былі адной з паштовых станцый на гэтым тракце.

Развіццё гандлю і рамёстваў стала прычынай утварэння цэхаў, з якіх у 1653 згаданыя цэх шаўцоў, муляраў, сапожнікаў, краўцоў, ткачоў, маляроў, гарбароў і бандароў. На чале горада стаяў рыхтар з 12 сенатарамі, яму дапамагаў пісар і гайдук.

Да 1872 Бойніцы былі гаспадарчым, адміністрацыйным і ваенным цэнтрам рэгіёна; з пачатку XX стагоддзя гэтая роля перайшла да Пр’евідзы. Гарадскія правы былі вернуты ў 1966 годзе.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2001 года, у горадзе пражывала 5006 чалавек. Нацыянальны склад выглядае наступным чынам:
* Славакі — 97,06 %
* Чэхі — 0,68 %
* Немцы — 0,24 %

Паводле рэлігійнага складу:
* Каталікі — 74,55 %
* Не адносяць сябе да якой-небудзь рэлігіі — 19 %
* Лютэране — 2 %

## Славутасці 
* Бойніцкі замак XI стагоддзя, зняты ў мностве фільмаў і серыялаў, штогод у ім ладзіцца Фестываль прывідаў і жахаў
* Касцёл Святога Марціна XIV стагоддзя, першапачаткова гатычны, з цікавым барочным інтэр’ерам
* барочная капліца Святога Яна Непамуцкага XVI стагоддзя
* рэнесансныя і барочныя жылыя дамы на плошчы
* Бойніцкі заапарк, найбуйнейшы ў Славакіі
* Ліпа караля Мацея, 700-гадовая вялікалістная ліпа, адно з найстарэйшых дрэваў у Славакіі.
* Пячоры

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* Бойніцкі замак 
* Бойніцкі курорт 
* Фотаздымкі Бойніцаў 

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Катэгорыя:Курорты Славакіі
Храпліна

**Храпліна** — возера ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці, за 4,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Запроссе, у пойме ракі Прыпяць.

Плошча паверхні 0,024 км², даўжыня 0,57 км, найбольшая шырыня 0,08 км. Даўжыня берагавой лініі каля 1,3 км. Возера старычнага тыпу.

Катэгорыя:Азёры Лунінецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Велькі Шарыш

**Ве́лькі Ша́рыш** (, , ) — горад ва ўсходняй Славакіі на рацэ Торыса.

## Гісторыя 
Велькі Шарыш упершыню згадваецца ў 1217 годзе, калі пачалося будаўніцтва Шарышскага Граду. З самага пачатку Велькі Шарыш быў вольным каралеўскім горадам. У 1240-х Велькі Шарыш стаў адміністрацыйным цэнтрам Шарыша. У XVI стагоддзі з-за пагражальнай небяспекі турэцкіх наездаў крэпасць узмацнілі новымі ўмацаваннямі. У наш час Велькі Шарыш — папулярны турыстычны аб’ект. У горадзе размяшчаецца знакаміты славацкі піваварны завод «Шарыш».

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Замак Шарышскі Град

## Спасылкі 
* Шарышскі Град 
* Півавар «Шарыш»

Катэгорыя:Гарады Славакіі