open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Паручын

**Паручы́н** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавета. Размешчаны за 31 км на поўнач ад Баранавічаў. Насельніцтва 72 жыхары, 47 гаспадарак (2005).

## Гісторыя 
У 1783 годзе тут пабудавана царква Я. Кабылінскім. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі.

У 1886 годзе ў вёсцы Паручын (альбо Ясянец) 35 двароў, дзейнічала царква. Паводле перапісу 1897 годзе ў складзе Гарадзішчанскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, дзейнічалі царкоўна-прыходская школа, хлебазапасны магазін, карчма. У пачатку XX стагоддзя побач з сялом знаходзіўся аднайменны маёнтак.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Гарадзішчанскай гміне Навагрудскага павета. З 1939 года ў БССР. У 1970 годзе далучана суседняя вёска Крывое Сяло.

Да 6 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зялёнаўскага сельсавета.

## Інфраструктура 
Працуе магазін.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**:
** 1886 год — 35 двароў, 350 жыхароў, царква.
** 1897 год — 29 двароў, 247 жыхароў, у сяле — 6 двароў, 44 жыхары.
* **XX стагоддзе**:
** пачатак XX ст. — 50 двароў, каля 300 жыхароў, у маёнтку — 1 двор, 4 жыхары.
** 1921 год — 26 двароў, 175 жыхароў.
** 1939 год — 280 жыхароў.
** 1959 год — 303 жыхары.
** 1998 год — 78 двароў, 101 жыхар.
* **XXI стагоддзе**:
** 2005 год — 72 жыхары, 47 гаспадарак.

## Славутасці 
* Свята-Пакроўская царква (1783)

### Страчаная спадчына 
* Сядзіба

## Літаратура 
* 
*  — С. 719.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Пераносіны

**Перано́сіны** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Жамчужненскага сельсавета. Размешчаны за 23 км на захад ад Баранавічаў, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Палонка на лініі Баранавічы — Ваўкавыск.

## Гісторыя 
Даўнейшая назва паселішча Зарэчча, пад гэтай назвай яно ўпамінаецца ў 1788 годзе.

У 1897 годзе вёска ў Навамышскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 20 вяскоўцаў.

Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Палонкаўскага сельсавета, да 18 сакавіка 1985 года — у склад Перхавіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 20 двароў, 128 жыхароў (1897)
* 28 двароў, 226 жыхароў (1909)
* 20 двароў, 99 жыхароў (1921)
* 142 жыхары (1939)
* 336 жыхароў (1959)
* 269 жыхароў (1970)
* 70 двароў, 85 жыхароў (1998)
* 46 гаспадарак, 77 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.
*  — С. 719.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жамчужненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Леанід Ісаевіч Фрадкін

**Леанід Ісаевіч Фрадкін** (, ) — беларускі вучоны ў галіне біяхіміі i біяфізікі, доктар біялагічных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі педагагічны інстытут (1958). У 1958—2000 гг. працаваў у Інстытуце фотабіялогіі Нацыянальнай АН Беларусі.

Навуковыя працы па пытаннях будовы фотасінтэзу мембран хларапластаў раслін, механізмах іх фарміравання, прасторава-энергетычнай арганізaцыі малекул хларафілу і яго папярэднікаў.

З 2000 года жыве ў ЗША.

## Літаратура 
*  — С. 450.

Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Катэгорыя:Біяфізікі Беларусі
Фрадкін

**Фрадкін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іосіф Яфімавіч Фрадкін (Барыс Міхайлавіч Волін) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч РСФСР і УССР, публіцыст, гісторык, прафесар.
* Леанід Ісаевіч Фрадкін — беларускі біяхімік
* Марк Рыгоравіч Фрадкін — савецкі кампазітар
* Міхаіл Якаўлевіч Фрадкін (1891—1973) — савецкі вучоны ў галіне афтальмалогіі
* Сямён Захаравіч Фрадкін — беларускі анколаг
* Яфім Самойлавіч Фрадкін — расійскі фізік-тэарэтык
Фрак

**Фрак**  () — парадны мужчынскі вячэрні касцюм з сурдута (пінжака з выразанымі спераду поламі, доўгімі фалдамі ззаду і адкладным каўняром), такога ж колеру штаноў з лампасамі і поясам, аднатонным з бабачкай; таксама артыстычны касцюм.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі - Хвіліна / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 2003. - 576 с.: іл.

Катэгорыя:Гісторыя касцюма
Паўлінава (Баранавіцкі раён)

**Паўлі́нава** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Ляснянскага сельсавета. Размешчана за 20 км на паўднёвы захад ад Баранавіч, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Лясная на лініі Баранавічы—Брэст.

## Гісторыя 
Заснавана Бохвіцам і названа так у памяць яго маці , якая даводзілася роднай сястрой маці Адама Міцкевіча.

У 1921 годзе ў Навамышскай гміне Баранавіцкага павета.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На фронце загінуў адзін вясковец.

## Насельніцтва 
* 1959 год — 236 жыхароў.
* 1999 год — 265 жыхароў.
* 2005 год — 239 жыхароў, 103 гаспадаркі.
* 2009 год — 219 жыхароў.
* 2019 год — 191 жыхар.

## Славутасці 
* Палацава-паркавы ансамбль Бохвіцаў (XIX — пачатак XX стагоддзя, 1909 год) — 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*  — С. 719.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ляснянскі сельсавет (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Wikipedia App

**Wikipedia App** — энцыклапедычны сэрвіс, распрацаваны фондам Вікімедыя, з'яўляецца афіцыйным дадаткам інтэрнэт-энцыклапедыі Вікіпедыя для мабільных інтэрнэт-прылад.

Па стане на канец 2013 года працуе пад аперацыйнымі сістэмамі: Android (распаўсюджваецца праз Google Play), BlackBerry (праз BlackBerry World), IOS (праз App Store) і Windows 8 (праз Windows Store). Таксама фонд Вікімедыя выпусціў афіцыйны дадатак **Wikimedia Commons**, для загрузкі графічных выяў на Вікісховішча.
Пры гэтым варта адзначыць, што апроч афіцыйных дадаткаў, незалежныя распрацоўшчыкі выпусцілі вялікую колькасць неафіцыйных дадаткаў для чытання Вікіпедыі, частка з іх загружае даныя непасрэдны з сайта Вікіпедыі, іншыя дадаткі выкарыстоўваюць API MediaWiki.

## Спасылкі 
* 
* Wikipedia для iOS
* Wikipedia для Android
* Wikipedia для BlackBerry 
* Wikipedia для Windows 8
* Wikipedia Mobile Support and Development на GitHub

Катэгорыя:Вікіпедыя
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для iOS
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Android
Катэгорыя:BlackBerry
Катэгорыя:Прапрыетарнае праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Windows
Катэгорыя:З’явіліся ў 2013 годзе
Катэгорыя:Лічбавая дыстрыбуцыя
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне Вікімедыя
Джулія Грант

**Джулія Богс Дэнт-Грант** (;  — ) — жонка прэзідэнта Уліса Гранта і Першая лэдзі ЗША з 1869 па 1877 г.

У 1869 годзе Джулія Грант стала гаспадыняй Белага дома, яна называла гэты час «шчаслівым перыядам» свайго жыцця. Асноўным момантам стала вяселле дачкі ў 1874 годзе. Сучаснікі адзначылі яе ўбранне, каштоўнасці, шоўк і карункі. Калі Джуліі прапанавалі аперацыю па карэкцыі касавокасці, прэзідэнт Грант сказаў, што «любіць яе такой».
Ленфільм

**Ленфільм** — найстарэйшая і адна з найбуйнейшых кінакампаній Расіі. Заснаваная ў 1918 годзе.

## Гісторыя 
Кінафабрыка атрымала назву «Ленфільм» у 1934 годзе. Эмблема студыі «Медны коннік» была створаная мастаком Марынай Балагоўскай і аператарам Эдгарам Штырцкоберам. Упершыню яна з’явілася ў фільме «Працоўны пасёлак» (1975) Уладзіміра Вянгерава.

На «Ленфільме» знята каля 1500 гульнявых, дакументальных, тэлевізійных фільмаў, якія сталі сусветнай кінакласікай. У розны час на студыі працавалі найбуйнейшыя майстры савецкага і расійскага кіно: рэжысёры Рыгор Козінцаў (серыя фільмаў пра «Максіма», «Дон Кіхот», «Гамлет», «Кароль Лір»), Іосіф Хейфіц («Справа Румянцава», «Дарагi мой чалавек», «Дама з сабачкай»), Уладзімір Пятроў, Ілья Авербах («Чужыя лісты», «Фантазіі Фараяцьева»), Глеб Панфілаў («Пачатак», «Прашу слова»), Дынара Асанава, аператары Андрэй Масквін, Вячаслаў Горданаў, Дзмітрый Месхіеў, Юрый Векслер, мастакі Яўген Яней і Мікалай Сувораў. Песні Дзмітрыя Шастаковіча, Ісаака Дунаеўскага, Васіля Салаўёва-Сядога, Веньяміна Баснера, Андрэя Пятрова, папулярныя ў многіх пакаленняў, упершыню прагучалі ў карцінах «Ленфільма».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Ленфільма» 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Кінакампаніі СССР
Катэгорыя:Кінакампаніі Расіі
Эліза Мак-Кардл-Джонсан

**Эліза Мак-Кардл-Джонсан** (;  — ) — жонка Прэзідэнта ЗША Эндру Джонсана і Першая лэдзі ЗША з 15 красавіка 1865 па 4 сакавіка 1869 года.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Тэлфардзе, штат Тэнесі, і была адзіным дзіцем у сям'і шаўца Джона Мак-Кардла і Сары Філіпс-Мак-Кардл. У раннім дзяцінстве яна перажыла смерць бацькі, яе выхоўвала маці. Яна пазнаёмілася з Эндру Джонсанам, калі яго сям'я пераязджала ў Грынвіл. 17 мая 1827 года 16-гадовая Эліза і 18-гадовы Эндру ажаніліся.
Лукрэцыя Гарфілд

**Лукрэцыя Рудальф-Гарфілд** (,  — ) — жонка прэзідэнта Джэймса Гарфілда і Першая лэдзі ЗША ў 1881 годзе. Лукрэцыя ўпершыню сустрэла Джэймса Гарфілда ў 1849 годзе, падчас вучобы ў семінарыі Джога ў Чэстары, Агая. Яны планавалі пабрацца шлюбам у 1856 годзе, але вырашылі адкласці вяселле. Гарфілд і Рудальф пажаніліся 11 лістапада 1858 г. у доме бацькоў нявесты ў Хіраме. Правёў цырымонію прэсвітэрыянскі святар Генры Хітчкок. Ад мядовага месяца маладыя адмовіліся.
Шчыталіснік звычайны

**Шчыталі́снік звыча́йны** (*Hydrocotyle vulgaris*) — кветкавая расліна з роду  сямейства .

## Апісанне 
Шмат- або двухгадовая травяністая расліна з тонкім паўзучым сцяблом даўжынёй 10—60 (100) см, якое ўкараняецца, у вузлах развіваюцца лісце і кветаносы. Лісце на доўгіх, у верхняй частцы валасістых чаранках з маленькімі акруглымі прылісткамі; ліставыя пласцінкі акруглыя, дыяметрам 1,5—4 см, зверху голыя, знізу часта валасістыя, па краі двойчы або проста гародчатыя, да слаба лопасцевых, шчыткападобна прымацаваны ў цэнтры да чаранка. Суквецці адзіночныя або па 2—3 на тонкім кветаносе. Кветкі дробныя, амаль сядзячыя, нешматлікія, з адным скурыстым яйкападобным крыючым лістом; пялёсткі яйкападобныя, плоскія, белыя. Плод — віслаплоднік з чырванаватымі бародаўкамі.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Атлантычная і Сярэдняя Еўропа, поўнач Міжземнамор’я. На тэрыторыі Беларусі выключна рэдкі від, які знаходзіцца пад пагрозай знікнення. Месцы росту: забалочаныя чорнаальховыя лясы, лугі, тарфянікі; часам трапляецца ў вадзе.

## Асаблівасці біялогіі 
Цвіце ў ліпені, пладаносіць у жніўні. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
*  — С. 508.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Араліевыя
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Мэры Мак-Элрой

**Мэры Артур Мак-Элрой** (;  — ) — сястра 21-га прэзідэнта ЗША Чэстэра Артура і Першая лэдзі ЗША з 1881 па 1885 год. Выконвала абавязкі гаспадыні Белага дома з-за смерці жонкі прэзідэнта, Элен Артур, паўтары гадамі раней.

## Біяграфія 
Мэры нарадзілася ў Грынвічы, Нью-Ёрк, у сям’і Уільяма і Мальвіны Артур. Яна была самай малодшай з дзевяці дзяцей. Вучылася ў школе Эмы Уілард, пры семінарыі ў Трое, Нью-Ёрк. У 1851 Мэры выйшла замуж за страхавога агента Джона Мак-Элроя, мелі чатырох дзяцей.

У 1880 г. брат Мэры, Чэстэр, быў абраны віцэ-прэзідэнтам ЗША. У ліпені 1881 прэзідэнт Джэймс Гарфілд быў смяротна паранены. Артур стаў яго пераемнікам, і ён папрасіў Мэры паклапаціцца аб яго малодшай дачцэ Элен. Сям’я Мэры Мак-Элрой жыла ў Олбані. Схемы пратакольных дзеянняў, распрацаваныя ёю сумесна з братам, выкарыстоўваліся іншымі Першымі лэдзі на працягу дзесяцігоддзяў.

## Спасылкі 
* Мэры Мак-Элрой
Чубатка прамежкавая

**Чубатка прамежкавая**, **Чубатка сярэдняя** (*Corydalis intermedia*) — кветкавая расліна роду  падсямейства дымніцавых.

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 8—15 см з шчыльным шарападобным клубнем. Каля асновы сцябла — лускападобны ліст. Верхняе лісце доўгачаранковае, двойчы-, тройчырассечанае; сегменты на доўгіх, а зваротна-яйкападобна-клінападобныя долі на кароткіх чаранках. Кветкі з кароткім (да 15 мм) фіялетава-ружовым вяночкам, сабраны ў малакветкавую сціснутую гронку, паніклую да цвіцення і пры пладах. Прыкветкі суцэльнакрайнія, зваротна-яйкападобныя. Шпорка прамая або злёгку загнутая; кветаножкі ў 3—6 разоў карацейшыя за плод. Плод — каробачка, якая раскрываецца дзвюма створкамі.

## Пашырэнне 
Сярэднееўрапейскі рэліктавы горны від, знаходзіцца ў Беларусі ў ізаляваных лакалітэтах па-за паўночна-ўсходняй мяжой арэала. Месцы росту: шыракалістыя лясы і хмызнякі на добра гумусаваных карбанатных глебах.

## Асаблівасці біялогіі 
Эфемероід. Цвіце ў красавіку—маі, пладаносіць у маі. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае. Ценевынослівая расліна, мезафіт, мезатроф, эўтроф.

## Выкарыстанне 
Дэкаратыўная і лекавая расліна.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* 
* [Растения Беларуси // Гербарий ЦБС НАН Беларуси MSKH](http://hbc.bas-net.by/plantae/plantinfo.php?kodnazv=3000&aaafamilia=Fumariaceae&genus=Corydalis&species=intermedia&aut_sp=(L.)%20Merat&intrasp=&type=vyr)  
* 

Катэгорыя:Чубатка
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1812 годзе
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Флора Еўропы
Люсі Хейс

**Люсіль «Люсі» Уэйр Уэб Хейс** (;  — ) — жонка прэзідэнта Рэзерфарда Хейса і Першая лэдзі ЗША з 1877 па 1881. Гісторыкі ахрысцілі Хейс «ліманадная Люсі» з-за падтрымкі ёю руху ўмеранасці.

## Біяграфія 
Хейс нарадзілася ў Чылікоты, Агая, у сям’і доктара Джэймса Уэба і Марыі Кук-Уэб, нашчадкаў удзельнікаў амерыканскай рэвалюцыі. Калі Люсі была дзіцем, памёр бацька. Разам з маці яна пераехала ў Дэлавэр, Агая, дзе ў 1847 годзе сустрэла Рэзерфарда Хейса. У тым жа годзе Люсі паступіла ў Уэсліянскі жаночы каледж (цяпер Уэсліянскі ўніверсітэт Агая), дзе была членам братэрства «Капа Капа Гама». Хейс у гэты час праходзіў юрыдычную практыку ў Цынцынаці. У чэрвені 1851 ён зрабіў ёй прапанову. 30 снежня 1852 адбылося вяселле Рэзерфарда Хейса і Люсіль Уэб у доме маці нявесты ў Цынцынаці, Агая. Пасля вяселля пара правяла мядовы месяц у доме сястры жаніха і шафера ў Калумбусе, Агая.
Фрэнсіс Кліўленд

**Фрэнсіс Клара Фолсам Кліўленд Прэстан** (;  — ) — жонка Прэзідэнта ЗША Стывена Гровера Кліўленда і 27-я Першая лэдзі ЗША з 1886 па 1889 і з 1893 па 1897. Стаўшы Першай лэдзі ў 21 год, яна і па гэты дзень застаецца самай маладой Першай лэдзі. Кліўленд была малодшай стрыечнай сястрой Пітэра Пітчліна, былога кіраўніка чокта.

## Спасылкі 
* White House biography *Біяграфія Фрэнсіс Кліўленд* 
* *Frank: The Story of Frances Folsom Cleveland, America’s Youngest First Lady*
Сямён Лазаравіч Вілюга

**Сямён Лазаравіч Вілюга** (, в. Усцярхі, Глускі раён — ) — адзін з арганізатараў партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі ў гады Грамадзянскай вайны.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1917 года. У 1917 годзе ў войску вёў рэвалюцыйную работу сярод салдат, член палкавога камітэта. У час Вялікай Кастрычніцкай рэвалюцыі ўсталёўваў Савецкую ўладу ў Глускай і Ляскавіцкай воласцях Бабруйскага павета. У студзені — лютым 1918 года арганізоўваў атрады Чырвонай гвардыі для барацьбы з  Доўбар-Мусніцкага.

У 1919 годзе старшыня Глускага рэўкама, начальнік партызанскіх атрадаў у Бабруйскім і Рагачоўскім павеце, узначаліў асобы батальён імя Бабруйскага рэўкама. З мая 1920 года ўпаўнаважаны РВС Заходняга фронту па дэзарганізацыі тылу польскага войска. У 1924—1956 гадах на гаспадарчай працы.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глускім раёне
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Члены КПСС
Рададэндран жоўты

**Рададэндран жоўты**, **Азалія пантыйская** (*Rhododendron luteum*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Апісанне 
Лістападны куст вышынёй да 2 і больш метраў. Лісце чаргаванае, падоўжна-ланцэтнае, на кароткіх чаранках, па жылках рассеяна-валасістае, а па краях шчацініста-раснітчатае. Кветкі буйныя, аранжавыя або жоўтыя, з вельмі моцным пахам, сабраны на канцах галінак у малакветкавыя парасонападобныя шчыткі. Чашачка 5-раздзельная, рана ападае. Плод — падоўжная, пры выспяванні сухая карычневая каробачка. Расліна ядавітая. Расце на ўзлесках і палянах, верхавых (сфагнавых) балотах, камяністых россыпах, у горных хмызняках, парках, садах, каля дарог.
Цвіце ў маі — пачатку чэрвеня, пладаносіць у чэрвені—жніўні. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае.

## Выкарыстанне 
Дэкаратыўная, тэхнічная (лісце выкарыстоўваюць для дублення скур), лекавая расліна.

## Гл. таксама 
* Вятчынскае месцазнаходжанне рададэндрану жоўтага

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* Rhododendron L. — Рододендрон, Азалия // Определитель высших растений Беларуси / Под ред. Парфёнова В. И. — Минск: Дизайн Про, 1999. — С. 125. — 472 с: ил. — 1000 экз. — ISBN 985-6182-78-6.

## Спасылкі 
* 
* 
* Виды растений и грибов, имеющих статус охраны РБ // Дзяржаўны кадастр расліннага свету Рэспублікі Беларусь
* Постановление Ьинистерства природных ресурсов и ихраны окружающей среды Республики Беларусь 9 июня 2014 г. № 26 Об установлении списков редких и находящихсяпод угрозой исчезновения на территории Республики Беларусь видов диких животных и дикорастущих растений, включаемых в Красную книгу Республики Беларусь 

Катэгорыя:Верасовыя
Катэгорыя:Кусты
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1830 годзе
Георгій Георгіевіч Вінберг

**Георгій Георгіевіч Вінберг** (, г. Пецярбург — , Ленінград) — савецкі гідрабіёлаг, заснавальнік экалагічнай энергетыкі водных жывёл у БССР. Член-карэспандэнт АН СССР (1976), доктар біялагічных навук (1946), прафесар (1947). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1976).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт ў 1927 годзе. З 1944 г. працаваў на біястацыянары «Барок» (Яраслаўская вобласць). У 1947—1967 гг. загадчык кафедры заалогіі бесхрыбтовых у Беларускім дзяржаўным універсітэце. З 1967 года загадчык лабараторыі прэснаводнай і эксперыментальнай гідрабіялогіі  (Ленінград).

## Навуковая дзейнасць 
Г. Г. Вінбергу належаць працы па даследаванні біялагічнай прадукцыйнасці вадаёмаў, экалагічнай фізіялогіі водных жывёл, першаснай прадукцыі планктону, угнаенню сажалак, ачыстцы сцёкавых вод у біялагічных сажалках. Заснавальнік экалагічных даследаванняў па энергетыцы водных беспазваночных вадаёмаў Беларусі.

Г. Г. Вінберг з 1971 года з’яўляўся прэзідэнтам Усесаюзнага гідрабіялагічнага таварыства АН СССР.

### Бібліяграфія 
* Интенсивность обмена и пищевые потребности рыб — Минск, 1956.
* Первичная продукция водоёмов — Минск, 1960.
* Удобрение прудов — М., 1965 (совм. с В. П. Ляхновичем).

## Літаратура 
* 
* 
* Феномен Винберга / А. М. Гиляров // Природа. — 2005. — № 12. — С. 47—60.

## Спасылкі 
* *Полищук Л. В.* О Георгии Георгиевиче Винберге // Московский государственный университет им. М. В. Ломоносова. — Москва, 2006. 
* *Сущеня Л. М., Остапеня А. П.* Георгий Георгиевич Винберг (К 100-летию со дня рождения). 
* Винберг Георгий Георгиевич 
* *Татьяна А. Власова* Встречи, которые окрыляли // Вестник Института биологии № 5 от 26 декабря 1997 г. 
* 

Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі РСФСР
Ёжэф Сендзі

**Ёжэф Се́ндзі** (;  — 23 ліпеня 2017) — венгерскі архібіскуп-эмерыт, які ўзначальваў з 1983 па 1997 года дыяцэзію, а пасля архідыяцэзію Веспрэма.

Нарадзіўся 31 кастрычніка 1921 года ў Секешфехервары. Пасвечаны ў святары 24 снежня 1944 года. У 1946 годзе абараніў доктарскую дысертацыю па тэалогіі. Служыў у некалькіх прыходах, выкладаў у семінарыі.

5 красавіка 1982 года прызначаны апостальскім адміністратарам дыяцэзіі Веспрэма, 21 красавіка пасвечаны ў біскупы, як тытулярны біскуп Стэфаніяка (Stephaniacum). 3 верасня 1983 года быў прызначаны біскупам Веспрэма, пасля пераўтварэння веспрэмскай дыяцэзіі ў архідыяцэзію 31 мая 1993 года стаў яе першым архібіскупам. 14 жніўня 1997 года сышоў у адстаўку з пасады ардынарыя дыяцэзіі, яго пераемнікам стаў архібіскуп Дзьюла Марфі. У 2011 годзе ўзнагароджаны Ордэнам Заслуг.

## Спасылкі 
* Інфармацыя 

Катэгорыя:Архібіскупы Венгрыі
Ласла Пашкаі

Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал **Ла́сла Па́шкаі** (; род. 8 мая 1927, Сегед, Венгрыя) — венгерскі кардынал, член ордэна францысканцаў. Тытулярны біскуп Бавагальяны і апостальскі адміністратар Веспрэма з 2 сакавіка 1978 па 31 сакавіка 1979. Біскуп Веспрэма з 31 сакавіка 1979 па 5 красавіка 1982. Каад'ютар архібіскупа Калачы з 5 красавіка 1982 па 3 сакавіка 1987. Архібіскуп Эстэргама з 3 сакавіка 1987 па 31 мая 1993. Архібіскуп Эстэргам-Будапешта з 31 мая 1993 па 7 снежня 2002. Прымас Венгрыі з 3 сакавіка 1987 па 7 снежня 2002. Кардынал-святар з тытулам царквы *S. Teresa al Corso d’Italia* з 28 чэрвеня 1988.

7 снежня 2002 года падаў у адстаўку з пасады архібіскупа Эстэргама-Будапешта па стане здароўя. Яго пераемнікам стаў кардынал Петэр Эрдзё.

## Спасылкі 
* Інфармацыя 

Катэгорыя:Кардыналы Венгрыі
Катэгорыя:Архібіскупы Венгрыі
Катэгорыя:Апостальскія адміністратары
Ядрушка

**Ядру́шка** (*Gymnadenia*) — род кветкавых раслін сямейства архідных (ятрышнікавых).

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны з пальцава-лопасцевымі каранёвымі клубнямі. Лісце доўгае, вузкае, ланцэтнае. Кветкі дробныя, лілова-ружовыя, з пахам ванілі або гваздзікі, сабраныя ў суквецце колас. Плод — каробачка.

## Арэал і экалогія 
Адрозніваецца каля 10 відаў. Пашыраны ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я; на Беларусі  (народныя назвы ручнікі, старчык) і  трапляецца на забалочаных лугах, асаковых балотах, у хмызняку.

## Сістэматыка 
У гэтым родзе былі выяўлены крыптычныя віды. Пацверджана, што на паўночным захадзе Еўрапейскай Расіі *Gymnadenia densiflora* (Wahlenb.) A. Dietr. надзейна вылучаецца са складу *Gymnadenia conopsea* (L.) R. Br., і пастаўлена пытанне пра тое, што ў некаторых іншых раёнах Расіі *Gymnadenia conopsea* таксама не прадстаўляе сабой адзінага цэлага.

### Сінонімы 
* 
* 

### Міжродавыя гібрыды 
*  [= *Gymnadenia* × ]
*  [=  × *Gymnadenia*]

### Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Ядрушка
Зарніца

**Зарні́ца** (*Linaria*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя, двухгадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны з прамастойным ці галінастым сцяблом вышынёю да 1 м. Лісце сядзячае, чаргаванае або кальчаковае. Кветкі няправільныя з трубчастым, двухгубым вяночкам жоўтага, чырвонага, белага, сіняга і іншага колеру, з моцна развітым нектарнікам, сабраныя ў верхавінкавыя суквецці. Плод — шматнасенная каробачка.

## Арэал 
Адрозніваецца больш за 150 відаў. Пашыраны пераважна ў Еўропе, Азіі, Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі як дзікарослыя трапляюцца ўсюды  у паўднёвых раёнах — . Растуць на палях, лугах, у лясах, каля дарог. У культуры вырошчваюць , якая зрэдку трапляецца як здзічэлая.

## Віды 
Спіс некаторых відаў:
* 
* 
*  — Цэнтральная і Паўднёвая Еўропа, Паўночная Афрыка
*  — Марока
*  — Усходняя Сібір, Кітай
*  — Балканы, Іран, Турцыя
*  — Еўропа, Каўказ, Алтай, Заходняя Сібір, Казахстан, Турцыя
* 
*  — Марока, Партугалія, Іспанія
*  
*  — Сахалін, Курыльскія астравы, Японія, Паўночна-Усходні Кітай, Карэйскі паўвостраў
*  — Марока (Атлас)
* 
*  — Алжыр, Туніс
* 
*  — эндэмік вострава Мальта і суседніх Пелагскіх астравоў
*  — Італія, у тым ліку Сіцылія
* 
*  — Партугалія, Іспанія
* 
*  — Швейцарыя, Італія, Францыя, Партугалія, Іспанія
* 
* 
* 
*  — Еўропа, Турцыя, Сібір, Далёкі Усход, Кітай

## Значэнне 
Лекавыя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны. Некаторыя віды (напр., ) — пустазелле, атрутныя.

## Літаратура 
* Зарніца //  — С. 538.
* *Дзмітрыева С. А., Луніна Н. М.* Зарніца //  — С. 337.

## Спасылкі 
* 
* Linaria // The Plant List
Кодэкс кананічнага права

**Кодэкс кананічнага права** () — корпус юрыдычных нормаў агульнага і ўніверсальнага характару, які кіруе Каталіцкай Царквой лацінскага абраду. Сучасны ККП (CIC) прыняты ў 1983 годзе.

Кананічнае права грунтуецца на дысцыплінарных нормах Старажытнай Царквы. Нягледзячы на гэта, на працягу шматлікіх стагоддзяў яно заставалася не кадыфікаваным. Першая спроба сумаваць царкоўныя юрыдычныя нормы была прадпрынята ў XII стагоддзі, калі ў Цэркве з'явіўся т.з. «Дэкрэт Грацыяна» (, літаральна «Узгадненне кананічных разыходжанняў»). Гэты дэкрэт сістэматызаваў кананічнае права і стаў, фактычна, яго першым сумавальным кодэксам, хоць і не быў афіцыйна ўхвалены Святым Прастолам. Зборнікі папскіх дэкрэталій, якія выходзілі пазней, дапаўнялі гэты дэкрэт.

Да 1500 годзе быў падрыхтаваны Корпус кананічнага права (), які ўключаў Дэкрэт Грацыяна і папскія дэкрэталіі сумарна названыя «», гэта значыць «Што выходзяць за межы» (Дэкрэту Грацыяна), якія дапаўнялі яго. У 1580 годзе Корпус быў ухвалены Папам Рыгорам XIII і заставаўся ў сіле да 1918 года.

У 1918 годзе набыў моц ухвалены Папам Бенедыктам XV Кодэкс кананічнага права, які ў адрозненне ад сярэднявечнага Корпуса ўяўляў сабой не механічны збор законаў, а ўніверсальны і сістэматызаваны прававы зборнік. Кодэкс складаўся з 2414 канонаў, падзеленых на пяць кніг: агульныя прынцыпы, катэгорыі асоб у кананічным праве, сродкі Цэрквы ў выкананні сваёй місіі, працэдуры, звязаныя з царкоўнымі судамі, правапарушэнні і пакаранні.

У 1983 годзе Кодэкс кананічнага права быў перапрацаваны і абвешчаны ў апостальскай канстытуцыі Яна Паўла II «Sacrae disciplinae leges». Цяпер дзеючы Кодэкс складаецца з 1752 канонаў, падзеленых на сем кніг:

* Пра агульныя нормы
* Пра народ Божы
* Пра настаўніцкае служэнне Царквы
* Пра служэнне асвячэння ў Царкве
* Пра часавыя выгоды ў Царкве
* Пра санкцыі ў Царкве
* Пра працэсы

Кодэкс кананічнага права 1983 года правадзейны толькі для Каталіцкай царквы лацінскага абраду. Ва ўсходнекаталіцкіх цэрквах дзейнічае Кодэкс канонаў Усходніх цэркваў, прыняты ў 1990 годзе.

## Гл. таксама 
* Кананічнае права
* Кодэкс канонаў Усходніх цэркваў

## Літаратура 
* «Кодекс канонического права»//Католическая энциклопедия. Изд. францисканцев. Т.2. М.:2005.
* «Кодекс канонического права. Codex Iuris Canonici.» Институт философии, теологии и истории Святого Фомы. М., 2007 г.

Катэгорыя:Кананічнае права
Катэгорыя:Царкоўнае права
Катэгорыя:Каталіцтва
Віктар Ніканавіч Вінаградаў

**Віктар Ніканавіч Вінаградаў** (, в. Замасточча, ) — беларускі матэматык. Кандыдат педагагічных навук (1968), прафесар (1977). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1976).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскае мастацка-графічнае педвучылішча (1953) і Полацкі педагагічны інстытут (1957). З 1957 года ў Віцебскім педагагічным інстытуце: старшы выкладчык, загадчык кафедры, прарэктар, з 1978 па 1997 год рэктар інстытута.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі і «Знак Пашаны», медалямі.

## Літаратура 
* Віктар Ніканавіч Вінаградаў : бібліяграфічны паказальнік / Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут. Бібліятэка; [склад. Т. П. Трапачук, Н. М. Яначкина]. — Віцебск, 1992. — 58 с.
* Вінаградаў Віктар Ніканавіч // Памяць : Гарадоцкі р-н : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. С. І. Садоўская; рэдкал. Н. А. Бурунова [і інш.]. — Мн., 2004. — С. 711.
* *Пукшанский, А.* Ректор, который не стал художником! / А. Пукшанский // Витебский курьер. — 1996. — 13 сент.
* *Радкевіч, В.* Аднойчы і на ўсё жыццё / В. Радкевіч, Е. Васіленка // Настаўніцкая газета. — 1983. — 29 кастр.
* *Шкут, М.* Вернасць абавязку настаўніка / М. Шкут, А. Жукава // Віцебскі рабочы. — 1983. — 3 лістап.
* *Шпаковская, Г.* Педагоги с полоцкой закваской / Г. Шпаковская // Народнае слова. — 2003. — 22 сак.

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі вышэйшай школы БССР
Катэгорыя:Рэктары Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Кодэкс Канонаў Усходніх Цэркваў

**Кодэкс Канонаў Усходніх Цэркваў** *(ККУЦ, лат. Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium, CCEO)* — кодэкс кананічнага права, агульны для ўсіх Усходніх Каталіцкіх Цэркваў. Абвешчаны 18 кастрычніка 1990 апостальскай канстытуцыяй *«Sacri Canones»*, выдадзенай Папам Рымскім Янам Паўлам II. Набыў моц 1 кастрычніка 1991 года.

## Кароткая гісторыя ўзнікнення кодэкса 
Да XX стагоддзя ва Усходняй і Заходняй Царкве існавалі розныя зборнікі права, часцяком не вельмі сістэматычныя, храналагічныя і, таму, нязручныя для выкарыстання. У 1917 годзе Папа Бенедыкт XV абвясціў Кодэкс кананічнага права, які стаў першым па-сапраўднаму сістэматычным зборам права ў Каталіцкай Царкве. Праца над аналагічным зборнікам для Усходніх Цэркваў пачалася ў 1929 годзе. Да сярэдзіны XX стагоддзя ўсходні кодэкс быў ужо практычна гатовы, аднак Папа Пій XII сваімі чатырма motu proprio абвясціў толькі некаторыя яго часткі:

# m.p.&nbsp;Crebrae allatae sunt (шлюбнае права) (22 лютага 1949), AAS 41 (1949) 89-119.
# m.p. Sollicitudinem Nostram (працэсуальнае права) (6 студзеня 1950), AAS 42 (1950) 5-120.
# m.p. Postquam Apostolicis Litteris (манахі, уласнасць, тэрміны) (9 лістапада 1952), AAS 44 (1952) 65-152.
# m.p.&nbsp;Cleri sanctitati (асабістае права) (2 чэрвеня 1957), AAS 49 (1957) 433—603.

Пасля II Ватыканскага сабору ўзнікла неабходнасць перагляду як усходняга, так і заходняга кананічнага права. У 1972 годзе Папа Павел VI стварыў Камісію для прагляду Усходняга Кананічнага Права. Следствам яе амаль дваццацігадовай працы стала абвяшчэнне ў 1990 годзе новага Кодэкса Канонаў Усходніх Цэркваў. Некалькімі гадамі раней, у 1983 годзе, увайшоў у сілу новы Кодэкс кананічнага права Лацінскай Царквы.

## Агульная характарыстыка 
Зыходны тэкст Кодэкса Канонаў Усходніх Цэркваў выдадзены на лацінскай мове.

Кодэкс складаецца з 1546 канонаў, падзеленых на 30 тытулаў (паводле традыцыі старажытных усходнехрысціянскіх кананічных зборнікаў).

Кодэкс мае абавязваючую сілу толькі для верных Усходніх Каталіцкіх Цэркваў, хоць у асобных выпадках абавязвае таксама Рымска-Каталіцкай Царкве.

У сувязі з тым, што ККУЦ з'яўляецца агульным кодэксам для шматлікіх цэркваў, вельмі часта ў ім утрымліваецца спасылка на партыкулярнае права кожнай асобнай Царквы свайго права, якое павінна падаць дэталёвыя нормы адносна пэўных спраў. У некаторых выпадках Кодэкс дазваляе партыкулярнаму праву нават мадыфікаваць нормы права, якія змяшчаюцца ў ККУЦ.

Кодэкс быў навелізаваны апостальскім лістом ў форме motu proprio Ad tuendam fidem Папы Яна Паўла II у 1998 годзе (каноны 598 і 1436).

## Літаратура 
* Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium auctoritate Ioannis Pauli II Pp. promulgatus, Typis Polyglottis Vaticanis 1990.
* Джероза Ліберо. Церковне право / Пер. з нім. Н. Щигельської. — Львів: Свічадо, 2001. — 336 с. ISBN 966-561-213-1

## Спасылкі 
* Арыгінальны (Лацінскі) тэкст Кодэкса канонаў Усходніх цэркваў

Катэгорыя:Кананічнае права
Катэгорыя:Усходнія каталіцкія цэрквы
Апостальская адміністратура Кыргызстана

**Апостальская адміністратура Кыргызстана ** () — тэрытарыяльна-адміністрацыйная адзінка структуры Рымска-Каталіцкай царквы з цэнтрам у горадзе Бішкек, Кыргызстан. Апостальская адміністратура распаўсюджвае сваю дзейнасць на ўсю тэрыторыю Кыргызстана. У наш час у Кыргызстане дзейнічаюць тры каталіцкія прыходы: у Бішкеку, Таласе і Джалал-Абадзе.

## Гісторыя 
22 снежня 1997 года ў Кыргызстане Рымскім Папам Янам Паўлам II была заснавана місія sui iuris, якая вылучылася з Апостальскай адміністратуры Казахстана.

18 сакавіка 2006 года Рымскі Папа Бенедыкт XVI выпусціў булу *In Kyrgyzstania spiritali*, якой заснаваў Апостальскую адміністратуру Кыргызстана.

## Ардынарыі 
* святар Аляксандр Кан (22.12.1997 — 18.03.2006) — ардынарый місіі sui iuris у Кыргызстане;
* біскуп Мікалай Месмер (з 18.03.2006 — па цяперашні час).

## Крыніца 
* Annuario Pontificio, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2003, ISBN 88-209-7422-3
* Була *In Kyrgyzstania spiritali*, AAS 98 (2006), стр. 308 

## Спасылкі 
* Даныя пра Апостальскую адміністратуру Кыргызстана 
* Афіцыйны сайт Апостальскай адміністратуры Кыргызстана 

Катэгорыя:Каталіцтва ў Кыргызстане
Катэгорыя:Апостальскія адміністратуры
Параход

[thumb|Рачны параход на [Піна|Піне, 1863]]
, 1903]]

**Параход**, **паравое судна** — марское або рачное судна, якое прыводзіць у рух паравая машына ці паравая турбіна. Параход з паравой машынай Дж. Уата пабудаваны ў 1802 годзе ў Вялікабрытаніі. У 1807 годзе ў ЗША Роберт Фултан пабудаваў колавы рачны параход. Напачатку параходы былі колавыя, з 1840-х гадоў — з грабным вінтом. З сярэдзіны 20 стагоддзя выцясняюцца больш эканамічнымі цеплаходамі. Сучасныя параходы з паравой (або газавай) турбінай называюцца турбаходамі, турбаэлектраходамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Транспартныя сродкі
Каталікі-традыцыяналісты

**Каталікі-традыцыяналісты** — асобныя кансерватыўныя прадстаўнікі Рымска-каталіцкай царквы, а таксама рэлігійныя групы, якія стаяць на пазіцыях фундаментальнага  каталіцтва, не прызнаюць літургічныя рэформы і шматлікія іншыя новаўвядзенні Другога Ватыканскага сабору.

Падзяляюцца на некалькі груп:

* Седэвакантысты — не прызнаюць Рымскіх Пап пасля Пія XII, і з'яўляюцца сектамі (у арганізацыйным сэнсе), якія не прызнаюць адна адну.
* Святарскае брацтва Св. Пія X — прыхільнікі архібіскупа Марселя Лефеўра, якія шануюць Рымскіх Пап, аднак адмаўляюцца падпарадкавацца ім адміністрацыйна.
* Каталікі-традыцыяналісты, якія падтрымліваюць зносіны з Рымам, але ў літургічным жыцці выкарыстоўваюць чын Трыдэнцкай імшы (напрыклад, Брацтва Святога Пятра).

Сярод кардыналаў прыхільнікам і спачуваючым каталікам-традыцыяналістам з'яўляўся нябожчык аўстрыйскі кардынал Альфонс Штыклер.

## Гл. таксама 
* Una Voce
* Лефеўрысты
* Інстытут Хрыста Цара і Архірэя

Катэгорыя:Каталіцкі традыцыяналізм
Ледакол

**Ледакол** — судна, якое пракладвае шлях іншым суднам у льдах замярзаючых басейнаў і служыць для падтрымання навігацыі. Ламае лёд масай свайго корпуса пры напаўзанні нахіленай насавой часткай на край крыгі. Ахова корпуса ад бакавога сціскання забяспечваецца яго спецыяльнай формай і павышанай трываласцю, засцярога вінтоў і стырнавых агрэгатаў — вялікай асадкай.

Ледаколы бываюць марскія, у тым ліку лінейныя (для далёкіх пераходаў у арктычных морах, даўжыня да 150 м, водазмяшчэнне 23500 тон), азёрныя і рачныя. Найбольш магутныя сучасныя ледаколы — атамныя ледаколы.

Ледакольныя флаты маюць ЗША, Канада, Расія, Фінляндыя, Швецыя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* **Атомный** **ледокольный** **флот**
Вейль

**Вейль** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэ Вейль — французскі матэматык.
* Герман Вейль — нямецкі матэматык.
* Курт Вейль — нямецкі кампазітар.
* Сімона Вейль (1909—1943) — французскі філосаф, хрысціянскі містык і грамадскі дзеяч.
* Сімона Вейль (1927-2017) — французская адвакатка і палітык.
Гадар

**Гадар** (, ) — французскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Бенжамен Луі Поль Гадар, французскі скрыпач і кампазітар
* Жан-Люк Гадар, французскі кінарэжысёр
* Палет Гадар, амерыканская актрыса
Мікалай Уладзіміравіч Вінаградаў

**Мікалай Уладзіміравіч Вінаградаў** (, г. Луга — ) — беларускі псіхіятр. Доктар медыцынскіх навук, прафесар (1943). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1966).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі медыцынскі інстытут ў 1925 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1948—1972 гг. загадчык кафедры псіхіятрыі Віцебскага медыцынскага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Працы па фізіялогіі , укараненню ў псіхіятрыю фізіялагічнага напрамку і .

## Літаратура 
* Республика Беларусь: энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 2. — Минск, 2006.
* 

## Спасылкі 
* 
* Виноградов Николай Влвдимирович // Портал «Память народа» 
* Музейный комплекс «Дорога памяти»  

Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Псіхіятры Беларусі
Катэгорыя:Псіхіятры СССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Галкін

**Галкін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Галкін (нар. 1965) — беларускі геолаг, спецыяліст у галіне інжынернай і экалагічнай геалогіі. Доктар геолага-мінералагічных навук, прафесар.
* Генадзь Сяргеевіч Галкін, беларускі спартсмен
* Максім Аляксандравіч Галкін, расійскі артыст эстрады
* Самуіл Залманавіч Галкін, яўрэйскі паэт
* Уладзіслаў Барысавіч Галкін, расійскі акцёр

## Гл. таксама 
* Уладзімір Піліпавіч Горын-Галкін — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Расіі ў пачатку XX стагоддзя
Гайдук

**Гайдук** — прыгонны сялянін у Рэчы Паспалітай у XVIII стагоддзі, які знаходзіўся на службе пры пане ў якасці ахоўніка.

## Прозвішча 
* Аксана Вячаславаўна Гайдук (нар. 1974) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання.
* Васіль Емяльянавіч Гайдук (нар. 1936) — беларускі заолаг. Доктар біялагічных навук (2000), прафесар (2005).
* Генадзь Гайдук (нар. 1959) — беларускі акцёр.
* Мікола Гайдук (1931—1998) — беларускі пісьменнік, журналіст, краязнавец.
* Пётр Іванавіч Гайдук (нар. 1958) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (2005), прафесар.
* Станіслаў Іванавіч Гайдук (нар. 1935) — матэматык.
* Уладзімір Гайдук (1941—2012) — беларускі паэт.
* Фердынанд Міхайлавіч Гайдук (1940—2011) — вучоны, псіхіятр.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Галоўчынскі

* Аляксандр Галоўчынскі
* Канстанцін Галоўчынскі
* Мікалай Галоўчынскі
* Шчасны Галоўчынскі
Роўз Кліўленд

**Роўз Элізабет Кліўленд** (;  — ) — сястра прэзідэнта Стывена Гровера Кліўленда і Першая лэдзі ЗША з 1885 па 1886 год.

## Біяграфія 
Роўз Кліўленд нарадзілася ў Фаетвіль, штат Нью-Ёрк. У 1853 годзе пераехала ў Холанд-Патэнт, дзе яе бацька быў пастарам прэсвітэрыянскай царквы. Атрымала адукацыю ў семінарыі Хоўтан, дзе і потым працавала настаўнікам некаторы час. Пазней выкладала ў прыватнай школе ў Пенсільваніі, а затым зноў вярнулася ў Хоўтан. Клапацілася аб састарэлай маці да яе смерці ў 1882 годзе. Калі брат быў абраны прэзідэнтам, Фрэнсіс стала Першай лэдзі.

Калі прэзідэнт Кліўленд ажаніўся з Фрэнсіс Фолс, Роўз падала ў адстаўку і пачала кар’еру ў сферы адукацыі. Яна стала кіраўніком інстытута ў Лафает, Індыяна і рэдактарам чыкагскага часопіса «Літаратурнае жыццё».
Галубовіч

**Галубовіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Валерый Іванавіч Галубовіч (нар. 1943) — беларускі гісторык.
* Васіль Васілевіч Галубовіч (1909—1991) — беларускі тэатральны мастак.
* Віталь Уладзіміравіч Галубовіч (нар. 1974) — беларускі гісторык.
* Вольга Мікалаеўна Галубовіч (нар. 1956) — беларуская палітык, дэпутатка Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання.
* Генадзь Міхайлавіч Галубовіч (1934—1992) — беларускі кніжны графік і ілюстратар.
* Іван Іванавіч Галубовіч (1942—2014) — беларускі празаік, публіцыст.
* Леанід Міхайлавіч Галубовіч (нар. 1950) — беларускі паэт.
* Людвіг Галубовіч (1915—1964) — беларускі ваенна-палітычны дзеяч, выдавец, святар.
* Міхаіл (Галубовіч) (1800—1881) — уніяцкі, потым праваслаўны царкоўны дзеяч.
* Уладзімір Галубовіч (1908—1962) — беларускі і польскі археолаг.
* Хэлена Цэгак-Галубовіч (1902—1979) — беларускі і польскі археолаг.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Ган

**Ган**:

## Прозвішча 
* Ота Ган, нямецкі хімік
* Юліус фон Ган, аўстрыйскі метэаролаг
* Юхан Готліб Ган, шведскі хімік

## Іншае 
* Вежа Ган
* Горад Рамат-Ган
Ганчар

* Алесь (Аляксандр Цярэнцьевіч) Ганчар (1918—1995) — украінскі пісьменнік, публіцыст і грамадскі дзеяч.
* Віктар Іосіфавіч Ганчар (1957—1999) — беларускі палітык.
Гандзі

**Гандзі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Індзіра Гандзі — прэм’ер-міністр Індыі
* Махатма Гандзі — адзін з кіраўнікоў і ідэолаг нацыянальна-вызваленчага руху Індыі
* Раджыў Гандзі — 7-ы прэм’ер-міністр Індыі
* Соня Гандзі — індыйскі палітык
Ганчарык

**Ганчарык** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Пятровіч Ганчарык — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Іван Іосіфавіч Ганчарык — беларускі ўрач-тэрапеўт.
* Міхаіл Мікалаевіч Ганчарык — беларускі навуковец-біёлаг, пісьменнік.
* Уладзімір Іванавіч Ганчарык — беларускі прафсаюзны дзеяч.
Гарбук

**Гарбук** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вісарыён Сцяпанавіч Гарбук — беларускі празаік, паэт і перакладчык.
* Генадзь Міхайлавіч Гарбук — беларускі акцёр тэатра і кіно.
* Уладзімір Міхайлавіч Гарбук — военачальнік.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Гарбачоў

**Гарбачоў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Васілевіч Гарбачоў (нар. 1936) — беларускі архітэктар.
* Андрэй Раманавіч Гарбачоў (1909—1995) — беларускі гісторык.
* Барыс Сяргеевіч Гарбачоў — герой Грамадзянскай вайны, камкор.
* Дзмітрый Піліпавіч Гарбачоў — Герой Савецкага Саюза.
* Мікалай Сцяпанавіч Гарбачоў — беларускі савецкі спартсмен (грэбля на байдарках і каноэ).
* 
* Уладзімір Васільевіч Гарбачоў — беларускі вучоны ў галіне кардыялогіі.
* Яўстрат Дзянісавіч Гарбачоў — адзін з арганізатараў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Гарнастай (значэнні)

* Гарнастай, млекакормячы звярок з каштоўным футрам 
* Астафій Гарнастай, вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, ключнік кіеўскі, намеснік оўруцкі 
* Іван Гарнастай, вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, вялікі пісар літоўскі і маршалак надворны літоўскі
* Анікей Гарнастай, вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч
* Гаўрыла Гарнастай, вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч
Гасеўскі

* Аляксандр Гасеўскі
* Багуслаў Корвін-Гасеўскі
* Вінцэнт Гасеўскі
* Крыштоф Гасеўскі
Гарыбальдзі

**Гарыбальдзі** () — італьянскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аніта Гарыбальдзі, удзельніца нацыянальна-вызваленчай барацьбы італьянскага народа
* Джузэпэ Гарыбальдзі, народны герой Італіі
* Меноці Гарыбальдзі, польскі і італьянскі генерал
Гебельс

**Гебельс** ( альбо *Göbbels*) — нямецкае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Магда Гебельс
* Паўль Ёзэф Гебельс
Геер

**Геер** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Карл дэ Геер, шведскі энтамолаг
* Луі дэ Геер, шведскі дзяржаўны дзеяч, барон
* Эрык Густаў Геер, шведскі гісторык, паэт, публіцыст
Баталаў

**Баталаў** — прозвішча

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Уладзіміравіч Баталаў (1928—2017), расійскі акцёр, рэжысёр
* Мікалай Пятровіч Баталаў (1899—1937), савецкі акцёр
* Рыгор Міхайлавіч Баталаў (1915—1988), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза
* Фёдар Аляксеевіч Баталаў (1900—1941), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза
Карл Іванавіч Багдановіч

{{Навуковец 
 |Імя                  = Карл Іванавіч Багдановіч
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = Karol Bohdanowicz1.png
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Дата нараджэння      = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Дата смерці          = 
 |Месца смерці         = 
 |Грамадзянства        = 
 |Навуковая сфера      = геалогія
 |Месца працы          = Горны дэпартамент, Горны інстытут, Кракаўская горная акадэмія, Дзяржаўны геалагічны інстытут (Варшава)
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = Пецярбургскі горны інстытут
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы          = 
}}
**Карл Іванавіч Багдано́віч** (, , Віцебская губерня — , ) — расійскі і польскі геолаг і падарожнік. Акадэмік Польскай Акадэміі навук.

## Біяграфія 
К. І. Багдановіч нарадзіўся ў горадзе Люцын Віцебскай губерні (зараз горад Лудза, Латвія). У 1874—1881 гг. вучыўся ў гімназіі ў Ніжнім Ноўгарадзе, у 1866 годзе скончыў Горны інстытут у Пецярбургу і працаваў у Горным дэпартаменце. У 1901—1917 гг. у Геалагічным камітэце, з 1914 г. яго дырэктар, адначасова ў 1902—1919 гг. прафесар Горнага інстытута. У 1919 г. пераехаў у Польшчу. З 1921 г. прафесар у Кракаўскай горнай акадэміі. З 1938 г. К. І. Багдановіч узначальваў Дзяржаўны геалагічны інстытут у Варшаве.

## Навуковая дзейнасць 
У 1886—1888 г. займаўся даследаваннямі ў Забайкальскім краі ў сувязі з будаўніцтвам чыгункі. У 1889—1891 гг. прымаў удзел у даследаваннях геалагічнай будовы горных ланцугоў Паміра, Тыбета, Цянь-Шаня экспедыцыяй М. Пяўцова. У 1892 г. К. І. Багдановіч узначаліў экспедыцыю ва Усходнюю Сібір і праводзіў даследаванні ўздоўж мяркуемай трасы Транссібірскай чыгункі. У 1896—1900 гг. даследаваў ўзбярэжжы Ахоцкага мара, Камчатку, Аляску, Чукотку, Ляадунскі паўвостраў. У 1907—1913 гг. займаўся вывучэннем нафтаносных пляцовак на Паўночным Каўказе.

К. І. Багдановіч таксама займаўся пытаннямі вулканалогіі, тэктонікі, гідрагеалогіі. Склаў класіфікатар землетрасенняў. У час працы ў Кракаўскай горнай акадэміі вёў геалагічныя даследаванні ў Іспаніі, Францыі, ЗША, Паўночнай Афрыцы.

Аўтар каля 50 навуковых прац.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* БОГДАНОВИЧ Карл Иванович  // *Шелохаев В.* Энциклопедия Русской эмиграции, 1997. 
* Богданович Карл Иванович  // Биографический словарь, 2001. 

Катэгорыя:Геолагі Расіі
Катэгорыя:Геолагі Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага горнага ўніверсітэта
Апостальская адміністратура

**Апостальская адміністратура** — тэрытарыяльная адзінка ў Рымска-Каталіцкай Царкве, якая функцыянуе амаль як дыяцэзія. Апостальская адміністратура ўсталёўваецца ў тых выпадках, калі па якіх-небудзь сур'ёзных прычынах паўнавартасная дыяцэзія не можа быць заснавана (Кодэкс кананічнага права, глава 371 § 2). У ліку магчымых прычын могуць фігураваць нявызначанасць межаў дыяцэзіі ў сувязі з тэрытарыяльнымі прэтэнзіямі дзяржаў адна да адной, складанасці ў адносінах паміж Царквой і дзяржавай і інш.

У наш час у Каталіцкай царкве існуюць 10 апостальскіх адміністратур, з іх 7 — лацінскага абраду, 2 — візантыйскага і 1 — персанальная адміністратура каталікоў-традыцыяналістаў.

* Апостальская адміністратура для вернікаў візантыйскага абраду ў Беларусі
* Апостальская адміністратура Атырау (Казахстан)
* Апостальская адміністратура Каўказа (Грузія і Арменія)
* Апостальская адміністратура Эстоніі
* Апостальская адміністратура Кыргызстана
* Апостальская адміністратура Прызрена (Косава)
* Апостальская адміністратура Узбекістана (Узбекістан)
* Апостальская адміністратура Харбіна (Кітай)
* Апостальская адміністратура Паўднёвай Албаніі — адміністратура візантыйскага абраду, якая адносіцца да Албанскай каталіцкай царквы
* Персанальная апостальская адміністратура Св. Жана Мары Віянея — адміністратура без тэрытарыяльных меж, сфарміравана Папам Янам Паўлам II у 2002 годзе для групы бразільскіх традыцыяналістаў, якія былі членамі Святарскага брацтва Св. Пія X і аднавілі зносіны са Святым Прастолам.

## Гл. таксама 
* Адміністратар, каталіцтва
* Апостальская адміністратура Масквы
* Апостальская Адміністратура Ленінграда

## Літаратура 
* Католическая энциклопедия. Т.1. Издательство францисканцев. М, 2002

## Спасылкі 
* Спіс апостальскіх адміністратур

Катэгорыя:Кананічнае права
*
Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч

**Аляксандр Ярэміч** ( — ) — урач, грамадскі дзеяч, мецэнат. Знаёмы Янкі Купалы.

## Жыццяпіс 
Скончыў Ваенна-медыцынскую акадэмію ў Пецярбургу ў 1904 годзе. Доктар медыцынскых навук (1913). Працаваў хірургам у шпіталях Пецярбурга, Томска, Благавешчанска, на Ленскіх залатых прыісках у Сібіры. Удзельнік культурна-грамадскага руху беларусаў у Пецярбургу. У 1916—1917 гадах — член Пецярбургскага камітэта Беларускага таварыства па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны. Садзейнічаў адкрыццю дзіцячых ясляў, школаў для дзяцей уцекачоў. Пазней працаваў у Хабараўскім краі.

## Аляксандр Ярэміч і Янка Купала 
Пазнаёміўся з Я. Купалам у 1910 годзе. У 1913 годзе за ўласныя сродкі выдаў зборнік Я. Купалы «Шляхам жыцця». Купала адрасаваў А. Ярэмічу на зборніку сваё прысвячэнне: «Шчыра паважанаму доктару А. П. Ярэмічу гэту кніжку пасвячаю. Аўтар».

Алесь Пашкевіч гэтак апісвае абставіны гэта падзеі ў сваім рамане-біяграфіі «Круг»:

## Літаратура 
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Ярэміч» / Аўтар — А. С. Ліс. — C.701
* *Есакоў А.* Выдавец купалавых твораў / Полымя. — Мн., 1969. — № 6.
* *Родчанка Р.* Паплечнікі Альгерда Абуховіча / Літаратура і мастацтва. — Мн., 1967. — 4 красавіка.
* *Пашкевіч А.* Круг: раман-біяграфія / Дзеяслоў. — Мн., 2004. — № 12.

## Спасылкі 
* [Пісьменнік-дэмакрат Альгерд Абуховіч(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B4_%D0%90%D0%B1%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87) / Аўтар — Тодар Кулеша / Glusk Online] 

Катэгорыя:Асобы, звязаныя з Янкам Купалам
Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Катэгорыя:Хірургі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук