open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фантастыка

**Фантастыка**&nbsp;— жанр мастацкай літаратуры, у якім з дапамогай дадання фіктыўных, уяўных элементаў ствараецца свет, адменны ад сённяшняга, рэальнага. Да фантастыкі не адносяцца казкі, накшталт «Ката ў ботах», і многія іншыя, бо апрача агульнай, павярхоўнай «казачнай» атмасферы, фантастыка мае свае тэмы, праблемы, якія яна раскрывае,&nbsp;— «чалавек і прырода», «чалавек і Сусвет», «чалавек і грамадства», «чалавек і дабро (зло)». У залежнасці ад тэмы ўнутраны свет кожнага фантастычнага твора напаўняецца пэўнымі атрыбутамі. Напрыклад, у «чалавек і Сусвет» канечне маюць быць зоркалёты або іншыя касмічныя транспартныя сродкі, на якіх ён, гэта значыць чалавек, будзе баразніць абшары Галактыкі, у «чалавек і дабро (зло)» павінны быць выяўленыя элементы дабра і зла, накшталт эльфаў і оркаў у фэнтэзійных творах. Часта тэмы пераплятаюцца, утвараючы непаўторны кактэйль з каларытных вобразаў (напрыклад, у тэхнафэнтэзі, дзе магія спакойна існуе разам з высокімі тэхналогіямі).
thumb|left|«Падарожжы Гулівера» — фантастычная сатыра XVIII ст.

Героямі фантастыкі могуць быць не толькі людзі, у адным з такіх паджанраў як біяпанк галоўнымі героямі часта з'яўляюцца жывёлы, якія з прычыны генетычных эксперыментаў ці іншага збегу акалічнасцяў сталі разумнымі. Акрамя таго, героямі фантастычнага твора могуць стаць і робаты, і іншапланецяне (чужыя), што часта практыкуюць розныя аўтары, спрабуючы апісаць спецыфічную псіхалогію, сістэму каштоўнасцяў і логіку разумных істот (напрыклад, тры законы робататэхнікі, што прыдумаўАзімаў). У фэнтэзі (адным з паджанраў фантастыкі) выбар «герояў-нелюдзяў» вельмі шырокі — ад невялікіх гномаў да гіганцкіх цмокаў.

Падсумоўваючы вышэйсказанае, можна адзначыць, што фантастыка гэта асаблівы, своеасаблівы жанр літаратуры, які падахвочвае людзей задумвацца над жыццём, яго перспектывамі, рэаліямі і мэтамі.

## Жанры 
[thumb|«[Вайна светаў» Герберта Уэлса — класіка навуковай фантастыкі]]

Перад пачаткам класіфікацыі фантастыкі варта зазначыць, што тут няма нейкага выразнага падзелу на жанры. Адны, напрыклад, адносяць фэнтэзі да навуковай фантастыкі, іншыя наогул кажуць, што фэнтэзі зусім іншы жанр літаратуры, адменны ад фантастыкі. Такая супярэчнасць стымулюецца яшчэ і тым, што ў беларускай мове паняцці фантастыка () і фэнтэзі (), вельмі падобныя і часта блытаюцца. Акрамя таго, жанры пераплятаюцца адзін з адным і вылучыць сярод іх вядучы напрамак даволі цяжка. Напрыклад, кіберпанк&nbsp;— быццам з'яўляецца чыстым падвідам таймпанку, але калі прыгледзецца бліжэй, то там знойдуцца элементы і сацыяльнай фантастыкі, і антыўтопіі. Таму не варта ўспрымаць ніжэйпададзеную класіфікацыю як «бясспрэчную ісціну».

У фантастыцы можна вылучыць наступныя напрамкі:
* Таймпанк;
* Фэнтэзі;
* Сацыяльная фантастыка;
* Навуковая фантастыка;
* Баявая і прыгодніцкая фантастыка;
* Апакаліпсіс і постапакаліпсіс;
* Альтэрнатыўная гісторыя і геаграфія;
Таксама ў спіс яшчэ можна дадаць такі жанр, як готыка, хоць такое далучэнне будзе досыць ўмоўным.

## Гл. таксама 
* Беларуская фантастычная проза
* Кінафантастыка
* Гумарыстычная фантастыка
* Фэнтэзі
* Навуковая фантастыка
* Навуковае фэнтэзі
* Містыка
* Звышнатуральнае
* Уяўнае
* Міф
Кругасвет

**«Кругасвет»** () — універсальная электронная энцыклапедыя на рускай мове. Энцыклапедыя развіваецца з 2000 года і, паводле даных на 2010 год, змяшчае звыш 12 700 артыкулаў (з іх 7 100 — біяграфіі), больш за 12 100 ілюстрацый, 600 палітычных, гістарычных і эканамічных карт, а таксама некалькі гістарычных і палітычных дакументаў. Заснавана на вядомай, выдадзенай у ЗША «Энцыклапедыі Кальера», якая выдавалася ў 1952—1998 гады.

Рэкамендавана Федэральным агенцтвам па адукацыі РФ для выкарыстання ў навучальных установах для паглыбленага вывучэння праграмы.

Энцыклапедыя «Кругасвет» бясплатна даступна на сайце «Krugosvet.ru », поўную электронную копію можна купіць на дзвюх кампакт-дысках ці адным DVD-дыску. На паперы «Кругасвет» не выдаецца.

## Спасылкі 
* Сайт энцыклапедыі «Кругасвет» .

Катэгорыя:Электронныя энцыклапедыі
Катэгорыя:Анлайнавыя энцыклапедыі
Катэгорыя:Рускія энцыклапедыі
Катэгорыя:Універсальныя энцыклапедыі
Катэгорыя:Сайты паводле алфавіта
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2000 годзе
Рыгалета

**«Рыгале́та»** () — опера італьянскага кампазітара Джузэпэ Вердзі ў 3 дзеях, лібрэта Ф. М. П'явэ. Прэм'ера — Венецыя, тэатр *«Фенічэ»*; .

## Гісторыя стварэння 
Стварэнне оперы стала пачаткам сталага этапу ў творчасці кампазітара. У яе аснове ляжыць драма Віктора Гюго «Кароль забаўляецца» (), якая ў свой час была забаронена для пастановак. Каб дамагчыся дазволу ад аўстрыйскай цэнзуры, аўтары некалькі змянілі твор: Францыск I, кароль Францыі, стаў герцагам Мантуанскім, адпаведна змянілі імёны іншых персанажаў. Герцаг таксама падыходзіў для вобразу легкадумнага і распешчанага кіраўніка, кантрастуе з бедным і бяздольным блазнам.

Вердзі адлюстроўвае персанажаў у пастаянным развіцці і руху: блазан Рыгалета, які яшчэ нядаўна смяяўся з графа Мантэронэ, чыю дачку зганьбіў Герцаг, пасля адчувае такі ж адчай і сам ператвараецца ў бацьку, які перажыў гора ў сям'і.

Нечаканым аказаўся вобраз гарбуна на сцэне. Опера выклікала шмат спрэчак. У той час, калі пасля 1852 года твор ужо ставілі ў Вене, Будапешце, Празе і Лондане, прэм'ера ў Парыжы адбылася толькі ў 1857 годзе з-за пратэстаў Гюго, абуранага такой перапрацоўкай свайго твору.

## Музыка 
Музыка оперы поўная глыбокага драматызму, яскрава кантрасная, псіхалагічна глыбокая. Кожны персанаж — завершаны вобраз, які патрабуе ад выканаўцы высокага вакальнага і сцэнічнага майстэрства. Завершаныя арыі непарыўна звязаны з драматычным дзеяннем на сцэне і па-за кантэкстам маюць іншае значэнне.

## Дзеючыя асобы і некаторыя выканаўцы 
## Пастаноўкі ў Беларусі 
Вядома пра некалькі пастановак і выкананняў оперы ў Беларусі (усе — у Мінску):
* 1890-91 — трупа А.Картавава пад кіраўніцтвам В. Сука
* 1893 — трупа І.Шумана
* 1897-98 — Таварыства оперных артыстаў пад кіраўніцтвам Г.Ізмайлава і Г.Шэйна (дырыжор К.Навацкі)
* 1898 — італьянская трупа пад кіраўніцтвам І.Гордзі
* 1899-90 — італьянская трупа Ф.Кастэлана
* 1903 — італьянская трупа Ф.Кастэлана
* 1906 — Кааператыўнае таварыства оперных сцэнічных дзеячаў пад дырэкцыяй Е.Бяляева
* 1935 — Дзяржаўны тэатр оперы і балета (дыр. І. Гітгарц, рэж. П. Златагораў, маст. С. Герштэйн)
* 1948 — Дзяржаўны тэатр оперы і балета (дыр. А. Брон, рэж. Б. Марвінаў, маст. С. Нікалаеў)
* 1968 — Дзяржаўны тэатр оперы і балета (дыр. Г. Дугашаў, рэж. Ю. Ужанцаў, маст. А. Грыгар’янц)
* 1981 — Дзяржаўны тэатр оперы і балета (дыр. А. Анісімаў, рэж. С. Сільніцкі, маст. Я. Ждан)
* 1994 — Дзяржаўны тэатр оперы і балета (дыр. А. Анісімаў, рэж. Ю. Аляксандраў, маст. Л. Ганчарова)
* 2014 — Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета РБ (дыр. В. Пласкіна, рэж. Н. Кунінгас, маст. А. Контэк)

## Спасылкі 
* 
* *Rigoletto* piano vocal score з Indiana University's Online Opera Scores Database
* *Rigoletto* synopsis  з Метраполітэн опера
* DVD з Piazza del Campo, Siena
* Лібрэта 
* San Diego OperaTalk! with Nick Reveles: Рыголета 

Катэгорыя:Оперы па літаратурных творах
Катэгорыя:Оперы 1851 года
Папоў

**Папо́ў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Канстанцінавіч Папоў (1930—2016) — савецкі артыст цырка.
* 
* Аляксей Мікалаевіч Папоў (нар. 1992) — беларускі міні-футбольны ігрок і трэнер.
* 
* Барыс Сямёнавіч Папоў (нар. 1940) — беларускі архітэктар.
* Вадзім Аляксандравіч Папоў (нар. 1940) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Васіль Васілевіч Папоў (1887—1955) — вучоны, геадэзіст.
* Віктар Міхайлавіч Папоў (нар. 1945) — беларускі архітэктар.
* Іван Данілавіч Папоў (1864—1920) — расійскі ваенны дзеяч.
* Леанід Іванавіч Папоў (нар. 1945) — савецкі касманаўт.
* Маркіян Міхайлавіч Папоў (1904—1969) — савецкі ваенны дзеяч, Герой Савецкага Саюза.
* Павел Іванавіч Папоў (1916—*невядома*) — дзяржаўны дзеяч БССР
* Пётр Харытонавіч Папоў (1868—1960) — расійскі ваенны дзеяч.
* Сцяпан Георгіевіч Папоў (нар. 1984) — беларускі самбіст.
* Сямён Аляксеевіч Папоў (1925—1943) — Герой Савецкага Саюза.
* 

## Гл. таксама 
* Папова

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Прамакрылыя

**Прамакрылыя**, ці **прастакрылыя** (*Orthoptera*) — атрад насякомых.

## Апісанне 
Даўжыня ад некалькіх міліметраў да 10 см. Цела прадаўгаватае, сціснутае з бакоў, зеленаватае, жаўтаватае, шараватае. Ротавыя органы грызучыя. Заднія ногі скакальныя. Пярэднія крылы скурыстыя, заднія перапончатыя, у шэрагу відаў кароткія або рэдукаваныя. Брушка 10-членікавае з нячленістымі прыдаткамі — цэркамі, у самак з яйцакладам. У некаторых відаў ёсць органы слыху і гукавы апарат. Большасць расліннаедныя, ёсць драпежнікі і ўсёедныя.

Развіццё з няпоўным ператварэннем. Характэрна фазавая зменлівасць — полімарфізм. Адно пакаленне за год.

## Арэал і экалогія 
Пашыраны амаль усюды, пераважна ў тропіках і субтропіках. Жывуць у траве, на кустах і дрэвах, некаторыя ў глебе і на яе паверхні. На Беларусі каля 70 відаў з надсямействаў , ,  і .

## Сістэматыка 
Вядомы з верхняга карбону (каля 270 млн г. назад). 2 падатрады:  з надсямействамі , , ,  і  з надсямействамі , , , , . Каля 20 тысяч відаў.

## Значэнне 
Некаторыя віды — шкоднікі сельскагаспадарчых культур.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады насякомых
Алег Канстанцінавіч Папоў

**Алег Канстанцінавіч Папоў** (, вёска Вырубава, Маскоўская вобласць — , ) — савецкі і расійскі артыст цырка (клоўн), , . Народны артыст СССР (1969).

## Біяграфія 
Алег Канстанцінавіч Папоў нарадзіўся 31 ліпеня 1930 г у вёсцы Вырубава Кунцаўскага раёна Маскоўскай вобласці (цяпер вёска ўваходзіць у гарадское паселішча Адзінцова Адзінцоўскай раёна Маскоўскай вобласці). Неўзабаве сям'я пераехала ў Маскву і пасялілася ў раёне стадыёна «Дынама».

У 1943 годзе Алег паступае вучнем слесара на паліграфічны камбінат «Праўда».

У наступным, 1944 годзе, займаючыся ў гуртку акрабатыкі Палаца спорту «Крылы Саветаў», ён пазнаёміўся са студэнтамі цыркавога вучылішча, пабываў на іх рэпетыцыях. У гэтым жа годзе Алег паступае ў Дзяржаўнае вучылішча цыркавога мастацтва, якое заканчвае ў 1950 годзе па спецыяльнасці эксцэнтрык на дроце.

Пачаў сваю кар'еру эквілібрыстам, выступаючы з нумарам «Эксцэнтрык на свабодным дроце» (рэжысёр-педагог С. Марозаў). У 1951 годзе дэбютаваў у якасці дывановага клоўна ў Саратаўскім цырку. Канчаткова зацвердзіўся ў гэтым амплуа ў Моладзевым цыркавым калектыве (1951—1953). Стварыў артыстычны вобраз «Сонечнага клоўна» — безжурботнага хлопца з капой русых валасоў у знарочыста шырокіх паласатых штанах і клятчастай шапачцы. У сваіх выступах выкарыстоўвае такія прыёмы як эквілібрыстыка, акрабатыка, жангліраванне, парадыраваннем цыркавых нумароў, але галоўнае месца ў яго выступах займаюць антрэ, вырашаныя сродкамі буфанады і эксцэнтрыкі. Сярод лепшых рэпрыз Алега Папова — «Повар», «Свісток», «Прамень».

Часта здымаўся ў кіно, выступаў у якасці рэжысёра цыркавых спектакляў.

З 1991 года жыў і працаваў у Германіі пад сцэнічным псеўданімам *Шчаслівы Ганс*.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Клоўны СССР
Катэгорыя:Клоўны Расіі
Катэгорыя:Клоўны Германіі
Катэгорыя:Клоўны паводле алфавіта
Катэгорыя:Цыркавыя артысты СССР
Катэгорыя:Цыркавыя артысты Расіі
Катэгорыя:Цыркавыя артысты Германіі
Катэгорыя:Імігравалі ў Германію з Расіі
Тэорыя механізмаў і машын

**Тэорыя механізмаў і машын** — навука пра агульныя метады даследавання і праектавання механізмаў і машын.

Уключае структурны, кінематычны і дынамічны аналіз механізмаў і машын (тых, што існуюць) і сінтэз механізмаў (праектаванне новых механізмаў для ажыццяўлення зададзеных рухаў); дынаміку механізмаў і машын, кінематыку механізмаў, кінетастатыку механізмаў, з ёю звязаны дэталі машын (як навуковая дысцыпліна), матэрыялазнаўства, навука пра надзейнасць тэхнічных сістэм і інш. Займаецца таксама праектаваннем сістэм кіравання машын-аўтаматаў (тэорыя аўтаматычнага кіравання), даследаваннем і праектаваннем маніпулятараў і прамысловых робатаў.

Сфарміравалася ў канцы 18 — пач. 19 ст. пад уплывам патрэб машынабудавання. Значны ўклад у яе развіццё зрабілі Ж. В. Панселе і Г. Г. Карыяліс (Францыя), Ф. Рэло, О. Мор і Л. Бурместэр (Германія), Р. Віліс (Вялікабрытанія), Дж. Бенафіт (ЗША), П. Чабышоў, М. Жукоўскі (Расія) і інш.

Катэгорыя:Прыкладныя навукі
Герб Чэрвеня

**Герб Ігумена** (з 1923 — **Чэрвеня**) — геральдычны сімвал Чэрвеня, дараваны гораду 22 студзеня 1796: *«у блакітным полі сярэбраны куст кветак, над якімі пяць залатых пчол»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 25 лютага 1999 года. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад № 59.

Афіцыйнае апісанне:

У сінім полі французскага шчыта сярэбраны куст кветак, які атачаюць пяць залатых пчол.

## Гл. таксама 
* Сцяг Чэрвеня

Катэгорыя:Чэрвень (горад)
Чэрвень
Метамарфоз

thumb|Вусень, кукалка, матылёк
**Метаморфо́з** (ад ), метабалія ў жывёл — глыбокае пераўтварэнне будовы арганізма, у выніку якога лічынка ператвараецца ў дарослую асобіну. Характэрны для большасці груп беспазваночных і некаторых пазваночных — міног, шэрагу рыб (напр., дваякадыхальных), земнаводных.

Звычайна метамарфоз звязаны з рэзкай пераменай спосабу жыцця жывёлы ў антагенезе (напр., з пераходам ад свабоднаплаваючага да прымацаванага спосабу жыцця, ад воднага да наземнага, ад скрытага ў субстраце да адкрытага паветранага і інш.). У жыццёвым цыкле жывёл, якія развіваюцца з метамарфозам, бывае адна і больш лічыначныя стадыі. Пры развіцці з метамарфозам жывёлы на розных стадыях антагенезу выконваюць розныя функцыі, якія спрыяюць захаванню і працвітанню віду.

Часам метамарфоз ускладняецца чаргаваннем пакаленняў (фаз развіцця), якія размнажаюцца бясполым або палавым шляхам. Выпадкі метамарфозу, калі лічыначная стадыя нагадвае велігер марскіх форм і адбываецца ў яйцы, называюцца крыптаметабаліяй (напр., у вінаграднага смаўжа). Змены, звязаныя з павелічэннем колькасці сегментаў цела і членікаў вусікаў, называецца анамарфозам (напр., у мнаганожак і бязвусікавых насякомых). Развіццё без істотных змен, характэрнае для большасці прымітыўных насякомых, называецца протаметабалія (эпімарфоз).

Развіццё крылаў у насякомых прывяло да змен у антагенезе. Няпоўнае ператварэнне, або геміметабалія, адбываецца, калі лад жыцця ранніх стадый і імага падобныя, а лічынка (німфа) падобная на дарослую асобіну, і змены арганізацыі суправаджаюцца ў асноўным паступовым ростам зачаткаў крылаў (характэрна для аўсянікаў, багамолавых, паўцвердакрылых, прамакрылых, раўнакрылых, стракоз, тараканавых, тэрмітаў). Поўнае ператварэнне, або голаметабалія, настае, калі ў антагенезе адбываецца рэзкі падзел асноўных функцый (напр., харчаванне ў стадыі лічынкі, а рассяленне і размнажэнне на дарослай стадыі); характэрна для двухкрылых, лускакрылых, перапончатакрылых, цвердакрылых і інш. атрадаў насякомых. У гэтым выпадку чэрвепадобная лічынка не падобна на дарослае насякомае, і пераход адбываецца на стадыі кукалкі.

Сярод пазваночных метамарфоз рэзка праяўляецца ў міног, лічынкі якіх (пескарыйкі) жывуць у грунце, а дарослыя — паўпаразіты рыб; у земнаводных з яйца выходзіць лічынка — апалонік, які пазней страчвае лічынкавыя органы (шчэлепы, хвост і інш.) і замест іх з'яўляюцца органы дарослай жывёлы.

Рэгуляцыя метамарфозу ажыццяўляецца гармонамі.

## Літаратура 
* Петрыкаў А. Метамарфоз // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн., 2000.

Катэгорыя:Фізіялогія
Яўген Сцяпанавіч Рамановіч

**Яўген Сцяпанавіч Рамановіч** (, Мінск — , там жа) — беларускі драматург, празаік, перакладчык, тэатральны дзеяч, тэатразнавец. Заслужаны артыст БССР (1944).

## Біяграфія 
У 1922—1924 навучаўся ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. Адначасова з вучобай пачаў працаваць акцёрам (1922—1931) ў Мінскім гарадскім тэатры (пасля 1-й Беларускі тэатр, а цяпер Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы), якому прысвяціў больш за 25 гадоў.

У 1931—1948 г. — загадчык літаратурнай часткі тэатра.

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1934 года. 

Памёр  года ў Мінску. Пахаваны на Паўночных могілках Мінска.

## Драматургія 
Я. С. Рамановіч — аўтар п'ес:

* «Кантракт, альбо Усё добра будзе» (1924)
* «Вір» (1926)
* «Крывая аблона» (1929),
* «Наклонная плоскость» (1929)
* «Мост» (1929)
* «Камни на дороге» (1931)
* «Полещуки» (1944)
* «Товарищ Андрей» (1944)

П'есы Раманавіча, прысвечаныя фарміраванню характару ў працэсе сацыялістычнай стваральнай працы, перавыхаванню старой інтэлігенцыі, якая становіцца ў шэрагі будаўнікоў новага жыцця, барацьбе беларускіх партызан супраць фашысцкіх акупантаў, ішлі на сцэнах тэатраў РСФСР і УССР.

## Лібрэта 
Я. Рамановічу належаць оперныя і балетныя лібрэта:

* опер «У пушчах Палесся» (1939), «Дзяўчына з Палесся» («Алеся») (разам з П. Броўкам, 1953)
* балетаў «Падстаўная нявеста» (1958) і «Мара» (1961).

Займаўся даследаваннямі гісторыі беларускага тэатра.

## Выбраная бібліяграфія 
Аўтар кніг пра Тэатр імя Янкі Купалы — «Першы тэатр» (1946), пра творчасць Барыса Платонава — «Народны артыст СССР Б. В. Платонаў» (1954), «Людзі і маскі» (1977), артыкулаў пра тэатральнае мастацтва БССР. У 1974 годзе выдаў зборнік успамінаў пра беларускіх пісьменнікаў «Знаёмыя сілуэты».

Пераклаў на беларускую мову п'есы класікаў Максіма Горкага, Льва Талстога, Аляксандра Астроўскага, , , .

## Памяць 
* У 2005 г. поштай Беларусі была выпушчаная паштовая картка з арыгінальнай маркай «100 гадоў з дня нараджэння Я. С. Рамановіча».

## Спасылкі 
* Романович (Рaмановiч) Евгений Степанович 

Катэгорыя:Драматургі СССР
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі прозы і драматургіі на беларускую мову
Пункт расы

міні|Магчымае ўтрыманне вадзяной пары ў паветры ў залежнасці ад тэмпературы
**Пункт расы́, кропка расы** — тэмпература, ніжэй за якую павінна ахаладзіцца паветра (газ), каб наяўная ў ім пара пры дадзенай канцэнтрацыі і нязменным ціску дасягнула насычэння. З’яўляецца неабходнай умовай выпадзення расы і адным з асноўных паказнікаў вільготнасці паветра.

Пункт расы вызначаецца паводле псіхраметрычных табліц на падставе тэмпературы сухога і вільготнага тэрмометраў або кандэнсацыйным гігрометрам.

Пры адноснай вільготнасці ніжэйшай за 100 %, тэмпература пункта расы знаходзіцца ніжэй за фактычную тэмпературу паветра; пры адноснай вільготнасці ў 100 % — супадае з ёй.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Пара
Катэгорыя:Метэаралогія
КПБ

Скарачэнне **КПБ** можа азначаць:
* **Камуністычныя партыі**:
** Камуністычная партыя Бангладэш;
** Камуністычная партыя Беларусі (1918—1991);
** Камуністычная партыя Беларусі (створана ў 1996);
** Камуністычная партыя Бельгіі;
** Камуністычная партыя Бірмы;
** Камуністычная партыя Балгарыі;
** Камуністычная партыя Балівіі;
** Камуністычная партыя Бразіліі.
* **Канцавая паласа бяспекі** — частка ўзлётна-пасадачнай паласы.
* **Камплект пасцельнай бялізны**.
Архангельскі сабор (Масква)

**Сабо́р свято́га Архістратыга Міхаіла (Архангельскі сабор) у Крамлі** — праваслаўны храм, размешчаны на Саборнай плошчы Маскоўскага Крамля.

## Гісторыя 
thumb|160px|left|Саборная плошча Маскоўскага крамля, 1797 год.
[thumb|160px|left|Усходні фасад Архангельскага сабора з вонкавымі прыбудоўкамі, 1882 год. (фота [Мікалай Аляксандравіч Найдзёнаў|Мікалая Найдзёнава)]]
Першы драўляны Архангельскі сабор у Крамлі ўзнік на месцы цяперашняга, магчыма, яшчэ падчас княжання Міхаіла Харабрыта, брата Аляксандра Неўскага, у 1247—1248 гадах.

У 1333 годзе, за адно лета, Іван Каліта пабудаваў новы каменны храм&nbsp;— па зароку, у падзяку за збавенне Русі ад голаду, выкліканага жытам, якое пайшло ў рост і не дало зерняў. Новы Архангельскі сабор быў асвячоны мітрапалітам Феагностам 20 верасня 1333 года.

Існы сабор быў збудаваны ў 1505—1508 гг. пад кіраўніцтвам італьянскага дойліда Алявіза Новага на месцы старога сабора XIV стагоддзя і асвячоны 8 лістапада 1508 года мітрапалітам Сымонам. З 1599 года па 1765 год пры саборы знаходзіўся асобыя архірэі, абавязкам якіх было здзяйсняць паніхіды ў дні памінання князёў і цароў.
З 1743 года па 1883 год быў кафедральным храмам Маскоўскай епархіі. З 1771 па 1801 год протаіерэем сабора быў Пётр Аляксееў, крупный лексикограф, автор «Церковного словаря».

Паводле Найвышэйшага наказу, Найсвяцейшы Сінод указам ад 23 лютага 1895 года за № 809 перадаў Архангельскі сабор з епархіяльнага ў Прыдворнае ведамства з усёй маёмасцю, капіталам і (часова) клірам.

Да ўрачыстасцей па выпадку 300-годдзя дому Раманавых (1913), у саборы былі зроблены вялікія працы па рэстаўрацыі і добраўпарадкаванню, у прыватнасці, па малюнку вялікага князя Пятра Мікалаевіча былі збудаваны шаты над магільняй цара Міхаіла Фёдаравіча з 2-я масіўнымі лампадамі. Імператар Мікалай II, прыбыўшы ў Крэмль 24 мая 1913 года, прайшоў у Архангельскі сабор і запаліў лампады.

## Спасылкі 
* Гісторыя Архангельскага сабора на *pravoslavie.ru*
* Архангельскі сабор на *patriarchia.ru*
* Архангельскі сабор. Прыбудоўка святога Уара. 

Архангельскі
Катэгорыя:Саборы Расіі
Катэгорыя:Пахавальні
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Масквы
Катэгорыя:Аб’екты на банкнотах
Катэгорыя:Архітэктура Маскоўскай Русі часоў Івана III
Масква
Цэнтральны фронт

**Цэнтральны фронт** — аператыўнае аб’яднанне савецкіх войскаў з 15 лютага да 20 кастрычніка 1943 года (камандуючы — генерал арміі Канстанцін Ракасоўскі), у Другой сусветнай вайне.

Войскі фронту вялі баявыя дзеянні на тэрыторыі Курскай і Арлоўскай абласцей, удзельнічалі ў 1943 годзе ў Курскай бітве, пры Чарнігаўска-Прыпяцкай наступальнай аперацыі нанеслі галоўны ўдар ворагу на Канатопскім кірунку і ў жніўні 1943 года ўступілі на землі Украіна. На працягу жніўня-верасня яны адваявалі частку Сумскай, Чарнігаўскай і Кіеўскай абласцей. 20 кастрычніка 1943 года Цэнтральны фронт перайменаваны ў Беларускі фронт (пазней — Першы Беларускі фронт).

Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Цэнтральны
Курская бітва

**Ку́рская бі́тва** (5 ліпеня — 23 жніўня 1943 года; таксама вядомая як **Бітва на Курскай дузе**) па сваіх маштабах, задзейнічаным сілам і сродкам, напружанасці, вынікам і ваенна-палітычным наступствам з’яўляецца адным з ключавых бітваў Другой сусветнай вайны і Вялікай Айчыннай вайны. Самая буйная танкавая бітва ў гісторыі; у ёй удзельнічалі каля двух мільёнаў чалавек, шасці тысяч танкаў, чатырох тысяч самалётаў.

У савецкай і айчыннай гістарыяграфіі прынята падзяляць бітву на 3 часткі: Курскую абарончую аперацыю (5 — 12 ліпеня), Арлоўскую (12 ліпеня — 18 жніўня) і Белгарадска-Харкаўскую (3 — 23 жніўня) наступальныя аперацыі. Бітва працягвалася 49 дзён. Нямецкі бок наступальную частку бітвы зваў **аперацыя «Цытадэль»**.

Пасля завяршэння бітвы стратэгічная ініцыятыва ў вайне канчаткова перайшла на бок Чырвонай арміі, якая да заканчэння вайны праводзіла галоўным чынам наступальныя аперацыі, тады як Вермахт абараняўся.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:1943
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта

Катэгорыя:Бітвы СССР
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы ў Расіі
Катэгорыя:Гісторыя Курскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Белгародскай вобласці
Катэгорыя:Бітвы ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Танкавыя бітвы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Танкавыя бітвы нацысцкай Германіі
Катэгорыя:Танкавыя бітвы СССР
Прэс-рэліз

**Прэс-рэліз**&nbsp;— гэта дакумент, у якім арганізацыя або публічная асоба дае інфармацыю пра пэўную падзею або мерапрыемства ў сродках масавай інфармацыі (СМІ). Мэтай напісання прэс-рэлізу з'яўляецца азнаямленне СМІ з падзеяй, актуальным спосабам вырашэння грамадскай праблемы, навіной, і далейшае асвятленне яе ў выгодным або важным для арганізацыі аспекце. Калі прэс-рэліз напісаны правільна - журналісты ахвотна выкарыстоўваюць з яго звесткі ў сваіх артыкулах практычна без змянення.

Катэгорыя:Сувязі з грамадскасцю
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі
Хірург

|right|150px|thumb]]

**Хірург** ( — рука +  — праца, дзеянне) — урач-спецыяліст, які атрымаў падрыхтоўку па метадах дыягностыкі і хірургічнага лячэння захворванняў і траўм.

Хірургі могуць быць урачамі, стаматолагамі, падолагамі або ветэрынарамі.

Цяпер усё болей развіваецца рабатызаваная хірургія.

## Спецыялізацыі і сумежныя вобласці 
* Хірургічная калапракталогія
* Пратэзная хірургія
** Хірургічная стаматалогія
* Скурная хірургія
* Дзіцячая (педыятрычная) хірургія
* Хірургія кісці
* Агульная хірургія
** Таракальная хірургія — раздзел хірургіі, які займаецца захворваннямі органаў грудной клеткі
*** Кардыяхірургія — раздзел хірургіі, які займаецца карэкцыяй паталогіі сэрца
** Эндакрынная хірургія — раздзел хірургіі, які займаецца захворваннямі залоз унутранай сакрэцыі
** Абдамінальная хірургія — раздзел хірургіі, які займаецца захворваннямі органаў брушной поласці.
*** Хірургія печані і жоўцевых шляхоў
*** Хірургія страўнікава-кішачнага тракту
** Ангіялогія (сасудзістая хірургія) — раздзел хірургіі, які вывучае захворванняў крывяносных сасудаў: артэрый і вен
* Трансплантацыйная хірургія
* Сківічна-тварная хірургія
* Нейрахірургія — раздзел хірургіі, які займаецца захворваннямі нервовай сістэмы
* Акушэрская і гінекалагічная хірургія
* Артапедычная хірургія
* Афтальмахірургія — раздзел хірургіі, які займаецца хірургічнай карэкцыяй зроку
* Оталарынгалогія
* Пластычная хірургія займаецца аднаўленнем формы і функцыі якога-небудзь органа, тканіны ці змененай паверхні чалавечага цела
* Падыятрыя
* Хірургічная анкалогія
* Траўматалогія
* Уралогія — раздзел хірургіі, які займаецца захворваннямі мочапалавой сістэмы
* Андралогія — яшчэ вузейшая галіна ўралогіі, у якой разглядаюцца праблемы мужчынскіх захворванняў
* Ветэрынарная хірургія

Катэгорыя:Хірургі
Катэгорыя:Медыцынскія прафесіі
Мобі Дзік

**Мобі Дзік, або Белы Кіт** () — раман Германа Мелвіла, апублікаваны ў 1851 годзе. «Мобі Дзік» лічыцца адным з Вялікіх амерыканскіх раманаў і скарбам сусветнай літаратуры. Раман апавядае пра прыгоды марака Ізмаіла на судне «Пікад», якім кіруе капітан Ахаб. Хутка Ізмаіл дазнаецца, што адзіная мэта Ахаба — знайсці Мобі Дзіка, дзікага і таямнічага белага кашалота. Пасля папярэдняй сустрэчы капітана і кіта апошні знішчыў лодку Ахаба і пакінуў яго без нагі, што вымушвае капітана шукаць помсты.

У «Мобі Дзіку» Мелвіл выкарыстоўвае стылізаваную мову, сімвалізм і шматлікія метафары для выкрыцця няпростых тэм. На ўсім шляху галоўных герояў, у спраўджанні ўласных перакананняў і пошуку свайго месца ў свеце, паўстаюць пытанні класавага і сацыяльнага статусу, дабра і зла, існавання Бога. Вобразы, якія стварае апавядальнік, а таксама быт герояў на кітабойнай судне, увітыя ў аповед разам з шэкспіраўскімі літаратурнымі прыёмамі, як вялікія салілоквіумы, апарты і апісанне месца дзеяння і герояў у ім. У рамане адлюстроўваецца знішчальная апантанасць і манаманія, а праз антрапамарфізм — чалавечыя інстынкты, якасці і стымулы. Мобі Дзік бязлітасна нападае на маракоў, што жадаюць забіць яго, але менавіта Ахаб перакрывае інстынкт самазахавання кіта злосцю. Насамрэч, толькі Ахабу ўласціва злосць.

«Мобі Дзік» адносяць да амерыканскага рамантызму. Упершыню раман быў выдадзены Рычардам Бентлі ў Лондане 18 кастрычніка 1851 года; гэта была экспургаваная версія ў трох тамох пад назвай **The Wale** (). 14 лістапада 1851 года раман быў выдадзены ў Нью-Ёрку выдавецтвам Harper & Brothers пад назвай *Moby-Dick; or, The Whale*.

## Спасылкі 
### Тэксты ў Сеціве 
* Мобі Дзік у Праекце «Гутэнберг»

### Кінаадаптацыі 
*  (1926) — Джон Берымор у ролі капітана Ахаба
*  (1930) — Джон Берымор у ролі капітана Ахаба
*  (1956) — Грэгары Пэк у ролі капітана Ахаба
*  (1978) — Джэк Эрансан, 13 роляў
*  (1998) — Патрык Сцюарт у ролі капітана Ахаба
*  (2011) — Уільям Хёрт у ролі капітана Ахаба

### Дакументальныя фільмы 
* Into the Deep: America, Whaling & the World, PBS, ''American Experience, 2010

### Мапы 
* Месцы і маршруты ў рамане «Мобі Дзік» 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1851 годзе
Катэгорыя:Раманы на англійскай мове
Якаб Фрыдрых Эрхарт

**Якаб Фрыдрых Эрхарт** (, 4 лістапада 1742 — 26 чэрвеня 1795) — нямецка-швейцарскі батанік.

Якаб Фрыдрых Эрхарт памёр у Гановеры 26 чэрвеня 1795 года.

## Навуковая дзейнасць 
Якаб Фрыдрых Эрхарт спецыялізаваўся на папарацепадобных, мохападобныя і на насенных раслінах, а таксама на мікалогіі.

## Навуковыя працы 
* *Chloris hanoverana*. 1776.
* *Supplementum systematis vegetabilium, generum et specierum plantarum*. 1781.
* *Beiträge zur Naturkunde*. 7 Bände, 1787 bis 1792.

## Ушанаванні 
Род раслін *Ehrharta* Thunb. сямейства Злакі быў названы ў яго гонар.

## Літаратура 
* Rochus von Liliencron: *Ehrhart, Friedrich*. In: *Allgemeine Deutsche Biographie* (ADB). Band 5, Duncker & Humblot, Leipzig 1877, S. 713 f.

## Спасылкі 
* DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek: Friedrich Ehrhart
* Virtual International Authority File: Friedrich Ehrhart (1742—1795)
* Allgemeine deutsche Biographie & Neue deutsche Biographie (Digitale Register): Friedrich Ehrhart

Катэгорыя:Батанікі Швейцарыі
Катэгорыя:Батанікі Германіі
Катэгорыя:Постаці швейцарскай мікалогіі
Катэгорыя:Міколагі Германіі
Катэгорыя:Фармацэўты Германіі
Макс Фрыш

**Макс Фрыш** (;  — ) — швейцарскі раманіст і драматург, які высока ацэнены ў пасляваеннай нямецкамоўнай літаратуры.
thumb|справа|150px|Вокладка п'есы «Бідэрман і падпальшчыкі», 1953
thumb|справа|150px|Вокладка рамана «Штылер», 1954

## Біяграфія 
Бацька Фрыша быў архітэктарам, маці служыла гувернанткай. Вучыўся з 1930 па 1932 год у Цюрыхскім універсітэце — вывучаў германістыку. Пасля смерці бацькі кінуў вучобу і паступіў на службу газетным рэпарцёрам. Тым часам піша «Юрг Рэйнгарт» (1934) і «Адказ з цішыні» (1937). У 1936 годзе паступае на архітэктурнае аддзяленне Цюрыхскай вышэйшай тэхнічнай школы і канчае яго ў 1940-м годзе. У гэты ж перыяд ён чытае раман Готфрыда Келера «Зялёны Генрых» і расчароўваецца ва ўласнай творчасці.

Падчас другой сусветнай вайны Фрыша заклікаюць у войска, дзе ён пачынае весці дзённік, які публікуе ў 1940-м годзе пад назвай «Лісткі з рэчавага мяшка», затым з'яўляецца раман «J'adore ce qui me brule», які з французскага перакладаецца як «Люблю тое, што мяне спальвае».

Нягледзячы на празаічную дзейнасць, Фрыш зарабляе на жыццё да 1950-х гадоў працай архітэктара. Пачынаючы з другой паловы 1940-х гадоў Фрыш працуе для тэатра і піша п'есы: «Санта Крус», «Яны зноў спяваюць», «Кітайская сцяна» і шматлікія іншыя.

Сусветную вядомасць Максу Фрышу прынеслі тры раманы: «Штылер» (1954), «Homo Faber» (1957) і «Назаву сябе Гантэнбайн» (1964).

У 1960-я гады Фрыш шмат падарожнічае, наведвае Японію, ЗША і іншыя краіны. У 1972 годзе ён пасяляецца ў Берліне, а напачатку 1980-х гадоў перасяляецца ў ЗША, дзе жыве ў Нью-Ёрку са сваёй спадарожніцай жыцця Эліс Лок-Керы, якой ён прысвячае частку сваіх дзённікаў. Гэтыя дзённікі, знойдзеныя ў архівах яго сакратаркі, апублікаваны ў сакавіку 2010 года. У іх месцяцца разважанні пра жыццё ў ЗША падчас прэзідэнцтва Рональда Рэйгана.

## Працы 
### Раманы 
### П'есы 
## Беларускія пераклады 
* Гісторыя пра Ізідора // Бабілёнская бібліятэка. Мн., 2007.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Швейцарыі
Катэгорыя:Драматургі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Асобы на манетах
Пухаеды

**Пухаеды** (*Mallophaga*) — атрад (падатрад) насякомых.

## Апісанне 
Даўжыня да 11 мм. Цела пляскатае, бяскрылае, укрытае шчацінкамі, жоўта-карычневае.
Вочы рэдукаваныя. Вусікі кароткія, 3—5-членікавыя. Ротавыя органы грызучыя. Кормяцца пер’ем, валасамі, арагавелымі часцінкамі і эпідэрмальнымі лускавінкамі скуры, крывёю.

## Арэал 
Адрозніваецца 2 падатрады: пухаеды сапраўдныя (*Amblycera*) і пёра- і валасаеды (*Ischnocera*). Існуе каля 3 тысяч відаў. Пашыраны ўсюды.

## Значэнне 
Паразіты млекакормячых (валасаеды) і птушак (пер’яеды). Жывуць на пёрах, валасах, скуры, унутры стрыжня пяра, у роце гаспадароў. Большасць прыстасавана да пэўных гаспадароў; пры масавым заражэнні зніжаюць іх жыццяздольнасць. На Беларусі каля 20 відаў, найбольш трапляюцца пер’яед галубіны, пер’яед качыны, пер’яед курыны, валасаед кашэчы, валасаед сабачы.

Раздзельнаполыя. Развіццё з няпоўным ператварэннем.

 

## Літаратура 
* Максімава С. Пухаеды // БЭ ў 18 т. Т. 13. Мн., 2001.

## Гл. таксама 
* Trichodectidae

Катэгорыя:Пухаеды і вошы
Жан Клуэ

**Жан Клуэ** Малодшы (*Jean Clouet*; 1485(?), вобл. Фландрыя — ) — французскі жывапісец-партрэтыст эпохі Адраджэння. Бацька Франсуа Клуэ.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў свайго бацькі Жана Клуэ Старэйшага. Прыдворны мастак Францыска I (з 1516). У 1521—25 у г. Тур (Францыя), пазней у Парыжы.

## Творчасць 
Творы вызначаюцца мініяцюрнай дакладнасцю выканання, яркімі і чыстымі тонамі, характарнасцю вобразаў з некаторай аднастайнасцю ўрачыста застылых поз. Творы Жана Клуэ былі ў значнай ступені арыентаваны на нідэрландскія традыцыі, а таксама на дасягненні Ганса Гольбейна Малодшага. Гэта добра бачна ў партрэтах дафіна Францыска (каля 1519), герцага Клода Гіза (каля 1525), Шарлоты Французскай (каля 1520), але асабліва Францыска I (каля 1525). У выяве караля знайшло спалучэнне імкненне да аб'ектыўнай дакладнасці, характарнасці і пышнай дэкаратыўнасці, што дазволіла не толькі выразна паказаць мадэль, але і адлюстраваць эпоху. Мастаку таксама прыпісваюць аўтарства партрэтаў Людовіка Клеўскага, графа Неверскага (каля 1519), пані Канапель (каля 1523), Луі дэ Клеў (1530), Францыска I на кані (1540) і інш. Малюнкі строгія паводле графічнай манеры.

Image:François III, Dauphin de France.jpg|Партрэт дафіна Францыска
Image:Charlotte of France by Jean Clouet.jpg|Партрэт Шарлоты Французскай
Image:Jean Clouet 001.jpg|Партрэт Францыска I
Image:Marguerite d'Angoulême by Jean Clouet.jpg|Партрэт Маргарыты Наварскай

## Літаратура 
* Клуэ // Беларуская энцыклапедыя ў 18 т. Т. 8 / Рэдкал. Г.П.Пашкоў і нш. — Мн.: БелЭн, 1999. ISBN 985-11-0144-3
* Лазука Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б.А.Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Павулле (возера)

**Паву́лле, Павунне** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 10 км на паўночны захад ад Чашнікаў.

Плошча паверхні возера 0,21 км². Даўжыня 0,74 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Найбольшая глыбіня 10,4 м, сярэдняя каля 5,1 м.Катлавіна  возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны ад 2—3 да 5—10 метраў, спадзістыя і супясчаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі вышынёй 0,3—0,8 м, месцамі зліваюцца са схіламі катлавіны. Зона мелкаводдзя вузкая. Дно да глыбіні 2 м пясчанае, глыбей выслана гліністым ілам.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. На ўсходзе выцякае ручай у раку Ула. Падводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 3 м. Надводная прыбярэжная расліннасць займае палосу да 20 м і пашыраецца да глыбіні 1,9 м.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, плотка, акунь, карась, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Павулле 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Чашніцкага раёна
Кальварыйскі сквер

**Кальварыйскі сквер** — сквер у Фрунзенскім раёне Мінска. Тэрыторыя абмежавана вул. Кальварыйскай, праездам Кальварыйскім і Кальварыйскімі могілкамі.

## Гісторыя 
]]
У XVIII ст. на ўзгорку, што размяшчаўся на Ракаўскім гасцінцы (раён цяперашняй вуліцы Кальварыйскай), адкрыліся каталіцкія могілкі. Назва могілак паходзіць з лацінскай мовы і перакладаецца як «чэрап, лысая гара», што для хрысціян разумеецца як Галгофа..

Паводле сведчанняў беларускага падарожніка Паўла Шпілеўскага, яшчэ ў сярэдзіне XIX ст. могілкі атачаў «арэхавы лес, багаты на грыбы і ягады». У «Спісе домаўладальнікаў… г. Мінска», які датычыцца 1866—1867 гадоў, згадваецца «*Кальварыя (урочышча) — 6 дамоў*».

У сувязі з ростам горада ў пачатку XX ст. Кальварыя ўвайшла ў склад Мінска, у пятую паліцэйскую частку. Гэтую ж назву атрымала навакольнае прадмесце, праз якое праходзіла Кальварыйская вуліца.

У 1975 годзе ў скверы перад будынкам адміністрацыі Фрунзенскага раёна ўсталяваны помнік Міхаілу Васілевічу Фрунзэ (скульптар Г. Мурамцаў, арх. А. Жалдакоў).

17 ліпеня 2009 года Мінскім гарадскім Саветам дэпутатаў скверу была афіцыйна прысвоена назва «сквер Кальварыйскі».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скверы Мінска
Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Кальварыя
ФК Бяроза-2010

**«Бяроза-2010»** — былы беларускі футбольны клуб з горада Бяроза. Заснаваны ў 1987 годзе. Да 2015 года выступаў у Першай лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
Клуб быў заснаваны ў 1989 і першапачаткова меў назву «Будаўнік». 
Да 1991 ён гуляў у чэмпіянаце БССР, а ў 1992 заявіўся ў Трэцюю лігу чэмпіянату Беларусі. Пасля паспяховага сезону 1995 клуб трапіў у Другую лігу, дзе гуляў да 2006.

У 1996 клуб атрымаў назву «Бяроза», а ў 1999 аб'яднаўся з іншым бярозаўскім клубам — «Керамікам» і ўзяў яго назву, але ў 2002 зноў стаў менавацца «Бяроза».

У 2006 «Бяроза» выбыла ў Другую лігу.

У 2010 клуб, маючы фінансавыя праблемы, падпісаў дамову з мінскім «Дынама». Атрымаўшы новую назву «Бяроза-2010», клуб далучыўся да акадэміі мінчан, у бярозаўскім клубе сталі гуляць дублёры і рэзервісты «Дынама».

Сезон 2011 клуб скончыў на другім месцы і вярнуўся ў Першую лігу. У Першай лізе «Бяроза-2010», дзякуючы падтрымцы «Дынама», выступала добра: у 2012 годзе 9 месца, у 2013 клуб узняўся на пяты радок.

У сезоне 2014 быў узяты курс на амаладжэнне складу: каманда амаль поўнасцю стала складацца з выхаванцаў мінскага «Дынама». У той жа час лепшыя ігракі «Бярозы-2010» (Сяргей Ігнатовіч, Сяргей Карповіч, Андрэй Залескі і Яўген Нікіцін) перайшлі ў асноўны склад дынамаўцаў, многія здолелі там замацавацца. Сама ж «Бяроза», застаўшыся без лепшых ігракоў, сезон 2014 скончыла толькі на 12 месцы, у наступным паднялася на радок вышэй.

12 студзеня 2016 года кампанія «Трайпл» спыніла фінансаванне, якое склада каля 90% ад усяго бюджэту клуба, пасля чаго «Бяроза-2010» перайшла на баланс горада. У гэты ж дзень было завершана супрацоўніцтва клуба з трэнерскім штабам у складзе Андрэя Лаўрыка, Аляксандра Марцёшкіна і Арцёма Кендыша. У лютым 2016 года, нягледзячы на спробы захавання клуба ў Другой лізе або чэмпіянаце Брэсцкай вобласці, заснавальнік клуба — Бярозаўскі раённы выканаўчы камітэт, прыняў рашэнне аб ліквідацыі клуба па фінансавай прычыне.

22 сакавіка 2016 г. Беларуская федэрацыя футбола выключыла клуб з ліку членаў федэрацыі.

## Папярэднія назвы 
* 1989—1995: «Будаўнік»
* 1996—1999: «Бяроза»
* 1999: «Керамік-Бяроза»
* 1999—2001: «Керамік»
* 2002—2009: «Бяроза»
* 2010—2016: «Бяроза-2010»

## Дасягненні 
* Лепшае дасягненне ў Першай лізе — 4 месца (1997)

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Галоўныя трэнеры 
* Уладзімір Хныкаў (1993—2003)
* Алег Кароль (2004—2005)
* Юрый Цюшкевіч (2006—2009)
* Ігар Гурыновіч (люты 2010 — снежань 2011)
* Аляксандр Лухвіч (снежань 2011 — студзень 2013)
* Ігар Гурыновіч (студзень — жнівень 2013)
* Валянцін Міхееў (жнівень 2013 — снежань 2014)
* Сяргей Ясковіч (студзень — ліпень 2015)
* Андрэй Лаўрык (ліпень 2015 — студзень 2016)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба 
* 
* 
* 

Бяроза-2010
Знакі задыяка

**Знакі задыяка** — **12** сектараў па **30** °, на якія падзелены задыякальны пояс ва ўсіх асноўных астралагічных традыцыях. Адлік вядзецца ад знака Авена і канчаецца Рыбамі.

Часта астролагамі для вызначэння знака выкарыстоўваецца Грыгарыянскі каляндар (або трапічны год), таму ў выніку прэцэсіі зямной восі знакі задыяка ссоўваюцца адносна становішча Сонца ў задыякальным сузор’і, тым самым утвараючы астралагічныя эры.

Канцэпцыя сузор’яў, якая выкарыстоўваецца ў сучаснай астраноміі і прынятая ў 1922 годзе ў Рыме рашэннем I Генеральнай асамблеі Міжнароднага астранамічнага саюза, грунтуецца на дзяленні нябеснай сферы на ўчасткі адвольнай няправільнай формы. У той час як знак задыяку — гэта роўныя сектара нябеснай сферы, з вяршынямі ў канцавоссях экліптыкі і абапіраюцца на адрэзкі экліптыкі памерам у 1/12 частка поўнага круга, і ў трапічным Задыяку — Зрушэнне на каля 21 ° (накладваючыся на папярэдняе сузор’е). Таму сучасная астранамічная сістэма сузор’яў не мае ніякага дачынення да астралагічнай традыцыі дзялення экліптыкі на 12 частак.

## Назвы 
Назвы знакі атрымалі ад назваў дванаццаці адпаведных задыякальных сузор’яў, у якіх па чарзе знаходзіцца Сонца ў сваім гадавым руху. Знакі задыяку, якія з’яўляюцца асноўным элементам астралогіі, для сучаснай астраноміі маюць толькі гістарычнае значэнне. Існуе версія, па якой назвы знакі атрымалі ад подзвігаў Геракла.

## Сонца ў сузор’ях і знаках задыяка 
Знакі задыяка могуць вызначацца як таблічным метадам па даце грамадзянскага календара, так і разліковым, зыходзячы з месцазнаходжання Сонца на экліптыцы. У адрозненне ад знакаў задыяка, у астраноміі перыяды праходжання Сонца па задыякальных сузор’ях вельмі нераўнамерныя (Дзева — 45 дзён, Рак — 20, Скарпіён — 7 дзён).
Даты паводле **заходняй астралогіі**:
# ♈︎ Авен (21 сакавіка — 20 красавіка), пункт вясенняга раўнадзенства
# ♉︎ Цялец (21 красавіка — 20 мая)
# ♊︎ Блізняты (21 мая — 21 чэрвеня)
# ♋︎ Рак (22 чэрвеня — 22 ліпеня)
# ♌︎ Леў (23 ліпеня — 23 жніўня)
# ♍︎ Дзева (24 жніўня — 23 верасня)
# ♎︎ Шалі (24 верасня — 23 кастрычніка), пункт асенняга раўнадзенства
# ♏︎ Скарпіён (24 кастрычніка — 22 лістапада)
# ♐︎ Стралец (23 лістапада — 21 снежня)
# ♑︎ Казярог (22 снежня — 20 студзеня)
# ♒︎ Вадаліў (21 студзеня — 19 лютага)
# ♓︎ Рыбы (20 лютага — 20 сакавіка)

## Літаратура 
*
Біт

**Біт** (; таксама гульня слоў:  — трохі) *м. скл*

# Па Шэнану біт — гэта двайковы лагарыфм імавернасці роўнаімаверных падзей (або сума вытворных імавернасці на двайковы лагарыфм імавернасці — пры рознаімаверных падзеях);
# Адзін разрад двайковага кода (двайковая лічба). Можа прымаць толькі два ўзаемавыключныя значэнні: «так/не», «1/0», «уключана/выключана», і т.&nbsp;п.;
# Базавая адзінка вымярэння колькасці інфармацыі, роўная колькасці інфармацыі, якая змяшчаецца ў вопыце, што мае два роўнаімеверныя зыходы. Гэта тоесна колькасці інфармацыі ў адказе на пытанне, што дапускае адказы «так» альбо «не» і ніякага іншага (гэта значыць: такая колькасць інфармацыі, якая дазваляе адназначна адказаць на пастаўленае пытанне). У адным двайковым разрадзе ўтрымоўваецца адзін біт інфармацыі.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння інфармацыі
Сектар (значэнні)

* Сектар у геаметрыі - частка круга, абмежаваная двума радыусамі і дугой паміж імі.
* Шаравы сектар - геаметрычнае цела, якое ўзнікае пры кручэнні сектара вакол аднаго з яго радыусаў ці вакол дыяметра, якое не перасякае яго дугі.
* Сектар - структурнае падраздзяленне, аддзел і некаторых грамадскіх або вытворчых арганізацыях (напрыклад, сектар уліку, сектар якасці)
* «Сектар газа» - савецкі (рускі) рок-гурт канца XX стагоддзя.
* Сектар дыска - мінімальная адрасаваная адзінка захоўвання інфармацыі на дыскавых запамінальных прыладах. З'яўляецца часткай дарожкі. У большасці прылад памер сектара складае 512 байтаў (напрыклад, у жорсткіх і гнуткіх дыскаў), альбо 2048 байтаў (напрыклад, у аптычных дыскаў).
* Загрузачны сектар
* У марской справе тэрмінам «сектар» маглі абазначацца:
# стойка пад гік, на якой ён ляжыць, калі судна на якары;
# металічны адвод на борце для снасці;
# прыстасаванне, якое апранаецца на галаву руля ў выглядзе кругавога сектара, з канцоў дугі якой мацуецца штуртрос;
# драўляная дошчачка, таксама ў выглядзе кругавога сектара, якая ўжывалася як нерухомая кропка, ад якой адлічваецца адлегласць пры ўжыванні звычайнага лага (гл. Лаг і Вузел); сектар ставіўся папярок кірунку хода карабля, так што супраціў вады да некаторай ступені стрымліваў яго на месцы.
* Сектар (Sektor) - персанаж сусвету Mortal Kombat.
Дыск (значэнні)

**Дыск** (ад грэч. Δίσκος - «круглая страва») - круг ці прадмет у выглядзе круга.
* Спартыўны снарад для кідання дыска, адной з лёгкаатлетычных дысцыплін;
* Дыск, тапалогія;
* Колавы дыск (з вобадам), на які мантуецца аўтамабільная шына;
* Крылаты дыск - старажытны міфалагічны сімвал;
* Дыск - прастамоўнай назва (армейскі жаргон) магазіна да стралковай зброі круглай (цыліндрычнай) формы;
* Дыск Google - воблачны сэрвіс кампаніі Google;
* Яндекс.Диск - воблачны сэрвіс кампаніі Яндэкс
## Носьбіты інфармацыі 
* Жорсткі дыск
* Дыскета
* Аптычны дыск (у прыватнасці, Кампакт-дыск)
* Грамафонная пласцінка
* Фесцкі дыск
## Дыск ў літаратуры 
* Дыск - другая назва Плоскага свету ў творах Тэры Пратчэта.
Характар

**Характар** *(грэч. χαρακτηρ - прымета, адметная рыса, знак)* - структура стойкіх, параўнальна пастаянных псіхічных уласцівасцяў, якія вызначаюць асаблівасці адносін і паводзін асобы. Калі кажуць аб характары, то звычайна маюць на ўвазе пад гэтым менавіта такую сукупнасць уласцівасцяў і якасцяў асобы, якія накладваюць пэўны адбітак на ўсе яе праявы і дзеі. Рысы характару складаюць тыя істотныя ўласцівасці чалавека, якія вызначаюць той ці іншы вобраз паводзін, лад жыцця.

Катэгорыя:Асоба
Снарад

]]
**Снарад** — сродак паражэння жывой сілы, матэрыяльнай часткі, цяжкай тэхнікі ці ўмацаванняў саперніка, які выстрэльваецца з артылерыйскай гарматы (ці падобнай па дзеянню зброі).

Большасць тыпаў сучасных артылерыйскіх снарадаў уяўляюць сабой сіметрычнае металічнае цела з плоскім дном, на якое ціснуць парахавыя газы, якія ўтвараюцца пры згаранні кідальнага зарада. Гэта цела можа быць суцэльным ці пустацелым, абцякальнай ці стрэлападобнай формы, несці карысную нагрузку ці не — усе гэтыя фактары (разам з унутранай будовай) вызначаюцца прызначэннем снарада. Гарматныя снарады канічнай формы былі ўпершыню ўжыты італьянскім артылерыстам Кавалі для вынайдзенай ім наразной гарматы (1845) і з распаўсюдам наразных гармат каля 1860 года цалкам выцеснілі ранейшыя гарматныя ядры. Пасля гэтага, снарады некалькі дзесяцігоддзяў яшчэ падпадзяляліся па інерцыі на «бомбы» і «гранаты», аднак ужо з часоў Першай сусветнай вайны тэрмін «граната» замацаваўся за ручнымі гранатамі і «снарадамі» для гранатамёта, «бомба» — за авіяцыйнымі бомбамі, а артылерыйскія снарады сталі зваць проста «снарадамі».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Боепрыпасы
Цялец (знак задыяка)

**Цяле́ц** () — другі знак задыяка, адпаведны сектару экліптыкі ад **30°** да **60°** лічачы ад кропкі вясновага раўнадзенства, пастаянны знак трыгона Зямля.

Сонца праходзіць Цяльца прыблізна з 21 красавіка па 20 мая. Не трэба блытаць знак Цяльца з сузор’ем Цяльца, у якім Сонца знаходзіцца з 14 мая па 19 чэрвеня.

Планета, якая кіруе знакам — Венера. Самая моцная ў знаку планета — Зямля.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Знакі задыяка
Дзева (знак задыяка)

**Дзе́ва**, таксама **Па́нна** () — шосты знак задыяка, адпаведны сектару экліптыкі ад **150 °** да **180 °**, лічачы ад кропкі вясновага раўнадзенства; мутабельны знак трыгона Зямля.

У заходняй астралогіі лічыцца, што Сонца знаходзіцца ў знаку Дзевы прыблізна з 24 жніўня па 23 верасня, у ведыйскай — з 16 верасня па 15 кастрычніка. Не трэба блытаць знак Дзевы з сузор’ем Дзевы, у якім Сонца знаходзіцца з 16 верасня па 30 кастрычніка.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Знакі задыяка
Блізняты (знак задыяка)

**Блізня́ты** () — трэці знак задыяка, адпаведны сектар у экліптыцы ад **60°** да **90°**, лічачы ад кропкі вясновага раўнадзенства; мутабельны знак трыгона Паветра.

У заходняй астралогіі лічыцца, што Сонца знаходзіцца ў знаку Блізнят прыблізна з 22 мая па 21 чэрвеня, у ведыйскай — з 16 чэрвеня па 15 ліпеня. Не трэба блытаць знак Блізнят з сузор’ем Блізнят, у якім Сонца знаходзіцца з 20 чэрвеня па 20 ліпеня.

Планета, якая кіруе знакам — Меркурый.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Знакі задыяка
Шалі (знак задыяка)

**Ша́лі** () — сёмы знак задыяка, адпаведны сектару экліптыкі ад **180 °** да **210 °**, лічачы ад кропкі вясновага раўнадзенства. Планетай-заступніцай знака лічыцца Венера і Сатурн; кардынальны знак. Стыхія — Паветра.

У заходняй астралогіі лічыцца, што Сонца знаходзіцца ў знаку прыблізна з 24 верасня па 23 кастрычніка, у ведыйскай — з 16 кастрычніка па 15 лістапада. Не трэба блытаць знак з сузор’ем, у якім Сонца знаходзіцца з 31 кастрычніка па 22 лістапада.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Знакі задыяка
Скарпіён (знак задыяка)

**Скарпіё́н** () — восьмы знак задыяка, адпаведны сектар у экліптыцы ад **210 °** да **240 °**, лічачы ад кропкі вясновага раўнадзенства; пастаянны знак. Стыхія — Вада.

У заходняй астралогіі лічыцца, што Сонца знаходзіцца ў знаку Скарпіёна прыблізна з 24 кастрычніка па 22 лістапада, у ведыйскай — з 16 лістапада па 15 снежня. Не варта блытаць знак Скарпіёна з сузор’ем Скарпіёна, у якім Сонца знаходзіцца з 23 па 29 лістапада.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Знакі задыяка
Катэгорыя:Членістаногія ў культуры
Астэрызм (астраномія)

**Астэрызм** *(ст.-грэч. Ἀστήρ — зорка)* — лёгка адрозная група зор, якая мае гістарычна устояную самастойную назву. Астэрызмам не лічацца групы зор, якія ўключаюць ўсе значныя зоркі якога-небудзь сузор’я, напрыклад, Дэльфін, Паўночная Карона, Валасы Веранікі або Паўднёвы Крыж. Аднак у першапачатковым (і дагэтуль штодзённым) разуменні сузор’я як групы зор гэтыя паняцці блізкія і часам сінанімічныя. У прыватнасці, у ранніх антычных аўтараў сямізор’е «Каўша» было сінонімам сузор’я Вялікая Мядзведзіца, а Касіяпея эквівалентная астэрызму «W».

Паняцце астэрызм не з’яўляецца строга навуковым. Спіс астэрызмаў афіцыйна не вядзецца. З развіццём аматарскай астраноміі энтузіястамі фармуюцца каталогі астэрызмаў, якія складаюцца з зор, якія назіраюцца у непрафесійную оптыку.

Катэгорыя:Назіральная астраномія