open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Аляксеевіч Куляшоў

**Уладзімір Аляксеевіч Куляшоў** (, станіца Ніжне-Чырская, , Растоўская вобласць — ) — беларускі акцёр. Народны артыст БССР (1979).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1964). Акцёр Беларускага Дзяржаўнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа.

## Ролі ў тэатры 
* 

## Фільмаграфія 
* 1995 На Чорных Лядах (Беларусь)
* 1994 Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях (Беларусь): Радзько
* 1993 Чорны бусел (Беларусь): цыганскі барон
* 1990 Плач перапёлкі: палкавы камісар
* 1990 Наш чалавек у Сан-Рэма: старшыня журы
* 1988 Наш бронецягнік: працоўны
* 1988 Мудромер: наведвальнік у прыёмнай міністра
* 1988 Любоў да бліжняга
* 1988 Любоў да бліжняга| Навела 2: эпізод
* 1988 Дуброўскі
* 1987 Мацней усіх іншых загадаў: містэр Кордуэл
* 1986 Знак бяды: Карніла
* 1985 З юбілеем пачакаем: эпізод, на свяце / удзельнік нарады ў райкаме
* 1985 Законны шлюб: эпізод
* 1985 Сяброў не выбіраюць: Павел Філімонавіч
* 1984 Паядынак
* 1983 Жыў-быў Пётр: Юрый Паўлавіч
* 1982 Палігон: Лукашын, генерал-маёр, камандзір дывізіі
* 1982 Асабістыя рахункі: Аляксей Якаўлевіч, дырэктар завода «Чырвоны віцязь»
* 1981—1982 Палеская хроніка: Пракоп
* 1981 Людзі на балоце (1-ы фільм)
* 1982 Подых Навальніцы (2-і фільм)
* 1981 Фруза
* 1980 Трэцяга не дадзена: Варановіч
* 1980 Разводдзе
* 1979 Суседзі: Васіль Апанасавіч, старшыня сельсавета
* 1977 Чорная бяроза: Макар Пятровіч Журавель, галоўная роля
* 1976, 1978 Час выбраў нас: Волгін
* 1974 «Полымя»: партызан, (няма ў тытрах)
* 1974 Мы — хлопцы жывучыя: расстраляны
* 1971 Міравы хлопец: Снайкер
* 1971 Бацька: эпізод

## Літаратура 
* Уладзімір Аляксеевіч Куляшоў // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 1. — С. 553
* 

Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Растоўскай вобласці
Венера Мілоская

**«Вене́ра Міло́ская»** *(Афрадыта з вострава Мілас)* — знакамітая старажытнагрэчаская скульптура, створаная прыблізна паміж 130 і 100 гадамі да нашай эры.

## Гісторыя стварэння 
Шматлікія заваяванні Аляксандра Македонскага спрыялі распаўсюджванню грэчаскай культуры далёка за межамі Элады. З гэтага часу непасрэднымі суседзямі Грэцыі стала мноства розных народаў. Гэта прынесла новы рэалізм у мастацтва таго перыяду. Мастакі сталі аддаваць перавагу выяве розных граняў чалавечай прыроды. Нават статуі багінь зараз мелі чалавечыя твары.

## Апісанне 
Статуя багіні кахання Афрадыты (сярэдзіна II ст. да н.э.), з белага мармуру. Лічыцца, што стваральнікам яе з'яўляецца скульптар Агесандр (ці Александрас) Антыяхійскі (надпіс неразборлівая). Перш прыпісвалася Праксіцелю.

Скульптура ўяўляе сабой тып *Афрадыты Кнідскай* (Venus pudica, Венера сарамлівая): багіня прытрымоўвае рукой адзенне, якое звалілася з яе (упершыню скульптуру такога тыпу вылепіў Праксіцель, каля 350 да н.э.). Прапорцыі — 86х69х93 пры росце 164 см.

## Гісторыя знаходкі 
thumb|left|Месца, дзе была знойдзена статуя
Была знойдзена ў 1820 г. на востраве Мілас (Мелас) — адным з Кікладскіх астравоў у Эгейскім моры пры наступных акалічнасцях:

Французскі марак Аліўе Вуцье вырашыў, сыдучы на бераг, пашукаць старажытнасці *(у той час быў бум на старажытнасці)* для продажы. На пару з мясцовым селянінам Ёргасам Кентротасам ён адкапаў статую на развалінах старажытнага амфітэатра. 
Вуцье паспрабаваў угаварыць капітана неадкладна плыць у Канстанцінопаль, каб атрымаць дазвол на вываз, але капітан адмовіўся і Вуцье махнуў рукой на сваю знаходку. Але іншы марскі афіцэр Жуль Дзюмон-Дэрвіль адправіўся ў Канстанцінопаль і атрымаў дазвол. Па вяртанні ён выявіў статую на рускім судне, капітану якога адзін турэцкі чыноўнік заплаціў, каб ён перавёз статую ў Канстанцінопаль. Пасля цяжкіх перамоў з астраўлянінамі, Дзюмон-Дэрвіль усёткі дамогся выкупу статуі. Пазней турэцкія ўлады, узвар'яваныя тым, што такая каштоўная знаходка пакінула іх, загадалі падвергнуць найбольш уплывовых жыхароў вострава Мілас публічнай лупцоўцы. 

Рукі яе былі згублены ўжо пасля знаходкі, у момант канфлікту паміж французамі, якія жадалі адвезці яе ў сваю краіну, і туркамі (уладальнікамі вострава), якія мелі той ж намер.

## Класіфікацыя і месцазнаходжанне 
Статуя была набыта ў 1821 годзе і ў наш час захоўваецца ў адмыслова падрыхтаванай для яе галерэі на 1-м паверсе Луўра. Код: LL 299 (Ma 399).

Напачатку статую аднеслі да класічнага перыяду (510-323 гг. да н.э.). Але апынулася, што са статуяй прывезлі і пастамент, на якім было напісана, што Аляксандр сын Менідэса, грамадзянін Антыёхіі на Меандры, зрабіў гэту статую. І апынулася, што статуя адносіцца да эліністычнага перыяду (323-146 гг. да н.э.). Пасля пастамент знік і дагэтуль не знойдзены.

## Гл. таксама 
* Ніка Самафракійская
* Афрадыта Кнідская
* Луўр

## Спасылкі 
* 
* Бязрукая Венера Мілоская (200 год да нашай эры)

Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Скульптуры са збораў Луўра
Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Скульптуры II стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Афрадыта
Ніка Самафракійская

**Ніка Самафракійская** (II ст. да н. э.) — старажытнагрэчаская мармуровая скульптура багіні Нікі, знойдзеная на востраве Саматракі на тэрыторыі свяцілішча кабіраў у красавіку 1863 года французскім консулам і археолагам-аматарам Шарлем Шампуазо. У тым жа годзе яна была адпраўлена ў Францыю.

Статую ўзвялі жыхары вострава Родас у памяць аб перамозе, здабытай імі над флотам сірыйскага цара. Яна стаяла на стромай скале над морам, яе пастамент адлюстроўваў нос баявога карабля. Магутная і велічная Ніка ў якой ад ветра развяваецца адзежа прадстаўлена ў нястрымным руху наперад. Скрозь тонкі празрысты хітон прасвечваецца выдатная фігура, якая паражае гледача пышнай пластыкай пругкага і моцнага цела. Упэўнены крок багіні і ганарлівы ўзмах арліных крылаў нараджаюць пачуццё радаснай перамогі.

У наш час Ніка Самафракійская знаходзіцца на лесвіцы Дару галерэі Дэнон у Луўры. Код: Ma 2369.

Статуя зроблена з парыйскага мармуру, карабель — з шэрага ларційскага мармуру (Родас), правае крыло — гіпсавая рэканструкцыя. Галава і рукі статуі адсутнічаюць.

Міха Цхакая, які наведваў з Леніным Луўр, успамінаў: "Каля падножжа статуі Нікі Самафракійскай, грэчаскай скульптуры — сімвала перамогі, Ленін шэптам сказаў: «Глядзіце, даражэнькі Міха, на гэты цуд старажытнай элінскай культуры. Дзівоснае, нечалавечае стварэнне!»

## У культуры 
Муляж скульптуры выкарыстоўваецца ў якасці цэнтральнай дэкарацыі апошняга акту балета «Спартак» (рэдакцыі Валянціна Елізар’ева і мастака Яўгена Лысіка).

## Спасылкі 
* 
* Ніка Самафракійская
* Апісанне статуі

Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Скульптуры II стагоддзі да н. э.
Катэгорыя:Скульптуры са збораў Луўра
Дыяна Версальская

**Дыяна Версальская** ці **Дыяна-паляўнічая** — мармуровая статуя I ці II стст. да н. э., якая капіруе твор раннеэліністычнага скульптара, магчыма, Леахара (каля 325 г. да н. э.).

Артэміда апранута ў дарыйскі хітон і гіматый. Правай рукой яна рыхтуецца выняць з калчана стралу, левая на галаве аленяня, якое суправаджае яе. Галава павернутая направа, у бок верагоднай здабычы. Скульптуры такога тыпу вядомыя археолагам па раскопках у Лептыс-Магне і Антальі.

Статуя была падорана Папай Паўлам IV каралю Генрыху II з намёкам на яго мэтрэсу, Дыяну дэ Пуацье, і ўстаноўлена каралём у садзе Фантэнбло. Генрых IV загадаў перавезці статую ў «галерэю старажытнасцяў» Луўра; у Фантэнбло яе замяніла маньерысцкая копія. Яшчэ адну копію Людовік XIII адправіў англійскаму каралю ў Віндзорскі замак.

Людовік XIV перанёс «Дыяну» — як лепшы твор антычнай скульптуры ў Францыі — у новапабудаваны Версальскі палац. Прыдворны разьбяр Гіём Кусту зрабіў з яе копію для палаца Марлі. У 1798 годзе скульптура вярнулася ў Луўр, дзе і знаходзіцца дагэтуль.

## Літаратура 
* Maxime Collignon, *Manual of Mythology, in Relation to Greek Art*, H. Grevel & Co., 1890. Page 94.
* Francis Haskell and Nicholas Penny, 1981. *Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture 1500—1900* (Yale University Press) Cat. no. 30.
* Martin Robertson, 1975. *A History of Greek Art* (Cambridge University Press) vol. I, pp 460-61

## Спасылкі 
Катэгорыя:Артэміда
Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Версаль
Катэгорыя:Скульптуры са збораў Луўра
Дама з Асера

**Дама з Асера** () — луўрская кора вышынёй 65 см, выяўленая супрацоўнікам Луўра ў склепе музея ў Асеры ў 1907 годзе. Датуецца сярэдзінай VII стагоддзя да н. э. На твары фігуры іграе архаічная ўсмешка, яе валасы прыбраны на егіпецкі манер, стан вузкі, як у мінойскіх багінь. Паходжанне статуэткі выклікае спрэчкі. Верагодна, яна была знойдзена на Крыце, магчыма, у Элефтэрнах. Акалічнасці, пры якіх яна патрапіла ў правінцыйны Асер, загадкавыя.

thumb|left|150px|Рэканструкцыя меркаванага першапачатковага вонкавага выгляду статуі

## Гл. таксама 
* Дама з Эльчэ

## Литература 
* John Boardman (trad. Lucie Marignac), La Sculpture grecque archaïque «Greek Sculpture: the Archaic Period», Thames & Hudson, coll. «L’Univers de l’art», Paris, 1994 (1re édition 1978, révisée en 1991) (ISBN 2-87811-076-5), p. 12-13.
* Marianne Hamiaux, *Les sculptures grecques I*, Département des Antiquités grecques, étrusques et romaines du musée du Louvre, éditions de la Réunion des Musées Nationaux, Paris, 1992 ISBN 2-7118-4287-8, numéro 38, p. 43—45.
* Jean-Luc Martinez, *La Dame d’Auxerre*, éditions de la Réunion des Musées Nationaux, Paris, 2000.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Асер
Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Скульптуры са збораў Луўра
Катэгорыя:Творы VII стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Мінойская культура
Прынцып Ферма

thumb|Прынцып Ферма на прыкладзе эліптычных паверхняў
[thumb|Тлумачэнне [закон Снела|закона Снела пры дапамозе прынцыпу Ферма.]]

**Прынцып Ферма** — асноўны прынцып геаметрычнай оптыкі, згодна з якім святло заўсёды распаўсюджваецца ў прасторы паміж двума пунктамі па таму шляху, час праходжання па якому найменшы ў параўнанні з часам праходжання па любому іншаму шляху.

Прынцып устаноўлены французскім матэматыкам П. Ферма. У хвалевай тэорыі святла прынцып Ферма з'яўляецца гранічным выпадкам прынцыпу Гюйгенса — Фрэнеля, калі з'яву дыфракцыі можна не ўлічваць.

## Літаратура 
* 

## У Сеціве 
* *Гагарин А. П.* Ферма принцип // Вялікая Савецкая Энцыклапедыя 

Катэгорыя:Геаметрычная оптыка
Ферма прынцып
Амфітэатр

**Амфітэа́тр** (ад  — «вакол», «тэатр», запазычана праз  ці ) — старажытнарымская эліпсападобная пабудова для правядзення разнастайных масавых гледзішчаў і спаборніцтваў (гладыятарскіх баёў, звярынага цкавання, тэатралізаваных відовішчаў і г. д.), якая ўяўляе сабой круглы  без даху. Вакол круглай ці авальнай арэны прыступкападобна ўзвышаюцца шэрагі сядзенняў. Увесь будынак акружаны высокімі сценамі або паглыблены ў зямлю.

Найбольш вядомым і найбуйнейшым амфітэатрам з’яўляецца Калізей у Рыме (пабудаваны ў 80 годзе), які змяшчаў да 50 тысяч гледачоў.

Па такой жа схеме будаваліся таксама арэны для карыды ў Іспаніі.

## Галерэя 

Выява:Colosseo 2020.jpg|Калізей
Выява:Pompeya.Anfiteatro_y_palestra_retouched.jpg|Амфітэатр у Пампеях
Выява:Nimes amphi.jpg|Амфітэатр у Німе
Выява:Pula amphitheater.JPG|Амфітэатр у Пулі

## Гл. таксама 
* Калізей
* Амфітэатр у Німе
* Амфітэатр у Пулі
* Амфітэатр у Эль-Джэме
* Амфітэатр у Вероне
* Амфітэатр у Эфесе
* 
* Тэатральны будынак у класічнай Грэцыі
* Архестра

## Спасылкі 
* 
* Сайт пра Калізей 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Тэатр Старажытнага Рыма
*
Палацца Фарнезэ

**Палацца Фарнезэ** () — рымскі палац (палацца), лічыцца адным з узораў рэнесанснага стылю. Ужо больш за стагоддзе ў палацы размяшчаецца пасольства Францыі.

Стварэнне палацца Фарнезэ звязана з імёнамі Антоніа да Сангала Малодшага, Мікеланджэла і Віньёлы. Да 1546 года будаўніцтва вёў Антоніа да Сангала. Ён пабудаваў трохпавярховы будынак, праз парадны ўваход якога, размешчаны ў цэнтры, адкрываўся від на ўнутраны дворык, а адтуль — праз аркаду лоджыі — на Тыбр. Была нават ідэя пабудаваць мост, які звязаў бы палацца Фарнезэ з вілай Фарнезіна, якая знаходзіцца на процілеглым беразе ракі і належала той жа сям’і. Мікеланджэла, які ўзначаліў працу ў 1546 годзе, унёс шэраг змен, у прыватнасці дапоўніў галоўны фасад велізарным карнізам, які выступае наперад і надае яму манументальнасць і завершанасць. Фасад з боку віа Джуліа створаны Віньёлай.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палацы Рыма
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Фарнезэ
Антыной Фарнезскі

**Антыной Фарнезскі** — старажытнарымская мармуровая статуя з галерэі Карачы пры палацца Фарнезэ, арыгінал якой цяпер выстаўлены ў Нацыянальным археалагічным музеі Неапаля. У адрозненне ад пазнейшых выяў Антыноя ў выглядзе ідэалізаванага бога, гэта скульптура — як і Антыной Дэльфійскі, — як відаць, не пазбаўлена падабенствы з прататыпам, бо ўяўляе ўмілаванага імператара Адрыяна ў выглядзе кволага юнака.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Копіі скульптуры Антыноя

Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Фарнезэ
Гермес Бельведэрскі

**Меркурый** ці **Гермес Бельведэрскі** — адзін з шэдэўраў ватыканскага Бельведэра (музей Пія-Клімента), які доўгі час прымалі за выяву Антыноя і называлі **Антыноем Бельведэрскім**.

У 1543 годзе Папа Павел III набыў статую за 1000 дукатаў у чалавека, сядзіба якога знаходзілася пад сценамі замка Св. Анёла. Верагодна, менавіта там яна і была выяўлена. На працягу XVI і XVII стагоддзяў слава пра гэты твор разнеслася па ўсёй Еўропе: мармуровыя копіі замовілі для сябе Карл I Сцюарт, Людовік XIV і Пётр I. Пусэн бачыў у ім ідэал класічных прапорцый, а Вінкельман (які прымаў статую за выяву Мелеагра) асабліва захапляўся прапрацоўкай твару.

З часоў Эніа Квірына Вісконці лічыцца даказаным, што скульптура адлюстроўвае бога Гермеса. Ідэалізаваны твар, перакінутая праз плячо халаміда і паслаблены кантрапост паказваюць на тое, што арыгіналам для гэтай копіі Адрыянава кіравання магла служыць згубленая праца Праксіцеля накшталт «Гермеса і Дыяніса».

## Літаратура 
*Brummer, Hans Henrik, 1970. *The Statue Court in the Vatican Belvedere* (Stockholm).
*Haskell, Francis, and Nicholas Penny, 1981. *Taste and the Antique: the Lure of Classical Sculpture 1500-1900* (Yale University Press), cat. no. 4, pp 141–43.
*Helbig, Wolfgang, 1963-72. *Führer durch die öffentlichen Sammlungen der klassistischer Altertümer in Rom*, (Tübingen) 4th ed., I, pp 190–91.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гермес
Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Экспанаты музея Пія-Клімента
Роберт Смёрк

thumb|250px|Брытанскі музей
**Роберт Смёрк** (,  — , г. Чэлтнем, Англія) — англійскі архітэктар, прадстаўнік класіцызму.

Роберт Смёрк нарадзіўся ў сям'і мастака-партрэтыста Роберта Смёрка. Вывучаў з 1796 года архітэктуру пад кіраўніцтвам класіцыста Джона Соўна, некалькі гадоў наведваў Каралеўскую Акадэмію мастацтваў.

Р. Смёрк будаваў грамадскія будынкі і цэрквы ў стылі позняга класіцызму, пераважна ў Лондане. Яго працамі з'яўляюцца, сярод іншага, будынак і фасад Брытанскага музея (1823-31), Каралеўскі фізічны каледж (цяпер Дом Канады) на Трафальгарскай плошчы (1824-27), будынкі Оксфардскага і Кембрыджскага клубаў на Пэл-Мэл. Р. Смёрк спраектаваў таксама будынкі Каралеўскай Оперы ў Лондане (1808-09, знішчана пажарам у 1867), будынак Каралеўскай пошты (1825-29).

Будынкі, спраектаваныя Смёркам, за межамі брытанскай сталіцы можна бачыць у Глостэры, Херэфордзе, Брысталі і інш. У 1832 годзе архітэктар быў пасвечаны ў рыцары. У 1853 узнагароджаны Залатым медалем Каралеўскага таварыства архітэктараў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Вялікабрытаніі
Кубак Уорэна

thumb|left|Бок А 
**Кубак Уорэна** — сярэбраны скіфас часоў Юліяў-Клаўдзіяў, набыты ў 1911 годзе Эдвардам Перы Уорэнам за 2000 фунтаў стэрлінгаў. Унікальнасць яму надаюць дзве сцэны гомасексуальнага характару. Фонам для іх служаць завесы з тканіны, а таксама музычныя інструменты, наогул нехарактэрныя для вырабаў рымскай вытворчасці. 
thumb|Бок Б

На адным боку кубка намаляваны секс сталага барадатага мужчыны з юнакоў, прычым юнак сядзіць у пазіцыі «наезніка», трымаючыся за вяроўку; хлопчык, магчыма раб, падглядвае з-за дзвярэй, за спіной пары стаіць кіфара. На зваротным боку намаляваны секс юнака з падлеткам. Барада персанажа і музычныя інструменты, іграць на якіх для рымскага грамадзяніна лічылася ганебным, паказвае, што тут намаляваны норавы грэчаскага ці, прынамсі, вельмі моцна элінізаванага рымскага асяроддзя.

Артэфакт паходзіць, меркавана, з палесцінскага скарбу часоў Іўдзейскіх войн. На кубку маюцца сляды працяглага ўжывання. У 1950-я гады спадчыннікі Уорэна за параўнальна сціплую суму прапанавалі яго розным музеям, у тым ліку Брытанскаму. У той час твор лічыўся парнаграфічным: яго адмаўляліся не толькі экспанаваць, але і сур'ёзна абмяркоўваць. У 1999 годзе Брытанскі музей набыў кубак Уорэна за рэкордную для сваёй калекцыі суму ў 1,8 млн фунтаў.

## Спасылкі 
* Кубак Уорэна на сайце Брытанскага музея 
* Кубак Уорэна на сайце Бі-бі-сі

Катэгорыя:Эратычнае мастацтва
Катэгорыя:Педэрастыя
Катэгорыя:Мастацтва Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Брытанскі музей
Катэгорыя:Вырабы з серабра
Катэгорыя:ЛГБТ у культуры і мастацтве
Нах-Туніч

thumb|left|Фрагмент малюнка з Нах-Туніч, які адлюстроўвае рытуальнае кровапусканне з члена
thumb|right|Выява з Нах-Туніч, якае адлюстроўвае гомаэратычную сцэну.
**Нах-Туніч**, *Naj Tunich*, на мове мая — «каменны дом» — археалагічная зона ў правінцыі Петэн, Гватэмала. Тут прадстаўлены ўзоры наскальнага мастацтва цывілізацыі мая, якія адлюстроўваюць рытуальныя эратычныя сцэны, у тым ліку рытуальнае кровапусканне з члена і сцэны гомасексуальных адносін.

## Літаратура 
* Stone Andrea J. 1995-Images from the Underworld Naj Tunich and the Tradition of Maya Cave Painting ISBN 978-0-292-75552-9
* Brady, James E. y Sandra Villagrán de Brady, 1991 -La arqueología de la cueva Naj Tunich: Patrones de utilización ritual. En II Simposio de Investigaciones Arqueológicas en Guatemala, 1988 (editado por J.P. Laporte, S. Villagrán, H. Escobedo, D. de González y J. Valdés), pp.&nbsp;179–186. Museo Nacional de Arqueología y Etnología, Guatemala. http://www.asociaciontikal.com/sim1988/pdf/24.88%20-%20James%20Brady%20-%20en%20PDF.pdf 
* Andrea Stone—Regional Variation in Maya Cave Art. Journal of Cave and Karst Studies 59(1): 33-42. http://www.caves.org/pub/journal/PDF/V59/V59N1-Stone.pdf
* Science News 1998 Vol 154 No. 4 http://www.sciencenews.org/pages/pdfs/data/1998/153-04/15304-11.pdf 

Катэгорыя:Мая
Катэгорыя:Археалогія ў Гватэмале
Катэгорыя:Эротыка
Куфэрак Фрэнкса

**Куфэрак Фрэнкса** (, або *auzon runic casket*) — разьбяная скрыначка з кітовага вуса. Знойдзена пры раскопках каля горада Клермон-Феран у Францыі і перададзена ў Брытанскі музей Фрэнкcам (), англійскім антыкварам, адсюль яе цяперашняя назва «куфэрак Фрэнкcа». Рунічны надпіс на куфэрку, які аблямоўвае сцэны са старажытнагерманскіх, рымскіх і біблейскіх паданняў — найзначнейшы ранніх англасаксонскіх рунічных помнікаў.

Выява:Franks Casket back and lid.jpg|Задняя і верхняя панэлі
Выява:Franks Casket front panel.jpg|Пярэдняя панэль
Выява:Franks Casket - Left side.jpg|Левая панэль
Image:Franks Casket - Right side.jpg|Правая панэль

## Спасылкі 
* Alfred Becker, Webseite zu *Franks Casket*
* Austin Simmons, *The Cipherment of the Franks Casket* 
* Артыкул пра Куфэрак Фрэнкса на афіцыйным сайце Брытанскага музея.

Катэгорыя:Англійская мова
Катэгорыя:Археалогія ў Францыі
Катэгорыя:Надпісы
Катэгорыя:Брытанскі музей
Банк Англіі

**Банк Англіі** (, афіцыйная назва ) — першапачаткова быў арганізаваны ў 1694 годзе як прыватны банк, і толькі пасля нацыяналізацыі ў 1946 годзе стаў «публічнай арганізацыяй, якая цалкам належыць ураду». Выконвае функцыі цэнтральнага банка Злучанага Каралеўства. Банк арганізуе працу Камітэта па грашовай палітыцы, які адказвае за кіраванне крэдытна-грашовай палітыкай краіны. Банк быў заснаваны ў 1694 г. па Акце Парламента ў якасці банка Урада Англіі. З таго часу і па цяперашні час ён з'яўляецца банкам Урада Вялікабрытаніі. Архітэктар будынка — Джон Соўн (пасля перабудавана Гербертам Бейкерам).

## Гл. таксама 
* Эканоміка Вялікабрытаніі
* Банкі Вялікабрытаніі
* Фунт стэрлінгаў
* Вера Сміт

## Спасылкі 
* Афіц. сайт Слоік Англіі
* Акт Парламента 1694 г. пра стварэнне Банка Англіі 

Вялікабрытанія
Катэгорыя:Банкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1694 годзе
Катэгорыя:Група наглядных органаў міжнародных фінансавых цэнтраў
Фаўн Барберыні

**Фаўн Барберыні** ці '''П'яны сатыр''' — мармуровая статуя эліністычнай эпохі, створаная невядомым скульптарам пергамскай школы каля 200 г. да н.э. і якая адлюстроўвае ў натуральную велічыню фаўна, які заснуў у даволі непрыстойнай паставе. Не выключана, што гэта рымская копія высокай якасці. Твор названы па імі яго першага ўладальніка, кардынала Франчэска Барберыні.

Статуя была выяўлена ў 1620-я гг. у Рыме, каля маўзалея Адрыяна (цяпер замак Святога Анёла), і паступіла ў прыватны збор Папы Урбана VIII з сямейства Барберыні. Вінкельман выказаў здагадку, што гэту статую, у ліку іншых, зрынулі са сцен маўзалея яго абаронцы падчас аблогі Рыма готамі ў 537 г. (пра такі своеасаблівы спосаб абароны згадвае гісторык Пракопій). Лічыцца, што Адрыян, які ўвайшоў у гісторыю як паклоннік Антыноя, меў слабасць да гомаэратычнага мастацтву.

Нягледзячы на ўсю сваю выразнасць, пры паступленні ў папскі збор статуя была моцна пашкоджана: не хапала правай нагі, некаторых фрагментаў рук і галовы. Часткі, якія адсутнічалі, былі адноўлены некалькімі пакаленнямі разьбяроў XVII і XVIII стст. Экспрэсіўная пастава збліжае «Фаўна» з барочнымі творамі Караваджа і Берніні настолькі, што доўгі час лічыўся, што яе аднаўленнем займаўся менавіта Берніні. Да 1799 г. статуя размяшчалася ў рымскім палацца Барберыні, дзе паражала госцяў Рыма сваёй нечуванай непрыстойнасцю: ногі фаўна здаюцца знарочыста рассунутымі, каб погляд гледача накіроўваўся на геніталіі. Магчыма, гэты эфект быў узмоцнены падчас рэстаўрацыі.

У 1799 годзе скульптар Вінчэнца Пацэці звярнуўся да Люсьена Банапарта з прапановай набыць у яго статую. Барберыні аспрэчылі правы Пацэці на распараджэнне скульптурай і пасля шумнага судовага працэсу і забароны на вываз статуі з Італіі (за які горача выказваўся сам Канова) самі ж прадалі «Фаўна» баварскаму прынцу Людвігу, які, не чакаючы яго дастаўкі ў Мюнхен, даручыў Леа фон Кленцэ вылучыць у  гліптатэцы, якая яшчэ будавалася, адменнае памяшканне для яго размяшчэння. У 1827 г. «Фаўн» і «Апалон» з барберыніеўскай калекцыі занялі ганаровае месца ў мюнхенскай гліптатэцы.

Па ўсёй Еўропе раскіданы шматлікія копіі знакамітай статуі. Сярод іх вылучаецца сваёй высокай якасцю луўрская копія працы Бушардона (1726), у якой, у адрозненне ад арыгінала, прысутнічае левая рука. Вялікі каскад фантанаў у Пецяргофе ўпрыгожвае пазалочаная копія «П'янага сатыра».

## Літаратура 
* Francis Haskell and Nicholas Penny, 1991. *Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture 1500—1900* (Yale University Press). Cat. no. 33, pp 202–05.
* 

Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Скульптуры II стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Барберыні
Барберыні

thumb|Герб сям’і Барберыні *D’azur, a trois abeilles d’or*
**Барберыні** — магутнае і багатае італьянскае сямейства, вядомае ва Фларэнцыі з XI ст. У 1623 годзе адзін з прадстаўнікоў сямейства — Мафеа Барберыні — узышоў на Папскі Сталец пад імем Урбана VIII і заснаваў княжацкую дынастыю Барберыні — пазней адзін з родаў чорнай знаці.

З 1624 года мужчынскія прадстаўнікі роду — генуэзскія патрыцыі, з 1626 года ўсе члены роду — рымскія нобілі.

Карла (1562—1630), старэйшы брат Папы Урбана VIII, з 1623 года — генерал Рымскай Царквы, у 1627 годзе атрымаў тытул герцага дзі Мантэратонда (скасаваны ў 1646 годзе, адноўлены ў 1654 годзе).

Другі сын Карла, Тадэа (1603—1647), у 1630 годзе атрымаў тытулы прынца дзі Палестрына, герцага дзі Негрола, дзі Калальта і дзі Монтэлібрэта і маркіза дзі Карэсэ.

Антоніа (1569—1646), Франчэска (1597—1679), Антоніа (1607—1671), Карла (1630—1704), Франчэска (1662—1738) былі кардыналамі.

Апошняя прадстаўніца роду, прынцэса Карнелія Барберыні (1716—1797), выйшла замуж за Джуліа Чэзарэ Калона, прынца дзі Карбаньяна.

Уладанні і тытулы Барберыні перайшлі да сямейства Калона, адна з малодшых галін якога прыняла прозвішча Барберыні.

Палац Барберыні, бібліятэка Барберыні і плошча Барберыні ў Рыме застаюцца сведчаннямі велічы сям’і.

## Спасылкі 
* Genealogy of the Barberini family , 1383—1787

Катэгорыя:Дынастыі Італіі
Венера Каліпіга

**Венера Каліпіга** ( — якая мае прыгожы зад) — назва адной з антычных мармуровых статуй Венеры, якая знойдзена ў Залатым Доме Нерона і перайшла са збору герцагаў Фарнезэ ў Нацыянальны археалагічны музей Неапаля, у якім яна захоўваецца і да цяперашняга часу.

thumb|left|150px|Венера Каліпіга

Археолагі бачаць у ёй твор новаатычнай школы. Багіня выяўлена ў ёй апранутай у доўгую туніку, падол якой яна з грацыёзным рухам падабрала ўверх і правай рукой прытрымвае ля сваіх грудзей, а левай падняла ва ўзровень з галавой, такім чынам, што ўся ніжняя частка яе тулава і ногі прадстаўляюцца зусім аголенымі. Паводле сведчання Афінея, гэта статуя — перайманне статуі, які знаходзілася ў Сіракузах і прысвечана Венеры нейкай маладой жанчынай, якая перасягнула на спаборніцтве прыгажосці сваю сястру.

## Літаратура 
* Francis Haskell and Nicholas Penny, 1984. *Taste and the Antique* Cat. 86.
* Dericksen Brinkerhoff, review of *Aphrodite Kallipygos* by Gosta Saflund and Peter M. Fraser — American Journal of Archaeology, Vol. 69, No. 1 (Jan., 1965), pp. 78-79.
* Laurentino García y García, Luciana Jacobelli, Louis Barré, 2001. *Museo Segreto. With a Facsimile edition of Herculanum et Pompéi. Recueil général des peintures, bronzes, mosaïques… (1877).* (Pompei: Marius Edizioni) Eric M. Moormann, On-line Bryn Mawr Classical Review 20.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Скульптуры па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Скульптуры Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Афрадыта
Катэгорыя:Эпітэты старажытнагрэчаскіх бажаствоў
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Фарнезэ
Нільская мазаіка

**Нільская мазаіка** — антычная мазаіка памерам 585 на 431 см, якая адлюстроўвае рэчышча Ніла і сцэны з егіпецкага жыцця эпохі Пталамеяў. Дата стварэння мазаікі спрэчная — большасць вучоных схільныя датаваць яе кіраваннем Сулы (I ст. да н. э.).

Выяўлена ў пач. XVII ст. у італьянскім горадзе Палестрына (старажытны Прэнестэ), меркавана, на месцы антычнага храма Фартуны. Па загаду ўсемагутнага ў горадзе сямейства Барберыні была па-варварску аддзелена ад полу і вывезена ў Рым, дзе на працягу трох стагоддзяў змяшчалася ў Палацца Барберыні. Некалькі разоў рэстаўравалася; у 1953 г. вернутая ў Палестрыну, дзе і выстаўляецца дагэтуль.

Павел Муратаў («Вобразы Італіі») бачыў у Нільскай мазаіцы сведчанне запатрабаванасці егіпецкай культурнай традыцыі ў рымскай эліты рэспубліканскага часу (своеасаблівы аналог версальскай моды на Кітай). Шэраг даследчыкаў ідзе далей і прыводзіць мазаіку як доказ ранняга распаўсюджвання ў Рыме егіпецкіх культаў, а адэпты крыптазаалогіі спрабуюць разглядзець у намаляваных на ёй нільскіх пачварах дыназаўраў.

## Гл. таксама 
* Мазаіка Аляксандра
* Мадабская карта

## Крыніца 
* Paul G. P. Meyboom. *The Nile Mosaic of Palestrina: Early Evidence of Egyptian Religion in Italy*. Brill Publishers, 1995. ISBN 90-04-10137-3.

Катэгорыя:Мазаіка
Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Барберыні
Палацца Барберыні

**Пала́цца Барберы́ні** () — палац (палацца) сям'і Барберыні на via delle Quattro Fontane (вуліцы Чатырох фантанаў) ва ўсходняй частцы Рыма. У наш час тут размяшчаецца Нацыянальная галерэя старадаўняга мастацтва.

Будаваўся па заказе Мафеа Барберыні пасля таго, як той быў абраны Папай пад імем Урбана VIII. У стварэнні палаца ў 1627—1633 гг. удзельнічалі тры вялікіх дойліда — Карла Мадэрна, яго пляменнік Франчэска Бараміні і нарэшце Берніні. Па сваім абліччы палац бліжэй да маньерызму, чым да барока. Вакол яго ўпершыню ў гісторыі папскай сталіцы быў разбіты шырокі сад, пасля знішчаны.

Пасля смерці Урбана VIII палац быў канфіскаваны ў папскую казну, але вярнуўся да сямейства Барберыні ў 1653 г. Наведвальнікаў палаца захаплялі фрэска П'етра да Картоны, якая ўсхваляе магутнасць Барберыні, вычварная «смаўжападобная» лесвіца Бараміні, антычныя Портлендская ваза, Палестрынская мазаіка і статуя п'янага сатыра, а ў падвалах — руіны старажытнага храма Мітры.

## Галерэя 

Выява:Palazzo Barberini, Roma.jpg|Палацца Барберыні
Выява:Palbarberini.jpg|Выгляд палацца ў XVIII ст.

Барберыні
Катэгорыя:Музеі Рыма
Катэгорыя:Будынкі і калекцыі роду Барберыні
Катэгорыя:Збудаванні Італіі ў стылі барока
Антыной

[thumb|180px|«Антыной з [віла Мандрагонэ|вілы Мандрагонэ» — гонар збору Ш. Баргезэ]]

**Антыной** (, ) (каля  — ) — грэчаскі юнак, выхадзец малаазійскай правінцыі Віфінія, палюбоўнік рымскага імператара Адрыяна, абагаўлёны пасля смерці. У Егіпце Антыноя атаясамлялі з Асірысам.

## Біяграфія 
Меркавана, Адрыян пазнаёміўся з Антыноем у 124 г., калі праязджаў праз Віфінію. З 128 г. юнак неадступна знаходзіўся пры імператары. Антыной загінуў у кастрычніку 130 года ў водах Канопскага Ніла пры нявысветленых акалічнасцях — у якасці магчымай прычыны называлі самагубства, рытуальную ахвяру, забойства і няшчасны выпадак.

Адрыян заснаваў горад Антынопаль на месцы гібелі свайго фаварыта, узвёў у яго гонар статуі ў некалькіх гарадах, было выканана таксама мноства яго скульптурных партрэтаў. Маштабы увекавечання яго памяці былі выключнымі — да нас дайшло больш выяў Антыноя, чым іншых вельмі знакамітых (і значна больш выбітных) рымлян: Антыной Фарнезскі, Антыной Бельведэрскі, Антыной Дэльфійскі і інш. Пасля сваёй гібелі Антыной стаў шанавацца як бог, які памірае і ўваскрасае, і яго культ быў гэтак папулярны, што нават ганіўся ў працах апалагетаў ранняга хрысціянства.

Прыдворныя астраномы вылучылі на небе сузор’е Антыной, якое спарадычна выкарыстоўвалася аж да XIX стагоддзя, але зараз адмененае.

## Бібліяграфія 
* Lambert, R., *Beloved and God: The Story of Hadrian and Antinous* (New York, 1984)
* Levezow, *Über den Antinous* (1808)
* Dietrich, *Antinoos* (1884)
* Laban, *Der Gemütsausdruck des Antinoos* (1891)
* *Antinoüs, A Romance of Ancient Rome*, from the German of A. Hausrath, by M. Saftord (New York, 1882)
* Ebers, *Der Kaiser* (1881).

## Спасылкі 
* 
* Віртуальны музей Антыноя
* Старонка, прысвечаная Антыною
* Скульптуры Антыноя на сайце Liverpool museums
* Жыццё Адрыяна і яго каханне да Антыноя  на сайце The World History of Male Love 

Катэгорыя:Постаці Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Патанулі
Катэгорыя:Фаварыты манархаў
Катэгорыя:багі, які паміраюць і ўваскрасаюць
Разбіты збан (карціна)

**«Разбіты збан»** () — карціна французскага мастака Жана-Батыста Гроза.

Карціна была напісана ў 1771 годзе і карысталася папулярнасцю ў сучаснікаў мастака. На ёй намалявана маладая дзяўчына, якая ледзь выйшла з дзяцінства. На правай руцэ ў дзяўчыны вісіць разбіты збан. Расколіна на ім і становішча рук дзяўчыны расцэньваюцца як намёк на страту нявіннасці.

Карціна была канфіскавана падчас рэвалюцыі і ў наш час знаходзіцца ў 51-й зале на 2-м паверсе галерэі Сюлі ў Луўры. Код: INV. 5036.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Карціны Жана Батыста Гроза
Катэгорыя:Карціны са збораў Луўра
Туалет Эсфіры

**«Туалет Эсфіры»** () — карціна французскага мастака Тэадора Шасерыё. Гэту карціну можна аднесці да экзатычнага эратызму.

Галоўны персанаж карціны — біблейская царыца Эсфір, якой прысвечана адна з кніг Бібліі. Біблейскі сюжэт тут з’яўляецца толькі нагодай для выявы маляўнічай і вельмі пачуццёвай сцэны.

Карціна была адпісана музею баронам Арцюрам Шасерыё ў 1934 годзе. У наш час знаходзіцца ў 63-й зале на другім паверсе галерэі Сюлі ў Луўры. Код: R.F. 3900.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Карціны Тэадора Шасерыё
Катэгорыя:Карціны 1841 года
Катэгорыя:Карціны са збораў Луўра
Катэгорыя:Карціны паводле сюжэтаў Старога Запавету
Катэгорыя:Карціны з аголенымі жанчынамі
Катэгорыя:Пурым
Катэгорыя:Эсфір
Чытальная зала Брытанскага музея

[150px|thumb|Чытальная зала ўяўляе сабою [ратонда|ратонду пасярод вялікага двара музея, перакрытага сеткаватай абалонкай па праекце Нормана Фостэра]]

**Чытальная зала Брытанскага музея** — галоўная зала Брытанскай бібліятэкі да яе пераезду ў новы будынак у 1997 годзе.

Па прапанове кіраўніка бібліятэкі, Энтані Паніцы, ратонду чытальнай залы спраектаваў у 1857 годзе Сідні Смёрк (брат Роберта Смёрка, які курыраваў узвядзенне ўсяго музейнага комплексу ў Блумсберы). Круглая зала з неарэнесансным аздабленнем, крыты купалам на металічным каркасе, уражваў віктарыянскую публіку, сімвалізуючы сабой прагрэс будаўнічых тэхналогій.

Уваход у чытальную залу быў адкрыты толькі прафесійным даследчыкам. У розны час у ім працавалі Карл Маркс, У. І. Ленін, Махатма Гандзі, Дж. Б. Шоу і Герберт Уэлс. Пасля таго, як бібліятэка з'ехала з будынка, зала была зачынены на рэканструкцыю пад сучасны інфармацыйны цэнтр. Дзякуючы часовай надбудове паверху над пісьмовымі сталамі з 2006 года ў зале праводзяцца буйныя выстаўкі. Першая з іх была прысвечана тэракотавай арміі імператара Цынь Шыхуандзі.

У галоўнай чытальнай зале Брытанскай бібліятэкі адбываецца дзеянне культавага фільма «Ноч дэмана» (1957) і японскага анімэ «Прачытай ці памры», а Альфрэд Хічкак зняў тут кульмінацыйную сцэну свайго першага гукавога фільма «Шантаж» (1929).

## Спасылкі 
* 

thumb|center|900px|Панарамны здымак чытальнай залы

Катэгорыя:Брытанскі музей
Катэгорыя:Бібліятэкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1857 годзе
Каранацыя Напалеона

thumb|right|350px|Персанажы

**«Пасвячэнне імператара Напалеона I і каранаванне імператрыцы Жазэфіны ў саборы Парыжскай Божай Маці 2 снежня 1804 года»** () — карціна французскага мастака Жака Луі Давіда.

Карціна была створана Давідам па заказе самога Напалеона I. На ёй намаляваны эпізод каранацыі імператара, які адбыўся 2 снежня 1804 года ў саборы Парыжскай Божай Маці. Давід абраў момант, калі Напалеон карануе Жазэфіну, а Папа Пій VII дае яму сваё блаславенне. Давід стварыў сваё палатно пад уражаннем ад карціны «Каранацыя Марыі Медычы» Рубенса. Давід працаваў над карцінай 3 года і завяршыў працу ў 1807 г. У лютым 1808 года яна была выстаўлена на ўсеагульны агляд. Маці Напалеона не было на яго каранацыі, але калі ён заказваў карціну, папрасіў Давіда намаляваць яе ў самым цэнтры.

У наш час карціна знаходзіцца ў 75-й зале на 1-м паверсе галерэі Дэнон у Луўры. Код: INV. 3699.

## Персанажы 
# Напалеон I
# Жазэфіна Багарнэ
# Летыцыя Рамаліна — маці Напалеона
# Людовік I Банапарт
# Жазеф Банапарт
# Напалеон-Карл — сын Людовіка Банапарта і Гартэнзіі Багарнэ
# Сёстры Напалеона
# Шарль Франсуа дэ Лебрэн
# Жан Жак Режы дэ Камбасерэс
# Луі Аляксандр Берцье
# Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор
# Іахім Мюрат
# Папа Пій VII
# Жак Луі Давід

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Інтэрактыўны ролік, прысвечаны карціне 
* Гісторыя стварэння карціны 

Катэгорыя:Карціны Давіда
Катэгорыя:Карціны 1807 года
Катэгорыя:Карціны са збораў Луўра
Катэгорыя:Сабор Парыжскай Божай Маці
Палацца

[thumb|left|[Палацца Строцы, Фларэнцыя]]
[thumb|[Палацца Век'ё, Фларэнцыя]]
**Пала́цца** ( ад  — палац) — італьянскі гарадскі палац-асабняк XV—XVIII стст. Назва паходзіць ад Палацінскага ўзгорка, дзе старажытнарымскія імператары ўзводзілі свае палацы. Палацца ўяўляе сабою тып гарадскога палаца-асабняка, характэрны для італьянскага Адраджэння, склаўся ў XV ст. пераважна ў Фларэнцыі. З'яўляецца адным з першых тыпаў будынка ўніверсальнага прызначэння.

Класічны тып палацца — трохпавярховы (радзей дзвюх- ці чатырохпавярховы) будынак з велічным фасадам, які выходзіў на вуліцу, і ўтульным дваром. Кампазіцыйны цэнтр будынка быў унутраны дом, абнесены аркавымі галерэямі. Першы паверх адводзіўся пад службовыя памяшканні, на другім размяшчаліся парадныя пакоі і залы, на трэцім — жылыя пакоі. Палацца Рыма, Генуі, Венецыі і іншых італьянскіх гарадоў мелі свае ўласныя архітэктурныя рысы. Асабліва славіліся палацца Фларэнцыі.

## Гл. таксама 
* Палацці-дэі-Ролі — квартал 42 рэнесансных палацца ў Генуі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктура Італіі
Іван Васілевіч Болдзін

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Іван Васілевіч Болдзін 
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|партрэт = 
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы =  1914 — 1917   1918 — 1965
|званне = 
|род войскаў =
|камандаваў = 50-я армія, Усходне-Сібірская ваенная акруга
|частка =
|бітвы = Першая сусветная вайна, Грамадзянская вайна ў Расіі, Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды =
{ style="background:transparent"
-
       
-
       
-
       
-
   
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
**Іван Васілевіч Болдзін** (, в. Высоцкая Інсарскага р-на, Мардовія, Расія — ) — савецкі ваенны дзеяч. Генерал-палкоўнік (1944).

Скончыў курсы «Выстрал» (1923), Ваенную акадэмію імя Фрунзе (1936). У арміі з 1914, у Чырвонай Арміі з 1919, удзельнік І сусветнай і грамадзянскай войнаў. Удзельнік пахода Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь (1939). 3 1940 намеснік камандуючага войскамі Заходняй асобай ваеннай акругі. У Вялікую Айчынную вайну камандуючы аператыўнай групай войск, удзельнік абарончых баёў на Гродзеншчыне, вывеў групу савецкіх байцоў з акружэння. З лістапада 1941 камандаваў 50-й арміяй, якая ўдзельнічала ў баях пад Масквой, на Курскай дузе, Беларускай наступальнай аперацыі. Ваяваў на тэрыторыі Польшчы, Усходняй Прусіі. З красавіка 1945 намеснік камандуючага 3-м Украінскім фронтам. Пасля вайны на камандных пасадах у Савецкай Арміі, у Групе генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР. Аўтар успамінаў «Старонкі жыцця» (1961).

 
Ганаровы грамадзянін Гродна (1968).

## Памяць 
Імем Болдзіна названы вуліцы ў Гродне, Магілёве, Калузе, Туле, Саранску, Кадошкіне (Мардовія), Шчокіне (Тульская вобласць), сквер у Калузе.

## Літаратура 
* Болдзін // БЭ ў 18 т. Т. 3. Мн., 1996.
* Болдин // Гродно. Энцикл. справ. Мн., 1989.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мардовіі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Удзельнікі вызвалення Магілёва
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гродна
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Калугі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 2-га склікання
Катэгорыя:Выпускнікі курсаў «Выстрал»
Катэгорыя:Камандуючыя Адэскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Камандуючыя Усходне-Сібірскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Члены Ваеннага савета пры народным камісары абароны СССР
Роберт Шон Леанард

**Роберт Шон Леанард** (; , Вествуд, Нью-Джэрсі, ЗША) — амерыканскі акцёр, вядомы па сваёй ролі доктара Джэймса Уілсана ў тэлесерыяле «Доктар Хаус».

## Біяграфія 
Роберт нарадзіўся ва Вествудзе, Нью-Джэрсі. Сын няні Джойс Пітэрсен і настаўніка іспанскай мовы Говарда Леанарда. Ён вырас у горадзе Рыджвуд, дзе ён вучыўся ў Рыджвудcкай вышэйшай школе да пераходу ў Фордхэнмскі ўніверсітэт, а пазней у Калумбійскі ўніверсітэт. Роберт узяў імя свайго брата Шона для Гільдыі кінаакцёраў ЗША, таму што яго імя супадала з імем іншага акцёра.

Іграе на сцэне з 12 гадоў. Удзельнічаў у шматлікіх брадвейскіх пастаноўках.

У 2001 годзе Леанард атрымаў прэстыжную амерыканскую тэатральную прэмію «Тоні» за ролю ў спектаклі паводле п’есы Тома Стопарда «Вынаходніцтва кахання» ().

Леанард сябруе з Х’ю Лоры, выканаўцам галоўнай ролі ў серыяле «Доктар Хаус», і з акцёрам Ітанам Хоўкам, з якім яны разам здымаліся ў фільме «Таварыства мёртвых паэтаў», а пасля заснавалі тэатральную кампанію *Malaparte*. Леанард таксама даўні сябар Джэймса Уотэрстана, Стыва Зана і Фрэнка Уэйлі.

У жніўні 2008 года Леанард ажаніўся з Габрыелай Салік, якая прафесійна займаецца конным спортам.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»
Трэцяга мая 1808 года ў Мадрыдзе

**Трэцяга мая 1808 года ў Мадрыдзе** () таксама вядомая як **Растрэл паўстанцаў у ноч на 3 мая 1808 года** — карціна вялікага іспанскага мастака Францыска Гоі, напісаная ў 1814 годзе. Карціна знаходзіцца ў калекцыі музея Прада ў Іспаніі.

На карціне адлюстравана сцэна растрэлу іспанскіх паўстанцаў акупацыйнымі французскімі войскамі ў ноч на 3 мая 1808 года.

Іспанскія паўстанцы і французскія салдаты намаляваны Гояй як дзве супрацьстаялыя адна адной групы: некалькі бяззбройных мадрыдскіх рамеснікаў і шэраг ваенных з паднятымі стрэльбамі. Твары і паставы іспанцаў прапісаны Гояй даволі выразна (патрыятызм, адвага, злосць, бясстрашнасць і інш.) у той час, як французскія салдаты прапісаны бегла і як бы зліваюцца ў адну безаблічную масу.

## Гл. таксама 
* Паўстанне 2 мая 1808 года ў Мадрыдзе

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карціны са збораў музея Прада
Катэгорыя:Карціны Гоі
Аршанская арганізацыя РСДРП

**Аршанская арганізацыя РСДРП**. Знаёмства рабочых Оршы з марксізмам пачалося ў 189-я гады. У 1898—1900 гг. тут дзейнічала Аршанская рабочая арганізацыя. У красавіку — верасні 1900 г. існаваў сацыял-дэмакратычны гурток, які меў бібліятэку нелегальнай літаратуры, распаўсюджваў сярод чыгуначнікаў пракламацыю «Да ўсіх рабочых і работніц Расіі», выдадзеную ў друкарні сацыял-дэмакратычнай групы «Паўднёвы рабочы». Пасля выхаду газеты «Искра» на яе пазіцыі перайшла група рабочых. У пачатку 1904 г. гэта група ўтварыла Аршанскую арганізацыю РСДРП, што адразу ўвайшла ў склад Палескага камітэта РСДРП. Яе работай кіравалі Т. Чарняк, Д. Чарняк, С. Міндлін. Дзейнасць арганізацыі ў асноўным пашыралася на рабочых чыгуначнага вузла і прамысловых прадпрыемстваў горада. Вяла таксама рэвалюцыйную прапаганду сярод салдат, рабочых мястэчка Барань і Дуброўна, садзейнічала стварэнню тут мясцовай арганізацыі РСДРП.

У перыяд рэвалюцыі 1905—1907 гг. дзейнасць арганізацыі ўзмацнілася. У лютым 1905 г. яна правяла 3 сходкі рабочых. Пад сумесным кіраўніцтвам мясцовых арганізацый РСДРП, Бунда і эсэраў адбыліся Аршанскія выступленні рабочых 1905, Бараньскія выступленні працоўных 1905 і інш. Займалася друкаванай прапагандай, выпусціла лістоўкі «Патрабаванні ўсіх чыгуначных служачых і рабочых», «Да ўсіх рабочых Аршанскага цвіковага завода», «Да насельніцтва горада Оршы», у якіх ставіла эканамічныі і палітычныя патрабаванні. Актыўна вяла рэвалюцыйную дзейнасць у вёсцы. Разам з Аршанскай арганізацыяй эсэраў склікала Аршанскую павятовую канферэнцыю сялян 1906 г., на якой быў распрацаваны план дзеянняў на валасных, павятовым і губернскім выбарчых сходах па выбарах у думу.

У 1906 г. Аршанская арганізацыя РСДРП разгромлена паліцыяй. Восенню 1907 г. П. М. Лепяшынскі стварыў сацыял-дэмакратычную групу, у якую ўвайшлі Ф. Ф. Жукоўскі, браты Кліндуховы, Г. Н. Курцееў, В. Б. Лепяшынская, А. У. Фралкоў і інш. Група мела сувязь з Загранічным бюро ЦК РСДРП, атрымлівала ад яго літаратуру, вяла палітычную работу сярод працоўных Оршы. У 1910 г. пасля выезду кіраўніка групы Лепяшынскага і арышту іншых бальшавікоў, яна распалася. Вясною 1915 г. зноў аформілася Аршанская арганізацыя РСДРП, у якую разам з меншавікамі і прымірэнцамі бальшавікі ўвайшлі асобнай фракцыяй. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. у Оршы ўзнікла «аб'яднанка».

## Літаратура 
* *Салашэнка, У. І.* Аршанская арганізацыя РСДРП / У. І. Салашэнка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 186. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:РСДРП
Катэгорыя:Гісторыя Оршы
Хрэсны шлях (Рафаэль)

**«Хрэсны шлях»** *(«Падзенне Ісуса», «Сіцылійскае Спазіма» , )* — алтарная карціна Рафаэля на сюжэт аднаго з момантаў (стаянняў) Хрэснага шляху на Віа Далароза. Карціна захоўваецца ў Прада і паходзіць са збору іспанскіх каралёў.

На палатне намалявана адно з трох падзенняў Ісуса падчас шляху на Галгофу. Назва «Сіцылійскае Спазіма» звязана з паходжаннем карціны: яна знаходзілася ў манастыры Санта-Марыя-дэла-Спазіма  (Палерма). Яна знаходзілася там да таго моманту, пакуль іспанскі кароль Філіп IV не выявіў гарачага жадання атрымаць у сваю калекцыю Рафаэля. Паколькі Сіцылія была часткай іспанскіх уладанняў, гэта не сустрэла цяжкасцей.

Першапачаткова карціна была напісана на дошцы, але ў XIX стагоддзі перакладзена на палатно.

Катэгорыя:Карціны Рафаэля
Катэгорыя:Карціны са збораў музея Прада
Леанід у Фермапілах

**«Леанід у Фермапілах»** () — карціна французскага мастака Жака Луі Давіда.

Карціна была набыта ў 1819 годзе і ў наш час знаходзіцца 75-й зале на 1-м паверсе галерэі Дэнон у Луўры. Код: INV. 3690.

Цэнтральным персанажам карціны з’яўляецца цар Леанід I падчас Фермапільскай бітвы ў верасні 480 да н.э. падчас грэка-персідскай вайны 480—479 гг. да н.э.. Гэта бітва адбылася ў вузкай цясніне Фермапілы, дзе гераічна загінуў атрад з 300 спартанскіх гаплітаў, заступаючы шлях персідскаму войску цара Ксеркса I.

## Гл. таксама 
* Фермапілы
* Фермапільская бітва
* Клятва Гарацыяў
* Сабінянкі, якія спыняюць бітву паміж рымлянамі і сабінянамі

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Карціны Давіда
Катэгорыя:Карціны 1814 года
Катэгорыя:Карціны са збораў Луўра
Катэгорыя:Грэка-персідскія войны
Аршанская павятовая канферэнцыя 1906

**Аршанская павятовая канферэнцыя 1906**. Адбылася ў снежні 1906 г. у адной з вёсак Аршанскага павета. Склікана Магілёўскім акруговым камітэтам РСДРП сумесна з аршанскімі арганізацыямі РСДРП і эсэраў з мэтай згуртавання сялян на антыўрадавай і антыпамешчыцкай платформе напярэдадні выбараў у II Дзяржаўную думу. Прысутнічала прыблізна 8 дэлегатаў ад 4 валасцей. Дэлегаты адзначалі складанасць палітычнай сітуацыі на вёсцы: з аднаго боку, функцыяніруюць гурткі, створаныя сацыял-дэмакратамі і эсэрамі, з другога — чарнасоценныя арганізацыі, Саюза рускага народа. Паміж імі ішла барацьба за ўплыў на сялян. Перавыбарная кампанія абвастрыла размежаванне вёскі на правую меншасць, што падтрымлівала самадзяржаўе, і левую большасць, якая выступала супраць царызму. Канферэнцыя з рэвалюцыйна-дэмакратычных пазіцый ацаніла значэнне Дзяржаўнай думы як органа, які дапаможа народу згуртавацца для далейшай барацьбы. Дэлегаты падтрымалі план сумесных дзеянняў левых сіл (сацыял-дэмакратаў і эсэраў)іна валасных, павятовых і губернскіх выбарчых сходах. Канферэнцыя сведчыла пра свядомыя адносіны перадавой часткі сялянства да палітычнага жыцця.

## Літаратура 
* Король, А.С. Большевики Белоруссии в революции 1905 — 1907 годов. — Мн., 1986. — С. 160 — 161.
* Шыбека, З. В. Аршанская павятовая канферэнцыя 1906 / З. В. Шыбека // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М.В.Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. – С. 188. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:Гісторыя Оршы