open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рыжык у Залюстроўі

**«Рыжык у залюстроўі»** () ― беларускі фэнтэзійна-прыгодніцкі мастацкі фільм, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» у 2010 годзе.
## Сюжэт
У каралеўстве Недаліі браты-двайняты Себасцьян і Морыс пакахалі выдатную Мону, дачку прадаўца люстэркаў. Прыгажуня Мона аддала сваё сэрца вясёламу рамантыку Себасцьяну. Адрынуты Морыс ператварыўся ў злога чараўніка Морціса і пракляў Нядалію. Жыхары каралеўства сталі знікаць. А Морціс захацеў стаць уладаром усіх міроў. Зло стала пранікаць з казачнага каралеўства ў рэальны свет. Перамагчы злога чараўніка і выратаваць свет можа толькі слаўная, вясёлая, гарэзная дзяўчынка Рыжык. У дзень свайго нараджэння яна даведаецца аб няшчасці, якое напаткала Недалію, і аб тым, што толькі адна яна можа выратаваць яе. З гэтага і пачынаюцца неверагодныя, вясёлыя, а часам і небяспечныя прыгоды 12-гадовай дзяўчынкі. У фільме фантастыка мудрагеліста пераплятаецца з рэальнасцю. Бедная і закатаваная бібліятэкарка ператвараецца ў каралеву, звычайны Чых у пацешнага віруса гарэзнасці Чуха, Пясочны чалавек, які памірае ад смагі, у ўдзячнага мудраца, страшны Чарвяк у высакароднага Захавальніка чароўнай кнігі, а састарэлая бібліятэка ў самыя розныя і нечаканыя куткі невядомага фантастычнага свету.
## У ролях
## Здымачная група
*рэжысёр, сцэнарый ― Алена Турава
*аператар ― Дзмітрый Рудзь
*кампазітар ― Уладзімір Кандрусевіч
*мастак ― Ігар Хруцкі
## Гл. таксама
## Зноскі
## Літаратура
## Спасылкі
*

Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Spargania luctuata

**Spargania luctuata** — від молей сямейства . Від быў упершыню апісаны Міхаэлем Дэнісам і Іаганам Шыфермюлерам у 1775 годзе. Сустракаецца па ўсёй паўночнай і цэнтральнай Еўропе, Паўночнай Азіі і Паўночнай Амерыцы.

## Апісанне 
Размах крылаў 30-34&nbsp;мм. Даўжыня пярэдніх крылаў 14-15&nbsp;мм. Лёт імага ў двух пакаленнях з канца красавіка па верасень.

Вусені харчуюцца рознымі відамі роду .

## Спасылкі 
* 
* *Lepiforum e.V.*
* *De Vlinderstichting*  

Катэгорыя:Пядзенікі
Diplazontinae

**Diplazontinae** — падсямейства паразітычных наезнікаў сямейства  з атраду Перапончатакрылыя. Налічвае 19 родаў. Памеры дробныя, як правіла, 3-8 мм. Лічынкі паразітуюць у яйцах і лічынках мух-журчалак. Сустракаюцца паўсюдна.

## Распаўсюджанне 
Сустракаюцца паўсюдна (касмапалітычная група).

### Спіс родаў 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* *Каспарян Д. Р.* (1981): Определитель насекомых европейской части СССР. Т.III. Перепончатокрылые. Третья часть. Семейство Ichneumonidae — Ихневмониды, Введение. Том III, вып. 3. — Ленинград: «Наука», 1981. — 688 с.
* Beirne, B. P., 1941 Beirne, B.P., 1941: British species of Diplazonini with a study of the genital and postgenital abdominal sclerites in the male (Ichneumon.) *Transactions of the Royal Entomological Society London* 91: 661—712.
* Fitton, M. G., G.E. Rotheray. 1982. A key to the European genera of diplazontine ichneumon‑flies (Ichneumonidae) with notes on the British Fauna. *Systematic Entomology* 7:311‑320.

## Спасылкі 
* Ponent — фота

Катэгорыя:Іхнеўманіды
Анжаліка Іванаўна Барысевіч

**Анжаліка Іванаўна Барысевіч** (нар. , Гродна, Беларусь) — беларуская валейбалістка. Майстар спорту Беларусь міжнароднага класа .

## Біяграфія 
Пачынала займацца валейболам у гродзенскай абласной ДЮСШАР. З 2009 года выступала ў чэмпіянаце Беларусі за «Нёман-ГрДУ», у 2010—2012 гадах — за юніёрскую і моладзевую зборныя Беларусі. Пасля завяршэння сезона 2013—2014 перайшла з гродзенскага «Нёмана» у сталічную «Мінчанку».

Летам 2016 года пасля завяршэння Еўралігі захварэла менінгітам. Аднаўленне пасля хваробы, што доўжылася амаль год, праходзіла ў Гродна. Пад канец клубнага сезонач 2016—2017 вярнулася ў валейбол і ў складзе гродзенскага «Камунальніка» стала бронзавым прызёрам чэмпіянату Беларусі.

У чэрвені 2018 года падпісала кантракт з клубам «К’еры 76», дэбютантам італьянскай Серыі A1.

## Спасылкі 
* Борисевич Анжелика

Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе
Катэгорыя:Ігракі «К'еры 76»
Атакпамэ

**Атакпамэ** (фр. Atakpame) — горад у Тога. Адміністрацыйны цэнтр вобласці Плата і прэфектуры Агоў. Размешчаны ў цэнтральнай частцы Тога, за 161 км на поўнач ад узбярэжжа Гвінейскага заліва і сталіцы краіны Ламэ, на заходніх адгор’ях горнай грады Атакора. Знаходзіцца на вышыні 376 м над узроўнем мора.

Маецца аэрапорт; буйны чыгуначны вузел на лініі, якая ідзе з Ламэ ў прэфектуру Бліта.

## Вядомыя асобы 
* Нікалас Груніцкі, прэзідэнт Тога

Катэгорыя:Гарады Тога
Валянціна Паўлаўна Русак

**Валянціна Паўлаўна Русак** (, г. Горлаўка, Данецкая вобласць, Украіна) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (2004). 

## Біяграфія 
Скончыла ў 1974 годзе БДУ. З 1972 года ў Інстытуце мовазнаўства НАН Беларусі, з 2005 года загадчыца аддзела. 

Член арфаграфічнай секцыі Рэспубліканскай тэрміналагічнай камісіі пры НАН Беларусі. 

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе пытанні фанетыкі, фаналогіі, марфаналогіі, граматыкі і дыялекталогіі беларускай мовы. Аўтар «Марфаналогіі сучаснай беларускай мовы», сааўтар кніг «Граматычны слоўнік дзеяслова», «Кароткая граматыка беларускай мовы. Фаналогія. Марфаналогія. Марфалогія».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Siona lineata

**Siona lineata** — від молей сямейства . Від упершыню апісаў Джавані Антоніа Скаполі ў сваёй «Entomologia Carniolica» 1763 года.

## Падвіды 
Падвіды ўключаюць:

* *Siona lineata lineata* (Scopoli, 1763)
* *Siona lineata oenotriensis* (Staudinger, 1915)

## Распаўсюджанне 
Гэты даволі распаўсюджаны від можна сустрэць па ўсёй Еўропе. Від таксама прысутнічае ў Амурскай і Усурыйскай абласцях, Паўднёвай Сібіры, Цэнтральнай Азіі, Казахстане, Каўказе, Малой Азіі і Расіі.

## Асяроддзе пражывання 
» Джона Кёрціса]]
Матылькі жывуць на вапняковых і крэйдавых лугах, у невялікай мясцовасці, у адкрытых лясах, на пашах і травяністых участках.

## Апісанне 
Размах крылаў 35-40&nbsp;мм.

Галава невялікая, з вялікімі шарападобнымі вачыма. Ногі доўгія і стройныя. У самцоў доўгае тонкае брушка з загнутым уверх канцом, у той час як у самак брушка больш тоўстае і не выгнутае. Самкі таксама меншыя і з больш вуглаватымі крыламі. У самак брушка мае тры падоўжныя чорныя лініі. Від зімуе ў выглядзе паўразрослага вусеня, а затым акукляецца ў кокане, прымацаваным да травінкі або сцябла расліны.

## Галерэя 

File:Butterfly_Siona_lineata_(Scopoli,_1763)1.jpg|Спароўванне
File:Siona_lineata02.jpg|Самка адкладвае яйцы
File:Siona_lineata_-_Wollenberg_2011.ogv

## Спасылкі 
* *Lepiforum e.V.*
* Schmetterling-raupe
* Insekten Box
* Kimmo Silvonen Larvae of North-European Lepidoptera 

Катэгорыя:Пядзенікі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1763 годзе
Сярэднеіранскія горы

**Сярэднеіра́нскія го́ры** — горная сістэма ў Азіі, у Іране, ва ўнутранай частцы Іранскага нагор’я.

Даўжыня Сярэднеіранскіх гор у напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход каля 1000 км. Шырыня да 300 км. Пераважаюць вышыні 2000—2500 м. Найвышэйшая вяршыня — гара (патухлы вулкан) Хезар (4420 м). Галоўныя хрыбты — Кухруд і Кухбенан. Складзены асадкавымі і вулканічнымі горнымі пародамі. Маюцца шматлікія восыпы. Ападкаў выпадае 100—300 мм за год. На схілах гор — горныя пустыні і паўпустыні, у грабянёў — горныя стэпы. Па далінах рэк — тугайныя зараснікі (таполя, лох, вярба, грэцкі арэх).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Горные хребты и долины Ирана // Иран сегодня
* Среднеиранские горы // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Горы Ірана
Катэгорыя:Горныя сістэмы Азіі
Буцбах

**Буцбах** (ням.: Butzbach) — горад у Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Ветэрау. Насельніцтва - 24 971 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча - 106,60 км². Афіцыйны код - 06 4 40 005.

Горад падзяляецца на 14 гарадскіх раёнаў.

Катэгорыя:Гарады Гесэна
Поршыя Сімпсан-Мілер

**Лукрэцыя Поршыя Сімпсан-Мілер** (нар.  года) — ямайскі палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Ямайкі з 30 сакавіка 2006 па 11 верасня 2007 года і з 5 студзеня 2012 года па 3 сакавіка 2016 года. Першая жанчына — прэм’ер-міністр у гісторыі Ямайкі. Лідар Народнай нацыянальнай партыі.

## Біяграфія 
Поршыя Сімпсан-Мілер атрымала вышэйшую адукацыю ў Маямі (ЗША) па спецыяльнасці «Кіраванне, інфарматыка, праграмаванне». Была двойчы абрана прэм’ер-міністрам Ямайкі. На выбарах, якія адбыліся 29 снежня 2011 года, Народная нацыянальная партыя атрымала перамогу, атрымаўшы 41 месца з 60 у парламенце.

## Узнагароды 
* Сімпсан-Мілер у 2012 годзе, паводле версіі часопіса Time, увайшла ў 100 самых уплывовых людзей свету.
* Сімпсан-Мілер у 2011 годзе, паводле версіі газеты The Gleaner and Observer, атрымала званне «Чалавека года».

## Спасылкі
Бюдынген

**Бюдынген** (ням. Büdingen (Hessen)) — горад у Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Ветэрау. Насельніцтва - 21 230 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча - 122,90 км ². Афіцыйны код - 06 4 40 004.

Горад падзяляецца на 16 гарадскіх раёнаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Гесэна
Вёльферсгайм

**Вёльферсгайм** (ням.: Wölfersheim) — абшчына ў Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Ветэрау. Насельніцтва — 9783 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 43,15 км ².

Абшчына падзяляецца на 5 сельскіх акруг.

Катэгорыя:Камуны Гесэна
Нідаталь

**Нідаталь** (ням.: Niddatal) — горад у Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Ветэрау. Насельніцтва — 9211 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 40,24 км². Афіцыйны код — 06 4 40 017.

Горад падзяляецца на 4 раёны.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Гесэна
Альтэнштат (Гесэн)

**Альтэнштат** (ням.: Altenstadt) — абшчына ў Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Ветэрау. Насельніцтва — 11 938 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 30,08 км².

Абшчына падзяляецца на 8 сельскіх акруг.

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Гесэна
Флорштат

**Флорштат** (ням.: Florstadt) — горад у Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Ветэрау. Насельніцтва — 8628 чалавек (31 снежня 2010 года). Плошча — 39,60 км². Афіцыйны код — 06 4 40 007.

Абшчына падзяляецца на 6 сельскіх акруг.

Катэгорыя:Гарады Гесэна
Гедэрн

**Гедэрн** (ням.: Gedern) — горад у Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Ветэрау. Насельніцтва — 7493 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 75,24 км². Афіцыйны код — 06 4 40 009.

Горад падзяляецца на 6 гарадскіх раёнаў.

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Гесэна
Рэдфард

**Рэдфард** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Роберт Рэдфард — амерыканскі акцёр, рэжысёр
* Элісан Рэдфард — канадскі палітык
Мішэль П'ер-Луі

**Мішэль Дзювіўе П’ер-Луі** (фр. Michèle Duvivier Pierre-Louis; нар. ) — прэм’ер-міністр Гаіці з 5 верасня 2008 па 11 лістапада 2009 года, другая жанчына на гэтай пасадзе.

## Біяграфія 
У 2008 годзе яе кандыдатура была ўнесена прэзідэнтам Рэнэ Прэвалем пасля таго, як двухпалатны парламент Гаіці адправіў у адстаўку прэм’ер-міністра краіны Жака-Эдуара Алексіса і адхіліў дзве папярэднія намінацыі прэзідэнта Рэнэ Прэваля.

Праца П’ер-Луі была ўскладнена ўраганамі, якія выклікалі вялікія чалавечыя ахвяры. У 2009 годзе яе абвінавацілі ў растраце сум, выдзеленых на барацьбу з іх наступствамі. Сама П’ер-Луі адпрэчыла ўсе абвінавачанні, але была адпраўлена ў адстаўку.

## Спасылкі
Элісан Рэдфард

**Элісан Рэдфард** (; нар. , Кітымат, Брытанская Калумбія) — канадскі палітык, прэм’ер-міністр канадскай правінцыі Альберта з 7 кастрычніка 2011 па 13 сакавіка 2014.

## Палітычная кар’ера 
Нарадзілася ў г. Кітымат, Брытанская Калумбія, дзяцінства правяла ў г. Калгары, Альберта. У 1988 годзе Рэдфард скончыла юрыдычны каледж пры Універсітэце Саскачэвана. Да пачатку палітычнай дзейнасці працавала адвакатам. У 1980-х служыла старэйшым дарадцам па пытаннях палітыкі ў былога прэм’ер-міністра Джо Кларка, які на той момант быў дзяржаўным сакратаром па знешніх сувязях. З 1988 па 1990 год Рэдфард працавала ў канцылярыі прэм’ер-міністра Канады Браяна Малруні.

У кастрычніку 2011 года атрымала перамогу на выбарах кіраўніцтва Прагрэсіўна-кансерватыўнай партыі Альберты і стала першай у гісторыі Альберты жанчынай прэм’ер-міністрам. У сакавіку 2014 года сышла з пасады прэм’ер-міністра Альберты. У ліпені 2015 г. Рэдфард абвясціла, што больш не належыць ні да якой палітычнай партыі.

## Спасылкі
Бэла Амаўна Масумян

**Бэла Амаўна Масумян** (, Паўлаград, Днепрапятроўская вобласць, УССР — , Мінск) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1968). Народная артыстка Беларусі (1995).

## Біяграфія 
Нарадзілася 15 верасня 1937 года ў Паўлаградзе Днепрапятроўскай вобласці УССР у сям’і ваеннага лётчыка-выпрабавальніка Амо Тыгранавіча Масумяна (1912—1985) і Мар’яны Віктараўны Сакалоўскай (1915—2012).

У 1961 годзе скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут па спецыяльнасці «Акцёр драматычнага тэатра і кіно» (курс Д. А. Арлова).

З 1961 года — актрыса Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Максіма Горкага, у якім служыла амаль 60 гадоў.

На тэатральнай сцэне выканала больш за 100 роляў. У кіно, калі не лічыць фільмаў-спектакляў, знялася толькі аднойчы — у 1963 годзе, выканаўшы галоўную ролю ў навэле кінаальманаха «Чацвера ў адной шкуры» знятай на кінастудыі «Арменфільм».

Памерла 8 снежня 2020 года ў Мінску. Пахавана ў Мінску на Усходніх могілках.

## Узнагароды 
* Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1968),
* Народная артыстка Беларусі (1995),
* медаль Францыска Скарыны (2007),
* медаль Саюзнай дзяржавы «За супрацоўніцтва» (2011).

## Зноскі
Марыя ды Лурдыш Пінтасілгу

**Марыя ды Лурдыш Руйву да Сілва дэ Матуш Пінтасілгу** (парт.: Maria de Lourdes Ruivo da Silva de Matos Pintasilgo, ,  — , ) — партугальскі інжынер-хімік і палітычны дзеяч. 8-ы Прэм’ер-міністр Партугаліі пасля Рэвалюцыі гваздзікоў — з 1 жніўня 1979 па 3 студзеня 1980 года.

Увайшла ў гісторыю Партугаліі як першая і адзіная жанчына-прэм’ер, а таксама другая жанчына-прэм’ер у Еўропе пасля Маргарэт Тэтчэр.

## Біяграфія 
Яшчэ ў раннім узросце яна выяўляла незвычайныя здольнасці — ва ўзросце сямі гадоў яе аддалі ў прэстыжны лісабонскі Ліцэй імя Фэліпэ дэ Ланкаштрэ. Там яна атрымала сярэднюю адукацыю, таксама выявіўшы сябе ў моладзевым руху Mocidade Portuguesa, заснаваным дыктатарам Салазарам. Падчас вучобы ў Вышэйшым тэхнічным інстытуце ў Лісабоне, далучылася да жаночага аддзялення моладзевай арганізацыі каталіцкай універсітэцкай моладзі пры Каталіцкім універсітэце Партугаліі.

У 1953 годзе, ва ўзросце 23 гадоў, скончыла Вышэйшы тэхнічны інстытут Лісабонскага ўніверсітэта, атрымаўшы спецыяльнасць інжынера-хіміка. Працягнула адукацыю пасля дыплома, выйграўшы стыпендыю ў рамках нацыянальнай праграмы па ядзернай энергіі. Пасля завяршэння вучобы пачала працаваць на адной з найбуйнейшых партугальскіх кампаній, звязанай з вытворчасцю цэменту (парт. Companhia União Fabril, CUF), зрабіўшы хуткую прафесійную кар’еру: з 1954 года займала пасаду старшага інжынера аддзела даследаванняў і праектаў, пасля стала дырэктарам праекта — пасада, на якой яна прабыла 7 гадоў да сыходу з кампаніі ў 1960 годзе.

Пінтасілга была цесна звязана з Рымска-каталіцкай царквой. У 1952—1956 гадах яна была старшынёй жаночага аддзялення моладзевай арганізацыі каталіцкай універсітэцкай моладзі, пазней, у 1956—1958 гадах, — кіраўніком Pax Romanaruen (Міжнародны моладзевы рух студэнтаў-каталікоў).

Паміж 1965 і 1974 гадамі працавала ў Карпаратыўнай палаце Нацыянальнай Асамблеі. Уваходзіла ў склад 2-га і 4-га часовых урадаў пасля Рэвалюцыі гваздзікоў як міністр сацыяльнай абароны.

На пасаду прэм’ер-міністра была прызначаная прэзідэнтам Рамалью Эанішам 1 жніўня 1979 года, на замену папярэдніку Карлушу Мота Пінту. За час свайго прэм’ерства (1979—1980) зрабіла важныя рэформы, якія датычацца агульнага сацыяльнага страхавання, а таксама ў галіне аховы здароўя, адукацыі, законаў аб працы. Пазней была паслом у ЮНЕСКА і дэпутатам ад Сацыялістычнай партыі ў Еўрапейскім парламенце ў 1987—1989 гадах.

Была таксама беспартыйным кандыдатам (першай жанчынай у Партугаліі) на пасаду прэзідэнта Рэспублікі падчас прэзідэнцкіх выбараў 1986 года, прайшоўшы першы тур (набрала толькі 7,38 % галасоў). У тым жа годзе заснаваў так званы Рух за паглыбленне дэмакратыі (парт. Movimento para o Aprofundamento da Democracia).

Апублікавала некалькі прац, якія тычацца ролі каталіцкай царквы ў грамадстве, а таксама ролі жанчын у палітычным і грамадскім жыцці.

Памерла ў сваім доме ў Лісабоне раніцай 10 ліпеня 2004 года ад сардэчнай недастатковасці.

## Спасылкі
Вёльштат

**Вёльштат** (ням.: Wöllstadt) — абшчына ў Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Ветэрау. Насельніцтва - 6153 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча - 15,38 км².

Абшчына падзяляецца на 2 сельскія акругі.

Катэгорыя:Камуны Гесэна
Эхцэль

**Эхцэль** (ням.: Echzell) — абшчына ў Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Ветэрау. Насельніцтва — 5760 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 37,61 км².

Абшчына падзяляецца на 5 сельскіх акруг.

Катэгорыя:Камуны Гесэна
Марыя даш Невеш

**Марыя даш Невеш Кейта Баптышта ды Суза** (парт. Maria das Neves Ceita Baptista de Sousa, нар.  годзе) — палітычны дзеяч Сан-Тамэ і Прынсіпі, прэм’ер-міністр краіны з 7 кастрычніка 2002 па 18 верасня 2004 года. Яна была адной з ключавых фігур у партыі Рух за вызваленне Сан-Тамэ і Прынсіпі / Сацыял-дэмакратычная партыя (MLSTP-PSD) і стала першай жанчынай-кіраўніком урада ў краіне.

## Кар’ера 
Марыя даш Невеш атрымала адукацыю эканаміста на Кубе са спецыялізацыяй у галіне дзяржаўных фінансаў. Марыя даш Невеш працавала дзяржаўным служачым у міністэрстве фінансаў, у Сусветным банку і Дзіцячым фондзе ААН (ЮНІСЕФ). Яна выйшла замуж, і калі яе дзве дачкі падраслі, яна займала важныя дзяржаўныя пасады: міністра эканомікі (1999—2001), міністра фінансаў (2001—2002) і міністра гандлю, прамысловасці і турызму (2002).

У 2001 годзе Фрадыке дэ Менезеш быў абраны прэзідэнтам Сан-Тамэ і Прынсіпі пры падтрымцы Цэнтрысцкай партыі. Але відавочнай большасці ў парламенце не было, і вынікам стала нестабільнае ўзаемадзеянне з шэрагам недаўгавечных кабінетаў міністраў, якія ўзначальваюцца апазіцыяй. Пад кіраўніцтвам сацыяліста Габрыэля Косты была сфарміравана кааліцыя з трох партый, і Марыя даш Невеш была членам урада, які ўтварыўся.
Прымор’е

**Прымор’е**:

## Беларусь 
* Прымор’е (Мінскі раён)

## Казахстан 
* Прымор’е (Атыраўская вобласць)

## Польшча 
* Прымор’е (Гданьск)
Жыланды

**Жыланды**:
* Жыланды (Акмолінская вобласць)
* Жыланды (Атыраўская вобласць)
* Жыланды (Улытаўскі раён)
* Жыланды (Усходне-Казахстанская вобласць)
* Жыланды (Шэцкі раён)
Анігена птушыная

**Анігена птушыная** (*Onygena corvina*) — від сумчатых грыбоў сямейства .

## Апісанне 
Пладовае цела падобнае на малюсенькі таўкач. Галоўкі маюць шырыню ад 1 да 2 міліметраў і маюць бэжава-карычневы колер. Звонку яны ліпкія. Частка сцябла мае даўжыню ад 5 да 6 міліметраў і бялёсая. Споры ўтвараюцца ў галоўках. Ёсць 8 спор у асках ад сферычнай да яйцападобнай формы. Перыдый галоўкавай часткі пры паспяванні распадаецца, агаляючы аскі. Пазней яны дэгенеруюць і выпускаюць споры. Споравы парашок бледна-карычневы. Споры маюць памеры ад 5,5 да 6,5 × ад 2,5 да 3 мікраметраў. Яны больш-менш гіялінавыя, эліптычныя, гладкія і маюць 2 алейныя кроплі.

## Экалогія 
Расце на поўсці жывёл, пёрах або калючках мёртвых вожыкаў. Сустракаецца рэдка з верасня па лістапад, часам у літаратуры паведамляецца да вясны.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Ewald Gerhardt: *Pilze*. BLV Buchverlag, München 2006, ISBN 978-3-8354-0053-5

Катэгорыя:Анігенальныя
Акжартас

**Акжартас**:
* Акжартас (Карагандзінская вобласць)
* Акжартас (Усходне-Казахстанская вобласць)
Афіястомавыя

**Афіястомавыя** (*Ophiostomataceae*) — сямейства грыбоў-аскаміцэтаў класу . Сямейства было вылучана Ю. А. Нанфельтам у 1932 годзе.

## Арэал і экалогія 
Віды сямейства шырока распаўсюджаныя і звычайна сустракаюцца ва ўмераных рэгіёнах як патагены іглічных і лісцевых дрэў.

## Роды 
Паводле Wijayawardene et al. 2020, колькасць відаў у дужках:
*  C.C. Bateman, Y.T. Huang & D.R. Simmons (1)
*  J.A. van der Linde, Z.W. de Beer & Jol. Roux (1)
*  H.P. Upadhyay & W.B. Kendr. (5)
*  Shear (2)
*  H.P. Upadhyay & W.B. Kendr. (13)
*  Z.W. de Beer, Marinc. & M.J. Wingf. (4)
*  Petr. (3)
*  Lagerb. & Melin (= *Grosmannia, Gold.) (74)
*  Syd. & P. Syd. (з улікам*Hyalorhinocladiella* H.P. Upadhyay & W.B. Kendr. and *Pesotum'' J.L. Crane & Schokn.) (134)
*  Arx & Hennebert (33)
*  Hektoen & C.F. Perkins (79)
*  Massee & E.S. Salmon (1)
 
Раней у сямейства ўключаліся роды , , , ,  і .

Катэгорыя:Аскаміцэты
Катэгорыя:Сямействы грыбоў
Валянціна Андрэеўна Трыгубовіч

**Валянціна Андрэеўна Трыгубовіч** (нар. , г. Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі журналіст, мастацтвазнавец, аўтар творчых партрэтаў беларускіх жывапісцаў, даследчыца творчасці мастакоў беларускай дыяспары.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1970 годзе факультэт журналістыкі БДУ. Працавала ў 1964-1967 гадах у газеце «Слава працы» (г. Капыль), у 1970-1983 гадах у газеце «Голас Радзімы», з 1983 года загадчыцай аддзела часопіс «Мастацтва». 

Член Беларускага саюза мастакоў з 1988 года. Член Саюза журналістаў Беларусі з 1975. Жыве ў г. Мінску.

## Палітычная дзейнасць 
У пачатку 1970-х збліжаецца з групай нацыянальна арыентаванай інтэлігенцыі, удзельнічае ў  фальклорных святах, выстаўках, дыскусіях, якія праводзіліся ёю. 

Пасля адкрыцця масавых пахаванняў ахвяр сталінскіх рэпрэсій удзельнічала ў чэрвені 1988  года ў  мітынгу ў Курапатах, у шэсці «Дзяды-88», якое было разагнана міліцыяй. У чэрвені 1989 года ўстаноўчага з'езду Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» ў Вільні. У 1989-1996 гадах член Сойма БНФ, у 1989-1995 гадах старшынёй камісіі па замежных сувязях. 

У 1995-1999 гадах член савета заснавальнікаў Грамадскага навукова-аналітычнага Цэнтра «Беларуская перспектыва», з кастрычніка 1998 года адна з трох яго сустаршыняў. З сакавіка 1998 рэдактарка новастворанага бюлетэня «Беларуская перспектыва».

## Рэлігійная дзейнасць 
У 1992 годзе актыўна садзейнічала стварэнню праваслаўнага брацтва Трох Віленскіх мучанікаў, член яго кіруючай Рады і рэдкалегіі часопіса «Праваслаўе». У 1992 была каардынатарам візіту ў Беларусь дэлегацыі на чале з Мітрапалітам Мікалаем Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы, адроджанай у эміграцыі. Дэлегацыя была прынята Мітрапалітам Філарэтам, главой Беларускага экзархата Рускай праваслаўнай царквы, старшынёй Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь Станіславам Шушкевічам, мела шматлікія сустрэчы з грамадскасцю. Візіт паклаў пачатак дыялогу паміж цэрквамі.

## Навуковая дзейнасць 
Выступае ў беларускім і замежным друку па праблемах сучаснага выяўленчага мастацтва і з аналізам сацыяльных працэсаў на постсавецкай прасторы. 

Аўтар творчых партрэтаў жывапісцаў Л. Шчамялёва, К. Харашэвіча, А. Марачкіна, В. Маркаўца, кнігі «Узвысіць чалавека»; даследчыца творчасці мастакоў беларускай дыяспары А. Аблажэй (Літва), В. Целеша (Латвія), М. Давідзюка, Л. Тарасевіча (Польшча), М. Мірановіча, Г. Русак, Т. Стагановіч (ЗША), І. Сурвіла (Канада); укладальніца і аўтар прадмовы да альбома жывапісу беларускі мастакоў XIX-XX ст. «Мая зямля». 

## Сям'я 
Мае двое сыноў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
*
Ceranchia apollina

**Ceranchia apollina** — від молей з сямейства .

## Назва 
Навуковая назва віду была ўпершыню абгрунтавана апублікаваная  у 1878 годзе.

## Арэал 
Сустракаецца на Мадагаскары.

Катэгорыя:Паўлінавочкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1878 годзе
Трыгубовіч

**Трыгубовіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алімпіяда Адамаўна Трыгубовіч — Герой Сацыялістычнай Працы
* Валянціна Андрэеўна Трыгубовіч — беларускі журналіст, мастацтвазнавец
Фрэні Шнайдэр

**Ферэна «Фрэні» Шнайдэр** (, нар. , Эльм, Швейцарыя) — швейцарская гарналыжніца, трохразовая алімпійская чэмпіёнка (1988 — слалам і гіганцкі слалам, 19 бронзавы (гіганцкі слалам) прызёр Алімпіяды 1994 года, трохразовая чэмпіёнка і трохразовая ўладальніца Кубка свету (1989, 1994, 1995). Сцяганосец зборнай Швейцарыі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1992 года.

Адна з шасці гарналыжніц у гісторыі, хто выйграваў Кубак свету ў агульным заліку не менш за 3 разы. Акрамя Шнайдэр — гэта Аннемары Мозер-Проль (6), Ліндсі Вон (4), Мікаэла Шыфрын (4), Петра Кронбергер (3) і Яніца Касцеліч (3).

У 1986—1995 гадах атрымала 55 перамог на этапах Кубка свету (20 — гіганцкі слалам, 34 — слалам, 1 — камбінацыя). Па гэтым паказчыку займае чацвёртае месца сярод усіх гарналыжніц пасля Мікаэлы Шыфрын, Ліндсі Вон і Аннемары Мозер-Проль. Па перамогах у гіганцкім слаламе займае другое месца ў гісторыі жаночага Кубка свету, саступаючы толькі Шыфрын. У сезоне 1988/89 Шнайдэр атрымала 14 перамог на кубкавых этапах, што было рэкордам у гарналыжным спорце, як сярод жанчын, так і сярод мужчын.

Пяць разоў прызнавалася лепшай спартсменкай Швейцарыі (1988, 1989, 1991, 1994, 1995), а ў 2000 годзе была абрана «Лепшай спартсменкай Швейцарыі XX стагоддзя».

Завяршыла спартыўную кар’еру ў 1995 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спартсмены Швейцарыі
Абуз-Лясноўскі палігон

**Абуз-Лясноўскі палігон** — ваенны палігон у раёне горада Баранавічы (Рэспубліка Беларусь), названы па імені бліжэйшага населенага пункта вёскі Абуз-Лясная.

У цяперашні час — **230-ы агульнавайсковы палігон** Заходняга аператыўнага камандавання Сухапутных войск Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя 
Створаны ў Віленскай ваеннай акрузе ў другой палове XIX стагоддзя як навучальны артылерыйскі палігон. У той час ён атрымаў назву **Скобелеўскі палігон** (па імені генерала М. Д. Скобелева). У перыяд з 1907 года па 1914 год стаў месцам правядзення спецыяльна-артылерыйскіх збораў фарміраванняў Рускай арміі і дыслакацыі двух батальёнаў пяхотнага палка, а таксама чыгуначнага батальёна, які пабудаваў спецыяльную чыгуначную галінку ад магістралі Маскоўска-Брэсцкай чыгункі.

У 1921—1939 гадах палігон знаходзіўся ў Польшчы і выкарыстоўваўся польскай арміяй. З 1939 годзе перайшоў да СССР.

Аб выкарыстанні палігона ў 1939—1940 гадах звестак няма. Вядома, што напярэдадні 22 чэрвеня 1941 года тут знаходзіўся 120-ы гаўбічны артылерыйскі полк вялікай магутнасці.

У чэрвені 1941 года непасрэдна напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны ў дадзеным раёне было абсталявана ваенна-палявое ўпраўленне Заходняга фронту (на якім да пачатку вайны знаходзіліся намеснік камандуючага фронту генерал-лейтэнант У. М. Курдзюмаў, начальнік аператыўнага аддзела штаба фронту генерал-маёр І. І. Сямёнаў і начальнік сувязі фронту генерал-маёр А. Ц. Грыгор’еў). Сюды ж перабазіравалася ўпраўленне 47-га стралковага корпуса і 121-я стралковая дывізія.

На працягу першага тыдня вайны тэрыторыя палігона была захоплена нямецкімі войскамі. Па ўспамінах Л. М. Сандалава, на акруговым палігоне на паўднёвы захад ад Баранавіч (раён Тартак) праціўнік захапіў 480 гармат калібра 152-мм. 

Па заканчэнні Вялікай Айчыннай вайны, згодна з пастановай Савета Міністраў БССР ад 4 красавіка 1946 года № 496, была выдзелена зямельная плошча для будаўніцтва навучальнага цэнтра, і з 1947 года пачалося ўзвядзенне Абуз-Лясноўскага навучальнага цэнтра. З гэтага часу на тэрыторыі палігона праходзілі вучэнні Савецкай Арміі, а сам Абуз-Лясноўскі навучальны цэнтр уваходзіў у склад 11-й гвардзейскай асобнай механізаванай брыгады 28-й агульнавайсковай арміі Беларускай ваеннай акругі.

21 кастрычніка 1992 года Абуз-Лясноўскі навучальны цэнтр перайменаваны ў 230-ы агульнавайсковы палігон. Увайшоў у склад Заходняга аператыўнага камандавання Сухапутных войск Рэспублікі Беларусь.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Ваенныя палігоны Беларусі
Катэгорыя:Ваенныя палігоны
Катэгорыя:Геаграфія Баранавіцкага раёна
Тулома (сяло)

**Туло́ма** () — сяло ў Кольскім раёне Мурманскай вобласці Расіі. Цэнтр аднайменнага сельскага паселішча. Размешчана на рацэ Тулома, за 17 км ад г. Кола і 30 км ад г. Мурманска  па аўтадарозе «Лота». Насельніцтва — 1771 чалавек (2021).

Заснавана ў 1930 годзе ў выніку стварэння калгаса «Тулома». У 1935 годзе з пачаткам будаўніцтва Туломскай ГЭС населены пункт змяніў месца размяшчэння і атрымаў сваю назву, а таксама стаў першай электрафікаванай гаспадаркай вобласці.

Катэгорыя:Населеныя пункты Мурманскай вобласці
Івон Руэг

**Івон Руэг-Сьёрпаэс** (; нар. , Кур) — швейцарская гарналыжніца, якая выступала ў слаламе, гіганцкім слаламе і хуткасным спуску. Прадстаўляла зборную Швейцарыі па гарналыжным спорце ў канцы 1950-х гадоў, чэмпіёнка зімовых Алімпійскіх гульняў у Скво-Вэлі, пераможца швейцарскага нацыянальнага першынства.

## Біяграфія 
Нарадзілася 2 жніўня 1938 года ў горадзе Кур кантона Граўбюндэн (Швейцарыя). Расла ў спартыўнай сям’і з вялікімі гарналыжнымі традыцыямі, у прыватнасці яе цётка Ані Руэг была вельмі вядомай гарналыжніцай, з’яўлялася двухразовай чэмпіёнкай свету, удзельнічала ў Алімпійскіх гульнях 1936 года.

З юных гадоў праходзіла падрыхтоўку ў камуне Ароза ў мясцовым аднайменным лыжным клубе SC Arosa, дзе ў той час таксама знаходзіўся Роджэр Штаўб, таксама будучы алімпійскі чэмпіён у гіганцкім слаламе.

Упершыню заявіла пра сябе ў 1959 годзе, стаўшы чэмпіёнкай Швейцарыі ў заліку хуткаснага спуску на спаборніцтвах у Энгельбергу.

Найбольшага поспеху ў сваёй спартыўнай кар’еры дабілася ў сезоне 1960 года, калі ўвайшла ў асноўны склад швейцарскай нацыянальнай зборнай і дзякуючы чарадзе удалых выступленняў удастоілася права абараняць гонар краіны на зімовых Алімпійскіх гульнях у Скво-Вэлі. У праграме слалама фінішаваць не змагла, праваліўшы першую спробу, але ў гіганцкім слаламе абыйшла ўсіх сваіх саперніц і заваявала тым самым залаты алімпійскі медаль. Паколькі тут таксама разыгрывалася сусветнае першынство, дадаткова атрымала статус чэмпіёнкі свету па гарналыжным спорце. Стартавала тут і ў хуткасным спуску, але патрапіць у лік прызёраў не змагла, паказаўшы на фінішы толькі дзевяты час.

Пасля выйшла замуж за італьянскага гарналыжніка Раберта Сьёрпаэса і ўзяла прозвішча мужа. Яе дзевэры Серджа С'ёрпаэс і Джыльда С'ёрпаэс з’яўляюцца дастаткова вядомымі бабслеістамі, прызёрамі Алімпійскіх гульняў. Свякроў італьянскай кёрлінгісткі Віялеты Кальдарт, якая выступала на Алімпійскіх гульнях 2006 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спартсмены Швейцарыі
Cocoon

**«Cocoon»** ― прыгодніцкая гульня-галаваломка 2023 года, распрацаваная «Geometric Interactive» і выдадзеная «». Гулец кіруе жуком, які можа скакаць паміж светамі, разгадваючы галаваломкі, каб разгадаць таямніцы сусвету. Гульня была выпушчана 29 верасня 2023 года для «Nintendo Switch», «PlayStation 4», «PlayStation 5», «Microsoft Windows», «Xbox One» і «Xbox Series X and Series S».

«Cocoon» атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі крытыкаў.
## Зноскі
## Спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2023 года
Катэгорыя:Квэсты
Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4
Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні
Катэгорыя:Гульні для Xbox One
Катэгорыя:Гульні для Windows
Ордэн Мастацтваў і літаратуры

**Ордэн Маста́цтваў і літарату́ры** () — ведамасная ўзнагарода Францыі, якая знаходзіцца ў распараджэнні Міністэрства культуры Францыі. Нярэдка выкарыстоўваецца іншы варыянт перакладу назвы ўзнагароды: **ордэн Маста́цтваў і (вы́танчанай) славе́снасці**.

## Гісторыя 
Ордэн Мастацтваў і літаратуры — адна з чатырох ведамасных узнагарод (ордэн Акадэмічных пальмаў, ордэн Сельскагаспадарчых заслуг і ордэн Марскіх заслуг), захаваных пры ордэнскай рэформе 1963 года, якая скасавала шматлікія ведамасныя ордэны заслуг на карысць аднаго новазаснаванага ордэна «За заслугі».

Ордэн быў заснаваны дэкрэтам № 57-549 ад 2 мая 1957 года з мэтай узнагароджання *«асоб, якія вызначыліся сваімі дасягненнямі ў мастацкай або літаратурнай галіне або ўкладам, які яны ўнеслі ў распаўсюджванне мастацтва і літаратуры ў Францыі і ў свеце»*. Рашэнне аб узнагароджанні прымае Міністр культуры і камунікацый Францыі пры садзейнічанні Савета ордэна. Савет складаецца з 8 членаў «па праве» (міністр і начальнікі ўпраўленняў і ўстаноў Міністэрства культуры і сувязі) і 8 членаў, якія назначаюцца на 3 гады Міністрам (1 член Савета ордэна Ганаровага легіёна і 7 заслужаных дзеячаў культуры і камунікацый).

У статут ордэна некалькі разоў уносіліся змены, у асноўным адносна складу Рады ордэна і памераў штогадовых квот на лік узнагароджанняў.

## Ступені ордэна 
Ордэн Мастацтваў і літаратуры складаецца з трох ступеней:
:  ***Камандор*** () — знак на стужцы, які носіцца на шыі; вышэйшая ступень ордэна;
:  ***Афіцэр*** () — знак на стужцы з разеткай, які носіцца на левым баку грудзей;
:  ***Кавалер*** () — знак на стужцы, які носіцца на левым баку грудзей.

## Зноскі 
## Літаратура 
*
*

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ордэны Францыі
Катэгорыя:Ордэн мастацтваў і літаратуры (Францыя)
Свет без сонца

**«Свет без сонца»** () — французскі дакументальны фільм 1964 года, зняты Жакам-Івам Кусто. Гэта яго другая стужка, якая атрымала прэмію «Оскар» як найлепшы дакументальны поўнаметражны фільм. Першым быў фільм «Свет маўчання» 1956 года.

## Змест 
Фільм пачынаецца з кадраў, на якіх з цёмнай воднай тоўшчы з’яўляецца двухмесны глыбакаводны заселены апарат «Дэніза» («Ныраючы сподак»). Судна, якое перасоўваецца за кошт водаметных рухавікоў, плыве ў спецыяльны ангар. Голас за кадрам паведамляе: «Упершыню ў гісторыі падводная лодка змяшчаецца на падводнай базе». Пры дапамозе чатырохтоннай лябёдкі падлодка выцягваецца на паветра, які ўтрымліваецца ў сталёвай абалонцы ангара. Побач з ім на дне мора размяшчаецца асноўная база навуковай станцыі «Кантынентальны шэльф 2», або «Каншэльф-2». У гэтым пяціпакаёвым падводным жытле пасяліліся каля дзясятка акіянаўтаў, яны прынялі ўдзел у гістарычным эксперыменце па вывучэнні кантынентальнага шэльфа. Гэтыя людзі будуць жыць і працаваць пад вадой на працягу месяца. Такім чынам, фільм прадстаўляе сабой хроніку гэтага эксперыменту.

## Узнагароды 
* Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША (1964) — найлепшы замежны фільм
* «Оскар» (1965) — найлепшы дакументальны фільм

Катэгорыя:Фільмы Францыі 1964 года
Катэгорыя:Фільмы Італіі 1964 года
Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Францыі
Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Італіі
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Двухполле (земляробства)

**Двухполле** — форма севазвароту, апрацоўка напераменку двух палеткаў.

Двухполле — найстаражытнейшая форма севазвароту, вядомая земляробам ужо некалькі тысяч гадоў. Старажытнарымскія аўтары апісалі 2 розных яе варыянты. Першы прадугледжваў сеянне ў першы год збожжавых, на другі год — бабовых культур. Другі — ратацыю ўзаранага поля і папару або пашы. У сярэднявечнай Еўропе найчасцей сустракаўся другі варыянт.

З XIX стагоддзя даследчыкі аграрнай гісторыі звычайна разглядаюць сістэму двухполля як архаічную, якая папярэднічала болей прагрэсіўнаму трохполлю і ў выніку было заменена на яго. Тым не меней, даследаванні дэманструюць, што двухполле шырока выкарыстоўвалася поруч з трохполлем у адных і тых жа краінах. На поўначы Беларусі яно сустракалася нават у XIX ст. Такім чынам, двухполле з’яўлялася не столькі папярэдніцай, колькі альтэрнатывай трохпольнай сістэмы. Яе ўжыванне можна патлумачыць асаблівасцямі клімату і глебы, спецыялізацыяй гаспадарак (напрыклад, перавага жывёлагадоўлі рабіла важнай буйную плошчу пашы), наяўнасцю свабоднай зямлі і г. д.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Embracing Tradition: The Two-Field System in Agriculture
* The agricultural revolution in medieval Europe

Катэгорыя:Гісторыя сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Агратэхніка
Надзея Васілеўна Владыка

**Надзея Васілеўна Владыка** (дзяв. Чарнавец, нар. , Мінск, Беларусь) — беларуская валейбалістка. Майстар спорту Беларусь. Выступала за зборныя Беларусі розных узроставых катэгорый.

## Біяграфія 
Выхаванка ДЮСШАР № 6 г. Мінск. Першым трэнерам быў Аляксандр Аляксеевіч Азаранка.

З 2009 года на працягу 6 сезонаў выступала за «Мінчанку», а ў 2015—2016 гуляла ў Польшчы. У 2016 вярнулася ў «Мінчанку», у складзе якой 5 раз была чэмпіёнкай Беларусі, срэбным прызёрам розыгрышу Кубка ЕКВ, а таксама дэбютавала ў суперлізе чэмпіянату Расіі. З 2022 года гулец «Енісей» (Краснаярск).

## Спасылкі 
* Владыко Надежда

Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе
Катэгорыя:Ігракі «Енісея» Краснаярск (жаночы валейбол)
Катэгорыя:Ігракі «Завішы» Сулехаў
Катэгорыя:Ігракі УНІ Аполе
Эміль Ганьян

**Эміль Ганьян** (; —) — французскі і канадскі інжынер. У 1943 годзе разам з капітанам Кусто вынайшаў рэгулятар ціску, які выкарыстоўваецца ў лёгкавадалазным абсталяванні (першае выкарыстанне — падчас Вайны на самаробным дыхальным апараце, далей вытворчасць была наладжана на фірме «Аква-ланг»).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Бургундыі (Францыя). У пачатку 1920-х гадоў скончыў тэхнічную школу. Быў наняты ў якасці інжынера па пнеўматычных устаноўках высокага ціску фірмай «Air Liquide».

Падчас акупацыі Францыі займаўся працамі па стварэнні клапана-рэгулятара для сілкавання аўтамабільных рухавікоў вадародам (бензін тады быў вельмі дарагі, і яго спрабавалі масава замяніць вадародам). Выпадкова пазнаёміўся з Кусто, які спрабаваў стварыць аўтаматычны рэгулятар падачы паветра для вадалазнага рыштунку. Аб’яднаўшы свае напрацоўкі, Кусто і Ганьян у 1943 годзе стварылі лёгкавадалазны дыхальны апарат, які актыўна выпрабоўваўся ў ваколіцах Тулузы на працягу 1943—1945 гг. таемна ад італьянскіх акупацыйных улад. Апарат быў названы Scaphandre Autonome і аквалангам, пасля ў Францыі была заснавана фірма па вытворчасці аквалангаў, названая «Aqualung», якая выпусціла першы апарат у 1946 годзе. Насуперак ходкай памылцы, менавіта фірму назвалі ад назвы дыхальнага апарата, а не наадварот, само слова «акваланг» было прыдумана ў 1943 годзе. Праз год Эміль Ганьян з сям’ёй эміграваў у Манрэаль (Канада), дзе паступіў на працу ў кампанію Canadian Liquid Air Ltd. Там ён заснаваў лабараторыю і працягнуў займацца распрацоўкай абсталявання для падводнага плавання. Ён вынайшаў шмат сучасных тэхналогій для падводнага плавання.
Вікторыя Ганіева

**Вікторыя Ганіева** (нар. , Наваполацк, Беларусь) — беларуская валейбалістка. Майстар спорту Беларусь. Выступала за зборныя Беларусі розных узроставых катэгорый.

## Біяграфія 
Валейболам пачала займацца ў наваполацкай СДЮСШАР № 2 у трэнера І. Бондар. Выступала за наваполацкую «Дружбу».

У складзе «Мінчанкі» 6 раз выйгравала «золата» чэмпіянату Беларусі, 5 разоў — Кубак і 4 разы — Суперкубак краіны. У 2018 стала срэбным прызёрам Кубка Еўрапейскай канфедэрацыі валейбола.

## Спасылкі 
* ГАНИЕВА ВИКТОРИЯ 
* Гулец зборнай Беларусі Ганіева: «Пакідаю „Мінчанку“, паеду ў расійскі клуб»
* У спорце першымі вярнулі Беларусь у статус савецкай рэспублікі. Вось што гэта за матч і хто ў ім гуляў

Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе
Анастасія Дзмітрыеўна Гарэлік

**Анастасія Дзмітрыеўна Гарэлік** (нар. , Мінск, Беларусь) — беларуская валейбалістка. Майстар спорту Беларусь. Выступала за зборныя Беларусі розных узроставых катэгорый.

## Біяграфія 
У 2001 годзе пачала займацца валейболам ў ДЮСШАР № 6 г. Мінска. Першым трэнерам быў Аляксандр Аляксеевіч Азаранка. Прафесійная клубная кар'ера пачалася ў 2005 у мінскай «Славянцы». У наступным годзе «Славянка» была расфармавана і валейбалістка перайшла ў баранавіцкі «Атлант», а ў 2007—2013 выступала за мінскую « Мінчанку».

## Прафесійная кар’ера 
* 2005—2006 — «Славянка» (Беларусь)
* 2006—2007 — «Атлант» (Беларусь)
* 2007—2013 — «Мінчанка» (Беларусь)
* 2013—2014 — «Хімік» (Украіна)
* 2014—2015 — « Сціінта» (Румынія)
* 2015—2016 — «Казерта» (Італія)
* 2016—2017 — «Енісей» (Расія)
* 2017—2019 — «Уралачка-НТМК» (Расія)
* з 2019 — «Ленінградка» (Расія)

## Дасягненні 
* бронзавы прызёр чэмпіянату Расіі (2017, 2018, 2019)
* бронзавы прызёр Залатой Лігі (2019)
* чэмпіёнка Беларусі (2010)
* прызёр чэмпіянату Беларусі (2006, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013)
* чэмпіёнка Украіны (2014)
* уладальніца Кубка Украіны (2014)
* уладальніца Кубка Румыніі (2015)

## Спасылкі 
* Гарелик Анастасия
* ГАРЕЛИК АНАСТАСИЯ

Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе
Катэгорыя:Ігракі «Хіміка» Южнэ (жаночы валейбол)
Катэгорыя:Ігракі «Атланта» Баранавічы
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-20
Таццяна Сямёнаўна Скарбіловіч

**Таццяна Сямёнаўна Скарбіловіч** (, Аўгустова, Гродзенская губерня — ) — гельмінтолаг. Кандыдат біялагічных навук (1935). Доктар біялагічных навук.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і паштова-тэлеграфнага служачага. У 1927 годзе скончыла біялагічнае аддзяленне фізіка-матэматычнага факультэта Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. З юнацтва захаплялася назіраннямі за жывымі арганізмамі і гэта цікавасць прывяла яе ва ўніверсітэцкую паразіталагічную лабараторыю пад кіраўніцтвам лідара савецкай гельмінталогіі Канстанціна Іванавіча Скрабіна.

Пасля заканчэння ўніверсітэта займалася гельмінталогіяй далей, публікавала працы па пытаннях фаўны, біялогіі гельмінтаў жывёл. Па запрашэнні К. І. Скрабіна пачала працаваць ва Усесаюзным інстытуце гельмінталогіі, дзе стала адным з пачынальнікаў фітагельмінталогіі.

У 1935 годзе Т. Скарбіловіч была прысвоена навуковая ступень кандыдат біялагічных навук без абароны дысертацыі.

Доктарская дысертацыя была прысвечана вывучэнню біялогіі і экалогіі .

## Навуковая дзейнасць 
Вынікі працы па вывучэнні дзясяткаў відаў фітагельмінтаў былі абагульненыя ў манаграфіі «Нематодныя захворванні сельскагаспадарчых раслін», якая была перакладзена на кітайскую мову і выдадзена ў КНР. Ёю былі абгрунтаваныя 8 новых сямействаў, вылучаныя 11 новых падсямействаў і апісаны чатыры віды нематод.

Акрамя гэтага вывучала ўплыў гама-прамянёў і высокавольтных імпульсаў электрычнага току на галавую нематоду гародніных культур.

Пад кіраўніцтвам Т. Скарбіловіч прайшлі стажыроўку больш за 100 спецыялістаў-фітагельмінтолагаў, падрыхтаваны 22 кандыдаты і 2 доктары.

Напісала звыш 100 навуковых прац.

### Бібліяграфія 
* Нематодные болезни сельскохозяйственных растений. — Москва : Сельхозгиз, 1951. — 56 с. : илл. ; 20 см. — Перед загл. авт.: Т. С. Скарбилович, канд. биол. наук. — 10000 экз. — 85 к. — 51-13550
* Отечественная литература по нематодам растений, насекомых, почвы и водной среды за период с 1874 по 1975 гг.
* Скарбилович, Т. С. К расшифровке биологического цикла Capillaria mucronata (Molin, 1858), нематоды мочевого пузыря соболей, куниц и норок // Докл. АН СССР. Н. С. 1945. Т. 48, № 9. С. 717—718.
* Скарбилович, Т. С. Установление у Capillaria putorii (Rud., 1819) двух различных типов цикла развития // Докл. АН СССР. Н. С. 1945. Т. 50. С. 533—534.
* Скарбилович, Т. С. Феномен сезонной дестробиляции у цестоды Mesocestoides lineatum, паразитирующий у серебристо-черных лисиц // Докл. АН СССР. Н. С. 1945. Т. 46, № 4. С. 187—188.

## Грамадская дзейнасць 
Была членам Навуковага савета па прысваенні навуковых ступеняў, нематоднай камісіі Аддзялення аховы раслін УАСГНІЛ.

## Узнагароды 
Неаднаразова была ўдзельнікам ВДНГ і атрымала там срэбны і залаты медалі.

Адзначана ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

## Спіс абаснаваных сямействаў (няпоўны) 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гельмінтолагі
Катэгорыя:Паразітолагі
Катэгорыя:Заолагі Расіі
Катэгорыя:Заолагі СССР
Ранштат

**Ранштат** (ням.: Ranstadt) — абшчына ў Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Ветэрау. Насельніцтва - 5006 чалавек (2007). Плошча - 34,26 км ².

Абшчына падзяляецца на 5 сельскіх акруг.

Катэгорыя:Камуны Гесэна
Рокенберг

**Рокенберг** (ням.: Rockenberg) — абшчына ў Германіі, у зямлі Гесэн. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёна Ветэрау. Насельніцтва - 4123 чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча - 16,14 км².

Абшчына падзяляецца на 2 сельскія акругі.

Катэгорыя:Камуны Гесэна
Свет маўчання

**«Свет маўчання»** () — дакументальны фільм, рэжысёрамі якога з’яўляюцца французскі падводны даследчык Жак-Іў Кусто і Луі Маль. Гэта адзін з самых першых фільмаў, у якім выкарыстоўваліся падводныя здымкі. Аператар — Філіп Агасціні.

## Творчая гісторыя 
Фільм бярэ сваю назву ад аднайменнай кнігі Кусто. Пры здымках фільма выкарыстоўваўся карабель «Каліпса». Кусто і яго каманда падводнікаў знялі 25 кіламетраў кінастужкі, даследуючы марское дно Міжземнага мора, Персідскага заліва, Чырвонага мора і Індыйскага акіяна.
Фільм здымаўся 2 гады.

## Узнагароды 
Фільм атрымаў шэраг узнагарод, сярод іх прэмія «Оскар» за лепшы дакументальны поўнаметражны фільм, Залатая пальмавая галіна Канскага кінафестывалю, прэмія Нацыянальнага савета кінакрытыкаў ЗША ў намінацыі «Лепшы замежны фільм», а таксама намінацыя «Лепшы дакументальны фільм» прэміі «BAFTA».

Фільм заставаўся адзіным дакументальным фільмам, які выйграў «Залатую пальмавую галіну» да перамогі фільма «Фарэнгейт 9/11» у 2004 годзе.

Катэгорыя:Фільмы Францыі 1956 года
Катэгорыя:Фільмы Італіі 1956 года
Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Францыі
Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Італіі
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Чэмер свінцова-шэры

**Чэмер свінцова-шэры** (*Helleborus lividus*) — від двухдольных раслін роду  сямейства . Пад бягучай таксанамічнай назвай апісаны брытанскім батанікам Уільямам Айтанам у 1789 годзе.

## Апісанне 
Шматгадовая расліна вышынёй 45-60 см. Кветкі бледна-ружовага колеру. Цвіце з канца зімы па сярэдзіну вясны. Размнажаецца насеннем альбо вегетатыўна.

Расце ў паўцені. Аддае перавагу вільготным глебам, крэйдавым, суглінкавым альбо гліністым, з кіслотнай або нейтральнай рэакцыяй. Працягласць жыцця — 2-5 гадоў. Таксічны.

## Распаўсюджанне 
Эндэмік Балеарскіх астравоў (Іспанія), які расце ў асноўным на астравах Мальёрка і Кабрэра. Самы вузкаарэальны з усіх відаў роду Чэмер.

## Сінонімы 
Сінанімічныя назвы:

* *Helleborus lividus var. integrifolius* DC.
* *Helleborus trifolius* nom. illeg. Mill.
* *Helleborus trifolius var. integrifolius* (DC.) Gürke
* *Helleborus trifolius subsp. lividus* (Aiton ex Curtis) Briq.
* *Helleborus trifolius var. lividus* (Aiton ex Curtis) Knoche
* *Helleborus triphyllus* Lam.

Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Казяльцовыя (падсямейства)
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1789 годзе
Сімона Кусто

**Сімона Мельхіёр Кусто** (фр. Simone Melchior Cousteau; ,  — , Манака) — французская даследчыца. Першая жанчына-аквалангіст і гідранаўт, а таксама жонка і дзелавы партнёр даследчыка Жака-Іва Кусто. Прымала ўдзел у большасці экспедыцый. Каманда «Каліпса» прыдумала ёй ласкавую мянушку «Пастушка» (фр. La Bergère).

## Біяграфія 
Сымона нарадзілася 19 студзеня 1919 года ў Тулоне, Францыя. Яе бацька, Анры Мельшыа і абодва дзеда, Жуль Мельшыа (па бацьку) і Жан Бемэ (па маці) былі адміраламі французскага флота.

У 1924 годзе Анры Мельшыа ў якасці дырэктара Air Liquide (асноўнага вытворцы прамысловых газаў у Францыі) пераехаў са сваёй сям’ёй у Кобэ. Сімона вывучыла японскую мову ва ўзросце пяці гадоў.

Сімона сустрэла свайго мужа Жака Іва на вечарынцы ў 1937 годзе Ён быў марскім афіцэрам 27 гадоў, а ёй было 17 гадоў. Яны ажаніліся ў Парыжы 12 ліпеня 1937 года.

Пасля мядовага месяца ў Швейцарыі і Італіі Сімона і Жак-Іў пасяліліся ў Ле Мурыльёне, каля Тулона. У іх было два сыны: Жан-Мішэль і Філіп.

У 1942 годзе бацька Сімоны прадаставіў фінансаванне і вытворчы досвед Эміля Ганьяна ў Air Liquide для распрацоўкі акваланга Жака-Іва Кусто. Сімона прысутнічала ў 1943 годзе на выпрабаваннях прататыпа акваланга на рацэ Марна пад Парыжам. Новае вынаходства было выкарыстана для выяўлення і выдалення мін суперніка пасля Другой сусветнай вайны.

Падводныя даследаванні сям’і Кусто прывялі да куплі 19 ліпеня 1950 года міннага тральшчыка «Каліпса». Томас Лоэл Гінес купіў карабель і здаваў яго ў арэнду Кусто за адзін франк у год. Сымона прадала сямейныя каштоўнасці, каб на атрыманыя грошы набыць паліва для «Каліпса», і сваё футра, каб набыць компас і гіраскоп. У 1952 годзе «Каліпса» адправілася ў сваё першае падарожжа ў Чырвонае мора. Сімона была адзінай жанчынай на борце.

У 1963 годзе Сімона стала першай жанчынай гідраўтаў, жывучы ў гідраполісе Starfish House на працягу апошніх чатырох дзён праекта Прэкантынент-2.

Памерла пасля працяглай хваробы ад раку. Прах Сімоны Кусто развеялі над морам ля берагоў Манака.

## Спасылкі
Кусто

**Кусто** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Жак-Іў Кусто — французскі акіянограф
* Жан-Мішэль Кусто — французскі даследчык, абаронца навакольнага асяроддзя
* Сімона Кусто — французская даследчыца
* Філіп Кусто — французскі даследчык