open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзям’ян Бедны

**Дзям’ян Бедны** (сапраўднае імя **Яфім Аляксеевіч Прыдвораў**; ) — расійскі і савецкі , , публіцыст і бальшавік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.2, Мн., 1996

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі паводле алфавіта
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Байкапісцы
Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты
Катэгорыя:Бібліяфілы Расіі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Дэлегаты VI з’езда РСДРП
Інтэгральная крывая

**Інтэгральнай крывой** называецца графік рашэння геаметрычна нявызначанага інтэграла (першападобнай), які прадстаўляе сабой сямейства «паралельных» крывых y=F(x)+C, дзе кожнаму ліку С адпавядае пэўная крывая сямейства. Графік кожнай крывой і называецца *інтэгральнай крывой*.

Катэгорыя:Дыферэнцыяльныя ўраўненні
Турынскі ўніверсітэт

**Турынскі ўніверсітэт** () — універсітэт у горадзе Турын у рэгіёне П’емонт на паўночным захадзе Італіі. Адзін з найстарэйшых універсітэтаў Еўропы (адзін з найстарэйшых у гісторыі) і працягвае адыгрываць важную ролю ў навуковых даследаваннях і падрыхтоўцы спецыялістаў. Нязменна займае першае месца сярод 5 лепшых італьянскіх універсітэтаў і трэцяе месца па навукова-даследчай дзейнасці ў Італіі, паводле апошніх звестак ANVUR.

Універсітэт быў заснаваны у 1404 годзе па ініцыятыве савойскіх графаў; зацвердзіў стварэнне універсітэта «Авіньёнскага папа» Бенедыкт XIII. З-за палітычнай нестабільнасці універсітэт некаторы час працаваў у К’ер (1427—1434) і Савільяна (1434—1436). У сярэдзіне XVI стагоддзя універсітэт часова не працаваў з-за французскай акупацыі. У 1799—1800 гадах універсітэт быў рэарганізаваны па французскім узоры, а неўзабаве рэктар стаў прызначацца Напалеонам, у гэты час універсітэт быў другім па велічыні ў імперыі Напалеона. Пасля вяртання да ўлады Савойскай дынастыі французскія новаўвядзенні былі адмененыя. Пасля пераносу сталіцы аб’яднанай Італіі з Турына ў Фларэнцыю ў 1865 годзе ўніверсітэт пакінула частка прафесуры. У другой палове XIX стагоддзя ў універсітэце склалася моцная школа медыцыны; прафесары ўніверсітэта зрабілі шмат для прапаганды гігіены і развіцця грамадскай аховы здароўя ў Італіі. У 1905 годзе ва ўніверсітэце была адкрыта першая ў Італіі кафедра псіхалогіі.

## Факультэты 
Універсітэт ўключае 12 факультэтаў:

* Аграрны
* Ветэрынарны
* Замежных моў і літаратур
* Гуманітарных навук
* Матэматыкі, фізікі і прыродазнаўчых навук
* Медыцынскі
* Педагагічны
* Паліталогіі
* Псіхалогіі
* Фармацэўтычны
* Юрыдычны
* Эканамічны

Універсітэт таксама мае некалькі філіялаў у паўночна-заходняй частцы Італіі.

## Выбітныя выпускнікі і выкладчыкі 
* Рыта Леві-Мантальчыні
* Чэзарэ Ламброза
* Джавані Вірджыніа Скіяпарэлі
* Умбэрта Эка
* Франка Вентуры

## Гл. таксама 
* Турынская нацыянальная ўніверсітэцкая бібліятэка

## Спасылкі 

Катэгорыя:Універсітэты Італіі
Задача Кашы

**Зада́ча Кашы́** — адна з асноўных задач тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў (звычайных і з частковымі вытворнымі); заключаецца ў знаходжанні рашэння (інтэграла) дыферэнцыяльнага ўраўнення, якое задавальняе так званым пачатковым умовам (пачатковым дадзеных).

Задача Кашы звычайна ўзнікае пры аналізе працэсаў, якія вызначаюцца дыферэнцыяльным законам эвалюцыі і пачатковым станам (матэматычным выразам якіх і з’яўляюцца ўраўненне і пачатковая ўмова). Гэтым матывуецца тэрміналогія і выбар абазначэнняў: пачатковыя дадзеныя задаюцца пры t=0, а рашэнне адшукваецца пры t>0.

Ад краявых задач задача Кашы адрозніваецца тым, што вобласць, у якой павінна быць вызначана шуканае рашэнне, тут не ўказваецца.
Тым не менш, задачу Кашы можна разглядаць як адну з краявых задач.

Асноўныя пытанні, якія звязаны з задачай Кашы, такія:
# Ці існуе (хоць бы лакальна) рашэнне задачы Кашы?
# Калі рашэнне існуе, то якая вобласць яго існавання?
# Ці з’яўляецца рашэнне адзіным?
# Калі рашэнне адзінае, то ці будзе яно карэктным, гэта значыць неперарыўным (у якім-небудзь сэнсе) адносна пачатковых дадзеных?

Кажуць, што задача Кашы мае адзінае рашэнне, калі яна мае рашэнне y=f(x), і ніякае іншае рашэнне не адпавядае інтэгральнай крывой, якая ў адвольна малым выкалатым наваколлі кропкі (x_0,y_0) мае поле напрамкаў, якое супадае з полем напрамкаў y=f(x). Кропка (x_0,y_0) задае пачатковыя ўмовы.

## Розныя пастаноўкі задачы Кашы 
*; ЗДУ першага парадку, вырашанае адносна вытворнай:
:: \left\{\begin{array}{lcl}y' &=& f(x,y) \\ y(x_0) &=& y_0\end{array}\right.

*; Сістэма n ЗДУ першага парадку, вырашаная адносна вытворных (нармальная сістэма n-га парадку):
:: \left\{\begin{array}{lcl}y'_1 &=& f_1(x,y_1,\ldots,y_n) \\ & \ldots & \\ y'_n &=& f_n(x,y_1,\ldots,y_n) \\ y_1(x_0) &=& y_{01} \\ & \ldots & \\ y_n(x_0) &=& y_{0n} \end{array}\right\} \iff \left\{\begin{array}{lcl}\mathbf{y}' &=& \mathbf{f}(x,\mathbf{y}) \\ \mathbf{y}(x_0) &=& \mathbf{y_0}\end{array}\right.

*; ЗДУ n-га парадку, вырашанае адносна старэйшай вытворнай:
:: \left\{\begin{array}{lcl}y^{(n)} &=& f(x,y,\ldots,y^{(n-1)}) \\ y(x_0) &=& y_{01} \\ & \ldots & \\ y^{(n-1)}(x_0) &=& y_{0n} \end{array}\right\} \iff \left\{\begin{array}{lcl}y'_1 &=& y_2 \quad (=y') \\ & \ldots & \\ y'_{n-1} &=& y_n \quad (=y^{(n-1)}) \\ y'_n &=& f(x,y_1,\ldots,y_n) \\ y_1(x_0) &=& y_{01} \quad (=y(x_0)) \\ & \ldots & \\ y_n(x_0) &=& y_{0n} \quad (=y^{(n-1)}(x_0)) \end{array}\right.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дыферэнцыяльныя ўраўненні
Катэгорыя:Дыферэнцыяльныя ўраўненні ў частковых вытворных
Мошэ Файнштэйн

**Мошэ (Мойша) Файнштэйн** (,  – , ) — рабін, найбуйнейшы галахічны аўтарытэт яўрэйскага народа другой паловы XX стагоддзя ў цэлым і яўрэйства Амерыкі ў прыватнасці. Кіраўнік ешывы «Месіўта Тыферэс Іерушалаім» ў Нью-Ёрку.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рабіна Узды Давіда Файнштэйна і Фейгі-Гітэль Файнштэйн (народжанай Давідовіч).

Вучыўся ў ешыбот Слуцка (якую ўзначальваў Ісер Залман Мелцэр), Шклова і Мсціслава. Пасля заканчэння вучобы быў прызначаны рабінам Любані, затым роднай Узды.

Пасля ўсталявання савецкай улады падвергнуўся ганенням як прадстаўнік рэлігіі. Нягледзячы на гэта раў Мошэ не спыняў сваю дзейнасць, працягваючы захоўваць усе яўрэйскія абрады ў суполцы і ва ўсёй акрузе. Як да аднаго з адзіных рабінаў у гэтым рэгіёне, да яго прыходзілі пытанні ад шматлікіх суполак Беларусі.

У 1936 годзе, дзякуючы хадайніцтву сваякоў, атрымаў дазвол эміграваць у ЗША. Ён пасяліўся ў Нью-Ёрку ў Манхэтэне і атрымаў прызначэнне на пасаду кіраўніка іешывы «Тыферэт Іерушалаім». З гэтага часу расла слава гэтай ешывы і яна пачала залучаць вучняў з усіх буйных яўрэйскіх абшчын Амерыкі.

У 1943 годзе прыняў удзел у «маршы рабінаў», патрабаваў сустрэчы з амерыканскім прэзідэнтам і яго ўмяшання ў знішчэнне яўрэяў Еўропы.

Асабліва плённай апынулася літаратурная дзейнасць рабіна, якая адрознівалася таксама наватарскім падыходам, дзе раў закрануў усе бакі тэхналагічнага прагрэсу, выявіўшы ва ўсім выдатную эрудыцыю.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Артадокс юніён

Катэгорыя:Ахаранім
Катэгорыя:Рабіны Савецкага Саюза
Катэгорыя:Рабіны Беларусі
Катэгорыя:Рабіны ЗША
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Гар а-Менухат
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР
Брава (востраў)

**Брава** (парт. *Brava*, *Braba* «злосны») — востраў у краіне Каба-Вердэ, уваходзіць у паўднёвую групу астравоў Сатавенту. Агульная плошча 67 км². Насельніцтва — 6043 чал. (2010 г.).

## Гісторыя 
Адкрыты ў 1462 г. партугальцамі. Першае паселішча імі было заснавана толькі ў 1573 г. Значную частку насельніцтва складалі чарнаскурыя рабы. У XVII—XVIII стст. астравіцяне моцна пакутавалі з-за рэйдаў піратаў.

З XIX ст. жыхары Брава актыўна наймаліся на кітабойныя судны з ЗША і еўрапейскіх краін. Многія пры гэтым ад’язджалі назаўсёды, асабліва на ўсход ЗША.

Брава — радзіма кабавердыйскага паэта Эўжэнью Таварыса.

## Прырода 
Востраў мае вулканічнае паходжанне, месціцца на агульнай падводнай платформе з суседнім востравам Фогу. З моманту каланізацыі вывяржэнні не зафіксаваны, але землятрусы здараюцца часта. У 1680 г. на востраве ратаваліся ад вывяржэння вулкана жыхары Фогу.

Ландшафт гарысты. Вёскі звычайна будуюцца на вяршынях ўзгор’яў. Найвышэйшы пункт — 976 м.

Для Брава характэрныя сталыя вятры, з-за якіх узнікаюць праблемы з авіяпералётамі. Пабудаваны на востраве аэрапорт практычна не працуе. У 1982 г. астравіцяне моцна пацярпелі ад урагану.

Да поўначы ад Брава месцяцца бязлюдныя выспы Сіма і Грандэ.

## Эканоміка 
Жыхары Брава здаўна займаюцца ірыгацыйным земляробствам, а таксама ловам рыбы. Сучасная эканоміка моцна залежыць ад знешняй дапамогі. У апошнія гады павольна развіваецца турызм.

## Насельніцтва 
Брава — самы маланаселены востраў Каба-Вердэ, што тлумачыцца яго памерамі, а таксама сталай эміграцыяй на іншыя астравы і ў іншыя краіны.

## Галерэя 

Image:Brava-88-0557.jpg|Узбярэжжа
Image:Brava-94-118-32.jpg|Горны ландшафт
Image:Ilheu de Cima Cape Verde.jpg|Бязлюдныя выспы каля Брава
Image:NossaSraVistaGeral.jpg|Палеткі
Image:Brava-94-121-30.jpg|Вёска
Image:Furna Cape Verde.jpg|Порт Фурна

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка для турыстаў
* Гісторыя Брава

Катэгорыя:Астравы Каба-Вердэ
Хаім Салавейчык

**Хаім Салавейчык** (Хаім ха-Леві Салавейчык) (1853, Валожын — 30 ліпеня (21 ава) 1918, Отвацк, Польшча), сын Іосефа Дова Салавейчыка — галоўны рабін Брэст-Літоўска, аўтар кнігі «Хідушэй рабену Хаім ха-Леві», адзін з найбуйнейшых рабінаў Беларусі і стваральнік наватарскага метаду вывучэння Талмуда, названага «брэсцкім».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вядомай рабінскай сям’і Салавейчык. Яго бацькам быў Іосеф Доў Салавейчык (Бейт Алеві), а маці — дачка Іцхока з Валожына. Вучыўся ў свайго бацькі, а затым у Валожынскім ешыбоце, дзе з 1873 года, а з 1880 года і да 1892, калі ешыбот быў зачынена, узначальваў яго.

Узяў у жонкі дачку рабіна Рефаэля Шапіра, кіраўніка Валожынскай ешывы, жонкай якога была дачка Нацыва з Валожына. Пасля смерці бацькі, рабіна Брэста, рабіна Хаіма запрасілі заняць яго месца, і ён узначаліў брэсцкі ешыбот, пачаўшы выкладаць Талмуд па сваім наватарскім метадзе.

Шмат разоў удзельнічаў у з’ездах рабінаў Расійскай імперыі і імкнуўся палепшыць матэрыяльнае становішча яўрэяў. Яго грамадскія погляды былі рэзка кансерватыўнымі, ён выступаў супраць сіянісцкага руху, падтрымліваў стары ішуў, адмоўна глядзеў на стварэнне вучылішчаў для яўрэяў са свецкай адукацыяй. Быў сярод заснавальнікаў руху Агудат Ісраль у 1913 годзе. З нагоды сіянізму вядома яго выказванне: «Сіяністы не адводзяць яўрэяў ад Торы, каб стварыць дзяржаву, наадварот, дзяржава ім трэба менавіта для таго каб адвесці яўрэяў ад Торы».

Па характары рабін Хаім Салавейчык адрозніваўся легендарнай памяркоўнасцю, дабрынёй і міласэрнасцю.

Падчас Першай сусветнай вайны пераехаў у Мінск, затым у Варшаву, а пасля ў Атвоцк, дзе памёр ва ўзросце 65 гадоў. Пахаваны на яўрэйскіх могілках у Варшаве каля свайго дзядзькі і дзеда сваёй жонкі.

Катэгорыя:Ахаранім
Катэгорыя:Рабіны Беларусі
Ісер Залман Мелцэр

**Ісер Залман Мелцэр** (,  — , ) — выбітны рабін, кіраўнік ешывы і галахічны аўтарытэт у Беларусі і ў Палесціне.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і рабіна Боруха Перэца Мельцэра. З ранняга дзяцінства праявіў выдатныя здольнасці і з 10 гадоў ужо займаўся з галоўным рабінам мястэчка Мір р. Іом Тоў Ліпманам, а затым у вядомы гарадскі ешыбот. З 1884 па 1891 вучыўся ў валожынскай ешыве пад кіраўніцтвам р. Нафтана Цві Іехуды Берліна і р. Хаіма Салавейчыка. Па рэкамендацыі кіраўніка ешывы ажаніўся ў 1892 з Беле Хіндэ, дачкой рабіна Шрагі Файвела Франка, багацея з Алексота (прадмесця горада Каўнас) і аднаго з галоўных спонсараў ешывы рава Ісраэля Салантэра. Пасля вяселля наблізіўся да «старца са Слабодкі» (да равы Натана Цві Фінкеля) і ва ўзросце 24 гадоў ён быў прызначаны кіраўніком Слабадской ешывы ў 1894. У 1897 па даручэнні рава Фінкеля стварыў новы ешыбот слабадскога тыпу ў Слуцку, дзе стаў на чале ешывы і неўзабаве пасля эміграцыі ў ЗША рабіна Слуцка таксама заняў яго месца. У 1923 раву Мелцэру прыйшлося пакінуць сваю пасаду з-за пераследаў і шматразовых арыштаў савецкімі ўладамі і ён збег у Клецк, які таксама быў цэнтрам вывучэння Торы, але знаходзіўся на тэрыторыі Польшчы. У 1925 рэпатрыяваўся ў Палесціну, дзе стаў на чале ешывы Эц Хаім і займаў гэту пасаду да сваёй смерці. Стаў адным з заснавальнікаў Агудат Ісраэль і камітэта па справах ешыботаў у Вільні. Падтрымліваў стварэнне дзяржавы Ізраіль і патрабаваў ад кіраўніцтва Агудат Ісраэль рэальных дзеянняў па засяленні Зямлі Ізраіля (Эрэц Ісраэль). У Палесціне зблізіўся з равам Кукам, якога называў «князем Торы».

Катэгорыя:Ахаранім
Катэгорыя:Рабіны Беларусі
Катэгорыя:Рабіны Савецкага Саюза
Катэгорыя:Рабіны Ізраіля
Катэгорыя:Рабіны Эрэц Ісраэль
Шан Цзюнь Шу

**«Шан Цзюнь Шу»**, *«Кніга кіраўніка вобласці Шан»* — старажытнакітайскі палітычны трактат легісцкай школы. Складзены ў III ст. да н.э. У ім выкладаецца вучэнне Шан Яна (390 — 338 гг. да н.э.) пра сістэму і метады кіравання дзяржавай і народам. Трактат — адзін з першых у сусветнай гісторыі кніг, у якой падрабязна распрацавана мадэль дэспатычнай дзяржавы. Ідэі, выкладзеныя ў трактаце, аказалі вялікі ўплыў на развіццё старажытнакітайскай дзяржаўнасці.

## Літаратура 
* Книга правителей области Шан (Шан цзюнь шу): Перевод с китайского. — М., 1968.

Катэгорыя:Філасофія Кітая
Катэгорыя:Літаратура Кітая
Катэгорыя:Права Кітая
Шышы

**Шышы** — назва партызан, людзей, што ваявалі супраць царскай улады, у афіцыйных дакументах Маскоўскай дзяржавы з сярэдзіны XVII ст. Тэрмін з'явіўся ў крыніцах аб паўстанні ў Пскоўскім павеце 1650 г. Асабліва пашырыўся ў час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гг., каля адразу пасля ўступлення царскай арміі на тэрыторыю ВКЛ разгарнуўся шырокі народных рух самаабароны ў паўночнай і ўсходняй Беларусі. Шышы ад пачатку вайны актыўна непакоілі маскоўскіх заваёўнікаў. Напрыклад, у ліпені 1654 г. 3-тысячны атрад партызан з вёскі Калеснікі напаў на войска ваяводы Трубяцкога, што набліжаўся да Мсціслаўля, і нанес яму сур'ёзную шкоду.

Шышы былі ў асноўным мясцовымі сялянамі, атрадамі якіх (300—500 чалавек і больш) камандавалі звычайна шляхціцы. Звычайна шышы актыўна дзейнічалі разам з войскам ВКЛ, але часам выступалі і самастойна. Аб'яднаныя партызанскія атрады неслі найбольшую небяспеку для асобных царскіх фарміраванняў.

## Літаратура 
* *Сагановіч, Г.* Шышы / Генгадзь Сагановіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч / Рэдкал: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — 2-е выданне. — Мн.: БелЭн, 2007. — 792 с.: іл. — С. 765. — ISBN 978-985-11-0394-8.
* *Мальцев, А. Н.* «Шиши» на Смоленщине и в Белоруссии в середине XVII в. // Новое о прошлом нашей страны. — М., 1967.

Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае
Мікалай Васілевіч Казюк

**Мікалай Васільевіч Казюк** () — беларускі літаратурны крытык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 ліпеня 1898 года ў в. Корчыцы Кобрынскага павета Гродзенскай губерні ў сялянскай сям’і.

У Першую сусветную вайну як бежанец трапіў у Расію. Быў добраахвотнікам Чырвонай Арміі, скончыў рабфак, потым — інстытут журналістыкі, аспірантуру. Працаваў у расійскіх выданнях «Рабочая Масква» і «Вясковы камуніст», у ЦК УКП(б) інструктарам культпропа і ў аддзеле друку. У 1931 годзе ў Цэнтральным выдавецтве народаў СССР у Маскве выйшла брашура М. Казюка «Другая бальшавіцкая вясна».

У 1936 г. быў пераведзены на працу ў ЦК КП(б) Беларусі на пасаду загадчыка аддзела друку і выдавецтваў. У лістападзе 1937 г. прызначаны дырэктарам Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі. Мікалай Казюк быў першым у спісе дэлегацыі, якая ўручала ў 1936 г. Сталіну на з’ездзе Саветаў у Маскве знакамітае «Пісьмо беларускага народа вялікаму Сталіну».

2 кастрычніка 1937 г. Бюро ЦК КП(б)Б разгледзела справу М. Казюка і за «прытупленне палітычнай пільнасці да ворагаў народа Поссе і інш, якое выявілася ў невыкрыцці іх, будучы ў блізкіх адносінах з імі», абвясціла Казюку вымову з занясеннем у асабістую справу. Захавалася стэнаграма пасяджэння, з якой вынікае, што па прапанове наркама НКУС БССР Б. Д. Бермана матэрыялы пра Казюка былі перададзеныя ў «органы НКУС для далейшага расследавання». Казюк апелюе ў Камісію партыйнага кантролю пры ЦК УКП(б), якая 10 красавіка 1938 г. на выязным пасяджэнні ў Мінску вымову зняла.

28 ліпеня 1938 года Мікалая Казюка арыштавалі па абвінавачванні ў прыналежнасці да контррэвалюцыйнай арганізацыі. Абвінавачванне не пацвердзілася, і 8 сакавіка 1939 г. Мікалай Казюк быў вызвалены з-пад варты. 28 сакавіка 1940 года Мікалай Казюк ужо ў якасці галоўнага рэдактара Дзяржаўнага выдавецтва пры СНК БССР прысутнічаў на вядомай нарадзе ў ЦК КП(б)Б па пытанні рэформы беларускага правапісу.

Мікалай Казюк з пачатку Вялікай Айчыннай вайны — у войсках Заходняга фронту, быў цяжка кантужаны. Пасля выздараўлення працаваў начальнікам палітаддзела Залесаўскай МТС у Арэнбургскай вобласці РСФСР. У 1943 годзе Мікалай Казюк апынуўся ў ваенна-паветранай акадэміі ў Моніна пад Масквой. Палкоўнік, выкладчык Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю. А. Гагарына.

Памёр 15 снежня 1978 года. Пахаваны ў г. п. Моніна Маскоўскай вобласці на мемарыяльных ваенных могілках.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Мистика из табакерки. Штрихи к истории белорусской литературной критики 
* Архивный детектив 
* Две фразы

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Рэктары БДЭУ
Чарнушка (род раслін)

**Чарну́шка** (*Nigella*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя травяністыя расліны вышынёю да 40 см. Сцябло простае або галінастае. Лісце вузкае, перыста- ці пальчата-рассечанае. Кветкі адзіночныя, жоўтыя ці блакітныя. Плод — шматлістоўка.

## Арэал 
Налічваецца каля 25 відаў. Пашыраны ў Міжземнамор’і і Пярэдняй Азіі. На тэрыторыі Беларусі зрэдку трапляецца  — заносны від. У якасці дэкаратыўнай расліны культывуецца , у якасці прыправы — .

## Значэнне 
Вострапрыпраўныя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
*  — С. 239.
*  — С. 324.
* 

## Спасылкі 
* 
* Nigella // The Plant List

Катэгорыя:Казяльцовыя (падсямейства)
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Прэзідэнт Мальты

**Прэзідэнт Мальты** (, ) — кіраўнік Рэспублікі Мальта, гарант Канстытуцыі. Ён абіраецца Палатай Прадстаўнікоў Мальты тэрмінам на 5 год. Прэзідэнт узначальвае выканаўчую ўладу, уваходзіць у склад Парламента, назначае суддзяў. З 2024 Прэзідэнт Мальты — Мірыям Спітэры Дэбона.

Пасада была зацверджаная 13 снежня 1974 пасля абвяшчэння Мальты незалежнай рэспублікай. Апошні генерал-губернатар, Энтані Мама, стаў першым прэзідэнтам.

Дзейнасць Прэзідэнта апісваецца ў частцы 5 Канстытуцыі. На пасаду можа быць абраны толькі грамадзянін Мальты, які ніколі не быў суддзёй Вярхоўнага Суда або Прэзідэнтам, або членам камісій, згаданых у артыкулах 109, 118 і 120.

## Спіс 

Катэгорыя:Мальта
Харкаўскі нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт

**Харкаўскі нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова медыцынскага профілю, старэйшая ўстанова вышэйшай медыцынскай адукацыі на Украіне, знаходзіцца ў Харкаве.

## Гісторыя 
У лістападзе 1804 расійскім імператарам Аляксандрам I былі падпісаны Сцвярджальная грамата і статут Імператарскага Харкаўскага Універсітэта, урачыстае адкрыццё якога адбылося 17 (29) студзеня 1805 года.

У 1920 годзе ў сувязі з рэформай вышэйшай адукацыі ў краіне старыя ўніверсітэты спынілі сваё існаванне, а іх факультэты былі рэарганізаваны ў самастойныя вышэйшыя навучальныя ўстановы з захаваннем маёмаснага комплексу, штатаў і фінансавання. Медыцынскі факультэт быў злучаны з Жаночым медыцынскім інстытутам Харкаўскага медыцынскага таварыства і рэфармаваны ў Харкаўскую дзяржаўную медыцынскую акадэмію.

У лістападзе 1921 года рашэннем Малой калегіі Глаўпрафадукацыі (Украінскае галоўнае ўпраўленне прафесійнай адукацыі) Акадэмія перайменавана ў Харкаўскі дзяржаўны медыцынскі інстытут.

У 1935 годзе рашэннем Савета Народных Камісараў УССР у Харкаве быў арганізаваны 2-і Харкаўскі дзяржаўны медыцынскі інстытут.

У снежні 1943 года загадам па Наркамата аховы здароўя СССР абодва харкаўскіх медыцынскіх інстытуты аб'яднаны ў адзін з назвай Харкаўскі медыцынскі інстытут Наркамата аховы здароўя УССР.

У красавіку 1994 года рашэннем Кабінета Міністраў Украіны Харкаўскі дзяржаўны медыцынскі інстытут рэарганізаваны ў Харкаўскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт.

У лістападзе 2007 годзе Указам Прэзідэнта Украіны Харкаўскім дзяржаўнаму медыцынскаму ўніверсітэту прысвоены статус нацыянальнага з найменнем Харкаўскі нацыянальны медыцынскі ўніверсітэт.

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Мар’янавіч Дзямецкі (1921—2002)— вучоны ў галіне хірургіі і анатоміі, доктар медыцынскіх навук. Скончыў інстытут у 1952 годзе.
* Віктар Андрэевіч Скумін (нар. 1948) — савецкі і расійскі навуковец-медык, доктар медыцынскіх навук, прафесар, літаратар, аўтар сістэмнага падыходу да здароўя (, 1968). Скончыў інстытут у 1973 годзе.
* Ілья Лявонавіч Тамарын (1893—1961) — вучоны, фтызіятр, доктар медыцынскіх навук. Скончыў інстытут у 1922 годзе.

## Спасылкі 
* Official website of the university

Катэгорыя:З’явіліся ў 1805 годзе
Катэгорыя:1805 год у Харкаве

Катэгорыя:Нацыянальныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Украіны
Катэгорыя:Універсітэты Харкава
Адэскі нацыянальны ўніверсітэт імя І. І. Мечнікава

**Адэскі нацыянальны універсітэт імя І. І. Мечнікава** (АНУ) — найстарэйшая ВНУ на поўдні Украіны.

З дня свайго стварэння універсітэт займае адно з вядучых месцаў у фарміраванні сістэмы адукацыі, у развіцці навуковых даследаванняў і культуры Украіны. Ён з'яўляецца адным з найстарэйшых універсітэтаў Украіны і разам з Кіеўскім, Харкаўскім і Львоўскім універсітэтамі фактычна вызначае стан і перспектывы развіцця адукацыі, навукі і культуры ў адукацыйнай сеткі Украіны. Займае 9-е месца ў рэйтынгу вышэйшых навучальных устаноў Украіны.

## Гісторыя Універсітэта 
1(13) мая 1865 года Рышэльеўскі ліцэй быў ператвораны ў Імператарскі Новарасійскі ўніверсітэт.

Да 1917 года Новарасійскі ўніверсітэт скончылі каля 6 тыс. чал.

У 1933 адноўлены пад назвай: Адэскі ўніверсітэт.

АНУ адзіны сярод універсітэтаў Украіны, які функцыянаваў падчас Вялікай Айчыннай вайны, нават знаходзячыся ў эвакуацыі. Альтэрнатыўны Адэскі ўніверсітэт функцыянаваў на акупіраванай тэрыторыі з 1942 года.

Імя Мечнікава прысвоена ў 1945 годзе.

За выдатныя заслугі ў падрыхтоўцы спецыялістаў у 1965 годзе АНУ быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, а ў 1978 годзе уключаны ў пералік вядучых універсітэтаў СССР.

## Літаратура 
* Адэскі ўніверсітэт // 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт АНУ
* Сайт фізічнага факультэта АНУ
* Сайт кафедры механікі АНУ 
* Сайт кафедры тэарэтычнай фізікі АНУ 
* Старонка АНУ на Facebook
* Група АНУна LinkedIn
* Прэс-служба АНУ, навіны універсітэта 

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Расійскай імперыі

Катэгорыя:Арганізацыі, узнагароджаныя ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга
Катэгорыя:Універсітэты Адэсы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1865 годзе
Катэгорыя:1865 год у Адэсе
Катэгорыя:Нацыянальныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Украіны
Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Джозеф Брама

**Джозеф Брама** (,  — ) — англійскі вынаходнік.

Прафесійны столяр-чырванадрэўшчык захапіўся задачай стварэння замка, які немагчыма адчыніць адмычкай, і ў 1784 годзе выставіў у вітрыне свайго магазіна сканструяваны ім замок з абяцаннем выплаціць узнагароду ў 200 гінэяў таму, хто здолее яго адкрыць. На працягу 67 гадоў нікому не ўдавалася гэтага зрабіць, пакуль нарэшце адзін механік-ўмелец здолеў справіцца з гэтай задачай, выдаткаваўшы на ўзлом 51 гадзіну. Нават сёння прадстаўнікі праваахоўных органаў паспяваюць за гэты час прыехаць на месца злачынства. Брама дамогся гэтага поспеху дзякуючы стварэнню шэрагу складаных высокадакладных інструментаў, якія паслужылі пачатку бурнага развіцця машынабудаўнічай вытворчасці ў Англіі XIX стагоддзя. Брама таксама вынайшаў гідраўлічны прэс, машыну для нумарацыі банкнот, грузавы гідраакумулятар і многае іншае.

У 1784 г. Джозеф Брама атрымаў патэнт на вынайдзены ім сейф. Сучасныя сейфы — мадыфікацыя «сейфа Брама». Ён першы наладзіў канвеерную зборку сейфаў. Брама таксама вынайшаў гідраўлічны прэс, з дапамогай якога да гэтага часу ў англійскіх пабах разліваецца піва.

Катэгорыя:Вынаходнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Машынабудаўнікі
Квага

**Квага**, **стэ́павая зе́бра** (*Equus quagga quagga*) — знішчаная непарнакапытная жывёла, раней лічылася асобным відам зебр; па дадзеных сучасных даследаванняў — падвід бурчэлавай зебры — Equus quagga quagga.

Квагі жылі ў Паўднёвай Афрыцы. Спераду яны мелі паласатую расфарбоўку, як у зебры, ззаду — гнядая афарбоўка, даўжыню цела 180 см. Буры нішчылі кваг дзеля іх трывалых скур. Квага — ці ледзь не адзіная з вымерлых жывёл, прадстаўнікі якога былі прыручаны чалавекам і выкарыстоўваліся для аховы статкаў: квагі нашмат раней хатніх авечак, кароў, курэй заўважалі набліжэнне драпежнікаў і папярэджвалі ўладальнікаў гучным крыкам «куаха», ад якога і атрымалі сваю назву.

thumb|250px|left
Апошняя дзікая квага была забітая ў 1878 годзе. Апошняя квага ў свеце памерла ў заапарку Амстэрдама ў 1883 годзе.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Квагга, степная зебра (Equus quagga) // Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — М.: Сов. Энциклопедия, 1986.

## Спасылкі 
* Quagga Breeding Project 
* Інтэрв’ю з Крэйгам Ларднерам, каардынатарам па праекце адраджэння квагаў
* Очередь на воскрешение // Популярная механика, № 11, 2017.
* Квага // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Вымерлыя няпарнакапытныя
†
†
Катэгорыя:Нядаўна вымерлыя віды
†
Кванга

**Ква́нга**, таксама **Куангу** (; ) — рака ў Анголе і ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга.

Рака Кванга з'яўляецца левым прытокам ракі Касаі. Яе даўжыня складае 1100 кіламетраў. Плошча вадазбору 263,5 тыс.. У сваім сярэднім цячэнні Кванга ўтварае дзяржаўную мяжу паміж Анголай і Конга, пераадольвае вадаспад Шутэ-Тэмбу, затым цячэ па тэрыторыі Конга і ніжэй горада Бандунду ўпадае ў Касаі.
Павадкі адбываюцца ў верасні—красавіку. Рака суднаходная на працягу 307 км ад вусця да парогаў Кінгушы і часткова ў сярэднім цячэнні.
Буйнейшымі прытокамі Квангі з'яўляюцца рэкі Вамба і Джума.

Вытокі ракі Квангі даследавалі ў 1872 годзе партугальскія вандроўнікі Капэла і Івенс, верхняе цячэнні — нямецкі даследчык Мехоў (1880), ніжняе цячэнне — Грэнфел (1886).

## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 639. — 672 с. с илл.
* 

Катэгорыя:Рэкі Анголы
Катэгорыя:Рэкі Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Басейн Конга
Анічкаў палац

**Анічкаў палац** (або Анічкін палац) — адзін з імператарскіх палацаў Санкт-Пецярбурга, у Анічкава моста на набярэжнай ракі Фантанкі (Неўскі праспект, 39). Сваю назву палац атрымаў ад Анічкава моста (гл. Анічкавы). Найстарэйшы з захаваных будынкаў на Неўскім праспекце.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палацы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Рэзідэнцыі расійскіх манархаў
Катэгорыя:Неўскі праспект
Катэгорыя:1753 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Санкт-Пецярбургу
Рыгор Фёдаравіч Квітка-Аснаўяненка

**Рыгор Фёдаравіч Квітка-Аснаўяненка** (; 29 лістапада 1778-20 жніўня 1843) — украінскі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1778 годзе ў вёсцы Аснова, пад Харкавам, і амаль усё сваё жыццё правёў у Харкаве.

З малых гадоў быў хваравіты і да 6 гадоў сляпы. Адукацыю атрымаў хатнюю. Нядоўга лічыўся на ваеннай службе. Ён паступіў у 23 гады ў падгародны Куражскі манастыр і прабыў у ім каля 4-х гадоў; па вяртанні з манастыра вёў паўманашскі лад жыцця, пакуль не захапіўся грамадскай дзейнасцю і тэатрам.

Адкрыццё Харкаўскага ўніверсітэта ў 1805 годзе ўнесла вялікае ажыўленне ў жыццё мясцовага грамадства. У 1812 годзе ў Харкаве ўзнік пастаянны тэатр, і Квітка прыняў у ім актыўны ўдзел у якасці акцёра, драматурга і потым гісторыка гэтага тэатра. У тым жа годзе па ініцыятыве Квіткі ўзнікла дабрачыннае таварыства.

З 1816 па 1821 гады ў Харкаве выходзіў «Украінскі веснік» — першы Харкаўскі часопіс, пад рэдакцыяй Квіткі, Філамафіцкага і Ганорскага. Тады ж Квітка друкуе ва «Украінскім весніку» і ў «Весніку Еўропы» невялікія апавяданні і вершы; але ўсё напісанае ім у гэты час слабое і пасля не перавыдаваліся. Несумнеўная літаратурная здольнасць Квіткі праявілася толькі ў пачатку 1830-х гадоў, пераважна ў аповесцях на ўкраінскай мове: «Канатопскай вядзьмарцы», «Марусі», «Ад Тобі і скарб», «Козир-дивка» і г.д. Акрамя таго, ён напісаў шэраг аповесцяў і гістарычных апавяданняў на рускай мове, з якіх найбольш буйны — гісторыка-бытавы раман «Пан Халяўскі».

## Творы 
* Збірання творів. Т.1-7, Киïв, 1978—1981

## Літаратура 
* Рыгор Фёдаравіч Квітка-Аснаўяненка // БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.217

## Спасылкі 
* Г. Ф. Квітка: біябібліяграфічны нарыс
* Творы Квітка-Аснаўяненка ў аўдыабібліятэцы litplayer 

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаве
Катэгорыя:Украінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Сіроцінскі раён

**Сіро́цінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе БССР у 1924—1961 гадах.

Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе Віцебскай акругі БССР. Цэнтр — станцыя Сіроціна. 20 жніўня 1924 года падзелены на 12 сельсаветаў: Амбросавіцкі, Валатоўскі, Дабейскі, Жаробыцкі, Казьянскі, Лаўжанскі, Мішневіцкі, Пагарэліцкі, Роўненскі, Сіроцінскі, Спаскі, Шумілінскі. У 1927 годзе цэнтр раёна перанесены ў вёску Шуміліна. 12 кастрычніка 1929 года скасаваны Валатоўскі і Роўненскі сельсаветы. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. У 1931 годзе ўтвораны Старынскі (Старыноўскі) сельсавет. 15 лютага 1931 года да раёна далучаны Заронаўскі сельсавет скасаванага Віцебскага раёна, 8 ліпеня 1931 года — Баранькаўскі, Клётчынскі (Клетчынскі), Мішкавіцкі, Обальскі, Усвейскі сельсаветы скасаванага Ульскага раёна. 25 ліпеня 1931 года Усвейскі сельсавет перададзены ў склад Бешанковіцкага раёна. 3 лістапада 1932 года Баранькаўскі сельсавет рэарганізаваны ў нацыянальны польскі сельсавет. 5 красавіка 1935 года Заронаўскі сельсавет уключаны ў гарадскую рысу горада Віцебска. 14 мая 1936 года Баранькаўскі нацыянальны польскі сельсавет рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года раён у складзе Віцебскай вобласці. 27 верасня 1938 года Шуміліна атрымала статус гарадскога пасёлка, Шумілінскі сельсавет скасаваны. 9 верасня 1946 года Баранькаўскі, Клётчынскі і Мішкавіцкі сельсаветы перададзены ў склад адноўленага Ульскага раёна. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Жаробыцкі і Спаскі сельсаветы, Амбросавіцкі сельсавет перайменаваны ў Лескавіцкі. 17 снежня 1956 года да раёна далучаны Баранькаўскі, Клётчынскі і Мішкавіцкі сельсаветы скасаванага Ульскага раёна. 1 красавіка 1960 года скасаваны Баранькаўскі, Мішкавіцкі і Старынскі сельсаветы, утвораны Мікалаеўскі сельсавет. 23 лістапада 1961 года Сіроцінскі раён перайменаваны ў Шумілінскі раён.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* 
* 
* 

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1961 годзе
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Шуміліна
Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна

**Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна** () — адзін з найстарэйшых універсітэтаў ўсходняй Еўропы, афіцыйна адкрыты 29 студзеня 1805 года, аднак статут падпісаны імператарам годам раней. Найстарэйшы ўніверсітэт у тагачаснай Маларосіі і другі ў цяперашніх межах Украіны пасля Львоўскага.
[thumb|злева|[Губернатарскі палац, Харкаў|Губернатарскі палац, канец XIX стагоддзя. Стары будынак універсітэта]]

У савецкі час і першыя 8 гадоў незалежнасці Украіны насіў поўную назву Харкаўскі дзяржаўны ўніверсітэт ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга імя А. М. Горкага (з моманту смерці Горкага), з 1988 года ордэнаў Кастрычніцкай Рэвалюцыі і Дружбы народаў. З 1999 года называецца Харкаўскі нацыянальны універсітэт імя В. Н. Каразіна.

## Выбітныя студэнты і выкладчыкі 
* Міхаіл Васільевіч Астраградскі, расійскі матэматык украінскага паходжання
* Дзмітрый Іванавіч Багалей, украінскі гісторык
* Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч, беларускі грамадскі дзеяч
* Іван Іванавіч Саратаўскі — беларускі фармацэўт і правізар
* Іван Фердынанд Ястржэмбскі

## Спасылкі 
* Сайт універсітэта (укр, eng) 
* Старонка будынка ўніверсітэта
* Біяграфіі рэктараў Харкаўскага ўніверсітэта з 1805 па 2004
* Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна (панарама) 

## Фатаграфіі 
* Універсітэт са спадарожніка. *Можна павялічыць*


Катэгорыя:1804 год у Харкаве
Катэгорыя:Арганізацыі, узнагароджаныя ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі
Катэгорыя:Арганізацыі, узнагароджаныя ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга
Катэгорыя:Арганізацыі, узнагароджаныя ордэнам Дружбы народаў
Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Катэгорыя:Нацыянальныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Украіны
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Універсітэты Харкава
Кейп-Брэтан

**Кейп-Брэтан** (, ) — востраў на паўночны ўсход ад паўвострава Новая Шатландыя (аддзелены пралівам Кансо) і на ўсход ад Вострава Прынца Эдуарда ў заліве Св. Лаўрэнція. Адміністрацыйна адносіцца да правінцыі Новая Шатландыя, падзелены на чатыры муніцыпалітэты.

Насельніцтва — 147454 чалавекі (2001). 95 % жыхароў — белай расы, 3,6 % — мікмакі, насельніцтва ў асноўным англамоўнае. 47,3 % — каталікі, 22,1 % — пратэстанты, 2,65 % нерэлігійныя.

Тэрыторыя вострава — 10,3 тыс. км² (18-е месца ў Канадзе, 75-е месца ў свеце), у цэнтральнай частцы вострава знаходзіцца возера-лагуна Бра-д’Ор, плошча якога ў залежнасці ад прыліваў складае 932—1099 км². Найвышэйшы пункт — гара Уайт-Хіл, 532 м над узроўнем мора.

## Галерэя 

File:Sydney, Nova Scotia.jpg
File:BeulachBanFalls23.jpg
File:Cape breton island 1.jpg
File:St Annes lookoff Cape Breton.JPG

Катэгорыя:Геаграфія Новай Шатландыі
Катэгорыя:Астравы Канады
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Клімент Васілевіч Квітка

**Клімент Васілевіч Квітка** (4 лютага (23 студзеня) 1880, с. Хмялёў, цяпер Роменскі раён, Сумская вобласць — 19 верасня 1953; Масква) — украінскі музыказнаўца-фалькларыст.

Адзін з заснавальнікаў савецкай музычнай этнаграфіі. Аўтар шматлікіх тэарэтычных прац, прысвечаных украінскаму музычнаму фальклору. Яму належаць таксама працы па вывучэнні народных музычных інструментаў, навучальныя і метадычныя дапаможнікі. Узнагароджаны 2 ордэнамі, а таксама медалямі. Распрацаваў новую методыку палявой працы, тэарэтычныя асновы этнамузыкальнай сацыялогіі і гісторыка-параўнальнага вывучэння музыкі этнічна роднасных народаў (славян, цюрак). Зрабіў шэраг важных адкрыццяў у вобласці паходжання і распаўсюджвання першабытных гукашэрагаў, храматызмаў, рытмічных архетыпаў і народных музычных інструментаў. Істотнае значэнне маюць і яго працы па крытыцы крыніц.

К. В. Квітка сабраў звыш 6000 украінскіх, рускіх, беларускіх і інш. народных песень.

Квітка зрабіў унікальныя запісы на фанограф дум кабзара Ігната Ганчарэнкі, галасоў Лесі Украінкі і Івана Франко. Таму нездарма яго называюць заснавальнікам украінскай музычнай этнаграфіі.

### Зборнікі песень 
* «Народнi мелодiї з голосу Лeci Українки», ч. 1-2 — Киев, 1917/18;
* «Українськi народнi мелодiї» — Kиев, 1922;

### Артыкулы і даследаванні 
* «Ритмiчнi паралелi в пicнях слов’янських народiв» — Киев, 1923;
* «М. Лисенко як збирач народних пiсень» — Киев, 1923;
* «Професiональнi народнi спiвцi i музиканти на Українi» — Киев, 1924;
* «Вступнi уваги до музичноетнографiчних студiй» — Киев, 1925;
* «Первicнi тоноряди» — Киев, 1926;
* «Українськi пicнi про дiтозгубницю» — Киев, 1926;
* «Ангемiтонiчнi примiтиви i теорiя Сокальського» — Киев, 1928;

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Музыказнаўцы Украіны
Катэгорыя:Украінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сумскай вобласці
Кансо

[thumbnail|left|350px|Праліў Кансо аддзяляе паўвостраў [Новая Шатландыя * (злева) * ад вострава Кейп-Брэтан *(справа)*]]

**Кансо** (, ) — праліў, які аддзяляе паўвостраў Новая Шатландыя ад вострава Кейп-Брэтан.

Даўжыня — 27 км, шырыня — 3 км; глыбіня — 61 м.

Праліў Кансо з’яўляецца часткай заліва Св. Лаўрэнція паміж паўднёвым берагам вострава Кейп-Брэтан і паўночным берагам паўвострава Новая Шатландыя.

Насып Кансо () праз праліў Кансо злучае востраў Кейп-Брэтан і паўвостраў Новая Шатландыя ў адну канадскую правінцыю.

Катэгорыя:Пралівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Пралівы Канады
Катэгорыя:Геаграфія Новай Шатландыі
Кейп-Ёрк

**Кейп-Ёрк**, раней **Кейп-Йорк** () — буйны паўвостраў, размешчаны на поўначы штата Квінсленд у Аўстраліі, паміж Вялікім бар’ерным рыфам у Каралавым моры, Торэсавым пралівам і залівам Карпентарыя. Гэты аддалены паўвостраў, на ім жыве каля 18 тысяч чалавек, яго не парушаныя чалавечай цывілізацыяй вільготныя трапічныя лясы і саваны маюць глабальнае экалагічнае значэнне.

Паўвостраў Кейп-Ёрк ахоплівае плошчу каля 137 000 км², а яго працягласць з поўначы на поўдзень складае больш за 600 км. Усходняя частка паўвострава гарыстая (вышынёй да 555 м), а заходняя — нізінная. Эўкаліптавыя (на захадзе) і вільготныя трапічныя лясы (на ўсходзе).

Здабыча баксітаў (радовішча Уэйпа). Некалькі нацыянальных паркаў.

## Літаратура 
* 

## Гл. таксама 
* Заліў Прынцэсы Шарлоты

Катэгорыя:Паўвостравы Аўстраліі
Катэгорыя:Геаграфія Квінсленда
Рабер Дуано

[thumb|250px|Рабер Дуано (злева) і [Андрэ Кертэс, 1975]]
**Рабе́р Дуано́** (,  — ) — французскі фатограф, майстар гуманістычнай французскай фатаграфіі. За сваё доўгае жыццё Рабер Дуано так і не ўпісаўся ні ў адзін са стыляў, не стварыў ніякай творчай школы. Дуано збліжаўся з сюррэалістамі, авангардыстамі, спрабаваў сябе нават у піктарыялізму.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 14 красавіка 1912 года ў Жанційі, прыгарадзе Парыжа. У трынаццаць гадоў, скончыўшы школу, паступіў у мастацка-рамеснае вучылішча, дзе зрабіў самыя першыя крокі ў выяўленчым мастацтве.

У 1929 годзе Дуано зацікавіўся фатаграфіяй, а з 1934-га заняўся ёю прафесійна, працуючы для «Renault» да звальнення ў 1939 годзе.

З гэтага моманту ён вырашыў стаць незалежным фатографам, але яго прызвалі ў французскую армію, дзе ён праслужыў адзін год. Затым, да канца вайны, ён супрацоўнічаў з Рухам супраціўлення. Адначасова, каб зарабляць хоць трохі грошай, ён займаўся вырабам паштовак.

У 1949 годзе Дуано падпісаў кантракт з часопісам Vogue, а ў 1952 годзе пачаў кар'еру незалежнага фатографа.

Пасля Другой сусветнай вайны, нароўні з Эдуарам Буба і Вілі Рані, стаў вядучым майстрам французскай гуманістычнай фатаграфіі.

Памёр Дуано ў Парыжы, 1 красавіка 1994 года.

## Выстаўкі 
## Спасылкі 
* Персанальны сайт: Біяграфія і галерэя прац
* Рэтраспектыва прац фатографа
* Гісторыя аднаго здымка

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1912 годзе
Катэгорыя:Памерлі 1 красавіка
Катэгорыя:Фатографы паводле алфавіта
Катэгорыя:Памерлі ў 1994 годзе
Катэгорыя:Фатографы Францыі
Катэгорыя:Фатографы XX стагоддзя
Новая Шатландыя (паўвостраў)

**Новая Шатландыя** (Nova Scotia peninsula) — паўвостраў на паўднёвым усходзе Канады.

## Геаграфія 
На тэрыторыі паўвострава Новая Шатландыя знаходзіцца вялікая частка аднайменнай правінцыі Канады. Даўжыня паўвострава каля 430 км, шырыня 130 км. На ўсходзе вузкі праліў Кансо аддзяляе яго ад буйнога вострава Кейп-Брэтан, на поўначы праліў Нортамберленд — ад вострава Прынца Эдуарда. На поўдні і паўднёвым усходзе абмываецца водамі Атлантычнага акіяна, на захадзе — водамі заліва Мэн, на паўночным захадзе — водамі заліва Фандо. Паўвостраў звязаны з мацерыком (правінцыя Нью-Брансуік) толькі вузкім перашыйкам Шыгнекта на паўночным захадзе.

## Ахова прыроды 
На тэрыторыі паўвострава знаходзіцца нацыянальны парк Кеджымкуджык і некалькі правінцыйных паркаў: Кейп-Чыгнекта, Арысаіг (), Бэйфілд-Біч (), Бівер-Маўнцін (), Помкет-Біч (), Кейп-Шыгнекта. Прыродныя запаведнікі: Табеатык, Макгіл-Лейк, Клод-Лейк.

Выява:Halifaxnighttime.jpg|Галіфакс, сталіца правінцыі Новая Шатландыя
Выява:Little River in Fall.jpg|Рака Літл-Рывер
Выява:Still Brook in Fall.jpg|Восень у нацыянальным парку Кеджымкуджык
Выява:Kejimkujik NP Nova Scotia 3.jpg|Возера Кеджымкуджык

Новая
Новая
Руховічы

**Рухо́вічы** (, ) — вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Дзівінскага сельсавета. Размешчана за 14 км на паўднёвы ўсход ад горада і чыгуначнай станцыі Кобрын, 59 км ад Брэста. На аўтадарозе Кобрын — Дзівін. 80 гаспадарак, 198 жыхароў (2005).

## Гісторыя 
У 1563 годзе Руховічы — сяло ў Кобрынскай эканоміі ВКЛ, 11 валок зямлі.

У 1597 годзе сяло Сялецкага войтаўства той жа эканоміі.

У 1747 годзе Руховічы — маёнтак у Кобрынскім ключы аднайменнай эканоміі, межаваў з маёнткам Луцкага езуіцкага калегіума Балоты.

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Кобрынскім павеце, з 1801 года ў Гродзенскай губерні. Вёска Руховічы пазначана на карце 1886 года.

У 1897 годзе вёска ў Блоцкай (Балоцкай) воласці, 59 двароў, 395 жыхароў, 1649 дзесяцін зямлі (на 1890), працаваў хлебазапасны магазін.

У 1905 годзе — 512 жыхароў.

У 1911 годзе — 446 жыхароў.

З 1921 года ў складзе міжваеннай Польшчы, у Блоцкай (Балоцкай) гміне Кобрынскага павета Палескага ваяводства, у вёсцы налічвалася 77 дамоў, 398 жыхароў.
У 1930-я гады мелася школа.

У 1939 годзе далучана да Беларускай ССР.
З 15 студзеня 1940 года ў Дзівінскім раёне Брэсцкай вобласці.
З 12 кастрычніка 1940 да 30 кастрычніка 1959 года ў Хабовіцкім сельсавеце.

У 1940 годзе вёска, 106 двароў, 452 жыхары, дзейнічала пачатковая школа.

У Вялікую Айчынную вайну акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года.

У 1950 годзе 35 гаспадарак аб’ядналіся ў калгас імя Жданава (старшыня Ю. Лазарчук).

З 8 жніўня 1959 года ў Кобрынскім раёне.

Паводле перапісу 1959 года Руховічы налічвалі 314 жыхароў, у 1970 годзе — 451 жыхар (на тэрыторыі Кісялёвіцкага сельсавета).

У 1973 годзе вёска перададзена з Кіселявецкага сельсавета ў склад Дзівінскага сельсавета.

У 1999 годзе ў вёсцы налічвалася 96 гаспадарак, 225 жыхароў, у складзе калгаса імя Кутузава (з 2004 года СВК «Кутузаўскі»; цэнтр — вёска Хабовічы).

## Інфраструктура 
Працуюць крама, клуб.

## Вядомыя выхадцы 
У Руховічах нарадзіўся і жыў мясцовы паэт Васіль Лазарчук (02.03.1912 — 05.07.1996).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Руховічы на карце Дзівінскага сельсавета

Катэгорыя:Дзівінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёна
Алье (правінцыя Турын)

**Алье** () — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 2612 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 201 чал./км². Займае плошчу 13 км². Паштовы індэкс — 10011. Тэлефонны код — 0124.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Massimo di Riez.

## Адміністрацыя камуны 
Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Альб’яна-д’Іўрэа

'''Альб'яна-д'Іўрэа''' () — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 1702 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 145 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 10010. Тэлефонны код — 0125.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Марцін Турскі.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Герб Азорскіх астравоў

**Герб Азорскіх астравоў** уяўляе сабою сярэбраны шчыт з чырвоным арлом, які апраўлены аблямоўкай чырвонага колеру з 9 зоркамі. Зверху шчыта размешчаны шлем і нашлемнік у выглядзе сіняга арла з 9 сярэбранымі зоркамі.

Геральдычны арол на гербе ўяўляе ястраба, агульны матыў у геральдыцы Азорскіх астравоў. Ёсць версія, якая сцвярджае, што сваю назва астравоў пайшла ад слова «Acor» — ястраб. Па легендзе мараходаў, ястрабы ляцелі да сваіх гнёздаў і паказалі шлях да астравоў. Аднак ёсць адна загвоздка — гэта птушка не водзіцца ў гэтым рэгіёне. Дзевяць зорак на гербе азначаюць дзевяць астравоў архіпелага.

Шчыт падтрымліваюць два прыкаваных чорных быка. Унізе дэвіз *Antes morrer livres que em paz sujeitos* («Хутчэй памру, чым буду заваяваны»). Быкі падтрымліваюць па флагштоку. Сцягі нясуць хрысціянскія сімвалы: левы сцяг — чырвоны крыж партугальскага ордэны Хрыста на белым полі; правы сцяг — белы голуб, накладзены на залатыя прамяні ў выглядзе крыжа — сімвал Святога Духу — на чырвоным полі, сцягі абрамлены золатам.

## Сімволіка 
Азорскія астравы
Ангронья

'''Ангрон'я''' (, ) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 777 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 20 чал./км². Займае плошчу 38 км². Паштовы індэкс — 10060. Тэлефонны код — 0121.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Лаўрэнцій.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Арыньяна

'''Арын'яна''' () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 1052 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 112 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 10020. Тэлефонны код — 011.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Remigio.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Барданекія

**Барданекія** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 3117 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 24 чал./км². Займае плошчу 132 км². Паштовы індэкс — 10052. Тэлефонны код — 0122.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Ippolito di Roma.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Маю

**Маю** (парт. *Maio* «май») — востраў у краіне Каба-Вердэ, уваходзіць у паўднёвую групу астравоў Сатавенту. Агульная плошча 269 км². Насельніцтва — 8303 чал. (2010 г.).

## Гісторыя 
Востраў быў адкрыты партугальцамі 1 мая 1560 г. Некаторы час сталага насельніцтва на ім не было. Маю выкарыстоўваўся для ўтрымання коз. З XVII ст. вядзецца здабыча солі. Раней саляварні належалі прыватным асобам. Да адмены рабства яе здабычай і перапрацоўкай займаліся афрыканскія нявольнікі. Маю часцяком падвяргаўся нападам піратаў, але ваенныя ўмацаванні з’явіліся на ім толькі ў XIX ст.

## Прырода 
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Рэльеф адрозніваецца разнастайнасцю. Цэнтральную і ўсходнюю часткі займаюць адносна невысокія скалістыя горы (фактычна, пагоркі). Найвышэйшы пункт — 436 м. Астатняя частка — раўнінныя Салёныя землі. На Маю захаваўся лясны масіў.

## Эканоміка 
Асноўныя заняткі насельніцтва — жывёлагадоўля і здабыча солі.

## Спасылкі 
* Інфармацыя для наведвальнікаў
* Даведнік 

Катэгорыя:Астравы Каба-Вердэ
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Бальмэ

**Бальмэ** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 92 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 2 чал./км². Займае плошчу 61 км². Паштовы індэкс — 10070. Тэлефонны код — 0123.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santissima Trinità.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын