Ла-Таліта-Тумака

**Ла-Таліта-Тумака**, або **Тумака-Ла-Таліта** () — старажытная культура ў прыбярэжнай зоне паўночнага захаду Эквадора і паўднёвага захаду Калумбіі. Існавала ў перыяд паміж IV ст. да н. э. і VI ст. н. э. 

## Назва 
Адкрыццё культуры, якая звалася Ла-Таліта, адбылося дзякуючы раскопкам, арганізаваным амерыканскім археолагам Маршалам Говардам Сэвілам на астравах у дэльце ракі Каяпас на паўночным захадзе Эквадора. Вынікі былі апублікаваны ім у 1910 г. У 1949 г. з'явіліся публікацыі амерыканскага археолага Джона Хоўланда Роу аб раскопках помнікаў той жа культуры каля калумбійскага заліва Тумака. З 1955 г. калумбійскія даследчыкі вылучалі яе як культуру Тумака. Дзве розныя назвы адной культуры часам выкарыстоўваюцца і ў нашы дні. 

## Асаблівасці 
Лічыцца, што культура Ла-Таліта-Тумака ўзнікла ў выніку адасаблення ад болей старажытнай культуры Чарэра. Яе носьбіты насялялі прыбярэжныя раёны памежжа сучасных Эквадора і Калумбіі. Пра іх гаспадарчыя заняткі вядома мала. Мяркуецца, што яны займаліся рыбалоўствам і земляробствам, і гэта дазволіла ім стварыць складанае сацыяльна распластаванае грамадства. Важным было вылучэнне прафесійных заняткаў ганчароў і металургаў. Майстры культуры Ла-Таліта-Тумака выраблялі па-мастацку вытанчаныя прадметы, у тым ліку ўпрыгожванні, статуэткі, маскі, посуд, шпількі, сякеры, вагі і г. д.

Металургі працавалі пераважна з каляровымі металамі — золатам, рознымі сплавамі медзі і цынку. Адметна тое, што яны пачалі працаваць і з плацінай. Для яе плаўлення патрэбны вельмі высокія тэмпературы, таму яны выкарыстоўвалі тэхналогію спякання, калі плацінавы парашок шчапляўся з дапамогай расплаву золата. Кантраст белай плаціны і жоўтага золата ствараў непаўторную двухкаляровую кампазіцыю. Прадметы побыту з металаў не вырабляліся. Напрыклад, сякеры часцей рабілі з крэмнія, а іголкі — з косці.

Ганчары стваралі кераміку рознага прызначэння. У слабаабпаленых пасудзінах захоўвалі прахалодную ваду і алей. Поруч з імі ствараліся трывалыя шарападобныя гарлачы, шклянкі, чары, талеркі, калаўроты, многія з якіх мелі выразныя ўпрыгожванні. З гліны і невялікіх каменьчыкаў выраблялі таркі. Вядомы керамічныя антрапаморфныя, зоаморфныя і гібрыдныя статуэткі. Яны настолькі дэталізаваны, што дазваляюць вывучаць элементы адзення і нават хваробы тагачасных людзей. 

З IV ст. н. э. адбываўся паступовы заняпад паселішчаў культуры Ла-Таліта-Тумака. Паміж V ст. і VII ст. прыбярэжныя раёны, раней населеныя яе носьбітамі, апынуліся па невядомых прычынах амаль бязлюднымі.

## Галерэя 

Ecuador Maske aus Platin EthnM.jpg|Маска з плаціны і золата
Tolita nose ornament, MET 1979.206.1204.jpg|Шпілька для носу
Bench Figure MET DP101930.jpg|Скульптура чалавека на лаве
Tolita jaguar fertility figure - IMJ B870025 - angle view.jpeg|Танец ягуара
Tumaco roller, 300 BC to 200 AD - Redpath Museum - McGill University - Montreal, Canada - DSC08230.jpg|Цыліндрычная пячатка

## Спасылкі 
* J.F. Bouchard, Tumaco - La Tolita: Un Litoral de Intercambio en el Período Prehispánico
* Patiño DC. Culture, art and power at tulato in the pacific coast of Colombia and Ecuador. J His Arch & Anthropol Sci. 2020;5(3):109-115
* HARRY PACHAJOA, CARLOS ARMANDO RODRÍGUEZ, CAROLINA ISAZA Parálisis facial en la cerámica de la cultura prehispánica Tumaco-Tolita (300 A.C.-600 D.C.)

Катэгорыя:Андскія культуры
Катэгорыя:Медны век
Катэгорыя:Археалогія ў Эквадоры
Катэгорыя:Археалогія ў Калумбіі