open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Салеевыя

**Салеевыя**, касаротыя, правабаковыя марскія языкі (*Soleidae*) — сямейства рыб атрада камбалападобных.

Каля 30 родаў, некалькі дзясяткаў відаў.

Пашыраны пераважна ў трапічных і субтрапічных морах (у Міжземным і Чорным морах трапляюцца касарот і салея насатая), некаторыя віды — у прэсных водах. Жывуць у прыбярэжнай зоне.

Даўжыня да 60 см, маса да 4 кг. Цела падоўжанае, языкападобнае. Пярэдні край галавы закруглены і выдаецца над рылам. Вочы ў солеевых на правым боку. Ротавая шчыліна вузкая, скошаная на левы бок. Спінны і анальны плаўнікі большай часткай не злітыя з хваставым.

Кормяцца доннымі беспазваночнымі, дробнай рыбай.

Аб'ект промыслу.

Катэгорыя:Камбалападобныя
Ян XV

**Ян XV** (; свецкае імя: Джавані ды Галіна Альба, ; ) — Папа Рымскі са жніўня 985 па 1 красавіка 996 года.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Ян XIV

**Ян XIV** (; свецкае імя: **П’етра Канепанова**, ; ? — 20 жніўня 984) — Папа Рымскі з 10 снежня 983 да 20 жніўня 984.

Да абрання — біскуп Павіі і канцлер Атона II Рудога. Неўзабаве пасля абрання трапіў у рукі свайго суперніка — антыпапы Баніфацыя VII, які заключыў яго ў турму і замарыў голадам.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Памерлі ад голаду
Катэгорыя:Біскупы павійскія
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы X стагоддзя
Авіякатастрофа пад Петразаводскам 20 чэрвеня 2011

**Авіякатастрофа пад Петразаводскам 20 чэрвеня 2011** — катастрофа 20 чэрвеня 2011 самалёта Ту-134А авіякампаніі РусЭйр, бартавы нумар RA-65691, які выконваў рэйс па маршруце Масква — Петразаводск. Самалёт разваліўся на часткі і загарэўся ад удара аб зямлю пры заходзе на пасадку ў складаных метэаўмовах непадалёк ад петразаводскага аэрапорта каля сяла Бесавец, прыкладна ў 600 м ад тарца ўзлётна-пасадачнай паласы. Адразу загінулі 45 з 52 людзей, што знаходзіліся на борце самалёта.

У катастрофе загінулі грамадзянін Беларусі Міхаіл Карпук, грамадзяне Расіі, ЗША, Украіны, Нідэрландаў і Швецыі. Сярод ахвяр — шэраг кіраўнікоў атамнай галіны Расіі:
* Сяргей Рыжоў — дырэктар-генеральны канструктар АКБ «Гідрапрэс»;
* Генадзь Банюк — намеснік дырэктара, галоўны канструктар АКБ «Гідрапрэс»;
* Мікалай Труноў — галоўны канструктар і начальнік аддзела парагенератараў і цепламеханічнага абсталявання АКБ «Гідрапрэс»;
* Андрэй Трафімаў — галоўны тэхнолаг АКБМ імя Афрыкантава;
* Валерый Лялін — начальнік упраўлення «Атамэнергамаша».

## Спасылкі 
* http://mak.ru/russian/investigations/2011/tu-134_ra-65691.html  сайт МАК
* avherald.com — Crash: Rusair T134 at Petrozavodsk on Jun 20th 2011 

Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні ў Расіі
Катэгорыя:Падзеі 20 чэрвеня
Катэгорыя:Чэрвень 2011 года
Катэгорыя:Катастрофы 2011 года
Катэгорыя:Петразаводск
Хойвік

**Хойвік** (, []; ) — трэці па велічыні горад на Фарэрскіх астравах — аўтаномнага рэгіёна Каралеўства Даніі, знаходзіцца на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы вострава Стрэймой, паўночны прыгарад Торсхаўна.

Насельніцтва на 1 студзеня 2009 года — 3467 жыхароў.

Насельніцтва Хойвіка павялічваецца і ён паступова становіцца часткай сталіцы Фарэрскіх астравоў — Торсхаўна.

Катэгорыя:Гарады Фарэрскіх астравоў
Катэгорыя:Стрэймай‏
Europeana

**Europeana** — еўрапейская лічбавая бібліятэка, мэта якой — забяспечыць доступ да адсканаваных старонак кніг, якія адлюстроўваюць розныя аспекты еўрапейскай культуры. Праект афіцыйна стартаваў 20 лістапада 2008 года. На момант старту праекта было аблічбавана 2 мільёна розных аб’ектаў культурнай спадчыны Еўропы. Да 2010 года, па запэўненнях распрацоўнікаў, гэта лічба павінна была дасягнуць 6—10 мільёнаў, да 2015 — 15 мільёнаў. Цяпер даступная інфармацыя на французскай, нямецкай і англійскай мовах. У далейшым мяркуецца прадставіць крыніцы на ўсіх еўрапейскіх мовах. Па стане на 2008 год, найбольшы ўнёсак у стварэнне бібліятэкі ўнесла Францыя (50 % — аблічбаваных дадзеных), 10 % — Вялікабрытанія, 1,4 % — Іспанія, 1 % — Германія..

З-за вялікай колькасці наведвальнікаў (10 мільёнаў у гадзіну) сайт стаў недаступны ў першы ж дзень і зачыніўся да сярэдзіны снежня 2008 года.

## Гл. таксама 
* Нацыянальная бібліятэка Францыі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Сайт распрацоўнікаў 

Катэгорыя:З’явіліся ў 2008 годзе
Катэгорыя:Электронныя бібліятэкі
Катэгорыя:Еўрапейская культура
Катэгорыя:Бібліятэкі
Клаксвуйк

**Клаксвуйк** (, []) — другі па велічыні горад і гавань Фарэрскіх астравоў. Размешчаны на востраве Барой, на ускрайку двух заліваў.

У Клаксвуйке, на стадыёне «Інжэктар Арэна», праводзіць свае хатнія матчы футбольны клуб «КІ Клаксвуйк».

Панарама г. Клаксвуйк змешачана на 100-кронавай банкноце Фарэрскіх астравоў.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Фарэрскіх астравоў
Fright Night (гурт)

**Fright Night** — расійскі гурт з Масквы, створаны ў 2005. Гурт выконвае музыку ў стылях альт-метал i готык-рок.

Гурт выступаў разам з вядомымі готык-метал камандамі, такімі як To Die For, Theatre des Vampires, Das Ich і The Last Days Of Jesus, а таксама прымаў удзел у міжнародных фестывалях цяжкай музыкі.

## Альбомы 
* Inspired (2007)
* The Play of Pain (2010)
* Life Eternal (2014)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Рок-гурты Расіі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе
Гуманізм

**Гуманізм** (ад  — чалавечнасць,  — чалавечны,  — чалавек) — светапогляд, у цэнтры якога знаходзіцца ідэя чалавека як найвышэйшай каштоўнасці; узнік як філасофская плынь у эпоху Адраджэння.

Гуманізм сцвярджае каштоўнасць чалавека як асобы, яго правы на свабоду, шчасце, развіццё, праяву сваіх здольнасцей.

## Этымалогія і азначэнне 
Слова «гуманізм» паходзіць ад лацінскага паняцця humanitas, упершыню выкарыстанага Цыцэронам для апісання каштоўнасцей, звязаных з ліберальнай адукацыяй, чымсьці накшталт сучаснага мастацтва, філасофіі, гісторыі, літаратуры. Слова зноў усплыло падчас італьянскага Адраджэння, калі umanista дасягнула англійскай мовы ў XVI стагоддзі. Слова не выкарыстоўваўся як -ізм, а як -іст для апісання групы людзей, якія вывучаюць і прапагандуюць адукацыю на аснове класічнай літаратуры. У пачатку XIX стагоддзя ён выкарыстоўваўся ў Германіі як гуманізм з рознымі значэннямі, і адтуль ён зноў увайшоў у англійскую мову з двума рознымі абазначэннямі, адзін з якіх звязаны з вывучэннем класічнай літаратуры, які застаўся акадэмічным тэрмінам, а другі быў больш папулярызаваны і азначаў нерэлігійны падыход да жыцця, што азначае антытэзу тэізму. Хутчэй за ўсё, менавіта баварскі тэолаг Фрыдрых Імануіл Нітамер увёў тэрмін гуманізм для апісання новай класічнай праграмы, якую ён планаваў прапанаваць у нямецкіх сярэдніх школах. Неўзабаве свет прынялі іншыя навукоўцы, такія як Георг Фойгт і Якаў Буркхарт. У XX стагоддзі гэтае слова ўдакладнілася, дайшоўшы да сучаснага значэння, што азначае натуралістычны падыход да жыцця з акцэнтам на дабрабыт і свабоду людзей.

Даць вызначэнне гуманізму — складаная задача, якая раскрывае супярэчнасці вакол гуманізму. З аднаго боку, гуманізм вызначаецца як заступнік чалавечай свабоды і годнасці, з другога — ён звязаны з прыгнётам (праз тое, што ён з’яўляецца пабочным прадуктам сучаснасці). У 1974 годзе філосаф Сідні Хук вызначыў гуманізм, або гуманістаў, па негатыўных характарыстыках. Па-першае, гуманісты выступаюць супраць навязвання адной культуры ў розных цывілізацыях, не належаць да царквы ці ўсталяванай рэлігіі, не падтрымліваюць дыктатуры, не апраўдваюць гвалт за сацыяльныя рэформы або больш лаяльныя да арганізацыі, чым іх абстрактныя каштоўнасці.

## Ідэі гуманізму ў гісторыі 
* Дантэ Аліг’еры,
* Леанарда да Вінчы,
* Франчэска Петрарка,
* Джавані Бакача,
* Энеа Сільвіа Пікаламіні (папа Пій II),
* Томас Мор,
* Томас Стэрнз Эліят,
* Іаган Вольфганг Гётэ.
Лакенскі палац

**Палац Лакен** (, ) — палац-рэзідэнцыя бельгійскай каралеўскай фаміліі ў брусельскім раёне Лакен.

Палац Лакен знаходзіцца на поўначы бельгійскай сталіцы. Быў пабудаваны ў 1781—1785 гадах па загаду Альберта Саксэн-Тэшынскага, штатгальтара Аўстрыйскіх Нідэрландаў у стылі класіцызму.
Раскошныя інтэр’еры палаца ствараліся самымі раскошнымі майстрамі, такімі як Жан Жазеф Шапюі.

З 1815 па 1830 год, падчас існавання Злучанага каралеўства Нідэрланды, палац Лакен быў адной з рэзідэнцый караля Нідэрландаў.

Пасля бельгійскай рэвалюцыі і здабыцця Бельгіяй незалежнасці ён становіцца рэзідэнцыяй бельгійскага караля Леапольда I. Сын Леапольда I, Леапольд II, пашырыў палац і прылеглы парк, а таксама пабудаваў знакамітыя паркавыя аранжарэі Лакена.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палацы Бельгіі
Катэгорыя:Рэзідэнцыі кіраўнікоў
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Бруселя
Заходняя царква Торсхаўна

**Заходняя царква Торсхаўна** () — лютэранская царква ў Торсхаўне. Вышыня будынка 40,5 метраў, што робіць яго самым высокім будынкам на Фарэрскіх астравах.

## Гісторыя 
Будынак пабудаваны ў 1975 годзе. У Духаў дзень, 5 чэрвеня 2006 г. перад царквой быў усталяваны помнік Сігмундуру Брэстысану, які паклаў пачатак хрысціянізацыі астравоў і быў забіты ў 1005 годзе. Аўтар помніка Ханс Паўлі Ольсен.

## Апісанне 
Падмурак будынка зроблены з базальту, на якім пастаўлены пірамідападобны купал з медзі і шкла.

## Глядзіце таксама 
* Арктычны сабор 
* Царква Хювінкяа

## Спасылкі 
* Folkakirkjan.fo — Vesturkirkjan (на фарэрскай мове)

Катэгорыя:Лютэранскія храмы Даніі
Катэгорыя:Торсхаўн
Бурана

thumb|Стракатая забудова Бурана
**Бурана** (Burano) — астраўны квартал Венецыі, размешчаны на адлегласці 7 км. ад цэнтра горада, побач з Тарчэла, з насельніцтвам каля 4000 жыхароў. Вядомы сваімі ярка афарбаванымі дамамі. З XVI стагоддзя спецыялізуецца на вытворчасці карунак. Тэхналогія вытворчасці карунак, як мяркуюць, была экспартавана венецыянцамі з Усходняга Міжземнамор'я. Выхадцам з Бурана быў знакаміты кампазітар Галупі. Да 1923 года Бурана лічыўся асобным ад Венецыі горадам, як і Мурана. Акрамя маляўнічай забудовы, турыстаў вабяць у Бурана музей венецыянскіх карункаў і царква Сан-Марціна з нахільнай 52-метровай кампанілай.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Бальдасарэ Галупі, італьянскі кампазітар

Катэгорыя:Астравы Венецыянскай лагуны
Ян XVIII

**Ян XVIII** (; свецкае імя: **Джавані Фазана**, ; (? — 18 ліпеня 1009, Рым) — Папа Рымскі з студзеня 1004 да 18 ліпеня 1009.

## Біяграфія 
Ян нарадзіўся ў мястэчку Рапагнана блізу Асколі-Пічэна, да прысвячэння Фазаніус. Ён быў сынам рымскага святара Леа. Параўнальна працяглае праўленне Яна было спакойна і нічым не характэрна, бо Папа вымушаны быў балансаваць паміж сям’ёй Крэсчэнца, імператарам Генрыхам II Святым і маркграф Ардуінам, а Рым пакутаваў ад чумы і набегаў сарацынаў. Тым не менш, ён заснаваў дыяцэзію ў Бамбергу і заахвочваў місіянерства сярод славян.

Катэгорыя:Постаці Бамберга
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XI стагоддзя
Катэгорыя:Папы Рымскія
Стары горад (Нюрнберг)

thumb|300px|Выгляд на Нюрнбергскую крэпасць з боку Старога горада
**Стары горад** () — гістарычны цэнтр г. Нюрнберг з сярэднявечнай забудовай і дамінантнай Нюрнбергскай крэпасцю ў главе архітэктурнага ансамбля.

## Геаграфічнае становішча 
Стары горад ляжыць у цэнтры г. Нюрнберг па абодва бакі ад ракі Пегніц ля падножжа пяшчаніковой скалы, на якой размешчаны знак горада — сярэднявечная Нюрнбергская крэпасць. Раку перасякаюць некалькі гістарычных каменных мастоў.

## Гісторыя 
## Гл. таксама 
* Гарадская сцяна Нюрнбергa
* Гістарычная міля Нюрнберга
* Нюрнберг
* Нюрнбергская крэпасць

Катэгорыя:Нюрнберг
Макратэхналогія

**Макратэхналогія** — сукупнасць тэхналагічных працэсаў, якія адносяцца да стварэння і вытворчасці звышнавукаёмістай прадукцыі (між іншым, касмічная, авіяцыйная, мікраэлектронная, камп’ютарная, квантавая, ядзерная тэхнікі).

На 2009 год з ліку 50 г. зв. крытычных макратэхналогій 22 кантралююцца ЗША, 8–10 — Германіяй, 7 — Японіяй, па 3–5 — Велікабрытаніяй і Францыяй, па 1 — Швецыяй, Нарвегіяй, Італіяй, Швейцарыяй (т. ч., краіны «Вялікай сямёркі» разам кантралююць 46 з 50 крытычных макратэхналогій).

## Літаратура 
* Современные глобальные трансформации и проблема исторического самоопределения восточнославянских народов. Под ред. Ч. С. Кирвеля. — 2-е изд., пер. и доп. — Гр. : ГрГУ, 2009.

Катэгорыя:Тэхналогіі
Гарадская сцяна (Нюрнберг)

thumb|Гарадская сцяна каля Жаночай брамы (Frauentor) і вежа "Rotes&nbsp;M"
thumb|Прыбрамная вежа "Äußerer Laufer Torturm"
**Гарадская сцяна** () Старога горада - каменныя сярэднявечныя ўмацаванні (інжынерныя ахоўныя збудаванні), якія атачаюць раён гістарычнага цэнтра (т.зв. Стары горад) г. Нюрнберг.

Гарадская сцяна належыць да ліку найбольш значных архітэктурных і культурных помнікаў горада.
## Цікавыя факты 
* З Галоўнага чыгуначнага вакзала Нюрнберга можна напроста прайсці ў Стары горад па падземным пераходзе, які праходзіць непасрэдна пад Гарадской сцяной.
* Гарадская сцяна ўваходзіць у лік славутасцяў т.зв. Гістарычнай мілі Нюрнберга.
## Гл. таксама 
* Нюрнберг
* Гістарычная міля Нюрнберга

Катэгорыя:Нюрнберг
Палац Пена

**Палац Пена** (*Palácio Nacional da Pena*) — палац у Партугаліі, знаходзіцца на высокай скале над Сінтрай і вылучаецца фантастычным псеўдасярэднявечным стылем. Уся кампазіцыя з гары, замка і прылеглага парку плошчай 270 гектараў — адзін з ранніх узораў рамантычнай ландшафтнай архітэктуры XIX стагоддзя. Замак і парк узніклі ў 1840 годзе як летняя каралеўская рэзідэнцыя на месцы маленькага закінутага манастыра ў стылі мануэліна. Будаўніцтва арганізаваў Фердынанд фон Саксен-Кобург-Гота — баварскі прынц, муж каралевы Партугаліі Марыі II. Ён уклаў у гэты праект велізарныя сродкі, і працы працягваліся да самай яго смерці ў 1885 годзе. Унутраныя памяшканні з убраннем захаваны ў тым выглядзе, у якім іх пакінула апошняя ўладальніца, каралева Амелія, вымушаная бегчы з Партугаліі ў 1910 годзе.

## Галерэя 

Выява:Ippar-palacio-pena-aerea.jpg|Палац Пена
Выява:Pena-medio.JPG|Палац Пена ў Сінтры
Выява:Pena_National_Palace23.jpg|Вежа палаца
Выява:Palacio_da_pena.jpg
Выява:Pena_National_Palace06.jpg|Галоўны ўваход у палац у маўрытанскім стылі
Выява:Pena_National_Palace16.jpg|Унутраны дворык

Пена
Катэгорыя:Рэзідэнцыі кіраўнікоў
Крышту Рэй

**Хрыстос-Цар** — статуя Хрыста ў г. Алмада, Партугалія. Падножжа статуі знаходзіцца на вышыні 113 м над узроўнем ракі Таха. Порцік мае вышыню 75 метраў, сама статуя Хрыста 28 метраў.

## Гісторыя 
Статуя Хрыста была пабудавана ў 1949—1959 гг. і адкрыта 17 мая 1959 года. Стварэнне статуі было ўхвалена на партугальскай канферэнцыі Епіскапата, праведзенай у Фаціме 20 красавіка 1940, як просьба Богу, каб выратаваць Партугалію ад уваходу ў Другую Сусветную вайну. Яна была пабудавана на народныя ахвяраванні, галоўным чынам на грошы жанчын. Партугалія не ўдзельнічала ў Другой Сусветнай вайне, таму жанчыны ахвяравалі грошы на статую Хрыста, бо ён выратаваў ад смерці іх сыноў, мужоў і бацькоў не дапусціўшы ўдзелу Партугаліі ў ваенных дзеяннях.

## Іншыя статуі Хрыста 
* **Статуя Хрыста-Збавіцеля** — Рыа-дэ-Жанэйра, 
* **Статуя Хрыста Цара** — Свебодзін, 
* **Андскі Хрыстос** — Перавал Бермеха,  і  Чылі
* **Крыста дэ ла Канкордзія** — Качабамба,  Балівія

## Галерэя 

File:Cristo Rei e a Cruz Alta.JPG|Выгляд спераду на манумент.
File:Cristo-Rei (Almada) 2009.jpg|Крышту Рэй знізу.
File:Cristo-Rei.jpg|Манумент на заходзе.
File:Cristo Rei Lisboa.JPG|Выгляд ззаду на манумент.
File:Christo-Rei.jpg
File:Almada Cristo Rei.jpg|Выгляд манумента над Алмадай.
File:Cristo Rei (vista lateral).jpg|Бакавы выгляд на манумент.
File:Cristo Rei e Ponte 25 de Abril.JPG|Мост імя 25 красавіка на фоне Крыста Рэй

Катэгорыя:Помнікі Ісусу Хрысту
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Партугаліі
Бамберг

**Бамберг** (, у Сярэднявеччы: Babenberg, на франконскім дыялекце: Bambärch) — горад акруговага падпарадкавання ў зямлі Баварыя, Германія. Горад з’яўляецца цэнтрам гарадскога самакіравання. У горадзе знаходзіцца Універсітэт Ота-Фрыдрыха, працуюць бровары і дзяржаўныя ўстановы. Бамберг, як і Рым, размешчаны на сямі гарах. У Сярэдневеччы Бамберг называлі «нямецкім Рымам». У саборы Бамберга пахаваны Клімент II (Папа Рымскі) — адзіны папа, пахаваны на поўнач ад Альпаў.

Бамберг — адзін з нямногіх старажытных гарадоў Германіі, ацалелых падчас Другой сусветнай вайны. У 1993 годзе горад Бамберг быў уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Акрамя Бамберг — адзін з нямногіх старажытных гарадоў Германіі, ацалелых падчас Другой сусветнай

У горадзе пражываюць каля 7000 грамадзян іншых нацыянальнасцей, у тым ліку каля 4100 служачых Арміі ЗША з сем’ямі.

## Гісторыя 
Бамберг, як і Рым, размешчаны на сямі гарах. Бамберг упершыню згадваецца ў 902 годзе як уладанне роду Бабенбергаў *Castrum Babenberch* (вымаўляецца «*Каструм Бабенберх*»). У 973 імператар Атон II падараваў Бамберг свайму стрыечнаму брату Генрыху. Яго сын, Генрых II заснаваў тут у 1007 годзе біскупства і распачаў будаўніцтва Бамбергскага сабора. У 1430 годзе да горада падыйшлі гусіты, аднак маркграф Фрыдрых Брандэнбургскі здолеў адкупіцца ад аблогі за 12 000 гульдэнаў. У наступныя стагоддзі Бамберг моцна цярпеў ад іншаземных войскаў: у Трыццацігадовую вайну — ад шведскіх, у Сямігадовую — ад прускіх, а ў часы Напалеона — ад французскіх. Але ў перыяд барока, асабліва з канца XVII і да сярэдзіны XVIII стагоддзя, Бамберг перажывае культурны росквіт. З 1802 Бамберг у складзе Баварыі. Падчас Рэвалюцыі 1848—1849 гадоў Бамберг становіцца адным з цэнтраў кіруемых дэмакратамі. Пасля Другой Сусветнай вайны Бамберг знаходзіўся ў амерыканскай акупацыйнай зоне: з таго часу ў горадзе размешчаны гарнізон арміі ЗША. Ён грунтаваўся да верасня 2014 года.

## Славутасці 
* Стары горад, з вялікай колькасцю архітэктурных помнікаў, у т.л.:
** Бамбергскі кафедральны сабор
** Старая ратуша
** Крэпасць Альтэнбург
** Кляштар Святога Міхаіла
** Старая рэзідэнцыя біскупаў ()
** Новая рэзідэнцыя біскупаў
** Царква Святога Якава (1073—1109)
** Царква Святога Гангольфа (XI стагоддзе)
** Царква Святога Стэфана
** Царква Святога Марціна (1686—1691)
** Царква Святой Веры
** Квартал «Малая Венецыя»
* Музей Дыяцэзіі
* Гістарычны музей
* Новая Рэзідэнцыя з Дзяржаўнай галерэяй
* Франконскі бвеласіпедны музей
* Дом Э.Т.А. Гофмана

## Гарады-пабрацімы 
*  Радэз
*  Бедфард
*  Эстэргам
*  Фельдкірхен, Карынтыя
*  Філах
*  Прага (раён Прага I)

## Галерэя 

Bamberg-Dom-122-Ostfassade-2009-gje.jpg
Bamberg-Neue Residenz-28-2013-gje.jpg
Bamberg-Neue Residenz-Rosengarten-46-Michelsberg-2014-gje.jpg
Bamberg-Altes Rathaus-12-2010-gje.jpg
Bamberg-Klein Venedig-94-2013-gje.jpg
Bamberg-Unterer Kaulberg-64-Nr38-34-2018-gje.jpg
Bamberg-Karmelitenkloster-24-St Theodor-2018-gje.jpg
Bamberg-Karmelitenkirche St Theodor-28-zur Empore-2018-gje.jpg
Bamberg-Hoelle-06-Nr12-10-2013-gje.jpg
Bamberg-Kasernstr-04-2009-gje.jpg

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Палац Ажуда

**Ажуда** () — каралеўскі палац у Лісабоне. Будаўніцтва пачалося ў стылі позняга барока неўзабаве пасля землетрасення 1755 года, якое разбурыла каралеўскі палац XV—XVI стст, які стаяў на гэтым месцы раней. Жаласны стан казны прымусіў караля перагледзець першапачатковы праект у бок памяншэння яго памераў. Да 1802 г. палац быў дабудаваны ў стылі класіцызму. Сталым месцам пражывання каралеўскай фаміліі стаў з 1861 г., тады ж інтэр'еры былі абноўлены ў духу эклектыкі. У наш час адкрыты для наведвання турыстамі.

## Гл. таксама 
* Палац Сан-Бенту

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Лісабона
Ажуда
Палац Сан-Бенту

**Палац Сан-Бенту** або **Палац Нацыянальнага сходу** () — рэзідэнцыя партугальскага парламента ў цэнтры Лісабона. Пабудаваны ў XVII ст. у духу маньерызму як парадны будынак бенедыкцінскага манастыра. Пасля перабудоўваўся, асабліва пасля землетрасення 1755 года. Пры секулярызацыі манастырскіх уладанняў у 1834 канфіскаваны ў царквы і перададзены дзяржаве як рэзідэнцыя Картэсаў. Плошча перад палацам — традыцыйнае месца палітычных дэманстрацый. Паблізу палаца — сучасная прыбудова і рэзідэнцыя прэм'ер-міністра Партугаліі.

## Спасылкі 
* Віртуальнае вандраванне па палацу 

Сан-Бенту
Катэгорыя:Славутасці Лісабона
Сан-Бенту
Вежа Белен

**Беленская вежа** ( — «вежа Віфлеема») — умацаванае збудаванне (форт) на востраве ў рацэ Тэжу ў аднайменным раёне Лісабона. Пабудавана ў 1515—1521 гадах у гонар адкрыцця Васка да Гама марскога шляху ў Індыю і служыла па чарзе невялікай абарончай крэпасцю, парахавым складам, турмой і мытняй.

Чатырохпавярховае збудаванне вышынёй 35 метраў з’яўляецца ўзорам мануэлінскага архітэктурнага стылю, характэрнага для Партугаліі эпохі Адраджэння, аднак амаль згубленага цяпер. У XIX стагоддзі помнік стаў аб’ектам цікавасці і гонару партугальскіх рамантыкаў, была здзейснена капітальная рэстаўрацыя. У 1983 годзе вежа і бліжэйшы манастыр іеранімітаў Жыронімуш былі абвешчаны ЮНЕСКА помнікамі Сусветнай культурнай спадчыны. У наш час вежа адкрыта для наведвання.

Belem-Torre-06-1983-gje.jpg
Belem-Torre-14-2011-gje.jpg
Belem-Torre-26-2011-gje.jpg
Belem-Torre-30-2011-gje.jpg

## Гл. таксама 
* Замак Святога Георгія

## Спасылкі 
* Дакументы з сайта Сусветнай спадчыны
* Гісторыя і архітэктура Вежы Белен 

Катэгорыя:Палацы Партугаліі
Катэгорыя:Вежы Партугаліі
Катэгорыя:Збудаванні Партугаліі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Музеі Лісабона
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Славутасці Лісабона
Педру III

**Педру III** (, , Партугалія — , Келюш, Сінтра, Партугалія) — кароль Аб'яднанага каралеўства Партугаліі, Бразіліі і Алгарві з 24 лютага 1777 па 5 сакавіка 1786. З дынастыі Браганса.

Сын караля Жуана V і Марыі Ганны Аўстрыйскай. Жанаты з 1760 года на каралеве Партугаліі Марыі I, дачцэ свайго роднага брата Жазэ, які, не маючы спадкаемцаў мужчынскага полу, дамогся ад Папы Рымскага дазволу на блізкароднасны шлюб. Педру не спрабаваў браць удзел у кіраванні справамі, марнуючы свой час на паляванне ці рэлігійныя вучэнні.

Катэгорыя:Браганса (дынастыя)
Катэгорыя:Каралі партугальскія
Палац Келуш

**Палац Келуш** (; вядомы таксама як *Нацыянальны палац*) — палац партугальскіх каралёў у стылі ракако ў горадзе Келуш каля Лісабона. Будаўніцтва было пачата ў 1742 г. прыдворным архітэктарам Матэушам Вісенты ды Алівейра для Педру III і завершана ў 1767 г. У садзе расстаўлены статуі, прывезеныя каралём з Італіі і Англіі. У 1794 г. палац стаў месцам знаходжання каралевы Марыі. Дагэтуль у адным з павільёнаў палаца прынята размяшчаць кіраўнікоў замежных урадаў, якія наведваюць Партугалію з дзяржаўнымі візітамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лісабон
Келуш
Катэгорыя:Ракако
Беленскі палац

**Беленскі палац** () — афіцыйная рэзідэнцыя прэзідэнта Партугаліі. Размешчаны ў лісабонскім раёне Белен у непасрэднай блізасці ад манастыра іеранімітаў і рэкі Тэжу. Палац быў закладзены ў XVI ст. прынцам Мануэлем. Фасад складаецца з пяці падобных па архітэктуры будынкаў XVII стагоддзя, пабудаваных графамі Авейрэш. У XVIII ст. палац набыў кароль Жуан V, які абнавіў у найноўшым гусце ўсе яго інтэр’еры. Каралева Марыя арганізавала пры палацы невялікі звярынец і прыбудавала да яго манеж (цяпер — Дзяржаўны музей экіпажаў). У 1902 г. на плошчы перад палацам адкрыўся мармуравы помнік Вялікаму Альбукерку.

## Спасылкі 
* Беленскі палац на афіцыйным сайце Прэзідэнта Партугаліі

Катэгорыя:Славутасці Лісабона
Катэгорыя:Палацы Партугаліі
Палац Сінтра

**Палац Сінтра** () — сярэднявечны палац у Сінтры, дзе з XV па канец XIX стагоддзяў жылі партугальскія манархі. Нефармальна называецца Вясковым палацам (*Palácio da Vila*). Нароўні з двума іншымі палацамі Сінтры ўключаны ў лік аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Яшчэ ў XII ст. на месцы палаца знаходзілася рэзідэнцыя маўрытанскіх кіраўнікоў. Захаваныя пабудовы ўзніклі большай часткай у праўленне Жуана I. Сярод гістарычна значных пакояў — Зала сарок, Зала лебедзяў і Арабская зала (пашкоджаны падчас землетрасення 1755 года). Палацавая капліца, магчыма, адносіцца да кіравання Дыніша I (1261—1325). Гербавая зала і рэнесанснае крыло, пабудаваныя для Мануэля I, дэкараванае паліхромнымі севільскімі кафлямі.

Сінтра
Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Кацярына Медычы

**Кацярына Медычы** () або **Кацярына Марыя Рамола ды Ларэнца дэ Медычы** () (13 красавіка 1519, Фларэнцыя — 5 студзеня 1589, Блуа) — каралева і рэгентка Францыі, жонка Генрыха II, караля Францыі з Ангулемскай лініі дынастыі Валуа. Была маці траіх сыноў, якія займалі французскі прастол на працягу яе жыцця, і мела вялікі ўплыў на палітычнае жыццё Францыі. Некаторы час кіравала краінай у якасці рэгенткі.

У 1533 годзе, ва ўзросце чатырнаццаці гадоў, Кацярына выйшла замуж за прынца Генрыха дэ Валуа, другога сына караля Францыска I і каралевы Клод. Пад афранцужанай версіяй імя, *Catherine de Médicis*, была каралевай з 1547 да 1559 год. На працягу свайго кіравання Генрых адхіляў Кацярыну ад удзелу ў дзяржаўных справах, замяняючы яе сваёй палюбоўніцай Дыянай дэ Пуацье, якая мела вялікі уплыў на яго. Смерць Генрыха вывела Кацярыну на палітычную арэну ў якасці маці пятнаццацігадовага караля Францыска II. Калі ў 1560 годзе ён памёр, Кацярына стала рэгенткай пры дзесяцігадовым сыне Карле IX, атрымаўшы значны ўплыў. Пасля таго як у 1574 годзе Карл памёр, Кацярына захавала свой уплыў у гады валадарання свайго трэцяга сына, Генрыха III. Ён стаў абыходзіцца без яе саветаў толькі ў апошнія месяцы яе жыцця.

Сыны Кацярыны валадарылі ў эпоху амаль бесперапынных грамадзянскай і рэлігійнай войнаў у Францыі. Перад манархіяй стаялі складаныя задачы. Спачатку Кацярына пайшла на саступкі паўсталым пратэстантам, якія ўвайшлі ў гісторыю пад імем гугенотаў, аднак затым стала праводзіць вельмі жорсткую палітыку ў дачыненні да іх. Пазней яна была абвінавачана ў празмерных ганеннях, якія праводзіліся пры кіраванні яе сыноў, у прыватнасці прынята лічыць, што Варфаламееўская ноч 24 жніўня 1572 года, падчас якой тысячы гугенотаў былі забіты ў Парыжы і па ўсёй Францыі, была справакавана Кацярынай Медычы.

Некаторыя гісторыкі разглядаюць палітыку Кацярыны як адчайныя меры, каб захаваць манархію Валуа на прастоле любым коштам, а яе апекаванне над мастацтвам як спробу праславіць манархію, прэстыж якой быў у глыбокім заняпадзе. Без Кацярыны малаверагодна, што яе сыны засталіся б ва ўладзе. Гады іх кіравання былі названы «эпохай Кацярыны Медычы». Паводле слоў аднаго з яе біёграфаў, Марка Стрэйджа, Кацярына была самай магутнай жанчынай у Еўропе XVI стагоддзя.

## Спасылкі 
* *Мемуары Маргарыты дэ Валуа*
* *Генеалогіі дваран Еўропы.* 
* *Каталіцкая энцыклапедыя* *(The Catholic Encyclopedia)*

Катэгорыя:Медычы
Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Кіраўнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Валуа
Сенат Францыі

[thumb|400px|[Люксембургскі палац, у якім знаходзіцца Сенат]]
**Сенат** () — верхняя палата сучаснага парламента Францыі, з'яўляецца адной з галін заканадаўчай улады Францыі. У адрозненне ад ніжняй палаты парламента Нацыянальнага сходу адрозніваецца адсутнасцю гарачых дэбатаў і пільнай увагі сродкаў масавай інфармацыі. Сенатам таксама называлася верхняя палата парламента ў часы Французскай рэвалюцыі ў 1799-1804 гады.

## Гл. таксама 
* Люксембургскі палац

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Францыя
Катэгорыя:Палітыка Францыі
Людовік XVIII

**Людовік XVIII**,  (**Луі-Станіслас-Ксаўе**, ; ,  — , ) — кароль Францыі (1814—1824, з перапынкам у 1815), брат Людовіка XVI, які насіў падчас яго валадарання тытул графа праванскага (фр. comte de Provence) і ганаровае найменне Месье (фр. Monsieur), а потым, падчас эміграцыі, які прыняў тытул графа дэ Ліль. Заняў пасад у выніку Рэстаўрацыі Бурбонаў, якая рушыла за звяржэннем Напалеона I.

## Літаратура 
* «Mémoires de Louis XVIII» (П., 1831-33, твор апакрыфічны)
* E. Daudet, «Histoire de Immigration. Les Bourbons et la Russie pendant la révolution» (П., 1886)
* Viel-Càstel, «Hist. de la Restauration» (П., 1860)
* Vaulabelle, «Histoire des deux Restaurations»

Катэгорыя:Бурбоны
Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Герцагі Анжуйскія
Катэгорыя:Герцагі Алансонскія
Катэгорыя:Рэстаўрацыя Бурбонаў
Катэгорыя:Графы праванскія
Інакенцій XI

**Інакенцій XI** (; свецкае імя: **Бенедэта Адэскалькі**, ; 19 мая 1611, Кома, Міланскае герцагства — 12 жніўня 1689, Рым) — Папа Рымскі з 21 верасня 1676 да 12 жніўня 1689 г. Каталіцкі блаславёны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Папы Рымскія
Клімент X

**Клімент X** () (свецкае імя: Эміліа Банавентура Альцьеры, ); (13 ліпеня 1590 — 22 ліпеня 1676) — Папа Рымскі з 29 красавіка 1670 да 22 ліпеня 1676.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Жуан III

**Жуан (Іаан) III** (; , палац Alcáçova, замак Святога Георгія, Лісабон, Партугалія — , палац Рыбейра, Лісабон, Партугалія) — кароль Партугаліі і Альгарвы (1521—1557), пляменнік Жуана II, сын Мануэла I Вялікага.

## Кіраванне 
Пры ім была заснавана бразільская калонія, партугальцы авалодалі Малукскімі астравамі, адноўлены ўніверсітэт у Каімбры, прыняты езуіты і ўведзена інквізіцыя. Па сваіх маштабах праследаванне ератыкоў у Партугаліі перасягнула нават тое, што вытваралася ў іншых частках Пірэнейскага паўвострава. Езуіты набылі велізарны ўплыў у краіне. Кароль, каралева і інфанты слухаліся іх намоў. Езуіты пракраліся ва ўсе слаі грамадства, авалодалі ўніверсітэтамі і сталі панаваць над грамадскім жыццём Партугаліі.

## Сям’я 
З 1525 года жанаты з дачкой караля Кастыліі Філіпа I Кацярыне Аўстрыйскай. Ад гэтага шлюбу нарадзіліся:
* Афонсу (1526)
* Марыя (1527—1545) — жонка караля Іспаніі Філіпа II
* Ізабела (1529)
* Беатрыса (1530)
* Мануэль (1531—1537)
* Філіп (1533—1539)
* Дыніш (1535—1537)
* Жуан Мануэль (1537—1554) — муж Хуаны Аўстрыйскай
* Антоніа (1539—1540)

Усе шэсць сыноў Жуана III памерлі раней за свайго бацьку, таму карону ўспадкаваў яго ўнук Себасцьян, сын прынца Жуана. Жуан III быў прыхільнікам Карла V.

Катэгорыя:Кіраўнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Авіская дынастыя
Катэгорыя:Каралі партугальскія
Інакенцій X

**Інакенцій X** (лац. Innocentius PP. X, свецкае імя: Джамбатыста Памфілі, італ. Giambattista Pamphili; 7 мая 1574 — 7 студзеня 1655) — Папа Рымскі з 15 верасня 1644 да 7 студзеня 1655 г.

## Біяграфія 
Джамбатыста Памфілі нарадзіўся 6 мая 1574 года ў Рыме ў сям’і з Губіа, якая была ў далёкім сваяцтве з Борджа. Даводзіўся пра-пра-праўнукам Папе Аляксандру VI.

Вывучаў права і працаваў на розных пасадах у Рымскай курыі. Урбан VIII прызначыў яго нунцыем у Францыю, а затым — у Іспанію. У 1629 годзе быў прызначаны кардыналам. Інакенцій Х кіраваў царквой сумесна са сваім непатам, Каміла Барберыні, які атрымаў кардынальскую шапку неўзабаве пасля абрання яго дзядзькі на папскі прастол. Вялікую ролю пры папскім двары адыгрывала і маці кардынала-непата Алімпія Майдалькіні, празваная «папесай». Яна вырашала часам найважнейшыя пытанні палітыкі апостальскай сталіцы.

У 1648 годзе Папа асудзіў заключэнне Вестфальскага міру, які спыніў Трыццацігадовай вайне. У дактрынальнай сферы атрымаў вядомасць дэкрэт Інакенція X, які асуджаў янсенізм — рэлігійны кірунак, што быў папулярны тады ў Францыі. З мэтай пашырэння тэрыторыі папскай дзяржавы Інакенцій Х распачаў ваенны паход супраць маленькага княства Кастра, якое належала сям’і Фарнезэ. Горад быў захоплены, даму і цэрквы ў ім разбураны, а зямля, на якой ён знаходзіўся, далучана да папскіх уладанняў.

Карцінная галерэя Інакенція X і яго сваякоў дагэтуль знаходзіцца ў руках іх нашчадкаў. Яна выстаўлена ў Рыме як галерэя Дорыа-Памфілі. Выбудаваная па загадзе пантыфіка віла Памфілі — упадабанае месца адпачынку жыхароў Рыма.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Марыя Медычы

**Марыя Медычы** (, ; 26 красавіка 1575, Фларэнцыя — 3 ліпеня 1642, Кёльн) — каралева Францыі, дачка вялікага герцага Франчэска I Тасканскага і Іааны Аўстрыйскай.

## Літаратура 
* d’Estrées, «Mémoires d’Etat sous la régence de Marie de Médicis» (П., 1666);
* Ponchartrain, «Mémoires concernant les affaires de France sous la régence de Marie de Médicis» (Гаага, 1720);
* miss Pardoe, «The life of Mary de Medicis» (Л., 1852);
* Perrens, «Les mariages espagnols sous Henri IV et la régence de Marie de Médicis» (П., 1869);
* Perrens, «L’Eglise et l'état en France sous le règne d’Henri IV etc.» (П., 1872).

Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Францыі
Катэгорыя:Рэгенты Францыі
Катэгорыя:Медычы
Грыгорый XV

**Грыгорый XV** () (свецкае імя: Алесандра Людавізі, );  — ) — Папа Рымскі з 9 лютага 1621 да 8 ліпеня 1623 г.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Альтэнкірхен

**Альтэнкірхен** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Рэйнланд-Пфальц.

Уваходзіць у склад раёна Альтэнкірхен-Вестэрвальд. Падпарадкоўваецца кіраванню Альтэнкірхен. Насельніцтва складае 6214 чалавек (на 31 снежня 2006 года). Займае плошчу 11,00 км². Афіцыйны код — 07 1 32 501.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Рэйнланд-Пфальца
Урбан VIII

**Урбан VIII** (; свецкае імя: *Мафеа Барберыні*, ; 5 красавіка 1568 — 29 ліпеня 1644) — Папа Рымскі з 6 жніўня 1623 да 29 ліпеня 1644 г.

## Біяграфія 
Урбан VIII цікавіўся навукамі і мастацтвамі, у тым ліку быў адным са значных патронаў Берніні. Некаторы час сябраваў з Галілеям, але пазней уступіў з ім у востры канфлікт (магчыма, пакрыўдзіўшыся на асобныя месцы ў кнізе Галілея, якія маглі быць зразуметыя як асабістая насмешка над папам). Менавіта падчас пантыфікату Урбана VIII Галілей быў вымушаны публічна вырачыся сваіх поглядаў.

## Гл. таксама 
* Барберыні

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Род Барберыні
Катэгорыя:Біскупы Спалета
Карташу

**Карташу** (; []) — горад у Партугаліі, цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта ў складзе акругі Сантарэн. Колькасць насельніцтва - 10,1 тыс. жыхароў (горад), 24,8 тыс. жыхароў (муніцыпалітэт). Горад і муніцыпалітэт уваходзяць у эканоміка-статыстычны рэгіён Алентэжу і субрэгіёне Лезірыя-ду-Тэжу. Па старым адміністрацыйным дзяленні ўваходзіў у правінцыю Рыбатэжу.

Катэгорыя:Гарады Партугаліі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты акругі Сантарэн
Клімент VIII

**Клімент VIII** (), свецкае імя: Іпаліта Альдабрандзіні (; 24 лютага 1536, Фано, герцагства Урбіна — 3 сакавіка 1605, Рым) — Папа Рымскі з 30 студзеня 1592 да 3 сакавіка 1605 года.

## Біяграфія 
Іпаліта Альдабрандзіні нарадзіўся 24 лютага 1536 года ў Фано, каля Фларэнцыі. Атрымаў юрыдычную адукацыю. У 1585 годзе быў прызначаны кардыналам і выконваў функцыі папскага легата ў Рэчы Паспалітай, дзе падтрымліваў кандыдатуру Габсбургаў пасля смерці Стафана Баторыя. Ён сурова асуджаў практыку непатызму, але, стаўшы Папай, прызначыў кардыналамі чатырох сваіх сваякоў. Адным з іх быў П’етра Альдабрандзіні, які атрымаў пурпур у 22 гады і замяшчаў Папу ва ўсіх найважнейшых справах. Папа і яго непат ажыццяўлялі сукіраванне як у палітычных, так і ў рэлігійных справах.

Сувязі з Іспаніяй некалькі аслаблі, і апостальская сталіца зноў зблізілася з Францыяй. Крокі, прадпрынятыя Папай, дазволілі пашырыць тэрыторыю папскай дзяржавы. У рэлігійнай вобласці панавала інквізіцыя, гасячы любую праяву прагрэсіўнай думкі і развіццё свабоднай, не падпарадкаванай тэалогіі навукі. У 1600 годзе быў спалены на кастры выдатны італьянскі філосаф Джардана Бруна (нар. у 1548).

У 1596 годзе была заключана Берасцейская унія, якая прывяла да з’яўлення на ўсходзе Рэчы Паспалітай каталікоў усходняга абраду. Берасцейская унія толькі збольшага апраўдала надзеі, якія ўскладаў на яе Папа, бо не прывяла да схілення ў каталіцтва ўсяе Русі.

У дактрынальнай вобласці Папа беспаспяхова спрабаваў вырашыць спрэчку паміж тэолагамі-езуітамі і дамініканцамі, якія дыскутавалі пра межы ўплыву літасці божай на волю чалавека грэшнага і выратаванага. Пасля працяглых спрэчак і сутыкнення розных поглядаў Папа, веды якога ў тэалогіі былі вельмі абмежаванымі, вырашыў не апавяшчаць канчатковага рашэння. Пытанне засталося адкрытым. У 1600 годзе Клімент VIII з велізарнай помпай адкрыў Юбілейны год, на які прыбыло амаль 3 мільёны паломнікаў. Тагачасныя храністы адзначылі «пышнасць».

Катэгорыя:Папы Рымскія
Замак Святога Георгія

**Замак Святога Георгія** () — крэпасць у межах Лісабона, гістарычнае ядро горада. Замак размешчаны на высокім узгорку і бачны практычна з любой кропкі горада. Месца, на якім стаіць замак, было ўмацавана са старажытнасці і служыла крэпасцю рымлянам, вестготам, а потым і маўрам. Да таго як першы кароль Партугаліі Афонсу Энрыкеш пры дапамозе крыжакоў захапіў замак у 1147, тут размяшчалася рэзідэнцыя маўрытанскага эміра. Гістарычны Лісабон у маўрытанскі перыяд развіваўся на стромкім схіле паміж замкам Святога Георгія і Тэжу, пазней гэты раён атрымаў імя Алфама. Культ святога Георгія прыйшоў у Партугалію пасля заключэння Віндзорскага дагавора: Георгій Пераможца лічыцца заступнікам Англіі. Замак заставаўся каралеўскай рэзідэнцыяй датуль, пакуль у XVI стагоддзі на плошчы Камерцыі не быў пабудаваны палац Рыбейра, пасля разбураны Лісабонскім землетрасеннем.

Святога Георгія
Катэгорыя:Славутасці Лісабона
Брага (горад)

**Брага**  ( , ) — горад у Партугаліі, цэнтр аднайменнай акругі і муніцыпалітэта. Знаходзіцца ў складзе буйной гарадской агламерацыі Вялікі Мінью. Колькасць насельніцтва - 173,9 тыс. жыхароў (горад), 173,9 тыс. жыхароў (муніцыпалітэт). Горад і муніцыпалітэт уваходзіць у эканоміка-статыстычны рэгіён Паўночны рэгіён і субрэгіён Каваду. Па старым адміністрацыйным дзяленні ўваходзіў у правінцыю Мінью. Міньюскі ўніверсітэт.

Катэгорыя:Гарады Партугаліі

Катэгорыя:Муніцыпалітэты акругі Брага
Вялікі Аўстралійскі заліў

**Вялікі Аўстралійскі заліў** () — буйны адкрыты заліў, які адносіцца да водаў Індыйскага акіяна. Размешчаны ў цэнтральнай і заходняй частцы паўднёвага ўзбярэжжа Аўстраліі.

Вялікі Аўстралійскі заліў працягнуўся на ўсход ад Заходняга мыса ў Заходняй Аўстраліі да Паўднёва-Заходняга мыса на Тасманіі. Працягласць ўзбярэжжа заліва складае каля 1160 км. Плошча каля 1335 тыс. км². Глыбіня да 5670 м. Галоўны порт — горад Адэлаіда. Большая частка заліва размешчана на поўдні тэрыторыі, прылеглай да мяжы штатаў Заходняя Аўстралія і Паўднёвая Аўстралія. У Вялікім Аўстралійскім заліве маюцца некалькі больш дробных заліваў — Спенсер, Сент-Вінсент.

Для берагавой лініі Вялікага Аўстралійскага заліва характэрныя берагавыя скалы (да 60 м у вышыню), пясчаныя пляжы і скалістыя тэрасы. У бухту Уілсан упадае рака Дэнмарк. У заліў упадаюць рэкі Мурэй. Прылівы вышынёй да 3,6 м.

## Флора і фаўна 
Воды заліва, нягледзячы на адносна невялікую глыбіню, не адрозніваюцца багаццем флоры і фаўны па прычыне нязначнага назапашвання асадкаў. Тым не менш, заліў насяляе мноства акул, асабліва ў прыбярэжных водах, а таксама гладкіх кітоў, якія мігрыруюць унутры рэгіёна.

## Гісторыя 
Вялікі Аўстралійскі заліў быў упершыню даследаваны еўрапейцамі ў 1627 годзе, калі галандскі мараплавец Тысен праплыў уздоўж яго заходняй мяжы. Пазней узбярэжжа было падрабязна нанесена на карту англійскім даследчыкам капітанам Мэцью Фліндэрсам у 1802 годзе, падчас яго плавання вакол Аўстралійскага кантынента.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Большой Австралийский залив // Сайт *«Планета Земля»* Geosfera.Org

Катэгорыя:Залівы Аўстраліі
Катэгорыя:Залівы Індыйскага акіяна
Марыя Арагонская

**Марыя Арагонская** (, ; 1482—1517) — другая жонка Мануэля I Партугальскага, маці Жуана III і Энрыке. Была каралевай-кансортам Партугаліі з 1500 гады да сваёй смерці. Дачка Ізабелы Кастыльскай і Фердынанда II Арагонскага.thumb|left|Заручыны Мануэля I і інфанты Марыі

Катэгорыя:Трастамара
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Партугаліі
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Грыгорый XIV

**Грыгорый XIV** () (свецкае імя: Нікало Сфандраці, італ. Niccolo Sfondrati); ( — ) — Папа Рымскі з 5 снежня 1590 да 16 кастрычніка 1591 г.

## Біяграфія 
Нікола Сфандраці нарадзіўся 11 лютага 1535 у Мілане. Вывучаў права. Ён быў чалавекам ціхмяным і хваравітым. Прызначаны кардыналам, пасяліўся ў Рыме, але ўдалечыні ад курыі. На канклаве яго кандыдатура на папскі трон была вылучана па ініцыятыве іспанскага двара. Пасля каранацыі падтрымліваў антыфранцузскую палітыку Філіпа II. Праз 10 месяцаў пасля абрання Папа памёр.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Тасман (паўвостраў)

**Тасман** () — паўвостраў, частка вострава Тасманія. Размешчаны за 75—80 км на паўднёвы ўсход ад Хобарта.

Паўвостраў Тасман названы ў гонар Абеля Тасмана, як і ўвесь востраў. З Тасманіяй злучаны двума вузкімі перашыйкамі, адзін з іх у прыліў становіцца пралівам. Іншы ж застаецца перашыйкам у 30-40 м шырынёй.

На востраве размешчаны сумна вядомы «горад» Порт-Артур.

## Крыніцы і заўвагі 
Катэгорыя:Геаграфія Тасманіі
Катэгорыя:Паўвостравы Аўстраліі
Ёрк (мыс, Аўстралія)

**Ёрк** () — мыс, самы паўночны пункт Аўстралійскага кантынента.
Мыс Ёрк знаходзіцца на паўвостраве Кейп-Ёрк. Адміністрацыйна з'яўляецца тэрыторыяй аўстралійскага штата Квінслэнд. Знаходзіцца прыкладна за 800 км на паўночны захад ад горада Кэрнс. Абмываецца водамі Арафурскага і Каралавага мора. У 150 кіламетрах паўночнее знаходзіцца востраў Новая Гвінея (аддзелены ад мыса Торэсавым пралівам).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Геаграфія Квінсленда
Катэгорыя:Мысы Аўстраліі
Катэгорыя:Мысы Ціхага акіяна
План Ходла

[thumb|200px|Карта цэнтральных раёнаў Мельбурна. На паўночным беразе [рака Яра|Яры добра бачны правільны прамавугольнік вуліц, якія складаюць План Ходла]]
**План Ходла** () — першапачатковы план, па якім будаваўся горад Мельбурн, сталіца аўстралійскага штата Вікторыя. Названы ў гонар свайго складальніка, каморніка Роберта Ходла.

Першапачатковы план быў складзены ў 1837 годзе, а затым пашыраны. Плошча, забудаваная ў адпаведнасці з планам Ходла ў наш час ляжыць паміж вуліцай Фліндэрс-Стрыт на поўдні, рынкам каралевы Вікторыі на поўначы, вуліцай Спенсар-Стрыт на захадзе і вуліцай Спрынг-Стрыт на ўсходзе.

Катэгорыя:Мельбурн
Катэгорыя:Архітэктура Аўстраліі
Яра

**Яра** (анг. Yarra River) — рака на поўдні штата Вікторыя, Аўстраліі. У ніжнім цячэнні ракі ў 1835 годзе заснаваны горад Мельбурн, другі па велічыні горад кантынента. Падчас залатой ліхаманкі ў штаце Вікторыя рака, яе берагі і пагоркі вакол былі крыніцай золата для шматлікіх старацеляў. Па гэтай прычыне ў многіх месцах ландшафт моцна змяніўся. У наш час рака служыць у рэкрэацыйных мэтах: на ёй займаюцца акадэмічным веславаннем, веславаннем на байдарках і каноэ і плаваннем.

Катэгорыя:Рэкі Вікторыі
Голд-Кост

**Голд-Кост** () — горад у паўднёва-ўсходняй частцы аўстралійскага штата Квінслэнд, цэнтр аднайменнага раёна мясцовага самакіравання. З’яўляецца другім па колькасці насельніцтва горадам штата і шостым па колькасці насельніцтва горадам краіны. Голд-Кост вядомы як адзін з найбуйнейшых турыстычных цэнтраў Аўстраліі (перш за ўсё, цэнтр воднага турызму).

## Насельніцтва 
## Цікавыя факты 
У горадзе праходзілі здымкі серыяла «H2O: Проста дадай вады».

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Элайджа Уінінгтан, аўстралійскі плывец, прызёр алімпійскіх гульняў

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Gold Coast City Council
* Gold Coast tourism resource — Very GC 
* Official State Tourism site — Gold Coast visitor resource
* TransLink — Public Transport — Bus Train Ferry
* Coastal Watch 
* Aerial view of the Gold Coast at Google Local showing waterways and mountains
* Gold Coast Sporting Hall of Fame
* 2006 Census QuickStats: Gold Coast


Катэгорыя:Гарады Квінсленда
Уэлслі

**Астравы Уэлслі** — група астравоў ля ўзбярэжжа паўночнага Квінслэнда, у заліве Карпентарыя. Адкрыты ў 1644 галандскім мараплаўцам Абелем Тасманам. У 1802—1803 наведаны Мэцью Фліндэрспм і названы ім у гонар маркіза Рычарда Уэлслі, генерал-губернатара Індыі.Адміністрацыйна ўваходзяць у склад раёна мясцовага самакіравання Марнінгтан-Шыр.

## Астравы 
Марнінгтан — найбуйнейшы востраў у групе. Усяго ў групе налічваецца 22 астравы, найбуйнейшыя з іх:
* Паўночныя Уэлслі
** Марнінгтан (Mornington)
** Дэнем (Denham)
** Эндру (Andrew)
** Фарсіт (Forsyth)
** Пайнс (Pains)
** Байлей (Bayley)
** Сіднэй (Sydney)
** Біхгу (Beahgoo)
** Лінгнунгані (Lingnoonganee)
** Пісонія (Pisonia)
** Баўнтыфул (Bauntiful)
** Манаўар (Manowar)
* Паўднёвыя Уэлслі
** Бентынк (Bentinck)
** Свірс (Sweers)
** Фаўлер (Fowler)
** Албінія (Albinia)
** Харсесшы (Horseshoe)
** Ален (Allen)

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Квінсленд
Брысбен (рака)

**Брысбен** () — рака ў Квінслендзе (Аўстралія).

Даўжыня ракі — 344 км, плошча басейна каля 13,6 тыс. км². Вытокі размешчаны ў раёне горада Нананга. Далей да Брысбена рака працякае ў паўднёвым напрамку, у ніжнім цячэнні рэчышча звілістае. Вусце ракі — заліў Марэтон, ва ўсходнім Брысбене.

У месцы ўпадзення ракі ў заліў знаходзяцца мангравыя зараснікі. Брысбен багаты рыбай, гэта адзін з некалькіх арэалаў рогазуба, эндэмікаў Квінсленда.

У нізоўях ракі часта адбываюцца паводкі, перыядычна — катастрафічныя. Апошняя наймоцная паводка адбылася ў студзені 2011 года.

Праз раку пабудавана 16 буйных мастоў і адзін тунэль пад вадой. Большасць мастоў размешчана ў Брысбене.

Катэгорыя:Рэкі Квінсленда
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Ціхі акіян
Джон Окслі

**Джон Джозеф Уільям Малесворс Окслі** (; 1 студзеня 1785 — 26 мая 1828) — англійскі падарожнік, адзін з першых даследчыкаў Аўстраліі.

Даследаваў мноства аўстралійскіх рэк у перыяд з 1817 па 1824.

У яго гонар у Квінслэндзе названа велізарная колькасць нацыянальных паркаў і бібліятэк.

Катэгорыя:Падарожнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Даследчыкі Аўстраліі і Акіяніі
Спораўскі заказнік

**Спораўскі заказнік** — заказнік рэспубліканскага значэння, які рамяшчаецца на тэрыторыі чатырох раёнаў Брэсцкай вобласці — Бярозаўскім, Драгічынскім, Івацэвіцкім і Іванаўскім. Заказнік быў утвораны пастановай Савету Міністраў БССР ад 15.08.1991 № 315.

З 2006 г. біялагічны заказнік «Спораўскі» стаў пілотнай тэрыторыяфй праекта ЕС/ПРААН «Clima East: захаванне і ўстойлівае кіраванне тарфянікамі ў Беларусі для скарачэння выкідаў вугляроду і адаптацыі балотных экасістэм да змены клімату». Мэтамі праекта ў цэлым з’яўляюцца садзейнічанне скарачэнню выкідаў парніковых газаў і фармаванні сучасных падыходаў у галіне кліматычнай палітыкі ў краінах-партнёрах, а таксама наладжванне дыялогу паміж Еўрапейскім саюзам і ўдзельнікамі праекта, умацаванне рэгіянальнага супрацоўніцтва.

З 19 снежня 2025 года Рэспубліканскі біялагічны заказнік «Спораўскі» ператвораны ў Рэспубліканскі заказнік «Спораўскі». Таксама заказнік уключаны ў пералік тэрыторый, важных для птушак з 1998 года (код — BY002-003, крытэрыі А1, В2, В3).

## Геаграфія 
Плошча заказніка складае 19384 гектараў, з якіх 4282 га прыпадае на Драгічынскі раён. Да заказніку далучана частка поймы ракі Ясельда агульнай плошчай 2800 гектараў.

З іншых рэдкіх прадстаўнікоў нашай фаўны, якія занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, у заказніку адзначаны 1 від паўзуноў () і 18 відаў насякомых, 2 з якіх уключаны яшчэ і ў Еўрапейскую Чырвоную кнігу.

Сысуны прадстаўлены сярод іншых такімі відамі: , ,  і .

Лугава-балотная расліннасць займае каля 74 % тэрыторыі. У флоры 543 віды сасудзістых раслін.

## Населеныя пункты 
* Спорава
* Высокае
* Здзітава

## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Водна-балотныя ўгоддзі Беларусі
Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Тэрыторыі, важныя для птушак
Катэгорыя:Бярозаўскі раён
Катэгорыя:Драгічынскі раён
Катэгорыя:Івацэвіцкі раён
Катэгорыя:Іванаўскі раён
Томас Мак-Дугал Брысбен

Генерал-Маёр Сэр **Томас Мак-Дугал Брысбен** (23 ліпеня 1773, , Шатландыя — 27 студзеня 1860, , Шатландыя) — брытанскі ваенны, кіраўнік калоніі ў Аўстраліі і астраном.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 ліпеня 1773 года ў горадзе Ларгс, Шатландыя. Атрымаў адукацыю астранома і матэматыка ў Эдынбургскім універсітэце. Уступіў у шэрагі Брытанскай Арміі ў 1789 і зрабіў бліскучую кар’еру у Фландрыі, Вест-Індыі, Іспаніі і Паўночнай Амерыкі. Быў на службе ў Артура Уэлслі. У 1813 атрымаў званне Генерал-маёр. У лістападзе 1819 года ажаніўся з Ганнай Марыяй Мак-Дугал.

Яго імя носіць горад Брысбен на Усходнім Узбярэжжы Аўстраліі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астраномы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Постаці шатландскай астраноміі
Катэгорыя:Губернатары Новага Паўднёвага Уэльса
Алена Ясеніна

**Алена Ясеніна** (сапраўднае імя **Алена Валеўская**; нар. 27 ліпеня 1987, Разань, Расія) — расійская эстрадная спявачка, паэтэса.

## Кар’ера 
Алена Ясеніна пачала сваю кар’еру ў верасні 2007 пасля ўдзелу на Міжнародным форуме «Песні міру». Тады Алена заняла першае месца, выканаўшы песню з рэпертуару Тамары Гвердцытэлі «Мамины глаза» (). З 10 па 19 ліпеня 2008 Ясеніна ўяўляла сваю краіну на XVII Міжнародным фестывалі мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску» і таксама заняла першае месца, выканаўшы ў фінале уласную кампазіцыю «Бабочка» ().

11 ліпеня 2009 Алена выпускае дэбютны сінгл «Вишня» (), а 1 чэрвеня 2011 быў выпушчаны первый альбом спявачкі «Кругосветное путешествие» ().

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* Кругосветное путешествие (2010)

### Сінглы 
* Нравишься (ў дуэце з Дзмітрыем Малікавым; 2007)
* Вишня (2009)
* Одиссей и Пенелопа (2010)
* Пой со мной (2011)
* Мир без тебя (2011)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт спявачкі

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Акцёры і актрысы «Ленкама»
Катэгорыя:Выпускнікі МПДУ
Катэгорыя:Поп-вакалісты Расіі
Дэнмарк

**Дэнмарк** () — рака на поўдні Заходняй Аўстраліі.

Рака бярэ пачатак у раёне прыроднага заказніка Pardelup і ўпадае ў бухту Уілсан Вялікага Аўстралійскага заліва. Даўжыня ракі — 60 км, мае прытокі, у тым ліку два невялікія ручаі. На рацэ пабудавана дамба.

Сваю назву па-англійску рака атрымала ад Т. Брэйдвуда-Уілсана ў гонар урача А. Дэнмарка. З мовы мясцовых абарыгенаў назва перакладаецца як «Месца чорных лебедзяў».

У сувязі з распрацоўкай зямель басейна ракі яе салёнасць рэзка знізілася.

Катэгорыя:Рэкі Заходняй Аўстраліі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Індыйскі акіян
Катэгорыя:Басейн Індыйскага акіяна ў Аўстраліі