open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кайса Бергквіст

**Кайса Маргарэта Бергквіст** (; нар. 12 кастрычніка 1976, Солентуна (камуна), Стакгольм, Швецыя) — шведская чэмпіёнка свету і Еўропы па скачках у вышыню, лаўрэатка Нацыянальнай спартыўнай узнагароды, медаля «Брагдгулд». Пасол добрай волі ЮНІСЕФ.

## Рэкорды 
Уладальніца сусветнага рэкорду сярод жанчын па скачках у вышыню ў памяшканні — 208 см. Гэты вынік уваходзіць у чацвёрку лепшых скачкоў у вышыню ў гісторыі. Акрамя Кайсы адзнаку 208 см на афіцыйных спаборніцтвах пераадольвалі толькі Стэфка Кастадзінава (якая таксама ўстанавіла сусветны рэкорд 209 см) і Бланка Улашыч. Аднак апошнія дзве спартсменкі дасягнулі гэтых вынікаў на адкрытым стадыёне.

Рост Кайсы — 175 см, вага — 59 кг
* Летнія Алімпійскія гульні 2000 — *Бронза*
**Чэмпіянаты свету па лёгкай атлетыцы**
* Эдмантан (2001) — *Бронза*
* Парыж (2003) — *Бронза*
* Хельсінкі (2005) — *Золата*
**Чэмпіянаты свету па лёгкай атлетыцы ў памяшканні**
* Лісабон (2001) — *Золата*
* Бірмінгем (2003) — *Золата*
**Чэмпіянаты Еўропы**
* Мюнхен (2002) — *Золата*
* Гётэбарг (2006) — *Бронза*
**Чэмпіянаты Еўропы ў памяшканні**
* Гент (2000) — *Золата*
* Вена (2002) — *Срэбра*
**Дзяржаўныя ўзнагароды**
* Медаль Яго Вялікасці Караля (Швецыя)

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Спартсмены Швецыі
Ганна Марыя Эрэнстраль

**Ганна Марыя Эрэнстраль** (швед. *Anna Maria Ehrenstrahl*; нар. 4 верасня 1666 — 22 кастрычніка 1729) — шведская мастачка ў стылі барока. Яна вядомая сваімі алегарычнымі карцінамі, партрэтамі і групавымі партрэтамі.

## Біяграфія 
Ганна Марыя Эрэнстраль была дачкой жывапісца Давіда Клокера Эрэнстраля і Марыі Момы.

У 1688 годзе яна выйшла замуж за Ёхана Ватранга (1652—1724), прэзідэнта апеляцыйнага суда Свеаланда. Паводле законаў таго часу не было абавязаная браць прозвішча мужа і яна засталася вядомая пад прозвішчам Эрэнстраль. Пасля выхаду замуж стала хатняй гаспадыняй. З-за свайго багатага шлюбу ёй не давялося прафесійна маляваць, каб утрымліваць сябе, але яна працягвала маляваць усё сваё жыццё і часам прымала грошы за працу. Даследчыкі мяркуюць што яна была паважаным мастаком у сучаснікаў.

Ганна Марыя Эрэнстраль з’яўлялася вучаніцай свайго бацькі. Выступала памочніцай ў яго творчасці, мела ўласную майстэрню ў доме бацькі. Займалася напісаннем копій з палотнаў бацькі, у той час копіі мелі досыць каштоўны статус і іх напісанне з’яўлялася прыбытковай справай. Сярод створаных копій можна адзначыць копію партрэта шведскага караля Карла XI, напісанага яе бацькам ў 1676 годзе.

Як самастойны мастак пераняла асноўныя рысы творчасці свайго бацькі, пісала ў стылі барока адзінкавыя і групавыя партрэты людзей, часам жывёл. У дваццаць адзін год яна скончыла алегорыю чатырох сезонаў (1687) і алегорыю Амур і Псіхіка. Пазней стварыла партрэты прынца Фрэдрыка і прынца Карла Густава па даручэнні каралевы-удавы (1690), партрэт прынца Густава (1685), партрэт каралевы Даніі Ульрыкі Элеаноры і Аўроры Кёнігсмарк. Яна падрыхтавала групу партрэтаў шасці прэзідэнтаў апеляцыйнага суда Свеаланд: Магнуса Габрыэля Дэлагардзі, Густава Адольфа Дэлагардзі, Ларса Валенштэдта, Габрыэля Фалькенберга, Рэйнгольда Ёхана фон Ферсена і Карла Гіленстыерна (1717). Далей яна вырабляла партрэты членаў сям’і Ватранг і працавала ў гуашы з жывёламі.

У 1717 годзе Ганна Марыя Эрэнстраль перадала апеляцыйнаму суду Свеаланда шэсць сваіх карцін, на якіх намаляваны шэсць яе прэзідэнтаў. З гэтай нагоды пісьменніца Сафія Элізабэт Брэнер напісала ёй верш захаплення, у якім абедзве яны былі жанчынамі-піянерамі сваёй прафесіі ў Швецыі.

Памерла ў Стакгольме 22 кастрычніка 1729 года ва ўзросце 63 гадоў.

## Галерэя 

WP Ehrenstrahl - Karl XII.jpg|Кароль Швецыі Карл XII
Charles XII of Sweden (1682–1718) (Anna Maria Ehrenstrahl) - Nationalmuseum - 157625.tif|Карл XII у дзяцінстве
Hedvig Sophia of Sweden (1681–1708), Swedish princess and a Duchess Consort of Holstein-Gottorp - Nationalmuseum - 157626.tif|Гедвіга Сафія Шведская
Ulric of Sweden by Anna Maria Ehrenstrahl 1685.jpg|Прынц Ульрык

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Мастакі барока
Катэгорыя:Пісьменніцы Швецыі
Каця Вінтэр

**Каця Вінтэр** (, , , Швецыя) — шведская актрыса. Найбольш вядомая па ролі Катрыны Крэйн у тэлесерыяле «Сонная Лагчына».

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Стакгольме і пераехала ў Лондан у раннім дзяцінстве.

Неўзабаве пасля таго, як Вінтэр пераехала ў ЗША, яна атрымала ролю ў фільме «Арэна» з Келанам Латсам і Сэмюэлам Л. Джэксанам. У 2012 годзе Вінтэр далучылася да акцёрскай групы тэлесерыяла «Дэкстэр» з перыядычнай роляй украінскай стрыптызёршы Надзі, якая працуе ў маямскім клубе. У 2013 годзе атрымала пастаянную ролю Катрыны Крэйн у тэлесерыяле «Сонная Лагчына».

З чэрвеня 2013 года Каця была замужам за музыкантам Джэсі Глікам, у лютым 2016 года падала на развод.

## Выбраная фільмаграфія 
Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Найма Віфстранд

**Найма Віфстранд** (швед. Siri Naima Matilda Wifstrand, ,  — , там жа) — шведская актрыса аперэты, тэатра і кіно, рэжысёр, кампазітар.

## Біяграфія 
Расла без бацькі, дапамагала маці, працуючы ў лавачцы швейнай фурнітуры. Акцёрскаму майстэрству не вучылася. У 1905 года стала членам перасоўнай тэатральнай кампаніі Ганны Лундберг. Грала ў розных гарадах, у тым ліку — у Хельсінкі і Стакгольме, але не думала пра акцёрскую кар’еру, марыла спяваць у аперэце. Вывучала музыку і вакал у Шведскай Каралеўскай Акадэміі музыкі, у 1910 годзе адправілася ў Лондан, дзе брала ўрокі ў знакамітага тэнара Раймунда фон цур Мюлена. Па вяртанні стала адной з вядучых салістак шведскай аперэты, мела поспех у аперэтах І. Кальмана і Ф. Легара. Спявала на сцэне стакгольмскага Oscarsteatern (1913—1918), выступала ў турнэ па Швецыі і іншым скандынаўскім краінам. У 1920-я гады спявала пераважна на сцэнах Стакгольма і Капенгагена. У 1927 годзе дэбютавала ў кіно.

Многія гады жыла ў Лондане, дзе выступала з песнямі пад гітару, у тым ліку — на Брытанскім тэлебачанні 1930-х гадоў.

У 1937 годзе была запрошаная на ролю матухны Пічэм у «Трохграшовай оперы» Брэхта, пастаўленай у стакгольмскім Riksteatern Перам Ліндбергам. Пастаноўка і роля мелі велізарны поспех. Пераехаўшы ў Швецыю, Брэхт пісаў «Матуля Кураж» спецыяльна для Наймы Віфстранд, але яна так і не сыграла ў гэтай п’есе. Актрыса ўсяляк дапамагала Брехту ў Швецыі.

У 1940-х Віфстранд думала сысці са сцэны і прысвяціць сябе рэжысуры. У 1944—1946 гадах яна ажыццявіла шэраг пастановак у Каралеўскай оперы Швецыі. Аднак нечаканы (у тым ліку, для самой актрысы) поспех у некалькіх кінароляў зрабіў яе надзвычай папулярнай у маладога пакалення шведскіх рэжысёраў тэатра і кіно, якія распачалі наперабой прапаноўваць ёй ролі ў спектаклях і фільмах. Адным з іх стаў Інгмар Бергман. Віфстранд працавала ў трупе Бергмана ў Гарадскім тэатры Мальмё (1954—1961) і на працягу 20 гадоў здымалася ў бергманаўскіх фільмах. На сцэне ў пастаноўцы Бергмана ёю былі сыграныя ролі ў п’есах Астроўскага, Ібсена, Стрындберга, Гофмансталя, Ануя, Яльмара Бергмана і іншых.

У 1962—1963 гадах Віфстранд працавала ў Стакгольмскім гарадскім тэатры, з 1964 года — у Гарадскім тэатры Гётэбарга.

Агулам сыграла больш чым у 60 кінастужках.
Люке Лі

**Лі Люке Тыматэй Закрысан** (; нар. 18 сакавіка 1986, Істад, лен Мальмёхус, Швецыя), больш вядомая як **Люке Лі** () — шведская спявачка.

## Біяграфія 
Люке Лі нарадзілася ў 1986 годзе ў горадзе Істад (правінцыя Сконэ, Швецыя). Пазней сям'я пераехала ў Стакгольм, а калі ёй споўнілася шэсць гадоў, яны з'ехалі ў горы ў Партугаліі, дзе пражылі пяць гадоў. Сям'я праводзіла час таксама ў Лісабоне і Марока, а зімой — у Непале і Індыі. Ва ўзросце 19 гадоў Лі пераехала на тры месяцы ў Нью-Ёрк, куды вярнулася назад для запісу альбома, калі ёй быў 21 год..

Яе міні-альбом "*Little Bit*", выпушчаны ў 2007 годзе, атрымаў некаторы поспех. Пра спявачку напісалі ў музычным блогу Stereogum, апісваючы яе стыль як сумесь соўла, электра і " поп-музыкі з цукровай пудры».

Дэбютны студыйны альбом Люке Лі "*Youth Novels*" выйшаў у Скандынавіі на лэйбле LL30 студзеня 2008 года. Больш шырокі рэліз у Еўропе адбыўся ў чэрвені таго ж года, а праз два месяцы - у ЗША. Пласцінку спрадзюсавалі Б'ёрн Ітлінг з групы Peter Bjorn and John і Ласэ Мортэн.

Другі альбом спявачкі пад назвай "*Wounded Rhymes*" быў выпушчаны ў 2011 годзе.

Трэці альбом "*I Never Learn*" быў выпушчаны 2 мая 2014 года.

8 чэрвеня 2018 года спявачка выпусціла свой чацвёрты альбом "*So Sad So Sexy*".
 
## Сінглы
*  (2007)
*  (2007)
* «Breaking It Up» (2008)
* «Tonight» (2009)
*  (2010)
*  (2011)
* «Sadness Is a Blessing» (2011)
* «Youth Knows No Pain» (2011)
*  (2013)
* «Du är den ende» (2014)
*  (2014)
* «No One Ever Loved» (2014)
* «Gunshot» (2014)
* Never Gonna Love Again (2015)
* Unchained Melody (2017)
*Deep End (2018)
*Hard Rain (2018)
*Utopia (2018)
*Sex Money Feelings Die (2018)
*Two Nights (2018)

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Музыканты Швецыі
Мікалай Мікалаевіч Мірны

**Мікала́й Мікала́евіч Мі́рны** — валейбаліст, Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь, бацька і трэнер тэнісіста Максіма Мірнага.

## Спасылкі 
* Заслуженный тренер Беларуси Николай Мирный в программе «Простые вопросы» с Егором Хрусталевым  

Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры Рэспублікі Беларусь
Ганна Грэта Відэ

**Ганна Грэта Відэ** (, , Гётэбарг — , там жа) — шведская паэтэса.

## Біяграфія і творчасць 
Нарадзілася ў 1920 годзе ў Гётэбаргу. Яе бацькамі былі Ота Відэ, настаўнік, і яго жонка Ані К’ельмер. Ганна Грэта хадзіла ў школу для дзяўчынак і скончыла яе з адзнакай у 1940 годзе. У 1951 годзе яна скончыла Гётеборгский каледж са ступенню магістра мастацтваў, пасля чаго працавала настаўніцай шведскай мовы ў сярэдніх школах Гётэбарга і Кунгсбаккі.

## Творчасць 
Пісаць вершы Ганна Грэта пачала з маленства, а першы паэтычны зборнік, «Nattmusik», апублікавала ў 1942 годзе. У эпоху мадэрнізму Ганна Грэта пісала традыцыйныя рыфмаваныя вершы, якія адрозніваліся тэхнічнай дасканаласцю, багатай вобразнасцю і сур’ёзнасцю тэм. У 1944 годзе выйшаў другі яе зборнік, «Orgelpunkt», пасля чаго рушыла ўслед доўгая паўза. Наступны зборнік, «Dikter i juli», быў выдадзены толькі ў 1955 годзе і стаў самым значным творам паэтэсы. Прасякнуты хрысціянскай верай, ён адрозніваецца больш свабоднай формай і адсутнасцю рыфмы. За ім рушылі ўслед «Broar» (1956), «Kyrie» (1960) і «Den saliga osäkerheten» (1964). У 1956 годзе Ганне Грэце была прысуджана Экерстэйнаўская літаратурная прэмія. Некаторыя вершы паэтэсы пасля былі пакладзены на музыку.

## Зноскі 
Катэгорыя:Паэты Швецыі
Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Гун Вольгрэн

**Гунель Маргарэт Харальдсдотэр Вольгрэн** (швед. Gunnel Margaret Haraldsdotter Wållgren: , , Швецыя — , ) — шведская актрыса.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і бізнэсмэна Харальда Вольгрэна (1880—1959) і Маргарэты Гімберг (1887—1976). Вырасла ў Гётэбаргу, лета праводзіла ў Квтксундзе (Вестманланд).

З 1934 па 1937 год вучылася ў тэатральнай школе Каралеўскага драматычнага тэатра, дзе яе аднакурсніцай была Сіф Руд, а адным з выкладчыкаў — Хільда Боргстром. Пасля тэатральнай школы атрымала запрашэнне ў трупу Каралеўскага драматычнага тэатра, дзе стала адной з галоўных актрыс. Да ліку выдатных роляў, выкананых Вольгрэн — жонка Керлі ў п’есе паводле аповесці Джона Стэйнбека «Аб мышах і людзях» (1940), Афелія ў пастаноўцы «Гамлета» (1942, загалоўную ролю выконваў Ларс Хансан), Жанна д’Арк ў спектаклі па п’есе Максвела Андэрсана «Жанна Латарынгская» (1944), Дачка Індры ў п’есе Стрындберга «Гульня сноў» (1955), Нора ў п’есе Ібсена «Лялечны дом» (1962), Герда у п’есе Стрындберга Oväder (1964) і Этель Тэер ў п’есе Эрнеста Томпсана «На залатым возеры» (1981). Акрамя Каралеўскага драматычнага тэатра Вольгрэн выступала ў некалькіх прыватных тэатрах Стакгольма — у «Новым тэатры», дзе граа ролі ў спектаклях паводле п’ес Чэхава ў пастаноўцы рэжысёра Пер-Акселя Бранера.

У 1972 годзе Кент Андэрсан спецыяльна для Гун Вольгрэн напісаў п’есу Agnes. Спектакль быў пастаўлены «Скалатэатэрн» і меў поспех. Паспяховым быў і пастаўлены там жа спектакль Хасэ Экмана па класічнай п’есе Кесельрынга Arsenik och gamla spetsar (1970), у якім Вольгрэн удзельнічала разам з Біргітай Андэрсан.

У кінематографе 1940-1950-х гадоў Гун Вольгрэн таксама стварыла шмат вобразаў моцных жанчын: малалетняй злачынцы ў Kvinnor i fångenskap (1943), Клары Фіны Гулебарг у фільме Густава Муландэра Kejsarn av Portugallien (1944), сцюардэсы ў фільме Хасэ Экмана Medan porten var stängd , Рут Кёлер ў фільме Kvinna utan ansikte (1947, па сцэнары Інгмара Бергмана), Біргіт у фільме Хасэ Экмана Var sin väg (1948), жанчыны-палітыка ў Glasberget (1953). Сярод пазнейшых роляў заслугоўваюць увагу ролю ў серыяле Söderkåkar (1970), Цётка Дантэ ў фільме Хасэ і Таге Mannen som slutade röka (1972), «Каралевы галубоў» Сафіі ў фільме па казачнай аповесці Астрыд Ліндгрэн «Браты Львінае сэрца» (1977) і адзначаная прэміяй «Залаты жук» роля маці Салі ў фільме Sally och friheten (1981). Яе апошняя роля ў кіно — Хелена Экдаль у фільме Інгмара Бергмана «Фані і Аляксандр» (1982) — стала найбольш ацэнены крытыкамі.

Памерла ў 1983 годзе, пахавана ў Стакгольме на Паўночных могілках.

## Спасылкі
Уладзімір Вітальевіч Азаранка

**Уладзімір Вітальевіч Азаранка** (нар. , г.п. Арэхаўск, Аршанскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогій і сродкаў механізацыі сельскай гаспадаркі. Член-карэспандэнт (2014), доктар тэхнічных навук (2006), дацэнт (2008).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1980). З 1980 года ў Цэнтральным НДІ механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі, у 1993—2006 гадах загадчык лабараторыі (з 1994 — Беларускі НДІ механізацыі сельскай гаспадаркі, з 2003 — інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі НАН Беларусі). У 2006—2007 гадах і 2009—2014 гадах намеснік акадэміка-сакратара Аддзялення аграрных навук НАН Беларусі, у 2007—2009 гадах першы намеснік генеральнага дырэктара Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па механізацыі сельскай гаспадаркі. З 2014 — акадэмік-сакратар Аддзялення аграрных навук НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя навуковыя працы прысвечаны вывучэнню заканамернасцяў разбурэння напружана-дэфармаванага масіва глебы імпульснымі нагрузкамі. Вызначыў ўмовы, пры якіх выяўляецца сінэргізм эфектаў разбурэння напружана-дэфармаванага аб’ёму глебы імпульснай нагрузкай, што дазволіла абгрунтаваць перспектыўныя напрамкі ўдасканалення тэхналагічных працэсаў і тэхнічных сродкаў для апрацоўкі глеб. Устанавіў заканамернасці сілавога ўзаемадзеяння рабочых органаў з каменем памерам 0,3-0,6 м (масай 30-300 кг) пры яго выманні з глебы (зрух каменя па плоскасці скола наперадзе якой ляжыць глеба, паварот каменя ў вертыкальнай плоскасці адносна максімальна выдаленай пункту каменя) у залежнасці ад арыентацыі галоўных восяў каменя. Правёў даследаванні па механізацыі аграмеліярацыйных мерапрыемстваў, каменеўборачных і іншых культуртэхнічных работ. Удзельнічаў у распрацоўцы канцэпцыі развіцця механізацыі і аўтаматызацыі сельскагаспадарчай вытворчасці, сістэмы вядзення сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь, адаптыўных сістэм земляробства ў Беларусі і іншых дакументаў, якія вызначаюць дзяржаўную тэхнічную палітыку ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці і сельгасмашынабудавання.

Аўтар больш за 220 навуковых прац, у тым ліку 1 манаграфіі, 18 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.

### Бібліяграфія 
* Обоснование методологических аспектов исследования взаимодействия активных рабочих органов с обрабатываемой средой // Механизация и электрификация сельского хозяйства : межведомств. тем. сб. Минск, 2003. Вып. 37, т. 1.
* Синергизм эффектов при взаимодействии активно-пассивных рабочих органов с обрабатываемой средой // Механизация и электрификация сельского хозяйства : межведомств. тем. сб. Минск, 2005. Вып. 39 (в соавт.).
* Почвообработка активными орудиями. Минск, 2005.

## Спасылкі
* Уладзімір Вітальевіч Азаранка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Раіса Станіславаўна Сідарэнка

**Раіса Станіславаўна Сідарэнка** (, п. Чупа, Лоўхскі раён, Карэльская АССР, РСФСР) — беларуская дзяржаўная дзяячка. Намеснік Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь (2014—2019). Кандыдат педагагічных навук.

## Біяграфія 
Нарадзілася 31 сакавіка 1962 года ў п. Чупа Лоўхскага раёна Карэльскай АССР РСФСР.

У 1979 году скончыла з залатым медалём сярэднюю школу № 2 Вілейкі (сярэдні бал атэстата 5.0).

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Працавала настаўніцай рускай мовы ў СШ № 71 Мінска, намеснікам дырэктара па вучэбнай рабоце СШ № 71 Мінска, вядучым інспектарам галоўнага ўпраўлення агульнай сярэдняй адукацыі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, вядучым інспектарам, галоўным інспектарам, кансультантам упраўлення агульнай сярэдняй адукацыі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, начальнікам упраўлення сацыяльнай і выхаваўчай работы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, дырэктарам Нацыянальнага інстытута адукацыі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.

З 27 снежня 2014 года па ліпень 2019 года працавала намеснікам Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь.

З 2019 года працуе намеснікам дырэктара па вучэбнай рабоце Інстытута інфармацыйных тэхналогій Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі.

Катэгорыя:Постаці БДУІР
Валянцін Міхайлавіч Арцем’еў

**Валянцін Міхайлавіч Арцем’еў** (нар. , г. Масква, Расія) — беларускі вучоны ў галіне тэхнічных навук. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1989), доктар тэхнічных навук (1974), прафесар (1976). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР(1977).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскае вышэйшае інжынернае радыётэхнічнае вучылішча (1956). З 1956 года выкладчык, старшы навуковы супрацоўнік, намеснік начальніка кафедры, з 1973 года начальнік кафедры гэтага вучылішча. У 1987—1993 гадах в.а. дырэктара, дырэктар Інстытута прыкладной фізікі АН Беларусі, з 1993 года загадчык лабараторыі, з 2003 года галоўны навуковы супрацоўнік гэтага інстытута.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам «За службу Радзіме ва Узброеных сілах СССР» III ступені (1978), медалямі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы ў галіне статыстычнай дынамікі сістэм аўтаматычнага кіравання. Распрацаваў тэорыю дынамічных сістэм з выпадковымі зменамі структуры і ўжыў яе да абгрунтавання прынцыпаў пабудовы, аналізу і праектавання сістэм кіравання лятальнымі апаратамі і адаптыўнымі робатамі ва ўмовах змены характарыстык навакольнага асяроддзя.

Аўтар каля 100 навуковых прац, у тым ліку 8 манаграфій, 1 падручніка, 13 вынаходак.

### Бібліяграфія 
* Теория динамических систем со случайными изменениями структуры. Мн.: Вышэйшая школа, 1979.
* Оптимизация динамических систем со случайной структурой. М.: Наука, 1980 (совм. с И. Е. Казаковым).
* Локационные системы роботов. Мн.: Вышэйшая школа, 1988.
* Анализ систем случайной структуры. М.: Наука, 1993 (совм. с И. Е. Казаковым, В. А. Бухалевым).
* Реконструкция динамических изображений в томографии процессов. Мн.: Изд. центр БГУ, 2004 (совм. с А. О. Наумовым, Г.-Р. Йенишем).
* Обработка изображений в пассивных обзорно-поисковых оптико-электронных системах / Ин-т приклад. физики НАН Беларуси. Минск: Беларус. навука, 2014. (совм. с А. О. Наумовым, Л. Л. Коханом).

## Спасылкі 
* Валянцін Міхайлавіч Арцем’еў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі
Парламенцкія выбары ў Германіі (1928)

**Федэральныя выбары** адбыліся ў Германіі 20 мая 1928 года. Сацыял-дэмакратычная партыя засталася найбуйнейшай партыяй у Рэйхстагу, павялічыўшы сваю прысутнасць да 153 месцаў з 491. Яўка выбаршчыкаў склала 75,6 %. Фарміраванне кааліцыйнага ўрада не ўяўляла фармальных цяжкасцяў, аднак амаль з самага пачатку ў ім выявіліся трэнні паміж «веймарскай кааліцыяй» (СДПГ, каталіцкая партыя Цэнтра і Нямецкая дэмакратычная партыя) і больш правай Нямецкай народнай партыяй.

Акрамя СДПГ, электаральны поспех спадарожнічаў камуністам і кансерватыўнай Імперскай партыі сярэдняга класа. Нямецкая нацыянальная народная партыя засталася на фармальным другім месцы, але знізіла прадстаўніцтва ў рэйхстагу з 20% да 14% галасоў.

Незадоўга да таго рэфармаваная Нацыянал-сацыялістычная партыя ўдзельнічала ў выбарах, аднак здолела правесці ў Рэйхстаг толькі 12 дэпутатаў. Магчымая прычына складаецца ў тым, што Гітлер мала цікавіўся гэтымі выбарамі, аддаючы перавагу сканцэнтраванню на ўмацаванні сваіх пазіцый унутры партыі.

## Вынікі 
Катэгорыя:Май 1928 года
Катэгорыя:1928 год у Германіі
Катэгорыя:Выбары ў Германіі
Катэгорыя:Падзеі 20 мая
Катэгорыя:Выбары 1928 года
Анатоль Аляксандравіч Афанасьеў

**Анатоль Аляксандравіч Афанасьеў** (, с. Малы Узень, Саратаўская вобласць, РСФСР — ) — беларускі фізік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2004), доктар фізіка-матэматычных навук (1987), прафесар (1991). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2012).

## Біяграфія 
Скончыў Саратаўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. Г. Чарнышэўскага(1967). У 1967—1994 гадах — аспірант, малодшы, старшы, вядучы, галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі АН БССР. У 1994—1998 гадах — загадчык лабараторыі, з 1998 года намеснік дырэктара па навуковай рабоце Інстытута фізікі імя Б. І. Сцяпанава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

З 2003 года — першы намеснік старшыні, з 2006 года — старшыня Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы ў галіне нелінейнай оптыкі і лазернай фізікі. Выканаў тэарэтычныя даследаванні па абарачэнні хвалевага фронту пры чатыроххвалевым змешванні і вымушаным рэзанансным рассейванні, рэзанансным ўзаемадзеянні магутнага лазернага выпраменьвання са шчыльнымі асяроддзямі і перабудоўваемым лазерам на фарбавальніках з размеркаванай адваротнай сувяззю. Прадказаў рэжымы гістэрэзіснага адлюстравання святла ад шчыльнага рэзананснага асяроддзя, якое праяўляе ўнутраную аптычную бістабільнасць, а таксама магчымасць істотнага зніжэння парогавага значэння канстанты дыполь-дыпольных узаемадзеянняў за кошт укладу ў палярызуемасць нерэзанансных пераходаў. Развіў тэорыю прасторава-часавай дынамікі сустрэчных лазерных пучкоў у перыядычна мадуліраваных нелінейных асяроддзях, якая паслужыў асновай стварэння вузкапалосных перабудоўваемых лазераў на фарбавальніках пікасекунднага дыяпазону.

Аўтар больш за 300 навуковых прац.

## Узнагароды 
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2000, у сааўтарстве) — *за цыкл прац «Даследаванне нелінейна-аптычных з’яў і стварэнне на гэтай аснове новых высокаэфектыўных крыніц лазернага выпраменьвання»*.

## Бібліяграфія 
* Transient Regime of a Dynamic Distributed Feedback Laser: Theory and Numerical Analysis (with P.A.Apanasevich, M.V.Korol’kov) // IEEE. 1987. Vol.QE-23, № 5. P. 533—538.
* Multiconical emission at light counterpropagation in a resonant medium (with B.A.Samson) // Phys. Rev. A, 1996. Vol.53. P. 591.
* Оптические солитоны в плотных резонансных средах (совм. с Р. А. Власовым, А. Г. Черствым) // ЖЭТФ. 2000. Т.117, вып.3. С. 489—495.

## Спасылкі 
* Анатоль Аляксандравіч Афанасьеў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Фізікі СССР
Марыя Баневі

**Ганна Марыя Сесілія Баневі** (, нар., Вестэрос, Швецыя) — шведска-нарвежская актрыса тэатра і кіно.

## Біяграфія 
З сям’і акцёраў, бацька — швед, маці — нарвежка. У 1997 годзе скончыла Шведскую нацыянальную акадэмію акцёрскага і пластычнага мастацтва ў Стакгольме. У тым жа годзе дэбютавала ў Каралеўскім драматычным тэатры (швед. Dramaten).

Марыя Баневі — адна з самых папулярных актрыс у Каралеўскім драматычным тэатры ў Стакгольме, на сцэне якога яна не раз з’яўлялася ў драмах Ібсена і Стрындберга, у пастаноўках Інгмара Бергмана. Уладальніца прэміі Аманда і прыза Манрэальскага фестывалю 2002 года ў намінацыі «Лепшая жаночая роля» за карціну «Я — Дзіна» рэжысёра Оле Борнедаля паводле рамана Херб’ёрг Васму «Кніга Дзіны». Выканала адну з галоўных роляў у фільме Андрэя Звягінцава «Выгнанне» (2007). Уваходзіла ў журы МКФ у Карлавых Варах (2009).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Берта Хансан

**Берта Элізабэт Хансан** (; 23 чэрвеня 1910, Хамердаль — 3 верасня 1994, Стакгольм) — шведская мастачка, прадстаўніца экспрэсіянізму.

## Біяграфія і творчасць 
Берта Хансан нарадзілася і вырасла ў Хамерсдале. Яе бацькамі былі Даніэль Хансан, царкоўны стараста, і яго жонка Брыта. Яна памерла ад сухоты, калі Берце было 16 гадоў. Берта Хансан наведвала народную школу ў Сігтуне, дзе вывучала мастацтва і літаратуру. Затым, па патрабаванні бацькі, які лічыў, што прафесія школьнай настаўніцы дапаможа дачцэ забяспечыць сябе, яна паступіла на настаўніцкія курсы, якія скончыла ў 1934 годзе. У 1935 годзе яна пачала працаваць настаўніцай у вясковай школе ў Вестэрботэне і заставалася на гэтай пасадзе на працягу дзесяці гадоў.

Берта Хансан пачала пісаць і маляваць незадоўга да пачатку сваёй настаўніцкай кар’еры. У 1940 годзе яна некаторы час вучылася ў мастацкай школе Отэ Шэльда ў Стакгольме. Затым яна вярнулася ў вёску, але праз некалькі гадоў яе працы заўважыла мастачка і пісьменніца Эльза Б’ёркман-Гольдшміт, і ў 1943 годзе ў Стакгольме адбылася персанальная выстава Берты Хансан. На ёй былі ў асноўным прадстаўлены карціны з выявамі дзяцей, — гэта быў улюбёны сюжэт мастачкі. Меркаванні крытыкаў падзяліліся; адны знаходзілі дзіцячыя партрэты Хансан выродлівымі да карыкатурнасці; іншыя адзначалі яе арыгінальнасць і мастацкі нюх.

У 1950-х — 1960-х гадах Берта Хансан жыла ў Грёндале, прыгарадзе Стакгольма. Яе блізкімі сябрамі сталі пісьменнікі Вальтэр Льюнгквіст і Сара Лідман, што ўмацавала даўнюю цікавасць Берты да літаратуры. У пачатку 1950-х гадоў Хансан таксама правяла каля года ў Паўднёвай Афрыцы, дзе была здзіўленая палітыкай расавай сегрэгацыі. Яна глыбока цікавілася культурай і побытам карэннага насельніцтва і захоўвала ўсё ўбачанае ў малюнках. Вярнуўшыся ў Швецыю, яна пачала ствараць працы на палітычныя тэмы, многія з якіх ахвяравала шведскаму руху супраць апартэіду. Акрамя таго, яна арганізавала збор сродкаў для дапамогі афрыканскім жанчынам.

Асноўнай тэмай творчасці Берты Хансан нязменна былі дзеці: сур’ёзныя, шчаслівыя, задуменныя, гарэзныя. Пасля таго як скульптар Нінан Сантэсан навучыла яе працаваць з глінай, Хансан таксама пачала рабіць невялікія гліняныя статуэткі дзяцей. Уласных дзяцей у Хансан не было і яна не выходзіла замуж, лічачы, што жанчына павінна быць вольная, каб мець магчымасць займацца творчасцю. Яшчэ адной крыніцай натхнення для Хансан, якая атрымала ў дзяцінстве рэлігійнае выхаванне, заставалася Біблія. Яе малюнкі на біблейскія тэмы, блізкія да эстэтыцы экспрэсіянізму і наіўнага жывапісу, не заўсёды знаходзілі разуменне ў крытыкаў, якія лічылі іх залішне гратэскнымі.

У 1980-х гадах зрок Берты Хансан пачатак пагаршацца. Яна стала маляваць акварэллю, карыстаючыся лупай, і стварыла такім чынам некалькі сотняў работ. Яна праводзіла шмат часу на радзіме, у Хамердале, дзе пісала партрэты старых. У апошнія гады жыцця яе любімым сюжэтам сталі птушкі, якіх яна адлюстроўвала чорна-белымі, таму што ўжо не магла адрозніваць колераў.

Берта Хансан памерла ў 1994 годзе ў Стакгольме.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Нінан Сантэсан

**Гертруда Паўліна** (**Нінан**) **Сантэсан** (; 14 снежня 1891, Чулёхольм — 14 студзеня 1969, Стакгольм) — шведская мастачка і скульптар.

## Біяграфія і творчасць 
Нінан Сантэсан нарадзілася ў 1891 годзе ў маёнтку Чулёхольм. Дзяцінства яе прайшло ў маёнтку Мельбю (*Mälby*) у Сёдэрманандзе. Калі дзяўчынцы было 12 гадоў, яе бацька памёр, і маці разам з дзецьмі перасялілася ў Стакгольм. Там Нінан упершыню занялася скульптурай пад кіраўніцтвам Сігрыд Бломберг, а ў 1911 годзе паступіла ў Каралеўскую акадэмію мастацтваў. Пасля гэтага яна працягнула навучанне ў Парыжы, у тым ліку ў Акадэміі Каларосі і ў Гранд-Шам’ер у Антуана Бурдэля. У Парыжы ў той час вучыліся і іншыя яе суайчынніцы: Сіры Дэркерт, Ганна Петрус-Люткенс, Ліза Бергстранд. Падчас свайго знаходжання ў Францыі Нінан неаднаразова наведвала Луўр, дзе яе моцна ўражавла егіпецкае і асірыйскае мастацтва. Пасля яна яшчэ двойчы пабывала ў Парыжы: у канцы 1940-х гадоў, адкрыўшы для сябе скульптуры Жэрмэн Рыш’е, і ў 1950-х гадах, калі яна на працягу некаторага часу працавала ў майстэрні Восіпа Цадкіна.

Правёўшы паўтара месяца ў Алжыры, Нінан Сантэсан вярнулася ў Швецыю. У стакгольмскім Доме мастака адбылася яе сумесная выстава з фінскім мастаком Энгельбертам Бертель-Нордстромам, за якога ў 1917 годзе яна выйшла замуж.

Большая частка манументальных прац Сантэсан былі створаны ў Гётэбаргу, дзе ў той час жыла яе маці. Першай яе працай стаў заказ на афармленне вілы консула Форсберга ў Лорэнсберге. У 1916 годзе яна пачала працаваць над помнікам паэту Віктару Рудбергу, які быў усталяваны толькі праз дзесяць гадоў. Акрамя таго, яна стварыла алтар для гётэбаргской царквы Мастуг. Драўляныя скульптуры, выразаныя з дуба, распісаў яе муж.

З 1933 года Нінан Сантэсан перайшла ад вялікіх форм да малых і пачала працаваць з такімі матэрыяламі, як гліна, тэракота і бронза. Мадэлямі для яе скульптур нярэдка служылі члены сям’і, у тым ліку дачка Лена, і сябры, у першую чаргу Найма Віфстранд і Мар’яна Фрэстадыўс (Нінан Сантэсан стварыла 48 яе бюстаў). У майстэрні Сантэсан часта працавалі Берта Хансан і Сіры Дэркерт, а Май Брынг, якая страціла да таго часу зрок, служыла ім мадэллю.

Развёўшыся з мужам, Нінан Сантэсан правяла ў 1930-х гадах пяць гадоў у Лондане, разам з Наймай Віфстранд. У 1940-х гадах яна аказвала дапамогу бежанцам з нацысцкай Германіі: у яе, у прыватнасці, жылі Бертольт Брэхт з сям’ёй. Сантэсан таксама супрацоўнічала з нарвежскім рухам Супраціву і правяла два гады ў шведскай турме за шпіянаж. у 1951 годзе яна, сумесна з Сіры Дэркерт, наведала Савецкі Саюз. Чарговая яе выстава адбылася толькі ў 1960 годзе, сумесна з Маяй Бротэн і Эн Маргрэт Далквіст-Люнгберг.

Нінан Сантэсан памерла ў 1969 годзе ў Стакгольме.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі Гранд-Шам’ер
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Май-Брыт Нільсан

**Май-Брыт Нільсан** (швед. Maj-Britt Nilsson, , , Швецыя — , Каны, Францыя) — шведская актрыса тэатра і кіно.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Стакгольме. Вучылася акцёрскаму майстэрству ў школе драматычнага майстэрства пры Каралеўскім драматычным тэатры. У 1950-я знялася ў трох фільмах Інгмара Бергмана: «Да радасці» (1950), «Летняя інтэрлюдыя» (1951) і «Жанчыны чакаюць» (1952).

Працавала ў Каралеўскім драматычным тэатры, пазней перайшла ў Тэатр «Ваза» (Стакгольм), дзе прапрацавала з мужам, рэжысёрам Перам Герхардам больш за трыццаць гадоў. У 1985 годзе пакінула акцёрскую прафесію і пераехала ў Францыю.

Памерла ў Канах пасля працяглай хваробы ва ўзросце 82 гадоў.

## Спасылкі
Рур (прыток Рэйна)

**Рур** () — рака ў Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія, правы прыток ракі Рэйн.

Даўжыня Рура складае 235 км, плошча вадазбору 4500 км². Сярэдні расход вады каля вусця 70 м³/с. Выток ракі знаходзіцца ў гарах Заўэрланд. Нізоўе Рура на паўднёвай ускраіне Паўночна-Германскай нізіны. Каналам злучаецца з ракой Эмс.

На рацэ пабудаваны шэраг шлюзаў, вадасховішча і ГЭС. Суднаходны ад горада Вітэн. На рацэ гарады Эсэн, Мюльгайм-на-Руры. У вусці буйны рачны порт Дуйсбург-Рурарт.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Ruhr // FLUSSGEBIETE NRW  

Катэгорыя:Рэкі Германіі
Катэгорыя:Прытокі Рэйна
Катэгорыя:Паўночны Рэйн-Вестфалія
Аляксей Белы

**Аляксей Белы**:
* Аляксей Ільіч Белы (нар. 1952) — беларускі паэт.
* Аляксей Уладзіміравіч Белы (нар. 1950) — беларускі фізік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2004), доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1995).
Анатоль Іванавіч Белавус

**Анатоль Іванавіч Белавус** (нар. , в. Драбушова, Бешанковіцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне мікраэлектронікі. Член-карэспандэнт НАН Беларусі (2014), доктар тэхнічных навук (1999), прафесар (2001). Заслужаны вынаходнік Рэспублікі Беларусь (2001).

## Біяграфія 
У 1973 годзе скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут. З 1973 года працаваў у спецыяльным канструктарскім тэхналагічным бюро вытворчага аб’яднання «Інтэграл». У 2017 годзе стаў намесніка генеральнага дырэктара ААТ «Інтэграл».

## Навуковая дзейнасць 
Работы ў галіне мікраэлектронікі, інфарматыкі і інфармацыйна-камунікацыйных тэхналогій, ЗВЧ-радыёэлектронікі і бесправадной сувязі, кібербяспекі. Распрацаваў і рэалізаваў на практыцы метады праектавання складанафункцыянальных хуткадзейных мікрасхем з падвышанай надзейнасцю і нізкім энергаспажываннем, метады праектавання спецыялізаваных мікрасхем для бартавых электронных сістэм кіравання касмічных спадарожнікаў, балістычных ракет, крылатых ракет, у тым ліку метады праектавання мікрасхем, устойлівых да ўздзеяння радыяцыі. Даследаваў фізічныя механізмы ўздзеяння касмічнай радыяцыі і экстрэмальных тэмператур на мікрасхемы і паўправадніковыя прыборы, прызначаныя для працы ва ўмовах блізкага і далёкага космасу. Распрацаваў комплекс тэарэтычных і практычных метадаў праектавання базавых элементаў тэлекамунікацыйных прылад, адметнай прыкметай якіх з’яўляецца звышвысокая хуткасць апрацоўкі дадзеных, метады праектавання сістэм лічбавай апрацоўкі радыёлакацыйных сігналаў на аснове мікрапрацэсарных камплектаў. Даследаваў фізічныя механізмы і алгарытмы працы, праграмныя рашэнні, механізмы актывацыі, шляхі і спосабы ўкаранення ў мікрасхемы сістэм адказнага і стратэгічнага прызначэння праграмных і апаратных траянаў — тэхналагічнага базісу кіберзброі.

Аўтар больш за 400 навуковых прац, у тым ліку 26 манаграфій, больш за 30 вучэбна-метадычных дапаможнікаў і брашур, больш за 140 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў.

### Бібліяграфія 
* Основы схемотехники микроэлектронных устройств. — М., 2012 (в соавт.).
* Полупроводниковая силовая электроника. — М., 2013 (в соавт.).
* Космическая электроника : в 2 кн. — М., 2015 (в соавт.; перевод на англ.: Boston ; London, 2017).

## Узнагароды 
* Медаль «За працоўную доблесць» (1983);
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1998, разам з В. А. Сокалам, В. А. Емяльянавым, Ф. Ф. Камаровым, Э. Ф. Лабановічам, А. В. Сіліным) — *за цыкл работ «Распрацоўка новых метадаў праектавання і развіццё фізіка-тэхналагічных асноў стварэння высокіх тэхналогій вытворчасці канкурэнтаздольных мікраэлектронных вырабаў»*;
* Прэмія Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь (2002) за навукова-даследчыя і доследна-канструктарскія работы па стварэнні і серыйнаму асваенню мікраэлектронных вырабаў.

## Літаратура 
* Белоус Анатолий Иванович // Изобретатель, № 7 (187) 2015. — С. 31.

## Спасылкі 
* 
* Анатоль Іванавіч Белавус у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі
Барбру Колберг

**Барбру Колберг** (швед. Barbro Kollberg,  — ) — шведская актрыса, найбольш вядомая выкананнем ролі Мэгі ў фільме Інгмара Бергмана «Дождж над нашай любоўю» (1946).

Памерла 6 сакавіка 2014 года ва ўзросце 96 гадоў.

## Выбраная фільмаграфія 
* Жыццё пачынаецца сёння (1939) — танцорка
* Дзяўчыны ў порце (1946) — Лісбет
* Дождж над нашай любоўю (1946) — Мэгі
* Нядзеля ў верасні (1963) — Маці Брыгіты
* Шарлота Лёвеншольд (1979) — Per-Ers 'mother
* Добрыя намеры (1992) — Гертруда Таллрот
* Тваё жыццё — досвед расследавання (1995) — Сін Дэлман
* Цік-так (1995) — Эдыт
* Каціныя лісты (2001) — Рут
* Сямейныя таямніцы — (2001) — Аста
* Як на нябёсах (2004) — Вольга

Катэгорыя:Кінаактрысы
Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Ліс Нільхельм

**Карэн Ліс Нільхейм** (; ) — шведская актрыса.

## Біяграфія 
Вырасла на поўдні Стакгольма, дачка Карла Нільхейма, кіраўніка джаз-гурта.

Паступіла ў тэатральнае вучылішча Кале Флігарэ і пачала граць рэвю ў 1962 годзе. У 1964 і 1965 гадах яна выступала на сцэне Нацыянальнага тэатра і на працягу 1964 года ў тэатры ў горадзе Вааса. З 1970 года яна сыграла ў Стакгольмскім гарадскім тэатры. У канцы 1960-х яна знялася ў фільмах «Пра што пагаварыць у будучыні» (1968) і «Склеп» (1969).

У 1975 годзе яна выканала ролю маці-адзіночкі Марыі ў фільме «Марыя». За гэтую ролю яна атрымала прэмію «Залаты жук» за лепшую жаночую ролю.

Найбольш вядомая яе роля служанкі Альвы ў экранізацыях кніг пра Мадзікен.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Ева Меландэр

**Ева Меландэр** (швед. Eva Melander; нар. , Еўле) — шведская актрыса тэатра, кіно і тэлебачання.

## Біяграфія 
Нарадзілася 25 снежня 1974 года ў Еўле. З 1998 па 2002 год вучылася ў тэатральнай школе Мальмё. Грала ў Каралеўскім драматычным тэатры, гарадскім тэатры культуры Стакгольма і тэатры Рыксен.

Дэбютавала на тэлебачанні ў 2004 годзе. Найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў фільмах «Себэ» (2010) і «Зграя» (2015).

## Узнагароды 
* прэмія «Залаты жук» (2016)
* прэмія «Залаты жук» (2019)

Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Нумі Рапас

**Нумі Рапас** (швед. Noomi Rapace, народжаная Хільда Нумі Норэн (Hilda Noomi Norén); нар. , Худыксваль, Еўлебарг, Швецыя) — шведская актрыса.

Нумі дэбютавала ў кіно ва ўзросце сямі гадоў, прыняўшы ўдзел у масавых сцэнах ў шведска-ісландскім фільме «Цень крумкача». Сусветная вядомасць прыйшла да актрысы пасля ролі Лісбет Саландэр у шведскім трылеры «Дзяўчына з татуіроўкай дракона» і двух яго працягах — «Дзяўчына, якая гуляла з агнём» і «Дзяўчына, якая падрывала паветраныя замкі». За ролю Лісбет яна атрымала прэстыжную шведскую ўзнагароду «Залаты жук».

У 2011 годзе Нумі дэбютавала ў Галівудзе, сыграўшы адну з галоўных роляў у дэтэктыве «Шэрлак Холмс: Гульня ценяў» разам з Робертам Даўні-малодшым і Джудам Лоў. У наступным годзе выйшаў фантастычны фільм Рыдлі Скота «Праметэй», дзе Рапас сыграла галоўную ролю — археолага Элізабет Шоў.

## Зноскі
Нур Эль-Рэфай

**Нур Эль-Рэфай** (; нар. ) — шведская , тэлевядучая і комік сірыйска-ліванскага паходжання. Атрымала вядомасць дзякуючы ўдзелу ў гумарыстычным шоў са схаванай камерай «Raj Raj» у 2007 годзе і як вядучая «Melodifestivalen 2014». Эль-Рэфай таксама з’явілася ў некалькіх фільмах, такіх як «Kronjuvelerna» і «Johan Falk: Spelets regler».

## Спасылкі
Фрыда Халгрэн

**Фрыда Сафія Халгрэн** (; нар. , ) — шведская актрыса, якая атрымала сусветную вядомасць дзякуючы фільму «Як на нябёсах».

Пасля атрымання дыплома Фрыда паступіла ў тэатральны ўніверсітэт у Мальмё. У гарадскім тэатры Гётэбарга яна праходзіла практычны курс. Пасля гэтага Фрыда атрымала некалькі тэатральных роляў у Гётэбаргу, Стакгольме і Упсале. Атрымала міжнародную вядомасць дзякуючы вядучай ролі Лены ў намінаваным на прэмію «Оскар» фільме Кея Полака «Як на нябёсах». Знялася ў шведскім фільме «Агент Гамільтан: але не ў тым, што тычыцца тваёй дачкі» ў 2012 годзе. З 2013 года яна здымаецца ў шведскім драматычным серыяле «Fröken Frimans krig».

Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Катэгорыя:Кінаактрысы
Ула Якабсан

**Ула Якабсан** (,  — ) — шведская кінаактрыса.

## Біяграфія 
Ула Якабсан нарадзілася ў Мёльндале (прыгарад Гётэбарга) ў 1929 годзе. Пасля заканчэння школы Ула некаторы час працавала ў офісе, а ў 1948 годзе паступіла ў акцёрскую школу Гётэбаргскага гарадскога тэатра. Здымацца ў мастацкіх фільмах яна пачала ў 1951 годзе, дэбютаваўшы ў другараднай у драме Арнэ Матсана «Bärande hav» («Мора ў агні»). Фільм 1951 года «Hon dansade en sommar» («Яна танчыла адно лета» або «Адно лета шчасця») меў вялікі поспех як у Швецыі, так і за мяжой, і зрабіў Улу Якабсан імя, але выклікаў шмат спрэчак — у фільме прысутнічаюць кадры з аголеным жаночым целам, прычым грудзі Улы паказваюцца буйным планам, а святар намаляваны ў ролі галоўнага злыдня. Гэтыя рэжысёрскія прыёмы ўсё-такі былі нетыповымі для таго часу, і фільм быў забаронены ў каталіцкай Іспаніі і некаторых іншых краінах, але ў 1952 годзе выйграў прыз Залаты мядзведзь Берлінскага кінафестывалю і ўзнагароду Канскага кінафестывалю за лепшую музыку.

Ула яшчэ некалькі гадоў працягвала здымацца ў шведскім кіно, сярод яе фільмаў варта адзначыць «Карын Мансдотэр», «Грошы спадара Арнэ» і камедыю «Усмешка летняй ночы».

У 1957 годзе Ула пераехала ў Вену і грала ў тэатры. На працягу 1960-х гадоў яна здымалася ў нямецкіх, французскіх і англійскіх фільмах рознай ступені паспяховасці. Удзел у фільме «Зулусы» разам з Майклам Кейнам прынес Уле папулярнасць сярод масавага гледача.

Ула была замужам тройчы: за венскім інжынерам Ёзэфам Корнфельдам, ад якога нарадзілася дачка Дытэ, галандскім мастаком Франкам Лодэйцэнам, ад якога быў сын Марцін, і аўстрыйскім прафесарам Вінфрыдам Росманам.

Ула Якабсан памерла ў 1982 годзе ад злаякаснай пухліны косткі і пахавана ў Вене.

Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Катэгорыя:Кінаактрысы
Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя
Эва Дальбек

**Эва Дальбек** (поўнае імя пры нараджэнні Эва Элізабет Лампель, швед. Eva Elisabet Dahlbeck, Eva Elisabet Lampell, , Сальтшо-Дуўнес, Стакгольм — , ) — шведская актрыса, пісьменнік, кінасцэнарыст.

## Біяграфія 
У 1944 годзе скончыла прэстыжную акцёрскую школу пры Каралеўскім драматычным тэатры Стакгольма (Драматэн). Выступала на сцэне Драматэн з 1944 па 1964. Грала ў п’есах Стрындберга, Стыга Дагермана і інш. У кіно дэбютавала ў 1941, у цэлым ўдзельнічала больш чым у 50 стужках, грала ў шасці фільмах Бергмана.

У 1964 годзе пайшла са сцэны, у апошні раз знялася ў кіно ў 1970. Занялася літаратурай, напісала 10 раманаў, некалькі кніг вершаў, сцэнарый для фільма Арнэ Матсана Забойствы ў Юнгшо (1966).

## Спасылкі
Ліза Нільсан

**Ліза Нільсан** (швед. Lisa Karolina Nilsson, нар.  года) — шведская спявачка. Вядомая сваім хітом 1992 года «Квіток на нябёсы» («Himlen runt hörnet»), які для яе напісалі Муара Скока і Ёхан Экелунд. Пасля поспеху спявачка выпусціла чатыры альбомы, цалкам на шведскай мове. Аднак да свайго хіта Ліза выпусціла два альбомы на англійскай — Lean On Love (1989) і Indestructible (1991), прадзюсарам якіх быў Уільям (Білі) Бат. Яна таксама ўдзельнічала ў Melodifestivalen 1989.

У пачатку кар’еры Нільсан была поп-спявачкай, аднак паступова адыходзіла ад поп-стылю ў бок баладных песень і танцавальных кампазіцый, а ў сваіх пазнейшых працах яна перайшла да джаза.

У 2002 годзе з’явілася на шведскім тэлебачанні ў якасці актрысы, а таксама знялася ў фільме Каліна Нютле «Paradiset».

## Дыскаграфія 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Швецыі
Дагмар Эбесен

**Дагмар Эбесен** (,  — ) — шведская тэатральная актрыса і спявачка.

## Біяграфія 
Дагмар Эбесен нарадзілася ў Стакгольме ў 1891 годзе. Была дачкой Торальда Эбесена і Ені Эштрэм, яна была сястрой актрысы Эльсы Эбесен.

Першую сваю ролю Дагмар сыграла ў 13 гадоў у п’есе Tummeliten ў тэатры Östermalmsteatern. З 1906 па 1909 год яна працавала з Альбертам Ранфтам і з рознымі перасоўнымі тэатральнымі групамі ездзіла па краіне. Затым яна працяглы час выступала ў тэатры Folkteatern Гётэбарга (1916—1919 гг.) і тэатры Folkan Стакгольма (1919—1928 гг.).

Поспех прыйшоў да Дагмар у 1921 годзе, калі яна сыграла служанку Крысцін ў камедыі Hemslavinnor — гэтую ролю яна пасля сыграла каля 500 разоў. Гэтая ж п’еса стала асновай для аднайменнага спектакля (1923 г.) і кінафільмаў Hemslavinnor 1993 г. і Vi hemslavinnor з Дагмар у галоўнай ролі.

У далейшым Дагмар ўсё менш грала ў тэатры, аддаючы ўсе сілы кінематографу. Яна грала пераважна пакаёвак і прыстойных жанчын, даводзілася ёй граць і жорсткіх і адмоўных персанажаў, але і яны атрымліваліся з цеплынёй і гумарам.

Найбольш ўдалымі кінафільмамі Дагмар былі Flickorna på Uppåkra (1946 г.), Kvinnan tar befälet (1942 г.), Hemsöborna (1944 г.), Kristin kommenderar (1946 г.).

Дагмар памерла ў 1954 годзе ў Стакгольме. Яе імем была названая вуліца ў Сольне.

Катэгорыя:Актрысы Швецыі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Швецыі
Эльза Б’ёркман-Гольдшміт

**Эльза Андрэа Элізабет Б’ёркман-Гольдшміт** (; 16 красавіка 1888, Лінчэпінг — 6 красавіка 1982, ) — шведская пісьменніца, журналістка і мастачка; змагар за правы дзяцей.

## Біяграфія і творчасць 
Эльза Б’ёркман нарадзілася ў 1888 годзе ў Лінчэпінгу. Яе сябрамі дзяцінства былі Эльза Брэндстром, Ханарына Хермелін і Харыет Лёвенхельм. Эльза наведвала настаўніцкія курсы Ганны Сандстром ў Стакгольме, пасля чаго таксама вучылася ў школе гравюры Акселя Тальберга і ў Акадэміі мастацтваў. У пачатку 1910-х гадоў яна вучылася за мяжой, у тым ліку ў Бруге, Італіі і Германіі. Яна займалася пераважна дрэварытам і літаграфіяй, выстаўляючы свае працы як у Швецыі, так і за яе межамі: у Осла, Лейпцыгу, Вене, Парыжы, Рыме, Сан-Францыска. У цяперашні час яны ўваходзяць у зборы шэрагу шведскіх і замежных музеяў, у тым ліку Нацыянальнага музея Швецыі, Музея сучаснага мастацтва ў Стакгольме, Гётэбаргскага мастацкага музея, Мастацкага музея Мальмё і венскай галерэі Альберціна.

У пасляваенныя гады Эльза Б’ёркман спыніла заняткі мастацтвам дзеля міжнароднай валанцёрскай дзейнасці, між пісьменьніцтвам і журналістыкай. Шмат у чым на яе аказала ўплыў даўняе сяброўства з Эльзай Брэндстром. У 1916 годзе Б’ёркман адправілася ў Расію, каб працаваць медсястрой у сібірскіх вайсковых лагерах. Пра ўбачанае і перажытае яна затым не раз пісала ў сваіх кнігах. Пасля Эльза яшчэ некалькі разоў бывала ў Расіі ў якасці шведскага прадстаўніка Чырвонага крыжа. У маскоўскім шпіталі яна пазнаёмілася з Вальдэмарам Гольдшмітам, аўстрыйскім хірургам і ваеннапалонным. Пасля заканчэння вайны яны зноў сустрэліся і ў 1921 годзе пажаніліся ў Вене, дзе потым жылі да 1938 года. У гэтыя гады Эльза Б’ёркман-Гольдшміт пісала артыкулы для Dagens Nyheter пад псеўданімам «Mélange», а таксама займалася арганізацыяй дапамогі хворым і галодным дзецям Аўстрыі.

У 1938 годзе, пасля анексіі Аўстрыі нацысцкай Германіяй, Эльза з мужам вымушаны былі бегчы ў Стакгольм. Там Эльза стала сябрам шведскай арганізацыі «Rädda Barnen» («Уратуем дзяцей»), якая займалася аказаннем гуманітарнай дапамогі аўстрыйскімі дзецям. У 1940 годзе яна таксама ўступіла у антынацысцкі «Аўторкавы клуб» (*Tisdagsklubben*), узначалены Амеліяй Пасэ. Пазней яна вярнулася ў Вену, дзе працягвала гуманітарную дзейнасць у рамках «Rädda Barnen», а таксама удзельнічала ў стварэнні шэрагу дакументальных фільмаў. У 1940-х гадах яна таксама шмат пісала, у тым ліку часткова аўтабіяграфічныя кнігі (на прыклад, «Det var i Wien») і біяграфіі (Эльзы Брэндстром і Харыет Лёвенхельм).

З 1950 па 1978 год Эльза Б’ёркман-Гольдшміт была членам літаратурнага «Грамадства дзевяці» (*De Nio*). З 1957 па 1960 год яна была рэдактарам часопіса «Svensk litteraturtidskrift». У 1960-х гадах яна пачала пісаць мемуары, якія затым былі выдадзены ў чатырох тамах з 1962 па 1976 год.

Эльза Б’ёркман-Гольдшміт памерла ў 1982 годзе ў Стакгольме і была пахавана на Паўночных могілках у Сольне.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Журналісты Швецыі
Катэгорыя:Пісьменніцы XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменніцы Швецыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лінчэпінгу
Дурата Дора

**Дурата Дора** (; , Нюрнберг, Баварыя) — косаўская спявачка і аўтарка песень.

## Біяграфія 
Дурата Муртуры нарадзілася 24 снежня 1992 года ў албанскай сям’і ў Нюрнбергу. Дурата хадзіла ў пачатковую школу ў нямецкім горадзе Фюрт і пачала спяваць у юнацтве, узяўшы псеўданім Дурата Дора. Яе музычная кар’ера стартавала ў Косава, дзе ў 2011 годзе быў выпушчаны яе першы сінгл і музычнае відэа «Vete kërkove». Пасля поспеху дэбютнага сінгла ў 2012 годзе выйшаў яе сумесны сінгл з косаўскім музыкам і прадзюсарам Донам Арбасам «Get Down». Песня аказалася яшчэ больш папулярнай, чым «Vete kërkove». У наступным годзе быў выпушчаны сінгл «I Like Dat», а летам таго ж года з’явіўся хіт «Edhe Pak», створаны ў супрацоўніцтве з Blunt & Real і Lumi B.

У лістападзе 2014 года выйшаў сінгл Доры «A bombi». Увесну 2015 года яна стала працаваць з прадзюсарскай кампаніяй Max Production Albania. У красавіку 2019 года ў супрацоўніцтве з алжырскім рэперам Soolking быў выпушчаны сінгл «Zemër», які сабраў больш за 500 мільёнаў праглядаў у YouTube. Сінгл дасягнуў першага месца ў Албаніі і трапіў у музычныя чарты Бельгіі, Швейцарыі і Францыі, дзе быў сертыфікаваны плацінавым Нацыянальным сіндыкатам фанаграфіі. У лютым 2020 года Дора ў супрацоўніцтве з нямецка-албанскім рэперам Азетам выпусціла нямецкамоўны сінгл «Lass los».

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *A Bombi* (2016, міні-альбом)
* *Dhurata* (2023)
* *Vera me ty* (2024, міні-альбом, разам з Yll Limani)

### Сінглы 
#### У якасці вядучага выканаўцы