open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Парастак

]]
**Парастак**, **атожылак** — адзін з асноўных вегетатыўных органаў раслін. Сцябло з’яўляецца восевым органам парастка, а ліст — бакавым.

Месца прымацавання  ліста  да  сцябла  называецца  вузлом. Участак сцябла паміж двума суседнімі вузламі — гэта міжвузелле. 

Адрозніваюць  пакарочаныя і падоўжаныя  парасткі. Парасткі з далёка размешчанымі вузламі і доўгімі міжвузеллямі з’яўляюцца падоўжанымі.  Калі вузлы знаходзяцца на невялікай адлегласці адзін ад аднаго, парасткі называюцца пакарочанымі. Многія расліны маюць парасткі двух тыпаў.

Верхні вугал паміж сцяблом і лістом, які ад яго адыходзіць, называецца пазухай ліста. У ёй закладваюцца бакавыя пупышкі. На месцы апалага  ліста на сцябле ўтвараецца ліставы рубец. На ім у выглядзе кропак бачны сляды праводзячых пучкоў, якія злучаюць ліст і сцябло. Праводзячы пучок утвораны праводзячымі, механічнай і парэнхімнай тканкамі.

Парастак развіваецца з пупышкі. У ёй у зачаткавым стане знаходзяцца ўсе часткі парастка.

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў [і інш.]; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с. : іл. ISBN 978-985-03-1340-9
Свята-Петра-Паўлаўская царква (Возера)

**Царква ў імя святых апосталаў Пятра і Паўла** размешчана на пагорку ў цэнтры аграгарадка Возера Уздзенскага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1838—1840 гг. з цэглы на сродкі мясцовага памешчыка графа Чапскага. У 1866 г. капітальна адрамантавана на ўрадавыя сродкі. Мураваная званіца (не захавалася) была пастаўлена асобна ад царквы, сярод драўлянай агароджы.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры позняга класіцызму. Вырашана адзіным прамавугольным аб'ёмам пад двухсхільным бляшаным дахам, у цэнтры якога ўзведзены драўляны васьмігранны барабан з шатровым верхам. Галоўны фасад завершаны камбінаваным трохвугольным франтонам і двухсхільным атыкам. Уваход аформлены 2-калонным порцікам (пазней ашаляваны). Пафарбаваныя ў жоўты колер фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў ліштвах з сандрыкамі-франтонамі, крапаваны пілястрамі, завершаны трохвугольнымі франтонамі. Пазней да алтарнай сцяны далучана прамавугольная прыбудова, падзеленая перагародкай на 2 рызніцы.

## Інтэр'ер 
Унутры апсіду вылучае трох'ярусны іканастас на 16 абразоў перламутравай афарбоўкі з пазалотай, выкананы ў другой палавіне 19 ст.

## Літаратура 
* Описание церквей и приходов Минской епархии. И. Минский уезд. Мн., 1878. С. 112.
* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн., БелЭн, 2007.
* 

## Спасылкі 
* Архитектурное наследие // Сайт Узденскага раённага выканаўчага камітэта 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Уздзенскага раёна
Катэгорыя:Храмы Святых Пятра і Паўла
Катэгорыя:Возера (Уздзенскі раён)
Катэгорыя:Храмы Маладзечанскай епархіі
Шарэйкі

Назву **Шарэ́йкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Шарэйкі — вёска ў Калінкавіцкім раёне
* Магілёўская вобласць
** Шарэйкі — аграгарадок у Касцюковіцкім раёне
Шчэрбава

Назву **Шчэ́рбава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Шчэрбава — вёска ў Камянецкім раёне
** Шчэрбава — вёска ў Ляхавіцкім раёне
Ціхінічы

Назву **Ціхінічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Ціхі́нічы — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне
** Ці́хінічы — аграгарадок у Рагачоўскім раёне
Цыдзікі

Назву **Цы́дзікі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Цыдзікі — вёска ў Бераставіцкім раёне.
** Цыдзікі — вёска ў Гродзенскім раёне.
Цябуты

Назву **Ця́буты** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Цябуты — вёска ў Пастаўскім раёне
* Мінская вобласць
** Цябуты — вёска ў Валожынскім раёне
Ціўнавічы

Назву **Ці́ўнавічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Ціўнавічы — вёска ў Іўеўскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Ціўнавічы — вёска ў Бабруйскім раёне
Сенажаткі

Назву **Сенажа́ткі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Сенажаткі — вёска ў Рагачоўскім раёне
* Мінская вобласць
** Сенажаткі — былая вёска ў Пухавіцкім раёне
** Сенажаткі — вёска ва Уздзенскім раёне
Вантрабянка

**Вантрабянка** — мясны выраб, каўбаса, зробленая з вантробаў. Традыцыйны выраб беларускай кухні. Лакальныя назва *патрашанка*, на 3аходняй Беларусі называюць таксама *сальцісонам*.

Адвараныя, парэзаныя, пасоленыя свіныя вантробы (лёгкія, печань, сэрца, ныркі), а таксама галавізна, прыпраўленыя часнаком, перцам і іншымі спецыямі, перамешваюць, кладуць у тоўстыя свіныя кішкі або страўнік і зноў вараць або падпякаюць у печы. Сальцісон потым на 1—1,5 сутак прыціскаюць гнётам. Ядуць халодную ці гарачую, з бульбай.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каўбасы
Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Польская кухня
I канферэнцыя Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі

**Першая канферэнцыя Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі**. Адбылася нелегальна 15 верасня 1918 у в. Ужбаляй Марыямпальскага павету Сувалкаўскай губерні (цяпер Марыямпальскае самакіраванне, Літва). 

Прысутнічала 20 дэлегатаў ад камуністычных арганізацый Панявежскага і Сувалкаўскага рэгіёнаў, у т.л. госці. На канферэнцыі былі разгледжаны пытанні аб праграме і тактыцы партыі. Было прынята рашэнне ў сваёй дзейнасці кіравацца праграмай РКП(б), а яе тактыку прымяняць ва ўмовах Літвы. Была пастаўлена задача барацьбы за сацыялістычную рэвалюцыю ў краі. Асудзіла буржуазныя і дробнабуржуазныя партыі, якія дзейнічалі ў Літве, і заклікала партыйныя арганізацыі весці з імі рашучую барацьбу. Сацыял-дэмакратычную партыю Літвы ахарактарызавала як варожую інтарэсам рабочага руху, Літоўскую Тарыбу — як сродак занявольвання працоўных. 

Канферэнцыя не выбрала кіруючы партыйны орган, а прыняла рашэнне пррымкнуць да Часовага цэнтральнага бюро партыі, створанага ў жніўні 1918 г. У яго былі накіраваны 4 дэлегаты канферэнцыі з мэтай наладзіць сувязь паміж партыйнымі арганізацыямі. Адыграла важную ролю ў стварэнні Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі, падрыхтоўцы I-га з'езда Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі.

## Літаратура 
* *Міхнюк, У.* Першая канферэнцыя Камуністычнай партыі Літвы і Заходняй Беларусі / Уладзімір Міхнюк //  // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 5: М—Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 590 с. — С. 471. — ISBN 985-11-0141-9.

Катэгорыя:Камуністычная партыя Літвы
Катэгорыя:Падзеі 15 верасня
Катэгорыя:Верасень 1918 года
Катэгорыя:Падзеі ў Літве
Бадэлеіт

**Бадэлеі́т, бразіліт** — мінерал падкласа простых аксідаў, двухвокіс цырконію ZrO2. Назву атрымаў у гонар Дж. Бадэлея (*Joseph Baddeley*), знайшоўшага мінерал на Шры-Ланцы.

Утрымлівае ў сваім складзе 96,3—99 % ZrO2, дамешкі гафнію. Крышталі прызматычныя, пляскатыя, зрэдку таблітчастыя, празрыстыя, жоўтага, карычневага, зялёнага, чорнага колеру або бясколерныя. Крохкі. Мае тлусты бляск. Цвёрдасць 6,5 па шкале Моаса. Шчыльнасць 5,4—6 г/см³.

## Выкарыстанне 
Бадэлеіт выкарыстоўваецца ў вытворчасці керамікі, абразіваў, ферасплаваў, металічнага цырконію.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Бадделеит // КаталогМинералов.RU
* Бадделеит // Систематика и классификация минералов, горных пород, метеоритов, окаменелостей / Кристаллов.net
* Бадделеит // Горная энциклопедия
* 

Катэгорыя:Вокіслы (мінералы)
Шылуцкі раён

**Шылуцкі  раён** (Шылуцкае раённае самакіраванне; ) — муніцыпальнае ўтварэнне ў Клайпедскім павеце Літвы.

## Населеныя пункты 
* 1 горад — Шылуце;
* 7 мястэчкаў — Гардамас, Кацічэй, Кінтай, Русне, Швекшна, Вайнутас і Жамайчу-Наўміесціс;
* 311 вёска.

Колькасць насельніцтва (2001):
* Шылуце — 21 476
* Швекшна — 2 053
* Жамайчу-Наўміесціс — 1 716
* Русне — 1 642
* Тракседжэй — 1 246
* Юкнайчэй — 1 106
* Вайнутас — 993
* Мацыкай — 967
* Саўгас — 945
* Пагрыней — 934

## Адміністрацыйны падзел 
Шылуцкі раён падзелены на 11 старостваў:
* Вайнутаскае (; адм. цэнтр: Вайнутас);
* Гардамаскае (; адм. цэнтр: Гардамас);
* Жамайчу-Наўміесціскае (; адм. цэнтр: Жамайчу-Наўміесціс);
* Кацічэйскае (; адм. цэнтр: Кацічэй);
* Кінтайскае (; адм. цэнтр: Кінтай);
* Руснеўскае (; адм. цэнтр: Русне);
* Саўгаскае (; адм. цэнтр: Саўгас);
* Усенайскае (; адм. цэнтр: Усенай);
* Швекшнаўскае (; адм. цэнтр: Швекшна);
* Шылуцкае (; адм. цэнтр: Шылуце);
* Юкнайчэйскае (; адм. цэнтр: Юкнайчэй).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Раёны Літвы
Катэгорыя:Клайпедскі павет
Бажанаў

**Бажа́наў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Васілевіч Бажанаў (1917—1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.
* Аляксей Міхайлавіч Бажанаў (1820—1899) — рускі вучоны, аграном, эканаміст, дзеяч асветы.
* Уладзімір Аляксандравіч Бажанаў (нар. 1946) — беларускі гісторык, палітолаг.
Аглюцінатыўныя мовы

**Аглюцінаты́ўныя мо́вы** (ад  — прыклейваць) — мовы, у якіх словы і іх формы ўтвараюцца пераважна праз аглюцінацыю (спалучэнне граматычна адназначных афіксаў з нязменным коранем).

Напрыклад, у цюркскіх мовах -lar- суфікс множнага ліку:  «воблака», *bulutlar* «воблакі»;  «піла», *аралар* «пілы».

Характэрныя рысы аглюцінатыўных моў — стандартная парадыгма словазмянення, адсутнасць унутранай флексіі, адназначнасць афіксаў, фіксаваны націск, строгі парадак слоў і інш.

Да аглюцінатыўных моў адносіцца вялікая колькасць моў Азіі і Еўропы (цюркскія, фіна-ўгорскія, мангольскія, тунгуса-маньчжурскія, японская, карэйская і інш.), Акіяніі (папуаскія, інданезійскія, мікранезійскія), Афрыкі (банту, мандэ, бантоідныя).

## Літаратура 
* Аглюцінатыўныя мовы //  С. 77.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лінгвістычная тыпалогія
Катэгорыя:Марфалогія мовы
Катэгорыя:Сінтэтычныя мовы
Тунгуса-маньчжурскія мовы

**Тунгу́са-маньчжу́рскія мо́вы**, ці **тунгу́скія**, **маньчжу́ра-тунгу́скія мо́вы** — група блізкароднасных моў Сібіры і Далёкага Усходу, якія, паводле меркавання рада даследчыкаў, уваходзяць у алтайскую моўную сям’ю.

Пашыраны ў Сярэдняй і Усходняй Сібіры (значная частка таежнай зоны), на ўзбярэжжы Ахоцкага мора, у Прыамур’і (Расія), Кітаі (Паўночна-ўсходні Кітай, Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён), Манголіі (раён Баргі).

## Склад 
Да тунгуса-маньчжурскіх моў належаць эвенкійская (з салонскай і негідальскай), эвенская, удэ(ге)йская (з орачскай), нанайская (з ульчскай і оракскай), маньчжурская (з чжурчжэньскай) мовы. Іншыя моўныя ўтварэнні цяжка вылучыць з-за дыялектнай раздробленасці тунгуса-маньчжурскіх моў.

## Агульная характарыстыка 
Тунгуса-маньчжурскіх мовам уласцівы: у фанетыцы сінгарманізм, дыфтонгі; граматычны лад аглюцінатыўны, суфіксальны; у лексіцы шмат запазычанняў з суседніх моў, у прыватнасці з рускай; для сказа харатэрны намінатыўны лад.

## Пісьменства 
Пісьменства на чжурчжэньскай мове з 12 ст. Сучаснае пісьменства на эвенкійскай, эвенскай і нанайскай мовах створана ў 1930-я гг. на аснове рускай графікі, старажытна-маньчжурскае пісьменства на мангольскай аснове.

## Літаратура 
* Тунгуса-маньчжурскія мовы //  С. 27—28.
* *Хелимский Е. А.* Тунгусо-маньчжурские языки // Лингвистический энциклопедический словарь. — : «Советская энциклопедия», 1990.
* Языки народов СССР. Т. 5. Л., 1968.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Алтайскія мовы
Катэгорыя:Тунгуса-маньчжурскія народы
Катэгорыя:Мовы Азіі
Старыя Дарогі (значэнні)

**Старыя Дарогі**:

## Населеныя пункты 
* Старыя Дарогі — горад у Мінскай вобласці, цэнтр Старадарожскага раёна.
* Старыя Дарогі — аграгарадок у Старадарожскім раёне Мінскай вобласці.
* Старыя Дарогі — вёска ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці.

## Іншае 
* Старыя Дарогі — станцыя Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі.
* ФК Старыя Дарогі — футбольны клуб горада Старыя Дарогі.
Старамангольскае пісьмо

**Манго́льскае пісьмо́**, **ста́раманго́льскае пісьмо́** — пісьменства, створанае на аснове уйгурскага алфавіта.

Першыя помнікі мангольскага пісьма — надпіс на т.зв. Чынгісавым камені (1225), Пісьмо іль-хана Аргуна (1289).

Напрамак пісьма зверху ўніз, радкі чытаюцца злева направа, знакі паліфоннага характару (многія перадаюць па 2 ці 3 фанемы). У залежнасці ад становішча ў слове некаторыя знакі маюць 2 ці 3 абрысы.

У алфавіце 20 асноўных і 8 дадатковых літар (для перадачы іншамоўных гукаў) — вытворныя ад 14 асноўных знакаў уйгурскага алфавіта, які захоўваўся ў манголаў у запазычаным выглядзе; на мяжы 16—17 ст. у яго ўнесены значныя змены.

Былі таксама спробы стварэння больш дасканалых алфавітаў. Так, вядомыя таксама квадратнае пісьмо (13—14 ст., на аснове тыбецкага алфавіта), з 17 ст. — айрацкае «яснае пісьмо» Зая-Пандзіты (на аснове «старога пісьма»; атрымала шырокае распаўсюджанне сярод айратаў і калмыкаў).

Мангольскае пісьмо існавала да 1931 г. ў буратаў (Бурація) і да 1945 г. ў Манголіі; ва Унутранай Манголіі (Кітай) ім працягваюць карыстацца.

## Гл. таксама 
* Мангольскае квадратнае пісьмо

## Літаратура 
* Мангольскае пісьмо //  С. 74.
* *Верба Н. К.* Монгольское письмо // Лингвистический энциклопедический словарь. — : «Советская энциклопедия», 1990.
* Санжеев Г. Д. Старописьменный монгольский язык. М., 1964;
* Санжеев Г. Д. Лингвистическое введение в изучение истории письменности монгольских народов. Улан-Удэ, 1977.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мангольскія пісьменнасці
Катэгорыя:Мангольскія народы
Крацінгскі раён

**Крацінгскі раён** (Крацінгскае раённае самакіраванне; ) — муніцыпальнае ўтварэнне ў Клайпедскім павеце Літвы.

## Населеныя пункты 
* 2 гарады — Крацінга і Салантай;
* 2 мястэчкі — Дарбенай і Карцяна;
* 196 вёскак.

Колькасць насельніцтва (2001):

* Крацінга — 21 423
* Салантай — 1 942
* Відмантай — 1 880
* Дарбенай — 1 598
* Кулупенай — 1 348
* Падварэй — 1 254
* Карцяна — 1 022
* Крацінсадзіс — 1 001
* Курмайчэй — 646
* Грушлаўке — 631

## Адміністрацыйны падзел 
Крацінгскі раён падраздзяляецца на 8 старостваў:
* Дарбенайскае (; адм. цэнтр: Дарбенай);
* Жальгірыскае (; адм. цэнтр: Рагувішкей);
* Імбарэўскае (; адм. цэнтр: Салантай);
* Карцянаўскае (; адм. цэнтр: Карцяна);
* Крацінгскае (; адм. цэнтр: Крацінга);
* Крацінгскае гарадское (; адм. цэнтр: Крацінга);
* Кулупенайскае (; адм. цэнтр: Кулупенай);
* Салантайскае гарадское (; адм. цэнтр: Салантай).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Раёны Літвы
Катэгорыя:Клайпедскі павет
I канферэнцыя КПЗБ

**Першая канферэнцыя КПЗБ** *(устаноўчая)*. Адбылася нелегальна ў канцы кастрычніка 1923 у Вільні, прысутнічала 9 дэлегатаў ад Беластоцкага, Брэсцкага і Віленскага акруговых камітэтаў Камуністычнай рабочая партыі Польшчы, якія прадстаўлялі большасць нелегальных камуністычных арганізацый Заходняй Беларусі. Склікана ў адпаведнасці з рашэннямі II з'езда КПРП пра неабходнасць стварэння «беларускай тэрытарыяльнай арганізацыі». Дакументальных звестак аб канферэнцыі захавалася мала. Адным з галоўных ініцыятараў яе склікання быў сакратар ЦБ КП(б)Б В. А. Багуцкі, які адначасова выконваў функцыі прадстаўніка ЦК КПРП пры ЦК КП(б)Б. Гэта была фактычна другая спроба знайсці форму аб'яднання нелегальных камуністычных арганізацый Заходняй Беларусі (першая спроба зроблена ў пачатку 1923 стварэннем Літоўска-Беларускага абласнога камітэта, падначаленага непасрэдна ЦК КПРП). Паводле рашэнняў канферэнцыі Камуністычная партыя Заходняй Беларусі (КПЗБ) павінна была дзейнічаць на правах тэрытарыяльна-аўтаномнай аррганізацыі ў складзе адзінай КПРП у адпаведнасці з яе праграмнымі ўстаноўкамі, разлічанымі на перамогу сацыялістычнай рэвалюцыі і ўстанаўленне рабоча-сялянскага ўрада, ліквідацыю памешчыцкага землеўладання і перадачу зямлі сялянам без выкупу, за права самавызначэння Заходняй Беларусі, уз'яднанне яе з БССР. У склад абранага ЦК КПЗБ ўвайшлі С. А. Дубовік (Балюк), А. Буксгорн (Юльскі), С. А. Мертэнс (Скульскі), С. Т. Мілер (Шлемка). У партыйных арганізацыях на момант стварэння КПЗБ налічвалася 528 чал. Арганізацыйнае афармленне КПЗБ з'явілася важным фактарам актывізацыі рэвалюцыйна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі.

## Літаратура 
* Bergman, A. Sprawy białoruskie w II [Drugiej] Rzeczypospolitej / Aleksandra Bergman. — Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984. — 285, [3] s.: portr. — (Prace Białostockiego Towarzystwa Naukowego; 0067-6470; № 28). — ISBN 83-01-04652-X.
* Борьба трудящихся Западной Белоруссии за социальное и национальное освобождение и воссоединение с БССР: Документы и материалы / Ин-т истории партии при ЦК КПБ—филиал Ин-та марксизма-ленинизма при ЦК КПСС и др.; Сост.: В. Н. Жигалов, Л. П. Климантова, Т. Д. Либеровская и др.; Редкол.: В. И. Гурский и др. Т. 1: (1921—1929 гг.). — Мн.: Государственное изд-во БССР, Редакция социально-экономической литературы, 1962. — 620 с.
* Ладысеў, У. Першая канферэнцыя КПЗБ / Уладзімір Ладысеў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 5: М—Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 590 с. — С. 471—472. — ISBN 985-11-0141-9.
* Революционный путь Компартии Западной Белоруссии (1921—1939 гг.) / [А. Н. Мацко и др.]; Институт истории партии при ЦК КПБ—филиал Института марксизма-ленинизма при ЦК КПСС. — Мн.: Беларусь, 1966. — 401, [2] с., [8] л. ил.

Катэгорыя:З’езды і канферэнцыі КПЗБ
Катэгорыя:1923 год у Вільні
Катэгорыя:Падзеі ў Вільні
Катэгорыя:Кастрычнік 1923 года
I з’езд ваенных і рабочых дэпутатаў армій і тылу Заходняга фронту

'''Першы з'езд ваенных і рабочых дэпутатаў армій і тылу Заходняга фронту'''. Адбыўся 7—17 красавіка(20—30 красавіка) 1917 г. у Мінску ў будынку гарадскога тэатра. Прысутнічала 850 дэлегатаў з рашаючым і 350 з дарадчым голасам ад вайсковыых часцей фронту і рабочых арганізацый Мінскай, Магілёўскай, Віцебскай і Смаленскай губерняў.

Парадак дня:
* вайна і мір
* аб Часовым урадзе
* аб ваенных, рабочых і сялянскіх арганізацыях
* прававое становішча салдат і інш.

З'езд прыняў рэзалюцыі за працяг вайны, падтрымку знешняй палітыкі Часовага ўрада. Зацвердзіў праект статута выбарных салдацкіх аорганізацый, выбраў Франтавы камітэт Заходняга фронту. Садзейнічаў арганізацыі салдацкіх мас, далучэнню іх да палітычнай дзейнасці.

## Літаратура 
* Першы з'езд ваенных і рабочых дэпутатаў армій і тылу Заходняга фронту // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 5: М—Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 590 с. — С. 479. — ISBN 985-11-0141-9.

Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:Красавік 1917 года
Катэгорыя:1917 год у Мінску
I з’езд беларусаў свету

thumb|Марка, прысвечаная Першаму з’езду беларусаў свету
**Першы з’езд беларусаў свету**. Адбыўся 8—10 ліпеня 1993 г. у Мінску ў будынку Тэатра оперы і балета. Прысутнічала 996 дэлегатаў ад беларускіх арганізацый з Беларусі і беларускіх суполак з замежжа. Арганізаваны Згуртаваннем беларусаў свету «Бацькаўшчына».

## Ход падзей 
З’езд меў мэтай аб'яднанне беларусаў свету і арганізацыйнае афармленне сусветнай беларускай супольнасці як новай грамадскай структуры на карысць нацыянальнага адраджэння і будаўніцтва самастойнай беларускай дзяржавы. Ён прыняў Дэкларацыю аб прынцыпах дзяржаўнага будаўніцтва Беларусі, звароты да беларускага народа, замежных беларусаў да сваіх суайчыннікаў на Бацькаўшчыне, да парламента і ўрада Беларусі, да Вярхоўнага Савета Беларусі аб устанаўленні мемарыяльнай дошкі на будынку, дзе была абвешчана Беларуская Народная Рэспубліка, заяву па вайсковым пытанні, рэзалюцыю аб падтрымцы дзейнасці ЗБС «Бацькаўшчына», аб дзейнасці беларускай рэдакцыі радыё «Свабода», пастанову аб Радзе прадпрымальнікаў беларускай дыяспары.

Далей з'езд працаваў як кангрэс ЗБС «Бацькаўшчына», на якім выбраны новы кіраўнічы орган — Вялікая рада з прадстаўнікоў беларускіх арганізацый Беларусі і замежжа (97 чал.), а таксама прэзідэнт ЗБС (Радзім Гарэцкі) і старшыня Рады (Ганна Сурмач). У адпаведнасці з праграмай з'езда праведзены сустрэчы яго ўдзельнікаў з грамадскасцю Беларусі, Купалле на Стаўбцоўшчыне і ў в. Баркалабава (Быхаўскі раён), Нарачанскі форум для дзяцей і моладзі, выстаўка твораў мастацтва з Беларусі і замежжа.

## Колькасць дэлегатаў 
* 486 дэлегатаў з замежжа: Англіі, Аргенціны, Аўстрыі, Аўстраліі, Бельгіі, Германіі, ЗША, Канады, Польшчы, Францыі, Чэхіі, Швейцарыі, Расіі, Украіны, Малдовы, Туркменіі, Казахстана, Кыргызстана, Узбекістана, Эстоніі, Літвы, Латвіі.
* 510 дэлегатаў з Беларусі
* больш за 200 гасцей.

## Выніковыя дакументы 
* Зварот беларусаў замежжа, удзельнікаў Першага з’езду беларусаў свету
* Зварот да беларускага народа
* Дэкларацыя аб прынцыпах нацыянальнага дзяржаўнага будаўніцтва
* Зварот да Парламента і Урада Рэспублікі Беларусь
* Заява ўдзельнікаў Першага з’езду беларусаў свету па вайсковаму пытанню
* Рэзалюцыя «Аб падтрымцы дзейнасці ЗБС „Бацькаўшчына“»
* Пастанова аб Савеце прадпрымальнікаў
* Рэзалюцыя аб падтрымцы беларускай рэдакцыі радыё «Свабода»
* Зварот да Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь «Аб устанаўленні мемарыяльнай дошкі на будынку, дзе была абвешчана Беларуская Народная Рэспубліка»

## Спасылкі 
* Звесткі пра з’езд і асноўныя дакументы, прынятыя на ім 
* Ганна Сурмач і Станіслаў Шушкевіч дзеляцца ўспамінамі пра Першы з’езд беларусаў свету, сайт ЗБС «Бацькаўшчына»

## Літаратура 
* Сурмач, Ганна. Першы з'езд беларусаў свету / Ганна Сурмач // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 5: М—Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 590 с. — С. 479. — ISBN 985-11-0141-9.

Катэгорыя:З’езды Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына»
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:1993 год у Мінску
Катэгорыя:Падзеі 8 ліпеня
Катэгорыя:Падзеі 9 ліпеня
Катэгорыя:Падзеі 10 ліпеня
Аэрапорт Стакгольм-Скаўста

**Аэрапорт Стакгольм-Скаўста** (, ) — міжнародны аэрапорт побач з горадам Нючэпінг, Швецыя, за 106 км на паўднёвы захад ад цэнтральнай чыгуначнай станцыі Стакгольма. Абслугоўвае лоў-кост і грузавыя авіякампаніі. Стакгольм-Скаўста — трэці паводле пасажыраабароту аэрапорт Швецыі (пасля Арланды і Ландветэра). Яго пасажырапаток склаў у 2011 годзе 2 581 639 чалавек.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Стакгольм
Катэгорыя:Аэрапорты Швецыі
Валынскі кароткі летапіс

**Валынскі кароткі летапіс** — помнік усходнеславянскага летапісання позняга Сярэднявечча. Збярогся ў Супрасльскім гістарычным зборніку пачатка 16 ст.. Яго першую (большую) частку складае скарочаны агульнарускі летапісны звод, блізкі да летапісу Аўрамкі, але даведзены толькі да 1382 года. Другая частка зборніка, названая М. М. Улашчыкам «Валынскі кароткі летапіс», змяшчае кароткую выбарку пагадовых звестак кіеўскага, наўгародскага, маскоўскага і мясцовага паходжання па гісторыі Русі (з 862), ВКЛ (14 — пачатку 16 ст.) і Смаленска.

Храналагічна ахоплівае падзеі да 1514 года ўключна. Асабліва падрабязна апісаны напады крымскіх татар на Валынь. Летапіс завяршаецца ўзнёслай «Пахвалой гетману Канстанціну Астрожскаму». Зборнік узнік y асяроддзі праваслаўнага, патрыятычна настроенага беларуска-ўкраінскага духавенства. Асноўная, агульнаруская частка летапіснага зводу, верагодна, была ўкладзена ў Смаленску, пасля чаго перавезена ў Супрасль, дзе дапоўнена арыгінальнымі звесткамі па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага, y т.л. Валыні, і «Пахвалой». Пазней y зборніку рабіліся розныя запісы прыватнага і гістарычнага характару. Да канца 18 ст. захоўваўся ў Супрасльскім манастыры, цяпер y Расійскім дзяржаўным архіве старажытных актаў (Масква). Апублікаваны асобна ў 1836 годзе і ў «Поўным зборы рускіх летапісаў» (т. 35, 1980).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Летапісы
Катэгорыя:Валынь
Мангольскія мовы

**Манго́льскія мо́вы** — група моў мангольскіх народаў.

## Гісторыя 
Мангольскія мовы — вынік развіцця дыялектаў некалі адзінай (да 16—17 ст.) мангольскай мовы. Яны падзяляюцца на: асноўныя — уласна мангольская мова, бурацкая мова, калмыцкая мова, і маргінальныя — магольская (у Афганістане), дагурская (у паўночна-ўсходнім Кітаі), мангорская, дунсянская, баааньская і шыраюгурская (у кітайскіх правінцыях Ганьсу і Цынхай).

Для асноўных мангольскіх моў у 13 — пачатку 20 ст. (калмыцкая мова да сярэдзіны 17 ст.) ужывалася адзіная старапісьмовая мангольская мова, якой працягваюць карыстацца ва Унутранай Манголіі (Кітай). Маргінальныя мовы трапілі пад уплыў іранскіх гаворак, тыбецкай і кітайскай моў.

## Агульная характарыстыка 
У фанетыцы — доўгія і кароткія галосныя, дыфтонгі, сінгарманізм (у маргінальных мангольскіх мовах непаслядоўны); у марфалогіі — слабая дыферэнцыяцыя часцін мовы, адсутнасць граматычнай катэгорыі роду, шырокае ужыванне паслялогаў; у сінтаксісе — сталы парадак слоў.

## Пісьмо 
З пачатку 13 ст. вядома мангольскае пісьмо. У 1920—40-х гг. асноўныя мангольскія мовы перайшлі на новыя алфавіты на аснове рускай графікі.

## Літаратура 
* Мангольскія мовы //  С. 75.
* *Санжеев Г. Д.* Монгольские языки // Лингвистический энциклопедический словарь. — : «Советская энциклопедия», 1990.
* Тодаева Б. Х. Монгольские языки и диалекты Китая. М., 1960.
* Бертагаев Т.А Лексика современных монгольских литературных языков. М., 1974.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Алтайскія мовы
Катэгорыя:Мангольскія народы
Катэгорыя:Мовы Еўразіі
Педра Паскаль

**Хасэ́ Пе́дра Бальмасе́да Паска́ль** (; , Сант’яга, Чылі), больш вядомы як **Педра Паскаль** — чылійска-амерыканскі . Найбольш вядомы як выканаўца роляў Аберына Мартэла ў чацвёртым сезоне серыяла «Гульня тронаў» і Хаўера Пеньі ў серыяле «Наркі».

## Біяграфія 
Педра Паскаль нарадзіўся ў Сант’яга, але неўзабаве па яго нараджэнні сям’я атрымала палітычны прытулак у Даніі, бо ў Чылі дзейнічала ваенная дыктатура Аўгуста Піначэта. Гадаваўся Педра ў акрузе Орындж (Каліфорнія) і Сан-Антоніа (Тэхас), навучаўся ў Мастацкай школе акруг Орындж і  Нью-Ёркскага ўніверсітэта, у адным эпізодзе серыялу «Закон & парадак: Злачынны намер». У чэрвені 2013 года ён зняўся ў ролі Аберына Мартэла ў чацвёртым сезоне серыяла «Гульня тронаў» каналу HBO, а ў 2015 грае ролю агента Упраўлення па барацьбе з наркотыкамі ЗША Хаўера Пеньі ў арыгінальным шоу Netflixу «Наркі».

## Фільмаграфія 
### Фільмы 
### Тэлебачанне 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
*
Адзёр

**Адзёр** — заражэнне дыхальных шляхоў  вірусам ад хворага чалавека пры размове, чханні і кашлі. Ускладненне хваробы выклікае паражэнне дыхальных шляхоў, органаў слыху і цэнтральнай нервовай сістэмы, гаймарыт, фарынгіт, ларынгіт, трахеіт, бранхіт, пнеўманію, серозны менінгіт, менінгаэнцэфаліт, энцэфалапатыю, полінеўрыт і , што ўяўляе смяротную пагрозу.

## Папярэджанне 
Адзіным спосабам прадухілення заражэння ёсць вакцынаванне. Насельніцтва Беларусі атрымлівае 2 прышчэпкі ў 1 і 6 год.

## Праявы 
Хвароба пачынаецца ўздымам тэмпературы да +39 °C. З'яўляецца рэзкі сухі кашаль, закладзенасць носа, пачырваненне і разрыхленне слізістай задняй сценкі глоткі. Праз 2 дні ўзмацняецца кашаль, развіваецца кан'юнктывіт і святлабоязь, на слізістай шчок з'яўляецца плямістая экзантэма. Першы сып з'яўляецца за вушамі, на пераноссі. Цягам сутак сып распаўсюджваецца на ўвесь твар, шыю, верхнюю частку грудзіны, на другія суткі — на тулава і рукі, на трэція — на ногі. Сып мае выгляд дробных плям і пухіркоў ружовага або чырвонага колеру, якія на працягу некалькіх гадзін павялічваюцца ў памерах і зліваюцца.
Праз 3-4 дні сып пачынае цямнець і знікае праз 7-19 дзён, што суправаджаецца вотруб'епадобным лушчэннем скуры.

## Гл.таксама 
* Супрацьадзёрная вакцына

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вірусныя інфекцыі
Рэактыўны артрыт

(справа) пры рэактыўным артрыце]]
**Рэактыўны артрыт** (хвароба Рэйтэра;  — сустаў + запаленне) — запаленне сустава ў выніку заражэння іншага органа  і кішачнымі мікраарганізмамі (сальманелы, шыгелы,  і ). Як правіла, развіваецца пры ўмове наяўнасці ў крыві спадчыннага антыгену  падвіду . Хвароба ўзнікае ад хламідыёзу ў 9 разоў часцей у хлопцаў, чым у дзяўчын. Трэць выпадкаў немачы прыпадае на заражэнне іерсініяй, што часцей здараецца ў спякотных краінах (Індыя). Ускладненне хваробы вядзе да калецтва суставаў і пашкоджання ўнутраных органаў (лёгкія, лімфавузлы, нервы, страўнікава-кішачны тракт і сэрца).

## Папярэджанне 
Прадухіленню хваробы спрыяе палавая аднашлюбнасць, адсутнасць у хаце грызуноў (мышы і пацукі), захоўванне ежы ад псавання, мыццё гародніны і садавіны перад ужываннем і прыгатаваннем. У спякотных краінах для мыцця фруктаў варта выкарыстоўваць бутэляваную ваду.

## Праявы 
Спачатку хвароба выяўляецца праз боль і рэзі ў мочаспускальнага канала. Адзначаюцца кароткачасовыя праявы запалення вачэй і зрэдку панос. Пасля ўзнікае боль і ацёк у суставах пальцаў ног і каленяў, на месцы злучэння сухажылляў з касцямі ля пяткі. Пры гэтым суставы пашкоджваюцца толькі з аднаго боку. Скура на месцы паражэння становіцца чырвонай або сінюшнай. Таксама могуць узнікаць язвачкі на языку, слізістай рота і палавых органах. На ступнях і далонях адзначаюцца сып і плямы.

## Даследаванне 
Старажытнагрэчаскі лекар Гіпакрат першым апісаў адначаснае запаленне вачэй і суставаў пры частым і балючым мочаспусканні ў хлопца, які захварэў пасля палавой сувязі. Ад аднолькавых праяў немачы цярпеў генуэзскі мараплавец Хрыстафор Калумб. У 1818 г. англійскі лекар  назваў адначасовае запаленне суставаў, вачэй і мочаспуску сімптомамі адной хваробы. У 1916 г. нямецкі лекар  устанавіў сувязь захворвання з дызентэрыяй. У выніку хваробу пачалі называць сіндромам Рэйтэра. У 1977 г. некалькі лекараў прапанавалі замяніць назву хваробы на рэактыўны артрыт, бо ў 1947 г. амерыканскі ваенны суд у Нюрнбергу (Баварыя) выкрыў удзел Рэйтэра ў смяротных доследах над сотнямі зняволеных канцлагера Бухенвальд (Цюрынгія, Трэці Рэйх). У 2009 г. за хваробай замацавалася сучасная назва.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Захворванні суставаў
Царква Ісландыі

**Царква Ісландыі** () — лютэранская абшчына Ісландыі, да якой належыць большасць жыхароў вострава. Узначальваецца біскупам, чыя рэзідэнцыя размяшчаецца ў Рэйк’явіку. Царква мае 295 прыходаў і 112 пастараў, якія акармляюць 245 тысяч чалавек вернікаў (з іх толькі 10 % наведваюць храмы штомесяц).]]
## Гісторыя 
Гісторыю царквы можна падзяліць на тры перыяды: пранікненне хрысціянства (1000), Рэфармацыя (1540—1550) і з'яўленне асобнай ад дацкай мітраполіі ісландскай царквы.

У Сярэднявеччы Ісландыя была падзелана на два біскупствы. Першым біскупам у Скалхольце быў Іслейвур Гісурарсан, а ў Хоўларе — Ён Огмюндсан. Заступнікам Ісландыі лічыцца Святы Торлак.

## Арганізацыйная структура 
Вышэйшы орган — царкоўны збор (*kirkjuþing*), выканаўчы орган — царкоўны савет (*kirkjuráð*), вышэйшая службовая асоба — біскуп Ісландыі (*biskup Íslands*). Царква падзяляецца на пастараты (*prófastsdæmi*), на чале з пастарамі (*prófastur*) пастараты на прыходы (*sókn*), якія кіруюцца прыхадскімі камітэтамі (*sóknarnefnd*) на чале з прэсвітарамі (*prestur*).

## Спасылкі 
* Царква Ісландыі

Катэгорыя:Лютэранскія дэнамінацыі
Катэгорыя:Лютэранства ў Еўропе
Катэгорыя:Хрысціянства ў Ісландыі
ФК Асасуна

**«Асасу́на»** () — іспанскі футбольны клуб з горада Памплона, што размяшчаецца ў аўтаномнай супольнасці Навара. У перакладзе з баскскай мовы назва клуба азначае «здароўе». Заснаваны ў 1920 годзе. Найвышэйшыя дасягненні — чацвёртае месца ў Ла Лізе (1991 і 2006). Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «Эль-Садар», які здольны ўмясціць 18 761 чалавека.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1920 годзе клуб «Асасуна» ўпершыню выйшаў у Сегунду ў 1932 годзе, а праз тры гады быў класіфікаваны ў Ла Лігу. Скончыўшы сезон 1984/85 на шостым месцы ў чэмпіянаце, клуб атрымаў права на ўдзел у Кубку УЕФА, адкуль выбыў у другім крузе.

Наступны ўзлёт каманды прыйшоўся на сезон 1990/91, калі «Асасуна» заняла чацвёртае месца ў чэмпіянаце і заваявала права на ўдзел у кубку УЕФА, дзе дайшла да трэцяга кругу. Аднак па выніках сезона 1993/94 клуб пакінуў Ла Лігу і правёў шэсць сезонаў у Сегундзе. У сезоне 2004/05 клуб дайшоў да фіналу Кубка Іспаніі, дзе саступіў «Бетысу».

У сезоне 2005/06 каманда фінішавала чацвёртай у чэмпіянаце, такім чынам, паўтарыўшы сваё найвышэйшае дасягненне ў чэмпіянаце Іспаніі, і атрымала права прыняць удзел у Лізе чэмпіёнаў, стартаваўшы з трэцяга класіфікацыйнага раўнда. Аднак прабіцца ў групавы этап не атрымалася, і клуб быў вымушаны здавольвацца ўдзелам у Кубку УЕФА, пяты раз у сваёй гісторыі. Стартаваўшы з групавога этапу, клуб выйшаў у плэй-оф, дзе дайшоў да паўфіналу, у якім саступіў будучаму пераможцу — «Севільі».

Пасля гэтых поспехаў клуб размяшчаецца ў ніжняй частцы табліцы і ў асноўным вядзе барацьбу за выжыванне. У сезоне 2008/09 клуб здолеў пазбегнуць вылету з Лігі толькі ў апошнім туры, знаходзячыся на 18 месцы ў табліцы і прымаючы дома «Рэал Мадрыд». На працягу матча памплонцы саступалі з лікам 0:1, але ўсё ж такі перамаглі з канчатковым лікам 2:1.

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба
* Клубныя навіны

Асасуна
Мануэль Альмунія

**Мануэль Альмунія Рывера** (; , , Іспанія) — іспанскі футбаліст, брамнік. Вядомы дзякуючы выступленням за англійскі клуб «Арсенал».

## Кар’ера 
Мануэль пачаў сваю кар’еру ў родным горадзе Памплона, выступаючы за фарм-клуб каманды «Асасуна», але за асноўную каманду не гуляў. Затым адзін сезон Мануэль правёў на правах арэнды ў клубе трэцяга дывізіёна «Картахена», а ўлетку 2000 года падпісаў кантракт з клубам «Сабадэль», з таго ж трэцяга дывізіёна. Летам 2001 года перайшоў у «Сельту», якая на той момант была адной з вядучых каманд Прымеры, але так і не згуляў там ніводнай гульні: усе тры сезоны Мануэль правёў у арэндзе ў клубах, як «Эйбар», «Рэкрэатыва» і «Альбасетэ».

14 ліпеня 2004 падпісаў кантракт з «Арсеналам». Дэбютаваў за клуб 27 кастрычніка таго ж года ў гульні Кубка Лігі супраць «Манчэстэр Сіці», у той сезон правёў усе гульні за «Арсенал» у Кубку Лігі. У пачатку сезону 2007/08 стаў першым брамнікам каманды, адстаяўшы канкурэнцыю з боку Енса Лемана.

З 2010 года польскі брамнік Войцех Шчэнсны стаў выцясняць Альмунію з асноўнага складу. 30 верасня 2011 года Альмунія быў аддадзены ў кароткатэрміновую арэнду «Вест Хэм Юнайтэд», асноўны брамнік якога Роберт Грын атрымаў траўму. У канцы кастрычніка, пасля аднаўлення Грына, вярнуўся ў «Арсенал».

Па заканчэнні сезону 2011/2012 Альмунія пакінуў «Арсенал» у стане свабоднага агента, і неўзабаве стаў іграком клуба «Уотфард», за які гуляў на працягу двух сезонаў. Улетку 2014 планаваўся пераход Альмуніі ў «Кальяры», але з-за медыцынскіх праблем ён быў вымушаны завяршыць кар’еру.

## Дасягненні 
* Уладальнік Кубка Англіі: 2005

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Іспаніі
Катэгорыя:Ігракі ФК Уотфард
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан
Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Хэм Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Альбасетэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэкрэатыва Уэльва
Катэгорыя:Ігракі ФК Эйбар
Катэгорыя:Ігракі ФК Сельта
Катэгорыя:Ігракі ФК Сабадэль
Катэгорыя:Ігракі ФК Картахена
Катэгорыя:Ігракі ФК Асасуна
Катэгорыя:Ігракі ФК Асасуна B
Ён Огмюндсан

**Ён Огмюндсан** (; —) — ісландскі біскуп і мясцовашанаваны святы. У 1106 годзе ён заснаваў дыяцэзію ў Хоўлары на поўначы Ісландыі і служыў там біскупам да сваёй смерці.

Ён змагаўся за рэлігійную чысціню і паставіў перад сабой задачу выкараніць усе рэшткі язычніцтва. Яго дзейнасць закранула і назвы дзён тыдня. Так, «одынсдагр» (дзень Одзіна) стаў «мідвік'юдагурам» (дзень сярэдзіны тыдня), а дні Тыра і Тора сталі проста трэцім днём і пятым днём адпаведна. Назвы дзён, уведзеныя Ёнам, дагэтуль ужываюцца ў Ісландыі.

Ён Огмюндсан быў абвешчаны мясцовым святым біскупскім дэкрэтам у ісландскім парламенце, які выконваў функцыі сінода, у 1200 годзе. Сёння, разам са Святым Торлакам ён з'яўляецца адным са святых патронаў каталікоў Ісландыі.

## Літаратура 
* Gunnar Karlsson (2000). *Iceland’s 1100 Years : History of a Marginal Society*. London: C. Hurst & Co. ISBN 1-85065-420-4.
* Уннар Арнасон. Кем был Йон Огмюндссон? (Unnar Árnason. *Hver var Jón Ögmundsson?*)

Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Ісландыі
Катэгорыя:Гісторыя Ісландыі
Віленская мячэць

**Віленская мячэць** — колішні магаметанскі храм у Вільні.

Пабудавана мусульманамі-татарамі, паселенымі вялікім князем літоўскім Вітаўтам ў прадмесці Вільні Лукішкі, відаць, у канцы XIV—пач. XV стст. Упершыню ўпамінаецца ў творы «Рысале-і-Татары-Лех» («Трактат аб татарах Польшчы») 1558 года, напісаным невядомым аўтарам — татарынам з Вялікага Княства Літоўскага, у шэрагу інш. драўляных мячэцяў. Невядомы польскі падарожнік у 1581 годзе адзначыў, што ў Віленскай мячэці ніякіх выяў не было, падлога заслана каляровымі дыванамі. Побач з мячэццю распалагаліся татарскія могілкі.

Паводле апісанняў сярэдзіны XIX ст., Віленская мячэць была квадратнай у плане, спераду мела навес на слупах, накрыты стромкім дахам з маленькім мінарэтам па цэнтру. Пасля некалькі разоў перабудоўвалася.

У пачатку XX ст. планавалася пабудаваць мураваны будынак мячэці, аднак гэта не ўдалося з-за пачатку Першай сусветнай вайны. Пасля Другой сусветнай вайны мячэць разбурана па загаду савецкіх ўладаў.

## Літаратура 
* Kryczyński L. Historia meczetu w Wilnie: (Próba monografii). Warszawa, 1937;
* Meczety i cmentarze Tatarów polsko-litewskich. Warszawa, 1999.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Літвы, знішчаныя савецкай уладай
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Вільні
Катэгорыя:Драўляная архітэктура Літвы
Катэгорыя:Мячэці Літвы
Блакітны колер у геральдыцы

**Блакі́тны ко́лер** — традыцыйная назва для сіняга колеру і яго адценняў у геральдыцы.

## Асаблівасці 
У гербах прынцаў выражаецца тэрмінам «*Jupiter*», у гербах пэраў — «*saphir*», ва ўсіх іншых — «*azur*».

Блакітны колер атрымліваўся змешваннем тэнаравай сіні і ўльтрамарыну.

## Шрафіроўка 
Графічна ў чорна-белым варыянце колер пазначаецца гарызантальнымі лініямі.

## Сімволіка колеру 
Блакітны колер у геральдыцы традыцыйна сімвалізуе прыгажосць, мяккасць, веліч, славу, гонар, вернасць, шчырасць, сухасць, яснасць, цноту, дасканаласць, сіняе поле, неба.

У сярэдневяковай астраноміі блакітнаму колеру адпавядала планета Юпітэр, у алхіміі — сапфір і волава, стыхія — паветра.

Катэгорыя:Тынктуры
Магадха

thumb|right|300px|Індыя каля 600 да н.э. і Махаджанапады

**Магадха** — гістарычная вобласць і старажытная дзяржава на паўночным усходзе сучаснай Індыі.

Вядома прыкладна з 9—8 ст. да н.э. Сталіцы — гарады Раджагрыха і Паталіпутра (з 4 ст. да н.э., сучасная Патна). Паводле будыйскіх крыніц, у 7 ст. да н.э. Магадха была адной з 16 «вялікіх дзяржаў» Індыі. У 6—3 ст. да н.э. найбольш эканамічна развіты раён Індыі.

Значна пашырылася пры царах Бімбісары і Аджаташатру (6—5 ст. да н.э.). Была ядром імперый Нандаў (4 ст. да н.э.), Маур'яў (4—2 ст. да н.э.), дзяржавы Гуптаў (4— б ст. н.э.). Нашчадкі Гуптаў правілі ў Магадхе да пачатку 8 ст.

У 8—12 ст. Магадха ў складзе дзяржаў  і .

Магадха — буйнейшы эканамічны і культурны цэнтр Старажытнай Індыі, з ёю звязаны важныя этапы ў развіцці будызму і джайнізму. Да 10 ст. назва «Магадха» выйшла з ужытку.

## Літаратура 
* Магадха //  С. 442.
* 

## Спасылкі 
* Магадха ў энцыклапедыі Брытаніка. 

Катэгорыя:Старажытная Індыя
Катэгорыя:Гісторыя Бангладэш
Касцёл Святога Юрыя (Віжуонас)

**Касцёл Святога Юрыя** () — рымска-каталіцкі храм у цяпер в. Віжуонас (Віжуны) Уцянскага раёна, Літва.

## Гісторыя 
Касцёл у Віжунах пабудаваны ў 1406 годзе па фундацыі ўладальніка мястэчка Крысціна Осціка. У XVI—XVII стст. Віжуны належалі Кішкам і Радзівілам, што вызнавалі пратэстанцтва і перарабілі касцёл на кальвінскі збор. У 1604 годзе тут пахаваны Крыштоф Радзівіл Пярун, а ў 1641 — яго сын Крыштоф.

У 1667 годзе збор гвалтам вярнулі католікі. У 1706 касцёл адрамантаваны. У XIX ст. па баках апсіды пабудаваны 2 сакрысціі. У выніку перабудовы 1891 года павялічаны ў даўжыню нефы, над галоўным уваходам узведзена вежа-званіца.

## Архітэктура 
Касцёл уяўляе сабой гатычную трохнефную базіліка з пяціграннай апсідай і дзвюма невялікімі сакрысціямі па баках. Накрыты двухсхільным дахам. Апсіда звонку падтрымліваецца двума трохступенчатымі контрфорсамі. Над галоўным уваходам вежа-званіца.

У інтэр'еры крыжовыя скляпенні, бакавыя нефы аддзелены ад галоўнага двума радамі слупоў (па чатыры з кожнага боку). Асвятляецца чатырма высокімі вокнамі у бакавых сценах, трыма ў апсідзе і двума у сакрысціях. Аконныя праёмы першапачаткова былі спічастымі, у цяперашні час лучковыя.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мястэчка Віжуонас
Катэгорыя:Збудаванні Літвы ў гатычным стылі
Катэгорыя:З'явіліся ў 1406 годзе
Катэгорыя:Касцёлы Літвы
Катэгорыя:Касцёлы Панявежыскай дыяцэзіі
Маленне Данііла Заточніка

**«Мале́нне Даніі́ла Зато́чніка»** — помнік старажытнарускай літаратуры 13 ст. Прыпісваецца гістарычнаму або літаратурнаму герою — . Захаваўся ў спісах 15—16 ст.

Існуе 2 яго рэдакцыі: «Слова Данііла Заточніка» (12 ст. ?) і «Маленне Данііла Заточніка».

«Маленне» напісана ў форме паслання і спалучае ў сабе апалогію моцнай княжацкай улады і асабістае самасцвярджэнне. У ім выкарыстоўваюцца традыцыі кніжнай культуры, цытуецца Біблія і іншыя літаратурныя творы. Стыль вызначаецца афарыстычнасцю, іншасказальнасцю, выкарыстаннем элементаў сатыры і жывой гаворкі.

## Публікацыі 
* Слово Даниила Заточеника… // Златоструй: Древняя Русь X—XIII вв. М., 1990.

## Літаратура 
* Маленне Данііла Заточніка //  С. 28.
* Лихачев Д. С. Даниил Заточник // Словарь книжников и книжности Древней Руси. Л., 1987. Вып. 1.

Катэгорыя:Літаратура Старажытнай Русі
Баскет

]]
]]
**Баске́т** ( ад  — лясок, гаёк) — дэкаратыўная група дрэў або кустоў, густа пасаджаных вакол невялікага замкнёнага ўчастка геаметрычнай формы і падстрыжаных у выглядзе высокіх роўных сценак (шпалер). Ствараюцца ў парках, батанічных садах, дэндрарыях. У зялёных сценках баскета часам выразаюць спецыяльныя нішы для скульптур або малых архітэктурных формаў. У еўрапейскім садова-паркавым мастацтве пашыраны з XVI—XVIII стст.

На Беларусі вядомы ў парках XVIII ст. (Дубайскі парк, сядзібна-паркавы комплекс Хадкевічаў у вёсцы Вялікае Мажэйкава). Элементы баскета выкарыстоўваюцца ў сучасным садова-паркавым мастацтве.

## Літаратура 
* Баскет // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Садова-паркавыя збудаванні
Катэгорыя:Ландшафтны дызайн
Галавачоў

**Галавачоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксеевіч Галавачоў (1909—1945) — савецкі ваенны дзеяч, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, двойчы Герой Савецкага Саюза.
* Аляксандр Сцяпанавіч Галавачоў (нар. 1935) — беларускі навуковец-эканаміст, педагог.
* Віктар Рыгоравіч Галавачоў (нар. 1937) — расійскі і беларускі архітэктар.
* Іван Паўлавіч Галавачоў — беларускі ўрач.
* Павел Якаўлевіч Галавачоў (1917—1972) — савецкі лётчык-ас, двойчы Герой Савецкага Саюза, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
999 (гурт)

**«999»** (**Three nine**) — украінскі рок-гурт з горада Львова. Лідар гурта — гітарыст і вакаліст Аляксандр Ведзенін.

Гурт заснавалі Аляксандр Мельнік, Глеб Толстый і Ігар Толоха ў 1986 годзе. Гурт распадаецца праз год. Аднак ў 1988 годзе Аляксандр Ведзенін і Толоха зноў яго збіраюць. Музыкі прымаюць удзел у фестывалі «Голосєєво-88». У канцы 1988 года гурт ізноў распадаецца і збіраецца зноў толькі праз год. У трэцім складзе гурт заваёўвае «Гран-пры» ў Львове і становіцца лаўрэатам фестывалю «Червона Рута». Пазней яны паспяхова гастралююць па Сярэдняй і Заходняй Еўропе, даюць бясплатны канцэрт на плошчы ў Мюнхене.

Песні "Галілей" і "Вальс з ядом" неаднаразова трапляюць на верхавіну польскіх і украінскіх чартаў.
## Склад 
* Олена Романовська — вакал
* Аляксандр Ведзенін — гітара
* Глеб Толстой — барабаны
* Андрєй Степанов — скрыпка
* Юрій Чуб — бас
* Віктар Рыжый — флейта
* Алег Скіпчак — ксілафон

## Дыскаграфія 
* «Загублений серед конвалій» (1992)
* «The Best Of «999» (1994)

## Спасылкі 
* «999» на facebook
* «999» на SoundClick
* «999» на RockLab.ru 
* «999» аудіо
* «999» на фестивалі «Червона Рута»
* «999» на фестивалі «Мелодія»(відео)
* «999» Свято (відео)

Катэгорыя:Рок-гурты Украіны
Іван Паўлавіч Галавачоў

**Іван Паўлавіч Галавачоў** (1837 — 1891, ) — беларускі ўрач 2-й паловы XIX стагоддзя. Доктар медыцыны (1880).

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскі ўніверсітэт у 1859 годзе. З 1 студзеня 1870 года памочнік губернскага ўрачэбнага інспектара ў Мінску. Прэзідэнт Таварыства мінскіх урачоў (1871-78)

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Эпідэміёлагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Эпідэміёлагі Беларусі
Катэгорыя:Судовыя медыкі Беларусі
Катэгорыя:Судовыя медыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Фтызіятры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Фтызіятры Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Міхаіл Васілевіч Кавалёў

**Міхаі́л Васі́левіч Кавалё́ў** (, в. Дубравіца  Магілёўскай вобласці — , ) — савецкі і беларускі дзяржаўны і партыйны дзеяч. Дэпутат Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 11 склікання (1984—1989) ад Беларускай ССР. Член ЦК КПСС (1986—1990). Член КПСС з 1962 года.

## Біяграфія 
У 1954 годзе скончыў Ленінградскі горны інстытут. Заслужаны будаўнік БССР (1964).

Удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне, быў двойчы паранены. 3 ліпеня 1944 года ўвайшоў у Мінск. 
З 1948 года працаваў на Мінскім маторарамонтным заводзе. У 1954—1962 — майстар, прараб, начальнік будаўнічага ўпраўлення, кіраўнік будаўнічага трэста №1 ў Мінску. У 1962—1966 начальнік будаўнічага ўпраўлення і кіраўнік будаўнічага трэста № 3 у Салігорску.

З 1966 года — намеснік міністра будаўніцтва БССР.

У 1967 — 1977 гадах — старшыня Мінскага гарвыканкама.

У 1977 — 1978 — гадах першы намеснік старшыні Дзяржплана БССР.

З 1978 года — намеснік, з 1983 года — першы намеснік старшыні Савета Міністраў БССР.

У 1986 — 1990 гадах — Старшыня Савета Міністраў БССР.

З 1990 года — персанальны пенсіянер саюзнага значэння.

Член ЦК КПСС у 1986—1990 гадах. Член ЦК КПБ у 1971—1990 гадах. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1984—1991, Вярхоўнага Савета БССР у 1970—1990 гадах.
]]
Памёр у 2007 годзе, пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Узнагароды 
* Ордэн Леніна
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* два Ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн «Знак Пашаны»
* Медаль «За адвагу»

## Ушанаванне памяці 
У Мінску ў доме па адрасе перавулак Бранявы, 4, дзе жыў М. Кавалёў, усталявана мемарыяльная дошка ва ўшанаванне памяці славутага дзяржаўнага дзеяча. Згодна надпісу на дошцы: «у гэтым доме жыў дзяржаўны і палітычны дзеяч Беларусі Міхаіл Васілевіч Кавалёў».

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь 
* http://www.nv-online.info/by/611/printed/106717/%D0%A1%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%B9--%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B8-%D0%B8-%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8.htm 

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Першыя намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага горнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Старшыні Савета Міністраў БССР
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Беларусі
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР
Катэгорыя:Старшыні Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР ад Беларускай ССР
Катэгорыя:Персанальныя пенсіянеры саюзнага значэння
Катэгорыя:Намеснікі міністраў БССР
Валожынскі павет

**Валожынскі павет** () — адміністрацыйная адзінка, якая існавалі ў 1921—40 гг. на тэрыторыі Заходняй Беларусі і БССР. Плошча 3545 км², насельніцтва 98 511 чалавек (1919). Цэнтр павета — г. Валожын.

Утвораны 4 лютага 1921 года ў складзе Навагрудскага ваяводства Польшчы. 3 лістапада 1939 года ў складзе БССР, са снежня ў Баранавіцкай вобласці, дзе ў студзені 1940 года на яго тэрыторыі ўтвораны Валожынскі раён.

## Адміністрацыйны падзел 
Уключаў 11 гмін:
* 
* 
* 
*  (з 1926)
*  (да 1926)
*  (з 1926)
* 
*  (да 1926)
* 
*  (да 1926)
*  (з 1926)
* 
*  (да 1926).

## Насельніцтва 
Па перапісу 1931 года ў Валожынскім павеце пражывала 115.522 чалавекі.

Рэлігія (1931):

Рыма-католікі (53.5%)

Праваслаўныя (41.4%)

Юдэі (4.6%)

Родная мова:

Польская (66.41%)

Беларуская (28.32%)

Ідыш ці Жыдоўская (4.36%)

Рэлігія па гмінах (1923)

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валожын
Катэгорыя:Паветы Навагрудскага ваяводства