Альдона

**Ганна** ў хрышчэнні (каля  — , ) — каралева польская (1333—1339).

Свецкае імя **Альдона** вядома толькі з 2-й паловы XVI ст. ад Мацея Стрыйкоўскага і ўкаранілася ў гістарыяграфіі праз працу Освальда Бальцара па генеалогіі Пястаў

## Імя 
Імя Альдона (ад пярвейшага *Алдона) балцка-літоўскага паходжання, з паралелямі ў яцвяжскім і прускім іменніку.

Аснова *Ald-* таксама ў прускіх двухасноўных імёнах *Alde-gut, Alde-wisse*.

Такая сама аснова ў назве не лакалізаванай яцвяжскай вёскі *Альдзікішкі, вядомай з апісання падзей 1254—1255 гадоў Іпацьеўскім летапісе і аднаўляецца з формы «Олыдикища». Крыніцай гэтага тапоніма мяркуюць антрапонім **Ald-ik-as* (Альдзікас), яго аднаўляюць з прозвішчаў тыпу *Oldyk, Aldik*, зафіксаваных на «яцвяжскім» поўдні Літвы (у Пярлаі) у канцы XVII — пачатку XVIII ст.

Таксама вядомыя сучасныя літоўскія прозвішчы *Aldonas, Aldonis* (Алдонас, Алдоніс), дзе аснова *Ald-* пашырана іменным пашыральнікам *-on-*.

Уключанасць у шэраг вельмі старых двухасноўных імёнаў (прускія *Aldegut, Aldewisse*) кажа і пра старажытнасць асновы *Ald-*, што мае сягаць часоў індаеўрапейскай даўніны, калі двухасноўныя імёны запачаткоўваліся.

## Біяграфія 
Дачка вялікага князя літоўскага Гедзіміна. У 1324/1325 годзе кароль польскі Уладзіслаў Лакетак заключыў з Гедзімінам мір і антыордэнскі саюз і, напэўна, для іх замацавання сватаў Альдону за свайго сына Казіміра. Паводле Стывена Роўвела, гэты шлюб, то-бок польска-літоўскі саюз, для Уладзіслава Лакетка была настолькі важны, што ў 1322 годзе ён адмовіўся ад шлюбу Казіміра з Ютай (Бонай), дачкой Яна Люксембургскага. Замест пасагу Гедзімін вызваліў польскіх палонных. Магчыма, праявай саюзу быў і напад Уладзіслава на занятую немцамі Хелмінскую зямлю падчас паходу Ордэна на Жамойць у 1329 годзе Аднак у 1330 годзе Уладзіслаў адмовіўся ад саюзу і ў 1331 годзе літоўцы ўжо ваявалі Польшчу, пазней польска-літоўскія адносіны складаліся па рознаму. Таксама, магчыма, дынастычная сувязь з літоўскай дынастыяй, якая панавала з XIII ст. дадавала легітымнасці Уладзіславу Лакетку, які замяніў на польскім стальцы дынастыю Пшэмыслававічаў і быў каранаваны толькі ў 1320 годзе.

Казіміру было 15 гадоў і, напэўна, Альдона была таго ж узросту. Па прыбыцці ў Польшчу яе ахрысцілі, гэта адбылося 30 красавіка (паводле *Rocznika Traskiego*, што не знайшло падтрымкі ў гістарыяграфіі) або 28 чэрвеня 1325 года (паводле Яна Длугаша). Шлюб адбыўся 16.10.1325 года ў Кракаве.

Паводле Длугаша, Ганна вызначалася высокімі маральнымі якасцямі, міласэрнасцю, любіла конную язду, танцы, розныя забавы і музыку, усюды яе суправаджалі музыканты. Аднак, адзначае Длугаш, Ганна не здолела кінуць «дзікіх і грубых звычак». Забавы нявесткі абуралі прыхільніцу аскезы каралеву Ядвігу, адносіны са свякроўю складваліся наогул блага. Удава Лакетка сваю нязгоду тым, што ў Польшчы ўжо ёсць каралева і, пакуль яна жывая, другой быць не можа.

Каралева Ганна заставалася ў ценю, відаць, яе пазіцыі аслабляла і тое, што не нарадзіла спадкаемца стальца. Не шмат знайшлося наданняў Казіміра з просьбы Ганны, у параўнанні з наданнямі Уладзіслава і Казіміра з просьбы яе свякрові. Царква таксама не прызнавала за Альдонай усіх прывілеяў, абедзве каралевы мелі права ўдзельнічаць у імшы падчас інтэрдыктаў і наведваць кляштары, але Ганна не магла там сталавацца і начаваць, што дазвалялася Ядвізе. Мала вядома пра адносіны каралевы з мужам у гэты перыяд. Казімір не кінуў рамантычных прыгод, што прычынілася да асуджэння яго царквой, у 1338 годзе кракаўскі біскуп спыніў набажэнства, калі кароль увайшоў у касцёл. Нічога невядома пра кантакты Ганны з бацькам і сёстрамі — жонкамі плоцкага і галіцкага ўладароў.

Памерла ў Кракаве, смерць Ганны была нечаканая і хуткая і, паводле Длугаша, страшная. Пахавана ў Вавельскім кафедральным саборы.

## Дзеці 
Мела дзвюх дачок — Лізавету (1326) і Кунігунду (1335).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Gudavičius E.* Aldona // Vytautas Spečiūnas. Lietuvos valdovai (XIII—XVIII a.): enciklopedinis žinynas. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas. pp.&nbsp;40. ISBN 5-420-01535-8.
* *Rowell S. C.* Lithuania Ascending: A Pagan Empire Within East-Central Europe, 1295—1345 // Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series. Cambridge University Press, 1994. — pp.&nbsp;87. — ISBN 9780521450119.
* *Rowell S. C.* Pious Princesses or Daughters of Belial: Pagan Lithuanian Dynastic Diplomacy, 1279—1423 // Medieval Prosopography, 15 (1): 47. 1994. — ISSN 0198-9405.
* *Rudzki E.* Polskie królowe. [T.] 1, Żony Piastów i Jagiellonów. — Warszawa: «Novum», 1985. — 301, [3] s.: faks., fot., portr.; 24&nbsp;cm. Bibliogr. s. 297-[302].
* *Tęgowski J.* Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów. — Poznań-Wrocław: Wydawnictwo Historyczne, 1999. ISBN 83-913563-1-0 — s. 232—234.
* *Jasiński K.* Rodowód Piastów małopolskich i kujawskich. — Poznań-Wrocław: Wydawnictwo Historyczne, 2001. ISBN 83-913563-5-3 — s. 167—168.
* *Jonynas I.* Aldona // Lietuviškoji enciklopedija / Vaclovas Biržiška. — Kaunas: Spaudos Fondas, 1933. — T. I. — pp.&nbsp;208-211.

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:Княгіні і каралевы польскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кракаве