open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Саара Куугангельва

**Саара Куугангельва-Амадхіла** (ням.: Saara Kuugongelwa; нар. , Авамбаленд, Паўднёва-Заходняя Афрыка) — намібійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Прэм’ер-міністр Намібіі з 21 сакавіка 2015 года па 21 сакавіка 2025.

## Біяграфія 
Саара Куугангельва нарадзілася ў 1967 годзе ў Паўднёва-Заходняй Афрыцы (сучасная Намібія). З 1980 года яна жыла і вучылася ў Сьера-Леонэ, дзе ўступіла ў партыю СВАПА. У 1987 годзе яна перабралася ў Філадэльфію (ЗША), дзе атрымала фінансава-эканамічную адукацыю ва ўніверсітэце.

У 1994 годзе Саара вярнулася на радзіму ў незалежную Намібію; першы прэзідэнт краіны Сэм Нуёма запрасіў яе ва ўрад, які ўзначальваў Хагэ Гейнгаб. З 1995 года яна на працягу 10 гадоў узначальвала міністэрства планавання Намібіі. З вясны 2005 года яна на працягу 10 гадоў узначальвала міністэрства фінансаў краіны.

У 2014 годзе была ўзнагароджана ордэнам Сонца другога класа.

У канцы 2014 года Гейнгаб (кіраўнік урада Намібіі) быў абраны новым прэзідэнтам Намібіі. Ён прапанаваў Саарэ ўзначаліць новы ўрад. Пасля некаторых роздумаў яна дала згоду і ў сакавіку 2015 года была зацверджана парламентам. 21 сакавіка ўрад Намібіі быў прыведзены да прысягі.

Праз пяць год прайшлі новыя выбары прэзідэнта Намібіі. Пераможца быў ранейшы і яна зноў заняла пасаду кіраўніка ўрада краіны. У пачатку лютага 2024 года памёр прэзідэнт краіны Гейнгоб. Віцэ-прэзідэнт Нангала Мбумба быў прыведзены да прысягі, ён захаваў Саару на пасадзе кіраўніка ўрада.

## Спасылкі
Мікалай Міхайлавіч Харытонаў

**Мікалай Міхайлавіч Харытонаў** (; нар. , Рэзіна, Новасібірская вобласць, РСФСР, СССР) — расійскі палітычны дзеяч. Старшыня камітэта Дзяржаўнай Думы па развіццю Далёкага Усходу і Арктыкі з 12 кастрычніка 2021 года. Член Прэзідыума Цэнтральнага камітэта КПРФ. Герой Працы Расійскай Федэрацыі (2023).

Дэпутат Дзяржаўнай Думы з 1993 года, уваходзіць у склад фракцыі КПРФ. Сябра ПАРЕ (да 2022 года). Кандыдат эканамічных навук. Браў удзел у прэзідэнцкіх выбарах 2004 года, на якіх заняў другое месца (13,69 % галасоў выбаршчыкаў).

Кандыдат на прэзідэнцкіх выбарах 2024 года ад партыі КПРФ.

З-за ўварвання Расіі ва Украіну знаходзіцца пад міжнароднымі санкцыямі ЕС, ЗША, Вялікабрытаніі і шэрагу іншых краін.
Людміла Мікалаеўна Сямыкіна

**Людміла Мікалаеўна Сямыкіна** (; , Мікалаеў, УССР — ) — украінскі жывапісец і майстрыха дэкаратыўнага мастацтва, заслужаны мастак Украіны (2009), лаўрэат Нацыянальнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі за серыю строяў «Высокі замак» (1997), лаўрэат прэміі імя Васіля Стуса (2000). Жонка жывапісца Міхаіла Бараянца.

## Біяграфія 
Скончыла Адэскае мастацкае вучылішча (1947 год), Кіеўскі Мастацкі інстытут (цяпер Нацыянальная акадэмія выяўленчага мастацтва і архітэктуры) (1953 год), педагог па спецыяльнасці — Аляксей Шаўкуненка. Член Саюза мастакоў Украіны з 1958 года. У 1968 годзе яна была выключана з Саюза мастакоў Украіны за выступы ў абарону дысідэнтаў. Адноўленая ў Саюзе ў 1988 годзе з афіцыйнай фармулёўкай: «За адсутнасць факта абвінавачвання».

## Творы 
* «Групавы партрэт Старых бальшавікоў-арсенальцаў» (1954).
* «У Адэскім порце».
* «Зімовы вечар», «Змярканне», «Пасля абыходу» (усе — 1954).
* «Ветраны дзень» (1957).
* «Рамонт прычала» (1960).
* «Раніца» (1961).
* «Легенда пра Кіеў» (1966).
* Вітраж «Тарас Шаўчэнка ў Кіеўскім універсітэце» (у суаўтарстве, знішчаны ў маі 1964 года).
* Эскізы касцюмаў да кінафільма «Захар Беркут» (1970—1971).
* Лады па нацыянальных традыцыях: серыі «Скіфскі стэп», «Палеская легенда», «Княжая эпоха», «Рэтра», «Мадэрн» (1965—1996).
* Афармленне станцыі метро «Пачайна» (1980).

## Малюнкі 

Файл:Petrivka_metro_station_Kiev_04.jpg|alt=Станція метро «Почайна», вітраж над сходами на платформу, північний вихід|Станцыя метро «Пачайна», вітраж над лесвіцай на платформу, паўночны выхад.
Файл:Petrivka_metro_station_Kiev_03.jpg|alt=Станція метро «Почайна», мозаїка над сходами на платформу, південний вихід|Станцыя метро «Пачайна», мазаіка над лесвіцай на платформу, паўднёвы выхад.

## Літаратура 
* 
* Семикіна Людмила Миколаївна // 
* Семикіна Людмила Миколаївна // Шевченківські лауреати. Шевченківські лауреати. — С. 477—479.
* Семикіна Людмила Миколаївна // Художники України : Енциклопедичний довідник : Вип. Художники України : Енциклопедичний довідник : Вип. В. Д. Сидоренко (голова) та ін. ; автор-упор.: М. Г. Лабінський. — К. : Інтертехнологія, 2006. — С. 495—496. — .
* Людмила Семикіна. Високий замок: Строї. — 1996.

## Спасылкі 
* Памерла Людміла Семыкіна/Радыё Свабода, 12.1.2021/
* Пайшла з жыцця мастачка і шасцідзесятніца Людміла Семыкіна /24.12.1.2021/
* Людміла Семыкіна: мы страцілі высокую культуру мінулых часоў // Днепрапятроўская праўда. — 2011. — 25 лістапада. 
* Сямыкіна Людміла Мікалаеўна // Афіцыйны сайт .
* украінцы: Людміла Семыкіна[недаступная спасылка з ліпеня 2019] // Сайт Фонду Міхаіла і Яраслава Стэльмахаў. [Архіў з першакрыніцы 31 кастрычніка 2012.]

Катэгорыя:Мастакі Украіны
Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта
Афіясеміён паўднёвы

**Афіясеміён паўднёвы** (*Aphyosemion australe*) — від рыб атрада карпазубападобных.

Радзіма — прыбярэжныя вадаёмы экватарыяльнай Афрыкі. Акварыумная рыба.

Даўжыня да 7 см. Цела самцоў ярка афарбаванае, пераважна карычнева-чырвонае.

Гадуюць у акварымах з укрыццямі з раслін, мяккай падкісленай тарфаванай вадой, у якую дадаюць крыху марской солі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карпазубападобныя
Катэгорыя:Акварыумныя рыбы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1921 годзе
Афіясеміён двухпалосы

**Афіясеміён двухпалосы** (*Aphyosemion bivittatum*) — від рыб атрада карпазубападобных.

Радзіма — прыбярэжныя вадаёмы Нігерыі і Камеруна. Акварыумная рыба.

Даўжыня самцоў да 5 см. Афарбоўка зменлівая. Праз усё цела ідуць дзве паралельныя чорныя палосы (адсюль назва). Спінны, хваставы і анальны плаўнікі падоўжаныя. У самцоў на аранжавым спінным плаўніку рады чорных крапінак. Верхняя частка хваставога плаўніка бледная, ніжняя — ярка-аранжавая. Грудныя плаўнікі празрыстыя, жаўтаватыя.

Гадуюць у акварымах з укрыццямі з раслін, мяккай падкісленай тарфаванай вадой, у якую дадаюць крыху марской солі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карпазубападобныя
Катэгорыя:Акварыумныя рыбы
Валянціна Мікалаеўна Раманава

**Валянціна Мікалаеўна Раманава** (1938.20.9, г. Хімкі, Маскоўская вобласць — 4.14.2003, Ташкент) — танцоўшчыца, , . Народная артыстка Узбекскай ССР (1977).

## Біяграфія 
Скончыла Ташкенцкае харэаграфічнае вучылішча (1955), Ташкенцкі інстытут культуры (1992).

У 1955—57 гадах артыстка балета Тэатра імя Наваі, у 1957—78 салістка дзяржаўнага ансамбля песні і танца «Бахор», у 1978—82 гадах балетмайстар.

## Творчасць 
Сярод танцаў у яе выкананні «Qoʻgʻirchoq», «Jonon», «Fargʻonacha rez», «Zang», «», «Choʻpon», «Xorazmcha raqs», «Pilla», «», «Kashtadoʻzlar», «Salom». Адрознівалася жыццярадаснасцю, шпаркасцю і дакладнасцю рухаў, валодала тэхнікай узбекскай танцавальнай школы.

Выкладала ў Інстытуце культуры і Нацыянальнай вышэйшай школе танца і харэаграфіі (дацэнт з 1996 г.). Разам з М. Тургунбаевай атрымала Дзяржаўную прэмію (1973).
Рушана Рамілаўна Султанава

**Рушана Рамілаўна Султонава** (27.11.1965, г. Газлі, Бухарская вобласць) — танцоўшчыца, . Народная артыстка Узбекскай ССР (1998).

## Біяграфія 
У 1979-84 гадах вучылася ў харэаграфічным вучылішчы Ташкенцкага дзяржаўнага інстытута культуры (1991), у 1984-94 гадах — у Тэатры Наваі, у 1994-98 гадах — у ансамблі «Бахор», у 1998-99 гадах у ансамблі «Yetti Gozal», з 2000 года вядучая ва «Uzbekraqs». Таксама працуе ў заснаваным ёю ў 2002 годзе (разам з Ш. Вахідавым) ансамблі «Ey sanam».

## Творчасць 
Танцы Р. Султанавай вылучаюцца натуральнасцю інтэрпрэтацыі, музычнасцю, рытмічнасцю спеваў, высокай танцавальнай культурай. Султанава выконвала народныя танцы ўсіх рэгіёнаў Узбекістана, у тым ліку «Doira chorlaydi», «Buxorocha», «Qizbola», «Xorazm raqsining tugʻilishi», «Firoq», «Bahor ayyomi», «Noznoz», «Bonubonu», «Sarvinoz», «Orazibon lazgisi», «Tanavor 2», «Gulsanam», «Uchrashuv», а таксама таджыкскі, афганскі, цыганскі і многія іншыя народныя танцы.

## У мастацтве 
Пра Р. Султанаву зняты фільмы «Рушана Султанава танцуе» (1986, тэлефільм, рэжысёр Ш. Хаджаеў; 2000, рэжысёр ).
Ахрапсора рабінавая

**Ахрапсора рабінавая** (*Ochropsora ariae*) — від базідыяльных грыбоў з парадка пукцыніевых.

Пашыраны ў Еўропе і ва Усходняй Азіі. Паразіт. Узбуджальнік іржы раслін.

## Асаблівасці біялогіі 
У цыкле развіцця грыба 5 стадый (базідыі, спермагоніі, эцыдыі, урадаложы, тэлейталожы — усе ўтварэнні накшталт пладрвых цел) з характэрным для кожнай з іх споранашэннем: базідыяспоры, спермацыі, эцыдыяспоры. урэдаспоры, тэлейтаспоры. У стадыі эцыдыяспор (веснавыя споры) грыб паразітуе на купальніку, у стадыях урэда- (летнія) і тэлейтаспор (зімовыя) — на рабіне, іншы раз на грушы. Развіццё грыба пачынаецца з прарастання базідыяспоры. Міцэлій унутры тканак расліны. Жывіцца грыб з дапамогай гаўсторый. На міцэліі ўзнікаюць конусападобныя белаватыя спермагоніі, з якіх разам з салодкай і духмянай вадкасцю выступаюць спермацыі. Эцыдыі бакальчатыя, з чашападобнай белай абалонкай; эцыдыяспоры аднаклетачныя, двух’ядравыя, у ланцужках. Урэдаложы дробныя, круглаватыя, белыя; урэдаспоры шарападобныя, эліпсаідальныя або яйцападобныя, бясколерныя ці бледна-карычневыя, адзіночныя. Тэлейталожы белаватыя, адзіночныя; тэлсйтаспоры аднаклетачныя, цыліндрычныя, утвараюць воскападобныя скарыначкі, імі грыб зімуе. Перад прарастаннем тэлейтаспора дзеліцца на 4 клеткі, кожная з якіх утварае базідыю з тонкай бясколернай абалонкай і верацёнападобную базідыяспору.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пукцыніевыя (парадак)
Вікторыя Паўлаўна Гурава

**Вікторыя Паўлаўна Гурава** (нар. , Мінск, Беларусь) — беларуская валейбалістка. Майстар спорту Беларусь міжнароднага класа .

## Біяграфія 
Пачала займацца валейболам у 1995 годзе ў ДЮСШ «Спартак» горада Мінска ў трэнера Анжалікі Іванаўны Кухарскай. Прафесійная клубная кар’ера пачалася ў 2000 у мінскай «Славянцы», за якую выступала да расфармавання каманды ў 2006 годзе. Пасля дэкрэтнага водпуску, звязанага з народзінамі дачкі, у 2007—2008 гуляла за гомельскую «Надзею» у чэмпіянаце Беларусі.

У 2008—2010 гадах выступала за азербайджанскую «Рабіту» у складзе якой двойчы была чэмпіёнкай Азербайджана,

## Спасылкі 
* Из липецкого «Индезита» уходят Виктория Гурова и Наталья Ходунова
* «Тренеры девушку не поделят — лица друг другу бьют. Назавтра на тренировку с синяками»
* Экс-волейболистка «Северянки» служит в полиции Англии 

Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе
Катэгорыя:Ігракі «Тэлекама» Баку
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-18
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-19
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-20
Клімец

**Клімец** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Ганна Ігараўна Клімец (нар. 1998) — беларуская валейбалістка.
* Міхаіл Паўлавіч Клімец (1938—2007) — беларускі краязнавец.
Крымска-нагайскія набегі на Вялікае Княства Літоўскае

**Крымска-нагайскія набегі на Вялікае Княства Літоўскае і Рускае** — рэгулярныя напады крымцаў і нагайцаў на землі Літвы, якія пачаліся ў канцы XV стагоддзя пасля адасаблення Крымскага ханства. У рэйдах вялікае значэнне набылі набегавая гаспадарка і гандаль рабамі. Найбольшую інтэнсіўнасць набегі набылі на працягу XVI—XVII стагоддзяў, калі ўварванні здзяйсняліся амаль кожнае лета, і працягваліся пасля заключэння Люблінскай уніі ў 1569 годзе. З крыху меншай вастрынёй напады працягваліся аж да Падзелаў Рэчы Паспалітай у канцы XVIII стагоддзя.

## Храналогія 
* 1480—1499 гады: паходы Менглі-Гірэя.
* 1500—1514 гады: паходы сыноў Менглі-Гірэя. Разгром крымскіх войск пад Клецкам і пад Вішняўцом.
* 1515—1523 гады: паходы Мехмеда-Гірэя. Разгром крымскіх войск пад Сокалем.
* 1524—1531 гады: паходы Саадэта-Гірэя I. Разгром крымскіх войск каля сяла Альшаніца.
* 1539—1540 і 1549 гады: паходы Сахіба-Гірэя.
* 1557—1558 гады: паходы Дэўлета-Гірэя.

## Гл. таксама 
* Крымска-нагайскія набегі на Русь

## Крыніцы 
Катэгорыя:Войны Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Войны Крымскага ханства
Ганна Ігараўна Клімец

**Ганна Ігараўна Клімец** (нар. , Баранавічы, Беларусь) — беларуская валейбалістка. Выступала за зборныя Беларусі розных узроставых катэгорый.

## Біяграфія 
Валейболам пачала займацца ў 2010 годзе ў родным горадзе Баранавічы па ініцыятыве бацькі. Праз тры гады была прынята ў склад адной з наймоцных камандаў Беларусі — баранавіцкі «Атлант», з якім была прызёрам чэмпіянату і Кубка Беларусі. У 2015 перайшла ў расійскую «Уралачку-НТМК». У тым жа сезоне са сваёй новай камандай выйграла срэбныя медалі чэмпіянату Расіі. У 2021—2023 гуляла ў Італіі і Турцыі. У 2023 годзе падпісала кантракт з казанскім «Дынама-АК Барсам».

У 2016 у складзе моладзевай зборнай Беларусі брала ўдзел у чэмпіянаце Еўропы сярод моладзевых камандаў.

## Спасылкі 
* Анна Климец: чуть не расплакалась, когда уходила из «Уралочки»

Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе
Катэгорыя:Ігракі «Уралачка-НТМК» Екацярынбург
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-19
Валянцін Аляксандравіч Сяткоўскі

**Валянцін Аляксандравіч Сятко́ўскі** (нар. 1946) — вучоны ў галіне паталагічнай фізіялогіі, доктар медыцынскіх навук (1992), прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Докшыцы. У 1970 годзе скончыў Мінскі медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «Лячэбная справа». У 1970—1989 гадах працаваў у Навукова-даследчым інстытуце гематалогіі і пералівання крыві, з 1977 года на пасадзе намесніка дырэктара. У 1990—2003 гадах В. А. Сяткоўскі ў Беларускім дзяржаўным медыцынскім універсітэце — старшы навуковы супрацоўнік Цэнтральнай навукова-даследчай лабараторыі, адначасова прафесар кафедры нармальнай фізіялогіі, з 2000 года кіраўнік навуковай групы. У 2003—2018 гадах прафесар кафедры сацыяльнай работы і рэабіліталогіі Дзяржаўнага інстытута кіравання і сацыяльных тэхналогій Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
В. А. Сяткоўскі аўтар навуковых прац пытаннях паталагічнацй фізіялогіі крыві, дыягностыцы і тэрапіі псіхасаматычных хвароб. Аўтар шэрагу вынаходстваў,

Сяро апублікаванага:
* Изучение реакции морфологической диссоциации крови, при свертывании в неполярной среде с использованием нового микрометода : Автореферат дис. на соискание ученой степени кандидата медицинских наук. (14.00.16) / Мин. гос. мед. ин-т. — Минск : [б. и.], 1973. — 25 с. : черт.;
* Психология девиантного поведения : учебно-методический комплекс / Л. А. Азарова, В. А. Сятковский. — Минск, 2009;
* Применение теории информации при психодиагностических исследованиях (разам з Л. А. Азаравай і Л. П. васіленка) // Медицинские новости. 1997. № 12;
* Девиантное поведение: основы психологии, диагностики, социальной реабилитации : учебное пособие / Л. А. Азарова, В. А. Сятковский. — Минск, 2013;
* Психофизиология : учеб.-метод. комплекс для специальности 1-86 01 01 «Социальная работа (по направлениям)», направление специальности 1-86 01 01-03 «Социальная работа (социально-реабилитационная деятельность)» / В. А. Сятковский, Л. А. Азарова ; ГИУСТ БГУ, Каф. социальной работы и реабилитологии. — Минск : ГИУСТ БГУ, 2017. — 125 с. : табл.

## Узнагароды 
* Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі (1978)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сяткоўскі, Валянцін Аляксандравіч (доктар медыцынскіх навук; паталагічная фізіялогія; нар. 1946) // База даных «Вучоныя Беларусі»
* Сятковский Валентин Александрович // Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента

Катэгорыя:Патафізіёлагі
Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Вінцэнт Матушэвіч

строі на літаграфіі ]]
**Вінцэнт Матушэвіч** (, ; ,  (), Троцкі павет, Віленская губерня, Расійская імперыя — , Габрыэлёва, Троцкі павет — удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў і адзін з яго кіраўнікоў на тэрыторыі Троцкага павета.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Матушэвічаў герба «Лебедзь». Яго бацька — Тадэвуш Матушэвіч (1770—1837) быў уладальнікам маёнтку , маці Францішка (1778—1827) паходзіла з роду Рэвінскіх. Меў трох сёстраў — Элеанору, Анелю і Тэадору. Скончыў Віленскі ўніверсітэт. Быў старшынёй троцкага гродскага суда. У красавіку 1831 у Троках разброіў атрад расійскай арміі, неўзабаве здабыў Вількамір, у Жослях ваяваў разам з Габрыэлям Агінскам. 17-24 красавіка 1831 года — удзельнічаў у штурме Вільні, ваяваў пад Аўсянішкамі каля Трокаў. Пахаваны на могілках у  каля Кашадараў, магіла паўстанца захавалася.

## У творах 
* Вінцэнту Матушэвіч прысвечана балада Адама Міцкевіча «Начлег» (), дзе сама асоба Матушэвіча не згадваецца, але ў асобе «начальніка», бязлітаснага паўстанца з ваколіцаў Трокаў даследчыкі бачаць менавіта Вінцэнта Матушэвіча.
* Матушэвіч у Троках — верш польскага паэта Вінцэнта Поля.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Polski słownik biograficzny / kom. red.: Emanuel Rostworowski, przew., et al., Inst. Historii PAN. T. 20: Maria Józefa — Mieroszewski Krzysztof. S. 227. 
* Feliksas Sliesoriūnas. Vincentas Matusevičius. Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. XIV (Magdalena-México). — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2008. 458 psl. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Веласіпедная рама

вырабленая з сталі.]]

**Веласіпедныя рама** (*скарочана: веларама*) гэта ёсць асноўная частка веласіпеда, якая аб'яднае ўсі астатнія яго кампаненты. Рамы бываюць розных відаў, маюць розныя формы і канструкцыі. Выгляд веларамы залежаць ад ўмоў і мэтаў выкарыстання ровара.

## Канструкцыя веласіпедный рамы 
 мацавання ўтулкі задняга кола.

]]
Веласіпедная рама складаецца з 3х труб на асноўным трохвугольніку, і 2х стояк на заднім.

Для падвесаў дадаткова выкарыстоўваюцца падвясныя завесы і звёны падвескі.

## Разнавіднасць 
Акрамя стандартнай рамы з формай ромба, таксама існуе шмат іншых формаў, якія былі распрацаваныя для розных мэтаў выкарыстання.

### Ромбавідная 
Асноўны трохвугольнік у рамбавіднай раме складаецца з чатырох труб: галоўнай, верхняй, ніжняй і сядловай. Задні трохвугольнік сядловай трубы, якая з'яднаная з верхняй і ніжняй стойкай.

Галоўная труба з'яўляецца месцам з'яднання верхняй і ніжняй трубы. Яна ёсць месцам для стырновай калонкі і месцам прыяднання вілкі да рамы. Такая рама можа быць як паралельнай зямлі, так і пад невялічкім нахілам да сядловай трубы, утвараючы больш вольнага месца над верхняй рамай. Ніжняя труба з'яднае галоўную трубу з карэткай

### Адкрытая 
Такія рамы маюць верхнюю трубу, якая спалучаецца пасярэдзіне сядловай трубы, замест верхняга пунтку, што павялічвае вышыню вольнай прасторы.

Першапачаткова адкрытыя рамы з'явіліся для таго, каб зняць забарону для жанчын апранаць спадніцы ці сукенкі пад час язды на ровары. У выніку такія ровары аказаліся вельмі зручнымі для ўсіх, з-за таго, што кіроўцы не трэба закідваць нагу ўверх, каб сесці на ровар. Таму ў сучаснасці такія ровары выкарыстоваюцца ўсіма, у незалежнасці ад пола.

### Кансольная 
У кансольнай веласіпеднай раме лінія верхняй трубы перасякае сядловую трубу, і плаўна пераходзіць за сядло, выгінаецца і сканчаецца хваставымі пер'ямі задняга трохвугольніка рамы. Кансольныя рамы звычайна выкарыстоўваюцца ў круізных, нізкаходных і "Wheelie" роварах. У многіх кансольных рамах прамыя толькі галоўная і седлавая трубы.

### Лігерад 
У лежыпедзе педалі растасаваны ні як на сядзячых роварах, пад кіроўцам, а ўперадзе ровара. Такім чынам раварыст прыймае камфортную для спіны ляжячую паставу. Такія ровары маюць аэрадынамічную перавагу над шашэйнымі роварамі, з-за чаго былі забаронены для ўдзелу ў гонках у Францыі ад 1934 года.

### Ляжачая 
У ляжачай раме блок шатуноў размешчаны ззаду раварыста, сам кіроўца размяшчаецца лежачы на грудзях і жываце.

### Трас 
У такіх рамах выкарыстоўваецца дадатковая труба, якая ўтварае ферму, для павялічэння надзейнасці канструкцыі ровара.

### Складальная 
Складальныя рамы характарызуюцца магчымасцю складвацца да кампактных памераў для транспарціроўкі ці паркоўкі ровара.

### Пэнні-фартынг 
Рама падыходзіць для ровараў, у якіх пярэдняе кола вялікае, а задняе — малое

### Тандэм 
Тандэмны веласіпед ды сацыялайзер — гэта ровары, прадвызначаныя для двух ці больш кіроўцаў.

Катэгорыя:Часціны веласіпеда
Катэгорыя:Веласіпед
Катэгорыя:Ровар
Катэгорыя:Веласіпедная рама
Катэгорыя:Рама
Катэгорыя:Шашэйны веласпорт
Катэгорыя:Велагонкі ў Францыі
Юлія Мікалаеўна Куцко

**Юлія Мікалаеўна Куцко** (нар. , Баранавічы, Беларусь) — беларуская валейбалістка. Выступала за зборныя Беларусі розных узроставых катэгорый.

## Біяграфія 
У 1995 годзе пачала гуляць у валейбол у Анатоля Сцяпашка ў мінскім РДВАР. У складзе мінскага «Белбізнесбанка» у 2001 годзе выйграла чэмпіянат Беларусі, у 2002 годзе — срэбра нацыйнага чэмпіянату.

У 2002 годзе пераехала ў Казахстан, пачала выступаць за «Рахат». У складзе «Рахата» стала 3 кратнай чэмпіёнкай Казахстана, у 2004 годзе — пераможцай клубнага чэмпіянату Азіі. 

У сезоне-2005/06, выступаючы ў адным з асноўных клубаў Польшчы, «Вінярах», выйграла бронзавы медаль нацыйнага чэмпіянату.

У 2008 годзе выступала за зборную Казахстана на Алімпійскіх гульнях у Пекіне.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Валейбалісткі Казахстана
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Казахстана па валейболе
Катэгорыя:Валейбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Ігракі «Рахата» Алматы
Катэгорыя:Ігракі «Хапаэля» Кір'ят-Ата
Ганна Каліноўская

**Ганна Каліноўская-Гюнгер** (нар. , Мінск, Беларусь) — беларуская валейбалістка. Майстар спорту Беларусь міжнароднага класа.

## Біяграфія 
Выхаванка ДЮСШАР № 6 (ДЮСШАР ВК «Мінск»). Першым трэнерам быў Эдуард Георгіевіч Канзас. У 16 гадоў была гульцом моладзевай зборнай.

У 20 гадоў у складзе «Славянкі» стала чэмпіёнкай Беларусі, у сувязі са складаным фінансавым становішчам у клубе трэнерскі штаб прыняў пастанова адправіць мяне за мяжу. Клуб і ўмовы кантракта выбраў трэнер і да 22 гадоў прабыла ў Турцыі.

Выступала за клуб «Мінчанка» ў сезонах 2015/2016, 2018/2019, 2020/2021.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Калиновская, Анна
* Белорусская волейболистка Анна Калиновская в сезоне 2020/2021 будет выступать за «Минчанку»
* АННА КАЛИНОВСКАЯ: О БЕЛОРУССКОМ ВОЛЕЙБОЛЕ, НЕЛЕГКОМ «ХЛЕБЕ ЛЕГИОНЕРА» И ЗАТЯНУВШЕМСЯ ПОДЪЕМЕ К ВЕРШИНАМ ЕВРОПЕЙСКИХ ТУРНИРОВ 
* Анна Калиновская-Гюнгер — модель на волейбольной площадке

Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе
Катэгорыя:Ігракі «Жамчужыны Палесся» Мазыр
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-20
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-18
Таварыства аматараў старажытнасцей і народазнаўства

**Таварыства аматараў старажытнасцей і народазнаўства** (), таксама вядомае як **Археалагічны гурток** () — польская навукова-асветніцкая арганізацыя ў Вільні, таксама вядомая як археалагічны гурток. Створаная ў 1899 годзе Станіславам Булгароўскім, Станіславам Мураўскім, Люцыянам Уземблам. У 1907 годзе арганізацыя спыніла сваё існаванне.

## Дзейнасць 
Сябры Таварыства галоўнай сваёй мэтай паставілі збор народных рэліквій, культурных спадчыны, а таксама іх абарону ад знішчэння альбо вывазу з Вільні. Памятаючы, які лёс напаткаў Віленскую археалагічную камісію і музей старажытнасцей, сваю арганізацыю не рэгістравалі і працавалі канспіратыўна. Рэгулярныя пасяджэнні праходзілі ў прыватных дамах сяброў. У часопісе «Pobódka» («Пад’ём») змяшчалі артыкулы па тэматыцы «інвентарызацыі помнікаў далёкай мінуўшчыны». Прадметам клопату археалагічнага гуртка была кансервацыя жывапісу ў старых касцёлах Вільні. У гэтай справе падтрымлівалі кантакт з выдатным прапаведнікам і гісторыкам ксяндзом-прэлатам Янам Курчэўскім, які дапамагаў ім уплываць на духоўную свядомасць тых, хто спрабаваў аднавіць унутранае ўбранства касцёлаў.

## Літаратура 
* Мар’яна Магдалена Бломберг, Вандалін Шукевіч. Сын лідскай зямлі — даследчык і грамадскі дзеяч. Варшава: Таварыства польскай культуры на Лідчыне; 2010
* 
* Andrzej Romanowski, Pozytywizm na Litwie: polskie życie kulturalne na ziemiach litewsko-białorusko-inflanckich w latach 1864—1904, Kraków : «Universitas», 2003. — 485 s. 
* Henryka Ilgiewicz, Societates Academicae Vilnenses Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie (1907—1939) i jego poprzednicy Warszawa Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008 
* Henryka Ilgievič, Vilniaus senovės ir mokslo mylėtojai XX amžiaus pradžioje, Vilnius: LKTI, 2019, 344 p., il, lent. ISSN 2351-4728  

Катэгорыя:1899 год у Вільні
Катэгорыя:Зніклі ў 1907 годзе
Самая абаяльная і прывабная

**«Самая абаяльная і прывабная»** () —  мастацкі фільм 1985 года рэжысёра  з Ірынай Мураўёвай у галоўнай ролі. Зняты на світанку Перабудовы, ён стаў адным з самых папулярных фільмаў таго часу.
## Гл. таксама
## Зноскі
## Літаратура
## Спасылкі
* Інфармацыя на сайце аўтара фільма Анатоля Эйрамджана
* 

Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Катэгорыя:Фільмы студыі «Масфільм»
Катэгорыя:Кінакамедыі СССР
Катэгорыя:Фільмы СССР 1985 года
Катэгорыя:Фільмы пра Маскву
Альжбета Васілеўская

**Альжбета Васілеўская (Ленская)** (; 1869, маёнтак Сула — 1951, Рубяжэвічы) — землеўладальніца, філантропка, апошняя ўладальніца маёнтка Сула, малодшая сястра мастака Зянона Ленскага, стрыечная сястра грамадскай дзяячкі Міхаліны Ленскай.

## Біяграфія 
]]
Паходзіла са старажытнага шляхецкага роду Ленскіх герба «Астоя». Альжбета нарадзілася ў сям’і землеўладальніка Аляксандра Ленскага і Сабіны Карказовіч, уладальнікаў маёнтку Сула.

Выйшла замуж за Казіміра Васілеўскага, уладальніка маёнтка Гародня. Падчас Першай сусветнай вайны муж Альжбеты загінуў, і Альжбета была вымушана перадаць маёнтак Казіміра сваякам, бо ў шлюбе не мела дзяцей.

Стаўшы ўдавой, вярнулася ў бацькоўскі маёнтак у Суле. У 1907 г. пачала займацца будаўніцтвам касцёла Св. Язэпа ў Рубяжэвічах: фундавала сродкі і кіравала працэсам. Дзякуючы Альжбеце касцёл быў пабудаваны да 1911 года. Акрамя таго, Альжбета актыўна апекваецца будынкам сядзібы ў Суле: займаецца рэстаўрацыяй і абнаўленнем. Існуе паданне, што падчас падпісання Рыжскага дагавора падкупіла памежнікаў, каб тыя перанеслі мяжу на 4 км на ўсход ад Рубяжэвічаў.

У 1939 г. падчас паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь ледзь не была арыштавана. Паводле адной версіі Альжбету абаранілі сяляне, якія абступілі шляхцянку і дамовіліся з НКУСаўцамі не арыштоўваць Альжбету, якая знаходзілася тады ва ўжо сталым узросце, а па іншай версіі выратаваў Альжбету хабар, які яна паднесла арыштантам.

Палац у Суле быў разбураны ў 1939 годзе, пасля чаго Альжбета пераехала ў дом служак, дзе пражыла са сваёй былой служкай і сяброўкай Стэфаніяй да смерці ў 1951 г. Пахавана на могілках у Рубяжэвічах.

Катэгорыя:Філантропы
Люцыян Узембла

**Люцыян Эдвард Узембла** (; ) — гісторык культуры, краязнавец, калекцыянер, адзін з ініцыятараў стварэння ў Вільні Таварыства аматараў старажытнасцей і народазнаўства.

## Біяграфія 
Люцыян Узембла нарадзіўся 11 лютага 1864 года ў шляхецкай сям’і Станіслава Уземблы і Людвікі Гербурт-Гейбовіч. Самавук. Пісаў па-польску, ведаў літоўскую мову. У Люцыяна дома была вялікая бібліятэка. Удзельнічаў у выстаўках і культурным жыцці Вільні. У прэсе ён звычайна падпісваўся псеўданімамі. Часцей за ўсё карыстаўся мянушкай «Сулімчык» (). Збіраў творы мастацтва, рукапісы.

Люцыян Узембла быў ініцыятарам і бібліятэкарам віленскага Таварыства аматараў старажытнасці і народазнаўства (1899—1906), вядомага таксама як археалагічны гурток. У 1900 годзе з ініцыятывы таварыства грошы з Таварыства аматараў старажытнасці і народазнаўства былі зафундаваны на памятную табліцу Францішку Багушэвічу з партрэтам у жупранскім касцёле. Таксама Люцыян Узембла быў сябрам Таварыства навукі і мастацтва, сябрам Рады Таварыства сяброў навукі і яго музейнай камісіі.

У 1907—1914 гады Люцыян Узембла быў галоўным захавальнікам фондаў Віленскага навукова-мастацкага музея. Член Таварыства сяброў навукі ў Вільні. З 1919 года — эксперт факультэта прыгожых мастацтваў Віленскага ўніверсітэта, у 1921—1924 гадах — малодшы асістэнт кафедры гісторыі культуры гуманітарнага факультэта.

## Творы 
### Беларускія пераклады 
* Паэт-юрыст // Пачынальнікі. Мн., 1977; 
* Францішак Бенедыкт Багушэвіч // Александровіч С.Х., Александровіч В.С. Беларуская літаратура XIX — пачатку XX ст.: Хрэстаматыя крытыч. матэрыялаў. Мн., 1978.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Працы Люцыяна Узембла ў сэрвісе Polona
* 

Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Літвы
Катэгорыя:Калекцыянеры Літвы
Міхаліна Ленская

**Міхаліна Ленская** (; нар. 1882 — ) — польская настаўніца, педагог, грамадская дзяячка, публіцыстка, актывістка «Асветы» з Мінску.

## Біяграфія 
Міхаліна нарадзілася ў сям’і землеўладальніка Зянона Ленскага і Ганны Бжастоўскай, уладальнікаў маёнткаў на Міншчыне, удзельніка паўстання (1863—1864), які быў сасланы на Сібір у пакаранне за ўдзел у паўстанні, пасля чаго змог вярнуцца на Радзіму.

Адукацыю Міхаліна Ленская атрымала ў Празе. Узімку 1904—1905 гадоў вывучала паланістыку на Вышэйшых жаночых курсах імя А. Баранецкага ў Кракаве. У 1906 годзе яе курсы перайшлі пад апеку «Асветы» і сталі звацца настаўніцкімі семінарамі. Ленская загадвала семінарамі сумесна з Ганнай Чакатоўскай. Семінары гэтыя складаліся з аднагадовага вышэйшага аддзялення і двухгадовага найніжэйшага, на якім вучыліся ў асноўным студэнткі з нізкім узроўнем падрыхтоўкі вясковага паходжання. У лістападзе 1906 года для іншагародніх студэнтак Ленская арганізавала інтэрнат. Дзякуючы працавітасці і стараннай працы Міхаліны Ленскай студэнткі, заканчваючы семінары, станавіліся «народнымі настаўніцамі» і раз’язджаліся па вёсках Міншчыны вучыць мясцовых дзяцей. Калі ў студзені 1907 года таварыства «Асвета» стала легальным, Ленская і Чакатоўская афіцыйна сталі кіраваць яго секцыяй — секцыяй настаўніцкіх семінараў. У 1909 годзе ўлады Расійскай імперыі забаранілі «Асвету», і таварыства перайшло працаваць у падполле, зноў стаўшы нелегальным. Нягледзячы на ўзмоцнены паліцэйскі нагляд, Ленская праводзіла таемную асветніцкую працу аж да восені 1915 года. У гэты перыяд 1-2 разы на год у Мінску праходзілі г. зв. з’езды «народных настаўніц» пры актыўным удзеле Міхаліны Ленскай. Каб фінансава дапамагаць бедным настаўніцам, у 1909 годзе Ленская заснавала гурток таварыскай дапамогі працаўніц «Асветы», які пазычаў настаўніцам грошы ці мог вылучыць матэрыяльную дапамогу. Знакаміты польскі гісторык Раман Юркоўскі заўважыў: 

Працавала Міхаліна таксама ў таварыстве «Вера» выкладчыкам, з’яўлялася віцэ-старшынёй «Таварыства сяброў маладых навучэнцаў» (), якое было заснавана ў Мінску ў 1910 годзе. Пасля Рыжскага дагавора 1921 года пераехала ў Польскую Рэспубліка. Працавала настаўніцай замежных моў і матэматыкі ў школах Ломжы, Катавіцаў і Беластоку. У 1931 годзе выйшла на пенсію і пераехала ў Вільню. Мелася на ўвазе паўстанне 1863—1864 гадоў. У кнізе была апісана асветніцкая праца, грамадска-культурная і палітычная дзейнасць палякаў Міншчыны ў гэты перыяд.

Міхаліна Ленская таксама фігуравала ў брашуры эканаміста і грамадскага дзеяча Мечыслава Пароўскага «Грамадская праца польскай жанчыны на Міншчыне ў сферы народнай асветы ў 1900—1916 гадах» () выдадзенай у Нясвіжы ў 1929 годзе. З Мечыславам Пароўскім Ленская доўгі час працавала ў таварыстве «Асвета».

Памерла ў 1940 годзе ў Вільні.

## Працы 
* Ludwіka Życka, Michalina Łęska. Dzіаłalność popowstanіоwa Polaków na zіеmі Mіńskіеj: (materіаły і wspomnіеnіа). — Warszawa: nakł. Koła Przyjасіół Uchodźców z Mіńszczyzny, 1939.

## Заўвагі 
## Крыніцы
Ігнат Жаба

**Ігнат Жаба** (; нар. каля 1816—1873, Павянец, Аланецкая губерня, Расійская імперыя) — каталіцкі святар, асветнік, удзельнік паўстання 1863—1864 гг. на тэрыторыі Ашмянскага павета.

## Біяграфія 
У 1855—1863 гадах пробашч Гальшанскай парафіі. Адыграў важную ролю ў падрыхтоўцы паўстання 1863—1864 гг. на тэрыторыі Ашмянскага павета. У «маніфестацыйны» перыяд падрыхтоўка праводзілася, як правіла, праз распаўсюджванне агітацыйных улётак, антыўрадавых твораў, спеваў забароненых гімнаў і інш. Немалая заслуга ў гэтым належыць ксяндзу Ігнату Жабе. У сваім касцёле ў мястэчку Гальшаны Ашмянскага павета ён быў ініцыятарам спеваў будучага паўстанцкага гімна «» і святкавання 31 ліпеня 1861 г. гадавіны яднання Каралеўства Польскага з Вялікім Княствам Літоўскім, дзе «сам адпеў з вялікай пышнасцю». У далейшым Жаба стварыў школу для мясцовых дзяцей, якая пазней расійскімі ўладамі была прызнана шкоднай і зачынена. Падчас стварэння школы зрабіў публічную прамову ў касцёле супраць русіфікацыі, абвясціў народу, які сабраўся ў касцёле, што, не шкадуючы ні асабістых сіл, ні грошаў, арганізуе ў сваім доме школу. У гэтай школе дзеці вывучалі польскую мову і карысталіся падручнікамі без дзяржаўнай цэнзуры. 

7 лютага 1863 года за публічнае супраціўленне русіфікацыі быў арыштаваны, зняволены ў былым кляштары дамініканцаў у Вільні. 4 чэрвеня за сваю дзейнасць Жаба быў сасланы «адміністрацыйным парадкам» на жыхарства ў горад Павянец Аланецкай губерні з секвестрам маёмасці. Жыў у Павянцы. Верагодна, ён атрымліваў грашовую дапамогу з краіны па просьбе духоўных уладаў. Трагічна памёр у 1873 г. у Павянцы (утапіўся ў рацэ).

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі
Chorągiew Swobody

**Chorągiew Swobody** () —  газета на тэрыторыі Літвы, якая выдавалася Кастусём Каліноўскім з 1 студзеня 1863 па 6 жніўня 1863 года падчас паўстання 1863—1864 гадоў. Агулам выйшла 3 нумары, першыя два выпускі рэдагаваліся Літоўскім правінцыйным камітэтам на чале з Кастусём Каліноўскім, апошні трэці быў выпушчаны ўжо «белымі» без удзелу Каліноўскага.

Катэгорыя:газеты Беларусі
Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў
Вера Мікалаеўна Касцючык

**Вера Мікалаеўна Касцючык** (нар. , Брэст, Беларусь) — беларуская валейбалістка. Майстар спорту Беларусь. Выступала за зборныя Беларусі розных узроставых катэгорый.

## Біяграфія 
Валейболам пачала займацца ў Цэнтры алімпійскага рэзерву «Вікторыя» горада Брэста. Выступала за каманду «Прыбужжа-ЦАР-Вікторыя» у чэмпіянаце Беларусі. У 2016 годзе падпісала кантракт з расійскім клубам «Пратон» (Саратаўская вобласць).

У 2017 годзе выступала за юніёрскую зборную Беларусі, у складзе якой стала прызёрам чэмпіянату Еўропы сярод дзяўчат і Еўрапейскага юнацкага алімпійскага фэсту, а таксама ўдзельніцай чэмпіянату свету сярод дзяўчат.

## Спасылкі 
* ВЕРА КОСТЮЧИК
* Юная Вера Костючик — последний новичок «Уралочки» в этом сезоне
* Костючик Вера

Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Ігракі «Прыбужжа-ЦАР-Вікторыі» Брэст
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе
Катэгорыя:Ігракі «Лакаматыва» Калінінград
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-18
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-19
Яўстах Чарноўскі

**Яўстах Чарноўскі**, (, ; нар. 1839 — ?) — удзельнік паўстання 1863-1864 гг. на тэрыторыі Ашмянскага павета, старэйшы брат Юльяна Чарноўскага.

## Біяграфія 
З кастрычніка 1858 года па лістапад 1861 года быў студэнтам Пецярбургскага ўніверсітэта, дзе займаўся агітацыяй і гуртаваннем студэнтаў (студэнцкі гурток «Агула»). Ва ўніверсітэце атрымаў наступную характарыстыку:

У лістападзе 1861 года з уласнай волі скончыў навучанне і вярнуўся ў Ашмянскі павет, дзе арандаваў казённую ферму Альхоўка на 99 гадоў у Ашмянскім павеце, яго маці валодала маёнткам Спрогуны  каля Палянаў.

У 1861 г. быў адным з арганізатараў моладзевага асветніцкага гуртку «Пянтковічы», які дзейнічаў у тым ліку і ў Ашмянах, супольна з Францішкам Багушэвічам і іншымі сябрамі гуртку Пянтковічы ў Ашмянах арганізаваў «Бібліятэку ашмянскай моладзі», напісаў статут Бібліятэкі ашмянскай моладзі.

У лютым 1863 года быў арыштаваны ў Вільні з падазронам ва ўдзеле ў паўстанні, але неўзабаве за ненаяўнасцю доказаў быў адпушчаны. Потым быў зноў арыштаваны, яго маёмасць падлягала секвестру.

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Чарноўскія
Юльян Чарноўскі

**Юлья́н Чарноўскі** (; нар. 1840, Мальвінава, воласць Дукшты, Свянцянскі павет, Віленская губерня, цяпер Ігналінскі раён, Літва — 1870) — паўстанцкі камісар на тэрыторыі Ашмянскага павета, малодшы брат Яўстаха Чарноўскага.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў маёнтку Мальвінава каля Дукштаў. Да 1861 года быў вольным слухачом Маскоўскага ўніверсітэта і студэнтам Пецярбургскага ўніверсітэта. Некаторы час перабываў у Данюшава. Са студзеня 1861 па зіму 1863 года навучаўся ў Ягелонскім універсітэце ў Кракаве на факультэце фізічнага выхавання. Падчас паўстання вярнуўся ў родныя мясціны, разам з братам далучыўся да паўстання. Прызначаны Кастусём Каліноўскім паўстанцкім камісарам Ашмянскага павета. Паводле паказанняў Францішка Канаплянскага, Чарноўскі спаганяў падаткі ў Ашмянскім павеце, наладжваў камунікацыю, займаўся папаўненнем запасаў харчавання і рыштунку на выпадак прыбыцця атраду. Каля 24 сакавіка 1864 г. за ўдзел у паўстанні быў прысуджаны да пазбаўлення правоў стану і канфіскацыі маёмасці. Быў сасланы.

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Людвіка Жыцкая

**Людвіка Жыцкая** (, ; нар. 1859, Вільня — пасля 1939)— польская паэтэса, пісьменніца, феміністка, настаўніца, педагог, грамадская дзяячка, публіцыстка, актывістка «Асветы» з Вільні. Сястра Уладзіславы Жыцкай.

## Біяграфія 
Дзяцінства правяла ў радавым маёнтку маці пад Вільняй, пасля жыла ў маёнтку бацькі  , за 4 км ад горада Расены. Людвіка арганізавала там таемную школу для навучання дзяцей. Людвіка публікавала даклады, рэцэнзіі, калонкі і невялікія празаічныя і паэтычныя творы. У гэты час шмат падарожнічала па Францыі і Італіі. У 1930 годзе яна апублікавала ў «Dzіеnnіku Wіleńskі» разгорнуты нарыс «Zarys dziejów polskiej tajnej oświaty na ziemiach wschodnich». Мелася на ўвазе паўстанне 1863—1864 гадоў. У кнізе была апісана асветніцкая праца, грамадска-культурная і палітычная дзейнасць палякаў Міншчыны ў гэты перыяд. У 1925 годзе была ўзнагароджана Кавалерскім крыжам Ордэну Адраджэння Польшчы. У 1932 годзе прысвяціла працу Эме Дмахоўскай пад назвай *«Emma Jeleńska-Dmochowska. Strażniczka kresowa»*.

## Працы 
* Ludwіka Życka, Ksiądz Piotr Skarga, Wilno, 1912
* Ludwіka Życka, Rzeczy bajeczne, Wilno, 1912
* Ludwіka Życka, Wilno, Wilno, 1912
* Ludwіka Życka, Początkowe ćwiczenia do nauki poprawnego pisania. Cz. 1, Wilno, 1916
* Ludwіka Życka, Zatrute ziarna : opowiadanie na tle wypadków na Litwie w roku 1920, Wilno, 1921
* Ludwіka Życka, Cichy bohater : historja zwyczajnego człowieka z lat niewoli, Wilno, 1921
* Ludwіka Życka, Te dwie: powieść współczesna, Wilno, 1924
* Ludwіka Życka, Krótki rys dziejów tajnej oświaty polskiej na ziemi wileńskiej od 1880 do 1919, Wilno, 1932
* L. Życka, M. Niedziałkowska-Dobaczewska, Emma Jeleńska-Dmochowska. Strażniczka kresowa, Kraków, 1932.
* Ludwіka Życka, Michalina Łęska. Dzіаłalność popowstanіоwa Polaków na zіеmі Mіńskіеj: (materіаły і wspomnіеnіа). — Warszawa: nakł. Koła Przyjасіół Uchodźców z Mіńszczyzny, 1939.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ліставанне Людвікі Жыцкай з Элізай Ажэшка і Марыяй Канапніцкай

Катэгорыя:Пісьменнікі пазітывізму
Катэгорыя:Пісьменнікі Літвы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Бабкі (сямейства)

**Бабкі** (*Corduliidae*) — сямейства стракоз падатрада разнакрылых.

## Апісанне 
У Еўропе 9 відаў, у Беларусі 5 відаў.

Стракозы сярэдніх памераў. Афарбоўка з металічным бляскам. Пярэднія і заднія крылы рознай формы, трохвугольнікі пярэдніх крылаў размешчаны ўпоперак, задніх — уздоўж крылаў. Ротавы апарат грызучага тыпу.

Яйцы адкладваюць у ваду ў час лёту. Лічынкі валасатыя з шырокім брушкам.

Зімуюць лічынкі, у перыяд росту яны ліняюць 5 разоў. Кормяцца дафніямі, вадзянымі вослікамі, лічынкамі камароў і іншых водных насякомых.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Разнакрылыя стракозы
Катэгорыя:Сямействы насякомых
Польскі нацыяналізм

**Польскі нацыяналізм** () — грамадска-палітычная плынь у Польшчы, заснаваная на нацыяналістычных перакананнях. 

З пункту бачання гістарычнай рэтраспектывы, польскі нацыяналізм адносіцца да нацыяналізмаў «сепаратыўнага» тыпу, паколькі яго станаўленне звязана з пошукам шляхом аб’яднання польскіх зямель, падзеленых у XVIII стагоддзі паміж Расіяй, Прусіяй і Аўстрыяй. Прадстаўнікі плыні падкрэсліваюць сваю прыхільнасць каталіцкім нормам, прадстаўляючы сваю краіну як аплот хрысціянства. Польскі нацыяналізм увабраў у сябе антынямецкія, антырускія, антыўкраінскія і антыяўрэйскія матывы.

У сучаснай Польшчы найбольш уплывовай нацыяналістычнай партыяй лічыцца Ліга польскіх сямей.

## Спасылкі 
* Польский национализм

Катэгорыя:Польскі нацыяналізм
Рамантычнасць (балада)

***Рамантычнасць*** — балада Адама Міцкевіча, паўсюдна ўзнаваная за літаратурны маніфест польскага рамантызму.

Балада была напісана ў канцы студзеня 1821 у Вільні, выдана як першы − калі не лічыць сентыментальнага ўступу пад назвай *Ключыкі* () − твор тому *Балад і рамансаў* з 1822. Такім чынам, верш стаў унікальным *крэда* і адкрыццём, не толькі дэбютанцкага твору паэзіі Міцкевіча, але таксама цэлага будучага творчага шляху паэта. Працягам гэтай кароткай балады з’яўляецца матыў пакут віны Густава з IV часткі *Дзядоў*.

Сюжэт твору заснаваны на матыве кахання ашалелай з кахання Карусі і памерлага Ясенька (Яся), стала для таго часу падставай гучнай спрэчкі за новыя аўтарытэты маралі і пазнання. Гэта таксама быў дыялог паміж галасамі эпохі, паміж голасам, што сыходзіць у эпоху , і маладым пакаленнем рамантыкаў, што ўносіла экзістэнцыйную якасць, заснаваную на «пачуццю і веры». У тым часе твор выклікаў скандал, бо змягчаў свайго роду разлічэнне паэта са сваім былым прафесарам − Янам Снядэцкім, а таксама нібы залішнюю эротыку. Гэтая класіфікацыя вынікае з адмаўлення, якім напоўнены твор; асноўны элемент паслання — бунт і «зварот да ўяўлення». Такім чынам, асноўны пасыл рамантызму — гэта заклік да разбурэння асветніцкага парадку замест жадання пабудаваць новы, заснаваны на паэтычным геніі і шатабрыянаўскага «генія хрысціянства», якім было імкненне, што характарызавала пазнейшы рамантызм, званым «пазітыўным рамантызмам». Далейшымі апорамі апынуліся: апалагет «уяўлення» Уільям Блэйк і Ёган Готліб Фіхтэ.

У першую чаргу, «вочы душы» *Рамантычнасці* пагарджалі пачуццёвым пазнаннем. Побач паэты ў першых шэрагах той крытыкі стаяў Маўрыцы Махнацкі, які пісаў, што «звычайнае вока» не ў стане пранікнуць ані да «ядра натуры», ані да «таямніц сэрца» у паводзінах галоўнай гераіні твору, пастаўленыя аўтарам у цэнтр увагі. Каруся, якая замяніўшы дзень у ноч, ап’яняла свае пачуцці і лашчылася са сваім памерлым каханым, больш за тое — на людным гарадскім рынку, тым самым выклікала абурэнне старэйшага пакалення, якое ахоўвала старое разуменне маралі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* *Рамантычнасць* у зборах Бібліятэкі Polona.pl
* Рамантычнасць у бібліятэцы Wolne Lektury

Катэгорыя:Творы Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Балады

Катэгорыя:Эпічная паэзія

Катэгорыя:Літаратурныя творы на польскай мове
Катэгорыя:Творы 1821 года
Рускія княствы

**Рускія княствы** (1130—1230 гг.) — шэраг дробных дзяржаў, узнікшых пасля распаду Кіеўскай Русі. Існавалі з моманту феадальнай разробленасці да мангольскага нашэсця.

Працэс пачаўся з адасаблення Полацкай (пазней з яе складу выйшлі Менскае, Друцкае, Віцебскае княствы), Галіцкай (разам з Валынскай зямлёй утварыла Галіцка-Валынскае княства), Чарнігаўскай, Мурама-Разанскай зямель. У наступны перыяд вылучыліся Гарадзенскае, Тураўскае, Пераяслаўскае, Смаленскае, Суздальскае, Растоўскае і іншыя княствы. Асаблівае месца сярод усіх заняла Наўгародская зямля, якая ператварылася ў баярскую рэспубліку. Да сярэдзіны XII стагоддзя Кіеўская Русь фактычна падзялілася на 13 (па іншых ацэнках ад 15 да 18) княстваў.

Будучы ў палітычным дачыненні часам крызісу старажытнарускай дзяржаўнасці, гэтая эпоха характарызуецца ў той жа час эканамічным і культурным уздымам зямель-княжанняў. Галоўнай перашкодай на шляху адасаблення зямель былі перадзелы сталоў і воласцяў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Назаренко, А. В. Россия. История. Русские земли и княжества в 1130–1230-х гг. // Большая российская энциклопедия, 2 октября 2023.

Катэгорыя:Княствы Русі
Лігерад

**Лігерад** (), або **лежыпед** — веласіпед, на якім кіроўца размяшчаецца ў ляжачай ці напаўляжачай позе на спіне, ці, у некаторых выпадках — на жываце.

Такія веласіпеды звычайна хутчэйшыя за іншыя веласіпеды за кошт сваёй аэрадынамічнасці, з-за чаго недапушчальныя для гонак (для лігерадаў існуюць асобныя велагонкі).

У першыню такія веласіпеды былі выкарыстаныя ў 1933 годзе, але Міжнародным саюзам веласіпедыстаў у 1934 годзе былі забароненыя ўсе веласіпеды з нестандартнай трохвугольнай рамай для ўдзелу ў велагонках.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Веласіпед
Катэгорыя:Тыпы веласіпедаў
Катэгорыя:Шашэйны веласпорт
Катэгорыя:Гоначныя веласіпеды
Перашкоджванне

**Перашкоджванне** () — адмова ад зносін або супрацоўніцтва. Такія паводзіны сустракаюцца ў такіх сітуацыях, як кансультаванне па шлюбе, дыпламатычныя перамовы, палітыка і судовыя справы. Мова цела можа паказваць і падмацоўваць гэта, калі асоба пазбягае кантактаў і ўзаемадзеяння з іншым бокам. Людзі выкарыстоўваюць адхіленні ў размове, каб зрабіць размову бессэнсоўнай і нязначнай. Тактыка абмяжоўвання ўключае ў сябе рэдкія, расплывістыя адказы, адмову адказваць на пытанні або адказ на пытанні дадатковымі пытаннямі. Перашкоджванне можа быць выкарыстана як тактыка спынення, а не тактыка пазбягання.

## Палітыка 
У палітыцы перашкоджванне выкарыстоўваецца для адмовы адказваць або каментаваць пэўныя пытанні аб палітыцы і праблемах, асабліва калі камітэт або палітык знаходзяцца пад следствам. Перашкоджванне ў палітыцы і бізнесе часам можа стварыць важную перавагу.  пісаў, што першапачаткова перашкоджванне выкарыстоўвалася ў , але яе выкарыстанне падчас Уотэргейцкай справы прэзідэнта Рычарда Ніксана прывяло да выкарыстання ў амерыканскай палітыцы практыкі «адмова каментаваць». Перашкоджванне таксама можа разглядацца як , або затрымка прыняцця законапраектаў, пакуль яны не састарэюць або не будуць зменены падчас парламенцкіх працэдур.

## Адносіны 
Калі адзін або абодва члены пары адмаўляюцца мець зносіны, гэта можа азначаць апошні крок у разрыве іх адносін.  ахарактарызаваў гэты этап як  ў сваёй . У яго даследаваннях «перашкоджваннем» карысталіся ў пераважнай большасці мужчыны, а жанчыны пераважна выкарыстоўвалі «крытыку». У яго даследаваннях мужчынская фізіялогія дасягала стану ўзбуджэння перад «перашкоджваннем», у той час як жанчына-партнёр дэманстравала фізіялагічную рэакцыю пачашчэння пульса пасля таго, як яе партнёр «скарыстаўся перашкоджваннем».

Калі адбываецца перашкоджванне, гэта аказвае як фізіялагічны, так і псіхалагічны ўплыў на чалавека. З пункту гледжання фізіялогіі, чалавек, які «трымае сцяну», можа цалкам адключыцца, асабліва калі гэта выкарыстоўваецца як механізм самазаспакаення. Чалавек, які займаецца крытыкай, можа ўсведамляць або не ўсведамляць, што гэта адбываецца з-за павышэння адрэналіну з-за ўзмацнення стрэсу, у выніку чаго чалавек можа альбо ўцягнуцца ў сітуацыю, альбо ўцячы ад яе. Паколькі перашкоджванне — гэта фізіялагічная рэакцыя, яго можна разглядаць як . Псіхалагічна перашкоджванне — гэта ахоўны механізм для захавання сябе і эмоцый.

Іншыя прыкметы перашкоджванне — маўчанне, манатоннае мармытанне, змена тэмы і фізічнае выдаленне ад сітуацыі (напрыклад, выхад з пакоя).

## Сведчанне 
Сведкі ў судзе або ў іншых судовых справах могуць адмовіцца супрацоўнічаць з адвакатам, утойваючы інфармацыю і адмаўляючыся даваць паказанні. Пракуроры могуць паспрабаваць зламаць іх адзіны фронт, прапаноўваючы такія стымулы, як імунітэт ад судовага пераследу. Яшчэ адна тактыка перашкоджвання заключаецца ў прадастаўленні прысяжным інфармацыі, якая ўводзіць у зман, або ўтойванні інфармацыі, што можа абвінаваціць сябе. Калі сведкі выкарыстоўваюць практыку перашкоджвання, яны звычайна дамаўляюцца з іншымі сведкамі зрабіць тое ж самае, каб тактыка была эфектыўнай.

Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія
Катэгорыя:Паводзіны чалавека