Вольха чорная

**Вольха чорная** або **клейкая**, **Альшына**, **Алешына**, **Альховіна**, **Вольха звычайная** (*Alnus glutinosa*) — від лістападных дрэў роду  сямейства .

## Назва 
Лацінскі відавы эпітэт  азначае «ліпкі» і звязаны з ліпкім маладым лісцем расліны. Відавы эпітэт у беларускай мове («чорная») звязаны з колерам кары гэтага дрэва.

## Сінонімы 
У сінаніміку лацінскай назвы ўваходзяць:
* 
* , часта шматствольныя. Галіны амаль перпендыкулярныя ствалу. Крона пірамідальная або яйкападобная ў маладосці, з часам становіцца круглявай (акружнасць у гэты час дасягае 12 і больш метраў). Расце шпарка, асабліва ва ўзросце з 5 да 10 (20) гадоў. Поўнага развіцця дасягае ў 50-60 гадоў. Жыве звычайна да 80-100 гадоў, хоць вядомыя і 300-гадовыя асобнікі. Каранёвых атожылкаў не дае.

Каранёвая сістэма павярхоўная. На каранях утвараюцца гронкамі клубеньчыкі дзякуючы сімбіёзу з бактэрыямі-азотфіксатарамі ().

Галіны трохгранныя або круглыя​​, гладкія або з рэдкімі валасінкамі, у маладосці клейкія, пазней толькі са светлымі жаўлакамі, што вылучаюць смалістае рэчыва, якое ўтварае на іх смалісты налёт, чырванаватыя, бурыя або зелянява-бурыя, з добра прыкметнымі, даволі частымі рудаватымі сачавічкамі—9(12. Звычайная ў Ленінградскай вобласці, дзе сустракаецца па адной ці ўтварае лясы па краях балот, берагах рэк, ручаёў, на ўзбярэжжы Фінскага заліва. На Украіне паўсюдна ўтварае чыстыя пасадкі па берагах рэк, рачных далінах, балотах і вільготных ярах, але ў Крыме сустракаецца толькі зрэдку ў выглядзе асобных дрэў і невялікіх груп у гарах. У Казахстане расце ў раёне ,  (станцыя Мартук, рака Ілек), гарах , раёне Каркаралінска, , зрэдку ў пасадках Алматы.

Вольха чорная ўключана ў Чырвоны спіс IUCN.

## Хімічны склад 
Лісце багатае бялкамі (да 20 %), тлушчамі (да 6 %), вітамінам C, карацінам, флаваноідамі, смалянымі кіслотамі. Выкарыстоўваюцца ў медыцынскай практыцы і народнай медыцыне як супрацьзапаленчы і вяжучы сродак, пры ларынгіце і іншых прастудных захворваннях. Кара ўтрымлівае эфірны алей, вітамін PP.

## Значэнне і ўжыванне 
Лекавая, драўнінная, меданосная, таніданосная, фарбавальная, дэкаратыўная, фітамеліяратыўная і кармавая расліна.

Вольха чорная незаменная пры аблясенні мокрых месцаў, багнаў і гразкіх узбярэжжаў.

Кара і шышкі — крыніца дубільных рэчываў і фарбавальнікаў для скуры і воўны (дае жоўты, чырвоны і чорны колеры). Лекавае прымяненне маюць таксама лісце () і кара маладых галін вольхі ().

Экстракт кары і лісця валодаюць супрацьзапаленчым, спазмалітычным і жоўцегонным дзеяннем; водны і спіртавы экстракт шышак — антыаксідантнымі, мембарапратэктыўнымі, анальгезійнымі,  і антыпраліфератыўнымі ўласцівасцямі, праяўляюць антыбактэрыяльную і  актыўнасць; экстракт суквеццяў і пылок — , сумкі гэтага віду грыбоў пакрываюць ліставыя пласцінкі вольхі шэрым налётам.

 вызывае ракавыя пухліны на каранях:
*  — Цэнтральная і Паўднёвая Турцыя
*  — ад Паўночна-Усходняй Турцыі да Паўночнага Ірана
*  — Паўднёва-Усходняя Турцыя
*  — ад Еўропы да Заходняй Сібіры і Турцыі

### Дэкаратыўныя садовыя формы 
Мае некалькі дэкаратыўных садовых формаў, якія адрозніваюцца формай кроны, афарбоўкай і формай ліставай пласцінкі:
*  — «пірамідальная», крона вузкапірамідальная; лісце шырэйшае і карацейшае, чым у тыповай формы. Добрая ў адзіночных, невялікіх групавых і алейных пасадках;
*  — «разрэзаналіставая», лісце глыбокалопасцевае, лопасці яйкападобныя або ланцэтныя, зубчастыя або амаль суцэльныя. Дрэва вышынёй да 12-18 м. Расце ў Калінінградзе, у Бантышаве (Данбас),  ў Львове,  ў Кіеве, Харкаве, Палтаве, Трасцянцы, Умані. Ёсць у Нацыянальным батанічным садзе Бельгіі ў Мейсе;
*  — «царская», лісце драбнейшае і больш глыбока разрэзана, чым у папярэдняй формы, з лінейнымі цэльнымі лопасцямі; з узростам расліны становяцца больш элегантнымі. Расце ў парку , у Палтаве, у Харкаве.

### У мастацтве 
]]

Дацкі мастак  намаляваў альховае балота на сваёй карціне «Ствалы альшыны»

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *, , А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова;* «» Справочник; Киев, , 1983. 
* 

## Спасылкі 
* *Вольха чорная* на сайце USDA NRCS
* *Alnus glutinosa*  у базе даных Каралеўскіх батанічных садоў К’ю, Вялікабрытанія 

Катэгорыя:Бярозавыя
Катэгорыя:Вольха
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1791 годзе