open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Раіса Міхайлаўна Казлова

**Раіса Міхайлаўна Казлова** (нар. , в. Радзін, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі мовазнавец, спецыяліст у галіне беларускага, паўднёва- і заходнеславянскага мовазнаўства. Доктар філалагічных навук (1991), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыла Гомельскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя В. П. Чкалава (спецыяльнасць «Руская і беларуская мовы і літаратура», 1960).
    
Працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1971, факультэт замежных моў, кафедра тэорыі і практыкі англійскай мовы, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: этымалагізацыя беларускай і іншаславянскай лексікі; анамастыка; рэканструкцыя праславянскага лексічнага фонду.

## Бібліяграфія 
* Праславянское слово в генетическом гнезде (структура праславянского слова) : диссертация … доктора филологических наук : 10.02.03 : защищена 25.06.1991 : утверждена 13.12.1991 / Козлова Раиса Михайловна. — Гомель, 1990.
* Античные древности Славии (к проблеме этногенеза славян) / Р. М. Козлова. — Гомель, 2014.
* Беларуская і славянская гідранімія. Праславянскі фонд / Р. М. Казлова. — Гомель, 2000—2003. — Т. 1—3.
* Белорусская и славянская гидронимия. Праславянский фонд / Р. М. Козлова. — Гомель, 2006—2011. — Т. 4—5.
 

## Літаратура 
* 
* Козлова Раиса Михайловна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 126.
* Козлова Раиса Михайловна // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2012. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 331—332.
* Ученый-этимолог : Козлова Раиса Михайловна / Т. Богоедова // Путь в науку : очерки о докторах и профессорах — выпускниках гомельских вузов. — Гомель, 2005. — Вып. 2 : Доктора и профессора — выпускники ГГУ им. Ф. Скорины. — С. 92—94.
 

Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Славісты СССР
Катэгорыя:Славісты Беларусі
Алекс Ангула

**Алехандра «Алекс» Ангула Леон** (;  — ) — іспанскі акцёр кіно і тэлебачання. Вядомы сваімі ролямі ў фільмах «'**», «**'», «*Лабірынт фаўна*». Тройчы намініраваўся на прэмію «*Гоя*».

## Выбраная фільмаграфія 
* «'**» (1995)
* «**'» (1999)
* «*Лабірынт фаўна*» (2006)

## Спасылкі 
* Алекс Ангула на сайце «*Internet Movie Database*»

Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры Іспаніі
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Іспаніі
Сяргей Фёдаравіч Каморнікаў

**Сяргей Фёдаравіч Каморнікаў** (нар. , в. Станькаў, Рагачоўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997).

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Матэматыка», 1980; аспірантура, 1985).
    
Працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1980, эканамічны факультэт, кафедра фінансаў і крэдыту, прафесар, у 2000—2004 — прарэктар па вучэбнай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: алгебра (тэорыя груп).

## Бібліяграфія 
* Субнормальные подгруппы в теории формаций конечных групп : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.01.06 : защищена 06.07.1995 : утверждена 06.02.1996 / Каморников Сергей Федорович. — Гомель, 1995.
* Подгрупповые функторы и классы конечных групп / С. Ф. Каморников, М. В. Селькин. — Минск, 2003.
* On subgroup functors of finite soluble groups / Adolfo Ballester-Bolinches [et al.] // Science China Mathematics. — 2017. — Vol. 60, iss. 3. — P. 439—448.
* On two questions from the Kourovka Notebook / A. Ballester-Bolinches [et al.] // Journal of Algebra. — 2018. — Vol. 499. — P. 438—449.
* Subgroup-closed lattice and k-lattice formations / S. F. Kamornikov, Xiaolan Yi // Journal of Algebra. — 2015. — Vol. 444. — P. 143—151.
 

## Літаратура 
* 
* След в науке : [Каморников Сергей Федорович] / Л. Шеметков // Путь в науку. — Гомель, 2006. — Вып. 3 : Очерки о докторах и профессорах вузов и НИИ Гомельщины. — С. 80—82.
* След в науке : [Каморников Сергей Федорович] / Л. Шеметков // Университет профессорский. — Гомель, 2005. — С. 127—129.
 

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Езярышча (возера, басейн Нарвы)

**Езярышча** () — возера ў басейне ракі Вялікая (вялікага басейна Нарвы і, у прыватнасці, Пскоўскага возера) у Пустошкінскім раёне Пскоўскай вобласці Расіі.

Возера з’яўляецца праточным возерам: у яго ўпадае з паўночнага ўсходу і выцякае з паўночнага захаду рака Вялікая.

Плошча вадаёма — 3,2 км² (з астравамі — 3,3 км²), плошча вадазборнага басейна — 2670 км². Сярэдняя глыбіня возера — каля 2,5 метра, найбольшая — каля 5,5 метра.

Знаходзіцца ў Алольскай воласці Пустошкінскага раёна (на мяжы з Себежскім раёнам) Пскоўскай вобласці.

Катэгорыя:Азёры Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Чудскага возера
Хасэ Сальчага

**Хасэ Сальчага Зала** (; 1881 — 1953) — іспанскі ваенны дзеяч, генерал. Падчас грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў змагаўся на баку нацыяналістаў.

## Біяграфія 
З’яўляўся ўраджэнцам Навары. Яшчэ пры манархіі ўступіў у шэрагі іспанскай арміі, стаўшы прафесійным афіцэрам.

У 1936 годзе далучыўся да паўстання правых сіл супраць рэспубліканскага ўрада «Народнага фронту». Падчас бунту ўзначаліў наварскія войскі ў Гіпускааскай аперацыі. 5 жніўня 1936 года яго войскі занялі Ірун, а 13 верасня наблізіліся да французскай мяжы і Сан-Себасцьяна. За гэта Сальчага атрымаў званне генерала. Пазней ён камандаваў нацыяналістычнымі войскамі падчас Біскайскай кампаніі. У жніўні 1937 года кіраваў наварскімі брыгадамі ў бітве пры Сантандэры, а ў верасні быў адным з камандзіраў нацыяналістаў падчас баёў за Астурыю. У сакавіку 1938 года кіраваў наварскімі дывізіямі ў Арагонскім наступленні. У чэрвені 1938 года ўзначаліў армейскі корпус «Турыя» ў баях на лініі XYZ. У снежні 1938 года Салачага ўзначаліў Наварскі армейскі корпус у Каталонскай аперацыі, а ў сакавіку 1939 года — у заключным наступленні грамадзянскай вайны.

## Літаратура 
* Beevor, Antony. (2006). The Battle for Spain. The Spanish Civil War. Penguin Books. London. ISBN 978-0-14-303765-1.
* Thomas, Hugh. (2001). The Spanish Civil War. Penguin Books. London. ISBN 978-0-14-101161-5.

Катэгорыя:Генералы Іспаніі
Катэгорыя:Удзельнікі грамадзянскай вайны ў Іспаніі (франкісты)
Сонечнае зацьменне 22 мая 1724 года

**Сонечнае зацьменне 22 мая 1724 года** — поўнае сонечнае зацьменне 133 сараса.

Зацьменне мела велічыню 1,0640 і дасягнула свайго максімуму ў 17:10:09 UTC у пункце з каардынатамі 51° пн. ш. 93° з. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 4 хв. 33 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 247 км.

Зацьменне 22 мая 1724 года стала 1-м сонечным зацьменнем у 1724 годзе і 58-м у XVIII стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 27 лістапада 1723 года, наступнае — 15 лістапада 1724 года.

## Звязаныя зацьменні 
## Гл. таксама 
* Сонечныя зацьменні XVIII стагоддзя

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Каталог сонечных зацьменняў 1701 — 1800
* Каталог сонечных зацьменняў 133 сараса
* Малая глабальная карта, на якой паказана геаграфія бачнасці зацьмення
* Сонечнае зацьменне 22 мая 1724 года на сайце «*EclipseWise.com*»

Катэгорыя:1724 год у астраноміі
1724-05-22
1724-05-22
1724-05-22
Катэгорыя:Падзеі 22 мая
Катэгорыя:Май 1724 года
Сяргей Аляксеевіч Кім

**Сяргей Аляксеевіч Кім** (, с. Каручхоз, Шмакаўскі раён, Прыморскі край, Расія — ) — эканаміст. Доктар эканамічных навук (1973), прафесар (1976).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці (спецыяльнасць «Эканоміка і арганізацыя прамысловасці прадметаў шырокага спажывання», 1959), Усесаюзны завочны інстытут тэкстыльнай і лёгкай прамысловасці (аспірантура, 1965).
    
Працаваў у камбінаце «Искож» (г. Нальчык), Кабардзіна-Балкарскім Саўнаргасе, Маскоўскім тэхналагічным інстытуце лёгкай прамысловасці (1965—1966, асістэнт кафедры эканомікі, арганізацыі і планавання вытворчасці), Іркуцкім інстытуце народнай гаспадаркі (1966—1973, загадчык кафедры эканомікі і арганізацыі машынабудавання, прарэктар па вучэбнай рабоце, прарэктар па навуковай рабоце), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (1974—1990, загадчык кафедры галіновых эканомік), Расійскай інжынернай акадэміі менеджменту і аграбізнесу (1992—2004, загадчык кафедры эканомікі і прадпрымальніцкай дзейнасці, прарэктар па вучэбнай рабоце, прарэктар па навуковай рабоце, кансультант), Расійскім дзяржаўным сацыяльным універсітэце (2004—2007, прафесар кафедры прадпрымальніцтва, кіравання і маркетынгу), Маскоўскім гарадскім універсітэце кіравання Урада Масквы (2007—2011, прафесар кафедры менеджменту), Маскоўскім рэгіянальным сацыяльна-эканамічным інстытуце (2002—2017, загадчык кафедры менеджменту і маркетынгу, кафедры дзяржаўнага і муніцыпальнага кіравання).

Памёр 24 кастрычніка 2021 года ў г. Мыцішчы, Маскоўская вобласць.

Навуковыя інтарэсы: праблемы арганізацыі павышэння эфектыўнасці вытворчасці.

## Бібліяграфія 
* Теоретические основы стадийно-поточного изготовления продукции и повышение эффективности производства : автореферат диссертации … доктора экономических наук : 594 / С. А. Ким. — Иркутск, 1972.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Расіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта дызайну і тэхналогіі
Селіванаў

**Селіванаў** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Панцеляймон Аляксеевіч Селіванаў — беларускі гісторык
* Яўген Аляксеевіч Селіванаў — савецкі і расійскі вучоны-медык

## Гл. таксама 
* Селіванава
Барыс Уладзіміравіч Сарвіраў

**Барыс Уладзіміравіч Сарвіраў** (, г. Сеўск, Бранская вобласць, РСФСР — ) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Доктар эканамічных навук (2003), прафесар (2005).

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча імя М. В. Фрунзэ (1971), Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ (1983), Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (1990).
    
Працаваў ва Узброеных Сілах СССР (з 1967), Гомельскім абласным вытворчым аб’яднанні меліярацыі і воднай гаспадаркі (з 1987), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1990, прафесар кафедры эканамічнай тэорыі і сусветнай эканомікі, у 1997—2020 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: сучасныя праблемы эканамічнай тэорыі і метадалогіі эканамічнай навукі; трансфармацыйныя працэсы ў сацыяльна-эканамічных сістэмах; эканоміка Германіі.

## Бібліяграфія 
* Модели социального и экономического пространства в основных экономических концепциях Германии (компаративный анализ, логико-генетический аспект) : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.01 : защищена 18.04.2003 : утверждена 02.02.2005 / Сорвиров Борис Владимирович. ― Москва, 2002.
* Развитие концепции левых радикалов в ФРГ : автореферат диссертации … кандидата экономических наук : 08.00.01 / Сорвиров Борис Владимирович. ― Минск, 1993.
* Modern competition and its realization in economic policy / B. V. Sorvirov, A. M. Baranov, E. A. Zapadnyuk. ― Мinsk, 2019.
* Адукацыя як грамадская карысць у рыначнай эканоміцы / Б. У. Сарвіраў, А. М. Баранаў // Научные труды Республиканского института высшей школы : Философско-гуманитарные науки. — Минск, 2021. — Вып. 20, ч. 2. — С. 243—249.
 

## Літаратура 
* Сорвиров Борис Владимирович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 38.
 

Катэгорыя:Ваенныя СССР
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Міхаіл Веніямінавіч Навучыцель

**Міхаіл Веніямінавіч Навучыцель** (, Іркуцк, Расія — ) — эканаміст. Доктар эканамічных навук (1969), прафесар (1970).

## Біяграфія 
Скончыў Іркуцкі фінансава-эканамічны інстытут (1951), Іркуцкі дзяржаўны ўніверсітэт (1953), Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава (аспірантура, 1959).
    
Працаваў у Іркуцкім інстытуце народнай гаспадаркі (1951—1971, дацэнт, дэкан планава-эканамічнага факультэта), Гомельскім дзяржаўным універсітэтце імя Ф. Скарыны (1971—2005, прафесар кафедры эканамічнай тэорыі, у 1971—1990 — прарэктар па навуковай рабоце).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя і метадалогія эканамічнай навукі; гісторыя эканамічных вучэнняў; праблемы развіцця рыначнай эканомікі.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР» (1976).

## Бібліяграфія 
* Социально-экономические проблемы Сибири в экономической литературе 2-й половины XIX в. : автореферат диссертации … доктора экономических наук : 591 / Научитель Михаил Вениаминович. — Москва, 1968.
 

## Літаратура 
* 
* Навучыцель Міхаіл Веньямінавіч // Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : [у 5 т.]. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 441—442.
* 
* Научитель Михаил Вениаминович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 352.
* Научитель Михаил Вениаминович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 121.
* М. В. Научитель — историк экономической мысли Сибири пореформенного периода / Т. А. Яковлева // Историко-экономические исследования. — Иркутск, 2009. — Т. 10, № 2. — С. 111—124.
* Міхаіл Веньямінавіч Навучыцель // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 3. —1994. — № 3. — С. 74.
* Основатель научной школы экономистов / Д. Павловец // Университет профессорский. — Гомель, 2005. — С. 221—224.
 

Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Дэканы
ФК Свіслач

**«Свіслач»** — беларускі аматарскі футбольны клуб з горада Свіслач Гродзенскай вобласці. У цяперашні час выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
У 2021 годзе клуб заявіўся ў Другую лігу чэмпіянату Беларусі, а таксама прыняў удзел у розыгрышы Кубка Беларусі.

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Трэнеры 
* Віталь Шэстак (з 2021)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Свислочь

Свіслач
Віктар Елісеевіч Цішчанка

**Віктар Елісеевіч Цішчанка** (нар. , в. Бярозкі, Хоцімскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1969), прафесар (1971).

## Біяграфія 
Скончыў Львоўскі політэхнічны інстытут (кваліфікацыя «Інжынер-эканаміст», 1951), Маскоўскі нафтавы інстытут імя І. М. Губкіна (кваліфікацыя «Інжынер-геолаг», 1956), Маскоўскі інстытут нафтахімічнай і газавай прамысловасці імя І. М. Губкіна (аспірантура, 1959).
    
Працаваў у трэсце «Захсібнафтагеафізіка» (г. Цюмень, 1951—1956, інжынер-эканаміст, начальнік планавага аддзела), Уфімскім нафтавым інстытуце (з 1960, кафедра эканомікі, арганізацыі і планавання нафтавай прамысловасці, з 1961 — загадчык кафедры), Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (1983—1995, кафедра бухгалтарскага ўліку, кантролю і аналізу гаспадарчай дзейнасці, у 1986—1992 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: эканоміка паліўна-энергетычнага комплексу.

## Узнагароды 
Званні «Заслужаны дзеяч навукі Башкірскай АССР» (1974), «Заслужаны дзеяч навукі РСФСР» (1976).

## Бібліяграфія 
* Эффективность производства нефтегазоразведочных работ и пути ее повышения : автореферат диссертации … доктора экономических наук : 594 / Тищенко Виктор Елисеевич. — Москва, 1968.
* Показатели эффективности геологопоисковых работ на нефть и газ и пути их повышения : автореферат диссертации … кандидата экономических наук / Тищенко В. Е. — Москва, 1959.

## Літаратура 
* Тищенко Виктор Елисеевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 227.
* 
* Цішчанка Віктар Елісеевіч // Памяць : Хоцімскі раён. — Мінск, 2003. — С. 526.
* Ученый-экономист с берегов Еленки / И. Бабына, Д. Павловец // Университет профессорский / [Гомельский государственный университет им. Ф. Скорины]. — Гомель, 2005. — С. 322—324.
 

Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Барыс

**Барыс** — імя, прозвішча.

## Імя 
* Барыс I — балгарскі князь у 852—889 гадах.
* Барыс II — балгарскі цар у 969—977 гадах.
* Барыс III — балгарскі цар у 1918—1943 гадах.
* Барыс — князь друцкі ў 1196 годзе.
* Барыс Давыдавіч — меркаваны князь полацкі ў канцы XII — пачатку XIII стагоддзяў.
* Барыс Усяславіч — князь полацкі ў пачатку XII стагоддзя, сын Усяслава Брачыславіча.
* Барыс Юр’евіч — князь тураўскі ў 1155—1157 гадах, сын Юрыя Уладзіміравіча (Далгарукага), святы.

## Прозвішча 
* Сымон Вікенцьевіч Барыс (нар. 1937) — беларускі педагог, журналіст, фалькларыст, этнограф, гісторык, краязнаўца.
* Якаў Сяргеевіч Барыс (1939—2007) — матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1992), прафесар (1992).

## Іншае 
* «Барыс» — казахстанскі хакейны клуб.
Хён Бін

**Хён Бін** (, ханча: *玄彬*; сапраўднае імя **Кім Тэ Пён**, , ханча: *金泰坪*; нар. 25 верасня 1982, Сеул, Паўднёвая Карэя) — паўднёвакарэйскі акцёр.

Шырокую вядомасць Хён Бін атрымаў дзякуючы ролі ў рамантычнай камедыйнай тэледраме 2005 года «Маё імя Кім Самсун». Пасля зняўся ў галоўных ролях у іншых паспяховых праектах, у тым ліку ў рамантычнай фэнтэзі-драме «Таемны сад» (2010—2011), фэнтэзійным серыяле «Успаміны пра Альгамбру» (2018—2019) і рамантычным серыяле «Каханне з неба» (2019—2020). Папулярнасць Хён Біна яшчэ больш павялічылася дзякуючы яго ролям у шэрагу хіт-серыялаў: баевіку «Тайная місія» (2017), крымінальных трылерах «Ашуканцы» (2017) і «Перамовы» (2018), а таксама апакаліптычнаму фільму жахаў «Нястрымны» (2018). У 2011 годзе Хён Бін стаў «Акцёрам года» па версіі Gallup Korea. Поспех яго работ на міжнародным узроўні прынёс яму тытул «Зоркі Халю». Хён Бін — адзін з найвысокааплатных і ўплывовых акцёраў Паўднёвай Карэі.

Катэгорыя:Акцёры Паўднёвай Карэі
Гапкаліт

**Гапкаліт** — распаўсюджаны каталізатар пераўтварэння монааксіда вугляроду (СО) у вуглякіслы газ (СО2). Назва «гапкаліт» () утворана ад першых літар Універсітэта Джонса Хопкінса (ЗША) — «hop» і Універсітэта Каліфорніі (ЗША) — «cal», дзе фундаментальныя даследаванні ўгарнага газу праводзіліся яшчэ падчас Першай сусветнай вайны і дзе ў 1918 годзе быў вынайдзены гэты тып каталізатараў.

Гапкаліт часцей за ўсё ўяўляе сабой сумесь, якая складаецца з аксідаў медзі і марганцу, якія дазваляюць кіслароду паветра ўзаемадзейнічаць з некаторымі хімічнымі злучэннямі пры пакаёвай тэмпературы. Найбольш вядомыя варыянты гапкаліту — гэта т.з. «гапкаліт I», які складаецца прыкладна з 60 % дыяксіду марганцу (MnO2) і 40 % аксіду медзі (CuO) пры малярных адносінах MnO2 : CuO роўных 1,375 і «гапкаліт II», які ўяўляе сабой сумесь 50 % MnO2, 30 % CuO, 15 % Co2O3 і 5 % Ag2O. Знешне гапкаліт мае ўласцівасці порыстай масы і нагадвае актывіраваны вугаль.

## Выкарыстанне 
Гапкаліт у асноўным ўжываецца ў сродках індывідуальнай абароны органаў дыхання. У СССР гапкаліт доўгі час ужываўся пры вытворчасці дадатковых патронаў для процівагазаў (так званыя «гапкалітавыя патроны» ДП-1 і ДП-2). Цяпер выпуск дадатковых патронаў ДП-1 спынены. Тым не менш, гапкаліт па-ранейшаму шырока распаўсюджаны ў сродках асабістай абароны і вялікай колькасці разнастайных прамысловых фільтраў. Таксама гапкаліт ужываецца ў прыборах для кантролю над утрыманнем монааксіда вугляроду (CO) у памяшканнях. Дзеянне прыбораў заснавана на рэгістрацыі цеплыні, якая вылучаецца пры каталітычным акісленні монааксіду вугляроду (CO) да дыяксіду вугляроду (CO2). Часам гапкаліт ужываецца для ачысткі газавай сумесі ад азону, вокісу этылену і іншых лятучых арганічных злучэнняў.

## Літаратура 
* Сергей Бесараб. HOPKALITE. История про угарный газ // Патрэон — patreon.com, 21 августа 2020, 23:41

Катэгорыя:Каталіз
Катэгорыя:Злучэнні марганцу
Катэгорыя:Злучэнні медзі
Катэгорыя:Грамадзянская абарона
Якаў Сяргеевіч Барыс

**Якаў Сяргеевіч Барыс** (, с. Гастралучча, Барышыўскі раён, Кіеўская вобласць, Украіна — ) — матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1992), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Скончыў Нежынскі педагагічны інстытут (1963).
    
Працаваў у Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 1972, прафесар кафедры дыферэнцыяльных ураўненняў, у 1972—1974 — загадчык кафедры), Вармінска-Мазурскім універсітэце (Польшча, г. Ольштын; з 1993, прафесар факультэта матэматыкі і інфарматыкі).
 
Навуковыя інтарэсы: дыферэнцыяльныя ўраўненні; тэорыя ўстойлівасці.

## Бібліяграфія 
* Квазилинейные интегральные многообразия : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.01.02 / Барис Яков Сергеевич. ― Киев, 1991.
* Исследование нерегулярно возмущенных дифференциальных систем методом интегральных многообразий : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 003 / Барис Яков Сергеевич. ― Киев, 1969.
 

## Літаратура 
* 
 

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Матэматыкі Польшчы
Катэгорыя:Імігравалі ў Польшчу з Беларусі
Корчык (значэнні)

**Корчык** — шматзначны тэрмін.

## Тапонімы 
* Корчык — пасёлак у Салігорскім раёне Мінскай вобласці

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Сяргеевіч Корчык — беларускі архітэктар
Генадзь Георгіевіч Кандраценка

**Генадзь Георгіевіч Кандраценка** — беларускі ўрач-хірург і вучоны ў галіне хірургіі. Доктар медыцынскіх навук (2000), прафесар (2006). Заснавальнік лапараскапічнай хірургіі ў Беларусі.

## Біяграфія 
Скончыў з адзнакай Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут у 1977 годзе па спецыяльнасці «Лячэбная справа».

Пасля заканчэння інтэрнатуры з 1978 года працаваў хірургам стацыянара медыка-санітарнай часткі шклозавода імя М. В. Ламаносава г. Гомель.

У 1986 годзе скончыў аспірантуру без адрыву ад вытворчасці, абараніў кандыдацкую дысертацыю і быў пераведзены на пасаду загадчыка хірургічнага аддзялення УАЗ «10 ГКБ г. Мінска».

Пасля пераезду ў Мінск асістэнт (1989—1999), дацэнт (1999—2002), прафесар (з 2002), загадчык 1-й кафедры хірургічных хвароб Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта з 2004 года.

## Грамадская дзейнасць 
Старшыня праўлення Беларускай асацыяцыі хірургаў; старшыня Вучонага Савета па абароне доктарскіх і кандыдацкіх дысертацый Д.03.18.05 пры УА «Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт», член рэдакцыйнага Савета і рэдкалегіі навукова-практычных часопісаў «Навіны хірургіі», «Хірургія — Усходняя Еўропа», навуковы эксперт «Цэнтра экспертыз і выпрабаванняў у ахове здароўя», член навуковага экспертнага Савета Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь па праблемах хірургіі і траўматалогіі, правадзейны член навукова-практычнага Таварыства эндаскапічных хірургаў Расіі.

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Віталь Іванавіч Талапін

**Віталь Іванавіч Тала́пін** (; нар. ) — беларускі вучоны ў галіне фармакалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1971), прафесар (1984). Акадэмік Міжнароднай акадэміі экалогіі, акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі. Заслужаны вынаходнік Рэспублікі Беларусь (1999).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Ржэў (Цвярская вобласць Расіі). У 1959 годзе скончыў Мінскі медыцынскі інстытут, застаўся ў аспірантуры пры ім і працаваў да 1972 года. У 1965 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю, у 1971 годзе — доктарскую. З 1972 года В. І. Талапін у Беларускім навукова-даследчым інстытуце санітарыі і гігіены, з 1984 года прафесар, у 1988—1995 гадах — дырэктар інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па комплексным вывучэнні фармакалогіі, энтэрахрамафіннай клеткавай сістэме. Апублікавана больш за 350 навуковых прац, у тым ліку 5 манаграфій. Аўтар больш за 100 вынаходстваў, у тым ліку 7 патэнтаў развітых краін. Пад кіраўніцтвам В. І. Талапіна падрыхтаваны 20 кандыдатаў навук, 2 дактары навук.

Сярод апублікаваных прац:
* Фармако-терапевтический справочник дерматолога / Н. З. Яговдик, А. С. Новицкий, В. И. Талапин. — Минск : Беларусь, 1978. — 175 с.;
* Актуальные вопросы медицинского обеспечения агропромышленных комплексов, Влияние природных и социально-экономических зон республики на здоровье населения : Сб. науч. тр. / Белорус. н.-и. сан.-гигиен. ин-т, Белорус. науч. о-во гигиенистов и сан. врачей; [Редкол.: Талапин В. И. (гл. ред.) и др.]. — Минск : Б. и., 1987. — 117 с.; 20 см;
* Фармакотерапия инфекционных болезней : Справ. пособие / В. М. Баран, В. И. Талапин. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995. — 243 с. — ISBN 985-06-0057-8.

## Узнагароды і званні 
* Заслужаны вынаходнік Рэспублікі Беларусь (1999)
* Прэмія Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Руководители санитарно-эпидемиологической службы Республики Беларусь / Респ. центр гигиены и эпидемиологии; под. Общ. Ред. В. П. Филонова. — Минск: Тэхналогія, 2001. — С. 28.

## Спасылкі 
* Директоры центра. Талапин Виталий Иванович  // Навукова-практычны цэнтр гігіены
* 15 февраля. 85 лет со дня рождения Виталия Ивановича Талапина // Республиканская научная медицинская библиотека 
* «ДАНЬ ПАМЯТИ» В. И. Талапин // Молодежь Смоленщины
* Талапин Виталий Иванович // База патентов Беларуси 
* Талапин Виталий Иванович // Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента
* Талапін Віталій Іванавіч // Узнагароды Беларусі

Катэгорыя:Фармаколагі Беларусі
Катэгорыя:Фармаколагі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Узброенае паўстанне ў Мелільі (1936)

**Узброенае паўстанне ў Мелільі** () — частка падзей ліпеньскага путчу 1936 года ў Іспаніі, калі мяцежныя вайскоўцы ўзялі пад кантроль горад Мелілья, іспанскі анклаў у Марока.

## Сітуацыя 
Адной з асноўных мэтаў паўстання 1936 года быў захоп Іспанскага Марока. Тут размяшчалася так званая «Афрыканская армія», якая з’яўлялася галоўнай ударнай сілай іспанскай рэспубліканскай арміі. У яе склад уваходзілі і рэгулярныя падраздзяленні з метраполіі, і Замежны легіён, і мясцовыя мараканскія найміты (рэгуларэс). Большасць афіцэраў арміі знаходзіліся ў апазіцыі ўраду, падтрымаўшы змову супраць Мадрыда. Толькі жменька з іх, такія як генерал Мануэль Рамералес, галоўнакамандуючы іспанскай арміяй у Марока, генерал Гомес Марата і Вярхоўны камісар Пласіда Альварэс Буя, засталіся вернымі Рэспубліцы. Іспанскія рабочыя ў Марока, якія таксама былі лаяльнымі да ўладаў, не мелі зброі і былі ізаляваны ад мараканскага насельніцтва.

## Ход падзей 
Мяцеж у Мелільі пачаўся 17 ліпеня. Першай справай паўстанцы арыштавалі генэрала Рамералеса і захапілі радыёстанцыю і ўсе, хто супраціўляўся паўстанню, былі расстраляны. Генерал Марата, які, знаходзячыся не ў Мелільі, тэрмінова прыбыў у горад на самалёце, быў арыштаваны змоўшчыкамі, як толькі прызямліўся.

Адзін з галоўных, нароўні з Франсіска Франка, лідараў путчу Эміліа Мола загадаў *«ліквідаваць левыя элементы, камуністаў, анархістаў, членаў прафсаюзаў і г.д.»*. У той жа дзень, калі пачалося паўстанне, былі арыштаваны ўсе члены прафсаюзаў, левых партый, масонскіх ложаў і ўсе, хто, як вядома, галасаваў за «Народны фронт» на парламенцкіх выбарах. 20 ліпеня ў Мелільі яны адкрылі свой першы канцлагер.

## Наступствы 
Да 18 ліпеня нацыяналісты захапілі ўсё Іспанскае Марока і здушылаі супраціўленне праціўніка. У той жа дзень Франсіска Франка пачаў паўстанне на Канарскіх астравах.

## Літаратура 
* 
* 
* 
Катэгорыя:Мелілья
Катэгорыя:Бітвы ў Іспаніі
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Катэгорыя:Падзеі 17 ліпеня
Катэгорыя:Ліпень 1936 года
Катэгорыя:1936 год у Іспаніі
Катэгорыя:Паўстанні ў Іспаніі
Ізадор Зінгер

**Ізадор Мануэл Зінгер** (; ,  — , Боксбара) — амерыканскі матэматык.

Вучыўся ў Мічыганскім універсітэце, затым у Чыкагскім універсітэце. Пасля гэтага працаваў у Каліфарнійскім універсітэце ў Лос-Анджэлесе, затым у Масачусецкім тэхналагічным інстытуце.

Асноўныя працы ў галіне алгебраічнай тапалогіі, дзе зрабіў свой галоўны ўклад у матэматыку — сумесна з Ацьёй даказаў тэарэму аб індэксе эліптычнага аператара, якая вырашыла праблему, пастаўленую Ізраілем Гельфандам у пачатку 1950-х гадоў, якая выяўляе глыбокія сувязі паміж алгебраічнай тапалогіяй, дыферэнцыяльнай геаметрыяй і глабальным аналізам.

Лаўрэат Абелеўскай прэміі (2004, разам з Ацьёй) і прэміі Стыла (2000). Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША, Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук і правадзейны член Амерыканскага матэматычнага таварыства.

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Таполагі
Жак Цітс

**Жак Цітс** (;  — ) — французскі матэматык бельгійскага паходжання, спецыяліст у галіне алгебры і геаметрыі, лаўрэат найбуйнейшых міжнародных прэмій.

## Біяграфія 
Жак Цітс нарадзіўся ў 1930 годзе ва Укеле. Вучыўся ў Брусельскім свабодным універсітэце, у 1950 годзе абараніў дысертацыю на тэму «Generalisation des groupes projectifs bases sur la notion de transitivité».

У 1956—1964 гадах Жак Цітс выкладаў у Брусельскім свабодным універсітэце (дзе ў 1962 годзе стаў прафесарам), у 1964—1974 гадах — у Бонскім універсітэце. У 1973 годзе Калеж дэ Франс запрасіў яго ўзначаліць кафедру тэорыі груп. Жак Цітс пагадзіўся і, паколькі па законе ў той час выкладаць тамака маглі толькі грамадзяне Францыі, прыняў у 1974 годзе французскае грамадзянства. З 1974 года ён працаваў у Калеж дэ Франс, пакуль у 2000 годзе не пакінуў пасаду ў сувязі са старэчым узростам.

Памёр 5 снежня 2021 года.

## Узнагароды 
* 1993: Прэмія Вольфа па матэматыцы
* 1996: Медаль Кантара
* 1996: ордэн «Pour le Mérite»
* 2008 — Абелеўская прэмія (сумесна з Джонам Томпсанам)

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі Бельгіі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Ленарт Карлесан

**Ленарт Аксель Эдвард Карлесан** (; нар. , ) — шведскі матэматык, спецыяліст у галіне сучаснага матэматычнага аналізу і тэорыі функцый. Прафесар Упсальскага ўніверсітэта, Каралеўскага тэхналагічнага інстытута (Стакгольм), Каліфарнійскага ўніверсітэта (ЗША).

Замежны член Акадэміі навук СССР па Аддзяленні матэматыкі (матэматыка) з 24 верасня 1982 года (з 1991 года — замежны член РАН), член Шведскай каралеўскай акадэміі навук. У 1992 годзе ўзнагароджаны прэміяй Вольфа, у 2002 годзе — Вялікім залатым медалём імя М. В. Ламаносава, у 2003 годзе — медалём Сільвестра, у 2006 годзе — Абелеўскай прэміяй. З 2012 года з’яўляецца членам Амерыканскага матэматычнага таварыства.

Катэгорыя:Матэматыкі Швецыі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Замежныя члены АН СССР
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Эндрэ Семерэдзі

**Эндрэ Семерэдзі** (; нар. , ) — венгерскі і амерыканскі матэматык, які працуе ў галінах камбінаторыкі і тэарэтычнай інфарматыкі. Лаўрэат Абелеўскай прэміі 2012 года «за фундаментальны ўклад у дыскрэтную матэматыку і тэорыю інфарматыкі, і ў знак прызнання глыбокага і доўгатэрміновага ўкладу ў адытыўную тэорыю лікаў і эргадычную тэорыю».

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 жніўня 1940 года ў Будапешце. Адзін год вывучаў медыцыну і працаваў на фабрыцы, і ўжо потым пераключыўся на матэматыку. Вучыўся ў Будапешцкім універсітэце, дзе атрымаў ступень магістра ў 1965 годзе. Затым перайшоў у Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт, дзе абараніў кандыдацкую дысертацыю ў 1970 годзе пад кіраўніцтвам Ізраіля Гельфанда.

Займаў пасады запрошанага выкладчыка ў Стэнфардскім універсітэце (1974), Універсітэце Мак-Гіла ў Манрэалі (1980), Універсітэце Паўднёвай Караліны (1981—1983) і Чыкагскім універсітэце (1985—1986). Ён стаў стыпендыятам Fairchild Distinguished Scholar у Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце ў 1987—1988 гадах. Быў прафесарам у Цэнтры матэматычных даследаванняў Манрэальскага ўніверсітэта. У 2008 годзе быў прафесарам кафедры Эйзенбуда ў Даследчым інстытуце матэматычных навук у Берклі.

Станам на 2010-я гады — пастаянны навуковы супрацоўнік Матэматычнага інстытута Альфрэда Рэньі Венгерскай акадэміі навук, займае пасаду прафесара інфарматыкі ў Ратгерскім універсітэце ў Нью-Джэрсі. Член-карэспандэнт Венгерскай акадэміі навук з 1982 года, правадзейны член з 1987 года.

Катэгорыя:Кавалеры Вялікага Крыжа венгерскага ордэна Заслуг
Катэгорыя:Матэматыкі Венгрыі
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Венгрыі
Джон Торэнс Тэйт

**Джон Торэнс Тэйт** (; , , Мінесота — ) — амерыканскі матэматык, які ўнёс фундаментальны ўклад у алгебраічную тэорыю лікаў, арыфметычную геаметрыю і звязаныя з імі галіны алгебраічнай геаметрыі.

Прафесар-эмерыт Гарвардскага ўніверсітэта. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1969), замежны член Французскай акадэміі навук (1992).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і прафесара фізікі Мінесотскага ўніверсітэта і рэдактара часопіса Physical Review Джона Торэнса Тэйта-старэйшага; маці — Лоіс Беатрыс Фослер — настаўніца англійскай мовы.

Ступень бакалаўра атрымаў у Гарвардскім універсітэце, у 1950 годзе ў Прынстанскім універсітэце атрымаў ступень Ph.D. пад кіраўніцтвам Эміля Арціна. Пасля гэтага выкладаў у Гарвардзе на працягу 36 гадоў, у 1990 годзе перайшоў у Тэхаскі ўніверсітэт і працаваў там да сваёй адстаўкі ў 2009 годзе.

Удзельнік групы Бурбакі, прычым адзін з нямногіх яе ўдзельнікаў-нефранцузаў.

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Бурбакі
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Рольф Неванліна

**Рольф Герман Неванліна** (; , Ёэнсу — , ) — фінскі матэматык, найбольш вядомы працамі па комплексным аналізе (у прыватнасці, па размеркаванні значэнняў мераморфных функцый), стваральнік тэорыі Неванліны.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Аляксандраўскім універсітэце ў Хельсінкі (1913—1917), а ў 1919 годзе абараніў доктарскую ступень. У 1922 годзе стаў дацэнтам Хельсінкскага ўніверсітэта, і ў 1926 годзе атрымаў званне прафесара. 3 жніўня 1942 года, знаходзячыся на той момант на пасадзе рэктара Хельсінкскага ўніверсітэта, быў прызначаны кіраўніком добраахвотніцкага камітэта СС, які ажыццяўляў набор добраахвотнікаў у фінскі добраахвотніцкі батальён войскаў СС. У 1947 годзе перайшоў у Цюрыхскі ўніверсітэт, але вярнуўся на час у Фінляндыю, калі ў 1948 годзе ён стаў адным з 12 членаў ізноў створанай Акадэміі Фінляндыі.

З 1948 па 1963 гады Неванлін жыў у дзвюх краінах.

Пайшоў на пенсію ў 1963 годзе, пасля чаго працаваў канцлерам пры Універсітэце Турку да 1970 года. У палітыцы прытрымліваўся вельмі правых поглядаў, уваходзіў у Патрыятычны народны рух.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Паўночнай Карэліі
Катэгорыя:Члены Гётынгенскай акадэміі навук
Катэгорыя:Матэматыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Рэктары
П’ер Дэлінь

**П’ер Рэнэ Дэлінь** (; нар. , Брусель) — бельгійскі матэматык. Знакаміты работамі па гіпотэзам Вейля, якія былі поўнасцю даказаны ў 1973 годзе.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 кастрычніка 1944 года ў Бруселі.

Вучыўся ў Брусельскім свабодным універсітэце. Пасля абароны доктарскай дысертацыі пад кіраўніцтвам Аляксандра Гратэндыка П’ер Дэлінь працаваў разам з ім у Інстытуце вышэйшых навуковых даследаванняў пад Парыжам, спачатку — над абагульненнем асноўнай тэарэмы Зарыскага пры дапамозе тэорыі схем. У 1968 годзе працаваў з Жан-П’ерам Серам. Таксама ён супрацоўнічаў з Дэвідам Мамфардам па пытаннях апісання прастор модуляў крывых. Самай вядомай працай Дэліня з’яўляецца яго доказ трэцяй (і апошняй з недаказаных) гіпотэзы Вейля.

З 1970 па 1984 гады, працуючы ў ЗША ў Інстытуце перспектыўных даследаванняў (Прынстан, штат Нью-Джэрсі), заставаўся пры гэтым пастаянным супрацоўнікам Інстытута вышэйшых навуковых даследаванняў. Тут ён выканаў шматлікія важныя працы, якія ляжаць па-за праблематыкай алгебраічнай геаметрыі.

Падпісаў «Папярэджанне навукоўцаў чалавецтву» (1992).

Катэгорыя:Матэматыкі Бельгіі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Віконты
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Міжнародны матэматычны саюз

**Міжнародны матэматычны саюз** (, IMU) — сусветная некамерцыйная і няўрадавая арганізацыя, створаная для супрацоўніцтва вучоных усіх краін у галіне матэматыкі і садзейнічання развіццю матэматыкі. Заснавана ў 1919 годзе. Уваходзіць у Міжнародную навуковую раду (, да 2018 года называлася «Міжнародная Рада па навуцы»). Станам на 2019 год членамі Саюза з’яўляліся нацыянальныя матэматычныя арганізацыі 88 краін.

З лютага 2011 года сакратарыят Саюза знаходзіцца ў Інстытуце Веерштраса (Берлін). Прэзідэнтам Саюза ў 2018 годзе на наступны тэрмін (2019—2022) быў абраны Карлас Кеніг, прафесар Чыкагскага ўніверсітэта. Юрыдычна статус Саюза ў Германіі вызначаны як неінкарпараваная дабрачынная арганізацыя.

## Гісторыя 
ММС быў заснаваны ў 1919 годзе, але распаўся ў верасні 1932 года, а затым быў адноўлены ў 1950 годзе на Устаноўчай канвенцыі ў Нью-Ёрку (дэ-факта) або 10 верасня 1951 года, калі дзесяць краін сталі членамі (дэ-юрэ). Апошнім этапам была Генеральная Асамблея ў сакавіку 1952 года ў Рыме, Італія, якая паклала пачатак дзейнасці новага ММС і першага Выканаўчага камітэта; былі абраныя Прэзідэнт і розныя камісіі.

Катэгорыя:Міжнародныя навуковыя арганізацыі
Катэгорыя:Матэматычная супольнасць
Сонечнае зацьменне 3 мая 1715 года

**Сонечнае зацьменне 3 мая 1715 года** — поўнае сонечнае зацьменне 114 сараса.

Зацьменне мела велічыню 1,0632 і дасягнула свайго максімуму ў 09:36:30 UTC у пункце з каардынатамі 59° пн. ш. 18° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 4 хв. 14 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 295 км.

Зацьменне 3 мая 1715 года стала 1-м сонечным зацьменнем у 1715 годзе і 37-м у XVIII стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 7 снежня 1714 года, наступнае — 27 кастрычніка 1715 года.

## Звязаныя зацьменні 
## Гл. таксама 
* Сонечныя зацьменні XVIII стагоддзя

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Каталог сонечных зацьменняў 1701 — 1800
* Каталог сонечных зацьменняў 114 сараса
* Малая глабальная карта, на якой паказана геаграфія бачнасці зацьмення
* Сонечнае зацьменне 3 мая 1715 года на сайце «*EclipseWise.com*»

Катэгорыя:1715 год у астраноміі
1715-05-03
1715-05-03
1715-05-03
Катэгорыя:Падзеі 3 мая
Катэгорыя:Май 1715 года
Дэвід Мамфард

**Дэвід Браянт Мамфард** (; нар. , Уорт, Заходні Сусекс, Вялікабрытанія) — амерыканскі матэматык, вядомы сваімі працамі па алгебраічнай геаметрыі. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1975), замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (2008), Расійскай акадэміі навук (2016).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і англічаніна і амерыканкі. Вучыўся ў Гарвардскім універсітэце, у 1961 годзе пад кіраўніцтвам О. Зарыскага абараніў дысертацыю, названую «Existence of the Moduli Scheme for Curves of Any Genus».

Асноўныя працы Мамфарда — у галіне алгебраічнай геаметрыі, у якой ён, працягваючы традыцыі гарвардскай школы, якая ідзе яшчэ ад Зарыскага, стаў адным з тых, хто атрымаў карысць з ідэй Гратэндыка, захоўваючы і больш старыя традыцыі. У яго працах спалучаюцца як традыцыйная геаметрычная інтуіцыя, так і найноўшая алгебраічная тэхніка, напрыклад, пабудова мнагастайнасці Пікара і шматлікіх прастор модуляў як даўно вядомых квазіпраектыўных мнагастайнасцей. Вялікае значэнне маюць яго працы па «паталогіях» у алгебраічнай геаметрыі, класіфікацыі гладкіх праектыўных паверхняў, па тэорыі інварыянтаў і па класічнай, але асучасненай тэорыі тэта-функцый.

Мамфард таксама працуе ў галіне штучнага інтэлекту.

Лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1974), а таксама прэмій Шаа (2006) і Вольфа (2008) па матэматыцы. Таксама ўзнагароджаны прэміяй Стыла ў намінацыі «за матэматычнае апісанне» (2007) і Нацыянальным навуковым медалём ЗША (2009), BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award (2012). У 1992 годзе зрабіў пленарны даклад на Еўрапейскім матэматычным кангрэсе.

З 2012 года з’яўляецца членам Амерыканскага матэматычнага таварыства. У 1995—1998 гадах быў прэзідэнтам Міжнароднага матэматычнага саюза.

Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Даследчыкі штучнага інтэлекту
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Уільям Нірэнберг

**Уільям «Біл» Нірэнберг** (; ,  — , Ла-Хоя, Каліфорнія) — амерыканскі фізік-тэарэтык і акіянограф. Член Нацыянальных Акадэміі навук (1971) і Інжынернай акадэміі ЗША, а таксама Амерыканскага філасофскага таварыства, доктар філасофіі (1947), эмерыт-прафесар і эмерыт-дырэктар Інстытута акіянаграфіі Скрыпса (SIO) Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Сан-Дыега, дырэктар SIO ў 1965—1986 гадах. Перад тым у 1950—1965 гадах выкладаў у Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі, прафесар. У 1960—1962 гадах памочнік генеральнага сакратара НАТА па навуковых пытаннях. Адзначаны прэміяй Уільяма Проктэра (1977) і медалём НАСА «За выдатную грамадскую службу» (1982).

Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі ЗША
Катэгорыя:Акіянолагі
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Сатхамангалам Раві Срыніваса Варадхан

**Сатхамангалам Ранга Іенгар Срыніваса Варадхан** (; нар. ) — амерыканскі матэматык індыйскага паходжання, лаўрэат Абелеўскай прэміі. Спецыяліст у галіне тэорыі імавернасцей.

## Біяграфія 
Сатхамангалам Варадхан нарадзіўся ў 1940 годзе ў Мадрасе, Мадраскае прэзідэнцтва Брытанскай Індыі. У 1959 годзе ён абараніў дыплом у Каледжы Прэзідэнцтва, а ў 1963 годзе — дысертацыю ў Індыйскім статыстычным інстытуце, яго навуковым кіраўніком быў К. Р. Раа, які запрасіў на абарону Варадханам дысертацыі Андрэя Калмагорава. Пасля гэтага С. Р. Варадхан пераехаў у ЗША ў Курантаўскі інстытут матэматычных навук, і зараз працуе там.

## Узнагароды 
* 1994 — Прэмія імя Біркхофа
* 1996 — Прэмія Стыла «за плённы ўклад у даследаванні»
* 2007 — Абелеўская прэмія
* 2008 — Падма Бхушан
* 2010 — Нацыянальны навуковы медаль ЗША

Катэгорыя:Матэматыкі Індыі
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Луіс Нірэнберг

**Луіс Нірэнберг** (;  — ) — амерыканскі матэматык канадскага паходжання, які зрабіў сур’ёзны ўклад у тэорыю дыферэнцыяльных ураўненняў у частковых вытворных, а таксама ў іх прымянення да камплекснага аналізу і геаметрыі.

Луіс Нірэнберг нарадзіўся ў горадзе Гамільтан, Канада, у сям’і настаўніка старажытнаяўрэйскай мовы Зусі Нірэнберга і Біны Кац. Размоўнай мовай у сям’і быў ідыш. З ранняга дзяцінства жыў у Манрэалі. Атрымаў адукацыю бакалаўра ва ўніверсітэце Мак-Гіла, доктарскую ступень атрымаў у Нью-Ёркскім універсітэце. У 1947 годзе пачаў працаваць у Інстытуце матэматычных навук імя Р. Куранта ў Нью-Ёрку.

У 1959 годзе яму была прысуджана прэмія імя М. Бохера, у 1966 годзе і 1975 годзе — стыпендыя Гугенхайма. У 1982 годзе стаў лаўрэатам прэміі Крафарда ў галіне нелінейных дыферэнцыяльных ураўненняў сумесна з Уладзімірам Арнольдам, у 1994 годзе — лаўрэатам прэміі Стыла, у 2010 годзе — прэміі Чэрна. Таксама ў 2010 годзе яму было прысвоена званне доктара навук (Honoris causa) ва Універсітэце Брытанскай Калумбіі. Нірэнберг быў правадзейным членам Амерыканскага матэматычнага таварыства і членам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1969).

Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Канады
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі Канады
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Якаў Рыгоравіч Сінай

**Якаў Рыгоравіч Сінай** (нар. , ) — савецкі і амерыканскі матэматык, які працуе ў галіне тэорыі дынамічных сістэм, эргадычнай тэорыі і матэматычнай фізікі, правадзейны член Расійскай акадэміі навук (7 снежня 1991), лаўрэат Абелеўскай прэміі (2014) .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і з багатымі навуковымі традыцыямі. Яго бацькамі былі даследчыкі ў галіне медыцыны, а дзедам быў В. Ф. Каган — адзін з першых матэматыкаў Расіі, які працаваў у галіне нееўклідавай і дыферэнцыяльнай геаметрыі. Бацька — Рыгор Якаўлевіч Сінай (1902—1952), падпалкоўнік медыцынскай службы, доктар медыцынскіх навук, загадчык кафедры мікрабіялогіі 3-га Маскоўскага медыцынскага інстытута, з 1945 года - прафесар кафедры мікрабіялогіі і вірусалогіі 2-га МДМІ, рэдактар фундаментальнага дапаможніка «Мікрабіялагічныя метады даследавання захворваннях» (1940, 1949), аўтар манаграфій «Тулярэмія» (1940) і «Кароткі дапаможнік па барацьбе з чумой» (1941). Маці — Надзея Веньямінаўна Каган (1900—1938), старшы навуковы супрацоўнік у Інстытуце эксперыментальнай медыцыны імя М. Горкага; займалася распрацоўкай казінай вакцыны супраць вяснова-летняга энцэфаліту, разам з лабаранткай Н. Я. Уткінай загінула ў выніку заражэння прэпаратам віруса энцэфаліту, уласцівасці якога вывучала. Брат — Р. І. Барэнблат, механік.

Вучыўся на механіка-матэматычным факультэце МДУ, які скончыў у 1957 годзе. У 1956 годзе ажаніўся са сваёй аднакурсніцай Аленай Бенцыянаўнай Вул, дачкой вядомага фізіка Бенцыяна Майсеевіча Вула.

Вучань А. М. Калмагорава. Кандыдат навук (1960), доктар навук (1964). З 1960 года працаваў у МДУ, з 1971 года — прафесар. Таксама працаваў старшым (1962), а затым галоўным (1986) навуковым супрацоўнікам Інстытута тэарэтычнай фізікі імя Л. Д. Ландау. З 1993 года — прафесар Прынстанскага ўніверсітэта.

Сярод яго вучняў найбольш вядомы Р. А. Маргуліс.

З 1983 года — ганаровы замежны член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук. Замежны член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1999). У 2009 годзе абраны ў замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства. З 2012 года з’яўляецца правадзейным членам Амерыканскага матэматычнага таварыства.

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Правадзейныя члены РАН
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Імавернаснікі
Амерыканскае філасофскае таварыства

**Амерыканскае філасофскае таварыства** () — найстарэйшая арганізацыя, якая аб’ядноўвае амерыканскіх інтэлектуалаў. У адрозненне ад Амерыканскай філасофскай асацыяцыі, аб’ядноўвае не толькі прафесійных філосафаў, але інтэлектуалаў увогуле. Абранне ў члены таварыства з’яўляецца прызнаннем выдатных дасягненняў, зробленых у любых галінах навукі або практычнай дзейнасці.

З моманту заснавання Таварыства размяшчаецца ў Філадэльфіі. У цяперашні час Філасофскі Хол пераўтвораны ў музей. Ён знаходзіцца ў Нацыянальным гістарычным парку Незалежнасці.

Таварыства заснаваў Бенджамін Франклін у 1743 годзе, да 1746 года таварыства спыніла сваё існаванне. Аднак у 1767 годзе было адроджана, а 2 студзеня 1769 года яно аб’ядналася з Амерыканскім таварыствам садзейнічання карысным ведам.

Катэгорыя:Філадэльфія
Катэгорыя:Навуковыя таварыствы ЗША
ЖФК Гол Чэнстахова

**«Гол»** () — польскі жаночы футбольны клуб з горада Чэнстахова.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Польшчы 
*  Срэбраны прызёр **(1)**: 2007
## Статыстыка выступленняў 
## Спасылкі 
* Gol Częstochowa

Гол
Катэгорыя:Чэнстахова
Фюрстэнберг

**Фюрстэнберг**:
* Гілель Фюрстэнберг, амерыкана-ізраільскі матэматык
* Іаган Вільгельм фон Фюрстэнберг, перадапошні ландмайстар Тэўтонскага ордэна ў Лівоніі
Сонечнае зацьменне 12 мая 1706 года

**Сонечнае зацьменне 12 мая 1706 года** — поўнае сонечнае зацьменне 133 сараса.

Зацьменне мела велічыню 1,0591 і дасягнула свайго максімуму ў 09:35:09 UTC у пункце з каардынатамі 52° пн. ш. 15° у. д. Працягласць максімальнай фазы зацьмення склала 4 хв. 6 с., а месяцавы цень на зямной паверхні дасягнуў шырыні 242 км.

Зацьменне 12 мая 1706 года стала 1-м сонечным зацьменнем у 1706 годзе і 13-м у XVIII стагоддзі. Папярэдняе сонечнае зацьменне адбылося 16 лістапада 1705 года, наступнае — 5 лістапада 1706 года.

## Звязаныя зацьменні 
## Гл. таксама 
* Сонечныя зацьменні XVIII стагоддзя

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Каталог сонечных зацьменняў 1701 — 1800
* Каталог сонечных зацьменняў 133 сараса
* Малая глабальная карта, на якой паказана геаграфія бачнасці зацьмення
* Сонечнае зацьменне 12 мая 1706 года на сайце «*EclipseWise.com*»

Катэгорыя:1706 год у астраноміі
1706-05-12
1706-05-12
1706-05-12
Катэгорыя:Падзеі 12 мая
Катэгорыя:Май 1706 года