open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Берта Тамелін

**Берта Караліна Мацільда Тамелін**, у дзявоцтве **Бок** (швед. *Bertha Tammelin*; 21 сакавіка 1836 — 2 студзеня 1915) — шведская актрыса, опернае мецасапрана, піяністка, кампазітар і выкладчык драмы.

## Біяграфія 
Берта Тамелін нарадзілася ў сям’і Караліны Бок і музыканта Каралеўскага прыдворнага аркестра Карла Фрыдрыха Бока. Яна атрымала адукацыю ў Каралеўскай школе драматычнага тэатра 1853-55 і была прынята на працу ў Каралеўскую шведскую оперу і ў Каралеўскі драматычны тэатр у якасці галоўнай актрысы ў 1856 годзе. Яна выконвала як оперныя партыі, так і драматычныя партыі. Як актрыса, яе найбольш заўважанай роляй была Інгрыд у *«Вяселлі ў Ульвосе»* Франса Гедберга, а ў якасці спявачкі — Эльф ў *«Абероне»*.

Яна таксама была музыкай. У чатырнаццаць гадоў яна праводзіла канцэрты на фартэпіяна. Яна актыўна выступала і як кампазітар. Некалькі яе работ увайшлі ў зборнік *Det sjungande Europa* («Спеўная Еўропа»). З 1879 года яна была выкладчыкам музыкі ў Каралеўскай акадэміі музыкі Швецыі, а ў 1889 годзе яна стала настаўніцай драматургіі ў Каралеўскай школе драматычнага тэатра. У яе таксама былі прыватныя студэнты. Сярод яе вядомых вучняў былі Элен Хартман і Эба Ліндквіст.

Берта Тамелін усё жыццё пакутавала ад слабага зроку, і ў рэшце рэшт ён пагоршыўся: яна сышла ў адстаўку з-за гэтага стану, зрабіўшы апошні выступ на сцэне 7 сакавіка 1884 года.

У 1873 годзе яна выйшла замуж за бухгалтара Філіпа Тамеліна. Берта Тамелін атрымала Медаль Літаратуры і мастацтваў у 1885 годзе.

Берта Тамелін памерла ў Стакгольме ў 1915 годзе.

## Літаратура 
* Остэрберг, Карын і інш., *Svenska kvinnor: föregångare, nyskapare* . Лунд: Signum 1990. ()
* Анфельт, Арвід: *Europas konstnärer — Берта Тамелін*

Катэгорыя:Тэатральныя педагогі
Анніка Свенсан

**Анніка Біргіта Тэрэс Свенсан** (, нар. ), больш вядомая як Анніка Свенсан () — шведская футбалістка, абаронца клуба «Эскільстуна Юнайтэд» і нацыянальнай зборнай Швецыі.

## Кар’ера 
Свенсан пачынала кар’еру ў футбольным клубе «Б’ёрнебарг». У 1997 годзе перайшла ў прафесійны футбольны клуб «Рэвасенс». У перыяд з 2003 па 2010 год выступала за клубы «Юргардэн» і «Хамарбю». У 2010 годзе перайшла ў клуб «Цюрэса», у складзе якога ў сезоне 2012 года стала чэмпіёнам Швецыі сярод жанчын. У 2013 годзе была аддадзена ў арэнду клубу «Вітшэ», а ў наступным сезоне папоўніла склад клуба «Эскільстуна Юнайтэд».

Дэбютавала ў складзе нацыянальнай зборнай Швецыі ва ўзросце 27 гадоў 30 ліпеня 2010 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вітшэ
Ханна Рыген

**Ханна Рыген** (, народжаная Ёнсан; 21 сакавіка 1894 — 2 лютага 1970) — мастачка па тэкстылі шведскага паходжання.

## Біяграфія 
Нарадзілася 21 сакавіка 1894 года ў Мальмё і была адной з траіх дзяцей былога марака Гунара Ёнсана і яго жонкі Карны Ёнсан.

Яшчэ ў дзяцінстве Ханна паказала першыя прыкметы мастацкіх здольнасцяў, але выбрала больш фінансава забяспечаную працу ў якасці настаўніцы. Яна працавала ў школах Лунда і Мальмё да таго, як ёй споўнілася трыццаць гадоў. У гэты перыяд яна брала прыватныя ўрокі малюнка і жывапісу, у тым ліку на працягу шасці гадоў у дацкага мастака Фрэдрыка Крэбса у Лундзе, прыязджаючы туды з Мальмё.

У 1922 годзе Ханна атрымала стыпендыю, якой ёй хапіла на паездку ў Еўропу, каб пазнаёміцца з мастацтвам за межамі Швецыі. У Дрэздэне яна пазнаёмілася з нарвежскім мастаком Хансам Рыгенам з Эрлана. У 1923 годзе яна прыязджала да яго ў Нарвегію, а ў верасні гэтага ж года яны пажаніліся. Ханна цікавілася скандынаўскімі фемінісцкімі газетамі і часопісамі левага толку, была актыўная ў Камуністычнай партыі Нарвегіі і ўдзельнічала ў міжнародным рабочым руху.

Таксама яна самастойна навучылася працы на ткацкім станку, створаным яе мужам, і яна стала вядомым мастаком па тэкстылі, выстаўлялась ў Нарвегіі і за мяжой. У 1937 годзе яна ўдзельнічала ў Сусветнай выставе ў Парыжы, а праз два гады — у Сусветнай выставе ў Нью-Ёрку.

У апошнія гады жыцця ў Ханны было слабае здароўе, яна некаторы час жыла ў Осла, але затым пераехала ў Тронхейм. На Каляды 1969 года яна сур’ёзна захварэла падчас візіту да сваёй дачкі Манэ ў Швецыю. Памерла 2 лютага 1970 года ў Тронхейме ў бальніцы Святога Олафа. Была пахавана побач з мужам на могілках Эрлана.

## Прызнанне 
* Ханна Рыген была ўзнагароджана нарвежскім ордэнам Святога Олафа і шведскім медалём прынца Яўгена.
* Работы мастачкі прадстаўлены ў шэрагу музеяў Нарвегіі і Швецыі, уключаючы Нацыянальны музей Швецыі ў Стакгольме.
* У 1994 годзе ў гавані нарвежскага Брэкстада быў усталяваны помнік Ханне і Хансу Рыген, створаны скульптарам Астрыд Дальсвін — сям’я размешчана ў лодцы, сюжэт запазычаны з пляцення Ханны Рыген 6 кастрычніка 1942 года.
* У 1996 годзе рэжысёр Марыт Бернтцэн завяршыла працу над дакументальным фільмам *«Mennesket i veven»* пра жыццё і творчасць Ханны Рыген.

## Літаратура 
* Marit Paasche. *Hannah Ryggen: Threads of Defiance.* University of Chicago Press (2019), ISBN 022667469X.
* Marit Paasche, Esther Schlicht. *Hannah Ryggen: Woven Manifestos.* Prestel Publishing (2019), ISBN 9783791359267.

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Леанід Міхайлавіч Лабанок

**Леанід Міхайлавіч Лабанок** (, в. Слабодка, Любанскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1996), доктар медыцынскіх навук (1990), прафесар (1993).

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі медыцынскі інстытут (1966).

У 1975—1983 гадах вучоны сакратар, у 1983—1987 гадах старшы навуковы супрацоўнік, вядучы навуковы супрацоўнік сектара геранталогіі АН БССР. У 1987—2003 гадах загадчык лабараторыі фізіялогіі Інстытута радыебіялогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З 2004 гадах прафесар кафедры ўстановы адукацыі «Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт».

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя працы прысвечаны геранталогіі, радыебіялогіі, фізіялогіі. Створаны ўяўленні аб дынаміцы ў антагенезе скарачальнай функцыі сэрца, яе нейрагумаральнай рэгуляцыі, развіцці адаптацыйных механізмаў да фактараў, спадарожным старэнню. Выяўлены асаблівасці эфектаў іанізуючых выпраменьванняў у залежнасці ад дозы і яе магутнасці ў сэрцы, сасудах, кардыяміяцытах, гладкамышачных клетках сасудаў, форменных элементах крыві, плазматычных мембранах. Устаноўлены заканамернасці змяненняў цэнтральных і перыферычных механізмаў рэгуляцыі сардэчна-сасудзістай сістэмы на розных этапах пацярпелага перыяду. Вынікі даследаванняў радыамадыфікуючых уласцівасцяў злучэнняў прыроднага паходжання паслужылі асновай для стварэння харчовых дабавак і прадуктаў спецыяльнага прызначэння. Паказаў ролю аксіду азоту ў рэгуляцыі функцыянальнага стану сэрца і сасудаў пры дзеянні на арганізм стрэсу, масіўных доз катэхаламінаў, гіпаксіі, іанізуючых выпраменьванняў, вызначыў агульныя прынцыпы мадыфікацыі рэгулятарных сістэм пры ўзнікненні перадпаталагічных і паталагічных станаў.

Аўтар больш за 270 навуковых прац, у т.л. 3 манаграфій, 4 вынаходстваў.

### Бібліяграфія 
* Нейрогуморальная регуляция и двигательная активность при старении. Мн.: Наука и техника, 1984 (в соавт.).
* Гормоны и старение: Регуляция сократительной функции сердца. Мн.: Навука i тэхнiка, 1994.
* Функциональная роль эндотелия сосудов: патофизиологические и клинические аспекты // Медицинские новости. 1999. № 4.
* Радиация и Чернобыль. Кардиомиоциты и регуляция их функции. Мн.: Белорусская наука, 2008 (в соавт.).

## Спасылкі 
* Профіль Л.М. Лабанка  на сайце НАН Беларусі 
* Леанід Міхайлавіч Лабанок у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі
Эдна Марцін

**Эдна Марцін** (, народжаная Ёхансан; 17 снежня 1908 — 11 мая 2003) — шведская мастачка па тэкстылі і педагог.

## Біяграфія 
Нарадзілася 17 снежня 1908 года ў гётэбаргскім прыходзе Гамлестад ў сям’і Тэадора Ёхансана і яго жонкі Сафі Флуд.

Вучылася ў школе *Högskolan för design och konsthantverk* (зараз факультэт мастацтваў Гётэбаргскага ўніверсітэта), працягнула сваю адукацыю ў Францыі. Пасля сваёй дэбютнай выставы ў музеі *Röhsska museet* у 1931 годзе, Эдна Марцін працавала мастацкім кіраўніком прадпрыемства *Axevalla-Varuhemslöjd*. Затым у 1935-1937 гадах працавала ў кампаніі *Svenskt Tenn*, якую заснавала Эстрыд Эрыксан.

У 1937—1939 гадах была мастаком па тэкстылі шведскай асацыяцыі рамеснікаў, а ў 1941—1953 гадах тэкстыльным дырэктарам гэтай асацыяцыі. З 1953 года Эдна была кіраўніком кампаніі *Handarbetets vänner*, працавала ў студыі Licium, як і вядомая мастачка Тайра Лундгрэн, і адукацыйным цэнтры *Sätergläntan*.

Эдна ўдзельнічала ў Сусветнай выставе ў Парыжы ў 1937 годзе, Сусветнай выставе ў Нью-Ёрку ў 1939 годзе, Х’юстанскай выставе ў 1956 годзе і ў вялікай колькасці шведскіх выстаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, пачынаючы з 1937 года.

Таксама Эдна Марцін выкладала мастацкае шыццё ў Стакгольмскай школе Констфак з 1948-га года, а затым, будучы на пасадзе старэйшага выкладчыка з 1957 па 1969 гады. Атрымала званне прафесара ў 1980 годзе.

Дзякуючы супрацоўніцтву з такімі вядомымі мастакамі, як Кайса Мелантан, Інгігерда Мелер, Элі Хэмберг і іншых, яна спрыяла ператварэнню іх ткацкага мастацтва ў манументальныя тэкстыльныя творы.

Пасля выхаду на пенсію Эдна Марцін працягвала займацца мастацтвамі, натхнённая навакольным асяроддзем Эланда, дзе яна жыла летам. Яе наватарскі падыход да работ заключаўся ў падыходзе да незнаёмых матэрыялаў, з якімі яна ніколі раней не сустракалася — гэта былі рыбалоўныя сеткі, тонкая шаўковая вуаль, якую выкарыстоўвалі пераплётчыкі. Творы мастачкі прадстаўленыя ў Нацыянальным музеі Швецыі, музеі *Röhsska museet* і іншых музеях краіны. За сваю мастацкую дзейнасць была ўзнагароджана ў 1964 годзе медалём *Litteris et Artibus* і ў 1971 годзе медалём прынца Яўгена.

## Прыватнае жыццё 
C 1942 года яна была замужам за юрыстам Янам Гербертам Марцінам, у сям’і раслі дзеці: Сюзана, Барбара і Іахім.

## Літаратура 
* *Svenskt konstnärslexikon* del IV, sid 88, Allhems förlag, Malmö. Libris 8390293.
* http://www.lexikonettamanda.se/show.php?aid=15332

Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Лазюк

**Лазюк** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Васілеўна Лазюк (нар. 1990) — беларуская валейбалістка.
* Генадзь Ільіч Лазюк (1927—2021) — беларускі генетык. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1995), доктар медыцынскіх навук (1976), прафесар (1978). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2000).
* Інеса Ільінічна Лазюк (нар. 1928) — беларускі рэнтгенолаг, кандыдат медыцынскіх навук, прафесар
Гарадзечна (гміна, Навагрудскі павет)

**Гміна Гарадзечна** () — колішняя вясковая гміна, якая існавала ў 1930-х гадах у Навагрудскім ваяводстве Польскай Рэспублікі (цяпер тэрыторыя Беларусі). Сядзіба размяшчалася ў Гарадзечне (234 жых. у 1921 годзе.

У міжваенны перыяд гміна Гарадзечна ўваходзіла ў склад Навагрудскага павета Навагрудскага ваяводства. Гміна размяшчалася вакол Навагрудка.

25 студзеня 1936 года сядзіба гміны была перанесена ў Навагрудак, які з’яўляўся асобнай гарадской гмінай.

3 лютага 1936 года з тэрыторыі гміны Гарадзечна ўтворана гміна Навагрудак.

Катэгорыя:Гміны Навагрудскага павета
Катэгорыя:Зніклі ў 1936 годзе
Уселюб (гміна)

**Гміна Уселюб** () — колішняя вясковая гміна, якая існавала да 1939 года ў Навагрудскім ваяводстве Польскай Рэспублікі (цяпер тэрыторыя Беларусі). Сядзіба размяшчалася ў мястэчку Уселюб (736 жых. у 1921 годзе.

У міжваенны перыяд гміна Уселюб уваходзіла ў склад Навагрудскага павета Навагрудскага ваяводства.
У лістападзе 1939 года павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 года разам з гмінамі.

Катэгорыя:Гміны Навагрудскага павета
Язна (гміна)

**Гміна Язна** (, першапач. ) — колішняя вясковая гміна, якая існавала да 1939 года ў Навагрудскім ваяводстве, Віленскай зямлі, Віленскім ваяводстве Польскай Рэспублікі (цяпер тэрыторыя Беларусі). Сядзіба размяшчалася ў Язне (243 жыхары ў 1921 годзе.

У самым пачатку міжваеннага перыяду гміна Язна ўваходзіла ў склад Дзісенскага павета Навагрудскага ваяводства. 13 красавіка 1922 года гміна разам з астатнім Дзісенскім паветам была ўключана ў склад Віленскай зямлі, ператворанай 20 студзеня 1926 года ў Віленскае ваяводства.

11 красавіка 1929 года ў склад гміны Язна перададзены часткі тэрыторый гмін Мікалаёва, Празарокі і скасаванай гміны Чарневічы, у той час як частка тэрыторыі гміны Язна уключана ў склад гміны Лужкі.

У лістападзе 1939 года павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 года разам з гмінамі.

Катэгорыя:Гміны Дзісенскага павета
Мядзел (гміна)

**Гміна Мядзел** (, першапач. ) — колішняя вясковая гміна, якая існавала да 1939 года ў Навагрудскім ваяводстве, Віленскай зямлі, Віленскім ваяводстве Польскай Рэспублікі (цяпер тэрыторыя Беларусі). Сядзіба размяшчалася ў мястэчку Мядзел (825 жых. у 1921 годзе).

Першапачаткова гміна ўваходзіла ў склад Вілейскага павета. 7 лістапада 1920 года была ўключана ў склад новаўтворанага Дунілавіцкага павета пад Упраўленнем прыфрантавых і этапных тэрыторый. 19 лютага 1921 года разам з астатнім паветам увайшла ў склад новаўтворанага Навагрудскага ваяводства. 13 красавіка 1922 года гміна разам з астатнім Дунілавіцкім паветам была ўключана ў склад польскай Віленскай зямлі, ператворанай 20 студзеня 1926 года ў Віленскае ваяводства. 1 студзеня 1926 года назва Дунілавіцкага павета зменена на *Пастаўскі павет*. 1 красавіка 1927 года ў склад гміны Мядзел перададзена частка тэрыторыі гміны Кабыльнік, у той час як часткі тэрыторыі гміны Мядзел перададзены ў склад гмін Жосна, Кабыльнік і Манькавічы.

У лістападзе 1939 года павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 года разам з гмінамі.

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу насельніцтва Польшчы 1921 года ў гміне пражывала 15 611 чал., 3 836 вызнавалі каталіцтва, 11 414 праваслаўе, 3 евангельскую веру, 91 стараверства, 201 іўдаізм, 66 іслам. Таксама 4 254 жых. назвалі сябе палякамі, 11 189 — беларусамі, 56 — яўрэямі, 20 — рускімі, 49— літоўцамі, 1 — украінцамі, 42 — татарамі. Мелася 2 356 жылых будынкаў.

Катэгорыя:Гміны Вілейскага павета
Катэгорыя:Гміны Дунілавіцкага павета
Катэгорыя:Гміны Пастаўскага павета
Аляўціна Аляксандраўна Карзянкова

**Аляўціна Аляксандраўна Карзянкова** (25 сакавіка 1935, Ленінград — 4 сакавіка 2002, Мінск) —  і . Народная артыстка Беларускай ССР (1964).

## Біяграфія 
Нарадзілася 25 сакавіка 1935 года ў Ленінградзе. У дзяцінстве знаходзілася ў блакадным горадзе.

Скончыла Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча. Пасля выпуску была прынята ў балетную трупу Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР, дзе прапрацавала з 1954 да 1976 год.

Створаным ёю выявам была ўласцівая драматычная насычанасць, высокае тэхнічнае майстэрства было заўсёды накіравана на выяўленне сутнасці адлюстроўванага характару.

Працавала педагогам у трупе «Крамлёўскі балет» (Масква).

Памерла ў 2002 годзе.

## Рэпертуар 
* * Марыя*, «Мара» Я. Глебава
* * Джулія*, «Альпійская балада» Я. Глебава
* * Наталька*, «Выбранніца» Я. Глебава
* * Сары*, «Сцежкаю грому» К. Караева
* * Эгіна* і * Фрыгія *, «Спартак» А. Хачатурана
* * Папялушка*, «Папялушка» С. Пракоф’ева, пастаноўка Р. Захарава
* * Адэта і Адылія*, «Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага
* * Нікія*, «Баядэрка» Л. Мінкуса
* * Францыска*, «Блакітны Дунай»

## Прызнанне і ўзнагароды 
]]
* 1964 — Народная артыстка Беларускай ССР
* У 1996 годзе Банк Беларусі выпусціў купюру наміналам у 100 тысяч беларускіх рублёў, на рэверсе якой была намаляваная сцэна з балета «Выбранніца» у выкананні Аляўціны Карзянковай, Якава Батвінніка і Людмілы Лактыёнавай. Банкнота мела хаджэнне з 17 кастрычніка 1996 года да 1 студзеня 2000 года; у 2000 годзе перадрукавана наміналам у 100 рублёў.

## Сям’я 
* Сын Алег Карзянкоў (1967—2016) — артыст балета, першы галоўны балетмайстар Растоўскага дзяржаўнага музычнага тэатра.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Педагогі-рэпетытары тэатра «Крамлёўскі балет»
Лемеш

**Лемеш** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валерый Мітрафанавіч Лемеш (нар. 1938) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003), доктар ветэрынарных навук (1987), прафесар (1995).
* Уладзімір Піліпавіч Лемеш (1908—1975) — савецкі вучоны ў галіне заатэхніі, доктар сельскагаспадарчых навук (1952), прафесар (1954). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1967).
Генадзь Ільіч Лазюк

**Генадзь Ільіч Лазюк** (, Мінск — ) — беларускі генетык. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1995), член-карэспандэнт Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1986) і Расійскай акадэміі медыцынскіх навук , член-карэспандэнт Расійскай акадэміі навук (2014), доктар медыцынскіх навук (1976), прафесар (1978). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2000). Ганаровы член Універсітэта г. Сан-Паўлу (Бразілія, 2001) і ўніверсітэта г. Хірасіма (Японія, 2002).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1950).

З 1950 года судова-медыцынскі эксперт Палескага абласнога бюро судова-медыцынскай экспертызы, з 1952 года загадчык паталагаанатамічнага аддзялення абласной бальніцы. З 1957 года санітарны ўрач Аблспажыўсаюза, у 1959—1967 гадах загадчык паталагаанатамічнага аддзялення Дарожнай бальніцы.

У 1967—1981 гадах старшы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі ЦНДЛ Мінскага медыцынскага інстытута. У 1981—1988 гадах дырэктар філіяла Інстытута медыцынскай генетыкі АМН СССР. З 1988 года дырэктар НДІ спадчынных і прыроджаных захворванняў Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

З 2005 года галоўны навуковы супрацоўнік Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта. Памёр 8 кастрычніка 2021 года.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні звязаны з вывучэннем генетыкі, фенатыпічнага праяўлення праяўленне і дыягностыкі храмасомных сіндромаў, сіндромаў недахопа развіцця нехрамасомнай этыялогіі, эпідэміялогіі недахопа развіцця, а таксама з арганізацыяй сістэмы генетычнага маніторынгу ў Беларусі. У апошнія гады асноўныя даследаванні прысвечаны высвятленню генетычных наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і метадам прафілактыкі спадчыннай паталогіі. Прапанаваў арыгінальны падыход комплекснага клініка-марфалагічнага даследавання, які дазваляе вызначыць колькасны ўклад генетычных і знешніх фактараў у паходжанні парушэнняў эмбрыянальнага развіцця ў чалавека. Пад яго кіраўніцтвам устаноўлена генетычная структура шэрагу монамутантных формаў сіндромаў, выдзелена 7 невядомых раней. Пры яго ўдзеле ў 1960-х створана медыка-генетычная служба Беларусі.

Аўтар больш за 320 навуковых прац, у т.л. 10 манаграфій.

### Бібліяграфія 
* Тератология человека. М., 1979.
* Наследственные синдромы множественных врожденных пороков развития. М., 1983.
* Врожденные пороки развития // Общая патология человека: рук. для врачей: в 2 т. 2-е изд., перераб. и доп. М.: Медицина, 1990. Т. 2. С. 149—196.
* Болезни плода, новорожденного и ребенка. Мн., 1991 (в соавт.).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Профіль Г. І. Лазюка на сайце НАН Беларусі
* Профіль Г. І. Лазюка на сайце Расійскай акадэміі навук
* Академик Лазюк: Для меня Минск не столица, а город детства
* Генадзь Ільіч Лазюк у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Генетыкі СССР
Катэгорыя:Генетыкі Беларусі
Бровар (Канічы)

**Бровар** — руінаваны будынак па вуліцы Фёдараўскай у в. Канічы Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Помнік грамадзянскай архітэктуры з рысамі неабарока.

## Гісторыя 
Уладальнік сяла, памешчык Уладзімір Цеханавецкі, у 1850 г. пабудаваў драўляны бровар (у 1900 г. працавалі 14 рабочых), на якім вырабляліся 120 704 вядры віна (даход 6705 руб.), а ў 1895 годзе пачала дзейнічаць парасілавая ўстаноўка.

У ходзе рэвалюцыі 1905—1907 гадоў вяскоўцы зноў разбурылі маёнтак Платона Цеханавецкага, спалілі драўляны бровар. У 1914 годзе бровар аднавіў працу ў новым цагляным будынку.

## Архітэктура 
Адпапавярховы прамавугольны ў плане будынак з двухпавярховай цэнтральнай часткай, якая выступае на галоўным і тыльным фасадах рызалітамі. Дахі бакавых крылаў і цэнтральнай часткі ўзаемна перпендыкулярныя, двухсхільныя, з трохвугольнымі франтонамі па тарцах. Франтальныя фасады маюць сіметрычна-восевую кампазіцыю. Вялікія вокны з паўцыркульнымі імпастамі абрамлены ліштвамі з дэкаратыўным замковым каменем. На першым паверсе цэнтральнай часткі прамавугольныя праёмы, на другім — авальныя люнеты. Прасценкі аздоблены пілястрамі з вытанчаным ляпным малюнкам. Будынак увенчаны развітым карнізам і парапетам з фіяламі. Першапачатковая анфіладная планіроўка зменена.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Канічы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Касцюковіцкага раёна
Катэгорыя:Славутасці Касцюковіцкага раёна
Анатоль Іосіфавіч Кулак

**Анатоль Іосіфавіч Кулак** (нар. , г. Мінск) — беларускі хімік. З 2014 года член-карэспандэнт, а з 2021 года акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, доктар хімічных навук (1990), прафесар (2004).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1976).

З 1976 года навуковы супрацоўнік, аспірант Белдзяржуніверсітэта. У 1980—1988, 1991—1995 гадах у НДІ фізіка-хімічных праблем Белдзяржуніверсітэта, у 1988—1990 гадах дактарант Белдзяржуніверсітэта. З 1995 года намеснік дырэктара па навуковай рабоце, з 2016 года дырэктар Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі.

Член Рэспубліканскай тэрміналагічнай камісіі пры НАН Беларусі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём РАН памяці акадэміка М. М. Эмануэля за дасягненні ў галіне хімічнай фізікі (2013).

## Навуковая дзейнасць 
Работы ў галіне электрахіміі і фотакаталіза. Прапанаваў навуковы напрамак — фотаэлектрахімія паўправадніковых гетэраструктур і паўправаднікоў з выяўленай энергетычнай і структурнай неаднароднасцю. У выніку даследавання працэсаў пераносу зарадаў у паўправадніковых гетэраструктурах абгрунтаваў электронную тэорыю фотакаталіза і электракаталіза, якая базуецца на эфектах дынамічнага расшчаплення ўзроўню Фермі ў энергетычна неаднародных сістэмах пры наяўнасці латэральнага электроннага абмену паміж кампанентамі з розным узроўнем структурнай арганізацыі. Прапанаваў новы клас электра — і фотакаталізатараў, перспектыўных для прымянення ў фотакаталітычных сістэмах глыбокай ачысткі вады і газавых асяроддзяў, электрахімічных сэнсарах, метала-гідрыдных акумулятарах і фотаэлектрахімічных пераўтваральніках. Распрацаваў нанаструктурныя кампазіцыйныя матэрыялы з высокай аптычнай селектыўнасцю і эфектыўнасцю пераўтварэння энергіі ў сонечных калектарах і фотавольтаічных сістэмах. Распрацаваў тэхналогію атрымання нанаструктурных субстанцый кальцый-фосфар-прэпаратаў, якія змяшчаюць, новыя метады атрымання нанаструктурных фасфатных і аксідна-гідраксідных біянеарганічных матэрыялаў. Распрацаваў новыя сродкі хімічнай аховы каштоўных і дакументных папер.

Аўтар 320 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій і 42 вынаходстваў.

### Бібліяграфія 
* Электрохимия полупроводниковых гетероструктур. Мн.: «Университетское», 1986.
* Metal nanoparticles on semiconductor surfaces: electrochemistry and photocatalysis. Chemical Physics of Nanostructured Semiconductors, Brill Acad. Publ., The Netherlands, 2003.
* Химия твердого тела. Изд-во БГУ, Минск, 2011 (в соавт.)
* Heterogeneous photocatalysis in titania-containing liquid foam // Photochem. Photobiol. Sci., 2004, v.3, № 2 (в соавт.)
* Photodestruction of dichloroacetic acid catalyzed by nanosized TiO2 particles // Appl. Catal., B 2002, V. 36 (в соавт.)
* Electrodeposition of nanostructured diamond-like films by oxidation of lithium acetylide // Electrochem. Commun. 2003, V. 5, № 4 (в соавт.)

## Спасылкі 
* Анатоль Іосіфавіч Кулак у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
 

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Валерый Мітрафанавіч Лемеш

**Валерый Мітрафанавіч Лемеш** (нар. , г. Рэчыца, Гомельская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003), член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь(1994—2002), доктар ветэрынарных навук (1987), прафесар (1995).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1960).

З 1960 года працаваў на вытворчасці. З 1964 года малодшы, старшы навуковы супрацоўнік, з 1973 года загадчык аддзела Беларускага навукова-даследчага інстытута эксперыментальнай ветэрынарыі ім. С. Н. Вышалескага.

З 1990 года загадчык, затым прафесар кафедры Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Пашаны (2012), медалём.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні прысвечаны вывучэнню анкапаталогіі жывёл. Распрацаваў метады эпізааталагічнага аналізу, якія дазволілі вызначыць сітуацыю і шляхі распаўсюджвання лейкозу буйной рагатай жывёлы, навукова-абгрунтаваную сістэму аздараўленчых мерапрыемстваў. Аўтар ідэі выкарыстання іммунагенетычных метадаў у прафілактыцы лейкозу ў селекцыі жывёлы. Вызначыў генетычныя маркеры на ўстойлівасць і схільнасць жывёл да лейкозу. Пад яго кіраўніцтвам вядзецца распрацоўка рэкамендацый па павышэнню дабраякаснасці прадуктаў жывёлагадоўлі пры выкарыстанні біялагічна актыўных рэчываў і паталагічных станаў жывёл. Праводзіў даследаванні па выпрацоўцы крытэрыяў ветэрынарна-санітарнай ацэнкі мяса і малака жывёл, якія змяшчаюцца ў зоне радыеактыўнага забруджвання, а таксама бяспекі прадуктаў пры выкарыстанні ў рацыёне жывёл нетрадыцыйных кармоў, біялагічна актыўных рэчываў і новых лекавых прэпаратаў, пры заразных хваробах, парушэннях абмену рэчываў і іншых паталогіях жывёл.

Аўтар больш за 250 навуковых прац, у т. л. 4 манаграфій, 2 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходствы.

### Бібліяграфія 
* Лейкоз крупного рогатого скота. 2 изд. Мн.: Ураджай, 1987 (в соавт.).
* Ветеринарно-санитарная экспертиза с основами технологии мяса и рыбных продуктов. Витебск: ВГАВМ, 2004 (совм. с Пахомовым П. И., Алексиным М. М.).
* Экологические проблемы ветеринарной патологии. Витебск: ВГАВМ, 2009 (в соавт.).
* Гельминтозы овец и их влияние на паразито-хозяинные отношения и качество продуктов убоя. Витебск: ВГАВМ, 2010 (в соавт.).

## Спасылкі 
* Валерый Мітрафанавіч Лемеш у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
 

Катэгорыя:Ветэрынары СССР
Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Рут Мілес

**Рут Ганна Марыя Андэрсан** (; 19 красавіка 1873, Валентуна — 11 лютага 1941, Рым) — шведская мастачка і скульптар, вядомая пад псеўданімам «Рут Мілес».

## Біяграфія 
Рут Андэрсан нарадзілася ў 1873 годзе. Яе бацька, Эміль Андэрсан, былы ваенны, узнагароджаны французскім ордэнам Ганаровага легіёну, захапляўся жывапісам. Калі Рут было шэсць гадоў, яе маці памерла пры родах, і бацька ажаніўся паўторна. Дзеці ад першага шлюбу перасяліліся да сваякоў у Стакгольм. Малодшы брат Рут, Карл, пасля стаў вядомым скульптарам. Яны абодва змянілі сваё прозвішча «Андэрсан» на «Мілес»: іх маці называла свайго мужа «Міле», а яны былі «дзецьмі Міле» (*Milles ungar*).

Спачатку Рут вучылася ў тэхнічнай школе (*Tekniska skolan*) у Стакгольме, а затым у Каралеўскай акадэміі, якую яна, з прычыны выдатных поспехаў, скончыла на год раней. У 1899 годзе яна з’ехала ў Парыж да брата, які пасяліўся там годам раней. У 1901 годзе іх статуэткі, якія адлюстроўвалі бедных жанчын і дзяцей, пачалі карыстацца попытам і прыносіць прыбытак. Аднак праз чатыры гады Рут і Карл спынілі іх вытворчасць, паколькі стваралася залішне шмат незаконных копій іх работ, у тым ліку ў Швецыі.

У пачатку XX стагоддзя Рут Мілес карысталася большай вядомасцю, чым яе брат. Яна шмат выстаўлялася, яе працы адзначаліся ўзнагародамі. У 1903 годзе Рут вярнулася ў Швецыю, дзе працягвала працаваць у тым жа стылі. У 1908 годзе яе рэльеф «*Efter väntan på havsstranden»* стаў другой працай скульптара жаночага полу, набытай Нацыянальным музеем Швецыі. У 1920-х гадах Нацыянальны музей набыў яшчэ дзве яе работы. Акрамя таго Рут стварыла па замове Каралеўскага драматычнага тэатра скульптурныя партрэты акцёра Георга Дальквіста і спявачкі Ені Лінд.

Яна ўдзельнічала ў выставах як у Швецыі, так і за мяжой; у 1905 годзе яна атрымала сярэбраны медаль на выставе ў Сент-Луісе, а ў 1910 годзе — у Буэнас-Айрэсе. У 1915 годзе яе працы дэманстраваліся на Сусветнай выставе ў Сан-Францыска.

У 1910-х гадах зрок Рут стала пагаршацца, і яна ўжо не магла займацца скульптурай. Замест гэтага яна стала пісаць вершы і апавяданні. У 1918 годзе выйшаў зборнік яе вершаў «*Dagarnas grå och Drömmarnas blå»*; у 1920-х гадах неаднаразова публікаваліся яе апавяданні. У 1932 годзе Рут з мэтай паправіць здароўе пераехала жыць у Італію. Яна памерла ў 1941 годзе ў Рыме і была пахаваная на пратэстанцкіх могілках.

Дзве статуэткі працы Рут Мілес знаходзяцца ў Пушкінскім музеі ў Маскве.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Carl Milles — en biografi, Wikens förlags AB, 1991, 

## Спасылкі 
* Millesgårdens hemsida om «Ruth Milles»

Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Фані Братэ

**Фані Інгеборг Мацільда Братэ** (; 26 лютага 1862 — 24 красавіка 1940) — шведская мастачка. Карціны Фані Братэ створаны пад уплывам шведскага мастака Карла Ларсана, яе працы апяваюць ідылію сямейнага жыцця.

## Біяграфія 
Фані Братэ была дачкой Ёхана Фрэдэрыка Оскара Густава Экбома (*Johan Fredric Gustaf Oscar Ekbom*), служачага Карла шведскага, герцага Вестэргётландскага. У 1880 годзе, ва ўзросце васямнаццаці гадоў, яна была прынята ў Каралеўскую акадэмію вольных мастацтваў. У 1887 годзе здзейсніла азнаямленчую паездку ў Парыж. У 1889 годзе пабывала ў Германіі, Даніі, Нарвегіі, Англіі, Аўстрыі і Італіі.

У 1887 годзе Фані выйшла замуж за Эрыка Братэ (1857—1924). У іх сям’і нарадзіліся чатыры дачкі: Астрыд (1888—1929), Торунь (1891—1993), Рагнхільд (1892—1894), Інгігерда (1899—1952). Будучы замужам, Фані была вымушана пакінуць жывапіс, але працягнула свой удзел у шведскім свеце мастацтваў у якасці заступніка іншых мастакоў.

У 1891 годзе Фані стала сябрам Асацыяцыі Мастакоў *Svenska Konstnärernas Förening*.

## Працы 
Мастачка працавала ў жанрах пейзажу, інтэр’ернай карціны, нацюрморта, партрэта.

Самым вядомым яе творам з’яўляецца карціна *Namnsdag* («У дзень свята»), напісаная ў 1902 годзе. У цяперашні час яна захоўваецца ў Шведскім нацыянальным музеі. Сярод яе лепшых прац «Сляпая старая» (1903), «Вольная хвіліна» і іншыя.

Фані Братэ з’яўляецца тонкім дзіцячым псіхолагам, у яе карцінах дзеці гуляюць у гульні, падглядаюць за іншымі дзецьмі, сварацца, з захапленнем малююць. У 1943 годзе ў Нацыянальным музеі Швецыі адбылося адкрыццё персанальнай выставы мастачкі, на якой было прадстаўлена 126 яе карцін. Фані малявала алеем і акварэллю. Яе работы, якія паказваюць жыццё людзей у Швецыі XIX стагоддзя, з’яўляюцца важным элементам культурнай спадчыны краіны.

У цяперашні час карціны мастачкі знаходзяцца ў Нацыянальным музеі Швецыі, Гётэбаргскім мастацкім музеі, у Музеі Паўночных краін і ў прыватных калекцыях.

## Галерэя 

File:Fanny Brate-Namnsdag.jpg|*«У дзень свята»*, 1902
File:FannyBrate Retstickor.jpg|*«Дражнілкі»*
File:Fanny Brate-Sov så sött.jpg|*«Салодкі сон»*
File:Musse.jpg|*«Вольная хвіліна»*
File:Fanny Brate-still-life-with-fruit.jpg|*«Нацюрморт з садавіной»*
File:Fanny Brate 1.jpg|*«Дзіцячыя гульні»*
File:Fanny Brate 7.jpg|''«Інтэр'ер»*
File:Fanny Brate 9.jpg|*«Півоны»*
File:The Old Blind Woman (Fanny Brate) - Nationalmuseum - 20439.tif|*«Сляпая старая»*
File:Fanny Brate-tre-flickor.jpg|thumb|*«Тры дзяўчынкі»''

Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Хедвіг Ліндаль

**Рут Хедвіг Ліндаль** (швед. Rut Hedvig Lindahl; нар. , Катрынехольм, Сёдэрманланд), больш вядомая як **Хедвіг Ліндаль** (швед. Hedvig Lindahl) — шведская футбалістка, брамнік футбольнага клуба «Вольфсбург» і зборнай Швецыі. Станавілася лепшым галкіперам года ў Швецыі ў 2004, 2005 і 2009 гадах.

## Ранняя кар’ера 
Ва ўзросце 13 гадоў стала прафесійнай футбалісткай. Дагэтуль грала за моладзевыя клубы «Грапторпс» і «Багеторпс». Пачынала сваю кар’еру як нападаючы, але потым змяніла амплуа на брамніка.

## Клубная кар’ера 
З 1996 года выступала за прафесійныя футбольныя клубы. У 2001 годзе перайшла ў футбольны клуб «Мальмё». Скончыла свой выступ за гэтую каманду ў 2003 годзе, перайшоўшы ў ФК «Лінчэпінг». За «Лінчэпінг» Хедвіг правяла пяць сезонаў з 2004 па 2009 гады. З 2009 па 2010 гады футбалістка выступала за футбольны клуб «Гётэбарг». Але пасля сезона 2010 галоўны трэнер каманды Турб’ёрн Нільсан вырашыў не працягваць кантракт з футбалісткай, і ў 2011 годзе Ліндаль перайшла ў клуб «Крысціянстад».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Вольфсбург
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Атлетыка Мадрыд
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года
Лінеа Лілегерд

**Лінеа Вікторыя Лілегерд** (швед. Linnea Viktoria Liljegard; нар. , Арвіка) — шведская футбалістка, якая гуляла за жаночую зборную Швецыі, а таксама за прафесійныя клубы Швецыі, Нарвегіі і Расіі.

## Клубная кар’ера 
Расла ў мястэчку Варгорда, а сваю футбольную кар’еру пачынала ў клубе «Скогсбюгдэнс ІФ». Пасля трох гадоў выступала за «Фальчэпінг» яна перайшла ў каманду «Капарбергс / Гётэбарг» у 2008 годзе. У 2009 годзе Лілегерд стала лепшым бамбардзірам Дамалсвенскана, забіўшы за сезон 22 галы. Яна адмовілася ад прапаноў клуба амерыканскай Жаночай прафесійнай футбольнай лігі (WPS) «Скай Блю», а таксама дзеючага чэмпіёна Швецыі «Лінчэпінга», упадабаючы застацца ў Гётэбаргу.

У верасні 2012 года «Капарбергс / Гётэбарг» прыняў прапанову па Лілегард ад расійскага клуба «Расіянка», у які шведская футбалістка і перайшла. У студзені 2013 года яна адмовілася ад свайго кантракту і вярнулася ў Швецыю для правядзення аперацыі на ступні. Пасля выздараўлення Лілегерд падпісала кантракт з нарвежскім клубам «Авалдснес».

Вярнулася ў Швецыю ў жніўні 2013 года, стаўшы футбалісткай клуба «Крысціянстад». Лілегерд абвясціла пра свой сыход з футболу ў лістападзе 2014 года ва ўзросце 25 гадоў, каб засяродзіцца на трэнерскай працы ў камандзе Другога дывізіёна «Бергдаленс ВК». Яна страціла сваю матывацыю працягваць гуляць, але не выключала, што вернецца.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Фальчэпінг
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Расіянка
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Малін Левенстад

**Эва Малін Сафія Левенстад** (швед. Eva Malin Sofia Levenstad; нар. , Велінгэ, Мальмёхус) — шведская футбалістка, абаронца і памочнік галоўнага трэнера шведскага клуба «Русенгард». Раней яна выступала за АІК на правах арэнды. У 2017 годзе яна займаў пасаду галоўнага трэнера «Русенгард», стаўшы самым маладым трэнерам на гэтай пасадзе ў Дамалсвенскане.

## Клубная кар’ера 
У лістападзе 2013 года дзейны чэмпіён Швецыі «ЛдБ Мальмё» адправіў Левенстад на правах арэнды ў АІК тэрмінам на першую палову сезона 2014 года.

Левенстад пакінула футбол ў 2014 годзе, але ў лістападзе 2016 г. была прызначаная памочнікам галоўнага трэнера «Русенгарда» (ранняе вядомага як «ЛдБ Мальмё»). Раней у гэтым клубе Левенстад была капітанам каманды і выйграла з ёй тры тытула чэмпіёна Швецыі. У верасні 2017 года, са спыненнем кантракту галоўнага трэнера «Русенгарда» Джэка Майгаарда Енсена, было абвешчана, што Левенстад працягне выконваць абавязкі галоўнага трэнера «Русенгарда» да канца сезона 2017 года.

У лютым 2019 года Малін Левенстад перапыніла сваю трэнерскую дзейнасць, каб аднавіць сваю кар’еру футбалісткі.

## Кар’ера ў зборнай 
Малін Левенстад дэбютавала за зборную Швецыі ў лютым 2008 года, якая атрымала перамогу з лікам 2:0 над Нарвегіяй. Левенстад была ўключана ў склад зборнай Швецыі на летнія Алімпійскія гульні 2012 года, якія праходзілі ў Лондане.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Есіка Ландстрэм

**Есіка Элін Марыя Ландстрэм** (; нар. ), больш вядомая як **Есіка Ландстрэм** () — шведская футбалістка, паўабаронца і нападаючы.

## Кар’ера 
### Клубная 
Пасля чатырохгадовай кар’еры ў клубе «Юргардэн» Ландстрэм перайшла ў склад каманды «Хамарбю», у якой выступала з 2005 па 2007 гады. Праз некалькі тыдняў пасля свайго дэбюту ў зборнай Швецыі Ландстрэм атрымлівае запрашэнне ад клуба «Лінчэпінг». У 2010 годзе футбалістка заключае кантракт з амерыканскай камандай «Скай Блю». Пасля дзевяці гульняў за «Скай Блю» Ландстрэм заключыла двухгадовы кантракт з нямецкім клубам «Франкфурт». Футбалістка падвергла крытыцы амерыканскі клуб за адсутнасць ўмелага кіраўніцтва і выказала надзею на тое, што выступы ў Германіі дапамогуць ёй лепш падрыхтавацца да Чэмпіянату свету 2011. З канца сезону 2012 гады Ландстрэм выступае за футбольны клуб «Гётэбарг».

### У зборнай 
Ландстрём дэбютавала ў складзе нацыянальнай зборнай Швецыі 8 лістапада 2007 года ў матчы супраць зборнай Даніі. У гэтым жа матчы футбалістка забіла свой першы гол за зборную.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Франкфурт
Хільда Карлен

**Хільда Марыя Карлен** (; нар. , Істад, Мальмёхус) — шведская футбалістка, брамнік клуба «Лінчэпінг» і жаночай зборнай Швецыі. Сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года. Дачка шведскага гандбаліста Пера Карлена.

## Клубная кар’ера 
Выступала да 2009 года за «Хаменхег». З 2009 года гулец «Мальмё», была рэзервісткай Каралін Енсан і Туры Б’ёрг Хельгадоцір. На правах арэнды правяла сезон 2010 у складзе «Лінчэпінга», рэзервісткам брамніка Сафіі Лундгрэн; за клуб выступала ў адным матчы Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2010/2011 супраць славенскага клуба «КРКА». У 2013 годзе выступала за «Хамарбю» ў асноўным складзе, у 2014 годзе прадстаўляла «Пітэа» і дэбютавала ў матчы супраць «Лінчэпінга» 13 красавіка 2014 года (перамога 1:0). Правяла 20 гульняў у сезоне, намінаваная на прэмію «Брамнік года» (швед. Årets målvakt).

## Кар’ера ў зборнай 
У 2009 годзе Карлам была выкліканая ў зборную на чэмпіянат Еўропы сярод дзяўчат да 19 гадоў, які праходзіў у Беларусі, а ў 2010 годзе — на матчы чэмпіянату свету сярод дзяўчатаў не старэйшыя за 20 гадоў у Германіі. Дэбютавала за асноўную зборную 12 лютага 2015 года матчам супраць Фінляндыі, у тым жа месяцы ўключана ў заяўку на Кубак Алгарвэ. У траўні 2015 года ўключана ў склад на чэмпіянат свету ў Канадзе. У складзе зборнай Швецыі заваявала сярэбраныя медалі Алімпіяды ў Рыа-дэ-Жанэйра.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Хаменхег
Юлія Карлернес

**Юлія Карлернес** (; нар. , , Вермланд) — шведская футбалістка, якая выступае на пазіцыі паўабаронцы за шведскі клуб «Пітэа» і жаночую зборную Швецыі.

## Клубная кар’ера 
У сезоне 2018 у Дамалсвенскане Юлія Карлернес сваёй гульнёй на пазіцыі паўабаронцы і 11 забітымі галамі дапамагла «Пітэа» стаць чэмпіёнам Швецыі. Неўзабаве пасля гэтага Карлернес падпісала новы кантракт з клубам.

## Кар’ера ў зборнай 
Юлія Карлернес ўпершыню была выкліканая ў галоўную жаночую зборную Швецыі ў чэрвені 2018 года. 30 жніўня таго ж года яна дэбютавала за нацыянальную каманду, выйшаўшы на замену ў адборачным матчы жаночага чэмпіянату свету 2019 года супраць Украіны, які праходзіў на стадыёне Гамла Улеві ў Гётэбаргу. У другім сваім матчы за зборную Карлернес упершыню выйшла ў стартавым складзе. У гэтай гульні, якая адбылася ў кастрычніку 2018 года, шведкі атрымалі перамогу над Нарвегіяй з лікам 2:1.

Карлернес не была ўключана ў склад зборнай на Кубак Алгарве 2019 года. Галоўны трэнер каманды Петэр Герхардсан сказаў, што ёй трэба ўдасканальвацца, каб дасягнуць узроўню, неабходнага для выступленняў на міжнародным узроўні. Расчараваная Карлернес вырашыла працягваць гуляць за свой клуб, але прызналася, што яна наўрад ці будзе абраная для ўдзелу на чэмпіянаце свету па футболе сярод жанчын 2019 года ў Францыі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Севілья
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Кома
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Малбакен
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Швецыі па футболе
Роза Лагеркранц

**Русэ Эльса Лагеркранц** (, народжаная **Шміт** (швед. Schmidt), нар. , , Швецыя) — шведская пісьменніца.

Русе Лагеркранц піша пераважна дзіцячую літаратуру. Яе першая кніга «Лета Тул» (Tullesommar) была апублікавана ў 1973 годзе. Яна з’яўляецца найбольш вядомай дзякуючы кнігам пра «Метэборга» і апавяданню «Дзяўчынка, якая не хацела цалавацца», якія былі ўдастоены Аўгустоўскай прэміі ў 1995 годзе. Яна таксама атрымала Прэмію Астрыд Ліндгрэн і Медаль Нільса Хольгерсана. Яе кнігі былі перакладзеныя на розныя мовы. З 1966 года яна замужам за Хуга Лагеркранцам.

На беларускую мову перакладзеныя кнігі «Маё шчаслівае жыццё», «Маё сэрца скача і смяецца», «Апошні раз, калі я была шчаслівая».

Катэгорыя:Пісьменніцы Швецыі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Швецыі
Беата Кольматс

**Беата Кольматс** (; нар. , Швецыя) — шведская футбалістка, якая выступае за шведскі клуб «Гётэбарг», які грае ў Дамалсвенскане. Першапачаткова яна была паўабаронцам, але пазней стала цэнтральным абаронцам.

## Біяграфія 
У снежні 2010 года, ва ўзросце 18 гадоў, Кольматс падпісаў кантракт са шведскім клубам «Карарберг/Гётэбарг», які выступаў у Дамалсвенскане, вышэйшым дывізіёне ў іерархіі жаночага клубнага футбола ў Швецыі. Яна дэбютавала за клуб 7 мая 2011 года ў матчы супраць «Пітэа», у якім яе каманда выйграла з лікам 6:0. Гэты матч застаўся адзіным для Кольматс у тым сезоне, у якім «Гётэбарг» таксама выйграў Кубак Швецыі.

На працягу сезону 2012 гады Беата Кольматс выходзіла ў стартавым складзе 5 разоў у сваіх 11 матчах за «Гётэбарг», адыграўшы ў агульнай складанасці 496 хвілін. «Гётэбарг» у тым сезоне прайграў з лікам 1:2 на шведскім Суперкубку 2012 года камандзе «ЛдБ Мальмё». У красавіку 2013 года «Гётэбарг» перамог чэмпіёна Швецыі 2012 «Цюрэса», тым самым заваяваўшы Суперкубак Швецыі. Кольматс вярнулася ў склад «Гётэбарга» у сезоне 2013 года. У жніўні таго ж года Кольматс атрымала траўму (расколіну рэбра) пасля сутыкнення з брамнікам Крысцін Хамарстрэм.

Беата Кольматс была прызначаная капітанам «Гётэбарга» у красавіку 2018 года, змяніўшы на гэтым месцы Элін Рубенсан. У верасні 2018 года Кольматс правяла жудасны для сябе матч супраць «Хамарбю», забіўшы два галы ва ўласныя вароты, якія прынеслі суперніку перамогу з лікам 2:1, і ў канцоўцы той жа гульні была вынесеная з поля са страсеннем мозгу.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Ларэта Кулашы

**Ларэта Кулашы** (; нар. , ) — шведская футбалістка косаўскага паходжання, нападаючая, якая выступае за шведскі клуб «Эскільстуна Юнайтэд» і жаночую зборную Швецыі.

Ларэта Кулаші нарадзілася ў сям’і косаўскіх албанцаў. Яе сям’я пераехала ў Швецыю з Фінляндыі, калі Ларэце было пяць гадоў, і яна вырасла ў Хальмстадзе. Яна пачала займацца футболам у моладзевай сістэме мясцовага клуба «Снёстарп Нюхем» і перайшла ў АІК летам 2011 года. Яна дэбютавала за гэты клуб у 15-гадовым узросце, у чвэрцьфінальным матчы Кубка Швецыі супраць «Умеа» 29 сакавіка 2015 года.

Ларэта Кулашы правяла шэсць матчаў у 2015 годзе ў Дамалсвенскане з АІК, але ў наступным годзе яна гуляла больш прыкметную ролю ў камандзе. У 2016 годзе яна забіла 15 галоў у 20 матчах Элітэтан (другая па значнасці жаночая футбольная ліга Швецыі) або 20 галоў у 23 матчах ва ўсім спаборніцтвах. У студзеня 2017 года Кулашы спрабавала сябе ў англійскім клубе «Манчэстэр Сіці», але ў канчатковым выніку зноў падпісала кантракт з АІК, разлічаны на сезон 2017 года. У ліпені таго ж года яна перайшла ў клуб Дамалсвенскана «Эскільстуна Юнайтэд».

У сваім дэбютным выступе за «Эскільстуна Юнайтэд» забіла два галы ў хатнім матчы, што завяршыўся разгромнай перамогай з лікам 4:0 над «ІФ Лімхамн Бункефло». Яе навыкі былі высока ацэнены аднаклубніцай Алівіяй Скуг і яе новым трэнерам за яе здольнасці да дрыблінгу.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Швецыі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК АІК Стакгольм
Ліндаль

**Ліндаль** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Томас Ліндаль — шведскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі
* Хедвіг Ліндаль — шведская футбалістка
* Эрык Ліндаль — шведскі эканаміст
Альма Юхансан

**Альма Юхансан** (; 29. кастрычніка 1880,  — , ) — шведская місіянерка, якая працавала ў горадзе Муш у Асманскай імперыі ў пачатку XX стагоддзя. Сведка генацыду армян.

## Біяграфія 
У 1901 годзе Місіянерскае таварыства шведскіх жанчын адправіла Альму Юхансан у Муш (Заходняя Арменія), дзе яна заставалася да снежня 1915 года. Яна працавала ў нямецкім прытулку для армянскіх дзяцей. Пасля пачатку Першай сусветнай вайны Юхансан стала сведкай генацыду армян. Яна напісала пра гэта кнігах «Ett folk i landsflykt: Ett år ur armeniernas historia» («Народ у выгнанні: адзін год з жыцця армян», 1930) і «Armeniskt flyktingliv» («Жыццё выгнаных», 1931). Юхансан таксама дала паказанні нямецкім і амерыканскім дыпламатам, якія былі апублікаваныя пазней.

У 1920—1922 гадах Юхансан жыла ў Канстанцінопалі, дзе дапамагала выратаванню ад генацыду армянскім дзецям-сіротам. У 1923 годзе пераехала ў грэчаскі горад Салонікі і адкрыла фабрыку для больш за 200 армянскіх жанчын-бежанцаў. Яна таксама заснавала армянскі дзіцячы сад і пачатковую школу ў Харылаасе. У 1941 годзе, пасля акупацыі Грэцыі краінамі «восі», вярнулася ў Швецыю.

Памерла 31 снежня 1974 года ў Стакгольме. Пахавана на Лясных могілках.

## Памяць 
У 2011 годзе ў Музеі-інстытуце генацыду армян адбылася цырымонія пахавання зямлі, прывезенай з магілы Альмы Юхансан, і была адкрыта мемарыяльная дошка. У 2015 годзе на Алеі падзякі ля ўваходу ў бібліятэку Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта быў усталяваны бюст Альмы Юхансан. У 2015 годзе аб дзейнасці Альмы Юхансан і чатырох іншых жанчын-місіянерак, якія сталі відавочцамі генацыду армян, быў зняты фільм «Карта выратавання».

Катэгорыя:Пратэстанцкія місіянеры
Катэгорыя:Дабрачынцы
Кокер

**Кокер** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джарвіс Кокер — брытанскі музыкант
* Джо Кокер — англійскі спявак
* Зіна Кокер — канадская біятланістка
* Уільям Чэмберс Кокер — амерыканскі міколаг і батанік
Галоўнае ўпраўленне міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва Міністэрства абароны Расіі

**Галоўнае ўпраўленне Міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі (ГУ МУС Мінабароны Расіі)** (былое 10-е ўпраўленне «дзесятка», ГУ МУС, вайсковая часць № 44708) — цэнтральны орган ваеннага ўпраўлення Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, з’яўляецца складовай часткай Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі, у падпарадкаванні якога знаходзіцца афармленне міжнародных дагавораў Мінабароны Расіі, ажыццяўленне ваеннага і ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва з краінамі НАТА, дзяржавамі СНД, АДКБ і іншымі дзяржавамі і краінамі.

## Гісторыя 
10-е ўпраўленне Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР (Упраўленне Міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва) у прамым падначаленні начальніка Генштаба было сфарміравана 15 сакавіка 1951 год на базе 10-га аддзела 2-га Галоўнага ўпраўлення Генеральнага штаба УС СССР загадам Міністра абароны СССР А. М. Васілеўскага. З 1960 года — 10-е Галоўнае ўпраўленне ГШ УС СССР.

7 мая 1992 года пераведзена ў падпарадкаванне Міністра абароны Расійскай Федэрацыі. Непасрэднае кіраўніцтва Галоўным упраўленнем ажыццяўляе намеснік міністра абароны Расійскай Федэрацыі, які адказвае за міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва.

## Начальнік 
* генерал-лейтэнант Міхаіл Іванавіч Дратвін (сакавік-май 1951),
* генерал-палкоўнік танкавых войскаў Георгій Сцяпанавіч Сідаровіч (май 1951-май 1953),
* генерал-лейтэнант інжынерна-тэхнічнай службы Аляксей Паўловіч Байкоў (май 1953 — чэрвень 1954),
* генерал арміі Аляксей Інакенцьевіч Антонаў (чэрвень 1954 — чэрвень 1962, адначасова з’яўляўся першым намеснікам начальніка Генеральнага штаба, з 1956 года — начальнікам штаба Аб’яднаных Узброеных сіл краін Варшаўскага дагавора),
* генерал-палкоўнік авіяцыі Мікалай Паўлавіч Дагаеў (1962—1975),
* генерал-палкоўнік Дзмітрый Канстанцінавіч Харчанка,
* генерал-палкоўнік Леанід Рыгоравіч Івашоў (1996—2001),
* генерал-палкоўнік Анатоль Ігнатавіч Мазуркевіч (2001—2007),
* генерал-лейтэнант Уладзімір Барысавіч Фёдараў (2007—2010),
* палкоўнік Алена Георгіеўна Князева (ч.в.а; май 2010 — май 2011),
* сапраўдны дзяржаўны саветнік Расіі 2 класа Сяргей Міхайлавіч Кошалеў, (3 мая 2011 — красавік 2017),
* генерал-лейтэнант Аляксандр Аляксандравіч Кшымаўскі (красавік 2017 — с. ч.).

## Структура 
* Міжнародна-дагаворнае кіраванне;
* Упраўленне ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва;
* Упраўленне ваеннага супрацоўніцтва з дзяржавамі-удзельнікамі СНД;
* Упраўленне знешніх зносін.

## Гл. таксама 
* Дэпартамент міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь

## Спасылкі 
* ГУ МВС на сайте Минобороны России
* НВО, Солдаты четырёх континентов и трёх океанов. Особенности выполнения интернационального долга воинами нашей страны.

Катэгорыя:Міністэрства абароны Расіі