open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маналіт (прадпрыемства)

**ААТ «ВЗРД „Маналіт“»** (ранейшая назва: Віцебскае вытворчае аб’яднанне «Маналіт») — прадпрыемства электроннай прамысловасці Віцебска, спецыялізуецца на вытворчасці кандэнсатараў і тэрмарэзістараў. Дырэктар: Акіф Джафар аглы Гасымаў, папярэднік — Мікалай Міхайлавіч Дуброўскі. Больш 800 рабочых.

## Гісторыя 
Рашэнне аб пачатку будаўніцтва завода было прынята ў 1953 годзе. Актыўнае яго будаўніцтва пачалося на забалочаным ускрайку Маркаўшчыны ў 1955 годзе. Праз 27 месяцаў вырас першы вытворчы корпус завода, а 28 лютага 1958 года ўжо была адгружана і здадзена спажыўцам першая партыя прадукцыі. Гэта дата і лічыцца днём нараджэння завода.

Спачатку завод спецыялізаваўся на выпуску толькі керамічных вырабаў. Ён быў першым прадпрыемствам такога профілю не толькі ў Віцебску, а і ў рэспубліцы.

У 1972 годзе завод ужо быў высока механізаваным прадпрыемствам — быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

У 1977 годзе аб’яднанню было прысуджана званне «Віцебскае вытворчае аб’яднанне „Маналіт“ імя 60-годзя Вялікага Кастрычніка».

27 траўня 2023 года Украіна ўвяла санкцыі супраць прадпрыемства. Паводле звестак Беларускага расследавальніцкага цэнтра, Беларускай службы Радыё «Свабода» і , завод вырабляе кампаненты для расійскага ваенна-прамысловага комплексу.

## Сённяшняе прадпрыемства 
На сённяшні дзень ААТ «Маналіт» — вядучы вытворца маналітных керамічных кандэнсатараў.

Асноўная прадукцыя: шматслойныя і аднаслойныя керамічныя і плёначныя кандэнсатары, вырабы з п’езакерамікі і іншыя п’езавырабы, пазістары, шматслойныя індуктыўнасці на керамічнай падложцы для паверхневага мантажу, складанае тэхналагічнае абсталяванне, сістэмы электроннага запальвання, устройствы цеплавой аховы электрарухавікоў, мікрафоны, бытавыя пыласосы і іншыя тавары шырокага ўжытку. На вытворчым аб’яднанні дзейнічае навукова-даследчы інстытут электроннай тэхнікі.

## Героі Сацыялістычнай Працы 
* Аляксандр Пятровіч Авечкін

## Літаратура 
* 
* Віцебскае вытворчае аб’яднанне «Маналіт» // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 454.

## Спасылкі 
* Сайт прадпрыемства

Катэгорыя:Вытворцы электронікі Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1958 годзе
Катэгорыя:1958 год у Віцебску
Сент-Вінсент

**Сент-Вінсент** () — вулканічны востраў у Карыбскім моры ў складзе Наветраных астравоў (архіпелаг Малыя Антыльскія астравы). Самая вялікая частка дзяржавы Сент-Вінсент і Грэнадзіны. Размяшчаецца паміж астравамі Сент-Люсія (аддзелены пралівам Сент-Вінсент) і Бекві. Плошча 344 км².

Асноўную частку в. Сент-Вінсент займаюць горы, пакрытыя лясамі. Найвышэйшы пункт вострава — вулкан Суфрыер (1234 м). Клімат трапічны, пасатны, вільготны; максімальная колькасць ападкаў у маі—лістападзе. Часта бываюць моцныя ўраганы.

Насельніцтва 116 тысяч чалавек (2001), галоўным чынам негры (нашчадкі рабоў) — 66 %, мулаты — 19 %, уключаючы чорных карыбаў (гарыфы — ад змешвання неграў і індзейцаў карыбаў), еўрапейцы (англічане, партугальцы) — 3,5 %, індыйцы — 5,4 %, індзейцы — 2 %. Афіцыйная мова — англійская; гутарковая — дыялект англійскай. Сярод вернікаў пераважаюць пратэстанты.

Галоўны горад і порт — Кінгстаўн. Маецца аэрапорт.

## Эканоміка 
* **Перавагі**: бананы; але выгодны доступ да рынка ЕС скончыўся ў 2006 годзе. Патэнцыял для турызму. Стабільная валюта. Вядучы вытворца марантавага крухмалу. Рост інфраструктуры.
* **Слабыя бакі**: нізкае дыверсіфікаванне. Канкурэнцыя з боку пастаўшчыкоў бананаў з Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыкі.

Катэгорыя:Астравы Сент-Вінсента і Грэнадзінаў
Катэгорыя:Наветраныя астравы
Акваторыя

thumb|250px|right|Акваторыя заліва Находка — від з космасу
**Аквато́рыя** (от  — вада, *territorium* — тэрыторыя) — участак воднай паверхні, абмежаваны натуральнымі, штучнымі або ўмоўнымі межамі.

Варта адрозніваць:
* натуральныя акваторыі: акіяны, моры, залівы, бухты, азёры.
* штучныя: порты, вадасховішчы.

У склад акваторыі порта ўваходзяць водныя падыходы да яго, рэйд і ўнутраная гавань ці басейны, у межах якіх размешчаны прычальныя збудаванні і адбываецца разгрузка і пагрузка суднаў.

Акваторыі портаў служаць:
* для стаянкі суднаў (партовая акваторыя);
* для пабудовы і рамонту суднаў (завадская акваторыя);
* для ўзлёту і пасадкі гідрасамалётаў;
* для выпрабавання ваеннай тэхнікі (водны палігон; мінны палігон) і інш.

## Гл. таксама 
* Водны аб'ект

Катэгорыя:Вадаёмы
Віцебскі школьны тэатр

**Віцебскі школьны тэатр** — тэатр, існаваў у 1671—1766 гг. у Віцебску пры езуіцкім калегіуме. Вядома пра выкананне ў канцы 17 ст. пасійнай лацінскай драмы «Два браты, святыя Канцый і Канцыян» (1693 г., з алегарычна-міфалагічным балетам, хорам і інтэрлюдыямі) і польскай драмы «Містычнае прычасце вяселля Генсерыка і Трызімунда» (з польска-беларускімі інтэрмедыямі, змешчаны ў т. зв. «Аршанскім кодэксе»). 

У 18 ст. ставіліся: панегірычная драма «Каштоўны камень у дзюбе крумкача Гасеўскіх, які ўпрыгожвае дзедаў пярсцёнак Корвінаў» (1737 г.), прысвечаная гербу віцебскіх магнатаў і 50-годдзю існавання калегіума, польскія трагедыі «Ар-таксар»  Я.Кушаля  (1765)  і  «Сеннахерыб»

(1766 г.). Выкладчыкамі рыторыкі і паэтыкі калегіума працавалі Д. Крачатоўскі, С. Макоўскі, Ян Заранак і інш. (яны звычайна і пісалі школьныя драмы).        

## Літаратура 
* Віцебскі школьны тэатр // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн., 1997. – Т. 4. – С. 233.
* Віцебскі школьны тэатр (1671-1766) // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн.,  2002. – Т. 1. – С. 216-217.

Катэгорыя:Тэатры Віцебска
Порт-Элізабет (Сент-Вінсент і Грэнадзіны)

thumb|Порт-Элізабет
**Порт-Элізабет** — горад на востраве Бекві, які належыць Сент-Вінсенту і Грэнадзінам. З'яўляецца адміністрацыйны цэнтрам акругі Грэнадзіны. Размешчаны па берагах заліва Адміралці-Бей на ўсходнім узбярэжжы вострава. Характарызуецца развітай турыстычнай індустрыяй.

Катэгорыя:Сент-Вінсент і Грэнадзіны
Грэнадзіны

**Грэнадзіны** () — астравы ў складзе архіпелага Малыя Антыльскія астравы, размешчаныя паміж астравамі Сент-Вінсент і Грэнада. Усяго налічваецца больш за 600 астравоў, скал і выспаў, якія ўваходзяць у склад дзяржаў Сент-Вінсент і Грэнадзіны і Грэнада. Агульная плошча — 86 км². Насельніцтва — 16100 чал.

Найбуйнейшы в. Карыёка (34 км²). Многія астравы ў атачэнні цудоўных пляжаў, акружаныя каралавымі рыфамі. У прыбярэжных водах вядзецца рыбная лоўля. Галоўная галіна эканомікі — абслугоўванне турыстаў.
міні|злева|200px|Карта

Найбуйнейшыя астравы:
* Карыёка
* Бекві
* Іль-Ронд
* Меро
* Юніян
* Мюстык
* Кануан
* астравы Табага-Кіс

Грэнадзіны
Грэнадзіны
Грэнадзіны
*
Віцебскі балет Піёна

**Віцебскі балет Піёна** — трупа, якая працавала ў 1845—47 гг. у Віцебску, створана балетмайстрам М. Піёнам.

## Будынак 
Да адкрыцця мясцовага тэатра балет выступаў у губернатарскім палацы, парку «Тывалі», будынку гарадской гімназіі.

23 снежня 1845 года адкрыўся ўласны будынак тэатру, створаны паводле праекта архітэктара М. Чарвінскага.

Тэатр меў паўкруглую форму залы. Гэтую форму стварала задняя драўляная сцяна ложаў. Столь над залай была плоская і апіралася на драўляныя бэлькі.

## Трупа 
У асноўным складзе трупы былі браты У. і А. Рыёны, муж і жонка Кос, Царова, Я. Чаховіч, а таксама кардэбалет з прыгонных сялян, адпушчаных у горад, і некалькіх запрошаных артыстаў.

Суправаджаў спектаклі мясцовы аркестр пад кіраўніцтвам скрыпача-віртуоза Г. П. Ягемана (Ягнова).

## Рэпертуар 
Сучаснікі адзначалі высокі ўзровень спектакляў, лепшыя з якіх вылучаліся сапраўдным адзінствам харэаграфіі і музычнай драматургіі.

У рэпертуары пастаўленыя ім балеты: «Вяселле ў Айцове» К. Курпінскага і Ю. Дамсэ, «Дзве статуі» Ю. Эльснера, «»  і , «Чарадзейная флейта, або Танцоўшчыкі паняволі» Маковеца, «Антыкварыус, або Баль у касцюмах», «Мімілья, або Штарыйцы», «Заручыны», «Тэатраманія, або Свавольствы кахання». Усе гэтыя балеты былі па сутнасці традыцыйнымі дывертысментамі з простым сюжэтам, у якія ўводзіліся народныя танцы, куплеты, «жывыя карціны», класічныя па і інш.

## Літаратура 
* 
* Витебский балет Пиона // Республика Беларусь : энциклопедия / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Мн., 2006. — Т. 2. — С. 705—706.

Катэгорыя:Тэатры Віцебска
Катэгорыя:Гісторыя Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1845 годзе
Катэгорыя:1845 год у Віцебску
Карыёка

**Карыёка**, або **Карыяку** () — востраў у складзе архіпелага Грэнадзіны (Малыя Антыльскія астравы), размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Карыбскага мора, на паўночны ўсход ад Грэнады. Уваходзіць у склад дзяржавы Грэнада.

Першы па велічыні востраў з Грэнадзінаў. Плошча 34 км², на востраве пражывае 6063 чалавек (2001 г.). Хілсбара — самае буйное паселішча на Карыёка. Клімат трапічны, пасатны. Востраў акружаны рыфамі. Асноўная крыніца прыбытку — абслугоўванне турыстаў.

## Спасылкі 
* Carriacou Facts

Катэгорыя:Астравы Грэнадзіны
Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы
Катэгорыя:Астравы Карыбскага мора
Праваслаўнае беларускае дэмакратычнае аб’яднанне

**Праваслаўнае беларускае дэмакратычнае аб’яднанне** (ПБДА) — рэлігійна-грамадская арганізацыя ў Заходняй Беларусі. Існавала з красавіка 1927 г. да 2-й паловы 1930-х гаодў. У склад яго кіраўніцтва (знаходзілася ў Вільні) уваходзілі В. Багдановіч, А. Назарэўскі, А. Коўш, Л. Голад і інш. Друкаваны орган — часопіс «Праваслаўная Беларусь».

## Мэты і задачы 
Абя’днанне ставіла за мэту абарону рэлігійных, палітычных, культурна-нацыянальных, эканамічных і юрыдычных правоў заходнебеларускага насельніцтва. ВЫступала за выкарыстанне беларускай мовы ў праваслаўных богаслужэннях і ўсіх сферах грамадскага жыцця, змагалася з праявамі нацыянальнай, рэлігійнай і інш. дыскрымінацыі беларусаў у Польшчы. Вырашэнне эканамічных праблем заходнебеларускай вёскі бачыла ў справядлівым падаткаабкладанні, развіцці разнастайных форм кааперацыі, надзяленні зямлёй бяднейшых пластоў. Актыўна выступала супраць польскага абшарніцтва ў Заходняй Беларусі падтрымлівала патрабаванні рабочых аб увядзенні 8-гадзіннага рабочага дня, устанўленні справядлівай сістэмы зарплат і пенсій, забароне дзіцячай працы і інш.

## Дзейнасць 
У складзе Беларускага цэнтральнага выбарчага камітэта і Блока нацыяналньых меншасцей ПБДА удзельнічала ў выбарчай кампаніі у польскі сейм і сенат (сакавік 1928 г.). Дзейнасць ПБДА падвяргалася нападкам з боку польскіх арганізацый нацыяналістычнага кірунку і праваслаўна-манархічных колаў расійскай эміграцыі.

## Літаратура 
* Васілеўскі, Ю. Праваслаўнае беларускае дэмакратычнае аб’яднанне / Юрка Васілеўскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 5. М — Пуд / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. — С. 554. — ISBN 985-11-0141-9.

Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:1927 год у Заходняй Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1927 годзе
Свята-Ануфрыеўская царква (Обаль)

**Свята-Ануфрыеўская царква** — колішні праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Обаль, знаходзіўся на вул. Дунічава. Пабудавана ў 1843 годзе з дрэва, у 1907 годзе была дабудавана званіца.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным зрубам з апсідай і бакавымі рызніцамі; да франтальнага фасада далучалася 2-ярусная званіца. Над бляшаным дахам зялёнай афарбоўкі і шатром званіцы цыбулепадобныя купалкі. Абшытыя цёсам зрубы на падмурку чляніліся 12 вялікімі вокнамі (з іх 6 на барабане купала і званіцы) і 3 малымі ў ліштвах (у рызніцах). У інтэр'еры меўся разны іканастас.

## Літаратура 
* Свята-Ануфрыеўская царква // Кулагін, А.М. Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А.М. Кулагін. – Мн., 2001. – С. 149.

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Обаль (Шумілінскі раён)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1843 годзе
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:1843 год у Беларусі
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Трапічны клімат

[thumb|Паўднёвая частка [Паўвостраў Фларыда|Фларыды знаходзіцца ў трапічным клімаце]]
**Трапічны клімат** — тып клімата, тыповы для тропікаў. Па прынятай для клімату класіфікацыі вызначаецца як неарыдны клімат, у якім усё 12 месяцаў у годзе сярэдняя тэмпература трымаецца вышэй 18 °C (64,4 °F).

Для трапічнага клімату характэрны невялікія сезонныя ваганні тэмпературы. У Паўночным паўшар’і на поўначы тропікі пераходзяць у субтропікі, на поўдні — у субэкватарыяльны пояс.

Трапічны клімат падзяляецца (па ўляганнях) на два падпаясы: трапічны сухі клімат і трапічны вільготны клімат. Першы тып клімату характэрны для амаль усіх трапічных пустынь, другі — для акіянічных астравоў, якія знаходзяцца ў нізкіх шыротах.

## Трапічны пустынны клімат 
]]
Клімат сухі і гарачы. Характэрны вялікія сутачныя і гадавыя ваганні тэмпературы (каля 20 °C). Тэмпература самага халоднага месяца не ніжэй +10 °C, цёплага — ад +30 да + 35 °C. Сутачныя ваганні тэмпературы дасягаюць 40 °C. Ападкаў выпадае да 150 мм за год.

Уласцівы заходнім і цэнтральным рэгіёнам мацерыкоў (пустыні Сахара, Калахары, Наміб, Атакама, большая частка Аўстраліі, паўднёвая частка Аравійскага паўвострава).

## Трапічны вільготны клімат 
Клімат цёплы і вільготны. Ваганні тэмператур адносна невялікія. Сярэднемесячныя тэмпературы ад +18 да +28 °C. Колькасць ападкаў складае 1500—2000 мм за год.

Характэрны ўсходнім узбярэжжам мацерыкоў, якія абмываюцца цёплымі цячэннямі (усход Бразільскага нагор’я, Цэнтральнай Амерыкі, Антыльскіх астравоў, усход Паўночнай Афрыкі і Аўстраліі і інш.).

## Гл. таксама 
* Тропікі
* Трапічнае паветра

## Літаратура 
* 
* 
* Климатология и метеорология : учебное пособие по курсу «Науки о Земле» для студентов, обучающихся по специальности 28020265 «Инженерная защита окружающей среды» / сост. В. А. Михеев. — Ульяновск: УлГТУ, 2009. — 114 с. — 100 экз. — ISBN 978-5-9795-0533-6.
* *Сидоров В. В.* Метеорология и климатология : учебное пособие / В. В. Сидоров. — Екатеринбург: ГОУ ВПО УГТУ-УПИ, 2006. — 146 с. — 100 экз. — ISBN 5-321-00894-9.
* Глава 3. Тропический пояс // Климатология. География климатов : География климатов : учебное пособие / В. Н. Сорокина, Д. Ю. Гущина ; Московский гос. ун-т им. М. В. Ломоносова. — М. : Географический факультет МГУ, 2006. — С. 18—29. — 103 с. : ил.; 21 см; ISBN 5-89575-107-5.

## Спасылкі 
* Тропический климат  // ProTown.ru 
* Тропический климат  // Энциклопедия климата «О климате» 

Катэгорыя:Клімат
Катэгорыя:Тропікі
Сельдэрэй

**Сельдэрэ́й** (*Apium*) — род кветкавых раслін сямейства , агароднінная культура.

## Апісанне 
Двухгадовыя (у культуры аднагадовыя) травы. У першы год утвараюць разетку лісця вышынёй 30—50 см, на другі — баразнаватыя, прамыя, галінастыя сцёблы вышынёй да 150 см і суквецці (складаныя парасоны). Кветкі дробныя, зеленаватыя, крэмавыя, або бежавыя ў складаным парасоніку. Плод — сямянка.

Лісце і караняплоды багатыя аскарбінавай кіслатой, карацінам, вітамінамі, мікраэлементамі, эфірным алеем. Багаты солямі калію, магнію, жалеза, кальцыю, фосфару.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны па ўсіх кантынентах акрамя Антарктыды. Вырошчваўся ў старажытным Рыме і Егіпце.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Сельдэрэй: карысныя ўласцівасці і рэцэпты 
* 
* *Apium* (Сельдерей) // ИАС «ООПТ России»

Катэгорыя:Парасонавыя
Катэгорыя:Карняплоды
Катэгорыя:Спецыі
Паліцыя Вялікага Герцагства Люксембург

thumb|Дарожная паліцыя Люксембурга
thumb|Патрульная паліцэйская машына Люксембурга

**Паліцыя Вялікага Герцагства Люксембург** () — асноўны праваахоўны орган Вялікага Герцагства Люксембург.

Паліцыя знаходзіцца пад кіраўніцтвам міністэрства ўнутраных спраў Люксембурга, хоць падпарадкоўваецца і падкантрольная асабіста Вялікаму Герцагу Люксембурга. Паліцыя Вялікага Герцагства Люксембург існуе ў сваёй цяперашняй форме з 1 студзеня 2000 годзе, калі жандармерыя Люксембурга была злучаная з паліцыяй.

Паліцыя адказная за забеспячэнне ўнутранай бяспекі ў герцагстве, падтрымлівае грамадcкі парадак, і кантралюе выкананне ўказаў Вялікага князя. Яна таксама абавязана аказваць дапамогу ўзброеным сілам у іх унутраных аперацыях, паводле прадпісанняў Вялікага герцага.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт паліцыі Вялікага Герцагства Люксэмбург
* Musée International d’Effets de Gendarmerie et Police Luxemourg

Катэгорыя:Люксембург
Люксембург
Віцебскі літаратурны музей

**Віцебскі літаратурны музей** — філіял Віцебскага абласнога краязнаўчага музея. Створаны ў горадзе Віцебску 26 кастрычніка 1988 года паводле пастановы Віцебскага гарвыканкама. Загадчыца філіяла С. М. Казлова. Зараз знаходзіцца на рэканструкцыі.

Музей мае экспазіцыйную і выставачную залы і галерэю. Плошча агульнай экспазіцыі 250 м².

## Музейная экспазіцыя 
Значная частка экспазіцыі прысвечана старажытнаму Полацку і знакамітым беларускім асветнікам: Ефрасінні Полацкай, Францыску Скарыну, Сімяону Полацкаму. На фоне арыгіналаў старадрукаў прадстаўлены муляжы страчаных рэліквій нацыянальнай культуры: Друцкае евангелле, «Евангелле» В. Цяпінскага і інш. Экспазіцыя знаёміць з творчасцю беларуска-польскіх пісьменнікаў 18—19 ст.: Ф. Князьніна, Я. Баршчэўскага, А. Рыпінскага, А. Вярыгі-Дарэўскага і інш.; рускіх пісьменнікаў, шляхі якіх пралягалі праз Віцебшчыну: А. Пушкіна, М. Гогаля, І. Лажэчнікава, І. Буніна, Г. Успенскага. Рэдкія дакументы і фотаздымкі расказваюць пра Віцебскую філію літаратурнага аб'яднання «Маладняк», пра пісьменнікаў 1920—30-х гг.: В. Ластоўскага, М. Зарэцкага, У. Дубоўку, І. Батрака (Казлоўскага), пра пісьменнікаў, што загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны: А. Гейнэ, А. Дубровіча, Р. Жалязняка, А. Жаўрука і інш.

Музей таксама праводзіць часовыя выстаўкі, прысвечаныя ў асноўным сучасным пісьменнікам, значнае месца адводзіцца творчасці У. Караткевіча і В. Быкава.

## Літаратура 
* Казлова, С.М. Віцебскі літаратурны музей / С.М. Казлова // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. Г.П. Пашкоў, Л.В. Календа, М.Г. Нікіцін. - Мн., 2008. – С. 177-178.

## Спасылкі 
*Будынак Віцебскага літаратурнага музея // radzima.org

Катэгорыя:Музеі Віцебска
Катэгорыя:Літаратурныя музеі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:1988 год у Віцебску
Павел Алегавіч Лойка

**Павел Алегавіч Лойка** (,  — , Мінск) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1984), дацэнт (2000).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 ліпеня 1958 года ў Слоніме. Сын беларускага філолага і пісьменніка Алега Лойкі.

У 1980 годзе скончыў гістарычны факультэт БДУ. З 1983 года — супрацоўнік, у 1990—2000 гадах — загадчык аддзела гісторыі Беларусі XIII—XVIII стагодзяў Інстытута гісторыі НАН Беларусі.

У 1984 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Феадальная рэнта ў прыватнаўласніцкіх маёнтках Беларусі ў другой палове XVI—XVIII ст.»

Адначасова ў 1994—2006 гадах — загадчык кафедры гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў гістарычнага факультэта БДУ. У 2006—2010 гадах — дацэнт кафедры. Выкладаў гісторыю Беларусі ў Беларускім гуманітарным ліцэі.

Член Савета заснавальнікаў Грамадскага навукова-аналітычнага цэнтра «Беларуская перспектыва».

Памёр 22 кастрычніка 2010 года ў Мінску. Пахаваны на Міханавіцкіх могілках.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў праблемы дзяржаўна-палітычнага развіцця Вялікага Княства Літоўскага ў XVI стагоддзі, аграрную гісторыю Беларусі XVI—XVIII стагоддзяў.

## Працы 
Друкаваўся з 1982 года ў Беларусі, Расіі, Польшчы, Германіі. Адзін з аўтараў, рэдактараў і складальнікаў школьных падручнікаў, навуковых зборнікаў і манаграфій па гісторыі.

* Паўстанне сялян пад кіраўніцтвам Вашчылы. Мінск, 1988 (у сааўтарстве з Васілём Мялешкам).
* Прыватнаўласніцкія сяляне Беларусі. Эвалюцыя феадальнай рэнты ў другой палове XVI—XVIII стст. Мінск, 1991.
* І ўзняўся люд просты. Мінск, 1992 (у сааўтарстве з Васілём Мялешкам).
* Шляхта беларускіх зямель у грамадска-палітычным жыцці Рэчы Паспалітай другой паловы XVI — першай трэці XVII ст. Мінск: БДУ, 2002.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Варонін В.* Павел Лойка (12.07.1958 — 22.10.2010) // Беларускі гістарычны агляд. 2010, Т. 17, Сш. 1-2.
* 
* *Сосна У. А.* Памяці гісторыка-медыявіста Паўла Алегавіча Лойкі (12.07.1958-22.10.2010). Беларускія сяляне і шляхта ў даследаваннях Паўла Лойкі  / У. А. Сосна // Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы: науч. сб. Вып. 3. — Мн.: РИВШ, 2010.
* *Падалінскі У. А.*, *Дзянісава А. Р.* Гісторыя Беларусі перыяду Сярэднявечча і ранняга Новага Часу ў даследаваннях Паўла Лойкі (1958—2010) // Журнал Белорусского государственного университета. История. № 3, 2018. — С. 110—119.

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Праваслаўная Беларусь (1927)

**«Праваслаўная Беларусь»** — рэлігійна-грамадскі і палітычны часопіс, орган Праваслаўнага беларускага дэмакратычнага аб’яднання.

Выдаваўся з кастрычніка 1927 да 1928 гг. у Вільні (у 1927 г. — два разы, у 1928 г. — тры разы ў месяц) на беларускай мове. Рэдактар Л. Голад. Выйшла больш за 10 нумароў, асобныя з іх былі канфіскаваны.

## «Палітыка» часопіса 
Часопіс выкрываў палітыку польскіх улад у адносінах да нацыянальных меншасцей, у т.л. беларусаў, у Заходняй Беларусі (артыкулы «Блок нацыянальных меншасцей», «Юрітэр злуецца» В. Васілевіча; «Польскі радыкалізм і справы нацыянальных меншасцей» У. Самойлы пад псеўд. Наглядчык), востра крытыкаваў іерархаў праваслаўнай аўтакефальнай царквы ў Польшчы за сервілізм і ўгодніцтва перад уладай («Аўтакеффалія», «Адказ мітрапаліта Дзіянісія мітрапаліту Сергію», «Мітрапалічы блок» В. Багдановіча). Шмат увагі аддаваў асвятленню выбарчай кампаніі напярэдадні выбараў у полські сейм і сенат (сакавік 1928 г.), праводзіў ідэю стварэння адзінага выбарчага блока нацыянальных меншасцей, крытыкаваў пазіцыю Рускага народнага аб’яднання за адмову ўдзельнічаць у ім («Мы і РНА» пад псеўд. Сябра), рыхтваў грамадскую думку Заходняй Беларусі да выбараў («Палітычная спеласць», «Чарговае заданне» Л. Голада; «Беларускія выбарныя справы» Сябра). На старонках часопіса змешчаны інфармацыя пра з’езд беларускіх выбаршчыкаў у Вільні (27 снежня 1927 г.) і прынятая ім платформа Беларускага цэнтральнага аб’яднання выбарчага камітэта блока нацыянальных меншасцей, пра дзейнасць створанага пасля выбараў Беларускага пасольскага клуба, працэс 56-і над дзеячамі Беларускай сялянска-работніцкай грамады, даклад Багдановіча «Беларускі пасольскі клуб і яго праца ў сейме і сенаце 1922—1927 гг.» і яго ўспаміны «Дзесяць гадоў таму назад» пра ўдзел у Вялікім царкоўным саборы ў лістападзе 1917 г. у Маскве, матэрыялы пра праследаванне польскімі ўладамі праваслаўных у Заходняй Беларусі («Маламажэйкаўская мураванка» пад псеўд. Мураванкаўскі прыхажанін, «Навадворская царква» Я. Гаротнага) і інш.

## Рубрыкі 
* «Царкоўная хроніка»
* «Палітычная хроніка»
* «З беларускага жыцця»
* «Наша пошта»
* «Абвесткі» і інш.

Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:1927 год у Вільні
Леанід Уладзіміравіч Калядзінскі

**Леанід Уладзіміравіч Калядзінскі** (нар. , Мінск) — беларускі археолаг. Спецыяліст па гісторыі матэрыяльнай культуры гарадоў і замкаў Беларусі X—XVIII стагоддзяў. Кандыдат гістарычных навук (1991), дацэнт (1995).

## Біяграфія 
Скончыў у 1977 годзе гістарычны факультэт БДУ. У 1974—1994 гадах працаваў у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, спачатку лабарант, з 1992 года — старшы навуковы супрацоўнік аддзела археалогіі сярэдневяковага перыяду.

У 1991 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Верхні замак Віцебска ў XI—XVII стст.» У 1994—2013 гадах дацэнт кафедры дапаможных гістарычных дысцыплін і методыкі выкладання гісторыі, выкладчык археалогіі БДПУ імя М. Танка.

З 2013 года працуе ў Цэнтры даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі: старшы навуковы супрацоўнік аддзела архітэктуры, старшы навуковы супрацоўнік рэспубліканскай лабараторыі гісторыка-культурнай спадчыны.

Скончыў дактарантуру Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: матэрыяльная культура гарадоў і замкаў Беларусі X—XVIII стагоддзяў, этапы яе фарміравання; віталітыўная культура (культура штодзённага побыту, жыццезабеспячэння). Вывучае матэрыяльную культуру сярэдневечных беларускіх гарадоў: Брэста, Віцебска, Слуцка, Капыля.

Удзельнічаў у раскопках, абследаваў помнікі археалогіі. У 1980—1981 гадах браў удзел у падземных даследаваннях мінскага Замчышча, у 1995 гадах даследаваў курганы ў прадмесці Сухарава (Мінск). Аўтар шматлікіх навуковых і навукова-папулярных артыкулаў па археалогіі і гісторыі Беларусі, у тым ліку па старажытнасцях Мінска.

Стваральнік археалагічнага музея ў Віцебску, які функцыянаваў у 1982—1989 гадах. Навуковы кансультант па бытавой культуры XVI стагоддзя пры стварэнні мастацкага кінафільма «Анастасія Слуцкая».

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Цэнтральнага савета Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры (1981), падзяка ад Віцебскага гарадскога выканаўчага камітэта «за неацэнны ўклад у вывучэнне гісторыі г. Віцебска» (2002), падзяка ад адміністрацыі Фрунзенскага раёна г. Мінска «за плённую працу і папулярызацыю гістарычнай спадчыны» (2008).

## Бібліяграфія 
* Верхний замок Витебска (IX—XVIII вв.). Гродно, 2021.
* Уводзіны ў археалогію: дапаможнік. Гродна, 2013.
* Асновы археалогіі: уводзіны ў прадмет. Вучэбна-метадычны дапаможнік. Мінск, 2013.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Археолагі СССР
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Польскае бюро пры ЦК КП(б)Б

**Польскае бюро пры ЦК КП(б)Б**, **Польбюро пры ЦК КП(б)Б**. Існавала з пачатку 1920-х гадоў да 1929 г. у Мінску. Друкаваны орган — газета «Młot», «Orka» (з 1926 г.).

## Мэты і задачы 
Польскае бюро ставіла сабе за мэту правядзенне ідэалагічнай працы сярод польскага насельніцтва БССР, намагалася ўзаконіць палітызаванае атаясамленне часткі беларускага этнасу каталіцкага веравызнання з польскай нацыянальнай прыналежнасцю.

## Дзейнасць 
Сваю дзейнасць ажыццяўляла праз шэраг нізавых арганізацый камуністаў-палякаў, а таксама мясцовых Польбюро пры Бабруйскім, Барысаўскім, Віцебскім, Калінінскім і Мінскім акруговых камітэтах КП(б)Б. Разам з ЦВК БССР Польбюро правяло 1-ы Усебеларускі з’езд палякаў-сялян БССР (сакавік 1926 г.), 2-і Усебеларускі з’езд працоўных палякаў БССР (1929 г.), выбары дэлегатаў на Сусветны з’езд палякаў (1929 г.) і інш. Сярод гарадской і вясковай моладзі БССР каталіцкага веравызнання працавалі Польбюро пры ЦК ЛКСМБ, а таксама мясцовае Польбюро ЛКСМБ у некаторых акругах.

## Сакратары 
* Цесьляк
* В. Шаля
* В. Внароўскі

## Літаратура 
* *Карашчанка, І.* Польскае бюро пры ЦК КП(б)Б / Ігар Карашчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 5. М — Пуд / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. — С. 545. — ISBN 985-11-0141-9.

Катэгорыя:Цэнтральны камітэт КПБ
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920-я гады
Катэгорыя:1920-я ў Мінску
Катэгорыя:Палякі на Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1929 годзе
Візма Бэлшавіца

**Візма Бэлшавіца**, у шлюбе **Элсберга** (; ,  — , ) — латвійская паэтэса, празаік, драматург, кінасцэнарыст, перакладчык, неаднаразовы намінант Нобелеўскай прэміі.

## Біяграфія 
З сям’і рабочых. Бацька хварэў на алкагалізм. Вырасла ў Рызе і на ферме сваякоў у Курземе. Скончыла Літаратурны інстытут імя Горкага ў Маскве (1955—1961). Сыны Клаус і Яніс — пісьменнікі. Памерла пасля доўгай хваробы.

## Творчасць 
Дэбютавала вершам у 1947 годзе. Першая кніга вершаў выйшла ў 1955 г., за савецкім часам вершы Бэлшавіцы жорстка цэнзураваліся. В. Бэлшавіца надоўга сышла з публічнага літаратурнага жыцця. Тым часам, кнігі яе публікаваліся ў Швецыі, Фінляндыі, Вялікабрытаніі, Францыі, ЗША і іншых краінах. Творы перакладзены на 40 моў.

Аўтар паэмы «Запіскі Індрыка Латыша на палях Лівонскай хронікі» (1971), зборнікаў паэзіі «Цяпло зямлі» (1959), «Мора палае» (1966), «Гадавыя кольцы» (1969), «Красавіцкі дождж» (1978), «Клубок матаецца» (1981), «Час жоўталісця» (1987), зборнікаў апавяданняў «Апавяданні з Кікурагса» (1965), «Няшчасце ў доме» (1979), «Разбітае сэрца на Дошцы гонару» (1997). У 1990-я апублікавала раманную аўтабіяграфічную трылогію — «Біле», «Біле жыве далей» і «Прыгожая маладосць Біле».

Апроч паэзіі, займалася перакладамі з англійскай (Шэкспір, Т. С. Эліёт), італьянскай (Дантэ), рускай (Пушкін) і ўкраінскай.

## Прызнанне 
Паводле навелы Бэлшавіцы зняты фільм «Усё з-за гэтай свавольнай Паўліны» (1979), які набыў вялікую папулярнасць у Латвіі. У 1990 годзе абрана ганаровым членам Акадэміі навукі Латвіі. Неаднаразова атрымлівала ў Латвіі і за мяжой прэстыжныя літаратурныя прэміі (прэмія Тумаса Транстромера, 1998, і інш.). Кавалер Ордэна Трох Зорак.

## Беларускія пераклады 
* Бэлшавіца В. Белы алень: Лірыка / Перакл. В. Сёмухі, прадм. І. Чаклы. Мн., 1985.
* Выбраная лірыка / Візма Бэлшавіца. — Мінск : Зміцер Колас, 2018. — 102, [1] с. — («Паэты планеты»).

## Літаратура 
* Kubulin̦a A. Vizma Belševica: monogrāfija. — Rīga: Preses nams, 1997;
* Dvīņu zīmē: Vizmas Belševicas nozīme latviešu literatūrā un vēsturē: konferences materiāli / Margita Gūtmane, ed. — Rīga: Karogs, 2007.

Катэгорыя:Паэты Латвіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Латвіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Латвіі
Катэгорыя:Латышскамоўныя паэты
Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Афіцэры ордэна Трох Зорак
Бітва за Пелеліу

**Бі́тва за Пеле́ліу** — бітва на Ціхім акіяне пад час Другой сусветнай вайны паміж ЗША і Японіей. Захоп аэрадрома на востраве дапамог абараніць амерыканскія камунікацыі ў выпадку высадкі на Філіпінах і зняць пагрозу над прамымі шляхамі паведамлення амерыканскай арміі.

## Гл. таксама 
* Бітва за Акінаву
* Бітва за Івадзіму

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Бітва за Пелеліу 
* Спіс амерыканскіх пехацінцаў якія ўдзельнічалі ў бітве за Пелеліу 

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы вайны на Ціхім акіяне
Катэгорыя:Бітвы ЗША
Катэгорыя:Бітвы Японіі
Царква ў імя роўнаапостальных Кірыла і Мяфодзія (Віцебск)

**Царква ў імя роўнаапостальных Кірыла і Мяфодзія** — праваслаўны храм Віцебска. Царква адкрылася ў 1998 годзе на вул. Крылова, 7 у будынку Віцебскага епархіяльнага ўпраўлення і Віцебскага духоўнага вучылішча (былая духоўная семінарыя). Адносіцца да Віцебскага духоўнага вучылішча. Будынак адрэстаўрыраваны (раней тут размяшчалася мужчынская Аляксандраўская гімназія). 

Царква размешчана на 2-м паверсе.

## Літаратура 
* Царква ў імя святых роўнаапостальных Кірыла і Мяфодзія // Кулагін, А.М. Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А.М. Кулагін. - Мн., 2007. – С. 82.

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Віцебска
Катэгорыя:1998 год у Віцебску
Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Задунаўская слабада

**Задунаўская слабада** — археалагічны помнік Віцебска. Знаходзіцца левым беразе р. Віцьба, у месцы ўпадзення ў яе ручая Дуная, на ўсход ад Ніжняга і Узгорскага замкаў. Плошча каля 5 га. З’яўлялася пасадам феадальнага Віцебска XIV—XVII стагоддзяў. Паводле пісьмовых крыніц XVI—XVII стагоддзяў, падзялялася на паўночны (Кстоўская гара) і паўднёва-ўсходні (Задунаўе) участкі.

## Навуковыя даследаванні 
Абследаваў у 1977 г. М. Л. Ткачоў, у 1980—81 гг. В. М. Ляўко правяла раскопкі на Кстоўскай гары і ў Задунаўі на агульнай плошчы 420 м². Культурны пласт на Кстоўскай гары 0,4—1,2 м, у Задунаўі — 1,5 м. Большасць знаходак (кераміка, вырабы з жалеза, шкла) адносіцца да XVI—XVII стагоддзяў. У раскопах выяўлены рэшткі жытлаў XIV—XV стагоддзяў з бытавымі рэчамі. Знаходкі па тэхналогіі апрацоўкі і вонкавым выглядзе адрозніваюцца ад матэрыялаў, выяўленых пры раскопках віцебскіх замкаў, і сведчаць аб самастойным развіцці гэтага паселішча. У пісьмовых крыніцах адзначана слабая заселенасць участка ў XVI—XVII стагоддзях, калі ён быў ужо гарадскім пасадам. Гэтыя ж крыніцы сведчаць аб наяўнасці на Кстоўскай гары курганнага некропаля — відаць, аднаго з месцаў пахавання гараджан. Цяпер культурны пласт у Задунаўскай слабадзе прасочваецца на абмежаваным участку, прыкладна ў 800 м². У шурфе № 1 (на рагу вуліц Даватара і праспекта Фрунзэ) на мацерыку выяўлены фрагмент драўлянай пабудовы XVII ст. са слядамі пажару.

## Літаратура 
* Ляўко, В. М. Задунаўская слабада / В. М. Ляўко // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 62-63.

Катэгорыя:Гісторыя Віцебска
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Віцебскага раёна
Заручаўская слабада

**Заручаўская слабада** — помнік археалогіі Віцебска. Знаходзіцца на паўднёвы ўсход ад Ніжняга замка, паміж вуліц імя газеты «Правда», Гогаля, Калініна, злева ад былога Гапеева ручая, які ўпадаў у Заходнюю Дзвіну. З'яўлялася пасадам Віцебска 12—17 стагоддзяў. Плошча 10 га. Гісторык А. П. Сапуноў адзначаў на аснове пісьмовых крыніц наяўнасць ва ўсходняй, больш высокай частцы Заручаўя курганнага некропаля — «валатовак» побач з Святадухаўскай царквой (пабудавана ў 14 ст.). Гэта частка, паводле назіранняў краязнаўцаў-гісторыкаў 19 ст., засялілася не раней 18 ст. Заходні, больш нізкі ўчастак Заручаўя быў заселены яшчэ ў эпоху Сярэднявечча. У 16 ст. тут знаходзілася «кажамяцкая» царква, якая належала гарбарам. Уздоўж Заходняй Дзвіны праходзіла вуліца Вялікая, якая злучала Ніжні замак з Заручаўем. Шурфоўка, праведзеная В. М. Ляўко ў 1981 г., пацвердзіла адсутнасць культурнага пласта ва ўсходняй частцы Заручаўя. Гэта падмацоўваецца матэрыяламі геалагічнага свідравання і археалагічнымі назіраннямі ў час будаўніцтва. Тут выяўлены толькі фундаменты жаночага манастыра 19 ст. і рэшткі керамікі гэтага часу.

Шурфы і раскопы агульнай плошчай каля 150 м² былі закладзены ў заходняй частцы Заручаўя ўздоўж ракі Заходняя Дзвіна на тэрыторыі скве­ра каля вуліцы Калініна. Культурны пласт 0,5—2 м. Магутнасць яго павялічваецца на поўдзень ад Ніжняга замка. Тут знойдзена кераміка і шыферныя прасліцы 12 ст. Каля Ніжняга замка культурны пласт датуецца 16—18 стагоддзямі. Рэчы з Заручаўя ідэнтычныя знаходкам Задунаўскай слабады і дазваляюць меркаваць, што на гэтым месцы ў старажытны час існавала сельскае паселішча, якое ў эпоху феадалізму стала пасадам Віцебска.

## Літаратура 
* *Ляўко, В. М.* Заручаўская слабада / В. М. Ляўко // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 63.
* *Якімовіч, Ю. А.* Помнікі горадабудаўніцтва Віцебска / Ю. А. Якімовіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 594.

Катэгорыя:Гісторыя Віцебска
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Віцебскага раёна
Даламіт (прадпрыемства)

**ААТ «Даламіт»** — беларуская кампанія, размешчаная ў Віцебску (да 1970 года — у пасёлку Руба Віцебскага раёна), адзіны вытворца даламіту і вырабаў з яго ў Беларусі.

Член Рэспубліканскага саюза будаўнікоў.

## Гісторыя 
Прадпрыемства створана ў 1931 г. у гарадскім пасёлку Руба Віцебскага раёна (з 1999 г. — у межах Віцебска) як вапнавы завод. У Вялікую Айчынную вайну разбураны, у 1949 г. адноўлены. Пасля пуску у 1967 г. 1-й чаргі завода даламітавай мукі — камбінат вапнавых матэрыялаў. У 1971 г. пушчана 2-я чарга гэтага завода, у 1974 г. пабудаваны завод «Гралева-1», у 1978 г. — «Гралева-2». З 1978 г. — вытворчае аб’яднанне «Даламіт», з 1995 г. сучасная назва. Працуе на мясцовай сыравіне — даламітах радовішча Гралева.

## Асноўная прадукцыя 
* Даламітавае ўгнаенне для вапнавання кіслых глебаў
* Мінеральны парашок для асфальтабетонных сумесей
* Напаўняльнік для покрыўнага слоя рубероіду
* Здробнены даламіт для будаўнічых работ і інш.

## Генеральныя дырэктары 
* з 27 сакавіка 2023 — Сяргей Мікалаевіч Саглаеў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Віцебскае акцыянернае таварыства «Даламіт» // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 454.

Катэгорыя:Прадпрыемствы Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1931 годзе
Катэгорыя:1931 год у Віцебску
Катэгорыя:Руба
Свята-Духаўскі жаночы манастыр (Віцебск)

**Свята-Духаўскі жаночы манастыр** — праваслаўны манастыр горада Віцебска. Знаходзіцца на вуліцы Талстога. Заснаваны ў 1345 г., аднавіў дзейнасць у 2001 г. Пры манастыры дзейнічае хатняя царква імя святой роўнаапостальнай Вольгі.

## Гісторыя 
Паводле мясцовага падання, манастыр заснаваны ў канцы 1380-х княгіняй Ульянай Аляксандраўнай, удавой вялікага князя літоўскага Альгерда, які пабудаваў галоўны храм манастыра — царкву Святога Духа. Быццам Ульяна прыкладна ў 1392—1393 прыняла ў манастыры схіму пад імем Марфа, неўзабаве памерла і была пахаваная ў манастыры.

У 1618 г. узнікла пытанне аб ператварэнні манастыра ва ўніяцкі-базыліянскі кляштар. Уніяты ўладкаваліся тут пасля вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667).

У 1839 г. Свята-Духаўскі манастыр зноў стаў праваслаўным. Да сярэдзіны 19 ст. манастыр прыходзіць у запусценне: у 1855 годзе тут заставалася толькі шэсць пажылых манашак. Неўзабаве манастыр зачыніўся: спачатку тут размясцілася жаночая турма, затым — жаночае духоўнае вучылішча. У 1918 годзе будынак колішняга манастыра заняў Губвыканкам. У 1947 годзе Свята-Духаўскі храм быў разбураны.

3 мая 2001 г. Свята-Духаўскі жаночы манастыр быў адроджаны. У цяперашні час ён размяшчаецца ў будынку Духоўна-культурнага Цэнтра, дзе знаходзіцца царква імя святой роўнаапостальнай Вольгі і келлі манашак. Тэрыторыя манастыра паступова аднаўляецца.

## Архітэктура 
Манастыр знаходзіцца ў мураваным будынку 19 ст. Мае развітую аб'ёмна-прасторавую кампазіцыю са складанай канфігурацыяй плана — 3 рознавялікія крылы, што абмяжоўваюць унутраны двор. Галоўны асіметрычны фасад расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, дэкарыраванымі сандрыкамі і паўкруглымі нішамі. Плоскасць фасада падзелена на паверхі прафіляваным поясам і карнізам, завершана двума трохвугольнымі франтонамі. Будынак падзелены на шэраг секцый з самастойнымі ўваходамі, пераважна з двара. У архітэктуры выкарыстаны эле­менты класіцызму.

## Літаратура 
* Свята-духаўскі жаночы манастыр // *Кулагін, А.М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн., 2007. — С. 83—84.

## Спасылкі 
* Свято-Духов женский монастырь 
* 

Катэгорыя:Культавыя збудаванні Віцебска
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі
Катэгорыя:Жаночыя манастыры
Катэгорыя:1345 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Катэгорыя:2001 год у Віцебску
Катэгорыя:XIV стагоддзе ў Віцебску
Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Царква ў імя святога дабравернага князя Аляксандра Неўскага (Віцебск)

**Царква ў імя святога дабравернага князя Аляксандра Неўскага** — праваслаўны храм Віцебска. Знаходзіцца на плошчы 1000-годдзя Віцебска. Пабудавана ў 1996 г. з дрэва (архітэктар Я. Калбовіч) у час рэстаўрацыі Дабравешчанскай царквы, побач з ёй.

## Архітэктура 
Вырашана ў стылі царкоўнай архітэктуры Рускай Поўначы (знак удзячнасці архітэктара людзям, якія апекаваліся аб ім у дзяцінстве). Ашаляваны прамавугольны ў плане зруб пераходзіць у 3-гранную апсіду. Вальмавы дах над ёй завершаны цыбулепадобнай галоўкай з лемехавым пакрыццём. Над 2-схільным дахам зруба малітоўнай залы ўрэзаны чацвярык з васьмерыком, за­вершаны высокім шатром з лемехавай галоўкай. Уваход вырашаны 2-схільнай навіссю з падкарнізнымі падзорамі.

У інтэр'еры на ветразях адкрыты светлавы бара­бан, над прытворам — хоры, адкрытыя невялікім арачным праёмам. Сцены і столь ашаляваны.

## Літаратура 
* Царква ў імя святога дабравер­нага князя Аляксандра Неўскага // Кулагін, А.М. Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А.М. Кулагін. - Мн., 2007. - С. 80.

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Віцебска
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:1996 год у Віцебску
Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Гавайская мова

**Гава́йская мова** (*ʻōlelo Hawaiʻi*) — палінезійская мова, родная мова гавайцаў. Нароўні з англійскай, афіцыйная мова Гаваяў.

## Пісьмовасць 
Пісьмовасць складзена пасля 1820 г. на лацінцы.

**Арфаграфія**

## Распаўсюджанасць 
На гавайскай мове былі напісаны Канстытуцыя Гавайскага каралеўства, шэраг кніг, перакладзена Біблія. Цяпер на гавайскай мове выдаецца часопіс, выкарыстоўваецца ў штаце Гаваі на радыё і тэлебачанні. Выкладаецца ў пачатковых школах.

На аснове гавайскай і англійскай моў існуе гаворка *гавайскі піджын* (*Hawaiian Pidgin*).

## Размоўнік 
## Спасылкі 
* Гавайская мова
* Папулярныя гавайскія словы і выразы 

Катэгорыя:Культура Гаваяў
Катэгорыя:Мовы ЗША
Катэгорыя:Палінезійскія мовы
Віцебская берасцяная грамата

**Віцебская берасцяная грамата** — берасцяная грамата, выпадкова знойдзеная ў горадзе Віцебску ў час земляных работ на плошчы Свабоды ў 1959 г. экскаватаршчыкам Яўгенам Фраловым на глыбіні 3 — 4 м ад паверхні зямлі. Знаходка стала сенсацыяй у навуцы, бо дагэтуль аналагічныя рэліквіі меліся толькі ў Ноўгарадзе (Расія). Зберагаецца ў Віцебскім абласным краязнаўчым музеі.

## Апісанне і змест 
Грамата напісана на кавалку бяросты памерам 17х4,5 см. Тэкст:

От Степана къ Нежилови. Оже еси продалъ порты, а купи ми жита за 6 гривенъ. А ли цего еси не продалъ, а посли ми лицемъ. А ли еси продалъ, а добро сътворя у купи ми жита.
*Ад Сцяпана к Няжылу. Калі ты прадаў адзенне, то купі мне жыта на 6 грыўняў. А калі чаго не прадаў, то прышлі мне ў наяўнасці. Калі ж прадаў, то, дабрадзей мой, купі мне жыта.*

Грамату цяжка датаваць, бо яна знойдзена ў культурным пласце зямлі, які вельмі перамешаны. Аднак у выніку даследаванняў устаноўлена, што яна адносіцца да мяжы XIII — XIV ст.

## Ацэнка вучоных 
Як адзначае гісторык Л. В. Аляксееў, паходжанне граматы хутчэй за ўсё можна растлумачыць ажыўленымі ў гэты час гандлёвымі сувязямі Віцебска і Полацка з Ноўгарадам, праз пасрэдніцтва якога ішло зерне з Растова-Суздальскай зямлі ў Прыбалтыку. Дакумент носіць сляды цокаючага паўночна-заходняга дыялекту і таму, відаць, паходзіць з Ноўгарада. Яе мог напісаць чалавек, сябар якога паехаў у Віцебск па гандлёвых справах.

Што значыла тады 6 грывен? 3 «Рускай праўды» вядома, што за 6 грывен тады можна было купіць 300 аўчын, або 12 свіней, ці 2 кабылы, або 3 каровы. Нарэшце, за іх можна было наняць 2 парабчанкі на 12 год.

## Літаратура 
* *Кавалёў, С. А.* Віцебская берасцяная грамата / С. А. Кавалёў // 

Катэгорыя:Гісторыя Віцебска
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Беларусі
Катэгорыя:Віцебскі абласны краязнаўчы музей
Катэгорыя:Берасцяныя граматы
Катэгорыя:1959 год у Віцебску
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Віцебскага раёна
Віцебская абласная філармонія

**ДКУ «Віцебская абласная філармонія»** — дзяржаўная канцэртная ўстанова Упраўлення культуры Віцебскага аблвыканкама. Філармонія створана ў 1989 годзе на базе гастрольна-канцэртнага аддзялення Беларускай дзяржаўнай філармоніі ў Віцебску. Размешчана на плошчы Леніна ў будынку былога Палаца культуры упраўлення бытавога абслугоўвання насельніцтва (вул. Леніна, 69). У 2005 годзе праведзена рэканструкцыя будынка. У чэрвені 2007 года тут усталяваны нямецкі духавы орган «Glatter-Gotz».

У склад Віцебскай абласной філармоніі ўваходзяць
* актэт балалаек «Віцебскія віртуозы»,
* ансамбль танца, музыкі і песні «Талака»,
* камерны аркестр,
* інструментальны дуэт салістаў «Расіца»,
* салісты-вакалісты,
* салісты-інструменталісты,
* акампаніятар-канцэртмайстар,
* вядучыя.

## Будынак 
Будынак для Палаца культуры упраўлення бытавога абслугоўвання насельніцтва пабудавана на месцы дарэвалюцыйнага гарадскога тэатра ў 1957 годзе (арх. А. Ефрамёнак) на аснове тыпавога праекта клуба. Архітэктура будынка мае класічныя формы. Галоўны фасад вылучаны 6-калонным порцікам карынфскага ордэра з франтонам. Па галоўнай восі размешчаны вестыбюль, фае і глядзельная зала на 450 месцаў. У тарцовых частках знаходзяцца памяшканні для клубнай работы.

## Дырэктары 
* Алена Міхайлаўна Падаляк

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0

Катэгорыя:Філармоніі Беларусі
Катэгорыя:Культура Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1957 годзе
Катэгорыя:1957 год у Віцебску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:1989 год у Віцебску
Катэгорыя:Плошча Леніна (Віцебск)
Адам Крупскі

**Адам Крупскі** (; 7 ліпеня 1706, Вільня — 8 сакавіка 1748, Навагрудак) — прафесар філасофіі, святар. Захаваліся яго рукапісныя лекцыі па філасофіі. У сваёй выкладчыцкай дзейнасці прытрымліваўся ідэй Асветніцтва.

## Біяграфія 
* 14 ліпеня 1723 г. — уступіў у Ордэн езуітаў у г. Вільні.
* У 1736—1737 гг. — прафесар рыторыкі ў Полацкім езуіцкім калегіуме.
* У 1737—1738 гг. — прэфект школы ў г. Ілукшце (Латвія).
* У 1739—1740 гг. — прафесар філасофіі ў Мінскім езуіцкім калегіуме.
* У 1740—1742 гг. — прафесар філасофіі езуіцкага калегіума ў г. Крожы (Літва).
* У 1742—1746 гг. — пракуратар правінцыі Ордэна езуітаў (Таварыства Ісуса).
* У 1746—1748 гг. — прафесар філасофіі ў Навагрудскім езуіцкім калегіуме.

## Літаратура 
* 
* *Plečkaitis Romanas*, «Lietuvos filosofijos istorija: Viduramžiai&nbsp;— Renesansas&nbsp;— Naujieji amžiai», 1 tomas, Kultūros, Filosofijos ir Meno Institutas, Vilnius, 2004. — s. 441—442  () 
*  «Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995», Oprac. Ludwik Grzebień i inni. — Kraków 2004. — S. 335.
* Poszakowski — s. 451
* Lit 65 f. 45 (nekr.)
* BUWiL 1229 (wyklady z filoz.)

## Спасылкі 
*  Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy, 1564—1995, Opracował Ludwik Grzebień SJ przy współpracy zespołu jezuitów, Wydz. Filozoficzny TJ, Kraków, 1996 s. XVI + 90 (у PDF, на сайце Ігнаціянума) 2004 r. — 880 s. — 

Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Вучоныя Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Езуіты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Каталіцкія святары
Катэгорыя:Філосафы Польшчы
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Мінскага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Навагрудскага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Філосафы Літвы
Катэгорыя:Выкладчыкі Крожскага езуіцкага калегіума
Пастаўскі краязнаўчы музей

**Пастаўскі краязнаўчы музей** — музей у Паставах, заснаваны Віктарам Стахоўскім ў студзені 1974 года, адкрыты ў будынку былой гасцініцы у лютым 1976 года. Плошча экспазіцыі 155 м², каля 7 тыс. экспанатаў асноўнага фонду (2001 г.). Мае аддзелы прыроды, гісторыі Пастаўскага раёна, Вялікай Айчыннай вайны, этнаграфічны. Сярод экспанатаў археалагічныя калекцыі кафлі 15 — пачатку 20 ст., скарб талераў і ортаў 17 ст., планы панскіх маёнткаў, матэрыялы пра разгортванне і дзейнасць падполля і партызанскага руху на тэрыторыі раёна ў Вялікай Айчыннай вайне, палітычныя рэпрэсіі, развіццё народнай гаспадаркі ў пасляваенны час.

Музей мае унікальныя прадметы гістарычнага, этнаграфічнага і прыроднага зместу. Ёсць і вельмі цікавыя калекцыі дзіцячых цацак 1940-60-х гадоў, радыёапаратуры, народных музычных інструментаў, старадаўніх гадзіннікаў, фотаздымкаў, якія адлюстроўваюць быт і культуру пастаўчан.

Пастаўскі раённы краязнаўчы музей арганізуе выставы сваіх фондаў, асабістых калекцый, фондаў іншых музеяў, твораў народных майстроў, мастакоў Пастаўшчыны.

## Архітэктура 
Двухпавярховы аб’ём пад чатырохсхільным дахам вырашаны ў сімбіёзным барочна-класіцыстычным стылі. У кампазіцыі франтальнага плоскаснага фасада выкарыстаны прынцып сіметрыі з рэгулярнай і рытмічнай разбіўкай прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах з замковым каменем, крапоўкай прамавугольнымі нішамі і філёнгамі.

Планіроўка зменена, раней першы паверх прызначаўся пад залу-шынкоўню і кухню, а другі — пад жылыя пакоі. Архітэктура будынка была падпарадкавана задачам стварэння цэласнага ансамбля плошчы, таму яна не прэтэндуе на арыгінальнасць і характарызуецца элементамі, агульнымі з архітэктурай суседніх будынкаў.

## Дырэктары 
* Віктар Канстанцінавіч Стахоўскі
* Людміла Паўлаўна Старунова
* Лізавета Ціхаўна Валетка
* Марына Анатолеўна Селядцова
* Гарошка Таццяна Гвідонаўна.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Пастаўскі раённы краязнаўчы музей 
* Пастаўскаму раённаму краязнаўчаму музею — 40 гадоў 

Катэгорыя:Славутасці Паставаў
Катэгорыя:Музеі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Культура Паставаў
Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі