open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валянціна Ігнатаўна Гапава

**Валянціна Ігнатаўна Га́пава** (, в. Малая Чэрніца, Віцебскі раён — , Мінск) — літаратуразнавец, педагог, даследчыца беларуска-польскіх і беларуска-рускіх літаратурных сувязяў. Кандыдат філасофскіх навук (1953).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў вёсцы Малая Чэрніца Віцебскага павета Віцебскай губерні (у сучасным Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі). Удзельніца абароны Ленінграда ў час Вялікай Айчыннай вайны ў якасці медыцынскай сястры. У 1946 годзе скончыла Леніградскі ўніверсітэт і вучылася ў аспірантуры на кафедры славянскіх літаратур. З 1949 года выкладала польскую літаратуру ў Ленінградскім універсітэце, у 1955—1957 гг. рускую літаратуру ў Мінскім педагагічным інстытуце. З 1959 года ў Інстытуце літаратуры Акадэміі навук БССР, дзе працавала старшым навуковым супрацоўнікам да выхаду на пенсію ў 1986 годзе (П-1, 78/5/2).

## Творчасць 
Выступала ў друку з 1951 г. Адна з аўтараў «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры, 1941—1980» (Мінск, 1983). Аўтарка кніг «Эліза Ажэшка: жыццё і творчасць» (Мінск, 1969), «Зменлівае і спрадвечнае: Вопыт тыпалагічнага даследавання беларускай і польскай „вясковай прозы“» (Мінск, 1975), «Пімен Панчанка (да 60-годдзя з дня нараджэння)» (Мінск, 1977), «Белорусско-русское поэтическое взаимодействие» (Минск, 1979), «Перачытваючы „Спадчыну“ Янкі Купалы» (Мінск, 1983).

## Памяць 
У 1984 годзе польская літаратурная энцыклапедыя прысвяціла В. І. Гапавай асобны артыкул.

## Бібліяграфія 
Выступала ў друку з 1951 года. Адна з аўтараў «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры»

Сярод апублікаванага:
* Эліза Ажэшка: жыццё і творчасць, [пер. з рус. мовы У. Дамашэвіч] — Мінск: Беларусь, 1969. — 230, [2] с. — На франтыспісе партрэт Э. Ажэшка.
* Пімен Панчанка (Да 60-годдзя з дня нараджэння), 1979.
* Белорусско-русское поэтическое взаимодействие [Текст] / В. И. Гапова. — Минск : Наука и техника, 1979. — 158 с.
* Перачытваючы «Спадчыну» Янкі Купалы // Акадэмія навук БССР, Інстытут літаратуры імя Я. Купалы; [рэд. А. А. Лойка, д-р філал. навук] — Мінск: Навука і тэхніка, 1983. — 133, [2] c.

## Літаратура 
* *Лецка Я. Р.* Гапава Валянціна Ігнатаўна // 
* Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т. / рэдкал.: І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн., 1993. — Т. 2. — С. 114—115.

## Спасылкі 
* Прыдзвінскі край — Пісьменнікі, паэты, літаратары — Гапава В. І. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Выкладчыкі СПбДУ
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы НАНБ
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Нашуа

**Нашуа**:

* Нашуа (Аява)
* Нашуа (Мантана)
* Нашуа (Мінесота)
* Нашуа (Нью-Гэмпшыр)
Нашуа (Нью-Гэмпшыр)

**Нашуа** () — горад у акрузе Хілсбара, штат Нью-Гэмпшыр, ЗША. Па дадзеных перапісу 2010 года насельніцтва горада складала 86 494 чалавекі, другі па колькасці насельніцтва ў Нью-Гэмпшыры пасля Манчэстэра.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Джад Грэг — амерыканскі палітык, сенатар
* Мэндзі Мур — амерыканская спявачка, актрыса
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Нью-Гэмпшыра
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1746 годзе
Манчэстэр (Нью-Гэмпшыр)

**Манчэстэр** () — горад у ЗША, самы буйны горад штата Нью-Гэмпшыр. Размешчаны на беразе ракі Мерымак. Па дадзеных перапісу 2000 года насельніцтва складала 107.219 чалавек, па папярэдніх дадзеных 2007 года насельніцтва складала 109.497 чалавек.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Нью-Гэмпшыра
Мерымак

Назву **Мерымак** маюць:
* Мерымак — рака ў Масачусетсе і Нью-Гэмпшыры.
* Мерымак — акруга ў Нью-Гэмпшыры.
* Мерымак — горад у Нью-Гэмпшыры.
* Мерымак — горад у Вісконсіне.
* Мерымак — прыгарад Голд-Коста, Аўстралія.
* USS Merrimack (1855)
Мерымак (рака)

**Мерымак** () — рака ў штатах Нью-Гэмпшыр і Масачусетс. Рака бярэ пачатак у горадзе Франклін пры зліцці ракі Уініпесокі і Пеміджэвосет, далей цячэ ў паўднёвым напрамку, перасякаючы мяжу з Масачусетсам. У горада Лоуэл рака паварочвае на паўночны ўсход, дзе ўпадае ў Атлантычны акіян каля Ньюберыпорта. На поўдзень ад вусця ракі знаходзіцца востраў Плам. У траўні 2006 года на рацэ адбылася моцная паводка.

Катэгорыя:Рэкі Масачусетса
Катэгорыя:Рэкі Нью-Гэмпшыра
Уайт-Маўнтынс (Нью-Гэмпшыр)

**Уайт-Маўнтынс** () — горны хрыбет, размешчаны ў ЗША, займае чвэрць плошчы штата Нью-Гэмпшыр і невялікую тэрыторыю на захадзе штата Мэн. Уваходзіць у горную сістэму Апалачы. Большая частка хрыбта адкрыта для наведвання, у тым ліку Нацыянальны лес Белай гары () і іншыя прыродныя паркі. Найбольш вядомая вяршыня — Вашынгтон (1917 м), якая з’яўляецца самай высокай гарой паўночнага ўсходу ЗША і месцам самых моцных вятроў на паверхні зямлі. Гара Вашынгтон — вяршыня, якяя ўваходзяць у Прэзідэнцкі хрыбет.

Катэгорыя:Горы ЗША
Катэгорыя:Апалачы
Катэгорыя:Геаграфія Нью-Гэмпшыра
Катэгорыя:Геаграфія Мэна
Канектыкут (значэнні)

**Канектыкут**:
* Канектыкут — штат на паўночным усходзе ЗША
* Канектыкут — самая доўгая рака Новай Англіі
* Канектыкут — азёры ў паўночным Нью-Гэмпшыры
* «Канектыкут» — амерыканская атамная падводная лодка
Портсмут (значэнні)

**Портсмут**:
* Портсмут
* Портсмут (Віргінія)
* Портсмут (Агая)
* Портсмут (Нью-Гэмпшыр)
Портсмут (Нью-Гэмпшыр)

**Портсмут** () — горад у штаце Нью-Гэмпшыр у Злучаных Штатах Амерыкі. Насельніцтва горада ў 2010 годзе складала 20 779 чалавек. Портсмуцкая верф ВМС ЗША.

Катэгорыя:Гарады Нью-Гэмпшыра
Аласан Уатара

**Аласан Драман Уатара** (; нар.  года, Дымбакро, побач з цяперашняй сталіцай Ямусукра, Французская Заходняя Афрыка (сучасная вобласць Нзі-Камоэ, Кот-д’Івуар)) — івуарыйскі палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Кот-д’Івуара ў лістападзе 1990 — снежні 1993, старшыня партыі «Аб’яднанне рэспубліканцаў», прэзідэнт Кот-д’Івуара з 4 снежня 2010 года, дэ-факта — з 11 красавіка 2011 года.

Аласан Уатара нарадзіўся на тэрыторыі сучаснага Кот-д’Івуара. Скончыў універсітэт Дрэксела і Пенсільванскі ўніверсітэт. Працаваў у Міжнародным валютным фондзе (у 1984—1988 узначальваў Афрыканскі дэпартамент МВФ) і Цэнтральным банку дзяржаў Заходняй Афрыкі (у 1988—1990 узначальваў яго).

Катэгорыя:Прэзідэнты Кот-д’Івуара
Вікторыя (запалкавая фабрыка)

**«Вікторыя»** — запалкавая фабрыка ў горадзе Барысаў.

Заснавана ў 1881 годзе. Была самай вялікай на Беларусі. Вырабляла т. зв. шведскія запалкі (па 115 тыс. карабкоў за год). У 1902 годзе працавалі 823 рабочыя. У 1895 годзе была паравая машына (120—200 к.с.). У грамадзянскую вайну разбурана, адноўлена ў 1921 годзе. У Вялікую Айчынную вайну знішчана.

## Гл. таксама 
* Запалкавая фабрыка «Бярэзіна»

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Барысава
Катэгорыя:Гісторыя Барысава
Катэгорыя:З’явіліся ў  1881  годзе
Катэгорыя:1881 год у Беларусі
Катэгорыя:Запалкавыя прадпрыемствы
Стрэлкі звычайныя

**Стрэ́лкі звычайныя** (*Capsella bursa-pastoris*) — від аднагадовых ці двухгадовых кветкавых раслін роду  сямейства . На тэрыторыі Беларусі з’яўляецца заносным відам, але распаўсюдзіўся па ўсёй тэрыторыі.

## Назва 
Стрэлкі звычайныя, грачыха палявая, чарвец, чарвічнік, вошы, серыкі, стрэлкі, клопікі, сірыкі.

## Батанічнае апісанне 
Травяністая расліна вышынёй 5—50 см. Сцябло простае або галінастае, знізу апушанае. Ніжняе лісце ў разетцы, чаранковае, падоўжана-ланцэтнае, звычайна перыста-раздзельнае, з трохвугольнымі зубцамі ці долямі; сцябловае — сядзячае, сцяблоабдымнае, суцэльнае, выемчата-зубчастае. Кветкі дробныя, правільныя, 4-членныя, у гронках; пялёсткі белыя або ружаватыя, звужаны каля асновы ў ногцік і чаргуюцца з чашалісцікамі; тычынак 6, 2 з іх кароткія. Ветра- ці насякомаапыляльныя. Плод — адваротнатрохвугольны стручочак.

## Біялогія і экалогія 
Растуць на пустках, як пустазелле на палях, у садах, каля дарог. Аднагадовыя ці двухгадовыя расліны (разеткі часам зімуюць). Цвітуць у красавіку-кастрычніку.

## Выкарыстанне і ўласцівасці 
Лекавая, кармавая, ядомая расліна. Настой і экстракт травы — кроваспыняльны, жаўцягонны і гіпатанзіўны сродак. Дазволены дзяржаўнай фармакапеяй Беларусі да медычнага выкарыстання. У афіцыйнай медыцыне выкарыстоўваюць траву *Bursae pastoris herba*. У народнай медыцыне ўжываецца разнастайна як мачагоннае, кроваспыняльнае, ранагаючае; пры хваробах страўнікава-кішачнага тракту, сэрца, нырак, печані, любых унутраных крывацёках, ліхаманцы.

Лісце стрэлак багатае вітамінам С, караціну ўтрымлівае больш, чым морква; мае прыемны рэзкі смак і падыходзіць у ежу ў свежым, сухім і апрацаваным выглядзе.

## Літаратура 
* 
* 
* Определитель высших растений Беларуси / Под ред. В. И. Парфенова. — Минск: Дизайн ПРО, 1999.

## Спасылкі 
* 
* 
* Растения Беларуси // Гербарий ЦБС НАН Беларуси MSKH  

Катэгорыя:Капуставыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Гародніна
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1792 годзе
Берлін (Нью-Гэмпшыр)

**Берлін** () — горад, размешчаны ўздоўж ракі Андраскагін у акрузе Коас штата Нью-Гэмпшыр. Па выніках перапісу 2000 года колькасць насельніцтва склала 10 331 чалавек (разам з вёскай Каскад). Горад знаходзіцца на мяжы нацыянальнага парка Белыя горы.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эрл Сайлас Тапер (1907—1983) — амерыканскі вынаходнік і прадпрымальнік, заснавальнік кампаніі «Tupperware».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 

Катэгорыя:Гарады Нью-Гэмпшыра
Берлін (значэнні)

**Берлін** — тапонім, прозвішча.

## Тапонім 
* **Берлін** — сталіца і адначасова федэральная зямля Германіі
* Берлін (Нью-Гэмпшыр)

## Прозвішча 
* Андрэас Берлін — шведскі батанік, урач
* Ірвінг Берлін — амерыканскі кампазітар, паэт
* Ісая Берлін — англійскі філосаф
Даб

**Даб** (ямайскі англійскі *Dub*) — жанр сучаснай электроннай музыкі, заснаваны на прынцыпе гукавога вылічэння.

Першапачаткова, дабам называлі інструментальную, з вялікай колькасцю эфектаў версію рэгі — песні, альбо яе дубль без спеву (*voice dubbed out*) друкаваўшуюся на боку В.

Але з цягам часу даб стаў асобным напрамкам сучаснай ямайскай музыкі і атрымаў папулярнасць ва ўсім свеце.

Напрацоўкі даб-выканаўцаў дагэтуль выкарыстоўваюцца колькасцю выканаўцаў стыляў хаўс, джангл, эмбіент.

Беларускія выканаўцы:
* Гайле Тумс 
«*Асацыяцыя Свабодных мастакоў «YEAL»*»

Рускія:
* Dub Division 

Катэгорыя:Электронная музыка
Катэгорыя:Музыка Ямайкі
Лінкальн (Нью-Гэмпшыр)

**Лінкальн** () — горад у акрузе Графтан, штат Нью-Гэмпшыр, ЗША. 1,662 жыхары па перапісе 2010 года.

Катэгорыя:Гарады Нью-Гэмпшыра
Ланкастэр (Нью-Гэмпшыр)

**Ланкастэр** () — горад у акрузе Коас, штат Нью-Гэмпшыр, ЗША, на рацэ Канектыкут. Горад названы ў гонар горада Ланкастэр у Англіі. Па дадзеных перапісу 2010 года, насельніцтва горада было 3507, другі па велічыні ў акрузе пасля Берліна.

Катэгорыя:Гарады Нью-Гэмпшыра
Індаў пасяўны

**Індаў пасяўны** або **рукола** (Eruca vesicaria (L.) Cav. або Eruca sativa (L.) Mill., ці Brassica eruca L.) — адногадовая расліна сямейства Капуставыя (Brassicaceae).

## Батанічнае апісанне 
Вышыня расліны ў культуры да 100 см. Сцябло прамастойнае, галінастае. Лісце мясістае, перыстае (ніжняе- лірападобна-перыстае). Кветкі белаватыя або шэра-жоўтыя, дыяметрам 2-2,5 см. Плод — струк, даўжынёй 2-3 см. Размнажаецца насеннем. Цвіце ў чэрвені-жніўні.

## Геаграфічнае распаўсюджванне 
Паходзіць з Міжземнамор’я. Але, як культурная расліна, від распаўсюдзіўся па шмат якіх рэгіёнах свету: Еўропе, Паўднёвай Афрыцы, Аўстраліі, Паўночнай Амерыцы, Індыі і інш. Часам дзічэе.

## Значэнне і выкарыстанне 
Харчовая расліна: лісце і насенне выкарыстоўваюцца як прыправа. Лісце для салатаў, прыправа да супоў. Насенне ўтрымлівае алей. Расліна мае тэрапеўтычныя ўласцівасці, супрацьцынготныя, вітамінізуючыя, спрыяе нармальнаму страваванню. Змяшчае досыць высокую, збалансаваную колькасць вітамінаў, макра- і мікраэлементаў. Пры больш-менш рэгулярным ужыванні нармалізуе абмен рэчываў, павышае ўзровень гемаглабіну ў крыві, паляпшае водна-солевы абмен, памяншае рызыку адкладу соляў і з’яўлення на сценках сасудаў халестэрынавых бляшак. Лічыцца, што мае афрадызіятычныя ўласцівасці. Руколу не варта есці толькі людзям, якім па той ці іншай прычыне не рэкамендавана ўжываць вострую ежу і вострыя прыправы. Лісце гэтай расліны мае ялкавы арэхава-гарчычны смак, найбольш часта выкарыстоўваецца для прыгатавання салатаў. Што тычыцца паху, то ўсё ацэньваюць яго па-рознаму: прыхільнікі здаровага харчавання лічаць яго прыемным, рэзкім і пікантным, скептыкам ж ён нагадвае пах нафты. Магчыма, што і тыя і іншыя мелі справу з лісцем рознага ўзросту — у маладога лісця пах менш моцны, а таму больш прыемны, чым у старога. Рукола добра спалучаецца з ліставой або качаннай салатай, шпінатам, капустай. У еўрапейскіх і міжземнаморскіх краінах вельмі папулярна спалучэнне вострай руколы са саладкава-прэснай салатай-латук. Калі ж салату гатуюць толькі з лісця руколы, то яго востры смак можна змякчыць, дадаўшы некалькі кропляў цытрынавага соку. Дробна нарэзаным аскомістым лісцем руколы добра пасыпаць гарачыя мясныя і рыбныя стравы, асарці з мясных халодных закусак, вараную бульбу, стравы з фасолі або проста хлеб з маслам. У Італіі кухары смажаць руколу на аліўкавым алеі і дадаюць да страў з макаронаў і рысу. Насенне руколы пачынаючы з антычных часоў і да сёння, гэтак жа як і насенне гарчыцы, дадаюць у саленні для надання ім прыемнага своеасаблівага паху.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Капуставыя
Ланкастэр (значэнні)

**Ланкастэр**:

## Гарады 
* Ланкастэр
* Ланкастэр (Каліфорнія)
* Ланкастэр (Масачусетс)
* Ланкастэр (Мінесота)
* Ланкастэр (Нью-Гэмпшыр)
* Ланкастэр (Пенсільванія)

## Дынастыя 
* Ланкастэр — прадстаўнік дынастыі Ланкастэраў.

## Прозвішча 
* Берт Ланкастэр — амерыканскі акцёр
* Джозеф Ланкастэр — англійскі педагог
Эрал (Нью-Гэмпшыр)

**Эрал** () — горад у акрузе Коас, штат Нью-Гэмпшыр, ЗША. Насельніцтва — 291 жыхар па перапісу 2010 года. Размешчаны на поўнач ад Уайт-Маўнтынс, уздоўж аўтадарогі № 16.

Катэгорыя:Гарады Нью-Гэмпшыра
Насельніцтва Туніса

Колькасць насельніцтва Туніса складае 11,4 млн чалавек (у 2017). Гэта самая маленькая па колькасці насельніцтва з пяці краін Паўночнай Афрыкі, з якімі Туніс мае вельмі падобныя сацыяльныя і дэмаграфічныя паказчыкі. Тым не менш, тэрыторыя Туніса заселена даволі густа.

## Дэмаграфія 
У апошнія дзесяцігоддзі ў Тунісе рэзка падае нараджальнасць. У 2010 сумарны каэфіцыент нараджальнасці ацэньваўся ў 1,71 дзіцяці на жанчыну. Гэта быў самы нізкі паказчык сярод арабскіх краін. Аднак у 2017 годзе ён склаў ужо 2,23, а натуральны прырост — 1 %. Узрост сярэдняга тунісца — 31 год, доля дзяцей да 15 гадоў — усяго 25 %, гэта самыя «еўрапейскія» дэмаграфічныя паказчыкі ў Паўночнай Афрыцы.

## Этнічны склад 
97 % насельніцтва краіны — арабы. Аднак, маецца нязначная частка (1 %) бербераў, якія у асноўным пражываюць на востраве Джэрба і ў раёнах Матмата, Татаўін, Гафса. Берберы Туніса, прадстаўленыя племем нефуса, гавораць на адным з дыялектаў берберскай мовы, часта званай iэлха. Пражываюць у краіне і чаркесы (каля 1,5 %). У асноўным гэта нашчадкі егіпецкіх мамлюкаў, частка перасяленцы з Каўказа пасля Каўказскай вайны. Вялікую ролю яшчэ з каланіяльных часоў, асабліва ў адукацыі і бізнесе, мае французская мова. Сёння яе ведаюць 64 % тунісцаў.

## Рэлігія 
98 % насельніцтва — мусульмане, невялікая колькасць каталікоў. Таксама ў Тунісе на востраве Джэрба пражывае самая вялікая ў арабскім свеце яўрэйская абшчына.

## Размяшчэнне і рассяленне 
Большасць тунісцаў жыве ў паўночнай частцы краіны. Пустынныя вобласці заселены слаба. Гарадское насельніцтва складае крыху болей за дзве траціны (69 %). У сталічнай агламерацыі пражываюць 2,3 млн чалавек
Палітыка Туніса

## Выканаўчая ўлада 
Туніс — прэзідэнцкая рэспубліка. Згодна з Канстытуцыяй, прэзідэнт абіраецца тэрмінам на 5 гадоў. Прэм’ер-міністр і кабінет міністраў прызначаюцца прэзідэнтам. У 2011 годзе, аднак, прэзідэнт і прэм’ер-міністр былі абраны Устаноўчым сходам. У снежні 2014 года на выбарах перамог Беджы Каід Эс-Себсі. Пасля адстаўкі прэзідэнта Зімбабве Роберта Мугабэ ён апынуўся самым старым дзеючым прэзідэнтам свету.

## Заканадаўчая ўлада 
Асамблея народных прадстаўнікоў — аднапалатны парламент, у якім налічваецца 217 месцаў. Дэпутаты абіраюцца на 5 гадоў. Парламент размяшчаецца ў палацы Бардо (у суседнім корпусе размешчаны музей Бардо), які знаходзіцца ў горадзе Бардо каля сталіцы. 26 кастрычніка 2014 года адбыліся першыя пасля падзення рэжыму прэзідэнта Бэн Алі і прыняцця новай канстытуцыі выбары ў Асамблею народных прадстаўнікоў. Большасць месцаў (83) атрымала галоўная свецкая партыя «Нідаа Туніс», а найбуйнейшая ісламісцкая партыя «Ан-Нахда» — 68 месцаў.

## Адміністрацыйны падзел 
Туніс складаецца з 24 вілаетаў на чале з губернатарамі, падзеленых у сваю чаргу на 260 акруг (дэлегацый). Губернатары вілаетаў прызначаюцца прэзідэнтам рэспублікі.
Беларуская федэрацыя пляжнага футбола

**Федэрацыя пляжнага футбола** — асацыяцыя пляжнага футбола Беларусі.

## Гісторыя 
Для прадстаўлення пляжнага футбола ў Беларусі і фарміравання нацыянальнай зборнай каманды для ўдзелу ў міжнародных спаборніцтвах на ўстаноўчай канферэнцыі 9 лістапада 2007 года было створана Рэспубліканскае Грамадскае Аб’яднанне «Беларуская федэрацыя пляжнага футбола».

21 красавіка 2011 года БФПФ была ператворана ў Асацыяцыю «Федэрацыя пляжнага футбола» у Рэспубліцы Беларусь.

## Старшыні 
* Аляксей Мікалаевіч Сычоў (2011—2020)
* Міхаіл Юр’евіч Ботнікаў (з 2020)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Спартыўныя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Пляжны футбол у Беларусі
Юрок (мова)

**Юрок** (саманазва: *saa’agoch*) — індзейская алгская мова, родная мова народа юрок. Знаходзіцца пад пагрозай знікнення.

Як і іншыя алгскія мовы, юрок першапачаткова фарміравалася на ўсход ад Скалістых гор. Каля 1100 г. н. э. яе носьбіты мігрыравалі на поўнач Каліфорніі. Бліжэйшымі мовамі з’яўляюцца віёт, таксама калісьці распаўсюджаная ў Каліфорніі, у меншай ступені — аджыбвэ і кры.

Алфавіт распрацаваны амерыканскімі лінгвістамі ў XX ст. на аснове лацінкі.

З 2016 г. у рэзервацыі юрок у Каліфорніі працуе праект адраджэння гутарковай мовы.

## Спасылкі 
* The Yurok Tribe Language Program
* Yurok Language Project
* Yurok (Puliklah)
* Native Languages of the Americas: Yurok
* Yurok Language Alphabet

Катэгорыя:Алгскія мовы
Папяровая фабрыка Дзяржзнака

**«Папяровая фабрыка» Дзяржзнака** — прадпрыемства ў горадзе Барысаве. Размешчана па адрасе вуліца Заводская, 55.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1902 годзе як папяровая фабрыка «Папірус», з 1922 года — «Прафінтэрн». У 1923—1941 гадах мадэрнізавана і пашырана. Вырабляла абгортачную і абіўную (з 1923) паперу. Адноўлена ў 1945 годзе. У 1949 і 1960—1970 гадах абноўлены папераробныя машыны, пашыраны асартымент прадукцыі. З 1971 года падраздзяленне Барысаўскага папярова-лесахімічнага завода. У 1970—1980 гадах пабудаваны новы папяровы цэх. З 1992 года ў ведамстве Камітэта дзяржаўных знакаў пры СМ Беларусі пад назвай вытворчае *УП «Папяровая фабрыка» Дзяржзнака Беларусі Дэпартамента дзяржаўных знакаў Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь*.

## Прадукцыя 
Вырабляе (2005) высокаабароненую бланачную прадукцыю, папярова-чыставыя тавары, канверты, поўнакаляровую этыкетку, рулонную паперу і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
Катэгорыя:Прадпрыемствы Барысава
Катэгорыя:З’явіліся ў  1902 годзе
Катэгорыя:1902 год у Беларусі
Катэгорыя:Заводская вуліца (Барысаў)
Катэгорыя:Прадпрыемствы цэлюлозна-папяровай прамысловасці Беларусі
Кім Тора

**Кім То́ра** (, поўнае імя **Жаaкі́м То́ра-і-Плa** (, ; нар. 28 снежня 1962, Бланес) — каталонскі юрыст, выдавец, пісьменнік і палітык. Прыхільнік руху за незалежнасць Каталоніі. Дэпутат Парламента Каталоніі XII склікання ад партыі «Разам за Каталонію». Прэзідэнт Жэнералітэта Каталоніі з 17 мая 2018 года.

Катэгорыя:Выпускнікі Барселонскага аўтаномнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Юрысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Юрысты Іспаніі
Катэгорыя:Постаці каталонскай палітыкі
Катэгорыя:Дэпутаты Парламента Каталоніі
Катэгорыя:Прэзідэнты Жэнералітата Каталоніі
Транспарт у Тунісе

[thumb|200px|[Цягнік на чале з цеплавозам на станцыі Сфакс SNCFT]]

Транспартная сістэма Туніса сфармавалася яшчэ ў каланіяльныя часы. Сёння яна ў асноўным мадэрнізуецца. Горад Туніс з’яўляецца цэнтрам транспартнай сістэмы краіны, як самы буйны горад з самым вялікім портам і зручнай транзітнай сістэмай.

## Аўтамабільны транспарт 
Важную ролю ва ўнутраных перавозках адыгрываюць аўтадарогі. На 1973 год працягласць шашэйных дарог складала 18,8 тыс. км, з іх палепшаных — 10,6 тыс. км. У краіне восем міжнародных аэрапортаў, агульная колькасць аэрапортаў 29 (на 2013 год). Аэрапорты: Туніс-Карфаген, Манасцір імя Хабіба Бургібы і інш.
Эканоміка Туніса

Нават паміж краін Паўночнай Афрыкі Туніс вылучаеца даволі высокім узроўнем эканамічнага развіцця. Аб гэтым сведчыць ВУП на душу насельніцтва ў 12 тыс.долараў, што трошкі менш чым у суседніх Лівіі і Алжыра, аднак у Туніса няма столькі нафты і газу. Развіццю краіны спрыяюць выгаднае геаграфічнае становішча, кампактная, даволі багатая прыроднымі рэсурсамі тэрыторыя, кваліфікаваная працоўная сіла, адносная палітычная стабільнасць.

У каланіяльны перыяд пачынаецца будаўніцтва чыгунак і шашэйных дарог, партоў, банкаў, прадпрыемстваў па здабычы карысных выкапняў (свінец, фосфар, жалезная руда). Сённяшні Туніс — аграрна-індустрыяльная краіна, аснову эканомікі якой складае сельская гаспадарка. Туніс займае 4 месца ў свеце па вырошчванню і экспарту алівак (вырошчваюцца ў асноўным на раўніне Сахель). Таксама маюцца бахчы, вінаграднікі; вырошчваюцца гранаты, цытрусавыя.

Другое месца ў нацыянальным даходзе займае турызм, трэцяе — лёгкая прамысловасць, у асноўным тэкстыльная (дае каля чвэрці экспартных паступленняў). Створана вытворчасць кампанентаў для электратэхнікі.

## Здабыўная прамысловасць 
Буйныя радовішчы фасфарытаў. Здабыча нафты складае 5 млн тон, але гэта забяспечвае унутраныя патрэбы краіны і дае да 40 % экспартнай выручкі (у 2016 — толькі 6 %.)

## Знешні гандаль 
Асноўныя гандлёвыя партнёры — краіны ЕС. Экспарт: Францыя (31 %), Італія (17 %), Германія (11,5 %). Імпарт: Францыя (17 %), Італія (16 %), Кітай (9 %). Туніс імпартуе прадукцыю машынабудавання (аўтамабілі, камп’ютары, тэлефоны), лекі, прадукты нафтаперапрацоўкі.

## Транспарт 
[thumb|200px|[Цягнік на чале з цеплавозам на станцыі Сфакс SNCFT]]

Горад Туніс з’яўляецца цэнтрам транспартнай сістэмы краіны, як самы буйны горад з самым вялікім портам і зручнай транзітнай сістэмай. Важную ролю ва ўнутраных перавозках адыгрываюць *аўтадарогі*. На 2010 год працягласць шашэйных дарог складала 19,4 тыс. км, з іх палепшаных — 14,7 тыс. км. *Чыгуначны транспарт* развіты на населенай поўначы, дзе сфармавалася чыгуначная сетка. Даўжыня чыгуначнай сеткі краіны— каля 2152 км. Вузкакалейная чыгунка Гафса-Сфакс з каланіяльных часоў выкарыстоўваецца для вывазу да мора жалезнай руды і фасфарытаў. Маецца чыгуначнае спалучэнне з Алжырам, чыгункі ў Лівію існуюць толькі на паперы. Туніс мае разгалінаваную сетку *трубаправодаў*, уключаючы 3059 км газаправодаў, 1203 кіламетраў нафтаправодаў і 345 км нафтапрадуктаправодаў. Міжнародныя грузавыя перавозкі ажыццяўляюцца *марскім транспартам*. Асноўныя порты краіны: Хальк-эль-Уэд, Сфакс, Бізерта, Сехіра, Сус. Аэрапорты: Туніс-Карфаген, Манасцір імя Хабіба Бургібы і інш.
Алгскія мовы

**А́лгскія мовы** — сям'я індзейскіх моў Паўночнай Амерыкі. 

## Гісторыя 
Згодна даследаванням, алгскія мовы сфарміраваліся на ўсход ад Скалістых гор, на захад і поўдзень ад Вялікіх азёр. Каля 3000 - 2500 гадоў таму адасобіліся алганкінскія мовы, у пачатку 1 тысячагоддзя н. э. — алгскія мовы Каліфорніі.  

Упершыню паняцце *алгскія* было ўведзена ў навуковы зварот у 1839 г. У 1914 г. амерыканскі лінгвіст Эдвард Сэйпір вылучыў сям'ю алгскіх моў.

## Класіфікацыя 
* Алганкінскія мовы
* Юрок
* Віёт

## Спасылкі 
* Algic Language Family
* Algic languages; algiques, langues
* LISA CONATHAN, Classifiers in Yurok, Wiyot, and Algonquian

Катэгорыя:Мовы ЗША
Студзянец (ручай)

**Студзяне́ц** — ручай у Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Цна (басейн дняпроўскай Бярэзіны).

Даўжыня ракі 4 км. Пачынаецца за 3 км на поўнач ад вёскі Ляда Швабскага сельсавета, вусце за 1,5 км на поўнач ад вёскі Забярозаўка. Рэчышча перад вусцем на працягу 1 км каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-68. Выданне 1988 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёна
Катэгорыя:Басейн Гайны
Сардэчная недастатковасць

**Сардэчная недастатковасць** — парушэнне кровазвароту ў тканках і органах у выніку пашкоджання цягліцы (міякарда) і клапанаў сэрца, каранарных сасудаў міякарда (у тым ліку вірусам). Віды: вострая, хранічная.

## Прычыны 
Узнікненню хваробы спрыяе атлусценне, празмерны ўзровень халестэрыну ў крыві (>5 мілімоль/літр), цукровы дыябет, хранічная абструктыўная хвароба лёгкіх (ХАХЛ), хваробы шчытападобнай залозы, злоўжыванне алкаголем і наркотыкамі

## Беларусь 
У 2011 годзе звыш паловы загінулых ад сардэчнай недастатковасці злоўжывалі алкаголем (алкагалізм). 70% выпадкаў хваробы выявілі ў якасці прычыны смерці і інваліднасці ўжо *пасля іх наступлення* сярод працаздольнага насельніцтва.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні
Катэгорыя:Захворванні сэрца
Катэгорыя:Захворванні сасудаў
Катэгорыя:Кардыялогія
Катэгорыя:Геранталогія
Індэкс масы цела

**Індэкс масы цела** (ІМЦ) — паказнік суадносін вагі ў кілаграмах да росту ў метрах, узведзенага ў квадрат.

Разлічваецца паводле формулы: маса цела (кг) / рост (м)². Сусветная арганізацыя аховы здароўя (Жэнева, Швейцарыя) выкарыстоўвае паказнік для вызначэння стану арганізма, дзе значэнне:
* менш за 18,5 кг/м² — нястача масы цела (недаяданне);
* 18,5—25 кг/м² — *здаровая* маса цела;
* 25—30 кг/м² — залішняя маса цела (гіпертанія);
* 30—35 кг/м² — атлусценне 1-й ступені;
* 35—40 кг/м² — атлусценне 2-й ступені;
* звыш 40 кг/м² — атлусценне 3-й ступені.

Перавышэнне значэння 25 кг/м² служыць прычынай атэрасклероза, гіпертаніі, цукровага дыябету, хвароб печані і плоцевых органаў. Перавышэнне значэння 30 кг/м² пагражае захворваннем на цукровы дыябет 2-га тыпу, рак і сардэчна-судзінныя парушэнні.

## Прыклады 
Здаровая маса цела паводле паказніка 18,5—25 кг/м² адрозніваецца ў залежнасці ад роста:
* пры росце 1,5 метры вага мае складаць 41,6—56,2 кг;
* пры 1,6 метры — 47,3—64 кг;
* пры 1,7 метры — 53,4—72,2 кг;
* пры 1,8 метры — 59,9—81 кг;
* пры 1,9 метры — 66,7—90,2 кг;
* пры 2 метрах — 74—100 кг.

## Беларусь 
На 2014 год 2/3 насельніцтва Беларусі мелі ІМЦ звыш 25 кг/м², то бок залішнюю вагу.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Індэксы
Катэгорыя:Шкалы
Катэгорыя:Цела чалавека
Катэгорыя:Фізіялогія
Катэгорыя:Гігіена
Катэгорыя:Атлусценне
Катэгорыя:Маса
Катэгорыя:Медыцына
Катэгорыя:З’явіліся ў 1972 годзе
Цана

**Цана** — грашовае выяўленне кошту адзінкі тавару (прадукцыі вырабаў, паслуг і інш.). Узровень цэн вызначае рэнтабельнасць прадпрыемства, яго жыццяздольнасць і фінансавую стабільнасць.

Фарміруецца цана ў залежнасці ад сумы выдаткаў вытворчасці і сярэдняга прыбытку на авансаваны капітал, попыту і прапановы, магчымасцей рынку, яго тыпу, ёмістасці і іншых фактараў. У практыцы цэнаўтварэння вылучаюць наступныя мэты фарміравання цэн: арыентацыя на збыт, калі вытворца (прадавец) зацікаўлены ў максімізацыі долі тавару на рынку, росце аб’ёмаў продажу; арыентацыя на атрыманне максімальнага прыбытку; арыентацыя на існуючае становішча, калі вытворца імкнецца паэбегнуць неспрыяльных уздзеянняў знешняга асяродцзя (канкурэнцыя, падаткаабкладанне і інш.).

Асноўныя віды цэн: адпускныя, закупачныя, рознічныя. Цана можа быць свабодная (фарміруецца прадпрыемствам ці іншым суб’ектам гаспадарання, зыходзячы з выдаткаў вытворчасці, попыту і прапановы, памеру аптовай і гандлёвай надбаўкі, умоў пастаўкі, плацяжоў, кан’юнктуры рынку, сезоннага попыту і іншых фактараў), фіксаваная (рэгулюецца органамі цэнаўтварэння), дагаворная (кантрактная, устанаўліваецца ў дагаворы паміж пакупніком і прадаўцом). Адрозніваюць таксама цэны: прэйскурантныя (устанаўліваюцца органамі цэнаўтварэння ў адпаведнасці з іх кампетэнцыяй і ўключаюцца ў спецыяльныя зборнікі-прэйскуранты), намінальныя (цэны тавару, пазначаныя ў прэйскуранце або на тавары), пакупніка або прадаўца (фактычныя грашовыя сумы куплі ці продажу тавару на рынку), зменныя (устанаўліваюцца ў залежнасці ад суадносін попыту і прапановы і паступова паніжаюцца, калі рынак насычаецца такім таварам), даўгачасныя (слаба схільныя да змен на працягу доўгага часу), эластычныя (хутка рэагуюць на змены суадносін попыту і прапановы) і інш.

## Літаратура 
* *Залатагораў У. Р.* Цана // 

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Віёт (мова)

**Віёт** (саманазва: *Wishosk*) — індзейская алгская мова, родная мова народа віёт. Апошні носьбіт віёт памёр у 1962 г.

## Спасылкі 
* Wiyot - Wiyot Tribe 
* Wiyot Language and the Wiyot Indian Tribe (Weott)
* EDWARD SAPIR, WIYOT AND YUROK, ALGONKIN LANGUAGES OF CALIFORNIA 
* LISA CONATHAN, Classifiers in Yurok, Wiyot, and Algonquian

Катэгорыя:Алгскія мовы
Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Лентул Батыят

**Гней Карнелій Лентул Батыят**, (ці, магчыма, **Ватыя**) — рымскі заснавальнік уласнай гладыятарскай школы ў Капуі (каля вулкана Везувій), на поўдні Італіі. Менавіта з гэтай школы ў 73 годзе да н. э. збег фракійскі раб Спартак і каля 70 з 78 уцёклых з ім яго паслядоўнікаў. Іх уцёкі прывялі да паўстання рабоў, вядомаму як Паўстанне Спартака (73—71 гады да н. э.). Вядома, што Батыят меў вілу непадалёк ад гладыятарскай школы. Пасля яна была разбурана паўсталымі рабамі.

Брытанскі навуковец-літаратар Шэклтан Бейлі адзначаў, што яго імя запісваецца старажытнымі гісторыкамі як «Batiatus», што можа быць скажонай формай ад «Vatia», гэта значыць сапраўдным імем было Vatia. Таксама ён заўважыў, што дадзенае пры нараджэнні імя *Servilius Vatia* магло быць ператворана рымлянамі ў *Cornelii Lentuli*, ці ж дадзенае пры нараджэнні імя *Cornelius Lentulus* у *Servilii Vatiae*.

Катэгорыя:Гладыятарскія баі
Ксар

**Ксар** (, *каср*, па-берберску *агрэм*), **берберскі замак** — тып умацаванай берберскай вёскі, што складаецца са згуртаваных дамоў, абнесеных агульнай сцяной. Знадворку ксар выглядае як крэпасць. Часта для лягчэйшае абароны ксар будуецца на схіле гары. Адна з асноўных формаў берберскай архітэктуры. Унутры ксара, як правіла, знаходзяцца жылыя пабудовы (горфа), а таксама і грамадскія будынкі — збожжасховішчы, мячэці, лазні, крамы. Будаўнічным матэрыялам для ксара звычайна служыць саман, часам, саман з каменнем. 

Ксары распаўсюджаныя ў сахарскіх аазісах Магрыба і на паўднёвых схілах Атласа, а больш за ўсё іх — у аазісах даліны ракі Дра ў паўднёва-ўсходнім Марока. Пяць ксараў абвешчаныя ЮНЕСКА аб'ектамі Сусветнай спадчыны — Айт-Бэн-Хаду ў Марока, а таксама Уадана, Шынгеці, Цішыт і Уалат у Маўрытаніі.

## Спасылкі 
* Mohamed Berriane, *A slow rescue for Morocco’s earthen citadels*

Катэгорыя:Архітэктура
Макоўза

**Мако́ўза** — рака ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Цна (басейн Дняпра).

## Назва 
На думку А. Ванагаса, у літоўскіх водных назваў *Makys* (возера), **Makia* (рака), *Mak-a-raistis* (балота), у латышскім *Maka* корань *mak-* . Гэты корань можа быць звязаны з літоўскім *makoti* «брысці (праз гразь)», *makynė* «гразь», *maknus* «топкі», латышскім *makņa* «балаціна, балоцістае месца», старажытнабалгарскім *mokrъ* «мокры», рускім *močag(a)* «балоцістае месца», польскім *moczar* «балота», славенскім *mók, móka* «лужа».

Назва літоўскага балота *Ramaũzė* паходзіць ад *ramus* «спакойны».

## Водаапісанне 
Даўжыня ракі 5,2 км. Пачынаецца за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Паграбішча, вусце за 1,2 км на поўнач ад вёскі Масцішча.

У верхнім цячэнні ракі, каля вёскі Паграбішча — крыніцы, абвешчаныя гідралагічным помнікам прыроды мясцовага значэння «Паграбішчанскія крыніцы» рашэннем выканаўчага камітэта Лагойскага раёна № 1512 ад 27.10.2008. Плошча ахоўнай зоны крыніцаў — 17,1 га. Згодна з хімічным даследаваннем, вада і з крыніцаў, і ў самой Макоўзе ля вёскі Паграбішча — добрай якасці.

На ўсходняй ускраіне вёскі Паграбішча на рацэ плаціна і сажалка. Адразу за сажалкай уладкаванае рыбная гаспадарка. Рэчышча ракі каналізаванае пачынаючы ад сажалкі і да ўтоку ў раку Цну.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-69. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1982 год.

Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёна
Катэгорыя:Басейн Гайны
Джон Ханна

**Джон Давід Ханна** (; нар. ) — шатландскі акцёр.

## Біяграфія 
Джон Ханна нарадзіўся ў Іст-Кілбрайдзе каля Глазга, быў самым малодшым дзіцем у сям’і, якая складалася з бацькі, маці і дзвюх старэйшых сясцёр. Яго маці, Сьюзен, працавала прыбіральшчыцай у Marks & Spencer, а бацька, працаваў слесарам. Джон скончыў сярэднюю школу ў Клерманце і збяраўся стаць інжынэрам-электрыкам. У Іст-Кілбрайдзе ён удзельнічаў у мясцовым тэатральным кружку, паследваўшыся савету знаёмых, вырашыў паступіць у Каралеўскую Шатландскую Акадэмію Музыкі і Драмы.

## Спасылкі 
* Джон Ханна на сайце Internet Movie Database

Катэгорыя:Акцёры Шатландыі
Вулкан (значэнні)

Назву **Вулка́н** маюць:
* **Вулкан** — геалагічнае ўтварэнне ў зямной кары.
* **Вулкан** — рымскі бог агню.
* **Вулкан** — гіпатэтычная планета ў сонечнай сістэме.
* **Вулкан** — выспа ў Тырэнскім моры.
* **Вулка́н** — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласці.
Пётр Мікалаевіч Яфрэмаў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Пётр Мікалаевіч Яфрэмаў
|арыгінал імя     = Пётр Николаевич Ефремов
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|памер            = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1943—1944
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Пётр Мікалаевіч Яфрэмаў** (1925—1976) — сяржант РСЧА, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Пётр Яфрэмаў нарадзіўся 12 красавіка 1925 года ў вёсцы Міхайлаўка (цяпер — Міхайлаўскае Міхайлаўскага раёна Алтайскага края). З 1930 года разам з сям’ёй жыў у Томску. У 1940 годзе скончыў сем класаў школы, у 1943 годзе — тры курса Томскага лесатэхнікума. У сакавіку 1943 года Яфрэмаў быў прызваны на службу ў РСЧА. Вучыўся ў Белацаркоўскім пяхотным вучылішчы, аднак не скончыў яго і быў у складзе курсанцкага батальёна накіраваны на фронт. Са жніўня 1943 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Цэнтральным, 2-м Беларускім, Беларускім, 1-м Беларускім франтах. Да верасня 1943 года гвардыі чырвонаармеец Пётр Яфрэмаў быў разведчыкам ўзвода коннай разведкі 215-га гвардзейскага стралковага палка 77-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

25 верасня 1943 года Яфрэмаў у складзе разведгрупы пераправіўся праз Дняпро на тэрыторыі Брагінскага раёна Гомельскай вобласці БССР, употай прабраўся ў варожы тыл і здолеў здабыць каштоўныя дадзеныя аб нямецкай абароне. Дзеянні Яфрэмава дазволілі палку паспяхова пераправіцца праз Днняпро. 1 кастрычніка 1943 года ў раёне вёскі Галкі таго ж раёна разведгрупа Яфрэмава адбіла нямецкую контратаку, знішчыўшы 10 салдат праціўніка. 2 кастрычніка Яфрэмаў адным з першых у сваім падраздзяленні уварваўся ў нямецкія траншэі на паўднёвай ускраіне вёскі Галкі і знішчыў больш за 10 варожых салдат, яшчэ 4 ўзяў у палон.

У далейшым Яфрэмаў удзельнічаў у вызваленні Беларускай ССР і Польшчы. У 1944 годзе ў адным з баёў быў паранены і кантужаны. У кастрычніку 1944 года па хваробе ў званні гвардыі сяржанта Яфрэмаў быў звольнены ў запас. Жыў у Томску. Знаходзіўся на камсамольскіх пасадах, з 1949 года працаваў у лесапрамысловай галіне, слесарам, майстрам на заводзе. Памёр 4 снежня 1976 года, пахаваны на томскіх могілках Бакцін.

Быў таксама узнагароджаны шэрагам медалёў.

## Літаратура 
* 
* *Кузнецов И. И., Джога И. М.* Золотые Звёзды Алтая. — Барнаул: 1982.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. Ммнск, 1984.

Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Алтайскім краі
Канстанцінаўскі палац

**Канстанцінаўскі палац** (Вялікі Стрэльнінскі палац) () — помнік архітэктуры XVIII стагоддзя, які фарміруе палацава-паркавы ансамбль у Стрэльні, з 2003 года — Дзяржаўны комплекс «Палац кангрэсаў». Комплекс знаходзіцца на паўднёвым беразе Фінскага заліва, на рэках Стрэлка і Кікенка, уздоўж Пецяргофскай дарогі, за 19 км ад цэнтра Санкт-Пецярбурга.
міні|злева|Выгляд з Пецяргофскай дарогі
міні|злева|Від на палац з боку Фінскага заліва
Знаходзіцца ў ведамасным падпарадкаванні .

## Дзяржаўны комплекс «Палац кангрэсаў» 
міні|злева|Дзяржаўны комплекс «Палац кангрэсаў» (выгляд з самалёта) 16 чэрвеня 2012 года

У 2000 годзе палац з навакольнымі землямі плошчай больш за 140 гектараў быў перададзены на баланс Упраўлення справамі Прэзідэнта і пачаліся маштабныя будаўніча-аднаўленчыя работы. Па старадаўніх чарцяжах былі адноўлены фасады і інтэр’еры палаца, парк, сістэма каналаў. Асноўны ўпор у праекце рэканструкцыі быў зроблены на забеспячэнне дзяржаўных прыёмаў. Гідратэхнікі паглыбілі рэчышча вадаёмаў для прыёму яхт і рачных судоў. Былі збудаваныя масты і фантаны, якія існавалі раней толькі ў праектах. Тры масты былі зробленыя разваднымі. У парку зроблены задуманыя яшчэ Пятром I фантаны. Недалёка ад палаца на беразе Фінскага заліва пабудавана «консульская вёска» — 20 двухпавярховых катэджаў. Збудаваны пяцізоркавая гасцініца «Балтыйская зорка», стылізаваная пад старадаўнюю рускую сядзібу. Будынак былога яхт-клуба рэканструяваны пад прэс-цэнтр і аснашчаны спадарожнікавымі сродкамі сувязі. У былых царскіх стайнях размясціўся адміністрацыйны корпус «Палаца кангрэсаў».

Адкрыццё адноўленай палаца адбылася 30-31 мая 2003 года.

У ліпені 2006 года ў «Палацы Кангрэсаў» праходзіў  «вялікай васьмёркі», а 5-6 верасня 2013 года тут прайшоў саміт G20.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Катэгорыя:Палацы Санкт-Пецярбурга
Іван Фёдаравіч Казачук

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Іван Фёдаравіч Казачук
|арыгінал імя     = 
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1941—1945
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
-
 
}
|суязі            = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Іван Фёдаравіч Казачук** (1913—1986) — старшыня Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Іван Казачук нарадзіўся 26 мая 1913 года ў вёсцы Прыліпча (цяпер — Застаўніўскі раён Чарнавіцкай вобласці Украіны). Пасля заканчэння сямі класаў школы працаваў грузчыкам, затым фарбавальшчыкам на трыкатажнай фабрыцы. Актыўна займаўся грамадска-палітычнай дзейнасцю, абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета УССР 1-га склікання. З 1941 года Казачук быў намеснікам старшыні аднаго з райвыканкамаў у Чарнаўцах. У лістападзе таго ж года ён быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і накіраваны на фронт Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Сталінградскім, Данскім, Бранскім, Цэнтральным, 1-м Беларускім франтах. Удзельнічаў у Сталінградскай і Курскай бітвах. Да верасня 1943 года гвардыі старшына Іван Казачук камандаваў узводам коннай разведкі 215-га гвардзейскага стралковага палка 77-й гвардзейскай стралковай дывізіі 61-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

25 верасня 1943 года Казачук на чале разведгрупы пераправіўся праз Дняпро і, прабраўшыся ў тыл праціўніка, правёў разведку яго сістэмы абароны, і даставіў важныя дадзеныя камандаванню. 1 кастрычніка ён зноў пераправіўся праз Днепр у раёне вёскі Галкі Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларускай ССР і прыняў актыўны ўдзел у захопе і ўтрыманні плацдарма на заходнім беразе ракі. У тых баях ён знішчыў больш за 20 салдатащ і афіцэраў праціўніка, яшчэ 4 ўзяў у палон.

Пасля заканчэння вайны Казачук быў дэмабілізаваны. У 1947 годзе ён скончыў совпартшколу, у 1952 годзе — Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КП УССР, пасля чаго знаходзіўся на розных партыйных пасадах. Быў дэпутатам Вярхоўнага Савета УССР 2-га, 3-га і 4-га скліканняў. Памёр 11 мая 1986 года, пахаваны на Рускіх могілках Чарнаўцоў.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

## Літаратура 
* 
* *Венков Б. С.* Герои Карпат. Ужгород, 1972.
* Их подвиг бессмертен. Львов, 1983.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. Ммнск, 1984.

Катэгорыя:Камандзіры ўзводаў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета УССР 4-га склікання
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чарнавіцкай вобласці
Самара Арэна

**«Самара Арэна»** або **«Космас Арэна»** ()&nbsp;— футбольны стадыён у Самары, Расія, хатняя арэна ФК «Крылы Саветаў». Адно з месцаў правядзення матчаў у рамках Чэмпіянату свету па футболе 2018 года.

Будаўніцтва стадыёна пачалося ў 2014 годзе ў рамках падрыхтоўкі да Чэмпіянату свету па футболе 2018 года. Завяршэнне будаўніцтва і адкрыццё адбылося ў 2018 годзе.

## Спасылкі 
* Cosmos Arena: FC Krylia Sovetov Samara 
* Cosmos Arena на stadiumguide.com 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Самары
Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Расіі
Катэгорыя:Стадыёны чэмпіянату свету па футболе 2018
Катэгорыя:З’явіліся ў 2018 годзе
Катэгорыя:Спорт у Самары
Ігар Іванавіч Шувалаў

**Ігар Іванавіч Шувалаў** (, нар. 4 студзеня 1967, Білібіна, Чукоцкая аўтаномная акруга, Магаданская вобласць, РСФСР)&nbsp;— расійскі дзяржаўны дзеяч. Старшыня дзяржаўнай карпарацыі «Банк развіцця і знешнеэканамічнай дзейнасці» з 24 мая 2018 года.

Першы намеснік старшыні Урада РФ (з 12 мая 2008 па 18 мая 2018 года).

Раней быў:
* памочнікам прэзідэнта РФ Пуціна (2003—2008),
* старшынёй Расійскага фонду федэральнай маёмасці (1998—2000),
* намеснікам міністра дзяржаўнай маёмасці РФ (1998),
* старшынёй савета дырэктараў Саўкамфлоту да ліпеня 2010 года.

Кандыдат юрыдычных навук.

## Узнагароды 
* медаль «За ўклад у стварэнне Еўразійскага эканамічнага саюза» I ступені (2015).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Урада РФ 

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Аляксандра Неўскага (Расійская Федэрацыя)
Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта МДУ
Катэгорыя:Кандыдаты юрыдычных навук
Катэгорыя:Кіраўнікі Апарата Урада Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Міністры Расіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Казані
Катэгорыя:Першыя намеснікі Старшыні Урада Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Рэйтынг зборных ФІФА

right|220px
**Рэйтынг зборных ФІФА** або **Сусветны рэйтынг ФІФА/Coca-Cola** () — сістэма ранжыравання нацыянальных зборных па футболе. Упершыню была ўведзена ў 1993-м годзе як адносны паказчык сілы зборнай каманды на бягучы момант, які дазваляе ацаніць дынаміку росту каманды. У ліпені 2006 года, на чэмпіянаце свету ў Германіі, у сістэму налічэння ачкоў былі ўнесены значныя змены.

Колькасць ачкоў у рэйтынгу залежыць ад выступленняў нацыянальнай каманды за апошнія чатыры гады. Чым больш паспяхова яна выступае, тым вышэй месца ў рэйтынгу. За кожны згуляны матч камандам налічваюцца ачкі згодна з правіламі.

Рэйтынг ФІФА лічыцца афіцыйным, акрамя яго існуе яшчэ некалькі неафіцыйных сістэм ранжыравання.

На дадзены момант зборная Германіі ўзначальвае рэйтынг FIFA. За ўсю гісторыю рэйтынгу толькі 8 зборных дасягалі першага радка, з іх 6 зборных з Еўропы — Германія, Італія, Францыя, Іспанія, Нідэрланды, Бельгія, і 2 з Паўднёвай Амерыкі — Бразіліі і Аргенціна.

Катэгорыя:ФІФА
Катэгорыя:Футбольная тэрміналогія
Катэгорыя:Рэйтынгі
Мардовія Арэна

**«Мардовія Арэна»** ()&nbsp;— футбольны стадыён у Саранску, Расія, хатняя арэна ФК «Мардовія». Адно з месцаў правядзення матчаў у рамках Чэмпіянату свету па футболе 2018 года.

Стадыён пабудаваны на працягу 2010—2018 гадоў. Адкрыццё адбылося ў 2018 годзе.

## Спасылкі 
* Пра стадыён на афіцыйным сайце ФІФА  
* Mordovia Arena (Saransk Stadium) на stadiumguide.com 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Саранска
Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Расіі
Катэгорыя:Стадыёны чэмпіянату свету па футболе 2018
Катэгорыя:З’явіліся ў 2018 годзе
Катэгорыя:Спорт у Саранску
Мовы Кот-д’Івуара

Кот-д’Івуар — шматмоўная краіна. У дзяржаве налічваецца 80 моў. Аднымі з найбольш распаўсюджаных з’яўляюцца французская, баўламі, аньі, сенар, дан і гуро.

## Моўная геаграфія Кот-д’Івуара 
Афіцыйная мова, французская, была уведзена ў каланіяльным перыядзе. Гэта мова выкладаецца ў школах і служыць як «лінгва франка» ў краіне. 70 або каля таго моў карэнных народаў можна падзяліць на 5 галоўных галін нігера-кангалезскай сям’і. У паўднёва-ўсходнім сектары размяшчаюцца мовы ква, некаторыя такія як баўламі і аньі (2-3 млн і 1 млн чалавек), частка дыялектнага кантынуму з мовай акан у Гане, і іншым, такім як атыэ (500 000 чалавек), больш разыходзяцца. На баўламі кажуць на ўсходзе возера Кос і ў сталіцы краіны Ямусукра, а на аньі ўздоўж мяжы з Ганай. У паўднёва-заходнім сектары размяшчаюцца мовы кру, такія як бетэ і ве, паўмільёна у кожнай, і дзіда (250 000), аднесены да моў Ліберыі. На паўночным захадзе, уздоўж мяжы з Гвінеяй і праз возера Кос у цэнтры краіны, размяшчаюцца мовы манда, такія як дан (мільён размаўляюць) і гуро (паўмільёна, на возеры). Возера і рака Бандама падзялілі ўсход краіны моў ква ад захаду моў кру і манда. Праз цэнтр і поўнач размяшчаюцца розныя мовы сенуфа, такія як сенар (мільён носьбітаў). У паўночна-заходнім куце (Нацыянальны парк Камоэ) пражываюць чвэрць мільёна носьбітаў дзьюла, якая ўяўляе сабой «лінгва франка» з суседнім Буркіна-Фасо.

## Арфаграфія 
Для запісу моў народаў Кот-д’Івуара выкарыстоўваецца практычная арфаграфія, прынятая ў 1979 годзе. Алфавіты ўсіх моў краіны заснавальны на лацінцы. Для абазначэння пэўных гукаў, якія прысутнічаюць у маўленні той ці іншай мовы, былі распрацаваны асобныя літары з гачкамі.

## Спасылкі 
* Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. 
* Мовы Кот-д’Івуара на Ethnologue 
* Joshua Project (yce народы, мовы і інш.)
Зона 51

**Зона 51** (), таксама вядомая як **Watertown**, **Groom Lake** і **Homey Airport** — сакрэтная амерыканская ваенная база, аддаленае падраздзяленне ваенна-паветранай базы Эдвардс (). Бягучая мэта яе функцыянавання публічна невядомая, аднак, грунтуючыся на гістарычных дадзеных, яна, хутчэй за ўсё, ажыццяўляе распрацоўку і выпрабаванні эксперыментальных самалётаў і сістэм узбраення (чорныя праекты).

Інтэнсіўная сакрэтнасць, якая акружае ваенную базу, зрабіла яе цэнтральным складнікам уфалагічных канцэпцый аб неапазнаных лятаючых аб’ектах (НЛА), дзясяткі гадоў падсілкоўваючы здагадкі прыхільнікаў самых розных «тэорый змоваў». Нягледзячы на тое, што база ніколі не абвяшчалася сакрэтнай, ўсе даследаванні і падзеі, якія адбываюцца на яе тэрыторыі з’яўляецца сакрэтнай або канфідэнцыйнай інфармацыяй (TS/SCI). У ліпені 2013 года пасля падачы запыту аб свабодзе інфармацыі (FOIA) ЦРУ ўпершыню публічна прызнала існаванне ваеннай базы, рассакрэціўшы дакументы, якія дэталізуюць яе гісторыю і мэту існавання.

Зона 51 знаходзіцца на поўдні штата Невада, на адлегласці 83 міль (134 км) на паўднёвы захад ад Лас-Вегаса, на паўднёвым беразе высмахлага салёнага возера Грум-Лэйк. Месца было набыта ВПС ЗША ў 1955 годзе, у асноўным для лётных выпрабаванняў самалёта Lockheed U-2. Вобласць вакол Зоны 51, уключаючы маленькі гарадок Рэйчэл на «Пазаземнай шашы», з’яўляецца папулярным турыстычным напрамкам.

## Гл. таксама 
* Тэорыя змовы

## Зноскі 
## Літаратура 
* Rich, Ben R.; Janos, Leo (1994). *Skunk Works: A personal memoir of my years at Lockheed*. Boston: Little, Brown. 
* Darlington, David (1998). *Area 51: The Dreamland Chronicles*. New York: Henry Holt. 
* Patton, Phil (1998). *Dreamland: Travels Inside the Secret World of Roswell and Area 51*. New York: Villard / Random House 
* Area 51 resources  at the Federation of American Scientists.
* Lesley Stahl «Area 51 / Catch 22» *60 Minutes* CBS Television 17 March 1996, a US TV news magazine's segment about the environmental lawsuit.
* Inside Area 51, an index of articles from the *Las Vegas Review-Journal*. 
* Jacobsen, Annie (2011). «Area 51». New York, Little, Brown and Company.  (hc)

Катэгорыя:Гарадскія легенды
Катэгорыя:Ваенныя базы ЗША