open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сяргей Уладзіміравіч Саркісаў

**Сяргей Уладзіміравіч Саркісаў** (нар. , Мінск) — беларускі мастак, дызайнер, графік і плакатыст. Член Беларускага саюза дызайнераў, Беларускага саюза мастакоў, Міжнароднай асацыяцыі акварэлістаў.

Аўтар эмблемы «Дня горада Мінска».

## Біяграфія 
У 1974 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (цяпер Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтва)

В 1989 годзе заснаваў студыю графічнага дызайну «60х90», якая рабіла распрацоўкі камунікацыйных сістэм і візуальнай айдэнтыкі.

Выкладае на кафедры Мастацтва і дызайну асяроддзя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным музеі Беларусі, фондах БСМ, літаратурных музеях Я. Купалы і М. Багдановіча, у Мараўскай галерэі ў Брно (Чэхія), у Музеі плакату ў Данску (Данія), у асабістых калекцыях і музеях Польшчы, Славакіі, Германіі.

Жыве і працуе ў Мінску.

## Узнагароды 
* 1976 — дыпламант конкурсу Камітэта па справах паліграфіі і друку за рэкламныя плакаты ансамбля «Харошкі», Мінск
* 1986 — бронзавы медаль ВДНХ СССР за праект візуальных камунікацый на прадпрыемствах канцэрна «Белэнерга», Масква
* 1988 — Лаўрэат міжнароднага конкурсу плаката да II-й сесіі ААН па раззбраенні (срэбны медаль), Нью-Ёрк
* 2007 — медаль Беларускай праваслаўнай царквы Свяціцеля Кірылы Тураўскага за працы да 1000-годдзя Тураўскай епархіі, Мінск
* 2008 — Дзве ўзнагароды ў намінацыі Excellent Work, ADI DESIGN AWARD, Акадэмія дызайну, Кітай
* 2010 — Лаўрэат міжнароднага фестывалю рэкламы і маркетынгу «Белы квадрат», Мінск

## Спасылкі 
* https://citydog.io/post/emblema-dnya-goroda-graffti/
* https://arthaos.com/index.php?q=page/authors/sarkisov-sergej-vladimirovich/ 
* https://sarkisovart.com/aboutme/
* https://artcenter.by/en/user/sarkis
* https://www.sostav.ru/news/2010/03/10/bk/

Катэгорыя:Дызайнеры Беларусі
Караазек

**Караазек**:
* Караазек (Буландынскі раён)
* Караазек (Зерэндзінскі раён)
* Караазек (станцыя, Кызылардзінская вобласць)
* Караазек (сяло, Кызылардзінская вобласць)
Атласнае перапляценне

**Атласнае перапляценне** — адно з трох асноўных . Яго будова істотна адрозніваецца ад двух іншых, то ёсць  і саржавага.

Тканіны атласнага перапляцення з’яўляюцца аднабаковымі тканінамі і вельмі мяккія, гнуткія і бліскучыя з аднаго боку. Такім чынам, эфекты (колер, бляск) вызначаюцца ўтком (сацін) з аднаго боку і асновай (атлас) з другога.

Раней выразна адрознівалі атласныя і сацінавыя перапляценні. У цяперашні час абодва перапляценні называюцца атласнымі, а апісанне (уток або аснова) паказвае на перавагі дадзенага ўкладу. Аднак стала прынята называць тканіну з атласным перапляценнем асновы атласам, а тканіну з атласным перапляценнем утка — сацінам.

## Выкарыстанне 
Асноўнае атласнае перапляценне выкарыстоўваецца для вытворчасці баваўняных, ільняных і шаўковых тканін. Ён таксама часцей за ўсё выкарыстоўваецца для запаўнення малюнкаў на жакардавых тканінах.

Катэгорыя:Ткацкая справа
Уладзімір Паўлавіч Верхась

**Уладзімір Паўлавіч Верхась** (, Жытомір, Украіна — ) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1979), прафесар (1980).

## Біяграфія 
Скончыў Горкаўскае рачное вучылішча (1943—1947), Цэнтральная камсамольская школа пры ЦК УЛКСМ (1954), Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава (1957), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1965).
    
Працаваў у органы ЛКСМБ (1949—1957), органах КПБ (1958—1966), Гродзенскім дзяржаўным аграрным універсітэце (з 1966, загадчык кафедрамі гісторыі КПСС і навуковага камунізму, палітычнай гісторыі і тэорыі сацыялізму, грамадскіх навук, з 1996 — загадчык музея гісторыі ўніверсітэта).

Навуковыя інтарэсы: гісторыя Кастрычніцкай рэвалюцыі; дзейнасць ваеннай арганізацыі пры ЦК РСДРП(б); гісторыя Чырвонай гвардыі (1917—1918); падпольныя партыйныя і камсамольскія арганізацыі Гродзеншчыны ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Бібліяграфія 
* Деятельность большевиков по организации и руководству Красной гвардией в период борьбы за установление и упрочение Советской власти (март 1917 — июнь 1918 г.) : автореферат диссертации … доктора исторических наук : 07.00.01 / Верхось Владимир Павлович. — Минск, 1978.
* Красная гвардия в Октябрьской революции. М., 1976. 264 с.
* Новейшая историография Великой Октябрьской социалистической революции : автореферат диссертации … кандидата исторических наук / Верхось В. П. — Москва, 1965.
  

## Літаратура 
* Верхась Уладзімір Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 364.
* Верхась Уладзімір Паўлавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 1994. — Т. 2. — С. 247.
* Верхось Владимир Павлович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 635.
* Верхось Владимир Павлович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2014. — Т. 4 : Гродненская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 94—95.
* Верхось Владимир Павлович // Профессора и доктора наук Гродненского государственного аграрного университета : краткий биобиблиографический указатель. — Гродно, 2011. — С. 21—23.
Апрэтура тканін

**Апрэтура тканін, Апрэт** (&nbsp;— *канчаткова аздабляць*)&nbsp;— цыкл заключных аздобных аперацый, якім падвяргаюць тканіны ў працэсе іх вытворчасці.

Асноўнай аперацыяй апрэтурнай апрацоўкі тканін з’яўляецца насычэнне тканін адмысловымі растворамі (апрэтамі) з мэтай паляпшэння іх знешняга выгляду і надання ім асаблівых уласцівасцей у адпаведнасці з іх прызначэннем. У выніку апрэтурнай апрацоўкі тканіны становяцца прыемнымі навобмацак, мяккімі, эластычнымі, бліскучымі або матавымі, воданепранікальнымі або вогнеўстойлівымі, незмінальнымі, даўгавечнымі і гэтак далей.

Часцей за ўсё апрэтуру робяць  або  (касцяным або мяздровым). Такія апрэты надаюць тканінам калянасці, пругкасці і прыгожага выгляду, але яны вельмі няўстойлівыя і пасля мыцця знікаюць, з прычыны чаго знешні выгляд тканін рэзка пагаршаецца. Таму хімікамі-тэкстыльшчыкамі было распрацавана шмат нязмыўных апрэтаў рознага прызначэння. Для змякчэння тканін, павелічэння іх пругкасці ўжываюць апрэты з тлушчавымі рэчывамі (алеямі, мыламі) і з гіграскапічнасцю (гліцэрынам, патакай, паваранай соллю). Для надання тканінам воданепранікальнасці ўжываюць прэпараты, якія замяшчаюць гідрафільныя групы цэлюлозы гідрафобнымі (апрэты тэксцін, салан і іншыя). Імі апрацоўваюць тканіны спецыяльнага прызначэння: брызенты, палаткі, плашчовыя тканіны.

У прэты для вогнеўстойлівай апрацоўкі тканін дадаюць растваральнае шкло або розныя мінеральныя солі. Баваўняныя і віскозныя тканіны апрэтуюць рознымі штучнымі смоламі. Апрэтаванне трыкатажнага палатна і трыкатажных вырабаў вырабляюць у асноўным пералічанымі сродкамі.

## Літаратура 
* 
* Копьев А.&nbsp;А.&nbsp;Несмываемый аппрет. М., 1947;
* Абрамов С.&nbsp;А.&nbsp;Отделка трикотажних изделий М., 1957.

Катэгорыя:Тэкстыльная прамысловасць
Баркан

**Баркан**, **Баракан** (, араб.-перс. *barrakan*, ) — шарсцяная або паўшарсцяная тканіна на шаўковай аснове, падобная да драгету. У Вялікім Княстве Літоўскім выкарыстоўвалася для пашыву мужчынскага адзення, у XVIII стагоддзі — жаночых сукенак, а таксама для абіўкі мэблі, карэт, .

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Катэгорыя:Шарсцяныя тканіны
Прэмія Рамона Магсайсая

**Прэмія Рамона Магсайсая** () — штогадовая прэмія, улучаная за ўмацаванне прыкладу сумленнасці ва ўпраўленні, мужэственнага служэння народу і прагматычнага ідэалізму прэзідэнта Філіпінаў Рамона Магсайсая ў дэмакратычным грамадстве. Прэмія была заснавана ў красавіку 1957 года апекунамі  у Нью-Ёрку са згоды ўрада Філіпін. Аналаг Нобелеўскай прэміі ў Азіі.

## Апісанне 
Названа ў гонар Рамона Магсайсая, сёмага прэзідэнта Філіпінаў, які загінуў у 1957 годзе ў .

Фонд прэміі Рамона Магсайсая ўручае прыз азіятам, якія дабіліся выдатных вынікаў у розных галінах. Узнагароды прысуджаліся ў шасці намінацыях да 2009 года. У 2009 годзе пяць намінацый былі адмененыя:
* Урадавая служба () (1958—2008)
* Дзяржаўная служба () (1958—2008)
* Кіраўніцтва супольнасці () (1958—2008)
* Журналістыка, літаратура і творчае мастацтва камунікацыі () (1958—2008)
* Мір і міжнароднае ўзаемаразуменне () (1958—2008)
* Малады лідар () (2001-)
* Без катэгорыі () (2009-)

Памер прэміі складае 30 000 долараў.

## Лаўрэаты 
Лаўрэаты прэміі Рамона Магсайсая паходзяць з розных частак Азіі, хоць ёсць выпадкі, калі пераможцы былі не з краін Азіі, але служылі і працавалі ў розных азіяцкіх краінах. Па стане на 2021 год лаўрэаты прэміі сталі выхадцы з дваццаці дзвюх азіяцкіх краін.

Сярод лаўрэатаў інданезійскія пісьменнікі  (1958),  (1987),  (1995), журналіст Атмакусума Астраатмаджа (2000), прэзідэнт Інданезіі Абдурахман Вахід (1993), прэм’ер-міністр Малайзіі Абдул Рахман, пакістанскія праваабаронцы  (2005) і Абдул Разак (1967), малайзійскі публіцыст Абдул Самад Ісмаіл (1994).

Катэгорыя:Узнагароды Філіпінаў
Тэатральны факультэт БДАМ

**Тэатральны факультэт БДАМ** — адзін з факультэтаў Беларускай акадэміі мастацтваў.

## Кафедры 
* майстэрства акцёра
* рэжысуры
* сцэнічнай прамовы, вакалу і пластычных дысцыплін

## Спецыяльнасці (напрамках спецыяльнасцей) 
* Акцёрскае мастацтва (драм. тэатр і кіно)
* Акцёрскае мастацтва (тэатр лялек)
* Акцёрскае мастацтва (муз. тэатр)
* Рэжысура (драм. тэатр)
* Рэжысура (тэатр лялек)
* Рэжысура (эстрада)
* Мастацтвазнаўства (тэатразнаўства)
* Мастацтвазнаўства (арганізацыя тэатральнай дзейнасці)

## Дэканы 
* Аляксандр Іванавіч Бутакоў (1974—1981)
* Уладзімір Андрэевіч Мішчанчук (з 1990)

## Спасылкі 
* Тэатральны факультэт 

Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)

Катэгорыя:З’явіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:1945 год у Мінску
Барэж (тканіна)

**Барэж** ( — ) — лёгкая і паветраная тканіна ў газавай тэхніцы ткацтва, папулярная ў Расійскай імперыі з пачатку XIX стагоддзя. З барэжа шылі жаночыя сукенкі, тунікі і шалікі. Барэж выраблялі пераважна з шоўку, а таксама пазней з воўны і з баваўнянай асновай. Барэж звычайна быў аднакаляровым або меў невыразны размыты малюнак з-за асаблівасцяў тэхнікі яго вырабу. Тканіна названая па месцы вытворчасці — гораду  ў французскіх Пірэнеях.

Першапачаткова барэж ткалі толькі з шоўку, і ў першай палове XIX стагоддзя ён быў адной з самых дарагіх тканін, даступнай толькі багатым шчагаліхам.

## У літаратуры 
Князёўны ў А. С. Грыбаедава ў «» замілоўваюцца  з барэжу, які падарыў стрыечны брат. У аповесці І. С. Тургенева «» згадваецца «лёгкая барэжавая сукенка з бледна-сінімі разводамі», а ў рамане «» ў ружовай барэжавай сукенцы крочыла Зоя. Адзенне з непрактычнага далікатнага барэжу моцна пакутавала пры носцы, і да сярэдзіны XIX стагоддзя з’явілася шмат гатункаў барэжу з самай разнастайнай сыравіны: двайны англійскі барэж, барэж шамберы, барэж пуаль-дэ-шэўр. Барэж з воўны называўся бейж, з яго шылі касцюмы. Да канца XIX стагоддзя барэж і зусім перастаў быць раскошай, а ў пачатку XX стагоддзя лічыўся старамодным і цяпер канчаткова забыты. У СССР пад назвай «барэж абутковы» з кручанай ніткі перавітачным перапляценнем выпрацоўвалася цяжкая гладкафарбаваная баваўняная тканіна, якую выкарыстоўвалі для верху мужчынскага абутку.

## Літаратура 
* Беловинский Л. В. Бареж // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 36. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* 
* Бареж обувной // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1956. — Т. I. — Стб. 318. — 550 с.
* 

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Катэгорыя:Шарсцяныя тканіны
Басонныя вырабы

**Басонныя вырабы** (ад &nbsp;— «», «тасьма»)&nbsp;— тэкстыльныя вырабы, прызначаныя для аздаблення: , тасьма, кутасы, махры і г. д. Часта&nbsp;— узорныя плеценыя, часам&nbsp;— з металічнымі ніткамі.

У Расійскай імперыі басонам таксама называлася каляровая тасьма, выкарыстоўвалася для нашыўкі на пагоны унтэр-афіцэраў (у выглядзе лычак), на мэблі і іншае.

## Літаратура 
* 
* Басон // Словник української мови : в 11 т. — Київ : Наукова думка, 1970—1980.
* Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл., партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

Катэгорыя:Тканіны
Катэгорыя:Тэкстыль
Прыволжскі раён (Астраханская вобласць)

**Прыволжскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у паўднёва-ўсходняй частцы Астраханскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Началава.

## Геаграфія 
Прыволжскі раён размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Астраханскай вобласці ў дэльце ракі Волгі і мяжуе на поўначы з Нарыманаўскім і Краснаярскім раёнамі, на ўсходзе з Валадарскім раёнам і тэрыторыяй горада Астрахані.

Плошча раёна складае 840,9 км².

Катэгорыя:Раёны Астраханскай вобласці
Пазнякоў

**Пазнякоў**:
* Аляксандр Андрыянавіч Пазнякоў — генерал-маёр, удзельнік руска-турэцкай вайны 1768—1774 гадоў
* Мікалай Іванавіч Пазнякоў — рускі пісьменнік і паэт
* Міхась Пазнякоў — беларускі паэт і празаік
Розава

**Розава** — жаночая форма прозвішча **Ро́заў**.
* Тамара Фёдараўна Розава — беларускі архітэктар
* Ганна Розава — амерыканская мадэль рускага паходжання
Лаўстан

**Лаўстан**
* Джэй Лаўстан —  амерыканскі прафсаюзны, камуністычны і антыкамуністычны дзеяч
* Сайман Лаўстан — брытанскі неўролаг
Карэтнікаў

**Карэтнікаў** — рускае прозвішча
* Валерый Іванавіч Карэтнікаў — беларускі кампазітар
* Іван Уладзіміравіч Карэтнікаў — савецкі плывец
* Мікалай Мікалаевіч Карэтнікаў — савецкі кампазітар
* Сямён Мікіціч Карэтнікаў — адзін з камандзіраў махноўцаў
Набіліцы

, з дапамогай якой набіліцы знаходзяцца ў нахільным стане]]
**Набіліцы**&nbsp;— частка ткацкага станка, праз якую праходзяць ніткі асновы і якой прыбіваюцца адна да адной уточныя ніткі, гэта значыць рама, у якой умацоўваецца бёрда.

## Назва 
Сярод іншых назваў выкарыстоўваюцца такія: набілка, набілкі, лядо, набіліца, набыліца, набелкі, набілкі.

## Апісанне працы 
Дзякуючы рухомаму злучэнню з верхнімі брусамі рамы станка, набіліцы могуць гойдацца ўзад і наперад на манер арэляў. Пасля таго, як уток пракладзены праз зеў нітак асновы, майстар цягне раму набілкі на сябе, прыбіваючы зубцамі бёрда ўтокавую нітку да пракладзенай раней. Да набілкі могуць прывязваць шнур з процівагай: калі адпускаюць раму, яна вяртае набілку ў першапачатковае становішча.

## Літаратура 
* Батан // Большая советская энциклопедия : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : «Советская энциклопедия», 1969—1978. (рос.).
* Мартенс. Техническая энциклопедия. Том 2&nbsp;— 1928 г.

Катэгорыя:Ткацкая справа
Харабалінскі раён

**Харабалінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Астраханскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Харабалі.

## Геаграфія 
Раён размешчаны ў Волга-Ахтубінскай пойме ва ўсходняй частцы рэгіёну, у паўпустынай зоне. У гэтай частцы раёна назіраецца ўнікальныя прыродныя Бэраўскія бугры.

У раёне пераважае пустынны глебавы комплекс. Найбольш урадлівыя глебы лугавога шэрагу размяшчаюцца ў Волга-Ахтубінскай пойме.

Катэгорыя:Раёны Астраханскай вобласці
Камсамольскі раён

**Камсамольскі раён** — назва адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак, названых у гонар камсамола:

* Камсамольскі раён Іванаўскай вобласці.
* Камсамольскі раён Хабараўскага края.
* Камсамольскі раён Чувашскай Рэспублікі.
* Камсамольскі раён у горадзе Набярэжныя Чаўны.
* Камсамольскі раён у горадзе Тальяці.
Бэраўскія бугры

**Бэ́раўскія бугры́** — паралельныя, амаль шыротна выцягнутыя грады і ўзвышшы ў Прыкаспійскай нізіне, паміж вусцямі рэк Кума і Эмба. Маюць правільную авальную форму. Вышыня ад 0 да 45 м, даўжыня да 25 км, шырыня 200—300 м, адлегласць паміж грабянямі −2 км. Складзены з пяску і крошкі шчыльных карычневых глін. Магчыма, эолавага паходжання.

Названы ў гонар К. М. Бэра, які ўпершыню апісаў іх.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Астраханскай вобласці
Бешмет

ў казацкай форме]]
**Бешмет** (састар. *бешметь*, ад ) — верхняе адзенне цюркскіх народнасцяў, у выглядзе кафтана са стаячым каўняром. Распашны, звычайна падшываны, глуха зашпілены паўкафтан, які шчыльна атуляе грудзі і талію і даходзіць, як правіла, да каленяў, з невысокім каўняром-стойкай і рукавамі з парчы, аксаміту. Апранаўся на кашулю і пад халат, хоць у побыце мог насіцца самастойна. Часам збліжаецца з  (атаясамліваецца з ім ці лічыцца закаўказскай разнавіднасцю). Пасля ватны бешмет стаў прататыпам , а лёгкі скарочаны бешмет ахоўнага колеру — прататыпам .

Бешмет зацверджанага па колеры і пакрыю ўзору уваходзіў у склад форменнага адзення ўсіх казачых войскаў. У пазаслужбовы час казакі маглі насіць бешметы любога колеру і матэрыялу. Бешметы выкарыстоўваліся як у якасці вулічнага, так і хатняга адзення. Маладыя казакі насілі бешметы ў летні час падчас гулянняў і святаў. Старыя казакі насілі дома прасцябаны на ваце бешмет.

Бешметы шылі звычайна з тканін фабрычнай вытворчасці: атлас, сацін і іншых; матэрыял — воўна, шоўк, рэпс і гэтак далей. Пажылыя казакі насілі бешметы сіняга, чорнага, карычневага колераў, маладыя — чырвонага, бардовага, зялёнага, блакітнага.

Бешмет прадстаўляў сабой вопратку даўжынёй ледзь вышэй каленяў або да каленяў, з падразной па таліі спінкай, прамымі суцэльнымі крысамі, якія зашпільваюцца да таліі на кручок, з бакавымі клінамі. Каўнер заўсёды быў стаячым, рукавы — вузкімі і доўгімі. Бешмет падпяразваўся так званым шабельным апярэзем, то ёсць скураным поясам, упрыгожаным меднымі і срэбнымі бляшкамі, на якім трымаліся кінжал або шабля.

## Літаратура 
* Андреева Р. П. Бешмет // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 104. — ISBN 5-86617-030-2.
* Шитова С. Н. Башкирская народная одежда. Уфа, 1995.
* Р. М. Кирсанова. Бешмет // Костюм в русской художественной культуре 18 — первой половины 20 вв.: Опыт энциклопедии / под ред. Т. Г. Морозовой, В. Д. Синюкова. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1995. — С. 40. — 383 с.: ил. с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-144-0.

## Спасылкі 
* Файл: Майор Красной Армии одет в повседневный бешмет, с нарукавными знаками различия комсостава обр. 1940 года 
* Традиционная одежда и форма терских, кубанских казаков
* Черкеска, бешмет, чекмень, башлык — одежда казаков 

Катэгорыя:Казацтва
Катэгорыя:Верхняе адзенне
Брандэнбургс

е]]

**Брандэнбургс** (ад , )&nbsp;— від зашпількі для адзення, доўгая падвойная пятля з гузікам-цурачкай (радзей са звычайнай гузікам). Такія зашпількі выконваюць адначасова і ўтылітарную, і дэкаратыўную функцыю.

Паходзяць з вугорскага нацыянальнага касцюма. Увайшлі ў моду ў XVII&nbsp;стагоддзі, атрымалі назву па імені герцага Брадэнбургскага, які любіў насіць вопратку з такімі зашпількамі. Брандэнбургсы выкарыстоўваліся ў ваеннай форме XVII—XIX стагоддзяў, у прыватнасці, на гусарскіх , даламанах і  (адкуль і іх нямецкая назва *Husarentressen*). Цяпер такія зашпількі з’яўляюцца характэрнай дэталлю .

Катэгорыя:Ваенная форма
Катэгорыя:Упрыгажэнні
Эдэльвейс (значэнні)

**Эдэльвейс**:

* Эдэльвейс — род кветкавых раслін.
* «Эдельвейс» () — другі студыйны альбом беларускага гурта «Drezden».
* «Эдэльвейс» — былая (да 1987 года) назва беларускага метал-гурта «Удар».
* «Эдэльвейс» — твор 1977 года беларускага графіка і жывапісца Леаніда Анцімонава.
* «Эдэльвейс» — назва групы спелеолагаў, якія адкрылі галерэю клеменю пры раскопках у Сьера-дэ-Атапуэрка ў 1972 годзе.
* «Эдэльвейс» — назва крамы ў Гродне на Савецкай вуліцы.
* «Эдэльвейс» — назва 51-й бамбардзіровачнай авіяэскадры Люфтвафэ.
Бурса (літургія)

, каля 1940, Нацыянальная галерэя мастацтва]]

**Бурса** (, ад  — кашалёк, сумка, мяшочак, таксама «жыццё на грамадскія сродкі») — у сярэдневякоўі плоская багата аздобленая скрыначка, асаблівага роду сумка, якая ў трыдэнцкім чыне імшы выкарыстоўвалася для ўрачыстага перанясення , які павінен быць зроблены з таго ж матэрыялу, што і арнат. У звычайнай форме рымскага абраду ён выкарыстоўваецца для захоўвання камунійнай патэны або як канверт з цвёрдага матэрыялу, у якім святар, дыякан,  або іншы ўпаўнаважаны  нясе яе хвораму. Затым яе трэба вешаць на шыю і, па магчымасці, падтрымліваць на грудзях у полі зроку для праходзячых міма прыслугоўваючых, каб яны маглі пакланіцца .  госціі змяшчаюць у  (ці ), які загортваюць у карпарал, і ўсё гэта змяшчаюць у бурсу. Той, хто прыняў Святую Камунію, не павінен размаўляць падчас падарожжа, але заставацца ў малітоўнай засяроджанасці.

## На Беларусі 
На працягу другой паловы XVIII — першай паловы XX стагоддзя на Беларусі ў вырабе бурсаў выкарыстоўвалі слуцкія паясы.

Катэгорыя:Каталіцкае набажэнства
Вяйнё Іванавіч Юнус

**Вяйнё Іванавіч Юнус** (; нар. 1905, Покізен-Пурская, Стараскворыцкая воласць, Царскасельскі павет, Санкт-Пецярбургская губерня — 15 лістапада 1937, Ленінград) — лінгвіст, пісьменнік і філолаг інгерманландскага паходжання, які стварыў у 1930-я гадах іжорскую літаратурную мову. Дацэнт ЛІФЛІ.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1905 годзе ў сялянскай сям’і.

Прайшоў курс падрыхтоўкі настаўнікаў фінскай мовы ў Гатчыне, працаваў настаўнікам у Савецкай Карэліі і Ленінградскай вобласці, вучыўся ў Педагагічным інстытуце імя Герцэна, скончыў Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт, дзе вучыўся ў аспірантуры ў Мікалая Марра і Дзмітрыя Бубрыха. Пазней працаваў дацэнтам у ЛІФЛІ, выкладчыкам у Інстытуце імя Герцэна і навуковым супрацоўнікам у Інстытуце мовы і мыслення.

У 1932 годзе Юнус разам з Дубавым і Лэнсу склаў кнігі для навучання іжорскай мове, у наступныя гады — два падручнікі, а ў 1936 годзе — іжорскую граматыку. Першыя кнігі былі заснаваныя на сойкінскім дыялекце, але граматыка 1936 года таксама пераняла рысы ніжнелужскага дыялекту.

Нараўне з лінгвістыкай Вяйнё Юнус цікавіўся выяўленчым мастацтвам

Арыштаваны падчас сталінскіх рэпрэсій у верасні 1937 года, прысуджаны да смяротнага пакарання за контррэвалюцыйную дзейнасць. 15 лістапада 1937 года расстраляны.

## Спасылкі 
* Väinö Junus: Iƶoran keelen grammatikka -kielioppi Kansalliskirjaston verkkopalvelussa
Гаі-Грэчынскі

**Гаі-Грэчынскі** () — вёска ў Цярнопальскім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны.

Уваходзіць у склад Байківецкай сельскай грамады.

## Насельніцтва 
* 2014 год — 469 жыхароў

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цярнопальскай вобласці
Раманавэ Сэло

**Раманавэ Сэло** () — вёска ў Цярнопальскім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны.

## Галерэя 

Файл:Став на річці Дзюрава.jpg|Рака Дзюрава
Файл:Залишки костелу в Романовому Селі.jpg|Руіны касцёла

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цярнопальскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1575 годзе
Байкіўці (Цярнопальскі раён)

**Байкіўці** () — вёска ў Цярнопальскім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны. Цэнтр Байківецкай сельскай грамады.

Размешчаны на левым беразе ракі Гніздзечна ў цэнтральнай частцы Цярнопальскага раёна. Каля вёскі знаходзіцца ландшафтны заказнік «Кружляк».

## Насельніцтва 
* 2001 год — 1296 жыхароў
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цярнопальскай вобласці
Віталь Уладзіміравіч Катавіцкі

**Віталь Уладзіміравіч Катавіцкі** (нар. , п. Акцябрскі, Чунскі раён, Іркуцкая вобласць, Расія) — беларускі акцёр і рэжысёр драматычнага тэатра і кіно, педагог. Дацэнт (2009). Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (спецыяльнасць «Акцёрскае мастацтва драматычнага тэатра і кіно», 1979; спецыяльнасць «Рэжысура (драма)», 1987).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным маладзёжным тэатры (1989—2001, галоўны рэжысёр), Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў (з 2002, тэатральны факультэт, загадчык кафедры рэжысуры, дацэнт).

Навуковыя інтарэсы: праблемы сучаснага тэатра. Пазапрафесійная дзейнасць: літаратурная творчасць (празаік, паэт), мастак.

## Фільмаграфія 
* 1990 — Маці ўрагану

## Спасылкі 
* ВИТАЛИЙ КОТОВИЦКИЙ
Алатрансплантацыя

**Алатрансплантацыя** або гетэралагічная трансплантацыя — перасадка органаў і тканак (т. зв. *алаграфтаў ці гомаграфтаў*) ад іншай генетычна і імуналагічна не ідэнтычнай асобы таго ж біялагічнага віду. Гэты тып трансплантацыі адрозніваецца ад *аўтатрансплантацыі* (перасадка адной часткі цела ў іншую адной і той жа асобы), *ізатрансплантацыі* (трансплантацыі паміж двума генетычна ідэнтычнымі асобамі аднаго віду, напрыклад блізнюкамі) і *ксенатрансплантацыі* (перасадка ад іншых відаў, з выкарыстаннем т.з. *ксенаграфтаў*). Сёння алатрансплантацыя часцей за ўсе выкарыстоўваецца пры трансплантацыі нырак, печані, сэрца і легкіх.

**Віды алатрансплантацыі**:

* блізкароднасная — донар трансплантанта з’яўляецца блізкім генетычным сваяком першай лініі сваяцтва
* трансплантацыя ад далёкіх сваякоў — донар з’яўляецца далёкім генетычным сваяком другой або трэцяй лініі сваяцтва
* няроднасная — донарам з’яўляецца чалавек, увогуле генетычна не звязаны з рэцыпіентам

## Рызыкі і перспектывы 
Абмежавальным фактарам пры алатрансплантацыі тканак для рэканструктыўнай хірургіі з’яўляюцца пабочныя эфекты імунасупрэсіі (парушэнні абмену рэчываў, злаякасныя новаўтварэнні, апартуністычныя інфекцыі), што з’яўляецца пераважнай праблемай. Сучасны стан тэхналогій алатрансплантацыі органаў не дазваляе ажыццявіць трансплантацыю органа ад адвольнага донара рэцыпіенту, таму надзеі трансплантолагаў свету часцей звязаны не з удасканаленнем тэхналогій алатрансплантацыі (напрыклад з развіццем метадаў дэцэлюлярызацыі), а з распрацоўкай методык тэрапеўтычнага кланавання органаў.

## Літаратура 
* 
* 
* Petit F. Composite Tissue Allotransplantation and Reconstructive Surgery//Annals of Surgery/2003.- 237 (1): 19-25. doi:10.1097/00000658-200301000-00004.

Катэгорыя:Транспланталогія
Катэгорыя:Імуналогія
Чарнаярскі раён

**Чарнаярскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Астраханскай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Чорны Яр.

## Геаграфія 
Чарнаярскі раён размешчаны ў паўночнай частцы Астраханскай вобласці. Яго плошча — 4,2 тыс. км², працягласць з поўначы на поўдзень на 140 км, і з захаду на ўсход на 50 км. Раён мяжуе на ўсходзе з Ахтубінскім раёнам, на поўдні з Енатаеўскім раёнам, на поўначы з Валгаградскай вобласцю, на захадзе — з Калмыкіяй.

Асноўная водная артэрыя раёна — рака Волга, ад якой праз канал Машынны напаўняецца мясцовае вадасховішча Крывая Лука.

Катэгорыя:Раёны Астраханскай вобласці
Буцыкы

**Буцыкы** () — вёска ў Чарткіўскім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цярнопальскай вобласці
Вядомыя асобы Тамбова

[thumb|200px|[Герб Тамбова]]
Вядомыя ўраджэнцы Тамбова:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Варлаам (Рашанцаў]]

## А 
* Эльмар Віктаравіч Аўчыннікаў (1929—2018) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі будаўнічай вытворчасці. Кандыдат тэхнічных навук (1968), прафесар (1988). Заслужаны будаўнік БССР (1979).

## Б 
* Міхаіл Веніямінавіч Бяляеў (1922—2002) — беларускі мастак мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), педагог.

## В 
* Варлаам (Рашанцаў) (1878—1942) — праваслаўны дзеяч, епіскап.
* Уладзімір Вакар (1885—1933) — польскі эканаміст, грамадскі дзеяч, публіцыст.

## Г 
* Аляксей Мікалаевіч Грышын-Алмазаў

## Д 
* Іван Іванавіч Дзяржынскі

## Ж 
* Юрый Валянцінавіч Жыркоў

## К 
* Андрэй Мікалаевіч Калмагораў
* Аляксей Людвігавіч Кігн

## Л 
* Алена Глебаўна Лукашанец

## М 
* Пётр Сямёнавіч Махроў
* Іван Паўлавіч Мінаеў

## Ш 
* Дзмітрый Іванавіч Шмялёў
Вікно (Чарткіўскі раён)

**Вікно** () — вёска ў Чарткіўскім раёне Цярнопальскай вобласці Украіны.

Знаходзіцца на рацэ Гнілка, на поўначы раёна. Каля вёскі карставыя азёры.

У сядзібе ўладальнікаў вёскі Федаровічаў была сабрана вялізная бібліятэка старажытных рукапісаў і старадрукаў, калекцыя дываноў, мініяцюр, керамікі, старажытнай зброі, археалагічных экспанатаў, унікальная калекцыя з 300 палотнаў італьянскай і фламандскай школы XVI—XVII стст. Усё гэта разрабавана і спалена ў 1917 годзе расійскімі салдатамі падчас Першай сусветнай вайны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цярнопальскай вобласці
Расохач (Чарткіўскі раён)

**Расохач** () — вёска ў Чарткіўскім раёне  Цярнопальскай вобласці Украіны.

У пачатку 1970-х гадоў у вёсцы была створана падпольная арганізацыя — «Расохацкая група», мэтай якой была барацьба з пракамуністычным рэжымам і пратэсты супраць расправаў і рэпрэсій супраць украінскіх патрыётаў. У ноч на 22 студзеня 1973 года, у памяць пра Акт Злучэння 1919 года (аб’яднанне УНР і ЗУНР у саборную дзяржаву), сябры гэтай арганізацыі ўзнялі над Чартківам чатыры сіне-жоўтыя сцягі і распаўсюдзілі пракламацыі. За гэта сем удзельнікаў былі арыштаваныя і прысуджаныя да розных тэрмінаў пакарання.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Цярнопальскай вобласці
Серджыа Канавера

**Серджыа Канавера** (, нар. 1964) — італьянскі нейрахірург, які ў 2015 годзе заявіў, што ўпершыню ў свеце зробіць перасадку галавы чалавеку. Аднак станам на люты 2023 года гэтага яшчэ не адбылося.

## Жыццё і адукацыя 
Канавера вырас у Турыне ў беднай сям’і У 18 гадоў паступіў на медыцынскі факультэт Турынскага ўніверсітэта і скончыў яго. Працаваў у шпіталі Турынскага ўніверсітэта. Займаўся хірургічнай практыкай 22 гады, пакуль кантракт з ім не скасавалі ў лютым 2015 года. Пасля гэтага Канавера займаў пасаду ганаровага прафесара Харбінскага медыцынскага ўніверсітэта.

## Трансплантацыя галавы 
У 2015 годзе Канавера афіцыйна заявіў, што вельмі блізкі да паспяховай перасадкі чалавечай галавы, і падрабязна апісаў план гэтай хірургічнай працэдуры. Канавера падлічыў, што такая аперацыя запатрабуе брыгады са ста хірургаў, каля 36 гадзін часу і арыенціровачна абыдзецца ў 12,8 млн долараў. Першым чалавекам, які добраахвотна пагадзіўся ўдзельнічаць у працэдуры Канаверы па трансплантацыі галавы, стаў Валерый Спірыдонаў, расійскі праграміст, які цярпіць на спінальную мышачную атрафію. Аднак пазней Спірыдонаў адмовіўся ад удзелу.

У студзені 2016 года Канавера і яго каманда апублікавалі прэс-рэліз, у якім сцвярджалі, што правялі паспяховую перасадку галавы малпе, якая, па іх меркаваннях, перажыла працэдуру без неўралагічных пашкоджанняў і была жывыя на працягу 20 гадзін. Аднак спінны мозг не быў злучаны, і малпа ўвесь час была без прытомнасці.

У лістападзе 2017 года было абвешчана, што каманда з Харбінскага медыцынскага ўніверсітэта ў Кітаю пад кіраўніцтвам Канаверы паспяхова зрабіла першую ў свеце перасадку галавы мёртвага чалавека на труп. Аперацыя па трансплантацыі доўжылася 18 гадзін, урачы здолелі паспяхова злучыць пазваночнік, нервы і сасуды. Пасля гэтага Канавера заявіў, што правядзе аперацыю па перасадцы галавы жывому чалавеку, грамадзяніну Кітая, бо менавіта гэтая краіна падтрымала даследаванні вучонага. Тэма не атрымала далейшага развіцця, а падыход Канаверы раскрытыкавалі шматлікія калегі-нейрахірургі і спецыялісты па біяэтыцы.

Катэгорыя:Нейрахірургі
Катэгорыя:Хірургі Італіі
Іаган Якаб Цэйлер

**Іаган Якаб Цэйлер** (; , Ройтэ — ) — аўстрыйскі мастак позняга барока. Вучыўся ў свайго бацькі Паўля Цэйлера, потым у Рыме і Неапалі, пазней паступіў у Венскую акадэмію мастацтваў. Для яго фрэсак уласцівы фантастычная трактоўка форм і адсутнасць лінейнай перспектывы. Галоўнымі творамі мастака былі роспісы ў кляштары Альтэнберг, створаныя разам з Паўлем Трогерам, а таксама фрэскі ў саборы бенедыктынцаў у Отабейрэне.

Катэгорыя:Мастакі Аўстрыі
Катэгорыя:Мастакі барока
Барталамеус Цэйтблом

**Барталамеус Цэйтблом** (ням.: Bartholomäus Zeitblom; каля 1455,  — каля 1520, ) — нямецкі мастак, майстар алтарнага жывапісу.

## Біяграфія 
Вучыўся маляваць у майстэрні свайго айчыма Херліна ў Нёрдлінгене. З 1482 года жыў ва Ульме, дзе пасля жаніцьбы з дачкой мастака Шухліна, зрабіўся ўладальнікам яго майстэрні. Створаныя ў яго майстэрні і пад яго кіраўніцтвам алтары дэманструюць развіццё мясцовых, паўднёвагерманскіх мастацкіх школ стылю позняй готыкі, якія мелі агульную крыніцу ў старанідэрландскім мастацтве. Адной з прыкмет школы Цэйтблома — маляванне шчыльна злучаных груп людзей з застылымі выразамі твараў. У Штутгарцкай дзяржаўнай галерэі захоўваюцца Кільхбергерскі, Эшахскі і Хербергерскі алтары работы Цэйтблома.

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Гаўрылаўка 2-я

**Гаўрылаўка 2-я** () — сяло ў Тамбоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Гаўрылаўскага раёна і Гаўрылаўскага 2-га сельсавета. Упершыню згадваецца ў 1858 годзе.

## Геаграфія 
Размешчана за 120 км на паўночны ўсход ад Тамбова на рацэ Іра, прытоку Вароны, за 30 км на поўнач ад чыгуначнай станцыі Кірсанаў на Паўднёва-ўсходняй чыгунцы на лініі Тамбоў — Рцішчава.

Катэгорыя:Населеныя пункты Тамбоўскай вобласці
Міхаіл Веніямінавіч Бяляеў

**Міхаіл Веніямінавіч Бяляеў** (, Тамбоў, Расія — ) — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), педагог. Адзін з тых, хто стаяў ля вытокаў адраджэння нацыянальнай школы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі. Член Беларускага саюза мастакоў з 1964 года.

## Біяграфія 
У 1950 годзе скончыў Маскоўскі інстытут дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, дзе вучыўся ў К. Зярновай, У. Фаворскага, В. Вільямса, У. Сакалова-Скаля. Творчую дзейнасць спалучаў з педагагічнай работай. У 1950—1962 гадах выкладаў у Львоўскім інстытуце дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, у 1962—1996 гадах — у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце, адначасова з 1965 года — у Беларускім педагагічным універсітэце.

## Творчасць 
У мастацкіх выстаўках пачаў удзельнічаць з 1952 года. Працаваў у галіне керамікі з рознымі матэрыяламі: шамотам, фаянсам, фарфорам, дрэвам. У аснове яго творчасці — легенды, казкі, алегарычныя сюжэты. Цэнтральнае месца ў мастацкім даследаванні майстра займае чалавек.

У суаўтарстве з Ф. Зільбертам мастак стварыў серыю керамічных пласцін «Ураджай», «Палявод», «Эстафета», «Гусі-лебедзі», «Па ваду» для гасцініцы «Турыст» у Мінску. Выкарыстоўваючы шамот і солі металаў, валодаючы арыгінальнымі прыёмамі работы, майстры дабіліся высокай вобразнай выразнасці. Займаўся таксама мастацка-керамічнай абліцоўкай вытворчага корпуса Беларускага тэлебачання (1985).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1996. — Т. 3. — С. 405.
* Беларускі саюз мастакоў : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998. — С. 72.
* Белорусская нива. — 1993. — 6 августа. — С. 6.
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2010. — Т. 2. — С. 159.
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2011. — Т. 2. — С. 159.
* Літаратура і мастацтва. — 1972. — 4 жніўня (№ 31). — С. 14.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 352
* Художники Советской Белоруссии. — Минск, 1976. — С. 41.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1984. — Т. 1. — С. 547.

Катэгорыя:Дэканы мастацкага факультэта БДАМ
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Украіны
Чайлд Хэсем

**Фрэдэрык Чайлд Хэсем** (; , Дорчэстэр, Масачусетс — , Лонг-Айленд, Нью-Ёрк) — амерыканскі мастак-імпрэсіяніст.

## Біяграфія 
У 1877 годзе кінуў школу, першы час працаваў ксілографам, рабіў графічныя ілюстрацыі для такіх часопісаў, як The Century Magazine, Harper’s Weekly і Scribner’s Monthly. У 1878 годзе пачаў наведваць вячэрнія курсы пры Бостанскім мастацкім клубе і інстытуце Лоўэла. У гэты перыяд напісаў свае першыя пейзажы ў натуралістычным стылі: у асноўным гэта віды Бостана і яго ваколіц. У 1882 годзе адбылася першая персанальная выстава Гасама, на якой ён упершыню прадаваў свае палотны.

Улетку 1883 года ўпершыню выехаў у Еўропу, наведаў Італію, Францыю, Галандыю, Англію і Іспанію; вялікі ўплыў на яго аказалі акварэлі У. Цёрнера. У 1884 годзе, пасля вяртання на радзіму, выставіў у Бостане 67 зробленых ім у Еўропе акварэляў. У тым жа годзе ажаніўся з Катлін Мод Доўн (1862—1946).

У 1886 годзе наведаў выставу французскіх мастакоў-імпрэсіяністаў і ў тым жа годзе з’ехаў у Парыж, дзе пражыў тры гады; вучыўся ў акадэміі Жуліяна. У гэты час крыніцай яго даходаў з’яўляліся ілюстраванне кніг, якія выдаваліся ў Бостане, а таксама продаж карцін на амерыканскіх аўкцыёнах. У 1887 годзе ўпершыню выстаўляў свае палотны ў Парыжскім Салоне. Браў удзел у Сусветнай выставе 1889 года, на якой заваяваў бронзавы медаль. У тым жа годзе з’ехаў у Нью-Ёрк. У 1909 годзе нью-ёркскі Метрапалітэн-музей купіў адну з яго карцін.

У 1897 годзе ўступіў у Амерыканскае таварыства мастакоў і сумесна з Джонам Твахтманам і Джуліянам Уірам стварыў групу Дзесяць амерыканскіх мастакоў (Дзясятка). Становіцца вядучым прадстаўніком амерыканскага імпрэсіянізму.

Катэгорыя:Мастакі-імпрэсіяністы
Катэгорыя:Мастакі ЗША XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі ЗША XX стагоддзя
Катэгорыя:Гравёры
Бурдэсуа

**Бу́рдэсуа** (**бур-дэ-суа**,  — «тканіна з адходаў шаўкапрадзення») — шаўковыя ахлопы, шаўковая сыравіна пасрэднай якасці, атрыманая з пашкоджаных коканаў шаўкавічнага чарвяка.

Тканіна бурдэсуа саступала ў цане і прэстыжнасці пудэсуа, але не абцяжараная адукацыяй і ведамі французскай мовы частка расійскага грамадства не бачыла паміж імі розніцы. Тканіна звычайна ішла на ўток шаўковых тканін сярэдняй і ніжэйшай якасці. З бурдэсуа ў XIX стагоддзі ткалі хусткі і шалі, якія насуперак пышнай французскай назве служылі сацыяльным знакам пэўных небагатых правінцыйных слаёў грамадства. «Навёханькая шаль бур-дэ-суа» згадваецца ў «Сэрцы і думцы»  і нясе аўтарскую іронію ў дачыненні да літаратурнага персанажа, які прэтэндуе на сталічную элегантнасць і набывае трэцягатункавы тавар.

## Літаратура 
* Буровик К. А. Бурдесуа // Красная книга вещей: Словарь. — М.: Экономика, 1996. — С. 74. — 215 с. — .
* 
* Кирсанова Р. М. Бурдесуа // Розовая ксандрейка и драдедамовый платок: Костюм — вещь и образ в русской литературе XIX в. / под ред. Э. Б. Кузьминой. — М.: Книга, 1989. — С. 52—53. — 286 с. — 55 000 экз. — ISBN 5-212-00130-7.

Катэгорыя:Шоўк
Джон Генры Твахтман

**Джон Генры Твахтман** (; ,  — , Глостэр, Масачусетс) — амерыканскі мастак, працаваў у жанрах таналізму і імпрэсіянізму.

## Біяграфія 
Твахтман пачаў вывучаць жывапіс пад кіраўніцтвам Фрэнка Дзювенека. У 1875 годзе ён, як і іншыя маладыя амерыканскія мастакі, з’яжджае для працягу адукацыі ў Еўропу. Вучыўся ў Мюнхенскай Акадэміі прыгожых мастацтваў, затым жыў у Венецыі. Пісаў пераважна пейзажы.

Пасля нядоўгага знаходжання ў ЗША мастак ізноў прыязджае ў Еўропу. Ён працягвае сваё навучанне ў Парыжы (у 1883—85 гадах). Тут навострываецца майстэрства Твахтмана, валоданне колерам з усімі яго адценнямі. У 1886 г. майстар вяртаецца на радзіму і жыве на ферме каля Грынвіча ў штаце Канектыкут. Сама ферма, яе дом, сад і агарод неаднаразова адлюстраваны ў пейзажных палотнах Твахтмана, на якіх мастак стварае свой індывідуальны, імпрэсіянісцкі стыль.

З 1889 года і да самай смерці Твахтман выкладаў жывапіс на курсах Мастацкай Студэнцкай лігі. Уваходзіў у створаную ў 1897 годзе ў Нью-Ёрку імпрэсіянісцкую групу Дзесяць амерыканскіх мастакоў.

Памёр 8 жніўня 1902 года ў Глостэры. Пахаваны на гарадскіх могілках Oak Grove Cemetery.

Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты ЗША
Катэгорыя:Мастакі-імпрэсіяністы
Вэлюм (хрысціянства)

]]
 і вэлюма, каля 1940, Нацыянальная галерэя мастацтва]]
**Вэлюм**, **Пакравец**, **Пакроў** ( — заслона, покрыва, зацямненне) — рэдкая празрыстая шаўковая, баваўняная або ваўняная тканіна, якая першапачаткова служыла для агортвання цела, затым пакрыцця галавы, твару, як упрыгажэнне, а потым стала элементам хрысціянскага набажэнства.

## Гісторыя 
Гістарычна пад назвай *flammeum* — цёмна-жоўты вэлюм, які выкарыстоўваўся ў Старажытным Рыме, найважнейшы элемент убору рымскай нявесты.

Яго назва паходзіць ад  — полымя, таму часам кажуць, што ён быў чырвонага колеру. Аднак гэтаму супярэчаць апісанні *фламеума* (Пліній Старэйшы пісаў пра жоўты колер вэлюму) і мастацкія ўяўленні (напрыклад, роспіс на сцяне адной з пампеянскіх віл).

У хрысціянскім набажэнстве вэлюм эвалюцыянаваў у чатырохкутную хустку ці сурвэтку, звычайна на падшэўцы. Яна мела квадратную ці блізкую да квадрата форму з бакамі ад 35 да 45 см. Шылі з дарагіх тканін (бракату, аксаміту і іншых), па краях аздаблялі тасьмой, галуном, вышыўкамі, аплікацыямі, у сярэдзіне змяшчалі выяву крыжа. У другой палове XVIII—XIX стагоддзі асобныя вэлюмы рабілі са слуцкіх паясоў або з іх устаўкамі.

Катэгорыя:Культура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Хрысціянскае набажэнства
Наватомнікава

**Наватомнікава** () — сяло ў Тамбоўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Наватомнікаўскага сельсавета.

У сяле знаходзіцца адзіны помнік дваранскай архітэктуры, які цалкам захаваўся ў Тамбоўскай вобласці, — сядзіба Варанцовых-Дашкавых.

## Геаграфія 
Сяло знаходзіцца на мяжы Тамбоўскай і Разанскай абласцей побач з ракой Цна недалёка ад аўтадарогі А143 Тамбоў — Маршанск — Шацк.

## Гісторыя 
У 1767—1779 гадах Нова-Томнікава згадваецца сярод уладанняў графа К. Р. Разумоўскага. У 1807 годзе ў спадкаемцаў Разумоўскага Новатомнікава з прылеглымі землямі купіла графіня І. І. Варанцова.

Развіццё Нова-Томнікава было звязана са стварэннем тут у 1859 годзе коннага завода. Адначасова з заводам будавалася і сядзіба Варанцовых-Дашкавых — галоўны сядзібны дом (архітэктар — М. У. Султанаў), гаспадарчыя збудаванні, уязныя аркі, якія абазначалі паўночныя межы сядзібы.

У 1886—1889 гадах у вёсцы была пабудавана Дабравешчанская царква на сродкі графа І. І. Варанцова-Дашкава ў рускім стылі маскоўскага перыяду.

Пасля рэвалюцыі 1917 года сядзіба Варанцовых-Дашкавых была нацыяналізавана і перададзена ў карыстанне дзяржконезавода № 77.

У снежні 1979 года рашэннем Тамбоўскага аблвыканкама № 513 ансамбль сядзібы Варанцовых-Дашкавых (домы, стайні, царква, капліца, уязная брама і парк) прызнаны помнікам архітэктуры.

## Вядомыя асобы 
* Іларыён Іванавіч Варанцоў-Дашкаў (1837—1916) — генерал ад кавалерыі, адзін з найбуйнейшых землеўладальнікаў Расіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Тамбоўскай вобласці
Джуліян Олдэн Уір

**Джуліян Олдэн Уір** (, , Уэст-Пойнт — , Нью-Ёрк) — амерыканскі мастак-імпрэсіяніст.

## Біяграфія 
Дж. О. Уір нарадзіўся ў сям’і мастака, прафесара Ваеннай акадэміі, Роберта Уолтэра Уіра. Мастаком быў таксама яго брат, Джон Фергюсан Уір, які кіраваў з 1869 па 1913 год Школай прыгожых мастацтваў Ельскага ўніверсітэта. Першапачаткова абодва браты бралі ўрокі малявання ў свайго бацькі, затым Джуліян паступае ў Нацыянальную Акадэмію дызайну ў Нью-Ёрку. У 1873—1877 гадах здзейсніў паездку ў Еўропу, каб працягнуць мастацкую адукацыю ў Парыжы, дзе вучыўся ў Адольфа Івана. У 1875 ён упершыню выстаўляецца ў Парыжскім салоне (з карцінай A Britanny Interior, інспіраванай творчасцю яго сябра, мастака Басцьен-Лепажа). У гэты перыяд Уір не прымае як жывапіс імпрэсіяністаў, так і свайго суайчынніка Уістлера, з якім знаёміцца ў Лондане ў 1877 годзе.

Увосень 1877 года мастак вяртаецца ў Нью-Ёрк. У тым жа годзе ён становіцца адным з заснавальнікаў Таварыства амерыканскіх мастакоў (Society of American Artists), прэзідэнтам якога становіцца ў 1882 годзе. У 1878 Уір пачынае выкладчыцкую дзейнасць, спачатку ў Купер Юніён, а затым — у нью-ёркскай Студэнцкай мастацкай лізе. Сам жа ён займаецца пераважна партрэтным і жанравым жывапісам, піша таксама нацюрморты, якія паказваюць кветкі.

У 1886 году, пад уплывам прац Эдуарда Манэ і ўбачанага на арганізаванай у Нью-Ёрку выставе французскіх імперыяністаў, ён піша свае першыя імпрэсіянісцкія палотны. Гэта былі пейзажы, створаныя Уірам у ваколіцах яго фермы ў Бранчвіле, Канэктыкут. У 1887 годзе да яго далучаецца яго сябар, мастак Джон Генры Тватчмэн. У тым жа годзе Уір пачынае цікавіцца графічным мастацтвам. У 1888 годзе яго карціна Час бяздзейнасці была набыта нью-ёркскім музеем Метрапалітэн. У 1889 годзе Уір заваёўвае на Сусветнай выставе ў Парыжы сярэбраны медаль. У наступныя гады мастак развівае свой уласны мастацкі стыль, у тым ліку ў яго розныя элементы, у тым ліку і з японскай каляровай графікі. У 1893 ён атрымлівае замову на манументальны жывапіс для Сусветнай Калумбавай выставы ў Чыкага.
Халбон

**Халбо́н** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Шылкінскім раёне Забайкальскага края Расіі. Уваходзіць у гарадское паселішча Халбонскае на левым беразе Шылкі. Насельніцтва 2447 жыхароў (2010 год). Знаходзіцца на ўсходзе раёна, па беразе ракі Шылкі. Заснаваны ў пачатку XIX стагоддзя як паштовая станцыя Халбон-Байгул.

У 1931—1933 гадах пабудавана Халбонская электрастанцыя.

Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 26 снежня 1938 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Забайкальскага края
Дамбай (курортны пасёлак)

**Дамбай** (, ) — курортны пасёлак у Карачаева-Чаркескай Рэспубліцы. Насельніцтва — 665 чалавек (2021).

Уваходзіць у склад муніцыпальнага ўтварэння «Карачаеўская гарадская акруга». Размешчаны на вышыні каля 1600 метраў, у міжгорнай катлавіне (Дамбайская паляна) ля паўночнага падножжа Галоўнага Каўказскага хрыбта. Знаходзіцца ля ўпадзення рэк Алібек і Дамбай-Ульген у Аманауз — адзін з вытокаў ракі Цебярды.

Аўтамабільнай дарогай пасёлак звязаны з Цебярдой, Карачаеўскам і Чаркескам (адгалінаванне ад Ваенна-Сухумскай дарогі). Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра рэспублікі складае каля 120 км (па дарозе). Адлегласць да бліжэйшай чыгуначнай станцыі ў горадзе Усць-Джэгута — каля 100 км.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карачаева-Чаркесіі
Меднагорскі

**Меднагорскі** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ва Урупскім раёне Карачаева-Чаркескай Рэспублікі. Пасёлак размешчаны менш чым за кіламетр на поўдзень ад ускраін раённага цэнтра — станіцы Праграднай і за 100—110 км на паўднёвы захад ад горада Чаркеск (адлегласць па дарогах).

Пасёлак атачаюць горы Паўночнага Каўказа. Ландшафт складаецца з лісцяных лясоў і горных лугоў. Насельніцтва — 5631 чалавек (2021).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карачаева-Чаркесіі
Новы Карачай

**Новы Карачай** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Карачаеўскім раёне Карачаева-Чаркесіі (Расія).

Утварае муніцыпальнае ўтварэнне Нова-Карачаеўскае гарадское паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Пасёлак размешчаны на прыўзнятай тэрасе правабярэжжа Кубані. Насельніцтва — 3198 чалавек (2021).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Карачаева-Чаркесіі
Рэгі Лукас

**Рэджынальд Грант «Рэгі» Лукас** (, ,  — , Нью-Ёрк) — амерыканскі музыкант, аўтар песень і музычны прадзюсар. Найбольш вядомы як прадзюсар большасці песень у аднайменным дэбютным альбоме Мадонны 1983, сумеснай працай з перкусіяністам Мтумэ. У першай палове 1970-х Лукас гуляў у электрычнай групе Майлза Дэвіса.
Газ (значэнні)

**Газ** — шматзначны тэрмін.

* Газ — агрэгатны стан рэчыва
* Газ — тканіна
Ясюк

**Ясюк** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Іларыёнавіч Ясюк (нар. 1955) — беларускі мастак-жывапісец, педагог.
* Эмануіл Ясюк (1906—1977) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.
Газ (тканіна)

(пракрахмаленая газавая тканіна)]]

**Газ**, **Газа** ( — ад горада Газа на Блізкім Усходзе) — лёгкая, празрыстая тканіна асаблівага газавага перапляцення. У працэсе ткацтва дзве ніткі асновы пераплятаюцца з адной ніткай утка і не ўшчыльняюцца пры гэтым. За кошт прасторы паміж ніткамі газ выпрацоўваецца далікатным і напаўпразрыстым.

Назва, як лічылася, паходзіць ад горада Газы, у якім гэтая тканіна першы раз была выраблена і ў 1561 годзе прывезена ў Еўропу. Адначасова  ўзводзіць французскае слова *gaze* да арабскага слова, якое пазначае «шоўк-сырэц». У канцы XIX стагоддзя былі ў модзе бальныя газавыя сукенкі на атласным або сацінавым чахле. У наш час газ ужываецца ў асноўным для аздаблення, асабліва ён папулярны для вясельных упрыгожванняў.

## Віды 
Першапачаткова газ вырабляўся з шоўку і выкарыстоўваўся для пашыву адзення. Зараз яго выкарыстоўваюць у самых розных мэтах, у тым ліку і для вырабу марлевых губак у медыцынскіх мэтах. Пры выкарыстанні ў якасці медыцынскай  марля звычайна вырабляецца з бавоўны. Гэта карысна для перавязкі ран, паколькі іншыя тканіны могуць прыліпнуць да апёку або ірваных ран. Многія сучасныя медыцынскія марлі пакрытыя пластыкавай порыстай плёнкай, якая прадухіляе прамы кантакт і дадаткова зводзіць да мінімуму адгезію раны. Акрамя таго, ён можа быць прапітаны густой, крэмавай сумессю аксіду цынку і , каб спрыяць гаенню. Марля таксама выкарыстоўваецца падчас працэдур, звязаных з выпадковай стратай зуба; альбо марля выкарыстоўваецца для забеспячэння ціску, калі зуб перамяшчаецца назад у адпаведнае гняздо, альбо зуб заварочваецца ў марлю і змяшчаецца ў малако або фізіялагічны раствор, каб захаваць яго жывым, пакуль зуб транспартуецца або рыхтуецца да паўторнай імплантацыі.

Газ, які выкарыстоўваецца ў пераплётнай справе, называецца *mull* і выкарыстоўваецца ў выпадку прывязкі для прыклейвання тэкставага блока да вокладкі кнігі.

Сучасны газ вырабляецца з сінтэтычных валокнаў, асабліва пры выкарыстанні для пашыву адзення. Ён таксама можа быць выраблены з металу, напрыклад, драцяная сетка, змешчаная па-над , якая выкарыстоўваецца ў ахоўнай лямпе або іскрагасільніку або выкарыстоўваная ў якасці агароджы.

## Планктонны газ 
У заалогіі для лоўлі планктону выкарыстоўваюцца сачкі і планктонныя сеткі, вырабленыя з газу. Памер ячэйкі розных сартоў планктоннага газу можа быць ад 1,4 да 0,06 мм; сарты нумаруюцца, нумар паказвае лік нітак на 10 мм тканіны.

## Літаратура 
* Андреева Р. П. Газ // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 140. — ISBN 5-86617-030-2.

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Катэгорыя:Баваўняныя тканіны