Вясея

**Вясе́я** (, ) — аграгарадок у Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Вясейскага сельсавета.

Вясея знаходзіцца за 10 км на паўночны ўсход ад Слуцка, за 111 км ад Мінска, на рацэ Вясейцы. Аграгарадок знаходзіцца на аўтадарозе  паміж гарадамі Слуцк і Старыя Дарогі.

## Паходжанне назвы 
Ёсць некалькі версій. Паводле адной, назва паходзіць ад ракі Вясейкі (Вясеі). Паводле тапанімічнага слоўніка, ад слова *wesi* — «паселішча» (параўн. *весь*, *вёска*).

## Гісторыя 
Размяшчаецца абапал старой маскоўска-варшаўскай дарогі.

Мясцовасць знаходзілася ў зоне рассялення дрыгавічоў у VII—VIII ст. Каля X ст. паселішча дрыгавічоў з'явілася ў цяперашнім урочышчы Махорты паблізу Вясеі. Да сярэдзіны XII ст. мясцовасць уваходзіла ў склад Тураўскага княства. У 1149 годзе мясцовасць напэўна ў складзе Слуцкага княства трапіла да чарнігаўскага князя Святаслава Ольгавіча і прынамсі да сярэдзіны XIII ст. была ў складзе Чарнігаўскага княства. З XIII—XIV ст. мясцовасць у складзе ВКЛ.

Вясея да XVIII ст. не згадваецца, напэўна, калі вёска і існавала, то была нязначным паселішчам і раздзяляла гістарычны лёс Слуцкага княства, якое з 1395 года належала князям Алелькавічам, а пазней іх спадкаемцам Радзівілам.

Вясея згадваецца ў час Паўночнай вайны (1700—1721). У 1793 годзе пераходзіць спадчынніку Радзівілаў князю Вітгенштэйну. Падчас вайны 1812 года паміж вёскамі Вясея і Краснае Сяло адбыўся жорсткі бой паміж расійскімі і французскімі войскамі.

З 1846 года вясейскімі землямі валодалі памешчыкі Кандратовіч і Пясляк, Кандратовічу належала заходняя, а Песляку — усходняя частка Вясеі. Паводле плана Вясеі ад 1864 года, які захаваўся ў жыхара Вясеі Прохара Чэчата, у вёсцы 34 гаспадаркі, у т.л. 23 належалі Кандратовічу, 11 — Песляку, таксама ім належала 919 дзесяцін зямлі непрыдатнай пад ворыва (балоты, тарфянікі). У кожнага з уладальнікаў у Вясеі было па дзве карчмы. Пасля смерці Песляка ўладальнікам яго часткі стаў Бараноўскі.

Да цяперашняга часу захаваліся звесткі пра вясейскага скрыпача Самсона Фурсевіча і казачніка Юрыя Зайца.

На пачатку ХХ ст. вёска ў складзе Слуцкай воласці, у ёй 83 двары, 645 жыхароў. Да 1917 года ў Вясеі былі кузня, ветраны млын, капліца, хлебны магазін, шавецкая і кравецкая майстэрня, школа.

У 1920 годзе Вясея была занята польскімі войскамі, побач з вёскай палякі ўзялі ў палон 14 партызан, якія былі расстраляны. Жыхар Вясеі Якаў Бандарэвіч таксама быў арыштаваны, але ўрэшце адпушчаны. Пасля адступлення палякаў на захад у 1920 годзе, за імі з'ехала і сям'я памешчыка Кандратовіча. 

У 1929 годзе ў Вясеі пачала стварацца сельскагаспадарчая камуна «КІМ». У 1931 годзе ў вёсцы быў створаны калгас «Чырвоная Вясея». Першымі калгаснікамі былі Якаў Бандарэвіч (старшыня), Канстанцін Сініца, Прохар Чэчат, Пятро Бандарэвіч, Антон Карцель, Афанасій Губчык. Калгас абслугоўвала Слуцкая МТС, якой кіраваў Бангайціс. Калгас з 1931 года называўся «Чырвоная Вясея». У 1944 годзе быў перайменаваны ў калгас імя Арджанікідзэ.

На 01.01.1998 года — 486 двароў, 1500 жыхароў, ААТ «Слуцктэхсервіс», сярэдняя і дзіцячая музычная школы, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, урачэбная амбулаторыя, аддзяленне паштовай сувязі, тры крамы, сталовая.

У 2003 годзе калгас пераўтвораны ў сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў «Вясейскі Пакроў». З 2011 года Вясея стала аграгарадком.

## Школа ў Вясеі 
Школа ў Вясеі была 2-класнай, дакладны час яе з'яўлення невядомы і акрэсліваецца як «задоўга да рэвалюцыі 1917 года». Уласнага памяшкання школа не мела, спачатку яна перамяшчалася з хаты ў хату, потым пад яе было нанята сталае памяшканне. Дзейнічала школа на сродкі прыхаджан мясцовай царквы. Першай настаўніцай была дачка протаіерэя Шамяцілы. Увага надавалася вывучэнню «Закона Божага», малітваў і царкоўных песень, пісьму, чытанню і арыфметыцы. Навучанне вялося на рускай мове, як звычайна тады. Першым скончыў гэтую адзіную на Слуцкую воласць 2-класную школу Прохар Яфімавіч Чэчат.

У 1920 годзе ў былым маёнтку Кандратовіча пачалі дзейнічаць пачатковая школа і бібліятэка пры ёй. У 1932 годзе пачатковая школа стала сямігодкай. А ў 1938—1939 гадах сямігодка стала дзесяцігодкай. У школьным музеі захаваліся пахвальныя граматы ад 1937 і 1938 гадоў, таксама знаходзіцца дакумент, які афіцыйна сведчыць, што школа дзейнічае з 1922—1923 навучальнага года.

У 1966 годзе, на месцы параднага двара сядзібы Кандратовічаў, пабудаваны сучасны будынак школы, захавалася ўязная ліпавая алея.

## Насельніцтва 
* 1996—1494 жыхары, 477 двароў.
* Мікалай Ануфрыевіч Сухазанет (1794—1871) — рускі ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал ад артылерыі.

## Славутасці 
* Свята-Пакроўская царква (2006)

**Помнікі** 
* ва ўшанаванне памяці 150 землякоў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну;
* на брацкай магіле савецкіх воінаў, якія загінулі пры вызваленні раёна;
* бюст Р. К. Арджанікідзэ, імя якога насіў мясцовы калгас.

## Мікратапонімы Вясеі 
**Урочышча Махорты** — самае вялікае ўрочышча паблізу вёскі.

Урочышча акружае вёску Слабада, цягнецца паўз рэчку ў бок вёскі Малая Падзер і праходзіць ад Слабады да шашы Слуцк-Масква. Паводле старажылаў, назва Махорты пайшла ад прозвішча яе першага пасяленца Махора. Паводле іх успамінаў, хата яго стаяла там, дзе цяпер знаходзіцца помнік ахвярам фашызму. У пачатку XX ст. на гэтым месцы была пабудавана сядзіба, абсаджаная вялікім пладовым садам.

У 1929 годзе ў Махортах быў арганізаваны саўгас, які так і называўся — «Махорты». Паводле ўспамінаў, туды сілком звозілі хлявы вяскоўцаў і зганялі ўсю жывёлу. А яшчэ Махорты вядомыя тым, што былі тут укапаны чаны, памерам з дом, дзе квасілі капусту і прадавалі ўзімку. У 1931 годзе «Махорты» ўвайшлі ў склад калгаса «Чырвоная Вясея».

У 1942 годзе ва ўрочышчы адбыўся расстрэл яўрэяў са слуцкага гета. Уратавацца ўдавалася мала каму, адзін яўрэй забег у хлеў Таццяны Філіпені, але напалоханая гаспадыня паведаміла пра яго паліцаям.

Стары сад у Махортах даваў «Чырвонай Вясеі» неблагі прыбытак. У 1954 годзе паблізу пасяліўся цыганскі табар, пазней старшыня калгаса прагнаў цыган, быццам за пашкоджанне сада. 

**Урочышча Хрыста**

Урочышча знаходзіцца за балотцам, пасярэдзіне шляху з райаграпрамтэхнікі да вёскі Камора. Гэта ўзвышша каля балотца. Паводле падання, гэта было самае высокае месца ваколіц Вясеі, вернікі ў святы ішлі сюды каб памаліцца Хрысту.

**Замох**

Знаходзіцца адразу за ўрочышчам Хрыста. Цяпер тут праходзіць дарога да вёскі Буслаўка. Назва тлумачыцца тым, што ў гэтым месцы было вялікае балота, дзе людзі дралі сабе мох для будаўніцтва хат. А лес, які акружаў балота, называўся Вялікі лес.

**Муцьвіца**

Знаходзіцца непадалёку ад таго месца, дзе працякала рэчка Муцьвіца (непадалёку ад бярозак). Назва ўрочышча пайшла ад таго, што тут была крыніца з мутнаватай вадой.

**Прыдаткі** — дарога, якая ішла ад сучаснага маладога саду ў вёску Прошчыцы, называлася быццам ад прыдатнасці да язды і хадзьбы.

**Шырокае поле**

Сёння Шырокае поле знаходзіцца паміж механізаваным дваром і рэчкай. Самае глыбокае месца на ім — **Рыгорава яма**. Яна знаходзілася за 150—170 м ад ракі. Назва пайшла ад імя Рыгора, які штогод касіў тут траву.

**Мелкае**

Так называецца месца адразу за мостам. Паходзіць назва ад таго, што калі не было моста, то людзі ў гэтым месцы пераходзілі рэчку ўброд.

**Праходцы**

Знаходзіцца за Вялікім полем і цягнецца да канавы, якая бярэ пачатак ад вёскі Ізбудзішча. Праходцы — ад слова «хадцы», «хадзіць». У Праходцах была дарога, якая цягнулася ад прыдаткаў да Ізбудзішчаў, праходзіла па Вялікім полі.

**Урочышча Дворнае**

Цягнецца ад урочышча Махорты па шашы да прыпынку, дзе паварот на Бярозаўку. Ва ўрочышчы знаходзіўся вялікі сад з пастаялым дваром, ад якога пайшла назва. Пастаяльцы жылі ў вялікім доме (на месцы дарожнага доміка каля выезду з Жураўкі). Там жа, у садзе, была вялікая стайня, дзе падарожны мог памяняць каня.

**Гай**

Знаходзіцца па левы бок ад дарогі, якая вядзе на Бярозаўку. Назва паходзіць ад дубовага гаю, які ў 1942 годзе быў высечаны немцамі, для вывазу драўніны ў Германію. Другая назва Гая — **Панскі Лес**.

'''Урочышча Падліп'е'''

Урочышча Падліп'е — вялікі ўчастак поля, які займаў тэрыторыю сучаснай вуліцы Крылова. Назва пайшла ад таго, што гэты ўчастак быў засаджаны ліпамі, амаль усе царкоўныя святы летам адзначаліся ў гэтым урочышчы.

**Урочышча Верамееў імшок**

Знаходзіцца на месцы сучаснай падстанцыі. Назва пайшла ад Верамея, чыя хата стаяла каля мохавага балотца. Верамей продак цяперашніх Верамейчыкаў, які жывуць у Вясеі.

**Урочышча Асова**

Знаходзіцца на тэрыторыі сучаснай дарогі на Бярозаўку. Назва паходзіць быццам ад восаў ці асін, або асін з восамі, якія былі тут у незвычайнай вялікай колькасці.

**Вялікае поле** — другое па велічыні ўрочышча пасля Махортаў.

Знаходзіцца на тэрыторыі сучаснай райаграпрамтэхнікі. У часы калгаса «Чырвоная Вясея» там заўсёды былі добрыя ўраджаі морквы і турнэпсу. Вялікае быццам значыць вялікае ва ўсім: і ва ўраджаі, і па плошчы.

**Каменны масток** — масток праз канаву за тэрыторыяй райаграпрамтэхнікі, пабудаваны быццам у часы Кацярыны II з часанага каменю-шасцігранніка.

## Літаратура 
* 
* Блакітная кніга Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1994.
* История Слуцка в XIV—XVII в.
* Памяць: Слуцкі раён. Слуцк: у 2 кн. / уклад. В. С. Відлога; рэдкал.: Г. К. Кісялёў (гал. рэд.) і інш.; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БЕЛТА, 2000—2001.
* Слуцк // Бел. энцыкл. у 18 т. — Мінск, 2002. Т. 15. С. 25-27.
* Слуцк // Энцыкл. гісторыі Беларусі ў 6 т. — Мн.: 2001. Т. 6., кн. 1. — С. 345—347.
* Францыск Скарына: Зборнік дакументаў і матэрыялаў. — Мінск, 1988. — С. 84-85.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вясейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна