Hyphantria cunea

**Hyphantria cunea** — матылёк з сямейства , каранцінны шкоднік пладовых культур (усяго да 230 відаў драўняна-кустовых і травяністых раслін).

## Арэал 
Радзіма віду — Паўночная Амерыка, дзе матылёк распаўсюджаны ад Канады да Мексікі. Жыве ў Калумбіі. З 1949 года адзначаны ў Еўропе (Югаславія), дзе рассяліўся ад Францыі да Каспійскага мора. У 1952 годзе быў знойдзены ў Закарпацкай вобласці Украіны. У 1966 годзе быў знойдзены ў Адэскай вобласці і ў Малдове, у 1968 годзе — у Данецкай і Вінніцкай абласцях. У цяперашні час распаўсюдзіўся ў 11 абласцях Украіны, у тым ліку ў Херсонскай, Кіеўскай, Мікалаеўскай, Запарожскай, у Крыме і інш. У 2012 годзе быў знойдзены ў Вінніцкай, Жытомірскай і Днепрапятроўскай абласцях Украіны. У цяперашні час засяліў і Расію (поўдзень еўрапейскай часткі).

Пазней пранік у Сярэднюю Азію: Туркменістан (з пачатку 1990-х), Узбекістан (1996—1997), Казахстан, Кіргізію. У Японіі вядомы з 1945 года, адкуль пранік у Карэю, Кітай, Манголію і Прыморскі Край.

Таксама від адзінкава адзначаны ў Літве.

Пераважна распаўсюджваецца не шляхам натуральнага пералёту, а транспартнымі сродкамі, з тарай, пакавальным матэрыялам, грузамі з пладамі, ягадамі і пасадачным матэрыялам з заражаных рэгіенаў.

## Апісанне 
Размах крылаў самцоў 25—30 мм, самак 25—36 мм. Матылёк снежна-белага колеру, часам з чорнымі або карычневымі кропкамі на крылах. Вусікі чорнага колеру з белым налётам, у самца — грабеньчатыя, у самкі — ніткападобныя. Цела матыля пакрыта густымі белымі валасінкамі. У самак, якія не адклалі яйцы, брушка зеленаватае ад яец, што прасвечваюць.

File:Hyphantria cunea female.JPG|Самка
File:Hyphantria cunea male.JPG|Самец

## Жыццёвы цыкл 
Самкі пасля спарвання адкладаюць адносна буйныя яйцы зялёнага, жоўта-зялёнага або залаціста-жоўтага колеру з блакітным адценнем, дыяметрам да 0,5—0,7 мм. Па меры развіцця эмбрыёна афарбоўка яец змяняецца на брудна-шэрую. Адкладае яйцы на ніжні бок ліста купкамі, па 100—600 штук. Адна самка адкладае да 1500 яец, самкі другога пакалення больш пладавітыя: кожная з іх адкладае да 2500 яец. Кладкі яец пакрытыя рэдкім пластом белых валасінак з кончыка брушка самкі. Вусені з’яўляюцца з яец праз 9-15 дзён. Вусень першага ўзросту — зялёны, у пупышках, нясе на сваім целе шчацінкі і валасінкі. Вусені першых трох узростаў бледна-жоўтага колеру, але пасля кожнай лінькі цямнеюць. Усяго вусені звычайна маюць 6 узростаў (часам 7—8). Вусень апошняга ўзросту аксаміціста-карычневы з чорнымі бародаўкамі на целе, па баках яго цела праходзіць паласа лімонна-жоўтага колеру з бародаўкамі аранжавага колеру. Вусень моцна апушаны доўгімі валасінкамі. Даўжыня дарослага вусеня дасягае 30-35 мм. Вусені чацвёртага ўзросту жывуць калоніямі, утвараючы вялікія павуцінневыя гнёзды, часта аплятаючы павуціннем цэлыя дрэвы. Стадыя вусеня доўжыцца 40—45 дзён.

Кукалка даўжыней 8—15 мм, у рэдкім шэрым друзлым павуцінным кокане з валасінак, спачатку яе афарбоўка бледна-жоўтая, але пазней яна набывае цёмна-карычневую афарбоўку. Зімуюць кукалкі пад дрэвамі, у сухім лісці, сцеблах пустазелля, у смецці на зямлі, расколінах платоў і будынкаў, на паверхні глебы.

Развіццё ўсіх стадый залежыць ад тэмпературы і адноснай вільготнасці паветра.

## Біялогія 
Лёт матылькоў пачынаецца перад пачаткам або падчас цвіцення яблыні. На Украіне і поўдні Расіі звычайна развіваюцца два пакаленні, у асобныя гады адзначаецца няпоўнае 3-е пакаленне. Матылі другога пакалення лётаюць з сярэдзіны ліпеня да канца жніўня.

## Гаспадарчае значэнне 
Каранцінны шкоднік пладовых культур. Культуры, якім шкодзіць: шаўкоўніца, яблыня, сліва, чарэшня, арэх грэцкі, груша, айва, абрыкос, персік, чаромха, шыпшыннік (усяго да 230 відаў драўняна-кустовых і травяністых раслін). У сувязі са шмат’еднасцю, высокай пладавітасцю і наяўнасцю некалькіх пакаленняў за год уяўляе вялікую небяспеку. Асабліва вялікую шкоду наносіць пасля з’яўлення другога пакалення.

## Барацьба 
Вельмі важным для барацьбы са шкоднікам з’яўляецца яго выяўленне і знішчэнне яшчэ пры першым пакаленні. Ужо другое пакаленне куды больш шматлікае і прыносіць значна больш урону.

Неабходна выяўляць матылька на ранніх стадыях развіцця з паўторам абследавання кожныя 7 дзён. Выяўленыя гнёзды з вусенямі неабходна зрэзаць і спаліць на месцы. Вельмі эфектыўна прымяненне біялагічнага метаду абароны: выкарыстанне віруса ўзбуджальніка ядзернага поліэдроза і гранулёза *Hyphantria cunea*. Рознымі фірмамі вырабляюцца падобныя прэпараты з вірусам. Нанясенне такога прэпарата на гняздо знішчае да 30 % вусеняў, а выжылыя захворваюць і знаходзяцца ў прыгнечаным стане. Такі метад добры таксама тым, што аказвае доўгае дзеянне, інфекцыя здольная перадавацца як гарызантальна (сярод асобін аднаго пакалення), так і вертыкальна (ад бацькоў да нашчадкаў). Пры нараджэнні ад заражанай самкі многія лічынкі ўжо інфікаваныя. Аднак для поўнага знішчэння неабходна спалучэнне механічнага і біялагічнага метаду, калі адзінкавыя гнёзды, тыя, што засталіся пасля апрацоўкі, зразаюцца і спальваюцца.

## Літаратура 
* Булыгинская М. А., Шамшев И. В. Сем. Arctiidae. / Насекомые и клещи — вредители сельскохозяйственных культур (ред. Кузнецов В. И.). Т. 3, ч. 2. Чешуекрылые. СПб.: Наука, 1999. С. 320—331.
* Васильев В. П., Лившиц И. З. Вредители плодовых культур. М.: Колос, 1984. 399 с.
* Шутова Н. Н., Сметник А. И. Карантинные вредители, болезни растений и сорняки. / Карантин растений в СССР (ред. Шамонин А. И., Сметник А. И.). М.: Агропомиздат, 1986. С. 143—248.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1773 годзе
Катэгорыя:Мядзведзіцы
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі