open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
М. Шэдаўс

**Мэцью Чарлз Сандэрс** (; нар. , Хантынгтан-Біч, ЗША), таксама вядомы як **М. Шэдаўс** або **Мэт Шэдаўс** () — амерыканскі рок-музыка, спявак гурту Avenged Sevenfold.

## Кар’ера 
Вакаліст Avenged Sevenfold Мэцью Чарлз Сандэрс нарадзіўся 31 ліпеня 1981 у Хантынгтон-Біч, дзе пражывае да гэтага часу. У музыцы Мэцью Сандэрс пачынаў як бас-гітарыст. Ён зацікавіўся хард’н'хэві пасля канцэрту Guns N 'Roses і знаёмства з іх альбомам «Appetite for Destruction», які падарыў яму бацька. У яго дасье — цэлы спіс груп, якія ён ствараў і распускаў і праз якія прайшоў. У часы адной з іх — панк-рок гурт Successful Failure — ён напісаў песню «Streets», якая праз некалькі гадоў будзе перазапісаная і выдадзена на дэбютным альбоме Avenged Sevenfold. У Avenged Sevenfold Мэт пачынае кар’еру спевака са скрыму. Аднак ужо ў трэцім альбоме «City of Evil» ён перайшоў на «чысты» спеў. Дзеля гэтага Мэт працаваў на працягу некалькіх месяцаў да рэлізу альбома з выкладчыкам па вакале Ронам Андэрсанам.

## Псеўданім 
У сваёй групе Мэт апынуўся самым «змрочным» як у плане музычных прыхільнасцей, так і па характары. З-за гэтага яго і празвалі *Shadows*. Каб захаваць і сваё імя ў псеўданіме, была дадана літара *М*. Так і з’явілася *«M.Shadows»*.

## Сям’я 
10 кастрычніцкай 2009 ажаніўся з Вэлэры ДзіБенедэта (Valary DiBenedetto), былым тур-менеджар групы. З Вэлэры ён быў знаёмы з 6 класа сярэдняй школы. Вэлэры з’яўлялася ў кліпе Seize the Day ў якасці ключавога персанажа, і гуляла ролю сябе — дзяўчыны Мэта. 5 ліпеня 2012 года Велэри нарадзіла сына. Яго назвалі Оўэн Джэймс Сандэрс — у гонар памерлага бубнача іх групы Джэймса Оўэна Саллівана.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Avenged Sevenfold

Катэгорыя:Avenged Sevenfold
Суфі Хасан Абу Талеб

**Суфі Хасан Абу́ Та́леб** (27 студзеня 1925, Тамія, Эль-Фаюм, Каралеўства Егіпет — 21 лютага 2008, Куала-Лумпур, Малайзія) — егіпецкі палітычны дзеяч, в. а. прэзідэнта Егіпта (1981).

## Біяграфія 
У 1946 годзе Абу Тлеб скончыў юрыдычны факультэт Каірскага ўніверсітэта, у 1948—1950 гг. працягнуў навучанне ў Парыжскім універсітэце.

З'яўляўся прэзідэнтам Каірскага ўніверсітэта,

У 1978—1983 гг. — старшыня Народнага сходу Егіпта.

Акрамя выканання палітычных абавязкаў, у Суфія Абу Тэлеба была выдатная акадэмічная кар'ера, падчас якой ён служыў прэзідэнтам Каірскага ўніверсітэта і заснаваў універсітэт Эль-Фаюма.

## Спасылкі 
* Former acting president of Egypt dies in Malaysia 

Катэгорыя:Прэзідэнты Егіпта
Тамія

**Тамія** () — горад на поўначы Егіпта, размешчаны на тэрыторыі мухафазы Эль-Фаюм.

## Геаграфічнае становішча 
Горад знаходзіцца ва ўсходняй частцы мухафазы, на тэрыторыі Фаюмскага аазіса, на адлегласці прыблізна 19 кіламетраў на паўночны ўсход ад Эль-Фаюма, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі. Абсалютная вышыня — 13 метраў ніжэй узроўню мора.

## Дэмаграфія 
Па даных перапісы 2006 года колькасць насельніцтва Таміі складала 49 385 чалавек.
Дынаміка колькасці насельніцтва горада паводле гадоў:

## Транспарт 
Найбліжэйшы буйны грамадзянскі аэрапорт — Міжнародны аэрапорт Каіра.

Катэгорыя:Гарады Егіпта
Ацэтылен

**Ацэтылен** (этын) — ненасычаны вуглевадарод С2Н2. Належыць да класа алкінаў.

Бясколерны газ. Малекулярная маса 26,04. Тэмпература плаўлення −81,1 °C. Тэмпература кіпення −83,8 °C. Шчыльнасць 1,9896 г/л (пры тэмпературы 20 °C і ціску 101 кПа). Мала раствараецца ў вадзе, добра ў арганічных растваральніках, асбліва добра ў ацэтоне. Сумесі ацэтылену з паветрам выбуханебяспечныя. Ацэтылен узрываецца пры тэмпературы каля 500 °C або ціску вышэй 0,2 МПа (выбуханебяспечнасць змяншаецца пры змешванні з азотам, прапанам, метанам).

## Гісторыя 
Упершыню ацэтылен атрымаў у 1836 г. Эдмунд Дэві (стрыечны брат Гемфры Дэві). У 1855 годзе Марселен Бертло здолеў атрымаць некалькімі спосабамі «двухвугляродісты вадарод» і назваў яго ацэтыленам. У 1862 г. ён здолеў сінтэзаваць ацэтылен, прапускаючы вадарод праз полымя вольтавай дугі паміж электродамі. З карбіду кальцыю ацэтылен упершыню атрыманы нямецкім хімікам Ф. Вёлерам у 1862 годзе.

## Выкарыстанне 
Ацэтылен з’яўляецца сыравінай ў вытворчасці вінілхларыду, акрыланіліну, воцатнай кіслаты, воцатнага ангідрыду, вінілацэтату, тэтрахлорэтану, этылавага спірту і інш.

Дзякуючы вялікай колькасці цеплаты, вылучаемай пры згаранні ў сумесі з кіслародам, ацэтылен шырока выкарыстоўваецца ў працэсах зваркі і рэзкі металаў (найбольшая тэмпература полымя 3150 °C).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Ацетилен // Энцыклапедыя Кругасвет
* Ацетилен // ХиМиК.ру
* 

Катэгорыя:Вуглевадароды
Закі Вэнджэнс

**Захары Джэймс Бэйкер** (; нар. , Хантынгтан-Біч, ЗША), вядомы як **Закі Вэнджэнс** () — амерыканскі рок-музыка, рытм-гітарыст і бэк-вакаліст гурту Avenged Sevenfold.

## Кар'ера 
Удзельнік гурту Avenged Sevenfold Захары Джэймс Бэйкер нарадзіўся 11 снежня 1981 у Хантынгтан-Біч. У 13 гадоў самастойна навучыўся граць на гітары. Нягледзячы на тое, што Закі - ляўшун, першым яго інструментам была праварукая гітара. Бацькі купілі яе на дзень нараджэння. Ён вучыўся гуляць, перавярнуўшы інструмент пад левую руку. З'яўляецца адным з аснавальнікам гурту Avenged Sevenfold. Прыдумаў яе скарочаную назву *«A7X»*.

Закі запусціў лінію адзення пад брэндам «Vengeance University». Лінія ўключае ў сябе футболкі, талстоўцы і рамяні. Рэчаы, якія выходзяць пад брэндам «Vengeance University» маркіруюцца фірмовым лога «6661» і «VU».

## Псеўданім 
Прыстаўку «Vengeance» («Помста») да свайго імя ён атрымаў таму, што хацеў адпомсціць усім тым людзям, якія сумняваліся ў яго поспеху.

## Сям'я 
У Закі ёсць сястра Зіна Пачэта (Бэйкер — дзявочае прозвішча). У сястры ёсць дзеці, якіх клічуць Джыа і Гэвін. Брат — Мэт Бэйкер — грае ў гурце The Dear & Departed. 9 ліпеня 2011 года Закі ажаніўся са сваёй даўняй сяброўкай Джэнай Паўлус (Gena Paulhus).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Avenged Sevenfold

Катэгорыя:Avenged Sevenfold
Абас II Хільмі

{{Дзяржаўны дзеяч
|пасада            = Хедыў Егіпта і Судана
|імя      = Абас II Хільмі-паша
|арыгінал імя = عباس حلمي الثاني
|парадак          = 3
|выява          = Abbas_Hilmi_II.JPG
|перыядпачатак     = 8 студзеня 1892
|перыядканец      = 19 снежня 1914
|папярэднік   = Тэўфік
|пераемнік         = пост скасаваны
|іншыя тытулы    = 
|віцэ-прэзідэнт   = 
|сцяг             =Flag_of_Egypt_(1793-1844).svg
|дата нараджэння    = 
|месца нараджэння   = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     =
|у шлюбе          =
|дзеці             =
|веравызнанне  = Іслам, суніцкага толку
|род         = Мухамеда Алі Дынастыя
|бацька             = 
|маці             =
|узнагароды          = {

-

-

-

-

-

}
{

}
|вікісховішча        = 
}}

**Абас II Хільмі-паша** (, Александрыя — , Жэнева) — апошні хедыў Егіпта (8 студзеня 1892 —  года), прапрапраўнук Мухамеда Алі.

## Біяграфія 
Сын егіпецкага хедыва Тэўфіка. У дзяцінстве наведаў Англію і некаторы час меў англійскага настаўніка ў Каіры. Апроч роднай турэцкай мовы, валодаў арабскай, англійскай, французскай і нямецкай мовамі. Затым ён вучыўся ў школе ў Лазане, пасля чаго працягнуў сваю адукацыю ў венскім Тэрэзіянуме. Падчас яго вучобы, 7 студзеня 1892 года, прыйшло паведамленне аб смерці яго бацькі — хедыва Тэўфіка, і Абас прыняў тытул хедыва Егіпта.

На чале Егіпта імкнуўся праводзіць незалежную ад Англіі палітыку, у 1903 годзе разам з Мустафой Камілем ездзіў у Канстанцінопаль з мэтай дамагчыся аўтаноміі Егіпта. Уступіў у канфлікт з брытанскім рэзідэнтам у Егіпце Кромерам. У 1913 годзе апублікаваў канстытуцыю, якая прадугледжвала стварэнне парламента Егіпта. 19 снежня 1914 года быў зрушаны англічанамі, і султанам стаў яго дзядзька Хусейн Каміль.
Быў адукаваным чалавекам, мецэнатам мастацтваў. Апекваўся над турэцкім мастаком Халілем Пашой.

Памёр у Жэневе 19 снежня 1944 года.

## Сям’я 
Першы раз ажаніўся ў Каіры ў 1895 годзе з крымскай татаркай Ікбаль Ханім (1876—1941), ад гэтага шлюбу меў шасцярых дзяцей:
* прынцэса Эмінэ Хільмі Ханум Эфендзі (1895—1954);
* прынцэса Аціе Хільмі Ханум Эфендзі (1896—1971);
* прынцэса Феціе Хільмі Ханум Эфендзі(1897?1923);
* прынц Мухамад Абдэль Манім Бей Эфендзі (1899—1979), рэгент караля Фуада II у 1952—1953;
* прынцэса Люфціе Шэўкет Хільмі (1900 — ?)
* прынц Мухамад Абдэль Кадэр (1902?1919).

Другі шлюб (заключаны ў 1910 годзе, скасаваны ў 1913 годзе) з венгерскай дваранкай Марыянай Торак фон Шэндра ()(1877—1968), якая ў ісламе прыняла імя Зюбейда Кавідан Ханім (). У гэтым шлюбе дзяцей не меў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хедывы Егіпта і Судана
Мінскі манетна-рэчавы скарб

**Мінскі скарб** — манетна-рэчавы скарб, знойдзены ў 1988 годзе ў Мінску на скрыжаванні вуліц Валадарскага і Гарадскі вал пры пракладцы цеплатрасы. Экскаватар зачапіў сярэбраны падсвечнік, які рабочыя прынялі за снарад. 

Мінскі скарб складаецца з 547 сярэбраных прадметаў агульнай вагай 13 кг.: манеты, медалі і посуд. Манеты і ўзнагароды Расійскай імперыі канца XIX ст. Сярод прадметаў — блюда і кубак XVII ст., падсвечнікі, датаваныя 1783 г. і зробленая мінскім майстрам Борухам Тапазам, шкатулка, падораная ў XVIIІ ст., мяркуючы па подпісу, грузінскай князёўне Кацярыне Батурынай-Менглерыйскай і дэкаратыўная сервіроўка фабрыкі І. С. Губкіна — афіцыйнага пастаўшчыка імператарскага двара. Губкін у 1841 г. заснаваў у Маскве фабрыку залатых і сярэбраных вырабаў, якая спецыялізавалася галоўным чынам на вырабах з пазалочанага срэбра.

## Спасылкі 
* Скарбы (манетныя, манетна-рэчавыя, рэчавыя) II - XIX стст. 
* Срэбра і золата, якім цаны няма 

Катэгорыя:1988 год у Мінску
Катэгорыя:Скарбы Беларусі
Катэгорыя:Вуліца Валадарскага (Мінск)
Вішчынскі замак

**Вішчынскі замак** — колішні раннефеадальны замак XII-XIII стст. каля в. Вішчын (Рагачоўскі раён), на тэрыторыі якога выяўлены адзін з найбольш выдатных па мастацкай каштоўнасці манетна-рэчавых скарбаў.

## Апісанне 
Вішчынскі замак займае плошчу 0,63 га і размешчаны на высокай правабярэжнай тэрасе Дняпра, чый круты абрыў абараняў замак з боку ракі. Акрамя таго ўмацаваны трыма паралельнымі паўкруглымі валамі і равамі вышынёй да 3 м.

## Гісторыя 
Вішчынскі замак узнік у сярэдзіне XII ст. Матэрыялы раскопак сведчаць аб развіцці сельскай гаспадаркі, палявання, апрацоўцы металу і дрэва. Найбольш поўна матэрыялы раскопак адлюстроўваюць ювелірную справу.

### Раскопкі 
Падчас раскопак, якія праводзіліся доктарам гістарычных навук Э. М. Загарульскім у 1976—1984 гг., была вывучана значная плошча помніка. На вяршыні ўнутранага вала знойдзены абгарэлыя рэшткі драўлянай сцяны і 6 драўляных аднакамерных пабудоў, якія размяшчаліся ўздоўж вала на адлегласці 10-15 м адзін ад другога. Выяўлены два зрубавыя жылыя дамы з драўлянымі падлогамі і разваламі пячэй, майстэрня ювеліра і свіран. На месцы былой майстэрні ювеліра знойдзены льячка, запоўненая бронзай, матрыцы для вырабу падвесак, бляшак, колтаў, свінцовых пласцін, якія выкарыстоўваліся для вырабу эмалей. Шэраг ювелірных вырабаў, як бранзалеты, пярсцёнкі, бразготкі, крыжы-цельнікі, прывескі, знойдзены па-за межамі майстэрні.

Падчас раскопак на валу сярод камянёў выяўлены манетна-рэчавы скарб мяжы XII-XIII стст., які, відавочна, быў схаваны ў апошнія гадзіны існавання замка. Былі адкапаны высокамастацкія срэбраныя вырабы, сярод якіх колты, пласціначны і кручаны бранзалеты, крыжападобныя прывескі, пацеркі, ланцужкі, і 18 плацёжных грывень розных тыпаў. Два колты і прывескі пазалочаны. Рэчы маюць дакладныя аналагі ў скарбах, зарытых падчас татара-мангольскага нашэсця і датуюцца другой паловай ХІІ — першай трэццю ХІІІ стст. Знаходка свінцовай пячаткі  сведчыць пра сувязь замка з дынастыяй смаленскіх князёў.

## Гл. таксама 
* Вішчынскі манетна-рэчавы скарб

## Літаратура 
* Загорульский Э.М. Исследования Вищинского замка // Древнерусское государство и славяне. Мн., 1983. С. 86-90.
* Вішчын (гарадзішча) //  С. 242.

## Спасылкі 
* Сельская абшчына і вёска ў IX—XIII стст.
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Рагачоўскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Вішчын
Вішчынскі манетна-рэчавы скарб

**Вішчынскі манетна-рэчавы скарб** — адзін з найбольш выдатных па сваёй мастацкай каштоўнасці скарбаў на тэрыторыі Беларусі, знойдзены ў 1979 г. каля в. Вішчын (Рагачоўскі раён) падчас даследавання крапасной сцяны гарадзішча Вішчын у 1976—1984 гг. Э. М. Загарульскім.

Скарб агульнай вагой каля 2 кг быў схаваны ў час аблогі Вішчынскага замка ў сяр. XIII ст. на глыбыні 18 см. Зберагаецца ў нумізматычнай экспазіцыі лабараторыі музейнай справы гістарычнага факультэта БДУ.

Вішчынскі манетна-рэчавы скарб 37 адзінак, складаецца з рэчавай і грашовай частак. Першая прадстаўлена жаночымі ўпрыгажэннямі, сярод якіх 2 колты з выявамі птушак на шчытках, выкананых у тэхніцы перагародчатай эмалі; зоркавы 6-прамянёвы колт з зерню і колт з ажурным краем і выявамі 2 птушак і крына; фрагменты караляў з 3 авальных сярэбраных пацерак і 4 крынападобных падвесак; фрагменты расен — ланцужкоў з ціснёных калодачак-паўцыліндрыкаў, на якіх падвешваліся колты; 2 падвескі з кананічнымі верхавінкамі і прымацаванымі да іх ланцужкамі з круглымі бляшкамі са скразнымі адтулінамі, упрыгожаныя сканню і зерню, апраўленыя дробнымі кольцамі; масіўны бранзалет, скручаны з 3 жгутоў з канцамі ў выглядзе стылізаваных галовак змей; 2-створкавы пласціністы бранзалет з раслінным арнаментам і гравіраванымі выявамі птушак. Усе рэчы выраблены з высокаякаснага серабра, колты з эмалямі, крыжападобныя падвескі, пацеркі і пласціністы бранзалет залачоныя.

Грашовая частка складаецца з сярэбраных : 6 — кіеўскага, 2 — наўгародскага, 8 — цэлых і 2 абрубкі літоўскіх тыпаў. Рэчы маюць дакладныя аналагі ў скарбах, зарытых падчас татара-мангольскага нашэсця і датуюцца другой паловай ХІІ — першай трэццю ХІІІ стст. Знаходка свінцовай пячаткі  сведчыць пра сувязь замка з дынастыяй смаленскіх князёў.

## Літаратура 
* Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя ў двух тамах. 1 том. Мінск: «Беларуская энцыклапедыя» імя Патруся Броўкі, 2009. ст.189

## Спасылкі 
* Скарбы (манетныя, манетна-рэчавыя, рэчавыя) II—XIX стст. 
* Ірына МАСЛЯНІЦЫНА, Мікола БАГАДЗЯЖ, Вішчанскі скарб. Кім была багатая гаспадыня? 

Катэгорыя:Рагачоўскі раён
Катэгорыя:Скарбы Беларусі
Катэгорыя:Вішчын
Катэгорыя:Нумізматычны кабінет БДУ
Нумізматычны кабінет БДУ

**Нумізматычны кабінет** — нумізматычная калекцыя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. 

Створаны ў 1964 г. па ініцыятыве нумізмата прафесара Валянціна Рабцэвіча на аснове яго асабістай калекцыі. На той час гэта быў адзіны нумізматычны кабінет на Беларусі і не меў аналагаў пры іншых ВНУ СССР. У наш час падобны кабінет існуе толькі ў Нацыянальным банку. У 2010 г. нумізматычны кабінет быў адкрыты пасля рэканструкцыі.

Універсітэцкая калекцыя выкарыс­тоў­ваецца падчас практычных заняткаў для студэнтаў гіста­рыч­нага факультэта БДУ.

## Калекцыя 
Кабінет складаецца з дзвюх частак: гэта так званая сістэматычная калекцыя, дзе выстаўлены манеты ад антычнасці да нашага часу ў храналагічным і тэрытарыяльным парадку, і скарбаў, якія выяўлены на тэрыторыі Беларусі. У нумізматычным кабінеце БДУ сабрана ўсяго 8 тысяч манет. Сярод іншых яна змяшае , куфічныя дзірхамы, заходнееўрапейскія дэнарыі, пражскія грошы, разнастайныя манеты Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай, чаканку еўрапейскіх краін Новага часу і г.д. У абноўленай экспазіцыі з'явіліся і манеты XIX—XX стст. Самая старажытная манета ў калекцыі — , якая датуецца V ст. да н.э.

Таксама ў кабінеце захоўваецца больш за 30 скарбаў, сярод іх такія унікальныя, як Засоўеўскі, Рагачоўскі і Вішчынскі манетна-рэчавы скарб, якія маюць неацэнную каштоўнасць з пункта погляду археалогіі, нумізматыкі і мастацтвазнаўства.

## Спасылкі 
* Навуковы інтарэс. Калекцыяніраванне грошай як навука 
* Монеты из коллекций нумизматического кабинета Валентина Рабцевича

Катэгорыя:Нумізматычныя музеі
Катэгорыя:Музеі Мінска
Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт

Катэгорыя:З’явіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:1964 год у Мінску
Канстанцін і Алена (абразок)

**Канстанцін і Алена** — аднабаковы нагрудны абразок прамавугольнай формы, выяўлены ў 1967 г. на тэрыторыі Верхняга замка пад час працы археалагічнай экспедыцыі Інстытута гісторыі АН БССР пад кіраўніцтвам Г. В. Штыхава.

## Апісанне 
На вонкавай паверхні, на якой, магчыма, была пазалота, у абрамленні адзінарнага вузкага борціка, рэльефныя выявы імператара Канстанціна (каля 280—337 гг.) — злева і яго маці Св. Алены (каля 255—330 гг.) — справа, якія перад сабой трымаюць васьміканцовы з касым падножжам крыж. Абедзве фігуры франтальныя, у поўны рост. У парадным аддзенні візантыйскіх імператараў — далматыках, на галовах — вянцы (эмблемы вярхоўнай улады — боскай і зямной).

На ніжняй частцы адзення Св. Алены прымацаваны да пояса псеўдафаракій (кавалак тканіны, які па форме нагадвае шчыт) з выявай васьміканцовага з касым падножжам крыжа. У левым верхнім вуглу няроўна прадрапаны кірылічны надпіс.

## Аўтар 
Лічыцца, што твор зроблены мясцовым майстрам, які быў знаёмы з візантыйскай і рускай іканаграфіяй і адначасова знаходзіўся пад уплывам западнаеўрапейскага мастацтва, аб чым сведчаць яўныя раманскія рысы выканання: кароны западнаеўрапейскага тыпу, укарочанныя прапорцыі і буйныя рысы твару, празмернасць арнаментацыі.

## Значэнне 
Абразок сведчыць пра тарговыя і палітычныя сувязі Полацка з Візантыяй у XII-XIII стст.; адносіцца да рэдкіх помнікаў дробнай пластыкі, эпіграфікі і рэлігійнага культу.

## Літаратура 
* Археалогія і нумізматыка Беларусі. Энцыклапедыя. Мн., "Беларуская энцыклапедыя" імя Петруся Броўкі.- 1993.- С.23
* Гісторыя беларускага мастацтва. У 6-ці тамах. Т.1. - Мн.:"Навука і тэхніка".- 1987.- С.97
* Старажытныя скарбы Беларусі. - Мн.: "Беларусь".- 1971.- С.17
* Штыхов Г.В. Древний Полоцк (ІХ-ХІІІ вв.). - Мн.: "Наука и техника" 1975. - С.111

Катэгорыя:Скульптура Беларусі
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Катэгорыя:Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік
Катэгорыя:Каменныя абразкі
Копцкая Каталіцкая Царква

[thumb|[Копцкі крыж]]
**Копцкая каталіцкая царква** — адна з усходнекаталіцкіх цэркваў, якія прытрымліваюцца копцкага абраду, што ўзыходзіць да Александрыйскай літургічнай традыцыі. Узнікла ў выніку заключэнне уніі з Рымам часткі Копцкай праваслаўнай царквы. Колькасць прыхільнікаў паводле даных на 2013 год складае каля 165 тысяч чалавек, галоўным чынам, у Егіпце. Царква налічвае 8 біскупаў і 255 святароў у 161 прыходзе. Копцкая каталіцкая царква — адна з шасці ўсходнекаталіцкіх цэркваў, якія маюць статус патрыярхата. У наш час яе ўзначальвае патрыярх Ібрагім Ісак Сідрак.

## Гісторыя 
У 1741 годзе копцкі патрыярх Іерусаліма Анастасій увайшоў у поўныя зносіны з Рымам. Папа Бенедыкт XIV усталяваў для копцкай каталіцкай абшчыны апостальскі вікарыят; зрэшты Анастасій неўзабаве вярнуўся ў Копцкую праваслаўную царкву, але лінія копцкіх апостальскіх вікарыяў была працягнута.
У 1824 годзе Святы Прастол стварыў для коптаў-каталікоў патрыярхат, які існаваў, аднак, толькі на паперы з-за процідзеяння яго дзейнасці з боку ўлад Асманскай імперыі. Патрыярхат быў прызнаны ў 1829 годзе і тады ж атрыманы дазвол на будаўніцтва цэркваў.
У 1895 годзе Папа Леў XIII паўторна заснаваў копцкі патрыярхат і ў 1899 годзе ўзвёў біскупа Кірылу ў ранг патрыярха з тытулам «Патрыярх Александрыі і ўсіх коптаў».

## Структура 
Рэзідэнцыя патрыярха размешчана ў Каіры, хоць ён і носіць тытул Патрыярха Александрыйскага. У склад копцкай каталіцкай царквы ўваходзяць сем епархій з цэнтрамі ў Александрыі, Асьюце, Гізе, Ісмаіліі, Луксоры, Міньі і Сахагу. Александрыйская епархія ўзначальваецца ўласна патрыярхам.
У Копцкай каталіцкай царкве адсутнічаюць манастыры ўсходняй традыцыі, параўнальныя з манастырамі Копцкай праваслаўнай царквы. Існуе некалькі манаскіх абшчын, пабудаваных на ўзор заходніх манаскіх ордэнаў. Адукацыю святары атрымліваюць у патрыяршай семінарыі Св. Льва ў Маадзі, каля Каіра. Акрамя яе існуюць яшчэ тры невялікія семінарыі.
З 160 з лішнім тысяч коптаў-каталікоў толькі каля дзесяці тысяч пражываюць па-за межамі Егіпта, галоўным чынам, гэта эмігранты. Прыходы Копцкай каталіцкай царквы маюцца ў такіх гарадах, як Парыж, Манрэаль, Лос-Анджэлес, Сідней і Мельбурн.

* Патрыярхат Александрыі Копцкай;
** Александрыйская епархія;
** Епархія Асьюта;
** Епархія Гізы;
** Епархія Ісмаіліі;
** Епархія Луксора;
** Епархія Сохага;
** Епархія Эль-Міньі.

## Гл. таксама 
* Копты
* Копцкая праваслаўная царква
* Патрыярхі Копцкай каталіцкай царквы

## Спасылкі 
* Копцкая каталіцкая царква на сайце CNEWA 
* Р. Роберсан. Усходнія хрысціянскія цэрквы 
* Статыстыка царквы


Катэгорыя:Каталіцтва ў Егіпце
Катэгорыя:Усходнія каталіцкія цэрквы
Вішчын

**Ві́шчын** (, ) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Кісцянёўскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 16 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Рагачоў (на лініі Магілёў — Жлобін), 103 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На рацэ Днепр.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Рагачоў — Старое Сяло. Планіроўка складаецца з крывалінейнай доўгай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі (уздоўж поймы Дняпра) і забудаванай двухбакова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
]]
На правым беразе Дняпра археолагамі выяўлена гарадзішча XI — XIII стст., дзе знаходзіўся замак, які ў сярэдзіне XIII стагоддзя разбураны і спалены. Каля вёскі знойдзена свінцовая пячатка Мсціслава Расціславіча Храбрага. Пра даволі актыўныя сувязі Вішчына з іншымі рэгіёнамі сведчыць і знойдзены тут у 1979 годзе скарб канца XII — пачатку XIII стагоддзяў. Паводле пісьмовых крыніц вядома з XIII стагоддзя. У Іпацьеўскім летапісе згадваецца пад 1258 годам. Пазней у Рэчыцкім павеце Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Паводле дакументаў 1567 года вёска павінна была вылучаць сваіх апалчэнцаў для ўзброеных атрадаў ВКЛ. Згадваецца ў 1756 годзе як вёска ў Рагачоўскім войтаўстве Рагачоўскага староства.

Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) у складзе Расійскай імперыі. Па рэвізіі 1816 года ў Рагачоўскім павеце Магілёўскай губерні, ва ўладанні Ланеўскіх. У 1881 годзе працаваў хлебазапасны магазін. Паводле перапісу 1897 года дзейнічалі капліца, 2 ветракі, піцейны дом. На пачатку XX стагоддзя дзейнічалі школа і млын, у Кісцянёўскай воласці. У 1909 годзе 1206 дзесяцін зямлі.

У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны маяк», працавалі вятрак і кузня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны карнікі ў 1943 годзе спалілі 27 двароў, забілі 2 жыхароў. У баі каля вёскі 20 лютага 1944 года вызначыўся камандзір роты, старшы лейтэнант І. І. Хмель (пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза), а 21 лютага 1944 года — гарматны разлік на чале з А. І. Громавым і ўзвод пад камандаваннем М. Р. Маладзікова (абодвум прысвоена званне Героя Савецкага Саюза). Вызвалена 24 лютага 1944 года. У баях за вёску і наваколлі загінулі 89 савецкіх салдат. 44 жыхары загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе саўгаса «Кісцяні» (цэнтр — вёска Кісцяні). Да 19 верасня 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Старасельскага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 55 гаспадарак, 78 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1816 год — 33 двары, 246 жыхароў.
* 1881 год — 75 двароў, 502 жыхары.
* 1897 год — 113 двароў, 832 жыхары (паводле перапісу).
* 1909 год — 858 жыхароў.
* 1925 год — 117 двароў.
* 1959 год — 421 жыхар (паводле перапісу).
* 2004 год — 55 гаспадарак, 78 жыхароў.

## Славутасці 
* Паселішча перыяду старажытнай Русі (1-е тысячагоддзе н.э.), урочышча Янкаў Рог — 
* Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку (1-е тысячагоддзе да н.э. — 1-е тысячагоддзе н.э.), на паўночна-ўсходнім баку вёскі — 
* Брацкая магіла (1944) — 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кісцянёўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна
Дыяцэзія

**Дыяцэзія** ( ад  — *кіраванне*) — царкоўна-адміністрацыйная тэрытарыяльная адзінка ў Каталіцкай, Англіканскай і некаторых пратэстанцкіх цэрквах, на чале якой стаіць біскуп ці архібіскуп.

У грэчаскай Царкве тэрмінам  пазначаюць усю тэрыторыю, размешчаную ў юрысдыкцыі той ці іншай памеснай Царквы.

Рымска-каталіцкая царква з XIII стагоддзя заве біскупскі царкоўныя акругі дыяцэзіямі, Англіканская царква, Царква Швецыі і некаторыя іншыя хрысціянскія дэнамінацыі захавалі гэту назву пасля Рэфармацыі. У Рускай праваслаўнай царкве дыяцэзіям адпавядаюць **епархіі** — ад .

Катэгорыя:Эклезіялогія
Апостальская прэфектура

**Апо́стальская прэфекту́ра** — тэрытарыяльная адзінка ў Рымска-каталіцкай царквы, прыраўнаваная да дыяцэзіі. Апостальская прэфектура ўсталёўваецца на місіянерскіх тэрыторыях, дзе пакуль не можа быць сфарміравана паўнавартасная дыяцэзія і з'яўляецца часовай структурай. Як правіла, развіццё тэрытарыяльнай адзінкі на місіянерскай тэрыторыі ідзе па схеме:

**Місія  sui iuris** — **Апостальская прэфектура** — **Апостальскі вікарыят** — **Епархія**.

Пасля стварэння паўнавартаснай епархіі тэрыторыя страчвае статус місіянерскай.

Апостальскім прэфектам, як правіла, прызначаецца святар, зрэдку тытулярны біскуп. Пры павышэнні статусу апостальскай прэфектуры да апостальскага вікарыята на чале ў абавязковым парадку становіцца біскуп.

Паводле даных на май 2011 года ў Каталіцкай царкве існуе 38 апостальскіх прэфектур, усё лацінскага абраду, 29 з іх знаходзяцца ў Кітаі.

## Спасылкі 
* Спіс апостальскіх прэфектур

Катэгорыя:Царкоўная структура Рымска-Каталіцкай Царквы
Катэгорыя:Кананічнае права
Тытулярны біскуп

**Тытулярны біскуп** ( — «*тытулярны біскуп у краіне няверных*» ці проста *in partibus*) — словы гэтыя дадаюцца да тытула тых каталіцкіх біскупаў, якія маюць біскупскі сан без адпаведнай яму юрысдыкцыі і звычайна з'яўляюцца вікарнымі біскупамі, апостальскімі вікарыямі ці прэлатамі ў ваенных ардынарыятах.

Папскія нунцыі таксама заўсёды бываюць архібіскупамі *in partibus*. Біскупаў *in partibus* завуцца тытулярнымі біскупамі (*episcopi titulares*). Звычай прызначаць біскупаў на неіснуючыя кафедры мае ў аснове сваёй той прынцып, што аднойчы ўзніклая царкоўная кафедра юрыдычна не спыняе сваё існаванне, хоць для біскупа і немагчыма фактычна заняць яе. Папа такімі прызначэннямі як бы ахоўвае свае правы на колішнія епархіі.

У Праваслаўнай Царкве тытулярны епіскап — гэта епіскап, які не мае епархіі (не кіруе), і дапамагае епархіяльнаму архірэю. Тытулярны епіскап адрозніваецца ад вікарнага. Вікарый носіць тытул рэальнага горада ў межах епархіі, біскупу якой ён падпарадкаваны, і перыядычна можа (і павінен) ажыццяўляць там набажэнствы, тады як тытулярны носіць гістарычны тытул горада, які ці ўжо не існуе, ці знаходзіцца на неправаслаўных тэрыторыях, куды гэты біскуп не можа патрапіць. Часам гэтыя два тэрміны ўжываюць як сінонімы.

Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Катэгорыя:Царкоўная структура Рымска-Каталіцкай Царквы
Нунцый

**Ну́нцый** (ад  — веснік) — пастаянны дыпламатычны прадстаўнік Папы Рымскага ў дзяржавах, з якімі Папа падтрымлівае афіцыйныя дыпламатычныя адносіны. У наш час гэта вышэйшы дыпламатычны прадстаўнік Святога Прастола, адпавядае надзвычайнаму і паўнамоцнаму паслу. У большасці каталіцкіх краін з часу Венскага мірнага кангрэса 1815 г. нунцый з'яўляецца дуаенам (старэйшынай) дыпламатычнага корпуса. Вытворнае ад «нунцый» — «нунцыятура» — пасольства Святога Прастола ў якой-небудзь краіне. Таксама існуюць рангі дыпламатычных прадстаўнікоў святога Прастола — інтэрнунцый (ці пранунцый), апостальскі візітатар, апостальскі дэлегат.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Рымская курыя
Катэгорыя:Нунцыі
Дуаен

**Дуае́н** ( — старшыня, старэйшына) — кіраўнік дыпламатычнага корпуса, старэйшы па дыпламатычнаму класу і па часе акрэдытавання ў дадзенай краіне дыпламатычны прадстаўнік.

У шматлікіх каталіцкіх краінах дуаенам дыпкорпуса з’яўляецца апостальскі нунцый, у шэрагу былых калоній у Афрыцы — пасол былой метраполіі.

Дуаенам можа выступаць толькі дыпламатычны прадстаўнік вышэйшага класа — пасол ці папскі нунцый (у некаторых каталіцкіх краінах — толькі нунцый, незалежна ад часу акрэдытавання, у Тога — толькі пасол ФРГ, а ў Буркіна-Фасо — толькі адзін з паслоў краін Афрыкі). Дзейнасць старшыны, напрыклад, уключае інструктаж калег аб мясцовых дыпламатычных звычаях. Момант старшынства глаў прадстаўніцтваў адпаведнага класа ў дыпламатычным корпусе вызначаюць дата і гадзіна ўступленне ў выкананне сваіх функцый (у практыцы сучасных дзяржаў такім момантам лічаць час уручэння даверчых грамат).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дыпламатыя
Апостальская нунцыятура

**Апостальская нунцыятура** — дыпламатычная місія Ватыкана вышэйшага ўзроўню, эквівалент пасольства.

Главой апостальскай нунцыятуры з'яўляецца нунцый. Нунцый — гэта царкоўны дыпламатычны ранг, паходзіць ад лацінскага nuntius — веснік. Папскі нунцый (афіцыйна вядомы як апостальскі нунцый) з'яўляецца пастаянным дыпламатычным прадстаўніком (главой дыпламатычнай місіі) Святога Прастола ў краіне ці міжнароднай арганізацыі (напрыклад, Лізе арабскіх дзяржаў), ён мае ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла і, як правіла, царкоўны ранг тытулярнага архібіскупа.
Акрамя таго, нунцый служыць сувязным звяном паміж Святым Прастолам і каталіцкай царквой у пэўнай дзяржаве, ажыццяўляе нагляд за епархіяльнымі біскупамі і адыгрывае важную ролю ў выбары біскупаў.

## Гл. таксама 
* Апостальская нунцыятура ў Беларусі

## Спасылкі 
* Пералік апостальскіх нунцыятур 

Катэгорыя:Рымская курыя
Катэгорыя:Дыпламатыя
Апостальскі вікарыят

**Апостальскі вікарыя́т** () — тэрытарыяльная адзінка ў Рымска-каталіцкай царквы, прыраўнаваная да дыяцэзіі. Апостальскі вікарыят усталёўваецца на тэрыторыях, дзе пакуль не можа быць сфарміравана паўнавартасная епархія (Кодэкс кананічнага права, глава 371 § 1) і з'яўляецца часавай структурай. Апостальскія вікарыяты ўтвараюцца на місіянерскіх тэрыторыях або з апостальскіх прэфектур.

Як правіла, развіццё тэрытарыяльнай адзінкі на місіянерскай тэрыторыі ідзе па схеме:

**Місія  sui iuris** — **Апостальская прэфектура** — **Апостальскі вікарыят** — **Дыяцэзія**.

Апостальскі вікарый з'яўляецца біскупам, ён кіруе тэрыторыяй ад імя Папы Рымскага. Пры апостальскім вікарыі абавязкова ствараецца пастырскі савет, які складаецца прынамсі з трох святароў-місіянераў.

Паводле даных на пачатак 2010 года ў Каталіцкай царкве існуюць 85 апостальскіх вікарыятаў, з іх у Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы — 42, у Азіі — 20, у Афрыцы — 21, па адным у Паўночнай Амерыцы і Еўропе.

## Гл. таксама 
* Вікарый
* Апостальскі вікарыят Сібіры
* Харэпіскап

## Літаратура 
* Католическая энциклопедия. Т.1. Издательство францисканцев. М, 2002

## Спасылкі 
* Спіс апостальскіх вікарыятаў

Катэгорыя:Царкоўная структура Рымска-Каталіцкай Царквы
Катэгорыя:Кананічнае права
Веніямін Антонавіч Бурковіч

**Веніямін Антонавіч Бурковіч** (, с. Усць-Коін, Усцьвымскі раён, Комі — ) — беларускі савецкі цымбаліст. Заслужаны артыст БССР (1967).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую кансерваторыю (клас І. Жыновіча, 1962). З 1952 артыст, з 1957 саліст, з 1960 канцэртмайстар Дзяржаўнага народнага аркестра БССР, з 1974 саліст Белдзяржфілармоніі.

## Творчасць 
Ігру Бурковіча адрозніваюць вялікі тэмперамент, віртуозная тэхніка. У рэпертуары творы кампазітараў-класікаў і беларускіх кампазітараў. Шмат гастралюе па СССР, выступаў у ВНР, МНР, НРБ, ПНР, ЧССР, Бельгіі, Нарвегіі, Фінляндыі, Францыі, ФРГ, Швецыі.

## Узнагароды 
Лаўрэат Усесаюзнага і  (1957).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Беларусі
Катэгорыя:Музыканты СССР
Катэгорыя:Цымбалісты Беларусі
Катэгорыя:Канцэртмайстары
Oracular Spectacular

**«Oracular Spectacular»** — студыйны альбом нью-ёркскага гурта MGMT, выдадзены 2 кастрычніка 2007 года у лічбавым фармаце і 22 студзеня 2008 на CD і LP. Часопіс «Rolling Stone» паставіў яго на 494 месца ў спісе 500 найвялікшых альбомаў усіх часоў.

## Пра альбом 
На *Oracular Spectacular* прадстаўлены абноўленыя версіі песень ***«Kids»*** (з папярэдняга альбома **Climbing to New Lows**) і ***«Time to Pretend»*** (раней прадстаўленай на **Time to Pretend EP** у 2005 годзе). Запіс атрымаў званне лепшага музычнага альбома 2008 года па версіі NME.

## Спіс кампазіцый альбома 
Катэгорыя:Альбомы MGMT
Катэгорыя:Альбомы Columbia Records
Сусветны ўрад

**Сусветны ўрад** — канцэпцыя адзінай палітычнай улады над усім чалавецтвам. Розныя тэорыі змовы надзяляюць функцыяй сусветнага ўрада розныя рэальныя ці выдуманыя структуры (ААН, Вялікая васьмёрка, G20 — Група дваццаці, масонства, жыдамасонства, Більдэрбергскі клуб, Камітэт 300, ілюмінаты).

«**Тайны сусветны ўрад**» — адзін з асноўных тэрмінаў тэорыі змовы, які пазначае вузкую групу асоб, напрыклад, уладальнікаў найбуйнейшых міжнародных карпарацый, якая, па сцвярджэнні прыхільнікаў такіх тэорый, вызначае ўзнікненне і ажыццяўляе кантроль за развіццём асноўных падзей, што адбываюцца ў свеце, на шляху да «новага сусветнага парадку».

## Канспіралогія 
Адной з мэт тайнага сусветнага ўрада, якая прыпісваецца яму прыхільнікамі тэорый змовы, з'яўляецца стварэнне грамадства, пабудаванага па прынцыпе «залатога мільярда». Па меркаванні прыхільнікаў, у такі «залаты мільярд» уваходзяць члены «вышэйшых гільдый» і прадстаўнікі «найбольш годных і развітых» нацый. Іншым нацыям (афрыканцам, азіятам і інш.) адведзена роля абслугоўвання чорнай вытворчасці, здабычы выкапняў, усёй інфраструктуры. Гэта «карысная частка» нібы складае каля паўтара мільярда, тады як астатняе насельніцтва (больш за 5 млрд.), як сцвярджаюць прыхільнікі тэорыі, прылічана да «залішняга» і планамерна знішчаецца пры дапамозе алкаголю, тытунекурэння, наркотыкаў, рэвалюцый.

Адной з найбольш папулярных груп, якія фігуруюць у тэорыях змовы, прысвечаных тайнаму сусветнаму ўраду, з'яўляецца масонства. Часам тайны сусветны ўрад уяўляюць сплаўленым з сусветнымі фінансавымі інстытутамі.

## У публіцыстыцы і мастацтве 
Тэма сусветнага ўрада разглядаецца ў вялікай колькасці твораў публіцыстычнага і мастацкага жанраў. Адной з найбольш вядомых кніг, якія прапагандуюць гэту тэму, з'яўляецца Камітэт 300 былога супрацоўніка брытанскай разведкі Джона Коўлмана, выдадзеная ў 1991 годзе. Сусветны ўрад з'яўляецца істотным сюжэтным элементам шэрагу дакументальных і мастацкіх фільмаў, анімэ, серыялаў, камп'ютарных гульняў і г.д.

## Гл. таксама 
* Більдэрбергскі клуб
* Камітэт 300
* Трохбаковая камісія
* Крыптакратыя
* Ілюмінаты

Катэгорыя:Тэорыі змовы
Катэгорыя:Урад
Катэгорыя:Глабалізацыя
Камітэт 300. Тайны сусветнага ўрада

**Камітэт 300. Тайны сусветнага ўрада** () — скандальная кніга Джона Коўлмана (паводле яго ўласнага сцвярджэння — былога супрацоўніка брытанскіх спецслужбаў). Выдадзена ў 1992 годзе. Выкладае з канспіралагічных пазіцый тэму сусветнага ўрада.

«Камітэт 300» выступае як вярхоўны кантралюючы орган, які, па меркаванні аўтара, кіруе светам з 1897 года. Мэтай загадзя сканструяванага плана з'яўляецца стварэнне адзінага ўніфікаванага свету і адзінага сусветнага ўрада. Усё духоўнае жыццё засяродзіцца ў рамках адной царквы, якая тайна ўжо дзейнічае з 1920 года. Па асноўных кірунках ужо вядуцца сакрэтныя даследаванні і распрацоўкі ў тайных лабараторыях сусветнага ўрада.

Паводле інфармацыі Коўлмана, у «Камітэт 300» уваходзяць самыя ўплывовыя палітыкі, як, напрыклад, Джордж Буш, амаль усе каралеўскія дамы Еўропы, а таксама Дэвід Ракфелер і іншыя буйныя фінансісты.

## Гл. таксама 
* Більдэрбергскі клуб

## Літаратура 
* *Джон Колеман*. Комитет 300. Тайны мирового правительства М.: ИД «Витязь», 2005. — 320 с. ISBN 5-86523-080-8
* Michael Barkun, A Culture of Conspiracy: Apocalyptic Visions in Contemporary America (Berkeley, CA: University of California Press, 2003), http://www.questia.com/read/105348144.
* Nicholas Goodrick-Clarke, Black Sun: Aryan Cults, Esoteric Nazism, and the Politics of Identity (New York: New York University Press, 2002), http://www.questia.com/read/118091489.

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Тэорыі змовы
Верхняя Сілезія

**Верхняя Сілезія** (, , , , ) — гістарычны і геаграфічны рэгіён на паўднёвым усходзе Сілезіі. Пачынаючы з IX стагоддзя тэрыторыя Верхняй Сілезіі па чарзе ўваходзіла ў склад Вялікай Маравіі, герцагства Багемія, , ізноў у склад земляў багемскай кароны і Свяшчэннай Рымскай імперыі, а з 1526 года — у склад Габсбургскай манархіі. У 1742 годзе большая частка Верхняй Сілезіі была анексавана Каралеўствам Прусія, а ў 1871 годзе яна ўвайшла ў склад Германскай імперыі. Частка Верхняй Сілезіі ўвайшла ў склад Польшчы паміж 1918 і 1922 гадамі ў выніку сілезскіх паўстанняў і плебісцыту. З 1945 года — у складзе Польскай Народнай Рэспублікі (увесь рэгіён). Да 1945 годзе ў рэгіёне Верхняя Сілезія жылі палякі і немцы, большая частка немцаў была пераселена пасля 1945 года або самі з’ехалі ў Германію, замест іх перасяліліся палякі з г.зв. «Крэсаў» (былых тэрыторый Польшчы, уключаных у склад СССР), а таксама палякі з цэнтральнай Польшчы (яны сяліліся ў Верхняй Сілезіі).

## Гл. таксама 
* Ніжняя Сілезія

## Спасылкі 
* 
* 

*
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Польшчы
Партрэт Эльжбеты Агінскай Пузыны

**Партрэт Эльжбеты Агінскай Пузыны** — характэрны «сармацкі партрэт» выкананы ў 1760 г. невядомым мастаком.

## Гісторыя 
Эльжбета Магдалена Пузына (1700?—1767) — дачка старосты жамойцкага і гетмана вялікага літоўскага Рыгора Антонія Агінскага і Тэафіліі з роду Чартарыйскіх, жонка Казіміра Гелгуда, а потым — Антонія Міхала Пузыны. Пасля смерці апошняга мужа, засталася адзінай уладальніцай маентка Лучай. Пры лучайскім касцеле ў Лучаі заснавала дом для місіі езуітаў, у падтрымку якога ахвяравала значныя сумы.

Партрэт Эльжбеты Агінскай Пузыны трапіў у музейны збор з касцела Святога Тадэвуша ў в. Лучай Пастаўскага раёна ў 1971 г.

## Апісанне 
Партрэт уяўляе сабой палатно прамавугольнай формы з пабедранай выявай жанчыны ў гадах, трохі павернутай улева. На жанчыне — белая шоўкавая блузка з карункамі па краях рукавоў і чорная сукенка. Белыя каўнер і манжэты аздоблены каймой з геаметрычным арнаментам карычневага колеру. На плечы накінута чырвоная мантыя падбітая . На галаве чырвоны каптур з карункамі, які завязаны бантам пад падбародкам. Фон цемны, справа - фрагмент цемна-чырвонай драпіроўкі.

На адваротным баку палатна надпіс у адзінаццаць радкоў, чорнай фарбай:

## Іншыя партрэты 
Яшчэ два партрэты вядомай мецэнаткі захоўваліся ў Віленскай абсерваторыі: у маладым і сталым узросце (абодва цяпер у Літоўскім мастацкім музеі); а над галоўным уваходам змяшчаўся барэльеф з яе партрэтам і манаграмай. Апроч таго, у аддзеле гравюр музея старажытнасцей у Вільні меўся партрэт А. Пузыны з лацінскім надпісам, у якім выказвалася ўдзячнасць езуіцкага калегіума.

Файл:Alžbieta Ahinskaja. Альжбета Агінская (I. Eggenfelder, XVIII).jpg|І. Эгельфельдэр, XVIII ст.
Файл:Alžbieta Puzyna (Aginskaja). Альжбета Пузына (Агінская) (I. Eggenfelder, 1751).jpg|І. Эгельфельдэр, каля 1751

## Літаратура 
* Джумантаева Т.А. Партрэт Эльжбеты Агінскай Пузыны з калекцыі Нацыянальнага Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка.//Гісторыя і археалогіі Полацка і Полацкай зямлі. Матэрыялы ІV Міжнароднай навуковай канферэнцыі. - Полацк, 2002
* Джумантаева Т.А. Партрэт Эльжбеты Агінскай Пузыны з калекцыі Нацыянальнага Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка.// Przeglad wschodni, T.VII, z.4(28), 2001.
* Букіна А. Партрэт Эльжбеты і Антонія Пузынаў з касцёла ў Лучаі, "Віцебскі сшытак" 1995, №1, с.58
* Полацк музейны/Т.А.Джумантаева, М.М.Ільніцкі. - Мінск: Беларусь, 2006.- С. 118

Катэгорыя:Партрэты
Катэгорыя:Карціны 1760 года
Катэгорыя:Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік
Катэгорыя:Лучай
Беларуская рэдакцыйная калегія ЦК КП(б)ЛіБ

**Беларуская рэдакцыйная калегія ЦК КП(б)ЛіБ** — орган аператыўнага кіраўніцтва прапагандысцкай дзейнасцю падпольных партыйных арганізацый Беларусі ў час акупацыі рэспублікі войскамі Польшчы ў 1919—1920 гг. Створана ЦК КП(б)ЛіБ у верасні 1919 г. у Смаленску. Члены В. Г. Кнорын, A. Р. Чарвякоў, Ф. Г. Шантыр.

Пасылала на акупіраваную тэрыторыю Беларусі палітычную літаратуру, рыхтавала для падпольнай работы прапагандыстаў і агітатараў. У 1920 г. накіравала 183 камуністаў для ўмацавання партыйнага падполля і разгортвання партызанскага руху ў тыле польскіх войск. У 1920 паводле рашэння ЦК КП(б)ЛіБ выдавала для насельніцтва акупіраваных раёнаў рэспублікі газету «Савецкая Беларусь» (рэд. 3. X. Жылуновіч), разам з Палітупраўленнем Заходняга фронту — газету «Белорусская правда».

## Літаратура 
* Сташкевіч, М. С. Беларуская рэдакцыйная калегія ЦК КП(б)ЛіБ / М. С. Сташкевіч //  — С. 400.

Катэгорыя:Камуністычная партыя Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Смаленска
Катэгорыя:Беларусы ў Смаленску
Барыс Іванавіч Бур’ян

**Барыс Іванавіч Бур’ян** (, г. Масква — , Мінск) — беларускі крытык і празаік.

## Біяграфія 
Да вайны працаваў артыстам у тэатрах Разані і Кінешмы. Скончыў тэатральную студыю пры Разанскім тэатры ў 1941 годзе. Са жніўня 1941 г. служыў у Савецкай Арміі — у войсках сувязі, удзельнічаў у баях на 4-м Украінскім фронце. З 1946 г. — карэспандэнт БелТА, у 1947—1951 гг. — стыльрэдактар газеты «Сталинская молодежь». Потым быў рэдактарам на Беларускім тэлебачанні, на Мінскай кінастудыі навукова-папулярных і хранікальна-дакументальных фільмаў. У 1952—1953 і ў 1963—1985 гг. супрацоўнік газеты «Літаратура і мастацтва» (з 1967 года — загадчык аддзела тэатра, музыкі і кіно), у 1953—1962 гг. часопіса «Советская Отчизна» (пазней перайменаваны ў «Нёман»). Сябра СП СССР з 1950 г.

Памёр  года ў Мінску. Пахаваны ў калумбарыі каля крэматорыя на Паўночных могілках Мінска.

## Творчасць 
Літаратурную дзейнасць пачаў у 1947 г. з тэатральных рэцэнзій. Піша на рускай і беларускай мовах. Выдаў тэатразнаўчы нарыс «На высоком взлете» (з І. Ліснеўскім, 1962), брашуру «Каму апладзіруе зала» (1972), зборнікі эсэ і артыкулаў «На театральных перекрестках» (з І. Ліснеўскім, 1967), «З сёмага рада партэра» (1978), «Судьба чужая — как своя» (1982), «І толькі надпіс…» (1987). Выступае і як літаратурны крытык.

Аўтар аповесцей «Первый снег» (1957), «У синей бухты» (1959), «Твоя повесть» (1959), «Вальс Грибоедова» (1960), «Радужный перезвон» (1964), «Грозовые отголоски» (выбранае, 1984).

Напісаў п’есы «Зорка Венера» (з М. Алтуховым, 1961, пастаўлена ў 1967) і «Твой высокі поўдзень» (пастаўлена ў 1968). Стварыў шэраг сцэнарыяў для радыё, тэлебачання і дакументальнага кінематографа.

Перакладаў на рускую мову творы К. Чорнага, М. Лынькова, А. Васілевіч, І. Грамовіча, А. Якімовіча, А. Макаёнка, У. Шахаўца, Т. Хадкевіча, Я. Курто і інш.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені і «Знак Пашаны», медалямі.

## Спасылкі 
* Бур’ян Барыс Іванавіч

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Тэатразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Фазы Месяца

**Фазы Месяца** — станы асвятлення Месяца Сонцам, якія перыядычна змяняюцца.

## Прырода фаз 
Змена фазы Месяца абумоўлена зменамі ва ўмовах асвятлення Сонцам цёмнага шара Месяца пры яго руху па арбіце. Са змяненнем узаемнага размяшчэння Зямлі, Месяца і Сонца тэрмінатар (мяжа паміж асветленай і неасветленай часткамі дыска Месяца) перамяшчаецца, што і выклікае змяненне абрысаў бачнай часткі Месяца.

## Змены бачнай формы Месяца 
Паколькі Месяц — сферычнае цела, пры яго частковым асвятленні збоку ўзнікае «серп». Асветлены бок месяца заўсёды паказвае ў бок Сонца, нават калі яно схавана за гарызонтам.

Працягласць поўнай змены фаз Месяца (так званы сінадычны месяц) непастаянная з-за эліптычнасці месяцавай арбіты, і вар'іруецца ад 29,25 да 29,83 зямных сонечных сутак. Сярэдні сінадычны месяц складае  ().

У фазах Месяца, блізкіх да маладзіка (у пачатку першай квадры і ў канцы апошняй квадры), пры вельмі вузкім сярпе, неасветленая частка ўтварае т. зв. попельнае святло Месяца — бачнае свячэнне неасветленай прамым сонечным святлом паверхні характэрнага попельнага колеру.

, 3 – першая квадра, 4 – прыбываючы месяц, 5 – поўня, 6 – сход/убываючы месяц, 7 – апошняя квадра, 8 – ветах/старык.]]

## Цікавыя факты 
Звычайна, на кожны каляндарны месяц выпадае па адным поўніку, але паколькі фазы Месяца змяняюцца трохі хутчэй, чым 12 раз у годзе, часам здараецца і другая поўня за месяц, т. зв. блакітны месяц.

У снежні 2009 года шэраг СМІ паведаміў, што група аналітыкаў інвестыцыйнага банка «Macquarie Securities» (Аўстралія) на аснове ўласнага даследавання прыйшла да высновы аб уплыве месяцавых фаз на дынаміку індэксаў сусветных фінансавых рынкаў .

Таксама прадстаўнікі брытанскай паліцыі заявілі пра сувязь месяцавых фаз з узроўнем гвалту.

Антычны медык Гален звязваў боль, якую адчуваюць жанчыны падчас перадменструальнага сіндрому з фазамі Месяца.

## Фазы Месяца ва Унікодзе 
Выкарыстоўваюцца сімвалы ад U+1F311 да U+1F318:
: 🌑 🌒 🌓 🌔 🌕 🌖 🌗 🌘

## Спасылкі 
* месяцавы каляндар з месяцам, фазы росту, наладв і месяцавае зацьменне для больш за 1200 гарадоў свету 
* Календарь фаз Луны 
* Калькулятор фаз Луны 

Катэгорыя:Месяц
Катэгорыя:Астранамічныя з’явы
Буслаў

**Буслаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Казімір Паўлавіч Буслаў, беларускі філосаф
* Фёдар Яфімавіч Буслаў, дэпутат 1-й Дзяржаўнай думы
Тэрмадынаміка чорных дзірак

**Тэрмадынаміка чорных дзір** у фізіцы — фенаменалагічны падыход да вывучэння чорных дзір, заснаваны на яе апісанні ў тэрмінах макраскапічнага падыходу, аналагічнага тэрмадынаміцы. Паспяховасць такога падыходу звязана з крайняй прастатой раўнаважных чорных дзірак, якія валодаюць малым лікам ступеней свабоды.

Першапачатковыя ідэі адносна прымянення тэрмадынамікі да апісання чорных дзір былі выказаны Бекенштейнам у 1973 годзе. Ён пералічыў наступны набор уласцівасцей чорных дзір:

* Сіла гравітацыі аднолькавая па ўсёй паверхні гарызонту падзей.
* Плошча гарызонту падзей чорнай дзіры не можа змяншацца з часам пры любым класічным працэсе.
* У любых нераўнаважных працэсах з удзелам чорных дзірак (напрыклад, пры іх сутыкненні) плошча паверхні павялічваецца.

Гэтыя ўласцівасці вельмі нагадваюць (і больш таго, матэматычна эквівалентныя) пачаткі тэрмадынамікі (існаванне тэмпературы, сувязь унутранай энергіі з энтрапіяй, і закон узрастання энтрапіі). Гэта значыць увесь апарат тэрмадынамікі можна прымяніць да чорнай дзіры, калі прыняць, што сіла гравітацыі іграе ролю тэмпературы, а плошча паверхні гарызонту падзей прапарцыянальная энтрапіі.

Адным з прадказанняў дадзенай тэорыі стаў вывад аб тым, што чорныя дзіры павінны выпраменьваць. Аднак гэтая выснова знаходзіцца ва ўяўнай супярэчнасці з уласцівасцю чорнай дзіры не выпускаць нічога з-пад свайго гарызонту падзей. Вырашэнне гэтага парадоксу было дадзена Стывенам Хокінгам. Ён паказаў, што выпраменьванне чорнай дзіры — названае пасля выпраменьваннем Хокінга — узнікае за кошт квантавых эфектаў, прычым выпрамененыя часціцы не выходзяць з-пад гарызонту падзей, а нараджаюцца паблізу яго. Вылічаная Хокінгам інтэнсіўнасць выпраменьвання супала з той, якая чакалася на аснове тэрмадынамічнага падыходу. Гэта стала пацвярджэннем таго, што тэрмадынаміка чорных дзір сапраўды мае рэальны фізічны сэнс.

## Спасылкі 
* *Black hole thermodynamics*, hep-th/0502195, S.F.Ross, 44 стр.
* Wald, R.M., The Thermodynamics of Black Holes, Living Rev. Relativity, 4, (2001), 6. Online Article.

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Рэлятывісцкія і гравітацыйныя з’явы
Катэгорыя:Чорныя дзіркі