Навагрудскае ваяводства (Польшча)

**Навагру́дскае ваяво́дства** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка міжваеннай Польскай Рэспублікі з цэнтрам у Навагрудку, утворанае 4 лютага 1921 г. Плошча — 22 966 км², насельніцтва — 1 057 200 чалавек.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
## Геаграфія 
Навагрудскае ваяводства займала тэрыторыю плошчай 22 966 км², што складала 6 % тэрыторыі ўсёй Польскай Рэспублікі. На ўсходзе межавала з СССР, на поўдні — з Палескім ваяводствам, на захадзе і поўначы — з Беластоцкім і Віленскім ваяводствамі.

 (сядзіць пяты злева), Чэслаў Урбанавіч Крупскі (сядзіць шосты злева), Альгерд Юліянавіч Свіда (сядзіць другі злева), Браніслаў Гласка (сядзіць сёмы злева). Фота 1921 г.]]
Ваяводства ляжала на плоскасці, найвышэйшы пункт якой знаходзіўся на вышыні 324 м над узроўнем мора і размяшчаўся ў Навагрудку. На захад і на поўдзень рэльеф зніжаўся, і пераважалі абшары, якія ляжалі на вышыні 150—200 м.

Навагрудскае ваяводства займала тэрыторыю ў парэччы ракі Нёман, якая падзяляла яго натуральным чынам на дзве часткі. Нёман праходзіў праз Стаўбцоўскі, Навагрудскі, Лідскі і Шчучынскі паветы па даўжыні 286 км.

Да найважнейшых рэк, акрамя Нёмана, належаць Сула (даўжыня 72 км), Заходняя Бярэзіна (192 км), Гаўя (65 км), Дзітва (95 км), Лебяда (57 км), Маўчадка (86 км), Уша (83 км), Сэрвач (68 км) і найвялікшая пасля Нёмана рака Шчара (330 км). Цалкам даўжыня рачной сеткі ваяводства даходзіла да 4066 км.. Найбуйнейшыя лясныя абшары знаходзіліся ў Валожынскім, Слонімскім і Баранавіцкім паветах. Валожынскі і ўсходнюю частку Стаўбцоўскага павета займаў буйны лясны комплекс, які складаўся з Бакштанцкіх, Вішнеўскіх, Любчанскіх лясоў і Налібоцкай пушчы з паверхняй каля 100 000 га. Другім па памеры лясным абшарам была пакладзеная па левым беразе Нёмана пры вусці Шчары ў Слонімскім і часткова Навагрудскім паветах Ліпічанская пушча, званая таксама Занёманскай. У Баранавіцкім павеце былі значныя лясныя скапленні ў прырэччы Шчары.

На поўнач ад Нёмана лясы выступалі радзей. Найменей іх было ў Лідскім, Навагрудскім і Нясвіжскім паветах. Гэтыя паветы прадстаўлялі сабой слаба залесены пас, які апаясваў Навагрудскае ваяводства з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. У Шчучынскім павеце лясныя абшары ляжалі на паўднёва-ўсходнім яго канцы і адносіліся да Гродзенскай пушчы.

## Насельніцтва 
Паводле статыстычных дадзеных 1921 года, у Навагрудскім ваяводстве пражывалі 822 106 чалавек:

 
У 1931 годзе колькасць насельніцтва ваяводства дасягнула паказчыка ў 1057,2 тыс. асобаў, з якіх у гарадах пражывалі каля 102,3 тыс. чалавек.

Перадваеннае Навагрудскае ваяводства не мела нацыянальнага адзінства. Адвечна ў ім пераважалі беларусы і палякі. Яўрэі, літоўцы, татары і рускія складалі нацыянальныя меншасці. На падставе статыстычных дадзеных 1931 г. цяжка высветліць, хто быў палякам, а хто беларусам, паколькі апытваным асобам ставілася пытанне не аб нацыянальнай прыналежнасці, а толькі аб мове і веравызнанні.

Статыстычныя дадзеныя гавораць, што католікі не заўсёды карысталіся польскай мовай, падобна як і не ўсе праваслаўныя ўжывалі беларускую мову.

У гарадах ваяводства дамінавалі палякі і яўрэі, на вёсцы ў большасці раёнаў пераважалі беларусы. У Лідскім, Шчучынскім і Валожынскім паветах дамінавала польскае насельніцтва, значны адсотак палякаў жыў у Стаўбцоўскім павеце, але ў астатніх паветах пераважалі беларусы.

У 1939 г. на тэрыторыі Навагрудчыны было 23 прадшколы, 1323 пачатковыя школы, 12 гімназіяў, 9 ліцэяў і настаўніцкіх семінарыяў, 5 тэхнікумаў, 13 прафесійных і 10 сельскагаспадарчых школаў. З 202 100 дзяцей у школьным узросце наведвалі школы 164 500 (81,4 %).

### Транспарт 
]]
Транспартная сетка ў Навагрудскім ваяводстве была развіта слаба. Яго тэрыторыю абдымалі чатыры чыгуначныя лініі: Брэст—Баранавічы—Стоўбцы, Вільня—Баранавічы—Лунінец, Беласток—Баранавічы, Седльцэ—Ліда—Загацце. Даўжыня ўсёй чыгункі дасягала 584 км, з іх 56 % прыпадала на Лідскі і Баранавіцкі паветы.

Вузкакалейныя лініі ваяводства мелі даўжыню 148 км і выконвалі ролю лакальнага транспарту.

Даўжыня звычайных дарог Навагрудчыны дасягала 14 338 км, з якіх асфальтаванымі і брукаванымі былі толькі 2214 км. І без таго цяжкія камунікацыйныя ўмовы пагаршаліся ападкамі, асабліва ўвясну, увосень і ўзімку, калі выпадала шмат снегу.

### Сельская гаспадарка 
Навагрудскае ваяводства было аграрным рэгіёнам. Перанаселенасць вёсак, прымітыўная сістэма кіравання сельскай гаспадаркай (дамінавала трохполле), малаўраджайная глеба, недастатковая механізацыя — усё гэта спрыяла таму, што большасць гаспадарак ваяводства былі натуральнымі і самадастатковымі, слаба звязанымі з рынкам.

У 1931 годзе на тэрыторыі ваяводства было 164 256 гаспадарак, з іх 143 767 мелі зямлі менш за 15 га. У 81 853 гаспадарак зямлі было менш за 5 га і працавала на іх каля 378 959 асобаў (ва ўзросце ад 16 да 60 гадоў), ад 5 да 10 га лічыліся 46 677 гаспадарак (265 916 асобаў), гаспадарак ад 10 да 15 га было 12 237 (69 777 асобаў), ад 15 да 50 га 7946 гаспадарак (45 706 асобаў). Маёнткаў вышэй за 50 га было 938 (3572 асобы).

Уладарамі дужых (звыш 50 га) і сярэдніх маёнткаў былі збольшага палякі, з якіх шмат належала вайсковым асаднікам (на 1 студзеня 1925 г. іх лічба на Навагрудчыне была каля 1921 асобы).

Разбурэнні працягваліся да таго часу, пакуль сітуацыя не была ўзята пад кантроль новай адміністрацыяй і НКУС. На тэрыторыі Навагрудскага ваяводства была ўсталявана савецкая ўлада, а ў 1940 годзе ўтварылася Баранавіцкая вобласць, якая ўключала ў сябе яго колішнія тэрыторыі.

## Ваяводы 
* чэрвень 1921 г. — 17 кастрычніка 1921 г. — *(выконваў абавязкі)* Чэслаў Урбанавіч Крупскі
* 17 кастрычніка 1921 г. — 29 жніўня 1924 г. — Уладзіслаў Рачкевіч
* 29 жніўня 1924 г. — 24 жніўня 1926 г. — Марыян Юзаф Жагота-Янушайціс
* 24 верасня 1926 г. — 20 чэрвеня 1931 г. — Зыгмунт Бачковіч
* 1 ліпеня 1931 г. — 8 верасня 1932 г. — Вацлаў Костак-Бярнацкі
* 8 верасня 1932 г. — 2 снежня 1935 г. — Стэфан Свідэрскі
* 17 снежня 1935 г. — 17 верасня 1939 г. — Адам Людвік Корвін-Сакалоўскі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Адміністрацыйны падзел Навагрудскага ваяводства на сайце Radzima.net

Катэгорыя:Ваяводствы Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Заходняя Беларусь
Катэгорыя:Навагрудскае ваяводства