Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Іўе)

**Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла** — каталіцкі храм, помнік сакральнага дойлідства XV—XVIII ст. у Іўі Гродзенскай вобласці. Касцёл цяпер мала нагадвае гатычны храм, барочны фасад добра маскіруе яго старажытную гісторыю.

## Гісторыя 
Касцёл быў узведзены ў 1491—1495 гадах на сродкі Пятра Яновіча, які не паспеў дакументальна аформіць яго будаўніцтва праз сваю раптоўную смерць. У 1499 годзе гэтую справу дарабіў яго сын Ян Пятровіч. Больш за паўстагоддзя належаў арыянам, а ў другой палове XVI стагоддзя быў прыстасаваны пад кальвінскі збор. У пачатку XVII стагоддзя перайшоў ва ўладанне мсціслаўскага ваяводы Мікалая Кішкі, які ў 1612 годзе аддаў яго каталікам. У 1631 годзе з дазволу віленскага біскупа Абрама Войны ён засноўвае пры касцёле кляштар бернардынаў. У часе вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гг. касцёл быў спалены.

Да апошняга часу існуе некалькі датаванняў храму. У энцыклапедычных выданнях па гісторыі і культуры Беларусі адзначаецца, што касцёл быў узведзены ў 1600—1633 гады на сродкі мсціслаўскага ваяводы Мікалая Кішкі, а манахі высланыя. Касцёл перайшоў у ранг проста парафіяльных, а ў кляштарных мурах было адчынена парафіяльнае вучылішча і зроблена плябанія.

У ХІХ ст. да іўеўскай парафіі належалі філіяльны касцёл у Дудах, капліцы на мясцовых могілках і ў в. Ятаўтавічы (апошняя цяпер далучана да юрацішскай парафіі). Капліца на могілках пад тытулам св. Барбары была пабудавана на сродкі графіні Замойскай у першай палове ХІХ ст. у стылі класіцызм з бутавага каменю і цэглы.

За польскім часам да іўеўскай парафіі далучылася капліца ў в. Урцішкі, касцёл у Дудах стаў цэнтрам асобнай парафіі. Перад ІІ Сусветнай вайной колькасць вернікаў парафіі перавышала 10600 чалавек.

Петрапаўлаўскі на працягу ХХ ст. дзейнічаў увесь час. Залічаны да помнікаў архітэктуры рэспубліканскага значэння. Ад кляштарнага корпуса захаваліся толькі заходняя лінія і частка, далучаная да прэзбітэрыя касцёла. Некалькі гадоў таму тут яшчэ былі жылыя пакоі, але сёння будынак ужо цалкам вернуты парафіі.

## Архітэктура 
]]
Па сваёй першапачатковай структуры касцёл быў падобны да храма ў Ішкальдзі, хаця зараз гатычны воблік касцёла амаль знішчаны шматлікімі перабудовамі. Будаўніцтва першага гатычнага касцёлу, відаць, не было завершана: былі збудаваны нясучыя сцены кафалікону і апсіды з масіўнымі контрфорсамі, частка з якіх захавалася дасюль, але скляпеннямі касцёл перакрыты не быў. Сучасныя крыжовыя скляпенні травеяў і апсіды — з часоў, калі ўвесь храм быў грунтоўна перабудаваны ў стылі Віленскага барока.

Архітэктура касцёла мае рысы готыкі, рэнесансу, барока і ракако. Двухсхільны дах асноўнага аб’ёму пераходзіць у гранёнае пакрыццё больш нізкай 5-граннай апсіды з буйнымі контрфорсамі па вуглах (рудыменты готыкі, сцены храма і апсіды ўзведзены ў тэхніцы гатычнай муроўкі). Лагічным працягам гэтай ступеньчатасці з’яўляецца вышынны франтальны фасад. Яго пластычная распрацоўка адлюстроўвае розныя этапы будаўніцтва: простая і строгая з выразнай пілястравай крапоўкай сцяны і яе падзелам карнізам на 2 ярусы — рэнесанс пачатку XVII ст.; вытанчаныя і насычаныя вертыкальна выцягнутыя вежы з фігурнымі ківорыямі ў завяршэнні і фігурны шчыт паміж імі — ракако сярэдзіны XVIII ст. Цэнтральны ўваход вырашаны лучковым праёмам, над якім высокае паўцыркульнае акно хораў. Гладкія бакавыя сцены прарэзаны паўцыркульнымі аконнымі праёмамі і апяразаны тонкапрафіляваным карнізам. У ХІХ ст. да паўночнай сцяны касцёла прыбудавана капліца.

### Інтэр’ер 
Інтэр’ер святыні падзелены чатырма магутнымі слаістымі слупамі на тры навы і перакрыты крыжастым скляпеннем на падвоеных падпружных арках, у ім 7 алтароў. Галоўны алтар у выглядзе трыфорыума, дзе вялізнае Укрыжаванне атачаюць фігуры святых Пятра і Паўла, падзяляе прэзбітэрый на алтарную частку і хор законны. Цэнтральная частка алтара над гзымсам завяршаецца барокавым франтонам з гарэльефнай выявай Сыходжання Святога Духа і хусткі св. Веранікі ў акружэнні двух анёлаў з залатымі крыламі. Левы бакавы алтар прысвечаны Маці Божай Анёльскай і св. Францішку, правы — Ахвяраванню Маці Божай. З паўночнага боку да касцёла далучаецца капліца Маці Божай Снежнай з аднайменным алтаром (раней абраз быў аточаны шматлікімі вотамі). Яшчэ тры алтары ўсталяваны пры сценах малітоўнай залы: злева — св. Антонія, справа — св. Францішка (магчыма, пэндзля вядомага мастака Чаховіча) і св. Ганны.

Выява:Iŭje, kaściol, Dmachoŭskija (Dmochowscy). Іўе, касцёл, Дмахоўскія.jpg|Дмахоўскім
Выява:Iŭje, kaściol, Franciszka z Guskich Żybortowa. Іўе, касцёл, Францішка з Гурскіх Жыбартова.jpg|Францішцы з Гурскіх Жыбартовай
Выява:Iŭje, kaściol, Liucyjan Voĺski (Lucyan Wolski), Tomaš Zamojski (Tomasz Zamoyski). Іўе, касцёл. Люцыян Вольскі, Томаш Замойскі.jpg|Люцыяну Вольскаму ад Томаша Замойскага
Выява:Iŭje, kaściol, Walerjan Protasowicz. Іўе, касцёл, Валерыян Пратасовіч.jpg|Валерыяну Пратасовічу

### Жылы корпус 
Архітэктура 2-павярховага жылога корпуса, які ўтварае прамавугольны ўнутраны двор з паўночнага боку касцёла, захоўвае рысы ранняга барока. Галерэяй, якая аб’ядноўвае келлі, корпус злучаны з апсідай. Мастацка-дэкаратыўная рэліквія будынка — печ XVII ст., пакрытая тэракотавай кафляй з раслінным і геаметрычным арнаментам.

## Галерэя 
### Гістарычная графіка 

Iŭje, Bernardynski. Іўе, Бэрнардынскі (1817).jpg|па 1816 г.
Iŭje, Kaścielnaja. Іўе, Касьцельная (B. Tamaševič, 1898).jpg|Б. Тамашэвіч, 1898 г.
Iŭje, Kaścielnaja, Bernardynski. Іўе, Касьцельная, Бэрнардынскі (B. Tamaševič, 1898).jpg|Б. Тамашэвіч, 1898 г.
Iŭje, Kaścielnaja. Іўе, Касьцельная (M. Pašynski, 1920-39).jpg|М. Пашынскі, да 1939 г.

### Гістарычныя здымкі 

Iŭje, Bernardynski. Іўе, Бэрнардынскі (1900).jpg|каля 1900 г.
Iŭje, Iŭjanka-Kaścielnaja. Іўе, Іўянка-Касьцельная (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Iŭje, Iŭjanka, Bernardynski. Іўе, Іўянка, Бэрнардынскі (1916).jpg|1916 г.
Iŭje, Bernardynski. Іўе, Бэрнардынскі (1916).jpg|1916 г.

Iŭje, Kaścielnaja, Bernardynski. Іўе, Касьцельная, Бэрнардынскі (1916).jpg|1916 г.
Iŭje, Iŭjanka-Kaścielnaja, Bernardynski. Іўе, Іўянка-Касьцельная, Бэрнардынскі (1916).jpg|1916 г.
Iŭje, Iŭjanka-Kaścielnaja, Bernardynski. Іўе, Іўянка-Касьцельная, Бэрнардынскі (1916) (2).jpg|1916 г.
Iŭje, Bernardynski. Іўе, Бэрнардынскі (1918).jpg|1918 г.

Iŭje, Kaścielnaja, Bernardynski. Іўе, Касьцельная, Бэрнардынскі (1919-39).jpg|да 1939 г.
Iŭje, Bernardynski. Іўе, Бэрнардынскі (1939).jpg|1939 г.
Iŭje, Kaścielnaja, Bernardynski. Іўе, Касьцельная, Бэрнардынскі (1941).jpg|1941 г.
Iŭje, Kaścielnaja, Bernardynski. Іўе, Касьцельная, Бэрнардынскі (1941-44).jpg|1941—1944 гг.

### Сучасныя здымкі 

Петрапаўлаўскі касьцёл 01.JPG|Агульны выгляд
Забудова Іўя. Касцёл.jpg|Галоўны фасад касцёла
Касцёл. Забудова Іўя.jpg|Касьцёл з боку апсіды
Іўе. Інтэр'ер касцёла Святых Пятра і Паўла.jpg|Інтэр’ер касцёла

06 Ивье (07).JPG|Галоўны алтар
Петрапаўлаўскі касьцёл арган.jpg|Хоры
Забудова Іўя. Кляштар.jpg|Кляштар
Забудова Іўя 16.jpg|У перспектыве гістарычнай Касцельнай вуліцы 

## Пробашчы 
* 1894—1912: кс. Нікадзім Тарасевіч
* 1912—1930: кс. Крыштаф Абаровіч
* 1930—1944: кс. Ільдэфонс Бобіч 
* 1945—1964: кс. Францішак Кафарскі 
* 1984 — 1996: кс. Леанід Нясцюк.
* 1996—2021: кс. Ян Гавецкі
* З 2021: кс. Павел Калеснік

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сферычная панарама касцёла на Catholic.by
* 
* 
* 
* slowo.grodnensis.by

Іўе
Катэгорыя:Храмы Іўя
Катэгорыя:Храмы Святых Пятра і Паўла
Катэгорыя:Касцёлы Іўеўскага раёна