open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ян Павел I

**Ян Павел I** (Albino Luciani) — Папа Рымскі (26 жніўня — ).
## Біяграфія 
Першы папа, які ўзяў падвойнае імя, падкрэсліваючы гэтым свой намер працягваць справу аднаўлення царквы, пачатую яго папярэднікамі, Яна XXIII і Паўла VI. Адмовіўся ад традыцыйнай каранацыі на плошчы Св. Пятра, прыняўшы толькі палій, знак пастырскай місіі. Першы папа, які паходзіў з рабочай сям’і. За сваё прыязнае стаўленне да людзей і за шчырую ўсмешку быў названы «папай усмешкі».

Пасля 33 дзён пантыфікату раптоўна памёр у Ватыкане, пахаваны ў саборы Св. Пятра.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ян Павел I на сайце Ватыкана
* Біяграфія на сайце фонду Яна Паўла I 

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Патрыярхі Венецыі
Япею

**Япею** () — горад у Аргенціне, правінцыя Карыентэс, дэпартамент Сан-Марцін.

Горад быў заснаваны 4 снежня 1626 года езуітам Педра Рамера, які назваў заснаванае паселішча «*Villa de Nuestra Señora de los Santos Reyes Magos y Yapeyú*». Этымалагічна слова Япею (*Yapeyú*) паходзіць з мовы гуарані і азначае «спелы фрукт». Горад вядомы тым, што тут нарадзіўся генерал Хасэ дэ Сан-Марцін.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада і муніцыпалітэта  (на іспанскай мове)
* Esteban Ierardo, En la cuna del escalador de los Andes  (на іспанскай мове)
* Япею, сціплыя звесткі (на іспанскай мове)
* Карта, дарогі, адлегласць да буйных гарадоў (на іспанскай мове)

Катэгорыя:Гарады Аргенціны
Кураў

**Ку́раў** () — вёска ў складзе Пулаўскага павета Люблінскага ваяводства Польшчы, цэнтр гміны Кураў. Размешчана на р. Кураўка.

## Гісторыя 
У 1431--1442 Кураў атрымаў Магдэбургскае права. У XVI ст. быў цэнтрам польскага кальвінізму, да 1660 большасцю жыхароў Курава было прынята арыянства. 3 сакавіка 1831 войскамі паўстанцаў пад кіраўніцтвам генерала Ёзэфа Дверніцкага былі разбіты часткі расійскай арміі ў бітве пад Куравам. У Другую Сусветную вайну Кураў быў значна зруйнаваны нямецкімі паветранымі сіламі 9 верасня 1939.

## Вядомыя асобы 
*Войцех Ярузельскі, генерал, былы прэзідэнт Польшчы.
*Яцак Янчарскі, польскі сатырык, драматург, сцэнарыст.
*Часлаў Янчарскі, польскі паэт, дзіцячы пісьменнік.
*Пётр Кураўскі, кашталян сядзецкі і люблінскі
*Рыгор Пірамовіч, пісьменнік і філосаф Рэчы Паспалітай
*Ігнацій Патоцкі, палітык Рэчы Паспалітай
Ісламабад

**Ісламабад** (, ) — сталіца Пакістана, культурны палітычны цэнтр краіны. Міжнародны аэрапорт.

## Гісторыя 
Горад пабудаваны ў 60-х гадах ХХ стагоддзя, спецыяльна для перадачы сталічных функцый ад Карачы. Прычын для пераносу сталіцы было некалькі, але асноўная — развіццё прамысловасці ішло толькі ў Карачы. З 1966 года горад — сталіца краіны.

## Геаграфія і клімат 
Горад размешчаны на ўсходніх перадгор’ях Гімалаяў, абкружаны гарамі (што робіць яго больш спрыяльным для абароны). Клімат больш лагодны ў параўнанні з астатняй часткай краіны. Максімальная тэмпература складае +28,9 °C, мінімальная +14,4 °C. Сярэднегадовая вільготнасць паветра складае 55 %, ападкаў 1 143 мм.

## Адукацыя і культура 
* Нацыянальная бібліятэка Пакістана
* Універсітэт Каід-і Азама

## Памятныя мясціны 
* Мячэць Фейсала
* Пакістанскі манумент

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Авіякатастрофа ў Ісламабадзе 20 красавіка 2012 года

Катэгорыя:Гарады Пакістана
Катэгорыя:Сталіцы Азіі
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Абу-Дабі

**Абу́-Да́бі** () — сталіца і горад у Аб'яднаных Арабскіх Эміратах.

## Клімат 
Клімат пераважна пустэльны, тэмпература часта дасягае адзнакі 40 °C, ападкі да 100 мм у год.

## Эканоміка 
Абу Дабі — важны эканамічны, фінансавы і культурны цэнтр краіны, мае вялікі марскі порт (Міна Заед), міжнародны аэрапорт. Развіццё гораду звязанае з экспартам, здабываемай у краіне нафты. Тут знаходзяцца таксама і прадпрыемствы па перапрацоўцы нафты, апраснення марской вады. З астатняй часткай краіны горад злучаны аўтастрадай.

## Памятныя мясціны 
* Мячэць шэйха Зайда
* Луўр Абу-Дабі

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў

Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Абуджа

**Абуджа** (, ) — горад у Нігерыі, сталіца краіны.

Насельніцтва горада 1 693 400 жыхароў (2022), насельніцтва агламерацыі — прыблізна 3,7 млн чалавек (2022).

Абуджа размешчана ў 800 км на поўнач ад ранейшай сталіцы. Рашэнне пра перанос сталіцы з Лагаса ў Абуджу прынята ў 1976 г. Пасля пятнаццаці гадоў планавання і рэканструкцыі гэта рашэнне было ажыццёўлена ў жыццё. Горад планавы, спраектаваны японскім архітэктарам Кэндзо Тангэ.

Абуджа знаходзіцца ў маляўнічай стэпавай даліне ў цэнтральнай частцы Нігерыі. Гэты раён адносна слаба развіты і этнічна нейтральны. Выбіраючы месца для новай сталіцы, улады імкнуліся стварыць горад, у якім не дамінавала б ніводная этнічная, сацыяльная ці рэлігійная група.

## Гісторыя 
Абуджа была заснавана ў 1828 годзе Абу Джа, братам і пераемнікам кіраўніка дзяржавы Зарыя хаўсанскай дынастыі. Першапачаткова гэта быў умацаваны лагер, з часам пераўтвораны ў горад, названы па імені заснавальніка. У 1975 годзе прынята рашэнне пра перанос у гэты горад сталіцы дзяржавы.

## Адміністрацыйны падзел 
Горад падзелены на шэсць раёнаў. У Цэнтральным размешчана рэзідэнцыя прэзідэнта.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Лавец Аіла (нар. 1994) — нігерыйская футбалістка, нападаючы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт  

Катэгорыя:Гарады Нігерыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1828 годзе
Аваруа

**Ава́руа** () — горад на астравах Кука, сталіца краіны. Знаходзіцца на востраве Раратонга. Назва перакладаецца з мовы маары астравоў Кука як "дзве гавані". Насельніцтва — 5445 жыхароў (2006 г.).

Катэгорыя:Гарады Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Астравы Кука
Аганья

**Аганья** (англ. і ісп. *Agaña* /əˈɡɑːnjə/, сучасная назва — **Хагатна**  ) — другая па велічыні вёска, сталіца Гуама.

## Гісторыя 
Першыя паселішчы чамора на гэтым месцы з'явіліся каля 500 года нашай эры. У 1668 годзе іспанцамі было заснавана паселішча і пабудаваная першая каталіцкая царква на востраве. У 1898 годзе пасля іспана-амерыканскай вайны Філіпіны і Гуам адышлі да амерыканцаў.
 
У 1940 годзе насельніцтва ўзрасло прыблізна да 10 тысяч жыхароў, што тады складала каля паловы колькасці ўсяго вострава.
 
8 снежня 1941 Гуам быў акупаваны японскімі захопнікамі. Пры вызваленні Гуама ў 1944 годзе Аганья моцна пацярпела ад амерыканскіх ваенных бамбардзіровак. Мноства жыхароў пакінула паселішча і перасялілася ў іншыя часткі вострава.
 
## Эканоміка 
Аснову эканомікі вёскі, як і ўсяго вострава, складае турызм, прычым каля 90% турыстаў складаюць японцы. Будаўніцтва гатэляў і месцаў адпачынку згубна ўплывае на прыроду заліва, на беразе якога размяшчаецца Яганья.
 
Таксама ў сталіцу паступаюць адлічэнні за амерыканскую базу, якая займае прыкладна 30% тэрыторыі Гуама.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Віртуальная Аганья 

Катэгорыя:Гуам
Катэгорыя:Населеныя пункты Гуама
Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Адэн

**Адэн** () — горад у Емене на беразе Адэнскага заліва, былая сталіца Народнай Рэспублікі Паўднёвага Емена (30 лістапада 1967 — 30 лістапада 1970) і Народнай Дэмакратычнай Рэспублікі Емен (да 22 мая 1990 года). Пасля аб'яднання ў адзіны Емен, статус сталіцы быў страчаны, але горад застаўся важным транзітным портам на ўзбярэжжы Аравійскага мора. Акрамя таго, ля горада размешчаны аэрапорт міжнароднага значэння.

Насельніцтва — 800 тыс. жыхароў (2008).

## Эканоміка 
У наш час у горадзе развіта таксама нафтаперапрацоўчая прамысловасць. Таксама ў Адэне маюцца тэкстыльныя, рыбаперапрацоўчыя і суднарамонтныя прадпрыемствы.

## Транспарт 
Адэн — найбуйнейшы марскі порт Емена, знаходзіцца на адным з самых ажыўленых марскіх шляхоў свету, з'яўляючыся перавалачным пунктам паміж марскімі шляхамі Індыйскага акіяна, Чырвонага і Міжземнага мораў, Персідскага заліва.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Емена
Катэгорыя:Ваенныя парты
Катэгорыя:Парты Індыйскага акіяна
Акапулька

**Акапу́лька**, поўная назва **Акапулька-дэ-Хуарэс** () — партовы горад і турыстычны цэнтр на ціхаакіянскім узбярэжжы Мексікі, штат Герэра. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта. Размешчаны за 300 км на паўднёвы захад ад Мехіка. Колькасць насельніцтва, паводле перапісу 2010 года, склала  чалавек.

З ацтэкскай назву горада можна перакласці як *ácatl* — *чарот* ці *трыснёг*, *poloa* — *знішчыць* і *co* — *месца*, што азначае *месца знішчанага чароту ці трыснягу*.

Разам з Канкунам, які знаходзіцца на Карыбскім узбярэжжы, з’яўляецца адным з найдаўнейшых і найбольш вядомых марскіх курортаў краіны. У 1950-я гады праславіўся як улюбёны курорт галівудскіх кіназорак і міліянераў. Цяпер — папулярны сярод мексіканцаў курорт, вядомы сваім насычаным начным жыццём.

З-за формы сваёй бухты, надзвычай зручнай для стаянкі суднаў, Акапулька з’яўляецца важным портам з самага пачатку каланіяльнай гісторыі Мексікі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Мексікі
Вінчэнца Яквінта

{{Футбаліст
|імя                          = Вінчэнца Яквінта
|выява                        = 
|апісанне выявы               = 
|мянушка                      = 
|грамадзянства                = 
|рост                         = 
|вага                         = 
|пазіцыя                      = нападнік
|цяперашні клуб               = 
|нумар                        = 
|моладзевыя клубы             = 
|клубы                        = 
|нацыянальная зборная         = 
|медалі                       =
 
  
 
{ style="background:transparent"

}
}}

**Вінчэнца Яквінта** (; ) — італьянскі футбаліст, нападнік. Чэмпіён свету 2006 у складзе нацыянальнай зборнай Італіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Руднік В.* Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэзена
Катэгорыя:Ігракі ФК Удзінезэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Кастэль-дзі-Сангра
Катэгорыя:Ігракі ФК Падова
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэджола
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 2006
Алжыр (горад)

**Алжы́р** () — самы буйны горад у Алжыры, сталіца краіны, цэнтр аднайменнай правінцыі. Назва горада паходзіць ад «аль-Джазаір», што ў перакладзе з арабскай азначае «астравы», бо раней побач з горадам знаходзіліся 4 вострава, якія сталі часткай мацерыка ў 1525 годзе.

## Насельніцтва 
## Памятныя мясціны 
* Мячэць Кетшава
* Сабор Афрыканскай Божай Маці
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Тоні Гатліф, французскі кінарэжысёр цыганскага паходжання
## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Гарады Алжыра
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Алматы

**Алматы** ( ) — самы буйны горад у Казахстане, да 1995 года сталіца. Насельніцтва — 2 264 499 чалавек (2024). Размешчаны на паўднёвым усходзе рэспублікі, каля паўночных схілаў хрыбта Заілійскі Алатау, на вышыні 650—950 метраў, паміж рэкамі Вялікая і Малая Алмаацінкі. Чыгуначная станцыя, вузел аўтадарог (аўтамагістралі на Бішкек, Сяміпалацінск і да мяжы з Кітаем). Аэрапорт. Буйны індустрыяльны і культурны цэнтр рэспублікі.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1854 годзе як расійскае ваеннае ўмацаванне Вернае на месцы казахскага паселішча Алматы. З 1867 года горад Верны — цэнтр Сямірэчанскай вобласці Туркестанскага генерал-губернатарства. Быў месцам палітычнай ссылкі. У 1921 годзе перайменаваны ў Алма-Ату, у 1929-95 гадах — сталіца Казахстана. Развіццю горада спрыяла Туркестана-Сібірская чыгунка, пабудаваная ў 1930 годзе.
## Насельніцтва 
## Прамысловасць 
Машынабудаванне і металаапрацоўка, харчасмакавая (кансервавая, тытунёвая), лёгкая (тэкстыльная, футравая, трыкатажная) прамысловасць; вытворчасць будаўнічых матэрыялаў. ЦЭС, каскад ГЭС на Вялікай Алмаацінцы.

## Культура 
* Казахскі нацыянальны акадэмічны тэатр оперы і балета імя Абая
* Казахскі нацыянальны акадэмічны тэатр драмы імя М. А. Аўэзава

## Транспарт 
На адміністрацыйнай тэрыторыі Алматы знаходзіцца сучасны міжнародны аэрапорт «Алматы». У горадзе дзейнічаюць 2 чыгуначныя вакзалы: «Алматы-1» і «Алматы-2». «Алматы-1» з’яўляецца транзітным вакзалам па маршруце з сібірскіх рэгіёнаў Расіі ў Цэнтральную Азію, размешчаны ў паўночнай частцы горада. Вакзал «Алматы-2» з’яўляецца гарадскім, знаходзіцца блізка да цэнтра горада і прызначаны для пасажыраў, якія прыязджаюць у Алмату. Дзейнічае разгалінаваная сетка маршрутаў аўтобусаў, тралейбусаў, маршрутных таксі. З 2011 года дзейнічае метрапалітэн.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Віктар Мікалаевіч Быкаў — беларускі спартсмен.
* Вадзім Анатольевіч Бурыгін (1910—1985) — вучоны, батанік і эколаг, Заслужаны дзеяч навукі Узбекістана.
* Аляксандра Яўгенаўна Дзятлава (нар. 1954) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
* Любоў Фёдараўна Думаноўская (нар. 1946) — беларускі архітэктар.
* Аляксандр Аскольдавіч Іваноў — беларускі стралок.
* Ержан Хазеевіч Казыханаў — казахстанскі дзяржаўны дзеяч.
* Віктар Цімафеевіч Калюжны (нар. 1941) — беларускі архітэктар.
* Юзаф Козел-Паклеўскі (1876—1911) — ваенны аташэ Расіі ў Вялікабрытаніі, ваенна-марскі афіцэр, удзельнік руска-японскай вайны.
* Уладзімір Мікалаевіч Крывашэеў (нар. 1941) — беларускі архітэктар.
* Вячаслаў Іванавіч Лянькоў (1915—1969) — вучоны ў галіне ветэрынарнай мікрабіялогіі, доктар ветэрынарных навук.
* Ірына Мікалаеўна Міхайлава (нар. 1940) — беларускі архітэктар.
* Ія Міхайлаўна Папова (нар. 1924) — беларускі архітэктар.
* Віталь Паўлавіч Чацверыкоў (1933—1983) — беларускі кінарэжысёр.
* Анатоль Зусевіч Цэйтлін (нар. 1948) — беларускі архітэктар.
* Людміла Ільінічна Яршова (нар. 1932) — беларускі архітэктар.

## Гл. таксама 
* Нацыянальны Банк Рэспублікі Казахстан
* Республика — деловое обозрение

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1854 годзе
Акра

**А́кра** (па-англійску: *Accra*) — сталіца з 1957 года і самы вялікі горад Ганы, размешчаны на ўзбярэжжы Гвінейскага заліва Атлантычнага акіяна, галоўны порт краіны, сталіца сталічнай акругі. Слова «акра» паходзіць ад *Nkran* — мурашы. Колькасць жыхароў складае каля 2 млн чалавек.

Насельніцтва горада складаецца ў асноўным з прадстаўнікоў племені га. Каля 15 % насельніцтва — мусульмане. Сучасная Акра — адзін з самых багатых і сучасных гарадоў Афрыкі, з адным з самых высокіх узроўняў жыцця на кантыненце.

## Гісторыя 
Горад заснаваны ў XVI стагоддзі. Да канца XIX стагоддзя з’яўляўся цэнтрам бойкага гандлю рабамі, золатам і пальмавым алеем. У 1876—1957 гг. Акра была рэзідэнцыяй каланіяльных улад Залатога Берага.

## Геаграфія 
Акра знаходзіцца на поўдні Ганы, займае частку раўніны, пакрытай саваннай. Клімат у горадзе экватарыяльны. Тэмпература паветра вагаецца ад +23&nbsp;°C да +32&nbsp;°C.  На клімат уплываюць Атлантычны акіян і буйная рака Вольта.

## Эканоміка і культура 
Горад з’яўляецца культурным, навуковым, гаспадарчым цэнтрам краіны. Тут знаходзіцца міжнародны аэрапорт, і ўніверсітэт Ганы, Акадэмія мастацтваў, заснаваны ў 1957 годзе Нацыянальны музей.

У горадзе захаваліся галандскі, дацкі (Крысціянсберг) і англійскі фарты.

## Вядомыя асобы 
* Марсель Дэсаі — французскі футбаліст
* Фаўстына Ампах (нар. 1996) — камерунская футбалістка.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов т др. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 225. — 672 с. с илл.

Катэгорыя:Гарады Ганы
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Александрыя

**Александрыя** — горад, важнейшы гандлёвы і культурны цэнтр Егіпта на беразе Міжземнага мора ў дэльце р. Ніл, цяпер адміністрацыйны цэнтр губернатарства.

Пабудаваны быў Аляксандрам Македонскім у 332—331 да н.э. Дзякуючы свайму зручнаму размяшчэнню горад хутка развіваўся і пасля смерці свайго заснавальніка стаў сталіцай грэка-егіпецкай дзяржавы Пталамеяў і цэнтрам эліністычнай культуры. 3 30-х да н.э. у складзе Рымскай імперыі. Надзвычай вялікае значэнне Александрыя іграла ў культурным і рэлігійным жыцці антычнага свету. У першыя стагоддзі ранняга сярэднявечча яна яшчэ працягвала заставацца адным з цэнтраў грэчаскай навуковай думкі, буйным гандлёва-прамысловым цэнтрам Візантыйскай імперыі, пад уладай якой яна знаходзілася з канца 4 ст. Александрыя разам з тым была і адным з галоўных цэнтраў ранняга хрысціянства і манаства. Менавіта тут у 4 ст. патрыярх Афанасій Александрыйскі ўзначаліў рэлігійную барацьбу супраць вучэння Арыя. А мясцовыя манахі-хрысціяне ў помсту за разбурэнне храма спалілі славутую Александрыйскую бібліятэку з усімі яе велізарнымі для таго часу кніжнымі фондамі. У 7 ст. Александрыя была заваявана арабамі, а пасля заснавання імі ў 969 Каіра наступіў яе заняпад.

Александрыя зноў набывае вялікае значэнне ў 1798 з пачаткам Егіпецкай кампаніі Напалеона. Французская армія захоплівае горад у ліпені 1798 і ўтрымлівае яго да 1801. У сакавіку 1801 брытанскі экспедыцыйны корпус разбівае французскія сілы, а ў верасні таго ж году пасля асады займае Александрыю. Пачынаецца перыяд панавання англічан. Махамед Алі, асманскі губернатар Егіпта, адбудоўвае горад, амаль да ступені яго былой славы. Паступова Александрыя становіцца горадам такога ж значэння ў эканамічным, культурным, транспартным, адукацыйным плане, як і Каір, а ў нечым і пераўзыходзіць яго. У 1954 Александрыя стала ахвярай бамбардзіроўкі ізраільскай авіяцыі.

## Адміністрацыйнае дзяленне 
Сучасная Александрыя падзяляецца на 6 раёнаў:
* Аль-Мантаза (1,2 млн жыхароў)
* Шарак (Усходняя Александрыя) (1 млн жыхароў)
* Васат (Цэнтральная Александрыя) (0,5 млн жыхароў)
* Аль-Амрыя (845 тыс. жыхароў)
* Агамі (Заходняя Александрыя) (390 тыс. жыхароў)
* Аль-Гамрок (146 тыс. жыхароў).
Два горада, якія знаходзяцца пад юрысдыкцыяй Александрыйскага губернатарства, ствараюць разам з самой Александрыяй агламерацыю:
* Борг аль-Араб (187 тыс. жыхароў)
* Нью-Борг аль-Араб (8 тыс. жыхароў).

## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

File:Musee national - alexandrie facade vue large.JPG|Музей Александрыі
File:Misr Train Station, Alexandria.jpg|Вакзал Міср
File:Abu el-Abbas el-Mursi Mosque in Alexandria.jpg|Абу Эль Абас Масджыд (мячэць)
File:Alexandria-Sawary.jpg|калона Эль Савары
File:Stanley Bridge.jpg|Мост Стэнлі

## Вядомыя асобы 
* Акоп Тыгранавіч Акапян
* Гіпація Александрыйская

## Гл. таксама 
* Тэрарыстычны акт у Александрыі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Егіпта
Катэгорыя:Гарады Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Катэгорыя:Парты Міжземнага мора
Андора (значэнні)

* Андора — княства; карлікавая дзяржава ў Еўропе.
* Андора (Італія)
* Андора — муніцыпалітэт у Іспаніі, уваходзіць у правінцыю Тэруэль, у складзе аўтаномнай супольнасці Арагон.
* «Андора» — футбольны клуб з аднайменнай дзяржавы.
* «Андора» — футбольны клуб з Іспаніі.

## Гл.таксама 
* Горад Андора-ла-Велья
Абіджан

**Абіджа́н** — самы буйны горад у Кот-д’Івуары, сталіца краіны (да 1983 года).

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1896 годзе. Цэнтр асобнай французскай калоніі Бераг Слановой Косткі () з 1934. Пасля атрымання незалежнасці горад быў сталіцай краіны да 1983 года, калі сталіца афіцыйна была перанесена ў новапабудаваны горад Ямусукра. Горад застаецца эканамічнай сталіцай дзяржавы, яе буйным культурным і прамысловым цэнтрам.

## Вядомыя асобы 
* Надзеж Сісэ (нар. 1997) — івуарыйская футбалістка.
* Лінда Газэ (нар. 1990) — івуарыйская футбалістка.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Кот-д’Івуара
Катэгорыя:Былыя сталіцы

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1898 годзе
Антананарыву

**Антананары́ву** (*Antananarivo*), раней **Тананарывэ** — сталіца Мадагаскара і правінцыі Антананарыву. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы вострава на вышыні 1400 м над узроўнем мора. Насельніцтва налічвае 1,4 млн чалавек. Гэта самы вялікі горад на востраве, з’яўляецца адміністрацыйным, эканамічным, навуковым цэнтрам краіны. Мае развітыя харчовую і тытунёвую прамысловасці. Мясцовыя жыхары называюць горад «Тана».

Назва Антанарыву азначае «Горад тысячы ваяроў». У каланіяльныя часы і ў першыя гады незалежнасці, ужывалася назва **Тананарывэ** (*Tananarive*).

Чыгунка злучае горад з усходнім узбярэжжам, раёнам возера Алаотра і з горадам Анцырабэ. Ёсць міжнародны аэрапорт.

## Гісторыя 
Антананарыва была заснавана ў 1625 годзе. У 1797 годзе стала сталіцай каралеўства народа Мерына. Доўгі час у горадзе не было каменных будынкаў за выключэннем каралеўскага палацу Рува. Дзякуючы заваяванням караля Радамі І хутка стала сталіцай амаль усяго вострава. У 1895 годзе горад быў заняты французамі, якія далучылі яго да пратэктарату Мадагаскар.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Клод Сімон (1913—2005) — французскі пісьменнік.
* Жан-Жазеф Рабеарывела (1901—1937) — малагасійскі паэт.
* Ранавалона II (1829—1883) — каралева Імерыны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Мадагаскара
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1625 годзе
Антверпен

**Антверпен** () — горад у Бельгіі. Другі пасля Бруселя паводле колькасці насельніцтва, найвялікшы горад Фландрыі. Размяшчаецца абапал ракі Шэльды, на Альберт-канале. Галоўны прамысловы горад краіны, буйны гандлёва-фінансавы цэнтр, марскі порт.

## Гісторыя 
Упершыню ўпамінаецца ў VII ст. З 1291 горад. З 1315 у Ганзейскім саюзе гарадоў. З XVI ст. буйны гандлёвы і фінансавы цэнтр Заходняй Еўропы. У 1579 далучыўся да Утрэхцкай уніі. У 1585 захоплены іспанцамі, у 1794 — французамі. Паступова страціў эканамічнае значэнне. З 1814 у складзе Нідэрландаў, з 1830 — гандлёвы порт Бельгіі.

## Эканоміка 
Галоўныя кірункі эканомікі — знешнегандлёвыя і фінансавыя аперацыі, міжнародныя транзітныя перавозкі. Прамысловасць звязана з абслугоўваннем партовай гаспадаркі і апрацоўкай прывазной сыравіны, асабліва нафты. Развіты машынабудаванне, каляровая металургія, хімічная прамысловасць, дзейнічае АЭС. Антверпен — найбуйнейшы ў свеце цэнтр агранкі алмазаў і гандлю брыльянтамі.

## Транспарт 
Адзін з самых вялікіх марскіх партоў Еўропы. Вузел перасячэння чыгунак, аўтадарог, нафта- і прадуктаправодаў. Тунэлі пад ракой злучаюць часткі горада.

## Культура 
Фламандская опера — некамерцыйная арганізацыя, якая займаецца арганізацыяй оперных прадстаўленняў і канцэртаў у Антверпене і Генце.

## Архітэктура і планіроўка 
Гістарычнае ядро Антверпена на правым беразе р. Шэльда: познагатычныя збудаванні з багатым дэкорам (сабор Онзе-ліве-Враўэкерк, 1352—1616; замак Стэн, перабудаваны ў 1520—1521, шматлікія дамы і цэрквы ў стылях готыкі і барока). На плошчы Гротэ-маркт помнікі фламандскага рэнесансу: ратуша (1561—1565, арх. К. Флорыс), дамы гільдый, Дом П. П. Рубенса (1611—1618), каралеўскі палац (1743—1745) — усе ў стылі барока. На месцы гарадскіх сцен 16 ст. паўкальцо бульвараў, за іх мяжой — новыя жылыя раёны з эклектычнымі забудовамі ў стылях мадэрн і функцыяналізму.

## Славутасці 
* Сабор Антверпенскай Божай Маці
* Антверпенская ратуша
* Дом Рубенса

## Галерэя 

Файл:Gildehuizen Antwerpen.jpg|Рыначная плошча (Grote Markt)
Файл:Ant-C Buiten.jpg|Чыгуначны вакзал «Antwerpen-Centraal»
Файл:Steen.jpg|Замак «Хет Стэн» («Het Steen»)
Файл:OLV-kathedraal Antwerpen.jpg|Кафедральны сабор Панны Марыі
Файл:Sintpaulus groen.jpg|Царква Св. Паўла
Файл:Antwerpen2003.jpg|Гістарычны цэнтр
Файл:Grote Markt (Antwerpen).jpg|Панарама Рыначнай плошчы (Grote Markt)
Файл:Stadsfeestzaal (Antwerpen) innen.JPG|Гарадская зала ўрачыстасцей

## Вядомыя асобы 
* Хендрык ван Бален Старэйшы
* Антоніс ван Дэйк
* Ян Грутэр

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Гарады Бельгіі
Катэгорыя:Камуны правінцыі Антверпен
Катэгорыя:Ганза
Апія

**АПІЯ** — сталіца і адзіны горад Самоа. Знаходзіцца на паўночным узбярэжжы вострава Уполу, з’яўляецца самым вялікім портам Самоа. Колькасць жыхароў налічвае 38 800 чалавек.

## Геаграфія 
Горад знаходзіцца на паўночным узбярэжжы вострава Уполу. Тут пануе трапічны спякотны і вільготны клімат, з частымі ураганнымі вятрамі. Тэмпература на працягу года вагаецца ад +24&nbsp;°C да +27&nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае каля 3000 мм.

## Дэмаграфія 
Колькасць насельніцтва горада прыкладна 39 тыс. чалавек. Асноўнай этнічнай групай горада з’яўляюцца самаанцы (93 %), астатнюю частку складаюць еўрапейцы і палінезійцы. Афіцыйнымі мовамі з’яўляюцца самаанская і англійская. Прыкладна 50 % насельніцтва складаюць пратэстанты, 45 % — католікі.

## Гісторыя 
Апія — першае паселішча заснаванае еўрапейцамі, менавіта англійскімі місіянерамі, на астравах Самоа. Датай заснавання лічыцца 1837 год. У 1900 годзе увесь архіпелаг быў падзелены паміж ЗША і Германіяй, Апія перайшоў пад кантроль Германіі. У 1914 годзе ў горадзе высадзіліся войскі Новай Зеландыі, і хутка Апія стаў адміністрацыйным цэнтрам навазеландскай падмандатнай тэрыторыі «*Заходняе Самоа*». 1 студзеня 1962 года Заходняе Самоа атрымала незалежнасць, а Апія стала яго сталіцай.

## Гл. таксама 
* Ураган у Апіі 1889
## Крыніцы 
Катэгорыя:Самоа
Катэгорыя:Гарады Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Асмара

**Асмара**, **Асмэра** () — сталіца і найбуйнейшы горад Эрытрэі. На Эфіопскім нагор’і, на вышыні 2430 метраў. Насельніцтва складае 400 000 чалавек (2003). Чыгункай і аўтадарогамі злучана з портам Масуба на Чырвоным моры. Міжнародны аэрапорт. Буйны гандлёвы і культурны цэнтр.

Харчовая, тэкстыльная металаапрацоўчая прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў.

## Насельніцтва 
## Адукацыя і культура 
* Універсітэт
* Археалагічны музей

## Памятныя мясціны 
Сабор Святога Іосіфа, копцкая царква Святой Марыі, мячэць.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Катэгорыя:Гарады Эрытрэі
Аман (горад)

**Аман** () — самы буйны горад у Іарданіі, сталіца краіны. У старажытнасці называўся Рабат-Амон, у эліністычна-рымскую эпоху — **Філадэльфія**. У VII—IX стагоддзях уваходзіў у склад арабскага Халіфата. З 1516 года і да канца Першай сусветнай вайны — у складзе Асманскай імперыі. Насельніцтва — 2,5 млн чалавек (2008).

## Геаграфія 
Горад размешчаны за 35 км на паўночны ўсход ад Мёртвага мора, за 110 км на ўсход ад Міжземнага мора і за 65 км на ўсход ад Ерусаліма. Горад размешчаны на сямі пагорках, якія прысутнічаюць на сцягу Іарданіі сяміканцовая зоркай.

## Гісторыя 
У XIII стагоддзі да н.э. горад Рабат-Амон быў сталіцай Амонскага царства. Гэта месца было пазней заваявана асірыйцамі, пазней — персамі, затым грэкамі. Пталамей II Філадэльф, грэчаскі кіраўнік Егіпта, пераназваў яго ў *Філадэльфію*. Горад стаў часткай каралеўства набатэяў да 106 года н.э., калі Філадэльфія апынулася пад рымскім кантролем і далучылася да Дзесяцігароддзя.

У 326 годзе н.э. хрысціянства стала галоўнай рэлігіяй імперыі і Філадэльфія стала месцам епархіі ў пачатку Візантыйскай эры. Адна з цэркваў гэтага перыяду знаходзіцца ў цытадэлі горада.

Філадэльфія была перайменаваная ў Аман на працягу эры Гасанідаў. Горад быў разбураны некалькімі землетрасеннямі і стыхійнымі бедствамі і заставаўся невялікім горадам і грудай руінаў да 1887. Усё памянялася, калі Атаманскі султан вырашыў пабудаваць чыгунку «Хіджазі», якая злучыла Дамаск і Медзіну, што палегчыла штогадовае паломніцтва хадж, і пастаянны гандаль.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
### Музеі 
* Іарданскі археалагічны музей
* Іарданскі музей народных традыцый
* Іарданскі музей фальклору
* Археалагічны музей Універсітэта Іарданіі
* Антрапалагічны музей Універсітэта Іарданіі
* Музей нумізматыкі / Цэнтральны банк Іарданіі
* Каралеўскі аўтамабільны музей

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Іарданіі
Ашгабат

**Ашгаба́т** () — сталіца і найбуйнейшы горад Туркменістана. Насельніцтва складае 1,03 млн чалавек (2022).

## Геаграфія 
Ашгабат размешчаны на поўдні Туркменістана, за 25 км на поўнач ад мяжы з Іранам на Туранскай нізіне. Горад знаходзіцца ў Ахалскім аазісе на Прыкапетдагскай перадгорнай раўніне. З поўдня — горы Капетдаг, з поўначы — пустыня Каракумы. Вышыня над узроўнем мора — 214—240 м. У 1962 годзе да горада падведзены Каракумскі канал.

## Насельніцтва 
## Транспарт 
* Ашгабадская манарэйка

## Памятныя мясціны 
* Гатэль Йылдыз

## Вядомыя асобы 
* Канстанцін Бялоў (нар. 1954) — расійскі футбаліст.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады Туркменістана

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1881 годзе
Аяча

**Аяча** (, ) — найбуйнейшы горад і порт вострава Корсіка, які належыць Францыі. Цэнтр дэпартамента Паўднёвая Корсіка. Знаходзіцца на заходнім беразе вострава ў жывапіснай бухце на рацэ Гравона.

## Гісторыя 
Час узнікнення лацінскага паселішча Аякс (Ajax), якое стаяла ў некалькіх кіламетрах на поўнач ад сучаснага горада, дакладна невядома. Упершыню згадваецца ў лістах папы Рыгора Вялікага. У Сярэднявеччы ў горадзе быў свой біскуп. На сваім цяперашнім месцы Аяча заснавана ў 1492 годзе негацыянтамі генуэзскага банка Святога Георгія. На працягу першых дзесяцігоддзяў гэта была ўмацаваная калонія Генуэзскай рэспублікі, карсіканцам тут сяліцца забаранялі. У 1553—1559 гады горад знаходзіўся пад французскай акупацыяй. Аяча ўвайшоў у склад Францыі толькі ў 1768 годзе.

У Аяча нарадзіўся Напалеон Банапарт.

## Эканоміка 
Аяча з'яўляецца прыморскім курортам і цэнтрам турызму. Тут распаўсюджаны рыбалоўства, жывёлагадоўля, збор каштанаў, вытворчасць аліўкавага алею, знакамітых вінаў і корак.

## Вядомыя асобы 
* Алізэ Жакатэ (нар. 1984) — спявачка, танцорка, фотамадэль, прадзюсар.
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт горада 

Катэгорыя:Гарады Корсікі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Паўднёвая Корсіка
Асунсьён

**Асунсьён** (поўная назва **Найшляхотны і найверны горад Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі**; , поўная назва ) — сталіца Парагвая. Насельніцтва складае 519 647 жыхароў (2005).

Асунсьён абслугоўвае міжнародны аэрапорт.

## Адукацыя 
* Нацыянальны ўніверсітэт Асунсьёна

## Гарады-пабрацімы 
*

## Вядомыя асобы 
* Аўгуста Роа-Бастас
* Франсіска Салана Лопес

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт муніцыпалітэта горада 
* Сайт Нацыянальнага ўніверсітэта горада Асунсьён 
* Электронная версія галоўнай газеты горада 


Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Катэгорыя:Сталіцы паўднёваамерыканскіх дзяржаў
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1537 годзе
Баку

**Баку** () — сталіца і найбуйнейшы горад Азербайджана.

Горад з’яўляецца навуковым, культурным і прамысловым цэнтрам Азербайджана. Шматлікія значныя азербайджанскія ўстановы маюць свае штаб-кватэры ў ім, у тым ліку Дзяржаўная нафтавая кампанія Азербайджана, якая ўваходзіць у спіс 100 найбуйнейшых кампаній.

Горад Баку складаецца з 12 раёнаў і 59 пасёлкаў.

## Геаграфія 
Баку знаходзіцца на заходнім узбярэжжы Каспійскага мора на 28 метраў ніжэй за ўзровень мора, што робіць яго самай нізкай сталіцай у свеце, а таксама самым вялікім горадам у свеце, які размешчаны ніжэй за ўзровень мора. У наваколлі гораду ёсць мноства гразевых вулканаў (Кейракі, Богх-Богха, Лакбатан і іншыя) і салёных азёр (як Бёюк-Шор, Хадасан і іншыя).

## Клімат 
## Гісторыя 
У маі 2012 года ў Баку прайшоў 57-ы конкурс песні Еўрабачанне, спецыяльна для якога была пабудавана Бакінская крыштальная зала.

У чэрвені 2015 года ў Баку прайшлі першыя ў гісторыі Еўрапейскія гульні.

## Насельніцтва 
Насельніцтва складае 2,1 мільёны жыхароў (2011), такім чынам Баку з’яўляецца самым вялікім паводле колькасці насельніцтва горадам на беразе Каспійскага мора і на Каўказе.

Да 1988 года ў Баку пражывала вялікая колькасць рускіх, армян і яўрэяў, што спрыялі культурнай разнастайнасці горада. З пачаткам Карабахскай вайны і пагромаў армян, пачынаючы са студзеня 1990 года, большая частка армянскай дыяспары з’ехала з горада.

## Насельніцтва 
## Транспарт 
* Бакінскі метрапалітэн
* Бакінскі аўтобус
* Баку, аэрапорт
* Паромная пераправа Баку - Туркменбашы

## Славутасці 
* Дзявочая вежа
* Бакінская тэлевежа
* Бакінскі заапарк
* Азербайджанская нацыянальная бібліятэка
* Азербайджанская дзяржаўная філармонія
* Азербайджанскі тэатр оперы і балета
* Азербайджанскі Дзяржаўны Акадэмічны Драматычны Тэатр
* Азербайджанскі Дзяржаўны Тэатр Юнага Гледача
* Тэатр лялек імя А. Шаіга
* Азербайджанскі дзяржаўны музей дывана і народнага прыкладнога мастацтва імя Ляціфа Керымава
* Бакінскі музей сучаснага мастацтва

## Вядомыя асобы 
* Генрых Мікалаевіч Абаеў (1932—2014) — спецыяліст у галіне працэсаў і апаратаў хімічнай тэхналогіі.
* Арсен Барысавіч Авакаў (нар. 1964) — украінскі палітык, міністр унутраных спраў Украіны (з 2014 года).
* Віталь Рубенавіч Габрыелян (нар. 1944) — спартсмен (шашкі), майстар спорту СССР, гросмайстар, чэмпіён СССР па шашках (1964, 1966, 1969, 1973, 1977).
* Эдуард Дзмітрыевіч Зарэмба (1937—2012) — беларускі футбаліст.
* Ніна Аляксандраўна Зельтэн (нар. 1924) — беларускі архітэктар.

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Азерпошта
* Азербайджанфільм
* Шымал ДРЭС

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Бангі

на ўскраіне Бангі]]
**Бангі** () — сталіца і найбуйнейшы горад Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі. Насельніцтва складае 622 771 чалавек (2006).

Заснаваны ў 1889 годзе. Порт на рацэ Убангі (прыток Конга). Вузел аўтадарог. Міжнародны аэрапорт. Эканамічны і культурны цэнтр краіны.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі
Бамако

**Бамако́** () — сталіца і самы вялікі горад Малі. Знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы краіны, на рацэ Нігер, недалёка ад мяжы з Гвінеяй. Колькасць насельніцтва складае 1690 тыс. чалавек.

## Гісторыя 
У часы імперыі Малі, да ХІХ стагоддзя, Бамако быў цэнтрам вывучэння ісламу. З 1883 года горад быў акупаваны каланіяльнымі французскімі войскамі, у той час і распачалася разбудова горада. У 1908 годзе Бамако стаў сталіцай французскай калоніі Французскага Судана. У 1960 годзе горад стаў сталіцай незалежнага Малі. У пачатку ХХ стагоддзя Бамако быў невялікім паселішчам, у якім жылі ў асноўным прадстаўнікі народу малінке і бамбара, але разам з будовай плаціны ў Сатобе і завадненнем навакольных зямель водамі Нігеру пачаўся выбуховы рост гораду. Дадатковай прычынай развіцця горада была пабудова чыгункі да сталіцы Сенегала Дакару, які з’яўляецца вялікім марскім портам. У нашы дні Бамако гэта сучасная метраполія. Акрамя чыгункі ёсць міжнародны аэрапорт, які злучае горад з многімі гарадамі Афрыкі і Еўропы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Малі
Катэгорыя:Населеныя пункты на Нігеры
Банджул

**Банджул** () — сталіца і адзін з самых вялікіх гарадоў Гамбіі, які знаходзіцца на востраве Банджул, у вусці ракі Гамбія пры ўпадзенні ў Атлантычны акіян. Насельніцтва налічвае каля 35 тыс. чалавек, разам з прыгарадамі 523 тыс. чалавек.

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны ў 1816 годзе як ваеннае ўмацаванне і цэнтр гандлю рабамі. Першапачаткова быў названы *Батэрстам* () у гонар міністра Вялікабрытаніі па справах калоній Генры Батэрста. 18 лютага 1965 года горад стаў сталіцай незалежнай Гамбіі. У 1973 годзе назва была заменена на сучасную, якая азначае «бамбук».

22 ліпеня 1994 года ў Банджуле адбыўся дзяржаўны пераварот, у гонар якога была пабудавана трыўмфальная арка 22, як вароты ў сталіцу. У наш час у ёй размешчаны тэкстыльны музей.

У горадзе знаходзіцца самы вялікі порт краіны, міжнародны аэрапорт, які з’яўляўся аварыйным портам для амерыканскіх Спейс Шатлаў.

## Клімат 

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Гамбіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1816 годзе
Баранкілья

**Баранкілья** — горад на поўначы Калумбіі. Сталіца дэпартамента Атлантыка, адзін з найбуйнейшых партоў краіны. Радзіма калумбійскай авіяцыі і карнавала.

Дакладная дата заснавання горада невядомая. Першы ўспамін пра яго датуецца 1629 годам. Нягледзячы на гэта, мясцовыя жыхары лічаць днём заснавання горада 7 красавіка — дату, калі паселішчу быў прысвоены ў 1813 годзе статус вёскі. У 1834 годзе ў Баранкільі пражывала паводле перапісу 11 212 чалавек.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Сафія Вергара, актрыса
* Шакіра, спявачка

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Калумбіі
Бандар-Серы-Бегаван

thumb|left|250px|Бандар-Серы-Бегаван **Бандар-Серы-Бегаван** () — сталіца Брунею. Першае слова мае паходжанне ад персідскага بندر што азначае «порт». Да 1970 г. горад меў назву «Бруней». Ён знаходзіцца на паўночным узбярэжжы вострава Барнеа. У горадзе жыве 27 285 жыхароў (2002). Заснаваны ў 1521 годзе як галандская калонія. У 1888—1971 гадах сталіца брытанскага пратэктарату. Цяпер гэта гандлёвы і фінансавы цэнтр краіны. У горадзе ёсць міжнародны аэрапорт, і заснаваны ў 1985 годзе ўніверсітэт. Тут знаходзіцца самая вялікая на Далёкім Усходзе мячэць, палац султана.

## Выбітныя асобы 
* Хасанал Болкіях — султан Брунею

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бруней
Бастэр

**Бастэр** () — сталіца і самы вялікі горад Сент-Кітс і Невіса. Ранейшая назва — *Сент Крыстафер*. З'яўляецца адным з самых старых гарадоў Цэнтральнай Амерыкі, заснаваны французамі ў 1627. Насельніцтва налічвае каля 15 тыс. чалавек. Цэнтрам горада з'яўляецца плошча Незалежнасці, якая раней выкарыстоўвалася як рынак рабоў. Горад значна пацярпеў падчас пажару 1867. Бастэр з'яўляецца камерцыйным і прамысловым цэнтрам краіны. У горадзе ёсць міжнародны аэрапорт, марскі порт, праз які ідзе знешні гандаль краіны. З іншымі гарадамі краіны Бастэр звязаны аўтамабільнымі дарогамі і чыгункай. Прамысловасць прадстаўлена прадпрыемствамі харчовай прамысловасці. У Бастэры знаходзяцца адміністрацыйныя будынкі федэральнага ўраду, а таксама штаб-кватэра Усходне-Карыбскага Цэнтральнага Банка і некалькіх іншых рэгіянальных фінансавых арганізацый.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Сент-Кітс і Невіс
Бастыя

**Бастыя** () — камуна і горад у рэгіёне Корсіка, прэфектура дэпартамента Верхняя Корсіка.

Насельніцтва — 42,9 тыс. жыхароў (2005).

Бастыя знаходзіцца на паўночна-ўсходнім узбярэжжы вострава ў пачатку мыса Корс, з’яўляючыся асноўным портам і важным эканамічным цэнтрам Корсікі. Клімат міжземнаморскі з сярэднемесячнымі тэмпературамі ад 8 ° С зімой да 23&nbsp;°C летам (сярэднегадавая каля 15&nbsp;°C). Вятры частыя і умеренныя, ападкаў выпадае каля 700 мм у год.

## Галерэя 

Image:Port de bastia couche soleil 2005.jpg
Image:Corse-04526-bastia façade.jpg
Image:VP-nuit.jpg
Image:Citadelle Bastia.jpg

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Корсікі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Верхняя Корсіка
Бас-Тэр

**Бас-Тэр** — сталіца Гвадэлупы, заморскага дэпартамента Францыі ў Цэнтральнай Амерыцы. Горад знаходзіцца ў заходняй частцы вострава Гвадэлупа.

Акрамя таго, што Бас-Тэр з’яўляецца сталіцай Гвадэлупы, гэта яшчэ і другі па велічыні горад дэпартамента пасля Пуант-а-Пітр, з насельніцтва 12 400 чалавек, а з прыгарадамі 44 864 чалавек.

Горад быў заснаваны ў 1643 годзе, у горнай частцы вострава Баса-Тэрэ. Ён быў некалькі раз разбураны пад час Англа-Французскіх войнаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Гвадэлупа
Белфаст

**Бе́лфаст** (*Belfast*, па-ірландску: *Béal Feirste*) — горад у Вялікабрытаніі. Сталіца і найбуйнейшы горад Паўночнай Ірландыі. Насельніцтва складае 276 459 жыхароў (2001).

## Гісторыя 
Вядомы з 1117 як умацаваны замак нарманаў, неаднаразова разбураўся і аднаўляўся. У 1613 атрымаў гарадскія правы. У канцы 17 ст. праз р. Лаган прахладзены мост, які садзейнічаў развіццю горада, y сярэдзіне 19 ст. здадзены ў эксплуатацыю суднабудаўнічыя верфі. Пасля расколу Ірландыі ў 1921 адзін з цэнтраў нацыянальна-вызваленчай барацьбы ў Паўночнай Ірландыі. 3 1969 месца крывавых сутычак і тэрарыстычных актаў паміж ірландскімі католікамі і англійскімі пратэстантамі.

## Прамысловасць 
Буйны цэнтр суднабудавання. Развіты таксама самалёта- і машынабудаванне, электронна-тэхнічная, прылада-будаўнічая, тэкстыльная (пераважна льняная), хімічная, мэблевая, харчовая, швейная, абутковая прамысловасць.

## Транспарт 
Порт на беразе заліва Белфаст-Лох, вузел чыгунак і аўгамабільных дарог, 2 аэрапорты. 

## Адукацыя, навука, культура 
Універсітэт (з 1845). Музей, мастацкая галерэя.

## Славутасці 
[thumb|left|Ліхтары ў Белфасце вытворчасці [Andrew Handyside and Company]]
Архітэктурныя помнікі 19—20 ст. (сабор, будынкі музея, парламента і інш.). Батанічны сад Белфаста.

## Выбітныя ўраджэнцы 
* Мэры Патрысія Макэліс — прэзідэнт Ірландыі
* К. Хайндс — ірландскі акцёр

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Ірландыі
Бельмапан

**Бельмапа́н** () — горад і сталіца Беліза (з 1970 года). Насельніцтва складае 12 300 жыхароў (2004).

Бельмапан знаходзіцца за 80 км у напрамку на захад ад горада Беліз, у міжрэччы рэк Беліз і Сібун (пры ўпадзенні ракі Мапан у Беліз). Дзейнічае аэрапорт.

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны ў 1962 годзе спецыяльна як новы адміністрацыйны цэнтр, пасля разбуральнага ўрагану 1961 года, які знішчыў вялікую частку будынкаў Беліз-Сіці — галоўнага горада Брытанскага Гандураса. Месца для новага горада было выбрана за 82 км на паўднёвы-захад ад старой сталіцы калоніі, далей ад узбярэжжа. Будаўніцтва вялося ў 1961—1970 гадах. Урад краіны пераехаў у Бельмапан у 1970 годзе, а афіцыйны перанос сталіцы адбыўся ў 1972 годзе.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Беліза
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1962 годзе
Бразавіль

**Бразавіль** — самы вялікі горад і сталіца Рэспублікі Конга, размешчаны на рацэ Конга. Колькасць насельніцтва налічвае 2 145 783 чалавек, што складае прыкладна 40 % насельніцтва краіны.

Горад быў заснаваны ў 1880 годзе на месцы невялікага паселішча Нкуна, франка-італьянскім першапраходцам П’ерам дэ Бразам, ад імя якога і пайшла назва горада. На другім беразе Конга, насупраць Бразавілю знаходзіцца горад Кіншаса, сталіца Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, якая налічвае 7 млн жыхароў.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Аурлус Мабеле (1953—2020) — кангалезскі спявак і кампазітар.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Берн

**Берн** (, , , ) — федэральны горад і фактычная сталіца Швейцарыі, таксама кантона Берн, на рацэ Аарэ. Насельніцтва 136&nbsp;988 чалавек (2023).

## Гісторыя 
 годзе]]
Заснаваны ў 1191 годзе герцагам Берхтольдам V з Цэрынгаў. Ёсць шмат як навуковых, так і народнаэтымалагічных версій паходжання назвы горада. Па адной з народнаэтымалагічных версій горад названы ў гонар мядзведзя (па-нямецку Bär), які быў першай жывёлай злоўленай у гэтых мясцінах падчас палявання заснавальнікам горада Берхтольдам фон Цэрынгенам.

Таксама ёсць версія пра пераносе з Італіі назвы Верона (Verona) з перапрацоўкай яе ў Берн; перанос матывуюць роднаснымі сувязямі мясцовых феадалаў з веронскімі.

Найбольш імавернай цяпер лічыцца паходжанне назвы Берн ад кельцкага bren 'гара' або brena 'шчыліна'.

Першы горад быў пабудаваны з дубовага лесу, але ў 1405 годзе пажар знішчыў драўляныя будынкі, было знішчана каля 550 дамоў, загінула каля 100 чалавек. Пасля ў горадзе будуць будаваць каменныя будынкі, самыя старыя з іх датуюцца XVI—XVII стагоддзямі. Горад хутка пераўтварыўся ў буйны гандлёвы цэнтр, захапіў многія тэрыторыі. Быў адным з удзельнікаў Швейцарскай Канфедэрацыі. У 1848 годзе стаў сталіцай Швейцарыі.

## Геаграфія 
Берн ляжыць на Швейцарскім плато ў кантоне Берн, на захад ад цэнтра Швейцарыі і за 20 км на поўнач ад Бернскіх Альп. Сельская мясцовасць вакол Берна сфарміравалася ледавікамі падчас апошняга ледавіковага перыяду. Сам жа горад быў пабудаваны на пагорыстым участку на беразе ракі Аарэ, але перарос натуральныя межы ў XIX стагоддзі.

## Насельніцтва 
## Адукацыя і культура 
Бернскі ўніверсітэт прыкладных навук

## Вядомыя асобы 
* Урсула Андрэс (нар. 1936) — швейцарская актрыса, мадэль.
* Альбрэхт фон Галер (1708—1777) — швейцарскі анатам, фізіёлаг, прыродазнавец і паэт.
* Фрыдрых Дзюрэнмат (1921—1990) — швейцарскі празаік, публіцыст, драматург і мастак-экспрэсіяніст
* Фердынанд Ходлер (1853—1918) — швейцарскі мастак.

## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Гл. таксама 
* Бернская канвенцыя

Катэгорыя:Гарады Швейцарыі
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Катэгорыя:Камуны кантона Берн
Бразілія (горад)

**Бразілія** () — горад, сталіца Бразіліі (з 21 красавіка 1960), на беразе штучнага вадасховішча. Уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Насельніцтва (з прыгарадамі) каля 2,5 млн чалавек.

На тэрыторыі Бразіліі размешчаны , прадпрыемствы лёгкай і харчовай прамысловасці, , Нацыянальны тэатр Клаўдзіа Сантора.

## Гісторыя 
У 1955 годзе кандыдат на прэзідэнцкі пост  пакляўся, што, калі яго абяруць у прэзідэнты, новая сталіца стане рэальнасцю яшчэ да таго, як міне яго пяцігадовы прэзідэнцкі тэрмін. У красавіку 1956 года Кубічак быў абраны прэзідэнтам. Праз тры гады 60-тысячнае войска будаўнікоў узвяло добра ўладкаваны горад.

## Насельніцтва 
Уласна ў Бразілія ўвесь час пражываюць каля 200 000 чалавек, некаторыя жылыя кварталы дагэтуль не былі дабудаваны. Насельніцтва горада з прыгарадамі перавышае 2,5 млн жыхароў. Пры гэтым сталіца была першапачаткова спраектавана для размяшчэння каля 500 000 жыхароў. У выніку, цяпер горад моцна перагружаны аўтамабільным транспартам.

## Транспарт 
Грамадскі транспарт прадстаўлены дзвюма лініямі метрапалітэна, якія праходзяць з цэнтра праз паўднёвае крыло ў гарады-спадарожнікі, а таксама шматлікімі аўтобуснымі маршрутамі, якія, галоўным чынам, сыходзяцца на цэнтральнай станцыі Радавіярыя.

У горадзе знаходзіцца .

## Адукацыя 
Горад Бразілія славіцца найлепшымі паказчыкамі па ўзроўні адукацыі (93 % пісьменных жыхароў паводле індэкса чалавечага развіцця). У горадзе размешчаны шматлікія школы і некалькі ўніверсітэтаў, найбуйнейшым з якіх з’яўляецца недзяржаўны Нацыянальны ўніверсітэт Бразіліі (UNB).

## Крыніцы 
## Гл. таксама 
* Палац Жабуру

Катэгорыя:Сталіцы паўднёваамерыканскіх дзяржаў
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Катэгорыя:Федэральная акруга (Бразілія)

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1960 годзе
Брыджтаўн

**Брыджтаўн** () — горад, сталіца Барбадаса. Насельніцтва — 96 578 жыхароў (2006). На захадзе вострава. Заснаваны ў 1628 годзе. Галоўны порт краіны, вузел аўтадарог. Міжнародны аэрапорт. Прадпрыемствы нафтаперапрацоўчай, лёгкай і харчовай прамысловасці. Вытворчасць і экспарт цукру, патакі, рому. Бункерная станцыя. Курорт. Універсітэт Вест-Індыі. Турызм. Архітэктурныя помнікі 18 стагоддзя.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Барбадас
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1628 годзе
Брысбен

**Брысбен** () — горад у Аўстраліі. Адміністрацыйны цэнтр штата Квінслэнд. Насельніцтва — 1,8 млн чалавек, трэці па колькасці (пасля Сіднея і Мельбурна) горад краіны. Размешчаны ў лукавіне ракі Брысбен, прыблізна за 23 км ад яе вусця.

## Гісторыя 
На тэрыторыі сучаснага Брысбена жылі абарыгены. У 1823 даследчая група на чале з Джонам Окслі спусцілася ўніз па рацэ Брысбен і дайшла да адзнакі, якая зараз вядомая як Брысбенскі бізнес-цэнтр.

Квінслэнд утварыўся ў 1859, і Брысбен, які атрымаў назву ў гонар генерала Томаса Брысбена, быў абвешчаны яго сталіцай.

Характэрна, што ў той час Брысбен не з’яўляўся горадам. Ён уяўляў сабой дваццаць асобных муніцыпалітэтаў, і толькі ў 1925 годзе атрымаў статус горада (city).

## Дэмаграфія 
Брысбен па хуткасці росту насельніцтва займае 1 месца па Аўстраліі і 2 месца ў свеце. Па афіцыйных дадзеных, у перыяд з 1999 па 2004 год насельніцтва горада вырасла на 11,5 %.

Па выніках апошняга перапісу (2001), 21 % насельніцтва Брысбена складаюць замежнікі, 1,7 % гарадскога насельніцтва — абарыгены. Для 86,5 % жыхароў горада англійская мова — асноўная (родная), астатнія 13,5 % карыстаюцца англійскай як другой мовай. За англійскай па распаўсюджанасці ў горадзе ідзе кітайская мова, затым в’етнамская і італьянская.
## Адукацыя і культура 
* Квінслендскі ўніверсітэт
* Квінслендскі тэхналагічны ўніверсітэт
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Гарт Дэвіс, аўстралійскі кінарэжысёр
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Brisbane City Council — Гарадскі савет Брысбена 

Катэгорыя:Гарады Квінсленда

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1824 годзе