Карл Тэадор Ясперс

{{Філосаф
 |імя              = Карл Тэадор Ясперс
 |арыгінал імя     = 
 |партрэт          = 
 |памер            = 220
 |подпіс           = Карл Ясперс
 |імя пры нараджэнні = 
 |псеўданімы       = 
 |дата нараджэння  = 23.2.1883
 |месца нараджэння = Ольдэнбург
 |дата смерці      = 26.2.1969
 |месца смерці     = Базель, Швейцарыя
 |грамадзянства    = ФРГ
 |падданства       = 
 |мова             = 
 |школа            = Экзістэнцыялізм, Неакантыянства
 |кірунак          = Заходняя філасофія
 |перыяд           = Філасофія XX ст.
 |інтарэсы         = Псіхіятрыя, тэалогія, філасофія гісторыі, філасофія рэлігіі, Філасофія палітыкі
 |ідэі             = 
 |папярэднікі      = 
 |паслядоўнікі     = Жан-Поль Сартр, Альбер Камю
 |прэміі           = 
 |узнагароды       = { style="background: transparent"

}
 |роспіс           = 
 |lib              = 
 |сайт             = 
 |вікікрыніцы      = 
 |вікіцытатнік     =
}}
**Карл Тэадор Ясперс** (; ,  - , , Швейцарыя) — нямецкі філосаф, псіхолаг і псіхіятр, адзін з галоўных прадстаўнікоў экзістэнцыялізму.

3 1908 г. асістэнт псіхіятрычнай бальніцы ў Гайдэльбергу, з 1921 г. прафесар філасофіі ў Гайдэльбергскім універсітэце. У 1937 г. адхілены ад выкладання, вярнуўся да яго ў 1945 г. 3 1948 г. выкладаў у Базельскім універсітэце.

У псіхіятрыі кіраваўся біяграфічным метадам; разглядаў хваробу не як працэс распаду чалавечай асобы, а ў сувязі з гісторыяй жыцця, з пошукам чалавекам уласнай індывідуальнасці («Агульная псіхапаталогія», 1913). Некаторыя яго працы прысвечаны праблемам патаграфіі — псіхапаталагічнаму аналізу эвалюцыі знакамітых асоб (Ю. А. Стрындберг, В. ван Гог, Ф. Ніцшэ).

У 1920—30-я гг. К. Ясперс стварыў уласны варыянт экзістэнцыяльнай філасофіі, дзе філасофію вызначыў не як стварэнне пэўнай сістэмы, а як адкрыты духоўны працэс, што высвятляе становішча чалавека ў свеце. Асноўныя катэгорыі яго філасофіі — экзістэнцыя, трансцэндэнцыя, сітуацыя, гістарычнасць, камунікацыя. Сэнс экзістэнцыі ён бачыў у свабодзе. Быццё ў філасофіі К. Ясперса паўстае як прадметнае быццё, экзістэнцыя і трансцэндэнцыя (Бог). Мысленне, спалучанае з прадметным быццём, ёсць «арыентацыя ў свеце», філасафаванне пра экзістэнцыю паўстае як яе «прасвятленне» («Розум і экзістэнцыя», 1935). Праблемы быцця, пазнання і чалавека К. Ясперс разглядаў з пункту гледжання гістарычнасці, пад якой ён разумеў незаменнасць, непаўторнасць, канчатковасць чалавечай асобы. Адрозненне філасофскай веры ад рэлігійнай бачыў у тым, што першая заснавана на штодзённым досведзе любога чалавека, а другая не можа быць агульназначнай, бо заснавана на адкрыцці.

К. Ясперс стварыў сваю ўласную канцэпцыю гісторыі, заснаваную на ідэях гістарычнай цэласнасці і адзінстве чалавецтва. Ён акрэсліў 4 «зрэзы» гісторыі: дагістарычны перыяд (авалоданне людзьмі мовай, прыладамі працы і агнём); старажытныя культуры; «вось сусветнага часу» (VIII—II стст. да н.э.), ад якога толькі пачынаецца сусветная гісторыя; станаўленне навукова-тэхнічнай цывілізацыі («Еўропа XVII—XX ст.; «філасофія». Т. 1—3, 1931—32).

## Творы 
* Агульная псіхапаталогія /ISBN 5-88001-021-Х (Allgemeine Psychopathologie, 1913)
* Псіхалогія светапогляду (Psychologie der Weltanschauungen, 1919);
* Духоўная сітуацыя эпохі (1931);
* Філасофія (Philosophie, 3 Bd., 1932);
* Экзістэнцыйная філасофія (1938);
* Праблема нямецкай віны (Die Schuldfrage. Ein Beitrag zur deutschen Frage, 1946);
* Пра ісціну (Von der Wahrheit, 1947);

## Літаратура 
* Сідарэнка І. Ясперс // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн., 2004.

Катэгорыя:Філосафы Германіі