open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пішчуха звычайная

**Пішчуха звычайная**, **паўзунок звычайны** (*Certhia familiaris*) — дробная птушка з атрада вераб’інападобныя, прадстаўнік роду пішчухі (паўзункі).

## Апісанне 
Невялікіх памераў птушка, даўжыня цела 12—13 см, размах крылаў 17,5—21 см. Карычневы, бакі цела больш светлыя, на версе галавы выразныя плямкі іржавага колеру на надхвосці. У маладых верх цела светла-карычневы. Мае выгнутую дзюбу, фігурныя карычневыя надкрылы, белыя падкрыллі. Жорсткія хваставыя пёры дапамагаюць узбірацца ўверх па ствалах дрэў.

Спеў даволі доўгі, чысты шчэбет, які заканчваецца трэллю. Значна адрозніваецца спевам ад падобнага віду караткапальцавага паўзунка (*Certhia brachydactyla*).

## Пашырэнне 
Арэал ад Пірэнеяў і Брытанскіх астравоў цягнецца праз Цэнтральную Азію да Ціхага акіяна і Японіі, уключае Гімалаі, Алтай, Блізкі Усход.

Звычайны паўзунок мае каля дзевяці падвідаў, якія свабодна скрыжоўваюцца на тэрыторыі Еўразіі. Падвіды жывуць у лясах розных тыпаў, у той час як падобны від *Certhia brachydactyla* жыве звычайна ў іглічных лясах і на больш высокіх шыротах. Звычайны паўзунок можа насяляць хвойныя або змяшаныя лясы ўмеранай вільготнасці. На ўсходзе арэала — таксама лісцевыя лясы ў далінах, у Вялікабрытаніі таксама курціны дрэў сярод палёў, жыве ў вялікіх садах, парках, засяляе жывыя агароджы.

Аселы, толькі паўночныя папуляцыі мігрыруюць. На Беларусі звычайны на гнездаванні аселы і качуючы ўзімку від.

## Асаблівасці біялогіі 
Звычайны паўзунок гняздуе ў шчылінах кары дрэў, асабліва, на секвоядэндроне. Самкі звычайна адкладаюць пяць ці шэсць крапчатых ружовых яек.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

## Спасылкі 
* Пищуховые: Обыкновенная пищуха (*Certhia familiaris*) // Архив природы России  {{ref-ru}]

Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Вераб’інападобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Галынка (Зэльвенскі раён)

**Галы́нка** (, ), да 2010 года **Стара́я Галы́нка** (, ) — аграгарадок у Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Цэнтр Галынкаўскага сельсавета.

Знаходзіцца на аўтадарозе Дзярэчын — Слонім, за 18 кіламетраў на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка і 20 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Зэльва, за 110 кіламетраў ад Гродна.

## Гісторыя 
Вядома з XVI стагоддзя як вёска Галынка ў Лідскім павеце, прыватная ўласнасць. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай у Расійскай імперыі. У XIX стагоддзі мястэчка ў Слонімскім павеце Гродзенскай губерні, дзяржаўная ўласнасць. У 1878 годзе — 293 жыхара, у 1886 — 275 жыхароў, 45 двароў, школа, царква, 3 сінагогі, крупадзёрка, 2 карчмы; у 1903 годзе — 691 жыхар. З 1921 года ў складзе Польшчы, у Старавескай гміне Слонімскага павета Навагрудскага ваяводства, 432 жыхара, 84 двары. З 1939 года ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 года ў Зэльвенскім раёне Баранавіцкай вобласці. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета. У гады Вялікай Айчыннай вайны гітлераўцы загубілі 386 жыхароў. З 20 верасня 1944 года ў Гродзенскай вобласці. У 1962—1966 гадах у Слонімскім раёне.

23 сакавіка 2010 года вёска перайменаваная з Старой Галынкі ў Галынку.

## Насельніцтва 
* 1878 год — 293 жыхары;
* 1886 год — 275 жыхароў, 45 двароў;
* 1903 год — 691 жыхар;
* 2001 год — 292 жыхары, 112 двароў

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Амбулаторыя
* Аптэка
* Камбінат бытавога абслугоўвання
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Вадзяны млын (канец XIX стагоддзя)
* Магіла ахвяр фашызму
* Свята-Георгіеўская царква (2012)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Галынкаўскі сельсавет (Зэльвенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Зэльвенскага раёна
Вялікі дзяцел

**Вялікі дзяцел**, **Дзяцел вялікі пярэсты** (*Dendrocopos major*) — птушка, досыць буйны і адзін з найбольш вядомых прадстаўнікоў сямейства дзятлавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 22-26 см, размах крылаў 39-46 см. Стракаты, чорна-бела-чырвоны. Падхвосце чырвонае, на спіне дзве вялікія белыя плямы. Чорны ашыйнiк ідзе ад патыліцы да асновы дзюбы і грудзей, нa баках галавы і шыі вялікія белыя плямы. У самца чырвоная пляма на патыліцы (у самкі патыліца чорная). У маладых абодвух полаў чырвоная з чорнай абводкай «шапачка». Стукае гучна і інтэнсіўна.

## Пашырэнне 
Засяляе самыя разнастайныя лясныя ландшафты Палеарктыкі ад Канарскіх астравоў і паўночна-заходняй Афрыкі на ўсход да Камчаткі і Японіі, прычым амаль усюды з’яўляецца звычайным, шматлікім відам. Нярэдка селіцца ў межах населеных пунктаў — у старых садах, парках, на могілках. Як правіла, вядзе аселы лад жыцця і толькі на паўночнай перыферыі арэала ў неспрыяльныя для харчавання гады здзяйсняе масавыя вандроўкі-інвазіі ў суседнія рэгіёны.

## Асаблівасці біялогіі 
Дзяцел грае важную ролю ў экалогіі лесу, пакідаючы выдзеўбаныя ім дуплы для іншых дробных птушак, такіх як сініц і мухаловак. Акрамя таго, ён у вялікай колькасці есць лясных шкоднікаў — тлю, вусеняў матылькоў і насякомых-дрэваедаў — вусачоў, златак, караедаў, мурашак і многіх іншых. Увесну і ўлетку аснову рацыёну складае жывёльны корм, восенню і зімой птушка пераходзіць на раслінную ежу. У лясах з іглічнымі пародамі дрэў іх асноўны корм — насенне хвоі, елі і лістоўніцы. Для дзяўблення шышак выкарыстоўваецца «кузня», адмыслова адведзенае месца — скрыжаванне дрэва, шчыліна ў кары або адтуліна, у якую ўстаўляецца шышка. У паўднёвых шыракалістых лясах дзятлы ўжываюць у ежу арэхі і плады костачкавых раслін.

Сезон размнажэння з канца сакавіка па чэрвень. Будаўніцтву гнязда папярэднічае шумныя дэманстратыўныя паводзіны птушак, якія суправаджаецца крыкамі і шлюбнымі гульнямі. У кладцы звычайна 5-7 бліскучых белых яек. Выседжваюць па чарзе абедзве птушкі каля двух тыдняў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Фота, відэа і аўдыё файлы з удзелам вялікага дзятла

Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Пярэстыя дзятлы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Дзятлавыя
Скрытажабравыя

**Скрытажабравыя**, **скрытажабернікі**, **гіганцкія саламандры** (*Cryptobranchidae*) — сямейства хвастатых земнаводных.

Уключае найбольш прымітыўных хвастатых амфібій, што паўторна цалкам перайшлі да воднага спосабу жыцця. Прадстаўляе самых буйных сучасных земнаводных. 

## Апісанне 
Даўжыня да 1,8 м, маса да 70 кг. Цела пляскатае, галава вялікая, плазаватая, рот шырокі. Кароткія тоўстыя пярэднія ногі маюць па 4 пальцы, заднія — па 5. Хвост веслападобны, сціснуты з бакоў, складае крыху менш за палову даўжыні. Бародаўчатая мяккая скура ўтварае падоўжныя складкі па баках тулава; такія ж складкі аблямоўваюць заднія краі ног. Маленткія пазбаўленыя павек вочы шырока расстаўлены, наадварот, ноздры, якія ляжаць спераду, моцна збліжаныя. Афарбоўка верхняга боку цела шэра-бураватая з больш цёмнымі расплывістымі плямамі, ніжні бок светла-шэры з цёмнымі плямамі. У дарослых захоўваюцца 2—4 жабравыя дугі.

## Пашырэнне 
Вядомы з міяцэну (25—7 млн гадоў назад). Падзяляюцца на 2 роды, 3 віды.

Трапляюцца ва Усходнім Кітаі (*Andrias davidianus*) і Японіі (*Andrias japonicus*), больш дробны від (*Cryptobranchus alleganiensis*) — на паўднёвым усходзе Паўночнай Амерыкі. Жывуць у сярэднім цячэнні хуткіх горных рэк і ручаёў.

Азіяцкія віды амаль вынішчаны.

## Асаблівасці біялогіі 
Кормяцца рыбай, земнаводнымі, воднымі беспазваночнымі. Пад буйнымі камянямі ці падмытымі навіслымі берагамі яны праводзяць светлы час сутак. Кормяцца ўначы, пажыву адшукваюць пры дапамозе нюху, паволі перасоўваючыся па дне. Затаіўшыся, яны часта падпільноўваюць здабычу і хапаюць яе хуткім бакавым рухам галавы, пасля чаго ўтрымліваюць ахвяру сківіцамі, узброенымі дробнымі зубамі.

У жніўні — верасні самка адкладае некалькі соцень адносна дробных яец дыяметрам 6—7 мм. Кладка у выглядзе ружанцападобных шнуроў змяшчаецца пад вадой, на глыбіні 1—3 м у гарызантальнай нары берага. Ікру сцеражэ самец, ствараючы рухам хваста лепшыя ўмовы аэрацыі. Развіццё ікры пры тэмпературы каля 12 °С доўжыцца 60—70 сутак. Лічынкі  вылупіляюцца даўжынёй каля 30 мм, маюць тры пары вонкавых жабраў, зародкі канечнасцяў і доўгі хвост з шырокай ніжняй плаўніковай складкай. Лічынкі губляюць вонкавыя жабры пры даўжыні цела каля 20 см, якой дасягаюць прыкладна цераз год.

## Промысел і ахова 
Мяса ядомае. Кітайская гіганцкая саламандра *Andrias davidianus* знаходзіцца пад пагрозай знікненнія, від уключаны ў Чырвоную кнігу МСАП.

## Літаратура 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1996. — ISBN 985-11-0067-6
* 

Катэгорыя:Хвастатыя земнаводныя
Катэгорыя:Сямействы земнаводных
Амбістомавыя

**Амбістомы** (*Ambystomatidae*) — сямейства хвастатых земнаводных.

Адносна невялікае (35 відаў), пашыранае толькі ў Паўночнай і Цэнтральнай Амерыцы.

Вядомае неатэнічнымі, гэта значыць здольнымі размнажацца, лічынкамі-аксалотлямі. Яго прадстаўнікі карыстаюцца вялікай папулярнасцю сярод акварыумістаў.

## Літаратура 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1996. ISBN 985-11-0067-6

Катэгорыя:Хвастатыя земнаводныя
Катэгорыя:Сямействы земнаводных
Лясная завірушка

**Лясная завірушка**, або **Тынаўка** (*Prunella modularis*) — дробная пеўчая птушка, найбольш шырока распаўсюджаны від невялікага сямейства Завірушкавых. Жыве ва ўмераным клімаце Еўразіі і, у адрозненне ад большасці роднасных птушак, гняздуе не толькі ў гарах, але таксама і на раўніне.

Катэгорыя:Завірушкавыя
Вуглазубыя

**Вуглазубыя** (*Hynobiidae*) — сямейства хвастатых земнаводных. Аб’ядноўвае вельмі прымітыўных паводле будовы амфібій, усяго каля 30 відаў, пашыраных пераважна ва Усходняй Азіі. Філагентычна блізкія да скрытажабенікаў, вонкава падобныя з трытонамі.

## Апісанне 
Жывёлы невялікіх памераў, з агульнай даўжынёй (г.зн. галава + тулава + хвост) менш за 25 см. Афарбаваны пераважна ў шэры, карычневы ці чорны колеры розных адценняў.

Вочы з рухомымі паве­ка­мі. Пазван­кі двая­каўваг­ну­тыя, у чэрапе няма лоб­на-скроневай ду­гі, маецца слёз­ная косць.

Скура гладкая. Па баках тулава шматлікія папярэчныя баразёнкі, што раздзяляюць яго на знешнія сегменты. У некаторых прадстаўнікоў лёгкія рэдукаваны часткова або поўнасцю. На задніх канечнасцях па 4-5 пальцаў. Падэшвы лапак могуць арагавець, а пальцы ў шэрагу відаў маюць кіпцюрыкі.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Азіі і на паўночным усходзе Еўропы, сустракаюцца за Паўночным палярным кргугам. Вядуць водны ці каляводны спосаб жыцця.

## Асаблівасці біялогіі 
Комяцца дробнымі беспазваночнымі.

Аплпдненне вонкавае. Яйцы (ікрынкі) адкладваюцца ў выглядзе жэлепадобных ікраных мяшкоў. У некаторых відаў Японіі і Кітая вядомы выпадкі неатэніі.

## Літаратура 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1996. ISBN 985-11-0067-6

## Спасылкі 
* amphibiaweb.org 

Катэгорыя:Хвастатыя земнаводныя
Катэгорыя:Сямействы земнаводных
Сіранавыя

**Сіранавыя**, **сіраны** (*Sirenidae*) — сямейства хвастатых земнаводных.

Адрозніваецца 2 роды, 3—4 віды, у т.л. , , . Пашыраны ў паўднёва-ўсходняй частцы Паўночнай Амерыкі. Жывуць у азёрах, балотах, зарослых вадаёмах.

Даўжыня 15—90 см. Цела доўгае, валлекаватае, з веслападобным хвастом. Маюць толькі пярэднія недаразвітыя канечнасці з 4 або 3 пальцамі. Дыхаюць вонкавымі перыстымі жабрамі і лёгкімі. Вугрападобнымі рухамі яны могуць усвідроўвацца ў глей або ў вільготны грунт.

Сіранавым уласціва неатэнія. Кормяцца дробнымі рыбамі, беспазваночнымі і земнаводнымі.

## Літаратура 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1996. — ISBN 985-11-0067-6
* 

Катэгорыя:Хвастатыя земнаводныя
Катэгорыя:Сямействы земнаводных
Хамелеоны

**Хамелеоны** (*Chamaeleonidae*) — сямейства яшчарак.

Выдзяляецца 4 роды, каля 90 відаў — своеасаблівых, здольных мяняць афарбоўку і «страляць» доўгім языком па сваіх ахвярах.

Даўжыня цела да 60 см. Тулава сціснутае з бакоў, укрыта рагавымі зярнятамі і бугаркамі. На галаве ў многіх відаў рагавыя і скураныя нарасці. Ногі доўгія, пяціпальцыя. Хвост доўгі, учэпісты. Вочы вялікія, з тоўстымі зрослымі павекамі і маленькай цэнтральнай адтулінай для зрэнкі; рухі вачэй незалежныя. Афарбоўка цела мяняецца ў залежнасці ад умоў асяроддзя, голаду, смагі, сполаху і інш.

Гэтыя трапічныя дрэвавыя жывёлы водзяцца галоўным чынам на востраве Мадагаскар, у Афрыцы і на суседніх з ёй астравах. Адзінкавыя віды сустракаюцца ў Паўднёвай Еўропе, Малой Азіі, Індыі, Шры-Ланцы і інш.

Кормяцца пераважна насякомымі, дробнымі пазваночнымі. Большасць яйцакладныя, ёсць яйцажывародныя.

Chameleon in Berenty Madagascar 0002.JPG|
Chameleon - Tanzania - Usambara Mountains.jpg|
Caméléon Madagascar 02.jpg|
Cameleon Tunisie.jpg|
Chamaeleo chamaeleon Frightened thus black.JPG|
Chamäleon2.jpg|
Chameleon India.jpg|

## Літаратура 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1996. ISBN 985-11-0067-6
*
Бязлёгачныя саламандры

**Бязлёгачныя саламандры** (*Plethodontidae*) — найбольш шматлікае сямейства хвастатых земнаводных. Налічваецца каля 380 відаў.

## Апісанне 
Гэтыя жывёлы не маюць лёгкіх. Яны страцілі лёгкія і перагародку паміж перадсэрдзяямі ў сувязі з пераходам да пастаянаводнага спосабу жыцця.

Даўжыня цела 2,7-30 см. Сэрца двухкамернае, газаабмен ажыццяўляецца праз скуру і слізістую абалонку ротавай паражніны.

## Пашырэнне 
Большасць пастаянна знаходзіцца ў вадзе, у асноўным у горных ручаях Паўночнай Амерыкі, часткова ў Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы, а 5 відаў пячорных саламандраў сустракаюцца ў Паўднёвай Еўропе. Значная колькасць трапічных, субтрапічных і пячорных відаў водзіцца на сушы.

## Асаблівасці біялогіі 
Актыўныя галоўным чынам уначы. Кормяцца дробнымі беспазваночнымі; пячорныя бязлёгачныя саламандры ловяць казурак доўгім языком, які выкідваюць на адлегласць, роўную амаль палове даўжыні цела.

Апладненне ўнутранае. Яйцы і лічынкі развіваюцца ў вадзе або на сушы (пад камянямі, у вільготнай глебе, у дуплах, у норах грызуноў і інш.). У наземных умовах самка звычайна ахоўвае кладку яец, абвіваючы яе сваім целам. Развіццё з метамарфозам або з яец адразу з’яўляюцца цалкам развітыя асобіны; часам пажыццёва захоўваюцца лічынкавыя прыкметы (частковая неатэнія); некаторыя віды жывародныя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1996. ISBN 985-11-0067-6

Катэгорыя:Хвастатыя земнаводныя
Катэгорыя:Сямействы земнаводных
Інтанацыя

* Інтанацыя (музыка) — высотная арганізацыя гукаў або ступень дакладнасці іх прайгравання.
* Інтанацыя (лінгвістыка) — род несегментных адзінак мовы.
Ямкагаловыя змеі

**Ямкагаловыя змеі** (*Crotalinae*) — падсямейства змей.

Налічвае каля 140 відаў. Ядавітыя змеі, у якіх ёсць незвычайны орган пачуццяў — тэрмалакатар, што ўспрымае цеплавое выпрамяненне з дакладнасцю да 0,3 °C. Ён размешчаны ў паглыбленні на галаве, адсюль і назва сямейства. У некаторых відаў на канцы хваста разрастаюцца лускавінкі, якія ў час руху выдаюць своеасаблівы трэск. Грымучыя змеі водзяцца ў Паўднёвай і Паўночнай Амерыцы, Паўднёвай Азіі, на Далёкім Усходзе.

## Літаратура 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1996. — ISBN 985-11-0067-6
Арв

**Арв** () — рака ў Францыі.

Знаходзіцца на паўднёвым усходзе Францыі, у дэпартаменце Савоя Верхняя. Арв з'яўляецца адным з левых прытокаў ракі Рона. Выток знаходзіцца ў Грайскіх Альпах, недалёка ад швейцарскай мяжы.

Рака Арв з зімовай паводкай, са снежня па сакавік уключна максімум у студзені-лютым. Самы нізкі ўзровень вады ў рацэ ўлетку, у перыяд з ліпеня па верасень уключна.

Даўжыня 102 км. Плошча басейна 2060 км².

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэкі Францыі
Катэгорыя:Рэкі Швейцарыі
Катэгорыя:Прытокі Роны
Чорны свіргуль

**Чорны свіргуль**, таксама **Чорны стрыж**, народная назва **Шкурат**  (*Apus apus*) — невялікая птушка роду беражанак, сямейства свіргуліныя.

## Агульная характарыстыка 
Чорны свіргуль дасягае ў даўжыню 18 см, размах крылаў — 40 см, даўжыня крыла 17 см, хваста 8 см. Маса да 110 г. Крылы доўгія, серпападобныя. Хвост вільчаты, апярэнне цёмна-бурага колеру з зеленаватым металічным адценнем. Падбародак і горла ўпрыгожаны белай плямай; вочы цёмна-бурыя, дзюба чорная, ногі светла-бурыя. Пальцы ўчэпістыя, з доўгімі кіпцюрамі, усе 4 накіраваны наперад. Паміж самцом і самкай у апярэнні адрозненняў няма, але птушаняты трохі святлейшыя за дарослых свіргулёў, у маладых светлая аблямоўка пёраў. Голас — вісклівае рэзкае «взз-взз».

## Пашырэнне 
Арэал: ад Еўропы да Цэнтральнай Азіі, Малая Азія, паўночна-заходняя Афрыка. Засяляе высокія будынкі ў гарадах, руіны, скалы са шчылінамі ў сонечных месцах, марскія скалы, пячоры, старыя лясы (перш за ўсё, сасновыя), трапляецца на ўзлесках, каля высечак, у зрэджаных лясах з дуплістымі дрэвамі. На Каўказе даходзіць да 2225 м над у.м. На Беларусі звычайны від.

Пералётны. Месца зімовак: Афрыка на поўдзень ад Сахары, Мадагаскар.

## Асаблівасці біялогіі 
Палёт вельмі хуткі, імклівы, манеўраны, з частымі ўзмахамі крылаў, часам з выдаваннем пiсклівых гукаў. Кормяцца насякомымі на ляту. Ніколі не садзіцца на галіны або зямлю.

Гняздо звычайна ў дыфузнай калоніі; у шчылінах сцен, пад парапетамі, дахамі, у дуплах, можа карыстацца гнездавымі скрынкамі. Плоскі матрац з сухой травы, саломы, моху і пёраў, перакладзеных валоссем, шэрсцю, воўнай, раслінным пухам, ватай, паперкамі, ніткамі і да т.п. Усё гэта злепленае слінай.

Яйкі (2-3, часам 1-4) эліптычныя, вельмі падоўжаныя, з тупым вузейшым канцом, белыя. Памеры: 25 х 16 мм. Наседжвае самка і самец 11-18 сутак у залежнасці ад надвор’я. Калі вельмі мала корму, перастаюць наседжваць або выкідваюць з гнязда амаль што наседжаныя яйцы. Птушаняты пасля вылуплівання здольныя пры галаданні зніжаць тэмпературу цела да 20 °C і ўпадаць у здранцвенне на 9-12 сутак. Дарослыя птушкі пры гэтым адлятаюць у месцы, дзе ёсць корм, на адлеглаць да 40-70 км. Птушаняты вылятаюць з гнязда праз 35-39 сутак і адразу вядуць самастойны спосаб жыцця.

## Падвіды 
* *A. a. apus* — Еўропа праз Азію на ўсход да воз. Байкал, паўночна-заходняя Афрыка;
* *A. a. pekinensis* — ад Ірана праз Казахстан, паўднёвыя Гімалаі, Манголію да паўночнага Кітая і Маньчжурыі.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
* 

Катэгорыя:Свіргулепадобныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Птушкі на марках
Хвар (востраў)

**Хвар** () — востраў у Адрыятычным моры. Уваходзіць у склад Харватыі. Плошча — 297,37 км². Насельніцтва —  чалавек (2011). Адміністрацыйны цэнтр — горад Хвар.

## Прырода 
Востраў Хвар знаходзіцца на поўдні Далмацыі. Выцягнуты ў даўжыню на 72 км, у шырыню — усяго на 10,5 км. Сфарміраваны пераважна вапнякамі. Найвышэйшая кропка — гара Святога Мікалая (628 м).

Клімат міжземнаморны ўмераны з доўгім спякотным летам і мяккай зімой. Заходняе ўзбярэжжа вельмі засушлівае. У раёне горада Хвар ападкі не перавышаюць у сярэднім 686 мм у год.

Крыніцы пітной і саланаватай вады маюцца толькі на паўночным захадзе. Глебы схільныя да эрозіі.

У гарах захаваліся рэшткі хваёвых і дубовых лясоў.

## Гісторыя 
Хвар быў населены ў неалітычную эпоху. У 4 — 3 тысячагоддзях да н. э. на ім існавала развітая ганчарная культура. У 384 г. быў каланізаваны старажытнымі грэкамі, якія далі яму імя Фарос («маяк»), ад якога пайшла сучасная назва вострава. У 219 г. да н. э. быў заваяваны рымлянамі.

У эпоху ранняга сярэднявечча Хвар быў населены славянамі. Уладу над ім аспрэчвалі некалькі дзяржаў, але ў XI ст. ён трапіў пад кантроль Венецыі. Венецыянцы прывезлі на востраў вінаград, які паступова ператварыўся ў важную сельскагаспадарчую культуру. Акрамя таго, тут былі створаны плантацыі араматычных алейных культур. У часы позняга Рэнесанса Хвар з’яўляўся адным з галоўных цэнтраў развіцця паўднёваславянскай культуры, асабліва літаратуры. Аднак складаныя ўзаемаадносіны з венецыянскімі патрыцыямі прывялі да паўстання 1510—1514 гг. на чале Мацея Іваніча.

У 1797 г. далучаны да Аўстрыйскай імперыі. У 1918—1921 гг. быў акупаваны італьянцамі. У 1921 г. уключаны ў склад Югаславіі. З 1991 г. у складзе незалежнай Харватыі.

## Эканоміка 
Хвар мае развітую камунікацыйную і транспартную інфраструктуру. Асновы эканомікі: лоў і перапрацоўка рыбы, вырошчванне вінаграду і лаванды, турызм.

## Спасылкі 
* Total Hvar 
* Visit Croatia: Hvar

Катэгорыя:Астравы Харватыі
Катэгорыя:Астравы Адрыятычнага мора
Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта
Грайскія Альпы

**Грайскія Альпы** — горы, частка Заходніх Альпаў на тэрыторыі Францыі (Савоя), Італіі (П’емонт і Вале-д’Аоста) і Швейцарыі (захад кантона Вале). У Грайскіх Альпах размешчана найвышэйшая вяршыня Заходняй Еўропы — Манблан (4807 м).

Грайскія Альпы аддзелены ад Коцкіх Альп (на поўдні) перавалам Мон-Сеніс, ад Пенінскіх Альп (на паўночным усходзе) — перавалам Ферэ і далінай ракі Дора-Бальтэа, ад Альп Дафінэ (на захадзе) — далінай ракі Арк. На паўночным захадзе ад Грайскіх Альпаў ляжаць савойскія перадальпійскія масівы.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Альпы
Катэгорыя:Горы Францыі
Катэгорыя:Горы Італіі
Катэгорыя:Горы Швейцарыі
Спіс аэрапортаў Беларусі

thumb|400px|right

## Грамадскія 
* Аэрапорт Брэст
* Аэрапорт Гомель
* Аэрапорт Гродна
* Аэрапорт Мінск-1
* Нацыянальны аэрапорт Мінск
* Аэрапорт Магілёў
* Аэрапорт Полацк
* Аэрапорт Віцебск

## Вайсковыя 
* Аэрабаза Прыбыткі
* Аэрабаза Лунінец
* Аэрабаза Балбасава
* Аэрабаза Паставы
* Аэрабаза Бараўцы
* Аэрабаза Віцебск

Катэгорыя:Аэрапорты
Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Мяшчэцкае

**Мяшчэ́цкае** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса.

Плошча паверхні возера 0,7 км². Даўжыня возера 2,16 км, найбольшая шырыня 0,53 км. Найбольшая глыбіня дасягае 6,5 м, сярэдняя каля 3,6 м.
Катлавіна возера лопасцевай формы, складанага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй ад 3—4 м на захадзе і паўночным усходзе возера да 6—8 м у астатняй частцы. Схілы спадзістыя, складзеныя з суглінкаў. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя. На поўдні і паўночным усходзе возера берагі зліваюцца са схіламі катлавіны.
Падводная частка катлавіны простай будовы з паступовым павелічэннем глыбіні да сярэдзіны. Мелкаводдзе займае каля 23% плошчы возера. Дно да глыбіні 1,5 м пясчанае, на большых глыбінях высланае гліністым ілам.
Возера эўтрофнае і слабапраточнае. Упадаюць ручаі (у т.л. з возера Якаўскага) і выцякае ручай у раку Дрыса. Надводная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 1,4—2 м на адлегласці 3—26 м ад берага. Падводная расліннасць пашырана да глыбіні 2,8 м.

У возеры водзяцца лешч, акунь, шчупак, плотка, мянтуз, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Мяшчэцкае возера 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Код да Вінчы

: *Код да Вінчы&nbsp;— гэта таксама назва фільма 2006 года з Томам Хэнксам і Адры Тату ў галоўных ролях.*

**«Код да Вінчы»** () — раман, напісаны амерыканскім пісьменнікам і журналістам Дэнам Браўнам, выдадзены ў красавіку 2003 года выдавецтвам «Doubleday Group». «Код да Вінчы» стаў працягам іншага папулярнага рамана Браўна 2000 года *«Анёлы і дэманы»*. Кніга стала міжнародным бестселерам: яна перакладзена на 44 мовы і выдадзена агульным тыражом больш за 81 мільёнаў асобнікаў. «Код да Вінчы» ўзначальвае спіс бестселераў часопіса «Нью-Ёрк Таймс», многія лічаць раман лепшай кнігай дзесяцігоддзя. Раман, напісаны ў жанры інтэлектуальнага дэтэктыўнага трылера, змагла прабудзіць шырокую цікавасць да легенды аб Святым Граалі і месце Марыі Магдаліны ў гісторыі хрысціянства.

## Беларускія пераклады 
* *Браўн, Дэн*. Код да Вінчы // ARCHE № 1-2 (134—135), 2015. — С. 4—380.

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Творы 2003 года
Катэгорыя:Раманы на англійскай мове
Катэгорыя:Дэн Браўн
Д1 (дызель-цягнік)

**Дызель-поезд Д1** (**Д1**) — серыя дызель-цягнікоў, якая будавалася ў 1964—1988 гадах венгерскім заводам Ганц-МАВАГ () у Будапешце, для чыгунак СССР. Агулам пабудавана 605 саставаў.

Пачынаючы з 1964 года, дызель-цягнікі эксплуатавалі на Горкаўскай, Данецкай, Маскоўскай, Львоўскай, Адэска-Кішынёўскай, Кастрычніцкай, Прыбалтыйскай, Паўднёва-Усходняй чыгунках для арганізацыі прыгарадных і мясцовых пасажырскіх зносін на неэлектрыфікаваных і часткова электрыфікаваных участках. У наш час эксплуатуюць на Адэскай, Львоўскай, Данецкай, Малдаўскай і Маскоўскай чыгунках.

## Гісторыя 
Завод Ганц-МАВАГ быў адным з асноўных пастаўшчыкоў дызель-цягнікоў для чыгунак СССР, поруч з Рыжскім вагонабудаўнічым заводам. Першыя венгерскія дызель-цягнікі паступілі ў Савецкі Саюз пасля Вялікай Айчыннай вайны як рэпарацыі. У канцы 1950-х — пачатку 1960-х гадоў Міністэрствам шляхоў зносін СССР быў намечаны курс на пераход ад паравой цягі да электрычнай і цеплавознай, у сувязі з гэтым у 1960 годзе заводу Ганц-МАВАГ, каб замяніць паравую цягу ў прыгарадным руху на участках, не падлягалых бліжэйшымі гадамі электрыфікацыі, дызельнай маторавагоннай, быў заказаны выпуск трохвагонных дызель-цягнікоў серыі Д. У ходзе эксплуатацыі быў выяўлены іх асноўны недахоп — недастатковая пасажыраўмяшчальнасць. У сувязі з гэтым завод Ганц-МАВАГ у 1963 годзе прыступіў да паралельнага выпуску чатырохвагонных дызель-цягнікоў серыі Д1 (дызель-цягнікі № 201—295 таксама мелі знешні індэкс «Д»). Выпуск дызель-цягнікоў Д1 працягваўся да 1988 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1964 годзе
Д1
Д1
Д1
Катэгорыя:Дызель-цягнікі завода Ганц-Маваг
Эрнест Генры Старлінг

**Эрнест Генры Ста́рлінг** (; ,  — , на параходзе ў порце Кінгстан, Ямайка) — англійскі фізіёлаг.

Выпускнік медыцынскага факультэта Лонданскага ўніверсітэта (1886). У 1899—1923 гадах — прафесар Лонданскага ўніверсітэта. Аўтар прац па лімфаўтварэнні, кровазвароце, фізіялогіі кішачніка, функцыі нырак, сакрэцыі падстраўнікавай залозы. У 1902 годзе сумесна з Уільямам Бейлісам адкрыў секрэцін і ўвёў у навуку паняцце «гармон» (1905). Усталяваў шэраг заканамернасцяў у дзейнасці ізаляванага сэрца.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізіёлагі Вялікабрытаніі
Малакаі

thumb|305x305px|Касмічны здымак Малакаі|alt=Касмічны здымак Малакаі
**Малакаі** () — пяты па велічыні востраў Гавайскага архіпелага. Мае даўжыню 61 км і шырыню 16 км. Плошча вострава — 673,4 км². 27-ы па велічыні сярод астравоў ЗША

З захаду аддзелены ад вострава Оаху пралівам Каіві, шырынёй 40 км, з поўдня аддзелены ад вострава Ланаі пралівам Калохі.

Малакаі мае асаблівае месца ў гавайскай культуры і духоўнасці, а таксама лічыцца месцам нараджэння гавайскага танцу *хула*.

## Гісторыя 
З сярэдзіны 19га стагоддзя, Малакаі меў благую славу праз лепразорый на паўвостраве Калаўпапа ў паўночнай частцы вострава. Калаўпапа ізаляваны ад рэшты Малакаі аднымі з найвышэйшых акіянскіх скалаў, і таму стаў зручным месцам выгнання ўсіх асоб, якія мелі найменшае падозранне на праказу. Часта ахвярамі рабіліся нават абсалютна здаровыя жыхары. Малакаі быў вядомы як "месца, адкуль няма звароту", куды людзі дастаўляліся ў клетках без надзеі на лячэнне ці нават простыя санітарныя ўмовы.

У 1873 годзе на паўвостраў з Бельгіі прыбыў Айцец Даміян дэ Войстэр (Damian de Veuster) з мэтай палепшыць умовы жыцця хворых. Ён арганізаваў пабудову лякарні, жылля і царквы. Праз некалькі год да яго далучылася Сястра Марыяна Коўп (Marianne Cope). У 1884 годзе Айцец Даміян захварэў на праказу і праз пяць гадоў памёр ва ўзросце 49 гадоў. Сястра Марыяна пазбегла хваробы і працавала на Калаўпапе да 1918 года. Абодва былі кананізаваныя Папай Бенэдыктам XVI, і дагэтуль з’яўляюцца адзінымі святымі Гаваяў. У другой палове 20га стагоддзя былі вынайдзеныя сродкі супраць праказы, і ўсе пацыенты былі паспяхова вылечаныя. Тым не менш, многія захавалі права застацца і жыць на паўвостраве. З іх на цяперашні час засталіся 18 чалавек. Зараз Калаўпапа мае статус нацыянальнага гістарычнага парку з абмежаваным доступам.

## Эканоміка 
Эканоміка Малакаі грунтуецца ў асноўным на сельскай гаспадарцы: вялізная частка зямель ужываецца пад кукурузу і папайю. Значная частка палёў выкарыстоўваецца міжнароднай кампаніяй Мансанта (*Monsanto*) для выпрабавання генетычна мадыфікаваных культураў.

Развіццё турызму на Малакаі сустрэла моцны супраціў ад мясцовага насельніцтва, з-за рызыкі страты востравам яго ўнікальнай свяшчэннай і некранутай прыроды. З гэтае прычыны за апошнія дзесяцігоддзі некалькі кампаній, што планавалі развіццё вострава ў турыстычным напрамку, былі вымушаныя скасаваць планы і сысці. Зараз востраў мае адзіны гатэль і аэрапорт мясцовага значэння. З акруговым адміністрацыйным цэнтрам на востраве Маўі яго злучае паром.

Малакаі дагэтуль захоўвае найвышэйшы сярод Гавайскіх астравоў узровень беспрацоўя — 12 %.

Катэгорыя:Гавайскія астравы
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Цудоўны часаслоў герцага Берыйскага

**«Цудоўны часаслоў герцага Берыйскага»**, ці *«Раскошны часаслоў герцага Берыйскага»* () — ілюстраваны рукапіс XV стагоддзя. Найбольш праслаўленыя выявы часаслова — цыкл «Поры года» з 12 мініяцюр з выявай пацех знаці або сялянскай працы на фоне сярэдневяковых замкаў.

Быў заказаны герцагам Жанам Берыйскім мініяцюрыстам братам Полю, Жану і Эрману Лімбургам у 1410—1411 гадах і застаўся незавершаным пасля смерці трох мастакоў і іх заказчыка ў 1416 годзе. Рукапіс, верагодна, быў дапоўнены ў каляндарнай частцы ананімным майстрам у 1440—1450-х гадах. Некаторыя гісторыкі мастацтва лічаць, што гэтым мастаком быў Бартэлемі д’Эйк. У 1485—1486 гадах манускрыпт быў дапрацаваны мастаком Жанам Каломбам па заказу Карла I Савойскага, аднак некаторыя лісты яго засталіся незавершанымі. Набыты герцагам Амальскім у 1856 годзе, часаслоў захоўваецца ў яго замку Шанціі (у наш час — Музей Кандэ, інв. № Ms. 65). Разам з памесцем і размешчаным у ім зборам твораў мастацтва часаслоў быў перададзены герцагам французскай дзяржаве; паводле яго завяшчання, манускрыпт, як і іншыя экспанаты, ніколі не павінен пакідаць межаў Шанціі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Увесь часаслоў анлайн
* На афіцыйным сайце Музея Кандэ 
* 
* 

Катэгорыя:Кнігі XV стагоддзя
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы паводле алфавіта
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы Францыі
Катэгорыя:Готыка
Катэгорыя:Кнігі ў музеі Кандэ, Шанціі
Катэгорыя:Сярэдневяковая літаратура ў Францыі
Катэгорыя:Часасловы
Катэгорыя:Астралагічныя кнігі
Энтані Паркер

**Э́нтані Майкл Па́ркер** (; нар. 19 чэрвеня 1975, Нейпервіл, штат Ілінойс) — амерыканскі прафесійны баскетбаліст, які выступаў у Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі, а таксама ў чэмпіянатах Італіі і Ізраіля.

Пасля заканчэння навучання ва ўніверсітэце Брэдлі Паркер быў выбраны на драфце НБА 1997 года. Пасля таго як правёў некалькі сезонаў у НБА ён пераехаў у Еўропу, дзе пяць сезонаў гуляў у Ізраільскай суперлізе за клуб «Макабі Тэль-Авіў» і адзін сезон у італьянскай Серыі А за «Латаматыку». Выступаючы за «Макабі», ён пяць разоў станавіўся чэмпіёнам Ізраіля, пяць разоў заваёўваў Кубак Ізраіля, а таксама выйграў тры Еўрапейскіх тытула (2 Еўраліга УЛЕБ і адзін Супраліга ФІБА) і два разы запар выбіраўся самым каштоўным іграком Еўралігі. У 2006 годзе Паркер вярнуўся ў НБА, дзе гуляў на пазіцыі атакавалага абаронцы клуба «Таронта Рэптарс». З прыходам Паркера ў каманду, «Рэптарс» упершыню ў сваёй гісторыі заваявалі тытул чэмпіёна дывізіёна, упершыню за апошнія пяць гадоў выйшлі ў плэй-оф і ўсталявалі рэкорд клуба па колькасці перамог у сезоне. Канец сваёй кар’еры ён правёў у «Кліўленд Кавальерс», і 27 чэрвеня 2012 года Энтані Паркер абвясціў пра завяршэнне ігравой кар’еры.

## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце NBA
* Профіль на афіцыйным сайце Еўралігі

Катэгорыя:Баскетбалісты НБА
Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Катэгорыя:Ігракі «Кліўленд Кавальерс»
Катэгорыя:Ігракі «Арланда Мэджык»
Катэгорыя:Ігракі «Таронта Рэптарс»
Катэгорыя:Ігракі «Філадэльфія Севенці Сіксерс»
Катэгорыя:Ігракі «Макабі» Тэль-Авіў
Старое

**Старо́е во́зера** — возера ў Беларусі, у Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці. У басейне ракі Сож, за 9 км на поўдзень ад горада Чачэрск, каля вёскі Старыя Малынічы.

Плошча паверхні возера 0,63 км². Даўжыня 1,1 (1,07) км, найбольшая шырыня 0,8 км. Даўжыня берагавой лініі 3,05 (3,25) км. Найбольшая глыбіня 4 (7,5) м, , сярэдняя — 2,58 м. Плошча вадазбору 18,8 км². Морфометрические параметры озер Гомельской области Аб’ём вады ў возеры складае 1,63 млн м³. Схілы катлавіны вышынёй 14—15 м (на паўночным усходзе і паўднёвым захадзе да 3 м), разараныя. Берагі высокія (да 1 м), пад хмызняком. На паўночным усходзе і паўднёвым захадзе пойма, парэзаная сеткай меліярацыйных каналаў. Дно выслана сапрапелем, каля берагоў пясчанае. На захадзе выцякае меліярацыйны канал у возера Асіннае (старарэчча Сожа).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-110. Складзена па вынікам здымкі 1956 года., абноўленым ў 1974 годзе. Выданне 1977 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сажа
Старое Высокае (Ельскі раён)

**Старо́е Высо́кае** (, ) — аграгарадок у Беларусі, цэнтр сельсавета ў Ельскім раёне Гомельскай вобласці. Насельніцтва 333 чал. (2004).

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 27 км на захад ад горада Ельск і чыгуначнай станцыі Ельск (лінія Калінкавічы — Оўруч), за 204 км ад Гомеля. Аўтамабільная дарога звязвае вёску з Ельскам. Каля вёскі праходзяць меліярацыйныя каналы.

## Гісторыя 
Упершыню вёска Высокае Мазырскага павета Мінскага ваяводства згадваецца ў пачатку XVIII ст. У сярэдзіне XVIII ст. яна падзялілася на дзве вёскі — Старое і Новае Высокае.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Старое Высокае апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Мазырскім павеце Мінскай губерні. Паводле вынікаў перапісу 1897 года тут дзейнічала царква, працавала крама; вёска ўваходзіла ў склад Скараднянскай воласці. У 1905 годзе тут адкрылася школа. У 1908 годзе вёска ўваходзіла ў склад Каролінскай воласці.

## Насельніцтва 
* **XVIII стагоддзе**: 1795 год — 16 двароў, 112 жыхароў
* **XIX стагоддзе**: 1897 год — 31 двор, 248 жыхароў (паводле перапісу)
* **XX стагоддзе**: 1908 год — 57 двароў, 311 жыхароў; 1940 год — 62 двары, 197 жыхароў; 1959 год — 178 жыхароў (паводле перапісу)
* **XXI стагоддзе**: 2001 год — 427 жыхароў, 161 двор; 2004 год — 124 гаспадаркі, 333 жыхары

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты М-35-10. Выданне 1989 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

Катэгорыя:Старавысокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ельскага раёна
Старое Высокае

**Старое Высокае** — тапонім:

## Беларусь 
* Старое Высокае — аграгарадок, Старавысокаўскі сельсавет, Ельскі раён, Гомельская вобласць.
* Старое Высокае — вёска, Каменналаўскі сельсавет, Шклоўскі раён, Магілёўская вобласць.

## Расія 
* Старое Высокае — вёска, Кадомскі раён, Разанская вобласць.
Шэрлак (тэлесерыял)

**«Шэрлак»** () — брытанскі тэлесерыял кампаніі , зняты для . Сюжэт заснаваны на творах сэра Артура Конан Дойла пра дэтэктыва Шэрлака Холмса, аднак дзеянне адбываецца ў нашы дні. У 2009 годзе быў замоўлены непаказаны пілотны эпізод, а ў ліпені і жніўні 2010 года на тэлеканалах BBC One і BBC HD былі паказаны тры дзевяностахвілінных эпізоды першага сезона. Трохсерыйны другі сезон быў паказаны ў студзені 2012 года, а трэці запланаваны на 2013 год.

Аўтарамі серыяла з’яўляюцца Марк Гэтыс і Стывен Мофат, вядомыя працай над тэлесерыяламі «Доктар Хто» і «Джэкіл», а галоўныя ролі Шэрлака Холмса і доктара Джона Ватсана выконваюць Бенедыкт Камбербэтч і Марцін Фрымен адпаведна. Здымкі праходзяць пераважна ў Лондане і Кардыфе. Праект атрымаў станоўчыя водгукі на працягу абодвух сезонаў і быў намінаваны на некалькі ўзнагарод. У 2011 годзе «Шэрлак» стаў уладальнікам тэлевізійнай прэміі BAFTA у катэгорыі «Лепшы драматычны серыял».

## Спасылкі 
* «Шэрлак» на сайце *BBC One*
* 
* «Шэрлак» (сезон 1)  на сайце *Hartswood Films*
* «Шэрлак» (сезон 2)  на сайце *Hartswood Films*

;Сайты персанажаў серыяла
* Сайт Шэрлака Холмса «Тэорыя дэдукцыі» 
* Блог Джона Ватсана
* Блог Молі Хупер
* Сайт Коні Прынс

Катэгорыя:Крымінальныя тэлесерыялы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2010 года
Катэгорыя:Тэлесерыялы тэлеканала BBC
Катэгорыя:Фільмы пра Шэрлака Холмса
Берасцянка

**Берасцянка**, таксама **зябок** (*Fringilla coelebs*) — пеўчая птушка сямейства ўюрковых.

## Апісанне 
Памерам з вераб’я. Даўжыня цела 14-16 см, размах крылаў 24,5-28,5 см. Выразны палавы дымарфізм. Афарбоўка апярэння ў самца яркая (асабліва ўвесну): галава сінявата-шэрая, спіна карычняватая з зялёным адценнем, валлё і грудзі буравата-чырвоныя, на крылах вялікія белыя плямы; афарбоўка самкі больш цьмяная.

## Пашырэнне 
Распаўсюджаны ў Еўропе, Заходняй Азіі і Паўночнай Афрыцы; рассяляецца на Усходзе.
Адна з самых шматлікіх птушак Беларусі. Інтрадуцыраваны ў Новай Зеландыі і паблізу г. Капстад (Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка).

Жыве пераважна ў лясах і парках, часта каля жытла чалавека. Насяляе ўсе тыпы дрэвастояў, бары, мяшаныя і лісцевыя лясы (пераважна больш рэдкія і часцей за ўсё на іх ускрайках), у тым ліку лесапалосы, прыгарадныя лесапаркі, паркі і сады. У Татрах даходзіць да пояса горнай сасны (1600 м), на Каўказе — да 2200—2500 м.

Паўднёвыя і заходнія папуляцыі аселыя, паўночныя — пералётныя. Месца зімовак: часткова ў межах гнездавога арэала, а таксама ў Вялікабрытаніі, Паўднёвай Еўропе, Паўночнай Афрыцы, на Блізкім Усходзе, у іраку, на паўднёвым ўзбярэжжы Каспійскага мора, у Закаўказзі, паўднёвым Казахстане, Сярэдняй Азіі.

## Асаблівасці біялогіі 
Гнёзды будуе на дрэвах, маскіруючы іх мохам і лішайнікамі. Часам гняздуе два разы на лета. У кладцы 3-6 блакітнаватыя з крапінкамі яек. Сілкуецца насеннем і зялёнымі часткамі раслін, летам таксама насякомымі і іншымі беспазваночнымі, якімі выкормлівае і птушанят.

Берасцянкі прылятаюць ў першых чыслах красавіка. Гнездаванне і кладку пачынаюць у пачатку траўня. Вылет маладых птушак — у чэрвені. Берасцянкі могуць рабіць дзве кладкі за сезон. Другі вывадак — з чэрвеня па жнівень. Адлёт — з верасня да сярэдзіны кастрычніка. Частка птушак зімуе ў Цэнтральнай Еўропе, астатнія ляцяць у Міжземнамор’е. Узімку можа назірацца на Каўказе, у перадгорных лясах.

## Падвіды 
* *F. c. coelebs* — ад Заходняй Еўропы (акрамя Ірландыі і Вялікабрытаніі на ўсход да ніжняй Ангары);
* *F. c. solomkoi* — Балканы, Крым, Каўказ;
* *F. c. schiebeli* — Крыт;
* *F. c. gengleri* — Ірландыя і Брытанскія астравы;
* *F. c. sarda* — Сардзінія;
* *F. c. alexandrovi* — паўночны Іран, паўднёвы Каўказ;
* *F. c. transcaspica* — Малая Азія;
* *F. c. africana* — Марока і паўднёва-заходні Туніс;
* *F. c. spodiogenys* — усходні і цэнтральны Туніс;
* *F. c. canarensis* (сін. *F. c. tintillon*) — Канарскія астравы (Гамера, Гранд-Канарыя, Тэнерыфа);
* *F. c. palmae* — Канарскія астравы (Ла Пальма);
* *F. c. ombriosa* — Канарскія астравы (Хіяра);
* *F. c. maderensis* — Мадэйра;
* *F. c. moreletti* — Азорскія астравы.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Уюрковыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
BBC One

**BBC One** — галоўны тэлеканал брытанскай тэлерадыёкампаніі Бі-бі-сі, які пачаў сваё вяшчанне 2 лістапада 1936 года пад назвай *BBC Television Service*. Тэлеканал мае гадавы бюджэт у 1,2 мільярда фунтаў стэрлінгаў. Як і ў іншых тэле- і радыёканалаў BBC, фінансаванне адбываецца за кошт , таму кругласутачная трансляцыя не перарываецца на рэкламныя блокі.

*BBC One* з’яўляецца самым папулярным тэлеканалам, які глядзяць больш за 20 % усіх тэлегледачоў Вялікабрытаніі.

## Гл. таксама 
* BBC World News

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:BBC
Катэгорыя:Тэлеканалы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе
Старое Прыбужжа (вёска)

**Старо́е Прыбу́жжа** (, ) — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 4 кіламетры на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Дрыбін, за 65 кіламетраў ад Магілёва, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Цёмны Лес, каля ракі Проня, за 1 км ад аўтамабільнай дарогі  Магілёў — Дрыбін.

## Гісторыя 
Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 372 чалавекі ў 87 дварах. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў кастрычніку 1943 года гітлераўцамі было спалена 87 двароў, забіта 17 чалавек.

## Літаратура 
* 
* {кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=13|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}
* Ліст карты N-36-63. Выданне 1982 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міхееўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дрыбінскага раёна
Старое Прыбужжа

Назву **Старо́е Прыбу́жжа** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць:
** Старое Прыбужжа — вёска ў Дрыбінскім раёне
** Старое Прыбужжа — пасёлак у Дрыбінскім раёне
Старое Лядна

**Старо́е Ля́дна** (, ) — аграгарадок у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Лепельскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 10 кіламетраў на поўнач ад горада Лепель і чыгуначнай станцыі Лепель, за 105 кіламетраў ад Віцебска, каля возера Лядна, на аўтамабільнай дарозе .

## Насельніцтва 
* 348 жыхароў, 129 двароў (2001)

## Інфраструктура 
* Мукамольна-крупяное прадпрыемства
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-46. Выданне 1980 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лепельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёна
Спіс футбольных стадыёнаў Беларусі

Ніжэй прыведзены спіс футбольных стадыёнаў каманд чэмпіянату Беларусі, умяшчальнасць якіх складае больш 4 000 месцаў. Стадыёны ўпарадкаваны па колькасці месцаў для гледачоў.

## Крыніцы 

Футбольныя стадыёны
Лясны свірстун

**Лясны свірстун**, **конік лясны** (*Anthus trivialis*) — від птушак з сямейства сітаўкавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела да 16 см, размах крылаў 25-27 см; драбнейшы і зграбнейшы за вераб’я. Верх буравата-шэры, з чарнява-бурымі стракацінамі. Ніз светла-вохрысты. На грудзях і баках цёмныя стракаціны, крайнія рулявыя белыя. Ногі цялесна-ружовыя; кіпцюр задняга пальца кароткі.

Вельмі характэрныя токавы палёт і спевы.

## Пашырэнне 
Арэал: Еўропа (акрамя Ісландыі, паўднёвай часткі Пірэнейскага паўвострава, астравоў Міжземнага мора і крайняй паўночна-ўсходняй часткі), паўночная частка Малой Азіі, Каўказ, Заходняя і Цэнтральная Азія да Байкала і вярхоўяў Калымы, на подні — да паўночнай часткі Ірана і паўночна-заходніх адгор’яў Гімалаяў.

Пералётны. Месца зімовак: Крыт і астравы Эгейскага мора, Малая Азія, поўдзень Ірана, Блізкі Усход, узбярэжжа Персідскага заліва, верагодна, поўнач Ірана, Індыя, Паўночная і Трапічная Афрыка (ад берагоў Гвінеі да Эфіопіі на ўсход і да Трансвааля і Наталя на поўдні).

Насяляе рэдкія і добра асветленыя сухія тыпы дрэвастояў (часцей хвойныя лясы, чым лісцевыя, асабліва іх ускрайкі і паляны), сухія адкрытыя мясціны з групамі дрэў і кустоў, лесапалосы, высокія жывыя агароджы, бярэзнікі, маладыя ельнікі (да 1 м) і нават (на поўначы) спелыя бары са слаба развітым подсцілам. У гарах даходзіць да верхняй мяжы лясоў: у Татрах (сярод горнай сасны) — да 1600 м, у Альпах — 2300 м, у Азербайджане — 2500 м. У час пералётаў можа сустракацца на бязлесных месцах. На Беларусі шматлікі на гнездаванні пералётны і транзітна мігрыруючы від.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ладзіць на зямлі ў ямцы на плоскім месцы або невялікім пагорку, пад прыкрыццем травяністай расліннасці ці без заслоны, шчыльнае, краі гнязда роўныя з зямлёй. Вузкі знешні слой і высцілка з лістоў сухой травы, каранёў і радзей валосся. Дыяметр 9-12 см.

Яйкі 4-6 (часам 2-8) звычайна асіметрычныя, з вострым вузейшым канцом. Афарбоўка вельмі зменлівая. Часцей за ўсё: светла-шэра-карычневыя з дробнымі і густымі шэра-карычневымі або чорна-карычневымі плямкамі; шэра-блакітныя са светла- або цёмна-шэрымі плямкамі; ружова-карычневыя са светлымі або цёмнымі карычнева-вішнёвымі плямкамі; аліўкава-шэрыя са светла- і цёмна-шэрымі. Плямкі глыбокія і паверхневыя аднаго і таго ж колеру і адрозніваюцца толькі інтэнсіўнасцю афарбоўкі (паверхневыя звычайна цямнейшыя). Яны могуць канцэнтравацца на шырэйшым канцы. Можна таксама сустрэць яйкі без плям і мазкоў — блакітныя або цёмна-карычневыя. Памеры: 20,5 х 15,5 мм.

## Падвіды 
* *A. t. trivialis* — Еўропа, Малая Азія, поўнач Індыі;
* *A. t. haringtoni* — Цэнтральная і Усходняя Азія, Гімалаі;
* *A. t. schluteri* — Гімалаі.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Сітаўкавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Бельгійскі рабочы конь

**Бельгійскі рабочы конь** (, ) — парода коней-цяжкавозаў, шырока распаўсюджаная ў еўрапейскіх і амерыканскіх краінах.

Выведзена шляхам сістэматычнага адбору і падбору мясцовых бельгійскіх коней. Да канца XIX ст. у Бельгіі адрознівалі фламандскую, брабанцкую і ардэнскую пароды. Пазней яны былі аб’яднаны ў адну. У ЗША была завезена ў 1880-х гг.

Бельгійскі рабочы конь буйны, масіўны і камлюкаваты. Масць рудая або дарашаватая. У нашы дні таксама сустракаюцца з шэрым колерам. Вышыня да карку — 160—167 см, абхоп грудзей — 200—220 см, абхоп пясткі — 23—26 см, даўжыня тулава — 170—177 см.

Самы вялікі ў свеце конь належыць да гэтай пароды. Конь па мянушцы Радар важыць 1088 кг, а яго рост — 183 см.

## Спасылкі 
* Бельгійскі цяжкавоз на egida.by
* Жывёлы-гіганты 
* Бельгійскі рабочы конь у ЗША
* Бельгійскі рабочы конь у Канадзе

Катэгорыя:Пароды коней
Хвар (горад)

**Хвар** (харв. *Hvar*) — горад на поўдні Харватыі, адміністрацыйны цэнтр вострава Хвар. Насельніцтва — 4 138 чал. (2001 г.).

Хвар знаходзіцца на беразе невялікай бухты ў атачэнні гор. Быў заснаваны ў 384 г. да н. э. старажытнымі грэкамі. У розны час належаў рымлянам, візантыйцам, венецыянцам і інш. У спадчыну ад доўгай гісторыі застаўся стары горад, пабудаваны ў стылях рэнесанс і барока, і 5 умацаванняў, заснаваных венецыянцамі і аўстрыйцамі. Галоўная галіна эканомікі — турызм. Клімат Хвара вельмі прыдатны для хворых на сухоты.

## Спасылкі
*Афіцыйны сайт
*Турызм

Катэгорыя:Гарады Харватыі
Уйгурская мова

**Уйгурская мова**, ці **новауйгурская мова** (саманазва: ئۇيغۇرچە, Уйғурчә, Uyghurche) — цюркская мова, родная мова уйгураў, распаўсюджаная ў Цэнтральнай Азіі.

Сучасная уйгурская мова сфарміравалася ў першай палавіне XX стагоддзя на аснове сярэдневяковай пісьмовай чагатайскай мовы і мясцовых цюркскіх гутарковых моў паўночна-заходняй часткі сучаснага Кітая (турфанскай, кашгарскай, ілійскай і інш.). Не з’яўляецца прамым нашчадкам старажытна-уйгурскай мовы.

Мае афіцыйны статус у Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёне КНР.

Падзяляецца на 3 буйныя дыялекты. Большасць уйгураў карыстаюцца алфавітам на арабскай графічнай аснове. Уйгуры ў былых рэспубліках СССР — на аснове лацініцы і кірыліцы.

## Літаратура 
* Уйгурская мова //  С. 190.

## Спасылкі 
* Изучаем уйгурский язык
* Uyghurche Xenzuche Lughet
* [Аўдыё-выявы да двух англамоўных падручнікаў уйгурскай мовы на сайце ўніверсітэта Індыяны (у фармаце mp3(https://be.wikipedia.org/wiki/mp3))] 


Катэгорыя:Цюркскія мовы
Катэгорыя:Мовы Кітая
Катэгорыя:Уйгуры
Спіс гербаў Беларусі

## ВКЛ
## Рэч Паспалітая
## БНР
## БССР
## Рэспубліка Беларусь
## Гл. таксама 
* Гербы гарадоў Беларусі

## Спасылкі 
* [Герб(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B1)ы гарадоў Мінскай вобласці]

Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Катэгорыя:Гербы Беларусі
Спіс футбольных клубаў Беларусі

Ніжэй прыведзены спіс футбольных клубаў усіх ліг чэмпіянату Беларусі па футболе. __NOTOC__

## Вышэйшая ліга 
* БАТЭ
* Белшына
* Віцебск
* Гарадзея
* Дынама Брэст
* Дынама Мінск
* Іслач
* Мінск
* Нёман
* Рух Брэст
* Славія Мазыр
* Слуцк
* Смалявічы
* Тарпеда-БелАЗ
* Шахцёр Салігорск
* Энергетык-БДУ

## Першая ліга 
* Арсенал Дзяржынск
* Ашмяны-БДУФК
* Гомель
* Граніт
* Крумкачы
* Лакаматыў Гомель
* Ліда
* Нафтан
* Орша
* Слонім
* Смаргонь
* Спадарожнік
* Хваля
* Хімік

## Другая ліга 
### Група А 
* Астравец
* Баранавічы
* БДУ
* Дынама-Брэст-1960
* Івацэвічы
* Кронан
* Маладзечна
* Меліяратар
* Першы Рэгіён
* Стэнлес
* Чайка

### Група Б 
* Асіповічы
* Вікторыя Мар’іна Горка
* Горкі
* Дняпро Магілёў
* Дняпро Рагачоў
* Жлобін
* Паперпрам
* Полацк
* СМІаўтатранс
* Шахцёр Петрыкаў
* Энергетык-БДАТУ


Футбольныя клубы