Клімат Гродна

, Гродна]]
Горад Гродна размешчаны ў заходняй частцы Беларусі. Геаграфічныя каардынаты горада такія: 53°40′00″ паўночнай шыраты 23°49′00″ усходняй даўгаты.

У цэлым **клімат Гродна** ўмерана кантынентальны з мяккай зімой і цёплым летам. Тэмпература паветра залежыць перш за ўсё ад паступлення сонечнай радыяцыі, якая, у сваю чаргу, вызначаецца вуглом падзення сонечных промняў.

Сумарная працягласць сонечнага ззяння за год складае 1707 гадзін. На працягу года найбольшая працягласць сонечнага ззяння назіраецца ў чэрвені і ліпені (па 260 гадз.), найменшая (34 гадз.) — у снежні і студзені.

Сярэднегадавая тэмпература паветра ў Гродна складае +7,1 °C, найболей высокая — у ліпені: +18,1 °C, найбольш нізкая — у студзені: −3,4 °C.

## Агульная характарыстыка 
### Тэмпература паветра 
Найбольш нізкая сярэднемесячная тэмпература паветра ў студзені: −15,6 °C, зафіксавана ў 1987 годзе, найбольш высокая: +1,9 °C — у 2020 годзе. Найбольш нізкая сярэднемесячная тэмпература ў ліпені: +14,1 °C, зафіксавана ў 1979 годзе, найбольш высокая: +22,0 °C — у 2010 годзе.

Найбольш холадна ў Гродне, як правіла, 31 студзеня — 6 лютага. Самая высокая тэмпература паветра характэрна для перыяду 22 ліпеня — 2 жніўня.

Абсалютны мінімум тэмпературы паветра: −36,3 °C, зафіксаваны 1 лютага 1970 года, абсалютны максімум: +36,2 °C — 29 жніўня 1992 года.

Па назіраннях 1981—2010 гадоў самым халодцым месяцам года ў Гродне з’яўляецца студзень (яго сярэдняя тэмпература складае −3,4 °C), практычна такі ж халодны месяц люты (з сярэдняй тэмпературай −3,1 °C). Самы цёплы месяц — ліпень (сярэдняя тэмпература +18,1 °C).

Першы прымаразак адзначаецца на пачатку трэцяй дэкады кастрычніка (самы ранні быў 29 жніўня 1966 года), першы мароз ніжэй −5 °C адзначаецца ў сярэднім у сярэдзіне — канцы лістапада (самы ранні быў 1 кастрычніка 1976 года), першы мароз ніжэй −10 °C адзначаецца ў пачатку — сярэдзіне снежня (самы ранні быў 31 кастрычніка 1956 года), першы мароз ніжэй −15 °C адзначаецц ў сярэднім у пачатку — сярэдзіне студзеня (самы ранні быў 3 лістапада 1979 года), маразы ніжэй −20 °C здараюцца не кожны год, адзначаецца ў сярэдзіне студзеня (самы ранні і позні былі 1 снежня 1980 года і 23 сакавіка 1980 гадоў адпаведна), апошні мароз ніжэй −15 °C адзначаецца ў пачатку — сярэдзіне лютага (самы позні быў 29 сакавіка 1952 года), апошні мароз ніжэй −10 °C адзначаецца ў сярэдзіне — канцы лютага (самы позні быў 30 сакавіка 1952 года), апошні мароз ніжэй −5 °C адзначаецца ў пачатку сакавіка (самы позні быў 4 траўня 1965 года), апошні прымаразак адзначаецца ў канцы красавіка — пачатку траўня (самы позні быў 11 чэрвеня 1982 года), апошняе паніжэнне тэмпературы праз +5 °C адзначаецца ў канцы траўня. Летам магчымыя падзенні тэмпературы ніжэй +10 °C, асабліва ў чэрвені, калі паветра яшчэ недастаткова прагрэлася, у ліпені і жніўні тэмпература радзей апускаецца ніжэй +10 °C, але ўсё ж можа здарыцца подобнага роду анамалія. Першае паніжэнне тэмпературы праз адзнаку ў +5 °C адзначаецца ў канцы верасня.

Апошняе перавышэнне тэмпературы праз адзнаку ў +25 °C адзначаецца ў пачатку — сярэдзіне верасня (самае позняе было 5 кастрычніка 1966 года), Апошняе перавышэнне +20 °C адзначаецца ў канцы верасня — пачатку кастрычніка (самае позняе было 23 кастрычніка 1989 года), Апошняе перавышэнне тэмпературы +15 °C адзначаецца ў сярэдзіне — канцы кастрычніка (самае позняе было 17 лістапада 2002 года), Апошняе перавышэнне тэмпературы +10 °C адзначаецца ў канцы кастрычніка — пачатку лістапада, Апошняе перавышэнне тэмпературы +5 °C адзначаецца ў канцы лістапада-пачатку снежня. Далей надыходзіць метэаралагічная зіма, на працягу якой не выключаны адлігі да +15 °C (але не вышэй). Першае перавышэнне тэмпературы +5 °C адзначаецца ў канцы студзеня — пачатку лютага, +10 °C — у пачатку сакавіка, +15 °C — у канцы сакавіка — пачатку красавіка (самае ранняе было 24 лютага 1990 года), +20 °C — у сярэдзіне — канцы красавіка (самае ранняе было 19 сакавіка 1990 года), +25 °C — у сярэдзіне траўня (самае ранняе было 21 красавіка 1962 года), і +30 °C-у пачатку ліпеня (самае ранняе было 16 мая 1983 года). Адзнака ў + 35 °C перавышаецца не кожны год і вельмі рэдка (самае ранняе і позняе было 11 ліпеня 1959 і 29 жніўня 1992 года), Апошняе перавышэнне адзнакі ў + 30 °C прыпадае на сярэдзіну-канец жніўня (самае позняе было 14 верасня 1947 года).

### Ападкі 
Сярэднегадавая сума ападкаў у Гродне — каля 552 мм вільготнасць паветра ў Гродне часцяком высокая. У сярэднім за год складае каля 80 %, летам — каля 74 %, а зімой — 87-89 %. У асобныя перыяды паветра бывае вельмі сухім.

### Навальніцы 
## Агульная клімата-феналагічная характарыстыка месяцаў года 
**Студзень** — слаба-марозны (часам умерана-марозны) месяц з сярэднямесячнай тэмпературай каля −4..-3 °C. Ападкі выпадаюць у асноўным у выглядзе снегу, часам — у выглядзе дажджу. Снежны полаг пастаянны, светлавы дзень працягваецца 7,5-9 гадзін, вегетацыя адсутнічае.

**Люты** — слаба-марозны (часам умерана-марозны) месяц з сярэднямесячнай тэмпературай каля −4..-2 °C. Ападкі выпадаюць у асноўным у выглядзе снегу, радзей — у выглядзе дажджу. Снежны полаг пастаянны, у апошніх чыслах месяца яго вышыня пачынае змяншацца, светлавы дзень павялічваецца да 9-10,7 гадзін, вегетацыя адсутнічае.

**Сакавік** — прахладны месяц з сярэднямесячнай тэмпературай каля 0..+2 °C. Ападкі выпадаюць у выглядзе дажджу, радзей — выглядзе снегу. Пастаянны снежны полаг растае ў першай палове месяца, у асобных месцах захоўваецца да трэцяй дэкады, але магчыма утварэнне часовага. Светлавы дзень павялічваецца да канца месяца да 13 гадзін, у апошняй дэкадзе месяца пачынаецца вегетацыя і абуджэнне жывой прыроды, у больш халодныя гады яна пачынаецца ў першай дэкадзе красавіка.

**Красавік** — прахладны месяц са сярэднямесячнай тэмпературай каля +6..+8 °C. Ападкі выпадаюць у асноўным у выглядзе дажджу, у першай палове месяца не выключаны і снег. Снег бывае рэдка. Светлавы дзень значны, 13-15 гадзін, актывізуюцца вегетацыя і працэсы ў жывой прыродзе.

**Май** — цёплы (часам умерана-спякотны) месяц з сярэднямесячнай тэмпературай каля + 12..+14 °C. Ападкі выпадаюць у выглядзе дажджу і граду. Снежнае покрыва адсутнічае. Светлавы дзень доўгі, 15-16,7 гадзін, вегетацыя і працэсы ў жывой прыродзе актыўныя.

**Чэрвень** — умерана-спякотны месяц з сярэднямесячнай тэмпературай каля + 15..+17 °C. Ападкі выпадаюць у выглядзе дажджу і граду. Снежны полаг адсутнічае, светлавы дзень доўгі, 21 чысла-17 гадзін 4 хвіліны, вегетацыя і працэсы ў жывой прыродзе актыўныя.

**Ліпень** — умерана-спякотны (часам спякотны) месяц з сярэднямесячнай тэмпературай каля +17..+19 °C (з пачатку XXI стагоддзя сярэднямесячная тэмпература ліпеня 8 разоў перавышала +20 °C). Ападкі выпадаюць у выглядзе дажджу і граду. Снежнае покрыва адсутнічае, светлавы дзень доўгі — 17-15,7 гадзін, вегетацыя і працэсы ў жывой прыродзе актыўныя.

**Жнівень** — умерана-спякотны (часам спякотны) месяц са сярэднямесячнай тэмпературай каля +16..+18 °C. Ападкі выпадаюць у выглядзе дажджу і граду. Снежнае покрыва адсутнічае, светлавы дзень скарачаецца з 15,7 да 13,7 гадзін да канца месяца, вегетацыя і працэсы ў жывой прыродзе актыўныя.

**Верасень** — цёплы месяц з сярэднямесячнай тэмпературай каля +11..+13 °C. Ападкі выпадаюць у выглядзе дажджу. Снежнае покрыва адсутнічае. Светлавы дзень скарачаецца з 13,7 да 11,7 гадзін да канца месяца, вегетацыя і працэсы ў жывой прыродзе запавольваюцца, але не спыняюцца.

**Кастрычнік** — прахладны месяц са сярэднямесячнай тэмпературай каля +6..+8 °C. Ападкі выпадаюць у асноўным у выглядзе дажджу, рэдка магчымы снег. Снежнае покрыва, як правіла адсутнічае, вельмі рэдка бывае часовае, напрыклад, у 2012 годзе. Светлавы дзень кароткі, ад 11,6 да 9,5 гадзін, вегетацыя практычна адсутнічае, працэсы ў жывой прыродзе запавольваюцца.

**Лістапад** — прахладны месяц са сярэднямесячнай тэмпературай каля +1..+3 °C. Ападкі выпадаюць у асноўным выглядзе дажджу, радзей у выглядзе снегу. Снежнае покрыва адсутнічае (у апошнія гады-часовы або адсутнічае). Светлавы дзень кароткі, ад 9,5 да 8 гадзін, у першай дэкадзе вегетацыя спыняецца, жывая прырода ўпадае ў зімовы анабіёз.

**Снежань** — слаба-марозны (часта — прахладны) месяц са сярэднямесячнай тэмпературай каля −1..-3 °C (з пачатку XXI стагоддзя сярэдняя тэмпература месяца перавышала 0 °C 10 разоў з 19-ці). Ападкі выпадаюць у асноўным у выглядзе снегу, але часта магчымы і дождж. Снежны полаг часовы або адсутнічае, радзей бывае пастаянны, светлавы дзень кароткі, ад 8 да 7 гадзін 26 хвілін да канца месяца, вегетацыя адсутнічае.

Такім чынам, класічным міжсезоннем (вясной і восенню адпаведна) фактычна з’яўляюцца сакавік, красавік, травень, верасень, кастрычнік і лістапад. Астатнія месяцы па кліматычных прыкметах можна аднесці да лета (чэрвень-жнівень), альбо да зімы (снежань—люты).

## Сезоны 
## Зіма 
Кліматычная працягласць зімы ў Гродне складае 106 дзён, але ў апошнія гады яна паменшылася да 50-90 дзён. Зіма працяглая, але адносна цёплая.
Па шматгадовых назіраннях ўстойлівае сярэднясутачныя зніжэнне тэмпературы ніжэй 0 °C пачынаецца 27 лістапада, а падвышэнне — 12 сакавіка. Аднак, улічваючы тэндэнцыю змены клімату, Тыповасць такой кліматычнай зімы становіцца радзей.
Ўстойлівы снежны полаг усталёўваецца ў снежні. Снег ляжыць у сярэднім 90-95 дзён, але ўлічваючы частыя і працяглыя адлігі апошніх гадоў, калі снежны полаг цалкам сыходзіць, такія дні паступова скарачаюцца. Адлігі выклікаюць і такія небяспечныя з’явы, як галалёд з прычыны пераахаладжэння дажджу і ледзянога дажджу. Гэтыя з’явы досыць рэдкія і часцей адбываецца галалёдзіца. Значнае паніжэнне тэмпературы зімой тлумачыцца, у першую чаргу прыходам халоднага паветра з поўначы і ўсходу. Гэта неаднаразова выклікала так званыя суровыя зімы, калі слупок тэрмометра апускаецца ніжэй −30 °C.

### Снежань 
Снежань — кліматычна першы і самы цеплы зімовы месяц. У адрозненні ад іншых зімовых месяцаў, тыповы снежань выразна характэрны пахмурным надвор’ем з-за высокай цыкланічнай актыўнасці. У апошнія гады, сярэдняя тэмпература снежня часта бывае плюсавай. Так, у 21 стагоддзі 10 раз з 19 сярэдняя тэмпература месяца была станоўчай. З улікам усіх фактараў, гэта — самы цёмны месяц у годзе, і менавіта ў ім адбываецца зімовае сонцастаянне. Яго сярэдняя тэмпература — −2,2 °C, сярэдняя колькасць ападкаў — 41 мм. Зіма пачынаецца пасля стабільнага пераходу сярэднясутачнай тэмпературы паветра ніжэй 0 °C. Звычайна гэта адбываецца ў трэцяй дэкадзе лістапада, а сярэдні максімум пераходзіць праз 0 °C у сярэдзіне снежня. Але ў некаторыя гады зіма можа прыйсці і ў лістападзе. Самы халодны снежань быў у 1969 годзе, яго сярэдняя тэмпература склала −10,1 °C. Самы цёплы снежань назіраўся ў 2006 годзе, яго сярэдняя тэмпература склала +3,4 °C. Абсалютны максімум тэмпературы ў снежні быў адзначаны 5 снежня 1961 года. Тады тэмпература паветра паднялася да +12,7 °C. Абсалютны мінімум тэмпературы зарэгістраваны 31 снежня 1969 года, які склаў −31,6 °C. Самы сухі снежань быў адзначаны ў 1927 годзе, выпала 3 мм ападкаў, самы вільготны снежань быў у 1910 годзе, выпала 100 мм ападкаў.

### Студзень 
Студзень, як правіла, самы халодны месяц у годзе. Яго сярэдняя тэмпература складае −3,4 °C, сярэдняя колькасць ападкаў — 34 мм. Маразы ніжэй −25 °C здараюцца даволі рэдка (не кожны год) і ў асноўным у студзені (хоць могуць быць і са снежня па сакавік). Самым халодным студзенем за ўсю гісторыю назіранняў быў студзень 1987 года з сярэдняй тэмпературай −15,6 °C. А самым цёплым студзенем быў студзень 2020 года, яго сярэдняя тэмпература была +1,9 °C. 30 і 31 студзеня 1970 года зарэгістраваны абсалютны мінімум тэмпературы студзеня — −33,7 °C. Абсалютны максімум тэмпературы ў студзені — +11,8 °C — адзначаны 10 студзеня 2007 года. Самым сухім студзенем у гісторыі горада быў студзень 1932 года, выпала ўсяго 6 мм ападкаў. Самы вільготны студзень быў у 1900 годзе, калі выпала 85 мм ападкаў.

### Люты 
Люты — другі самы халодны месяц пасля студзеня (часта бывае і самым халодным месяцам у годзе). Ад студзеня люты адрозніваецца большай вышынёй сонца, прагрэў якога ў другой палове месяца пачынае паступова адбівацца, і тэмпература пачынае павольна павышацца. Таксама ў лютым больш ясных дзён, гэта самы сухі і светлы зімовы месяц, аднак па гэтай жа прычыне гэта і часцяком самы халодны зімовы месяц з-за моцнага начнога выхолаживания і дамінаваннем халоднага антыцыклону.

Да канца лютага ў некаторыя гады ўжо можа наступіць вясна. Яскравы прыклад — люты 1990 года. Гэта быў самы цёплы люты ў гісторыі Гродна, яго сярэдняя тэмпература была +3,7 °C (што істотна вышэй сакавіцкай нормы). А самы халодны люты 1929 года з сярэдняй тэмпературай −15,7 °C аказаўся самым халодным месяцам за ўсю гісторыю назіранняў. Як правіла, да канца лютага, пачынае патроху раставаць снежны полаг і павышаецца тэмпература паветра. Сярэдняя тэмпература лютага — −3,2 °C, сярэдняя колькасць ападкаў 29 мм (люты — самы сухі месяц года). Абсалютны мінімум тэмпературы — −36,3 °C адзначаны 1 лютага 1970 года; абсалютны максімум — +15,0 °C зарэгістраваны 24 лютага 1990 года. Самы сухі люты (2 мм) быў у 1976 годзе; самы вільготны люты (96 мм) — у 1910 годзе.

### Зіма 2011-12 
Пасля адносна халоднай восені, паказчыкі сярэднямесячнай тэмпературы снежня склалі +1,6 °C, што на 3,8 °C вышэй за норму. Да таго ж, 26 і 27 снежня былі перакрытыя максімумы тэмпературы па гэтых днях. Толькі да 14 студзеня 2012 года ўсталявалася снежнае покрыва.
Тэмпературныя паказчыкі студзеня мелі тэндэнцыю да зніжэння, але пік халоднага антыцыклону прыйшоўся на пачатак лютага. Ноччу 3 лютага, тэмпература апусцілася да −29,4 °C, што стала самай нізкай тэмпературай паветра, зафіксаванай у 21 стагоддзі. Наступная ноч 4 лютага 2012 года таксама стала рэкордна халоднай, да раніцы слупок тэрмометра апусціўся да адзнакі −27,8 °C.

## Вясна 
Вясна ў Гродне — самы кароткі час года. Надыходзіць яна, у сярэднім, 12 сакавіка, калі сярэднесутачная тэмпература пачынае рэгулярна перавышаць 0 °C. Снежнае покрыва можа, тым не менш, сысці яшчэ задоўга да гэтага тэрміну (у лютым), альбо праляжаць аж да пачатку красавіка (у халодны сакавік). Хуткі рост вышыні Сонца над гарызонтам і часте яснае надвор’е (сакавік лічыцца самым сухім месяцам у годзе) хутка выгравае зямлю і абуджае вясну. Часам магчымы і вяртанне халадоў і ў больш познія тэрміны (красавік, а зрэдку і пачатак траўня), але такое бывае нячаста. У другой палове красавіка пачынаецца актыўны рост лісця на дрэвах, а да пачатку траўня звычайна знікаюць начныя замаразкі. Сярэдняя сутачная тэмпература паветра вышэй 5 °C усталёўваецца ў сярэднім 6 красавіка і дасягае 10 °C 28 красавіка.

### Сакавік 
Сакавік з’яўляецца першым вясновым месяцам і мае пераважна вясновы характар. Вясна надыходзіць з пераходам сярэднясутачнай тэмпературы паветра вышэй 0 °C. Гэта звычайна адбываецца ў першай палове сакавіка. Да гэтага часу сыходзіць і снежны полаг. У некаторыя гады ён можа праляжаць і да красавіка, а ў некаторыя сысці ў лютым, а часам і ў студзені. У цёплыя гады, як напрыклад: 2007, 2014, 2017, у канцы месяца пачынае з’яўляцца першае лісце на дрэвах. Сярэдняя тэмпература сакавіка — +0,8 °C. Сярэдняя колькасць ападкаў — 32 мм. Самы цёплы сакавік назіраўся ў 2007 годзе, яго сярэдняя тэмпература склала +5,7 °C. Самы халодны сакавік адзначаўся ў 1952 годзе з сярэдняй тэмпературай −7,5 °C (пасля цёплай зімы). Самая нізкая тэмпература паветра ў сакавіку была зарэгістраваная 8 сакавіка 1964 года і склала −26,9 °C, а самая высокая тэмпература паветра — +22,2 °C — адзначана 30 сакавіка 1968 года. Самы сухі сакавік быў у 1904 года, выпала 3 мм ападкаў, а самы вільготны сакавік быў у 1958 годзе, тады выпала 78 мм ападкаў.

### Красавік 
Красавіка ў Гродне — гэта вясновы месяц. У другой палове красавіка пачынаецца актыўны рост лісця на дрэвах, адбываецца рэзкае пацяпленне (тэмпература красавіка на 6,5 °C вышэй тэмпературы сакавіка). Сярэдняя тэмпература красавіка — +7,3 °C, сярэдняя колькасць ападкаў — 33 мм. Самы цёплы красавік быў у 2000 годзе з сярэдняй тэмпературай +11,5 °C, самы халодны ў 1929 годзе з сярэдняй тэмпературай +0,8 °C. Абсалютны мінімум (-9,3 °C) адзначаны 23 красавіка 1981 года, абсалютны максімум (+29,2 °C) 30 красавіка 2012 года. Самы сухі красавік быў у 1974 годзе, калі выпала 3 мм ападкаў, самы вільготны красавік адзначаны ў 1969 годзе, калі выпала 107 мм ападкаў.

### Травень 
Май з’яўляецца апошнім вясновым месяцам. Раз у некалькі гадоў у траўні сярэднесутачная тэмпература звычайна становіцца стабільна вышэй 15 °C і надыходзіць лета. Але ў траўні магчымыя і замаразкі. Сярэдняя тэмпература траўня — +13,1 °C, сярэдняя колькасць ападкаў — 55 мм. Самы цёплы травень быў у 2018 годзе, яго сярэдняя тэмпература склала +17,2 °C. Самы халодны травень адзначаўся ў 1980 годзе з сярэдняй тэмпературай +8,2 °C. Абсалютны мінімум тэмпературы — −6,0 °C зарэгістраваны 4 траўня 1965 года, абсалютны максімум — +32,0 °C- 31 траўня 1979 года. Самы сухі травень быў у 2017 годзе калі выпала 6 мм ападкаў, самы вільготны травень — у 1984 годзе, тады выпала 136 мм ападкаў.

#### Вясна 2013 
Сакавік 2013 года выдаўся халодным і снежным. Сярэднямесячная тэмпература месяца склала −3,9 °C (самы халодны сакавік у XXI стагоддзі). На працягу практычна ўсяго сакавіка і першай паловы красавіка назіраўся ўстойлівы снежны полаг, максімальная вышыня снежнага покрыва склала 34 см і была зафіксавана 6 красавіка. Сярэднямесячная тэмпература красавіка склала +6,2 °C (на 1,1 °C градус ніжэй за кліматычную норму). Травень 2013 года выдаўся рэкордна цёплым за ўсю гісторыю метэаназіранняў і сярэднямесячная тэмпература склала +16,2 °C (рэкорд быў перакрыты праз 5 гадоў).

#### Вясна 2018 
Першыя дні вясны 2018 года былі халоднымі і снежнымі. Так, 1 сакавіка мінімальная тэмпература апусцілася да −17,5 °C (найніжэйшая тэмпература за 2018 год). Пасля вельмі халоднага сакавіка 2018 рушыў услед амаль рэкордна цёплы ў гісторыі метэаназіранняў красавік з сярэдняй тэмпературай +11,4 °C. Было пабіта 4 тэмпературных рэкорду — 4, 8, 9 і 16 красавіка адпаведна. Травень 2018 года выдаўся рэкордна цёплым, сярэднямесячная тэмпература склала +17,2 °C, што на 4,1 °C вышэй за кліматычную норму. Асабліва цёпла было ў апошнюю шасцідзёнку, з 26 па 31 траўня максімальная тэмпература складала +26 °C-29 °C, было пабіта 2 тэмпературных рэкорда — 3 і 30 траўня адпаведна, дзённая тэмпература ні разу не апусцілася ніжэй +16 °C, а станоўчыя анамаліі дасягалі 7-8 °C. У цэлым, вясна 2018 года аказалася дастаткова цёплай з сярэдняй тэмпературай у +9 °C, што на 2,0 °C вышэй за норму, было пабіта 6 тэмпературных рэкордаў і выпала 123 мм ападкаў за сезон, 68 з іх — у красавіку.

## Лета 
Кліматычнае лета прыходзіць у горад у канцы траўня-пачатку чэрвеня, калі сярэднядзённая тэмпература паветра становіцца вышэй +15 °C, а канчаецца ў пачатку-сярэдзіне верасня і доўжыцца, як правіла, на месяц, у спякотныя годы на 2 месяцы даўжэй каляндарнага. У апошні час з-за змены клімату, усё больш цёплых летніх дзён прыходзіцца і на канец красавіка, так у 2012 годзе паветра ў апошнія дні гэтага месяца прагрэліся да рэкордных +29 °C і вышэй. Сярэднямесячныя тэмпературы ўсіх летніх месяцаў перавышаюць +15 °C, а максімальныя дзённыя тэмпературы могуць дасягаць +35… +36 °C градусаў у цені. Лета часцяком вільготнае, з вялікай колькасцю ападкаў. Менавіта на летнія месяцы прыпадаюць гадавыя месячныя рэкорды выпадаючых ападкаў, а таксама максімумы па норме.

### Чэрвень 
Чэрвень з’яўляецца першым і самым халодным летнім месяцам, часам сярэдняя тэмпература месяца бывае ніжэй +15 °C. Гэта самы светлы месяц у годзе, менавіта ў ім надыходзіць летняе сонцастаянне, і надыходзіць астранамічнае лета. Але ў адрозненні ад астатніх летніх месяцаў, у чэрвені магчымыя пахаладання і нават прымаразкі, найпазнейшыя назіраліся 11 чэрвеня 1982 года. Чэрвень характэрны прахалоднай. Самая нізкая тэмпература ў чэрвені — −0,7 °C і была зафіксавана 2 чэрвеня 1977 года. Самая высокая тэмпература ў чэрвені была адзначана 13 чэрвеня 1972 года і склала +34,0 °C. Сярэдняя тэмпература ў чэрвені складае +15,9 °C, норма ападкаў — 66 мм самы цёплы чэрвень адзначаўся ў 2019 годзе, яго тэмпература склала +21,1 °C. Самы халодны чэрвень назіраўся ў 1928 годзе, яго тэмпература склала +12,3 °C. самы сухі чэрвень назіраўся ў 2018 годзе, калі выпала 13 мм ападкаў, а самы вільготны чэрвень назіраўся ў 1894 годзе, калі выпала 184 мм ападкаў.

### Ліпень 
Ліпень па сярэдняй тэмпературы, і па тэорыі з’яўляецца самым цёплым месяцам у годзе. Тыповы ліпень мае спякотнае, яснае ўстойлівае надвор’е. Менавіта ў гэты месяц бывае найбольшая колькасць спякотных дзён, і найбольшая колькасць ападкаў. Разам з тым, ападкі ў ліпені звычайна рэдкія, бываюць некалькі разоў, але затое дажджы маюць ліўневы характар, і адрозніваюцца велічэзнай сілай. Тэмпература ніжэй +7 °C апускаецца вельмі рэдка, самая нізкая калі-небудзь фіксаваная тэмпература ў ліпені склала +3,0 °C і была адзначана 22 ліпеня 1971 года. Самая высокая тэмпература ў ліпені адзначалася 13 ліпеня 1959 года, і склала +35,7 °C. Сярэдняя ж тэмпература ў ліпені складае +18,1 °C. Норма ападкаў — 75 мм. Самы цёплы ліпень быў у 2010 годзе. Яго сярэдняя тэмпература была +22,0 °C. Самы халодны ліпень быў у 1979 годзе, яго тэмпература склала +14,1 °C. Самы вільготны ліпень быў у 2001 годзе, выпала 184 мм ападкаў. Самы сухі ліпень быў у 1994 годзе, выпала 4 мм ападкаў.

### Жнівень 
Кліматычна жнівень з’яўляецца другім самым цёплым месяцам пасля ліпеня, і па характары ад яго практычна не адрозніваецца. Звычайна (акрамя выпадкаў вельмі цёплага верасня) гэта апошні цалкам па характары надвор’я летні месяц. Таксама як і ліпень, жнівень характэрны спякотным ўстойлівай надвор’ем, з рэдкімі але інтэнсіўнымі ападкамі і ясным небам. Часта тэмпература вышэй +25 або нават +30 °C (у вельмі рэдкіх выпадках вышэй +35 °C). Галоўнае адрозненне ад ліпеня — істотна даўжэйшыя ночы, асабліва гэта ўплывае на канец месяца, які ўжо трохі халадней пачатку. У жніўні таксама магчымыя прымаразкі, самыя раннія назіраліся 29 жніўня 1966 года. Самая нізкая тэмпература ў жніўні была зафіксавана 30 жніўня 1966 года і склала −1,4 °C. Самая высокая тэмпература ў жніўні адзначалася 29 жніўня 1992 года і склала +36,2 °C. Сярэдняя тэмпература жніўня роўная +17,4 °C, норма ападкаў — 57 мм самы цёплы жнівень назіраўся ў 2015 годзе з сярэдняй тэмпературай +21,0 °C. Самы халодны жнівень назіраўся ў 1987 годзе з сярэдняй тэмпературай у +14,3 °C. Самы сухі жнівень быў у 2015 годзе, тады выпала ўсяго 4 мм, а самы вільготны — у 1932 годзе, калі выпала 191 мм. Гэта самы вільготны месяц за ўсю гісторыю назіранняў.

#### Лета 2010 
**Чэрвень** у Гродне нічым асаблівым не адрозніваўся. Сярэднямесячная тэмпература склала +17,3 °C, што на 1,4 °C вышэй за кліматычную норму. Чэрвеньскі пік спякоты прыйшоўся на 10-12 чэрвеня, 11 чэрвеня быў усталяваны тэмпературны рэкорду дня — +30,6 °C .

**Ліпень** выдаўся самым цёплым за ўсю гісторыю метэаралагічных назіранняў, сярэднямесячная тэмпература склала +22,0 °C, адхіленне ад нормы: 4,8 ° C. Спякота ў Гродне таксама дасягала рэкордных значэнняў 3 разы — 18, 23 і 24 ліпеня тэмпература склала +33,6 °C, +33,7 °C і +34,2 °C адпаведна.

Сярэднемесячная тэмпература **жніўня** склала +20,1 °C, што на 3,3 °C вышэй за кліматычную норму. Было пабіта 4 тэмпературных рэкорду запар з 13 па 16 жніўня. Максімальная тэмпература паветра склала +34,0 °C і была зафіксаваная 14 жніўня.

Усяго за лета ў Гродне было 15 дзён з тэмпературай паветра вышэй +30 °C.

#### Лета 2015 
Сярэдняя тэмпература ў гэтае лета склала +18,5° С, што на 1,4° С перавышае кліматычную норму. Сярэднямесячная тэмпература чэрвеня склала +16,2 °C, што ўсяго на 0,3 °C вышэй за кліматычную норму. Сярэднямесячная тэмпература ліпеня склала +18,2 °C, што вышэй кліматычнай нормы на 0,1 °C. А вось жнівень выдаўся самым цёплым за ўсю гісторыю метэаназіранняў, сярэднямесячная тэмпература склала +21,0 °C, што на 3,6 °C вышэй за кліматычную норму. Было пабіта 6 тэмпературных рэкордаў, у тым ліку 4 запар з 6 па 9 жніўня. Максімальная тэмпература паветра склала +35,3 °C і была зафіксаваная 8 жніўня. Таксама, жнівень быў рэкордна сухім за ўсю гісторыю метэаназіранняў, выпала ўсяго 4 мм ападкаў, пры норме 57 мм. У першы дзень восені 2015 года была зафіксавана самая высокая тэмпература верасня і восені за ўсю гісторыю метэаназіранняў — +34,2 °C.

**Максімальная гадавая тэмпература (1980—2019)**

## Восень 
Пачатак восені прыпадае на перыяд, калі сярэднесутачная тэмпература апускаецца ніжэй +10 °C. Звычайна гэта канец верасня — першы тыдзень кастрычніка. Восень — кантрасны сезон года, так першая палова восені звычайна сухая і па летнім цёплая, асабліва верасень (так званае бабіна лета). Але здараецца, што верасень выдаецца досыць вільготным і прахалодным з восеньскімі паказчыкамі тэмператур.
Перыяд устойлівага антыцыкланальнага надвор’я часта назіраецца і ў кастрычніку з тэмпературамі вышэй +20 °C, менавіта іх памылкова называюць бабіным летам. Пахмурнае дажджлівае надвор’е надыходзіць у канцы кастрычніка, нярэдка ў гэты перыяд выпадае і першы снег, часцяком мокры. У лістападзе (а вельмі рэдка — і ў кастрычніку) магчыма ўсталяванне часовага снежнага покрыва. У лістападзе, акрамя часовага снежнага покрыва, магчыма ўсталяванне ў асобныя гады да канца месяца і пастаяннага снежнага покрыва. Такім чынам, восень доўжыцца да 20-26 лістапада, але з-за змены клімату, гэты перыяд можа зацягвацца аж да канца снежня.

### Верасень 
Першы каляндарны восеньскі месяц у асноўным апраўдвае сваю назву. Сярэднестатыстычны верасень адрозніваецца сухім, ясным і цёплым, рэдка спякотным надвор’ем. У другой палове месяца бываюць пахаладанны, зрэдку даходзяць да прымаразкаў. Норма сярэдняй тэмпературы верасня складае +12,4 °C, норма ападкаў — 52 мм. Самы халодны верасень быў 1894 годзе сярэдняя тэмпература была +8,7 °C. Самы цёплы верасень быў у 1967 годзе. Яго сярэдняя тэмпература склала +15,6 °C . Самы сухі верасень назіраўся ў 1904 годзе, калі выпала 2 мм ападкаў. Самы вільготны верасень зафіксаваны ў 1957 годзе, калі выпала 158 мм ападкаў. У цэлым жа верасень характэрны цёплым, але ўжо неспякотным, у адрозненне ад летніх месяцаў, надвор’ем. Самая нізкая тэмпература ў верасні фіксавалася 29 верасня 1966 года і склала −4,3 °C. Абсалютны максімум у верасні зафіксаваны 1 верасня 2015 года, калі тэмпература паднялася да +34,2 °C.

### Кастрычнік 
Кастрычнік — гэта пара залатой восені. Гэты месяц азначае канчатковы адыход лета. У пачатку кастрычніка звычайна бываюць асобныя па-летняму цёплыя дні (бабіна лета), але ў той жа час адбываецца моцная перабудова атмасферы, і павялічваецца колькасць пахмурных дзён, а ясных — зніжаецца. У пачатку месяца пачынаецца лістапад і доўжыцца да канца месяца. Лістапад пачынаецца паступова, па меры таго як скарачаецца дзень і памяншаецца вышыня Сонца над гарызонтам. Сярэдняя тэмпература паветра за кастрычнік падае на 5 градусаў — з +9,7 у пачатку да +4,5 у канцы месяца. Кастрычнік — месяц вельмі пераменлівы. Але тыповы кастрычнік характэрны манатонным пахмурным надвор’ям і павольнымі доўгімі дажджамі. У канцы кастрычніка ўжо можа выпасці першы снег. Да канца кастрычніка прымаразкі ўжо становяцца адносна звычайнай з’явай. Кастрычнік не абавязкова вільготны месяц. Так, у кастрычніку 2000 года выпала ўсяго 0,3 мм ападкаў. Гэта самы сухі месяц калі-небудзь фіксаваны ў горадзе. Самы вільготны кастрычнік быў 1974 годзе, калі выпала 182 мм ападкаў. Норма ж ападкаў у кастрычніку складае 36 мм, сярэдняя тэмпература — +7,2 °C. Самы цёплы кастрычнік назіраўся ў 1896 годзе з сярэдняй тэмпературай +11,0 °C. А самы халодны ў 1946 годзе з сярэдня тэмпературай — +3,3 °C. Самая нізкая тэмпература ў кастрычніку была зафіксавана 31 кастрычніка 1956 года і склала −13,5 °C. У той жа час, у пачатку кастрычніка магчыма і летняе цяпло: 5 кастрычніка 1966 года была зафіксавана тэмпература +25,2 °C .

### Лістапад 
Апошні восеньскі месяц вельмі цёмны і вельмі сыры месяц. Яснае надвор’е ў лістападзе бывае рэдка, гэта другі самы цёмны месяц пасля снежня. Часам у лістападзе прыходзіць кліматычная зіма. У канцы лістапада можа ў асобныя рэдкія гады ўсталявацца пастаянны снежны полаг. Зрэдку бываюць яшчэ адносна цёплыя дні, але ў лістападзе могуць быць і даволі моцныя маразы. Самая нізкая тэмпература была адзначана 17 лістапада 1965 года і склала −19,8 °C. Зрэдку ў лістападзе бывае даволі цёпла. Самая высокая тэмпература была адзначана 3 лістапада 1968 года і склала +17,2 °C. Сярэдняя тэмпература лістапада — +1,8 °C. Фактычна месяц мае асенне-зімовы характар, так, апошнія 4 дні месяца ўжо з’яўляюцца зімовымі. Самы халодны лістапад меў сярэднюю тэмпературу −4,1 °C, гэта быў лістапад 1993 года. А самы цёплы лістапад быў адзначаны ў 1926 годзе, яго сярэдняя тэмпература склала +6,7 °C. Норма ападкаў у лістападзе складае 42 мм. Самы сухі лістапад быў у 1902 годзе, калі выпала ўсяго 2 мм ападкаў. А самы вільготны лістапад назіраўся ў 1950 годзе, выпала 103 мм ападкаў.

## Кліматаграма 

### Сярэднемесячныя тэмпературы 
#### Тэмпературныя рэкорды па месяцах 
#### Тэмпературныя рэкорды па месяцах для XXI стагоддзя 
### Сярэднесезонныя тэмпературы 
Снежань папярэдняга года

#### Тэмпературныя рэкорды па сезонах 
#### Тэмпературныя рэкорды па сезонах для XXI стагоддзя 
#### Самы халодны месячны максімум і самы цёплы месячны мінімум тэмпературы 
#### Самы халодны месячны максімум і самы цёплы месячны мінімум тэмпературы для XXI стагоддзя 
### Мінімальная Tmax и максімальная Tmin у XXI стагоддзі 
### Мінімальная и максімальная сярэднесутачная тэмпература у XXI стагоддзі 
### Тэмпературныя рэкорды па днях (па стане на сакавік 2020 г.) 
#### Сутачныя рэкорды тэмпературы ў Гродне за ўсю гісторыю метэаназіранняў (10 самых экстрэмальных) 
#### Сутачныя рэкорды тэмпературы ў Гродне за XXI стагоддзе (10 самых экстрэмальных) 
### Сярэднемесячныя тэмпературы и месячныя экстрэмумы па гадах 
### Кліматычныя нормы сярэднесутачнай тэмпературы на кожны дзень (асераднёныя за перыяд назіранняў 1981—2010) 
#### Тэмпература паветра ў Гродне па гадах 
## Змяненне клімату 
Улічваючы фактычныя назіранні за надвор’ем у Гродне, а таксама агульнасусветную тэндэнцыю да павышэння сярэднегадавой тэмпературы на планеце, можна канстатаваць змяненне клімату ў межах горада. Ніводны год новага тысячагоддзя, акрамя 2009, не абышоўся без перакрыццяў максімумаў тэмператур.
 

Сярэднегадавая тэмпература ў Гродне ў 2011—2018 гадах складае +8,1 °С, што на 1,6 °C вышэй нормаў 1961—1990 гг. Таксама можна адзначыць нераўнамернае павышэнне тэмпературы па сезонах. Найбольшая сярэднемесячнае павышэнне тэмпературы фіксуецца вясной (на 1,9 °З). Зіма пацяплела на 1,8 °С, лета на 1,7 °С. Менш адчувальны працэс пацяплення восенню (на 1,0 °С).

## Заўвагі 
Катэгорыя:Гродна
Гродна
Гродна