open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гусінаазёрск

**Гусінаазёрск** () — горад (з 1953 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Селенгінскага раёна Бураціі. Насельніцтва 25,4 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1939 годзе.

Размешчаны ў Забайкаллі, на Селенгінскім сярэднягор’і, у Гусінаазёрскай катлавіне, на паўночна-ўсходнім беразе Гусінага возера, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Загустай, за 110 км на паўднёвы захад ад Улан-Удэ.

## Насельніцтва 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Бураціі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1939 годзе
Бабушкін

**Ба́бушкін** (, ) — горад (з 1902 г.) у Расіі, у складзе Кабанскага раёна Бураціі. Насельніцтва 4,2 тыс. чал. (2024). Заснаваны ў 1892 годзе. Размешчаны за 150 км на захад ад Улан-Удэ, на паўднёвым беразе возера Байкал. З 1902 па 1941 год горад зваўся *Мысоўск*, у 1941 годзе перайменаваны ў Бабушкін у гонар рэвалюцыянера І. В. Бабушкіна.

Чыгуначная станцыя Мысавая на Транссібірскай магістралі. Леспрамгас.
## Насельніцтва 
## Літаратура 
*  

Катэгорыя:Гарады Бураціі
Спас-Дземенск

**Спас-Дземенск** () — горад (з 1917 года) ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Спас-Дземенскага раёна Калужскай вобласці. Насельніцтва 5,1 тыс. чал. (2005).

За 197 км ад Калугі. Прадпрыемствы: фабрыка страчавышытых вырабаў, масласыраробчы завод, лясгас, выраб кандытарскіх і хлебабулачных вырабаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Алег Елісеенкаў (1958—2024) — беларускі кампазітар, харавы дырыжор, педагог, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Калужскай вобласці
Северабайкальск

**Северабайкальск** () — горад (з 1980) у Расіі, у Бураціі. Заснаваны ў 1970-х гадах як адна з баз Байкала-Амурскай магістралі. Размешчаны на паўночным беразе возера Байкал, за 439 км ад Улан-Удэ. Чыгуначная станцыя. Прадпрыемствы чыгуначнага транспарту, рыбазавод, лесанарыхтоўкі.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Бураціі
Борзя

**Борзя** () — горад (з 1950 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Борзінскага раёна Забайкальскага края. Заснаваны ў 1899 годзе. Горад размешчаны на рацэ Борзя (басейн Амура), за 389 км ад Чыты. У горадзе — здабыча бурага вугалю (разрэз «Харанорскі»), маслазавод, мясакамбінат.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Забайкальскага края
Пятроўск-Забайкальскі

**Пятроўск-Забайкальскі** () — горад (з 1926) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Пятроўск-Забайкальскага раёна Забайкальскага края. Насельніцтва 20,7 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1789 годзе як пасёлак Пятроўскі Завод, у 1926 яму быў прысвоены статус горада і сучасная назва.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Забайкальскага края
Магоча

**Магоча** () — горад (з 1950) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Магочынскага раёна Забайкальскага края. Заснаваны ў 1910 годзе. Размешчаны ў перадгор’ях Амазарскага хрыбта, ля ўпадзення ракі Магоча ў раку Амазар (прыток Амура), за 709 км на паўночны ўсход ад Чыты. Чыгуначная станцыя на Транссібірскай магістралі.

Магоча ўзнікла ў 1910 годзе як пасёлак пры будаўніцтве Амурскай чыгункі. Станцыя Магоча была адкрыта ў 1914 годзе. Затым пасёлак стаў цэнтрам золатаздабываючага раёна, а з 1950 года — горадам.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Забайкальскага края
Шылка (горад)

**Шы́лка** () — горад (з 1951 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Шылкінскага раёна Забайкальскага края. Насельніцтва 14,5 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1897 годзе.

Горад размешчаны ў даліне ракі Шылка (левы прыток Амура), за 248 км ад Чыты. Чыгуначная станцыя на Транссібірскай магістралі.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Леанід Яўгенавіч Землякоў (нар. 1939) — беларускі палітолаг, філосаф. Доктар палітычных навук (2000), кандыдат філасофскіх навук (1972), прафесар (2001).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Забайкальскага края
Шылка

* Горад Шылка, горад у Чыцінскай вобласці Расіі
* Рака Шылка, рака у Расіі, левы прыток Амура
* ЗСУ Шылка — зенітная сістэма савецкай канструкцыі
Улан-Удэ

**Улан-Удэ** (, да 1934 — **Верхняу́дзінск**) — горад (з 1775) у Расіі, сталіца Бураціі. Насельніцтва - 436 тыс. чал. (2024). Заснаваны ў 1666 годзе.
## Гісторыя 
Паселішча Удзінскае на месцы зліцця ракі Уда і ракі Селенгі было заснавана ў 1666 годзе як казацкае зімоўе; у 1678 годзе вядома як астрог, фарпост прасоўвання рускіх казакоў на ўсход. У 1775 годзе атрымаў герб. Герб быў падараваны паводле граматы вольнасцяў гарадам Кацярыны II, тады жа атрыманы статус горада Верхняудзінск. 27 ліпеня 1934 горад быў перайменаваны ва Улан-Удэ (у перакладзе з бурацкай мовы «Чырвоная Уда», «Чырвоная Рака»).
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Леанідавіч Асееў (нар. 1946) — фізік.
* Ядвіга Іосіфаўна Бяганская (1908—1992) — беларускі празаік, перакладчыца.
* Анатоль Панцеляймонавіч Колесаў (1924—1987) — хірург, генерал-маёр медыцынскай службы.
* Уладзімір Андрэевіч Лытаў (нар. 1946) — беларускі архітэктар і пісьменнік.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Бураціі

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1666 годзе
Краснакаменск

**Краснакаменск** () — горад (з 1969) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Краснакаменскага раёна Забайкальскага края. Насельніцтва 56,0 тыс. чал. (2005), другі па велічыні горад Забайкальскага края пасля краявога цэнтра. Заснаваны ў 1967 годзе.

Горад размешчаны ў перадгор’ях Аргунскага хрыбта, за 535 км ад Чыты.

Узнік як пасёлак геолагаў у 1968 годзе, пасля таго, як у 1963 годзе ў Прыаргунскім стэпе геолагі Сасноўскай экспедыцыі знайшлі радовішча ўрана. Назву атрымаў ад імя адной з размешчаных непадалёк скал чырвонага колеру.

Горадаўтваральнае прадпрыемства — Прыаргунскае вытворчае горна-хімічнае аб’яднанне, якое ўваходзіць у склад канцэрна ТВЭЛ, з’яўляецца адзіным у Расіі ўраназдабываючым прадпрыемствам і адным з найбуйнейшых у свеце пастаўшчыкоў прыроднага ўрана.

Распрацоўвае Стральцоўскае ўранавае радовішча з канца 1960-х гадоў.

Клімат рэзка кантынентальны, сярэдняя тэмпература ліпеня ад +25 °C да +31 °C, студзеня — ад −26 °C да −33 °C.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Забайкальскага края
Хілок

**Хілок** () — горад (з 1951) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Хілоцкага раёна Забайкальскага края. Насельніцтва 10,7 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1895 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Хілок, за 261 км ад Чыты. Чыгуначная станцыя на Транссібірскай магістралі.

## Геаграфія 
### Клімат 

Катэгорыя:Гарады Забайкальскага края
141 да н.э.

## Падзеі 
* Гней Сервілій Цэпіён і Квінт Пампей сталі консуламі
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Цзінь-дзі, шосты імператар імперыі Хань

Катэгорыя:140-я да н.э.
142 да н.э.

## Падзеі 
* консулы Луцый Цэцылій Метэл Кальв (плебей) і Квінт Фабій Максім Сервіліян (патрыцый).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:140-я да н.э.
143 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Марк Антоній Аратар, старажытнарымскі палітык

## Памерлі 
* Іанатан Хасманей, удзельнік Макавейскага паўстання

Катэгорыя:140-я да н.э.
Срэценск

**Срэценск** () — горад (з 1926 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Срэценскага раёна Забайкальскага края. Насельніцтва 7,9 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1689 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Шылка, за 385 км ад Чыты.

## Геаграфія 
### Клімат 

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Уладзімір Георгіевіч Цітоў (нар. 1947) — савецкі касманаўт.

Катэгорыя:Гарады Забайкальскага края
145 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся
## Памерлі
* Аляксандр I Валас, сірыйскі цар у 150 да н.э.—145 да н.э.


Катэгорыя:140-я да н.э.
144 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Арыстарх Самафракійскі, грэчаскі філолаг

Катэгорыя:140-я да н.э.
149 да н.э.

## Падзеі 
* Пачалася Трэцяя Пунічная вайна

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Марк Порцый Катон Старэйшы, старажытнарымскі палітычны дзеяч, пісьменнік

Катэгорыя:140-я да н.э.
148 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы: Спурый Пастумій Альбін Магн (патрыцый) і Луцый Кальпурній Пізон Цэзанін (плебей); праконсул: Маній Манілій (у Афрыцы); прэтор: Квінт Цэцылій Метэл Македонскі (у Македоніі);

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:140-я да н.э.
150 да н.э.

## Падзеі
**Малая Азія**

* Мітрыдат V Эвергет становіцца царом Понта.

## Нарадзіліся
## Памерлі
* Мітрыдат IV Філапатар — цар Понта


Катэгорыя:150-я да н.э.
151 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы: Луцый Ліцыній Лукул (плебей) і Аўл Пастумій Альбін (патрыцый); праконсул: Марк Клаўдзій Марцэл (у Блізкай Іспаніі); прэторы: Сервій Сульпіцый Гальба і Спурый Пастумій Альбін Магн; плебейскі эдыл: Аўл Гастылій Манцын

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:150-я да н.э.
153 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* 154/53: Гай Семпроній Гракх, рымскі палітычны дзеяч
## Памерлі 

Катэгорыя:150-я да н.э.
Нерчынск

**Не́рчынск** () — горад (з 1658 (1696) года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Нерчынскага раёна Забайкальскага края. Насельніцтва 14,7 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1689 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Нярча, за 7 км ад яе ўпадзення ў Шылку (басейн Амура) і за 305 км на ўсход ад Чыты. Заснаваны ў 1654 (1653) годзе енісейскім ваяводай А. Пашковым пад назвай Нерчынскі астрог (у 1653 годзе атрадам казакоў пад кіраўніцтвам Пятра Бекетава як астрог Нялюдскі). У 1689 годзе тут быў складзены Нерчынскі дагавор з Кітаем. У XIX—XX стагоддзях Нерчынск быў месцам палітычнай катаргі і ссылкі. На сучасным месцы Нерчынск з 1812 года.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Забайкальскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1653 годзе
154 да н.э.

## Падзеі 
* 1 студзеня: У Старажытным Рыме дзень пачатку гадавога консульства перанесены на 1 студзеня.

## Нарадзіліся 
* Марк Порцый Катон Саланіян, старажытнарымскі дзяржаўны дзеяч
## Памерлі 

Катэгорыя:150-я да н.э.
152 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы: Марк Клаўдзій Марцэл (у 3-ы раз, плебей) і Луцый Валерый Флак (патрыцый)
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Марк Эмілій Лепід (консул 187 года да н. э.)

Катэгорыя:150-я да н.э.
155 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся 
* Менандр Сатэр — цар індыйскі

## Памерлі

Катэгорыя:150-я да н.э.
157 да н.э.

## Падзеі 
* Цзын-дзі стаў 6-м імператарам імперыі Хань

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Вэнь-дзі (Хань), 5-ы імператар імперыі Хань

Катэгорыя:150-я да н.э.
158 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Марк Эмілій Лепід (патрыцый) і Гай Папілій Ленат (плебей).

## Нарадзіліся 
* каля 158: Публій Рутылій Руф, старажытнарымскі военачальнік і палітычны дзеяч

## Памерлі 

Катэгорыя:150-я да н.э.
159 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Эўмен II, цар пергамскі
* каля 159 г.да н.э.: Тэрэнцый, старажытнарымскі драматург

Катэгорыя:150-я да н.э.
160 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Іуда Макавей, кіраўнік народнага паўстання супраць панавання Селеўкідаў у Іудзеі
* Луцый Эмілій Павел Македонскі, рымскі палітык

Катэгорыя:160-я да н.э.
Анаксарх

**Анаксарх** () (? — 323 да н.э.): старажытнагрэчаскі філосаф. Паходзіў з Абдэры ў Фракіі. Жыў пры двары цара Аляксандра Македонскага, суправаджаў таго ў аходзе ў Азію і напісаў яго біяграфію. Быў забіты Нікакрэонам, тыранам з Саламіна на Кіпры, бо той палічыў, што Анаксарх яго абразіў. Існуе верагодная выява Анаксарха на кантарніяце 4 ст. да н.э. (выява А. і Нікакрэона, Анаксарх на ёй злева).

Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Анаксімандр

**Анаксімандр з Мілета** (; 610 да н.э. — 550 да н.э.) — старажытнагрэчаскі натурфілосаф. Лічыцца вынаходнікам сонечнага гадзінніка і, паводле легенды, ён склаў першую геаграфічную карту Зямлі. Яго верагодная выява (з сонечным гадзіннікам у руцэ) на мазаіцы 3 ст. да н.э. захоўваецца ў Нацыянальным музеі ў Рыме.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Антычная механіка і перпетуум мобіле 
* Henry Mendell, Anaximander’s Cosmology 
* *The Internet Encyclopedia of Philosophy* (Dirk L. Couprie) — Anaximander

Катэгорыя:Мілецкая школа
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Астраномы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Астраномы VI стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Філосафы VI стагоддзя да н.э.
Шаганар

**Шаганар** (, ) — горад (з 1945) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Улуг-Хемскага кажууна Тувы. Насельніцтва 11 тыс. чал. (2025). Заснаваны ў 1888 годзе.

Горад размешчаны ў межах Тувінскай катлавіны, на левым беразе Енісея (мясцовая назва — Улуг-Хем), за 117 км ад Кызыла.

Горад быў заснаваны ў 1888 годзе. Пры запаўненні Саянскага вадасховішча горад апынуўся ў зоне затаплення і быў перанесены на новае месца, за 7 км ад старога.

Вытворчасць будматэрыялаў, прадпрыемствы харчовай прамысловасці.

Катэгорыя:Гарады Тывы
Туран (горад)

**Туран** () — горад (з 1945) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Пій-Хемскага кажууна Тувы. Насельніцтва 5,3 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1885 годзе. Горад размешчаны ў Турана-Уюцкай катлавіне, на рацэ Туран (прыток Уюка), на Усінскім тракце Абакан — Кызыл, за 70 км ад Кызыла. 

Туран быў заснаваны ў 1885 годзе рускімі перасяленцамі.

Катэгорыя:Гарады Тывы
Туран

**Туран**:

* Туран, горад у Туве (Расія)
* Туран, рака ў Туве (Расія)

## Прозвішча 
* Арда Туран — турэцкі футбаліст
* Кенет Туран — амерыканскі кінакрытык
* Пал Туран — венгерскі матэматык
Балей

**Балей** () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Балейскага раёна Забайкальскага края. Заснаваны ў 1938 годзе. Горад размешчаны на рацэ Унда, за 350 км ад Чыты. Аснова прамысловасці горада — золатаздабыча, у апошні час значна змяншэлая.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Наталля Дзмітрыеўна Каламіец (нар. 1953) — беларускі ўрач-вірусолаг. Доктар медыцынскіх навук (1988), прафесар (1997).

Катэгорыя:Гарады Забайкальскага края
Чадан

**Чадан** () — горад (з 1945) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Дзун-Хемчыкскага кажууна Тувы. Насельніцтва 9,7 тыс. чал. (2021). Заснаваны ў 1873 годзе.

Размешчаны на рацэ Чадан (правы прыток Хемчыка, басейн Енісея), на аўтадарозе Кызыл — Ак-Давурак, за 224 км ад Кызыла.

Катэгорыя:Гарады Тывы
Зіма (значэнні)

* Зіма, пара года
* Зіма, горад у Іркуцкай вобласці (Расія)
Кіранск

**Кіранск** () — горад (з 1775) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кіранскага раёна Іркуцкай вобласці. Заснаваны ў 1630 годзе. Размешчаны ў вусці ракі Кірэнга і абодвух берагах ракі Лена, за 710 км ад Іркуцка.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Іван Данілавіч Краснаштанаў (1900—1983) — генерал-маёр, удзельнік баёў за вызваленне Магілёва ў 1944 годзе.

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1630 годзе
Шэлехаў (горад)

**Шэлехаў** () — горад (з 1962) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Шэлехаўскага раёна Іркуцкай вобласці. Заснаваны ў 1953 годзе. Горад размешчаны недалёка ад возера Байкал, за 20 км ад Іркуцка. Чыгуначная станцыя «Ганчарова».
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Каляровая металургія, машынабудаванне, будаўніцтва.

## Вядомыя асобы 
* Дзмітрый Юр’евіч Сязёмін (нар. 1973) — беларускі паэт.

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1953 годзе
Чарамхова

**Чарамхова** () — горад (з 1917) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Чарамхоўскага раёна Іркуцкай вобласці. Заснаваны ў 1772 годзе. За 131 км ад Іркуцка. Вуглездабыча, лясная і дрэваапрацоўчая прамысловасць. Чыгуначная станцыя.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч (нар. 1956) — беларускі філосаф і метадолаг, грамадска-палітычны дзеяч, тэлевядучы.
* Сяргей Віктаравіч Чэмезаў — расійскі палітык, эканаміст.

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Усць-Кут

**Усць-Кут** () — горад (з 1954) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Усць-Куцкага раёна Іркуцкай вобласці. Заснаваны ў 1631 годзе. Горад размешчаны на рацэ Лена, за 610 км ад Іркуцка.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Кодэкс фітасацыялагічнай наменклатуры

**Кодэкс фітасацыялагічнай наменклатуры** — дакумент, які вызначае парадак вылучэння новых сінтаксонаў, канструяванне іх назваў, іх змяненне і скасаванне. Мэта Кодэкса — ахова прыярытэтных правоў навукоўцаў, якія ўпершыню апісалі той або іншы сінтаксон, строгія правілы канструявання назваў і патрабаванне абавязковага дакументавання апісваемых сінтаксонаў фітасацыялагічнымі табліцамі (г. зн. табліцамі поўных геабатанічных апісанняў). Сінтаксон, апісаны ў адпаведнасці з патрабаваннямі Кодэкса, валодае валіднасцю (законнасцю) і прызнаецца ўсімі фітацэнолагамі. Упершыню апублікаваны ў 1976 годзе. На рускай мове — у 1988 годзе.

Катэгорыя:Геабатаніка
Канстантнасць відаў

**Канстантнасць відаў** у геабатаніцы — паказчык, які характарызуе адносную частату сустракання віда ў супольнасцях аднаго фітацэноза. Выражаецца, як правіла, у балах па пяцібальнай шкале:
* 5 балаў: від сустракаецца ў больш як 80 % апісаных супольнасцяў фітацэноза;
* 4 балы: ад 60 да 80 %;
* 3 балы: ад 40 да 60 %;
* 2 балы: ад 20 да 40 %;
* 1 бал: да 20 %.

Катэгорыя:Геабатаніка
Бягомльскі сельсавет

**Бяго́мльскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Цэнтр — гарадскі пасёлак Бягомль.

## Асноўныя звесткі 
Паўночна-заходняя частка тэрыторыі сельсавета знаходзіцца на Докшыцкім узвышшы. Па ўсходняй частцы сельсавета цячэ рака Бярэзіна, з захаду на ўсход сельсавет перасякаюць малыя рэчкі Студзенка і Дзяражына. У паўднёвай частцы сельсавета, на мяжы з Мінскай вобласцю, знаходзіцца Дамашкаўскае возера. Праз сельсавет праходзіць рэспубліканская аўтадарога Мінск — Віцебск . У складзе сельсавета, акрамя гарадскога пасёлка Бягомль, знаходзіцца яшчэ 40 вёсак.

На тэрыторыі Бягомльскага сельсавета знаходзіцца мемарыяльны комплекс «Праклён фашызму» на месцы вёскі Шунёўка, спаленай 22 мая 1943 г. у час карнай аперацыі «Котбус».

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бягомльскага раёна Барысаўскай акругі БССР. Цэнтр — сяло Бягомль. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Бягомльскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў складзе Лепельскай акругі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 27 верасня 1938 года сельсавет скасаваны ў сувязі з утварэннем Бягомльскага пассавета.

З 20 студзеня 1960 года Бягомльскі пассавет у складзе Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага Асаўскога сельсавета, у склад Юхнаўскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (Бераснёўка, Будзілаўка, Заляддзе, Краснае і Пугачова). 18 лютага 1964 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага Юхнаўскага сельсавета.

20 чэрвеня 2013 года Бягомльскі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет.

## Насельніцтва 
Насельніцтва паводле перапісу 2009 года (40 населеных пунктаў, без Бягомля) — 2025 чалавек, з іх 95,5 % — беларусы, 3,0 % — рускія, 1,0 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (41 населены пункт) — 3906 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бягомльскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1938 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе
Жозіяс Браўн-Бланке

**Жозіяс Браўн-Бланке** (; , , Швейцарыя — 20 верасня 1980, Манпелье, Францыя) — адзін з буйнейшых геабатанікаў ХХ стагоддзя, заснавальнік і кіраўнік франка-швейцарскай (сярэднееўрапейскай) школы геабатанікі, стваральнік сістэмы класіфікацыі расліннасці, што дамінуе ў наш час.

## Біяграфія 
У 1905—1912 гадах быў асістэнтам батанікаў Шротэра, Брокман-Ерош і Рубеля.

У 1913—1915 гадах вучыўся ў Манпелье пад кіраўніцтвам Чарлза Флахаўта.

У 1914—1921 гадах праводзіў палявыя даследаванні ў Швейцарскім нацыянальным парку.

У 1915 годзе ва ўніверсітэце Манпелье атрымаў ступень доктара філасофіі (PhD).

У 1915—1922 годзе асіставаў Эдуарду Рубелю, затым чытаў лекцыі ва ўніверсітэце Цюрыха.

З 1930 года і да канца жыцця Браўн-Бланке — дырэктар Міжнароднай станцыі альпійскай і міжземнаморскай геабатанікі (International Station for Alpine and Mediterranean Geobotany, SIGMA) у Манпелье, дзе працягваў геабатанічных даследаванні.

У 1948 годзе заснаваў і стаў першым рэдактарам вядучага заходняга часопіса па фітацэналогіі і экалогіі раслін Vegetatio (у цяперашні час Plant Ecology).

## Спасылкі 
* *Las comunidades vegetales de la depresión del Ebro y su dinamismo*, con Oriol de Bolòs (Ayuntamiento de Zaragoza, 1987).

Катэгорыя:Геабатанікі
Катэгорыя:Батанікі Швейцарыі
Катэгорыя:Батанікі Францыі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Лінея
Катэгорыя:Выкладчыкі Універсітэта Манпелье
Ідзі Амін

**Дада Умэ Ідзі Амін** (17 мая 1928 — ) — прэзідэнт Уганды у 1971—1979, творца аднаго з самых жорсткіх аўтарытарных рэжымаў у Афрыцы; генерал, потым фельдмаршал угандыйскай арміі.

25 студзеня 1971 Ідзі Амін зрынуў Прэзідэнта Уганды Мілтана Аботэ і стаў на чале краіны. Кіраванне Аміна адзначалася праявамі экстрэмісцкага нацыяналізму і трайбалізму. Паводле падлікаў, зробленых пасля звяржэння Аміна, ахвярамі яго рэпрэсій сталіся ад 300 да 500 тысяч (з 19 мільёнаў) грамадзян Уганды.

Поўны тытул Аміна на посце прэзідэнта гучаў наступным чынам: *«Яго Дасканаласць Пажыццёвы Прэзідэнт, Фельдмаршал Аль-Хаджы Доктар Ідзі Амін, VC, DSO, MC, Уладар усіх звяроў на зямлі і рыб у моры, Заваёўнік Брытанскай Імперыі ў Афрыцы ўвогуле і Уганды ў прыватнасці»*

Катэгорыя:Прэзідэнты Уганды
Септымія Зенобія

**Септымія Зенобія (Зеновія)** (? — можа, 272) — царыца (аўгуста) пальмірская (266—272).

Дачка Юлія Аўрэлія Зіновія і другая жонкаАдэната, валадара Пальміры. Сталася, разам з сынам Вабалатам, фактычнай валадаркай Пальміры пасля таго, як быў забіты яе муж, а з 271 абвясціла незалежнасць Пальміры ад Рыма і ўзяла тытул аўгусты. Пасля хуткага ваеннага паражэння трапіла, разам з сынам, у рымскі палон. Надзейных звестак пра яе пазнейшае жыццё няма, можа, яна памерла ў палоне, у маёнтку каля Тыбура. Вядомыя манеты з яе імаверным партрэтам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Сірыі
Катэгорыя:Кіруючыя каралевы
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Катэгорыя:Аўгусты
Катэгорыя:Трыццаць тыранаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі III стагоддзя
Катэгорыя:Асобы
Зіма (горад)

**Зіма́** ( ад ) — горад (з 1925 (1922) года) (1922) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Зімнінскага раёна Іркуцкай вобласці. Насельніцтва 34,4 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1743 годзе (вядомы як сяло Старая Зіма).

Горад знаходзіцца на рацэ Ака (прыток Ангары), каля вусця ракі Зіма.
Чыгуначная станцыя на Транссібірскай магістралі. Лакаматыўнае і вагоннае дэпо. Прадпрыемствы лесапільна-дрэваапрацоўчай прамысловасці. Заводы: каніфольна-экстракцыйны, хімічны, цагляны.

## Насельніцтва 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Аўгуста Піначэт

**Аўгу́ста Хасэ́ Рамо́н Піначэ́т Уга́ртэ** (;  — , Сант’яга) — чылійскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, прэзідэнт Чылі (1974—1990).

## Спасылкі 
* Віталій Портников. Чи потрібен Україні свій Піночет? (2013) 
* Роман Тиса. Українська ідеолоґія. Частина 2. Піночетофілія (2015) 

Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі
Катэгорыя:Палітыка Чылі
Хрысіп

**Хрысіп Солскі** (каля 280 да н.э. — 205 да н.э.) — старажытнагрэчаскі філосаф. Галава школы стоікаў пасля .

Сын Апалонія, паходзіў з Солаў (Кілікія). Верагоднай выявай з’яўляецца мармуровая статуя ў зборах Луўра, дапрацаваная А. Мільххоферам (1893) дзеля большай партрэтнай верагоднасці.

Катэгорыя:Стоікі
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Хілон

**Хілон Спартанскі** (жыў у 1-й палове 6 ст. да н.э.) - старажытнагрэчаскі дзяржаўны дзеяч, адзін з «Сямі мудрацоў». Быў сынам Дамагета і паходзіў з Спарты.

Вядомы рэфармаваннем дзяржаўнага ладу, уведзенага Лікургам і выказваннем «Спазнай самога сябе». Аблічча яго невядомае, выявы на мазаіцы з Баальбека і партрэт з Кёльна, відавочна, неверагодныя..

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прадфіласофская традыцыя
Херыл

**Херыл Самаскі** (? — каля 400 да н.э.) — старажытнагрэчаскі эпічны паэт. Паходзіў з вострава Самас.

Уславіў у гексаметрычнай паэме перамогу Афінаў над Ксерксам. Пазней быў пры двары Лісандра, потым — пры двары македонскага цара Архелая, дзе і памёр. Быў узорам эпічнага творцы да часоў позняй антычнасці. Верагодна, выяўлены, разам з паэтам Невіем на падвойнай герме, якая захоўваецца ў Неапалі.

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія паэты
Іван Ягоравіч Марчанка

**Іван Ягоравіч Марчанка** (, Людкоў, Быхаўскі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі гісторык. Член-карэспандэнт АН Беларусі (1980). Доктар гістарычных навук (1969), прафесар (1980).

## Біяграфія 
Скончыў у 1941 годзе Слаўгарадскую СШ. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў у 1950 годзе Мінскі педагагічны інстытут, у 1954 годзе аспірантуру пры ім. У 1945—1951 гадах працаваў на партыйнай рабоце. З 1954 года ў Інстытуце гісторыі АН БССР працаваў навуковым супрацоўнікам, вучоным сакратаром, з 1962 года загадчык сектарам, загадчык аддзелам, адначасова ў 1962—1968 і 1975—1981 гадах намеснік дырэктара па навуковай рабоце. З 1993 года галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя працы па гісторыі: рабочага класа, калгаснага сялянства і культурнага будаўніцтва. Даследаваў праблемы аднаўлення і развіцця прамысловасці і сельскай гаспадаркі, вытворчай і грамадска-палітычнай дзейнасці працаўнікоў. Адзін з аўтараў «Истории Белорусской ССР» у 5 тамах (1973—1975), «Истории Минска» (1967), «Истории Белорусской ССР» (1977), кніг: «Полоцк. Исторический очерк» (1987), «Нарысы гісторыі Беларусі» (ч. 2, 1995) і іншых калектыўных прац. Аўтар больш 150 навуковых прац, у тым ліку 10 манаграфій.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі (1942, 1945), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1976), Айчыннай вайны I ступені (1985), медалямі.
 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Институт истории Национальной академии наук Беларуси в лицах (1929—2008) : биобиблиографический справочник / Г. В. Корзенко. — Минск, 2008. — С. 104—106.
* *Касцюк, М.* Ён прыйшоў у навуку з полымя вайны / М. Касцюк, У. Навіцкі, В. Янкоўская // Беларускі гістарычны часопіс. — 2003. — № 3. — С. 72—77.
* Марчанка І. Я. // Памяць: гісторыка-дакумент. хроніка Слаўгарадскага раёна. — Мн., 1999. — С. 512—513.

## Спасылкі 
* Марчанка Іван Ягоравіч
* Іван Ягоравіч Марчанка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Профіль І. Я. Марчанкі на сайце НАН Беларусі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Быхаўскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Зянон з Кітыёна

**Зянон з Кітыёна** (каля 332 да н.э. — 263 да н.э.) — старажытнагрэчаскі філосаф. Заснавальнік школы стоікаў у Стоі-Пойкіле. Быў вядомы як «малы фінікіец».

Сын Мнасея, паходзіў з Кітыёна (на в. Кіпр). Вядомыя бронзавы бюст з Геркуланума і іншы бюст, які захоўваецца ў Неапалі, якія, верагодна, капіруюць адзін арыгінал (бронзавую статую з Афінаў, якая не захавалася), і адносяцца да Зянона з Кітыёна.

Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Філосафы III стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Стоікі
Усолле-Сібірскае

**Усолье-Сібірскае** () — горад (з 1925) у Расіі, да 2016 года — адміністрацыйны цэнтр Усольскага раёна Іркуцкай вобласці. Заснаваны ў 1669 годзе. За 77 км ад Іркуцка, мае выгоднае эканамічнае размяшчэнне паміж аўтатрасай (Прыбайкальскі тракт), Усходне-Сібірскай чыгункай і ракой Ангарой. Прамыя транспартныя зносіны з гарадамі Ангарск, Іркуцк і Чарамхова.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Машынабудаванне, фармацэўтычная прамысловасць. Курорт.

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Тайшэт

**Тайшэт** () — горад (з 1938) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Тайшэцкага раёна Іркуцкай вобласці Расіі. Насельніцтва 37,7 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1897 годзе. Горад размешчаны на рацэ Біруса, за 680 км ад Іркуцка. Буйны чыгуначны вузел. Ад Тайшэта пачынаецца Байкала-Амурская магістраль.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Металаапрацоўка, лёгкая і харчовая прамысловасць.

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1897 годзе
Тулун

**Тулун** () — горад (з 1927) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Тулунскага раёна Іркуцкай вобласці.  Заснаваны ў 1735 годзе. Горад размешчаны на рацэ Ія (басейн Ангары), за 390 км ад Іркуцка.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Міхаіл Паўлавіч Касцюк

**Міхаі́л Па́ўлавіч Касцю́к** (, в. Масцішча, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць — 5 лютага 2019) — беларускі гісторык. Акадэмік НАНБ (1996, член-карэспандэнт з 1989), доктар гістарычных навук (1980), прафесар (1987). Ганаровы архівіст Беларусі (2014). Ганаровы грамадзянін Навагрудскага раёна (2010).

## Біяграфія 
Скончыў гістарычна-філалагічны факультэт Гродзенскага педагагічнага інстытута (1963). З 1969 года працаваў у Інстытуце гісторыі АН БССР, у 1970—1975 гадах вучоны сакратар. У 1975—1981 гадах — вучоны сакратар Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КПБ. У 1981—1989 гадах намеснік дырэктара Інстытута гісторыі АН БССР, у 1989—1999 гадах дырэктар Інстытута гісторыі НАН Беларусі. З 1999 года — загадчык аддзела, з 2007 — галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі НАН Беларусі.

У 1969 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю, у 1980 годзе — доктарскую. У 1989 годзе абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук БССР, у 1996 — акадэмікам НАНБ. У 1998 годзе М. П. Касцюк стаў акадэмікам Цэнтральнай Еўрапейскай Акадэміі навук і мастацтва, Міжнароднай акадэміі навук Еўразіі.

Адзін з ініцыятараў стварэння Беларускай асацыяцыі гісторыкаў у 1993 годзе, яе старшыня з 1997 года.

## Навуковая дзейнасць 
Займаўся даследаваннем сацыяльна-эканамічнай і грамадска-палітычнай гісторыі Беларусі XX стагоддзя: гісторыі сялянства, рабочых, інтэлігенцыі. Вывучаў гісторыю дзяржаўнага і нацыянальна-культурнага будаўніцтва, пытанні ўсталявання і функцыянавання савецкай сістэмы ўлады, праблемы гістарыяграфіі, крыніцазнаўства і інш.

Аўтар звыш 300 навуковых прац, у тым ліку 4 індывідуальныя і звыш 10 калектыўных манаграфій. Касцюк з’яўляўся галоўным рэдактарам «Нарысаў гісторыі Беларусі» ў 2 частках (1994—1995) і «Гісторыі Беларусі» ў 6-ці тамах (2000—2011)

## Працы 
* Победа колхозного строя в Белорусской ССР / М. П. Костюк, В. А. Полуян, А. Н. Сорокин и др. — Мн. : Наука и техника, 1981.

### Манаграфіі 
* Идейно-политическое воспитание крестьянства. Из опыта работы Компартии Белоруссии в период строительства социализма (1926—1937 гг.). — Минск, 1979.
* Трудовой вклад крестьянства в победу и упрочение социализма (на материалах БССР). — Минск, 1986.
* Социалистические ценности тружеников села: история, современность, перспективы. — Минск, 1989.
* Бальшавіцкая сістэма ўлады на Беларусі. — Мінск, 2000.

### Артыкулы 
* 
* 

## Прызнанне 
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР (1981)
* Медаль Францыска Скарыны (2010)
* Прэмія НАН Беларусі і СА РАН (2003) імя акад.  за кнігу «Нарыс гісторыі беларусаў у Сібіры ў XIX—XX стст. ».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Міхаіл Паўлавіч Касцюк у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі
* *Сяргей Навумчык.* Чалавек, які дапамог «Пагоні» зрабіцца дзяржаўным сымбалем // Радые Свабода, 5 лютага 2019

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Архівісты Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Навагрудскага раёна
Свірск

**Свірск** () — горад (з 1949) у Расіі, у складзе Чарамхоўскага раёна Іркуцкай вобласці. Горад размешчаны на левым беразе ракі Ангара, за 150 км ад Іркуцка, за 19 км ад г. Чарамхова.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
162 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Гней Актавій (консул 165 года да н. э.)
* Антыёх V Еўпатар, цар дзяржавы Селеўкідаў
* Лісій (прыдворны Антыёха IV)

Катэгорыя:160-я да н.э.
163 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Маній Ювенцій Тална, старажытнарымскі палкаводзец

Катэгорыя:160-я да н.э.
164 да н.э.

## Падзеі
* Іуда Макавей вызваліў Хеўрон ад ідумеяў.

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:160-я да н.э.
165 да н.э.

## Падзеі 
* Консульства Ціта Манлія Тарквата (патрыцый) і Гнея Актавія (плебей) у Рыме
## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:160-я да н.э.
166 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Матафія Хасманей, святар

Катэгорыя:160-я да н.э.
167 да н.э.

## Падзеі 
Разгром рымлянамі Эмілія Паўла гарадоў Эпіра. Роспуск Эталійскага саюза. Трыумф Паўла (з удзелам Персея).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:160-я да н.э.
Саянск

**Саянск** () — горад (з 1985) у Расіі, з'яўляецца горадам абласнога падпарадкавання ў Іркуцкай вобласці. Насельніцтва 43,7 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1970 годзе. Горад размешчаны на рацэ Ака (прыток Ангары), за 270 км ад Іркуцка.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
170 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся 
* Атал III — цар пергамскі
* Дыянісій Фракійскі — антычны граматык
* Луцый Акцый — рымскі драматург і філосаф

## Памерлі

Катэгорыя:170-я да н.э.
172 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Квінт Фульвій Флак (консул 179 года да н. э.)

Катэгорыя:170-я да н.э.
173 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Луцый Карнелій Лентул (консул 199 года да н. э.)

Катэгорыя:170-я да н.э.
174 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Гней Сервілій Цэпіён (консул 203 года да н. э.)
* Марк Семпроній Тудытан (консул 185 года да н. э.)
* Ціт Квінкцый Фламінін, старажытнарымскі военачальнік і палітычны дзеяч 

Катэгорыя:170-я да н.э.
175 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Селеўк IV Філапатар, цар сірыйскі

Катэгорыя:170-я да н.э.
179 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Дун Чжуншу, канфуцыянскі філосаф
* Сыма Сянжу, кітайскі дзяржаўны дзеяч, паэт

## Памерлі 
* Філіп V Македонскі, цар Македоніі

Катэгорыя:170-я да н.э.
180 да н.э.

## Падзеі
**Егіпет**

* Пасля смерці **Пталамея V** пачаў правіць **Пталамей VI Філаметар з Клеапатрай I** у якасці рэгента.

## Нарадзіліся
## Памерлі
* Арыстафан Візантыйскі — старажытнагрэчаскі філолаг і бібліятэкар
* Пталамей V Эпіфан — егіпецкі цар


Катэгорыя:180-я да н.э.
182 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Прусій I, цар віфінійскі

Катэгорыя:180-я да н.э.
181 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы: Публій Карнелій Цэтэг (патрыцый) і Марк Бебій Тамфіл (плебей)
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Дземетрый (сын Філіпа V Македонскага)

Катэгорыя:180-я да н.э.
185 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Публій Карнелій Сцыпіён Эміліян Афрыканскі, рымскі военачальнік і палітычны дзеяч
## Памерлі 

Катэгорыя:180-я да н.э.
184 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Плаўт, рымскі камедыёграф
* Шаа-дзі Гун (Хань), 3-і імператар дынастыі Хань

Катэгорыя:180-я да н.э.
186 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Спурый Пастумій Альбін (патрыцый) і Квінт Марцый Філіп (плебей).
## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:180-я да н.э.
187 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы: Марк Эмілій Лепід (патрыцый) і Гай Фламіній (плебей).
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Антыёх III Вялікі


Катэгорыя:180-я да н.э.
189 да н.э.

## Падзеі
* Арташэс I стаў царом Вялікай Арменіі

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:180-я да н.э.
192 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся
## Памерлі
* Набіс, спартанскі тыран


Катэгорыя:190-я да н.э.
193 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Луцый Карнелій Мерула (патрыцый) і Квінт Мінуцый Тэрм (плебей).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Сяа Хэ, кітайскі палітычны дзеяч

Катэгорыя:190-я да н.э.
190 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы: Луцый Карнелій Сцыпіён Азіятык (патрыцый) і Гай Лелій (плебей); квестар: Гай Фурый Акулеон.

## Нарадзіліся 
* каля 190: Гіпарх, старажытнагрэчаскі астраном

## Памерлі 

Катэгорыя:190-я да н.э.
196 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Марк Карнелій Цэтэг (консул 204 года да н. э.)

Катэгорыя:190-я да н.э.
198 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Секст Элій Пет Кат і Ціт Квінкцый Фламінін. Прэтор М. П. Катон.
## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:190-я да н.э.
197 да н.э.

## Падзеі 
Рымскае войска (консул Т. Квінкцый Фламінін; каля 26 тыс.ч.) перамагло македонскае войска цара Філіпа V (26 тыс.ч.). Перамога скончыла панаванне македонцаў у Грэцыі, а большая частка македонскай дзяржавы трапіла ў залежнасць ад Рыма.

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:190-я да н.э.
200 да н.э.

## Падзеі 
* Выканана скульптурная група «Лаакоан і яго сыны».

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Лівій Андронік — рымскі эпічны паэт і даматург


Катэгорыя:200-я да н.э.
201 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* каля 201 да н.э.: Гней Невій, рымскі эпічны паэт і драматург

Катэгорыя:200-я да н.э.
202 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Вэнь-дзі (Хань), імператар Кітая дынастыі Хань

## Памерлі 
* Ціт Манлій Таркват (консул 235 года да н. э.)

Катэгорыя:200-я да н.э.
204 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Арсіноя III, егіпецкая царыца
* Фань Цзэн, дарадца Сян Ляна

Катэгорыя:200-я да н.э.
205 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся
## Памерлі
* Хрысіп — старажытнагрэчаскі філосаф


Катэгорыя:200-я да н.э.
206 да н.э.

## Падзеі
* Заснавана кітайская дынастыя Хань

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:200-я да н.э.
208 да н.э.

## Падзеі 
* Ціт Манлій Таркват робіцца дыктатарам Рымскай рэспублікі
* Бітва пры Бекулі

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Лі Сы, легіст, каліёграф

Катэгорыя:200-я да н.э.
207 да н.э.

## Падзеі 
* Пачатак праўлення Набіса, спартанскага тырана

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Гасдрубал Баркід, карфагенсмкі палкаводзец

Катэгорыя:200-я да н.э.
209 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы: Квінт Фабій Максім Кункатар (у 5-ы раз, патрыцый) і Квінт Фульвій Флак (у 4-ы раз, плебей); праконсулы: Марк Клаўдзій Марцэл (на поўдні Італіі).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:200-я да н.э.
210 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся
## Памерлі
* Нікамед - старажытнагрэчаскі матэматык


Катэгорыя:210-я да н.э.
Жалезнагорск-Ілімскі

**Жалезнагорск-Ілімскі** () — горад (з 1965 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ніжнеілімскага раёна Іркуцкай вобласці. Заснаваны ў 1948 годзе. Горад размешчаны за 16 км ад ракі Ілім (прыток Ангары), за 1222 км ад Іркуцка.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
176 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Гней Карнелій Сцыпіён Гіспал, рымскі палітычны дзеяч
* Клеапатра I, егіпецкая царыца
* Квінт Петылій Спурын, старажытнарымскі палітычны дзеяч

Катэгорыя:170-я да н.э.
211 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Апій Клаўдзій Пульхр (консул 212 года да н. э.)

Катэгорыя:210-я да н.э.
214 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Гіеранім Сіракузскі, апошні цар Сіракуз

Катэгорыя:210-я да н.э.
213 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Арат Сікіёнскі, дзяржаўны дзеяч эпохі элінізма
* Луцый Карнелій Лентул Каўдзін (консул 237 года да н. э.)

Катэгорыя:210-я да н.э.
215 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Апалоній Родаскі, антычны паэт
* Гіерон II, военачальнік і дзяржаўны дзеяч Сіракуз

Катэгорыя:210-я да н.э.
217 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Гней Сервілій Гемін (патрыцый) і Гай Фламіній (2-ы раз) (плебей). Консул Г. Фламіній забіты. Консулам-суфектам абраны Марк Атылій Рэгул (2-ы раз). Прэторы Марк Пампоній, Марк Эмілій (гарадскі), Ціт Атацылій Крас. Прапрэтар Гай Цэнтэній. Вялікі пантыфік Луцый Карнелій Лентул Каўдзін. У Іспанію адпраўленыя праконсул Публій Карнелій Сцыпіён і легат Гней Карнелій Сцыпіён Кальв. Легаты Фульвій Флак, Луцый Цынцый. Плебейскі трыбун Марк Метылій. Квестар Тыберый Семпроній Блез (забіты). Дуумвіры Гай Пупій і Цэзон Квінкцый Фламінін.
## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:210-я да н.э.
218 да н.э.

## Падзеі 
* Пачалася Другая Пунічная вайна
* Бітва пры Тыцыне

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:210-я да н.э.
219 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Клеамен III, спартанскі цар

Катэгорыя:210-я да н.э.
220 да н.э.

## Падзеі 
* Гай Лутацый Катул (консул 220 года да н. э.) і Луцый Ветурый Філон (консул 220 года да н. э.)

## Нарадзіліся 
* Атал II Філадэльф, цар пергамскі

## Памерлі 
* Молан, палкваодзец
* Зіпойт III

Катэгорыя:220-я да н.э.
221 да н.э.

## Падзеі
* Цынь Шыхуандзі абвешчаны імператарам, царства Цынь ператворана ў цэнтралізаваную імперыю

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:220-я да н.э.
222 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Марк Клаўдзій Марцэл (плебей) і Гней Карнелій Сцыпіён Кальв (патрыцый).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Ктэсібій, старажытнагрэчаскі матэматык і механік
* Эўклід (цар Спарты)

Катэгорыя:220-я да н.э.
224 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Ціт Манлій Таркват (2-і раз) (патрыцый) і Квінт Фульвій Флак (2-ы раз) (плебей). Дыктатар (№ 77) Луцый Цэцылій Метэл. «Апіева дарога» праведзена ад Капуі да Брундызіі.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:220-я да н.э.
223 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Селеўк III Кераўн - цар сірыйскі

## Гл. таксама 
* 223


Катэгорыя:220-я да н.э.
225 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Гай Атылій Рэгул, старажытнарымскі военачальнік і дзяржаўны дзеяч
* Селеўк II Калінік, цар сірыйскі

Катэгорыя:220-я да н.э.
228 да н.э.

## Падзеі 
* Квінт Фабій Максім Кункатар стаў 2-і раз консулам

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Зіэл, цар Віфініі

Катэгорыя:220-я да н.э.
227 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Лідыяд, старажытнагрэчаскі палітычны і ваенны дзеяч
* Цзін Кэ, «кліент-забойца»

Катэгорыя:220-я да н.э.
229 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Луцый Пастумій Альбін (2-і раз) (патрыцый) і Гней Фульвій Цэнтумал (плебей).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:220-я да н.э.
231 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы Марк Пампоній Матон (плебей) і Гай Папірый Мазон (патрыцый).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:230-я да н.э.
232 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Сян Юй, кітайскі генерал
## Памерлі 
* Ашока, валадар імперыі Маур’яў

Катэгорыя:230-я да н.э.
230 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы: Марк Эмілій Барбула (патрыцый) і Марк Юній Пера (плебей); цэнзары: Квінт Фабій Максім Верукоз (патрыцый) і Марк Семпроній Тудытан (плебей).

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* каля 230: Арыстарх Самоскі, старажытнагрэчаскі астраном, матэматык і філосаф

Катэгорыя:230-я да н.э.
233 да н.э.

## Падзеі 
* Квінт Фабій Максім Кунктатар становіцца консулам

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:230-я да н.э.
235 да н.э.

## Падзеі 
* Клеамен III стаў царом Спарты.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Леанід II, цар Спарты

Катэгорыя:230-я да н.э.
234 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Марк Порцый Катон Старэйшы, старажытнарымскі палітычны дзеяч
* Мадэ, заснавальнік імперыі Хуну
## Памерлі 

Катэгорыя:230-я да н.э.
236 да н.э.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Квінт Лутацый Цэркон, старажытнарымскі военачальнік і палітычны дзеяч

Катэгорыя:230-я да н.э.
239 да н.э.

## Падзеі 
Цар Македоніі Дэметрый II Эталійскі

## Нарадзіліся 
## Памерлі 

Катэгорыя:230-я да н.э.
238 да н.э.

## Падзеі 
* Фараон Пталамей III Эвергет увёў высакосныя гады каб прадухіліць зрухі ў календары.

## Нарадзіліся 
* Філіп V Македонскі, цар Македоніі

## Памерлі 
* Аўтарыт, камандзір гальскіх (галацкіх) наймітаў на службе Карфагена

Катэгорыя:230-я да н.э.
240 да н.э.

## Падзеі 
* Консулы: Гай Клаўдзій Цэнтон (патрыцый) і Марк Семпроній Тудзітан (плебей)

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Арат з Солаў, старажытнагрэчаскі паэт

Катэгорыя:240-я да н.э.
241 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся
* Антыёх III Вялікі (пам. 187 да н.э.)

## Памерлі

Катэгорыя:240-я да н.э.
242 да н.э.

## Падзеі
* Канец 240-х гадоў — Народныя паўстанні ў Егіпце.
* Скончылася I пунічаская вайна

## Нарадзіліся
## Памерлі

Катэгорыя:Усе храналагічныя пералікі
243 да н.э.

## Падзеі
## Нарадзіліся 
* Селеўк III Кераўн — цар сірыйскі

## Памерлі

Катэгорыя:240-я да н.э.
216 да н.э.

## Падзеі 
* 2 жніўня: Бітва пры Канах
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 2 жніўня: Луцый Эмілій Павел (консул 219 года да н. э.)
* 2 жніўня: Квінт Элій Пет (пантыфік)
* 2 жніўня: Луцый Атылій (квестар)
* 2 жніўня: Марк Мінуцый Руф (консул 221 года да н. э.)

Катэгорыя:210-я да н.э.
245 да н.э.

## Падзеі 
Вавілон і Сузы палі пад націскам егіпецкай арміі Пталамея III.

## Нарадзіліся
## Памерлі
Даламіт

**Даламіт** — асадкавая горная парода, складаецца больш як на 95 % з мінералу даламіту. Карысны выкапень. Пашыраны ў асадкавай абалонцы Зямлі, залягаюць пластамі, лінзамі, купаламі, гнёздамі.

Нярэдка складае глыбока расчлянёныя горныя хрыбты і масівы, напрыклад Даламітавыя Альпы ў Італіі. Гэта горная парода здольная да карставання. У свеце вядомы шматлікія радовішчы даламіту.

На тэрыторыі Беларусі выяўлена 10 радовішчаў (у тым ліку распрацоўваецца радовішча Руба ў Віцебскай вобласці) з агульнымі запасамі каля 1 млрд тон.

Даламіт выкарыстоўваецца як вогнетрывалы матэрыял у металургіі, як сыравіна ў хімічнай і шкляной прамысловасці, у сельскай гаспадарцы для вапнавання глебы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асадкавыя горныя пароды
Катэгорыя:Карысныя выкапні
Катэгорыя:Карбанаты (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы магнію
Азон

thumb|200px|Малекула азону
**Азон** — газ сіняга колеру з рэзкім пахам. Мадыфікацыя кіслароду, хімічная формула O3. Атрымліваецца дзеяннем разраду ці ультафіялетавага выпраменьвання на паветра.

Асноўная колькасць азону ў прыродзе знаходзіцца ў атмасферы Зямлі. Слой павышанай канцэнтрацыі азону знаходзіцца на вышыні 20—25 км, ён паглынае ультрафіялетавае выпраменьванне Сонца.

## Літаратура 
* 
* *Бесараб С. В.* Про Володю и озонатор // Хабр — habr.com, 14 января 2020, 15:55


Катэгорыя:Умерана небяспечныя рэчывы
Катэгорыя:Акісляльнікі
Катэгорыя:Газы
Возера

[thumb|right|250px|Возера ў Барылочэ ([Аргенціна)]]
thumb|right|250px|Возера Нарач
**Во́зера** — прыродны вадаём, які ўяўляе сабой катлавіну, запоўненую вадой, і не мае непасрэднага злучэння з акіянам. Плошча азёр зямнога шара каля 2,7 млн км². Найбуйнейшыя азёры на Зямлі — Каспійскае мора (1371 тыс.км²), возера Верхняе ў Паўночнай Амерыцы (82,4 тыс.км²), возера Вікторыя ў Афрыцы, самае глыбокае — возера Байкал (1620 м). Размешчаны на розных вышынях: Харпа (Арпорт) у Тыбеце на вышыні 4400 метраў, Мёртвае мора ў Заходняй Азіі на 392 метры ніжэй за ўзровень акіяна. У Беларусі найбольшае па плошчы возера Нарач, найбольшую глыбіню мае возера Доўгае.

У залежнасці ад умоў утварэння азёрнага ложа вылучаюць тыпы азёр: плацінныя (рачныя, далінныя і прыбярэжныя, таксама штучныя азёры-вадасховішчы); катлавінныя (карставыя, тэрмакарставыя, дэфляцыйныя, вулканічныя і тэктанічныя) і мяшанага паходжання.

Паводле характару воднага балансу выдзяляюць азёры сцёкавыя і бяссцёкавыя, адносна тэрмічнага рэжыму — умераныя, трапічныя і палярныя, адпаведна з хімічным складам вады — прэсныя, саланаватыя і салёныя, азёры па ступені развіцця арганічнага жыцця — алігатрофныя, этатрофныя, дыстрофныя. Форма, памеры і ўзровень азёр значна мяняюцца з часам у выніку намнажэння адкладаў, змены контураў берагоў, балансу вільгаці.

## Азёры Беларусі 
На Беларусі каля 10 800 азёр. Сумарная плошча амаль 2000 км², агульны аб'ём вады 6-7 км³. Размешчаны ў асноўным на поўначы (Беларускае Паазер’е) і на поўдні (Палессе). Утварэнне большасці азёр Беларускага Паазер'я звязана з дзейнасцю паазерскага ледавіка і яго талых водаў. Катлавіны ледавіковых азёр разнастайныя: падпрудныя (Нарач, Асвейскае, Мядзел, Лукомскае), утвораны ў выніку намнажэння талых ледавіковых водаў у паніжэннях паміж марэннымі градамі; лагчынныя (Саро, Сянно, Балдук). узніклі ад ледавіковага выворвання і эразійнай дзейнасці талых водаў; эразійныя (Рудакова, Вісяты, Жанно), выбіты сілай ледавіковай вады, якая вадаспадам сцякала з ледавіка; тэрмакарставыя (Лісіцкае, Усомля, Канашы), утвораны ў выніку раставання пахаваных лінзаў лёду. На Палессі азёрныя катлавіны пераважна старычныя, карставыя (Вулька, Сомінскае), азёры-разлівы (Чырвонае, Олтушскае).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Катэгорыя:Гідраграфія
Катэгорыя:Гідралогія
Віхараўка

**Віхараўка** () — горад (з 1966 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Брацкага раёна Іркуцкай вобласці. Насельніцтва 24,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1957 годзе.

Горад размешчаны на левым беразе ракі Віхараўка (прыток Ангары), за 916 км ад Іркуцка. Чыгуначная станцыя.

## Насельніцтва 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці
Брацк

**Брацк** () — горад (з 1955) у Расіі, з’яўляецца горадам абласнога падпарадкавання ў Іркуцкай вобласці. Заснаваны ў 1955 годзе. Горад размешчаны на беразе Брацкага вадасховішча на рацэ Ангара. 
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Брацкая ГЭС, Брацкі алюміневы завод, лесапрамысловы комплекс, цэлюлоза-картонны камбінат, завод ферасплаваў.

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці