open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзмітрый Іванавіч Алейнік

**Дзмітрый Іванавіч Алейнік** (, п. Беразіно, Мінская вобласць — 16 снежня 2003) — беларускі жывапісец. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981).

## Біяграфія 
У 1954 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, у 1960 годзе — Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў Віталя Цвіркі і Валянціна Волкава. У 1960 годзе пераехаў на Гомельшчыну, дзе жыў і працаваў. Пісаў мастацкія творы ў галіне станковага і манументальнага жывапісу. З 1961 года браў удзел у абласных, рэспубліканскіх і ўсесаюзных мастацкіх выстаўках.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1965 года. Жыў у г. Гомелі.

## Творчасць 
Працаваў у жывапісе ў жанрах лірычнага пейзажа і фігуратыўнай карціны. Асноўныя творы — кампазіцыі «Вечная памяць» (1964—1965), «Бабіна лета» (1966), «Белыя коні», «Восень», «Палескі нафтагігант», «Лясное возера» (1969); пейзажы «Набярэжная», «Над Сожам» (1961), «Вясна на Мазыршчыне», «Веснавы матыў», «Пара сенакосная», «Акно ў восень» (1962), «Вясна. Порт»(1963), «Зімовы вечар» (1963), «Квітнеюць сады» (1968), «Тураўскія прасторы» і інш. Палотны мастака экспанаваліся на абласных, рэспубліканскіх, усесаюзных выстаўках, а таксама ў Польшчы, ГДР, Чэхаславакіі, Італіі, Алжыры, Тунісе.

Дзмітрый Алейнік — адзін з заснавальнікаў гомельскай школы жывапісу. Яго пэндзлю падпарадкоўваліся трапяткія, амаль няўлоўныя станы прыроды. Мастак умеў перадаць рух ветру, пробліск першых прамянёў сонца і пры гэтым захаваць цэласнасць агульнага стану прыроды, яе натуральнасць. Для яго самым важным і патаемным ў творчым працэсе было непасрэдныя зносіны з прыродай, назіранне і адлюстраванне яе праяў і станаў. З дзіцячых гадоў закаханы ў прыроду роднай Беларусі, Дзмітрый Іванавіч пранёс гэтую любоў праз усе сваю творчасць, захоўваў блізкасць да народнага мастацтва.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ, Гомельскім краязнаўчым музеі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты СССР
Вянёў

**Вянёў** () — горад у Тульскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Вянёўскага раёна. Насельніцтва — 14 866 чалавек. Горад размешчаны на рацэ Вянёўка (прыток ракі Асётр), за 163 км на паўднёвы ўсход ад Масквы і за 52 км на ўсход ад Тулы.

Катэгорыя:Гарады Тульскай вобласці
Бялёў (горад)

**Бялёў** () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Бялёўскага раёна Тульскай вобласці. Насельніцтва — 13 362 чал. (2017). Размешчаны на левым беразе Акі, за 114 км на паўднёвы захад ад Тулы, на скрыжаванні аўтадарог Р92 і Р139.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Зінаіда Мікалаеўна Гіпіус (1869—1945) — руская паэтэса і пісьменніца, драматург і літаратурны крытык.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
*  

Катэгорыя:Гарады Тульскай вобласці
Вінтавая паверхня

**Вінтава́я паве́рхня**, паверхня, якая апісваецца лініяй, што абарошваецца вакол нерухомай восі з пастаяннай вуглавой скорасцю і адначасова рухаецца паступальна ўздоўж гэтай жа восі з пастаяннай скорасцю. Вінтавая паверхня, якая апісваецца прамой, назваецца гелікоідам. Уласцівасць усялякай вінтавой паверхні перамячацца па самой сабе выкарыстоўваецца ў тэхніцы (напрыклад, для стварэння чарвячных перадач).

## Літаратура 
Катэгорыя:Паверхні
Данскі (Тульская вобласць)

**Данскі** () — горад (з 1939) у Тульскай вобласці Расіі. Горад абласнога падпарадкавання, утварае муніцыпальнае ўтварэнне са статусам гарадской акругі горад Данскі. Насельніцтва — 63 842 чал. (2017). Горад размешчаны ў вярхоўях ракі Дон, за 65 км на паўднёвы ўсход ад Тулы на чыгуначнай лініі (станцыя «Бобрык-Данскі»).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Юлія Віктараўна Снігір, расійская актрыса

Катэгорыя:Гарады Тульскай вобласці
Іпатава

Назву **Іпатава** маюць:

## Прозвішча 
* Вольга Міхайлаўна Іпатава (нар. 1945) — беларуская пісьменніца

## Тапонім 
* Іпатава — горад у Стаўрапольскі краі Расіі
Ясная Паляна (Тульская вобласць)

**Ясная Паляна** — сядзіба ў Шчокінскім раёне Тульскай вобласці (за 14 км на паўднёвы захад ад Тулы), заснаваная ў XVII стагоддзі і якая належала спачатку роду Карцавых, затым роду Валконскіх і Талстых. У ёй 28 жніўня (9 верасня) 1828 года нарадзіўся Леў Мікалаевіч Талстой, тут ён жыў, ствараў (у Яснай Паляне былі напісаны «Вайна і мір», «Ганна Карэніна» і інш.), тут жа знаходзіцца яго магіла. Галоўную ролю ў стварэнні аблічча сядзібы сыграў дзед пісьменніка М. С. Валконскі.

Катэгорыя:Тульская вобласць
Hypochilus

**Hypochilus** — род сямейства Hypochilidae. Жывуць у ЗША.

## Апісанне 
Павукі сярэдняга памеру. Сцягно першай пары ног менш, чым у 3 разы даўжэй галавагрудзей.

## Віды 
Па дадзеных сайта World Spider Catalog на чэрвень 2016 года род уключае 10 відаў.

Катэгорыя:Аранеаморфныя павукі
Меладрама ў Беларусі

**Меладрама** ў Беларусі — працэс развіцця жанру меладрамы ў беларускім мастацтве.

## У тэатры 
У Беларусі меладрама ўзнікла ў пачатку 20 стагоддзя падчас адраджэння беларускага прафесійнага тэатра. Развівалася праз увядзенне асобных складнікаў меладрамы. Творцы абіралі даходлівы для гледачоў выгляд, найбольш просты і адчынены спосаб уздзеяння на пачуцці. Беларуская меладрама мае дэмакратычную накіраванасць, грамадскую напоўненасць і значнасць. Пакінула значны адбітак на драматургіі Каруся Каганца («У іншым шчасці няшчасце схавана» і «Сын Даніла»), Максіма Гарэцкага («Атрута»), Канстанцыі Буйло («Сягонняшнія і даўнейшыя»), Леапольда Родзевіча («Блуднікі» і «Пакрыўджаныя»), Уладзіслава Галубка («Апошняе спатканне», «Бязвінная кроў», «Праменьчык шчасця», «Ганка» і «Пан Сурынта»), Міхася Чарота («На Купалле») і Васіля Гарбацэвіча («Чырвоныя кветкі Беларусі»). З 2-ой паловы 1920-х гг. развіццё жанру запаволілася. Асобныя прыёмы і складнікі выкарысталі ў сваіх п’есах Кандрат Крапіва («Людзі і д'яблы» і «На вастрыі»), Пятро Васілеўскі («Дзіўны дом»), Іван Шамякін («І змоўклі птушкі») і Анатоль Дзялендзік («Грэшная любоў»).

## У кінематографе 
У беларускім кіно развілася ў сямейна-побытавы любоўны фільм: Уладзімір Корш-Саблін «Маё каханне» (1940), Восіп Шульман «Зялёныя агні» (1956) і «Шчасце трэба берагчы» (1958), Сяргей Сплашноў «Нашы суседзі» (1957) і «Каханнем трэба даражыць» (1960), Зміцер Зайцаў «Кветкі правінцыі» (1995). меладраматычныя рысы мае шэраг гістарычных фільмаў: Уладзімір Гардзін «Кастусь Каліноўскі» (1928), Корш-Саблін «Чырвонае лісце» (1958) і Мікалай Фігуроўскі «Гадзіннік спыніўся апоўначы» (1959), таксама тэлесерыялы «Раман імператара» Дыямары Ніжнікоўскай (1994) і «Пракляты ўтульны дом» Уладзіміра Арлова (1999).

Катэгорыя:Драма ў Беларусі
Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:Кінематограф Беларусі
Катэгорыя:Літаратура Беларусі
Danainae

**Danainae** — падсямейства матылькоў сямейства німфалід (*Nymphalidae*), якое ўключае ў сябе каля 300 відаў. Многія аўтары разглядаюць падсямейства як самастойнае сямейства. Самым вядомым прадстаўніком з'яўляецца матылёк Danaus plexippus.

## Апісанне 
Матылі сярэдніх і буйных памераў, блізкія да німфалід і прадстаўнікоў трапічнага сямейства *Ithomiidae*. Вочы голыя, вусікі булавападобныя, паступова патаўшчаюцца да вяршыні, карацей паловы кастальнага краю пярэдняга крыла. Пярэднія ногі рэдукаваныя і не функцыянуюць пры хадзе ў абодвух палоў, прычым пярэдняя лапка складаецца з 1 членіка ў самцоў і з 2 членікаў у самак. Цэнтральнае вочка на абодвух крылах замкнёнае, жылкі *R*3, *R*4 і *R*5 пярэдняга крыла адгаліноўваюцца ад агульнага ствала, *R*4 выходзіць да вяршыні, а *R*3 і *R*5 адпаведна да кастальнага і вонкавага краёў трапляючы туды са спадарожнымі вятрамі.

## Класіфікацыя 
У гэтым падсямействе знаходзіцца каля 300 відаў, прыкладна 57 родаў, 10 падтрыбаў і тры трыбы.
* *Danaini*
** *Danaina*
** *Euploeina*
* *Ithomiini*
** *Dircennina*
** *Godyridina*
** *Ithomiina*
** *Mechanitina*
** *Melinaeina*
** *Napeogenina*
** *Oleriina*
** *Tithoreina*
* *Tellervini*

## Літаратура 
* 
* .
* Boyce A. Drummond III und Keith S. Brown, Jr.: *Ithomiinae (Lepidoptera: Nymphalidae): Summary of Known Larval Food Plants*. In: *Annals of the Missouri Botanical Garden*, Vol. 74, No. 2. (1987), Seiten 341—358.

Катэгорыя:Німфаліды
Чырвонаслабодскае падняцце

**Чырвонаслабодскае падняцце** (ад назвы вёскі Красная Слабада ў Акцябрскім раёне) — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім і Акцябрскім раёнах Гомельскай вобласці Беларусі, у межах Чырвонаслабодска-Маладушынскай ступені Прыпяцкага прагіну. Выяўлена сейсмаразведкай у 1968 годзе.

Па паверхні фундамента і падсалявых дэвонскіх адкладах Чырвонаслабодскае падняцце — прыразломнае, з уздымам гарызонтаў на поўдзень да аднайменнага субрэгіянальнага разлому, ускладненае малаамплітудным (да 100 м) разрыўным парушэннем. Памеры 18×3,5 км, амплітуда 300 м. Мінімальная адзнака паверхні фундамента ў скляпенні −1800 м, падсалявых адкладаў −1100 м. Па міжсалявых адкладах Чырвонаслабодскае падняцце — брахіантыкліналь субшыротнага распасцірання памерам 15×3 км, амплітудай да 200 м, паўднёвае крыло якой ускладняецца зонай размыву міжсалявых адкладаў шырынёй да 1,5 км уздоўж аднайменнага разлому. Мінімальная адзнака ў скляпенні −900 м. Скляпенне ссунута адносна галаўной часткі падсалявога блока на 4 км на паўночны захад. Па паверхні верхняй саляноснай тоўшчы Чырвонаслабодскае падняцце — антыкліналь субшыротнага распасцірання памерам 11×3 км, амплітудай каля 50 м, ссунута адносна міжсалявой на 2 км на паўночны захад.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Акцябрскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Петрыкаўскага раёна
Каўказ (значэнні)

**Каўказ** — можа азначаць:

## Геаграфічныя вобласці 
* Каўказ — тэрыторыя паміж Чорным і Каспійскім марамі.
* Паўночны Каўказ — геаграфічная вобласць.

## Горныя сістэмы 
* Вялікі Каўказ — горная сістэма.
* Малы Каўказ — горная сістэма.

## Населенныя пункты 
* Каўказ — вёска ў Кармянскім раёне.

## Іншыя значэнні 
* Каўказ — гістарычны раён Гомеля.
* Каўказ —  адна з позніх назваў гістарычнай мясцовасці Падол у Чарнігаве.
Dyera

**Dyera** - гэта род трапічных дрэў - да 80 м у вышыню. Уваходзіць у сямейства Кутровыя, родам з Паўднёва-Усходняй Азіі. Ён быў упершыню апісаны як род у 1882 годзе.

## Віды 
* *Dyera costulata* (Miq.) Hook.f. - Тайланд, захад Малайзіі, Барнеа, Суматра
* *Dyera polyphylla* (Miq.) Steenis - Барнеа, Суматра

Катэгорыя:Кутровыя
Чырвонаслабодска-Маладушынская ступень

**Чырвонаслабодска-Маладушынская ступень** (ад назвы вёсак Чырвоная Слабада ў Акцябрскім раёне і Маладуша ў Рэчыцкім раёне) — тэктанічная структура ў Салігорскім, Акцябрскім, Калінкавіцкім і Рэчыцкім раёнах, у Паўночнай структурнай зоне Прыпяцкага прагіну.

Выдзяляецца па паверхні фундамента, падсалявых і міжсалявых адкладах. На поўначы сучляняецца з Рэчыцка-Шацілкаўскай, на поўдні з Капаткевіцка-Велікаборскай ступенямі. На поўначы і поўдні абмежавана адпаведна Рэчыцкім і Маладушынска-Чырвонаслабодскім разломамі. Распасціранне ступені субшыротнае. Даўжыня каля 220 км, шырыня 15—25 км. Паверхня фундамента залягае на адзнаках ад -1200 да -6200 м. Платформавы чахол складаюць верхнепратэразойскія (магутнасць да 403 м), дэвонскія падсалявыя тэрыгенныя (160—280 м), падсалявыя карбанатныя (115-380 м), ніжнесаляносныя (да 1504 м), міжсалявыя (да 430 м), верхнесаляносныя (да 2600 м) і надсалявыя (да 3300 м) дэвонскія, каменнавугальныя, пермскія, мезазойскія і кайназойскія адклады; на ўсходзе ступені трапляюцца эфузіўныя ўтварэнні магутнасцю да 1822 м. Паверхня фундамента і падсалявыя адклады разрыўнымі парушэннямі разбіты на блокі, якія апускаюцца ў паўночным напрамку. Па міжсалявых адкладах сейсмаразведкай і свідраваннем выяўлены шэраг антыклінальных падняццяў; па верхнесаляносных вылучаюцца брахіантыклінальныя складкі, якія групуюцца ў выцягнутыя валы. Фарміраванне Маладушынска-Чырвонаслабодскай ступені пачалося ў сярэднім дэвоне і працягвалася да канца пермі. У межах ступені выяўлены паклады нафты: на Залатухінскай плошчы — у міжсалявых адкладах, на Маладушынскай, Барсукоўскай і Надзвінскай — у падсалявых.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Акцябрскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:Геалогія Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Геалогія Салігорскага раёна
Dendrobatidae

**Dendrobatidae** — сямейства бясхвостых земнаводных. Прадстаўнікі сустракаюцца ў дажджавых лясах Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыкі. Невялікія амфібіі, якія дасягаюць памераў ад 1,5 да 6, радзей 7-8 см, якіх можна падзяліць на дзве групы: начных — якія валодаюць цёмнай ахоўнай афарбоўкай, і дзённых — якія валодаюць атрутным скурным сакрэтам і яркай папераджальнай афарбоўкай. Скурныя залозы некаторых відаў з роду Phyllobates вылучаюць батрахатаксін — наймацнейшы яд.

## Таксанамія 
На кастрычнік 2017 года сямейства ўключае 3 падсямействы, 15 родаў і 193 віда: 

**Colostethinae** Cope, 1867

* 

* 
*  
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

*  

* 
* 

*  

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Dendrobatinae** Cope, 1865 (56 відаў)

*  

* 
* 
* 

*  

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 

* 
* 
* 
* 
* 

* 

* 
* 
* 

*  

* 

 

* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 

* 
* 
* 
* 
* 

*  

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Hyloxalinae** Grant et al., 2006 

*  

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

*  

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

*Incertae sedis*:
* 
* 

## У культуры 
* Бары — у мультсерыяле «» (серыя «Недатыкальны»).

Катэгорыя:Бясхвостыя земнаводныя
Катэгорыя:Сямействы земнаводных
Hamearis lucina

**Hamearis lucina** — дзённы матылёк сямейства Riodinidae.

## Апісанне 
Размах крылаў асобін, якія жывуць на тэрыторыі Расіі — 14-17 мм. На поўдні арэала размах крылаў самцоў 29-31 мм, самак 31-34 мм.

Верх крылаў цёмна-карычневы з аранжава-чырвона-карычневымі плямамі. Плямы больш выяўленыя на пярэдніх крылах. Ніжні бок крылаў карычневага колеру, з чырвонымі плямамі, а на задніх крылах яшчэ і з белымі.

## Арэал 
Еўропа, акрамя Паўднёвай Іспаніі, мацерыковай Італіі, Корсікі, Грэцыі, Сардзініі. На поўначы Еўропы адсутнічае на большай частцы Вялікабрытаніі, у Ірландыі, Даніі, большай частцы тэрыторыі Скандынавіі і Фінляндыі.

Малая Азія, на поўдні еўрапейскай часткі Расіі, Украіна.

## Месцапражыванні 
Зона змяшаных лясоў і лесастэп. Узлескі лісцяных лясоў, лясныя лугі, абочыны дарог, хмызняковыя зараснікі ў вільготных месцах, ахоўныя лясныя палосы, аддае перавагу пагорыстай мясцовасці, вапнавым глебам.

## Час лёту 
Май — канец чэрвеня. У паўднёвай частцы арэала бывае другое пакаленне, яно развіваецца ў жніўні—верасні.

## Размнажэнне 
Самка адкладвае па 1—2 яйку на ніжнюю паверхню лісця кармавой расліны. Вусені з'яўляюцца праз 2 тыдні. Стадыя вусеня — чэрвень—жнівень. Кармавыя расліны — род Primula, па-за тэрыторыяй Расіі — . Маюцца дадзеныя пра харчаванне вусеняў на шчаўі. Зімуюць вусені малодшага ўзросту ў сухіх апалых лістах на паверхні грунту.

## Колькасць 
Колькасць нізкая, з тэндэнцыяй да зніжэння, хоць месцамі можа быць адносна высокай. Пры спрыяльных умовах колькасць часам складае 10-20 асобін на 1 га. Сустракаецца лакальна. Назіраецца значнае скарачэнне арэала і агульнай колькасці віду.

## Заўвагі па ахове 
Від занесены ў Чырвоную кнігу Расіі (2 катэгорыя — від, які скарачаецца ў колькасці) і ў Чырвоную кнігу Украіны.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Асака дзірваністая

**Асака дзірваністая** (*Carex cespitosa*) — травяністая расліна сямейства асаковых.

## Назва 
Асака дзірваністая, целарэз, смочка, сочка, аір.

## Апісанне 
Расліна вышынёй 20—140 см, утварае купіны. Сцяблы скучаныя, тонкія, востратрохгранныя, каля асновы з цёмна-пурпуровымі, сеткавата-расшчэпленымі похвамі. Лісце зялёнае, пляскатае, вузкалінейнае, завостранае. Колас з 1 тычынкавага і 2 песцікавых кароткацыліндрычных каласкоў. Прыкветны ліст шчацінкападобны. Лускавінкі каласкоў яйцападобныя, тупыя, чорна-бурыя. Рыльцаў 2. Мяшочкі двойчыпукатыя, эліптычныя, іржава-зялёныя, без жылак, з кароткім песцікам.

## Пашырэнне 
Пашырана ў Еўразіі. Расце на нізінных балотах, у алешніках, забалочаных хмызняках. На Беларусі трапляецца часта, цвіце ў маі.

## Выкарыстанне 
Кармавая расліна, багатая пратэінам. Выкарыстоўваецца на сілас.

## Літаратура 
* *Іванкіна В.* Асака // 

Катэгорыя:Асаковыя
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Шумск (Літва)

**Шумск**, часам **Шу́мскас** () — мястэчка ў Віленскім раёне Віленскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Кавальчукоўскай сянюніі. Месціцца на ўсход ад Вільні, каля беларуска-літоўскай граніцы.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню Шумск упамінаецца ў XVII стагоддзі пад назвай *Паляны*, калі ён уваходзіў у склад Віленскага павета Віленскага ваяводства. Пазней мястэчка атрымала назву Шумск у гонар яго ўладальнікаў Шумскіх.

У 1696 годзе Міхал Шумскі і яго жонка Гальшка з Стахоўскіх збудавалі ў Шумску касцёл, перадалі яго дамініканцам, збудавалі кляштар у 1705 годзе. У канцы XVIII стагоддзя ўласнасць дамініканцаў, цэнтр маёнтка.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Шумск апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

Каля 1892 года ў Шумску было 10 будынкаў.

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Шумск заняты войскамі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. З другой паловы сакавіка 1919 года пад кантролем Польшчы. На тэрыторыю таксама прэтэндавала Літва.

У 1920 годзе Шумск апынуўся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, цэнтр гміны ў Віленскім ваяводстве. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомыя як Заходняя Беларусь.

У другой палове верасня 1939 года Шумск заняты Чырвонай Арміяй, 10 кастрычніка 1939 года паводле дагавора з СССР тэрыторыя Віленскай вобласці перададзена Літве. З 1940 года ў Літоўскай ССР.

У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: ~1892 год — 106 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 919 чал.

## Славутасці 
* Капліца прыдарожная (XVIII ст.)
* Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (1767—1789) у стылі барока
* Могілкі хрысціянскія, капліца (XIX ст.)
* Сядзіба Шумскіх (XIX ст.)

### Страчаная спадчына 
* Кляштар дамініканцаў (XVIII ст.), зруйнаваны расійскімі ўладамі. У гэтым кляштары ў канцы свайго жыцця быў прыёрам драматург Каятан Марашэўскі.

## Галерэя 

Church of St. Michael the Archangel in Šumskas, Lithuania in 2014.jpg|Касцёл
Šumskas, Lithuania - panoramio (18).jpg|Капліца могілкавая
Šumskas, Lithuania - panoramio (4).jpg|Капліца прыдарожная
Šumsko dvaras.JPG|Сядзіба

## Вядомыя асобы 
* Каятан Марашэўскі (пам. 1811) — беларускі і польскі драматург канца XVIII ст.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Чырвонаслабодская зона падняццяў

**Чырвонаслабодская зона падняццяў**, **Чырвонаслабодскае валападобнае падняцце**, **Чырвонаслабодскі выступ** — тэктанічная структура ў Салігорскім, Любанскім, Акцябрскім, Петрыкаўскім і Калінкавіцкім раёнах, у прыўзнятай частцы Чырвонаслабодска-Маладушынскай тэктанічнай ступені Прыпяцкага прагіну. Даўжыня больш за 150 км, шырыня 3—10 км, распасціранне субшыротнае.

Паверхня фундамента залягае на адзнаках ад -1500 да -3000 м, паніжаецца на паўночны ўсход і поўнач. Па гэтай паверхні (з захаду на ўсход) вылучаюцца Новадуброўскае, Нежынскае, Калінаўскае, Акцябрскае, Паўночна-Даманавіцкае, Казанскае прыразломныя падняцці. У стратыграфічным разрэзе ўстаноўлены верхнепратэразойскія, сярэдне- і верхнедэвонскія (падсалявыя тэрыгенныя, карбанатныя, ніжнесаляносныя, міжсалявыя, верхнесаляносныя, надсалявыя), каменнавугальныя, пермскія, мезазойскія і кайназойскія адклады. Будова паверхні падсалявых дэвонскіх адкладаў падобная да будовы паверхні фундамента. У найбольш прыўзнятай частцы зоны магутнасць міжсалявых адкладаў зменшана, а на некаторых плошчах яны зусім знікаюць з разрэзу (Чырвонаслабодская, Казанская плошчы). Фарміраванне Чырвонаслабодскай зоны падняццяў адбывалася пераважна ў фаменскі час позняга дэвону і раннім карбоне. На Казанскай плошчы ў падсалявых карбанатных, а на Паўночна-Даманавіцкай з міжсалявых адкладаў атрыманы прытокі нафты.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геалогія Акцябрскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:Геалогія Любанскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Петрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Салігорскага раёна
Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Нежынскае падняцце

**Нежынскае падняцце** (ад назвы вёскі Нежын у Любанскім раёне) — тэктанічная структура ў Любанскім раёне Мінскай вобласці, у межах Чырвонаслабодскай зоны падняццяў Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1968 годзе сейсмаразведкай. Выдзяляецца па паверхні фундамента, падсалявых і міжсалявых дэвонскіх адкладах.

Па паверхні фундамента і падсалявых адкладах Нежынскае падняцце — паўантыкліналь, абмежаваная з поўдня Чырвонаслабодскім разломам, памерам 16,5×3 км, амплітудай 300 м. Па міжсалявых адкладах вылучаюцца 2 невялікія антыкліналі (усходняя памерам 5×2 км, заходняя — 6×4 км) субшыротнага распасцірання амплітудай 100 м. Скляпенне ўсходняй антыкліналі ссунута адносна падсалявога скляпення Нежынскага падняцця на 2 км на поўнач, а заходняй — на 6 км на паўночны захад. Залажэнне Нежынскага падняцця адбылося ў сярэднедэвонскі час, фарміраванне яго закончылася да пачатку пермі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Любанскага раёна
Калінаўскае падняцце

**Калінаўскае падняцце** (ад назвы вёскі Калінаўка ў Любанскім раёне) — тэктанічная структура ў Любанскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, у межах Чырвонаслабодскай зоны падняццяў Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1968 годзе сейсмаразведкай. Вылучаецца па паверхні фундамента, падсалявых і міжсалявых дэвонскіх адкладаў.

Па паверхні фундамента і падсалявых адкладах Калінаўскае падянцце — монаклінальны блок, абмежаваны з усіх бакоў разрыўнымі парушэннямі, з падняццем гарызонтаў у паўднёва-ўсходнім напрамку пад вуглом 3—5º. Памеры 10×1,5 км. Па міжсалявых адкладах Калінаўскае падняцце — прыразломная антыкліналь субшыротнага распасцірання з паднятым паўночным і апушчаным па разломе паўднёвым крыламі. Памеры 9×2 км, амплітуда 100 м. Развіццё Калінаўскага падняцця звязана пераважна з фарміраваннем Чырвонаслабодскага разлому і разломаў, якія яго акаймоўваюць. Асноўныя этапы развіцця — лебядзянскі (позні дэвон) і каменнавугальны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Любанскага раёна
Кашэвіцкае падняцце

**Кашэвіцкае падняцце** (ад назвы вёскі Кашэвічы ў Петрыкаўскім раёне) — тэктанічная структура ў Акцябрскім і Петрыкаўскім раёнах Гомельскай вобласці Беларусі, у межах цэнтральнай часткі Чырвонаслабодскай зоны падняццяў Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1966 годзе сейсмаразведкай па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы, а ў 1974 годзе плошчавымі сейсмічнымі працамі па міжсалявых задонска-ялецкіх адкладах верхняга дэвону.

Па міжсалявых адкладах Кашэвіцкае падняцце — антыкліналь субшыротнага распасцірання, якая прымыкае на поўдні да Чырвонаслабодскага разлому. На заходняй перыкліналі міжсалявыя адклады адсутнічаюць. Памеры 9×2,5 км. Амплітуда 100 м. Вугал падзення крылаў 10—12º. Па падсалявых адкладах Кашэвіцкаму падняццю адпавядае ўсходняя перыклінальная частка Чырвонаслабодскага падняцця. Па паверхні верхняй солі Кашэвіцкае падняцце — дыяпіроідная брахіантыкліналь паўночна-ўсходняга распасцірання памерам 4,5×2 км, амплітудай 50 м, ссунутая адносна міжсалявога падняцця на 2,5 км на поўдзень. Фарміраванне падняцця пачалося ў канцы задонска-ялецкага часу (позні дэвон). У лебядзянскі (позні дэвон) і каменнавугальны час рост Кашэвіцкага падняцця працягваўся, затухаць пачаў з пермі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Акцябрскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Петрыкаўскага раёна
Самаіндукцыя

**Самаіндукцыя** — з’ява ўзнікнення ЭРС індукыі ў праводзячым контуры пры змене праходзячага праз контур тока.

Напрамак ЭРС самаіндукцыі заўсёды апынаецца такім, што пры ўзрастанні тока ў ланцугу ЭРС самаіндукцыі перашкаджае гэтаму ўзрастанню (накіраваная супраць тока), а пры убыванні тока — убыванню (санакіраваная з токам). З’ява самаіндукцыі праяўляецца ў запавольванні працэсаў знікнення і ўстанаўлення тока

## Гл. таксама 
* Шпуля індуктыўнасці

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Про самоиндукцию и взаимоиндукцию из «Школы для электрика» 

Катэгорыя:Электрычнасць
Гарохаўская зона падняццяў

**Гарохаўская зона падняццяў** — тэктанічная структура ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці, у паўднёвай частцы Капаткевіцка-Велікаборскай ступені Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1972 годзе.

Выдзяляецца па паверхні фундамента, падсалявых і міжсалявых адкладах. Распасціранне субшыротнае. Даўжыня каля 45 км, шырыня 5—10 км. Паверхня фундамента на абсалютных адзнаках ад -2600 да -3800 м, апускаецца на паўночны ўсход. Па паверхні фундамента і падсалявых адкладах, якія дыслацыраваны практычна аднолькава, з захаду на ўсход вылучаюцца Бабровіцкі, Гарохаўскі і Азерацкі блокі. Па міжсалявых адкладах у значнай ступені праявіліся плікатыўныя дыслакацыі. Па гэтай паверхні выдзелены Бабровіцкае і Гарохаўскае падняцці, якія маюць форму паўскляпенняў. У найбольш прыўзнятай частцы Гарохаўскай зоны падняццяў, паблізу разлому, міжсалявыя адклады размыты. Па паверхні верхнесаляносных адкладаў вылучаны 3 саляносныя падняцці: Бабровіцкае, Гарохаўскае, Азерацкае. У разрэзе платформавага чахла Гарохаўскай зоны падняццяў устаноўлены верхнепратэразойскія (заходняя частка), сярэдне- і верхнедэвонскія, каменнавугальныя, пермскія і меза-кайназойскія адклады. Фарміраванне пераважна ў познім дэвоне, карбоне і пермі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Калінкавіцкага раёна
Гарохаўскае падняцце

**Гарохаўскае падняцце** (ад назвы вёскі Гарохаў у Калінкавіцкім раёне) — тэктанічная структура ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці, у цэнтральнай частцы Капаткевіцка-Велікаборскай ступені Прыпяцкага прагіну. Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы пад назвай Суховіцкага выяўлена ў 1959 годзе па дадзеных электраразведкі, па падсалявых адкладах — у 1959 годзе сейсмічнымі даследаваннямі.

Па паверхні фундамента і падсалявых дэвонскіх адкладах Гарохаўскае падняцце — пакатая паўантыкліналь, абмежаваная на поўдні рэгіянальным Гарохаўска-Хобненскім разломам амплітудай 1800 м, на захадзе Бабровіцкім разломам амплітудай 500 м. Крыло складкі ўскладнена малаамплітудным парушэннем. Мінімальныя адзнакі паверхні фундамента ў скляпенні падняцця -3000 м, падсалявых адкладаў -2500 м. Па паверхні міжсалявых адкладаў выдзяляецца невялікая брахіантыкліналь памерам 3,5×1,5 км з мінімальнай адзнакай у скляпенні -1900 м і амплітудай менш за 100 м. Скляпенне яе ссунунта на 5 км на ўсход адносна падсалявога. Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы выдзяляецца купал памерам 7,5×6,5 км з мінімальнай адзнакай у скляпенні -800 м і амплітудай 300 м. Скляпенне яго ссунута адносна падсалявых адкладаў на 1,5 км на паўночны ўсход.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Калінкавіцкага раёна
Азерацкае падняцце

**Азерацкае падняцце** — тэктанічная структура ў Беларусі, у Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці, у цэнтральнай частцы Капаткевіцка-Велікаборскай ступені Прыпяцкага прагіну. Выяўлена па паверхні верхнефаменскайсаляноснай тоўшчы электра- і сейсмаразведачнымі працамі ў 1959—1961 гадах, па падсалявых адкладах — у 1969 годзе сейсмічнымі даследаваннямі.

Па паверхні фундамента і падсалявых дэвонскіх адкладах Азерацкае падняцце — монаклінальны блок, абмежаваны на поўдні рэгіянальным Гарохаўска-Хойніцкім разломам амплітудай 1100 м, на захадзе лакальным малаамплітудным парушэннем. Мінімальныя адзнакі ў галаўной частцы блока паверхні фундамента складаюць −3150 м, падсалявых адкладаў −2600 м. Міжсалявыя адклады ўздоўж рэгіянальнага разлому размыты. Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы выдзяляецца брахіантыкліналь памерам 11×4,5 км з мінімальнай адзнакай у скляпенні −600 м і амплітудай 600 м. Скляпенне яе ссунута на 5 км на поўнач адносна галаўной часткі падсалявога блока.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Калінкавіцкага раёна
Хвастаколавыя

**Хвастаколавыя**, **скаты-хвастаколы** (*Dasyatidae*) — сямейства скатаў.

## Апісанне 
Даўжыня це­ла (з хвастом) 60–400 см. Галава, це­ла і груд­ныя плаўнікі ўтвараюць ха­рак­тэр­ны для ска­таў пло­скі дыск шырынёй да 2,5 м. Жа­бер­ныя адтуліны на ніжнім баку це­ла. Спін­ных плаўнікоў няма або (рэд­ка) адзін малапрыкметны. Хваставая частка адасобленая, хвост тонкі, востраканцовы, даўжэйшы за цела; на ім адзін або некалькі зазубраных шыпоў з баразной, дзе ёсць клеткі з ядавітым сакрэтам (уколы хвастаколавых небяспечныя і для чалавека). Скура гладкая або ўкрытая нешматлікімі шыпікамі.

## Пашырэнне 
Вядома да 100 відаў:. Дон­ныя ры­бы, жывуць на шэль­фе і мел­каво­ддзях. Пашыраны ў трапічных і субтрапічных морах, сустракаюцца і ва ўмерана цёплых водах, прэсных вадаёмах.

Некаторыя хвастаколавыя аб'екты промыслу.

## Асаблівасці біялогіі 
Кормяцца рыбай і прыдоннымі беспазваночнымі.

Яйцажывародныя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Скаты
Дом урача

**Дом урача** можа азначаць:

* Дом урача — аднапавярховы будынак у Гомелі, помнік архітэктуры стылю мадэрн.
* Дом урача — двухпавярховы будынак у Гродна, помнік архітэктуры стылю мадэрн.
Любанскае радовішча гаручых сланцаў

**Любанскае радовішча** гаручых сланцаў знаходзіцца ў Любанскім раёне Мінскай вобласці і Глускім раёне Магілёўскай вобласці.

Пластавы паклад залягае ў тоўшчы глініста-мергельных адкладаў фаменскага яруса (верхні дэвон). Гаручыя сланцы карычнявата-шэрага колеру, моцныя, з вуглавата-ступеньчатым і паўракавістым зломам, з шаўкавістым бляскам. Характэрна гарызантальная, мікралінзападобная і тонкапалосая слаістасць. Магутнасць пласта 0,5—1,65 м, глыбіня залягання 260—641 м. Сярэдняя цеплыня згарання 5—9,1 МДж/кг, попельнасць 71,8%. На плошчы 630 км² запасы гаручых сланцаў каля 900 млн т.

Гаручыя сланцы прыдатныя як комплексная энерга-хіміка-тэхналагічная сыравіна з выкарыстаннем попелу ў якасці будаўнічага матэрыялу.

## Літаратура 
* *Шчураў А.* Любанскае радовішча гаручых сланцаў // 

Катэгорыя:Геалогія Глускага раёна
Катэгорыя:Геалогія Любанскага раёна
Катэгорыя:Радовішчы Беларусі
Катэгорыя:Радовішчы гаручых сланцаў
Прыдыбайлаўскае радовішча глін

**Прыдыбайлаўскае радовішча** глін знаходзіцца каля паўднёва-заходняй ускраіны вёскі Прыдыбайлы Лідскага раёна.

Лінзападобны паклад звязаны з марэннымі адкладамі сожскага ледавіка. Разведаныя запасы 348 тыс. м³, перспектыўныя 328 тыс. м³.

Гліны карычневыя, тлустыя, шчыльныя, пластычныя і высокапластычныя, зрэдку пясчаныя, у ніжняй частцы з тонкімі праслойкамі пяскоў і супескаў. Магутнасць карыснай тоўшчы 1—10 м, ускрышы (пяскі, суглінкі, торф) 2—2,8 м.

Гліны прыдатныя на выраб кафлі, дрэнажных труб, цэглы. Распрацоўваліся цагельным заводам (в. Шайбакі).

## Літаратура 
* Прыдыбайлаўскае радовішча глін // 

Катэгорыя:Геалогія Лідскага раёна
Катэгорыя:Радовішчы глін і суглінкаў Беларусі
Навагодні востраў (Тасманія)

**Навагодні востраў** () — востраў на ўсходзе Вялікага Аўстралійскага заліва. Разам з суседнімі астравамі Кінг і Калядаў складае групу так званых Навагодніх астравоў. Уваходзіць у склад аўстралійскага штата Тасманія.

Плошча — 0,98 км². Ненаселены.
 
Адкрыты ў 1799 г. брытанскімі мараплаўцамі. У нашы дні з'яўляецца запаведнікам, дзе ахоўваюцца дзікія птушкі. У 2012 г. на берагах Навагодняга вострава адбыўся масавы суіцыд кітоў. 

## Спасылкі 
* 10 of Tasmania's best remote islands
* Desperate attempt to save stranded whales in Tasmania

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Катэгорыя:Геаграфія Тасманіі
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Востраў Каляд (значэнні)

Назву **Востраў Каляд** маюць:

* Востраў Каляд — тэрыторыя Аўстраліі на аднайменным востраве ў Індыйскім акіяне
* Кірыцімаці або Востраў Каляд — найбуйнейшы востраў дзяржавы Кірыбаці
* Востраў Каляд — запаведны востраў у складзе аўстралійскага штата Тасманія
Галадок шматгадовы

**Галадок шматгадовы**, **Галадок многагадовы** (*Scleranthus perennis*) - гэта шматгадовая травяністая расліна сямейства гваздзіковых.

## Назва 
Галадок многагадовы, дзівана, мурышка, пархун, грымотнік, сівец баравы.

## Батанічнае апісанне 
Расце на пясчаных, сухіх, кіслых глебах. Можа вырасці да 15 см у вышыню і мае белыя кветкі 2-5 мм.

## Значэнне і выкарыстанне 
Расліна мае важнае эканамічнае значэнне, паколькі з'яўляецца асноўнай кармавой раслінай польскай кашанілі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Макрыцавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Дом урача (Гомель)

**Дом урача** — аднапавярхоўны будынак у Гомелі, размешчаны па вуліцы Ірынінскай, 11. Помнік архітэктуры стылю мадэрн (архітэктар Станіслаў Шабунеўскі). Пабудаваны ў 1903 г. з цэглы.

## Архітэктура 
Цагляны 1-павярховы ў плане будынак. Кампазіцыя галоўнага фасада, які выходзіць на чырвоную лінію забудовы вуліцы, сіметрычная. Галоўны ўваход вырашаны ў выглядзе прамавугольнага ганка, завершанага фігурным атыкам, які падтрымліваюць дзве квадратныя калоны, плоскасць якіх упрыгожана ляпным дэкорам. Дэкаратыўныя ляпныя дэталі ўпрыгожваюць і прасценкі паміж 6 высокімі вокнамі, карнізныя плоскасці. На атыку — ляпны фамільны вензель былых уладальнікаў дома. Унутраная планіроўка змененая. Цяпер у будынку размешчаны Дом грамадзянскіх абрадаў.

Файл:Гомель. Ирининская 11. Фото 11.JPG
Файл:Гомель. Ирининская 11. Фото 01.JPG
Файл:Гомель. Ирининская 11. Фото 13.JPG
Файл:Гомель. Ирининская 11. Фото 12.JPG

## Літаратура 
* Гомель. Энциклопедический справочник. — Мн. БелСЭ, 1991. — 527 с.

Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Славутасці Гомеля
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гомеля
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Станіслава Шабунеўскага
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі мадэрн
Катэгорыя:1903 год у Гомелі
Прыстэла

**Прыстэла** (*Pristella maxillaris*, *Pristella riddlei*) — рыба сямейства харацынід, адзіны від у родзе *Pristella*. Акварыумная рыба.

## Апісанне 
Даўжыня 3—4 см, цела амаль празрыстае, серабрыстае. За жабернай накрыўкай на ім невялікая цёмная пляма, пасярэдзіне спіннога і анальнага плаўнікоў чорныя плямы з белаватай аблямоўкай. Хваставы плаўнік аранжавы, брушныя — празрыстыя, з белай аблямоўкай спераду.

## Пашырэнне 
Пашырана ў невялікіх стаячых або малапраточных вадаёмах Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі. У Еўропу завезенаў 1920-я гады.

## Асаблівасці біялогіі 
Чародная рыба.

Гадуюць у акварыумах «трапічнага лесу» з мяккай, злёгку кіслай вадой, багатай расліннасцю, неяркім асвятленнем.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Акварыумныя рыбы
Катэгорыя:Харацыніды
Scythris fuscopterella

**Scythris fuscopterella** — від матылькоў сямейства Scythrididae. Ён быў апісаны ў 1997 годзе.

## Апісанне 
Размах крылаў складае 13-14 мм.

Вусені, магчыма, харчуюцца відамі Верасовых.

## Арэал 
Сустракаецца ў Беларусі, Малдове, Украіне, Усходняй Сібіры, Францыі, Фінляндыі і Швецыі.

Катэгорыя:Цёмныя молі
Эдуардс (плато)

**Эдуардс** () — плато на поўдні ЗША (штат Тэхас), размешчанае паміж далінамі рэк Рыа-Грандэ і Каларада, на мяжы з Прымексіканскай нізінай. Складовая частка Вялікіх раўнін.

Вышыня плато складае 700—800 м. Складзена пераважна вапнякамі. Паверхня плоская, глыбока рассечана каньёнападобнымі далінамі рэк. Пераважаюць сухастэпавыя травы, сукуленты, месітавыя кусты. Раён пашавай жывёлагадоўлі.

## Літаратура 
* .
* .

Катэгорыя:Плато ЗША
Катэгорыя:Вялікія раўніны
Caralluma

, Кенія]]
**Caralluma** - род кветкавых раслін сямейства Кутровыя, які ўключае каля 120 відаў.

## Назва 
Родавая назва паходзіць ад арабскага слова *qahr al-luhum*, што азначае "рана ў плоці" або "абсцэс", спасылаючыся на . Большасць відаў сустракаюцца ў Афрыцы, у тым ліку некалькі таксонаў шануецца людзьмі за свае лячэбныя ўласцівасці.

## Асобныя віды 
* *Caralluma adscendens* (= Caralluma fimbriata) (Roxb.) R.Br.
* *Caralluma burchardii* N.E.Br.
* *Caralluma crenulata* Wall.
* *Caralluma dummeri*
* *Caralluma edulis* (Edgew.) Benth. ex Hook.f.
* *Caralluma europaea* (Guss.)
* *Caralluma joannis* Maire
* *Caralluma socotrana*
* *Caralluma somalica* N.E.Br.
* *Caralluma speciosa* (N.E.Br.) N.E.Br.

### Раней уключаўся ў род 
* *Frerea indica* Dalzell (as *C. frerei* G.D.Rowley)

## Спасылкі 
* International Plant Names Index

Катэгорыя:Кутровыя
Галадок аднагадовы

**Галадо́к аднагадовы**, **Галадок**, **Муравец** (*Scleranthus annuus*) — від кветкавых раслін з роду  сямейства .

## Распаўсюджанне 
Родным арэалам віду з’яўляецца ўмераная і субтрапічная зона Еўропы, Азіі і Паўночнай Афрыкі. Аднак від з’яўляецца інвазійным і цяпер інтрадуцыраваны ва ўсім свеце. Гэта досыць распаўсюджанае пустазелле, расце на палях, пералогах, у агародах, на пустках і аддае перавагу лёгкім грунтам.

## Апісанне 
Дробныя, пратэандрычныя, несамастойныя, зеленаватыя кветкі на вельмі кароткіх кветаножках сабраны ў складаныя плеяхазіі з дыхазій і манахазій. Чашачка зрослалістая, званочкавая, пры продзе цвярдзеючая, з 10 тупымі рабрынкамі і 5 вострымі, трохкутнымі, па краі перапончатымі нязрослымі верхавінамі чашалісцікаў, якія спачатку тырчаць уверх, пазней адхілены ў бок. Сценка чашачкі, на верхавіне трубкі з унутранага боку моцна патоўшчаная. Пялёсткі часам абартаваныя. Фертыльных тычынак 1—2, рэдка па 5, тычынкавыя ніткі кароткія, шылападобныя; пылавікі дробныя, круглявыя. У 5—9 рэдукаваных стэрыльных тычынак пылавікі неразвітыя, часам іх няма. Песцік з яйцападобнай завяззю і двума стылодыямі.

Цвіце з мая да восені. Насенны зачатак адзін, вялікі, запаўняе амаль усю паражніну завязі. Плод — лізікарпны арэшак, пагружаны ў чашачку. Насенне гладкае, лінзападобнае, на доўгай насеннай ножцы.

## Спасылкі 
* Червец аднагадовы (Scleranthus annuus L.) //Аграрная энцыклапедыя
* Jepson Manual Treatment: ssp. *annuus*
* USDA Plants Profile
* Flora of North America
* Washington Burke Museum
* GRIN Species Profile 
* Missouri Plants Profile Photo 
* *Пашкевич Л. С.* Ботаника. Лабораторный практикум: учеб.-метод. пособие для студентов специальностей 1-75 01 01 «Лесное хозяйство», 1-75 02 01 «Садово-парковое строительство» / Л. С. Пашкевич, И. Ф. Ерошкина, Д. В. Шиман. − Минск: БГТУ, 2014. − 294 с. ISBN 978-985-530-364-1.
* 

Катэгорыя:Макрыцавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Sola Scriptura

**Sola Scriptura** (з  «толькі Пісанне») — адна з найважнейшых тэз Рэфармацыі XVI стагоддзя.

## Значэнне 
Тэза характарызуе стаўленне пратэстантаў да Бібліі як адзінай крыніцы веравучэння, адпаведнасцю якой вызначаецца праўдзівасць царкоўнага Падання і сучасных хрысціянскіх сачыненняў.

Апроч таго, пастулат **Sola Scriptura** паказвае на прымат даслоўнага тлумачэння Бібліі («Біблія тлумачыцца даслоўна, калі даслоўнае тлумачэнне мае сэнс, і адсутнічаюць яўныя ўказанні на вобразнасць гаворкі») у процівагу алегарычнаму тлумачэнню, прыхільнікі якога шукаюць у кожным урыўку Пісьма ўтоены сэнс, не злучаны з даслоўным сэнсам тэксту.

## Крыніцы 
Гэтыя сцверджанні заснаваны на пункце погляду, што Біблія — кніга, натхнёная самім Богам (напісаная аўтарамі-людзьмі па натхненні ад Бога), аўтарытэтнае Слова Бога.

Новы Запавет, 2-е Пятра 1:20-21:

Новы Запавет, 2-і ліст да Цімафея 3:16:

Новы Запавет, Ліст да Каласянаў 2:8:

## У лютэранстве 
У лютэранстве за веранавучальны дакумента прынята Кніга Згоды, якая змяшчае Формулу Згоды, якая пачынаецца словамі:

Лютэранскі аўтар *Роберт Пройз* з ЛЦМС называе Sola Scriptura адмысловым паролем «для кожнага праўдзівага лютэраніна, будзь ён пастарам ці вернікам».

## Гл. таксама 
* Prima Scriptura
* Дактрыны пратэстантызму
* Пратэстантызм
* Кальвінізм
* Лютэранства
* 39 Артыкулаў

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Толькі Біблія 
* Кальвінізм — развязак праблем Расіі! 
* Казанні  (аўдыё, mp3) // protestanci.org

Катэгорыя:Герменеўтыка
Катэгорыя:Пратэстанцтва
Катэгорыя:Хрысціянскае багаслоўе
Катэгорыя:Лютэранская тэалогія
Катэгорыя:Лацінскія выслоўі
Нацыянальны парк Наэль-Кемпфф-Меркада

**Наэль-Кемпфф-Меркада** — нацыянальны парк, які знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы дэпартамента Санта-Крус у Балівіі, у прымежнай зоне з Бразіліяй, аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Парк быў заснаваны ў 1979 г. Гэты прыродны комплекс з’яўляецца найбольш вялікім натуральным запаведнікам на Зямлі: яго плошча складае болей за 1,5 млн га; з’яўляецца самым чыстым і цэласным рэзерватам у басейне Амазонкі.

Геалагічная гісторыя рэгіёна пачалася ў дакембрыйскую эпоху, г. зн. налічвае прыкладна мільярд гадоў. Мясцовасць, на якой знаходзіцца Парк, размешчана на вышынях ад 200 да 1000 м над узроўнем мора, таму экасістэма Наэль-Кемпфф-Меркада мае дзіўную прыродную разнастайнасць. Тут можна сустрэць вільготныя джунглі, галерэйны лес, хмызняковыя саванны і нізкія забалочаныя раўніны.

Парк насяляюць каля 4000 відаў раслін, звыш за 600 відаў экзатычных і рэдкіх птушак, а таксама мноства відаў рэдкіх жывёл, у тым ліку ягуары, чорныя кайманы, анаконды, якія знаходзяцца на мяжы знікнення. На тэрыторыі рэзервата пырхае каля мільёна матылёў.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Балівіі
Чырвоназёмы

**Чырваназём** — тып глебы; адметны павышаным утрыманнем аксідаў жалеза і алюмінію. З-за аксідаў жалеза глеба мае чырванаватую афарбоўку. Чырваназёмы — кіслыя ці слабакіслыя глебы.

Гэты тып глебаў характэрны для субтрапічных шыракалістых лясоў, часам чырваназёмы сустракаюцца ў трапічных саванах. Для Паўднёва-Усходняй Азіі чырваназёмы, згодна з А. М. Красновым, гэтак жа звычайныя, як чарназёмы для расійскіх стэпаў.

На тэрыторыі былога СССР чырваназёмы сустракаюцца ў Грузіі і Азербайджане. У Расіі сустракаюцца на тэрыторыі Вялікага Сочы аж да расійска-абхазскай мяжы.

## Спасылкі 
* 
* Красноземы

Катэгорыя:Глебы
Бабровіцкае падняцце

**Бабровіцкае падняцце** — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, у цэнтральнай частцы Капаткевіцка-Велікаборскай ступені Прыпяцкага прагіну. Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы пад назвай Заходне-Бабровіцкага выяўлена электраразведачнымі працамі ў 1964 годзе, па падсалявых адкладах — у 1969 годзе сейсмічнымі даследаваннямі.

Па паверхні фундамента і падсалявых дэвонскіх адкладах Бабровіцкае падняцце — монаклінальны блок, абмежаваны на паўднёвым захадзе Гарохаўска-Хобненскім рэгіянальным разломам амплітудай 1000 м, на ўсходзе — Бабровіцкім разломам амплітудай 500 м. Мінімальная адзнака паверхні фундамента ў галаўной частцы блока -2550 м, падсалявых адкладаў — -2000 м. Па паверхні міжсалявых адкладаў вылучаецца асіметрычная брахіантыкліналь, паўднёвае крыло якой ускладнена зонаю адсутнасці міжсалявых адкладў. Памер антыкліналі 13×6 км, амплітуда 300 м, мінімальная адзнака ў скляпенні -1800 м. Па паверхні верхнефаменскай саляноснай тоўшчы падняцце прадстаўлена двума купаламі памерам 3×2 км з мінімальнымі адзнакамі ў скляпенні -700 м і амплітудай 100 м.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыпяцкі прагін
Катэгорыя:Геалогія Петрыкаўскага раёна
Бітва пад Палянамі

**Бітва пад Палянамі** адбылася 26 красавіка (7 мая) 1794 года падчас паўстання Тадэвуша Касцюшкі.

## Сілы бакоў 
Пасля бою пад Няменчынам расійскія атрады под камандаваннем палкоўніка Кірэева (150 данскіх казакоў) і падпалкоўніка Левіца (чатыры роты Нарвенскага і дзве роты Пскоўскага палкоў колькасцю 1 170 чалавек), якія былі рэшткамі расійскага гарнізона Вільні, адступілі на Міхалішкі. У мястэчку яны злучыліся з пяхотным палком М. І. Дзеева і батальёнам Эстляндскага егерскага корпуса на чале з падпалкоўнікам Шылінгам, які прыбыў з Пастаў. Палкоўнік Міхал Дзееў прыняў на сябе камандаванне аб’яднаным войскам (каля 3 300 чал.) і рушыў у бок Ашмян.

Віленскі камендант палкоўнік Якуб Ясінскі, жадаючы ліквідаваць пагрозу Вільні з боку расійскага войска, 5 мая вырушыў з Вільні дзвюма шчыльнымі калонамі cупраць палкоўніка М. Дзеева. Войска канфедэратаў складалася з 1-га, 3-га, 4-га і 7-га пяхотных палкоў, 1-й і 3-й конных брыгад, 1-га палка стражы татарскай Кіркора пад камандаваннем падпалкоўніка Бараноўскага. Да войска далучылася 5 тысяч мясцовых шляхціцаў і касінераў.

## Ход бітвы 
26 красавіка (7 мая) 1794 году ў 11 гадзін раніцы адбылася бітва пад Палянамі (7 км на поўнач ад Ашмян). Паўстанцы падзяліліся на шэсць калон і рушылі ў атаку. Пры набліжэнні на гарматны стрэл паўстанцы перашыхтаваліся ў два шэрагі і пачалі артыллерыйскі абстрэл. Палкоўнік М. І. Дзееў здолеў адбіць атакі і рушыў у штыкавую контратаку (5 рот Тамбоўскага палка, Эстляндскі батальён, 3 роты Нарвенскага палка і 2 роты Пскоўскага палка). Расійскія войскі наступалі больш за дзесяць вёрст, аднак не здолелі зламіць баявы строй канфедэратаў. Са змярканнем палкоўнік Якуб Ясінскі вырушыў у бок Вільні. Палкоўнік М. Дзееў быў не ў стане арганізаваць пераслед паўстанцаў.

## Вынікі 
У паўстанцаў палкоўнік М. Дзееў захапіў 3 вялікія і 3 малыя гарматы. Падчас бойкі паўстанцы страцілі каля 500 жаўнераў; 34 канфедэраты былі захоплены ў палон, у тым ліку адзін афіцэр. Расійскія страты — 173 жаўнеры і адзін праваслаўны святар.

2 (15) мая 1794 года М. Дзееў адправіў рапарт Л. Бенігсену аб бітве пад Палянамі. Па сведчанню М. Дзеева, *«…вайскоўцы былі так раззлаваны, што не давалі пардону»* (г.зн. не бралі ў палон).

## Памяць 
У часы міжваеннай Польскай Рэспублікі ў Палянах быў усталяваны гранітны помнік, які пазней быў знішчаны па загаду мясцовага старшыні калгасу.

## Літаратура 
* Восстание и война 1794 года в литовской провинции (по документам российских архивов). М.: Книжный дом «ЧеРо», 2000. — 176 с., ил.
* *Grabski А.* Jan Wimmer i inni, Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864. — Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1966.
* *Kukiel М.* Zarys historii wojskowości w Polsce. — London: Puls, 1993. ISBN 0-907587-99-2.
* *Zahorski А.* Wypisy źródłowe do historii polskiej sztuki wojennej. Polska sztuka wojenna w okresie powstania kościuszkowskiego. Zeszyt dziesiąty. — Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1960.

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Бітвы паўстання 1794 года
Катэгорыя:Гісторыя Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Паляны (Каменналогскі сельсавет)
Катэгорыя:Падзеі 7 мая
Катэгорыя:Май 1794 года