open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фадзей Уладзіслававіч Дмахоўскі

**Тадэвуш Ян Дмахоўскі**, у расійскай традыцыі **Фадзей Уладзіслававіч Дмахоўскі** (—) — беларускі жывапісец, педагог.

## Біяграфія 
Са шляхецкага роду Бомбаль-Дмахоўскіх. Нарадзіўся на Піншчыне. Вучыўся ў 1873—1877 гадах у Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў, у Кракаве ў Яна Матэйкі. У 1907 годзе разам з беларускім мастаком Апалінарыем Гараўскім выкладаў арнаментыку ў Вышэйшай школе заахвочвання мастацтваў у Пецярбургу. З 1920 года асістэнт факультэта мастацтваў у Вільні, выкладаў малюнак.

Пахаваны на могілках Роса ў Вільне.

## Творчасць 
Пісаў кампазіцыі на гістарычныя тэмы і пейзажы («Прысяга князя», «Лясная глуш»). Аўтар серыі малюнкаў гербаў беларускіх гарадоў для «Гербоўніка літоўскага», які публікаваўся ў пачатку XX стагоддзя ў віленскіх часопісах «» («Квартальнік літоўскі»), «Litwa i Ruś» («Літва і Русь»). Вядомы яго графічная серыя партрэтаў польскіх каралёў (Леха, Крака, Мешкі II, Пяста і іншых), гістарычных асоб (Тадэвуша Касцюшкі, Напалеона), дзеячаў культуры (Адама Міцкевіча і іншых).

## Літаратура 
* 
* *Дробов Л. Н.* Живопись Белоруссии XIX — начала XX в. Мн., 1974.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пінскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Педагогі Расіі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Беларусі
Навука ў Казахстане

**Навука ў Казахстане** мае даўнія традыцыі: з савецкіх часоў рэспубліка ўспадкавала развітую сетку навуковых устаноў і ВНУ. За перыяд 1994 — 2011 гадоў штогадовая колькасць пададзеных заяў на патэнты павялічылася з 1576 да 1732.

## Гісторыя 
У сярэднія вякі на тэрыторыі сучаснага Казахстана працавалі такія навукоўцы, як Аль-Фарабі, Ю. Баласагуні, А. Ясаві, М. Хайдар Дулаці, К. Жалаіры.

У канцы XVII — пачатку XVIII стагоддзя навукоўцы Расіі і шэрага краін Еўропы пачалі даследаваць тэрыторыі Казахстана, вывучаць гісторыю, культуру, побыт і звычаі яго насельніцтва. Адным з першых быў рускі картограф С. У. Рэмезаў. Пасля далучэння Казахстана да Расіі навуковыя даследаванні праводзіліся больш шырока і інтэнсіўна. Расійская акадэмія навук арганізавала ў 1733 годзе экспедыцыю для вывучэння геаграфіі, геалогіі і этнаграфіі Казахстана. З 1733 па 1771 у Казахстане пабывалі многія навуковыя акадэміі: С. П. Крашаніннікаў, І. Г. Гмелін, І. І. Ляпёхін, П. С. Палас, Ё. П. Фальк, П. І. Рычкоў і інш.

У XIX стагоддзі ўнёсак у навуку Казахстана зрабілі расійскія і казахскія навуковыя ўсходазнаўцы: П. П. Сямёнаў-Цянь-Шаньскі, М. П. Рычкоў, П. М. Мяліаранскі, В. В. Радлаў, В. У. Бартольд, А. А. Дываеў, Ш. Ч. Уаліханаў, А. Кунанбаеў, Ы. Алтынсарын і іншыя.

Першая фундаментальная праца па гісторыі казахаў «Апісанне Кыргыз-Казахскіх, ці Кіргіз-Кайсацких, ордаў і стэпаў» (1832) стварыў А. І. Леўшын, якога Валіханаў назваў Герадотам казахскага народа, а яго манаграфію ацаніў як неацэнны навуковы набытак.

У пачатку XX стагоддзя большасць казахскіх дзяцей мелі магчымасць вучыцца толькі ў аульных медрэсэ. Напярэдадні 1916 года на тэрыторыі Казахстана было некалькі рускіх і руска-казахскіх школ, у іх навучаліся 19370 казахскіх дзяцей.

З пачатку XX стагоддзя адкрываюцца навуковыя арганізацыі, такія як Краявая станцыя па ахове раслін (1924), навукова-даследніцкага інстытут угнаенняў і агранамічнага глебазнаўства (1926). Пачалі працаваць аддзяленні Галоўнага геалагічнага камітэта горада Алма-Ата і Інстытута колеравых металаў. У 1927 утворана казахстанская экспедыцыя АН СССР па комплексным даследаванні прыродных рэсурсаў рэспублікі ў кіраўніку з акадэміком А. Е. Ферсманам.

Да 1932 годзе ў рэспубліцы налічвалася звыш 10 навукова-даследніцкіх інстытутаў і дасведчаных станцый, сотні апорных пунктаў, лабараторый і метэаралагічных станцый, трохі геолагавыведных арганізацый.

8 сакавіка 1932 гады ўтворана Казахстанская база АН СССР. Тут працавалі сектары заалогіі і батанікі.

У 1940 арганізавана Казахскае аддзяленне Усесаюзнай акадэміі сельскагаспадарчых навук

## Спасылкі 
* Наука в Казахстане
* Развитие науки в Казахстане 
* История научной мысли Казахстана 
* Наука и образование на сайте президента Казахстана 
* Министерство образования и науки Республики Казахстан 
* Список ведущих учёных и преподавателей высших учебных заведений Республики Казахстан
Лівійская аперацыя

**Лівійская аперацыя**, кодавая назва — **Аперацыя «Компас»** (, ) (9 снежня 1940 — 9 лютага 1941) — стратэгічная ваенная аперацыя узброеных сіл Вялікабрытаніі і саюзнікаў супраць італьянскіх войскаў з мэтай адваявання Егіпта і разгрому 10-й італьянскай арміі ў ходзе Паўночнаафрыканскай кампаніі Другой сусветнай вайны.

## Вынікі аперацыі 
Нягледзячы на тое, што брытанскія войскі значна саступалі ў колькасці італьянскім, яны змаглі ўдала правесці аперацыю, цалкам разграміць 10-ю армію і ўзяць вялікую колькасць палонных. Італьянцы былі выбітыя з Егіпта і страцілі значную частку Кірэнаікі.

Рашэнне спыніць наступленне было прынята ў сувязі з тым, што новы Прэм’ер-міністр Грэцыі пагадзіўся на высадку англійскіх войскаў. Як і прадбачыў папярэдні грэчаскі ўрад, за гэтым адбылося нямецкае ўварванне ў Грэцыю.

## Літаратура 
* Лубченков Ю. Н. 100 великих сражений Второй мировой. М.: Вече, 2008

## Спасылкі 
* Схема Лівійскай аперацыі  

Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Італіі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Алія Нурмухамбетаўна Малдагулава

{{Ваенны дзеяч
|імя = Алія Нурмухамбетаўна Малдагулава
|арыгінал імя = 
|дата нараджэння = 
|дата смерці = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|выява =
|шырыня =
|апісанне выявы = 
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1943—1944
|званне = яфрэйтар 
|род войскаў = пяхота
|камандаваў =
|частка = 54-я стралковая брыгада
22-ой арміі
2-га Прыбалтыйскага фронту
|бітвы = 
|узнагароды = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
|сувязі =
}}
**Алія Нурмухамбетаўна Малдагулава** (, таксама вядомая як **Лія Курумгамб Малдагулава**;  — ) — савецкі снайпер, у гады Вялікай Айчыннай вайны служыла ў 54-й асобнай стралковай брыгадзе 22-ой арміі 2-га Прыбалтыйскага фронту, яфрэйтар. Герой Савецкага Саюза (1944, пасмяротна).

Знішчыла 78 салдат і афіцэраў праціўніка.

## Літаратура 
* Молдагулова Алия Нурмухамбетовна // Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2. — С. 105.
* 
* *Кирсанов Н. А.* Место назначения — фронт / Н. А. Кирсанов; Акад. наук СССР; отв. ред. П. Ф. Исаков. — : Наука, 1978. — 119 с.: ил. — Содерж.: [Центральная школа инструкторов-снайперов под Москвой в Вешняках и слушательница их, Герой Советского Союза Алия Молдагулова]. — С. 98—101.
* *Дементьева М.* Спустя много лет // *Крестьянка*. — 1983. — № 5. — С. 30: фот.
* *Попенко Ф.* Алия // *Военные знания*. — 1983. — № 12. — С. 6—7: фот.
* *Никифорова Е.* Краткая справка о Центральной женской снайперской школе Главного Управления Всеобуча НКО СССР // Алия: док., воспоминания, ст., очерки и др. док. материалы о герое Совет. Союза А. Молдагуловой / Сост. С. Аскаров. — Алма-Ата: Жалын, 1985. — С. 34—41.
* *Уральский Н.* На берегах Ловати // Девушка из Легенды / Сост. Г. И. Нечунаев. — Алма-Ата: Казахстан, 1989. — С. 23—39.
* Герои огненных лет. Книга 7. — : Московский рабочий, 1984. — С. 291—297.
* Героини. — Вып. 1. — : Политиздат, 1969. — С. 423—432.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Официальный сайт музея Алии Молдагуловой  в городе Актобе, Казахстан.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Акцюбінскай вобласці
Арцішэўскі

**Арцішэ́ўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Арцішэўскі — беларускі гістолаг, эмбрыёлаг.
* Томаш Арцішэўскі — польскі дзяржаўны дзеяч.
Ратамка (рака)

**Ра́тамка** — рака, якая цячэ па тэрыторыі Мінскага раёна.

## Назва 
У дакументах 1558 года гэтая мясцовасць згадваецца як Радамскае. На думку В. А. Жучкевіча, гэта ёсць першапачатковая форма, ад якой пазней утварылася сучасная Ратамка. Назва патранімічная, імя ракі вытворнае ад назвы пасялення.

## Гідраграфія 
Выток ракі знаходзіцца на ўсход ад вёскі Гарані. Упадае ў Ратамскі заліў Заслаўскага вадасховішча (Мінскага мора) за 1 км на ўсход ад чыг. ст. Крыжоўка. Даўжыня ракі — 13 км.

Рэчышча ў вусцевай частцы зарэгуляванае, у ніжнім цячэнні на працягу 4,2 км — каналізаванае. Вадазбор Ратамкі — 47 км².

За 1,5 км на паўднёвы захад ад в. Падгор’е — чыгуначны мост на дарозе Мінск — Маладзечна; 0,7 км ад моста на дарозе Мінск — Заслаўе — вусце.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Блакітная кніга Беларусі (Водныя аб’екты Беларусі). Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1994. С. 414 5-85700-133-1
* *Афнагель І. Я., Ашэраў Ф. М., Баравік А. А.* Рэкі, азёры і вадасховішчы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мн., БелЭн. 1979. С. 214

## Спасылкі 
* Рака Ратамка на Panorama.com 

Катэгорыя:Рэкі Мінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Manor Racing

**Manor Grand Prix Racing Limited**, вядомая пад брэндам **Manor Racing**, з'яўляецца брытанскай гоначнай камандай у чэмпіянаце Формулы-1 і канструктарам, які  размяшчаецца ў Банберы, Оксфардшыр у Злучаным Каралеўстве. Каманда першапачаткова пачала выступаць ў 2010 годзе пад назвай *Virgin Racing*; у наступным годзе праз тытульнае спонсарства Marussia пачала называцца *Marussia Virgin Racing*, пакуль не правяла рэбрэндынг у *Marussia F1 Team* у 2012 годзе.

19 студзеня 2015 года адміністратары *Marussia* абвясцілі, што аўкцыён па продажы сваіх аўтамабіляў і актываў будзе адменены, для таго каб дазволіць выкупіць каманду цалкам. На момант сканчэння дзейнасці каманды яна была вінаватая каля £ 60 млн дзвюм кампаніям - былым канкурэнтам *Marussia* - McLaren і Ferrari. Паўнамоцтвы кіраўніцтва каманды скончыліся 19 лютага 2015 года, і каманда была створана ізноў у якасці *Manor Marussia F1 Team* пасля таго, як быў падпісаны CVA і новыя інвестыцыі былі забяспечаны для выратавання каманды. Пазней было абвешчана, што ўладальнік і генеральны дырэктар OVO Energy Стывен Фітцпатрык набыў каманду. Каманда захавала *Marussia* ў якасці свайго імя канструктара на працягу ўсяго сезона  года, а таксама атрымала брытанскую ліцэнзію. 19 студзеня 2016 года, каманда аб'явіла, што яна будзе пераназваная ў *Manor Racing*.

Катэгорыя:Каманды Формулы-1
Андрэй Каляда

**Андрэй Каляда**:
* Андрэй Аляксеевіч Каляда (нар. 1946) — беларускі спецыяліст у галіне інфарматыкі.
* Андрэй Андрэевіч Каляда — беларускі літаратуразнавец, тэатразнавец, педагог.
Сацыяльны дарвінізм

**Сацыя́льны дарвіні́зм** (сацыял-дарвінізм) — сацыялагічная тэорыя, згодна з якой заканамернасці натуральнага адбору і барацьбы за існаванне, выяўленыя Чарльзам Дарвінам у прыродзе, распаўсюджваюцца на адносіны ў чалавечым грамадстве.

Асновапаложнікам сацыял-дарвінізму лічыцца Герберт Спенсер. Нярэдка выкарыстоўвалася ў якасці апраўдання расізму, каланіялізму і розных відаў дыскрымінацыі. Сацыял-дарвінізм карыстаўся асаблівай папулярнасцю з канца XIX стагоддзя да заканчэння Другой сусветнай вайны.

Элементы сацыял-дарвінісцкай тэорыі выкарыстоўваюцца рознымі кансерватыўнымі рухамі, прыхільнікамі лесеферызма і мілітарызма. У сваіх крайніх праявах сацыял-дарвінізм служыць асновай еўгенікі і расізму. Сацыял-дарвіністы ў сваіх вучэннях часта выкарыстоўвалі мальтузіянства, а таксама палажэнні еўгенікі для абгрунтавання перавагі спадчынных уласцівасцяў пануючых класаў, груп або рас.

Сярод прыхільнікаў ідэй дарвінізму многія не падтрымлівалі сацыял-дарвінізм, у тым ліку тыя палітыкі, якія падтрымлівалі ідэі Дарвіна як пацверджанне сваіх атэістычных поглядаў (Фрыдрых Энгельс і інш.). Сам Дарвін не падтрымліваў ніякіх палітычных інтэрпрэтацый сваёй тэорыі.

## Спасылкі 
* [Http://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/104/934.htm Сацыяльны дарвінізм] 

Катэгорыя:Напрамкі сацыялогіі
Катэгорыя:Сацыяльная эвалюцыя
Катэгорыя:Гістарычныя тэорыі
Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы
Катэгорыя:Філасофія XX стагоддзя
Раіса Мікалаеўна Кашэльнікава

**Раіса Мікалаеўна Кашэ́льнікава** (, вёска вёска Баршчоўка, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць — ) — беларуская савецкая  тэатра і кіно. Народная артыстка БССР (1957).

## Біяграфія 
У 1923 скончыла педагагічны тэхнікум у горадзе Чэрвень, у 1926 годзе Беларускую драматычную студыю ў Маскве. З 1939 года працавала ў Беларускім тэатры імя Янкі Купалы.

## Творчасць 
Актрыса яркай творчай індывідуальнасці, выканаўца лірыка-драматычных і вострахарактарных роляў.
Адна з лепшых выканаўцаў ролі Паўлінкі ў аднайменнай п’есе Янкі Купалы. Першая пастаноўка «Паўлінкі» з Кашэльнікавай у галоўнай ролі адбылася ў БДТ-2 у 1936 годзе. Сярод іншых роляў: Ксенія («Разлом» Б. Лаўранёва), Аксана («Гібель эскадры» А. Карнейчука), Аўгіння («У пушчах Палесся» Я. Коласа), Клава («Мілы чалавек» К. Крапівы), Сюзанна («Жаніцьба Фігара» П. Бамаршэ), Ізабэла («Салавей» З. Бядулі).

## Літаратура 
* Раіса Мікалаеўна Кашэльнікава // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2002. — Т. 1.
*
Міхаіл Яўхімавіч Крошнер

**Міхаіл Яўхімавіч Крошнер** (, Кіеў — ) — беларускі . Заслужаны артыст БССР (1940).

## Біяграфія 
У 1918—1931 гадах у канцэртных арганізацыях і тэатрах Кіева і Масквы. Скончыў у 1937 годзе Беларускую кансерваторыю па класе кампазіцыі у В. А. Залатарова. У 1933—1938 гадах працаваў у Дзяржаўным тэатры оперы і балета Беларусі.

## Творчасць 
Аўтар сімфанічных танцаў, рамансаў на вершы Я. Купалы, Я. Коласа, М. Лужаніна, А. С. Пушкіна, хароў, апрацовак беларускіх і яўрэйскіх народных песень.
Аўтар першага нацыянальнага беларускага балета «Салавей» (па аповесці З. Бядулі). У 1939 годзе балет «Салавей» пастаўлены ў Адэскім тэатры оперы і балета. Напісаў таксама музыку да спектакля «Цвей кунімлех» («Два недарэкі») А. Гольдфадэна ў Дзяржаўным яўрэйскім тэатры БССР (1940).

Большая частка творчай спадчыны і сам кампазітар загінулі падчас нямецкай акупацыі Беларусі.

## Літаратура 
* Міхаіл Яўхімавіч Крошнер // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2002. — Т. 1.
* 

Катэгорыя:Балетныя кампазітары
Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Постаці Дзяржаўнага яўрэйскага тэатра БССР
Кіран Даер

**Кі́ран Ко́ртні Да́ер** (; нар. , Іпсуіч, Англія) — англійскі футбаліст, атакуючы паўабаронца. За нацыянальную зборную Англіі правёў 33 гульні.

## Кар’ера 
### Клубная 
Выхаванец клуба «Іпсвіч Таўн», у ім жа пачаў і прафесійную кар’еру ў 1996 годзе. Затым, з 1999 па 2007 год гуляў за «Ньюкасл Юнайтэд». З 2007 года быў іграком клуба «Вест Хэм Юнайтэд». У 2011 годзе згуляў 4 матчы за «Іпсвіч», дзе знаходзіўся на правах арэнды.

Улетку 2011 года перайшоў у «Куінз Парк Рэйнджэрс». У 2013 годзе стаў іграком «Мідлсбра» і ў тым жа годзе завяршыў кар’еру.

### Міжнародная 
Даер правёў 33 гульні за першую зборную Англіі і быў у зборнай на чэмпіянаце свету 2002 і Еўра-2004.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Мідлсбра
Катэгорыя:Ігракі ФК Куінз Парк Рэйнджэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Іпсвіч Таўн
Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Хэм Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Ньюкасл Юнайтэд
Ліпа Юльевіч Кроль

**Ліпа Юльевіч Кроль** (, Мінск — ) — беларускі тэатральны мастак, плакатыст.

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Удзельнічаў у мастацкіх выстаўках з 1954 года. Аформіў спектаклі: «Канец дружбы» К. Крапівы (1934) у тэатры імя Янкі Купалы; «Людзі ў белых халатах» С. Кінгслі (1936) і «Серкеле» Ш. Этынгера (1940) у Дзяржаўным яўрэйскім тэатры БССР, «Настаўнік танцаў» Лопэ дэ Вэгі (1952), «Несцерка» В. Вольскага (1941), «Ноч памылак» О. Голдсміта і «У бэзавым садзе» Ц. Саладара (абодва 1954) у тэатры імя Якуба Коласа; «Блудны сын» Э. Ранета (1958) у Дзяржаўны рускім тэатры БССР. Сярод плакатаў: «Рэлігія — цемра» (1958), «Будзем пільнымі» (1961), «Дружба сілу нам дае» (1968), трыпціх «Улада — Саветам!», «Мір — народам!», «Зямля — сялянам!» (1966), серыя плакатаў «Урокі гісторыі» (1973).

## Літаратура 
* Ліпа Юльевіч Кроль // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2002. — Т. 1.

Катэгорыя:Постаці Дзяржаўнага яўрэйскага тэатра БССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Мастакі-плакатысты Беларусі
Катэгорыя:Тэатральныя мастакі Беларусі
Катэгорыя:Сцэнографы Беларусі
Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Максіма Горкага
Ільінскі

**Ільінскі**:

## Прозвішча 
* Аляксандр Канстанцінавіч Ільінскі — беларускі акцёр, Народны акцёр Беларусі (1938).
* Ігар Уладзіміравіч Ільінскі (1901—1987) — савецкі акцёр, рэжысёр.
* Мікалай Канстанцінавіч Ільінскі — беларускі акцёр, драматург, тэатральны дзеяч.
* Міхаіл Аляксандравіч Ільінскі — савецкі хімік-арганік.
* Рыгор Андрэевіч Ільінскі — рускі мовазнавец.
## Тапонім 
* Ільінскі (Суземскі раён)
Джо Коўл

**Джозеф Джон «Джо» Коўл** (; нар. , Лондан, Англія) — англійскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Англіі (2001—2010). Вядомы перш за ўсё дзякуючы выступам за «Чэлсі».

## Кар’ера 
### Клубная 
Джо нарадзіўся ў Лондане 8 лістапада 1981 года. У 1999 годзе, з’яўляючыся юніёрам, заключыў свой першы кантракт з футбольным клубам «Вест Хэм». У сезоне 2002/03 стаў капітанам гэтай каманды. 6 жніўня 2003 года Коўл падпісаў кантракт з «Чэлсі», які выклаў за іграка 6,6 млн фунтаў, пасля таго як ён адхіліў новы кантракт ад «Вест Хэма». Яго дэбют за «Чэлсі» прыпаў на 13 жніўня ў пераможным матчы Лігі чэмпіёнаў над славацкай «Жылінай» (2:0). Коўл скарыстаўся траўмамі Дэм’ена Дафа і Ар’ена Робена, стаўшы асноўным іграком каманды. У сезоне 2004/05 стаў чэмпіёнам Англіі.

Улетку 2010 года Коўл на правах свабоднага агента пакінуў «Чэлсі». Сам Коўл назваў прычыны, па якіх ён пакінуў клуб, палітычнымі і ніяк не звязанымі ані з футболам, ані з заробкам. 19 ліпеня 2010 года ігрок перайшоў у «Ліверпул» на правах свабоднага агента. У «Ліверпуле» Коўл атрымаў футболку з нумарам «10». 16 верасня 2010 года Джо забіў свой першы мяч у складзе «чырвоных» у матчы Лігі Еўропы ў браму румынскага «Сцяўа». 1 студзеня 2011 года забіў свой першы гол за «Ліверпул» у Прэм’ер-лізе ў матчы супраць «Болтана», дзе мерсісайдцы перамаглі 2:1.

31 жніўня 2011 года Коўл падпісаў гадавы кантракт арэнды з французскім «Лілем». Пасля чаго правёў сезон у клубе свайго юнацтва — «Вест Хэм». У 2014 годзе далучыўся да складу «Астан Вілы». Восенню 2015 года на правах арэнды адправіўся ў клуб трэцяга дывізіёна «Ковентры Сіці», з якім неўзабаве падпісаў паўнавартасны кантракт. 4 мая 2016 года стаў іграком клуба «Тампа Бэй Раўдыс» з другой па значнасці паўночнаамерыканскай лігі NASL.

У лістападзе 2018 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.

### Міжнародная 
Прымаў удзел у гульнях зборнай Англіі падчас чэмпіянату свету 2002 і 2006 і ў Еўра-2004.

## Дасягненні 
«**Чэлсі**»:
* Чэмпіён Англіі (3): 2005, 2006, 2010
* Уладальнік Кубка Англіі (3): 2007, 2009, 2010
* Уладальнік Суперкубка Англіі (3): 2005, 2009
* Уладальнік Кубка Лігі Англіі (2): 2005, 2007
* Уладальнік звання найлепшага іграка «Чэлсі»: 2004

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Тампа Бэй Раўдыс
Катэгорыя:Ігракі ФК Ковентры Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Астан Віла
Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Хэм Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліверпул
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліль
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Сахан Досава

**Саха́н До́сава** (; 1879 — 2009) — казахская даўгавечніца.

## Біяграфія 
Нарадзілася, паводле пашпартных дадзеных, 27 сакавіка 1879 года. Яе бацькі памерлі, заразіўшыся чумой, калі дзяўчынцы было шэсць гадоў.

Выйшла замуж у 18 гадоў, нарадзіла семярых дзяцей (паводле іншых дадзеных васьмярых), якія не перажылі голад 1930-х гадоў. Яе першы муж загінуў у Вялікую Айчынную вайну пад Сталінградам. Пасля вайны Досава выйшла замуж у другі раз, нарадзіўшы траіх дзяцей. Другі муж — Аймакаш — памёр у 1954 годзе.

Памерла Сахан Досава 9 мая 2009 года.

## Спасылкі 
* 130-летняя жительница Караганды Сахан Досова стоит в очереди на жилье под номером 1664
* Не уберегли. Скончалась 130-летняя Сахан Досова - самая старая жительница Казахстана
Архегоній

&#x20;(*Marchantiophyta*)]]
**Архегоній**, або **Архегонія** ( — *пачатак*,  — *нашчадства*) — жаночы орган палавога размнажэння ў вышэйшых споравых (мохападобных, папапацепадобныя і інш) і голанасенных раслін, мнагаклетачны орган палавога размнажэння гаметафітаў; гаметангій, у якім развіваюцца жаночыя гаметы — яйцаклеткі.

Архегоній у вышэйшых раслін — невялікае колбападобнае цельца, якое складаецца з ножкі, ніжняй пашыранай часткі (брушка) і верхняй звужанай часткі (шыйкі). Звонку архегоній абаронены бясплоднымі клеткамі. У брушку архегонія знаходзіцца яйцаклетка.

## Аагоній 
Аднаклеткавыя жаночыя палавыя органы водарасцей прынята называць аагоніямі. Аднак звычайна альголагі аагоніямі называюць і шматклеткавыя жаночыя гаметангіі харавых водарасцей.

## Літаратура 
* *Коровкин О. А.* Анатомия и морфология высших растений: словарь терминов.&nbsp;— М.: Дрофа, 2007.&nbsp;— С.&nbsp;16.&nbsp;— 268, [4]&nbsp;с.&nbsp;— (Биологические науки: Словари терминов).&nbsp;— 3000 экз.&nbsp;— ISBN 978-5-358-01214-1. — УДК 581.4(038)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Генератыўныя органы раслін
Катэгорыя:Вышэйшыя расліны
Сара Алпысаўна Назарбаева

**Сара Алпысаўна Назарбаева** (; нар. 12 лютага 1941, сяло Кызылжар, Карагандзінская вобласць, Казахская ССР, СССР) — жонка першага прэзідэнта Казахстана Нурсултана Назарбаева.

## Біяграфія 
Сара Назарбаева нарадзілася 12 лютага 1941 года ў сяле Кызыл-Жар Карагандзінскай вобласці.

У 1962 годзе выйшла замуж за Нурсултана Назарбаева, мае трох дачок (Дарыга, 1963 г.н., Дынара, 1967 г.н., Алія, 1980 г.н.), траіх унукаў (Нуралі, 1985 г.н., Алтай, 1990 г.н., Айсултан, 1990 г.н.), трох унучак (Венера, 2000 г.н., Дэніза, 2004 г.н., Тыяра, 2007 г.н.,) і праўнучка (Алан, 2005 г.н.).

З лютага 1992 г. — заснавальнік і прэзідэнт рэспубліканскага дзіцячага дабрачыннага фонду «Бобек».

З ліпеня 1994 г. — прэзідэнт фонду «SOS — дзіцячыя вёскі Казахстана» (Філіял Аўстрыйскага фонду «Киндердорф Интернациональ»).

З сакавіка 1999 г. — старшыня апякунскага савета дабрачыннага фонду «Дэмаграфія».

Аўтар адукацыйнага праекта па адраджэнні маральна-духоўных каштоўнасцяў, які завецца «Самапазнанне»: галоўная яго мэта — адрадзіць агульналюдскія каштоўнасці, навучыць дзяцей жыць у гармоніі з самім сабой і з навакольным светам.

## Кнігі 
Сара Назарбаева з’яўляецца аўтарам шэрага кніг, прысвечаных здароваму ладу жыцця:
* Педагагічныя праблемы ўмацавання і развіцця здароўя людзей, якія вучацца, іх маральнага выхавання з выкарыстаннем сістэмы «Дзетка» Парфірыя Карнеевіча Іванова (1999)
* Здароўе чалавека і сістэма П. К. Іванова «Дзетка» (1999, у суаўтарстве);
* Шлях да сябе. Навука Парфірыя Карнеевіча Іванова як метад выхавання здаровай асобы (1999)
* Этыка жыцця (2001)
* З любоўю (2001)
* «Самапазнанне» (2009). Падручнік для новага аднайменнага навучальнага прадмета ў Казахстане.

## Факты 
* Увайшла ў спіс 16 жанчын — жонак самых дэспатычных лідараў свету па версіі амерыканскага партала навін Business Insider.

## Спасылкі 
* Кто есть Кто в Казахстане, 2007—2008 (Данияр Ашимбаев.) 
* Информация о лауреатах премии «Звезды Содружества» в 2010 году на сайте МФГС 

Катэгорыя:Мужы і жонкі прэзідэнтаў
Дарыга Нурсултанаўна Назарбаева

**Дарыга Нурсултанаўна Назарбаева** (; нар. 7 мая 1963, Цеміртау Карагандзінская вобласць, Казахская ССР) — палітычны дзеяч Рэспублікі Казахстан, доктар палітычных навук. Старэйшая дачка першага прэзідэнта Казахстана Нурсултана Назарбаева.

## Біяграфія 
Нарадзілася 7 мая 1963 года ў горадзе Цеміртау Карагандзінскай вобласці Казахскай ССР. 7 кастрычніка 1983 года Назарбаева выйшла замуж за Рахата Аліева. Як сказала сама Дарыга, гэта было каханне з першага позірку. У 1985 годзе ў яе нарадзіўся першы сын Нуралі Аліеў, у 1990 годзе — другі сын Айсултан Назарбаеў, а ў 2000 годзе — дачка Венера. 23 мая 2007 года ў Казахстане супраць Аліева была ўзбуджана крымінальная справа па падозранні ў выкраданні былых членаў кіраўніцтва «Нур банка». У ноч на 12 чэрвеня 2007 года з’явілася інфармацыя, што без згоды Аліева іх шлюб з Назарбаевай быў скасаваны.

### Адукацыя 
* не менш за тры гады вучылася на гістарычным факультэце Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава.
* у 1985 годзе скончыла Казахскі дзяржаўны ўніверсітэт імя С. М. Кірава.
* У 1990 годзе паступіла ў аспірантуру МДУ.
* У 1991 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Палітычнае змаганне ў Італіі вакол прыняцця рэспубліканскай канстытуцыі 1947 года»
* 1998 — абараніла ў МДУ дысертацыю «Дэмакратызацыя палітычных сістэм у новых незалежных дзяржавах» і атрымала навуковую ступень доктара палітычных навук.

Назарбаева валодае казахскай, рускай, англійскай, італьянскай і нямецкай мовамі.

### Палітыка 
З 2003 года Дарыга Назарбаева — арганізатар і лідар палітычнай партыі рэспубліканская партыя «Асар», але ў 2006 годзе гэта партыя, як і шэраг іншых, была зліта з праўладнай партыяй «Нур Атан». Дарыга Назарбаева стала намеснікам кіраўніка партыі «Нур Атан». У 2007 годзе, у сувязі з занесенымі ў Канстытуцыю папраўкамі, Н. А. Назарбаеў афіцыйна ўступіў на пасаду кіраўніка партыі «Нур Атан», а Дарыга была выключана з партыі, яе муж Рахат Аліеў указам прэзідэнта Назарбаева быў ссунуты з усіх пастоў і бег з краіны ў Аўстрыю, дзе ў апошнія гады быў паслом, дзе і папрасіў палітычнага сховішча.

Пасля гэтых гучных скандалаў Дарыга Назарбаева на некаторы час пайшла ў цень, працягваючы займацца галоўным чынам грамадскай і дабрачыннай дзейнасцю, з’яўлялася дырэктарам фонду Першага Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан, брала ўдзел у міжнародных канферэнцыях і сімпозіумах.

У снежні 2011 года Дарыга Назарбаева вырашыла вярнуцца ў публічную палітыку краіны.

Дэпутат, з 20 сакавіка 2019 года — старшыня Сената Парламента Рэспублікі Казахстан. Пасаду спікера Сената Дарыга Назарбаева заняла адразу пасля таго, як яе бацька Нурсултан Назарбаеў абвясціў, што сыходзіць з пасады Прэзідэнта Казахстана. 2 мая 2020 года указам Прэзідэнта Казахстана Касым-Жамарта Такаева яе паўнамоцтвы, у тым ліку як заканадаўцы, спынены.

## Спасылкі 
* Три самые богатые женщины Казахстана 

Катэгорыя:Палітыкі Казахстана
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карагандзінскай вобласці
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі
Фларыян Няўважны

**Фларыян Няўважны** (; , Жывец, Польшча — ) — польскі славіст, спецыяліст па ўсходнеславянскіх літаратурах. Доктар філалогіі габілітаваны, прафесар Варшаўскага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскі ўніверсітэт (1954). Выдаў манаграфіі пра У.Маякоўскага, І.Эрэнбурга, савецкую літаратуру, украінскую літаратуру. Аўтар шматлікіх артыкулаў пра Я.Купалу, Я.Коласа, В.Быкава, М.Танка, У.Караткевіча і інш. Перакладаў на польскую мову беларускую прозу і паэзію — ад Я.Купалы і М.Багдановіча да Р.Барадуліна, А.Кудраўца і Л.Дранько-Майсюка. Выдаў у сваім перакладзе анталогію беларускай, украінскай і рускай паэзіі «На той зямлі» (1998).

## Літаратура 
* Янка Купала. Санеты. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2002.
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову
Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сілезскім ваяводстве
Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага ўніверсітэта
Алашская аўтаномія

**Алашская аўтаномія** (; 1917—1920) — казахскае аўтаномнае дзяржаўнае ўтварэнне, якое існавала ў пачатку XX стагоддзя на тэрыторыі сучаснага Казахстана пад кіраўніцтвам урада, які зваўся «Алаш Арда». Алашская аўтаномія была абвешчана партыяй «Алаш» і заснавана Агульна-кіргізскім (агульна-казахскім) з'ездам у Арэнбургу 5-13 снежня 1917 года. Ліквідавана бальшавіцкім Вайскова-рэвалюцыйным камітэтам па кіраванні Кіргізскім краем 5 сакавіка 1920 года.

## Дакументальныя фільмы 
* Каліла Умараў. «Мағжан» — «Магжан» , Казахтелефильм. 1990. Документальный фильм о великом казахском поэте Магжане Жумабаеве
* Каліла Умараў. «Наубет» — «Великий Джут» , Казахтелефильм. 1992. Документальный фильм о голодоморе в Казахстане (1931—1932)
* Каліла Умараў. «Міржақыптың оралуы» — «Возвращения Мир-Якуба» , Казахтелефильм. 1993. Документальный фильм (Находится в
* Каліла Умараў. «Алаш туралы сөз» — «Слова об Алаш» , Казахтелефильм. 1994. Документальный фильм
* Каліла Умараў. «Алашорда», Казахфильм. 2009. Документальный фильм о первой казахской национальной автономии 1917—1920 гг.

## Літаратура 
* Бочагов А. К. "Алаш-Орда". Краткий исторический очерк о национально-буржуазном движении в Казахстане периода 1917-19 гг., Кзыл-Орда, 1927.
* «Алаш Орда», (Сборник документов, сост. Н. Мартыненко, Кызыл-Орда,1929), переизд. Алма-Ата, «Айкап», 1992, предисловие К. Сарсекеева.
* Сарсекеев К. «Смута», Алма-Ата, 1989.
* Аманжолова Д. «Партия „Алаш“: история и историография». Семипалатинск, 1993.
* Аманжолова Д. "Казахский автономизм и Россия. История движения «Алаш», Москва, 1994.
* Нурпеисов К. «Алаш» и «Алаш-Орда»,Алматы, 1995.
* Нурсалиев Р. Ауэзов и «Алаш», Алматы, 1995.
* Койгельдиев М. «Алаш козгалысы» (Движение «Алаш»), Алматы, 1996.
* Нурсалиев Р. «Алашординцы», Алматы, 2004.
* Steven Sabol "Russian Colonization and the Genesis of Kazak National Consciousness", Palgrave Macmillan, 2003, pp.&nbsp;143–144.

## Спасылкі 
* АЛАШОРДА
* Р. К. Нурмагамбетова. Движение Алаш и Алаш-Орда. Историография проблемы. 1920—1990-е гг. XX века.
* Уш-жуз, Алаш и партия большевиков в период конфронтации (1917-1920 годы)

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Цэнтральнай Азіі
Катэгорыя:Гісторыя Казахстана
Тамірыс

*.]]

**Тамірыс** (, , прыблізна 570—520 гады да н.э.) — царыца () масагетаў, на думку даследчыкаў, скіфскага качавога народа.

## Гісторыя 
На думку адных даследчыкаў, імёны царыцы Тамірыс () і яе сына Спаргапіса () маюць персідскае паходжанне, на думку іншых імя сына царыцы Том касач напамінае імя скіфскага цара Спаргапіса. Падабенства імёнаў можна вытлумачыць сваяцтвам паміж іранамоўнымі плямёнамі (еўрапейскіх) скіфаў і масагетаў.

Найранейшае апісанне масагетаў, іх царыцы Том касач і яе перамогі над персідскім царом Кірам II Вялікім, пасля спробы апошняга завалодаць царствам масагетаў, прыводзіць Герадот, які піша амаль праз сто гадоў пасля згадваных падзей. Гісторыя Тамірыс і яе перамогі над Кірам была добра вядомая ў антычным свеце і стала легендай; такія пісьменнікі антычнасці як Страбон, Паліэн, Касіядор і Іардан гэтак жа пісалі пра яе.

Герадот паведамляе, што Кір, пяройдучы раку Аракс і паглыбіўшыся на тэрыторыю масагетаў на адзін дзённы пераход, па радзе лідзійца Крэза, уладкаваў масагетам пастку. Персы пакінулі лагер з запасам віна, які абараняла небаяздольная частка, а асноўныя войскі адышлі назад да ракі. Масагеты, як толькі адолелі праціўніка, узлеглі і сталі баляваць, а насыціўшыся ежай і віном, заснулі. Персы ж, прыйдучы, перабілі многіх з іх, а яшчэ больш захапілі ў палон, сярод іншых і сына царыцы Тамірыс, які камандаваў масагетамі, імя якога было Спаргаліс. Пазнаўшы пра гэта, Тамірыс скіравала Кіру ліст: «*Згаладалы сыходзь крывёю Кір, … аддай мне майго сына і сыходзь з гэтай краіны бяскарна… Калі ж ты не зробіш гэтага, то клянуся табе сонцам, валадаром масагетаў, я напаю цябе крывёй, хоць ты і ненаедны*».

Паводле Герадота, запалонены Спаргапіс угаворвае Кіра зняць з сябе кайданы, а калі ж быў вызвалены і як толькі змог валодаць рукамі, пазбывае сябе жыцця. Па адных сведчаннях, абезгалоўлены труп Кіра быў укрыжаваны, а яго галаву Тамірыс сунула ў вінны мех, напоўнены чалавечай крывёй і дадала наступнае: «*Ты мяне, жывую і атрымалую над табой перамогу ў бітве, загубіў, захапіўшы хітрасцю майго сына. Я ж цябе, як пагражала, напаю крывёй*» (па іншай версіі «*Ты прагнуў кроў, цар персаў, так пей яе зараз дасыта!''»). Герадот заве гэту бітву самай жорсткай з тых, якія былі ў варвараў.

## Літаратура 
* 
* Царица массагетов Томирис
* Булат Джандарбеков — известный писатель, автор дилогии «Саки», в которую входят романы «Томирис» и «Подвиг Ширака».

Катэгорыя:Жанчыны ў войнах
Катэгорыя:Гісторыя Цэнтральнай Азіі
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Яўген Іванавіч Іванчанка

**Яўге́н Іва́навіч Іва́нчанка** (, г. , Удмурцкая АССР, РСФСР — ) — беларускі плывец, педагог, спецыяліст у вобласці тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі. Доктар педагагічных навук (1993), прафесар (1994). Заслужаны трэнер БССР (1976), СССР (1981).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 27 чэрвеня 1943 года ў г. Глазаў Удмурцкай АССР.

Чэмпіён і рэкардсмен Беларусі 1961—1963 па плаванні. Скончыў у 1966 годзе Беларускі інстытут фізічнай культуры па спецыяльнасці «Фізічная культура і спорт». У 1966—1967 гадах — трэнер Спартыўнага клуба Арміі Беларускай ваеннай акругі. У 1967—1974 гадах выкладаў у Беларускім інстытуце фізічнай культуры. У 1973 годзе скончыў аспірантуру Дзяржаўнага цэнтральнага інстытута фізічнай культуры ў Маскве. У 1975—1984 гадах — трэнер зборнай каманды СССР па плаванні.

З 1989 года працаваў ў Акадэміі фізічнага выхавання і спорту. У 1995—2003 гадах — першы прарэктар.

Памёр 3 лістапада 2023 года.

## Творчасць 
Аўтар навучальных і метадычных дапаможнікаў, у т.л. «Плаванне ў комплексе ГПА» (1976, з Г. Э. Васілеўскім), «Навука пра спартыўнае плаванне» (1993), «Тэорыя і практыка спорту» (ч. 1—З, 1996—1997).

Займаецца літаратурнай творчасцю, піша артыкулы, нарысы, апавяданні, аповесці.

## Узнагароды 
* Майстар спорту СССР (1962);
* Заслужаны трэнер БССР (1976);
* Заслужаны трэнер СССР (1981);
* грамата Вярхоўнага Савета БССР (1976);
* грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1997);
* знак «Выдатнік адукацыі» (2003)
* знак «За развіццё фізічнай культуры і спорту ў Рэспубліцы Беларусь» (2013) і інш.

## Літаратура 
* 
* Иванченко Евгений Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 698.
* Иванченко Евгений Иванович // Спортивная энциклопедия Беларуси. — Минск, 2005. — С. 206.

Катэгорыя:Плыўцы Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры БССР
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУФК
Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК
Катэгорыя:Майстры спорту СССР
Катэгорыя:Дактары педагагічных навук
Казахская Аўтаномная Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка

**Казахская Аўтаномная Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка** (Казахская АССР, Казахстан, КазАССР, КАССР) назва, што існавала з лютага па снежань 1936 года; з чэрвеня 1925 года па люты 1936 года называлася **Казакская Аўтаномная Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка** (Казахская АССР, Казахстан) (, ) — казахская нацыянальная аўтаномія, адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе РСФСР на тэрыторыі сучаснага Казахстана.

Існавала з 15 чэрвеня 1925 па 5 снежня 1936 года. Атрымала сваю назву ў выніку пераназвання Кіргізскай АССР у Казакскую АССР. У 1936 годзе была пераназвана ў Казахскую АССР, а потым ператворана ў Казахскую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку. Пасля ў савецкай гістарыяграфіі замацавалася назва «Казахская АССР»; гэтая назва выкарыстоўваецца ў сучасных казахстанскіх і многіх расійскіх выданнях.

Адміністрацыйны цэнтр КазАССР — спачатку Арэнбург, потым Кызыл-Арда (1925—1927), а з 1927 года — Алма-Ата.

## Межы 
У 1932 годзе на захадзе межавала з Ніжневолжскім краем, на паўночным захадзе — са Сярэдняволжскім, на поўначы — з Уральскай вобласцю, на паўночным усходзе — з Заходне-Сібірскім краем, на поўдні — з савецкімі сярэднеазіяцкімі рэспублікамі, на паўднёвым усходзе — з Кітаем.

## Плошча і насельніцтва 
Плошча (на 1 студзеня 1933) складала 2 млн. 853 тыс. кв. км. Насельніцтва — разліковае  — 7 260,5 тыс. чал., у тым ліку гарадское — 911,2 тыс. чал. (паводле вынікаў перапісу 1926 года — 6170,2 тыс. чал. і 519,2 тыс. чал. адпаведна).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Казахстана
Катэгорыя:Аўтаномныя рэспублікі РСФСР
Viber

**Viber** () — бясплатны кросплатформавы месэнджар, які забяспечвае перадачу паведамленняў (тэкставыя, выявы, відэа і аўдыё, PDF і інш.), а таксама IP-тэлефанію.

Ідэнтыфікацыю карыстальнікаў праграма робіць па нумары тэлефона, а спіс кантактаў з  тэлефона адпраўляе на сервер кампаніі Viber.

## Гісторыя 
Кампанія Viber Media была заснавана ў Ізраілі ў 2010 годзе Ігарам Магазінікам і Тальмонам Марка.

Першая версія праграмы была распрацавана выключна для iPhone і мела абмежаванне на колькасць карыстальнікаў у 50 000. Viber для BlackBerry, Bada і Windows Phone быў выпушчаны ў маі 2012 года. Праз год, у 2013 годзе, выйшла абнаўленне праграмы для iOS да версіі 3.0, з рэлізам якога было абвешчана пра даступнасць Viber Desktop для Windows і OS X.

Таксама ў 2013 годзе з’яўляецца **ViberOut** — платная функцыя званкоў на стацыянарныя і мабільныя тэлефоны, дзе не ўсталявана праграма або няма доступу да інтэрнэту. Кошт залежыць ад месцазнаходжання абанента, якому вы хочаце патэлефанаваць. Ваша месцазнаходжанне значэння не мае — галоўнае, каб быў інтэрнэт.

Адзін з дапаможных сервісаў Viber Support быў узламаны ў ліпені 2013 групай, якая абазначыла сябе як Syrian Electronic Army.

На пачатак жніўня 2013 сэрвіс ужо меў больш за 200 мільёнаў карыстальнікаў у 193 краінах свету, у тым ліку 300 тысяч у Ліване і некалькі мільёнаў у Егіпце. Егіпецкія і ліванскія ўлады мяркуюць, што ў сувязі з «ізраільскімі каранямі» праграмы, яна насамрэч выкарыстоўваецца для падтрымкі «сіянісцкіх шпіёнскіх намаганняў». Егіпецкія вайскоўцы забаранілі любое выкарыстанне праграмы вайскоўцамі і іх сем’ямі ў мэтах бяспекі, а асноўны правайдар 3G у Ліване выключыў яго з сеткі. Тым часам, шматлікія арабскія сайты прапануюць карыстальнікам парады, як абысці гэтыя перашкоды.

У 2014 годзе кампанію Viber Media купіў японскі гігант Rakuten за 900 мільёнаў долараў ЗША. Галоўны офіс Viber размешчаны ў Люксембургу. Для Андроід — на 33 мовах. Для iOS — на 32 мовах. Для Windows — на 12 мовах. Для BlackBerry — на 4 мовах.

Мабільныя праграмы для Android і iOS маюць пераклад інтэрфейсу на беларускую мову.

## Гл. таксама 
* Telegram
* Skype
* WhatsApp
* Signal
* Threema

## Крыніцы 
Катэгорыя:Інтэрнэт-тэлефоны
Катэгорыя:Праграмы імгненнага абмену паведамленнямі
Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе
Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі
Грынь Івановіч

**Грынь Івановіч** (1-я палова XVI ст., Заблудаў Гарадзенскага павета — пасля 1583) — вялікалітоўскі друкар і гравёр XVI ст.

Вучань кнігадрукара Івана Фёдарава ў Заблудаўскай друкарні. Пазней, у 1577—1579 гадах вучыўся ў майстра Лаўрэнція Філіповіча. Пасля навучання рабіў шрыфты і аздобы для выданняў Фёдарава ў Львове і Астрогу. У 1582 годзе зрабіў шрыфт для друкарні Мамонічаў у Вільні. У 1583 годзе вярнуўся ў Львоў, заключыў дагавор з Фёдаравым на выраб новых шрыфтоў. Пасля смерці Фёдарава ў 1583 годзе звестак пра Івановіча няма.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Заблудаве
Катэгорыя:Друкары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гравёры Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагоддзі
Бластакладыяльныя

**Бластакладыяльныя** (*Blastocladiales*) — парадак грыбоў, належыць да манатыпнага класа , які адносяць да хітрыдыевых грыбоў ці да манатыпнага аддзела .

## Апісанне 
Сапратрофы. Развіваюцца на жывёльных і раслінных субстратах у вадзе, вільготнай глебе. Некаторыя — паразіты беспазваночных жывёл і грыбоў.

## Пашырэнне 
Да бластакладыяльных адносяць 5 сямействаў, 14 родаў і 179 відаў. Пашыраны ў Еўразіі, Афрыцы, Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы. На Беларусі вядома некалькі відаў з родаў ,  сямейства  і  сямейства .

## Асаблівасці біялогіі 
Філагенетычна бластакладыяльныя — вынік эвалюцыі хітрыдыевых грыбоў, якая ішла шляхам павелічэння вегетатыўнага цела (міцэлію), змены памераў клеткі, пераходу ад ізагаміі да гетэрагаміі, выпрацоўкі ізаморфнай змены пакаленняў.

Міцэлій бластакладыяльных ад простага (амаль плазмодый) да добра развітага. Бясполае размнажэнне адбываецца аднажгуцікавымі зааспорамі. Полавы працэс — ізагамія або гетэрагамія. Для большасці бластакладыяльных характэрна чаргаванне пакаленняў — спарафіта і гаметафіта. На спарафіце ўтвараюцца зоаспарангіі з дыплоіднымі зааспорамі, акрамя таго спарафіт утварае цысты (супакойныя споры). Пры прарастанні цысты з яе выходзяць гаплоідныя зааспоры, якія пасля перыяду актыўнага руху пакрываюцца абалонкай і ўтвараюць гаметафіты з гаметангіямі. Зігота, утвораная ў выніку зліцця гамет, дае пачатак спарафіту.

## Сістэматыка 
* **Сямейства :**
** 
** 
** 
** 
** 
* **Сямейства :**
** 
** 
** 
* **Сямейства :**
** 
** 
* **Сямейства :**
** 
* **Сямейства :**
** 
* **Род, не аднесены да сямействаў:**
** 

## Літаратура 
*
Снарыхоўка

**Снарыхо́ўка**, **Скарыхо́ўка** — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Паловіца (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня 8,4 км. Пачынаецца за 0,5 км на ўсход ад вёскі Слабада, вусце за 1,5 км на поўдзень ад вёскі Цёплыя. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Уладзімір Анатольевіч Зубкоў

{{Медалі
| шырыня = 270px
| медалі = 

{ style="background: transparent"
 
}
}}

**Уладзімір Анатольевіч Зубкоў** ( , СССР) — беларускі барэц грэка-рымскага стылю, трэнер, чатырохкратны чэмпіён свету (1971, 1973, 1974, 1975), прызёр чэмпіянатаў свету і Еўропы. Заслужаны майстар спорту СССР (1971).

## Біяграфія 
Уладзімір Зубкоў пачаў займацца спортам у родным горадзе Новасібірску. Першы трэнер — Віктар Кузняцоў. Рост 150 см. Выступаў у найлягчэйшай вазе.

На міжнародных спаборніцтвах Зубкоў адразу выявіў сябе як выдатны барэц. На чэмпіянаце свету па барацьбе 1970 года, у Эдмантане, дэбютант Уладзімір Зубкоў дабраўся да фіналу, дзе саступіў вопытнаму Георгэ Берчану, з Румыніі, які стаў двухразовым чэмпіёнам. Пасля гэтага Зубкоў выйграў чатыры запар чэмпіянату свету: 1971, 1973, 1974 і 1975 гадоў (у 1972 годзе чэмпіянат не праводзіўся з-за алімпіяды).

Скончыў у 1974 годзе Беларускі інстытут  фізічнай  культуры.

Сімвалічна, што на апошнім чэмпіянаце свету 1975 года ў Мінску, ён узяў рэванш у таго ж Георгэ Берчану, стаўшы чатырохкратным чэмпіёнам свету.

У 1977 годзе Уладзімір Зубкоў завяршыў спартыўную кар’еру. З 1978 года трэнер. З 1981 года ў Рэспубліканскай комплекснай школе вышэйшага спартыўнага майстэрства.

Працаваў са зборнай Беларусі. У наш час — трэніруе зборную Аўстрыі па барацьбе .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Профіль Уладзіміра Зубкова на сайце IAT 

Катэгорыя:Барцы Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па грэка-рымскай барацьбе
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 1972 года
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Трэнеры па барацьбе
Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК
Паўстанне Сырыма Датава

**Паўстанне Сырыма Датава (Датулы)** — паўстанне казахаў Малодшага жуза 1783—1797 гадоў пад правадырствам Сырыма Датава.

Нацыянальны рух казахаў пад правадырствам Сырыма Датава быў непасрэдна злучана з пачаткам спроб урада рэгуляваць унутранае жыццё падуладных казахскіх родаў. Фактычна бурныя падзеі ў Малодшым жузе ў канцы XVIII стагоддзя былі водгаласам Сялянскай вайны Пугачова, у якой прынялі актыўны ўдзел башкіры і частка казахскіх родаў. У першы момант, для таго каб зменшыць напал пугачоўшчыны, Кацярына II пайшла на даволі вялікія саступкі, злучаныя з дазволам выкарыстання традыцыйных месцаў вандровак, рачных і азёрных угоддзяў, аднятых у сувязі з пашырэннем Уральскага, Арэнбургскага і Сібірскага казачых войскаў, арганізацыяй пагранічных ліній на Урале і Іртышы. Указам 7 лістапада 1775 года Калегія замежных спраў дазволіла казахам выкарыстанне паш у міжрэччы Урала і Волгі, на беразе Каспійскага мора, на правым беразе Іртыша. Але гэтыя дзеянні давяліся насуперак з ужо распачатымі мерамі па каланізацыі дадзеных тэрыторый, фактычна гэтыя землі або ўжо былі заняты пад казацкія хутары і казённыя раллі, або былі запланаваны пад такія. У 1782 годзе быў выдадзены Указ з тлумачэннем, што ў выпадку перагона скаціны на паказаныя землі, папярэдне патрэбна аплата за іх «найманне». Але і гэта мера здалася недастатковай, у прыватнасці ўральскія казакі выявілі ініцыятыву, запатрабаваўшы падаванні аманатаў (закладнікаў) пры праходзе праз тэрыторыю, што кантралявалася войскам, а потым кіраванне войска і зусім забараніла казакам здачу зямлі ўнаймы, то бок фактычна забаранілі пераход казахаў за Урал, на «ўнутраны бок». У адказ рушыла ўслед сапраўднае паўстанне, шматлікія набегі на фарпосты і ўмацаванні, зваротныя карныя экспедыцыі.

У Малодшым жузе ў гэты ж час адбываліся і ўнутраныя звады. Пасля пераходу пад расійскае заступніцтва значэнне ханскай улады ўпала, вертыкальная феадальная піраміда хан — султаны — радавыя старшыны рассыпалася, кожны з кіраўнікоў родаў імкнуўся самастойна дамовіцца з памежнай і цэнтральнай адміністрацыяй. Для знішчэння паўсталай анархічнай блытаніны, арэнбургскі генерал-губернатар Ігельстром прапанаваў скліканне з'езда старшын, адмысловага стэпавага парламента. Але пасля таго, як галовай з'езда быў абраны Сырым Датаў, а сам ён стаў напамінаць шляхецкі Сойм, у 1789 годзе Ігельстром аддаў перавагу аднаўленню ханскай улады, што прывяло да ўзмацнення ўнутранага супрацьстаяння і адкрытага непадпарадкавання рускай адміністрацыі, узросту ліку нападаў на памежныя лініі, поўнаму прыпынку гандлю з Сярэдняй Азіяй цягам усіх 1790-х гадоў. Толькі да 1797 года шляхам шматлікага гандлю са старшынамі, султанамі атрымалася ўлагодзіць большасць казахскіх родаў і паўстанне пайшла на спад. Сырым Датаў быў змушаны адвандраваць у землі Хівінскага ханства.

Катэгорыя:Гісторыя Казахстана
Катэгорыя:Войны XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Паўстанні ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Казахстане
Зубкоў

**Зубкоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Юр’евіч Зубкоў (нар. 1974) — расійскі бабслеіст
* Віктар Аляксеевіч Зубкоў (нар. 1941) — расійскі дзяржаўны дзеяч
* Руслан Уладзіслававіч Зубкоў (нар. 1991) — украінскі футбаліст
* Уладзімір Анатольевіч Зубкоў (нар. 1948) — беларускі барэц грэка-рымскага стылю, трэнер
* Уладзімір Рыгоравіч Зубкоў (нар. 1935) — беларускі архітэктар.
* Уладзімір Рыгоравіч Зубкоў — рускі філолаг і педагог.

## Гл. таксама 
* Зубкова
Іванкоў

**Іванкоў** — прозвішча.

## Прозвішча 
* Аляксандр Іванавіч Іванкоў, беларускі дзяржаўны дзеяч
* Іван Аляксандравіч Іванкоў, беларускі гімнаст
Аляксандр Аскольдавіч Іваноў

**Аляксандр Аскольдавіч Іваноў** (, г. Алматы, Казахстан) — беларускі стралок.

Майстар  спорту  СССР міжнар. класа (1977). Чэмпіён Еўропы ў камандным і бронзавы прызёр у асабістым першынстве (1977, Бухарэст), чэмпіён СССР у камандным першынстве (1979). Скончыў у 1986 годзе БДУ. З 1986 года малодшы навуковы супрацоўнік Інстытута фізіка-арганічнай хіміі АН  Беларусі. З 1996 года трэнер нацыянальнай каманды Беларусі па спартыўнай стральбе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Профіль на сайце issf-sports.org 

Катэгорыя:Стралкі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР

Катэгорыя:Выпускнікі БДУ