Генрых I (герцаг Брабанта)

**Генрых I** Смелы (магчыма Лёвен, 1165 год — Кёльн, 5 верасня 1235 года) — граф Брусельскі (1179), першы герцаг Брабанта (з 1183 года) і герцаг Ніжняй Латарынгіі (фармальна, з 1190 года). Граф Лувена, маркграф Антверпена. Удзельнік Трэцяга крыжовага паходу. На працягу большай часткі сваёго валадарання вёў палітыку балансавання паміж манархічнымі дынастыямі Свяшчэннай Рымскай імперыі: Вельфамі і Гогенштаўфенамі. Неаднаразовы ўдзельнік ваенных канфліктаў, у тым ліку і бітваў пры Стэпе і Бувіне.

## Біяграфія 
Бацька Генрыха Готфрыд III рана стаў прыцягваць сына да палітыкі: ужо ў 1179 годзе Генрых стаў вядомы як *рыцар, але яшчэ не граф* ().

У тым жа годзе ён ажаніўся з Мацільдай Булонскай, пляменніцай Філіпа Эльзаскага, дачкой яго брата Мацье, графа Булонскага і Марыі, дачкі англійскага караля Стэфана. Паводле шлюбнага кантракту, Генрых фактычна адмаўляўся ад кіравання большай часткай Брабанта на карысць Філіпа Эльзаскага.

Паміж 1182 і 1184 гадамі Генрых удзельнічаў у абароне Іерусаліма, за што імператар надаў Брабант статус герцагства і зрабіў Генрыха першым герцагам Брабанта.

### Канфлікт з графам Лоана і герцагам Лімбурга (1189—1191) 
У 1189 годзе Генрых пачаў ваенныя дзеянні супраць уласнага дзядзькі, герцага Лімбурга.
У пачатку 1192 года імператар Генрых VI абвясціў, што праз рознагалоссі, якія мелі месца ў час выбараў у верасні, права прызначэння біскупа перайшло да яго па праве сюзерэна, і што яго выбар паў на Лотара Хо(х)стадскага, льежскага каноніка, як і абодва Альберта. Рашэнне імператара супярэчыла ўмовам вормскага канкардата

У адказ на забойства брата ў пачатку 1193 года герцаг Генрых разбурыў графства Хохстадэ, якое належала брату прызначанага Генрыхам VI біскупа. Больш таго, герцагу ўдалося сабраць цэлы шэраг кіраўнікоў нізоўяў Рэйна і тым самым вымусіць імператара пайсці на перамір’е (не пазней 13 мая 1193 года). Гэта пагадненне дазволіла Генрыху пачаць падрыхтоўку да ўдзелу ў крыжовым паходзе пад правадырствам Генрыха VI, да якога ён і далучыўся ў 1197 годзе. Імператар у Святую зямлю так і не прыбыў, сканаўшы ад ліхаманкі 28 верасня 1197 года. Герцаг Брабанта прыбыў у Святую зямлю 22 верасня, а ўжо ў кастрычніку таго ж года ўдзельнічаў ва ўзяцці Сідона і Бейрута і разам з архібіскупам Майнца Конрадам Вітэльсбахскім аблажыў стратэгічна важную крэпасць Тарон (суч. Тыбнін). Нягледзячы на тое, што аблога была паспяховай і Тарон быў гатовы капітуляваць, аблога была знята: войска дасягнулі чуткі пра смерць імператара і, улічваючы, што адзінаму сыну Генрыха VI было тры гады і прадбачачы барацьбу за імператарскі прастол Конрад Вітэльсбахскі і яго бароны паспяшаліся ў Германію колькасці населеных пунктаў, якія атрымалі пры Генрыху статус горада. Сярод іншых, падобны статус быў нададзены: так, пасля смерці Генрыха VI ён разам з жонкай Мацільдай падтрымаў кандыдата Вельфаў Атона Браўншвайгскага. Тым не менш, пасля перамогі Філіпа-Аўгуста над Іаанам Беззямельным і пасля перамогі ў Германіі кандыдата Гогенштаўфенаў Філіпа Швабскага над Атонам Браўншвайгскім, якога падтрымлівала Англія, Генрых змяніў бок і зблізіўся з французскім каралём і Гогенштаўфенамі.

[thumb|Сярэбраная манета з Маастрыхта. На [аверсе выява біскупа ў мітры і подпіс IOH’S, на рэверсе — вершнік з аголеным мячом, надпіс hDUX.]]
У 1204 годзе ўдзячны Філіп Швабскі прызнаў спадчыннасць герцагскага тытула, у тым ліку і па жаночай лініі, а таксама перадаў Генрыху Нівель, Німвеген. За кошт гэтага Маастрыхт, які належаў да гэтага льежскаму біскупству, стаў кандамініумам, гэта значыць, саўладаннем біскупа Льежа і герцаг Брабанта. Дэвіз горада абвяшчаў: «Адзін гаспадар — няма гаспадара, два гаспадары — гаспадар» (). Прынесеная ім у наступным годзе прысяга на вернасць Філіпу-Аўгусту азначала штогадовую рэнту ў 200 марак срэбрам. У выніку паражэння пры Стэпе льежскія войскі ўвайшлі на тэрыторыю Брабанта і Генрыху прыйшлося на каленах прасіць льежскага біскупа зняць з яго адлучэння ад царквы (28 лютага 1214 года). Перамога Філіпа Аўгуста пры Бувіне і разгром вельфаў азначала для Генрыха заканчэнне палітыкі балансавання паміж Вельфамі і Гогенштаўфенамі. Генрых далучыўся да пераможцаў, прынёс прысягу Фрыдрыху II (жнівень 1218 года, а ў 1224 годзе перадаў дзесяціну некалькіх вёсак брусельскім канонікам.
[thumb|left|Надмагілле Генрыха ў царкве Св. Пятра (Лёвен, [Бельгія)]]

B 1224 годзе ён вызваліў ад падаткаў жыхароў Бюнсвейка ў абмен на абавязацельства выкарыстоўваць яго герб у час ваенных аперацый: падобная шчодрасць звязана з неаднаразовымі спробамі захапіць ці забіць чалавека з уплывовым гербам. Так, у вышэйзгаданай бітве пры Стэпе герб Генрыха нёс Генрых Гульдэнбергскі, які заплаціў за гэта сваім жыццём, на зваротным шляху, ён захварэў і памёр.

Надмагілле Генрыха, яго першай жонкі Мацільды і іх дачкі Марыі знаходзяцца ў царкве Св. Пятра ў Лёвене.

## Вобраз Генрыха I у мастацтве 
[thumb|right|Сярэбраная манета Генрыха I. На [аверсе партрэт герцага ва ўпрыгожаным лілеяй шлеме, са шчытом з выявай ільва ў левай руцэ і мячом у правай; подпіс DUX. На рэверсе — выява льва і подпіс LEO. Задуманы для антверпенскай ратушы трыпціх Лейса з выявай Готфрыда Бульёнскага, Генрыха і Іаана I застаўся незавершаным з прычыны смерці мастака ў 1869 годзе. Па рашэнні горада на месцы ненапісанай панэлі з выявай Готфрыда Бульёнскага знаходзіцца надпіс, які тлумачыў рашэнне горада не завяршаць трыпціх у памяць пра Лейса.

## Шлюбы і дзеці 
Генрых быў жанаты двойчы. Першы раз, у 1179 годзе ён ажаніўся з Мацільдай Булонскай (1170—1210). У гэтым шлюбе нарадзіліся:
* Адэлаіда (1190—1265), графіня Булонская, у шлюбе з:
*# (1206) Арнольдам III (пам. 1223), графам Лоана
*# (1225) Гільёмам X (1195—1247), графам Аверні
*# (1220) Вільгельмам I (1167—1223), графам Галандыі. Гісторыя яе цяжкіх родаў у прысутнасці жонка і бацькі згадваецца Цэзарыем Гайстэрбахскім у дзясятай главе «Жыція Св. Лізаветы» («Vita Sanctae Elisabethae de Thuringia»).
* Мацільда (1200—1267), замужам за
*# (1212) Генрыхам VI (II) (пам. 1214), пфальцграфам Рэйнскім
*# (1224) Флорысам IV (1210—1234), графам Галандыі
* Генрых II (1207—1248), герцаг Брабанта
* Готфрыд (1209—1254), валадар Гасбека

Заўдавеўшы, Генрых ажаніўся ў 1213 годзе з Марыяй Французскай (каля 1198—1224), дачкой караля Францыі Філіпа II Аўгуста і Агнэсы Меранскай. У гэтым шлюбе нарадзіліся дзве дачкі:
* Лізавета (пам. у 1272) у шлюбе з
*# (1233) Дытрыхам Клеўскім (1214—1244), спадаром Дынслакена
*# (1246) Герхардам II Васенбергскім (пам. 1255)
* Марыя, памерла ў дзяцінстве

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Герцагі брабанцкія
Катэгорыя:Герцагі Ніжняй Латарынгіі
Катэгорыя:Удзельнікі Трэцяга крыжовага паходу
Катэгорыя:Брабанцкі дом
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя