Зінаіда Міхайлаўна Тусналобава-Марчанка

**Зінаіда Міхайлаўна Тусналобава-Марчанка** (народжаная *Марозава*; 23 лістапада 1920, хутар Шаўцова, , Віцебская губерня — 20 мая 1980) — савецкі ваенны ўрач, удзельніца Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1957).

За 8 месяцаў знаходжання на фронце старшыня медыцынскай службы З. М. Тусналобава вынесла з поля бою 123 параненых. 2 лютага 1943 года ў баі за станцыю Гаршэчнае Курскай вобласці была цяжка паранена, абмарожана, суткі праляжала сярод трупаў. З прычыны абмаражэння страціла рукі і ногі.

Пасля звароту Зінаіды да рабочых, публікацыі адкрытага ліста воінам Першага Прыбалтыйскага фронту, лозунг «За Зіну Тусналобаву!» з’явіўся на бартах многіх савецкіх танкаў, самалётаў і гармат.

## Біяграфія 
Нарадзілася 23 лістапада 1920 года на хутары Шаўцова Полацкага павета Віцебскай губерні (цяпер Расонскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі) у сялянскай сям’і Марозавых. Руская.

Адукацыя няпоўная сярэдняя. Працавала ў Ленінску-Кузнецкім Кемераўскай вобласці лабарантам-хімікам трэсту «Ленінсквугаль».

У РККА з 1942 года, у дзеючай арміі — з красавіка 1942 года. Член ВКП(б) з 1942 года. Скончыла курсы медсясцёр.

6 лістапада 1942 года за выратаванне 25 байцоў у перыяд з 19 па 23 ліпеня санітарка 849-га стралковага палка 303-й стралковай дывізіі 60-й арміі Варонежскага фронту гвардыі старшына медыцынскай службы З. М. Тусналобава была прадстаўлена камандзірам палка да ордэна Айчыннай вайны I ступені, але была ўзнагароджана ордэнам Чырвонай Зоркі. За гэты ж подзвіг праз некаторы час яна была ўзнагароджана ордэнам Чырвонага Сцяга.

Усяго за 8 месяцаў на фронце вынесла з поля бою 123 параненых.

У лютым 1943 года ў баі за станцыю Гаршэчнае Курскай вобласці З. М. Тусналобава спрабавала аказаць дапамогу параненаму камандзіру ўзвода. Пакуль яна паўзла да лейтэнанта, сама была цяжка параненая: ёй перабіла ногі. У гэты час немцы перайшлі ў контратаку. З. М. Тусналобава паспрабавала прыкінуцца мёртвай, але адзін з нямецкіх салдат заўважыў яе, і ўдарамі ботаў і прыклада паспрабаваў дабіць санітарку.

Ноччу падаючая прыкметы жыцця санітарка была выяўленая разведгрупай, перанесеная ў размяшчэнне савецкіх войскаў і на трэці дзень дастаўлена ў палявы шпіталь. Ад моцнага абмаражэння ўсіх канечнасцяў развілася гангрэна. За некалькі месяцаў лячэння перанесла восем аперацый, якія выратавалі ёй жыццё. Але з прычыны абмаражэння былі ампутаваныя рукі і ногі. Аўтар ліста-закліку да воінаў 1-га Прыбалтыйскага фронту (май 1944). З. М. Тусналобава атрымала на яго больш за 3000 водгукаў, і неўзабаве лозунг «За Зіну Тусналобаву!» з’явіўся на бартах многіх савецкіх танкаў, самалётаў і гармат. У прыватнасці, на фюзеляжы самалёта Героя Савецкага Саюза Пятра Андрэева быў надпіс — «За Зіну Тусналобаву».

Пасля вайны інвалід Вялікай Айчыннай вайны першай групы З. М. Тусналобава жыла ў Полацку, працавала дыктарам мясцовага радыё, была членам гаркама КПСС, вяла грамадскую працу.

Восенню 1965 года Міжнародны Камітэт Чырвонага Крыжа ўзнагародзіў З. М. Тусналобаву-Марчанка , такім чынам, яна стала трэцяй савецкай медсястрой, узнагароджанай гэтай ганаровай узнагародай.

Памерла 20 мая 1980 года ў Полацку. Пахаваная ў Полацку на Чырвоных могілках.

## Сям’я 
Муж — Іосіф Пятровіч Марчанка, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, лейтэнант. Пасля вайны працаваў у арцелі «Харчавік» начальнікам цэха, галоўным інжынерам, а затым — дырэктарам. У іх двое дзяцей:
* Сын Уладзімір (нар. 1951) — працаваў слесарам-мантажнікам, служыў у 1970—1972 годзе ў ракетных войсках. Пасля арміі вярнуўся на ранейшае месца працы. Скончыў інстытут у 1980 годзе. Кандыдат у майстры спорту па водных лыжах. 32 гады працуе ў газавай гаспадарцы. На 2010 год — намеснік дырэктара гаргазу. Унучка — Юля (нар. 1976), інжынер-будаўнік, жыве і працуе ў Мінску.
* Дачка Ніна (нар. 1959) — па адукацыі швяя, хатняя гаспадыня. Выгадавала двух сыноў.

## Узнагароды і званні 
* Герой Савецкага Саюза (6 снежня 1957, медаль «Залатая Зорка» № 10842; па хадайніцтве Ваенна-медыцынскага музея Міністэрства абароны СССР, партыйных і савецкіх арганізацый горада Полацка);
* ордэн Леніна (6 снежня 1957);
* ордэн Чырвонага Сцяга;
* ордэн Чырвонай Зоркі;
* медалі, у тым ліку:
**  Міжнароднага камітэта чырвонага крыжа (1965).
Ганаровы грамадзянін горада Полацка.

## Памяць 
 Беларусі]]

* Імем Зінаіды Міхайлаўны Тусналобавай-Марчанка названы вуліцы ў Ленінске-Кузнецкім і ў Полацку, а таксама Полацкі медыцынскі каледж, адкрыты музей-кватэра гераіні.
* У сяле Новапакасьма Ленінск-Кузнецкага раёна, дзе яна вучылася, яе імем названа школа.
* У пасёлку Гаршочнае Курскай вобласці, дзе яна атрымала раненне, названая вуліца, побач з якой размешчана цэнтральная раённая бальніца.
* У Старым Асколе Белгародскай вобласці яе імя носіць сад школы № 33.
* Стэнд, прысвечаны мужнасці З. М. Тусналобавай-Марчанка, размешчаны ў музеі-кватэры М. А. Астроўскага «Пераадоленне» ў доме № 14 па вуліцы Цвярской ў Маскве
* У 1992 годзе ў Беларусі быў выпушчаны паштовы канверт, прысвечаны Тусналобавай.

## Літаратура 
* 
* 
* Туснолобова-Марченко Зинаида Михайловна / *Кузьмин М. К.* Медики — Герои Советского Союза. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: Медицина, 1970. — с. 192—195. — 233 с.
* Грицан Н. И. Особый случай. — Минск, 1964.
* Липский В. С. Крутые вёрсты. — Кемерово, 1982.
* Сатрапинский Ф. В. Военные медики — Герои Советского Союза / Центральное военно-медицинмкое управление Министерства обороны СССР; отв. ред. Е. Ф. Селиванов. — Л.: Военно-медицинский музей МО СССР, 1975. — С. 27-29. — 103 с.
* Фронтовики. — М.: Воениздат, 1984. — С. 30-40.

## Спасылкі 
* За Зину Туснолобову! 
* 
* 
* За восемь месяцев Зина вынесла с поля боя 128 раненых бойцов.

Катэгорыя:Жанчыны ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Полацка
Катэгорыя:Інваліды Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Людзі на паштовых канвертах