open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Том Веселман

**Том Веселман** (; , Цынцынаці — , ) — амерыканскі мастак і графік.

## Жыццё і творчасць 
У 1948—1951 гадах вучыўся ў каледжы Хірам, у аднайменным мястэчку штата Агая, затым, з 1951 года вывучаў псіхалогію ва ўніверсітэце Цынцынаці. Падчас Карэйскай вайны служыў у войску (у 1954-54 гадах), у гэты час пачаў маляваць — перш коміксы. Дэмабілізаваўшыся, паступае ў Акадэмію мастацтваў Цынцынаці, у 1956—1959 працягвае навучанне ў нью-ёркскай Школе мастацтваў і архітэктуры Купер-Юніён. Першая персанальная выстава адбылася ў 1961 годзе ў галерэі Тэнеджэр, Нью-Ёрк. Мастак памёр ва ўзросце 73 гадоў ад сардэчнай недастатковасці.

Т. Веселман у пачатку сваёй творчай кар’еры захапляўся экспрэсіянізмам, затым пісаў свае карціны ў стылі поп-арт, быў адным з найбуйнейшых прадстаўнікоў гэтага напрамку. Матывацыю для сваіх прац, якія паказваюць у асноўным аголенае жаночае цела ў розных сэксуальных палажэннях, Мастак знаходзіў у рэкламных матэрыялах 60-х — 70-х гадоў XX стагоддзя — у постарах, праспектах, плакатах, кінематографе. Пачынаючы з 1983 гады ён працаваў і па метале, выразаў свае малюнкі на металічных плітах лазерным промнем.

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Ян Канты Стэчкоўскі

**Ян Канты Стэчкоўскі** (; 16 кастрычніка 1862 — 3 верасня 1929 года) — польскі эканаміст, юрыст, палітык, банкір, прэм'ер-міністр Каралеўства Польскага.

Вывучаў права ў Віленскім і Ягелонскім універсітэтах. Працягнуў вучобу на юрыдычным факультэце Венскага ўніверсітэта і ў 1884 годзе атрымаў там доктарскую ступень. У снежні 1886 года атрымаў ступень доктара Ягелонскага ўніверсітэта. Пазней меў адвакацкую практыку ў Жэшаве і Львове.

У 1894-1907 гадах працаваў у галоўным упраўленні Асацыяцыі сельскагаспадарчых таварыстваў у Львове, у 1898-1899 гадах з'яўляўся яе сакратаром, у 1901 і ў 1903-1905 гадах - віцэ-прэзідэнтам гэтай асацыяцыі. З 1899 па 1906 год з'яўляўся дырэктарам Галіцкага ашчаднага банка ў Львове.

У 1906 годзе стаў дырэктарам Інстытута гандлю і прамысловасці ў Львове. Займаўся таксама пытаннямі дзяржаўнага фінансавання сельскай гаспадаркі. У 1913-1920 гадах кіраваў Дзяржаўным банкам у Львове і адначасова ўваходзіў у склад наглядальных саветаў шэрагу буйных прамысловых і гандлёвых прадпрыемстваў. Быў членам Генеральнага камітэта дапамогі ахвярам Першай сусветнай вайны.

Пасля стварэння Дзяржаўнай рады Польшчы, акупацыйнай германскай і аўстра-венгерскімі ўладамі, стаў неафіцыйным дарадцам па пытаннях падатковай палітыкі. 

Ва ўрадзе Яна Кухажэўскага займаў пасаду міністра фінансаў, а ў красавіку 1918 года заняў яго месца, прабыўшы прэм'ер-міністрам да снежня. Узначалены ім кабінет заклаў асновы дзяржаўнай падатковай сістэмы і падрыхтаваў законапраекты фінансавай сістэмы, умацаваў Узброеныя сілы Польшчы, імкнулася сфарміраваць сістэмы адукацыі і мясцовага самакіравання, анансаваў прыняцце сацыяльнага заканадаўства.

У красавіку 1918 года накіраваў у адрас Цэнтральных дзяржаў сакрэтную запіску аб неабходнасці стварэння незалежнай дзяржавы ў межах Каралеўства Польскага. У ёй ён пагадзіўся з тэрытарыяльным абменам з Украінскай Народнай Рэспублікай і страту чатырох паўночных паветаў, заявіў аб гатоўнасці заключыць ваенны і гандлёвы дагаворы з Цэнтральнымі дзяржавамі, прадастаўленне бясплатнай навігацыі па Вісле. Публікацыя зместу запіскі выклікала хвалю крытыкі і абурэння ў польскім грамадстве, і ў выніку 5 верасня 1918 года ён быў вымушаны сысці з пасады прэм'ер-міністра.

У 1921 годзе браў удзел у заключэнні Рыжскай мірнай дамовы Польшчы і РСФСР. Ва ўрадзе Вінцэнта Вітаса зноў займаў пасаду міністра фінансаў (1920-1921 гады). Затым быў дырэктарам Польскага нацыянальнага крэдытнага фонду - адзінай установы-эмітэнта ў Польшчы (да стварэння Банка Польшчы). У 1922-1927 гадах узначальваў Дзяржаўны банк Польшчы. У 1926-1927 гадах таксама быў прэзідэнтам Брытанскага і Польскага гандлёвага банка ў Гданьску. Усё жыццё прытрымліваўся кансерватыўных перакананняў.
Грыма

**Грыма** () — горад у Германіі, размешчаны ў зямлі Саксонія, на рацэ Мульдэ. Уваходзіць у склад раёна Лейпцыг адміністрацыйнай акругі Лейпцыг. Адлегласць да горада Лейпцыга — 30 км. Заснаваны ў 1170 годзе маркграфам Майсена Атонам Багатым. Узгадваецца з 1220 года. Насельніцтва —  чалавек (на 31 снежня 2012 года). Займае плошчу 217,4 км², гэта чацвёрты па плошчы горад у Саксоніі. З 2008 года з’яўляецца галоўным горадам раёна (Große Kreisstadt).

Сярод славутасцей горада — будынак ратушы, пабудаваны ў 1442 годзе, школа, заснаваная ў 1550 годзе курфюрстам Морыцам, і каралеўскі замак. Стары мураваны мост XVIII стагоддзя быў разбураны паводкай у 2002 годзе і адноўлены ў 2012 годзе.

Катэгорыя:Гарады Саксоніі
Косвіг (Саксонія)

**Косвіг** (, ) — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Саксонія. Падпарадкаваны зямельнай дырэкцыі Дрэздэн. Уваходзіць у склад раёна Майсен. Насельніцтва —  чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 25,85 км². Афіцыйны код — 14 2 80040.

Горад падзяляецца на 5 гарадскіх раёнаў.

Катэгорыя:Гарады Саксоніі
Марклеберг

**Марклеберг** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Саксонія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Лейпцыг. Уваходзіць у склад раёна Лейпцыг. Насельніцтва —  чалавек (на 31 снежня 2010 года). Займае плошчу 31,36 км². Афіцыйны код — 14 3 79450.

Горад падзяляецца на 9 гарадскіх раёнаў.

Катэгорыя:Гарады Саксоніі
Аўтазаводзец Мінск

**Аўтазаводзец** — беларускі мужчынскі баскетбольны клуб з Мінска. Прадстаўляў Мінскі аўтамабільны завод.

## Гісторыя 
У савецкі час клуб выступаў у чэмпіянаце БССР пад назвамі МАЗ і «Тарпеда».

З 1992 года клуб выступаў у Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі. У 1993 годзе ён атрымаў назву «Аўтазаводзец», падчас сезона 1996/97 да назвы клуба была дададзена назва аднаго з спонсараў — транспартнай кампаніі «Джэнці». Клуб 4 разы станавіўся бронзавым прызёрам чэмпіянату Беларусі, двойчы перамагаў у Кубку Беларусі.

Напярэдадні сезона 2001/02 з-за фінансавых праблем клуб адмовіўся ад удзелу ў Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі. Некалькі сезонаў ён правёў у Першай лізе, пасля чаго спыніў існаванне.

## Дасягненні 
**Чэмпіянат Беларусі па баскетболе**
*  **Бронзавы прызёр (4)**: 1993/1994, 1994/1995, 1995/1996, 1998/1999.

**Кубак Беларусі па баскетболе**
*  **Пераможца (2)**: 1997 (сумесна з РВАР), 1999.

## Статыстыка выступленняў 
## Трэнер 
Галоўным трэнерам клуба доўгі час быў Аляксандр Мікалаевіч Таніеў.

## Вядомыя баскетбалісты 
У пачатку-сярэдзіне 1990-х гадоў лідэрамі «Аўтазаводца» былі вэтэраны беларускага баскетбола, якія выступалі ў 1970—1980-х гадах у чэмпіянаце СССР за мінскі РТІ: Мікалай Бузлякоў, Уладзімір Краўчанка, Аляксандр Папкоў, Анатоль Парфіяновіч, Яўген Пустагвар, Аляксандр Сатыраў, Сяргей Сланеўскі, Канстанцін Харашылаў, Анатоль Якубенка.

У далейшым да клуба далучыліся чэмпіёны Беларусі розных гадоў: Ігар Галабурда, Алег Гладкі, Юрый Качан, Уладзімір Кец, Віталь Маклакоў, Ігар Налівайка, Руслан Насенка, Андрэй Плотнікаў, Эдуард Прыйма, Павел Ульянка, Канстанцін Церцель, Генадзь Цыркін, а таксама вядомыя беларускія баскетбалісты Дзмітрый Арзютаў, Ягор Дувакін, Павел Казлоў, Дзмітрый Навіцкі, Дзмітрый Шпадарук.

Катэгорыя:Аўтазаводзец Мінск
Вуліца Лермантава

**Вуліца Лермантава** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

## Беларусь 
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Асіповічах.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Астраўцы.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Астрыне.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Бабруйску.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Баранавічах.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Барысаве.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Браславе.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Быхаве.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Бялынічах.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Валожыне.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Ваўкавыску.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Віцебску.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Глыбокім.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Гомелі.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Гродне.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Давыд-Гарадку.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Дзісне.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Дзяржынску.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Дзятлаве.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Добрушы.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Драгічыне.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Жлобіне.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Зэльве.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Іванаве.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Івацэвічах.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Івянцы.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Іўі.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Калінкавічах.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Клецку.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Кобрыне.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Круглым.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Крычаве.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Лідзе.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Лунінцы.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Ляхавічах.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Магілёве.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Маладзечне.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Маларыце.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Мар’інай Горцы.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Мастах.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Мёрах.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Мінску.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Мсціславе.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Навагрудку.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Наваполацку.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Нясвіжы.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Петрыкаве.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Пінску.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Рэчыцы.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Светлагорску.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Скідзелі.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Слоніме.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Слуцку.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Старых Дарогах.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Століне.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Стоўбцах.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Халопенічах.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Хойніках.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Чавусах.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Чэрыкаве.
* Вуліца Лермантава — вуліца ў Шчучыне.

## Гл. таксама 
* Завулак Лермантава
Марта Контула

**Марта Эдыт Марыя Контула** (; , Кюменэ, Кюменскі павет, Выбаргская губерня, Вялікае княства Фінляндскае, Расійская імперыя — , , Фінляндыя) — фінская актрыса тэатра і кіно, кампазітар, оперная спявачка, музычны педагог.

## Біяграфія 
Вучылася вакалу ў Ханны Гранфелт. У 1930—1932 гадах навучалася драматычнаму майстэрству ў Хельсінкскай тэатральнай школе (цяпер Хельсінкская тэатральная акадэмія). У 1932—1973 гадах выступала ў тэатрах у Хельсінкі, Выбарга, Тампэрэ і Поры. Як оперная спявачка, прымала ўдзел у некалькіх операх, у гады Другой сусветнай вайны гастралявала на фронце. Працавала настаўнікам музыкі. У 1930-х гадах складала музыку, з’яўляецца аўтарам шэрагу песень. Усяго напісала дзесяць вядомых песень. Выкарыстоўвала псеўданім Martti.

У 1933—1960 гадах здымалася ў кіно. Усяго знялася ў 29 кіна- і тэлефільмах, серыялах. Была замужам за акцёрам і тэатральным рэжысёрам Фрыцам-Хуга Бэкманам (1934—1947). Медаль Pro Finlandia (1958).

Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Фінляндыі
Катэгорыя:Актрысы Фінляндыі
Катэгорыя:Кампазітары Фінляндыі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Фінляндыі
Катэгорыя:Музычныя педагогі
Дзяржаўны мемарыяльны музей А. В. Суворава

**Дзяржаўны мемарыяльны музей А. В. Суворава** — музей, прысвечаны памяці генералісімуса А. В. Суворава (1730—1800). Заснаваны ў Санкт-Пецярбургу ў 1900 годзе, да стогадовай гадавіны з дня смерці палкаводца. Урачыста адкрыты чатырма гадамі пазней, 13 (26) лістапада 1904 года, да 175-й гадавіны з дня нараджэння Суворава. Адкрыццё музея было магчымым дзякуючы ахвяраванням ваеннай і грамадзянскай супольнасці, а таксама пры актыўным удзеле імператара Мікалая ІІ. Аб гэтым наведвальнікам паведамляе мемарыяльная дошка ў Цэнтральнай зале музея.

Сувораў стаў першым чалавекам у Расіі, у гонар якога быў спецыяльна збудаваны мемарыяльны музей.

У 1904 годзе музей заняў сучасны будынак, пабудаваны на месцы, выдзеленым Лейб-гвардыі Праабражэнскім палком — часткі свайго пляца на рагу Кірачнай і Таўрычаскай вуліц. Будынак пабудаваны спецыяльна для музея па праекце А. І. фон Гогена пры ўдзеле Г. Д. Грыма ў стылі старажытных рускіх крапасных збудаванняў — вартаўнічай вежы з байніцамі. Па баках ад герба Суворава, на фасадзе, размешчаны дзве мазаікі на тэму «Ад’езд Суворава ў паход 1799 года» і «Пераход Суворава праз Альпы ў 1799 годзе», якія з’яўляюцца рэпрадукцыямі карцін Мікалая Авеніровіча Шабуніна і А. М. Папова. Мазаічыстамі работ былі М. І. Зошчанка і Н. Я. Масленнікаў адпаведна.

Зборы музея, якія ўключаюць 100000 прадметаў (на 2002 год), былі набыты праз закуп і прыватныя ахвяраванні. У аснове экспазіцыі ляжаць тры вялікія калекцыі.

Катэгорыя:Музеі Санкт-Пецярбурга
Уладзіслаў Урублеўскі

**Уладзіслаў Урублеўскі** (; 21 сакавіка 1875 — 19 жніўня 1951 года) — польскі палітык, юрыст, прэм'ер-міністр Каралеўства Польскага.

Скончыў юрыдычны факультэт Ягелонскага ўніверсітэта, дзе ў 1897 годзе атрымаў ступень доктара. У 1900-1912 гадах быў на дзяржаўнай службе, спачатку ў Львове працаваў чыноўнікам у аўстрыйскім Галіцкім намесніцтве, з 1910 года — як прадстаўнік намесніцтва ў Кракаве. У 1912 годзе — на адпачынку. У 1911 годзе ажаніўся. Пасля хабілітацыі ў 1908-1918 гадах быў дацэнтам права ў Ягелонскім універсітэце. У 1917 годзе адмовіўся ад пасады прафесара і, пераехаўшы ў Варшаву, пачаў працаваць у прэзідыуме Рэгенцкай рады. З 19 студзеня 1918 года — кіраўнік Упраўлення прэзідэнта Савета Міністраў Каралеўства Польскага. 4–17 лістапада 1918 года ўзначальваў часовы ўрад Каралеўства Польскага і яго Міністэрства замежных спраў. Ва ўрадзе Енджэя Марачэўскага — у рангу намесніка дзяржаўнага сакратара. Быў заступнікам старшыні польскай мірнай дэлегацыі ў Мінску. З 15 сакавіка 1921 па 9 лістапада 1922 года — польскі пасол у Лондане, з 10 лістапада 1922 па 13 кастрычніка 1925 года — пасол у Вашынгтоне. Падчас знаходжання ў ЗША стаў старшынёй стыпендыйнага камітэта Фонду Касцюшкі. Пасля Майскага перавароту 1926 года быў ненадоўга адхілены ад дзяржаўных спраў і займаўся журналістыкай, у тым ліку быў галоўным рэдактарам «Познаньскай і паморскай газеты». У 1929–1936 гадах быў прэзідэнтам Банка Польшчы. У 1937 годзе выйшаў на пенсію, адначасова атрымаўшы працу ў Школе палітычных навук у Варшаве, дзе працаваў да пачатку вайны ў 1939 годзе. Гады нямецкай акупацыі правёў у Варшаве. Пасля выбуху Варшаўскага паўстання (1944 год) быў высланы ў перасыльны лагер у Прушкаў. Пасля вайны яму было забаронена вяртацца ў Варшаву, і ён пасяліўся ў Лодзі, дзе стаў адным з заснавальнікаў Лодзінскага ўніверсітэта, уладкаваўшыся на пасаду першага загадчыка кафедры.
Тадэвуш Камароўскі

**Тадэвуш Камароўскі** ( гербу Корчак; псеўданімы: «Бур», «Зніч», «Лавіна», «Корчак», «Гаёвы», «Праўдзіц»; 1 чэрвеня 1895 — 24 жніўня 1966 года) — польскі ваенны і палітычны дзеяч, генерал, галоўны камендант Арміі Краёвай (1943—1944), галоўнакамандуючы Узброенымі Сіламі Польшчы (1945—1947), старшыня Урада Польшчы ў выгнанні (1947—1949).
Горад-герой Украіны

**Горад-герой Украіны** () — ганаровая адзнака, якая прызначаецца гарадам Украіны, грамадзяне якіх праявілі стойкасць і гераізм пры абароны падчас расійска-ўкраінскай вайны. Гэты статус быў уведзены ўказам прэзідэнта Уладзіміра Зяленскага ад 6 сакавіка 2022.

## Узнагароджанні 
6 сакавіка 2022:

* Валнаваха,
* Гастомэль,
* Марыупаль,
* Харкаў,
* Херсон,
* Чарнігаў.

24 сакавіка 2022:

* Ахтырка,
* Буча,
* Ірпінь,
* Мікалаеў.

## Гл. таксама 
* Горад-герой — ганаровая адзнака гарадоў СССР, абаронцы якіх праявілі гераізм падчас Другой сусветнай вайны.

Катэгорыя:Гарады-героі
Юзаф Свяжыньскі

**Юзаф Свяжыньскі** (; 19 красавіка 1868 — 12 лютага 1948) — польскі палітык, урач, прэм’ер-міністр Каралеўства Польскага.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў памешчыцкай сям’і. Паступіў на медыцынскі факультэт Варшаўскага ўніверсітэта. У 1893 годзе пасля заканчэння ВНУ выехаў у Германію, дзе працаваў у медыцынскіх установах Берліна і Гесэна. У тым жа годзе ажаніўся. Пасля вяртання ў Польшчу працаваў лекарам у Варшаве, але з-за кепскага здароўя жонкі вымушаны быў пераехаць на радзіму жонкі. У 1908 годзе набыў маёнтак і быў абраны ў Дзяржаўную думу Расійскай імперыі, у якую двойчы пераабіраўся. Пасля пачатку Першай сусветнай вайны пачаў дапамагаць пацярпелым і ветэранам вайны. У 1919 годзе стаў прэзідэнтам Польскага таварыства «Асвета», якое ўзначальваў да 1933 года. За грамадскую і асветніцкую дзейнасць у 1924 годзе ўзнагароджаны ордэнам Адраджэння Польшчы. Падчас Другой сусветнай вайны ўдзельнічаў у падпольнай дзейнасці. У 1944 годзе пасяліўся ў Сандаміры, дзе і памёр у 1948 годзе.

Палітыкай захапіўся яшчэ ў вучэльне і ўдзельнічаў у дзейнасці падпольнага Саюза польскай моладзі «Zet». У 1893 годзе ўступіў у Нацыянальную лігу. У 1906—1915 гадах тройчы абіраўся дэпутатам Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі (I, III, IV скліканняў). 23 кастрычніка 1918 года быў прызначаны прэм’ер-міністрам Каралеўства Польскага. У першыя дні свайго праўлення ён распачаў крокі да ўмацавання незалежнасці, якая была абвешчана 7 кастрычніка 1918 года. Акрамя таго, ён адстойваў пазіцыю аб неадкладным стварэнні Узброеных Сіл як элемента дзяржаўнай незалежнасці і суверэнітэту. На хвалі падтрымкі немцамі ўступіў ў канфлікт з Юзафам Пілсудскім, які дамагаўся пасады ваеннага міністра. Кабінэт Свяжыньскага не вельмі падтрымлівалі актывісты Нацыянальнай лігі, якія выступалі супраць яго прызначэння. Каб атрымаць шырокую сацыяльную базу падтрымкі, 3 лістапада Свяжыньскі абвяшчае дэкрэт аб адмежаванні ад Рэгенцкай рады і абвяшчэнні Нацыянальнага ўрада. Такія крокі прыводзяць да канфлікту з манархістамі і левымі партыямі. Дэ-факта спроба захапіць уладу і дыстанцыявацца ад манархістаў і сацыялістаў прывяла да адстаўкі ўсяго кабінета. У першыя гады незалежнасці ўдзельнічаў у распрацоўцы канстытуцыі Польшчы, пасля чаго канчаткова пакінуў палітыку.

## Крыніцы
Вольга Васільеўна Саэргел

**Вольга Васільеўна Саэргел** (у дзявоцтве **Пужэвіч**; нар. , Мінск) — беларуская гімнастка, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2000 года па мастацкай гімнастыцы ў групавым мнагаборстве. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000).

## Біяграфія 
Нарадзілася 17 мая 1983 года ў Мінску.

З 6 гадоў трэніравалася ў мінскай СДЮШАР прафсаюзаў на вуліцы Ангарскай, пачынала як адзіночніца ў трэнераў Ганны Валянцінаўны Баранавай і яе сястры Святланы Валянцінаўны Расекі, якія заўважылі ў дзяўчынцы перспектыўную гімнастку.

У 1999 годзе на чэмпіянаце Еўропы па мастацкай гімнастыцы ў Будапешце ў складзе зборнай Беларусі заваявала бронзавы медаль.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 2000 у Сіднеі атрымала сярэбраны медаль у камандных спаборніцтвах па мастацкай гімнастыцы ў складзе зборнай Беларусі. Неўзабаве пасля Алімпійскіх гульняў завяршыла спартыўную кар’еру.

На алімпійскія прызавыя грошы набыла двухпакаёвую кватэру ў Мінску і аўтамабіль. Кіраванню аўтамабілем Вольгу вучыў Фёдар Міхайлавіч Азаранка, бацька Вікторыі Азаранка.

Пасля працы на лайнеры Вольга вярнулася ў Мінск, а яе шведскі сябар працягваў працаваць у ЗША на лайнеры і да яе прыехаў пазней. У 2005 годзе ў пары нарадзіўся сын Арланда. У 2006 годзе пара пабралася шлюбам, муж адвёз сям’ю ў горад Хальмстад (Швецыя) да сваіх бацькоў. У Швецыі Вольга працавала трэнерам па мастацкай гімнастыцы — спачатку ў Хальмстадзе, потым у Кальмары.

## Хобі 
Разам з сяброўкай захапілася бегам, планавала прабегчы Мінскі паўмарафон.

Катэгорыя:Гімнасткі (мастацкая гімнастыка) Беларусі
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Ежы Грынеўскі

**Ежы Грынеўскі** (; 29 снежня 1895, Вільшанка — 15 сакавіка 1978, Лондан) — польскі палітык, кіраўнік ўрада Польшчы ў выгнанні.

Сапраўднае імя — **Мікалай Даланоўскі**, а «*Ежы Грынеўскі*» — гэта псеўданім, пад якім ён быў вядомы ў падпольнай польскай вайсковай арганізацыі падчас Першай сусветнай вайны. Пазней баявы псеўданім стаў палітычным. З 1928 па 1932 год займаў пасаду сакратара праўладнага Беспартыйнага блока супрацоўніцтва з урадам, які быў блізкі да Юзафа Пілсудскага. У 1932—1934 гадах займаў пасаду міністра ўнутраных спраў Польшчы, быў дэпутатам Сейма. Падчас вайны і акупацыі працаваў у структурах Арміі Краёвай, пазней эміграваў у Вялікабрытанію, дзе ўдзельнічаў у працы ўрада Польшчы ў эміграцыі.

Катэгорыя:Палітычныя псеўданімы
Завіша

**Завіша** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Завіша — польскі дыпламат і палітык
* Андрэй Завіша — кашталян менскі
* Андрэй Казімір Завіша — пісар вялікі літоўскі
* Андрэй Ян Завіша — ваявода менскі, вялікі падскарбі літоўскі
* Завіша Чорны — польскі шляхціц і рыцар
* Ігнацы Завіша — маршалак надворны літоўскі
* Крыштаф Завіша — віленскі кашталян, маршалак вялікі літоўскі
* Крыштаф Станіслаў Завіша — ваявода менскі, пісьменнік-мемуарыст
* Мікалай Завіша — кашталян віцебскі
* Ян Тадэвушавіч Завіша — арыстакрат і буйны землеўласнік
* Ян Караль Даўгяла Завіша — біскуп віленскі
* Ян Янавіч Завіша — ваявода мсціслаўскі і віцебскі
Аляксандр Завіша

**Аляксандр Завіша** (; 12 снежня 1896, Панявежыс — 27 сакавіка 1977, Лондан) — польскі дыпламат, палітык і юрыст, кіраўнік ўрада Польшчы ў выгнанні.

Скончыў юрыдычны факультэт Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя, у 1916 годзе — Петраградскую артылерыйскую школу, затым служыў у войску Расійскай імперыі, а з 11 лістапада 1917 па ліпень 1918 года — у Першым польскім корпусе. Пасля аднаўленьня незалежнасці Польшчы служыў у польскім войску, у 1919 годзе быў ад’ютантам Ігнацыя Падэрэўскага на Парыжскай мірнай канферэнцыі. Ваяваў у польска-бальшавіцкую вайну ў шэрагах 5-й пяхотнай дывізіі. З 1922 года працаваў у Міністэрстве замежных спраў Польшчы, з красавіка 1935 па чэрвень 1940 года быў саветнікам у пасольстве ў Рыме. З лістапада 1940 па май 1941 года быў часовым павераным у справах ўрада Чэхаславакіі ў выгнанні. Восенню 1942 года быў прызначаны генеральным консулам Польшчы ў Лусацы, затым выконваў тыя ж функцыі ў Харарэ і Найробі. Пасля Другой сусветнай вайны заставаўся ў эміграцыі і актыўна ўдзельнічаў у палітычным жыцці. З 1953 па 1963 год быў міністрам замежных спраў ўрада Польшчы ў выгнанні. З чэрвеня 1965 па чэрвень 1970 года быў кіраўніком ўрада Польшчы ў выгнанні, адначасова кіраваў міністэрствам замежных спраў, а з красавіка па чэрвень 1970 года таксама міністэрствам юстыцыі.
Сож (значэнні)

**Сож** — тапонім.

* Сож — прыток Дняпра.
* Сож — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі.
* Сож — станцыя Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі.
* Сож — гасцініца ў горадзе Гомель.
* Сож — вёска ў Смаленскім раёне Смаленскай вобласці Расіі.
Гуган Ганке

**Гуган Ганке** (;  — ) — польскі прафсаюзны дзеяч і палітык, у 1955 годзе — кіраўнік урада Польшчы ў выгнанні. Пачынаючы з ліпеня 1952 года быў агентам Першага дэпартамента Міністэрства грамадскай бяспекі ПНР пад кодавым імем «Важны». 8 верасня 1955 года ў якасці прэм’ер-міністра ўрада ў выгнанні назаўсёды прыехаў у Польскую Народную Рэспубліку.

Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы Польшчы
Міхаіл Дзям’янавіч Лапа

**Міхаіл Дзям’янавіч Лапа**, **Юзаф Мацей Міхал Дамінікавіч Лапа** (, Рудабелка — ) — дваранін Расійскай імперыі, дзекабрыст.

## Біяграфія 
З шляхецкай каталіцкай сям’і. Бацька Дамінік Лапа валодаў маёнткам Рудабелкі Бабруйскага павета Мінскай губерні. Выхоўваўся ў Магілёўскім езуіцкім пансіёне, потым у прыватным пансіёне ў Пецярбургу. На вайсковую службу паступіў падпрапаршчыкам у гвардзейскі Ізмайлаўскі полк, дзе даслужыўся да падпаручніка (1824). У рух дзекабрыстаў уключыўся ў 1819 годзе пад уплывам члена рэвалюцыйнай арганізацыі італьянскіх карбанарыяў М. Джыльі, які выкладаў яму італьянскую мову, толькі ў 1840 г. вярнуўся дамоў і пасяліўся ў вёсцы Александрыя, якая ўваходзіла ў склад маёнтка Рудабелка яго брата Аляксандра Дамінікавіча Лапы (1802—1869), і неўзабаве памёр.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзекабрысты
Патрыяршы экзархат Афрыкі

**Патрыяршы экзархат Афрыкі** (, , ) — экзархат Рускай праваслаўнай царквы, што аб’ядноўвае прыходы на тэрыторыі Афрыкі.

Па стане на жнівень 2025 года экзархат налічвае каля 350 парафій, якія дзейнічаюць у 36 з 55 краінах Афрыканскага кантынента, пры гэтым пастаянныя святары ёсць у 25 краінах. У кліры Экзархата служаць 2 біскупа, 263 святара і 6 дыяканаў. Дзейнічаюць 3 манаскія абшчыны

## Гісторыя 
У адказ на прызнанне 8 лістапада 2019 года Патрыярхам Александрыйскім Феадорам II Праваслаўнай Царквы Украіны і яе аўтакефаліі Свяшчэнны сінод Рускай праваслаўнай царквы 26 снежня 2019 года пастанавіў, сярод іншага, вывесці «прыходы Рускай Праваслаўнай Царквы, якія знаходзяцца на афрыканскім кантыненце» з юрысдыкцыі Александрыйскага патрыярхату і надзяліць іх стаўрапігіяльным статусам, прадстаўніцтва Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі пры патрыярху Александрыйскім пераўтварыць у прыход Рускай Праваслаўнай Царквы ў Каіры.

Рашэння аб утварэнню епархіі было прынята на пасяджэнні Свяшчэннага Сінода Рускай Праваслаўнай Царквы, якое адбылося 29 снежня 2021 года ў Патрыяршай і Сінадальнай рэзідэнцыі ў Данілавым манастыры ў Маскве пад кіраўніцтвам Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі Кірыла. Члены Сінода пастанавілі прыняць у юрысдыкцыю Рускай Праваслаўнай Царквы 102 клірыка Александрыйскага Патрыярхату з васьмі краін Афрыкі.

Быў утвараны Патрыяршы экзархат Афрыкі ў складзе Паўночна-Афрыканскай і Паўднёва-Афрыканскай епархій, а кіраўніку Патрыяршага экзархату Афрыкі мець тытул «Клінскі». Таксама быў уключаны ў склад Паўночна-Афрыканскай епархіі стаўрапігіяльныя прыходы Маскоўскага Патрыярхату ў Егіпце, Тунісе і Марока, а епархіяльнаму архіерэю Паўночна-Афрыканскай епархіі мець тытул «Каірскі і Паўночна-Афрыканскі».

Катэгорыя:Экзархаты Рускай Праваслаўнай Царквы
Катэгорыя:З’явіліся ў 2021 годзе
Катэгорыя:Некананічныя праваслаўныя цэрквы
Катэгорыя:Хрысціянства ў Егіпце
Катэгорыя:Хрысціянства ў Афрыцы
Дурга

**Дурга́** (, літаральна «непрыступная» або «непераможная») — індуісцкая багіня, адно з увасабленняў багіні-маці. 

## Паходжанне 
Некаторыя даследчыкі лічаць, што вобраз Дургі быў створаны ўжо ў перыяд Індскай цывілізацыі. Аднак большасць з іх звязвае багіню з ведычнай культурай. Яе імя ўзгадваецца ў Рыгведзе, Махабхараце і Рамаяне. Згодна індуісцкай міфалогіі, Дурга была створана Брахмам, Шывам, Вішну, Варунам і іншымі багамі ў водах Ганга для барацьбы з дэманам Махішасуру. 

## Аблічча 
Асаблівасцю знешнасці багіні з'яўляюцца 8 рук са зброяй або знакакамі яе шанавання, 3 вока, якія сімвалізуюць жаданне, дзеянне і мысленне. Яе вопратка мае чырвоны колер, што таксама значыць дзеянне. Дэманстрацыяй яе ўлады з'яўляюцца выявы, дзе яна малюецца верхам на льве ці тыгры. 

На кананічных выявах Дурга трымае ў руках наступныя сімвалы:
* Чакра (абавязак і праведнасць)
* Ракавіна (шчасце)
* Меч (выкараненне заган)
* Лук і стрэлы (характар Рамы, накіраваны на ўсталяванне каштоўнасцей)
* Лотас (непрыхільнасць)
* Булава (знак Хануман, адданасць)
* Трызуб (мужнасць)
* Адкрытая далонь (бласлаўленне, прабачэнне)

## Шанаванне 
Індуісты разглядаюць Дургу як увасабленне першаснай багіні-маці. У шактызме яна — папулярная форма Шакты Дэві, жонка Шывы. Культ Дургі найбольш папулярны на ўсходзе і паўночным усходзе Індыі, у Непале, сярод індуістаў Бангладэш. Існуюць як асобныя храмы, прысвечаныя багіні або яе аватарам, так і выявы ў храмах іншых багоў. Увосень пасля збору ўраджая святкуецца дзесяцідзённы фестываль Дурга-пуджа, прысвечаны перамозе Дургі над дэманам Махішасуру.

## Спасылкі 
* Durga Puja: The story of the goddess and her incarnations
* THE HINDU GODDESS DURGA
* The Goddess Durga: The Mother of the Hindu Universe
* Shaktism - Shaktism - New World Encyclopedia

Катэгорыя:Багіня-Маці
Катэгорыя:Багіні індуізму
Марына Уладзіміраўна Пятрова

**Марына Уладзіміраўна Пятрова** (, ) — беларуская артыстка балета, педагог. Заслужаная артыстка БССР (1967).

## Біяграфія 
У 1952 годзе скончыла Маскоўскае харэаграфічнае вучылішча.

У 1952—1972 гадах — салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, адначасова ў 1968—1971, 1973—1975 і з 1980 года — выкладчык Беларускага харэаграфічнага каледжа.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1959 года.

## Творчасць 
Выканала галоўныя партыі ў беларускіх балетах: Джулія, Няўзіра («Альпійская балада», «Выбранніца» Я. Глебава), Рузя («Падстаўная нявеста» Г. Вагнера); у спектаклях класічнага і сучаснага рэпертуару: Аўрора, Маша («Спячая прыгажуня», «Шчаўкунок» П. Чайкоўскага), Ліза («Марная засцярога» П. Л. Гертэля), Гамзаці, Вулічная танцоўшчыца («», «Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Гюльнара («» А. Адана), Вакханка («Вальпургіева ноч» Ш. Гуно), Крылянка («» С. Пракоф’ева), Анель («Блакітны Дунай» І. Штрауса), Эгіна («» А. Хачатурана).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Беларусі
Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Парсонд

**Парсонд** — цар кадусіяў, які, паводле Ктэсія, быў мідзійцам з персідскім паходжаннем.

## Гісторыя 
Эрнст Герцфельд лічыў, што імя Парсонда этымалагічна тоесна з імем Афрасіяб.

Катэгорыя:Гісторыя Ірана
Ян Юрый Грабоўскі

**Ян Юрый Людвік з Канопніцы Грабоўскі** (каля 1730 — , Ізабелін) — вялікалітоўскі ваенны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Грабоўскіх герба «Тапор» (або «Окша»). Нарадзіўся ў сям’і Стэфана, віштынецкага старосты, і Тэадоры са Стрыенскіх.

У 1755—1756 гадах палкоўнік ЯКМ, у 1757 годзе генерал маёр і палкоўнік войска ВКЛ, у 1763 годзе палкоўнік Пінскага Рэгіменту, у 1776—1785 гадах генерал-інспектар войскаў літоўскіх, у 1779—1789 гадах генерал лейтэнант літоўскага войска, домбскі староста.

Кавалер ордэнаў Святога Станіслава (1779), Белага Арла (1780) і Аляксандра Неўскага.

Памёр 13 лютага 1789 г. Валодаў у Ваўкавыскім павеце маёнткамі Ізабелін, Зеляневічы, Крупкі, як гэта вынікае з дзельчага ліста яго сыноў ад 1789 г. З’яўляўся фундатарам і калятарам кальвінскага збору ў Ізабеліне.

## Сям’я 
Быў двойчы жанаты. У 1754 годзе ажаніўся з  (каля 1730 1764), ад шлюбу з якой меў дзевяць дзяцей:

* Тэадор
* Тэадора Кацярына (нар. 1755)
* Ежы Францішак (1756—1799), генерал-інспектар войскаў літоўскіх
* Міхаіл Багдан (нар. 1757)
* Стэфан Казімір (1758—1794), сакратар каралеўскага двара
* Павел Ежы (1759—1794), генерал польскіх войскаў
* Ганна Караліна (нар. 1761)
*  (1762—1842), жонка каралеўскага камергера Вінцэнта Дорыа-Дзерналовіча
* Людвік Зыгмунт (нар. 1763)

У 1769 годзе другі раз ажаніўся з Альжбетай з Шыдлоўскіх (1748/1749 — 1810), дачкой ваяводы плоцкага Тэадора Шыдлоўскага і Тэрэзы Віткоўскай. Дзеці:

* Станіслаў Грабоўскі (1780—1845), граф, міністр адукацыі Царства Польскага
* Міхал Грабоўскі (1773—1812), брыгадны генерал арміі Герцагства Варшаўскага
* Ізабела Грабоўская (1776—1858), жонка Валента Фаўсціна Сабалеўскага
* Аляксандра Грабоўская (1771—1789), жонка Францішка Салезія Красіцкага
* Казімір Грабоўскі (1774—1833), польскі перакладчык, маршалак ваўкавыскі
* Канстанцыя Грабоўская

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў Ваўкавыскім раёне
Катэгорыя:Генералы-інспектары войскаў літоўскіх
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Тадэвуш Тамашэўскі

**Тадэвуш Тамашэўскі** (; 26 лістапада 1881 — 10 жніўня 1950) — польскі палітык, юрыст, кіраўнік ўрада Польшчы ў выгнанні.

Вывучаў права ў Варшаўскім і Маскоўскім універсітэтах. З 1901 года — сябар Польскай сацыялістычнай партыі. Неаднаразова арыштоўваўся расійскімі ўладамі, што, аднак, не перашкаджала яму займацца адвакацкай дзейнасцю ў Варшаве. Падчас Першай сусветнай вайны быў сябрам патрыятычных арганізацый, якія імкнуліся дамагчыся незалежнасці Польшчы, што ім ў рэшце і ўдалося ў 1918 годзе. Удзельнічаў у распрацоўцы Канстытуцыі Польшчы 1921 года. У верасні 1939 года выехаў у Румынію, пазней у Францыю і Вялікабрытанію. Удзельнічаў у працы ўрада Польшчы ў эміграцыі. У 1949 годзе змяніў Тадэвуша Камароўскага на пасадзе кіраўніка ўрада Польшчы ў выгнанні, але займаў гэтую пасаду крыху больш за год. Ён быў вымушаны выйсці ў адстаўку з-за праблем са здароўем і раптоўна памёр праз два тыдні пасля адстаўкі.
Грамадскі парадак

**Грамадскі парадак** —  сістэма адносін паміж людзьмі, правілаў узаемных паводзін, якія рэгулююцца дзеючым заканадаўствам, звычаямі і традыцыямі, а таксама маральнымі нормамі. Грамадскі парадак уключае ў сябе правапарадак.

Грамадскі парадак уяўляе сабой усю сукупную сістэму грамадскіх адносін, якая складаецца ў выніку рэалізацыі сацыяльных нормаў: норм права, норм маралі, норм грамадскіх арганізацый, норм неправавых звычаяў, традыцый і рытуалаў.

## Ахова грамадскага парадку 
Аховай грамадскага парадку займаюцца органы ўнутраных спраў і іншыя праваахоўныя органы.

Катэгорыя:Тэорыя дзяржавы і права
Катэгорыя:Сацыялогія права
Катэгорыя:Сацыялогія
Катэгорыя:Палітычная тэрміналогія
Раман Адзяжыньскі

**Раман Адзяжыньскі** (; 28 лютага 1892, Львоў — 9 ліпеня 1975, Лондан) — польскі ваенны і палітычны дзеяч, генерал, юрыст, кіраўнік урада Польшчы ў выгнанні.

Вывучаў права і паліталогію ў Львоўскім універсітэце. У 1919 годзе стаў доктарам права. З 1910 года служыў у аўстра-венгерскай арміі, скончыў афіцэрскую артылерыйскую школу. Атрымаў званне лейтэнанта (1914) і падпаручніка (1916). З 1918 года — у Войску польскім у званні капітана. Удзельнік савецка-польскай вайны. Пазней зрабіў паспяховую ваенную кар’еру, стаўшы ў 1935 годзе камендантам артылерыйскай школы ў Торуні. Удзельнічаў у абароне Варшавы ў 1939 годзе, але пасля паразы і акупацыі краіны быў вымушаны эміграваць у Румынію, затым у Францыю і Вялікабрытанію, дзе камандаваў артылерыяй ў брытанскіх ваенныя аперацыі, у тым ліку ў Іраку. Пасля вайны вярнуўся ў Вялікабрытанію, дзе працаваў міністрам абароны і міністрам унутраных спраў ва ўрадзе Польшчы ў выгнанні. У 1950 годзе змяніў Тадэвуша Тамашэўскага на пасадзе прэм’ер-міністра ў выгнанні. У 1966—1968 гадах быў сябрам «Рады трох» — органа, які выконваў абавязкі прэзідэнта Польшчы ў выгнанні.
Дублінскі гарадскі ўніверсітэт

**Дублінскі гарадскі ўніверсітэт** () — ірландская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Дублін.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт базуецца ў паўночнай частцы Дубліна. Створаны як Дублінскі нацыянальны інстытут вышэйшай адукацыі ў 1975 годзе, ён залічыў сваіх першых студэнтаў у 1980 годзе, а ў верасні 1989 года яму быў прысвоены статус універсітэта.

У верасні 2016 года ён завяршыў працэс аб’яднання чатырох іншых адукацыйных устаноў у Дубліне: Адукацыйнага каледжа царквы Ірландыі, Каледжа Усіх Святых, Інстытута адукацыі Божай Маці і Каледжа Святога Патрыка.

Станам на 2020 год ва ўніверсітэце навучаецца каля  студэнтаў і налічваецца больш за 80 000 выпускнікоў. Акрамя таго, ва ўніверсітэце каля 1 200 студэнтаў навучаюцца дыстанцыйна. У 2019 годзе налічвалася  супрацоўнікаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Ірландыі
Катэгорыя:Дублін
Станіслаў Мацкевіч

**Станіслаў Мацкевіч** ( гербу Божаволя; 18 снежня 1896 — 18 лютага 1966 года) — польскі юрыст, выдавец і пісьменнік, кансерватыўны палітычны журналіст. Быў звязаны з нефармальнай групай памешчыкаў, так званых Крэсовых зубраў, манархіст. У 1922–1939 гадах рэдактар штодзённіка «Слова» ў Вільні. У 1939 годзе з пачаткам Другой сусветнай вайны пакінуў краіну і паехаў праз Літву ў Францыю. У 1954–1955 гадах старшыня ўрада Польшчы ў выгнанні. Вярнуўся ў Польшчу ў 1956 годзе.

## Літаратура 
* *Раюк, А. Р.* Этнакультурныя працэсы і палітыка ў Заходняй Беларусі ў 1921—1939 гг. у праграмах і рэаліях «віленскіх кансерватаў»  / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2023. — Вып. 33. — С. 296—306.
* *Szpoper, D.* Gente Lithuana, Natione Lithuana. Myśl polityczna i działalność Konstancji Skirmuntt (1851—1934) / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 2009. — 487 s.
* *Szpoper, D.* Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s.
Віталія Анатольеўна Бандарэнка

**Віталія Анатольеўна Бандарэнка** (нар. ) — палітычная зняволеная, абвінавачаная падчас пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе. Па справе (пратэсты ў Брэсце 9-10 жніўня ў 2020 годзе) праходзіла больш за 80 падсудных, сярод якіх Бандарэнка — адзіная дзяўчына.

## Біяграфія 
Бандарэнка нарадзілася 5 чэрвеня 2002. Бацькі разышліся, пасля памёр яе тата. Пасля школы навучалася ў прафесійна-тэхнічным каледжы ў горадзе Высокае на кухара, дзе пазнаёмілася з Дзянісам Хазеем, з якім неўзабаве пачала сустракацца. Пасля навучання працавала ў Брэсце ў кавярні.

## Палітычны пераслед 
У канцы жніўня 2020 года Бандарэнка затрымалі на працы ў кафэ, яна была змешчана ў ІЧУ. Праз двое сутак на судзе па адміністрацыйнай справе атрымала штраф. Але ў ізалятары дзяўчыну пакінулі яшчэ на суткі — каб паведаміць, што на яе завялі крымінальную справу за ўдзел у масавых беспарадках.

У пачатку студзеня 2021 да пачатку суда Бандарэнка з’ехала з Беларусі, каб не трапіць пад арышт, бо ў Брэсце ўжо пачалі прысуджаць турэмныя тэрміны за пратэсты ў жніўні 2020. Але ў канцы лютага 2021 таемна ад сям’і вярнулася ў Беларусь, каб сустрэцца з Дзянісам Хазеем, суд над якім павінен быў распачацца 27 лютага. «*У канцы лютага яна вярнулася на пару дзён. Зняла жыллё насупраць нашага дома, каб паглядзець на мяне — а я нават не ведала. Засумавала па сям’і і па сваім хлопцы, і вось зрабіла глупства*», — з аповеду Наталлі, маці Бандарэнка. Кабету змясцілі пад варту ў ІЧУ, пасля перавялі СІЗА-7 у Брэсце. Родныя на пэўны час згубілі сувязь з Бандарэнка, бо нават адвакат не мог да яе трапіць.

21 траўня 2021 у Ленінскім судзе Брэста суддзя Андрэй Вацлававіч Грушко вынес прысуды па крымінальнай справе аб масавых беспарадках пасля выбараў 2020 года 13 берасцейцам. Сярод іх Бандарэнка была асуджана па артыкуле 293 Крымінальнага кодэксу (масавыя беспарадкі) да чатырох гадоў пазбаўлення волі ў калоніі агульнага рэжыму, але сваю віну не прызнала. З аповедаў бабулі палітвязынкі пра судовы працэс: «*На судзе я пачула паказанні людзей, нібыта пацярпелых. Мы іх не бачылі, яны былі ў іншым памяшканні са змененымі галасамі. І ў кожнага з іх супярэчнасці, звесткі падчас следства і суда разыходзяцца. Пры гэтым яны не былі ні ў чым упэўненыя, і мяне гэта таксама дзівіла, як адзін і той жа чалавек можа даваць розныя паказанні. Была на яшчэ адным судовым паседжанні, і ўжо пацярпелыя кажуць, што да абвінавачваных не маюць прэтэнзіяў. Толькі адзін скардзіўся, што ў яго пагон адарваўся*».

Утрымліваецца ў жаночай папраўчай калоніі № 4 у Гомелі.

## Спасылкі 
* Старонка Віталіі Бандарэнкі на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Стэфан Грабоўскі (староста віштынецкі)

**Стэфан Грабоўскі** (каля 1680 — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Грабоўскіх герба «Тапор» (або «Окша»). Нарадзіўся ў сям’і Марціна Грабоўскага і Кацярыны Аборскай.

Віштынецкі староста ў 1714—1720 гг.

## Сям’я 
У шюбле з Тэадорай са Стрыенскіх пакінуў чатырох сыноў:
* Ян Юрый, генерал лейтэнант войска ВКЛ
* Тамаш Марцыян, дудзкі староста ў 1746—1750 г., генерал маёр у 1755—1765 г., генерала лейтэнанта войска ВКЛ у 1767 г.
* Павел, чхоўскі староста ў 1747—1780 г., кавалер ордэна Святой Ганны ў 1780 г.
* Міхал Грыгорый, генерал лейтэнант у 1783 г.

Катэгорыя:Старосты віштынецкія
Сядзіба Грабоўскіх (Цеалін)

**Сядзіба Грабоўскіх** — сядзібна-паркавы комплекс у в. Цеалін Ваўкавыскага раёна.

Захаваліся 2 мураваныя сядзібныя дамы (перабудаваны ў 1940-я гады для санаторыя).

Парк пейзажнага тыпу з элементамі рэгулярнай планіроўкі. З поўначы і ўсходу абмежаваны 2 каналамі, якія запаўняюцца вадой р. Рось. Мае трохчасткавую кампазіцыю. Першая частка — на вяршыні ўзгорка, паміж 2 сіметрычна пастаўленымі сядзібнымі дамамі, уяўляе сабой партэр з кветнікамі, кустамі, адзіночнымі пасадкамі дрэў. Другая частка — на пакатых схілах узгорка. Тут на розных узроўнях праходзяць 3 паўкальцавыя алеі, аб’яднаныя лесвіцамі, якія вядуць да партэра. Трэцяя частка, размешчаная ў нізкай пойме ракі і абмежаваная каналамі, мае маляўнічую планіроўку з шырокімі палянамі і групамі дрэў. Пераважаюць лісцевыя пароды — клён, ліпа. Цэнтр кампазіцыі — галоўная алея, якая пачынаецца ад вяршыні ўзгорка, праходзіць перпендыкулярна паўкальцавым алеям праз усю паркавую тэрыторыю, аб’ядноўваючы 3 яе часткі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сядзібы Ваўкавыскага раёна
Катэгорыя:Грабоўскія
Катэгорыя:Цеалін (Ваўкавыскі раён)
Тамаш Марцыян Грабоўскі

**Тамаш Марцыян (Марыян) Грабоўскі** (; каля 1720 — жніўня ) — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Грабоўскіх герба «Тапор» (або «Окша»). Нарадзіўся ў сям’і Стэфана, віштынецкага старосты, і Тэадоры са Стрыенскіх.

Дудскі староста ў 1746—1750 г., генерал-маёр у 1755—1765 г., генерал-лейтэнант войска ВКЛ у 1767 г.

Валодаў у Ваўкавыскім павеце маёнткам Тэалін ці Харашкаўшчызна.

## Сям’я 
У першым шлюбе з Ганнай Ружыцкай. Ад яе дзеці:
* Зыгмунт Ксаверый (1750—1809), у шлюбе з Марыяннай Пелагіяй Патоцкай (каля 1756—1818);
* Павел (1750—1777), палкоўнік войска літоўскага;
* Геранім (1754—1827), у шлюбе з Тэрэзай Марыяй фон Пёльніц;
* Людвіка (нар. 1754), у шлюбе з Бернардам Генрыкам Меліна;
* Войцех Альберт (1756—1799), маёр прускага войска, у шлюбе з Вільгельмінай фон Вінтерфельд, пасля ў шлюбе з Гільдэбранд.

У другім шлюбе з Даротай Отэнгаўзен (1744—1830). Дзеці:
* Ян (1751—1838), генерал-маёр войска літоўскага;
* Міхал Гжэгаж (1758—1822), канюшы вялікі літоўскі. У шлюбе з Юзэфінай з Радзівілаў, пасля з Пелагеяй з Грабоўскіх;
* Стэфан (1767—1847), брыгадны генерал Варшаўскага герцагства;
* Яанна (1768—1846), у шлюбе з Ігнацыем Сегенем (?1760-1834);
* Марыянна (1772—1846), у шлюбе з Самуэлем Ажароўскім (нар каля 1760).

Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Зыгмунт Мухнеўскі

**Зыгмунт Мухнеўскі** (; 30 ліпеня 1896 — 5 студзеня 1979) — польскі палітык, кіраўнік урада Польшчы ў выгнанні.

У міжваенны час служыў у разведцы Корпуса аховы памежжа, затым быў ваяводскім радцам у Брэсце, у 1932–1938 гадах старастам у Тчэве і да пачатку Другой сусветнай вайны загадчыкам грамадска-палітычнага аддзела ваяводскай адміністрацыі ў Кракаве. Пасля пачатку вайны апынуўся ў Францыі, дзе ваяваў у шэрагах Войска польскага, а пасля капітуляцыі гэтай краіны — у Руху Супраціўлення. З 1948 года жыў у Вялікабрытаніі. Быў уцягнуты ў палітычнае жыццё на эміграцыі як член Партыі працы ў эміграцыі. З 16 ліпеня 1970 па 14 ліпеня 1972 года — кіраўнік польскага эміграцыйнага ўрада, імкнуўся да аб’яднання цэнтраў сілы польскай эміграцыі.
Іга Свёнтак

**Іга Наталля Свёнтак** (; нар. , Варшава, Польшча) — польская тэнісістка. Пераможца Адкрытага чэмпіянату Францыі (2020, 2022, 2023, 2024) у асабістым разрадзе, шэрагу іншых буйных прафесійных турніраў. Першая ракетка свету згодна рэйтынгу WTA (2022, 2023).

4 чэрвеня 2022 года Іга Свёнтак выйграла фінал Адкрытага чэмпіянату Францыі, атрымаўшы перамогу ў 35-й гульні запар. 8 чэрвеня 2024 года ў трэці раза запар стала пераможцай Адкрытага чэмпіянату Францыі.

## Агульная інфармацыя 
Бацька —  (нар. 1964), удзельнік Алімпійскіх гульняў 1988 года ў спаборніцтвах па акадэмічным веславанні. У Ігі ёсць старэйшая сястра Агата, якая таксама займалася тэнісам, але рана завяршыла кар’еру праз траўмы.

Некалькі гадоў з ёй працуе трэнер Петр Сежпутоўскі і спартыўны псіхолаг Дар’я Абрамовіч.

Іга Свёнтак — аматарка катоў, у яе ёсць чорная кошка па мянушцы Грапа. Яна з задавальненнем чытае раманы Кена Фолета і слухае музыку. Перад матчамі яна слухае рок-музыку, асабліва Pearl Jam, Pink Floyd, Red Hot Chili Peppers і AC/DC. У вольны час яна слухае альтэрнатыўную музыку, джаз, соўл і поп-музыку. Яна таксама з’яўляецца паклонніцай Тэйлар Свіфт, заяўляючы, што «калі я была маладзейшай і крыху заблыталася ў жыцці, калі я была падлеткам, калі я слухала [Свіфт], я не адчувала сябе самотнай. Акрамя таго, слухаючы яе песні, я вывучыла англійскую мову. Так што яна заўсёды была мне блізкай». У інтэрв’ю Tennis Channel яна назвала Мікаэлу Шыфрын добрым прыкладам для пераймання і сказала, што «вельмі паважае» яе. Яна таксама згадала, што з’яўляецца паклонніцай актрысы Сандры Булак і яе фільмаў.

## Выніковае месца ў рэйтынгу WTA паводле гадоў 
## Узнагароды 
* Залаты «Крыж Заслугі» (2020) «за спартыўныя дасягненні і прасоўванне Польшчы на міжнароднай арэне»

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэнісісткі Польшчы
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 года
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым адзіночным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў адзіночным разрадзе сярод дзяўчат
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Крыжам Заслугі
Альфрэд Урбаньскі

**Альфрэд Урбаньскі** (; 13 студзеня 1899 — 10 верасня 1983) — польскі палітык, эканаміст, кіраўнік урада Польшчы ў выгнанні.

Скончыў факультэт права і сацыяльных навук Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя. Працаваў на Віленшчыне і Навагрудчыне, у тым ліку адвакатам у Маладзечне. Падчас вайны апынуўся ў глыбіні СССР. Там, пасля абвяшчэння амністыі, ён дабраўся да Самары да створанага польскага войска. Там ён клапаціўся, між іншым, аб адпаведным прадстаўніцтве жыхароў Віленшчыны. Пасля вайны жыў у эміграцыі ў Лондане. У 1969-1972 гадах быў членам "Рады трох" (органа, які лічыў сябе калектыўным кіраўніком польскай дзяржавы ў эміграцыі). У 1972-1976 гадах быў кіраўніком ўрада Польшчы ў выгнанні.
Свёнтак

* Іга Свёнтак (нар. 2001) — польская тэнісістка.
* Казімір Свёнтак (1914—2011) — беларускі і польскі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч.
Рэспубліка Верхняя Вольта

**Рэспубліка Ве́рхняя Во́льта** (), цяпер Буркіна-Фасо — самакіравальная аўтаномія ў Французскай супольнасці, а пазней — незалежная дзяржава ў Заходняй Афрыцы. Назва паходзіла ад ракі Вольта, вытокі якой знаходзяцца на тэрыторыі краіны. Сталіцай быў горад Уагадугу.

## Гісторыя 
11 снежня 1958 года на падставе вынікаў праведзенага рэферэндуму была абвешчана аўтаномная рэспубліка Верхняя Вольта. Да надання ёй статусу аўтаномнай рэспублікі яна з'яўлялася калоніяй Францыі, якая ўваходзіла ў склад Французскага Саюза.

Яшчэ за некалькі месяцаў да абвяшчэння тэрыторыі Верхняй Вольты аўтаноміяй быў створаны парламент (у снежні 1958 года — нацыянальны сход), дзе большасць галасоў атрымала вальтыйская секцыя партыі Афрыканскае дэмакратычнае аб'яднанне, якая выступала за самакіраванне.

У 1958 годзе ўрад Верхняй Вольты выказаў жаданне ўвайсці ў склад запланаванай да стварэння Федэрацыі Малі (размяшчалася на тэрыторыі Малі і Сенегала), якая існавала ў 1959—1960 гадах, аднак пад ціскам Берага Слановай Косці, з якім межавала рэспубліка, яна (як і Рэспубліка Дагамея) адмовілася ад прэтэнзій на ўваходжанне ў склад гэтай федэрацыі.

На выбарах у парламент 30 сакавіка 1959 года новая партыя прыхільнікаў самастойнасці краіны Вальтыйскі дэмакратычны саюз (ВДС) атрымала 64 з 75 месцаў.

9 снежня 1959 года ўрадам рэспублікі быў прыняты дзяржаўны сцяг.

11 снежня 1959 года Прэзідэнтам рэспублікі быў выбраны лідар партыі ВДС Марыс Ямеога (які займаў з 1958 года пасаду прэм'ер-міністра), што ўзяў курс на поўнае аддзяленне ад Францыі; у выніку першага падпісанага закона Ямеога былі забаронены ўсе палітычныя партыі, за выключэннем той, членам якой ён з'яўляўся.

11 чэрвеня 1960 года паміж Францыяй і Рэспублікай Верхняя Вольта было падпісана пагадненне, у выніку якога 5 жніўня 1960 года Рэспубліцы Верхняя Вольта была прадстаўлена незалежнасць.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Буркіна-Фасо

Катэгорыя:Гісторыя Буркіна-Фасо
Катэгорыя:Былыя калоніі Францыі
Катэгорыя:Колішнія аўтаноміі
Казімеж Сабат

**Казімеж Сабат** (; 27 лютага 1913 — 19 ліпеня 1989) — польскі палітык, кіраўнік урада Польшчы ў выгнанні, прэзідэнт Польшчы ў выгнанні.

Да 1939 года вывучаў права ў Варшаўскім універсітэце. Удзельнік Другой сусветнай вайны. Служыў на флоце, разам з караблямі польскага флоту сышоў у Англію. Быў паранены. У канцы вайны быў афіцэрам Генеральнага штаба па справах моладзі. У 1948 годзе дэмабілізаваны. Пайшоў у бізнэс. Удзельнічаў у грамадскім жыцці палякаў у эміграцыі. Працаваў у выканаўчых органах руху нацыянальнага адзінства. У 1976-1986 гадах быў кіраўніком урада Польшчы ў выгнанні, а з 1979 года — таксама міністрам замежных спраў ўрада ў выгнанні. У 1986-1989 гадах — прэзідэнт Польшчы ў выгнанні.