Мікалай Фёдаравіч Гамалея

{{Вучоны
| Навуковая сфера        = мікрабіялогія, эпідэміялогія, медыцына, вірусалогія
| Месца працы         =  
| Альма-матэр          = Новарасійскі ўніверсітэтПецярбургская ваенна-медыцынская акадэмія
| Навуковы кіраўнік = 
| Знакамітыя вучні   = 
| Вядомы як         = унёс значны тэарэтычны і практычны ўклад у вырашэнне праблем імунітэту, распрацаваў вучэння аб дэзінфекцыі і сістэмы яе практычнага прымянення
| Узнагароды і прэміі     = 
{ style="background:transparent"
     
}
{ style="background:transparent"
 
}
| Сайт                 = 
}}

**Мікалай Фёдаравіч Гамалея** ((5 лютага 1859), Адэса — , Масква) — савецкі ўрач, мікрабіёлаг і эпідэміёлаг, ганаровы член АН СССР (з 1940), акадэмік АМН СССР (1945). Лаўрэат Сталінскай прэміі (1943).

## Біяграфія 
Мікалай Гамалея нарадзіўся ў 1859 годзе ў Адэсе, якая ў той час з’яўлялася часткай Расійскай імперыі. Скончыў Новарасійскі ўніверсітэт у Адэсе (цяпер Адэскі ўніверсітэт) у 1880 годзе і Пецярбургскую ваенна-медыцынскую акадэмію (цяпер Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава) у 1883 годзе. Пазней ён стаў паважаным урачом бальніцы ў роднай Адэсе.

Мікалай Гамалея працаваў у лабараторыі Луі Пастэра ў Францыі ў 1886 годзе. Следуючы прыкладу Пастэра пасля свайго вяртання, ён далучыўся да Ільі Мечнікава ў арганізацыі Адэскай бактэрыялагічнай станцыі для вывучэння прышчэпкі супраць шаленства і для даследаванняў барацьбы супраць чумы буйной рагатай жывёлы і халеры, дзе дыягнаставаў макроту пры сухотах і падрыхтаваў вакцыну супраць сібірскай язвы. Адэскі бактэрыялагічны інстытут стаў першай у Расіі бактэрыялагічнай станцыяй назіранняў.

Нягледзячы на дрэнныя ўмовы і невялікі штат супрацоўнікаў, навукоўцы змаглі дамагчыся поспеху ў высвятленні ўмоў, пры якіх прышчэпка супраць шаленства была найбольш эфектыўнай.

Пасля абароны дысертацыі ў 1892 годзе па этыялогіі халеры (апублікавана ў 1893 годзе), М. Ф. Гамалея займаў пасаду дырэктара Адэскага бактэрыялагічнага інстытута ў 1896—1908 гадах. Зрабіўшы даклад пра лізіс бактэрый Bacillus anthracis у 1898 годзе, Гамалея стаў першаадкрывальнікам антыцел, якія знішчаюць бактэрый, вядомыя як *bacteriolysins*.

Гамалея пачаў грамадскую кампанію па знішчэнню пацукоў, каб змагацца з чумой у Адэсе і на поўдні Расіі, і ўказаў на вош у якасці носьбіта тыфу. У 1910—1913 гадах Гамалея рэдагаваў часопіс «Гігіена і санітарыя».

Гамалея памёр у Маскве ў 1949 годзе. Пахаваны на Новадзявочых могілках.

## Узнагароды 
* Два ордэны Леніна
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* медалі
* Сталінская прэмія другой ступені (1943) за шматгадовыя выдатныя работы ў галіне навукі і тэхнікі

## Навуковая спадчына 
[150 px|right|thumb|[Паштовая марка СССР, 1959]]
Мікалай Фёдаравіч Гамалея — аўтар больш за 300 навуковых прац, значная частка якіх прысвечана праблематыцы шаленства і халеры.
[250 px|left|thumb|Канверт, прысвечаны 150-годдзю М. Ф. Гамалеі. Пошта Украіны. [2009]]

У 1954—1956 гадах было выдадзена шасцітомны збор навуковых прац М. Ф. Гамалеі.

Стваральнік і актыўны папулярызатар так званага інтэнсіўнага метаду прышчэпкі — ён распрацаваў і ўжыў на практыцы план мерапрыемстваў па барацьбе з эпідэміямі на месцах. На практыцы актыўна змагаўся з эпідэміямі чумы ў Адэсе, халеры на Данбасе, у Закаўказзе і ў Паволжы, сыпнога тыфу ў Санкт-Пецярбургу.

У 1888 годзе Гамалея адкрыў халерападобны птушыны вібрыён (*мечнікаўскі вібрыён*) — ўзбуджальніка халерападобнага захворвання птушак і зрабіў процівахалерную вакцыну. У 1894—1896 гадах Гамалея апісаў з’яву так званага гетэрамарфізму бактэрый. М.Гамалея ўпершыню прапанаваў палажэнне аб існаванні схаваных формаў інфекцыі. Яшчэ ў 1899 годзе вучоны выказаў меркаванне аб «нябачных мікробах» — узбуджальнікаў раку. Віруснай тэорыі раку ён прытрымліваўся да канца свайго жыцця.

М. Ф. Гамалея адным з першых вызначыў эпідэміялагічнае значэнне дэзынфекцыйных мерапрыемстваў у барацьбе з халерай і дэратызацыйных — у барацьбе з чумой. Грунтуючыся на вопыце барацьбы з паразітарнымі тыфамі ў начлежках дамах Пецярбурга, ён упершыню паказаў вядучую ролю дэзынсекцыйных мерапрыемстваў у барацьбе з вашывасцю пры гэтых інфекцыях, вывучаў дзеянне некаторых дэзынфекцыйных сродкаў і іх эфектыўнасць. Для яго ўжо ў той час стала яснай роля мух у перадачы кішачных інфекцый і неабходнасць узмоцненай барацьбы з імі. Ён таксама паказаў ролю грызуноў у распаўсюджванні чумы і неабходнасць абавязковага вынішчэння іх ва ўсіх выпадках.

## Літаратура 
* Абліцов В. «Галактика „Україна“. Українська діаспора: видатні постаті». — К.: КИТ, 2007. — С. 436
* Мікалай Фёдаравіч Гамалея — артыкул у БСЭ
* Калита В. Династии врачей и учёных Гамалеев — 420 лет. Хроника жизни трёх поколений  // Здоров’я України. — №&nbsp;9. — май 2006 
* Миленушкин Ю. И. Н. Ф. Гамалея. — М., 1967
* Сарбей В. Г. Гамалія Микола Федорович // ст. у Енциклопедія історії України. Том 2. — К.: «Наукова думка», 2004. — С. 47

## Спасылкі 
* Біяграфія М. Ф. Гамалеі  на сайце Расійскага НДІ эпідэміялогіі і мікрабіялогіі імя М. Ф. Гамалеі  
* *Россиянов К. О.* Мікалай Фёдаравіч Гамалея // Сайт Расійскай акадэміі навук 

Катэгорыя:Мікрабіёлагі СССР
Катэгорыя:Эпідэміёлагі СССР
Катэгорыя:Постаці савецкай вірусалогіі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Ганаровыя члены АН СССР
Катэгорыя:Акадэмікі АМН СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі
Катэгорыя:Постаці расійскай вірусалогіі
Катэгорыя:Эпідэміёлагі Расіі
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Расіі
Катэгорыя:Медыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Эпідэміёлагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Вірусолагі Расійскай імперыі