open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зялёныя рукавы

**«Зялё́ныя рукавы́»** () — традыцыйная англійская фальклорная песня і мелодыя на матыў раманескі або яе мякчэйшага варыянту, пасамецца. Вядомая з XVI стагоддзя.

## Паходжанне 
Існуе павер’е, што «Зялёныя рукавы» склаў кароль Генрых VIII для сваёй каханкі і будучай жонкі Ганны Балейн. Тым не менш, гэта аблуда, паколькі мелодыя песні заснаваная на італьянскім стылі складання, які стаў вядомы ў Англіі толькі па смерці Генрыха. Найбольш верагодная песня з’явілася ў перыяд валадарання Лізаветы I.

Першы вядомы запіс балады датаваны вераснем 1580 года пад назвай «A Newe Northen Dittye of ye Ladye Greene Sleves» (запісаў Рычард Джонс). Цягам года з’явіліся яшчэ шэсць запісаў балады: «Ye Ladie Greene Sleeves answere to Donkyn hir frende» Эдуарда Уайта (3 верасня 1580); Генры Кара і яшчэ адзін Уайта — 15 і 18 верасня; яшчэ адзін Рычарда Джонса — 14 снежня; Уільяма Элдыртана — 13 лютага 1581; «Greene Sleeves is worne awaie, Yellow Sleeves Comme to decaie, Blacke Sleeves I holde in despite, But White Sleeves is my delighte» Уайта — жнівень 1581.

У 1584 тэкст «Зялёных рукавоў» апублікаваны ў зборніку «A Handful of Pleasant Delights» пад назвай «A New Courtly Sonnet of the Lady Green Sleeves. To the new tune of Green Sleeves». Гэты варыянт, які захаваўся да нашых дзён, уключае 18 чатырохрадкоўяў і рэфрэн, аднак прынята лічыць, што аўтэнтычныя толькі чатыры куплеты і рэфрэн. Мелодыя сустракаецца ў іншых крыніцах канца XVI — пачатку XVII стагоддзяў, такіх як «Ballet’s MS Lute Book» і «Het Luitboek van Thysius», а таксама ў шматлікіх рукапісах, якія захоўваюцца ў бібліятэках Кембрыджскага ўніверсітэта.

«Зялёныя рукавы» двойчы згаданыя ў камедыі Шэкспіра «Віндзарскія насмешніцы», прычым без аніякіх каментароў, што сведчыць пра тое, што песня ўжо была добра вядомая ў той час.

## Тэкст 
» (1864). Мастак Дантэ Габрыэль Расеці]]Паводле адной з інтэрпрэтацый тэксту, лэдзі Зялёныя рукавы — маладая жанчына, якая вядзе бязладнае жыццё, магчыма, прастытутка. У той час слова «зялёны» мела сексуальную канатацыю, як у выразе «зялёная верхняя сукенка», якою яна станавілася пасля любошчаў на прыродзе.

## Вытворныя 
З 1686 года на гэту мелодыю пачынаюць з’яўляцца калядныя і навагоднія песні. Да XIX стагоддзя амаль кожны друкаваны зборнік калядак уключаў некалькі версій тэкстаў, большасць з якіх сканчаліся рэфрэнам «On Christmas Day in the morning». Адною з найбольш папулярных калядак стала «Што гэта за Дзіцятка?», напісаная ў 1865 годзе Уільямам Чатэртанам Дыксам.

## Выканаўцы 
* Элвіс Прэслі — пад назвай «Stay Away» на другім баку «U.S. Male» (1968); уключаная ў саўндтрэк да фільму «Не набліжайся, Джо»
* Леанард Коэн — альбом «New Skin for the Old Ceremony» (1974)
* Rainbow — імправізацыя на тэму, канцэрт у Мюнхене (1977)
* Blackmore's Night — альбом «Shadow of the Moon» (1997)
* Jethro Tull — альбом «The Jethro Tull Christmas Album» (2003)
* Рокаш — альбом «Запалі агонь» (2011)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ноты «Зялёных рукавоў»
* Тэкст з кнігі «A Handful of Pleasant Delights» (1584)
* 

Катэгорыя:Англійскія народныя песні
Катэгорыя:Народныя песні Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Песні XVI стагоддзя
Катэгорыя:Генрых VIII Цюдар
Ціхая ноч

«**Ціхая ноч**» () — папулярная калядная песня шматлікіх народаў. На беларускую мову перакладзена Наталляй Арсенневай. Абвешчана ЮНЕСКА нематэрыяльнай культурнай спадчынай у 2011 годзе.

## Гісторыя 
«Ціхая ноч» упершыню была выканана напярэдадні Калядаў 1818 года ў парафіяльным касцёле Святога Мікалая ў Оберндорфе-бай-Зальцбург, вёсцы ў Аўстрыйскай імперыі на рацэ Зальцах (цяпер — горад у Аўстрыі). 

Аўтарам слоў, напісаных пасля сканчэння напалеонаўскіх войнаў, з’яўляецца каталіцкі святар айцец Ёзэф Мор, які пераехаў у Оберндорф-бай-Зальцбург за год да першага выканання.

Мор прынёс словы Францу Ксаўеру Груберу, школьнаму настаўніку і арганісту суседняй вёскі, і папрасіў яго скласці мелодыю і гітарны акампанемент для начной імшы на Каляды 1818 года. Гітарны акампанемент быў, верагодна, абраны з той нагоды, што, магчыма, паводка ракі пашкодзіла царкоўны арган.

## Пераклады 
З моманту стварэння «Ціхая ноч» была перакладзена на каля 140 іншых моў. На беларускую мову перакладзена Наталляй Арсенневай. 

## Словы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Выкананне песні па-беларуску (паводле перакладу Арсенневай)

Катэгорыя:Калядныя песні
Winter Carols

***Winter Carols***&nbsp;— шосты студыйны альбом брытанска-амерыканскага фолк-рок-гурту Blackmore’s Night, прысвечаны каляднай тэматыцы. Выдадзены ў 2006 годзе.

Атрымаў узнагароду New Age Reporter Lifestyle Music Award за найлепшы святочны альбом.

## Спіс кампазіцый 
## Удзельнікі запісу 
* Рычы Блэкмар — аранжыраванне, гітара, мандола, нікельгарпа, колавая ліра, перкусія
* Кендыс Найт — спеў, шалмей, вісл
* Пет Рэган — прадусаванне, аранжаванне, клавішныя
* Роберт Кур’яна — бас
* Мэдлін і Нэнсі Познеры — гарманічны спеў
* Дэвід Бараноўскі — клавішныя
* Сара Стэйдынг — скрыпка
* Антон Фіг — ударныя
* Альберт Данеман — дуда, бэк-вакал
* Іен Робертсан і Джым Мангард — бэк-вакал

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Інтэрв’ю з Кендыс Найт
* Інтэрв’ю з «Blackmore’s Night»

Катэгорыя:Альбомы Blackmore’s Night
Катэгорыя:Калядныя альбомы 2006 года
Катэгорыя:Альбомы AFM Records
Катэгорыя:Калядныя альбомы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Калядныя альбомы ЗША
Катэгорыя:Калядныя рок-альбомы
Катэгорыя:Калядныя фолк-альбомы
Бафата

Назву **Бафата** маюць:
* Бафата — горад у Гвінеі-Бісау
* Бафата — рэгіёны у Гвінеі-Бісау
Кіньямел

**Кіньямел** () — горад у Гвінеі-Бісаў, адміністрацыйны цэнтр рэгіёна Біямбо. Насельніцтва горада складае 2,887 чалавек (2008 года).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Гвінеі-Бісау
Бафата (горад)

**Бафата** () — другі па велічыні горад у Гвінеі-Бісаў, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага рэгіёна. Насельніцтва горада складае 22 501 чалавек (2008 года).

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны ў сярэдзіне 1800-х гадоў Маламам Санці, ветэранам партугальскіх «кампаній па супакаенні» унутраных раёнаў краіны з племя мандзінга. Да 1880-х гадоў горад быў гандлёвым цэнтрам для партугальцаў, дзе яны гандлявалі арахісам, быдлам, шкурамі, тэкстылем і соллю.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Амілкар Кабрал — панафрыканскі палітычны дзеяч, паэт, тэарэтык, нацыяналіст і дыпламат.

## Галерэя 

File:Mercado de Bafatá 2.jpg|Рынак
File:Colonial building on Avenida Principal, Bafatá, Guinea-Bissau 1.jpg|Гарадскі ландшафт
File:Day221-Bike-130612 (9290907859).jpg|Гарадскі ландшафт
File:Rua principal de Bafatá - 20130612-DSC 9045.jpg|Адна з вуліц
File:Bafatá_cathedral,_Bafatá,_Guinea-Bissau_2.jpg|Кафедральны сабор Божай Маці
File:20130612-DSC 9048 (9293655064).jpg|Наваколле горада
File:Regional education administration in Bafatá, Guinea-Bissau.jpg|Будынак рэгіянальнага ўпраўлення адукацыі горада Бафата

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Гвінеі-Бісау
Хрушчы

**Хрушчы́** або **хрусты́** — кандытарскія вырабы з бездражджавога цеста.

## Прыгатаванне 
Вырабляецца з мукі, масла, яек, цукру. У рэцэпце можа быць спірт (ром, каньяк, гарэлка) або воцат (можа быць і разам з алкаголем). Замест масла, а часцей як дадатковы складнік у хрушчы дадаюць троху малочных прадуктаў — малака, смятаны або вяршкоў. Цеста для хрушчоў робяць крутое, звычайна ў такім парадку: яйкі расціраюць з цукрам, пасля гэтага дадаюць масла (і/або іншыя малочныя прадукты), спіртовыя або араматычныя кампаненты, і ў гэту масу паступова ўсыпаюць муку, замешваючы досыць крутое цеста.

Цеста раскатваюць у пласты таўшчынёю да 2—3&nbsp;мм і наразаюць палоскамі шырынёй 2,5&nbsp;см і даўжынёю 10—12&nbsp;см. Палоскі складаюць напалову, пераплятаюць у касічку, а канцы злепліваюць.

Пасля гэтага хрушчы змяшчаюць у кіпячы шмалец ці алей на 1-2 хвіліны, пакуль у іх не з'явіцца залацістая афарбоўка.

Абсмажаныя хрушчы пасыпаюць цукровай пудрай. Ядуць як гарачымі, так і халоднымі.

## Гл. таксама 
* Фаворкі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія дэсерты
Катэгорыя:Украінскія дэсерты
Катэгорыя:Пячэнне
Катэгорыя:Мучныя кандытарскія вырабы
Катэгорыя:Смажанне ў фрыцюры
Катэгорыя:Святочная кухня
Апостальскія нунцыі ў Рэчы Паспалітай

**Апостальскія нунцыі ў Рэчы Паспалітай** — прадстаўнікі Святога Прастола пры ўрадзе Рэчы Паспалітай.

## Нунцыі 
### XVI стагоддзе 
*  (*Vincenzo Lauro*; 1 чэрвеня 1573 — 9 красавіка 1578)
*  (*Alberto Bolognetti*; 12 красавіка 1581 — люты 1585)

### XVII стагоддзе 
* Клаўдзіа Рангоні (*Claudio Rangoni*; 20 кастрычніка 1598 — 16 верасня 1606, адстаўка)
*  (*Francesco Simonetta*; 16 верасня 1606 — 19 студзеня 1612, памёр)
*  (*Lelio Ruini*; 13 верасня 1612 — верасень 1614, адстаўка)
*  (*Francesco Diotallevi*; 25 жніўня 1614 — 1621, адстаўка)
*  (*Cosimo de Torres*; 21 мая 1621 — 2 снежня 1622, адстаўка)
*  (*Antonio Santacroce*; 16 красавіка 1627 — 10 сакавіка 1631, прызначаны арцыбіскупам Кьеці)
*  (*Mario Filonardi*; 15 сакавіка 1635 — 19 жніўня 1644, памёр)
*  (*Pietro Vidoni*; 28 мая 1652 — 5 красавіка 1660)
* Антоніа Піньятэлі (*Antonio Pignatelli*; 21 мая 1660 — сакавік 1668)
*  (*Galeazzo Marescotti*; 10 сакавіка 1668 — 13 жніўня 1670)
*  (*Francesco Nerli*; 27 чэрвеня 1670 — 22 снежня 1670)
*  (*Angelo Maria Ranuzzi*; 13 мая 1671 — 1675)
*  (*Francesco Buonvisi*; 20 ліпеня 1673 — 28 ліпеня 1675)
*  (*Francesco Martelli*; 20 верасня 1675 — ?)
*  (*Opizio Pallavicini*; 30 верасня 1680 — 2 верасня 1686)
*  (*Giacomo Cantelmi*; 23 кастрычніка 1688 — 1689)
*  (*Andrea Santacroce*; 7 студзеня 1690 — ?)
*  (*Gianantonio Davia*; 2 лютага 1696 — 10 сакавіка 1698)
* Мікеланджэла Конці (*Michelangelo Conti*; 24 сакавіка 1698 — ?)

### XVIII стагоддзе 
*  (*Francesco Pignatelli*; 20 сакавіка 1700 — 19 лютага 1703)
*  (*Orazio Filippo Spada*; 17 лістапада 1703 — 15 снежня 1704)
*  (*Giulio Piazza*; 15 ліпеня 1706 — 15 снежня 1709)
*  (*Nicolò Spinola*; 6 верасня 1707 — каля 1715)
*  (*Vincenzo Bichi*; 14 верасня 1709 — каля 1712)
*  (*Benedetto Odescalchi-Erba*; 25 студзеня 1712 — 5 кастрычніка 1712)
*  (*Girolamo Grimaldi*; 20 снежня 1712 — 1719/1720)
*  (*Alberico Archinto*; 1746 — 1754)
*  (*Antonio Eugenio Visconti*; 22 лютага 1760 — 22 лістапада 1766)
*  (*Giovanni Andrea Archetti*; 18 верасня 1775 — ?)
*  (*Lorenzo Litta*; 1793 — ?)
*  (*Angelo Maria Durini*; да 1795)

## Спасылкі 
* Nunciature to Poland
Carol of the Bells

**Carol of the Bells** (даслоўна з англійскай *Калядка званочкаў*) — калядная песня, якая з'яўляецца адаптацыяй украінскай народнай песні Шчэдрык. Найбольшую вядомасць набыла праз створаную ў 1914 годзе апрацоўку ўкраінскага кампазітара Міколы Леянтовіча. Аўтарам англійскага тэксту з'яўляецца Пітэр Джэй Вільгоўскі, таксама ўкраінец паводле паходжання. З цягам часу песня пабачыла шэраг апрацовак у самых розных музычных стылях: класічным, метал, кантры, рок, поп і інш. Яна часта выкарыстоўвалася ў фільмах, тэлевізійных шоу і пародыях.

## Тэкст песні 
Hark how the bells,
sweet silver bells,
all seem to say,
throw cares away

Christmas is here,
bringing good cheer,
to young and old,
meek and the bold,

Ding dong ding dong
that is their song
with joyful ring
all caroling

One seems to hear
words of good cheer
from everywhere
filling the air

Oh how they pound,
raising the sound,
o’er hill and dale,
telling their tale,

Gaily they ring
while people sing
songs of good cheer,
Christmas is here,
Merry, merry, merry, merry Christmas,
Merry, merry, merry, merry Christmas,

On on they send,
on without end,
their joyful tone
to every home

Ding dong ding: dong!

## Гл. таксама 
* Шчэдрык

Катэгорыя:Калядкі
Бітва пад Каркус (1600)

**Бітва пад Каркус** адбылася 29 кастрычніка 1600 года каля сучаснай вёскі  падчас вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1611 гадоў паміж войскам Рэчы Паспалітай і Швецыі.

Юрген Фарэнсбах на чале атрада (1 200 чалавек), які складаўся з наёмнага войска, татараў і паспалітага рушання, разбіў паўтаратысячнае шведскае войска, якім камандаваў сын Карла IX Карл Карлсан Юлен’эльм.

## Перадгісторыя 
Пасля захопу Пярну 17 кастрычніка кароль Карл IX вырашыў напасці на замак Вільяндзі. Частка гайдукоў Рэчы Паспалітай перайшла да шведскага караля. Спачатку Карл IX палічыў неабходным захапіць , які належаў Юргену Фарэнсбаху. Для гэтага ён адправіў наперад асноўных сіл паўтаратысячнае войска на чале са сваім сынам Карлам Юлен’эльмам. Яго план заключаўся ў тым, каб ноччу, пры дапамозе палоннага ганца Фарэнсбаха, дабрацца да замка і ўзяць яго хітрасцю, каб потым у якасці падмацавання да асноўных сіл шведаў высці да Вільяндзі. Але правадніку ўдалося выратавацца са шведскага палону і паведаміць гарнізону ў Каркусе аб намеры шведаў.

## Бітва 
28 кастрычніка шведскае войска дасягнула замка Каркус і Юлен’эльм запатрабаваў капітуляцыі ад каменданта замка Вільгельма Дзюкерыльта на падставе таго, што асноўнае шведскае войска на чале з каралём Карлам IX рушыла услед. Камендант Дзюкерыльт адмовіўся капітуляваць, а войска Фарэнсбаха размясцілася ў , што вымусіла Юлен’эльма размясціць лагер у . Раніцай 29 кастрычніка войска Рэчы Паспалітай Фарэнсбаха атакавала шведскі лагер. Казакі спачатку нанеслі ўдар па шведскай пяхоце, а потым уступілі ў бой з кавалерыяй, якая таксама была вымушана адступіць і далучыцца да асноўных сіл Карла IX.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бітвы 1600 года
Катэгорыя:Бітвы Швецыі
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XVII стагоддзя
Катэгорыя:Бітвы вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)
Катэгорыя:1600 год у Еўропе
Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Эстоніі
We Three Kings

«**We Three Kings**» (), арыгінальная назва «**Three Kings of Orient**» (), таксама вядомая як «**The Quest of the Magi**» () — калядка, складзеная амерыканскім святаром Джонам Генры Хопкінсам-малодшым.

Упершыню гімн апублікаваны ў яго зборніку «Калядкі, гімны і спевы» ў 1863 годзе. Аднак датай стварэння лічыцца 1857, бо ў той час Джон Генры Хопкінс быў дыяканам Епіскапальнай царквы і ладзіў святочныя тэатральныя пастаноўкі для студэнтаў Агульнай тэалагічнай семінарыі ў Нью-Ёрку. Падчас падрыхтоўкі пастаноўкі на Раство ён і стварыў «Мы тры каралі».

Мелодыя гімну падобная да народнай. Акрамя таго, Хопкінс не здаволіўся простым пераказам каляднай гісторыі пра прыход мудрацоў на паклон да Дзіцяткі Ісуса. Апошні куплет прысвечаны Уваскрэсенню.

## Тэкст 

We three kings of Orient are;
Bearing gifts we traverse afar,
Field and fountain, moor and mountain,
Following yonder star.

;Прыпеў
:O star of wonder, star of light,
:Star with royal beauty bright,
:Westward leading, still proceeding,
:Guide us to thy perfect light.

Born a King on Bethlehem’s plain
Gold I bring to crown Him again,
King forever, ceasing never,
Over us all to reign.

;Прыпеў

Frankincense to offer have I;
Incense owns a Deity nigh;
Prayer and praising, voices raising,
Worshipping God on high.

;Прыпеў

Myrrh is mine, its bitter perfume
Breathes a life of gathering gloom;
Sorrowing, sighing, bleeding, dying,
Sealed in the stone cold tomb.

;Прыпеў

Glorious now behold Him arise;
King and God and sacrifice;
Alleluia, Alleluia,
Sounds through the earth and skies.

;Прыпеў

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гісторыя выданняў песні
* Ноты на *Cantorion.org*

Катэгорыя:Калядкі
Катэгорыя:Хрысціянскія гімны
Катэгорыя:Тры мудрацы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1857 годзе
Герман Карл фон Кейзерлінг

**Герман Карл фон Кейзерлінг** ( — ) — курляндскі дыпламат на рускай службе, сапраўдны тайны саветнік. Неаднаразова займаў пасаду пасланца Расіі ў Свяшчэннай Рымскай імперыі і ў Рэчы Паспалітай. У 1733—1734 гг. узначальваў Пецярбургскую акадэмію навук.

Адукацыю атрымаў у Данцыгу і Кёнігсбергу. У 1730 г., пасля ўзыходжання на рускі пасад Ганны Іванаўны, быў прыняты на рускую службу ў якасці віцэ-прэзідэнта Юсціц-калегіі эстляндскіх і ліфляндскіх спраў, а са жніўня 1733 г. па верасень 1734 г. быў прэзідэнтам Акадэміі навук і мастацтваў. За кароткі час свайго кіравання паспеў упарадкаваць фінансавую справаздачнасць Акадэміі, прыняў на службу перакладчыкам В. К. Традзьякоўскага, якога абавязаў «вычышчаць мову рускую», прычым той у сваю чаргу быў абавязаны навучыць мове і самога Г. К. Кейзерлінга.

У 1734 г. атрымаў прызначэнне да двара толькі што абранага ў польскія каралі Аўгуста ІІІ. У 1744 г. быў накіраваны ў Франкфурт на імперскі сейм, падчас якога падчас абрання германскім імператарам Франца I змог дамагчыся ад Свяшчэннай Рымскай імперыі афіцыйнага прызнання імператарскага тытула рускіх гаспадароў. У 1747—1749 гг. — пасланец у Берліне, пазней зноў быў прызначаны да саксонска-польскага двара. У 1752 г. вызвалілася месца пасланніка ў Вене, і канцлер Бястужаў перавёў туды ў званні надзвычайнага пасла Г. К. фон Кейзерлінга, дзе ён уладзіў канфлікт з Габсбургамі наконт распачатага высялення сербаў з Аўстрыі ў Расію. У 1753 г. атрымаў ордэн Святога Андрэя Першазванага і ордэн Святога Аляксандра Неўскага.

У Вене прымаў актыўны ўдзел у перамовах, якія змацоўвалі саюзныя адносіны Расіі і Аўстрыі напярэдадні Сямігадовай вайны. У 1762—1765 гг. быў паўнамоцным і надзвычайным паслом у Варшаве.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кейзерлинг Герман Карл фон (Hermann-Karl von Keyserlingk) — Архивы Российской академии наук
* Россия — Австрия / Страницы совместной истории / Послы России в Австрии
Індаарыйскія міграцыі

**Індаарыйскія міграцыі** — гіпатэтычныя дагістарычныя міграцыі індаеўрапейцаў у Індыю, дзе яны аселі на паўночным захадзе гэтага субкантынента (сучасны Пакістан) і распаўсюджваліся па ўсёй паўночнай частцы Індыі. Доказамі служаць лінгвістычныя даследаванні, этнаграфічны аналіз ведыйскай рэлігіі, рытуалаў, паэзіі, сацыяльнай арганізацыі і распаўсюджвання калясніц у Старажытнай Індыі. Уклад насельніцтва ў генафонд Індастана значны, носьбітаў гаплагрупы R1a1 даходзіць да 46% у вышэйшых кастах Індыі, такіх як кшатрыі і брахманы.

Індаарыі, якія перасяліліся ў старажытнасці ў Індыю, былі часткай протаіндаіранскіх плямёнаў, паходжанне якіх звязваюць з селішчам бронзавага веку Сінташта і андранаўскай археалагічнай культурай на ўсход ад Каспійскага мора (1700—1300 гг. да н. э.).

Пад уплывам ранніх індаарыйскіх перасяленцаў за Гіндукуш (у пачатку новай эры была яшчэ адна хваля міграцый індаеўрапейскіх народаў у Індыю, звязаная з кушанскай экспансіяй) у Паўднёвай Азіі склалася ведыйская цывілізацыя ранняга жалезнага века. У гэты перыяд утварыліся царства Кашала і іншыя раннія дзяржаўныя ўтварэнні. Археалагічна гэтай эпосе адпавядаюць культура чорнай і чырвонай керамікі і культура шэрай размаляванай керамікі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Індаеўрапейцы
Катэгорыя:Гісторыя Індыі
Лаўрэнцій Лаўрэнцьевіч Блюментрост

**Лаўрэнцій Лаўрэнцьевіч Блюментрост** () — адзін з ініцыятараў стварэння і першы прэзідэнт (1725—1733) Пецярбургскай акадэміі навук.

Медыцынскую адукацыю атрымаў у Гале, Оксфардзе і Лейдэне (1713). З 1719 г. лейб-медык Пятра I. Суправаджаў цара ў яго падарожжы па Еўропе. У 1733 звольнены, высланы ў Маскву, дзе з 1738 быў старшым доктарам Галоўнага ваеннага шпіталя і дырэктарам шпітальнай школы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* БЛЮМЕНТРОСТ // Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2016); https://old.bigenc.ru/medicine/text/1870834 Дата обращения: 28.12.2024
Оклендскі тэхналагічны ўніверсітэт

**Оклендскі тэхналагічны ўніверсітэт** () — новазеландская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, які месціцца ў горадзе Окленд.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт створаны 1 студзеня 2000 года, калі былы тэхнічны каледж, заснаваны ў 1895 годзе, атрымаў статус універсітэта. Ён з'яўляецца трэцім па велічыні універсітэтам Новай Зеландыі з пункту гледжання агульнай колькасці студэнтаў з прыкладна 30 тысячамі студэнтаў, якія навучаюцца ў трох кампусах.

## Структура 
* Факультэт бізнесу, эканомікі і права
* Факультэт культуры і грамадства
* Факультэт дызайну і крэатыўных тэхналогій
* Факультэт здароўя і навук аб навакольным асяроддзі
* Факультэт развіцця маоры і карэннага насельніцтва

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Новай Зеландыі
Халакост у Іўеўскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Іўеўскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Яўрэяў раёна, забітых не адразу пасля акупацыі, перавялі ў гета ў Іўі (у тым ліку з мястэчак Ліпнішкі, Чэневічы, Трабы, Суботнікі і Бакшты) і забілі ў маі 1942 года разам з мясцовымі яўрэямі.

Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, стварылі на тэрыторыі раёна 1 гета — у горадзе Іўе, дзе ў 1942 годзе з лютага да 7 мая былі закатаваныя і забітыя больш за 2500 чалавек.

У Іўеўскім раёне 20 чалавек былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага Мемарыяльнага комплексу Катастрофы і гераізму яўрэйскага народа «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*»: Курбат Уладзіслаў і Лізавета, Глугоўская (Курбат) Рэгіна, Пазняк Станіслаў, Тасілія і Ліхарад (Пазняк) Яніна, Пашкоўская Ядвіга і Францішак, Мікулка Міхаліна і Ціхан (Мікулка) Марыя, Побаль Аляксандр, Аляксандра і Уладзімір, Конан Вольга, Яўген і Павел, Міхалевіч Іван, Кацярына і Браніслава.

Мемарыяльны комплекс забітым яўрэям раёна ўзведзены ў вёсцы Стоневічы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Іўеўскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Іўеўскага раёна
Муан (Рэспубліка Карэя)

**Муан** — павет правінцыі Паўднёвая Чала (Рэспубліка Карэя).

## Геаграфія 
Павет Муан знаходзіцца на заходнім ускрайку паўднёва-заходняй часткі Карэйскага паўвострава. Ён выступае як асноўная сувязь паміж паветам Сінан і астатняй часткай мацерыковай Карэі. На ўзбярэжжы павета Муан знаходзяцца шматлікія пляжы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Паветы Рэспублікі Карэя
Саламон і Сатурн

«**Саламон і Сатурн**» — твор англа-саксонскай літаратуры. Напісаны ў форме насычаных загадкамі дыялогаў, у якіх Саламон, наймудрэйшы кароль ізраільскай зямлі, і Сатурн, найстарэйшае бажаство рымскай міфалогіі, які апісаны ў паэме ў вобразе прынца Халдэі, дапытваюць адзін аднаго па тэмах біблейскай, рунічнай і сярэдневяковай традыцый.

Паэма ўяўляе сабой спаборніцтва загадак паміж двума персанажамі ў манеры *Прамовы Альвіса* і іншых падобных паэм Старэйшае Эды. У *Саламоне і Сатурне*, выкарыстоўваючы хрысціянскую традыцыю, як крыніцу для загадак, ход апавядання набывае даволі экзатычнае адценне, дзе распавядаецца пра паўшых анёлаў і ўжываецца малітва Ойча наш у якасці баявой замовы.

## Версіі 
Твор існуе ў трох версіях: празаічнай, у кодэксе Ноўэла, і ў дзвюх алітэрацыйных.

Адна з паэтычных версій выкарыстоўвае рунічны алфавіт, дзе самі руны сімвалізуюць адпаведныя стараанглійскія словы, якія іх абазначаюць. Адсюль мы ведаем некалькі імёнаў для пашыранага набору рунаў, якія выкарыстоўваліся ў стараанглійскім пісьменстве. Адна з загадкаў у празаічнай версіі пытае: *«Хто вынайшаў літары? Меркурый-асілак!»*. Меркурыям тут называюць Водэна (вядомага ў старажытна-ісландскай мове, як *Óðinnr* альбо Одзін). Англа-саксы заўжды ідэнтыфікавалі Меркурыя з Водэнам; днём абодвух з іх з'яўлялася Серада (у англійскай мове слова Wednesday бярэ свой пачатак ад імя вышэйшага бога Одзіна).

Некаторыя вучоныя надаюць паэтычнае версіі рысы ўзору арыенталізму, сыходзячы з меркаванняў, што гэткая версія адлюстроўвае нявызначанасць англійскага народа датычна сваёй культурнай прыналежнасці.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* *Адна з паэм Саламона і Сатурна* (стараанглійская)

Катэгорыя:Паэмы IX стагоддзя
Катэгорыя:Паэмы X стагоддзя
Катэгорыя:Англасаксонскае язычніцтва
Катэгорыя:Англасаксонскія руны
Катэгорыя:Стараанглійскія паэмы
Катэгорыя:Загадкі
Катэгорыя:Сатурн (міфалогія)
Катэгорыя:Цар Саламон
Катэгорыя:Халдзеі
Катэгорыя:Арыенталізм
Катэгорыя:Гластанберы
Пасенадзі

**Пасенадзі** () — адзін з уладароў Кашалы. Ён быў выдатным мірскім паслядоўнікам Гаўтамы Буды і пабудаваў для яго мноства манастыроў.

## Біяграфія 
Першай жонкай была прынцэса Магадхі, другой — Васабхакхатыя, дачка рабыні і прадстаўніка клана Шак’я Маханамы. Ад гэтага шлюбу ў яго нарадзіліся сын Відудабха і дачка Ваджыра, якая стала жонкай Аджаташатру. Трэцяй і галоўнай жонкай Пасенадзі была Маліка, дачка галоўнага вытворца гірляндаў. 

Сын Пасенадзі выпадкова даведаўся аб сваім нізкім паходжанні, наведаўшы сваякоў, і пакляўся адпомсціць ім, паколькі яны падманам аддалі яе ў жонкі Пасенадзі. Каб даказаць, што яна высакароднага паходжання, царскіх ганцоў прымусілі паверыць, што яна ела з аднаго посуда са сваім бацькам, Маханамам.

У Пасенадзі быў генерал Бандхула. Асцерагаючыся здрады, цар забіў генерала і яго сыноў, прызначыўшы генералам пляменніка Бандхулы Дыгха Караяну. Трагічныя падзеі адбыліся неўзабаве пасля сустрэчы Пасенадзі з Будай. Калі Пасенадзі ў наступны раз адправіўся на сустрэчу з Будай, Дыгха Караяна падумаў, што прыйшла яго чарга. Перад тым, як увайсці ў хаціну Буды, Пасенадзі аддаў Дыгху Караяне меч і царскі цюрбан. З царскімі рэгаліямі генерал паспяшаўся ў сталіцу і ўзвёў на трон сына Пасенадзі, Відудабху. Пасенадзі адправіўся ў Магадху, каб папрасіць Аджаташатру дапамагчы яму вярнуць трон. Але, не паспеўшы сустрэцца з ім, Пасенадзі памёр перад варотамі Раджагахі, верагодна, ад непагадзі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Індыі
Катэгорыя:Кіраўнікі V стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Постаці Старажытнай Індыі
Кашала

**Кашала** (або **Паўночная Кашала**) — рабаўладальніцкая дзяржава ў Старажытнай Індыі. Адзін з шаснаццаці рэгіёнаў-дзяржаў (махаджанападаў) у старажытнай Індыі, населеных індаарыйцамі.

Кашала адыгрывала важную ролю ў палітычным і эканамічным жыцці Паўночнай Індыі ў VI—V стагоддзях да н. э. У індыйскіх крыніцах яна згадваецца сярод 16 «вялікіх дзяржаў», або махаджанападаў. Асабліва ўзмацнілася Кашала ў VI стагоддзі да н. э. пры цары Пасенадзі, які з дапамогай дыпламатыі і войнаў падпарадкаваў Кашы і шэраг іншых вобласцей.

Паводле будыйскіх твораў, Кашала захапіла таксама і тэрыторыю шак’яў, адкуль паходзіў Буда. Гэта вайна была выключна кровапралітнай і скончылася практычна поўным знішчэннем шак’яў. Пасля працяглай барацьбы Кашала была падпарадкавана Магадхай і ўвайшла ў склад імперыі Маур’яў.

## Уладары 
* Ікшваку
* Пасенадзі
* Вірудхака
* Сумітра

## Зноскі 
Катэгорыя:Індаеўрапейцы
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі
Вірудхака

**Вірудхака** () — цар Кашалы.

## Біяграфія 
Быў сынам Прасенаджыта і Васавахаціі, дачкі правадыра Шак’я Маханама і рабыні Нагамунды. Ён вырас прыгожым і здаровым юнаком, але не атрымаў цёплага прыёму ў царстве Шак’я, калі даведаўся пра сапраўдную асобу сваёй маці.

Падчас свайго праўлення Вірудхака анексаваў , якая ўжо была васалам Кашалы. Пасля смерці Буды, Вірудхака ўварваўся ў Рэспублікі Сак’я і Колія, імкнучыся заваяваць іх тэрыторыі. Ён перамог і анексаваў абедзве дзяржавы пасля доўгай вайны з масавымі ахвярамі. Уварванне Вірудабхі ў Сак’ю магло мець падобныя матывацыі да заваявання Лігі Ваджыка царом Магадхі Аджатасатту.

У выніку ўварвання Каўшаліі сак’і і еоліі страцілі палітычнае значэнне і зніклі як этнічныя групы пасля анексіі. Масавыя страты падчас заваёвы Сак’і значна аслабілі Кашалу, і яна была анексавана дзяржавай Магадха, а Вірудхака быў забіты каралём Магадхі Аджатасату.

## Зноскі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Індыі
Катэгорыя:Постаці Старажытнай Індыі
Світар

**Сві́тар** або **швэдар** ( — *пацець*) — від цёплай вязанай вопраткі верхняй часткі цела. Часцей з воўны (ці — найчасцей — з дататкам штучных валокнаў). Найбольш цёплы сярод іншых відаў вопраткі, з доўгімі рукавамі, часта з гольфам, вырабленым з грубой воўны. Світар не расшпільваецца і апранаецца праз галаву.

## Гісторыя 
Гэтая вопратка пайшла да гэлтахцкіх рыбакоў з астравоў Аран на заходнім узбярэжжы Ірландыі і да сённяшняга часу выраб світара з’яўляецца адзіным сродкам утрымання жыхароў тых мясцін.

Світар быў модны ў XX стагоддзі. У 1930-х гадах Како Шанэль увяла світар у свет высокай моды, прадставіўшы мадэлі світараў для жанчын. Працэс фемінізацыі світараў адбываўся досыць павольна да 1950—1960-х гадоў, калі Мэрылін Манро, рэжысёр Эдвард Вуд, імперыя Х’ю Хефнера «Playboy» настолькі папулярызавалі жаночы світар, што ў англійскай мове нават з’явілася самастойнае абазначэнне новага моднага тыпажу — «sweater girl».

У 1970-х гадах папулярнасць світараў з натуральнай воўны знізілася ў сувязі з бумам сінтэтычных тканін. Менавіта ў гэты час з’явіліся акрылавыя світары. Новая хваля інтарэсу да світараў у 1980-х гадах прыйшла з Усходняй Еўропы, дзе шырокім пластам насельніцтва сталі даступныя бытавыя вязальныя машыны, быў наладжаны выпуск шматлікіх вязальных часопісаў. У СССР з канца 1970-х гадоў таксама выпускаліся вязальныя машыны, тут масавае вязанне світараў стымулявалася імкненнем ва ўмовах дэфіцыту насіць незвычайнае і індывідуальнае адзенне.

## Галерэя 

1940 Trachtenstrickjacke anagoria.JPG|Кардыган
Islandpullover 004.jpg|Світар з Ісландыі
Jumper altered PsCSJPG10.jpg|Джэмпер
Seaman jumper.JPG|Світар рыбака, ручная работа.
"WIN" patterned sweater.JPG|Світар
Christmas Sweater.jpg|Дзіцячы світар
Ask Dr Darcy 2009.jpg|Жанчына ў світары
MALIN Sängerin.jpg|Жанчына ў світары
Brett2016.jpg|Жанчына ў світары
Hank-Greely-at-the-Editorial-Board-summit-in-2014.jpg|Мужчына ў світары
Scott McGlynn.jpg|Мужчына ў світары
Droxity 1.jpg|Мужчына ў світары

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя моды
Катэгорыя:Зімовае адзенне
Катастрофа Boeing 737 у аэрапорце Муан

**Катастрофа Boeing 737 у аэрапорце Муан** — буйная авіяцыйная катастрофа, якая здарылася раніцай 29 снежня 2024 года. Авіялайнер Boeing 737-8AS авіякампаніі «Jeju Air» выконваў рэгулярны рэйс 7C-2216 па маршруце з Бангкока ў Муан (Рэспубліка Карэя). Пры пасадцы ў пункце прызначэння самалёт сышоў з узлётнай паласы і ўрэзаўся ў агароджу аэрапорта. З 181 чалавека (175 пасажыраў і 6 членаў экіпажа), якія знаходзіліся на яго борце, выжылі 2.

Катастрофа рэйса 2216 стала другой самай буйной авіякатастрофай у гісторыі грамадзянскай авіяцыі Рэспублікі Карэя з часоў катастрофы Boeing 747 на Гуаме з 228 загінуўшымі і самай шматлікай па ахвярах пасля катастрофы Boeing 767 у Пусане з 129 загінуўшымі. Таксама яна стала першай авіякатастрофай у гісторыі авіякампаніі Jeju Air.

## Самалёт 
Самалёт быў Boeing 737-8AS, выпушчаны ў 2009 годзе, зарэгістраваны як HL8088. Самалёт спачатку эксплуатаваўся авіякампаніяй Ryanair, а потым у 2017 годзе быў перададзены авіякампаніі Jeju Air.

## Рэакцыя 
У Рэспубліцы Карэя была абвешчана тыднёвая жалоба ў сувязі з авіякатастрофай.

Пасольства Расіі ў Рэспубліцы Карэя выказала спачуванні сем’ям загінулых ў сувязі з авіякатастрофай..

## Крыніцы 
Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні 2024 года
Катэгорыя:Снежань 2024 года
Катэгорыя:Падзеі 29 снежня
Рэзгіны

**Рэ́згіны**, таксама **рэзвіны** () — прылада для пераносу сена, травы, саломы. Зроблена з дзвюх сагнутых дужак, на якія нацягнута вяровачная сетка.

Сетка спляталася з тонкіх вяровак і замацоўвалася на дужкі. Выраблялася прылада з ляшчыны. У цэльным вырабе дужкі добра згіналіся і разгіналіся.

Прыстасаванне раскладвалі на зямлю, на сетку грувасцілі паклажу (сена, салома), якую потым закідвалі на плечы. Для таго, каб падняць рэзгіны на плечы, пры дапамозе вяроўкі (а калі яе няма, то рэменя або спецыяльнага крука) дужкі сцягваюць.

Слова «**рэзгіны**» з’яўляецца балтызмам у беларускай мове, паходзіць з літоўскай мовы. Магчыма, яго выкарыстоўвалі ў старабеларускай мове. Яно ўвайшло ў літаратурную мову, а таксама ва ўсе гаворкі, акрамя паўднёвых. Слова таксама выкарыстоўваюць у пераносным сэнсе ў размоўнай рэчы, пазначаючы непрыгожасць, нязграбнасць, няўклюднасць («*старыя рэзгіны*»).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты
Трофаэкалогія

**Трофаэкало́гія**, **экалогія харчавання** — раздзел экалогіі, які займаецца вывучэннем сукупнасці харчовых ланцугоў у біяцэнозах.

Асноўныя праблемы, якія вывучае трофаэкалогія: суадносіны трафічных узроўняў (трафічная структура) папуляцый і біяцэнозаў, харчовыя спектры і аб’ём корму розных відаў, метады вызначэння тыпаў харчавання, залежнасць інтэнсіўнасці і спектраў харчавання, залежнасць асваення ежы ад абіятычных і біятычных фактараў асяроддзя і іншыя.

Асновы трофаэкалогіі распрацаваў у 1927 годзе англійскі эколаг Ч. Элтан.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Трофоэкология, экология питания // Экологический энциклопедический словарь / И. И. Дедю; [Предисл. В. Д. Фёдорова]. — Кишинёв: Гл. ред. Молд. сов. энцикл., 1989. — 406 с. : ил.; 24 см. — ISBN 5-88550-006-1.
* Трофоэкология // Орысша-қазақша терминологиялық анықтамалық сөздік-4 (қоршаған ортаны қорғау саласы) = Русско-казахский терминологический словарь-справочник-4 (охрана окружающей среды). 4-кітап. / Құраст.: С.Құлманов. — Алматы: «Мемлекеттік тілді дамыту орталығы» ЖШС, 2009. — 328 — бет. — ISBN 978-601-7206-07-9.
* Трофаэкалогія // Экалагічны слоўнік — Экологическнй словарь / Уклад. Л. В. Камлюк і інш.; Пад рэд. Л. В. Камлюк — 2-е выд., перапрац. і дап.— Мн.: Народная асвета, 2004. — С. 104. — 287 с. — 3000 экз. — ISBN 985-12-0958-9.

## Спасылкі 
* *Никольский А. А., Микодина Е. В., Ванисова Е. А.* Питер Брейгель Старший — автор первой графической схемы цепей питания // Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: Экология и безопасность жизнедеятельности. 2017. Т. 25. № 2. С. 195—205.

Катэгорыя:Трафічная экалогія
Катэгорыя:Раздзелы экалогіі
Халакост у Карэліцкім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Карэліцкага раёна былі забітыя, а нешматлікія выратаваныя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Самыя масавыя забойствы яўрэяў адбыліся ў пасёлках Мір і Карэлічы, вёсках Турэц (450 чалавек), Крынічнае, Ярэмічы.

Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, стварылі на тэрыторыі раёна 4 гета:
* З гета пасёлка Карэлічы (ліпень 1941 — 2 чэрвеня 1942) больш за 700 яшчэ жывых да чэрвеня 1942 года яўрэяў былі вывезены і забітыя ў Навагрудскім гета.
* У гета пасёлка Мір (верасень 1941 — 13 жніўня 1942) былі забітыя 2900 чалавек.
* У гета вёскі Ярэмічы (да 4 лістапада 1941) як мінімум 79—97 чалавек загінулі.
* У гета вёскі Турэц (да 4 альбо 5 лістапада 1941) загінулі як мінімум 500 чалавек.

У Карэліцкім раёне 2 чалавекі — Соф’я і Ігнат Ермаловічы — былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*».

У Карэліцкім раёне ўстаноўлены тры помнікі на брацкіх магілах ахвяр Халакоста — усе яны знаходзяцца ў Міры.

Таксама ў памяць загінуўшых яўрэяў Міру Яўрэйскі нацыянальны фонд сумесна з суполкай Іерусаліма пасадзілі гай на поўнач ад іерусалімскага раёна Пісгат-Зеэв і назвалі яго «Лес Міру».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Карэліцкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Карэліцкага раёна
Універсітэт імя У. Ф. Мэсі

**Універсітэт імя У. Ф. Мэсі** () — новазеландская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта і кампусамі ў Оклендзе, Уэлінгтане і Палмерстан-Норт.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт уваходзіць у 250 лепшых універсітэтаў свету, а таксама 100 лепшых універсітэтаў у рэйтынгу ўстойлівага развіцця. У ім навучаецца каля 27 тысяч студэнтаў, 18 тысяч з якіх вучацца часткова або цалкам дыстанцыйна. Гэта адзіны ўніверсітэт у Новай Зеландыі, які прапануе дыпломы ў галіне авіяцыі і ветэрынарыі. Названы ў гонар былога прэм'ер-міністра Новай Зеландыі Уільяма Фергюсана Мэсі.

## Структура 
* Школа бізнесу
* Каледж творчых мастацтваў
* Каледж здароўя
* Каледж гуманітарных і сацыяльных навук
* Каледж прыродазнаўчых навук
* Універсітэцкі каледж

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

## Крыніцы 
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Новай Зеландыі
Чарамашня

**Чарамашня́** (, ) — былая вёска ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці Рэспублікі Беларусь. Уваходзіла ў склад Слабадскога сельсавета.

## Геаграфія 
За 10 км ад аграгарадка Слабада, 15 км ад горада Мазыр.

## Этымалогія 
Назва паходзіць ад расліны чаромха.

## Гісторыя 
Вёска заснавана ў сярэдзіне XIX ст. пасяленцамі-яўрэямі на балотным востраве, у Мазырскім павеце Мінскай губерні, у складзе Слабада-Скрыгалаўскай воласці Рэдзькаўскай вясковай абшчыны. У 1870 годзе ў Чарамашні налічвалася 25 душ. Насельніцтва займалася земляробствам, гандлем, саматужнымі промысламі — кавальскім, шавецкім, швейным і іншымі.

У 1909 годзе ў Чарамашні было 7 двароў 62 жыхары, у 1917 годзе — 10 гаспадарак і 64 жыхары.

У 1924 годзе налічвалася 19 двароў і 104 жыхары, дзейнічала яўрэйская пачатковая школа. У 1930 годзе арганізаваны калгас імя Лекерта, пераназваны затым у «1 Мая».

У гады Другой сусветнай вайны ўсяго некалькі сем’яў змаглі эвакуявацца на ўсход, астатнія 32 яўрэі (старыя, жанчыны, дзеці) былі расстраляныя ў ваколіцах роднай вёскі ў першы год вайны. 10 чалавек загінулі ў баях альбо прапалі без вестак на фронце.

Пасля вызвалення калгас «1 Мая» аднавіў сваю дзейнасць, потым уз’яднаўся з суседняй гаспадаркай. У 1962 годзе вёска Чарамышня была далучана да вёскі Рудня (Слабадскі сельсавет)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Деревни и люди Мозырщины : историко-документальная хроника Мозырского района, всех сельсоветов и населённых пунктов региона (деревень, посёлков, хуторов). — Мозырь : Колор, 2001. — С.148.
*
Канстытуцыя Манголіі

**Канстытуцыя Манголіі** () — асноўны закон Манголіі, прыняты 13 студзеня 1992 года. Дзенічае з 12 лютага 1992 года са змяненнямі і дапаўненнямі, якія былі абмеркаваны і адобраны на Вялікім дзяржаўным хурале ў 1999, 2000, 2019 і 2023 гадах. Канстытуцыя замацоўвае сістэму бягучага заканадаўства, вызначае кампетэнцыю дзяржаўных органаў і выбарчы цыкл, а таксама гарантуе правы чалавека, уключаючы свабоду веравызнання, перамяшчэння, выказвання меркаванняў, прыватнай уласнасці.

Канстытуцыя складаецца з прэамбулы, 6 глаў, падзеленых на 70 артыкулаў.

## Гістарычныя канстытуцыі Манголіі 
Катэгорыя:Гісторыя Манголіі
Катэгорыя:Канстытуцыі паводле краін
Карпавічы (Нараўлянскі раён)

**Ка́рпавічы** (, ) — былая вёска ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Вербавіцкага сельсавета.

Да 29 кастрычніка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Цешкаўскага сельсавета. 20 студзеня 2005 года выключана з дадзеных па ўліку і рэгістрацыі адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак як фактычна неіснуючая.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы
Лючэ (талісман)

**Лючэ** ( — «святло») — афіцыйны маскот, прадстаўлены Каталіцкай царквой да свайго юбілею ў 2025 годзе. З-за асаблівасцяў дызайну персанажа часта параўноўваюць з героямі анімэ.

## Апісанне 
Персанаж распрацаваны заснавальнікам tokidoki Сімонэ Леньё.

Лючэ была прадстаўлена архібіскупам Рына Фізікелай на дыкастэрыі па евангелізацыі 28 кастрычніка 2024 года. Ён сказаў, што яна была натхнёная жаданнем Каталіцкай царквы «жыць нават у рамках поп-культуры, гэтак любімай нашай моладдзю». Персанаж прадстаўляў Святы Прастол на Lucca Comics & Games у 2024 годзе — гэта быў першы выпадак, калі Ватыкан прыняў удзел у комікс-канвенце.

Практычна ўвесь дызайн Лючэ прасякнуты каталіцкім сімвалізмам. У яе сінія валасы і светлая скура. Лючэ носіць жоўтую порхаўку, якая нагадвае па колеры сцяг Ватыкана, на якім таксама намаляваны сімвал «падарожжа скрозь жыццёвыя буры». У яе руках асаблівы посах каталіцкага паломніка, які ўвасабляе «паломніцтва ў вечнасці». Акрамя таго, яна таксама носіць заляпаныя брудам зялёныя чаравікі, якія сімвалізуюць доўгае і цяжкае падарожжа. Вочы маюць блікі ў выглядзе ракавінкі-грабеньчыка, традыцыйнага сімвала каталіцкага паломніцтва. Стваральнікамі вочы апісваліся як «сімвал надзеі сэрца». Лючэ таксама носіць лацінскі крыж на шыі.

## Рэакцыя 
Персанаж пазітыўна ўспрыняты ў Інтэрнэце і хутка спарадзіў мноства інтэрнэт-мемаў і фан-артаў. Карыстальнікі некаторых сайтаў, такіх як Twitter, жартавалі пра тое, што каталіцкая царква падтрымлівае анімэ-візуалізацыю, а некаторыя праводзілі параўнанні паміж дызайнам Лючэ і дызайнам Ай Ота, галоўнага героя анімэ Wonder Egg Priority, і Рэй Аянамі, сінявалосага персанажа з т/с «Евангеліён».

Лючэ выклікала неадназначную рэакцыю каталікоў у сеціве. Хаця многія, галоўным чынам маладыя прадстаўнікі каталіцкай веры, яе ўхвалялі, некаторыя больш традыцыяналісцкія каментатары крытыкавалі яе як «занадта сучасную і дурную», каб прадстаўляць каталіцызм.

Выкарыстанне Касцёлам мульцяшнага маскота пачалі параўноўваць з персанажам Дружа Хрыстос з фільма «Догма». У фільме Дружа Хрыстос — гэта прадаваны і зразумелы перароблены вобраз Ісуса Хрыста, закліканы прыцягнуць увагу маладой аўдыторыі да каталіцызму. Кевін Сміт, рэжысёр фільма, напісаў, што «Дружа Хрыстос падміргнуў, каб Лючэ змагла раскрыць вочы».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з вікі-разметкай у малюнку карткі
Катэгорыя:Персанажы паводле алфавіта
Катэгорыя:Культура Ватыкана
Катэгорыя:З’явіліся ў 2024 годзе
Вядомыя асобы Цярнопаля

]]
Вядомыя ўраджэнцы Цярнопаля:

__NOTOC__
]]
]]
]]

## А 
* Казімеж Айдукевіч (1890—1963) — польскі логік і філосаф.
* Індржых Каан фон Альбест (1852—1926) — чэшскі , .
* Юзаф Аркуш (1921—1995) — польскі рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар навукова-папулярных і вучэбных грамадска-культурны дзеяч.
* Віталь Асадца (нар. 1987) — украінскі валейбаліст.

## Б 
* Аляксандр Брукнер
* Цэлясцін Лявонавіч Бурстын

## Д 
* Тарас Багданавіч Дурай

## М 
* Казімеж Міхалоўскі

## Р 
* Іван Віталевіч Рудніцкі

## С 
* Руслан Аляксеевіч Стэфанчук
Віталь Асадца

**Віталь Асадца** (нар. , Цярнопаль, Украіна) — украінскі валейбаліст.

## Біяграфія 
Пачынаў у камандзе «Дынама» (Жытомір), куды трапіў адразу пасля школы.

За сваю прафесійную кар’еру паспеў пагуляць у наступных клубах: «Дынама» (Жытомір), «Закарпацце» (Ужгарад), «Лучэск-Підшыпнік» (Луцк), «Факел» (Івана-Франкоўск), «Імпэксагро» (Чаркасы), «Фаварыт» (Палтава) і «Шахцёр» (Салігорск, Беларусь).

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2014/15

## Спасылкі 
* Vitalii Osadtsa 
* Виталий ОCАДЦА: «Прогресс есть, но работы еще очень много»
* Віталій ОСАДЦА: «Прогрес „Кажанів“ відчувається»

Катэгорыя:Валейбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі зборнай Украіны па валейболе
Катэгорыя:Трэнеры «ДСО-ЗУНУ-Дынама» Цярнопаль
Катэгорыя:Валейбольныя трэнеры Украіны
Катэгорыя:Ігракі «Фаварыта» Лубны
ПКК

**ПКК** – шматзначная абрэвіятура:

* Паўночна-Крымскі канал – арашальна-абвадняльны канал.
* Полк Кастуся Каліноўскага – вайсковае фарміраванне ў складзе Нацыянальнай гвардыі Украіны.
Кубак Беларусі па валейболе 2018

**Кубак Беларусі па валейболе 2018** — 28-ы розыгрыш Кубак Беларусі. 22 снежня ў гомельскім спарткомплексе «Лакаматыў» у фінале розыгрышу Кубка гарнякі ў зацятым змаганні на тай-брэйку адолелі мінскі «Будаўнік» — 3:2 (19:25, 25:21, 25:20, 23:25, 19:17).

## 1/8 
* 22.09.2018 МАПІД — Камунальнік 3:0 (25:18, 27:25, 25:17)

## Чвэрцьфінал 
* 24.11.2018 Барысаў-БДУФК — МАПІД 3:0 (25:18; 25:13; 25:21)
* 03.11.2018 МАПІД — Барысаў-БДУФК 0:3 (13:25, 18:25, 23:25)
* 23.11.2018 Будаўнік Мінск — Легіён 3:0 (25:20, 25:21, 26:24)
* 03.11.2018 Легіён — Будаўнік Мінск 0:3 (10:25, 18:25, 22:25)

## Вынікі чатырох 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Беларуская федэрацыя валейбола
* ВК «Шахтер» впервые выиграл Кубок Беларуси!
* Кубок Беларуси. Мужчины. 2018 
* «Финал четырех» Кубка Беларуси в Гомеле
* Кубок Беларуси. Мужчины. 2018 

Катэгорыя:2018 год у валейболе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2018 годзе
Катэгорыя:Кубак Беларусі па валейболе
Малнава

**Малнава** () — населены пункт у Карсаўскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Малнаўскай воласці. Знаходзіцца прыкладна за кіламетр на паўднёвы ўсход ад Карсавы каля рэгіянальнай аўтадарогі P50 (Карсава — расійская мяжа).

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Малнаўскі сельскагаспадарчы каледж. Валасная адміністрацыя, дзіцячы садок, фельчарска-акушэрскі пункт, паштовае аддзяленне, музей каледжа, крама.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Мандэгас

**Мандэгас** () — населены пункт у Лімбажскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Скулцкай воласці. Знаходзіцца на правым беразе ракі Агэ. За 40 км ад горада Лімбажы.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Малупэ

**Малупэ** () — населены пункт у Алукснэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Малупскай воласці. Размешчаны на рэгіянальнай аўтадарозе P41 (Алукснэ - Ліепна). За 22 км ад горада Алукснэ. Побач працякае рака Пэдэдзэ.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Mario Power Tennis

**Mario Power Tennis**, таксама вядомая як  у Японіі — гэта відэагульня ў жанры спартыўнага сімулятара, якая першапачаткова з’явілася на GameCube. Гульня была выпушчана ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы ў 2004 годзе і ў Аўстраліі ў 2005 годзе. Гульня была перавыдадзена на Nintendo Wii як частка New Play Control!. Пазней былі выпушчаны парты на іншыя платформы.

## Водгукі 
Гульня атрымала вельмі добрыя ацэнкі, у тым ліку 81,03% станоўчых водгукаў на GameRankings. Гульня атрымала 8,5 балаў ад IGN.

## Спасылкі 
* Mario Power Tennis на Super Mario Wiki

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гульні для Wii
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Японіі
Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў
Катэгорыя:Гульні для GameCube
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2005 года
Катэгорыя:Спартыўныя сімулятары
Мартышы

**Мартышы** () — населены пункт у Лудзэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Існаўдскай воласці. Знаходзіцца ля паўднёвай ускраіны горада Лудза. Побач з вёскай праходзіць еўрапейскі маршрут E 22.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, народны дом, бібліятэка, гасцявы дом, крама.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Оўруч (станцыя)

**Оўруч** — участковая вузлавая чыгуначная станцыя 2-га класа Карасценскай дырэкцыі Паўднёва-Заходняй чыгункі на сыходжанні ліній Каменка&nbsp;— Оўруч, Оўруч&nbsp;— Славэчнэ&nbsp;— Калінкавічы, Оўруч&nbsp;— Вільча, Оўруч&nbsp;— Білакаровычы паміж станцыямі Ігнатпіль і Талкачыўскі ў аднайменным горадзе Жытомірскай вобласці Украіны, які ўваходзіць у Карасценскі раён.

Станцыя пабудавана ў 1916 годзе. Праз Оўруч праходзіць магістраль Санкт-Пецярбург — Адэса, пабудаваная яшчэ пры Расійскай імперыі.

Участак Чарнігаў — Оўруч будаваўся з 1928 года ў рамках праграмы аднаўлення, мадэрнізацыі і развіцця Паўднёва-Заходняй чыгункі. У 1930 годзе быў адкрыты рух цягнікоў па ўчастку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Тарифное руководство № 4. Книга 1 (на 15.05.2021) Page white excel.png(рос.) Архівовано з першоджерела 15.05.2021.
* Україна. Атлас залізниць. Мірило 1:750 000. — К. : ДНВП «Картографія», 2008. — 80 с. — ISBN 978-966-475-082-7.

## Спасылкі 
* Овруч // Расписание поездов.
* Розклад руху пасажирських потягів далекого та приміського сполучення по станції Овруч
* Станція Овруч // *Залізничні магістралі*
* Овруч на сайті tochka-na-karte
* План станції

Катэгорыя:Станцыі Паўднёва-Заходняй чыгункі
Катэгорыя:Оўруч
Катэгорыя:Вікіпедыя:Шаблон «Вонкавыя спасылкі» пусты
Катэгорыя:Вікіпедыя:Невядомы пункт «Адлегласць да»
Ганна Бродэлэ

**Ганна Бродэлэ** (; ) — латышская пісьменніца, паэтэса і драматург. Заслужаны дзеяч мастацтваў Латвійскай ССР.

## Біяграфія 
Нарадзілася 16 верасня (3 верасня) 1910 года ў Таўрогах Ковенскай губерні ў сям’і лесніка.

Удзельніца падпольнай камуністычнай дзейнасці ў міжваеннай Латвіі, падвяргалася рэпрэсіям і пераследам у Латвіі, 4 гады правяла ў турме (1932—1936).

Пасля ўсталявання савецкай акупацыі Латвіі працавала ў рэдакцыях газеты «Padomju Latvija» (*«Савецкая Латвія»*) і часопіса «Sarkanā Palīdzība» (*«Чырвоная дапамога»*). Вучылася ў Літаратурным інстытуце імя М. Горкага ў Маскве.

У час Другой сусветнай вайны знаходзілася ў эвакуацыі ў Яраслаўскай вобласці, працавала ў калгасе,

Як драматург выступіла ў гады Другой сусветнай вайны. П’есы Бродэлэ прысвечаны, галоўным чынам, тэмам вёсковага жыцця: «Вясна ў вёсцы Рачное» (1948) пра калектывізацыю латышскай вёскі, «Залатая ніва» (1949) пра жыццё калгаснікаў Латвіі. Бродэлэ — аўтар п’ес: «Настаўнік Страўмэ» (1948) пра пералом у свядомасці старой інтэлігенцыі, «Сакавік» («За гадзіну да світання», 1950) пра барацьбу латышскага народа супраць буржуазнага рэжыму ў Латвіі і інш. Праблемам моладзі прысвечаны аповесці «Сіні верабей» (1965), «Гэты мой час» (1969). П’есы былі пастаўлены ў Мастацкім тэатры імя Я. Райніса (Рыга) і іншых тэатрах.

Паводле яе сцэнарыя ў 1959 годзе на Рыжскай кінастудыі быў зняты мастацкі фільм «Ілзэ».

Памерла 29 верасня 1981 года. Пахавана ў Рызе на могілках Райніса.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Латвіі
Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Латвійскай ССР
Марціена

**Марціена** () — населены пункт у Маданскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Марціенскай воласці. Знаходзіцца на рацэ Арона (прыток Айвіекстэ). За 14 км ад горада Мадана.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
У вёсцы размешчана чыгуначная платформа Марціена на лініі Плявіняс — Гулбене. Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, дом культуры, бібліятэка, паштовае аддзяленне і праваслаўная царква.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі