Беларусь (кніга Вальтэра Егера)

**«Белару́сь»** (&nbsp;— «Беларусь. Абшар, жыхары, гісторыя, народная гаспадарка, культура, паэзія з 93 ілюстрацыямі і картай»)&nbsp;— першая нямецкамоўная кніга, цалкам прысвечаная Беларусі.

## Перадумовы 
Прагрэсіўны нямецкі журналіст Вальтэр Егер у час Першай сусветнай вайны знаходзіўся на тэрыторыі Беларусі (падчас службы ў Вільні ў шэрагах 10-й арміі), дзе зацікавіўся жыццём і культурай беларускага народа. Гэтая цікавасць знайшла выяўленне ў шматлікіх матэрыялах — артыкулах, карэспандэнцыях, нарысах, якія друкаваліся на старонках нямецкага перыядычнага друку. В.&nbsp;Егер ведаў, што ў Германіі існуюць далёкія ад рэальнасці, скажоныя ўяўленні пра беларусаў як пра цёмны, адсталы і пакорлівы народ, у якога вышэйшае праяўленне культуры&nbsp;— толькі вусная народная творчасць. Каб развеяць гэтыя беспадстаўныя ўяўленні, Егер вырашыў пазнаёміць сваіх суайчыннікаў з Беларуссю, яе сціплым і працавітым народам, які меў даўнюю і багатую гісторыю, шматвяковую культуру, але неспрыяльнымі гістарычнымі ўмовамі доўга быў адціснуты ад паступальнага развіцця, прыйшоў у заняпад і толькі ў апошні час у выніку вялікіх гістарычных зрухаў абудзіўся да актыўнага палітычнага і культурнага жыцця.

Да ідэі стварэння асобнай кнігі спрычынілася таксама і Дыпламатычная місія БНР у Берліне, якая вясной 1919 года інтэнсіўна шукала шляхі для правядзення інфармацыйнай кампаніі напярэдадні Парыжскай мірнай канферэнцыі. Беларускія дыпламаты на чале з Лявонам Зайцам звярнуліся да В.&nbsp;Егера як да чалавека, знаёмага з беларускімі рэаліямі, з прапановай стаць укладальнікам і рэдактарам інфармацыйнага выдання.

## Напісанне і змест 
У напісанні кнігі сустрэліся шматлікія цяжкасці як навуковага, так і практычнага характару. Вось што з гэтай нагоды пісаў сам Егер у прадмове да кнігі: «*Пісьмовыя крыніцы пра Беларусь у Германіі вельмі бедныя. Абагульняючых прац пра гэты край і яго культуру на нямецкай мове наогул не існуе. 3 вялікай цяжкасцю давялося збіраць матэрыялы са шматтомных прац па Расіі, з часопісаў і газет. І ўсё ж ураджай атрымаўся небагаты*», якая была аддрукавана асобна ў літаграфіі Вільгельма Гартмана. Гэтая карта з'яўлялася важным палітычным дакументам, што дэманстраваў тэрытарыяльныя прэтэнзіі маладой рэспублікі.

## Выданне і тэхнічныя хібы 
Кніга друкавалася ў Берліне ў славянскай друкарні Юзафа Галеўскага на сродкі, атрыманыя беларусамі з крэдыту ўкраінскай Дырэкторыі. Каб забяспечыць выданню камерцыйны поспех і рэспектабельнасць, місія дамовілася з акадэмічным выдавецтвам Карла Курцыуса (Karl Curtius), якое пагадзілася паставіць свой грыф на кнізе ў абмен на рэалізацыю 200 з 1000 надрукаваных асобнікаў. Пярэдняя старонка вокладкі імітавала бел-чырвона-белы сцяг, а на адвароце быў змешчаны дзяржаўны герб «Пагоня». Кніга пабачыла свет восенню (імаверна, у кастрычніку) 1919 года.

З-за моцнай спешкі і таго, што В.&nbsp;Егер не меў досведу ў выданні падобных манаграфій, кніга выйшла з вялікай колькасцю тэхнічных памылак. Фотаздымкі часцяком не адпавядалі подпісам (напрыклад, фотаздымак старавераў з Дзвінска быў падпісаны як «сялянская сям'я са Смаленска»). Віньеткі, запазычаныя з «Палеаграфіі» Я. Карскага, у некаторых месцах былі ўстаўлены дагары нагамі, прычым не ўсе з іх мелі дачыненне да Беларусі. Акрамя таго, у некаторых збракаваных асобніках не хапала цэлых друкаваных блокаў старонак.

## Рэакцыя 
Выдадзеная ў час бурных рэвалюцыйных падзей у Германіі кніга В. Егера «Беларусь» не была заўважаная нямецкай грамадскасцю, занятай вырашэннем вострых унутраных праблем. У Беларусі ж на гэта выданне з’явілася некалькі водгукаў. Першым з іх было паведамленне беларускага мовазнаўцы і літаратуразнаўцы М. Байкова, надрукаванае ў 1921 годзе ў часопісе «Школа и культура Советской Белоруссии» (№ 1—2) пад назвай «Кніга аб Беларусі на нямецкай мове». Асаблівая ўвага ў паведамленні звярталася на артыкул А. Іпеля «Аб беларускім мастацтве», а таксама на матэрыялы прафесара Абіхта.

Другім водгукам была вялікая рэцэнзія М. Байкова, апублікаваная ў 1921 годзе ў часопісе «Вольны сцяг» пад той жа назвай. Кніга В. Егера разглядалася тут больш шырока і падрабязна: вялася гаворка пра гісторыю яе ўзнікнення, пра змест і структуру. Усяму выданню давалася такая ацэнка: «''Чаго-небудзь новага дзеля беларускага чытача, асабліва таго, каму вядомы творы прафесара, акадэміка Я. Карскага, Шэйна, Раманава і інш., зборнік не прадстаўляе, аднак трэба аддаць справядлівасць немцам, яны старанна сабралі тое, што з'яўляецца найбольш прыкметным у розных галінах жыцця беларускага народа*». Працу станоўча ацаніў і гісторык Уладзімір Пічэта.

Значна пазней, у 1925 годзе, да кнігі В. Егера звярнуўся вядомы беларускі вучоны Я. Карскі. У артыкуле «Беларуская філалогія за апошнія дзесяць гадоў», змешчаным у часопісе «», ён рэзка раскрытыкаваў яе і пісаў: «*Гэта кампілятыўная, спехам складзеная пасля 1917 года праца, без каментарыяў. Віньеткі, узятыя з маёй «Палеаграфіі», у некаторых месцах надрукаваны наадварот. Яны ў большасці сваёй не беларускія. Адсутнічае ў гэтай кнізе размежаванне паміж агульнаславянскім, рускім і беларускім''».

Нягледзячы на наяўныя хібы, выданне засталося важным гістарычным помнікам намаганняў беларускай дыпламатыі і першай спробай сістэматызавана паказаць Беларусь еўрапейскаму чытачу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Weissruthenien: Land, Bowohner, Geschichte, Volkswirtschaft, Kultur, Dichtung - Walter Jäger - Google Books

Катэгорыя:Кнігі, выдадзеныя выдавецтвамі Германскай імперыі
Катэгорыя:Беларуска-нямецкія адносіны
Катэгорыя:Кнігі 1919 года
Катэгорыя:Беларусазнаўства