open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крысціна Валер’еўна Шашко

{{Спартсмен
 |імя                  = 22px Крысціна Шашко
 |выява                = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы       = 
 |пол                  = жаночы
 |поўнае імя           = Крысціна Валер'еўна Шашко
 |арыгінал імя         = 
 |мянушкі              = 
 |грамадзянства        = 
 |спецыялізацыя        = 
 |клуб                 = Дынама
 |спартыўная ўстанова  = РЦАП
 |дата нараджэння      = 12.12.1997
 |месца нараджэння     = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |года кар'еры         = 
 |рабочы бок           = 
 |трэнеры              = 
 |рост                 = 
 |вага                 = 
 |медалі               = 

 

 
{ style="background: transparent"

}
 |вікісховішча         = 
}}

'''Крысціна Валер'еўна Шашко''' (нар. ) — беларуская скакуха ў ваду. Майстар спорту Беларусі.

## Дасягненні 
Чэмпіёнка Беларусі 2014 года ў скачках з вышкі.

Чэмпіёнка Беларусі 2015 года ў сінхронных скачках з трампліна і скачках з вышкі, срэбраная прызёрка ў скачках з 3-метровага трампліна.

Бронзавая прызёрка чэмпіянату Беларусі 2016 года ў скачках з 3-метровага трампліна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скакуны ў ваду Беларусі
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры чэмпіянату Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Чэмпіёны Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры чэмпіянату Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Юлія Сяргееўна Бандзік

**Юлія Сяргееўна Бандзік** (нар. ) — беларуская скакуха ў ваду. Кандыдат у майстры спорту Беларусі.

## Дасягненні 
Пераможца Алімпійскіх дзён моладзі Беларусі 2014 года ў скачках з вышкі.

На Чэмпіянаце Еўропы сярод юніёраў 2016 года ў Рыецы (Харватыя) заняла 6 месца ў сінхронных скачках з трампліна.

Чэмпіёнка Беларусі 2015 года ў сінхронных скачках з трампліна, бронзавая прызёрка ў скачках з 1-метровага трампліна і скачках з вышкі.

Чэмпіёнка Беларусі 2016 года ў сінхронных скачках з трампліна і скачках з вышкі, срэбраная прызёрка ў скачках з 3-метровага трампліна.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Скакуны ў ваду Беларусі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры чэмпіянату Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Чэмпіёны Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры чэмпіянату Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Кандыдаты ў майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Пераможцы Алімпійскіх дзён моладзі Беларусі па скачках у ваду
Вераніка Юр’еўна Трайкоўская

'''Вераніка Юр'еўна Трайкоўская''' (нар. ) — беларуская скакуха ў ваду.

## Дасягненні 
Пераможца Спартакіяды Беларусі сярод ДЮСШ 2014 года ў скачках з 1-метровага трампліна.

Бронзавая прызёрка чэмпіянату Беларусі 2015 года ў сінхронных скачках з трампліна.

Бронзавая прызёрка чэмпіянату Беларусі 2016 года ў сінхронных скачках з трампліна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скакуны ў ваду Беларусі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры чэмпіянату Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Пераможцы Спартакіяды Беларусі сярод ДЮСШ па скачках у ваду
Максім Дзмітрыевіч Макеенка

**Максім Дзмітрыевіч Макеенка** (нар. ) — беларускі скакун у ваду.

## Дасягненні 
Бронзавы прызёр Першынства Беларусі 2014 года ў сінхронных скачках з трампліна.

Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі 2016 года ў сінхронных скачках з трампліна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скакуны ў ваду Беларусі
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры чэмпіянату Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры Першынства Беларусі па скачках у ваду
Сухое малако

**Сухое малако** — растваральны парашок, які атрымліваецца высушваннем нармалізаванага пастэрызаванага каровінага малака. Звычайна разводзіцца ў цёплай вадзе і ўжываецца ў якасці напою, пры гэтым захоўвае шматлікія карысныя ўласцівасці свежага пастэрызаванага малака. Мае шырокае прымяненне ў кулінарыі. Уваходзіць у склад шматлікіх відаў дзіцячых малочных сумесяў.

## Класіфікацыя 
Сухое малако бывае суцэльным ці абястлушчаным. Гэтыя дзве разнавіднасці сухога малака адрозніваюцца працэнтным утрыманнем рэчываў.

Тэрмін захоўвання сухога суцэльнага малака менш чым абястлушчанага, так як тлушчы схільныя да псавання - з'ялчэння. Яно павінна захоўвацца пры тэмпературы ад 0 да 10 °C і адноснай вільготнасці паветра не вышэй 85% да 8 месяцаў з дня выпрацоўкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Малочныя прадукты
Культура курганных пахаванняў

**Культура курганных пахаванняў** — археалагічная культура, пашыраная ў Цэнтральнай Еўропе ў сярэдні перыяд бронзавага веку (1450 — 1250 гг. да н.э.). Назву атрымала ад рытуалу насыпаня курганоў спачатку над трупапалажэннямі, потым над трупаспаленнямі.

Распаўсюджана на тэрыторыі ад р. Рэйн да Прыкарпацця. У скдазе культуры вылучаюць больш дробныя культуры:
* сярэднееўрапейскую;
* камароўскую;
* тшцінецкую.

Іх аб'ядноўваюць падобныя формы посуду (амфары, міскі, чашы, кубкі, глячкі) са штампаваным і наразным арнаментам. Насельніцтва шырока выкарыстоўвала бронзавыя вырабы — зліткі, брускі, шыйныя абручы, разнастайныя шпількі з галоўкамі, падвескі, круглаватыя брытвы, шылы, сякеры, наканечнікі стрэл і коп'яў, сярпы, нажы, кінжалы, мячы, часам з літымі дзяржаннямі.

Невялікія паселішчы і курганныя могільнікі, наяўнасць касцей свойскіх жывёл сведчаць пра асноўны занятак плямён — жывёлагадоўлю, а таксама пра адносна рухомы спосаб жыцця. У адрозненне культуры курганных пахаванняў ў стэпавай зоне Еўропы ўтварыліся іншыя культурна-гістарычныя агульнасці: катакомбавая, якая распаўсюдзілася на тэрыторыі ад р. Днестр да р. Волга, пазней — зрубная, што дасягнула Урала. Для культу стрэпавай зоны таксама характэрна насыпанне курганоў. Аднак пахаванні над курганамі рабілі па іншаму абраду, адрозніваўся і пахавальны інвентар.

## Літаратура 
* *Ісаенка, У. Ф.* Курганная культура / У. Ф. Ісаенка // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 358. — ISBN 5-85700-077-7.
* История Европы с древнейших времен до наших дней: В 8 т. / Гл. редкол.: З. В. Удальцова (пред.) и др.; [АН СССР, Ин-т всеобщей истории и др.]. Т. 1: Древняя Европа / [Е. С. Голубцова, Г. С. Кошеленко, В. С. Титов и др.]; Редкол.: Е. С. Голубцова (гл. ред.) и др. — М.: Наука, 1988. — 703 с., [16] л. ил. — ISBN 5-02-008937-0.
* *Монгайт, А. Л.* Археология Западной Европы: Бронзовый и железный века / [АН СССР. Ин-т археологии]. — М.: Наука, 1974. — 408 с. с ил. и карт.; 9 л. ил.

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Германіі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Еўропа бронзавага веку
Праспект Уладзіміра Івасюка (Кіеў)

**Праспект Уладзіміра Івасюка** () — праспект у жылым масіве Абалонь у Абалонскі раёне горада Кіева. Пралягае ад шляхаправода на праспекце Сцяпана Бандэры (як працяг Набярэжнай-Рыбальскай вуліцы) да Паўночнай вуліцы.

## Гісторыя 
Праспект запраектаваны ў канцы 1960-х гадоў пад назвай *Набярэжная (№ 2)*, з 1970 года — **Набярэжная Славуціча**, бо пачатак трасы вуліцы праходзіць берагам Дняпра. З 1982 года называўся **праспектам Герояў Сталінграда** — у памяць Сталінградскай бітвы 1942—1943 гадоў. У лютым-красавіку 2016 года Кіеўская гарадская дзяржаўная адміністрацыя правяла грамадскае абмеркаванне перайменавання праспекта Герояў Сталінграда на Славутыцкі праспект. У 2022 годзе перайменавана на **праспект Уладзіміра Івасюка**.

Катэгорыя:Вуліцы Кіева
Васіль Сцяпанавіч Барташэвіч

**Васіль Сцяпанавіч Барташэвіч** (, в. , Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — ) — жывапісец. Чалец Саюза мастакоў СССР.

## Біяграфія 
3 дзяцінства любіў маляваць. Перад вайной скончыў мастацкі тэхнікум у горадзе Растоў-на-Доне (Расія). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Быў камандзірам 32-га гвардзейскага стралковага батальёна ў складзе 3-га Беларускага фронту. Гвардыі капітан. Узнагароджаны двума ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі «За абарону Каўказа», «За ўзяцце Кёнігсберга», «За Перамогу над Германіяй». Пасля вайны кіраваў мастацкім фондам Саюза мастакоў БССР. У 1946 годзе пакінуў Беларусь, жыў і працаваў у Стаўрапольскім краі на радзіме жонкі. Працаваў у станковым жывапісе. Для яго карцін адметна рэалістычнаіць, умелае адчуванне прыгажосці, якое перадаецца на палатно фарбамі. Многа твораў мастак прысвяціў падзеям Вялікай Айчыннай вайны.

У 8о-я гады мінулага стагоддзя, мастак прыязджае ў родныя Узляны. Там ён напісаў вялікую па памерах карціну «Вузлянскі бой». Спрабуе стварыць мастацкую галерэю сваіх твораў на радзіме. Перадаў для гэтага звыш 30 твораў. Зараз гэтыя работы знаходзяцца ў Пухавіцкім раённым краязнаўчым музеі і радуюць сваёй прыгажосцю наведвальнікаў.

## Спасылкі 
* Барташевич В. С. http://www.virtualrm.spb.ru/
* РЕЕСТР ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ ХУДОЖНИКОВ http://painters.artunion.ru/

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Чэмпіянат Беларусі па скачках у ваду 2016

**Адкрыты Чэмпіянат Беларусі па скачках у ваду 2016 года** праходзіў 11-16 студзеня ў плавальным комплексе БДУФК у Мінску.

## Медалісты 
### Мужчыны 
### Жанчыны 
## Спасылкі 
* Вынікі Чэмпіяната 

Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2016 годзе
Катэгорыя:Студзень 2016 года
Катэгорыя:Чэмпіянаты Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Спартыўныя спаборніцтвы ў Мінску
Дыстыляваная вада

]]
**Дыстыляваная вада** — вада, ачышчаная ад раствораных у ёй мінеральных солей, арганічных рэчываў і іншых прымесей шляхам дыстыляцыі. Мае рН 5,4-6,6, удзельнае электрычнае супраціўленне 2*105 Ом*м (не менш) пры тэмпературы 20 °C, сухі астатак пасля выпарэння 1 літра дыстыляванай вады 5±0,0002 мг (не больш). Іонаабменным метадам атрымліваюць дэмінералізаваную ваду, якая адпавядае патрабаванням да дыстыляванай вады, але мае больш арганічных рэчываў, што акісляюцца пермантанатам калію. Выкарыстоўваюць у вытворчасці лекавых сродкаў, прадуктаў харчавання, у прамысловасці для атрымання чыстых рэчываў, электралітаў, у хімічных лабараторыях.

## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Вада
Дыятэз гемарагічны

**Дыятэз гемарагічны** — прыроджаныя або набытыя хваробы крыві, асноўная прыкмета якіх павышаныя крывацёк і кровазліццё. Развіццё дытэзу гемарагічнага звязваюць з паталогіяй кампанентаў згусання крыві (плазмавых і тромбацытарных) узмацненнем фібрынолізу, наяўнасцю антыкаагулянтаў ў крыві, павышэннем пранікальнасці сасудаў ці анамаліяй іх сценак. Прыкметы: кровазліццё пад скуру, у суставы, мышачныя гематомы, крывацёкі (страўнікава-кішачныя, нырачныя, са слізістых абалонак і інш.), крывацёк з пупочнай ранкі пры нараджэнні дзіцяці, калі прарэзваюцца ці мяняюцца зубы, схільнасць да інфекцыйных хвароб.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гематалогія
Мікіта Уладзіміравіч Ткачоў

{{Спартсмен
 |імя                  = 22px Мікіта Ткачоў
 |выява                = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы       = 
 |пол                  = мужчынскі
 |поўнае імя           = Мікіта Ткачоў
 |арыгінал імя         = 
 |мянушкі              = 
 |грамадзянства        = 
 |спецыялізацыя        = 
 |клуб                 = МСіТ
 |спартыўная ўстанова  = 
 |дата нараджэння      = 10.10.1994
 |месца нараджэння     = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |года кар'еры         = 
 |рабочы бок           = 
 |трэнеры              = 
 |рост                 = 
 |вага                 = 
 |медалі               = 

 
{ style="background: transparent"

}
 |вікісховішча         = 
}}

**Мікіта Уладзіміравіч Ткачоў** (нар. ) — беларускі скакун у ваду. Майстар спорту Беларусі.

## Дасягненні 
Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі 2015 года ў скачках з 1-метровага трампліна, бронзавы прызёр у скачках з 3-метровага трампліна.

Чэмпіён Беларусі 2016 года ў скачках з 1-метровага трампліна, бронзавы прызёр у скачках з 3-метровага трампліна.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Скакуны ў ваду Беларусі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры чэмпіянату Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры чэмпіянату Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Чэмпіёны Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Дыяліз

**Дыяліз** — метад раздзялення раствораных рэчываў, малекулярныя масы якіх значна розняцца. Заснаваны на рознасці скарасцей дыфузіі такіх рэчываў праз мембрану, якая аддзяляе канцэнтраваны і разбаўлены растворы: раствораныя рэчывы з рознай скорасцю дыфудзіруюць у бок разбаўленага раствору. Раздзяленне на кампаненты з дапамогай дыялізу ўпершыню правёў шатландскі хімік Томас Грэм у 1854 годзе. Для дыялізу звычайна выкарыстоўваюць плоскія мембраны на аснове цэлюлозы (цэлафан, купрафан) ці полыя валокны з полісульфону. Выкарыстоўваюць у вытворчасці штучных валокнаў (аддзяленне шчолачы ад геміцэлюлозы) і шэрагу біяхімічных прэпаратаў. у медыцыне для лячэння атручэння, нырачнай недастатковасці (гемадыяліз) і іншых хвароб.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Калоідная хімія
Грэм

**Грэм** (, іншая транкрыпцыя *Грэхем, Грэхэм, Грэхам, Грэгем, Грэям*) — мужчынскае імя, прозвішча, тапонім шатландскага паходжання.

## Імя 
* Грэм Грын — англійскі пісьменнік, драматург
* Грэм Дот — шатландскі снукерыст

## Прозвішча 
* Білі Грэм (1918—2018) — амерыканскі рэлігійны дзеяч
* Брус Грэм (1925—2010) — калумбійска-амерыканскі архітэктар
* Ліндсі Грэм — амерыканскі палітык
* Марта Грэм — амерыканская танцоўшчыца
* Томас Грэм — шатландскі хімік
* Хэдэр Грэм — амерыканская актрыса
Томас Грэм

**Томас Грэм** (, , Глазга — , ) — шатландскі хімік, які вядомы як адзін з заснавальнікаў калоіднай хіміі, а таксама сваімі піянерскімі працамі ў галіне дыялізу і дыфузіі газаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Глазга, Шатландыя. Бацька Грэма быў паспяховым тэкстыльным прамыслоўцам і хацеў, каб яго сын стаў святаром у Царкве Шатландыі. Томас Грэм стаў ў 1819 годзе студэнтам універсітэта Глазга, праявіў цікавасць да хіміі.
Помнік Грэму ў Глазга

У 1826 годзе, пасля атрымання ступені магістра мастацтваў, ён пакінуў універсітэт. Пасля працаваў у розных каледжах і ўніверсітэтах: у 1827—1828 гадах у Эдынбургскім універсітэце, з 1829 года — у універсітэце Глазга (з 1830 — прафесар). У 1829 годзе адкрыў закон аб адноснай хуткасці вытоку розных газаў праз порыстую паверхню або штучную мембрану пры аднолькавых умовах. У 1837—1855 гадах — прафесар Лонданскага ўніверсітэцкага каледжа. Апошнія 15 гадоў жыцця (1854—1869) Грэм займаў пасаду дырэктара Манетнага двара.

Член Лонданскага каралеўскага таварыства. У 1836 годзе Лонданскае каралеўскае таварыства ўзнагародзіла навукоўца адной са сваіх вышэйшых узнагарод — Каралеўскім медалём; у 1850 годзе Грэм быў ўдастоены гэтай узнагароды ў другі раз.

У 1841 годзе Грэм стаў адным з заснавальнікаў Лонданскага хімічнага таварыства і яго першым прэзідэнтам (1841—1843, 1845—1847). З 1866 года замежны член-карэспандэнт Пецярбургскай акадэміі навук і Шведскай каралеўскай акадэміі навук.

Катэгорыя:Хімікі Вялікабрытаніі
Дыятэрмія

**Дыятэрмія**, *эндатэрмія*, *тэрмапенетрацыя* — адзін з метадаў электралячэння, які прадугледжвае награванне органаў і тканак арганізму токам высокай частаты (1,65 МГц) і вялікай сілы (да 3А). Выкарыстоўваюць пры лячэнні хвароб, у аснове якіх спазмы крывяносных сасудаў, мачаточніка, жоўцевых праток, жоўцевага пузыра і іншых полых органаў, пры хранічных нягнойных запаленчых хваробах, запаленнях нерваў і іх карэньчыкаў, неўралгіях, сустаўных, мышачных і іншых болях.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізіятэрапія
Іван Андрэевіч Семянюк

**Іван Андрэевіч Семянюк** (нар. ) — беларускі скакун у ваду. Кандыдат у майстры спорту Беларусі.

## Дасягненні 
Пераможца Першынства Беларусі 2014 года ў скачках з 1-метровага трампліна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скакуны ў ваду Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты ў майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Пераможцы Першынства Беларусі па скачках у ваду
Арцём Сяргеевіч Бароўскі

**Арцём Сяргеевіч Бароўскі** (нар. ) — беларускі скакун у ваду. Кандыдат у майстры спорту Беларусі.

## Дасягненні 
На Чэмпіянаце Еўропы сярод юніёраў 2014 года заняў 7 месца ў скачках з вышкі.

Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі 2016 года ў скачках з вышкі.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Скакуны ў ваду Беларусі
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры чэмпіянату Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Кандыдаты ў майстры спорту Беларусі
Павел Зінькевіч

{{Спартсмен
 |імя                  = 22px Павел Зінькевіч
 |выява                = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы       = 
 |пол                  = мужчынскі
 |поўнае імя           = Павел Зінькевіч
 |арыгінал імя         = 
 |мянушкі              = 
 |грамадзянства        = 
 |спецыялізацыя        = 
 |клуб                 = 
 |дата нараджэння      = 1988
 |месца нараджэння     = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |года кар'еры         = 
 |рабочы бок           = 
 |трэнеры              = 
 |рост                 = 
 |вага                 = 
 |медалі               = 

 
{ style="background: transparent"

}
 |вікісховішча         = 
}}

**Павел Зінькевіч** (нар. ) — беларускі плывец. Майстар спорту Беларусі.

## Дасягненні 
Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2011 года на дыстанцыі 50 м вольным стылем.

Чэмпіён Беларусі на кароткай вадзе 2013 года ў эстафеце 4 × 50 м вольным стылем. Бронзавы прызёр на дыстанцыі 50 м вольным стылем.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плыўцы Беларусі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры чэмпіянату Беларусі па плаванні на кароткай вадзе
Катэгорыя:Чэмпіёны Беларусі па плаванні на кароткай вадзе
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры чэмпіянату Беларусі па плаванні на кароткай вадзе
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Алена Квашэнка

**Алена Квашэнка** (нар. ) — беларуская плыўчыха. Кандыдат у майстры спорту Беларусі.

## Дасягненні 
Бронзавая прызёрка чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2011 года на дыстанцыі 100 м брасам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плыўцы Беларусі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры чэмпіянату Беларусі па плаванні на кароткай вадзе
Катэгорыя:Кандыдаты ў майстры спорту Беларусі
Каранёвыя атожылкі

**Каранёвыя атожылкі** — даданыя пупышкі, якія ўтвараюцца ў перыцыкле кораня, якія развіваюцца ў даданыя парасткі. Ля асновы даданых парасткаў фармуюцца ўласныя карані. Каранёвыя атожылкі шырока выкарыстоўваюцца ў садаводстве і характэрныя для такіх раслін, як асіна, таполя, бэз, барбарыс, вішня, сліва.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Корань
Кумган

**Кумган** — пасудзіна ў форме жбана з вузкім горлам і доўгім носікам, які меў накрыўку і ручку. Выкарыстоўваўся для захоўвання віна, воцату і інш. вадкасцяў. Найбольш пашыраны на ўсходніх землях. Упамінаецца ў рускіх пісьмовых крыніцах XVI — XVII стст. У вялікай колькасці знойдзены ў пластах
XV — XVI стст. пры раскопках Масквы, XVI — XVII стст. пры раскопках Смаленска. На тэрыторыі Беларусі ў час раскопак Мінскага старажытнага пасада знойдзены зялёнапаліваны носік кумгана, у Віцебску — носік чорнаглянцаванага кумгана. Для Беларусі кумган з’яўляецца запазычаным посудам або завезеным у выніку гандлёвых зносін.

## Літаратура 
* Кумган // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 485. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Кумган // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 356. — ISBN 5-85700-077-7.
* Розенфельдт, Р. Л. Московское керамическое производство XII — XVIII вв. / Р. Л. Розенфельдт; АН СССР, Ин-т археологии. — М.: Наука, 1968. — 124 с. с илл.; 1 л. илл. — (Археология СССР. Свод археологических источников; Е1—39).
* Серегина, Т. В. Поливная посуда из Смоленска // Советская археология. — 1981. — № 2. — С.

Катэгорыя:Посуд
Ігар Якаўлевіч Фраянаў

**І́гар Я́каўлевіч Фрая́наў** (; , г. Армавір, Азова-Чарнаморскі край, РСФСР, СССР, цяпер Краснадарскі край, Расія) — расійскі гісторык. Доктар гістарычных навук (1976), прафесар (1979).

## Біяграфія 
У 1963 скончыў Стаўрапольскі педінстытут. 3 1966 лёс І. Фраянава непарыўна звязаны з Пецярбургскім універсітэтам.

## Навуковая дзейнасць 
Стварыў школу гісторыі Кіеўскай Русі, канцэпцыя якой вызначаецца шматгранным падыходам да асвятлення падзей. Паводле яе ў Кіеўскай Русі працэс класаўтварэння быў відавочным, але класавае грамадства ў 10—12 стст. тут яшчэ не склалася. Русь была краінай гарадоў-зямель, вечавога народаўладдзя, грамадовай самадзейнасці. У даследаваннях надаецца ўвага гісторыі гарадскіх грамадаў, набыццю імі дзяржаўнага характару, утварэнню гарадоў-дзяржаў ва ўсходніх славян у 11 — пачатку 13 стст. У іх дэталёва прааналізавана развіццё горада-дзяржавы ў Полацкай зямлі, прычым гарадамі-дзяржавамі акрамя Полацка лічацца таксама Менск, Ізяслаўль (Заслаўе), Лагойск, істотнае месца адводзіцца барацьбе Ноўгарада, Полацка і іншых гарадоў за незалежнасць у 11—12 стагоддзях.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Дэканы СПбДУ
Карлас Менем

**Карлас Саўл Менем** (; , правінцыя Ла-Рыёха — ) — аргенцінскі палітык, прэзідэнт Аргенціны ад партыі хустысіялістаў у 1989—1999 гадах.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і імігрантаў з Сірыі. Мусульманін па паходжанні, у юнацкія гады перайшоў у каталіцтва. Скончыў Нацыянальны ўніверсітэт Кордавы ў 1955 годзе па спецыяльнасці «юрыст».

Студэнцкія гады Менема супалі па часе з першым прэзідэнцтва Х. Д. Перона. Ён уступае ў Хустысіялісцкую партыю (ХП) і актыўна ўключаецца ў палітычную барацьбу. Пасля звяржэння Перона ў 1955 г. Менем займаецца прыватнай адвакацкай практыкай і па даручэнні партыі ў перыяд забароны на дзейнасць ХП выступае абаронцам на судовых працэсах прыцягнутых да крымінальнай адказнасці важных пераністаў.

У 1962 г. абіраецца дэпутатам Заканадаўчага сходу правінцыі Ла-Рыёха, затым становіцца на чале правінцыйнай партыйнай арганізацыі пераністаў і адначасова балатуецца на пасаду губернатара. Аднак галасаванне адбылося без удзелу перанісцкага кандыдата, бо выконваючы ўказанне Перона, які знаходзіўся ў эміграцыі, ХП байкатавала выбары, і Менему давялося зняць сваю кандыдатуру.

Тройчы абіраўся губернатарам правінцыі Ла-Рыёха. У першы раз быў абраны ў 1973 годзе. Быў у ліку пасажыраў авіярэйса, якія суправаджалі Перона ў яго вяртанні на радзіму ў 1973 годзе. Знаходзіўся на пасадзе губернатара да 1976 года, калі ў Аргенціне адбыўся ваенны пераварот. У дзень ваеннага перавароту 24 сакавіка 1976 г. трапіў у турму і правёў у ёй 5 гадоў. Другі раз стаў губернатарам у кастрычніку 1983 года, пасля падзення ваеннай хунты. Пераабіраўся на гэты пост у снежні 1987 года і быў губернатарам да ліпеня 1989 года.

14 мая 1989 года перамог на прэзідэнцкіх выбарах, атрымаўшы перамогу над кандыдатам кіруючага Грамадзянскага радыкальнага саюза Эдуарда Ангелас. На пасадзе прэзідэнта праводзіў рынкавыя рэформы: прыватызацыю і фінансавую стабілізацыю, дамогся зніжэння інфляцыі, але вырасла беспрацоўе. Пры Менеме Аргенціна закрыла праект распрацоўкі балістычнай ракеты сярэдняй далёкасці «Кондар-2» ў 1991 годзе. Гэта было звязана як з адсутнасцю сродкаў для далейшай працы над праектам, так і з ціскам ЗША. У маі 1995 года быў пераабраны прэзідэнтам Аргенціны.

На прэзідэнцкіх выбарах 1999 года не вылучаў кандыдатуру ў сувязі з абмежаваннем канстытуцыяй колькасці тэрмінаў запар. На прэзідэнцкіх выбарах 2003 года ў першым туры заняў першае месца, набраўшы 24,5 %, але з-за апытанняў грамадскай думкі, якія прадказвалі яму паразу ў другім туры, зняў сваю кандыдатуру, і прэзідэнтам быў абвешчаны Нестар Кіршнер, які набраў у першым туры 22,2 %. З 2005 года сенатар ад правінцыі Ла-Рыёха.

1 ліпеня 2001 года Карлас Менем быў арыштаваны па абвінавачванні ў кантрабандзе зброі ў Эквадор і Харватыю, але быў апраўданы. Пазней, паўторна абвінавачаны і 13 чэрвеня 2013 быў асуджаны судом да сямі гадоў пазбаўлення волі.

Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Стары Новы год

**Стары Новы год** — Новы год па юліянскім каляндары (па старым стылі). Наступае ў ноч з 13 на 14 студзеня.

Словазлучэнне з'яўляецца аксюмаранам.

Неафіцыйнае свята, традыцыйна адзначаецца ў краінах, цэрквы якіх адзначаюць Каляды па юліянскім календары (7 студзеня). Адпаведна, дата наступлення «старога Новага года» адпавядае Новаму году па юліянскім календары.

Узнікненне свята звязана з тым, што Каляды, па каляндарнай традыцыі, павінны папярэднічаць Новаму году, а таксама з тым, што ў праваслаўнай царквы на грыгарыянскі новы год прыходзіцца Калядны пост, які выключаў пышныя застоллі і забавы.

## Глядзі таксама 
* Шчодры вечар

Катэгорыя:Неафіцыйныя святы
Катэгорыя:Новы год
Катэгорыя:Зімовыя святы
Энергетычная каштоўнасць ежы

**Энергетычная каштоўнасць** — адна з найбольш важных характарыстык прадуктаў харчавання, якая вызначае іх харчовую каштоўнасць. Вызначаецца колькасцю энергіі, якую атрымлівае арганізм ад харчовых кампанентаў, якія ўваходзяць у спажываную ежу, залежыць ад утрымання ў ёй вугляводаў, тлушчаў, бялкоў і арганічных кіслот.

Для прадуктаў харчавання энергетычная каштоўнасць звычайна паказваецца з разліку на 100 грамаў прадукту, альбо на адну порцыю для фасаваных прадуктаў, уключае звесткі пра колькасць трох асноўных кампанентаў (тлушч, бялок, вугляводы) і агульную энергетычную каштоўнасць у кал і кДж. (1 кал = 4,1868 кДж).

## Энергетычная каштоўнасць асноўных кампанентаў прадуктаў харчавання 
У табліцы пазначаны толькі сярэднія значэнні для кожнага класа рэчываў. Дакладныя значэнні могуць злёгку адрознівацца.

## Сутачная норма калорый 
Сутачная норма калорый чалавека залежыць ад узроста, вагі, роста, пола, ладу жыцця, яна вызначаецца энергетычнымі выдаткамі арганізма на розныя віды дзейнасці і асноўным абменам. Прычым асноўны абмен у жанчын некалькі менш, чым у мужчын — прыкладна на 15—20 працэнтаў. Даросламу мужчыну сярэдняга целаскладу неабходна каля 2500 кал. у дзень, у той час як жанчыне неабходна толькі 2000 кал. у дзень. Існуюць калькулятары, якія дазваляюць палічыць дзённую норму калорый у залежнасці ад задачы (пахуданне, набор масы, падтрыманне формы), полу, узросту, росту, вагі і ўзроўню актыўнасці зыходзячы з ладу жыцця.

## Літаратура 
* В.П.Шевченко. Клиническая диетология — М.: ГЭОТАР-Медиа, 2009. — 256 ст.

Катэгорыя:Дыеталогія
Махавік зялёны

**Махаві́к зялёны, казляк, заячы баравік** (*Xerocomus subtomentosus*) — шапкавы базідыяльны грыб роду  сямейства .

## Біялагічнае апісанне 
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Дыяметр шапкі 4—10 см. Шапка пукатая, падушкападобная, аксамітавая, часам у трэшчынах. Колер аліўкава-буры, аліўкава-карычневы. Мякаць шчыльная, з прыемным пахам і смакам, крыху жаўтаватага колеру. Трубачкі прырослыя, жоўта-зялёнага колеру. Ножка дыяметрам 1—2 см і даўжынёй да 12 см, суцэльная. Споры верацёнападобныя, выцягнутыя, гладкія.

Растуць у розных лясах. Пладовыя целы з'яўляюцца ў чэрвені—верасні. Грыб ядомы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Моховик зелёный, или моховик красный — Xerocomus subtomentosus (Fr.) Quel // Экологический центр «Экосистема»
* Xerocomus subtomentosus // MycoBank
* 

Катэгорыя:Балетавыя (сямейства)
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Алёна Александровіч

{{Спартсмен
 |імя                  = 22px Алёна Александровіч
 |выява                = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы       = 
 |пол                  = жаночы
 |поўнае імя           = Алёна Александровіч
 |арыгінал імя         = 
 |мянушкі              = 
 |грамадзянства        = 
 |спецыялізацыя        = 
 |клуб                 = 
 |дата нараджэння      = 1996
 |месца нараджэння     = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |года кар'еры         = 
 |рабочы бок           = 
 |трэнеры              = 
 |рост                 = 
 |вага                 = 
 |медалі               = 

 
{ style="background: transparent"

}
 |вікісховішча         = 
}}

**Алёна Александровіч** (нар. ) — беларуская плыўчыха. Майстар спорту Беларусі.

## Дасягненні 
Срэбраная прызёрка чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2013 года на дыстанцыі 200 м брасам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плыўцы Беларусі
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры чэмпіянату Беларусі па плаванні на кароткай вадзе
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Любоў Гарцман

**Любоў Гарцман** (нар. ) — беларуская плыўчыха. Кандыдат у майстры спорту Беларусі.

## Дасягненні 
Срэбраная прызёрка чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2013 года на дыстанцыі 200 м батэрфляем і ў эстафеце 4 × 50 м вольным стылем.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плыўцы Беларусі
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры чэмпіянату Беларусі па плаванні на кароткай вадзе
Катэгорыя:Кандыдаты ў майстры спорту Беларусі
Тарноўскі

**Тарноўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Уладзімір Мікалаевіч Тарноўскі — беларускі архітэктар
* Ян Амор Тарноўскі — беларускі шляхціц
МАЗ-СПОРТаўта

**МАЗ-СПОРТаўта (СК "МАЗ-СПОРТаўта", MAZ-SPORTauto)** — беларуская спартыўная каманда па ралі-рэйдах Мінскага аўтамабільнага завода (Мінск, Рэспубліка Беларусь). Каманда выступае на гоначных аўтамабілях маркі МАЗ.

## Гісторыя СК "МАЗ-СПОРТаўта" 
Каманда была створана ў 2010 годзе. Для спартыўнага аўтамабіля за аснову быў узяты серыйны паўнапрывадны грузавік МАЗ-5309. Першая спартыўная машына была сабрана ў сціснутыя тэрміны на магутнасцях эксперыментальнага цэха заводу. У машыне была ўсталявана 16-ступеністая каробка перадач ZF, шыны Continental, рухавік Д280.5-14 (800 к.с., 8 цыліндраў, аб'ём 17,2 літраў, падрыхтаваны Мінскім маторным заводам).

У першай жа гонцы «Шаўковы шлях—2010» каманда фінішавала на 12 месцы Макет першага спартыўнага грузавіка МАЗ-5309RR зараз усталяваны ў ведамасным дзіцячым летнім лагеры «Зубраня».

На другім для каманды «Шаўковым шляху—2011» грузавікі СК "МАЗ-СПОРТаўта" занялі 18-е і 23-е месцы. На гэтай гонцы быў прадстаўлены другі гоначны балід каманды (новая версія спартыўнага грузавіка была істотна палегчана, былі ўзмоцнены рысоры) і мадэрнізавана машына тэхнічнага суправаджэння.

Першым начальнікам каманды быў Рыгор Пацкевіч. У 2011 годзе начальнікам каманды быў прызначаны Валерый Казлоўскі, які таксама выступаў у якасці штурмана. Але пасля няўдалага выступу на Дакары-2016 кіраўніцтва заводу прыняло рашэнне пра змену кіраўніцтва каманды. З 2016 году камандай кіруе Сяргей Вязовіч, паралельна з'яўляючыся пілотам асноўнага экіпажа.

## Гоначныя аўтамабілі 
[thumb|[МАЗ-6440RR]]
За 5 гадоў каманда змагла пабудаваць 5 спартыўных грузавікоў трох пакаленняў. Увесь час вядзецца праца над удасканаленнем канструкцыі, зніжэннем вагі, паляпшэннем умоў працы экіпажа. У першых двух пакаленнях гоначных машын былі ўсталяваны рухавікі Яраслаўскага і Тутаеўскага маторных заводаў. З 2015 года ў трэцім пакаленні балідаў выкарыстоўваюцца рухавікі Gyrtech чэшскай кампаніі Buggyra.

У снежні 2018 года была прэзентавана капотная машына новага пакалення — МАЗ-6440RR.

## Вынікі 
### Ралі «Дакар» 
## Спасылкі 
* http://maz.by/ 
* http://maz.by/ru/about/sport/ 
* http://adt.by/sportivnyj-maz-dlya-detskogo-lagerya-zubrenok/ 

;Відэа
* 

СПОРТаўта
Катэгорыя:Аўтагоначныя каманды
Катэгорыя:Ралі-рэйды
Катэгорыя:Ралі Дакар
Катэгорыя:Шаўковы шлях, ралі
Катэгорыя:Чэмпіянаты Расіі па ралі
Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па ралі
Споры (значэнні)

thumb|Споры раслін
**Споры** ( — сяўба, пасеў, семя) у біялогіі паняцце можа адносіцца да некалькіх катэгорыяў арганізмаў:
* **споры бактэрый**, служаць для трывання неспрыяльных умоў;
* **споры  раслін, спаравікоў і грыбоў**, служаць для размнажэння.

**Возера Споры** знаходзіцца ў Пастаўскім раёне.
Бактэрыяльныя споры

**Споры** ( — сяўба, пасеў, семя) бактэрый — рэпрадуктыўныя клеткі, што знаходзяцца ў спакоі.

Калі ўмовы для жыцця бактэрый у месцах іх рассялення па тых або іншых прычынах пагаршаюцца (становіцца занадта холадна або суха ці расходуюцца ўсе пажыўныя рэчывы), некаторыя бактэрыі пераходзяць у  своеасаблівую форму існавання. Для гэтага ўнутры іх клетак вакол храмасомы і невялікай колькасці  цытаплазмы, якая да яе прылягае, утвараецца вельмі тоўстая абалонка. Пасля гэтага клетка разбураецца, а пакрытая абалонкай храмасома застаецца. Гэты стан бактэрый называецца бактэрыяльнай спорай. У стане споры бактэрыі не дыхаюць і не жывяцца, але пры гэтым застаюцца жыццяздольнымі сотні гадоў. Трапіўшы ва ўмовы, спрыяльныя для жыцця бактэрый, такія споры зноў становяцца звычайнымі клеткамі.

Бактэрыяльныя споры характарызуюцца паніжаным узроўнем метабалізму і асобнай ультраструктурнай арганізацыяй. Утвараюцца ў канцы жыццёвага цыкла. Асноўныя функцыі — рэпрадукцыя і (або) захаванне бактэрый у неспрыяльных умовах навакольнага асяроддзя. Устойлівыя да высокіх тэмператур, радыяцыі, высушвання, уздзеяння растваральнікаў і іншых неспрыяльных фактараў, што выклікаюць гібель вегетатыўных клетак. У пажыўным асяроддзі споры прарастаюць і даюць пачатак новым вегетатыўным бактэрыяльным клеткам.

## Літаратура 
* *Бельская С.* Споры // 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў [і інш.]; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с. : іл. ISBN 978-985-03-1340-9

Катэгорыя:Бактэрыі
Сыроватка

**Сыроватка** — вадкасць, якая застаецца пасля згортвання і адцэджвання малака.

## Атрыманне 
Сыроватка з'яўляецца пабочным прадуктам пры вырабе сыру, тварагу, харчовага і тэхнічнага казеіну. Яна аддзяляецца пасля згортвання малака (ці дакладней, малочнага бялку — казеіну). Пры гэтым да 85% ад масы зыходнай сыравіны застаецца ў выглядзе сыроваткі. 

## Склад 
Прынята лічыць, што ў сыроватку з малака пераходзіць палова сухога рэчыва. Па асобных кампанентах гэта: тлушч — 10—22%, бялок — 20—25, цукар — 85—95, мінеральныя рэчывы — 55—65%. У некаторых выпадках практычна ўся лактоза застаецца ў сыроватцы, таму з яе атрымліваюць у прамысловых умовах малочны цукар. У сыроватцы застаюцца ўсе водарастваральныя вітаміны. Каларыйнасць 1 кг сыроваткі 200—290 ккал. Бялку ў сыроватцы змяшчаецца ад 0,7 да 1,4%, ён прадстаўлены альбумінам і глабулінам.

У сыроватцы ёсць фосфаліпіды, якія з'яўляюцца перадатчыкамі кіслароду і спрыяльна ўплываюць на згусанне крыві, акісленне тлушчавых кіслотаў, дзейнасць ферментаў.

## Выкарыстанне 
У ежу ўжываюць свежую сыроватку, яна садзейнічае падтрыманню жыццядзейнасці малочнакіслых бактэрый у кішэчніку і стварэнню кіслай рэакцыі асяроддзя, прыгнятае гніласныя працэсы і ўтварэнне таксічных рэчываў.

На аснове малочнай сыроваткі гатуюць напіткі. Іх вырабляюць са свежай сыроваткі з захаваннем усіх яе кампанентаў і дабаўленнем смакавых і духмяных рэчываў. Пасля аддзялення сыроватачных бялкоў цеплавой каагуляцыяй аба мембраннымі метадамі сыроватку фільтруюць або сепарыруюць для ачышчэння ад камякоў бялку, пастэрызуюць пры 74—76°С з вытрымкай 15—20 с і ахалоджваюць да 4—10°С.

На аснове гэтай сыравіны вырабляюць смачныя і лекавыя напіткі з ягаднымі, фруктовымі і пладовымі сокамі, кумыс, квасы і інш. Здаўна выкарыстоўваецца сыроватка ў кулінарыі і хлебапячэнні.

Вадкую сыроватку шырока выкарыстоўваюць у кармленні жывёлы. Улічваючы, што гэта прадукт кароткачасовага захоўвання і хутка страчвае свае ўласцівасці (лактоза падвяргаецца ферментатыўнаму гідролізу; адбываецца абнасеньванне пабочнай мікрафлорай), павышаюць якасць сыроваткі дражджаваннем, унясеннем малочнакіслай мікрафлоры і розных канцэнтратаў у згушчаным або сухім выглядзе.

3 малочнай сыроваткі гатуюць спецыяльную бактэрыяльную закваску для сіласавання кармоў з мэтай прыгнятання развіцця ў сіласе маслянакіслых і гніласных бактэрый. Малочная сыроватка ўваходзіць у склад сухіх і вадкіх замяняльнікаў малака.

## Літаратура 
* *Некрашэвіч У. I., Шашкоў М. С., Лазараў Л. П.* Малочная справа: Вучэб. дапам. — Мн.: Ураджай, 1999. — 232 с.: іл. (Вучэбныя дапаможнікі для сельскагаспадарчых вышэйшых навучальных устаноў). ISBN 985-04-0425-6

## Спасылкі 
Катэгорыя:Малочныя прадукты
Аскер Ізмайлаў

**Аскер Джафаравіч Ізмайлаў (Ісмаілаў)** (, , Тыфліс — ) — азербайджанскі савецкі -пастаноўшчык ігравога і дакументальнага кіно, заслужаны дзеяч мастацтваў Азербайджанскай ССР (1964).

## Біяграфія 
У 1928 годзе паступіў у Вышэйшы мастацка-тэхнічны інстытут у Маскве. Праз два гады быў пераведзены і ў 1936 годзе скончыў аператарскі факультэт УДІКа. Вярнуўся ў Баку.

Дэбютаваў у 1936 фільмам «Алмас». Працаваў на Бакінскай кінастудыі.

## Абраная фільмаграфія 
* 1932 — Дырэктыўны бант (сумесна з M. Мустафаевым, Азерфільм)
* 1936 — Алмас (сумесна з І. Фраловым, Азгоскино)
* 1939 — Сяляне (сумесна з Д. Фельдманам, Азерфільм)
* 1941 — Сабухі (сумесна з Д. Фельдманам, Бакінская кінастудыя)
* 1942 — Сувенір (кароткаметражны, Бакінская кінастудыя)
* 1943 — Адна сям’я (сумесна з Алі-Сатарам Атакішыевым і Ц. Лебеавым, Бакінская кінастудыя)
* 1955 — Бахтыяр / Любімая песня Бакінская кінастудыя)
* 1956 — Чорныя скалы (сумесна з Х. Бабаевым, Бакінская кінастудыя)
* 1958 — Цені паўзуць (Азербайджанфільм)
* 1960 — Незаконны заробак (кароткаметражны, Азербайджанфільм)
* 1961 — Дзіўная гісторыя (кароткаметражны, Азербайджанфільм)
* 1970 — Пад пякучым сонцам (Узбекфільм)
* 1971 — Парыў (Узбекфільм)
* 1972 — Насустрач табе (Узбекфільм)

Зняў таксама некалькі хранікальна-дакументальных фільмаў.

## Літаратура 
* Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1987.

Катэгорыя:Кінааператары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кінааператары Азербайджана
Катэгорыя:Кінааператары СССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Азербайджанскай ССР
Канстанцін Кашыц

**Канстанці́н Ян Казімір Яўстах Ка́шыц** (—1881) — пісьменнік, кандыдат дыпламатычных навук, стваральнік рыфмаваных сатыр, якія выдаваў пад псеўданімамі *«Загадка», «Крыжык», «Дагератып», «Пастка»*, удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія 
Сын Юзафа і Соф’і Дунін-Раецкай. Брат Юліюша і Караля. Каталік паводле веравызнання. Прыхільнік «белых». З вясны 1863 г. выконваў абавязкі цывільнага кіраўніка па Навагрудскім павеце, аднак выступаў супраць пашырэння паўстання. Пазней ён сцвярджаў, што пагадзіўся на кіраўніцтва з мэтай нейтралізаваць актыўнасць прыхільнікаў узброенага выступлення.

19 сакавіка 1866 г. ён атрымаў дазвол на трохмесячную паездку ў Мінскую губерню для продажу свайго маёнтку, пасля чаго ў Цывільск болей не вярнуўся. У 1866 г. ён выехаў на чатыры месяцы ў Пецярбург, а 2 студзеня гэтага ж года выехаў у Маскву. У 1867 г. Кашыц атрымаў дазвол на выезд за мяжу, а ў снежні 1868 г. яму было дазволена пражыванне ў Рызе. Некалькі разоў затым Кашыц прыязджаў у свой маёнтак Обрын Навагрудскага павета. У красавіку 1869 г. ён быў вызвалены з-пад паліцэйскага нагляду, а ў 1872 г. атрымаў дазвол на свабодны выбар месца пражывання. З 1876 г. Кашыц жыў у маёнтку Обрын і займаўся гаспадаркай. Маёнтак Обрын з’яўляўся ўласнасцю сям’і Кашыцаў да 1939 г.

## Сям’я 
Жанаты з Юліяй Весялоўскай (Несялоўскай?) (нар. 1830). Меў сыноў Юзафа Калікста (нар. 1855) і Аляксандра Фелікса (нар. 1857), дачку Ванду Людвіку (нар. 1860).

## Успаміны 
Канстанцін Кашыц пакінуў успаміны, прысвечаныя перыяду навучання ў Дэрпцкім універсітэце, якія захоўваюцца ў Аддзеле рукапісаў Нацыянальнай бібліятэкі ў Варшаве (BN, rkps 2981), апрацаваныя праф. Янам Трынкоўскім.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Сасланыя
Канстанцін
Ганна Упалоўнева

{{Спартсмен
 |імя                  = 22px Ганна Упалоўнева
 |выява                = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы       = 
 |пол                  = жаночы
 |поўнае імя           = Ганна Упалоўнева
 |арыгінал імя         = 
 |мянушкі              = 
 |грамадзянства        = 
 |спецыялізацыя        = 
 |клуб                 = 
 |дата нараджэння      = 1995
 |месца нараджэння     = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |года кар'еры         = 
 |рабочы бок           = 
 |трэнеры              = 
 |рост                 = 
 |вага                 = 
 |медалі               = 

 
{ style="background: transparent"

}
 |вікісховішча         = 
}}

**Ганна Упалоўнева** (нар. ) — беларуская плыўчыха. Майстар спорту Беларусі.

## Дасягненні 
Чэмпіёнка Беларусі на кароткай вадзе 2011 года ў камбінаванай эстафеце 4 × 50 м. Срэбраная прызёрка ў эстафеце 4 × 50 м вольным стылем. Бронзавая прызёрка на дыстанцыі 50 м вольным стылем.

Бронзавая прызёрка чэмпіянату Беларусі на кароткай вадзе 2013 года на дыстанцыях 200 м і 400 м комплексным плаваннем.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плыўцы Беларусі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры чэмпіянату Беларусі па плаванні на кароткай вадзе
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры чэмпіянату Беларусі па плаванні на кароткай вадзе
Катэгорыя:Чэмпіёны Беларусі па плаванні на кароткай вадзе
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Культавыя язычніцкія помнікі

**Культавыя язычніцкія помнікі** — месцы і збудаванні, дзе пакланяліся язычніцкім багам, духам і іншым сакральным істотам і стыхіям. Многія рытуальныя дзеянні амаль не патрабавалі рэквізіту і таму не пакінулі археалагічных слядоў. Разнастайныя звароты да сіл прыроды, духаў дабра і зла, заклінанні маглі адбывацца ў жытлах, на плошчах паселішчаў, каля крыніц, на лугах, берагах рэк і азёр, на ўскраіне поля, каля свяшчэнных дрэў. Язычніцкія святы часта адзначаліся на свяшчэнных пагорках.

## Беларусь 
На тэрыторыі Беларусі быў шырока распаўсюджаны культ камянёў, у т.л. камянёў-следавікоў. Пад канец існавання першабытнаабшчыннага ладу ўзніклі капішчы. У канцы I-га тыс. існавалі гарадзішчы-свяцілішчы. Пасля прыняцця хрысціянства значная частка культавых язычніцкіх помнікаў выкарыстоўвалася ў час хрысціянскіх свят і набыла функцыі прошчаў.

## Літаратура 
* Зайкоўскі, Э. М. Культавыя язычніцкія помнікі / Э. М. Зайкоўскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. . — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Зайкоўскі, Э. М. Культавыя язычніцкія помнікі / Э. М. Зайкоўскі // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 355—356. — ISBN 5-85700-077-7.
* Рыбаков, Б. А. Язычество древней Руси / Б. А. Рыбаков; АН СССР, Отд-ние истории, Ин-т археологии. — М.: Наука, 1987. — 782, [1] с., [2] л. ил.
* Рыбаков, Б. А. Язычество древних славян / Б. А. Рыбаков; РАН, Отд-ние истории, Ин-т археологии. — М.: Наука, 1994. — 607 с. — ISBN 5-02-009585-0.

Катэгорыя:Язычніцтва
Катэгорыя:Культавыя аб’екты
Фрыдрых Генрых Якобі

**Фрыдрых Генрых Якобі** (; , г. Дзюсельдорф, Германія — ) — нямецкі пісьменнік і філосаф; прадстаўнік філасофіі пачуцця і веры. Прэзідэнт Баварскай АН (1807—12).

## Літаратурная творчасць 
Аўтар філаслфскіх раманаў «3 пісьмаў Эдуарда Альвіля» (1775—76) і «Вальдэмар» (1779).

## Светапогляд 
У сваёй філасофіі выступаў супраць «разважнага» рацыяналізму Асветніцтва і вучэння І. Канта. На першы план ставіў права пачуцця і ўслед за Д. Юмам лічыў, што рэальнае існаванне прадметаў дадзена чалавечай свядомасці непасрэдна. Гэту непасрэдную верагоднасць Ф.-Г. Якобі называў верай, шчырасцю або пачуццём, а таксама розумам і проціпастаўляў апасродкаваным ведам — разважанню. Паводле Ф.-Г. Якобі, змест веры — рэальнасць як пачуццёвага свету зямных рэчаў, так і абсалютнага і вечнага, у якім чалавек адчувае сябе адначасова і паглынутым абсалютам, і выратаваным праз сваю суб'ектыўнасць. Кантаўскаму катэгарычнаму імператыву Якобі проціпастаўляў асобасную маральную аўтаномію, якая ўзвышаецца над рыгарызмам маральных запаветаў. Ф.-Г. Якобі крытыкаваў вучэнні І. Г. Фіхтэ, Ф. Шэлінга, Г. Гегеля, бачыў ў іх пантэістычныя і «нігілістычныя» тэндэнцыі.

Ірацыяналістычныя імкненні вучэння Ф.-Г. Якобі выступілі прадвеснікам некаторых матываў філасофіі жыцця і экзістэнцыялізму.

## Літаратура 
* *Савеня А.* Якобі // 

Катэгорыя:Філосафы Германіі
Мікалай Іпалітавіч Абрыньба

**Мікалай Іпалітавіч Абры́ньба** (; , г.п. Епіфань, Тульская губерня, Расійская імперыя, цяпер Тульская вобласць, Расія — ) — рускі жывапісец. Заслужаны мастак РСФСР (1969).

У Вялікую Айчынную вайну ўдзельнік партызанскага руху ў Беларусі. З 1942 года ў Чашніцкай партызанскай брыгадзе «Дубава» (Віцебская вобласць), камандаванне якой стварыла яму ўмовы для мастацкай творчасці. У 1943—1944 гадах у распараджэнні Цэнтральнага штаба партызанскага руху, пры якім дзейнічала партызанская карцінная галерэя (раней працавала ў брыгадзе «Дубрава»), якую складалі 8 карцін і малюнкі Абрыньбы і накіды, акварэлі, плакаты беларускага мастака-партызана М. Гуціева.

## Творчасць 
Тэма гераізму беларускіх партызан — галоўная ў творчасці Абрыньбы. Сярод работ: «Выхад брыгады „Дубава“ на аперацыю» (1942), «Памяці маіх сяброў, паўшых у барацьбе з фашызмам, прысвячаю: Нікіфараў Васіль, Маргевіч Вера, Караленка Дзмітрый, Шэнко Свяпан, Чайкін Міхаіл. 1942—1944» (1945—1967), «Прарыў» (1969), «Мост на Заходняй Дзвіне. 1942» (1970), «Франтавыя эцюды» (1976), партрэт П. К. Панамарэнкі (1974) і інш.

Карціны Абрыньбы захоўваюцца ў Львоўскай карціннай галерэі, Беларускім дзяржаўным музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, а таксама ў прыватных калекцыях у Расіі і за мяжой: Італіі, Францыі, Японіі, ЗША.

Аўтар кніг «Лёс апалчэнца» і «Мастак і час».

## Узнагароды 
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» 1-й ступені (1944)
* Ордэн «Знак Пашаны»

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Обриньба Николай Ипполитович  // Праект «Партызаны Беларусі»

Катэгорыя:Мастакі Расіі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага мастацкага тэхнікума
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнай акадэміі выяўленчага мастацтва
Катэгорыя:Выпускнікі МДМІ імя Сурыкава
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў СССР
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту РСФСР
Дзяснянскі раён

**Дзяснянскі раён:**

* Дзяснянскі раён, Кіеў — адміністрацыйны раён Кіева 
* Дзяснянскі раён, Чарнігаў — адміністрацыйны раён Чарнігава 
## Гл. таксама 
* Рака Дзясна
Герб Мар’інай Горкі

**Герб Мар’інай Горкі** — геральдычны знак горада Мар’інай Горкі, Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці Беларусь.

## Апісанне 
Герб Мар’інай Горкі зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 22 ліпеня 2000 г. № 42. Аўтар герба: А. А. Шпунт. Мастак: І. А. Шпунт.

На шчыце ў блакітным полі «іспанскага» шчыта на сярэбраным воблаку ў залатой мандорле Багародзіца ў чырвона-блакітных адзеннях з белым покрывам.

## Гісторыя 
Герб раёна супадае з гербам горада Мар’іна Горка. Паходжанне назвы горада Мар’іна Горка сыходзіць у дахрысціянскія часы. Па легендзе, на ўзвышшы, якое калісьці знаходзілася на месцы сучаснага горада, стаяла паганская бажніца. Тут пакланяліся нарачонай Сонца, багіні-маці, заступніцы дзіцянараджэння Мары. Праз шмат гадоў, у 1874, у Мар’інай Горцы — вёсцы Ігуменскага павета Мінскай губерні — была пабудавана царква Раства Найсвяцейшай Багародзіцы. Храм быў вядомы даўнейшым абразом «Матка Боская», асабліва шанаваным мясцовымі жыхарамі. Свята праваслаўнай царквы Пакроваў Найсвяцейшай Багародзіцы адзначаецца 1 кастрычніка. Яно было ўсталявана ў памяць падзеі, якая адбылася ў Канстанцінопалі ў сярэдзіне X ст. Імперыя вяла ў той час вайну з сарацынамі, і гораду пагражала смяротная небяспека. У азначаны дзень Святы Андрэй Юродзівы і яго вучань Епіфаній, знаходзячыся ва  падчас усяночнага трывання, убачылі на паветры Маці Божую з процьмай святых, якая малілася пра мір і распасцерла сваё покрыва (амафор) над хрысціянамі. Грэкі падбадзёрыліся, і сарацыны былі адбіты. Царкоўнаму набажэнству ў гэты дзень нададзена асаблівая велічнасць. У гонар Пакроваў Божай Маці існуе акафіст.

## Гл. таксама 
* Сцяг Мар’інай Горкі

## Спасылкі 
* Герб города Марьина Горка // «Геральдика Беларуси» 
* Гербы  // puchavickirajon.info

Мар’іна Горка
Катэгорыя:Мар’іна Горка
Катэгорыя:Пухавіцкі раён
Катэгорыя:Гербы раёнаў Беларусі
Славі

**Славі** (саманазва: *Dine’e*, літаральна «людзі») — паўночны атабаскі народ, карэнныя жыхары Канады. Агульная колькасць (1991 г.) — 5120 чал.

Да канца XVIII ст. славі насялялі прыпалярныя лясы Альберты, Брытанскай Калумбіі і часткова Паўночна-Заходніх тэрыторый, дзе займаліся рыбалоўствам, паляваннем і збіральніцтвам. Вылучаліся сваяцкія тэрытарыяльныя групы па 10 — 30 чалавек. Улетку яны маглі аб’ядноўвацца з суседнімі групамі для сумеснай арганізацыі святаў, паляванняў і лову рыбы. Такія часовыя летнія аб’яднанні аказвалі ўзаемадапамогу і карысталіся адзіным найменнем. Лічыцца, што група *нахані* магла быць продкавай у адносінах да наваха.

Назва **славі** была дадзена ім традыцыйнымі ворагамі кры, якія ператваралі іх у нявольнікаў (ад  «раб»). З 1789 г. мелі сталыя кантакты з еўрапейцамі, удзельнічалі ў футравым гандлі.

У 1899 г., 1911 г. і 1921—1922 гг. розныя групы славі заключылі дагаворы з урадам Канады. У нашы дні вылучаюцца 10 самастойных груп, кожная з якіх прызнана першаснай нацыяй, мае правы на зямлю і самакіраванне.

У другой палове XX ст. большасць славі перасяліліся ў гарады, аднак многія працягваюць займацца сезонным паляваннем і рыбалоўствам.

## Спасылкі 
* Slavey Culture and History
* Slavey (Native Americans of the Subarctic) 

Катэгорыя:Атабаскі
Катэгорыя:Народы Канады