open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Спягліца (рака)

**Спя́гліца**, **Спяглянка** — рака ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці і Вілейскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Нарач (басейн Віліі).

## Назва 
Назва Спягла, ад якой цяперашняе «Спягліца», балцкага паходжання. Адпачатная балцкая форма — **Spenglà*.

Рака выцякае з Вішнеўскага возера (ад назвы вёскі Вішнева) і цячэ ў раку Нарач (Нарачанка, Нароча).

Поўны адпаведнік — назва літоўскага возера *Spenglà* на Аўкштойцкім Паазер’і.

Каля возера *Spengla* — азёры *Nar-akys* і *Blendà*. Гэтыя дзве назвы адпавядаюць назвам азёраў Нарач і Бляда (цяпер Белае) недалёка ад Спягліцы. Найімаверней, Вішнеўскае возера, назва якога пазнейшая, раней называлася «Спягла» ( р. Спягліца) таксама сягаюць часоў пасляледавікоўя, адлюстроўваючы працэс утварэння драбнейшых азёраў з буйнейшых пасляледавіковых вадаёмаў.

Назва **Spengla* ўтвораная з дапамогай пашыральніка *-l-*, які таксама ў назвах Іслач (< *Is-l-, ak-*), Несла.

Значэнне назвы *Спягла можна напрамую перадаць як «Сляпое (возера)».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 18 км, з іх 16,5 км на тэрыторыі Смаргонскага раёна. Плошча вадазбору 157 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км. Выток знаходзіцца ў Смаргонскім раёне, за 2 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Свяцілавічы, упадае ў раку Нарач на ўсход ад вёскі Папоўцы Вілейскага раёна. Рэчышча Спягліцы каналізаванае ў верхнім цячэнні. Вадазбор у межах Нарачана-Вілейскай нізіны. Асноўны прыток — рака Зуста (справа).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-54. Выданне 1979 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Вілейскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нарачы
Джон Бордман

**Джон Бордман** (інакш Бордмэн, )) (, Рэдбрыдж) — брытанскі археолаг і мастацтвазнавец.

## Біяграфія 
Адукацыю атрымаў у школе Чыгвеле і каледжы Магдалены Кембрыджскага ўніверсітэта. На працягу трох гадоў займаў пасаду намесніка дырэктара Брытанскай археалагічнай школы ў Афінах. Здзейсніў раскопкі акрамя таго ў Смірне, на астравах Крыт, Хіяс, таксама старажытнай Арсіное (таксама вядомай як Токра) у Лівіі. На працягу чатырох гадоў быў куратарам Музея Эшмала ў Оксфардзе. Член Брытанскай акадэміі навук, ганаровы доктар Мертанскага каледжа ў Оксфардзе. З'яўляўся сурэдактарам шэрагу тамоў другога выдання «Кембрыджскай гісторыі старажытнага свету» (том III, IV, V і VI), а таксама аўтарам глаў па гісторыі мастацтваў і матэрыяльнай культуры Грэцыі ў гэтых тамах.

## Выбраныя публікацыі 
* *Greek Gems and Finger Rings: Early Bronze Age to Late Classical*. Thames & Hudson, London 1970, ISBN 0-500-16015-5
* *The Greeks Overseas. The Archaeology of Their Early Colonies and Trade*. Penguin, Harmondsworth 1964. Deutsche размова, мова: *Kolonien Handel und der Griechen: vom späten 9. bis zum 6. Jahrhundert v. Chr*. Beck, München 1981, ISBN 3-406-08039-1
* *Greek Sculpture: The Archaic Period: A Handbook*. 1978. Deutsche размова, мова: *Griechische Plastik, die archaische Zeit: ein Handbuch*. Zabern, Mainz 1981, ISBN 3-8053-0346-7
* *Greek Sculpture: The Classical Period: A Handbook* Thames & Hudson, London 1985. Deutsche размова, мова: *Griechische Plastik, die klassische Zeit: ein Handbuch*. Zabern, Mainz 1987, ISBN 3-8053-0818-3
* *The Diffusion of Classical Art in Antiquity*. Thames & Hudson, London, 1994, ISBN 0-500-23696-8
* *Persia and the West: An Archaeological Investigation of the Genesis of Achaemenid Art*. Thames & Hudson, London 2000. Deutsche размова, мова: *Die Perser und der Westen. Eine archäologische Untersuchung zur Entwicklung der Achämenidischen Kunst*. Zabern, Mainz 2003, ISBN 3-8053-2919-9

## Ацэнка работ 
* Georgios S. Korres: Sir John Boardman. In: Eπίσημoι λόγoι. Eθνικό και Kαπoδιστριακό Πανεπιστημίo Aθηνών 30 (1988-91)[1998] 1059—1063.
* Olga Palagia-Ladopoulou: Sir John Boardman. In: Eπίσημoι λόγoι. Eθνικό και Kαπoδιστριακό Πανεπιστημίo Aθηνών 30 (1988-91)[1998] 1067—1072.
* John Boardman. A bibliography. In: Greek offerings. Essays on Greek art in honour of John Boardman (Oxford 1997) 231—241.
* Publications by John Boardman, 1952—1999. In: Periplous. Papers on classical art and archaeology presented to Sir John Boardman (London 2000) 403—410.
* Donna C. Kurtz: John Boardman's curatorship of the Cast Gallery, Ashmolean Museum, 1978—1994. In: Periplous. Papers on classical art and archaeology presented to Sir John Boardman (London 2000) 178—189.

Катэгорыя:Археолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Вялікабрытаніі
Рытон

**Рытон** ( — *рог для піцця*, ад  — *цяку*) — шырокая лейкападобная пасудзіна для пітва ў выглядзе апушчанай уніз галавы жывёлы (сабакі, барана, казла, каня) або чалавека. Посуд часта выкарыстоўваўся ў святых абрадах ахвярапрынашэння або палівання віна ў гонар таго ці іншага бога. Пры гэтым слова «рытон» не сустракаецца ў найстаражытнейшай вядомай мікенскай грэчаскай, запісанай лінейным пісьмом Б.

Рытон часта завяршаўся скульптурай ў ніжняй частцы і упрыгожваўся рэльефамі і гравіроўкай. Рытоны вырабляліся з металу (золата і інш.), гліны, косці, рога. Маюць адтуліну ў ніжнім вузкім канцы.

## Спасылкі 
* Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства

Катэгорыя:Посуд Старажытнай Грэцыі
Ольпа

і танцуючая менада, ольпа, Вазапісец пекла. Брытанскі музей.]]
**Ольпа** (Ολπη)&#x20;— старажытнагрэчаская пасудзіна для захоўвання араматычных алеяў і віна. Ніжняя частка мае выражаны аб'ём, плыўныя лініі формы вядуць да шырокай круглай шыйкі. Ручка прыстаўлена збоку. Па памеры ольпа менш айнахоі і не мае характэрнага для апошняй вянка з трыма носікамі.

Самай вядомай ольпаю з'яўляецца так званая Ваза Кіджы з выявай гаплітаў. Цяпер яна экспануецца ў музеі Віла Джулія ў Рыме.

Катэгорыя:Посуд Старажытнай Грэцыі
Музей гістарычных каштоўнасцей Украіны

**Музей гістарычных каштоўнасцяў Украіны** змяшчае адну з найбагацейшых калекцый залатых вырабаў у краінах СНД. Музей з'яўляецца своеасаблівым каштоўным летапісам Украіны ад эпохі бронзы да сучаснасці. У 2015 годзе Міністэрства Украіны прыняло рашэнне ліквідаваць музей (загадам Міністэрства культуры Украіны № 844 ад 27.10.2015).

## Гісторыя 
]]

## Экспанаты 
Быў адкрыты для наведвальнікаў 4 студзеня 1969 года на тэрыторыі Кіева-Пячэрскай лаўры ў будынку XVIII ст., былой манастырскай пякарні, пабудаванай па праекце украінскага архітэктара Сцяпана Каўніра (па прозвішчы архітэктара будынак называецца Каўніраўскім корпусам).

## Экспанаты 
Асноўны фонд музея налічвае 56 тысяч прадметаў археалогіі і бытавога мастацтва з каштоўных камянёў і металаў, якія паступілі ў музей з фондаў Кіеўскага гістарычнага музея, Мастацкага музея, Усеўкраінскага музея яўрэйскай культуры, Інстытута археалогіі НАН Украіны, а таксама іншых украінскіх музеяў і прыватных калекцый.

Экспанаты, прадстаўленыя ў музеі, уключаюць знакамітыя скарбы магільных курганоў «Гайманава магіла», «Тоўстая магіла», «Агуз» — скіфскіх пахаванняў, стварэнне якіх датуюць IV стагоддзем да нашай эры. Шэдэўр калекцыі — знакамітая скіфская залатая пектараль, знойдзеная ў пахаванні Тоўстая магіла.

## Спасылкі 
* Аб музеі на сайце Кіева-Пячэрскага гісторыка-культурнага запаведніка
* Сайт Музея гістарычных каштоўнасцяў Украіны (укр.)&nbsp;
* Оксана Ганіна. Київський музей історичних коштовностей. Київ, Мистецтво, 1974. 

Катэгорыя:Кіева-Пячэрская лаўра
Катэгорыя:Музеі Кіева
Катэгорыя:Музеі ювелірнага мастацтва
Дагавор аб забароне ядзернай зброі

**Дагавор аб забароне ядзернай зброі** — гэта міжнароднае пагадненне, якое забараняе распрацоўку, выпрабаванне, захоўванне, набыццё, транспартаванне і выкарыстанне ядзернай зброі. Дагавор быў прыняты 7 ліпеня 2017 года ў штаб-кватэры ААН у Нью-Ёрку. Дагавор набудзе законны моц пасля таго, як яго ратыфікуюць 50 дзяржаў.

Генеральны сакратар ААН вітаў прыняцце новага дагавора, адзначыўшы, што гэты дакумент з'яўляецца першым за апошнія 20 гадоў юрыдычна абавязковым інструментам па пытаннях ядзернага раззбраення.

У снежні 2016 года Генеральная Асамблея пастанавіла склікаць Канферэнцыю ААН для ўзгаднення юрыдычна абавязковага дакумента аб забароне ядзернай зброі, які прывёў бы да поўнай ліквідацыі гэтай зброі.

Удзельнікі Канферэнцыі працавалі над тэкстам праекта з 27 па 31 сакавіка і з 15 чэрвеня па 7 ліпеня 2017 года. Усяго было праведзена 20 пленарных пасяджэнняў. На апошнім з іх 7 ліпеня тэкст распрацаванага юрыдычна абавязковага дакумента аб забароне ядзернай зброі быў вынесены на галасаванне. Яго падтрымалі 122 дзяржавы, Нідэрланды прагаласавалі супраць і Сінгапур устрымаўся. Многія дзяржавы не прымалі ніякага ўдзелу ў працы Канферэнцыі (у тым ліку ўсе 9 краін «Ядзернага клуба»: ЗША, Расія, КНР, Вялікабрытанія, Францыя, Індыя, Пакістан, КНДР, Ізраіль).

Генеральны сакратар ААН прызначаны дэпазітарыем новага дагавора.
У заключных палажэннях пагаднення гаворыцца, што ён будзе адкрыты для падпісання 20 верасня 2017 года. Дагавор набудзе моц пасля заканчэння 90 дзён пасля здачы на захоўванне пяцідзесятай ратыфікацыйнай граматы ці дакумента аб прыняцці, зацвярджэнні ці далучэнні.

## Спасылкі 
* Тэкст на сайце ААН
* UN website of the conference
* ICAN website of the campaign for a nuclear ban treaty, with live blog of the conference
* Documents, opinions and daily summaries Women’s International League for Peace and Freedom

Катэгорыя:Падзеі 7 ліпеня
Катэгорыя:Ліпень 2017 года
Катэгорыя:Дагаворы аб абмежаванні ўзбраенняў
Катэгорыя:Дагаворы і канвенцыі ААН
Капліца Марціна Тураўскага

**Капліца Марціна Тураўскага** — капліца ў горадзе Капыль (Мінская вобласць, Беларусь), названая ў гонар прападобнага Марціна Тураўскага.

Размяшчаецца ў гістарычным цэнтры горада з паўднёва-заходняга боку ад падножжа капыльскага замчышча. Непадалёк ад капліцы знаходзіцца крыніца.
У канцы 1990-х гадоў крыніца была ўпрыгожана. У 1999 годзе падчас хроснага ходу, які ўзначаліў мітрапаліт Філарэт, былі асвечаны капліца і крыніца каля яе.

Да капліцы можна трапіць пешшу ці пад'ехаць на аўтамабілі.

## Спасылкі 
* Крыніца ў Капылі
* Капыль. Капліца Марціна Тураўскага // Соборы.ру

*
Катэгорыя:Славутасці Капыля
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Капыльскага раёна
Катэгорыя:1999 год у Беларусі
Чыжоўка (Мінск)

**Чыжо́ўка** — колішняя вёска на правым беразе ракі Свіслач, з 1967 года ў складзе Мінска.

## Гісторыя 
Заснаваная ў 1920-я гады. З 1934 года ў Навадворскім сельсавеце Менскага раёна. У 1967 годзе ўключаная ў межы горада Мінска, Заводскі раён. Забудова вёскі знесеная, на яе месцы мікрараён Чыжоўка-5.

У гонар вёскі названы мікрараён.

## Літаратура 
*
*
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска
Угры

thumb|Старажытныя венгры
**У́гры** — група народаў, якая размаўляе на ўгорскай галіне фіна-ўгорскай групы моў. 

Да ўграў адносяцца наступныя народы:
* Венгры (Еўропа)
* Мансі (Урал і Заходняя Сібір)
* Ханты (Заходняя Сібір)

Паходжанне уграў звязваюць з саргацкай і, меркавана, кулайскай археалагічнымі культурамі, што ў эпоху ранняга жалеза займалі поўдзень Заходняй Сібіры і Урала. У выніку ўварвання ў стэпы гунаў з усходу продкі сучасных уграў мігрыравалі на захад і поўнач. Угры, што апынуліся на тэрытоорыі Еўропы, склалі аснову венграў. Тыя, хто перасяліўся на Урал — мансі, у таёжную зону Заходняй Сібіры — ханты. У перыяд позняга сярэднявечча мансі былі практычна выціснуты з Урала ў Заходнюю Сібір.

Само паняцце **угры**, відавочна, паходзіць з фіна-ўгорскіх моў і трапіла ў іншыя еўрапейскія мовы праз славянскія. 

## Спасылкі 
* Aado Lintrop, The Mansi - History and Present Day
* THE CONTROVERSY ON THE ORIGINS AND EARLY HISTORY OF THE HUNGARIANS
* Yuri Tambovtsev, HOW SHOULD THE HUNGARIAN LANGUAGE BE CORRECTLY CLASSIFIED WITHIN THE UGRIC LANGUAGE TAXON?
* Владимир Напольских, Йoгра. (Ранние обско-угорско-пермские контакты и этнонимия)
Халтмаагійн Батулга

**Халтмаагійн Батулга** (, нар. 3 сакавіка 1963, Улан-Батар, Манголія) — мангольскі дзяржаўны дзеяч. Абраны 7 ліпеня 2017 года прэзідэнт Манголіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 сакавіка 1963 года ва Улан-Батары.У 1982 годзе скончыў Вучылішча выяўленчых мастацтваў па спецыяльнасці «мастак». Валодае рускай і англійскай мовамі.
* 1982—1986 гады: працаваў мастаком у камітэце выяўленчых мастацтваў.
* 1986—1989 гады: член нацыянальнай зборнай МНР па самба і дзюдо.
* 1992—1997 гады: генеральны дырэктар у кампаніі «Жэнко», з 1992 па 2004 год працаваў у бізнес-структурах у Манголіі.
* з 2004 года дэпутат Вялікага дзяржаўнага хуралу Манголіі.
* 2008—2012 гады — міністр транспарту Манголіі.
* з 2012 года — міністр прамысловасці і сельскай гаспадаркі Манголіі.
У 2017 годзе высунуты на пасаду прэзідэнта Манголіі ад Дэмакратычнай партыі.
7 ліпеня 2017 года атрымаў перамогу на прэзідэнцкіх выбарах.

## Абвінавачванні ў карупцыі 
Батулга абвінавачваўся ў карупцыі, звязанай з будаўніцтвам дарог у Манголіі, незаконным выкарыстанні рабочай сілы і злоўжыванні службовым становішчам. Яго абвінавачваюць у лабіяванні інтарэсаў пэўных кампаній пры будаўніцтве дарог.

## Сям’я 
Жанаты другі раз з рускай Анжалікай Даваін. Першая жонка Ц. Энхтуяа — дырэктар кампаніі «Нүүдэлчин». Пара мае дваіх блізнятаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты
Катэгорыя:Міністры Манголіі
Катэгорыя:Самбісты Манголіі
Катэгорыя:Дзюдаісты Манголіі
Катэгорыя:Мастакі Манголіі
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Манголіі
Катэгорыя:Прэзідэнты Манголіі
Чатырохвугольны шанец

(Аўстрыя)]]
**Чатырохвугольны шанец** () — тып месцаў пакланення на тэрыторыі заходняй і цэнтральнай Еўропы, вядомы з перыяду латэнскай культуры (датуюцца II ст. да н. э. — І ст. н. э.) і прыпісваны кельтам.

Назва паходзіць ад марфалогіі аб'ектаў, якія нагадваюць прастакутны шанец абароны. Яны складаюцца з плоскай або злёгку ўвагнутай вобласці з абрысам чатырохвугольніка, акружанай валам і праходзячым звонку ровам са стромкімі сценкамі і з папярочным перасекам ў форме літары «V». Унутр вяла адкрытая брама ў вале, часам дзве брамы, з розных бакоў, нярэдка з усходу, але ніколі з поўначы. Брама уяўляла сабой прагал у вале, але не ў ірве. Памеры гэтых аб'ектаў вельмі розныя — ад 50 да 200 м, як правіла, ад 70 да 90 м, а іх плошча складае ад 1600 м² да 25000 м².

Унутры некаторых шанцаў знаходзяцца рэшткі падземных і наземных збудаванняў, часам шыбы глыбінёй ад некалькіх да 35 метраў (самая глыбокая ў Вольфратсхаузене каля Мюнхена). У шыбах знаходзяць фігуры, чалавечыя косткі і мноства іншых прадметаў. Большая частка паверхні вала была не забудавана.

Больш за ўсё такіх збудаванняў былі знойдзены на тэрыторыі паўднёвай Германіі і Аўстрыі — каля 250, прыкладна 30 сканцэнтравана у ніжнім цячэнні Сены, каля 10 знаходзіцца на тэрыторыі Багеміі. Адзін, яшчэ не правераны аб'ект, размешчаны ў Маравіі, у вёсцы .

## Бібліяграфія 
* : *Encyklopedie Keltů na Moravě a ve Slezsku*, Praha, 2004, s. 48.
* : *Celtowie*, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź, 1987, ISBN 83-218-0633-3, s.137-141
* : *Encyklopedie Keltů v Čechách*, Praha, 2001, s. 96-98.

## Спасылкі 
* Viereckschanze — Skřipel, Osov 
* Kelten in Bayern: Karte der Keltenschanzen südlich München . webkonzil.de
* Viereckschanzen. Kelten-Info-Bank

Катэгорыя:Археалогія
Катэгорыя:Кельты
Маска (рака)

**Ма́ска** — рака ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Рова (прыток Бярэзіны, басейн Дняпра).

## Назва 
Назва балцкага паходжання, калі толькі гэта назва аўтэнтычная (складальнік спісу рэк дняпроўскага басейна П. Маштакоў у сваім каталогу не згадвае і не пазначае ракі Маскі, не знайшоўшы яе, такім чынам, на даўнейшых картах).

Звязана з літоўскім *maskėti* «спешна кудысьці бегаць», *maskatuoti* «гайдацца падвешаным; гайдаць, зрушваць; спешна ісці; балбатаць; гарэзнічаць», *maskatas* «лахманы» (кавалкі вопраткі, што развяваюцца на ветры).

Корань *Mask-* таксама ў назве ракі Масква (прыток Акі), дзе ён пашыраны пашыральнікам *-(u)v-*, які на Павоччы ён таксама ў рачных назвах Пратва, Смядва, а на захадзе ад іх у назвах дняпроўскіх рэк Цітва, Водва.

Назва канфігурацыйнага значэння, адлюстроўвае выгіны рачнога рэчышча. Напрыклад, рака Масква звілістая і ў верхнім цячэнні каля Мажайска, і ў сярэднім каля Звянігарада, і на тэрыторыі цяперашняй Масквы (11 вялікіх петляў на 20-кіламетровай прасторы па прамой).

Тыпалагічныя аналагі — літоўскія азёрныя назвы тыпу *Tabalys*, балцкія рачныя назвы тыпу Табола паблізу цячэння ракі Масквы (Таболка і Таболаўка — яе правыя прытокі, Табола — на поўдні ад яе вусця). Яны звязаныя з літоўскім *tabaluoti* «кідацца ў бакі; хістацца; гайдацца падвешаным; хвалявацца», *tabalas* «рэч, што гайдаецца».

Значэнне рачной назвы Маска можна перадаць як «Звілістая (рака)».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 89 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км.

На сёння выток ракі знаходзіцца за 2 км у напрамку на паўночны захад ад хутара Рыбачнае.

Выток ракі, што на пазнейшых картах пазначаная як Маска, станам на другую палову XIX стагоддзя карты паказваюць з возера Рыбачнае (побач з паселішчам Рыбачнае). На пазнейшых картах прыток у Маску ўжо паказаны таксама і з суседняга возера Краснае, або Святое Краснае (на захадзе ад Рыбачнага). Таксама на ранейшых картах рака Маска пазначаная як рака Рова, а цяперашняе рэчышча Ровы (да сутокаў з цяперашняй Маскай) пазначанае як рака Лужа (меркавалася левым прытокам Ровы). Складальнік спісу рэк дняпроўскага басейна П. Маштакоў у сваім каталогу не згадвае і не пазначае ракі Маскі, не знайшоўшы яе, такім чынам, на даўнейшых картах.

Упадае ў Рову прыкладна за 2 км у напрамку на ўсход ад вёскі Персцень, на паўночны захад ад вёскі Сяменькавічы.

Рэчышча Маскі каналізаванае. Вадазбор на поўначы Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Прытокі — меліярацыйныя каналы. Каля ракі вёска Забашэўка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-70. Выданне 1980 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Лекіф

і крыцкі бык. Эдынбургскі вазапісец. Каля 500 года да н. э. Нацыянальны археалагічны музей у Афінах, Грэцыя]]
**Лекіф** () — старажытнагрэчаская ваза, прызначаная для захоўвання аліўкЭдынбургскі вазапісецавага алею, якая таксама выкарыстоўвалася як пахавальны дар у V стагоддзі да н. э. Характэрнымі рысамі лекіфа з'яўляюцца вузкае рыльца і невялікая ножка.

Лекіфы часта ўпрыгожваліся роспісамі рознымі фарбамі па белым фоне. Калі лутрафоры у вясельных і пахавальных абрадах сімвалізавалі незамужнюю жанчыну, то лекіф суадносіўся з нежанатым мужчынам. Лекіфы таксама маляваліся рэльефамі або скульптурна ў месцах пахавання ў якасці мастацкіх элементаў надмагілляў, у прыватнасці на могілках Керамік у Старажытных Афінах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Посуд Старажытнай Грэцыі
Паўночны флот

**Паўно́чны флот** 

* Паўночны флот ВМФ СССР
* Паўночны флот ВМФ Расіі
Каменка (прыток Мажы)

**Ка́менка** — рака ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Мажы (басейн Прыпяці). Даўжыня ракі — 3,4 км.

Пачынаецца за 1 км на поўнач ад горада Капыля каля вёскі Аножкі, цячэ ў межах горада (на рацэ ў межах горада створана сажалка) і ўпадае ў межах Капыля ў вадасховішча плошчай 11 га на рацэ Мажа.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Случы (прыток Прыпяці)
Катэгорыя:Рэкі Капыльскага раёна
Кулайская археалагічная культура

**Кула́йская культура** — археалагічная культура Заходняй Сібіры ў эпоху ранняга жалеза (сярэдзіна I тысячагоддзя да н. э. — сярэдзіна I тысячагоддзя н. э.).

У 1927 г. з’явіліся першыя публікацыі аб скарбах з характэрным ажурным бронзавым ліццём, знойдзеных на гары Кулайка на тэрыторыі Томскай вобласці. У 1956 г. на іх аснове была вылучана асобная кулайская археалагічная культура, якая першапачаткова развівалася ў верхняй, а потым у сярэдняй і ніжняй плынях ракі Об. На ўсходзе межы культуры дасягалі стэпавага Алтая. Найбольш раннія паселішчы знойдзены каля ракі Васюган.

Вылучаюць наступныя этапы існавання культуры:
* Васюганскі (VI ст. да н. э. — II ст. да н. э.)
* Сароўскі (I ст. да н. э. — IV ст. н. э.)

Ужо ў канцы васюганскага этапа прадстаўнікі кулайскай культуры мігрыравалі па экалагічных прычынах уздоўж ракі Об, а ў сароўскі насялілі ніжнюю плыню і часткова міжрэчча Обі і Енісея. Раннія гарадзішчы мелі ўмацаванні ў выглядзе роваў і, магчыма, бастыёнаў. Характэрныя для іх жытлы — паўзямлянкі з завалінкамі. Знутры памяшканняў меліся яміны, запоўненыя косткамі жывёл, абломкамі керамікі, разбітымі глінянымі формамі для выплаўлення металаў. Культурны пласт багаты фосфарам, што дае магчымасць меркаваць пра наяўнасць хатняй жывёлы, паколькі фосфар назапашваецца дзякуючы гною. Познія гарадзішчы таксама мелі ўмацаванні, у іх знаходзяць косткі жывёл, у тым ліку свінняў, аднак культурны пласт не насычаны фосфарам.

Пахаванні ў форме курганоў з пакладаннем нябожчыкаў. Звычайна кожны курган утрымоўваў некалькі магільняў, адмежаваных бярвеннямі, таму ў выніку атрымоўваўся доўгім. Вядомы курган 42 м у даўжыню пры шырыні 9 — 12 м, ён утрымліваў 32 магільні. У магільні клалі посуд, бронзавыя і касцяныя навершы стрэл, гарпуны, нажы, касцяныя грабяні, каменныя, бронзавыя і шкляныя каралі і г. д. Познія пахаванні практыкаваліся ў форме спалення і пакладання нябожчыкаў без курганоў. Зброі, акрамя навершаў стрэл, у іх не выяўлена.

Кулайцы карысталіся жалезнымі нажамі, навершамі дзідаў, выдатна апрацоўвалі косць. Асаблівае месца займае бронзавае ліццё з зааморфнымі і антрапаморфнымі выявамі. Відавочна, на самым раннім этапе галоўную ролю ў гаспадарцы адыгрывала рыбалоўства, носьбіты культуры былі знаёмы з гадаваннем коней. Пазней гаспадарка набыла комплексны характар. Значную ролю адыгрывалі земляробства і жывёлагадоўля. Міграцыя на поўнач зноў вярнула значнасць палявання і рыбалоўства.

Большасць даследчыкаў атаясняюць кулайскую культуру з продкамі самадыйцаў, у некаторых выпадках — самадыйцаў і уграў. Заняпад культуры звязваюць з буйным перасяленнем гунаў на захад.

## Спасылкі 
* Южно-таежные культуры Западно-Сибирской равнины в эпоху раннего железного века
* Кулайская культура (эпоха раннего железного века)

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Расіі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Азіі
Катэгорыя:Жалезны век
Майстэрня сацыяльнага кіно

**Майстэрня сацыяльнага кіно**» — 
беларуская некамерцыйная культурна-інфармацыйная ўстанова, заснаваная ў 2013 годзе ў Мінску. Сфера дзейнасці: сацыяльнае кіно і медыя.

## Напрамкі дзейнасці 
Установа працуе па 4 кірунках:
* навучанне і павышэнне кваліфікацыі,
* падтрымка маладых кінематаграфістаў,
* вытворчасць кіно і рэкламы,
* фарміраванне кінакультуры.
Тэмы, закранутыя ў рэалізаваных сацыяльных праектах: інклюзія людзей з інваліднасцю ў грамадстве  , хатні гвалт, культура ,гандаль людзьмі, мясцовае развіццё  .
Праводзяцца бясплатныя курсы, майстар-класы па кінавытворчасці і рэкламе, таксама інтэнсіўныя трэнінгі для школьнікаў і студэнтаў па ўводзінах у відэавытворчасць . У 2015 годзе заснавана праграма падтрымкі маладых кінематаграфістаў KINOSPRINT  ,у рамках якой упершыню быў праведзены пітчынг праектаў . Вынікам праграмы стала фінансаванне трох кароткаметражных фільмаў на экалагічную тэматыку. У 2016 годзе зняты кароткаметражны фільм на тэму хатняга гвалту “Палова мяне”. У 2017 годзе прэзентаваны зборнік дакументальных фільмаў пра былых вязняў канцлагераў (праект "Кіна-дыялог") .
Усе праекты маюць сацыяльную скіраванасць.

## Выкладчыкі 
ЗША: Крысцін Эчам,кінакрытык; Дэвід Маршал, рэжысёр; Ці Сі Джонстаўн, рэжысёр і прадзюсар.

Польшча: Павел Квасьнеўскі,прадзюсар.

Беларусь: Віктар Аслюк, рэжысёр; Юрый Ігруша, прадзюсар; Аляксей Макаранка, рэжысёр; Вольга Дашук, рэжысёр; Андрэй Палупанаў, рэжысёр; Ганна Беларэцкая, гукарэжысёр; Андрэй Курэйчык; Аляксандр Алейнікаў, аператар-пастаноўшчык; Надзея Ількевіч, культурны менеджар, прадзюсар; Максім Жбанкоў, культуролаг; Сяргей Якубоўскі, прадзюсар; Станіслаў Турко, рэжысёр; Ян Карпаў, крэатыўны дырэктар; Сяргей Філазаповіч, крэатыўны дырэктар; Наталля Чыжэўская, эксперт у вобласці Тэорыі рашэння вынаходніцкіх задач, Сяргей Бягун, эксперт у сферы рэкламы.

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Кінематограф Беларусі
Дэмакратычны цэнтралізм

**Дэмакратычны цэнтралізм** - форма дзяржаўнага ладу (разам з федэралізмам, аўтаноміяй і бюракратычным цэнтралізмам), 

заснаваная на абавязковасці рашэнняў вышэйстаячых органаў для ніжэйстаячых пры выбарнасці ўсіх органаў і падсправаздачнасці іх ніжэйстаячым. Пры дэмакратычным цэнтралізме ўсе пастановы парламента абавязковыя для ўсіх мясцовых саветаў, пры гэтым самі мясцовыя саветы абіраюцца насельніцтвам; таксама пастановы кабінета міністраў абавязковыя для мясцовых адміністрацый, пры гэтым мясцовыя адміністрацыі абіраюцца мясцовымі саветамі і падсправаздачны як мясцовым саветам, так і кабінету міністраў ці вышэйстаячай мясцовай адміністрацыі. Прыкладамі дэмакратычнага цэнтралізму з'яўляюцца Італія (з 1947 года), Польшча, Нарвегія, Партугалія, ДВР, а таксама дэкларуецца ў КНДР, КНР, СРВ, ЛНДР, дэклараваўся ў ГДР, Чэхаславакіі, Югаславіі, Балгарыі, СРР, СССР. З'яўляецца антаганістам бюракратычнага цэнтралізму, пры якім мясцовыя адміністрацыі прызначаюцца кіраўніком дзяржавы, а мясцовыя саветы могуць на шэрагу узроўняў альбо адсутнічаць, альбо з'яўляцца кансультатыўным органам. Таксама ў адрозненне ад федэрацыі ў дэмакратычна-цэнтралізацыйнай дзяржаве існуе толькі адна канстытуцыя, адзіныя законы, грамадзянства і судовая сістэма.
Дэмакратычны цэнтралізм таксама тып будовы партый і грамадскіх аб'яднанняў, заснаваных на тых жа прынцыпах. У адрозненне ад федэрацыі ў дэмакратычна-цэнтралізацыйных партыях маецца адзіная праграма і адзіны статут, пастановы з'езда партыі абавязковыя для мясцовых канферэнцый і ўсіх членаў партыі, пры гэтым усе мясцовыя кіруючыя органы партыі з'яўляюцца выбарнымі і падсправаздачнасці як мясцовай канферэнцыі так і цэнтральным кіруючаму органу партыі. У дадзены момант усе партыі маюць прыладу альбо ў выглядзе дэмакратычнага цэнтралізму, альбо федэрацыі. Прынцып дэмакратычнага цэнтралізму фармальна ляжаў у аснове Статутам КПСС і УЛКСМ, ідэя дэмакратычнага цэнтралізму была адной з ідэй у «партыі новага тыпу», нароўні з такой як адмаўленне «вольнага членства», выказаных і рэалізаваных у Расіі толькі бальшавікамі.

## Гл.таксама 
* Федэрацыя
* Канфедэрацыя
* Аўтаномія
Катэгорыя:Дэмакратыя
Катэгорыя:КПСС
Катэгорыя:РСДРП
Ілжэшчытоўкі і падушачніцы

**Ілжэшчытоўкі і падушачніцы** (*Coccidae*) — сямейства паўцвердакрылых насякомых з надсямейства чарвяцоў. Апісана больш за 1100 відаў, з якіх у Еўропе сустракаюцца каля 150 відаў.

## Апісанне 
Задні канец брушка раздвойваецца анальнай шчылінай, анальная адтуліна прыкрыта двума анальными пласцінкамі; калі пласцінкі адсутнічаюць, то цела моцна выпуклае, пупышкападобнае.

Вядомыя наступныя храмасомныя лікі *Coccidae* — ад 2n=10 да 2n=36 (у *Pseudococcidae* — ад 2n=8 да 2n=64; ва ўсіх *Coccoidea* — ад 4 да 192).

## Сістэматыка 
У складзе сямейства:

* 
*  (*Acanthopulvinaria discoidalis*, *Acanthopulvinaria orientalis*)
* 
* 
* 
*  (*Ceroplastes brevicauda*)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (*Mesolecanium baccharidis*)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Клаповыя
Карніенка

**Карніенка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Аляксандравіч Карніенка (нар. 1947) — беларускі фізік-тэарэтык, оптык.
* Леанід Леанідавіч Карніенка (нар. 1987) — беларускі лыжны гоншчык.
* Уладзімір Якаўлевіч Карніенка (1924—1996) — поўны кавалер ордэна Славы.
* Аляксандр Сяргеевіч Карніенка (нар. 1984) — украінскі палітык, кіраўнік партыі «Слуга народа».
Высачаны (Шумілінскі раён)

**Высача́ны** (, ) (да 30 ліпеня 1964 года **Пенцюхі́**) — былая вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіла ў склад Дабейскага сельсавета. Ліквідавана ў 2007 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Маславічы (возера)

**Маславі́чы** — возера ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дняпро, у напрамку на ўсход ад горада Быхаў.

Плошча паверхні возера 0,11 км². Даўжыня 0,82 км, найбольшая шырыня 0,23 км. Даўжыня берагавой лініі 3,82 км. Катлавіна возера старычнага тыпу, лопасцевай формы і знаходзіцца на левабярэжнай пойме Дняпра. Схілы катлавіны невыразныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі забалочаныя.

## Літаратура 
*  — С. 311.
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Магілёўскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Быхаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дняпра
Propliopithecus

**Propliopithecus** — род вымерлых малпаў.

## Апісанне 
Жылі ў ніжнім алігацэне. Знойдзена толькі адна ніжняя сківіца прадстаўніка гэтага роду. Яе выявілі ў ваколіцах горада Эль-Фаюм (Егіпет) ў 1911 годзе разам з ніжняй сківіцай Parapithecus, які лічыцца папярэднікам *Propliopithecus*. Марфалогія зубоў збліжае гэтых малпаў з сучаснымі гібонамі, але яны моцна саступаюць апошнім па памерах цела, у даўжыню каля 40 см. Звычайна прадстаўнікоў роду лічаць продкамі родаў Dryopithecus, Pliopithecus і Hylobates.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Выкапні малпы: ніжэйшыя узконосые

Катэгорыя:Вымерлыя прыматы
Катэгорыя:Сысуны алігацэну
Дом па вуліцы Інтэрнацыянальнай, 7 (Мінск)

**Дом па вуліцы Інтэрнацыянальнай, 7** — будынак у Мінску, размешчаны ў гістарычным цэнтры. Пабудаваны ў XIX ст. з цэглы.

## Архітэктура 
Прымыкае да дома №5. Двухпавярховы, прамавугольны ў плане, накрыты двухсхільным дахам. Галоўны фасад несіметрычнай кампазіцыі, складаецца з двух частак з рознай вышынёй другога паверха. Кожная з частак сіметрычная. Плоскасць сцяны першай, якая прымыкае да дома № 5, члянёна пілястрамі, на другім паверсе з канелюрамі і іанічнымі капітэлямі, вокны першага паверха прамавугольныя ў простых ліштвах, другога — лучковыя, аздоблены ліштвамі, лучковымі сандрыкамі, ляпнінай, падаконнымі плітамі, па цэнтры — балкон з ажурнай агароджай (чыгуннае ліццё). Другая частка дома заніжаная, фасад вырашаны аналагічна першай частцы, але з іншымі формамі дэкаратыўнай апрацоўкі. Пад карнізам праходзіць пояс сухарыкаў. Выкарыстоўваецца як жылы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Інтэрнацыянальная вуліца (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Мінску
Малая Вудажка

**Мала́я Ву́дажка** — рака ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Вудага (прыток Сажа, басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 77 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 2 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Ржавец. Упадае ў Вудагу прыкладна за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Пабеда. Вадазбор у межах Аршанска-Магілёўскай раўніны. Асноўны прыток — Каменка (левы).

Каля ракі вёскі Ржавец, Шароеўка.

## Літаратура 
*  — С. 283.
* 
* Ліст карты N-36-87. Выданне 1982 г.
* Ліст карты N-36-75. Выданне 1982 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Чэрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сажа
Смілавіцкі сельсавет

**Смі́лавіцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — гарадскі пасёлак Смілавічы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Смілавіцкага раёна Менскай акругі БССР. Цэнтр — мястэчка Смілавічы. 24 верасня 1926 года скасаваны ў сувязі з утварэннем Смілавіцкага местачковага Савета.

27 верасня 1938 года ўтвораны зноў у складзе Рудзенскага раёна Мінскай вобласці БССР у сувязі з аднясеннем мястэчка Смілавічы да катэгорыі паселішчаў сельскага тыпу. Цэнтр — вёска Смілавічы. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Карзуноўскага сельсавета. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Чэрвеньскага раёна. 2 лістапада 1963 года вёска Смілавічы атрымала статус гарадскога пасёлка. 4 студзеня 1964 года ў склад Смілавіцкага пассавета перададзена вёска Жураўкавічы. 30 кастрычніка 2009 года ў склад сельсавета з Кліноцкага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (вёскі Лісіцы і Смоленка), наўзамен у склад Кліноцкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (аграгарадок Турэц, вёскі Гарадзішча, Крыніца і Чаславое). 19 жніўня 2014 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Смілавіцкага пассавета (2 населеныя пункты: гарадскі пасёлак Смілавічы і вёска Жураўкавічы). 20 сакавіка 2018 года скасавана вёска Жураўкавічы (увайшла ў склад Смілавічаў).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (19 населеных пунктаў) — 3532 чалавекі, з іх 93,0 % — беларусы, 5,0 % — рускія, 0,9 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (18 населеных пунктаў) — 8777 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смілавіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рудзенскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1938 годзе
Рыгор Прохаравіч Жулега

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Рыгор Прохаравіч Жулега
|дата нараджэння  = 01.01.1921
|месца нараджэння = в. Старая Дуброва, , Гомельская вобласць
|дата смерці      = 22.06.1973
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           = 
|апісанне выявы   = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1940—1946
|званне           = 
|род войскаў      = 
|камандаваў       = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
-
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Рыгор Прохаравіч Жулега** (1 студзеня 1921, Гомельская вобласць — 22 чэрвеня 1973, Калінінградская вобласць) — памочнік камандзіра узвода пешай разведкі 35-га гвардзейскага стралковага палка, гвардыі старшы сяржант. Поўны кавалер ордэна Славы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 студзеня 1921 года ў вёсцы Старая Дуброва Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці. Беларус. Працаваў слесарам на заводзе. У арміі з 1940 года.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны са жніўня 1941 года. Удзельнічаў у абароне Мурманска і . 

Памочнік камандзіра узвода пешай разведкі 35-га гвардзейскага стралковага палка гвардыі старшы сяржант Г. П. Жулега 11 чэрвеня 1944 года ў раёне возера Чапр на чале групы захопу, прайшоўшы складаную сістэму абароны праціўніка, пракраўся ў траншэю, забіў 4 праціўнікаў і аднаго ўзяў у якасці «языка», які даў каштоўныя звесткі. 18 чэрвеня 1944 года загадам № 022 па 10-й гвардзейскай стралковай дывізіі узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

8 кастрычніка 1944 года каля населенага пункта Луостары Р. П. Жулега з байцамі адбіў контратаку варожай групы, якая спрабавала захапіць штаб палка, дзе знаходзіўся Баявы Сцяг часткі, збярог мост ад выбуху. 14 кастрычніка 1944 гады Р. П. Жулега з групай разведчыкаў пракраўся ў тыл праціўніка ў 4 кіламетрах паўднёва-захад ад горада Петсама, падарваў аўтамашыну з гітлераўцамі, траіх паланіў. 24 лістапада 1944 года загадам № 0306 па 14-й арміі узнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

Са студзеня 1945 года ваяваў на 2-м Беларускім фронце. Удзельнічаў ва  і Берлінскай аперацыях. 6 сакавіка 1945 года каля населенага пункта Бесвітц на чале 15 разведчыкаў пранік у размяшчэнне ворага, знішчыў кулямёт і 6 праціўнікаў, захапіў чатырох «языкоў». 7 сакавіка 1945 года з групай з 9 чалавек уварваўся на чыгуначную станцыю Пільн і гранатамі падбіў 2 бронемашыны ворага, а таксама зьнішчыў 22 фашыста і захапіў двух «языкоў».

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 чэрвеня 1945 года старэйшы сяржант Жулега Рыгор Прохаравіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені.

З 1946 года ў запасе. У 1955 годзе скончыў Магілёўскую сярэднюю сельскагаспадарчую школу па падрыхтоўцы старшыняў калгасаў. Быў аграномам, затым загадчыкам жывёлагадоўчай фермы калгаса Праўдзінскга раёна Калінінградскай вобласці. Жыў у пасёлку Крылова Праўдзінская раёна Калінінградскай вобласці. Памёр 22 чэрвеня 1973 года.

## Узнагароды 
* ордэн Чырвонага Сцяга;
* ордэн Чырвонай Зоркі;
* ордэн Славы 1-й, 2-й і 3-й ступені;
* медалі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна Славы
Катэгорыя:Разведчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Капыль)

**Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла** — каталіцкі храм у Капылі. Уваходзіць у Мінска-Магілёўскую архідыяцэзію.

## Гісторыя 
Каталіцкая парафія ў Капылі была адроджана ў 1996 годзе. З 2002 года ў 200 метрах ад месцазнаходжання былога касцёла будуецца новы касцёл (стары будынак касцёла Святых апосталаў Пятра і Паўла быў зруйнаваны савецкімі ўладамі ў 1950-х гадах).

 
Катэгорыя:Касцёлы Капыля
Катэгорыя:З’явіліся ў 2000-я гады
Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Зара (Чачэрскі раён)

**Зара́** (, ) — былы пасёлак у Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Роўкавіцкага сельсавета.

Ліквідаваны ў 2011 годзе.

## Спасылкі
Бяроза (Рэчыцкі раён)

**Бяро́за** (, ) — былы пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Заспенскага сельсавета.

Да 26 верасня 2006 года пасёлак уваходзіў у склад Свірыдавіцкага сельсавета.

Ліквідаваны 12 жніўня 2011 года.

## Спасылкі
Удава (рака)

**Удава́** — рака ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Морач (басейн Прыпяці).

Даўжыня ракі — 10,5 км. Плошча вадазбору — 82 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні — 0,6 м/км.

Пачынаецца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Вусава Капыльскага раёна, цячэ каля вёсак Ванелевічы, Доктаравічы. Вусце каля паўночна-заходняй ускраіны вёскі Новыя Доктаравічы. Прытокі (злева) — рэкі Хмельніца, Вус.

## Літаратура 
*  — С. 153.
*  — С. 472.
* 
* Ліст карты N-35-103. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

Катэгорыя:Рэкі Капыльскага раёна
Катэгорыя:Басейн Случы (прыток Прыпяці)
Чорная (прыток Вузлянкі)

**Чо́рная** — рака ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Вузлянка (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 86 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 2,5 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Малькевічы. Упадае ў Вузлянку за 0,8 км у напрамку на захад ад вёскі Сіўцы. Вадазбор на ўсходняй частцы Нарачана-Вілейскай нізіны. Рэчышча на працягу 2,5 км ад вусця каналізванае.

Каля ракі вёскі Малькевічы, Будкі, Сцеберакі, Талуць, Сіўцы.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-43. Выданне 1981 года.
* Ліст карты N-35-42. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1980 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Вілейскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нарачы
Анатоль Ільіч Зосік

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Анатоль Ільіч Зосік
|дата нараджэння  = 15.11.1924
|месца нараджэння = , Брэсцкая вобласць
|дата смерці      = 14.05.2003
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           = 
|апісанне выявы   = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1944—1945
|род войскаў      = 
|камандаваў       = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
-
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Анатоль Ільіч Зосік** (15 лістапада 1924, Брэсцкая вобласць — 14 мая 2003, Масква) — камандзір стралковага аддзялення 1026-га стралковага палка 260-й стралковай дывізіі 47-й арміі, сяржант. Поўны кавалер ордэна Славы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 лістапада 1924 года ў вёсцы Гурка (цяпер Закозель) Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці. Беларус. Скончыў 8 класаў школы. Працаваў у калгасе. У арміі з сакавіка 1944 года.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з сакавіка 1944 года на пасадзе стралка 1026-га стралковага палка. Удзельнічаў у вызваленні Беларусі і Польшчы, у баях на тэрыторыі Германіі. Вайну закончыў камандзірам узвода.

Стрэлак 1026-га стралковага палка чырвонаармеец А. І. 3осік 2 жніўня 1944 года пры адбіцці контратакі праціўніка ў раёне горада Міньск Мазавецкі у крытычны момант бою, калі канчаліся боепрыпасы, пад агнём даставіў скрыню патронаў, што дапамагло падраздзяленню выканаць баявую задачу. Загадам № 016 ад 21 жніўня 1944 года па 260-й стралковай дывізіі чырвонаармеец Зосік Анатоль Ільіч узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

У сакавіку 1945 года чырвонаармеец А. І. 3осік ў 9-і кіламетрах на поўдзень ад горада Штэцін першым падняў аддзяленне ў атаку, уварваўся ў траншэю, асабіста знішчыў 8 варожых салдат. 13 красавіка 1945 г. узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 31 сакавіка 1956 года пераўзнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

Камандзір стралковага аддзялення 1026-га стралковага палка сяржант А. І. 3осік 17 сакавіка 1945 года ў баі на поўдзень ад горада Штэцін умела камандаваў аддзяленнем, першым уварваўся ў размяшчэнне праціўніка, гранатамі і з аўтамата забіў да 10 праціўнікаў і аднаго захапіў у палон. 6 красавіка 1945 г. узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 31 сакавіка 1956 года пераўзнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені.

У кастрычніку 1945 года старшына А. І. 3осік дэмабілізаваны. Служыў у лінейным аддзяленні транспартнай міліцыі чыгуначнай станцыі Брэст. З 1975 года старшына міліцыі А. І. Зосік — у запасе. Жыў у горадзе Брэст. Да 1985 года працаваў у вайсковай частцы. Удзельнік Парада Перамогі ў Маскве 1995 года. Памёр 14 мая 2003 года.

## Узнагароды 
* ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені;
* ордэн Чырвонай Зоркі;
* ордэн Славы 3-х ступеняў;
* ордэн «За службу Радзіме» 3-й ступені;
* медалі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна Славы
Малуша (рака)

**Малу́ша** — рака ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Ліпаўка (басейн ракі Друць).

Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 54 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,5 м/км. Пачынаецца за 2 км у напрамку на захад ад вёскі Малатоўкі. Упадае ў сажалку на рацэ Ліпаўка на поўнач ад вёскі Заполле. Рэчышча часткова каналізаванае (у ніжнім цячэнні). Вадазбор у межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны.

Каля ракі пасёлак Гута, вёска Бахані.

## Літаратура 
*  — С. 288.
* 
* Ліст карты N-35-84. Выданне 1982 г. Стан мясцовасці на 1979 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Бялыніцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Друці
Карзуноўскі сельсавет

**Карзуно́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рудзенскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Смілавічы.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жгіўня 1924 года ў складзе Смілавіцкага раёна Мінскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Карзуны. У 1927 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Смілавічы. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Смілавіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе Пухавіцкага раёна, з 12 сакавіка 1935 года — у складзе Рудзенскага раёна, які 6 ліпеня 1935 года перайменаваны ў Смілавіцкі, а 11 лютага 1938 года зноў у Рудзенскі. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. Падчас Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года тэрыторыя сельсавета акупіравана нямецкімі войскамі. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Смілавіцкага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
*  С. 126, 367

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рудзенскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смілавіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пухавіцкага раёна
Цяцераўка

**Цяце́раўка** — рака ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Іслач (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 26 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 10 м/км. Выток ракі знаходзіцца ў напрамку на ўсход ад вёскі Шэлеўшчына, прыкладна за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Суднікі. Упадае ў Іслач за 0,8 км на паўночны захад ад вёскі Галімцы. Вадазбор у межах Мінскага ўзвышша.

Каля ракі вёскі Баброўнікі, Галабурды, Галімцы.

## Літаратура 
*  — С. 305.
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Іслачы
Кліноцкі сельсавет

**Кліно́цкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Клінок.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чэрвеньскага раёна Менскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чэрвеньскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 30 кастрычніка 2009 года ў склад Смілавіцкага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (вёскі Лісіцы і Смоленка), наўзамен са Смілавіцкага сельсавета ў склад Кліноцкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (аграгарадок Турэц, вёскі Гарадзішча, Крыніца і Чаславое). 28 мая 2013 года ў склад сельсавета з Чэрвеньскага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (Зайцы, Кукалеўка, Лежні і Рудня Астравітая).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў) — 1167 чалавек, з іх 97,1 % — беларусы, 2,0 % — рускія, 0,6 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (16 населеных пунктаў) — 2070 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

 

Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Касцёл зняцця з крыжа Збавіцеля (Грозава)

**Грозаўскі касцёл зняцця з крыжа Збавіцеля** — былы каталіцкі касцёл у аграгарадку Грозава Капыльскага раёна.

## Гісторыя 
250px|thumb|злева|Сучасны стан будынка былога касцёла
Касцёл пабудаваны ў 1802 годзе з цэглы на месцы драўлянага касцёла на сродкі прадвадзіцеля дваранства Слуцкага павета М. Барновіча. У 1866 закрыты «за возмутительное пение польских гимнов» і «согласно Высочайшему указу от 1 февраля 1800 г. о том, что римско-католическмй приход может существовать лишь там, где не менее 100 дворов прихожан». У 1877 годзе перабудаваны пад царкву. Дзвярныя і аконныя праёмы былі закладзены, прабіты новыя. Сакрысцію разабралі, зрабіўшы рызніцу пры дапамозе перагародкі, якая падзяліла апсіду на дзве часткі. Над цэнтральнай часткай паставілі пяцікупалле, над уваходам — высокую гранёную званіцу з шатром і галоўкай. Новую царкву асвяцілі ў імя святога Мікалая і перанеслі з былой Мікалаеўскай царквы ўнікальны цудадзейны абраз свяціцеля Мікалая (быў чаканены з суцэльнага сярэбранага ліста), падараваны раней існаваўшаму праваслаўнаму манастыру расійскім фельдмаршалам Б. П. Шарамецьевым у 1711 годзе. У 1962 царква зачынена. У 1968 годзе перабудавана пад клуб і праўленне калгаса. Па стане на 2017 год у будынку дзейнічае клуб.

У старажытнасці тут стаяў праваслаўны мужчынскі Мікалаеўскі манастыр, апякунамі якога былі слуцкія князі Алелькавічы, якія заснавалі яго ў пачатку XVI ст. і надзялілі зямлёй і ўгоддзямі. У 1600 г. мясцовы праваслаўны памешчык М. Валадковіч, жадаючы абмежаваць уплыў каталіцызму, заснаваў у 100 сажнях ад ужо існуючага манастыра яшчэ адзін мужчынскі прыстанак у імя Іаана Багаслова.

[140px|thumb|злева|Крыж абаронцам [Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]]
Перад касцёлам стаіць крыж у памяць аб Другім грозаўскім палку БНР, які ўдзельнічаў у Слуцкім паўстанні ў лістападзе-снежні 1920 г.

## Архітэктура 
Касцёл (да перабудовы) уяўляў сабой твор архітэктуры класіцызму з рудыментамі барока. Трохнефавы бязвежавы з прамавугольнай апсідай аб’ём пад двухсхільным гонтавым дахам. Галоўны фасад завяршае вялікі трохвугольны франтон. Плоскасныя фасады крапаваны вуглавымі пілястрамі.

Прастора інтэр’ера была размежавана шасцю магутнымі чатырохграннымі пілонамі на тры нефы, кожны з якіх заканчваўся алтаром. Малітоўная зала перакрывалася драўлянай столлю. На хорах знаходзіўся арган «о семи голосах». Справа ад апсіды — сакрысція, пад храмам крыпта.

## Спасылкі 
* 
* 
* Старонка парафіі на Catholic.by

Катэгорыя:Грозава
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Капыльскага раёна
Катэгорыя:1805 год у Беларусі