open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Toyota Auris

**Toyota Auris** — хэтчбэк ад японскага аўтавытворцы Toyota Motor Corporation, упершыню выпушчаны ў 2006 годзе ў якасці замены хэтчбэка Toyota Corolla. Машыны для еўрапейскага рынка вырабляліся на заводах у Вялікабрытаніі і Турцыі з 2007 года. На сённяшні дзень прадстаўлена 2 пакалення Toyota Auris:
* 1 пакаленне (E150) — 2007
* 2 пакаленне (E180) — 2012—2016

## Апісанне '2015 
Для Toyota Auris на выбар даступныя бензінавы, дызельны ці гібрыдны рухавікі. Варыянт з найменшымі эксплуатацыйнымі выдаткамі — гібрыдны рухавік. Выдатак паліва пры ім складае 6,3 л/100 км, выкіды СО2 — 79 г/км, а разгон да 100 км/г адбываецца за 10,9 секунд. 1,4-літровы дызельны рухавік прапануе нават ледзь вялікую эканомію паліва, чым гібрыдны, расходваючы, па афіцыйных дадзеных, 6,2 л/100 км, але ён недастаткова хуткі — паскарэнне да 100 км/г займае 12,5 секунд. 

## Бяспека 
Вынікі краш-тэсту Toyota Auris 2013 года згодна з Euro NCAP:

## Агляд мадэлі 
Toyota Auris другога пакалення выпускаецца ў Вялікабрытаніі.

Файл:Techelsberg Sankt Martin Sportplatz Toyota Auris 28022015 0212.jpg|Toyota Auris_front view
Файл:Toyota Auris II (rear quarter).JPG|Toyota Auris_rear view
Файл:Toyota Auris Interieur 1.JPG|Toyota Auris_interior

Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota
Катэгорыя:Хэтчбэкі
Вазапісец фіял

, вазапісец фіял]]
**Вазапісец фіял** — ананімны грэчаскі вазапісец, працаваў у Афінах каля 460-430 гадоў да н. э. у тэхніцы чырвонафігурнага вазапісу. Сваю ўмоўную назву вазапісец фіял атрымаў з-за таго, што фіялы, якія афармляліся фігурнымі выявамі, вядомыя толькі па яго працам.

## Біяграфія 
Даследчыкі мяркуюць, што вазапісец фіял мог быць вучнем вазапісца Ахілеса. У адрозненне ад свайго настаўніка, ён любіў адлюстроўваць апавядальныя сцэны. Ён распісаў некалькі буйных кратараў, часта з двума рэгістрамі фігур. У адрозненне ад *вазапісца Ахілеса*, вазапісец фіял аддаваў перавагу ў цэлым вазам буйных габарытаў. Пра гэта сведчаць яго шматлікія працы па белым фоне. Яны значна больш экспрэсіўныя, чым у вазапісца Ахілеса. Акрамя лекіфаў, вазапісец фіял выканаў роспіс некалькіх кратараў ў стылі па белым фоне, што сустракалася надзвычай рэдка. Адметнай рысай вазапісца фіял з'яўляецца частае выкарыстанне імя Эваёна, сына Эсхіла у надпісах улюбёнца.

## Літаратура 
* John Beazley. *Attic Red Figure Vase Painters*. Oxford: Clarendon Press, 1963.
* John Boardman. *Rotfigurige Vasen aus Athen. Die klassische Zeit*, Philipp von Zabern, Mainz, 1991 (Kulturgeschichte der Antiken Welt, Band 48), besonders S. 65 und 137f. ISBN 3-8053-1262-8.

Катэгорыя:Вазапісцы Старажытнай Грэцыі
Toyota Yaris

**Toyota Yaris** — кампактны хэтчбэк японскага аўтавытворцы Toyota Motor Corporation, выпушчаны на замену Toyota Starlet у 1999 годзе. Аўтамабіль для Еўропы выпускалі на заводзе ў Францыі. Усяго прадстаўлена 4 пакалення Toyota Yaris:
* 1 пакаленне (XP10) — 1999—2006
* 2 пакаленне — 2005—2013
* 3 пакаленне — 2011—2020
* 4 пакаленне — 2020—ц.ч.

## Апісанне '2017 
Хэтчбэк выкарыстоўвае 1,5-літровы чатырохцыліндравы бензінавы рухавік VVT-iE на 111 конскіх сіл і 136 Нм. Пару рухавіку стандартна складае шасціступеністая механічная скрынка перадач. Выдатак паліва знаходзіцца на ўзроўні 6,3 л / 100 км у гарадскім, 4,2 л / 100 км у загарадным і 5,0 л / 100 км у мяшаным цыклах. У выпадку дапаўнення аўтамабіля варыятарам, паказчык разгону ўзрастае да 11,2 секунд, расход паліва памяншаецца да 4,8 л / 100 км у мяшаным цыкле. Прывад толькі на пярэднія колы.

## Бяспека 
Вынікі краш-тэсту Toyota Yaris 2017 года ад страхавога інстытута дарожнай бяспекі (IIHS):

## Агляд мадэлі 
Другое пакаленне Toyota Yaris дэбютавала ў 2005 годзе. Аўтамабіль стаў больш прасторным за свайго папярэдніка.

Файл:Toyota Yaris front.JPG|Toyota Yaris спераду
Файл:Toyota Yaris rear.JPG|Toyota Yaris ззаду

## IV пакаленне 
Toyota Yaris IV даступная ў трох камплектацыях: L, LE і XLE. Усе абсталяваны 1,5-літровым чатырохцыліндравым рухавіком магутнасцю 106 конскіх сіл і крутоўным момантам 103 фунт-фут. Ён спалучаецца з шасціступеньчатай механічнай каробкай перадач, якая з’яўляецца стандартнай, а шасціступеньчатая аўтаматычная прапануецца ў якасці опцыі. Аўтамабіль адрозніваецца выдатнымі стандартнымі характарыстыкамі, прывабным салонам, рэзкай дынамікай і ўражлівай эканоміяй паліва.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota
Катэгорыя:Хэтчбэкі
Катэгорыя:Еўрапейскі аўтамабіль года
Гарднер Эклі

**Х’ю Гарднер Эклі** (; 30 чэрвеня 1915 года, Індыянапаліс — 12 лютага 1988 года, Эн-Арбар, Мічыган) — амерыканскі эканаміст.

## Біяграфія 
Доктар філасофіі (1940) Мічыганскага ўніверсітэта; выкладаў там жа, з 1952 года, прафесар. У 1964-1968 гадах старшыня Савета эканамічных кансультантаў пры прэзідэнце ЗША. Член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1968). Прэзідэнт  (1982).

## Асноўныя творы 
* «Макраэканамічная тэорыя» (Macroeconomic Theory, 1961);
* «Макраэканоміка: тэорыя і палітыка» (Macroeconomics, Theory and Policy, 1978).

## Спасылкі 
* Біяграфія Г. 
* Эклі 

Катэгорыя:Выпускнікі Мічыганскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Лаўрэаты праграмы Фулбрайта
Катэгорыя:Выкладчыкі Мічыганскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Эканамісты паводле алфавіта
Аўгуст Янавіч Калнін

**Аўгуст Я́навіч Ка́лнін** (; ,  — ) — савецкі і партыйны дзяржаўны дзеяч БССР.

## Біяграфія 
З 1919 года старшыня Віцебскага губернскага Савета прафсаюзаў, потым старшыня Віцебскага губернскага СНГ. 

У 1924 — 1927 — старшыня ВСНГ БССР.

З 1927 года адначасова наркам рабоча-сялянскай інспекцыі БССР і старшыня Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б)Б, з 1930 года намеснік старшыні СНК БССР.

З 1932 па студзень 1934 года старшыня Ніжне-Волжскай краёвай кантрольнай камісіі УКП(б).

Член бюро ЦК КП(б)Б у 1922—1923 і 1925—1927 гадах, член ЦК КП(б)Б у 1924—1927 гадах. Член Цэнтральнай Кантрольнай Камісіі УКП(б) у 1927—1934 гадах.

## Спасылкі 
* Біяграфія

Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні СНК БССР
Катэгорыя:Старшыні ВСНГ БССР
Катэгорыя:Старшыні ЦКК КП(б)Б
Катэгорыя:Народныя камісары рабоча-сялянскай інспекцыі БССР
Катэгорыя:Члены Прэзідыума ЦВК БССР
Чарлз Шульцэ

**Чарлз Шульцэ** (; 12 снежня 1924, Алегзандрыя, штат Вірджынія — 27 верасня 2016, Вашынгтон) — амерыканскі эканаміст.

Бакалаўр (1948) і магістр (1950) Джорджтаўнскага ўніверсітэта, доктар філасофіі (1960) Мэрылендскага ўніверсітэта ў Каледж-Парку.

Дырэктар Бюджэтнага ўпраўлення Прэзідэнта ЗША (1965-68). Старшыня Савета эканамічных кансультантаў пры прэзідэнце ЗША (1977-81).

Прэзідэнт  (1984).

## Асноўныя творы 
* «Федэральны бюджэт і здароўе нацыянальнай эканомікі» (The Federal Budget and the Nation's Economic Health, 1990);
* «Рэструктураванне ўнутраных выдаткаў» (Restructuring Domestic Spending, 2004).

## Спасылкі 
* Біяграфія Ч.

Катэгорыя:Выпускнікі Джорджтаўнскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Мэрылендскага ўніверсітэта ў Каледж-Парку
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Эканамісты паводле алфавіта
Мюрэй Вейдэнбаум

**Мюрэй Вейдэнбаум** (; 10 лютага 1927, Нью-Ёрк — 20 сакавіка 2014) — амерыканскі эканаміст.

## Біяграфія 
Бакалаўр Гарадскога каледжа (Нью-Ёрк), магістр Калумбійскага ўніверсітэта і доктар філасофіі Прынстана. З 1964 г. выкладаў у Вашынгтонскім універсітэце ў Сэнт-Луісе. З 1975 года ўзначальваў Цэнтр даследаванняў амерыканскага бізнесу пры Вашынгтонскім універсітэце, які з 2001 года носіць назву Цэнтра Вейдэнбаума. Старшыня Савета эканамічных кансультантаў пры прэзідэнце ЗША (1981-1982). Лаўрэат  (1996).

## Асноўныя творы 
* «Бізнес, урад і грамадства» (Business, Government, and the Public, 1990);
* «Бізнес і ўрад на глабальным рынку» (Business and Government in the Global Marketplace, 1995).

## Спасылкі 
* Біяграфія М. Вейдэнбаума (недаступная спасылка&nbsp;— *гісторыя*,&nbsp;*копія*) 
* Сайт Цэнтра Вейдэнбаума

Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з непрацоўнымі спасылкамі
Катэгорыя:Выпускнікі Калумбійскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Карнельскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Прынстанскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Адама Сміта
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Майкл Боскін

**Майкл Джэй Боскін** (; *23 верасня 1945) — амерыканскі эканаміст.

## Біяграфія 
Бакалаўр (1967), магістр (1968) і доктар філасофіі (1971) Каліфарнійскага ўніверсітэта (Берклі). З 1971 г. выкладае ў Стэнфардскім універсітэце (прафесар з 1978). Супрацоўнік Гувераўскага інстытута. Старшыня  (1989-93) пры прэзідэнце ЗША. Лаўрэат  (1998). Прэзідэнт Міжнароднага атлантычнага эканамічнага таварыства (2003-2004).

## Асноўныя творы 
* «Занадта шмат абяцанняў: Нявызначаная будучыня сацыяльнай абароны» (Too Many Promises: The Uncertain Future of Social Security, 1986);
* «Сацыяльная абарона і амерыканская сям'я» (Social Security and the American Family, 1987).

## Спасылкі 
* Біяграфія М. Боскина (недаступная спасылка&nbsp;— *гісторыя*,&nbsp;*копія*)

Катэгорыя:Выпускнікі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Адама Сміта
Катэгорыя:Выкладчыкі Гарвардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Ельскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Эканамісты паводле алфавіта
Škoda Yeti

**Škoda Yeti** — першы красовер ад аўтавытворцы Škoda, які дэбютаваў на Жэнеўскім аўташоў у 2009 годзе. Аўтамабіль быў створаны на платформе Volkswagen A5.

## Апісанне 
Škoda Yeti прапануецца ў двух варыянтах: City — для горада і Outdoor — для бездарожжа. Аўтамабілі, якія належаць да групы City, абсталёўваюцца бамперамі пад колер кузава і ахоўнымі бакавымі молдынгамі. Yeti Outdoor адрозніваюцца ад «гарадскіх» падвышанай праходнасцю, павялічаным дарожным прасветам і ахоўнымі накладкамі на кузаве. Пярэдняя частка абедзвюх паркетніка абсталёўваецца прастакутнымі процітуманнымі фарамі галаўнога святла. У якасці опцыі даступныя біксенонавыя фары. Задняя частка аўтамабіля абсталёўваецца змененай крышкай багажніка, прастакутнымі адбівальнікамі і невялікі нішай для нумарнога знака. Аўтамабіль камплектуецца лёгкасплаўнымі 16-цалёвымі дыскамі. 

Пярэднепрывадны Škoda Yeti можа камплектавацца двума турбанаддзімнымі рухавікамі на выбар. 1,2-літровы 4-цыліндравы бензінавы TSI хоць і лічыцца найбольш танным, але мае высокія эксплуатацыйныя характарыстыкі. Другім варыянтам матора лічыцца 2,0-літровы дызельны 109-моцны рухавік. У базавай камплектацыі дызельны сілавы агрэгат працуе ў пары з 5-ступеністай механічнай каробкай перадач, а бензінавы з 6-ступеньчатай механічнай КП. У якасці опцыі можна абсталяваць аўтамабіль поўным прывадам і 7-ступеністай механічнай КП.

## Бяспека 
Вынікі краш-тэсту Škoda Yeti 2009 года згодна з Euro NCAP:

## Агляд мадэлі 

Файл:Skoda Yeti 2012 13 (11399683134).jpg|Škoda Yeti спераду
Файл:Skoda Yeti 2012 13 (11399689716).jpg|Škoda Yeti ззаду
Файл:Skoda Yeti 2012 13 (11399759524).jpg|Škoda Yeti збоку
Файл:Skoda-Yeti-interior-front.jpg|Škoda Yeti ўнутры

Yeti
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Дзяржаўная прэмія БССР

**Дзяржа́ўная прэ́мія БССР (1965—1991)** — дзяржаўная прэмія, заснаваная ЦК КПБ і Саветам Міністраў БССР ў 1965 годзе. Прэмія ўручалася за творчыя дасягненні ў галіне навукі і тэхнікі, літаратуры, мастацтва і архітэктуры.

З 1965 года існавала прэмія па літаратуры, музыцы і мастацтве, з 1967 года па журналістыцы, з 1967 па архітэктуры, з 1971 года — па літаратуры і мастацтву для дзяцей і юнацтва, у галіне навукі і тэхнікі.

## Літаратура 
*
Фрэдэрык VII (кароль Даніі)

**Фрэдэрык VII** (, 6 кастрычніка 1808, Капенгаген — 15 лістапада 1863, Глюксбургі) — кароль Даніі з 1848 года, з дынастыі Ольдэнбург.

Фрэдэрык быў апошнім дацкім каралём з дынастыі Ольдэнбург і апошнім абсалютным манархам Даніі. Падчас свайго кіравання падпісаў канстытуцыю, якая заснавала парламент і абвясціла краіну канстытуцыйнай манархіяй.

Быў адным з самых папулярных дацкіх каралёў, бо адмовіўся ад абсалютызму, быў блізкім да народа і шчырым, простым і адначасова велічным манархам; падчас сваіх падарожжаў па Даніі меў зносіны з простымі людзьмі.

Катэгорыя:Каралі дацкія
Закон Оўкена

**Закон Оўкена** — эмпірычная залежнасць паміж тэмпам росту ВУП і тэмпам росту беспрацоўя, якая прадугледжвае, што зніжэнне тэмпу росту ВУП на 2 % прыводзіць да павышэння ўзроўню беспрацоўя на 1 %. Пры гэтым кропкай адліку бярэцца тэмп росту ВУП у 3 % у год.

Закон названы па імені амерыканскага эканаміста Артура Оўкена. У рэальнасці гэта не закон, а тэндэнцыя са мноствам абмежаванняў па краінах, рэгіёнах, свеце ў цэлым і перыядах часу.

\frac{Y-Y*}{Y*}=-Bu_c,

дзе Y — фактычны ВУП, Y* — патэнцыйны ВУП,
u_c — узровень цыклічнага беспрацоўя,
B — эмпірычны каэфіцыент адчувальнасці (звычайна прымаецца 2). Па кожнай краіне ў залежнасці ад перыяду будзе свой каэфіцыент B.

З формулы выходзіць, што калі цыклічнае беспрацоўе ў краіне адсутнічае, фактычны ВНП роўны патэнцыйнаму, то ёсць у эканоміцы задзейнічаны ўсе магчымыя вытворчыя рэсурсы.

Следства з закона Оўкена:

\frac{Y_1-Y_0}{Y_0}=-\frac{B(u_1-u_0)}{1-Bu_0}

* Y_1, u_1 — ВНП і ўзровень беспрацоўя ў бягучым перыядзе
* Y_0, u_0 — ВНП і ўзровень беспрацоўя ў базавым перыядзе

Практыка паказвае, што закон Оўкена выконваецца далёка не заўсёды, гэта значыць не з’яўляецца універсальным эканамічным законам.

Катэгорыя:Макраэканоміка
Катэгорыя:Эканамічныя законы
Пераўтварэнні Галілея

**Пераўтварэ́нні Галіле́я** — пераўтварэнні каардынат і часу (а таксама скорасці) рухомай часціцы пры пераходзе ад адной інерцыяльнай сістэмы адліку (ІСА) да іншай у класічнай (механіцы Ньютана) і нерэлятывісцкай квантавай механіках.

Тэрмін быў прапанаваны Філіпам Франкам ў 1909 годзе.

Пераўтварэнні Галілея апіраюцца на прынцып адноснасці Галілея, у якім падразумяваецца аднолькавасць часу ва ўсіх сістэмах адліку («абсалютны час»).

Пераўтварэнні Галілея з'яўляюцца гранічным (асобным) выпадкам пераўтварэнняў Лорэнца для скарасцей, малых у параўнанні са скорасцю святла ў вакууме і ў абмежаваным аб'ёме прасторы. Для скарасцей, з якімі рухаюцца планеты ў Сонечнай сістэме, (і нават большых) пераўтварэнні Галілея прыбліжана верныя з вельмі вялікай дакладнасцю.
* Патрабаванне (пастулат) прынцыпу адноснасці разам з пераўтварэннямі Галілея, якія ўяўляюцца дастаткова інтуітыўна відавочнымі, у многім вызначае структуру ньютанаўскай механікі. Разам жа з такімі дадатковымі ідэямі, як сіметрыя прасторы і прынцып суперпазіцыі ў тым ці іншым выглядзе (які сцвярджае эквівалентнасць ўзаемадзеяння многіх цел ў малы прамежак часу кампазіцыі ўяўных паслядоўных папарных узаемадзеянняў гэтых цел), пераўтварэнні Галілея могуць быць практычна дастатковай асновай для фармулёўкі ньютанаўскай механікі (вываду яе асноўных законаў).

## Выгляд пераўтварэнняў пры паралельных восях 
Калі ІСА  рухаецца адносна ІСА  з пастаяннай скорасцю u  ўздоўж восі x , а пачаткі каардынат супадаюць у пачатковы момант часу ў абедзвюх сістэмах, то пераўтварэнні Галілея маюць выгляд:
: x = x' + u t ,
: {y} = y' ,
: {z} = z' ,
: t = t',
ці, выкарыстоўваючы вектарныя абазначэнні,
: \vec {r} = \vec{r}' + \vec u t ,
: t = t'.
(Апошняя формула застаецца вернай для любога напрамку восей каардынат).
* Як бачым, гэта проста формулы для зруху пачатку каардынат, лінейна залежнага ад часу (які падразумяваецца аднолькавым, абсалютным, для ўсіх сістэм адліку). З гэтых пераўтварэнняў вынікаюць суадносіны паміж скарасцямі руху кропкі і яе паскарэннямі ў абедзвюх сістэмах адліку:
: \vec {v} = \vec {v}' + \vec u ,
: \vec {a} = \vec {a}'.
* Пераўтварэнні Галілея з'яўляюцца гранічным (асобным) выпадкам пераўтварэнняў Лорэнца для малых скарасцей u \ll c (намнога меншых за скорасць святла).

## Гл. таксама 
* Класічная механіка
* Рэлятывісцкая механіка

## Зноскі 
## Літаратура 
*  С. 461.

Катэгорыя:Законы класічнай механікі
Катэгорыя:Сіметрыя (фізіка)
Савецкі (Ленінградская вобласць)

**Савецкі** (), (да 1948 — **Ёханес**, ) — пасёлак гарадскога тыпу ў Выбаргскім раёне Ленінградскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Савецкага гарадскога паселішча.

Размешчаны на беразе бухты Ключэўскага Фінскага заліва, за 144 км на паўночны захад ад Санкт-Пецярбурга. Чыгуначная станцыя на лініі Выбарг — Прыморск (25 км ад Выбарга).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ленінградскай вобласці
Ёзаф

**Ё́заф** () — мужчынскае асабістае імя, славацкая форма імя старажытнаяўрэйскага паходжання Іосіф.

## Вядомыя носьбіты 
* Ёзаф Міласлаў Гурбан (1817—1888) — славацкі пісьменнік, журналіст, палітык.
* Ёзаф Ціса (1887—1947) — славацкі палітык.
* Ёзаф Мігаш (нар. 1954) — славацкі палітык і дыпламат.
* Ёзаф Мургаш (1864—1929) — славацкая вынаходнік, архітэктар, мастак, калекцыянер.

## Гл. таксама 
* Іосіф — асноўны варыянт імя
* Ёсеф — чэшскі варыянт імя
* Ёзэф — нямецкі варыянт імя
* Юзаф — польскі варыянт імя
* Язэп — беларускі варыянт імя
* Юозас — літоўскі варыянт імя
* Джозеф — англійскі варыянт імя
* Хасэ — іспанскі варыянт імя
* Жазэ — партугальскі варыянт імя
* Жазеф — французскі варыянт імя
* Восіп — варыянт імя

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Славацкія мужчынскія імёны
Амдурман

**Амдурман** — другі па велічыні горад Судана. Размешчаны на процілеглым сталіцы Судана - Хартума - беразе ракі Ніл. Насельніцтва Амдурмана (без агламерацыі) складае больш 2,8 мільёна чалавек (па дадзеных на 2012 год). Горад з'яўляецца камерцыйным цэнтрам дзяржавы. Ісламскі ўніверсітэт Амдурмана.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Судана
Катэгорыя:Населеныя пункты на Ніле
Спуск суднаў

**Спуск су́днаў** — тэхналагічны працэс у суднабудаванні і рамонце суднаў. У працэсе спуску корпус судна, які першапачаткова знаходзіцца на беразе (або ў доку), перамяшчаецца ў ваду.

## Кіруемы спуск 
Перасоўванне судна ажыццяўляецца пры дапамозе дапаможных прылад і механізмаў. У гэтым выпадку персанал, які ажыццяўляе спуск, мае магчымасць рэгуляваць хуткасць перамяшчэння судна.
Для кіраванага спуску выкарыстоўваюць:
* Сліпы;
* Плывучыя докі;
* Сухія докі;
* Пнеўматычныя ролік-мяшкі;
* Пад’ёмныя краны (толькі для малых суднаў).

## Некіруемы спуск 
]]
Некіравальны спуск ажыццяўляюць са стапеляў. Пры некіравальным спуску судна перамяшчаецца пад дзеяннем сілы цяжару.

Адрозніваюць падоўжны (судна рухаецца ўздоўж сваёй падоўжнай восі) і папярочны (судна рухаецца ўздоўж папярочнай восі) віды спуску.

Працэс спуску са стапеля падзяляюць на наступныя этапы:
# Ад пачатку руху па стапелю да ўваходу спускавой прылады ў ваду. На судна дзейнічаюць сіла цяжару, сіла інэрцыі і сіла ўзаемадзеяння спускавой прылады са спускавымі дарожкамі стапеля;
# Ад моманту ўваходу спускавой прылады ў ваду да пачатку ўсплывання або перакульвання. У дадатак да паказаных вышэй сілаў на корпус судна і спускавую прыладу пачынае дзейнічаць гідрадынамічная сіла;
# Ад пачатку ўсплывання або перакульвання да спынення кантакту з стапелем;
# Ад спынення кантакту з стапелем да поўнага прыпынку судна адносна берага. На гэтым этапе для прыпынку судна, як правіла, выкарыстоўваюць дапаможныя прылады — драг і якары.

File:Brosen northern side lauching1.jpg|Судна на стапелю да спуску
File:Brosen northern side lauching2.jpg|2 этап спуску
File:Brosen northern side lauching3.jpg|3 этап спуску
File:Brosen northern side lauching4.jpg|4 этап спуску
File:Launch_of_fishing_vessel_Drennec_from_Northern_Shipyard.jpg|Спуск

## Літаратура 
* *Александров В. Л., Арью А. Р., Ганов Э. В., Догадин А. В., Лейзерман В. Ю., Роганов А. С. *Технология судостроения. — Профессия , 2003 г 342 стр.
* *Семенов-Тянь-Шанский В. В.* Статика и динамика корабля. — Л., Судпромгиз, 1960.

Катэгорыя:Суднабудаванне
Сенар

**Сенар** — горад у Судане, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Сенар. На працягу некалькіх стагоддзяў быў сталіцай каралеўства Сенар. Сучасны горад размешчаны за 17 км на паўднёвы ўсход ад руін старажытнага. Размешчаны на Блакітным Ніле, прыкладна за 280 км на поўдзень ад Хартума, на вышыні 390 м над узроўнем мора. Недалёка ад горада знаходзіцца Сенарская плаціна, пабудаваная ў 1925 годзе для арашэння навакольных палёў, што спрыяла развіццю сельскай гаспадаркі ў рэгіёне. У горадзе размешчаны ўніверсітэт Сенар, заснаваны ў 1977 годзе.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Судана
Gasterophilinae

**Здро́кі** (*Gasterophilinae*) — падсямейства двухкрылых насякомых сямейства , якое аб’ядноўвае буйных паразітычных мух, звычайна званых аваднямі.

## Таксанамія 
Раней гэты таксон разглядаўся ў рангу сямейства , у пазнейшых класіфікацыях змяшчаюць у склад сямейства Oestridae у рангу падсямейства.

## Экалогія 
Многія прадстаўнікі гэтай групы ў лічынкавай стадыі паразітуюць у стрававальнай сістэме траваедных. Самы вядомы род , які ўключае від , шкодзіць коням, аленям і іншым буйным траваедным. Прадстаўнікі афрыканскага роду  паразітуюць на сланах, а  — на насарогах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Авадні
Віла Л’Амбраджыяна

'''Віла Л'Амбраджыяна''' () - загарадны палац або віла, пабудаваная ў перыяд познягаадраджэння Фердынандам I Медычы; Знаходзіцца ў месцы зліцця рэк Пеза і Арно. 
а з Вілай Л'Амбраджыяна (каля 1600)]]

Была пабудавана ў 1587 годзе, як мяркуецца, па праектах , і пабудаваны над ўжо існуючай структурай. У XIX стагоддзі  ператварыў вілу ў псіхіятрычную лякарню. У 1886 годзе ён быў ператвораны ў турму для жанчын і непаўналетніх, а пазней у турму за тых, хто прызнаны псіхічна хворым .Віла і землі ў XVII стагоддзі былі выкарыстаны  для анатамічных даследаванняў праказы, а  і  - для стварэння карцін флоры і фаўны для Вялікага герцага .

Да лютага 2017 выкарыстоўвалася ў якасці ўстановы для лячэння псіхічных захворванняў. Часам у некаторых частках будынка праводзяцца экскурсіі. 

Катэгорыя:Сады Тасканы
Катэгорыя:Паркі Італіі
Катэгорыя:Вілы Медычы
Катэгорыя:Вілы Італіі
Катэгорыя:Вілы Фларэнцыі
Сіверскі

**Сіверскі** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Гатчынскім раёне Ленінградскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Сіверскага гарадскога паселішча. Адлегласць да адміністрацыйнага цэнтра раёна, горада Гатчына — 25 км. Праз пасёлак працякае рака Орадзеж. Другі па насельніцтве пасёлак гарадскога тыпу ў Ленінградскай вобласці. На тэрыторыі пасёлка размешчаны вайсковы гарадок з насельніцтвам каля 5000 чалавек.

З’яўляецца папулярным месцам летняга адпачынку жыхароў Санкт-Пецярбурга, праз пасёлак праходзіць чыгунка Санкт-Пецярбург — Пскоў.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ленінградскай вобласці
Фёдар Макаравіч Нячай

{{Навуковец 
 |Імя                  = Фёдар Макаравіч Нячай
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Месца смерці         =
 |Навуковая сфера      = гісторыя
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = Растоўскі педагагічны інстытут
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы             = 
}}

**Фёдар Макаравіч Няча́й** (, Дзяражычы Рэчыцкага павета Мінскай губерні, цяпер у  Гомельскай вобласці — , Мінск) — вучоны, гісторык. Доктар гістарычных навук (1965), прафесар (1966).

## Біяграфія 
У 1937 годзе скончыў педагагічны інстытут у горадзе Растоў-на-Доне. З 1938 г. у аспірантуры Маскоўскага дзяржаўнага універсітэта. У 1940 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю «Саюзніцкая вайна ў крыніцах». У 1941—1943 гг. дэкан гістарычнага факультэта Чувашскага педагагічнага інстытута ў горадзе Чэбаксары, у 1943—1945 гг. — намеснік дырэктара. З 1945 г. Ф. М. Нячай у Беларускім дзяржаўным універсітэце, дацэнт на кафедры старажытнай гісторыі. У 1946—1953 гг. дэкан гістарычнага факультэта, у 1953—1955 гг. — загадчык кафедры гісторыі старажытнага свету, з 1955 па 1977 г. — загадчык кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў. У 1965 г. Ф. М. Нячай абараніў доктарскую дысертацыю «Рым і італікі». У 1967—1983 гг. прафесар на кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў.

## Навуковая дзейнасць 
Ф. М. Нячаю належаць навуковыя працы па гісторыі старажытнага Рыма. Даследаваў узнікненне Рымскай дзяржавы, узаемаадносіны паміж Рымам і італікамі, аграрныя адносіны ў Рыме часоў Рэспублікі. Займаўся таксама вывучэннем паходу грэкаў на Трою, сацыяльных адносін у старажытнай Грэцыі па дадзеных «Іліяды» Гамера і інш. Пад навуковым кіраўніцтвам прафесара Ф. М. Нячая былі абаронены чатыры кандыдацкія дысертацыі па гісторыі старажытнага Рыма.

Ф. М. Нячай з’яўляўся старшынёй секцыі гістарычных навук навукова-тэхнічнага савета Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР, членам рэдакцыйнага савета Беларускай савецкай энцыклапедыі.

Сярод апублікаваных прац:
* Рим и италики. — Мн., 1963.
* Образование римского государства. — Мн., 1972.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Гусакова Н. А.* Кафедра истории древнего мира и средних веков 
* НЯЧАЙ ФЁДАР МАКАР’ЕВІЧ (МАКАРАВІЧ) // Гістарычны факультэт БДУ

Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Растова-на-Доне
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Дэканы гістарычнага факультэта БДУ
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Audi Q7

**Audi Q7** - поўнапамерны красовер кампаніі Audi, выпуск якога быў пачаты ў 2005 годзе на заводзе ў Браціславе. Аўтамабіль мае агульную платформу з Volkswagen Touareg і Porshe Cayanne - Volkswagen PL71. Усяго было прадстаўлена 2 пакаленні Audi Q7: 
* 1 пакаленне (4L) - 2006-2015 
* 2 пакаленне - 2015 - ц.ч.

## Апісанне '2017 
Audi Q7 эксплуатуе тры сілавых агрэгата. Бензінавы 3.0-літровы V6 рухавік прапануе 333 л. с. і 440 Нм. З прывадам на ўсе колы і васьміступеньчатай аўтаматычнай каробкай разгон адбываецца за 6.1 секунд. Выдатак паліва знаходзіцца на ўзроўні 7.7 л / 100км у мяшаным цыкле. Дызельны 3.0-літровы V6 рухавік прапануе 249 коней і 600 Нм. Разганяецца красовер за 6.9 секунд, расходваючы 6.3 л / 100км у мяшаным цыкле. Прывад поўны, скрынка перадач аўтаматычная на восем прыступак. Яшчэ адзін дызельны сілавы агрэгат мае 272 л. с. і 600 Нм. Гэтай магутнасці хапае на 6.3 секунд разгону. Выдатак паліва складае 5.7 л / 100км у мяшаным цыкле. Прывад поўны, скрынка аўтамат.

## Бяспека 
Вынікі краш-тэсту Audi Q7 2017 года ад страхавога інстытута дарожнай бяспекі (IIHS):

## Агляд мадэлі 
Другое пакаленне Audi Q7 дэбютавала ў 2015 годзе на Жэнеўскім Аўташоу.
Файл:2017 Audi Q7 S Line Quattro 3.0 Front.jpg|Audi Q7_front view
Файл:2017 Audi Q7 S Line Quattro 3.0 Rear.jpg|Audi Q7_rear view
Файл:2018 Audi Q7 TDi V6 Quattro 3.0 Interior.jpg|Audi Q7_interior

## Зноскі 
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Q7
Крывасоска конская

**Крывасоска конская** (*Hippobosca equina*) — крывасмокавае насякомае з сямейства . Ставіцца да сінантропных відаў.

## Апісанне 
Від мае шырокія круглявыя грудзі і добра развітыя крылы. Цела бліскучага бурага колеру з жаўтлявымі нагамі, жаўтлявым малюнкам на чорна-бурых грудзях і бураватымі крыламі. Даўжыня цела 6—8,5 мм.

## Экалогія 
Маладыя мухі крылатыя. Пасля нападу на гаспадара яны скідаюць крылы. Звычайна нападае на коней і буйную рагатую жывёлу, часта трымаецца на пузе, пад хвастом і на ляжках і моцна турбуе жывёл. Могуць нападаць на чалавека. Уколы мух выклікаюць раздражненні скуры.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Крывасоскі
Катэгорыя:Паразіты коней
Садрыдзін Айні

**Садрыдзін Айні** (, сапраўднае імя — *Садрыдзін Саід-Мурадзада*, , кішлак Сактарэ, каля г. Гіджуван — ) — таджыкскі пісьменнік, грамадскі дзеяч і навуковец, аўтар прац па гісторыі і літаратуры народаў Сярэдняй Азіі. Сталінская прэмія другой ступені (1950) — за кнігу «Успаміны» («Бухара»). Ганаровы акадэмік АН УзССР (1943), 1-ы прэзідэнт АН Таджыкістана (з 1951).

## Біяграфія 
Вучыўся ў бухарскіх медрэсэ. Пісаў на таджыкскай і узбекскай мовах. Прапагандаваў асветніцкія ідэі. Аўтар зборніка вершаў «Іскры рэвалюцыі» (1923). Талент выявіўся ў аповесці «Адзіна» (1924), раманах «Дахунда» (1930), «Рабы» (1935). Аўтар кніг «Успаміны» (т.1-4, 1949-54), прац па гісторыі і літаратуры народаў Сярэдняй Азіі, пра творчасць Рудакі, Ібн Сіна, Фірдаўсі, Саадзі, Наваі.

## Літаратура 
*
Мірзо Турсун-задэ

**Мірзо Турсун-задэ** (, -) — таджыкскі паэт. Народны паэт Таджыкскай ССР (1961). Герой Сацыялістычнай Працы (1967). Лаўрэат Ленінскай (1960) і Сталінскай прэміі другой ступені (1948). Член ВКП(б) з 1941 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў кішлаку Каратаг (цяпер Турсунзадэўскі раён, Таджыкістан). Дзяржаўны і грамадскі дзеяч, дэпутат ВС СССР, член ЦК Кампартыі Таджыкістана, Старшыня Савецкага Камітэта салідарнасці краін Азіі і Афрыкі, член Савецкага Камітэта абароны міру, член Усесаюзнага Камітэта па Ленінскім і Дзяржаўных прэміях СССР у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры, старшыня Таджыкскага рэспубліканскага камітэта абароны міру, старшыня камітэта па прысуджэнні Дзяржаўных прэмій Таджыцкай ССР ім. Рудакі, член рэдкалегіі бібліятэкі паэта выдавецтва «Савецкі пісьменнік» і 200-томнай бібліятэкі сусветнай літаратуры, член Галоўнай рэдкалегіі Таджыкскай савецкай энцыклапедыі, сапраўдны член Акадэміі навук Таджыкскай ССР (з 1951).

На беларускую мову яго асобныя яго творы пераклалі Рыгор Барадулін, Алесь Бачыла, А.Вольскі, Алесь Звонак, Васіль Зуёнак, А.Клышка, Валянцін Лукша, Пятро Прыходзька, Уладзімір Шахавец.
## Літаратура 
* 
* Высокае гняздо: Выбраная лірыка. Мн., 1982
Мухіддзін Фархат

**Мухіддзін Фархат** (сапраўнае прозвішча **Хасанаў**; , кішлак Хаджанайсавор, Таджыкістан — ) — таджыкскі паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Скончыў Ленінабадскі педагагічны інстытут у 1948 годзе. Працаваў у рэдакцыях газет, выдавецтве, з 1970 года ў Галоўнай навуковай рэдакцыі Таджыкскай Савецкай Энцыклапедыі. Друкаваўся з 1938 года. Аўтар зборнікаў грамадзянскай і любоўнай лірыкі «Кветкі радасці» (1948), «Люблю» (1950), «Паэзія свабоды» (1955), «Песні пра каханне» (1962), «Горная рака» (1964), «Вясенняя крыніца» (1972), «Кніга сяброўства» (1976), «Белая чарэшня» (1981).

Асобнымі кнігамі ў яго перакладзе выйшлі зборнікі выбраных вершаў Янкі Купалы «Сонцу» (1965) і «Доля беларуса» (1982), Якуба Коласа «Наш шлях» (1965). На беларускую мову асобныя вершы пераклалі К. Кірэенка, Рыгор Няхай, Уладзімір Скарынкін.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі на таджыкскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Паэты Таджыкістана
Катэгорыя:Таджыкскамоўныя паэты
Язычок (біялогія)

**Язычок**, або **паднябенны язычок** () — невялікі канічны адростак задняга краю мяккага неба, які складаецца са злучальнай тканкі. У чалавека і некаторых іншых прыматаў размяшчаецца над коранем языка. Язычок мае свае цягліцавыя валокны і пакрыты слізістай абалонкай.

Язычок гуляе найважную ролю ў фарміраванні гукаў маўлення. У прыватнасці, менавіта язычок выконвае функцыю «гарлавога» гуку Р, што ў народзе называюць «».

Запаленне паднябеннага язычка называецца . У некаторых людзей назіраюцца некаторыя анамаліі ў развіцці язычка, напрыклад,  або расшчапленне. У людзей з  на паднябенным язычку могуць з'явіцца конусападобнай атожылкі, звязаныя з яго непасрэдным інфікаваннем шляхам мікрапашкоджванняў (да прыкладу пасля ангіны або прастуды)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Поласць рота
Катэгорыя:Поласць рота чалавека
Сігмападобная кішка

**Сігмападобная кішка** () — ніжняя частка абадковай кішкі, пераходзячая ў прамую кішку.

Сігмападобная кішка пачынаецца ў вобласці верхняй апертуры малога таза і накіроўваецца папярочна направа спераду ад . Далей сігмападобная кішка робіць разварот налева, затым, дасягаючы сярэдняй лініі, накіроўваецца дадолу і на ўзроўні S3 пераходзіць у . Назву «сігмападобная» гэтая кішка атрымала ў сувязі са сваім S-падобным ходам.

Катэгорыя:Тоўстая кішка
Гідра зялёная

**Гідра зялёная** (*Hydra viridissima*) — від прэснаводных гідроідных паліпаў роду Гідра.

## Апісанне 
Характэрны зялёны колер ім надаюць клеткі аднаклетачнай водарасці хларэлы ў клетках гастрадэрмісу (гастрадэрміс — гэта ўнутраны пласт клетак, які з'яўляецца мембранай гастраваскулярнай поласці прадстаўнікоў тыпу ; гэты тэрмін таксама выкарыстоўваецца для аналагічнага ўнутранага эпітэліяльнай пласта грабневікоў). Праз гэта гідра зялёная, як правіла, менш драпежная , чым апасімбіятычныя віды гідраў.

## Пашырэнне 
Распаўсюджаная ў паўночным умераным поясе. Гэта звычайны арганізм для стаячых вод, дзе яго можна знайсці з ранняй вясны да позняй восені. Часцей за ўсё сустракаецца прымацаванай да сцеблаў водных раслін і на ніжнім баку лісця, напрыклад раскі.

## Асаблівасці біялогіі 
Калі гідру падражніць, яна сцягваецца ў невялікую зялёную кроплю, якую лёгка выпусціць з-пад увагі. Калі акуратна сабраную з сажалкі ваду пакінуць стаяць у слоіку, то часта *H. viridissima* паказваецца праз некалькі хвілін. У няволі гідра зялёная мае тэндэнцыю рухацца да святла.

File:Hydra viridis.jpg|
File:Mikrofoto.de-Hydra 2.jpg|

Катэгорыя:Гідроідныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Quercus ithaburensis macrolepis

**Quercus ithaburensis macrolepis** - дрэва сямейства букавыя. Падвід . Від вельмі падобны на Quercus brantii, але з менш выгнутай плюскай, якая пакрывае амаль увесь плод, і кароткім хвосцікам.

## Геаграфічны дыяпазон 
Сустракаецца на Балканах і ў Паўднёвым і Усходнім Міжземнамор'і, у тым ліку на Грэчаскіх астравах, у Турцыі, Ізраілі і Марока.

## Выкарыстанне 
Плюскі выкарыстоўваюцца для дублення і фарбавання, як і недаспелыя жалуды. Саспелыя жалуды ядуць сырымі або варанымі.

Катэгорыя:Флора Міжземнамор’я
Катэгорыя:Дуб
Надгартаннік

**Надгартаннік** (сінонім **храсток надгартанны**; ) — эластычны храсток гартані. Мае выгляд тонкага ліста-пласцінкі. Размяшчаецца адразу ж за коранем языка. Пакрыты слізістай абалонкай.

## Функцыянальнае прызначэнне 
Надгартаннік закрывае ўваход і выхад у гартань падчас акту , тым самым перашкаджаючы трапленню ежы ў дыхальныя шляхі.
File:Gray958.png|Цягліцы гартані. Выгляд ззаду.
File:Gray959.png|Цягліцы гартані. Выгляд збоку.
File:Gray955.png|Уваход у гартань.

Катэгорыя:Гартань чалавека
Катэгорыя:Анатомія чалавека
Абадковая кішка

**Абадковая кішка** () — асноўны аддзел тоўстай кішкі, працяг сляпой кішкі. Працягам абадковай кішкі з'яўляецца прамая кішка.

Абадковая кішка не прымае непасрэднага ўдзелу ў страваванні. Але ў ёй усмоктваецца вялікая колькасць вады і электралітаў. Адносна вадкі хімус, які трапляе з тонкай кішкі (праз сляпую кішку) у абадковую, ператвараецца ў больш цвёрды кал.

Катэгорыя:Тоўстая кішка
Ізатома зялёная

**Ізатома зялёная** (*Isotoma viridis*) — від нагахвостак з сямейства . Навуковая назва віду ўпершыню была апублікавана ў 1839 годзе.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1839 годзе
Катэгорыя:Нагахвосткі
Лядоўнік звычайны

**Лядоўнік звычайны** (*Boreus westwoodi*) — дробнае насякомае з сямейства Boreidae атраду скарпіёнавых мух.

## Апісанне 
Дробныя насякомыя, даўжыня цела складае 2-7 мм, самкі буйней самцоў. Галава клювападобна выцягнутая, паверхня патыліцы ў абодвух палоў маршчыністая. Афарбоўка чорна-зялёная, бліскучая, ногі, «дзюба» і яйцаклад самак жоўта-бурыя. Не лятаюць, паколькі крылы у асобін абодвух палоў рэдукаваны, у самцоў маюцца выцягнутыя тонкія загнутыя зародкі недаразвітых крылаў, самкі зусім бяскрылыя. На другім брушным тэргіце самцоў маецца папярочны грэбень, на трэцім таксама развіты грэбень, які не мае латэральных лопасцяў. Вяршыня створак яйцаклада самак на адным узроўні з вяршыняй дзясятага тэргіта.

## Арэал і месца пражывання 
Лядоўнік звычайны шырока распаўсюджаны на поўначы і ў сярэдняй паласе Еўропы, на Украіне сустракаецца ў Палессі (Жытомірская, Кіеўская і Чарнігаўская вобласці) і Карпатах. Насяляе ў мохавым покрыве узлескаў і лясных палян раўнінных і горных лясоў.

## Асаблівасці біялогіі 
Дарослыя насякомыя актыўныя з позняй восені да ранняй вясны. У маразы хаваюцца ў мох, падчас адліг ўтвараюць скапленні на снезе. Летам надыходзіць дыяпауза. Дарослыя насякомыя харчуюцца маладым лісцем імхоў, лічынкі — іх рызоідамі і парэшткамі дробных беспазваночных. Гіграфілы. Размнажаюцца ў пачатку зімы, адкладаючы яйкі на паверхні глебы пад пластом моху (па адным—два ў адно месца). Лічынкі развіваюцца каля 9 месяцаў са снежня па жнівень, у верасні акукляюцца. Праз 4-8 тыдняў з кукалак выходзяць дарослыя насякомыя.

## Ахова 
Лядоўнік звычайны занесены ў Чырвоную кнігу Украіны. Прыродаахоўны статус віду нявызначаны, яго колькасць і прычыны яе змены невядомыя. Для захавання віду неабходна даследаванне стану яго папуляцый і абарона месцаў яго пражывання шляхам стварэння заказнікаў. Як патэнцыяльна ўразлівы від звычайны ледничник занесены ў Чырвоную кнігу прыроды Ленінградскай вобласці.

## Літаратура 
* Определитель насекомых европейской части СССР. Том 4. Часть 6. Большекрылые, верблюдки, сетчатокрылые, скорпионовые мухи, ручейники / под общ. ред. . — (В серии: Определители по фауне СССР, издаваемые Зоологическим институтом АН СССР. Вып. 153). — Л.: Наука, 1987. — С. 100—101. — 200 с.
* Корнєєв В. О., Котенко А. Г. Льодовичник Вествуда *Boreus westwoodi* Hagen, 1866 // Червона книга України. Тваринний світ / за ред. І. А. Акімова. — Київ: Глобалконсалтинг, 2009. — С. 139. — 600 с. — ISBN 978-966-97059-0-7
* Єрмоленко В. М. Льодовичник Вествуда, льодовичник звичайний *Bareus westwoodi* Hagen, 1866 // Червона книга України. Тваринний світ / під заг. ред. М. М. Щербака. — Київ: Видавництво «Українська енциклопедія» імені М. П. Бажана, 1994. — 464 с.

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Скарпіёнавы мухі
Падлесак

**Падлесак** — група раслін у лесе, якія растуць у цені дрэў, якія ўтвараюць полаг. Складаецца з кустоў і нізкіх дрэў, якія ніколі не вырастаюць да вышыні асноўнага дрэвастою, чым адрозніваюцца ад . Падлесак ў шыракалістых і мяшаных лясах часцей за ўсё складаецца з маліны, ляшчыны, брызгліны, крушыны, ядлоўцу, рабіны, а ў лісцяных, цёмнахвойных і светлахвойных лясах у яго склад уваходзяць вольха, карлікавая бяроза і карлікавая вярба. Кізіл і падуб таксама, як правіла, уваходзяць у падлесак.

Да падлеску даходзіць значна менш святла, таму ўтваральныя яго расліны ценелюбівыя і ажыццяўляюць фотасінтэз пры абмежаваным асвятленні. У змешаных лясах лісце верхняга яруса з'яўляецца пазней, чым у падлеску, што дае магчымасць раслінам ніжняга яруса фотасінтэзаваць без зацянення полагам. Гэты кароткі перыяд (1-2 тыдні) дазваляе раслінам падлеску падтрымліваць вугляродны баланс на працягу ўсяго года.

Вільготнасць у падлеску таксама вышэй, чым на адкрытых участках. Полаг затрымлівае сонечнае выпраменьванне, памяншаючы тэмпературу паверхні зямлі і, адпаведна, інтэнсіўнасць выпарэння. Высокая вільготнасць дазваляе расці грыбам і іншым . Дзякуючы гэтаму падлесак адыгрывае вялікую ролю ў жыцці лесу — ўплывае на фарміраванне ствалоў дрэў, спрыяе ачышчэнню іх ад сукоў, а таксама ўплывае на  і глебу лесу. У водаахоўных лясах падлесак змацоўвае глебу і абараняе берагі азёр і рэк ад размыву.

## Спасылкі 
* Падлесак: Геаграфічны слоўнік (Праверана 8 чэрвеня 2009)
* 

Катэгорыя:Лес
Bahia ambrosioides

**Bahia ambrosioides** - паўднёваамерыканскі від кветкавых раслін сямейства Астравых. Сустракаецца ў Чылі, уключаючы архіпелаг Хуана Фернандэса.

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Каты (род)

**Каты** (*Felis*) — род драпежных млекакормячых сямейства кашэчых. 

## Апісанне 
Даўжыня цела 46—197, хваста 15—91 см, маса 1,5—105 кг. Вышыня ў крыжы большая за вышыню ў плячах. Кіпцюры ўцяжныя (акрамя суматранскага ката). Афарбоўка густога футра рознага малюнку і адценняў: аднатонная, плямістая або паласатая.

## Пашырэнне 
Каля 20 падродаў, 31 від. Пашыраны ўсюды, акрамя Аўстраліі і Антарктыды.

## Асаблівасці біялогіі 
Нараджаюць звычайна 3—4 кацянят (зрэдку да 7), некаторыя віды — двойчы за год. 

## Промысел 
Аб'екты промыслу, футра малакаштоўнае (акрамя ).

## Свойскія каты 
Свойскія каты паходзяць ад лівійскага падвіду дзікага ката. Сталі хатнімі жывёламі 3—5 тыс. гадоў назад. Існуе каля 300 парод свойскіх катоў, якія адрозніваюцца даўжынёю і афарбоўкай поўсці. Пашыраны караткашэрсныя пароды, у т.л. руская блакітная, сіямская, з даўгашэрсных — персідская, сібірская і інш.

## Літаратура 
* *Самусенка Э.* Каты // 

Катэгорыя:Каціныя
Пільшчык рапсавы

**Пільшчык рапсавы** (*Athalia rosae*) — від перапончатакрылых насякомых з сямейства .

## Апісанне 
Аранжава-жоўтага колеру з чорнымі галавой, вусікамі і грудзямі, за выняткам пярэдняспінкі і шчытка. Вусікі 11-членікавыя, булавападобныя. Вонкавы край пярэдніх крылаў чорны. Заднія лапкі жоўтыя з чорнымі кольцамі. Даўжыня цела 7—8 мм.

## Арэал 
Шырока распаўсюджаны  ў Цэнтральнай Еўропе і з'яўляецца ў канцы красавіка ці ў маі.

## Экалогія 
Самкі адкладаюць яйкі па краях лісця розных капуставых раслін (рапсу, рэпы, свірэпе і іншых). Лічынкі (несапраўдныя вусені) даўжынёй 17 мм, шаравата-зялёнага колеру з цёмнымі палосамі, голыя, з чорнай галавой з 3 парамі грудных і 8 парамі брушных ног. Лічынкі харчуюцца лісцем капуставых і акукляюцца ў зямлі ў далікатным кокане. Звычайна бывае два пакаленні ў год: другое пакаленне лётае ў канцы ліпеня і ў жніўні. 

У многіх мясцовасцях від моцна шкодзіць рапсу і свірэпе, нападаючы пераважна на маладыя расліны. Насякомае пашкоджвае як і азімы, так і яравы рапс.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Пільшчыкі
Цэркі

наезніка *Scambus calobatus*]]
**Цэркі** () — парныя прыдаткі апошняга сегмента брушка, якія ў прымітыўных насякомых падобныя на доўгія членістыя ніткі, якія нагадваюць шчацінкападобныя вусікі. Хоць у такіх насякомых, як вухавёрткі і некаторыя двуххвосткі, цэркі пераўтвараюцца ў фарцэпсы, а ў вышэйшых насякомых нярэдка іх проста няма.

Катэгорыя:Анатомія насякомых
Катэгорыя:Анатомія членістаногіх
Сястрынская група

, якая паказвае адносіны сястрынскага сваяцтва паміж таксонами мнаганожак. Клас  паказаны як сястрынская група для групы *Progoneata*. У межах *Progoneata* адносінамі сястрынскага сваяцтва звязаныя клас  і група *Collifera*.]]
**Сястрынская група** — у біялагічнай сістэматыцы так называюць групу (таксонаў), звязаную з іншай групай адносінамі «сястрынскага» сваяцтва. Сцвярджэнне аб тым, што група A з'яўляецца сястрынскай па адносінах да групе B, раўназначна сцвярджэнню, што ў груп A і B маецца продак, агульны толькі для гэтых двух груп і ні для якіх іншых. Разам дзве сястрынскія групы ўтвараюць адну монафілетычную групу.

Паняцце сястрынскага сваяцтва ўзнікла ў сувязі з уяўленнямі аб немагчымасці строгага доказу адносін продак — нашчадак сродкамі кладыстычнага аналізу і лагічнай супярэчнасцю, наступнай са строгага вызначэння монафіліі ў кладыстыцы. Лагічная супярэчнасць звязана з тым, што любая група, разгляданая як продкавая па адносінах да якой-небудзь іншай групы, павінна будзе разглядацца як парафілетычная, што непрымальна з паслядоўна-кладыстычнага пункту гледжання. Для таго, каб пазбегнуць праблем з недоказуемостью статусу продка і неприемлемостью парафилетических груп, было прапанавана абмяркоўваць роднасныя адносіны паміж таксонамі ў тэрмінах сястрынскага сваяцтва.

Катэгорыя:Біялагічная сістэматыка
Муха капусная вясновая

**Муха капусная вясновая** (*Delia radicum*) — від караткавусых двухкрылых з сямейства Anthomyiidae.

## Апісанне 
Від падобны на Delia floralis, адрозніваючыся наступнымі прыкметамі. Самец цёмна-папялістага колеру з шырокімі цёмнымі палосамі на спінцы; праз усе брушка праходзіць шырокая чорная падоўжная паласа, на ўсіх сегментах — вузкая папярочная палоска. Самка буйней, больш светлага попельна-шэрага колеру.

## Распаўсюджанне 
Жыве ў Еўропе ад Скандынавіі да Іспаніі, у Паўночнай Афрыцы, Кітаі, Японіі, завезены ў Паўночную Амерыку. У Расіі сустракаецца паўсюдна, акрамя тундры.

## Літаратура 
* Джолова Н. Г. Насекомые — вредители овощных культур Прибайкалья. М.: Наука, 1965. 80 с.
* Рогочая Е. Г. Семейство цветочницы — Antomyiidae. / Вредители сельскохозяйственных культур и лесных насаждений (ред. Васильев В. П.). Т. 2. Киев: Урожай, 1974. С. 540—548.
* Степанова Л. А. Опыт экологического анализа условий развития вредителей крестоцветных овощных культур в природе. / Энтомологическое обозрение, 1962, т. 41, вып. 4. С. 721—736.
* Эльберг К. Ю. Сем. Antomyiidae — цветочницы. / Насекомые и клещи — вредители сельскохозяйственных культур (ред. Нарчук Э. П., Тряпицын В. А.). Т. IV. Перепончатокрылые и двукрылые. Л.: Наука, 1981. С. 188—198.
* Яремко Г. А. Некоторые особенности биологии весенней капустной мухи (Delia brassicae Bouch.) и совершенствование мер борьбы с нею. / Известия Тимирязевской сельскохозяйственной академии, 1976, т. 5. С. 170—175.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя-шкоднікі
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Караткавусыя двухкрылыя
Каўліфларыя

**Каўліфларыя** (ад  «сцябло, ствол» і  «кветка») — развіццё ў дрэў кветак, а затым і пладоў непасрэдна на ствале і тоўстых галінах. Кветкі развіваюцца са спячых пупышак. Для развіцця пладоў на тоўстых галінах ўжываецца і адмысловы тэрмін — раміфларыя (ад  «галіна»).

Па меркаванні натураліста Альфрэда Уолеса, кветкі, размешчаныя на ствале ніжэй кроны, лягчэй адшукаць апыляльнікам. Плады такіх дрэў таксама больш даступныя для птушак і лятучых мышэй, якія, з'ядаючы плод, распаўсюджваюць насенне. Дрэвам з вельмі буйнымі і цяжкімі пладамі каўліфларыя дазваляе зберагчы тонкія галіны, якія не вытрымалі б вагі пладоў.

Каўліфларыя сустракаецца ў трапічных раслін, сярод якіх какава, хурма, дурыян, хлебнае дрэва, джэкфрут, Artocarpus integer і іншыя. Сярод раслін сярэдняй паласы гэта з'ява сустракаецца ў воўчаягады звычайнай і абляпіхі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Артыкул пра каўліфларыю з газеты «Первое сентября» 
* Прыклады каўліфларыі трапічных дрэў (фатаграфіі)
* The Truth About Cauliflory. Flowers That Bloom On Tree Trunks 

Катэгорыя:Парастак
Муха капусная летняя

**Delia floralis** — від караткавусых двухкрылых з сямейства .

## Апісанне 
Падобная на Delia radicum, адрозніваючыся большымі памерамі (7-8 мм); жоўта-шэрая, крылы празрыстыя, жаўтлявыя з жоўтымі жылкамі.

## Распаўсюджанне 
Жыве ў Еўропе (ад поўначы Скандынавіі да Сярэдняй Еўропы), Паўночна-Усходнім Кітаі, паўднёвай Карэі, Японіі і Паўночнай Амерыцы. У Расіі сустракаецца паўсюдна акрамя арыдных тэрыторый і тундры.

## Літаратура 
* Джолова Н.Г. Насекомые - вредители овощных культур Прибайкалья. М.: Наука, 1965. 80 с.
* Рогочая Е.Г. Семейство цветочницы - Antomyiidae. / Вредители сельскохозяйственных культур и лесных насаждений (ред. Васильев В.П.). Т. 2. Киев: Урожай, 1974. С. 540-548.
* Семаков В.В. К экологии летней капустной мухи в Камчатской области. / Экология, 1972, N 5. C. 87-90.
* Степанова Л.А. Опыт экологического анализа условий развития вредителей крестоцветных овощных культур в природе. / Энтомологическое обозрение, 1962, т. 41, вып. 4. С. 721-736.
* Эльберг К.Ю. Сем. Antomyiidae - цветочницы. / Насекомые и клещи - вредители сельскохозяйственных культур (ред. Нарчук Э.П., Тряпицын В.А.). Т. IV. Перепончатокрылые и двукрылые. Л.: Наука, 1981. С. 188-198.

Катэгорыя:Насякомыя-шкоднікі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Караткавусыя двухкрылыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1824 годзе