open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валерый Пятровіч Мусіенка

**Валерый Пятровіч Мусіенка** (, Мінск) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1975 годзе. З 1975 г. — архітэктар, галоўны архітэктар праектаў у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): ПДП паўночнага берага курорта Нарач (1976), Коласаўскага мемарыяльнага заказніка (1981), ТЭА новага экскурсійнага маршруту па гістарычных помніках Мінска і яго наваколляў (1978), карэктура генплана Барысава (1979), перспектыўная схема развіцця турызму БССР (1983), ПРП Барысаўскага (1984), Лідскага, Мастоўскага, Навагрудскага (1985) раёнаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Горадабудаўнікі Беларусі
Мікіта Паўлавіч Кастамараў

**Мікіта Кастамараў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца віцебскага «Макслайна».

## Клубная кар’ера 
З 2015 года выступаў за дубль «Віцебска», дзе з цягам часу замацаваўся. Сезон 2018 правёў у арэндзе ў «Нафтане», а ў красавіку 2019 года на тых жа ўмовах далучыўся да «Оршы». У складзе гэтых клубаў у Першай лізе трывала выхадзіў у стартавым складзе.

Са студзеня 2020 года, пасля вяртання з арэнды, пачаў трэніравацца з «Віцебскам». Пачатак сезона 2020 прапусціў з-за траўмы, з чэрвеня стаў гуляць за дубль і прыцягвацца да асноўнай каманды. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 4 ліпеня 2020 года ў матчы супраць «Гарадзеі» (2:2), калі выйшаў у стартавым складзе і быў заменены ў канцы сустрэчы. У далейшым да канца сезона на поле ў Вышэйшай лізе не выхадзіў, заставаўся на лаўцы запасных у асноўнай камандзе і гуляў за дубль.

У красавіку 2021 года быў аддадзены ў арэнду наваполацкаму «Нафтану», дзе стаў трывалым іграком стартавага складу, правёў усе 33 матчы ў Першай лізе. У студзені 2022 года па заканчэнні арэнды вярнуўся ў «Віцебск» і неўзабаве падоўжыў кантракт з клубам. У сакавіку 2022 года зноў далучыўся да «Нафтана» на правах арэнды. У ліпені 2022 года быў адкліканы з арэнды ў «Віцебск». У кастрычніку замацаваўся ў стартавым складзе каманды.

У студзені 2023 года падоўжыў кантракт з «Віцебскам». Па выніках сезона 2023 дапамог камандзе вярнуцца ў Вышэйшую лігу. У студзені 2024 года па заканчэнні кантракта пакінуў клуб і стаў трэніравацца з «Макслайнам», з якім у лютым падпісаў пагадненне.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Орша
Катэгорыя:Ігракі ФК Макслайн
Уладзімір Мякішаў

**Уладзімір Мякішаў**:

* Уладзімір Аляксеевіч Мякішаў (нар. 1936) — беларускі архітэктар.
* Уладзімір Паўлавіч Мякішаў (нар. 1958) — расійскі і польскі мовазнавец, гісторык мовы.
Барыс Мікалаевіч Назаранка

**Барыс Мікалаевіч Назаранка** (, Таганрог — студзень ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Член КПСС з 1948 года. Пражываў у Мінску.

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1956 годзе. Працаваў у архітэктурна-будаўнічых арганізацыях Растоўскай вобласці, на будаўніцтве рудняў у Данбасе, галоўным архітэктарам Бабруйска, раённым архітэктарам, начальнікам аддзела ў ГалоўАПУ Мінгарвыканкама, ва Упраўленні па будаўніцтве і архітэктуры Мінаблвыканкама, начальнікам праектна-канструктарскага бюро Мінгандлю БССР, з 1967 па 1978 г. — галоўным спецыялістам тэхаддзела БелНДІдзіпрасельбуда.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года.

## Творчасць 
Аўтар, сааўтар праектаў парку і сквера ў Бабруйску, жылых дамоў у Асіповічах, прафілакторыя, клуба, жылых дамоў у калгасе «Зара», планіроўкі пасёлкаў ЦЭЦ-2, аўтазавода ў Мінску, забудовы цэнтра г.п. Іванава Брэсцкай вобласці, пасёлка Шчыткавічы Старадарожскага, Новы Двор Шчучынскага раёнаў (1950—1977).

Артыкулы ў часопісах і газетах па пытаннях сельскага будаўніцтва.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступені (1943, 1988), Чырвонай Зоркі (1942), медалямі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Бабруйска
Уладзімір Аляксеевіч Мякішаў

**Уладзімір Аляксеевіч Мякішаў** (нар. , с. Чарнаастроўка, Любінскі раён, Омская вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Уральскі політэхнічны інстытут у 1964 годзе. З 1954 па 1967 гады працаваў ва УралпрамбудНДІпраекце ў Свярдлоўску, дзе запраектаваў будынкі Свярдлоўскага НДІ электратэхнічнага інстытута (2-я чарга, 1973, з Р. Л. Тубінай), механічныя майстэрні з адміністрацыйна-бытавым корпусам у г. Пышма (1971). З 1968 года — кіраўнік групы архітэктараў у Белдзяржпраекце, галоўны архітэктар праектаў у Мінскграмадзянпраекце, Белпрампраекце, галоўны спецыяліст у Белмясцпрампраекце, начальнік аддзела ў БелКТІГГ, з 1984 года — галоўны спецыяліст аддзела ў БелНДІдзіпрасельбудзе.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Пражывае ў г. Мінск.

## Творчасць 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): прафілакторый Мінскага трактарнага завода ва ўрочышчы Рудня Лагойскага раёна Мінскай вобласці (1979), серыі жылых дамоў з аб’ёмных блок-пакояў 5-АПБ для будаўніцтва ў БССР (1969), 4А-АПБ для будаўніцтва ў сельскай мясцовасці ў БССР (1971), 4-ы корпус Дзяржаўнага падшыпнікавага завода-11 у Мінску (1982).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Антракноз фасолі

**Антракноз фасолі** — , выкліканае відам . Належыць да групы .

## Апісанне 
Захворванне шырока распаўсюджана ў свеце, асабліва ў рэгіёнах з умераным кліматам. З’яўляецца на розных відах фасолі. А інфекцыі памяншаецца памер насенін і ўраджайнасць. Шкода, нанесеная раслінам залежыць ад умоў надвор’я і выбраных сартоў. У асабліва спрыяльных умовах ураджайнасць можа знізіцца на некалькі дзясяткаў працэнтаў.

Калі заражанае насенне выкарыстоўваецца для пасеву, узбуджальнік атакуе сеянцы, якія растуць з яго. Яны становяцца бурымі і адміраюць неўзабаве пасля прарастання, альбо хварэюць — на ніжняй частцы сцябла і семядолі з’яўляецца гангрэна . Мае форму карычневых, увагнутых плям, акружаных цёмна-карычневай аблямоўкай.

## Эпідэміялогія 
Патагены зімуюць пераважна ў заражаным насенні, а ў невялікай ступені і на астатніх раслінных рэштках фасолі. Яны з’яўляюцца крыніцай . Хвароба таксама распаўсюджваецца пры дапамозе канідыяльных спор, якія ўтвараюцца ў ацервулюсах. Яны распаўсюджваюцца кроплямі вады падчас дажджу або ападкаў і з’яўляюцца крыніцай . Маладыя часткі расліны больш схільныя да заражэння. Захворванню спрыяе высокая вільготнасць і тэмпература; аптымальным для развіцця хваробы з’яўляецца каля 20&nbsp;°C, але хвароба развіваецца пры тэмпературах ад 13 да 26&nbsp;°C.

## Меры аховы 
Меры прадухілення захворвання і барацьбы з ім:

* вырошчванне ўстойлівых сартоў фасолі,
* правільны севазварот. Перапынкі пры вырошчванні бабовых на адным полі павінны складаць не менш за 4 гады,
* заворванне бабовых рэшткаў, якія застаюцца на полі,
* . Для гэтага можна выкарыстоўваць  () ці  ()  або біяпрэпараты (напрыклад, грэйпфрутавы сок),
* пры неабходнасці апырскванне раслін біяпрэпаратамі або фунгіцыдамі.

Катэгорыя:Грыбковыя захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні бабовых
Аляксей Мікалаевіч Навумаў

**Аляксей Мікалаевіч Навумаў** (, г. Ражск, Разанская вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1954 годзе. Працаваў у Казгарбудпраекце ў Алма-Аты, дзе ўдзельнічаў у праектаванні Дома Саветаў, серыі 4-павярховых буйнапанэльных жылых дамоў, тыпавых праектаў школ і бальніц для сейсмічных раёнаў. З 1971 года — кіраўнік майстэрні, галоўны архітэктар праектаў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года. Пражываў у Мінску.

## Творчасць 
 № 28 у мікрараёне Паўднёвы Захад-3]]
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): 9-, 12-павярховыя буйнапанэльныя жылыя дамы серыі М 464-9 у мікрараёнах Харкаўская-2, 5, Курасоўшчына-3, Сярова-2, Паўднёвы Захад-2, 3, 4, Захад-4, 5, Зялёны Луг-6, па вул. Адоеўскага, Уральская—Мендзялеева, Сурганава—Горкага (1975—1985), тыпавыя праекты школы на 30 класаў (1982), дзіцячых садкоў-ясляў на 220 і 320 месцаў (1984).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1966), медалямі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Scythris picaepennis

**Scythris picaepennis** — від матылёў з сямейства . Навуковая назва была ўпершыню апублікавана ў 1828 годзе.

Від сустракаецца ў Еўропе.

Катэгорыя:Цёмныя молі
Аляксей Навумаў

**Аляксей Навумаў**:
* Аляксей Аляксандравіч Навумаў (1916—1985) — савецкі фізік
* Аляксей Мікалаевіч Навумаў (нар. 1924) — беларускі архітэктар.
Аляксей Іванавіч Наканечны

**Аляксей Іванавіч Наканечны** (, в. Клямбоўка, цяпер Ямпольскі раён, Вінніцкая вобласць) — беларускі архітэктар. Заслужаны будаўнік БССР (1970).

## Біяграфія 
Скончыў Адэскі будаўнічы інстытут у 1939 годзе. Працаваў у Данецку. Удзельнічаў у праектаванні гасцініц «Данбас», «Кастрычнік», драмтэатра ў Данецку. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

З 1946 г. — у Белдзяржпраекце, з 1956 па 1967 г. — намеснік галоўнага архітэктара, галоўны архітэктар Мінска, з 1967-га — дацэнт кафедры архітэктуры, з 1977 года — кафедры архітэктуры прамысловых будынкаў Беларускага політэхнічнага інстытута.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1948 года. З 1955 па 1959 г. — намеснік старшыні праўлення СА БССР. Член КПСС з 1951 года. Пражываў у Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): серыі тыпавых праектаў жылых будынкаў № 1-414, 1-433 (1953), галоўны корпус санаторыя «Беларусь» у Сочы (1956), будынак Мінбуда БССР па вуліцы К. Маркса (1955), генплан развіцця Мінска (1965).

Аўтар шэрагу публікацый у часопісах, у т.л. манаграфіі: «Мінск, досвед паваеннага аднаўлення і развіцці горада» (Мінск, 1966, у аўтарскім калектыве).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, медалямі, дзвюма Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР. Заслужаны будаўнік БССР (1970).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Chamaesphecia tenthrediniformis

**Chamaesphecia tenthrediniformis** — від молі з сямейства . Яна сустракаецца ў Еўропе і на Блізкім Усходзе. Від моцна нагадвае , некаторыя крыніцы класіфікуюць абодва як адзін від.

Даўжыня пярэдніх крылаў складае 6-10&nbsp;мм. Лёт імага з мая па ліпень у залежнасці ад месцазнаходжання.

Лічынкі сілкуюцца на .

(MHNT) Chamaesphecia tenthrediniformis - Medovarce Slovaquie - male dorsal.jpg| ♂  	
(MHNT) Chamaesphecia tenthrediniformis - Medovarce Slovaquie - male ventral.jpg| ♂   △	

## Спасылкі 
* Vlindernet (in Dutch)
* waarneming.nl (in Dutch)
* Lepidoptera of Belgium

Катэгорыя:Шклянніцы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Vespula austriaca

**Vespula austriaca** — від сямейства .

## Распаўсюджанне 
Галарктыка.

## Апісанне 
Даўжыня самак ад 15 да 19 мм, самцоў — ад 13 да 16 мм.

## Літаратура 
* *Dubatolov, V.V.* 1998. Social wasps (Hymenoptera, Vespidae: Polistinae, Vespinae) of Siberia in the collection of Siberian Zoological Museum. — Far Eastern Entomologist 57: 1-11.
* *Курзенко Н. В.* 1995. *Fam. Vespidae*. С.264-324. В кн.: Определитель насекомых Дальнего Востока России. Т. 4. Сетчатокрылообразные, скорпионницы, перепончатокрылые. Ч. 1. — СПб.: Наука, 1995. — 606 с.
* *Yamane, Sk., Wagner, R.E., Yamane, S.* 1980. A tentative revision of the subgenus Paravespula of Eastern Asia (Hymenoptera, Vespidae). — Insecta Matsumurana 19: 1-46.

## Спасылкі 
* Vespula austriaca на Fauna Europaea 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1799 годзе
Катэгорыя:Сапраўдныя восы
Dolichovespula sylvestris

**Dolichovespula sylvestris** — від сямейства .

## Распаўсюджанне 
Від прымеркаваны да лясах умеранай зоны Еўразіі ад Заходняй Еўропы да Кітая.

## Апісанне 
Маткі дасягаюць даўжыні ад 15 да 19 мм, рабочыя — ад 13 да 15 мм, самцы — ад 14 да 16 мм. Грамадскія восы, якія будуюць «папяровыя» надземныя гнёзды.

## Літаратура 
* *Dubatolov, V. V.* 1998. Social wasps (Hymenoptera, Vespidae: Polistinae, Vespinae) of Siberia in the collection of Siberian Zoological Museum. — Far Eastern Entomologist 57: 1-11.

## Спасылкі 
* 
* Bugguide: *Yellowjackets & Hornets trhough a lens*
* Лесная оса (Dolichovespula sylvestris Scop.)

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1763 годзе
Катэгорыя:Сапраўдныя восы
Вольга Мікалаеўна Навумава

**Вольга Мікалаеўна Навумава** (, в. Стрэліца, Салігаліцкі раён, Кастрамская вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1954 годзе. Працавала архітэктарам, галоўным архітэктарам праектаў у Казгарбудпраекце ў Алма-Аце. З 1975 года — галоўны архітэктар праектаў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
У Алма-Аце ўдзельнічала ў праектаванні Палаца спорту (1966), аэравакзала (1975), карціннай галерэі імя Т. Р. Шаўчэнкі (1976), у стварэнні тыпавых праектаў школ (1974).

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): жылыя дамы ў мікрараёне Чыжоўка-3 (1978), 9-павярховы жылы дом і 12-павярховы будынак майстэрняў Мастацкага фонду БССР па вул. Сурганава, бібкалектар (1979), інтэрнат Мінскага радыётэхнічнага інстытута па вул. Усходняй, 9-, 12-павярховыя жылыя дамы па вул. Маякоўскага (1982) у Мінску.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары СССР
Катэгорыя:Архітэктары Казахстана
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Мікалай Сцяпанавіч Навумаў

**Мікалай Сцяпанавіч Навумаў** (, г. Чырвоны Ліман, Данецкая вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1962 г. Працаваў у праектных арганізацыях Алма-Аты, Кішынёва. З 1973 г. — галоўны архітэктар праектаў у Белдзяржпраекце, з 1980 года — у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1968 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
У Кішынёве запраектаваны Педагагічны інстытут імя Крангэ (1975), бальнічны комплекс (1976).

Асноўныя працы ў Беларусі: навучальны камбінат Міндарбуда БССР па Кальварыйскай вуліцы, 37 (1979), інжынерны корпус  Мінскрадыёбуда па вул. Харкаўскай (1975); у аўтарскім калектыве: інжынерна-лабараторны корпус трэстаў Белсельгастэхнікі па вул. К. Лібкнехта (1980), рэспубліканскі Дом тэхнічнай творчасці (1982), гандлёва-камерцыйны цэнтр (1985), універсам у мікрараёне Серабранка-9 (1984) у Мінску.

## Прэміі 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (2002, у аўтарскім калектыве) — *за архітэктурны праект аўтавакзала «Маскоўскі» ў г. Мінску*.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Уладзімір Іванавіч Начараў

**Уладзімір Іванавіч Начараў** (, с. Мракава, Кугарчынскі раён, Башкірская АССР) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1962 годзе. Працаваў архітэктарам, галоўным архітэктарам праектаў у Белдзяржпраекце, з 1980 года — начальнік майстэрні, галоўны спецыяліст тэхнічнага аддзела ў Белдзіпрагандлі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1965 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
]]
]]

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): комплексы гасцініц «Юбілейная» (1968), «Планета» (1980), навучальна-лабараторны корпус УЗЭІС (1982) у Мінску, комплекс Магілёўскага тэхналагічнага інстытута (1978), мікрараён Аршанскі (1983) у Магілёве, інжынерна-вылічальны цэнтр абласнога кіравання ў Гродне (1985).

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалямі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Няўзораў

**Няўзораў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Глебавіч Няўзораў (нар. 1958) — журналіст, тэлевядучы, публіцыст, рэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар, палітык.
* Аляксей Фядотавіч Няўзораў (нар. 1928) — архітэктар.
* Барыс Георгіевіч Няўзораў (1950—2022) — расійскі акцёр
Аляксей Фядотавіч Няўзораў

**Аляксей Фядотавіч Няўзораў** (, с. Лаўроўскія Падворкі, Мічурынскі раён, Тамбоўская вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры ў 1959 годзе. Працаваў у праектных арганізацыях Украіны, з 1973 года — галоўны архітэктар праектаў у БелНДІПгорадабудаўніцтва, з 1975 года — у Мінскінжпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1973 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя працы: праекты мікрараёнаў у Горліўцы, Данецку, Жданаве, Запарожжа, ПДП цэнтра Данецка (1965—1975, у аўтарскім калектыве), водавычышчальныя помпавыя станцыі (1977), падземныя пераходы (1978—1983), помнік М. І. Калініну (1979, у аўтарскім калектыве), пуцеправод па вул. Маскоўскай (1981), мост цераз р. Сляпянка (1982) у Мінску.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Горадабудаўнікі
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тамбоўскай вобласці
Цімафей Емяльянавіч Салтановіч

**Цімафей Емяльянавіч Салтановіч** (, в. Асінаўка — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

## Біяграфія 
Працоўную дзейнасць пачаў у пятнаццацігадовым узросце: працаваў пастухом ў калгасе «Бальшавік». У 1933 годзе абраны старшынёй гэтага калгаса. У 1937—1941 гадах быў старшынёй выканкама Веравойшанскага і Машкаўскага сельсаветаў Аршанскага раёна.
 ў в. Пішчалава.]]
У Вялікую айчынную вайну ваяваў на фронце ў радах дзеючай арміі. Быў камандзірам узвода, палітруком роты, камандзірам роты. У ходзе баявых дзеянняў атрымаў два цяжкія раненні.

Пасля вайны звольнены з ваеннай службы, працаваў загадчыкам аддзела райкама партыі. У 1946—1950 гадах старшыня выканкама Пішчалаўскага сельсавета Аршанскага раёна. У 1950—1975 гадах старшыня калгаса імя Кірава Аршанскага раёна.

За поспехі ў развіцці сельскай гаспадаркі Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР у 1966 годзе ўдастоены звання Героя Сацыялістычнай Працы.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963—1971 гг.

## Узнашароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы (1966)
* Ордэн Леніна
* Ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені
* Ордэн «Знак Пашаны»

## Памяць 
* Мемарыяльная дошка ў гонар Ц. Е. Салтановіча на будынку Пішчалаўскага сельвыканкама ў в. Пішчалава Аршанскага раёна Віцебскай вобласці.

## Літаратура 
* Салтановіч, Т. Е. Дасягненні і рэзервы калгаса імя Кірава, Аршанскага раёна / Т. Е. Салтановіч, Б. М. Розенблюм, Ф. М. Карыткін. — Мінск : Дзяржаўнае выдавецтва БССР, 1952. — 70 с.
* Солтанович Тимофей Емельянович // Слава и гордость земли Витебской : биографический справочник / сост. М. Н. Пригожий; редкол.: М. П. Кузьмич [и др.]. — Витебск : Витебская областная типография, 2009. — С. 306.
* Солтанович Тимофей Емельянович // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник / сост.: И. Н. Кулан, В. И. Козак, Е. Е. Соколов; под общ. ред. А. Н. Новикова. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — С. 208.
* Северинец, К. Светлые росы / К. Северинец // Знаменосцы трудовой славы / сост.: Г. С. Гужва [и др.]; рец. Б. В. Стрельцов. — Минск : Беларусь, 1984. — С. 301—304.
 

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Шынкароў

**Шынкароў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Васілевіч Шынкароў (нар. 1939) — беларускі гісторык.
* Мікалай Пятровіч Шынкароў (1928—2007) — Герой Сацыялістычнай Працы.
Мікалай Пятровіч Шынкароў

**Мікалай Пятровіч Шынкароў** (, в. Люціны — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1973).

## Біяграфія 
З 1944 года палявод калгаса імя Дзяржынскага, з 1951 года трактарыст Копыскай МТС Аршанскага раёна, з 1963 года брыгадзір трактарнай брыгады ў калгасе імя Дзяржынскага Аршанскага раёна.

За поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчай прадукцыі Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Шынкарову Мікалаю Пятровічу ў 1966 годзе прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

## Узнашароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы
* Ордэн Леніна

## Літаратура 
* Шынкароў Мікалай Пятровіч // Памяць: Орша. Аршанскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад.: Т. Г. Ігнацьева [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2000. — Кн. 2. — С. 397.
* Шинкарев Николай Петрович // Слава и гордость земли Витебской : биографический справочник / сост. М. Н. Пригожий; редкол.: М. П. Кузьмич [и др.]. — Витебск : Витебская областная типография, 2009. — С. 319.
* Шинкарев Николай Петрович // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник / сост.: И. Н. Кулан, В. И. Козак, Е. Е. Соколов; под общ. ред. А. Н. Новикова. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — С. 242.
* Сидорович, И. Душа бригады / И. Сидорович // Знаменосцы трудовой славы / сост.: Г. С. Гужва [и др.]; рец. Б. В. Стрельцов. — Минск : Беларусь, 1984. — С. 334—337.
Юркоў

**Юркоў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Дзмітрыевіч Юркоў (1915—1988) — Герой Савецкага Саюза.
* Іосіф Андрыянавіч Юркоў (1903—1976) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).
* Мікалай Фёдаравіч Юркоў (1936—2021) — аграном, эканаміст, менеджар у сферы сельскай гаспадаркі, грамадскі дзеяч.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Іосіф Андрыянавіч Юркоў

**Іосіф Андрыянавіч Юркоў** (, Орша — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). Заслужаны будаўнік БССР.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1936 годзе. У 1936—1937 гадах — начальнік будаўнічага ўчастка, кіраўнік трэста «Белкамунбуд». З 1947 года — намеснік кіраўніка трэста «Белтрактарбуд».

У 1955—1971 гадах — кіраўнік будтрэста № 5 Міністэрства прамысловага будаўніцтва БССР у Мінску.

## Узнашароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы (1966)
* Заслужаны будаўнік БССР.
* Ордэн Айчыннай вайны 2-й ступені
* Ордэн Леніна

## Літаратура 
* Юрков Иосиф Адрианович // Слава и гордость земли Витебской : биографический справочник / сост. М. Н. Пригожий; редкол.: М. П. Кузьмич [и др.]. — Витебск : Витебская областная типография, 2009. — С. 323.
* Юрков Иосиф Адрианович // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник / сост. И. Н. Кулан, В. И. Козак, Е. Е. Соколов; под общ. ред. А. Н. Новикова. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — С. 247.
* Юркоў Іосіф Андрыянавіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя : у 12 т. / рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1974. -. Т. 11 : Футбол-ЯЯ. — С. 512.
 

Катэгорыя:Будаўнікі Беларусі
Глебавыя водарасці

**Глебавыя водарасці** — эўкарыятычныя,  мікраарганізмы, асяроддзе пражывання якіх знаходзіцца на паверхні глебы альбо ўнутры яе. Яны амаль заўсёды суправаджаюцца пракарыятычнымі цыянабактэрыямі, якія жывуць у адной экалагічнай нішы. Наземныя водарасці павінны быць адаптаваны да жыцця на сушы з-за па меншай меры часова абмежаванай даступнасці вады; звычайныя асяроддзі пасялення водарасцей — гэта ўсе віды вады.

## Літаратура 
* Ettl, Hanuš, Gärtner, Georg: Syllabus der Boden-, Luft- und Flechtenalgen. Springer Spektrum 2014, 2. Auflage.
* Kadereit, J.W., Körner, C., Kost, B., Sonnewald, U.: Strasburger — Lehrbuch der Pflanzenwissenschaften. Springer Spektrum 2014, 37. Auflage.
* Blaine Metting: The Systematics and Ecology of Soil Algae. Botanical Review Vol. 47, No. 2: 195—312.

Катэгорыя:Альгалогія
Катэгорыя:Глебазнаўства
Леанора Сямёнаўна Гіткіна

**Леанора Сямёнаўна Гі́ткіна** (нар. , Менск) — урач, вучоны ў галіне неўралогіі, доктар медыцынскіх навук (1971), прафесар (1976). Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (1999).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Менску. У 1947 годзе скончыла школу, у 1953 годзе — Мінскі медыцынскі інстытут. У 1953—1959 гадах працавала малодшым навуковым супрацоўнікам у Беларускім навукова-даследчым інстытуце неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі. З 1959 года ў Беларускім інстытуце ўдасканалення ўрачоў (сучасная Беларуская медыцынская акадэмія паслядыпломнай адукацыі). У 1961 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю. Займала пасады асістэнта, дацэнта, прафесара, і з 1975 да 1999 года — загадчыка кафедры медыка-сацыяльнай экспертызы і рэабілітацыі.

## Навуковая дзейнасць 
Л. С. Гіткінай належаць навуковыя працы па сасудзістай паталогіі галаўнога мозга, цэрэбраваскулярных хваробах, медыка-сацыяльнай экспертызе, інваліднасці і рэабілітацыі. Апублікаваны 11 манаграфій і больш за 200 артыкулаў.

## Узнагароды і званні 
* Значок «Выдатніку аховы здароўя» (1968).
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР (1979).
* Ганаровая грамата УЦСПС (1986).
* Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь.
* Прэмія Акадэміі медыцынскіх навук СССР імя У. М. Бехцерава (1978, разам з І. П. Антонавым, В. Б. Шалькевічам і І. А. Склютам).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гиткина Леонора Семёновна  // Сайт БелМАПА
* 

Катэгорыя:Неўролагі СССР
Катэгорыя:Неўролагі Беларусі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Заслужаныя ўрачы Рэспублікі Беларусь
Веніямін Блажэнны

**Веніямін Блажэнны**, сапр. **Веніямін Міхайлавіч Айзенштат** (нар. , Копысь — , Мінск) — рускамоўны мінскі паэт.

## Біяграфія 
Пасля пераезду сям’і вучыўся ў школах Віцебска. У 1941 годзе пасля першага курса Віцебскага настаўніцкага інстытута апынуўся ў эвакуацыі ў Багародску Горкаўскай вобласці, куды з Віцебска была эвакуіравана шчацінна-шчотачная фабрыка, на якой працаваў бацька паэта. Быў прызнаны нягодным для вайсковай службы і таму працаваў настаўнікам гісторыі ў няпоўных сярэдніх школах Белгародскага, Кітоўскага і Сямёнаўскага раёнаў.

У 1946 годзе вярнуўся ў Беларусь, жыў у Мінску, працаваў пераплётчыкам, чарцёжнікам, мастаком камбіната бытавых паслуг. Так як сам быў прызнаны інвалідам 2 групы, працаваў фатографам-лабарантам у арцелі інвалідаў імя Кірава. Працаваў карэктарам машынапіснага цэха. У 1975 годзе звольніўся з працы па стане здароўя. З 1981 года — пенсіянер па старасці.

## Творчасць 
Літаратурнай дзейнасцю пачаў займацца з 1940 года. Першыя вершы датуюцца 1943 годам; першая публікацыя ў 1982 годзе, а першая кніга выйшла ў 1990 годзе. Вершы змяшчалі як мінскія, так і маскоўскія, рыжскія перыядычныя выданні: «Новый мир», «Знамя», «Звезда», «Нёман», «Даугава», «Кризис цивилизации», альманах «Петрополь».

Паэзія Блажэннага ўжо ў пачатку 1990-х гадоў прыцягнула да сябе найбольшую ўвагу сваёй рэлігійнай завостранасцю. Яго лірычны суб’ект разлютавана папракае Бога за пакуты слабых і нявінных (не толькі людзей, але і жывёл). Аўтар дзвюх паэтычных кніжак: «Возвращение к душе» (Масква, 1990), «Слух сердца» (Мінск, 1990).

Нягледзячы на няўдзел у літаратурным жыцці Беларусі (толькі за некалькі месяцаў да смерці Блажэнны быў запрошаны ў рэдакцыйны савет часопіса «Няміга літаратурная»), Веніямін Блажэнны стаў у 1990-я гады цэнтральнай фігурай у рускай паэзіі Беларусі, аказаўшы ўплыў на шэраг аўтараў.

Веніямін Айзенштат вёў цесную перапіску з Пастэрнакам, Таркоўскім і іншымі вядомымі дзеячамі культуры, якія даволі высока ацэньвалі творчасць паэта.

Некаторыя яго творы выйшлі пасля яго смерці.

## Літаратура 
* Артханов, Г. Поэт, беседовавший с Богом: записки о Вениамине Блаженном / Г. Артханов // Новая Немига литературная. — 2012. — № 3. — С. 136—148.
* Веніямін Айзенштадт (Веніямін Блажэнны), паэт // Літаратура і мастацтва. — 1999. — 6 жн. — С. 15.

## Спасылкі 
* Нябожчыкі дамовіліся маўчаць. Вершы

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Зуева

**Зуева** — жаночая форма прозвішча Зуеў.

## Вядомыя носьбіты 
* Ларыса Міхайлаўна Зуева (нар. 1957) — беларуская мастачка.
* Марына Артураўна Зуева (нар. 1992) — беларуская канькабежка.

## Гл. таксама 
* Зуева (Духаўшчынскі раён)
* Зуева (Ельнінскі раён)
* Зуева (Руднянскі раён)
* Арэхава-Зуева
* Рэспубліка Зуева
Леанід Міхайлавіч Нерадзюк

**Леанід Міхайлавіч Нерадзюк** (, Брэст) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1971 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1971 года працуе архітэктарам, старшым архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у Белкалгаспраекце.

## Сям’я 
Мае сына Аляксандра (нар. 22 чэрвеня 1979) і дачку Алену (у замужжы Якутовіч; нар. 14 сакавіка 1975).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Віктар Дзмітрыевіч Нікіцін

**Віктар Дзмітрыевіч Нікіцін** (, Брэст) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1973 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1973 года — архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывае ў Мінску. Узнагароджаны Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. Лаўрэат V Нацыянальнага фестывалю архітэктуры (2003), лаўрэат XIII Рэспубліканскага конкурсу лепшых архітэктурных твораў (I прэмія).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Мінска
Аляксандр Сяргеевіч Арцюшкевіч

**Аляксандр Сяргеевіч Арцюшкевіч** (нар. , Барань, Аршанскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны. Доктар медыцынскіх навук (1996), прафесар.

## Біяграфія 
У 1965 годзе скончыў Аршанскую сярэднюю школу № 2, у 1970 годзе — стаматалагічны факультэт Смаленскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута.

Працаваў урачом-стаматолагам Кіраўскай раённай бальніцы Калужскай вобласці, з 1973 па 1975 год — урачом-стаматолагам медыка-санітарнай часткі Аршанскага льнокамбіната, паралельна вучыўся ў клінічнай ардынатуры Мінскага дзяржаўнага медінстытута.

У 1978—1982 гадах вучыўся ў аспірантуры пры кафедры хірургічнай стаматалогіі Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў (БелДІУУ). З 1981 па 1991 год — асістэнт кафедры.

У 1991 годзе абраны на пасаду загадчыка кафедры хірургічнай стаматалогіі БелДІУУ. З 1992 па 1997 год — загадчык кафедры хірургічнай і артапедычнай стаматалогіі. З 1998 года па сённяшні дзень — загадчык кафедры сківічна-тварнай хірургіі БелМАПА.

У 1996 годзе прысвоена званне прафесара.

## Навуковая дзейнасць 
апублікаваў звыш 150 навуковых прац, у тым ліку даведнікі і практычныя кіраўніцтвы.

Аўтар 11 патэнтаў і аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы. Ён член Вучонага Савета БелМАПА, старшыня праблемнай камісіі БелМАПА. У 2002 годзе за шматгадовую і добрасумленную працу ўзнагароджаны Ганаровай граматай Мінскага абласнога выканаўчага камітэта.

## Літаратура 
* 
* Александру Сергеевичу Артюшкевичу — 60 лет // Современная стоматология. — 2007. — № 1. — С. 118.
* Арцюшкевіч Аляксандр Сяргеевіч // Памяць: Орша. Аршанскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад.: Т. Г. Ігнацьева [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2000. — Кн. 2. — С. 418.

Катэгорыя:Стаматолагі Беларусі
Наталля Іванаўна Астаповіч

**Наталля Іванаўна Астаповіч** (нар. , Орша, Аршанскі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі вучоны, мікрабіёлаг. Доктар біялагічных навук (1989), прафесар (1999).

## Біяграфія 
У 1962 годзе скончыла БДУ, пасля заканчэння ўніверсітэта адпраўляецца на працу ў лабараторыю мікрабіялогіі аддзела біялогіі АН БССР. З тых часоў і да апошніх гадоў жыцця ўся працоўная дзейнасць была звязана са стварэннем і развіццём Інстытута мікрабіялогіі.

У 1971 годзе за распрацоўку ферментных прэпаратаў Н. І. Астаповіч атрымала сваю першую дзяржаўную ўзнагароду — медаль «За працоўную адзнаку». У 1990 годзе яна паспяхова абараніла доктарскую дысертацыю, узначаліла лабараторыю біяхіміі мікраарганізмаў, у 1996 годзе — выбрана членам-карэспандэнтам НАН Беларусі, у 1999 годзе — стала прафесарам.

## Навуковая дзейнасць 
Пад кіраўніцтвам Наталлі Іванаўны атрымалі развіццё фундаментальныя і прыкладныя даследаванні біфіда- і кісламалочных бактэрый, створана калекцыя кісламалочных бактэрый і інш. Рэзультаты фундаментальных даследаванняў паслужылі асновай стварэння шэрагу біяпрэпаратаў для выкарыстання ў прамысловасці і сельскай гаспадарцы — ферментаў, прабіётыкаў, біялагічных кансервантаў.

Навуковыя працы Н. І. Астаповіч — істотны ўклад у развіццё мікрабіялогіі і біятэхналогіі. Аўтар каля 200 навуковых артыкулаў і манаграфій, сярод іх: «Нуклеотидный фонд и метаболизм микробной клетки» (1979), «Секреция ферментов у микроорганизмов» (1984), «Биотехнология микробных ферментов» (1989).

## Узнагароды 
* Медаль «За працоўную адзнаку» (1971)
* Медаль «Ветэран працы» (1989)
* Медаль «За працоўныя заслугі» (1999)

## Літаратура 
* Астаповіч Наталля Іванаўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1996. — Т. 2 : Аршыца-Беларусцы. — С. 45.
* Астаповіч Наталля Іванаўна // Памяць: Орша. Аршанскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; склад. Т. Г. Ігнацьева [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2000. — Кн. 2. — С. 418.
* Русецкий, А. В. Астапович Наталья Ивановна / А. В. Русецкий // Ученые-уроженцы Витебщины — для инновационной Беларуси / А. В. Русецкий, Н. К. Толочко. — Витебск : ВГУ им. П. М. Машерова, 2007. — С. 34-36.
* Тумилович, М. К. Астапович Наталья Ивановна / М. К. Тумилович // Республика Беларусь : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Г. П. Пашков (гл. ред.) [и др.]. — Минск : БелЭн, 2006. — Т. 2 : А-Герань. — С. 153.
* Тумилович, М. К. Астапович Наталья Ивановна / М. К. Тумилович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол. : Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 26-27.

## Спасылкі 
* Наталля Іванаўна Астаповіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Мікрабіёлагі Беларусі
Барадуля

**Барадуля** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Барадуля (нар. 1991) — беларускі хакеіст.
* Валянцін Аляксеевіч Барадуля — беларускі вучоны ў галіне цеплаэнэгретыкі, прафесар. Доктар тэхнічных навук (1986).
* Таццяна Будовіч (сапр.: Таццяна Васільеўна Барадуля нар. 1977) — беларуская паэтэса, літаратурны крытык, парадыст.
Ларыса Іванаўна Новаш

**Ларыса Іванаўна Новаш** (, г.п. Дзяржынск, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. Працавала ў БелНДІдзіпрасельбудзе, Мінскінжпраекце, з 1980 года — кіраўнік групы архітэктараў у БелНДІдзіпрасельбудзе.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя працы: адміністрацыйны будынак у калгасе імя Калініна (1970), дыспетчарскія пункты ў мікрараёнах Захад-З, Серабранка-2 (1978), падземныя пешаходныя пераходы на плошчы Калініна і вул. Падлеснай (1981), пуцеправоды па вул. 2-е Кольца—Р. Люксембург (1981), Аранскай (1982—1983) у Мінску, гандлёвы цэнтр і лазня ў калгасе «Чырвоная змена» (1972—1973, у аўтарскім калектыве), інтэр’еры кафэ ў саўгасе «Малеч» (1975, у аўтарскім калектыве), райвыканкам у Вілейцы (1984).

## Узнагароды 
Узнагароджана бронзавым медалём ВДНГ СССР (1973).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Вілейкі
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Сайман Лэнгтан

**Сайман Лэнгтан** (; нар. ) — англійскі тэлевізійны рэжысёр і прадзюсар.

## Выбраная фільмаграфія 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кінарэжысёры Вялікабрытаніі
Ігар Васілевіч Навіцкі

**Ігар Васілевіч Навіцкі** (, Магілёў) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1960 годзе. Працаваў у ІБіА АН БССР, Белпрампраекце, з 1968 года — вядучы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Белдзіпрахарчпраме.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1978 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Адзін з аўтараў праектаў піўзаводаў ва Ульянаўску, Калузе, завода безалкагольных напояў у Львове.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Прамысловыя архітэктары Беларусі
Львовак

**Львовак** (, ) — горад на захадзе Польшчы. Размешчаны за 350 км на захад ад Варшавы і за 55 км на захад ад цэнтра Познані. Уваходзіць у склад Новатамыскага павета Велікапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Львовак. Займае плошчу 3,16 км². Насельніцтва 3 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Апаляніца

**Апаляніца** () — горад на захадзе Польшчы. Размешчаны за 330 км на захад ад Варшавы і за 40 км на захад ад цэнтра Познані. Уваходзіць у склад Новатамыскага павета Велікапольскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Апаляніца. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 6,42 км². Насельніцтва 9,6 тыс. чалавек.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі
Горкая гніль яблыні

**Горкая гніль яблыні** —  яблыкаў і груш, выкліканая некалькімі відамі грыбоў. Часцей за ўсё гэта віды  і , спарадычна таксама .

## Апісанне 
Захворванне ўзнікае на яблынях і грушах. Асабліва вялікі ўрон яно наносіць у інтэнсіўна кіраваных садах. Заражаныя яблыкі і грушы непрыдатныя да ўжывання.

## Сімптомы 
Сімптомы ў пладоў, заражаных  і , з’яўляюцца толькі падчас іх захоўвання, у заключнай фазе, калі яны ўжо павінны стаць прыдатнымі да ўжывання. Першапачаткова гэта лёгкія карычневыя  каля . Плямы хутка разрастаюцца і зліваюцца паміж сабой. Яны цёмна-карычневыя ўнутры, звонку яркія. Скура ўнутры плям гладкая і шчыльная, часам яна раздзіраецца падоўжна, паколькі мякаць руйнуецца і . У сярэдзіне плямы ўтвараюцца дробныя выступы. Яны з’яўляюцца . З іх выцякае слізістая жоўта-карычневая маса з . Узбуджальнікі глыбока перапаўняюць усю пладовую мякаць — яна горкая па ўсім аб’ёме, нават у той частцы, якая яшчэ не пацярпела ад гнілі.

Сімптомы ў пладоў, заражаных , з’яўляюцца раней на ўсіх этапах іх развіцця. Плямы на плодзе больш цёмныя, а ацэрвалусы засяроджаны вакол месца ўзбуджальніка інфекцыі. Выцякаючая слізістая маса канідый мае аранжава-жоўты колер.

Пры падвышанай вільготнасці на заражаных пладах з’яўляецца далікатны, бела-шэры міцэлій.

## Эпідэміялогія 
Бясполыя канідыі адыгрываюць важную ролю ў распаўсюдзе захворвання. Палавыя споры (аскаспоры) утвараюцца вельмі рэдка і практычна не адыгрываюць ніякай ролі ў заражэнні пладоў. Канідыі, пакрытыя сліззю, заражаюць плады пераважна з канца чэрвеня да збору ўраджаю. Яны прарастаюць на паверхні плоду, і іх ніткавая гіфа пранікае ў цела праз дыхальцы. На працягу некалькіх месяцаў пасля збору ўраджаю плод развіваецца сапратрофна. Калі яблыкі дасягаюць харчовай спеласці, ён актывізуецца, прымушаючы іх гніць. Нізкая тэмпература ў каморы спрыяе развіццю хваробы.

Усе 3 віды хваробатворных мікраарганізмаў зімуюць на мёртвых парастках, мёртвай кары і мёртвых пладах.

## Меры аховы 
Хвароба прадухіляецца гэтак жа, як і пры гангрэне кары. У асноўным меры заключаюцца ў выдаленні агменяў інфекцыі — выразанні парасткаў, на якіх з’явіліся прыкметы хваробы. Пры невялікай гангрэне на больш тоўстых галінах можна выдаліць толькі гангрэнозную кару, парасткі ачысціць, а рану змазаць садовай маззю з даданнем  . Маладыя дрэвы пасля пасадкі, а старыя пасля абразання, градабіцця і збору пладоў прафілактычна апырскваюць бензімідазолавымі фунгіцыдамі.

Катэгорыя:Грыбковыя захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні яблыні
Катэгорыя:Захворванні грушы
Гнаявік лясны

**Гнаявік лясны** (*Anoplotrupes stercorosus*) — жук сямейства .

## Апісанне 
Жук даўжынёй да 19 мм. Імага маюць металічны адліў.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны на тэрыторыі Еўропы і Азіі.

## Экалогія і месцапражыванні 
Гнаявік лясны робіць норкі ад 70 да 90 см глыбінёй.

## Галерэя 

Файл:Anoplotrupes.stercorosus.jpg
Файл:Anoplotrupes stercorarius.jpeg
Файл:Anoplotrupes stercorosus-20081005.jpeg
Файл:Bug moving dead snail with fly 1.jpg

## Спасылкі 
* BioLib Taxon profile — genus *Anoplotrupes stercorosus* (Hartmann in L.G.Scriba, 1791)
* Anoplotrupes stercorosus (Hartm. in Scriba, 1791) (Geotrupidae) — атлас жуков-землероев России — Олег Берлов, Эдуард Берлов

Катэгорыя:Гнаевікі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Спіс плывунцоў Беларусі

На Беларусі каля 100 відаў ''''''

## Род  
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 

## Спасылкі 
* Семейство DYTISCIDAE (Плавунцы) 

*
Плывунцы
Тамара Рыгораўна Авечка

**Тамара Рыгораўна Авечка** (, в. Матыкалы, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1973 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1973 года — архітэктар, старшы архітэктар, вядучы архітэктар у БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1979 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя працы: праекты планіровак зон адпачынку Стоўбцы (1977), Сонічы (1979), Масты (1982); у аўтарскім калектыве: ПДП заходняга і паўночнага берагоў курорта Нарач (1976), ТЭА новага экскурсійнага маршруту па гістарычных і прыродных помніках Мінска і яго наваколляў (1978), генеральная схема развіцця і размяшчэнні зон адпачынку і курортаў БССР (1979, дыплом ВДНГ БССР), схема размяшчэння зон адпачынку мясцовага значэння Гродзенскай вобласці (1980), ПДП Коласаўскага мемарыяльнага заказніка (1981).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Горадабудаўнікі Беларусі
Зоя Іванаўна Озерава

**Зоя Іванаўна Озерава** (, Масква) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1947 годзе.

З 1959 года сям’я архітэктараў працавала ў Віцебску.

Асноўныя працы: банк, бытавы корпус фабрыкі «Сцяг індустрыялізацыі», жылыя дамы ў Віцебску (1959—1971), жылыя дамы, Дом культуры, каапераваныя будынкі культбыту ў пасёлку Сноў Нясвіжскага, адміністрацыйныя будынкі і грамадска-гандлёвы цэнтр у пасёлку Бердаўка Лідскага, Дом культуры ў саўгасе-камбінаце «Мір» Баранавіцкага раёнаў (1971—1980).

Са студэнцкіх гадоў захапілася жывапісам, графікай, спрабавала сябе ў дэкаратыўна-прыкладным мастацтве, тэхніцы манатыпіі. Акварэльныя пейзажы з серыі падарожжа па Волзе, прыродныя пейзажы Абхазіі, архітэктурная графіка, прысвечаная помнікам архітэктуры Пскова, Ноўгарада, Віцебска. У канцы лістапада 2016 года ў рамках лекторыя «Гутаркі па гісторыі архітэктуры Бранска» была адкрыта выстаўка прац архітэктара Зоі Іванаўны Озеровой «Жывапіс, графіка, рысунак».

## Сям’я 
У шлюбе з архітэктарам Абрамам Эмануілавічам Фрыдманам (1911—1971).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Бранска
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Роза Іосіфаўна Ганчарова

**Роза Іосіфаўна Ганчарова** (нар. , Орша, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне генетыкі. Доктар біялагічных навук (1991). прафесар. З’яўляецца членам бюро навуковага савета па радыебіялогіі РАН. Узнагароджана юбілейным медалём «У гонар 80-годдзя Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі».

## Біяграфія 
У 1960 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны універсітэт, атрымала размяркаванне на працу ў Інстытут біялогіі АН БССР. 3 1963 года у Інстытуце генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі.

У 1992 годзе была абрана на пасаду загадчыка створанай лабараторыі антымутагенезу (у 2005 годзе перайменавана ў лабараторыю генетычнай бяспекі) ДНУ «Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі».

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па праблемах антымутагенезу, генетычнай таксікалогіі (мутагены навакольнага асяроддзя), радыяцыйнай генетыкі (генетычныя наступствы Чарнобыльскай катастрофы).

Мае публікацыі ў часопісах з высокім індэксам цытавання.

## Літаратура 
* Ганчарова Роза (Ружа) Іосіфаўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1997. — Т. 6 : Гальцы-Дагорн. — С. 33.
* Ганчарова Роза (Ружа) Іосіфаўна // Памяць: Орша. Аршанскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; склад. Т. Г. Ігнацьева [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2000. — Кн. 2. — С. 421.
* Гончарова Роза (Ружа) Иосифовна // Республика Беларусь : энциклопедия : в 7 т. / редкол. : Г. П. Пашков (гл. ред.) [и др.]. — Минск : БелЭн, 2006. — Т. 3 : Герасименко-Картель. — С. 121.

Катэгорыя:Генетыкі Беларусі
Гнаевічкі

**Гнаевічкі** (*Oniticellus*) — род пласцініставусых жукоў.

## Апісанне 
Пярэдняспінка перад аснаваннем падоўжна ўціснуты. Пігідый ля аснавання не абрамлены, з гладкай бліскучай плямай. Вяршыня надкрылляў з доўгімі прамымі валасінкамі. Кліпеус са слабымі грудкамі або без іх. Пярэднія лапкі заўсёды ёсць.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пласцініставусыя
Анатоль Мікалаевіч Аліфірэнка

**Анатоль Мікалаевіч Аліфірэнка** (, Рэчыца, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1972 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў галоўным архітэктарам Светлагорска, з 1984 года — галоўны архітэктар Гомеля.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Член КПСС з 1980 года. Пражывае ў г. Гомель.

## Творчасць 
Асноўныя працы: маладзёжнае кафэ па вул. Свярдлова (1974—1975), гарадскі Дом піянераў і школьнікаў (1979), спартыўны корпус фізкультурна-аздараўленчага комплексу (1980—1983, у аўтарскім калектыве) у Светлагорску.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1978).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Светлагорска
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Гомеля
Чырвоная гніль каранёў

**Чырвоная гніль каранёў**, ці **Рызактаніёз** — грыбковае захворванне буракоў і морквы, выкліканае грыбам      (анаморф). Хвароба адносіцца да групы рызактаніёзаў.

## Апісанне 
Часцей развіваецца ў вільготныя і цёплыя гады, асабліва на пераўвільготненых глебах. Паверхневыя тканкі кораня пакрываюцца чырвона-фіялетавай грыбніцай, лісце завядае і загнівае, карані гніюць. Грыб зімуе ў глебе ў форме склероцыяў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грыбковыя захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні морквы
Катэгорыя:Захворванні буракоў
Веніямін Львовіч Фабрыкант

**Веніямін Львовіч Фабрыкант** (, Орша — ) — вучоны-энергетык, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Латвійскай ССР, доктар тэхнічных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння ў 1936 годзе Маскоўскага энергетычнага інстытута працаваў у Мосэнерга, затым у інстытуце «Цеплаэлектрапраект». У 1941 годзе у складзе дывізіі маскоўскіх працоўных удзельнічаў у абароне Масквы.

Больш за 50 гадоў была звязана з даследаваннямі ў галіне рэлейнай абароны і аўтаматыкі энергасістэм. У 1941 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю, а ў 1959 годзе — доктарскую. У 1950 годзе за стварэнне эфектыўнай рэлейнай абароны для высокавольтных ліній электраперадач яму ў складзе калектыву навукоўцаў і інжынераў была прысуджана Дзяржаўная прэмія СССР.

У 1960 годзе быў запрошаны на працу ў Рыжскі палітэхнічны інстытут, дзе за кароткі тэрмін стварыў школу інжынераў і навуковых работнікаў у галіне аўтаматыкі энергасістэм.

## Навуковая дзейнасць 
Зрабіў неацэнны ўклад у тэорыю і практыку рэлейнай абароны энергасістэм. Вынікі яго даследаванняў адлюстраваны больш чым у 100 публікацыях, у тым ліку ў 15 кнігах.

З’яўляецца аўтарам 30 вынаходстваў, ім падрыхтавана 25 кандыдатаў тэхнічных навук. З’яўляючыся членам метадычнага Савета па энергетыцы Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі СССР, аказваў дапамогу шматлікім ВНУ краіны ў пастаноўцы спецыяльных дысцыплін па электраэнергетычных спецыяльнасцях.

За перыяд з 1968 года па 1981 год у выдавецтве «Вышэйшая школа» выпусцілі падрыхтаваныя ім сем навучальных дапаможнікаў і адзін падручнік па дысцыпліне «Элементы аўтаматычных прылад». Ім распрацавана методыка найбольш эфектыўнага навучання студэнтаў, якая складаецца ў непарыўным спалучэнні вывучэння тэарэтычных пытанняў з рашэннем практычных задач.

Больш за 20 гадоў працаваў над паэмай «Фёдар Соеў», якую называюць «роднай сястрой» Яўгена Анегіна. У 2000 годзе Фелікс Кац выдаў паэму асобнай кніжкай. Праз два гады ўбачыла свет навуковая і філасофская публіцыстыка В. Фабрыканта — пад назвай «Другі пачатак». А яшчэ праз год выйшаў зборнік вершаў «Крокі гісторыі».

## Літаратура 
* Готовская, Л. Ученый с фамилией промышленника / Л. Готовская // Аршанская газета. — 2008. — 22 сак. — С. 2.
* Мінкевіч, Л. Найперш — паэт / Л. Мінкевіч // Літаратура і мастацтва. — 2008. — 3 кастр. — С. 15.
* Стрельцов, Г. Душа поэта, ум ученого / Г. Стрельцов // Телеком-экспресс (Орша). — 2008. — 13 марта. — С. 5.
* Фабрыкант Венеамін Львовіч // Імёны. Асобы. Лёсы : ураджэнцы Віцебшчыны ў далёкім і блізкім замежжы / М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Мінск : Літаратура і мастацтва, 2012. — С. 289.

Катэгорыя:Выкладчыкі Рыжскага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Энергетыкі
Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Паэты СССР