open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Готык-рок

**Готык-рок** () — разнавіднасць альтэрнатыўнага року. Кірунак з’явіўся з панк-року і пост-панку. Тыповымі тэмамі музычнага кірунку з’яўляюцца тэмы гатычнай літаратуры новага часу, рамантыка і нігілізм. Готык-рок спарадзіў вакол сябе субкультуру «готы».

Таксама некаторыя готык-гурты часта звязваюць тэматыку сваіх тэкстаў са смерцю, смуткам, бязвыхаднасцю і іншымі негатыўнымі пачуццямі і дзеяннямі. Тэрмін «готык-рок» упершыню быў прыстасаваны да гурта «Procol Harum, музыка якіх насіла выразны ўплыў сярэднявечнай музыкі. Яскравымі прадстаўнікамі гэтага кірунку можна назваць: «Sisters of Mercy UK Decay», «Siouxsie And The Banshees», «Alien Sex Fiend», «Flesh For Lulu», «Bauhaus». З готык-рока развіўся дэд-рок, які пачаў развівацца ў Каліфорніі, галоўным прадстаўніком якога быў амерыканец Christian Death.

## Гл. таксама 
* Готык-метал
* Гатычная субкультура
* Fright Night

Катэгорыя:Жанры альтэрнатыўнага року
За Свабоду (рух)

**Рух «За Свабоду»** — аб’яднанне грамадзян Беларусі для сумеснай рэалізацыі грамадзянскіх, сацыяльных, культурных і іншых правоў.

## Дзейнасць 
Рух «За Свабоду» быў заснаваны ў 2006 годзе пасля прэзідэнцкіх выбараў кандыдатам у прэзідэнты ад аб’яднаных дэмакратычных сіл Аляксандрам Мілінкевічам. Запіс першых актывістаў адбыўся на мінскіх вуліцах 25 сакавіка 2006 года падчас адзначэння Дня Волі.

У 2007 годзе Рух «За Свабоду» актыўна падтрымаў барацьбу беларускіх вернікаў за свабоду веравызнання, быў ініцыятарам стварэння Рады Еўрапейскай інтэграцыі. У 2008 годзе Рух ініцыяваў кампаніі супраць пабудовы АЭС у Беларусі, «За Свабодныя выбары».

Рух падтрымлівае грамадзянскія кампаніі па абароне правоў чалавека ў Мінску і рэгіёнах, а таксама выдавецкія, асветніцкія ініцыятывы. Як заяўляў на online-канферэнцыі «Радыё Свабода» лідар Руху «За Свабоду», колькасць актыўных прыхільнікаў Руху складае паўтары тысячы чалавек. У 2018 годзе іх налічвалася каля 700, але ніхто з іх не быў прадстаўлены ў Палаце прадстаўнікоў або мясцовых саветах Беларусі.

Стратэгічнымі мэтамі Руху «За Свабоду» з’яўляюцца свабодныя выбары ў Беларусі, абарона незалежнасці, давядзенне ўзроўню жыцця ў Беларусі да еўрапейскіх стандартаў, з канчатковай мэтай інтэграцыі Беларусі ў Еўрапейскі Саюз. Кіраўніцтва выступае за пакрокавую стратэгію дыялогу Беларусі і Еўропы, і супраць палітыкі ўзмацнення залежнасці Беларусі ад Расіі.

З вясны 2007 года Рух «За Свабоду» спрабаваў легалізавацца. Чатыры разы праводзіліся ўстаноўчыя канферэнцыі ГА Рух «За Свабоду» і перадаваліся ўсе неабходныя для рэгістрацыі дакументы ў Міністэрства юстыцыі Беларусі. Улады па розных прычынах адказвалі адмовай. Міністэрства юстыцыі Беларусі толькі з чацвёртага разу зарэгістравала рух «За Свабоду» як «праваабаронча-асветніцкае грамадскае аб’яднанне». Рэгістрацыйнае пасведчанне было атрымана 17 снежня 2008.

У маі 2020 г. была афіцыйна зарэгістраваная ініцыятыўная група па вылучэнні Юрася Губарэвіча ў прэзідэнты.

14 ліпеня 2021 года ў офісе арганізацыі адбыўся ператрус, пасля чаго Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь апячатаў памяшканне. 19 жніўня 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь прыняў рашэнне прыпыніць на 1 месяц дзейнасць арганізацыі.

19 лістапада 2021 года Вярхоўны суд Беларусі на прапанову Міністэрства юстыцыі прыняў рашэнне аб пазбаўленні рэгістрацыі руху «За свабоду». Падставай стала другое папярэджанне, вынесенае арганізацыі цягам года. Але гэта не спыніла яго існаванне.

## Старшыні 
* Аляксандр Мілінкевіч (2006—2016)
* Юрый Губарэвіч (з 2016 года)

## Спасылкі 
* Сайт Руху «За Свабоду» 

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі, ліквідаваныя рэжымам Лукашэнкі (2021)
Паўднёвая Еўропа

Тэрмін **Паўднёвая Еўропа**, у самым агульным азначэнні, абазначае «ўсе краіны, якія знаходзяцца на поўдні ў Еўропе». У розныя часы тэрмін «Паўднёвая Еўропа» меў розныя значэнні — базавае азначэнне па геаграфічным і кліматычным становішчы дапаўнялася палітычнымі, лінгвістычнымі і культурнымі крытэрыямі.

### Геапалітычнае меркаванне ААН 
thumb|250px|Краіны Паўднёвай Еўропы па меркаванню ААН (ярказялёны)
У афіцыйных дакументах і публікацыях Арганізацыя аб'яднаных нацый групіруе краіны па рэгіёнах. Паўднёвая Еўропа па класіфікацыі ААН уключае наступныя краіны:

*  Албанія
*  Андора
*  Боснія і Герцагавіна
*  Харватыя
*  Гібралтар
*  Грэцыя
*  Ватыкан
*  Балгарыя
*  Італія
*  Мальта
*  Чарнагорыя
*  Партугалія
*  Сан-Марына
*  Сербія
*  Славенія
*  Іспанія
*  Паўночная Македонія
* Турцыя (часткова)

## Гл. таксама 
* Балканскі паўвостраў
** Заходнія Балканы
* Паўднёва-Усходняя Еўропа

Катэгорыя:Рэгіёны Еўропы
Акцябрскі

Назву **Акця́брскі** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Акцябрскі — пасёлак у Чашніцкім раёне
* Гомельская вобласць:
** Акцябрскі — гарадскі пасёлак у Акцябрскім раёне
* Мінская вобласць:
** Акцябрскі — пасёлак у Смалявіцкім раёне

### Расія 
* Акцябрскі — рабочы пасёлак у Архангельскай вобласці
* Акцябрскі — горад у Башкартастане
* Акцябрскі — пасёлак у Бранскай вобласці
* Акцябрскі (Унецкі раён)
* Акцябрскі — пасёлак гарадскога тыпу ў Валгаградскай вобласці
* Акцябрскі — пасёлак гарадскога тыпу ў Іркуцкай вобласці
* Акцябрскі — закінуты пасёлак гарадскога тыпу ў Рэспубліцы Комі
* Акцябрскі (Акцябрскі раён, Пермскі край)
* Акцябрскі — пасёлак гарадскога тыпу ў Разанскай вобласці
* Акцябрскі — вёска ў Смаленскай вобласці
* Акцябрскі (Ванінскі раён)

## Гл. таксама 
* Кастрычніцкі (значэнні)
Аляксей Іванавіч Кайгарадаў

**Аляксей Іванавіч Ка́йгарадаў** (; , Вялікі Ноўгарад — ) — кліматолаг і геафізік, доктар фізіка-матэматычных навук (1934), правадзейны член АН БССР (з 1947 года, член-карэспандэнт з 1936), прафесар (1949).

## Біяграфія 
Скончыў у 1907 годзе Пецярбургскі ўніверсітэт. З 1914 года працаваў у Галоўнай геафізічнай лабараторыі ў Петраградзе. Быў прафесарам Горацкага сельскагаспадарчага інстытута (цяпер Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія), дзе выступіў адным з ініцыятараў стварэння Цэнтральнай беларускай абсерваторыі. Член ЦВК БССР у 1924—1926 гадах. Яшчэ ў 1929 годзе распрацаваў праект будынка абсерваторыі, будаўніцтва якога завяршылася ў 1935 годзе.

Адначасова ў 1932—1938 гадах вучоны спецыяліст у Фізіка-тэхнічным інстытуце Акадэміі навук БССР, у 1936—1938 гадах — член Прэзідыума Акадэміі навук БССР.

У 1937 годзе, пасля перападпарадкавання беларускай службы Смаленскаму ўпраўленню гідраметслужбы і пачатку палітычнага ціску на супрацоўнікаў, цяжка захварэў і быў звольнены з пасады дырэктара абсерваторыі загадам ад 21 ліпеня 1937 года.

З 1938 года працаваў у Галоўным упраўленні гідраметэаслужбы СССР, у 1941—1944 гадах у Маскоўскім гідраметэаралагічным інстытуце на пасадзе загадчыка кафедры. З 1945 года А. І. Кайгарадаў займаў пасаду загадчыка кафедры ў Маскоўскім абласным педагагічным інстытуце.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац пра клімат Беларусі. Правёў вялікую працу па натуральнай класіфікацыі кліматаў зямнога шару. Аўтар больш за 50 навуковых прац, у тым ліку 5 манаграфій.

## Бібліяграфія 
* Кліматычны атляс Беларусі. — Менск, 1927
* Практическая метеорология, 2 изд. — Горький, 1927;
* Клімат БССР, Заходняй Беларусі і сумежных краін. (т. 1) — Менск. 1933.
* Нарыс сельскагаспадарчых кліматычных умоў БССР: (манаграфія) / А. І. Кайгарадаў; Галоўнае кіраўніцтва адзінай гідро-метслужбы БССР. — Выд. 2, пашыр. і дап. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, Сельгассектар, 1935. — 1935 с.
* Естественная зональная классификация климатов земного шара / А. И. Кайгородов, действ. чл. Акад. наук Белорус. ССР; Акад. наук СССР, Ин-т географии Акад. наук БССР, Ин-т соц. сельского хозяйства. — Москва: изд-во Акад. наук СССР, 1955. — 119 с., 1 л. портр, 8 отд. л. карт.: ил.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Алексей Иванович Кайгородов // *Лившиц, В. М, Цыганов, А. Р., Саскевич, П. А.* Гордость и слава Белорусской государственной сельскохозяйственной академии. Профессора и выпускники: академики и члены корреспонденты. — Горки: 2017.ISBN 978-895-467-1 °C.18-19
* *Максимов С. А.* Алексей Иванович Кайгородов // Метеорология и гидрология № 10, 1951.
* 

## Спасылкі 
* Памяти учёного: Кайгородов Алексей Иванович  // НАН Беларусі
* Аляксей Іванавіч Кайгарадаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Выпускнікі СПбДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Кліматолагі
Катэгорыя:Геафізікі
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Масквы
Катэгорыя:Рэктары Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Геафізікі Расійскай імперыі
Грыгорый Палама

**Грыгорый Палама** (; 1296, Канстанцінопаль — 14 лістапада 1359, Салонікі) — візантыйскі багаслоў і царкоўны дзеяч, прылічаны да святых праваслаўнай царквой (1368).

Грыгорый Палама быў прыхільнікам і сістэматызатарам містычнага вучэння ісіхазму, якому даў філасофскае афармленне. У палеміцы з прадстаўнікамі тэалагічнага рацыяналізму (Варлаам Калабрыйскі, Грыгорый Акіндзін, Нікіфар Грыгара) адстойваў тэзіс, паводле якога аскет-ісіхаст у стане экстазу непасрэдна ўспрымае нятворанае і нярэчыўнае выпраменьванне бога (т.зв. «Фаворскае святло», якое, паводле Евангелля, бачылі апосталы на гары Фавор). Адмяжоўваючыся ад пантэізму, развіў у духу ідэалістычнай дыялектыкі Арыстоцеля вучэнне пра адрозненне сутнасці бога і яго «энергій», або самапраяўленняў: сутнасць знаходзіцца ў сабе і недаступная, «энергіі» праймаюць свет і пераходзяць на чалавека, але такім спосабам, што «прастата́» і непадзельнасць бажаства пры гэтым не парушаюцца і адзінства сутнасці застаецца адзінствам у шматвобразнасці «энергій». Пасля доўгай барацьбы гэтае вучэнне было ў 1351 г. прызнана афіцыйнай дактрынай візантыйскай царквы. Антрапалогія Грыгорыя Паламы, падпарадкаваная практычным мэтам аскетычнай працы над сабою, уключае складаныя псіхалагічныя назіранні. Ідэал Грыгорыя Паламы — такое «прасвятленне» духу, якое б распаўсюдзілася і на цела: паводле яго поглядаў, чалавечы дух богападобны менавіта ў сілу сваёй здольнасці «жыватварыць» цела, у адрозненне ад бесцялеснага духу анёлаў. Грыгорый Палама аказаў моцны ўплыў на традыцыю позневізантыйскай містыкі.

## Бібліяграфія 
*(некаторыя творы)*
* Patrologia cursus completas, series graeca, accur. J. P. Migne. T. 150, P., 1865. (Руск. пер.: Три творения. Новгород, 1895.)
* Памятники византийской литературы IX—XIV вв. М., 1969. С. 366—374.

## Літаратура 
* Меуendorff J. Saint Grégoire Palamas et la mystique orthodoxe. P., 1959.
* Кривошеин В. Аскетическое и богословское учение св. Григория Паламы // Seminarium Kondakovianum VIII. Praha, 1936. S. 99—154.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XIV стагоддзя
Катэгорыя:Свяціцелі
Катэгорыя:Айцы Царквы
Катэгорыя:Постаці Візантыі
Катэгорыя:Ісіхазм
Катэгорыя:Хрысціянскія містыкі
Катэгорыя:Сярэдневяковы Афон
Катэгорыя:Крытыкі ісламу
Катэгорыя:Асобы
БелСел

**ТАА СП «БелСел»** (гандлёвая марка DIALLOG™) — першы аператар сотавай сувязі стандарту NMT-450 і CDMA-2000 у Беларусі.

## Гісторыя 
Кампанія заснавана беларускім бокам сумесна з брытанскай кампаніяй Cable & Wireless Plc. у 1991 годзе. Паслугі сотавай сувязі стандарту NMT-450 пачала аказваць 7 мая 1993 года.

З 6 лютага 2003 года кампанія пачала аказваць паслугі сотавай сувязі стандарту CDMA-2000 («2.5G»). З сакавіка 2006 года сетка стандарту NMT была згорнутая.

З 15 ліпеня 2003 года паслугі сотавай сувязі стандарту CDMA-2000 аказваюцца пад гандлёвай маркай DIALLOG™.

У чэрвені 2007 года ТАА СП «БелСел» пачало аказваць паслугі па тэхналогіі перадачы даных 3G (трэцяга пакалення) EV-DO.

Назва фірмы — БелСел — беларускі варыянт англійскай назвы BelCel (), што азначае Беларуская Сотавая.

15 студзеня 2014 года на сайце Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь з’явілася паведамленне, што аператару «БелСел» адмоўлена ў працягненні ліцэнзіі на ажыццяўленне дзейнасці ў галіне сувязі. Ліцэнзія, выдадзеная раней ТАА СП «БелСел», сапраўдная да 23 студзеня 2014 года.

У 00:00 24 студзеня 2014 года кампанія спыніла аказанне галасавой сувязі і інтэрнэту. Сетка стандарту INT-MC-450 была выключана.

## Статыстыка 
На 1 студзеня 2009 года паслугамі кампаніі карысталіся больш за 105 500 абанентаў. Зона дзеяння сеткі «БелСел» ахоплівала больш за 54 % тэрыторыі краіны, на якой на тай момант пражывала звыш 77 % насельніцтва Беларусі (94 % гарадскіх жыхароў).

Сувязь «БелСел» забяспечвалі 175 базавых станцый, 78 з якіх падтрымлівалі тэхналогію EV-DO. 35 базавых станцый у Мінску падтрымлівалі тэхналогію EV-DO Rev.A.

Роўмінгавыя пагадненні ў кампаніі «БелСел» былі заключаны з 16 аператарамі ў 3 краінах свету. Дылерская сетка налічвала 100 салонаў у 45 населеных пунктах.

## Нумар абанента DIALLOG 
+375-29-4**-**-**

Таксама аператар рэалізоўваў сувязь па «кароткім» нумарам (276-**-**), якія выкарыстоўваліся для званкоў з гарадской сеткі Мінска без выхаду на міжгародні фармат набору нумара (без набору кода +375-29).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі 

Катэгорыя:Аператары мабільнай сувязі Беларусі
Вікінг-метал

**Вікінг-метал** — разнавіднасць хэвіметалавай музыкі, якая бярэ свае карані ад выдання студыйнага дыска «Blood Fire Death», шведскага гурта «Bathory». Амаль адзіная новая форма блэк-металу, аб пераходзе яго ў асобны кірунак можна казаць з выданнем наступных альбомаў «Bathory» і з'яўлення новых скандынаўскіх гуртоў, такіх як «Enslaved», «Hades Almighty», «Vintersorg», «Einherjer».

Назва кірунку "вікінг" паходзіць з тэкстаў песень «Bathory», звязаных са скандынаўскай гісторыяй, а менавіта з вікінгамі. Пазней да вікінгметаловых песень далучаецца тэматыка звязаная з германскімі воінамі і балтыйскімі плямёнамі. Музыка кірунку характарызуецца малой скамплектаванасцю і рытмічнай гульнёй на бубне, а таксама простымі рыфмамі, якія часта бываюць меланхалічнымі.

## Гісторыя 
## Характарыстыкі 
Катэгорыя:Жанры металу
Мабільныя ТэлеСістэмы (Беларусь)

Беларуска-расійскае сумеснае таварыства з абмежаванай адказнасцю **«Мабільныя ТэлеСістэмы»** (МТС) — беларускі аператар мабільнай сувязі стандартаў GSM/DCS (пакаленне мабільнай сувязі 2G), 3G/UMTS (3G), LTE TDD и LTE FDD (4G), NB-IoT.

Заснавальнікамі кампаніі з’яўляюцца РУП «Белтэлекам» (51 адсотак акцый) і ААТ «Мабільныя ТэлеСістэмы» (49 % акцый).

## Гісторыя 
Кампанія пачала ажыццяўляць камерцыйную дзейнасць 27 чэрвеня 2002 года і стала другім, пасля А1, аператарам мабільнай сувязі ў Беларусі.

17 кастрычніка 2004 года кампанія «Мабільныя ТэлеСістэмы» першай сярод беларускіх аператараў дасягнула адзнакі ў 1 мільён актыўных абанентаў і адначасова стала буйнейшай сотавай кампаніяй у Беларусі.

У студзені 2005 года рынкавая доля кампаніі перавысіла 50 %, а ў маі кампанія ўжо пераадолела мяжу ў 1,5 млн абанентаў.

27 чэрвеня 2006 года кампанія правяла рэбрэндынг, змяніўшы лагатып.
thumb|right|Лагатып кампаніі з 2002 па 2006 год.

11 ліпеня 2007 года кампанія абвясціла пра тое, што лік актыўных абанентаў дасягнуў 3,5 млн чалавек.

7 красавіка 2009 года МТС дадала ў свае галасавыя аўтаінфарматары беларускую мову. Такім чынам, галасавыя паведамленні аўтаінфарматараў пачалі гучаць на трох мовах: англійскай, рускай і беларускай па чарзе.

## Статыстыка 
На канец снежня 2020 года абанентская база складае 5,7 мільёнаў карыстальнікаў. Зона дзеяння сеткі МТС ахапляе каля 92 % тэрыторыі краіны, на якой пражывае звыш за 98 % насельніцтва Беларусі (100 % гарадскіх жыхароў).

Сувязь МТС забяспечваюць 4069 базавых станцый.

Роўмінгавыя пагадненні ў кампаніі МТС сёння заключаны з 323 аператарамi ў 152 краінах свету. МТС валодае ўласнай сеткай фірмовых цэнтраў продажаў і абслугоўвання, якая складаецца з 37 офісаў у населеных пунктах Беларусі. Дылерская сетка — 971 салон у 383 населеных пунктах.

## Нумар абанента МТС 
* +375 **29 2****-**-**
* +375 **29 5****-**-**
* +375 **29 7****-**-**
* +375 **29 8** **-**-**
* +375 **33 6****-**-**
* +375 **33 3****-**-**

З уводам у Рэспубліцы Беларусь паслугі «Перанос нумара» (MNP) нумары абанентаў могуць прымаць значэнні:
* +375 **29** xxx xx xx,
* +375 **33** xxx xx xx,
* +375 **44** xxx xx xx.
* +375 **25** xxx xx xx.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі

Катэгорыя:Аператары мабільнай сувязі Беларусі
Раймунд IV Тулузскі

**Раймунд IV Тулузскі**, **Раймунд Сен-Жыльскі** (1042—1105) — сын Понса Тулузскага і Альмодзіс дэ ла Марш. У 1094 годзе пасля смерці брата Вільгельма IV Тулузскага стаў графам Тулузы, быў таксама графам Трыпалі з 1102 па 1105 гады.

У першыя гады свайго графства Раймунд быў пабожным свецкім лідарам руху за рэформы папства. Перад прапаведаваннем Першага крыжовага паходу Папа Урбан II, імаверна, заручыўся гарантыямі ўдзелу Раймунда, які адным з першых і далучыўся да яго. У 1096 годзе пакінуў Тулузу, з ім была жонка, малы сын і папскі легат. На стальцы пакінуў старэйшага сына.

Прыбыўшы ў Канстанцінопаль, стаў адным з галоўных кіраўнікоў паходу, старэйшым і таленавіцейшым з іх. Нягледзячы на тое, што першапачаткова не ўпадабаў візантыйскага імператара Аляксея I Камніна і адмовіўся ад клятвы вернасці яму, Раймунд стаў самым верным прыхільнікам тэрытарыяльных інтарэсаў імператара ў крыжовым паходзе, часам на шкоду сабе.

Пасля дапамогі ў захопе Антыёхіі ў турак (3 чэрвеня 1098) Раймунд беспаспяхова спрабаваў схіліць Баэмунда I, князя франкскіх крыжакоў, вярнуць горад Аляксею. Потым арганізаваў паход на Іерусалім і ўдзельнічаў у яго ўзяцці (15 ліпеня 1099). Відаць, адмовіўся ад іерусалімскай кароны крыжакоў, якая затым была перададзена Готфрыду Бульёнскаму, герцагу Ніжняй Латарынгіі. Нягледзячы на тое, што сварыўся з Готфрыдам, яны разам адбілі напад на Іерусалім егіпецкіх Фацімідаў. З 1100 года Раймунд ад імя Аляксея блакіраваў пашырэнне на поўдзень Антыёхійскага княства Баэмунда. Ён пабудаваў недалёка ад Трыпалі замак Монс-Перагрынус (Мон-Пелерын), у якім і памёр 22 чэрвеня 1105 года падчас аблогі Трыпалі.

## Сям’я 
Граф быў тры разы жанаты і двойчы быў змушаны ануляваць шлюб праз занадта блізкія ступені сваяцтва. Спачатку ён узяў у жонкі сваю стрыечную сястру, з якой меў сына Бернарда. У другі раз Раймунд ажаніўся з Мацільдай, дачкой свайго сваяка Рожэра I, караля Сіцыліі. У 1094 годзе трэцяй жонкай Раймунда стала Эльвіра, пазашлюбная дачка караля Кастыліі Альфонса Адважнага, заклятага ворага мусульман.

## Гл. таксама 
* Спіс трыпальскіх графаў
* Спіс тулузскіх графаў

Катэгорыя:Графы тулузскія
Катэгорыя:Графы трыпальскія
Катэгорыя:Герцагі нарбонскія
Катэгорыя:Маркізы праванскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Удзельнікі Першага крыжовага паходу
Катэгорыя:Тулузскі дом
Катэгорыя:Удзельнікі крыжовага паходу 1101 года
Кааліцыйная вайна

**Кааліцыйная вайна**: вайна, якая вядзецца, і, звычайна, рыхтуецца адной кааліцыяй дзяржаваў супраць іншай кааліцыі або дзяржавы. : класіфікацыя войн у навуках.

Характар і формы ўдзелу ў кааліцыйнай вайне асобных краін залежаць ад іх палітычных мэтаў, ваенна-эканамічных магчымасцяў, геаграфічнага становішча і іншых умоваў.

Прыкладамі найбольш буйных кааліцыйных войнаў з'яўляюцца Першая і Другая сусветная войны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Войны паводле тыпу
Вайна трэцяй кааліцыі

**Вайна трэцяй кааліцыі, руска-аўстра-французская вайна** (1805): вайна паміж 3-й кааліцыяй еўрапейскіх дзяржаў (Вялікабрытанія, Расія, Аўстрыя, Швецыя, Каралеўства абодвух Сіцылій) з Францыяй у час напалеонаўскіх войнаў (1799—1815).

Напалеон, перакінуўшы на Рэйн свае галоўныя сілы (220 тыс.ч.), разбіў аўстрыйскую армію К. Мака (б.з. 80 тыс.ч.) пад Ульмам, а потым напаў на рас.-аўстр. армію М. Кутузава (50 тыс.ч.). Кутузаў здолеў унікнуць разгрому і пасля Ульмска-Ольмюцкага (Ульмска-Аламоўцкага) марш-манёўру злучыў свае сілы з рас. корпусам Ф. Буксгеўдэна (30 тыс.ч.). Аднак у Аўстэрліцкай бітве рас.-аўстр. войска было разгромлена, пасля чаго Аўстрыя выйшла з вайны і кааліцыя распалася.

## Літаратура 
* 

## Гл. таксама 
* Напалеон Банапарт
* Напалеонаўскія войны
* Англа-турэцкая вайна, 1807—1809

Вайна 3-й кааліцыі
Катэгорыя:Войны XIX стагоддзя
Руска-аўстрыйскі саюзны дагавор (1781)

**Руска-аўстрыйскі саюзны дагавор** (1781): дагавор аб ваенным саюзе, заключаны паміж Расіяй і Аўстрыяй у форме абмену лістамі. Прадугледжваў узаемадапамогу бакоў у выпадку вайны з Турцыяй і Швецыяй.

Наступствам дагавору стала супольнае выступленне саюзнікаў у руска-турэцкай вайне (1787—1791).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Аўстрыі
Катэгорыя:1781
Катэгорыя:Расійска-аўстрыйскія адносіны
Аляксандр Абрамавіч Дракахруст

**Аляксандр Абрамавіч Дракахруст** (, Масква, РСФСР — ) — расійскі і беларускі журналіст, паэт і перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Маскве ў сям’і ваеннаслужачага. У ліпені 1941 прызваны ў Чырвоную Армію. Служыў салдатам інжынернага батальёна, камандзірам узвода. Удзельнічаў у баях на Паўднёва-Заходнім, Паўднёвым, 2-м Украінскім, 1-м Беларускім франтах, у штурме Берліна. Скончыў Маскоўскае ваенна-інжынернае вучылішча (1945) і завочна факультэт мовы і літаратуры Хабараўскага педагагічнага інстытута (1962). З 1946 — ваенны журналіст. У 1964—1971 — карэспандэнт газеты Чырванасцяжнай Беларускай ваеннай акругі «Во славу Родины». 

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1961 года.

Памёр  года ў Мінску. Пахаваны на Паўночных могілках Мінска.

## Сям'я 
Быў жанаты, меў сыноў Алега і Юрыя, унука Кірыла.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку ў 1939 (газета «Молодая гвардия», Адэса). Пісаў на рускай мове. Першы зборнік вершаў «Миру быть на земле!» (1951, Уладзівасток). Аўтар зборнікаў паэзіі «Цвет счастья» (1953, Уладзівасток), «Зарницы над сопками» (1959, Хабараўск), «Сменяет время караулы» (1961, дадатак да часопіса «Советский воин»), «Тревожный ветер» (1964), «Бухта смятенья» (1967), «И нет конца тревогам» (1969), «Мост» (1972), «Мои вы годы — эшелоны» (1975), «Раздорожье» (1979), «Притяжение» (1981, Хабараўск), «Лицо твое» (1982), «Сквозное ранение» (1983), «Дальняя связь» (выбранае, 1983), «Круговорот» (1986), «Исповедь» (1990).

Пераклаў на рускую мову шэраг вершаў і паэм М. Аўрамчыка, А. Астрэйкі, Р. Барадуліна, А. Вялюгіна, С. Гаўрусёва, С. Грахоўскага, А. Грачанікава, Е. Лось і некаторых іншых беларускіх паэтаў. Аўтар кнігі выбраных перакладаў з беларускай мовы «Журавлиная стая» (1988).

## Узнагароды 
Узнагароджаны двума ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі і медалямі.

## Літаратура 
* 
* 
* In memoriam: Аляксандар Дракахруст // Наша Ніва on-line: Культура. 14 лiст. 2008, 21:27. — Эл.рэсурс nashaniva.by

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Юзаф Каліноўскі

**Юзаф Андрэевіч Каліноўскі**, **Св. Рафал** (,  — , кляштар у м. Чэрна каля Кракава, Польшча) — каталіцкі рэлігійны дзеяч, мемуарыст, удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 верасня 1835 года ў Вільні. Скончыў Мікалаеўскую ваенна-інжынерную акадэмію ў Пецярбургу (1856). У 1859—1860 працаваў тапографам на будаўніцтве чыгункі Адэса — Курск. У 1860—1863 гадах служыў інжынер-капітанам у Брэсцкай крэпасці. У маі 1863 выйшаў у адстаўку і пераехаў у Вільню. Доўгі час быў закаханы ў Цэліну Грушэцкую (1835—1863), шляхцянку, малодшую сястру жонкі яго брата Віктара, якая жыла ў в. Студзёнкі пад Нясвіжам, але шлюбам з ёй так і не пабраўся.

Падчас Студзеньскага паўстання актыўна далучыўся да яго. З чэрвеня 1863 года ўзначаліў ваенную секцыю Выканаўчага аддзела Літвы, быў найбліжэйшым памочнікам кіраўніка паўстання Кастуся Каліноўскага, які, па меркаваннях некаторых даследчыкаў, быў яго сваяком. Арыштаваны 13 сакавіка 1864 года, асуджаны на смерць. Прысуд быў заменены на 10-гадовую катаргу. Накіраваны ва Усолле Іркуцкай губерні. Праз 5 гадоў катарга заменена на вольнае пасяленне ў Іркуцку і Пярмі.

Удзельнічаў у навуковых даследаваннях Сібіры. У 1873 годзе вярнуўся на Радзіму; стаў выхавальнікам сына князя У. Чартарыйскага Аўгуста, пераехаў у Парыж. У 1877 годзе пераехаў у Грац (Аўстрыя). Даўняе захапленне каталіцкай духоўнай літаратурай паўплывала на тое, што Ю. Каліноўскі ўступіў у Ордэн кармелітаў босых, прыняў манаскае імя **Рафал**. У 1880 годзе накіраваны ў кляштар у мястэчку Чэрна, дзе стаў прыёрам. З 1899 года — генеральны вікарый кармелітаў босых у Галіцыі. Напісаў успаміны пра паўстанне 1863—1864 гадоў; аўтар рэлігійна-філасофскіх трактатаў.

Кананізаваны каталіцкай царквой 17 лістапада 1991 года.

## Бібліяграфія 
* Wspomnienia, 1835—1837. Lublin, 1965;
* Споведзь / Уклад. В. Шалькевіч // Хрысціянская думка. 1994, № 2.

## Літаратура 
* 
* АЗБ.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Кеплер

**Кеплер**:

## Прозвішча 
* Вільгельм Карл Кеплер — нямецкі прамысловец
* Іаган Кеплер — нямецкі астраном, оптык
* Макс Кеплер — нямецкі бейсбаліст

## Астраномія 
* (1134) Кеплер — астэроід
* Кеплер (месяцовы кратар)
* Кеплер (тэлескоп)
Пульсар

thumb|250px|Схематычная выява пульсара. Сфера ў цэнтры выявы — нейтронная зорка, крывыя лініі пазначаюць лініі магнітнага палі пульсара, блакітныя конусы — струмені выпраменьвання пульсара
[thumb|250px|Выява [Крабападобная туманнасць|Крабападобнай туманнасці ва ўмоўных колерах (сіні — рэнтгенаўскі, чырвоны — аптычны дыяпазон). У цэнтры туманнасці — пульсар]]

**Пульса́р** — нейтронная зорка з моцным уласным магнітным полем, якая верціцца і выпраменьвае на частаце радыёхваль.

Назіраныя перыяды пульсараў розняцца ад 1.4 мс да 8.5 с. Выпрамяненне ад пульсара можа быць заўважана на Зямлі толькі тады, калі яго пучок скіраваны ў бок Зямлі — такая з’ява называецца «эфект маяка».

**Мілісекундны пульсар** — пульсар з перыядам электрамагнітнага выпраменьвання радыяцыі ў межах 1-10 мілісекунд. Мілісекундныя пульсары на Зямлі можна зафіксаваць па іх радыёчастотным і рэнтгенаўскім выпраменьваннях.

## Гл. таксама 
* Нейтронная зорка
* Радыёпульсар
* Рэнтгенаўскі пульсар
* Зорная эвалюцыя
* Пульсарныя планеты
* Анамальны рэнтгенаўскі пульсар

Катэгорыя:Астрафізіка
Катэгорыя:Зорная эвалюцыя
Катэгорыя:Класы зорак
Бобр

* Бобр — гарадскі пасёлак у Крупскім раёне Мінскай вобласці Беларусі
* Бобр — рака ў Талачынскім, Крупскім і Барысаўскім раёнах Беларусі, левы прыток Бярэзіны (басейн Дняпра)
Аляксандр Аляксеевіч Авечкін

**Аляксандр Аляксеевіч Авечкін** (, Чудава, Расія, цяпер Наўгародская вобласць — ) — беларускі дзіцячы пісьменнік, празаік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і служачага. Працаваў рабочым на Чудаўскай запалкавай фабрыцы (1929—1931). Служыў у Чырвонай Арміі (1931—1936), потым працаваў інструктарам чудаўскага аэраклуба. Падчас Вялікай Айчыннай вайны — лётчык, камандзір эскадрыллі. Скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ (1949), аддзяленне журналістыкі Вышэйшай партыйнай школы пры ЦК КПСС (1960). Працаваў уласным карэспандэнтам газеты «Калгасная праўда» па Брэсцкай вобласці (1950—1955), загадчыкам аддзела культуры брэсцкай абласной газеты «Заря» (1955—1959), рэдактарам газеты «Красноярский пилот» (1959—1961), старшым рэдактарам брэсцкай абласной студыі тэлебачання (1963—1976). Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1958).

Дэбютаваў у друку ў 1949 годзе. Пісаў на рускай мове. Аўтар аповесцяў для дзяцей «Соломка» (1951), "Ошибка «Дикого зубра» (Краснаярск, 1960), «У Дивных гор» (1965), «Происшествия в конце каникул» (1982), зборнікаў прозы «Подвиг сигналиста» (1958), «Рассказы» (Краснаярск, 1961), «Особое заданне» (1979).

Узнагароджаны двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны I ступені, «Знак Пашаны» і медалямі.

Памёр  года. Пахаваны на Вайсковых могілках у Брэсце.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наўгародскай вобласці
Вячаслаў Уладзіміравіч Адамчык

**Вячасла́ў Уладзі́міравіч Ада́мчык** (нар. , в. Варакомшчына, Навагрудскі павет, Навагрудскае ваяводства, Польшча, цяпер  — , ) — беларускі празаік, драматург, кінасцэнарыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў сямігодку (1949), працаваў грузчыкам на станцыі Наваельня, адначасова вучыўся ў вячэрняй школе. У 1952—1957 займаўся на аддзяленні журналістыкі філалагічнага факультэта БДУ.

## Творчасць 
Дэбютаваў вершамі ў 1952. Першае апавяданне апублікавана ў 1957 г. Аўтар зборнікаў прозы «Свой чалавек» (1958), «Млечны шлях» (1960), «Міг бліскавіцы» (1965), «Дзікі голуб» (1972), «Дзень ранняй восені» (1974), «Раяль з адламаным вечкам» (1990) і раманаў «Чужая бацькаўшчына» (1978, паводле рамана зняты аднайменны мастацкі фільм (1982) і пастаўлены тэлеспектакль (1983)), «Год нулявы» (1983), «І скажа той, хто народзіцца…» (1987), «Голас крыві брата твайго» (1990).

Напісаў сцэнарыі да дакументальных фільмаў «Іван Мележ» (зняты ў 1977), «Валянцін Таўлай» (зняты ў 1978), «Дзядзька Якуб» (зняты ў 1981), п’есу «Раіса Грамычына» (1989). Пераклаў кнігу балгарскіх народных казак «Незвычайны асілак» (1961), паасобныя творы М. Прышвіна, Ю. Казакова, С. Залыгіна і іншых.

## Прэміі і ўзнагароды 
* Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя І. Мележа (1980) за раман «Чужая бацькаўшчына»
* Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа (1988) за раманы «Чужая бацькаўшчына», «Год нулявы», «І скажа той, хто народзіцца…».

## Сям’я 
* Міраслаў Адамчык
* Адам Глобус

## Літаратура 
* ;
* ;
* Сучасная беларуская проза. Традыцыі і наватарства. Анталогія. — Мн.: Сэр-Віт, 2003.

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з балгарскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Вольскі

**Вольскі** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Аркадзь Іванавіч Вольскі (1932—2006), савецкі і расійскі дзяржаўны дзеяч
* Артур Вольскі (1924—2002), беларускі пісьменнік
* Віталь Вольскі, *сапр. Віталь Фрыдрыхавіч Зэйдэль-Вольскі* (1901—1988), беларускі празаік, драматург, літаратуразнавец, краязнавец, палітычны дзеяч
* Зыгмунт Вольскі, першы адказны рэдактар газеты «Наша ніва»
* Лявон Вольскі (нар. 1965), беларускі гітарыст, вакаліст, аранжыроўшчык, паэт і мастак
* Мікалай Вольскі (1762—1803), літаратар, гісторык
* Мікалай Вольскі (1583/1584—1621), дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага
* Мікалай Вольскі з Падгаец (1553—1630), дзяржаўны дзеяч Польскага Каралеўства
* Люцыян Вольскі (1850—1908), пісьменнік і публіцыст
Станіслаў Янавіч Будзінскі

**Станіслаў Янавіч Будзінскі** (Партыйныя і літаратурныя псеўданімы: *Стах; Традыцыя; С. Бяднарскі; Я. Марыянскі*; , г. Варшава — , НКУС) — рэвалюцыйны дзеяч, публіцыст.

У 1912—1915 член Варшаўскага камітэта СДКПіЛ. З чэрвеня 1917 года член Выканкама груп СДКПіЛ у Расіі. Удзельнік Кастрычніцкага ўзброенага паўстання 1917 у Маскве. У снежні 1917 — сакавіку 1918 наркам сацыяльнага забеспячэння Масквы і Маскоўскай губерні.

## Біяграфія 
Са снежня 1918 у Польшчы. Удзельнік аб'яднальным з'ездзе (1918), на якім створана Кампартыя Польшчы. Член Лодзінскага, Варшаўскага камітэтаў Кампартыі Польшчы.

У 1919 арыштаваны польскімі ўладамі. У 1920 па абмене палітвязнямі ў Савецкай Расіі. Рэдактар польскамоўных газет Ваенна-рэвалюцыйнага савета Заходняга фронту.

У 1924-26 член Польбюро пры ЦК ВКП(б). У ліпені 1928 на I з'ездзе КПЗБ абраны член ЦК.

З 1930 рэдактар газеты «Звязда», член рэдкалегіі часопіса «Бальшавік Беларусі». Член ЦК і Бюро ЦК КП(б)Б у 1929—1932. З 1934 прафесар Міжнароднай ленінскай школы ў Маскве.

Арыштаваны ў чэрвені 1937 года. Рэабілітаваны пасмяротна.

## Творчасць 
Аўтар грамадска-палітычных брашур і артыкулаў. Спрабаваў падвесці ідэалагічную і тэарэтычную аснову пад палітычную кампанію па выкрыцці беларускіх нацдэмаў (артыкул «Вораг у доме» пра раман М. Зарэцкага «Крывічы»).

Рэдактар перакладаў прац У. І. Леніна на польскую мову.

## Літаратура 
* 
* ЭГБ, т. 2.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Галоўныя рэдактары газеты «Звязда»
Кацярына Канстанцінаўна Брэшка-Брашкоўская

**Кацярына Канстанцінаўна Брэшка-Брашкоўская** (дзявочае: **Вярыга**; , Чарнігаўская губерня — , Чэхаславакія) — публіцыстка, мемуарыстка, рэвалюцыянерка-народніца, адна са стваральнікаў і лідараў партыі эсэраў.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1844 годзе ў Чарнігаўскай губерні Расійскай імперыі.

З 1873 года член «Кіеўскай камуны» — гуртка удзельнікаў «хаджэння ў народ». У маёнтку Гараны Полацкага павета, што належаў стрыечнай сястры І. Вярыга (Філіп), арганізавала пункт збору прапагандыстаў. Летам 1874 года «хадзіла ў народ»: у Херсонскую і Падольскую губерні, дзе ў верасні арыштавана.

Пасля 3-гадовага зняволення засуджана па «працэсе 193-х» да 5 гадоў катаржных работ. Пакаранне адбывала ў Забайкаллі, адкуль беспаспяхова спрабавала ўцячы. У 1896 годзе вызвалена па амністыі.

У канцы 1890-х г. жыла ў Мінску. Арганізавала перапраўку з-за мяжы нелегальнай літаратуры. Разам з А. В. Бонч-Асмалоўскім, Р. А. Гершуні і інш. удзельнічала ў стварэнні Рабочай партыі палітычнага вызвалення Расіі, у 1898—1899 гадах некалькі месяцаў жыла у ягоным маёнтку Блонь.

Восенню 1901 года ўдзельнічала ў стварэнні Баявой арганізацыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў, у 1902 — Сялянскага саюза партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. У 1903 годзе эмігрыравала ў Швейцарыю.

З 1905 года вярнулася ў Расію, была адным з лідараў правага крыла эсэраў. У рэвалюцыйным руху стала вядома як «бабуля рускай рэвалюцыі».

Арыштавана ў 1907 годзе, пасля 2-гадовага зняволення саслана ў Сібір.

Вызвалена Лютаўскай рэвалюцыяй 1917. Падтрымлівала Часовы ўрад. Непрыхільна сустрэла Кастрычніцкую рэвалюцыю.

У 1919 годзе эмігрыравала ў ЗША. У 1924 пераехала ў Чэхаславакію, дзе і памерла ў 1934 годзе.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Народнікі
Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мемуарысты Расіі
Катэгорыя:Постаці Блоні
Магнітар

thumb|170px|Уяўны выгляд магнітара. Чырвоныя лініі прадстаўляюць сілавыя лініі магнітнага поля.
**Магніта́р**, ці **магнета́р** — нейтронная зорка, якая валодае моцным магнітным полем (больш за 4,4×1013 Гс

## Гл. таксама 
* Нейтронная зорка
* Пульсар
* Крыніца мяккіх паўторных гама-ўсплёскаў

## Літаратура 
* Peter Douglas Ward, Donald Brownlee *Rare Earth: Why Complex Life Is Uncommon in the Universe*. Springer, 2000. ISBN 0-387-98701-0.
* Chryssa Kouveliotou *The Neutron Star-Black Hole Connection*. Springer, 2001. ISBN 1-4020-0205-X.
* Robert C. Duncan, Cristopher Thompson. Magnetars // High Velocity Neutron Stars and Gamma-Ray Bursts, eds. R. E. Rothschild & R. E. Lingenfelter (AIP Conf. Proc. 366, Am. Inst. Phys., New York, 1996). — http://solomon.as.utexas.edu/ucsd.pdf .
* Robert C. Duncan, Cristopher Thompson. Formation of Very Strong Magnetized Neutron Stars: Implications for Gamma-Ray Bursts // The Astrophysical Journal, 392:L9-L13, 1992 June 10.

## Спасылкі 
* 
* 
* Recording  (and animation) of XTE J1810-197.
* Creation of magnetars solved Formed when the biggest stars explode
* NASA: «Magnetar» discovery solves 19-year-old mystery  Citat: «…suggested a magnetic field strength of about 800 trillion [g]auss…»).
* Robert C. Duncan, University of Texas at Austin: 'Magnetars', Soft Gamma Repeaters & Very Strong Magnetic Fields 
* NASA Astrophysics Data System (ADS): Duncan & Thompson, Ap.J. 392, L9) 1992
* NASA Astrophysics Data System (ADS): Katz, J. I., Ap.J. 260, 371 (1982)
* NASA ADS, 1999: Discovery of a Magnetar Associated with the Soft Gamma Repeater SGR 1900+14
* Chryssa Kouveliotou, Robert Duncan, and Christopher Thompson, "Magnetars, " Scientific American, Feb. 2003, pp. 34-41  (PDF)
* 
* Strange Pulsing Star Puzzles Astronomers — A magnetar found to emit radio waves, contrary to previous theories.
* 04/04/07: X-ray Satellites Catch Magnetar in Gigantic Stellar 'Hiccup'

Катэгорыя:Астрафізіка

Катэгорыя:Класы зорак
Катэгорыя:Нейтронныя зоркі
Паэзія

**Паэзія** (ад , ад  — раблю, ствараю) у шырокім сэнсе — літаратурна-мастацкія творы ў вершах альбо ў прозе (напрыклад, лірыка, раман у вершах, народны эпас і г.д.). У вузкім разуменні паэзія — гэта вершаваныя мастацкія творы, у адрозненне ад мастацкай прозы. Таксама паэзія — адмысловы спосаб арганізацыі маўлення, даданне ў маўленне дадатковай меры, не абавязковай у штодзённасці. Сродкамі паэзіі з’яўляюцца паэтычны рытм, памер, рыфма і інш. Моўныя сродкі выкарыстоўваюцца ў паэзіі ў мэтах эстэтыкі. Паэтычныя творы могуць стварацца незалежна або разам з іншымі формамі мастацтва (напрыклад, з музыкай). Паэзія часта маналагічная: слова персанажа супадае з аўтарскім (асабліва ў лірыцы). Мяжа паэзіі і прозы адносная: ёсць прамежкавыя формы (вольны верш, рытмічная проза).

У сучаснай культуры пад паэзіяй звычайна разумеюць від мастацтва, забываючы, што і ў цяперашнім паўсядзённым жыцці досыць тэкстаў паэтычных, але не мастацкіх (напрыклад, рэкламныя). Гістарычна ж вершаванымі маглі быць тэксты любога зместу, аж да навуковых і медыцынскіх трактатаў. Мэтазгоднасць ужывання гэтых тэкстаў у вершаванай форме была звязана з тым, што такім чынам тэкст дыстанцыяваўся ад штодзённага маўлення, пазначаўся як найбольш важны і значны.

У 1999 годзе пастановай трыццатай сесіяй ЮНЕСКА быў устаноўлены Сусветны дзень паэзіі, які адзначаецца штогод, пачынаючы з 2000 года, 21 сакавіка.

## Гл. таксама 
* Паэтыка
* Вершаваны памер
* Сусветны дзень паэзіі

## Спасылкі 
* В. П. Рагойша. Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. — Мн.: Бел. навука, 2004.
* Паэтычны слоўнік Квяткоўскага 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Францішак Карлавіч Будзька

**Францішак Карлавіч Будзька** (, в. Вознаўшчына, Вілейскі павет, Віленская губерня — , в. Янатруда на Полаччыне) — рымска-каталіцкі святар, культурна-асветны дзеяч, пісьменнік, перакладчык.

## Біяграфія 
Скончыў народнае вучылішча ў Будславе, затым Вілейскае павятовае вучылішча (1899). У 1901 здаў экзамен на званне аптэкарскага вучня пры экзаменацыйнай камісіі Пецярбургскай навучальнай акругі. У 1901-05 вучыўся ў Пецярбургу ў Магілёўскай духоўнай каталіцкай семінарыі, дзе пачаў перакладаць на беларускую мову рэлігійныя кнігі. У 1906 працягваў вучобу ў Пецярбургскай Мітрапалітальнай духоўнай каталіцкай акадэміі. У 1907 вымушаны адмовіцца ад далейшай вучобы з-за цяжкага фінансавага становішча.

У 1907 пасвечаны ў святары. Адзін з пачынальнікаў беларускага каталіцкага выдавецкага руху. Пераклаў з польскай мовы кнігі «Кароткі катахізм для прыспасаблення дзяцей да першай Споведзі і Камуніі Святой» Роха Філяхоўскага, «Кароткая гісторыя святая» Шустара і «Кароткае выясненне абрадаў Р.-Каталіцкаго касцёла» Банчкоўскага. Дазвол на друк на ўсе тры кнігі даў біскуп Стафан Данісевіч. «Катахізм» быў надрукаваны ў 1907 г. накладам 10000 асобнікаў. Астатнія два пераклады засталіся ў рукапісе.

З 9 студзеня 1908 г. вікарый Полацкага касцёла. У 1912—1917 гг. у Пецярбургу, дзе служыў вікарыем і вёў заняткі ў Сестржанцэвіцкім павятовым вучылішчы пры касцёле Св. Станіслава.

У 1911 г. ксёндз Францішак Будзька выдаў па-беларуску пераклад кнігі Яна Урбана «Бл[аслаўлёны] Андрэй Баболя». Кніга выйшла ў віленскай друкарні Марціна Кухты. Да перакладзенага тэксту была далучаная паэма пра Баболю, якую, на думку літаратуразнаўцы Язэпа Янушкевіча, мог напісаць Янка Купала.

Матэрыяльна падтрымліваў выданне першай беларускай каталіцкай газеты «Biełarus» (Вільня, 1913—1915). Пасля 1917 служыў у Полацкім дэканаце. Член арганізацыйнага камітэта і ўдзельнік 1-га з’езда беларускага каталіцкага духавенства (Мінск, 24-25.5.1917).

З усталяваннем ва Усходняй Беларусі савецкай улады пераследаваўся органамі бяспекі.

Памёр ад запалення лёгкіх. Месца пахавання невядомае.

## Літаратура 
* *Stankievič A.* Biełaruski chryścijanski ruch. — Vilnia, 1939.
* *Dzwonkowski R.* Losy duchowieństwa katolickiego w ZSSR, 1917—1937: Martyrologium. — Lublin, 1998.
* 

## Спасылкі 
* Францішак Будзька — забыты беларусізатар Касцёла — nashaniva.by

Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Ядвіга Іосіфаўна Бяганская

**Ядвіга Іосіфаўна Бяга́нская** (псеўданім: *Ядвіга Рута*; , Верхняудзінск, цяпер Улан-Удэ — , Мінск) — , .

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і беларускіх перасяленцаў у Сібір, якія вярнуліся на Беларусь у 1922 годзе. З 1924 года ў Мінску. У 1924 годзе паступіла на літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, якое скончыла ў 1930 годзе.

## Літаратура 
* 
* 
* *Агняцвет Э. * Слова пра сяброўку // ЛіМ. 1968, 27 лют. | Васілеўская Г. Вытокі творчасці // Работніца і сялянка. 1978, ? 2
* БП, т. 1.
* 
* 

## Спасылкі 
* *Віктар Жыбуль*. «СЭРЦА REQUIEM СПЯВАЕ…». Невядомыя вершы Ядвігі Бяганскай

Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі са славацкай мовы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі Белтэлерадыёкампаніі
Міхаіл Піліпавіч Буклярэвіч

**Міхаіл Піліпавіч Буклярэвіч** (, в. Лінгі, Ашмянскі павет, Віленская губерня, цяпер Воранаўскі раён, Гродзенская вобласць — , в. Бігосава, Верхнядзвінскі раён Віцебская вобласць) — беларускі рымска-каталіцкі святар, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Вучыўся ў гарадскім 2-класным вучылішчы пры Віленскім настаўніцкім інстытуце, якое скончыў у чэрв. 1901. У 1-й Віленскай мужчынскай гімназіі здаў экзамен на званне аптэкарскага вучня. З 1904 вучыўся ў Віленскай духоўнай каталіцкай семінарыі. Пасвечаны ў святары ў 1908. З 1908 адміністратар парафіі Нараўка Сакольскага пав. З 1917 адміністратар парафіі ў мяст. Іказнь Дзісенскага пав. Займаўся беларускай культурна-асветнай дзейнасцю, адкрываў беларускія школы. Прымаў удзел у з'ездзе каталіцкага духавенства Дзісенскага дэканата (6-7.8.1918). У час ваенных падзей 1919 выступіў супраць бальшавіцкіх улад. За антыбальшавіцкую дзейнасць 27.6.1919 асуджаны на смяротнае пакаранне. Расстраляны ў в. Бігосава. 24.3.1920 урачыста перазахаваны ў Іказні (Браслаўскі раён).

## Літаратура 
* 
* Гарбінскі БРД
* Dzwonkowski R. Losy duchowieństwa katolickiego w ZSSR, 1917-1937: Martyrologium. Lublin, 1998; Stankiewicz A. Rodnaja mowa u swiatyniach. Wilnia, 1929.

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Воранаўскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Верхнядзвінскім раёне
Рыгор Саламонавіч Бярозкін

**Рыгор Саламонавіч Бярозкін** (псеўданімы: *Р. Барута; С. Тарасаў*; ) — беларускі літаратурны крытык і журналіст.

## Біяграфія 
Вучыўся на педрабфаку ў Магілёве, у 1933—1938 гадах на літаратурным факультэце МДПІ.

Арыштаваны НКУС БССР у красавіку 1941 года. Быў пад следствам у Мінску. Па адной з версій, калі 26 чэрвеня 1941 года калону зняволеных, сярод якіх быў Бярозкін, кінуў канвой і ён уцёк. Ваяваў да канца вайны, удзельнічаў у баях пад Сталінградам, Кіевам, у Карпатах, быў паранены. Атрымаў баявыя ўзнагароды. Скончыў вайну ў званні малодшага лейтэнанта.

Пасля вайны быў карэспандэнтам газеты савецкай ваеннай адміністрацыі ў Германіі «Советское слово (1945—1949)».

У канцы 1970-х гадоў перанёс інсульт, апошнія гады цяжка хварэў. Пахаваны на Усходніх могілках Мінска. Даследаваў пераважна паэзію. Для работ Бярозкіна характэрныя спалучэнне праблемнасці з канкрэтным аналізам, эстэтычная патрабавальнасць, уменне раскрыць творчую індывідуальнасць паэта. Творчасць сучасных беларускіх паэтаў, праблемы паэтычнага майстэрства Бярозкін аналізаваў у кнігах «Паэзія праўды» (1958; разглядаецца паэзія П. Броўкі, А. Куляшова, М. Танка, П. Панчанкі), «Спадарожніца часу» (1961), «Пімен Панчанка» (1968), «Аркадзь Куляшоў» (1978). У кнігах «Свет Купалы» (1965), «Чалавек напрадвесні» (1970), «Звенні» (1976) даследаваў творчасць Я. Купалы, Я. Коласа, М. Багдановіча, Цёткі, узаемадзеянне беларускай і рускай паэзіі.

Пісаў на беларускай, рускай, ідышы.

### Сачыненні 
* Аркадий Кулешов. — М., 1960.
* Пімен Панчанка: крытычна-біяграфічны нарыс. — Мн., 1968.
* Постаці: артыкулы пра паэтаў. — Мн., 1971.
* Мир Купалы: Мысли и наблюдения. — М., 1973.
* Кніга пра паэзію. — Мн., 1974.
* Свет Купалы; Звенні: літаратурная крытыка: выбранае — Мінск : Мастацкая літаратура, 1981. — 570 с.
* Чалавек напрадвесні. — Мн., 1986.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Клышко А. Мастерство критика // Дружба народов. 1960, № 1.
* Адамовіч А. Талент крытыка // Полымя. 1962, № 6.
* Лойко О. Открытие поэта // Вопросы литературы. 1967, № 3.
* Каваленка В. Крытык і паэт // Полымя. 1969, № 5.
* Бечик В. В неразрывном единстве // Нёман. 1978, № 6.
* 

## Спасылкі 
* https://storiesabout.ru/berezkin

Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі СССР
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Купалазнаўцы
Абадыла (Аб’яднаныя Арабскія Эміраты)

**Абадыла** — населены пункт у Аб’яднаных Арабскіх Эміратах.

Катэгорыя:Населеныя пункты Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў
Адгат (Аб’яднаныя Арабскія Эміраты)

**Адгат** — населены пункт у Аб’яднаных Арабскіх Эміратах. Афіцыйная мова — арабская.

Катэгорыя:Населеныя пункты Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў
Пётр Апанасавіч Бузук

**Пётр Апанасавіч Бузук** (псеўданім і крыптанімы: *П.Росіч; П. Б.; П. Р.; П.Р-ч; Р-ч;* , в. Шарпены Бендэрскага павета — , г. Волагда, НКВД) — лінгвіст-славіст, літаратуразнавец, паэт, празаік, педагог.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Ціраспальскім рэальным вучылішчы (1904—1910), потым на гісторыка-філалагічным факультэце Новарасійскага ўніверсітэта ў Адэсе (скончыў у 1916).

Пад псеўданімам П. Росіч выступаў у друку з апавяданнямі, вершамі, перакладамі. У 1928 стаў сябрам «Маладняка».

## Літаратура 
* *Рамановіч Я., Юрэвіч А.* П. А. Бузук. — Мн., 1969.
* *Рамановіч Я., Юрэвіч А.* Бузук П. А. // Беларуская мова
* Бузук П. А. // Булахов М. Восточнославянские языковеды: Библиографический словарь. Т. 2. — Мн., 1977.
* *Зленко Г.* Страницы биографии П. А. Бузука: (Несколько существенных уточнений) // Кодры (Кишинев). 1973, № 2
* Беларускія пісьменнікі, Т.1.
* *Курцова В. М.* П. А. Бузук: спроба лінгвістычнай геаграфіі беларускай мовы // Беларуская лінгвістыка. Вып. 51, 2001. С. 3—14.
* 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Малдове
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Максім Тарасавіч Бурсевіч

**Максім Тарасавіч Бурсевіч** (псеўданім: *Трыліснік*; , в. Чамяры Слонімскага павета Гродзенскай губерні, цяпер Слонімскі раён Гродзенскай вобласці — , Сандармох, Карэла-Фінская АССР, цяпер Мядзвеж'ягорскі раён, Карэлія, Расія (паводле іншых даных 2.8.1941)) — дзеяч беларускага нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі, педагог, публіцыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся у вёсцы Чамяры Слонімскага павета ў сялянскай сям'і беларусаў Тараса і Марыі. Сям'я была вялікая, шматдзетная (4 браты), таму адукацыю атрымаць удалося толькі яму і старэйшаму брату Андрэю, якія закончылі Слонімскае двухкласнае вучылішча і настаўніцкую семінарыю ў Жыровічах.

Максім Бурсевіч пасля заканчэння Жыровіцкай семінарыі, а гэта было ў 1910 годзе, паехаў па вопыт да свайго старэйшага брата-настаўніка Андрэя, які працаваў у вёсцы Нязбодзічы-Дабровая на Беласточчыне, цяпер гэта Свіслацкі раён. Гасцюючы ў брата, Максім выпадкова сустрэў побач з Нязбодзічамі на хутары Тарасаўка 18-гадовую дзяўчыну Апалінарыю Мацвееву, якая, ў параўнанні з Максімам Бурсевічам, які быў родам з беднай сялянскай сям'і, была даволі багатай дзяўчынай бо паходзіла з сям'і праваслаўных святароў Пракаповічаў. Тым не менш у 1910 годзе яны павянчаліся, і Апалінарыя да канца жыцця заставалася вернай жонкай і сябрам палітыка Максіма Бурсевіча.

З 1911 настаўнічаў на Палессі. У 1915—1921 жыў на Украіне (Харкаўшчына). Вярнуўся на Радзіму ў 1921; працаваў настаўнікам на Віленшчыне. У першай палове 1920-х г. двойчы арыштоўваўся польскімі ўладамі за спробы арганізаваць прыватныя беларускія школы на Навагрудчыне і Слонімшчыне. Рэабілітаваны па абодвух прысудах 16 жніўня 1956.

## Літаратура 
* Бергман А. Максім Бурсевіч: (Кароткі біяграфічны нарыс) // Беларускі каляндар — 1981. Беласток, 1981
* Микула Е. Максим Бурсевич: 'Я — из венка Громады' // Чалавек і закон. 1993, ? 1
* ЭГБ, т. 2.
* 
* Остання адреса: Розстріли соловецьких в'язнів з України у 1937–1938 роках: В 2 т.&nbsp;— 2-е вид., доопрац. і доп.&nbsp;— Київ: Сфера, 2003. ISBN 966-7841-40-5 (Т. 1) ISBN 966-7841-68-5 

Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Справа Беларускага нацыянальнага цэнтра