open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бірмана-кітайскія войны

**Бірмана-кітайскія войны** — серыя ваенных канфліктаў паміж Імперыяй Цын і Бірмы (Аўскай дзяржавай) ў 1765—1770 год.

## Перадумовы да вайны 
Пры імператары Цяньлуне кітайская імперыя вяла актыўную заваявальных палітыку. Адным з кірункаў пашырэння імперыі была Бірма, якую Цын разлічвала ўзяць пад свой сюзерэнітэт. Падставай для ўступлення ў вайну стаў канфлікт паміж памежнымі правінцыямі:  , падкантрольным Бірме, і , падкантрольным Цын.

## Ход канфлікту 
У 1765 годзе з кітайскай правінцыі Юньнань на тэрыторыю Бірмы ўварвалася вялікая маньчжура-кітайская армія пад правадырствам губернатара. Яе сустрэлі аб’яднаныя сілы  і Бірмы. Армія ўварвання была разбіта, а яе правадыр пакончыў з сабой, каб пазбегнуць ганьбы.

У наступныя гады Імперыя Цын працягвала пасылаць войскі ў Бірму, але кожны раз цярпела паразу. Найбольшага поспеху кітайцы дамагліся ў 1767 годзе, калі іх войскі дайшлі да пункта ў 50 км ад сталіцы Аўскай дзяржавы, але былі знішчаны. Увесну 1768 года Бірма разбіла войска ўварвання ў крэпасці Каунтон, размешчанай на поўдзень ад Банмо. У 1769 годзе кітайцы пацярпелі паразу пад , пасля чаго спынілі спробы заваяваць Бірму. Быў заключаны мірны дагавор, па якім Цын прызнавала суверэнітэт Бірмы над некалькімі Шанскімі княствамі.

## Значэнне канфлікту 
Уварванне Цын ў Бірму спыніла пераможную . Ужо была знішчаная дзяржава , але пасля адводу бірманскіх войскаў для абароны ад кітайскай пагрозы ў Сіяме пачалося паўстанне пад правадырствам , якое прывяло да з’яўлення Каралеўства Тханбуры.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Канфлікты XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Войны Кітая
Катэгорыя:Гісторыя М’янмы
Таўрын

**Таўрын** *(2-амінаэтансульфонавая кіслата)* — сульфакіслата (серазмяшчальная амінакіслата), якая ўтвараецца ў арганізме з цыстэіну і метыяніну. Належыць да заменных або ўмоўна незаменных амінакіслот.

Таўрын распаўсюджаны ў ежы, змяшчаецца ва ўсіх прадуктах жывёльнага паходжання і ў некаторых раслінных прадуктах. У большасці прадуктаў расліннага паходжання, у прыватнасці, у злаках, змест таўрыну мінімальны, з-за чаго ў вегетарыянцаў узнікае дэфіцыт таўрыну.

## Этымалогія назвы 
Назва *«таўрын»* паходзіць ад  («бык»), бо ўпершыню быў атрыманы з бычынай жоўці нямецкімі навукоўцамі  і Леапольдам Гмелінам у 1827 годзе.

## Фізічныя і хімічныя ўласцівасці 
Таўрын — белы крышталічны парашок. Плавіцца з разлажэннем, добра раствараецца ў вадзе, дрэнна — у большасці арганічных растваральнікаў. Малекула таўрыну змяшчае кіслую сульфагрупу **SO3H** (pH 1,5) і асноўную амінагрупу **NH2** (pH 8,74),  у водных растворах складае 5,12. У фізіялагічных умовах (pH 7,3) ступень іанізацыі сульфагрупы складае 100 %, амінагрупы — 96,3 %, гэта значыць таўрын у такіх умовах практычна цалкам існуе ў выглядзе .

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сульфакіслоты
Юрый Іосіфавіч Візбар

**Юрый Іосіфавіч (Юзэфавіч) Візбар** (; ,  — , там жа) — савецкі аўтар-выканаўца песень, паэт, кінаакцёр, пісьменнік і журналіст, кінасцэнарыст, кінадакументаліст, драматург, мастак. Адзін з заснавальнікаў жанра аўтарскай, студэнцкай, турысцкай песні. Стваральнік жанру «песні-рэпартажу», аўтар больш за 300 песень. Член Саюза журналістаў і Саюза кампазітараў СССР.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі педагагічны інстытут (1955). Працаваў настаўнікам, з 1958 у Дзяржаўным камітэце па тэлебачанні і радыёвяшчанні (адзін з заснавальнікаў радыёстанцыі «Юнацтва»). З 1970 у творчым аб’яднанні «Экран». Рэжысёр ці аўтар сцэнарыяў больш як 40 дакументальных фільмаў. Аўтар сцэнарыяў мастацкіх фільмаў «Год дракона», «Капітан Фракас», «Скачок». З 1965 здымаўся ў кіно («Ліпеньскі дождж», «Адплата», «Чырвоная палатка», «Начная змена», «Семнаццаць імгненняў вясны» і інш.). З 1950-х гадоў пісаў і выконваў свае песні. Аўтар аповесцяў, нарысаў, апавяданняў.

## Літаратура 
*
Міньнін

**Міньнін** (), храмавае імя **Сюаньцзун** (; 16 верасня 1782&nbsp;— 25 лютага 1850)&nbsp;— маньчжурскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, восьмы імператар дынастыі Цын.

## Біяграфія 
Быў другім сынам і спадчыннікам імператара Юн’яня.

Вёў барацьбу з кантрабандыстамі ў Паўднёвым Кітаі, якая прывяла да Першай опіумнай вайны з Вялікабрытаніяй у 1839—1842 гадах. Пасля паражэння ў вайне вымушаны падпісаць Нанкінскі дагавор, які адмяняў ізаляцыянісцкую палітыку «». Пасля заключыў дагаворы з імперыялістычнымі краінамі Еўропы і ЗША, якія пачалі каланіяльную гонку ў Азіі.

Дэвіз праўлення&nbsp;— Даагуан.

## Імёны 
* Пасмяротнае імя&nbsp;— **Імператар Чэн**.
* Храмавае імя&nbsp;— **Сюаньцзун**.
* Іншае імя паходзіць ад дэвізу праўлення,&nbsp;— **Імператар Даагуан**.
* Да інтранізацыі меў імя **Мяньнін**.

## Літаратура 
* Рубель В. А. Історія середньовічного Сходу: Курс лекцій: Навч. посібник. — К. : Либідь, 1997. — 462 с. — ISBN 5-325-00775-0.
* Непомнин А. Е. *Гісторыя Кітая: Эпоха Цын. XVII-пачатак XX стагоддзя*. — Масква: Усходняя літаратура, 2005

Катэгорыя:Імператары дынастыі Цын
Тунчжы (імператар)

**Айсіньгёро Цзайчунь** (27 красавіка 1856 — 12 студзеня 1875) — дзясяты імператар маньжурскай дынастыі Цын і восьмы імператар Цын, які кіраваў Кітаем з 1861 па 1875 гады; дэвіз праўлення — «Тунчжы». Яго кіраванне, якое працягвалася ў перыяд дзяцінства і юнацтва, праходзіла ў цені маці, імператрыцы-ўдавы Цысі. Яго кіраванне ўвайшло ў гісторыю ў тым ліку ў сувязі з так званай «», няўдалай спробай стабілізаваць і мадэрнізаваць Кітай.

У снежні 1874 года было абвешчана, што імператар захварэў воспай. 12 студзеня 1875 ён памёр.

Быў у шлюбе з імператрыцай, таксама меў двух афіцыйных канкубін.

Катэгорыя:Каранаваныя дзеці
Катэгорыя:Імператары дынастыі Цын
Айсіньгёро Сушунь

**Айсіньгёро Сушунь** (26 лістапада 1816 — 8 лістапада 1861) — палітычны і ваенны дзеяч перыяду імперыі Цын.

## Біяграфія 
Паходзіў з маньчжурскага клана Айсінь Гёро. З-за вялікай колькасці дзяцей у сям’і не атрымаў, нягледзячы на шляхетнае паходжанне, паўнавартаснай адукацыі. Паступіў на ваенную службу і прасунуўся па ёй у апошнія гады кіравання імператара Даагуана. Неўзабаве стаў бліжэйшым дарадцам і пратэжэ імператара Айсіньгёро Ічжу. Быў таксама камандзірам , канцлерам, начальнікам Галоўнага ўпраўлення па падатках і зборах і намеснікам вялікага сакратара. Ён таксама меў права на свабодны доступ да імперскіх пакояў. Падчас Другой опіумнай вайны быў фактычным архітэктарам палітыкі цынскай імперыі, дэнансаваўшы, у прыватнасці, многія дагаворы, заключаныя Кітаем у 1850-х гадах, у тым ліку  з Расійскай імперыяй.

Выкарыстоўваючы сваё службовае становішча, назапасіў велізарнае багацце. Пасля смерці імператара ў жніўні 1861 года стаў членам рэгенцкага савета з васьмі чалавек, які выносіў пастановы ад імя непаўналетняга імператара Тунчжы; у савет увайшлі таксама два яго браты. У гэтым органе ён адыгрываў вырашальную ролю, аказваючы магутны ўплыў на палітыку дзяржавы. Вынікамі яго палітыкі былі змены, накіраваныя на ўзмацненне бюракратычнага апарата, а таксама працяг ізаляцыянісцкай палітыкі папярэдняга манарха. Гэты савет, аднак, не мог прымаць рашэнні без адабрэння двух удовых імператрыц, Цыань і Цысі, што прыводзіла да сур’ёзных палітычных трэнняў.

Яго палітыка турбавала імператрыцу Цысі, якая баялася сваёй маргіналізацыі. Яна арганізавала змову з мэтай звяржэння чыноўніка, што ўмацаваўся ва ўладзе. Сушунь быў арыштаваны ў Пекіне ў пачатку лістапада 1861 года па абвінавачванні ў дзяржаўнай здрадзе і быў пакараны на Заходнім рынку ў Пекіне праз некалькі дзён.

## Літаратура 
* Hummel, Arthur William, ed. Eminent Chinese of the Ch’ing Period (1644—1912). 2 vols. — Washington: United States Government Printing Office, 1943.
* *Сідзіхменаў В. Я.* Маньчжурскія кіраўнікі Кітая. — : «Навука», 1985.

Катэгорыя:Палітыкі Кітая
Ніно Суцідзэ

**Ніно Суцідзэ** (нар. , Грузія) — грузінская футбалістка, абаронца. Выступала за зборную Грузіі.

## Біяграфія 
Улетку 2008 года перайшла ў асноўную каманду ЖФК «Норчы Дынамаелі» (Тбілісі). Праз два сезоны перайшла ў «Бая» (Зугдзідзі), дзе ў другі раз у кар'еры выйграла чэмпіянат Грузіі.

2 снежня 2011 года перайшла ў турэцкі клуб «Канак Беледыеспор». З камандай з Ізміра выйграла Першую лігу Турцыі ў 2013 годзе.

Выступала ў WU-17 (2007—2009) і WU-19 (2009—2010). У 2009 годзе дэбютавала за зборную Грузіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісткі Грузіі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Ніва-Белкард
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Нікэ Тбілісі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Аташэхір Беледыеспор
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Адана Ідманюрдуспор
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Канак Беледыеспор
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Норчы Дынамаелі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зугдзідзі
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Каршыяка Спор
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Грузіі па футболе
Лун’юй

**Лун’юй** (нар. **Ехэнара Цзінфэнь**, аф. **Сяадзінцзін**; 1868 — 22 лютага 1913) — жонка імператара Гуансюя, намінальнага кіраўніка кітайскай імперыі Цын з 1875 па 1908 год, удовая імператрыца пасля смерці мужа. Таксама вядомая пад мянушкай **Сіцзы**.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і цынскага ваеннага і яго жонкі мангольскага паходжання, прыходзілася пляменніцай удовай імператрыцы і фактычнай кіраўніцы Кітая Цысі. У 1889 годзе была фактычна гвалтоўна выдадзена замуж за Гуансюя, які прыходзіўся ёй стрыечным братам, паколькі Цысі хацела з дапамогай уладкавання такога шлюбу яшчэ больш кантраляваць Гуансюя і ўмацаваць уласную ўладу. Перад іх вяселлем у Забароненым горадзе адбыўся пажар, што палічылі дрэнным прадвесцем.

Лічыцца, што яна ўвесь час шпіёніла за імператарам і дакладвала Цысі аб кожным яго кроку. Імя «Лун’юй», што азначае «Спрыяльная і квітнеючая», атрымала пасля смерці мужа ў 1908 годзе. Нягледзячы на тое, што перад смерцю Цысі завяшчала ніколі не дазваляць жанчыне кіраваць краінай у якасці рэгенткі, наступныя тры гады Лун’юй адыгрывала досыць важную ролю ў палітыцы імперыі, быўшы паважанай фігурай, з якой раіліся па асноўных пытаннях.

Больш за ўсё яна вядомая тым, што ад імя свайго малалетняга пляменніка-імператара Пу І, падпісала ў 1911 годзе адрачэнне ад прастола, што азнаменавала сабой канец праўлення дынастыі Цын. Памерла бяздзетнай неўзабаве пасля  ва ўзросце 45 гадоў.

## Лун’юй ў масавай культуры 
Як асоба, якая не займала першых роляў у палітыцы, але цесна звязаная з імёнамі ўдовай імператрыцы Цысі і імператараў Гуансюя і Пу І, Лун’юй неаднаразова адлюстроўвалася ў прысвечаных ім кінафільмах, у прыватнасці:

* 1975 — «» (рэж. ) — , прэмія «» за «лепшую жаночую ролю другога плана»
* 1976 — «» (рэж. ) — 
* 1987 — «Апошні імператар» (рэж. Бернарда Берталучы) — 
* 2011 — «» (рэж. Джэкі Чан, ) — 

## Літаратура 
* Sterling Seagrave: «Dragon Lady» ISBN 0-679-73369-8
* Maria Warner: «The Dragon Empress: Life and Times of Tz’u-Hsi, 1835—1908, Empress of China». ISBN 0-689-70714-2
* Anchee Min: «Empress Orchid» ISBN 978-0-618-06887-6
* Een Vrouw op de Drakentroon (A woman on the dragonthrone), Mayli Wen (foreword Lulu Wang), ISBN 90-5429-222-9
* Daily Life in the Forbidden City, Wan Yi, Wang Shuqing, Lu Yanzhen ISBN 0-670-81164-5

Катэгорыя:Імператрыцы дынастыі Цын
Давыд Фёдаравіч Тухманаў

**Давыд Фёдаравіч Тухманаў** (; нар. , , РСФСР) — савецкі і расійскі кампазітар, піяніст; народны артыст Расійскай Федэрацыі (2000), лаўрэат дзвюх Дзяржаўных прэмій Расійскай Федэрацыі (2003, 2020) і прэміі Ленінскага камсамола (1977).

Працаваць у жанры песні пачаў у 1960-я гады. Першая пласцінка, якая выйшла на фірме «Мелодыя» ў 1965 годзе, пазначала Тухманава як аранжыроўшчыка да песень Булата Акуджавы і Юрыя Візбара. Свой першы эстрадны хіт «Апошняя электрычка» (аўтар слоў — Міхал Ножкін) напісаў у 1964 годзе. У 1966 годзе ў радыёперадачы «З добрай раніцай!» яе выканаў спявак Уладзімір Макараў, адкрыўшы дарогу песням Тухманава на тэлебачанне. Пазней перайшоў да напісання цыкла патрыятычных песень, з якіх вядомымі зрабіліся «Я люблю цябе, Расія», «Мой адрас — Савецкі Саюз», «Мы — вялікая сям’я» і іншыя.

У 1968 годзе паэт Анегін Гаджыкасімаў напісаў на мелодыю Тухманава «Усходнюю песню». Пасля з’яўлення на Усесаюзным радыё ў перадачы «З добрай раніцай!», песня зрабіла знакамітым у СССР яе першага выканаўцы — Валерыя Абадзінскага, з якім Тухманаў супрацоўнічаў да 1974 года.

У 1972 годзе быў удастоены Прэміі Маскоўскага камсамола за песні грамадзянскай тэмы — «Дзень без стрэлу», «Зямля чорная» і іншыя.

У 1972 годзе быў выпушчаны першы аўтарскі дыск «Як выдатны свет», у якім Тухманаў упершыню аб’яднаў песні ў адзін альбом, дзе гучалі галасы новых выканаўцаў — А. Градскага, Леаніда Бергера, Н. Бродскай, Г. Нянашавай. Атрымалася кружэлка, аб’яднаная па прынцыпе сюіты, іншымі словамі, з выразна выбудаванай канцэпцыяй. Сам Тухманаў пазней заяўляў, што ўсе яго пласцінкі — гэта эксперыменты над музыкай у імкненні стварыць нешта новае, незвычайнае, а прынцып сюітнасці быў запазычаны ў The Beatles, асабліва з канвы альбома Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band.

## Літаратура 
*
Сяньфэн

**Айсіньгёро Ічжу** (маньчжурскі.: *Iju*; ; 17 ліпеня 1831&nbsp;— 22 жніўня 1861)&nbsp;— маньчжурскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Імператар дынастыі Цын (9 сакавіка 1850&nbsp;— 22 жніўня 1861). Прадстаўнік роду Айсінь Гёро. Чацвёрты сын Міньніна. Пачаў кіраванне са знясільваючай барацьбы супраць Тайпінскага паўстання, арганізаванага этнічнымі кітайцамі. З 1856 года ваяваў супраць Вялікабрытаніі і Францыі, якія развязалі Другую опіумную вайну. У 1860 годзе, пасля акупацыі брытана-французскімі войскамі Пекіна, быў вымушаны заключыць зневажальныя  з брытанцамі, французамі і рускімі. Памёр ад хваробы, знаходзячыся ў эвакуацыі.

Дэвіз праўлення&nbsp;— Сяньфэн.

## Імёны 
* Пасмяротнае імя&nbsp;— **Імператар Сянь**.
* Храмавае імя&nbsp;— **Вэньцзун**.
* Іншае імя паходзіць ад дэвізу праўлення,&nbsp;— **Імператар Сяньфэн**.

## Літаратура 
* Рубель В. А. Історія середньовічного Сходу: Курс лекцій: Навч. посібник. — К. : Либідь, 1997. — 462 с. — ISBN 5-325-00775-0.
* Непомнин А. Е. *Гісторыя Кітая: Эпоха Цын. XVII-пачатак XX стагоддзя*. — Масква: Усходняя літаратура, 2005

Катэгорыя:Імператары дынастыі Цын
Сезон 2014 ЖФК Ніва-Белкард

У 2014 годзе жаночы футбольны клуб «Ніва-Белкард» з Гродна прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 2014 (5 месца),
* Кубак Беларусі 2014 (чвэрцьфінал).

## Склад каманды 
## Спасылкі 
* GOMEL VS. NEMAN 0 — 2
* NEMAN VS. UNIVERSITET 8 — 0
* UNIVERSITET VS. NEMAN 1 — 5
* GOMEL VS. NEMAN 0 — 4
* BOBRUICHANKA VS. NEMAN 5 — 1
* NEMAN VS. MINSK 0 — 2
* UNIVERSITET VS. NEMAN 0 — 3

  
Ніва-Белкард
Катэгорыя:2014 год у Гродне
2014
Сезон 2013 ЖФК Ніва-Белкард

У 2013 годзе жаночы футбольны клуб «Ніва-Белкард» з Гродна прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 2013 (5 месца),
* Кубак Беларусі 2013 (чвэрцьфінал).

## Склад каманды 
## Спасылкі 
* MINSK VS. NEMAN 6 — 0
* NEMAN VS. NADEZHDA 0 — 1
* GOMEL VS. NEMAN 0 — 1
* NEMAN VS. BOBRUICHANKA 0 — 0
* NEMAN VS. NADEZHDA 1 — 6

  
Ніва-Белкард
Катэгорыя:2013 год у Гродне
2013
Паўночна-Усходні Кітай

**Паўночна-Усходні Кітай** або **Дунбэй** () уключае наступныя тэрыторыі Кітайскай Народнай Рэспублікі: усходнюю частку аўтаномнага раёна Унутраная Манголія (гарадскія акругі Тунляа, Чыфын, Хулун-Буір і аймак Хінган), правінцыю Хэйлунцзян, правінцыю Ляанін і правінцыю Цзілінь, сумарнай плошчай . Гэтыя рэгіёны гістарычна ўваходзілі ў склад Маньчжурыі (з-за чаго рэгіён нярэдка называюць Маньчжурыяй), яны шмат у чым валодаюць агульным гістарычным лёсам, культурнымі і кліматычнымі рэаліямі.

На поўначы і ўсходзе тэрыторыя мяжуе з Расіяй, на паўднёвым усходзе — з КНДР. Паўднёвая частка мае выхад да Жоўтае мора.

Утварае «» Кітая, колькасць насельніцтва якога скарацілася да 98,5 млн чалавек у 2020 годзе. Большасць з іх гэта нашчадкі , на аснове маўлення якіх сфарміраваўся асаблівы , даволі блізкі пекінскаму. Карэннае насельніцтва (маньчжуры) у асноўным падвергліся . На паўднёвым усходзе захоўваецца невялікая карэйская меншасць, на крайнім захадзе — манголы.

У Паўночна-Усходнім Кітаі пражывае асноўная частка .

## Гл. таксама 
* Тахоку — рэгіён Японіі, які запісваецца тымі ж іерогліфамі

## Спасылкі 
* Дунбэй // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

Катэгорыя:Маньчжурыя
Катэгорыя:Геаграфія Кітая
Сезон 2012 ЖФК Ніва-Белкард

У 2012 годзе жаночы футбольны клуб «Ніва-Белкард» з Гродна прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 2012 (6 месца),
* Кубак Беларусі 2012 (чвэрцьфінал).

## Склад каманды 
## Спасылкі 
* NEMAN VS. MOLODECHNO 5 — 0
* ZORKA-BDU VS. NEMAN 0 — 0
* NEMAN VS. GOMEL 0 — 2
* VS. NEMAN 0 — 0

  
Ніва-Белкард
Катэгорыя:2012 год у Гродне
2012
Чжуннаньхай

**Чжуннаньхай** (, *«Цэнтральнае і Паўднёвае моры»*) — рукатворнае возера ў Пекіне, якое размешчанае непасрэдна на захад ад Забароненага горада і займае прыкладна такую ж плошчу. Гэты квартал называюць «новым забароненым горадам», паколькі па берагах возера размешчаны штаб-кватэры вышэйшых органаў улады КНР.

Возера складаецца са злучаных пратокай паўднёвага возера (Наньхай) і цэнтральнага возера (Чжунхай). На поўнач ад Чжуннаньхая ляжыць паўночнае возера (Бэйхай), вакол якога раскінуўся . Адна са славутасцяў азёрнага раёна Пекіна — суперсучасны Нацыянальны цэнтр выканальніцкіх мастацтваў.

У кітайскіх СМІ тэрмін «Чжуннаньхай» усё часцей ужываецца для абазначэння вышэйшага кіраўніцтва КНР (аналагічна таму, як слова «Крэмль» выкарыстоўваецца для абазначэння дзяржаўнай улады Расіі).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Афіцыйныя рэзідэнцыі кіраўнікоў дзяржавы
Катэгорыя:Геаграфія Пекіна
Катэгорыя:Азёры Кітая
Сяргей Міхайлавіч Салей

**Сяргей Міхайлавіч Салей** (нар. , г. Гродна) — беларускі гісторык, грамадскі дзеяч. Спецыяліст па ўсходняму напрамку дыпламатыі ВКЛ у XVI ст. Магістр гісторыі Цэнтральна-Еўрапейскага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Гродне.

Скончыў у 1995 годзе гістарычны факультэт ГрДУ, пасля аспірантуру ГрДУ імя Я. Купалы. У 1995 годзе арганізатар і старшыня Гродзенскага абласнога грамадскага аб'яднання маладых навукоўцаў «ВІТ», якое рэалізавала шэраг даследчых і адукацыйных праектаў па гісторыі ВКЛ.

У 1998 годзе скончыў магістратуру ў Цэнтральна-Еўрапейскім універсітэце ў Будапешце па спецыяльнасці «Даследаванне Сярэднявечча».

У 1999—2005 гадах выкладчык, загадчык аддзела міжнародных сувязяў ГрДУ імя Я. Купалы. З 2005 года супрацоўнік і кансультант міжнародных арганізацый і праектаў.

У 2016 годзе скончыў юрыдычны факультэт БДУ.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: дыпламатычная служба ВКЛ у XVI ст., узаемаадносіны ВКЛ з Маскоўскай дзяржавай, гравюра Гродна 1567 г. як гістарычная крыніца. Таксама спецыялізуецца ў пытаннях юрыдычнай клінічнай адукацыі і адукацыі ў сферы правоў чалавека.

## Грамадская дзейнасць 
У 1995-2021 гадах заснавальнік, старшыня, сябар праўлення Гродзенскага абласнога грамадскага аб'яднання маладых навукоўцаў "ВІТ".

У 1996-1999 гадах заснавальнік, старшыня праўлення Гродзенскай рэгіянальнай рады моладзевых арганізацый "23" (Рада-23), першага і адзінага ў Беларусі зарэгістраванага мясцовага савета маладзёжных арганізацый.

У 2011-2021 гадах заснавальнік, сябар праўлення Асацыяцыі дадатковай адукацыі і асветы.

## Бібліяграфія 
* Ivan The Terrible’s imperial title and problem of its recognition in the West and in the East // Castrum, urbis et bellum: зборнік навуковых прац. Баранавічы, 2002. C. 320—341.
; Удзел у калектыўных працах
* Жалудок. Гісторыя нашага краю. Гродна, 2020.
* Канструкцыя і дэканструкцыя Вялікага княства Літоўскага: матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі, Гродна, 23-25 красавіка 2004 г. Мінск, 2007.
* Вялікае княства Літоўскае: гісторыя вывучэння ў 1991—2003 гг.: матэрыялы міжнароднага круглага стала (Гродна, 16-18 мая 2003 г.). Мінск, 2006.
* Вялікае княства Літоўскае: метадалогія і метады даследавання. Санкт-Пецярбург, 2003.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Салей

**Сале́й** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ілья Васілевіч Салей (нар. 1991) — беларускі юрыст, адвакат. 
* Руслан Альбертавіч Салей (1974—2011) — беларускі хакеіст, абаронца.
* Сяргей Міхайлавіч Салей (нар. 1973) — беларускі гісторык, грамадскі дзеяч.
Вялікі Катлабуг

**Вялікі Катлабу́г** () — рака ў Адэскай вобласці Украіны, упадае ў возера Катлабуг. Даўжыня 49 км, плошча басейна 534 км².

Бярэ пачатак каля сяла Нові Траяны. Цячэ ў межах Прычарнаморскай нізіны. Рэчышча ўмерана звілістае. Ухіл ракі 2,6 м/км. Асноўны прыток — Малы Катлабуг (злева).

Жыўленне снегавое і дажджавое. Улетку перасыхае, пад час дажджоў бываюць паводкі. Ледастаў няўстойлівы.

Сцёк зарэгуляваны сажалкамі. Ваду выкарыстоўваюць для арашэння.

## Літаратура 
* Великий Катлабуг // Географічна енциклопедія України : у 3 т. Т. 1 / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989. 

Катэгорыя:Басейн Дуная
Катэгорыя:Рэкі Адэскай вобласці
Балка Вялікі Кастэль

**Балка Вялікі Кастэль** () — адна з найглыбейшых балак Тарханкуцкага паўвострава, запаведнае ўрочышча з 1980 года.

Балка мае эразійнае паходжанне. Глыбіня да 30 м. Складаецца з вапнякоў.

Захаваліся ўчасткі цаліннага разнатраўна-кавыльнага стэпу і зараснікі з яблыні і грушы, барбарысу, глогу, брызгліны, плюшча, язміну і інш. Тут гняздуюцца шматлікія птушкі.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* *Підгородецький П. Д* Великий Кастель // Географічна енциклопедія України : у 3 т. Т. 1 / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989. 

Катэгорыя:Рэльеф Крыма
Катэгорыя:Катэгорыя МСАП IV
Тарханкуцкі паўвостраў

**Тарханкуцкі паўвостраў** () — заходняя частка Крымскага паўвострава. Аддзяляе ад Чорнага мора Каркініцкі заліў. Крайні заходні пункт — мыс Прыбойны.

Берагі ў асноўным абразійныя, абразійна-абвальныя абрывістыя (на крайнім захадзе да 50 м і больш). Маецца некалькі невялікіх заліваў і бухт з нізкімі раўніннымі берагамі (Джарылгацкі заліў, Караджынская бухта). Частка заток адшнуравана перасыпамі, ператварылася ў салёныя прыбярэжныя азёры (Джарылгач, Ліман, Панскае).

У геалагічнай будове бяруць удзел вапнякі з гарызонтамі мергеляў і глін, з суцэльным покрывам лёсападобных суглінкаў, якія ў лагчынах падсцілаюцца чырвона-бурымі глінамі. Паверхня пераважна градава-ўзгорыстая на паўночным усходзе і паўднёвым усходзе — хвалістая. Пашыраны стэпавыя ландшафты. Карысныя выкапні: прыродны газ, вапнякі, цагляна-чарапічныя гліны.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Кузнецов О. Г.* Тарханкутський півострів // Географічна енциклопедія України: [в 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. Т. 3. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 1993. 

Катэгорыя:Паўвостравы Крыма
S.Oliver

**«s.Oliver»** (фармальна S.Oliver Bernd Freier GmbH & Co. KG) — нямецкая кампанія моды, якая прадае адзенне, абутак, аксэсуары, упрыгожванні, водары і акуляры па ўсім свеце.  знаходзіцца ў  (Баварыя). Кампанія была заснавана ў 1969 годзе Берндам Фраерам як невялікі  у Вюрцбургу, плошчай у 25 квадратных метраў; першапачаткова называлася «sir Oliver» («сэр Олівер») у гонар героя рамана Чарльза Дзікенса . Новы галаўны офіс у Ротэнфардзе, разлічаны на 2000 супрацоўнікаў, быў завершаны ў верасні 2008 года; Фраер працягваў кіраваць кампаніяй да 2014 года. Станам на 2018 год у кампаніі працавала 6800 чалавек, а яе даход складаў 1,5 мільярда еўра. Імем кампаніі названа вуліца ў Ротэндорфе — s.Oliver-Straße.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вытворцы адзення і абутку
Катэгорыя:Кампаніі Германіі
Катэгорыя:Гандлёвыя кампаніі
Bestseller

**«Bestseller A/S»** ― прыватная сямейная кампанія па вытворчасці адзення і аксесуараў, заснаваная ў Даніі ў 1975 годзе. Кампанія прапануе даступную па цане моду для жанчын, мужчын і дзяцей. Яны прадаюць сваю прадукцыю на 70 рынках у большасці краін Еўропы, Блізкага Усходу, Канады, Індыі і ва ўсім свеце праз электронную камерцыю. Яны кіруюць амаль 9000 крамамі па ўсім свеце, 6000 у Кітаі, а астатнія ў асноўным у Еўропе.

## Брэнды 
* ONLY
* Vero Moda
* Mamalicious
* VILA
* SELECTED Femme
* Junarose
* Y.A.S
* Noisy May
* PIECES
* Object
* Jacqueline de Yong
* 
* produkt
* JJXX

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кампаніі Даніі
Катэгорыя:Гандлёвыя кампаніі
Катэгорыя:Адзенне
Гуансюй

**Айсіньгёро Цзайцянь** (; 14 жніўня 1871 — 14 лістапада 1908), які кіраваў пад дэвізам «Гуансюй» ( — «Слаўная пераемнасць», 25 лютага 1875 — 14 лістапада 1908) — перадапошні імператар імперыі Цын.

## Біяграфія 
]
У перыяд яго кіравання ўлада фактычна знаходзілася ў руках яго цёткі і прыёмнай маці — ўдовай імператрыцы Цысі, якая спыніла рэфарматарскія пачынанні Гуансюя — праект «» ў 1898 годзе, мэтай якіх было пераўтварыць імперыю на ўзор японскай рэвалюцыі Мэйдзі. У ходзе гэтых рэформаў Гуансюй заснаваў, у прыватнасці, імператарскую вышэйшую школу — Пекінскі ўніверсітэт.

Пасля , учыненага Цысі дзякуючы здрадзе генерала Юань Шыкая, імператар жыў пад хатнім арыштам у пекінскім Забароненым горадзе; указам удава імператрыцы ён быў абвешчаны нявартым сану. Еўрапейскія дзяржавы працягвалі прызнаваць яго валадаром; фармальна яго валадаранне і эра працягваліся да канца яго жыцця, многія апазіцыянеры і эмігранты планавалі вярнуць яго да рэальнай улады. У 1901 падчас іхэтуаньскага («баксёрскага») паўстання супраць еўрапейцаў Гуансюй і Цысі былі эвакуіраваны з Пекіна ў Сіянь у цывільным адзенні. Гуансюй памёр у сваім павільёне ў Забароненым горадзе за дзень да Цысі; хадзілі чуткі, што яна, адчуўшы, што памірае, загадала яго атруціць, хоць малады імператар быў даўно хворы на туберкулёз. У 2008 годзе кітайскія даследчыкі апублікавалі матэрыялы даследавання парэшткаў, згодна з якімі Гуансюя сапраўды атруцілі мыш’яком.

Афіцыйнай жонкай Гуансюя была пляменніца Цысі імператрыца Лун’юй, якая пасля яго смерці стала рэгенткай і падпісала адрачэнне за Пу І ў 1912 годзе. Любімую наложніцу імператара, , Цысі загадала ўтапіць у калодзежы ў 1900 годзе, западозрыўшы яе ў кантактах з заходнімі дзяржавамі. У яго не было дзяцей; пераемнікам Гуансюя па распараджэнні Цысі стаў яго 2-гадовы пляменнік Пу І (імператар Сюаньтун).

Пасля  1911 года быў узведзены маўзалей Гуансюя. Сунь Ятсен станоўча ацэньваў яго адукацыйныя рэформы; камуністычны гісторык  назваў яго «маньчжурскім арыстакратам, які засвоіў заходнюю філасофію»; Гуансюй лічыцца заснавальнікам мадэрнізацыі Кітая.

## Вобраз у мастацтве 
* У фільмах  «» (Іншая назва: 《倾国倾城》, Ганконг, 1975) і «» (Ганконг, 1976) ролю Гуансюя выконваў .

## Зноскі 
## Літаратура 
* '''' История Китая: Эпоха Цин. XVII — начало XX века . — : Восточная литература, 2005. — ISBN 5-02-018400-4

Катэгорыя:Пекінскі ўніверсітэт
Катэгорыя:Імператары дынастыі Цын
Катэгорыя:Забітыя кітайскія імператары
Наталля Іванова

**Наталля Іванова** (нар. , Казахстан) — казахстанская футбалістка, абаронца. Выступала ў нацыянальнай зборнай Казахстана.

## Клубная кар’ера 
У 11 гадоў яна стала займацца футболам, першы трэнерам была Гайша Мусіна.

Першай камандай у кар’еры быў «Мерэй» (потым «Мерей» пераназвалі ў «Дынама», праз пэўны час каманда стала «Алма», а праз год «Алма-КТЖ»)

З 2015 года трэнеруе дзяўчынак у алмацінскай ДЮСШАР № 2.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Витебский «Университет» готовится к встрече с лучшим клубом Европы

Катэгорыя:Футбалісткі Казахстана
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Казахстана па футболе
Катэгорыя:Ігракі ЖФК Універсітэт Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ЖФК БІІК Шымкент
Кафедральны сабор Сішыку

**Кафедральны сабор Сішыку** (, таксама вядомы як «Паўночны сабор» ()) — гістарычны каталіцкі сабор *Храм Хрыста Збавіцеля* ў заходняй частцы цэнтра Пекіна, у раёне .

## Гісторыя 
Першапачаткова сабор быў пабудаваны езуітамі ў 1703 годзе каля возера Чжуннаньхай на зямлі, падараванай імператарам у 1694 годзе ў падзяку за вылячэнне ад хваробы. У 1887 годзе царкву прыйшлося перанесці на месца яе цяперашняга размяшчэння, паколькі яе ранейшае месцазнаходжанне спатрэбілася для стварэння парку.

У 1900 годзе, падчас паўстання іхэтуаняў, сабор, які абаранялі чатыры дзясяткі французскіх і італьянскіх марскіх пяхотнікаў, вытрымаў двухмесячную аблогу, якая адбывалася паралельна з аблогай Пасольскага квартала, і быў моцна пашкоджаны.

З 1958 года належыць .

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Апісанне сабора

Катэгорыя:Храмы Хрыста Збавіцеля
Катэгорыя:Храмы Пекіна
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Кітая
Катэгорыя:Збудаванні ў неагатычным стылі
Лаўвея

**Лаўвея** (старажытнаскандынаўскі: [ˈlɔuvˌœy]) або **Nál** [ˈnɑːl] — фігура скандынаўскай міфалогіі і маці Локі. Апошні часта згадваецца пад імем па бацьку *Локі Лаўвеяярсан* (старажытнаскандынаўскі «сын Локі Лаўфея») у *Старэйшай Эдзе*, а не пад традыцыйным імем па бацьку *Локі Фарбаўтасан* («сын Фарбаўці») у міфалогіі, дзе сваяцтва звычайна лічыцца па мужчынскаму роду.

## Імя 
Значэнне старажытнаскандынаўскага імя *Laufey* няясна, але звычайна лічыцца, што яно звязана з *lauf* («лісце, лістота»), магчыма, звязана з суфіксам -*ey* (сустракаецца ў жаночых асабістых імёнах, такіх як *Bjargey*, *ÞÓrey)* або паходзіць ад гіпатэтычнага дрэва-багіні па імені **lauf-awiaz* («пакрытая лісцем»).

Паколькі імя яе мужа *Фарбауці* азначае «небяспечны нападаючы», некаторыя навукоўцы прапаноўвалі магчымую прыродную міфалагічную інтэрпрэтацыю, калі маланка трапляе ў лісце або ігліцу дрэва, выклікаючы агонь.

## Атэстацыі 
У *Бачанні Гюльві* Локі прадстаўлены як сына Фарбаўці, «Лаўфей або Нал» з’яўляецца яго маці, а яго браты — Бюлейстр і Хельбліндзі. У іншым месцы ў той жа паэме Локі згадваецца пад імем *Laufeyjarson* («сын Лаўвеі»). Гэта адбываецца яшчэ двойчы ў *Бачанні Гюльві* і адзін раз у *Мове паэзіі*.

*Skaldskaparmal* («Мова паэзіі») згадвае Локі як «сына Фарбауці» або «сына Лаўвеі».

Лаўвея значыцца сярод Асінджар (багінь) у адным з *þulur* https://skaldic.abdn.ac.uk/m.php?p=text&i=3242, радавод, які, магчыма, прывёў да таго, што яе сын Локі быў «пералічаны сярод Асаў», як піша Сноры Стурлусан у *Бачанні Гюльві*.

*Нал* двойчы згадваецца ў Малодшай Эдзе як «Лаўвей або Нал»; адзін раз у *Бачанні Гюльві* і адзін раз у *Мове паэзіі*.

У паэме *Sörla tháttr* Нал і Лаўвея паказаны як адна і тая ж асоба: «Яна была і стройная, і слабая, таму яе звалі Нал [Іголка]». Па словах навукоўца Джона Ліндау «позняя дата тэксту робіць гэтую інфармацыю падазронай».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Незамярзаючы порт

), які лічыцца «самым паўночным портам без лёду»]]
**Незамярзаючы порт** — тэрмін, які выкарыстоўваецца ў геаграфіі і геапалітыцы і адносіцца да порта, дзе паверхня мора не замярзае нават зімой, або порта, які не патрабуе ледаколаў. Парты ў высокіх шыротах часта замярзаюць падчас суровых зім, але некаторыя парты, такія як тыя, што знаходзяцца ў рэгіёнах фіёрдаў Нарвегіі, а таксама Мурманск і Палярны ў Расіі, вольныя ад лёду нават у высокіх шыротах з-за цёплых цячэнняў. Незамярзаючыя парты маюць вялікае ваеннае і эканамічнае значэнне.

## Апісанне 
Парты ў трапічных, засушлівых і ўмераных рэгіёнах звычайна вольныя ад лёду нават зімой, таму тэрмін «незамярзаючы порт» выкарыстоўваецца ў асноўным датычна портаў у высокіх шыротах каля полюсаў. Хонінгсваг (70 градусаў 58 хвілін паўночнай шыраты) і  (70 градусаў 39 хвілін паўночнай шыраты) на поўначы Нарвегіі называюць «самымі паўночнымі незамярзаючымі портамі ў свеце». У абодвух портах тэмпература вады не апускаецца ніжэй за нуль нават у студзені з-за ўплыву цёплага Паўночна-Атлантычнага цячэння.

Па той жа прычыне Нарвік на заходнім узбярэжжы Нарвегіі, размешчаны на 68 градусах 25 хвілін паўночнай шыраты, таксама з’яўляецца незамярзаючым портам. Падобным чынам паўднёвая частка Ісландыі падвяргаецца ўздзеянню Паўночна-Атлантычнага цячэння і адносіцца да ўмеранага клімату, нягледзячы на высокую шырату, і тут працуюць , якія не замярзаюць нават зімой.
 (знята ў чэрвені)]]
Цёплае Аляскінскае цячэнне, якое з’яўляецца галіной Паўночна-Ціхаакіянскага цячэння, працякае ўздоўж паўднёвага ўзбярэжжа Аляскі ў ЗША, дзякуючы чаму  і Сітка, самы старажытны горад Аляскі, маюць свабодныя ад лёду парты.

У Расіі Мурманск у Паўночным Ледавітым акіяне (Баранцава мора), Петрапаўлаўск-Камчацкі ў Ціхім акіяне (Берынгава мора) і Находка () у Японскім моры з’яўляюцца свабоднымі ад лёду партамі і знаходзяцца пад уплывам марскіх цячэнняў.

Адэса ва Украіне, Далянь у Кітаі і Кусіра ў Японіі таксама з’яўляюцца важнымі незамярзаючымі партамі. У Японіі большасць партоў, у тым ліку Кусіра, з’яўляюцца незамярзаючымі, але ў суровы зімовы сезон на ўзбярэжжы Ахоцкага мора на Хакайда можна ўбачыць . Гэта дрэйфуючы лёд, які можна пацвердзіць на самых нізкіх шыротах свету.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Парты
Таймырская (Далгана-Ненецкая) аўтаномная акруга

**Таймырская (Далгана-Ненецкая) аўтаномная акруга** () — былы суб’ект Расійскай Федэрацыі на поўначы Усходняй Сібіры.

Існаваў да 2007 года; з 1&nbsp;студзеня 2007 — Таймырскі Далгана-Ненецкі раён Краснаярскага края. Акруга і раней уваходзіла ў склад Краснаярскага края, але была самастойным суб’ектам Расійскай Федэрацыі.

Адміністрацыйны цэнтр — Дудзінка (24,6 тыс. жыхароў у 2007 годзе), горад на Таймырскім паўвостраве.

## Геаграфія 
Акруга была адзіным суб’ектам Расіі, размешчаным цалкам за Паўночным палярным кругам. На тэрыторыі былой акругі знаходзіцца самая паўночная мацерыковая кропка Еўразіі — мыс Чэлюскін. Буйныя рэкі — Енісей, Хатанга.

## Аб’яднанне з Краснаярскім краем 
Паводле вынікаў рэферэндуму, праведзенага 17&nbsp;красавіка 2005 года, 1&nbsp;студзеня 2007 года Таймырскую (Даўгана-Ненецкую) аўтаномную акругу скасавалі, а яе тэрыторыя ўвайшла ў склад Краснаярскага края. На тэрыторыі Таймырскай (Далгана-Ненецкай) аўтаномнай акругі ўтварылі адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку з асаблівым статусам — Таймырскі Далгана-Ненецкі раён, які склаў аднайменны муніцыпальны раён.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
### Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўладкаванне 
У Таймырскую (Далгана-Ненецкую) аўтаномную акругу ўваходзілі

* горад акруговага значэння Дудзінка і тэрыторыі, падначаленыя адміністрацыі горада Дудзінкі;
* Дыксанскі раён;
* Усць-Енісейскі раён;
* Хатангскі раён.

## Насельніцтва 
* 1975 год — 42 тыс. чал.
* 2000 год — 44 тыс. чал.

; Нацыянальны склад

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Статут (Асноўны Закон) Таймырскай (Даўгана-Ненецкай) аўтаномнай акругі

Катэгорыя:Былыя суб’екты Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Mastodon

**«Mastodon»** — свабоднае праграмнае забеспячэнне для  . У адрозненне ад цэнтралізаваных сацыяльных сетак, створаная вузламі «Mastodon» сетка непадкантрольная адзінаму гаспадару. Адміністратары вузлоў маюць уладу толькі ў межах свайго вузла, а ў выпадку нязгоды карыстальніка з палітыкай адміністрацыі вузла любы карыстальнік можа далучыцца да іншага ўжо існуючага вузла сацыяльнай сеткі ці нават разгарнуць уласны. Вузлы, злучаныя ў агульную сетку, дазваляюць іх карыстальнікам мець зносіны адно з адным. «Mastodon» уваходзіць у склад «» і дазваляе сваім карыстальнікам узаемадзейнічаць з карыстальнікамі іншых адкрытых платформ, якія падтрымліваюць пратакол «», такіх як «» і «».

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вэб-праграмы
Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне
Свяжынскі

**Свяжы́нскі** — мужчынскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіта 
* Уладзімір Мітрафанавіч Свяжынскі (нар. 1945) — беларускі лінгвіст, літаратуразнавец, гісторык.
* Юзаф Свяжынскі (1868—1948) — польскі палітык, урач, прэм’ер-міністр Каралеўства Польскага.
Савецкі (Марый Эл)

**Савецкі** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Савецкага раёна Рэспублікі Марый Эл Расіі.

## Геаграфія 
Пасёлак размешчаны на рацэ Ронга (басейн Волгі), за 42 км на паўночны ўсход ад Яшкар-Алы, дзе размешчана найбліжэйшая чыгуначная станцыя.

## Гісторыя 
Населены пункт заснаваны ў 1935 годзе. Да 1958 года называўся Фокіна. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1965 года.

## Інфраструктура 
У пасёлку знаходзіцца шмат крам, 5 дзіцячых садоў, 2 школы, музычная школа, дом культуры, музей і інш.

## Вядомыя жыхары 
* Міхаіл Аляксеевіч Куклін (1910—1994) — начальнік штаба грамадзянскай абароны Савецкага раёна Марыйскай АССР (1963—1972).
* Альбіна Аляксандраўна Семянчук (нар. 1963) — беларускі гісторык.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* terrus.ru — база даных Расіі
* Паштовыя індэксы Марый Эл 
* АКАТП 

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Марый Эл
Threads

**«Threads»** (ад  — «нітка») — сэрвіс  і сацыяльная сетка, аналаг «Twitter». Належыць кампаніі «Meta Platforms», мацярынскай кампаніі «Facebook» і «Instagram».

## Гісторыя 
Пасля набыцця Twitter Іланам Маскам канкурэнты Twitter спрабавалі атрымаць выгаду з масавага адтоку карыстальнікаў. У канцы 2022 года ў ходзе выпрацоўкі стратэгіі па канкурэнцыі з Twitter супрацоўнікі Meta Platforms прапанавалі варыянт пашырэння функцый Instagram Notes — будучага тэкставага сэрвісу Instagram, і як варыянт стварэнне асобнай праграмы, арыентаванай на тэкставыя паведамленні.

Афіцыйны рэліз адбыўся 5 ліпеня 2023 года ў 100 краінах, уключаючы ЗША, Вялікабрытанію, Аўстралію, Канаду і Японію. За першыя суткі аўдыторыя перавысіла 50 мільёнаў карыстальнікаў. На працягу 5 дзён у ім зарэгістравалася 100 млн чалавек, што зрабіла яго самай хуткарослай супольнасцю ў гісторыі, пабіўшы рэкорд ChatGPT. Аднак з 11-12 ліпеня намецілася тэндэнцыя падзення карыстальніцкай цікавасці: сэрвіс страціў 20 % сваёй актыўнай аўдыторыі. Таксама скараціўся сярэдні час карыстальніка ў праграме з 20 хвілін да 10.

25 жніўня 2023 года стала даступная паўнавартасная вэб-версія сэрвісу, якая дазваляе не толькі праглядаць чужыя профілі, але таксама і пісаць паведамленні, лайкаць чужыя пасты, праглядаць стужку і г. д.

У канцы кастрычніка 2023 года Марк Цукерберг заявіў, што месячная аўдыторыя Threads дасягнула 100 млн карыстальнікаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сацыяльныя сеткі
Катэгорыя:Сайты ЗША
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2023 годзе
Дзмітрый Вячаслававіч Скварчэўскі

**Дзмітрый Вячаслававіч Скварчэўскі** (нар. 1988, Барысаў) — беларускі гісторык. Даследчык і гісторыі станаўлення навуковай астраноміі ў Вялікім Княстве Літоўскім. Кандыдат гістарычных навук (2017).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1988 годзе ў Барысаве.

Скончыў у 2011 годзе гістарычны факультэт БДУ, у 2012 годзе — магістратуру, у 2015 годзе — аспірантуру БДУ. У 2017 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Фарміраванне і развіццё астранамічных ведаў у Вялікім Княстве Літоўскім у XIV—XVII стст.».

Працуе дацэнтам кафедры гісторыі Беларусі Старажытнага часу і Сярэдніх вякоў гістфака БДУ.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: беларуская дахрысціянская традыцыя; этнаастраномія; уяўленні жыхароў Вялікага Княства Літоўскага пра Сусвет; апісанне астранамічных з’яў у летапісах Вялікага Княства Літоўскага; традыцыйная культура насельніцтва беларускіх зямель.

## Бібліяграфія 
* Навука звяздарская: астраномія ў Вялікім Княстве Літоўскім у XIV—XVII ст. Мінск, 2022.
* Па слядах багоў : нарысы беларускай міфалогіі. Мінск, 2019.
;Удзел у калектыўных працах:
* Трошкі бліжэй да Сонца, трошкі далей ад Месяца: беларуская народная філасофія. Мінск, 2021; 2022.
* Беларусь: путь в космос = Belarus: the way to space. Минск, 2018.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі навукі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
WT.Social

**«WT.Social»** (або «WikiTribune Social») — сацыяльная сетка, у якой карыстальнікі ўносяць свой уклад у фармаце «субвікі» (subwiki).

## Гісторыя 
Праект быў заснаваны ў кастрычніку 2019 года заснавальнікам Вікіпедыі Джымі Вэйлсам у якасці альтэрнатывы «Facebook» і «Twitter»: ён быў расчараваны ў іх, назваўшы іх «*лухтой з *».

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сацыяльныя сеткі
Стэнабатныя арганізмы

**Стэнаба́тныя аргані́змы**, **стэнабатныя жывёлы**, **стэнабаты** — водныя жывёлы з абмежаваным дыяпазонам вертыкальнага пашырэння.

Насяляюць толькі адну якую-небудзь вертыкальную зону мора (напрыклад, літараль, абісаль, батыяль). Да стэнабатных арганізмаў належаць большасць донных марскіх жывёл (напрыклад, глыбакаводныя рыбы, глыбакаводныя каралы, марская зорка ). Стэнабатнасць абмяжоўвае магчымасць рассялення жывёл, таму ім звычайна ўласцівы вузкія арэалы.

Стэнабатныя арганізмы проціпастаўляюцца эўрыбатным арганізмам.

## Гл. таксама 
* Стэнабіёнты

## Літаратура 
* 
* 
* *Рассашко И. Ф.*, *Толкачёв В. И.* Экология и рациональное природопользование. Учебное пособие — Гомель, Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны, 2003. — 234 с. — 200 экз.
* 

## Спасылкі 
* Стенобатные организмы // *Жукова Н. М.* Словарик юного палеантолога на сайте Экологического центра «Экосистема»™, А. С. Боголюбов
* Стенобатные животные // Natural Museum 

Катэгорыя:Адаптацыя
Катэгорыя:Экалагічныя тэрміны
Скварчэўскі

**Скварчэўскі** — мужчынскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Іванавіч Скварчэўскі (нар. 1998) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
* Дзмітрый Вячаслававіч Скварчэўскі (нар. 1988) — беларускі гісторык.
* Мікалай Якаўлевіч Скварчэўскі (1942—1995) — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі машынабудавання.
Зміцер Сасноўскі

**Зміцер (Дзмітрый Алегавіч) Сасноўскі** (нар. , Гомель) — беларускі музыкант, гісторык, прадзюсар. Папулярызатар сярэднявечнай беларускай музыкі. Майстар старадаўніх музычных інструментаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 лістапада 1974 года ў Гомелі. Вучыўся ў сярэдняй школе № 44 г. Гомель.

У 1996 годзе скончыў гісторыка-юрыдычны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1997 годзе скончыў Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы па спецыяльнасці «філасофія».

У 1996—2000 гадах выкладчык кафедры філасофіі і культуралогіі Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 2000 годзе выкладчык сусветнай мастацкай культуры ў сярэдняй школе № 19 г. Гомеля. У 2001—2009 гадах загадчык інфармацыйнага аддзела Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына».

З 1999 года заснавальнік і лідар музычнага гурта сярэднявечнай музыкі «Стары Ольса».

Стажыраваўся ў 1998 годзе ў Мадрыдскім каталіцкім універсітэце «Comillas», навучаўся ў музычнага майстра Донатса Вуцыса ў Латвіі. Стажыраваўся ў  ва Уроцлаве (2004), па  Дзяржаўнага дэпартамента ЗША (2006).

У 2009 годзе арт-дырэктар турыстычнага агенцтва «Гісторыя-тур», у 2007—2009 гадах адміністратар дударскага клуба. З 2001 года прадзюсар і арганізатар культурных і музычных мерапрыемстваў. З 2006 года прадзюсар «Дударскага фэста».

У 2015—2017 гадах загадчык гістарычнага музея Дукорскага маёнтка. З 2015 года займаецца арганізацыяй святаў як індывідуальны прадпрымальнік.

У 2020 годзе браў удзел у пратэстах супраць фальсіфікацыі выбараў, гвалту і беззаконня. Быў затрыманы 13 лістапада, калі стаяў у ланцугу салідарнасці ў Клецку. Трое сутак да суда трымалі ў ІЧУ практычна без ежы, атрымаў штраф 30 базавых велічынь. Вымушаны быў з’ехаць за мяжу, бо яго шукалі невядомыя і пагражалі яму.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: гісторыя беларускай музычнай культуры, старадаўнія музычныя інструменты Беларусі.

## Узнагароды 
Лаўрэат міжнароднага фальклорнага фестывалю ў Паставах (1999), Нацыянальнай музычнай прэміі (2013).

## Бібліяграфія 
* Гісторыя беларускай музычнай культуры XIX—XX стст. Мінск, 2012.
* Музычная культура рыцарскага саслоўя Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага. Мінск, 2010.
* Гісторыя беларускай музычнай культуры ад першабытнасці да канца XVIII ст. Мінск, 2010.
* Гісторыя беларускіх музычных уплываў. Мінск, 2009.
* Дакументальны фільм «Старыя інструменты Беларусі» (2007)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Майстры музычных інструментаў
Катэгорыя:Выпускнікі факультэта гісторыі і міжкультурных камунікацый ГДУ
Катэгорыя:Дудары Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі
Катэгорыя:Вымушаныя з’ехаць з Беларусі праз палітычны пераслед
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Спецыяльная прэмія Старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі

**Спецыяльная прэмія Старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі** — адна з узнагарод Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Заснавана ў 2021 годзе з мэтай заахвочвання за выдатныя вынікі навуковых даследаванняў, адкрыцці і дасягненні ў галіне фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў, якія істотна ўзбагацілі айчынную навуку і маюць важнае значэнне для развіцця навуковых школ Рэспублікі Беларусь, распрацоўку навукаёмістых узораў новай тэхнікі і прагрэсіўных тэхналогій, якія забяспечваюць інавацыйнае развіццё краіны.

Перыядычнасць прысуджэння Спецыяльнай прэміі не ўсталявана — яна можа прысуджацца па выніках каляндарнага года або на працягу года за атрыманы выдатны навуковы вынік, адкрыццё ці дасягненне ў галіне фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў.

Спецыяльная прэмія можа прысуджацца: асобным навукоўцам, якія працуюць у арганізацыях НАН Беларусі; аўтарскім калектывам навукоўцаў, якія працуюць у арганізацыях НАН Беларусі (колькасць асоб, якія ўваходзяць у аўтарскі калектыў, не абмежавана); арганізацыям НАН Беларусі; структурным падраздзяленням арганізацый НАН Беларусі.

Памер грашовай часткі Спецыяльнай прэміі эквівалентны 1000 долараў ЗША.

## Спіс узнагароджаных 
* 2021 — Уладзімір Янокавіч Агабекаў, загадчык аддзела Інстытута хіміі новых матэрыялаў НАН Беларусі — за распрацоўку аднастадыйнага метаду сінтэзу мадыфікатара «Брамід-3», новай тэхналогіі атрымання імпартазамяшчальнага святлостабілізатара «ДНС» і стварэнне іх прамысловых вытворчасцей, якія забяспечваюць выпуск высакаякаснага, вогнетрывалага, тэрмастабільнага айчыннага валакна «Арселон» спецыяльнага прызначэння і новага пакалення супалімераў.
* 2022 — Уладзімір Васільевіч Гніламёдаў, галоўны навуковы супрацоўнік Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі — за цыкл работ «Літаратура, гісторыя, свядомасць як чыннікі фарміравання беларускай дзяржаўнасці».

## Спасылкі 
* Спецыяльная прэмія Старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі

Катэгорыя:Прэміі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:2021 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2021 годзе
Ніна Анатолеўна Скеп’ян

**Ніна Анатолеўна Скеп’ян** (нар. , Мінск) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гісторыі інстытута канцлерства Вялікага Княства Літоўскага ў XV—XVI стагоддзях. Кандыдат гістарычных навук (2008).

## Біяграфія 
Нарадзілася 9 кастрычніка 1978 года ў Мінску. Мае старэйшую сястру Анастасію, таксама гісторыка.

Скончыла ў 2002 годзе гістарычны факультэт БДУ. У 2002—2005 гадах працавала ў пасольстве Германіі ў Мінску.

У 2007 годзе скончыла Берлінскі свабодны ўніверсітэт (Германія). У 2008 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Інстытут канцлерства ў дзяржаўна-палітычным жыцці Вялікага княства Літоўскага ў канцы XV — першай палове XVI ст.».

У 2008—2009 гадах старшы навуковы супрацоўнік Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. З 2009 года запрошаны выкладчык Карлава ўніверсітэта ў Празе.

Пражывае ў горадзе Слані.

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: палітычная гісторыя Вялікага Княства Літоўскага XV—XVI стагоддзяў; гісторыя палітычных інстытутаў, магнацкіх родаў і іх рэзідэнцый.

## Бібліяграфія 
* Магнацкі двор і сацыяльнае ўзаемадзеянне (XV—XVIII стст.): зборнік навуковых прац. Мінск, 2014.
* Ягелоны: дынастыя, эпоха, спадчына: матэрыялы Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі, Гальшаны — Навагрудак, 8-10 верасня 2006 г. Мінск, 2007.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Імігравалі ў Чэхію з Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Стэн (адзінка вымярэння)

**Стэн** (рускае пазначэнне: **сн**; міжнароднае: **sn**; ад  — сіла) — адзінка вымярэння сілы ў сістэме адзінак МТС (метр—тона—секунда), якая дзейнічала ў СССР з 1933 па 1955 год, у Францыі — з 1919 года.

1 стэн роўны сіле, якая надае целу масай у 1 тону паскарэнне 1 м/сек² у напрамку дзеяння сілы.

1 сн = 1 т·м/с = 10 Н = 10 дына = 101,972 кгс.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Деньгуб В. М.*, *Смирнов В. Г.* Единицы величин. Словарь-справочник. — М.: Издательство стандартов, 1990. — С. 112. — 240 с. — ISBN 5-7050-0118-5.

## Спасылкі 
* Системы единиц, которые применялись до введения международной системы. Система Гаусса

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння сілы