Афінскі акропаль

**Афі́нскі акро́паль** () — акропаль у горадзе Афіны, які ўяўляе сабой 156-мятровы скалісты ўзгорак з пакатай вяршыняй (каля 300 м у даўжыню і 170 м у шырыню).

Першыя ўмацаванні на скалістым адгор'і плошчай 300 м на 130 м, які ўздымаецца на ўскраіне Афін, з'явіліся яшчэ задаўга да надыходу класічнага перыяду. Ужо ў часы архаікі тут размяшчаліся велічныя храмы, скульптуры, розныя прадметы культу. Акропаль таксама завуць «Кекропія» (Cecropia) ці «Кекропс» (Kekrops) — у гонар Кекропса, які па легендзе быў першым царом Афін і заснавальнікам Акропаля.

У мікенскі перыяд (XV—XIII стст. да н.э.) з'яўляўся ўмацаванай царскай рэзідэнцыяй. У VII—VI стст. да н.э. у Акропалі вялося вялікае будаўніцтва. Пры тыране Пісістраце (560—527 гг. да н.э.) на месцы царскага палаца быў пабудаваны храм багіні Афіны Гекатампедон (гэта значыць храм даўжынёю ў сто крокаў; захаваліся фрагменты скульптур франтонаў, выяўлены падмурак). У 480 годзе да н.э. падчас грэка-персідскіх войн храмы Акропаля былі разбураны персамі. Жыхары Афін далі клятву аднавіць святыні толькі пасля выгнання ворагаў з Элады.

У 447 годзе да н.э. па ініцыятыве Перыкла на Акропалі пачалося новае будаўніцтва; кіраўніцтва ўсімі працамі было даручана знакамітаму скульптару Фідыю, які, мабыць і з'явіўся аўтарам праекта, які лёг у аснову ўсяго комплексу, яго архітэктурнага і скульптурнага аблічча. Над стварэннем ансамбля Акропаля працавалі таксама дойліды Калікрат, Іктын, Мнесікл, Архілох і іншыя.

У V стагоддзі Парфенон стаў царквой Маці Божай, статуя Афіны Парфенас была перавезена ў Канстанцінопаль. Пасля заваявання Грэцыі туркамі (у XV стагоддзі) храм ператварылі ў мячэць, да якой прыбудавалі мінарэты, затым — у арсенал; Эрэхтэён стаў гарэмам турэцкага пашы, храм Нікі Аптэрас быў разабраны, з яго блокаў складзена сцяна бастыёна. У 1687 годзе пасля траплення ядра з венецыянскага карабля выбух знішчыў амаль усю цэнтральную частку храма Афіны — Дзевы, пры няўдалай спробе венецыянцаў зняць скульптуры Парфенона некалькі статуй былі разбіты. Напачатку XIX стагоддзя англійскі лорд Элгін выламаў шэраг метоп, дзясяткі метраў фрыза і амаль усе захаваныя скульптуры франтонаў Парфенона, карыятыду — з порціка Эрэхтэёна.

У 1827 годзе падчас абароны Акропаля грэчаскімі паўстанцамі ад турэцкага гарматнага ядра моцна пацярпеў храм Эрэхтэён. Папярэднія спробы турак падарваць Акропаль з дапамогай падкопаў сарваў грэчаскі сапёр Костас Хармавітыс, імя якога дадзена адной з цэнтральных вуліц сталіцы.

Пасля абвяшчэння незалежнасці Грэцыі падчас рэстаўрацыйных прац (галоўным чынам у канцы XIX стагоддзя) па магчымасці было адноўлена старажытнае аблічча Акропаля: ліквідавана ўся позняя забудова на яго тэрыторыі, нанова выкладзены храм Нікі Аптэрас і г.д. Рэльефы і скульптуры храмаў Акропаля знаходзяцца ў Брытанскім музеі (Лондан), у Луўры (Парыж) і Музеі Акропаля. Скульптуры, якія заставаліся пад голым небам, цяпер заменены копіямі.

## План мясцовасці 

Image:AcropolisatathensSitePlan.png|right|600px|alt=План мясцовасці Афінскага акропаля
poly 332 198 447 158 468 217 352 254 Парфенон
poly 305 130 374 115 385 146 314 167 Гекатампедон
poly 346 116 389 108 375 71 334 82 Эрэхтэён
poly 248 137 266 160 252 168 243 151 Статуя Афіны Прамахас
poly 104 164 193 115 225 200 158 224 Прапілеі
poly 132 223 152 226 150 257 136 255 Храм Нікі Аптэрас
poly 168 256 193 261 188 278 166 277 Элеўсініён
poly 191 213 258 199 245 259 185 246 Браўранеён
poly 248 260 315 276 321 245 255 231 Халькатэка
poly 322 78 337 97 343 111 310 122 304 108 Пандрасеён
poly 258 81 281 73 288 96 266 102 Арэфарыён
poly 402 102 428 100 435 120 408 127 Афінскі алтар
poly 462 120 500 96 540 96 533 136 506 146 464 149 Свяцілішча Зеўса Паліея
poly 574 155 641 184 628 212 564 183 Свяцілішча Пандыёна
poly 26 384 56 336 88 314 129 313 160 337 174 370 175 399 139 416 72 417 25 402 Адэон Герода Атычнага
poly 182 381 462 384 460 419 179 415 Стоа Эўмена
poly 395 325 469 309 478 356 406 372 Асклепіён
poly 484 397 492 356 516 323 555 297 596 293 642 300 670 311 650 345 683 389 540 457 Тэатр Дыяніса
poly 655 343 738 276 807 356 722 425 Адэон Перыкла
poly 564 460 678 414 684 442 627 505 586 515 Тэменас
poly 300 32 332 42 323 67 296 64 Свяцілішча Аглаўры

# Парфенон
# Гекатампедон
# Эрэхтэён
# Статуя Афіны Прамахас
# Прапілеі
# Храм Нікі Аптэрас
# Элеўсініён
# Браўранеён
# Халькатэка
# Пандрасеён
# Арэфарыён
# Афінскі алтар
# Свяцілішча Зеўса Паліея
# Свяцілішча Пандыёна
# Адэон Герода Атычнага
# Стоа Эўмена
# Асклепіён
# Тэатр Дыяніса
# Адэон Перыкла
# Тэменас Дыяніса
# Свяцілішча Аглаўры

## Галерэя 

Выява:The entrance to the Acropolis.jpg|Уваход у Акропаль
Выява:Restored Ionic column at the entrance to the Acropolis of Athens.jpg|Адрэстаўраваная іанічная калона на ўваходзе ў Афінскі Акропаль.
Выява:Reconstruction of Parthenon.jpg|Парфенон
Выява:Athen Erechtheum BW 2017-10-09 13-47-38.jpg|Эрэхтэён, паўднёва-заходні бок
Выява:Acropolis of Athens at night (cropped).jpg

## Спасылкі 
* Храналогія Акропаля 
* Шэдэўр старажытнай архітэктуры Афінскі Акропаль
* Афінскі Акропаль у блогу Newsless.ru


Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Грэцыі
Катэгорыя:Аб’екты Еўрапейскай спадчыны