open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зялёныя берэты (Боснія і Герцагавіна)

**Зялёныя берэты** ( ) — элітнае вайсковае падраздзяленне Рэспублікі Боснія і Герцагавіна, якое ўдзельнічала ў Баснійскай вайне. Набіраўся выключна з мусульманскага насельніцтва Босніі і Герцагавіны.

## Гісторыя 
Ідэя стварэння арганізацыі абароны мусульманскіх народаў з’явілася ў сярэдзіне сакавіка 1991 году, яе аўтарам быў Алія Ізетбегавіч. Пра гэта ён заявіў на з’ездзе палітычных дзеячаў Босніі і Герцагавіны ў Сараеве. Там жа 10 чэрвеня 1991 года ў Доме паліцыі быў падпісаны загад аб стварэнні вайсковай часці, якая спачатку атрымала назву «*Босна*» (*BOSNAE*). Дзеля гэтага Ізетбегавіч сфармаваў Раду нацыянальнай абароны мусульманскага насельніцтва, у якую ўвайшлі 7 чалавек.

На адным з пасяджэнняў кіраўнік арганізацыі «*Босна*» Эмін Швракіч паспеў паведаміць, што ў шэрагі вайсковай часці ў Сараева, якая павінна была зняць аблогу з горада, набрана 465 чалавек. Такія навіны натхнілі баснійцаў на стварэнне падобных атрадаў для абароны гарадоў, абароны мірнага насельніцтва ад агрэсіі і дыверсій у тыле праціўніка. Пазней падраздзяленне была перайменавана ў «Зялёныя берэты».

Дзейнасць Савета нацыянальнай абароны мусульманскага народа непасрэдна перад вайной ажыццяўлялася як у зноў створаных дзяржаўных структурах, так і ў няўрадавых арганізацыях (галоўным чынам у рэгіёнах і муніцыпалітэтах, дзе баснякі складалі большасць насельніцтва). У кастрычніку 1991 года «зялёныя берэты» ўпершыню ўступілі ў сутыкненне з асноўнымі часцямі Югаслаўскай народнай арміі, вывеўшы частку сваіх сіл і дэ-факта аказаўшы дапамогу войскам Славеніі і Харватыі. У канцы 1992 года «Зялёныя берэты» былі расфарміраваныя, а іх вайскоўцы атрымалі воінскія званні ў новастворанай арміі Босніі і Герцагавіны.

## Абвінавачванні ў ваенных злачынствах супраць мірнага насельніцтва 
У пачатку вайны ў сродках масавай інфармацыі сербскага боку канфлікту «Зялёныя берэты» служылі для запалохвання сербскага насельніцтва ад «мусульманскіх атрадаў». Яны абвінавачваюцца сербскім бокам у ваенным злачынстве ў ноч з 2 на 3 мая 1992 года, калі атрады «Зялёных берэтаў»  ўшчыльную калону войскаў ЮНА, якія ў гэты час эвакуіравалі сербскае насельніцтва горада. Ахвярамі страляніны сталі ад 6 да 42 чалавек, 71 чалавек быў паранены, яшчэ 219 трапілі ў палон. За гэты інцыдэнт дагэтуль ніхто не прыцягнуты да адказнасці перад кампетэнтнымі судамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Зніклі ў 1991 годзе
Рышэлье

**Рышэлье** — шматзначны тэрмін.

* Рышэлье — французскі кардынал, арыстакрат і дзяржаўны дзеяч
* Рышэлье (вышыўка) — від карункавай вышыўкі
Паўночная Радэзія

**Паўночная Радэзія** () — назва брытанскага каланіяльнага ўладання ў Паўднёвай Афрыцы з 1924 па 1953 год. Як адзіны пратэктарат узнікла ў 1911 годзе, калі калоніі Паўночна-Заходняя Радэзія і Паўночна-Усходняя Радэзія, якімі  кіравала Брытанская Паўднёва-Афрыканская кампанія, былі аб'яднаны ў адну, якой быў нададзены статус пратэктарата кампаніі, нягледзячы на супярэчнасці з раней заключаным дагаворам. У 1924 годзе пратэктарат быў афіцыйна перададзены дзяржаве. У 1953 годзе ўвайшла ў склад Федэрацыі Радэзіі і Ньясаленда, у 1963 выйшла з федэрацыі, атрымаўшы самакіраванне. У 1964 годзе Паўночная Радэзія атрымала незалежнасць. З 24 кастрычніка 1964 года краіна носіць назву Замбія.

## Кіраванне 
Пасля перадачы Паўночнай Радэзіі пад кіраванне дзяржавы, брытанскім манархам прызначаўся губернатар, які прадстаўляў яго і выступаў ад яго імя ў якасці главы дзяржавы, атрымліваючы інструкцыі ад брытанскага ўрада.

 года пры атрыманні пратэктаратам Вялікабрытаніі Паўночная Радэзія права самакіравання была ўведзена пасада прэм'ер-міністра як главы ўрада пратэктарата. Адзіным прэм'ер-міністрам быў Кенет Каўнда, лідар руху за нацыянальную незалежнасць.

## Спасылкі 
* The Great North Road, Northern Rhodesians worldwide
* Northern Rhodesia and Zambia, photographs and information from the 1950s and 1960s
* *A Brief Guide to Northern Rhodesia*

Катэгорыя:Былыя калоніі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Былыя пратэктараты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыя Замбіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:1924 год у Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Каланіяльная Афрыка
Ёган II

**Ёган II**:
* Ёган II (1237—1281) — маркграф Брандэнбург-Штэндальскі.
* Ёган II (каля 1275—1322) — саксонскі герцаг з роду Асканіяў.
* Ёган II (1309—1357) — бургграф Нюрнберга з дому Гогенцолернаў.
* Ёган II (пам. 1315) — граф Ольдэнбурга. Сын Хрысціяна III і Юты фон Бентгайм.
* Ёган II (1341—1397) — герцаг Баварска-Ландсгуцкі (1375—1392) і Баварска-Мюнхенскі (1392—1397).
* Ёган II (1423—1472) — граф Насау-Саарбрукена.
* Ёган II (1458—1521) — герцаг Клеўскі і граф Марка ў 1481—1421 гадах.
* Ёган II (1840—1929) — князь Ліхтэнштэйна, які кіраваў з 1858 па 1929 гады.
* Ёган II Насаўскі (1360—1419) — архібіскуп майнцскі (з 1397 па 1419).
* Ёган II Фехта — глава архідыяцэзіі Вармія з 1278 па 1285 год; рыжскі архібіскуп з 1286 па 1294 год. 

## Гл. таксама 
* Ёган I
* Ёган III
* Ёган IV
* Ёган V
* Ёган VI
Ёган VI

**Ёган VI**:
* Ёган VI Мекленбургскі (1439—1474) — герцаг Мекленбурга.
* Ёган VI (1621—1667) — князь Ангальт-Цэрбста
* Ёган VI Амбундзі (пам. 1424) — нямецкі царкоўны дзеяч; архібіскуп рыжскі з 1418 па 1424 год. 

## Гл. таксама 
* Ёган I
* Ёган II
* Ёган III
* Ёган IV
* Ёган V
Ёган V

**Ёган V**:
* Ёган V (1302—1317) — маркграф Брандэнбург-Зальцведэльскі.
* Ёган V (1455—1516) — статхаўдар Гелдэрна і Зютфена, граф Насау і Віяндэна.
* Ёган V Валенродзе (1370—1419) — рыцар нямецкага ордэна; рыжскі архібіскуп.
* Ёган V Мекленбургскі (1418—1442) — герцаг Мекленбурга ў 1436—1442 гадах.

## Гл. таксама 
* Ёган I
* Ёган II
* Ёган III
* Ёган IV
* Ёган VI
Ёган I

** Ёган I**
* Ёган I (каля 1204—каля 1270) — граф Ольдэнбурга.
* Ёган I (каля 1242—1277) — герцаг Браўншвайг-Люнебурга ў 1252—1269 гадах, з 1269 года першы кіраўнік княства Люнебург.
* Ёган I (1249—1285) — герцаг Саксоніі з роду Асканіяў.
* Ёган I (каля 1211—1264) — князь Мекленбурга з 1227 года.
* Ёган I (каля 1213—1266) — маркграф Брандэнбурга з роду Асканіяў.
* Ёган I (1279—1300) — бургграф Нюрнберга з 1297 года з дынастыі Гогенцолернаў.
* Ёган I (1329—1340) — герцаг Ніжняй Баварыі (1339—1340).
* Ёган I (1414} — 1481) — герцаг Клеўскі і граф Марка ў 1448—1481 гадах.
* Ёган I (1550—1604) — герцаг і пфальцграф Пфальц-Цвайбрукена, вядомы генеалог для свайго часу.
* Ёган I Гольштэйнскі (каля 1229—1263) — граф Гольштэйна з 1239, Гольштэйн-Кіля з 1261 з роду Шаўэнбургаў.
* Ёган I Лунен — рыжскі архібіскуп з 1273 па 1284 год.
* Ёган I Ліхтэнштэйн (1760—1836) — 10-ы фюрст (князь) Ліхтэнштэйн.

## Гл. таксама 
* Ёган II
* Ёган III
* Ёган IV
* Ёган V
* Ёган VI
Сезон 2015 ЖФК Універсітэт Віцебск

У 2015 годзе жаночы футбольны клуб «Універсітэт» з Віцебска прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 2015 (6 месца),
* Кубак Беларусі 2015 (чвэрцьфінал).

## Склад каманды 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* MINSK VS. UNIVERSITET 10 — 1
* UNIVERSITET VS. ZORKA-BDU 0 — 7
* UNIVERSITET VS. MINSK 0 — 7
* UNIVERSITET VS. NADEZHDA 0 — 2

2015
Універсітэт Віцебск
Катэгорыя:2015 год у Віцебску
Ёган III

**Ёган III**:
* Ёган III (1244—1268) — маркграф Брандэнбург-Зальцведэльскі.
* Ёган III Шверын — рыжскі архібіскуп з 1294/95 да 1300 года.
* Ёган III (каля 1369—1420) — бургграф Нюрнберга, прадстаўнік дому Гогенцолернаў.
* Ёган III (1374—1425) — князь-біскуп Ільежскі (пад імем Іаан VI), герцаг Баварска-Штраўбінгскі з 1418 года.
* Ёган III (1490—1539) — герцаг Юліх-Бергскі з 1511 года, герцаг Клеўскі і граф Маркскі з 1521 года.
* Ёган III Саксен-Веймарскі (1570—1605) — герцаг Саксен-Веймарскі.

## Гл. таксама 
* Ёган I
* Ёган II
* Ёган IV
* Ёган V
* Ёган VI
Ёган IV

**Ёган IV**
* Ёган IV (1504—1551) — князь Ангальт-Цэрбста
* Ёган IV (1437—1463) — герцаг Баварска-Мюнхенскага герцагства з 1460 года.
* Ёган IV Зінтэн — займаў пасаду рыжскага архібіскупа з 1374 года.
* Ёган IV Мекленбургскі (да 1370—1422) — герцаг Мекленбурга.

## Гл. таксама 
* Ёган I
* Ёган II
* Ёган III
* Ёган V
* Ёган VI
Сацінет

**Сацінет** — тонкатканая тканіна з аздабленнем, якое нагадвае атлас, але зроблена часткова або поўнасцю з бавоўны або сінтэтычных валокнаў. Валокны могуць быць натуральнымі (напрыклад, з бавоўны, воўны, у тым ліку кашаміру) або сінтэтычнымі. У 1820 годзе на прадпрыемстве «» былі ўстаноўлены першыя ткацкія станкі. Яны згарэлі 21 ліпеня 2007 года.

Hockanum Mill у Роквіле/Вернан, Канектыкут быў першапачаткова пабудаваны ў 1814 годзе кампаніяй Bingham & Nash. Яны сталі вядучым вытворцам сацінету. Кампанія Hockum Mills у Канектыкуце была створана ў 1836 годзе і пабудавала буйнейшы завод для вытворчасці сацінету. Яны працягвалі вырабляць яго да 1869 года. Сацінэт таксама быў важным таварам для жыхароў , на востраве  у штаце Масачусетс. Old Mill Pond у гэтым горадзе быў набыты Дэвідам Лукам у 1809 годзе, і ён ператварыў тое, што калісьці было млынам для збожжа, у . Ён усталяваў часальную машыну для вытворчасці шарсцяной пражы і ткацкія станкі для вырабу гэтай воўны ў тканіны пад назвами каразея і сацінет. Маючы патрэбу ў большай магутнасці, чым можа даць сама рака, Лук усталяваў плаціну, каб падняць узровень вады ў сажалцы. Яго фабрыка вырабляла сацінет, воданепранікальную тканіну, якая выкарыстоўвалася для вопраткі для кітабойнага промыслу і марскога плавання. Томас Брэдлі набыў маёмасць у 1845 годзе і пабудаваў новую тэкстыльную фабрыку, якая квітнела да 1860-х гадоў, у асноўным дзякуючы папулярнасці выкарыстання сацінету ў воданепранікальнай ваеннай форме грамадзянскай вайны. Гэты будынак млына, дзе цяпер знаходзіцца штаб-кватэра садовага клуба Martha’s Vineyard, стаіць і сёння.

Катэгорыя:Баваўняныя тканіны
Катэгорыя:Шарсцяныя тканіны
Сезон 2005 ЖФК Тэкстыльшчык Орша

У 2005 годзе жаночы футбольны клуб «Тэкстыльшчык» з Оршы прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах на рэспубліканскім узроўні:
* Чэмпіянат Беларусі 2005 (7 месца),
* Кубак Беларусі 2005 (невядома).

## Склад каманды 
* Марына Ісаковіч ,
* Ганна Яблыкава,
* Таццяна Сторажава,
* Таццяна Новікава,
* Ала Дубіна,
* Алеся Горань (к),
* Ганна Шаклеіна,
* Тамара Драгілева,
* Аксана Урязалава,
* Наталля Юр’ева,
* Вольга Волкава,
* Аксана Клыкоўская,
* Алена Зюзькова,
* А. Лушчынская,
* Людміла Буцневіч,
* Петрачкова,
* Казімірская,
* Маёрава,
* Барысенка,
* Сінчанка,

## Дублюючы склад 
* Кавалеўская
* Шаклеіна
* Паварчук

## Літаратура 
* Чемпионат Беларуси // Всё о футболе. — 2005. — 27 июня (№ 24). — С. 12.
* Чемпион осечек не знает // Все о футболе. — 2005. — 28 июня (№ 25). — С. 10.
* Михаленя А. Отвели душу // Все о футболе. — 2005. — 6 сентября (№ 35). — С. 13.
* Михаленя, А. Студентки имеют только десятки // Всё о футболе. — 2005. — 5 июля (№ 26). — С. 8.
* Михаленя А. Кто побьет Новикову? // Все о футболе. — 2005. — 12 июня (№ 27). — С. 8.

2005
Тэкстыльшчык Орша
Катэгорыя:2005 год у Оршы
Галіна Іванаўна Захаркіна

**Галіна Іванаўна Захаркіна** (нар. 28 ліпеня 1946, г. Варонеж, Расія) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (1983), дацэнт (1983).

## Біяграфія 
Нарадзілася 28 ліпеня 1946 года ў Варонежы. Руская па нацыянальнасці. Бацька — ваенны, калі Галіне было шэсць гадоў, яго перавялі ў Беларусь. Маці — ветэран працоўнага фронту, у час Вялікай Айчыннай вайны сямнаццацігадовай дзяўчынкай працавала вадзіцелем грузавой машыны. Галіна скончыла сярэднюю школу № 12 горада Бабруйска. Займалася ў кружцы малявання ў гарадскім Доме піянераў і школьнікаў.

З першага разу паступіць ў Беларускі політэхнічны інстытут на спецыяльнасць «Архітэктура» не ўдалося. Працавала на Бабруйскім заводзе РТВ. Ёй прапаноўвалі мэтавае навучанне па спецыяльнасці «Хімія», але яна адмовілася і з другога разу паспяхова паступіла на архітэктуру.

## Сям’я 
У шлюбе з Леанідам Фёдаравічам Калмыкавым (пам. 1994), кандыдатам тэхнічных навук.

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі
Ізабела Валуа

**Ізабела Валуа** — французскія прынцэсы з дынастыі Валуа:

* Ізабела Валуа (1313—1383) — жонка П'ера дэ Бурбона
* Ізабела Валуа (1348—1372) — жонка Джан Галеаца Вісконці, сеньёра Мілана
* Ізабела Валуа (1387/1389 — 1409) — другая жонка караля Англіі Рычарда II
Уладзіслаў I

**Уладзіслаў I** (, ), таксама сустракаецца форма **Ладзіслаў** (), **Ласла** () і **Уласла** () — імя некалькіх еўрапейскіх кіраўнікоў:
* Уладзіслаў I (каля 1070—1125) — князь чэшскі ў 1109—1117 і ў 1120—1125 гадах з дынастыі Пржэмыславічаў.
* Уладзіслаў I (каля 1110—1174) — кароль Чэхіі (раней князь чэшскі пад імем Уладзіслаў II).
* Уладзіслаў I Герман (1043—1102) — польскі князь з 1079 года з дынастыі Пястаў.
* Уладзіслаў I Лакетак (1260/1261—1333) — кароль Польшчы з 1320 года з дынастыі Пястаў.
* Уладзіслаў I Дураца (1376/1377—1414) — кароль Неапаля з 1386 года з Анжуйскай дынастыі.
* Уладзіслаў I Індржых (пам. 1222) — маркграф Маравіі (таксама князь чэшскі 1197 года пад імем Уладзіслаў III).
* Уладзіслаў I ці Ласла I Святы (1046—1095) — кароль Венгрыі з 1077 з дынастыі Арпадаў.
* Уласла I Ягелон ці Уладзіслаў I (1424—1444) — кароль Венгрыі з 1440 (таксама кароль Польшчы пад імем Уладзіслаў III).
* Уладзіслаў I Апольскі (каля 1225—1281/1282) — князь Апольскі і Рацібужскі з 1246 года з дынастыі Пястаў.
* Уладзіслаў I Асвенцімскі (каля 1375/1280 — каля 1321/1324) — князь Асвенцімскі з 1314/1315 года з дынастыі Пястаў.
* Уладзіслаў I (Влайку) (1364—1377) — гаспадар валашскі з 1364 года.
* Стэфан Уладзіслаў I (пам. каля 1269) — кароль Сербіі ў 1234—1243 гадах з дынастыі Няманічаў.

## Гл. таксама 
* Ласла I Святы
* Уладзіслаў
Пеней

**Пене́й** () — шматзначны тэрмін:

* Пеней — у старажытнагрэчаскай міфалогіі, рачны бог, бацька німфы Дафны.
* Пеней — спадарожнік астэроіда (41) Дафна.
* Старажытная назва ракі Піньёс у Фесаліі.
Саф’ян

з жонкай]]
**Саф’ян** (ад ''* «трывалы, жорсткі») — тонкая і мяккая казіная або авечая скура, спецыяльна вырабленая і афарбаваная ў яркі колер. Саф’ян ішоў на вытворчасць пераплётаў і ботаў.

## Этымалогія 
Запазычана беларускай мовай з цюркскай, а там з персідскай, дзе *seχt'' «моцны, жорсткі». Этымалогія ад назвы горада Сафі ў Марока аспрэчваецца.

## Выраб 
Для апрацоўкі казінай шкуры на саф’ян яе размочваюць у вадзе, затым — у вапнавых  нарастаючай крэпасці (2-3). Калі волас пачне ісці, яго зганяюць на калодзе, а шкуру зноў пускаюць у зольнік, пакуль не ўтворыцца дастатковы нажор (1-2 тыдня). Паміж зольнікамі і пасля іх шкура мяздрыцца, правы бок яе старанна падбрываецца і паліруецца каменем. Затым ідуць прамыванне ў вярчальных бочках пры пастаянным прытоку свежай вады.

Паколькі саф’ян павінен валодаць бездакорнай правай паверхняй, то пасля прамывання шкура ідзе ў кісель з  — для выдалення апошніх слядоў вапны. Пасля гэтага шкура старанна вымываецца і прапускаецца праз 2-3 сокавых чаны са старога сумачнага соку, пасля якіх рушыць уласна дубленне сумахам. Гэта апошняе здзяйсняецца ў вярчальных барабанах, куды ўводзяцца падрыхтаваныя шкуры, цёплая вада і парашок сумаха. Дубленне канчаецца ў 1,5-2 сутак.

## Афарбоўка 
Афарбоўка саф’яна здзяйсняецца апрацоўкай ўжо прадубленай скуры ў растворах анілінавых фарбаў, прычым дубільнае рэчыва само служыць пратравай. Калі афарбоўваюць адварамі фарбавальных дрэў, то папярэдне скуру перад фарбавальнай ваннай пратраўліваюць алавянай або  пратравай. У чырвоны колер саф’ян фарбуецца звычайна кашаніллю перад апрацоўкай сумачнымі сокамі. Для гэтай мэты дбайным чынам вымытыя шкуры пратраўліваюцца цёплым растворам . Фарбавальная ванна складаецца з раствора кашанілі і . Двух ваннаў звычайна дастаткова, каб надаць тавару ярка-чырвоны колер.

Выфарбаваныя скуры высушваецца і затым на іх наводзіцца глянец. Для гэтага правы бок скуры змазваецца эмульсіяй з узбітых яечных бялкоў, ільнянога алею і воднага раствора той фарбы, якой скура афарбаваная, і расціраецца шкляным цыліндрам пры моцным націсканні. Для надання таго ці іншага малюнка () скура падвяргаецца накатванню вальцом з адпаведна аздобленай паверхняй.

Ніжэйшыя гатункі саф’яна рыхтуюць з авечых і цялячых шкур. Авечыя шкуры пры гэтым дваяць; на саф’ян ідзе правы бок, а левы перарабляецца на замшу. Дубленне здзяйсняецца вярбовай, дубовай або хваёвай карой. Гэты род саф’яна часта афарбоўваецца ў чорны колер. Цялячыя скуры пасля афарбоўкі не глазіруюцца, а пакідаюцца матавымі з малюнкам або без яго.

## Літаратура 
* Андреева Р. П. Сафьян // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 322. — ISBN 5-86617-030-2.
* Беловинский Л. В. Сафьян // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 598. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.

Катэгорыя:Скура (матэрыял)
Катэгорыя:Прадукцыя лёгкай прамысловасці
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Суравізна

**Суровая тканіна** або **суравізна** — тканіна з ткацкага станка без афарбоўкі і аздаблення або суровая, нябеленая пража.

На суравізне, якая выйшла з ткацкага станка, застаюцца сляды крухмальнага клею, валокнаў пуху, зямлі, тлушчу жывёл і гэтак далей, таму перад далейшай вытворчасцю яго падвяргаюць ачыстцы.

Ачыстка таксама спрыяе лепшай змочвальнасці тканіны для больш раўнамернай афарбоўкі.

Заганы суровай тканіны ацэньваюцца па балах (*заганным адзінкам*), колькасць якіх вызначае гатунак тканіны.

Катэгорыя:Тканіны
Рэхарыфма

**Рэхары́фма** — рыфма, у якой другое сугучнае слова, звычайна аднаскладовае ці двухскладовае, радзей — трохскладовае, паўтарае частку папярэдняга:

: Як ты — поўны надзей,
: дзей!
: (Уладзімір Кныр)

Рэхарыфмы ўтвараюць рэхаверш. Рэхаверш — від верша, у якім сумежныя радкі зарыфмаваны рэхарыфмай. Няцотныя радкі рэхаверша звычайна доўгія, у той час як цотныя — кароткія (з аднаскладовых ці двухскладовых, радзей — трохскладовых, слоў).

## Прыклады 
: **Рэхаверш пра ДТЗ**

: З кумам імчымся на майбаху пасярод бэх.
: Эх!
: Кум — што Шумахер! Нясецца — займае аж дух!
: Ух!
: Раптам — адкуль, невядома, ў наш майбах — бах-бах!
: Ах!
: Запар, як быццам панцырны, няхай бы ён здох!
: Ох!…

: (Уладзімір Кныр)

Катэгорыя:Рыфма і фоніка

## Спасылкі 
* Рэхарыфма — karotkizmest.by 
* Рэха-верш пра ДТЗ — Стихи.бай
Тарлатан

**Тарлата́н** (ад  або ) — аднатонная напаўпразрыстая, як тонкая і рэдкая кісяя, баваўняная тканіна палатнянага перапляцення з тканым арнаментам у клетку. З’яўляецца гатункам мусліну. Тарлатан мае, імаверна, індыйскае паходжанне, з’явіўся ў Расіі ў другой палове XIX стагоддзя. Спачатку дарагі матэрыял з прывазной бавоўны, пасля лічыўся «прасценькім», для юных дзяўчат, а не элегантных дам.

Шчыльнасць тарлатану аднолькавая і па аснове, і па ўтку і складае каля 32-35 нітак на цалю. Тарлатан вырабляўся з пражы 80—100. Тарлатан меў досыць рэдкую будову і на продаж моцна падкрахмальваўся. Выкарыстоўваўся для шыцця модных пышных спадніц. У 1860-х гадах з тарлатану шылі летнія .

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беловинский Л. В. Тарлатан // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 674. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* Глинкина Л. А. Тарлатановый // Иллюстрированный словарь забытых и трудных слов русского языка: ок. 7000 единиц: более 500 ил. / Л. А. Глинкина; худож. М. М. Салтыков. — М.: Мир энциклопедий Аванта+, 2008. — С. 312. — 432 с. — ISBN 978-5-98986-208-5.
* 
* Тарлатан // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1960. — Т. VIII. — Стб. 662. — 630 с.

Катэгорыя:Баваўняныя тканіны
Сярмяга

, *сярмяга* і ]]
**Сярмя́га**, **сярмя́жка** — славянская гістарычная назва грубага тоўстага сукна з простай воўны ручнога або  вырабу, а таксама адзення з яго.

## Гісторыя 
У даўнія часы сярмягі сустракаліся і ў ліку  адзення, пераважна «летняга, ездавога», з белага і шэрага сукна, з упрыгажэннямі і залатымі гузікамі. Упершыню згадваецца пад 1395 годам. У 1469 годзе вялікі князь Іван Васільевіч паслаў усцюжанам у дар у ліку розных іншых рэчаў 300 сярмяг. Сярмяжныя кафтаны выкарыстоўваліся апалчэннем, падружынава, любога, прыроднага колеру, а таксама з вярблюджай воўны, брудна-жоўтай. Сярмягай называлі кафтан з такога сукна, — звычайна кароткі, с вузкімі доўгімі рукавамі і заплічкай спераду. Слова выкарыстоўвалася аж да пачатку XX стагоддзя; напрыклад, у энцыклапедычным артыкуле «Літоўцы», апісваючы іх традыцыйнае адзенне, этнограф Эдуард Вольтэр піша:

Сярмяга старога крою зашпілена на грудзях даверху, а ўнізе даходзіць да паловы галёнкі. Цяперашнія сярмягі паходзяць на сурдукі агульнаеўрапейскага крою з хатніх тканін. 

## Прымаўкі 
* Свая сярмяга — не цяга (Свая сярмяжка нікому не цяжкая).
* Быў сабе Івашка шэрая сярмяжка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Андреева Р. П.* Сермяга // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 324. — ISBN 5-86617-030-2.
* *Беловинский Л. В.* Сермяга // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 614—615. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* *Буровик К. А.* Сермяга // Красная книга вещей: Словарь. — М.: Экономика, 1996. — С. 51. — 215 с. — ISBN 5-282-01639-7.
* *Глинкина Л. А.* Сермяга // Иллюстрированный словарь забытых и трудных слов русского языка: ок. 7000 единиц: более 500 ил. / Л. А. Глинкина; худож. М. М. Салтыков. — М.: Мир энциклопедий Аванта+, 2008. — С. 174. — 432 с. — ISBN 978-5-98986-208-5.
* Сермяга // Русский традиционный костюм: Иллюстрированная энциклопедия / Авт.: Н. Соснина, И. Шангина. — СПб.: Искусство — СПб, 2006. — С. 293—294. — 400 с. — 3000 экз. — ISBN 5-210-01612-9.
* 
* Сярмя́га; Сярмя́жка; Сярмя́жнік; Сярмя́жны // 

## Спасылкі 
* сермяга ў Вікіслоўніку
* сермяжный у Вікіслоўніку
* 
* 

Катэгорыя:Верхняе адзенне
Катэгорыя:Рускі касцюм
Катэгорыя:Сукно
Пражская друкарня Скарыны

**Пра́жская друка́рня Скары́ны** — друкарня ў Празе, заснаваная беларускім першадрукаром Францыскам Скарынам дзеля выдання беларускай Бібліі.

## Месцазнаходжанне 
Паводле некаторых звестак, размяшчалася ў будынку на Старамесцкай плошчы. Дом, збудаваны ў 1371 годзе, захаваўся і цяпер знаходзіцца па адрасе Старамесцкая плошча, 22. У XVI стагоддзі перабудаваны з гатычнага ў рэнесансным стылі, а ў XVII — у барочным. Паводле чэшскіх беларусістаў Вацлава Жыдліцкага і Міласлава Зімы, друкарня Скарыны размяшчалася на другім паверсе будынку.

Паводле іншага меркавання, Францішак Скарына арандаваў друкарню купца Северына (). Яна размяшчалася на вулачцы, якая пачыналася ад . Будынак не захаваўся, цяпер на гэтым месцы знаходзіцца парк.

Паводле трэцяй версіі, Скарына мог арандаваць і друкарню Конача.

## Друкаванне 
Друкарня была заснавана Скарынам пры падтрымцы віленскіх мецэнатаў Якуба Бабіча і Багдана Онькава. У Празе Скарына надрукаваў у 1517—1519 гадах 23 кнігі Старога Запавету. Паколькі да 1517 года ён ужо меў большасць перакладзеных і падрыхтаваных тэкстаў, можна сцвярджаць, што ён пачаў працаваць у Празе не пазней за 1515—1516 гады.

У 1520—1521 з'ехаў у Вільню.

## Гл. таксама 
* Віленская друкарня Скарыны

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:друкарні Чэхіі
Катэгорыя:Францыск Скарына
Катэгорыя:Гісторыя Прагі
Тарно (тканіна)

**Тарно** () — шарсцяная тканіна саржавага перапляцення з высакаякаснай пражы, на выраб якой ішла воўна горнай казы.

Тканіна з казінага пуху з’явілася ў канцы XVIII стагоддзя і названая па прозвішчу першага вытворцы — тэкстыльнага фабрыканта . З тарно ў эпоху ампір выраблялі хусткі і . Хусткі і шалі ад Тарно карысталіся вялікім поспехам у Расійскай імперыі ў першай палове XIX стагоддзя. У часопісе «» 1832 года паведамлялася, што з надыходам цяпла ў Парыжы насілі не плашчы, а шалевыя хусткі фабрыкі Тарно. Досыць дарагія вырабы з тарно маглі дазволіць сабе толькі заможныя людзі. Мутоўкіна ў «» М. Я. Салтыкова-Шчадрына апранутая ў сукенку з сапраўднага тарно. Да часу напісання рамана дарагую тканіну ўжо навучыліся падрабляць, выкарыстоўваючы «невысакародныя матэрыялы», таму прэстыж тарно паменшыўся.

## Тараноўкі 
Вялікія шарсцяныя хусткі ў яркія колеры, звычайна фабрычнай работы, часам з махрамі, на Беларусі зваліся тараноўкамі, тарноўкамі, тэрноўкамі, шаліноўкамі і тэрынуўкамі. Варыянтнасць сведчыць пра запазычанасць зыходнай формы. На ўтварэнне «поўнагалосных» форм і асабліва формы тарнатоўка, магло паўплываць збліжэнне са стара-беларускім словам тарантава́ты — «у яблыкі» (конь), таранта́вы — «белай масці з чорнымі або гнядымі плямамі».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Шарсцяныя тканіны
Катэгорыя:Хусткі
Аўгуст Фердынанд Прускі

**Аўгуст Фердынанд Прускі** (; ) — прынц Прускі, прускі генерал.

## Біяграфія 
Фердынанд — малодшы сын караля Фрыдрыха Вільгельма I і яго жонкі Сафіі Даратэі Гановерскай, дачкі караля Вялікабрытаніі Георга I, і, адпаведна, малодшы брат Фрыдрыха Вялікага. Ужо ў 5 гадоў Фердынанд паступіў на службу ў пяхотны полк «Кронпрынц». У 1740 годзе брат прызначыў яго камандзірам старапрускага пяхотнага палка № 34.

У 1756 годзе Фердынанд атрымаў званне генерал-маёра і суправаджаў караля ў кастрычніцкай паездцы ў Саксонію і Багемію, а ў 1757 годзе браў удзел у ваенным паходзе ў Багемію і Сілезію, дзе біўся ў бітвах пад Брэслау і пры Лейтэне. У 1758 годзе па стане здароўя быў вымушаны звольніцца з арміі ў званні генерала інфантэрыі.

У гісторыю Фердынанд Прускі ўвайшоў таксама як заказчык палаца Бельвю ў Берліне і адзін з уладальнікаў палаца Фрыдрыхсфельдэ.

## Нашчадкі 
27 верасня 1755 года Фердынанд ажаніўся з прынцэсай Ганнай Лізаветай Луізай Брандэнбург-Швецкай, дачкой маркграфа Фрыдрыха Вільгельма. У шлюбе нарадзіліся:
* Фрыдэрыка (1761—1773)
* Генрых (1769—1773)
* Луіза (1770—1836), замужам за князем Антоніем Радзівілам (1775—1833)
* Крысціян (1771—1790)
* Луі Фердынанд (1772—1806)
* Паўль (1776)
* Аўгуст (1779—1843)

## Літаратура 
* Eduard Lange: *Die Soldaten Friedrich’s des Grossen*, H. Mendelssohn, 1853, S. 228 ff.
* Eugen Lennhoff, Oskar Posner, Dieter A. Binder: *Internationales Freimaurerlexikon*, Überarbeitete und erweiterte Neuauflage der Ausgabe von 1932, München 2003, 951 S., ISBN 3-7766-2161-3

## Спасылкі 
* Перапіска Аўгуста Фердынанда Прускага з Фрыдрыхам Вялікім

Катэгорыя:Генералы інфантэрыі (Прусія)
Катэгорыя:Удзельнікі Сямігадовай вайны
Катэгорыя:Прынцы Прусіі
Строй (значэнні)

**Строй** — шматзначны тэрмін.

* Строй — назва традыцыйнага комплексу беларускага народнага адзення.
* Строй — размяшчэнне ваеннаслужачых, вайсковых падраздзяленнеў і часцей.
* Строй — сістэма, якая задае адпаведнасць прыступак музычнага гукарада гукаў пэўнай вышыні.
Уладзіслаў I (князь чэшскі)

**Уладзіслаў I** (; каля 1070 — ) — князь чэшскі ў 1109—1117 і ў 1120—1125 гадах, князь оламаўцкі ў 1110—1113 гадах, князь брненскі ў 1113—1115 гадах, з роду Пржэмыславічаў. Уладзіслаў I быў трэцім сынам чэшскага караля Ураціслава II ад трэцяга шлюбу са Святаславай (Сватавай) Польскай.

## Біяграфія 
Пасля смерці бацькі і старэйшага брата, Бржэціслава II, Уладзіслаў павінен быў змагацца за ўладу ў Чэхіі. У 1109 годзе, пасля забойства князя Святаполка, на чэшскі прастол з’явілася некалькі прэтэндэнтаў: оламаўцкі князь Ота Чорны (брат Святаполка), а таксама двое сыноў Ураціслава II — Уладзіслаў і Баржывой. Для вырашэння спрэчкі чэшская знаць звярнулася да імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Генрыха V, які зацвердзіў князем Уладзіслава. Ота Оламаўцкі прызнаў выбар імператара.

Аднак Баржывой, брат Уладзіслава, не супакоіўся. Скарыстаўшыся тым, што Уладзіславаў адбыў з Чэхіі ў Бамберг, да двара імператара, у саюзе з Віпрэхтам II Гройцкім, які паслаў на дапамогу да Баржывоя свайго сына Віпрэхта III, захапіў Пражскі замак. У выніку разгарэлася міжусобная вайна, у якой на бок Уладзіслава стаў Ота Оламаўцкі. Вайну спыніла толькі ўмяшанне імператара Генрыха V, які прыбыў у Чэхію, каб вырашыць спрэчку. Імператар загадаў схапіць Баржывоя і Віпрэхта III, кінуўшы іх у замак Хамерштэйн на Рэйне.

Пасля паланення Баржывоя яго прыхільнікі высунулі новага прэтэндэнта на чэшскі прастол, якім стаў малодшы з сыноў Ураціслава II — Сабеслаў, які жыў у Польшчы. Сабе на дапамогу Сабеслаў у 1110 годзе прызваў польскага князя Баляслава III Крывавустага. Палякі, якія ўварваліся ў Чэхію, разбілі армію Уладзіслава на рацэ Труціне. Але неўзабаве Баляслаў заключыў мір з Уладзіславам і вярнуўся ў Польшчу. Паводле ўмоў міру Сабеслаў змог вярнуцца ў Чэхію, дзе атрымаў у 1111 годзе ў якасці ўдзела Жацецка.

Аднак у 1113 Сабеслаў ізноў пасварыўся з Уладзіславам і бег у Польшчу. Набраўшы армію, ён уварваўся ў Чэхію, але асаблівых поспехаў не дамогся і быў вымушаны адступіць. Пазней ён памірыўся з Уладзіславам, атрымаўшы ад таго ва ўдзел Зноемскае княства, а ў 1115 годзе — яшчэ і Брненскае княства.

Уладзіслаў памёр 12 красавіка 1125 года і быў пахаваны ў царкве Святой Марыі ў Празе. Яго спадчыннікам стаў Сабеслаў, правы якога паспрабаваў аспрэчыць Ота Чорны, які з’ехаў у Маравію.

## Сям’я 
Каля 1110 года ажаніўся з **Рыксай фон Берг** (каля 1095 — 27 верасня 1125), дачкой Генрыха I фон Берг і Адэльгейды фон Мохенталь. Дзеці:
* **Уладзіслаў II** (каля 1110 — 18 студзеня 1174), князь чэшскі 1140—1158, кароль Чэхіі 1158—1173
* **Дэпальт I** (пам. 14/15 жніўня 1167), князь Маравіі ў Емніцы, родапачынальнік дынастыі Дэпальцічаў
* **Генрых (Індржых)** (пам. пасля 1169)
* **Сватава Чэшская (Ліўтгарда)** (пам. 19 лютага пасля 1126); муж: **Фрыдрых IV фон Дысен** (пам. 11 красавіка 1148), фогт Рэгенсбурга

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Князі чэшскія
Катэгорыя:Пржэмысловічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Князі оламаўцкія
Катэгорыя:Князі брненскія
Катэгорыя:Манархі, якія адракліся ад прастола
Сідар Прыка

**Сідар Прыка** (4 лютага 1886 — пасля 1939) — сенатар 2-й кадэнцыі (1928—1930), абраны па спісе ББВР ад Палескага ваяводства.

Селянін Давыд-Гарадка на Палессі. Праваслаўны вернік. Ваенным чыноўнік Рускай імператарскай арміі. У 1920-1930-я гады войт гміны Хорск.

У 1939 годзе арыштаваны органамі НКУС і вывезены ўглыб СССР. Імя размешчана на мемарыяльнай дошцы ў польскім Сенаце побач іншых загінулых сенатараў Польскай Рэспублікі.

## Літаратура 
* *Tadeusz i Karol Rzepeccy*, Sejm i Senat 1928—1933. Podręcznik zawierający wyniki wyborów w województwach, okręgach i powiatach, podobizny posłów sejmowych i senatorów, statystyki i mapy poglądowe, Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego, Poznań 1928, s. 194.
* *Sławomir Kalbarczyk*, Z badań nad losami polskich parlamentarzystów represjonowanych przez władze sowieckie w latach 1939—1941, w: Okupacja sowiecka ziem polskich 1939—1941, pod red. Piotra Chmielowca, Rzeszów — Warszawa, 2005, s. 167.

## Спасылкі 
* Pryko Izydor

Катэгорыя:Войты
Катэгорыя:Сенатары Польскай Рэпублікі
Катэгорыя:Сенатары Польшчы
Цік (тканіна)

**Цік** (, ) — шчыльная тканіна саржавага, палатнянага або атласнага перапляцення нітак з шырокімі падоўжнымі каляровымі палосамі (стракатканымі або друкаванымі). Выпрацоўваецца з ільняной або баваўнянай пражы. Выкарыстоўваецца для матрацаў, мэблевых чахлоў, заслонаў і т. п. Лёгкі цік выкарыстоўваюць для вырабу спартыўнага адзення, больш цяжкі — у гарсэтах, рабочай вопратцы і ўніформе, у тым ліку ваеннай.

Уласцівасці матэрыялу:

* Гіграскапічнасць;
* Шчыльнасць на разрыў;
* Даўгавечнасць;
* Паветрапранікальнасць.

Тканіна цік таксама выкарыстоўваецца для пёравых падушак і коўдраў. Паколькі за кошт насычэння яна не прапускае праз сябе пяро, але ў той жа час «дыхае», дзякуючы гэтаму пяро і пух ветрацца.

Матэрыял мае глянцавы знешні выгляд і пры трэнні трохі шамаціць.

Масавая вытворчасць: Кітай і Расія.

## Гл. таксама 
* Цік колеру хакі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Тик // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1960. — Т. VIII. — Стб. 803—804.

Катэгорыя:Льняныя тканіны
Катэгорыя:Баваўняныя тканіны
Катэгорыя:Тканіны
Туаль

**Туаль** ( — палатно; ад  — «сетка») — натуральная баваўняная тканіна з , разнавіднасць «». У Францыі словам «туаль» спачатку называлі вельмі тонкую аднакаляровую шаўковую тканіну ( — паўночнае палатно), а затым любыя натуральныя тканіны — ад ільнянога палатна да парусіны. У Расійскай імперыі яе так і называлі: туальдэнор . За межамі Францыі гэта назва спачатку мела тое ж значэнне, але з другой паловы XVIII стагоддзя яно пераважна выкарыстоўваецца ў значэнні «баваўняная тканіна з набіваным малюнкам». Скарочана ад , літаральна «тканіна з Жуі» па назве знакамітай , заснаванай у 1760 годзе нямецкім прадпрымальнікам, малявальшчыкам і гравёрам  (1738—1815).

Туаль-дэ-Жуі з’явілася ў Францыі ў якасці больш даступнай замены дарагога чынца, экспартаванага з Індыі. У адрозненне ад апошняга, малюнак туалі друкавалі адной або двума фарбамі, дэкаратыўнасць дасягалася дзякуючы разнастайным кветкавым, пейзажным і іншым матывамх. Для традыцыйнай французскай «туалі з Жуі» найбольш уласцівыя  і неакласічны сюжэт.

Акрамя назвы тканіны, у мадэльным бізнэсе словам «туаль» называюць першы ўзор новай мадэлі адзення, пашыты з кравецкага палатна — грубай бязі.

## Літаратура 
* Туаль // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1960. — Т. VIII. — Стб. 1049.

Катэгорыя:Івелін
Катэгорыя:З’явіліся ў 1760 годзе
Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Катэгорыя:Баваўняныя тканіны
Катэгорыя:Льняныя тканіны
Тармалама

**Тармалама** (**тэрмалама**) — шчыльная і тоўстая шаўковая тканіна з ніткі, скручанай у некалькі пасмаў. Характэрны залацісты колер узорыстай неаднатоннай тканіны забяспечваў шоўк-сырэц.

Меркавана тармалама сваёй назвай абавязаная Усходу, паколькі ў Расію тармаламу экспартавалі Іран і Турцыя. Паводле адной з гіпотэз, слова «тармалама» паходзіць ад персідскай «тармы», шаля з кашаміру, узоры якой і паўтарала тармалама. У Новым поўным слоўніку замежных слоў 1912 года тармалама вызначаецца як «шчыльная пярэстая шаўковая тканіна з буйнымі ўзорамі». З тармаламы, адной з самых дарагіх прывазных тканін у мужчынскім гардэробе XIX стагоддзя, шылі халаты-. У рамане «Тры краіны свету» М. А. Някрасава халат з тармаламы — добрая рэч. Дарагую тармаламу выпускалі з чыстага шоўку, паўшаўковую, больш танную і больш даступную, ткалі з папяровым або шарсцяным утком. У «Вясковых малюнках»  бліскаў «Тысячай квяцістых разводаў» тармаламавы халат акруговага начальніка, а ў рамане «» І. С. Тургенева у халаце з тармаламы, падпяразаны фулярам з’яўляецца стары пракурор. У М. С. Ляскова ў аповесці «Смех і гора» згадваецца «стракатай тэрмаламы халат» дзядзькі. У «Мёртвых душах» М. В. Гогаля Чычыкаў гандляваўся з купцом-кантрабандыстам, разваліўшыся на канапе ў персідскім новым халаце з залацістай тармаламы. У І. А. Ганчарова  насіў сапраўдны ўсходні «вельмі памяшчальны» халат з персідскай матэрыі з шырокімі рукавамі «па нязменнай азіяцкай модзе», «без найменшага намёку на Еўропу, без кутасаў, без аксаміту, без таліі». У М. Ю. Лермантава ў «» кавалкам тармаламы аббілі труну для Бэлы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Глинкина Л. А. Термолама // Иллюстрированный словарь забытых и трудных слов русского языка: ок. 7000 единиц: более 500 ил. / Л. А. Глинкина; худож. М. М. Салтыков. — М.: Мир энциклопедий Аванта+, 2008. — С. 32. — 432 с. — ISBN 978-5-98986-208-5.
* 
* 

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Цюль

**Цюль** (, ад назвы французскага горада ) — лёгкая празрыстая сеткаватая гладкая або ўзорыстая тканіна (баваўняная, паўшаўковая і інш.).

Гладкі цюль выпрацоўваецца з двух сістэм нітак на цюлевых машынах; ён выкарыстоўваецца для вырабу і аздаблення жаночых сукенак і бялізны, а таксама адзінкавых вырабаў (сетак, вышывак і т. д.).

Цюль узорысты, або гардзіны, выпрацоўваецца на гардзінных або карункавых машынах і ўжываецца для фіранак, пакрывалаў, накідак і інш.

Фіранкі і шторы з цюлю патрабуюць беражлівых адносін і правільнага догляду, мыць цюль неабходна ў зберагальным рэжыме пры тэмпературы не вышэй за 40 градусаў.

## Цюль у літаратуры і мастацтве 
* Аповесць Марка Ваўчка «Цюлевая баба»
* Навела  «Вішнёвы цюль»

## Галерэя 

Файл:Bobbinet structure.jpg|Структура бабіны
Файл:Carolus -Private Collection - tule.jpg|Цюлевая тканіна з тыповай абгорткай нітак тканіны
Файл:VOILETTE tulle creme brode.png|Шляпа з цюлевай завесай

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Тюль // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* Андреева Р. П. Тюль // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 350. — ISBN 5-86617-030-2.
* Тюль // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1960. — Т. VIII. — Стб. 1083—1088. — 630 с.

Катэгорыя:Тканіны
Лямец

**Лямец** — шчыльны  тэкстыльны матэрыял з  воўны, які валодае ўнікальна нізкай цеплаправоднасцю і досыць добра прапускае паветра.

Лямец вырабляецца звычайна ў выглядзе полак, якія маюць розную таўшчыню, у залежнасці ад прызначэння. Гатункі лямцу, якія вырабляюцца з тонкага пуху трусоў або коз, вядомыя пад назвай **фетр** (ад ) — тонкі *лямец*.

## Гісторыя 
Адзіны прыродны матэрыял, з якога можа быць выраблены лямец, — воўна. Лепш за ўсё падыходзіць авечая. Валокны воўны маюць верхні лускаваты пласт — кутыкулу, дзякуючы яму валокны могуць счапляцца адно з адным пад уздзеяннем гарачай вады і пары. На гэтым заснаваны прынцып лямцавання.

У Еўропе ў часы антычнасці лямец збівалі, валялі і пракатвалі з дапамогай вальцоў, вырабленых з дрэва.

Лепшым матэрыялам для вытворчасці фетру на Русі лічылася воўна зайца-русака. На фетравыя капялюшы, вытворчасць якіх асабліва была развіта ў XIX стагоддзі, выкарыстоўваліся кавалкі матэрыялу самай высокай якасці. Форма надавалася капелюшу на драўлянай даўбешцы, на якой фетр апрацоўваўся парай і выбіваўся. З фетру, падвергнутага спецыяльнай апрацоўцы, вырабляецца велюр.

З лямцу робяць , валёнкі, фетравыя капялюшы, , , кіргізскія каўпакі, а таксама пакрыцці для юрт,  пад сёдлы. У тэхніцы фетр выкарыстоўваецца для пракладак і ў якасці фільтравальных матэрыялаў.

Таксама лямец ужываюць пры стварэнні дэталяў для музычных інструментаў, паколькі з яго робяць малаточкі, падкладачныя дыскі, , лямцавыя стужкі і пракладкі ў фартэпіяна,  і раялях.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Жуковская Н. Л.* «Пусть будет теплым ваш войлок!» // Восточная коллекция. 2001. № 1.  (Артыкул пра ролю лямца ў культуры качавых народаў.)
* Фетр // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1961. — Т. IX. — Стб. 35—39.

Катэгорыя:Ушчыльнікі
Катэгорыя:Лямец
Катэгорыя:Нятканыя тэкстыльныя матэрыялы
Полацка-Лепельская партызанская зона

**Полацка-Лепельская партызанская зона** — тэрыторыя Ушацкага, часткова Лепельскага, Ветрынскага, Бешанковіцкага і іншых раёнаў Віцебскай вобласці і Пліскага раёна Вілейскай вобласці, якую ў Айчынную вайну кантралявалі партызаны. Створана ўвосень 1942 года. У канцы 1943 года займала 3,2 тысячы км², дзе знаходзілася каля 1220 населеных пунктаў. Пад аховай партызан знаходзіліся больш за 73,5 тысячы савецкіх грамадзян, у тым ліку 7,5 тысяч бежанцаў з іншых раёнаў. Зона была пад кантролем партызан амаль да поўнага вызвалення тэрыторыі Беларусі ад нямецка-фашысцкай акупацыі.

У канцы 1943 — пачатку 1944 гадоў зону трымалі 16 партызанскіх брыгад: імя Чапаева, 2-я Ушацкая імя Панамарэнкі, Лепельская імя Сталіна, Чашніцкая, «За Савецкую Беларусь», імя Кароткіна, Смаленскі партызанскі полк і іншыя. Са снежня 1943 года кіраўніцтва дзеяннямі партызанскіх брыгад у зоне і іх каардынацыю ажыццяўляла аператыўная група ЦК КП(б)Б І БШПР. Аператыўная група мела сталую сувязь з 1-м Прыбалтыйскім фронтам праз прадстаўніка БШПР і ЦК КП(б)Б і І. І. Рыжыкава, з партызанскімі злучэннямі суседніх зон.

У зоне была адноўлена савецкая ўлада, базіраваліся Ушацкі, Лепельскі, Ветрынскі, Докшыцкі, Пліскі, Бешанковіцкі, Сіроцінскі падпольныя райкамы партыі і камсамола. Падтрымлівалася двухбаковая сувязь з Вялікай Зямлёй; каля вёсак Сержаны, Двор Пліна дзейнічалі партызанскія аэрадромы; працавалі 2 шкіпінарна-дзягцярныя заводы, ганчарнае, 80 кавальска-слясарных, 54 гарбарныя, 48 сталярна-бандарных прадпрыемстваў, 3 электрастанцыі, 6 млыноў, 20 маслазаводаў.

Нямецкія акупацыйныя ўлады неаднойчы спрабавалі ліквідаваць зону, зімой 1943—1944 гадоў правялі 5 карных аперацый, найбуйнейшую «Веснавое свята» () — у красавіку — маі 1944 года.

## Гл. таксама 
* Аперацыя «Зорачка»

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Партызанскія зоны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласці
Строй (музыка)

**Строй** у музыцы — суадносіны ступеней гукавой сістэмы па вышыні (частаце), выражаныя ў матэматычных велічынях, частата настройкі эталоннага гукараду (a1=440 Гц) і асаблівасць настройкі ці канструкцыі музычнага інструмента. Таксама характарыстыка харавога гучання і ступень зладжанасці спявакоў у хоры.

## Гл. таксама 
* Танальнасць

## Літаратура 
* 
* *Рагс Ю. Н.* Строй // Музыкальная энциклопедия : [в 6 т.] / гл. ред. Ю. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия: Советский композитор, 1973—1982. — (Энциклопедии. Словари. Справочники. Изд-во «Советская Энциклопедия», Изд-во «Советский композитор»). — Т. 5: Симон — Хейлер. — 1981. — Стб. 334—336. — 1056 стб., илл. — 102 200 экз.
* 

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Акустыка
Строй (ваенная справа)

. Англа-савецкі парад у Тэгеране ў верасні 1941 года]]

аў. Вяртанне савецкіх воінаў-інтэрнацыяналістаў з Афганістана. Туркменістан, Кушка]]
**Строй** — вызначанае статутам размяшчэнне ваеннаслужачых, вайсковых падраздзяленнеў і часцей для іх сумесных дзеянняў у пешым парадку і на машынах.

Строй забяспечвае хуткае перамяшчэнне войскаў і кіраванне імі. У строі выдзяляюць фронт, тыльны бок, флангі, шырыню і глыбіню. Аснову строю складаюць шарэнгі і лініі машын. Ваеннаслужачыя, падраздзяленні, часці, машыны размяшчаюцца на ўстаноўленых дыстанцыях і інтэрвалах.

Строі падзяляюцца на аднашарэнгавыя і двухшарэнгавыя, паходныя, разгорнутыя, самкнутыя і разамкнутыя, калоны, лініі машын. Строй караблёў: кільватар, пеленг і інш. Строй самалётаў: калона, ромб, змейка і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Строй // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб.: Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.

## Спасылкі 
* 
* Строй, шеренга, фланг, фронт, тыльная сторона строя, интервал, дистанция, ширина строя, глубина строя, двухшереножный строй, ряд // Армия-инфо 
* Строи и управление ими // Военно-патриотический клуб «Армеец»  

Катэгорыя:Ваенная справа
Акцюбінскі (Татарстан)

**Акцюбінскі** — пасёлак гарадскога тыпу ў Азнакаеўскім раёне Татарстана. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак гарадскога тыпу Акцюбінскі са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Уваходзіць у поліцэнтрычную Альмецьеўскую (Альмецьеўска-Бугульмінска-Ленінагорскую) агламерацыю. Пасёлак размешчаны ў вярхоўях невялікай ракі Ямашка (басейн Сцяпнога Зая), за 19 км на паўднёвы захад ад горада Азнакаева.

Адлегласць да найбліжэйшай чыгуначнай станцыі — 36 км. Праз пасёлак праходзіць аўтадарога Альмецьеўск — Азнакаева.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Татарстана
Карабаш

**Карабаш**:
* Карабаш (Татарстан)
* Карабаш (Чалябінская вобласць)
Васільева (Зеленадольскі раён)

**Васільева** — пасёлак гарадскога тыпу ў Зеленадольскім раёне Рэспублікі Татарстан. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак гарадскога тыпу Васільева са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Насельніцтва —  (2021).

Васільева з’яўляецца найбуйнейшым пасёлкам гарадскога тыпу ў Татарстане. Размешчаны на паўночным захадзе рэспублікі, на левым беразе Волгі каля вусця Сумкі, за 10 км на ўсход ад цэнтра Зеленадольска і за 25 км на захад ад цэнтра Казані (за 13 км ад найбліжэйшага прыгарада — Юдзіна).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Татарстана
Куйбышаўскі Затон

**Куйбышаўскі Затон** — пасёлак гарадскога тыпу ў Камска-Усцінскім раёне Рэспублікі Татарстан. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак гарадскога тыпу Куйбышаўскі Затон са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны на правым беразе Волгі (Куйбышаўскае вадасховішча), на поўнач ад месца ўпадзення рэк Ішымка і Мардоўская, за 7 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра Камскае Вусце, за 50 км на ўсход ад чыгуначнай станцыі Каратун (на лініі Свіяжск — Ульянаўск). Рачная прыстань. Насельніцтва — 2457 чалавек (2021).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Татарстана
Рыбная Слабада

**Рыбная Слабада** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Рыбна-Слабадскога раёна Рэспублікі Татарстан. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне пасёлак гарадскога тыпу Рыбная Слабада са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Пасёлак размешчаны на беразе Куйбышаўскага вадасховішча (Кама), за 70 км на паўднёвы ўсход ад Казані (91 км па дарозе). Насельніцтва — 7590 чалавек (2021).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Татарстана
Бярдзяуш

**Бярдзя́уш** () — рабочы пасёлак у Саткінскім раёне Чалябінскай вобласці Расіі. Цэнтр Бярдзяушскага гарадскога паселішча. Размешчаны на захадзе вобласці, за 33 км на захад ад Залатавуста, на рацэ Вялікі Бярдзяуш. Паселішча заснавана ў 1890 годзе ў сувязі з будаўніцтвам участка Уфа — Златавуст Самара-Златавустаўскай чыгункі. Кіраўніком будаўніцтва гэтага ўчастка быў Мікалай Гарын-Міхайлоўскі.

У 1916 годзе была пабудавана Заходне-Уральская чыгунка. Насельніцтва — 3909 чалавек (2021).
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чалябінскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1890 годзе
Крапачова

**Крапачова** () — рабочы пасёлак у Ашынскім раёне Чалябінскай вобласці Расіі. Чыгуначная станцыя. Размешчаны за 320 км на захад ад Чалябінска. Населены пункт узнік у сувязі з будаўніцтвам Самара-Златавустаўскай чыгункі ў 1885 годзе. Насельніцтва — 4284 чалавекі (2021).
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чалябінскай вобласці
Таржоцкае залотнае шыццё

**Таржоцкае залотнае шыццё** —  у горадзе Таржку Цвярской вобласці, Расія.

## Гісторыя 
Промысел вядомы з XIII стагоддзя. Археолагамі ў пласце попелу, які застаўся ад пажару 1238 года, быў знойдзены скарб, які складаецца з сярэбраных упрыгажэнняў, срэбнага лому і фрагментаў жаночага адзення з нашыўнымі срэбнымі і пазалочанымі накладкамі. Жаночае ручное шыццё залатымі і срэбнымі ніткамі абслугоўвала попыт, галоўным чынам, багатага купецтва, баяр і княскі двор.

Найбольшае развіццё атрымаў у другой палове XVIII — першай палове XIX стагоддзяў. Тады таржоцкія майстрыхі вышывалі галаўныя ўборы, кісейныя рукавы, фартухі, паясы, саф’янавы абутак, кашалькі, дэталі народнага касцюма і прадметы царкоўнага ўжытку. Паступалі заказы ад імператарскага двара.

У другой палове XIX стагоддзя з-за змены моды, а таксама высокага кошту попыт на залатую вышыўку паменьшыўся.

Захаваннем традыцыі залотнага шыцця заклапацілася новатаржоцкаяземская ўправа, якая адкрыла ў 1894 годзе майстэрні і забяспечыла збыт. На мяжы XIX—XX стагоддзяў мастацтва было адзначана вышэйшымі ўзнагародамі на выстаўках у Парыжы, Лондане і Турыне.

У 1923 годзе майстэрні атрымалі прафесійна-тэхнічную школу для падрыхтоўкі інструктараў па вышыўцы, а ў 1928 годзе яе выпускнікі аб’ядналіся ў таржоцкую залаташвейную арцель імя 8 Сакавіка, якая выпускала знакі адрознення для Чырвонай Арміі і невялікую колькасць традыцыйных вырабаў — , , дэкаратыўныя падушкі, сумачкі.

У 1960 годзе ўтварылася фабрыка імя 8 Сакавіка, якая выпускала знакі адрознення Савецкай Арміі і малымі накладамі закладкі, пано, ачэшнікі.

У апошнія гады аднавілася шыццё царкоўных убораў і начыння, вышываюцца знакі адрознення для расійскай арміі, эмблемы, сувеніры.

У цяперашні час мастацкія вырабы выпускае фабрыка «Таржоцкія залаташвеі», пры якой адкрыты «Музей залотнага шыцця» і «Дом Пояса». Прафесійныя кадры для фабрыкі рыхтуе гарадское вучылішча.
]]

## Арнамент 
У XIX стагоддзі для шчыльных тканін ўжывалася, у асноўным, «каванае шво» і шво «ў прыкрэп» па насціле. Найбольш характэрнымі былі раслінныя ўзоры, асноўным матывам якіх была галінка ружы з кветкамі, бутонамі і лісцем, дапоўненыя завіткамі, вусікамі, бліскаўкамі, якія змякчалі пераход ад рэльефнага арнаменту да фону. У канцы 1940-х-пачатку 1950-х гадоў у раслінныя ўзоры сталі ўводзіць таксама элементы савецкай сімволікі — зоркі, серп і молат.

## Спасылкі 
* Торжок. Золотное шитье 

Катэгорыя:Рускія народныя промыслы
Катэгорыя:Таржок
Катэгорыя:Вышыўка
Краснагорскі (Чалябінская вобласць)

**Краснагорскі** () — рабочы пасёлак, падпарадкаваны адміністрацыі горада Еманжалінск Чалябінскай вобласці Расіі. Чыгуначная станцыя (Краснасёлка) на лініі Чалябінск — Троіцк, за 70 км на поўдзень ад абласнога цэнтра. Першыя пабудовы пасёлка датуюцца 1946 годам. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1952 года.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чалябінскай вобласці
Краснагорскі

**Краснагорскі**:

## Казахстан 
* Краснагорскі (Акмолінская вобласць)

## Расія 
* Краснагорскі (Чалябінская вобласць)