open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вусценскі сельсавет

**Ву́сценскі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Вусце.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Яромкавіцкі (Ермаковіцкі) сельсавет** у складзе Аршанскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Яромкавічы (Ермаковічы). Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Аршанскім раёне БССР. У 1931 годзе цэнтр сельсавет перанесены ў вёску Вусце. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Тарчылава. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Ліпкі, сельсавет перайменаваны ў **Ліпкаўскі сельсавет**. У 1972 годзе ў склад Першамайскага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (Зямцы, Ленькавічы і Наваселле), наўзамен у склад сельсавета з Першамайскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі Барань, Навасёлкі, Татарск, Целянцеева і Чэрвіна). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Ліпкаўскага сельсавета 22 населеныя пункты. 23 кастрычніка 1980 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Вусце. 15 мая 1981 года ў склад Веравайшанскага сельсавета перададзена вёска Татарск. 2 лютага 1982 года сельсавет перайменаваны ў Вусценскі. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана частка скасаванага Першамайскага сельсавета (6 сельскіх населеных пунктаў у межах былога калгаса «Першае мая»: Белева, Бранцава, Клюшнікава, Ленькавічы, Наваселле і Хімінічы). 15 снежня 2016 года скасавана станцыя Чэрвіна.

## Склад 
Па стане на 2019 год у склад сельсавета ўваходзілі аграгарадок Вусце, а таксама 20 вёсак: Барань, Белева, Бараўцы, Бранцава, Вязавая, Яромкавічы, Клюшнікава, Красны Бераг, Ленькавічы, Ліпкі, Малінаўка, Марозаўка, Навасёлкі, Наваселле, Селішча, Сасноўка, Чэрвіна, Тарчылава, Целянцеева і Хімінічы, з іх 93,8 % — беларусы, 4,4 % — рускія, 0,7 % — украінцы. Паводле перапісу 2019 года — 1408 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Радоўка бела-карычневая

**Радоўка бела-карычневая** (*Tricholoma albobrunneum*) — від шапкавых базідыяльных грыбоў з роду  сямейства .

## Апісанне 
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка грыба дыяметрам 4—9 см, спачатку пукатая, потым пукатая з бугром, каштанава-карычневага колеру, трохі ліпкая. Мякаць белая, пад скуркай каштанава-карычневатая, з мучным пахам і смакам. Ножка цыліндрычная, суцэльная, 1—2 см у дыяметры і 4—6 см у даўжыню. Колер ножкі белы або з адценнем шапкі грыба. Пласцінкі белыя з чырванавата-бурымі плямамі, частыя, прырослыя. Споры гладкія, бясколерныя.

Расце ў хвойных, пераважна сухіх сасновых лясах. Пладовыя целы з’яўляюцца ў ліпені — верасні.

Ядомы грыб. Па іншых дадзеных (Maser, 1967) — ядавіты.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Радоўка
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Прыкветак

**Прыкве́так** — ліст, у пазусе якога развіваецца кветка і які ўкрывае кветкавы парастак. Ад вегетатыўнага лісця таго ж віду часта адрозніваецца больш простай формай і дробнымі памерамі; часам мае характар плеўкавых лускавінак ці падобны на звычайнае лісце.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кветка
Церабяжоў

Назву **Церабяжоў** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Верхні Церабяжоў — аграгарадок у Столінскім раёне
** Ніжні Церабяжоў — вёска ў Столінскім раёне
Прыкаморкі

**Прыкаморкі** — мытні на адгалінаваннях ад асноўных гандлёвых шляхоў (гасцінцаў) у ХѴІ-ХѴІІІ стст. У прыкаморкі ацэньвалі тавары і бралі з купцоў мыта. Падпарадкоўваліся адміністрацыі каморы.

## Дзвінскі водны шлях 
На дзвінскім водным шляху найбольш важнымі былі прыкаморкі ў Дынабургу і Дзісне, якія актыўна функцыянавалі летам і разгружалі асноўныя каморы ў Полацку і Рызе. Дзеля таго, каб гандляры не абышлі мытні па дробных рэчках, мыта з купцоў, якія ішлі ці вярталіся з Рыгі, збіралася на сутоках з Дзвіной і яе прытоках: у Друі, Сар’і, Дрысе і Дзісне.

У XVI ст. Друя была вядучым прыкаморкам для тавару, які ўвозіўся ў ВКЛ, але з уваходжаннем Інфлянтаў у склад Рэчы Паспалітай і адбудовай Дынабургу ў 1582 годзе апошні перахапіў статус галоўнага мытнага пункту на выхадзе з Лівоніі ў ВКЛ, і рэестр 1616 года ні разу не ўзгадвае аб мытні ў Друі.

Паводле подпісу 1552 года, там бралося мыта з кожнага струга грашыма (4 грошы з бочкі селядцоў «на караля», 10 грошай са струга «на ваяводу полацкага») ці натурай (напрыклад, па два селядцы «на ваяводу полацкага», ці часткамі тавара: кружкоў воска, соллю, скурамі, металам і іншым). Вышэй па плыні мытныя прыкаморкі на Дзвіне існавалі ў Суражы, Віцебску, а ніжэй — у Кокенгаўзе, Крыжборгу (Крэйцбургу), Дынамюндзе, дзе купцы плацілі «замкавае», «старое», а ў часы войнаў 1600—1629 гг. — «дадатковае» і «новае падвышанае» мыта. Разам з тым каморнікі маглі даць гандляру права безмытнага правозу тавара.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мытныя органы
Катэгорыя:Мытная справа
Пінскі павет

Назву **Пі́нскі паве́т** мела некалькі адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак: 
* Пінскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага (1566—1795);
* Пінскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расійскай імперыі (1793—1921);
* Пінскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі (1921—1939) і БССР (1939—1940).
Забалацкі сельсавет (Аршанскі раён)

**За́балацкі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Заслонаўка.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Веравайшанскі (Забалацкі) сельсавет** у складзе Аршанскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Веравойша (Горная Веравойша). У 1928 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Забалацце. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Аршанскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 верасня 1960 года ў склад сельсавета з Машкоўскага сельсавета перададзена вёска Арлоўшчына. 29 снежня 1961 года да сельсавета далучана частка скасаванага Машкоўскага сельсавета (3 населеныя пункты: Даўжаніцы, Падгайшчына і Стар). У 1972 годзе ў склад сельсавета з Першамайскага сельсавета перададзена вёска Дачная. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Веравайшанскага сельсавета 17 населеных пунктаў. 15 мая 1981 года ў склад сельсавета перададзены: з Малотынскага сельсавета — вёска Грабянёва, з Ліпкаўскага сельсавета — вёска Татарск. 2 лютага 1982 года сельсавет перайменаваны ў Забалацкі. 16 лютага 1996 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Заслонаўка.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2848 чалавек, з іх 91,8 % — беларусы, 6,7 % — рускія, 0,9 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 2380 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Армянская вобласць

**Армянская вобласць** () — адміністрацыйная адзінка Расійскай імперыі. Цэнтр — Эрывань.

## Гісторыя 
Утворана вобласць Найвышэйшым указам ад 21 сакавіка 1828 года на тэрыторыі былых Эрыванскага і Нахічэванскага ханстваў, што ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі па Туркманчайскім мірным дагаворы. Некаторыя ўсходнія раёны плато, такія як Ахалкалакі, Лары, Газах і Нагорны Карабах, былі выключаны з вобласці.

Армянская вобласць скасавана на падставе закона пра адміністрацыйную рэформу, зацверджанага імператарам Мікалаем I 10 красавіка 1840 года пад назвай «Установа для кіравання Закаўказскім краем».

## Насельніцтва 
Да сярэдзіны XIV стагоддзя ва Усходняй Арменіі армяне складалі большасць. Толькі пасля шматлікіх паходаў Цімура, да канца XIV стагоддзя, гэтыя тэрыторыі робяцца пастаянным месцам рассялення цюркскіх плямён, а іслам ператвараецца ў дамінантную рэлігію. Для армян, якія засталіся ў рэгіёне, гэта было пачаткам непасрэднага іншароднага кіравання.

У перыяд персідскага кіравання ва Усходняй Арменіі (1555—1828 гг.) улады праводзілі палітыку гвалтоўнай дэпартацыі мясцовых армян углыб Персіі і, наадварот, актыўна засялялі армянскія вобласці ў Закаўказзі мусульманамі.

Толькі ў 1605 годзе з тэрыторый Эрыванскай і Нахічэванскай правінцый углыб Персіі былі дэпартаваны звыш 250,000 армян. Гэта прывяло да значнага ўдару па дэмаграфічным становішчы армян у рэгіёне.

Цягам папярэдніх стагоддзяў пашырэнне мусульманскага насельніцтва ліквідавала хрысціянскую перавагу. Так, на момант фармавання вобласці армяне ледзь складалі траціну насельніцтва.

Катэгорыя:Вобласці Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя Арменіі
Пінскі павет (Расійская імперыя)

**Пі́нскі павет** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Мінскай губерні, якая існавала ў 1793—1920 гадах. Цэнтр — горад Пінск. У 1797 годзе плошча павета каля 10 тыс. км² большая частка Пінскага павета адышла да Расійскай імперыі. У 1795 годзе павет утвораны паўторна: на поўначы да яго далучана частка Навагрудскага павета, усходняя частка вылучана ў Давыд-Гарадоцкі павет, паўднёвая частка перададзена ў Ровенскі павет. 3 1796 года ў Мінскай губерні. Мелася 11 мястэчак, 75 сёл, 292 вёскі, 191 фальварак.

## Адміністрацыйны падзел 
Пасля 1861 года ўключаў 23 воласці:

* Дабраслаўская — Дабраслаўка,
* Дубайская — Бродніца,
* Жабчыцкая — Жабчыцы,
* Кажан-Гарадоцкая — Кажан-Гарадок,
* Кухацкавольская — ,
* Лагішынская — в. Мокра-Дуброва,
* Лемяшэвіцкая — Лемяшэвічы,
* Лунінская — Лунін,
* Любяшоўская — Любяшоў,
* Марачнянская — Марочна,
* Пагост-Загародская — Пагост Загародскі,
* Парэцкая — Парэчча,
* Пінкавіцкая — Пінкавічы,
* Плотніцкая — Плотніца,
* Радчыцкая — Радчыцк,
* Святавольская — Святая Воля,
* Ставоцкая — мяст. Чэнчыцы,
* Столінская — Столін,
* Угрыніцкая — Угрынічы,
* Хатыніцкая — Хатынічы,
* Хойнаўская — Хойна,
* Целяханская — Целяханы,
* Церабяжоўская — Церабяжоў.
 
## Ураднікі павета 
* Пінскія павятовыя маршалкі

## Літаратура 
* 
* 
* *Раюк, А.Р.* Мясцовая эліта Пінскага павета ў 1820—30-я гг. / А.Р. Раюк // Европа: актуальные проблемы этнокультуры : материалы Междунар. науч.-теорет. конф., Минск, 27 апр. 2007 г. / Бел. гос. пед. ун-т им. М. Танка ; редкол. В.В. Тугай (отв. ред.) [и др.]. — Минск : БГПУ, 2007. — С. 253—256.
* *Раюк, А.Р.* Нефармальныя сувязі паміж дваранствам Гродзенскай губерні ў 1801—1863 гг. / А.Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі ; навук. рэд. А.І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2016. — Вып. 21. — С. 240—246.
* *Раюк А.Р.* Нефармальныя сувязі паміж дваранствам Мінскай губерні ў 1795—1863 гг. / А.Р. Раюк // Гісторыя і грамадазнаўства. — 2020. — №1. — С. 58—63.
* *Раюк А.Р.* Нефармальныя сувязі паміж губернскім дваранствам у Беларусі ў 1795–1863 гг. / А.Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фалькларыстыкі / Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы Нац. акад. навук Беларусі ; навук. рэд. А.І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2008. — Вып. 4. — С. 406—412.
* 

Катэгорыя:Паветы Мінскай губерні
Катэгорыя:Гісторыя Пінска
Пінскі павет (1921—1940)

**Пінскі паве́т** () — павет Палескага ваяводства міжваеннай Польскай Рэспублікі. Цэнтр — Пінск. Складаўся з 14 вясковых гмін (12 у 1939), 1 горада і 2 мястэчак. Агульная плошча павета — 5587 км², насельніцтва — 183600 чалавек, шчыльнасць — 32,8 чал. на км².

## Гісторыя 
У 1920 годзе Святавольская і Целяханская воласці перададзены ў Косаўскі павет, Дабраслаўская, Кажан-Гарадоцкая, Лунінская, Пагосцкая, Плотніцкая, Столінская, Хатыніцкая і Церабяжоўская воласці  — у Лунінецкі павет.

З 18 сакавіка 1921 года ў складзе Палескага ваяводства Польшчы.

З 4 снежня 1939 года пераважная частка ў складзе Пінскай вобласці БССР. 15 студзеня 1940 года павет скасаваны, на яго тэрыторыі ўтвораны раёны.

## Адміністрацыйны падзел 
### Гміны 
* гміна Бродніца
* гміна Вічаўка
* гміна Дабраслаўка (з 1922)
* гміна Жабчыцы
* гміна Кухоцкая Воля
* гміна Лагішын
* гміна Лемяшэвічы
* гміна Любяшоў (да 1926)
* гміна Марочна
* гміна Пінкавічы
* гміна Пагост Загародскі (з 1922)
* гміна Парэчча
* гміна Радчыцк (да 1923)
* гміна Ставок (пазней скачавана)
* гміна Угрынічы (да 1926)
* гміна Хойна

### Гарады 
* Пінск
* Лагішын (да 1934)
* Сернікі (пазней пазбаўлены статусу)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паветы Палескага ваяводства

Катэгорыя:З’явіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1940 годзе
Казіміраўскі сельсавет (Мазырскі раён)

**Казімі́раўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мазырскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Казіміраўка.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Мазырскага раёна Мазырскай акругі БССР. З 5 кастрычніка 1926 года ў Слабадскім раёне, з 4 жніўня 1927 года — у Петрыкаўскім раёне Мазырскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Петрыкаўскім раёне, з 26 ліпеня 1930 года — у Мазырскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Мазырскім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Слабадскога сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слабадскога раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Петрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)

**Арэ́хаўскі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — гарадскі пасёлак Арэхаўск.

## Гісторыя 
Утвораны 8 красавіка 2004 года шляхам рэарганізацыі Арэхаўскага пассавета. У склад сельсавета былі перададзеныя гарадскі пасёлак Арэхаўск і вёска Брухава скасаванага Арэхаўскага пасялковага савета, вёскі Верацея, Карабішчы, Краснабель, Рагозіна, Халмы Высокаўскага сельсавета. 10 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага Клюкаўскага сельсавета (4 населеныя пункты:  Арашкі, Лісоўскія, Рамальдава, Старына).

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (6 населеных пунктаў, без Арэхаўска) — 457 чалавек, з іх 86,0 % — беларусы, 12,9 % — рускія, 0,9 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (11 населеных пунктаў) — 2876 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2004 годзе
Гортальскі сельсавет

**Го́ртальскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці БССР. Цэнтр сельсавета — вёска Горталь.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Целяханскага раёна Пінскай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 9 чэрвеня 1958 года ў склад Рэчкаўскага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (вёскі Гутка і Краі), у склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Целяханскага пассавета перададзена вёска Вулька Целяханская. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Лагішынскага раёна, з 25 снежня 1962 года — Пінскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — Івацэвіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 3 населеныя пункты. Скасаваны 16 сакавіка 1987 года, тэрыторыя далучана да Целяханскага пассавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 3 вёскі: Вулька, Горталь і Соміна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Целяханскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лагішынскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пінскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1987 годзе
Антоній Арцяхоўскі

**Антоній Арцяхоўскі** (; 18 мая 1675, Мазовія — 28 ліпеня 1709, Вільня) — езуіцкі святар і педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 8 верасня 1690 г. у Вільні. Пасля выпрабаванняў у навіцыяце авалодваў педагагічным майстэрствам пад кіраўніцтвам прафесара Міхала Карвоўскага ў настаўніцкай семінарыі пры Пінскім езуіцкім калегіуме (1692—1693). Выкладаў у езуіцкіх школах, у тым ліку ў Варшаве (1694—1695). Вывучаў філасофію ў Пінску (1695—1698), а ў Вільні — тэалогію (1699—1703).

Пасля сканчэння курса тэалогіі два гады выкладаў паэтыку і рыторыку свецкім студэнтам у Віленскай акадэміі, а ў 1706—1607 гг. быў прафесарам рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі пры Полацкім езуіцкім калегіуме. У Віленскай акадэміі атрымаў ступень магістра філасофіі і вольных навук (1707), роўную доктарскай ступені, і да сваёй заўчаснай смерці займаў там пасаду прафесара філасофіі. У рукапісе пакінуў лекцыі па логіцы, чытаныя ў Вільні ў 1707—1708 гг.

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Пінскага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкага езуіцкага калегіума
Мікалай Бенедыкці

**Мікалай Бенедыкці** (; каля 1587, Вільня — 18 жніўня 1625, Полацк) — езуіцкі святар і педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 10 верасня 1605 г. у Вільні. Пасля выпрабаванняў у навіцыяце вывучаў філасофію ў Браневе (1607—1610), а потым выкладаў паэтыку і рыторыку ў Нясвіжы (1610—1612). У 1612—1613 гг. — прафесар рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі пры Полацкім езуіцкім калегіуме. З 1613 па 1616 гг. праходзіў курс тэалогіі ў Віленскай акадэміі. У Вільні быў высвечаны на ксяндза; у 1622 г. склаў апошнія зарокі. Прафесар маральнай і палемічнай тэалогіі ў Нясвіжы (1619—1622) і Полацку (1623—1625). Памёр пад час эпідэміі.

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Нясвіжскага езуіцкага калегіума
Саланаватая вада

**Саланаватая** або **міксагалінная** вада&#x20;— гэта такая вада, якая мае большую , чым прэсная вада, але не настолькі, як . Гэта можа быць вынікам змешвання марской вады з прэснай (напрыклад, у вусцях рэк), або вынікам мінералізацыі з . Некаторыя віды дзейнасці чалавека могуць прывесці да засалення вады, у прыватнасці, будаўніцтва , такіх як плаціны і затапленне прыбярэжных балот.

Саланаватая вада змяшчае ад 0,5 да 30 грамаў солі на літр, што часцей выяўляецца ў выглядзе 0,5 да 30 частак на тысячу (ppt або ‰).

Саланаватыя воды падзяляюцца на некалькі катэгорый:

* **Алігагалінныя **— мінералізацыя 0,5-5&#x20;‰
* **Мезагалінныя**&#x20;— 5-18&#x20;‰
* **Полігалінныя **— 18-30&#x20;‰

## Літаратура 
* Константинов А.&nbsp;С.&nbsp;Общая гидробиология. М.: Высшая школа, 1986.

Катэгорыя:Вада
Катэгорыя:Гідралогія
Закон мінімуму відаў

**Закон мінімуму відаў** — гэта  саланаватых вод, адкрыты Рэманэ (1934) закон, паводле якога мінімум марскіх і прэснаводных відаў жывёл назіраецца ў саланаватай (блізкай да прэснай вадзе) зоне (пры  5 — 8 ‰). У літаратуры вядомы таксама пад назвай «Эфект Рэманэ» («Arten-Minimum Remane»).

## Літаратура 
* Дедю&nbsp;И.И. Экологический энциклопедический словарь.&nbsp;— Кишинев: Гл. ред. Молдавской советской энциклопедии.&nbsp;— 1989.&nbsp;— 406&nbsp;с.Архів оригіналу за 2013-07-24.

Катэгорыя:Біялагічныя законы
Катэгорыя:Экалагічныя законы
Катэгорыя:Парадоксы
Зубаўскі сельсавет

**Зу́баўскі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Зубава.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Копыскага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Копыскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Аршанскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Зубаўскага сельсавета 8 населеных пунктаў. 10 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Якаўлевіцкага сельсавета (10 населеных пунктаў: Засценкі, Казловічы 1, Казловічы 2, Лешча, Люціны, Лямна, Магераўка, Раманоўка, вёска Якаўлевічы, пасёлак Якаўлевічы). 18 сакавіка 2014 года вёска Лешча перайменавана ў Малую Лешчу.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (7 населеных пунктаў) — 762 чалавекі, з іх 92,8 % — беларусы, 4,5 % — рускія, 1,6 % — азербайджанцы, 0,7 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (17 населеных пунктаў) — 1357 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Копыскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Забайкальская вобласць

**Забайкальская вобласць** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Расійскай імперыі, Расійскай рэспублікі, Расійскай Савецкай рэспублікі і Далёкаўсходняй рэспублікі (без левабярэжжа Селенгі). Утворана ў 1851 годзе. У 1922 годзе ператворана ў Забайкальскую губерню Далёкаўсходняй вобласці РСФСР.

## Гістарычная даведка 
Рускія з'явіліся ў Забайкаллі ў 1639 годзе. Максім Пярфільеў, падымаючыся па рацэ Віціме, дайшоў да ўтокі рэкі Цыпы. У 1647 годзе Іван Пахабаў перайшоў Байкал па лёдзе і, сябруючы з манголамі, дайшоў да Ургі. Праз год пачалося трывалае пасяленне ў вобласці: Галкін заснаваў Баргузінскі астрог і абклаў ясаком тунгусаў. У 1654 годзе сотнік Бекетаў заснаваў Нерчынскі астрог, праз 4 гады перанесены да ўтокі Нерчы; тады ж закладзены і горад Нерчынск. У 1665 годзе паўстаў Селенгінск, а ў 1666 годзе заснаваны Верхнеудзінск. Пад канец XVII стагоддзя ў вобласці былі ўжо 3 гарады і 9 астрогаў.

Амаль з часу заняцця яго Забайкалле служыла месцам высылкі.

Паводле Найвышэйшага Указа, дадзенага Урадаўнічаму Сенату 11 ліпеня 1851 года Забайкалле, што складалася з дзвюх акруг — Верхнеудзінскай і Нерчынскай, было вылучана з Іркуцкай губерні і ператворана ў самастойную вобласць, прытым Чыта стала абласным горад, а Троіцкасаўск, Кяхта і Усць-Кяхта склалі асаблівае кіраўніцтва горада. Памежныя казакі, Забайкальскі гарадавы казачы полк, станічныя казакі, тунгускі і бурацкія палкі, а таксама і насельніцтва, што жыло асела ў памежнай палосе, склалі Забайкальскае казачае войска, абавязанае выстаўляць 6 конных шасцісоценных палкоў. У 1863 годзе Кяхцінскае кіраўніцтва горада ўвайшло ў склад Забайкальскай вобласці, а ў 1872 годзе вобласць падзялялася ўжо на 7 акруг, з якіх тры — з адным казачым насельніцтвам; асаблівае адміністрацыйнае і паліцэйскае кіраванне для казачага насельніцтва было скасавана.

У 1884 годзе вобласць, што калісьці належала да Усходне-сібірскага генерал-губернатарства, увайшла ў склад ізноў утворанага Прыамурскага генерал-губернатарства.

17 сакавіка 1906 года Забайкальская вобласць увайшла ў склад Іркуцкага генерал-губернатарства.

6 красавіка 1920 года ўвайшла ў склад Далёкаўсходняй рэспублікі.

22 лістапада 1920 года пастановай Урада Далёкаўсходняй рэспублікі з Забайкальскай вобласці была вылучана Прыбайкальская вобласць у складзе Баргузінскага, Верхнеудзінскага, Селенгінскага і Троіцкасаўскага паветаў.

10 лістапада 1922 года Забайкальская вобласць была ператворана ў Забайкальскую губерню Далёкаўсходняй вобласці РСФСР.

## Літаратура 
* 
* .
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вобласці Расійскай імперыі
Станіслаў Бабінскі

**Станіслаў Бабінскі** (; каля 1611, Мазовія — 23 красавіка 1664, Вільня) — езуіцкі святар і педагог.

## Біяграфія 
Уступіў у Таварыства Ісуса 27 ліпеня 1627 г. у Вільні. Пасля выпрабаванняў у навіцыяце авалодваў педагагічным майстэрствам пад кіраўніцтвам прафесара Валенція Кёльнскага ў настаўніцкай семінарыі пры Полацкім езуіцкім калегіуме (1629—1631). У 1631—1634 гг. вывучаў філасофію ў Віленскай акадэміі. Выкладаў у шэрагу навучальных устаноў езуітаў, у тым ліку рыторыку ў Аршанскім калегіуме (1636—1637). Скончыў курс тэалогіі ў Віленскай акадэміі (1637—1641) і быў высвечаны ў сталіцы на ксяндза.

Прафесар рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі пры Віленскай акадэміі (1641—1643). Прэфект школ і прэфект музычнай бурсы (1643—1644), прафесар філасофіі (1644—1647), рэктар (1647—1650) у Нясвіжскім езуіцкім калегіуме. У 1652 г. атрымаў у Віленскай акадэміі ступень магістра філасофіі і вольных навук, роўны доктарскай ступені, і чытаў у сваёй альма-матэр лекцыі па маральнай тэалогіі.

Пад час шведскага патопу выконваў абавязкі вайсковага капелана віцебскага (1653—1654) і смаленскага (1655—1656) ваяводаў. У 1658—1661 гг. — рэктар навіцыяту ў Вільні.

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Аршанскага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Нясвіжскага езуіцкага калегіума
Кенэвікскі чалавек

**Кенэвікскі чалавек** () — шкілет дагістарычнага чалавека, які выпадкова выяўлены двума падлеткамі, што назіралі за спаборніцтвамі гідрапланаў на беразе ракі Калумбія блізу горада  амерыканскім штаце Вашынгтон 28 ліпеня 1996 года.

Агляд астанкаў археолагамі пераканаў іх у тым, што яны належаць чалавеку ростам 176 см, якому было каля 55 гадоў. У сілу адрозненняў ад сучасных  спачатку меркавалася, што ён жыў не пазней XIX стагоддзя, калі ў акрузе сталі сяліцца выхадцы са Старога Свету.

 астанкаў усталяваў, што кенэвікскі чалавек памёр прыблізна 9300 гадоў таму назад. Па знешніх характарыстыках ён больш за ўсё нагадваў айнаў і, магчыма, насіў бараду.

Адкрыццё кенэвікскага чалавека паказвае на наяўнасць іншай расы, чым амерыканоіды, у Амерыцы ўжо ў глыбокай старажытнасці і на тое, што выхадцы з Азіі, якія праніклі на кантынент па Берынгаву праліву, зусім не былі такімі этнічна аднастайнымі, як гэта меркавалася раней.

Шуміха, паднятая сродкамі масавай інфармацыі вакол выяўлення кенэвікскага чалавека, прыцягнула ўвагу прадстаўнікоў пяці індзейскіх плямёнаў, якія патрабавалі канфіскацыі астанкаў з  ў Сіэтле і іх пахавання па звычаю продкаў на падставе  .

Судовыя баталіі паміж індзейцамі і антраполагамі завяршыліся перамогай апошніх, так як навукоўцам атрымалася паставіць пад сумнеў сваяцтва сучасных індзейцаў з кенэвікскім чалавекам. Аднак, у чэрвені 2015 вынікі секвенавання геному кенневикского чалавека паказалі яго сваяцтва па меншай меры з адным з пяці індзейскіх плямёнаў, якія прэтэндавалі на яго. У кенэвікскага чалавека выяўлена  і . «...цяпер карэнныя амерыканцы зноў гатовыя заявіць свае правы на перапахаванне парэшткаў», — заявіў Джым Бойд (Jim Boyd), старшыня Дзелавога савета Саюзных плямёнаў рэзервацыі Колвіл у Вашынгтоне.У канчатковым выніку 17 лютага 2017 года косці і асабістыя рэчы чалавека з Кэнэвіка былі перададзеныя прадстаўнікам плямёнаў , , ,  і канфедэрацыі плямёнаў рэзервацыі Колвіл. Астанкі былі пахаваныя па індзейскім абрадзе на беразе ракі Калумбія, як і 8500 гадоў назад. Але рака доўгая, і дзе менавіта цяпер спачываюць старажытныя косткі - невядома: дакладнае месца па зразумелых прычынах не раскрываецца.

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў ЗША
Катэгорыя:Індзейцы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Палеаіндзейцы
Высокаўскі сельсавет (Аршанскі раён)

**Высо́каўскі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Аршанскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Высокае.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Аршанскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Высокае. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Аршанскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. З 9 верасня 1946 года сельсавет у складзе Арэхаўскага раёна, з 17 снежня 1956 года — у складзе Аршанскага раёна. 16 верасня 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага Шапкаўскага сельсавета (5 населеных пунктаў: Абухава, Барсукі, Селякта, пасёлак чыгуначнай станцыі Хлусава і дзіцячы дом Хлусава). У 1963 годзе ў склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Арэхаўскага пассавета перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі Брухава, Верацея, Каралінава, Краснабель, Рудня і Халмы). 9 ліпеня 1965 года ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Арэхаўскага пассавета перададзены 5 населеных пунктаў (Брухава, Верацея, Краснабель, Рудня і Халмы). У 1972 годзе ў склад Межаўскага сельсавета пералічаны 3 населеныя пункты (вёскі Абухава, Барсукі і Селякта). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Высокаўскага сельсавета 14 населеных пунктаў. 24 жніўня 1983 года цэнтр сельсавета перанесены з вёскі Высокае ў пасёлак Высокае, вёскі Высокае, Карабішчы, Рагозіна і Селішча перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Арэхаўскага пассавета. 27 снежня 1985 года ў склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Арэхаўскага пассавета перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі Верацея, Высокае, Карабішчы, Краснабель, Рагозіна, Селішча, Халмы), са складу Андрэеўшчынскага сельсавета — вёска Людкаўшчына. 21 верасня 1987 года ў склад сельсавета з Межаўскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (Абухава, Барсукі, Івашкава, Калатоўкі, Пісаршчына і Селякта). 8 красавіка 2004 года ў склад Межаўскага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (вёскі Івашкава і Калатоўкі), у склад Арэхаўскага сельсавета — 5 населеных пунктаў (вёскі Верацея, Карабішчы, Краснабель, Рагозіна і Халмы). 10 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага Клюкаўскага сельсавета (7 населеных пунктаў: вёскі Дзевіна, Замасточча, Іванькова, Клюкаўка, Сармацк, Сафіёўка і Сімахі).

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (16 населеных пунктаў) — 2305 чалавек, з іх 91,1 % — беларусы, 7,4 % — рускія, 0,8 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (23 населеныя пункты) — 2423 чалавекі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Арэхаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Carcinus maenas

**Carcinus maenas** — від ракападобных з сямейства Portunidae.

## Арэал 
Родам з паўночнага ўсходу Атлантычнага акіяну і Балтыйскага мора;  падобныя асяроддзі ў Аўстраліі, Паўднёвай Афрыцы, Паўднёвай Амерыцы і атлантычныя і ціхаакіянскія прыбярэжныя ўчасткі Паўночнай Амерыкі.

## Апісанне 
Дарослыя крабы да 60 мм даўжынёй і да 90 мм шырынёй. Афарбоўка крабаў моцна вар’іруецца, яны могуць быць карычневымі, шэрымі або чырвонымі. Гэтая зменлівасць у прыватнасці залежыць ад асяроддзя пражывання. Звычайна крабы, якія затрымліваюць ліньку, становяцца зялёнымі, рэдка-чырвонымі. Асобіны чырвонага колеру — больш агрэсіўныя і моцныя, але меней устойлівыя да ўздзеянняў навакольнага асяроддзя, такіх, як нізкая  і гіпаксія.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Крабы
Петралатум

**Петралатум** (ад сяр-вяк. лац. *petroleum* — нафта) — сумесь парафіну, цэрэзіну і алею (7-38 %), якая атрымліваецца пры дэпарафінізацыі рэшткавых нафтавых алеяў сернакіслай або ; глейкая светла-карычневая маса, тэмпература кроплепадзення 55-65 °C, тэмпература запальвання 230—255 °C.

Ужываюць як сыравіну для атрымання цэрэзіну, кампанент змазак, электраізаляцыйных складаў, антыазанат для гумы. Таксама ўваходзіць у склад дзіцячага пластыліну. З вакуум-дыстылятных нафтавых фракцый загушчаных петралатумам, парафінам і цэрэзінам атрымліваецца вазелін.

Шырока выкарыстоўваецца ў касметыцы.

Катэгорыя:Нафтапрадукты
1919 год у гісторыі астраноміі

**1919** год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.

## Падзеі 
* 29 мая: Поўнае сонечнае зацьменне было выкарыстана Артурам Эдынгтанам для пацверджання агульнай тэорыі адноснасці Альберта Эйнштэйна.
* 28 ліпеня: Міжнародны астранамічны саюз заснаваны ў Бруселі.

## Астранамічныя з’явы 
## Адкрытыя астранамічныя аб’екты 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 4 мая — Мілан Расціслаў Штэфанік, славацкі палітык, дыпламат, астраном (нар. 1880).

## Зноскі 

Катэгорыя:Гады ў астраноміі
Барыс Валянцінавіч Валынаў

**Барыс Валянцінавіч Валынаў** (нар. 18 снежня 1934, Іркуцк) — лётчык-касманаўт СССР, двойчы Герой Савецкага Саюза, кандыдат тэхнічных навук (1980). Адзіны касманаўт, які цяпер жыве, з першага атрада касманаўтаў СССР.

## Публікацыі 
* *М. Н. Марков, Б. В. Волынов, В. М. Жолобов*. Инфракрасная спектроскопия Солнца с орбитальной станции «Салют-5». М.: Физический институт им. П. Н. Лебедева АН СССР, 1978. — 15 с.
* *Г. Т. Береговой, П. Р. Попович, Б. В. Волынов*. Деятельность космонавта в полёте и повышение её эффективности. М.: Машиностроение, 1981. — 264 с.

## Узнагароды 
* ордэн Чырвонай Зоркі (17 чэрвеня 1961)
* Герой Савецкага Саюза (22 студзеня 1969)
* медаль «Залатая Зорка» (22 студзеня 1969)
* ордэн Леніна (22 студзеня 1969)
* ордэн Сцяга Венгерскай Народнай Рэспублікі (1973)
* Герой Савецкага Саюза (1 верасня 1976)
* медаль «Залатая Зорка» (1 верасня 1976)
* ордэн Леніна (1 верасня 1976)
* медаль «За адзнаку ў ахове дзяржаўнай мяжы СССР» (1977)
* ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» III ступені (22 лютага 1990)
* медаль «Братэрства па зброі» (Польская Народная Рэспубліка)
* медаль «За ўмацаванне братэрства па зброі» (Народная Рэспубліка Балгарыя)
* медаль «За асваенне цалінных зямель»
* медаль «У памяць 850-годдзя Масквы»
* ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (2 сакавіка 2000)
* ордэн Дружбы (12 красавіка 2011)
* медаль «Ветэран Узброеных Сіл СССР»
* заслужаны майстар спорту СССР
* медаль «За бездакорную службу» III ступені
* медаль «За бездакорную службу» II ступені

## Літаратура 
* И. А. Маринин, С. Х. Шамсутдинов, А. В. Глушко (составители). Советские и российские космонавты. 1960—2000 / Под редакцией Ю. М. Батурина. — М.: ООО Информационно-издательский дом «Новости космонавтики», 2001. — ISBN 5-93345-003-0.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Калугі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Байканура
Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Асобы на марках
1925 год у гісторыі астраноміі

**1925** год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.

## Падзеі 
* 24 студзеня: Поўнае сонечнае зацьменне назіралася ў Нью-Ёрку. Паведамлялася, што тыя, хто знаходзіўся вышэй  ў Манхэтэне, бачылі поўнае сонечнае зацьменне, а тыя, хто знаходзіўся ніжэй 96-й вуліцы — частковае.
* 14—22 ліпеня: II Генеральная асамблея Міжнароднага астранамічнага саюза ў Кембрыджы.

## Астранамічныя з’явы 
## Адкрытыя астранамічныя аб’екты 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Зноскі 

Катэгорыя:Гады ў астраноміі
Стрыганецкі сельсавет

**Стрыга́нецкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Стрыганец.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Брэсцкага раёна. 6 студзеня 1960 года ў склад сельсавета з Рагозненскага сельсавета Кобрынскага раёна перададзена вёска Пятровічы. З 14 красавіка 1960 года ў Кобрынскім раёне. Скасаваны 21 студзеня 1961 года, тэрыторыя далучана да Рагозненскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кобрынскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Жабінкаўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1961 годзе
Уладзіслаў Даўкша

**Уладзіслаў Аляксандр Даўкша** (, ; 24 ліпеня 1677, Ваўкавыскі павет — 18 красавіка 1747, Вільня) — буйны дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў. Доктар тэалогіі (1719), доктар кананічнага права (1722), педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 9 жніўня 1695 г. у Вільні. Пасля выпрабаванняў у навіцыяце вывучаў філасофію ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1697—1700). Выкладаў у паэтыку ў Нясвіжы і Драгічыне. Курс тэалогіі прайшоў у Віленскай акадэміі (1703—1707). У 1706 г. быў высвечаны на ксяндза.

Прафесар рыторыкі для экстэрнаў у Мінскім езуіцкім калегіуме (1707—1708) і Віленскай акадэміі (1708—1709, 1710—1711); прафесар рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі пры калегіуме ў Крожах (1709—1710). Выкладаў філасофію ў Віленскай акадэміі (1711—1714), а потым схаластычную тэалогію (1714—1719) і кананічнае права (1714—1715) ў Варшаўскім калегіуме схаластычную тэалогію (1719—1721) і кананічнае права (1720—1720) у Віленскай акадэміі. У 1711 г. атрымаў у Віленскай акадэміі ступень магістра філасофіі і вольных навук, роўную доктарскай ступені, у 1719 г. — ступень доктара тэалогіі, а ў 1722 г. — доктара кананічнага права, абмежаванне фізічных пакаранняў у школах, падрыхтоўка настаўніцкіх кадраў у дакладных навуках, накіраванне маладых езуітаў на вучобу за мяжу і г.д.) і умацавання маёмаснага становішча ордэна ў даручанай яму правінцыі. Упарадкаваў сялянскія павіннасці ў езуіцкіх маёнтках і змагаўся са злоўжываннямі іх адміністрацыі.

Апошняй пасадай было рэктарства ў калегіуме пры касцёле Св. Рафала ў Вільні (1735—1747).

Аўтар працы «Трактат супраць кальвіністаў і лютэран» (*Traktat przeciw kalwinistom i lutrom,* Вільня, каля 1719), панегірыка у гонар жамойцкага епіскапа Яна Мікалая Згерскага (*Circus flaminius sanguinis Illustri… Illustrissimi Domini Joannis Nicolai Zgorski, episcopi Samogitiae… in primo in Cathedram suam ascensu a Collegio Crosensi SJ*, Вільня, 1711) і драматычнага твора ў пяці актах *Convivia dolus ad geniales Bacchi mensas* (Вільня, 1709).

## Літаратура 
* Пазднякоў, В. Даўкша Уладзіслаў Аляксандр / В. Пазднякоў // Электронная энцыклапедыя «Вялікае княства Літоўскае».
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Нясвіжскага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Рэктары Віленскага ўніверсітэта
Ленінскі сельсавет (Жабінкаўскі раён)

**Ле́нінскі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Ленінскі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Рагозненскі сельсавет** у складзе Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Рагозна. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Кобрынскага раёна. 6 студзеня 1960 года ў склад Стрыганецкага сельсавета Брэсцкага раёна перададзена вёска Пятровічы. 21 студзеня 1961 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Стрыганецкага сельсавета, з Азяцкага сельсавета перададзены вёскі Багданы, Мышчыцы, Рыкавічы, Хадасы і Чыжэўшчына. 4 студзеня 1965 года з часткі сельсавета (8 населеных пунктаў: вёскі Булькова, Дзяглі, Задзерць, Замошаны, Пятровічы, Ракітніца, Стрыганец і Федзькавічы) утвораны Пятровіцкі сельсавет. 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Жабінкаўскага раёна. У 1968 годзе на тэрыторыі сельсавета ўзнік пасёлак, які ў 1970 годзе атрымаў назву Ленінскі. У 1970 годзе скасавана вёска Ацячызна (злілася з пасёлкам Ленінскі). 21 студзеня 1971 года цэнтр сельсавета перанесены ў пасёлак Ленінскі, сельсавет перайменаваны ў Ленінскі, скасавана вёска Рыкавічы (злілася з вёскай Чыжэўшчына). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 12 населеных пунктаў.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2553 чалавекі, з іх 89,3 % — беларусы, 5,6 % — рускія, 4,2 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 2794 чалавекі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кобрынскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Перыядычныя ўласцівасці атамаў

**Перыядычныя ўласцівасці атамаў** — такія ўласцівасці атамаў, як памер, энергія іанізацыі, ступень акіслення, звязаныя з электроннай канфігурацыяй атама. У іх змене з павелічэннем парадкавага нумара элемента прасочваецца перыядычнасць.

Атамы не маюць выразна вызначаных меж, што абумоўлена хвалевай прыродай электронаў. У разліках карыстаюцца так званымі эфектыўнымі, ці ўяўнымі, радыусамі, то-бок радыусамі шарападобных атамаў, якія зблізіліся паміж сабой пры ўтварэнні крышталя. Іх вылічаюць па рэнтгенаметрычных даных.

## Радыус атама 
Радыус атама — важная яго характарыстыка. Чым большы атамны радыус, тым слабей утрымліваюцца знешнія электроны. І наадварот, з памяншэннем атамнага радыуса электроны прыцягваюцца да ядра мацней.

## Энергія іанізацыі 
Энергія іанізацыі для элементаў аднаго перыяду ўзрастае злева направа з павелічэннем зарада ядра. У падгрупе яна памяншаецца зверху ўніз з прычыны павелічэння адлегласці электрона ад ядра.

Энергія іанізацыі звязана з хімічнымі ўласцівасцямі элементаў. Так, шчолачныя металы, энергія іанізацыі якіх малая, маюць ярка выяўленыя металічныя ўласцівасці. Хімічная інертнасць высакародных газаў звязана з іх вялікімі значэннямі энергіі іанізацыі. Атамы могуць не толькі аддаваць, але і далучаць электроны. Пры гэтым утвараюцца адпаведныя аніёны. Энергія, якая выдзяляецца ў выніку далучэння да атама аднаго электрона, называецца . Роднасць да электрона, як і энергію іанізацыі, выражаюць у электрон-вольтах. Велічыня роднасці да электронаў вядома не для ўсіх элементаў; вымяраць яе дастаткова цяжка.

## Гл. таксама 
* Перыядычная сістэма элементаў

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Перыядычныя ўласцівасці атамаў 

Катэгорыя:Фізіка
Эўрыгалінныя віды

&#x20;— тыповы эўрыгалінны від рыб]]
**Эўрыгалінныя віды** — арганізмы, здольныя адаптавацца да шырокага дыяпазону . Прыкладам можа быць эўрыгалінавая рыба , якая здольная жыць у прэснай вадзе, , а таксама ў . Распаўсюджаны ў Еўропе  з’яўляецца прыкладам эўрыгаліннх бесхрыбтовых, паколькі здольны існаваць як у марской вадзе, так і ў саланаватай. Эўрыгалінныя арганізмы звычайна распаўсюджаны ў ліманах, вусцевых участках рэк і прыліўных зонах, дзе салёнасць з’яўляецца нестабільнай. Некаторыя арганізмы эўрыгалінныя дзякуючы свайму , паколькі мігруюць паміж прэснымі і марскімі водамі, як, напрыклад, ,  і .

Процілеглым эўрыгаліннасці з’яўляецца тэрмін «»&#x20;— гэта віды, здольныя існаваць толькі ў вузкім дыяпазоне салёнасці. стэнагаліннымі з’яўляюцца большасць прэснаводных арганізмаў, якія гінуць трапляючы да мора, а таксама большасць марскіх арганізмаў, якія не могуць існаваць ва ўмовах разпраснення.
&#x20;— прыбярэжны эўрыгалінны від крабаў]]

## Літаратура 
* Константинов А. С.&nbsp;Общая гидробиология.&nbsp;— М., 1967.

Катэгорыя:Гідрабіялогія
Катэгорыя:Экалогія жывёл
Мікалай Васілевіч Шкут

**Мікалай Васілевіч Шкут** (—) — вучоны ў галіне інфарматыкі, кандыдат фізіка-матэматычных навук (1972), дацэнт (1990).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Сялявічы (зараз у  Брэсцкай вобласці Беларусі). Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1959 годзе. Працаваў у Інстытуце матэматыкі Акадэміі навук БССР — загадчык лабараторыі, намеснік дырэктара. З 1998 года ў Беларускім дзяржаўным універсітэце.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па аўтаматызацыі праграмавання і праграмным забеспячэнні ЭВМ. Выканаў параўнальны аналіз моў праграмавання і распрацаваў шэраг транслятараў з алгарытмічных моў тыпу Алгол.

Сярод апублікаванага:
* АЛГАМС ДОС ЕС ЭВМ — Мн., 1977. (у сааўтарстве);
* Трансляция АЛГОЛ-программы в параллельные программы // Кибернетика, 1995. — № 3. (разам з А. М. Калеснікам)

## Узнагароды і прэміі 
* Прэмія Ленінскага камсамола (1970)
* Дзяржаўная прэмія БССР 1982 г.

## Літаратура 
*  — С. 435.

## Спасылкі 
* Барановичи — История в фотографиях

Катэгорыя:Выпускнікі БДУ
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута матэматыкі НАНБ
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ленінскага камсамола БССР
Іван Ануфрыевіч Карскі

**Іван Ануфрыевіч Карскі** — беларускі фалькларыст канца 19 ст., карэспандэнт Паўла Шэйна. Дзядзька знакамітага філолага Яўхіма Карскага. 
## Біяграфія 
Іван Карскі нарадзіўся ў сям'і прычотніка ў Лашы. У 1853 скончыў духоўнае вучылішча ў Жыровіцах і быў пераведзены ў семінарыю, аднак у 1855 пакінуў яе праз слабое здароўе. Да 1863 працаваў настаўнікам у Валожыне, пазней — псаломшчыкам у розных прыходах Беларусі і Літвы. Падчас перапіскі з Шэйнам, у 1886–1897, быў псаломшчыкам у Цытавянах. Запісаў з уласнай памяці і перадаў Шэйну мноства звестак аб жыцці, побыце і культуры сялян Гродзеншчыны. Матэр'ялы Карскага ўвашлі ў трохтомны збор беларускага фальклора, падрыхтаваны Шэйнам.

Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродзенскім раёне
1922 год у гісторыі астраноміі

**1922** год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.

## Падзеі 
* 2—10 мая — I Генеральная асамблея Міжнароднага астранамічнага саюза ў Рыме.
** У межах Асамблеі быў зацверджаны спіс з 88 сузор’яў.
** Па выніках Асамблеі да Міжнароднага астранамічнага саюза былі далучаны 10 краін: Аўстралія, Бразілія, Данія, Іспанія, Нідэрланды, Нарвегія, Паўднёва-Афрыканскі Саюз, Польшча, Румынія і Чэхаславакія.

## Астранамічныя з’явы 
## Адкрытыя астранамічныя аб’екты 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Крыніцы 

Катэгорыя:Гады ў астраноміі
Вэлыкадалінскэ

**Вэлыкадалінскэ** ці **Вялікадалінскае** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Авідзіяпольскім раёне Адэскай вобласці Украіны. Адлегласць па аўтадарогах да Адэсы — 21 км. У межах пасёлка знаходзіцца чыгуначная станцыя «Аккаржа» на лініі Адэса — Арцыз, ад якой тут адгаліноўваецца лінія на марскі порт у Чарнаморску. З 1957 года мае статус пасёлка гарадскога тыпу.

У 1989 годзе колькасць насельніцтва складала 10 012 чалавек. На 1 студзеня 2013 года колькасць насельніцтва складала 13 330 чалавек.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Адэскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Авідзіяпольскага раёна
Саўрань

**Саўрань** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Адэскай вобласці Украіны, раённы цэнтр Саўраньскага раёна. Знаходзіцца на поўначы Адэскай вобласці, за 220 км на поўнач ад Адэсы, у лесастэпавай зоне. Размешчаны на правым беразе ракі Паўднёвы Буг пры ўпадзенні р. Саўранка; за 38 км на поўнач ад чыгуначнай станцыі Заплазы.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Адэскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Саўраньскага раёна