Экзітрон

**Экзітроны** (экзанічныя інтроны) утвараюцца шляхам альтэрнатыўнага сплайсінгу і маюць характарыстыкі як інтронаў, так і экзонаў, але апісваюцца як захаваныя інтроны. Нягледзячы на тое, што яны лічацца інтронамі, якія звычайна выразаюцца з паслядоўнасцей прэ-мРНК, узнікаюць значныя праблемы, калі экзітроны выдаляюцца з гэтых ланцугоў. Найбольш відавочным вынікам якіх з’яўляецца змяненне структуры і функцый бялку.

Упершыню экзітроны былі знойдзены ў раслін, але нядаўна таксама і ў метазояў.

## Альтэрнатыўны сплайсінг 
Экзітроны з’яўляюцца вынікам альтэрнатыўнага сплайсінгу, пры якім інтроны звычайна выразаюцца з першаснай паслядоўнасці мРНК, а экзоны застаюцца ў паслядоўнасці і транслююцца ў бялкі. Адна і тая ж паслядоўнасць у ланцугу прэ-мРНК можа лічыцца інтронам або экзонам у залежнасці ад бялку, які трэба сінтэзаваць. У выніку ствараюцца розныя канчатковыя паслядоўнасці мРНК, і з аднаго гена можа быць зроблена вялікая разнастайнасць бялкоў. Мутацыі, якія існуюць у гэтых паслядоўнасцях, могуць таксама змяніць спосаб сплайсінгу паслядоўнасці і, як следства, змяніць бялок. Было выяўлена, што мутацыі сплайсінгу паслядоўнасці мРНК выклікаюць 15-60 % генетычных захворванняў чалавека, што сведчыць аб тым, што экзітроны могуць мець вырашальную ролю ў гамеастазе органаў.

## Адкрыццё 
Папярэдняе даследаванне разглядала альтэрнатыўны сплайсінг у раслін Rockcress (*Arabidopsis*) і дакладна вызначала характарыстыкі захаваных інтронаў у паслядоўнасцях. У іх было падмноства таго, што яны называлі «загадкавымі інтронамі», якія не ўтрымлівалі стоп-кадонаў і цяпер лічацца экзітронамі. Тыя ж даследчыкі правялі далейшыя даследаванні сваіх нядаўна адкрытых экзітронаў і выявілі 1002 экзітрона ў 892 генах Rockcress, кветкавай расліны, якая выкарыстоўвалася для мадэлявання экзітронаў. Нядаўні ўсебаковы аналіз сплайсінгу экзітронаў у 33 тыпах раку падкрэсліў распаўсюджанасць і ўплыў экзітронаў пры раку чалавека. Гэта даследаванне паказала, што сплайсінг экзітронаў парушае функцыянальныя бялковыя дамены, выклікаючы спрыяльныя раку эфекты, і з’яўляецца новай патэнцыйнай крыніцай неаантыгенаў.

## Адрозненні гэтых рэгіёнаў ад тыповых інтронаў 
Транскрыпты з экзітронамі можна адрозніць ад транскрыптаў з захаванымі інтронамі некалькімі спосабамі: (1) транскрыпты, якія змяшчаюць экзітроны, транспартуюцца з ядра для трансляцыі, у той час як транскрыпты, што змяшчаюць інтроны, ідэнтыфікуюцца як няпоўнасцю апрацаваныя і захоўваюцца ў ядры, дзе яны не могуць быць трансляваныя. (2) толькі транскрыпты з экзітронамі даўжынёй, не кратнай на тры, могуць змяшчаць паслядоўнасці заўчаснай тэрмінацыі, у той час як паслядоўнасці з інтронамі звычайна прыводзяць да заўчаснай тэрмінацыі. Такім чынам, экзітронныя падзеі са зрухам рамкі счытвання з большай верагоднасцю пазбягалі нонсэнс-апасродкаванага распаду, чым захаванні інтронаў. Парушэнне экзітроннага сплайсінгу патэнцыйна можа спрыяць ініцыяцыі ўтварэння раку праз яго ўздзеянне на некалькі генаў, звязаных з ракам. Гэтыя гены ўключаюць анкагены і гены, якія ўдзельнічаюць у цэлявай адгезіі, міграцыі і метастазіравання.

Сплайсінг экзітронаў таксама садзейнічаў адкрыццю новых генаў, якія выклікаюць рак. Адзін з значна падвержаных сплайсінгу экзітронаў генаў, *NEFH*, які рэдка падвяргаецца мутацыям, быў ідэнтыфікаваны як новы супрэсар пухлін пры раку прастаты. Сплайсінг экзітронаў мае патэнцыял для ўвядзення высокаімунагенных неаантыгенаў, якія можна нацэліць з дапамогай імунатэрапіі, тым самым забяспечваючы перспектыўны шлях для лячэння рака.

## Гл. таксама 
* Экзон — Вобласць транскрыбіруемага гена, якая прысутнічае ў канчатковай функцыянальнай малекуле мРНК
* Інтрон — Спецыфічныя паслядоўнасці ўнутры гена
* Аўтрон — Паслядоўнасць гена, што выдаляецца з транскрыптаў РНК шляхам транс-сплайсінгу
* Твінтрон — Інтрон унутры інтрона, які выразаецца паслядоўнымі рэакцыямі сплайсінгу

## Спасылкі 
Катэгорыя:ДНК
Катэгорыя:Сплайсінг РНК