Нортан I

**Джошуа Абрахам Нортан** (; 4 лютага 1818 – 8 студзеня 1880) — амерыканскі прадпрымальнік. Атрымаў шырокую вядомасць як самаабвешчаны імператар Злучаных Штатаў пад імем **Нортан I**.

На працягу першых некалькіх гадоў пасля прыбыцця ў Сан-Францыска ў 1849 годзе паспяхова зарабляў на жыццё гандлем сыравіннымі таварамі і спекуляцыяй нерухомасцю, але збанкрутаваў.

У верасні 1859 года абвясціў сябе «імператарам Злучаных Штатаў». Нортан не меў афіцыйнай палітычнай улады, некаторыя палічылі мужчыну вар’ятам. Тым не менш, жыхарам Сан-Францыска спадабалася адчуваць дух «імператарскай велічнасці», а таму да яго ставіліся паважліва і чыталі газетныя пракламацыі «манарха».

Верагодней за ўсё, Нортан нарадзіўся ў горадзе Дэптфард, графства Кент, які сёння з’яўляецца часткай Лондана. 

Адносна даты нараджэння ёсць спрэчкі. Многія даследчыкі схіляюцца да 4 лютага 1818 года. Аднак некралогі, апублікаваныя ў 1880 годзе пасля смерці Нортана, утрымлівалі іншыя звесткі. У другім з двух некралогаў у *San Francisco Chronicle* цытуецца срэбная пласціна на яго труне, на якой гаварылася, што яму «прыкладна 65 гадоў». Адпаведна 1815 год можа быць годам нараджэння Нортана. У эсэ 1923 года, апублікаваным Каліфарнійскім гістарычным таварыствам, гісторык Роберт Эрнэст Коўэн сцвярджаў, што «імператар» нарадзіўся 4 лютага 1819 года. У спісах пасажыраў *La Belle Alliance*, карабля, які перавёз сям’ю Нортанаў з Англіі ў Паўднёвую Афрыку, пазначана, што хлопчыку было два гады. 

Пасля смерці бацькоў 23 лістапада 1849 года Джошуа Нортан прыбыў у Сан-Францыска. У горадзе ён дамогся вялікага поспеху ў гандлі і ў спекуляцыях нерухомасцю. Да канца 1852 года мужчына стаў адным з найбольш паспяховых і паважаных грамадзян горада. У снежні 1852 года, калі ў Сан-Францыска вырасла цана на кітайскі рыс, прадпрымальнік закупіў 91 тону рыса. Неўзабаве ў горад стаў паступаць перуанскі рыс, і цана ўпала. 

На працягу амаль двух гадоў, з пачатку 1853 да канца 1854, Нортан і гандляры рысам былі ўцягнутыя ў працяглую судовую цяжбу. Нягледзячы на тое, што прадпрымальнік перамог у судах ніжэйшай інстанцыі, калі справа дайшла да Вярхоўнага суда Каліфорніі, ён прайграў. 

Нортан апынуўся банкрутам і стаў размяшчаць газетныя аб’явы па продажы розных тавараў. Праз два месяцы, 17 верасня 1859 года, Нортан перадаў у тую ж рэдакцыю ліст, у якім аб’явіў сябе «Імператарам гэтых Злучаных Штатаў». Газета апублікавала яго ў вечаровым выпуску, успрыманяўшы гэта як жарт.

Далей Нортан выдаў мноства дэкрэтаў па дзяржаўных справах, у тым ліку дэкрэт ад 12 кастрычніка 1859 года аб афіцыйным скасаванні Кангрэса Злучаных Штатаў. У імператарскім указе, выдадзеным у студзені 1860 года, ён заклікаў армію зрынуць выбраных службовых асоб Кангрэса. У ліпені 1860 года апублікаваны дэкрэт аб ліквідацыі рэспублікі на карысць часовай манархіі. У 1862 годзе самаабвешчаны васпан выдаў мандат, загадваючы Рымска-каталіцкай царкве і пратэстанцкім цэрквам публічна пасвяціць яго ў «імператара», спадзеючыся вырашыць шматлікія спрэчкі, якія прывялі да грамадзянскай вайны. 

Некаторыя з яго імператарскіх указаў адрозніваліся глыбокай дальнабачнасцю. Кажуць, што ён нібыта выдаў інструкцыю па стварэнні Лігі Нацый. «Імператар», акрамя таго, заклікаў да будаўніцтва падвеснага моста або тунэля паміж Оклендам і Сан-Францыска. Праз многія гады пасля яго смерці такі планы быў ажыццёўлены, калі пабудавалі мост Сан-Францыска — Окленд-Бэй. З 1930-х гадоў прадпрымаліся спробы назваць мост у гонар «васпана».

### Штодзённасць 
«Імператар» пражываў на Commercial Street, дом 624. Самаабвешчаны манарх насіў сінюю армейскую форму з пазалочанымі эпалетамі, якую некалі перадалі яму афіцэры. Вобраз дапаўнялі кіёчак, парасон і бабровая шапка, упрыгожаная пёрамі паўліна або страуса. «Васпан» еў у розных установах грамадскага харчавання, дзе яго бясплатна частавалі, і дзяліўся ежай з сабакамі.

Гарадская адміністрацыя аплачвала «імператару» жыллё. Больш за тое, на любой тэатральнай прэм’еры для «манарха» і яго сабак (Бумера і Лазаруса) спецыяльна рэзерваваліся месцы. Ім таксама было дазволена наведваць пасяджэнні Акадэміі навук Сан-Францыска і слухаць дыскусіі навукоўцаў. «Імператар» стаў ганаровым і бясплатным пасажырам кабатажных параходаў.

Ён выпусціў свае ўласныя грошы ў выглядзе вэксаляў, якія прымаліся ў некаторых рэстаранах Сан-Францыска. Банкноты былі наміналам ад пяцідзесяці цэнтаў да дзесяці долараў. 

У 1867 годзе спецыяльны афіцэр дапаможных сіл паліцыі (прыватны ахоўнік, якога нанімалі жыхары раёнаў або ўладальнікі бізнесу) Арман Барб’е арыштаваў Нортана, каб адправіць яго на прымусовае лячэнне ў псіхушку. Начальнік паліцыі Патрык Кроўлі загадаў вызваліць арыштаванага і прынёс афіцыйныя прабачэнні. 

У 1862 годзе, калі французскі імператар Напалеон III захапіў Мексіку, нехта прапанаваў Нортану тытул «Пратэктар Мексікі». Той спачатку пагадзіўся, але затым адмовіўся.  

Пасля смерці сярод яго рэчаў знайшлі пяць—шэсць долараў дробнымі, адзін залаты суверэн, калекцыю кіёў, патрапаную шаблю, розныя галаўныя ўборы, французскі франк 1828 года і некалькі імперскіх аблігацый. 

Для збору сродкаў для пахавання быў арганізаваны спецыяльны фонд, заказана труна з ружовага дрэва. Выданне *San Francisco Chronicle* паведаміла, што на развітанне з імператарам прыйшло каля 10 000 чалавек. Насамрэч вялікі натоўп быў толькі ў пачатку працэсіі. Да труны імператара прыехалі толькі тры экіпажы, а на самім пахаванні прысутнічала каля трыццаці чалавек.

## У культуры 
Асоба Нортана паслужыла правобразам персанажаў у творах Марка Твена, Роберта Льюіса Стывенсана, Сельмы Лагерлёф, Чарльза Букоўскага і іншых.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Cowan, Robert Ernest. "Norton I, Emperor of the United States and Protector of Mexico (Joshua A. Norton, 1819–1880)" in *Quarterly of the California Historical Society*, October 1923. San Francisco: California Historical Society, 1923.
* Cowan, Robert E., et al. *The Forgotten Characters of Old San Francisco*. Los Angeles: The Ward Ritchie Press, 1964. Cowan's title essay includes an Emperor Norton section that essentially is an expanded version of his 1923 article for the California Historical Society. 
* 
* 
* 
* 
* Lumea, John (2014–present). Articles on the life and legacy of Emperor Norton for The Emperor Norton Trust.
* 

## Спасылкі 
* The Emperor Norton Trust,
* «Магіла імператара Нортана» ў Atlas Obscura

Катэгорыя:Прэтэндэнты на прастол
Катэгорыя:Постаці Сан-Францыска
Катэгорыя:Прадпрымальнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША