open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Камень-волат

**Камень-асілак**, або **Камень-волат** — валун у Беларусі, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 1971), знаходзіцца за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Васявічы Дзятлаўскага раёна.

## Апісанне 
Валун сярэднезярністага граніту рапаківі. Даўжыня 3,4 м, шырыня 2,5 м, вышыня над паверхняй 1,5 м, глыбіня залягання пад зямлёй каля 2 м, у абводзе 9,3 м, аб'ём 12 , маса каля 32 т. Прынесены ледавіком каля 200—120 тыс. гадоў да н.э. з Выбаргскага масіву.

## Гл. таксама 
* Валун Асілак

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 7. — 608 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0130-3, С. 519.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Дзятлаўскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Дзятлаўскага раёна
Катэгорыя:Васявічы
Людвіг Прандтль

**Лю́двіг Прандтль** (; 4.2.1875, г. Фрайзінг, Германія — 15.8.1953) — нямецкі вучоны ў галіне механікі, адзін са стваральнікаў эксперыментальнай аэрадынамікі.

Закончыў вышэйшае політэхнічнае вучылішча ў Мюнхене (1899). З 1904 прафесар Гётынгенскага ўніверсітэта, у 1925—47 гадах дырэктар Інстытута гідрааэрадынамікі (г. Гётынген).

## Навуковая работа 
Навуковыя працы па тэорыі пругкасці і пластычнасці, гідрааэрамеханіцы, газавай дынаміцы, дынамічнай метэаралогіі.

Увёў уяўленне аб пагранічным слоі і адрыўным цячэнні пры абцяканні цел. Выканаў фундаментальныя даследаванні турбулентнага цячэння ў трубах, турбулентнасці свабоднай атмасферы і звышгукавога выцякання газаў, увёў крытэрый падобнасці пры цеплаперадачы (лік Прандтля) у рухомых патоках вадкасцей і газаў.

## Творы 
* Гидроаэромеханика. Рус. пер. 2 изд. М., 1951.

## Літаратура 
* Прандтль Людвіг //  — С. 12—13.
* *Лойцянский Л. Г.* Механика жидкости и газа. 5 изд. — М., 1978.

Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Гётынгенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Мюнхенскага тэхнічнага ўніверсітэта
Гераніевы алей

**Гера́ніевы алей** — эфірны алей са свежых раслін герані.

Вадкасць жоўтага колеру з пахам герані і ружы. Шчыльнасць 0,844—0,9 г/см³. Асноўныя складнікі: цытранелол (38—46 %), і гераніёл (15—18 %), ментол і інш.

Гераніевы алей выкарыстоўваецца ў парфумерыі і ароматэрапіі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Эфірныя алеі
Катэгорыя:Гераніевыя
Спіс індуісцкіх божастваў

**Індуісцкія божаствы** — багі і багіні ў індуізме. У індуісцкім пантэоне налічваюцца тысячы багоў. У розных  божаствы разглядаюцца альбо як асобасныя праявы безасабовага вярхоўнага Брахмана, альбо як аватары вярхоўнага бажаства Ішвары (або Бхагавана), альбо як магутныя істоты, якіх называюць дэвамі. Індуісцкія божаствы, як правіла, адлюстроўваюцца ў чалавечых або паўчалавечая формах, з шэрагам асабістых атрыбутаў. Многія індуісты лічаць шматлікіх божастваў рознымі праявамі адзінай першапачатковай рэальнасці (брахманы), шматлікімі вобразамі адзінага Бога. У пазнейшых крыніцах можна сустрэць згадкі пра 330 мільёнах божастваў. У тэксце было выкарыстана слова *koti*, якое можа быць успрынята як «клас», «від», але таксама і як «10 мільёнаў». Паводле адной кропкі гледжання сцвярджэнні аб мільёнах багоў выкліканыя няслушным тлумачэннем тэксту, што пацвярджаецца згадваннем 33-х багоў ў іншых крыніцах. Паводле іншай, лік 330 мільёнаў з’яўляецца не вынікам падліку, але пазначэннем бясконцасці і неабмежаванасці боскага.

, Сарасваты, Лакшмі, Вішну, Шыва, Дурга, Харыхара і Ардханары.]]

### Галоўныя рэгіянальныя і пан-індыйскія індуісцкія божаствы 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Галоўныя божаствы індуізму  (з малюнкамі) 

Катэгорыя:Багі індуізму
Сяргей Міхайлавіч Гваздзёў

**Сяргей Міхайлавіч Гваздзёў** (,  — ) — беларускі гісторык мастацтва, мастацтвазнавец, філолаг, публіцыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і беларускага фалькларыста Міхаіла Пятровіча Гваздзёва і настаўніцы беларускай мовы Валянціны Мікалаеўны. Скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1987—1989 гадах вучыўся ў Маскоўскім вочна-завочным інстытуце работнікаў мастацтва і культуры. Працаваў у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору (ІМЭФ) Акадэміі Навук, дзяржаўным мастацкім музеі. Загадваў перасоўнымі мастацкімі выставамі ва ўстанове Міністэрства культуры. З 2000 года ўваходзіў у рэдакцыйную калегію інфармацыйна-аналітычнага і культуралагічнага бюлетэню «Кантакты і дыялогі» пад кіраўніцтвам Адама Мальдзіса.

## Творчасць 
Аўтар сцэнарыяў для літаратурна-драматычнай рэдакцыі Беларускага тэлебачання, супрацоўнічаў з Маладзёжнай рэдакцыяй Беларускага радыё, удзельнічаў у шматлікіх рэспубліканскіх і міжнародных навуковых канферэнцыях (у т. л. у штогадовых справаздачных навуковых канферэнцыях «Аладаўскія чытанні» у Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, дзе ў 2008 годзе рабіў даклад на тэму «Актуалізацыя заходнебеларускага мастацкага кантэксту (Мастакі-беларусы, гадаванцы Факультэта выяўленчых мастацтваў. 1919—1939 гады)»). Працаваў над папулярным слоўнікам-каталогам заходнебеларускіх мастакоў і творцаў міжваеннага перыяду.

Тэматыка публікацый: выяўленчае мастацтва Заходняй Беларусі.

У 1999 годзе стаў стыпендыятам праграма Касы Мяноўскага Польскай акадэміі навук.

## Бібліяграфія 
* Крэскі да партрэтаў мастакоў з Заходняй Беларусі: нарысы / Сяргей Гваздзёў. — Мінск, 2013.
* Мастак М. К. Сеўрук / Сяргей Гваздзёў // Запісы Таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага. ― 2015. ― Вып. 5. ― С. 40―46.

## Спасылкі 
* Сводны электронны каталог бібліятэк Беларусі
* Прэзентацыя. Сяргей Гваздзёў і яго партрэты мастакоў

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Горы (вадасховішча)

**Горы** — вадасховішча ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі.

Створана ў 1985 годзе на рацэ Быстрая ў мэтах арашэння і рыбагадоўлі. Знаходзіцца за 14 млн м³. Плошча вадазбору 129 км².

Каля вадасховішча аграгарадок Горы, вёскі Запруддзе, Слабада, Сакалова.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Горацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Проні
Індуізм паводле краін

у ў свеце, 2010]]
**Індуізм** мае больш за 1 млрд прыхільнікаў ва ўсім свеце (15% насельніцтва свету). Разам з хрысціянствам (31,5%), ісламам (23,2%) і будызмам (7,1%), індуізм з'яўляецца адной з чатырох асноўных рэлігій свету па адсотку аднасельніцтва.

Большасць індусаў пражываюць у азіяцкіх краінах. Краіны з больш чым 500,000 індуістаў (у парадку змяншэння) — Індыя, Непал, Бангладэш, Інданезія, Пакістан, Шры-Ланка, Філіпіны, Малайзія, ЗША, М'янма, Вялікабрытанія, Паўднёвая Афрыка, Маўрыкій і Канада.

Катэгорыя:Спісы краін
Фарасан

**Вялікі Фарасан** () — найбуйнейшы востраў архіпелага Фарасан у Чырвоным моры каля ўзбярэжжа Саудаўскай Аравіі. Плошча сушы - 398,59 км². Насельніцтва (2004 г.) - каля 1000 чал.

Востраў Фарасан знаходзіцца ў 1020 км на паўднёвы захад ад Эр-Рыяду, сталіцы Саудайскай Аравіі. Уяўляе сабою вапняковую паверхню з пясчанымі пляжамі і водмелямі на старажытным каралавым падводным узвышшы. Нягледзячы на сухі трапічны клімат, маюцца крыніцы пітной вады. Востраў насяляе статак аравійскіх газеляў — апошніх прадстаўнікоў свайго віда. Багатая фаўна навакольных вод. Тут налічваецца 231 від рыб, 49 відаў каралаў, 3 віды дэльфінаў.

У старажытнасці востраў быў важным транзітным пунктам у гандлі паміж Блізкім Усходам і Індыяй. У вёсцы Фарасан захавалася мячэць Неджда , пабудаваная ў паўднёваазіяцкім стылі ў 1927 г. арабскім гандляром Ібрагімам аль-Тамімі.

Асноўная эканамічная актыўнасць — здабыча нафты, рыбалоўства, турызм. 

Катэгорыя:Астравы Чырвонага мора
Катэгорыя:Астравы Саудаўскай Аравіі
Забелы (род)

**Забелы** — вялікалітоўскі магнацкі род гербу «Тапор і Ліс».

## Вядомыя прадстаўнікі 
* Шыман Забела, сын Міхала (? — 1793) — граф, дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, маршалак ковенскі, кашталян менскі з 23 красавіка 1784 па 10 лютага 1787
* Антоні Забела
* Шыман Забела, сын Антонія (1750—1824) — граф, дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, кашталян менскі ў 1787—1792. Сурагатар ковенскай зямлі, віцэ-брыгадзір народнай кавалерыі, генерал-лейтэнант літоўскіх войскаў, кавалер ордэна Святога Станіслава.

## Літаратура 
*
Генадзь Міхайлавіч Галубовіч

**Генадзь Міхайлавіч Галубовіч** (, Вялешына 1, Капыльскі раён, Мінская вобласць — , Мінск) — беларускі мастак-графік, кніжны ілюстратар.

## Біяграфія 
* 1944—1947 — вялешынская пачатковая школа
* 1947—1950 — Слабада-Кучынская сярэдняя школа
* 1950—1953 — Бальшавіцкая сярэдняя школа (вёска Лугавая, Капыльскі раён)
* 1957—1966 — Маскоўскі паліграфічны інстытут

Пасля заканчэння інстытута вярнуўся ў Мінск, дзе працаваў рэдактарам галоўнага выдавецтва Камітэта па друку пры Савеце Міністраў БССР. З 1972 па 1990 годы быў загадчыкам рэдакцыі выяўленчай прадукцыі і галоўным мастаком выдавецтва «Беларусь», а потым і вядучы рэдактар (1990—1992) гэтага выдавецтва.

Удзельнічаў у рэспубліканскіх, усесаюзных і міжнародных кніжных выстаўках. Таксама прымаў удзел у мастацкім афармленні кніг Юрыя Карачуна «Якуб Колас у творчасці мастакоў», «Янка Купала ў творчасці мастакоў», Н. Ф. Высоцкай «Пластык Беларусі ХІІ — ХVІІ стагоддзяў», камплект паштовак «Янка Купала і Якуб Колас», кнігі Міколы Ганчарова «Беларускія мастакі аб Вялікай Айчыннай вайне», кнігі Н. Ф. Высоцкай і Т. А. Карповіч «Жывапіс Беларусі ХІІ — ХVІІІ стагоддзяў» і многіх іншых.

## Памяць 
Пахаваны на радзіме, у вёсцы Вялешына.

У верасні 1994 года ў Вялешыне адбылося ўрачастае адкрыццё надмагільнага помніка і мемарыяльнай дошкі Генадзю Галубовічу.

Народны мастак Беларусі Уладзімір Стальмашонак падарыў Капыльскаму краязнаўчаму музею партрэт Генадзя Галубовіча.

Нацыянальнаму мастацкаму музею Беларусі і Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі жонкай мастака Надзеяй Высоцкай былі перададзены ў дар экслібрысы Генадзя Галубовіча. Яе намаганнямі ў вёсцы Вялешына быў створаны музей Генадзя Галубовіча.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём «За працоўную доблесць», дзвюма Ганаровымі граматамі і дзвюма Граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР, значком «Выдатнік друку», дыпломамі рэспубліканскіх, усесаюзных, міжрэспубліканскіх конкурсаў «Мастацтва кнігі».

## Літаратура 
* 
* Беларускі кніжны знак: [Каталог Г. М. Галубовіча]. — Мн., 1975. — С. 37.
* Третья республиканская выставка книжного знака: [Каталог Г. М. Голубовича]. — Мн., 1974. — С. 15.
* Художники печати Советской Белоруссии: [Г. М. Голубович]. — Мн., 1986. — С. 16.
* Экслибрис. Четвертая республиканская выставка книжного знака: [Каталог Г. М. Голубовича]. — Мн., 1979. — С. 13.
* *Голубович, А. Г.* Эпоха. Художник. Человек / Александра Голубович. — Мн.: Колорград, 2021. — 108 с. — ISBN 978-985-596-792-8.

## Спасылкі 
* Беларусь и Россию объединило искусство  // Сайт Міністэрства абароны Беларусі
* Полиграфические этюды Геннадия Голубовича // Прэзідэнцкая бібліятэка Рэспублікі Беларусь
* Генадзь Міхайлавіч Галубовіч 

Катэгорыя:Графікі СССР
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары СССР
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Беларусі
Забелы (значэнні)

**Забелы**:
* Забелы — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Грэскага сельсавета
* Забелы 1 — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Валынецкага сельсавета
* Забелы 2 — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Валынецкага сельсавета
* Забелы — шляхецкі магнацкі род

## Гл. таксама 
* Забелле
* Забелішкі
* Забельскае
Замак Гогенцолерн

**Замак Гогенцолерн** () — радавы замак нямецкай княскай дынастыі Гогенцолернаў. Размешчаны замак на паўднёвым захадзе Германіі, у федэральнай зямлі Бадэн-Вюртэберг, прыкладна ў 25 км на поўдзень ад Тубінгену.

Катэгорыя:Замкі Германіі
Катэгорыя:Гогенцолерны
Высоцкая

**Высоцкая** — жаночая форма беларускага, польскага, рускага і украінскае прозвішча Высоцкі, тапонім.

## Прозвішча 
* Надзея Фёдараўна Высоцкая (нар. 1943) — беларускі гісторык мастацтва, доктар мастацтвазнаўства, прафесар, даследчык і знаўца старажытнабеларускага жывапісу XII—XVIII стагоддзяў.
* Юлія Аляксандраўна Высоцкая (нар. 1973) — беларуская і расійская актрыса тэатра і кіно, тэлевядучая.
## Тапонім 
* Высоцкая (вёска)
## Гл. таксама 
* Высоцкія
Ізраіль Барысавіч Элентух

**Ізраіль Барысавіч (Арысавіч) Элентух** (, в. Сяліба, Ігуменскі павет, Мінская губерня — ?) — беларускі гісторык мастацтваў і мастацтвазнаўца, арт-крытык, педагог. Член КПСС з 1943 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 мая 1913 года ў в. Сяліба Ігуменскага павета Мінскай губерні (цяпер — Бярэзінскі раён Мінскай вобласці).

У 1930—1933 гадах вучыўся ў Ленінградскім мастацка-педагагічным тэхнікуме, у 1937—1943 гадах — на мастацтвазнаўчым факультэце Інстытута жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна Усерасійскай Акадэміі мастацтваў ў Ленінградзе. Вясной 1942 года Акадэмія мастацтваў была эвакуіравана ў Самарканд, дзе і адбыўся першы выпуск мастацтвазнаўцаў у колькасці 7 чалавек, дыплом у іх ліку атрымаў і І. Элентух. 

У 1944 годзе Акадэмія пераведзена ў Загорск, затым у Ленінград. Элентух атрымаў размеркаванне ў Ніжні Тагіл дырэктарам музея выяўленчых мастацтваў. Працу дырэктара сумяшчаў з выкладаннем ва Уральскім вучылішчы прыкладнога мастацтва. У кастрычніку 1948 года пераехаў у Мінск.

## Бібліяграфія 
* 1956 — «Валянцін Волкаў». — Мінск.
* 1957 — «Помнікі архітэктуры БССР». Выяўленчы матэрыял: 18 паштовых картак/ мастак I. В. Мядзведзеў; тэкст — І. Элентух
* 1958 — уступны артыкул да каталога Выстаўкі твораў Анатоля Шыбнёва, прысвечаная 50-годдзю з дня нараджэння і 25-годдзю творчай дзейнасці (складальнік Н. М. Бараноўская; рэдактар Г. Карчэўскі)
* 1958 — «Канстанцін Міхайлавіч Касмачоў». Выяўленчы матэрыял (буклет)/ рэдактар М. Гуцыеў; складальнік — І. Элентух
* 1958 — «Фёдар Іванавіч Дарашэвіч». Выяўленчы матэрыял (буклет)/ рэдактар М. Гуцыеў; складальнік — І. Элентух
* 1958 — «Лазар Саулавіч Ран». Выяўленчы матэрыял (буклет)/ рэдактар М. Гуцыеў; складальнік — І. Элентух
* 1959 — «Яўген Яўстафавіч Красоўскі»
* 1959 — Віктар Іванавіч Ждан. Выяўленчы матэрыял (буклет) / рэдактар М. Гуцыеў; складальнік — І. Элентух
* 1959 — Соф’я Лі. Выяўленчы матэрыял (буклет)/ рэдактар М. Гуцыеў; складальнік — І. Элентух
* 1963 — уступны артыкул да каталога Выстаўкі твораў мастака Абрама Кроля, прысвечанай 50-годдзю з дня яго нараджэння і 30-годдзю творчай дзейнасці
* 1969 — уступны артыкул да каталога да выстаўкі твораў мастака С. А. Андруховіча, прысвечанай 60-годдзю з дня нараджэння
* 1972 — Элентух И. Б. Искусство, которое у всех на виду. ― Минск: Народная асвета, 1972. ― 102 с. — (Детям о прекрасном).
* 1978 — «Анатоль Дзям’янавіч Шыбнёў» / Саюз мастакоў БССР
* 1982 — неапублікаваны рукапіс да 70-годдзя мастака Хаіма Ліўшыца

## Узнагароды 
* Ордэн Айчыннай вайны ІІ ступені.

## Спасылкі 
* РГАЛИ. Личное дело Израиля Борисовича Элентуха, искусствоведа 
* Электронный катало НЛБ  

Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярэзінскім раёне
Сапраўдны курс

**Сапраўдны курс** — вугал, заключаны паміж паўночным напрамкам мерыдыянаў у месцы вымярэння і напрамкам праекцыі падоўжнай восі аб’екта на гарызантальную плоскасць, адлічваецца па гадзіннікавай стрэлцы ад геаграфічнага паўночнага напрамку. Па сутнасці, паказвае напрамак носа самалёта (або другога аб’екта) адносна поўначы.

Непасрэдна вымяраецца з дапамогай высокадакладных інерцыяльных навігацыйных сістэм або гіракомпасаў.

Шырока ўжываецца ў аэрафотаметрыі, картаграфіі і ў іншых прыкладаннях геаматыкі.

Паказваецца ў вуглавых градусах у дыяпазоне 0 … 360°, часам −180 … 180°. 0° заўсёды ўжываецца для ўказання напрамку аб’екта на поўнач, 90° — на ўсход.

## Гл. таксама 
* Напрамкавы вугал
Катэгорыя:Навігацыя
Ханіш

**Ханіш** () — група астравоў на поўдні Чырвонага мора. Уваходзяць у склад Емена. Агульная плошча — 190 км². Сталага насельніцтва няма.

## Геаграфія 
thumb|left|Карта
Архіпелаг Ханіш месціцца на поўдні Чырвонага мора і складаецца з 23 астравоў. У большасці гэта паднятыя над вадою скалы. Найбуйнейшы востраў Зукар займае плошчу 120 км². Паўночныя астравы знаходзяцца ў 29,11 км ад аравійскага ўзбярэжжа Емена. Паўднёвыя астравы — у 10,81 км ад афрыканскага ўзбярэжжа Эрытрэі. Усе астравы маюць вулканічнае паходжанне. Характэрны частыя землятрусы. Найвышэйшы пункт — гара Зукар (571 м) на востраве Зукар.

Клімат трапічны пустынны. Найбольш спякотны месяц — жнівень, калі тэмпература паветра вагаецца ад +24&nbsp;°C да +35&nbsp;°C, найбольш прахалодны — снежань з ваганнем ад +15&nbsp;°C да +27&nbsp;°C. Ападкі ў выглядзе дажджу здараюцца пераважна ў ліпені і жніўні дзякуючы вільготнаму мусону з Індыйскага акіяна, аднак іх колькасць рэдка перавышае 2 мм у месяц.

## Прырода 
Наземныя флора і фаўна вельмі бедныя. Каля астравоў вылучаюцца зоны каралавых рыфаў з багатай падводнай фаўнай.

## Гісторыя 
Астравы Ханіш вядомы з антычнага перыяда. У XVII - пачатку XX стст. фармальна ўваходзілі ў склад Асманскай імперыі і выкарыстоўваліся як часовая база для барацьбы з пірацтвам. У 1903 г. французскія інжынеры пабудавалі некалькі маякоў, з якіх захаваўся маяк Алі на паўднёвых астравах. Пасля I Сусветнай вайны кантроль над маякамі захапілі ваенныя Вялікабрытаніі. Свае правы на архіпелаг таксама выказала Італія, якая валодала калоніяй Эрытрэя.

У 1967 г. НРПЕ абвясціла суверэнітэт над Ханіш. У 1990 г. архіпелаг быў ўключаны ў склад аб'яднанага Емена. Востраў Кабер наведваўся еменскімі рыбакамі. Паўднёвыя астравы выкарыстоўваліся эрытрэйскімі нацыяналістамі падчас барацьбы супраць Эфіопіі. У 1993 г., калі Эрытрэя набыла незалежнасць, яе ўрад абвясціў Ханіш часткай сваёй тэрыторыі. Было праведзена некалькі раўндаў перагавораў паміж Еменам і Эрытрэяй аб лёсе архіпелага.

У 1995 г. урад Емена даў дазвол нямецкай кампаніі на будаўніцтва турыстычнага цэнтра на Каберы. Для аховы будаўніцтва на востраве быў размешчаны гарнізон з 200 еменскіх ваенных. 11 лістапада 1995 г. Эрытрэя ўльтыматыўна запатрабавала вывесці ваенныя сілы з Кабера. 15 снежня - 17 снежня 1995 г. эрытрэйская армія і флот захапілі архіпелаг. Падчас баёў загінулі 12 эрытрэйцаў і 15 еменцаў, было выпадкова пашкоджана расійскае гандлёвае судна. Еменскія дыпламаты распаўсюдзілі праз ЛАД інфармацыю пра дапамогу эрытрэйскім ваенным сілам з боку Ізраіля.

У 1998 г. міжнародны арбітраж у Гаазе прызнаў архіпелаг Ханіш часткай тэрыторыі Емена, аднак Эрытрэя захавала права весці ў раёне астравоў эканамічную дзейнасць, у тым ліку лоў рыбы. 1 лістапада 1998 г. адбылася афіцыйная перадача астравоў Емену.

## Спасылкі 
* Hanish Island Conflict
* The Eritrea -Yemen Arbitration
* Birth of two volcanic islands in the southern Red Sea
* Climate Jabal Zuqar

Ханіш
Ханіш
Ханіш
Ханіш
Ханіш
Напрамкавы вугал

*Напрамкавы вугал*, НУ — вугал, змешчаны між паўночным напрамкам мерыдыяна ў месцы вымярэння і кірункам лініі напрамку, адлічваецца па гадзіннікавай стрэлцы ад напрамку на поўнач. Па сутнасці, паказвае кірунак напрамкавай хуткасці адносна поўначы.

Непасрэдна вымяраецца з дапамогай спадарожнікавага навігацыйнага прыёмніка. (Дзеля пазбягання блытаніны трэба правяраць наладкі для кожнай канкрэтнай мадэлі прыёмніка.)

Шырока ўжываецца ў арыентаванні на мясцовасці пры выкарыстанні спадарожнікавага навігацыйнага прыёмніка.

Паказваецца ў вуглавых градусах у дыяпазоне 0 … 360°, часам −180 … 180°. 0° заўсёды ўжываецца для ўказання кірунку руху на поўнач, 90° — на ўсход.

## Гл. таксама 
* Сапраўдны курс
Катэгорыя:Навігацыя
Курс судна

**Курс судна́**&nbsp;— вугал між дыяметральнай плоскасцю судна і напрамкам на поўнач (* N* норд).

Вымяраецца ў градусах па гадзіннікавай стрэлцы ад 0 ° (т.зв. «чысты норд») да 359 °. Да сярэдзіны XIX ст. было прынята вымярэнне ў румбах ад 0 (норд, N) па гадзіннікавай стрэлцы да 31 (норд-вэст-тэн, NBW). У залежнасці ад метаду вымярэння адрозніваюць:
* **Сапраўдны курс** — вугал паміж паўночным напрамкам геаграфічнага (сапраўднага) мерыдыяна і напрамкам на пэўны пункт. 
* **Магнітны курс** — вугал адносна магнітнага норда. Паколькі магнітны полюс Зямлі не супадае з геаграфічным, магнітны курс адрозніваецца на велічыню магнітнага схілення ў месцы вымярэння. 
* **Компасны курс** — вугал паміж плоскасцю компаснагага мерыдыяна і насавой часткай дыяметральнай плоскасці судна. Компасны курс разлічваецца як алгебраічная рознасць сапраўднага курсу і **агульнай папраўкі**, якая вылічваецца па яе элементах або шляхам параўнання компаснага і сапраўднага пеленгаў нейкіх аб'ектаў (берагавых арыенціраў, нябесных свяцілаў).

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Nathaniel Bowditch*. Амерыканскі Практычны Navigator. 2002 Bicentennial Edition, Міністэрства абороны ЗША, 2002 г. ISBN 0-16-051125-9

## Гл. таксама 
** Курс адносна ветру  
** Дэвіяцыя   
** Напрамкавы вугал (шляхавы)  
** Курсавы вугал
Катэгорыя:Навігацыя
Катэгорыя:Паветраная навігацыя
Катэгорыя:Авіяцыйныя тэрміны
Яўген Яўстафіевіч Красоўскі

**Яўген Яўстафавіч Красоўскі** (, Баку — , Мінск) — беларускі савецкі мастак, жывапісец і графік.

## Біяграфія 
* 1924—1927 — вучоба і праца ў дэкаратыўна-мастацкай майстэрні Першага беларускага тэатра ў Мінску. Таксама параллельна займаўся жывапісам у студыі на рабфаку
* 1927—1930 — Віцебскі мастацкі тэхнікум, вучыўся ў В. Руцая, Ф. Фогта, М. Эндэ
* 1930 — пачаў браць удзел у мастацкіх выстаўках
* 1936—1937 — 
* 1940 — ўступіў у Саюз мастакоў БССР
* З 1944 года жыў у Мінску
* 1975 — атрымаў ганаровае званне «Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР»

Працаваў у жанрах тэматычнай карціны, партрэта, пейзажа, нацюрморта. Займаўся жывапісам і графікай (акварэль і эстамп). Іспытаў уплыў сацрэалізма.

Сярод найбольш вядомых твораў: партрэты М. Філіповіча, М. Станюты, Б. Платонава, І. Сарокіна, А. Кулакоўскага, пейзажы «Вязынка», «Возера Нарач», «Зіма ў Мінску», нацюрморты «Атрыбуты мінулага», «Вясновыя кветкі» і інш. Таксама вядомы яго графічны аркуш «На аднаўленне Мінска» 1944 года.
 
Значная частка твораў мастака знаходзіцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва, фондах Беларускага саюза мастакоў і ў прыватных сборах. Вялікую колькасць твораў Яўгена Красоўскага мае ў сваёй калекцыі беларускі мастак Ігар Бархаткоў. Ён з'яўляецца аматарам і прыхільнікам творчасці Яўгена Красоўскага. К 100-годдзю мастака Ігар Бархаткоў падрыхтаваў альбом з рэпрадукцыямі карцін Красоўскага. Аўтарамі тэксту да альбома сталі мастацтвазнаўцы В. Ф. Карамазаў і Алег Ойстрах.

У 1958 годзе ў Мінску адбылася выстаўка твораў Яўгена Красоўскага, прысвечаная 50-годдзю з дня нараджэння і 30-годдзю творчай дзейнасці. Каталог да выстаўкі складаў яго сябра — мастак Мікола Тарасікаў. У 1977 годзе Яўген Красоўскі выдаў свае ўспаміны аб жыцці і творчасці Міколы Тарасікава.

З 5 па 15 лістапада 2008 года ў мінскай галерэі ЛаСандр—Арт адбылася рэтраспектыўная выстаўка твораў Яўгена Красоўскага. На адкрыцці прысутнічаў сын мастака — Аляксандр Яўгенавіч Красоўскі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Ларыса Бортнік*. У Мінску адкрылася выстаўка жывапісу Яўгена Красоўскага
* *Віктар Міхайлаў*. СБ — Беларусь «Дасціпнае адлюстраванне часу». 13.11.2008
* *Аксана Варатнікова*. Часопіс «Маладосць»: Шляхі мастака — нашы шляхі. Антыўспаміны. 

Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Катэгорыя:Вучні Фёдара Фогта
Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага мастацкага інстытута
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў БССР
Катэгорыя:Экслібрысісты Беларусі
Стрэчанне Гасподняе

[thumb|upright=1.2|«Стрэчанне». [Дуча, «Маэста», фрагмент, 1308—1311]]
**Стрэ́чанне Гаспо́дняе**, у каталіцкай традыцыі  **Дзень Грамнічнай Божай Маці** або **Ахвяраванне Гасподняе**, якая адбылася на 40-ы дзень пасля Нараджэння і на 32-і дзень пасля Абразання.

У праваслаўі належыць да ліку дванадзесятых непераходзячых свят. Іерусалімская, Руская, Грузінская, Сербская праваслаўныя цэрквы, а таксама Украінская грэкакаталіцкая царква (у межах Украіны), стараверы і некаторыя іншыя святкуюць Стрэчанне  па юліянскім календары (у XX—XXI стагоддзях 2 лютага па юліянскім календары адпавядае 15 лютага па новаюліянскім і грыгарыянскім).

У каталіцтве святкуецца 2 лютага па грыгарыянскім календары; Эладская і шэраг іншых памесных праваслаўных цэркваў — таксама 2 лютага, але па новаюліянскім календары; Армянская апостальская царква — 14 лютага.

## Евангельскае паданне 
[thumb|left|Стрэчанне. [Рагір ван дэр Вейдэн]]
. «Стрэчанне». 1731 г. З Успенскай царквы с. Басценавічы Магілёўскай вобласці]]
Паводле закона Майсеева ўсе яўрэйскія бацькі павінны былі сваіх першынцаў (першых сыноў) на саракавы дзень пасля нараджэння прынесці ў храм для пасвячэння Богу. Пры гэтым належала ў якасці выкупу Богу прынесці ахвяру. Закон гэты быў усталяваны ў памяць зыходу яўрэяў з Егіпта — вызвалення ад рабства, выратавання тады першынцаў яўрэйскіх ад смерці. Паводле евангельскага апавядання, у выкананне гэтага закону Маці Божая з Іосіфам прынеслі Немаўля Ісуса ў Іерусалімскі храм, а для ахвяры прынеслі двух птушанят галубоў.

У той час у Іерусаліме жыў старац Сімяон, які быў набожным чалавекам і чакаў прышэсця Збавіцеля. Яму было прадказана, што ён не памрэ, пакуль не ўбачыць Хрыста Госпада. Сімяон доўга чакаў выканання абяцання, ён жыў, паводле падання, каля 300 гадоў. І калі Марыя з Іосіфам прынеслі Немаўля Ісуса, Сімяон сустрэў Дзіця, узяў яго на рукі і, славячы Бога, сказаў. Грамніцы лічацца днём першай сустрэчы зімы з летам. У гэты дзень асвячаюць васковыя свечкі і ваду. Грамнічнымі свечкамі карыстаюцца як засцярогай пры прыняцці нованароджанага, у вясельных і пахавальных абрадах, для варажбы. Лічыцца, што спальванне свечак адпужвае ад чалавека нечысць, ахоўвае ад ведзьмаў і чарадзеяў, ад навальніцы і маланак, дапамагае пры хваробе, абараняе жывёлу. Беларусы запальваюць свечкі на Дзяды, Каляды, Вадохрышча, Купалле, Вялікдзень. Грамнічныя свечкі шануюць, іх нельга перадаваць у іншую сям'ю, нават родным і сваякам.

## Літаратура 
* Грамніцы. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хрысціянскія святы
Катэгорыя:Дванадзясятыя святы
Катэгорыя:Непераходныя святы
Катэгорыя:Святы 15 лютага
Катэгорыя:Евангелле паводле Лукі
Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Стрэчанне (альбом)

**«Стрэ́чанне»** — музычны альбом спявачкі Кацярыны Ваданосавай і «Fantasy Orchestra», выдадзены ў 2019 годзе.

## Змест 
## Удзельнікі 
* Кацярына Ваданосава — вакал, блок-флейта, акарына
* Зміцер Кацечаў — скрыпка
* Міхаіл Шведаў — бас-гітара
* Віталь Дубікаў — гітара
* Хрысціна Марозава — цымбалы
* Ульяна Рашкевіч — цымбалы
* Уладзімір Сабалеўскі — клавішныя
* Яўген Зархін — ударныя, перкусія

## Спасылкі 
* «Стрэчанне» на старонцы Кацярыны Ваданосавай У Кантакце
* «Стрэчанне»

Катэгорыя:Альбомы 2019 года
Катэгорыя:Альбомы Кацярыны Ваданосавай
Чантурыя

**Чантурыя** () — грузінскае прозвішча, якое пайшло ад мянушкі «Чантурыя», узыходзячай да назвы прытоку ракі Чанты-Аргун.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Уладзіміравіч Чантурыя (1954 —), беларускі патафізіёлаг
* Уладзімір Аляксандравіч Чантурыя (1923—1988), беларускі архітэктар і гісторык архітэктуры, даследчык, аўтар шматлікіх нарысаў па гісторыі беларускага дойлідства. Бацька Ю. У. Чантурыі
* Юрый Уладзіміравіч Чантурыя (нар. 1949), беларускі архітэктар і гісторык архітэктуры. Доктар архітэктуры, прафесар. Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры, выкладчык Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта
Закон выпраменьвання Планка

**Закон выпраменьвання Пла́нка**, або **формула Пла́нка** — закон размеркавання энергіі ў спектры раўнаважнага выпраменьвання пры пэўнай тэмпературы; адзін з асноўных законаў цеплавога выпраменьвання.

Тэарэтычна выведзены М. Планкам (1900) на аснове гіпотэзы квантавання энергіі выпраменьвання. Паводле гэтага закону выпраменьвальная здольнасць  абсалютна чорнага цела ў залежнасці ад частаты  і абсалютнай тэмпературы  вызначаецца формулай
: u(\nu,T) = \frac{2h\nu^3}{c^2} \cdot \frac{1}{e^{\frac{h\nu}{kT}}-1},
дзе  — пастаянная Планка,  — пастаянная Больцмана,  — скорасць святла ў вакууме.

Пры высокіх частотах (h\nu \gg kT) з закону выпраменьвання Планка вынікае закон выпраменьвання Віна, пры нізкіх частотах (h\nu \ll kT) — закон выпраменьвання Рэлея—Джынса, пасля інтэгравання па частотах ад  да  атрымліваецца закон выпраменьвання Стэфана—Больцмана.

На аснове закону выпраменьвання Планка вызначаны фізічныя пастаянныя Планка і Больцмана, распрацаваны метады вызначэння тэмпературы нагрэтых цел (напрыклад, паверхняў Сонца і зорак), ім карыстаюцца пры разліках энергетычных характарыстык крыніц святла.

Закон выпраменьвання Планка — асобны выпадак размеркавання Бозе—Эйнштэйна часціц з нулявой масай спакою (фатонаў), ён стаў адной з перадумоў стварэння квантавай механікі.

## Гл. таксама 
* Закон выпрамянення Кірхгофа
* Ураўненне Планка

## Літаратура 
* Планка закон выпрамянення //  С. 408.

Катэгорыя:Фізічныя законы і ўраўненні
Катэгорыя:Статыстычная фізіка
Катэгорыя:Квантавая механіка
Зукар

**Зукар** () — найбуйнейшы востраў архіпелага Ханіш у Чырвоным моры. Уваходзіць у склад Емена. Плошча сушы - 120 км². Ненаселены.

## Геаграфія 
Востраў Зукар месціцца на поўдні Чырвонага мора ў 210 км на паўднёвы захад ад горада Сана, сталіцы Емена. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 18,42 км. Найбольшая шырыня — 12 км. Зукар складаецца з дзвюх частак — вялікай паўночнай і малой паўднёвай, аб'яднаных кароткім перасмыкам (1,69 км у шырыню). Кожная частка — паверхня вулкана. Найвышэйшы пункт — гара Зукар (571 м) на поўначы вострава. Берагі скалістыя. Толькі ў некаторых месцах вылучаюцца камяністыя пляжы.

Клімат трапічны пустынны. Найбольш спякотны месяц — жнівень, калі тэмпература паветра вагаецца ад +24&nbsp;°C да +35&nbsp;°C, найбольш прахалодны — снежань з ваганнем ад +15&nbsp;°C да +27&nbsp;°C. Ападкі ў выглядзе дажджу здараюцца пераважна ў ліпені і жніўні дзякуючы вільготнаму мусону з Індыйскага акіяна, аднак іх колькасць рэдка перавышае 2 мм у месяц.

## Прырода 
З-за засушлівага клімата і шчолачных вулканічных глебаў, флора і фаўна вострава Зукар вельмі бедныя. На скалах сезонна спыняюцца пералётныя птушкі. Аднак прыбярэжныя воды славяцца сваім багаццем. Іх насяляюць дэльфіны, марскія чарапахі, рэдкія віды рыб і каралаў.

## Гісторыя 
У XVII - пачатку XX стст. востраў Зукар фармальна належаў Асманскай імперыі, выкарыстоўваўся арабскімі гандлярамі і піратамі ў якасці часовай базы. З 1967 г. у складзе еменскіх тэрыторый. У 1993 - 1998 гг. на востраў Зукар таксама прэтэндавала Эрытрэя.

## Спасылкі 
* Birth of two volcanic islands in the southern Red Sea
* Climate Jabal Zuqar
* Hanish Island Conflict

Катэгорыя:Астравы Емена
Катэгорыя:Астравы Чырвонага мора
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Кун

**Кун** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Кун, беларускі вучоны ў галіне аўтаматыкі
* Бела Кун, дзеяч венгерскага камуністычнага руху
* Рыхард Іаган Кун, нямецкі хімік і біяхімік
* Томас Сэмюэл Кун, амерыканскі філосаф і гісторык навукі
Праведная Лізавета

. «Сустрэча Марыі з Лізаветай». Фрэска. *Капэла Скравеньі*, Падуя. Першае дзесяцігоддзе XIV стагоддзя]]

Праведная **Лізаве́та**, або **Елісаве́та**, у рымска-каталіцкай традыцыі **Альжбе́та** ( — літар. «Бога майго клятва», «тая, што шануе Бога», ) — маці Іаана Хрысціцеля, жонка святара Захарыі. Паводле апостала Лукі, стрыечная сястра дзевы Марыі, якая, як і яна, паходзіла з роду цара Давіда. Яе маці звалі Ісмерыя (варыянт — Собі (), ці Совія), яна жыла ў Віфлееме і была старэйшай сястрой Святой Ганны.

Традыцыйна малюецца пажылой жанчынай, таму што цудоўным чынам зачала Іаана Хрысціцелі ў старасці.

Асноўны эпізод евангельскай гісторыі гэтай гераіні — Сустрэча Марыі з Лізаветай: Марыя прыходзіць наведаць сваю цяжарную кузіну, і Лізавета першая распавядае ёй пра будучы лёс ().

Падчас забойства немаўлят хавалася ў пустыні, дзе скала цудоўным чынам схавала іх ад праследавання царскіх воінаў. Яе муж Захарыя адмовіўся адказваць, дзе яны, і быў забіты прама ў храме. Праведная Лізавета з сынам працягвала жыць у пустыні і там памерла. Грэчаскія сінаксарыі паведамляюць, што Лізавета памерла праз 40 дзён пасля ўцёкаў у пустыню, а Іаана карміў анёл да часу яго выхаду на пропаведзь; у копцкіх сінаксарыях паведамляецца, што Лізавета бегла ў Сінайскую пустыню і памерла там праз 7 гадоў.

Памяць праведнай Лізаветы адзначаецца:
* у Праваслаўнай царкве — 5 верасня і 30 снежня (па юліянскім календары);
* у Каталіцкай царкве — 23 верасня.

## Найбольш значныя цэрквы 
*Гл. таксама :Катэгорыя:Храмы Праведнай Лізаветы*
* Царква Адведзінаў у Эйн-Карэме каля Іерусаліма
* Праваслаўны *Горненскі жаночы манастыр* («Масковія») у Эйн-Карэме размешчаны на месцы, дзе знаходзіўся дом бацькоў Іаана Хрысціцеля Захарыі і Лізаветы.
* Царква праведных Захарыі і Лізаветы над мошчамі прападобнага Іёны ў Троіцкам Клімецкім манастыры.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Жанчыны Новага Запавету
Катэгорыя:Евангелле паводле Лукі
Катэгорыя:Іаан Хрысціцель
Кумскае вадасховішча

**Кумскае вадасховішча** () — штучны вадаём на рацэ Кума (басейн ракі Коўда), на поўначы Карэліі (Расійская Федэрацыя).

Утворана плацінай Кумскай ГЭС у 1962—1966 гадах у выніку затаплення даліны ракі Кума і падпору азёр Тапвозера, Пявозера, Кундвозера. Плошча 1910 км², аб’ём 13,3 км³. Даўжыня 150 км, найбольшая шырыня 40 км. Сярэдняя глыбіня 7 метраў. Ваганні ўзроўню да 4,5 м. Выкарыстоўваецца для водазабеспячэння, шматгадовага рэгулявання сцёку, лесасплаву, рыбалоўства.

## Літаратура 
*  — С. 20.

## Спасылкі 
* *Салтанкин В. П.* Кумское водохранилище // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

К
Катэгорыя:Геаграфія Карэліі
Кум (горад)

**Кум** (, )  — горад у цэнтральнай частцы Ірана, на поўдні ад Тэгерана, сталіца астана Кум. Вядомы з 5 стагоддзя. Насельніцтва 1 071 503 чалавек (2012). Вузел чыгунак і аўтадарог. Прамысловасць: харчовая і харчасмакавая, тэкстыльная, керамічная, дыванаткацтва. Месца паломніцтва мусульман-шыітаў.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
злева|thumb|Мячэць на магіле Фатымы
* Саборная мячэць (XI—XII стагоддзі)
* маўзалей Фатымы (XVI стагоддзе).
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Фарухру Парса, іранскі палітычны дзеяч

## Літаратура 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ірана
Катэгорыя:Свяшчэнныя гарады
Ірадыяда

**Ірадыяда** (каля 15 да н.э. — пасля 39 н.э.) — паводле паведамлення Іосіфа Флавія, Ірадыяда была ўнучкай Ірада Вялікага ад яго сына Арыстабула.

## Біяграфія 
З яе імем сінаптычныя Евангеллі звязваюць пакаранне смерцю Іаана Хрысціцеля.

Паводле Флавія, яна была замужам за сваім дзядзькам Ірадам Філіпам I і мела ад яго дачку Саламею, але захапілася беззаконнай сувяззю з яго адзінакроўным братам, Ірадам II Анціпай (у іх быў агульны бацька, Ірад I Вялікі, але розныя маці). Паводле сіноптыкаў, Іаан Хрысціцель смела прыйшоў да тырана і адкрыта выкрываў Ірада за развод з жонкай і незаконны шлюб з Ірадыядай. Гэта раз’юшыла Ірадыяду і яна, скарыстаўшыся магчымасцю, дамаглася таго, што галава «*найвялікшага з народжаных жонкамі*» пала пад мячом ката (гл. ; ; ).

Як піша Флавій, Ірадыяда наклікала бедства на Ірада Анціпу і была саслана разам з ім у Галію, дзе і памерла.

У гонар Ірадыяды названы астэроід (546) Герадыяда, адкрыты ў 1904 годзе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ірадыяды
Катэгорыя:жанчыны Новага Запавету
Катэгорыя:Іаан Хрысціцель
Каменка (Мазырскі раён)

**Ка́менка** (, ) — аграгарадок у Мазырскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад і з’яўляецца цэнтрам Каменскага сельсавета.

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца за 12 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Мазыр, за 145 км ад Гомеля, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Мазыр. Каля аграгарадка пралягае аўтамабільная дарога .

## Насельніцтва 
* 1998 год — 672 жыхары, 249 двароў.

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
*  — С. 512.
* 
* Ліст карты M-35-11. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1988 г.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Мазырскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мазырскага раёна
Авэ Марыя

[thumb|300px|[Дуча дзі Буанінсенья. Дабравешчанне]]
**А́вэ Мары́я** ( — **Вітай, Марыя**) — каталіцкая малітва да Дзевы Марыі, названая па яе пачатковых словах. Малітву называюць таксама анёльскім прывітаннем, або *angelico salutatio*, бо яе першая фраза ўяўляе прывітанне арханёла Гаўрыіла да Марыі ў момант Дабравешчання.

У візантыйскім абрадзе малітве Ave Maria адпавядае Песня Прасвятой Багародзіцы.

## Тэкст малітвы 
thumb|Лацінскі тэкст
thumb|Грыгарыянскі харал

## Гісторыя 
[thumb|right|Дабравешчанне ў *«[Цудоўны часаслоў герцага Берыйскага|Цудоўным часаслове герцага Берыйскага»*]]
Крыніцай для малітвы паслужылі два вершы з Евангелля паводле Лукі:

Малітва Авэ Марыя ўвайшла ў частае ўжыванне з XI стагоддзя. Папа Урбан IV дадаў да яе заключныя словы: «Езус. Амэн». З XIV стагоддзя да яе сталі дадаваць наступныя заключныя словы, якія ўжываюцца і дагэтуль: «Святая Марыя, Маці Божая, маліся за нас, грэшных, цяпер і ў хвіліну смерці нашай. Амэн.». Канчатковы варыянт быў сфарміраваны да XVI ст. і ўключаны ў зборнік малітваў, выдадзены Папам Піем V у 1568 годзе.

## Чытанне 
Акрамя самастойнага значэння, *Вітай, Марыя* ёсць часткай малітвы «Анёл Панскі», якая паводле прадпісання Папы Яна XXII, выдадзенага ў 1326 годзе, чытаецца тройчы штодзень, пры перазвоне.

Таксама *Вітай, Марыя* чытаецца па малых пацерках ружанца, тады як вялікія пацеркі прысвечаны «Ойча наш».

## Ave Maria у музыцы 
* На тэкст малітвы напісана шмат музычных твораў. Сярод аўтараў музыкі Палестрына, Гуно (на аснове прэлюдыі Баха), Дворжак, Вердзі, Масканьі (прыпісваецца Качыні), Ліст, Сен-Санс.
* Твор Франца Шуберта «Трэцяя песня Элен» часта недакладна называюць «Ave Maria Шуберта», хоць у рэчаіснасці тэкст, на які напісана гэта музыка, узяты з нямецкага перакладу паэмы Вальтэра Скота пра кельцкую Уладарку Возера («Дзеву Возера», 1810) і ўключае толькі першыя два словы малітвы. Пазней Ave Maria цалкам сталі спяваць на музыку гэтай песні Шуберта.
* Першыя чатыры словы лацінскага тэксту малітвы сталі рэфрэнам песні «Авэ, Марыя» ансамбля «Сябры» на словы Зянона Пазняка і музыку Ігара Лучанка.

## Гл. таксама 
* Песня Прасвятой Багародзіцы
* Дабравешчанне
* Тры «Авэ Марыя»

## Спасылкі 
* 
* Ave Maria на сайце Almirena's Home

Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Каталіцкія малітвы
Катэгорыя:Дзева Марыя
Катэгорыя:Песні на латыні
Катэгорыя:Дабравешчанне
Бела Кун

**Бела Кун** (; , вёска Леле каля г. Сіладзьчэх (цяпер Чэху-Сільваніэй, жудзец Сэлаж), Трансільванія — , Масква) — венгерскі і савецкі камуністычны палітычны дзеяч і журналіст. У сакавіку 1919 года абвясціў Венгерскую Савецкую Рэспубліку, якая праіснавала 133 дня. У лістападзе 1920 года пасля ўстанаўлення ў Крыме савецкай улады быў прызначаны старшынёй Крымскага рэўкама. На гэтай пасадзе стаў арганізатарам і актыўным удзельнікам масавых забойстваў у Крыме.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Расстраляныя і пахаваныя на палігоне «Камунарка»
Галіна Мікалаеўна Малажай

**Галіна Мікалаеўна Малажай** (, Кустын, , Брэсцкая вобласць  — ) — беларускі мовазнавец.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і служачых. Вучылася ў Астрамечаўскай школе, а ў 1952 г. — у сярэдняй школе № 1 горада Брэста. Пасля заканчэння школы паступіла ў Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут імя. А. С. Пушкіна, на філалагічны факультэт. У 1960 г. закончыла інстытут. Працаваць была накіравана ў Кобрынскі раён. Два гады настаўнічала ў Павіццеўскай сярэдняй школе, а праз некаторы час перавялася ў Корчыцкую сямігодку.

З 1963 г. пачала працаваць выкладчыкам педінстытута. З 1965 г. — старшы выкладчык. У 1971 г. абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Перыфразы ў беларускай літаратурнай мове (структурна-семантычная і стылістычная характарыстыка)» у Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР.

У 1975 г. атрымала вучонае званне дацэнта, у 1988 г. — прафесара. З 1981 г. займала пасаду загадчыка кафедры беларускага мовазнаўства філалагічнага факультэта, дэпутат Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў 15-га, 16-га скліканняў, член Вучонай рады ўніверсітэта. Падрыхтавала 2 кандыдатаў навук.

Даследавала праблемы беларускай фразеалогіі і дыялекталогіі, мову мастацкай літаратуры, праблемы выкладання беларускай мовы ў сітуацыі білінгвізму.

## Узнагароды 
* ганаровае званне «Выдатнік народнай асветы» (1983),
* «Ветэран працы» (1984), 
* знак «За успехи в научно-исследовательской работе студентов» (1986),
* медаль «За працоўную адзнаку» (1986),
* ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР (1988).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна
Катэгорыя:Дэпутаты Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Малаіта

**Малаіта** — вулканічны востраў у Ціхім акіяне, у складзе дзяржавы Саламонавы Астравы. Плошча 4,1 тыс.км². Насельніцтва — меланезійцы, 86 тыс. (1990). Вышыня да 1303 м. Пакрыты вільготнатрапічным лесам. Плантацыі какосавай пальмы. Галоўны горад — Аукі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Саламонавы астравы
Кухараў

**Кухараў** — прозвішча, утворанае ад слова «кухар».

## Вядомыя носьбіты 
* Мікалай Васілевіч Кухараў — беларускі вучоны ў галіне педагогікі.
* Сцяпан Іванавіч Кухараў — беларускі пісьменнік.
* Уладзімір Іванавіч Кухараў — беларускі жывапісец.
* Уладзімір Яўгенавіч Кухараў — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Фёдар Якаўлевіч Кухараў — удзельнік партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
Сцяпан Іванавіч Кухараў

**Сцяпан Іванавіч Кухараў** (, вёска Стайкі, Краснапольскі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі пісьменнік. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1939 годзе скончыў Гомельскае педагагічнае вучылішча. Да жніўня 1941 года працаваў выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры Горскай сярэдняй школы Краснапольскага раёна. З 1942 года — партызанскі сувязны, з 1943 года — на фронце. Прайшоў баявы шлях ад Беларусі да Берліна. Дэмабілізаваны ў 1945 годзе. У 1946—1950 гг. быў літсупрацоўнікам, загадчыкам аддзела рэдакцыі газеты «Чырвоная змена». У 1950 г. скончыў завочнае аддзяленне Мінскага педагагічнага інстытута. Працаваў у рэдакцыях газет «Мінская праўда», «Рудзенская праўда», «Настаўніцкая газета». З 1955 г. — літсупрацоўнік, у 1957—1981 гг. — рэдактар аддзела нарыса і публіцыстыкі часопіса «Маладосць». Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1972 года.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны I ступені і медалямі.

## Творчасць 
Першы артыкул апублікаваў у краснапольскай раённай газеце «Чырвоны сцяг» у 1934 г. Аўтар зборнікаў нарысаў «Незабыўныя сустрэчы» (1959), «Людзі крылатага ўзросту» (1961), «Ад вашага карэспанданта» (1966), «Жыццё-легенда» (1971), «Светлая пара» (1978), аповесці «Бацькавічы» (1974), зборнікаў аповесцей, апавяданняў і нарысаў «Бацькавічы» (1980), «Суніцы для сына» (1986), «Сцішанае поле» (1986).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Мікалай Фёдаравіч Дамашкевіч

**Мікала́й Фё́даравіч Дамашке́віч** () — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут, інжынер-механік (1973), Мінскую вышэйшую партыйную школу (1986).

Працоўную дзейнасць пачаў аўтаслесарам у Жыткавіцкім СМУ меліярацыі Гомельскай вобласці, працаваў галоўным механікам ПМК-86 трэста «Мазырсельбуд». Затым перайшоў на камсамольскую працу. Займаў шэраг кіроўных пасадаў у органах дзяржаўнай улады.

Быў начальнікам Службы кантролю прэзідэнта Беларусі, старшынёй Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь (1995—1998).

З 2 снежня 1998 года прызначаны старшынёй Мінскага аблвыканкама.

11 студзеня 2008 года прызначаны кіраўніком спраў Прэзідэнта Беларусі. 4 снежня 2009 года Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь вызвалены ад пасады кіраўніка спраў прэзідэнта ў сувязі з пераводам на іншую працу.

30 верасня 2010 года быў прызначаны памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — галоўным інспектарам па Віцебскай вобласці, 15 верасня 2014 года быў адпраўлены ў адстаўку.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі (1990—1995), член Камісіі па таварах народнага спажывання, гандлі і паслугах насельніцтву, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (з 2000 года).

## Узнагароды 
* Ордэн Айчыны III ступені
* Медаль «За адзнаку ў ахове грамадскага парадку» 
* Чатыры падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

## Зноскі
## Спасылкі 
* Біяграфія 

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектары па Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Кіраўнікі справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання
Катэгорыя:Выпускнікі Беларуска-Расійскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай вышэйшай партыйнай школы
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання
Катэгорыя:Старшыні Сенненскага раённага выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Старшыні Мінскага абласнога выканаўчага камітэта
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мінскай вобласці
Рысканне

**Ры́сканне** — вуглавыя рухі лятальнага апарата, судна, аўтамабіля адносна вертыкальнай восі (вертыкальная вось самалёта), а таксама невялікія змены курсу направа або налева, уласцівыя судну. Кіруе гэтым кручэннем руль напрамку (англ. Rudder). Адзін з трох вуглоў (крэн, тангаж і рысканне), адпаведных тром вуглам Эйлера, якія задаюць паваротнае становішча лятальнага апарата адносна яго цэнтра. Вугал рыскання пазначаецца літарай ψ (псі).

У дынаміцы палёту рысканне (дакладней, вуглы рыскання) таксама азначае вугал павароту корпуса самалёта ў гарызантальнай плоскасці, адлічваемы ад напрамку на поўнач. Гэты вугал падобны на курс, але адлічваецца строга ў адпаведнасці з абранай сістэмай каардынат. У традыцыі савецкай і сучаснай беларускай школы гэта азначае адлік дадатных вуглоў супраць гадзіннікавай стрэлкі, калі глядзець зверху. Акрамя, звычайна разглядаецца дыяпазон вуглоў рыскання ± 180 °.

## Гл. таксама 
* Тангаж
* Курс судна
* Крэн

## Зноскі 

## Літаратура 
* *Крылов А. Н.* Качка корабля // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.).&nbsp;— СПб., 1890—1907.
Катэгорыя:Аэрадынаміка
Катэгорыя:Тэорыя карабля
Курачкін

**Курачкін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Акім Рыгоравіч Курачкін — беларускі скульптар.
* Васіль Сцяпанавіч Курачкін — расійскі паэт, перакладчык журналіст.
* Генадзь Піліпавіч Курачкін — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Ірына Аляксандраўна Курачкіна (нар. 1994) — беларуская спартсменка, барэц вольнага стылю.
* Канстацін Трафімавіч Курачкін (нар. 1902) — ваенны дзеяч, генерал-маёр.
* Мікалай Сцяпанавіч Курачкін — расійскі паэт, перакладчык журналіст.
* Павел Аляксеевіч Курачкін — Герой Савецкага Саюза.
* Юрый Андрэевіч Курачкін — беларускі фізік-тэарэтык.
Дзева возера (паэма)

**«Дзева возера»** () — паэма Вальтэра Скота, упершыню апублікаваная ў 1810 годзе. Паэма не звязана па сюжэце з легендамі пра Караля Артура, у якіх фігуравала Дзева Возера («Уладарка Возера»). «Дзева возера» стала вяршыняй папулярнасці Скота як паэта. За восем месяцаў было прададзена 25 тыс. асобнікаў, што пабіла ўсе рэкорды продажаў паэтычных твораў, а слава аўтара распаўсюдзілася па-за межы Вялікабрытаніі і дасягнула ЗША. Паэма таксама была высока ацэнена крытыкамі.

## Змест 
* Песня першая. Паляванне.
* Песня другая. Востраў.
* Песня трэцяя. Вогненны крыж.
* Песня чацвёртая. Прароцтва.
* Песня пятая. Бой.
* Песня шостая. Замак.
* Эпілог.

## Опера Джаакіна Расіні 
Паводле паэмы «Дзева возера» Джаакіна Расіні напісаў двухактовую оперу «Дзева возера» (). Лібрэта А. Л. Татолы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вальтэр Скот
Катэгорыя:Творы 1810 года
Катэгорыя:Літаратура Шатландыі
Катэгорыя:Паэмы на англійскай мове
Катэгорыя:Паэмы XIX стагоддзя
Вадзенне

**Вадзенне** (*Увядзенне, Вадзенне, Уводзіны*) — прысвятак у народным календары славян, які святкуецца . Звязаны з хрысціянскім святкаваннем Увядзення ў храм Прасвятой Уладаркі нашай Багародзіцы і Прыснадзевы Марыі. Бяздзетныя бацькі Іаакім і Ганна паабяцалі, што, у выпадку нараджэння ў іх дзіцяці, прысвецяць яго на служэнне Богу.

У народнай традыцыі назва звязваецца са словам «вядзенне».

У сербаў і чарнагорцаў існуюць забароны на дакрананне да вострых прадметаў, каб ваўкі зімою не нападалі на жывёлу.

## Спасылкі 
* УВЯДЗЕННЕ (ВАДЗЕННЕ, УВОДЗІНЫ)

Катэгорыя:Святы
Катэгорыя:Зімовыя святы
Катэгорыя:Народны каляндар усходніх славян
Катэгорыя:Святы 4 снежня