open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іван Пятровіч Чыгрын

**Іван Пятровіч Чыгрын** (, вёска Чамяры, , Гродзенская вобласць — 21 жніўня 2006) — беларускі літаратуразнавец, паэт, крытык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў філалагічны факультэт БДУ (1955), працаваў настаўнікам у Дзераўноўскай сярэдняй школе Слонімскага раёна, завучам у Яварскай сярэдняй школе Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці (1955—1957), настаўнікам у Кракоцкай сярэдняй школе Слонімскага раёна (1957—1958). Вучыўся ў аспірантуры пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР (1958—1961). З 1961 г. — навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. Кандыдат філалагічных навук.

У друку выступаў з літаратурна-крытычнымі артыкуламі і рэцэнзіямі з 1959 г. Аўтар кніжак «Станаўленне беларускай прозы і фальклор: Дакастрычніцкі перыяд» (1971), «Проза „Маладняка“: Дарогамі сцвярджэння» (1985), "Крокі: Проза «Узвышша»" (1989), «Рэальнае і магчымае: проза Якуба Коласа» (1991), выдаў кнігу пра Максіма Гарэцкага «Паміж былым і будучым» (1994). Суаўтар кніжак «Беларуская літаратура і праблемы сучаснасці» (1978), аўтар асобных раздзелаў «Истории белорусской советской литературы» (1977), «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры» (1981).

Выступаў у друку з вершамі. Аўтар зборнікаў «Капеж» (1992), «Трыба» (1998), «Бераг» (1998), «Люблю вясну» (2000), «Вынікі падсумоўваліся ў панядзелак» (2001), «Пялёсткі полымя» (2002), «Фантазіі старога дзеда» (2005).

Пераклаў паасобныя вершы Я. Лучыны, У. Сыракомлі, Ф. Цютчава. Склаў «Выбраныя творы» Ядвігіна Ш. (1976) і зборнік «Веснаход» (апавяданні «Маладняка», 1987).

## Літаратура 
* 
* Петрушкевіч, А. Літаратуразнаўчыя здабыткі Івана Пятровіча Чыгрына / А. Петрушкевіч // Bialorutenistyka Bialostocka. — № 3. — 2011. — С. 143—148.

## Спасылкі 
* Даследчыку «Маладняка» і «Узвышша» споўнілася б 85
* «У Беларусі бэз цвіце вясной ля хатаў…»
* Некропаль

Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Ордэн Святога Станіслава

**Ордэн Святога Станіслава** — цывільны ордэн Рэчы Паспалітай, уведзены каралём Станіславам Аўгустам у 1765 годзе. Існаваў да 1795 года. Пасля адрачэння Станіслава Аўгуста пэўны час трактаваўся ім як яго прыватны. У 1815 годзе расійскі імператар Аляксандр І захаваў ордэн як узнагароду для ўраджэнцаў былой Рэчы Паспалітай.

У 1831 годзе ордэн уключаны ў Капітул расійскіх ордэнаў.

## 1765—1831 
Ордэнскае свята адзначалася 8 мая.

Стужка ордэна была чырвонай з белымі палоскамі па краях. Свецкія асобы насілі крыж на стужцы праз правае плячо з шытай зоркай на левым боку грудзей, духоўныя асобы — на шыі.

У 1765—1831 гадах ордэнам узнагароджана 1762 чалавекі (паводле іншых звестак — 1774).

Дэвіз ордэна «Узнагароджваючы, заахвочваю».

## 1831—1917 
Уключаны ў Капітулу расійскіх ордэнаў як малодшы старшынством у іерархіі дзяржаўных узнагарод. У 1839 годзе падзелены на 3 ступені. Ордэнам узнагароджвалі цывільныя, ваенныя, а таксама прыватныя (дабрачыннасць) учынкі.

У 1917 года ліквідаваны дэкрэтам савецкага ўрада.

## Літаратура 
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. 2 т. — Мінск, 2006. ISBN 985-11-0314-4
* *Norbert Wójtowicz* Praemiando Incitat. Order Świętego Stanisława. — Warszawa 2007, ISBN 978-83-925702-0-2

## Спасылкі 
* *С. Шишков*, «Награды России. 1698—1917 гг.», т. 2 

Святога Станіслава
Святога Станіслава
Міхайлаўскі сквер

**Міхайлаўскі сквер** — сквер у цэнтральнай частцы Мінска.

## Размяшчэнне 
Сквер знаходзіцца паміж вуліцамі Ленінградскай, Свярдлова, Кірава і Міхайлаўскім завулкам.

## Гісторыя 
**Сквер каля Віленскага кірмаша** быў закладзены ў 1925 г. У 1934 г. перайменаваны ў Міхайлаўскі сквер.

У 1998 годзе адкрыты пасля рэканструкцыі (кіраўнік — арх. Барыс Юрцін). Лаўкі выкананы па індывідуальным праекце. Паводле ўспамінаў архітэктара, сквер стаў першым, дзе была выкарыстана тратуарная плітка. Шырыня пешаходных дарожак складае чатыры з паловай метра, лаўкі прыбраны ў кішэні, каб не заміналі пешаходам. Вялікія валуны былі спецыяльна выбраны і прывезены з кар’ера.

Закінутае бамбасховішча часоў Першай сусветнай вайны, размешчанае пад узгоркам з боку вуліцы Ленінградскай, меркавалася ператварыць у музей.

## Транспарт 
Прыпынак «Міхайлаўскі сквер»:
аўтобус: 5т, 192; тралейбус: 3, 20, 30

Прыпынак «Вуліца Кірава (Вакзал)»:
аўтобус: 1, 3с, 5т, 35с, 43, 47, 52, 69, 79, 79д, 85с, 102, 175э, 192; тралейбус: 3, 20, 30

## Літаратура 
* Юртин Б. О. Реконструкция Михайловского сквера по улице Ленинградской в Минске // Архи­тектура и строительство. — 2000. — № 1.

## Спасылкі 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:1925 год у Мінску
Катэгорыя:Вуліца Кірава (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Свярдлова (Мінск)
Катэгорыя:Ленінградская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Міхайлаўскі завулак (Мінск)
Мікалай Мікалаевіч Чарняўскі

**Мікола Чарняўскі**, **Мікалай Мікалаевіч Чарняўскі** (нар. , в. Буда-Люшаўская, , Гомельская вобласць; Псеўданімы: *Аўсюг Самасейка*, *Мікола Сівец*) — беларускі паэт, празаік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў вячэрняе аддзяленне філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1966). Адначасова працаваў рэдактарам Беларускага радыё. У 1966—1988 гадах — літаратурны супрацоўнік, старшы рэдактар аддзела, адказны сакратар часопіса «Бярозка». З 1989 года — літаратурны рэдактар часопіса «Вясёлка».

## Творчасць 
Дэбютаваў вершам у 1958 г. у газеце «Піянер Беларусі». Аўтар кніжак паэзіі для дзяцей «Дзе лета канчаецца» (1963), «Апошні бой» (1967), «Сонца ў хованкі гуляе» (1970), «Кліча горн» (1974), «Адрас наш — дзіцячы сад» (1975), «Парад» (1976), «Залатая ніва» (1977), «Дзе пяцёркі прадаюцца?» (1978), «Я збіраюся на БАМ» (1979), «Хто сябруе з добрым днём?» (1981), «Звініць званок…» (1982), «Зоркі-зорачкі» (1984), «Навечна з сонцам» (1986), «Аб чым пяе крынічка» (1989), а таксама аповесці «Бегунок пачынае думаць» (1965) і «Акадэмія … на колах, альбо За вясёлкай наўздагон» (1990).

Выдаў зборнікі паэзіі «Чалавечнасць» (1971), «Трывога» (1988) і сатыры і гумару «Казёл-моднік» (1978), «І не косяць, і не жнуць…» (1982), «Камар на матацыкле» (1985), «Нашто бабе агарод?» (1989).

## Узнагароды 
* Літаратурная прэмія імя Янкі Маўра (1995)
* Медаль Францыска Скарыны (2007)
* Залаты купідон (2009)
* Заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь (2019)
* У 2025 годзе стаў лаўрэатам Нацыянальнай літаратурнай прэміі ў намінацыі «Лепшы твора для дзяцей і падлеткаў» — «Акадэмія… на колах».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Гумарысты СССР
Катэгорыя:Гумарысты Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»
Міцкевіч

**Міцке́віч** — беларускае прозвішча. Паходжанне прозвішча — ад уласнага імя Міцька (Дзмітрый, Зміцер).

## Вядомыя носьбіты 
* Алесь Міцкевіч (1919—2015) — беларускі грамадска-культурны, рэлігійны і свецкі дзеяч.
* Аляксандр Міцкевіч (1801—1871) — юрыст, прафесар права. Малодшы брат паэта Адама Міцкевіча.
* **Адам Міцкевіч** (1798—1855) — польскі паэт беларускага паходжання.
* Барыс Паўлавіч Міцкевіч — беларускі літаратуразнавец.
* 
* Даніла Канстанцінавіч Міцкевіч (1914—1996) — беларускі дзеяч культуры, вучоны-хімік, сын Якуба Коласа.
* Інеса Мікалаеўна Міцкевіч — беларускі журналіст, заслужаны работнік культуры Беларусі.
* **Канстанцін Міхайлавіч Міцкевіч** (1882—1956) — сапраўднае імя народнага паэта Беларусі Якуба Коласа.
* Марыя Дзмітрыеўна Міцкевіч (1891—1945) ― беларуская настаўніца, жонка Якуба Коласа.
* 
* 
* Уладзімір Фёдаравіч Міцкевіч (1920—1983) — беларускі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
* Юлія Міцкевіч (нар. 1979) — беларуская феміністка.
* Юліян Міцкевіч (1838—1863) — паўстанцкі камісар ковенскага ваяводства ў часе паўстання 1863—1864 гадоў.
* Яўген Пятровіч Міцкевіч (1893—1959) — савецкі выведнік, чэкіст.

## Гл. таксама 
* Міцкевіч на скале Аю-Даг — карціна Валянціна Ваньковіча
* 5889 Міцкевіч — астэроід
* Міцкевіч (кратар)
Ігар Піліпавіч Хадановіч

**Ігар Піліпавіч Хадановіч** (, вёска Шпількі, , Мінская вобласць — , ) — беларускі пісьменнік і журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка. У 1957 г. паступіў на аддзяленне журналістыкі філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1962 г., пад канец вучобы, быў залічаны на працу ў рэдакцыю газеты «Чырвоная змена». З 1963 г. працаваў у Мінскім абкаме камсамола, у 1964—1966 гг. — у газеце «Літаратура і мастацтва». Загінуў ад бандыцкага нападу.

Друкавацца пачаў у 1957 г. (газета «Чырвоная змена»). Аўтар зборнікаў апавяданняў і нарысаў «За акном дождж» (1967), «На досвітку» (1986).

## Творы 
* Хлеб. [верш] // Чырвоная змена. 29 снежня 1957.
* За акном дождж. Апавяданні. Мінск. 1967.
* На досвітку. Апавяданні, нарысы, з запісных кніжак і пісьмаў. Мінск. 1986.

## Успаміны 
Анатоль Вярцінскі ў сваёй кнізе «Высокае неба ідэала» піша, што *«ў асобе Ігара Хадановіча ішоў у нашу літаратуру сапраўдны талент, ішоў мастак-псіхолаг, мастак-даследчык...»*.

## Літаратура 
* 
* 
* *Тарасава Т. М.* Хадановіч Ігар // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах. Т. 6. — Мінск, 1995. — С. 157.
* *Драздова З. У.* Хадановіч Ігар. Бібліяграфія. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах. Т. 6. — Мінск, 1995. — С. 157—158.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Забітыя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Разалін Сасмэн Ялау

**Разалін Сасмэн Я́лау** (; , Нью-Ёрк, ЗША — , Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканская вучоная ў галіне біяфізікі. Атрымала Нобелеўскую прэмію па медыцыне ў 1977 годзе «за развіццё радыеімуналагічных метадаў вызначэння пептыўных гармонаў» разам з Р. Гіймэнам і Э. В. Шалі.

## Біяграфія 
Скончыла каледж Хантэр (1941) і з 1946 года працавала ў ім. З 1950 года працавала ў шпіталі ветэранаў г.Бронкс (з 1972 з’яўлялася кіраўніцай лабараторыі). Адначасова ў 1968—1974 гг. прафесар-даследчык у медыцынскай школе. У 1979—1986 гг. прафесар медыцынскага каледжа ва ўніверсітэце Йешыва.

Аўтар навуковых прац па выкарыстанні ізатопаў для ўстанаўлення колькасці гармонаў і метабалітаў у плазме крыві і тканках арганізма. Распрацавала радыеімуналагічны метад вымярэння інсуліну ў крыві (1959), а таксама паратырэоіднага гармону, гастрыну, кортыкатрапіну ў крыві і эндакрынных залозах. Хоць большасць навуковых прац Ялау выканала ў суаўтарстве з Саламонам Берсанам, ён памёр да прысуджэння Нобелеўскай прэміі.

Член Амерыканскай Нацыянальнай АН. Доктар філасофіі (1945), заслужаная прафесар (1974).

## Узнагароды 
* 1971 — Міжнародная прэмія Гайрднера
* 1975 — Прэмія Амерыканскай медыцынскай асацыяцыі.
* 1976 — Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні.
* 1977 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (Саламон Берсан памёр у 1972 годзе і не змог падзяліць прэмію).
* 1988 — Нацыянальны навуковы медаль ЗША.

## Гл. таксама 
* Радыеімуналагічны метад

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — 472 с.: іл.

## Спасылкі 
* Разалін Ясаў. Біяграфія на сайце n-t.ru
* Аўтабіяграфія Разалін Ялау на сайце Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Біяфізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Антаніна Яўгенаўна Хатэнка

**Антаніна Яўгенаўна Хатэнка** (, вёска Зенькаўцы, , Гродзенская вобласць) — беларуская паэтэса.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзілася ў сям’і настаўніка. Скончыла пружанскую школу-інтэрнат (зараз — СШ № 4). Скончыла філалагічны факультэт БДУ (1978). Працавала настаўніцай беларускай, рускай мовы і літаратуры ў Задор’еўскай сярэдняй школе. Праз год вярнулася ў Мінск, працавала ў кнігарні «Палітычная кніга» (1979-81), карэктарам, малодшым рэдактарам выдавецтва «Народная асвета» (1982-85).

## Творчасць 
Першай вядомай спробай паэзіі быў гімн гораду Пружаны. Аўтар кніг «Здзічэлае рэха вясны», «Зніч крыжовых дарог», «Чалавек на далоні Сусвету» і інш.

Лаўрэат прэміі імя Міхася Стральцова «за вернасць класічным літаратурным традыцыям, тэматычнае і вобразнае багацце мовы, папулярызацыю паэтычнымі сродкамі народных звычаяў і абрадаў». Прэмія ўручана ёй 14 лютага 2022 года ў дзень народзінаў патрона, па ўмовах яе выдаецца новая кніга лаўрэата «Вербніца».

У прасторы кнігі «Вербніца» (2022) сышліся ў сугучча яркія, эмацыйна вострыя вершы і глыбокія, роздумныя творы. Паэзія, проза, эсэістыка на-поўна выяўляюць эстэтыку і духоўныя каштоўнасці пакалення, якому выпала жыць і ствараць на сумежжы эпох. Адметнасць мастацкага стылю, вобразнае, метафарычнае асэнсаванне гэткіх філасофскіх катэгорый, як жыццё і смерць, плыннасць зямнога быцця і вечнасць, святло і цемра, дабро і ліха, ствараюць непаўторны ўзор аўтарскіх здагадак, адкрыццяў, азоранняў у дарозе пазнання сябе ў свеце і свету ў сабе.

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* 
* Антаніна Хатэнка. Выбраныя вершы. Выканаўца В. Белацаркоўcкi (аудыё)

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Нічыпар Тодаравіч Чарнушэвіч

**Нічыпар Тодаравіч Чарнушэвіч** (, , Слуцкі павет, Мінская губерня — , Мінск) — беларускі паэт, перакладчык, драматург. Брат пісьменніка Міколы Хведаровіча.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1915—18 знаходзіўся ў Калузе, жыў у прытулку для дзяцей бежанцаў.
У 1917—1920 настаўнічаў у Траянаўскім земскім народным вучылішчы на Капыльшчыне. 
У 1920—1922 служыў у Чырвонай Арміі.

Вучыўся на сацыяльна-гістарычным аддзяленні педагагічнага факультэтата Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1922—1928).
Вучобу сумяшчаў з працай літсупрацоўніка, потым загадчыка аддзела ў газеце «Савецкая Беларусь» (1924—1929). 
У 1926 быў адным з рэдактараў друкаванага органа беларускага студэнцтва «Голас студэнта».
Член літаратурнага аб'яднання «Маладняк».
У 1929—1930 слухач Вышэйшых навукова-педагагічных курсаў пры 2-м Маскоўскім універсітэце.

27 сакавіка 1930 арыштаваны ДПУ БССР па справе «Саюза вызвалення Беларусі. 10 красавіка 1931 прыгавораны да 5 гадоў ссылкі ў г. Вятку. У ссылцы захварэў на сухоты, ад якіх пакутваў усё жыццё.

У 1931—1935 супрацоўнік газеты «Вятская правда» (пазней «Кировская правда»). У 1935—1941 выкладаў гісторыю ў сярэдніх школах Масквы. У кастрычніку 1941 эвакуіраваўся ў Цюмень, дзе працаваў загадчыкам аддзела рэдакцыі газеты «Тюменская правда».

З 1947 жыў у Мінску. Працаваў начальнікам планавага аддзела Белсельгасзабеспячэння, выкладчыкам гісторыі ў Мінскай афіцэрскай школе (з 1949), старшым інжынерам трэста папяровай прамысловасці (з 1952), потым ў Беларускім дзяржаўным выдавецтве і на Беларускім радыё.

Сябра СП БССР з 1957.

Рэабілітаваны 19 верасня 1960.

Памёр 18 лютага 1967, пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.

## Творчасць 
Першыя вершы надрукаваў у 1923 (часопіс «Полымя»). У кнігах паэзіі «Дзіва» (1927), «Нясу надзею» (1962), «Гаворка дум» (1966), «Выбраныя вершы» (1975) роздум над месцам чалавека на зямлі, тэма прыроды. Аўтар п’ес «Шукальнікі вышыні», «Сям’я доктара Чыверса», кінааповесці «Арсенал пачуццяў».

Перакладаў на беларускую мову творы рускіх, украінскіх, яўрэйскіх паэтаў.

## Літаратура 
*  С. 239
*  Т. 6. С. 255
* 

Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі паводле алфавіта
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Маладняк»
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Саламон Арон Берсан

**Саламон Арон Берсан** (, , Нью-Ёрк, ЗША — , Атлантыка-Сіці, ЗША) — амерыканскі ўрач-эндакрынолаг. Вядомы тым, што ў 1950-я гады разам з Разалін Сасмэн Ялаў распрацаваў радыеімуналагічны метад, які атрымаў шырокае распаўсюджванне ў біялогіі і медыцыне.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Нью-Ёрку, скончыў Гарадскі каледж Нью-Ёрка ў 1938 годзе. У 1939 годзе атрымаў ступень магістра ў Нью-Ёркскім універсітэце, а ў 1945 годзе стаў доктарам медыцыны ў медыцынскай школе таго ж універсітэта. Пасля інтэрнатуры ў Бостане і двух гадоў у арміі вярнуўся ў Нью-Ёрк і працаваў у Бронксе ў шпіталі пры кіраванні справамі ветэранаў.

Пачаў сваю навуковую кар'еру ў 1950 годзе, калі стаў працаваць у Радыеізатопным аддзеле шпіталя і супрацоўнічаць з Разалін Сасмэн Ялаў. Іх раннія працы ў лабараторыі датычыліся метабалізму ёду і чалавечага сыраватачнага альбуміна. Пазней яны сталі займацца інсулінам, вымярэнні якога ў крыві былі тады ўскладнены. Яны распрацавалі метад радыеімуналагічнага аналізу, які даў добрыя вынікі, і апублікавалі працы ў 1960 годзе.

Пасля паспяховай распрацоўкі РІА для інсуліну Берсан і Ялаў распрацавалі аналагічныя методыкі для іншых гармонаў — карцікатрапін, гастрын, паратырэоідны гармон і гармон росту, і ў выніку гэтага зрабілі важныя адкрыцці ў фізіялогіі гэтых гармонаў.

Берсан, як правіла, разам з Ялаў, атрымліваў шматлікія прэміі і ўзнагароды за сваю працу.

У 1972 годзе ён быў абраны ў Нацыянальную акадэмію навук ЗША, але ў той жа месяц памёр ад шырокага інфаркту міякарда ў Атлантыка-Сіці, дзе ўдзельнічаў у сходзе Федэрацыі амерыканскіх навуковых таварыстваў эксперыментальнай біялогіі. У 1975 годзе Ялаў і Берсан (пасмяротна) атрымалі прэмію за навуковыя дасягненні ад Амерыканскай медыцынскай асацыяцыі. У 1977 годзе Ялаў ужо адна атрымала Нобелеўскую прэмію за іх сумесную працу ў сувязі з тым, што гэтая прэмія не ўручаецца пасмяротна.

Катэгорыя:Медыкі ЗША
Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Катэгорыя:Эндакрынолагі ЗША
Пісар польны літоўскі

**Польны пісар літоўскі** або **Пісар людзей служэбных** () — 
ураднік ў Вялікім Княстве Літоўскім, у абавязкі якога ўваходзіла складанне попісаў войска.

## Спіс польных пісараў літоўскіх 
## Гл. таксама 
* Пісары польныя каронныя

## Літаратура 
* 
* Urzędnicy centralni i dostojnicy Wielkiego Księnstwa Litewskiego XIV—XVIII wieku. Spisy / Oprac. Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba // Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII—XVIII wieku. Spisy / Pod red. Antoniego Gąsiorowskiego. Tom XI. Kornik: Biblioteka Kornicka, 1994.
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.

Катэгорыя:Цэнтральныя ўрады Вялікага Княства Літоўскага
*
Задарожжа

Назву **Задаро́жжа** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Задарожжа — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Задарожжа — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Задарожжа — вёска ў Сенненскім раёне

* Магілёўская вобласць:
** Задарожжа — вёска ў Горацкім раёне

* Мінская вобласць:
** Задарожжа — вёска ў Валожынскім раёне

## Глядзіце таксама 
* Дарожкавічы
* Дарожкі
* Дарожная
* Дарожны
Сакратар вялікі літоўскі

**Сакратары вялікія літоўскія** () — 
ураднікі ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Спачатку сакратаром называлася службовая асоба ў канцылярыі ВКЛ, 
якая непасрэдна займалася справаводствам вялікага князя (караля) і прызначалася ім. 
Упершыню згадваецца ў 1407, часам так называліся вялікакняскія пісары, 
як мяркуецца, найбольш заслужаныя з іх. З другой паловы 16 стагоддзя сакратар — асобны ўрад, 
часам іх дзейнасць не была звязана проста са справаводствам 
(выконвалі абавязкі мернікаў, рэвізораў, паборцаў, памежных камісараў і іншыя). 
Некаторыя сакратары вялі дакументацыю Рады Вялікага Княства Літоўскага, 
што пазней рабілі рэгенты.

Сакратар вялікі духоўны — цэнтральны ўрад, асобны ад апарату канцлера і падканцлера ВКЛ. 
Утвораны на сойме 1670. Прызначаўся каралём з духоўных асоб, вёў спецыяльна даручаныя справы.

Сакратар вялікі свецкі — цэнтральны ўрад. 
У пачатку 16 стагоддзя з тытулам «найвышэйшы сакратар ВКЛ» выступаў пісар 
Іван Сямёнавіч Сапега, як мяркуецца, на ўзор адпаведнай пасады ў Польшчы. 
Сталы ўрад сакратара вялікага свецкага ўстаноўлены ў ВКЛ на каранацыйным сойме 1764.

## Спіс вялікіх сакратароў літоўскіх (духоўных) 
## Спіс вялікіх сакратароў літоўскіх (свецкіх) 
## Гл. таксама 
* Вялікія сакратары каронныя

## Літаратура 
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.

Катэгорыя:Цэнтральныя ўрады Вялікага Княства Літоўскага
*
Цёмнае фэнтэзі

**Цёмнае фэнтэзі** (ад  — «цёмнае», «змрочнае фэнтэзі») — паджанр літаратуры і камп’ютарных гульняў, спалучае элементы жахаў і готыкі, а дзеі адбывюецца ў антуражы традыцыйнага фэнтэзі.

Галоўнае адрозненне готыкі — дзеі адбываюцца ў фантастычным свеце, які нагадвае Сярэднявечча, радзей — гарадское фэнтэзі.

Цёмным фэнтэзі нярэдка называюць літаратуру пра звышнатуральнае, якая належыць да жанру жахаў. Розніца паміж цёмным фэнтэзі і гатычнымі жахамі невыразная. Крытыкі адзначаюць, што цёмнае фэнтэзі не палохае чытача, а стварае ўражанне страху, які ўжо прайшоў. То-бок, гэтыя творы найперш фэнтэзі, а не апавяданні пра звышнатуральны жах.

Да цёмнага фэнтэзі таксама адносяць 3 групы фантастычнай літаратуры — традыцыйнае фэнтэзі з «цёмным» адценнем, адменнік містыкі, жахаў і фэнтэзі, напісаны ў асабліва гнятлівым стылі.

## Цёмнае фэнтэзі ў папулярнай культуры 
### Камп’ютарныя гульні 
* Серыя Diablo
* Серыя Disciples
* Серыя Legacy of Kain
* Серыя Вядзьмак: Вядзьмак і Вядзьмак 2: Забойцы каралёў

### У кінематографе 
* «Інтэрв’ю з вампірам» і «Каралева праклятых»
* «Ван Хелсінг»
* «Канстанцін: Уладар цемры»
* Фільм «Іншы свет» і яго працягі.
* Фільмы, серыялы і анімацыя па сусвету «Mortal Kombat».

### Анімэ, манга, ранабэ 
* «Berserk» (манга і анімэ).
* «Claymore» (манга і анімэ).
* «Мяжа пустаты. Сад грэшнікаў» (ранабэ, анімэ)

Катэгорыя:Паджанры фэнтэзі
Астравіта (возера, Гарадоцкі раён)

**Астраві́та** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Чарнуйка, за 30 км у напрамку на паўночны захад ад горада Гарадок за 1 км на поўнач ад вёскі Смароднік.

Плошча паверхні 0,48 км², даўжыня 0,65 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Плошча вадазбору 18,1 км². Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Дно возера выслана глеем. На захадзе выцякае ручай у возера Доўгае.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, мянтуз, лінь, плотка, гусцяра, карась і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Астравіта 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012

**Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012** (22-і чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Першай лізе) — другі па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай лігі) па футболе сярод беларускіх каманд 2012-га года.

У турніры павінны былі прымаць удзел 16 каманд, але перад пачаткам каманда «Клечаск» адмовілася ад удзелу, 
у выніку колькасць удзельнікаў была скарочана да 15. Каманды змагаліся за адзіную прамую пуцёўку ў Вышэйшую лігу і адну пуцёўку ў плэй-оф за права змагацца за месца ў Вышэйшай лізе з перадапошнім клубам Вышэйшай лігі 2012.

Пасля ўпартай барацьбы за два туры да фінішу перамогу ў турніры забяспечыў клуб «Дняпро» з Магілёва, 
які, такім чынам, гарантаваў сабе вяртанне ў мацнейшы дывізіён.

Другое месца заняла «Гарадзея», якая атрымала права гуляць у стыкавых матчах за месца ў Вышэйшай лізе супраць жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ». Саступіўшы па суме дзвюх сустрэч (1:0, 0:4), «Гарадзея» засталася ў Першай лізе.

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Першую лігу з Другой лігі 
* ФК «Ліда»
* ФК «Бяроза-2010»

### Клубы, якія выбылі з Вышэйшай лігі ў Першую лігу 
* ФК «Віцебск»
* ФК «Дняпро» (Магілёў)

### Клубы, якія выйшлі ў Вышэйшую лігу з Першай лігі 
* ФК «Славія-Мазыр»
* ФК «Партызан» (Мінск)

### Клубы, якія страцілі месца ў Першай лізе па выніках сезона 2011 
* ФК «Белкард» (Гродна)
* ФК «Баранавічы»

### Іншыя змяненні 
* ФК «Клечаск» (Клецк) адмовіўся ад удзелу ў Першай лізе і заявіўся ў Другую лігу

## Клубы-ўдзельнікі 

### Прадстаўніцтва па рэгіёнах 
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны.

## Турнірная табліца 
*1 З «Рудзенска» зняты 9 ачкоў за парушэнні рэгламенту
## Вынікі матчаў 
Заўвагі. **1**. У матчах СКВІЧ — «Ліда» і «Хваля» — ДБК гаспадарам прысуджаны тэхнічныя перамогі (3:0) па прычыне няяўкі гасцей.
**2**. У радках паказаны вынікі хатніх матчаў камандаў, у слупках — гасцявых.

Крыніца: football.by

## Бамбардзіры 
Крыніца: football.by

## Стыкавыя матчы 
Па выніках сезона клуб «Гарадзея», які заняў другое месца, атрымаў права на стыкавыя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць «Тарпеда-БелАЗ» (апошняе месца ў Вышэйшай лізе). 
Па суме дзвюх сустрэч «Тарпеда-БелАЗ» захавала месца ў вышэйшым дывізіёне, а «Гарадзея» засталася ў Першай лізе.

### Першы матч 
### Адказны матч 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

2012
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2012 годзе
Катэгорыя:2012 год у футболе
Чарнуйка

**Чарнуйка, Чарну́шка** — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Обаль (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня Чарнуйкі 23 км. Плошча вадазбору 97 км². Пачынаецца за 0,5 км ад вёскі Першамайка, працякае ў межах Гарадоцкага ўзвышша. Працякае праз возера Чарноўка і ўпадае ў Обаль за 1 км на захад ад вёскі Воўкава. Асноўны прыток — рака Сіманіха (справа). У басейне ракі азёры Астравіта, Доўгае, Давыдзенскае і Масліцкае.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Прытокі Обалі
Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Барыс Уладзіміравіч Святлоў

**Барыс Уладзіміравіч Святлоў** () — беларускі грамадскі і дзяржаўны дзеяч. Рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў (2008-2012), міністр культуры Рэспублікі Беларусь (2012—2017).

## Біяграфія 
Барыс Уладзіміравіч нарадзіўся ў 1958 годзе ў Мінску. У 1980 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У.І. Леніна.

У 1980—1989 гадах — старшы лабарант, малодшы навуковы супрацоўнік Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Акадэміі навук БССР. У 1989—1990 гадах — член рэдакцыйнай калегіі кіравання мастацтваў Міністэрства культуры БССР. У 1990—1991 гадах — памочнік міністра культуры БССР.

У 1991—1994 гадах — намеснік міністра культуры Рэспублікі Беларусь.

З мая 1994 года па снежань 1994 года — начальнік аддзела кінавідэамастацтва Міністэрства культуры і друку Рэспублікі Беларусь.

Са студзеня 1995 года па жнівень 1995 года — намеснік дырэктара фінансава-інвестыцыйнай кампаніі «Фінансы і актывы».

У 1995—1998 гадах — намеснік дырэктара, дырэктар Фонду падтрымкі беларускай культуры.

У 1998—2003 гадах — начальнік аддзела кінавідэапрадукцыі, начальнік аддзела арганізацыі інфармацыі, намеснік дырэктара дзяржаўнай установы «Нацыянальны прэс-цэнтр Рэспублікі Беларусь».

У 2003—2008 гадах — рэктар прыватнай установы адукацыі «Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва».

У 2008—2012 гадах — рэктар установы адукацыі «Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў».

16 кастрычніка 2015 года пастановай Савета Міністраў № 870 у складзе Урада склаў свае паўнамоцтвы перад нававыбраным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь., а 17 снежня 2015 года ўказам Прэзідэнта № 500 зноў зацверджаны на пасадзе міністра.

28 верасня 2017 года Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь вызвалены ад пасады міністра культуры Беларусі.

## Меркаванні 
Са слоў былой старшыні ўпраўлення культуры і народнай творчасці Міністэрства культуры Наталлі Задзяркоўскай, Барыс Святлоў «не мог адстаяць наверсе нейкі праект, які там не падабаўся».
## Зноскі
## Літаратура 
* Молодежь Беларуси на современном этапе: состояние, проблемы и пути их решения / [авторский коллектив: Шпак Н. С. и др.]. — Минск, 2004.
* Чалавек і грамадства : энцыклапедычны даведнік / [У. Л. Абушэнка і інш.]. — Мінск, 1998.
* Белорусское кино : персоналии. — Минск, 2007. (Биография.)

Катэгорыя:Рэктары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў
Катэгорыя:Рэктары Інстытута парламентарызму і прадпрымальніцтва‎
Дзень беларускага пісьменства

**Дзень беларускага пісьменства**, першапачаткова назва **Дзень беларускага пісьменства і друку** — дзяржаўнае свята ў Рэспубліцы Беларусь, якое адзначаецца з 1994 года ў першую нядзелю верасня. Штогод свята ладзіцца ў новых гарадах з багатай гістарычнай спадчынай, даўніх цэнтрах асветы, культуры і кнігадрукавання.

## Гісторыя 
Задума свята з’явілася ў Міністэрстве культуры і друку Беларусі пасля святкавання 500-годдзя з дня нараджэння Францыска Скарыны. Пасля ўзгаднення з Саветам міністраў і Вярхоўным Саветам Рэспублікі Беларусь 25 мая 1994 з’явілася пастанова аб заснаванні свята Дня беларускага пісьменства.

Першапачаткова дата святкавання была прымеркавана да дня выдання першай друкаванай беларускай кнігі — 6 жніўня 1517 года
* 2011 — Ганцавічы (4 верасня)
* 2012 — Глыбокае (2 верасня)
* 2013 — Быхаў (1 верасня)
* 2014 — Заслаўе (у другі раз; 7 верасня)
* 2015 — Шчучын (6 верасня)
* 2016 — Рагачоў (4 верасня)
* 2017 — Полацк (у трэці раз; 3 верасня)
* 2018 — Іванава (2 верасня)
* 2019 — Слонім (1 верасня)
* 2020 — Бялынічы (6 верасня)
* 2021 — Капыль (5 верасня)
* 2022 — Добруш (3-4 верасня)
* 2023 — Гарадок (2-3 верасня)
* 2024 — Івацэвічы (31 жніўня — 1 верасеня)
* 2025 — Ліда

## У філатэліі 

Выява:2011 — капэрта «Дзень беларускага пісьменства».jpg
File:134 (23 Dzień bielaruskaha piśmienstva ŭ Rahačovie).jpg
File:134 - special postmark.png

## Гл. таксама 
* Дажынкі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт, прысвечаны Дню беларускага пісьменства
* Праект «Дзень беларускага пісьменства»
* Выстаўка «Гісторыя Дня беларускага пісьменства ў паштовых канвертах» 

Катэгорыя:Святы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнасць
Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Мікола Татур

**Мікола Татур** (*Мікалай Ігнатавіч Татур*; , урочышча Застар’е, Клічаўскі раён, Магілёўская вобласць — 2001) — беларускі перакладчык, паэт, крытык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў шляхецкай сям’і. З 1931 г. выхоўваўся ў Бабруйскім дзіцячым доме. Скончыў факультэт мовы і літаратуры Мінскага настаўніцкага інстытута (1937), да 1941 г. настаўнічаў у гарадах Сянно Віцебскай вобласці і Друскеніках (цяпер Літва). Падчас Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у партызанскім руху. Быў цяжка паранены і доўга лячыўся ў шпіталях. З 1944 г. — рэдактар, загадчык рэдакцыі Дзяржаўнага выдавецтва БССР, выдавецтва «Полымя». У 1966—1970 гг. — дырэктар Беларускага аддзялення Літаратурнага фонду СССР, у 1970—1979 гг. — дырэктар Бюро прапаганды мастацкай літаратуры СП БССР.

## Творчасць 
Літаратурную працу пачаў у 1948 г. Пераклаў з рускай мовы «Кладоўка сонца» М. Прышвіна (1948), «Школа» А. Гайдара (1948), «Стажары» А. Мусатава (1950), «Паўночная Аўрора» М. Нікіціна (з В. Зубам, 1953), «Журбіны» У. Кочатава (1955), «Далёка ад Масквы» В. Ажаева (з У. Шахаўцом, 1951), «Запіскі майго калегі» Р. Рэлеса (1960), з польскай — «Мараль пані Дульскай» Г. Запольскай (часопіс «Полымя», 1958), «Грамадзяне» К. Брандыса (з Я. Міско, 1958), Я. Івашкевіча, Я. Гушчы і інш.; з украінскай — апавяданні А. Вішні, п’есу В. Шчогалева «Бярозка» (1958). У яго перакладзе выйшлі раманы «Дзень нараджэння» А. Венцлавы (з С. Дзяргаем, 1961), «Трэція пеўні» А. Лупан (1971), «Чародка белых варон» Э. Бээкман (1973), «Зялёная зорка» У. Умарбекава (1976), «Скалакі» А. Ірасека (з Я. Васілёнкам, 1974), пастаўлены п’есы «Гросмайстарскі бал» І. Штэмлера, «Дзівак» Н. Хікмета, «Вясёлы тракт» Б. Васільева, «Варшаўская мелодыя» Л. Зорына, «Пэпі — Доўгая Панчоха» (інсцэніроўка па аповесці Астрыд Ліндгрэн), «Восем лялек і адзін мядзведзік» І. Юргялевіч і інш.

## Сям’я 
* Жонка — Нінэль Міхайлаўна Цімафеева (нар. 12 жніўня 1926), настаўніца англійскай мовы
* Дачка — Наталля Мікалаеўна Татур (29 мая 1949 — 28 красавіка 2023), журналістка.
* Сын — Уладзімір Мікалаевіч Татур (24 лютага 1954 — 1 лютага 2008).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны I ступені, Чырвонай Зоркі і медалямі.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клічаўскім раёне
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Крытыкі СССР
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Мікола
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Галіна Паўлаўна Тварановіч

**Галіна Паўлаўна Тварано́віч** (, Дараганава, Магілёўская вобласць) — беларускі літаратуразнавец, паэтэса. крытык.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзілася ў сям’і служачых. Вучылася ў мясцовай сярэдняй школе.

Скончыла філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1977). Кіраўніком у аспірантуры быў Алесь Адамовіч. У 1985 годзе Тварановіч абараніла кандыдацкую дысертацыю, а ў 1999 годзе — доктарскую. З 1983 года працавала навуковым супрацоўнікам у Інстытуце літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З 1999 года выкладае ва Універсітэце ў Беластоку (Польшча). З 2001 года — галоўны рэдактар часопіса «Studia wschodniosłowiańskie» («Усходнеславянскія даследаванні»). Выйшла некалькі паэтычных зборнікаў.

## Творчасць, даследчыцкая дзейнасць 
Друкуецца з 1967 года, як літаратуразнаўца — з 1982 года. Аўтар даследаванняў па ўзаемасувязях сучаснай беларускай прозы і прозы былой Югаславіі, па кампаратывістыцы, гісторыі беларускай літаратуры, сучасным літаратурным працэсе: «Маральны свет героя: Беларуская і югаслаўская ваенная проза 60-70-х г.» (1986), «Пакутаю здабыты мір: Тыпалогія характару ў беларускай і славенскай прозе» (1991) і інш. Адзін з аўтараў «Гісторыі беларускай літаратуры ХХ ст.» (Т. 1-4, 1999—2002).

Яе паэтычныя зборнікі «Ускраек тысячагоддзя» (1996), «Верасы Дараганава» (2000), «Чацвёртая стража» (2004) прасякнуты роздумам над праблемамі жыцця, лёсам чалавека ў Вечнасці, любоўю да роднай зямлі, хрысціянскімі матывамі. Перакладае з сербскай і польскай моў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з сербскай мовы
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012

**Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012** (22-і чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Другой лізе) — трэці па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай і Першай ліг) па футболе сярод беларускіх каманд 2012-га года. 
У турніры спачатку прымалі ўдзел 20 каманд, але падчас турніру за паўторную няяўку была дыскваліфікавана каманда «Клечаск», усе матчы з яе ўдзелам былі ануляваны, 
і колькасць удзельнікаў была скарочана да 19.
Разыгрывалася тры пуцёўкі ў Першую лігу. 
Перамогу атрымаў клуб «Смалявічы-СТІ», які разам з «Белтрансгазам» і «Іслаччу» прайшоў у дывізіён вышэй.

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Першую лігу з Другой лігі 
* ФК «Ліда»
* ФК «Бяроза-2010»

### Клубы, якія выбылі з Першай лігі ў Другую лігу 
* ФК «Белкард» (Гродна)
* ФК «Баранавічы»

### Клубы, якія спынілі выступленні ў Другой лізе 
* ФК «Вертыкаль» (Калінкавічы)
* ФК «Партызан-2» (Мінск)

### Новыя клубы, якія заявіліся ў Другую лігу 
* ФК «Мінск-2»
* ФК «Віцебск-2»
* ФК «Дняпро-2» (Магілёў)
* ФК «Іслач» (Мінскі раён)
* ФК «Мёры»

### Змена назвы клуба 
* ФК «Смалявічы» быў перайменаваны ў ФК «Смалявічы-СТІ»

## Клубы-ўдзельнікі 

### Прадстаўніцтва па рэгіёнах 
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны.

## Турнірная табліца 
***1** Паказчыкі дадзены на момант выключэння каманды з турніру (з каманды былі зняты 3 ачкі).

## Вынікі матчаў 
Заўвагі. **1**. Пры роўнай колькасці ачкоў, перамог і раўнавазе ў асабістых сустрэчах «Мёры» змешчаны ў турнірнай табліцы вышэй за «Оршу» дзякуючы лепшай розніцы забітых і прапушчаных галоў.  
**2**. У радках паказаны вынікі хатніх матчаў камандаў, у слупках — гасцявых.

Крыніца: football.by

## Спасылкі 
* Другая ліга 2012 на сайце football.by
* Другая ліга 2012 на сайце kick-off.by
* 

2012
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2012 годзе
Катэгорыя:2012 год у футболе
Генадзь Тумаш

**Генадзь Тумаш**, **Генадзь Тумас** (сапраўднае імя: *Яўген Змітравіч Тумас*; нар. , Кукшавічы, Дзяржынскі раён, Мінская вобласць, БССР) — беларускі паэт, празаік, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Станькаўскай сярэдняй школы працаваў у 1957—1959 гадах у калгасе. У 1959—1964 гадах вучыўся на аддзяленні беларускай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта БДУ. У 1964—1966 гадах працаваў у Татаршчынскай сярэдняй школе Дзяржынскага раёна, у 1974—1976 гадах малодшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце мовазнаўства імя Я. Коласа АН БССР, у 1970—1973 гадах рэдактарам на Беларускім тэлебачанні, у 1974—1976 гадах малодшым навуковым супрацоўнікам, у 1976—1987 гадах загадчыкам сектара Літаратурнага музея Якуба Коласа, з 1987 года — намеснік дырэктара Бюро прапаганды мастацкай літаратуры Саюза пісьменнікаў Беларусі.

Член Рэспубліканскай Рады Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны. Уваходзіў у Аргкамітэт Беларускага народнага фронта. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1991 года.

У 1994—2002 гадах — у Беларускім універсітэце культуры.

## Творчасць 
Друкуецца з 1957 года. На беларускую мову пераклаў творы Вінцэся Каратынскага, Янкі Лучыны («Паляўнічыя акварэлькі з Палесся»), У. Мея.

## Творы 
* Лінкос. (Першая кніга паэта). Мінск. 1970.
* Родны бераг песняра. Да 100-годдзя з дня нараджэння народнага паэта Беларусі Якуба Коласа. Мінск. 1982.
* Лісіца з Расохі : вершаваная казка / Г. Тумаш; маст. Р. М. Цімохава. — Мінск : Юнацтва, 2001. — 47 с.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай мовы
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Раман Якубавіч Тармола-Мірскі

**Раман Якубавіч Тармо́ла-Мі́рскі** (, Мір, Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць — ) — беларускі паэт, сцэнарыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рамесніка. У 1960 годзе скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута. У 1960—1996 Раман Тамора на Беларускім тэлебачанні. Працаваў старшым рэдактарам, загадчыкам літаратурна-мастацкага аддзела, галоўным рэдактарам літаратурна-драматычных праграм, каментатарам па літаратуры і мастацтву. У 1977—1980 гадах член сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі мастацкіх фільмаў кінастудыі «Беларусьфільм», з 1980 года — член сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі тэлевізійных фільмаў Беларускага тэлебачання.

Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1964 года.

## Творчасць 
Першыя творы апублікаваў у 1957 годзе («Настаўніцкая газета», «Чырвоная змена»). Аўтар кніг паэзіі «Асколкі і росы» (1964), «Поўня» (1966), «Абнаўленне» (1968), «Міранка» (1971), «Побач» (1974), «Павага» (1976), «Зямное — зямному» (выбранае, 1979), «Вобразы вечара» (1982), «Толькі б дагаварыць» (1986), «Спрадвечнасць» (выбранае, 1989). Выдаў кнігі для дзяцей «Каго баяцца ў лесе» (1973), «Казкі-падказкі» (1984).

Напісаў сцэнарыі дакументальных фільмаў «Людзям сябе пакажы» (зняты ў 1973 годзе), «Я не самотны… Максім Багдановіч» (зняты ў 1982 годзе), тэлеспектакля «Зачараваны Валерка» (пастаўлены ў 1976 годзе).

У 2000-м годзе выйшаў у свет апошні зборнік паэзіі «Прычасце».

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сцэнарысты СССР
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім ваяводстве
Шалі

**Шалі**:
* Шалі — знак задыяка.
* Шалі — адно з сузор'яў задыяка.
* Эндру Віктар Шалі — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па медыцыне (1977).
* Шалі — горад у Расіі.
Эндру Віктар Шалі

**Эндру Віктар Шалі** (; ; ) — амерыканскі вучоны ў галіне біяхіміі. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1977 годзе разам з Ражэ Гіймэнам «за адкрыцці, звязаныя з сакрэцыяй пептыўных гармонаў мозгу».

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 лістапада 1926 года ў Вільні.

У 1950 годзе скончыў Лонданскі ўніверсітэт, у 1955 годзе — ўніверсітэт Мак-Гіла (Канада). З 1950 года працаваў у Лонданскім Нацыянальным інстытуце медыцынскіх даследаванняў. З 1957 года — ва ўніверсітэце Бейлара (г. Х’юстан, ЗША). З 1962 года ў шпіталі Адміністрацыі ветэранаў (г. Новы Арлеан, ЗША), з 1967 года — прафесар Новаарлеанскага ўніверсітэта.

Навуковыя працы па выяўленні і вывучэнні хімічнай будовы, біялагічнай актыўнасці, сінтэзе і выкарыстанні ў клініцы гіпаталамічных рылізінг-гармонаў.

Памёр 17 кастрычніка 2024 года ў Маямі-Біч (ЗША).

## Узнагароды 
* 1974 — Міжнародная прэмія Гайрднера
* 1975 — Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
* 1977 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. — Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 512 с.: іл.

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Леў Барысавіч Талалай

**Леў Барысавіч Талала́й**, або **Моўша-Лейб Талалай** (, Баранавічы — ) — яўрэйскі савецкі паэт і педагог, пісаў на ідышы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў сярэднюю школу ў Мінску.

У 1924 годзе быў селькарам газеты «Магілёўскі селянін».

У 1925—1926 гадах працаваў настаўнікам Вендаражскай пачатковай школы Магілёўскага раёна, у 1926—1929 гадах вучыўся ў Віцебскім педагагічным тэхнікуме.

Захавалася ўступнае сачыненне Льва Талалая пра яго першыя ўражанні ад Віцебска і тэхнікума.

Леў Талалай у часы вучобы ў тэхнікуме ўдзельнічаў у літаратурных вечарынах, чытаў на іх свае вершы.

Прызваны ў Чырвоную Армію. З 1932 года — супрацоўнік яўрэйскай газеты «Юнгер арбайтэр» («Малады рабочы»). У 1936—1941 гадах выкладаў рускую мову і літаратуру ў сярэдняй школе ў Мінску.

З пачатку Вялікай Айчыннай вайны — у арміі. Загінуў у 1942 годзе на фронце.

## Творчасць 
Першы верш апублікаваў у 1924 годзе. Аўтар зборнікаў «Мой першы сноп» (1932) і «На маршы» (1940).

Асобныя творы апублікаваны ў перакладзе на беларускую мову ў зборніку «Мы іх не забудзем» (1949).

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты на ідыш
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
SIGTERM

У POSIX-сістэмах **SIGTERM** — сігнал для запыту завяршэння працэсу.

SIGTERM — цэлалікавая канстанта, вызначаная ў загалоўкавым файле `signal.h`. Сімвальныя імёны сігналаў ужываюцца замест нумароў, таму што ў розных рэалізацыях нумары сігналаў могуць адрознівацца.

## Этымалогія 
**SIG** — агульны прэфікс сігналаў (ад ), **TERM** — скарочанае напісанне  — завершыць.

## Ужыванне 
SIGTERM пасылаецца працэсу ўтылітай `kill` па змоўчванню. У адрозненне ад SIGKILL, гэты сігнал можа быць апрацаваны ці праігнараваны праграмай.
Майсей Саламонавіч Тэйф

**Майсей Саламонавіч Тэйф** (,  — , ) — беларускі паэт, празаік. Пісаў на ідыш.

## Біяграфія 
Скончыў вячэрнюю школу ў Мінску. У 1923 паступіў у БДУ. З 1924 вучыўся на вячэрнім аддзяленні і працаваў на шпалернай фабрыцы. Першыя вершы датаваны 1920; публікавацца пачаў з 1925. У 1928 паступіў на аддзяленне ідышу і яўрэйскай літаратуры Другога Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Падпрацоўваў начной карэктарскай працай. Пасля сканчэння вучобы ў 1933 вярнуўся ў Мінск. Шмат працаваў; на працягу 1920—30 выдаў 11 кніг; перакладаў на ідыш творы беларускіх і рускіх паэтаў; пісаў драматычныя творы, якія ставіліся на сцэне Яўрэйскага тэатра ў Мінску. Арыштаваны 23.4.1938. Вызвалены перад вайной. У 1941 мабілізаваны; вайну правёў на фронце, старшы сяржант артылерыйскай часці; атрымаў баявыя ўзнагароды. Пасля дэмабілізацыі ў 1945 жыў у Маскве. Зноў арыштаваны ў 1951. Да 1956 знаходзіўся на спецпасяленні ў Варкуце. Пасля рэабілітацыі ў 1956 вярнуўся ў Маскву. З 1961 да 1964 рэдактар аддзела паэзіі час. «Савеціш Геймланд».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты на ідыш
Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Якуб Кірылавіч Усікаў

**Якуб Кірылавіч Усікаў** (, вёска Кадзіна, , Магілёўская вобласць — , Магілёў) — беларускі крытык і літаратуразнавец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Вучыўся ў Магілёўскім палітасветтэхнікуме, затым на літаратурна-лінгвістычным факультэце Мінскага педагагічнага інстытута. З трэцяга курса перавёўся на завочнае аддзяленне (скончыў у 1940). Працаваў дырэктарам сярэдняй школы ў Вялікім Сяле Дзяржынскага раёна (1937—1939), выкладчыкам мовы і літаратуры ў Мар'інагорскім сельскагаспадарчым тэхнікуме. Падчас Вялікай Айчыннай вайны быў партызанам на Магілёўшчыне, потым — у Савецкай Арміі на 2-м Беларускім фронце. Быў паранены. Пасля вайны вучыўся ў аспірантуры пры Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва АН БССР (1947—1949) і працаваў у газеце «Чырвоная змена» (1945—1949). У 1949—1975 гг. — загадчык кафедры беларускай літаратуры Магілёўскага педінстытута, дацэнт таго ж інстытута. Кандыдат філалагічных навук.

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, Чырвонай Зоркі і медалямі.

## Творчасць 
З рэцэнзіямі і артыкуламі пачаў выступаць у 1946 г. Выдаў манаграфіі «Драматургія Кандрата Крапівы: Нарысы аб станоўчым героі» (1953), «Беларуская камедыя: Ля вытокаў жанру» (1964), «Беларуская камедыя» (1973), зборнік літаратурна-крытычных артыкулаў «Грамадзянскае сумленне мастака» (1976), «Беларуская камедыя: Літаратурна-крытычныя нарысы» (1979), «Андрэй Макаёнак: Нарыс жыцця і творчасці» (1984). Адзін з аўтараў дапаможнікаў для студэнтаў ВНУ «Беларуская дзіцячая літаратура» (1966), «Беларуская вусна-паэтычная творчасць» (1966), «Гісторыя беларускай літаратуры: XIX — пачатак XX ст.» (1981), «Гісторыя беларускага тэатра» (1983).

Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Андрэй Фёдаравіч Ушакоў

**Андрэй Фёдаравіч Ушакоў** (, вёска Рабяткі,  — ) — беларускі .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Закончыў сямігодку, прафшколу металістаў. Вучыўся ў Мінскім педінстытуце, Віцебскім кінатэхнікуме на сцэнарным аддзяленні, Усесаюзным інстытуце кінематаграфіі ў Маскве. У 1939 г. закончыў Маскоўскі інстытут гісторыі, філасофіі і літаратуры. Працаваў інспектарам ва Упраўленні па справах мастацтва пры СНК БССР. У кастрычніку 1939 г. прызваны ў Чырвоную Армію, працаваў сакратаром дывізіённай газеты «За Советскую Родину». З пачатку Вялікай Айчыннай вайны прымаў удзел у баях на Магілёўшчыне і Гомельшчыне. Загінуў у ліпені 1941 г. пры пераправе праз Сож.

Першы верш надрукаваны ў 1928 г. у газеце «Чырвоная змена» пад псеўданімам А. Бязьмежны.

Аўтар паэмы «Говар машын», кнігі вершаў «Рабочы пульс», «Зарыва вагранак», «Праца і маладосць», «Голас Радзімы».

Паэзіі пачатку 1930-х гадоў уласцівы тэматыка, рытмы і інтанацыі так званай «ударніцкай» паэзіі. Аўтара перапаўняла натхненне і вера ў тое, што сённяшняя ўдарная праца — гэта падмурак заўтрашняга шчаслівага дня. Разам з паэтам А. Жаўруком выдаў творы для дзяцей «Пра слаўных папанінцаў нашага дзетсада». Вершы паэта перакладаліся на рускую, балгарскую, польскую мовы.

## Літаратура 
* Ушакоў Андрэй Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў — Мінск, 2003. — Т. 16. — С. 290.
* Ушакоў Андрэй // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэдакцыяй А. В. Мальдзіса. — Мінск, 1995. — Т. 6. — С. 130—133.

Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка