Новая Мыш

**Но́вая Мыш** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Навамышскага сельсавета. Размешчана за 8 км на захад ад Баранавічаў, на скрыжаванні аўтадарог на Івацэвічы, Стоўбцы, Слонім, Моўчадзь, на рацэ Мышанцы.

## Назва 
Субстантыўны кампанент *Мыш* у састаўной геаграфічнай назве літаральна паўтарае старажытны гідронім *Мыша* — на беразе ракі была ўзведзена сядзіба. Інвентар 1692 года яшчэ згадвае пра раку Мышу, але з часам рака стала ўспрымацца як больш дробны аб’ект, і наступны інвентар 1730 года паведамляе ўжо пра Мышанку. Даследчыкі шукаюць паходжанне гідроніма як у славянскіх, так і ў балцкіх мовах.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню *Мыш* згадваецца ў першай палове XV стагоддзя як сяло Новагародскага павета. У 1563 годзе вялікі князь Жыгімонт Аўгуст перадаў мясцовасць за ваенныя заслугі жмудскаму старосце Я. К. Хадкевічу. Пад 1566 годам паселішча значыцца ў дакументах як мястэчка. У XVI—XVII стагоддзях тут існаваў замак. У XVII стагоддзі ў мястэчку дзейнічалі касцёл і школа, у двары (*Старая Мыш*) існаваў кляштар езуітаў. У другой чвэрці XVII стагоддзя мясцовасць перайшла ў валоданне Сяняўскіх, потым — Юдзіцкіх.

У Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) замак і мястэчка зруйнавалі войскі Маскоўскай дзяржавы. Як даносілі захопнікі свайму гаспадару:

У другой палове XVII стагоддзя кашталян новагародскі Мікалай Уладзіслаў Юдзіцкі заснаваў у Мышы езуіцкі калегіум. У XVIII стагоддзі ўладальнікамі мястэчка і двара былі Несялоўскія і Масальскія. У пачатку XVIII стагоддзя апошнія заснавалі тут шкляную гуту. Станам на 1725 у мястэчку было больш за 100 двароў, дзейнічалі касцёл і царква, працавалі школа, шпіталь, карчма і млын. У 1784 годзе маёнтак наведваў кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Новая Мыш апынулася ў складзе Расійскай імперыі, дзе стала цэнтрам воласці ў Навагрудскім павеце. У 1825 годзе з цэглы ўзведзены Праабражэнскі касцёл. У 1842 годзе адбыліся 2 кірмашы (1 і 29 верасня), на якіх у асноўным гандлявалі сельскагаспадарчымі прадуктамі і жывёлай. У 1859 годзе ў мястэчку на сродкі казны і тутэйшых сялян пабудавана драўляная Праабражэнская царква. Праваслаўны прыход налічваў каля 3500 вернікаў, сярод якіх пісьменных было толькі каля 10 %.

У 1860-я гады ў мястэчку было 132 двары, царква, касцёл, яўрэйскі малітоўны дом, штотыднёвыя таргі, 1 рэгулярны кірмаш.

У першай палове 1880-х гадоў у мястэчку каля 160 двароў, 1030 жыхароў, дзейнічалі царква, народнае вучылішча (адчынена ў 1862), валасное праўленне, касцёл, сінагога, З яўрэйскія школы, бальніца, 21 крама, бровар, цагельны завод, паравы і ветраны млыны. Існавалі промыслы: шавецкі, кравецкі і кузнецкі, па вырабе розных рэчаў з дрэва.

### Найноўшы час 
У пачатку XX стагоддзя Новая Мыш уяўляла сабой вялікае і шматмоўнае мястэчка, у народным вучылішчы вучылася каля 150 дзяцей (з іх толькі 25 дзяўчынак). Дзейнічалі прызыўны ўчастак і аптэка.

У Першую сусветную вайну Новую Мыш занялі нямецкія войскі. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стала цэнтрам гміны Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

У 1939 годзе Новая Мыш увайшла ў склад БССР. З 15 студзеня 1940 года цэнтр Навамышскага раёна Баранавіцкай вобласці. Статус паселішча панізілі да вёскі. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Гета ў Новай Мышы існавала з лета 1941 года, як месца прымусовага перасялення яўрэяў вёскі Новая Мыш і бліжэйшых населеных пунктаў, у жніўні 1942 года былі забітыя ўсе яшчэ пакінутыя ў жывых яўрэі.

Пры яе вызваленні вёскі вызначыўся наводчык, камандзір гарматы М. П. Акімаў, які падбіў 5 варожых танкаў, знішчыў 50 акупантаў і ўтрымаў рубеж да прыходу асноўных сіл сваёй часці. За гэты подзвіг Акімаву 25 верасня 1944 года было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці.

У 1996 годзе ў Новай Мышы ў гонар паэта і фалькларыста Яна Чачота быў усталяваны помнік. Станам на 1998 год у вёсцы быў 691 двор.

Выява:Novaja Myš. Новая Мыш (XX, I).jpg|Касцёл і царква
Выява:Novaja Myš. Новая Мыш (XX).jpg|Касцёл
Выява:Novaja Myš, Rynak. Новая Мыш, Рынак (1918).jpg|Карчма
Выява:Novaja Myš. Новая Мыш (1915).jpg|Вуліца Слонімская

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830 год — 524 мужчыны, з іх шляхты 5, духоўнага саслоўя 2, мяшчан-іўдзеяў 147, мяшчан-хрысціян і сялян 367, жабракоў 3; 1865 год — 884 чал.
* **XX стагоддзе**: пачатак XX ст. — 320 двароў, каля 3860 жыхароў; 1921 год — 327 дамоў, 1815 жыхароў; 1959 год — 1942 жыхары; 1998 год — 511 гаспадарак, 1752 жыхары; 2000 год — 1669 жыхароў, 691 двор.

## Інфраструктура 
У Новай Мышы працуюць філіял Баранавіцкай фабрыкі дзіцячых цацак, выканкам сельсавета, калгасная сядзіба, механічныя майстэрні, Дом быту, аддзяленне сувязі і ашчаднага банка, бальніца, аўтаматычная тэлеф. станцыя, племстанцыя, ветэрынарная лячэбніца, прафесійна-тэхнічнае вучылішча механізацыі сельскай гаспадаркі, сярэдняя і музычная школы, дзіцячыя яслі-сад, Дом культуры, бібліятэка, аптэка, сталовая, 2 магазіны.

## Славутасці 
thumb|Капліца могілкавая
* Касцёл Перамянення Божага (1825, сярэдзіна XVIII стагоддзя) — 
* Могілкі: яўрэйскія; старыя хрысціянскія
* Карчма (XIX стагоддзе)
* Млын (XIX стагоддзе)
* Сінагога
* Спаса-Праабражэнская царква (1859)
* Драўляная капліца на могілках (XX стагоддзе)
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан

### Страчаная спадчына 
* Капліца могілкавая (XIX стагоддзе)

## Галерэя 

Костел Н.Мышь.jpg|Касцёл
06 Новая Мышь (16).JPG|Інтэр’ер касцёла (алтары перанесены з Нясвіжскага касцёла бенедыкцінак)
Выява:Novaja Myš, carkva (2010).jpg|Царква
Новая Мыш. Сінагога.jpg|Сінагога
Выява:Novaja Myš, karčma (2010).jpg|Карчма
Новая Мыш. Старыя каталіцкія могілкі (01).jpg|Надмагілле на старых каталіцкіх могілках
Новая Мыш. На старых каталіцкіх могілках (02).jpg|Капліца-надмагілле Ю. Цітовіча
Новая Мыш. Старыя каталіцкія могілкі (02).jpg|Капліца-надмагілле Э. Маціеўскай
Новая Мыш. На старых каталіцкіх могілках (03).jpg|Драўляная капліца на могілках

## Вядомыя асобы 
З Новай Мышы паходзіць бацька польскага палітыка Яцака Пратасевіча.
* Ноах Нахбуш (1888—1970) — яўрэйскі тэатральны актор

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Дубейка, В. М.* На беразе Мышанкі. — Мінск : Чатыры чвэрці, 2018. — 288 с.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Прагноз надвор’я ў в. Новая Мыш 

Катэгорыя:Навамышскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна

Катэгорыя:Хадкевічы
Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства