open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тамашэвіч

**Тамашэвіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Уладзіміравіч Тамашэвіч — беларускі вучоны ў галіне эканомікі прыродавыкарыстання.
* Баляслаў Цітавіч Тамашэвіч — беларускі мастак.
* Віктар Мікалаевіч Тамашэвіч — беларускі вучоны-эканаміст.
* Георгій Сцяпанавіч Тамашэвіч — беларускі паэт, журналіст
* Іван Аляксандравіч Тамашэвіч — савецкі ваенны дзеяч.
* Іван Мікалаевіч Тамашэвіч — беларускі спявак (барытон).
* Кірыл Фаміч Тамашэвіч — дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі III склікання ад Магілёўскай губерні.
* Мікалай Мікалаевіч Тамашэвіч — Герой Савецкага Саюза.
* Уладзімір Антонавіч Тамашэвіч — дзяржаўны дзеяч, рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.
* Уладзімір Тамашэвіч — беларускі мастак.

### Падвойныя прозвішчы 
* Ганна Барысаўна Тамашэвіч-Каржанеўская (нар. 1949) — беларуская піяністка, канцэртмайстар, педагог.
Пальміра Тальяці

**Пальміра Мікеле Нікола Тальяці** (; , Генуя — , Гурзуф, Украінская ССР, СССР) — генеральны сакратар Італьянскай камуністычнай партыі.

Яго намеснікамі былі Луіджы Лонга і П’етра Сек’я.
 
Пад кіраваннем Тальяці кампартыя Італіі стала самай буйной партыяй у Італіі і самай вялікай некіруючай камуністычнай партыяй у Еўропе. Партыя была ва ўладзе ў многіх муніцыпалітэтах і мела вялікі ўплыў у грамадстве.

Тальяці паслядоўна выступаў за дружбу з Савецкім Саюзам. У жніўні 1964 года Тальяці знаходзіўся на адпачынку і лячэнні ў Крыме. У час наведвання дзіцячага лагера «Артэк» страціў прытомнасць і неўзабаве, 21 жніўня, памёр. Труну з целам Тальяці ў Італію суправаджала савецкая партыйная дэлегацыя на чале з Леанідам Брэжневым, які ўжо праз два месяцы стаў на чале КПСС і дзяржавы.
 СССР]]

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* *Комолова Н. П.* Пальмиро Тольятти : Очерк жизни и деятельности / Н. П. Комолова, Г. С. Филатов. — Москва : Политиздат, 1983. — 222 с. : 6 л. ил.; 20 см.

## Спасылкі 
* Пальмиро Тольятти — кто он? // Сайт Толяттинского Городского Комитета КПРФ
* Пальмиро Тольятти // Проект ARTEFACT — гид по музеям России с технологией дополненной реальности

Катэгорыя:Члены Італьянскай камуністычнай партыі
Катэгорыя:Члены Італьянскай сацыялістычнай партыі
Катэгорыя:Імігравалі ў СССР з Італіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Італіі
Катэгорыя:Байцы інтэрбрыгад
Катэгорыя:Члены Выканкама Камінтэрна
Катэгорыя:Палітыкі Італіі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Італія)
Катэгорыя:Асобы на марках
Тросна

Назву **Тро́сна** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Тросна — вёска ў Полацкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Тросна — вёска ў Шклоўскім раёне

## Азёры 
* Тросна — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці
* Тросна — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці
* Тросна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бельчыца
* Тросна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палата
* Тросна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тросніца
Тамашоўка (значэнні)

Назву **Тамашоўка** маюць:

* Тамашоўка — аграгарадок у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці
* Тамашоўка — рака ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці, правы прыток ракі Мажа
Тамерланавы Вароты

**Тамерла́навы Варо́ты** — найбольш вузкая частка даліны ракі Санзар — праход у гарах, які падзяляе хрыбты Мальгузар і Нуратау ў заходняй частцы Паміра-Алая (Узбекістан). Здаўна праз праход ішла дарога з Самарканда і Бухары ў Ферганскую даліну.

Цяпер па цясніне праходзяць шаша і чыгунка з Ташкента ў Самарканд. Шырыня цясніны складае 120—130 м; месцамі цясніна звужаецца да 35—40 м. У верхняй частцы скал маюцца надпісы, у тым ліку старадаўнія, на персідскай мове. Адна з іх зроблена па загадзе Улугбека — астранома і кіраўніка Самарканда, унука Тамерлана.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Цясніны Узбекістана
Гідралагічны заказнік Чарэмшыцы

**Гідралагічны заказнік «Чарэмшыцы»** — дзяржаўны заказнік рэспубліканскага значэння.

Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Мядзельскага раёна на поўдзень ад возера Мястра, горада Мядзел паміж вёскамі Гатавічы—Брусы—Узла—Чарэмшыцы, у міжрэччы рэк Нарачанка і Вузлянка. Каля вытоку Нарачанкі прымыкае да возера Нарач (возера).

Агульная плошча заказніка складае 6,2 тысячы гектараў. На тэрыторыі заказніка знаходзяцца такія азёры, як Белае, Блядка, Выдранік, Млынок, Казінае, Градскае, Падшап’е, Запартава. Заказнік функцыянуе на тэрыторыі Нарачанскага нацыянальнага парку.

Заказнік быў створаны ў 1981 годзе на базе тарфянога радовішча «Чарэмшыцы», які меў плошчу 4,8 тысячы гектараў, і прылеглай да яго лясістай мясцовасці. Тарфяны масіў на тэрыторыі заказніка спалучае ўсе тры віды балот — верхавое, пераходнае, нізіннае. У геабатанічным сэнсе заказнік мае значную цікавасць як адзіная гідралагічная замкнутая тэрыторыя з багатым тыпалагічным наборам раслінных згуртаванняў і малой ступенню антрапагеннай дыгрэсіі.

Флора заказніка налічвае 396 відаў, з іх 5 — дзеразы, 5 — хвашчоў, 7 — папарацей, 4 — голанасенных і 375 пакрытанасенных відаў раслін. На тэрыторыі заказніка знаходзіцца 14 відаў дрэў, 16 — хмызнякоў, 250 — травяністых і хмызняковых відаў.

У заказніку сустракаюцца рэдкія віды раслін, занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі. Сярод іх — купальнік горны, бяроза карлікавая, кураслеп лясны, ладдзян трохнадрэзаны, першацвет веснавы, пералеска высакародная, баранец звычайны, пармелія адагнутая, менегацыя прадзіраўленая, асака заліўная, гарлянка пірамідальная, сон лугавы, гімнакалея ўздутая і іншыя.

Заказнік размешчаны ў непасрэднай блізкасці ад курортнай зоны. Гэта надае яму асаблівую каштоўнасць як навукова-пазнавальнага і культурна-асветніцкага аб'екта.

Катэгорыя:Гідралагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Мядзельскага раёна
Тамашоўка

**Тамашо́ўка** (, ) — аграгарадок у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Тамашоўскага сельсавета. Размешчана за 69 км на поўдзень ад Брэста, за 1 кіламетр ад чыгуначнай станцыі Уладава, на захадзе — рака Заходні Буг і дзяржаўная граніца з Польшчай, аўтадарогай звязана з Брэстам. Цэнтр Тамашоўскага сельсавета.

Цэнтр адкрытага акцыянернага таварыства «Камароўка».

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі назву Тамашоўка мелі фальварак і пасёлак у Прыбараўскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. У 1876 годзе ў фальварку было 2 двары, 29 жыхароў, у пасёлку 1 двор, 32 жыхары.

У Першую сусветную вайну ў 1915—1916 гадах тут адбыліся баі паміж расійскім і германскім войскамі, у час якіх загінулі 1346 салдат з абодвух бакоў. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Прыбараўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Станам на 30 верасня 1921 года ў вёсцы было лясніцтва.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну летам 1942 года гітлераўцы стварылі Тамашоўскае гета, у якім утрымлівалі 2 тыс. чалавек. У канцы ліпеня 1942 года праведзена масавае знішчэнне вязняў гета. За гады вайны акупанты спалілі 129 двароў, знішчылі больш за 2000 жыхароў.

У чэрвені 1949 года арганізаваны калгас імя Дзяржынскага ў в. Прыбарава, у які ўключана Тамашоўка.

31 снежня 2011 года ў ваколіцах вёсак Тамашоўка і Селяхі Брэсцкага раёна зафіксаваны першы выпадак з’яўлення ў Беларусі шакалаў.

## Насельніцтва 
* 3 двары, 18 жыхароў (1921)
* 411 двароў, 4150 жыхароў (1940)
* 756 жыхароў (1959)
* 898 жыхароў (1970)
* 376 гаспадарак, 1287 жыхароў (1997)
* 404 двары, 1231 жыхар (2002)
* 379 гаспадарак, 1330 жыхароў (2005)

## Інфраструктура 
* Санаторый «Елачка»
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Амбулаторыя
* Аптэка
* Аддзяленне сувязі

## Культура 
У сярэдняй школе, дзе вучыўся двойчы Герой Савецкага Саюза Пётр Ільіч Клімук, створаны музей касманаўтыкі.

## Памятныя мясціны 
* Свята-Пакроўская царква.
* Могілкі салдат Першай сусветнай вайны (у межах агароджы), вул. Савецкая, 1915–1916 гады — .
* Магіла ахвяр фашызму (1941), каля аўтамабільнай дарогі Р-94 ”Брэст — мяжа Рэспублікі Польша (Дамачава)“ — .
* Брацкая магіла пагранічнікаў (1941), у цэнтры аграгарадка — .

## Літаратура 
* 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Тамашоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Жан Тама дэ Тамон

**Жан Тама дэ Тамо́н** (, 1 [12] красавіка 1760, Берн — 23 жніўня [4 верасня] 1813, Санкт-Пецярбург) — французскі архітэктар, малявальшчык, прадстаўнік сталага класіцызму, які працаваў у Расіі.

## Біяграфія 
У 1780-х гадах вучыўся ў Парыжскай акадэміі і, атрымаўшы ад яе вялікую рымскую прэмію, адправіўся ў Італію. Пасяліўшыся ў Рыме, старанна вывучаў архітэктурныя помнікі імператарскай эпохі. Французская рэвалюцыя перашкодзіла яму вярнуцца на радзіму, ён перабраўся ў Вену.
 з боку Вялікай Нявы (1810-я)]]

У 1799 годзе па запрашэнні кн. А. М. Галіцына прыбыў у Санкт-Пецярбург. Тут ён неўзабаве набыў у вышэйшым грамадстве вядомасць сваімі алоўкавага і акварэльнымі малюнкамі. З 1800 года пачаў выкладаць у Акадэміі мастацтваў, з 1811 — у Інстытуце корпуса інжынераў шляхоў зносін.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Зодчие Санкт-Петербурга. ХIХ — начала ХХ века / Сост. В. Г. Исаченко. — СПб., 1998.
* *Курбатов В.* Петербург. — СПб.: Лениздат, 1993.
* *Шуйский В. К.* Тома де Томон. — Л.: Лениздат, 1981.

Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Архітэктары класіцызму
Катэгорыя:Імігрыравалі ў Расію з Францыі
Катэгорыя:Пахаваныя на Лазараўскіх могілках Аляксандра-Неўскай лаўры
Франсуа-Жазеф Тальма

**Франсуа-Жазеф Тальма́** (; , , Францыя — , Парыж, Францыя) — французскі акцёр і педагог, рэфарматар тэатральнага мастацтва.

## Біяграфія 
Дзяцінства і юнацтва Тальма правёў у Лондане, дзе пазнаёміўся з драматычнымі творамі Шэкспіра. Вярнуўшыся ў Францыю, вучыцца ў Каралеўскай школе дэкламацыі і спеваў. У 1787 годзе залічаны ў трупу тэатра «Камеды Франсэз». З пачаткам Вялікай французскай рэвалюцыі «Камеды Франсэз» распаўся і на яго месцы паўстаў новы «Тэатр Нацыі». У 1791 годзе рэвалюцыйным урадам прымаецца Дэкрэт аб свабодзе тэатраў. У «Тэатры Нацыі» паўсталі 2 групоўкі акцёраў, так званая «чорная эскадра», якая стаяла на кансерватыўных пазіцыях, і «чырвоная эскадра», якая прапагандавала рэвалюцыйны класіцызм, якую ўзначальваў Тальма. Неўзабаве адбыўся разрыў, і адразу пасля прыняцця Дэкрэта група Тальма сышла з «Тэатра Нацый» і ўтварыла свой «Тэатр Рэвалюцыі», які Тальма і ўзначаліў. З 1806 года прафесар драматычнага класа Парыжскай кансерваторыі.

Будучы выдатным прадстаўніком класіцызму на сцэне, Тальма ўнёс у яго і шмат новага. Так, граючы Карла IX у аднайменнай п’есе Шэн’е, акцёр адмаўляецца адлюстроўваць свайго героя звычайным тыранам — як гэта было прынята ў сучасным яму тэатры. Тальма імкнецца зазірнуць у душу каралю, паказаць усю шматграннасць гэтага чалавека.

У стварэнні артыстычнага гардэроба аказаў дапамогу яго сябар — мастак Луі Давід.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Тальма́ Франсуа Жозеф // Театральная энциклопедия. В 5 томах. / Под редакцией С. С. Мокульского (том 1), П. А. Маркова (тома 2—5). — М., Советская энциклопедия, 1961—1967. — Т. 5: Табакова — Яшугин. — М., 1967. — Стб. 37—39. — 1136 стб. с илл., 8 л. илл. — 38 000 экз.

Катэгорыя:Выкладчыкі Імператарскай кансерваторыі музыкі і дэкламацыі
Катэгорыя:Акцёры Францыі
Катэгорыя:Акцёры XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XIX стагоддзя
Талуол

**Талуо́л**, **метылбензол** — араматычны вуглевадарод, бескаляровая вадкасць з характэрным пахам.
 
Талуол атрыманы ўпершыню П. Пельцье ў 1835 годзе пры перагонцы хваёвай смалы. У 1838 годзе выдзелены А. Дэвілем з талуанскага бальзаму, прывезенага з горада Толу ў Калумбіі, у гонар якога атрымаў сваю назву.

## Агульная характарыстыка 
Бескаляровая рухомая лятучая вадкасць з рэзкім пахам, праяўляе слабае наркатычнае дзеянне. Тэмпература плаўлення −95 °C. Тэмпература кіпення 110,62 °C. Шчыльнасць 866,9 кг/м³. Змешваецца ў неабмежаваных межах з вуглевадародамі, шматлікімі спіртамі і эфірамі, не змешваецца з вадой. Паказчык праламлення святла 1,4969 пры 20 °C. Гаручы, згарае дымных полымем.

## Выкарыстанне 
Талуол выкарыстоўваецца ў вытворчасці фенолу, бензолу, капралактаму, выбуховых рэчываў, у якасці растваральніка палімераў, фарбаў і лакаў, у гумавай прамысловасці і інш.

## Зноскі 
## Гл. таксама 
* Талуідзіны

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Толуол // ХиМиК.ру 
* Толуол // ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Араматычныя вуглевадароды
Тампіка

**Тампі́ка** () — горад у Мексіцы, уваходзіць у муніцыпалітэт Тампіка штата Тамауліпас. Насельніцтва 303 635 чалавек.
 
Порт на беразе Мексіканскага заліва ў вусці ракі Панука. Вузел чыгунак і аўтамабільных дарог. Горад абслугоўвае міжнародны аэрапорт Хенераль Франсіска Хаўер Міна. Цэнтр буйнога раёна па здабычы і перапрацоўцы нафты.

## Гісторыя 
У 1554 годзе Фрай Андрэс дэ Ольмас заснаваў манастыр.

## Насельніцтва 
* 1973 год — 205 тыс. жыхароў.
* 1982 год — 250 тыс. жыхароў.
* 1990 год — 273 тыс. жыхароў.
* 1995 год — 279 тыс. жыхароў.
* 2001 год — каля 400 тыс. жыхароў.

## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Мексікі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1823 годзе
Танана

**Та́нана** () — рака на Алясцы (ЗША), левы прыток ракі Юкан.

## Геаграфія і гідралогія 
Даўжыня ракі 960 км, плошча вадазбору 113 959 (115 000) км². Сярэдні расход вады 1172 (970) м³/с. Суднаходная на 360 км уверх ад вусця.
 
Выток Тананы знаходзіцца ў гарах Урангеля ва ўсходняй Алясцы — паўночным адгор’і Кардыльераў. Утвараецца пры зліцці рэк Чызана і Набесна. З памежнага раёна з тэрыторыяй Юкан (Канада) цячэ на паўночны захад амаль паралельна Аляскінскай трасе. У цэнтральнай Алясцы працякае па нізіннай балоцістай мясцовасці пакрытай яловымі лясамі, вядомай як Даліна Танана. У Даліне Танана рака прымае некалькі вялікіх прытокаў, у іх ліку Ненана, Чэна і Дэльта, і ўтварае шмат рукавоў і старыц. Працякае на поўдзень ад горада Фэрбанкс. Упадае ў Юкан каля горада Танана. У верхнім цячэнні на рацэ шмат парогаў, у сярэднім і ніжнім — старыц і рукавоў.

Выява:Yukon River drainage basin.gif|Танана ў басейне ракі Юкан
Выява:Tanana River 2.jpg|У Даліне Тананы
Выява:Tanana River 3.jpg|рака Танана
Выява:0995 - tanana river.jpg|Танана ў ніжнім цячэнні
Выява:Trans-Alaska Pipeline over Tanana River.jpg|Трансаляскінскі нафтаправод над Тананай
File:Fall of Kantishna River into Tanana River - aerial view - P1040592.jpg|Танана каля 100 км на захад ад Фэрбанкса

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Tanana River // Encyclopaedia Britannica

Катэгорыя:Рэкі Аляскі
Катэгорыя:Прытокі Юкана
Арктычная пустыня

**Арктычная пустыня** — самая паўночная прыродная зона сушы ў межах арктычнага пояса. Ахоплівае большую частку Грэнландыі і астравоў Паўночнага Ледавітага акіяна. Клімат арктычны.

## Клімат 
Мае нізкія тэмпературы паветра зімой (да −60&nbsp;°C), у сярэднім −30˚С у студзені і 3˚С у ліпені. Фармуецца не толькі ў сувязі з нізкімі тэмпературамі высокіх шырот, але таксама ў выніку адлюстравання цяпла (альбеда) у светлы час ад снегу і пад скарынкай лёду. Гадавая сума атмасферных ападкаў да 400 мм.

## Флора і фаўна 
Арктычная пустыня () практычна пазбаўлена расліннасці. Пераважаюць ландшафты ледзяных і халодных камяністых пустынь з вельмі разрэджанай лішайнікавай і нізкарослай травяністай расліннасцю (каменяломнік, снежны казялец, палярны мак і інш.).
Жывёльны свет: белы мядзведзь, пясцы, лемінгі, мускусны бык. На прыбярэжных скалах птушыныя кірмашы (кайры, чысцікі, гагары і інш.).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 552 с.: іл.

Катэгорыя:Кліматычныя зоны
Катэгорыя:Пустыні
Катэгорыя:Арктыка
Катэгорыя:Паўночны Ледавіты акіян
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Дзямід Уладзіміравіч

**Дзямід Уладзіміравіч** (пам. пасля 1292) — князь пінскі з дынастыі Ізяславічаў.

## Біяграфія 
Сын пінскага князя Уладзіміра. У 1262 годзе разам з іншымі пінскімі князямі Фёдарам і Юрыем павіншаваў уладзімірскага князя Васілька Раманавіча са здабытай ім перамогай над літоўцамі каля Небля. У 1292 годзе (1288/1289 гады паводле Міхаіла Грушэўскага) Дзямід аплакваў свайго брата Юрыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Князі пінскія
Катэгорыя:Ізяславічы Тураўскія
Альбеда

**Альбеда** ( — белы, светлы) — велічыня, якая характарызуе адбівальную здольнасць паверхні цела. Вымяраецца адносінамі колькасці адбітага паверхняй святла да колькасці святла, якое падае на яе. Выражаецца ў працэнтах ці долях адзінкі. Альбеда натуральных паверхняў вымяраецца альбедаметрам, вывучаецца актынаметрыяй. Характарызуе адбівальную здольнасць нябеснага цела, якое само не свеціцца.

## Класіфікацыя 
Адрозніваюць:
* *інтэгральнае альбеда* — для ўсяго патоку выпрамянення,
* *монахраматычнае альбеда* — для пэўнай даўжыні хваль,
* *спектральнае альбеда* — для розных участкаў спектра (ультрафіялетавае, бачнае, інфрачырвонае і інш.). 

Інтэгральнае альбеда планеты Зямлі (з атмасферай) каля 35 %, у бачнай частцы спектра 40 %. Залежыць ад геаграфічнай шыраты, пары года, часу сутак, стану расліннага покрыва, воднай паверхні і інш. 

Альбеда вільготнай глебы 5—10 %, лесу 5—20 %, травянога покрыва 20—25 %, пяску 30—40 %, свежага снегу 70-90%. Ад велічыні альбеда залежыць радыяцыйны баланс паверхні Зямлі.

## Літаратура 
* 
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 352 с.: іл. — ISBN 985-11-0262-8.
* 

Катэгорыя:Назіральная астраномія
Катэгорыя:Фотаметрыя
Праліў Торэса

**Пралі́ў То́рэса** () — праліў паміж аўстралійскім паўвостравам Кейп-Ёрк і востравам Новая Гвінея. Злучае Індыйскі (Арафурскае мора) і Ціхі (Каралавае мора) акіяны.

Даўжыня праліва 74 км. Шырыня каля 185 (150—240) км. Глыбіня — да 53 м. Найбольшая глыбіня на фарватары 7,4 м (14 м, 7,4—22 м).

У праліве шмат астравоў, рыфаў і скал, што робіць небяспечным мараходства. 17 астравоў населены абарыгенамі папуаскага і аўстралійскага абарыгеннага паходжання. У праліве моцныя прыліўныя цячэнні.

Мяркуецца, што ў эпоху апошняга аледзянення сучасны праліў уяўляў сабою сухапутны мост і быў канчаткова затоплены толькі ў 5—4 тысячагоддзях да н.э. Людзі з’явіліся ў гэтым рэгіёне прыкладна 3000 гадоў таму.

Відавочна, упершыню праліў Торэса ўбачылі члены галандскай экспедыцыі на чале з Вілемам Янсзанам у 1606 годзе, аднак сам Янсзан не здолеў зразумець тое, што адкрыў. Першае дэталёвае апісанне заставіў іспанскі мараплавец Луіс Ваэс дэ Торэс, які наведаў гэтыя воды ў тым жа годзе праз 6 месяцаў пасля галандцаў. У XVIII стагоддзі праліў атрымаў яго імя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Torres Strait Islands
* Welcome to the Torres Strait Regional Authority

Катэгорыя:Пралівы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Пралівы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Пралівы Ціхага акіяна
Мікалай Малдрык

**Мікалай Малдрык** (1380-я — да 1439) — службовец Канцылярыі пры вялікім князю Вітаўце, пісар (1425—1430) і канцлер вялікі літоўскі (1429).

## Біяграфія 
З незаможнага шляхецкага роду Малдрыкаў з Радамскага павета. Мяркуецца, што кар’еру пачаў як каморнік каралевы польскай Ядвігі.

З пачатку XIV ст. служыў у канцылярыі вялікага князя Вітаўта. У 1412 годзе склаў прывілей Вітаўта на наданне Віленскаму капітулу воласці Убарць, пазней да 1430 года без перапынку выступаў як гаспадарскі пісар і сакратар канцылярыі. Меў першынства сярод іншых пісараў гаспадарскай канцылярыі, фактычна быў канцлерам, пра што сведчыць дакумент 1429 года.

Выконваў дыпламатычныя місіі, праводзіў перамовы з крыжакамі пра пагранічныя праблемы, у 1429 годзе разам з панамі Румбальтам Валімонтавічам і Янам Гаштольдам быў паслом да Ягайлы ў справе каранацыі Вітаўта.

Часта наведваў Польшчу, дзе валодаў шэрагам вёсак і жыла яго жонка. Атрымліваў ад Вітаўта багатыя падарункі, пазычаў грошы нават Ягайлу, што выклікала незадаволенасць у вялікай княгіні Ульяны Гальшанскай. Памёр, заняты гаспадарчымі клопатамі ў сваіх маёнтках у Польшчы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Канцлеры вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Палярны фронт

**Палярны фронт** - атмасферны фронт паміж паветрам умераных шырот і трапічным паветрам. Фарміруецца ў Паўночным і Паўднёвым паўшар'ях звычайна паміж 30-45° паўночнай шыраты і паўднёвай шыраты зімой і 40-55° паўночнай шыраты і паўднёвай шыраты летам. Складаецца з некалькіх асобных галін, на якіх развіваецца інтэнсіўная цыкланічная дзейнасць.

## Гл.таксама 
* Цыклон

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.

Катэгорыя:Кліматалогія
Катэгорыя:Атмасферныя франты
Арктычны фронт

(A) і палярнымі (P) паветранымі масамі]]

**Арктычны фронт** — атмасферны фронт паміж арктычным паветрам і паветрам умераных шырот (палярным паветрам), паўднёвая мяжа арктычнай паветранай масы. Фарміруецца ў Арктыцы на поўнач ад Еўропы і Паўночнай Амерыкі паміж 60° і 75° паўночнай шыраты. У залежнасці ад напрамку руху арктычны фронт на адным з участкаў можа быць *цёплым*, на другім *халодным*. На арктычным фронце развіваецца цыкланічная дзейнасць — зараджэнне і эвалюцыя цыклонаў і антыцыклонаў.

На тэрыторыі Беларусі прыходзіць з паўночнага захаду (з Атлантычнага сектара Арктыкі), радзей — з поўначы і паўночнага ўсходу. На клімат Беларусі найбольш уплываюць халодныя ўчасткі арктычнага фронту, якія выклікаюць ападкі, паўночныя вятры, паніжэнне тэмпературы паветра, зімой — мяцеліцы. За год пад уплывам халоднага арктычнага фронту ў сярэднім бывае 21-24 дні.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Клімат
Катэгорыя:Атмасферныя франты
Пасынкі (біялагічны заказнік)

**«Па́сынкі»** — дзяржаўны біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці.

Біялагічны заказнік «Пасынкі» знаходзіцца на паўночным узбярэжжы возера Нарач, паміж вёскамі Чараўкі і Пасынкі Мядзельскага раёна. Функцыянуе на тэрыторыі Нацыянальнага парку «Нарачанскі».

Агульная плошча заказніка складае 10 га (0,1 км²). Асноўнае прызначэнне заказніка — захаванне ў натуральным стане ўнікальнага прыродна-ландшафтнага комплексу поўдня Беларускага Паазер’я. На тэрыторыі заказніка прадстаўленыя арыгінальныя спалучэнні раслінных сем’яў рэдкіх і ўнікальных відаў, якія занесеныя ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

Заказнік цікавы для культурна-даведкавых і экалагічных мэт.

Ахоўная тэрыторыя выконвае значную ролю ў падтрыманні экалагічнага балансу, які склаўся ў лугавых прыбярэжных экасістэмах возера Нарач.

У склад рэдкіх відаў, якія сустракаюцца на тэрыторыі заказніка, уваходзяць: , , , , , , , , , ,  і іншыя.

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Мядзельскага раёна
Хібіны

**Хібіны** (ад *хібін*, на мове саамаў — горы) — інтрузіўны горны масіў на Кольскім паўвостраве, у Расіі.

Вышыня да 1200 м (гара Юдычвумчор) і 1191 м (гара Часначор). Складзены пераважна з нефелінавых сіенітаў, з якімі звязаны радовішчы апатыта-нефелінавых руд. Вяршыні платопадобныя, на схілах ледавікі і снежнікі; актыўная лавінная дзейнасць. Горныя тундры, каля падножжа — хваёвыя лясы, бярозавае крывалессе.

На г. Вуд'еўрчор Палярна-альпійскі батанічны сад.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Мурманскай вобласці
Катэгорыя:Горы Расіі
Слонімскі біялагічны заказнік

**Рэспубліканскі біялагічны заказнік «Слонімскі»** абвешчаны з мэтай захавання ўнікальнага ляснога комплексу, у межах якога знаходзяцца месцы рассялення раслін і жывёл, якія адносяцца да відаў змешчаных у Чырвонай кнізе Рэспублікі Беларусь і ахоўваюцца ў адпаведнасці з міжнароднымі дагаворамі.

## Месца знаходжання 
Заказнік размешчаны ў прыгараднай зоне горада Слонім у Альбярцінскім лясніцтве Дзяржаўнай лесагаспадарчай установы «Слонімскі лясгас» на плошчы 4815 га. Да ўсходняй мяжы заказніка непасрэдна прылягае рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Стронга».

## Рэльеф 
На тэрыторыі заказніка спалучаюцца ўзвышаныя ўзгорыста-марэнна-эразійныя і сярэдневышынныя другасныя водна-ледніковыя ландшафты, якія дрэнажуюцца ракой Іса з яе шматлікімі дробнымі прытокамі, вялікая колькасць з якіх маюць крынічныя комплексы. У межах заказніка пануюць вышыні 160—170 м, амплітуда вагання рэльефу складае каля 30 метраў, што стварае маляўнічы краявід.

## Расліннасць 
Флора заказніка мае ярка выяўленыя рысы пераходу ад сярэднееўрапейскай з барэальнымі элементамі да лесастэпавай. У экалагічным аспекце тут дамінуюць лясныя, балотныя, лугава-балотныя віды, у меншай ступені прадстаўлены водныя і пустынна-палявыя.

Заказнік ахоплівае лясны масіў, у якім пераважаюць хвойнікі (імшыстыя, верасова-імшыстыя, чарнічныя, арляковыя і інш.), бярэзнікі і ельнікі; трапляюцца чорналешнікі, асіннікі, дубровы.

Лясная і водна-балотная расліннасць адрозніваюцца добрай захаванасцю, тут адсутнічаюць вялікія па плошчы высечкі, значная частка вадацёкаў і балот знаходзіцца ў натуральным стане. На тэрыторыі заказніка выяўлена 16 ахоўных відаў раслін, прычым шэраг з іх (асабліва прадстаўнікі сямейства архiдных) з'яўляюцца вельмі рэдкімі ў рэспубліцы ці вядомыя з адзінкавым месцазнаходжаннем у межах Гродзенскай вобласці.

Асноўныя лекавыя расліны: ядловец звычайны, ландыш майскі, крапіва двухдомная і інш. Адзначаны месцы росту ахоўнага віду кадзіла сармацкага.

## Жывёльны свет 
На тэрыторыі заказніка знойдзена пасяленне 22 відаў млекакормячых, што складае каля 30% ад агульнага іх складу на тэрыторыі Беларусі. Таксама зарэгістравана 102 відаў птушак. Асноўная маса гэтых відаў належаць да ляснога экалагічнага комплексу.

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Слонімскага раёна
Тросна (возера, басейн Тросніцы)

**Тро́сна** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тросніца, за 20 км на паўночны ўсход ад Полацка, за 0,5 км на захад ад вёскі Затрасценне.

Плошча паверхні возера 0,28 км². Даўжыня 1,4 (1,38) км, найбольшая шырыня 0,35 км. Даўжыня берагавой лініі 3,1 (3,05) км. Плошча вадазбору 13 км². Катлавіна возера моцна выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны пераважна невыразныя, месцамі вышынёй да 2 метраў. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй да 20 (25—50) м. Берагі забалочаныя і сплавінныя.

У возера ўпадаюць ручаі. Выцякае рака Тросніца і ручай.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
ФК РВАР Мінск

**РВАР** — былы беларускі футбольны клуб з горада Мінск, прадстаўляў Рэспубліканскае вучылішча алімпійскага рэзерву.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1994 годзе. Спачатку пад назвай МПКЦ-2 з’яўляўся другой камандай мазырскага МПКЦ. Пазней пераехаў у Мінск і атрымаў назву РВАР.
Увесь час клуб гуляў у Другой лізе, у 1995 годзе нават атрымаў перамогу ў падгрупе А,
але не змог прайсці ў дывізіён вышэй, бо з’яўляўся фарм-клубам. РВАР спыніў існаванне ў 2004 годзе.

## Папярэднія назвы 
* 1995: МПКЦ-2 (Мазыр)
* 1996: МПКЦ-2 (Мінск)
* 1996—1997: МПКЦ-96 (Мінск)
* 1997—2004: РВАР (Мінск)

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
* **1** Паколькі МПКЦ-2 з’яўляўся фарм-клубам, ён меў права гуляць толькі ў Трэцяй лізе .

## Галоўныя трэнеры 
* Юрый Пышнік (1995—2003)

РВАР

Катэгорыя:1994 год у Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 2004 годзе
Тросна (возера, басейн Бельчыцы)

**Тро́сна** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бельчыца (прыток Заходняй Дзвіны), за 5 км на поўдзень ад Полацка і за 0,8 (0,6) км на паўднёвы ўсход ад вёскі Тросна.

Плошча паверхні возера 0,25 км². Даўжыня 0,55 км, найбольшая шырыня 0,48 км. Даўжыня берагавой лініі 1,55 км. Плошча вадазбору 2,62 км². Катлавіна возера круглай формы. Схілы катлавіны вышынёй да 5 метраў, спадзістыя, пакрытыя лесам. У заходняй і паўночнай частцы возера схілы катлавіны невыразныя.

Возера слабапраточнае. Упадаюць ручаі і на поўначы выцякае ручай у раку Бельчыца.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Актынаметрыя

**Актынаметрыя** (ад *актына*... + ...*метрыя*) — раздзел метэаралогіі, які вывучае перанос і ператварэнне сонечнага, зямнога і атмасфернага выпрамянення ў атмасферы Зямлі.

*Галоўныя задачы:*
* вымярэнне прамой, рассеянай, сумарнай і адбітай радыяцыі і радыяцыйнага балансу зямной паверхні;
* вывучэнне заканамернасцяў паглынання і рассейвання радыяцыі ў атмасферы і геаграфічнага размеркавання яе.

Актынаметрычныя назіранні пачаліся ў XVII стагоддзі, на Беларусі з 1936 года. У 1994 годзе праводзіліся на 10 станцыях: у Мінскім гідраметэацэнтры, на аграметэастанцыі Васілевічы, Палескай балотнай станцыі і інш. У сучасны час актынаметрычныя назіранні на Беларусі праводзяць больш як 20 метэастанцый. 

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 2003. - 352 с.: іл. - ISBN 985-11-0262-8.

Катэгорыя:Метэаралогія
Альбедаметр

**Альбедаметр** (ад *альбеда* + ...метр) — метэаралагічная прылада для вымярэння альбеда. Працуе на прынцыпе інтэгральнага шаравога фатометра.

Альбеда зямной паверхні вымяраюць *паходным альбедаметрам* — спалучэнне двух піранометраў; прыёмная паверхня аднаго з іх павернута да Зямлі і ўспрымае рассеянае святло, другога — да неба і рэгіструе падаючае выпрамяненне. Карыстаюцца і адным піранометрам, прыёмная паверхня якога паварочваецца то ўніз, то ўгару.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.

Катэгорыя:Метэаралагічныя прылады
Актынометр

]]

**Актыно́метр** (ад  — прамень і  — мера) — прылада для вымярэння інтэнсіўнасці прамой сонечнай радыяцыі. Прынцып дзеяння заснаваны на паглынанні зачэрненай паверхняй падаючай радыяцыі і ператварэнні яе энергіі ў цеплату.

## Гісторыя адкрыцця 
Так назваў Гершэль вынайдзены ім у 1834 годзе інструмент для вымярэння награвальнай сілы сонечных прамянёў. Яшчэ раней Гершэля Сасют пабудаваў з гэтаю жа мэтай інструмент, які ён назваў геліотэрмаметрам, а пазней (1838) Пулье вынайшаў так званы піргеліаметр. Актынометрам названы таксама прыборы, якія вымяраюць колькасць прамяністай цеплыні, якая выдзяляецца ў нябесную прастору.

## Гл.таксама 
* Піранометр

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 2003. - 352 с.: іл. - ISBN 985-11-0262-8.

## Спасылкі 
* Актинометр // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Метэаралагічныя прылады
Антарктычнае паветра

**Антарктычнае паветра**, *антарктычныя паветраныя масы* — палярныя паветраныя масы, якія фарміруюцца над Антарктыдай, водамі, што яе акружаюць, і льдамі акіяна.

Падзяляецца на:
* *кантынентальнае антарктычнае паветра*, якое доўга знаходзіцца над халодным мацерыком і набывае самыя нізкія на Зямлі тэмпературы, высокую празрыстасць і сухасць, характэрныя для антарктычнага антыцыклону, і
* *марское*, што ўзнікае над акіянам, менш халоднае і нясе больш вільгаці.

Уплывае на клімат паўднёвых частак Аўстраліі, Паўднёвай Амерыкі і Сусветнага акіяна.

## Гл.таксама 
* Антарктычны клімат

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі - Хвіліна / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 2003. - 576 с.: іл.
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 2003. - 352 с.: іл. - ISBN 985-11-0262-8.

Катэгорыя:Антарктыда
Антарктычны антыцыклон

**Антарктычны антыцыклон** — вобласць высокага атмасфернага ціску над Усходняй Антарктыдай.

## Апісанне 
Праяўляецца на працягу ўсяго года. Асабліва ўстойлівы зімой (чэрвень — жнівень), калі ў час палярнай ночы мацярык моцна выхалоджваецца (тэмпература ледавіковага покрыва апускаецца да −55 °C, паветра — да −89,3 °C). На перыферыі антарктычнага антыцыклону слабыя ўсходнія вятры, якія ў зоне ледавіковага схілу ператвараюцца ў сцёкавыя і ўраганныя. Найбольшы ціск у цэнтры антарктычнага антыцыклону на плато Савецкае (4000 м над узроўнем мора). Пераважае бязвоблачнае, вельмі халоднае і сухое надвор'е. Назіраецца асяданне паветра ў працэсе кампенсацыі сцёку яго з мацерыка. На вышыні антарктычнага антыцыклону замяшчаецца каляпалярнай дэпрэсіяй — зонай нізкага ціску.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 552 с.: іл.

Катэгорыя:Клімат
Імандра

**І́мандра** — возера на паўднёвым захадзе Кольскага паўвострава, у Мурманскай вобласці Расіі. Пасля стварэння ў 1936 годзе ГЭС на рацэ Ніва Iмандра стала вадасховішчам.

Знаходзіцца на вышыні 126,7 м. Плошча 876 (да зарэгулявання плацінай ГЭС — 812) км². Глыбіня да 67 м. Катлавіна ледавікова-тэктанічнага паходжання. Усходні бераг слаба расчлянёны, заходні мае шмат заліваў (губаў). На Iмандры больш за 140 астравоў. Возера складаецца з трох частак: паўночнай — Вялікая Iмандра, цэнтральнай — Экастраўская Iмандра, заходняй — Бабінская Iмандра. Упадае каля 20 рэк, выцякае рака Ніва. Воды Iмандры вылучаюцца вялікай празрыстасцю (да 11 м).

Вядзецца рыбалоўства. На паўночна-заходнім беразе ў Монча-губе размяшчаецца горад Манчагорск.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* Озеро Имандра // Институт Озероведения Российской академии наук 
* *Гречушникова М. Г.* Имандра // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Азёры Мурманскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Нівы
ФК Адзінства Дзяржынск

**«Адзінства»** — беларускі футбольны клуб з горада Дзяржынск, заснаваны ў 1999 годзе. У цяперашні час выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
Клуб быў заснаваны ў 1999 годзе пад назвай «Лівадыя». Спачатку выступаў у чэмпіянаце Мінскай вобласці.

З 2003 года клуб гуляў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі, дзе найлепшым дасягненнем стала трэцяе месца ў сезоне 2008. Нападнік «Лівадыі» Аляксей Хадневіч пры гэтым стаў найлепшым бамбардзірам турніру.

У красавіку 2015 года стала вядома аб тым, што клуб змяніў назву на «Крутагор’е» і стаў прадстаўляць Дзяржынскі раён. У пачатку 2016 года «Крутагор’е» вырашыла не заяўляцца ў Другую лігу, аб чым канчаткова стала вядома ў красавіку 2016 года.

Асноўная каманда пасля адмовы ад удзелу ў Другой лізе спыніла існаванне, у той час як другая каманда пад назвай «Лівадыя-Юні» працягнула выступаць у чэмпіянаце Мінскай вобласці, стаўшы асноўнай камандай. У 2020 годзе была вернута назва «Лівадыя».

У 2021 годзе ў выніку рэформы Другой лігі каманда зноў апынулася ў трэцім дывізіёне, пры гэтым змяніла назву на «Адзінства». У матчы 7-га тура з клубам «Крупкі-ДРБУ-164» у «Адзінства» не было запаснога брамніка ў заяўцы. Пасля чырвонай карткі брамніку на 50-й хвіліне матча, у браму ўстаў палявы ігрок.

## Папярэднія назвы 
* 1999—2014: «Лівадыя» (Дзяржынск)
* 2015: «Крутагор’е» (Дзяржынскі раён)
* 2016—2019: «Лівадыя-Юні» (Дзяржынск)
* 2020—2021: «Лівадыя» (Дзяржынск)
* з 2021: «Адзінства» (Дзяржынск)

## Дасягненні 
* Найлепшае дасягненне ў Другой лізе — 3 месца (2008)

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Галоўныя трэнеры 
* Алег Дулуб (2003)
* Юрый Расолька (2004—2006)
* Віктар Юрага (2007—2013)
* Аляксандр Новікаў (2014—2015)
* Канстанцін Яшчанка (з 2021)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Крутагор’е Дзяржынск
Баліста

thumb|Рымская баліста для кідання ядра ў 1 талент
**Балі́ста** ((,  — «кідаць») — антычная зброя для кідання сферычных каменных снарадаў. Галоўны дзеючы механізм — два рычага з тарсіённымі спружынамі ў якасці штурхача, спружыны складаліся з некалькіх завес скручаных лінаў.

Старажытныя грэкі называлі такія кідальныя машыны **палінтонамы** (*тыя, што кідаць падстрэшкам* або «*катапелта петроболос*» — *літаральна — камень супраць шчыта*). Распаўсюджаная рымская назва для такой зброі — баліста. Канструкцыя балісты мала чым адрозніваецца ад катапульты, якая страляе стрэламі (ці дроцікамі) і амаль гарызантальна, у той час як баліста страляе камянямі падстрэшкам.

## Агульныя звесткі 
Першая згадка пра катапульту датуецца 399 да н. н.э. Дакладна вядома, што балісты выкарыстоўваліся ў часы Аляксандра Македонскага. Мяркуецца, што балісты з'явіліся на 50—60 гадоў пазней катапульты як іх мадыфікацыя. Калі катапульты выкарыстоўвалі супраць жывой сілы праціўніка, то баліста прызначаліся перш за ўсё супраць абаронных умацаваных або аблогавых збудаванняў. Дыядор, апісваючы аблогу Тыра, так называе балісту «*Аляксандр усталяваў каменябойныя катапульты ў некалькіх месцах і сцены уздрыгвалі ад удараў, якія яны наносілі камянямі*».

Тыпавыя цяжкія балісты кідалі камяні вагой у 2 таленты, тады як цяжкія дроцікі для катапульты важылі каля 2 кг. Балісты былі значна больш складанымі за катапульты, але эфект ад адначасовага прымянення некалькіх дзясяткаў балістаў мог быць разбуральны для абарончых сцен. Балісты выкарыстоўваліся пераважна для руйнавання абарончых збудаванняў па верхнім ярусе сцяны — навесаў, вежаў, кідальных машын, ахоўных зубцоў і для знішчэння абаронцаў сцяны. Калібр балістаў вызначаўся вагою каменя, які, як правіла, меў форму шара. Антычныя аўтары згадвалі балісты калібру ў паўталенту і талент, а таксама магутную балісту ў 3 таленты, што было надзвычайнай з'явай. Старажытнарымскі аўтар I ст. да н. э. Вітрувій, распавядаючы пра калібр балістаў, пачынае з вагі ў 0,6 кг і заканчвае трыма талентамі. Баліста калібрам у 2 таленты згадваецца ў Візантыйскім слоўніку Суда.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Баллиста // Энциклопедия техники

Катэгорыя:Гісторыя ўзбраенняў
Катэгорыя:Кідальныя машыны
Катэгорыя:Тарсіённыя кідальныя машыны
Катэгорыя:Каменямёты
Катэгорыя:Стрэламёты
Катэгорыя:Ваенная тэхніка Старажытнага Рыма
ФК Прамень Мінск (1987)

**ФК Прамень** — былы беларускі футбольны клуб з горада Мінск, заснаваны ў 1983 годзе.

Да 1991 гуляў у ніжэйшых лігах Чэмпіянату БССР. у 1992 годзе трапіў у новаствораную Другую лігу чэмпіянату Беларусі. Але, правёўшы адзін сезон, клуб па фінансавых прычынах спыніў далейшы ўдзел і ў хуткім часе быў расфармаваны.

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
Прамень Мінск
Катэгорыя:Спорт у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1987 годзе
Катэгорыя:1987 год у Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1992 годзе
Мікасецкі гідралагічны заказнік

«**Мікасецкі**» — дзяржаўны гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння.

## Геаграфія 
Заказнік «Мікасецкі» размешчаны на поўдзень ад шашы Мядзел — Валкалата, паміж вёскамі Мікасецк і Навасёлкі Мядзельскага раёна. Плошча заказніка складае 83 га (0,83 км²). Функцыянуе на тэрыторыі Нацыянальнага парку «Нарачанскі».

## Гісторыя і апісанне 
Заказнік быў створаны з мэтай захавання ў натуральным стане ўнікальнага балотна-лугавога ландшафтнага комплексу поўдня Беларускага Паазер’я. Больш за 77 % тэрыторыі заказніка займае дробналессе і хмызняк, 12,4 % плошчы тэрыторыі займае нізіннае балота.

## Флора 
На тэрыторыі заказніка існуюць шмат раслін, занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Сярод іх сустракаюцца , , , , , , , , , .

Катэгорыя:Гідралагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Мядзельскага раёна
Анатоль Расціслававіч Бензярук

**Анатоль Расціслававіч Бензярук** (нар. , в. Бастынь, Лунінецкі раён) — беларускі журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і настаўнікаў. Скончыў Азяцкую сярэднюю школу Жабінкаўскага раёна (1986). З 1975 года жыве ў Жабінцы. Скончыў Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Я. Купалы (1994). У 1991—1998 гадах працаваў настаўнікам гісторыі Якаўчыцкай СШ Жабінкаўскага раёна, у 1998—2005 — спецыяліст і вядучы метадыст па ахове гісторыка-культурнай спадчыны аддзела культуры Жабінкаўскага райвыканкама. Цяпер працуе загадчыкам аддзелаў пісьмаў і сацыяльных праблем рэдакцыі газеты «Сельская праўда».

Член Брэсцкага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі з 2007 года. Член Беларускага саюза журналістаў з 2012 года.

Жанаты. Мае двух сыноў і дачку.

## Дзейнасць 
### Журналістыка 
Аўтар больш за 900 публікацый у сродках масавай інфармацыі.

Першая публікацыя А. Бензярука з’явілася ў перыядычным выданні ў 1985 годзе, друкаваўся ў калектыўных зборніках, падручніках для агульнаадукацыйных школ, часопісах «Беларуская мінуўшчына», «Вясёлка», «Бярозка», «Рюкзак», «Рюкзачишка», «Мир путешествий», «Голас часу», «Пшэглёнд праваслаўны», «Бельскі гостінэць», «Падляскі квартальнік культуральны», «Сьвіцязь», «Брестские епархиальные ведомости», «Гістарычная Брама», «Радавод».

### Публіцыстыка 
Аўтар кніг «Наш край — Жабінкаўшчына: Дапаможнік па гісторыі Беларусі» (1996), «Памяць нашае зямлі: Гісторыка-культурныя мясціны Жабінкаўскага раёна» (2002), «Касцюшкі-Сяхновіцкія: Гісторыя старадаўняга роду» (2006), «Колодец памяти»(2006), «Сорак дарог» (2007, дзве апошнія ў сааўтарстве з бацькам — Расціславам Бензяруком), «Крупчыцы. 1794 год: Падзеі і памяць роднай гісторыі» (2007), «Свята для сэрца» (2009), «Мячы Грунвальда, альбо Дванаццаць абаронцаў караля» (2012).

Адзін з аўтараў гісторыка-дакументальнай хронікі «Памяць. Жабінкаўскі раён» (1999), турыстычных даведнікаў «По родным местам Тадеуша Костюшко», «Дарогамі роднага краю: Турыстычныя маршруты Жабінкаўскага раёна» (2007).

## Прызнанне 
За працы па краязнаўстве і ахове гісторыка-культурнай спадчыны А. Бензярук узнагароджаны прэміяй Брэсцкага фонду Тадэвуша Касцюшкі (1996), Ганаровай граматай Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта (1998), Граматай Міністэрства культуры (2003).

Лаўрэат літаратурнай прэміі імя У. Калесніка ў намінацыі «Дзіцячая літаратура» (2010), пераможца ў Конкурсе журналісцкага майстэрства Брэсцкага аблвыканкама ў намінацыі «Захаванне гісторыка-культурнай спадчыны» (2011).

## Літаратура 
* Кто есть кто в Республике Беларусь. — Мн., 2004;
* Літаратурная карта Берасцейшчыны / Уклад. А. Крэйдзіч. — Брэст: ААТ «Брэсцкая друкарня», 2008. — С. 198—201.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лунінецкім раёне
Тросніца (рака)

**Тро́сніца** — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Струнка (басейн Дзвіны).

Даўжыня ракі 16 км. Плошча вадазбору 65 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км. Пачынаецца ў паўночнай частцы возера Тросна, упадае ў Струнку за 1 км ад вёскі Арэхавічы. Працякае праз возера без назвы і возера Літоўка. У Тросніцу ўпадаюць ручаі і меліярацыйныя каналы.

Каля ракі вёскі Калошкі, Муштарова, Спаскае, Зюзіна, Тросніца. У басейне ракі знаходзяцца азёры Верхачэнне, Дварэцкае, Стоўбцы і Мінтуроўскае.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-22. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёна
Рыгор Багданавіч Валовіч

**Рыгор Валовіч** (? — ) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ. З роду Валовічаў, сын Багдана, брат канцлера Астафія Валовіча.

## Біяграфія 
Дваранін гаспадарскі з 1548, гараднічы гарадзенскі ў 1558—1566, маршалак гаспадарскі ў 1560—1563, лоўчы вялікі літоўскі у 1567—1574, ваявода смаленскі з 1571; староста мсцібаўскі ў 1548—1567, мельніцкі і ласішскі з 1566, дзяржаўца эйшышскі, каняўскі і дубіцкі, варнянскі, зэльвенскі ў 1558—1569, мерацкі ў 1569—1576. Пасол у Маскве ў 1563.

У 1559 годзе, па даручэнні вялікага князя і караля польскага Жыгімонта II Аўгуста, склаў «Реистр списанья и выведанья пущ и переходов звериных».

## Літаратура 
* 

Рыгор Багданавіч
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Гараднічыя гарадзенскія
Катэгорыя:Старосты мсцібаўскія
Катэгорыя:Старосты мерацкія
Катэгорыя:Дзяржаўцы зэльвенскія
Катэгорыя:Старосты эйшышскія
Катэгорыя:Старосты каняўскія
Катэгорыя:Старосты варнянскія
Катэгорыя:Старосты дубіцкія
Катэгорыя:Дваране гаспадарскія
Даліва (герб)

thumb|200px|Герб «Даліва»
«**Даліва**» () — прыватнаўласніцкі шляхецкі герб.

## Апісанне 
У блакітным полі сярэбраны пояс, скошаны ўлева, на ім тры чырвоныя ружы. Клейнод: над прылбіцай з каронай паміж дзвюма чорнымі трубамі вертыкальна размешчаны тры ружы.

## Гісторыя 
Палякі, даведаўшыся аб яцвяжскіх намерах  авалодаць замкам у Мазовіі, паслалі туды свае войскі. Знаходзіўшыяся непадалёк яцвягі, паслалі аднаго з сваіх, каб той дазнаўся аб абстаноўцы ў фартыфікацыі. Рыцар Парайчык, што з герба «Порай», выпадкова сустрэў таго яцвяга. Апошні зразумеў, што перад ім рыцар з замка, і стаў у яго прасіць дапамогі захапіць крэпасць і запрасіў да свайго водзя.
Рыцар умеў слова сваё выказаць і дамовіўся з водзем аб часу і месцы для ўзяцця фартыфікацыі. Пры гэтым водзь выказаў сваю павагу да яго і абяцаў узнагародзіць. Дамовіўшыся аб пагадненнях, крутымі сцежкамі юнак спешна накіраваўся да польскага гетмана паведаць: дзе быў і што рабіў. Гетман, даведаўшыся аб такой справе, накіраваў свае войскі ў зазначанае месца і чакаць умоўленую гадзіну. Не ведаючы аб здрадзе, яцвяжскія войскі падыйшлі да назначанага масца. У выніку бітвы шмат непрыяцеляў збегла ад нечаканасці, іншыя паляглі на тым полі. У хвалу той перамогі кароль польскі ўзнагародзіў Парайчыка не толькі маёмасцю, але, таксама, дадаў да адной ружы, што на яго гербе была, яшчэ дзве.

Герб вядомы з сярэдзіны XIV стагоддзя. На тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага распаўсюджваўся пасля Гарадзельскай уніі 1413 года.

## Гл. таксама 
* Порай

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Herbu Doliwa

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі
Багорыя (герб)

thumb|Герб «Багорыя»
«**Багорыя**» () — прыватнаўласніцкі герб, якім карысталася каля 30 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы. Герб вядомы ў Польшчы з 1326 года, запісаны ў 1408 годзе, у Вялікім Княстве Літоўскім пасля Гарадзельскай уніі 1413 года.

## Апісанне 
У чырвоным полі 2 сярэбраныя наканечнікі стрэл вастрыямі ўверх і ўніз. Клейнод — над прылбіцай з каронай паўлін з распушчаным хвастом са зламанай сярэбранай стралой вастрыём уверх.

Існуе варыянт герба, дзе ў зялёным полі наканечнікі стрэл злучаны паміж сабой. Клейнод — 3 страусавыя пёры.

## Роды 
Альшэўскія, Ахоўскія, Багамольцы, Багдановічы, Багорыі, Бальчэўскія, Басяцкія, Брашкоўскія, Бручкоўскія, Бучкоўскія, Валовічы, Валшовічы, Вісігеры, Вісыгеры, Выстынгі, Гарбачэўскія, Гвяздоўскія, Гасцерадоўскія, Гурскія, Дворакі, Забацкія, Закрэўскія, Зубацкія, Кажанецкія, Каляноўскія, Кампкі, Кваскоўскія, Кужанецкія (Куранецкія), Кужанеўскія, Лаўмянскія, Макраноскія, Макраноўскія, Макрэвічы, Мацяёвічы, Падленскія, Падлескія, Падлеўскія, Пакасінскія, Пахоўскія, Парэнбскія, Плоскія, Ракозы, Ракузы, Ракусы, Растраповічы, Скальніцкія, Скатніцкія, Сташкоўскія, Сушчэўскія, Святкевічы, Свянткевічы, Тарноўскія, Траяновічы, Туры, Хэхэльскія, Хэхлоўскія, Цянькевічы, Цорскія.

## Цікавыя факты 
Гербам карыстаўся падскарбі земскі літоўскі Геранім Валовіч (1605—1618), у гэты час ён змяшчаўся на манетах Вялікага Княства Літоўскага — шэлегі (1614—1618), грошы (1607—1615), 5 дукатаў (1618).

выява:HerbBogoria1.ws.png|Зменены I
выява:HerbBogoria2.ws.png|Зменены II

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі