open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дашнакцуцюн

**Армянская Рэвалюцыйная Федэрацыя (АРФ), Дашнакцуцюн** ( (ՀՅԴ) — *«Армянская рэвалюцыйная супольнасць»*) — адна з найстарэйшых армянскіх палітычных партый. Створана ў 1890 годзе ў Тыфлісе (Тбілісі).

Афіцыйная назва на рускай мове — *Армянская революционная федерация «Дашнакцутюн» (АРФ «Дашнакцутюн»)*. Праграмай 1894 года зафіксаваны прынцыпы раўнапраўя народаў і рэлігій, развіццё нацыянальнай прамысловасці і сельскай гаспадаркі на прынцыпах калектывізму. Тэрарызм, таксама быў улучаны партыяй у тактычны арсенал.

У 1918—1920 гадах «Дашнакцуцюн» — кіруючая партыя ў Рэспубліцы Арменіі.

З дня абвяшчэння незалежнасці 28 мая 1918 г., Арменія была ў бесперапынных войнах амаль з усімі сваімі суседзямі, апроч Ірана — з Турцыяй, Грузіяй, Азербайджанам. І як завяршальны этап, у выніку ўварвання і ваенных дзеянняў супольных войскаў турэцкіх кемалістаў, расійскіх бальшавікоў і азербайджанцаў, у снежні 1920 г., Рэспубліка Арменіі спыніла сваё існаванне. Арменія абвяшчалася незалежнай сацыялістычнай рэспублікай, створаны Часовы ваенна-рэвалюцыйны камітэт у складзе 5 членаў ад Камуністычнай партыі і левых дашнакаў, і 2 членаў Дашнакцуцюн па пагадненні з камуністамі.

У 1907—1960 гадах — член Сацыялістычнага Інтэрнацыянала. З 1996 года зноў бярэ ўдзел у яго працы ў якасці назіральніка, у 1999 годзе атрымала кансультацыйны статус, а з 2002 года аднавіла паўнапраўнае членства ў гэтай арганізацыі.

## Гл. таксама 
* Аперацыя «Немезіс»

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Оганесян, Эдуард*. Век борьбы. — Тт. 1, 2. — Мюнхен — Москва, 1991.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт партыі
* Газета «Еркир»  — Афіцыйнае выданне Вярхоўнага органа Арменіі АРФ Дашнакцуцюн.
* Дашнакцуцюн, партыя
* Патрыятычныя песні Дашнакцуцюна
* Карапетян Л. И. Из истории армянских политических партий на Кубани. Центр понтийско-кавказских исследований. Краснодар, 1995 

Катэгорыя:Сацыялістычны інтэрнацыянал
Катэгорыя:Сацыял-дэмакратычныя партыі
Сядзенне на кукішках

**Сядзенне на кукішках** — пастава сядзення без апоры пад ягадзіцамі з сагнутымі каленямі і апорай на ступні.

## Сфера ўжывання 
Пастава звычайна прымаецца падчас адпачынку або дэфекацыі. Жанчыны, акрамя таго, могуць сядзець на кукішках падчас мачаспускання, родаў або палавога акту. Сядзенне на кукішках можа быць практыкаваннем у ёзе (:en:Malasana) і некаторых усходніх адзінаборствах.

Феномен сядзення на кукішках даследаваў Марсель Мос, які звярнуў увагу, што папулярнасць гэтай паставы абумоўлена ўзростам (дзеці прымаюць яе часцей за дарослых) і культурнай прыналежнасцю (звычай сядзець на кукішках знікае з развіццём грамадства). Матэматык У. А. Успенскі, як і Мос, высока ацэньвае карысць гэтай тэхнікі і прапануе ўключыць яе ў праграму школьнай адукацыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Становішчы цела
Бухарэсцкі ўніверсітэт

**Бухарэсцкі ўніверсітэт** () — другі найстарэйшы ўніверсітэт Румыніі, пасля ўніверсітэта Бабеш-Бояі. Прапануе навучальныя праграмы на румынскай і англійскай мовах.

## Гісторыя 
У 1694 годзе Канстанцін Бранкавяну, уладар Валахіі, заснаваў у Бухарэсце **Княжацкую акадэмію** з лекцыямі на грэчаскай мове. У 1776 годзе Александру Іпсілянт, валадар Валахіі, рэфармаваў навучальную праграму Княжацкай акадэміі, пачалі выкладаць курсы французскай, італьянскай і лацінскай моў. Пасля 1821 года Княжацкай акадэміі наследавала **Калегія Святога Савы**. У 1857 годзе Керал Давіла і Нікалае Крэцулеску стварылі Нацыянальную школу медыцыны і фармацыі. У 1859 годзе створаны юрыдычны факультэт.

У 1857 годзе закладзены першы камень фундаменту будынку ўніверсітэта ў Бухарэсце.

Князь Александру Іаан Куза дэкрэтам № 765 ад 4 ліпеня 1864 года заснаваў **Бухарэсцкі ўніверсітэт**, аб’яднаўшы факультэты права, навук і літаратуры ў адзіную ўстанову. У 1869 годзе трансфармацыяй Нацыянальнай школы медыцыны і фармацыі быў створаны медыцынскі факультэт. У наступныя гады створаны новыя факультэты:

* 1884 — багаслоўскі
* 1906 — геалагічны інстытут
* 1913 — акадэмічны электратэхнічны інстытут
* 1921 — факультэт ветэрынарнай медыцыны
* 1923 — фармацэўтычны факультэт
* 1924 — інстытут судовай медыцыны імя Міны Мінавічы.

У 1956 годзе студэнцкія лідары, пераважна з гэтага ўніверсітэта, спланавалі мірны пратэст супраць камуністычнага рэжыму Румыніі, але ім не дазволілі яго правесці.

У 1950-х — пачатку 1960-х гадоў называўся «Універсітэт К. І. Пархона» ў гонар Канстанціна Іона Пархона.

Большая частка будынка ўсё яшчэ захавалася, аднак падчас бамбавання Бухарэста ў 1944 годзе цэнтральны корпус моцна пашкоджаны і разбураны бомбамі Люфтвафэ, і быў адноўлены толькі ў 1969—1971 гадах. Іншыя часткі таксама былі завершаны да 1980 года.

Тэрыторыя вакол старога будынка ўніверсітэта (Універсітэцкая плошча), якая прымыкае да плошчаў К. А. Разэці, Рамана, Кагэлнічану і Юніён, была месцам шматлікіх хваляванняў, пратэстаў і сутыкненняў з сіламі бяспекі падчас Румынскай рэвалюцыі 1989 года. У перыяд з красавіка да чэрвень 1990 года Бухарэсцкі ўніверсітэт быў цэнтрам антыкамуністычных пратэстаў.

У 1996 годзе Эміль Канстанцінеску, тагачасны рэктар Бухарэсцкага ўніверсітэта, абраны прэзідэнтам Румыніі пасля перамогі над Іонам Іліеску на прэзідэнцкіх выбарах у Румыніі 1996 года.

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Міхай Бенюк, румынскі пісьменнік

Катэгорыя:З’явіліся ў 1864 годзе
Катэгорыя:Універсітэты Румыніі
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Бухарэста
Тугурскі заліў

**Тугурскі заліў** — заліў у паўднёва-заходняй частцы Ахоцкага мора. На поўнач ад заліва размешчаны Шантарскія астравы.

Адміністрацыйна адносіцца да Тугура-Чуміканскага раёна Хабараўскага края.

Даўжыня заліва — 75 км, шырыня каля ўваходу — 37 км, глыбіня да 25 м, плошча басейна 1800 км². Заліў пакрыты лёдам з кастрычніка па чэрвень. Сярэдняя велічыня прыліву на ўваходзе ў заліў — 4,74 м.

У заліў упадае рака Тугура. Аддзелены ад заліва Акадэміі Тугурскім паўвостравам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залівы Ахоцкага мора
Катэгорыя:Залівы Хабараўскага края
Канстытуцыя Узбекістана

**Канстытуцыя Узбекістана** () — вышэйшы нарматыўны прававы акт Рэспублікі Узбекістан. Канстытуцыя была прынята 8 снежня 1992 года і ў той жа дзень ўступіла ў сілу, усталяваўшы прэзідэнцкую рэспубліку. Першая рэдакцыя Канстытуцыі была апублікавана ў № 247 (438) газеты «Народнае слова» 15 снежня 1992 года. Дзеючая Канстытуцыя Рэспублікі Узбекістан перавыдавалася ў некалькіх рэдакцыях, цяперашняя датуецца 30 красавіка 2023 года.

## Гісторыя 
Ад неабходнасці распрацоўкі новай Канстытуцыі было заяўлена яшчэ на другой сесіі Вярхоўнага Савета Узбекскай ССР, якая адбылася 20 чэрвеня 1990 года і на якой была прынятая «Дэкларацыя аб суверэнітэце». Сесія прыняла пастанову аб стварэнні камісіі па падрыхтоўцы праекта канстытуцыі з 64 чалавек на чале з прэзідэнтам Узбекістана Іслам Карымаўым. У склад камісіі ўвайшлі дэпутаты Вярхоўнага Савета, прадстаўнікі Каракалпакстана і абласцей, навукоўцы і спецыялісты.

Канстытуцыйная камісія амаль 2,5 года працавала над распрацоўкай Канстытуцыі Рэспублікі Узбекістан. На пасяджэнні Канстытуцыйнай камісіі, якое прайшло 12 красавіка 1991 года, была створана рабочая група з 32 чалавек — вядучых спецыялістаў і навукоўцаў. Для падрыхтоўкі раздзелаў Канстытуцыі было створана 6 невялікіх груп з 50 чалавек. Абвяшчэнне дзяржаўнай незалежнасці Узбекістана 31 жніўня 1991 года і прыняцце Закона «Аб асновах дзяржаўнай незалежнасці Рэспублікі Узбекістан», наданне гэтаму закону статусу канстытуцыйнага, яшчэ больш узмацнілі адказнасць Канстытуцыйнай камісіі. 

Пры распрацоўцы праекта Канстытуцыі была вывучана сусветная практыка канстытуцыйнага развіцця, улічаны поспехі, дасягнутыя ў свеце ў галіне правоў чалавека, дэмакратыі і заканадаўства. 26 верасня 1992 года праект Канстытуцыі Рэспублікі Узбекістан быў апублікаваны ў прэсе для ўсенароднага абмеркавання. Абмеркаванне працягвалася каля двух месяцаў. Праект з выпраўленнямі, унесенымі на аснове прапаноў, выказаных у працэсе абмеркавання, быў апублікаваны ў прэсе 26 лістапада 1992 года. Падчас усенароднага абмеркавання было ўнесена больш за 6 тысяч прапаноў, якія былі прынятыя Камісіяй да разгляду.

XI сесія Вярхоўнага Савета, якая адбылася ў снежні 1992 года, выклікала пытанне аб прыняцці Урадам Рэспублікі Узбекістан.

Узбекістан
Катэгорыя:Узбекістан
Кельтэмінарская культура

**Кельтэмінарская культура** — неалітычная культура аселых еўрапеоідных рыбаловаў, якія жылі ў паўднёвым Прыараллі ў VI—III тысячагоддзях да нашай эры . Знаходкі на плато Усцюрт, якія раней уключалі ў склад кельтэмінарскай культуры, вылучаныя ў айдабольскую культуру эпохі мезаліту і неаліту.

Шэраг даследчыкаў лічыць гэтую культуру роднаснай культуры ямачна-грабеністай керамікі і адносяць да фіна-угорскіх народаў.

Кельтэмінарцы ўпрыгожвалі сябе каралямі з ракавін. Выраблялі каменныя сякеры трапецападобнай формы і мініяцюрныя крэмневыя наканечнікі стрэл. Гліняныя пасудзіны для варэння ежы яны рабілі без дапамогі ганчарнага круга.

Кельтэмінарцы жылі ў велізарных дамах (плошча 24х17 і вышынёй 10 м), у якіх змяшчалася цэлая радавая абшчына прыкладна ў 100—120 чалавек. Гаспадарка — аселае рыбалоўства і паляванне.

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Азіі
Палескі нацыянальны парк

**Палескі нацыянальны парк** () — нацыянальны парк на ўсходзе Польшчы, у Люблінскім ваяводстве, у гістарычным рэгіёне Палессе.

Парк быў утвораны ў 1990 годзе з плошчай 48,13 км². У цяперашні час плошча парку складае 97,62 км², з якіх лясамі занята 47,8 км²; унутранымі водамі — 24,77 км² і іншымі землямі — 23,73 км². Палескі нацыянальны парк і прылеглыя раёны ўтвараюць біясферны запаведнік «Заходняе Палессе», прызнаны ЮНЕСКА ў 2002 годзе. Да парку таксама прымыкае запаведнік па ўкраінскі бок мяжы. Рамсарскай канвенцыяй парк прызнаны важным водна-балотным угоддзем. Тэрыторыя парку — раўнінная, з шматлікімі азёрамі і тарфянішчамі.

Фауна ўключае 21 від рыб, 12 відаў амфібій, 6 відаў рэптылій і 150 відаў птушак. З 35 відаў млекакормячых можна згадаць ласёў, выдр, баброў і кажаноў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Люблінскае ваяводства
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Польшчы
Катэгорыя:Заходняе Палессе
Люблінскае ўзвышша

**Люблінскае ўзвышша** () — узвышша на паўднёвым усходзе Польшчы, у міжрэччы Віслы і Буга.

Паверхня ўяўляе сабой узгорыстую раўніну, якая раздзеленая глыбокімі далінамі рэк (Вепш, Танеў) і ярамі. Пераважныя вышыні — 200—300 м, на поўдні — да 390 м (града Разточэ). Узвышша пераважна складаюць вапнякі і мергелі. Растуць лісцяныя і букава-піхтавыя лясы.

Большая частка тэрыторыі разараная: вырошчваецца пшаніца, цукровыя буракі, хмель, тытунь. Вялікія гарады: Люблін, Хэлм.

Катэгорыя:Узвышшы Польшчы
Міністэрства вытворчасці і нарыхтовак сельгаспрадуктаў БССР

**Міністэ́рства вытво́рчасці і нарыхто́вак сельгаспраду́ктаў Белару́скай ССР** было ўтворана ў 1962 годзе.

У 1965 годзе на базе Міністэрства вытворчасці і нарыхтовак сельгаспрадуктаў БССР і Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР створана саюзна-рэспубліканскае Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР.

## Міністр 
Увесь час існавання (1962—1965) Міністэрства ўзначальваў Уладзімір Лабанок.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Фонды Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Міністэрствы БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1962 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1965 годзе
Яблычнае пюрэ

**Яблычнае пюрэ** — пюрэ з яблыкаў.

Для падрыхтоўкі пюрэ яблыкі спачатку чысцяць ад асяродку і разразаюць на кавалкі, потым вараць з даданнем цукру і карыцы. У залежнасці ад сорта яблыкаў пюрэ атрымліваецца рознай кансістэнцыі і колеру, ад жоўтага да ружовага. Значны ўплыў на колер пюрэ аказвае выкарыстанне лупіны яблыкаў.

Яблычнае пюрэ выкарыстоўваецца ў якасці паўфабрыката для кандытарскай прамысловасці, у прыватнасці пры вытворчасці зефіру і пасцілы, таксама яго выкарыстоўваюць як дэсерт або дадаюць да такіх страў, як дранікі або нават да мяса.

## Гл. таксама 
* Яблычны хрэн

## Спасылкі 
* Падрыхтоўка яблычнага пюрэ

Катэгорыя:Стравы з яблык
Forcipulatida

**Forcipulatida**  — атрад ігласкурых з класа марскіх зорак (Asteroidea). Адрозніваюцца ад астатніх зорак характэрнымі педыцэлярыямі, якія ўключаюць тры рухома злучаных шкілетных элемента — аснаванне і дзве створкі. Педыцелярыі звычайна знаходзяцца на рухомых атожылках. Створкі педыцелярыі альбо злучаюцца ў ніжніх канцоў па тыпу пінцэта, альбо перакрыжоўваюцца, як нажніцы. У асноўным у гэтых зорак доўгія і гнуткія прамяні пры маленькім цэнтральным дыску. Амбулакральныя ножкі ў многіх прадстаўнікоў атрада знаходзяцца ў амбулакральных барознах у 4 рады.

## Сістэматыка 
У атрадзе вылучаюць ад 3 да 6 сямействаў, але большая частка відаў уваходзіць у шырокае сямейства Asteriidae:
* Asteriidae — 39 родаў
* Heliasteridae — 2 роды
* Zoroasteridae — 8 родаў
World Register of Marine Species прыводзіць іншую сістэматыку:
* Asteriidae  Gray, 1840
* Heliasteridae  Viguier, 1878
* Pedicellasteridae  Perrier, 1884
* Pycnopodiidae  Fisher, 1928
* Stichasteridae
* Zoroasteridae  Sladen, 1889

Катэгорыя:Атрады ігласкурых
Катэгорыя:Марскія зоркі
Катэгорыя:Ядавітыя жывёлы
Алій Мажліс

**Алі́й Мажлі́с** (ад  — Вышэйшы Сход) — парламент Узбекістана, паводле вынікаў рэферэндуму 27 лютага 2002 года, складаецца з дзвюх палат — ніжняй (заканадаўчая палата) і верхняй (сенат). Тэрмін паўнамоцтваў Заканадаўчай палаты і Сената — пяць гадоў.

## Ніжняя палата 
Заканадаўчая палата складаецца са 150 дэпутатаў, якія выбіраюцца ў адпаведнасці з законам. Галоўнай асобай у Заканадаўчай палаце з’яўляецца Спікер Заканадаўчай палаты Алій Мажліса.

Дэпутатаў ніжняй (заканадаўчай) палаты ў першым скліканні — 120 (абіраліся на прамых усеагульных выбарах), у наступных двух — 150, з іх 135 абіраліся на прамых усеагульных выбарах, 15 месцаў было зарэзервавана для Экалагічнага руху Узбекістана. Парадак дзейнасці Заканадаўчай палаты вызначаецца Канстытуцыяй Рэспублікі Узбекістан, Законам «Аб Заканадаўчай палаце Алій Мажліса Рэспублікі Узбекістан» і іншымі заканадаўчымі актамі.

## Верхняя палата 
Сенат з’яўляецца палатай тэрытарыяльнага прадстаўніцтва і складаецца са 100 сенатараў. Члены Сената Алій Мажліса абіраюцца ў роўнай колькасці — па 6 чалавек — ад Рэспублікі Каракалпакстан, вілаетаў і горада Ташкента шляхам тайнага галасавання на адпаведных сумесных пасяджэннях дэпутатаў Жакаргы Кенэса Рэспублікі Каракалпакстан, прадстаўнічых органаў дзяржаўнай улады вілаетаў, раёнаў і гарадоў з ліку гэтых дэпутатаў. 16 членаў Сената Алій Мажліса Рэспублікі Узбекістан прызначаюцца Прэзідэнтам Рэспублікі Узбекістан з ліку найбольш аўтарытэтных грамадзян з вялікім практычным досведам і заслугамі ў галіне навукі, мастацтва, літаратуры, вытворчасці і іншых сферах дзяржаўнай і грамадскай дзейнасці.

Дэпутатам Заканадаўчай палаты, а таксама членам Сената можа быць грамадзянін Рэспублікі Узбекістан, які дасягнуў да дня выбараў 25 гадоў.

Узбекістан
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Узбекістана
Катэгорыя:Палітыка Узбекістана
Татранскі нацыянальны парк

**Татранскі нацыянальны парк** () — нацыянальны парк у паўднёвай частцы Польшчы, на мяжы са Славакіяй. Разам з аднайменным нацыянальным паркам у Славакіі ўтварае адзіную ахоўную прыродную тэрыторыю.

## Гісторыя 
Нацыянальны парк быў адкрыты ў 1954 годзе на плошчы 22 тысяч га для аховы ўнікальных горных ландшафтаў Татрынскіх гор. У 1993 годзе атрымаў статус біясфернага запаведніка ЮНЕСКА.

## Геаграфія 
На тэрыторыі нацыянальнага парку размешчана найвышэйшая горная вяршыня Польшчы — Рысы, вышыня якой складае 2499 м над узроўнем мора. У парку — каля 650 пячор, сярод якіх сістэма пячор Велка-Снежна з’яўляецца самай доўгай (каля 18 км) і самай глыбокай (да 814 м). На тэрыторыі парку працякаюць некалькі ручаёў і размяшчаюцца каля 30 горных азёр, найбуйнейшае з якіх — Морске-Ока (0,349 км²). Найбуйнейшы вадаспад — Велка-Сіклава, вышыня якога складае 70 м.

## Флора і фаўна 
На вышынях менш як 1250 м пераважаюць лесу з піхты і бярозы, а вышэй названай вышыні — яловыя лясы. Вышэй за адзнаку ў 1800 м распасціраюцца альпійскія лугі. У парку жывуць альпійскі сурок, сарна, беркут, пугач.

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Польшчы
Альберт Міхайлаў

**Альберт Міхайлаў**:
* Альберт Аляксандравіч Міхайлаў (нар. 2002) — беларускі футбаліст.
* Альберт Аляксеевіч Міхайлаў (1947—2010) — беларускі паэт.
Дзіўна

**Дзіўна** (, ) — праліў, які аддзяляе польскі востраў Волін ад мацерыка і злучае Шчэцінскую лагуну з Памеранскай бухтай Балтыйскага мора. Дзіўна з'яўляецца самым усходнім рукавом эстуарыя Одры, праз які ў мора трапляе прыкладна 14 % Одэрскай вады. Напрамак цячэння ў Дзіўне можа змяняцца ў залежнасці ад вятроў з Балтыкі.

Дзіўна мае даўжыню 32,4 км. У паўночнай частцы Дзіўны знаходзіцца шырокі Каменьскі заліў, у якім знаходзіцца .

У праліве Дзіўна — чатыры марскія парты: , ,  і .

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пралівы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Геаграфія Заходнепаморскага ваяводства
Катэгорыя:Пралівы Польшчы
Лімонны крэм

**Лімонны крэм** (**лімонны курд**) — распаўсюджаны ў Вялікабрытаніі і Паўночнай Амерыцы крэм, прыгатаваны з яек, лімонаў, цукру і  масла. Кансістэнцыя масы — крэмападобная, нагадвае пудынг. Асаблівы водар надае крэму цэдра.

У Англіі канца XIX—пачатку XX стагоддзяў крэм хатняга прыгатавання традыцыйна падаваўся да хлеба ці булачкі ў якасці альтэрнатывы джэму, а таксама выкарыстоўваўся як начынне для выпечкі.

Сучасныя варыянты крэму, у тым ліку прамысловага вырабу, па-ранейшаму шырока выкарыстоўваюцца для булачак, тостаў, кексаў або марожанага. З XIX стагоддзя ўлюбеным дэсертам у Вялікабрытаніі і ЗША з'яўляецца лімонны пірог з безэ Акрамя таго, лімонны крэм, які змяшчае масла, мае больш аднастайную і крэмавую структуру, чым заварны крэм, у якім звычайна выкарыстоўваецца не масла, а мука або крухмал. Лімонны крэм звычайна не ядуць як самастойную страву. Але калі падчас падрыхтоўкі крэму ў яго дадаць удвая менш масла, чым таго патрабуе рэцэпт, то лімонны курд можна будзе есці як самастойную страву.

Замест лімонаў могуць выкарыстоўвацца іншыя цытрусавыя, ягады і г. д.

Катэгорыя:Англійская кухня
Катэгорыя:Дэсерты
Катэгорыя:Крэм
Катэгорыя:Намазкі
Кулінарныя паўфабрыкаты

з салам.]]
**Паўфабрыкаты** ў кулінарыі — мясныя, рыбныя, малочныя, агароднінныя, крупяныя і камбінаваныя харчовыя прадукты, якія паступаюць у продаж падрыхтаванымі для кулінарнай апрацоўкі. Прымяненне паўфабрыкатаў вызваляе ад працаёмкай працы па першаснай апрацоўцы сырых харчовых прадуктаў.

**Кандытарскі паўфабрыкат** — харчовы прадукт, зроблены апрацоўкай аднаго або некалькіх відаў сыравіны, з дадаванне харчовых дабавак і харчовых інгрэдыентаў, які пазней выкарыстоўваюць у вытворчасці кандытарскіх вырабаў. 

Паўфабрыкаты кандытарскай вытворчасці гэта выпечаныя паўфабрыкаты, аддзелачныя паўфабрыкаты, начынка, глазура.

## Літаратура 
* Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. В 2 томах. М.: Большая советская энциклопедия, 1959. Т. 2, стр. 480—481.

Катэгорыя:Паўфабрыкаты
Катэгорыя:Харчовыя прадукты
Вігры

**Ві́гры** () — возера на тэрыторыі Вігерскага нацыянальнага парка ў Падляшскім ваяводстве Польшчы. Вялікая частка возера размешчана ў гміне Сувалкі Сувальскага павета; паўднёвая частка — у гміне Навінка Аўгустоўскага павета. Усходні бераг возера служыць мяжой паміж Сувальскім і Сейненскім паветамі.

Плошча возера па розных звестках складае ад 21,15 да 21,183 км², сярэдняя глыбіня ад 15,4 да 15,8 метраў, максімальная глыбіня ад 73 да 74,2 метраў. Возера Вігры належыць да самых глыбокіх (пятае месца ў краіне) і найбуйнейшых (10 месца) Польскіх азёр.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азёры Польшчы
Катэгорыя:Азёры Падляскага ваяводства
Катэгорыя:Сувальскі павет
Катэгорыя:Аўгустоўскі павет
Волін (востраў)

**Волін** () — востраў у Балтыйскім моры, належыць Польшчы. На востраве знаходзіцца аднайменны горад.
 
Ад вострава Узедам (Uznam) Волін аддзяляецца ракой Свіна (частка эстуарыя Одры), а ад мацерыковай часткі Польскага Памор'я — пралівам Дзіўна. На поўнач ад вострава знаходзіцца Памеранская бухта, на поўдзень — Шчэцінская лагуна. Востраў мае плошчу 265 км² (102 квадратных міль). Яго самым высокім пунктам з'яўляецца гара Гржывач — 116 метраў над узроўнем мора.

Па востраву праходзіць чыгуначная лінія, якая злучае Шчэцін і Свінауйсце і міжнародны аўтамабільны маршрут E65.
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Астравы Польшчы
Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта
Катэгорыя:Каменьскі павет
Катэгорыя:Геаграфія Заходнепаморскага ваяводства
Мучныя вырабы

[thumb|[Яблычны пірог]]
**Мучныя вырабы** — кулінарныя і кандытарскія вырабы, галоўным кампанентам якіх з'яўляецца мука.

## Віды мучных вырабаў 
* Мучныя кулінарныя вырабы — кулінарныя вырабы зададзенай формы з паўфабрыката цеста з рознымі начынкамі або без іх;
* Мучныя кандытарскія вырабы — кандытарскія вырабы, якія выпрацоўваюцца з мукі з высокім утрыманнем цукара, тлушчу і яек, або з мукі з частковай заменай цукру, тлушчу і яек.

Да мучных кулінарных вырабаў адносяцца наступныя вырабы любой кухні свету:
* Пірог
* Піражок
* Піца
* Кулебяка
* Чабурэк
* Пельмені
* Бяляш
* Ватрушка
* Пончык
* Манты
* Хачапуры
* Штрудэль
* Круасан
* Крэпы
* Бліны
* Аладкі
Вігерскі нацыянальны парк

**Вігерскі нацыянальны парк** () — нацыянальны парк на паўночным усходзе Польшчы, у Падляскім ваяводстве. Уключае ў сябе тэрыторыю Мазурскага паазер’я і Аўгустоўскую пушчу. З’яўляецца таксама аб’ектам Рамсарскай канвенцыі. Галоўнае ўпраўленне парку знаходзіцца ў горадзе Сувалкі.

## Гісторыя 
Парк быў створаны 1 студзеня 1989 года плошчай 149,56 км². У цяперашні час плошча складае 150,86 км², з якіх 94,64 км² займаюць лясы; 29,08 км² займаюць унутраныя воды і 27,14 км² займаюць іншыя тэрыторыі.

## Геаграфія 
Ландшафт парку ў большай меры быў сфармаваны ледавікамі, якія праходзілі праз гэты рэгіён каля 12 тысяч гадоў таму. Ледавік павольна адыходзіў на поўнач, утвараючы даліны, многія з якіх былі запоўненыя вадой і ўтварылі азёры. Паўночная частка парку — узгорыстая, з вышынёй да 180 м над узроўнем мора. Паўднёвая частка — больш раўнінная і лясістая. Самае вялікае возера парку — Вігры, плошча якога складае 21,87 км², а максімальная глыбіня — 73 м, дало яму назву. На тэрыторыі парку — 41 возера. Найбуйнейшая рака — Чорная Ганча, якая ўпадае ў возера Вігры і далей выцякае з яго.

## Флора і фаўна 
У парку насяляе больш за 1700 відаў жывёл, уключаючы 46 відаў млекакормячых, 202 віды птушак, 12 відаў амфібій і 5 відаў рэптылій. Найбольш характэрным жавотным парку можна лічыць звычайнага бабра; у цяперашні час налічваецца больш за 250 асобін. Сустракаюцца таксама і ваўкі. У рэках і азёрах насяляе 32 віду рыбы. Большая частка лясоў — піхтавыя, значныя плошчы займаюць таксама тарфяныя балоты.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Польшчы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1989 годзе
Паўфабрыкат

**Паўфабрыкат** — прадукцыя, якая падлягае далейшай апрацоўцы або выкарыстоўваецца як складовая частка іншага складанага віду прадукцыі.

Паўфабрыкат адначасова з'яўляецца прадметам працы і прадуктам працы. Як прадмет працы, паўфабрыкат можа быць прадметам спажывання, у тым ліку — сыравінай. Як прадукт працы паўфабрыкат з'яўляецца вынікам працы.

Адрозніваюць паўфабрыкаты ўласнай вытворчасці і тыя, якія атрымліваюць з іншых кампаній (пакупныя). Да пакупных паўфабрыкатаў адносяцца вырабы, якія паходзяць у выніку вытворчай кааперацыі. Напрыклад, на машынабудаўнічых заводах да іх ставяцца адліўкі, пакоўкі, дэталі і вузлы машын, якія паступаюць са спецыялізаваных металургічных і машынабудаўнічых заводаў.

Паўфабрыкаты часцей за ўсё выкарыстоўваюцца у харчовай прамысловасці (кулінарныя паўфабрыкаты), будаўніцтве, металургіі, лёгкай прамысловасці.

Катэгорыя:Прамысловасць
Катэгорыя:Вытворчасць
Тарт

**Тарту** () — тыповы для французскай кухні адкрыты пірог з асобага пясочнага цеста, якое, як правіла, замешваюць без дадання солі або цукру. Можа быць дэсертнай або асноўнай стравай. Выпякаецца як піца — у выглядзе звычайнай аладкі, альбо ў спецыяльных плоскіх формах для выпечкі з рыфлёным краем або ў раздымных формах для тартоў. У якасці начыння для тартаў выкарыстоўваюцца гародніна, мяса, рыба, якія заліваюць сметанкова-яечнай масай. З салодкіх тартаў найбольш часта сустракаюцца яблычны, вішнёвы, малінавы. Тарты, запечаныя ў маленькіх формачках, называюцца тарталеткамі. Тарты, якія рыхтуюцца адразу пасля закладкі дроў, у даўніну клікаліся тарцінкамі.

Тарты можна запякаць у духоўках, печах і нават барбекю. Пры выкарыстанні апошняга спосабу атрымліваецца унікальны непаўторны смак стравы з нотамі дыму.

Катэгорыя:Пірагі
Катэгорыя:Французская кухня
Цеста

**Цеста** — асноўны паўфабрыкат у хлебапякарнай, абараначнай, кандытарскай і макароннай вытворчасцях, а таксама пры падрыхтоўцы мучных вырабаў у хатніх умовах, гамагенная сумесь, якая ўтвараецца пры замешванні мукі з іншымі інгрэдыентамі. Акрамя мукі, у склад цеста звычайна ўваходзяць вада або малако, дрожджы, соль, цукар, алей, яйкі.

## Віды цеста 
* Бісквітнае цеста. Выкарыстаецца длю вырабу тартоў і пірожных.
* Бліннае цеста
* Дражджавое цеста. Выкарыстаецца для вырабу хлеба і піражкоў.
* Заварное цеста.
* Пясочнае цеста. Выкарыстаецца для вырабу пячэння і коржыкаў.
* Прэснае цеста
* Здобнае цеста. Разнавіднасць дрожжавага цеста. Выкарыстаецца для вырабу булачак.
* Слоенае цеста. З яго гатуюць пірожнае торт «Напалеон».
* Паветранае цеста
Міністэрства паліўнай прамысловасці БССР

**Міністэ́рства па́ліўнай прамысло́васці Белару́скай ССР** было ўтворана ў 1965 годзе пад назвай *Міністэрства тарфяной прамысловасці БССР*. 

У 1988 годзе рашэннем Савета Міністраў БССР Міністэрства паліўнай прамысловасці БССР і Дзяржкамгаз БССР былі аб'яднаны і ператвораныя ў *Дзяржаўны камітэт па паліву і газіфікацыі* (Дзяржкампаліўгаз БССР) з уваходжаннем у яго склад знаходзячыхся ў падпарадкаванні названых органаў кіравання арганізацый, якія валодалі правам юрыдычнай асобы.

## Структура на 1974 год 
* Аддзел брыкетавання і механічнай перапрацоўкі торфу
* Аддзел збыту і матэрыяльных фондаў
* Аддзел вытворча-дыспетчарскі.

## Міністры 
* Іван Іосіфавіч Дружалоўскі (1965—1970)
* Іван Якаўлевіч Брытаў (1970—1972)
* Генрых Аляксеевіч Філіпаў (1972—1988)

## Літаратура 
* Фонды Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь
* Высшие органы государственной власти и государственного управления Белорусской ССР (1961–1965 гг.). – Мн., 2000. – С.179–181

Паліўнай прамысловасці
Паліўнай прамысловасці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1965 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1988 годзе
Гарум

)]]
, віла буйнога гандляра гарумам)]]
**Гарум** (таксама ) — рыбны соус у рымскай кухні, папулярны сярод усіх саслоўяў Рыма. Згодна з паваранай кнігай Апіцыя IV стагоддзя н.э., гарум уваходзіў у склад большасці рэцэптаў (Апіцый ужывае другую назву падліўкі — liquamen, якая азначае «вадкасць»).

Гарум рыхтаваўся з крыві і вантроб рыбы шляхам ферментацыі. Рыбакі сартавалі ўлоў, асобна выстаўляючы розныя віды рыбы і яе часткі, каб вытворцы падліўкі самі маглі выбіраць неабходныя інгрэдыенты. Часцей за ўсё выкарыстоўваліся анчоўсы (хамса), тунец, скумбрыя, часам малюскі ў спалучэнні з араматычнымі травамі. Ферментацыя праводзілася ў вялікіх каменных ваннах пад дзеяннем сонца на працягу 2-3 месяцаў. Соусам гарум з'яўлялася празрыстая вадкасць, якая ўтваралася на паверхні рыбнай субстанцыі. У соус таксама дадаваліся воцат, соль і аліўкавы алей, перац або віно, ён ужываўся ён як заправа да розных страў. Гарум таксама лічыўся лекавым сродкам і ўжываўся пры ўкусах сабак, нарывах, паносе.

З-за моцнага спецыфічнага паху падрыхтоўка гарума у гарадах была забаронена. Гатовы соус закрываўся ў маленькія гліняныя пасудзіны і ў такім выглядзе пастаўляўся ў рымскія правінцыі. У некаторых рэгіёнах гарум цалкам замяняў кухарам соль.

Падобны рэцэпт прыгатавання рыбнага і вустрычнага соусаў існуе ў нашы дні ў народаў Паўднёва-Усходняй Азіі.

Адным з асноўных пастаўшчыкоў гарума ў Рымскай імперыі быў горад Ліксус.

Таксама лічыцца, што гарум быў адной з крыніц масавых захворванняў старажытных рымлян кішачнымі паразітамі-гельмінтамі, такім як .

## Спасылкі 
* Encyclopaedia Romana. Garum

Катэгорыя:Рыбныя стравы
Катэгорыя:Соусы
Катэгорыя:Рымская кухня
Адкрыты пірог

**Адкрыты пірог** — адзін з відаў пірагоў з салодкім (з садавіны і ягад) або салёным (з гародніны, мяса або рыбы) начыннем. Начынне пры гэтым застаецца адкрытым, гэта значыць не накрываецца пластом цеста.

Цеста раскочваецца тонкім пластом і змяшчаецца ў неглыбокую форму для выпечкі ў духоўцы прыкладна на 30 хвілін — да залацістага колеру. Падаецца цёплым або халодным: салодкі пірог — як дэсерт, салёны пірог — як закуска або асноўная страва.

Да адкрытых пірагоў адносяць кіш, тарт, хачапуры і піцу.

## Галерэя 

File:Tarte aux cerises avant cuisson - 20040323.jpeg|Адкрыты пірог з вішнямі перад выпечкай
File:Pumpkin Pie.jpg|Гарбузовы пірог
File:Raspberry-pear-tart-shortcrust.jpg|Веганскі грушава-малінавы адкрыты пірог
Файл:Tarte_à_la_mirabelle_-_20050831.jpeg|Французскі слівавы тарт

## Гл. таксама 
* Цыбульны пірог

Катэгорыя:Дэсерты
Катэгорыя:Еўрапейская кухня
Катэгорыя:Закускі
Катэгорыя:Пірагі
Заварны крэм

**Заварны крэм** — крэм, прыгатаваны з малака або вяршкоў, яек (звычайна толькі жаўтка) і цукру.

Заварны крэм можа выкарыстоўвацца як салодкі соус, на яго аснове рыхтуюць і больш складаныя стравы: дэсерты, мусы, суфле, пудынгі і крэмы. Заварны крэм шырока выкарыстоўваецца пры падрыхтоўцы кандытарскіх вырабаў: ім паліваюць тарты і пракладваюць іх каржы (напалеон, бостанскі торт[en]), накладваюць у пірожныя (эклеры), тарты і тарталеткі (яечны тарт) і іншыя дэсерты (трайфл, цяван-мусі, крэм-брюле). На яго аснове рыхтуюць і марожанае.

Заварны крэм можна запякаць, што ператварае яго ў паўнавартасны дэсерт.

Катэгорыя:Кандытарскія вырабы
Calkinsia aureus

***Calkinsia aureus*** — від аднаклетачных арганізмаў з тыпу эўгленазоеў, адзіны ў родзе ***Calkinsia***. Насяляе глыбіні марскога дна, з нізкім утрыманнем кіслароду. Навукоўцы не прыйшлі да адзінага меркавання на конт сістэматыкі роду: частка змяшчае яго ў сямейства эўгленавых (Euglenaceae), частка — у атрад **Symbiontida**.

Катэгорыя:Эўгленавыя водарасці
Кандытарская дробка

**Кандытарская дробка** (**штрэйзель**, ад , таксама **вобмешка**) — простае ўпрыгожванне для дэсертаў і выпечкі. У склад штрэйзеля ўваходзяць дзве часткі цукру, адна частка тлушчу (маргарыну ці масла) і дзве часткі мукі. Звычайна для водару дадаюць ваніль, лімон, карыцу, какава або драблёныя арэхі. Пры падрыхтоўцы штрэйзеля мука дадаецца ў апошнюю чаргу. Для дасягнення адпаведнай кансістэнцыі дробкі не рэкамендуецца доўга вымешваць цеста, каб яно не стала жорсткім. Штрэйзелем звычайна ўпрыгожваюць фруктовыя пірагі з яблыкаў і слівы, а таксама пірог з вобмешкай.

## Спасылкі 
* [Кулінарны слоўнік](http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_culinary/2902#Кондитерская%20крошка%20(штрейзель)0)
Катэгорыя:Хлебабулачныя вырабы
Трайфл

**Трайфл** — страва англійскай кухні, дэсерт з бісквітнага цеста (часта змочанага херасам ці віном) з заварным крэмам (часта зацвярдзелым), фруктовым сокам або жэле і ўзбітымі вяршкамі. Пералічаныя інгрэдыенты, як правіла, размешчаны ў трайфле папластова.

У самым раннім захаваным рэцэпце трайфла, датаваным 1596 годам, ён уяўляе сабой густы крэм, запраўлены цукрам, імбірам і ружовай вадой. У рэцэпце, апублікаваным праз шэсцьдзесят гадоў, у лік інгрэдыентаў дададзеныя яйкі, а сам крэм прадпісваецца змяшчаць на цеста, змочанае алкаголем. Самыя раннія згадкі пра жэле як складнік трайфла датуюцца 1747 годам.

Акрамя Англіі, трайфл распаўсюджаны ў Шатландыі і ЗША; існуе некалькі рэгіянальных разнавіднасцяў дадзенага дэсерту.

Катэгорыя:Англійская кухня
Катэгорыя:Дэсерты
Нямецкі слівавы пірог

**Нямецкі слівавы пірог** (**цвечгэнкухэн**,  або **пфлаўмэнкухэн**, ) — адкрыты фруктовы пірог з начыннем са свежай летняй сіняй слівы на дражжавым або пясчаным цесце, выпекаецца на блясе. На тонкі пласт цеста выкладваюцца разрэзаныя на палоўкі слівы без костак. Часам пірог пасыпаюць кандытарскай дробкай. Папулярны ў розных рэгіёнах Германіі, Аўстрыі і Швейцарыі, хоць і называецца па-рознаму. У Германіі лічыцца традыцыйным пірагом з Аўгсбурга.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аўгсбург
Катэгорыя:Нямецкая кухня
Катэгорыя:Пірагі
Міністэрства сельскага будаўніцтва БССР

**Міністэ́рства се́льскага будаўні́цтва Белару́скай ССР** было ўтворана ў 1965 годзе. 

У 1985 годзе Міністэрства сельскага будаўніцтва БССР спыніла сваю дзейнасць; на базе Міністэрства сельскага будаўніцтва, Міністэрства сельскай гаспадаркі, Міністэрства пладовагароднінай гаспадаркі, Міністэрства мясной і малочнай прамысловасці, Міністэрства харчовай прамысловасці, і Дзяржаўнага камітэта БССР па вытворча-тэхнічным абслугоўванні быў утвораны *Дзяржаўны аграпрамысловы камітэт Беларускай ССР*. 

## Структура на 1974 год 
* Аддзел аўтатранспарту
* Аддзел металаў
* Аддзел механізацыі
* Аддзел падрадных работ
* Вытворчы аддзел
* Аддзел спецработ
* Транспартны аддзел
* Бюро праектна-канструктарскае (вул. Серафімавіча, 7).

## Міністры 
* Станіслаў Батурын (1965 — 1967)
* Мікалай Васілевіч Кашчэеў (1967 — 1975)
* Віктар Дзмітрыевіч Даніленка (1976 — 1980)
* Леанід Максімавіч Чура (1980 — 1985)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Фонды Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь
* Высшие органы государственной власти и центрального управления Белорусской ССР. Ч. 2. – Мн., 2000. – С. 91-94. 

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Міністэрствы БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1965 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1986 годзе
Яблычны пірог

**Яблычны пірог** — адна з самых распаўсюджаных разнавіднасцяў пірага, для начыння якога выкарыстоўваюцца яблыкі. Паколькі яблыкі з’яўляюцца адным з самых даступных відаў садавіны ўмеранай паласы, яблычны пірог з’яўляецца адной з асноўных дэсертных страў кулінарыі розных еўрапейскіх народаў. У Сярэднявеччы пячы яблычныя пірагі (ці ж піражкі) пачыналі звычайна пасля паспявання яблыкаў, то ёсць да восені, яблычны пірог меў ўстойлівую асацыяцыю са святам ўраджаю і хуткім надыходам восені. Цяпер з-за шырокай даступнасці яблыкаў і наяўнасці разнастайных спосабаў іх захоўвання, яблычны пірог можна гатаваць круглы год, у тым ліку і ў рэгіёнах дзе яблыкаў ніколі не было (але куды яблыні былі завезеныя ўжо ў новы час — Паўночная і Паўднёвая Амерыка). Існуе шмат разнавіднасцяў яблычнага пірага. Для гатавання можна выкарыстоўваць некалькі відаў цеста: дражджавое, пясочнае, пластовае, валакавое. Таму ў інгрэдыенты абавязкова ўваходзяць яйкі, масла і мука. Самыя далікатныя і пышныя яблычныя пірагі звычайна атрымліваюцца з дражджавога тэсту. Пры гэтым яблычны пірог можа быць адкрытым, напаўадкрытым і закрытым. Адзін з самых простых рэцэптаў яблычнага пірага, які атрымаў распаўсюджванне ў Расіі і СНД — гэта шарлотка з яблыкамі. У ЗША яблычны пірог з’яўляецца адным з нацыянальных сімвалаў (у асаблівасці штата Віргінія), хоць цяпер яго рыхтуюць на аснове паўфабрыкатных каржоў.

Катэгорыя:Амерыканская кухня
Катэгорыя:Стравы з яблык
Катэгорыя:Пірагі
Камайскі крыж

**Кама́йскі крыж** — каменны крыж XV—XVI стст. у в. Камаі Пастаўскага раёна. Знаходзіцца ў самым цэнтры паселішча за 30 м на захад ад касцёла Яна Хрысціцеля. Высечаны з ружовага гранітнага валуна ў форме лацінскага крыжа. 

Вышыня 2,5 м, шырыня гарызантальнай папярочкі 1,88 м, таўшчыня — 0,6 м. Вертыкальная частка крыжа мае форму трапецыі, звужанай дагары. У сяродкрыжжы трохвугольная ніша для распяцця, пад ёй чатыры рады высечаных ледзь прыкметных знакаў. Ніжэй высечаны круг дыяметрам каля 9 см, пад якім маецца знак у выглядзе парасона. 

На тыльнай і часткова фасаднай плоскасцях надпісы лацінскім шрыфтам пазнейшага паходжання (не расшыфраваны). Над нішай захаваліся літары і лічбы «R 1803». На паўночным баку крыжа ніжэй папярэчыны захавалася літара «В». 

Высечаны крыж з вялікага валуна ружовага граніту рапаківі, які, меркавана, быў прынесены сюды 20 — 17 тыс. гадоў таму са Скандынавіі. Наконт даты ўзвядзення крыжа ёсць некалькі версій. У томе «Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць» сцвярджаецца, што высечаны ён у XV—XVI стагоддзях. Аўтары артыкула «Гэтыя дзіўныя камяні Пастаўшчыны» ў кнізе «Памяць. Пастаўскі раён» схіляюцца да версіі, што крыж быў пастаўлены ў час будаўніцтва храма ў 1603—1606 гг. Краязнаўцы І. Зямчонак і Я. Драўніцкі прымяркоўваюць узвядзенне крыжа да 200-годдзя будаўніцтва касцёла (1803 г.) Але, пэўна, крыж усё-такі створаны значна раней XIX стагоддзя, бо дужа архаічна выглядае ён побач з касцёлам і ў параўнанні з падобнымі помнікамі таго часу.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камаі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі
Катэгорыя:Крыжы
Катэгорыя:Славутасці Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Каменныя крыжы
Майстар спорту СССР

**«Ма́йстар спо́рту СССР»** (стандартнае скарачэнне ў спартыўнай даведачнай літаратуры — **МС**) — спартыўнае званне, заснаванае ў 1935 годзе Вышэйшым саветам фізічнай культуры пры ЦВК СССР (у шахматах званне МС СССР было заснавана раней).

## Гісторыя 
Званне прысвойвалася спартсменам СССР; з увядзеннем у 1937 годзе Адзінай усесаюзнай спартыўнай класіфікацыі — за выкананне ўстаноўленых у ёй нарматываў. Прысваенне звання скончылася ў 1992 годзе.

Знакі ўзору 1935 года не мелі нумароў. У 1949 годзе быў зацверджаны новы знак (больш ужо не мяняў свой выгляд); знак № 1 быў уручаны Альберту Абрамяну за перамогу на чэмпіянаце СССР па гімнастыцы ў вольных практыкаваннях.

На 1 студзеня 1975 года званне атрымалі каля 108,1 тыс. чалавек, да 1988 года — каля 250 тыс. чалавек.

|Нагрудны знак МС СССР узору 1935 года
File:Удостоверение МС - Анатолий Старостин (1978).jpg |Пасведчанне да звання «Майстар спорту», выдадзенае ў 1978 годзе Анатолю Старасціну

## Ганаровы майстар спорту 
У 1959 годзе быў уведзены **«Ганаровы знак „Майстар спорту СССР“»**, які прысвойваўся спартсменам, 5 гадоў запар выконваўшым нарматыў звання «майстар спорту СССР». Пастановай Дзяржкамспорту СССР ад 26 чэрвеня 1986 года ўзнагароджанне гэтым знакам было спынена.

У спартыўнай літаратуры ўладальнікі гэтага знака называюцца **«Ганаровы майстар спорту СССР»** (стандартнае скарачэнне — **ГМС**).

## Майстар спорту па нацыянальных відах спорту 
У 1950-я — 1960-я гады ў шэрагу саюзных рэспублік былі заснаваны званні «майстар спорту па нацыянальных відах спорту». Званне прысвойвалася па нацыянальных відах спорту, якія маюць правілы спаборніцтваў, зацверджаныя спорткамітэтамі рэспублік. Так, Адзіная ўсерасійская класіфікацыя па нацыянальных відах спорту, прынятая ў 1970 годзе, уключала ў сябе 17 відаў спорту — гонкі на аленевых запрэжках, гонкі на сабачых запрэжках, нацыянальная барацьба, лапта, гіравы спорт і інш.

## Аналагічныя званні 
Аналагічныя званні існавалі ў Балгарыі, Польшчы (існуюць і цяпер), ГДР, Румыніі, Чэхаславакіі. Пачынаючы з 1992 года, званні «майстар спорту» заснавалі шэраг дзяржаў, якія раней уваходзілі ў склад СССР — Расія, Украіна, Беларусь, Казахстан, Кіргізія, Малдова, Таджыкістан, Узбекістан.

Катэгорыя:Спартыўныя званні СССР
Юлія Аляксандраўна Святлічная

**Юлія Аляксандраўна Святлічная** (нар. , ) — кіраўнік Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі, кандыдат навук у дзяржаўным кіраванні, дэпутат Харкаўскага абласнога савета VII склікання.

## Спасылкі 
* Світлична Юлія Олександрівна&nbsp;— Харківська обласна державна адміністрація 
* Светличная Юлия Александровна&nbsp;— биография&nbsp;— Городской Дозор 
* Світлична Юлія Олександрівна, офіційний сайт Харківської облдержадміністрації.
* Світлична Юлія Олександрівна&nbsp;— Харківська обласна рада 
* Who is Юлия Светличная? Десять лет в ХОГА&nbsp;— Восточный Дозор 

Катэгорыя:Палітыкі Украіны
Катэгорыя:Кіраўнікі рэгіёнаў Украіны
Блізкія пячоры

**Блізкія пячоры**, або **Антоніевы пячоры** — комплекс падземных пячор у Кіева-Пячэрскай Лаўры, дзе спачываюць мошчы пячэрскіх падзвіжнікаў.

Заснаваныя ў 1057 годзе, калі Святы Антоній назваў Святога Варлаама першым ігуменам Кіева-Пячэрскага манастыра. Манах Антоній вывеў сябе з манастыра і пазней пасяліўся на новым узгорку, дзе ён выкапаў новае падземнае памяшканне, і на гэтым месцы цяпер размешчаны Блізкія пячоры.

У гэтых пячорах знаходзіцца пахаванне заснавальніка Пячэрскага манастыра прападобнага Антонія. З трох існуючых уваходаў ў Блізкія пячоры першапачатковым быў, верагодна, заходні, у які можна было патрапіць з бабінца Крыжаўзвіжанскай царквы. Блізкія пячоры адвеку стагоддзяў складаліся з трох вуліц, звязаных паміж сабой пераходамі. Галоўнай з'яўляецца Пячэрская вуліца, да якой прымыкае царква Увядзення Багародзіцы ў Храм — самая вялікая ў Бліжніх пячорах.

Яшчэ адно з самых старажытных аддзяленняў у Блізкіх пячорах вядзе да так званай «агульнай трапезы» пячэрскіх айцоў, дзе пры прападобным Антоніі браты збіралася на сумесную трапезу.

Пахаванне прападобнага Антонія размешчана ў адгароджаным завалам аддзяленні пячор. Насупраць — царква ў яго гонар, пабудаваная ў канцы XVI — пачатку XVII стагоддзяў. Бакавое аддзяленне ад яе вядзе да крыпты «Батыем забітых». У 1696 годзе Кіеўскі мітрапаліт Варлаам (Ясінскі) пабудаваў трэцюю царкву ў Бліжніх пячорах у гонар прападобнага Варлаама, першага ігумена Пячэрскага. Гэтая царква была добраўпарадкавана ў былой келлі. У 1830 годзе падлога ў пячорах была выкладзена чыгуннымі плітамі, вырабленымі ў Туле.

У пячорным калідоры прыцягваюць увагу ўмураваныя ў тоўшчу сцяны акенцы пустэльнікаў. У выніку больш позніх пераробак хады Блізкі пячор страцілі першасныя габарыты. Цяпер іх шырыня дасягае 1,5 м, вышыня — 2,5 м. Агульная даўжыня падземных калідораў Блізкіх пячор складае 383 м.

У Блізкіх пячорах спачываюць мошчы 79 святых, сярод якіх Нестар Летапісец, іканапісцы Аліпій Пячэрскі і Рыгор, таксама як і парэшткі эпічнага героя Ільі Мурамца. Даследаванні яго парэшткаў паказалі, што Ілья Мурамец памёр ад колатага раненні. Паводле легенды, анёлы перанеслі цела Іллі Мурамца з месца яго смерці ў памяшканні Лаўры.

У гонар святых, пахаваных у Бліжніх пячорах ўстаноўлена святкаванне — Сабор прападобных айцоў Кіева-Пячэрскіх Блізкіх пячор.

## Зноскі 

## Гл. таксама 
* Далёкія пячоры

Катэгорыя:Кіева-Пячэрская лаўра
Аванпост прагрэсу

**Аванпост прагрэсу** () — апавяданне брытанскага пісьменніка Джозэфа Конрада. Упершыню было апублікавана ў часопісе Cosmopolis: A Literary Review у 1897, потым увайшло ў склад зборніка «Tales of Unrest». На беларускую мову было перакладзена Паўлам Донавым у 2013.

## Сюжэт 
Апавяданне пачынаецца з прыбыцця двух еўрапейцаў, былога тэлеграфіста Каера і былога кавалерыста Карлье, якія працуюць на невядомую Вялікую Гандлёвую Кампанію, на аддаленую гандлёвую станцыю ў афрыканскіх джунглях. Папярэдні агент памер ад ліхаманкі і станцыяй кіруе сьера-леонец па мянушцы Макола. Нягледзячы на пачатковую зацікаўленасць у рабоце, еўрапейцы хутка страчваюць энтузіязм, цалкам давяраюць кіраванне станцыяй Маколе, а самі цэлымі днямі лічаць час да вяртання парахода, абмяркоўваць прачытаныя кнігі і газеты, што засталіся ад нябожчыка-папярэдніка, ды разважаюць пра сваю цывілізацыйную місію. Жывуць яны за кошт ежы, што прыносяць ім жанчыны з тубыльнай вёскі па загадзе мясцовага старасты Гобілы, які часта да іх заходзіць, каб задаволіць цікаўнасць да жыцця прышэльцаў.

Пасля пяці месяцаў пасля высадкі на станцыю ўрываюцца рабаўнікі з Луанды, Макола дагаворваецца з імі аб продажы неграў-працаўнікоў Кампаніі ў абмен на слановую костку, і ноччу луандцы іх забіраюць, схапіўшы таксама і выпадковых тубыльцаў Гобілы. Карлье і Каер абураны апасродкаваным удзелам у гандлі рабамі, але ўсё ж згаджаюцца дапамагчы Маколе занесці костку на склад. Людзі Гобілы больш не заходзяць на станцыю і асыпаюць прышэльцаў градам стрэл, калі тыя спрабуюць зайсці ў іх вёску. Еўрапейцам прыходзіцца жыць на рацыёне з рысу і кавы, іх калоцяць хваробы і пакуты сумлення. Параход затрымліваецца, і ў адзін дзень паміж імі завязваецца спрэчка з-за рэшткаў кавы — Каер выпадкова забівае Карлье з рэвальвера. Ён праводзіць ноч, седзячы каля цела забітага, і страчвае розум. Калі на наступны дзень дырэктар Кампаніі сыходзіць з парахода, ён знаходзіць Каера, які павесіўся на крыжы на магіле першага агента.

## Публікацыі на беларускай мове 
* Конрад Дж. Аванпост прагрэсу // Зоркі над вельдам: зборнік афрыканскіх апавяданняў / уклад. Ганна Янкута; рэд. Кацярына Маціеўская. — Мінск, 2015. — (Калекцыя ПрайдзіСвета)

## Спасылкі 
* Аванпост прагрэсу на сайце «ПрайдзіСвет»

Катэгорыя:Апавяданні Джозэфа Конрада
Катэгорыя:Творы 1897 года
Роберт Сміт

**Роберт Сміт** (; 3 лістапада 1757 — 26 лістапада 1842) — амерыканскі палітык, другі міністр ваенна-марскіх сіл ЗША (1801—1809) і шосты Дзяржсакратар ЗША (1809—1811). Быў братам сенатара Сэмюэля Сміта.

## Біяграфія 
Сміт нарадзіўся ў Ланкастэры, Пенсільванія. Падчас вайны за незалежнасць служыў у Кантынентальнай арміі і ўдзельнічаў у бітве пры Брэндывайне. У 1781 годзе скончыў Прынстанскі ўніверсітэт і пачаў праходзіць юрыдычную практыку ў Мэрылендзе. У 1789 годзе Сміт быў абраны ў калегію выбаршчыкаў ад штата Мэрыленд. З 1793 па 1795 год ён быў членам Сената штата, а з 1796 па 1800 год дэлегатам ад штата Мэрыленд. У ліпені 1801 года прэзідэнт Томас Джэферсан прызначыў Сміта міністрам ваенна-марскіх сіл, пасля пайшоў у адстаўку Уільяма Джонса. 2 сакавіка 1805 года Сенат зацвердзіў Сміта ў якасці Генеральнага пракурора ЗША і Джэйкаба Крауніншылда міністрам ваенна-марскіх сіл. Але неўзабаве Крауниншилд адмовіўся ад гэтай пасады і Роберт Сміт некаторы час быў адначасова і пракурорам і міністрам. У рэшце рэшт прэзідэнт Джэферсан прызначыў Джона Брэкінрыджа генеральным пракурорам, а Сміт застаўся міністрам флоту. Канчаткова ён пакінуў гэты пост 4 сакавіка 1809 года. 6 сакавіка 1809 года пераемнік Джэферсана, Джэймс Мэдысан, прызначыў Сміта Дзяржаўным сакратаром ЗША. У красавіку 1811 года Мэдысан выдаў «Мемарандум пра Роберта Сміта», у якім пералічваліся ўсе недахопы Сміта на пасадзе Дзяржсакратара: ён паставіў пад сумнеў яго лаяльнасць, нясціпласць пры перамовах з Вялікабрытаніяй і многае іншае. Пазней Мэдысан прапанаваў яму пасаду амбасадара ЗША ў Расіі, але той адмовіўся ад пасады.

У 1813 годзе Сміт стаў прэзідэнтам «Амерыканскага Біблейскага Таварыства». У 1818 годзе ён стаў заснавальнікам і прэзідэнтам «Сельскагаспадарчага таварыства штата Мэрыленд». Роберт Сміт памёр 26 лістапада 1842 года ў Балтыморы, Мэрыленд. У яго гонар назвалі эскадраны мінаносец «USS Robert Smith (DD-324)».

Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Корсакі

]]
**Ко́рсакі** — вялікалітоўскі арыстакратычны род уласнага герба «Корсак» (змененая «Катвіца»).

Паходзяць з полацкага баярства. Родапачынальнік Фёдар згадваецца ў 1385 годзе, калі атрымаў ад полацкага князя Андрэя Альгердавіча землі каля возера Беразвеч. Яго сын — Дзмітрый Корсак меў сыноў Саву, Якава (Яшку) і Васіля, яны ўзвысіліся пры вялікім князю Свідрыгайлу (1430—1432).

Ад Савы пайшла галіна, якая ўжывала прозвішча Савічы-Корсакі і герб «Ліс» з гербам «Катвіца» ў клейнодзе. Савічы-Корсакі ў XV ст. валодалі Уздой у Менскім павеце і іншымі маёнткамі ў Новагародскім і Менскім ваяводствах. У XIX ст. зацверджаны ў дваранстве Расійскай імперыі.

## Вядомыя асобы 
* Васіль Дзмітрыевіч (каля 1380—1452), намеснік полацкі пры вялікім князю Свідрыгайле, потым яго радны ў Луцку.
* Баркулаб (каля 1520—1576), пасол у Маскву падчас Лівонскай вайны ў 1562 годзе. Староста свіслацкі і дзісненскі; праз шлюб з князёўнай Крошынскай набыў маёнткі ў Аршанскім павеце, дзе заснаваў мястэчка Баркулабава (цяпер Баркалабава Быхаўскага раёна).
* Юзаф (каля 1540—1618) — сын Яна, уладальнік Залесся і Лятоўшчыны, войскі полацкі (з 1570), суддзя земскі полацкі (з 1586), кашталян менскі, потым полацкі (з 1597); памёр бяздзетным
* Ян (каля 1560—1625) — сын Рыгора, харужы полацкі з 1598, гараднічы полацкі да 1611. Кашталян дэрпцкі з 1620, полацкі з 1621, у канцы жыцця прызначаны ваяводам смаленскім.
* Юзаф (каля 1570—1643) — сын Льва, заснавальнік базыльянскага кляштара ў Беразвеччы і кармеліцкага ў Глыбокім, староста (1629—1639) і ваявода мсціслаўскі з 1639 года.
* Рафаіл, свецкае імя Мікалай (каля 1595—1640), архімандрыт уніяцкіх манастыроў Віленскага Святой Тройцы, Ануфрыеўскага, Кобрынскага Святога Спаса, Жыдзічынскага, протаархімандрыт (генерал) Базыльянскага ордэна (1626—1640), біскуп галіцкі (1632—1637), мітрапаліт грэка-каталіцкай царквы Рэчы Паспалітай (1636—1640).
* Ян (каля 1620—1697) — сын Рамана, уладальнік Псуі, падчашы полацкі з 1658, падкаморы полацкі з 1659, кашталян полацкі з 1661 года.
* Самуэль (каля 1745 — пасля студзеня 1795) — пасол ад Новагародскага ваяводства на сойм 1773 года, які зацвердзіў Першы падзел Рэчы Паспалітай. Уваходзіў у апазіцыю на чале Т. Рэйтанам і С. Багушэвічам, якія імкнуліся не дапусціць падзелу. Удзельнічаў у падрыхтоўцы паўстання 1794 года, падпісаў віленскі акт паўстання 24 красавіка 1794 года. Уваходзіў у Найвышэйшую літоўскую раду.
* Тадэвуш (каля 1741—1794) — полацкі скарбнік і стражнік у 1767, падчашы з 1775, віленскі земскі суддзя з 1787 года. З 1790 года дэпутат чатырохгадовага сойма 1788—1792 гадоў, дамагаўся стварэнні для Вялікага Княства Літоўскага асобнай скарбовой і паліцэйскай адміністрацыі. Падчас паўстання 1794 годзе удзельнічаў у баях за Вільню (19—20.7.1794). Загінуў падчас абароны прадмесця Варшавы — Прагі.

## Літаратура 
* Корсакі // 
* Корсаки // 

## Спасылкі