Аляксандр Сулькевіч

**Аляксандр Сулькевіч**, сапраўднае імя Іскандэр Мірза Дузман Бег Сулькевіч або Hózman Mirza Sulkiewicz , псеўданімы Міхал,  Татарын (нар . 8.12.1867 у Скерсабалях Татарскіх (цяпер Скерсабаляі І, Кальварыйскі павет Сувальшчыны ў Літве, загінуў 18.9.1916 каля в. Сітовічы над р. Стаход, Украіна) — дзяяч сацыялістычнага руху і змагар за незалежнасць Польшчы і крэсаў, кавалер ордэна Virtuti Militari.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў татарскай княжаскай (мірзаў і бегаў) сям'і , сын Мацея Сулькевіча, сына Юзэфа, і Разаліі Аляксандраўны княжны Крычынскай. Ён быў прапраўнукам Юзэфа Беляка, генерала Касцюшкі,  а так сама Мустафы Ахматовіча. Як татарскі арыстакрат і мусульманін, у дзяцінстве вучыўся ў турэцкай школе ў Канстанцінопалі.  Тут ён сутыкнуўся з польскай эміграцыяй. Пасля смерці бацькі (які памёр каля 1877 года) у 1880 годзе вярнуўся з сям'ёй у Сувалкі, а затым у Сейны, дзе працягнуў адукацыю. У Вільні ён звязаўся з сацыялістычнымі коламі. Ён стаў актыўным членам польскай партыі эсэраў-рэвалюцыянераў «Пралетарыят» (так званы Другі пралетарыят) .
]]
У лістападзе 1892 года ён удзельнічаў у «Парыжскім з'ездзе» і стварэнні Замежнай асацыяцыі польскіх сацыялістаў . Затым ён адправіўся дадому, дзе ўдзельнічаў у стварэнні Віленскіх груп ППС. На мяжы чэрвеня і ліпеня 1893 года разам са Станіславам Вайцяхоўскім, Юзафам Пілсудскім, Стэфанам Беляком і Людвікам Зайкоўскім ён удзельнічаў у сустрэчы ў лесе каля Вільні, якая пазней была прызнана Першым з'ездам Польскай сацыялістычнай партыі .

У 1890 годзе ён стаў пісарам у падатковай інспекцыі ў Сувалках, а затым у мытных інспекцыях ва Уладыславове, Вежбалове  і Кібартах. Праца і сувязі на расейска-прускім памежжы зрабіла яго адным з галоўных арганізатараў перадачы «папераў» ППС з Жэневы і Лондана ў Польшчу і Літву. Ён працягваў сваю дзейнасць на працягу многіх гадоў, бо ніхто не падазраваў мусульманіна князя ў незалежніцкай дзейнасці. З 1895 па 1897 год, а затым з 1899 па 1902 год ён быў членам Цэнтральнага рабочага камітэта ППС.

У 1900 годзе па закліку партыі ён пакінуў працу дзяржаўнага служачага і пераехаў у Лодзь, каб заснаваць друкарню «Работнік». Сам ён пазбег арышту падчас разгрому друкарні (калі быў арыштаваны Юзаф Пілсудскі ). Ён быў адным з суарганізатараў уцёкаў Юзафа Пілсудскага з бальніцы Святога Мікалая Цудатворца ў Санкт-Пецярбургу 14 мая 1901.

У 1903 годзе Аляксандр распачаў сваю дзейнасць у Цэнтральным Камітэце Працоўных Польскай сацыялістычнай партыі (ППС) у Кіеве. Яго злавіла паліцыя, але дзякуючы выдатным рэкамендацыям з былых месцаў працы праз некалькі месяцаў пад арыштам яго вызвалілі пад заклад. Падчас расколу ў ППС ён стаў членам Рэвалюцыйнай фракцыі ППС, а ў 1908 годзе зноў далучыўся да Цэнтральнага камітэта Працоўных.

Пасля пачатку Першай сусветнай вайны ён добраахвотна ўступіў у Польскія легіёны . 

Пасля стварэння Польскай нацыянальнай арганізацыі стаў камісарам у Велюнскім павеце, а затым у Лодскім павеце . Ён дабраўся да роднай Сувальшчыны, а затым у Варшаву, дзе змяніў на пасадзе Тадэвуша Жулінскага . Ён падарожнічаў за мяжу, у тым ліку праз Берлін, Капенгаген і Швецыю да Кіева. Вярнуўся ў Галіцыю, адкуль Юзаф Пілсудскі накіраваў яго ў акупаваную немцамі Варшаву . Там ён актыўна ўдзельнічаў у структурах Польскай вайсковай арганізацыі і Польскай сацыялістычнай партыі. Арыштаваны немцамі ў лістападзе 1915 года; вызвалены, ён адправіўся пад аўстрыйскую акупацыю дзеля ўдзелу ў баях Польскіх легіёнаў.

Пасля таго, як яму двойчы адмовілі з-за ўзросту (49 гадоў), у маі 1916 года ён стаў інтэндантам, а затым перайшоў на страявую службу сяржантам 4-й роты (камандзір Вацлаў Стахевіч ) 1-га батальёна 5-га пяхотнага палка легіёнаў . 18 верасня 1916 года падчас бітвы пад Сітовічамі (на рацэ Стаход ), бягучы на дапамогу параненаму харужаму Адаму Коцу, яго смяротна параніла.

8 лістапада 1935 года яго цела было перавезена ў Варшаву і пахавана на Павонзцкіх вайсковых могілках у магіле паміж секцыямі C18 і C20. 

Пасмяротна ўзнагароджаны ваенным ордэнам «Virtuti Militari» V ступені (17 мая 1922 г.) і Крыжам Незалежнасці з мячамі .

## Ушанаванне памяці 
Яго біяграфію апісаў Караль Козмінскі ў кнізе пад назвай *«Камяні для вала»*, апублікаванай у 1937 годзе  .

## Глядзіце таксама 
* Канстанцін Сулькевіч
* Леон Сулькевіч

## Зноскі 

## Бібліяграфія 
** Krzesławski J., *Aleksander Sulkiewicz*, w: "Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce" Nr 3(11) lipiec – wrzesień 1937 r.
** Krzesławski J., *Ze wspomnień o Aleksandrze Sulkiewiczu (tow. Michale)*, w: "Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce" Nr 4 październik – grudzień 1935 r.
** Andrzej Matusiewicz, *Mistrz konspiracji*, w: *Biografie suwalskie*, część II (redakcja Małgorzata Pawłowska), Regionalna Pracownia Krajoznawcza i Oddział PTTK "Jaćwież" w Suwałkach, Suwałki 1993, s. 81-83 (z wizerunkiem)
** *Niezłomny Żołnierz o niepodległość Polski*, Panteon Polski, Nr 11 (15), Lwów 1 czerwca 1925, s. 13-1
* 

## Знешнія спасылкі 
** Jan Cynarski (Krzesławski), *O&nbsp;Aleksandrze Sulkiewiczu*
** M. G.-K., [kalendarium] *Urodził się Aleksander Sulkiewicz* 

Катэгорыя:Памерлі ў 1916 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1867 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых Павонзках
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі