open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Пятровіч Фёдараў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Мікалай Пятровіч Фёдараў
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 15.06.1915
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 17.4.1944
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1933—1944
 |званне         = маёр
 |род войскаў    = артылерыя
 |камандаваў     = 
 |частка        = 
 |бітвы       = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
      
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
**Мікалай Пятровіч Фё́дараў** (—) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі, Украіны, Польшчы, маёр. Герой Савецкага Саюза (1944)

М. П. Фёдараў нарадзіўся ў вёсцы Кайвакса (зараз у Ціхвінскім раёне Леніградскай вобласці). Скончыў сямігодку. У Чырвонай Арміі з 1933 года. У 1936 годзе скончыў 2-ю Ленінградскую артылерыйскую школу. З 1936 года камандзір артылерыйскага ўзвода, батарэі, памочнік начальніка штаба артылерыйскага палка ў Хабараўску. З 1940 года праходзіў навучанне ў Ваеннай акадэміі РСЧА імя М. В. Фрунзэ.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны на фронце з 1941 года. Удзельнічаў у абароне Масквы. Са снежня 1942 г. знаходзіўся ў распараджэнні Галоўнага разведвальнага ўпраўлення Генеральнага штаба РСЧА. З сакавіка 1943 г. маёр Фёдараў намеснік камандзіра разведвальна-дыверсійнага атрада «Дзіма», які дзейнічаў на тэрыторыі Мінскай вобласці. Удзельнічаў у падрыхтоўцы аперацыі па знішчэнню гаўляйтэра В. Кубэ. Са студзеня 1944 г. М. П. Фёдараў камандзір партызанскага атрада, дзейнічаўшага ў раёне гарадоў Ковель, Уладзімір-Валынскі, Хелм.

Загінуў у баі з карнікамі 17 красавіка 1944 г. у раёне хутара Вайсковіцэ. Пахаваны ў горадзе Хелм.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза
* 2 ордэны Леніна,
* ордэн Чырвонай Зоркі.

## Памяць 
* Імем Героя названа школа ў горадзе Ціхвін.
* Мемарыяльныя дошкі ў вёсцы Кайвакса і на будынку школы ў Ціхвіне

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Николай Дубровский* Операция «Возмездие»   // Газета «РЭСПУБЛІКА», № 228 (5140). Субота, 27 лістапада 2010 г.

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Разведчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Пахаваныя ў Люблінскім ваяводстве
Катэгорыя:Маёры СССР
Міхал Ясень

**Міхал Ясень** (сапраўднае імя *Міхаіл Аронавіч Гольдман*, , Мінск — , Мінск) — савецкі беларускі паэт-песеннік.

## Біяграфія 
Міхаіл Аронавіч Гольдман нарадзіўся 18 жніўня 1924 года ў Мінску. Вайну сустрэў у Сталінградзе — працаваў на метызным заводзе. Улетку 1942 года пайшоў на фронт, атрымаў баявыя ўзнагароды. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут.

13 кастрычніка 2003 года Міхаіл Ясень быў узнагароджаны ганаровай граматай Нацыянальнага сходу РБ за заслугі ў развіцці нацыянальнай культуры і значны ўклад у рэалізацыю сацыяльнай палітыкі РБ. Памёр Міхаіл Ясень ў выніку сардэчнага прыступу ў Мінску 10 мая 2006 года. Пахаваны на Усходніх могілках.

## Творчасць 
На вершы былога франтавіка напісана нямала песень (на рускай мове). Найбольш вядомыя песні:
* «Майскі вальс» («Майский вальс»)
* «Вясна сорак пятага году» («Весна сорок пятого года»)
* «Абеліск» («Обелиски»)
* «Памяць сэрца» («Память сердца»)
* «Ліст з 45-га» («Письмо из 45-го»)
* «Пакланіцеся, унукі, дзеду» («Поклонитесь, внуки, деду»)
Напісаны песні Міхалам Ясенем у суаўтарстве з вядомымі беларускімі кампазітарамі: Алоўнікавым, Семянякам, Захлеўным, Лучанком, Зарыцкім, Войцікам, Смольскім.

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Кампазітары Беларусі
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Паэты-песеннікі СССР
Катэгорыя:Паэты-песеннікі Беларусі
Фрыгійская мова

**Фрыгійская мова** — старажытная вымерлая палеабалканская індаеўрапейская мова, распаўсюджаная ў канцы 2 тысячагоддзя да н. э. - 1 тысячагоддзі н. э. на захадзе Малой Азіі (Фрыгія). Родная мова фрыгійцаў.

Захаваліся ўзоры алфавітнага пісьма на старафрыгійскай мове (VIII - VII стст. да н. э.), а таксама запісы на новай фрыгійскай мове (канец 1 тысячагоддзя да н. э.) грэчаскімі літарамі. Хаця мова да канца не расшыфравана, зазначаюць яе блізкасць да старажытнагрэчаскай. 

## Спасылкі
*Фрыгійцы на palaeolexicon.com
*Фрыгійская мова

Катэгорыя:Палеабалканскія мовы
Катэгорыя:Фрыгія
Лэдзі Берд Джонсан

**Клаўдыя Альта «Лэдзі Берд» Тэйлар Джонсан** (, - ) — першая лэдзі Злучаных Штатаў з 1963 па 1969 падчас праўлення яе мужа, прэзідэнта Ліндана Джонсана.

На працягу ўсяго свайго жыцця яна выступала за добраўпарадкаванне гарадоў, аўтамабільных дарог і захаванне прыродных рэсурсаў, гэта былі яе асноўныя заняткі ў якасці Першай лэдзі. Пасля сыходу з Белага дома ў 1969 годзе, пасля смерці свайго мужа ў 1973 годзе стала прадпрымальніцай, стварыўшы карпарацыю «LBJ Holdings Company» і зарабіўшы больш за 150 млн долараў. За свае дасягненні яна атрымала Прэзідэнцкі медаль Свабоды і Залаты медаль Кангрэса ЗША.

## Спасылкі 
* Лэдзі Берт Джонсан  на сайце Прэзідэнцкай бібліятэкі
Хваля Мортана

thumb|Сонечнае цунамі
**Хваля Мортана** () — «сонечнае цунамі», ударная хваля, якая распаўсюджваецца ў сонечнай кароне з хуткасцю 500-1500 км/с, назіраецца ў асноўным у спектральнай лініі Hα і бачная ў выглядзе дугі, якая рухаецца.

Названая ў гонар амерыканскага астранома Гейла Мортана, які заўважыў яе ў 1959 годзе, працуючы ў сонечнай і астрафізічнай лабараторыі *Lockheed Martin* у горадзе Бербанк (Каліфорнія), шляхам аналізу паслядоўных фатаграфій, зробленых у спектральных лініях альфа-пераходу Балмера.

У 1995 годзе SOHO выявіў іншы від падобных хваль у далёкай ультрафіялетавай частцы спектру і зрабіў назіранні хвалі Мортана, якая рухаецца на вышыні 100 тыс. км. з хуткасцю 250 км/с у лютым 2009 года.

Катэгорыя:Сонца
Катэгорыя:Фізічныя эфекты і з’явы
Катэгорыя:Астрафізіка
Ордэн Аўстраліі

**Ордэн Аўстраліі** () - ордэн Аўстраліі, заснаваны каралевай Елізаветай II 14 лютага 1975 года «з мэтай адпаведнага прызнання грамадзян Аўстраліі і іншых асоб у іх дасягненнях і пахвальнай службы».

Ордэн падзяляецца на грамадзянскі і ваенны. 

Існуе 5 ступеняў ордэна ў наступным парадку:
* **Рыцар** або **дама** ордэна (AK або AD: не прысуджаецца з 1986);
* **Кампаньён** ордэна (AC);
* **Афіцэр** ордэна (AO);
* **Член** ордэна (AM);
* **Медаль** ордэна Аўстраліі (OAM).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ордэна Аўстраліі 
* Асацыяцыя ордэна Аўстраліі
* Выявы ордэна Аўстраліі


Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе
Баравікі

Назву **Баравікі́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Баравікі — вёска ў Лунінецкім раёне
** Баравікі — вёска ў Пружанскім раёне
* Віцебская вобласць
** Баравікі — вёска ў Браслаўскім раёне
** Баравікі — вёска ў Сенненскім раёне
* Гомельская вобласць
** Баравікі — былая вёска ў Мазырскім раёне
** Баравікі — вёска ў Светлагорскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Баравікі — вёска ў Дзятлаўскім раёне
** Баравікі — вёска ў Іўеўскім раёне
** Баравікі — вёска ў Свіслацкім раёне
** Баравікі — вёска ў Слонімскім раёне
* Мінская вобласць
** Баравікі — вёска ў Валожынскім раёне
** Баравікі — вёска ў Дзяржынскім раёне
** Баравікі — вёска ў Мядзельскім раёне
** Баравікі — вёска ў Старадарожскім раёне

## Гл.таксама 
* Баравік, значэнні
Бледнае

**Бледнае** — тапонім:

* Бледнае, Бляда, у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці ў басейне ракі Нарач
* Бледнае, Бляда — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Галбіца (Заражанка)
Бледнае (возера, Пастаўскі раён)

**Бле́днае, Бля́да** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Галбіца (Заражанка), за 25 км на ўсход ад горада Паставы, каля вёскі Дунілавічы.

Плошча паверхні возера 0,22 км². Даўжыня 0,56 км, найбольшая шырыня 0,5 км. Найбольшая глыбіня 11 м. Плошча вадазбору 36,6 км². Катлавіна возера круглаватай формы. Схілы катлавіны спадзістыя, усходні бераг пясчаны, астатнія забалочаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. У Бледнае ўпадае ручай з возера Свідна, выцякае пратока ў раку Заражанка. Возера моцна зарастае.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Бледнае 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
АКСМ-101

**АКСМ-101** — двухвосевы тралейбус вытворчасці Мінскага завода «Белкамунмаш» з рэастатна-кантактарнай сістэмай кіравання пускам цягавым рухавіком. З’яўляецца далейшым развіццём тралейбуса **АКСМ-100**.

## Канструкцыя 
Кузаў тралейбуса АКСМ-101 — аналагічны ЗІУ-682 — суцэльнаметалічны, вагоннага тыпу. Каркас — са сталёвых труб прастакутнага профілю. Грунтуецца на раме ланжаронавага тыпу.

Цягавы электрарухавік — ДК-213 — пастаяннага току, змешанага ўзбуджэння, магутнасцю 115 кВт. Рухавік размешчаны перад заднім мостам, у межах колавай базы, па цэнтры. У адрозненне ад свайго папярэдніка АКСМ-100, цягавае высакавольтнае электраабсталяванне (пуска-тармазныя і шунтавыя супрацівы, групавы рэастатны кантролер) вынесена на дах. Для сілкавання нізкавольтных ланцугоў выкарыстоўваецца дапаможны рухавік-генератар.

Задняя падвеска — залежная, рысорна-пнеўматычная на 4 пнеўмабалонах і паўэліптычных рысорах, з чатырма амартызатарамі і адным рэгулятарам палажэння кузава. Задні мост шарнірна звязаны з кузавам сістэмай з чатырох рэактыўных штангаў. Для гашэння ваганняў, якія ўзнікаюць пры руху тралейбуса па няроўнасцях дарогі, у падвесцы ўсталяваны чатыры разборныя гідраўлічныя амартызатары двухбаковага дзеяння тэлескапічнага тыпу. У пярэдняй падвесцы ўсталяваны два амартызатары і два рэгулятары палажэння кузава. Колы — бяздыскавыя, прызначаныя для камерных шын.

Сядзенні размешчаныя па чатырохраднай схеме. Колькасць месцаў для сядзення — 30. Агульная пасажыраўмяшчальнасць — 114 чалавек.

## Мадыфікацыі 
Выпускаўся ў некалькіх мадыфікацыях:
* **АКСМ-101 (базавая мадэль)** выпускаўся ў 1994—1997 гадах.

* **АКСМ-101А** — выпускаўся ў 1996—1999 гадах. Палепшаны варыянт АКСМ-101. Вагон мае кажух на даху абцякальнай формы, лепшую гукаізаляцыю, палепшанае мацаванне цягавага электрарухавіка, мадэрнізаваную кабіну і салон. Ужыты пярэдні мост МАЗ.
* **АКСМ-101М** — выпускаўся ў 1996—2002 гадах. Тралейбус атрымаў штангі токапрыёмнікаў, колавыя аркі і прыступкі на ўваходах са шклапластыку. Змяніўся дызайн пярэдняй часткі — фары размясціліся ў бамперы.
* **АКСМ-101ПС** — выпускаўся ў 1997—2003 гадах. Адрозненне ад мадэлі 101М — для сілкавання нізкавольтных ланцугоў замест дапаможнага рухавіка-генератара выкарыстаны статычны пераўтваральнік на 24В.

## Спасылкі 
* www.beltransport.by — Рухомы састаў. Тралейбус АКСМ-101
* Фота АКСМ-101 у Гомелі 

Катэгорыя:Белкамунмаш
Катэгорыя:Тралейбусы паводле алфавіта
Катэгорыя:Тралейбусы Беларусі
Юрый Уладзіміравіч Мянькоў

**Юрый Уладзіміравіч Мянькоў** (, в. Абідавічы, ) — беларускі педагог і публіцыст, настаўнік беларускай мовы і літаратуры Дзяржаўнай установы адукацыі «Баравабудскі дзіцячы сад — базавая школа Кармянскага раёна» (з 2002 г.). Кіраўнік МА настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры Кармянскага раёна (2014 г.).

## Біяграфія 
Закончыў факультэт славянскай філалогіі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. Куляшова (2002 г.).

З'яўляецца пераможцам раённага конкурсу «Лепшы славеснік года» (2005 г.), лаўрэатам раённага конкурсу «Малады настаўнік года-2007»; лаўрэатам раённага этапу рэспубліканскага конкурсу педагагічнага майстэрства «Настаўнік года-2009»; двойчы прызёр рэспубліканскага конкурсу метадычных распрацовак «Адкрыты ўрок» (2006, 2007 гг.; пераможца рэспубліканскага конкурсу ТБШ «Беларускі Настаўнік-2008»; дыпламат ТБШ за перамогу ў намінацыі «Грамадзянская пазіцыя ў адукацыйным працэсе» конкурсу метадычных матэрыялаў, за творчы і інавацыйны падыход у развіцці сучаснай беларускай школы (2009 г.).

Неаднаразова выступаў у навуковых, метадычных і грамадска-палітычных перыядычных выданнях: «Роднае слова», «Беларуская мова і літаратура», «Народная асвета», «Здаровы лад жыцця», «Адкрыты ўрок», «Настаўніцкая газета», «Наша Слова», «Зара над Сожам» і інш. Аўтар шматлікіх метадычных распрацовак па новых педагагічных тэхналогіях.

## Кнігі 
* Выхаванне і навучанне праз педагагічныя майстэрні: З вопыту працы ў Баравабудскай школе — Карма, 2010.

Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Candies

З 1973 па 1978 год, **Candies** вядомай як знакамітая японская група.
У 1977 годзе, нягледзячы на моцную папулярнасць, **Candies** нечакана абвясціў аб сваёй адстаўцы.
У Японіі, на заключным канцэрце было вялікай навіной.
Заключны канцэрт быў прадстаўлены на тэлебачанні.
Аўдыторыя рэйтынг быў 32%.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Anata ni Muchū: Uchiki na Candies* (1973)
* *Abunai Doyōbi: Candies no Sekai* (1974)
* *Namida no Kisetsu* (1974)
* *Toshishita no Otokonoko* (1975)
* *Sono Ki ni Sasenaide* (1975)
* *Haru Ichiban* (1976)
* *Natsu ga Kita!* (1976)
* *Candies 1½: Yasashii Akuma* (1977)
* *Candy Label* (1977)
* *Sōshunfu* (1978)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Candies 
* Сінглы 
*Альбомы 

Катэгорыя:Музычныя калектывы Японіі
Катэгорыя:Поп-гурты
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія зніклі ў 1978 годзе
Фікус

**Фі́кус** (*Ficus*) — род кветкавых раслін сямейства тутавых (*Moraceae*).

Больш за 800 (больш за 2000) відаў. Пашыраны пераважна ў вільготных трапічных лясах Паўднёвай Азіі, Малайскага архіпелага, Новай Гвінеі, Саламонавых астравоў.

## Апісанне 
Вечназялёныя, зрэдку лістападныя дрэвы, кусты і ліяны. Вышыня некаторых дасягае 40 м пры дыяметры ствала 3—5 м. Многія віды фікусаў маюць паверхневыя карані. Лісце суцэльнае або лопасцевае даўжынёй да 70 см. Кветкі дробныя, пераважна аднаполыя. Плады падобныя да касцянкі. Усе часткі раслін утрымліваюць у сабе млечны сок.

## Выкарыстанне 
Фікусы вырошчваюць у якасці дэкаратыўных раслін.
Плады многіх відаў фікусаў ядомыя (інжыр, сікамор і інш.). Некаторыя віды маюць каштоўную драўніну. Сок лістоў можа выклікаць раздражненне і алергічныя рэакцыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фикус // Энцыклапедыя Кругасвет 
* *Моршихина С. С.* Фикус // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* 

Катэгорыя:Тутавыя
Філатаў

**Філатаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Філатаў — беларускі пісьменнік.
* Андрэй Філатаў — беларускі барабаншчык.
* Валерый Мікалаевіч Філатаў (1946—1999) — беларускі акцёр, народны артыст Беларусі.
* Леанід Аляксеевіч Філатаў (1946—2003) — расійскі акцёр, рэжысёр, паэт, публіцыст.
* Мікалай Рыгоравіч Філатаў (1913—1990) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант.
* Ніл Фёдаравіч Філатаў (1847—1902) — вучоны ў галіне медыцыны, адзін з заснавальнікаў педыятрыі.
* Пётр Міхайлавіч Філатаў (1893—1941) — савецкі ваенны дзеяч.
* Уладзімір Канстанцінавіч Філатаў (нар. 1947) — беларускі архітэктар.
* Уладзімір Пятровіч Філатаў (1875—1956) — вучоны ў галіне афтальмалогіі, акадэмік АМН СССР, Герой Сацыялістычнай Працы.
Франц Рох

**Франц Рох** (; , Апольда — , Мюнхен) — германскі мастацтвазнавец, фатограф і мастацкі крытык, вядомы, у прыватнасці, як найбольш верагодны аўтар тэрміна «магічны рэалізм», хоць і ўжытага ў значэнні, далёкім ад сучаснага.

## Біяграфічныя звесткі 
Рох вывучаў філасофію, гісторыю, літаратуру і мастацтва ў універсітэтах Берліна, Лейпцыга і Мюнхена. У 1916—1919 гадах — асістэнт Генрыха Вёльфліна у семінары па гісторыі мастацтва ў Мюнхенскім універсітэце Людвіга-Максіміліяна, у 1919 годзе абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Галандскі жывапіс XVII стагоддзя» (). Адначасова актыўна цікавіўся найноўшым выяўленчым мастацтвам, выступаў як арт-крытык у шэрагу мюнхенскіх выдавецтваў, сябраваў з такімі фігурамі мастацкага жыцця Германіі як Курт Швітэрс,Макс Эрнст.

## Творчасць 
Прадстаўляў уласныя фотакалажы. У 1925 годзе выдаў манаграфію «Постэкспрэсіянізм — магічны рэалізм: Праблемы найноўшага еўрапейскага жывапісу» (), у якой, карыстаючыся інтэлектуальным інструментарыем фенаменалогіі і філасофіі Марціна Хайдэгера, вітаў вяртанне візуальнага мастацтва да фігуратыўнасці, у творчасці постэкспрэсіяністаў, і выказваў думку пра тое, што мастацтва зноў атрымала магчымасць выконваць сваю важную функцыю — дазваляць чалавеку з цікавасцю ўспрымаць навакольны свет ва ўсёй яго незалежнасці. У 1929 годзе выйшаў у свет складзены ім фотаальбом розных аўтараў «Фотавока. 76 сучасных здымкаў» (; перавыдадзены ў 1973). У часы Нацыянал-сацыялізму Рох быў фактычна пазбаўлены магчымасці выкладаць і публікавацца, бо новая ўлада разглядала яго як прапагандыста «дэгенератыўнага мастацтва». Пэўны час сядзеў за кратамі. У гэты час ён напісаў кнігу «Непрызнаны мастак: гісторыя і тэорыя культурнага неразумення» (; апублікавана ў 1948, перавыдадзена ў 1993). У 1958 годзе ўбачыла свет манаграфія Роха «Гісторыя германскага мастацтва з 1900 года да нашых часоў» (. Пасля вайны Рох таксама прадстаўляў свае калажы і дзейнічаў як галерыст, у тым ліку разам са сваёй жонкай Юліянай Рох.

## Літаратура 
* Franz Roh: Kritiker, Historiker, Künstler. / Hrsg. von Ulrich Bischof — Köln: Venator & Hanstein, 1990. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цюрынгіі
Катэгорыя:Фатографы Германіі
Катэгорыя:Фатографы XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Германіі
Катэгорыя:Крытыкі Германіі
Фініфць

**Фіні́фць** (стар.-руск. *финиптъ, химипетъ*) — старажытнаруская назва эмалі, тэхніка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Фініфць вядома з часоў Кіеўскай Русі, пашырылася ў 17 ст. у Сальвычагодску і Растове.

Вырабы (царкоўнае начынне, ювелірныя вырабы і інш.) з металу пакрывалі белай эмаллю і рабілі эмалевую размалёўку з наступным абпальваннем пры тэмпературы 700—850 °C. Пераважалі раслінныя сюжэтныя матывы — узоры з фантастычных траў, кветак. Пазней з'явілася партрэтная мініяцюра і інш.

## Гл. таксама 
* Сожская скань
* Філігрань

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Финифть  // *Власов В. Г.* Новый энциклопедический словарь изобразительного искусства: В 10 т. — Спб.: Азбука-классика, 2004—2009.

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Фірсаў

**Фірсаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Васілевіч Фірсаў (1914—1952) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, матрос Дняпроўскай ваеннай флатыліі, Герой Савецкага Саюза.
* Аляксей Сяргеевіч Фірсаў (нар. 2002) — беларускі футбаліст.
* Анатоль Васілевіч Фірсаў (1941—2000) — хакеіст, трэнер. Заслужаны майстар спорту.

## Іншае 
* *А. Фірсаў* — псеўданім пісьменніка А. Платонава.
Паўстанне Ракацы

**Паўста́нне Ра́кацы**, **Нацыянальна-вызваленчая вайна́ венгерскага народа** — паўстанне ў Венгрыі на чале з сяміградскім князем Ферэнцам II Ракацы, якое адбывалася ў 1703—1711 гадах падчас змагання венграў з дамінаваннем Габсбургаў. У венгерскай і славацкай літаратуры часта апісваецца як апошняе паўстанне куруцаў.

## Ход паўстання 
У чэрвені 1703 Ферэнц II Ракацы вярнуўся ў Венгрыю з эміграцыі ў Рэчы Паспалітай і падняў антыгабсбургскае паўстанне. Да 1705 паўстанцы занялі амаль усю тэрыторыю Венгрыі і Сяміграддзя. На той час сілы Ракацы налічвалі 31 полк пяхоты і 52 кавалерыйскія палкі. Сабраны ў 1707 годзе сойм абвясціў незалежнасць Венгрыі. У тым самым года аўстрыйцы сцягнулі на венгерскі фронт значныя сілы ў колькасці 45 пяхотных і 42 кавалерыйскіх палкоў.

3 жніўня 1708 адбылася бітва пад Трэнчынам, у якой венгры панеслі паражэнне, а ў кастрычніку страцілі крэпасці Сольнак і Шарашпатак. Паўстанне было здушана, войска распусцілася, а Ракацы 23 студзеня 1711 вярнуўся ў Рэч Паспалітую.

## Гл. таксама 
* Куруцы

## Літаратура 
* 
* Zygmunt Ryniewicz: Leksykon bitew świata, Wyd. Almapress. Warszawa 2004.

Ракацы
Катэгорыя:Войны за незалежнасць
Катэгорыя:Войны Венгрыі
Катэгорыя:Войны Даніі
Катэгорыя:Войны Францыі
Катэгорыя:Беларуска-румынскія адносіны
Анішчанка

**Ані́шчанка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вадзім Андрэевіч Анішчанка (нар. 1938) — беларускі энергетык, спецыяліст у галіне электрычных станцый, сетак, электраэнергетычных сістэм і кіравання імі.
* Генадзь Рыгоравіч Анішчанка — расійскі дзяржаўны дзеяч, галоўны дзяржаўны санітарны ўрач Расіі (1996—2004), кіраўнік Расспажыўнагляду (з 2004).
* Канстанцін Мікалаевіч Анішчанка (1929—1998) — беларускі ўрач, арганізатар аховы здароўя.
* Сяргей Пятровіч Анішчанка (1923—1944) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.
* Яўген Канстанцінавіч Анішчанка — беларускі гісторык і пісьменнік.
Фірн

**Фірн** (, ад старажытнаням. *firni* — мінулагодні, стары) — зярністы лёд, пераходная фаза паміж снегам і лёдам.

Фірн характэрны для горных раёнаў, размешчаных вышэй снегавой лініі і палярных абласцей (ападкі выпадаюць пераважна ў выглядзе снегу, які не паспявае раставаць за летні перыяд). Утвараецца ў выніку перакрышталізацыі снегу і шматразовага паверхневага раставання і замярзання вады, якая прасочваецца ў глыбіню снегавой тоўшчы. Фірн складаецца з ледзяных крупінак, злучаных паміж сабой. Шчыльнасць 450—800 кг/м³.
 (Аўстрыя)]]
Таўшчыня фірнавага слоя на ледавіках Антарктыды можа дасягаць 100 метраў.

## Літаратура 
*  — С. 415.

## Спасылкі 
* *Котляков В. М.* Фирн // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* Словарь по физической географии. — М., 1994 на сайте Экологический центр «Экосистема»™ 
* 

Катэгорыя:Вада
Катэгорыя:Снег
Аляксандр Васілевіч Фірсаў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Аляксандр Васілевіч Фірсаў
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 24.03.1914 (11)
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 23.10.1952
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім     = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1935—1939, 1941—1945
 |званне         = матрос
 |род войскаў    = Ваенна-Марскі Флот
 |камандаваў     = 
 |частка         = 
 |бітвы       = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
  
}
 |Commons       = 
 |сувязі        = 
 |у адстаўцы    = 
 |роспіс        = 
}}
**Аляксандр Васілевіч Фі́рсаў** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, матрос Дняпроўскай ваеннай флатыліі. Герой Савецкага Саюза (7.3.1945).

А. В Фірсаў нарадзіўся ў пасёлку Падлесны (зараз у Краснаярскім раёне Самарскай вобласці). Працаваў механізатарам у калгасе і МТС. У Ваенна-Марскім Флоце ў 1935—1939 і 1941—1945 гг. Падчас Вялікай Айчыннай вайны чырванафлоцец, хіміст 66-га асобнага атрада дымамаскіроўкі і дэгазацыі Дняпроўскай ваеннай флатыліі. Вызначыўся ў чэрвені 1944 г. у баях у Мазырскім раёне Гомельскай вобласці каля вёскі Скрыгалаў. А. В Фірсаў у ліку першых фарсіраваў раку Прыпяць, зрабіў праходы ў драцяной загародзе і мінным полі. 12 ліпеня ўдзельнічаў у адбіцці контратак ворага каля горада Пінска. Быў паранены і не пакінуў поля бою.

Пасля дэмабілізацыі ў 1945 годзе вярнуўся на радзіму. Працаваў старшынёй калгаса.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»,
* ордэн Леніна,
* медалі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт Администрации муниципального района Красноярский Самарской области 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Мажэйскае

**Мажэйскае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Мядзелка, за 4 км у напрамку на паўночны захад ад горада Паставы, каля вёскі Мажэйкі.

## Назва 
Назва Мажэйскага возера ад назвы вёскі Мажэйкі. Тапонім Мажэйкі — ад балцка-літоўскага антрапоніма (даўнейшага імя) *Mažeika / Mažeikis*, якое ад літоўскага *mažas* «малы».

Корань *Maž-* нярэдкі і ў балцкай гідраніміі, ад яго літоўскія рачныя назвы тыпу *Maž-upis, Mažiklis*, назвы рэк Можа (прыток дняпроўскага Бабра), Мажа (у басейне Прыпяці), Мажанка і Мажайка (прытокі Бярэзіны), назва ракі Мажая, ад якой назва падмаскоўнага Мажайска.

## Гідраграфія
Плошча паверхні 0,66 км². Даўжыня 1,42 км, найбольшая шырыня 0,66 км. Даўжыня берагавой лініі 3,19 км. Найбольшая глыбіня 3,9 м, сярэдняя 2,5 м. Аб’ём вады 1,68 млн м³. Плошча вадазбору 10,7 км².

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, на паўночным захадзе і паўднёвым усходзе пераходзяць у забалочаную нізіну. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, пад хмызняком, у паўночнай і паўднёвай частках возера сплавінныя. На паўночным захадзе і ўсходзе забалочаная пойма шырынёй 100—200 м. Дно ілістае, плоскае. Возера эўтрофнае. Зарастае да глыбіні 2—2,3 м і на адлегласці 10—70 м ад берага. У возера ўпадаюць некалькі меліярацыйных каналаў. Каналам злучана з ракой Альшанка.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Басейн Мядзелкі
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Сабор Святога Паўла (Ла-Валета)

**Сабор Святога Паўла** — англіканскі пракафедральны сабор у Валеце, сталіцы Мальты, выкананы ў неакласічным стылі. Ініцыятарам яго будаўніцтва з'яўляецца англійская каралева Адэлаіда, якая падчас свайго візіту на востраў у XIX стагоддзі даведалася аб адсутнасці там англіканскага храма. Будаўніцтва было распачата 20 сакавіка 1839 года і завяршылася ў 1844.

Сабор знаходзіцца на плошчы Незалежнасці. Галоўны фасад, упрыгожаны карынфскімі калонамі, мае каля 60 м у вышыню. Сабор не з'яўляецца кафедральным, належачы да епархіі Гібралтара.

## Гл. таксама 
* Сабор Святога Іаана (Валета)

Катэгорыя:Саборы Мальты
Катэгорыя:Англіканства
Валета
Катэгорыя:Валета
Інканель

**Інканель** () — сямейства аўстэнітных нікель-хромавых гарачатрывалых сплаваў. Зарэгістраваная гандлёвая марка кампаніі *Special Metals Corporation*. Інканель звычайна ўжываецца пры высокіх тэмпературах. Часта назву скарачаюць да «Inco» (часам «Iconel»). Сямейства ўключае: Inconel 625, Chronin 625, Altemp 625, Haynes 625, Nickelvac 625 і Nicrofer 6020.

## Уласцівасці 
Сплавы Інканель стойкія да акіслення і карозіі. Пры нагрэве Інканель фарміруе тонкую стабільную аксідную плёнку, якая засцерагае паверхню ад далейшага разбурэння. Інканель захоўвае трываласць у шырокім прамежку тэмператур, таму падыходзіць для тэхнічных галін, дзе алюміній або сталь не працуюць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сплавы
Інкарвілея

**Інкарвілея** (*Incarvillea*) — род кветкавых раслін сямейства бігноніевыя. 14 відаў. Пашыраны ў Паўднёва-Усходняй і Цэнтральнай Азіі. У цэнтральным батанічным садзе Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі інтрадукаваны 2 віды і 1 форма: , .

## Апісанне 
Адна- і шматгадовыя травяністыя або паўкустовыя расліны з прамастойнымі простымі або галінастымі сцёбламі. Лісце перыста-рассечанае ў прыкаранёвай разетцы. Кветкі буйныя трубчастыя з 5-лопасцевым адгінам у канцавых гронках або мяцёлках. Квітнее ў чэрвені. Плод — каробачка.

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Бігноніевыя
Заліў Фокса

**Заліў Фо́кса, басе́йн Фо́кса** () — заліў Паўночнага Ледавітага акіяна каля берагоў Канады, паміж паўвостравам Мелвіл і востравам Бафінава Зямля. Названы ў гонар англійскага даследчыка Л. Фокса ().

Даўжыня каля 650 км, шырыня 500 (370) км, глыбіня да 110 м. Злучаны пралівамі з Гудзонавым залівам і залівам Буторыя. У заліве шмат астравоў.

Большую частку года заліў укрыты лёдам. Дрэйфуючыя льды захоўваюцца і ў летні перыяд.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фокса бассейн // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* 

Катэгорыя:Паўночны Ледавіты акіян
Катэгорыя:Залівы Канады
Шэльфавы ледавік Шэклтана

**Шэ́льфавы ледавік Шэ́клтана** () — ледавік ва Усходняй Антарктыдзе каля ўзбярэжжа Зямлі Каралевы Мэры і Зямлі Уілкса. Адкрыты ў 1840 годзе экспедыцыяй . Названы ўдзельнікамі экспедыцыі Д. Моўсана ў гонар палярнага даследчыка Э. Г. Шэклтана.

Плошча ледавіка 37,4 тыс. км². Даўжыня ў напрамку з захаду на ўсход каля 440 км, з поўдня на поўнач — 170 км. Вышыня 15—35 м. Таўшчыня лёду 180—200 м.

Упершыню даследаваны савецкай антарктычнай экспедыцыяй у 1956—1958 гг.

## Гл. таксама 
* Ледавік Шэклтана
* Заходні шэльфавы ледавік

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Шеклтона шельфовый ледник // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Ледавікі Антарктыды
Каменны Лог

**Каме́нны Лог** (, ) — аграгарадок у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Каменналогскага сельсавета.

Размешчаны за 18 кіламетраў на паўночны захад ад Ашмян, 206 кіламетраў ад Гродна, 15 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Гудагай, каля аўтадарогі Ашмяны — Вільнюс.

## Гісторыя 
У 1662 г. згадваецца ў складзе Віленскага ваяводства ВКЛ.

## Насельніцтва 
* 283 жыхара, 104 двары (1997)

## Інфраструктура 
* Пачатковая школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Камбінат бытавога абслугоўвання
* Аддзяленне сувязі

Каля вёскі знаходзіцца асноўны пункт пропуску на беларуска-літоўскай мяжы «Каменны Лог — Мядзінінкай», які за суткі прапускае каля 600 грузавікоў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Каменны Лог

Катэгорыя:Каменналогскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёна
Піфон

**Піфон** або **Пітон** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі пачварная змяя, ахоўнік Парнаса.

Паводле міфаў, Піфон быў створаны Геяй са слізі, якая захавалася ад першабытнага патопу для аховы гары Парнас, дзе знаходзілася дэльфійскае свяцілішча, і якая лічылася цэнтрам сусвету. У грэчаскім мастацтве маляваўся ў выглядзе змяі, яшчаркі або жанчыны. 

Апалон забіў Піфона сваімі стрэламі і ператварыў Дэльфы ў цэнтр свайго культу. Угневаная Гея збіралася пакараць Апалона сталым выгнаннем з Алімпа, але ў выніку ён правёў  у выгнанні толькі некалькі гадоў. У гонар перамогі Апалона ў Дэльфах праводзіліся рэлігійныя Піфійскія гульні. Жрыца-прадракальнік з храма Апалона звалася піфіяй.

## Спасылкі 
* [Python (mythology)](http://www.princeton.edu/~achaney/tmve/wiki100k/docs/Python_(mythology).html) 
* PYTHON : She-dragon of Delphi 

Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Шэльфавы ледавік

**Шэ́льфавы ледаві́к** — ледавік, які плавае або часткова абапіраецца на дно ў межах мацерыковай водмелі (шэльфа). Пашыраны амаль выключна ў Антарктыдзе.

Шэльфавыя ледавікі з'яўляюцца працягам наземных ледавікоў, зрэдку ўтвараюцца намнажэннем снежнага покрыва  на марскім лёдзе і злучэння снегам і лёдам айсбергаў. Уяўляюць сабой пліты, якія патанчаюцца да краю і заканчваюцца абрывам. Таўшчыня ад 30 да 1300 м. Жыўленне ахоплівае звычайна верхнюю паверхню і прыбярэжную частку ніжняй паверхні. У краявой зоне адбываецца раставанне і адколванне айсбергаў. Хуткасць руху шэльфавых ледавікоў вагаецца ад 300 да 1800 м у год.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ледник шельфовый // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Ледавікі
Катэгорыя:Гляцыялогія
Якаб (карная аперацыя)

**Аперацыя «Якаб»** () — кодавая назва карнай аперацыі нямецкіх акупацыйных улад у Другой сусветнай вайны супраць партызан і насельніцтва на тэрыторыі Дзяржынскага і Уздзенскага раёнаў Мінскай вобласці.

Карная аперацыя праводзілася ў студзені 1943 г. падраздзяленнямі 13-га паліцэйскага палка, асобым батальёнам СС Дырлевангера, эйнзацгрупай паліцыі бяспекі і СД.

У выніку аперацыі карнікамі былі спалены вёскі Глухое, Пярхурава, Любажанка, Літавец, Рудакова, былі расстраляны 372 мясцовыя жыхары.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Княства

**Кня́ства** — феадальнае дзяржаўнае ўтварэнне, тэрыторыя ўладанняў князя, найбольш тыповае для перыяду феадальнай раздробненасці.

Ва Усходняй Еўропе першыя княствы ўзніклі не пазней за X стагоддзе (гл. Полацкая і Кіеўская дзяржавы). У XII стагоддзі з Кіеўскай дзяржавы вылучыўся шэраг зямель-княстваў, якія ў сваю чаргу драбніліся на воласці-княствы паміж прадстаўнікамі княжацкага роду Рурыкавічаў, яго асобных галін (гл. удзельнае княства). У раннефеадальны перыяд паняцце «княства» не ўжывалася, крыніцы фіксуюць толькі «землі» і «воласці». Называліся княствы па стольных гарадах — Смаленская зямля, Чарнігаўская зямля, Разанская зямля, Суздальская зямля і інш. У познесярэднявечны перыяд найбуйнейшыя княствы зваліся «вялікімі» (Вялікае Княства Літоўскае; гл. вялікі князь).

У Заходняй Еўропе таксама былі княствы (,  і інш.) з часоў феадальнай раздробненасці, у Германіі так званыя тэрытарыяльныя княствы існавалі да яе аб’яднання і ўтварэння Германскай імперыі (1871). Некаторыя княствы захаваліся да найноўшага часу (Ліхтэнштэйн, Манака, Себорга).

У рэгіёне Персідскага заліва арабскія княствы (эміраты) захаваліся да цяперашняга часу. У Індыі туземныя княствы існавалі да 1950 года.

## Літаратура 
* 
* *Горский Антон*. Средневековая Русь. О чем говорят источники. — Москва: Ломоносовъ, 2016.

Катэгорыя:Манархія
Маршал

[thumb|300px|Маршальскае жазло, які належаў фельдмаршалу [Фрыдрых Аўстрыйскі, герцаг Цешынскі|эрцгерцагу Фрыдрыху. Экспанат Ваенна-гістарычнага музея у Вене.]]
**Ма́ршал** () — воінскае званне (ці чын) вышэйшага генеральскага саставу ў арміях шэрагу дзяржаў. У некаторых дзяржавах (Расійская імперыя, Вялікабрытанія, Германія, Аўстрыя, Індыя) адпаведны чын завецца (зваўся) фельдмаршал (генерал-фельдмаршал). Асаблівым адрозненнем маршала ў некаторых краінах з'яўляецца маршальскае жазло.

Гэтае слова мае карані ў старажытнай нямецкай мове, дзе камбінацыя слоў *marh* «конь» і *scalc* «слуга» азначалі спачатку конюха. У Францыі гэтае слова першапачаткова азначала вартаўнік коней, або конюх ( і дагэтуль азначае каваля падкоў). Пазней, калі пасада маршала станавілася больш значнай, яны станавіліся членамі каралеўскіх двароў Еўропы. У некаторых краінах гэта званне стала выкарыстоўвацца для абазначэння вышэйшых ваенных тытулаў. Да галоўнага военачальніка тытул маршала быў упершыню ўжыты Тэўтонскім ордэнам; адсюль пайшла назва фельдмаршала, першапачаткова для палкоўнікаў кавалерыі.

Знакам адрознення маршала ў многіх войсках з'яўляецца сімвалічнае жазло, упрыгожанае сімволікай дзяржавы, які ўрачыста ўручаецца вайскаводу. Маршальскае жазло, або скрыжаваныя жэзлы нярэдка складаюць частку герба маршала і прысутнічаюць на пагонах ваенных некаторых дзяржаў. У СССР асаблівым адрозненнем маршальскага звання была Маршальская Зорка.

Варта таксама звярнуць увагу, што ў часы Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў і Вялікага Княства Літоўскага ўжываліся назвы гетман польны і гетман каронны. Такім чынам тытула маршал, які сустракаецца ў Заходняй Еўропе ў тыя часы, ва Усходняй адпавядаў тытул гетман (таксама нямецкага паходжання, ад ням. Hauptmann&nbsp;— правадыр, военачальнік). Назва гетман доўгі час выкарыстоўвалася для абазначэння вярхоўнага камандуючага такой ваенна-дзяржаўнай структуры, як Войска Запарожскага Нізовага (Запарожская Сеч) аж да яго роспуску ў 1770-х гадах Кацярынай II. Менавіта ў гэты час вядучую ролю ў арміі Расійскай імперыі пачынаюць адыгрываць людзі нямецкага і заходнееўрапейскага паходжання, што ў прыватнасці адбілася на структуры арміі і назвах вышэйшага каманднага саставу.

## Гл. таксама 
* Фельдмаршал
* Генералісімус

## Спасылкі 
* 10 маршалаў КНР
* маршалы Партугаліі
* фельдмаршалы Аўстраліі
* манархі Азіі, Афрыкі, Акіяніі і Амерык
* Каралеўскія Іарданскія ВПС 
* маршал КНР Choe Gwang 
* Энцыклапедыя фельдмаршалаў. Фельдмаршалы Нідэрландаў

Катэгорыя:Воінскія званні
*
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Зігфрыд Шведскі

**Зігфрыд Шведскі** — каталіцкі святы, ушанаваны ў Швецыі (дзень памяці 15 лютага).

## Біяграфія 
Паводле некаторых звестак, у 995 годзе Зігфрыд быў манахам у Заходняй Англіі. Прыбыў у Нарвегію разам з правадыром вікінгаў Олафам I, пасля чаго місіянернічаў у Швецыі. У 1008 годзе каля Упсалы хрысціў караля Олафа. Калі Зігфрыд вярнуўся ў роднай Varend, ён убачыў драўлянае вядро, якое плавала па возеры і ў якім знаходзіліся адсечаныя галовы яго сваякоў. Іх рэліквіі захоўваюцца ў саборы Векшо. Пазней, ратуючыся ад супраціўлення сялян, ён бег на Готланд. На Готландзе Зігфрыд заснаваў першае шведскае біскупства ў Сакара. У 1030 годзе наведаў Брэмен.

## Шанаванне 
]]
Святы Зігфрыд памёр 15 лютага (год невядомы) і быў пахаваны ў паўднёвай Швецыі. Мошчы Святога Зігфрыда былі знішчаны ў XVI стагоддзі падчас шведскай Рэфармацыі. Зігфрыд Шведскі быў адным з самых ушанаваных заступнікаў Швецыі, яго таксама шанавалі ў Даніі і Нарвегіі.

## Іканаграфія 
Часцей за ўсё мастакі-іканапісцы малявалі яго ў адзенні біскупа, які багаслаўляе мора з палубы карабля (побач з д'ябламі, якія пагражаюць).

## Этымалогія імя 
На старажытнанямецкай мове імя святога азначае *sigu* (перамога) і *fridu* (абарона ад узброенай сілы, мір): «пераможны абаронца».

## Спасылкі 
* Артыкул пра святога Зігфрыда 

Катэгорыя:Памерлі 15 лютага
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Святыя Швецыі
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XI стагоддзя
Заходнія славяне

Абсалон знішчае ідал бога Святавіта ў Арконе ў 1169 годзе.]]

**Заходнія славяне** — група славянскіх народаў і плямёнаў, якая вылучаецца паводле геаграфічных і моўных прыкмет.

У працэсе міграцыі і экспансіі славян (VI-VII стст.) гэтая насельніцтва здолела амаль уніфікаваць культуру і ў значнай ступені мову. Толькі каланізацыя уграмі Венгерскай нізіны ў пачатку IX&nbsp;ст. разарвала сувязь паміж славянамі, якія жылі на поўнач ад Карпатаў і Судэтаў з балканскімі і наддунайскімі славянамі. Гэта стала прычынай размежавання заходніх і паўднёвых славян. Размежаванне ўсходніх і заходніх славян пачалося ў X ст., Калі паўсталі дзве канкуруючыя паміж сабой дзяржавы&nbsp;— Кіеўская Русь і Польшча. Вельмі паглыбіла адчужэнне і тое, што ў краінах было хрысціянства розных абрадаў (каталіцтва і праваслаўе). Такім чынам ужо ў X&nbsp;ст. больш ці менш маналітная славянская супольнасць распалася на тры розных галіны.

Да заходніх славян адносяцца сучасныя народы:
* лужычане (сорбы)
* палякі
** сілезцы
** кашубы
* славакі
* чэхі
Агульная колькасць гэтых народаў — каля 80 млн.

Гістарычнымі плямёнамі і ваенна-племяннымі саюзамі заходніх славян з'яўляюцца:
* бодрычы (ваенна-племянны саюз)
* вагры
* гліняне
* драване
* люцічы (ваенна-племянны саюз)
* укране
* ратары
* руяне
* славінцы
* смалінцы
* лужычане лужыцкія сербы (ваенна-племянны саюз)
* мільчане

усе гэтыя плямёны адносіліся да так званых палабскіх славян ці палабаў. Акрамя гэтага:
* памаране, продкі цяперашніх кашубаў
* слянжане
* багемы

і іншыя.

## Гл. таксама 
* Заходнеславянскія мовы
* Венеды

## Спасылкі
Каменны Барок

**Каме́нны Баро́к** (, ) — вёска ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Капланецкага сельсавета.

Да 21 снежня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Каменнаборскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца на аўтадарозе Беразіно-Клічаў. За 22 кіламетры на паўднёвы ўсход ад г. Беразіно, 123 кіламетры ад Мінска, 30 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Нясета.

За 3,4 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі пачынаецца рака Ольса.

## Насельніцтва 
* 1998 год — 333 жыхары, 96 двароў.
* 2009 год — 218 жыхароў.

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры і бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Культура 
Вядома калядная традыцыя з в. Каменны Барок: хлопцы цягнулі на санках ляльку з саломы, вешалі на дуб, вакол якога потым вадзілі карагоды, дзён праз два ляльку здымалі і палілі.

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Цімафеевіч Архіпец (1922—1996) — міністр прамысловага будаўніцтва БССР (1968—1979), намеснік старшыні Дзяржаўнага забеспячэння СССР (1979—1988).

## Памятныя мясціны 
* Брацкія магілы партызан, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Капланецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёна
Каваленка

**Каваленка** — украінскае і беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Аркадзеўна Каваленка (нар. 1988) — расійская валейбалістка.
* Аляксандр Юр’евіч Каваленка (нар. 1963) — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986).
* Анатоль Якаўлевіч Каваленка — Герой Савецкага Саюза.
* 
* Кірыла Аляксеевіч Каваленка — савецкі ваенны дзеяч.
* Мікалай Рыгоравіч Каваленка (1934—2002) — беларускі навуковец. Кандыдат філалагічных навук (1969).
* 
* Эдуард Пятровіч Каваленка — беларускі вучоны ў галіне гідратэхнікі.
* Юрый Іванавіч Каваленка — беларускі педагог.
* Якаў Раманавіч Каваленка — савецкі ветэрынарны мікрабіёлаг.
* Яўген Іосіфавіч Каваленка (нар. 1980) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь (з 2024).
Спіс універсітэтаў Швецыі

**Спіс універсітэтаў Швецыі** заснаваны на даных Закона аб вышэйшай адукацыі 1993 года (з улікам змен ад 2006 года). За некаторым выключэннем, адукацыя ў Швецыі фінансуецца за кошт дзяржаўнага бюджэту. У спіс уключаны ўніверсітэты () і інстытуты (), вышэйшыя навучальныя ўстановы, якія фармальна мянуюцца ўніверсітэтамі, але значна саступаюць ім у памерах.

## Спіс дзяржаўных універсітэтаў 
## Спіс дзяржаўных вышэйшых школ 
## Спіс прыватных вышэйшых школ 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Шведскага нацыянальнага агенцтва па вышэйшай адукацыі 
* Універсітэты Швецыі 


Катэгорыя:Спісы:Швецыя
Швецыя
Гётэбаргскі ўніверсітэт

**Гётэбаргскі ўніверсітэт** (, ) — універсітэт у Гётэбаргу (Швецыя). Гётэбаргскі ўніверсітэт, у якім навучаюцца каля 37000 студэнтаў, з'яўляецца найбуйнейшым у Скандынавіі.

## Гісторыя 
Універсітэт быў заснаваны ў 1891 годзе як Вышэйшая школа Гётэбарга і з часам аб'яднаў усе вышэйшыя навучальныя ўстановы ў горадзе. Стаў паўнавартасным універсітэтам ў 1954 годзе пасля аб'яднання з Гётэбаргскай медыцынскай школы. Асноўны будынак і большасць факультэтаў размешчаны ў цэнтральнай частцы Гётэбарга.

## Факультэты 
* Акадэмія медыцыны Sahlgrenska
* факультэт мастацтва
* Школа выяўленчага мастацтва Valand
* Факультэт грамадскіх навук
* Школа бізнесу, эканомікі і права
* педагагічны факультэт
* навуковы факультэт
* Гётэбаргскі ўніверсітэт IT

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Афіцыйны сайт 
thumb|left|600px|Асноўны будынак у Vasaparken

Катэгорыя:Універсітэты Швецыі
Інжырны хлеб

thumb|200px|Інжырны хлеб

**Інжырны хлеб**, **фігавы хлеб** () — традыцыйная выпечка з андалускага Коіна. Верагодна, мае арабскія карані. Гатуецца з інжыра з мігдалам, карыцай, гваздзіком і анісам без дадання цукру. Добра захоўваецца, першапачаткова выкарыстоўваўся ў сельскай мясцовасці для кансервавання ўраджаю інжыра. Прадаецца ў круглых упакоўках.

## Спасылкі 
* Іспанскі інжырны хлеб 

Катэгорыя:Андалуская кухня
Катэгорыя:Малага (правінцыя)
Катэгорыя:Хлеб
Піетызм

**Піетызм** — першапачаткова рух унутры лютэранства, які характарызуецца наданнем асаблівай значнасці асабістай пабожнасці, рэлігійных перажыванняў вернікаў, адчуванню жывых зносін з Богам, а таксама адчуванню сталага знаходжання пад строгім і пільным «Боскім вокам». Піетызм падчас свайго ўзнікнення супрацьпастаўляўся лютэранскай артадоксіі, акцэнт у якой рабіўся на дагматыку, якая далёка не заўсёды была зразумелая парафіянам.

Паколькі піетысты не надавалі вялікага значэння дагматыцы, то меў месца ўзаемны ўплыў на аналагічныя рухі ўнутры іншых пратэстанцкіх канфесій, з прычыны чаго тэрмін «піетызм» ужываецца і ў дачыненні да не звязаных з лютэранствам дэнамінацый і рэлігійных груп.

## Гісторыя 
Піетыстамі ўпершыню сталі называцца ў Лейпцыгу паслядоўнікі Філіпа Якаба Шпенера, гэта значыць маладыя магістры, хто чытаў у 1689 годзе павучальныя лекцыі (). Яны надавалі большае значэнне ўнутранай пабожнасці, дзейснай любові, маральнаму ўдасканаленню і шчыраму раскаянню, чым няўхільнаму выкананню царкоўных правілаў і прадпісанняў. Абнаўленне і адраджэнне лічыліся імі прыкметай выратавальнай веры; духоўнае служэнне Богу ўсіх вернікаў супрацьпастаўляюць, як нешта вышэйшае за ўладу пастараў. Для ўзбуджэння і насаджэння пабожнасці яны раілі ладзіць павучальныя сходкі па хатах (), якія сам Шпенер увёў упершыню ў Франкфурце-на-Майне.

## Спасылкі 
* Г. Классен Эдуард Вюст  

Катэгорыя:Лютэранства
Спрынгфілд

**Спрынгфілд** () — шырока распаўсюджаны англамоўны тапонім, радзей — прозвішча.

## Населеныя пункты 
### ЗША 
* Спрынгфілд — горад у Вермонце
*  — статыстычна адасобленая мясцовасць у Віргініі
* Спрынгфілд (Вісконсін):
**  — горад у акрузе Дэйн
**  — горад у акрузе Джэксан
**  — горад у акрузе Маркет
**  — горад у акрузе Сен-Круа
*  — горад у Джорджыі
* Спрынгфілд — горад у Ілінойсе, сталіца штата
*  — горад у Кентукі
*  — горад у Каларада
*  — горад у Луізіяне
* Спрынгфілд — горад у Масачусетсе (першы Спрынгфілд у свеце)
** Спрынгфілд Фэлканс — прафесійная хакейная каманда
** 
* Спрынгфілд — горад у Мінесоце
** Спрынгфілд — таўншып у Мінесоце
* Спрынгфілд — горад у Місуры (самы густанаселены Спрынгфілд у свеце)
*  — горад у Мічыгане
*  — горад у Мэне
*  — горад у Небрасцы
*  — горад у Нью-Гэмпшыры
*  — горад у Нью-Ёрку
* Спрынгфілд — горад у Агая
* Спрынгфілд — горад у Арэгоне
*  — горад у Тэнесі
*  — горад ва Фларыдзе
*  — горад у Паўднёвай Дакоце
*  — горад у Паўднёвай Караліне
;Выдуманыя

### Новая Зеландыя 
*  — гарадок у акрузе Селуін

## Людзі 
* Дасці Спрынгфілд (1939—1999) — брытанская спявачка
* Рык Спрынгфілд (род. 1940) — аўстралійскі музыкант

## Тэхніка 
* Спрынгфілд M1903 — вінтоўка

## Гл. таксама 
;Тапонімы
*  — статыстычна адасобленая мясцовасць у Віргініі
*  — статыстычна адасобленая мясцовасць у Віргініі
*  — горад у Масачусетсе
Опс

**Опс** () — старажытная рымская багіня ўрадлівасці, заступніца земляробаў.

Згодна старажытнарымскай міфалогіі, Опс з'яўлялася жонкай Сатурна і маці Юпітэра. У Старажытным Рыме існаваў звычай даваць клятву імем Опс і пры гэтым дакранацца да зямлі. 19 снежня на Капітоліі ў яе гонар праводзілася свята *апаліі*.

У позні перыяд атаясамлялася з Кібелай.

## Спасылкі 
* Ops 

Катэгорыя:Рымская міфалогія
Азербайджанскі дзяржаўны музей дывана і народнага прыкладнога мастацтва імя Ляціфа Керымава

**Азербайджанскі дзяржаўны музей дывана і народнага прыкладнога мастацтва імя Ляціфа Керымава** ()&nbsp;— заснаваны ў Баку ў 1967 годзе. Размешчаны ў цэнтры азербайджанскай сталіцы, насупраць прыморскага бульвара. З'яўляецца першым у свеце музеем дываноў.

## Асноўныя мэты
Дыванаткацтва з'яўляецца адным з самых старажытных відаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Азербайджана. Дадзеныя археалагічных даследаванняў, якія праводзяцца на тэрыторыі Азербайджана, сведчаць аб тым, што мастацтва дыванаткацтва зарадзілася ў Азербайджане яшчэ ў глыбокай старажытнасці. Музей дывана праводзіць вялікую і карпатлівую працу па папулярызацыі нацыянальнай культурнай спадчыны шляхам правядзення міжнародных выстаў, канферэнцый, сімпозіумаў і іншых мерапрыемстваў.

## Калекцыя музея 
У Азербайджанскім дзяржаўным музеі дывана і народна-прыкладнога мастацтва захоўваюцца каштоўныя гістарычныя экспанаты і творы мастацтва з Губы, Кабалы, Шырвана, Газаха, Тэбрыза, Эрывані, Гянджы, Шэкі і іншых гарадоў і рэгіёнаў, якія ахопліваюць ўсю шматвяковую гісторыю Азербайджана. Захоўваюцца археалагічныя помнікі, якія адносяцца да бронзавага веку (чорныя керамічныя і бронзавыя прадметы), фаянсавы посуд XII стагоддзя, мастацкае шыццё і нацыянальнае адзенне XIX стагоддзя, металічныя, драўляныя, шкляныя і ювелірныя вырабы, зброя, дываны і дывановыя вырабы з нацыянальнымі арнаментамі і сюжэтамі, звязаныя з народным рамяством, хаўлу (халча, халы, дэсць халы, гебэ), хаўсуз (палас, кілім, чэчым, тарбах, шэдэ, варна, зілі), разнастайныя дывановыя вырабы — хурджун, чул, хейба, мафраш, ехар гашлыгы і інш.). У музеі захоўваюцца каля мільёна малых і вялікіх па памеры дывановых вырабаў. Адным з самых каштоўных экспанатаў з’яўляецца дыван з нацыянальнымі арнаментамі «Хілі-Бута» (узор у выглядзе кроплі), які быў вытканы карабахскімі ткачыхамі ў X стагоддзі.

## Гісторыя музея 
Заснаваны ў 1967 годзе, афіцыйнае адкрыццё адбылося ў 1972 годзе. 17 мая 2008 года ў Баку прайшла цырымонія закладкі першага каменя новага будынка музея дывана, у якім бралі ўдзел прэзідэнт Азербайджанскай Рэспублікі Ільхам Аліеў і галоўны дырэктар ЮНЕСКА Каіціра Мацуура. Новы будынак музея пабудаваны ў выглядзе складзенага дывана.

## Цікавыя факты 
* Музей з'яўляецца першым у свеце музеем дывана.
* Калекцыя музея шмат разоў дэманстраваліся ў больш чым у 50 краінах свету, сярод якіх краіны Еўропы — Вялікабрытанія, Партугалія, Нідэрланды, Іспанія, Італія, Францыя; краіны Азіі — Індыя, Іран, Ізраіль, Турцыя; краіны былога СССР, а таксама Куба, ЗША і іншыя. Пра гісторыю музея дывана зняты дакументальны фільм.

## Гл. таксама 
* Азербайджанскі дыван
* Дываны Гасымушагы

## Спасылка 
* Афіцыйны сайт    
* Цікавыяі Баку&nbsp;— музеі   
* Азербайджана&nbsp;— гістарычная даведка   
* Музей дывана і народнага прыкладнога мастацтва імя Л. Керымава   
* Азербайджанскія дываны&nbsp;— тканыя скарбы Азербайджана 

Катэгорыя:Мастацкія музеі Азербайджана
Катэгорыя:Нацыянальныя музеі Азербайджана
Катэгорыя:Музеі Баку
Катэгорыя:З’явіліся ў 1967 годзе
Катэгорыя:Азербайджанскі дыван
Катэгорыя:1967 год у Азіі