open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эгільмар I

**Эгільмар I** (**Элімар I**; ; каля 1055 — раней 1112) — першы граф Ольденбурга (Egilmarus comes in confinio Saxonie et Frisie) (наўкола 1088—1108), фогт кляштара Растрэдэ, заснавальнік Ольдэнбургскай дынастыі.

Продак па простай мужчынскай лініі расійскіх імператараў (Пятра III і далейшых), каралёў Даніі, Швецыі і Нарвегіі; продак па простай мужчынскай лініі прынца Джорджа Кембрыджскага у 28 калене.

## Біяграфія 
### Паходжанне і ўладанні 
Эгільмар I быў пляменнікам (сынам сястры) і, імаверна, спадчыннікам Хуна, графа ў Растэдэ, які згадваецца ў 1059 годзе. Іх сям'я была родам з Оснабрука, дзе мела ўладанні ў Лерыгаў і Хазегаў. Магчыма, быў спадчыннікам Фрыдрыха - бяздзетнана брата графа Хуна.

Праз шлюб з Рыхенцай Эгільмар I набыў тэрыторыі на ўсход ад Везера.

Ольдэнбург упершыню названы ў ліку яго ўладанняў у 1108 годзе. Сталіцай графства ён стаў значна пазней.

### Праўленне 
Саксонскі граф Эгільмар упершыню згадваецца ў 1091 году ў дакументах брэменска-гамбургскага арцыбіскупа Лімара як сведка ў судовым працэсе, які адбыўся на некалькі гадоў раней.

У 1108 годзе ён сышоў у кляштар Убург, захаваўшы графскі тытул.

### Шлюб і дзеці 
Жонка Эгільмара I Рыхенца была дачкой графа Дэда фон Дытмаршан (ці Этэлера фон Дытмаршан) і Іды фон Эльсдарф. У іх было трое дзяцей:
* Эгільмар II, граф Ольдэнбурга
* Хрысціян
* Гертруда

## Літаратура 
* Michel Huberty, L'Allemagne dynastique, Volume 7, Giraud, 1994, ISBN 2-901138-07-1, ISBN 978-2-901138-07-5
* 
* *Geschichte der Stadt Oldenburg.* Bd. 1, S. 16–18 (Isensee-Verlag, ISBN 3-89598-400-0)
* *Biographisches Handbuch zur Geschichte des Landes Oldenburg.* S. 166, S. 338 Isensee-Verlag, ISBN 3-89442-135-5
* Bernd Ulrich Hucker: *Brudermord im Hause Oldenburg - Kampf um Herrschaft und Macht im* 12. *Jahrhundert*, In: Die frühen Oldenburger Grafen, Isensee-Verlag, Oldenburg 2008, ISBN 978-3-89995-534-7, S. 47–64 mit umfassenden Nachweisen der älteren Literatur S. 64-68
* Dieter Riemer: *Graf Huno auf der Spur.* In: *Die frühen Oldenburger Grafen.* Isensee-Verlag, Oldenburg 2008, ISBN 978-3-89995-534-7, S. 6–46
* Dieter Riemer: *Grafen und Herren im Erzstift Bremen im Spiegel der Geschichte Lehes.* Diss. phil. Oldenburg, W. Mauke Söhne, Hamburg-Bremerhaven 1995, ISBN 3-923-725-89-2

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Фотавальтаічны эфект

**Фотавальтаічны эфект** (**фотагальванічны эфект**) — хімічная і фізічная з’ява, характарызуецца ўзнікненнем напружання або электрычнага току ў рэчыве пад уздзеяннем святла. Упершыню яго назіраў французскі фізік А. Э. Бекерэль у 1839 годзе.

Фотавальтаічны эфект напрамую звязаны з фотаэлектрычным эфектам, аднак, гэта розныя працэсы. Пры трапленні святла на паверхню рэчыва, электроны ў асноўным стане паглынаюць энергію фатона і, узбуджаючыся, пераходзяць на новы энергетычны ўзровень, дзе становяцца свабоднымі. Свабодныя электроны перамяшчаюцца пад дзеяннем унутранага электрычнага поля () да анода. Дадатны зарад, які ўраўнаважвае адмоўны зарад свабодных электронаў, называецца дзіркаю і, адпаведна, перамяшчаецца да катода. Працэс, у якім два фатона паглынаюцца адначасова, называецца двухфатонным фотавальтаічным эфектам.

Фотавальтаічны эфект выкарыстоўваецца для вымярэння інтэнсіўнасці падаючага святла (напрыклад, у фотадыёдах) або для атрымання электрычнасці ў сонечных батарэях. З-за розніцы ў структуры рэчываў адрозніваюць фотавальтаічны эфект у неарганічных крышталічных структурах, напрыклад, у крамянёвых крышталічных батарэях, і палімерных паўправадніках у палімерных сонечных батарэях.

## Зноскі 
Катэгорыя:Электрычныя з’явы
Катэгорыя:Фізічная хімія
Платон Васільевіч Саевіч

**Плато́н Васі́льевіч Сае́віч** (, в. Раматова, Брэсцкі павет — , ) — беларускі савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, міністр асветы БССР (1947—1951).

## Біяграфія 
Скончыў Свіслацкую настаўніцкую семінарыю, у 1924 годзе — Камуністычны ўніверсітэт імя Свярдлова.

З 1911 года — настаўнік, 1926—1928 гг. — дэкан і рэктар Вышэйшай камуністычнай сельскагаспадарчай школы Беларусі імя У. І. Леніна,
з 1928 года — рэктар Беларускай дзяржаўная акадэміі сельскай і лясной гаспадаркі імя Кастрычнічкай рэвалюцыі (г. Горкі), з 1929 года рэктар Камуністычнага ўніверсітэта Беларускай ССР, з 1932 года — дырэктар Інстытута гісторыі партыі і Кастрычніцкай Рэвалюцыі пры ЦК КП(б) Беларусі, з мая 1933 года — загадчык кафедры Вышэйшай камуністычнай сельскагаспадарчай школы Беларусі. З 1939 года ён працаваў выкладчыкам партыйных курсаў пры ЦК КП(б)Б.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камісар палка, начальнік палітаддзела дывізіі, начальнік аддзела прапаганды і агітацыі фронту — намеснік начальніка палітуправы фронту.

Пасля вайны працаваў палітычным саветнікам дэлегацыі ў савецка-амерыканскай камісіі па Карэі, а з 1946 года — намеснікам загадчыка аддзела ў ЦК КПБ.

У 1947—1951 гадах займаў пасаду міністра асветы БССР.

Рэпрэсаваны ў 1951 годзе, асуджаны на 25 гадоў, адбываў пакаранне пад Тайшэтам у Азёрлагу МУС.

Пастановай Камітэта дзяржаўнай бяспекі БССР і ваеннага пракурора Беларускай ваеннай акругі ад 5 жніўня 1954 года следчая справа была спынена. Быў рэабілітаваны ў 1956 годзе. Памёр у 1956 годзе.

Член ЦК КП(б)Б (1932—1934, 1949—1951), член ЦВК БССР (1929—1931). Быў дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання (1950—1951).

## Літаратура 
* 
* 
* Саевич Платон Васильевич. Государственное учреждение образования «Средняя школа № 3 г. Свислочь» 

Катэгорыя:Міністры асветы БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых могілках (Мінск)
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Катэгорыя:Рэктары Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Мюонны каталіз

**Мюонны каталіз** ядзерных рэакцый сінтэзу () заключаецца ў наступным: адмоўна зараджаны мюон (нестабільная часціца з часам жыцця τ = 2,2 · 10 с і масай m = 206,769 m), трапляючы ў сумесь ізатопаў вадароду, утварае там мезаатамы pμ, dμ і tμ, якія, сутыкаючыся затым з малекуламі Н, D і Т (а таксама HD, НТ і DT), утвараюць мезамалекулы ppμ, pdμ, ptμ, ddμ, dtμ і ttμ (ці, дакладней, мезамалекулярныя іоны (ppμ), (pdμ) і т. д.).

Паколькі мюон прыкладна ў 207 разоў цяжэй электрона, то памеры мезамалекул у столькі ж разоў менш памераў малекулярных іонаў H, HD і т. д., у якіх ядры аддаленыя адно ад аднаго ў сярэднім на адлегласць у дзве атамныя адзінкі ~2*a*0 = 2*h*²/*mee*² ~10−8 см. У мезамалекулах ядры аддаленыя на адлегласць прыкладна ў дзве мезаатамныя адзінкі ~2*a*μ = 2*h*²/*mμe*² ~5 см. На такую адлегласць збліжаюцца ядры ізатопаў вадароду пры кінетычнай энергіі ~3 кэВ, што адпавядае ~30 мільёнам градусаў, што параўнальна з тэмпературай, дасягнутай у сучасных тэрмаядзерных устаноўках.

Пасля ўтварэння мезамалекул ddμ, dtμ і ttμ вельмі хутка, за час τ = 10 — 10 с, адбываецца зліццё іх ядзер за кошт моцнага ўзаемадзеяння ў рэакцыях
:  \mathrm{D} + \mathrm{D} \ \rightarrow \ \mathrm{p} + \mathrm{T} + 4{,}032 \; \mathrm{MeV}
:  \mathrm{D} + \mathrm{D} \ \rightarrow \ \mathrm{n} + {}^3\mathrm{He} + 3{,}268 \; \mathrm{MeV}
:  \mathrm{D} + \mathrm{T} \ \rightarrow \ \mathrm{n} + {}^4\mathrm{He} + 17{,}589 \; \mathrm{MeV}
:  \mathrm{T} + \mathrm{T} \ \rightarrow \ 2 \,\mathrm{n} + {}^4\mathrm{He} + 11{,}332 \; \mathrm{MeV}
У мезамалекулах pdμ і ptμ параўнальна малая скорасць (~ 10 с) рэакцый
:  \mathrm{p} + \mathrm{D} \ \rightarrow \ {}^3\mathrm{He} + \gamma + 5{,}4 \; \mathrm{MeV}
:  \mathrm{p} + \mathrm{T} \ \rightarrow \ {}^4\mathrm{He} + \gamma + 19{,}814 \; \mathrm{MeV}
вызначаецца электрамагнітным узаемадзеяннем.

Паколькі гэтыя рэакцыі ў мезамалекулах ідуць у прысутнасці мюона μ, то для кожнай з іх магчымыя два зыходы, а менавіта, мюон можа ці вызваліцца, ці ўтварыць мезаатам гелію. Свабодны мюон можа ініцыяваць наступную рэакцыю сінтэзу, а мюон, захоплены ядром гелію (альфа-часціцай) — не. Такім чынам, лік рэакцый сінтэзу X, якія ініцыююцца адным мюонам, абмежаваны велічынёй каэфіцыента прыліпання мюона да гелію (~ 0,5 — 1 %). Эксперыментальна ўдалося атрымаць значэнні X ~ 100, гэта значыць адзін мюон здольны вызваліць энергію ~ 100 × 20 МэВ = 2 ГэВ. Але гэта велічыня ўсё ж меншая, чым энергетычныя затраты на вытворчасць самога мюона на паскаральніку (5-10 ГэВ для пучка дэйтронаў). Такім чынам, мюонны каталіз пакуль энергетычна нявыгадны працэс. Камерцыйна выгадная вытворчасць энергіі магчыма пры X ~ 104.

Таксама прапаноўвалася выкарыстанне мюоннага каталізу для ядзернага размнажэння шляхам атрымання вялікага патоку нейтронаў у кіруемай тэрмаядзернай рэакцыі і наступнай трансмутацыі U-238 у Pu-239.

## Зноскі 
Катэгорыя:Тэрмаядзерныя рэакцыі
Катэгорыя:Фізіка плазмы
Лазерны дыёд

**Лазерны дыёд** — паўправадніковы лазер, пабудаваны на базе дыёда. Яго работа заснаваная на ўзнікненні інверсіі населеннасцей ў галіне p-n перахода пры інжэкцыі носьбітаў зарада. 
thumb | 300px | Лазерны дыёд

## Прынцып дзеяння 
thumb | 300px | Лазерны дыёд
Калі на анод звычайнага дыёда падаецца станоўчы патэнцыял, то кажуць, што дыёд * зрушаны ў прамым напрамку *. Пры гэтым дзіркі з p-вобласці інжэктуюцца ў n-вобласць p-n перахода, а электроны з n-вобласці інжэктуюцца ў p-вобласць паўправадніка. Калі электрон і дзірка аказваюцца «зблізку» (на адлегласці, калі магчыма тунэляванне), то яны могуць рэкамбініраваць з вылучэннем энергіі ў выглядзе фатона пэўнай даўжыні хвалі  і фанона. Такі працэс называецца спантанным выпраменьваннем і з'яўляецца асноўнай крыніцай выпраменьвання ў святлодыёдах.

## Ужыванне лазерных дыёдаў 
Лазерныя дыёды - важныя электронныя кампаненты. Яны знаходзяць шырокае прымяненне як кіраваныя крыніцы святла ў валаконна-аптычных лініях сувязі. Таксама яны выкарыстоўваюцца ў розным вымяральным абсталяванні, напрыклад у лазерных далямерах. Іншае распаўсюджанае ўжыванне - счытванне штрых-кодаў. Лазеры з бачным выпраменьваннем, звычайна чырвоныя і часам зялёныя - у лазерных указках, камп’ютарных мышах. Інфрачырвоныя і чырвоныя лазеры - у прайгравальніках CD і DVD - дыскаў. Фіялетавыя лазеры - у тэрміналах HD DVD і Blu-Ray. Сінія лазеры - у праектарах новага пакалення ў якасці крыніцы сіняга святла і зялёнага. Даследуюцца магчымасці прымянення паўправадніковых лазераў ў хуткіх і недарагіх прыладах для спектраскапіі.

## Драйверы лазерных дыёдаў 
З пункту гледжання электронікі лазерны дыёд — гэта звычайны дыёд, вольт-амперныя характарыстыкі якога шырокавядомыя. Галоўнай аптычнай характарыстыкай з’яўляецца залежнасць выхадной аптычнай магутнасці ад току, які праходзіць праз p-n пераход. Такім чынам, неабходная частка абсалютна любога драйвера выпраменьвальнага дыёда — крыніца току. Функцыянал крыніцы току (дыяпазон, стабільнасць, мадуляцыя і іншае) задае функцыянал аптычнай магутнасці. Акрамя падтрымання патрэбнага ўзроўню сярэдняй магутнасці ў лазерах з актыўным астуджэннем драйвер павінен забяспечваць кіраванне ахаладжальнікам. Структурна кіраванне токам дыёда і астуджэннем можа быць як адным прыладай, так і двума асобнымі прыладамі. Важнай уласцівасцю драйвера з’яўляецца таксама тып корпуса лазернага дыёда, які ён падтрымлівае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Фізіка
Катэгорыя:Паўправадніковыя дыёды
Атамная арбіталь

[thumb|upright=1.4|Атамныя арбіталі [электрона ў атаме вадароду для розных камбінацый квантавых лікаў. Шчыльнасць імавернасці (квадрат модуля хвалевай функцыі электрона) зададзена колерам.]]
**Атамная арбіталь** — аднаэлектронная хвалевая функцыя, атрыманая рашэннем ураўнення Шродзінгера для дадзенага атама; задаецца трыма квантавымі лікамі: галоўным n, арбітальным l і магнітным m.

Хвалевая функцыя вылічваецца па хвалевым ураўненні Шродзінгера ў рамках аднаэлектроннага прыбліжэння () як хвалевая функцыя электрона, які знаходзіцца ў самаўзгодненым полі, якое ствараецца ядром атама з усімі астатнімі электронамі атама.

Сам Э. Шродзінгер разглядаў электрон у атаме як адмоўна зараджанае воблака, шчыльнасць якога прапарцыянальная квадрату значэння хвалевай функцыі ў адпаведнай кропцы атама. У такім выглядзе паняцце электроннага воблака было ўспрынята і ў тэарэтычнай хіміі.

Аднак большасць фізікаў не падзяляла перакананняў Шродзінгера — доказаў існавання электрона як «адмоўна зараджанага воблака» не было. Макс Борн абгрунтаваў імавернасную трактоўку квадрата хвалевай функцыі. У 1950 г. Э. Шродзінгер у артыкуле «Што такое элементарная часціца?» вымушаны быў пагадзіцца з довадамі М. Борна, якому ў 1954 годзе была прысуджана Нобелеўская прэмія па фізіцы з фармулёўкай «За фундаментальнае даследаванне ў галіне квантавай механікі, асабліва за статыстычную інтэрпрэтацыю хвалевай функцыі».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Атомные орбитали // Физическая энциклопедия.

Катэгорыя:Атамная фізіка
Катэгорыя:Хімічная сувязь
Катэгорыя:Квантавая хімія
Палуж (рака)

**Па́луж** — рака ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі і Краснагорскім раёне Бранскай вобласці Расіі, правы прыток ракі Беседзь (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 46 км, з іх 30 км на тэрыторыі Краснапольскага раёна. Плошча вадазбору 343 км². Выток ракі знаходзіцца ў Краснапольскім раёне за 3 км у напрамку на паўднёвы захад ад былой вёскі Дубраўка (Касцюковіцкі раён) (Касцюковіцкі раён), вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Палужская Рудня ў Краснагорскім раёне Бранаскай вобласці. Рэчышча каналізаванае ў верхнім цячэнні да вёскі Палуж 2. Прытокі: Горанка (злева), Свініца, Глыбокі, Ларын, Прусень (справа).

На рацэ вадасховішчы: Палужскае паміж аграгарадком Горы і вёскай Дубраўка (Краснапольскі раён) і вадасховішча каля вёскі Іванаўка (Краснагорскі раён). Каля ракі населеныя пункты: Палуж 1, Палуж 2, Зарэчча, Раманоў, Новы Свет, Грыбы, Дуброўка, Дзернавая, Горы ў Краснапольскім раёне і Кібіршчына, Зарэчча, Латакі, Іванаўка, Палужская Рудня ў Краснагорскім раёне.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-36-88. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1985 г.
* Ліст карты N-36-100. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1985 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Бранскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Краснапольскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Беседзі
Сысола

**Сысо́ла** () — рака ў Расіі, у Рэспубліцы Комі, левы прыток ракі Вычагда (басейн Паўночнай Дзвіны).

Даўжыня ракі 487 км, плошча вадазбору 17 200 км². Сярэдні расход вады за 318 км ад вусця каля 33 м³/с. Жыўленне змяшанае, з перавагай снегавога. Разводдзе з 2-й паловы красавіка да сярэдзіны чэрвеня. Замярзае ў канцы кастрычніка — лістападзе, адкрываецца ў канцы красавіка — пачатку траўня.

Найбуйнейшыя прытокі — Ком, Тыб’ю, Вялікая Візінга (левыя); Ныдым, Лэп’ю, Поінга (правыя).

Сысола пачынаецца на Паўночных Увалах, на мяжы Рэспублікі Комі і Кіраўскай вобласці. У месцы ўпадзення Сысолы ў Вычагду знаходзіцца сталіца Рэспублікі Комі — горад Сыктыўкар. Рака суднаходная на адлегласці 323 км ад вусця (да сяла Койгарадок).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* *Фасмер М. Р.* Этимологический словарь русского языка. — М.: Прогресс, 1964—1973.
* Susola At Pervomaisky // A Regional, Electronic, Hydrographic Data Network For the Arctic Region (R-ArcticNET)
* *Рулёва С. Н.* Сысола // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Рэспублікі Комі
Катэгорыя:Басейн Паўночнай Дзвіны
Неймінг

**Не́ймінг** ( — найменне прадукту) — падбор назвы для прадукту або брэнда.

Задача назвы - ідэнтыфікаваць пэўную фірму, карпарацыю, тавар або паслугу на рынку попыту, падкрэсліваючы іх добрыя якасці і навізну, падаючы галоўныя асаблівасці і вылучаючы сярод канкурэнтаў.

Працэс неймінг ўключае ў сябе не толькі падбор або стварэнне назвы, але і праверку будучага назвы на сугучнасць, лёгкасць для вымаўлення і запамінання, комплекснае даследаванне яго ўспрымання мэтавай аўдыторыяй, вызначэнне патэнтнай чысціні фанетыкі назвы, а таксама рэгістрацыю і прававую абарону.

Гучныя, лёгкія для вымаўлення і запамінання словы, збольшага канкрэтнае значэнне і падахвочваюць спажыўца да ўспрымання спецыфікі дзейнасці дадзенай фірмы / кампаніі - складнікі паспяховай назвы.

## Тыпы неймінга 
* Абрэвіятура
* Акронім
* Алітэрацыя
* Алюзія
* Эпанім
* Метанімія
* Аксюмаран

## Крыніцы 
## Літаратура 
* А. Френкель. Нейминг. Как игра в слова становится бизнесом: О брендах, торговых марках.— Добрая книга, 2006.
* Б. Галі. Brand. Народження імені. Енциклопедія. — Етерна, Палімпсест, 2007.
* Г. Чармессон. Торгова марка: як створити ім'я, яке принесе мільйони. — СПб. : Пітер, 1999.
* О. Фоменко. Брендинг і неймінг: відображення національної ідентичності в назвах авіаперевізників / Лінгвістика ХХІ століття: нові дослідження і перспективи. — К.: Логос, 2011.

Катэгорыя:Ідэнтыфікацыя
Катэгорыя:Сфера паслуг
Іван Макаравіч Ільюшын

**Іва́н Мака́равіч Ілью́шын** (, в. Прокшанічы Магілёўскага павета (цяпер Магілёўскі раён) — , ) — беларускі філосаф і савецкі дзяржаўны дзеяч, міністр асветы БССР (1951—1961). Член-карэспандэнт АН БССР (1950).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля рэвалюцыі вучыўся ў школе 1 ступені, скончыў педагагічны тэхнікум, а пасля службы ў Чырвонай Арміі атрымаў вышэйшую адукацыю ў Беларускім дзяржаўным універсітэце імя У. І. Леніна.

У 1932—1937 гадах — старшы навуковы супрацоўнік, вучоны сакратар Інстытута філасофіі (з 1935 — Інстытут філасофіі, савецкага будаўніцтва і права) АН БССР, адначасова выкладаў у ВНУ Мінска.

У 1937—1941 гадах — загадчык кафедры Беларускага інстытута фізічнай культуры і загадчык кафедры БДУ.

У 1941—1943 гадах — дацэнт, загадчык кафедры Ташкенцкага фінансава-эканамічнага інстытута, адначасова загадчык аддзела бухарскага абкама КП Узбекістана.

У 1943—1944 гадах — намеснік загадчыка аддзела ЦК КПБ, у 1944—1946 — галоўны рэдактар часопіса «Бальшавік Беларусі».

У 1944—1947 гадах — намеснік Старшыні Савета Міністраў БССР.

У 1947—1951 гадах — дырэктар адроджанага Інстытута філасофіі і права АН БССР, галоўны вучоны сакратар Прэзідыума АН БССР, у 1950 абраны членам-карэспандэнтам АН БССР.

У 1951—1961 гадах займаў пасаду міністра асветы БССР.

У 1962—1975 гадах — загадчык кафедры Мінскага радыётэхнічнага інстытута.

Член ЦК КПБ (1952—1961). Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1947—1963). Доўгі час з’яўляўся старшынёй Беларускага аддзялення Савецкага таварыства дружбы з ГДР.

## Узнагароды 
І. М. Ільюшын узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнамі Айчыннай вайны І ступені, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны», медалямі СССР, ганаровымі граматамі і граматамі Вярхоўнага Савета БССР. Урад ГДР узнагародзіў яго медалём «За заслугі перад ГДР».

## Творы 
Аўтар каля 50 навуковых прац, у тым ліку 2 манаграфій.
* Аб пралетарскім інтэрнацыяналізме ў нацыянальна-каланіяльным пытанні. Мн., 1935 (сум. з С. Я. Вольфсоном).
* Аб некаторых пытаннях гісторыі грамадскай думкі Беларусі // Бальшавік Беларусі, 1948, № 6.
* Народное образование в Белорусской ССР. Народное образование в Белорусской ССР. — Минск : Учпедгиз БССР, 1961. — 438 с. (сум. з С. А. Умрейко).

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Іван Макаравіч Ільюшын у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Міністры асветы БССР
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні СНК БССР
Катэгорыя:Галоўныя вучоныя сакратары НАНБ
Ільюшын

**Ільюшын** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Макаравіч Ільюшын — міністр асветы БССР
* Сяргей Уладзіміравіч Ільюшын — савецкі авіяканструктар
* Уладзімір Сяргеевіч Ільюшын — савецкі лётчык-выпрабавальнік, Герой Савецкага Саюза
Саевіч

**Сае́віч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Платон Васільевіч Саевіч — наркам асветы БССР
* Канстанцін Фёдаравіч Саевіч (нар. 1956) — беларускі эколаг, лесавод.
* Цімафей Аляксандравіч Саевіч — Герой Савецкага Саюза
Спантаннае дзяленне

**Спантаннае дзяленне** — разнавіднасць радыеактыўнага распаду цяжкіх атамных ядзер. Спантаннае дзяленне з’яўляецца дзяленнем ядра, якое адбываецца без знешняга ўзбуджэння (вымушанага дзялення), і дае такія ж прадукты, як і вымушанае дзяленне: асколкі (ядры больш лёгкіх элементаў) і некалькі нейтронаў. Паводле сучасных уяўленняў, прычынай спантаннага дзялення з’яўляецца тунэльны эфект.

Імавернасць спантаннага дзялення расце з павелічэннем ліку пратонаў у ядры. Гэтая імавернасць залежыць ад параметра Z^2/A ,
дзе  — лік пратонаў, а  — агульны лік нуклонаў. Пры набліжэнні значэння гэтага параметра к 45 імавернасць спантаннага дзялення імкнецца да адзінкі, што накладвае абмежаванні на магчымасць існавання звышцяжкіх ядзер.

Для ядзер такіх элементаў, як уран і торый, спантаннае дзяленне з’яўляецца вельмі рэдкім працэсам; іх ядры нашмат часцей распадаюцца па іншых каналах распаду (значэнне параметра  для ядзер урану і торыю парадку 35). З павелічэннем паказчыка  імавернасць спантаннага дзялення ядзер хутка расце.

З’ява спантаннага дзялення выкарыстоўваецца ў метадзе  ўзросту выкапнёвых рэштак, метэарытаў і г.д.

## Зноскі 
Катэгорыя:Радыеактыўнасць
Катэгорыя:Ядзерная фізіка
Усходняя вуліца (Мінск)

**Усходняя вуліца** — вуліца ў Савецкім раёне Мінска. Пачынаецца ад вул. Сурганава, перасякае вул. Някрасава, Бялінскага, Мележа, Лук'яновіча, Шырокую і некалькі завулкаў. Упіраецца ў вул. Кальцова. Ідзе паралельна вуліцам Я. Коласа, Лагойскі тракт, Л. Бяды і М. Багдановіча.

Забудова вуліцы ўяўляе сабой спалучэнне прыватнага сектара, шматкватэрных жылых дамоў і дзелавой інфраструктуры. Апошняя ўключае ў сябе: 1-ы корпус 6-й гімназіі (д. 40) пасольства Азербайджана ў Беларусі (д. 133) і Мінскі гандлёвы каледж.

## Нумарацыя дамоў 
Вуліца Усходняя забудоўвалася ў некалькі этапаў, пачынаючы з канца 1960-х гадоў. Гэта вылілася ў непаслядоўнасць нумарацыі дамоў. Першапачаткова вуліца ішла ад Камароўскага рынку, але пазней яе пачатак перайменавалі ў вуліцу Цнянскую, а прыватны сектар на няцотным баку пайшоў пазней пад знос. У выніку атрымалася, што першы дом на цотным баку Усходняй носіць нумар 22. Дамы пад нумарамі 58, 60, 62 адсутнічаюць. А пасля будынку з пазнакай «Усходняя 68» наступны дом значыцца пад нумарам 154.

## Спасылкі 
* Вуліцы, на якіх стары Мінск саступае месца новаму // Блог Андрэя Берастоўскага
* ул. Восточная на карте TAM.BY 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Людміла Канстанцінаўна Сухнат

**Людмі́ла Канстанці́наўна Сухнат** () — беларускі педагог, дзяржаўны і партыйны дзеяч, Міністр асветы БССР (1985—1988), Міністр народнай адукацыі БССР (1991), Міністр народнай адукацыі Рэспублікі Беларусь (1991—1992), заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Нарадзілася 22 ліпеня 1938 года ў в. Капланаўка Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці. Сям’я жыла небагата — у бацькоў не было сваёй зямлі. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны на тэрыторыі раёна быў створаны саўгас «Старыца», дзе бацька працаваў кавалём, а потым стаў старшынёй.

У 1944 годзе сям’я Сухнат пераехала ў Мінск. У 1955 годзе скончыла сярэднюю школу № 12 г. Мінска на выдатна. У 1960 годзе з адзнакай скончыла гістарычны факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага. Пасля заканчэння інстытута працавала настаўнікам у сярэдніх школах Мінска, выкладала гісторыю, грамадазнаўства, беларускую мову і літаратуру. Пазней працавала інспектарам, намеснікам загадчыка Мінскага гарадскога аддзела народнай асветы.

З 1970 па 1981 гады працавала ў Першамайскім раёне г. Мінска намеснікам старшыні, сакратаром райкама КПБ. У 1981—1983 гадах працавала старшынёй выканкама раённага Савета народных дэпутатаў Першамайскага раёна г. Мінска.

У 1983—1984 гадах з’яўлялася сакратаром Мінскага гаркама КПБ.

У 1985—1988 гадах працавала Міністрам асветы Беларускай ССР. З 1988 года (год рэарганізацыі сістэмы адукацыі рэспублікі) працавала першым намеснікам Міністра народнай адукацыі БССР. У гэты перыяд з 1989 па 1992 год па службовых бавязках непасрэдна кіравала працай Упраўлення прафтэхадукацыі.

З мая 1991 года па 19 жніўня 1991 года — Міністр народнай адукацыі БССР. З 19 жніўня 1991 года па студзень 1992 года — Міністр народнай адукацыі Рэспублікі Беларусь.

Пазней працавала першым намеснікам Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь, 25 красавіка 1994 года вызвалена ад пасады ў сувязі з выхадам на пенсію.

## Узнагароды 
* ганаровыя граматы Вярхоўнага Савета БССР і Міністэрства асветы Беларусі,
* медалі,
* ганаровае званне «Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Органы государственной власти Республики Беларусь (25 августа 1991 г. — 31 декабря 2008 г.) : справочник : в трёх томах / Департамент по архивам и делопроизводству Министерства юстиции Республики Беларусь, Белорусский научно-исследовательский институт документоведения и архивного дела; авторы-разработчики: Э. М. Савицкий и др. ; редколлегия: В. И. Адамушко (главный редактор) [и др.]. Т. 1. — Минск : БелНИИДАД, 2019. — 369 с. ISBN 978-985-7131-32-7. — С. 212—213

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Міністры асветы БССР
Катэгорыя:Міністры адукацыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намеснікі міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі Рэспублікі Беларусь
Вуліца Карзюкі

**Вуліца Карзюкі** — вуліца Мінска, атрымала назву ад колішняй вёскі Карзюкі, якая ўвайшла ў склад горада ў 1972 годзе. Знаходзіцца паблізу паўднёвай часткі МКАД. Пачынаецца ад вуліцы Віктара Турава і заканчваецца на скрыжаванні праезда і вуліцы Галадзеда. Практычна ўся жылая забудова вясковага сядзібнага тыпу. Плануецца знос прыватнага сектара вуліцы да 2020 года і забудова тэрыторыі шматпавярховымі дамамі.

## Славутасці вуліцы 
* Лошыцкія могілкі
* Каталіцкі касцёл побач з могілкамі
* Праваслаўныя храмы ў гонар іконы Божай Маці «Мінская» і Георгія Перамоганосца
* Пешаходны мост праз Свіслач, які звязвае Чыжоўку з Серабранкай

Таксама паблізу вуліцы Карзюкі знаходзяцца Чыжоўскае вадасховішча, Парк імя 900-годдзя Мінска і Чыжоўка-Арэна.

## Спасылкі 
* ул. Корзюки на TAM.BY 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Якуба Коласа (Кіеў)

**Вуліца Якуба Коласа** () — вуліца ў Святошынскім раёне Кіева. У жылым масіве Мікольская Баршчагоўка. Пралягае ад вуліцы Герояў Космасу да бульвара Жуля Верна.

## Гісторыя 
Запраектавана ў сярэдзіне 1960-х гадоў як спалучэнне 17-й Новай і 18-й Новай вуліц. Сучасная назва ў гонар беларускага паэта Якуба Коласа — з 1967 года.

Катэгорыя:Вуліцы Кіева
Залаты кодэкс Святога Эмера

**Залаты Кодэкс Святога Эмера** — ілюмінаваны лацінскі апракас IX стагоддзя. Знаходзіцца ў калекцыі Баварскай дзяржаўнай бібліятэкі ў Мюнхене (нумар Clm 14000).

## Апісанне 
Налічвальны 126 лістоў пергамента *in folio* рукапіс мае памеры 420×330 мм і пісаны залатым унцыялам у двух слупках. Зроблены ў коле каралінгскага прыдворнага мастацтва, але дакладнае месца яго стварэння, аднак, не вядомае. У адпаведнасці з інфармацыяй, прадстаўленай у калафоне, кнігу зрабілі ў 870 годзе пісцы Берынгар і Лютгард. Апракас быў складзены для караля Карла Лысага, чый партрэт знаходзіцца на лісце 5v. Гасподзь намаляваны на троне, благаслаўлены з неба, рукой Бога. Яго акружаюць два анёлы, два ўзброеных мужчыны і два алегарычныя жаночыя персанажы з рогам дастатку, якія сімвалізуюць Дзяржаву франкаў і Дзяржаву готаў. Уся кніга ўпрыгожана цыклам багатых эскізаў, на якіх прадстаўлены, у прыватнасці, Пакланенне Ягняці,  і выявы чатырох евангелістаў. Ілюмінаванне апракаса аказалі ўплыў на творчасць , стаўшы ўзорам для мініяцюр .

Кніга захавалася ў арыгінальным абкладзе, зробленым з дрэва, пакрытага золатам, багата пасаджаны жэмчугам і каштоўнымі камянямі. У цэнтральнай частцы прадстаўлена выява Хрыста ў славе, размешчаная ў рамцы ў форме крыжа, выкананай з каштоўных камянёў. Яго атачаюць рэльефы, што паказваюць чатырох евангелістаў і чатыры евангельскія сцэны: , выгнанне гандляроў з храма, вылячэнне сляпога і вылячэнне пракажонага.

## Гісторыя 
У адпаведнасці з крыніцамі XI стагоддзя кодэкс быў уласнасцю ўсходнефранкскага караля  Арнульфа Карынтыйскага, які ў 893 годзе падарыў яго манастыру Святога Эмерама ў Рэгенсбургу. У канцы X стагоддзя рукапіс быў адноўлены па даручэнні пробашча Рамвальда, які ўвекавечаны на першапачаткова пустым лісце 1v. Пасля секулярызацыі  кніга трапіла ў 1811 годзе ў збор Баварскай дзяржаўнай бібліятэкі.

## Галерэя 

File:Beringarius 001.jpg|Пакланенне Ягняці
File:Karl II der Kahle.jpg|Партрэт Карла Лысага
File:Adalpertus 001.jpg|Партрэт настаяцеля Рамвальда

## Літаратура 
* The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture. edited by Colum Hourihane. T. 2. Oxford: Oxford University Press, 2012. ISBN 9780195395365.

Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы
Катэгорыя:Рукапісы
Катэгорыя:З’явіліся ў IX стагоддзі
Ару-Прэту

**Ару-Прэту** () — горад і муніцыпалітэт у Бразіліі, гістарычная частка якога уваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Горад быў заснаваны ў канцы 17 ст. на тэрыторыі штата Мінас-Жэрайс. Хутка ў гэтых месцах пачалася «залатая ліхаманка» і горад стаў своеасаблівым цэнтрам актыўнасці золаташукальнікаў, авантурыстаў і гандляроў.

Мінас-Жэрайс знакаміты сваімі барочнымі царквамі, мастамі і фантанамі. У штаце працаваў скульптар Антоніа Франсіска Алейжадзінью (1730—1814).

У 19 ст. радовішчы Мінас-Жэрайс былі вычарпаны. Разам з імі прыйшоў у заняпад і горад. Аднак і ў нашы дні ён застаецца своеасаблівай перлінай архітэктуры 18 ст.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:Бразілія
Катэгорыя:Сусветная спадчына
Алінда (горад)

**Алінда** — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Пернамбуку, гістарычная частка якога ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Алінда была заснавана партугальцамі ў 1537 г. Сёння гэта адзін з каланіяльных гарадоў Бразіліі, якія добра захаваліся.

Горад быў пабудаваны як цэнтр вытворчасці трысняговага цукру і сталіца правінцыі, праз сто гадоў быў разрабаваны галандцамі, і зараз бачна ў асноўным толькі пабудова 18 ст.

Францысканскі манастыр 16 ст., самая старая кармеліцкая царква Бразіліі, яшчэ 20 іншых барочных цэркваў і мноства капліц, палац Леманжа, другі ў краіне батанічны сад, дамы пастэльных расфарбовак, гарбатыя вулачкі – усё гэта гістарычны цэнтр Алінды, дзе забаронены праезд аўтамабіляў.

Горад, размешчаны высока на пагорку, на якім растуць какосавыя пальмы, маляўнічы па каларыце і сілуэце. Карнавал у Аліндзе лічыцца адным з лепшых у краіне.

## Насельніцтва 
## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:Бразілія
Катэгорыя:Сусветная спадчына
Роўненскі тралейбус

**Роўненскі тралейбус** () — тралейбусная сістэма, якая дзейнічае з 1974 года ў горадзе Роўна.
Рух адкрыты 24 снежня 1974. Станам на 2024 год было 11 маршрутаў, 2 з якіх па ўказанні, у тралейбусным парку знаходзілася 77 машын.
Сярэдні ўзрост тралейбусаў 25,3 года.

У 2011 годзе тралейбусамі горада было перавезена 27 371 тыс. чал., што на 8 % менш, чым у 2010 годзе, калі было перавезена 29 761 тыс. пасажыраў. У 2016 годзе гарадскім электратранспартам было перавезена 34 300 тыс. пасажыраў, што на 2,4 % больш, чым у 2015 годзе. За 2023 год было перавезена 21 242 тыс. пасажыраў.

## Рухомы склад 
Большая частка рухомага складу — мадэрнізаваныя Škoda 9Tr (39 экз.), 2 з іх яшчэ 1974 года выпуску. З 1994 года працавалі 5 сучлененых ЮМЗ-Т1 (бартавыя № 116—120), якія знаходзіліся ў прастоі некалькі гадоў; пасля тралейбус № 116 быў спісаны. Таксама эксплуатуюцца 3 ЮМЗ-Т2 (№ 121, 148, 149). 21 лістапада 2008 года ў эксплуатацыю ўведзены адзіны на 2011 год тралейбус ElectroLAZ-12 (бартавы № 150). Астатнія 34 (№ 101—115, 140—147, 151—161) — Škoda 14Tr. У 2008 годзе выведзены з эксплуатацыі тралейбус тэхнічнай дапамогі КТГ-5, замест яго цяпер выкарыстоўваецца Škoda 9Tr, былы пасажырскі, бартавы № 66.

## Маршруты 
* **1** — пас. Юбілейны — Мотатрэк
* **2** — Баярка — Льнокамбінат
* **3** — Вакзал — Мотатрэк
* **4** — Мотатрэк — Льнокамбінат
* **4А** — Мотатрэк — Льнокамбінат праз аўтавакзал

* **7** — Баярка — мікрараён Паўночны

* **9** — Мотатрэк — мікрараён Паўночны
* **9А** — Мотатрэк — мікрараён Паўночны праз аўтавакзал
* **10** — Мотатрэк — пас. Юбілейны праз аўтавакзал
* **11** — вул. Энергетыкаў — Гандлёвыя цэнтры праз аўтавакзал
* **12** — мікрараён Паўночны — Луцкае кальцо

## Спасылкі 
* Кінахроніка — адкрыццё тралейбуснага руху ў Роўна

Катэгорыя:Тралейбусныя сістэмы Украіны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе
Катэгорыя:Роўна
Луцкі тралейбус

**Луцкі тралейбус** () — сістэма грамадскага транспарту ў горадзе Луцку. Адкрыты 8 красавіка 1972 года. Па стане на 2016 год маецца 14 маршрутаў, 109,15 км сеткі і 69 машын.

## Маршруты 
У Луцку шматкроць змянялася маршрутная сетка, асабліва ў гады незалежнасці, калі ва ўмовах недафінансавання трэба было прыйсці да аптымальнага варыянту арганізацыі гарадскіх пасажырскіх перавозак. Па стане на 28 ліпеня 2016 маюцца такія маршруты:
* **1** — ЛПЗ — Кінатэатр Луцк
* **2** — ЛПЗ — Кінатэатр Луцк
* **3** — Лясніцтва — с. Гаразджа
* **4** — АС-2 — Вакзал
* **4А** — АС-2 — Вакзал
* **5** — Цагляны завод — КРЗ
* **6** — с. Верасновае — Атэль Украін
* **7** — Вакзал — с. Гаразджа
* **8** — КРЗ — Цэнтр
* **9** — КРЗ — Цэнтр
* **10** — Гардзіюк — с. Гаразджа 
* **12** — Уладзімірская — КРЗ
* **15** — ЦУМ — Кінатэатр Луцк
* **15А** — ЦУМ — Кінатэатр Луцк
## Перспектыва 
*У рамках праекта «Гарадскі грамадскі транспарт ва Украіне» плануецца за кошт прыцягнутых крэдытных сродкаў Еўрапейскага інвестыцыйнага банка пад дзяржаўныя гарантыі і Еўрапейскага банка рэканструкцыі і развіцця пад мясцовыя гарантыі:
**набыць 30 тралейбусаў на суму ў 4363,65 тыс. еўра;
**пабудаваць тралейбусную лінію даўжынёй 2,15 км на суму ў 336,11 тыс. еўра;
**укараніць аўтаматызаваную сістэму аплаты праезду.

 

Катэгорыя:Тралейбусныя сістэмы Украіны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Луцк
Атонская архітэктура

**Атонская архітэктура** — архітэктурны стыль, які развіваўся ў час праўлення імператара Атона Вялікага. Стыль з’яўвіўся ў Германіі і выкарыстоўваўся з сярэдзіны X стагоддзя да сярэдзіны XI стагоддзя.

Атонская архітэктура чэрпае натхненне з каралінгскай і візантыйскай архітэктуры. За выключэннем некаторых прыкладаў, створаных пад уплывам васьмікутнай , такіх як  (XI стагоддзе, Эльзас) і апсіда , культавая архітэктура мае тэндэнцыю адхіляцца ад цэнтралізаванага плана. Прымаючы ўплывы ад Рымскай базілікі, Атонская архітэктура захоўвае і каралінгскую характэрную двухбаковую пабудову з апсідамі на канцах храму.

## Прыклады 
*  ў Льежы, Бельгія.
*  ў Нівелі, Бельгія (1046)
*  ў Гільдэсгайме, Германія (1010-33)
*  ў  (960—965, якая, верагодна, мела першую ў Еўропе трыбунную галерэю)

## Гл. таксама 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя архітэктуры
Катэгорыя:Архітэктурныя стылі
Катэгорыя:Збудаванні Германіі паводле стыляў
Катэгорыя:Архітэктура Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Раманская архітэктура
Львоўскі тралейбус

**Львоўскі тралейбус** () — адзін з відаў грамадскага транспарту горада Львоў. Рух адкрыты 27 лістапада 1952 года.

## Маршруты 
* **2** — Цэнтр — вул. Акадэміка Падстрыгача
* **3** — Аўтавакзал — вул. Рашыўская
* **5** — Аўтавакзал — Льнокамбінат
* **7** — плошча Крапіўніцкага — чыгуначная станцыя Скнілоў
* **9** — Цэнтр — Аэрапорт-Тэрмінал «А»
* **10** — Цэнтр — вул. Рашыўская
* **11** — вул. Шота Руставелі — Сіхоўскія могілкі
* **12** — Цэнтр — вул. Субоціўская
* **13** — Цэнтр — вул. Грінчанкі
* **20** — Цэнтр — Аўтавакзал (Кальцавы)
* **24** — вул. Шота Руставелі — Кінатэатр імя А. Даўжэнкі

Катэгорыя:Тралейбусныя сістэмы Украіны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Транспарт Львова
Акруга (ЗША)

350px|thumb|Карта Злучаных Штатаў Амерыкі, якая паказвае размяшчэнне акруг

**Акруга** або **Графства** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ЗША, меншая за штат, і большая за горад, за выключэннем пяці акруг/графстваў (бора) у складзе горада Нью-Ёрка.

Усяго паводле даных Бюро перапісу насельніцтва ЗША у краіне налічваецца 3 140 акруг/графстваў. Найменшая колькасць іх у штаце Дэлавэр (3), найбольшае — у штаце Тэхас (254). Паўнамоцтвы адміністрацыі акругі/графства і ўзаемаадносіны з муніцыпальнымі ўладамі размешчаных на іх тэрыторыі населеных пунктаў значна адрозніваюцца ад штата да штата.

## Гл. таксама 
* Акруговы цэнтр
* Акруга
* Бора
* Прыход


Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Кніга Дзімы

**Кніга Дзімы** (Дублін, , MS.A.IV.23) —  кішэннае Евангелле VIII стагоддзя, якое паходзіць з абацтва , заснаванага  у , Ірландыя.

## Апісанне 
Акрамя чатырох Евангелляў, паміж Евангеллямі ад Лукі і Іаана, маецца паслядоўнасць для  і прычашчэння хворых. Ацалелыя ілюмінацыі рукапісу — гэта некалькі сюжэтных ініцыялаў, тры старонкі з  і адна старонка з .  — гэта ярка выражаны  фармат, яшчэ адным яркім прыкладам якога з’яўляецца .

Усе Евангеллі, акрамя Евангелля ад Іаана «напісаныя па большай частцы хуткім », у той час як апошняе «напісанае іншай рукой, акуратным ». Яно падпісана пісцом, Дзімам МакНаці, у канцы кожнага з Евангелляў. Гэты Дзіма традыцыйна атаясамліваецца з Дзімам, які пасля быў , аб якім казаў Папа Ян IV у лісце пра  ў 640 годзе. Гэта атаясненне, аднак, не можа быць устойлівым.

## Кумдах 
а Кнігі Дзімы XII стагоддзя.]]
У XII стагоддзі рукапіс быў заключаны ў багата ўпрыгожаны кумдах або рэлікварый. Адзін яго фасад мае  ўпрыгажэнне ў паўночным стылі . Ёсць якасная рэпрадукцыя 1908 года ў Метраполітэн-музеі ў Нью-Ёрку, якая не выстаўляецца, але мае добрыя ілюстрацыі, даступныя онлайн, у адрозненне ад арыгіналу.

## У культуры 
Вядомая легенда распавядае, што Кронан папрасіў манаха, званага Дзіма, скапіяваць кнігу, але гэта нібыта павінна было зроблена ў адзін дзень. Дзіма прыступіў да працы над гэтай невыканальнай задачай, і перапісваў пастаянна, без перапынку для ежы. Увесь час, які ён працаваў, сонца не заходзіла. Калі Дзіма скончыў, ён думаў, што праца заняла ўсяго адзін дзень, калі ў рэчаіснасці прайшло сорак. Гэты цуд прыпісваецца Кронану.

## Спасылкі 
* Скарбы ранняга ірландскага мастацтва, 1500 г. да н.э. — 1500 н.э., выставачны каталог ад музея мастацтваў Метраполітэн (цалкам онлайн у PDF), які змяшчае матэрыял на кнігу Дзімы (кат. № 35, 65)
* Партал алічбаваных рукапісаў
* Больш інфармацыі пра раннія Лацінскія рукапісы

Катэгорыя:Ілюмінаваныя Евангеллі
Катэгорыя:Гіберна-саксонскія рукапісы
Катэгорыя:Трыніці-каледж (Дублін)
Катэгорыя:Мастацтва Ірландыі
Катэгорыя:З’явіліся ў VIII стагоддзі
Аўташкло

Газ-21]]
**Аўтамабільнае шкло (аўташкло)** — састаўныя часткі шклення аўтамабіля, а менавіта: ветравое, задняе, кузаўное і дзвярное шкло, а таксама элементы шклення даху.

На большасці сучасных аўтамабіляў ветравое шкло выканана па тэхналогіі трыплекс, у той час як усё астатняе з’яўляецца загартаваным.

### Шматслойнае шкло 
*Шматслойнае шкло* або *трыплекс* — гэта два ці больш слаёў арганічнага або сілікатнага шкла, якія злучаны паміж сабой спецыяльнай палімернай плёнкай, здольнай пры ўдары ўтрымліваць аскепкі. Як правіла, вырабляецца з дапамогай прэсавання пры нагрэве. Існуе спецыяльнае шкло з падвышанымі шумапаглынальнымі ўласцівасцямі, з электраабаграваннем, каляровае, люстранае, электрахромнае і г. д.

### Загартаванае шкло 
*Загартаванае шкло* — звычайнае ліставое шкло, якое атрымліваюць нагрэвам да тэмпературы загартоўкі (650—680&nbsp;°C) з наступным хуткім раўнамерным ахалоджваннем халодным паветрам з абодвух бакоў. У выніку такой апрацоўкі ў павярхоўных слаях шкла ўтвараюцца астаткавыя механічныя напружанні сціскання, якія забяспечваюць яго падвышаную механічную трываласць, тэрмаўстойлівасць і бяспеку пры разбурэнні. Разбіваючыся, такое шкло разбураецца на мноства дробных аскепкаў з тупымі гранямі, якія не здольныя нанесці сур’ёзныя траўмы.

## Кадзіроўка аўташкла 
Для кадзіроўкі аўташкла выкарыстоўваюць спалучэнні літар лацінскага алфавіта. Існуюць дзве асноўныя сістэмы кадзіроўкі аўташкла — еўрапейская і паўночнаамерыканская. Аднак ужываюцца і іншыя сістэмы. Найбольш распаўсюджанай з’яўляецца сістэма кадзіроўкі кітайскага вытворцы аўтамабільнага шкла Fuyao Glass.

## Гл. таксама 
* Шкло
* Ветравая шыба
* Загартаванае шкло

Катэгорыя:Будова аўтамабіля
Катэгорыя:Кузаў
Лэмбаўскі зрух

**Лэ́мбаўскі зрух** узроўняў энергіі — невялікія адрозненні энергій электрона ў  і  для некаторых станаў, у якіх, паводле ўраўнення Дзірака, энергіі павінны супадаць.

Эксперыментальна выяўлены ў 1947 годзе У. Ю. Лэмбам і амерыканскім фізікам Р. Рызерфардам і тэарэтычна растлумачаны Х. А. Бетэ.

У квантавай электрадынаміцы лэмбаўскі зрух тлумачыцца тым, што ўплыў на электрон яго ўласнага поля залежыць ад стану электрона.

## Гл. таксама 
* Тонкая структура

## Літаратура 
*  С. 391.

Катэгорыя:Квантавая электрадынаміка
Катэгорыя:Спектраскапія
Катэгорыя:Вадарод
Валянцін Мікалаевіч Бадзьяраў

**Валянцін Мікалаевіч Бадзьяраў** (, 13 лютага 1947, Мінск, Беларуская ССР, СССР — 21 снежня 2017, Ахен, Паўночны Рэйн-Вестфалія, Германія) — савецкі і беларускі музыка, удзельнік ВІА «Песняры» (1970—1972, 1974—1975), кіраўнік ВІА «Сябры» (1976—1981), удзельнік ВІА «Спяваючыя гітары», удзельнік ВІА «Вясёлыя Галасы», ВІА «Група Валянціна Бадзьярава».

## Спасылкі 
* Валянцін Мікалаевіч Бадзьяраў
* Валянцін Мікалаевіч Бадзьяраў 

Катэгорыя:Песняры
Катэгорыя:Сябры (гурт)
Курган Бессмяротнасці (Лунінец)

**Курган Бессмяротнасці** — курган на ўсходняй частцы горада Лунінец на скрыжаванні вуліц Машэрава і Перамогі. Насыпаны ў 1967 г. на брацкай магіле 4474 савецкіх воінаў, партызан і мірных жыхароў, якія загінулі ў баях за свабоду і пезалежнасць Радзімы, расстраляны або закатаваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. На вяршыні Кургана пастаўлены абеліск.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лунінец
Катэгорыя:1967 год у Беларусі
Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі
Катэгорыя:Курганы Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Вадзім Фёдаравіч Цікавы

**Вадзім Фёдаравіч Ціка́вы** ( — ) — вучоны-хімік і педагог. Кандыдат хімічных навук (1961), прафесар (1989). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1982).

## Біяграфія 
Ф. Ф. Цікавы нападзіўся у вёсцы Цялуша (Кавалі)  Магілёўскай вобласці. У 1955 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, дзе потым вучыўся ў аспірантуры і працаваў да 2002 года на хімічным факультэце асістэнтам, дацэнтам, прафесарам, загадчыкам кафедрай агульнай хіміі і методыкі выкладання хіміі. У 1978—1993 гадах — дэкан хімічнага факультэта.

## Навуковая дзейнасць 
В. Ф. Цікаваму належаць працы ў галіне тэорыі будовы неарганічных палімерных матэрыялаў на аснове солей многавалентных металаў і і многаасноўных кіслот і іх практычнага выкарыстання, ў тым ліку ў асваенні космасу. Аўтар больш як 200 навуковых прац і вынаходстваў, вучэбных дапаможнікаў для школ і вышэйшых навучальных устаноў.

Сярод апублікаванага:
* Пособие по химии для поступающих в вузы [Текст] / Ф. Н. Капуцкий, В. Ф. Тикавый; рец.: А. Г. Петряева, Г. Н. Масленникова. — Минск: Вышэйшая школа, 1979. — 384 с. : табл., рис.;
* Полимерное строение неорганических соединений [Текст] : [учеб. пособие для студ. хим. спец. вузов] / В. Ф. Тикавый. — Минск : Вышэйш. шк., 1985. — 96 с. : рис., табл. — Библиогр.: с. 95.;
* Общая химия в формулах, определениях и схемах. — Мінск, 1996. (у сааўтарстве).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Люди науки // ГУК «Централизованная библиотечная сеть Бобруйского района» 
* Вадим Тикавый // Бобруйский районный исполнительный комитет 
* Химический факультет БГУ

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Дэканы хімічнага факультэта БДУ
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Рустычны шрыфт

.]]
**Рустычны шрыфт** () — старажытнарымскі каліграфічны шрыфт. З-за негатыўнай канатацыі, якая супрацьпастаўляе гэты шрыфт «цывілізаванай» форме , Бернхард Бішаф аддае перавагу назве *кананізаваны шрыфт*.

Рустыкальны шрыфт падобныя на , але менш жорсткі, на яго больш ўплываюць пяро з чарніламі і паверхня, на якой пішуць: папірус альбо пергамент. Літары танчэй і больш сціснутыя, выкарыстоўваецца значна больш выгнутых ліній, чым у квадратным шрыфце, і маюцца  пашырэнні ніжэй базавай лініі.

Шрыфтом карысталіся ў перыяд з I па IX стагоддзе, часцей за ўсё паміж IV і VI стагоддзямі. Пасля V стагоддзя рустычны стыль пачаў выпадаць з выкарыстання, але яшчэ выкарыстоўваўся ў якасці шрыфта для загалоўкаў і назваў, разам з унцыялам, як шрыфт асноўнага тэксту.

Захавалася каля паўсотні рукапісаў, напісаных рустычным шрыфтом, у тым ліку чатыры копіі твораў Вяргілія (у тым ліку  і Раманскі Вергілій), адна копія працы Тэрэнцыя і адна з прац . Шрыфт звычайна выкарыстоўваецца для *люксавых* копій язычніцкіх аўтараў; для твораў хрысціянскіх аўтараў ім карысталіся Прудэнцый і .

## Спасылкі 
* 'Manual of Latin Palaeography'  (A comprehensive PDF file containing 82 pages profusely illustrated, June 2014).

Катэгорыя:Ранняе Сярэдневякоўе
Катэгорыя:Палеаграфія
Катэгорыя:Пісьменнасць
Катэгорыя:Сярэдневяковыя шрыфты
Катэгорыя:Папіралогія
Катэгорыя:Заходняя каліграфія
Пётр Мікалаевіч Багданаў

{{Ваенны дзеяч
|імя = Пётр Мікалаевіч Багданаў
|дата нараджэння = 
|месца нараджэння =  
|дата смерці = 
|месца смерці =  
|выява = 
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1940—1945
|званне = 
|род войскаў = пяхота
|камандаваў =
|частка =
|бітвы = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
|сувязі =
}}
**Пётр Мікалаевіч Багданаў** (1924—1945) — старшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Пётр Багданаў нарадзіўся ў ліпені 1924 года ў вёсцы Піначы (паводле іншых звестак — Дзіванісы; цяпер у Палкінскім раёне Пскоўскай вобласці) у сялянскай сям’і. Атрымаў сярэднюю адукацыю. Ва ўзросце 16 лёт з’ехаў у Яраслаўль, дзе вучыўся ў рамесным вучылішчы. У ліпені 1941 года добраахвотнікам пайшоў на фронт. Удзельнічаў у бітве за Маскву. У верасні 1942 года быў цяжка паранены, некалькі месяцаў ляжаў у шпіталі. Вярнуўшыся на фронт, удзельнічаў у вызваленні Беларускай ССР і Польшчы, баях за Слуцк, Брэст, Баранавічы, фарсіраванні Заходняга Буга і Віслы, баях у Усходняй Прусіі, вызваленні Прэйсіш-Эйлау, Гумбінена, Алекбурга. Да красавіка 1945 года старшы сяржант Пётр Багданаў быў памочнікам камандзіра ўзвода 66-га стралковага палка 61-й стралковай дывізіі 28-й арміі 1-га Украінскага фронту. Вылучыўся ў Берлінскай аперацыі.

23 красавіка 1945 года Багданаў сумесна з групай байцоў захапіў мост цераз Тэльтаў-канал у Берліне. Замацаваўшыся, узвод на працягу 27 гадзін утрымліваў мост, адбіваючы шматлікія контратакі нямецкіх падраздзяленняў. У гэтым баі ўзвод знішчыў больш за 200 нямецкіх салдат і афіцэраў, каля 60 салдат праціўніка знішчыў асабіста Багданаў. Сваімі дзеяннямі ён спрыяў паспяховай пераправе палкавых падраздзяленняў. У вулічных баях Багданаў узяў у палон шмат нямецкіх салдат і афіцэраў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1945 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкім захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераічнасць» старшы сяржант Пётр Багданаў быў ганараваны высокім званнем Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка». Атрымаць узнагароды Багданаў не паспеў, таму што 24 жніўня 1945 года загінуў у баі з нацыяналістычным бандфарміраваннем. Пахаваны ў горадзе на могілках г.  Брэсцкай вобласці Беларусі. У 1946 г. на магіле ўстаноўлены абеліск.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 2-й ступені і Славы 3-й ступені, а таксама шэрагам медалёў, у тым ліку «За адвагу».

## Літаратура 
* 
* Герои огненных лет. — Ярославль: Верхне-Волжское кн. изд., 1985. 

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны