Даўгаўпілс

**Да́ўгаўпілс** (), раней **Дзвінск**, **Дынабу́рг** — горад у Латвіі, на рацэ Даўгава (Дзвіна), каля мяжы з Літвой (25 км) і Беларуссю (33 км); другі паводле люднасці горад Латвіі (пасля сталіцы — Рыгі).

## Гісторыя 
Заснаваны крыжакамі ў 1275 годзе як замак на землях, захопленых імі раней у Полацкага княства.

Падчас Лівонскай вайны горад увайшоў у склад Вялікага Княства Літоўскага. Быў цэнтрам Дынабургскай акругі Інфлянцкага княства. Пасля Лівонскай вайны, згодна з «Інфлянцкай канстытуцыяй», якую падпісаў Стэфан Баторый, акруга ўвайшла ў Цэсіскі прэзідыят, які ў 1598 годзе быў перайменаваны ў Вендэнскае ваяводства. У 1582 годзе Дынабург атрымаў Магдэбургскае права.

Паводле Альтмаркскага перамір’я 1629 года Дынабург застаўся ў складзе Рэчы Паспалітай, стаў цэнтрам староства, а пазней стаў галоўным горадам Інфлянцкага ваяводства.

Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай горад з’яўляўся цэнтрам павета ў складзе Віцебскай губерні.

З 21 па 28 красавіка 1919 г. горад з’яўляўся месцам знаходжання ўрада ЛітБел ССР і, фактычна, яе часовай сталіцай.

Па выніках мірнага дагавора паміж Латвіяй і Савецкай Расіяй ад 11 жніўня 1920 г. горад канчаткова адыходзіў Латвіі, у тым жа годзе ён быў перайменаваны на Даўгаўпілс (латыш. «Замак на Даўгаве»).

## Насельніцтва 
Горад знаходзіцца на ўсходзе Латвіі ў гістарычнай вобласці Латгаліі. Насельніцтва шматнацыянальнае: рускія (больш за 50 %), латышы, палякі, беларусы і інш. Рэгіён вакол Дзвінску мае найменшую ў Латвіі долю этнічнага латышскага насельніцтва. Рускамоўныя (у асноўным беларусы і рускія) складаюць да 70—80 % насельніцтва края.

* 1799 — 1603 чал., у тым ліку 1262 ваенных расійскага гарнізону, 15 духоўнага стану.
* 1880 — 52 173 чал. (28 985 мужчын і 23 188 жанчын), з іх паводле стану — купцоў 553, мяшчан 34 723, ваенных 9679, жонак і дачок ваенных 1952, замежны падданых 748, ганаровых грамадзян 209, сялян 323, асабоўцаў 856, шляхты 631, праваслаўнага духавенства 19, каталіцкіх ксяндзоў 3, пратэстанцкіх святароў 1, святароў-стараабрадцаў 2, юдаісцкіх рабінаў 16, іншых 439; паводле вызнання — 10 799 праваслаўных, 10 320 каталікоў, 6245 пратэстантаў, 1135 стараабрадцаў, сектантаў 4500, юдаістаў 19 163, караімаў 7, магаметан 4.
* 1892 — 73 177 чал., у тым ліку 10 511 праваслаўных, 24 580 каталікоў, 5447 пратэстантаў, 3385 стараабрадцаў, 29 191 юдаістаў.
* 1913 — 112 848 чал.
* 2006 — 108 260 чал., з іх паводле нацыянальнасці: рускія — 53,96 % (58 414), латышы — 17,3 % (18 725), палякі — 14,9 % (16 126), беларусы — 8,22 % (8897), украінцы — 2,23 % (2417), літоўцы — 0,96 % (1041), яўрэі — 0,45 % (492), эстонцы — 0,03 % (30), іншыя — 1,96 % (2118).

## Эканоміка 
ПА «Хімвалакно»; заводы: «Электраінструмент», прывадных ланцугоў і інш.; лёгкая, харчовая прамысловасць, мэблевы камбінат; вытворчасць будаўнічых матэрыялаў.

## Адукацыя і навука 
Даўгаўпілс з’яўляецца буйнейшым цэнтрам навукі і адукацыі Латгаліі і важным у маштабах усёй Латвіі. У горадзе дзейнічае 13 сярэдніх агульнаадукацыйных навучальных устаноў, 6 асноўных школ, 3 спецыяльныя навучальныя ўстановы, 29 дашкольных навучальных устаноў, 7 прафесійных вучэльняў, 5 пазашкольных устаноў.

У горадзе дзейнічае дзевяць вышэйшых навучальных устаноў:
* Даўгаўпілскі ўніверсітэт
* філіял Латвійскага ўніверсітэта
* філіял Рыжскага тэхнічнага універсітэта
* філіял Балтыйскай міжнароднай акадэміі
* філіял Інстытута транспарту і сувязі
* філіял Інстытута аэранавігацыі
* філіял Вышэйшай школы псіхалогіі
* філіял Вышэйшай школы сацыяльных тэхналогій
* філіял Вышэйшай школы эканомікі і дзелавога адміністравання

У 1948—1993 гг. дзейнічала Даўгаўпілскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае інжынернае вучылішча.

## Славутасці 
* Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі
* Касцёл Святога Іуды Тадэвуша
* Касцёл Святога Пятра ў Вярыгах
* Даўгаўпілская сінагога
* Царква Марціна Лютэра (Даўгаўпілс)

## Галерэя 

Выява:Daugavpils Immaculate Conception Roman Catholic Church01.JPG|Касцёл Беззаганнага Зачацця найсв. Дзевы Марыі
Выява:Daugavpils Ss Boris and Gleb Orthodox Cathedral (1).jpg|Царква Свв. Барыса і Глеба
Выява:Daugavpils Evangelical Lutheran church of Martin Luther1.JPG|Лютэранскі храм
Выява:Daugavpils Old Beliver Church of the Nativity of the Theotokos3.JPG|Стараабрадская царква Раства Найсв. Багародзіцы і Св. Міколы 
Выява:Daugavpils St Nicholas Orthodox Church1.JPG|Царква Св. Мікалая на праваслаўных могілках
Выява:Church of Saint Peter in Daugavpils.JPG|Касцёл Св. Пятра
Выява:Daugavpils University square.jpg|Даўгаўпілскі ўніверсітэт
Выява:Daugavpils railway station5 LV.JPG|Чыгуначны вакзал

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Кастусь Александровіч — беларускі грамадскі дзеяч, акцёр і рэжысёр
* Віталь Быкаў (1941—2021) — акцёр Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Горкага
* Кастусь Езавітаў (1893—1946) — беларускі палітычны, грамадскі і ваенны дзеяч, публіцыст, перакладчык, педагог
* Яўген Міхайлавіч Ладноў (1880—1932) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.
* Арык Круп (1937—1971) — савецкі бард
* Саламон Міхоэлс (1890—1948) — савецкі яўрэйскі тэатральны акцёр і рэжысёр, педагог, грамадскі і дзяржаўны дзеяч.
* Марк Ротка (1903—1970) — амерыканскі мастак.
* Альфрэд Рубікс (нар. 1935) — латвійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.
* Сяргей Сахараў (1880—1954) — беларускі фалькларыст, этнограф, педагог. У 1925—1932 дырэктар Дзвінскай беларускай гімназіі
* Аляксандр Барысавіч Столпер (1907—1979) — савецкі кінарэжысёр, сцэнарыст, Народны артыст СССР (1977).
* Вальдэмар Станіслававіч Цірш (нар. 1949) — беларускі архітэктар.
У горадзе пахаваныя беларускія педагог і грамадскі дзеяч Аляксей Барткевіч (1906—1991), грамадскі дзеяч і рэжысёр Язэп Камаржынскі (1899—1965).

## Места на старых фатаздымках 

Выява:Dzvinsk_harnizonnaja_carkva_1915.jpg|Гарнізонная царква. Паштоўка 1915
Выява:Dvinsk_1912.jpg|Дзвінск у 1912 годзе
Выява:Downtown Daugavpils (Dvinsk) early 20th century.jpg|Новы фарштат (цэнтр горада) ў пач. XX ст.
Выява:Daugavpils sinagoga 20gs sak.jpg|Дзвінская сінагога

## Гл. таксама 
* Даўгаўпілскі трамвай
* Дзвінская беларуская гімназія

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Дзвінск // 
* 
* Dyneburg //  S. 251
* Manteuffel, G. Dyneburg / Gustaw Manteuffel // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich / wydany przez pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, W. Walewskiego. T. 2. — Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1975. — [4], 927, XVI, [2] s.: err. — S. 251—254.

## Спасылкі 
* Беларускі Дзвінск // Радыё Свабода, 5 кастрычніка 2007
* Афіцыйны сайт
* Трамваі ў Даўгаўпілсе


Катэгорыя:Пераназваныя населеныя пункты
Катэгорыя:Гарады на Дзвіне
Катэгорыя:Гарады рэспубліканскага значэння Латвіі