open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ордэн Заслуг (Вялікабрытанія)

**Ордэн Заслуг** () — знак адрознення членаў абмежаванага таварыства (ордэна), заснаванага ў Вялікабрытаніі ў 1902 каралём Эдуардам VII. Глава ордэна — Брытанскі манарх.

Створаны па аналогіі з прускім *Pour le Mérite*. Членства ў ордэне падаецца як узнагарода за выбітную службу ва ўзброеных сілах або за адменны ўклад у развіццё навукі, мастацтва, літаратуры, культуры. Від знака адрознення, прысвойваецца ў якасці ваеннай узнагароды, адрозніваецца ад грамадзянскага парай скрыжаваных мячоў за цэнтральным медальёнам.
Прызначэнні ў ордэн — асабістае рашэнне манарха, у адрозненне ад большасці іншых ордэнаў, якія прысуджаюцца рашэннем урада.

Членства ў ордэне абмежавана 24 членамі і главой, але замежнікі дадаткова могуць быць уключаны ў ордэн на правах «ганаровых членаў». З моманту ўтварэння ордэн быў адкрыты для жанчын; Флорэнс Найцінгейл была першай жанчынай, якая атрымала ордэн у 1907 годзе. Ордэн не дае рыцарства або іншага статусу, але члены ордэна могуць выкарыстоўваць літары **OM** пасля свайго імя. У канадскай узнагароднай сістэме займае самую старэйшую пазіцыю. Медаль ордэна мае выгляд чырвонага крыжа з залатой каронай наверсе. Стужка чырвона-сіняя.

## Бягучыя члены 
* **Глава:** Елізавета II
* **Члены:**
# прынц Філіп, герцаг Эдынбургскі, KG, KT, OM GBE, AC, QSO, PC (10 чэрвеня 1968), Прынц-кансорт
#  прападобны , OM, KBE (11 лістапада 1983), гісторык рэлігіі
#  доктар Фрэдэрык Сенгер, OM, CH, CBE, FRS (11 лютага 1986), біяхімік, двойчы нобелеўскі лаўрэат па хіміі
#  сэр Майкл Ацья, OM, FRS (17 лістапада 1992), матэматык і медаліст Філдса
#  сэр Аарон Клуг, OM, FRS (23 кастрычніка 1995), біяфізік, нобелеўскі лаўрэат па хіміі
#  барон Норман Фостэр, OM, RA (25 лістапада 1997), архітэктар
#  сэр Энтані Кара, OM, CBE (9 мая 2000), скульптар
#  сэр Роджэр Пенроўз, OM, FRS (9 мая 2000), фізік-матэматык
#  сэр Том Стопард, OM, CBE (9 мая 2000), драматург
# Чарлз, прынц Уэльскі, KG, KT, GCB, OM, AK, QSO, PC, ADC (27 лістапада 2002), Спадчыннік трона
#  барон , OM, AC, FRS (28 кастрычніка 2002), эколаг і прэзідэнт Каралеўскага таварыства
#  барон Натаніэль Ротшыльд, OM, GBE (28 кастрычніка 2002), філантроп
#  сэр Дэвід Атэнбора, OM, CH, CVO, CBE, FRS (10 чэрвеня 2005), рэжысёр
#  баранэса , OM, PC (10 чэрвеня 2005), першая жанчына — спікер палаты абшчын
#  сэр , OM, CH, KBE, MC (10 чэрвеня 2005), ваенны гісторык
#  сэр Цім Бернерс-Лі (13 чэрвеня 2007), вучоны, вынаходнік URI, URL, HTTP, HTML, адзін са стваральнікаў Сусветнага павуціння
#  барон Марцін Рыз (13 чэрвеня 2007)
#  архібіскуп  (13 чэрвеня 2007)
#  Жан Крэцьен (13 ліпеня 2009), прэм'ер-міністр Канады (1993—2003)
#   (4 лістапада 2010), гісторык мастацтваў, дырэктар Брытанскага музея
#  Дэвід Хокні (1 студзеня 2012), мастак
# вакантна

* **Ганаровыя члены:**
**  Нельсан Мандэла, OM, CC, AC, QC (21 сакавіка 1995), палітык, лаўрэат Нобелеўскі прэміі свету

## Гл. таксама 
* Спіс членаў ордэна заслуг 

## Спасылкі 
* Гісторыя ордэна і поўны спіс атрымальнікаў 1902—2002
* Спіс кавалераў ордэна Заслуг  на сайце http://www.leighrayment.com  

*
Заслуг
Аляксандр Сяргеевіч Папуш

**Аляксандр Папуш** (нар. , ) — украінскі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачаў кар’еру ва Украіне, доўгі час гуляў за марыупальскі «Ільічовец», але так і не дасягнуў асноўнага складу. У 2008—2012 гадах гуляў у Беларусі (мінскі «Лакаматыў», жодзінскае «Тарпеда», брэсцкае «Дынама»).

У пачатку 2013 года стаў іграком казахскага «Кайсара», які выступаў у Першай лізе (другі па рангу дывізіён). У жніўні 2013 года вярнуўся ў Беларусь, стаўшы іграком рэчыцкага «Ведрыча-97». У сакавіку 2014 года па заканчэнні кантракта пакінуў рэчыцкі клуб.

З красавіка 2014 года стаў выступаць у чэмпіянаце Крыма за ялцінскую «Жамчужыну», але ўлетку 2014 года, пасля пераходу «Жамчужыны» ў расійскую ПФЛ (трэці дывізіён), не быў дапушчаны да ўдзелу.

З сакавіка 2015 года знаходзіўся ў складзе «Іслачы», дзе і пачаў сезон 2015. Дапамог клубу перамагчы ў Першай лізе і выйсці ў Вышэйшую. У сезонах 2016—2017 заставаўся іграком асновы «Іслачы», выступаў звычайна на пазіцыі правага абаронцы.

У студзені 2018 года падоўжыў кантракт з «Іслаччу», аднак у лютым па выніках справы аб дагаварных матчах атрымаў ад Дысцыплінарнага камітэта АБФФ двухгадовую дыскваліфікацыю, з-за чаго быў вымушаны пакінуць каманду. Пасля зыходу з «Іслачы» стаў працаваць ва Украіне, часам падтрымліваючы форму з беларускім клубам.

У красавіку 2019 года атрымаў адтэрміноўку па дыскваліфікацыі і неўзабаве зноў быў заяўлены за «Іслач», дзе стаў гуляць за дубль, а пазней вярнуўся ў асноўны склад. У снежні 2020 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Іслач» і завяршыў кар’еру.

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2015

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Ільічовец-2 Марыупаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Марыупаль
Катэгорыя:Ігракі ФК СКВІЧ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайсар Кызыларда
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэчыца-2014
Катэгорыя:Ігракі ФК Жамчужына Ялта
Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач
Аляксандр Юр’евіч Мацюхевіч

**Аляксандр Мацюхевіч** (нар. , Брэст) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец брэсцкага футбола, гуляў за дубль брэсцкага «Дынама», аддаваўся ў арэнду пінскай «Хвалі». У сезоне 2012 стаў адным з асноўных ігракоў брэстчан. 24 сакавіка 2012 года ў матчы 1-га тура супраць «Белшыны» ўжо на чацвёртай хвіліне забіў гол, які стаў першым у чэмпіянаце.

Сезон 2013 пачаў на лаўцы запасных, звычайна выходзячы на замену, а ў канцы сезона стаў часцей з’яўляцца ў стартавым складзе. Звычайна выступаў на пазіцыі флангавага атакуючага паўабаронцы або нападніка.

У сезоне 2014 працягваў гуляць у аснове брэсцкага клуба, пераважна пасля выхаду на замены. У студзені 2015 года пакінуў «Дынама». Неўзабаве далучыўся да складу «Баранавічаў», дзе і пачаў сезон 2015. У 2016 годзе далучыўся да польскага клуба ГКС (Вікелец).

У пачатку 2017 года, пакінуўшы ГКС, праходзіў прагляд у пінскай «Хвалі» і «Лідзе», але так і не перайшоў ні ў які клуб. У пачатку 2018 года стаў іграком клуба «Слонім-2017», аднак толькі зрэдку выхадзіў на замену і ўлетку таго ж года пакінуў слонімскую каманду.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Баранавічы
Катэгорыя:Ігракі ФК ГКС Вікелец
Катэгорыя:Ігракі ФК Слонім-2017
Уча Гагаладзэ

**Уча Гагаладзэ** (нар. , ) — грузінскі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
Пачаў выступаць у Грузіі, а ў 2010 годзе перайшоў у брэсцкае «Дынама». Спачатку гуляў за дубль, а ў сезоне 2012 стаў адным з асноўных нападнікаў каманды. У сезоне 2013 таксама з’яўляўся у асноўным складзе, але ў канцы сезона стаў толькі выхадзіць на замену.

У лютым 2014 года перайшоў у армянскі клуб «Бананц», якому дапамог стаць чэмпіёнам краіны. У жніўні 2014 года вярнуўся ў Беларусь, стаўшы іграком «Слуцка». У складзе слуцкага клуба стаў выступаць на пазіцыі цэнтральнага (часам флангавага) нападніка. Па заканчэнні кантракта ў снежні 2014 года пакінуў «Слуцк».

У першай палове 2016 года выступаў у другім грузінскім дывізіёне за клуб «Алгеці».

## Дасягненні 
*  Чэмпіён Арменіі: 2013/14

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Грузіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Алгеці Марнеулі
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Урарту
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Баржомі
Англійскі сэтар

**Англі́йскі сэ́тар** () — парода сабак з групы лягавых. Англійскі сэтар — прамы нашчадак старых еўрапейскіх сабак, якія выкарыстоўваліся ў Сярэднявеччы для палявання на птушак з сеткай. Сваім сучасным абліччам сабакі пароды ў значнай ступені абавязаны Э. Лавераку, які, пачаўшы сваю дзейнасць ў 1825 годзе, на працягу 50 гадоў змяняў і паляпшаў якасці пароды шляхам інбрыдынга, падбору і адбору. Англійскі сэтар — найбольш вядомая і распаўсюджаная парода сярод сэтараў.

## Літаратура 
* Сетэры // 

Катэгорыя:Пароды сабак
Тытулярная царква

[thumb|right|300px|Фасад [Санта Пудэнцыяна з гербамі Папы Яна Паўла II, злева яе тытулярыя кардынал а Іаахіма Майснер архібіскупа Кёльна.]]
**Тытулярная царква** () у рымска-каталіцкай царкве адна з цэркваў Рыма да якой прызначаецца кардынал.
У паганскія часы *titulus* азначаў надпіс на камяні. Пазней, у дачыненні да цэркваў у Рыме, *titulus* — адны з найбагацейшых ранніх хрысціянскіх цэркваў (усе разам вядомыя як «*tituli*») пабудаваны вакол мяжы горада Рыма, якія былі прыпісаны патронам, чые імёны часта іх ідэнтыфікавалі: "Яны атрымалі назву *tituli*, ад імя заснавальніка або ўладальніка, які трымаў уласнасць пад апекай для Касцёла. "Найбольш старажытны тэкст, які спасылаецца на *titulus* гэтага віду&nbsp;— IV стагоддзя на абарону Афанасія Вялікага супраць арыян. Да канца V стагоддзя Liber Pontificalis прызначыў 25 *tituli*. Яшчэ тры былі дададзеныя ў XII стагоддзі. У рымскім каталіцызме, уладальнік адной з гэтых цэркваў «тытулярны». Такімі ўладальнікамі былі спачатку традыцыйна карэнныя рымляне (высокага сацыяльнага становішча) у дамах якіх і збіраліся першыя хрысціяне (). Першая царква ў Рыме, якая мела тытулярнага неітальянца была Санці Куатра Каранаці: Дзітрых Трырскі быў прызначаны тытулярным у 975 Папам Рымскім Бенедыктам VII. Але базіліка была першапачаткова *Titulus Aemilianae*, маючы сваю назву ад яе заснавальніцы, ва ўласнасці якой несумненна знаходзілася вялікая Рымская віла, чые асновы сталі царквой і чыя зала прыёмаў стала царкоўнай базілікай. Сёння, кожнаму члену Калегіі кардыналаў у сане кардынала-прэсвітара прызначана тытулярная царква. Кардынальства развілося ад старэйшага духавенства ў Рымскай дыяцэзіі (7 біскупаў прыгарадных гарадоў, 14 дыяканаў дыяцэзіі, святары / прэсвітары рымскіх парафій) і вакол яе. Паколькі Калегія інтэрнацыялізавалася, кожнаму кардыналу давалі *titulus*, робячы яго ганаровым членам рымскага духавенства. Сёння, кардыналы-прэсвітары маюць свабодныя патронскія адносіны са сваімі тытулярнымі цэрквамі (імёны і гербы напісаны на мемарыяльнай дошцы ў царкве, і атрымліваюць грошы для падтрымання і рэстаўрацыі сваіх цэркваў), але яны больш не ўдзельнічаюць у фактычным кіраванні прыходамі. (Аналагічна, кардыналам-біскупам даюць ганаровы тытул на адну з субурбікарных дыяцэзій, а кардыналам-дыяканам, якіх сёння значна больш лічбы чатырнаццаць, даюцца падобныя адносіны з цэрквамі сваіх дыяканаў).

## Гл. таксама 
Спіс тытулярных цэркваў

## Спасылкі 
* Каталіцкая энцыклапедыя ()
* Спіс Тытулярных цэркваў () 

Катэгорыя:Царкоўныя тытулы
Катэгорыя:Гісторыя Царквы
*
Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Кардыналы
Катэгорыя:Калегія кардыналаў
Сетубал

**Сету́бал** (; ) — горад і марскі порт у Партугаліі, цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта і акругі Сетубал. Колькасць насельніцтва — 89,3 тыс. жыхароў (горад), 120,1 тыс. жыхароў (муніцыпалітэт). Горад і муніцыпалітэт уваходзяць у Лісабонскі рэгіён, у субрэгіёне Паўвостраў Сетубал, у агламерацыю Вялікі Лісабон.

## Історія 
злева|thumb|Статуя паэта Бакажэ

Вядома, што Сетубал быў заснаваны фінікійцамі прыкладна ў X стагоддзі да н.э. і прысвечаны богу ўрадлівасці Баалу (). Быў важным марскім портам дзякуючы пастаўках солі, салёнай рыбы і харчовых прадуктаў. У сакавіку 1249 года горад быў перададзены Ордэну Сант’яга. Падчас землетрасення ў 1755 годзе горад панёс значныя страты — гістарычны цэнтр быў часткова разбураны. Статус горада атрымаў у 1860 годзе ў часы караля Дона Педру IV. З 1922 года становіцца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай акругі, а з 1975 года — цэнтрам епіскапата.

Цікавым фактам для Сетубала з’яўляецца тое, што пасля Рэвалюцыі гваздзікоў 1974 года тут заўсёды перамагае Камуністычная партыя Партугаліі (цяперашнім прэзідэнтам муніцыпальнай палаты Сетубал з’яўляецца камуністка *Maria das Dores Meira*).

Менавіта Сетубал з’яўляецца радзімай вядомага партугальскага трэнера Жазэ Маўрынью. З горадам таксама звязана жыццё вядомага партугальскага паэта Мануэла Бакажэ.

## Насельніцтва 
## Фотагалерэя 

Image:Jesus_Convent_1.JPG|Храм Ісуса ў Сетубале
Image:Porto_de_Setubal_I.jpg|У порце Сетубал
Image:Forte_S_Filipe.JPG|Крэпасць Сан-Феліпэ (16 стагоддзе)
Image:Church_in_Praca_do_Bocage.JPG|Царква Сан-Жуліян у цэнтры горада

Image:Setubal.Igreja_de_Jesus01.jpg|Кляштар Ісуса ў Сетубале
Image:Jesus_Convent_5.JPG|Крыж перад храмам Ісуса
Image:Setubal.Igreja_de_Jesus02.jpg|Уваходны партал кляштара Ісуса
Image:Jardim_Bonfim_Setubal_2.JPG|Парк Жардын-Банфін

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт муніцыпалітэта

Катэгорыя:Муніцыпалітэты акругі Сетубал
Катэгорыя:Гарады Партугаліі
Сеўрская фарфоравая мануфактура

**Сеўрская фарфоравая мануфактура** () — мануфактура па вытворчасці фрытавага фарфору ў Сеўры, Францыя. Першапачаткова каралеўская, потым імператарская, цяпер знаходзіцца пад кіраваннем Міністэрства культуры Францыі.

## Гісторыя 
У 1740 годзе была распачата вытворчасць фарфору ў Венсене пры падтрымцы Людовіка XV і Мадам дэ Пампадур. У 1756 годзе фабрыку пераводзяць у Сеўр, непадалёк ад палаца Бельвю, дзе жыла Мадам дэ Пампадур. Гэты новы будынак 130 метраў у даўжыню, быў пабудаваны паміж 1753 і 1756 гадамі архітэктарам Лендэ.

## Галерэя 

Выява:Louvre biscuit.jpg
Выява:Table ecriture carlin 00 082006.JPG
Выява:Ngv, jacques-françois Micaud, zuppiera e vassorio, porcellana di sèvres.JPG
Выява:Vase portrait louvre.JPG
Выява:Sèvres_Clodion_vase.jpg

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Гісторыя
* Французскі фарфор 
* Венсенскі і сеўрскі фарфор

Катэгорыя:Прадпрыемствы Францыі
Катэгорыя:Фарфоравыя прадпрыемствы
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў XVIII стагоддзі
Сетыф

**Се́тыф**, **Сатыф** (يف, ) — горад на паўночным усходзе Алжыра ў правінцыі Сетыф, размешчаны на вышыні каля 1096 м над узроўнем мора.

Забудова горада тыпова каланіяльная, аднак паблізу захаваліся старажытнарымскі некропаль і руіны буйной візантыйскай крэпасці. Тут базуецца футбольны клуб ЕС Сетыф. Насельніцтва 200 тысяч жыхароў (2001).

## Гісторыя 
Горад нумідыйскага паходжання быў вядомы рымлянам як Sitifis. У 97 годзе імператар Нерва пасяліў тут сваіх ветэранаў. Праз дзвесце гадоў з Маўрэтаніі была адміністрацыйна выдзелена Сітыфенская вобласць. Пасля арабскага нашэсця горад страціў былое значэнне. З 1838 года — месцазнаходжанне французскага гарнізона і цэнтр буйнога сельскагаспадарчага рэгіёна.

## Трагедыя 
Сутыкненні мясцовых жыхароў з еўрапейцамі ў 1945 годзе панеслі каля 100 жыццяў. У адказ французы правялі карную аперацыю, вядомую як Сетыфская разня. Яе ахвярамі, як мяркуюць, сталі ад 6 да 8 тысяч мясцовых жыхароў. Алжырскі прэзідэнт Абдэль Азіз Бутэфліка назваў Сетыфскую аперацыю 1945 года пачаткам генацыду алжырскага народа.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Алжыра
Катэгорыя:Рымскія калоніі
Сэ Хэ

**Сэ Хэ** (; V стагоддзе) — кітайскі мастак-партрэтыст і тэарэтык жывапісу V стагоддзя. Заснавальнік тэарэтычнай эстэтыкі кітайскага жывапісу.

Ніводнага жывапіснага твора Сэ Хэ не захавалася, і сёння немагчыма ўявіць у якой манеры ён працаваў. У гісторыі кітайскага мастацтва ён праславіўся не сваім жывапісам, а невялікім тэарэтычным трактатам.

У эстэтычнай тэорыі кітайскай жывапісу, багатай крыніцамі трактат Сэ Хэ «Нататкі аб катэгорыях старадаўняга жывапісу» («Гухуа піньлу»), з’яўляецца адной з першых прац, якая шмат у чым вызначыла формы далейшага развіцця мастацкай крытыкі.

У трактаце былі сфармуляваны 6 законаў жывапісу (люфа), якія вызначылі кірунак усяго наступнага развіцця эстэтыкі кітайскага жывапісу, якая ў той ці іншай форме развівала і каментавала гэтыя шэсць законаў. У кітайскую навуку аб жывапісе былі ўведзены асноўныя эстэтычныя катэгорыі, якімі карысталіся ўсе далейшыя тэарэтыкі мастацтва:

* пінь — клас або катэгорыя;
* фа — закон, прынцып;
* цыюнь — адухоўлены рытм;
* шэндун — жывы рух;
* гуфа — структурны метад карыстання пэндзлем;
* ін’усесян — адпаведнасць малюнка аб’екта;
* цзін’інвэйчжы — размяшчэнне частак скрутка;
* суйлэйфуцай — адпаведнасць колеру роду рэчаў;
* чуаньімосэ — прытрымліванне традыцыі, капіраванне ўзораў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі Кітая
Эміль Нестар Сецяля

**Эміль Нестар Се́цяля** (; 27 лютага 1864, Кокемякі — 8 лютага 1935, Хельсінкі, Фінляндыя) — фінскі філолаг, палітык і дзяржаўны дзеяч.

## Палітычная дзейнасць 
Быў членам Партыі маладафінаў, прымаў удзел у працы Фінскага сената. З 7 па 15 лістапада 1917 года, з’яўляючыся Старшынёй Фінскага сената, фактычна з’яўляўся кіраўніком незалежнай Фінляндыі. Пасля аб’яднання ў 1918 годзе маладафінаў з Фінскай партыяй у партыю Нацыянальная кааліцыя, стаў членам апошняй, а ў 1920—1921 гады быў яе старшынёй. З 1920 года старшыня нацыяналістычнай арганізацыі «Pro Carelia» («Карэльскі Саюз»), якая выступала за адлучэнне Карэліі ад РСФСР і далучэнне яе да Фінляндыі. Займаў пасады міністра адукацыі Фінляндыі (1925) і міністра замежных спраў (1926).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фенаманы
Катэгорыя:Палітыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Фінляндыі
Катэгорыя:Дыпламаты Фінляндыі
Катэгорыя:Паслы Фінляндыі ў Даніі
Катэгорыя:Паслы Фінляндыі ў Венгрыі
Катэгорыя:Філолагі Фінляндыі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Фінляндыі
Шатландскі сэтар

**Шатла́ндскі сэ́тар** — паляўнічая парода сабак. Выведзена на аснове старадаўніх англійскіх сабак. Цалкам парода склалася да 1860. Пры стварэнні пароды ўжывалася метызацыя з сэтарамі іншых парод, а таксама з пойнтэрам. Стандарт зацверджаны ў 1988.

## Літаратура 
* Сетэры // 

Катэгорыя:Пароды сабак
Серпенцін

**Серпенці́н** (ад  — змяя) — група мінералаў, магніева-жалезістыя гідрасілікаты (не блытаць з горнай пародай серпенцініт).

Мінералы сустракаюцца ў шчыльным выглядзе, але ніколі ў ясна крышталізаваным. Часам маюць ліставаты або кудзелісты склад. Афарбоўка ад зелянява-жоўтага да цёмна-зялёнага з плямамі розных колераў, якія надаюць ім падабенства са скурай змяі, адсюль і назва. Агульная хімічная формула мінералаў — **X**2-3Si2O5(OH)4, где **X** = Mg, Fe2+, Fe3+, Ni, Al, Zn, Mn.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Змеявік Фатаграфіі і апісанні 
* Серпенцін Фатаграфіі і апісанні 

Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы магнію
Катэгорыя:Мінералы жалеза
Сяргей Іванавіч Калякін

**Сяргей Іванавіч Калякін** () — беларускі палітычны дзеяч, старшыня Беларускай партыі аб’яднаных левых «Справядлівы Свет» (да 2009 — Партыя камуністаў Беларуская).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 чэрвеня 1952 года ў Мінску.

У 1977 годзе скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Радыёінжынер». Член КПСС з 1977 года.

У 1992 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Палітолаг». У 1994 годзе стаў першым сакратаром ЦК ПКБ.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь XIII склікання.

17 ліпеня 2015 года Цэнтрвыбаркам зарэгістраваў ініцыятыўную групу грамадзян па зборы подпісаў выбаршчыкаў па вылучэнні старшыні Беларускай партыі аб’яднаных левых «Справядлівы свет» Сяргея Калякіна кандыдатам у прэзідэнты на выбарах 2015 года ў колькасці 1513 чалавек, аднак група здала толькі 48 подпісаў ад патрэбных 100 000 подпісаў выбаршчыкаў.

Памёр 15 жніўня 2024 года.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Калякін Сяргей || Хто ёсць хто ў Беларусі (1999)
* Біяграфія да 2007 г.

Катэгорыя:Камуністы Беларусі
Катэгорыя:Члены БПАЛ «Справядлівы свет»
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання
Бецымісарака

**Бецымісара́ка** (малагас. *Betsimisaraka*, літаральна "шмат неразлучных" або "ніколі не падзельныя") — этнічная група малагасійцаў. Насяляюць усходнюю частку Мадагаскара. Агульная колькасць - 3428 тыс. чал.

## Гісторыя
Бецымісарака як этнічная група склаліся толькі ў XVIII ст., калі некалькі варожых адзін да другога плямёнаў былі аб'яднаны каралём Рацымілаху (каля 1694 – 1750 гг.), сынам вядомага англійскага пірата Тома Цью і малагасійскай "каралевы" Антаваратры Рахена. Ён стварыў на ўсходзе Мадагаскара дзяржаву, якая кантралявала значную частку ўзбярэжжа, востраў Сен-Мары і перадгор'і. Менавіта ён у 1712 г. увёў адзіную назву *бецымісарака* і правёў шэраг рэформ, накіраваных на знішчэнне племянной розніцы. Пасля яго смерці адзіная дзяржава згубіла цэласнасць, але працягвала існаваць як федэрацыя. 

Дачка Рацымілаху, Бэцці (Біці) падаравала частку сваіх валоданняў Францыі (у тым ліку востраў Сен-Мары і важны порт Туамасіна) пасля шлюбу з французскім капралам. У 1817 г. бецымісарака былі заваяваны каралём мерына, Радамам I, і ўвайшлі ў склад яго дзяржавы. 

Зараз большасць прадстаўнікоў гэтай этнічнай групы прызнаюць сябе адначасова малагасійцамі і бецымісарака, захоўваюць многія самастойныя рысы культуры.

## Культура
Галоўны гаспадарчы занятак - земляробства. Вырошчваюць рыс, садавіну, какосавую пальму, клубняплоды, на продаж - спецыі, эфіра-алейныя культуры, тытунь, каву. Зямля належыць розным сем'ям, аднак прынята апрацоўваць яе сумесна. Пад час сумесных сяўбы або жніва суседзі ядуць разам рытуальны суп *ро*. Для жыхароў узбярэжжа важным з'яўляюцца такія заняткі як лоў рыбы і кабатажнае суднаходства. Жывёлагадоўля мае другараднае значэнне. 

Жытло будуюць з бамбуку. Традыцыйная вопратка - доўгія сукенкі для жанчын, саламяныя капялюшы для жанчын і мужчын. 

Бецымісарака вядомы як добрыя музыкі. Музычныя інструменты ладзяць з бамбуку. Пераважае рытмічная музыка. Папулярны народны танец, які адрознівае бецымісарака ад іншых груп, - *басэса*.

У складзе бецымісарака вылучацца група *занамулата*, нашчадкаў еўрапейскіх піратаў і тубыльцаў, для якой характэрна спалучэнне еўрапейскіх і малагасійскіх культурных традыцый.

## Мова
Бецымісарака размаўляюць на некалькіх дыялектах малагасійскай мовы.

## Рэлігія
Каля 45% бецымісарака спявадаюць хрысціянства (каталіцызм і пратэстанцтва), астатнія - традыцыйную рэлігію, заснаваную на кульце продкаў.

## Спасылкі
*Даведайцеся пра бецымісарака
*Канфедэрацыя бецымісарака
*Betsimisaraka — 101 Last Tribes

Катэгорыя:Народы Афрыкі
Катэгорыя:Малагасійцы
Аляксей Ганчараў

**Аляксей Ганчараў** (нар. , Бэлць) — малдаўскі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера 
### Клубная 
Гуляў за розныя клубы ў Малдове, у тым ліку ў «Алімпіі» з роднага горада Бэлць, дзе быў капітанам. У 2009—2010 гадах гуляў за брэсцкае «Дынама», у ліпені 2011 года вярнуўся ў беларускі клуб.

У пачатку сезону 2013 галоўны трэнер брэсцкага клуба Уладзімір Курнеў перавёў Ганчарава ў дубль, дзе той стаў капітанам. Пасля звальнення Курнева ў верасні 2013 года Ганчараў атрымаў магчымасць вярнуцца ў аснову. 6 кастрычніка 2013 года ў матчы з «Мінскам» пры ліку 2:1 на карысць мінчукоў на 88-й хвіліне не рэалізаваў пенальці, з-за чаго брэсцкі клуб у выніку прайграў 3:1. Пазней правёў яшчэ два матчы, а ў лістападзе ўжо не з’яўляўся на полі. У снежні 2013 года па заканчэнні кантракта пакінуў клуб.

У пачатку 2014 года стаў іграком клуба «Сынджэрэй» з трэцяга па рангу малдаўскага дывізіёна.

### Мижнародная 
У 2008 годзе атрымаў выклік у нацыянальную зборную Малдовы, але так і не выйшаў на поле.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Малдовы
Катэгорыя:Ігракі ФК Сынджэрэй
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Бэлць
Катэгорыя:Ігракі ФК Рапід Гідзігіч
Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Бэлць
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Бендэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Ціраспаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Шэрыф Ціраспаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Зімбру Кішынёў
Элізабет Сёдэрстрэм

**Элізабет Ганна Сёдэрстрэм** (, 7 мая 1927, Стакгольм - 20 лістапада 2009, там жа) — шведская спявачка (сапрана).

## Біяграфія 
Бацька — спявак і імпрэсарыа, па паходжанні швед, маці — руская спявачка і піяністка Ганна Паласава, якая ў гады рэвалюцыі эмігрыравала за мяжу. Пачатковае музычнае ўтварэнне Элізабет Сёдэрстрэм атрымала ў былой артысткі рускай імператарскай оперы Адэлаіды Андрэевай фон Скіландз. Скончыла Каралеўскую акадэмію музыкі ў Стакгольме. Дэбютавала на сцэне Дротнінгхольмскага прыдворнага тэатра ў оперы Моцарта «Басцьен і Басцьена» (1947). У 1949—1980 гадах — у трупе Шведскай Каралеўскай оперы. Выступала таксама на сцэнах найбуйнейшых оперных тэатраў свету — у Ковент-Гардэне, Венскай дзяржаўнай оперы, Метраполітэн Опера і інш.

У 1993—1996 узначальвала Дротнінгхольмскі прыдворны тэатр, у якім за паўстагоддзя да гэтага дэбютавала.

Уваходзіла ў склад журы музычных фестываляў, у тым ліку фестываля "Спявак свету" 1989 года.

Апошні выступ Сёдэрстрэм адбылося ў 1999 на сцэне Метрапалітэн (графіня ў «Пікавай даме» Чайкоўскага).

Сканала ад ускладненняў пасля інсульту.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія і фота 
* Дыскаграфія 
* Відэа

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Швецыі
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Швецыі
Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Глен Тэадор Сібарг

**Глен Тэадор Сі́барг** (, ;  — ) — амерыканскі хімік і фізік-ядзершчык. Дзякуючы яго працам канчаткова сфарміравалася новая навука — ядзерная хімія. 

## Працы 
Сумесна з Э. Макміланам сінтэзаваў плутоній (1940—1941), сумесна з іншымі вучонымі адкрыў амерыцый, кюрый (1944), берклій (1949), каліфорній (1950), эйнштэйній (1952), фермій (1953), мендзялевій (1955). У наступныя гады прымаў удзел у сінтэзаванні больш цяжкіх элементаў.

## Спадчына 
У 1951 годзе Сібарг сумесна з Макміланам атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі. У 1997 годзе ў гонар Сібарга назвалі 106-й элемент перыядычнай табліцы Мендзялеева — сіборгій.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Энрыка Фермі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Першаадкрывальнікі хімічных элементаў
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Прыстлі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Сёмга

**Сёмга**, **ласось высакародны** (*Salmo salar*) — рыба сямейства , атрада .

## Апісанне 
Даўжыня цела да 1,5 м, маса да 39 кг. Цела даволі тоўстае, верацёнападобнае. Рот канцавы, верхнесківічная костка заходзіць за вертыкаль задняга краю вока. Луска дробная, серабрыстая. У дарослых рыб у моры спіна зялёная або блакітная, на баках — х-падобныя плямы. Ніжэй бакавой лініі плям няма ці яны вельмі рэдкія. Пуза серабрыстае. Плаўнікі цёмныя. Перад нерастам цела цямнее, на баках і галаве з’яўляюцца чорныя, чырвоныя і аранжавыя плямы, у самцоў падаўжаюцца і скрыўляюцца сківіцы. Скура на спіне патаўшчаецца.

## Пашырэнне 
Прахадны від. Пашырана ў паўночнай частцы Атлантычнага акіяна, паўночна-заходняй частцы Паўночнага Ледавітага акіяна каля берагоў Еўропы і Паўночнай Амерыкі. Уваходзіць у рэкі Еўропы ад поўначы Партугаліі да ракі Кара. Па ўзбярэжжы Паўночнай Амерыкі распаўсюджваецца ад ракі Канектыкут на поўдні да Гудзонава праліва і Грэнландыі на поўначы. Існуе азёрная форма сёмгі — азёрны ласось (*S.s. morpha sebago*) у буйных паўночных азёрах Лабрадора, Ладажскім, Анежскім. На тэрыторыі Беларусі да пабудовы на рэках плацін заходзіла на нераст з Балтыйскага мора ў рэкі Нёман, Заходняя Дзвіна, Вілія, Буг. Апошнім часам від адзначаны ў вадацёках басейна ракі Вілія на тэрыторыі Астравецкага і Смаргонскага раёнаў.

## Асаблівасці біялогіі 
У рэкі заходзіць пераважна восенню. Моладзь жыве ў рэках да 5 гадоў, корміцца беспазваночнымі і дробнай рыбай, у моры — рыбай і ракападобнымі.

Нераст адбываецца ў вярхоўях рэк з кастрычніка па снежань. Перад нерастам самцы набываюць шлюбны ўбор. Ласосі, якія ўвайшлі ў раку, не кормяцца. Самка вырывае ў пясчана-галечном грунце яму (даўжынёй да 2-3 метраў) і закопвае у яе аплодненую ікру, утвараючы нерестовы бугор. Плоднасць да 26000 ікрынак. Ікра буйная, аранжавая. Асноўная маса ласосяў адкладвае ікру адзін раз у жыцці. Пасля нерасту вялікая частка рыб гіне, астатнія скочваюцца ў моры, дзе зноў набываюць серабрыстую афарбоўку і пачынаюць харчавацца.

## Промысел і развядзенне 
Каштоўны аб’ект промыслу і развядзення.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ласасёвыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Рыбы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Прамысловая рыба
Катэгорыя:Рыбаводства
Андрэй Ігаравіч Карасёў

**Андрэй Карасёў** (нар. , Брэст) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Гуляў у асноўным за дубль брэсцкага «Дынама» (потым «Брэст»), а ў 2010 годзе з’яўляўся на полі і ў асноўным складзе. У жніўні 2012 года перайшоў у арэнду ў пінскую «Хвалю», у красавіку 2013 года арэнда была падоўжана. У складзе «Хвалі» Андрэй стаў іграком асновы.

У сакавіку 2014 года зноў быў арандаваны пінчукамі. Па выніках сезона 2014 «Хваля» страціла месца ў Першай лізе. У студзені 2015 года Андрэй вярнуўся ў «Дынама», аднак не здолеў замацавацца ў камандзе. У выніку, сезон 2015 распачаў у складзе «Кобрына». Па заканчэнні сезона «Кобрын» зняўся з рэспубліканскіх спаборніцтваў, а Андрэй спыніў прафесійную кар’еру.

З пачатку 2020 года стаў выступаць за клуб «Першы Рэгіён» у Другой лізе, а ў пачатку 2021 года далучыўся да «Брэстжылбуда», дзе гуляў да канца сезона.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Кобрын
Катэгорыя:Ігракі ФК Першы Рэгіён Кавярдзякі
Катэгорыя:Ігракі ФК Брэстжылбуд
Генічэскі праліў

**Генічэскі праліў** () — праліў паміж паўночным канцом Арабацкай касы і мацерыком, падзяляецца на два рукавы: «Тонкі» (укр. пратока Тонкая) і «прамоіна» (укр. пратока Промоїна). Злучае Азоўскае мора з залівам возера Сіваш. Даўжыня каля 4 км, шырыня 80—50 м, глыбіня да 4,6 м. На беразе праліва размешчаны порт Генічэск.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пралівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Азоўскае мора
Катэгорыя:Пралівы Крыма
Юрый Мікалаевіч Дручык

**Юрый Дручык** (нар. , Ковель, Валынская вобласць, УССР) — украінскі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Гуляў за клуб «Валынь», адтуль быў аддадзены ў арэнду бабруйскай «Белшыне». У ліпені 2010 года вярнуўся ва Украіну, але ўжо праз месяц «Белшына» зноў падпісала абаронцу, які стаў адным з асноўных у клубе.

У студзені 2012 года перайшоў у брэсцкае «Дынама», дзе таксама стаў іграком асновы. Амаль увесь сезон 2013 прапусціў з-за траўмы. У снежні 2013 года па заканчэнні кантракта пакінуў брэсцкі клуб.

У верасні 2014 года далучыўся да клуба «Ковель-Валынь», з якім гуляў у першынстве Валынскай вобласці.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Ковель-Валынь
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Ніва Цярнопаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Валынь Луцк
Сімон Агар

**Сімон Агар** (, нар. , Асаба, Нігерыя) — нігерыйскі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
У маладым узросце трапіў у Нарвегію, дзе выступаў за клубы ніжэйшых дывізіёнаў.

У 2008 годзе трапіў у «Віцебск». Гуляючы за віцебскі клуб, аднойчы пасля выдалення брамніка стаў на браму, стаўшы такім чынам першым афрыканскім брамнікам у Беларусі. У віцебскім клубе двойчы быў прызнаны іграком года.

Пасля гуляў у жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ». У студзені 2012 года перайшоў у брэсцкае «Дынама», дзе стаў трывалым іграком асновы, выступаў на пазіцыі апорнага паўабаронцы.

У снежні 2013 года перайшоў у наваполацкі «Нафтан». У пачатку сезона некаторы час выступаў у асноўным складзе на пазіцыі апорнага паўабаронцы, але потым страціў месца ў аснове і стаў гуляць пераважна за дубль. Па заканчэнні сезона ў снежні 2014 года пакінуў наваполацкі клуб. Пазней праходзіў прагляд у «Віцебску», але не падышоў клубу.

У лютым 2016 года зноў далучыўся да брэсцкага «Дынама», з якім у сакавіку падпісаў кантракт. Распачаў сезон у якасці асноўнага апорнага паўабаронцы дынамаўцаў, але ўлетку страціў месца ў складзе. У студзені 2017 года стала вядома, што Агар пакідае Брэст.

У лютым 2017 года адправіўся на прагляд у «Ліду», і ў сакавіку афіцыйна стаў іграком гэтага клуба. У складзе «Ліды» стаў адным з асноўных ігракоў. У лютым 2019 года падоўжыў кантракт з лідчанамі.

У жніўні 2019 года перайшоў у «Смаргонь», дзе таксама стаў асноўным іграком. У снежні 2019 года стала вядома, што Агар застанецца ў смаргонскай камандзе ў сезоне 2020. У пачатку 2020 года трэніраваўся са «Смаргонню», аднак у лютым кантракт быў разарваны.

У жніўні 2020 года быў дыскваліфікаваны АБФФ на 2 гады па справе аб дагаварных матчах.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Нігерыі
Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Будзё-Глімт
Кірыл Аляксандравіч Прамудраў

**Кірыл Прамудраў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ».

## Клубная кар’ера 
Гуляў за дубль брэсцкага «Дынама». У 2011 годзе пачаў праходзіць у асноўны склад каманды, а ў сезоне 2012 замацаваўся ў аснове.

У сезоне 2013 ужо трывала выступаў на пазіцыі правага паўабаронцы. З верасня 2013 года, пасля таго як галоўным трэнерам стаў Сяргей Кавальчук, стаў выступаць у якасці апорнага паўабаронцы. Усяго за сезон правёў 30 матчаў (з 32), забіў 5 галоў.

У сезоне 2014 канчаткова замацаваўся ў якасці асноўнага апорнага паўабаронцы брэсцкага клуба. Выдатна пачаў сезон 2015, калі быў падцягнуты бліжэй да атакі і наладзіў узаемадзейнічанне з вопытным Раманам Васілюком, дзякуючы чаму хутка стаў адным з найлепшых бамбардзіраў чэмпіянату 2015. У выніку, цікавасць да Кірыла сталі праяўляць розныя клубы, у тым ліку і замежныя.

29 ліпеня 2015 года было абвешчана аб пераходзе Прамудрава ў мінскае «Дынама». У складзе мінчан здолеў замацавацца ў стартавым складзе толькі бліжэй к канцу сезона, гуляў на пазіцыі апорнага паўабаронцы. У сезоне 2016 ужо быў трывалым іграком асновы мінчан, аднак у першай палове сезона 2017 страціў месца ў складзе. У чэрвені 2017 года было абвешчана аб вяртанні Прамудрава ў брэсцкае «Дынама». У складзе брэстчан стаў выступаць на пазіцыі апорнага паўабаронцы, чаргуючы выхады ў стартавым складзе і на замену.

У ліпені 2018 года быў аддадзены ў арэнду сталічнаму «Промню», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. У снежні 2018 года вярнуўся ў Брэст, а ў студзені 2019 года разарваў кантракт з «Дынама» і неўзабаве стаў іграком жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ». У сезоне 2019 з’яўляўся на полі нерэгулярна, у 2020 годзе стаў часцей выхадзіць у стартавым складзе.

У студзені 2021 года падоўжыў кантракт з жодзінскім клубам. У 2021 годзе заставаўся іграком асноўнага складу жодзінцаў. У студзені 2022 года падпісаў новае пагадненне з «Тарпеда-БелАЗ». У студзені 2023 года чарговы раз падоўжыў кантракт з жодзінскім клубам. У сезоне 2023 стаў капітанам каманды і ў гэтай якасці дапамог ёй заваяваць бронзавыя медалі чэмпіянату Беларусі. У снежні 2023 года зноў падоўжыў пагадненне з жодзінцамі.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2015
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (3): 2016, 2020, 2023
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2018, 2023
*  Уладальнік Суперкубка Беларусі (2): 2018, 2024

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Прамень Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Куэрнавака

**Куэрнавака** () — горад у Мексіцы. Сталіца штата Марэлас и адміністрацыйны цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта. Колькасць насельніцтва, па дадзеных перапісу 2010 года, склала 338&nbsp;650 чалавек.

## Агульныя звесткі 
Назва *Cuernavaca* паходзіць з мовы наўатль і яе можна перакласці як: *на ўскрайку лесу*.

Размешчаны прыкладна ў 85 кіламетрах на поўдзень ад Мехіка па трасе M-95. У наваколлі горада шмат прыгожых і культурна багатых раёнаў краіны. З-за клімату горад атрымаў мянушку «Горад вечнай вясны».

## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Выява:JardinJuarez1.JPG|Гарадская плошча
Выява:Cuernavaca Palacio Cortes.JPG|Былы палац Кортэса
Выява:HidalgoStCVEast.JPG|Вуліца Ідальга
Выява:TouristtrolleyCV.JPG|Турыстычны трамвайчык
Выява:CarpTankChapEcoPark.JPG|Экалагічны заапарк
Выява:InsideAviaryChapEcoPark.JPG|Экалагічны заапарк

Катэгорыя:Гарады Мексікі
Маўрэтанія Цэзарэйская

thumb|300px|Маўрэтанія Цэзарэйская на карце Рымскай імперыі

**Маўрэтанія Цэзарэйская** () правінцыя Рымскай імперыі, якая займала захад сучаснага Алжыра.

Правінцыя была заснавана ў 44 годзе пасля смерці апошняга маўрэтанскага цара, Пталамея, па загаду імператара Клаўдзія, які падзяліў Маўрэтанію па рацэ Мулуя на дзве часткі — Цэзарэйскую (захад Алжыра) і Тынгітанскую (поўнач Марока).

Адміністрацыйным цэнтрам была Цэзарыя, якая дала назву ўсёй правінцыі. Гэты горад быў цэнтрам культу Мітры. Хрысціянства распаўсюдзілася ў Маўрэтаніі Цэзарэйскай у IV стагоддзі.

Пасля рэформы Дыяклетыяна Маўрэтанія Цэзарэйская была падзелена на некалькі маленькіх правінцый. Адтуль пастаўляліся каштоўныя пароды дрэва. Таксама з бербераў набіралася лёгкая кавалерыя.

## Літаратура 
* Notitia Dignitatum

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Афрыкі
Катэгорыя:Гісторыя Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Старажытнае Міжземнамор’е
Катэгорыя:Гісторыя Марока
Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імперыі
Notitia Dignitatum

**Notitia Dignitatum** (скарочана **ND**, ) — дакумент эпохі позняй Рымскай імперыі (канец IV або пачатак V стагоддзяў), які змяшчае спіс пасад. У дакуменце прыведзена некалькі тысяч пасад Заходняй і Усходняй Рымскіх імперый, пачынаючы ад палацавых і канчаючы правінцыйнымі.

Захавалася некалькі копій гэтага дакумента, зробленых у XV—XVI стст., уключаючы ілюмінаванае выданне 1542 года. Усе гэтыя копіі паходзяць, прама ці ўскосна, ад кодэкса пад назвай *Codex Spirensis*, які ў 1542 годзе знаходзіўся ў бібліятэцы Шпаерскага сабора, але да 1672 годзе апынуўся згублены. Далейшы яго лёс невядомы. Гэты кодэкс змяшчаў калекцыю дакументаў (так, адзін з іх адносіўся да XI стагоддзя); Notitia Dignitatum была апошнім і самым вялікім з іх, заняўшы 164 старонкі. Геральдычныя знакі ў ілюстраваных рукапісах, мабыць, з'яўляюцца перайманнямі ці копіямі выяў са згубленага *Codex Spirensis*. Варта адзначыць, што некалькі копій кодэкса захаваліся да цяперашняга часу.

## Літаратура 
* Ткаченко А. А. «Notitia Dignitatum» как источник по позднеантичной эмблематике  // Signum: Научно-информационный бюллетень Центра гербоведческих и генеалогических исследований ИВИ РАН / Отв. ред. А. П. Черных. М., 2000. Вып. 2, с. 33-40.
* Bury J. B. The Notitia Dignitatum // Journal of Roman Studies. N 10. 1920. P. 131—154.
* Polaschek E. Notitia Dignitatum // Realencyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft. 17. 1. 1936. Coll. 1114—1116.
* Jones A. H. M. Notitia Dignitatum // Jones A.H.M. The Later Roman Empire, 284—602. A social, economic, and administrative survey. V. 1 — 3. Oxf., 1964. (Appendix II. P. 347—380).

## Гл. таксама 
* Пейтынгерава табліца

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьмовыя крыніцы па гісторыі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Рымская імперыя
Сібіу

**Сібіу** — горад у Румыніі, у рэгіёне Трансільванія, адміністрацыйны цэнтр жудзеца Сібіу. Насельніцтва — 171,5 тыс. жыхароў (2002). Сібіу — адзін з найважнейшых культурных і рэлігійных цэнтраў Румыніі, а таксама транспартны вузел у цэнтры краіны. З’яўляўся цэнтрам трансільванскіх саксонцаў да Другой сусветнай вайны. У 2007 годзе (сумесна з Люксембургам) горад быў абраны культурнай сталіцай Еўропы.

## Насельніцтва 
У 2002 годзе насельніцтва горада складала 154,892 чалавек. Сібіу з’яўляецца 15-м па колькасці насельніцтва горадам Румыніі.

Этнічны склад:
* румыны — 95,7 %
* венгры — 2 %
* немцы — 1,6 %
* іншыя — 0,7 %

## Адукацыя і культура 
* Сібіускі ўніверсітэт імя Лучыана Блага
## Гарады-пабрацімы 
Сібіу з’яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў:

*  Клагенфурт, Аўстрыя (1990)
*  Валенсія, Венесуэла (1993)
*  Калумбія, ЗША (1994)
*  Уірал, Вялікабрытанія (1994)
*  Баўру, Бразілія (1995)
*  Мехелен, Бельгія (1996)
*  Рэн, Францыя (1999)
*  Ландсхут, Германія (2002)
*  Марбург, Германія (2005)
*  Дэвентэр, Нідэрланды (2007)
*  Такаяма, Японія (2009)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Былыя сталіцы
Катэгорыя:Гарады Румыніі
Катэгорыя:Сібіу (жудзец)
Шэршэль

**Шэршэ́ль** ()&nbsp;— горад і порт у Алжыры ў вілаеце Тыпаса, у 90 км ад сталіцы дзяржавы.

## Гісторыя 
[міні|злева|200пкс|Рымская мазаіка з выявай [Бахуса, знойдзеная ў Шэршэлі]]

Заснаваны фінікійцамі пад назвай **Іол**. У VI ст. да н.э. увайшоў у склад Карфагенскай дзяржавы, пасля Другой Пунічнай вайны&nbsp;— Нумідыі, а пасля далучэння большай часткі Нумідыі да Рыма стаў сталіцай незалежнага царства Маўрэтанія.

У 20 г. да н.э. маўрэтанскі цар Юба II перайменаваў горад у **Цэзарэю**, або **Цэзарэю Маўрэтанскую**,&nbsp;— у гонар імператара Аўгуста&nbsp;— і перабудаваў яго ў рымскім стылі. У 44 годзе Маўрэтанія была далучаная Клаўдзіем да Рымскай імперыі, і Цэзарэя стала адміністрацыйным цэнтрам правінцыі Маўрэтанія Цэзарэйская. У V ст. Цэзарэю спалілі вандалы, аднак з вяртаннем афрыканскіх правінцый пад візантыйскую ўладу горад быў адбудаваны.

У VIII ст. горад занялі арабы. Сучасная назва&nbsp;— **Шэршэль**&nbsp;— з'яўляецца пераробленым на берберскі лад рымскім імем горада.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Марк Апелій Север Макрын (164—218) — рымскі імператар.
* Асія Джэбар — алжырская пісьменніца і кінарэжысёр.

## Літаратура 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Фатаграфіі Шэршэля 

Катэгорыя:Гарады Алжыра
Катэгорыя:Старажытныя гарады
Катэгорыя:Гісторыя Алжыра
Кокемякі

**Ко́кемякі** ( ) — горад у правінцыі Сатакунта ў губерні Заходняя Фінляндыя.

Колькасць насельніцтва складае 7 988 чалавек (2010). Горад займае плошчу 531,34 км² з якіх водная паверхня складае 50,08 км². Шчыльнасць насельніцтва — 16,60 чал/км².

## Гарады-пабрацімы 
*  Ліер (з 1945 года)
*  Пылтсамаа (з 1991 года)
*  Фальчопінг (з 1945 года)
*   (з 1945 года)

## Вядомыя асобы 
* Эміль Нестар Сецяля

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* www.kokemaki.fi (сайт) 

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Пылтсамаа

**Пылтсамаа** (), **Обер-Пален** () — горад у цэнтральнай частцы Эстоніі ў павеце Йыгевамаа. Самастойны гарадскі муніцыпалітэт, не ўваходзіць у склад воласцей.

## Месцазнаходжанне 
Размешчаны на рацэ Пылтсамаа.

## Гісторыя 
 і царква]]
У XVI ст. Пылтсамаа — сталіца Лівонскага Каралеўства, рэзідэнцыя герцага Магнуса.

У 1950—1962 гадах цэнтр Пылтсамааскага раёна.

## Клімат 
## Насельніцтва 

Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
ImageSize = width:850 height:320
PlotArea = left:50 bottom:50 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:6
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = unit:year gridcolor:linegrey increment:3 start:0
ScaleMinor = unit:year gridcolor:linegrey2 increment:1 start:0
PlotData=
  color:cobar width:33 align:left
  bar:1881 from:0 till:0.708
  bar:1922 from:0 till:2.100
  bar:1934 from:0 till:2.609
  bar:1939 from:0 till:3.034
  bar:1941 from:0 till:3.058
  bar:1959 from:0 till:3.667
  bar:1970 from:0 till:4.416
  bar:1979 from:0 till:4.923
  bar:1989 from:0 till:5.261 color:cobar2
  bar:2000 from:0 till:4.849
  bar:2006 from:0 till:4.717
  bar:2010 from:0 till:4.642
  bar:2011 from:0 till:4.188
  bar:2014 from:0 till:4.148
  bar:2015 from:0 till:4.111
  bar:2016 from:0 till:4.174
  bar:2017 from:0 till:4.105
  bar:2018 from:0 till:4.050
  bar:2019 from:0 till:3.981
  bar:2020 from:0 till:3.933
PlotData=
  bar:1881 at: 0.708 fontsize:S text: 0.708 shift:(-16,5)
  bar:1922 at: 2.100 fontsize:S text: 2.100 shift:(-16,5)
  bar:1934 at: 2.609 fontsize:S text: 2.609 shift:(-16,5)
  bar:1939 at: 3.034 fontsize:S text: 3.034 shift:(-16,5)
  bar:1941 at: 3.058 fontsize:S text: 3.058 shift:(-16,5)
  bar:1959 at: 3.667 fontsize:S text: 3.667 shift:(-16,5)
  bar:1970 at: 4.416 fontsize:S text: 4.416 shift:(-16,5)
  bar:1979 at: 4.923 fontsize:S text: 4.923 shift:(-16,5)
  bar:1989 at: 5.261 fontsize:S text: 5.261 shift:(-16,5)
  bar:2000 at: 4.849 fontsize:S text: 4.849 shift:(-16,5)
  bar:2006 at: 4.717 fontsize:S text: 4.717 shift:(-16,5)
  bar:2010 at: 4.642 fontsize:S text: 4.642 shift:(-16,5)
  bar:2011 at: 4.188 fontsize:S text: 4.188 shift:(-16,5)
  bar:2014 at: 4.148 fontsize:S text: 4.148 shift:(-16,5)
  bar:2015 at: 4.111 fontsize:S text: 4.111 shift:(-16,5)
  bar:2016 at: 4.174 fontsize:S text: 4.174 shift:(-16,5)
  bar:2017 at: 4.105 fontsize:S text: 4.105 shift:(-16,5)
  bar:2018 at: 4.050 fontsize:S text: 4.050 shift:(-16,5)
  bar:2019 at: 3.981 fontsize:S text: 3.981 shift:(-16,5)
  bar:2020 at: 3.933 fontsize:S text: 3.933 shift:(-16,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(180,30)

Нацыянальны склад (2000): эстонцы — 97,44 %.

## Эканоміка 
Харчовая прамысловасць.

## Славутасці 
Асноўная славутасць — Пылтсамааскі замак.

## Гарады-пабрацімы 
*  Кокемякі, Фінляндыя
*  Скрунда, Латвія
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Пеэтэр Алік, эстонскі мастак

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Пылтсамаа «Eestigiid.ee»

Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Катэгорыя:Павет Йыгевамаа
Валенсія (Венесуэла)

**Вале́нсія** () — горад на поўначы Венесуэлы. Сталіца і найбуйнейшы горад штата Карабоба.

Насельніцтва — 830 тыс. жыхароў (1,3 млн у чорце гарадской агламерацыі).

Горад размешчаны ў 30 км ад узбярэжжа Карыбскага мора (порт Пуэрта-Кабелья), у 125 км на заход ад Каракаса, на ўзвышшы ў 11 км на захад ад возера Валенсія.

Горад заснаваны ў 1555 годзе, з 1812 па 1830 гады Валенсія была сталіцай Венесуэлы. Універсітэт Карабоба, заснаваны ў 1852 годзе.

Буйны прамысловы цэнтр: машынабудаванне, хімічная, фармацэўтычная, харчовая прамысловасць.
Дзейнічае сучасны (2007) метрапалітэн.

Image:Metro_de_Valencia.jpg

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарады Венесуэлы
Рудольф Вірхаў

**Рудольф Людвіг Карл Вірхаў** (; , Свідвін, Памеранія — , Берлін) — вялікі нямецкі навуковец і палітычны дзеяч другой паловы XIX стагоддзя, лекар, патолагаанатам, гістолаг, фізіёлаг, заснавальнік клетачнай тэорыі ў біялогіі і медыцыне, тэорыі клетачнай паталогіі ў медыцыне; быў вядомы таксама як археолаг, антраполаг і палеантолаг.

## Біяграфія 
Скончыў Берлінскі ўніверсітэт (1843). З 1849 у Вюрцбургскім універсітэце (з 1856 прафесар), адначасова дырэктар Інстытута паталогіі.

Навуковыя працы па тэорыі цэлюлярнай (клетачнай) паталогіі, у адпаведнасці з якой паталагічны працэс — сума парушэнняў жыццядзейнасці асобных клетак арганізма. Апісаў патамарфалогію і растлумачыў патагенез асноўных агульнапаталагічных працэсаў. Трыяда Вірхава апісвае тры катэгорыі фактараў, якія, як лічыцца, спрыяюць развіццю трамбоза.

Займаўся антрапалогіяй, археалогіяй і этнаграфіяй. У апошнія гады жыцця праціўнік эвалюцыйнага вучэння Ч. Дарвіна.

У 1880—93 член Рэйхстага, адзін з заснавальнікаў і лідэраў нямецкай буржуазна-ліберальнай прагрэсіўнай партыі (1861, з 1884 — Партыя свабодамысных).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Антраполагі Германіі
Катэгорыя:Біёлагі Германіі
Катэгорыя:Медыкі Германіі
Маўрэтанія

]]
**Маўрэтанія** () — гістарычная вобласць на поўначы Афрыкі, на тэрыторыі сучасных Заходняга Алжыра і Паўночнага Марока.

Да каланізацыі фінікійцамі асноўным насельніцтвам Маўрэтаніі былі берберы. Пасля асваення афрыканскага ўзбярэжжа пунамі ў рэгіёне ўтварыліся гарады. Першы вядомы імем уладар гэтых мясцін — нумідыйскі цар Сіфакс.

## Маўрэтанскае царства 
З канца II стагоддзя да н.э. рымскія гісторыкі згадваюць цароў Маўрэтаніі. Саюзнікам Рыма быў маўрэтанскі цар Бокх I, які вядомы паланеннем свайго зяця — нумідыйскага цара Югурты. За гэта яму было дазволена акупаваць заходнюю частку Нумідыі.

Пасля смерці ў 33 годзе да н.э. Бокха II Маўрэтанскае царства страціла палітычную самастойнасць. Рымляне стварылі на яго тэрыторыі васальную дзяржаву пад уладарствам Юбы II. У 40 годзе н.э. апошні маўрэтанскі цар Пталамей забіты, а яго землі перайшлі ў рукі імператара.

## Рымская правінцыя 
У 44 годзе рымскі імператар Клаўдзій па рацэ Мулуі падзяліў Маўрэтанію на дзве правінцыі — Цэзарэйскую з цэнтрам у Цэзарэі (захад Алжыра) і Тынгітанскую з цэнтрам у Тынгісе (поўнач Марока). У канцы III стагоддзя ўсходняя частка Цэзарэйскай Маўрэтаніі вылучана ў асобную правінцыю пад назвай Маўрэтаніі Сітыфенскай.

Рымскія імператары страцілі кантроль над Маўрэтаніяй у 420-я гады праз нашэсце вандалаў. Панаванне вандалаў над гэтым рэгіёнам было намінальным і да прыходу арабаў фактычнымі гаспадарамі Маўрэтаніі былі мясцовыя арыстакраты.

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Афрыкі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі
Катэгорыя:Гісторыя Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Старажытнае Міжземнамор’е
Катэгорыя:Гісторыя Марока
Трыяда Вірхава

thumb|Трыяда Вірхава
**Трыя́да Ві́рхава** апісвае тры катэгорыі фактараў, якія, як лічыцца, спрыяюць развіццю трамбоза .
*Гіперкаагуляцыя
*Змены ў гемадынаміцы (застой, турбулентнасць)
*Эндатэліальная траўма / дысфункцыя
Трыяда названа ў гонар выдатнага нямецкага лекара Рудольфа Вірхава (1821-1902). Тым не менш, элементы, якія складаюць трыяду Вірхава, не былі прапанаваны самім Вірхавым. Па сутнасці, кансэнсус аб прычынах трамбоза, як вынік змены крывацёку, пашкоджання эндатэлію сасудаў, або змены ў саставе крыві, быў прапанаваны праз некалькі дзесяцігоддзяў пасля смерці Вірхава. Тым не менш, у сучасным разуменні фактары, якія прыводзяць да трамбозу, вельмі падобныя на апісанныя Вірхавым. Такім чынам трыяда Вірхава з'яўляецца карыснай канцэпцыяй і ў практыцы лекараў, і ў тэорыі разумення прычын і працэсу трамбоза.
## Трыяда 
Трыяда ўключае тры кампанента:

Катэгорыя:Гематалогія