open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вуліца Пляханава (Мінск)

**Вуліца Пляханава** — вуліца ў Ленінскім і Заводскім раёнах Мінска, названая ў гонар рэвалюцыянера-марксіста Георгія Пляханава. Вуліца пачынаецца ад Партызанскага праспекта і заканчваецца ў мікрараёне Серабранка.

## Размяшчэнне 
Пачынаецца ад транспартнай развязкі скрыжавання Партызанскага праспекта з вуліцай Даўгабродская, перасякае шэраг вуліц і праспект Ракасоўскага і даходзіць да вуліцы Якубава. Частка вуліцы ад яе пачатку да перасячэння са Сляпянскім вадасховішчам захавала будынкі пасляваеннай архітэктуры: 1-, 2- і 3-павярховыя жылыя дамы маласямейнага тыпу. Тэрыторыя пасля перасячэння Сляпянскага канала да канца вуліцы характарызуецца позняй савецкай і сучаснай беларускай архітэктурай з высокай шчыльнасцю шматпавярховай забудовы.

## Славутасці вуліцы 
* Недзяржаўны сацыяльна-эканамічны інстытут (1990-я) (дом 18)
* Цэнтр гігіены і эпідэміялогіі Заводскага раёна (дом 18)
* Універсам «Рублёўскі»

* Універсам «Серабранка» (дом 91) (архітэктары Л. Мельнік, Э. Важнік).
* ЗАГС Ленінскага раёна (дом 42)
* 18-я паліклініка для дарослых (дом 60/2)
* СШ № 153 (дом 70), якая 21.11.2022 упершыню была названа ў гонар жывога чалавека: паралімпійца А. Талая
* 7-я дзіцячая паліклініка (дом 127)
* Касцёл Яна Боска (дом 28/1)
* Яслі-сад № 353 для дзяцей з парушэннем зроку (1976—2021)

## Месцы адпачынку 
* Узбярэжжа Сляпянскага вадасховішча
* Лошыцкі парк — знаходзіцца за фактычна не на вуліцы, але блізка ад яе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вуліца Пляханава на сайце Vulica.by 
* Вул. Пляханава на старых фотаздымках // Сайт «Менск. Гісторыя па фотаздымках»
* Вуліца Пляханава ў Мінску на фотаздымках // Блог Андрэя Берастоўскага
* Прычыны выбуху на вуліцы Пляханава дагэтуль высьвятляюцца (відэа зь месца) // Рэпартаж радыё «Свабода» аб надзвычайным здарэнні на вул. Пляханава 23.02.2013 г.
* Плеханова  // Минск старый и новый

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вадзім Браніслававіч Спрынчан

**Вадзім Браніслававіч Спрынча́н** (, , БССР) — беларускі рускамоўны паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Вадзім Спрынчан нарадзіўся ў сям’і паэта Браніслава Пятровіча Спрынчана. Разам з бацькамі ў 1963 годзе пераехаў у Мінск.

У 1972 годзе скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У Мінску абраўся шлюбам з Анастасіяй Паўлюкавец, з якой разам вучыліся на філфаку. Праз год у родным горадзе жонкі Лунінцы нарадзілася дачка — Аксана.

У 1972—1989 гадах працаваў рэдактарам, загадчыкам рэдакцыі паэзіі выдавецтва «Мастацкая літаратура».

З 1982 года — сябра Саюза пісьменнікаў СССР.

З 2003 па 2014 год працаваў рэдактарам аддзела паэзіі ў часопісе «Полымя».

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку з перакладамі паэзіі ў 1976 годзе (часопіс «Нёман»). Аўтар кніг лірыкі «Земля и звёзды» (1981) і «Свет неделимый» (1990).

Пераклаў на рускую мову вершы беларускіх паэтаў А. Пысіна, Р. Барадуліна, М. Стральцова, Г. Пашкова, Я. Янішчыц, А. Канапелькі і іншых.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Знаменитые люди Гомельщины. Спринчан Вадим Брониславович   // Гомельская абласная ўніверсальная бібліятэка імя У. І. Ленина

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Браніслаў Пятровіч Спрынчан

**Браніслаў Пятровіч Спрынчан** (, в. Каніж, Навамыргарадскі раён, Кіраваградская вобласць, УССР — , ) — беларускі рускамоўны паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 жніўня 1928 года ў в. Каніж Новаміргарадскага раёна Кіраваградскай вобласці УССР у сям’і служачага. У 1949 годзе скончыў Кіраваградскі машынабудаўнічы тэхнікум, пасля чаго працаваў на заводзе «Гомсельмаш» майстрам кавальскага цэха, літсупрацоўнікам завадской шматтыражнай газеты «Сельмашавец».

У 1959 годзе скончыў завочнае аддзяленне Літаратурнага інстытута ў Маскве. У 1962—1964 гг. працаваў літсупрацоўнікам газеты «Советская Белоруссия». У 1966 годзе скончыў Мінскую вышэйшую партыйную школу. З 1966 па 1991 гады — загадчык аддзела паэзіі часопіса «Нёман». Сябра Саюза пісьменнікаў СССР з 1975 года.

Узнагароджаны медалём.

Трагічна загінуў 8 ліпеня 2008 года пад коламі аўтамабіля ў Мінску, калі пераходзіў праспект Пераможцаў па рэгуляваным пешаходным пераходзе на чырвонае святло светлафора. Пахаваны ў Менску на Паўночных могілках.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1949 года. Пісаў на рускай мове. Аўтар зборнікаў паэзіі «Над кручами Сожа» (1957), «В центральном пролёте» (1961), «Ветер на откосах» (1964), «Плавка» (1968), «Черты лица» (1970), «Ясень» (1973), «Вечная страда» (выбраныя вершы і пераклады, 1978), «Стремнина» (1982), «Сотворение» (1983), «Надежды нежные ростки» (1986), «Свет любви» (выбранае, 1988), «Жизни вечные круги» (1990), «Васильки на белом полотне» (1990), «Смутный день» (1994), «Вербная неделя» (2002), «Осенний вереск» (2008).

Перакладаў творы беларускіх, украінскіх паэтаў на рускую мову. У яго перакладзе на рускую мову выйшлі зборнік Петруся Макаля «Дотык да зямлі» (1977), кніга вершаў беларускіх паэтаў «Стожары» (1984), Максіма Багдановіча «Вянок» (1985).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* СПРЫНЧАН БРАНІСЛАЎ ПЯТРОВІЧ. ПАЭТ, ПЕРАКЛАДЧЫК  / Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва. Фонд № 146. Вопіс № 1. — Мн., 2019.

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках
Катэгорыя:Выпускнікі Літаратурнага інстытута імя А. М. Горкага
Катэгорыя:Ахвяры аўтамабільнага наезду на пешаходаў
Катэгорыя:Супрацоўнікі часопіса «Нёман»
Катэгорыя:Супрацоўнікі Гомсельмаша
С-125

**С-125 «Нева»** (індэкс ракеты — **5В24**, экспартная назва комплекса — **«Пячора»**, паводле класіфікацыі МА ЗША і НАТА — '*SA-3 *Goa''''') — савецкі зенітны ракетны комплекс малога радыусу дзеяння. Быў прыняты на ўзбраенне ў СССР у 1961 годзе. ЗРК С-125 прызначаны для абароны найважнейшых адміністрацыйных, прамысловых і ваенных аб’ектаў ад удараў усіх тыпаў сродкаў паветранага нападу, якія ляцяць на гранічна малых і сярэдніх вышынях. Забяспечвае паражэнне бамбардзіроўшчыкаў, знішчальнікаў-бамбардзіроўшчыкаў, самалётаў шматмэтавага прызначэння і крылатых ракет з эфектыўнай паверхняй рассейвання  і большай. Комплекс прадаваўся у розныя краіны і прымяняўся ў шэрагу ўзброеных канфліктаў. Упершыню ў баявых умовах быў прыменены ў 1970 годзе ў Егіпце, у зоне Суэцкага канала.

## Апісанне і гісторыя стварэння 
Афіцыйна распрацоўка аднаканальнага зенітнага ракетнага комплексу С-125 для барацьбы з малавышыннага мэтамі была зададзена Пастановай Савета Міністраў ад 19 сакавіка 1956 года № 366—255, якія прадугледжваюць правядзенне яго выпрабаванняў у 1960 годзе. Наступнай Пастановай СМ ад 8 мая 1957 г. № 501—250 былі ўдакладнены тэрміны выканання асобных этапаў работ. Аванпраект патрабавалася скончыць у маі 1957 года, эскізны праект — у III квартале 1957 года, а яшчэ праз два гады меркавалася правесці завадскія і сумесныя лётныя выпрабаванні (СЛВ). Галоўным канструктарам С-125 быў прызначаны Ю. М. Фігуроўскі.

У дачыненні да выяўлення і суправаджэння малавышынных цэлей асаблівую праблему стваралі адлюстраванні радыёлакацыйнага сігналу ад мясцовых прадметаў. Пры гэтым у комплексе С-75 найбольшаму ўздзеянню падвяргаўся канал антэны, якая сканіруе ў ва вугламестнай плоскасці, у той момант, калі зандзіруючы прамень набліжаўся да падсцілаючай паверхні.

З прычыны невялікай далёкасці дзеяння комплексу і, як следства, малога падлётнага часу самалётаў праціўніка, у станцыю навядзення ракет СНР-125 была першапачаткова закладзена сістэма аўтаматызаванага пуску ракет (аўтаматызаваны прыбор пуску АПП-125), прызначаная для вызначэння межаў зоны паразы ЗРК, рашэння задачы пуску і вызначэння каардынат пункту сустрэчы цэлі і ракеты. Пры ўваходжанні разліковага пункту сустрэчы ў зону паразы АПП-125 павінен быў аўтаматычна запускаць ракету. Па дадзеных сумеснага журналісцкага расследавання Бюро, Hetq і OCCRP, падчас другой Карабахскай вайны Азербайджан збіваў армянскія беспілотнікі сістэмай СПА «Пячора-2ТМ», набытай у прыватнага беларускага вытворцы зброі «Тэтраэдр».

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:Ракетная тэхніка
Чумная палачка

**Чумна́я па́лачка** (*Yersinia pestis*, раней *Pasteurella pestis*) — грамадмоўная бактэрыя з сямейства энтэрабактэрый.

Інфекцыйны агент бубоннай чумы, таксама можа выклікаць пнеўманію (лёгачную форму чумы) і сэптычную чуму. Усе тры формы адказныя за высокі ўзровень смяротнасці ў эпідэміях, якія мелі месца ў гісторыі чалавецтва, напрыклад такіх як Вялікая чума і «Чорная смерць», на рахунку апошняй з якіх — смерць траціны насельніцтва Еўропы за прамежак з 1347 па 1353 годы.

Роля *Yersinia pestis* у «Чорнай смерці» дыскутуецца. Некаторыя сцвярджаюць, што «Чорная смерць» распаўсюдзілася занадта хутка, каб быць выкліканай *Yersinia pestis*. ДНК гэтай бактэрыі знойдзены ў зубах памерлых ад «Чорнай смерці», тады як тэставанне сярэднявечных парэшткаў людзей, якія памерлі па іншых прычынах, не дало станоўчай рэакцыі на *Yersinia pestis*.

Гэта даказвае, што *Yersinia pestis* з'яўляецца як мінімум спадарожным фактарам у некаторых (магчыма, не ва ўсіх) еўрапейскіх эпідэміях чумы. Магчыма, што адбор, зроблены чумой, мог паўплываць на патагеннасць бактэрыі, адсеяць індывідаў, якія былі найбольш ёй схільныя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Энтэрабактэрыі
Катэгорыя:Чума
Катэгорыя:Грамадмоўныя бактэрыі
Раздол

**Раздол** ( — «расколатая даліна») — у легендарыуме Дж. Р. Р. Толкіна схаваны прытулак Элранда, створаны ім у Эрыядоры ў 1697 годзе Д. Э. для абароны ад Саўрана. Гэта месца знаходзілася ў глыбокай даліне ля заходняга падножжа Імглістых гор і заставалася схаваным дзякуючы пярсцёнку Элранда — Вілье (*Vilya*) — аж да заканчэння вайны Пярсцёнка. Пасля знішчэння Пярсцёнка Усеўладдзя сіла пярсцёнка Элранда вычарпалася, і ён сплыў за Мора, аднак Раздол нейкі час заставаўся пад уладай яго сыноў — Эладана і Элрахіра. Келеборн адвёў лорыенскіх эльфаў туды пасля таго як пакінуў Латлорыен.

## Назва 
У беларускім перакладзе рамана «Валадар Пярсцёнкаў», зробленым Ігарам Куліковым, назва была перакладзена як *Раздол*. Па прызнанні перакладчыка, ён доўга шукаў пераклад з прыстаўкай для англійскага *Rivendell*, якое азначае «расколатая даліна», паколькі асноваскладанне не самы папулярны спосаб словаўтварэння ў беларускай мове. Спачатку ён думаў скарыстаць старабеларускае «удолъ», але слова было караткаватае і лёгка блыталася з «Дол», якім ён ужо пераклаў Dale. Урэшце Кулікоў свядома ўзяў «раздол» з рускага перакладу рамана, якое не зусім правільна ўтворанае, але сэнсава вельмі блізкае да арыгінала.

## Іншыя назвы 
* **Імладрыс** (*Imladris*) — эльфійская назва. *Імлад* — слова, якое азначае «даліна» ці «лог», а *рыс* — гэта «цясніна, лагчына».
* **Карнінгул** (*Karningul*) — назва Раздола на вестране. Пазначае глыбокую даліну са стромкімі схіламі.

## Цікавыя факты 
* З 1697 г. па 1701 г. Д. Э. Раздол беспаспяхова абложвалі арміі Саўрана.
* Раздол наведалі персанажы «Хобіта» — Гандальф, гномы Торына і Більба.
* У Раздоле выхоўваўся Арагорн, як і ўсе сыны правадыроў дунэдайн, там жа жыла яго будучая жонка — дачка Элранда Арвен.
* Там схаваліся ад праследавання назгулаў Фрода, Мэры, Сэм, Піпін і Арагорн.
* Там жа адбыўся знакаміты Савет Элранда, дзе было прынята рашэнне знішчыць Пярсцёнак Усеўладдзя і ўтварылася Брацтва Пярсцёнка.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Серадзем’я
Катэгорыя:Выдуманыя замкі
Якаб Понтусан Дэлагардзі

Граф **Якаб Понтусан Дэлагардзі** (; , Рэвель — , Стакгольм) — шведскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, актыўны ўдзельнік падзей Смутнага часу (гл. паход Дэлагардзі). У 1620 годзе ганараваны званнем фельдмаршала. Старэйшы сын — Магнус Габрыэль Дэлагардзі, рыксканцлер Швецыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 чэрвеня 1583 года ў Рэвелі ў сям'і Понтуса Дэлагардзі (1520—1585), шведскага палкаводца і дыпламата французскага паходжання.

У лютым 1609 года ўзначальваў пятнаццацітысячны дапаможны атрад, адпраўлены шведскім каралём Карлам IX на дапамогу Васілю Шуйскаму супраць польска-літоўскіх войскаў. Разам з войскамі пад камандаваннем Міхаіла Скапіна-Шуйскага разбіў польска-літоўскія войскі каля Цверы, вызваліў Троіцкую лаўру. У сакавіку 1610 года ўвайшоў у Маскву. Быў разбіты пры Клушыне і вымушаны быў адступіць. У 1610 годзе аблажыў Ціхвінскі манастыр, пратрымаўшы яго да 1613 года. Узначальваў шведскае войска ў бітве пад Бронніцай, удзельнічаў у аблозе Пскова ў 1615 годзе. У 1617 годзе ўдзельнічаў у заключэнні Сталбоўскага міру.

З 1619 года шведскі намеснік у Рэвелі, з 1622 года генерал-губернатар Лівоніі. У 1632—1644 гадах член рэгенцкага савета пры каралеве Крысціне. Атрымаў ад караля ў леннае валоданне вобласць вакол замка Лескё, які значна перабудаваў. Памёр 12 жніўня 1652 года ў Стакгольме. У яго гонар названы горад Якабстад.

## Літаратура 
* Сюрьё В.-М. Якоб Де ла Гарди // Сто замечательных финнов. Калейдоскоп биографий = 100 suomalaista pienoiselämäkertaa venäjäksi / Ред. Тимо Вихавайнен (Timo Vihavainen); пер. с финск. И. М. Соломеща. — Хельсинки: Общество финской литературы (Suomalaisen Kirjallisuuden Seura), 2004. — 814 с. — ISBN 951-746-522-X.. — Электронная версия книги на сайте Финского биографического общества. — Архивировано из первоисточника 18 декабря 2012. Проверено 27 декабря 2012.
* Кобзарева Е.И. Шведский военачальник Я.П. Делагарди в России "Смутного времени" // Новая и новейшая история. — 2006. — № 3. — С. 170 - 184.

Катэгорыя:Фельдмаршалы (Швецыя)
Катэгорыя:Постаці Смутнага часу
Фельдмаршал (Швецыя)

з фельдмаршальскім жазлом у руцэ. Той факт, што кароль намаляваны тут у даспехах і з фельдмаршальскім жазлом, а не ў каралеўскай мантыі, гаворыць пра значнасць ваенных заслуг манарха]]

**Фельдмаршал** () — вышэйшае вайсковае званне у Швецыі. З 1561 і да 1824 яно было прысвоена 77 военачальнікам. Юрыдычна захоўвалася ў сістэме вайсковых званняў шведскай арміі да рэформы 1972 года.

Званне фельдмаршала прыйшло ў Швецыю з Германіі ў другой палове XVI стагоддзя. Першапачаткова яно не было вышэйшым ваенным чынам і давалася толькі падчас якіх-небудзь ваенных прадпрыемстваў. У кіраванне Густава II Адольфа становішча фельдмаршала змянілася. Так фельдмаршал Крыстэр Сомэ ў 1611 г. быў галоўнакамандуючым у Смоландзе, Эспер Матсан Крус быў другім чалавекам пасля герцага Юхана падчас адсутнасці караля ў краіне, а Эверт Горан і Карл Карлсан Юленхельм з'яўляліся найбліжэйшымі людзьмі Якаба Дэлагардзі падчас Смуты ў Расіі. У 1621 г. падчас паходу на Рыгу ў фельдмаршалы быў узведзены Герман Урангель і працягваў захоўваць гэта званне і пасля яго завяршэння.

Падчас Трыццацігадовай вайны сістэма вайсковых званняў у Швецыі набыла больш выразную структуру, і званне фельдмаршала сталі насіць камандуючыя армій, якія самастойна вялі ваенныя аперацыі. Фельдмаршалы ўсё яшчэ падпарадкоўваліся рыксмарску, а таксама генералісімусу і нават «уласнаму генерал-лейтэнанту» караля, калі меўся такі чын; але тым не менш яны ўжо прылічаліся да вышэйшых ваенных чыноў.

Пасля Ю. А. Сандэльса, узведзенага ў фельдмаршалы ў 1824 г., больш гэта званне ніхто не атрымліваў.

## Гл. таксама 
* спіс шведскіх фельдмаршалаў

## Літаратура 
* Nordisk familjebok — B. 9 — Stockholm, 1908.


Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Швецыі
Марыедаль

**Марыедаль** () — сядзібны дом у стылі барока, размешчаны на захадзе Швецыі, на тэрыторыі лена Вестра-Гёталанд, у 9 кіламетрах на поўнач ад горада Скара.

Марыедаль быў пабудаваны ў 1666 годзе для рыксканцлера Швецыі, графа Магнуса Габрыэля Дэлагардзі на тэрыторыі графскага памесця Сербу. Будынак складаецца з цэнтральнага корпуса і двух флігеляў, якія прылягаюць да яго з абодвух бакоў. Стылістычныя асаблівасці дазваляюць выказаць здагадку, што праект палаца склаў прыдворны архітэктар Жан дэ ла Вале. Названа сядзіба была па імі жонкі графа Дэлагардзі, Марыі-Ефрасінні (*Maria Euphrosine*), сястры караля Карла X Густава.

Да цяперашняга часу палац Марыедаль захаваўся ў цэлым у першапачатковым, нязмененым стане і знаходзіцца ў прыватным валоданні.

Катэгорыя:Палацы Швецыі
Катэгорыя:Вестра-Гёталанд
Кызыларда

**Кызыларда** () — горад у Казахстане, адміністрацыйны цэнтр Кызылардзінскай вобласці. Горад заснаваны какандскімі ўзбекамі ў 1820 годзе як крэпасць Какандскага ханства. Размешчаны на правым беразе Сырдар’і, за 830 км на паўднёвы захад ад Астаны. У горадзе маецца чыгуначная станцыя і аэрапорт.

У 1925—1929 гадах горад быў сталіцай Казахскай АССР у складзе РСФСР.

## Гісторыя 
Крэпасць Ак-Мячэць была закладзена Амар-ханам, кіраўніком Какандскага ханства, у 1820 годзе, як паўночна-заходні фарпост ханства.

28 ліпеня 1853 года крэпасць, якую абаранялі какандцы на чале з Якуб-бекам, была штурмам узятая расійскімі войскамі пад камандаваннем генерала Васіля Пяроўскага і пераназваная ў форт Пяроўскі. У снежні таго ж года гарнізон крэпасці пад кіраўніцтвам каменданта Міхаіла Агарова з поспехам вытрымаў аблогу какандскага войска.

## Насельніцтва 
Большую частку насельніцтва горада складаюць казахі (90 %), у той час як сярод нацыянальных меншасцей лідарства маюць рускія (5 %) і карэйцы (3 %).

## Адукацыя 
* Кызылардзінскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Каркыт Ата
* Агратэхнічны каледж
* Медыцынскі каледж
* Педагагічны каледж

## Вядомыя асобы 
* Марыя Керчыкава (нар. 1995) — расійская гандбалістка.

## Гарады-пабрацімы 
*  Арвада, Каларада, ЗША
*  Бурса, Турцыя

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 
* Гісторыя Кызыларды 


Катэгорыя:З’явіліся ў 1820 годзе
Магнус Габрыэль Дэлагардзі

**Магнус Габрыэль Дэлагардзі** (15 кастрычніка 1622, Рэвель — 26 красавіка 1686, замак Венгарн) — шведскі дзяржаўны дзеяч, які ўзначальваў урад Карла XI у 1660-80 гадах. Старэйшы сын Якаба Дэлагардзі і Эбы Брагэ. Фаварыт каралевы Крысціны. Першы ўладальнік памесця Марыедаль.

Дэлагардзі быў адным з найбагацейшых людзей Шведскай дзяржавы. Ён насіў тытулы графа Лескё і рыксмаршала. З 1647 уваходзіў у рыксрад (дзяржаўны савет), генерал-губернатар Ліфляндыі, у 1660—1680 рыксканцлер. Яго жонкай была Марыя Ефрасіння Пфальцкая, сястра караля Карла X.

У знешняй палітыцы ён быў прыхільнікам саюза з Людовікам XIV і ўцягнуў Швецыю ў войны з усімі суседзямі — Рэчай Паспалітай, Расіяй, Брандэнбургам, Даніяй і Брэменам. Вайна з датчанамі складалася асабліва няўдала, расстройства ваенных спраў прымушала падазраваць фінансавыя злоўжыванні.

У 1680 г. кароль Карл XI адправіў свайго дзядзьку Дэлагардзі ў адстаўку і даручыў правесці праверку яго дзяржаўных мерапрыемстваў. Каб пераадолець фінансавы крызіс, новы саветнік караля Юхан Юленшэрна ініцыяваў рэдукцыю (канфіскацыю дваранскіх латыфундый), ад якой больш за ўсё пацярпела сямейства Дэлагардзі.

Дэлагардзі славіўся сваёй вучонасцю і лістаўвася з многімі еўрапейскімі знакамітасцямі.
Дзякуючы яго ініцыятыве і садзейнічанню ўзнікла Калегія старажытнасцей. У 1669 годзе Дэлагардзі перадаў у дар Упсальскаму ўніверсітэту сваю калекцыю рукапісаў, якая ўключае Малодшую Эду і Сярэбраны кодэкс — пераклад Евангеллі на гоцкую мову біскупа Вульфілы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Швецыі
Катэгорыя:Род Дэлагардзі
Герасімаў

**Герасімаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Герасімаў — беларускі валейбольны трэнер.
* Аляксандр Міхайлавіч Герасімаў — савецкі мастак.
* Валерый Васільевіч Герасімаў — начальнік Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі.
* Валянцін Васільевіч Герасімаў — міністр паліва і энергетыкі Рэспублікі Беларусь (1992—1997).
* Васіль Мікалаевіч Герасімаў — старшыня Камітэта дзяржаўнага кантролю Беларусі (з 2021).
* Віктар Васільевіч Герасімаў (нар. 1950) — беларускі палітык.
* Мікалай Апанасавіч Герасімаў (1903—1977) — рускі і беларускі празаік.
* 
* Рыгор Пятровіч Герасімаў — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
* Сяргей Апалінарыевіч Герасімаў — савецкі кінаакцёр, кінарэжысёр, сцэнарыст, драматург і педагог, прафесар УДІКа.
* Ягор Аляксеевіч Герасімаў — беларускі прафесійны тэнісіст.
Шымкент

**Шымкент** () — горад рэспубліканскага значэння ў Казахстане (да 2018 года адміністрацыйны цэнтр Паўднёва-Казахстанскай вобласці). Горад уваходзіць у тройку найбуйнейшых гарадоў Казахстана і з’яўляецца адным з найбуйнейшых прамысловых і гандлёвых цэнтраў краіны.

Прэзідэнт рэспублікі Нурсултан Назарбаеў адзначыў Шымкент як трэці паводле значнасці горад у краіне. Міжнародная асамблея сталіцаў і буйных гарадоў (МАГ) прызнала Шымкент «Лепшым горадам сярод краін СНД» у 2011 годзе.

## Гісторыя 
Паселішчы на тэрыторыі сучаснага Шымкента ўжо існавалі на мяжы XI—XII стагоддзяў. На працягу стагоддзяў Шымкент нярэдка падвяргаўся спусташальным нашэсцям заваёўнікаў. У пачатку XIII стагоддзя праз Сайрамскі аазіс прайшлі ў Маверанахр войскі Чынгісхана, пасля чаго ён стаў часткай уладанняў нашчадкаў заваёўніка. У XIV стагоддзі ў выніку паспяховых ваенных дзеянняў супраць ханаў Ак-Орды і Залатой Арды Цімур уключыў яго ў састаў сваёй дзяржавы. У пачатку XVI стагоддзя Шымкент увайшоў у састаў Казахскага ханства, затым на працягу XVII—XVIII стагоддзяў стаў аб’ектам нашэсцяў джунгарскіх заваёўнікаў.

## Насельніцтва 
Большую частку насельніцтва горада складаюць казахі (65 %), у той час як сярод нацыянальных меншасцей лідарства маюць рускія (15 %) і узбекі (14 %).

## Эканоміка 
Шымкент з’яўляецца адным з вядучых прамысловых і эканамічных цэнтраў Казахстана. У горадзе налічваецца 69 прамысловых прадпрыемстваў каляровай металургіі, машынабудавання, хімічнай, нафтаперапрацоўчай і харчовай прамысловасці.

## Гарады-пабрацімы 
*  Магілёў, Беларусь
*  Стывенейдж, Вялікабрытанія
*  Ізмір, Турцыя
*  Стамбул, Турцыя
*  Адана, Турцыя
*  Патая, Тайланд
*  Грасета, Італія
*  Байінь, Кітай
*  Худжанд, Таджыкістан

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Мікалаевіч Афанасьеў (1911—1970) — беларускі інжынер-будаўнік.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт акамата горада 
* Рэгіянальны партал горада. Бізнес-партал горада
Рыгор Пятровіч Герасімаў

**Рыго́р Пятро́віч Гера́сімаў** (,  — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1919 года ў Чырвонай Арміі. З 1932 на савецкай, гаспадарчай і партыйнай працы. У партызанах з мая 1942 года: камандзір групы, з ліпеня 1942 г. камісар, у верасні 1942 — студзені 1944 года камандзір 1-й Дрысенскай партызанскай брыгады, адначасова ў ліпені 1942 — снежні 1943 1-ы сакратар Дрысенскага падпольнага РК КП(б)Б.

З 1944 года на партыйнай і савецкай працы.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Далёкаўсходняга дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта
Марыінская жаночая гімназія (Мінск)

**Марыінская жаночая гімназія** — колішняя сямікласная жаночая гімназія ў Мінску.

## Будынак 
Будынак былой жаночай Марыінскай гімназіі па вул. Падгорнай (цяпер вул. К. Маркса, № 29) узведзены ў 1879 годзе. Помнік архітэктуры эклектыкі.

Спачатку мураваны двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак з цокальным паверхам, выцягнуты ў глыбіню двара.

## Гісторыя 
right|thumb|250px|Мінская марыінская жаночая гімназія
Адкрыта ў 1899 годзе. Марыінскай яна звалася таму, што адносілася да ведамства ўстаноў імператрыцы Марыі Фёдараўны. У 1912 годзе ў каменным двухпавярховым будынку займалася 560 вучаніц.

Выкладалі рускую мову і літаратуру, замежныя мовы, чыстапісанне, матэматыку, фізіку і закон божы, а таксама маляванне, гімнастыку, спевы, танцы, рукадзелле.

Выпускніцы атрымлівалі права працаваць хатнімі настаўніцамі і адкрываўся доступ да Вышэйшых жаночых курсаў без іспытаў.

У Першую Сусветную вайну Марыінская гімназія пераведзена ў г. Прапойск, у 1917 годзе была закрыта.

## Вядомыя выпускніцы 
Сярод вучаніц жаночай гімназіі народная артыстка СССР Лідзія Ржэцкая, народная артыстка БССР Вера Пола, камерная спявачка Ірма Яўнзем.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гімназіі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1899 годзе
Катэгорыя:Вуліца Карла Маркса (Мінск)
Замак Лекё

**Замак Лекё** (швед. *Läckö slott*) — замак на захадзе Швецыі, у гістарычнай правінцыі Вестэргётланд (цяпер — лен Вестра-Гёталанд), на востраве Коландсё возера Венерн.

## Гісторыя 
Замак быў пабудаваны ў 1298 годзе біскупам горада Скара Брынальфам Альгатсанам. Будынак быў у XIV стагоддзі перабудаваны. У канцы 1470-х гадоў замак быў моцна пашкоджаны пажарам. На яго месцы ў 1478—1505 біскупам Брунальфам Герлахсанам узводзіцца новая крэпасць з дзвюма бакавымі вежамі. У 1505 годзе будаўніцтва было працягнута біскупам Вінцэнтыусам. У 1520 годзе Вінцэнтыус падчас Стакгольмскай крывавай лазні быў пакараны смерцю. У тым жа годзе замак пераходзіць да каталіцкага біскупа Магнуса Харальдсана, аднак ён з прычыны правалу змовы знаці Вестэргётланда ў 1529 годзе вымушаны быў бегчы са Швецыі. У 1527 годзе ў выніку Рэфармацыі ў краіне *замак Лекё* становіцца ўласнасцю караля Густава I Васа.
thumb|left|Таблічка, якая ілюструе размяшчэнне замка

У 1543 годзе замак пераходзіць у рукі рэгента Свантэ Стурэ. Затым яго атрымлівае і рэстаўруе барон Ходэншэльд Більке, муж Ганны Стурэ. У 1591—1593 гадах Лекё зноў належыць каралю Швецыі. У 1593 барон Більке вяртае сабе замак, аднак затым ён быў абвінавачаны ў дзяржаўнай здрадзе, пасаджаны ў турму і ў 1605 годзе пакараны смерцю. У 1600 замак атрымлівае ў сваё распараджэнне — да вяселля з прынцэсай Марыяй-Лізаветай — герцаг Юхан Эстэргётландскі (1589—1618), адзіны сын караля Юхана III і яго жонкі, Гунілы Юхансдотэр (Бельке). Аднак у 1610 годзе Лекё зноў вяртаецца ва ўласнасць дзяржавы.

З 1615 года замак і прылеглыя ўгоддзі належаць графу Якабу Дэлагардзі, які пачынае яго грандыёзную перабудову. Пасля яго смерці працы тут працягвае сын Якаба, канцлер каралеўства Магнус Габрыэль Дэлагардзі. Замак быў перабудаваны ў стылі барока, для прац былі прыцягнуты архітэктары, мастакі і скульптары з-за мяжы, галоўным чынам з Германіі. Падчас рэдукцыі 1681 года замак Лекё быў вернуты кароне, а ўтвораны вакол яго феод ліквідаваны.

У 1684 годзе ўладальнікам замка становіцца Бернт Папегая, які атрымаў тытул «капітан Лекё». У 1719 годзе замак арандуе граф і канцлер Карл Густаў Дзюкер, у 1732 ён пераходзіць да канцлера графа Класу Экебладу. На працягу XVIII—XIX замкам па чарзе валодае цэлы шэраг шведскіх арыстакратычных фамілій. У 1845—1914 гадах ён належыць сямейству Рудэншэльд, затым пераходзіць да шведскай дзяржавы. У XX стагоддзі ў замку была праведзена яго поўная рэканструкцыя. З 1965 года Лекё належыць дзяржаўнаму кіраванню па турызме (правінцыі Вестэргётланд). У летні час тут праводзяцца экскурсіі і арганізуюцца выстаўкі, а ў замкавым двары — оперныя пастаноўкі.

## Літаратура 
* *Läckö Castle*. Брошюра Riksantikvarieämbetet, ISBN 91-7192-849-9.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт 

Лекё
Лекё
Катэгорыя:Збудаванні Швецыі ў стылі барока
Банска-Шцьяўніца

**Ба́нска-Шцья́ўніца** (, , ) — горад у цэнтральнай Славакіі ля падножжа горнага масіва Шцьяўніцке Врхі, аб’ект са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
Першая здабыча карысных выкапняў пачалася на месцы Банска-Шцьяўніцы яшчэ ў III ст., імаверна кельтамі. У 1156 годзе Банска-Шцьяўніца згадваецца як шахцёрскі гарадок. У 1217 упершыню згадваецца здабыча серабра ў ваколіцах горада, у 1238 Банска-Шцьяўніца атрымлівае гарадскія правы. У XIII ст. сюды прыходзяць нямецкія каланісты з Ціроля і Саксоніі. У 1443 годзе горад знішчыў моцны землетрасенне. У сярэдзіне XV ст. узнікаюць Стары і Новы замак — умацаванні супраць турэцкіх набегаў. У 1627 годзе ўпершыню ў сусветнай гісторыі пры здабычы карысных выкапняў тут былі выкарыстаны выбуховыя рэчывы — порах. У 1735 годзе ў Банска-Шцьяўніцы ўзнікае першая ў Венгрыі Горная школа, а ў 1763 вышэйшая навучальная ўстанова — Горная акадэмія. У 1782 годзе Банска-Шцьяўніца была трэцім буйнейшым горадам Венгрыі пасля Браціславы і Дэбрэцэна.

У цяперашні час Банска-Шцьяўніца згубіла сваё прамысловае значэнне, але з’яўляецца папулярным турыстычным месцам Славакіі.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Стары замак
* Новы замак
* Камерхоф
* Касцёл Св. Марыі
* Касцёл Св. Кацярыны
* Лютэранская кірха
* Замак Светы-Антан

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Славакіі
Катэгорыя:Шахцёрскія гарады
Праспект Перамогі

**Праспект Перамогі** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

## Беларусь 
* Праспект Перамогі — праспект у Віцебску.
* Праспект Перамогі — праспект у Гомелі.
* Праспект Перамогі — праспект у Лідзе.

## Расія 
* Праспект Перамогі — праспект у Амурску.
* *Праспект Перамогі* — былая назва Праспекта Пуціна ў Грозным. 
* Праспект Перамогі — праспект у Казані.
* Праспект Перамогі — праспект у Кіславодску.
* Праспект Перамогі — праспект у Капейску.
* Праспект Перамогі — праспект у Ліпецку.
* Праспект Перамогі — праспект у Чалябінску.
* Праспект Перамогі — праспект у Чарапаўцы.

## Украіна 
* Праспект Перамогі — праспект у Кіеве.
* Праспект Перамогі — праспект у Марыўпалі.
* Праспект Перамогі — праспект у Харкаве.

## Станцыі метро 
## Гл. таксама 
* Вуліца Перамогі
* Завулак Перамогі
* Плошча Перамогі
Мораўска-Тршэбава

**Мораўска-Тршэбава** (, был. ) — горад у Чэхіі.

Плошча горада складае 4 220 га. Колькасць насельніцтва — 11 414 чалавек (на 2003 год). Адміністрацыйна горад паасобны на 5 раёнаў.

## Геаграфія 
Горад Мораўска-Тршэбава знаходзіцца на паўночным усходзе Чэхіі, у раёне Світаві Пардубіцкага края, у рэгіёне Маравія. Горад ляжыць на беразе ракі Тршэбуўка.

## Гісторыя 
Мораўска-Тршэбава з часоў Сярэднявечча і да сярэдзіны XX стагоддзя ўваходзіў у гістарычную вобласць Гржэбечка () у Маравіі, якая з'яўлялася найбуйнейшым раёнам рассялення немцаў у гэтым рэгіёне. У 1938 годзе горад, паводле Мюнхенскага пагаднення, быў перададзены Германіі. У 1945 годзе ён быў вернуты ў склад Чэхаславакіі. Пасля падзелу апошняй горад уваходзіць у склад Чэхіі.

У 1945—1946 гадах нямецкае насельніцтва горада, якое складала тады большасць жыхароў, было рэпатрыявана ў ФРГ. З 1850 года па 1960 год Мораўска-Тршэбава была цэнтрам аднайменнага раёна.

## Гарады-пабрацімы 
*  Банска-Шцьяўніца
*  Штаўфенберг
*  Влардынген
## Спасылкі 
Катэгорыя:Маравія
Катэгорыя:Гарады Пардубіцкага края
Атырау

**Атырау** () — горад у Казахстане, адміністрацыйны цэнтр Атыраўскай вобласці. Размешчаны ў еўрапейскай частцы краіны, па берагах ракі Урал. Да 1991 года горад меў назву Гур'еў.

## Гісторыя 
На ўласныя грошы купцом з Яраслаўлю Гурый Назараў у вусці ракі Яік пры ўпадзенні ў Каспійскае мора ў 1640 годзе пабудаваў драўляны астрог паблізу ад Нагайскай рыбацкай стаянкі, за што Гурый заплаціў даніну Нагайскаму ханству ў горадзе Сарай-Джуцы. Дзеці заснавальніка Міхаіл, Іван і Андрэй Гур’евы першымі пачалі прамысловую распрацоўку рыбных багаццяў Яіка і нафтавых запасаў Эмбы.

Пазней астрог перайшоў пад уладу Яіцкага казацкага войска. У 1647—1648 гадах паводле царскага загаду быў узведзены каменны горад, названы Яіцкім гарадком, а пасля таго, як на месцы сучаснага Уральска быў пабудаваны яшчэ адно Яіцкі гарадок, яго сталі называць Ніжнім Яіцкім гарадком. У XIX стагоддзі ён стаў называцца Гур’евым гарадком, пазней проста Гур’еў.

У 1667—1668 гадах горад быў заняты Сцяпанам Разіным. Ужо пасля Кацярына II, каб сцерці з памяці народа ўсякія ўспаміны пра Пугачоўскія паўстанні, пераназвала Яік ва Урал.

## Эканоміка 
У горадзе працуюць наступныя буйныя прадпрыемствы:
* Атыраўскі нафтапераапрацоўчы завод
* Тэнгізшэўройл

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Васілій Іванавіч Дробатаў (нар. 1965) — беларускі палітык.

## Спасылкі 
* Інфармацыйны сайт горада 
* Бізнес-партал горада 
* Фотаздымкі горада 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Атыраўскай вобласці
Савічы (Баранавіцкі раён)

**Са́вічы** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вольнаўскага сельсавета. Размешчаны за 29 км на паўднёвы ўсход ад Баранавічаў, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Пагарэльцы на лініі Баранавічы — Мінск, каля шашы Новая Мыш — Мінск, на рацэ Змейцы.

У 1972 годзе да Савічаў далучана сумежная вёска Фалесіна.

## Назва 
Якраз сярод наваградскага баярства ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. - "***Сава** Мишковичъ*".

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як сяленне Слонімскага павета Вялікага Княства Літоўскага. Пад 1567 годам упамінаюцца ў перапісе літоўскага войска.

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі. У 1795 годзе ва ўладанні С. Солтана, побач размяшчаўся фальварак.

У 1897 годзе ў Чэрніхаўскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, дзейнічалі царкоўна-прыходская школа, хлебазапасны магазін, кузня, карчма. У пачатку XX стагоддзя ў вёсцы 119 двароў, 491 жыхар. У маёнтку Савічы 3 двары, 35 жыхароў.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Чэрніхаўскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 25 снежня 1962 года ў Баранавіцкім раёне. З 14 красавіка 1960 года па 21 ліпеня 1986 года цэнтр Савіцкага сельсавета.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 36 вяскоўцаў.

## Інфраструктура 
* Рамонтна-механічныя майстэрні
* Ветэрынарны ўчастак
* 2 магазіны
* Клуб
* Бібліятэка
* Сярэдняя школа
* Фельчарска-акушэрскі пункт
* Аддзяленне сувязі

## Помнікі 
* Помнік землякам

## Насельніцтва 
* 22 двары (1795)
* 50 двароў (1889)
* 111 двароў, 601 жыхар (1897)
* 125 дамоў, 660 жыхароў (1921)
* 873 жыхары (1970)
* 212 двароў, 413 жыхароў (1998)
* 169 гаспадарак, 340 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Міхаіл Іванавіч Герасімаў

**Міхаіл Іванавіч Герасімаў** (, в. Старына, Валдайскі раён, Наўгародская вобласць — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Пінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
У пачатку Вялікай Айчыннай вайны на Заходнім фронце. У партызанах з кастрычніка 1942 года: камандзір групы, атрада, у кастрычніку 1943 — сакавіку 1944 партызанскай брыгады імя В. М. Молатава. З 1944 на савецкай і гаспадарчай працы ў Пінскай вобласці.

 ў 1960 годзе. Пасля заканчэння на савецкай працы ў Мінску.

## Спасылкі 
* Партызанская вайна камбрыга Герасімава
* З успамінаў былой партызанкі брыгады імя Молатава Пінскага злучэння Розы Абрамаўны Герасімавай (Юлевіч), ураджэнкі в. Лахва, жонкі М. Герасімава 
* Атрад імя Шыша на Лунінеччыне 
* Атрад імя М. Ц. Шыша брыгады імя В. М. Молатава

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Кралавеградзецкі край

**Кралавегра́дзецкі край** () — адміністрацыйная адзінка Чэшскай рэспублікі, размешчаны на паўночным усходзе гістарычнай вобласці Багемія. Адміністрацыйны цэнтр края — Градзец-Кралавэ.

## Геаграфія 
У краі размешчаны Іспалінавы горы, у якіх знаходзіцца самая высокая горная вяршыня ў Чэхіі Снежка (1602 метра над узроўнем мора), а таксама ўрадлівая даліна ракі Лабы.

У краі размешчаны нацыянальны парк Іспалінавы горы а таксама дзяржаўны запаведнік Адршпашска-Цепліцкія скалы каля Броўмава.

## Адміністрацыйны падзел 
thumb|right|400px|Адміністрацыйная карта края
Тэрыторыя края падраздзяляецца на 5 раёнаў.

## Насельніцтва 
Па колькасці насельніцтва (547 916 жыхароў) край займае 10-е месца ў Чэхіі (2011). У краі 448 населеных пунктаў, у тым ліку 43 гарады. Невялікія населеныя пункты з колькасцю жыхароў менш за 500 чалавек складаюць 65 % усіх паселішчаў. Шчыльнасць насельніцтва складае 115,13 жыхароў на 1 км², што некалькі ніжэй за сярэдні ўзровень па краіне.

## Населеныя пункты 
### Гарады 
## Эканоміка 
У краі развіта тэкстыльная прамысловасць, а таксама сельская гаспадарка. Важным эканамічным фактарам рэгіёна з'яўляецца турызм.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт адміністрацыі края
Ленінскі праспект

**Ле́нінскі праспект**:

* Ленінскі праспект у Варонежы
* Ленінскі праспект у Калінінградзе
* Ленінскі праспект у Маскве
* Ленінскі праспект у Санкт-Пецярбургу
* Ленінскі праспект у Тальяці
* Ленінскі праспект у Хімках
* Ленінскі праспект у Данецку
* Ленінскі праспект у Мінску да 1991 г.
* «Ленінскі праспект» — станцыя Кастрычніцкай чыгункі ў Санкт-Пецярбургу
* «Ленінскі праспект» — станцыя Маскоўскага метрапалітэна
* «Ленінскі праспект» — станцыя Пецярбургскага метрапалітэна

## Гл. таксама 
* Вуліца Леніна
* Праспект Леніна
* Плошча Леніна

Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Уладзіміра Леніна
Катэгорыя:Вуліцы
Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Чэрніхава)

**Царква Святой велікамучаніцы Параскевы Пятніцы** — праваслаўная царква, помнік народнага дойлідства размешчаны ў вёсцы Верхняе Чэрніхава Баранавіцкага раёна.

## Гісторыя 
Пабудавана з дрэва на месцы ранейшага храма на сродкі ўладальніка маёнтка У. І. Паўлава. Асвячона 8 студзеня 1895 года. Была прыпісной да Свята-Троіцкай царквы ў в. Вольна. У 1898 годзе пры царкве пабудавана драўляная царкоўна-прыходская школа.

## Архітэктура 
Вырашана прамавугольным зрубам пад 4-схільным бляшаным дахам з купалам пасярэдзіне і макаўкай над 5-граннай апсідай. Шатры званіцы і барабана малітоўнай залы завершаны макаўкамі. Абшытыя цёсам фасады члянёны 6 вялікімі і 7 малымі аконнымі праёмамі. Тры ўваходы адзначаны 2-слуповымі ганкамі пад 2-схільнымі пакрыццямі.

## Літаратура 
* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн.: БелЭн, 2001. — 328 с.: іл.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
* Минские епархиальные ведомости за 1895 г. № 5, С. 147—148.
* РДГА, ф. 799, воп.33, спр. 805, арк. 175.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Верхняе Чэрніхава
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:1895 год у Беларусі
Конрад I Брненскі

**Конрад I Ота** (, каля 1036 — , Прага) — князь Брненскі ў 1054—1055 і 1061—1092, князь чэшскі у 1092 з дынастыі Пржэмысловічаў, трэці сын князя Бржэціслава I і яго жонка Юдыт фон Швейнфурт.

## Біяграфія 
Яшчэ пры жыцці бацькі, у 1054 годзе, Конрад атрымаў у долю Маравію, аднак па ўсшэсці на трон свайго старэйшага брата, Спытыгнева II, быў выкліканы ў Прагу і прызначаны кіраўніком княжацкім дваром.

Пасля смерці Спытыгнева і ўзыходжання іншага свайго брата, Ураціслава II, Конрад ізноў атрымаў ў валоданне частку Маравіі з Брно, а таксама Знойма (у 1061 годзе). Кіраваў гэтымі тэрыторыямі на працягу 31 года, карыстаўся падтрымкай мясцовага дваранства, арганізаваў некалькі паходаў супраць Польшчы. У 1082 годзе ваяваў з аўстрыйскім маркграфам Леапольдам II.

Пасля смерці брата — Оты Оламаўцкага пад уладай Конрада апынулася ўся Маравія. Гэта здалося Ураціславу занадта небяспечным, і ён у 1090 годзе выступіў у паход супраць Конрада. Выратавалі становішча апошняга толькі рознагалоссі, якія ўзніклі паміж Ураціславам II і яго сынам Бржэціславам II. Пасроднікам паміж братамі выступіла жонка Конрада, якая прымірыла яго з каралём.

Пасля смерці Ураціслава князем чэшскім становіцца Конрад, аднак кіруе краінай усяго 8 месяцаў. Пакінуў пасля сябе сыноў Ольдржыха (Удальрыха) і Літальда, якія падзялілі яго ўладанні на Брненскі і Зноемскі ўдзелы.

## Шлюб і дзеці 
Жонка: **Вірпірка (Хільдбурга)**. Існуе некалькі гіпотэз пра яе паходжанне. Паводле адной гіпотэзы яна была дачкой маркграфа Карынтыі і Істрыі Ульрыха I і Сафіі Венгерскай. Паводле іншай гіпотэзы яна была дачкой Сігарда VII (VIII), графа ў Хімгау, і Піліхільды. Дзеці:
* **Ольдржых (Удальрых)** (пам. 27 сакавіка 1113), князь брненскі ў 1092—1097 і 1101—1113 гадах
* **Літальд** (пам. 15 сакавіка 1112), князь зноемскі з 1092

## Літаратура 
* Козьма Пражский. Чешская хроника / Пер. Г. Э. Санчук. — М.: Изд-во Академии наук СССР, 1962. — 296 с. — (Памятники средневековой истории народов Центральной и Восточной Европы). — 1500 экз.
* *Томек В.* История Чешского королевства / Пер. с чешск. под редакцией В. Яковлева. — СПб.: Издание книгопродавца С. В. Звонарева, 1868. — 843 с.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Князі чэшскія
Катэгорыя:Пржэмысловічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Князі брненскія
Катэгорыя:Князі зноемскія
Бржэціслаў II Малодшы

**Бржэціслаў II** (чэш. *Břetislav II.*, пам. 22 снежня 1100 г.) — князь Чэхіі (1092—1100).

## Біяграфія 
Бржэціслаў II належаў да роду Пржэмысловічаў, сын караля Чэхіі Ураціслава II. Пасля смерці дзядзькі Конрада I Брненскага ў 1092 годзе атрымаў у спадчыну чэшскі прастол.

Бржэціслаў адрозніваўся рэлігійнай стараннасцю. Ён пераследваў не толькі язычнікаў, але і клір, які служыў на славянскай мове, замяніўшы яго лацінскім абрадам; пераследваў ведзьмаў і язычніцкіх вешчуноў. Падчас распачатага ў гады яго кіравання Першага крыжовага паходу Бржэціслаў II загадаў сілком хрысціць пражскіх яўрэяў.

У час кіравання Бржэціслава мелі месца яго ўзброеныя выступленні супраць асобных славянскіх плямёнаў, якія адмаўляліся плаціць падаткі чэшскай казне. У 1093 годзе Бржэціслаў заняў Сілезію аж да Одэра.

Паводле традыцыі, спадчыннікам чэшскага трона пасля смерці Бржэціслава павінен быў стаць сын Конрада I, Ольдржых. Аднак Бржэціслаў здолеў пераканаць імператара Генрыха IV у тым, што правільней было б аддаць чэшскую карону Баржывою, брату Бржэціслава. Пасля вяртання з Германіі Бржэціслаў выгнаў Ольдржыха з Маравіі, якая належала таму, і аддаў яе Баржывою.

Бржэціслаў II быў забіты падчас выезду на паляванне ўдарам дзіды ў спіну. Паводле некаторых звестак, забойца быў падасланы прадстаўнікамі роду Вршоўцаў, які варагаваў з Пржэмысловічамі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Князі чэшскія
Катэгорыя:Пржэмысловічы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Саборы Святога Віта
Бржэціслаў

**Бржэціслаў**:

* Бржэціслаў — князь оламаўцкі ў 1189—1192 і з 1192 года, сын оламаўцкага князя Оты III Дэтлеба і Дзюрансіі.
* Бржэціслаў I — чэшскі князь (1034—1055) з дынастыі Пржэмысловічаў.
* Бржэціслаў II Малодшы — князь чэшскі (1092—1100).
Спытыгнеў II

thumb|302px|Магіла Спытыгнева II
**Спытыгнеў II** (; —) — князь Маравіі 1049—1054 і князь чэшскі з сакавіка 1055 з дынастыі Пржэмысловічаў. Старэйшы сын Бржэціслава I.

## Біяграфія 
### Кіраванне 
На каранацыі Спытыгнева II упершыню гучаў чэшскі харал *Hospodine pomiluj ny*.

Пасля ўзыходжання на пражскі стол Спытыгнеў адправіўся ў Рэгенсбург атрымаць пацверджанне сваіх правоў у Генрыха III, але затым выгнаў з княства ўсіх немцаў: не было зроблена выключэння нават для маці князя Юдзіф, сястры швабскага герцага Атона Белага; такая антынямецкая палітыка працягвалася да яго смерці. Тым часам ішла барацьба за інвестытуру, і Папа Рымскі Віктар II даў яму права насіць мітру і аблачэнне біскупа ў абмен на 100 марак у год.

Затым пачаўся канфлікт Спытыгнева II з братамі, мараўскімі князямі Ураціславам Оламаўцкім і Конрадам Брненскім. Спытыгнеў арыштаваў 300 мараўскіх знатных людзей, пасля чаго пазбавіў братоў права на княжацкія стальцы; Ураціслаў бег у Венгрыю (1058).

У студзені 1061 года Спытыгнеў II раптам памёр у росквіце сіл. Казьма Пражскі, які, верагодна, бачыў князя, пісаў у сваёй «Чэшскай хроніцы», што то быў муж з чорнымі, як смала, валасамі, з доўгай барадой, з вясёлым тварам і чырванню на белых, як снег, шчоках.

У часы кіравання Спытыгнева II у Празе пачалося (каля 1060) збудаванне трохнефнай раманскай базілікі Святога Віта (цяпер на яе месцы знаходзіцца гатычны сабор), якая павінна была служыць Пржэмысловічам у якасці каранацыйнага касцёла і месца пахавання.

### Сям'я 
Спытыгнева быў жанаты з Ідай (Хідай) з роду Ветынаў, дачкой Дытрыха, маркграфа Саксонскай усходняй маркі.

Яго сын Святабор-Фрыдрых на момант смерці бацькі знаходзіўся па-за межамі Чэхіі, як ізгой прэтэндаваў на прастол, але потым стаў манахам і патрыярхам Аквілеі. Паводле гіпотэзы А. У. Назарэнкі, заснаванай на генеалагічным аналізе недапушчальна блізкіх па царкоўных нормах шлюбаў у XI стагоддзі, дачка Спытыгнева была першай жонкай Святаполка Ізяславіча.

Пасля смерці Спытыгнева князем чэшскім стаў яго брат Ураціслаў пад імем Ураціслава II.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Князі чэшскія
Катэгорыя:Пржэмысловічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Князі мараўскія
Ніжняе Чэрніхава

**Ні́жняе Чэ́рніхава** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Вольнаўскага сельсавета.

Да 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Савіцкага сельсавета.

## Памятныя мясціны 
* Фальварак Гарцінгаў
* Вінакурня

## Спасылкі 
* 
* Чэрніхава. Сляды спадчыны 

Катэгорыя:Вольнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Ураціслаў II

**Ураціслаў II** (чэш. *Vratislav II.*, 1035 — 14 студзеня 1092) — князь (з 1061 года) і кароль (з 1086 года) Чэхіі.

## Біяграфія 
Ураціслаў II паходзіў з роду Пржэмысловічаў. Сын Бржэціслава I і яго жонкі, Юдыт фон Швейнфурт з дому Бабенберг. Пасля смерці бацькі (у 1055) годзе Ураціслаў кіруе як удзельны князь з Оламаўца Маравіяй. Аднак у выніку звады са сваім старэйшым братам Спытыгневам II быў вымушаны бегчы ў Венгрыю. Пры дапамозе венгерскіх войскаў Ураціслаў неўзабаве вяртае сабе Маравію і Оламаўц. Пасля прымірэння са Спытыгневам і яго смерці ў 1061 годзе Ураціслаў II становіцца князем чэшскім і пераязджае ў Прагу.

На працягу ўсяго свайго кіравання Ураціславу даводзіцца змагацца з малодшымі братамі, асабліва з Ярамірам, які ў 1068 годзе стаў біскупам пражскім. Асаблівую ўвагу князь надаваў Маравіі. Падзяліўшы на 2 часткі, Ураціслаў аддаў яе як удзельныя княствы малодшым братам Конраду і Оце. Таксама дамогся ў 1063 годзе заснавання Оламаўцкага біскупства.

Сваю рэзідэнцыю Ураціслаў перанёс з Градчанаў у Вышаград. Праводзіў знешнюю палітыку, у значнай ступені заснаваную на заключэнні выгодных шлюбных саюзаў. Першай яго жонкай была венгерская прынцэса Адэльгейда. Пасля яе смерці Ураціслаў жэніцца другі раз на польскай прынцэсе Сватаве, аднак гэта не прывяло да паляпшэння складаных польска-чэшскіх адносін; на мяжы паміж дзвюма краінамі працягваліся ўзброеныя сутыкненні. У 1071 годзе імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Генрых IV, васаламі якога з’яўляліся і Чэхія, і Польшча, запрасіў Ураціслава і польскага караля Баляслава II у Мейсен, дзе прымусіў іх заключыць мір. Зрэшты, неўзабаве Баляслаў арганізаваў набег на Чэхію, і Генрых збіраўся арганізаваць паход супраць Польшчы ў 1072 годзе, чаму перашкодзілі праблемы ў самой Германіі.

Тым часам Ураціслаў увязваецца ў германскія міжусобіцы на баку Генрыха IV. Чэшскія войскі ўдзельнічаюць у бітвах пры Хомбургу (1075) і Флархейме (1080), а таксама ў паходзе ў Італію. Да гэтых войнаў Ураціслава ўвесь час дадаваліся лакальныя войны на межах з Польшчай і з Сілезіяй. Пасля перамогі Генрыха над саксонскімі мяцежнікамі чэшскі князь атрымаў у лен у 1076 годзе Лужыцкую марку. Неўзабаве аднак імператар перадумаў і забраў ва Ураціслава Лужыцу, замяніўшы яе на Усходнюю марку (Аўстрыйскую). У 1085 годзе, праз тры гады кіравання ёю, Ураціслаў вымушаны быў і ад яе адмовіцца, атрымаўшы наўзамен каралеўскі тытул (у Чэхіі і Польшчы). Каралеўская ўлада Ураціслава над Польшчай з’яўлялася чыста намінальнай.

15 чэрвеня 1085 ці 1086 года Ураціслаў II быў каранаваны як чэшскі кароль у Празе трырскім архібіскупам Эгільбертам. Канец яго кіравання адзначыўся варожасцю са старэйшым сынам і спадчыннікам Бржэціславам II.

Ураціслаў II памёр 1092 годзе ад няшчаснага выпадку, зваліўшыся з каня падчас палявання. У двух шлюбах у яго нарадзіліся 4 сыны, якія пасля смерці бацькі адразу ўступілі ў барацьбу за ўладу, і дачка Юдыта, якая выйшла замуж за Уладзіслава I Германа. Пахаваны кароль у Вышаградзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі чэшскія
Катэгорыя:Маркграфы майсенскія
Катэгорыя:Пржэмысловічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Загінулі ў выніку падзення з каня
Пражскі грош

[thumb|150px|Пражскі грош, [аверс.]]
[thumb|150px|Пражскі грош, [рэверс, нумізматыка|рэверс.]]
**Пражскі грош** (, , , ) — чэшская срэбраная манета. Уведзена каралём Вацлавам II у 1300 г. Чаканілася да 1547 г.

Пражскі грош важыў 3,78 грам. Напачатку ўтрымліваў 3,527 г. чыстага срэбра, праз сто гадоў ужо толькі каля 2 г а да XVI ст. толькі 1,255 г.

На аверсе змяшчалася карона і надпіс на лацінскай мове: «DEI GRATIA REX BOEMIE». На рэверсе змяшчаўся леў на задніх лапах, які быў акружаны надпісам: «GROSSI PRAGENSIS».

## Гл. таксама 
* Грош
* Туронскі грош
* Кракаўскі грош

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Прагі
Катэгорыя:Грошы Чэхіі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Празе
Катэгорыя:Зніклі ў XVI стагоддзі