open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рурыкавічы

**Рурыкавічы** — арыстакратычны ўладарны род, княжацкі, велікакняжацкі, пазней каралеўскі (у Галіцка-Валынскай зямлі) і самаабвешчана царскі (у Маскоўскай дзяржаве). Род нашчадкаў Рурыка, з часам раздрабніўся на мноства галін. Большасць прадстаўнікоў дынастыі было ўладарамі старажытнай Кіеўскай дзяржавы (Русі) і ўтвораных пасля яе распаду княстваў-дзяржаў, прадстаўнікі адной з галін (нашчадкі Расціслава Міхайлавіча) былі ўдзельнымі ўладарамі венгерска-харвацкага каралеўства, некаторыя Рурыкавічы былі ўладарамі Вялікага княства Літоўскага (Шварн Данілавіч) і абвяшчалі сваю ўладу ў Балгарскім царстве (Расціслаў Міхайлавіч), былі суправіцелямі Грузінскага царства (Юрый Андрэевіч Багалюбскі), Аўстрыі і Штырыі (Раман Данілавіч), таксама магчыма былі ўладарамі Вялікапермскага княства і Мараўскага княства (гл. Алег Мараўскі). Апошнімі ўладарнымі Рурыкавічамі былі вялікія князі маскоўскія Фёдар Іванавіч і Васіль Шуйскі.

## Гербы Рурыкавічаў да 1917 года 

Файл:Alex K Peremyshel 2.svg|Герб Рамана Мсціславіча, заснавальніка Галіцка-Валынскага княства.
Файл:140px-Herb Druck.PNG|Герб князёў Друцкіх (старэйшай галіны) і Друцкіх-Любецкіх.
Файл:POL COA Drucki-Sokoliński.svg|Герб князёў Друцкіх-Сакалінскіх.

## Літаратура 
* *Baumgarten N. A.* Généalogie et mariages occidentaux des Rurikides russes du Хе au XIIIe siècle // Orientalia Christiana. Т 9, Part. I. № 35. Roma, 1927.

* *Baumgarten N. A.* Généalogie des branches regnantes des Rurikides du XIIIe au XIVe siècle // Orientalia Christiana. T. 35. Part I. № 94. Roma, 1934.

## Спасылкі 
* Сайты па генеалогіі Рурыкавічаў:
** сайт Хронас 
** сайт Нашчадкі Рурыка. Генеалогія Рурыкавічаў
** сайт Генеалогія рускай знаці

Катэгорыя:Вялікія князі
Катэгорыя:Цары і вялікія князі ўсяе Русі
Катэгорыя:Каралеўскія дынастыі
Артур Льюіс

Сэр **Уільям Артур Льюіс** (;  года, востраў Сент-Люсія, Брытанская Вест-Індыя — , Брыджтаўн, Барбадас) — англійскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы ў 1979 годзе «за наватарскія даследаванні эканамічнага развіцця ў дадатку да праблем краін, якія развіваюцца».

## Біяграфія 
Вучыўся ў Лонданскай школе эканомікі; ступень доктара атрымаў там жа. Працаваў у Манчэстэрскім і Прынстанскім універсітэтах. Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі ў 1983 годзе.
 
Партрэт сэра Артура Люіса змешчаны на рэверсе (адваротным боку) купюры ў 100 усходне-карыбскіх долараў.

## Асноўныя творы 
* «Прынцыпы эканамічнага планавання» (The Principles of Economic Planning, 1949);
* «Тэорыя эканамічнага росту» (The Theory of economic Growth, 1955).

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Эканамісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Эканамісты Вялікабрытаніі
Хрэн звычайны

**Хрэн звычайны** (*Armoracia rusticana*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з тоўстым вераценападобным галінастым карэнішчам. Сцёблы вышынёй да 1 м, прамастойныя, галінастыя. Лісце ў прыкаранёвай разетцы, даўжыня 30—100 см, чаранковае, каля асновы звужанае, ніжняе сцябловае на кароткіх чаранках, рассечанае або перыста-раздзельнае, верхняе — сядзячае, падоўжанае. Кветкі белыя, духмяныя. Плод — стручочак. Насенне звычайна не ўтвараецца, размнажэнне вегетатыўнае.

Багаты мінеральнымі солямі. Карані маюць у сабе 79 мг% натрыю, 579 мг% калію, 119 мг% кальцыю, 35,3 мг% магнію, 2 мг% жалеза, 0,14 мг% медзі, 70 мг% фосфару, 212 мг% серы, 18,8 мг% хлору, да 200 мг% вітаміну С, а таксама фітанцыды.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў Еўразіі, на тэрыторыі Беларусі трапляецца ўздоўж дарог, на берагах рэк і азёр, каля жылля. Культывуецца.

## Выкарыстанне 
Цёртае карэнішча хрэну ўжываюць як вельмі вострую прыправу да розных страў. Зялёнае лісце ўжываюць пры засольванні агуркоў. Фітанцыды, якімі багатая расліна, засцерагаюць арганізм чалавека ад захворвання.

## Агратэхніка 
У культуры — аднагадовыя і двухгадовыя расліны.

Хрэн — холадаўстойлівая расліна, патрабавальная да вільгаці. Аднак на ўчастках з высокім узроўнем грунтавых водаў садзіць яго не трэба. Найбольш прыдатныя супясчаныя і сугліністыя дзярнова-падзолістыя глебы, а таксама чарназёмы і асушаныя тарфянікі. Лепшыя папярэднікі — прапашныя культуры, вырашчаныя на арганічных угнаеннях. Карані, што застаюцца ў зямлі, засмечваюць глебу, таму хрэн вырошчваюць на пазасевазваротных участках. Размнажаюць хрэн каранёвымі чаранкамі гадавога прыросту. Высаджваюць чаранкі рана вясной нахілена пад вуглом 45° на адлегласці 25—30 см, шырыня міжрадкоўяў 70—80 см. Зямлю вакол чаранка шчыльна абціскаюць, пасля чаго ўчастак паліваюць і засыпаюць перагноем.

Убіраюць хрэн позна ўвосень, калі пачынае адміраць лісце, падкопваючы карэнішчы. Бакавое карэнне абразаюць, пакідаюць чаранкі даўжынёй 25—40 см і таўшчынёй 1 см. Захоўваюць у падвалах або прыкопваюць у зямлю.

Для ачысткі ўчастка ад хрэну рэкамендуецца пасля яго высаджваць кармавыя або сталовыя буракі, потым капусту. Пасля капусты неабходна сеяць траву.

## Літаратура 
* 
* 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Капуставыя
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Карняплоды
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1800 годзе
Мюрдаль

**Мюрдаль** ()— шведскае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Альва Мюрдаль, шведскі дыпламат, палітык і сацыёлаг; лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1982)
* Гунар Мюрдаль, шведскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1974)
* Ян Мюрдаль, шведскі пісьменнік
Льюіс

**Льюіс** (, ) — брытанскае прозвішча, паходзіць ад імя Людавік (), таксама тапонім.

## Вядомыя носьбіты 
* Артур Льюіс (1915—1991) — англійскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1979).
* Дэвід Льюіс (1909—1981) — адвакат і сацыял-дэмакратычны палітык.
* Гілберт Ньютан Льюіс (1875—1946) — амерыканскі фізікахімік.
* Карл Льюіс (нар. у 1961) — амерыканскі лёгкаатлет.
* Клайв Стэйплз Льюіс (1898—1963) — англійскі пісьменнік.
* Ленакс Льюіс (нар. у 1965) — канадскі і брытанскі баксёр-прафесіянал, які выступаў у цяжкай вагавой катэгорыі, алімпійскі чэмпіён.
* Персі Уіндэм Льюіс — англійскі мастак, пісьменнік
* Сінклер Льюіс (1885—1951) — амерыканскі пісьменнік; першы ў ЗША лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1930).
* Эдвард Льюіс (1918—2004) — амерыканскі вучоны ў галіне генетыкі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1995).

## Падвойнае прозвішча 
* Дэніел Дэй-Льюіс, англійскі акцёр
## Тапонім 
* Льюіс (Англія)
Райнхард Зелтэн

**Райнгард Зельтэн** (; , Брэслау, цяпер  — , ) — нямецкі эканаміст.
 
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1994) «за фундаментальны аналіз раўнавагі ў тэорыі некааператыўных гульняў». Ён стаў першым немцам, які атрымаў гэту ўзнагароду.

## Біяграфія 
Райнгард Зельтэн нарадзіўся ў Брэслау (тады правінцыя Ніжняя Сілезія), у змешанай сям’і: бацька (Адольф Зельтэн) быў яўрэем, маці (Кётэ Лютэр) — пратэстанткай. Бацька меў невялікі магазін, які займаўся галоўным чынам пракатам перыядычных выданняў, але ў 1933 годзе, з прыняццем нюрнбергскіх расавых законаў, ён быў вымушаны яго прадаць. Бацька памёр у 1942 годзе пасля працяглай хваробы, і дзеці змаглі пазбегнуць дэпартацыі, якая пачалася неўзабаве. Як паўкроўка Райнгард Зельтэн не меў права на школьную адукацыю пасля 14 гадоў і пачаў працаваць рознарабочым. Пасля вызвалення Брэслау ён разам з маці, братамі і сястрой перабраўся спачатку ў Саксонію, потым у Аўстрыю, дзе працаваў на ферме. Толькі ў 1946 годзе ён атрымаў магчымасць працягнуць сярэднюю адукацыю і ўжо ў наступным годзе пасяліўся з сям’ёй у Мельзунгене, дзе ў 1951 годзе ва ўзросце 21 года скончыў мясцовую гімназію.
 
Вучыўся ў Франкфурцкім універсітэце. Прафесар Свабоднага ўніверсітэта ў Берліне, універсітэта ў Білефельдзе, Бонскай вышэйшай школы эканомікі (падраздзяленне Рэйнскага ўніверсітэта, Бон). Заснавальнік Бонскай лабараторыі эксперыментальнай эканомікі.

## Зельтэн і эсперанта 
Р. Зельтэн неаднаразова выказваўся на высокім узроўні ў падтрымку міжнароднай мовы эсперанта. У прыватнасці, у 2007 годзе, выступаючы ў Еўрапарламенце, ён заявіў: «Лёгкая ў вывучэнні планавая мова эсперанта дае нейтральнае рашэнне моўнай праблемы». Ён таксама пагадзіўся балатавацца ў 2009-м на выбарах у Еўрапарламент ад невялікай партыі EDE (Еўропа — Дэмакратыя — Эсперанта).

## Творы 
* «Мадэль алігаполіі з інерцыяй попыту» (Ein Oligopolmodel mit Nachfrageträgheit, 1965)

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце

Катэгорыя:Эканамісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Эканамісты Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Эсперантысты
Катэгорыя:Выкладчыкі Бонскага ўніверсітэта
Цьялінг Купманс

**Цьялінг Чарлз Купманс** (; , Гравеланд, Нідэрланды — , Нью-Хейвен, штат Канектыкут, ЗША) — амерыканскі эканаміст і матэматык галандскага паходжання, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1975) «за ўклад у тэорыю аптымальнага размеркавання рэсурса». Вучыўся ў Утрэхцкім універсітэце. Доктарскую ступень атрымаў у Лейдэне. Працаваў у Прынстанскім, Нью-Ёркскім, Чыкагскім і Ельскім універсітэтах. Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1950). Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі ў 1978 годзе.

Катэгорыя:Члены Амерыканскай статыстычнай асацыяцыі
Катэгорыя:Правадзейныя члены Інстытута матэматычнай статыстыкі
Клейн

**Клейн** — прозвішча нямецкага () або яўрэйскага () паходжання.

## Вядомыя носьбіты 
* Аўгуст Клейн, беларускі і літоўскі архітэктар
* Барыс Самуілавіч Клейн, беларускі гісторык
* Леў Самуілавіч Клейн, савецкі і расійскі вучоны, археолаг, культур-антраполаг, філолаг, гісторык навукі
* Лоўрэнс Клейн, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1980)
* Раман Іванавіч Клейн, расійскі архітэктар
* Фелікс Клейн, нямецкі матэматык і педагог
* Цэзар Клейн, нямецкі мастак
Джордж Стыглер

**Джордж Стыглер** (; , Рэнтан, штат Вашынгтон — , ) — амерыканскі эканаміст. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1982) «за наватарскія даследаванні прамысловых структур, функцыянавання рынкаў, прычын і вынікаў дзяржаўнага рэгулявання».

## Біяграфія 
Вучыўся ва ўніверсітэце штата Вашынгтон і ў Паўночна-Заходнім універсітэце. Доктар філасофіі Чыкагскага ўніверсітэта. Выкладаў у Чыкага, а таксама ва ўніверсітэтах Аёвы, Мінесоты, Калумбійскім універсітэце.
 
Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі ў 1964 г. Лаўрэат прэміі А. Сміта (1987).

## Навуковыя працы 
* «Тэорыя цаны» (The Theory of Price, 1946);
* «Тэорыя алігаполіі» (A Theory of Oligopoly, 1964).
* «Нарысы па гісторыі эканамічнай тэорыі» (Essays in the History of Economics, 1965).

Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Франка Мадыльяні

**Франка Мадыльяні** (; , Рым — , Кембрыдж, штат Масачусетс) — амерыканскі эканаміст яўрэйска-італьянскага паходжання.
 
Вучань Джэйкаба (Яшы) Маршака. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1985) «За аналіз фінансавых рынкаў і паводзін людзей у адносінах да ашчаджэнняў».
 
Скончыў Рымскі ўніверсітэт і Новую школу сацыяльных даследаванняў (Нью-Ёрк). Выкладаў у Калумбійскім, Ілінойскім, Паўночна-Заходняй універсітэтах, Масачусецкім тэхналагічным інстытуце (у 1962—1988 гадах).
 
Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1962).
 
Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі (1976)
 
Яго ўнучка — Лея Мадыльяні (Leah Modigliani) — нью-ёркскі эканаміст, віцэ-прэзідэнт банка Morgan Stanley.

## Працы 
* «Нацыянальны даход і міжнародны гандаль» (National Incomes and International Trade, 1953; у суаўтарстве з Хансам Нейсерам);
* «Рэформа міжнароднай аплатнай сістэмы» (The Reform of the International Payments System, 1971; у суаўтарстве з Г. Аскары);
* «Збор твораў» у 3 тт. (The Collected Papers, 1980).
Мадыльяні (значэнні)

**Мадыльяні** () — яўрэйскае прозвішча. Утворана ад назвы італьянскага горада Мадыльяна.

## Выбітныя носьбіты 
* Амедэо Мадыльяні, італьянскі мастак і скульптар
* Франка Мадыльяні, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1985)
Ян Мюрдаль

**Ян Мюрдаль** (, нар.  г) — шведскі журналіст левых поглядаў, пісьменнік і палітычны дзеяч. Ганаровы доктар Каледжа Упсала ў Нью-Джэрсі, ЗША і Нанькайскага ўніверсітэта ў КНР, кавалер ордэна Мастацтваў і літаратуры. Сын Нобелеўскіх лаўрэатаў, сацыял-дэмакратаў Гунара Мюрдаля і Альвы Мюрдаль. Наведаўшы КНР, стаў гарачым прыхільнікам мааізму і напісаў «Рэпартаж з кітайскай вёскі» (1963), дзякуючы якому атрымаў вядомасць у палітычных і літаратурных колах. З’яўляецца абаронцам неабмежаванай свабоды слова.

## Спасылкі 
* Jan Myrdalsällskapet

Катэгорыя:Палітыкі Швецыі
Катэгорыя:Журналісты Швецыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Швецыі
Катэгорыя:Камуністы Швецыі
Катэгорыя:Рэжысёры Швецыі
Катэгорыя:Мааісты
Дыфазіястр сплюшчаны

**Дыфазіястр сплюшчаны**, **Дзераза двухбаковавострая** (*Diphasiastrum complanatum*) — вечназялёная шматгадовая расліна; тыпавы від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
'

Вечназялёная шматгадовая травяністая расліна да 30 см вышынёй. Сцёблы сцелюцца, доўгія, неглыбока пагружаныя ў субстрат, з рэдкімі, моцна паменшанымі філоідамі. Вертыкальныя парасткі ўзыходзячыя, дыхатамічна разгалінаваныя і размешчаныя ў адной плоскасці веерападобна, зялёныя (святлей афарбаваныя з брушнога боку), уплошчаныя, 3-4 мм шырынёй.

Філоіды супраціўныя, размешчаны ў чатыры шэрагі, нізбягаючыя, прыціснутыя да восі (лускападобныя), завостраныя. Спінныя філоіды зрастаюцца з воссю, з адстаючай вяршыняй, валькаватыя, налягаюць адзін на аднаго, 4 мм даўжынёй, бакавыя — пашыраныя, высока зрастаюцца з воссю, адсталыя ў верхняй частцы, 4,5 мм даўжынёй з гіялінавай вяршыняй, крыху заварочваюць на брушны бок, уплошчаныя, 3-4 мм шырынёй.

Страбілоідаў два — пяць, 2-3 см даўжынёй, на ножках 8-13 см даўжынёй. Спорафілоіды дэльтападобна-сэрцападобныя 2,5-3 мм даўжынёй. Спарангій амаль паўкруглы 0,7 мм даўжынёй. Споры у Сярэдняй паласе Расіі спеюць у чэрвені — ліпені.

Ад блізкароднаснага  адрозніваецца больш тонкімі парасткамі, сабранымі ў шчыльныя пучкі, і шыза-зялёнымі брушнымі і спіннымі філоідамі, аднолькавымі па даўжыні.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пасялення 
Шырока распаўсюджаны ў Паўночным паўшар’і: Паўночная Амерыка (заходняя частка), Атлантычная Еўропа, Усходняя і Цэнтральная Еўропа, Скандынаўскі, Міжземнаморскі, Мангольскі, Японска-Кітайскі фларыстычныя раёны.

У Беларусі сустракаецца паўсюдна, у Расіі — амаль па ўсёй тэрыторыі.
 
Расце на светлых, добра дрэніраваных участках у ліставых і хваёвых (радзей у ялова-піхтавых) лясах на нізінах і ў лясным поясе, на перасохлых балотах. Пазбягае карбанатных глеб і парод, у бамбучніках і на гарах у іглічных і лісцяных лясах.

## Гаспадарчае значэнне і ўжыванне 
Раней ужываўся для атрымання зялёнай фарбы для воўны.

## Ахова 
Занесены ў Чырвоную кнігу Украіны.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дзеразовыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Лоўрэнс Клейн

**Лоўрэнс Роберт Клейн** (; нар., Амаха, штат Небраска) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1980) «за стварэнне эканамічных мадэляў і іх прымяненне да аналізу ваганняў эканомікі і эканамічнай палітыкі».
 
Клейн нарадзіўся ў горадзе Амаха, штат Небраска. Вучыўся ў Каліфарнійскім універсітэце. Доктарскую ступень атрымаў у Масачусецкім тэхналагічным інстытуце. Служыў прафесарам Пенсільванскага і Оксфардскага універсітэтаў; працаваў у Нацыянальным бюро эканамічных даследаванняў (1948—1950), Оксфардскім інстытуце статыстыкі (1954—1958), Брукінгскім інстытуце (1963—1972).
 
Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1960). Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі (1977). Прэзідэнт Міжнароднага атлантычнага эканамічнага таварыства (1989—1990).
 
Узнагароджаны медалямі Дж. Б. Кларка (1959) і В. Лявонцьева «За дасягненні ў эканоміцы» (2006).

## Навуковыя працы 
* «Кейнсіянская рэвалюцыя» (The Keynesian Revolution, 1947)
* «Эканамічная тэорыя і эканаметрыя» (Economic Theory and Econometrics, 1985)

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Адама Сміта
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Джона Бейтса Кларка
Катэгорыя:Выкладчыкі Пенсільванскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Прафесары Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Кейнсіянцы
Сямён Дзямідавіч Баркоўскі

**Сямё́н Дзямі́давіч Барко́ўскі** (, в. Курганы, Бабруйскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — , г. Бабруйск) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З сялян. Пасля заканчэння Любоніцкай сямігодкі ў 1933—1936 гг. на гаспадарчай рабоце: бухгалтар, механізатар, старшыня калгаса «Чырвоныя Курганы».

З 1937 г. у РСЧА. Скончыў Віленскае пяхотнае вучылішча ў чэрвені 1941. Са жніўня 1941 г. камандзір партызанскай групы ў Віцебскай вобласці, з мая 1942 г. камандзір разведкі, памочнік камандзіра 537-га партызанскага атрада, член КПСС з 1943, у кастрычніку 1943 — чэрвені 1944 камандзір 537-га партызанскага палка ў Магілёўскай вобласці.

У 1944—1976 гг. на гаспадарчай рабоце.

Жыў у Бабруйску.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, ордэнам Чырвонага Сцяга, медалямі.

## Літаратура 
* 
*  С. 152.
* 
* Памяць: гісторыка-дакумент. хроніка Кіраўскага раёна— Мн.: Выш. шк., 1997. — С. 201.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраўскім раёне
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Роберт Салоў

**Роберт Мертан Салоў** (; ) — амерыканскі эканаміст.
 
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1987) «за фундаментальныя даследаванні ў вобласці тэорыі эканамічнага росту».

## Біяграфія 
Вучыўся ў Гарвардскім (тут жа атрымаў ступень доктара філасофіі) і Калумбійскім універсітэтах. Ветэран Другой сусветнай вайны. Прафесар Масачусецкага тэхналагічнага інстытута.
 
Прэзідэнт Міжнароднай эканамічнай асацыяцыі (1999—2002). Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1964). Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі ў 1979 г.
 
Узнагароджаны медалямі Джона Бейтса Кларка (1961) і В. Лявонцьева «За дасягненні ў эканоміцы» (2006).
 
Лаўрэат прэмій Ф. Сейдмана (1979). (1983) і А. Сміта (1985).
 
Аўтар макраэканамічнай мадэлі, якая ўлічвае ўклад тэхналагічнага параметру ў эканамічны рост, якая вядомая ў эканамічнай тэорыі як «мадэль Салоў».

Памёр 21 снежня 2023 года.

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Роберта Салоў на Нобелеўскім сайце 

Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Адама Сміта
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Джона Бейтса Кларка
Усевалад Яўстаф’евіч Борматаў

**Усевалад Яўстаф’евіч Борматаў** (, в. Міцькаўка, Клімаўскі раён, Бранская вобласць — 19 красавіка 2014) — беларускі савецкі генетык і селекцыянер раслін. Член-карэспандэнт АН БССР (1970), доктар біялагічных навук (1968), прафесар (1976).

## Біяграфія 
Скончыў БСГА ў 1952 годзе. З 1955 года — навуковы супрацоўнік, намеснік дырэктара па навуковай рабоце, загадчык лабараторыі эксперыментальнай паліплаідыі Інстытута генетыкі і цыталогіі АН БССР. З 1977 года — рэктар БСГА. З 1980 года — загадчык лабараторыі эксперыментальнай паліплаідыі Інстытута генетыкі і цыталогіі АН БССР.

На гэтай аснове рэалізавана шырокая праграма селекцыі высокапрадукцыйных гетэрозісных гібрыдаў цукровых буракоў.

## Літаратура 
* Картель Н. А., Хотылева Л. В. Всеволод Евстафьевич Бормотов (К 70-летию со дня рождения) // Весцi НАН Беларусі. Серыя бiял. навук. 1998. № 4.

## Спасылкі 
* Член-корреспондент БОРМОТОВ Всеволод Евстафьевич 
* Усевалад Яўстаф’евіч Борматаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Катэгорыя:Генетыкі Беларусі
Катэгорыя:Батанікі СССР
Катэгорыя:Селекцыянеры СССР
Катэгорыя:Генетыкі СССР
Катэгорыя:Рэктары Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клімаўскім раёне
Марыс Але

**Марыс Але** (; ,  — , ) — французскі эканаміст.
 
Скончыў Вышэйшую нацыянальную горную школу ў Парыжы; прафесар эканамічнага аналізу там жа. Доктар тэхнічных навук Парыжскага ўніверсітэта. Выкладаў ва ўніверсітэце Парыж X — Нантэр з 1970 па 1985.
 
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы 1988 года «за ўклад у тэорыю рынкаў і эфектыўнага выкарыстання рэсурсаў».
 
Імем Марыса Але названы парадокс з тэорыі прыняцця рашэнняў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і дробнага прадпрымальніка, бацька ўдзельнічаў у Першай сусветнай вайне, загінуў у нямецкім палоне. Марысу Але на той момант было 4 гады.
 
Але скончыў політэхнічную школу, у 1936 годзе — Горны інстытут у Парыжы. Тады яго цікавіла гісторыя і фізіка. Аднак ужо ў 1940-х гадах ён захапляецца эканомікай і займаецца аналізам эканамічных праблем, у прыватнасці, праблемамі спалучэння эканамічнай эфектыўнасці і справядлівасці ў размеркаванні даходаў. Менавіта за працу на гэту тэму («У пошуках эканамічнай дысцыпліны», 1943 год) Але атрымаў Нобелеўскую прэмію па эканоміцы. У 1944 годзе Але пачынае весці курс па эканамічнай тэорыі ў Горным інстытуце, дзе займаецца ўсё той жа тэмай.
 
Пазней Але пачынае выкладаць у Парыжскім універсітэце (1944—1968 гады). Адначасова праводзіць мноства даследаванняў у Нацыянальным цэнтры навуковых даследаванняў і ў Цэнтры эканамічнага аналізу (які з 1946 года ўзначальвае). У 1967—1970 выкладае ў Інстытуце міжнародных даследаванняў у Жэневе, у 1958—1959 гг. ў якасці запрошанага прафесара працуе ў Цэнтры імя Т. Джэферсана ва ўніверсітэце штата Вірджынія ў ЗША, а ў 1970—1985 зноў у Парыжскім універсітэце.

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Марыса Але на Нобелеўскім сайце 
* Уласны вэб-сайт Марыса Але
* Biographie de Maurice Allais

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Удзельнікі Таварыства «Мон Пелерын»
Катэгорыя:Выпускнікі Політэхнічнай школы
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Эканамісты Францыі
Катэгорыя:Эканамісты XX стагоддзя
Тругвэ Хаавельма

**Тругвэ Магнус Хаавельма** (; , Скедсма — , ) — нарвежскі эканаміст.
 
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1989) «за праясненне тэорыі имавернасцей, якое залажыла асновы эканаметрыкі, і яго даследаванні адначасовых эканамічных структур». Скончыў Універсітэт Осла; ступень доктара атрымаў і служыў прафесарам эканомікі там жа.
 
1957 — прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства.

## Навуковыя працы 
* «Даследаванні ў галіне тэорыі эканамічнай эвалюцыі» (A Study in the Theory of Economic Evolution, 1954);
* «Даследаванні ў галіне тэорыі інвестыцый» (A Study in the Theory of Investment, 1960).

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Кенет Джозеф Эроў

**Кенет Джозеф Эроў** (; , Нью-Ёрк — ) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1972) (сумесна з Джонам Хіксам) «за наватарскі ўклад у агульную тэорыю раўнавагі і тэорыю дабрабыту» .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1921 годзе ў Нью-Ёрку ў сям'і румынскіх яўрэяў. У 1940 годзе атрымаў ступень бакалаўра па матэматыцы ў Сіці-каледжы. Ступень магістра (1941), а затым і доктара па эканоміцы (1951) яму прысвоены ў Калумбійскім універсітэце. Працаваў у Чыкагскім, Стэнфардскім і Гарвардскім універсітэтах. Прэзідэнт Міжнароднай эканамічнай асацыяцыі (1983—1986). Прэзідэнт Эканаметрычнага таварыства (1956). Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі ў 1973 годзе. Узнагароджаны медалём Дж. Б. Кларка (1957). Уваходзіць у рэдкалегію часопіса *Games and Economic Behavior*. 30 сакавіка 2012 года яму прысвоена званне Ганаровага прафесара Вышэйшай школы эканомікі.
 
У 1947 годзе Эроў ажаніўся з Селме Швейцар, у іх двое сыноў.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Аляксандр Аляксандравіч Баравік

**Аляксандр Аляксандравіч Бараві́к** (, в. Сяргеенкі, Полацкі павет — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1928 года — на савецкай і гаспадарчай працы.

У партызанах з ліпеня 1941 года: камандзір узвода, камісар атрада, у студзені 1943 — ліпені 1944 года — камісар 25-й партызанскай брыгады імя П. К. Панамарэнкі, адначасова ў сакавіку 1943 — ліпені 1944 г. сакратар Любанскага падпольнага РК КП(б)Б.

У 1944—1967 гадах — на партыйнай і гаспадарчай рабоце.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Мюлер

**Мюлер** () — распаўсюджанае нямецкае прозвішча, азначае «млынар».

## Вядомыя носьбіты 
* Мюлер (нар. 1966) — футбаліст зборнай Бразіліі.
* Бені Мюлер (1938—2024) — нідэрландскі футбаліст.
* Вільгельм Мюлер (1794—1827) — нямецкі паэт-рамантык.
* Герд Мюлер (1945—2021) — футбаліст зборнай ФРГ.
* Герман Мюлер (1876—1931) — нямецкі палітык, рэйхсканцлер Веймарскай рэспублікі у 1920 і 1928—1930 гадах.
* Герта Мюлер (нар. 1953) — нямецкая пісьменніца, грамадскі дзеяч. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2009).
* Іаган Петэр Мюлер — германскі прыродазнавец XIX стагоддзя, біёлаг.
* Зігфрыд Мюлер (1920—1983) — нямецкі вайсковец і найміт.
* Карл Аляксандр Мюлер (1927—2023) — швейцарскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1987).
* Карл Отфрыд Мюлер (1797—1840) — нямецкі гісторык і філолаг.
* Ота Мюлер (1874—1930) — нямецкі мастак.
* Паўль Герман Мюлер (1899—1966) — швейцарскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1948).
* Робі Мюлер (1940—2018) — нідэрландскі кінааператар.
* Рыхард Мюлер (1874—1954) — нямецкі жывапісец.
* Томас Мюлер (нар. 1989) — футбаліст зборнай Германіі.

## Гл.таксама 
* Мілер
Мертан Мілер

**Мертан Говард Мілер** (; , Бостан - , Чыкага) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1990) «за працы па тэорыі фінансавай эканомікі».

## Біяграфія 
Мертан Мілер вучыўся ў Гарвардзе. Ступень доктара атрымаў у універсітэце Джона Хопкінса. Выкладаў у Лонданскай школе эканомікі, універсітэце Карнегі-Мелана, Вышэйшай школе бізнесу Чыкагскага ўніверсітэта.

У 1958 годзе ў Інстытуце тэхналогій імя Карнегі (цяпер Універсітэт Карнегі-Мелана), ён у супрацоўніцтве з калегам Франка Мадыльяні напісаў артыкул «Кошт капіталу, карпаратыўныя фінансы і тэорыя інвеставання» (). Гэты артыкул падвяргаў фундаментальнай крытыцы традыцыйны погляд на карпаратыўныя фінансы, згодна з якім карпарацыя можа знізіць цану капіталу знайшоўшы правільныя суадносіны даўгоў да капіталу кампаніі. Згодна з тэарэмай Мілера-Мадыльяні, з аднаго боку, не існуе дакладных суадносін, таму менеджары карпарацый павінны паспрабаваць мінімізаваць падатковыя абавязацельствы і максімізаваць сальда, перашкаджаючы зніжэнню пазыковых каэфіцыентаў ніжэй, чым яны былі.
 
Мертан Мілер напісаў ці быў суаўтарам васьмі кніг. У 1975 годзе стаў членам Эканаметрычнага таварыства і стаў прэзідэнтам Амерыканскай фінансавай асацыяцыі ў 1976. Ён быў выкладчыкам Вышэйшай школы бізнесу Чыкагскага ўніверсітэта з 1961 да адстаўкі ў 1993, пасля якой працягваў выкладаць у школе яшчэ некалькі гадоў.
 
У якасці публічнага дырэктара ён працаваў у чыкагскай гандлёвай палаце на працягу 1983-1985 і на чыкагскай таварнай біржы з 1990 года і да смерці 3 чэрвеня 2000.
 

Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Выкладчыкі Чыкагскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Мілер

**Мілер** — прозвішча англійскага паходжання ( — млынар), распаўсюджанае па ўсім свеце шатландскімі і англійскімі эмігрантамі.

## Вядомыя носьбіты 
* Агата Мілер (больш вядомая як **Агата Крысці**), англійская пісьменніца
* Артур Мілер, амерыканскі драматург
* Бодэ Мілер, амерыканскі гарналыжнік
* Генры Мілер, амерыканскі пісьменнік і мастак
* Герхард Фрыдрых Мілер, расійскі гісторык, археограф.
* Глен Мілер, амерыканскі трамбаніст
* Здэнек Мілер, чэшскі рэжысёр і аніматар
* Марыса Мілер, амерыканская мадэль 
* Мертан Мілер, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1990)
* Усевалад Фёдаравіч Мілер, рускі мовазнавец, фалькларыст, этнограф і археолаг
* Філіп Мілер, англійскі батанік шатландскага паходжання
* Фрэнк Мілер, амерыканскі кінарэжысёр
* Эзра Мілер, амерыканскі акцёр
* Яўген Карлавіч Мілер, расійскі генерал-лейтэнант; кіраўнік Белага руху на поўначы Расіі ў 1919—1920 гадах

## Гл.таксама 
* Мюлер
Баравік (значэнні)

**Баравік** — прозвішча, паходзіць ад грыба Баравіка (*Boletus edulis*). 

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Аляксандравіч Баравік, адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны
* Вольга Абрамаўна Баравік (1909—1973) — беларускі мастацтвазнавец.
* Генадзь Аляксандравіч Баравік — беларускі архітэктар.
* Марыя Якаўлеўна Баравік, беларуская паэтэса.
* Рыгор Іванавіч Баравік, беларускі тэатральны рэжысёр.
* Таццяна Васілеўна Баравік, украінская артыстка балета і педагог.
* Феадосій Баравік (XVI ст. — 1652) — уніяцкі царкоўны дзеяч, гісторык, прапаведнік.
* Фёдар Васілевіч Баравік, дзеяч партызанскага руху, рэктар БДІНГ (1969—1991).
Званок лілеялісты

**Званок лілеялісты**, **Званочак лілеялісты** (*Adenophora liliifolia*) — рэдкая шматгадовая травяністая расліна. Належыць да сямейства .

## Біялагічны апісанне 
Духмяныя, бледна-сінія, званочкападобныя кветкі. Квітнее летам.

## Арэал і экалогія 
Распаўсюджаная ад Цэнтральнай Еўропы да Сібіры.

Сустракаецца вельмі рэдка ў лясах, на ўзлесках, сярод хмызнякоў.

## Ахоўны статус 
Унесена ў Чырвоную кнігу Беларусі. Ахоўваецца ў Смаленскай вобласці Расіі і Польшчы. Унесены ў Дадатак II да Дырэктывы Еўрапейскага Саюза аб месцах пасялення.

Унесена ў «Пералік рэдкіх і якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення, відаў расліннага свету на тэрыторыі Цярнопальскай вобласці» (рашэнне Цярнопальскага абласнога савета ад 11 лістапада 2002 № 64).

Унесена ў Пералік відаў флоры, якія ахоўваюцца ў Львоўскай вобласці.

Таксама ахоўваецца ў адпаведнасці з рашэннямі абласных саветаў на тэрыторыях Луганскай, Сумскай, Палтаўскай, Чарнігаўскай, Кіраваградскай і Днепрапятроўскай абласцей.

Занесена ў чырвоны спіс Харкаўскай вобласці і Закарпацця.

## Літаратура 
* *Г. Синиця.* Аденофора лілієлиста // Тернопільський енциклопедичний словник. — Тернопіль: видавничо-поліграфічний комбінат «Збруч», 2004—2010. — ISBN 966-528-197-6, том 1, 2004. — С. 25

## Спасылкі 
* 
* *Adenophora liliifolia* (L.) Besser (Бубенчик лилиелистный) // ИАС «ООПТ России» 
* Rainy Side Gardeners. Adenophora liliifolia  

Катэгорыя:Званочкавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1830 годзе
Браніслаў Адольфавіч Бароўскі

**Браніслаў Адольфавіч Бароўскі** (, Орша — , Орша) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 13 ліпеня 1913 года ў Оршы ў сям’і рабочага.

У 1929—1941 гадах — тынкоўшчык на будоўлях у Оршы. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1945 года — тынкоўшчык-маляр Аршанскага рамонтна-будаўнічага ўпраўлення № 3. Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за вытворчыя поспехі ў выкананні заданняў 5-гадовага плана.

## Літаратура 
* Бароўскі Браніслаў Адольфавіч // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Кн. 2. — С. 396.
* *Пайкин, Е.* По ступенькам пятилеток / Е. Пайкин // Знаменосцы трудовой славы / сост. Г. С. Гужва, В. Г. Скопа, Е. Я. Рыклин. — Мн., 1984. — С. 43—46.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Барадаўка

: *Не блытаць з бародаўка*.
**Барадаўка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Міхайлавіч Барадаўка — Герой Сацыялістычнай Працы (1958)
* Павел Рыгоравіч Барадаўка — поўны кавалер ордэна Славы
* Станіслаў Пятровіч Барадаўка — беларускі дзяржаўны дзеяч
Рональд Коус

**Рональд Гары Коус** ( ; ) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1991) «за адкрыццё і высвятленне дакладнага сэнсу транзакцыйных выдаткаў і правоў уласнасці ў інстытуцыйнай структуры і функцыянаванні эканомікі».

## Біяграфія 
Скончыў Лонданскую школу эканомікі і палітычных навук са ступенню бакалаўра камерцыі. Затым і выкладаў Лонданскай школе эканомікі і палітычных навуку.

У 1951 годзе пераехаў у ЗША, выкладаў у розных універсітэтах, у тым ліку ў Вірджынскім і Чыкагскім універсітэтах.

## Навуковая дзейнасць 
Коус найбольш вядомы двума артыкуламі — «Прырода фірмы» (*The Nature of the Firm*, 1937) і «Праблема сацыяльных выдаткаў» (*The Problem of Social Cost*, 1960). Даследаваў пытанні транзакцыйных выдаткаў і правоў уласнасці, што стала асновай для развіцця тэорыі фірмы і эканамічнай тэорыі правоў уласнасці.

Навуковы кіраўнік Інстытута імя Рональда Коуса.

## Узнагароды 
У 1991 годзе атрымаў Нобелеўскую прэмію па эканоміцы «за адкрыццё і высвятленне дакладнага сэнсу транзакцыйных выдаткаў і правоў уласнасці ў інстытуцыйнай структуры і функцыянаванні эканомікі».

## Публікацыі 
* Coase, Ronald. The Nature of the Firm // *Economica*, Vol. 4, No. 16, November 1937 pp.&nbsp;386-405 pdf  (также в сборнике *Readings in Price Theory*, Stigler and Boulding, editors. Chicago, R. D. Irwin, 1952).
* Coase, Ronald. The Problem of Social Cost // *Journal of Law and Economics*, v. 3, n°1 pp.&nbsp;1-44, 1960 pdf .
* Coase, Ronald. Durability and Monopoly // *Journal of Law and Economics*, vol. 15(1), pp.&nbsp;143-49, 1972.
* Coase, Ronald. The Institutional Structure of Production // *The American Economic Review*, vol.82, n°4, pp.&nbsp;713-719, 1992. (Nobel Prize lecture) html .

## Гл. таксама 
* Тэарэма Коуса
* Новая істытуцыянальная тэорыя
* Тэорыя транзакцыйных выдаткаў

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце
* Interview with Professor Ronald Coase 

* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Удзельнікі Таварыства «Мон Пелерын»
Катэгорыя:Неаінстытуцыяналізм
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Дуглас Норт

**Дуглас Сесіл Норт** (; нар. , Кембрыдж, штат Масачусетс — 23 лістапада 2015) — амерыканскі эканаміст.
 
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1993) «за адраджэнне даследаванняў у галіне эканамічнай гісторыі, дзякуючы даданню да іх эканамічнай тэорыі і колькасных метадаў, якія дазваляюць тлумачыць эканамічныя і інстытуцыйныя змены».
 
Вучыўся ў Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі, ступень доктара атрымаў там жа. Выкладаў ва ўніверсітэце штата Вашынгтон (Сіэтл) і ў Вашынгтонскім універсітэце (Сент-Луіс). Лаўрэат прэміі Джона Команса (1991) і прэміі Адама Сміта па дзвюх версіях (1994 і 1996). Адзін з заснавальнікаў кліаметрыі. Норт адзначае ў гісторыі 2 эканамічныя рэвалюцыі: першая звязана з афармленнем права ўласнасці на зямлю; другая — са з’яўленнем аўтарскага права.
 
Ганаровы прэзідэнт Еўрапейскай асацыяцыі эвалюцыйнай палітычнай эканоміі.

## Асноўныя творы 
* «Уздым заходняга свету» (The Rise of Western World, 1973; сумесна з Р. Томасам);
* «Інстытуты, інстытуцыйныя змены і функцыянаванне эканомікі» (Institutions, Institutional Change and Economic Performance, 1990).

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Постаці кліяметрыкі
Катэгорыя:Неаінстытуцыяналізм
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Адама Сміта
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад раку стрававода
Іван Міхайлавіч Барадаўка

**Іван Міхайлавіч Барадаўка** (, в. Зялёная, Талачынскі раён —) — Герой Сацыялістычнай Працы (1958).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1925 годзе ў в. Зялёная Талачынскага раёна ў сялянскай сям’і.

У 1940-41 трактарыст, з 1945 брыгадзір трактарнай брыгады Талачынскай МТС, з 1949 брыгадзір трактарнай брыгады, з 1978 кладаўшчык калгасу «ХVIII партз’езд» Талачынскага раёна. Званне Героя прысвоена за поспехі ў павелічэнні вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі і ўкараненне дасягненняў навукі і перадавога вопыту.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Леніна, медалямі.

## Літаратура 
* Барадаўка Іван Міхайлавіч // Беларуская Савецкая энцыклапедыя : у 12 т. / рэдкал. П. У. Броўка [і інш.]. — Мн., 1973. — Т. 2. — С. 132.
* Сузін, Л. Зямля яго — лёс яго : нарыс / Л. Сузін // Беларусь — 1973. — № 3. — С. 4-5.
* Сузін, Л. Пагавары са мною, поле ! / Л. Сузін // Звязда. — 1982. — 10 кастр.
Барадзін

**Барадзін** — рускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Аляксандр Парфіравіч Барадзін (1833—1887) — рускі кампазітар і навуковец-хімік.
* Дзмітрый Анатолевіч Барадзін (нар. 1999) — беларускі футбаліст.
* Іван Фаміч Барадзін (1924—?) — хірург, прафесар
* Леанід Іванавіч Барадзін (1938—2011) — рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч.
* Міхаіл Маркавіч Барадзін (1884—1951) — расійскі рэвалюцыянер.
* Павел Паўлавіч Барадзін (нар. 1946) — расійскі дзяржаўны дзеяч, былы дзяржаўны сакратар Саюзнай дзяржавы.
* Сяргей Пятровіч Барадзін (1902—1974) — рускі пісьменнік.
* Цімафей Сцяпанавіч Барадзін (1917—1942) — Герой Савецкага Саюза.

## Гл. таксама 
* Наталля Васілеўна Барадзіна

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Валяр’ян двухдомны

'''Валяр'ян двухдомны'* (*Valeriana dioica'') - від шматгадовых раслін сямейства  роду .

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з тонкім паўзучым карэнішчам даўжынёй да 15 см. Сцёблы адзінкавыя, прамыя, пакрыты бароздамі, коратка апушаныя, вышынёй 10-25 см. Лісце супраціўнае; прыкаранёвае суцэльнае, яйкападобнае або авальнае, на доўгіх хвосціках, сядзячыя. Кветкі дробныя, аднаполыя, песцічныя белыя, тычачкі ружаватыя, сабраныя ў канчатковыя галоўчата-шчыткападобныя суквецці. Плод - даўгавата-яйкападобная сямянка, даўжынёй каля 2,5 мм, з лятучкай з перыстых шчацінак.

## Арэал 
Расце ў Еўропе і на поўначы Паўночнай Амерыкі (Аляска, Канада, поўнач і паўночны захад ЗША)

## Ахова 
Уключаны ў 1-е і 2-е выданні Чырвонай кнігі Беларусі (1981, 1993). Ахоўваецца на тэрыторыі Украіны.

## Літаратура 
* Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
*Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.

## Спасылкі 
* Валяр'ян двухдомны — slounik.org
* ВАЛЕРИАНА ДВУДОМНАЯ 

Катэгорыя:Валяр’ян
Сакрэтная разведвальная служба

[thumb|280px|[Штаб-кватэра МІ-6, Лондан]]
**Сакрэтная разведвальная служба** (), **MІ-6** () — дзяржаўны орган знешняй разведкі Вялікабрытаніі. Да прыняцця парламентам Intelligence Services Act у 1994 годзе не мела ніякай прававой базы для свайго існавання і дзейнасці, а само яе існаванне не пацвярджалася урадам Злучанага Каралеўства.
 
Служба узначальваецца пастаянным сакратаром (не ўваходзіць ва ўрад). Апошні — адзіны супрацоўнік службы, які афіцыйна абвяшчаецца публічна; прызначаецца міністрам замежных спраў і падсправаздачны яму.
 
Служба ўваходзіць у склад Аб’яднанага разведвальнага камітэта.
 
З 1994 года штаб-кватэра МІ-6 афіцыйна знаходзіцца ў будынку Воксхол-крос, 85.

## Гісторыя 
Сакрэтная разведвальная служба была заснавана ў 1909 годзе ў якасці замежнага аддзела Бюро сакрэтнай службы і была сумесным органам Адміралцейства і Ваеннага міністэрства, такім чынам, была разбіта на ваенна-марскую і сухапутную часткі, пазней пачала спецыялізавацца на шпіянажы і контрразведцы. Гэтая спецыялізацыя ўзнікла, хутчэй за ўсё, з-за жадання Адміралцейства ведаць ваенна-марскія сілы Германскай імперыі. Гэтая спецыялізацыя шчыльна замацавалася за бюро ўжо ў 1914 годзе.
 
Пасля пачатку Першай сусветнай вайны была праведзена адміністрацыйная рэформа і два вышэйзгаданыя аддзелы, якія займаюцца замежнымі справамі, тады пачалі называцца Упраўленнем разведкі секцыя 6 — МІ-6 (Directorate of Military Intelligence Section 6, MI6).
 
Першым дырэктарам SIS быў капітан сэр Джордж Мэнсфілд Сміт-Камінг (), яго часта называлі проста Сміт, у карэспандэнцыі ён звычайна падпісваўся адной літарай «С». Пазней гэта стала традыцыяй і ўсе наступныя дырэктары SIS абазначаюцца гэтай літарай.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спецслужбы Вялікабрытаніі
Каірскі трамвай

**Каірскі трамвай** — сістэма электрычнага трамвая Вялікага Каіра, злучае Каір і Геліопаліс. Да 1991 года - дзве асобныя сістэмы.

## Гісторыя 
Рух каірскага трамвая быў адкрыты 12 жніўня 1896 г. Быў пабудаваны і першапачаткова эксплуатаваўся бельгійскай кампаніяй «SA des Tramways du Caire ». Сетка хутка пашыралася. У 1917 годзе існавала 22 маршруты, у тым ліку праз Ніл. Пасля, была адкрыта лінія да Вялікіх пірамід у Гізе. Аднак, з адкрыццём Каірскага метрапалітэна ў 1987 годзе, трамвай выцясняецца з вуліц горада. На сёння ў Каіры засталося ўсяго толькі тры маршруты.
 
У горадзе-спадарожніку Каіра, Геліопале, трамвайныя сістэма адкрыта 5 верасня 1908 года. 

## Інфраструктура 
[міні|злева|250пкс|Карта маршрутаў ([1996)]]

Лініі знаходзяцца ў занядбаным стане. Гэта звязана з тым, што Каірскі трамвай эксплуатуе Каірская транспартная адміністрацыя, пад кіраўніцтвам якой знаходзіцца таксама Каірскі метрапалітэн, а прадпрыемства ўзяло курс на пашырэнне сеткі метро, у тым ліку, на пракладку лініі паміж Каірам і Геліопалем, што прадугледжвае закрыццё трамвайнай сістэмы. Разам з тым, трамвай з'яўляецца самым танным відам транспарту ў мегаполісе.

## Літаратура 
* Dipl.-Ing. Christoph Groneck: Artikel Metro und sonstiger ÖPNV in Kairo: Entwicklung und Perspektiven in der Zeitschrift «stadtverkehr» Ausgabe 2/05, EK-Verlag, Freiburg/Breisgau

## Спасылкі 
* Каір на сайце «Гарадскі электратранспарт»    
* Каірскі метрапалітэн і трамвай  
* Геліопальскі трамвай  

Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Егіпта
Катэгорыя:Транспарт Каіра
Катэгорыя:З’явіліся ў 1896 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1908 годзе
Фрыдрых Аўгуст фон Хаек

**Фрыдрых Аўгуст фон Хаек** (; , горад Вена — , Фрайбург) — аўстрыйскі эканаміст і філосаф, прадстаўнік новай аўстрыйскай школы, прыхільнік ліберальнай эканомікі і свабоднага рынку. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1974).

## Біяграфія 
Фрыдрых Аўгуст фон Хаек быў старэйшым сынам урача і прафесара батанікі Венскага ўніверсітэта Аўгуста фон Хаека і яго жонкі Феліцытас (дзявочае прозвішча Юрашак). Сям’я паходзіла з дваранскага роду ваеннага і з боку маці была фінансава забяспечана. Бацька маці, Франц фон Юрашак, быў прафесарам, а пазней прэзідэнтам Цэнтральнай статыстычнай камісіі.
 
У дзяцінстве Фрыдрых цікавіўся спачатку мінералогіяй, насякомымі і батанікай. Пазней з’явілася цікавасць да выкапнёвых жывёл і тэорыі эвалюцыі. Пасля вайсковай службы падчас Першай сусветнай вайны, дзе ён хварэў малярыяй, Фрыдрых Аўгуст фон Хаек паступае ў Венскі ўніверсітэт на курс правазнаўства, аднак наведвае і лекцыі па палітычнай эканоміі і псіхалогіі. Недастатковыя магчымасці прафесійнай работы ў галіне псіхалогіі прывялі Хаека да рашэння паглыбіць свае веды ў галіне эканомікі, у прыватнасці пад кіраўніцтвам прафесара Фрыдрыха фон Візера. Акрамя таго ён прымае актыўны ўдзел у прыватных семінарах Людвіга фон Мізеса, дзе лічыцца лепшым вучнем.
 
У 1921 годзе Хаеку прысвойваецца тытул доктара юрыдычных, а ў 1923 — доктара эканамічных навук. З 1927 года Хаек і Мізес ўзначальваюць Аўстрыйскі інстытут вывучэння эканамічных цыклаў. Хаек працягвае працу Мізеса ў вывучэнні вагання ўзроўню дзелавой актыўнасці. У 1931 годзе Хаека запрашаюць у Лонданскую школу эканомікі і палітычных навук, дзе ён у 1930-я і 1940-я гады лічыцца асноўным прадстаўніком Аўстрыйскай школы і апанентам Джона Кейнса.
 
У 1947 годзе фон Хаек запрашае навукоўцаў-лібералаў на сустрэчу пры Мон Пелерын ў Швейцарыі, якая заклала пачатак Таварыству «Мон Пелерын». У 1950 годзе фон Хаек стаў прафесарам ва ўніверсітэце Чыкага, а ў 1962 прафесарам універсітэта Фрайбурга і пасля членам савета дырэктараў Інстытута Вальтэра Ойкенса. У 1967 фон Хаек атрымлівае статус эмерыта, аднак працягвае выкладаць да 1969 года.
 
У 1974 годзе Фрыдрыху Аўгусту фон Хаеку (разам са шведам Гунар Мюрдалем) прысуджаецца Нобелеўская прэмія ў галіне эканомікі. Пасля прафесуры ва ўніверсітэце Зальцбурга Хаек вяртаецца ў Фрайбург, дзе ён пражывае да сваёй смерці ў 1992 годзе.
 
У 1991 годзе яму прысвойваецца Прэзідэнцкі Медаль Свабоды — вышэйшая ўзнагарода ЗША. Фрыдрых Аўгуст фон Хаек пахаваны ў Вене.

## Спасылкі 
* Асноўныя падзеі жыцця на Нобелеўскім сайце
* Біяграфія Ф. А. Хаека на сайце Інстытута Людвіга фон Мізеса

Катэгорыя:Эканамісты аўстрыйскай школы
Катэгорыя:Дзеячы лібералізму
Катэгорыя:Лібертарыянцы
Катэгорыя:Удзельнікі Таварыства «Мон Пелерын»
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Аўстрыі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Прэзідэнцкім медалём Свабоды
Катэгорыя:Эканамісты Аўстрыі
Джэймс Мак-Гіл Б’юкенен

**Джэймс Мак-Гіл Б’юкенен-малодшы** (, , Марфрысбора, , ЗША — , Блэксбург, Вірджынія, ЗША) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1986) «за даследаванне дагаворных і канстытуцыйных асноў тэорыі прыняцця эканамічных і палітычных рашэнняў». З’яўляецца адным з заснавальнікаў школы новай палітычнай эканоміі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 кастрычніка 1919 г. у Марфрысбора (штат Тэнесі)
 
Джэймс Б’юкенен вучыўся ў універсітэце Тэнесі. Доктарскую ступень атрымаў у Чыкагскім універсітэце. Выкладаў у універсітэтах Тэнесі, Фларыды і Віргінскім універсітэце. У 1962 годзе сумесна з Г. Талакам апублікаваў працу «Разлік згоды» (), у якой аналізуецца працэс прыняцця эканамічных рашэнняў змяшанымі метадамі эканамічных і палітычных навук.
 
Прэзідэнт Таварыства «грамадскага выбару» (1964). Лаўрэат прэміі Ф. Сейдмана (1984) і прэмій А. Сміта па дзвюх версіях (1988 і 1991). У гонар вучонага названы Цэнтр палітычнай эканоміі універсітэта Джорджа Мэйсана.

Лаўрэат прэміі Ф. Сейдмана (1984).
 
Памёр 9 студзеня 2013 года.

## Гл. таксама 
* Канстытуцыйная эканоміка
* Тэорыя грамадскага выбару

## Спасылкі 
* Асноўныя падзеі жыцця на Нобелеўскім сайце

Катэгорыя:Удзельнікі Таварыства «Мон Пелерын»
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Адама Сміта
Катэгорыя:Эканамісты аўстрыйскай школы
Катэгорыя:Дзеячы лібералізму
Катэгорыя:Лібертарыянцы
Эпаксідныя смолы

**Эпаксі́дныя смолы** — сінтэтычныя смолы, алігамеры, малекулы якіх утрымліваюць адну або больш глыцэрыдных або эпаксідных груп.

## Уласцівасці 
Эпаксідныя смолы — бясколерныя вадкасці або цвёрдыя рэчывы з малекулярнай масай 300—3500. Шчыльнасць 1,16—1,25 г/см³. Раствараюцца ў кетонах, хлараваных вуглевадародах. Устойлівы да ўздзеяння акісляльнікаў, шчолачаў, большасці неарганічных кіслот. Ацверджаным эпаксідным смолам уласцівы высокая адгезія да шкла, металаў, бетону і іншых матэрыялаў, механічная трываласць, водаўстойлівасць.

## Атрыманне 
Эпаксідныя смолы атрымліваюць узаемадзеяннем шмататамных спіртоў, амінаў, фенолаў з эпаксіднымі злучэннамі (пераважна з эпіхлоргідрынам) і эпаксідаваннем поліалефінаў.

## Выкарыстанне 
Выкарыстоўваюцца у вытворчасці эпаксідных кляёў, эпаксідных лакаў, герметыкаў, напоўненых і арміраваных пластмас.

## Літаратура 
* 
* *Бляхман Е. М.* Эпоксидные смолы // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

## Спасылкі 
* Эпоксидные смолы // ХиМиК.ру 

Катэгорыя:Смолы
Сацыял-дэмакратычны саюз Македоніі

**Сацыял-дэмакратычны саюз Македоніі** () — палітычная партыя Македоніі. Правапераемнік Саюза камуністаў Македоніі-Партыі дэмакратычных пераўтварэнняў.

Выступае за сацыяльную і нацыянальную эмансіпацыю грамадзян, стварэнне грамадства сацыяльнай справядлівасці з дэмакратычнай прававой дзяржавай, эфектыўнай рыначнай эканомікай і далучэнне да працэсаў еўрапейскай і атлантычнай інтэграцыі. У вобласці гаспадаркі заклікае да эканамічнай дэмакратыі, абароны права на працу і раўнапраўя гаспадарчых суб’ектаў.

## Гісторыя 
У якасці асобнай палітычнай партыі СДСМ была створана 21 красавіка 1991 на 11 Кангрэсе Саюза камуністаў Македоніі—Партыі дэмакратычных пераўтварэнняў, па ініцыятыве старшыні ЦК СКМ—ПДП. 23 лютага 1991 ЦК СКМ—ПДП прыняў рашэнне змяніць назву партыі на СДСМ.

7 чэрвеня 2009 СДСМ на з’ездзе ў Охрыдзе зацвердзіў новы сімвал партыі.

## Старшыні партыі 
*  (1991—2004)
*  (2004—2006)
*  (2006—2009)
*  (2009—2013)
* Зоран Заеў (2013—2021)
* Дзімітар Кавачэўскі (2021—с.ч.)

Македонія
Катэгорыя:Палітычныя партыі Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Сацыялістычны інтэрнацыянал