open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Харытон Пракопавіч Лапцеў

**Харытон Пракопавіч Лапцеў** (,  — ) — расійскі даследчык Арктыкі. Капітан 1-га рангу. Стрыечны брат Дз. Я.Лапцева.

На флоце з 1718 года. У 1739-42 гадах кіраваў адным з паўночных атрадаў Другой Камчацкай экспедыцыі, правёў пры ўдзеле С. І. Чэлюскіна, Н.Чэкіна і Г.Мядзведзева апісанне паўвострава Таймыр паміж вусцямі рэк Хатанга і Пясіна, адкрыў і апісаў некаторыя бліжэйшыя астравы. Па заканчэнні экспедыцыі служыў на Балтыйскім флоце. Імем Лапцева названы: марскі бераг на паўвостраве Таймыр, мыс на паўвостраве Чэлюскін і інш.; у гонар Х. П. і Дз. Я.Лапцевых названа мора Лапцевых.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Падарожнікі Расіі
Катэгорыя:Мараплаўцы Расіі
Дажджавыя лясы Амазоніі

**Дажджавыя лясы Амазоніі** — рэгіён вільготнатрапічных вечназялёных шыракалістых лясоў — самы буйны ў свеце трапічны лес, размешчаны на шырокай, амаль плоскай раўніне, якая ахоплівае амаль увесь басейн ракі Амазонкі. Лес займае 5,5 млн. км² — палову агульнай плошчы ўсіх трапічных лясоў, якія засталіся на планеце. Знаходзіцца на тэрыторыі дзевяці дзяржаў: (Бразілія, Перу, Калумбія, Венесуэла, Эквадор, Балівія, Гаяна, Сурынам, Французская Гвіяна).

## Біяразнастайнасць 
Вільготныя трапічныя лясы Паўднёвай Амерыкі (Сельва) вылучаюцца максімальнай біяразнастайнасцю. Разнастайнасць жывёл і раслін там нашмат большая, чым у трапічных лясах Афрыкі і Азіі. Кожны дзясяты апісаны від жывёлы ці расліны паходзіць з амазонскіх джунгляў. Тут было апісана, як мінімум, 40000 відаў раслін, 3000 відаў рыб, 1294 віды птушак, 427 відаў млекакормячых, 428 відаў земнаводных, 378 відаў паўзуноў і ад 96660 да 128 843 розных відаў беспазваночных.

Тут сканцэнтравана самая вялікая на Зямлі разнастайнасць раслін, у тым ліку 16 тысяч відаў дрэў.

File:Roots_by_cesarpb.jpg|Паветраныя карані мангравых дрэў
File:Dendrobates-azureus.jpg|
File:Bauhinia guianensis, mature liana (9340889588).jpg|
File:Ara_macao_-_two_at_Lowry_Park_Zoo.jpg|

## Фаўна 
На дрэвах жывуць розныя віды бясхвостых земнаводных з сямейства Dendrobatidae, скура якіх выдзяляе моцны ліпафільны яд — батратаксін. Тут таксама насяляюць розныя паразіты і пераносчыкі інфекцыйных захворванняў. У прыватнасці, некаторыя віды кажаноў з’яўляюцца натуральным рэзервуарам віруса шаленства, а камары— пераносчыкі лейшманіёзаў. Вільготнае цёплае асяроддзе стварае спрыяльныя ўмовы для распаўсюджвання малярыі, трапічнай ліхаманкі і іншых інфекцыйных захворванняў іх пераносчыкамі.

Катэгорыя:Геаграфія Балівіі
Катэгорыя:Геаграфія Калумбіі
Катэгорыя:Геаграфія Перу
Катэгорыя:Геаграфія Эквадора
Катэгорыя:Лясныя экарэгіёны
Індыга

**Індыга** (), 2-(1,3-дыгідра-3-окса-2H-індол-2-ілідэн)-1,2-дыгідра 3H-індол-3-ён, (δ2,2'-бііндалін)-3,3'-дыён — крышталі фіялетавага колеру, маларастваральныя ў большасці арганічных растваральнікаў (слаба раствараецца ў нітрабензоле, хлараформе). Выкарыстоўваецца як кубавы фарбавальнік. Пры сульфаванні атрымліваецца індыгакармін, яго ўжываюць як акісляльна-аднаўленчы індыкатар, для падрыхтоўкі чарніла, сінькі, акварэльных фарбаў. Індыга з’яўляецца шматтанажным (выкарыстоўваецца ў вялікіх колькасцях) прадуктам, вялікая частка якога ідзе на афарбоўку валакна пры вытворчасці джынсавай тканіны. 6,6'-Дыброміндыга — фарбавальны кампанент тырскага пурпуру.

## Сінтэз 
Асноўны прамысловы метад сінтэзу індыга — гэта сінтэз цыклізацыяй N-фенілгліцына па тыпу кандэнсацыі Клайзена з утварэннем індаксілату, які пад дзеяннем кіслароду паветра акісляецца да індыга:

У кругладонную колбу аб’ёмам 750 мл з зваротным халадзільнікам змяшчаюць 14 г антранілавай кіслаты, 10 г манахлорвоцатнай кіслаты, 20 г бязводнага карбанату натрыю і 200 мл вады. Сумесь награваюць з зваротным халадзільнікам на працягу 3 гадзін, затым пераліваюць у мензурку, астуджваюць, дадаюць трохі канцэнтраванай салянай кіслаты і пакідаюць на ноч. Неачышчаную фенілгліцын-*о*-карбонавую кіслату адфільтроўваюць і прамываюць вадой. Прадукт чысцяць перакрышталізацыі з гарачай вады, у якую дададзена некаторая колькасць актываванага вугалю для выдалення афарбаваных прымешак, пасля чаго сушаць пры 100 °C. Атрыманая фенілгліцын-*о*-карбонавая кіслата мае тэмпературу плаўлення +208 °З, выхад складае 12 г.

У нікелевы тыгель (не рэагуе з расплаўленай шчолаччу) змяшчаюць сумесь 10 г фенілгліцын-*о*-карбонавай кіслаты, 30 г шарыкаў гідраксіду натрыю і 10 мл вады. Сумесь награваюць да +200…210 °C, добра змешваючы яе тэрмометрам, абароненым медным наканечнікам. Рэакцыйная маса растопліваецца і паступова прымае аранжавую афарбоўку. Калі сумесь стане аранжавай, тыглю даюць астыць і раствараюць сплаў у 200 мл вады. Пры ўстрэсванні раствору пры доступе паветра, прадукт рэакцыі акісляецца, ператвараючыся ў індыга. Ператварэнне ў індыга можна паскорыць даданнем салянай кіслаты з наступным акісленнем раствору хларыду жалеза. Акісленне вядуць да тых часоў, пакуль з раствору не перастане выпадаць асадак індыга. Атрыманы індыга адсмоктваюць на варонцы Бюхнера, прамываюць вадой і высушваюць. Выхад — 7 г. Фільтраваны раствор індаксілу можна акісляць прадзьмухваннем паветра праз раствор. Яго вядуць да тых часоў, пакуль кропля воднай завісі індыга, які вылучаецца, пры памяшканні паміж двума лістамі фільтравальнай паперы не будзе пакідаць яўнае кальцо цвёрдага індыга, а вадкасць вакол яго пры дзеянні паветра больш не будзе сінець.

## Спасылкі 
* Flash-ілюстрацыя механізма рэакцыі сінтэзу індыга па Баеры-Дрэўсену кандэнсацыяй *орта*-нітрабензальдэгіду з ацэтонам у шчолачным асяроддзі

Катэгорыя:Фарбавальнікі
Катэгорыя:Злучэнні азоту
Катэгорыя:Вытворныя індолу
Гвалтоўная смерць

**Гвалтоўная смерць** — адна з , прадугледжаных сацыяльна-прававой класіфікацыяй паходжання смерці. Гвалтоўнай смерцю прынята называць смерць, якая адбылася ад механічных пашкоджанняў, такіх, як дзеянне тупых прадметаў, у тым ліку транспартная траўма, падзенне з вышыні, дзеянне вострых прадметаў, агнястрэльнай зброі), асфіксіі, дзеянні крайніх тэмператур, электрычнага току, прамяністай энергіі, нізкага і высокага атмасфернага ціску, атручванняў і да таго падобнае.

Паводле тыпу ўздзеяння на чалавека фактары знешняга асяроддзя адрозніваюць:
* механічныя фактары — нож, кастэт, агнястрэльны снарад, камень, аўтамабіль і г. д;
* фізічныя фактары — высокая або нізкая тэмпература, высокі або нізкі атмасферны ціск, асфіксія, атручванні, дзеянне электрычнага току, радыеактыўнага выпраменьвання, іншых відаў выпраменьвання (лазернага, ЗВЧ і інш.);
* хімічныя фактары — кіслоты, шчолачы, розныя атрутныя рэчывы.
Пры гэтым для вызначэння катэгорыі смерці няважна хто менавіта прымяняе знешні фактар ўздзеяння да чалавека — хто-небудзь старонні, сам памерлы або няшчасны выпадак. Самае галоўнае, што смерць наступае ад знешняга ўздзеяння, якое не звязана з наяўнымі ў чалавека захворваннямі.

## Спасылкі 
* Гвалтоўная смерць // Сайт «Медыцынская энцыклапедыя».

Катэгорыя:Смерць
Катэгорыя:Судовая медыцына
Катэгорыя:Медыцынская тэрміналогія
Катэгорыя:Прычыны смерці
Трупная бледнасць

**Трупная бледнасць** (), званая таксама смяротная бледнасць або паслясмяротная бледнасць — адна з прыкмет смерці. Бледнасць з’яўляецца амаль адразу, у першыя 15 — 25 хвілін пасля наступлення смерці ў людзей са светлай скурай. Прычынай гэтай з’явы з’яўляецца адсутнасць капіярнай цыркуляцыі ў целе. Кроў сцякае ў ніжэйразмешчаныя часткі цела з-за дзеяння гравітацыі, вядзе да ўтварэння трупных плям.

З-за хуткага з’яўлення трупнай бледнасці, яна не мае амаль ніякага прымянення ў вызначэнні часу, у які наступіла смерць, акрамя выпадкаў, калі труп не быў знойдзены неўзабаве пасля памірання.

Пры жыцці чалавек можа выглядаць смяротнабледным, калі абставіны выклікаюць адток крыві ад паверхні скуры, напрыклад, падчас шоку. Таксама сардэчная недастатковасць можа вызываць бледнасць твару і сіняватае адценне губ. Скура можа станавіцца бледнай пры звужэнні крывяносных сасудаў або пры дэфіцыце вітамінаў. Некаторая бледнасць назіраецца ў людзей, што праводзяць большую частку свайго часу ў закрытым памяшканні, удалечыні ад сонечнага святла.

Катэгорыя:Трупныя з’явы
Катэгорыя:Судовая медыцына
Канстанцін Антонавіч Лапцеў

**Канстанцін Антонавіч (Мікалаевіч) Лапцеў** (, Кіеў — , Ленінград) — украінскі, расійскі савецкі оперны спявак (барытон), педагог. Народны артыст СССР (1957).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 кастрычніка (3 лістапада) 1904 года ў Кіеве.

У 1929 годзе скончыў Кіеўскую кансерваторыю (цяпер Нацыянальная музычная акадэмія Украіны імя П. І. Чайкоўскага) (клас М. М. Энгель-Крона). Заняткі сумяшчаў з працай на заводзе «Арсенал».

У 1930—1941 гадах — саліст Адэскага тэатра оперы і балета, у 1941—1952 гадах — Кіеўскага тэатра оперы і балета імя Т. Шаўчэнкі, у 1952—1965 гадах — Ленінградскага тэатра оперы і балета імя С. Кірава (цяпер Марыінскі тэатр). Пасля афіцыйнага сыходу са сцэны яшчэ на працягу некаторага часу прымаў удзел у спектаклях, выступаючы на опернай сцэне да 60 з лішнім гадоў.

У канцэртнай рэпертуары рамансы рускіх кампазітараў (асабліва яму блізкія рамансы П. І. Чайкоўскага, С. В. Рахманінава); з вялікай цеплынёй, лірызмам выконваў украінскія і рускія народныя песні, неапалітанскія песні.

З 1955 года гастраляваў за мяжой. З 1973 па 1983 год выкладаў у Ленінградскай кансерваторыі (прафесар).

Памёр 19 верасня 1990 года ў Ленінградзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Барытоны
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Расіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Украіны
Катэгорыя:Выкладчыкі Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі
Знешняя палітыка Буркіна-Фасо

Буркіна-Фасо падтрымлівае добрыя адносіны з краінамі Еўрасаюза, Азіі, Афрыкі і Амерыкі. Дзяржава прымала актыўны ўдзел ва ўрэгуляванні палітычнага крызісу ў Тога і канфлікту Нігера з туарэгамі.

## Двухбаковыя адносіны 
### Расія 
У 2000 годзе падпісана міжурадавае пагадненне аб бязвізавых паездках па дыпламатычных і службовых пашпартах, а ў 2003 годзе міжурадавае пагадненне аб урэгуляванні запазычанасці Буркіна-Фасо перад Расіяй, у выніку якога буркінійскі доўг быў цалкам скасаваны.

### Францыя 
Францыя з’яўлялася метраполіяй краіны з другой паловы XIX стагоддзя па 1960 год. Зараз дзве дзяржавы шырока супрацоўнічаюць амаль ва ўсіх сферах.

### ЗША 
Паводле інфармацыі Дзяржаўнага Дэпартамента ЗША, «адносіны Буркіна-Фасо і ЗША ў цэлым добрыя, аднак у мінулым мелі месца ўскладненні з-за ўдзелу ўрада прэзідэнта Кампаарэ ў гандлі зброяй і іншай дзейнасці, якая цягне за сабой прымяненне санкцый».

### Кот-д’Івуар 
Падчас Першай Івуарыйскай вайны адносіны паміж Кот-д’Івуарам і Буркіна-Фасо пагоршыліся. Урад Кот-д’Івуара падазраваў суседнюю дзяржаву ў падтрымцы паўстанцаў, а ва Уагадугу прад’яўлялі прэтэнзіі па адносінах да івуарыйцаў буркінскага паходжання.

### Бенін 
У верасні 2007 Эканамічная Супольнасць Краін Заходняй Афрыкі выступіла пасярэднікам пры вырашэнні пытання аб дзвюх вёсках на бенінска-буркінскай мяжы.

## Спасылкі 
* Сайт урада Буркіна-Фасо
* Розныя звесткі 


Буркіна-Фасо
Плутакратыя

**Плутакратыя** ( — багацце,  — кіраванне) — палітычны рэжым, дзе рашэнні ўрада вызначаюцца меркаваннем не ўсяго народа, а ўплывовага класа багатых людзей, пры гэтым існуе глыбокая сацыяльная няроўнасць і нізкая сацыяльная мабільнасць.

## Гісторыя 
Плутакратыя з’яўляецца прыватным выпадкам алігархіі — рэжыму, пры якім рэальная ўлада знаходзіцца ў невялікага кола асоб (напрыклад, шляхты, ваенных, партыйнай элліты, альбо сваякоў кіраўніка). Правільней за ўсё гэты тэрмін можна было б прымяніць да дзяржаў, у якіх пануе высокі маёмасны цэнз, (Італія да рэформаў 1912 і 1919 гадоў, Бельгія да 1893 г..

Тэрмін гэты, у асноўным ужываўся ў старажытнасці, напрыклад, Ксенафонт (Memorabilia кніга 4, глава 6) пісаў, што Сакрат лічыць Плутакратыяй — дзяржаўны лад, пры якім службовыя асобы выбіраюцца на падставе маёмаснага цэнзу. У цяперашні час гэты тэрмін ужываецца рэдка і выключна ў сэнсе асуджэння, у асноўным у дачыненні да краін дзяржаўна-карпаратыўнага капіталізму. Часам ён ужываецца нараўне з тэрмінам «грашовая алігархія», аднак апошні стылістычна амаль нейтральны. У рускай мове, напрыклад, тэрмін «плутакратыя» мае асабліва яркую негатыўную афарбоўку, бо інтэрпрэтуецца як аднакарэнны да слова «плут» (махляр), спрытны, хітры чалавек. На думку даследчыкаў, плутакраты, будучы здольнымі «камбінатарамі», стваральнікамі пірамід, фінансавых схем, якія дазваляюць нажывацца, на першае месца заўсёды ставяць выключна ўласныя эгаістычныя інтарэсы. У палітычным і прапагандысцкім жаргоне фашысцкай Італіі і нацыянал-сацыялістычнай Германіі тэрмін «плутакратыя» выкарыстоўваўся для апісання заходніх дэмакратый, замяніўшы тэрміны «капіталізм» і «дэмакратыя» і па сутнасці з’яўляўся сінонімам «яўрэйскай змовы».

## Прынцып Пітэра 
Для плутакратый характэрна дзеянне прынцыпу Пітэра.

## Гл. таксама 
* Формы праўлення, палітычныя рэжымы і сістэмы

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Алігархія
Катэгорыя:Паліталогія
Катэгорыя:Капіталізм
Катэгорыя:Эканамічныя праблемы
Можніца

**Мо́жніца** — рака ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Недалька (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 25 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,4 ‰. Пачынаецца за 1 км на захад ад вёскі Собалеўка, вусце за 2 км на поўнач ад вёскі Броды. Рэчышча каналізаванае на працягу 0,9 км (уніз па цячэнні ад пункта на 1,5 км ніжэй моста на аўтадарозе Бягомль — Барысаў).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-57. Выданнне 1980 года.

Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Аполле (рэгіён, Украіна)

**Аполле** (Падольскае сугор’е) — этнагеаграфічны рэгіён на захадзе Украіны ў заходняй частцы Падольскага ўзвышша.

## Звесткі 
Размешчана на паўднёвы ўсход ад Львова ў межах Львоўскай, Івана-Франкоўскай і Цярнопальскай абласцей. На ўсходзе мяжуе з ракой Залатая Ліпа, на захадзе — з ракой Верашчыцай (па іншым крыніцам — з ракой Шчыркаю), на поўдні падыходзіць да Днястра, на поўначы — да Львоўскага плато, Голагораў і Перамышлянскага нізкагор’я. Дзеліцца на прыродныя раёны: Рагатынскае Аполле, Прыднястроўскае Аполле, Ходараўскае Аполле, Львоўскае Аполле, Бурштынскае Аполле і Галіцкае Аполле.

Адной з частак Аполля з’яўляецца Беражанска-Цярнопальскае ўзвышша.

Пераважныя вышыні — 350—400 м. Раздзелены рэкамі Шчырка, Зубра, Давыдаўка, Бібрка, Свірж, Гнілая Ліпа, Сцюдзёны Пацік, Нараеўка (усе — левыя прытокі Днястра). Распаўсюджаныя букава-дубовыя лясы на шэрых лясных глебах. Значныя плошчы разараныя, густа заселеныя.

### Вяршыні 
* Іванава (352 м)
* Лысая (363 м)
* Пастяўнік (355 м)
* Кабыліца (400 м)
* Высокая (400 м)
* Беніўка (368 м)
* Доўгая (405 м)
* Чорная (402 м)
* Высокая Гара (415 м)
* Лысоня (399 м)
* Папеліха (443 м)

### Этнарэгіён 
Назва Аполле таксама тычыцца этнаграфічнага рэгіёну, які цалкам або часткова ахоплівае Бродыўскі, Бускі, Жыдачыўскі, Золачыўскі, Каменка-Бугскі, Мыкалаіўскі, Перамышлянскі, Пустомытаўскі раёны Львоўскай вобласці; Галыцкі, Рагатынскі раёны Івана-Франкоўскай вобласці; Бэрэжанскі, Бучацкий, Збароўскі, Казіўскі, Манастырыскі і Чырвонаармейскі раёны Цярнопальскай вобласці.

У шырокім сэнсе назва Аполле (слова славянскага паходжання) ўжывалі да шэрагу рэгіёнаў і населеных пунктаў у Беларусі, Польшчы, Расіі і Украіне, дзе натуральна спалучаліся бязлесныя ўчасткі ворных зямель разам з засаджанымі дрэвамі і травяністымі плошчамі з шэрымі ляснымі глебамі і умерана-кантынентальнымі кліматычнымі ўмовамі.

## Літаратура 
* *Пашук В. С.* Опілля // 
* Львівська область. Історико-природничі нариси з краєзнавства.&nbsp;— Львів, 1994. — С. 22.

Катэгорыя:Галічына
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Украіны
Катэгорыя:Заходняя Украіна
Крыніца (гідралогія)

**Крыні́ца** — натуральны выхад падземных водаў на наземную паверхню на сушы або пад вадой (падводная крыніца).

На ўтварэнне крыніц могуць уплываць розныя фактары:

* перасячэнне ваданосных гарызонтаў адмоўнымі формамі сучаснага рэльефу (напрыклад, рачнымі далінамі, ярамі, азёрнымі катлавінамі);
* геалагічна-структурнымі асаблівасцямі мясцовасці (наяўнасцю расколінаў, зонаў тэхнічных парушэнняў, кантактаў вывяржаных і асадкавых пародаў);
* фільтрацыйнай неаднастайнасцю водаўтрымальных пародаў і інш.

Крыніцы бываюць: узыходзячымі — напорнымі і спадаючымі — безнапорнымі; часова дзейнымі (сезоннымі) і пастаянна дзейнымі і інш.

Паводле тэмпературы крыніцы падзяляюцца на халодныя, цёплыя, гарачыя і кіпячыя.

Таксама вылучаюць крыніцы ў залежнасці ад сілкавання вылучаюць грунтавай або артэзіянскай вадой.

Хімічны і газавы склад крыніц зазвычай разнастайны; ён вызначаецца пераважна складам падземных водаў і агульнымі гідрагеалагічнымі ўмовамі раёну.

## Літаратура 
* Источники, ключи или родники // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Овчинников А. М. Общая гидрогеология. М., 1954.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гідраграфія
Катэгорыя:Крыніцы
Катэгорыя:Гідралогія
Лясныя рэзерваты паўднёва-ўсходняга атлантычнага ўзбярэжжа

**Лясныя рэзерваты паўднёва-ўсходняга атлантычнага ўзбярэжжа** () — аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Бразіліі.

Лясныя масівы, размешчаныя на паўднёвым усходзе Бразіліі, на тэрыторыі штатаў Сан-Паўлу і Парана, з’яўляюцца ўчасткамі атлантычных лясоў, якія найбольш захаваліся ва ўсёй Бразіліі. Для іх аховы ў гэтым рэгіёне створаны больш за 25 лясных рэзерватаў, якія займаюць плошчу каля 1692 тыс. га. Багацце расліннасці гэтага рэгіёна абумоўлена разнастайнасцю яго кліматычных, глебавых і геаграфічных умоў. Амаль усё Атлантычнае ўзбярэжжа абрамлена паласой мангравых зарасляў.

У раёне Бразільскага нагор’я размешчаны трапічныя і субтрапічныя паўлістападныя лясы. Яны складаюцца з вечназялёных шырокалісцевых парод дрэваў. Вільготны лес, які расце на вышыні 900—1300 м над узроўнем мора, — гэта царства ліян і эпіфітаў. Асноўная каштоўнасць атлантычных трапічных лясоў заключаецца ў іх высокай біялагічнай разнастайнасці. Іх насяляюць мноства раслін і жывёл (да 5% відаў усёй сусветнай фаўны і каля 7% відаў сусветнай флоры).

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Бразіліі
Пералом пад’языковай косці

**Пералом пад’языковай косці** — вельмі рэдкі від пералому з пашкоджаннем пад’языковай косці.

Усе траўмы пад’языковая косці вельмі небяспечныя для здароўя і нават жыцця чалавека. Некаторыя пераломы пад’языковай косці прыводзяць да ацёку мяккіх тканак гартані, галасавых звязак, часам да аспірацыі крывёю і заканчваюцца смерцю ад асфіксіі.

## Прычыны 
Пералом пад’языковай косці звычайна звязаны са  і рэдка адбываецца ў ізаляцыі. Такі пералом можа быць звязаны таксама з транспартнай траўмай і пашкоджаннямі тупымі аб’ектамі з абмежаванай кантактавальнай паверхняй.

File:Hyoid bone - animation.gif|Месцазнаходжанне пад'языковай косці (паказана чырвоным колерам).
File:Hyoid bone - close-up - animation.gif|Форма пад'языковай косці.
Gray186.png|Пад'языковая косць
Gray1194.png|Пярэднебакавы выгляд галавы і шыі.

## Прыкметы і сімптомы 
Асноўнымі сімптомамі пералому пад’языковай косці з’яўляюцца боль ад павароту шыі, праблемы з глытаннем (дысфагія) і балючае глытанне (). Таксама могуць прысутнічаць крэпітацыя і балючасць у косці, недахоп паветра пры высоўванні языка, дыхавіца,  і . У час ларынгаскапічнага даследавання можна пабачыць раны на глотцы, пашкоджанні, ацёк і/або фрагменты пад’языковай косці. Пры пераломах пад’языковай косці ёсць высокая імавернасць таго, што пашкоджаны таксама гартань, глотка, ніжняя сківіца і/або шыйны аддзел хрыбетніка. Агульныя суправаджальныя траўмы ўключаюць  з пераломамі ніжняй сківіцы і пераломам шыйнага пазванка і вывіх сківіцы.

## Дыягностыка 
Дыягнастуюць пераломы пад’языковай косці з выкарыстаннем клінічнага агляду, часам з выкарыстаннем ларынгаскопа і/або рэнтгенаграфічнага даследавання.

## Лячэнне і прагноз 
Варыянты лячэння вар’іруюцца ад вельмі кансерватыўнага да агрэсіўнага. Кансерватыўныя варыянты ўключаюць адпачынак, назіранне, кантроль болю, змену дыеты, выкарыстанне  або  і антыбактэрыяльную тэрапію. Больш агрэсіўныя варыянты ўключаюць хірургічнае аднаўленне пад’языковай косці і/або трахеатамію. Паводле даных мета-аналізу хірургічнае лячэнне ў 2012 годзе выкарысталі ў 10,9 % выпадкаў.

## Эпідэміялогія 
Пераломы пад’языковай косці складаюць 0,002 % ад усіх пераломаў; яны вельмі рэдкія, бо пад’языковая косць добра абаронена сваім месцазнаходжаннем у шыі і рухомасцю. 91,3 % такіх пераломаў адбываюцца ў мужчын.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пераломы касцей
Катэгорыя:Судовая медыцына
Аляксандр Дзмітрыевіч Бяглоў

**Аляксандр Дзмітрыевіч Бяглоў** (нар. 19 мая 1956, Баку, АзССР, СССР) — расійскі дзяржаўны дзеяч, паўнамоцны прадстаўнік Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў Паўночна-Заходняй федэральнай акрузе з 25 снежня 2017 года.

Катэгорыя:Прадстаўнікі прэзідэнта Расіі ў федэральных акругах
Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Петэхія

**Петэхія** — невялікая (1-2 мм) чырвоная або пурпурная  на целе, выкліканая дробнымі  (пашкоджанне капіляраў сасуда). З’яўляецца сімптомам многіх станаў і хвароб.

Самай распаўсюджанай прычынай петэхій з’яўляецца фізічная траўма, напрыклад моцны прыступ кашлю, ванітаў або плачу, што можа выклікаць петэхіі на твары, асабліва вакол вачэй. Яны могуць таксама паўстаць з-за празмернага ціску на тканкі (напрыклад, пры празмерным зацягванні жгута). У гэтых выпадках петэхіі не ўяўляюць пагрозы і знікаюць за некалькі дзён.

Петэхіі могуць быць прыкметай трамбацытапеніі (зніжэнне колькасці трамбацытаў) пры затрымцы аднаўлення трамбацытаў (як пабочны эфект лекаў або з прычыны некаторых інфекцыйных захворванняў), або пры парушэнні згусальнасці крыві.

## Судовая медыцына 
Петэхіі на твары і кан’юнктыве (вачах) з’яўляюцца прыкметай смерці ад асфіксіі. Яны з’яўляюцца вынікам павышэння ціску ў венах галавы і гіпаксічнага разбурэння  сасудаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Катэгорыя:Судовая медыцына
Катэгорыя:Крывацёкі
Ярва

* Ярва (воласць)

## Прозвішча 
* Андрэ Ярва, эстонскі футбаліст
* Рыста Ярва, фінскі кінарэжысёр

## Гл. таксама 
* Ярвамаа
Крэпітацыя

**Крэпітацыя** — шум, які чутны ў месцы пералому косткі, а таксама ў грудной клетцы пры некаторых легачных захворваннях.

Крэпітацыя ўзнікае ў выніку трэння паверхняў костак або храстка ў суставе пры паражэнні артрытам. Крэпітацыя ў каленным суставе з’яўляецца характэрным сімптомам  ў маладых і остэаартрыта ў пажылых людзей.

Аналагічны гук, які праслухоўваецца ў стэтаскопе пры дыханні хворага на запаленне лёгкіх, калі стэтаском размясціць над паражаным участкам. Гэты гук узнікае альбо ў дыхальных шляхах і альвеолах падчас іх раскрыцця пры ўдыху, або ў выніку праходжання паветраных бурбалак праз вадкасць. У здаровых лёгкіх такія гукі, як правіла, не праслухоўваюцца.

## Спасылкі 
* Крепитация. — www.eurolab.ua.

Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Катэгорыя:Пераломы касцей
Спіс кіраўнікоў Швабіі

**Спіс кіраўнікоў Швабіі**

## Герцагі Алеманіі 
## Маркграфы Рэцыі 
## Пфальцграфы Швабіі 
## Герцагі Швабіі 
## Герцагі Цэрынген 
У даным раздзеле прыводзіцца спіс кіраўнікоў герцагства Цэрынген, утворанага ў 1098 году з часткі зямель, якія ўваходзілі ў герцагства Швабія.

## Гл. таксама 
* Герцагства Швабія

## Спасылкі 
* 


Швабія
Армянскі каньяк

**Армянскі каньяк** - абагульняючае найменне брэнда спіртнога напою, выраблянага ў Арменіі. Армянскія каньякі ў часы СССР займалі прызавыя, часцей першыя месцы, за што атрымалі вядомасць у многіх краінах свету.

Рашэнне ўрада аб увядзенні новага слова «Арбун» у якасці новага таварнага наймення для брэндзі мае на мэце максімальна размежаваць паняцці «Армянскі каньяк» («Армянскае брэндзі») ад паняцця «брэндзі». У рэчаіснасці згодна з законам «Аб алкагольных напоях, вырабленых на аснове вінаграднай сыравіны» катэгорыі абсалютна атаяснёныя, а менавіта — гэта напоі, якія адпавядаюць шэрагу вытворчых патрабаванняў. У прыватнасці, гэта напоі, вырабленыя з вытрыманых спіртоў, атрыманых выключна з пэўных гатункаў вінаграду, які расце на тэрыторыі Арменіі і Нагорнага Карабаха і бутыляваных у Арменіі.
Між тым, той жа закон вызначае такое паняцце як «брэндзі», які вырабляецца з 40% імпартаванага спірту і 60% мясцовага спірту. Уласна, рашэнне ўрада адносіцца да паняцця «брэндзі», якое замяняецца словам «арбун».

Большасць вядомых марак армянскага каньяку (Арарат, Ані, Ахтамар, Наір і інш.) Цяпер вырабляюцца Pernod Ricard Armenia, падраздзяленнем французскага канцэрна Pernod Ricard.

Катэгорыя:Брэндзі
Катэгорыя:Эканоміка Арменіі
Катэгорыя:Армянскія напоі
Сарданічная ўсмешка

**Сарданічная ўсмешка** () — устойлівая грымаса, якая абумоўлена сутаргавым скарачэннем цягліц твару, вуглы рота пры гэтым адцягнуты ўніз і назад з утварэннем маршчын і складак скуры, бровы і крылы носа ўзнятыя, сківіцы моцна сціснутыя. Складваецца ўражанне, што чалавек адначасова і плача, і смяецца, часам параўноўваюць са злосным выскалам. Хворы самастойна не можа паслабіць цягліцы.

Узнікае як клінічны сімптом пры слупняку. Прычынай ўзнікнення сімптому з’яўляецца  — адзін са складовых кампанентаў таксіну , узбуджальніка слупняка.

Акрамя таго, сарданічная ўсмешка можа ўзнікаць пры атручванні , які таксама скажае мышачную інервацыю.

У сваім творы «Знак чатырох» Артур Конан Дойл выкарыстоўвае гэты тэрмін для апісання змяненняў твару забітага Барталам’ю Шолта.

## Літаратура 
* Возіанова Ж.&nbsp;І.&nbsp;Інфекційні і паразитарні хвороби: в 3 томах. Т.2.&nbsp;— К.: Здоров’я, 2001—696 с.&nbsp;— ISBN 5-311-01249-8
* Bitter Nemesis: The Intimate History of Strychnine Buckingham, John, CRC Press, 2007, S. 135, ISBN 978-1420053159.

Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Алімпійскі камітэт Паўночнай Македоніі

**Алімпійскі камітэт Паўночнай Македоніі** () — арганізацыя, якая прадстаўляе Паўночную Македонію ў міжнародным алімпійскім руху. Заснаваны ў 1992 годзе, зарэгістраваны ў МАК у 1993 годзе.

У міжнародным Алімпійскім руху раней называўся Алімпійскі камітэт Былой Югаслаўскай Рэспублікі Македонія (Olympic Committee of the Former Yugoslav Republic of Macedonia), што адлюстроўвала нявырашанае да 2019 міжнароднае пытанне з імем гэтай новай дзяржавы.

Штаб-кватэра размешчана ў Скоп’е. З’яўляецца членам Міжнароднага алімпійскага камітэта, Еўрапейскіх алімпійскіх камітэтаў і іншых міжнародных спартыўных арганізацый. Ажыццяўляе дзейнасць па развіцці спорту ў Паўночнай Македоніі.

## Гл. таксама 
* Паўночная Македонія на Алімпійскіх гульнях

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэбсайт Алімпійскага камітэта Македоніі 

Паўночная Македонія
Катэгорыя:Паўночная Македонія на Алімпійскіх гульнях
Кішкурнянка

**Кішкурня́нка** — ручай у Барысаўскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Гайна (басейн Дняпра). Даўжыня 6,5 км. Пачынаецца каля паўночнай ускраіны вёскі Кімія, вусце за 3 км на паўночны ўсход ад вёскі Каменка. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Гайны
Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёна
Стружскія вечары паэзіі

**Струскія вечары паэзіі** () — міжнародны паэтычны фестываль у горадзе Струга (Паўночная Македонія), адзін з найбуйнейшых у Еўропе.

Заснаваны ў 1962 годзе ў памяць аб ураджэнцы Стругі, заснавальніку македонскай паэзіі Канстанціне Міладзінаве. У 1966 годзе ператвораны з нацыянальнага ў міжнародны, тады ж заснавана вышэйшая ўзнагарода фестываля — прэмія «Залаты вянок», першым лаўрэатам якой стаў Роберт Раждзественскі. Сярод ляўратаў прэміі былі Уістан Х’ю Одэн, Пабла Нэруда, Іосіф Бродскі, Булат Акуджава, Махмуд Дарвіш і іншыя паэты.

У 2004 годзе да гэтай прэміі дадалася другая — «Струскія масты», якая прысуджаецца за лепшую дэбютную паэтычную кнігу.

У рамках фестываля разгорнута шырокая выдавецкая праграма. Кожны год да фестываля выпускаецца анталогія якой-небудзь нацыянальнай паэзіі ў перакладах на македонскую мову, тэматычная анталогія македонскай паэзіі ў перакладах на англійскую мову, аўтарскія зборнікі некалькіх паэтаў з розных краін у македонскіх перакладах. Пры фестывалі існуе таксама Міжнародная бібліятэка паэзіі, у склад якой уваходзяць кнігі паэтаў-удзельнікаў фэстываля, і Міжнародны паэтычны архіў, які ўключае рукапісы, фатаграфіі і іншыя матэрыялы.

У 2011 годзе ЮНЭСКА разам з Урадам Македоніі адзначылі 50-годдзе фестываля.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт фэстываля  

Катэгорыя:Фестывалі
Катэгорыя:Літаратура Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1962 годзе
Ота Роберт Фрыш

**Ота Роберт Фрыш** (, ,  — , , Вялікабрытанія) — англійскі фізік-ядзершчык аўстрыйскага паходжання. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1948). Пляменнік вядомага фізіка Лізэ Майтнер.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Вене ў яўрэйскай сям’і. У 1926 годзе скончыў Венскі ўніверсітэт. Пасля працаваў у розных месцах Еўропы і Амерыкі: у Берліне ў О. Гана (1927—1930), у Гамбургу ў О. Штэрна (1930—1933), у Лондане ў П. Блэкета (1933—1934), у Капенгагене ў Н. Бора (1934—1939), у Бірмінгеме (1939—1940), у Ліверпулі (1940—1943), у Лос-Аламаскай нацыянальнай лабараторыі (1943—1945), у Харуэле (1945—1947). З 1947 з’яўляўся прафесарам Кембрыджскага ўніверсітэта (да 1972 г.). Удзельнік Манхэтэнскага праекта.
Фрыц Штрасман

**Фрыц Штрасман** (, поўнае імя **Фрыдрых Вільгельм Штрасман** (Friedrich Wilhelm Straßmann): , Бопард — , ) — нямецкі хімік і фізік.

## Біяграфія 
У 1924 годзе Штрасман скончыў Гановерскі вышэйшую тэхнічную школу. З 1929 працаваў з О. Ганам і Л. Майтнер ў Інстытуце хіміі кайзера Вільгельма ў Берліне. У пасляваенныя гады займаў пасаду прафесара Майнцкага ўніверсітэта (1946—1970), адначасова ў 1946—1952 гадах з’яўляўся дырэктарам Інстытута неарганічнай і ядзернай хіміі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы прысвечаны ядзернай хіміі, радыяхіміі. Вывучаў працэсы ядзернага дзялення, уласцівасці радыеактыўных ізатопаў урану і торыя. У 1938 сумесна з О. Ганам адкрыў дзяленне ядраў урану пры бамбардзіроўцы іх нейтронамі, хімічнымі метадамі даказаў факт падзелу. Гэтая трактоўка вопытаў была пацверджана Л. Мейтнер і О. Фрышам.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Энрыка Фермі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Джордж Юджын Уленбек

**Джордж Юджын Уленбек** (; , Батавія, Галандская Ост-Індыя (цяпер , Інданезія) — , Боўлдэр, ЗША) — амерыканскі фізік-тэарэтык галандскага паходжання. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1955), а таксама шэрагу іншых навуковых таварыстваў свету. Навуковыя працы пераважна прысвечаны квантавай механіцы, атамнай і ядзернай фізіцы, кінетычнай тэорыі, статыстычнай механіцы, нелакальнай квантавай тэорыі поля. Найбольшую вядомасць набыў дзякуючы адкрыццю спіна электрона, зробленаму сумесна з Сэмюэлам Гаўдсмітам.
Мітчэл Фейгенбаўм

**Мітчэл Фейгенбаўм** (;  г., , ЗША — ) — амерыканскі спецыяліст у галіне фізіка-матэматычных навук. Адзін з піянераў тэорыі хаосу.

Даследаваў з’яву турбулентнасці. Адкрыў ў 1976 годзе шлях да хаосу праз каскад падваення перыяду. Адкрыў універсальную пастаянную, названую яго імем. Працаваў у Лос-Аламаскай нацыянальнай лабараторыі.

## Прэміі 
* Прэмія Эрнеста Лоўрэнса (1982)
* Стыпендыя Мак-Артура (1984)
* Прэмія Вольфа (1986)
* Прэмія Дыксана (1987)
* Прэмія Дэні Хайнемана ў галіне матэматычнай фізікі (2008)

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Чэмпіянат свету па летнім біятлоне

**Чэмпіяна́т све́ту па ле́тнім біятло́не** — міжнародныя спаборніцтвы па летнім біятлоне, якія праходзяць з 1996 года. Сучасныя чэмпіянаты свету ўключаюць у сябе толькі лыжаролерныя гонкі (з 2010 года) і ўключаюць спаборніцтвы ў спрынце, гонцы пераследвання і змешанай эстафеце.

## Месцы правядзення 
## Біятлонныя спаборніцтвы на чэмпіянатах свету 
### Кросавыя гонкі 
Кросавыя гонкі на чэмпіянатах свету праводзіліся з 1996 па 2009 год.

### Лыжаролерныя гонкі 
Лыжаролерныя гонкі на чэмпіянатах свету праводзяцца з 2006 года.

## Спасылкі 
* Навіны летняга біятлону , Міжнародны саюз біятланістаў
Катэгорыя:Біятлон
Локня (Пскоўская вобласць)

**Локня** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Пскоўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Лакнянскага раёна. Знаходзіцца за 205 км на паўднёвы ўсход ад Пскова. Чыгуначная станцыя на лініі Дно — Новасакольнікі. Стала мястэчкам ў 1901 годзе ў сувязі з будаўніцтвам чыгункі Дно — Новасакольнікі. Назва — ад ракі Локня, якая працякае паблізу. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1941 года.

У пасёлку дзейнічаюць мэблевая фабрыка, хлебакамбінат. Друкарня.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Лакнянскага раёна
Ганна Леанідаўна Сола

**Га́нна Со́ла** (нар. , ) — беларуская біятланістка. Чэмпіёнка свету сярод юніёраў 2015 года ў эстафеце.

## Спартыўная кар’ера 
### Юніёрскія і маладзёжныя дасягненні 
### На Чэмпіянатах свету 
Ганна Сола паказала трэці вынік у спрынце на чэмпіянаце свету-2021 у славенскай Паклюцы. Яна прабегла дыстанцыю 7.5 км за 21 мінуту 33.1 секунды, не дапусціўшы ніводнага промаху.

### Кар’ера ў Кубку свету 
Дэбютавала ў Кубку свету 5 снежня 2015 года ў спрынтарскай гонцы ў Эстэрсундзе (Швецыя), заняла 37 месца і такім чынам адразу ж трапіла ў ачковую зону.

10 снежня 2021 года атрымала перамогу на этапе Кубка свету, выйграўшы спрынт у Гохфільцэне (Аўстрыя).

### Агульны залік у Кубку свету 
* 2015—2016 — **95-е месца** (4 ачкі)

## Спасылкі 
* Профіль IBU 

Катэгорыя:Біятланісткі Беларусі
Катэгорыя:Біятланісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Спартсмены паводле алфавіта
Яўген Міхайлавіч Ліфшыц

**Яўге́н Міха́йлавіч Лі́фшыц** (, Харкаў, Украіна — ) — савецкі фізік-тэарэтык. Акадэмік АН СССР (1979, член-карэспандэнт 1966). Брат І. М. Ліфшыца.

## Біяграфія 
Скончыў Харкаўскі політэхнічны інстытут (1933). З 1933 у Харкаўскім фізіка-тэхнічным інстытуце АН Украіны, з 1939 у Інстытуце фізічных праблем АН СССР.

## Навуковы ўклад 
Навуковыя працы па тэорыі магнетызму, ядзернай фізіцы, тэорыі фазавых пераходаў, гравітацыі і касмалогіі.

Пабудаваў тэорыю  у ферамагнетыках (1935; разам з Л. Д. Ландау).
Зрабіў значны ўклад у тэорыю , прапанаваў тэорыю няўстойлівасцей у Сусвеце, які расшыраецца.

Аўтар шматтомнага выдання  (разам з Ландау).

## Узнагароды 
* Ленінская прэмія 1962.
* Дзяржаўная прэмія СССР 1954.

## Зноскі 
## Літаратура 
*  С. 320.

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Харкаўскага політэхнічнага інстытута
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Ала Сяргееўна Талкач

**А́ла Сярге́еўна Талкач** (нар. , , Віцебская вобласць) — беларуская біятланістка, удзельніца Кубка свету ў складзе зборнай Беларусі, чэмпіёнка Еўропы, чэмпіёнка Беларусі. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа.

## Кар’ера 
Выпускніца Віцебскага вучылішча алімпійскага рэзерву, першы трэнер — Салапаеў Генадзь Мікалаевіч, таксама займалася ў трэнераў Ірыны Іванаўны і Уладзіміра Анатольевіча Махлаевых, Фёдара Анатольевіча Свабоды. Выступае за таварыства «Дынама» і Прэзідэнцкі спартыўны клуб.

### Юніёрская кар’ера 
На буйных міжнародных спаборніцтвах прымае ўдзел з 2008 года. Першымі турнірамі для спартсменкі сталі юніёрскі чэмпіянат свету 2008 у Рупольдынгу і юніёрскі чэмпіянат Еўропы 2008 у Нове-Места-на-Мораве, на абодвух спаборніцтвах Толкач не трапіла ў топ-30 у асабістых відах.

На юніёрскім чэмпіянаце Еўропы 2009 у Уфе выйграла сярэбраны медаль у эстафеце, у камандзе з Дар’яй Юркевіч і Марыяй Казлоўскай, а ў асабістых спаборніцтвах стала 32-й у індывідуальнай гонцы, 21-й у спрынце і 12-й угонцы пераследвання. Таксама ў 2009 годзе выйграла срэбра ў змешанай эстафеце на чэмпіянаце свету сярод юніёраў па летнім біятлоне, у камандзе з Карынай Савосік, Сяргеем Руцэвічам і Уладзімірам Чапеліным.

У 2010 годзе прымала ўдзел у чэмпіянаце свету сярод юніёраў у Турсбю, дзе лепшым вынікам стала дзевятае месца ў гонцы пераследвання. На юніёрскім чэмпіянаце Еўропы 2010 у Отэпя Ала двойчы трапіла ў топ-10, заняўшы чацвёртае месца ў індывідуальнай гонцы і сёмае ў гонцы пераследвання.

### Дарослая кар’ера 
У сезоне 2009/10 дэбютавала на Кубку IBU на этапе ў Аўстрыі, заняла 59-е месца ў спрынце і 37-е ў гонцы пераследвання.

У тым жа сезоне дэбютавала на Кубку свету, на сёмым этапе ў Кантыялахці, дзе была 54-й у спрынце і 45-й у гонцы пераследвання. Гэта 45-е месца застаецца лепшым вынікам у кар’еры біятланісткі. У сезоне 2010/11 і 2011/12 таксама ўдзельнічала ў гонках Кубка свету, ачкоў не набірала.

Пяць разоў, у сезонах 2011—2015, Талкач прымала ўдзел у чэмпіянатах Еўропы, лепшым вынікам у асабістых відах стала дваццатае месца (тройчы, усе тры разы ў індывідуальных гонках). У 2014 годзе стала чэмпіёнкай Еўропы ў эстафеце, у камандзе з Ірынай Крыўко, Аксанай Шымановіч і Настай Калінай. На ўзроўні Кубка IBU лепшым вынікам беларускі з’яўляецца 13-е месца (у сезоне 2012/13 ў спрынце ў Бейтастолене і ў сезоне 2013/14 у індывідуальнай гонцы ў Валь-Рыдане).

У 2012 годзе выйграла золата чэмпіянату Беларусі ў індывідуальнай гонцы і заняла другое месца ў спрынце. У 2014 годзе выйграла срэбра ў спрынце на чэмпіянаце краіны па летнім біятлоне, а ў гонцы пераследвання і мас-старце займала трэція месцы сярод беларускіх спартсменак, але прапусціла наперад украінку Вольгу Абрамаву.

Летам 2015 года ўдзельнічала ў чэмпіянаце свету па летнім біятлоне (лепшы вынік — 18 месца), пасля гэтага ў сезоне 2015/16 не прымала ўдзелу ў спаборніцтвах.

## Спасылкі 
* Профіль biathlon.com.ua

Катэгорыя:Біятланісткі Беларусі
Катэгорыя:Біятланісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Спартсмены паводле алфавіта
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Вольга Сяргееўна Кудрашова

**Во́льга Сярге́еўна Кудрашо́ва** (нар. , Зеленадольск, Татарская АССР) — беларуская біятланістка, член нацыянальнай зборнай. Пачала займацца біятлонам у 1996 годзе. Двухразовая чэмпіёнка Еўропы 2007 года ў праследаванні і эстафеце, уладальніца бронзавага медаля ў спрынце. Удзельніца двух чэмпіянатаў свету. Лепшы вынік на этапах Кубка свету — 8-е месца (двойчы).

## Кубак свету 
* 2006—2007 — **28-е месца**
* 2007—2008 — **50-е месца**
* 2008—2009 — **24-е месца**
* 2009—2010 — **54-е месца**
У канцы сезону 2009—2010 прыняла рашэнне аб завяршэнні кар’еры.

## Спасылкі 
* Профіль IBU (англ.)&nbsp;
* Профіль на сайце Федэрацыі біятлона Украіны

Катэгорыя:Біятланісткі Беларусі
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Біятланісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Спартсмены паводле алфавіта
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па біятлоне
Ломніцкі Шціт

**Ломніцкі Шціт** ( ) — гара ў Высокіх Татрах. Яе вышыня над узроўнем мора складае 2634 м. Назва гары паходзіць ад мястэчка Татранска Ламніца ля яе падножжа. Шціт па-славацку азначае «шчыт», «пік», «вяршыня».

Раней гару часта называлі «Dedo» (Дзед) і лічылі яе самай высокай гарой Высокіх Татраў.

На вяршыні гары размяшчаецца абсерваторыя Ломніцкі Шціт.

## Спасылкі 
* 
* Summitpost.org
* Peakware.com 

Катэгорыя:Горныя вяршыні Славакіі
Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта
Катэгорыя:Вяршыні вышынёй ад 2000 да 3000 метраў
Вальдэмар Герт

**Вальдэмар Герт** (; нар. , пасёлак Забелаўка, цяпер Казахстан) — нямецкі дзяржаўны і грамадскі дзеяч. Ураджэнец СССР. Член правай партыі «Альтэрнатыва для Германіі». Быў выбраны ў Бундэстаг на выбарах 24 верасня 2017 года.

Катэгорыя:Палітыкі Германіі
Катэгорыя:Члены партыі «Альтэрнатыва для Германіі»
Катэгорыя:Члены бундэстага Германіі
Антон Фрызен

**Антон Фрызен** (; нар. 15 чэрвеня 1985, с. Успенскае, Карагандзінская вобласць, Казахская ССР) — нямецкі дзяржаўны і грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 чэрвеня 1985 года ў пасёлку Успенскае Карагандзінскай вобласці Казахскай ССР (цяпер Казахстан). Член правай партыі «Альтэрнатыва для Германіі». Быў абраны ў Бундэстаг 24 верасня 2017 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітыкі Германіі
Катэгорыя:Члены партыі «Альтэрнатыва для Германіі»
Катэгорыя:Члены бундэстага Германіі
Раджанг

**Раджа́нг** — рака ў Малайзіі, у штаце Саравак, у паўночна-заходняй частцы вострава Калімантан.

Даўжыня ракі 563 км. Плошча вадазбору каля 60 000 км². Выток ракі знаходзіцца на схілах хрыбта Іран. Працякае пераважна па ўзгорыстай раўніне. Упадае ў Паўднёва-Кітайскае мора, утвараючы балоцістую дэльту плошчай больш за 3000 км². Рака паўнаводная на працягу ўсяго года. Суднаходная да горада Сібу (130 км).

## Літаратура 
* 
* 
* Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.

## Спасылкі 
* Rajang River // Encyclopaedia Britannica

Катэгорыя:Геаграфія Малайзіі
Катэгорыя:Калімантан
Катэгорыя:Басейн Паўднёва-Кітайскага мора
Алег Яўгенавіч Белавенцаў

**Алег Яўгенавіч Белавенцаў** (нар. , Остраў, Пскоўская вобласць, РСФСР, СССР) — расійскі дзяржаўны дзеяч, палітык, марак, афіцэр. Паўнамоцны прадстаўнік Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў Паўночна-Каўказскім федэральнай акрузе з 28 ліпеня 2016 года. Член Савета бяспекі Расійскай Федэрацыі з 2016 года па 2018 год. Герой Расійскай Федэрацыі (2014).

## Біяграфія 
thumb|right|400px|Краіны, у якіх Алег Белавенцаў трапіў пад санкцыі
Нарадзіўся 15 верасня 1949 года ў Маскве.

У 1971 годзе скончыў Севастопальскае ваенна-марское інжынернае вучылішча (цяпер Акадэмія ваенна-марскіх сіл). Пасля заканчэння працаваў на атамных падводных лодках Чырваназорнага Паўночнага флоту СССР.

Доўгі час быў работнікам КДБ СССР. Скончыў Ваенна-дыпламатычную акадэмію.

З 1982 года працаваў трэцім сакратаром па навуцы і тэхналогіях посольсьва СССР у Лондане, у 1985 годзе быў высланы з Вялікабрытаніі па шпіянаж. Пазней працаваў у ГДР.

У студзені 1998 года прызначаны на пасаду першага намесніка генеральнага дырэктара ФГУП «Росузбраенне», якую займаў да мая 1999 года.

З 2001 года быў кіраўніком ФГУ «Агенцтва „Эмерком“» МНС РФ.

З мая па снежань 2012 года выконваў абавязкі начальніка кіравання справамі губернатара Маскоўскай вобласці.

24 снежня 2012 года прызначаны на пасаду генеральнага дырэктара ААТ «Славянка» пасля буйнога карупцыйнага скандалу і арышту былога кіраўніка кампаніі Аляксандра Элькіна.

21 сакавіка 2014 года загадам Пуціна прызначаны паўнамоцным прадстаўніком Прэзідэнта РФ у Крымскай федэральнай акрузе.

## Спасылкі 
* 
* Ваенны савет // Радыё Рэха Масквы, 23.03.2013
* Каму расчышчаць аўгіевы стайні Сердзюкова?

Катэгорыя:Супрацоўнікі ГРУ
Катэгорыя:Віцэ-адміралы (Расійская Федэрацыя)
Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Катэгорыя:Прадстаўнікі прэзідэнта Расіі ў федэральных акругах
Катэгорыя:Крымская федэральная акруга
Катэгорыя:Паўночна-Каўказская федэральная акруга
Катэгорыя:Постаці Крымскага крызісу
Уладзімір Іванавіч Булавін

**Уладзімір Іванавіч Булавін** (нар. 11 лютага 1953, Ліпецкая вобласць, РСФСР, СССР) — расійскі дзяржаўны дзеяч, кіраўнік Федэральнай мытнай службы з 28 ліпеня 2016 па 10 лютага 2023 года.

Паўнамоцны прадстаўнік Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў Паўночна-Заходняй федэральнай акрузе (11 сакавіка 2013 — 28 ліпеня 2016). Першы намеснік сакратара Савета бяспекі Расійскай Федэрацыі (2 чэрвеня 2008 — 11 сакавіка 2013 года). Былы супрацоўнік органаў дзяржбяспекі, афіцэр Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі. Генерал-палкоўнік (2007).

Катэгорыя:Кандыдаты юрыдычных навук
Катэгорыя:Супрацоўнікі КДБ СССР
Катэгорыя:Дырэктары федэральных службаў РФ
Катэгорыя:Прадстаўнікі прэзідэнта Расіі ў федэральных акругах
Людміла Васілеўна Арлоўская

**Людмі́ла Васі́леўна Арло́ўская**, народжаная **Лысе́нка** (нар. , , Калінінская вобласць, па іншых дадзеных, Інта, Комі АССР) — беларуская біятланістка, шматразовая прызёрка чэмпіянатаў свету па летнім біятлоне. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа (2000), трэнеры — І. П. Белапухаў, В. А. Карчэўскі, Я. В. Пермякоў.

## Кар’ера 
У 1989 годзе ўваходзіла ў лыжную зборную Комі АССР, пасля чаго яна была запрошаная ў Рэспубліканскае вучылішча алімпійскага рэзерву ў Віцебску, па заканчэнні якога (у 1994 годзе) засталася ў Беларусі, выйшла замуж і стала яе прадстаўляць.

З 1992 года Людміла займаецца біятлонам, на яе рахунку выступленне на двух Алімпійскіх гульнях (1994, 2002) і пяці чэмпіянатах свету (1995, 1996, 1998, 2000, 2001). Лепшыя вынікі на буйных турнірах — сёмае месца ў эстафеце на Алімпійскіх гульнях 2002 года ў Солт-Лэйк-Сіці і чацвёртае месца ў каманднай гонцы на чэмпіянаце свету 1996 года ў Рупольдынгу. На чэмпіянаце Еўропы 1999 года ў Іжэўску стала другой у спрынце і трэцяй у індывідуальнай гонцы.

У сваім апошнім сезоне ў Кубку свету (2002/03) упершыню паднялася на вышэйшую прыступку п’едэстала, перамогшы ў эстафеце на этапе ў Осрблье.

Найбольшыя поспехі Арлоўскай прынеслі выступленні ў летнім біятлоне (крос), дзе яна стала чэмпіёнкай свету 2000 года ў эстафеце, а таксама мае на сваім рахунку два сярэбраных медаля ў гэтай дысцыпліне і дзве асабістыя «бронзы».

## Асабістае жыццё 
У 2007 годзе скончыла БДПУ імя Максіма Танка. Мае адно дзіця.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Біятланісткі Беларусі
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Біятланісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Катэгорыя:Спартсмены паводле алфавіта
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па летнім біятлоне
Дзітмар Барч

**Дзі́тмар Ге́ргард Барч** (, нар. 31 сакавіка 1958 , Штральзунд, ГДР) — нямецкі дзяржаўны і грамадскі дзеяч. З 1997 па 2002 і з 2005 па 2007 год — старшыня Партыі дэмакратычнага сацыялізму (ПДС, колішняя Сацыялістычная Адзіная Партыя Германіі). З 2007 па 2010 год — старшыня Левай партыі Германіі і член Бундэстага. Два разы жаніўся. Мае 2 дзяцей. З кастрычніка 2015 года — сустаршыня Левай партыі (разам з Сарай Вагенкнехт).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Германіі
Катэгорыя:Члены Левай партыі Германіі
Катэгорыя:Члены бундэстага Германіі
Катэгорыя:Члены Сацыялістычнай адзінай партыі Германіі
Катрын Гёрынг-Экарт

**Ка́трын Да́гмар Гёрынг-Э́карт** (), у дзявоцтве — Катрын Дагмар Экарт (, нар. 3 мая 1966, Фрыдрыхрода, Цюрынгія, Германія) — нямецкі дзяржаўны дзеяч партыі Саюз 90/Зялёныя. Пачаўшы сваю дзейнасць у былой Германскай Дэмакратычнай Рэспубліцы (ГДР) у канцы 1980-х гадоў, яна была членам Бундэстага з 1998 года. Разам з Юргенам Трэтынам была кандыдатам ад Зялёных на выбарах у Бундэстаг у 2013 годзе.

Акрамя таго, у 2009—2013 гадах Катрын Гёрынг-Экарт была старшынёй сабору Евангелічнай царквы Германіі. У 2013 годзе адмовілася ад гэтай пасады.

## Выбары 2017 года 
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Германіі
Катэгорыя:Члены Саюза 90 — Партыі зялёных
Катэгорыя:Члены бундэстага Германіі
Арцём Дзянісавіч Філімонаў

**Арцём Філімонаў** (нар. , , Украіна) — украінскі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у балгарскім клубе «Фратрыя» з Варны.

## Клубная кар’ера 
У футбол пачынаў гуляць у акадэміі днепрапятроўскага «Дняпра». Першы трэнер — Аляксей Чысцякоў. У чэмпіянаце ДЮФЛ Украіны таксама выступаў за «Металіст» (Харкаў). Правёў 14 гульняў у моладзевай камандзе «Дняпра». У 2011 годзе прызнаваўся найлепшым маладым іграком Днепрапятроўска. У лютым 2013 года стаў футбалістам адэскага «Чарнаморца». Выступаў у моладзевым першынстве Украіны.

27 лютага 2015 года правёў першы паядынак ва ўкраінскай Прэм’ер-лізе, выйшаўшы ў асноўным складзе «маракоў» у гульні супраць марыупальскага «Ільічоўца». Улічваючы стан «Чарнаморца» пасля сыходу многіх ключавых выканаўцаў і галоўнага трэнера каманды Рамана Грыгарчука, Філімонаў, дзеянні якога былі далёкія ад ідэалу, меў пастаянную гульнявую практыку і давер выканаўцы абавязкаў галоўнага трэнера — Аляксандра Бабіча. Перад пачаткам сезона 2015/16 быў абраны капітанам «Чарнаморца». 2 студзеня 2017 года было афіцыйна паведамлена, што Арцём пакінуў адэскую каманду.

11 студзеня 2017 года афіцыйна стаў іграком львоўскіх «Карпат», аднак замацавацца ў камандзе не здолеў, і ў ліпені 2017 года быў аддадзены ў арэнду ў кіпрскі «Пафас». За кіпрскі клуб так і не згуляў у аснове, застаючыся толькі на лаўцы запасных. Пасля вяртання з арэнды ў лютым 2018 года пакінуў львоўскі клуб.

У сакавіку 2018 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Гомель» і неўзабаве падпісаў з ім кантракт. Пачынаў сезон у стартавым складзе, пазней стаў часцей заставацца на лаўцы запасных. У ліпені 2018 года пакінуў гомельскую каманду і неўзабаве перайшоў у латвійскі «Вэнтспілс», за які гуляў да канца 2018 года.

У чэрвені 2019 года далучыўся да польскага клуба «Алімпія» з Грудзёндза, але ўжо ў жніўні па пагадненні бакоў пакінуў яго.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за юнацкія зборныя Украіны.

У чэрвені 2015 года быў выкліканы галоўным трэнерам моладзевай зборнай Украіны Сяргеем Кавальцом для ўдзелу ў Мемарыяле Лабаноўскага. На гэтым турніры «жоўта-сінія» занялі другое месца, а Філімонаў прыняў удзел у абодвух матчах.

## Трэнерская кар’ера 
У сезоне 2021/22 быў памочнікам Аляксандра Бабіча ў крыварожскім «Крыўбасе». У ліпені 2023 года ўвайшоў у трэнерскі штаб Бабіча ў балгарскай «Фратрыі».

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Латвіі: 2018

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Дніпро
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарнаморац Адэса
Катэгорыя:Ігракі ФК Карпаты Львоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Пафас
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Вэнтспілс
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпія Грудзёндз
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Украіны