open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бі Бі Кінг

**Бі Бі Кінг** (; сапраўднае імя **Райлі Бі Кінг**, ; 16 верасня 1925, Іта Бена, Місісіпі — ) — амерыканскі блюзавы гітарыст, спявак, аўтар песень. Аматары называюць яго каралём блюзу.

## Біяграфія 
### «Люсіль» 
У сярэдзіне 50-х, падчас аднаго з канцэртаў, сярод прыхільнікаў Кінга адбыўся канфлікт. Паміж двума мужчынамі завязалася бойка, падчас якой была перакулена газавая печка. У зале пачаў распаўсюджвацца агонь. Бі Бі паспяшаўся сысці з ахопленага агнём будынка разам з усімі, але пасля згадаў, што пакінуў унутры сваю гітару. Гэтая акустычная гітара была яго любімым інструментам, нягледзячы на тое, што каштавала ўсяго 30$. З рызыкай для жыцця ён вярнуўся за ёю. Пазней высветлілася, што бойка адбылася з-за кабеты, якую звалі Люсіль, і Бі Бі Кінг вырашыў так назваць сваю гітару, каб ніколі не здзяйсняць «такіх вар'яцкіх учынкаў, як бойка з-за кабеты».

Пасля таго, як арыгінальная гітара Люсіль была скрадзена з багажніка яго аўтамабіля (дакладная дата невядомая), кожную сваю наступную гітару фірмы Gibson музыка называе гэтаксама. А напачатку ў газетнай абвесцы Бі Бі абяцаў узнагароду ў 20 000$ за вяртанне скрадзенай гітары. Цяпер музыка гатовы аддаць 900 000$ за тое, каб атрымаць яе назад.

28 ліпеня 2007 адбыўся другі фестываль Crossroads Guitar Festival, арганізаваны Эрыкам Клэптанам. У ім адыграў Кінг і яшчэ 20 гітарыстаў, каб сабраць сродкі для Цэнтра Crossroads Centre лячэння залежнасцей. Падчас канцэрту ў Чыкага ён выканаў «Paying the Cost to Be the Boss», «Rock Me Baby» і «Thrill is Gone» з ,  і Губертам Самлінам.

Памёр 14 мая 2015 года ў Лас-Вегасе ад цукровага дыябету.

## Дыскаграфія 
 год
За сваё жыццё Бі Бі Кінг запісаў 43 альбомы.

## Відэаграфія 
# The Electric B. B. King — His Best (1960)
# Great Moments with B. B. King (1981)
# Rattle and Hum (1988) Бі Бі Кінг з’явіўся ў фільме, выконваючы партыю гітары ў песне «When Love Comes to Town».
# The King of the Blues: 1989 (1988)
# Got My Mojo Working (1989)
# King of the Blues (Бокс Сет, 1992)
# Why I Sing the Blues (1992)
# Blues Brothers 2000 (1998)
# Live in The Jazz Channel (2001)
# Martin Scorsese Presents the Blues: B. B. King (2003)
# Ultimate Collection (2005)
# B. B. King: Live (2008)
# B. B. King Live in Africa '74 (Shout! Factory) (2009) — канцэрт «Rumble In The Jungle»

## Узнагароды 
* Ганаровы доктар музыкі Ельскага Універсітэта (1977)
* Уключаны ў залю славы Блюзу (1980)
* Уключаны ў Залю славы рок-н-рола (1987)
* Нацыянальны медаль ЗША за заслугі ў мастацтве (1990)
* Прэзідэнцкі медаль Свабоды (2006)
На сённяшні дзень Бі Бі Кінг атрымаў 17 грэмі, у тым ліку за найлепшы папулярны выступ у стылі «поп» за кампазіцыю «Auld lang syne» ў 2003 годзе.

## Спасылкі 
* BBKing.com — Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Катэгорыя:Блюзавыя музыканты
Катэгорыя:Бі Бі Кінг
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Члены Залы славы блюзу
Жалезны крыж

**Жале́зны крыж** ()&nbsp;— прускі і нямецкі вайсковы ордэн. Заснаваны Фрыдрыхам Вільгельмам III 10 сакавіка 1813 за баявыя заслугі ў вайне за вызваленне Германіі ад Напалеона. Аўтарства эскіза прыпісваюць Карлу Фрыдрыху Шынкелю.

Ордэн уручаўся ўсім катэгорыям ваеннаслужачых незалежна ад рангу або саслоўя. Узнагароджанне ордэнам адбывалася паслядоўна ад ніжэйшай ступені да вышэйшай. Ордэн аднаўляўся з кожнай новай вайной.

Жалезны Крыж стаў першай еўрапейскай узнагародай, якая ўручалася выключна за подзвіг — нягледзячы на званне, або сацыяльны статус. Ордэн карыстаўся павагай і папулярнасцю ў народзе і арміі.

Сярод узнагароджаных прускім вайсковым ордэнам «Жалезнага Крыжа» 2-й ступені быў герцаг  (1819) — заснавальнік .

Існавала некалькі версій — 1813, 1870, 1913—1914, 1939 гадоў. У ніжняй частцы ордэна паказваўся год.

Да 1918 было тры ступені:
* Жалезны Крыж II класа на чорна-белай стужцы;
* I класа — нагрудны;
* Вялікі Крыж жалезнага крыжа (для генералітэту).

У гады Першай сусветнай вайны, ордэн уручалі масава, што некалькі знізіла яго прэстыж.

## Віды Жалезных крыжоў 
#### Выпуск 1813 

Файл:Eisernes Kreuz 2.Klasse 1813.jpg|Жалезны крыж 2-га класа (1813)

#### Выпуск 1870 

Файл:IC1870.jpg|Жалезны крыж 1-га класа
Файл:Ek33f2.jpg|Жалезны крыж 1-га класа

#### Выпуск 1914 

Файл:Eisernes_Kreuz_Klasse2_WK1.png|Жалезны крыж 2-га класа (EK II)
Файл:Iron Cross medal Germany.jpg|Жалезны крыж 2-га класа (EK)
Файл:Sp1ek1.JPG|Жалезны крыж 1-га класа (EK I) з дадаткам
Файл:Ek23f.JPG|Жалезны крыж 1-га класа (EK I)

#### Выпуск 1939 

|Рыцарскі крыж Жалезнага крыжа (1939)

## Жалезны крыж у Люфтвафэ 
Для Люфтвафэ існавала спецыяльная сістэма балаў або «пунктаў». Напрыклад, 0,5 пункта давалі за знішчэнне аднаматорнага самалёта, 1 пункт — за 1 самалёт-знішчальнік, 3 пункты — за чатырохматорны бамбардзіроўшчык і г. д. Начныя перамогі ацэньваліся ўдвая вышэй. Для ўзнагароджання Жалезным крыжом 1 класа дастаткова было набраць 5 пунктаў.

## Дэнацыфікацыя 
Пасля вайны ў сувязі з дэнацыфікацыяй выявы свастыкі і яе публічны паказ сталі супрацьзаконнымі. Гэта тычылася і ўзнагарод з выявай. У 1957 нямецкае заканадаўства дазволіла зноў насіць перапрацаваныя ўзнагароды, атрыманыя падчас Другой сусветнай вайны, але ўсе нацысцкія сімвалы узнагарод былі прыбраны. Жалезны Крыж па версіі 1957 страціў свастыку ў цэнтры аверса, а замест яе там з’явіліся тры дубовых лісты з парай жалудоў.

## Літаратура 
* Guenther Fraschka, *Mit Schwertern und Brillanten*, 1955, ISBN 3-8004-1176-8 (this book covers all the 27 recipients of the Diamonds)
* Stephen Thomas Previtera, *The Iron Time: A History of the Iron Cross*, Second edition 2007, ISBN 978-0-9673070-3-9
* Gordon Williamson, *The Iron Cross of 1939*, 1997, ISBN 0-912138-86-6

## Спасылкі 
* History and meaning of the German Iron Cross 
* Brief outline of the order. 
* Archive and Memorial to the Order. 
* [http://www.ironcross.se ] 
* German Ministry of Defence (BMVg) on the Iron Cross.

Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Вайсковыя ўзнагароды Германіі
Катэгорыя:Узнагароды паводле алфавіта
Катэгорыя:Узнагароды Германіі
Катэгорыя:Узнагароды Трэцяга Рэйха
Катэгорыя:Ордэны Прусіі
Даніна

**Даніна** — павіннасць сялян пераважна натуральнай прадукцыяй, адна з асноўных форм феадальнай эксплуатацыі сялянства ў сярэднявеччы.

На Русі вядома з IX ст. спачатку як дзяржаўны падатак — кантрыбуцыя з заваяваных народаў, потым — як дзяржаўны падатак і феадальная рэнта.

На тэрыторыі Беларусі ва ўмовах панавання натуральнай гаспадаркі прыкладна да канца XV ст. асноўнай формай рэнты была даніна (у заходняй частцы Беларусі звычайна называлася *дзякла*) — прадукцыя сялянскіх гаспадарак, якая часткова спалучалася з адпрацоўчай і грашовай формамі рэнты. Пераважнай катэгорыяй сялянства ў гэты перыяд былі даннікі, а асноўнай адзінкай абкладання з'яўлялася сялянская гаспадарка — дым.

Склад і памеры даніны былі разнастайныя, спачатку ў ёй пераважала прадукцыя промыслаў (мёд, воск, футра), пазней — сельскагаспадарчая прадукцыя (жыта, авёс, гусі, куры, яйкі, лён, каноплі, сена і іншае). Даніна збожжам у выглядзе чацвёртай часткі (долі) ўраджаю з'яўлялася галоўнай павіннасцю сялян-*дольнікаў*, якіх было найбольш у Падзвінні.

Да сярэдзіны XVI ст. у басейнах сплаўных рэк — Буга, Нёмана і часткова Дзвіны — даніна ў значнай ступені заменена пераважна адпрацоўчай і часткова грашовай формамі рэнты. У Падняпроўі ў гэты час адбываўся працэс частковай або поўнай замены традыцыйнай даніны натурай, перш за ўсё футрам, прадукцыяй сельскай гаспадаркі і ў значнай ступені грашыма. Да канца XVI ст. даніна як галоўная павіннасць захавалася толькі ў глухіх лясістых, балоцістых і значна аддаленых ад вялікіх гандлёвых цэнтраў мясцовасцях. У далейшым яна складала толькі частку асноўных павіннасцяў паншчынных і чыншавых сялян.

## Літаратура 
* 
* *Пичета В. И*. История сельского хозяйства и землевладения в Белоруссии. — Ч. 1. ― Мн., 1927.

Катэгорыя:Падаткаабкладанне
Катэгорыя:Фінансы
Катэгорыя:Дзяржаўная эканоміка
Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання
Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім
Маёнтак

, 1856 год. Малюнак Напалеона Орды]]

**Маё́нтак** () — агульная назва землеўладання з панскай гаспадаркай (жылыя і гаспадарчыя будынкі, прадпрыемствы і г.д.) у феадальным і капіталістычным грамадствах.

Маёнткі падзяляліся на дзяржаўныя, прыватнаўласніцкія і царкоўныя.
Часта маёнткам называюць валоданне шляхты і заможных прадстаўнікоў іншых класаў да пачатку XX стагоддзя.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты
Катэгорыя:Формы ўласнасці
Катэгорыя:Феадалізм
Катэгорыя:Нерухомая маёмасць
Спіс кіраўнікоў Сербіі

thumb|Старажытныя сербскія кіраўнікі
## Дынастыя Уласціміра 
* Уласцімір 836—843
* Муцімір 843-891
* Перваслаў 891-892
* Петар Гойнікавіч 892-917
* Паўле Бранавіч 917-921
* Захарый Перваславіч 921-927
927-934 разгром дзяржавы балгарамі.

* Часлаў Кланіміравіч 934-960

Разгром Сербіі Візантыяй.

* Іаан Уладзімір 1016
* Стэфан Воіслаў 1040—1051
* Міхайла Ваіслаўлевіч 1053—1081
* Канстанцін Бодзін 1081-1101

Распад Сербіі на Зэту, Рашку і Босну.

## Каралі сярэдневяковай Сербіі (1217—1345) 
## Цары сербаў і грэкаў (1345—1371) 
## Распад дзяржавы 
Гл. таксама Бранкавічы
**Князі Сербіі**:
* Лазар I Хрэбелянавіч 1370—1389
* Стэфан Лазаравіч 1389—1402

## Дэспаты Сербіі (1402—1459) 
## Правадыр Першага сербскага паўстання (1804—1813) 
## Князі Сербіі (1815—1882) 
## Каралі Каралеўства Сербія (1882—1918) 
## Каралі сербаў, харватаў і славенцаў (1918—1929), Каралі Югаславіі (1929—1945) 
* Пётр I Карагеоргіевіч, сын Аляксандра Карагеоргіевіча, кароль Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў (Каралеўства СХС) 1 снежня 1918 — 16 жніўня 1921.

Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў (СХС) было ўтворана ў 1918 годзе па выніках Першай сусветнай вайны. У яго ўвайшлі Сербія, Чарнагорыя і частка тэрыторыі былой Аўстра-Венгрыі (гістарычныя вобласці Славонія, Далмацыя, Боснія, Герцагавіна, Ваяводзіна, населеная славенцамі частка Карынтыі).
* Аляксандр I Карагеоргіевіч, сын караля Пятра I, кароль Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў (16 жніўня 1921 — 3 кастрычніка 1929), кароль Югаславіі (3 кастрычніка 1929 — 9 кастрычніка 1934). Забіты харвацкімі нацыяналістамі.

У 1929 годзе Каралеўству СХС было дадзена больш кароткая і гучная назва — Югаславія.
* Пётр II Карагеоргіевіч (9 кастрычніка 1934 — 29 лістапада 1945), кароль Югаславіі, з 14 красавіка 1941 года — у эміграцыі.

У маі 1941 года Югаславіі акупавана нацысцкай Германіяй. У 1944 годзе адбылося аднаўленне незалежнасці. У лістападўе 1945 была абвешчана рэспубліка, прыход да ўлады камуністаў.

## Прэзідэнты Сербіі (з 1991) 
## Гл. таксама 
* Распад Югаславіі
* Югаславія

## Літаратура 
* Книга династий / Николай Сычев. — : АСТ: Восток-Запад, 2006.
* Романько О. В. Правители государств южных славян (историко-генеалогический очерк).
* Список правителей Сербии — Википедия.
* Српски владари — Википедија.
* List of Serbian monarchs — Wikipedia, the free encyclopedia.

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Њ

**Њ**, **њ** (**не**, ) — 17-я літара сербскага і 18-я літара македонскага кірылічных алфавітаў. Азначае палатальны насавы гук , блізкі да мяккага [н']. З'яўляецца лігатурай літар **Н** і **Ь**, прапанаванай Вукам Стэфанавічам (тады яшчэ не Караджычам) у яго граматыку «Писменица сербскога їезика по говору простога народа» (Вена, 1814 [рэпрынт: Краљево: ГИРО «Слово», 1984]). Гісторыя літары **Њ** у сербскім і македонскім алфавітах гэтакая ж, як у створанай адначасова з ёй літары  **Љ**, якая ўжываецца ў аналагічных умовах.

## Іншыя мовы 
Літара **Њ** таксама выкарыстоўваецца ў сучасных ітэльменскай і ўдэгейскай мовах.

## Табліца кодаў 
У HTML вялікую літару **Њ** можна запісаць як &amp;#1034; ці &amp;#x40A;, а маленькую **њ** — як &amp;#1114; ці &amp;#x45A;.

## Спасылкі 
Н
Н
Н
Спіс фіналаў Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў і Лігі чэмпіёнаў УЕФА

**Ліга чэмпіёнаў УЕФА** () — штогадовае футбольнае спаборніцтва паміж вядучымі еўрапейскімі клубамі пад эгідай УЕФА. Першы розыгрыш прайшоў у сезоне 1955/56 гадоў. Турнір адкрыты для прадстаўнікоў усіх асацыяцый у складзе УЕФА (акрамя Ліхтэнштэйна, які не мае свайго чэмпіянату). Да сезона 1992/93 гадоў спаборніцтва мела назву «Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў». Першапачаткова толькі чэмпіёны сваіх нацыянальных ліг і чэмпіён турніра дапускаліся да ўдзелу ў спаборніцтве. Тым не менш, гэта было зменена ў 1997 годзе, каб дазволіць прызёрам наймацнейшых ліг удзельнічаць у барацьбе за Кубак чэмпіёнаў. Чэмпіён турніра не атрымліваў аўтаматычнага права на ўдзел у спаборніцтве, змены на гэты конт былі ўведзены ў 2005 годзе, калі «Ліверпул» не змог прабіцца ў розыгрыш Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2005/06.

У агульнай складанасці 23 клубы выйгравалі **Лігу чэмпіёнаў/Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў**. «Рэал Мадрыд» мае рэкорд па колькасці перамог, выйграўшы турнір чатырнаццаць разоў, у тым ліку першы розыгрыш. Таксама ён утрымлівае рэкорд па колькасці перамог запар, выйграўшы кубак пяць разоў з 1956 па 1960 гады. «Ювентус» мае найбольшую колькасць паражэнняў у фіналах, турынскі клуб прайграваў рашаючую гульню сем разоў. На цяперашні момант «Атлетыка Мадрыд» з’яўляецца адзіным клубам, які тройчы выходзіў у фінал, але ніколі не выйграваў яго. Іспанія мае большасць чэмпіёнстваў, 19 перамог на два клубы («Рэал Мадрыд» — 14, «Барселона» — 5). Англія мае 15 перамог на шэсць клубаў («Ліверпул» — 6, Манчэстэр Юнайтэд — 3, «Нотынгем Форэст» — 2, «Чэлсі» — 2, «Астан Віла» — 1, Манчэстэр Сіці — 1), Італія мае 12 чэмпіёнстваў на тры каманды («Мілан» — 7, «Інтэрнацыянале» — 3, «Ювентус» — 2).

## Спіс фіналаў 
## Статыстыка фіналаў 
### Паводле клубаў 
### Паводле краін 
### Фіналы адной нацыі 
З пачатку турніра адбылося восем фіналаў, у якіх прымалі ўдзел клубы з адной краіны: Іспанія ў 2000, 2016 і 2014 гадах, Англія ў 2008, 2019 і 2021 гадах, Італія ў 2003 годзе і Германія ў 2013 годзе.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны сайт

Фіналы
Футбол
Коркі

**Ко́ркі** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Свірскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1868 г. вёска Свірскай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні, 25 двароў, 222 жыхара. У 1904 г. у вёсцы 406 жыхароў, у 1907 г. — 47 двароў, 408 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Шэметаўскім сельсавеце Свірскага раёна Вілейскай, з 20.09.1044 г. Маладзечанскай абласцей, з 31.08.1959 г. Мядзельскага раёна, з 20.01.1960 г. Мінскай вобласці, з 10.05.1960 г. у Свірскім пасялковым савеце. У 1950 г. у вёсцы арганізаваны калгас імя К. С. Заслонава. З 1960 вёска ў складзе саўгаса «Свір» (цэнтр — г.п. Свір), з 04.09.1991 г. — калгаса «Свір».

У 2013 годзе Свірскі пасялковы савет быў скасаваны, і Коркі ўвайшлі ў склад Свірскага сельсавета. 

## Флора 
У ваколіцах вёскі батанікамі выяўлены такія рэдкія віды раслін, як , ,  і .

## Насельніцтва 
* 182 жыхары (1960)
* 29 двароў, 60 жыхароў (1997)
* 3 двары, 5 жыхароў (2022)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Свірскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Злучаныя Штаты Амерыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1896

Чатырнаццаць спартсменаў з ЗША прымалі ўдзел у спаборніцтвах па трох відах спорту на летніх Алімпійскіх гульнях 1896 года ў Афінах. Паводле колькасці залатых медалёў ЗША сталі лідарамі гульняў з 11 медалямі, апярэдзіўшы Грэцыю, спартсмены якой набралі 10 залатых медалёў, нягледзячы на ўдзел толькі 14 атлетаў у параўнанні з 169 грэчаскімі спартсменамі. Тым не менш, грэкі выйгралі 46 медалёў увогуле супраць 20 медалёў амерыканцаў.

Каманда ЗША прымала ўдзел у 27 спаборніцтвах у 16 відах спорту і 20 разоў былі на п'едэстале.

Большасць удзельнікаў з ЗША былі студэнтамі Гарвардскага і Прынстангскага ўніверсітэтаў, а таксама членамі Спартыўнай асацыяцыі Бостана.

Катэгорыя:Краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1896 года
1896
Катэгорыя:Спорт у ЗША ў 1896 годзе
Калодна (возера, Ушацкі раён)

**Калодна** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 5 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 0,5 км на поўнач ад вёскі Замошша 2-е (на поўдзень ад возера Пліна), у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,25 км, найбольшая шырыня 0,11 км. Даўжыня берагавой лініі 0,55 км.

Схілы катлавіны вышынёй 7—10 м, пад лесам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Канчані

**Канча́ні** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Слабадскога сельсавета.

## Гісторыя 
У 1770 годзе вёска, 15 сем’яў, у складзе Мядзельскага староства Віленскага ваяводства Рэчы Паспалітай. У 1868 годзе вёска Мядзельскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 13 двароў, 157 жыхароў. У 1904 годзе ў вёсцы 192 жыхары, з 1901 года тут працавала школа граматы. У 1908 годзе 33 двары, 198 жыхароў. У 1921 годзе вёска ў складзе гміны Мядзел Дунілавіцкага (з 1925 года Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства, 39 двароў, 181 жыхар. У 1921 годзе — 39 двароў, 175 жыхароў. З 12 кастрычніка 1940 года ў Старагабскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года Мінскай абласцей. У 1940 годзе 39 двароў, 187 жыхароў. У 1948 годзе ў вёсцы быў створаны калгас «Шлях Ільіча». З 19 красавіка 1954 года вёска ў складзе калгаса «Шлях Ільіча» (цэнтр — вёска Зані).

Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Старагабскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 122 жыхара (1960)
* 3 двары, 6 жыхароў (1997)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Слабадскі сельсавет (Мядзельскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Хамамет

**Хамамет** — курортны горад у Тунісе, размешчаны на паўднёвым усходзе паўвострава Бон, на беразе Міжземнага мора ў вілаеце Набуль. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам дэпартамента Хамамет. Горад выцягнуты ўздоўж узбярэжжа, мае два цэнтры: стары — «Медзіна Хамамет», і новы, пабудаваны ў 1990-х гадах — «Медзіна Ясмін». Забудова малапавярховая, у асноўным — 1-2 паверхі. Праз горад праходзіць чыгунка і аўтамабільная дарога C28 Загуан-Набуль.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Туніса
Дземенец

**Дзе́менец** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, за 7 км на поўнач ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 1 км на ўсход ад вёскі Заазер’е, у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,13 км². Даўжыня 0,6 км, найбольшая шырыня 0,31 км. Найбольшая глыбіня 2,4 м, сярэдняя — 1,2 м. Даўжыня берагавой лініі 1,5 км. Аб’ём вады ў возеры 0,16 млн м³.

Схілы катлавіны вышынёй да 1 м, параслі лесам, на захадзе камавыя ўзгоркі вышынёй да 13 м. Берагі пераважна забалочаныя. На паўднёвым захадзе выцякае ручай у раку Ушача.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-34. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Ушачы
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Бярэзінец (возера)

**Бярэзінец** — возера на мяжы Полацкага і Ушацкага раёнаў Віцебскай вобласці, за 10 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 30 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, за 0,7 км на ўсход ад вёскі Бярэзінец, у басейне ракі Альзініца.

Плошча паверхні 0,065 км². Даўжыня 0,6 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Найбольшая глыбіня 3,0 м, сярэдняя — 1,65 м. Даўжыня берагавой лініі 1,4 км. Аб’ём вады ў возеры 0,11 млн м³.

Схілы катлавіны вышынёй 6—8 м, пад хмызняком. Злучана кароткім (300 м) ручаём з ракой Альзініца. Па далінах ручаёў на паўночным усходзе і паўднёвым захадзе забалочаная пойма.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Бярэзінец

Назву **Бярэзінец** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Бярэзінец — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці

## Азёры 
* Бярэзінец — возера на мяжы Полацкага і Ушацкага раёнаў Віцебскай вобласці, у басейне ракі Альзініца
Бяздоннае (возера, Слонімскі раён)

**Бяздо́ннае** — возера ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці ў басейне ракі Іванаўка (Акоўка), за 25 кіламетраў у напрамку на захад ад горада Слонім, прыкладна за 0,8 км на захад ад вёскі Клепачы (Слонімскі раён).

Плошча паверхні возера 0,2 км². Даўжыня 0,76 км, найбольшая шырыня 0,53 км. Плошча вадазбору 1,8 км². Возера праточнае — працякае рака Іванаўка (Акоўка).

За 20 метраў на поўдзень ад возера знаходзіцца каменны могільнік канца XIV — пачатку XVI стагоддзяў. На пляцоўцы памерам 200х50 м больш за 100 магіл.

Паводле мясцовага падання, у даўнія часы на месцы возера была вёска. Аднойчы завітаў сюды Бог у абліччы старога жабрака і папрасіў кавалак хлеба. Толькі адна жанчына злітавалася над ім, дала яму бохан у дарогу. Вырашыў Бог пакараць людзей за сквапнасць, а жанчыну папярэдзіў, каб ішла з вёскі і не азіралася. Але яна не вытрымала і на пагорку за вёскай азірнулася — за спінай раскінулася вялікае возера. А жанчына ператварылася ў камень, падобны на жаночую фігуру з доўгай касой.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 702 с.; іл.
* 

## Спасылкі 
* Блакітная кніга Беларусі // Белорусский Посейдон 

Катэгорыя:Азёры Слонімскага раёна
Крушавац

**Кру́шавац** () — горад у Расінскай акрузе, у абшчыне Крушавац Сербіі. У Сярэднявеччы быў сербскай сталіцай. Насельніцтва, паводле перапісу насельніцтва 2002 года — 75 256 жыхароў, (паводле перапісу 1991 года — 58808). У абшчыне Крушавац пражывае каля 130 000 чалавек.
 
Абшчына Крушавац уключае 101 населены пункт. Горад Крушавац — эканамічны, адміністрацыйны, прамысловы, культурны, адукацыйны, інфармацыйны і спартыўны цэнтр Расінскай акругі і аднайменнай абшчыны. Абшчына Крушавац займае плошчу 854 кв.км.

Горад знаходзіцца ў Крушавацкай катлавіне, якая займае даліну Заходняй Маравы і распасціраецца паміж Леўчай і Цемнічай на поўначы, Жупе, Копаанікам і Ястрабацам на поўдні, Кралеўскай катлавіной і Ібарскай далінай на захадзе.

## Гісторыя 
Крушавац як сваю сталіцу заснаваў князь Лазар у 1371 годзе. Упершыню горад згадваецца ў 1387 годзе. Паводле падання, Крушавац атрымаў імя ад каменя ***крушца***, абломкаў рачнога каменя, з якога і створана большая частка горада.

Пасля Косаўскай бітвы, Крушавац застаецца сталіцай Сербіі. У гэты час кіруе Міліца, а пасля яе сын Лазара — дэспат Стэфан, які пазней перанёс сталіцу ў Бялград. Туркі шмат разоў нападаюць на Крушавац, але заваёўваюць яго толькі ў 1427 годзе, пасля смерці дэспата Стэфана. З 1444 года, Крушавац у руках Георгія Бранкавіча, але туркі канчаткова захопліваюць яго ў 1454 годзе. У гэты час горад насіў турэцкую назву **Аладжа Хісар**. Падчас Аўстра-турэцкай вайны 1689 горад быў вызвалены ад туркаў.

У 1791 годзе, паводле Свіштоўскаму міру, горад быў вернуты туркам. Канчаткова вызвалены ад туркаў Крушавац быў толькі ў 1833 годзе. Пасля вызвалення горад пачаў хутка развівацца і стаў адным з буйных рэгіянальных цэнтраў тагачаснай Сербіі.

Падчас Другой сусветнай вайны, нямецкімі акупацыйнымі сіламі на гары Багдала былі расстраляныя 1642 партызаны з Крушаваца і наваколляў. Пасля вайны гэта месца пераўтворана ў памятны парк пад назвай *«Слободиште»* («Вызваленне»).

## Прамысловасць 
Крушавац — прамысловы цэнтр з развітай металаапрацоўчай («14 октобар») і хімічнай індустрыяй («Жупа», «Мерима», «Тrayal»). Тут размешчана фабрыка алкагольных і безалкагольных напояў «Рубин», а таксама каля 1200 прыватных прадпрыемстваў.

## Насельніцтва 
У Крушавацы жыве 46395 паўналетніх жыхароў, сярэдні ўзрост насельніцтва — 39,2 года (38,2 у мужчын і 40,1 у жанчын). У горадзе 19342 сем'і, сярэдняя колькасць людзей у сям'і — 2,95. Большую частку насельніцтва складаюць сербы.

## Галерэя 

Выява:Lazarica2.jpg|Царква Лазарыца
Выява:Zvonik.jpg|Званіца
Выява:Don_Zon_kula.jpg|Руіны гарады цара Лазара
Выява:Car_Lazar.jpg|Помнік Князю Лазару
Выява:Ks_panorama1.jpg|Панарама горада да поўдня
Выява:Ks_panorama2.jpg|Панарама горада на ўсход
Выява:Filip Visnjic guslar.jpg|Філіп Вішніч - дэталь помніка Косаўскім воінам

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 
* Інтэрнэт-партал Крушавац
* Гугл карта са спадарожніка (-{Maplandia}-)
* План горада (-{Mapquest}-) 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта
Катэгорыя:Гарады Сербіі
Канстанцінава (Свірскі сельсавет)

**Канстанці́нава** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Свірскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 40 км у напрамку на захад ад горада Мядзел, за 180 км ад Мінска, за 18 км ад чыгуначнай станцыі Лынтупы.
Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння .

## Гісторыя 
У XVIII ст. маёнтак Ашмянскага павета. З 1785 г. мястэчка Ашмянскага павета Віленскага ваяводства, прыватная ўласнасць. У 1847 г. маёнтак Свянцянскага павета Віленскай губерні, валоданне памешчыка Д. Адамовіча (купчы 1829); складаўся з фальварка, 4 дваровых сялян. У 1868 г. мястэчка ў Свірскай воласці Свянцянскага павета, 136 жыхароў. У 1885 г. у мястэчку 7 двароў, 81 жыхар, 30 мяшчан, тут знаходзіліся касцёл, заезны дом. У 1897 г. 10 двароў, 64 жыхары, касцёл, народнае вучылішча, крама, карчма. У 1904 г. на месцы вёскі фальварак (4 жыхары) і мястэчка (167 жыхароў) — валоданне памешчыкаў Старжынскіх, было народнае вучылішча, у якім у 1896/97 навучальным годзе навучаліся 53 хлопчыка і 2 дзяўчынкі, казённая вінная крама. У 1907 годзе ў пасёлку 58 жыхароў. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Канстанцінаўскага сельсавета Свірскага раёна Вілейскай, з 20 верасня 1944 года Маладзечанскай абласцей, з 31 жніўня 1959 года ў Мядзельскім раёне, з 20 студзеня 1960 года Мінскай вобласці, з 10 мая 1960 года ў Свірскім гарпасялковым Савеце.

У 1949 г. арганізаваны калгас «Бальшавік», працавалі Дом культуры, бібліятэка, магазін, аддзяленне сувязі, медпункт, сямігадовая школа. З 1964 вёска ў складзе саўгаса «Канстанцінава» (цэнтр — вёска Камарова), з 4 верасня 1991 г. — калгаса «Канстанцінава».

У 2013 г. Свірскі пасялковы савет быў скасаваны, і Канстанцінава ўвайшло ў склад Свірскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 58 жыхароў (1907)
* 317 жыхароў (1960)
* 175 жыхароў, 60 двароў (1971)
* 112 двароў, 270 жыхароў (1997)

## Інфраструктура 
Жывёлагадоўчая ферма, аддзяленне сувязі, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, базавая школа, клуб, крама, база адпачынку «Лясная Паляна».

## Памятныя мясціны 
Помнік архітэктуры — касцёл (2-я палова 19 стагоддзя).

## Вядомыя асобы 
Каля касцёла пахаваны расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч Станіслаў Фадзеевіч Хамінскі (1807—1886).

## Літаратура 
*  — С. 593.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Свірскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства
Калемегдан

**Калемегдáн** () — парк у старой частцы Бялграда (Сербія), адзін з найстарэйшых паркаў Еўропы. Знаходзіцца побач з Бялградскай крэпасцю, у абшчыне Стары-Град.

## Назва 
Назва паходзіць ад турэцкай назвы «Замкавая плошча» (). Паводле іншай версіі назва Калемегдан паходзіць ад двух турэцкіх слоў «Kale» («крэпасць») і «Megdan» («бітва»). Туркі называлі Калемегдан *Фікір-байыр* (*fikir bayır*), «узгорак разважання». Цяпер даволі часта Калемегданам называюць саму Бялградскую крэпасць. Парк падзелены на Малы Калемегдан і Вялікі Калемегдан.

[злева|thumb|[Мастацкі павільён «Цвета Зузарыч»]]

Добраўпарадкаванне парку пачалося пасля перадачы крэпасці Сербіі (1867), па загадзе князя Міхаіла Абрэнавіча. Першыя эскізы для закладкі Калемегдана зрабіў першы сербскі ўрбаніст Эміліян Ёсімавіч (). Закладка адбылася паміж 1873 і 1875 гадамі, калі Бялградскай крэпасцю камандаваў палкоўнік Драгуцін Жабарац (), колішні першы ад’ютант князя Міхаіла Абрэнавіча.

Планамернае развіццё Калемегдана пачалося з 1890-х гадоў, калі ваенныя перадалі парк муніцыпалітэту Бялграда. Тагачасны мэр Нікола Пашыч зацвердзіў першую пазыку на развіццё Калемегдана ў памеры 10 000 дынараў. У 1905 годзе парк быў пашыраны шляхам добраўпарадкавання Малога Калемегдана, які распасціраецца ад павільёна «Цвета Зузарыч» у заапарку.

Перад Першай сусветнай вайной Калемегдан заканчваўся ў месцы, дзе цяпер каменныя сходы, якія вядуць да ніжняй тэрасы. Зямля за сходамі да 1929 года была запушчана і зарасла пустазеллем. Пасля 1931 года парк пашыраны да Верхняга горада.

У парку шмат помнікаў вядомым культурным і грамадскім дзеячам. У Калемегдане размешчаны Ваенны музей, Мастацкі павільён «Цвета Зузарыч», гарадскі інстытут па ахове помнікаў культуры, заапарк, Рымскія крыніцы, дзіцячы забаўляльны парк, Пантэон нацыянальных герояў, шэраг спартыўных збудаванняў і ўстаноў грамадскага харчавання, а таксама Прыродазнаўчы музей.

## Галерея 

|
Файл:Monument of Gratitude to France in Belgrade.JPG|Помнік падзякі Францыі
Файл:KalemegdanSmrtFasizmuSlobodaNarodu.JPG|Магіла нацыянальных герояў
Файл:Kalemegdan 2.jpg|Помнік Пераможцу (аўтар Іван Мештравіч)
Файл:Pobednik na Kalemegdanu 3.jpg|Помнік Пераможцу
Файл:Kalemegdan 4.jpg
Файл:Kalemegdan - Maketa.jpg|Макет крэпасці
Файл:Kapela-Svete-Petke-(Kaleme2.jpg|Царква Святой Петкі
Файл:Ružica church, Belgrade, Serbia.jpg|Царква Ружыца
Файл:Hunjadi brani Beograd.jpg|Мемарыяльная пліта ў гонар абароны Белграда у 1456 годзе пад кіраўніцтвам Янаша Хуньядзі
Файл:kalemegdan.01.top.jpg
Файл:Kalemegdanska tvrđava 2.jpg|Бялградская крэпасць
Файл:Kalemegdanska tvrđava IMG 1941.JPG|Бялградская крэпасць
Файл:Kalemegdanska tvrđava IMG 1942.JPG|Бялградская крэпасць
Файл:Kalemegdanska tvrđava IMG 1943.JPG|Бялградская крэпасць
Файл:Kalemegdanska tvrđava.jpg|Бялградская крэпасць
Файл:Turci predaju Kalemegdan.jpg|Мемарыяльная пліта ў гонар перадачы туркамі Бялградскай крэпасці Сербіі ў 1867 годзе

## Спасылкі 
* Калемегдан
* Калемегдан і бялградская крэпасць 
* Гісторыя бялградскай крэпасці 

Катэгорыя:Славутасці Сербіі
Катэгорыя:Паркі Сербіі
Пішчухавыя (млекакормячыя)

**Пішчухавыя**, **Пішчухі**, **Сенастаўкі** (*Ochotonidae*) — сямейства млекакормячых атрада зайцападобных.

## Апісанне 
Даўжыня да 28 см, маса да 240 г. Вушы круглыя, кароткія. Вібрысы доўгія. Хвост вельмі кароткі. Афарбоука бура-карычневых адценняў. Моцна свішчуць і пішчаць (адсюль назва).

## Пашырэнне 
Існуе 1 род, 20 відаў. Пашыраны ў Паўднёва-Усходняй Еўропе, Азіі, на паўночным захадзе Паўночнай Амерыкі. Жывуць пераважна калоніямі ў норах на адкрытых мясцінах раўнін і высакагор’я. На Беларусі жылі ў познім антрапагене.

## Асаблівасці біялогіі 
Расліннаедныя. На зіму назапашваюць сухую траву (адсюль другая назва). Нараджаюць да 7 дзіцянят 2—3 разы за год.

Некаторыя віды — носьбіты ўзбуджальніка чумы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Зайцападобныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Пішчухавыя (птушкі)

**Пішчухавыя**, **паўзунковыя**, **пішчухі** (*Certhiidae*) — сямейства птушак атрада .

Даўжыня да 17 см, маса да 30 г. Дзюба даўжынёю да 1,5 см, тонкая, загнутая ўніз. Хвост цвёрды, ногі дужыя, учэпістыя, з загнутымі кіпцюрамі.

Адрозніваецца 2 (4) роды, 17 відаў. Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыкі. Жывуць пераважна ў хваёвых і мяшаных лясах, гняздуюцца ў дуплах, трэшчынах ствалоў дрэў, пад карой. На тэрыторыі Беларусі сустракаюцца  і .

Кормяцца насякомымі, павукамі, насеннем. Нясуць да 9 яец двойчы за год.

## Літаратура 
* 
* Жизнь животных: в 6-ти томах. / Под редакцией профессоров Н. А. Гладкова, А. В. Михеева. — М.: Просвещение, 1970.

## Спасылкі 
* Семейство Пищуховые — Certhiidae // Экологический центр «Экосистема»™, А. С. Боголюбов 

Катэгорыя:Вераб’інападобныя
Катэгорыя:Сямействы птушак
Луізіянская купля

**Луізіянская купля** () — транзакцыя па набыццю ЗША французскіх калоній у Паўночнай Амерыцы ў 1803 г. Па дагавору ЗША аддалі 15 млн дол. (без уліку працэнтаў) за тэрыторыю памерам 2100 тыс. км². Пазней гэтыя ж землі ЗША паўторна выкупалі ў індзейцаў.

## Кароткая гісторыя Луізіяны 
Луізіянская калонія была заснавана ў XVI ст. французамі і названа ў гонар караля Людовіка XIV. У 1762 г. Луізіяна перайшла пад кантроль Іспаніі. У 1800 г. Іспанія вярнула Францыі Луізіяну, але канчаткова іспанская адміністрацыя пакінула яе толькі ў 1803 г.

Францыя пачатку XIX ст. вяла пастаянныя войны ў Еўропе і Міжземнамор’і. Акрамя таго, з 1802 г. пачаліся паўстанні ў французскіх калоніях Гвадэлупе і Сан-Дамініцы. Каб кантраляваць Луізіяну, не хапала салдат. Таму Напалеон вырашыў адмовіцца ад ідэі стварэння французскай каланіяльнай імперыі ў Амерыцы.

## Дагавор 30 красавіка 1803 г. 
11 красавіка 1803 г. Напалеон даў дазвол на продаж усёй Луізіянскай калоніі. Першапачаткова амерыканцаў цікавіў толькі партовы горад Новы Арлеан, але яны згадзіліся на куплю ўсёй калоніі за 15 млн дол аблігацыямі, якія пазней былі абменены на франкі. Дагавор куплі-продажу быў складзены «ў Парыжы ў дзясяты дзень месяца фларэаля адзінаццатага года Французскай рэспублікі або 30 красавіка 1803 г.», згодна з апошнім (10-м) артыкулам. Таксама Дагавор даваў французскай арміі тры месяцы, каб пакінуць калонію. Але канчаткова Луізіяна перайшла пад амерыканскі кантроль бліжэй да канца 1803 г.

## Тэрыторыя Луізіяны ў пачатку XIX стагоддзя 
Варта памятаць, што Луізіянская калонія значна выходзіла за межы сучаснага штата Луізіяна. Яна ахоплівала землі, якія цяпер уваходзяць у 15 штатаў ЗША, на поўначы заходзіла за межы рэк Рэд Рывер, Мілк Рывер і Поплар Рывер (цяпер землі за гэтымі рэкамі належаць Канадзе) і да зямлі Руперта, на поўдні мяжой было вусце ракі Місісіпі (але паўднёвая мяжа не была вызначана дагаворам з Францыяй, што стала прычынай тэрытарыяльных спрэчак з Іспаніяй за землі Заходняй Фларыды), заходняй мяжой сталі Скалістыя горы і , а ўсходняй мяжой была рака Місісіпі.

З 1 кастрычніка 1804 г. тэрыторыя Луізіяны была ператворана ў Арлеанскую акругу, якая з цягам часу была падзелена паміж рознымі штатамі і дзвюма правінцыямі Канады.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* TREATY BETWEEN THE UNITED STATES OF AMERICA AND THE FRENCH REPUBLIC (Дагавор паміж Злучанымі Штатамі Амерыкі і Французскай Рэспублікай)
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. — Мінск: выдавец А. М. Вараксін, 2019. — 176 с. 

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:1803
Помнік Пераможцу

**Помнік Пераможцу** () — помнік у Бялградскай крэпасці, пастаўлены ў гонар перамогі Сербіі над Асманскай імперыяй у Першай Балканскай вайне і над Аўстра-Венгрыяй у Першай сусветнай вайне. Гэта адзін з самых вядомых твораў Івана Мештравіча.

Мэр Бялграда Любамір Давідавіч () і кіраўніцтва горада ў 1912 годзе вырашылі ўзвесці помнік у гонар перамогі сербскай арміі ў Першай Балканскай вайне і вызвалення Паўднёвай Сербіі ад турэцкага валадарства. Стварэнне мемарыяла было даручана вядомаму скульптару Івану Мештравічу. Ён спраектаваў помнік у выглядзе фантана з калонай, якую вянчала статуя пераможца.

Пасля Першай сусветнай вайны ў грамадстве разгарэлася дыскусія наконт значэння помніка. Урэшце было вырашана ўсталяваць помнік на самай высокай кропцы Бялградскай крэпасці. Помнік стаў сімвалізаваць перамогу над дзвюма імперыямі, Асманскай і Аўстра-Венгерскай.
Урачыстае адкрыццё помніка адбылося ў 1928 годзе і было прымеркавана да 10-й гадавіны прарыву Салонікскага фронту.

Статуя выканана ў выглядзе аголенай фігуры, якая трымае ў руках сокала і меч. Статуя накіравана ў бок Аўстра-Венгрыі.

Помнік Пераможцу — найбольш наведвальны і найбольш фатаграфаваны турыстычны аб'ект Бялграда. Штодзень яго наведвае больш за 5000 турыстаў.

## Галерэя 

Файл:Pobednik sa mesecom i malim medvedom April 2011.jpg
Файл:Pobednik April 2011.jpg
Файл:The protector of Belgrade.jpg
Файл:The Victor, Kalemegdan, Belgrade.jpg
Файл:Pobednik na Kalemegdanu 3.jpg
Файл:Pobednik.JPG

## Спасылкі 
* Помнік Пераможцу
* Помнікі Бялграда 

Катэгорыя:Помнікі Бялграда
Помнік невядомаму герою

**Помнік невядомаму герою** () — помнік у Бялградзе (Сербія), размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы горада на вяршыні гары Авала. Быў узведзены ў 1938 годзе па праекце харвацкага скульптара Івана Мештравіча ў памяць пра югаславаў, якія загінулі ў гады Першай сусветнай вайны. Помнік паўтарае формы грабніцы Кіра ў Пасаргадах, на якую таксама арыентаваўся Шчусеў пры праектаванні Маўзалея Леніна.

## Гл. таксама 
* Помнікі невядомаму салдату
* Помнік савецкім ветэранам вайны на Авале

## Спасылкі 
* СПОМЕНИК НЕЗНАНОМ ЈУНАКУ НА АВАЛИ 

Катэгорыя:Помнікі Бялграда
Катэгорыя:Помнікі невядомаму салдату
Катэгорыя:З’явіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:Помнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Авала
Царква Ружыца

**Царква Ружыца** () — найстаражытная царква ў Бялградзе. Размешчана ў крэпасці Калемегдан. Прастол царквы асвечаны ў гонар Прасвятой Багародзіцы.

## Гісторыя 
На тым жа месцы ў часы Стэфана Лазаравіча знаходзілася царква Успення Багародзіцы. Пасля захопу Бялграда ў 1521 годзе асманамі яна была пераабсталявана ў мячэць.

Сённяшняя царква ў XVIII стагоддзі была парахавым складам, паміж 1867 і 1869 гадамі перароблена ў гарнізонную царкву. Пасля значных разбурэнняў, атрыманых падчас Першай сусветнай вайны, царква была абноўлена і асвечана 11 кастрычніка 1925 года. З 31 мая 1965 года царква знаходзіцца пад абаронай дзяржавы .

У непасрэднай блізкасці ад царквы Ружыца знаходзіцца царква Параскевы Сербскай.

## Інтэр’ер 
Пасля рэканструкцыі каля ўвахода былі пастаўлены дзве статуі: цара Стэфана Душана і пехацінца часоў Балканскіх войнаў. Іканастас абноўленага храма быў створаны Костам Тодаравічам, а іконы да яго напісаны іераманахам Рафаілам Мамчылавічам. Фрэскі былі напісаны Андрэем Біцэнкам.

## Спасылкі 
* Царква Ружыца (серб.)
* Царкоўная архітэктура ў Бялградзе (англ.) 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Сербіі
Катэгорыя:Храмы Бялграда
Катэгорыя:Саборы Сербіі
Катэгорыя:Храмы Бялградска-Карлавацкай архіепархіі
Іван Мештравіч

**Іван Ме́штравіч** (), (,, Урполье, Аўстра-Венгрыя (цяпер Харватыя) — , Саўт-Бенд, штат Індыяна) — харвацкі скульптар і архітэктар.

## Біяграфія 
Іван Мештравіч нарадзіўся ў 1883 годзе ў Славоніі ў невялікім пасёлку Урполье непадалёк ад Джакава, у сям’і каменячосаў. З дзяцінства адрозніваўся выдатнымі мастацкімі здольнасцямі. Навучаўся спачатку ў Спліце ў Харальда Білініча; потым, у 1901—1905 гадах — у Вене, у Акадэміі мастацтваў. У маладосці Мештравіч займаўся таксама жывапісам, аднак затым сканцэнтраваўся на скульптуры, галоўным чынам, на партрэтнай. Пасля заканчэння вучобы жыў спачатку ў Італіі, затым у Парыжы, дзе пазнаёміўся з Агюстам Радэнам, які высока ацаніў талент маладога скульптара, а таксама з Маёлем і Бурдэлем. Падчас Першай сусветнай вайны быў адным з удзельнікаў Югаславянскага камітэта ў Лондане, які змагаўся за незалежнасць паўднёвых славян ад Аўстра-Венгрыі. Пасля заканчэння вайны вярнуўся на радзіму. У 1922 г. стаў дырэктарам Акадэміі мастацтваў у Заграбе.

На 1920-30-я гады прыйшоўся пік творчай актыўнасці Мештравіча, у гэты час ён стварыў большую частку сваіх знакамітых скульптур.
250px|thumb|right|Маўзалей Мештравіча

Пасля пачатку Другой сусветнай вайны быў арыштаваны ўсташамі, — аднак, у 1942 г., пры садзейнічанні Ватыкана, вызвалены і змог з’ехаць у Швейцарыю. у 1947 г. пераехаў у ЗША. У 1954 годзе атрымаў амерыканскае грамадзянства. Выкладаў у амерыканскіх універсітэтах. Пахаваны на радзіме, у маўзалеі, праект якога Мештравіч стварыў сам, у вёсцы Атавіцы непадалёк ад Дрніша.

Свой дом у Спліце і размешчаныя ў ім працы аўтар у 1952 завяшчаў рэспубліцы Югаславія. У наш час у ім функцыянуе музей Івана Мештравіча.

## Працы 
Найбольш вядомыя творы Мештравіча:

**Помнікі**:
* Гргур Нінскі, Спліт
* Ёсіп Юрай Штросмаер, Заграб
* Помнік невядомаму герою на гары Авала, Бялград
* Манумент перамогі ў крэпасці Калемегдан, Бялград
* Святазар Мілеціч, Нові-Сад
* Пётр II Петравіч Негаш, Лоўчан, Чарнагорыя
* Нікола Тэсла, Бялград і Заграб
* Марка Маруліч, Спліт
* Гісторыя харватаў, Народны музей, Бялград (копія перад будынкам Заграбскага ўніверсітэта)
* Фантан «Крыніца жыцця» ля Харвацкага нацыянальнага тэатра ў Заграбе;
* Статуі індзейцаў у Гранд-парку, Чыкага
* Мілая Гойсаліч, Оміш

**Збудаванні**:
* Кашталет, перабудаваная Мештравічам старадаўняя сядзіба, Каштала
* Маўзалей Негаша на гары Лоўчан, Чарнагорыя
* Маўзалей Мештравічаў, Атавіцы.
* Маўзалей сямейства Рачыч, Цаўтат

Выява:Split Ivan Mestrovic close.jpg|Помнік Гргуру Нінскаму(1926—1927), Спліт
Выява:Monument au soldat inconnu mont Avala.jpg|Манумент Невядомаму герою (1938), Бялград
Выява:Zdenac života (Meštrović) 1.jpg|Фантан «Крыніца жыцця» (1905), Заграб
Выява:Nikola Tesla kip.jpg|Помнік Ніколу ТэслуЗаграб

## Літаратура 
* *Тупицын И. К.* Иван Мештрович. — М., 1967.

## Спасылкі 
* Сайт Фонду Мештравіча , 
* Фатаграфіі прац Мештравіча

Катэгорыя:Скульптары Харватыі
Катэгорыя:Архітэктары Харватыі
Катэгорыя:Выпускнікі Заграбскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Сірак'юскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Архітэктары Чарнагорыі
Братэрства і адзінства

**Братэрства і адзінства** (, , , , ) — папулярны лозунг Камуністычнай партыі Югаславіі, які быў прыдуманы падчас Народна-вызваленчай барацьбы Югаславіі (1941—1945). У далейшым, гэтыя паняцці сталі кіруючымі прынцыпамі паваеннай міжэтнічнай палітыкі Югаславіі .

## Гісторыя 
Пасля падзелу Югаславіі гітлераўскай кааліцыяй і іх саюзнікамі ў красавіку 1941 года, захопнікі распальвалі міжнацыянальную варожасць паміж шматлікімі этнічнымі і рэлігійнымі групамі Югаславіі. Стварэнне марыянетачнай дзяржавы, так званай, Незалежнай дзяржавы Харватыя і масавыя забойствы сербаў у Харватыі і Босніі і Герцагавіне, прывялі, як гэта сцвярджалі югаслаўскія камуністы, да спроб сербскай буржуазіі ператварыць узброенае супраціўленне ў братазабойчую вайну. Разумеючы, што толькі вызваленая Югаславія магла гарантаваць нацыянальную свабоду, югаслаўская камуністычная партыя паспяхова абвясціла братэрства і адзінства югаслаўскіх народаў і нацыянальных меншасцей у іх барацьбе супраць фашысцкіх захопнікаў і ўнутраных калабарацыяністаў. На другім пасяджэнні АВНВЮ ў 1943 годзе было прынята рашэнне аб прызнанні нацыянальных правоў усіх народаў краіны, якое было расцэнена як рэалізацыя прынцыпу братэрства і адзінства.

Пасля вайны, лозунг вызначыў афіцыйную палітыку міжэтнічных адносін у Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспубліцы Югаславіі, якая была адлюстравана ў канстытуцыях 1963 і 1974 гадоў. Палітыка прадпісвае, што югаслаўскія народы (сербы, харваты, баснійцы, македонцы, чарнагорцы) і нацыянальныя меншасці (албанцы, венгры, румыны, балгары і іншыя) з'яўляюцца раўназначнымі групамі, якія мірна суіснуюць у федэрацыі. Наяўнасць агульных рыс і ўзаемазалежнасці дапамагае пераадолець нацыянальныя канфлікты і нянавісць. Палітыка таксама прывяла да прыняцця сістэмы долевага падзелу членаў дзяржаўных устаноў, уключаючы эканамічныя арганізацыі, у якіх нацыянальныя групы былі прадстаўлены нацыянальным складам рэспублікі ці края.
]]

Па ўсёй Югаславіі многія заводы, школы, народныя ансамблі, спартыўныя каманды насілі імя «Братэрства і адзінства», а таксама аўтатраса, якая аб'ядноўвала цэнтры рэспублік СФРЮ, Любляна—Заграб—Бялград—Скоп’е.

Некаторыя выдатныя асобы з былой Югаславіі былі прызнаны вінаватымі за дзеянні, якія, як лічаць, пагражалі братэрству і адзінству, такія як акты шавіністычнай прапаганды ці сепаратызм. Сярод асуджаных былі будучыя прэзідэнты Босніі і Герцагавіны (Алія Ізетбегавіч) і Харватыі (Франья Туджман і Стыпе Месіч), харвацкі генерал албанскага паходжання Рахім Адэмі і шматлікія іншыя.

## Гл. таксама 
* Аўтатраса «Братэрства і адзінства».
* Югаславы

## Літаратура 
* Mesic, Stipe. 2004. The Demise of Yugoslavia: A Political Memoir. Central European University Press. Pp. 246.
* «BRATSTVO I JEDINSTVO», Politička enciklopedija, Beograd 1975.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Югаславіі
Катэгорыя:Іосіп Броз Ціта
Мастацкі павільён «Цвета Зузарыч»

**Мастацкі павільён «Цвета Зузарыч»** ()&nbsp;— мастацкая галерэя ў Бялградзе, размешчана ў парку Калемегдан.

Пабудаваны ў 1928 годзе Бялградскім таварыствам аматараў мастацтваў па праекце архітэктара Браніслава Коіча (). Мае выставачныя і канцэртную залы. Да Другой сусветнай вайны гэта была адзіная выставачная галерэя ў Бялградзе, дзе праходзілі ўсе выстаўкі мясцовага і замежнага мастацтва.

У 1973 годзе галерэі прысвоены статус помніка культуры.

## Гл. таксама 
* Цвета Зузарыч

## Спасылкі 
* Umetnički paviljon Cvijeta Zuzorić 
* Уметнички павиљон Цвијета Зузорић 

Катэгорыя:Славутасці Бялграда
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Бялграда
Катэгорыя:мастацкія галерэі
Катэгорыя:Бялград
Малы ратны востраў

**Малы ратны востраў** (, таксама **Коњско острво**&nbsp;— *Конскі востраў*)&nbsp;— рачны востраў у Бялградзе, Сербія. Востраў размешчаны пры зліцці рэк Сава і Дунай, паміж паўднёвым берагам Вялікага ратнага вострава і правым берагам Дуная.

З'яўляецца часткай Бялграда і належыць да абшчыны Земун.

Да Другой сусветнай вайны востраў быў значна шырэйшым, чым зараз. У 1948 годзе яго зямля была выкарыстана для запаўнення пяском багністых тэрыторый, дзе пазней быў пабудаваны новы раён горада, Новы Бялград.

У цяперашні час востраў мае даўжыню 300 метраў, шырыню ў 30 метраў. Ён цалкам пакрыты расліннасцю (у асноўным таполямі) і недаступны для грамадскасці. Разам з Вялікім ратнай востравам з'яўляецца сапраўдным раем для размнажэння рыбы і месцам адпачынку пералётных птушак. Ахоўваецца законам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астравы на Дунаі
Катэгорыя:Бялград
Вялікі ратны востраў

**Вялікі ратны востраў** () — рачны востраў у Бялградзе, Сербія, пры зліцці рэк Сава і Дунай. Належыць да абшчыны Земун.

Вялікі ратны востраў мае прыкладна трохвугольную форму і займае плошчу 2,11 км². Рэльеф раўнінны, у значнай ступені багністы, часта затоплены ракой.

Расліннасць вострава тыпова балотная, тым ліку чарот і сітнік, аднак ёсць і дрэвы — таполя, ясень, бузіна, глог і нават некаторыя рэдкія іглічныя пароды.

Востраў атрымаў сваю назву з-за неаднаразовага выкарыстання ў ваенных мэтах. Падчас турэцкай аблогі 1521 туркі размясцілі на востраве сваю артылерыю для абстрэлу крапасных сцен. У 1806 годзе паўстанцы Карагеоргія менавіта адсюль пачалі атаку на горад. У 1915 годзе аўстра-венгерскія войскі выкарыстоўвалі востраў як плацдарм для штурму горада.

## Гл. таксама 
* Малы ратны востраў

## Спасылкі 
* Путопис са Великог ратног острва 

Катэгорыя:Астравы Сербіі
Катэгорыя:Астравы на Дунаі
Катэгорыя:Бялград
Іван Шубашыч

Доктар **Іван Шубашыч** (, ; , Вукава Горыца, каля Карлаваца — , Заграб) — харвацкі і югаслаўскі палітык і юрыст.

## Біяграфія 
Намеснік старшыні Харвацкай сялянскай партыі У. Мачака, быў пасроднікам на перамовах паміж Мачакам і прынцам Паўлам наконт аўтаноміі Харватыі. У 1939—1941 гадах, пасля прадастаўлення аўтаноміі Харватыі, займаў пасаду бана (кіраўніка) Харватыі. У 1944 годзе ўзначальваў урад Югаславіі ў выгнанні, прызнаны заходнімі краінамі, у сакавіку 1945 года ўвайшоў у кааліцыйны ўрад, сфарміраваны Цітам, і стаў міністрам замежных спраў. У кастрычніку таго ж года падаў у адстаўку з-за нязгоды з палітычным курсам. Апошнія 10 гадоў жыцця пражыў у Заграбе.

## Літаратура 
Pavlowitch, Stevan K. (2008). Hitler’s new disorder: the Second World War in Yugoslavia. Columbia University Press. ISBN 978-0-231-70050-4.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Югаславіі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Югаславіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Харватыі
Ордэн Пехлеві

**Ордэн Пехлеві** — вышэйшая дзяржаўная ўзнагарода Ірана ў часы кіравання дынастыі Пехлеві.

## Гісторыя 
Ордэн Пехлеві быў заснаваны ў 1926 годзе шахіншахам Ірана Рэзам Пехлеві як вышэйшая ўзнагарода дзяржавы. Прызначаўся для ўручэння манархам, прынцам каралеўскай крыві, главам замежных дзяржаў.

Выява знака ордэна на ланцугу была змешчана на вялікім дзяржаўным гербе.

Пасля свайго заснавання знакі ордэна зведалі невялікія змены. Вядомы два варыянты знака.

Пасля Іранскай рэвалюцыі 1979 года нароўні з іншымі манархічнымі ўзнагародамі ордэн Пехлеві быў расфарміраваны. У наш час ордэн захоўваецца як дынастычная ўзнагарода Пехлеві.

## Ступені 
Ордэн Пехлеві меў дзве ступені:
* Знак на ордэнскім ланцугу з нагруднай зоркай
* Знак на стужцы цераз плячо з нагруднай зоркай

## Апісанне 
Зорка ордэна залатая і ўяўляе сабой выяву горнай вяршыні Дамаванд з узыходзячым сонцам над ёй у круглым медальёне з белай аблямоўкай, на якой па баках размешчаны дзве лаўровыя галіны зялёнай эмалі, паміж імі ўверсе надпіс на арабскай мове «Пехлеві», унізе — год заснавання ўзнагароды па месяцавым календары «1304». Па чатырох баках ад медальёна размяшчаецца карона Пехлеві, утвараючы крыж. Паміж каронамі па пяць залатых прамянёў, сярэдні з якіх пакрыты сіняй эмаллю.

Знак ордэна аналагічны зорцы і мацуецца да ордэнскага ланцуга, які складаецца з залатых звёнаў у выглядзе васьмёркі і пакрытых сіняй эмаллю кольцаў.

Знак ордэна на стужцы адрозніваецца ад знака на ланцугу адсутнасцю прамянёў паміж каронамі, замененымі элементамі ордэнскага ланцуга: бачнымі палоўкамі васьмёрак пераплеценымі з кольцам, пакрытым сіняй эмаллю.

100px Стужка ордэна цёмна-сіняга колеру з залатымі палоскамі па краях.

## Спасылкі 
* Свет узнагарод 
* За заслугі 

Пехлеві