Знешняя палітыка БССР

**Знешняя палітыка БССР**, як часткі Савецкага Саюза, ажыццяўлялася дзякуючы атрыманню па выніках Другой сусветнай вайны права на вядзенне міжнародных спраў. Разам з СССР і УССР яна стала адной з краін-заснавальніц ААН. Членства ў ёй стала найважнейшым напрамкам знешнепалітычнай дзейнасці. У пытаннях, якія тычыліся халоднай вайны, беларуская дыпламатыя адстойвала пазіцыі сацыялістычнага лагера. У 1974—1975 гадах рэспубліка была непастаянным членам Савета Бяспекі ААН. Акрамя таго, Мінск развіваў гандлёва-эканамічныя, культурныя і навуковыя сувязі з рознымі дзяржавамі. Аднак савецкая Беларусь не была самастойнай на міжнароднай арэне, бо яе знешнепалітычны курс вызначаўся агульнасаюзным кіраўніцтвам.

Станам на 1988 год БССР была ўдзельнікам 156 міжнародных дагавораў і пагадненняў і мела прадстаўнікоў у больш як 60 міжурадавых арганізацыях і іх органах, якія ўваходзілі ў сістэму ААН. Беларусь мела прадстаўніцтвы пры ААН у Нью-Ёрку, пры міжнародных арганізацыях у Вене, Парыжы і Жэневе. У Мінску працавалі генеральныя консульствы Польшчы, ГДР і Балгарыі). Рашэннем дэпутатаў у Канстытуцыю ўнесена палажэнне аб праве ажыццяўляць знешнепалітычную дзейнасць.

Кіраўнік савецкай дзяржавы І. Сталін паўторна паспрабаваў уключыць саюзныя рэспублікі ў склад заснавальнікаў ААН (прычым гэтым разам усе 16), але заходнія саюзнікі зноў выступілі супраць. У сувязі з гэтым на Ялцінскай канферэнцыі 1945 года вылучаныя кандыдатуры толькі дзвюх — Беларусі і Украіны. Прэзідэнт ЗША Ф. Рузвельт і Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі У. Чэрчыль ухвалілі ўступленне рэспублік, бо лічылі, што два дадатковыя галасы для Крамля ў Генасамблеі не пераважаць чашу вагаў на карысць СССР. Афіцыйна ўключэнне рэспублік у міжнародную арганізацыю было абгрунтавана іх значным укладам у перамогу над Германіяй. У адказ Савецкі Саюз пагадзіўся на ўступленне ў інтарэсах Лондана — Брытанскай Індыі, у інтарэсах Вашынгтона — Філіпін.

6 мая 1945 года паўнамоцная дэлегацыя на чале з наркамам замежных спраў Савецкай Беларусі К. Кісялёвым прыбыла ў Сан-Францыска і ўключылася ў канферэнцыю Арганізацыі Аб’яднаных Нацый. 26 чэрвеня ўпаўнаважаныя 50 краін-заснавальніц, у тым ліку і БССР, падпісалі Статут ААН.

У першыя пасляваенныя гады сярод значных падзей у знешнепалітычнай дзейнасці Мінска вылучаюцца: пагадненні 1944—1945 гадоў з Польшчай аб добраахвотнай рэпатрыяцыі беларускага і польскага насельніцтва; Парыжская мірная канферэнцыя 1946 года, скліканая з мэтай выпрацоўкі мірных дагавораў з Балгарыяй, Венгрыяй, Італіяй, Румыніяй і Фінляндыяй — былымі саюзнікамі Германіі; удзел у 1949 годзе ў працы міжнароднай канферэнцыі па абароне ахвяр вайны ў Жэневе; падпісанне літаратарам Якубам Коласам і дырэктарам Батанічнага інстытуту АН БССР Васілём Купрэвічам Стакгольмскага закліка.

## На пляцоўцы ААН 
### Асноўная дзейнасць 
Важным кірункам знешнепалітычнай дзейнасці рэспублікі было яе прадстаўніцтва ў ААН. Беларуская дэлегацыя ўдзельнічала ва ўсіх чарговых і пазачарговых сесіях Генеральнай Асамблеі. Яе члены прызначаліся на розныя кіруючыя пасады ў арганізацыі. Краіна стала членам розных спецыялізаваных устаноў.

У 1946 годзе паводле ініцыятывы беларускай дэлегацыі 1-я сесія Генасамблеі прыняла рэзалюцыю аб выдачы і пакаранні ваенных злачынцаў. У 1968 годзе рэспубліка выступіла суаўтарам рэзалюцыі, якая забараняла выкарыстанне замежных наймітаў супраць нацыянальна-вызваленчага руху і барацьбы народа за незалежнасць. У 1973 годзе па прапанове Савецкай Беларусі зацверджаны з некаторымі папраўкамі Прынцыпы міжнароднага супрацоўніцтва ў вышуку, арышце, выдачы і пакаранні асоб, вінаватых у ваенных злачынствах і злачынствах супраць чалавечнасці. У 1977-м з падачы дэлегацыі БССР Генеральная Асамблея прыняла рэзалюцыю аб абароне асоб, затрыманых або пазбаўленых волі за барацьбу супраць апартэіду, расізму і расавай дыскрымінацыі, каланіялізму, агрэсіі і замежнай акупацыі.

У 1959 годзе беларускія дыпламаты ініцыявалі прыняцце рэзалюцыі ГА ААН аб міжнародным заахвочванні навуковых даследаванняў у галіне ракавых захворванняў, у 1973 годзе — аб выкарыстанні навукова-тэхнічнага прагрэсу ў інтарэсах міру і сацыяльнага прагрэсу, у 1990 годзе — аб умацаванні міжнароднага супрацоўніцтва і каардынацыі намаганняў у справе вывучэння, змякчэння і мінімізацыі наступстваў Чарнобыльскай катастрофы. Апошняя ініцыятыва падштурхнула міжнародную арганізацыю да стварэння спецыялізаванага «чарнобыльскага» сакратарыята, сфарміравана міжведамасная група.

У 1947 годзе рэспубліка стала членам Міжнароднага саюза электрасувязі і Сусветнага паштовага саюза, у 1948 годзе — Сусветнай метэаралагічнай арганізацыі і Сусветнай арганізацыі аховы здароўя, у 1954 годзе — Міжнароднай арганізацыі працы і ЮНЕСКА, у 1957 годзе — МАГАТЭ, у 1974 годзе — Сусветнай арганізацыі інтэлектуальнай уласнасці. У 1965 годзе Мінск стаў удзельнікам Міжнароднага пакта аб грамадзянскіх і палітычных правах, Міжнароднага пакта аб эканамічных, сацыяльных і культурных правах, Міжнароднай канвенцыі аб ліквідацыі ўсіх форм расавай дыскрымінацыі, а ў 1985 годзе — Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па прамысловым развіцці (ЮНІДА). З пачаткам дэкаланізацыі ў Азіі і Афрыцы рэспубліка выступала ў падтрымку народаў, якія змагаліся за незалежнасць альбо былі ў канфрантацыі з заходнімі дзяржавамі і іх саюзнікамі, у прыватнасці, Інданезіі (у пытанні антыкаланіяльнай вайны), Алжыра (у пытанні антыкаланіяльнай вайны), Егіпта (у пытанні Суэцкага крызісу), арабскіх дзяржаў (у араба-ізраільскім супрацьстаянні). Датычна Кангалезскага крызісу дэлегацыя БССР заклікала асудзіць інтэрвенцыю Бельгіі і запатрабаваць ад бельгійскага ўрада вываду сваіх войск з Рэспублікі Конга. У 1980 годзе дэлегацыя БССР прагаласавала супраць рэзалюцыі ГА, якая кваліфікавала ўвод савецкіх войск у Афганістан як замежную інтэрвенцыю.

У перыяд гарбачоўскай перабудовы БССР, таксама як і агульнасаюзнае кіраўніцтва, змяніла падыход да праблематыкі Халоднай вайны: замест канфрантацыі дыпламаты перайшлі да карэктных і ўважлівых выказванняў.

На пляцоўцы ААН беларускія дыпламаты выкарыстоўвалі аргументацыю і ацэнкі, якія даваліся ад кіраўнікоў агульнасаюзнай дэлегацыі, у залежнасці ад сітуацыі ўзмацняючы або паслабляючы іх. Пазіцыя БССР у пытаннях, якія адносіліся да праблематыкі адносін двух блокаў, дыктавалася патрэбай жорсткай падтрымкі агульнасаюзнай знешнепалітычнай лініі. Магчымасць праявы якой-небудзь самастойнасці або ініцыятывы з боку беларускай дэлегацыі ў палітычных пытаннях Халоднай вайны выключалася. Беларускія прадстаўнікі выконвалі толькі абмежаваныя тактычныя задачы ў рамках размеркавання функцый паміж дэлегацыямі «савецкага блока».

### У Савеце Бяспекі 
У 1974—1975 гадах БССР была непастаянным членам Савета Бяспекі ААН. У рабоце таварыства прынялі ўдзел вядомыя культурныя дзеячы БССР, у тым ліку Ларыса Александроўская, Рыгор Шырма, Генадзь Цітовіч, Уладзімір Алоўнікаў, Максім Танк, Пімен Панчанка, Іван Шамякін, Янка Брыль, Васіль Быкаў, Андрэй Макаёнак, Іван Мележ, Анатоль Вярцінскі, Марыя Захарэвіч, Георгій Паплаўскі.

Да 1980-х гадоў Савецкая Беларусь істотна нарасціла кантакты з замежнымі краінамі. Павялічылася колькасць сувязяў, увайшлі ў практыку новыя формы і метады супрацоўніцтва, пашырылася геаграфія. Так, калі ў другой палове 1950-х гадоў большая частка кантактаў рэспублікі прыходзілася на суседнюю Польшчу, то паступова ў актыўнае супрацоўніцтва ўступілі ГДР, Чэхаславакія, Балгарыя, іншыя еўрапейскія дзяржавы. Аб’ём і змест кантактаў вызначаліся вышэйшым партыйна-дзяржаўным кіраўніцтвам. Яны ў асноўным праводзіліся на наступных узроўнях: супрацоўніцтва паміж абласцямі БССР і адміністрацыйнымі рэгіёнамі членаў Варшаўскага дагавора на аснове двухбаковых планаў; ажыццяўленне партнёрскіх сувязяў асобных гарадоў, прадпрыемстваў і ўстаноў; правядзенне мерапрыемстваў у рамках планаў і дагавораў Саюза савецкіх таварыстваў дружбы, рэспубліканскім аддзяленнем якога было Беларускае таварыства дружбы і культурных сувязяў з замежнымі краінамі; замежныя кантакты па лініі грамадскіх арганізацый рэспублікі (Белсавпраф, ЛКСМБ, Камітэт моладзевых арганізацый БССР, Беларускі камітэт абароны міру, творчыя саюзы БССР і інш.).

З пункту гледжання міжнароднага права ўдзел членаў федэрацыі ў міжнародных адносінах мае даволі абмежаваны характар. Звычайна федэратыўныя дзяржавы не дазваляюць сваім суб’ектам праводзіць уласную знешнюю палітыку, бо гэта падрывае асновы дзяржаўнага ладу. Аднак кіраўнік СССР І. Сталін і яго асяроддзе, па заяве Снапкоўскага, здзейснілі «рэвалюцыю ў тэорыі і практыцы міжнароднага права», даўшы саюзным рэспублікам фармальна шырокія канстытуцыйныя паўнамоцтвы ў галіне знешняй палітыкі.

В. Г. Шадурскі пісаў, што дзякуючы развіццю знешніх сувязяў БССР у гэтай сферы быў назапашаны значны досвед. Незалежна ад ацэнак ён стаў асновай для развіцця міжнародных кантактаў незалежнай Беларусі. Узніклі і атрымалі развіццё многія формы і напрамкі супрацоўніцтва. Былі ўсталяваныя кантакты паміж прадпрыемствамі і ўстановамі, дзеячамі культуры, якія захаваліся і ў постсавецкі перыяд.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Закон БССР аб утварэнні саюзна-рэспубліканскага Народнага камісарыята замежных спраў БССР
* Публікацыі на тэму знешняй палітыкі БССР у электроннай бібліятэцы БДУ
* Гістарыяграфія знешнепалітычнай дзейнасці БССР (1944—1991 гг.)
* БССР на международной арене в 40-80-е года XX в.
* Как Советская Белоруссия и Советская Украина стали членами ООН

Катэгорыя:Знешняя палітыка Беларусі
Катэгорыя:БССР