open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Венгрыя ў расійска-ўкраінскай вайне

З пачатку расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе ў Венгрыі прэм’ер-міністр Віктар Орбан і міністр замежных спраў Петэр Сіярта занялі пазіцыю, якая не спяшалася падтрымліваць Украіну. Наадварот, яны падтрымалі расійскае ўварванне і палітыку Уладзіміра Пуціна. Пад кіраўніцтвам прэм’ер-міністра Орбана, венгерскі ўрад стаў найбольш дружалюбным членам НАТА і Еўрасаюза па адносінах да Расіі.

Венгрыя, якая з’яўляецца непасрэдным суседам Украіны, мае найбольш цесныя палітычныя і эканамічныя сувязі з Расіяй. На працягу ўсёй вайны ўрад Орбана актыўна падтрымліваў і нарошчваў эканамічныя сувязі з Расіяй. Як да, так і падчас уварвання ва Украіну ў 2022 годзе, розныя расійскія стратэгічныя дэзынфармацыйныя наратывы распаўсюджваліся па ўсёй Еўропе, уключаючы Венгрыю.

У венгерскім кантэксце пераважна інтэрнэт-СМІ і старонкі ў сацыяльных сетках адыгралі ключавую ролю ў распаўсюджванні альбо прамой расійскай дэзынфармацыі, альбо наратываў, якія пацвярджаюць асноўныя тэзісы расійскай прапаганды. Прэм’ер-міністр Орбан і міністр замежных спраў Сіярта не спяшаліся падтрымліваць Украіну і падтрымалі ўварванне Расіі. Венгрыя блакавала некаторыя санкцыі ЕС і пастаўкі зброі праз сваю тэрыторыю. Венгерскія СМІ распаўсюджвалі расійскія наратывы. Орбан сустрэўся з Лаўровым і працаваў над новымі газавымі пагадненнямі з Расіяй.

У снежні 2023 года Венгрыя наклала вета на пакет дапамогі Украіне ў памеры 50 мільярдаў еўра, а ў студзені 2024 года не асудзіла пастаўкі ракет з КНДР у Расію. Венгрыя і «Газпрам» правялі перамовы аб дадатковых закупках газу на 2025 год.

## Гл. таксама 
* Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну
* Беларуска-венгерскія адносіны
* Знешняя палітыка Венгрыі

## Зноскі 
.

Катэгорыя:Знешняя палітыка Венгрыі
Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна
Вера Эмкуль

{{Мастак
 |імя                = Вера Эмкуль
 |арыгінал імя       = 
 |імя пры нараджэнні = Эмкуль
 |выява              = 
 |шырыня             =
 |дата нараджэння    =15.05.1919
 |месца нараджэння   = , Магаданская вобласць, Чукоцкая аўтаномная акруга
 |дата смерці        = 1985
 |месца смерці       = 
 |грамадзянства      = 
 |жанр               = мастачка-гравёр
 |стыль              = чукоцкая разная косць
 |прэміі             = { style="background:transparent"
 
}
 |узнагароды         = { style="background:transparent"
 
}
 |званні             = { style="background:transparent"
 
}
 |вікісховішча       = 
}}
**Ве́ра Аро́мкэ Эмку́ль** (; 15 траўня 1919, Уэлен, Магаданская вобласць, Чукоцкая аўтаномная акруга — 1985, Уэлен) — чукоцкая мастачка-гравёр, майстарка рэльефнай разьбы па косці. Першая задакументаваная жанчына-гравёр на Чукотцы. Заслужаны мастак РСФСР (1969). Лаўрэатка Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя І. Я. Рэпіна (1976).

## Жыццяпіс 
Нарадзілася ў 1919 годзе ва Уэлене ў сям’і марскога паляўнічага і разьбяра Аромкэ, аднаго з заснавальнікаў Уэленскай кастарэзнай майстэрні. Маці Кіунэут займалася хатняй гаспадаркай. Аромкэ марыў пра сына, якому можна перадаць мастацтва марскога промыслу і разьбы па косці, і дзяўчынка, якая нарадзілася, атрымала імя Эмкуль ( — «пустое», «не нагружанае надзеяй»). Пасля ў сям’і разьбяра нарадзіліся восем хлопчыкаў, але ўсе яны неўзабаве памерлі. Мастацтву разьбы па косці Эмкуль вучылася ў бацькі. У 1935—1971 гадах працавала ў бацькоўскай кастарэзнай майстэрні.

Прымала ўдзел у акруговых, абласных і рэгіянальных выставах: «Савецкі Далёкі Усход» (Уладзівасток, 1967, 1974; Улан-Удэ, 1969); «Савецкая Расія» (Масква, 1967, 1970, 1975), «Па роднай краіне» (Масква, 1972), «Чукоцка-эскімоская разьба і гравюра па косці» (Масква, 1977), і таксама выставах твораў народнага мастацтва за мяжой.

## Дынастыя 
Пачатая з майстра Аромкэ дынастыя кастарэзаў і гравёраў працягнулася ў наступных пакаленнях. Атрыманае ў спадчыну ад бацькі мастацтва разьбы па косці Вера Эмкуль перадала сваім дзецям, якія сталі членамі Саюза мастакоў, — гравёру, заслужанай мастачцы Расійскай Федэрацыі Лідзіі Цяюцінай (1945—2012), разьбяру Віктару Цяюціну (нар. 1940), гравёру Таццяне Іванаўне Цяюцінай (нар. 1950), пазней мастацтва перайшло да яе ўнучкі Таццяне Львоўне Цяюцінай (нар. 1968).

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Першыя жанчыны ў прафесіі
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў СССР
Катэгорыя:Мастачкі СССР
Катэгорыя:Уэленская кастарэзная майстэрня
Вайверэ

**Вайверэ** () — вёска на самым вялікім эстонскім востраве Саарэмаа. Уваходзіць у склад воласці Саарэмаа (у 2014—2017 г.: воласці Ляэнэ-Саарэ, да 2014 года — воласці Каарма) у павеце Саарэмаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Траўма

**Тра́ўма** (ад  — рана) — парушэнне анатамічнай цэласнасці і функцый тканак, органаў у выніку знешняга ўздзеяння. Вывучэннем займаецца траўматалогія.

У залежнасці ад фактару ўздзеяння адрозніваюць механічныя (вывіх, кантузія, пералом косці, рана і іншыя), тэрмічныя (апёк, абмаражэнне), хімічныя (уздзеянне шчолачаў, кіслот і іншых агрэсіўных рэчываў), акустычныя (уздзеянне гукаў празмернай сілы), баратраўмы (рэзкае змяненне ціску), прамянёвыя (радыяцыя), электратраўмы (паражэнне электрычным токам), камбінаваныя траўмы. У залежнасці ад абставін, у якіх адбылося знешняе ўздзеянне, адрозніваюць бытавыя, вытворчыя, спартыўныя, баявыя і іншыя траўмы.

Траўмы могуць быць ізаляваныя (пашкоджанне аднаго органа або ў межах аднаго сегмента апорна-рухальнага апарата), спалучаныя (суправаджаюцца пашкоджаннем апорна-рухальнага апарата і аднаго або некалькіх унутраных органаў), камбінаваныя (ад уздзеяння механічных і аднаго або больш немеханічных фактараў — тэрмічных, хімічных, радыяцыйных і іншых).

Таксама траўмы падзяляюць на
* *адкрытыя*, калі парушаецца цэласнасць скураных покрываў, і высокая верагоднасць пранікнення ў арганізм інфекцыйнага агента;
* *закрытыя*, пры якіх цэласнасць знешніх покрываў не парушана;
* *вострыя* (узнікаюць раптоўна);
* *хранічныя* (пад уздзеяннем фактараў, якія паўтараюцца).

## Гл. таксама 
* Траўматызм
* Псіхалагічная траўма

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Терновий К. С.* Тра́вма // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1984. — Т. 11, кн. 1 : Стодола — Фітогеографія. — С. 315. — 606, [2] с., [22] арк. іл. : іл., портр., карти с.

## Спасылкі 
* Травма на сайце Міністэрства надзвычайных сітуацый Расійскай Федэрацыі
* Оказание первой медицинской помощи при травмах // Кемераўскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт
* Травмы // Афіцыйны інтэрнэт-сайт муніцыпальнага ўтварэння горада Салехард
* *Елена Селешук* 15 декабря — день профилактики травматизма. Какие бывают травмы  // Сайт Карэліцкай цэнтральнай раённай бальніцы
* Профессиональные травмы // Сусветная арганізацыя аховы здароўя
Веске

**Веске**:

## Прозвішча 
* Міхкель Веске — эстонскі этнограф

## Тапонім 
* Веске (Саарэмаа)
Лейна

**Лейна**:

## Прозвішча 
* Эйна Лейна — фінскі пісьменнік

## Тапонім 
* Лейна (Саарэмаа)
Ямая

**Ямая** () — вёска на самым вялікім эстонскім востраве Саарэмаа. Уваходзіць у склад воласці Саарэмаа (да 2017 г.: воласці Торгу) у павеце Саарэмаа. Размешчана на паўвостраве Сырвэ, за 1 км ад валаснога і павятовага цэнтра - горада Курэссаарэ. Вышыня над узроўнем мора - 9 метраў.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Упа

**Упа**:

## Гідронім 
* Упа (прыток Акі)
* Упа (прыток Эльбы)

## Тапонім 
* Упа (Саарэмаа)
Упа (прыток Эльбы)

**Упа** () — рака ў Чэхіі (Кралавеградзецкі край), левы прыток Эльбы (Лабы). Агульная працягласць ракі — 78 км, плошча вадазборнага басейна — 513 км². Сярэдні расход вады каля 7 м³/с, жыўленне ракі пераважна снегавое і дажджавое. Разводдзе на рацэ адбываецца вясной.

Вытокі рака бярэ з Упскіх балотаў размешчаных на мяжы Чэхіі і Польшчы, якія знаходзяцца ў горным масіве Крконашэ, размешчаных за 2 кіламетры на захад ад самай высокай гары Чэхіі — Снежкі.

Упадае ў Лабу ў горадзе Ярамерж.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прытокі Эльбы
Катэгорыя:Рэкі Чэхіі
Рудніцы-над-Лабэм

**Рудніцы-над-Лабэм** () — горад у Чэхіі ў раёне Літамержыцы Усцецкага краю, на левым беразе Лабы. Заснаваны ў сярэдзіне XII стагоддзя. Храм ордэна аўгустынаў.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вацлаў Выдра, чэшскі акцёр і рэжысёр
* Макс Дворжак, аўстрыйскі гісторык мастацтва

Катэгорыя:Гарады Усцецкага края
Ёханес Пяэзуке

**Ёханес Пяэзуке** (; ,  — , ) — эстонскі фатограф і рэжысёр, адзін з заснавальнікаў эстонскага кінематографа.

## Біяграфія 
У 1912 годзе тартускі фатограф Ёханес Пяэзуке адкрыў першую кінастудыю ў Тарту (Estonia Film Tartus) і зняў свой першы фільм. Ён быў дакументальным, змантаваным з кінахронікі аб наведванні Таліна шведскім каралём Густавам V. Наступны фільм, зняты ў 1914 годзе Ёханесам Пяэзуке, называўся «Паляванне на мядзведзя ў Пярнумаа» («Karujaht Pärnumaal») і з’яўляўся сатырычнай камедыяй пра нямецкіх баронаў. Пяэзуке зняў каля 40 фільмаў, 10 з якіх дайшлі да нашых дзён (пяць кінахронік, чатыры дакументальныя і адзін мастацкі). Загінуў у чыгуначнай катастрофе ў горадзе Орша ў 1918 годзе.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Кінарэжысёры Эстоніі
Траўматызм

**Траўматы́зм** — сукупнасць траўм у пэўнай групы насельніцтва, якія узніклі пры падобных абставінах, умовах працы і быце ў вызначаны перыяд часу. З’яўляецца важным паказчыкам ўздзеяння сацыяльна-гігіенічных умоў на стан здароўя насельніцтва і адной з прычын часовай і устойлівай непрацаздольнасці. Паказчык траўматызму звычайна вылічваецца колькасцю траўм на 100, 1000 чалавек за 1 месяц, год.

Адрозніваюць траўматызм:
* вытворчы (прамысловы, будаўнічы, сельскагаспадарчы і іншы);
* невытворчы (бытавы, вулічны, аўтадарожны, спартыўны, дзіцячы, родавы і іншы), не звязаны з вытворчай дзейнасцю.

## Прафілактыка траўматызму 
Зніжэнню паказчыка траўматызму спрыяюць паляпшэнне ўмоў працы, ўкараненне механізацыі і аўтаматызацыі вытворчасці, навучанне работнікаў бяспечным прыёмам працы, паляпшэнне ўмоў у быце, рацыянальная арганізацыя камунальнай гаспадаркі, дарожнага руху, прапаганда здаровага і бяспечнага ладу жыцця (у тым ліку, у сродках масавай інфармацыі).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Травмати́зм // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1984. — Т. 11, кн. 1 : Стодола — Фітогеографія. — 606, [2] с., [22] арк. іл. : іл., портр., карти с.

## Спасылкі 
* Травматизм населения и его профилактика  // Сайт Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь
* Травматизм. Виды. Причины. Меры предупреждения  // Мінскі абласны дыспансер спартыўнай медыцыны
* 15 декабря — День профилактики травматизма  // Бярэзінская цэнтральная раённая бальніца
* Бытовой травматизм и его профилактика // Ленинградская центральная районная больница
* Профессиональные травмы // Сусветная арганізацыя аховы здароўя

Катэгорыя:Сацыяльная гігіена
Катэгорыя:Ахова працы
Катэгорыя:Грамадзянская абарона
Пюха (Саўэ)

**Пюха** () — вёска ў Эстоніі. Уваходзіць у склад воласці Саўэ, у павеце Хаар’юмаа.
На тэрыторыі вёскі знаходзіцца частка абарончых збудаванняў марской крэпасці Імператара Пятра Вялікага — тры ротныя сховішчы і сістэма тунэляў. У 1972 годзе археолаг Маці Мандэл знайшоў у Пюха тры культавыя камяні.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Маці Мандэл

**Маці Мандэл** (, нар. , ) — эстонскі археолаг і гісторык.

Скончыў Тартускі ўніверсітэт у 1972 годзе са спецыялізацыяй гісторыка, які спецыялізуецца на археалогіі. У 1992 годзе абараніў магістарскую працу па тэме «Баявы нож і меч у старажытнай Эстоніі» і ў 2003 доктарскую дысертацыю па тэме «Пахаванне ў Ляэнэмаа V—XIII стагоддзяў».

Асноўная сфера дзейнасці — вывучэнне старажытных і сярэднявечных пісьмовых і археалагічных крыніц Ляэнэмаа і Хар’юмаа. Апроч гэтага, Мандэл напісаў некалькі манаграфій пра Другую сусветную вайну.

Працуе куратарам эстонскага гістарычнага музея.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Археолагі Эстоніі
Уладзімір-Валынская епархія ПЦУ

**Уладзімір-Валынская епархія** — епархія Праваслаўнай царквы Украіны ў Валынскай вобласці Украіны. Да ўтварэння Праваслаўнай царквы Украіны ў 2019 годзе епархія адносілася да Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата.

## Кафедральны сабор 
* Сабор Раства Хрыстовага ва Уладзіміры

## Кіруючы архірэй 
* Матфей (Шаўчук), архіепіскап Уладзімірскі і Нававалынскі

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 2017 годзе
Катэгорыя:2017 год ва Украіне
Катэгорыя:Епархіі Праваслаўнай царквы Украіны
Ужгарадска-Хусцкая епархія ПЦУ

**Ужгарадска-Хусцкая епархія** — епархія Праваслаўнай царквы Украіны ў Закарпацкай вобласці Украіны. Да ўтварэння Праваслаўнай царквы Украіны ў 2019 годзе епархія адносілася да Украінскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы.

## Кафедральны сабор 
* Сабор слаўных і ўсехвальных Дванаццаці апосталаў у Ужгарадзе

## Кіруючы архірэй 
* Кірыл (Мыхайлюк), епіскап Ужгарадскі і Хусцкі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Епархіі Праваслаўнай царквы Украіны
Сезон 2023/2024 РЦАП-СДЮШАР

У сезоне 2023/2024 баскетбольны клуб РЦАП-СДЮШАР з Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2023/2024 (**12 месца**).

## Склад каманды 
*  Андрэй Вялесік
*  Глеб Вяргун
*  Арсеній Вяржбіцкі
*  Дзмітрый Дрозд
*  Мацвей Дягцяр
*  Станіслаў Кабанаў
*  Іван Катоўскі
*  Крыл Лычагін
*  Мікіта Ляошын
*  Уладзіслаў Парамонаў
*  Уладзіслаў Пахомаў
*  Захар Прыйма
*  Назар Фархадаў
*  Яраслаў Шункевіч
*  Мацвей Ягутка

## Трэнеры каманды 
*  Эдуард Кемен (галоўны трэнер)
*  Аляксей Гарчакоў
*  Аляксей Пераверзеў

## Гл. таксама 
* Сезон 2022/2023 РЦАП-СДЮШАР
* Сезон 2024/2025 РЦАП-СДЮШАР

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com

2023/2024
РЦАП-СДЮШАР
Катэгорыя:2023 год у Мінску
Катэгорыя:2024 год у Мінску
Вуліца Кохту

**Вуліца Ко́хту** () — вуліца ў гістарычным раёне Стары горад Таліна, на Вышгарадзе, ад плошчы Кірыку. Працягласць — 146 метраў. Сваю назву вуліца атрымала ў гонар Вярхоўнага суда Эстоніі, які размяшчаўся ў Доме эстляндскага рыцарства ў 1882 годзе.

## Забудова 
* д. 2 — былы асабняк Толі, будынак пабудаваны ў 1798 годзе, цяпер — Венгерскі інстытут (Balassi Institute)
* д. 4 — былы асабняк Ікскюля, цяпер — Пасольства Фінляндыі.
* д. 6 — былы палац Унгерн-Штэрнберга, цяпер — Эстонская акадэмія навук (1865 год, архітэктар Марцін Гропіус)
* д. 8 — былы асабняк Каульбарса, цяпер — рэзідэнцыя Канцлера юстыцыі (1809—1814, архітэктары К. Энгель (?) і С. І. Еніхен)
* д. 10 — Пасольства Партугаліі.

Катэгорыя:Вуліцы Таліна
Уладзімір Пятровіч Патапенка

**Уладзімір Пятровіч Патапенка** (нар. ) — савецкі лёгкаатлет-паралімпіец, які выступаў сярод спартсменаў з парушэннем зроку. Сярэбраны і бронзавы прызёр летніх Паралімпійскіх гульняў 1992 года ў Барселоне. Васьміразовы чэмпіён СССР у штурханні ядра, кіданні кап’я і дыска.

Прымаў удзел летніх Паралімпійскіх гульняў 1996 года ў Атланце.

Адзін з заснавальнікаў Беларускага таварыства інвалідаў у 1988 годзе. Яго старшыня Цэнтральнага праўлення з 2004 па 7 чэрвеня 2022 гадоў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кідальнікі кап’я Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі летніх Паралімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Удзельнікі летніх Паралімпійскіх гульняў 1996 года
Патапенка

**Патапенка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Аляксандравіч Патапенка — беларускі футбаліст
* Уладзімір Пятровіч Патапенка — беларускі паралімпіец
Беларускае таварыства інвалідаў

**Грамадскае аб’яднанне «Беларускае таварыства інвалідаў»** (*БелТІ*) — добраахвотная грамадская арганізацыя. Заснавана 8 ліпеня 1988 годзе. Старшыня Цэнтральнага праўлення — Васіль Васільевіч Лукашэвіч.

## Гісторыя 
На выбарах ў мясцовыя Саветы дэпутатаў у 2018 годзе БелТІ вылучыла 3 інвалідаў-вазочнікаў — ніводзін з іх не быў абраны.

Па стане на 2023 год у складзе таварыства налічваецца 7 абласных, у тым ліку Мінская гарадская (на правах абласной), арганізацый; 13 аб’яднаных, 11 гарадскіх, 101 раённая арганізацыя, якія створаны па тэрытарыяльна-вытворчаму прынцыпу. Колькасць членаў складала 45 617 чалавек (з іх інвалідаў — 40 487 чалавек). Дзейнічае 56 прадпрыемстваў, 2 сацыяльныя ўстановы (Адаптацыйна-аздараўленчая сацыяльная ўстанова «Востраў Надзеі», сацыяльная ўстанова «Інвацэнтр»). Таварыства выдае газету «Разам!» (раней выдавала газету «Наша доля», «Вера» і літаратурна-мастацкі часопіс «Акно»).

## Мэты 
Асноўнымі мэтамі БелТІ з’яўляецца сацыяльна-працоўная рэабілітацыя, абарона правоў і інтарэсаў інвалідаў. 

## Старшыні 
* Уладзімір Васільевіч Чувічка (1988—)
* Уладзімір Пятровіч Патапенка (2004—7 чэрвеня 2022)
* Васіль Васільевіч Лукашэвіч (з 7 чэрвеня 2022)

## Крыніцы 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:1988 год у Мінску
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Ак-Манайскі перашыек

**Ак-Мана́йскі перашы́ек**, таксама **Парпа́цкі перашы́ек** — перашыек, што злучае Керчанскі паўвостраў з асноўнай часткай Крымскага паўвострава. Падзяляе Азоўскае мора (заліў Сіваш і Арабацкі заліў, размешчаныя ў паўднёва-заходняй частцы мора) і Чорнае мора (Феадасійскі заліў, размешчаны ў паўночнай частцы мора).

## Назва 
Назвы перашыйка дадзены па двух у мінулым крымскататарскіх паселішчах, якія размяшчаліся на перашыйку:
* *Ак-Манайскі перашыек* (, ) — па вёсцы Ак-Манай (сёння Кам’янскэ);
* *Парпацкі перашыек* (, ) — па вёсцы Парпач (сёння Ячміннэ).

## Апісанне 
Даўжыня перашыйка з захаду на ўсход — каля 15 км. Шырыня з поўначы на поўдзень — 17 км у самым вузкім месцы. У паўночнай частцы перашыйка ад яго пачынаецца каса Арабацкая стрэлка. На перашыйку знаходзяцца Франтавое вадасховішча, балота Камышынскі Луг і некалькі невялікіх сажалак у Курпечанскай балцы.

На Ак-Манайскім перашыйку знаходзяцца вёскі Кам’янскэ, Львовэ, Пэтровэ, Сэмысотка, Франтавэ, Ячміннэ Керчанскага раёна і пасёлак Прыморскы Феадасійская гарадской рады Аўтаномнай Рэспублікі Крым. Па перашыйку пракладзены аўтадарога М-17, чыгунка, лініі электраперадачы, якія злучаюць насельніцтва Керчанскага паўвострава з асноўнай часткай Крыму. Таксама па перашыйку праходзіць Паўночна-Крымскі канал.

## Гісторыя 
### Старажытнасць 
Мезалітычная стаянка «Франтавэ I» мае падобны крамянёвы інвентар са стаянкай Каменная Магіла ў Запарожскай вобласці.

Наяўнасць касцей свойскага быка ў пласце III Франтавога I і ў ніжніх пластах Каменнай Магілы падмацоўвае гіпотэзу пра адамашненне быка ў канцы мезаліту.

Ак-Манайскі перашыек быў заселены ўжо ў I—III стагоддзях. Па ім праходзіла заходняя граніца Баспорскага царства. На яго тэрыторыі быў створаны абарончы Ак-Манайскі (Парпацкі) вал.

### Найноўшы час 
У часы Грамадзянскай вайны ў Расійскай імперыі і Другой сусветнай вайны Ак-Манайскі перашыек станавіўся месцам лютых баявых дзеянняў. На студзень 1942 года, пасля пачатковых савецкіх поспехаў у Керчанска-Феадасійскай дэсантнай аперацыі, фронт стабілізаваўся прыкладна па Ак-Манайскаму перашыйку. Баявыя дзеянні на Керчанскім паўвостраве ў сакавіку-красавіку 1942 года характарызаваліся кровапралітнымі пазіцыйнымі баямі. Сёння на перашыйку знаходзяцца некалькі брацкіх магіл.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Гриневецкий С. Р.*, *Зонн И. С.*, *Жильцов С. С.* Ак-Монайский перешеек // Черноморская энциклопедия. Масква: «Международные отношения», 2006. — ISBN 5-7133-1273-9.

Катэгорыя:Геаграфія Крыма
Катэгорыя:Перашыйкі
Закарпацкая епархія ПЦУ

**Закарпацкая епархія** — епархія Праваслаўнай царквы Украіны ў Закарпацкай вобласці Украіны. Да ўтварэння Праваслаўнай царквы Украіны ў 2019 годзе епархія адносілася да Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата.

## Кафедральны храм 
* Царква прападобнага Амфілохія Пачаеўскага ў Ужгарадзе

## Кіруючы архірэй 
* Варсанофій (Руднік), епіскап Ужгарадскі і Закарпацкі

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год ва Украіне
Катэгорыя:Епархіі Праваслаўнай царквы Украіны
Віхтары Косала

**Віхтары Косала** (, Юліхярмя, Вялікае Княства Фінляндскае — , Лапуа, Фінляндыя) — фінскі палітычны актывіст сялянскага паходжання. Узначальваў антыкамуністычны Лапуаскі рух.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Халакост у Шаркаўшчынскім раёне

За час акупацыі яўрэі Шаркаўшчынскага раёна былі практычна цалкам забітыя, і нацысты ніколі не спынялі пошукі і забойствы ацалелых прадстаўнікоў народа. Сярод такіх выпадкаў — расстрэл немцамі і паліцаямі ў чэрвені 1943 года на хутары Райпаль 19 старых, жанчын і дзяцей. У верасні 1943 года ў вёсцы Робертава нямецкія салдаты забілі двух мужчын-яўрэяў, якія ўцяклі з Шаркаўшчынскага гета. У снежні 1941 года 60 яўрэяў з вёскі Мгуміцэ Юзафаўскага сельсавета вывезлі ў Глыбоцкае гета, дзе яны былі забітыя. Увосень 1942 года ў вёсцы Шкунцікі былі схопленыя 7 сем’яў (28 чалавек), вывезеныя ў Шаркаўшчынскае гета і забітыя. У чэрвені 1942 года ў вёсцы Шаўдрыкі былі расстраляныя 3 жанчыны, стары і 3 дзяцей. Каля вёскі Варонка былі забітыя больш за 70 яўрэяў, а іх парэшткі былі выяўленыя толькі ў 2007 годзе.

Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, стварылі на тэрыторыі раёна 5 гета:
* у Германавічах (лета 1941 — лета 1942, каля 300 загінулых),
* у Лужках (восень 1941 — 1 чэрвеня 1942, больш за 500 загінулых),
* у Шаркаўшчыне (ліпень 1941 — 18 чэрвеня 1942, каля 1000 загінулых),
* у Ёдах (лета — кастрычнік 1941, каля 450 загінулых). 

18 чалавек з Шаркаўшчынскага раёна былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*».
* Седзюкевіч Мітрафан і Хелена, Канаховіч Вераніка, Ежы і Ніна, Палчэўская (Канаховіч) Ганна, Валынская (Канаховіч) Зофія, Селядзеўская (Канаховіч) Ядвіга, Лагун Альбін і Агнешка — за выратаванне Зільбермана Альтэра і яго сям’і, Смушковіч Хаі-Рывы і яе сям’і.
* Альшэўская Тэадора і яе дзеці Ганна, Казімір і Мікульская Юзэфа, якія выратавалі сям’ю Номкіных: Марціна і яго жонку Бэлу, Гірша і яго жонку Міхаліну, Ехуду, Эстэр, Ехудыт і яе мужа Морыса ў Шаркаўшчыне.
* Марыя Францаўна Левановіч (у дзявоцтве Казачонак) — за выратаванне Якава Сасновіча ў Германавічах.
* Гродзь Антон і Марыя — за выратаванне Эйнхорна Гірша ў вёсцы Міцькаўшчына.
* Бялевіч Пётр — за выратаванне Цымер Цылі, Залмана, Славы і Рыгора.

Помнікі ахвярам Катастрофы ўсталяваны ў Шаркаўшчыне, Лужках, Ёдах і Мельніцы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Шаркаўшчыйкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Шаркаўшчынскага раёна
Дом Напалеона (Беласток)

**Дом Напалеона** — будынак былой  на , 62 у Беластоку.
## Апісанне
У 1815–1918 гадах мяжа Царства Польскага з Расіяй праходзіла ў 9 км на захад ад гэтага месца. Пасля правалу лістападаўскага паўстання 1831 года адміністрацыйная мяжа стала адначасова і .

Будынак уяўляе сабой невялікую класіцыстычную ратонду з купальным дахам, порцікам і звужанымі да верху сценамі. Ён быў пабудаваны ў сярэдзіне XIX стагоддзя, незадоўга да адмены мытнай мяжы ў 1851 годзе.

У цяперашні час будынак неразвіты і разбураецца.
## Легенда
Легенда абвяшчае, што падчас паходу на Маскву ў 1812 годзе ў гэтым доме спыняўся Напалеон I Банапарт пасля развітання з Марыяй Валеўскай. Фактычна Напалеона ў Беластоку не было, а паход на Маскву і смерць імператара ў 1821 годзе адбыліся задоўга да пабудовы Беластоцкай мытні.
## Галерэя
## Крыніцы 
Катэгорыя:Напалеон I
Катэгорыя:Славутасці Беластока
Індрыца (рака)

**Індрыца** (), таксама **Індра** () — рака ў Латвіі, правы прыток Даўгавы. Выцякае з Асташаўскага балота (латыш. Astašovas purvs). Даўжыня ракі — 32 км.

Найбольш значныя населеныя пункты на рацэ — Асташава і Канстанцінава.

Пры ўпадзенні Індрыцы ў Даўгаву размешчаны археалагічны помнік — Індрыцкае гарадзішча, руіны Індрыцкага замка.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Ліксна (рака)

**Ліксна** () — рака, правы прыток ракі Дзвіны (Даўгавы). Даўжыня ракі — 47 км. Плошча вадазборнага басейна — 308,9 км². Пачынаецца паміж вёскамі Калабухіна і Шэлехаўка. Цячэ на захад праз Крывашэева, Бікерніекі, Барсукі, Макарэняці, Крышкані, Мазокнікі, затым па хваёва-бярозавым лесе, у якім знаходзяцца вёскі Букшты, Заля-Пушча і Ліснянка. Упадае ў Даўгаву каля вёскі Ліксна.

Асноўныя прытокі — Стропы (левы), Муха (правы).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катастрофа Boeing 737 у Вільні

**Катастрофа Boeing 737 у Вільні** — авіяцыйная катастрофа, якая здарылася раніцай 25 лістапада 2024 года. Авіялайнер Boeing 737-476SF авіякампаніі  выконваў міжнародны планавы грузавы рэйс 5960 па маршруце Лейпцыг — Вільня, але пацярпеў крушэнне пры заходзе на пасадку. Адзін член экіпажа загінуў, трое атрымалі раненні. Аб ахвярах на зямлі не паведамлялася.

## Катастрофа 
Самалёт вылецеў з вузлавога аэрапорта (хаба) DHL у аэрапорце Лейпцыг/Гале ў 02:08 UTC 25 лістапада. Катастрофа адбылася ў 03:28 UTC падчас заходу на пасадку ў аэрапорце Вільні. Самалёт ледзь не ўрэзаўся ў двухпавярховы дом. Адзін з двух пілотаў, грамадзянін Іспаніі і Францыі, загінуў пры ўдары, а тры іншыя члены экіпажа, уключаючы іншага пілота, атрымалі раненні і былі выратаваны. Ратавальнікі патлумачылі іх выжыванне тым, што кабіна самалёта пры ўдары аддзялілася ад фюзеляжа, які загарэўся. Усе 12 жыхароў дома былі эвакуіраваны.

## Расследаванне 
Выконваючы абавязкі міністра нацыянальнай абароны Лаўрынас Кашчунас заявіў, што на папярэдніх этапах не было выяўлена ніякіх прыкмет дыверсіі. Орган па расследаванні бяспекі палётаў Іспаніі накіраваў у Літву двух следчых, а Федэральнае міністэрства транспарту і лічбавай інфраструктуры Германіі таксама накіравала ў Літву чатырох экспертаў з Федэральнага бюро расследаванняў авіяцыйных здарэнняў Германіі для аказання дапамогі ў расследаванні.

## Крыніцы 
Катэгорыя:2024 год у Літве
Катэгорыя:Падзеі 25 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 2024 года
Катэгорыя:Катастрофы 2024 года
Катэгорыя:Авіякатастрофы
Ліксна

**Лі́ксна** (, ) — вёска ў Даўгаўпілскім краі Латвіі, цэнтр і найбуйнейшая вёска Ліксненскай воласці. Размяшчаецца за 17 км на паўночны захад ад Даўгаўпілса паміж ракой Даўгава і аўтадарогай A6. Цераз Ліксну працякае і ўпадае ў Даўгаву аднайменная рака.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Канстанцін Барысавіч Езавітаў,  беларускі ваенны, палітычны і грамадскі дзеяч (працаваў настаўнікам у 1911-13 гадах)
* Эмілія Плятэр, беларуская фалькларыстка, удзельніца паўстання
* Эдвард Роп, каталіцкі дзеяч
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Эглайнэ (рака)

**Эглайнэ** () — рака ў Латвіі, цячэ па тэрыторыі Дунаўскай, Асарскай і Рубенскай валасцей Екабпілскага краю. Левы прыток ніжняга цячэння Даўгавы.

Даўжыня - 36 км. Пачынаецца ў балоцістай мясцовасці на поўнач ад Асары ў Асарскай воласці. У верхнім цячэнні праз сетку меліярацыйных канаў злучаецца з Вілкупэ, якая адносіцца да басейна Мемелі. Вусце Эглайнэ знаходзіцца на вышыні 82,7 м над узроўнем мора, за 219 км па левым беразе Даўгавы, каля населенага пункта Дунава у Дунаўскай воласці. Падзенне - 23 м. Плошча вадазборнага басейна — 207 км².
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Эглайнэ

**Эглайнэ** () — населены пункт у Аўгшдаўгаўскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Эглайнскай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P70 (Свентэ — літоўская мяжа). Адлегласць да горада Даўгаўпілс — каля 37 км.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, фельчарскі пункт, дом культуры, бібліятэка, спартыўная зала, паштовае аддзяленне, чыгуначная станцыя на лініі Эглайне — Даўгаўпілс, каталіцкая і стараверская цэрквы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты
Свэнтэ

**Свэнтэ** () — пасёлак у Свенцкай воласці ў Аўгшдаўгаўскім краі Латвіі, за 13 км ад Даўгаўпілса. Адміністрацыйны цэнтр Свенцкай воласці, раней уваходзіў у Ілуксцкі павет Курляндскай губерні. Пры першай рэспубліцы ўваходзіў у Ілуксцкі павет.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Персэ (рака)

**Персэ** () —  рака ў Латвіі, прыток Даўгавы. Працякае па раўніне, у асноўным сцёк фарміруецца за кошт раставання снежнага покрыва, якое назапасілася за зімовы перыяд. Увесну праходзіць па рацэ багатая, шматводная паводка, якая пачынаецца пераважна ў канцы сакавіка, а ў пачатку чэрвеня ўжо адзначаецца спад вады. Узімку ўзровень вады самы нізкі. Ля вусця ракі знаходзіцца замак Кокнэсэ. Рака выкарыстоўваецца для воднага турызму.

Упадае ў Даўгаву за 125 км ад яе вусця.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Літэнэ

**Лі́тэнэ** () — населены пункт у Гулбэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Літэнскай воласці. Знаходзіцца на беразе ракі Педэдзэ. Побач праходзяць рэгіянальныя аўтадарогі P35 (Гулбэнэ — Балві — Віляка — расійская мяжа) і P43 (Літэнэ — Алукснэ). Адлегласць да горада Гулбэнэ — каля 18 км.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Пэдэдзэ

**Пэдэдзэ** (, ) — рака, якая працякае па тэрыторыі Эстоніі, на мяжы з Пскоўскай вобласцю Расіі і Латвіі. У рэчышчы ракі знаходзіцца стык межаў трох краін, а таксама крайні заходні пункт асноўнай часткі Расіі (за выключэннем астравоў і Калінінградскай вобласці). Свой пачатак бярэ з паўднёваўсходняга схілу ўзвышша Хаанья, далей цячэ на поўдзень і ўсход. Рака з’яўляецца правым прытокам ракі Айвіекстэ.

Даўжыня ракі 159 кіламетраў, плошча басейна 1690 км ². Па тэрыторыі Латвіі рака працякае 131 кіламетр. Па тэрыторыі Эстоніі рака працякае 26 кіламетраў. 8 км рака праходзіць па расійска-эстонскай мяжы (расійскі бераг — левы).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Айзкалнэ

**Айзкалнэ** () — населены пункт у Прэйльскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Айзкалнскай воласці. Адлегласць да горада Прэйлі — каля 13 км.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, народны дом, бібліятэка, паштовае аддзяленне, мемарыяльны музей Райніса, каталіцкая і праваслаўная царква.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Ньюфелд

**Нью́фелд** () — англійскае прозвішча.

* Гордан Ньюфелд — канадскі псіхолаг-дэвелапменталіст, доктар навук
* Бі Джэй Ньюфелд — канадскі кёрлінгіст
* Дэні Ньюфелд — канадскі кёрлінгіст
* Кевін Ньюфелд — канадскі вясляр
* Крыс Ньюфелд — канадскі кёрлінгіст
Яўналайнэ

**Яўналайнэ** () — вёска ў цэнтральнай частцы Латвіі, размешчаная ў Олайнскай воласці Олайнскага краю. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Рыжскага раёна. Цэнтр Алайнскай воласці. Знаходзіцца на беразе невялікай рэчкі Олайнітэ, цераз вёску праходзіць аўтадарога A8 Рыга — Елгава — літоўская мяжа (Елгаўская шаша) і чыгунка Рыга — Елгава.

Адлегласць да Рыгі 20 км і 5 км да Олайнэ.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Іпікі

**Іпікі** () — населены пункт у Руіенскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Іпіцкай воласці.

Самы паўночны пункт Латвіі, знаходзіцца побач з латвійска-эстонскай мяжой. Адлегласць да горада Валміера — каля 67 км.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Ляўдана

**Ляўдана** () — населены пункт у Маданскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Ляўданскай воласці. Знаходзіцца на рацэ Айвіекстэ каля рэгіянальнай аўтадарогі P82 (Яўнкалснава — Лубана).

Адлегласць да горада Мадана складае каля 18 км.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, сярэдняя школа, дзіцячы сад, бібліятэка, дом культуры, паштовае аддзяленне, праваслаўная Царква Іаана Прадцечы (1863).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Долес

**Долес** () — паўвостраў або востраў на рацэ Даўгава, на поўдзень ад Рыгі. На ім размешчаны шэсць населеных пунктаў: ​​Аннушка, Румбеніешы, Лебэнэнішы, Таўрытэс, Далесмуйжа, і Долес дарзс. Плошча — 20,2 км², большая частка пакрыта лесам. На паўвостраве ёсць рака Леб’ява.

Да будаўніцтва Рыжскай ГЭС Долес быў востравам. У сучаснай літаратуры паказваецца і як востраў. Востраў Долес упершыню згадваецца ў 1226 годзе, калі быў падараваны васалу Ёгану фон Далену і на ім пад яго ўказам быў пабудаваны замак «Вецдоле», разбураны праз 2 гады.

Катэгорыя:Астравы Латвіі
Персэ (горад)

**Персэ** () — горад у правінцыі Квебек, на ўсходзе паўвострава Гаспезі ў заліве Святога Лаўрэнція.

Славутасцю горада з’яўляецца вапняковая скала Рашэ Персэ вышынёй 88 м і даўжынёй 438 м, да якой падчас адліву можна дабрацца пешшу. Турызм. Прыродазнаўчы музей.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Квебека
Колкасрагс

**Колкасрагс** () — мыс, размешчаны ў крайнім паўночным ускрайку Курземскага паўвострава ў гісторыка-геаграфічнай вобласці Курзэмэ, у Дундагскім краі Латвіі. Мае стратэгічнае размяшчэнне ля ўваходу ў Рыжскі заліў Балтыйскага мора, на тэрыторыі Ліўскага берага. Ад вострава Саарэмаа (Эстонія) мыс аддзяляе Ірбенскі праліў. Назва ў перакладзе з ліўскай азначае «востры кут» (па форме мыса).

Даўжыня мыса — каля 6,5 км, вышыня над узроўнем мора — каля 2 м. Клімат у раёне мыса — умераны марскі. У 1875 г. тут былі ўстаноўлены 2 маякі, а ў канцы рыфа — 3-і плывучы.
Катэгорыя:Геаграфія Латвіі
Катэгорыя:Мысы Еўропы
Вайгу-Ранакюла

**Вайгу-Ранакюла** () — вёска на самым вялікім эстонскім востраве Саарэмаа. Уваходзіць у склад воласці Саарэмаа (да 2017 г.: Кіхелькона) у павеце Саарэмаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Трафарэтны друк

**Трафарэ́тны друк** — спосаб друкавання, пры якім адбітак атрымліваюць працісканнем фарбы с дапамогай спецыяльнага ракеля праз трафарэтную друкарскую форму (матрыцу).

Друкарская форма звычайна вырабляецца фотахімічным спосабам на тонкай шаўковай, палімернай або металічнай сетцы, нацягнутай на прамавугольную рамку. Друкуючыя элементы — адкрытыя ўчасткі формы. Друкаванне выконваюць на ручных, паўаўтаматычных, аўтаматычных машынах і малафарматных апаратах (рататарах).

Трафарэтны друк дазваляе атрымаць яркія, насычаныя, пры неабходнасці рэльефныя відарысы. Адбіткі атрымліваюць на ліставых, рулонных матэрыялах і на гатовых вырабах, тары (напрыклад, маркіроўка). У паліграфіі выкарыстоўваюць для аддзелкі пераплётных накрывак, рэкламных матэрыялаў, кніг з выпуклым тэкстам і інш. Трафарэтны друк атрымаў распаўсюджанне ў тэкстыльнай прамысловасці, прыборабудаванні і электроніцы і іншых галінах пры нанясенні малюнкаў на металы, шкло, пластмасы, кераміку і іншыя матэрыялы.

## Гл. таксама 
* Шаўкаграфія

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Издательский словарь-справочник : [Всесторон. информ. по изд. делу] / А. Э. Мильчин. — 2. изд., испр. и доп. — Москва : ОЛМА-Пресс, 2003 (ПФ Красный пролетарий). — 558, [1] с. : ил., портр., табл.; 22 см; ISBN 5-224-04560-6 (в пер.)
* *Алексей Парыгин* Искусство шелкографии. ХХ век (история, феноменология. техники, имена). — СПб, 2010. — 304 с. ил. (рус). — ISBN 978-5-7937-0490-8
* Hartmut Büchel: Siebdruck Digest. Dräger Druck, Lübeck 1992. — ISBN 3-925402-08-X.
* Jacob Biegeleisen: Siebdruck. Hörnemann, Bonn 1971, 1978, 1986.- ISBN 3-87384-446-X.
* Karl Bachler: Serigraphie — Geschichte des Künstler-Siebdrucks. Verlag Der Siebdruck, Lübeck 1977.

## Спасылкі 
* ТТ0005.15 Технология трафаретной печати

Катэгорыя:Спосабы друку
Катэгорыя:Тэхналогія паўправаднікоў
Катэгорыя:Эстамп
Трафальгарская бітва

**Трафальга́рская бі́тва** — марская бітва паміж брытанскімі і франка-іспанскімі марскімі сіламі у час Вайны трэцяй кааліцыі, якая была часткай Напалеонаўскіх войнаў.

Бітва адбылася 21 кастрычніка 1805 года ў Атлантычным акіяне каля мыса Трафальгар, непадалёк ад іспанскага порта Кадыс. З брытанскага боку у бітве прымалі ўдзел 27 лінкораў, 4 фрэгаты, 2 шлюпы, з франка-іспанскага — 33 (18 французскіх, 15 іспанскіх) лінкоры, 5 фрэгатаў, 2 шлюпы. Брытанскай эскадрай камандаваў адмірал Гарацыа Нельсан, франка-іспанскай — віцэ-адмірал П’ер дэ Вільнёў.

## Ход бітвы 
Па загадзе Напалеона I франка-іспанская эскадра, са жніўня 1805 года заблакіраваная ў раёне Кадыса, 20 кастрычніка выйшла ў мора, каб без бою прарвацца ў Міжземнае мора. 21 кастрычніка пры спробе ўхіліцца ад сустрэчы з караблямі Нельсана, эскадра Вільнёва павярнула на поўнач, у выніку чаго страціла шмат часу і парушыла строй. Брытанскія сілы атакавалі і перарэзалі яе цэнтр і ар’ергард двума калонамі (15 і 12 караблёў). Авангард Вільнёва ў гэты час працягваў рух на поўнач і з вялікім спазненнем пайшоў на дапамогу. Бітва доўжылася 5 гадзін 30 хвілін.

## Вынікі 
Бітва скончылася пераканаўчай перамогай брытанцаў. У ходзе бітвы фрнка-іспанская эскадра страціла 18 караблёў (17 з іх былі захоплены) і каля 7000 чалавек. Брытанская эскадра страціла каля 1700 чалавек. Быў смяротна паранены адмірал Нельсан. Поспех быў дасягнуты дзякуючы новай тактыцы манеўранага бою, якую ўпершыню выкарыстаў рускі адмірал Ф. Ф. Ушакоў, і пераняў Нельсан.

Перамога ў Трафальгарскай бітве забяспечыла Вялікабрытаніі панаванне на моры і ўскладніла сувязь Францыі з калоніямі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Трафальга́рська би́тва 1805 // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1984. — Т. 11, кн. 1 : Стодола — Фітогеографія. — С. 331. — 606, [2] с., [22] арк. іл. : іл., портр., карти с.

## Спасылкі 
* Трафальгарское сражение // РИА Новости
* Battle of Trafalgar // British Battles (britishbattles.com)

Катэгорыя:Бітвы ў Атлантычным акіяне
Катэгорыя:Марскія бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Марскія бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы Іспаніі
Катэгорыя:Бітвы Напалеонаўскіх войн
Катэгорыя:Падзеі 21 кастрычніка
Катэгорыя:Канфлікты 1805 года
Напад у Кураме (2024)

21 лістапада 2024 года невядомыя ўзброеныя баевікі напалі на вялікую калону аўтамабіляў мусульман-шыітаў у акрузе Курам пакістанскай правінцыі Хайбер-Пахтунхва. Атака стала адным з самых крывавых інцыдэнтаў канфесійнага гвалту на паўночным захадзе Пакістана за апошнія гады. Улады кваліфікавалі здарэнне як тэрарыстычны акт.

Як было заяўлена, чацвёра ўзброеных людзей адкрылі агонь па калоне з больш чым 200 аўтамабіляў, у якіх знаходзіліся мусульмане-шыіты. Людзі ехалі з Парачынара ў Пешавар па аддаленай шашы. Нападнікі першапачаткова нацэліліся на машыны суправаджэння паліцыі, якія былі прызначаныя для аховы калоны з-за папярэдніх выпадкаў канфесійнага гвалту на дарогах, а потым атакавалі грамадзянскіх. Расстрэл доўжыўся каля 40 хвілін, у выніку чаго загінулі 37 мужчын, пяцёра дзяцей і восем жанчын і паліцэйскія кантрольна-прапускныя пункты, паступалі паведамленні і аб стральбе. Да 23 лістапада ў ходзе міжканфесійных сутычак у Кураме загінулі 37 чалавек.

Мясцовыя шыіцкія лідары раскрытыкавалі ўлады за няздольнасць забяспечыць належную бяспеку. Некалькі ўладальнікаў крам у Парачынары абвясцілі забастоўку ў знак пратэсту супраць гвалту ў рэгіёне.

З асуджэннем нападу выступілі Прэзідэнт Ірана Масуд Пезешкіян і прэс-сакратар Дзярждэпартамента ЗША Мэцью Мілер.

## Гл. таксама 
* Міжканфесійныя канфлікты ў Пакістане

## Крыніцы 
Катэгорыя:Падзеі 21 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 2024 года
Катэгорыя:Масавыя забойствы
Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2024 годзе
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2024 года
Беластоцкае гета

—1943]]
**Беласто́цкае ге́та** — жыдоўскае гета ў Беластоку, створанае нацыстамі ў перыяд акупацыі Беларусі.
## Перадгісторыя 
Беласток пачаткова быў акупаваны нямецкімі войскамі 15 верасня 1939 года, але паводле ўмоваў пакту Молатава-Рыбентропа быў перададзены ў склад БССР. З акупаванае Нямеччынай  сюды ўцяклі каля 8–10 тысяч чалавек.

26 чэрвеня 1941 года пасля нападу на СССР нямецкія войскі занялі Беласток, які 15 жніўня з акругай () быў улучаны непасрэдна ў склад Трэцяга Рэйху.
## Стварэнне 
Ужо на другі дзень акупацыі нацысты зладзілі ў горадзе пагром, які пазней атрымаў назву «Чырвоная пятніца». Было забіта , большая частка якіх згарэлі жыўцом у будынку Старой сінагогі, траціна жыдоўскіх хат былі зруйнаваныя.

3 ліпеня і 12 ліпеня  і  былі зладжаныя чарговыя , у выніку больш за пяць тысячаў жыдоў былі забітыя на ўскрайку горада. Паводле іншых звестак, кіраўніком стаў рабін Гедалья Розэнман, а Бараш быў ягоным намеснікам, які ажыццяўляў фактычнае кіраванне.
## Дзейнасць 
Эфраім Бараш лічыў, што аддаліць ліквідацыю гета можа толькі маштабная вытворчасць неабходных немцам тавараў, таму неўзабаве ў Беластоцкім гета з’явілася болей за дваццаць заводаў, на якіх выпускалі ваенную і тэкстыльную прадукцыю.

18–21 верасня 1941 года 4–4,5 тысячы беластоцкіх жыдоў былі дэпартаваныя ў Пружаны. Частка з іх нелегальна вярнулася ў Беласток, астатнія былі знішчаныя падчас ліквідацыі .

Нямецкае камандаванне планавала зладзіць першую дэпартацыю беластоцкіх жыдоў у лістападзе 1942 года, аднак іх высокая «прадукцыйнасць» прымусіла нацыстаў адтэрмінаваць свае планы.
## Вядомыя насельнікі 
*  — кіраўнік паўстання ў гета.
*  — камуніст, намесьнік кіраўніка паўстаньня.
* Эфраім Бараш — кіраўнік .
*  — пісьменнік, юрыст, .

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* The Bialystok Ghetto
* Bialystok Ghetto

Гета
Катэгорыя:Гета ў перыяд Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Беларусь падчас Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе
Вуліца Брывібас (Рыга)

**Вуліца Брывібас** ( — вуліца Свабоды) — цэнтральная вуліца Рыгі. Падзяляецца на бульвар Брывібас (прылягае да Старога горада, даўжыня — 572 м), уласна вуліцу Брывібас (даўжыня 3049 м, ад вуліцы Элізабэтэс да Паветранага моста) і перыферыйную частку — Брывібас гатвэ (8,45 км). Такім чынам, агульная даўжыня вуліцы — больш за 12 кіламетраў, яна вядзе ад Старога горада праз усю правабярэжную частку Рыгі да гарадской мяжы (за мікрараёнам Бергі, крыху далей Этнаграфічнага музея пад адкрытым небам).
Катэгорыя:Вуліцы Рыгі
Халакост у Бярэзінскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Бярэзінскага раёна былі забітыя, а нешматлікія выратаваныя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, стварылі на тэрыторыі раёна 3 гета:
* у Беразіне (лета 1941 — ліпень 1942, больш за 1000 загінулых),
* у Багушэвічах (канец лета — снежань 1941, 400 загінулых),
* у Баравіне (да 28 лістапада 1942, 240 загінулых).

Нешматлікім яўрэям удалося схавацца на гарышчах, у падвалах і ў «малінах» (загадзя збудаваных схованках). Большасць з іх пасля ўцёкаў далучыліся да партызан. У Багушэвічах цудам выратавалася Хая Шустэровіч, а яе чацвёра дзяцей загінулі. Таксама ў лістападзе 1941 года здолеў збегчы 15-гадовы Рэўвен (Раман) Плакса са старэйшым братам. Хлопчык Меламед (Меламедзон) быў схаваны на час невядомай сям’ёй.

Дзевяць жыхароў Бярэзінскага раёна былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*»:
* Касакоўскія Уладзімір, Варвара і Аляксандр — за выратаванне Зінаіды Краснер;
* Круглік Палікарп, яго жонка, Іван, Мікалай, Антон — за выратаванне сясцёр Тамары і Лізаветы Зорыных;
* Ніна Конанаўна Гайдук (Грынберг) — за выратаванне Яўгеніі Гузік і яе брата Пятра.

Помнікі ахвярам Халакосту ў раёне ўстаноўлены ў Беразіне, Багушэвічах і Баравіне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Бярэзінскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Бярэзінскага раёна
Юліхярмя

**Юліхармя** () — былы муніцыпалітэт на захадзе Фінляндыі. У пачатку 2009 года быў уключаны ў склад горада Каўхава разам з Алахармя і Картэс'ярві.

Кірхдорф Юліхармя знаходзіцца за 15 кіламетрах на паўночны захад ад цэнтральнага горада Каўхава на беразе ракі Лапуан'ёкі. Акрамя таго, вёскі Хаапоя, Кангас, Кескікунта, Косала, Паканкюля, Весілуома і Юлілуома належалі да муніцыпалітэта Алахармя. Абшчына мела плошчу 152,2 км². Апошняе насельніцтва складала 2916 чалавек.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Віхтары Косала, фінскі палітычны дзеяч
* Іохан Сірэн, фінскі архітэктар

## Крыніцы 
Катэгорыя:Правінцыі Фінляндыі
Вуліца Тырганю

**Вуліца Тырганю** ( — «Купецкая») — вуліца ў Рызе, у гістарычным раёне Стары горад. Размешчана паміж вуліцамі Калькю і Шкюню. Даўжыня вуліцы — 158 метраў.

## Гісторыя 
Упершыню пазначана ў дакументах пад 1333 годам. У сваёй гісторыі вуліца не мяняла назву. Размешчаная побач з Ратушнай плошчай у сярэднявеччы была адной з галоўных гандлёвых вуліц Рыгі, тут знаходзіліся дамы купцоў.

Значнае месца на вуліцы займае «Эгле» — пляцоўка для адпачынку на адкрытым паветры з летнімі кафэ.

## Славутасці 
* д. 4 — Жылы дом (былы дом Дэтмана) з магазінамі (1900, архітэктары Генрых Карл Шэель, Фрыдрых Шэфель, фасад архітэктара К. Гана).
* д. 5 — Жылы дом (XVI стагоддзе, перабудаваны ў 1802 годзе архітэктарам Крыстафам Хаберландам, перабудаваны ў 1888 годзе архітэктарам Я. Баўманісам).
* д. 6 — Жылы дом (XVIII стагоддзе, перабудаваны ў 1898 годзе архітэктарам Альфрэдам Ашэнкампфам)
* д. 7 — Жылы дом (XVI стагоддзе, рэканструяваны ў 1986 годзе)
* д. 8 — Жылы дом (XVIII—XIX стагоддзя, перабудаваны ў 1922 годзе архітэктар Мікалай Герцберг).
* д. 9 — Жылы дом (XVI стагоддзе, адноўлены ў 1861 годзе, рэканструкцыя 2004 года, архітэктар Оліта Упасіерыс).
* д. 10 — Жылы дом (1698, адрамантаваны ў 1959 годзе па праекце архітэктара Гунара Зірніса). Партал дома — помнік мастацтва.
* д. 11, 13, 15, 17 — Офісна-гандлёвыя будынкі (1985), вінны склеп каля дома 17 адрамантаваны ў 1998 годзе па праекце архітэктара Модрыса Ліепы.

## Літаратура 
* Тиргоню улица // Рига : Энциклопедия = Enciklopēdija Rīga / [пер. с латыш. ; гл. ред. П. П. Еран]. — Рига : Главная редакция энциклопедий, 1989. — С. 719. — ISBN 5-89960-002-0.

Катэгорыя:Вуліцы Рыгі
Беларусь (санаторый, Місхор)

**Беларусь** — санаторый у Крыме, які належыць Рэспубліцы Беларусь. Знаходзіцца на тэрыторыі пасёлка Карэіз, у раёне Місхор. Галоўны корпус санаторыя (корпус № 1) — помнік горадабудаўніцтва і архітэктуры.

## Гісторыя 
Міністэрства земляробства і дзяржаўных маёмасцяў Расійскай імперыі запланавала будаўніцтва санаторыя на тэрыторыі вёскі Місхор у 1904 годзе, аднак з-за адсутнасці сродкаў яно пачалося на ахвяраванні толькі праз дзесяць гадоў. Архітэктарам галоўнага будынка санаторыя выступіў Пётр Шчакотаў, які выканаў яго ў стылі архітэктуры Адраджэння. Будаўніцтва каштавала 300 тысяч рублёў. Вада ў санаторый была праведзена ад Міхайлаўскай горнай крыніцы, якой валодаў вялікі князь Георгій Міхайлавіч.

Да пачатку Вялікай Айчыннай вайны санаторый меў два лячэбныя карпусы з фізіятэрапеўтычным, зубалячэбным і рэнтген-кабінетамі, лабараторыяй, інгаляторыем, а таксама складамі, майстэрнямі, гаражамі, бензасховішчам, пральняй, аранжарэяй і жылымі дамамі для супрацоўнікаў. Шкода санаторыю, нанесеная нямецкімі акупацыйным рэжымам, была ацэнена савецкімі ўладамі ў 4 мільёны рублёў. Зноў санаторый быў адкрыты ў 1947 годзе. У 1950-я гады быў праведзены капітальны рамонт памяшканняў санаторыя і будаўніцтва корпуса № 4. У гэты ж час філіялам «Горнага сонца» з’яўляўся санаторый «Цюзлер». Так, у красавіку 2014 напаўняльнасць санаторыя складала толькі 4 %. Беларускі дзяржаўны тураператар «Цэнтркурорт» паведамляў, што нягледзячы на адкрыты продаж пуцёвак у санаторый, адпачывальнікі вымушаныя самастойна дабірацца да санаторыя. У сувязі з гэтым кіраўніцтва пачало пераарыентацыю на продаж пуцёвак жыхарам Расіі і Украіны. У 2015 годзе ўстанову перарэгістравалі паводле расійскага заканадаўства, а ў наступным годзе Рэспубліка Беларусь аднавіла закупку пуцёвак з арганізацыяй трансферу праз тэрыторыю Расійскай Федэрацыі.

Галоўны корпус санаторыя (корпус № 1) Савета Міністраў Рэспублікі Крым ад 20 снежня 2016 года прызнаны аб’ектам культурнай спадчыны Расіі рэгіянальнага значэння як помнік горадабудаўніцтва і архітэктуры.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
* Мисхорская санаторыя імя статсъ-сакратара а. в. Кривошеина і горна-Лясная здраўніца "Тюзлеръ" на Южномъ беразе Крыму

Катэгорыя:Славутасці Крыма
Стрэс меншасці

**Стрэс меншасці** апісвае высокі ўзровень стрэсу, з якім сутыкаюцца прадстаўнікі стыгматызаваных груп меншасцяў. Ён можа быць выкліканы шэрагам фактараў, у тым ліку дрэннай сацыяльнай падтрымкай і нізкім сацыяльна-эканамічным статусам; добра зразумелымі прычынамі стрэсу меншасці з’яўляюцца міжасобасныя забабоны і дыскрымінацыя.

Шматлікія навуковыя даследаванні паказалі, што калі асобныя меншасці адчуваюць высокую ступень прадузятасці, гэта можа выклікаць стрэсавыя рэакцыі (напрыклад, высокае крывяны ціск, трывога), якія нарастаюць з цягам часу, што ў канчатковым выніку прыводзіць да дрэннага псіхічнага і фізічнага здароўя.

Тэрмін «стрэс меншасці» ўпершыню з’явіўся ў 1981 годзе ў кнізе *«Minority Stress in Lesbian Women»* Вірджыніі Рэй Брукс у прымяненні да сексуальных і гендэрных меншасцяў. У навуковы зварот, тэорыя «стрэсу меншасці», была ўведзена Іланам Меірам у яго даследаванні 1995 года *«Minority stress and mental health in gay men»*.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Псіхалагічны стрэс
Катэгорыя:Адносіны паміж большасцю і меншасцю