open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бяроста

**Бяроста** — пругкі і водаўстойлівы вонкавы слой кары бярозы. 

З бяросты атрымліваюць дзёгаць (сухой перагонкай), смалу (апрацоўкай азотнай кіслатой або спірта-шчолачнай экстракцыяй), сажу (спальваннем пры няпоўным доступе паветра). Здаўна выкарыстоўвалася для вырабу асобных рэчаў хатняга ўжытку і як матэрыял для пісьма.
]]
## Гл. таксама 
* Берасцяныя вырабы

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Бярозавыя
Катэгорыя:Раслінная сыравіна
Шапчыцы

Назву **Ша́пчыцы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Шапчыцы — вёска ў Рагачоўскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Шапчыцы — вёска ў Магілёўскім раёне
* Мінская вобласць
** Шапчыцы — аграгарадок у Старадарожскім раёне

## Водныя аб'екты 
* Шапчыцы — ручай у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, прыток ракі Дняпро
Пастарнакі

Назву **Пастарна́кі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Пастарнакі — вёска ў Браслаўскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Пастарнакі — вёска ў Мсціслаўскім раёне
Бяссцёкавае возера

**Бяссцёкавае во́зера** — возера, якое не мае паверхневага і падземнага сцёку.

Найчасцей трапляецца ў абласцях унутранага сцёку стэпавай і паўпустынных зон і ў абласцях развіцця шматгадовай мерзлаты. Расход вады ідзе праз выпарэнне, таму ў засушлівым клімаце ў бяссцёкавым возеры назапашваюцца мінеральныя солі. Прамысловая здабыча паваранай вядзецца ў азёрах Эльтон і Баскунчак, соды ў Даронінскім возеры (Расія), мірабіліту ў Вялікім Салёным возеры (ЗША) і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гідралогія
Катэгорыя:Азёры
*
Гаіцянскія палякі

**Гаіцянскія палякі** — гаіцяне польскага паходжання або палякі з грамадзянствам Гаіці. Казале — невялікая вёска ў Гаіці за 45 міль ад Порт-о-Прэнса ў Заходнім дэпартаменце. Гэта галоўны цэнтр польскай абшчыны ў Гаіці, пад назвай Lа Pologne (Польшча). Назва Казале, або дом Залеўскага, як многія мясцовыя жыхары лічаць, бярэ пачатак ад папулярнага польскага прозвішча Залеўскі і гаіцянскага крэольскага слова (Кей); з’яўляецца домам для грамадзян польскага паходжання.

Катэгорыя:Насельніцтва Гаіці
Катэгорыя:Польская дыяспара
Вазок

**Вазок** — лёгкія выязныя сані ў беларусаў і іншых славянскіх народаў. Вядомы са старажытных часоў.

## Выгляд і форма 
Знешні выгляд і форма вазка залежалі ад заможнасці і сацыяльнай прыналежнасці іх уладальнікаў. Утульны, дэкаратыўна аздоблены кузаў меў звычайна козлы для вазніцы, яго абшывалі лубам або тонкімі дошкамі, y заможнай шляхты абівалі знутры сукном, высцілалі футрам, часам вазок быў з закрытым ці паўзакрытым верхам. Сяляне нярэдка замест вазка выкарыстоўвалі развалкі, паверх якіх y задняй частцы мацавалі трохбаковую рашотчатую спінку («драбінку») або плецены паўкош. У сельскай мясцовасці карыстаюцца і ў наш час.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Транспарт
Катэгорыя:Транспартныя сродкі
Людзвінова

Назву **Людзвіно́ва** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Людзвінова — хутар у Ашмянскім раёне
** Людзвінова — вёска ў Бераставіцкім раёне
* Магілёўская вобласць
** Людзвінова — былая вёска ў Глускім раёне
* Мінская вобласць
** Людзвінова — вёска ў Лагойскім раёне

## Азёры 
* Людзвінова — возера ў Браслаўскім раёне
Дом Гамбрынус

**Дом Гамбрынус** () — помнік архітэктуры ў горадзе Шопран, Венгрыя. Размешчаны на Цэнтральнай плошчы (*Fő tér* 3).

Дом у гатычным стылі пабудаваны загадам венгерскага караля Жыгімонта Люксембурга ў 1422 годзе. Да 1496 года будынак быў гарадской ратушай.

Цяпер архітэктура дома спалучае стылі готыкі, барока, ракако і рэнесансу. У браме — гатычныя нішы для сядзення. На фасадзе будынка можна сярэднявечныя кансолі.

У XV стагоддзі ў доме пісар Янаш Гугельвейт напісаў так званыя «Шопранскія кветкі», іх рукапіс цяпер захоўваецца ў гарадскім архіве.

Каркас уваходу 1620 года пабудовы вытанчана дэкарыраваны. Рэшткі арачнай брамы можна ўбачыць і цяпер. У пачатку XVII стагоддзя будынак перабудаваны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шопран
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Венгрыі
Катэгорыя:Збудаванні Венгрыі ў гатычным стылі
Катэгорыя:1422 год у Еўропе
Новае Поле

Назву **Но́вае По́ле** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць
** Новае Поле — вёска ў Мінскім раёне
** Новае Поле — пасёлак у Мінскім раёне
Крайнія пункты Азербайджана

Ніжэй прыведзены спіс **крайніх пунктаў Азербайджана**.

## Крайнія пункты 
* Паўночны пункт — Хачмазскі раён ()
* Паўднёвы пункт — Астарынскі раён  ()
* Заходні пункт — Садаракскі раён ()
* Усходні пункт — пгт Чылаў, Хазарскі раён, Баку ()

## Крайнія вышыні 
* Найвышэйшы пункт — Гара Базардзюзю (4466 м) 
:
* Найніжэйшы пункт — Каспійскае мора (-28 м).

## Размяшчэнне 

## Гл. таксама 
* Геаграфія Азербайджана
Катэгорыя:Геаграфія Азербайджана
Salix aegyptiaca

**Salix aegyptiaca** — хмызняковая расліна, від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Буйны куст вышынёй 2,5—10 м, галіны тоўстыя, моцныя, колер ад шэра-лямцавых да чорна-аксаміцістай.

Пупышкі збліжаныя, вельмі буйныя, даўжынёй 8-9 мм і таўшчынёй 5-6 мм, тупыя, цёмна-каштанавага або рыжаватага колеру, густа шэра-валасістыя або шарсцістыя, часам слаба апушаныя.

Прылісткі буйныя, чарэшчатыя, пупышкападобныя або паўсэрцападобнай формы, радзей разнабока-ланцэтныя, залозава-зубчастыя. Жылкаванне далонепадобнае. Хвосцікі даўжынёй 0,8-1,2 см, аксаміцістыя, моцна пашыраныя ля аснавання. Лісце дасягае 15 см у даўжыню і 4-5 см у шырыню. Форма эліптычная, зваротна-яйкападобная, даўгавата-эліптычнае або даўгавата-ланцэтнае. Найбольшай шырыні ліст дасягае ў верхняй частцы. Вярхушка завостраная, аснаванне дугападобнае або клінавата-звужанае. Краі залозава-зубчастыя. Зубцы больш доўгія поруч аснавання ліста. Зверху лісце цёмна-зялёнага колеру, голае; з ніжняй часткі — шэра-зялёнае або шэра-зялёнае, аксаміціста-валасістае або попельна-лямцавае, часам можа быць валасістае толькі каля жылак. Бакавых жылак 13-18 (20) штук, тонкія, адыходзяць пад вуглом 60-75°, ля краёў ліста ўтвараюць петлі. Жылкі трэцяга парадку выразныя.

Каташкі знаходзяцца на галінах збліжана, шматлікія, густакветкавыя, тоўстыя. Жаночыя шышачкі дасягаюць 3-4,5 см у даўжыню, размешчаны на доўгай ножцы з лісточкамі. Лісточкі шаўкавіста-касматыя, гародкава-пільчатыя. Мужчынскія шышкі амаль цалкам сядзячыя.

Чашачкі язычковападобнай формы, тупыя, радзей лопасцевыя або вострыя, рудавата-жаўтлявага колеру, больш цёмныя каля верхавіны. Тычынак 2, свабодныя, голыя, ля аснавання курчавалістыя. Пылавікі даўгаватыя, жоўтага колеру. Завязь яйкападобна-канічнай формы, даўжыня 6-8 мм, бялёса-шаўкавістая. Песцікі кароткія, бурыя, з 4 разыходнымі лопасцямі. Каробачкі дасягаюць у даўжыню 7-9 мм.

## Класіфікацыя 
Від **Salix aegyptiaca** ўваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вярба
Катэгорыя:Флора Азіі
Thymus migricus

**Thymus migricus** — від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Моцна разгалінаваны хмызняк 8-15 см вышынёй. Лісце дасягае 0,3-0,7 см у шырыню і 0,6-1,3 см у даўжыню. Цвіце ў чэрвені-ліпені, плоданасіць у ліпені і жніўні.

## Арэал 
Расце ў Паўднёвым Карабаху. Распаўсюджаны на скалістых схілах горных зон.

## Прымяненне 
З расліны атрымліваюць эфірны алей. Выхад алею роўны 0,4—0,5 %; пах разнастайны, часцей іншых сустракаюцца лімонна-ружавыя адценні.

## Літаратура 
* Флора Азербайджана. т. 7. 1957
* Azərbaycanın «Qırmızı» və "Yaşıl Kitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki forma-siyaları. 1996
* florasının konspekti. I—III cildlər. 2005; 2006; 2008
* Nax-çıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. 2008
* Naxçıvan Muxtar Respublikasının «Qırmızı Kitabı». 2010
* Azərbaycan Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.
* «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.
* «Azərbaycan dendraflorasi» I cild, Baki, «Elm», 2011, 312 səh.
* , Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.

migricus
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1936 годзе
Еўрапейскі пікнік

thumb|Помнік падзеі
**Еўрапейскі пікнік** — дэманстрацыя міру на аўстрыйска-венгерскай граніцы каля горада Шопрана 19 жніўня 1989 года. Са згоды абедзвюх краін пагранічныя вароты на старой Браціслаўскай дарозе паміж вёскамі Санкт-Маргарэтэн і Шопранкёхіда сімвалічна адчынілі на тры гадзіны. На гэтым жа месцы аўстрыйскі міністр замежных спраў Алаіз Мок і яго венгерскі калега Дзьюла Хорн 27 чэрвеня 1989 сумесна разрэзалі пагранічны плот, каб падкрэсліць распачатую Венгрыяй 2 мая 1989 года ліквідацыю ахоўных збудаванняў.

Больш за 600 грамадзян ГДР скарысталіся гэтым кароткім адкрыццём жалезнай заслоны, каб бегчы праз Аўстрыю ў ФРГ. Венгерскія пагранічнікі ім не перашкаджалі, хоць па дамоўленасці паміж ГДР і Венгрыяй яны не павінны былі іх пусціць на Захад.

Сёння Еўрапейскі пікнік уяўляецца адной з важных падзей, што прывяла да завяршэння гісторыі ГДР і заканчэння халоднай вайны, падзення жалезнай заслоны і аб'яднання дзвюх германскіх дзяржаў.

## Спасылкі 
* ''Сайт Пан'еўрапейскага саюза ''

Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:Венгерская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:1989 год у Германіі
Катэгорыя:Аб’яднанне ФРГ і ГДР
Катэгорыя:Аб’екты Еўрапейскай спадчыны
Вольга Георгіеўна Неўдах

**Во́льга Георгіеўна Не́ўдах** (нарадзілася ў 1980, Драгічын, Брэсцкая вобласць) — пераможца конкурсу прыгажосці Міс Беларусь-2002, прадстаўляла Беларусь на міжнародным конкурсе «Міс Свету-2003» (Саніа, Кітай).

Вольга Неўдах нарадзілася ў 1980 годзе ў Драгічыне. Пасля школы некалькі гадоў адвучылася ў Віцебску на цырульніка. У 2002 годзе Вольга выйграла конкурс «Міс Беларусі». У кастрычніку таго жа года ў Лос-Анджэлесе прымала ўдзел у чэмпіянаце свету па выканальніцкім мастацтве, дзе стала абсалютнай чэмпіёнкай у намінацыі «мадэлінг». У снежні 2002 года Вольга Неўдах стала паўфіналісткай прэстыжнага конкурсу «Міс Еўропы», які праходзіў у Ліване. У 2003 годзе прадстаўляла Беларусь на міжнародным конкурсе «Міс Свету»

У 2007 годзе скончыла Інстытут сучасных ведаў імя А. М. Шырокава, атрымала спецыяльнасць — культуролаг.

У 2005 годзе ў Вольгі нарадзілася дачка Маша. Жыве ў Брэсце.

## Спасылкі 
* КП у Беларусі, Беларуска прайграла дачцэ Крыса дэ Бурга 

Катэгорыя:Пераможцы конкурсу Міс Беларусь
Катэгорыя:Удзельніцы конкурсу Міс Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута сучасных ведаў
Фларыян Ажэшка

**Флярыя́н Арэ́шка (Ажэшка)** герба «Кораб» (;  — , паводле іншых звестак у 1911, Томск, Расійская імперыя) — урач, удзельнік Паўстання 1863—1864 гадоў, грамадскі дзеяч. Стаў прататыпам літаратурных герояў некалькіх твораў Элізы Ажэшка.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў заможнай шляхецкай сям'і Фелікса і Фларэнціны, якія пражывалі ва ўласным маёнтку ў Кобрынскім павеце Гродзенскай губерні. Скончыў гімназію ў Мітаве, а ў 1861 годзе з адзнакай — .

Пасля жыў у Закозелі Кобрынскага павета, непадалёк ад маёнтку Людвінова свайго старэйшага брата Пятра. У Фларыяна часта гасцявалі сябры-аднадумцы, ад якіх паўстанцкімі ідэямі захапілася і жонка Пятра Ажэшкі Эліза. Пісьменніца ўшанавала памяць пра свайго швагра ў зборніку апавяданняў «Gloria victis», прысвечаных паўстанцам 1863 года.

Падчас падрыхтоўкі да паўстання Фларыян Арэшка ўваходзіў у кобрынскую арганізацыю паўстанцаў, збіраў зброю і боепрыпасы, якія захоўваў у братавым маёнтку Оўзічы (цяпер у Іванаўскім раёне). Пасля таго, як гэтая схованка была выкрыта, знаходзіўся пад наглядам паліцыі. У красавіку 1863 далучыўся да атраду Рамуальда Траўгута, дзе лекаваў параненых. 5 ліпеня 1863 арыштаваны, 2 студзеня 1864 асуджаны на катаргу, пазбаўлены маёнтку Закозель і права практыкаваць па спецыяльнасці.

У Сібір пайшоў пешкі разам з сваёй нарачонай Геленай Мількевіч, з якой ажаніўся ўжо ў Цюмені. Дарога на Сібір заняла 18 месяцаў. У 1864 годзе дайшлі да Томска, дзе Фларыян застаўся да канца жыцця. Спачатку працаваў разам з іншымі сасланымі, пасля памочнікам у аптэцы. У 1872 годзе дзякуючы высілкам губернатара Томску атрымаў права на дзяржаўную службу і стаў урачом у Томскай турме.

Пасля адбыцця тэрміну пакарання пасяліўся па-за мурамі «пасялення» і атрымаў магчымасць прыватнае практыкі. Пражываў у Томску на вуліцы Мільённай, 38 (хата захавалася). Са згоды цара ў 1872 годзе ўзначаліў кіраўніцтва томскімі бальніцамі, а ў 1873 яму даручана таксама кіраванне шпіталём у духоўнай семінарыі.

З жонкай мелі двух сыноў — Уладзіслава і Браніслава, пасля нараджэння якога 11 лістапада 1870 Гелена памерла.

Другі раз Фларыян Арэшка ажаніўся з Люцыяй Пацалуеўскай, дачкой томскага ўрача. Дзякуючы іх намаганням у Томску паўсталі польскія чытальні і бібліятэкі, Таварыства дабрачыннасці, дом для польскіх сіротаў, а ў хаце Арэшкаў ладзіліся літаратурныя і музычныя вечары.

З Люцыяй мелі яшчэ двух сыноў (Дамініка і Вінцэнта) і дачку (Антаніну).

Памёр 29 сакавіка 1904/1905 года і пахаваны на каталіцкіх могілках Томску (не захаваліся).

## Літаратура 
* АЖЭШКА (АРЭШКА) Фларыян Феліксавіч // 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego
* Historia Orzeszków

Фларыян
Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір
Катэгорыя:Пахаваныя ў Томску
Ван Ман

**Ван Ман** (45 да н.э. — 6 кастрычніка 23 н.э.) — старажытнакітайскі дзяржаўны дзеяч, імператар (9—23 н.э.).

## Біяграфія 
У 8 г. да н.э. стаў вышэйшым саноўнікам («да сы ма») імперыі Хань. Ажыццявіўшы ў снежні 8 г. н.э. палацавы пераварот, абвясціў сябе імператарам новай дынастыі Сінь.

Правёў рэформы: ліквідаваў прыватную ўласнасць на зямлю, забараніў куплю-продаж зямлі і рабоў і інш. Аднак пад націскам багатых землеўладальнікаў вымушаны быў іх адмяніць.

Забіты ў час народнага паўстання, якое пачалося ў краіне ў 15 г. н.э.

## Літаратура 
* Ван Ман //  С. 503.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Імператары Кітая
Катэгорыя:Дынастыя Хань
Катэгорыя:Дынастыя Сінь
Катэгорыя:Палітыкі Кітая
Катэгорыя:Забітыя кітайскія імператары
Шпітальныя могілкі (Мінск)

**Шпітальныя могілкі** — адны з могілак Мінска, цяпер не існуюць.

Прызначаліся для пахавання вайскоўцаў, якія памерлі ў шпіталі, як і цяпер вядомыя Вайсковыя могілі. Заснаваны, па розных звестках або ў 1840-я гады, або, паводле легенды карты Мінска 1903 года, у 1881 годзе. Знаходзіліся ў раёне колішняга тралейбуснага дэпо на скрыжыванні вуліцы Чырвонай і праспекта Машэрава. Паводле карты ХІХ стагоддзя, займалі зусім невялікую тэрыторыю на скрыжаванні Чырвонай і 1-й Даўгабродскай вуліц. Гэтая ж карта адзначае наяўнасць царквы або капліцы на гэтых могілках у пачатковы перыяд іх існавання. З прычыны невялікай тэрыторыі ўчастка былі напоўнены да канца ХІХ стагоддзя і, па некаторых звестках, закрыты для пахавання ў 1895 годзе. Паводле ўспамінаў старажылаў, не былі перанесены ў іншае месца падчас ліквідацыі пад заснаванне тралейбуснага дэпо. З другога боку, гісторык Іван Сацукевіч прыводзіць шэраг дакументальных сведчанняў, што гэтыя могілкі ніколі не існавалі.

## Гл. таксама 
* Нямецкія вайсковыя могілкі 1941-1944 гг. пад Мінскам
* Сляпянскія могілкі

## Спасылкі 
* Шпітальныя могілкі на рэпрадукцыі карты Мінска 1898 г. (пункт 48)
* Шпітальныя могілкі на карце Мінска 1903 г.  (пункт 7)

Катэгорыя:Колішнія могілкі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Мінску
Катэгорыя:Чырвоная вуліца (Мінск)
Швецыя старажытная і сучасная

]]
**Швецыя старажытная і сучасная** ()&nbsp;— кніга з ілюстрацыямі геаграфічных аб'ектаў Швецыі перыяду вялікадзяржаўнасці.

## Кароткае апісанне 
У выданні змяшчаецца 353 гравюр, выкананых па малюнках архітэктара Эрыка Дальберга, які ўзяўся за гэты праект па каралеўскім даручэнні. Дальберг пачаў сваю працу ў 1660 годзе. Ён аб'ехаў розныя рэгіёны Швецыі, дзе на месцы рабіў шматлікія малюнкі панарам гарадоў, асобных гістарычных будынкаў, а таксама карт. Медзярыты не заўсёды былі вельмі дакладнымі, паколькі Дальберг маляваў таксама запланаваныя ім перабудовы, якія часткова не былі рэалізаваны. Акрамя таго, нярэдка ён маляваў людзей у няправільным маштабе ў адносінах да збудаванняў. Такім чынам нямала будынкаў здаваліся больш вялікімі і пампезным, чым былі на самай справе.

Для вырабу гравюр Дальберг наняў лепшых майстроў у Францыі і Галандыі. Ён сам ездзіў у Парыж, каб назіраць за працай. Каля 1670 года, у выніку вайны з Даніяй, праца над кнігай была перапыненая на дзесяць гадоў. Архітэктар памёр у 1703 годзе, пакінуўшы сваю працу незавершанай. З 1720 года альбом паступіў у продаж і за дзесяць гадоў тыраж быў цалкам распрададзены. Пасля было зроблена шмат перавыданняў, апошняе з якіх было апублікавана ў 1924 годзе.

## Спасылкі 
* Пра выданне *Suecia antiqua et hodierna* на сайце Каралеўскай бібліятэкі Швецыі
* World Digital Library's presentation av *Suecia antiqua et hodierna*

Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя: Літаратура Швецыі
Катэгорыя: Кнігі XVII стагоддзя
Брахманы

**Брахманы** або **браміны** (ад санскрытскага слова IAST ; дэванагары ) — вышэйшая з чатырох галоўных індуісцкіх варн, варна жрацоў. Аналаг еўрапейскага духавенства.

Брахманы служаць духоўнымі настаўнікамі ў сем’ях большасці кастаў вышэйшага або сярэдняга статусу.

Брахманы складаюць толькі 2-5 % насельніцтва Індыі. Назва звязана са стваральнікам Сусвету Брахмай. Большасць брахманаў арыі не толькі духоўна, але і па генетычнаму паходжанню.

У Індыі брахманаў таксама называюць **Віпра** — натхнёнымі і двіджа — двойчы-народжанымі.

Катэгорыя:Індуізм
Катэгорыя:Жрацы
Паўстанне Чырванабровых

**Паўста́нне «Чырванабро́вых»** (赤眉軍) — адно з найбольш буйных паўстанняў у Кітаі ў 17—27 н.э. Паўстанцы фарбавалі бровы ў чырвоны колер (адсюль назва).

Паўстанне было выклікана цяжкім становішчам народа, якое пагоршылася ў час праўлення Ван Мана і голаду ў выніку паводкі. Пачалося ў правіцыі Шаньдун пад кіраўніцтвам селяніна Фань Чуна.

Паўстанцы (сяляне, наёмныя рабочыя, рабы) у 21 г. разграмілі ўрадавыя войскі і пачалі наступленне на сталіцу імперыі Чан'ань. Адначасова на сталіцу наступалі атрады прадстаўніка дынастыі Хань Лю Сюаня, які імкнуўся захапіць уладу.

У 23 г. атрады Лю Сюаня занялі Чан'ань. Ван Ман быў забіты, Лю Сюаня абвясцілі імператарам пад імем Гэншы. У 25 г. атрады «чырванабровых» разбілі войскі Гэншы і абвясцілі імператарам пастуха Лю Пэнцзы.

У 27 г. паўстанцы былі разгромлены войскамі прадстаўніка арыстакратыі Лю Сю (у 25 г. прыняў тытул імператара пад імем Гуан Удзі), з царавання якога пачалося праўленне новай галіны дынастыі Хань — Позняя Хань.

## Літаратура 
* Чырванабровых паўстанне //  С. 311.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дынастыя Хань
Катэгорыя:Дынастыя Сінь
Катэгорыя:Паўстанні ў Кітаі
Катэгорыя:Сялянскія паўстанні
Аўцюкі

**Аўцюкі́́** — вадасховішча ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Закованка, за 12 км у напрамку на ўсход ад горада Калінкавічы, прыкладна за 1 км ад вёскі Малыя Аўцюкі.

Вадасховішча створана ў 1980 годзе. Наліўное. Напаўняецца за кошт сцёку ракі Закованка і меліярацыйных каналаў. Плошча паверхні вадасховішча 0,62 км². Даўжыня каля 0,9 (каля 1,5) км, найбольшая шырыня 0,84 (0,4) км. Найбольшая глыбіня каля 4,3 м. Сярэдняя глыбіня 3,09 м. Даўжыня берагавой лініі 9 км. Аб’ём вады каля 1,9 млн м³. Ваганні ўзроўню вады на працягу года да 2,7 м. Найбольшая вышыня плаціны складае 7 м, яе даўжыня 3,062 км, шырыня па грэбню 4,5 м. Дно вадасховішча пясчанае.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Морфометрические показатели и характерные уровни водохранилищ. Описание гидротехнических сооружений // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Вадасховішчы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1980 годзе
Андрэй Аляксандравіч Уцюрын

**Андрэй Аляксандравіч Уцюрын** (; , Пенза, Пензенская вобласць, РСФСР, СССР) — ваенны дзеяч Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 ліпеня 1971 года ў Пензе. Бацька — ваенны, у савецкі час быў камандзірам вайсковай часці 3214 у Мінску.

У 1992 годзе скончыў  МУС Расіі, у 2002 годзе — Акадэмію МУС Беларусі.

З 1995 года працаваў у Службе бяспекі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Шэф-рэдактар «Нашай Нівы» Андрэй Дынько ўспамінаў, што ў сакавіку 2006 года, калі яго арыштавалі пасля прэзідэнцкіх выбараў, у камеру да арыштантаў заходзіў Уцюрын:

Кіраўнік Службы бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь з 17 ліпеня 2007 года. 11 верасня 2014 года прызначаны намеснікам Дзяржаўнага сакратара Савета бяспекі.

Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2010 года, 2 лютага 2011 года быў унесены ў Чорны спіс Еўрасаюза. Згодна з рашэннем Савета Еўрапейскага саюза ад 15 кастрычніка 2012 года Уцюрын як начальнік атрада бяспекі прэзідэнта быў прызнаны адказным за камандаванне супрацоўнікамі яго службы, якія ўдзельнічалі ў допытах палітычных актывістаў пасля Плошчы 2010.

Пад канец красавіка 2019 года з’явілася інфармацыя, што КДБ Беларусі затрымаў Уцюрына, а яго катэдж у Драздах-2 апячатаны. 30 красавіка стала вядома, што ўказам ад 24 красавіка Лукашэнка звольніў Уцюрына з пасады намесніка дзяржаўнага сакратара Савета бяспекі *«за ўчыненне праступкаў, якія дыскрэдытуюць званне ваеннаслужачага»*. 4 мая следчае ўпраўленне КДБ паведаміла, што Уцюрын быў затрыманы разам з доказамі злачынства пры атрыманні 148600 долараў ЗША ад прадстаўніка расійскай камерцыйнай структуры за садзейнічанне ў прасоўванні яе інтарэсаў у Беларусі.

11 мая 2019 года Лукашэнка паведаміў, што Уцюрын трапіў у поле зроку праваахоўнікаў яшчэ да пераводу ў Савет бяспекі і ўжо на працягу амаль двух гадоў знаходзіўся пад кантролем спецслужбаў, у якіх было шмат фактаў аб яго проціпраўнай дзейнасці. Паводле Лукашэнкі, Уцюрына затрымалі з доказамі злачынства, калі «*150 тысяч долараў яму чарговы раз прывезлі расіяне*». Знаходзіўся ў зняволенні да 2024 года, калі быў памілаваны.

## Узнагароды 
* медаль «За бездакорную службу»,
* ордэн «За службу Радзіме».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Андрэй Уцюрын на сайце Belarus Profile

Катэгорыя:Ваенныя Беларусі
Катэгорыя:Начальнікі Службы бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Чэмпіянат свету па снукеры сярод ветэранаў 2013

**Чэмпіянат свету сярод ветэранаў 2013** (, таксама вядомы як *888casino.com World Seniors Championship 2013* — ад назвы спонсара) — нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 19 па 20 кастрычніка 2013 года ў Mountbatten Centre у Портсмуце, Англія. Турнір стаў пятым розыгрышам чэмпіянату свету сярод ветэранаў, які быў заснаваны ў 1991 годзе, а з 2010 стаў праходзіць кожны год. Кампанія 888casino упершыню стала спонсарам чэмпіянату свету сярод ветэранаў.

## Ход турніру 
### Першы раўнд (1/8 фіналу) 

### Чвэрцьфіналы 

### Паўфіналы 

### Фінал 

## Спасылкі 
* Чэмпіянат свету сярод ветэранаў 2013 на Snooker.org 
* Статыстыка чэмпіянату свету сярод ветэранаў 2013 на CueTracker.net 
* Фотаздымкі World Snooker з чэмпіянату свету сярод ветэранаў 2013 на Facebook

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры сярод ветэранаў
Катэгорыя:2013 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2013 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2013/2014
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:2013 год у Портсмуце
Андрэ Глюксман

**Андрэ Глюксман** (;  — ) — французскі філосаф, прадстаўнік французскай хвалі «новых філосафаў»

У 1960-х гадах падтрымліваў камуністычныя ідэі, прымаў удзел у хваляваннях 1968 ў Парыжы, аднак затым стаў параўноўваць марксізм з нацызмам і апублікаваў ў 1975 на гэтую тэму адзін з сваіх найбольш важных прац «Кухарка і людаед, развагі аб дзяржаве, марксізме і канцлагерах». А. Глюкман крытыкаваў стаўленне да ісламскага тэрарызму як супрацьстаяння паміж мусульманамі і Захадам, адзначаючы, што мэтай ісламістаў станавіліся і іншыя мусульмане. Таксама выступаў у падтрымку чачэнскіх сепаратыстаў і рэгулярна крытыкаваў улады Расіі, а таксама ўхваляў амерыканскія ваенныя кампаніі ў Югаславіі і Іраку. У апошнія гады рэгулярна пісаў калонкі ў французскія газеты на грамадска-палітычныя тэмы.

Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Султанат Матарам

**Матарам** () — манархічная дзяржава на востраве Ява (1587 — 1755 гг.).

Пасля заняпаду індуісцкай імперыі Маджапахіт у 1527 г. на Яве склалася некалькі дробных дзяржаўных утварэнняў, кіраўнікі якіх спавядалі іслам і індуізм. Для сярэдзіны — другой паловы XVI ст. характэрны сталыя міжусобіцы. У іх выніку адбылося ўзвышэнне султаната Матарам, кіруючая дынастыя якога паходзіла з дробных феадальных колаў. Першым тытул султана афіцыйна атрымаў Агунг Вялікі (1613 - 1645 гг.). У 1625 г. ён далучыў да сваіх валоданняў багаты горад Сурабая і такім чынам распаўсюдзіў сваю ўладу на ўсю Усходнюю Яву. Аднак яго спробы ў 1628 г. і 1629 г. захапіць Батавію скончыліся паражэннем ад Галандскай Ост-Індскай кампаніі. Ён спрыяў пашырэнню іслама і пранікненню мусульманскай культуры ў паўседзённае жыццё. 

Амангкурат II (1677 - 1703 гг.) у барацьбе з сваякамі быў вымушаны абапірацца на дапамогу галандцаў. Наступныя султаны таксама атрымоўвалі прастол з дапамогай Ост-Індскай кампаніі. Падчас паўстання кітайскіх перасяленцаў на тэрыторыях кампаніі ў 1741 - 1743 гг. Матарам заключыў саюз з паўстанцамі, аднак пасля яго развалу сам быў вымушаны весці супраць іх ваенныя дзеянні. Кітайцы на кароткі час захапілі сталіцу султаната. Яна была вызвалена з дапамогай галандскіх войск. Пасля задушэння паўстання дзяржава працягвала сваё існаванне, аднак страціла значныя землі, якія перайшлі да Ост-Індскай кампаніі. 

11 снежня 1749 г. хворы султан Пакубувана II падпісаў пагадненне аб перадачы суверынітэта над рэшткамі султаната Ост-Індскай кампаніі. Гэта выклікала паўстанне, што завершылася ў 1755 г. падзелам на некалькі дробных дзяржаў, у тым ліку султанаты Джак’якарта і Суракарта, залежныя ад кампаніі.

## Спасылкі 
* Indonesia History - Sultanate of Mataram - 1586-1755
* The History of the Dutch East India Company 

Матарам
Матарам
Матарам
Іван Данілавіч Наскевіч

**Іва́н Дані́лавіч Наске́віч** (нар. , в. Цераблічы, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі юрыст. З’яўляўся старшынёй Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь з 2015 года да сакавіка 2021 года.

## Біяграфія 
У 1988—1990 гадах праходзіў тэрміновую ваенную службу ва Узброеных Сілах СССР. У 1995 годзе з адзнакай скончыў Украінскую дзяржаўную юрыдычную акадэмію па спецыяльнасці «Правазнаўства». У 2005 годзе скончыў з адзнакай Палескі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Эканаміст».

З сакавіка 1995 да 2015 года — на службе ў органах пракуратуры Брэсцкай вобласці, дзе 12 гадоў працаваў на следчай працы, прайшоўшы шлях ад следчага пракуратуры горада Пінска да старэйшага следчага па найважнейшых справах пракуратуры Брэсцкай вобласці, з 2007 года ўзначальваў пракуратуру Пінскага раёна.

З 31 ліпеня 2012 года займаў пасаду пракурора Брэсцкай вобласці.

10 лістапада 2015 года прызначаны старшынёй Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь.

У 2016 годзе без адрыву ад службы атрымаў трэцюю вышэйшую адукацыю, скончыўшы Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае будаўніцтва». 22 лютага 2016 года Івану Наскевічу прысвоілі спецыяльнае званне генерал-маёра юстыцыі.

11 сакавіка 2021 года адпраўлены ў адстаўку з пасады старшыні Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь. Паводле адваката Андрэя Мачалава, сярод кліентаў якога былі пацярпелыя, якія хацелі завядзення крымінальных спраў па факце катаванняў на Акрэсціна, усе факты катаванняў у сваю вытворчасць прыняў цэнтральны апарат Следчага камітэта, які праводзіў праверку, але, калі тагачасны яго кіраўнік Наскевіч паставіў пытанне пра гэта на нарадзе сілавікоў, адразу быў звольнены.

## Санкцыі ЕС, іншых краін 
31 жніўня 2020 года Іван Наскевіч быў уключаны ў спіс асобаў, на якіх накладзена бестэрміновая забарона на ўезд у Латвію, пяцігадовая забарона на ўезд у Эстонію і забарона на ўезд у Літву ў сувязі з тым, што *«сваімі дзеяннямі ён арганізаваў і падтрымаў фальсіфікацыю прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня і наступнае гвалтоўнае задушэнне мірных пратэстаў»*.

6 лістапада 2020 года стаў суб’ектам забароны на паездкі і замарожвання актываў па ўсім Еўрапейскім Саюзе як частка спісу беларускіх чыноўнікаў, адказных за палітычныя рэпрэсіі, падтасоўку вынікаў галасавання і прапаганду. 24 лістапада да гэтага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя, а 11 снежня — і Швейцарыя. Акрамя таго, 6 лістапада Наскевіч трапіў пад санкцыі Вялікабрытаніі і Канады.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2019).

## Сям’я 
Жанаты, мае дачку і двух сыноў.

## Спасылкі 
* Іван Данілавіч Наскевіч  на сайце Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Старшыні Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнай юрыдычнай акадэміі імя Яраслава Мудрага
Катэгорыя:Пракуроры Беларусі
Катэгорыя:Генерал-маёры (Беларусь)
Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Myricaria germanica

**Myricaria squamosa** — від раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Вечназялёны паўхмызняк, які дасягае ў вышыню да 2 метраў, з прамымі парасткамі. Маленькія белыя кветкі размяшчаюцца ў гронках. Плод каля 1 см даўжынёй. Цвіце ў маі-чэрвені.

## Арэал і экалогія 
Натуральнымі абласцямі распаўсюджвання з'яўляюцца Сярэдняя Еўропа, Скандынавія, Крым, Каўказ, Сярэдняя Азія, Заходняя і Усходняя Сібір, Іран, Гімалаі і .

Расліна з'яўляецца абсалютным геліяфітам і не церпіць ніякага зацянення і канкурэнцыі з іншымі раслінамі.

## Літаратура 
* Деревья и кустарники СССР. т. 4. 1958
* Флора Азербайджана. т.6. 1955
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961
* Azərbaycanın «Qırmızı» və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996
* Azərbaycan florasının konspekti. I—III cildlər. 2005; 2006; 2008.
* «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.
* «Azərbaycan dendraflorasi» I cild, Baki, «Elm», 2011, 312 səh.
* , Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.
* Bachmann J.: *Ökologie und Verbreitung der Deutschen Tamariske (Myricaria germanica Desv.) in Südtirol und deren pflanzensoziologische Stellung.* Diplomarbeit, Universität Wien 1997.
* Hegi G.: *Illustrierte Flora von Mitteleuropa. Band 5, Teil 1: Dicotyledones, Linaceae – Violaceae.* Verlag Paul Parey, Berlin, Hamburg 1975.
* Kiem J.: *Ein Tamariskenvorkommen im Sarntal.* Ber. Bayer. Bot. Ges. 63, 139-143, 1992
* Kudrnovsky H.: *Die Deutsche Tamariske (Myricaria germanica) und ihre FFH-Ausweisung in Österreich* (PDF; 1,2&nbsp;MB). 2005

= Спасылкі =

* 

Катэгорыя:Грабеншчыкавыя
Піраканта калючая

**Піраканта калючая** (*Pyracantha coccinea*) — від раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Вечназялёны густа галінаваны куст вышынёй 2-3 (максімум — 5) метраў, з разгалістай кронай і чырванавата-бурымі калючымі галінамі. Суквецці і маладыя парасткі апушаныя. Лісце эліптычнае або ланцэтнае, 2-4 см даўжынёй, больш ці менш завостранае, з клінаватым аснаваннем, зубчастае па краі, голае, першы час злёгку апушанае. Хвосцік таксама апушаны, 2-5 мм даўжынёй.

Суквецце густое, больш-менш апушанае. Кветкі дробныя, белыя і ружавата-жаўтлявыя, з варонкападобным гіпантыям, трохкутнымі чашалісцікамі, чырвонымі пылавікамі.

Плод — ягада памерам 5-7 мм, ад ярка-чырвонага колеру да жоўтага (афарбоўка абумоўлена утрыманнем каратыноідаў), доўга трымаецца на расліне. Узімку плады нярэдка ядуцца птушкамі. Насенне злёгку атрутнае з-за ўтрымання цыяністых гліказідаў. Плод і іншыя часткі расліны іх не ўтрымліваюць.

Цвіценне ў чэрвені, плоданашэнне з верасня.

Размножваецца вегетатыўна каранёвымі атожылкамі.

## Распаўсюджанне 
У арэал віду ўваходзяць Паўднёвая Еўропа, Малая Азія і Каўказ. У XVII стагоддзі ён быў інтрадукаваны ў Цэнтральную Еўропу. Таксама інтрадукаваны ў Паўночную Амерыку ў XVIII стагоддзі.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоную кнігу Азербайджана, а таксама суб’ектаў РФ: Рэспублікі Адыгея і Рэспублікі Дагестан

Катэгорыя:Яблыневыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Мінская ваенная акруга (Расійская імперыя)

**Мі́нская вае́нная акру́га** — ваенная акруга Расійскай Імперыі, створаная 19 ліпеня 1914 года з пачаткам Першай сусветнай вайны на аснове Упраўлення скасаванай тады ж Варшаўскай ваеннай акругі. У яе ўваходзілі часткі губерняў, якія ўваходзілі раней у склад Варшаўскай і Віленскай ваенных акругаў: Келецкую, Мінскую, Магілёўскую, Радамскую, Пётракаўскую і Холмскую губерні, часткі Валынскай, Сядлецкай і Смаленскай губерняў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенныя акругі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Расіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1914 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1917 годзе
Надзьканіжа

**На́дзьканіжа** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Венгрыі, у медзье Зала. Насельніцтва — 48 664 чалавекі (на 1 студзеня 2014 г.). Важны прамысловы цэнтр, чыгуначны вузел.

## Геаграфія і транспарт 
Горад размешчаны за 210 кіламетраў на паўднёвы захад ад Будапешта і за 40 кіламетраў ад паўднёвага ўскрайка возера Балатан. За 15 кіламетрах ад горада праходзіць граніца  з Харватыяй. Праз горад працякае невялікая рэчка Каніжа, прыток Зала (басейн Балатана). Праз Надзьканіжу праходзіць аўтамабільная і чыгуначная магістраль Будапешт — Заграб, прычым у Надзьканіжэ яны разыходзяцца — аўтамабільная шаша ідзе на сталіцу Харватыі праз Чакавец і Вараждзін, а чыгунка праз Капрыўніцу і Крыжаўцы. Іншыя аўтамабільныя дарогі вядуць з Надзьканіжы ў Капашвар і Залаэгерсег. Час у дарозе на цягніку да Будапешта — 4 гадзіны.

За 30 кіламетраў на паўночны ўсход ад горада размешчаны міжнародны аэрапорт Балатан-Шармелек.

## Гісторыя 
Назва «Каніжа» славянскага паходжання, азначае «княжацкі». Упершыню гэта назва згадана ў дакументах у 1245 годзе. У XIII стагоддзі тут быў пабудаваны ўмацаваны замак.

У 1571 годзе горад захоплены туркамі. У 1601 годзе аўстрыйская армія прадпрыняла спробу адваяваць горад, аднак паўтарамесячная аблога не прывяла да поспеху, туркі адбілі ўсе напады. Вызвалены горад быў разам з астатняй Венгрыяй у канцы XVII стагоддзя. Спусцелую тэрыторыю засялялі каланісты з Германіі, Сербіі і Харватыі, што прывяло да поліэтнічнага складу насельніцтва горада.

Пасля паражэння туркаў Надзьканіжа страціла сваё ваеннае значэнне, аднак хутка пачала развівацца, як транспартны вузел на скрыжаванні гандлёвых маршрутаў, якія злучалі Адрыятычнае ўзбярэжжа з Будапештам і Венай.

У 1765 годзе ў горадзе адкрыта школа піяраў. У 1860 годзе праз горад прайшла чыгунка, якая звязала найбуйнейшы адрыятычны порт Рыеку з Будапештам і Венай, што спрыяла далейшаму развіццю горада.

У канцы XIX стагоддзя таксама хутка развіваецца прамысловасць — піваварства, перапрацоўка малака, іншыя кірункі харчовай прамысловасці; а таксама вытворчасць вырабаў са шкла і банкаўская справа. У 1895 годзе адкрыта эканамічная школа.

Перакройванне межаў пасля Першай сусветнай вайны нанесла ўдар па ролі горада, як гандлёвага цэнтра. Ажывіць эканоміку горада дапамагло выяўленне ў наваколлях радовішчаў нафты і газу, што хутка ператварыла Надзьканіжу ў цэнтр венгерскай нафтаперапрацоўчай прамысловасці.

Пасля Другой сусветнай вайны індустрыялізацыя горада працягнулася. У 1965 годзе ў горадзе пабудавана фабрыка па вытворчасці электратавараў, у наш час — фабрыка крыніц святла кампаніі General Electric.

## Эканоміка 
Аснова эканомікі горада — харчовая прамысловасць (мукамольныя фабрыкі), вытворчасць абсталявання для нафтагазавай прамысловасці. Адным з найбуйнейшых прадпрыемстваў горада з'яўляецца завод General Electric, які вырабляе крыніцы святла.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Катэгорыя:Зала (медзье)
Капашвар

**Ка́пашвар** (, , ) — горад у Венгрыі, адміністрацыйны цэнтр медзье Шомадзь. Горад стаіць на рацэ Капаш. Насельніцтва 64 872 чал. (2014).

## Геаграфія і транспарт 
Капашвар размешчаны ў Паўднёва-Задунайскім краі прыкладна за 190 кіламетраў на паўднёвы захад ад Будапешта і за 50 кіламетраў на поўдзень ад возера Балатан. Праз горад праходзіць чыгунка Будапешт — Заграб. Час у дарозе на цягніку да Будапешта — каля 3 гадзін. Аўтадарогі вядуць з горада ў Сігетвар, Печ і Надзьканіжу.

## Гісторыя 
Горад упершыню ўзгаданы ў дакуменце 1009 года аб заснаванні Печскага біскупства. У XV стагоддзі тут была пабудавана крэпасць. У 1555 годзе Капашвар перайшоў пад уладу туркаў, якія кіравалі горадам да 1686 года. У 1702 годзе па загадзе імператара Леапольда I крапасныя сцены былі разбураны. У 1749 годзе Капашвар стаў цэнтрам камітата.

У XIX стагоддзі праз яго прайшла чыгунка Будапешт — Заграб, што спрыяла росту і развіццю горада. У сярэдзіне XX стагоддзя ў склад горада было ўключана некалькі навакольных вёсак.

У Капашвары нарадзіліся два венгерскія палітыкі, якія прынялі актыўны ўдзел у паўстанні 1956 года — Імрэ Надзь і Бела Кірай.

## Славутасці 
* Будынак гарадской ратушы (XIX стагоддзе).
* Гарадскі сабор. Пабудаваны ў XVIII стагоддзі, перабудаваны ў XIX стагоддзі ў неагатычным стылі.
* Музей кіно.
* Музей мастака Рыпль-Ронаі.
* Гарадскі музей.
* Галерэя Васары — экспануе творы сучасных венгерскіх мастакоў.
* Універсітэт Капашвара

## Спорт 
У горадзе базуецца футбольны клуб «Ракацы», які выступае ў наймацнейшым венгерскім дывізіёне. У 2007 годзе клуб заняў 7-е месца ў першынстве. Таксама ў горадзе існуе адзін з наймацнейшых у Венгрыі баскетбольных клубаў. Капашвар лічыцца цэнтрам венгерскага коннага спорту, штогод у сакавіку тут праводзяцца скачкі, а ў кастрычніку — этап Кубка свету па аб’езджванні.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Вялікае Княства Літоўскае (1812)

**Вялікае Княства Літоўскае (1812)** — праект дзяржавы пад патранатам Напалеона I падчас вайны 1812 года супраць Расіі.

## Гісторыя 
16 (28) чэрвеня 1812 года Вялікай арміяй была занятая Вільня. Няглядзячы на тое, што палякі разлічвалі на аднаўленне Рэчы Паспалітай у межах 1772 года шляхам далучэння былых зямель Літвы да Княства Варшаўскага, Напалеон пайшоў на аднаўленне Вялікага Княства Літоўскага як умоўна самайстойнай (сатэліцкай) дзяржавы.

## Адміністрацыйны падзел 
Адноўленае Вялікае Княства Літоўскае ўключала Віленскую, Гродзенскую, Мінскую губерні (якія былі перайменаваны ў дэпартаменты) і Беластоцкую вобласць. Сталіцай зрабілі Вільню.

## Органы ўлады 
19 чэрвеня (1 ліпеня) быў створаны начасны ўрад, які называўся .
Начасны ўрад складаўся з сямі камітэтаў. Старшынёй кожнага камітэта быў член камісіі.
Камітэты:
* Камітэт харчавання і складоў — Станіслаў Солтан (Старшыня Камісіі),
* камітэт фінансаў — Караль Прозар,
* камітэт паліцыі — Юзаф Серакоўскі,
* судовы камітэт — Францішак Ельскі,
* ваенны камітэт — князь Аляксандр Антоні Сапега,
* камітэт унутраных спраў — граф Аляксандр Патоцкі,
* камітэт адукацыі — Ян Снядэцкі.

Сакратар камісіі — Юзаф Ігнацы Касакоўскі.

Губернатар Вільні — Дзірк ван Гогендорп.

## Прэзідэнты начаснага ўрада 
* Юзаф Серакоўскі (з 18 ліпеня 1812 года)
* Станіслаў Солтан (з 24 жніўня 1812 года)
* Дзірк ван Гогендорп (з верасня 1812 года)
* Станіслаў Солтан (з верасня 1812 года)

## Армія 
5 (17) ліпеня 1812 года Напалеон выдаў дэкрэт пра стварэнне арміі Вялікага Княства Літоўскага. Для стварэння арміі было вылучана 500 тысяч франкаў. Агулам армія ВКЛ павінна было скласці 14 тысяч чалавек. Акрамя таго некаторыя магнаты за свой кошт стваралі атрады і накіроўвалі іх да арміі. Напалеон стварыў і свой гвардзейскі літоўска-беларускі лёгкаконны полк колькасцю 1026 чалавек. 12 (24) жніўня Камісія начаснага ўраду ВКЛ пастанавіла пра стварэнне 6 егерскіх батальёнаў у колькасці 5004 чалавек.

Рэкруты ў армію Вялікага Княства Літоўскага набіраліся на шасцігадовы тэрмін.

## Гл. таксама 
* Вялікае Княства Літоўскае
* Вялікае Княства Літоўскае (1811)
* Вялікае Княства Літоўска-Беларускае (1918)

## Літаратура 
* Януш Івашкевіч , *Litwa w roku 1812* (Літва ў 1812 годзе), Варшава, 1912.
* Марыян Кукель , *Wojna 1812 roku* (Вайна 1812 года), Кракаў, 1937.
* А. Рэмбоўскі, *«Konfederacja Generalna i pospolite ruszenie w roku 1812»*, *Biblioteka Warszawska* , vol. 1, 1896, fascicle 3, pp. 478—514; vol. 2, 1896, fascicle 1, pp. 67-86.
* Уладзіслаў Заеўскі, *Józef Wybicki* , Варшава, 1983.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Дзяржавы часоў Рэвалюцыйных і Напалеонаўскіх войн
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Беларусі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Літвы
Андрыс Шкелэ

**А́ндрыс Шке́лэ** (; нар. 16 студзеня 1958, Апэ) — латвійскі палітык, адзін з найбагацейшых прадпрымальнікаў у Латвіі.

## Біяграфія 
Двойчы займаў пасаду прэм’ер-міністра: з 21 снежня 1995 па 6 жніўня 1997 (не прадстаўляў ніякай партыі) і з 16 ліпеня 1999 па 5 мая 2000 (ад Народнай партыі). Сышоў з палітыкі ў выніку абвінавачванняў (не даказаных) пра сувязь з групай асоб, якая была замяшана педафіліі, якія высунуў супраць яго прадстаўнік сацыял-дэмакратаў Я. Адамсанс. У заяве Адамсанса пра вынікі расследавання гэтай справы няма прамых указанняў на тое, што Шкелэ сам здзяйсняў падобныя злачынствы, аднак ішла гаворка пра яго дачыненне да такіх. Быў дэпутатам 7-га і 8-га Сеймаў. У 2009 годзе зноў выбраны старшынёй Народнай партыі, у 2010 годзе выбраны дэпутатам 10-га Сейма.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэпутаты Сёмага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Восьмага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзясятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Латвіі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Катэгорыя:Члены Народнай партыі (Латвія)
Чакавец

**Ча́кавец** () — горад у Харватыі, у паўночнай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад Меджымурскай жупаніі. Насельніцтва — 15 790 чалавек (2001).

## Геаграфія і транспарт 
Чакавец размешчаны ў самым паўночным рэгіёне краіне — міжрэччы рэк Дравы і Муры, вядомым як Меджымур'е. Другі з самых паўночных гарадоў краіны пасля горада Мурска-Срэдзішчэ.

За 7 кіламетраў на захад і за 20 кіламетраў на поўнач ад горада праходзіць граніца са Славеніяй, за 20 кіламетраў на ўсход — граніца з Венгрыяй.

За 12 кіламетраў на поўдзень ад Чакаўца знаходзіцца горад Вараждзін, за 15 кіламетраў на поўнач — Мурска-Срэдзішчэ.

Праз горад праходзіць аўтамабільная шаша, якая вядзе з Венгрыі ў Вараждзін і Заграб, а таксама некалькі чыгунак, што вядуць у суседнія гарады Харватыі, Венгрыі і Славеніі. У трох кіламетрах ад горада знаходзіцца невялікі аэрапорт, здольны прымаць малыя самалёты.

## Гісторыя 
У рымскія часы на месцы сучаснага горада размяшчаўся ўмацаваны лагер Акуама.

Упершыню пад сваёй сучаснай назвай горад згаданы ў 1328 годзе. Назва паходзіць ад прозвішча венгерскага князя Дзмітрыя Чакі, які пабудаваў у XIII стагоддзі драўляную вежу, што атрымала яго імя, якое затым перайшло на ўвесь горад.

У 1466 годзе ўлада над горадам перайшла да знатнага княжацкага роду Зрынскіх, пасля чаго Чакавец пачаў бурна развівацца. У 1579 годзе Чакавец атрымаў гарадскія прывілеі.

У 1738 годзе горад быў разбураны землетрасеннем, а ў 1741 годзе пацярпеў ад вялікага пажару. У 1848 годзе быў далучаны да Харватыі, якая мела аўтаномію ў складзе Аўстра-Венгрыі.

Пасля Першай сусветнай вайны разам з усёй Харватыяй Чакавец увайшоў у склад Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў, а пазней — у склад Югаславіі. У 1941—1945 гадах быў акупаваны венгерскай арміяй. З 1991 года — у складзе незалежнай Харватыі.

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу 2001 года насельніцтва горада складае 15 790 чалавек, разам з прыгарадамі насельніцтва агламерацыі — 30 455 чалавек. Пераважная большасць насельніцтва — харваты (93 %), самай буйной нацыянальнай меншасцю з'яўляюцца цыгане — 3,6 %.

## Эканоміка 
Чакавец — развіты індустрыяльны горад. Галоўныя галіны прамысловасці — вытворчасць тэкстылю, абутку, металаапрацоўка, паліграфія, харчовая і хімічная прамысловасць.

## Славутасці 
* Замак Зрынскіх — добра захаваны замак сям'і Зрынскіх. Цяпер у ім размешчаны музей Меджымур'я.
* Сецэсійны палац — палац у стылі венскага сецэсіёну.
* Храм Св. Мікалая.

## Гарады-партнёры 
*  Надзьканіжа
*  Плоньск
*  Шрамберг

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Харватыі
Новыя Навасёлкі

Назву **Но́выя Навасё́лкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Новыя Навасёлкі — вёска ў Калінкавіцкім раёне
* Мінская вобласць
** Новыя Навасёлкі — вёска ў Нясвіжскім раёне

## Гл. таксама 
Навасёлкі
Палошкава

Назву **Пало́шкава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць
** Палошкава — вёска ў Бабруйскім раёне
** Палошкава — аграгарадок у Клімавіцкім раёне
Эрд (Венгрыя)

**Эрд** (, , ) — горад у цэнтральнай частцы Венгрыі, у медзье Пешт. Уваходзіць у агламерацыю Вялікага Будапешта. Насельніцтва — 63 294 чалавек (на 1 студзеня 2014 г.).

## Геаграфія і транспарт 
Горад размешчаны за 20 кіламетраў на паўднёвы захад ад цэнтра Будапешта і за 5 кіламетраў ад паўднёва-заходніх раёнаў венгерскай сталіцы. Эрд — вялікі чыгуначны і аўтамабільны вузел, дарогі вядуць да Будапешта, на паўднёвы захад, у кірунку да Секешфехервара і Балатана і на поўдзень — у кірунку да Печа. Час у дарозе на цягніку ад Будапешта — 20 хвілін ад вакзала Келенфельд і 30 хвілін ад вакзала Дэлі.

## Гісторыя 
thumb|left|170px|Царква св. Міхаіла
Вобласць населена з дагістарычных часоў. Археалагічныя раскопкі пацвердзілі існаванне паселішча на месцы Эрда прынамсі 50&nbsp;000 гадоў таму.

Упершыню пад назвай Эрд горад згадваецца ў дакументах у 1243 годзе. Назва горада мае венгерскую этымалогію і паходзіць або ад слова  (лес), або ад  (струмень).

У перыяд з 1543 па 1684 год Эрд належаў Асманскай імперыі. Туркі пабудавалі тут умацаваны замак і мячэць. У перыяд турэцкага валадарства горад насіў назву Хамзабег.

У XVIII—XIX стст. горад хутка рос, застаючыся аднак пераважна цэнтрам сельскагаспадарчага рэгіёна. Новыя прамысловыя прадпрыемствы тут з'явіліся толькі ў 70-х гадах XX стагоддзя. У 1990-я гады Эрд стаў самым горад з самым хуткім ростам у краіне, з-за адносна спрыяльнай эканамічнай сітуацыі ў горадзе, у той час, як многія венгерскія рэгіёны перажывалі цяжкі крызіс. Хуткі рост насельніцтва горада працягваецца і ў нашы дні.

## Славутасці 
thumb|right|Мінарэт
* Руіны Эрдскага замка
* Прыхадская царква Св. Міхаіла
* Турэцкі мінарэт XVII стагоддзя

## Гарады-пабрацімы 
*  Пойнтан, Вялікабрытанія
*  Любачаў, Польшча
*  Рэгін, Румынія

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Катэгорыя:Пешт (медзье)
Вішаград

: *Гл. таксама Вішэград, Вышаград, Вышгарад*
**Вішаград** () — горад ва ўсходняй частцы Рэспублікі Сербскай, Боснія і Герцагавіна. Цэнтр аднайменнай абшчыны. Горад стаіць на Дрыне, на шляху з Гораждэ і Усціпрачы ў сербскі горад Ужыцы. Непадалёк ад горада знаходзіцца гара Варда.

Пасля вайны паводле Дэйтанскіх пагадненняў Вішаград увайшоў у склад Рэспублікі Сербскай. Цяпер гэта месца прыцягвае шмат турыстаў. У горадзе базуецца футбольны клуб «Дрына Вішаград».

Колькасць насельніцтва горада паводле перапісу 2013 года склала 5&nbsp;869 чалавек, абшчыны — 11&nbsp;774 чалавек (у 1991 годзе — 21&nbsp;199 чалавек).

## Геаграфія 
Вішаград знаходзіцца на рацэ Дрыне, часткі геаграфічнай вобласці Падрынне. Таксама з'яўляецца часткай гістарычнай вобласці Стары Влах; ваколіцы горада гістарычна называліся «Вішаградскi Стары Влах», этнаграфічнага рэгіёна, у якім насельніцтва было бліжэй да Ужыцаў (на сербскім баку ракі Дрына), чым да навакольных паселішчаў.

## Гісторыя 
### Сярэднявечча 
У Сярэднявеччы, уся вобласць, дзе цяпер знаходзіцца Вішаград, стала часткай Сербскага царства, у часы Стэфана Немані. У сярэдзіне XIV стагоддзя ён быў пад уладай сербскага жупана Ніколы Алтамонавіча. Тады гэтыя землі былі занятыя баснійскім каралём Твртко I і ўвайшлі ў баснійская каралеўства. У часы кіравання сербскага імператара Стэфана Душана (1331—1355) гэтую вобласць займаў жупан Прыбіл. Прыбіл нібыта заснаваў манастыр Добрун паміж 1340 і 1343 гадамі. Сыны Прыбіла працягвалі развіваць манастырскі комплекс, распісалі знешні прытвор і скарбніцу ў 1383 годзе. Згодна з турэцкімі крыніцамі, у 1454 годзе горад быў заваяваны Асманскай імперыяй на чале з Асман-пашой. Вішаград заставаўся пад уладай Асманскай імперыі да Берлінскага кангрэса 1878 года, калі Аўстра-Венгрыя атрымала пад свой кантроль Боснію і Герцагавіну.

### Асманскі перыяд 
Мост Мехмеда-пашы Сакаловіча пабудаваны ў 1571—1577 гадах па загадзе вялікага візіра Асманскай імперыі Мехмеда-пашы Сакаловіча (баснійскага серба паводле паходжання) у пачатку шляху, які злучаў Боснію са Стамбулам (вядомага як *Цараградская джада* або *Шлях да імператарскага горада*). Аўтар праекта — выдатны асманскі архітэктар Сінан.

У 1875 годзе, сербы з раёна паміж Вішаградам і Нові-Пазарам паўсталі і стварылі апалчэнне, якое ў 1876 годзе ваявала на Ібары.

## Славутасці 
 цераз Дрыну.]]
* Вішаградскі мост цераз Дрыну, пабудаваны Мехмедам-пашой у 1571. Мост унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, пра яго напісаны раман «Мост на Дрыне» Івы Андрыча, нобелеўскага лаўрэата па літаратуры.
* Мемарыял Івы Андрыча.
* Андрычград

## Галерэя 

Visegrad Mosque.JPG|Мячэць у Вішаградзе
Visegrad Drina reservoir.JPG|Вішаградскае возера на Дрыне
Visegrad Department Store.JPG|Універмаг у цэнтры горада
Visegrad Cultural-House Steam-locomotive.JPG|Дом культуры

## Спасылкі 
* Муніцыпальныя выбары ў Вішаградзе 

Катэгорыя:Гарады Рэспублікі Сербскай