open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Наталі Сарот

**Наталі Сарот** (; пры нараджэнні **Наталля Ільінічна Чарняк**; , Іванава-Вазнясенск, Расійская імперыя — , , Францыя) — адвакат, французская пісьменніца, родапачынальнік «новага рамана», , крытык, .

## Творчасць 
Прызнанне пісьменніца атрымала толькі пасля публікацыі яе раманаў «Партрэт невядомага», «Мартэро», «Планетарый» і «Паміж жыццём і смерцю». Уся творчасць Сарот пабудавана на апісанні псіхічных рэакцый. У цэнтры ўвагі яе раманаў падсвядомыя ўсплёскі эмоцый, душэўныя парывы, найтонкія адценні чалавечых пачуццяў.

## Пераклады на беларускую мову 
Апавяданне «Трапізмы» на беларускую мову перакладаў Зміцер Колас.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Грынцанэ Кавур
Іванава (Расія)

**Іванава** — горад у цэнтральнай Расіі на беразе ракі Увадзь, адміністрацыйны цэнтр Іванаўскай вобласці. Насельніцтва 358437 чал. (на 2024 год). Іванава было заснавана шляхам зліцця вёскі Іванава і Вазнясенскага пасада ў 1871 годзе. Горад у першую чаргу вядомы сваёй прамысловасцю, адукацыйнымі ўстановамі і рэвалюцыйнай гісторыяй. Вядомы пад назвамі «Горад нявест», «Радзіма Першага Савета», тэкстыльная сталіца Расіі.
## Адукацыя 
* Тэкстыльны інстытут Іванаўскага дзяржаўнага політэхнічнага ўніверсітэта

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы і жыхары 
* Наталі Сарот (1900—1999) — французская пісьменніца.
* Уладзімір Мікалаевіч Калюноў (нар. 1934) — беларускі вучоны-фізіёлаг і педагог.
* Мікалай Канстанцінавіч Мышкін (нар. 1948) — беларускі вучоны ў галіне матэрыялазнаўства і трыбатэхнікі.
* Валянцін Іванавіч Пакроўскі (1930—2020) — савецкі і расійскі інфекцыяніст і эпідэміёлаг.
* Сяргей Сяргеевіч Смірноў (1895—1947) — савецкі геолаг, акадэмік Акадэміі навук СССР.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Іванаўскай вобласці
Катэгорыя:Залатое кальцо Расіі
Гранатамёт

[thumb|[РПГ-7]]
thumb|Старадаўнія крэмневыя гранатамёты XVIII ст.
**Гранатамёт** — перанасная агнястрэльная зброя, прызначаная для паражэння тэхнікі, будынкаў або жывой сілы суперніка з дапамогай стрэлу боепрыпасам, які значна праўзыходзіць па калібры патрон стралковай зброі. Боепрыпас гранатамёта завецца гранатай (гранатамётны стрэл, гранатамётная граната).

Фактычна словам гранатамёт пазначаюцца некалькі класаў зброі. Так, гранатамёты бываюць дульнымі (як стволавамі, так і бесстволавамі), падстволавымі, станковымі, ручнымі і рэактыўнымі (аднаразовымі і шматразовымі).

## Гл. таксама 
* Падствольны гранатамёт
* Гранатамётная граната
* Грэнадзёр
* *Maadi-Griffin 30*
* Спіс гранатамётаў
* АГС-17
* SMAW
* ММ-60 «Сапфір»
* MARA (гранатамёт)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Сардэчнік

**Сардэчнік** (*Leonúrus*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовыя або двухгадовыя травы вышынёй 25—120 см. Сцёблы прамастойныя, 4-гранныя, апушаныя. Лісце 3—5-раздзельнае або лопасцевае. Кветкі ружовыя, у несапраўдных кальчаках, сабраных ў падоўжанае коласападобнае суквецце.

Плод — арэшак.

## Арэал і экалогія 
Пашыраны ва ўмераных шыротах Еўразіі. На тэрыторыі Беларусі трапляюцца 2 віды сардэчніка:  і . Трапляюцца на пустках, у зарасніках хмызняку, уздоўж дарог.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Ясноткавыя
Заірэ (правінцыя)

**Заірэ** () — адна з васямнаццаці правінцый Анголы, якая размяшчаецца на паўночным захадзе краіны і мае выхад да Атлантычнага акіяна, а таксама на поўначы мяжуе з Дэмакратычнай Рэспублікай Конга. Адміністрацыйны цэнтр — Мбанза-Конга. Плошча — 40 130 км², насельніцтва складае каля 600 000 чалавек. Асновай гаспадаркі рэгіёна з'яўляюцца сельская гаспадарка і здабыча карысных выкапняў, а таксама рыбалоўства.
Дамінга Фаўсціна Сарм’ента

**Дамінга Фаўсціна Альбарасін Сарм’ента** (, , Сан-Хуан, Аргенціна — , Асунсьён, Парагвай) — аргенцінскі ваенны дзеяч, пазней педагог, пісьменнік, журналіст, губернатар правінцыі Сан-Хуан у 1862—1864 гг., пасол Аргенціны ў ЗША ў 1864 г., міністр унутраных спраў і асветы ў 1865—1868 гг., прэзідэнт Аргенціны з 12 кастрычніка 1868 па 12 кастрычніка 1874 г. Змагар за мадэрнізацыю краіны.

## Літаратура 
* 
* Botana R. N. Domingo Faustino Sarmiento. Buenos Aires: Fondo de Cultura Económica, 1996
* García Hamilton J.I. Cuyano alborotador: la vida de Domingo Faustino Sarmiento. Buenos Aires: Ed. Sudamericana, 1997 (раман-біяграфія)

## Спасылкі 
* **Rodovid** alberga la genealogía de **Domingo Faustino Sarmiento**
* Web Vida y Obra de Sarmiento .
* Museo Histórico Sarmiento .
* Casa Natal de Sarmiento *, sitio oficial de la casa natal de Sarmiento, convertida en museo.
* Biografía de Sarmiento.
* Domingo Faustino Sarmiento  en el Ministerio de Educación, Ciencia y Tecnología de la Nación Argentina .
* Facundo  en la Biblioteca Digital Carlos Pellegrini .
* *Himno a Sarmiento* , cantado por Sandra Mihanovich e interpretado por Lito Vitale (*formato'': MP3)
* La presidencia de Sarmiento 1868—1874.

Катэгорыя:Ваенныя Аргенціны
Катэгорыя:Ваеннапалонныя Аргенціны
Катэгорыя:Пісьменнікі Аргенціны
Катэгорыя:Педагогі Аргенціны
Катэгорыя:Прэзідэнты Аргенціны
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Аргенціны
Джузэпэ Сарці

**Джузэпэ Сарці** (; ахрышчаны 1 снежня 1729, Фаэнца - 28 ліпеня 1802, Берлін) — італьянскі .

## Біяграфія 
Сын ювеліра, граў на скрыпцы, Сарці атрымаў пачатковую музычную адукацыю ў царкоўным хоры хлопчыкаў, у далейшым вучыўся ў Падуі ў Франчэска Антоніа Валоці, а затым у Балонні ў знакамітага падрэ Марціні. Ужо да канца 1740-х гг. Сарці атрымаў пасаду арганіста ў кафедральным саборы Фаэнцы, аднак ў 1750 годзе пакінуў яе з намерам прысвяціць сябе оперы. Ў 1752 годзе ў Венецыі была пастаўлена першая пэўна вядомая опера Сарта «Кароль-пастух», у тым жа годзе Сарці ўзначаліў оперны тэатр у Фаэнце, а ў снежні прыняў запрашэнне італьянскага імпрэсарыё П'етра Мінгоці стаць музычным кіраўніком опернай антрэпрызы, якая працавала ў Капенгагене.

Прыбыўшы ў Капенгаген у 1753 годзе, Сарці хутка заваяваў прызнанне пры двары караля Фрэдэрыка V, двума гадамі пазней атрымаўшы пасаду каралеўскага капельмайстра (узначаліў такім чынам Дацкі Каралеўскі аркестр); Сарці таксама даваў урокі музыкі кронпрынцу, будучаму Крысціяну VII. У 1765 г. Сарці адправіўся ў Італію, каб забяспечыць Капенгагенскую трупу новымі выканаўцамі, аднак смерць Фрэдэрыка V зрабіла яго вяртанне сумніўным, і ў 1766 годзе ён узначаліў хор адной з венецыянскіх кансерваторый. Затым, аднак, новы ўрад Даніі пацвердзіў паўнамоцтвы Сарці, і ў 1768 годзе ён вярнуўся ў Капенгаген, дзе прапрацаваў яшчэ сем гадоў, якія скончыліся, аднак, банкруцтвам італьянскай опернай трупы ў 1772 г. і судовым рашэннем 1775, якое прадпісвала кампазітару пакінуць краіну. За гады працы ў Даніі Сарці напісаў і паставіў не толькі шэраг італьянскіх опер, найбольш прыкметная з якіх - «Пакінутая Дыдона» (італ. Didone abbandonata, 1762), але і некалькі зінгшіиляў з дацкім лібрэта.

Па завяршэнні дацкага перыяду сваёй кар'еры Сарці ў 1775-1779 гг. узначальваў адну з венецыянскіх кансерваторый, а затым пры пасярэдніцтве Джавані Паізіела атрымаў пасаду музычнага кіраўніка Міланскага кафедральнага сабора. Адначасова ён не спыняў опернай творчасці, напісаўшы ў Італіі некалькі найбольш вядомых сваіх опер: «Вясковая рэўнасць» (італ. Le gelosie villane; 1776), «Ахіл на Скірасе» (італ. Achille in Sciro; 1779), «Юлій Сабін» ( італ. Giulio Sabino; 1781) і асабліва «Двое сварацца - трэці радуецца» (італ. Fra i due litiganti il terzo gode; 1782); гэтая апошняя была два гады пазней з велізарным поспехам пастаўлена ў Вене, і арыя з яе была выкарыстаная Вольфгангам Амадэем Моцартам, з якім Сарці сустракаўся ў Вене. У Мілане ў Сарці вучыўся Луіджы Керубіні.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Італіі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Рамантычныя кампазітары
Катэгорыя:Царкоўныя рэгенты
Сары-Джаз

**Сары́-Джаз** (, ) — горны хрыбет у Цэнтральным Цянь-Шані, на тэрыторыі Кыргызстана і часткова Казахстана.

Хрыбет размешчаны паміж ракой Сарыджаз на поўначы і яе левым прытокам ракой Іныльчэк на поўдні. Працягласць хрыбта складае 113 км, шырыня — да 16 км. Сярэдняя вышыня — 4370 м, найвышэйшы пункт — пік Сямёнава (5816 м). Хрыбет складзены метамарфічнымі сланцамі, гранітамі, мармурызаванымі вапнякамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сары-Джаз // Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Хребет Сарыджаз // Энциклопедия туриста. 2014.

Катэгорыя:Горы Кыргызстана
Катэгорыя:Горныя хрыбты Казахстана
Катэгорыя:Цянь-Шань
Сарыкамышскае возера

**Сарыкамы́шскае возера**, **Сарыкамыш** (, ) — бяссцёкавае саланаватае возера ў цэнтральнай частцы Сарыкамышскай катлавіны, у Туркменістане і Узбекістане, прыкладна пасярэдзіне паміж Каспійскім і Аральскім морамі. Прыкладна чвэрць возера (паўночна-заходняя) належыць Узбекістану, астатняе — Туркменістану. Возера паступова перасыхае, гэты працэс пачаўся ў старажытнасці.

## Геаграфія і гідралогія 
Сарыкамышскае возера паўстала ў 1971 годзе ў выніку затаплення калектарна-дрэнажнымі водамі групы Сарыкамышскіх азёр. З 60-х гадоў XX стагоддзя падсілкоўваецца дрэнажнымі водамі праз калектары Дар’ялык і Азёрны, што паступаюць з арашаных зямель на левабярэжжы Амудар’і. Берагі пясчаныя, парэзаныя. Заходняя і паўднёвая часткі возера плыткія. Найбольш нізкія адзнакі дна Сарыкамышскай катлавіны — 40,5 м ніжэй за ўзровень мора. На ўсходнім беразе знаходзіцца крыніца мінеральных тэрмальных вод. На возеры развіта рыбалоўства.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Туркменістана
Катэгорыя:Азёры Узбекістана
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Памежныя азёры
Сарыкамышская катлавіна

**Сарыкамы́шская катлавіна**, **Сарыкамышская ўпадзіна** (, ) — упадзіна на поўначы Туркменістана, з’яўляецца паўночнай мяжой пустыні Каракумы.

## Геаграфія 
Даўжыня ўпадзіны каля 150 км, шырыня каля 90 км. Абсалютная вышыня адносна ўзроўню сусветнага акіяна — мінус 38 метраў. Уяўляе сабой плоскую чару авальнай формы, пакрытую саланчакамі і перавеяннымі пяскамі. У цэнтральнай частцы размяшчаецца Сарыкамышскае возера. У напрамку на поўдзень ад катлавіны знаходзіцца самая глыбокая ў Туркменістане бяссцёкавая ўпадзіна Акчакая.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Туркменістана
Сарыкапа

**Сарыкапа́** () — бяссцёкавае салёнае возера на паўночным захадзе Казахстана, у Кастанайскай вобласці. Возера размешчана ў цэнтральнай частцы Тургайскай лагчыны, на вышыні 101,2 м над узроўнем мора.

Плошча возера складае 184 км² (пры высокім напаўненні — да 336 км²). Даўжыня 27,6 км, найбольшая шырыня 13,2 км. Плошча вадазбору 985 км², у Сарыкапу ўпадаюць рэкі Сарыазен і Тэкэ. Возера дробнае, складаецца з некалькіх плёсаў, якія адрозніваюцца па мінералізацыі: адны апрасняюцца, іншыя назапашваюць солі. Заходні бераг спадзісты, усходні — да 5—10 м вышыні. Сілкаванне снегавое.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сарыкопа // Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* Сарыкопа // Портал География — Электронная Земля 

Катэгорыя:Азёры Казахстана
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Джон Сінгер Сарджэнт

**Джон Сінгер Сарджэнт** (, 12 студзеня 1856, Фларэнцыя - 15 красавіка 1925, Лондан) — амерыканскі мастак, стрыечны брат вядомага батаніка Чарльза Сарджэнта, адзін з найбольш паспяховых жывапісцаў выдатнай эпохі.

## Біяграфія 
thumb|180пкс|left|Поль Берцье. Партрэт Джона Сарджэнта, 1880-я гады
Сын урача, вучыўся ў Італіі, Германіі і Францыі дзе яго настаўнікам у 1874—1878 быў Эміль Агюст Каралюс-Дзюран. Раннія працы мастака высока ацаніў Генры Джэймс. У Францыі Сарджэнт зблізіўся з імпрэсіяністамі, цясней усяго — з Клодам Манэ (вядомая карціна Сарджэнта *Клод Манэ, які працуе на ўзлеску лесу*). Таксама сябраваў c Раберам дэ Мантэскью, Полем Элё. Па большай частцы жыў у Францыі і Вялікабрытаніі, шмат падарожнічаў па Еўропе, Паўночнай Афрыцы, Блізкаму Усходу, часта бываў у Італіі, не раз прыязджаў у ЗША.
[thumb|[Джавані Балдзіні. Партрэт Джона Сарджэнта]]
Пахаваны ў Бруквудзе, графства Сурэй.

## Творчасць 
Яго нярэдка прылічаюць да імпрэсіяністаў, хоць узорамі для яго заставаліся Веласкес, Гейнсбара, Ван Дэйк (Радэн нават назваў яго, не без іроніі, *Ван Дэйкам нашага часу*). Найбольш вядомы як майстар віртуозных свецкіх партрэтаў, сярод мадэляў якіх былі натуршчыцы Разіна Ферара, Кармела Бертанья, Віржыні Гатро (*Партрэт мадам Ікс*), актрысы Элен Тэры і Элеанора Дузэ, пісьменніца Жудзіт Гацье, мастачка і фатограф, мецэнатка і збіральніца жывапісу Сара Сірс. Сярод мужчынскіх партрэтаў — партрэты Тэадора Рузвельта, Вудра Вільсана, Генры Джэймса, Роберта Льюіса Стывенсана, Уільяма Батлера Ейтса. Пісаў эфектныя жанравыя карціны («Кітайскія ліхтарыкі», 1885—86), эцюды-сцэнкі парыжскага жыцця ў манеры, блізкай да імпрэсіяністаў («Халео», 1882; «Пол Хелью з жонкай на эцюдах», 1889). З 1890-х г. ствараў імпрэсіяністычныя акварэльныя пейзажы. Аўтар манументальных размалёвак у Публічнай бібліятэцыцы ў Бостане (1890—1919).

## Спадчына 
У адрас Сарджэнта нярэдка выказваліся скептычна мастакі-імпрэсіяністы (напрыклад, Каміль Пісаро), крытыкі з групы Блумсберы (Роджэр Фрай). Аднак у 1960-я гады да Сарджэнта прыйшло шырокае прызнанне, яго выстаўкі адбыліся ў буйных музеях Еўропы і ЗША, ён дасягнуў рангу нацыянальнага і сусветнага класіка.

У цэлым ад мастака засталося каля 900 прац маслам, 2000 акварэляў, мноства графічных прац. Шэраг яго твораў захоўваецца ў амерыканскіх музеях, першым чынам — у Бруклінскім музеі ў Нью-Ёрку. У 2003 у Нью-Ёрку з вялікім поспехам прайшла выстаўка «Жанчыны Джона Сарджэнта».

## Літаратура 
* 
* *Mount C.M.* John Singer Sargent, a biography. New York: W.W. Norton, 1955.
* *Prettejohn E.* Interpreting Sargent New York: Stewart, Tabori & Chang, 1998.
* *Fairbrother T.* John Singer Sargent: The Sensualist . Seattle: Seattle Art Museum; New Haven: Yale UP, 2000.
* *Kreiter E.* John Singer Sargent: the life of an artist. Berkeley Heights: Enslow Publishers, 2002.

## Спасылкі 
* Галерэя on line
* http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/sargent
* http://www.eeweems.com/johnsingersargent
* Працы ў музеях свету
* Каталог выстаўкі *Жанчыны Джона Сарджэнта* 
* Геніяльны мастак John Singer Sargent он-лайн

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты ЗША
Сарэнта

**Сарэнта** (, ) — горад у Італіі, у рэгіёне Кампанія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Неапаль.  Насельніцтва складае 16506 чалавек (на 2004 г.), шчыльнасць насельніцтва - 1740 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс - 80060. Тэлефонны код - 081. Заступнікам населенага пункта лічыцца святой пустэльнік Антанін. Свята штогод адзначаецца 14 лютага.
## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Тарквата Таса
* Максім Горкі (жыў у 1924-31 гг.)

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Кампаніі
48-ы батальён дапаможнай паліцыі

**48-ы батальён дапаможнай паліцыі (палявы)** () — беларускае калабарацыйнае падраздзяленне мясцовай паліцыі.

Сфармаваны ў жніўні 1943 г. у Слоніме. У студзені 1944 г. адзінка налічвала 615 чал.. Увесну 1944 г. батальён браў удзел у «пацыфікацыйных» аперацыях і панёс значныя страты. Пазней яго рэшткі былі ўключаны ў склад іншых шумабатальёнаў. Афіцыйна расфармаваны ў верасні 1944 г.

## Літаратура 
* Грыбоўскі, Ю. Беларускі легіён СС: міфы і рэчаіснасць / Юры Грыбоўскі // Беларускі Гістарычны Агляд. — 2007. — Т. 14. — Сш. 1 — 2 (26 — 27). — Снежань. — С. 97 — 140.
* Туронак, Ю. Беларусь пад нямецкай акупацыяй / Юры Туронак; пераклад з польскага В. Ждановіч; каментарыі А. М. Літвіна. – Мн.: Беларусь, 1993. – 236 с.

Катэгорыя:Беларускія фармаванні шуцманшафта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Дапаможная паліцыя
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Гісторыя Слоніма
Сарочына

Назву **Саро́чына** маюць:

* Віцебская вобласць
** Сарочына — вёска ў Пастаўскім раёне
** Сарочына — вёска ў Ушацкім раёне
** Сарочына — вёска ў Чашніцкім раёне
** Сарочына — хутар у Мёрскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Сарочына — вёска ў Быхаўскім раёне
** Сарочына — вёска ў Крычаўскім раёне
Сарыкольскі хрыбет

**Сарыкольскі хрыбет** () — горны хрыбет ва Усходнім Паміры, цягнецца ўздоўж мяжы Таджыкістана і Кітая. Цягнецца ад даліны ракі Маркансу да адгор’яў Гіндукуша, агінаючы з поўначы катлавіну з азёрамі Шаркуль і Рангкуль. Служыць водападзелам басейнаў ракі Тарым, возера Каракуль і Амудар’і.

Вышыня хрыбта вагаецца ад 4500 да 5800 м, найвышэйшы пункт — гара Лявірдыр (6351 м). Працягласць — каля 350 км. Складзены галоўным чынам крышталічнымі сланцамі і гранітоідамі. У ніжняй частцы схілаў — разрэджаная расліннасць халоднай высакагорнай пустыні. Вышэй 5000 м — даліны і схілавыя ледавікі. На тэрыторыі Таджыкістана размешчана 240 ледавікоў агульнай плошчай 144 км².

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя хрыбты Таджыкістана
Катэгорыя:Горныя хрыбты Паміра
Катэгорыя:Горныя хрыбты Кітая
Іван Іларыёнавіч Бардышаў

**Іван Іларыёнавіч Бардышаў** (, с. Рускія Нарвашы, Янцікаўскі раён, Чувашыя — ) — беларускі савецкі вучоны ў галіне лесахіміі. Член-карэспандэнт АН БССР (1959), доктар хімічных навук (1953), прафесар (1955).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскую лесатэхнічную акадэмію ў 1936 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1954 загадчык кафедры хіміі Беларускага лесатэхнічнага інстытута, адначасова загадчык лабараторыі лесахіміі, у 1963-79 загадчык лабараторыі хіміі тэрпеноідаў Інстытута фізіка-арганічнай хіміі АН БССР.

## Навуковыя працы 
Аўтар больш за 500 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій, больш за 50 вынаходстваў:

* Развитие отечественной лесохимической промышленности. Мн., 1958.
* Синтетические продукты из канифоли и скипидара. Мн., 1964 (в соавт.).
* Новое в лесохимии. М., 1973.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга (1962), Айчыннай вайны II ступені (1985), медалямі.

## Літаратура 
* Весці АН БССР. Серыя хімічных навук. 1992, № 5-6.

## Спасылкі 
* Іван Іларыёнавіч Бардышаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Карла Спампані

**Ка́рла Спампа́ні** (; , Рым (?) — ) — архітэктар барока, прадстаўнік паладыянскай школы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Італіі, меркавана, у Рыме. Лічыцца, што вучыўся ў Акадэміі Святога Лукі ў Рыме. Пад уплывам мастака Францішка Смуглевіча ў 1770 перасяліўся ў Вялікае Княства Літоўскае. Першапачаткова працаваў з заказамі езуітаў (да скасавання ордэна ў 1773), выкладаў архітэктуру ў Віленскай акадэміі. Удзельнічаў у пабудове акадэмічных будынкаў, астранамічнай абсерваторыі.

Пасля служыў у войску, у 1774 атрымаў ранг харужага булавы польнай літоўскай, з 1779 капітан (разам з Я. Габрыелем і Джузэпэ Сака).
* Асобныя крылы езуіцкага калегіума і прыбудовы да абсерваторыі Віленскага ўніверсітэта, 1773.
* Праект палаца ў Паўлаве пад Вільняй, 1775.
* Палац у Сёмкаве, 1775/6-1780.
* Нясвіжскі палацава-паркавы  комплекс (у 1778—1779)
* Палац Пшаздзецкага ў Заслаўі, 1778—1782.
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Заслаўі (?).
* Радзівілімонтаўскі палац, 1778—1783.
* Абнаўленне капліцы Святога Казіміра ў Віленскім кафедральным саборы, 1782 (абнаўленне).
* Сядзіба і лямус у Беніцы пад Маладзечнам.
* мост і капліца ў в. Кухцічы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 2 т. Т. 2. — Мінск, 2006. — ISBN 985-11-0378-0
* 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Літвы
Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Архітэктары Вільні
Катэгорыя:Архітэктары барока
Катэгорыя:Архітэктары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Хафізула Амін

**Хафізула Амін** (1 жніўня 1929 — 27 снежня 1979) — афганскі дзяржаўны, палітычны і партыйны дзеяч, член Палітбюро ЦК НДПА, міністр замежных спраў (1978—1979), міністр абароны, прэм’ер-міністр, генеральны сакратар ЦК НДПА і старшыня Рэвалюцыйнага савета Афганістана (1979).

Катэгорыя:Прэзідэнты Афганістана
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Афганістана
Катэгорыя:Міністры абароны Афганістана
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Афганістана
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Забітыя ў выніку аперацый савецкіх спецслужбаў
Катэгорыя:Члены НДПА
Захар Іванавіч Баркоўскі

**Захар Іванавіч Баркоўскі** (, в. Ліплянск,  — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971). Заслужаны аграном БССР (1966). Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1972). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў БСГА ў 1957 годзе. У 1934—1939 гг. аграном саўгаса «Побалова» Рагачоўскага раёна. З 1944 г. дырэктар эксперыментальнай базы «Вусце» Аршанскага раёна. Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці сельскагаспадарчай вытворчасці.

## Літаратура 
* *Баркоўскі, З.* Пераадолець інертнасць / З. Баркоўскі // Віцебскі рабочы. — 1988. — 22 крас. — С. 3.
* Баркоўскі Захар Іванавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Сенненскага раёна / уклад. С. В. Шайко; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — С. 524.
* *Вепарок, Г.* Чалавека атэстуе ніва / Г. Вепарок // Ленінскі прызыў (Орша). — 1971. — 17 крас. — С. 2.
* *Каралёў, Г.* 120 старонак гісторыі / Г. Каралёў // Віцебскі рабочы. — 1987. — 28 крас. — С. 2.
* *Королёв, Г.* Земля-кормилица / Г. Королев // Знаменосцы трудовой славы / сост. Г. С. Гужва, В. Г. Скопа, Е. Я. Рыклин. — Мн., 1984. — С. 33-38.
* *Лазука I.* Помняць яго ў «Вусці» / І. Лазука // Голас Сенненшчыны. — 2000. — 6 студз. — С. 2.
* Главная должность. — Мн., 1973

## Спасылкі 
* Баркоўскі Захар Іванавіч 

Катэгорыя:Кандыдаты сельскагаспадарчых навук
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Заслужаныя аграномы БССР
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Пётр Міхайлавіч Барэвіч

**Пётр Міхайлавіч Барэвіч** (, Сувалкаўскае ваяводства, Польшча — ) — удзельнік Грамадзянскай вайны ў Беларусі.

## Біяграфія 
У 1918-19 на Усходнім фронце — камандзір палка, брыгады . У 1919-20 камандзір  на . У 1920 на Заходнім фронце: камандзір 15-й кавалерыйскай дывізіі 3-га коннага корпуса, удзельнік вызвалення Беларусі ад польскіх войскаў. Са студзеня 1921 камандуючы войскамі  Заходняй пагранічнай акругі.

Узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга.

Катэгорыя:Ваенныя СССР
Мікалай Пятровіч Чэпік

**Мікалай Пятровіч Чэпік** (, в. Первы Май, , Мінская вобласць — , ) — Герой Савецкага Саюза, намеснік камандзіра інжынерна-сапёрнага ўзвода 317-га гвардзейскага парашутна-дэсантнага палка ў складзе 40-й арміі Чырванасцяжнай Туркестанскай ваеннай акругі, гвардыі старшы сяржант.

## Біяграфія 
У мірны час, да пачатку Афганскай вайны, працаваў манцёрам на Мінскай станцыі пуцей Беларускай чыгункі. У 1978 гозе быў прызваны ў рады Савецкай Арміі і адпраўлены служыць у Афганістан у складзе абмежаванага кантынгенту савецкіх войскаў.

## Подзвіг 
29 лютага 1980 года ў адным з баёў быў паранены ў нагу і акружаны маджахедамі. Каб не патрапіць у рукі ворага жывым, ён падарваў міну, ад аскепкаў якой загінуў, знішчыўшы 32 маджахеды.

## Узнагароды 
Званне Героя Савецкага Саюза старэйшаму сяржанту Чэпіку М. П. было прысвоена пасмяротна Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета ад 28 красавіка 1980 года.

Узнагароджаны ордэнам Леніна.

## Памяць 
Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24 снежня 2003 года № 575 пасмяротна ўзнагароджаны медалём «У памяць 10-годдзя вываду савецкіх войскаў з Афганістана». Быў занесены ў Кнігу пашаны ЦК УЛКСМ. Імя Героя носяць вуліца ў пасёлку Дружны Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці Беларусі і школа, у якой ён вучыўся. У канцы снежня 2004 года помнік Герою Савецкага Саюза М. П. Чэпіку адкрыты ў Віцебску.

Пасёлак Дружны, Валун з памятнай таблічкай.jpg|Дружны. Валун з памятнай таблічкай: "Вуліца названа ў гонар Героя Савецкага Саюза ваяра інтэрнацыяналіста гвардыі старэйшага сяржанта Мікалая Чэпіка".
Пасёлак Дружны, Валун з памятнай таблічкай 2.jpg|Дружны. Валун з памятнай таблічкай: "Вуліца названа ў гонар Героя Савецкага Саюза ваяра інтэрнацыяналіста гвардыі старэйшага сяржанта Мікалая Чэпіка".
Мар’іна Горка, мемарыяльная дошка ў памяць аб загінулым у Афганістане уражэнцаў Пухаўшчыны.jpg|Мар’іна Горка, мемарыяльная дошка ў памяць аб загінулым у Афганістане уражэнцаў Пухаўшчыны.
Мар'іна Горка. Алея воінскай славы і экспазіцыя баявой тэхнікі 2.jpg|Мар'іна Горка. Алея воінскай славы і экспазіцыя баявой тэхнікі 2.jpg

## Крыніцы 
## Гл. таксама 
* Музей Героя Савецкага Саюза Мікалая Чэпіка

Катэгорыя:Савецкая гвардыя
Рустэм Закіевіч Хамітаў

**Рустэм Закіевіч Хамітаў** (; нар. 18 жніўня 1954 года, сяло Драчэніна, Ленінск-Кузнецкі раён, Кемераўская вобласць) — расійскі дзяржаўны дзеяч, другі Прэзідэнт Рэспублікі Башкартастан з 19 ліпеня 2010 года да 31 снежня 2014 (выконваючы абавязкі прэзідэнта Башкартастана з 30 мая да 25 верасня 2014 года). Кіраўнік Рэспублікі Башкартастан з 1 студзеня 2015 да 11 кастрычніка 2018 года. 14 — 15 чэрвеня 2012 года з візітам наведаў Беларусь.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 жніўня 1954 года ў Кемераўскай вобласці.

У 1977 годзе скончыў Маскоўскае вышэйшае тэхнічнае вучылішча імя М. Э. Баумана па спецыяльнасці «Рухавікі лятальных апаратаў». Доктар тэхнічных навук па праблемах аўтаматызаваных сістэм кіравання. Аўтар больш за 100 навуковых публікацый.

1978—1986 — інжынер, малодшы навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік Уфімскага авіяцыйнага інстытута. 

1994—1996 — узначальваў Міністэрства аховы навакольнага асяроддзя, прыродакарыстання, папярэджання і ліквідацыі наступстваў надзвычайных сітуацый Рэспублікі Башкартастан.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Прэзідэнта Рэспублікі Башкартастан

Катэгорыя:Прэзідэнты Башкартастана
Фрэнсіс Гэры Паўэрс

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя       = Фрэнсіс Гэры Паўэрс
|дата нараджэння  = 
|дата смерці      = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці     = 
|партрэт          = 250px|center
|подпіс           =
|мянушка          =
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1950–1970
|званне           = старшы лейтэнант у адстаўцы
|род войскаў      =
26px ВПС (1950–1956)
26px ЦРУ (1956–1970)
|камандаваў       =
|частка           = падраздзяленне ЦРУ «10—10»
|бітвы            =
|узнагароды       = { style="background: transparent"
     
-

}
|сувязі           =
|у адстаўцы       = радыёкаментатар на радыёстанцыі «KGIL», пілот верталёта ў агенцтве радыётэлевізійных навін «KNBC».
}}

**Фрэ́нсіс Гэ́ры Па́ўэрс** (;  — ) — амерыканскі лётчык, які выконваў разведвальныя місіі для ЦРУ.

## Біяграфія 
Пілатуемы Паўэрсам самалёт-шпіён «U-2» быў збіты падчас палёту пад Свярдлоўскам 1 мая 1960 года. Паўэрс выжыў, быў асуджаны савецкім судом за шпіянаж да 10 гадоў пазбаўлення волі, але пазней яго абмянялі на савецкага разведчыка Рудольфа Абеля, выкрытага ў ЗША.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Разведчыкі ЗША
Катэгорыя:Лётчыкі ЗША
Катэгорыя:Постаці Халоднай вайны
Катэгорыя:Хрушчоўская адліга
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Яўген Нікіфаравіч Баркоўскі

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя       = Яўген Нікіфаравіч Баркоўскі
|дата нараджэння  = 
|дата смерці      = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці     = 
|партрэт          =
|подпіс           =
|мянушка          =
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1932-1972
|званне           = 
|род войскаў      =
|камандаваў       = інжынернай службай ваенна-марской базы
|частка           =
|бітвы            = ВАВ
|узнагароды       =
{ style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
       
-
    
}
|сувязі          =
|у адстаўцы      = з 1972
}}
**Яўге́н Нікі́фаравіч Баркоўскі** (, Вільня — , ) — генерал-лейтэнант-інжынер (1968). Заслужаны будаўнік РСФСР (1970).

## Біяграфія 
Беларус. З 1928 года працаваў у Гомелі слесарам паравозарамонтнага завода. З 1932 у ВМФ. Скончыў Ваенна-транспартную акадэмію ў 1939. У гады Вялікай Айчыннай вайны на  і  флатах, начальнік інжынернай службы ваенна-марской базы. Удзельнік , . Да чэрвеня 1972 года ў ВМФ.

## Узнагароды 
Узнагароджаны 5 ордэнамі, медалямі. Ленінская прэмія ў галіне навукі і тэхнікі 1984 году.

## Літаратура 
* Баркоўскі Яўген Нічыпаравіч. // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. Т. ІІ. Мінск. 1970. С. 152.
* Баркоўскі Яўген Нічыпаравіч. // Беларусь у Вялікай Айчыннай Вайне 1941—1945. Энцыклапедыя. Мінск. 1990. С.63.
* Баркоўскі Яўген Нічыпаравіч. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 1. Мінск. 1993. С. 308.

Катэгорыя:Ваенныя СССР
Катэгорыя:Заслужаныя будаўнікі РСФСР
Нур Махамад Таракі

**Нур Махамад Таракі** (, кішлак Калай, павет Нава, Газни, Эмірат Афганістан  — ) — афганскі грамадскі, палітычны і дзяржаўны дзеяч; пісьменнік, журналіст, Генеральны сакратар ЦК НДПА (1965—1967 і 1977—1979) і лідар фракцыі «Хальк».

Пасля Саурскай рэвалюцыі і прыходу да ўлады партыі НДПА, стаў Старшынёй Рэвалюцыйнага Савета і Прэм’ер-міністрам Афганістана (1978—1979), праводзячы марксісцкую палітыку ў Афганістане. Аднак сацыяльна-эканамічныя рэформы, якія праводзіліся партыяй пад кіраўніцтвам Таракі, выклікалі масавую незадаволенасць у краіне і актывізацыю ўзброенага супраціву, які перарос у Грамадзянскую вайну. Яго кароткачасовае праўленне адзначылася унутрыпартыйнай барацьбой, рэпрэсіямі і ўскладненнем ваенна-палітычнай абстаноўкі ў краіне. Скінуты ў верасні 1979 года і таемна забіты.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* History of the brief period of Communist-controlled Government in Afghanistan  
* Biography of President Taraki  at Afghanland.com 
* Telephone Conversation Between Kosygin and Taraki 

; Відэаматэрыялы
* Інтэрв’ю Нур Махамада Таракі французскім журналістам
* Апошняя вайна Імперыі. Афганістан

Катэгорыя:Палітыкі Афганістана
Катэгорыя:Прэзідэнты Афганістана
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Афганістана
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Афганістана
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Камуністы Афганістана
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Міністры абароны Афганістана
Катэгорыя:Пісьменнікі Афганістана
Катэгорыя:Паэты на пушту
Катэгорыя:Члены НДПА
Катэгорыя:Задушаныя
Катэгорыя:Правадыры паўстанняў
Раман Дмоўскі

**Раман Станіслаў Дмоўскі** (; , маёнтак Камен Варшаўскага пав., Польшча — ) — польскі палітычны дзеяч, публіцыст.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Варшаўскі ўніверсітэт (1890). У 1888 уступіў у тайную арганізацыю «Саюз польскай моладзі», імкнуўся да аддзялення польскага вызваленчага руху ад расійскага, удзельнічаў у антырасійскіх дэманстрацыях. У 1890 увайшоў у Польскую лігу — папярэдніцу нацыянальна-дэмакратычнай партыі (эндэкаў). 3 1895 рэдактар часопіса «Przegląd Wszechpolski» («Усяпольскі агляд»). Аўтар працы «Думкі сучаснага паляка» (1902), што стала ідэалагічнай праграмай польскіх эндэкаў. Лічыў, што Беларусь трэба разглядаць як усходнюю тэрыторыю Польшчы. У 1907—09 дэпутат і кіраўнік «Польскага кола» (аб’яднання польскіх дэпутатаў) у 2-й і 3-й Дзяржаўнай думе. У 1908 выдаў кнігу «Германія, Расія і польскае пытанне», у якой прадбачыў ваенны канфлікт паміж Расіяй і Германіяй і лічыў, што месца Польшчы ў ім на баку Расіі. Удзельнічаў у неаславянскім руху, у 1908 у Празе прымаў удзел у панславянскім кангрэсе. У пачатку І сусветнай вайны ў 1914 стварыў у Варшаве з дазволу расійскіх уладаў Нацыянальны польскі камітэт. У 1915 у Пецярбургу дамагаўся стварэння польскіх вайсковых фарміраванняў. У 1917 у Парыжы арганізаваў Нацыянальны камітэт, галоўнай мэтай якога было аднаўленне незалежнай Польшчы і стварэнне польскай арміі. У ліпені 1917 падаў англійскаму ўраду мемарыял «Упарадкаванне Цэнтральнай і Усходняй Еўропы», у якім акрэсліваў межы будучай Польшчы. Паводле гэтага праекта ўся Заходняя і Цэнтральная Беларусь уваходзіла ў склад польскай дзяржавы, усходняя граніца якой праходзіла па т.зв. «лініі Дмоўскага». Адначасова Р. Дмоўскі распрацаваў асновы нацыянальна-дзяржаўнай арганізацыі Другой Рэчы Паспалітай на падставе канцэпцыі інкарпарацыі, выступаў супраць федэратыўнай канцэпцыі Ю. Пілсудскага. У 1919 прадстаўляў Польшчу на Парыжскай мірнай канферэнцыі. У 1923 міністр замежных спраў. Пасля прыходу да ўлады Ю. Пілсудскага ў 1926 стварыў апазіцыйны «Лагер Вялікай Польшчы», які ў 1933 быў забаронены.

## Бібліяграфія 
* Niemcy, Rosja i kwestia polska / Dmowski, Roman. — Warszawa : Inst. Wydawn. Pax, 1991, Wyd. 1.

## Літаратура 
* 
* Micewski A. Roman Dmowski. Warszawa, 1971.
* Terej J. J. Rzeczywistość i polityka: Ze studiów nad dziejami najnowszymi Narodowej Demokracji. Warszawa, 1971.
* Wapiński R. Roman Dmowski. Lublin, 1988. ISBN 83-222-0480-9

Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Катэгорыя:Публіцысты Польшчы
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі II склікання
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі III склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Заканадаўчага сейма
Уладзімір Ягораў

**Уладзімір Ягораў**:
* Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў, дзяржаўны дзеяч Беларусі
* Уладзімір Уладзіміравіч Ягораў, беларускі хімік-аналітык
Міхаіл Іванавіч Барсукоў

**Міхаіл Іванавіч Барсукоў** (,  — ) — дзяржаўны дзеяч БССР. Прафесар (1952).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт (1914). Удзельнік Першай сусветнай вайны, Кастрычніцкай рэвалюцыі. Падчас Грамадзянскай вайны ўзначальваў санітарную службу Усходняга, , , Заходняй ваеннай акругі.

 (злева направа): Іван Іванавіч Цвікевіч, Міхаіл Іванавіч Барсукоў, Павел Віктаравіч Трамповіч. 1926]]

У 1924-30 наркам аховы здароўя БССР, адначасова загадчык кафедры медыцынскага факультэта БДУ, рэдактар часопіса «Беларуская медыцынская думка» (1924-29). З 1930 узначальваў сектар аховы здароўя Дзяржплана СССР.

У гады Вялікай Айчыннай вайны начальнік эвакапунктаў Калінінскага і 1-га Прыбалтыйскага франтоў. З 1945 ва Усесаюзным НДІ сацыяльнай гігіены і арганізацыі аховы здароўя імя Сямашка.

## Навуковая і грамадская дзейнасць 
Старшыня Усесаюзнага таварыства гісторыкаў медыцыны. Аўтар прац па гісторыі і тэорыі савецкага аховы здароўя, гісторыі ваеннай медыцыны. Член ЦВК БССР у 1925-30 гадах.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы БССР
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Народныя камісары аховы здароўя БССР
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Барсукоў

**Барсукоў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Пятровіч Барсукоў (нар. 1965) — беларускі дзяржаўны дзеяч, намеснік Міністра ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь (2017—2020).
* Дзяніс Валер’евіч Барсукоў (нар. 1975) — беларускі мастак.
* Іван Пятровіч Барсукоў — Герой Савецкага Саюза.
* Міхаіл Іванавіч Барсукоў (1890—1974) — дзяржаўны дзеяч БССР.
* Міхаіл Захаравіч Барсукоў (1919—1979) — беларускі архітэктар.
* Якаў Нікандравіч Барсукоў (1904—1971) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці.
* Яўген Юр’евіч Барсукоў (нар. 1990) — беларускі футбаліст.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Аляксандр Іванавіч Перапяліцын

**Аляксандр Іванавіч Перапяліцын** (, Пакроўск, Самарская губерня — , Масква) — беларускі і савецкі дзяржаўны дзеяч, супрацоўнік спецыяльных службаў СССР і БССР.

Старшыня КДБ пры СМ БССР (1954—1959), намеснік Старшыні КДБ пры СМ СССР (1959—1967). Генерал-маёр.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 лютага 1913 года ў Пакроўску Самарскай губерні (цяпер —  Саратаўскай вобласці Расіі). Рускі.

У 1948 годзе завочна скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК ВКП(б). Працоўную дзейнасць пачаў у 1929 годзе слесарам паравознага дэпо станцыі Пакроўск. У 1933—1935 гадах праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі, затым да 1941 года працаваў слесарам, начальнікам пашпартнага стала аддзела прыёму і звальнення паравознага дэпо станцыі Пакроўск, абіраўся сакратаром вузлавога камітэта УЛКСМ і сакратаром вузлавога камітэта УКП(б) станцыі Пакроўск Разанска-Уральскай чыгункі.

У 1941—1944 гадах займаў пасады сакратара па прамысловасці і транспарту, другога сакратара Энгельскага гаркама УКП(б), з 1944 года — на партыйнай рабоце ў БССР — інструктар аддзела кадраў ЦК КП(б), намеснік загадчыка, загадчык адміністрацыйным аддзелам ЦК КП(б). У 1952 годзе па персанальным рашэнні ЦК КПСС накіраваны на працу ў органы дзяржаўнай бяспекі і прызначаны намеснікам Міністра дзяржаўнай бяспекі БССР.

З 6 красавіка 1954 года па 31 жніўня 1959 года — старшыня КДБ пры СМ БССР. У 1959—1967 гадах — намеснік Старшыні КДБ пры СМ СССР.

Памёр 16 жніўня 1967 года ў Маскве.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, 7 медалямі.

## Літаратура 
* *Надтачаев В. Н.* Военная контрразведка Беларуси: Судьбы, трагедии, победы. — Мн.: «Кавалер», 2008. — ISBN 978-985-6053-36-1
* Перепелицын Александр Иванович // Генералы органов государственной безопасности Беларуси: краткий биографический справочник (1918—2001) / Авт.-сост. И. З. Юркин и др. — Мн.: Арнелла, 2001. — С. 43.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы БССР
Катэгорыя:Намеснікі міністраў БССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі КДБ СССР
Вольфганг Фогель

**Вольфганг Фогель** (ням.: Wolfgang Vogel; 30 кастрычніка 1925, Вільгельмсталь, Ніжняя Сілезія - 21 жніўня 2008, Шлірзэе, Германія) — адвакат, грамадскі дзеяч ГДР, пасярэднік у аперацыях па абмене шпіёнамі часоў халоднай вайны.

## Пачатак кар'еры 
Фогель нарадзіўся ў Ніжняй Сілезіі 30 кастрычніка 1925 г., вывучаў права ў Іене і Лейпцыгу пасля Другой сусветнай вайны. Працаваў адвакатам у ГДР. Па заданні «Штазі» устанавіў кантакты з калегамі на Захадзе. Выступаў пасярэднікам у абмене людзьмі паміж Усходам і Захадам, у тым ліку, абменах захопленых шпіёнаў і палітвязняў.

## Абмен шпіёнаў і палітвязняў 
У агульнай складанасці, Фогель выступаў пасярэднікам пры абмене больш за 150 шпіёнаў і палітвязняў. Сярод найбольш вядомых выпадкаў:
* 1962 - абмен Гэры Паўэрса на Рудольфа Абеля.
* 1981 - Гюнтэр Гіём - выкрыты агент Штазі ў асяроддзі канцлера ФРГ Бранта.
* 1986 - абмен савецкага дысідэнта Анатоля Шчаранскага на Карла Кёхера і яго жонку.

Абмен заўсёды адбываўся на Глінікскім мосце паміж Заходнім Берлінам і усходнегерманскім Патсдамам.

## Спасылкі 
* Makler des Kalten Krieges. Tagesspiegel. 23.08.2008. 
* East German spy swap fixer dies. BBC News. 23.08.2008. 

Катэгорыя:Адвакаты Германіі
Катэгорыя:Постаці ГДР
Катэгорыя:Постаці Халоднай вайны
Катэгорыя:Адвакаты паводле алфавіта
Артур Бартэльс

**Артур Бартэльс** (, Вільня, паводле больш імаверных звестак Дзяніскавічы або Радзівілімонты  —  , Кракаў) — графік, паэт-песеннік.

Лічыўся пазашлюбным сынам аднаго з Радзівілаў, імаверна, Людвіка Мікалая Радзівіла (1774—1830), 11-га ардыната клецкага .

Вядомы таксама як бард, аўтар слоў і музыкі гумарыстычных і сатырычных песень, якія высмейвалі грамадскія і асабістыя недахопы сучаснікаў, адгукаліся на актуальныя грамадскія падзеі. У гэтым аспекце яго называлі «польскім Беранжэ», параўноўваючы са славутым французскім паэтам і аўтарам песень Жанам-Пьерам Беранжэ (1780—1857).

## Памяць 
18 студзеня 2012 года ў 17.30 у «Рэспубліканскай мастацкай галерэі» ГА «Беларускі саюз мастакоў» у Мінску адбылося адкрыццё мастацкай выставы паводле пленэра, прысвечанага Артуру Бартэльсу.

## Літаратура 
* 
* *Рыхлова В. А.* Артур Бартэльс: талент пісьменніка і мастака // Роднае слова. — 2003. — № 7. — С. 92-99.

## Спасылкі 
* 
* Artur Bartels — zapomniany pieśniarz litewski 

Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі
Саюз паўднёваамерыканскіх нацый

|-
| align="center" colspan="2"|250px
|-
| Краіны-члены
| 

**Саюз паўднёваамерыканскіх нацый** (, , , )  (іншая назва - **Дэкларацыя Куска**) — рэгіянальная палітычная і эканамічная арганізацыя дзяржаў Паўднёвай Амерыкі, створаная 8 снежня 2004.

## Гісторыя стварэння 
Падпісанне дэкларацыі аб стварэнні новай арганізацыі адбылося на саміце 12 дзяржаў у Куска (Перу).

У яе ўвайшлі дзяржавы-члены Паўднёваамерыканскага агульнага рынку МЕРКАСУР (Аргенціна, Бразілія, Парагвай і Уругвай), Андскай супольнасці (Балівія, Венесуэла, Калумбія, Перу і Эквадор), а таксама Чылі, Гаяна і Сурынам.

Гаяна і Сурынам падпісалі дэкларацыю, але адклалі сваё ўступленне ў паўднёваамерыканскую супольнасць нацый на нявызначаны тэрмін.

Найбольшую актыўнасць пры стварэнні супольнасці праявілі былыя прэзідэнты Перу Алехандра Таледа і Бразіліі Луіс Інасіу Лула да Сілва.

У дэкларацыі паказана, што яна адлюстроўвае імкненне народаў Лацінскай Амерыкі да інтэграцыі, адзінства і будаўніцтва агульнай будучыні. Асноўная задача новага саюза — на працягу 15 гадоў дамагчыся інтэграцыі эканомік і стварэння зоны свабоднага гандлю.

Плануецца, што першы час Паўднёваамерыканскім супольнасць будзе развівацца шляхам палітычнай каардынацыі дзеянняў краін-удзельніц, а ў будучыні павінны быць створаны агульнаамерыканскія інстытуты — савет міністраў, паўднёваамерыканскі парламент і суд правасуддзя.

## Зноскі 
Катэгорыя:Дэкларацыі
Катэгорыя:Паўднёвая Амерыка
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Гандлёвыя блокі
Барыс Міронавіч Фельдман

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя = Барыс Міронавіч Фельдман
|дата нараджэння = 1890
|дата смерці = 12.06.1937
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|партрэт = 200px
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1918—1937
|званне = 
|камандаваў = Кіраванне па камначсаставу РЧСА
|узнагароды =
{style="background:transparent"

}
}}
**Барыс Міронавіч Фельдман** (1890, , Мінская губерня, Расійская імперыя — , , СССР) — савецкі военачальнік, камкор (1935). Член ВКП (б) з 1919. Праходзіў па «справе Тухачэўскага». Расстраляны 12 чэрвеня 1937. Рэабілітаваны пасмяротна 31 студзеня 1957 г.

## Дарэвалюцыйны перыяд 
Нарадзіўся ў Пінску ў сям'і сталяра. Яўрэй. Спачуваў рэвалюцыйнаму руху. Неаднаразова арыштоўваўся. У 1913 годзе мабілізаваны ў дзеючую армію. Удзельнік Першай сусветнай вайны (1914—1917 гг.).

## Грамадзянская вайна 
У маі 1918 года ўступіў у Чырвоную Армію. У 1918—1922 гг. сакратар штаба Бранскага раёна. У 1919 г. памочнік начальніка аператыўнага аддзела 13-й арміі, начальнік штаба 1-й брыгады 9-й стралковай дывізіі. У 1920 г. памочнік начальніка, а затым начальнік штаба 57-й і 55-й стралковых дывізій. У 1920—1921 гг. начальнік штаба Асобнай брыгады. Пры падаўленні Тамбоўскага сялянскага паўстання ў 1921 годзе камандзір экспедыцыйнага корпуса ў Тамбове.

## 1937 
У 1937 годзе Барыс Фельдман пераводзіцца на пасаду намесніка камандуючага войскамі Маскоўскай ВА. У маі 1937 года Фельдман зняты з усіх пастоў, выключаны з ВКП(б) і арыштаваны. Расстраляны 12 чэрвеня 1937 г. разам з М. М. Тухачэўскім, І. Э Якірам і іншымі военачальнікамі ў падвале будынка Ваеннай калегіі Вярхоўнага Суда СССР.

У 1957 цалкам рэабілітаваны і адноўлены ў партыі.

## Спасылкі 
* Пратакол допыту Б. М. Фельдмана, alexanderyakovlev.org

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Іван Міхайлавіч Ерашоў

**Іван Міхайлавіч Ерашоў** (,  — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Скончыў Лепельскі педагагічны тэхнікум, Сталінградскае ваенна-авіяцыйнае вучылішча, Ваенна-паветраную акадэмію. Працаваў настаўнікам. У Чырвонай Арміі з 1933 года. На фронце з мая 1943 г. Камандзір штурмавога авіяпалка. Удзельнік баёў на Курскай дузе, вызвалення Украіны. Пасля вайны да лістапада 1947 года працягваў службу у Ваенна-паветраных сілах у горадзе Чкалаў (зараз — Арэнбург). Памёр і пахаваны ў Новачаркаску.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Аляксандра Неўскага, медалямі. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 4 лютага 1944 г.

## Памяць 
Сярэдняй школе № 2 горада Лепеля прысвоена яго імя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю. А. Гагарына
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Маёры СССР
Дзмітрый Піліпавіч Бартноўскі

**Дзмі́трый Пілі́павіч Бартно́ўскі** (, в. Цярэшкавічы, Гомельскі раён — ) — генерал-лейтэнант авіяцыі (1944).

## Біяграфія 
З 1922 года ў ВМФ. Скончыў Ваенную акадэмію Генштаба (1951). Удзельнік савецка-фінскай вайны 1939-40.

У гады Вялікай Айчыннай вайны начальнік штаба ВПС ВМФ. Удзельнік арганізацыі , Ленінграда, , вызвалення Севастопаля, . З 1945 начальнік штаба і камандуючы ВПС ВМФ, з 1952 начальнік Вышэйшых афіцэрскіх курсаў. У 1954-61 у апараце Міністэрства абароны СССР.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Макар Уласавіч Барташоў

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Макар Уласавіч Барташоў
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння =
|месца смерці = 
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы =1929—1948
|званне =палкоўнік
|род войскаў =
|камандаваў =авіяцыйнай дывізіяй
|частка =
|бітвы =Савецка-японская вайна
|узнагароды ={ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
       
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
**Макар Уласавіч Барташоў** (, г. Жлобін — ) — савецкі афіцэр, удзельнік савецка-японскай вайны, камандзір 12-й штурмавой авіяцыйнай дывізіі Ваенна-паветраных сіл Ціхаакіянскага флоту. Герой Савецкага Саюза (14.9.1945), палкоўнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Жлобіне цяпер Гомельскай вобласці Беларусі ў сям'і рабочага. Беларус. Член ВКП (б) з 1931 года. Скончыў няпоўную сярэднюю школу.

У ВМС РСЧА з 1929 года. У 1930 годзе скончыў Ваенна-тэарэтычную школу лётчыкаў у Ленінградзе, у 1931 годзе — школу ваенных лётчыкаў у Барысаглебску, а ў 1932 годзе — Ейскую школу марскіх лётчыкаў.

Удзельнік савецка-японскай вайны 1945.

Камандзір 12-й штурмавой авіяцыйнай дывізіі (ВПС Ціхаакіянскага флоту) палкоўнік М. У. Барташоў асабіста патапіў танкер. Лётчыкі пад яго камандаваннем здзейснілі 532 баявых вылетаў, нанёсшы суперніку адчувальны ўрон.

Лётчыкі-штурмавікі авіядывізіі палкоўніка М. У. Барташова асабліва вызначыліся ў ходзе Харбіна-Гірынскай аперацыі войскаў 1-га Далёкаўсходняга фронту і Ціхаакіянскага флоту і вызваленні 12 жніўня 1945 года гарадоў Юкі (Унгі, КНДР) і Расін (Наджын, КНДР).

9-17 жніўня 1945 года дывізія наносіла ўдары па частках Квантунскай арміі ў партах і на чыгуначных станцыях, знішчыла 12 транспартаў агульным водазмяшчэннем 47 тыс. т, 11 эшалонаў, 5 самалётаў, 4 моста, 7 артылерыйскіх батарэй, 8 складоў, 2 паравоза, 70 вагонаў, электрастанцыю, дэпо і іншае.

Загадам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага І. В. Сталіна 12-й штурмавой авіядывізіі прысвоена ганаровае найменне «Расінская».

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 14 верасня 1945 года за ўмелае камандаванне авіядывізіі, асабістую мужнасць і адвагу ў баях з японскімі мілітарыстамі, палкоўніку Барташову Макару Уласавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 7135).

У 1947 годзе камдзіў скончыў акадэмічныя курсы ВПС і СПА пры Ваенна-марской акадэміі.

Загінуў 7 лютага 1948 г. у авіяцыйнай катастрофе пры выкананні службовых абавязкаў.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (№ 7135)
* Ордэн Леніна
* Два ордэна Чырвонага Сцяга
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Медалі

## Памяць 
* Пахаваны на воiнскiм мемарыяле на праспекце Міра ў горадзе Калінінградзе.
* Імем Героя Савецкага Саюза М. У. Барташова названая вуліца ў яго родным беларускім горадзе Жлобіне.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі савецка-японскай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Сасеба

**Сасе́ба** — горад у Японіі, які знаходзіцца ў прэфектуры Нагасакі, востраў Кюсю. Плошча горада складае 426,35 км², насельніцтва — 260&nbsp;954 чалавек (1 чэрвеня 2010), шчыльнасць насельніцтва — 612,07 чал./км². У Сасеба знаходзіцца адзін з чатырох найбуйнейшых ваеннамарскіх арсеналаў Імператарскага флоту Японіі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Нагасакі
Катэгорыя:Цэнтральныя гарады Японіі
Саскачэван (рака)

**Саска́чэван** — буйная рака на поўдні Канады.

Даўжыня каля 544 км, цячэ строга на ўсход праз правінцыі Саскачэван і Манітобу; упадае ў возера Вініпег. Сярэдні расход вады ў вусці 780м³/с.

Прытокі: Норт-Саскачэван і Саўт-Саскачэван. Абодва прытокі бяруць пачатак у Скалістых гарах у правінцыі Альберта.

На рацэ пабудаваны дзве гідраэлектрастанцыі: адна ў правінцыі Саскачэван, другая — у Манітобе.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Saskatchewan River // Canadian Geographical Names Database (CGNDB) 

Катэгорыя:Рэкі Альберты
Катэгорыя:Рэкі Манітобы
Катэгорыя:Рэкі Саскачэвана
Саска Ліпка

**Са́ска Лі́пка** (, ) — вёска ў Беларусі, у Нясвіжскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нясвіжскага сельсавета.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Карцэвіцкага сельсавета. Непадалёк ад ракі Уша. За 7 км на паўднёвы захад ад Нясвіжа, 119 км ад Мінска, 15 км ад чыгуначнай станцыі Гарадзея.

## Насельніцтва 
* 666 жыхароў, 254 двары (2001).

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Вядомыя асобы 
* Язэп Канстанцінавіч Шнаркевіч (1888—1974) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, педагог.

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нясвіжскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясвіжскага раёна