Цыбулевыя

**Цыбулевыя** (*Allioideae*) — падсямейства аднадольных раслін сямейства  парадку . Раней разглядалася як асобнае сямейства, *Alliaceae*. Назва падсямейства паходзіць ад наменклатурнай назвы роду *Allium*. Распаўсюджаны на ўсіх кантынентах, акрамя Аўстраліі і Антарктыды.

## Апісанне 
Падсямейства змяшчае як добра вядомыя садовыя расліны, так і пустазельныя расліны, такія як прадстаўнікі роду .

## Таксанамія 
 (1763)]]

Калі Ліней раней апісваў тыпавы род  у сваёй працы *Species plantarum* у 1753, такую назву мелі трыццаць відаў. Ён змясціў *Allium* у групу, якую назваў «Hexandria monogynia» (г.зн. шэсць тычынак і адзін песцік), якая ў цэлым змяшчала 51 род.

У 1763 годзе Мішэль Адансон, які прапанаваў канцэпцыю сямействаў раслін, уключыў *Allium* і роднасныя роды ў групу Лілейныя як Раздзел IV, *Les Oignons* (цыбулі), або *Cepae* на лаціне. Сістэма  афіцыйна прызнана першым афіцыйным заснаваннем надродавай групоўкі ў сямействы (Ordo) у 1789 годзе. У гэтай сістэме *Allium* быў адным з чатырнаццаці родаў у Ordo VI, *Asphodeles* (Asphodeli), трэцяга класу (*Stamina epigyna*) Аднадольных.

У 1786 годзе Allioideae былі ўпершыню апісаны Аўгустам Бачам. У 1797 годзе, пасля з’яўлення сістэмы Жусьё, гэта было пацверджана .  (1805), які распрацаваў канцэпцыю Амарылісавых, працягнуў трактоўку Жусьё *Allium* пад Asphodeli (якую ён лічыў сінонімам з Лілейнымі Адансона і Asphodeli Жусьё). Ён змясціў *Allium* у безназоўны манатыпічны раздзел Asphodeli, вызначаны як *Fleurs en ombelle, racine bulbeuse. Calice à six parties egales* (парасонападобныя кветкі, цыбульныя, чашалісцікі з шасці роўных частак).

Пазней дэ Кандоль вярнуў назву сямейства Liliaceae з Asphodeli. Ён падзяліў Лілейныя на серыю парадкаў (Ordres), і другі парадак быў названы «Asphodèles», заснаваны на сямействе Жусьё з такой назвай, у якім ён змясціў *Allium*. Тэрмін «Alliaceae» затым зноў з’явіўся ў сваёй падсямейнай форме, Allieae, у  ў *Florula Belgica* (1827) з шасцю родамі.

З тых часоў большасцю аўтарытэтаў *Alliaceae* разглядаліся як Allieae у сямействе Liliaceae (або Aspholecaceae, частковы сінонім). У 1830 годзе Ліндлі, першы англійскі сістэматык, які лічыў Alliaceae часткай трыбы Asphodeleae, аддзяляючы іх ад Liliaceae, як ён іх разумеў. Ён таксама апісаў блізкароднасную трыбу  (стар.&nbsp;274), якія разам з Allieae пазней перайдуць у Amaryllidaceae. Да моманту сваёй апошняй працы ў 1846 годзе ён зразумеў, што Liliaceae, якія значна пашырыліся, былі вельмі разнастайныя ў  са шматлікімі падраздзяленнямі, і ўжо былі  («усеагульнымі»). Ён увабраў у гэтае сямейства Asphodeleae і стварыў падатрад Scilleae, які лічыў эквівалентам Allieae Лінка.

Да моманту наступнай буйной брытанскай класіфікацыі (хоць і напісанай на лацінскай), класіфікацыі Бентама і Хукера (1883), Allieae стала адной з 20 трыбаў Liliaceae. Allieae уключалі Gilliesieae Ліндлі ў якасці адной з чатырох сваіх падтрыб. Падобным чынам у нямецкамоўнай літаратуры класіфікацыя Энглера (1903 г.) разглядала Allieae і Gilliesiae як трыбы падсямейства Allioideae у межах Liliaceae.

### Сучасная эпоха 
У пачатку XX стагоддзя былі выказаны сумненні наконт размяшчэння родаў лілейных у межах Liliaceae, грунтуючыся выключна на пазіцыі завязі.  быў першым сістэматыкам, які прапанаваў падзяліць іх, і ў сваёй сістэме ён апісвае Alliaceae і Gilliesiaceae як новыя сямействы, асобныя ад Liliaceae (1911). Гэты падыход пазней быў прыняты шэрагам іншых аўтарытэтаў, такіх як  (1985) і Ран (1998).

У 1926 годзе  перамясціў трыбы Allieae і Gilliesieaes з Liliaceae у Amaryllidaceae, хоць гэта не было паўсюдна прынята. Такім чынам, Allieae па-рознаму разглядаліся як Liliaceae, Amaryllidaceae або Alliaceae. Далейшае вывучэнне гетэрагеннасці Liliaceae, праведзенае  (1969), пацвердзіла вылучэнне гэтых дзвюх трыб у Alliaceae, і з гэтага часу гэта сямейства разглядалася як незалежная сутнасць, за выключэннем Кронквіста, які вярнуўся да вельмі шырокай канцэпцыі Liliaceae.

У 1985 годзе ,  і , працягваючы працу Хубера, але з больш кладыстычным падыходам, вызначылі Alliaceae, каб уключыць усе роды, якія цяпер уключаны ў Allioideae (30 роды, 720 відаў), а таксама  і група родаў, якія цяпер змешчаны ў , або яго эквівалент, падсямейства  . Яны падзялілі Alliaceae на тры падсямействы: , Allioideae і . Agapanthoideae складаўся з двух родаў ( і ). Allioideae утрымлівалі дзве трыбы, Brodiaeeae (дзесяць родаў) і Allieae з шырокім вызначэннем, якія яны лічылі дастаткова адрознымі, каб у якасці альтэрнатывы разглядаць іх як асобныя падсямействы. Gilliesioideae складаўся прыкладна з паловы родаў, якія цяпер змешчаны ў Gilliesieae, астатнія аднесены да Allieae.

### Філагенетычны аналіз 
У 1996 годзе малекулярна-філагенетычнае даследаванне *rbcL*-гена паказала, што  быў недарэчны ў Alliaceae, і аўтары выключылі яго з сямейства. Яны таксама паднялі Brodiaeeae да рангу сямейства як . Яны скарацілі Allieae да двух родаў,  і , а астатнія віды з Allieae перавялі ў Gilliesieae. Гэта абмежаванне, якое Група філагеніі пакрытанасенных раслін прыняла ў класіфікацыі APG 1998 года і якое пазней стала вядома як Alliaceae *sensu stricto*.

У Сістэме APG II 2003 года, Alliaceae можна было прызнаць *sensu stricto* або *sensu lato*, як згадвалася вышэй. Неўзабаве пасля публікацыі APG II ICBN захаваў назву Amaryllidaceae для сямейства, якое ў APG II называлася Alliaceae *sensu lato*.

Калі Сістэма APG III была апублікаваная ў 2009 годзе, альтэрнатыўныя абмежаванні былі спынены, і Alliaceae больш не прызнаваліся. Alliaceae *sensu stricto* стала падсямействам Allioideae Amaryllidaceae *sensu lato*. Некаторыя батанікі не прытрымліваліся строга філагенезу пакрытанасенных раслін і прызналі паменшаную версію Alliaceae рангам сямейства.

Паслядоўныя перагляды класіфікацыі Групы філагенезу пакрытанасенных раслін (APG) змянілі абмежаванне сямейства. У версіі 1998 Alliaceae былі асобнай сям’ёй; у версіі 2003 спалучэнне Alliaceae з Agapanthaceae і Amaryllidaceae *sensu stricto* было рэкамендавана, але неабавязкова; у версіі 2009 дазволена толькі шырокае апісанне Amaryllidaceae, а Alliaceae зведзены да падсямейства Allioideae.

Многія з раслін, якія калісьці ўваходзілі ў сямейства Alliaceae, былі аднесены да падсямейства Brodiaeoideae (а не да падсямейства Allioideae).

Найбольш буйныя роды: *Allium* (260—690 відаў), *Nothoscordum* (25), і *Tulbaghia* (22).

### Падзел 
Allioideae падзяляецца на чатыры трыбы: , ,  і . Першыя тры адпавядаюць тром падсямействам старэйшага сямейства Alliaceae (Alliodiae, Tulbaghioideae і Gilliesioideae).  было дададзена ў 2014 годзе шляхам падзелу Gilliesieae на дзве асобныя трыбы, якія адпавядаюць першапачатковым трыбам у Gilliesioideae, узвышаючы Iphiae *nom. nud.* да трыбы Leucocoryneae.

Allieae змяшчае толькі адзін род  (*Milula* аб’ядноўваецца з *Allium* у апошніх сістэмах). Tulbaghieae змяшчае два роды,  і . Gilliesieae і Leucocoryneae ўтрымліваюць астатнія пятнаццаць родаў. Allieae з’яўляецца таксонам клады, якая складаецца з Tulbaghieae і Gilliesieae.

#### Allieae 
Характарызуецца простымі або шматплоднымі цыбулінамі, часам з бакавымі карэнішчамі. Покрыўкі лісця доўгія, лісточкі калякветніка свабодныя і вяночак адсутнічае. Пакрывала ўтвараецца з 2-5 прыкветкаў. Становішча рыльца апікальнае адносна завязі. Завязь звычайна мае два, чатыры ці мноства семязачаткаў на  ў двух падоўжных радах. Адзін род і больш за 500 відаў. Распаўсюджаны па ўсім Паўночным паўшар’і.

#### Gilliesieae 
Характарызуецца простымі або шматплоднымі цыбулінамі, часам з бакавымі карэнішчамі. Покрыўкі лісця доўгія, лісточкі калякветніка больш-менш зрослыя і вяночкі адсутнічаюць. Пакрывала ўтвараецца з 1-2 прыкветкаў. Рыльца больш-менш гінаасноўнае. Завязь звычайна мае дзве Семязавязі на , побач. Кветкавая сіметрыя зігаморфная, перагародкавыя нектарнікі адсутнічаюць. Дзевяць родаў родам з Паўднёвай Амерыкі.

#### Leucocoryneae 
Характарызуецца простымі або шматплоднымі цыбулінамі, часам з бакавымі карэнішчамі. Покрыўкі лісця доўгія, лісточкі калякветніка больш-менш зрослыя і венца адсутнічаюць. Пакрывала ўтвараецца з 1-2 прыкветкаў. Рыльца больш-менш гінаасноўнае. Завязь звычайна мае дзве Семязавязі на , побач. Кветкавая сіметрыя актынаморфная, прысутнічаюць септальныя нектарнікі. Шэсць родаў і 42 віды, эндэмікі Паўднёвай Амерыкі, за выключэннем двух відаў .

#### Tulbaghieae 
Характарызуецца клубнецыбульнападобнай цыбулінай або карэнішчам. Покрыўкі лісця кароткія. Кветкі маюць вяночак, псеўдавяночак або мясістае перыганальнае кольца. Два роды і каля 25 відаў. Эндэмік Паўднёвай Афрыки.

### Роды 
, наступныя васемнаццаць родаў уключаны ў Allioideae:.

; Allieae
*  L. (з улікам *Milula* Prain)

; Gilliesieae
*  Harv. ex Baker
*  Phil.
*  Phil. 
*  Lindl. (з улікам *Pabellonia* Quezada & Martic. and *Stemmatium* Phil.)
*  Lindl.
*  Looser
*  Phil.
*  Loes.
*  Baker

; Leucocoryneae
*  Herter
*  Rafinesque
*  Lindl.
*  Kunth.
*  Poepp.
*  Crosa (1975).

; Tulbaghieae
*  L.
*  Vosa

### Былыя роды 
Роды , , , , , , , , , ,  і  знаходзяцца ў сямействе  (альт.  падсям. ). быў адноўлены ў  з  (цяпер сегрэгат Agavaceae).  Phil. уключаны ў .

### Філагенез 
## Распаўсюджанне 
Глабальнае распаўсюджанне адпавядае трыбавай структуры: Allieae прымеркаваны да Паўночнага паўшар’я (Паўночная Амерыка, Паўночная Афрыка, Еўропа і Азія), Tulbaghieae — да Паўднёвай Афрыкі, Gilliesieae — да Паўднёвай Амерыкі, і Leucocoryneae у Паўднёвай Амерыцы, за выключэннем двух відаў  (, ), якія распаўсюджваюцца на поўдзень Паўночнай Амерыкі. Такім чынам, чатырнаццаць з 18 родаў з’яўляюцца эндэмічнымі для ўмеранай Паўднёвай Амерыкі.

## Выкарыстанне 
Некаторыя з відаў роду  з’яўляюцца важнымі харчовымі раслінамі, напрыклад, , , ,  і . Віды родаў , , , , , і  культывуюцца як дэкаратыўныя.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Amaryllidaceae J. St.-Hil. subfam. Alliodieae Herb. Laboratorio de Sistemática de Plantas vasculares, Instituto de Ecología y Ciencias Ambientales, Facultad de Ciencias, Universidad de la República — Uruguay 

### Гісторыя 
#### Раней 
*  see Species Plantarum
* 
:: Table of 58 families, Part II: Page 1
:: Table of 1615 genera, Part II: Page 8
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### ХХ стагоддзе 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** Rahn K. Alliaceae. pp.&nbsp;70-78
* 

### Таксаномія 
* 
* 
* 

## Дадатковая літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** Alliaceae J.G. Agardh

## Спасылкі 
* Alliaceae in Stevens, P. F. (2001 onwards). Angiosperm Phylogeny Website. Version 7, May 2006.
* Alliaceae [sensu lato] in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). *The families of flowering plants*
* Liliaceae in *Flora of North America*
* NCBI Taxonomy Browser [Alliaceae sensu stricto]
* links at CSDL, Texas 
* Alliaceae of Mongolia in FloraGREIF 
* Alliaceae in BoDD — Botanical Dermatology Database

Катэгорыя:Цыбулевыя