Маргарэт Тэтчэр

**Ма́ргарэт Хі́льда Тэ́тчэр** (, народжаная Робертс, *Roberts*; , Грэнтэм, Лінкальншыр — , Лондан) — брытанскі палітык.

Член Палаты абшчын (ніжняя палата) Парламента Вялікабрытаніі (1959—1992 гг.). Міністр адукацыі і навукі (1970—1974 гг.). Лідар Кансерватыўнай партыі (1975—1990 гг.). Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі (1979—1990 гг.), першая жанчына, якая ўзначаліла ўрад еўрапейскай дзяржавы.

Праводзіла жорсткую эканамічную палітыку. Супрацьстаяла прафсаюзу шахцёраў. Вяла бескампрамісную вайну з ірландскімі сепаратыстамі. Падчас яе прэм’ерства адбылася Фалклендская вайна.

У 1992 годзе атрымала тытул баранэсы, што дазволіла ёй стаць пажыццёвым членам Палаты Лордаў (верхняя палата) Брытанскага парламента.

## Маладосць і адукацыя 
thumb|left|Дом у Грэнтэме, у якім нарадзілася М. Тэтчэр.
thumb|left|Памятная дошка на доме, у якім нарадзілася М. Тэтчэр

Маргарэт Робертс нарадзілася 13 кастрычніка 1925 года. Бацька —  родам з Нортгемптаншыра, маці — Беатрыс Ітэл (у дзявоцтве Стэфенсан) родам з Лінкальншыра. Дзяцінства правяла ў горадзе Грэнтэм, дзе яе бацька валодаў дзвюма бакалейнымі крамамі. Разам са старэйшай сястрой М’юрыэл была выгадавана ў кватэры над адной з бакалейных крам бацькі, размешчанай недалёка ад чыгункі. Сам Альфрэд нарадзіўся ў сям’і ліберальных поглядаў, аднак, як гэта было тады прынята ў органах мясцовага самакіравання, быў беспартыйным. У перыяд з 1945 па 1946 год быў мэрам Грэнтэма, а ў 1952 годзе, пасля пераканаўчай перамогі Лейбарысцкай партыі на муніцыпальных выбарах 1950 года, у выніку якіх партыя ўпершыню атрымала большасць у Савеце Грэнтэма, перастаў быць олдэрменам.

Робертс наведвала пачатковую школу на Хантынгтаўэр-Роўд, затым атрымала стыпендыю для навучання ў Школе для дзяўчынак Кестэвена і Грэнтэма. Справаздачы аб навучальнай паспяховасці Маргарэт сведчаць аб стараннасці і сталай працы вучаніцы па самаўдасканаленню. Яна хадзіла на факультатыўныя заняткі па ігры на піяніна, хакеі на траве, плаванні і спартыўнай хадзьбе, курсы паэтычнага майстэрства. У 1942—1943 гадах была . У апошні год навучання ў  падала заяўку на стыпендыю для вывучэння хіміі ў  Оксфардскага ўніверсітэта. Хоць першапачаткова была атрымана адмова, пасля адмовы іншага прэтэндэнта Маргарэт усё-ткі атрымала стыпендыю. У 1943 годзе яна прыехала ў Оксфард і ў 1947 годзе пасля чатырох гадоў вывучэння хіміі атрымала дыплом другой ступені, стаўшы . У апошні год навучання яна займалася рэнтгенаструктурным аналізам пад кіраўніцтвам Дораці Кроўфут-Ходжкін.

У 1946 годзе Робертс стала старшынёй . Найбольшы ўплыў на яе палітычныя погляды падчас навучання ва ўніверсітэце аказала праца Фрыдрыха фон Хаека «Дарога да рабства» (1944), у якой умяшанне ўрада ў эканоміку краіны разглядалася як папярэднік аўтарытарнай дзяржавы.

Пасля заканчэння ўніверсітэта Робертс пераехала ў Колчэстэр у англійскім графстве Эсэкс, дзе працавала хімікам-даследчыкам у кампаніі *BX Plastics*. У гэты ж час уступіла ў мясцовую асацыяцыю Кансерватыўнай партыі і прыняла ўдзел у партыйнай канферэнцыі ў Ландыдна 1948 года ў якасці прадстаўніка Кансерватыўнай асацыяцыі выпускнікоў універсітэта. Адзін з оксфардскіх сяброў Маргарэт быў таксама сябрам старшыні Дартфардскай асацыяцыі Кансерватыўнай партыі ў Кенце, якая займалася пошукам кандыдатаў на выбары. На святочным абедзе, арганізаваным пасле яе афіцыйнага зацвярджэння ў якасці кандыдата ад Кансерватыўнай партыі ў Дартфардзе ў лютым 1951 года, Робертс пазнаёмілася з паспяховым і заможным разведзеным бізнесменам .

## Пачатак палітычнай кар’еры 
На ўсеагульных выбарах у лютым 1950 года і кастрычніку 1951 года Робертс брала ўдзел у выбарах у парламент ад акругі Дартфард, дзе традыцыйна перамагалі лейбарысты. Як самы малады кандыдат і адзіная жанчына, якая балатавалася ў парламент, яна прыцягнула ўвагу прэсы. Нягледзячы на пройгрыш у абодвух выпадках Норману Додсу, Маргарэт удалося паменшыць падтрымку лейбарыстаў сярод электарату спачатку на 6000 галасоў, а затым яшчэ на 1000 галасоў. Дэніс таксама дапамог сваёй жонцы стаць членам асацыяцыі адвакатаў; у 1953 годзе яна стала барыстарам са спецыялізацыяй па пытаннях падаткаабкладання. У гэтым жа годзе ў сям’і нарадзіліся двайняты — дачка  і сын .

### Член Парламента 
У сярэдзіне 1950-х гадоў Тэтчэр аднавіла барацьбу за месца ў Парламенце. У 1955 годзе ёй не ўдалося стаць кандыдатам ад Кансерватыўнай партыі ў выбарчай акрузе Орпінгтан. У сваёй першай прамове ў якасці парламентарыя яна выступіла ў падтрымку , патрабуючы ад мясцовых саветаў публічнасці сваіх сходаў, а ў 1961 годзе адмовілася падтрымаць афіцыйную пазіцыю Кансерватыўнай партыі, прагаласаваўшы за аднаўленне пакарання .

У кастрычніку 1961 года Тэтчэр была высунута на пасаду парламенцкага намесніка міністра пенсій і дзяржаўнага сацыяльнага страхавання ў кабінеце Гаральда Макмілана. Пасля паразы Кансерватыўнай партыі на парламенцкіх выбарах 1964 года яна стала прадстаўніком партыі па пытаннях жыллёвага будаўніцтва і зямельнай уласнасці, адстойваючы права арандатараў выкупляць муніцыпальныя жылыя дамы. У 1966 годзе Тэтчэр стала членам ценявой каманды Дзяржаўнага казначэйства і ў якасці дэлегата выступала супраць прапанаванага лейбарыстамі абавязковага кантролю коштаў і прыбыткаў, сцвярджаючы, што гэта прывядзе да адваротных вынікаў і разбурыць эканоміку краіны і якія прагаласавалі за легалізацыю абортаў і забарону палявання на зайца з хартамі «па відушчым». Акрамя таго, Тэтчэр падтрымлівала захаванне смяротнага пакарання і прагаласавала супраць паслаблення закона аб парадку скасавання шлюбу.

У 1967 годзе яна была абрана Пасольствам ЗША ў Лондане для ўдзелу ў , дзякуючы якой у Тэтчэр з’явілася ўнікальная магчымасць па праграме прафесійнага абмену на працягу шасці тыдняў наведаць гарады ЗША, сустрэцца з рознымі палітычнымі фігурамі і наведаць такія міжнародныя арганізацыі, як МВФ. Праз год Маргарэт стала членам Ценявога кабінета афіцыйнай апазіцыі, курыруючы пытанні, звязаныя з паліўным сектарам. Незадоўга да ўсеагульных выбараў 1970 года яна займалася пытаннямі транспарту, а затым адукацыі.

### Міністр асветніцтва і навукі (1970—1974) 
У 1970—1974 гадах Маргарэт Тэтчэр была міністрам асветніцтва і навукі ў кабінеце Эдварда Хіта.

На парламенцкіх выбарах 1970 года перамогу атрымала Кансерватыўная партыя пад кіраўніцтвам Эдварда Хіта. У новым урадзе Тэтчэр была прызначана міністрам асветніцтва і навукі. У першыя месяцы знаходжання на гэтай пасадзе Маргарэт прыцягнула ўвагу грамадскасці дзякуючы спробе зрэзаць выдаткі ў гэтай сферы. Яна аддала прыярытэт акадэмічным патрэбам у школах. У той жа час была захавана выдача малака аб’ёмам у 1/3 пінты меншым дзецям, якія абазвалі Маргарэт *«Margaret Thatcher, Milk Snatcher»* (у перакладзе з англійскай мовы — *«Маргарэт Тэтчэр, зладзейка малака»*).

Перыяд знаходжання Тэтчэр на пасадзе міністра асветніцтва і навукі быў таксама адзначаны прапановамі аб больш актыўным закрыцці мясцовымі органамі адукацыі школ граматы і ўвядзенні адзінай сярэдняй адукацыі. У цэлым, нягледзячы на тое, што Маргарэт прадугледжвала захаваць школы граматы, доля вучняў, якія наведвалі адзіныя сярэднія школы, узрасла з 32 да 62 %.

### Лідар апазіцыі (1975—1979) 
thumb|left|150 px|Маргарэт Тэтчэр (1975)

Пасля шэрагу складанасцяў, з якімі сутыкнуўся ўрад Хіта на працягу 1973 года (нафтавы крызіс, патрабаванні прафсаюзаў аб павышэнні зарплат), на парламенцкіх выбарах лютага 1974 года Кансерватыўная партыя пацярпела паразу ад лейбарыстаў. Паабяцаўшы правесці партыйныя пераўтварэнні, яна заручылася падтрымкай так званага , які аб’ядноўваў кансерватараў-членаў Парламента. У другім туры яна перамагла Уільяма Уайтлоу, якога лічылі найбольш пераважным пераемнікам Хіта, а ўжо 11 лютага 1975 года афіцыйна стала старшынёй Кансерватыўнай партыі, прызначыўшы Уайтлоу сваім намеснікам.

Пасля абрання Тэтчэр стала рэгулярна наведваць афіцыйныя абеды ў  — «мазгавым цэнтры», заснаваным магнатам, вучнем Фрыдрыха фон Хаека . Удзел у гэтых сустрэчах істотна паўплываў на яе погляды, якія фармаваліся зараз пад уплывам ідэй  і . У выніку Тэтчэр стала тварам ідэалагічнага руху, які выступаў супраць ідэі дзяржавы ўсеагульнага дабрабыту. Брашуры інстытута прапанавалі наступны рэцэпт аднаўлення брытанскай эканомікі: менш умяшання дзяржавы ў эканоміку, ніжэйшыя падаткі і больш свабоды для прадпрымальнікаў і спажыўцоў.

19 студзеня 1976 года Тэтчэр выступіла з рэзкай крытыкай Савецкага Саюза:

У адказ на гэта газета Міністэрства абароны СССР «Чырвоная зорка» назвала Тэтчэр *«жалезнай дамай»*. Неўзабаве пераклад гэтай мянушкі ў англійскай газеце «The Sunday Times» як *«жалезная лэдзі»* трывала замацаваўся за Маргарэт.

Нягледзячы на аднаўленне брытанскай эканомікі ў канцы 1970-х гадоў, лейбарысцкі ўрад сутыкнуўся з праблемай грамадскай турботы наконт далейшага шляху развіцця краіны, а таксама з серыяй забастовак узімку 1978—1979 гадоў (гэта старонка ў гісторыі Вялікабрытаніі стала звацца «»). Кансерватары, у сваю чаргу, уладкоўвалі рэгулярныя нападкі на лейбарыстаў, першым чынам вінавацячы іх у рэкордным узроўні беспрацоўя. Пасля таго, як напачатку 1979 года ўрад Джэймса Калагана атрымаў вотум недаверу, у Вялікабрытаніі былі абвешчаны пазачарговыя парламенцкія выбары.

Кансерватары пабудавалі свае перадвыбарныя абяцанні вакол эканамічных пытанняў, даказваючы неабходнасць прыватызацыі і ліберальных рэформ. Яны абяцалі змагацца з інфляцыяй і дамагацца паслаблення прафсаюзаў, паколькі забастоўкі, якія арганізуюцца імі, наносілі значную шкоду эканоміцы.

## Прэм’ерства 
### Унутраная палітыка 
Па выніках выбараў 3 мая 1979 года кансерватары ўпэўнена перамаглі, атрымаўшы 43,9 % галасоў і 339 месцаў у Палаце абшчын (лейбарысты атрымалі 36,9 % галасоў і 269 месцаў у Палаце абшчын), і 4 мая Тэтчэр стала першай жанчынай — прэм’ер-міністрам Вялікабрытаніі. На гэтым пасту Тэтчэр распачала энергічныя намаганні па рэфармаванні брытанскай эканомікі і ўсяго грамадства.

На парламенцкіх выбарах 1983 года кіруемыя Тэтчэр кансерватары атрымалі падтрымку 42,43 % выбаршчыкаў, у той час як лейбарысты атрымалі толькі 27,57 % галасоў. Гэтаму таксама спрыяў і крызіс у лейбарысцкай партыі, якая прапаноўвала далейшае павелічэнне дзяржаўных выдаткаў, аднаўленне дзяржаўнага сектара ў ранейшым аб’ёме і павелічэнне падаткаў для багатых. Акрамя таго, у партыі адбыўся раскол, і ўплывовая частка лейбарыстаў («банда чатырох») заснавала Сацыял-дэмакратычную партыю, якая выступіла на гэтых выбарах сумесна з ліберальнай партыяй. Нарэшце, супраць лейбарыстаў сыгралі такія фактары, як агрэсіўнасць неаліберальнай ідэалогіі, папулізм тэтчэрызму, радыкалізацыя прафсаюзаў, а таксама Фалклендская вайна.

На парламенцкіх выбарах 1987 года кансерватары ізноў перамаглі, атрымаўшы 42,3 % галасоў супраць 30,83 % у лейбарыстаў. Гэта было звязана з тым, што Тэтчэр, дзякуючы прынятым ёю цвёрдым і непапулярным мерам у эканоміцы і сацыяльнай сферы, удалося дамагчыся стабільнага эканамічнага росту. Замежныя інвестыцыі, якія пачалі актыўна паступаць у Вялікабрытанію, спрыялі мадэрнізацыі вытворчасці і павелічэнню канкурэнтаздольнасці выпусканай прадукцыі. Пры гэтым урад Тэтчэр доўгі час паспяхова захоўваў інфляцыю на вельмі нізкім узроўні. Акрамя таго, да канца 80-х дзякуючы прынятым мерам значна скараціўся ўзровень беспрацоўя.

Асаблівая ўвага з боку СМІ надавалася ўзаемаадносінам прэм’ер-міністра з каралевай, з якой штотыдзень праводзіліся сустрэчы для абмеркавання бягучых палітычных праблем. У ліпені 1986 года брытанская газета *Sunday Times* апублікавала артыкул, у якой аўтар сцвярджаў аб існаванні рознагалоссяў паміж Букінгемскім палацам і Даўнінг-стрытам па *«шырокаму колу пытанняў, якія тычацца ўнутранай і знешняй палітыкі»*. У адказ на гэты артыкул прадстаўнікі каралевы апублікавалі афіцыйнае аспрэчанне, адпрэчыўшы любую магчымасць канстытуцыйнага крызісу ў Брытаніі. Пасля былы прэм’ер-міністр пісала: *«Я заўсёды лічыла стаўленне Каралевы да працы Урада зусім карэктным… апавяданні аб супярэчнасцях паміж „дзвюма ўплывовымі жанчынамі“ былі занадта добрыя, каб іх не прыдумляць»*.

#### Эканоміка і падаткаабкладанне 
Істотны ўплыў на эканамічную палітыку Тэтчэр аказалі ідэі манетарызму і працы такіх эканамістаў, як Мілтан Фрыдман і Фрыдрых фон Хаек. Сумесна з канцлерам казначэйства Джэфры Хау Тэтчэр праводзіла палітыку, накіраваную на зніжэнне прамых падаткаў на прыбытак і павышэнне ўскосных падаткаў, у тым ліку падатку на дададзены кошт. З мэтай зніжэння тэмпаў інфляцыі і аб’ёмаў грашовай масы была павялічана ўліковая стаўка. Створаныя ёю  не карысталіся вялікім поспехам. Для кантролю выдаткаў у сферы адукацыі пасродкам адкрыцця і зачынення школ было заснавана Кансалідаванае школьнае агенцтва, якое, па словах , карысталася *«незвычайна дыктатарскімі паўнамоцтвамі»*.

Частка членаў Кансерватыўнай партыі з прыхільнікаў Эдварда Хіта, якія ўваходзілі ў Кабінет, не падзяляла палітыку Тэтчэр

У снежні 1980 года рэйтынг Тэтчэр зваліўся да 23 % — самы нізкі паказчык, які калі-небудзь быў у брытанскіх прэм’ераў-міністраў. Пасля пагаршэння сітуацыі ў сферы эканомікі і паглыбленні рэцэсіі напачатку 1980-х гадоў Тэтчэр, нягледзячы на турботу з боку вядучых эканамістаў, павялічыла падаткі.

Да 1982 году ў эканоміцы Вялікабрытаніі азначыліся станоўчыя зрухі, якія сведчылі аб яе аднаўленні: узровень інфляцыі зменшыўся з 18 % да 8,6 %. Тым не менш упершыню з 1930-х гадоў колькасць беспрацоўных склала звыш 3 млн чалавек. Да 1983 годзе тэмпы эканамічнага росту паскорыліся, а ўзровень інфляцыі і стаўкі крэдытавання па іпатэцы дасягнулі самых нізкіх з 1970 года паказчыкаў. Нягледзячы на гэта, аб’ём вытворчасці ў параўнанні з 1970 годам зваліўся на 30 %, а колькасць беспрацоўных дасягнула свайго піка ў 1984 годзе — 3,3 млн чалавек.

Да 1987 году ўзровень беспрацоўя ў краіне зменшыўся, стан эканомікі стабілізаваўся, а тэмпы інфляцыі былі адносна нізкімі. Немалаважную ролю ў падтрыманні эканомікі Вялікабрытаніі ігралі прыбыткі ад 90-працэнтнага падатку на паўночнаморскую нафту, якія на працягу 1980-х гадоў таксама актыўна выкарыстоўваліся для рэалізацыі рэформаў.

Паводле апытанняў грамадскай думкі, Кансерватыўная партыя карысталася найбольшай падтрымкай сярод насельніцтва, а паспяховыя для кансерватараў вынікі выбараў мясцовых саветаў падштурхнулі Тэтчэр прызначыць на 11 чэрвеня парламенцкія выбары, хоць крайні тэрмін для іх правядзення мінаў толькі праз 12 месяцаў. Па выніках выбараў, Маргарэт захавала за сабой пост прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі на трэці тэрмін.

Падчас свайго трэцяга прэм’ерскага тэрміна Тэтчэр правяла рэформу падаткаабкладання, прыбыткі ад якога ішлі ў бюджэты органаў мясцовага самакіравання: замест падатку, заснаванага на намінальным арэндным кошце дома, быў уведзены так званы «камунальны падатак» (падушны падатак), які ў ранейшым памеры павінен быў выплачваць кожны паўналетні жыхар дома. У 1989 годзе гэты тып падатку быў уведзены ў Шатландыі, а ў 1990 годзе — у Англіі і Уэльсе. Рэфармаванне сістэмы падаткаабкладання стала адной з самых непапулярных мер падчас прэм’ерства Тэтчэр. Крайняя незадаволенасць падаткам сярод насельніцтва прымусіла пераемніка Тэтчэр, Джона Мэйджара, адмяніць яго. Пасля выбараў 1983 года продажы дзяржаўных прадпрыемстваў на рынку камунальных паслуг паскорыліся. Усяго ад продажу дзяржаўных прамысловых прадпрыемстваў урад выбавіў больш £29 млрд, а ад продажу муніцыпальных дамоў — яшчэ £18 млрд.

Працэс прыватызацыі, асабліва стратных дзяржаўных прамысловых прадпрыемстваў, спрыяў паляпшэнню шэрагу паказчыкаў гэтых прадпрыемстваў, асабліва прадукцыйнасці працы. Быў прыватызаваны шэраг прадпрыемстваў у сферы здабычы прыроднага газу, водазабеспячэння і электразабеспячэння, якія, тым не менш, заставаліся натуральнымі манаполіямі, таму іх прыватызацыя не магла прывесці да ўзнікнення канкурэнцыі на рынку. Нягледзячы на тое, што Тэтчэр заўсёды выступала супраць прыватызацыі чыгункі, лічачы, што гэта стане для брытанскага ўраду тым жа, чым і Ватэрлоа для Напалеона I, незадоўга да сваёй адстаўкі яна пагадзілася на прыватызацыю кампаніі British Rail, якая была рэалізавана ўжо яе пераемнікам у 1994 годзе. Шэраг прыватызаваных вытворчасцяў дэманстраваў паляпшэнні і пад дзяржаўным кантролем. Да прыкладу, кампанія British Steel значна павялічыла сваю прадукцыйнасць, застаючыся дзяржаўным прадпрыемствам, дзейнасць якога кантралявалася прызначаным урадам старшынём у асобе Яна МакГрэгара, які за гады сваёй дзейнасці сутыкнуўся з рэзкай незадаволенасцю з боку прафсаюзаў з прычыны закрыцця заводаў і скарачэння ўдвая працоўных месцаў. Для кампенсавання страты прамога дзяржаўнага кантролю над прыватызаванымі прадпрыемствамі Урадам Вялікабрытаніі было значна пашырана рэгуляванне гэтай галіны: былі створаны такія рэгулюючыя органы, як ,  і .

У цэлым вынікі прыватызацыі апынуліся дваістымі, хоць спажыўцы апынуліся ў выйгрышы дзякуючы зніжэнню коштаў і паляпшэнню прадукцыйнасці. Акрамя таго, дзякуючы масавай прыватызацыі многія брытанцы сталі акцыянерамі, што лягло ў аснову «народнага капіталізму».

Прыватызацыя дзяржаўных актываў суправаджалася фінансавым дэрэгуліраваннем з мэтай падтрымкі эканамічнага росту. Джэфры Хау адмяніў валютнае рэгуляванне ў 1979 годзе, дазволіўшы павялічыць інвеставанне капіталу ў замежныя рынкі. А так званы «Вялікі шок» 1986 года прывёў да зняцця большасці абмежаванняў на Лонданскай фондавай біржы. Урад Тэтчэр падтрымліваў рост у фінансавым сектары і сферы паслуг у якасці кампенсавання дэпрэсіўных тэндэнцый у сферы прамысловасці. Па словах палітычнага эканаміста , гэта палітыка прывяла да фармавання «капіталізму казіно» (), у выніку якога спекуляцыі і фінансавы гандаль сталі адыгрываць у эканоміцы краіны важнейшую ролю, чым прамысловая вытворчасць.

#### Працоўныя адносіны 
У перыяд свайго прэм’ерства Тэтчэр праводзіла актыўную барацьбу з уплывам прафсаюзаў, якія, па яе меркаванні, негатыўна ўплывалі на парламенцкую дэмакратыю і эканамічныя вынікі з прычыны рэгулярных забастовак. Першы прэм’ерскі тэрмін Маргарэт быў адзначаны шэрагам забастовак, арганізаваных часткай прафсаюзаў у адказ на новае заканадаўства, якое абмежавала іх паўнамоцтвы. У 1981 годзе ў Брыкстане адбыліся сур’ёзныя беспарадкі, якія злучаліся з ростам беспрацоўя, аднак урад Тэтчэр не стаў змякчаць сваю эканамічную палітыку, якая з’яўлялася прычынай росту беспрацоўя. У выніку супрацьстаянне прафсаюзаў з урадам скончылася безвынікова. Толькі 39 % членаў прафсаюзаў прагаласавала за Лейбарысцкую партыю на парламенцкіх выбарах 1983 года. Па меркаванні BBC, Тэтчэр «удалося пазбавіць прафсаюзы ўлады амаль на адно пакаленне».

Падчас другога прэм’ерскага тэрміна Тэтчэр, не робячы паслабленняў у праводжанай палітыцы, працягвала правядзенне ранейшага эканамічнага курсу, а таксама пачала больш актыўную барацьбу з уплывам прафсаюзаў: былі прыняты законы аб забароне на прымушэнне да ўваходжання ў прафсаюз, аб забароне «забастовак салідарнасці», аб абавязковым папярэджанні працадаўцаў аб пачатку забастоўкі і аб абавязковым тайным галасаванні для прыняцця рашэння аб пачатку забастоўкі. Акрамя таго, адмянялася правіла «зачыненага цэха» аб пераважным прыёме на працу членаў вядучай на гэтым прадпрыемстве трэд-юніяна, пагадненні з трэд-юніянамі аб мінімальнай гарантаванай зарплаце. З кансультатыўных урадавых камісій па пытаннях эканамічнай і сацыяльнай палітыкі таксама былі выключаны прадстаўнікі прафсаюзаў.

Хоць высілкі Тэтчэр былі накіраваны на недапушчэнне масавых забастовак, якія сталі частымі ў Вялікабрытаніі, яна пераконвала брытанцаў у тым, што гэтыя меры дапамогуць павялічыць дэмакратычнасць прафсаюзаў. Тым не менш разам са значнымі скарачэннямі на прыватызаваных стратных прадпрыемствах і хуткім ростам беспрацоўя гэта палітыка вылілася ў буйныя забастоўкі.

Забастоўка шахцёраў 1984—1985 гадоў стала найбуйнейшай праявай канфрантацыі паміж прафсаюзамі і брытанскім урадам. У сакавіку 1984 года  выступіла з прапановай аб закрыцці 20 з 174 дзяржаўных шахт і скарачэнні на 20 тысяч працоўных месцаў (усяго ў галіне працавала 187 тысяч чалавек). Тэтчэр адмовілася прыняць умовы забастоўшчыкаў і параўнала прэтэнзіі шахцёраў з фалклендскім канфліктам, які здарыўся за два гады да гэтых падзей: *«Нам прыйшлося змагацца з ворагам за межамі краіны, на Фалклендскіх астравах. Мы заўсёды павінны ведаць пра ворага ўнутры краіны, з якім цяжэй змагацца і які ўяўляе большую небяспеку для свабоды»*. Праз год пасля пачатку забастоўкі, у сакавіку 1985 года, Нацыянальны саюз гарнякоў быў вымушаны адступіць. Шкода для эканомікі краіны ад гэтых падзей ацэньвалася, сама меней, у £1,5 млрд. Акрамя таго, забастоўкі сталі прычынай моцнага падзення курсу фунта стэрлінгаў у адносінах да долара ЗША. Урад Вялікабрытаніі зачыніў у 1985 годзе 25 нерэнтабельных шахт, а да 1992 года іх лік склаў 97. Наступнае зачыненне яшчэ 150 вугальных шахт, частка з якіх не была стратнай, прывяло да таго, што дзясяткі тысяч чалавек страцілі працу.

Як вядома, шахцёры ўнеслі свой уклад у адстаўку прэм’ера Хіта, таму Тэтчэр была рашуча настроена атрымаць поспех там, дзе ён пацярпеў няўдачу. Для мінімізацыі наступстваў забастоўкі брытанскі ўрад павялічыў здабычу нафты ў Паўночным моры і павялічыў імпарт нафты, а таксама сачыў за забеспячэннем працы тых, хто з-за боязі страціць працу не далучыўся да забастоўшчыкаў, і настроіла грамадскую думку супраць удзельнікаў забастоўкі і прафсаюзаў. Стратэгія стварэння нацыянальных запасаў гаручага паліва, прызначэнне главой Нацыянальнага саюза гарнякоў Яна МакГрэгара, які вёў барацьбу з прафсаюзамі, а таксама падрыхтоўка да магчымых забастовак і мяцяжоў брытанскай паліцыі зрабілі істотны ўнёсак у перамогу Тэтчэр над прафсаюзамі. Вынікам дзеянняў урада стала заканчэнне забастоўкі ў 1985 годзе.

У 1979 годзе колькасць забастовак у Вялікабрытаніі дасягнула свайго піка (4583 забастоўкі, колькасць страчаных працоўных дзён — больш 29 млн). У 1984 годзе, у год шахцёрскіх забастовак, у краіне праходзіла 1221 забастоўка. У наступныя гады прэм’ерства Тэтчэр колькасць забастовак стабільна скарачалася: у 1990 годзе іх было ўжо 630. Скарачалася і колькасць членаў прафсаюзаў: з 13,5 млн у 1979 годзе да 10 млн чалавек у 1990 годзе (год адстаўкі Тэтчэр).

Для барацьбы з беспрацоўем урад Тэтчэр таксама перагледзеў сістэму дапамогі беспрацоўным: была скарочана сацыяльная дапамога, знята рэгуляванне кватэрнай платы дзяржавай, стымуляваліся няпоўны працоўны дзень, больш ранні выхад на пенсію, прафесійная перападрыхтоўка на больш запатрабаваныя спецыяльнасці, пераезд у меней паспяховыя рэгіёны краіны. Акрамя таго, стымулявалася развіццё дробнага бізнесу. Нягледзячы на значны ўзровень беспрацоўя напачатку і сярэдзіне 80-х, дзякуючы адыходу ад традыцыйнай паваеннай палітыкі поўнай занятасці шматлікія прамысловыя прадпрыемствы здолелі значна палепшыць сваю канкурэнтаздольнасць, скараціўшы выдаткі. У сваю чаргу, гэта спрыяла эканамічнаму росту.

#### Сацыяльная сфера 
Неаліберальная палітыка Тэтчэр закранула не толькі сферы эканомікі, фінансаў і працоўных адносін, але і сацыяльную сферу, на якую ўрад краіны імкнуўся распаўсюдзіць тыя ж самыя прынцыпы і выкарыстоўваць ідэнтычную стратэгію — зніжэнне выдаткаў, прыватызацыя і дэрэгуляванне. Падобная палітыка дазволіла, з аднаго боку, распаўсюдзіць элементы рынку ў гэтай сферы, з другога боку — умацаваць кантроль над ёй з боку цэнтральнага ўрада.

##### Адукацыя 
У першыя гады прэм’ерства Тэтчэр сфера адукацыі не была асноўным прыярытэтам для ўрада краіны, які быў больш заняты барацьбой з інфляцыяй і прафсаюзамі, аднак ужо ў 1981 годзе, пасля прызначэння міністрам адукацыі , адзначыўся паварот у палітыцы, які стаў адлюстраваннем імкнення Тэтчэр узяць пад кантроль дзейнасць адукацыйных устаноў і ў той жа час распаўсюдзіць на іх рыначныя законы, паводле якіх выжывае наймацнейшы, гэта значыць школы, якія карыстаюцца найбольшай папулярнасцю. Акрамя таго, бацькам вучняў было дадзена права самастойна вызначаць месца навучання сваіх дзяцей, а не накіроўваць іх у тыя школы, да якіх яны былі прыпісаны, а таксама з’яўляцца членамі кіруючых саветаў школ.

Законам аб адукацыйнай рэформе 1988 года ў Вялікабрытаніі ўводзіліся , у аснове якіх была ідэя атрымання вучнямі падобнай адукацыі незалежна ад тыпу школы і яе месцазнаходжання. Былі выдзелены «асноўныя прадметы», да якіх былі аднесены англійская мова, матэматыка і навука, а таксама «фундаментальныя прадметы» — гісторыя, геаграфія, тэхналогія, музыка, мастацтва і фізіка. У сярэдняй школе ўводзілася абавязковае вывучэнне замежнай мовы.

Сур’ёзныя меры былі прыняты з боку Тэтчэр у кірунку зніжэння ролі і самастойнасці мясцовых органаў народнай адукацыі, якія займаліся фінансавым кіраваннем школ. Замест іх фінансы былі перададзены пад кантроль кіраўнікоў, сярод якіх было шмат і бацькоў вучняў.

##### Ахова здароўя 
На перыяд прэм’ерства Тэтчэр прыйшлося ўзнікненне эпідэміі СНІДу, аднак першапачаткова Урад краіны заставаўся безуважным да гэтага пытання. Тэма ВІЧ была паднята толькі ў 1984 годзе, калі паўстала пытанне аб неабходнасці забеспячэння бяспекі донарскай крыві. У выніку ў перыяд з 1984 па 1985 год праблема СНІДу развівалася, у першую чаргу, у кантэксце гематрансфузіі і барацьбы з наркаманіяй.

Непапулярнасць гэтай тэмы ў рамках дзейнасці брытанскага ўрада тлумачылася некалькімі прычынамі. Па-першае, існавала ўяўленне аб тым, што новы вірус распаўсюджаны ў першую чаргу сярод гамасексуалістаў і, у меншай ступені, сярод іншых маргінальных груп, таму ён мала пагражаў звычайным грамадзянам краіны. Па-другое, Кансерватыўная партыя імкнулася супрацьпаставіць сябе лейбарыстам, якія выступалі ў падтрымку правоў сексуальных меншасцяў. У значнай ступені гэта тлумачылася прыхільнасцю кансерватараў да больш кансерватыўных поглядаў у пытанні сямейных адносін і сямейных каштоўнасцяў. Зыходзячы з гэтага, у 1986 годзе Міністэрства адукацыі разгарнула ў школах кампанію супраць стварэння станоўчага вобразу гомасексуалізму, а ў 1988 годзе была прынята вядомая папраўка да Закона аб мясцовым самакіраванні, якая прадпісвала мясцовым органам улады «не дапушчаць садзейнічання ў распаўсюджванні гомасексуальнасці ці матэрыялаў з мэтай яго заахвочвання», а таксама «не дапушчаць падчас навучання ў школах матэрыялаў аб прымальнасці гомасексуальнасці».

У той жа час прынятая ў 1986 годзе новая палітыка ў сферы барацьбы са СНІДам, якая складалася ў распаўсюджванні палавой асветы сярод насельніцтва як адзіна эфектыўнага спосабу барацьбы з эпідэміяй, прадугледжвала супрацоўніцтва і ўдзел у яе рэалізацыі груп найбольшай рызыкі, у першую чаргу гей-супольнасці. Такім чынам, Урад да гэтага часу хутчэй прытрымліваўся стратэгіі прафілактычных мер (заклік выкарыстоўваць прэзерватывы, аднаразовыя шпрыцы), а не палітыкі пакарання ці адчужэння асноўных груп рызыкі, хоць і падтрымліваў вобраз гомасексуалізму як анамальнай з’явы. У значнай ступені, такая змена ў палітыцы была выклікана бояззю перад эпідэміяй СНІДу сярод гетэрасексуальных пар, а таксама навуковымі публікацыямі амерыканскіх спецыялістаў.

Аднак ужо ў 1989 годзе, па меры знікнення трывогі ў грамадстве наконт эпідэміі СНІДу, адбыліся чарговыя змены ў палітыцы па гэтым пытанні. Тэтчэр, упэўненая ў перабольшанні праблемы, распусціла адмысловы аддзел па пытаннях СНІДу пры Міністэрстве аховы здароўя, а таксама адмовілася фінансаваць акадэмічныя даследаванні ў сферы сексуальных паводзін. У выніку, СМІ зноў сталі пісаць аб гэту праблеме як аб бядзе гей-супольнасці, а не традыцыйных сексуальных пар. Аднак Тэтчэр адмовілася ісці на ўступкі. Па яе словах, *«злачынствы ёсць злачынствы, і палітычнага аспекту ў гэтым выпадку няма»*. Пасля смерці Сэндса і дзевяці іншых зняволеных, якія галадалі ад 46 да 73 дзён, зняволеныя ірландскія нацыяналісты былі зраўнаваны ў правах з іншымі зняволенымі — членамі ўзброеных фарміраванняў, аднак Тэтчэр катэгарычна адмовілася даць ім палітычны статус.

12 кастрычніка 1984 года Ірландская рэспубліканская армія здзейсніла замах на Тэтчэр, падарваўшы бомбу ў гатэлі ў Брайтане падчас канферэнцыі кансерватараў. У выніку тэракту былі забіты пяць чалавек, у тым ліку жонка аднаго з членаў Кабінета міністраў. Сама Тэтчэр не пацярпела і на наступны дзень адкрыла партыйную канферэнцыю, што выклікала падтрымку з боку палітычных колаў і павялічыла яе папулярнасць сярод грамадскасці.

6 лістапада 1981 года Тэтчэр і ірландскі прэм’ер-міністр Гарэт Фіцджэральд заснавалі Англа-ірландскі міжурадавы савет, у рамках якога праводзіліся рэгулярныя сустрэчы паміж прадстаўнікамі абодвух урадаў. 15 лістапада 1985 года Тэтчэр і Фіцджэральд падпісалі ў  , па якім уз’яднанне Ірландыі павінна было адбыцца толькі ў выпадку падтрымкі гэтай ідэі большасцю насельніцтва Паўночнай Ірландыі. Акрамя таго, упершыню ў гісторыі брытанскі ўрад даў Ірландскай Рэспубліцы кансультацыйныя функцыі ў кіраванні Паўночнай Ірландыяй. Прадпісвалася скліканне міжурадавай канферэнцыі ў складзе ірландскіх і брытанскіх афіцыйных асоб для абмеркавання палітычных і іншых пытанняў, якія адносяцца да Паўночнай Ірландыі, пры гэтым Ірландская Рэспубліка прадстаўляла інтарэсы паўночнаірландскіх каталікоў.

Падпісанае пагадненне выклікала рэзкую крытыку з боку юніяністаў, якія прадстаўлялі пераважна інтарэсы пратэстанцкага насельніцтва і выступалі за захаванне Ольстэра ў складзе Вялікабрытаніі і супраць умяшання Ірландыі ў справы Паўночнай Ірландыі. Намеснік главы юніяністаў-дэмакратаў Пітэр Робінсан нават назваў яго *«актам палітычнай прастытуцыі»*. Да пратэстнай кампаніі пад лозунгам «Ольстэр гаворыць не» на чале з юніяністамі далучылася больш за 100 тысяч чалавек.
Член Кансерватыўнай партыі  сышоў з паста дзяржаўнага міністра ў Казначэйстве, і ўсё 15 юніяністаў-членаў Палаты Абшчын пакінулі свае месцы; толькі адзін з іх вярнуўся ў выніку парламенцкіх давыбараў, якія адбыліся 23 студзеня 1983 года.

### Знешняя палітыка 
[thumb|Маргарэт Тэтчэр і [Рональд Рэйган. Кэмп-Дэвід, 1986]] год

У вонкавай палітыцы Тэтчэр арыентавалася на ЗША і падтрымлівала ініцыятывы Рональда Рэйгана ў дачыненні да СССР, да якога абодва палітыкі ставіліся з недаверам (у коштах 1996—1997 гадоў) ракеты сістэмы «Трайдэнт» для ўстаноўкі на сваіх ПЛАРБ, якімі меркавалася замяніць ракеты «Поларыс». У выніку ядзерныя сілы краіны патроіліся.

Такім чынам, у пытаннях абароны брытанскі ўрад цалкам спадзяваўся на ЗША. Значную агалоску атрымала ў студзені 1986 года «справа Вестлэнда». Тэтчэр прыклала ўсе высілкі да таго, каб нацыянальны вытворца верталётаў «Westland» адмовіўся ад прапановы аб зліцці з боку італьянскай кампаніі «Agusta» на карысць прапановы ад амерыканскай кампаніі «Sikorsky Aircraft». Пасля дзяржаўны сакратар абароны Вялікабрытаніі , які падтрымліваў пагадненне з «Agusta», падаў у адстаўку.

2 красавіка 1982 года аргенцінскі дэсант, па загаду кіруючай ваеннай хунты, высадзіўся на брытанскіх Фалклендскіх астравах, справакаваўшы пачатак Фалклендскай вайны. Гэты крызіс, як паказала гісторыя, стаў ключавой падзеяй у гады прэм’ерства. Па прапанове Гаральда Макмілана і Роберта Армстранга, які да 5—6 красавіка паставіў перад ВМФ Вялікабрытаніі задачу вярнуць кантроль над астравамі. 14 чэрвеня аргенцінскія ваенныя здаліся, а ваенная аперацыя завяршылася поспехам для брытанскага боку, хоць падчас канфлікту было забіта 255 брытанскіх ваенных і 3 жыхары Фалклендскіх астравоў. Аргенцінскі бок страціў 649 чалавек (з іх 323 чалавека загінулі ў выніку патаплення брытанскай атамнай падводнай лодкай аргенцінскага крэйсера «Генерал Бельграна»). Падчас канфлікту Тэтчэр раскрытыкавалася за грэбаванне пытаннямі абароны Фалклендскіх астравоў, а таксама за рашэнне аб патапленні «Генерала Бельграна». Тым не менш Тэтчэр змагла задзейнічаць усе ваенныя і дыпламатычныя магчымасці для аднаўлення кантролю Вялікабрытаніі над астравамі. Гэта палітыка была з адабрэннем сустрэта брытанцамі, што прыкметна ўмацавала пазіцыі кансерватараў, якія было пахіснуліся, і лідарства Тэтчэр у партыі перад парламенцкімі выбарамі 1983 года. Дзякуючы «фалклендскаму фактару», эканамічнаму аднаўленню пачатку 1982 года і рознагалоссям сярод лейбарыстаў, Кансерватыўнай партыі на чале з Тэтчэр удалося атрымаць перамогу на выбарах.

Тэтчэр, у адрозненне ад многіх кансерватараў, халаднавата адносілася да ідэі далейшага паглыблення еўрапейскай інтэграцыі. У 1988 годзе ў сваёй прамове ў Бругэ яна выступіла супраць ініцыятыў ЕЭС аб павышэнні цэнтралізацыі ў прыняцці рашэнняў і стварэнні федэратыўных структур. Хоць у цэлым Тэтчэр выступала за членства Вялікабрытаніі ў інтэграцыйным аб’яднанні, яна лічыла, што роля арганізацыі павінна быць абмежавана пытаннямі забеспячэння свабоднага гандлю і эфектыўнай канкурэнцыі. Нягледзячы на пазіцыю канцлера казначэйства Найджэла Лоўсана і міністра замежных спраў Джэфры Хау, Маргарэт выступала катэгарычна супраць удзелу краіны ў Еўрапейскім механізме валютных курсаў, папярэдніку Еўрапейскага валютнага саюза, мяркуючы, што гэта накладзе абмежаванні на брытанскую эканоміку. Аднак Джону Мэйджару ўдалося пераканаць Тэтчэр, і ў кастрычніку 1990 года Вялікабрытанія стала ўдзельнікам механізму.

Роля Брытанскай Садружнасці пры Тэтчэр паменшылася. Расчараванне Тэтчэр у гэтай арганізацыі тлумачылася павышанай, з яе пункту гледжання, цікавасцю Садружнасці да ўрэгулявання становішча на поўдні Афрыкі на ўмовах, якія не адказвалі патрабаванням брытанскіх кансерватараў. Тэтчэр разглядала Садружнасць толькі як карысную структуру для вядзення перамоў, якія не ўяўлялі вялікага значэння.

Тэтчэр адной з першых сярод заходніх палітыкаў станоўча ацаніла рэфармісцкія настроі савецкага лідара Міхаіла Гарбачова. Яшчэ ў лістападзе 1988 года — за год да падзення Берлінскай сцяны і ўсходнееўрапейскіх сацыялістычных рэжымаў — яна ўпершыню адкрыта заявіла аб заканчэнні «халоднай вайны»: *«Зараз мы не ў стане халоднай вайны»*, бо *«новыя адносіны шырокія як ніколі»*. У 1984 годзе Тэтчэр наведала Савецкі Саюз і сустрэлася з Міхаілам Гарбачовым і Старшынём Савета Міністраў СССР Мікалаем Рыжковым. Першапачаткова яна выступала супраць магчымага аб’яднання Германіі. Па яе словах, гэта *«прывядзе да змены паваенных межаў, і мы не можам дазволіць гэтага, бо падобнае развіццё падзей паставіць пад пытанне стабільнасць усёй міжнароднай сітуацыі і можа пагражаць нашай бяспецы»*. Акрамя таго, Тэтчэр асцерагалася, што адзіная Германія будзе ў большай ступені супрацоўнічаць з СССР, адсунуўшы на другі план НАТА. У той жа час прэм’ер-міністр выступала ў падтрымку незалежнасці Харватыі і Славеніі.

### Адстаўка 
[thumb|left|upright|alt=Photograph|Тэтчэр у [1990 годзе]]

Падчас выбараў старшыні Кансерватыўнай партыі, якія адбыліся ў 1989 годзе, супернікам Тэтчэр выступаў мала каму вядомы член Палаты Абшчын Энтані Маер. З 374 членаў парламента, якія ўваходзілі ў Кансерватыўную партыі і мелі права голасу, за Тэтчэр прагаласавала 314 чалавек, у той час як за Маера — 33 чалавека. Аднак упэўненая ў сабе Тэтчэр заўсёды настойвала на тым, што яе мала цікавяць розныя рэйтынгі, паказваючы на рэкордную падтрымку падчас парламенцкіх выбараў.

Паводле апытанняў грамадскай думкі, праведзеных у верасні 1990 года, рэйтынг лейбарыстаў быў на 14 % вышэй за рэйтынг кансерватараў.

На наступны дзень Майкл Хезелтайн абвясціў пра сваё жаданне ўзначаліць Кансерватыўную партыю. Паводле апытанняў грамадскай думкі, менавіта яго асоба магла дапамагчы кансерватарам абагнаць лейбарыстаў. Хоць Тэтчэр удалося заняць першае месца падчас першага тура галасавання, Хезелтайн заручыўся дастатковай колькасцю галасоў (152 галасы) для правядзення другога тура. Пасля аўдыенцыі ў Каралевы і сваёй заключнай прамовы ў Палаце абшчын Тэтчэр пакінула пост прэм’ер-міністра. Сваё зрушэнне з пасады яна палічыла здрадай.

Пасада прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі і старшыні Кансерватыўнай партыі перайшла да Джона Мэйджара, на чале з якім Кансерватыўнай партыі ўдалося атрымаць перамогу на парламенцкіх выбарах 1992 года.

## Пасля адстаўкі 
Пасля сыходу з пасады прэм’ер-міністра Тэтчэр на працягу двух гадоў была членам Палаты Абшчын ад Фінчлі. У 1992 годзе, ва ўзросце 66 гадоў, яна прыняла рашэнне пакінуць брытанскі парламент, што, па яе меркаванні, давала ёй магчымасць больш адкрыта выказваць сваё меркаванне па тых ці іншых падзеях.

### Пасля сыходу з Палаты Абшчын 
Пасля сыходу з Палаты Абшчын Тэтчэр стала першым былым прэм’ер-міністрам Вялікабрытаніі, які заснаваў фонд. У 2005 годзе з-за фінансавых цяжкасцяў ён быў зачынены. Тэтчэр напісала два тамы мемуараў: *«The Downing Street Years»* (1993) і *«The Path to Power»* (1995).

У ліпені 1992 года Маргарэт была нанята тытунёвай кампаніяй *«Philip Morris»* у якасці *«геапалітычнага кансультанта»* са службовым акладам у $250 000 і штогадовым унёскам у $250 000 у яе фонд. Акрамя таго, за кожны публічны выступ яна атрымлівала $50 000.

У жніўні 1992 года Тэтчэр заклікала НАТА спыніць уладкаваную сербамі разню ў баснійскіх гарадах Гораждзе і Сараева, спыніўшы этнічныя чысткі перыяду Баснійскай вайны. Яна параўнала сітуацыю ў Босніі з *«горшымі крайнасцямі нацыстаў»*, заявіўшы, што сітуацыя ў краі можа стаць новым Халакостам. Тэтчэр таксама выступіла ў Палаце лордаў з крытыкай Маастрыхцкага дагавора.

На фоне росту зацікаўленасці заходніх нафтавых кампаній у энергарэсурсах Каспійскага мора ў верасні 1992 года Тэтчэр наведала Баку, дзе прыняла ўдзел у падпісанні пагаднення аб правядзенні ацэнкавых распрацовак радовішчаў Чыраг і Шахдэніз паміж Урадам Азербайджана і кампаніямі — англійскай Брытыш Петролеум і нарвежскай Статойл.

[thumb|300px|alt=Photograph|Тэтчэр з [Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Гарбачовым (злева) і Малруні (у цэнтры) на пахаваннях Рэйгана]]

У перыяд з 1993 па 2000 год Тэтчэр была ганаровым рэктарам Каледжа Вільгельма і Марыі ў амерыканскім штаце Вірджынія, а з 1992 па 1999 год — ганаровым рэктарам Букінгемскага ўніверсітэта (першага прыватнага ўніверсітэта Вялікабрытаніі, заснаванага ёю ў 1975 годзе).

Пасля абрання Тоні Блэра старшынём Лейбарысцкай партыі ў 1994 годзе Тэтчэр назвала яго *«самым небяспечным лідарам лейбарыстаў з часоў Х’ю Гейтскела»*.

У 1998 годзе пасля арышту іспанскімі ўладамі былога чылійскага дыктатара Аўгуста Піначэта, які павінен быў паўстаць перад судом за масавае парушэнне правоў чалавека, Тэтчэр заклікала да яго вызвалення, спаслаўшыся на тую падтрымку, які ён аказаў Вялікабрытаніі падчас Фалклендскага канфлікту. У 1999 годзе яна наведала былога палітыка, які знаходзіўся пад хатнім арыштам у прыгарадзе Лондана. Піначэт быў вызвалены па рашэнні міністра ўнутраных спраў Джэка Стро ў сакавіку 2000 года па медыцынскіх прычынах.

Падчас парламенцкіх выбараў 2001 года Тэтчэр падтрымлівала кансерватараў, хоць і не ўхваліла кандыдатуру Іана Дункана Сміта на пасаду лідара Кансерватыўнай партыі, як гэта было ў выпадку з Джонам Мэйджарам і Уільямам Хейгам. Тым не менш непасрэдна пасля выбараў яна аддала перавагу Дункану Сміту, а не Кенету Кларку.

У сакавіку 2002 года Тэтчэр выпусціла кнігу *«Мастацтва кіравання дзяржавай: стратэгіі для зменлівага свету»*, якую яна прысвяціла Рональду Рэйгану. У ёй Маргарэт выказала сваю пазіцыю па шэрагу міжнародных палітычных падзей і працэсаў. Яна сцвярджала, што на Блізкім Усходзе не будзе міру датуль, пакуль не будзе зрынуты Садам Хусейн; пісала аб неабходнасці Ізраіля ахвяраваць тэрыторыяй у абмен на мір, утапічнасці Еўрапейскага саюза. Па яе меркаванні, Брытаніі трэба перагледзець умовы свайго членства ў ЕС ці нават пакінуць інтэграцыйнае ўтварэнне, далучыўшыся да НАФТА.

### Пасля 2002 года 
26 чэрвеня 2003 года сышоў з жыцця муж Тэтчэр — Дэніс. 3 ліпеня ён быў крэміраваны.

11 чэрвеня 2004 года Тэтчэр наведала пахаванне Рональда Рэйгана. З прычыны праблем са здароўем быў загадзя зроблены відэазапіс з яе надмагільнай прамовай. Потым Тэтчэр разам з асяроддзем Рэйгана адправілася ў Каліфорнію, дзе наведала памінальную службу і цырымонію пахавання ў Прэзідэнцкай бібліятэцы Рональда Рэйгана.

[thumb|300px|Тэтчэр на памінальнай службе ў гонар пяцігоддзя з дня [Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001 года|тэрарыстычных актаў 11 верасня 2001 года. Справа — Дзік Чэйні і яго жонка]]

Сваё 80-годдзе Маргарэт адсвяткавала 13 кастрычніка 2005 года ў лонданскай гасцініцы *Mandarin Oriental Hotel*. Сярод госцяў лічыліся Елізавета II, герцаг Эдынбургскі, Аляксандра Кенцкая і Тоні Блэр. Джэфры Хау, які таксама прысутнічаў на ўрачыстасцях, заявіў, што *«яе сапраўдны трыумф трансфармаваў не толькі адну, колькі абедзве партыі, таму, калі лейбарысты вярнуліся да ўлады, большая частка прынцыпаў тэтчэрызму была прынята імі як дадзенасць»*.

У 2006 годзе Тэтчэр у якасці госця Дзіка Чэйні наведала ў Вашынгтоне афіцыйную памінальную службу ў памяць аб тэрарыстычных актах 11 верасня 2001 года. Падчас візіту Маргарэт сустрэлася з дзяржаўным сакратаром ЗША Кандалізай Райс.

У лютым 2007 года Тэтчэр стала першым прэм’ер-міністрам Вялікабрытаніі, якому пры жыцці ўстанавілі помнік у брытанскім парламенце (афіцыйнае адкрыццё адбылося 21 лютага 2007 года ў прысутнасці былога палітыка). Бронзавая статуя з выцягнутай правай рукой размешчана насупраць статуі палітычнага куміра Тэтчэр — Уінстана Чэрчыля.

У канцы лістапада 2009 года Тэтчэр ненадоўга вярнулася на Даўнінг-стрыт, 10, каб прадставіць публіцы свой афіцыйны партрэт, выкананы мастаком Рычардам Стоўнам (ён жа ствараў партрэты Елізаветы II і яе маці — Елізаветы Боўз-Лаян). Гэта падзея стала праявай асаблівай павагі да былога прэм’ер-міністра, які знаходзіўся яшчэ пры жыцці.

У 2002 годзе Тэтчэр перажыла некалькі мікраінсультаў, пасля якіх урач параіў ёй адмовіцца ад удзелу ў публічных мерапрыемствах і адысці ад грамадскай і палітычнай дзейнасці. Пасля непрытомнасці падчас абеду ў Палаце абшчын, якая здарылася 7 сакавіка 2008 года, яна была дастаўлена ў бальніцу Сент-Томас у цэнтральнай частцы Лондана. У чэрвені 2009 года была шпіталізавана ў сувязі з пераломам рукі.

4 ліпеня 2011 года Тэтчэр павінна была прысутнічаць на цырымоніі адкрыцця 10-футавага помніка Рональду Рэйгану ў Лондане, але не змагла ў сувязі з дрэнным самаадчуваннем. У тым жа месяцы ў апытанні арганізацыі «Ipsos MORI» яна была названа самым кампетэнтным брытанскім прэм’ер-міністрам за апошнія 30 гадоў, а 31 ліпеня было абвешчана, што яе офіс ў Палаце Лордаў зачынены.

### Смерць і пахаванне 
Маргарэт Тэтчэр памерла 8 красавіка 2013 года ва ўзросце 87 гадоў пасля перанесенага інсульту. Яна здымала нумар-люкс у гатэлі «Рыц» у Лондане са снежня 2012 года пасля таго, як ёй стала цяжка ўздымацца па лесвіцы свайго дома «Чэстэр Скуэр» у Белгравіі.

Рэакцыі на вестку пра смерць Тэтчэр у Вялікабрытаніі былі змяшаныя, пачынаючы ад апісання яе як найвялікшага прэм’ер-міністра мірнага часу ў краіне да грамадскіх урачыстасцяў з нагоды яе смерці і выразаў асабістай непрыязнасці.

Падрабязная інфармацыя пра пахаванне Тэтчэр была загадзя ўзгодненая з ёй. Цырымонія была ўрачыстай і ўключала ў сябе ваеннае ўшанаванне і царкоўную службу ў Саборы Святога Паўла 17 красавіка. На пахаванні прысутнічалі каралева Лізавета II і прынц Філіп, герцаг Эдынбургскі. Гэта быў другі раз за час праўлення каралевы, калі яна прысутнічала на пахаванні былога прэм’ер-міністра (пасля пахавання Уінстана Чэрчыля ў 1965 годзе).

Пасля службы ў саборы цела Маргарэт Тэтчэр было крэміравана крэматорыі «Мортлэйк», там жа, дзе і цела яе мужа. Крэмацыя адбылася 28 верасня ў Каралеўскім шпіталі Чэлсі. Падчас прыватнай цырымоніі прах Тэтчэр быў аддадзны зямлі на тэрыторыі лякарні, таксама як і прах яе мужа.

## Спадчына 
Для прыхільнікаў Тэтчэр яна застаецца палітычнай фігурай, якая змагла аднавіць брытанскую эканоміку, нанесці істотны ўдар па прафсаюзах і аднавіць імідж Вялікабрытаніі ў якасці сусветнай дзяржавы. У перыяд яе прэм’ерства з 7 да 25 % узрасла колькасць брытанскіх жыхароў, якія валодалі акцыямі; больш мільёна сем’яў набылі дамы, што належалі раней муніцыпальным саветам, што павялічыла лік домаўладальнікаў з 55 да 67 %. Агульны асабісты дабрабыт вырас на 80 %. Перамога ў Фалклендскай вайне і цесны саюз з ЗША таксама лічацца адным з яе найважнейшых дасягненняў.

У той жа час перыяд прэм’ерства Тэтчэр быў адзначаны высокім беспрацоўем насельніцтва і рэгулярнымі забастоўкамі. Гэта праблема, у сваю чаргу, стала прычынай распаўсюджвання наркаманіі і сямейных разводаў. Выступаючы ў красавіку 2009 года ў Шатландыі, напярэдадні трыццацігадовай гадавіны яе абрання ў якасці прэм’ер-міністра, Тэтчэр настойвала на тым, што ніколькі не шкадавала аб сваіх дзеяннях падчас прэм’ерства, у тым ліку ў пытанні ўвядзення падушнага падатку і адмовы ад субсідавання *«састарэлай прамысловасці, чые рынкі збыту знаходзіліся ў заняпадзе»*.

Прэм’ерства Тэтчэр стала самым працяглым у XX стагоддзі, з часоў Солсберы (1885, 1886—1892 і 1895—1902) і самым працяглым бесперапынным знаходжаннем на пасадзе з часоў лорда Ліверпуля (1812—1827).

### Узнагароды 
[thumb|left|Прэзідэнт ЗША [Джордж Герберт Уокер Буш|Джордж Буш стар. уручае Тэтчэр Прэзідэнцкі медаль Свабоды (1991 год)]]

Заняўшы ў 1970 годзе пост міністра асветніцтва і навукі, Тэтчэр стала членам Тайнага савета Вялікабрытаніі. Праз два тыдні пасля сыходу з паста яна атрымала Ордэн Заслуг — адметны знак членаў абмежаванага таварыства (ордэна), заснаванага ў Вялікабрытаніі ў 1902 годзе каралём Эдуардам VII. Адначасова Дэніс Тэтчэр стаў уладальнікам спадчыннага тытула — баранэтам. У 1992 годзе Тэтчэр стала пэрам Палаты Лордаў з прысваеннем асабістага спадчыннага дваранства з тытулам баранэсы Кестывена ў графстве Лінкальншыр і герба.

На Фалклендскіх астравах, пачынаючы з 1992 года, штогод 10 студзеня адзначаецца Дзень Маргарэт Тэтчэр у памяць пра яе візіт на астравы ў 1983 годзе. Акрамя таго, у гонар палітыка была названа вуліца ў Порт-Стэнлі, а таксама паўвостраў у Паўднёвай Джорджыі.

У 1998 годзе Тэтчэр было прысвоена званне ганаровага грамадзяніна Заграба. З’яўлялася членам Більдэрбергскага клуба.

### Згадванні ў культуры 
Асоба Маргарэт Тэтчэр згадана ў шэрагу мастацкіх твораў, у тым ліку ў літаратурных тэкстах, тэлевізійных праграмах, мастацкіх і дакументальных фільмах, тэатральных пастаноўках. У дакументальнай драме , якая выйшла ў 2002 годзе на брытанскім тэлеканале BBC4, ролю брытанскага прэм’ер-міністра сыграла актрыса , а ў  — . Акрамя таго, Тэтчэр стала галоўным героем у такіх фільмах, як  (2009; ролю выканала ) і «Жалезная лэдзі» (2011; ролю выканала Мэрыл Стрып). За ролю Тэтчэр у апошнім фільме Мерыл Стрып стала ўладальніцай восьмай статуэткі прэміі «Залаты глобус», другой статуэткі прэміі *BAFTA* і атрымала трэцяга «Оскара».

#### Кінематограф 
* Джанет Браўн — «Рашэнне 79» (1979), «Толькі для вашых вачэй» (1981).
* Кэралайн Бернстайн — «Назад у справу» (2007), «Я — Боб» (2007).
* Мэрыл Стрып — «Жалезная лэдзі» (2011).

#### Тэлебачанне 
* Анжэла Торн — «Хто-небудзь за Дэніса?» (1982), «Данрулін» (1990).
* Стыў Нэлан — «Выліты партрэт» (1985—1987), «Ужывую з Лондана» (1988), «KYTV» (1989), «Яблычак!» (1990), «Бен Элтан: Чалавек з Онці» (1990), «Новы дзярждзеяч» (1987—1990), «Палас» (1992), «Ноч з тысячай твараў» (2001), «У пошуках Ла Шэ» (2011).
* Хілары Цёрнер — «Першы сярод роўных» (1986).
* Морын Ліпман — «Пра твар» (1989).
* «Картачны дамок» (1990).
* Сільвія Сімс — «Тэтчэр: Апошнія дні» (1991).
* «Апошні дубль» (1995).
* Патрысія Ходж — «Фалклендская гульня» (2002).
* Луіза Голд — «Дзённікі Алана Кларка» (2004).
* Ганна Мэсі — «Піначэт у прыгарадзе» (2006).
* Кіка Маркхэм — «Лінія прыгажосці» (2006).
* Кэралайн Блэкістан — «Кубак!» (2006).
* Элізабет Шэперд — «Адценні чорнага: Гісторыя Конрада Блэка» (2006).
* Андрэа Райзбара — «Маргарэт Тэтчэр: Доўгі шлях да Фінчлі» (2008).
* Ліндсі Дункан — «Маргарэт» (2009).
* Леслі Мэнвіл — «Каралева» (2009).
* «Тэтчэр. Жанчына на вяршыні ўлады» (дакументальны, 2010).

#### Літаратура 
* «Першы сярод роўных» (Джэфры Арчэр, 1984)
* «Чацвёрты пратакол» (Фрэдэрык Фарсайт, 1984).
* «Перагаворшчык» (Фарсайт Фарсайт, 1989).
* «Ашуканец» (Фрэдэрык Форсайт, 1991).
* «Дзённікі Алана Кларка» (Алан Кларк, 1993, 2000).
* «Кулак Алаха» (Фрэдэрык Фарсайт, 1994).
* «Ікона» (Фрэдэрык Фарсайт, 1997).
* «Лінія прыгажосці» (Алан Холінгхёрст, 2004).

## Крыніцы 
## Літаратура 
### На рускай мове 
* 

### На англійскай мове 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Катэгорыя:Жанчыны Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Антыкамуністы
Катэгорыя:Члены парламента Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Кансерватыўнай партыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Заграба
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Познані
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кракава
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гданьска