Жан-Жорж Навер

**Жан-Жорж Наве́р** (, ,  — , Сен-Жэрмен-ан-Ле) — французскі балетны танцор, харэограф і тэарэтык балета, стваральнік балетных рэформаў. Лічыцца заснавальнікам сучаснага балета. Дзень яго нараджэння 29 красавіка па рашэнні ЮНЕСКА з 1982 года адзначаецца як .

## Біяграфія 
Вучыўся ў Ж. Д. Дзюпрэ і Л. Дзюпрэ.

У 1743 годзе Ж.-Ж. Навер атрымаў першы ангажэмент у парыжскім тэатры Апера-Камік.

У 1745—1747 гадах выступаў у прыдворнай оперы ў Берліне, затым у Марселі, у 1750 — у Ліёне (у 1751—1752 гадах узначальваў балетную трупу як балетмайстар).

У 1754 годзе паставіў у парыжскай Апера-Камік свой першы вядомы балет «Кітайскае свята» (музыка страчана). У гэтым і ў наступных балетах — «Крыніца юнацтва» (1754) і «Фламандскія забавы» (1755) (музыка неввядомая), Навер прытрымваўся прынцыпу маляўнічасці, беручы за ўзор станковыя карціны, габелены, вырабы з фарфору.

У 1755—1757 гадах Навер гастраляваў у Лондане па запрашэнні знакамітага акцёра Д. Гарыка. Знаёмствам з Гарыкам Навер тлумачыў пералом у сваіх эстэтычных поглядах — адмова ад выяўленчасці дзеля дзейснасці харэаграфіі. Аднак сутнасць яго рэформы, якая выявілася ў зацвярджэнні дзейснага балета, перш за ўсё звязана з росквітам асветніцкай думкі напярэдадні Вялікай французскай рэвалюцыі. У 1757 годзе Навер паставіў у Ліёне балет «Рэўнасць, або Святкаванні ў сералі» (музыка, верагодна, ), у якім выразна праступілі дзейсныя матывы, азначыліся драматычныя характары. У 1781 годзе Новер напісаў свае распрацоўкі па будаўніцтве новай залы Парыжскай Оперы «Каментар па будаўніцтве залы» (). Супрацьстаянне з трупай, не жадаючай прызнаваць новыя павевы ў балеце, адымала шмат сіл і часу; заняты працай, Навер пакінуў пасаду ў Парыжскай Оперы (гэтую пасаду заняў яго вучань і паплечнік ) і наступнае дзесяцігоддзе праводзіў пераважна ў Лондане,

## Творчасць 
Як харэограф сцвярджаў дзейсны танец, зрабіў балет самастойным відам сцэнічнага мастацтва.

Схіляючыся перад аўтарытэтамі Вальтэра, Дзідро, Навер насаджаў на балетнай сцэне ідэі высокага абавязку і глыбокіх пачуццяў. Але ён прызнаваў за балетам права парушаць класіцысцкія адзінствы месца, часу і дзеянні і ажыццяўляў гэта ў пастаўленых ім спектаклях у інтарэсах галоўнага — логікі пантамімнага дзеяння, падпарадкаванай законам музыкі. На глебе музыкі Навер упарадкаваў і развіў структурныя формы акадэмічнага балетнага танца — сольнага і ансамблевага.

Захаваліся назвы 80 балетаў, 24 балеты ў операх, 11 дывертысментаў. Яго найлепшыя пастаноўкі адметныя драматычна-выразнымі пластычнымі вобразамі: «Рэўнасць, або Святкаванні ў сералі» (1757, музыка, верагодна, ); «Псіхея і Амур», «Смерць Геркулеса» (абедзве 1762), «» (1763), «Апелес і Кампаспа» (1776; усе на музыку ), «Дон Кіхот» (1768), «Гарацыі і Курыяцыі» (1775; абедзве на музыку ); «Іфігенія ў Таўрыдзе» на музыку  (1773), «Іфігенія ў Аўлідзе» (1793) і «Свавольствы кахання» (1794; абедзве на музыку Мілера).

Аўтар кнігі «Пісьмы пра танец і балеты» (1760), дзе выклаў свае погляды на балет як самастойны спектакль з моцнай сюжэтнай інтрыгай, лагічна і паслядоўна развітым дзеяннем, з героямі — носьбітамі моцнага запалу. Кніга выйшла ў Ліёне і Штутгарце (1760) і неаднаразова перавыдавалася. Метад Навера-харэографа быў працягнуты яго непасрэднымі спадчыннікамі — , , .

Творчасць Навера значна паўплывала на развіццё сучаснага балета.

## Літаратура 
* 
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Францыі
Катэгорыя:Артысты балета XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Балетмайстры паводле алфавіта
Катэгорыя:Балетмайстры Францыі
Катэгорыя:Балетмайстры Аўстрыі
Катэгорыя:Балетмайстры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Балетмайстры XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Балетныя педагогі паводле алфавіта
Катэгорыя:Балетныя педагогі Францыі
Катэгорыя:Балетныя педагогі Аўстрыі
Катэгорыя:Балетныя педагогі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Балетныя педагогі XVIII стагоддзя