Сыноўняя пачцівасць

**Сыноўняя пачцівасць** *Сяа* (, ,  — *хё*) — адно з цэнтральных паняццяў у канфуцыянскіх этыцы і філасофіі, важны кампанент традыцыйнай усходне-азіяцкай ментальнасці. У базавым значэнні адносілася да павагі бацькоў; у больш шырокім сэнсе распаўсюджвалася на ўсіх продкаў. Паколькі ў канфуцыянстве кіраўніку дзяржавы адводзілася месца «народнага бацькі» (民之父母), дабрачыннасць *Сяа* закранала пераважную частку сацыяльна-палітычнай сферы (з «трох [сацыяльных] асноў» ( *сяа* наўпрост апісвала падпарадкаванне дзяцей бацькам і ўскосна — падпарадкаванне народа Уладару. Па-за гэтай мадэлі заставаўся толькі прынцып падпарадкавання жонкі мужу). Парушэнне нормаў *сяа* лічылася найцяжэйшым злачынствам.

## «Сяа цзін» 
Тэорыя *Сяа* была замацавана ў трактаце «Сяа цзін» («Канон сыноўняй пачцівасці»), які прыпісваецца Канфуцыю. У ім выкладаецца гутарка паміж настаўнікам і яго любімым вучнем, . Паколькі гэты тэкст адрозніваўся выразнасцю і параўнальнай прастатой (усяго 388 розных іерогліфаў), пачынаючы з дынастыі Хань ён выкарыстоўваўся ў якасці падручніка для чытання ў .

Істотна, што *сяа* не мае на ўвазе механічнага выканання ўсіх прымхаў старэйшых. Згодна *Сяо цзін*, сыноўняя крытыка, накіраваная на выпраўленне бацькавых недахопаў, з’яўляецца нормай *сяа,* — таксама як і міністэрскі пратэст, накіраваны Уладару ў выратаванне краіны. Неабходнай падставай для падобнай крытыкі з’яўляецца справядлівасць *и* (義).

## Рытуальнае і маралістычнае выкарыстанне 
Іерогліф «сяа» шырока прадстаўлены ў надпісах на бронзавых пасудзінах эпохі Чжоу. Як паказана ў слоўніку *«Шовэнь»*, ён адлюстроўвае дзіця і старога чалавека; графемы арыентаваны вертыкальна, магчыма выказваючы іерархічнае падпарадкаванне.

У тэрміналогіі Чжоу *сяа* магло выступаць як ганаровы тытул продка, у сваю чаргу падкрэсліваючы яго паважнае стаўленне да папярэднікаў. Культ продкаў быў важным элементам у рэлігійных уяўленнях кітайцаў пачынаючы ўжо з дынастыі Шан. Яго захаванне рытуальна выяўлялася ў служэнні на алтарах клана, якое забяспечвала дабрабыт тых, хто жыве, і спакой мёртвых; пераемнасць гэтага служэння сімвалізавала бяспеку клана. Парушэнне пераемнасці лічылася катастрофай — настолькі, што сімвалічнае абслугоўванне алтароў пераможаных кланаў часам захоўвалася іх супернікамі ў якасці ласкі да слабых. Такім чынам, паняцце *сяа* першапачаткова ўключала ў сябе рэлігійны кампанент. (Не толькі практычнае, але і рытуальнае шанаванне старэйшых захоўваецца да гэтага часу. У гісторыі познеімперскага Кітая яно стала адной з прычын , XVII — пач. XVIII стагоддзяў, ці з’яўляецца пакланенне продкам ідалапаклонствам).

З развіццём класічнай філасофіі *сяа* перарасло ў абстрактную катэгорыю і маральны . Канфуцый і яго паслядоўнікі ўхіляліся ад абмеркавання рэлігійнага і метафізічнага боку культу продкаў (звязанага з пахаваннем і ўяўленнямі аб ). Пахавальная цырымонія для памерлых бацькоў складала неад’емную частку нормы *сяа*, яе выкананне разглядалася перш за ўсё як настаўленне тым, хто жыве. Сыноўняя пачцівасць выяўлялася ў вырабе труны з лепшага дрэва, падрыхтоўцы савану і жалобнага адзення, цырыманіяльных сасудаў, а таксама ў трыманні посту. Імя нябожчыка заносілася на спецыяльную таблічку, якая змяшчалася ў храме продкаў і двойчы ў год (вясной і восенню) станавілася аб’ектам пакланення. У познеімперскія часы праявай *сяа* быў таксама выраб цырыманіяльнага партрэта бацькоўскай пары.

Траекторыя выкарыстання *сяа* у прамежку ад Заходняга Чжоу да канца  выяўляе характэрную тэндэнцыю: у  адзначаецца рэзкае зніжэнне ў частотнасці яго выкарыстання як у традыцыйных тэкстах, так і на эпіграфічных носьбітах.  тлумачыць гэты феномен супярэчнасцю паміж інтарэсамі кіруючых дамоў і падначаленых ім кланаў (а таксама паміж асноўнай лініяй клана і яе адгалінаваннямі). Гэта супярэчнасць выразна сфармуляваў  (пам. у 233 да н.):

«Паважны сын свайго бацькі — ненадзейны падданы свайго гаспадара». Мяркуецца, што Канфуцый перафармуляваў паняцце *сяа*, накіраваўшы яго значэнне ад кланавага выкарыстання да сямейнага (як адзначае Пінес, «» чатыры разы згадвае просьбы вучняў растлумачыць значэнне *сяа*: магчымае сведчанне таго, што да часу дзейнасці Канфуцыя новая інтэрпрэтацыя гэтага паняцця была неабходная). Менавіта канфуцыянскае абнаўленне, якое перавяло *сяа* на ўзровень асобасных адносін, зноў прывяло гэта паняцце ў гармонію з дзяржаўнай ідэалогіяй, якая ўмацавалася ў імперскую эпоху.

## Заканадаўства 
У познеімперскі перыяд цяжкае парушэнне сыноўняй пачцівасці (напрыклад, забойства бацькоў) каралася .

## Літаратура 
* . Конфуцианский трактат «Сяо цзин» («Каноническая книга о сыновней почтительности»): Гл. 1, 8, 9. (Предисловие, переводы, комментарий) // , 1999. № 6. С. 129—141.

Катэгорыя:Сям’я
Катэгорыя:Цноты
Катэгорыя:Канфуцыянства
Катэгорыя:Грамадскія навукі