Фірдаўсі

**Хакім Абулькасім Мансур Хасан Фірдаўсі Тусі** (, тадж. **Ҳоким Абулқосим Мансур Ҳасан Фирдавси Туси**; нар. 935,  (Іран) — 1020,) — персідскі паэт, аўтар эпічнай паэмы «Шахнамэ» (Кніга цароў), яму прыпісваецца таксама паэма «Юсуф і Зулейха» (біблейска-каранічны сюжэт пра ). Вельмі папулярны і лічыцца нацыянальным паэтам у Іране, Таджыкістане, Узбекістане і Афганістане.

## Біяграфія 
Нарадзіўся паміж 932 і 936 гадамі ў ваколіцах горада Туса, у Харасане ў шыіцка-ісмаіліцкай сям’і дыхкана, як тады называлі памешчыкаў-феадалаў. Можна меркаваць, што маёнткі Фірдаўсі былі невялікія і толькі з цяжкасцю кармілі іх уладальнікаў, становішча якіх у гэтыя гады няспынных войнаў было вельмі цяжкім.

Пра дзяцінства і юнацтва Фірдаўсі звестак амаль няма. Ён атрымаў добрую па тым часе адукацыю, свабодна валодаў абедзвюма літаратурнымі мовамі Ірана той эпохі — арабскай і персідскай, і, магчыма, нават быў знаёмы і з літаратурнай мовай дамусульманскага Ірана — пехлеві .

Фірдаўсі (яго паэтычнае імя перакладаецца як «Райскі») высока цаніў веды: *«Да слоў разумных ты шукай шляхі, і свет увесь прайдзі, каб веды там знайсці».* Мянушку «Хакім» («мудрэц», «вучоны») ён атрымаў за глыбіню і шырыню сваіх ведаў.

Маладосць Фірдаўсі прыпадае на перыяд гісторыі Ірана, калі мясцовая феадальная арыстакратыя пасля многіх гадоў арабскага панавання вызвалілася ад прыгнёту заваёўнікаў і ў аддаленых частках халіфата зноў захапіла ўладу ў свае рукі.

Доўгі час жыў у Газні, знаходзіўся на службе ў султана Махмуда Газневідскага (якому і прысвяціў «Шахнаме»). Аднак асноўная думка паэмы аб тым, што толькі спадчынныя носьбіты царскай улады маюць на яе права, не спадабалася султану Махмуду, якога больш задавальняла правамернасць сілы, а не спадчыннасці.

Па вядомай легендзе, якая не мае дакладных пацвярджэнняў, султан адмовіўся заплаціць Фірдаўсі за паэму. Гэта моцна раззлавала паэта, і ён напісаў сатыру, у якой дакараў султана паходжаннем ад раба. У выніку, Фірдаўсі быў вымушаны бегчы з краіны ад султанскага гневу і бадзяцца ў беднасці да канца жыцця.

Існуе паданне, паводле якога незадоўга да смерці Фірдаўсі султан Махмуд выпадкова пачуў ад аднаго прыдворнага выразны верш з «Шахнамэ», запытаўся пра аўтара і даведаўся, што верш — з прысвечанай самому Махмуду «Кнігі цароў» знакамітага Фірдаўсі, які цяпер у Тусе пражывае ў беднасці. Махмуд неадкладна распарадзіўся паслаць у Тус для Фірдаўсі багаты падарунак (60000 дырхемаў — па паведамленні Арузія; 60000 чырвонцаў — па позніх паданнях). А Фірдаўсі незадоўга да гэтага памёр. У той самы час, калі праз адну гарадскую браму выносілі для пахавання яго цела, праз другую гарадскую браму ўводзілі вярблюдаў з падарункамі ад Махмуда.

На магіле паэта ў 1934 годзе да тысячагоддзя з дня нараджэння быў узведзены маўзалей.

Файл:ferdowsi tomb4.jpg|Маўзалей на магіле паэта ў Тусе
File:Tomb of Ferdowsi.jpg|Магіла Фірдаўсі
Файл:Tus shahnameh.jpg|Сцэны з «Шахнамэ»
File:Ferdowsi Square (Tehran).jpg|Помнік Фірдаўсі ў Тэгеране
File:Ferdowsi in rome.JPG|Помнік Фірдаўсі ў Рыме

## Зноскі 
## Літаратура 
* Фірдаўсі // 
* 
* Истины: Изречения персидского и таджикского народов, их поэтов и мудрецов. Перевод Наума Гребнева. Издательство Наука. Главная редакция восточной литературы. Москва 1968; Спб.: Азбука-классика, 2005. 256 с ISBN 5-352-01412-6
* Фирдоуси // Литературная энциклопедия. Т. 11, 1939.

### Пераклады 
; На рускую мову
* Творы Фірдаўсі 

Катэгорыя:Таджыкскія паэты
Катэгорыя:Персідскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты XI стагоддзя
Катэгорыя:Шахнамэ