Рыта Леві-Мантальчыні

{{Вучоны
| Імя                  = Рыта Леві-Мантальчыні
| Арыгінал імя       = Rita Levi-Montalcini
| Навуковая сфера = Нейрабіялогія
| Месца працы = Вашынгтонскі ўніверсітэт у Сент-Луісе
| Альма-матэр =  
| Навуковы кіраўнік =
| Знакамітыя вучні =
| Вядомы як = адкрыла фактары росту
| Узнагароды і прэміі =  Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1986) Нацыянальны навуковы медаль ЗША (1987)
{ style="background:transparent"
 
}
| Сайт =
}}
**Рыта Леві-Мантальчыні** (; , Турын, Італія — , Рым, Італія) — італьянская нейрабіёлаг, лаўрэатка Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1986), якую яна атрымала разам з Стэнлі Коэнам за адкрыццё фактараў росту, у прыватнасці, NGF. Пажыццёвая сенатарка Італьянскай Рэспублікі.

## Біяграфія 
Рыта Леві-Мантальчыні нарадзілася ў Турыне, была чацвёртым дзіцем (разам з яе сястрой-блізнюком Паолай) у габрэйскай сефардскай сям’і. Яе бацька, Адама Леві, быў інжынерам-электрыкам і матэматыкам; маці, Адэля Мантальчыні, мастачкай. Пасля заканчэння медыцынскай школы ў 1936 годзе, Леві-Мантальчыні стала асістэнтам фізіёлага Джузэпэ Леві (, 1872—1965), але неўзабаве пасля ўвядзення ўрадам Мусаліні новых антысеміцкіх законаў, якія забаранялі габрэям акадэмічныя і прафесійныя кар’еры, яна была адхілена ад працы. У 1943 годзе Леві-Мантальчыні з сям’ёй беглі ў Фларэнцыю і вярнуліся ў Турын толькі пасля заканчэння ваенных дзеянняў.

Скончыла Турынскі ўніверсітэт (1936). З 1947 года ў Вашынгтонскім універсітэце (у 1969—1977 прафесар), адначасова з 1969 года ў лабараторыі клетачнай біялогіі ў Італьянскім нацыянальным даследчым савеце ў Рыме (да 1979 года дырэктар).

Аўтарам навуковых прац па вывучэнні механізмаў рэгуляцыі росту клетак і органаў. Адкрыла фактар росту нервовай тканкі.

Член Нацыянальнай АН ЗША, Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў, Італьянскай Нацыянальнай АН, Папскай акадэміі навук.

Рыта Леві-Мантальчыні памерла ў сваім доме ў Рыме 30 снежня 2012 года ва ўзросце 103 гадоў.

## Узнагароды 
* Вялікі крыж ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай» (8 студзеня 1987 года)
* Камандор ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай» (2 чэрвеня 1986 года)
* Залаты медаль за заслугі ў галіне навукі і культуры (6 чэрвеня 2001 года)
* Залаты медаль за заслугі ў галіне школьнай адукацыі, культуры і мастацтва (31 кастрычніка 1986 года)
* Прэмія Луізы Грос-Хорвіц (1983)
* Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1986) 
* Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні (1986)
* Нацыянальны навуковы медаль ЗША (1987)

## Публікацыі 
* *Origine ed Evoluzione del nucleo accessorio del Nervo abducente nell’embrione di pollo*, Roma, Tip. Cuggiani, 1942.
* *Il messaggio nervoso*, con Pietro Angeletti e Giuseppe Moruzzi, Milano, Rizzoli, 1975.
* *New developments in neurobiological research*, in «Commentarii», vol. III, n. 15, Pontificia Academia Scientiarum, 1976.
* *Elogio dell’imperfezione*, Milano, Garzanti, 1987. ISBN 88-11-59390-5. (1999 nuova edizione accresciuta).
* *NGF. Apertura di una nuova frontiera nella neurobiologia*, Roma-Napoli, Theoria, 1989. ISBN 88-241-0162-3.
* *Sclerosi multipla in Italia. Aspetti e problemi*, con Mario Alberto Battaglia, Genova, AISM, 1989. ISBN 88-7148-001-5.
* Presentazione di Max Perutz, *È necessaria la scienza?*, Milano, Garzanti, 1989. ISBN 88-11-59415-4.
* Prefazione a Carlo Levi, *Poesie inedite. 1934—1946*, Roma, Mancosu, 1990.
* Prefazione a Gianni Bonadonna, *Donne in medicina*, Milano, Rizzoli, 1991. ISBN 88-17-84077-7.
* Presentazione di Gilberto Salmoni, *Memoria: un telaio infinito Dialogo su un mondo tutto da scoprire*, Genova, Costa & Nolan, 1993.
* Prefazione a Giacomo Scotti (a cura di), *Non si trova cioccolata. Lettere di bambini jugoslavi nell’orrore della guerra*, Napoli, Pironti, 1993. ISBN 88-7937-095-2.
* *Reti. Scienza, cultura, economia*, con Guido Cimino e Lauro Galzigna, Ancona, Transeuropa, 1993. ISBN 88-7828-101-8.
* *Vito Volterra. Il suo percorso*, in *Scienza, tecnologia e istituzioni in Europa. Vito Volterra e l’origine del CNR*, Roma-Bari, Laterza, 1993. ISBN 88-420-4147-5.
* *Il tuo futuro*, Milano, Garzanti, 1993. ISBN 88-11-73837-7.
* *Per i settanta anni della Enciclopedia italiana, 1925—1995*, in *1925-1995: la Treccani compie 70 anni. Mostra storico-documentaria*, Roma, Treccani, Istituto della Enciclopedia italiana, 1995.
* Prefazione a American Medical Association, *L’uso degli animali nella ricerca scientifica. Libro bianco*, Bologna, Esculapio, 1995.
* *Senz’olio contro vento*, Milano, Baldini & Castoldi, 1996. ISBN 88-8089-198-7.
* *L’asso nella manica a brandelli*, Milano, Baldini & Castoldi, 1998. ISBN 88-8089-429-3.
* *La galassia mente*, Milano, Baldini & Castoldi, 1999. ISBN 88-8089-636-9.
* Presentazione di Nicola Canal, Angelo Ghezzi e Mauro Zaffaroni, *Sclerosi multipla. Attualità e prospettive*, Milano, Masson, 1999. ISBN 88-214-2467-7.
* Intervista in Serena Zoli, *Storie di ordinaria resurrezione (e non). Fuori dalla depressione e altri mali oscuri*, Milano, Rizzoli, 1999. ISBN 88-17-86072-7.
* *L’Università delle tre culture. Conferenza della professoressa Rita Levi-Montalcini*, Sondrio, Banca Popolare di Sondrio, 1999.
* *Cantico di una vita*, Milano, Cortina, 2000. ISBN 88-7078-666-8.
* *Un universo inquieto. Vita e opere di Paola Levi Montalcini*, Milano, Baldini & Castoldi, 2001. ISBN 88-8490-111-1.
* *Tempo di mutamenti*, Milano, Baldini & Castoldi, 2002. ISBN 88-8490-140-5.
* *Tempo di azione*, Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2004. ISBN 88-8490-429-3.
* *Abbi il coraggio di conoscere*, Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00199-6.
* *Lungo le vie della conoscenza. Un viaggio per sentieri inesplorati con Rita Levi-Montalcini*, con Giuseppina Tripodi, Brescia, Serra Tarantola, 2005. ISBN 88-88507-56-6.
* *Eva era africana*, Roma, Gallucci, 2005. ISBN 88-88716-35-1.
* *I nuovi magellani nell’er@ digitale*, con Giuseppina Tripodi, Milano, Rizzoli, 2006. ISBN 88-17-00823-0.
* *Tempo di revisione*, con Giuseppina Tripodi, Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2006. ISBN 88-8490-983-X.
* *La vita intellettuale*, in *La vita intellettuale. Professioni, arti, impresa in Italia e nel pianeta. Atti del forum internazionale, 13 e 14 febbraio 2007, Bologna, Salone del podesta di Palazzo Re Enzo, Piazza del Nettuno*, Bologna, Proctor, 2007. ISBN 978-88-95499-00-0.
* *Rita Levi-Montalcini racconta la scuola ai ragazzi|Rita Levi-Montalcini con Giuseppina Tripodi racconta la scuola ai ragazzi*, Milano, Fabbri, 2007. ISBN 978-88-451-4308-3.
* *Le tue antenate. Donne pioniere nella società e nella scienza dall’antichità ai giorni nostri*, con Giuseppina Tripodi, Roma, Gallucci, 2008. ISBN 978-88-6145-033-2.
* *La clessidra della vita di Rita Levi-Montalcini*, con Giuseppina Tripodi, Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2008. ISBN 978-88-6073-444-0.
* *Ritmi d’arte*, Serra Tarantola, 2008 ISBN 88-95839-05-6
* *Cronologia di una scoperta*, Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2009. ISBN 978-88-6073-557-7.
* *L’altra parte del mondo*, con Giuseppina Tripodi, Milano, Rizzoli, 2009. ISBN 978-88-17-01529-5.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 560 с.: іл.

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Рыты Леві-Мантальчыні на Нобелеўскім сайце 
* 
* Італьянская габрэйка- Нобелеўскі лаўрэат адзначае стагадовы юбілей. jewish.ru

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Турыне
Катэгорыя:Пажыццёвыя сенатары Італіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Луізы Грос-Хорвіц