open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Галаграфічны прынцып

**Галаграфічны прынцып** — гіпотэза, прапанаваная ў 1993 г. знакамітым нідэрландскім фізікам-тэарэтыкам Г. ’т Хоафтам (Gerard' t Hooft).

Тэорыя нагадвае платонаўскую алегорыю пячоры і складаецца з двух асноўных сцвярджэнняў:
* Уся інфармацыя, якая змяшчаецца ў нейкай вобласці прасторы, можа быць прадстаўлена як «галаграма» — тэорыя, якая «жыве» на мяжы гэтай вобласці.
* Тэорыя на межах доследнай вобласці прасторы павінна ўтрымліваць, самае большае, адну ступень свабоды на планкаўскую плошчу.

Напрыклад, калі разглядаць універсітэцкае кафэ-кандытарскую, то галаграфічны прынцып сцвярджае, што ўся фізіка, прысутная ў гэтым кафэ, вызначаецца фізікай на яго сценках.

Крыніцай гэтай гіпотэзы служыць так званая , якая адназначна паказвае матэматычную эквівалентнасць квантавай тэорыі поля ў  размернасці 3+1 і  ў прасторы-часе размернасці 2+1.

## Гл. таксама 
* Галарух

## Спасылкі 
* 
* 
* Хуан Малдасена. Иллюзия гравитации
* Николай Никитин. Шум Крэйга Хогана

Катэгорыя:Фізічныя гіпотэзы
Катэгорыя:Касмалогія
Катэгорыя:Тэарэтычная фізіка
Тэорыя суперструн

**Тэорыя суперструн** - суперсіметрычнае абагульненне тэорыі струн.

## Варыянты тэорыі 
Існуе пяць розных варыянтаў тэорыі суперструн: тэорыя тыпу I, тыпу IIA, тыпу IIB, а таксама тэорыі гетэратычных струн на аснове груп SO(32) (O-гетэратычныя струны) і E8×E8 (E-гетэратычныя струны). Многія асноўныя уласцівасці гэтых тэорый супадаюць: вагальныя моды вызначаюць масы і зарады, агульная колькасць прасторавых вымярэнняў роўна 10, іх згорнутыя вымярэнні павінны быць разнастайнасцямі Калабі - Яу і г. д. Адрозненні паміж імі заключаюцца ў тым, што ў іх па-рознаму рэалізавана суперсіметрыя і ёсць істотныя адрозненні паміж дапушчальнымі вагальны модамі.

Вагальныя ўзбуджэнні ўздоўж струннай пятлі могуць распаўсюджвацца па гадзіннікавай стрэлцы і супраць яе. Тэорыі струн тыпаў IIA і IIB адрозніваюцца тым, што ў тэорыі IIB ваганні ў абодвух напрамках ідэнтычныя, а ў IIA - процілеглыя па форме. Акрамя таго, у тэорыі IIB аказваецца, што ўсе часціцы круцяцца ў адным кірунку (у іх адна і тая ж хіральнасць), а ў тэорыі IIA - у розных напрамках (у іх розная хіральнасць).

Дзве гетэратычныя тэорыі маюць аналагічныя, але больш істотныя адрозненні. Усе моды ваганняў па гадзіннікавай стрэлцы выглядаюць таксама, як і моды струн тыпу II (калі разглядаць толькі ваганні па гадзіннікавай стрэлцы, то тэорыі суперструн тыпаў IIA і IIB ідэнтычныя), але ваганні супраць гадзіннікавай стрэлкі супадаюць з ваганнямі тэорыі базонных струн. Такім чынам, у гетэратычных струнах моды супраць гадзіннікавай стрэлкі існуюць у 26 вымярэннях, а вагальныя моды па гадзіннікавай стрэлцы - у 10. Дадатковыя базонныя вымярэнні могуць скручвацца ў розныя разнастайнасці Калабі-Яу, прыводзячы да тэорыям O-і E-гетэратычных струн. Паколькі дадатковыя базонныя вымярэнні з'яўляюцца компактыфікаванымі, кожная з гэтых тэорый аказваецца такой, як калі б у ёй было 10 вымярэнняў, гэта значыць як тэорыі суперструн II тыпу. У гетэратычных тэорыях таксама рэалізаваны пэўны варыянт суперсіметрыі.

Тэорыя струн I тыпу аналагічная тэорыі IIB, за выключэннем таго, што ў ёй акрамя замкнёных струн маюцца струны са свабоднымі канцамі, званыя адкрытымі струнамі.

## Гл. таксама 
* М-тэорыя
* Суперсіметрыя
* Тэорыя базонных струн
* Тэорыя струн
* Нявырашаныя праблемы сучаснай фізікі

Катэгорыя:Тэорыя струн
Катэгорыя:Тэорыі гравітацыі
Верамейчык

**Верамейчык** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Канстанцін Міхайлавіч Верамейчык (1912—1990) — беларускі акцёр.
* Ларыса Антонаўна Верамейчык (нар. 1951) — беларускі вучоны-аграхімік.
* Сяргей Іванавіч Верамейчык (нар. 1953) — беларускі краязнавец, гісторык, мастак, архітэктар-рэстаўратар, музыкант.
* Уладзімір Міхайлавіч Верамейчык (1937—1999) — беларускі паэт.

## Гл.таксама 
* Верамей
Уладзімір Міхайлавіч Верамейчык

**Уладзімір Міхайлавіч Верамейчык** (нар.  г., вёска Петрыцкае, Брагінскі раён, Гомельская вобласць — 26 снежня 1999 г., вёска Ведрыч, Рэчыцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі паэт, пісьменнік і публіцыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і настаўнікаў. У 1955 г. скончыў Рэчыцкае педагагічнае вучылішча. Пасля выпуску год працаваў старшым піянерважатым і настаўнікам спеваў і малявання ў Міхалкаўскай сярэдняй школы Мазырскага раёна. Служыў у Савецкай Арміі (1956—1959). Пасля дэмабілізацыі паступіў на філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (скончыў у 1964 годзе). Працаваў завучам, дырэктарам Ведрыцкай васьмігадовай школы (у 1966 г. рэарганізавана ў сярэднюю школу) Рэчыцкага раёна. Член Саюза Пісьменнікаў БССР з 1976 г.

Памёр 26 снежня 1999 года. Пахаваны на могілках в. Ведрыч Рэчыцкага раёна.

## Творчасць 
Першы верш надрукаваў у 1955 г. у рэчыцкай раённай газеце «Зара камуны». Аўтар зборнікаў вершаў «Прыпяць» (1973), «Яснасць» (1978), «Люблю!» (1981), «Клянуся Прыпяццю» (1988), «Ліхаўня» (1997), кніг публіцыстыкі «Гарызонты сельскіх педагогаў: Запіскі дырэктара школы» (1984) і «Жыву школай» (1991). Таксама выдаў зборнік баек і сатырычных вершаў «Магарыч» (1994) і кніжкі гумарэсак «Карчы Гіменея» (1991) і «Местачковы секс» (1994).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга і медалём.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 478 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга
Марыінскі палац (Кіеў)

280px|thumb|Від на Марыінскі палац, 2018
**Марыінскі палац** () — двухпавярховы палац у Кіеве на высокім правым беразе Дняпра. Знаходзіцца побач з будынкам Вярхоўнай Рады і з’яўляецца цырыманіяльнай рэзідэнцыяй Прэзідэнта Украіны.

## Гісторыя 
Палац у Царскім садзе быў закладзены па замове імператрыцы Елізаветы Пятроўны ў 1744 годзе. Праект у стылі барока быў распрацаваны яе прыдворным архітэктарам Барталамеа Растрэлі. Пад кіраўніцтвам масквіча Івана Мічурына, а таксама групы іншых архітэктараў палац быў збудаваны да 1752 года.

Заказчыца не паспела наведаць палац. Першай царскай асобай, якая спынілася ў Марыінскім палацы, была Кацярына II, якая наведала Кіеў у 1787 г. Тут яна прымала 14 лютага венесуэльскага палітычнага дзеяча Франсіска Міранду, будучага вызваліцеля ад іспанскай каланіяльнай сістэмы.

У канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў палац быў рэзідэнцыяй генерал-губернатараў Кіеўскай губерні. У 1889 г. у Царскім садзе пры Марыінскім палацы Д. Морыс ідэнтыфікаваў новы ў батаніцы від какаінавага куста — *Erythroxylum novogranatense*, так званая *калумбійская* ці *трухільская кока*.

### Пажары 
Напачатку XIX стагоддзя Царскі палац згарэў у выніку серыі пажараў. Праз паўстагоддзя, у 1870 годзе, Аляксандр II даручыў архітэктару Карлу Маеўскаму рэканструяваць палац, зыходзячы са старых планаў і карцін. Пасля аднаўлення быў пераназваны ў Марыінскі ў гонар імператрыцы Марыі Аляксандраўны. Па яе жаданні, ля паўднёвага боку палаца быў разбіты вялікі парк. Палац да 1917 г. служыў рэзідэнцыяй для членаў імператарскай сям’і, якія наведвалі Кіеў.

### Пасля рэвалюцыі 
200px|thumb|Марыінскі палац, 2007 г.
Падчас Грамадзянскай вайны Марыінскі палац выкарыстоўваўся як ваенны штаб. У кан. 1920-х будынак належаў сельскагаспадарчай школе, пазней стаў музеем. Падчас Вялікай Айчыннай вайны палац моцна пацярпеў і быў адрэстаўраваны ў канцы 1940-х. Яшчэ адна буйная рэстаўрацыя была здзейснена ў 1980-х. У наш час Марыінскі палац знаходзіцца на рэканструкцыі.

## Спасылкі 
* Віртуальная экскурсія па Марыінскім палацы на сайце Прэзідэнта Украіны , , 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1744 годзе
Катэгорыя:Палацы Украіны
Катэгорыя:Урадавыя рэзідэнцыі Украіны
Катэгорыя:Афіцыйныя рэзідэнцыі кіраўнікоў дзяржавы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кіева
Катэгорыя:1744 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ва Украіне
Эдвард Сноўдэн

**Эдвард Джозеф Сноўдэн** (; нар.  года, Паўночная Караліна) — амерыканскі тэхнічны асістэнт і былы супрацоўнік ЦРУ і Агенцтва нацыянальнай бяспекі ЗША. У пачатку чэрвеня 2013 года Сноўдэн перадаў газетам The Guardian і The Washington Post сакрэтную інфармацыю АНБ, якая тычыцца татальнага сачэння амерыканскіх спецслужбаў за інфармацыйнымі камунікацыямі паміж грамадзянамі многіх дзяржаў па ўсім свеце, пры дапамозе існуючых інфармацыйных сетак і сетак сувязі, у тым ліку звесткі аб праекце PRISM. У сувязі з гэтым у ЗША яму завочна прад’яўлены абвінавачванні ў парушэнні заканадаўства ЗША. Абвешчаны амерыканскімі ўладамі ў міжнародны вышук.

## Спасылкі 
* Edward Snowden says motive behind leaks was to expose ‘surveillance state’ // Washington Post, 2013-06-09 

Катэгорыя:Супрацоўнікі ЦРУ
Катэгорыя:Палітычныя рознагалоссі ў ЗША
Катэгорыя:Агенцтва нацыянальнай бяспекі
Катэгорыя:Бежанцы
Катэгорыя:Шпіянаж
Катэгорыя:Праваабаронцы
Нулявыя ваганні

**Нулявыя ваганні** — флуктуацыі квантавай сістэмы ў асноўным стане, найніжэйшым па энергіі, абавязаныя сваім існаваннем прынцыпу нявызначанасці.

Адрозніваюць **нулявыя ваганні** вакууму і нулявыя ваганні атамаў кандэнсаванага асяроддзя, якія ўстанаўліваюцца пасля «вымарожвання» нармальных цеплавых ваганняў крышталічнай рашоткі. Такім чынам, энергія нулявых ваганняў ёсць ні што іншае, як энергія асноўнага стану сістэмы. Энергія нулявога вагання атама роўная

: E_{0} = \frac{h\nu}{2},
дзе h — пастаянная Планка, ν — частата нулявога вагання.

Гэтай жа формулай вызначаецца і энергія нулявых ваганняў фізічнага вакууму. Фармальна, сумарная энергія нулявых ваганняў канечнага аб'ёму фізічнага вакууму або кандэнсаванага асяроддзя бесканечная, аднак з пункту гледжання квантавай механікі яе немагчыма практычна выкарыстаць.

У 1970-х гадах фізікі Давід Кіржныц і Андрэй Ліндзе паказалі, што квантавыя ваганні вакууму ствараюць у ім энергію, дастатковую для бесперапыннага ўзнікнення новых сусветаў. Развіццё гэтых ідэй (напрыклад, Аляксеем Старабінскім і Эраста Глінерам) паслужыла падтрымкай ўзнікнення новых мадэлей Вялікага Выбуху.

## Нулявыя ваганні электрамагнітнага поля 
Вакуум у сучаснай квантавай тэорыі поля азначае асноўны, найніжэйшы стан палёў, які апісвае адпаведныя элементарныя часціцы. У квантавай электрадынаміцы адрозніваюць вакуум электрамагнітнага поля і вакуум электронна-пазітроннага поля. З суадносін нявызначанасцей вынікае, што ў стане вакууму палі здзяйсняюць нулявыя ваганні, якія разглядаюцца як станы з віртуальна ўзнікаючымі парамі часціца-антычасціца. Матэматычна гэта з'ява для электрамагнітнага поля можа быць прадстаўлена як сукупнасць незалежных гарманічных асцылятараў з усімі магчымымі значэннямі хвалевага вектара. Пры гэтым напружанасць электрычнага поля адыгрывае ролю скорасці, а напружанасць магнітнага поля — каардынаты. З квантавай механікі вынікае, што асцылятар можа знаходзіцца толькі ў станах з дыскрэтнымі значэннямі энергіі:
: W=\sum_{k}\Bigl( n_{k}+\frac{1}{2} \Bigr)\hbar\omega_{k},
дзе n_{k} — лік фатонаў з хвалевым вектарам k.

У асноўным, найніжэйшым стане электрамагнітнага поля фатоны адсутнічаюць, г. зн. n_{k}=0. Пры гэтым энергія электрамагнітнага поля ў вакуумным стане аказваецца бесканечнай велічынёй
: W_{0}=\frac{\hbar}{2}\sum_{k}\omega_{k}.
У квантавай электрадынаміцы пераходзяць да адліку энергіі не з нуля, а з нулявога ўзроўню вакуумнага стану электрамагнітнага поля. Сярэднія значэнні электрычнага і магнітнага палёў у вакуумным стане роўныя нулю, але сярэднія значэнні квадратаў гэтых велічынь большыя за нуль. Наяўнасць бесканечнай энергіі нулявых ваганняў электрамагнітнага поля вакууму прыводзіць да канечных вынікаў у эксперыменце. Адною з назіраных праяў нулявых ваганняў электрамагнітнага поля вакууму з'яўляецца эфект Казіміра.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Квантавая механіка
Катэгорыя:Квантавая тэорыя поля
Катэгорыя:Вагальныя з’явы
Катэгорыя:Вакуум
Бабініцкі сельсавет (Віцебскі раён)

**Ба́бініцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Бабінічы.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года сельсавет у Віцебскім раёне БССР. 15 лютага 1931 года ўключаны ў гарадскую рысу Віцебска. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе адноўленага Віцебскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Ялагаўскага сельсавета. 22 снежня 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага Ботаніцкага сельсавета (10 населеных пунктаў: Буева, Жабенцяі, Казанава, Кашалёва, Клішава, Максюткі, Мяльны, Палудзеткі, Прузы і Пышнякі), у склад Варонаўскага сельсавета перададзены 2 населеныя пункты (Абухава і Пушкары). 29 лістапада 1967 года ў гарадскую рысу Віцебска ўключаны вёскі Журжава, Сакалоўка, Себяхі і чыгуначная станцыя Віцьба. У 1972 годзе ў склад сельсавета з Акцябрскага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (Білева, Селівоўшчына і Янапаль). 7 жніўня 1979 года ў склад сельсавета з Варонаўскага сельсавета перададзена вёска Агароднікі. 27 снежня 1990 года з часткі сельсавета ўтвораны Тулаўскі сельсавет.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 5443 чалавекі, з іх 84,9 % — беларусы, 11,7 % — рускія, 1,2 % — украінцы, 0,6 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 4616 чалавек.

## Склад 
Па стану 1 студзеня 1947 года ў склад сельсавета ўваходзілі 11 населеных пунктаў. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Бабініцкага сельсавета налічвалася 37 населеных пунктаў.
Зараз у склад сельсавета ўваходзяць 27 населеных пунктаў:
* Альгова
* Ананіна
* Аўдзеевічы
* Бабінічы
* Барвін
* Бібіраўка
* Буева
* Бялынавічы
* Віцьба
* Гатушкі
* Жабенцяі
* Жалезнякі
* Жмуркава
* Казанава
* Камунарка
* Кашалёва
* Кашына
* Клішава
* Косава
* Максюткі
* Падбярэззе
* Палудзеткі
* Пышнякі
* Светлы
* Сенькава
* Чумачоў Мох
* Шабуні

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
* 
* Белорусская ССР. Административно-территориальное деление на 1 января 1947 года. — Мн.: Гос. изд-во БССР, 1947. — 300 с. — С. 77.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Прэзідэнт Грэцыі

**Прэзідэнт Грэцыі** ( — Старшыня Элінічнай Дэмакратыі) — вышэйшая службовая асоба Грэчаскай Рэспублікі. Афіцыйная рэзідэнцыя — Прэзідэнцкі палац у Афінах.

## Паўнамоцтвы 
Прэзідэнт Грэцыі з’яўляецца Вярхоўным галоўнакамандуючым Узброеных сіл да 1974 года яго паўнамоцтвы былі бязмежнымі, аднак у 1975 годзе былі скарочаны новай канстытуцыяй.

## Выбары прэзідэнта 
Прэзідэнта Грэцыі абіраюць парламентам (а не праз усенароднае галасаванне) тэрмінам на 5 гадоў. Артыкул 32 Канстытуцыі Грэцыі прадугледжвае, што прэзідэнт павінен быць абраны на спецыяльнай сесіі парламента, прынамсі за месяц да заканчэння прэзідэнцкага тэрміна папярэдніка. Тэрмін паўнамоцтваў прэзідэнта можа быць падоўжаны ў выпадку вайны або, калі выбары новага прэзідэнта не будуць завершаны ў тэрмін.

## Прысяга 
Перад уступам на пасада прэзідэнт прыносіць прысягу.
*"Я клянуся (у імя Святой, адзінасутнай і непадзельнай Троіцы), абараняць Канстытуцыю і законы, забяспечваць іх добрасумленнае выкананне, абараняць нацыянальную незалежнасць і тэрытарыяльную цэласнасць краіны, абараняць правы і свабоду грэкаў і служыць агульным інтарэсам і прагрэсу грэчаскага народа ".*

## Штандары 

Выява:Greek flag with monogram of King Otto.svg|1833-1862, Штандар Караля Атона I
Выява:Standard of King George I of Greece (1863-1913).svg|1863–1913, Штандар Караля Георга I
Выява:Royal Standard of the Kingdom of Greece (1914 pattern).svg|1913-1917, 1920-1922, Штандар Караля Канстанціна I
Выява:Flag of the President of Greece (1924–1935).svg|1924-1935, Прэзідэнцкі штандар
Выява:Royal Standard of the Kingdom of Greece (1936-1967).svg|1935-1973, Каралеўскі штандар Георга II, Паўла I і  Канстанціна II
Выява:Presidential_Standard_of_Greece_(1973-1974).svg|1973-1975, Прэзідэнцкі штандар, Чорныя палкоўнікі
Выява:Flag of the President of Greece.svg|1975—Цяперашні час, Прэзідэнцкі штандар

## Спіс прэзідэнтаў Грэцыі 
Спіс уключае прэзідэнтаў Грэцыі з 1828 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Грэцыі
Грэцыя
Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Грэцыі
Георгій Афонскі

**Георгій Афонскі** (; , Трыялеці — ) — грузінскі царкоўны пісьменнік, перакладчык, каліграф. Быў настаяцелем манастыра івераў на Афоне. Узначаліў пры Баграце IV правядзенне рэформаў царкоўна-палітычнага жыцця Грузіі. Перакладаў на грузінскую мову грэчаскія кнігі, аднавіў правільныя тэксты шматлікіх кніг. Асноўныя творы Георгія Афонскага — «Жыціе заснавальнікаў Афона-Іверскай Лаўры Іаана і сына яго Яўхіма».

Катэгорыя:Праваслаўныя манахі
Катэгорыя:Святыя Грузіі
Катэгорыя:Настаяцелі Мінгрэльскага манастыра, Афон
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Памерлі ў Афінах
Катэгорыя:Пахаваныя ў Грэцыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Грузіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Грузіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі
Георгій Акрапаліт

**Георгій Акрапаліт** (, , , Нікея — пасля 1282, Канстанцінопаль) — візантыйскі пісьменнік, дзяржаўны дзеяч. Узначальваў з 1246 адміністрацыйнае кіраванне (на пасадзе вялікага лагафета) Нікейскай імперыі, а пасля 1261 займаў пасады пры Канстанцінопальскім двары. На 2-м Ліёнскім саборы 1274, будучы паўнамоцным прадстаўніком імператара, прынёс прысягу Папе і падпісаў унію паміж праваслаўнай і каталіцкай царквой, якая засталася, аднак, яна неа жыццявілася. Георгій Акрапаліт — аўтар «Хронікі», якая выкладае падзеі унутранай і знешняй гісторыі Нікейскай імперыі за 1203—1261 гг., шэрагу вершаваных твораў, рытарычных і тэалагічных твораў.

Катэгорыя:Гісторыкі Візантыі
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Гісторыкі XIII стагоддзя
Катэгорыя:Дыпламаты Візантыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нікеі
Катэгорыя:Памерлі ў Канстанцінопалі (Візантыйская імперыя)
Георгій Сфрандзі

**Георгій Сфрандзі** ( — пасля , ) — візантыйскі гісторык і дзяржаўны дзеяч. Намеснік Патраў, Селімврыі, Містры, з 1451 года — вялікі лагафет (кіраўнік грамадзянскай адміністрацыі).

У 1453—1454 гг. у турэцкім палоне, затым на службе пелапанескага дэспата Фамы. У 1468 годзе пастрыгся ў манахі. Хроніка Георгія Сфрандзі («Мемуары») ахоплівае перыяд 1413—1477 гг., заснаваная на яго дзённіку, утрымлівае дакладную інфармацыю.

## Спасылкі 
* Opera Omnia by Migne Patrologia Graeca with analytical indexes

Катэгорыя:Гісторыкі Візантыі
Катэгорыя:Гісторыкі XV стагоддзя
Натан Аксельрод

**Натан Аксельрод** (,  — , ) — піянер ізраільскага кіно, , , .

## Біяграфія 
Натан Аксельрод нарадзіўся ў Дуброўне ў сям'і рэвалюцыянераў. У 1916 сям'я Аксельрода, ратуючыся ад пагромаў, пераехала ў Палтаву. Быў актыўным удзельнікам сіянісцкай арганізацыі «Хе-Халуц»; яго двойчы арыштоўвалі за сіянісцкую дзейнасць. У 1926 эміграваў у Эрэц-Ісраэль і пасяліўся ў Рэхавоце. У 1927 разам з І. Сегалем (1898—1993) і А. Пэнам стварыў першую ў Эрэц-Ісраэль кінастудыю «Маледэт»; студыя мела сваю кінплабпраторыю. Асноўнай прадукцыяй «Маледэт» была кінахроніка падзей жыцця ішува. У 1935 годзе Аксельрод заснаваў кампанію «Кармель фільм», здымаў кіначасопісы «Кармель».

У 1932 Аксельрод, выступіўшы ў якасці аператара і сцэнарыста, зняў разам з рэжысёрам Хаімам Халахмі першы ў Эрэц-Ісраэль мастацкі фільм-камедыю «І было ў дні …»), названую па першым радку кнігі Эсфір. За ім рушылі фільмы «Чалавек з Нахалала», 1933 і «Бадзяга Адэд», 1934 — першы ў Палесціне поўнаметражны (нямы) мастацкі фільм. У 1937 годзе разам з рэжысёрам Ары Вольфам кіраваў здымкай першага ў Палесціне гукавога фільма «Над руінамі», прысвечанага паўстанню Бар-Кохбы.

У гады Другой сусветнай вайны Аксельрод здымаў кароткаметражныя фільмы пра Эрэц-Ісраэль па замове Яўрэйскага Нацыянальнага Фонду, а таксама прапагандысцкія фільмы, якія заклікалі маладых яўрэяў змагацца супраць нацыстаў у шэрагах брытанскай арміі. У 1950-я гады аднавіў працу над мастацкімі фільмамі, сярод якіх зняты ў 1956 годзе па ўласным сцэнары фільм пра ізраільскіх падлеткаў «Дан Кіхот і Са'аддзя Панса».

Імем Натана Аксельрода названая вуліца ў Тэль-Авіве.
Гепарын

**Гепарын** — рэчыва, якое перашкаджае згусанню крыві; упершыню вылучаны з печані. Сінтэзуецца ў гладкіх клетках, скопішчы якіх знаходзяцца ў органах жывёл, асабліва ў печані, лёгкіх, сценках сасудаў. Па хімічнай прыродзе гепарын — серуўтрымальны мукаполіцукрыд, які складаецца з глюказаміна, глюкуронавай кіслаты і звязаных з імі рэшткаў сернай кіслаты. Малярная маса каля 20000. Гепарын атрымліваюць з печані і лёгкіх буйной рагатай жывёлы; выкарыстоўваюць у медыцыне як антыкаагулянт для прафілактыкі і лячэння трамбозаў.

Катэгорыя:Гліказамінагліканы
Катэгорыя:Антыкаагулянты

Катэгорыя:Уронавыя кіслоты
Гептан

**Гептан** (ад  — сем) СН3(СН2)5СН3 — арганічнае злучэнне класа алканаў. Гептан і яго ізамеры — бясколерныя вадкасці, добра растваральныя ў большасці арганічных растваральнікаў, нерастваральныя ў вадзе. Маюць усе хімічныя ўласцівасці алканаў. 

## Гаспадарчае значэнне 
Гептан выкарыстоўваюць як першасны эталон пры вызначэнні дэтанацыйнай стойкасці паліва (актанавы лік гексана прымаюць за нуль). Са структурных ізамераў гексана практычнае значэнне мае 2,2,3-трыметылбутан (трыптан) - дадатак да маторнага паліва.

Катэгорыя:Алканы
Фізаліс

**Фізалі́с**, **Махунка** (*Physalis*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Назва 
Назва паходзіць ад , ці «пузыр», што добра характарызуе пузырападобную чашачку (ліхтарык), у якой схаваны плод.

## Апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны з прамастойнымі або ряспасцёртымі сцёбламі вышынёй 20—100 см. Лісце яйцападобна-авальнае, суцэльнае. Кветкі белыя ці жаўтаватыя, з цёмна-фіялетавымі плямамі, дробныя, на паніклых кветаножках, у суквецці звіліна. Плод — ягада, замкнёная ў пухірападобную чашачку (ліхтарык).

## Распаўсюджанне 
Адрозніваецца каля 100 відаў. Пашыраны ў тропіках і субтропіках, пераважна ў Амерыцы. У культуры 3 віды: ,  і . На тэрыторыі Беларусі  як заносны від трапляецца на звалках, каля жылля.

## Выкарыстанне 
Некаторыя віды культывуюцца як дэкаратыўныя і гароднінныя расліны. Плады культурных відаў спажываюць у ежу. Лекавыя расліны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Физалис // ИАС «ООПТ России» 
* Род Физалис — Physalis // Экологический центр «Экосистема»™
Георгій Пахімер

**Георгій Пахімер** (; ,  — каля 1310, Канстанцінопаль) — візантыйскі філосаф, гісторык, матэматык, пісьменнік і царкоўны дзеяч. Вучыўся ў Георгія Акрапаліта. Займаў пасаду протаэкдыка ў патрыяршым кліры. Быў паслядоўным праціўнікам уніі з Рымска-каталіцкай царквой.

## Асноўныя працы 
*  — Рымская гісторыя
*  — Накід да філасофіі Арыстоцеля
*  — Дзевяць аўтабіяграфічных Од
*  — Збор чатырох прадметаў: арыфметыкі, музыкі, геаметрыі і астраноміі.
*  — Адносна філасофскіх тэрмінаў, пяці галасоў і дзесяці катэгорый.
*  — Тэалагічная праца
*  — Парафраз да Святога мучаніка Дзіянісія Арэапагіта.
*  — Практыкаванні (рыторыка)

## Літаратура 
* Γεώργιος Παχυμέρης, Πρωτέκδικος και δικαιοφύλαξ: Εισαγωγικό δοκίμιο, Στυλιανός Λαμπράκης,Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Ε.Ι.Ε) Ινστιτούτο Βιζαντινών Ερευνών, ISBN 978-960-371-024-0

## Спасылкі 
* 1242-1310 — Georgius Pachymeres — Operum Omnium Conspectus seu 'Index of available Writings'
* Pachymeres, Georgios
* Георгій Пахімер. Гістарычныя цыдулкі
* Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού 

Катэгорыя:Пісьменнікі Візантыі
Катэгорыя:Гісторыкі
Лябеднік

**Лябе́днік** (*Atriplex*) — род адна- і шматгадовых травяністых, паўкустовых раслін і кустоў сямейства лебядовых.

## Батанічнае апісанне 
Вышыня да 1 м. Лісце чаргаванае, часта, як і сцёблы, з мучністым налётам. Кветкі ў клубочках, сабраных коласападобныя ці мяцёлчатыя суквецці, песцікавыя преаважна без калякветніка. Плод — аднанасенны арэшак, насенне ў цвёрдай абалонцы доўга захоўваецца ў глебе.

## Віды 
Паводле базы даных *The Plant List* (на жнівень 2016) род уключае 258 відаў, некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

На Беларусі найбольш пашыраны ; расце на засмечаных месцах, па берагах рэк, каля жылля, цвіце ў ліпені—верасні. Як дэкаратыўную расліну вырошчваюць  з крывава-чырвоным лісцем.

### Сінонімы 
У сінаніміку роду ўваходзяць наступныя назвы:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне 
Харчовыя, тэхнічныя, кармавыя, лекавыя, дэкаратыўныя расліны. Ёсць ядавітыя і пустазелле.

## Аманімія 
Лябеднікам часам называюць лебяду.

## Літаратура 
* Лябеднік // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
*
Любіста

**Любі́ста ле́кавая**, **Любіста аптэчная**, **Любісцік**, **Любісцік аптэчны**, **Любчык**, **Ладук**, **Сардэчнік**, **Любім** (*Levisticum officinale*) — шматгадовая травяністая расліна сямейства парасонавых.

## Апісанне 
Вышыня да 2 м. Сцябло гопае, баразнаватае, пустое ўсярэдзіне. Лісце бліскучае, двойчы-тройчыперыстарассечанае. Кветкі белавата-жаўтаватыя, у парасоніках. Плод — двухсямянка.

## Распаўсюджанне 
Пашырана ў Еўропе і Заходняй Азіі. На тэрыторыі Беларусі вырошчваюць у садах, зрэдку дзічэе. Цвіце ў чэрвені—жніўні.

## Выкарыстанне 
Лекавыя, харчовыя і эфіраалейныя расліны. Традыцыйная прыправа ўкраінскай і нямецкай кухні. Са свежых каранёў гатуюць варэнне і цукаты. Эфірным алеем араматызуюць лекавыя і парфумерныя вырабы.

## Літаратура 
* Любіста // 
* *Шкляр А.* Любіста лекавая // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

Катэгорыя:Парасонавыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1824 годзе
Палік

Назву **Палі́к** маюць:

* Палік — вёска ў Барысаўскім раёне
* Палік — возера ў Барысаўскім раёне
Белазубкі

**Белазубкі** (*Crocidura*) — род дробных млекакормячых сямейства .

Даўжыня цела 4—15 см, хваста 4—11 см. Нагадваюць мышэй. Шкурка зверху цёмна-бурая, знізу светлая, амаль белая. На хвасце рэдкія доўгія валаскі. Вушы адносна вялікія, зубы белыя (адсюль назва). 

Адрозніваецца каля 150 відаў. Пашыраны ў Афрыцы і Еўразіі, у т.л. на Каўказе і поўдні Сібіры, у Сярэдняй Азіі і Прымор'і. На тэрыторыі Беларусі зрэдку трапляюцца белазубка белабрухая і белазубка малая.

Кормяцца дробнымі беспазваночнымі і іх лічынкамі.

## Літаратура 
* Белазубкі // 
* 

Катэгорыя:Землярыйкавыя
Катэгорыя:Фаўна Еўразіі
Катэгорыя:Фаўна Афрыкі
Белазубка белабрухая

**Белазубка белабрухая** (*Crocidura leucodon*) — дробнае млекакормячае сямейства землярыйкавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела каля 5,4—7,8 см, хваста 2,8—3,8 см, ступні 1,2—1,3 см; маса цела 6—13 г. Поўсць мяккая, кароткая, аксаміцістая, на спіне і баках вохрыста-шэрая, буравата-шэрая або чорна-бурая, на бруху белая (адсюль назва). Хвост адносна кароткі і патоўшчаны, на ім рэдкія доўгія валаскі. Вушы параўнальна вялікія, зубы белыя

## Пашырэнне 
Пашырана ў Заходняй і Сярэдняй Еўропе, сустракаецца на Украіне, Каўказе, у Закаўказзі, паўднёва-заходняй Сібіры, Казахстане, Сярэдняй Азіі. На Беларусі рэдкі від, арэал якога абмежаваны паўднёвым захадам, звяркоў адлоўлівалі на лясных высечках, зарослых хмызняком.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца беспазваночнымі, пераважна жукамі і іх лічынкамі.

Размнажаецца на працягу вясенне-летняга перыяду. У памёце 5-10 дзіцянят.

## Літаратура 
*  — С. 266.
* *Гричик В. В., Бурко Л. Д.* Животный мир Беларуси. Позвоночные: учеб. пособие. — Мн.: Изд. центр БГУ, 2013. — 399 с. ISBN 978-985-553-128-0

Катэгорыя:Землярыйкавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1780 годзе
Белазубка малая

**Белазу́бка малая** (*Crocidura suaveolens*) — дробнае млекакормячае з роду  сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 5—7 см, маса 4—8 г. Вушы добра развітыя. Поўсць кароткая, на спіне і баках ад цёмна-бурай да светлай блакітна-шэрай. На бруху поўсць мае светла-шэры або белаваты колер. На хвасце рэдкія валаскі белаватага колеру.

## Пашырэнне 
Распаўсюджана на тэрыторыі Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропы, Сярэдняй Азіі, Паўночнай Афрыкі, на поўначы Кітая, на Каўказе, у Забайкаллі і Прымор’і. На тэрыторыі Беларусі трапляецца рэдка (адзначана на Палессі ў Лунінецкім, Мазырскім і Чачэрскім раёнах).

## Асаблівасці біялогіі 
Спароўваюцца ў маі—чэрвені. Цяжарнасць працягваецца 4 тыдні. Нараджаюць 5—10 дзіцянят.

За суткі малая белазубка з’ядае корму амаль у паўтара разы больш, чым важыць сама і не харчуючыся можа пражыць каля сутак.

## Літаратура 
*  — С. 266—267.

## Спасылкі 
* [*Саварин А. А., Молош А. Н.* К экологии и видовой диагностике белозубок (Crocidura, Soricidae), обитающих на территории Белорусского Полесья](http://repo.gsu.by/bitstream/123456789/5017/1/09%20%Саварин%2CМолош%20(29-33).pdf)
* *Войта Л. Л.* Белозубка малая // Малая энциклопедия Забайкалья: Природное наследие / гл. ред. Р. Ф. Гениатулин. — Новосибирск: Наука, 2009. — 698 с.
* Малая белозубка // Энциклопедия природы России. / В. Л. Динец, Е. В. Ротшильд — М.: ABF, 1998.
* АННОТИРОВАННЫЙ СПИСОК ВИДОВ, ИСКЛЮЧЕННЫХ ИЗ ПРЕДЫДУЩИХ ИЗДАНИЙ КРАСНОЙ КНИГИ, А ТАКЖЕ ТРЕБУЮЩИХ ДОПОЛНИТЕЛЬНОГО ИЗУЧЕНИЯ И ВНИМАНИЯ В ЦЕЛЯХ ПРОФИЛАКТИЧЕСКОЙ ОХРАНЫ  // Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Землярыйкавыя
Катэгорыя:Фаўна Еўразіі
Катэгорыя:Фаўна Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1811 годзе
У (кірыліца)

**У**, **у** — літара ўсіх славянскіх кірылічных алфавітаў (20-я ў балгарскім, 21-я ў беларускім і рускім, 24-я ў сербскім і ўкраінскім, 25-я ў македонскім); выкарыстоўваецца таксама ў пісьменнасцях некаторых неславянскіх моў.

У стара- і царкоўнаславянскім алфавіце носіць назву «ѹкъ», што азначае «навука, вучэнне, навучэнне». У кірыліцы звычайна лічыцца 21-й па парадку, у глаголіцы па ліку 22-я. Паходжанне літары ў абедзвюх азбуках — дыграф з літар «он» (О) і «іжыца» (Ѵ).

У грамадзянскім шрыфце Пятра I кірылічны «Ѹ» набыў форму сучаснай У.

Напісанне ѹ ў стараславянскіх і старажытнарускіх помніках нярэдка правакуе непрафесійных аўтараў на сцвярджэнне, што гэты дыграф гучаў у старажытнасці, як спараны гук (дыфтонг) [ou], і выкарыстанне гэтага тэзіса для этымалагічных пошукаў. Ніякіх навуковых падстаў для такога сцвярджэння сучаснай філалогіі невядома.

## Гісторыя 
Паходзіць з кірыліцкай Ѵ («іжыца»), што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўнай Υ («іпсілон»). У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускага пісьменства. Абазначала галосны гук [у] пасля цвёрдых зычных (*гумно*, *рука*), у пачатку слоў ужывалася ў складзе дыграфа ѹ (*ѹжъ*, *ѹмети*). Мела таксама лічбавае значэнне «чатырыста». Паралельна з ей для абазначэння гука [у] на раннім этапе развіцця старабеларускага пісьменства выкарыстоўвалася літара ѫ («юс вялікі»): *мѫжъ*, *сѫдъ*, пазней — ꙋ («ук»): *гꙋба*, *перꙋнъ*. У рукапісах XIV—XVII стагоддзяў у сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпау пісьма (устаў, паўустаў, скорапіс) літара *у* ўжывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. У XVI стагоддзі, акрамя рукапіснай, набыла друкаваную форму. Пачынаючы з Ф. Скарыны, стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным.

## Беларуская мова 
У сучаснай беларускай мове абазначае лабіялізаваны галосны гук у задняга рада верхняга пад’ёму (*думка*, *уваход*). Ужываецца у афіцыйных абрэвіятурах (*УВЧ*). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне *дваццаты* (*група «У»*), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (*шыфр № 8у*).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
 

Катэгорыя:Літары кірыліцы
Катэгорыя:Балгарскі алфавіт
Катэгорыя:Беларускі алфавіт
Катэгорыя:Македонскі алфавіт
Катэгорыя:Рускі алфавіт
Катэгорыя:Украінскі алфавіт
Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт
Мышоўкі

**Мышоўкі** (*Sicista*) — род грызуноў.

Даўжыня цела да 10 см, хваста да 16 см, маса да 28 г. Падобныя да мышэй. Канечнасці пяціпальцыя, заднія падоўжаныя. Здольныя рабіць скачкі даўжынёю да 4 м.

Адрозніваецца 4 роды, 11 відаў. Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. Жывуць у лясной, лесастэпавай і стэпавай зонах, у гарах — да вышыні 3000 м. Селяцца ў норах, паваленых дрэвах, пнях. Актыўныя на змярканні і ноччу. Зіму праводзяць у спячцы. На Беларусі сустракаецца мышоўка лясная.

Пераважна расліннаедныя, часам кормяцца дробнымі беспазваночнымі, насякомымі. Нараджаюць да 8 дзіцянят 1—2 разы за год.

## Літаратура 
* Самусенка Э. Мышоўкавыя // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн., 2000.

Катэгорыя:Тушканчыкавыя
Мышоўка лясная

**Лясная мышоўка** (*Sicista betulina*) — млекакормячая жывёла падсямейства мышоўкавых.

Даўжыня цела да 7,5, хваста да 10 см. Поўсць зверху жаўтавата-карычневая, знізу белая, уздоўж спіны чорная палоса. 

Водзіцца ў вільготных лісцевых і мяшаных лясах, хмызняках (у т.л. на Беларусі). Актыўная з мая да верасня. Корміцца ягадамі, насеннем, насякомымі. За год дае 1 прыплод (3—6 дзіцянят). Зімой у спячцы.

## Літаратура 
* Лясная мышоўка // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

Катэгорыя:Тушканчыкавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1779 годзе
Герб Науру

**Дзяржаўны герб Науру** уяўляе сабой шчыт, падзелены на тры часткі. У верхняй частцы на залатым плеценым полі размешчаны сімвал, які некалі быў адным з алхімічных сімвалаў фосфару, паколькі да нядаўняга часу аснову эканомікі вострава складалі фасфарыты. Плецены фон сімвалізуе народ Науру. У правым (у геральдыцы боку вызначаюцца ад уладальніка) ніжнім сярэбраным полі — птушка фрэгат, якая сядзіць на шасце над акіянскімі хвалямі. У левым ніжнім — галінка кветак  на блакітным полі. Шчыт атачае вяроўкамі з пальмавага лісця і пёрамі фрэгата. Дванаццаціканцовая зорка над шчытом узята са сцяга. Стужка ў верхняй частцы нясе назву краіны на мясцовай мове. Стужка ўнізе нясе нацыянальны дэвіз краіны God's Will First («Перш за ўсё божая воля»).

Малюнак герба быў створаны ў 1968 годзе пасля абвяшчэння незалежнасці; афіцыйна пачаў выкарыстоўвацца з пачатку 1970-х гадоў.

Науру
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Науру
Аксельрод

**Аксельрод** — яўрэйскае прозвішча

## Вядомыя носьбіты 
* Зэлік Майсеевіч Аксельрод (1904—1941) — яўрэйскі савецкі паэт, перакладчык. Брат Меера Аксельрода
* Меер Майсеевіч Аксельрод (1902—1970) — савецкі жывапісец, графік, сцэнограф і педагог. Брат Зэліка Аксельрода
* Натан Аксельрод (1905—1987) — ізраільскі кінааператар, сцэнарыст, кінарэжысёр.
Казловічы (Брэсцкі раён)

**Казло́вічы** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чарнаўчыцкага сельсавета. Размешчаны за 14 км на поўнач ад Брэста, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Матыкалы, за 1,5 км ад аўтадарогі Жабінка — Вялікія Матыкалы, на правым беразе ракі Лясной.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Садрассвет» (цэнтр — в. Вістычы).

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. З’яўлялася цэнтрам аднайменнага маёнтка, які быў уласнасцю Брэста. У 1876 годзе вёска ў Косіцкай воласці. У 1890 годзе вёска — цэнтр сельскагаспадарчага таварыства, якому належала 142,5 дзесяціны зямлі. У 1897 годзе працаваў хлебазапасны магазін.

У 1905 годзе вёска і маёнтак Казловічы Гарадскія ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Казловіцкага сельсавета. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 93 вяскоўцы.

27 кастрычніка 1949 года арганізаваны калгас імя Сталіна, у які ўступілі 44 гаспадаркі са 135. Згодна з пастановай ЦК КП(б)Б і Савета Міністраў БССР ад 9 снежня 1949 года ператвораны ў саўгас «Рассвет». З 16 ліпеня 1954 года да 8 верасня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Цюхініцкага сельсавета.

## Інфраструктура 
* Бібліятэка
* Клуб
* Фельчарска-акушэрскі пункт
* Аддзяленне сувязі

## Насельніцтва 
* 59 жыхароў (1820)
* 16 двароў, 104 жыхары (1876)
* 21 двор, 155 жыхароў (1897)
* 196 жыхароў (1905)
* 22 двары, 157 жыхароў (30.9.1921)
* 537 жыхароў (1959)
* 431 жыхар (1970)
* 103 гаспадаркі, 211 жыхароў (1997)
* 76 гаспадарак, 187 жыхароў (2005)

## Памятныя мясціны 
* Сад савецка-польскай дружбы

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чарнаўчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Палёўкі

**Палёўкі** (*Arvicolinae*, *Microtinae*) — падсямейства млекакормячых жывёл з сямейства хамяковых.

## Апісанне 
Даўжыня цела (акрамя ) да 23 см, хваста — да паловы даўжыні цела. Морда круглявая, вушы кароткія.

## Арэал 
Налічваецца больш за сорак родаў (каля дваццаці сучасных), каля ста відаў. Пашыраны ў Еўропе, Азіі, Паўночнай Амерыцы. Жывуць у розных ландшафтах, сем'ямі або калоніямі. На Беларусі сустракаюцца , , , , , , .

## Экалогія 
Расліннаедныя. Нараджаюць да дванаццаці і больш дзіцянят, да пяці разоў за год.

## Значэнне 
Многія палёўкі — шкоднікі сельскагаспадарчых раслін, пераносчыкі ўзбуджальнікаў хвароб. Корм для многіх драпежных птушак і звяроў. Некаторыя — аб'екты промыслу.

## Літаратура 
* Самусенка Э. Палёўкі // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн., 2000.

Катэгорыя:Хамяковыя
Мыш жаўтагорлая

**Жаўтагорлая мыш** (*Apodemus flavicollis*) — млекакормячая жывёла сямейства мышападобных.

Даўжыня цела і хваста па 10—13 см. Поўсць ад вохрыста-рыжаватай да цёмна-бурай.

Водзіцца ў старых шыракалістых і мяшаных лясах, хмызняках, на палях каля лесу; пашырана на Беларусі (найбольш на поўдні). Жыве ў норах, дуплах. Добра лазіць па дрэвах. Корміцца жалудамі, ляснымі арэхамі, насеннем раслін, карой маладых дрэў, на зіму назапашвае часам да 300 і болей жалудоў. Размнажаецца ў красавіку—верасні, дае 2—3 прыплоды па 4—8 дзіцянят.

Шкодзіць лясной гаспадарцы: падгрызае дрэўцы ў гадавальніках. Часам перасяляецца на пасевы збожжавых і прычыняе шкоду сельскай гаспадарцы . Пераносіць узбуджальнікаў небяспечных хвароб.

## Літаратура 
* Жаўтагорлая мыш // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

Катэгорыя:Мышыныя
Мыш-малышка

**Мыш-малышка** (*Micromys minutus*) — млекакормячая жывёла сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела — 6—7, хваста 5—7 см, маса каля 5 г (самы дробны грызун на тэрыторыі Беларусі). Поўсць ад пясочна-вохрыстай да буравата-аліўкавай, на бруху светлая.

## Распаўсюджанне 
Водзіцца на палях, лугах, балотах, у лесе, зімой трапляецца ў пабудовах, сціртах саломы. На тэрыторыі Беларусі нешматлікая. Жыве ў шарападобных гнёздах з травінак, звычайна замацаваных на сцяблах раслін. Корміцца насеннем і зялёнымі часткамі раслін. За год дае некалькі прыплодаў па 4—8 мышанят у кожным.

Шкодзіць збожжавым культурам.

## Літаратура 
* Мыш-малышка // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

Катэгорыя:Мышыныя
Катэгорыя:Сысуны Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1771 годзе
Катэгорыя:Манатыпныя роды жывёл
Мыш палявая

**Палявая мыш**, **Жытнік**, **Мыш палёўка** (*Apodemus agrarius*) — млекакормячая жывёла сямейства мышападобных.

## Апісанне 
Даўжыня цела  8—11 см, хваста 6—8 см. Поўсць рыжавата-вохрыстая або рыжавата-шэрая, па бруху белаватая, уздоўж спіны вузкая чорная паласа.

## Арэал і экалогія 
Шырока распаўсюджана, шматлікая на Беларусі. Водзіцца на палях, сухадольных лугах, узлесках, па берагах рэк, у хмызняках, зімой трапляецца ў садах, парках, у свірнах, жылых і гаспадарчых пабудовах. Жыве ў неглыбокіх норах. Корміцца насеннем і зялёнымі часткамі раслін. Размнажаецца з сакавіка да сярэдзіны кастрычніка, дае да 5 прыплодаў па 5—6 (часам да 9) дзіцянят.

## Значэнне 
Адзін з асноўных шкоднікаў збожжавых і іншых сельскагаспадарчых культур. Пераносіць узбуджальнікаў небяспечных хвароб.

## Літаратура 
* Палявая мыш // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

Катэгорыя:Мышыныя
Казловічы (Клейнікаўскі сельсавет)

**Казловічы** — былая вёска ў складзе Клейнікаўскага сельсавета Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці, за 5 км ад цэнтра Брэста. З 21 снежня 2007 года ўваходзіць у склад Ленінскага раёна горада Брэста як мікрараён Казловічы. Праз Казловічы цячэ р. Заходні Буг.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Пагранічнік» (цэнтр — в. Клейнікі).

На тэрыторыі мікрараёна размяшчаецца пагранічны пераход «Казловічы», прызначаны для пропуску толькі грузавых аўтамабіляў.

## Гісторыя 
У 19 стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні, уваходзіла ў склад маёнтка Вістычы. Паводле рэвізіі 1858 года ўласнасць П. Ягміна. У 1870 годзе працавала народнае вучылішча. У 1897 годзе ў вёсцы быў хлебазапасны магазін, кузня, 2 ветраныя млыны, карчма.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну 17 вяскоўцаў загінулі.

У 1944—1954 гадах — цэнтр сельсавета, які ў ліпені 1954 года ператвораны ў Цюхініцкі, а ў верасні 1959 года — у Матыкальскі сельсавет.

## Інфраструктура 
* Бібліятэка
* Клуб
* Фельчарска-акушэрскі пункт
* Аддзяленне сувязі

## Насельніцтва 
* 263 сялянскія душы (1858)
* 113 двароў, 665 жыхароў (1876)
* 99 двароў, 604 жыхары (1897)
* 76 двароў, 339 жыхароў (30.9.1921)
* 135 двароў, 430 жыхароў (1940)
* 120 гаспадарак, 278 жыхароў (2005)

## Памятныя мясціны 
* Сад савецка-польскай дружбы

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
* Казловічы на Radzima.org
* Казловічы на Wikimapia

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Брэста
Казловічы

**Казловічы** — тапонім.

## Брэсцкая вобласць 
### Баранавіцкі раён 
* Вёска Казловічы — вёска ў Пачапаўскім сельсавеце

### Брэсцкі раён 
* Вёска Казловічы, Клейнікаўскі сельсавет
* Вёска Казловічы, Чарнаўчыцкі сельсавет

## Віцебская вобласць 
### Аршанскі раён 
* Вёска Казловічы 1 — вёска ў Аршанскім раёне
* Вёска Казловічы 2 — вёска ў Аршанскім раёне
### Гарадоцкі раён 
* Вёска Казловічы, Гарадоцкі раён

## Гродзенская вобласць 
* Вёска Казловічы, Гродзенскі раён

## Гомельская вобласць 
* Вёска Казловічы, Калінкавіцкі раён

## Магілёўская вобласць 
* Вёска Казловічы, Глускі раён

## Мінская вобласць 
* Вёска Казловічы, Слуцкі раён
Фізаліс перуанскі

**Фізаліс перуанскі**, **перуанская вішня** (*Physalis peruviana*) — кветкавая расліна, пладовы хмызняк, від роду  сямейства .

## Апісанне 
Фізаліс перуанскі — травяністы хмызняк вышынёй 0,9—1,6 м з сэрцападобным аксаміцістым зубчастым лісцем да 6—15 см даўжынёй і да 4—10 см шырынёй. Кветкі званочкападобныя жоўтыя з пяццю цёмнымі фіялетава-карычневымі плямамі і барвова-зялёнай валасатай чашачкам. Плод — сферычная ягада 1,25—2 см дыяметрам, з гладкай глянцавай памяранцава-жоўтай скуркай і сакавітай мякаццю, якая змяшчае шматлікія маленькія жаўтлявыя зернейкі. Саспелыя плады маюць салодкі смак з прыемным вінаградным прысмакам.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фізаліс
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1763 годзе
Мексіканскі тамат

**Мексіканскі тамат**, **Фізаліс ліпкаплодны** (*Physalis philadelphica*) — від раслін роду фізаліс сямейства паслёнавыя.

## Батанічнае апісанне 
Мексіканскі тамат — цеплалюбівая анднагадовая расліна, дасягае 1,5-2 метраў у вышыню. Практычна не пераносіць замаразкаў, але да глеб не патрабавальная.

Плод 3-5 см (5-7 см у сучасных прамысловых гатункаў) дыяметрам, жаўтлявыя, з мноствам дробных зярнят.

Катэгорыя:Фізаліс
Зыгмунт Урублеўскі

**Зыгмунт Фларэнты Урублеўскі** (,  — , , Польшча) — фізік, удзельнік паўстання 1863 года.

## Біяграфія 
У 1862 г. скончыў гімназію ў Гродне і паступіў на фізіка-матэматычны факультэт універсітэта Св. Уладзіміра ў Кіеве.

У час паўстання 1863 года вярнуўся ў Гродна, прызначаны сакратаром пры паўстанцкім начальніку Гродзенскага ваяводства, функцыі якога ў той момант выконваў Станіслаў Сільвестровіч, яго стрыечны брат. Паводле паказанняў З. Урублеўскага, дадзеных у Гродзенскай губернскай ваенна-следчай камісіі, ён спадзяваўся ўступіць у паўстанцкі атрад, але пасля прыезду ў Гродна не змог выйсці на ўдзельнікаў падпольных рэвалюцыйных структур. У маі 1863 г. атрымаў прапанову ад С. Сільвестровіча перапісваць паўстанцкія дакументы. Арыштаваны 10.8.1863.

Прывезены ў Надзвычайную следчую камісію ў Вільні. Сасланы на 6 гадоў у Сібір. 2 гады правёў у Томску, затым пераведзены ў Цывільск Казанскай губерні.

Амніставаны ў 1869, вярнуўся ў Беларусь, пасля выехаў на вучобу ў Берлінскі ўніверсітэт. Працаваў у фізічных лабараторыях Германіі і Францыі пад кіраўніцтвам славутых фізікаў Г. Гельмгольца, Г. Кірхгофа, А. Кунта. У 1874 у Мюнхене абараніў дысертацыю на ступень доктара «Эксперыментальнае даследаванне магчымасці ўзбуджэння электрычнасці механічнымі сродкамі». У 1876 у Страсбургу абараніў габілітацыйную працу «Аб дыфузіі газаў праз абсарбавальныя субстанцыі», на якую станоўчы водгук даў сусветна вядомы фізік Дж. Максвел.

У 1882 заняў пасаду загадчыка кафедры фізікі Ягелонскага ўніверсітэта, з 1888 дэкан фізічнага факультэта. Ездзячы па Еўропе набываў каштоўнае абсталяванне для эксперыментаў. У 1883 арганізаваў у Ягелонскім універсітэце фізічную лабараторыю, дзе ў красавіку 1884 сумесна з К. Альшэўскім упершыню ў свеце атрымаў вадкі кісларод. 3 дапамогай яго як ахаладжальніка ператварыў у вадкасць азот, вокіс вугляроду і вадарод. Упершыню вызначыў крытычныя тэмпературы вокісу вугляроду (1883), кіслароду i азоту (1885—88). Выканаў першыя ў свеце даследаванні электраправоднасці металаў пры нізкіх тэмпературах.

У 1883 абраны членам-карэспандэнтам Польскай акадэміі навук, у 1886 — Акадэміі навук у Вене. Ганаровы член Таварыства фізікі ў Жэневе (Швейцарыя).

Трагічна загінуў у выніку пажару ў фізічнай лабараторыі 25 сакавіка 1888 г. З. Урублеўскі выліў на вопратку змесціва газавай лямпы і загарэўся. Памёр 16 красавіка ў выніку моцных апёкаў. Пахаваны на Ракавіцкіх могілках у Кракаве. Памятныя дошкі ўстаноўлены ў касцёле Св. Ганны ў Кракаве і ў Фарным касцёле ў Гродне. Яго імем названы кратар на Месяцы.

## Літаратура 
* Гапоненка В., Кіштымаў А. Уладар гранічнага холаду: Жыгімонт Урублеўскі. Мн., 1995.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Вадзяны пацук

**Вадзяны пацук**, вадзяная палёўка (*Arvicola amphibius*) — млекакормячая жывёла сямейства хамяковых.

Даўжыня дела 15—23, хваста 6—12 см. Поўсць шаўкавістая, цёмна-бурая, часам цёмна-шакаладная, амаль чорная.

На Беларусі трапляецца ўсюды, асабліва на Палессі. Жыве калоніямі па забалочаных поймах рэк, берагах азёр, канаў, каля старыц, у алешніках. У канцы ліпеня перасяляецца на палі, у сады, агароды. Гнёзды ўладкоўвае ў норах, радзей на паверхні. Корм раслінны: асака, хвашчы, рагоз, трыснёг, лугавыя травы, кара і маладыя парасткі дрэў і кустоў. Размнажаецца ў красавіку — кастрычніку, найбольш інтэнсіўна ў сярэдзіне лета. За сезон дае 3—5 прыплодаў па 2—9 дзіцянят.

Шкодзіць сельскай гаспадарцы: падгрызае буракі, карэнні пладовых дрэў, аб'ядае кару, рые норы ў пасевах бульбы. Пераносіць узбуджальнікаў тулярэміі, лептаспірозаў і іншых хвароб. Мае прамысловае значэнне (шкуркі).

## Літаратура 
* Вадзяны пацук // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

Катэгорыя:Палёўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Фізаліс звычайны

**Фізаліс звычайны** (*Physalis alkekengi*) — адзін з відаў фізаліса. У дэкаратыўным садаводстве звычайна выкарыстоўваюць разнавіднасць  [syn. ] — Фізаліс Франшэ.

## Арэал 
Радзіма — Цэнтральная Амерыка і паўднёвы ўсход Паўночнай Амерыкі. Пазней ён быў занесены ў Паўднёвую Еўропу, далей від распаўсюдзіўся на ўсход да Кітая і Японіі. Фізаліс звычайны больш устойлівы да пахаладання, чым іншыя віды фізаліса.

## Апісанне 
Фізаліс звычайны — кветкавая травяністая шматгадовая расліна вырастае да 40—60 см, з лісцем 6—12 см даўжынёй і 4—9 см шырынёй. Кветкі белыя, пяцілопасцевыя. Чашачка пасля адцвіцення разрастаецца, чырванее (або робіцца аранжавай), застаецца пры ягадападобным чырвоным плодзе ў выглядзе ўздутай бурбалкі, велічынёй часам з курынае яйка.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фізаліс
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе