open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Глуск

**Глуск**.

## Назва 
На думку беларускага географа В. Жучкевіча тапонім «Глуск» утварыўся ў выніку трансфармацыі словаў глух, глуш.
* Аляксандр Тарасевіч (XVII — пач. XVIII стст.) — гравёр і мастак.
* Рыгор Рапапорт (1890—1938) — дзяржаўны дзеяч.
* Эдмунд Станіслававіч Юдзіцкі (каля 1838—1908) — рускі архітэктар, адзін са славутых майстроў маскоўскага мадэрну.
* Ірына Георгіеўна Пятрова (нар. 1969) — беларусі ўрач, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* І. У. Ганецкая. Н. М. Дубіцкая. Л. У. Дучыц. М. М. Крывальцэвіч. М. І. Лашанкоў. А. А. Ярашэвіч. Глуская зямля: дыялог з гісторыяй.  — Глуск, 1999.
* 
* 
* Ірына Ганецкая. Глускі замак: гісторыя аднаго помніка ў асобах  // Беларускі гістарычны часопіс. — 2006. — N 9. — С. 22—29.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Надвор’е ў г.п. Глуск


Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Дрыбін

**Дры́бін**.

## Гісторыя 
Упершыню Дрыбін згадавецца ў XVI стагоддзі як шляхецкае ўладанне ў Мсціслаўскім ваяводстве. У XVII стагоддзі існаваў *Новы Дрыбін*. Канцлер Леў Сапега ў сваім тастаменце (1633) згадаў «вёску і пушчу Дрыбінскую»

## Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці. Гасцініца «Дрыбін».

## Культура 
* Дрыбінскі гісторыка-этнаграфічны музей.

## Вядомыя асобы 
* Мія Арбатава (1911—1990) — ізраільская балерына і выкладчык класічнага балета.
* Саламон Маркавіч Трайнін (1902—1969) — савецкі вучоны ў галіне дэрматавенералогіі.
* Яўген Восіпавіч Непакайчыцкі (нар. 1925) — урач-хірург, арганізатар аховы здароўя. Кандыдат медыцынскіх навук (1969).
* Сяргей Васілевіч Жасткоў (1952—2014) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2004), прафесар (2006).

## Зноскі 
## Літаратура 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дрыбінскага раёна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2004.
* *Лившиц, В. М.* Перекрёстки Дрибинской истории (Краткий историко -экономический очерк) — Горки. 2017. — 80 с., ил.
* *Лившиц, В. М.* Гордость и слава Дрибинского района. — Горки. 2017. — 50 с., ил.
* *Лившиц, В. М.* Холокост. Дрибин и Дрибинский район. — Горки: 2024. — 124с., ил.
* *Лившиц, В. М.* Дрибин и Дрибинский район: знаменитые земляки. — Горки: 2021. — 128 с., ил.
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Мястэчкі Мсціслаўскага ваяводства
Карэлічы

**Карэ́лічы**. Навокал Ліды бытавалі Карэль, Карэловіч, Карэлеўскі, было горадзенскае Карэльскі. Ёсць літоўскае *Karelis*, латышскія *Karels, Karelis*.

## Гісторыя 
Вядомыя з 1395 года ў сувязі з нападам крыжакоў. У 15 ст. — двор вялікіх князёў у Наваградскім павеце. У 1505 годзе спалены крымскімі татарамі, у 1655 і 1706 гадах — шведамі. З 1594 года — мястэчка. З 1795 года — у складзе Расійскай імперыі, цэнтр воласці Наваградскага павета. У гады Першай сусветнай вайны праз Карэлічы праходзіла лінія фронту. З 1921 года — у складзе Польшчы, цэнтр гміны Навагрудскага павета. З 1939 года — у БССР, з 1940 года — цэнтр раёна. З 1958 года — гарадскі пасёлак.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 2&nbsp;559 чал.
* 1971 год — 3,7 тыс. чал.
* 1995 год — 7,8 тыс. чал.
* 2006 год — 7,3 тыс. чал.
* 2015 год — 6&nbsp;631 чал..

## Славутасці 
* Бровар (1858)
* Петрапаўлаўская царква (1866)
* Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (1938)
* Вайсковыя могілкі (1944)

### Страчаная спадчына 
* Сядзіба Радзівілаў (XVII—XVIII ст.).
* Ратуша (XVIII ст.).

## Вядомыя асобы 
* Наталля Гесць (нар. 1994) — беларуская гандбалістка.
* Іцхак Кацэнэльсан (1886—1944) — яўрэйскі педагог, паэт і драматург
* Ірына Уладзіміраўна Мокат (нар. 1994) — беларуская гандбалістка.
* Валянцін Рамановіч (1911 - 1945) - графік і мастак.
* Уладзімір Пятровіч Саўко (1962—2023) — беларускі гандбаліст, трэнер.
* Давід Эйнхорн (1886—1973) — паэт і журналіст.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Гарады Беларусі: Карэлічы.
* Сайт Карэліцкай раённай газеты «Полымя» 


Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Расоны

**Расо́ны**.

13 лістапада 2005 года ў Расонах асвяцілі кутны камень касцёла святога Іасафата Кунцэвіча.
* Аляксандр Пятровіч Ласкаўнёў (нар. 1949) — беларускі навуковец у галіне матэрыялазнаўства.
* Дзяніс Урад (нар. 23 чэрвеня 1991) — афіцэр Генеральнага штабу Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь, палітычны зняволены.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-10. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.

## Спасылкі
Краснаполле

**Краснапо́лле**.

## Насельніцтва 
* 1898 год — 3248 чал.
* 1939 год — 3572 чал.
* 1995 год — 6,1 тыс. чал.
* 2006 год — 6,2 тыс. чал.
* 2016 год — 5844 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца «Краснаполле».

## Культура 
Краснапольскі гісторыка-этнаграфічны музей.

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Майсеевіч Антонаў (1923—1943) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза
* Ісаак Фёдаравіч Ваксман (1922—1943) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза
* Якаў Давыдавіч Зевін (1888—1918) — рэвалюцыянер, адзін з 26 бакінскіх камісараў
* Ігар Аляксандравіч Марзалюк (нар. 1968) — беларускі гісторык і археолаг
* Наталля Аркадзеўна Святагор (нар. 1958) — беларускі архітэктар.
* Віктар Панцялеевіч Ісачкін (нар. 1960) — беларускі палітык.
* Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў (нар. 1983) — беларускі палітык.
* Віталь Іванавіч Арбузаў (нар. 1964) -- беларускі бізнесмен, уладальнік Fenox Global Group
* Анатоль Мікалаевіч Калінін (нар. 1959) — беларускі дзяржаўны функцыянер, намеснік прэм’ер-міністра Беларусі (2010—2018). 

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Магілёўскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
Ушачы

**Уша́чы**.

## Забудова 
Цэнтр пасёлка захаваў гістарычную планіроўку. Рака Ушача падзяляе пасёлак на 2 часткі. Левы бераг забудаваны пераважна індывідуальнымі дамамі сядзібнага тыпу. На правым беразе знаходзіцца адміністрацыйна-грамадскі цэнтр і асноўная жылая забудова. У цэнтры, які захаваў гістарычную планіроўку, пастаўлены 2—5-павярховыя дамы.

## Насельніцтва 

* 1846 год — 95 чал.
* 1897 год — 1&nbsp;268 чал. (перапіс)
* 1941 год — 2,7 тыс. чал.
* 1969 год — 2&nbsp;459 чал.
* 2009 год — 5,6 тыс. чал.
* 2010 год — 5,5 тыс. чал.
* 2016 год — 6&nbsp;030 чал.
* 2017 год — 5&nbsp;948 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы лясной і дрэваапрацоўчай, лёгкай, харчовай прамысловасці. Вытворчая зона размешчана на паўднёвы ўсход ад пасёлка. Тут працуюць камунальнае унітарнае прадпрыемства «Ушацкі камбінат прамысловых тавараў», адкрытае акцыянернае таварыства «Ушацкі льнозавод», унітарнае вытворчае прадпрыемства «Ушацкі агароднінасушыльны завод» і інш.

## Адукацыя і культура 
]]

Ёсць сярэдняя, дзіцяча-юнацкая спартыўная школы, Цэнтр пазашкольнай работы з дзецьмі. Дзейнічаюць Дом культуры, 2 бібліятэкі, Дом рамёстваў, дзіцячая школа мастацтваў. Працуюць 9 калектываў аматарскай мастацкай творчасці, 2 народныя: клубы «Ветэран» і народных майстроў, 1 узорны — дзіцячы хор школы мастацтваў. Створаны Ушацкі музей народнай славы ім. В. Е. Лабанка.

## Славутасці 
* Гарадзішча днепра-дзвінскай культуры і часоў Русі (на ўсходняй ускраіне)
* Касцёл Святога Лаўрэна пачатку XX стагоддзя
* Брацкія могілкі
* Мемарыяльны комплекс «Прарыў»

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Юр’евіч Барышнікаў — заслужаны дзеяч навукі Расіі, доктар медыцынскіх навук.
* Галіна Вячаславаўна Дзербіна — беларускі гісторык права.
* Хаім Жытлоўскі — яўрэйскі сацыяліст, філосаф.
* Таццяна Віктараўна Логінава (нар. 1984) — беларуская футбалістка, нападаючая. Выступала за зборную Беларусі.
Ва Ушачах пахаваны Народны паэт Беларусі Рыгор Іванавіч Барадулін (1935—2014).

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Барадулін, Р*. Паклон табе… : нарыс / Р. Барадулін // Маладосць. — 1970. — № 11. — С. 118—121;
* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн., 2003. — 640 с.: іл.
* Ушачы // Гарады і гарадскія пасёлкі Беларусі / рэд. Л. К. Калошына. — Мн., 1981. — С. 244—245;
* Ушачы // Рэспубліка Беларусь : вобласці і раёны : энцыклапедычны даведнік / аўт. — склад. Л. В. Календа. — Мн., 2004. — С. 165—166;
* *Ожешковская И. Н.* Архитектурный облик Успенской церкви базилианского монастыря в местечке Ушачи во второй половине XIX в.: новые исследования / И. Н. Ожешковская // Архитектура : сборник научных трудов. — 2013. — Вып. 6. — С. 50 — 55.
* 

## Спасылкі 
* Ушачы — westki.info 
* Надвор’е ў гарадскім пасёлку Ушачы
* 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Шчыты-Неміровічы
Лельчыцы

**Лельчыцы**.

* 2 кастрычніка 1998: Сесія райсавета дэпутатаў прымае рашэнне аднесці г. п. Лельчыцы да катэгорыі гарадоў раённага падпарадкавання. Аднак Гомельскі аблсавет палічыў гэта ў цяперашні час немэтазгодным.
* 1 студзеня 1999: Лельчыцы, пгт, ц. Лельчыцкага р-на Гомельскай вобл. Паводле перапісу насельніцтва 16 лютага, 9691 жых. (4601 муж. і 5090 жан.).

## Насельніцтва 
* 1897 год — 890 чал.
* 1995 год — 9,5 тыс. чал.
* 1998 год — 9,4 тыс. чал.
* 2006 год — 8,9 тыс. чал.
* 2009 год — 10&nbsp;606 чал. (перапіс)
* 2016 год — 11&nbsp;310 чал.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* Хроніка Убарцкага Палесся / Аўтар-укладальнік А. І. Атнагулаў; Навук.рэд. В. Л. Насевіч. — Мн.: Тэхналогія, 2001. — 496 с.: іл.
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Сайт города Лельчицы
* Лельчицы | Лельчицкие новости | Лельчицкий сайт 


Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Маёнтак Убарць
Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
Шуміліна

**Шумі́ліна**. У 1962—1966 гг. у Віцебскім раёне. 18-19 верасня 2021 года ў Шуміліна праходзіў фестываль-кірмаш працаўнікоў вёскі «Дажынкі-2021».

## Насельніцтва 
* 1866 — 38 чал.
* 2009 — 7,2 тыс. чал.
* 2016 — 7&nbsp;437 чал.
* 2017 — 7&nbsp;502 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці. Гасцініца.

## Адукацыя і культура 
Дзейнічаюць 2 сярэднія школы, юнацка-спартыўная школа. Ёсць Палац культуры, 2 бібліятэкі, Шумілінскі народны тэатр, Шумілінскі гісторыка-краязнаўчы музей.

## Славутасці 
* Свята-Уладзімірская царква
* Касцёл Маці Божай Фацімскай
* Вайсковыя могілкі ў Шуміліна

## Вядомыя асобы 
* Пётр Антонавіч Акуцыёнак (1923—1943), Герой Савецкага Саюза
* Юрый Леанідавіч Казакоў (нар. 1950) — беларускі гісторык.
* Дзмітрый Сяргеевіч Лаўрыновіч (нар. 1976) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2013), дацэнт (2006).
* Уладзімір Фёдаравіч Матвяйчук, беларускі дзяржаўны дзеяч
* Ганна Леанідаўна Сола, беларуская біятланістка
* Ала Сяргееўна Талкач, беларуская біятланістка
* Яўген Трафімавіч Чарвякоў (1925—2016), Герой Сацыялістычнай Працы.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Грынявецкі В.* Шуміліна // 

## Спасылкі 
* Здымкі на Radzima.org
*  
* Шумілінскі райвыканкам
Герб Расіі

**Герб Расіі** — адзін з галоўных дзяржаўных сімвалаў Расіі, нароўні з сцягам і гімнам.

## Герб Расійскай Федэрацыі 
Герб Расійскай федэрацыі быў зацверджаны ўказам Прэзідэнта 30 лістапада 1993 года, неўзабаве пасля роспуску Вярхоўнага Савета РФ. Ён замяніў сабою герб СССР і герб РСФСР пасля распаду СССР, а за ўзор быў узяты герб Расійскай імперыі

У цэнтры выяўлены герб Масквы — Георгій Пераможца, які забівае кап’ём змея. Тры кароны увасабляюць суверэнітэт як усёй Расійскай федэрацыі, так і яе частак, суб’ектаў федэрацыі. Скіпетр з дзяржавай, якія двухгаловы арол трымае ў лапах, сімвалізуюць дзяржаўную ўладу і адзіную дзяржаву.

Знешні выгляд герба зацверджаны федэральным канстытуцыйным законам «Аб Дзяржаўным гербе Расійскай Федэрацыі» у 2000 годзе. Закон дапушчае ўзнаўленне (паказ) герба без геральдычнага шчыта ў выглядзе аднаго двухгаловага арла, а таксама ў аднаколерным варыянце.

## Гісторыя 
З’яўляецца пры Іване III-м. Двухгаловы арол, як вядома, прыйшоў на рускую зямлю з Візантыі, дзе ён сімвалізаваў адзінства імператара і патрыярха.

## Гл. таксама 
* Гісторыя герба Расіі
* Дзяржаўныя знакі Расіі
* Галерэя дзяржаўных гербаў з выявай арла

## Спасылкі 
* Федэральны канстытуцыйны закон Расіі «Аб Дзяржаўным гербе Расійскай Федэрацыі»

 
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Расіі
Расія
Гарадзішча (Баранавіцкі раён)

**Гарадзі́шча**
*  (1880—1942) — яўрэйскі педагог.
* Барыс Клецкін (1875—1937) — заходнебеларускі і яўрэйскі выдавец, мецэнат.
*  (1912—2007)

## Галерэя 

Выява:Catholic church of St. Mary in Haradzišča.jpg|Касцёл
Выява:Haradzišča. Гарадзішча (26.02.2009).jpg|Касцёл, званіца
Выява:Haradzišča. Гарадзішча (2009).jpg|Касцёл, уваход
Выява:Church of the Exaltation of the Holy Cross in Haradzišča.jpg|Царква

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* мяст. Гарадзішча на Radzima.org
* Фатаграфіі на «Глобусе Беларусі»


Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Целяханы

**Целяха́ны**.
Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе — у складзе Расійскай імперыі. Мястэчка набыў Войцех Пуслоўскі.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі.

З 1939 года ў БССР. Яўрэі складалі амаль палову насельніцтва Целяхан, уключаючы яўрэяў-бежанцаў з Польшчы. Паселішча было захоплена вермахтам 27 чэрвеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 10 ліпеня 1944 года. Нацысты арганізавалі гета ў Целяханах. Усяго ў Целяханах былі забітыя каля 2000 яўрэяў.

6 снежня 1956 года вёска Целяханы была пераўтворана ў гарадскі пасёлак.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Прадпрыемствы лесанарыхтоўчай, дрэваапрацоўчай і харчовай прамысловасці.

## Славутасці 
* Агінскі канал — помнік гідратэхнічнага будаўніцтва
* Касцёл Узвышэння Святога Крыжа
* Целяханская Траецкая царква
* Каталіцкія могілкі з пахаваннямі нямецкіх салдат Першай сусветнай вайны. Таксама тут пахаваны беларускі пісьменнік, уніяцкі святар — айцец Баляслаў Пачопка; маці маршала Канстанціна Ракасоўскага — Антаніна Аўсяннікава.

## Вядомыя асобы 
* Фёдар Якаўлевіч Юзафовіч
* Баляслаў Пачопка
* Самуіл Давідовіч Годзінер
* Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі (1889—1968) — савецкі военачальнік, Маршал Савецкага Саюза (1944), маршал Польшчы (1949). Двойчы Герой Савецкага Саюза (1944, 1945).
* Уладзімір Максімавіч Цыркуноў (нар. 1953) — беларускі ўрач-інфекцыяніст. Доктар медыцынскіх навук (1992), прафесар (1992).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ГАЗЕТА ДЛЯ ВАС // Целяханы: старонкі 455-гадовай гісторыі 


Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Целяханскі сельсавет
Катэгорыя:Агінскія
Катэгорыя:Пуслоўскія
Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства
Лагішын

**Лагі́шын**.

У XIX стагоддзі ў мястэчку дзейнічалі млыны Айзенберга, Хазана і Дубміскага, Марцінкевіча, Бунькевіча, алейня і млын Цыперштэйна, гарбарня Фрыдмана. Па здушэнні нацыянальна-вызвольнага паўстання ў 1863 годзе расійскія ўлады гвалтоўна перарабілі Лагішынскі касцёл на царкву Маскоўскага патрыярхата, у 1897 годзе будынак згарэў; пазней на яго месцы ўзвялі Праабражэнскую царкву.

У 1870 годзе ўлады перавялі мяшчан Лагішына ў дзяржаўныя сяляне, канфіскаваўшы 2133 дзесяціны зямлі, якія на льготных умовах набыў мінскі губернатар Уладзімір Токараў за «бездакорную службу», у прыватнасці за поспехі ў «абрусенні» Мінскай губерні У 1874 годзе ў мястэчку адбыўся зямельны бунт местачкоўцаў супраць свавольства ўладаў, якое здушылі два батальёны пяхоты і сотня казакоў. Неўзабаве аднак лагішынцы здабылі поўнае апраўданне, а вінаватыя ў злоўжыванні панеслі пакаранне. Жорсткая расправа над жыхарамі мястэчка выклікала пратэст у дэмакратычнай грамадскасці краіны, а рэвалюцыянер-анархіст Пётр Крапоткін назваў Лагішынскую расправу адной з самых абуральных у гісторыі Расіі. Жыхары працягвалі дамагацца справядлівасці ў вышэйшых інстанцыях імперыі, і ў 1876 годзе ўлады вярнулі мяшчанам адабраную зямлю. У 1881 годзе ў мястэчку збудавалі мураваныя гандлёвыя рады.

У 1886 годзе цэнтр воласці. Станам на 1886 год існавалі школа, царква (з 1845), капліца, сінагога, 10 крамаў. У 1893 годзе адкрылася яўрэйская малітоўная школа. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзяў паблізу Лагішына знаходзіўся фальварак Сімановічаў. У 1919 годзе ў мястэчку выбухнула антыбальшавіцкае паўстанне.

У пачатку сакавіка 1919 года   пад камандаваннем генерала  выгнала з аколіц бальшавікоў і аблажыла Лагішын. З 1962 года ў Пінскім раёне.

10 мая 1997 года ў Лагішыне ўрачыста каранавалі абраз Маці Божай — Каралевы Палесся
* Натан Барысавіч Шацкі (1900—?) — стваральнік сістэмы яўрэйскай стэнаграфіі.
* Тадэвуш Пятровіч Юшкевіч (нар. 1943) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі, аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Дарашэнка Л.* Пад шатамі Маці Божай Лагішынскай // «Ave Maria» № 5(133), 2006.
* 
* 
* 
* *Меньчуков Е. А.* Бои под Логишиным в 1915 г. — М., Воениздат, 1937. — 73 с.

## Спасылкі 
* Навіны Лагішына на інфармацыйным партале Палесся Pinsk.tv 
* Славутасці на партале globustut.by 
* Фотаздымкі на сайце Radzima.org


Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства
Руба

**Ру́ба**. Пластавы паклад звязаны з адкладамі франскага яруса (верхні дэвон). У рэчышчы Дзвіны даламіты выходзяць на дзённую паверхню.

## Гісторыя 
Руба вядомая з пачатку XIX стагоддзя як цэнтр фальварка, куды ў 1834 годзе ўваходзіла 4 вёскі Вярхоўскай воласці Віцебскага павета, паблізу найбуйнейшых на Заходняй Дзвіне парогаў, небяспечных для суднаў і плытоў. У 1909 годзе вёска і фальварак ва ўласнасці Піскунова.

З 20 жніўня 1924 года вёска ў Бабінавіцкім сельсавеце Віцебскага раёна. У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 да чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. 13 чэрвеня 1942 года карны атрад расстраляў у былым пасёлку Вярхоўе і яго акрузе 75 жыхароў.

З 31 ліпеня 1970 года — гарадскі пасёлак у падпарадкаванні Чыгуначнага райсавета горада Віцебска. 7 ліпеня 1972 года ў склад Рубы ўвайшла вёска Вярхоўе. У 2017 годзе Руба была ўключаная ў гарадскія межы Віцебска.

## Насельніцтва 
* 2006 — 8,1 тыс. чал.
* 2016 — 7&nbsp;652 чал.
* 2017 — 7&nbsp;662 чал.

## Эканоміка 
Каля Рубы, уздоўж ракі і па яе рэчышчы, на паверхню выходзяць старажытныя пласты даламітаў — найбуйнейшае ў Беларусі радовішча высакаякасных вапнякоў. У 1931 годзе каля Рубы заснаваны вапнавы завод, вакол якога вырас завадскі пасёлак. Была пабудавана чыгуначная ветка даўжынёй 22 км.

Прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў і харчовай прамысловасці. Гарналыжны цэнтр «Руба». Побач з Рубай аздараўленчы цэнтр «Жалезнякі».

## Славутасці 
* Помнік на магіле ахвяр фашызму
* Помнік на магіле Невядомага салдата
* Помнік у гонар 1-й Віцебскай імя УЛКСМ партызанскай брыгады
* Царква ў гонар велікамучаніка Панцеляймона
* Дэндрапарк

## Вядомыя асобы 
* Кацярына Віктараўна Лаўрыненка (1977—2025) — беларускі гісторык.
* Людміла Іванаўна Пісарава (1939—2011) — беларуская актрыса.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
*  

## Спасылкі 
* Гарадскі пасёлак Руба 
* Горнолыжный центр в г. п. Руба 
* Надвор’е ў пасёлку Руба

Катэгорыя:Геаграфія Віцебска
Асвея

**Асве́я**.

## Гісторыя 
]]
Паводле археалагічных звестак славянскае пасяленне на месцы Асвеі вядома не пазней за X стагоддзе. Вядомая ў ВКЛ з 1503 г. З 1695 г. — горад Полацкага ваяводства. Належала полацкаму ваяводзе С. Глябовічу, магнатам Кішкам, Сапегам. З 1772 г. — у складзе Расійскай імперыі. У 1897 г. — мястэчка, цэнтр воласці Дрысенскага павета. У 1924—1959 гг. з’яўлялася цэнтрам раёна, з 1938 г. — гарадскі пасёлак. З 1959 г. Асвея ўваходзіць у склад Верхнядзвінскага раёна. У 2007 годзе пасёлак атрымаў статус аграгарадка.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў, лёгкай, харчовай, паліўнай прамысловасці. Зона адпачынку рэспубліканскага значэння Асвея.

## Культура 
* Традыцыі інсітнага (наіўнага) мастацтва Віцебшчыны — .

## Выдатныя мясціны 
* Асвейская сядзіба
* Свята-Георгіеўская царква, Асвея
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Асвея) (паб. у 1782 г., у 1937 г. зруйнаваны)

## Гісторыка-культурныя каштоўнасці 
## Этнаграфія 
У Асвеі ў 1974 годзе этнамузыказнаўцай Зінаідай Мажэйка запісана калядка «Ішла каляда да з вечара».

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Франц Іосіфавіч Валадзько (нар. 1922) — беларускі мастацтвазнаўца, мастацкі крытык.
* 
* Яўген Станіслававіч Ясьвін — беларускі мастак.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* Дук, Д. У. Археалагічныя раскопкі ў Асвеі / Д. У. Дук // Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. Серыя А. Гуманітарныя навукі. — 2016. — № 1. — С. 2-10.
* 
* Освея // 

## Спасылкі 
* Асвея на сайце Верхнядзвінскага раённага выканаўчага камітэта
Езярышча

**Езяры́шча**, з 18.03.1958 — цэнтр раёна, з 25.12.1962 года ў Гарадоцкім раёне. У 1971 годзе ў г. п. Езярышча было 2,7 тыс. жыхароў, у 1993 — 2,3 тыс., цэнтр калгаса імя Дзяржынскага.

У 2014 годзе Езярышча стала цэнтрам новаўтворанага Езярышчанскага сельсавета.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Працуюць хлебазавод, малаказавод, камбінат кааператыўнай прамысловасці, участак гарадоцкага лесапункта, бальніца, аптэка, ветлячэбніца, гасцініца, рэстаран, Дом культуры, Дом піянераў і школьнікаў, СШ, базавая школа-інтэрнат, спартшкола, бібліятэка, дзіцячы сад, 6 магазінаў, аддзяленне сувязі.

## Памятныя мясціны 
* Гарадзішча (рэшткі замка) — за 3 км на ўсход ад Езярышча на востраве возера.
* Успенская царква
* Помнікі: вайсковыя могілкі савецкіх воінаў, якія загінулі ў 1943 годзе пры вызваленні Езярышча і навакольных вёсак; магіла ахвяр фашызму, 3 помнікі ахвярам фашызму, помнік землякам, помнік партызанам, закатаваным фашыстамі — .

## Вядомыя асобы 
* Валерый Канстанцінавіч Лябёдка, беларускі мастак, доктар педагагічных навук (1994), прафесар (1997).

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Бынькоў, А.* Езярышча / А. Бынькоў, С. Кавалеўскі // Народнае слова. — 2000. — 26 жн.
* 
* Езярышча // Гарады і гарадскія пасёлкі Беларусі / рэд. Л. К. Калошына. — Мн., 1981. — С. 92-93.
* 
* *Кляшчук, А.* Езярышча — прыпынак у мінулым / А. Кляшчук // Звязда. — 1997. — 10 кастр.
* 
* 

## Спасылкі 
* Прыдзвінскі край — Езярышча 
* Езярышча, г. п., Гарадоцкі р-н // ДУ «Віцебская абласная бібліятэка ім. У. І. Леніна»


Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства
Падсвілле

**Падсвілле**.

## Гісторыя 
### Пад уладай Расійскай імперыі 
Узнікла як паселішча пры чыгуначнай станцыі Балагое-Сядлецкай чыгункі, якая была збудаваная ў 1902—1906 гадах і афіцыйна ўведзена ў эксплуатацыю 14 студзеня 1907 года.

Станам на 1913 год у Падсвіллі было 9 двароў і фальварак Алаізберг з 3 дварамі. З пракладаннем чыгункі Маладзечна — Полацк у вёсцы адкрылася чыгуначная станцыя, што істотна паскорыла яе развіццё.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Падсвілле апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Дзісенскім павеце Віленскага ваяводства. Было памежным мястэчкам, таму ў Падсвіллі быў арганізаваны штаб батальёна «Падсвілле».

У Другую сусветную вайну ў 1939 годзе Падсвілле ўвайшло ў БССР, у Пліскі раён Вілейскай вобласці. З чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

У 1944 годзе Падсвілле ўвайшло ў склад Полацкай, у 1954 годзе Маладзечанскай вобласці, цягам 1950—1962 гадоў было цэнтрам Пліскага раёна. 28 чэрвеня 1958 года паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлка гарадскога тыпу, з 1962 года ў Глыбоцкім раёне.

У 2019 годзе ў Падсвіллі праходзіў міжнародны фэст дударскіх рэгіёнаў Дударскі рэй.

## Насельніцтва 
* **XX стагоддзе**: 1995 год — 3,1 тыс. чал.; 1998 год — 3 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 год — 2,6 тыс. чал.; 2007 год — 2,6 тыс. чал.; 2016 год — 1&nbsp;965 чал.; 2017 год — 1&nbsp;945 чал.

### Інфраструктура 
У Падсвіллі працуюць сярэдняя і дзіцячая музычная школы, дашкольная ўстанова, бальніца, паліклініка, дом культуры, 2 бібліятэкі, пошта і інш.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай (камунальнае УП «Завод харчовых прадуктаў», вытворчая дзялянка Глыбоцкага камбікормавага завода), лёгкай (ільнозавод) галінаў прамысловасці. Працуюць Дзвінская эксперыментальная база Інстытута лесу Нацыянальнай АН Беларусі, ПМК Мінсельбуду, філіял АСБ «Беларусбанк», 15 прадпрыемстваў гандлю і 1 — грамадскага хачавання.

## Культура 
* Традыцыі інсітнага (наіўнага) мастацтва Віцебшчыны — .

## Турыстычная інфармацыя 
Падсвілле — цэнтр дзіцяча-юнацкага турызму і экскурсій.

### Славутасці 
* Гістарычная забудова ў г.зв. «Закапанскім стылі»
* Могілкі польскіх салдат
* Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса
* Свята-Георгіеўская царква
У міжваенны перыяд у Падсвіллі існаваў касцёл (не захаваўся).

Падсвілле Padsvillie (2022).jpg|Былы будынак пошты
Падсвілле. Мост паміж азёрамі.jpg|Мост паміж азёрамі Алаізберг і Белае
Падсвілле. Часовы касцёл.jpg|Часовы касцёл

## Вядомыя асобы 
* Марыя Якаўлеўна Баравік, беларуская паэтэса
У Падсвіллі знаходзіцца магіла Міхала Фалькоўскага (1839—1930) — удзельніка нацыянальна-вызваленчага паўстання.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* *Марцынкевіч, Р.* Падсвілле // «Веснік Глыбоччыны», 30 кастрычніка 2002. С. 3.
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* мяст. Падсвілле на Radzima.org
* Падсвілле  на Прыдзвінскі крайн: Гісторыя і сучаснасць
Баравуха

**Баравуха**.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1812 годзе. Побач з вёскай праходзіў тракт з Дрысы ў Полацк.

З адкрыццём чыгуначнага руху ад Полацка да Дзвінска ў кастрычніку 1866 года ў Баравусе з’явіўся чыгуначны раз’езд і станцыя Рыга-Арлоўскай чыгункі.

У 1916 годзе ў Баравусе ў складзе дарожна-будаўнічага атрада працаваў беларускі паэт Янка Купала.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Баравуха абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, але ўжо 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ўвайшла ў склад РСФСР. З 1924 года Баравуха зноў у складзе БССР.

Да пачатку Другой сусветнай вайны Баравуха знаходзілася ў 20 км ад мяжы з Польшчай. Побач з вёскай быў збудаваны ваенны гарадок. Баравуха стала цэнтрам паўночнага сектара Полацкага ўмацаванага раёна.

На пачатку Вялікай Айчыннай вайны каля Баравухі адбываліся жорсткія баі. Падчас акупацыі тут размяшчаўся буйны нямецкі гарнізон, існаваў канцлагер для ваеннапалонных і гета.

У 1997—2019 гадах Баравуха падпарадкоўвалася Наваполацкаму гарадскому савету. Указам Прэзідэнта Беларусі ад 22 студзеня 2019 года гарадскі пасёлак канчаткова пазбаўлены статусу асобнага населенага пункта і ўключаны ў склад Наваполацка.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Спасылкі
Арэхаўск

**Арэхаўск** — гарадскі пасёлак у Аршанскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, на беразе Арэхаўскага возера, каля вытоку ракі Аршыца. За 27 км ад Оршы, 10 км ад чыгуначнай станцыі Хлюсціна на лініі Орша—Смаленск (Расія), аўтамабільнымі дарогамі звязаны з Оршай і Віцебскам. Насельніцтва — 2 266 чал. (2025).

## Гісторыя 
Узнік у пачатку XX ст. як завадскі пасёлак Выдрыца ва ўрочышчы Выдрыца каля вёскі Арэхі Аршанскага павета ў сувязі з будаўніцтвам завода сухой перагонкі дрэва. Пасля закрыцця завода ў 1917 г. пасёлак сельскага тыпу. З 1924 г. у Аршанскім раёне. З пачаткам будаўніцтва Беларускай ДРЭС пасёлак зліўся з вёскай Арэхі і ў 1938 г. пераўтварыўся ў рабочы пасёлак пад назвай Арэхі-Выдрыца. У Вялікую Айчынную вайну амаль цалкам разбураны. З 1946 г. гарадскі пасёлак Арэхаўск. У 1946—1956 гг. цэнтр Арэхаўскага раёна.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
]]
* БелДРЭС.
* ААТ «Арэхаўскі льнозавод».

## Славутасці 
* Свята-Троіцкая царква;
* Сядзіба Хлюсціных.

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Вітальевіч Азаранка — беларускі вучоны ў галіне аграрных навук, акадэмік.
* Маіна Іванаўна Арцішэўская-Ерусалімчык (нар. 1933) — беларускі архітэктар і пісьменніца.
* Ганна Мартынаўна Базыленка — беларускі мовазнавец.
* Самуіл Барысавіч Кормер — савецкі фізік.
* Алег Аркадзевіч Макарэвіч (нар. 1974) — беларускі дзяржаўны службовец.
* Аляксандр Аляксандравіч Навуменка (нар. 1947) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі вытворчасці тэкстыльных матэрыялаў.
* Аляксандр Папкоў (нар. 1954) — беларускі баскетбаліст

У Арэхаўску пахаваны беларускі жывапісец і педагог Пётр Пятровіч Шарыпа (1942—2013).

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Арэхаўск на сайце radzima.org
Копысь

**Копысь** — гарадскі пасёлак у Аршанскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, прыстань на левым беразе Дняпра. За 35 км ад Оршы, 2 км ад чыгуначнай станцыі Копысь на лініі Орша—Магілёў, аўтадарогамі злучаны з Оршай і з аўтадарогай Орша—Магілёў. Насельніцтва 600 чал. (2025).

## Гісторыя 
Упершыню згаданы пад 1059 годам Ніканаўскім летапісам, калі на шляху ў Ноўгарад там памёр епіскап Лука Жыдзята.

З 2-й паловы XIV ст. у Віцебскім ваяводстве ВКЛ. У XIV—XVIII ст. існаваў Копыскі замак. Належаў князям Астрожскім, Радзівілам. У 1597 годзе Крыштаф Радзівіл «Пярун» запісаў фундуш на копыскую царкву Святой Параскевы Пятніцы. Меў магдэбургскае права. У XVII—XIX ст. вядомы вытворчасцю кафлі. На мяжы XVIII—XIX ст. быў цэнтрам хасідызму.

З 1772 года ў складзе Расійскай імперыі, горад, цэнтр павета. У 1781 годзе Копысі нададзены новы герб. Падчас вайны 1812 года заняты французскімі войскамі, 12.11.1812 года тут праз Дняпро перапраўлялася расійская армія пад камандаваннем М. І. Кутузава. З 1861 года — пазаштатны горад Горацкага павета.

У 1924—1930 гадах цэнтр раёна. З 1930 года ў Аршанскім раёне, з 1938 года гарадскі пасёлак.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Прадпрыемствы машынабудаўнічай прамысловасці, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў. Цэнтр па вытворчасці мастацкай керамікі.

## Славутасці 
* Замчышча Пятроўскі Вал — помнік археалогіі
* Пасадскае селішча — помнік археалогіі

## Вядомыя асобы 
* Валянцін Аляксеевіч Барадуля — беларускі вучоны ў галіне цеплаэнергетыкі, прафесар. Доктар тэхнічных навук (1986).
* Веніямін Блажэнны (1921—1999) — беларускі паэт.
*  — царкоўны дзеяч; уключаны ў спіс «Новапакутнікі і Спавяданнікі Рускай Праваслаўнай Царквы XX стагоддзя».
* Соф’я Юр’еўна Друкер (1907—1984) — беларуская спявачка, Народная артыстка БССР
* Аляксей Сцяпанавіч Кароль (1945—2015) — беларускі гісторык, палітолаг, галоўны рэдактар газеты «Новы Час».
* Фаня Ісакаўна Кулікова (1906—1998) — савецкі ўсходазнавец. Доктар гістарычных навук. Заслужаны дзеяч навукі РСФСР.
* Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка (нар. 1954) — Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь.
* Сямён Сцяпанавіч Навумовіч (нар. 1922) — урач, траўматолаг і артапед, доктар медыцынскіх навук.
* Аркадзь Міхайлавіч Стамблер (1898—1941) — савецкі тэатральны дзеяч.
* Максім Сямёнаў (мянушка *Куцень*) — майстар сярэбраных спраў 2-й паловы XVII стагоддзя.
* Фёдар Паўлавіч Урончанка (1779—1852) — міністр фінансаў Расіі пры Мікалаі I.
* Міхаіл Паўлавіч Урончанка (1802—1855) — расійскі ваенны геадэзіст, географ, перакладчык. Генерал-маёр.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Kossarzecki K.* Forteca w Kopysi nad Dnieprem w latach wojny Rzeczypospolitej z Moskwą 1654—1667 // Studia z dziejów wojskowości. — T. I. — Białystok, 2012. — S. 115—154.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Астрожскія
Катэгорыя:Хадкевічы
Катэгорыя:Радзівілы
Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры
Багушэўск

**Багушэ́ўск**.

## Насельніцтва 
* 1926 год — 1&nbsp;176 чал..
* 2025 год — 2&nbsp;259 чал.

## Гаспадарка 
Мэблевая фабрыка, лясгас, леспрамгас, льнозавод, акцыянернае таварыства «Багушэўскмэбля», пашывачны і кандытарскі цэхі, камбінат бытавога абслугоўвання, раённая бальніца, абласная туббальніца, аптэка, 2 сярэднія і базавая санаторна-амбулаторныя школы, музычная школа, народны тэатр, дзіцячы садок, Дом піянераў і школьнікаў, Дом культуры, 2 бібліятэкі, кавярня, аддзяленне сувязі, АТС, 7 магазінаў, працуе рынак.

Сельгаспрадпрыемства спецыялізуецца на вытворчасці малочна-мясной прадукцыі і насенняводстве траў. Машынны двор і майстэрня па рамонту тэхнікі.

## Транспарт 
Чыгуначная станцыя. Аўтадарогамі злучаны з Сянном, Віцебскам, Оршай.

## Памятныя мясціны 
Помнікі: У. Леніну, у гонар войск 20-й арміі, на брацкіх магілах савецкіх воінаў і партызан, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.
* Брацкая магіла (1944), у скверы — 
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (1995)
* Яўрэйскія могілкі

## Вядомыя асобы 
* Пётр Андрэевіч Абрасімаў (1912—2009) — савецкі дыпламат.
* Леў Пятровіч Аўсішчар (1919—2007) — адзін з лідараў руху за права выезду ў Ізраіль.
* Зінаіда Ігнатаўна Канапелька (1918—1997) — актрыса, Народная артыстка БССР.
* Ізабела Іванаўна Марціновіч (1927—2021) — беларускі юрыст.
* Павел Леанідавіч Мачалаў (нар. 1974) — беларускі архітэктар.
* Галіна Гаўрылаўна Сяргеева (нар. 1937) — гісторык.
* Лера Яскевіч (нар. 1999) — беларуская спявачка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Сенненскага раёна / уклад. С. В. Шайко; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — 616 с.
* 
* 

## Спасылкі 
*
Обаль (Шумілінскі раён)

**Обаль**.

15 снежня 1977 года ў склад гарадскога пасёлка ўключаны вёскі Казлова і Стадолішча, якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Обальскага пассавета.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Обальскі керамічны завод, торфапрадпрыемства, лясніцтва, паліўнай прамысловасці.

## Культура 
* Музей Обальскага камсамольскага падполля

## Выдатныя мясціны 
* *Обальская сядзіба* — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры першай паловы XIX ст. На правым беразе ракі Обаль. Сядзібны дом у стылі класіцызму. За домам невялікі парк, у якім растуць дрэвы мясцовых парод і дэкаратыўныя кусты.
* Свята-Ануфрыеўская царква (2016)
* Свята-Ануфрыеўская царква (1843)
* Помнік Ансу Даўману
* Помнік у гонар Обальскага камсамольскага падполля

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Сяргей Мікалаевіч Вышалескі
* Ефрасіння Савельеўна Зянькова
* Алег Іванавіч Ладзісаў
* Уладзімір Міхайлавіч Гарбук — военачальнік
* Галіна Раманаўна Кадырка (1924—2006) — беларускі педагог, Заслужаны настаўнік БССР.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі
Лынтупы

**Лынту́пы**. Ёсць і другая Лынтупка — рэчка, што ўцякае ў Гаўю каля Суботнікаў.

Мясцовы настаўнік і краязнавец І. Быхавец тлумачыў назву як «птушыная рака», гэтае значэнне, на яго думку, уласцівае і балцкім, і фінскім мовам. 8 красавіка 2004 года Лынтупскі пассавет быў рэарганізаваны ў Лынтупскі сельсавет з цэнтрам у Лынтупах. 28 лютага 2011 года адбылося афіцыйнае зацвярджэнне герба і сцяга пасёлка

## Памежная зона 
Лынтупы знаходзяцца ў пагранічнай зоне Рэспублікі Беларусь, уезд у якую ажыццяўляецца на падставе апавяшчэння пагранічнікаў пра намер наведаць тое ці іншае месца ў памежнай зоне з выплатай дзяржаўнай пошліны.

## Славутасці 
На паўночным захадзе ад Лынтупаў знаходзіцца курганны могільнік балтаў X—XI стст.

* Гістарычная забудова (канец XIX — пачатак XX стст.; фрагменты)
* Касцёл Св. Андрэя Апостала (1908—1914)
* Старыя каталіцкія могілкі, капліцы
* Могілкі нямецкіх салдат (1915—1918) — знаходзяцца ля агароджы каталіцкіх могілак
* Яўрэйскія могілкі (XVIII ст.) — практычна не захаваліся
* Сядзібна-паркавы комплекс Бішэўскіх (пачатак ХХ ст.)
* На станцыі па ініцыятыве мясцовага краязнаўца Я. Громава 1 ліпеня 2007 усталяваны бюст «караля вузкакалейкі», інжынера, дэпутата першай Дзяржаўнай Думы Баляслава Антонавіча Ялавецкага.

У Лынтупскай школе дзейнічае музей «Беларуская хатка» (адкрыўся ў 1992 годзе намаганнямі М. Нячаевай).

Файл:Lyntupy Лынтупы (2020) 02.jpg|Сядзіба
Файл:Лынтупы Lyntupy (2021) 02.jpg|Сядзіба
Файл:Lyntupy Лынтупы (2020) 04.jpg|Колішняя канюшня, цяпер музычная школа
Файл:Lyntupy Лынтупы (2020) 03.jpg|Колішняя канюшня, цяпер музычная школа
Файл:Lyntupy Лынтупы (2020) 05.jpg|Бровар Бішэўскіх
Файл:Лынтупы Lyntupy (2021) 04.jpg|Дом для рабочых
Файл:Лынтупы Lyntupy (2021) 03.jpg|Спіртзавод
Файл:Лынтупы Lyntupy (2021) 05.jpg|Лядоўня

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Быхавец І. А.* Лынтупы і наваколле : гістарычны нарыс / І. А. Быхавец. — Паставы, 1993. — 83 с.
* 
* 
* 
* *Сяргей Харэўскі* Маршруты па Беларусі: Балдук mon amour  // Наша Ніва, 17 красавіка 2009 г.
* 

## Спасылкі 
* ПРЫДЗВІНСКІ КРАЙ
* Лынтупы на Radzima.org
* Лынтупы: палац Бішэўскіх 
* Лынтупы на сайце Глобус Беларусі
* https://zviazda.by/be/news/20230731/1690817483-lyntupy-chargovy-adras-bagatay-na-gistarychnuyu-pamyac-rodnay-staronki  Кастусь Лешніца. Лынтупы. Чарговы адрас багатай на гістарычную памяць роднай старонкі // Звязда, 2023-07-31


Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства
Коханава

**Коханава**.

## Гісторыя 
Узнікла да сярэдзіны XV ст. на тэрыторыі Друцкага княства, уваходзіла ў склад удзела князя Васіля Краснага з роду друцкіх князёў. Потым ва ўладанні яго сына князя Івана Краснага-Друцкага. Пасля згасання роду Красных-Друцкіх, перайшло іх родзічу князю Васілю Юр’евічу Друцкаму-Талачынскаму. Упершыню згадваецца ў 1551 годзе як **сяло Коханава** ў спрэчцы спадкаемцаў князя Васіля Талачынскага. З 1565—1566 гадах Коханава ўваходзіла ў склад Аршанскага павета Віцебскага ваяводства ВКЛ. Належала Гарнастаям (з 1551), Сапегам (з 1554). У 1624 годзе мястэчка маёнтка Стараселле, 235 валок зямлі. З 1772 года ў складзе Расійскай імперыі, мястэчка Копыскага, потым Аршанскага паветаў, з 1802 года Магілёўскай губерні, цэнтр воласці з 1861 года.

У 1785 годзе ў Коханаве налічвалася 57 двароў, 324 жыхары. У 1870-я побач з мястэчкам (4 км) пабудавана чыгуначная станцыя Коханава на Смаленска—Брэсцкім участку Маскоўска—Брэсцкай чыгункі. У 1886 г. у мястэчку знаходзіліся царква, яўрэйская школа, народнае вучылішча (з 1868), бальніца (з 1870), паштовая станцыя, млын, 4 лаўкі.

У пачатку 20 ст. было каля 1200 жыхароў. 3 26.4.1919 г. Коханава — вёска, цэнтр аднайменнай воласці Гомельскай, з 18.11.1920 г. Віцебскай губерняў, з 15.2.1923 г. — цэнтр Вяліка-Коханаўскай воласці, з 3.3.1924 г. — у БССР, з 17.7.1924 г. — цэнтр Коханаўскага раёна Аршанскай акругі (да 26.7.1930), з 15.7.1935 да 27.9.1938 г. — мястэчка, з 8.7.1931 г. — у складзе Талачынскага раёна, з 20.2.1938 г. у Віцебскай вобласці. У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 да 28.6.1944 г. акупавана немцамі. 3 9.9.1946 г. — цэнтр адноўленага Коханаўскага раёна, з 19.2.1947 г. — гарадскі пасёлак, з 17.12.1956 г. — у Талачынскім раёне.

## Насельніцтва 
* 1758 — 324 чал.
* 1995 — 5,2 тыс. чал.
* 2004 — 4,8 тыс. чал.
* 2006 — 4,7 тыс. чал.
* 2016 — 4231 чал.
* 2017 — 4192 чал.

## Эканоміка 
Працуе ільнозавод, лясніцтва, ВА «Будіндустрыя», 7 магазінаў, кафэ. Чыгуначная станцыя, аддзяленне сувязі.

## Культура 
У пасёлку працуе бібліятэка, сярэдняя школа, сельскае прафесійна-тэхнічнае вучылішча.

## Славутасці 
* Свята-Мікалаеўская царква
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан

## Вядомыя асобы 
* Фёдар Несцеравіч Шульгоўскі — ваенны дзеяч.
* Валерый Уладзіміравіч Путаў — ваенны дзеяч.
* Васіль Галубовіч — беларускі тэатральны мастак.
* Леан Патоцкі (1799—1864) — мемуарыст.
* Валерый Пятровіч Славук — беларускі мастак.
* Віктар Германавіч Казанцаў (1946—2021) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч.
* Пётр Аляксандравіч Красоўскі — вучоны.

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* *Кавунов П.* Взгляд в завтра / П. Кавунов // Белорусская нива. — 1991. — 14 авг.
* 
* 
* У гарадскім пасёлку Коханава // Сцяг Ільіча (Талачын). — 1992. — 25 студз.
* *Чернушенко В.* Кохановский перевал / В. Чернушенко // Сельская газета. — 1990. — 29 авг.

## Спасылкі
RAF

* Рыжская аўтобусная фабрыка — Рыжская аўтобусная фабрыка (лат.*Rīgas Autobusu Fabrika*)
* Брытанскія ВПС — Каралеўскія ваенна-паветраныя сілы Вялікабрытаніі ()
* Фракцыя чырвонай арміі — Фракцыя чырвонай арміі ()
Землетрасенне ў Перу (2007)

right|thumb|200px
**ЗЕМЛЕТРАСЕННЕ Ў ПЕРУ (2007)** —  землетрасенне магнітудай 8 балаў, зарэгістраванае 15 жніўня 2007 у 18:40:57 (мясцовы лімскі час), у 23:40:57 (універсальны каардынаваны час), 03:40:57 16 жніўня 2007 (мінскі час), і якое працягвалася 150 секунд.

Катэгорыя:Падзеі 15 жніўня
Катэгорыя:Жнівень 2007 года
Катэгорыя:Гісторыя Перу
Катэгорыя:Землетрасенні ў Перу
Катэгорыя:Землетрасенні
Ветрына

**Ветрына**.

## Гісторыя 
Упершыню Ветрына згадваецца ў сярэдзіне XVI ст. як мястэчка ў складзе Полацкага ваяводства.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе Ветрына апынулася ў складзе Расійскай імперыі, дзе стала цэнтрам воласці Лепельскага павета. У пачатку XX ст. воласці налічвала 93 вёскі і 74 фальваркі.

1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Ветрына ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Ветрына вярнулі ў склад БССР, дзе яно у 1924—1931 і 1935—1960 гадах было цэнтрам раёна (у 1931—1935 гадах у складзе Полацкага раёна).

У Другую сусветную вайну з 11 ліпеня 1941 да 29 чэрвеня 1944 мястэчка акупіравана гітлераўскімі захопнікамі, якія загубілі ў Ветрыне і ваколіцах 1384 жыхароў.

21 студзеня 1958 Ветрына атрымала афіцыйны статус гарадскога пасёлка".

## Гл. таксама 
* Пасёлкі гарадскога тыпу Віцебскай вобласці
* Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 478 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0. // С.131
* Самахвалаў Д. [Апісанне феадальнага маёнтка Ветрына XVI ст.(https://be.wikipedia.org/wiki/XVI_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D0%B5) на Полаччыне]  // Лаппо И. Полоцкая ревизия 1552 года. — М., 1905. С. 138—139.
* Ірына Жарнасек. Святло вечнага агеньчыка // «Ave Maria» № 3 (131), 2006.
* Ірэна Задарожная. «Не спі, абудзіся…» // «Ave Maria» № 3 (143), 2007.
* Аляксандр Пукшанскі. Кожнай бы вёсцы свайго Карасёва… // «Звязда», 13 сакавіка 2007. С. 3.
* Wietryno //  S. 430.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства
Гром победы, раздавайся!

**Гром победы, раздавайся!** () — неафіцыйны рускі нацыянальны гімн канца XVIII—пачатку XIX стагоддзя.

Створаны ў 1791 годзе Гаўрылам Дзяржавіным (словы) і Восіпам Казлоўскім на матыў паланеза.

Падставай для стварэння гімну з’явілася ўзяцце рускімі войскамі пад камандаваннем А. В. Суворава турэцкай крэпасці Ізмаіл падчас руска-турэцкай вайны 1787—1792.

У пачатку XIX стагоддзя быў заменены афіцыйным гімнам «Божа, Цара беражы!»

## Тэкст (фрагмент) 
: Гром победы, раздавайся!
: Веселися, храбрый Росс!
: Звучной славой украшайся.
: Магомета ты потрёс!
: *Припев:
:: *Славься сим, Екатерина!
:: *Славься, нежная к нам мать!

: Воды быстрые Дуная
: Уж в руках теперь у нас;
: Храбрость Россов почитая,
: Тавр под нами и Кавказ.
: *Припев

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Музей рускіх гімнаў 
* Запіс гімну ў фармаце mp.3

Расія
Катэгорыя:Кацярына II
Катэгорыя:Песні 1791 года
Катэгорыя:Гаўрыла Дзяржавін
Катэгорыя:Музыка Расіі
Перм

**Перм** (; **Мо́латаў** — у 1940–1957 гг.) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Пермскага краю. Порт на рацэ Кама. Насельніцтва Пермі на 1 студзеня 2007 года складала 970 тысяч чалавек. Вузел чыгунак і аўтадарог.

Камская ГЭС. Пермскі навуковы цэнтр Расійскай АН, 4 тэатры. Філармонія. Цырк.

## Гісторыя 
У 1723 годзе на месцы вёскі Ягашыха (узнікла ў пачатку 17 ст.) пры ўпадзенні р. Ягашыха ў Каму быў пабудаваны медзеплавільны завод з мястэчкам, пераназваным у 1781 у горад. З 1781 года — цэнтр Пермскага намесніцтва, з 1796 губернскі горад, дзе ў 1807—1830 гадах знаходзілася горнае ўпраўленне Уральскіх заводаў. З сярэдзіны 19 ст. гандлёвы цэнтр і порт на Каме. У 1874 годзе праз горад пракладзена Уральская чыгунка. Перм была месцам палітычнай ссылкі (у 1835 годзе сюды быў сасланы А. І. Герцэн, у 1880-81 — У. Г. Караленка і інш.).
## Насельніцтва 
## Адукацыя і культура 
Пермскі дзяржаўны ўніверсітэт, Пермскі тэатр оперы і балета імя П. І. Чайкоўскага.

## Транспарт 
* Пермскі трамвай
## Вядомыя асобы 
* Алесь Гародня (Аляксандр Эраставіч Функ; 1899—1944) — беларускі празаік, крытык, рэдактар.
* Юлій Іванавіч Глінка (нар. 1926) — беларускі архітэктар.
* Леў Сцяпанавіч Ляховіч (1919—1990) — вучоны ў галіне металазнаўства, доктар тэхнічных навук
* Мікалай Гаўрылавіч Славянаў (1854—1897) — інжынер-электратэхік, вынаходнік электрычнай дугавой зваркі металаў
* Віталь Рыгоравіч Хлопін (1890—1950) — савецкі радыехімік

## Спорт 
* Баскетбольны клуб «Парма»

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ураду

Катэгорыя:Гарады Пермскага края

Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі
Георгій Вадзімавіч Вілінбахаў

**Георгій Вадзімавіч Вілінбахаў** (; ) — дзяржаўны геральдмайстар Расіі.

## Біяграфія 
Скончыў гістарычны факультэт Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта, доктар гістарычных навук. З 1969 года працуе ў Дзяржаўным Эрмітажы. У жніўні 1992 года прызначаны намеснікам дырэктара Эрмітажа па навуцы. З лютага 1992 — начальнік Дзяржаўнай геральдычнай службы Расійскай Федэрацыі, 1992—1994 — Начальнік упраўлення геральдыкі Расархіву, у 1994—1999 — кіраўнік Дзяржаўнай геральдыі пры Прэзідэнце Расіі. З 29 чэрвеня 1999 Старшыня Геральдычнага Савета пры Прэзідэнце Расіі — дзяржаўны геральдмайстар. Удзельнічаў у распрацоўцы законапраекта аб дзяржаўных знаках. Арганізоўваў працу па вядзенні Дзяржаўнага геральдычнага рэгістра Расіі і стварэнню геральдычных служб у шэрагу міністэрстваў і ведамстваў.

Мае больш 150 публікацый па гісторыі рускай культуры, ваеннай гісторыі і геральдыцы.

## Узнагароды і званні 
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (1994)
* Ордэн Пашаны (1997)
* Афіцэр ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай» (2003)
* Ордэн Белай Ружы, рыцарскі крыж 1 класа (2005, Фінляндыя)
* Падзяка Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі (2007)Распараджэнне Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ад 27.07.2007 N 419-рп 
* Медаль Дзяржаўнага мытнага камітэта Расіі «За ўмацаванне мытнай садружнасці» (2002)
* Медаль Федэральнай службы аховы Расіі «125 гадоў органам дзяржаўнай аховы Расіі» (2006)
* Знак МНС «За заслугі» (2002)
* Знак «Ганаровы супрацоўнік службы спецыяльных аб’ектаў пры Прэзідэнце Расіі» (2002)
* Нагрудны знак «За развіццё Цвярской вобласці» (2006)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Пашаны
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Ганаровыя члены РАМ
Катэгорыя:Выкладчыкі СПбДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі Расійскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Геральдысты