Марыя Чачуліна

**Марыя Фёдараўна Чачуліна** (; 31 ліпеня 1852 — 19 верасня 1917) — першая жанчына ў Фінляндыі, якая атрымала права здаць экзамен на атэстат сталасці («студэнцкі экзамен»); пасля яго паспяховай здачы стала першай студэнткай універсітэта як у Фінляндыі, так і ва ўсіх краінах Паўночнай Еўропы.

З 1870 па 1873 год вучылася ў Імператарскім Аляксандраўскім універсітэце (зараз — Хельсінкскі ўніверсітэт). Праз сямейныя абставіны была вымушана спыніць вучобу, працавала справаводкай.

## Біяграфія 
### Дзяцінства 
Марыя Чачуліна нарадзілася 31 лютага 1852 года ў Хельсінкі ў сям’і  Фёдара Чачуліна, рускага гандляра і суднаўладальніка, уладальніка цагельні. Чачулін атрымаў правы мешчаніна ў Хельсінкі ў 1844 годзе пасля пераезду сюды з Торніа, у 1850-х гадах ён быў таксама ўладальнікам некалькіх параходаў. Чачулін быў добра вядомы ў Хельсінкі таксама і ў сувязі з моцным выбухам на ягоным парахавым складзе ў снежні 1866 года, у выніку якога ў горадзе было выбіта шкло прыкладна ў 50 тысячах вокнаў. Яго жонка, маці Марыі Чачулінай, Хільда Акселіна Марыя Экштэйн, была дачкой былога армейскага афіцэра шведскай арміі, які ў 1830-х гадах пераехаў са Стакгольма ў Хельсінкі і паспяхова займаўся знешнім гандлем. Марыя вучылася ў нямецкай школе для дзяўчынак, затым у французскай школе для дзяўчынак, затым у .

Каб паступіць у імператарскі Аляксандраўскі універсітэт-адзіны дзеючы ў той час на тэрыторыі Вялікага Княства Фінляндскага-патрабавалася здаць экзамен на атэстат сталасці (так званы студэнцкі экзамен), аднак у жанчын права яго здаваць не было. У студзені 1870 года Фёдар Чачулін падаў ва ўніверсітэт хадайніцтва, у якім прасіў зрабіць для яго дачкі выключэнне. На думку аўтараў артыкула, апублікаванага ў 2001 годзе , яго хадайніцтва было абумоўлена не толькі яе талентам, але і тым, што ў Расіі жанчыны ўжо ў канцы 1850-х гадах атрымалі права з’яўляцца ва ўніверсітэтах як вольнаслухачкі (хоць пазней гэта права і было скасавана). Вучоны савет (кансісторыя) універсітэта, які складаўся з 12 ардынарных прафесараў пад старшынствам рэктара, разгледзеўшы хадайніцтва, яго ўхваліў, пры гэтым было прынята рашэнне аб прадастаўленні права паступлення ва ўніверсітэт не толькі Чачулінай, але і наогул усім жанчынам. На думку кансісторыі, жанчыны ва ўніверсітэце павінны былі мець тыя ж правы і абавязкі, што і мужчыны, — за выключэннем пытанняў арганізацыі студэнцкага жыцця за межамі навучальнай установы. Канцлер універсітэта (прызначаўся імператарам) палічыў, аднак, інакш і ўхваліў хадайніцтва толькі «ў вузкім сэнсе», адносна адной Чачулінай.

### Паступленне ва ўніверсітэт 
Абмеркаванне гэтага пытання мела шырокі грамадскі рэзананс, таму газеты сталі пісаць пра Чачуліну ўжо ў пачатку траўня, калі стала вядома аб атрыманым ёю дазволе здаваць экзамен. Фінская хельсінкская газета «» у нататцы пад загалоўкам" правы для жанчын " меркавала, што гэты дазвол, магчыма, звязаны з меўшымся адбыцца абмеркаваннем агульнага пытання аб тым, як будзе арганізаваны доступ жанчын ва ўніверсітэт».

Сярод тых, хто павіншаваў Чачуліну з паступленнем ва ўніверсітэт, была і шведская прынцэса Лавіса, адзіная дачка караля Карла XV, якая за год да гэтага выйшла замуж за дацкага наследнага прынца Фрэдэрыка VIII і стала дацкай кронпрынцэсай (а ў будучыні — каралевай Даніі). Аднойчы ў дзяцінстве, калі шасцігадовая Марыя адпачывала летам у Швецыі на ўзбярэжжы Скагерака ў невялікім курортным мястэчку  з маці, яе запрасілі да прынцэсы, што была амаль яе аднагодкай, каб разам гуляць. З тых часоў яны перапісваліся; Акрамя таго, Марыя бывала ў гасцях у Лавісы ў Стакгольме. Акурат пасля знаёмства з прынцэсай Марыя пачала вывучаць лаціну.

### Спыненне навучання 
Праз год пасля паступлення Марыі ва ўніверсітэт, у 1871 годзе, памёр яе бацька, Фёдар Чачулін. Неўзабаве пасля яго смерці яго кампанія збанкрутавала, у Чачуліных узніклі фінансавыя праблемы. Нейкі час разглядаліся планы перабрацца ўсёй сям’ёй у Берлін, дзе малодшыя дочкі маглі б працягваць вывучаць нямецкую мову і займацца музыкай, аднак гэтаму не наканавана было здейсніцца.

У кастрычніку 1873 года Чачуліна пайшла з універсітэта. Марыя была ў сям’і старэйшай дачкой — і ўсе клопаты за сям’ю ляглі на яе плечы. Каб утрымліваць маці, бабулю (маці яе бацькі) і траіх малодшых сясцёр, Марыя пачала працаваць справаводкай. З 1889 года яна займала пасаду бухгалтаркай-справаводкай ў буйной суднаходнай кампаніі  (цяпер — Silja Line), адказваючы ў тым ліку за перапіску з замежнымі контрагентамі, бо дасканала гаварыла шасцю мовамі . Характарызавалася як вельмі адказная работніца, «сапраўднае ўпрыгожванне» для сваёй працы.

Памерла 19 верасня 1917 года ў Хельсінкі ва ўзросце 65 гадоў.

У некралогу, апублікаваным у канцы верасня ў хельсінкскім часопісе , гаварылася, што калі б не непрадбачаныя абставіны, Марыя Чачуліна ніколі б не стала канторскай работніцай, а займалася б навукай, спрабуючы задаволіць сваю прагу да ведаў . У артыкуле «Першая студэнтка Фінляндыі» ў кастрычніцкім нумары хельсінкскага часопіса  пісьменніца  пісала, што «ў нашыя дні, калі так шмат жанчын вучыцца ва ўніверсітэце, цяжка зразумець, што быў час, калі паступаць ва ўніверсітэт дазвалялася толькі мужчынам», — і Чачуліна стала першай жанчынай у краіне, якая атрымала гэтае права. Улнер назвала Чачуліну цэльнай асобай, якая з нязменнай смеласцю ішла абраным шляхам, і «сімпатычнай першапраходчыцай», за якой пайшлі іншыя жанчыны.

## Сям’я 
З трох малодшых сясцёр Марыі Чачулінай найбольш вядомая  (1859—1942), якая стала прафесійнай скрыпачкай і выступала з канцэртамі ў Еўропе, а пазней займала пасаду прафесаркі па класе скрыпкі ў Вялікабрытаніі . Дзве іншыя сястры сталі выкладчыцамі: Меланія (1867—1952) — замежных моў, Яўгенія (пам. 1942) — музыкі. Іх маці памерла ў глыбокай старасці ў пачатку 1917 года.

Ніхто з чатырох сясцёр Чачуліных ніколі не быў замужам.

## Каментары 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Постаці фемінізму