Інтэрлінгва (лаціна-сінэ-флексіонэ)

**Лаці́на-сі́нэ-флексіо́нэ** (*Latino sine flexione* — латынь без словазмянення) — міжнародная штучная мова на аснове латыні, створаная італьянскім матэматыкам Джузэпэ Пеана ў 1903 годзе. Пасля дапрацоўкі ў 1908 годзе атрымала назву **інтэрлінгва** (не трэба блытаць з іншай штучнай мовай з аналагічнай назвай — Інтэрлінгва).

## Алфавіт і правапіс 
Алфавіт лаціна-сінэ-флексіонэ супадае з лацінскім:

**a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z ae oe**

Тое ж самае адносіцца і да правапісу. У мэтах спрашчэння магчыма пісаць *e* замест *ae* i *oe*, *t* замест *th* i *f* замест *ph*.

## Вымаўленне 
Звычайна ўжываецца вымаўленне, адпавядаючае так званай «класічнай» / «рэканструяванай» лацінскай мове:
* *b* чытаецца як «б», але як «п» у спалучэннях *bs* і *bt*.
* *c* заўсёды чытаецца як «к».
* *h* чытаецца як англійскае ці нямецкае «h» (глухое прыдыханне). Але ў спалучэннях *ph*, *th*, *ch* i *rh* не чытаецца ўвогуле (гэта значыць, яны вымаўляюцца як «п», «т», «к», і «р» адпаведна).
* *qu* — як «кў».
* *s* — заўсёды як «с».
* *v* — як «в» ці «ў».
* *y* — як нямецкая «ü» ці французская «u».
* *ae* — як «ай».
* *oe* — як «ой».
Вымаўленне астатніх гукаў адпавядае прынятай традыцыі. Дапушчальныя тыя ці іншыя адхіленні ад гэтага вымаўлення ў бок традыцыйнага, што адлюстроўваецца ў арфаграфіі (гл. вышэй). Галоўны націск заўсёды прыпадае на апошні склад слова, другарадны — туды, дзе гэта патрабуецца для мілагучнасці.

## Слоўнікавы склад 
Асноўная маса словаў запазычана з латыні, але ў відазмененай форме. Усе назоўнікі бяруцца ў форме аблатыва адзіночнага ліку. Прыметнікі бяруцца ў форме намінатыва адзіночнага ліку сярэдняга роду (для прыметнікаў на *-e* i *-um*, прычым *-um* мяняецца на *-o*). Дзеясловы ў большасці выпадкаў маюць форму ўсечанага лацінскага інфінітыва (адкідаецца канчатак *-re*).

## Агульная характарыстыка словаўтварэння 
Лаціна-сінэ-флексіонэ — твор натуралістычнага кірунку ў канструяванні міжнародных моў. Яе граматыка ў асобных выпадках прасцейшая за граматыку эсперанта (напрыклад, адсутнічае скланенне прыметнікаў, змена дзеясловаў паводле часу, абавязковае ўжыванне канчатка множнага ліку). Але пры гэтым сістэма словаўтварэння запазычана з мовы-крыніцы — латыні і з-за гэтага валодае ўсімі якасцямі словаўтварэння еўрапейскіх натуральных моў: наяўнасцю выключэнняў, некалькіх мадэляў для ўтварэння аднаго і таго ж. Таму мова аказваецца больш складанай за любую іншую аўтаномную для чалавека, які не ведае ў той ці іншай ступені латынь.

## Словаўтварэнне 
### Дзеяслоў 
У дзеяслова адсутнічаюць катэгорыі асобы і ліку. Напрыклад: *Me salta* — Я скачу. *Vos salta* — Вы скачаце. *Illo salta* — Ён, яна, яно скача.
Адсутнічае катэгорыя часу: будучы можа быць адлюстраваны пры дапамозе прыслоўя *і*, а прошлы — прыслоўя *е*, якія ўказваюць на час назоўнікаў. Сам дзеяслоў пры гэтым не змяняецца. Будучы час абазначаюць звароты з мадальнымі дзеясловамі *vol* i *debe*. Няма змянення паводле накланенняў.
Ад уласна дзеяслова магчыма ўтварыць тры вытворныя формы: інфінітыў — дабаўленнем суфікса *-re*, актыўны дзеепрыметнік — дабаўленнем *-nte*, і пасіўны дзеепрыметнік — дабаўленнем *-to*. Напрыклад: *ama* — люблю, *amare* — любіць, *amante* — любячы, *amato* — любімы.
Спалучэнне дапаможнага глагола *es* (быць) з пасіўным дзеепрыметнікам утварае форму залежнага стану. Актыўны дзеяч пры гэтым уводзіцца пры дапамозе *ab*. Напрыклад: *Filio es amato ab matre* — Сын любімы маткай.

### Назоўнік 
У лаціна-сінэ-флексіонэ існуе канчатак множнага ліку назоўнікаў — *-s* (*filio* — сын, *filios* — сыны). Але гэты канчатак магчыма не ўжываць, калі множны лік бачны з кантэксту. Гэта значыць, *decem simias* i *decem simia* аднолькава значаць «дзесяць малпаў».
Граматычны род адсутнічае. Пол можа быць выказаны пры дапамозе змены кораня, дабаўлення вызначаных суфіксаў ці дабаўкі слоў *mas* — мужскі і *femina* — жаночы. Напрыклад: *patre* — бацька, *matre* — маці; *propheta* — прарок, *prophetissa* — прарочыца; *cane mas* — самец сабакі, *cane femina* — самка сабакі. Апошняя мадэль з’яўляецца прадуктыўнай, першыя дзве — непрадуктыўнымі.
Склоны перадаюцца парадкам слоў і прыназоўнікамі (напрыклад, родны склон — прыназоўнікам *de*).

### Прыметнік 
Прыметнік незмяняемы. Ступені параўнання ствараюцца пры дапамозе дабаўлення пэўных прыслоўяў.

### Лічэбнікі 
#### Колькасныя і парадкавыя 
Сістэма лічэбнікаў запазычана з латыні ў некалькі спрошчаным выглядзе.

Колькасныя лічэбнікі ад 11 да 19 утвараюца шляхам злучэння колькасных лічэбнікаў першага дзясятка згодна з мадэллю *decimo-uno* ці *decem et uno* «адзінаццаць». Парадкавыя — шляхам злучэння парадкавых лічэбнікаў першага дзясятка згодна з мадэллю *decimo-unio* «адзінаццаты». Колькасныя лічэбнікі ад 40 да 80 — шляхам дабаўлення да лічэбнікаў першага дзясятка *-aginta* (канчатковая галосная, калі яна ёсць, пры гэтым адкідаецца): *quintaginta* «пяцьдзясят». Парадкавыя лічэбнікі ўтвараюцца шляхам замены ў колькасных *-inta* на *-esimo*: *quintagesimo* «пяцідзясяты».

### Прыслоўе 
Невытворныя выслоўі запазычаны з латыні. Утварэнне прыслоўяў ад прыметнікаў ажыццяўляецца пры дапамозе выразаў *cum mente* ці *in modo*. Напрыклад: *in modo fraterno* — па-братэрску, *cum mente diligente* — старанна.
Прыслоўі ад назоўнікаў утвараюцца пры дапамозе *in modo de*. Напрыклад: *in modo de fratre* — па-братэрску.

### Займеннікі 
#### Асабістыя займеннікі 
(*) Існуюць таксама спецыяльныя формы *illa* — яна, *id* — яно, *illas* — множны лік ад *illa*.

#### Зваротныя займеннікі 
#### Прыналежныя займеннікі 
#### Пытальныя займеннікі 
#### Адносныя займеннікі 
(*) Назоўны склон, толькі для рэчаў.
(**) Назоўны склон, толькі для людзей.
(***) Вінавальны склон, як для людзей, так і для рэчаў.

#### Указальныя займеннікі 
#### Нявызначаныя займеннікі 
### Сінтаксіс 
Дзейнік ставіцца перад выказнікам. Прамое дапаўненне — пасля выказніка. Прыметнік ставіцца пасля азначаемага назоўніка. Прыслоўе змяшчаецца пасля азначаемага дзеяслова і перад азначаемым прыметнікам.

## Гл. таксама 
* Акадэмія інтэрлінгвы

## Спасылкі 
* Łacina uproszczona jako światowy język pomocniczy. Lwów, 1938.

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Міжнародныя дапаможныя мовы