Эля Савікоўскі

**Эля Савікоўскі** або **Ілья Якаўлевіч Савікоўскі** () — яўрэйскі паэт, драматург і кампазітар. Пісаў на ідышы і іўрыце.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў мястэчку Палонка Навагрудскага павета Мінскай губерні (цяпер — Баранавіцкі раён Брэсцкай вобласці). Яго бацька Якаў быў бухгалтарам і навучыў бухгалтэрыі сына. Маці Лія была з заможнай сям’і. Але бацька ўклаў грошы з матчынага пасагу ў прадпрыемства, якое збанкрутавала, і сям’я засталася без сродкаў. У Якава і Ліі было шасцёра дзяцей. Праз безграшоўе не было магчымасці аддаць Элю ў гімназію, ён скончыў толькі пачатковую школу. Але, дзякуючы самаадукацыі, вывучыў іўрыт і нямецкую мову, няблага ведаў лаціну.

У 1907 годзе Эля пераехаў у Варшаву да сваякоў, зарабляў урокамі іўрыта. У Варшаве зблізіўся з класікам яўрэйскай літаратуры, паэтам Іцхокам-Лейбушам Перэцам.

У 1913 годзе Савікоўскі перанёс цяжкую аперацыю на страўніку, у тым самым годзе вярнуўся ў Баранавічы да бацькоў, працаваў бухгалтарам.

У 1915—1918 гадах жыў у Вільні, займаўся журналістыкай і літаратурай. Працаваў у дзіцячым часопісе «» («Зялёныя дрэвы»).

У 1919 годзе пераехаў у Мінск. Працаваў у беларускіх яўрэйскіх выданнях: сакратаром рэдакцыі ў «Фарн фолк» (сіянісцкая газета, выдавалася ў 1919—1920), загадчыкам аддзела навін у газетах «Дэр Штэрн» і «Дэр векер». Стаў сябрам Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў. Вершы таго часу вылучаліся імкненнем аўтара асвятліць усю разнастайнасць жыцця. У іх адчуваўся ўплыў футурызму і сімвалізму. У Савікоўскага былі выдатныя музычныя здольнасці. Ён з лёгкасцю перакладаў свае паэтычныя радкі на мелодыі. Яго песні часта выконваліся на школьных і аматарскіх вечарах. Нават прафесійныя спевакі мелі ў рэпертуары песні Савікоўскага.
У 1920 годзе ажаніўся з Гіндай Эпштэйн. У іх нарадзіліся двое дзяцей, Зяма (1921) і Лія (1927).

У 1930 годзе Савікоўскі паступіў у Беларускую кансерваторыю на кампазітарскае аддзяленне. У адзін час з ім вучыўся кампазітар Анатоль Багатыроў. Ён не раз казаў унучцы Савікоўскага Элі пра талент дзядулі, калі сам выкладаў у яе ў кансерваторыі. Аднак вучобу Савікоўскаму давялося пакінуць, бо неабходна было ўтрымліваць сям’ю.

У сярэдзіне 1930-х гадоў, пасля настойлівых просьбаў жонкі, Савікоўскі пакінуў рэдакцыйную працу і перастаў публікавацца. Магчыма, гэта дапамагло яму пазбегнуць сталінскіх рэпрэсій, у выніку якіх загінулі амаль усе беларускія і яўрэйскія пісьменнікі таго часу.

Калі Ізі Харык, галоўны рэдактар ​​часопіса «Штэрн», прасіў у Савікоўскага вершы для часопіса, той адказваў:

— З часам я прынясу іх.

А калі Савікоўскаму раілі:

— Гвалт! Чаму вы не прыносіце ў «Штэрн» вашыя вершы? Харык іх абавязкова апублікуе.

На гэта ён адказваў:

— Вось таму я іх не прыношу. Харык жа не зможа мне адмовіць, нават калі вершы будуць слабыя. Не хачу я выкарыстоўваць такія магчымасці, а для заробку гэта мне не патрэбна. Паэзія ніколі не была для мяне сродкам здабыцця матэрыяльных выгод. А для прэстыжу гэта мне тым больш не трэба, бо каго могуць цікавіць слабыя вершы?.

У сярэдзіне 1930-х гадоў яўрэйская секцыя Саюза пісьменнікаў БССР налічвала болей як 50 творцаў.

Пазней яго паэзія друкавалася ў мінскіх выданнях «Дэр юнгер піянер», «Дэр Штэрн», «Дэр векер», у анталогіі «Кеп» («Галовы», была прысвечаная «ахвярам белага тэрору»).

Пісаў артыкулы і нататкі пад псеўданімамі Элісаў і Савел.

Першы зборнік вершаў «Фарместэніш» («Спаборніцтва») выдаў у Менску ў 1923 годзе. Таксама пры жыцці Савікоўскага выйшлі наступныя кнігі:

* «Аф ды вегн» («На шляхах»), 1924;
* «Фар юнге зінгер» («Для маладых спевакоў»), зборнік з 29 песень, словы і музыка Элі Савікоўскага (1928).
* «Эрдлінг» («Зямля»), п’еса (1929).
* «Папірэне тойбн» («Папяровыя галубы»), п’еса для дзяцей (1934).

Захаваліся яго апавяданні на ідышы, пісаныя ў 1940—1950 гады: «Барын і яўрэй», «З таго свету», «Жывы нябожчык», «Спявак Ізраіль». А таксама пераклад на ідыш (з рускай мовы) балады Аляксандра Пушкіна «Утопленник», вершаў М. Ісакоўскага, К. Сіманава, рускіх народных песень.

У 2008 годзе (перавыданне ў 2009 г.) у Мінску дбаннямі Вольфа Рубінчыка выйшла кніга Элі Савікоўскага на ідышы «Ліхтыкайт» («Зіхаценне»). У кнізе былі вершы Савікоўскага розных гадоў для дзяцей і дарослых, пераклад на ідыш балады Аляксандра Пушкіна «Утопленник», біяграфія Савікоўскага, успаміны пра яго.

Таксама быў выдадзены зборнік паэзіі Элі Савікоўскага на іўрыце пад назвай «Эль га-Кахавім» («Да зорак»), Мінск: «Шах-плюс», 2009.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце
Катэгорыя:Яўрэйскія паэты