open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Краноцкі дзяржаўны прыродны біясферны запаведнік

**Крано́цкі дзяржаўны прыродны біясферны запаведнік** () — адзін з найстарэйшых запаведнікаў Расіі.

Як дзяржаўны утвораны ў 1934 годзе на месцы існаваўшага з 1882 г. Сабалінага запаведніка. Краноцкі дзяржаўны запаведнік размешчаны ва ўсходняй частцы Камчацкага паўвострава і займае плошчу 1147 619,37 гектар, у тым ліку 135 000 гектар (1350 кв.км) прымыкае трохмільная акваторыя Ціхага акіяна. Тут размешчаны 8 дзеючых вулканаў (у тым ліку — Краноцкая сопка, вышыня — 3528 м), тэрмальныя азёры, гейзеры (знакамітая Даліна Гейзераў), вадаспады.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ФДБУ «Краноцкі дзяржаўны запаведнік»
* Відэа-блог Краноцкага запаведніка
* Відэа-блог «Запаведная Расія»
* Інфармацыя на сайце «Культура рэгіёнаў Расіі» 

Катэгорыя:Біясферныя рэзерваты Расіі
Катэгорыя:Запаведнікі Расіі
Катэгорыя:Камчацкі край
Крапіва

**Крапівá** (*Urtīca*) — род кветкавых раслін сямейства крапіўныя. Сцёблы і лісце пакрытыя пякучымі валасінкамі (якія далі лацінскую назву:  — «пяку»).

## Арэал 
Расце, у асноўным, у зоне ўмеранага клімату ў Паўночным і (радзей) Паўднёвым паўшар’ях. У Беларусі 5 відаў: найбольш распаўсюджаны  і . Рэдкі від, занесены ў Чырвоную кнігу — . Таксама сустракаюцца  і .

## Ужыванне 
Шэраг відаў прымяняюць у медыцыне і можа ўжываць у ежу (крапіва двухдомная, крапіва пякучая) і на корм жывёле.

* Крапіву выкарыстоўваюць для гатавання салат, супоў, соусаў, начынку для піражкоў, а таксама соляць і квасяць. Маладыя далікатныя суквецці заварваюць як гарбату, сушаць.
* Крапіву ўжываюць таксама пры доглядзе валасоў, бо адвар крапівы дапамагае ад выпадання валасоў.
* Крапіву нарыхтоўваюць і выкарыстоўваюць у лясніцтвах для падкорму капытных (ласёў, аленяў, казуль, дзікоў і іншых) у зімовы час

Крапіва спрадвеку ўжываецца для вырабу прадметаў ужытку. З крапіўнага палатна на Русі і ў іншых краінах шылі трывалыя ветразі, а яшчэ — трывалыя мяшкі, чулы і кулі з грубай крапіўнай тканіны, «крапіўнікі». У Японіі крапіўны жгут у спалучэнні з шоўкам быў галоўным матэрыялам вырабу дарагіх самурайскіх даспехаў, са здзервянелых сцёблаў рабілі шчыты, а з наймацнейшага крапіўнага валакна, кручанага і нацёртага воскам, — цецівы для лукаў.

Валакно практычна з любога віду крапівы мае выдатныя якасці, якія дазваляюць крапіве канкурыраваць з лёнам і бавоўнай. «Пустазельныя» віды крапівы, якія растуць у Еўропе, даюць сыравіну для такой лёгкай, цёплай і гігіенічнай тканіны, як шавіёт. Герой рамана Віктара Гюго «Адрынутыя» Жан Вальжан, збег з катаргі і стаў фабрыкантам менавіта гэтай тканіны. Тканіна, якую робяць з рамі, кітайскай крапівы, па ўласцівасцях набліжаецца да шоўку. Як сыравіна для вытворчасці адзення крапіва вядома чалавецтву тысячагоддзі. Але ёсць народы, якія аддаюць перавагу крапіўным тканінам перад усімі іншымі. З якім піетэтам ставяцца да лёну ў Еўропе, з такім самым ставіцца да крапівы ў Кітаі, Інданезіі, Філіпінах, Карэі, Японіі. Асобныя часткі карэйскага нацыянальнага касцюма не шыюць ні з якой іншай тканіны.

У кветкаводстве апырскванне настоем крапівы выкарыстоўваецца для прафілактыкі сопкай расы і барацьбы з тлямі. Прыгатаванне: 500—700 грам свежай або 200 грам сухой сыравіны настойваюць суткі ў 5 л халоднай вады.

Раней з крапівы рабілі жоўтую фарбу.

## Віды 
]]
Паводле базы даных *The Plant List*, род уключае 53 віды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Краснуха

**Краснуха** () — інфекцыйнае захворванне, выкліканае вірусам Rubivirus.

Характэрны такія сімптомы, як дробнаплямісты сып і павелічэнне шыйных (таксама, часта патылічных) лімфатычных вузлоў. Палова ўсіх выпадкаў захворвання працякае без бачных сімптомаў.

Часцей за ўсё захворванне рэгіструецца сярод дзяцей 3—9 гадоў. Падлеткі і дарослыя хварэюць вельмі рэдка. Але краснуха асабліва небяспечна для цяжарных, таму што можа справакаваць сур’ёзныя прыроджаныя анамаліі ў дзіцяці.

Гэта кантагіёзнае захворванне, якое выпрацоўвае ўстойлівы імунітэт.

## Гісторыя 
Упершыню краснуха была апісана ў 1740 годзе нямецкім тэрапеўтам Ф. Хофманам. У 1881 годзе захворванне афіцыйна вылучана ў асобную назалагічную форму. У 1938 годзе японскія даследчыкі даказалі вірусную прыроду інфекцыі, заразіўшы валанцёраў фільтратам з насаглоткі. Узбуджальнік краснухі вылучаны ў 1961 годзе некалькімі навукоўцамі амаль адначасова: П. Д. Паркманам, Т. X. Уэлерам і Ф. А. Невай. У 1941 годзе аўстрыйскі даследчык Н. Грэг апісаў розныя анамаліі плоду ў сувязі з яго ўнутрычэраўным заражэннем вірусам краснухі падчас хваробы цяжарнай маці. Найбольш часта сустракаемыя анамаліі — катаракта, заганы сэрца і глухата былі аб’яднаны пад назвай «класічны сіндром прыроджанай краснухі».

## Вірус 
Узбуджальнік адносіцца да сямейства *Togaviridae*, роду *Rubivirus*.

Вірусы краснухі ў знешнім асяроддзі не стойкі: яны хутка гінуць пры высушванні, пры ўздзеянні ўльтрафіялетавых прамянёў, эфіру і цэлага шэрагу сродкаў дэзінфекцыі. Вірусы добра пераносяць нізкія тэмпературы і замарозку.

## Клінічныя праявы 
Пасля інкубацыйнага перыяду 2—3 тыдні з’яўляецца ўмераная тэмпература з галаўным болем, фарынгітам, шыйнай адэнапатыяй, кан’юктывітам. Высыпанне з’яўляецца праз 48 гадзін, сып макулезны (плямісты) не свярбіць, спачатку на твары, потым спускаецца на ўсё цела на працягу некалькіх гадзін, спачатку сып марбіліформны (нагадвае адру), затым шкарлятынаформная. Яна пераважае на твары, у вобласці паясніцы і ягадзіц, гісталагічных паверхнях рук, ног. Сып трымаецца 2—4, зрэдку 5—7 дзён, затым знікае без пігментацыі і лушчэння. Трэба адзначыць, што даволі частыя змякчэлыя і асімптаматычныя формы.

## Лячэнне 
Няма спецыфічнага лячэння. Серанегатыўных дзяўчынак рэкамендуецца вакцынаваць ў пубертатным узросце. Для сімптаматычнага лячэння дапускаецца выкарыстанне парацэтамолу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вірусныя інфекцыі
Катэгорыя:Педыятрыя
Валовае вока

]]
**Валовае вока** (*Maniola jurtina*) — від матылёў сямейства .

## Апісанне 
### Імага 
Размах крылаў матылькоў складае ад 40 да 48 мм. Самцы адрозніваюцца ад самак афарбоўкай (палавы дымарфізм). У самцоў амаль аднакаляровая цёмна-карычневая афарбоўка верхняга боку крылаў. У аснаванні верхніх крылаў размешчана больш цёмная пляма, маецца шырокая краёвая перавязь аранжавага колеру. У самак таксама цёмна-карычневая афарбоўка верхняга боку крылаў, аднак на верхніх крылах у іх падоўжаныя, больш ці менш моцна выяўленыя аранжавыя плямы, якія пакрываюць усю сярэдзіну крыла. У іх таксама ёсць пляма-вочка на канцы крыла, аднак яна значна буйнейшая, чым у самцоў. Ніжні бок крылаў афарбаваны аднолькава ў абодвух палоў.

### Вусень 
Вусені даўжынёй прыкладна 25 мм. Афарбоўка светла-зялёная. Уздоўж спіны па баках ніжэй дыхальца праходзіць тонкая светлая лінія, па ўсім целе размешчаны доўгія, белыя, выгнутыя на канцы валасы.

## Распаўсюджанне 
Матылькі распаўсюджаныя ад Канарскіх астравоў праз Паўночную Афрыку і ўсю Еўропу, акрамя Паўночнай, праз Малую Азію і поўнач Ірана і Ірака на ўсход да Заходняй Сібіры. Яны жывуць на раўніне на вышыні да 1600 м над узроўнем мора, у Паўночнай Афрыцы — да 2500 м над узроўнем мора. На Беларусі гэты від таксама сустракаецца.

Жыве ў адкрытых, сухіх і трохі вільготных ландшафтах, такіх як, напрыклад, ускрайкі лесу, лугі і ўскраіны балот, а таксама ў садках.

Лёт пачынаецца з пачатку чэрвеня і працягваецца да пачатку верасня. Вусеняў знаходзяць, пачынаючы з верасня, і пасля зімоўкі да мая.

## Харчаванне 
Вусені харчуюцца многімі , такімі як , , , , , ,  і .

## Размнажэнне 
Самкі адкладаюць канічнай формы, рабрыстыя, з плоскай вяршыняй яйцы па адным на зямлю або на апалае лісце. Вусені актыўныя днём. Толькі пасля зімоўкі яны становяцца актыўныя ноччу пасля перадапошняй або апошняй лінькі. Акукліванне адбываецца на сцяблінцы бліжэй да зямлі. Кукалка ад жаўтлява-зялёнага да фіялетавага колеру з карычневымі грудкамі на брушных сегментах.

Maniola jurtina-mo.jpg|♂
Maniola jurtina-mu.jpg|△ ♂
Maniola jurtina-fo.jpg|♀
Maniola jurtina-fu.jpg|△ ♀

## Літаратура 
* Heiko Bellmann: Der Neue Kosmos Schmetterlingsführer, Schmetterlinge, Raupen und Futterpflanzen, S. 200, Franckh-Kosmos Verlags-GmbH & Co, Stuttgart 2003, ISBN 3-440-09330-1
* Tom Tolman, Richard Lewington: Die Tagfalter Europas und Nordwestafrikas, S. 230, Franckh-Kosmos Verlags-GmbH & Co, Stuttgart 1998, ISBN 3-440-07573-7
* Hans-Josef Weidemann: Tagfalter: beobachten, bestimmen, S. 518f, Naturbuch-Verlag Augsburg 1995, ISBN 3-89440-115-X
* Manfred Koch: Wir bestimmen. Schmetterlinge. Band 1. Tagfalter Deutschlands, S. 86f, Neumann Verlag Radebeul 4. Auflage 1966

Катэгорыя:Аксамітніцы
Іван Ярамеевіч Анісімаў

**Іван Ярамеевіч Анісімаў** (, Балонаў Сялец,  — ). — Герой Сацыялістычнай Працы (1976).

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1949 па 1959 год працаваў інструктарам Крэцінскага павятовага камітэта Кампартыі Літвы, загадчыкам аддзелам, сакратаром Дзісенскага райкама КПБ. З 1959 года старшыня калгаса імя Цітова Міёрскага раёна. Званне Героя прысвоена за поспехі і працоўную доблесць ў выкананні планаў і сацыялістычных абавязацельстваў па павелічэнню вытворчасці і продажы дзяржаве збожжа, бульбы і іншых сельскагаспадарчых прадуктаў.

## Узнагароды 
Акрамя звання Героя Сацыялістычнай Працы ўзнагароджаны ордэнам Леніна.

## Спасылкі 
* Анисимов Иван Еремеевич (фото)  

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Краснаярскае вадасховішча

**Красная́рскае вадасхо́вішча** () — штучны вадаём, створаны на Енісеі пры будаўніцтве Краснаярскай ГЭС. З’яўляецца адным з найбуйнейшых па аб’ёме штучных вадаёмаў у свеце, у Расіі займае па гэтым паказчыку другое месца (пасля Брацкага вадасховішча).

Верхняя кропка вадасховішча знаходзіцца ў раёне горада Абакан, пры ўпадзенні ў Енісей ракі Абакан. Ніжняя кропка — плаціна Краснаярскай ГЭС. Адлегласць ад верхняй кропкі да Краснаярскай ГЭС па прамой — каля 250 кіламетраў, аднак агульная даўжыня вадасховішча значна больш — 388 кіламетраў. Шырыня ў самых шырокіх месцах дасягае 15 кіламетраў. Вышыня зрэзу вады — 243 метры над узроўнем мора.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Звесткі пра вадасховішча  
* Кароткая даведка пра вадасховішча  
* *Чугунова Ю. К., Вышегородцев А. А.* Современное состояние ихтиофауны и паразитофауны Красноярского водохранилища 

Катэгорыя:Вадасховішчы Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Краснаярскага края
Катэгорыя:Вадасховішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Енісей
Двуверш

**Двуверш**, радзей **дыстых** () — страфа з двух радкоў.

Звычайна маецца на ўвазе **элегічны двуверш** () — страфа, якая складаецца з двух нерыфмаваных радкоў (двухрадкоўе): першага — гекзаметра, другога — пентаметра.

## Гісторыя 
Дыстых узнік і асабліва культываваўся ў антычным вершаскладанні. Элегічным ён названы таму, што ў такой форме ўвасабляліся глыбокія жыццёвыя і філасофскія назіранні, якія выклікаюць разважанні і ім звычайна пісаліся элегіі. 

Дыстых мог існаваць і асобна (афарызмы, выслоўі, эпіграмы і г. д.). З антычнай паэзіі дыстых засвойваецца навуковай лацінскай паэзіяй ранняга Сярэднявечча і Рэнесансу.

Як перайманне антычнаму свету дыстых адраджаецца ў сілаба-танічных метрыках неакласіцызму. У нямецкай паэзіі вядомыя «Ксеніі» Гётэ і Шылера — больш за шасцісот дыстыхаў эпіграм.

Катэгорыя:Антычная метрыка
Катэгорыя:Строфіка
Хлебнае дрэва

**Хлебнае дрэва** (*Artocarpus altilis*) — двухдольная расліна сямейства тутавыя.

## Гісторыя 
Радзімай лічыцца паўночны захад Новай Гвінеі, адкуль продкі палінезійцаў 3500 г. таму завезлі яго на розныя астравы Акіяніі, дзе культывавалася як свойская расліна. У канцы XVIII ст. брытанцы накіроўвалі на востраў Таіці 2 экспедыцыі, каб даставіць парасткі дрэва на Антыльскія астравы. Аднак першая экспедыцыя на судне «Баўнці» скончылася паўстаннем маракоў (гл. Астравы Піткэрн і Вільям Блай). Другая экспедыцыя даставіла парасткі ў Новы Свет у 1793 г. Зараз вырошчваецца ў многіх трапічных краінах.

## Знешні выгляд 
Дасягае 20 — 26 м у вышыню. Кара шэрая, гладкая. Лісце пакрыта тонкім пухам. У залежнасці ад кліматычных умоў можа быць вечназялёным або лістападным. Кветкі дробныя, зелянявыя. Мужчынскія кветкі сабраныя ў падоўжаныя суквецці. Апыляюцца кажанамі. Пасля апылення жаночыя суквецці паступова зрастаюцца ў вялікае суплодзе. Суплодзі растуць па аднаму або гронкамі на вяршынях ветак. Дыяметр суплодзя — да 30 см, вага да 3 — 4 кг. Саспелае суплодзе мае колер бульбы ці свежага хлеба. Унутры ўтрымоўвае кудзелістую крухмалістую масу крэмавага колеру. Адрозніваюць сарты, якія ўтрымоўваюць унутры насенне і не ўтрымоўваюць яго. Пры спрыяльных кліматычных умовах прыносіць ураджай да 150 кг суплодзяў на працягу 9 месяцаў у год.

## Выкарыстанне 
Галоўным чынам выкарыстоўваецца мякаць суплодзяў, якая пры выпяканні ператвараецца ў саладкаваты «хлеб». У Палінезіі мякаць нарыхтоўвалі і квасілі ў ямінах. Няспелыя суплодзі па смаку нагадваюць агуркі і таксама шырока ўжываюцца ў кулінарыі. Смажанае і варанае насенне ўжываюць у якасці самастойнай ежы або прыправы.

Драўніна з-за хуткага росту друзлая. Выкарыстоўваецца ў якасці паліва.

## Галерэя 

Image:Starr 030807-0103 Artocarpus altilis.jpg|Высадак
Image:Starr 031209-0043 Artocarpus altilis.jpg|Дарослыя дрэвы
Image: Uru NYBG.jpg|Лісце
Image:Artocarpus altilis.jpg|Суплодзі на дрэве
Image:ARS breadfruit49.jpg|Суплодзі ў разрэзе
Image:Thomas Gosse, Transplanting of the bread-fruit trees from Otaheite, 1796, SLNSW.jpg|Перасадка хлебных дрэваў, 1796 г.

## Спасылкі 
* Breadfruit Institute
* Fruits of Warm Climates: Breadfruit
* Artocarpus altilis (Moraceae) 

Катэгорыя:Флора Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Тутавыя
Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Элегічны двуверш

**Элегічны двуверш** — вершаваная форма, двуверш, які складаецца з радка гекзаметра і радка пентаметра.

Элегічны двуверш быў вынайдзены паэтамі старажытнай Грэцыі; яго выкарыстоўвалі ўжо Архілох і Мімнерм, а пазней, у эліністычны перыяд — паэты александрыйскай школы, сярод іх Калімах. Ад александрыйскіх аўтараў гэты памер перанялі ў сваю чаргу рымскія паэты. Элегічным двувершам напісаныя многія вершы Катула, асобныя захаваныя ўрыўкі Кальва і Цыны. Паэты часоў ранняй імперыі, у тым ліку Авідзій, удасканалілі і развілі яго, устрожыўшы ў прыватнасці правілы пабудовы пентаметрычных радкоў. Форма працягвала ўжывацца і ў сярэднявеччы (у тым ліку рыфмаваныя варыянты), і ў  перыяд Адраджэння.

У беларускай лацінамоўнай паэзіі элегічным двувершам напісаная знакамітая паэма М. Гусоўскага «Песня пра зубра» (1522). Перайшоўшы ў еўрапейскую сілаба-танічную паэзію ў некалькі змененым выглядзе (на месцы ранейшых доўгіх складоў у гекзаметры і пентаметры сталі націскныя, на месцы кароткіх — ненаціскныя), элегічны двуверш пашырыў свае жанравыя рамкі, страціў былую сэнсавую і страфічную замкнёнасць. Да яго звярталіся Гётэ, Шылер, А. Пушкін і іншыя паэты. У беларускую паэзію элегічны двуверш увёў М. Багдановіч. Зараз элегічны двуверш у беларускай паэзіі амаль не
сустракаецца.

## Гл. таксама 
* Двуверш

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Паэтычныя формы
Катэгорыя:Паэзія
Нуі

**Нуі** (на мове тувалу *Nui*) — атол у складзе астравоў Тувалу на поўдні Ціхага акіяна. Належыць да дзяржавы Тувалу. Агульная плошча — 3,37 км². Насельніцтва — 610 чал. (2017 г.).

## Гісторыя 
Атол Нуі — адзінае месца ў Палінезіі, насельнікі якога размаўляюць на мікранезійскай мове, блізкай да тунгару з вялікай колькасцю палінезійскіх слоў. Культура жыхароў Нуі мала адрозніваецца ад тувалу. Некаторыя даследчыкі гэта тлумачаць сталымі зносінамі з астатнімі насельнікамі астравоў Эліс, іншыя — фактам заваявання атола мікранезійцамі-мужчынамі, які быццам бы меў месца ў мінулым.

Атол адкрыты ў 1568 г. іспанцамі. З 1860 г. яго наведвалі брытанскія місіянеры. У 1891 г. быў усталяваны брытанскі пратэктарат. У 1978 г. увайшоў у склад незалежнай дзяржавы Тувалу.

На Нуі нарадзіўся Іакоба Італелі — генерал-губернатар Тувалу (з 16 красавіка 2010 г.).

## Геаграфія 
Нуі — класічны атол, які складаецца з лагуны, акружанай колам каралавых астраўкоў. Іх атачае каралавы рыф. Усяго астраўкоў налічваецца 21. Самы вялікі Фенуа-Тапу мае плошчу ўсяго 1,38 км². Найвышэйшы пункт — 2 м.

Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя гадавая тэмпература — каля 28° С. Атол знаходзіцца ў зоне ўздзеяння разбуральных трапічных цыклонаў.

Наземны раслінны і жывёльны свет бедны, аднак вакол атола і ў лагуне шмат рыбы. Малыя астравы — месца гнездавання марскіх птушак. На некаторых бязлюдных астравах — штучныя насаджэнні какосавай пальмы.

З боку лагуны адкрываюцца прыдатныя для купання пляжы.

## Інфраструктура 
У 2002 г. насельніцтва — 548 чал. Большасць жыве на захадзе Фенуа-Тапу ў вёсцы Танраке, якая лічыцца мясцовым адміністрацыйным цэнтрам. 1 пачатковая школа. 2 гэстхауса. На атоле ёсць свая футбольная каманда.

## Спасылкі 
* Нуі, Тувалу 
* Клімат

Н
Н
Н
Н
Куйбышаўскае вадасховішча

**Куйбышаўскае вадасховішча** () — вадасховішча ў Расіі, самае буйное на рацэ Волга. Узнікла ў 1955—1957 гадах пасля завяршэння будаўніцтва плаціны Жыгулёўскай ГЭС, перагарадзіўшы даліну Волгі ў Жыгулях ля горада Стаўрапаль-на-Волзе (цяпер Тальяці). З’яўляецца трэцім ў свеце па плошчы вадасховішчам.

Даўжыня вадасховішча больш за 500 км, найбольшая шырыня ў вусці Камы — 35 км, плошча воднага люстэрка — 6,5 тыс. км² (сярод рачных — першае месца ў свеце), поўны аб’ём вады — 58 км³, з іх 34 км³ — карысны. Падпор узроўню вады ля плаціны 29 м, ён распаўсюджваецца па Волзе да горада Новачэбаксарска, па рацэ Кама — да горада Набярэжныя Чаўны. Буйныя залівы вадасховішча ўтварае па далінах Камы, Свіягі, Казанкі і іншых рэк.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Ульянаўскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Чувашыі
Катэгорыя:Вадасховішчы Марый Эл
Катэгорыя:Вадасховішчы Татарстана
Катэгорыя:Волга
Катэгорыя:Вадасховішчы Самарскай вобласці
Аляксандр Мікалаевіч Антанікоўскі

**Алякса́ндр Мікала́евіч Антаніко́ўскі** ( — ) — дзяржаўны дзеяч БССР. 

## Біяграфія 
Член РСДРП(б) з 1917 года. З 1 студзеня 1919 года член і сакратар Прэзідыума Часовага работніцка-сялянскага савецкага ўрада Беларусі, рэдактар газеты «Весткі Часовага Работніцка-Сялянскага Савецкага ўрада Беларусі». На 1-м Усебеларускім з’ездзе Саветаў (2 — 3 лютага 1919 года) выбраны членам і сакратаром Малога Прэзідыума ЦВК БССР. З сакавіку 1919 года член і сакратар Мінскага губернскага рэўкама. У ліпені 1919 — кастрычніку 1921 гг. у Чырвонай Арміі, начальнік пададдзела палітаддзела Заходняга фронту. З 1922 года намеснік загадчыка агітацыйна-прапагандысцкага аддзела Цэнтральнага бюро КП(б)Б. З 1928 года рэктар Віцебскага ветэрынарнага інстытута.

У 1937 годзе арыштаваны НКУС БССР і асуджаны да ВМП. Расстраляны. Рэабілітаваны.

## Літаратура 
* Карніловіч, Э. А. Антанікоўскі Аляксандр Мікалаевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М.В.Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. – С. 123. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы БССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Члены Прэзідыума ЦВК БССР
Катэгорыя:Рэктары Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны
Катэгорыя:Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі
Мікалай Анімеле

**Мікалай Анімеле** — беларускі этнограф і археолаг сярэдзіны XIX стагоддзя.

Быў вольнаадпушчаным селянінам Віцебскай губерні. Даты нараджэння і смерці Мікалая Анімеле невядомыя. Сабраны ім па праграме Рускага геаграфічнага таварыства этнаграфічны матэрыял паслужыў асновай для выдання зборніка «Побыт беларускіх сялян». У зборніку ўтрымліваецца асабліва шмат матэрыялаў аб сямейных і грамадскіх абрадах і звычаях беларусаў (хрышчэнне, вяселле, памінкі, каляндарныя святы, талака), тэкстаў прыказак, песень і паданняў. Вельмі падрабязна апісаны парадак шлюбнай цырымоніі і традыцыі вясельнага застолля. Мікалая Анімеле можна лічыць першым даследчыкам беларускай дуды. Ён упершыню падрабязна апісаў канструкцыйныя асаблівасці, геаграфічны арэал пашырэння, спосаб трымання і тэхніку грання на дудзе. Некалькі менш падрабязна асветлена матэрыяльная культура беларусаў на прыкладзе сялянскай культуры Віцебшчыны. У працы падкрэсліваецца сацыяльная і маёмасная дыферэнцыяцыя сялянства.

## Бібліяграфія 
* Быт белорусских крестьян. Этнографический сборник Имперского Русского географического общества. — , 1854. — Вып. 2. — С. 111—268.

## Літаратура 
* Анімеле Мікалай  // Наш край. Вэб-сайт пра наваколлі Віцебска. — Электрон. старонка.
* *Бандарчык В. К.* Анімеле Мікалай // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. — Т. 1. — , 2003.

Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Фёдар Яфімавіч Буслаў

**Фёдар Яфімавіч Буслаў** (, Быхаўскі павет — 1921) — дэпутат 1-й Дзяржаўнай думы (1906 г.) ад сялян Магілёўскай губерні.

Скончыў Гомельскае тэхнічнае вучылішча. Адзін з актывістаў Усерасійскага чыгуначнага саюза. У Думе ўваходзіў у «Працоўную групу», быў членам яе Часовага камітэта. Адстойваў інтарэсы працоўных сялян. Падпісаў аграрны праект «Трудавой групы» («праект 104-х»), які прадугледжваў ліквідацыю памешчыцкага землеўладання. Падтрымліваў пастаянныя сувязі з выбаршчыкамі — сялянамі Быхаўскага павета, на аснове іх наказаў і скаргаў рабіў у Думе запыты. Выступаў з артыкуламі ў газеце «Могилевский голос». Далейшы лёс невядомы.

## Літаратура 
* *Марцюхова, М. А.* Буслаў Фёдар Яфімавіч / М. А. Марцюхова // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беліцк — Гімн / БелЭн; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. — С. 140. — ISBN 5-85700-142-0.

Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі I склікання
Катэгорыя:Чыгуначнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Чыгуначнікі Расіі
Такелау (народ)

**Такелау** (саманазва *Tokelau*, літаральна «паўночны вецер») — палінезійскі народ, абарыгеннае насельніцтва Такелау. Агульная колькасць — 1411 чал. у Такелау (2011 г.). Аднак у выніку міграцыі буйныя абшчыны такелау таксама ёсць у Новай Зеландыі, Аўстраліі, Вялікабрытаніі і іншых краінах. Акрамя таго, па мове і культуры да такелау блізкія алахега (*Olohega*), карэнныя жыхары вострава Суэйнс.

## Гісторыя 
Археалагічныя знаходкі сведчаць пра тое, што продкі сучасных такелау з’явіліся ў цяперашнім месцы пасялення каля тысячы гадоў таму. Ужо да прыходу еўрапейцаў яны мелі агульную мову, рэлігію і культуру, хаця на кожным атоле існавала самастойнае кіраванне. Вызначальную ролю ў грамадстве адыгрывалі правадыры. «Зямлёй правадыроў» называлі атол Факаофа.

У 1765—1835 гг. астравы Такелау былі адкрытыя і даследаваныя еўрапейскімі мараплаўцамі. У 1845—1860 гг. мясцовыя насельнікі былі ахрышчаныя ў пратэстанцтва і каталіцтва брытанскімі і французскімі місіянерамі.

У 1863 г. на астравы здзейснілі рэйд перуанскія здабытчыкі нявольнікаў. Яны захапілі 253 чал. — амаль усё дарослае мужчынскае насельніцтва. Гэта прывяло да таго, што ўлада перайшла ў рукі старэйшын (не абавязкова з правадырскіх сем’яў), а таксама да распаўсюджання шлюбаў з іншаземцамі і метысацыі астравіцян.

У 1877 г. быў усталяваны брытанскі пратэктарат. У 1926 г. Такелау была перададзена пад кіраванне Новай Зеландыі.

## Асаблівасці культуры 
Асновай жыццезабеспячэння такелау здаўна былі земляробства (вырошчванне какосаў, тара і фруктовых культур), лоў рыбы. Жывёлагадоўля мае дапаможнае значэнне. Разводзяць свінняў, сабак, курэй, але іх мяса не з’яўляецца паўсядзённай ежай і ўжываецца толькі па святах. На Такелау не п’юць шырока распаўсюджаны сярод іншых палінезійцаў напой *кава*, паколькі адпаведная расліна на іх астравах не прысутнічае.

Такелау добра захавалі традыцыйныя рамёствы — выраб плеценых цыновак, веераў, кошыкаў, разьбярства па дрэву. У паселішчах да нашых дзён можна сустрэць каркасныя хаціны традыцыйнага тыпу.

Мясцовае насельніцтва славіцца песенным і музычным мастацтвам. Ужо да распаўсюджвання хрысціянства пераважалі харавыя спевы. Акампанавалі з дапамогай драўляных барабанаў *патэ* і *пакіхі*. Пазней у якасці музычнага інструмента пачалі таксама выкарыстоўваць бляшанкі. Папулярны народны танец — *фатэле*.

Да прыняцця хрысціянства такелау спавядалі політэізм. Галоўную ролю адыгрываў мясцовы бог *Туі Такелау*. Некаторыя перажыткі старажытных культаў сустракаюцца і цяпер.

Мова такелау мае палінезійскае паходжанне, блізкая да моў тувалу і танганцаў. Пісьмовасць на аснове лацінкі.

## Спасылкі 
* Культура Такелау
* Такелау ў Новай Зеландыі

Катэгорыя:Палінезійскія народы
Карыба

**Кары́ба** — вадасховішча, утворанае ў 1959 годзе пасля будаўніцтва плаціны Карыба ГЭС на рацэ Замбезі.

Гэта адно з найбуйнейшых штучных азёр у свеце з плошчай воднага люстэрка 5580 (4450) км². Даўжыня 300 км. Аб’ём вады 160,3 млн м³.

Карыба ГЭС забяспечвае электраэнергіяй большую частку Замбіі і Зімбабвэ.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Памежныя азёры
Катэгорыя:Вадасховішчы Зімбабвэ
Катэгорыя:Басейн Замбезі
Амяліна (Смаргонскі раён)

**Амялі́на** (, ) — вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Залескага сельсавета.

Размешчана ва ўсходняй мяжы раёна. Вышыня цэнтра населенага пункта над узроўнем мора парадку 162 метраў. Тэлефонны код +375 1592, паштовы індэкс 231042.
Адлегласць да раённага цэнтра Смаргонь па аўтадарозе — каля 11 км, да цэнтра сельсавета аграгарадка Залессе па прамой — 1 км. Бліжэйшыя населеныя пункты — Алянец, Вётхава, Залессе.

Паводле перапісу насельніцтва вёскі ў 1999 годзе налічвала 83 жыхары.

Паўночней вёскі праходзіць аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння . Аўтадарогай  (працягласцю 1200 метраў) Амеліна звязана з цэнтрам сельсавета — Залессем.

## Этымалогія 
Названая ў гонар Амеліі — дочкі Міхала Клеафаса Агінскага.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залескі сельсавет (Смаргонскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёна
Валгаградскае вадасховішча

**Валгаградскае вадасховішча** — вадасховішча, створана плацінай Волжскай ГЭС імя 22-га з’езду КПСС на Волзе, на тэрыторыі Валгаградскай і Саратаўскай абласцей Расіі. Запаўненне вадасховішча адбывалася на працягу 1958—1961 гг.

Плошча 3117 км², аб’ём 31,5 км³, даўжыня 540 км, найбольшая шырыня 17 км, сярэдняя глыбіня 10,1 м. Па сваёй плошчы Валгаградскае вадасховішча саступае толькі Куйбышаўскаму і Рыбінскаму.

Катэгорыя:Вадасховішчы Валгаградскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Саратаўскай вобласці
Катэгорыя:Волга
Амяліна

Назву **Амялі́на** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Амяліна — вёска ў Брэсцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Амяліна — вёска ў Смаргонскім раёне
Горкаўскае вадасховішча

**Горкаўскае вадасховішча** — вадасховішча на рацэ Волзе.
 
Утворана плацінай Ніжагародскай ГЭС, запоўнена ў 1955—1957 гадах. Плошча — 1590 км², аб’ём — 8,71 км³, сярэдняя глыбіня — 3,65 м, максімальная глыбіня — 22 м, даўжыня — 427 км, шырыня — да 16 км.

## Спасылкі 
* maps.google.com, Месцы адпачынку на Горкаўскім вадасховішчы

Катэгорыя:З’явіліся ў 1957 годзе
Катэгорыя:Вадасховішчы Яраслаўскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Ніжагародскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Іванаўскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Кастрамскай вобласці
Тартар (возера)

**Тартар**, **Вадзі-Тартар** — возера ў Іраку. Плошча возера складае 3400 км², аб’ём вады — 85,5 км³.

Знаходзіцца за 120 км ад Багдада, размешчана ў міжрэчча Тыгра і Еўфрата.

З’яўляецца самым вялікім у Іраку. Воды возера шырока выкарыстоўваюцца для арашэння зямель. Адбываецца сезоннае змяненне ўзроўню вады. У сувязі з кліматычнымі ўмовамі вельмі мала расліннасці, за выключэннем рэдкіх кустоў.

## Гл. таксама 
* Бой на возеры Тартар

## Літаратура 
* Вадзі-Тартар 

Катэгорыя:Азёры Ірака
Саратаўскае вадасховішча

**Саратаўскае вадасховішча** — буйное вадасховішча на рацэ Волга, утворанае плацінай Саратаўскай ГЭС на тэрыторыі Саратаўскай, Самарскай і Ульянаўскай абласцей РФ. Запаўненне адбывалася ў 1967—1968 гадах.

Правы бераг вадасховішча размешчаны ў лесастэпе, левы — у стэпе.

На берагах вадасховішча размешчаны гарады Самара, Чапаеўск, Сызрань, Хвалынск, Балакова, а таксама мноства населеных пунктаў.

## Асноўныя параметры і збудаванні 
* Плошча вадасховішча (пры нармальным падпорнай узроўні) — 1831 км².
* Аб’ём — 12,9 км ³.
* Даўжыня — 341 км.
* Шырыня — 0,8 — 12 км.
* Сярэдняя глыбіня — 8 м.
* Максімальная глыбіня — 28 м.
* Праточнасць — 0,27-0,56 м /сек.
* Вадаабмен — 19 раз у год.

Катэгорыя:Волга
Катэгорыя:Вадасховішчы Саратаўскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Самарскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Ульянаўскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы паводле алфавіта
Рыбінскае вадасховішча

**Рыбінскае вадасховішча** — вялікае вадасховішча на рацэ Волзе і яе прытоках Шэксне і Малозе. Размешчана ў асноўным у Яраслаўскай вобласці, на паўночным захадзе, часткова таксама ў Цвярской і Валагодскай абласцях Расіі.

Створана ў канцы 1930-х — пачатку 1940-х гадоў вадападпорнымі збудаваннямі Рыбінскага гідравузла, размешчанага ў паўночнай частцы Рыбінска, якія перакрываюць рэчышчы дзвюх рэк: Волгі і Шэксны. Гідравузел уключае ў сябе будынак Рыбінскай ГЭС магутнасцю 346 МВт (першапачаткова 330 МВт), збудаванай на старым рэчышчы Шэксны, земляныя рэчышчавыя плаціны і дамбы, якія спалучаюцца з німі, бетонную вадазліўную плаціну і двухніткавы шлюз, збудаваны на рэчышчы Волгі. Значэнне вадасховішча: суднаходства, рыбалоўства, выпрацоўка электраэнергіі Рыбінскай ГЭС.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Рыбінскае вадасховішча Усё пра Рыбінскае вадасховішча, ГЭС і Малогу
* Малога — затоплены горад 
* Сайт Дарвінскага запаведніка
* «Час збіраць камяні» — артыкул пра будаўніцтва Рыбінскага вадасховішча.
* Карты Рыбінскага вадасховішча  — падборка карт сучаснага вадасховішча і яго тэрыторыі да затаплення.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Вадасховішчы Цвярской вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Яраслаўскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Валагодскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Расіі
Катэгорыя:Волга
Эліпсоід

right|thumb|Эліпсоід вярчэння
**Эліпсоід** — паверхня ў трохмернай прасторы, атрыманая дэфармацыяй сферы ўздоўж трох узаемна перпендыкулярных восяў. Кананічнае раўнанне эліпсоіда ў декартавых каардынатах, якія супадаюць з восямі дэфармацыі эліпсоіда:
: \frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}+\frac{z^2}{c^2}=1., дзе a, b, c — адвольныя станоўчыя лікі.

Велічыні a, b, c называюць *паўвосямі* эліпсоіда. Таксама эліпсоід называюць цела, абмежаванае паверхняй эліпсоіда. Эліпсоід ўяўляе сабой адну з магчымых формаў паверхняў другога парадку.

thumb|200px|
thumb|200px|

У выпадку, калі пара паўвосяў мае аднолькавую даўжыню, эліпсоід можа быць атрыманы вярчэннем эліпса вакол адной з яго восяў. Такі эліпсоід называюць **эліпсоідам вярчэння**, альбо **сфероідам**.

Эліпсоід больш дакладна, чым сфера, адлюстроўвае ідэалізаваную паверхню Зямлі.

Аб'ём эліпсоіда:

: V = \frac{4}{3} \pi abc.

Плошча паверхні эліпсоіда вярчэння:

: S = 4 \pi b^2 \left( 1 + \frac{2}{3}e^2 + \frac{3}{5}e^4 + \frac{4}{7}e^6 + ... + \frac{k+1}{2k+1}e^{2k} + ...  \right).

## Літаратура 
* *Киселёв В. Ю., Пяртли А. С., Калугина Т. Ф.* Высшая математика. Первый семестр / интерактивный компьютерный учебник.

Катэгорыя:Паверхні
Сфера

**Сфе́ра** ( — мяч) — замкнёная паверхня, геаметрычнае месца кропак у прасторы, роўнааддаленых ад дадзенай кропкі, званай цэнтрам сферы. Сфера таксама з’яўляецца целам кручэння, утвораным пры кручэнні паўакружнасці вакол свайго дыяметра. Плошча сферы ў градуснай меры з улікам зменлівасці значэння памераў дуг складае 41252,96 кв. градусаў.

Сфера з’яўляецца прыватным выпадкам эліпсоіда, у якога ўсе тры восі (паўвосі, радыусы) роўныя. Сфера з’яўляецца паверхняй шара.

Аб’ёмы цыліндра, упісанай у яго сферы, якая кранаецца яго асновы, і двух конусаў, якія маюць агульную вяршыню ў цэнтры асновы і асновы, роўныя асновам цыліндра, знаходзяцца ў суадносінах 1:2:3

## Гл. таксама 
* Целы вярчэння
* Шар
* Сфера Рымана
* Псеўдасфера
* Нябесная сфера
* Дзікая сфера
* Гіперсфера
* Метрычная прастора
* Парадокс Смейла
* Целавы вугал
* Пакаванне шароў
* Сферычная сістэма каардынат
* Шаравы пласт
* Сегмент
* Эліпс
* Эліпсоід
* Акружнасць
* Радыян
* Крывізна
* Сфера Дайсана
* Сферычны пласт

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паверхні
Кратон

**Крато́н** (ад  — сіла, моц) — кансалідаваны ўчастак зямной кары, няздольны да пераўтварэння пад уплывам альпінатыпнай складкавасці.

Вылучаюць паднятыя кратоны — масівы пераважна сіялічнага (Si, Al) складу (старажытныя платформы), і апушчаныя кратоны — масівы з сіматычнай (Si, Fe, Mg) асновай (пераважна вобласці дна акіянаў).

Тэрмін уведзены нямецкім геолагам Г. Штыле ў 1940 годзе (замест прапанаванага ў 1928 аўстрыйскім геолагам Л. Коберам «кратаген»), ужываецца ў геалагічнай і геаграфічнай літаратуры.

## Гл. таксама 
* Таласакратон
* Суперкантынент
* Старажытныя акіяны

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Геологический словарь. Крато́н // Усерасійскі навукова-даследчы геалагічны інстытут імя А. П. Карпінскага


Катэгорыя:Палеагеаграфія
Шар

thumb|шар
**Шар** — геаметрычнае цела; мноства кропак прасторы, што знаходзяцца ад зададзенай кропкі O на адлегласці не большай за дадзеную велічыню R. Пры гэтым кропка O называецца цэнтрам, а R — радыусам. Кожны адрэзак, які спалучае цэнтр шара з кропкай паверхні шара, таксама называецца радыусам.

## Гл. таксама 
* Шаравы пласт
* Гіперсфера
* Сферычны пласт

## Спасылкі на анлайн калькулятары
Вылічэнне аб'ёму і плошчы шара 

Катэгорыя:Геаметрычныя целы
Краўн-эфіры

**Краўн-эфіры** (Краўн-злучэнні) — макрагетэрацыклічныя злучэнні, якія змяшчаюць у сваіх цыклах больш за 11 атамаў, з якіх не менш за чатыры - гетэраатамы, якія звязаныя паміж сабой этыленавымі масткамі.

Як правіла, гетэраатамам з'яўляецца атам кіслароду. Калі адзін або некалькі атамаў кіслароду замененыя атамамі азоту або серы, то злучэнні называюцца адпаведна азакраўн- або тыакраўн-эфірамі. Калі краўн-эфіры кандэнсаваныя з бензольнымі або цыклагексанавымі кольцамі, то яны адносяцца да бензакраўн- або цыклагексанкраўн-эфіраў. Атрыманы краўн-эфіры, якія змяшчаюць у цыкле атамы P, Si, As, а таксама амідныя, складанаэфірныя і некаторыя іншыя функцыянальныя групы.

## Наменклатура 
thumb|300px|Краўн-эфіры
У трывіяльных назвах краўн-эфіраў агульная колькасць атамаў у цыкле і колькасць гетэраатамаў пазначаюць лічбамі, якія ставяць перад і пасля слова «краўн». Паводле ІЮПАК краўн-эфіры ўяўляюцца як вытворныя цыклічных вуглевадародаў:

* **формула I** — 12-краўн-4; (1,4,7,10-тэтраоксацыклададэкан)
* **формула II** — 1,10-дыяза-18-краўн-6; (1,4,10,13-тэтраокса-7,16-дыязацыклаоктадэкан)
* **формула III** — 1,7-дытыа-15-краўн-5
* **формула IV** — дыбенза-18-краўн-6
* **формула V** — цыклагексана-15-краўн-5

## Літаратура 
* Краўн-эфіры // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.466

Катэгорыя:Цыклічныя простыя эфіры
Катэгорыя:Комплексаўтваральнікі
Араш

**Араш Лабаф** (пры нараджэнні **Лабафзадэ**) (перс. آرش لباف, азерб. Arəş Ləbaf Zadə, швед. Arash Labaf; 23 красавіка 1977, Тэгеран, Іран) — шведа-іранскі спявак, танцор, артыст і прадзюсар.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *Arash*, 2005
* *Crossfade (The Remix Album)*, 2006
* *Donya*, 2008
* *Superman*, 2014

### Сінглы 
* *Temptation* (сумесна з Рэбекай Задзіг)
* *Tike Tike Kardi*
* *Boro Boro*
* *Arash* (сумесна з Хеленай Юсефсан)
* *Chori Chori* (сумесна з Анілу Мірза)
* *Восточные Сказки* (сумесна з групай «Блестящие»)
* *Donya* (сумесна з Shaggy)
* *На Моря* (сумесна з Ганнай Сямёнавіч)
* *Pure love* (сумесна з Хеленай Юсефсан)
* *Always* (сумесна з Айсель Тэмурзадэ)
* *Broken Angel* (сумесна з Хеленай Юсефсан)
* *Glorious*
* *Melody*
* *She Makes Me Go* (сумесна з Sean Paul)
* *One Day* (сумесна з Helena)
* *Sex Love Rock n Roll (SLR)* (сумесна з T-Pain)
* *OMG* (сумесна з Snoop Dogg)
* *Se Fue* (сумесна з Mohombi)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Фан-сайт Араша .
* 

Катэгорыя:Прадстаўнікі Азербайджана на конкурсе песні Еўрабачанне
Таркан

**Таркан Тэветолу** (; 17 кастрычніка 1972 г, Альцай, Рэйнланд-Пфальц, Германія), больш вядомы як проста **Таркан** — турэцкі спявак, аўтар-выканаўца і прадзюсар. У Турцыі вядомы як «Прынц Поп-Музыкі» за ўплыў на краіну сваімі шоў падчас канцэртаў. Таркан выпусціў некалькі плацінавых альбомаў, распрададзеных колькасцю каля 19 мільёнаў асобнікаў. З'яўляецца ўладальнікам музычнай кампаніі «HITT Music», створанай у 1997 годзе. Таркан - адзін з нямногіх артыстаў, які здолеў стаць вядомым у Еўропе, не праспяваўшы ніводнай песні на англійскай мове. Музычны партал «Rhapsody» прызнаў Таркан ключавым артыстам у гісторыі еўрапейскай поп-музыкі з яго песняй «Şımarık».

## Дыскаграфія 
; Студыйныя альбомы:
* 1992: «Yine Sensiz»
* 1994: «Acayipsin»
* 1997: «Ölürüm Sana»
* 2001: «Karma»
* 2003: «Dudu»
* 2006: «Come Closer»
* 2007: «Metamorfoz»
* 2010: "Adımı Kalbine Yaz"

; Зборнікі:
* 1999: «Tarkan»
* 2008: «Metamorfoz Remixes»
; Сінглы:
* 1998: «Şımarık»
* 1999: «Şıkıdım»
* 1999: «Bu Gege»
* 2001: «Kuzu-Kuzu»
* 2001: «Hüp»
* 2005: «Bounce»
* 2006: «Start The Fire»
; Прома-сінглы, выпушчаныя толькі ў Турцыі
* 2002: «Özgürlük İçimizde»
* 2002: «Bir Oluruz Yolunda»
* 2005: «Ayrılık Zor»
* 2008: «Uyan»
* 2010: «Sevdanın Son Vuruşu»
* 2010: «Her Şeye Rağmen»

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Таркана  

Катэгорыя:Таркан
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Альцаі
Катэгорыя:Музыканты Турцыі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Турцыі
Катэгорыя:Кампазітары Турцыі
Міраслаў Крлежа

thumb

**Міраслаў Крлежа** (харв.: *Miroslav Krleža*;  — ) — адзін з найбуйнейшых харвацкіх пісьменнікаў XX стагоддзя.

## Творы 
* *“Pjesme” I i II*, (1918) ("Вершы" І і II)
* *“Pjesme” III*, (1919) ("Вершы" III)
* *“Hrvatski bog Mars”* (1922, 1933) ("Харвацкі бог Марс")
* *“Pjesme u tmini”* (1937) ("Вершы ў цемры")
* *“Novele”* (1924) ("Навелы")
* *“Hiljadu i jedna smrt”* (1932) ("Тысяча і адна смерць")
* *“Povratak Filipa Latinovicza”* (1932) ("Вяртанне Філіпа Лаціновіча")
* *“Novele”* (1937)
* *“Balade Petrice Kerempuha”* (1936) ("Балады Петрыцы Керэмпуха")
* *“Na rubu pameti”* (1938) ("На ўскрайку розуму")
* *“Banket u Blitvi”* (1938), (1939), (1962) ("Банкет у Блітве")
* *“Zastave”* (1969) ("Сцягі")

### Драматургія 
* *“Kraljevo”* (1915)
* *“Kristofor Kolumbo”* (1917)
* *“Michelangelo Buonarroti”* (1918)
* *“U logoru”* (1920) ("У лагеры")
* *“Vučjak”* (1924) ("Аўчарка")
* *"Gospoda Glembajevi"* (1929) ("Спадары Глембаевы")
* *"U agoniji"*, (1928) ("У агоніі")
* *“Leda”*, (1930)
* *“Aretej”*, (1959)

## Беларускія пераклады 
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклалі Ніл Гілевіч, Лявон Баршчэўскі.

## Літаратура 
* Міраслаў Крлежа // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.473-474

## Спасылкі 
* Тэксты on line (харв.)
* (англ.)
* (англ.)
* (ням.)
* Сайт Інстытута лексікаграфіі імя М.Крлежы (харв.) 
* Фатаграфіі

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Харватыі
Катэгорыя:Драматургі Харватыі
Катэгорыя:Харвацкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Заграбе
Катэгорыя:Памерлі ў Заграбе
Катэгорыя:Камуністы Югаславіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Югаславіі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Мірагой
Ёхан Кройф

**Хендрык Ёханес Кройф (Круіф)** (, МФА: ; ,  — ) — трэнер і футбаліст зборнай Нідэрландаў, «Аякса» і «Барселоны». Усяго за сваю кар’еру згуляў 752 матчы, забіў 425 мячоў. Трохразовы ўладальнік Залатога мяча, тры разы выйграваў Кубак чэмпіёнаў у якасці іграка і адзін раз у якасці трэнера. Шырока прызнаны адным з лепшых футбалістаў XX стагоддзя.

26 сакавіка 2010 года Кройф быў абвешчаны ганаровым прэзідэнтам ФК «Барселона» за свае заслугі перад клубам у якасці іграка і трэнера. Быў часова пазбаўлены гэтага звання новым прэзідэнтам клуба Сандра Розелем у ліпені 2010 года, бо ў статуце клуба няма такога звання.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Кройф Іохан // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.475

## Спасылкі 
* Профіль на fifa.com 
* Профіль іграка на worldfootball.net  
* Статыстыка матчаў за зборную Нідэрландаў на сайце voetbalstats.nl
* Статыстыка на сайце vi.nl 
* 
* Афіцыйны сайт 
* Cruyff Classics  — Абутковая марка

Катэгорыя:Футбалісты Нідэрландаў
Катэгорыя:Ігракі зборнай Нідэрландаў па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Аякс Амстэрдам
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Феенорд
Катэгорыя:Ігракі ФК Левантэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Лос-Анджэлес Ацтэкс
Катэгорыя:Ігракі ФК Вашынгтон Дыпламатс
Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Нідэрландаў
Катэгорыя:Трэнеры ФК Аякс Амстэрдам
Катэгорыя:Трэнеры ФК Барселона
Зборная Нідэрландаў па футболе

**Збо́рная Нідэрландаў па футбо́ле** () — каманда, якая прадстаўляе Нідэрланды на міжнародных спаборніцтвах па футболе. Каманда збіраецца пад кіраўніцтвам Каралеўскага футбольнага саюза Нідэрландаў.

Зборная Нідэрландаў заўсёды ўваходзіць у лік фаварытаў чэмпіянатаў свету, але пры гэтым нідэрландцы ні разу іх не выйгравалі. Найлепшым вынікам зборнай на чэмпіянатах свету з’яўляюцца тры сярэбраныя медалі: (1974, 1978, 2010 гадоў) і перамога на чэмпіянаце Еўропы 1988 года. У 1970-я зборную Нідэрландаў далі мянушку «Завадны апельсін» з-за аранжавага колеру формы і высокага ўзроўню гульні, які паказвала каманда ў той час. Магчыма назва яшчэ звязана з раманам Энтані Бёрджэса «Завадны апельсін».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Футбольнай Асацыяцыі
Colocasia esculenta

**Colocasia esculenta** — шматгадовая расліна сямейства ароідныя. У розных мовах мае розныя назвы, але найбольш распаўсюджаная **та́ра** (*taro*, відавочна, паходзіць з мовы маары).

## Гісторыя 
*Colocasia esculenta* паходзіць з вільготных краін Паўднёва-Усходняй Азіі. Лічыцца адной з першых свойскіх раслін. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што яе вырошчвалі каля чалавечага жытла ўжо 10 тыс. гадоў таму, і першыя знойдзеныя археолагамі тэрасіраваныя палі лепей падыходзілі для тара, чым для рысу. У глыбокай старажытнасці з Паўднёва-Усходняй Азіі гэта расліна была завезена ў Індыю і Акіянію, пазней — у Афрыку і Паўднёвы Кітай, адкуль трапіла ў Японію. Зараз шырока вырошчваецца, а таксама сустракаецца у здзічэлым відзе ва ўсіх трапічных краінах.

## Знешні выгляд 
Тара — травяністая расліна. Лісце ўтварае разетку, мае доўгія хвосцікі — да 140 см. Сэрца- і стрэлкападобныя ліставыя пласціны даўжынёй 80-100 см і шырынёй да 50 см. Агульная колькасць лістоў на расліне за адну вегетацыю — да 20, але адначасова на расліне іх можна ўбачыць не болей за 5 — 7. У сярэднім 1 ліст жыве 30 — 45 дзён.

Каранёвая сістэма махрыстая, шырока разгалінаваная. Сцябло развіваецца ў выглядзе падземнага патоўшчанага клубня дыяметрам 6 — 8 см з вялікай колькасцю адлучын у выглядзе малых цыбулін. Пад час росту частка адлучын фарміруецца ў дадатковыя крыху меншыя па памерах клубні.

Кветаносныя парасткі ўтвараюцца толькі ў выніку шматгадовага цыкла развіцця. У выніку паспяховага красавання і апыляння развіваецца маленькая чырвоная ягада з недаразвітым насеннем. Таму часцей размножваецца клубнямі.

Тара аддае перавагу нейтральным, вельмі вільготным глебам. Добра пераносіць доўгае затапленне. Сярэдні вегетацыйны перыяд складае 8 — 15 месяцаў у залежнасці ад сорту.

## Выкарыстанне і пераапрацоўка 
У ежу ўжываюць клубні, якія ўтрымоўваюць каля 30 % дробнага якаснага крухмалу. Ва ўмовах тропікаў клубні могуць захоўвацца ў невялікіх кучах пад падстрэшкамі на працягу 1 — 1,5 месяца. Але далейшае захоўванне магчыма толькі ў спецыяльных сховішчах з тэмпературай не болей 10° С.

У сырых клубнях маюцца рэчывы, якія раздражняюць слізістую абалонку рота. Таму іх ужыванне магчыма толькі пасля пераапрацоўкі — звычайна пасля варэння або падсмажвання. На ўсходзе Мадагаскара сырыя клубні дзяруць, а атрыманую массу доўгі час вымочваюць у салёнай марской вадзе, потым сушаць. Атрыманая такім чынам мука выкарыстоўваецца пры выпяканні хлеба.

З пераапрацаваных клубняў здабываюць спірт, крухмал, робяць корм для жывёлы.

## Галерэя 

Image:Kalo Loi Harvest.jpg|Плантацыя *Colocasia esculenta* на Гаваях
Image:Gardenology.org-IMG 1021 rbgs10dec.jpg|Вырошчванне ў зачыненым грунце
Image: Starr 050303-4804 Colocasia esculenta.jpg|Лісце
Image:Starr 050303-4827 Colocasia esculenta.jpg|Сцябло
Image:Colocasia esculenta dsc07801.jpg|Клубні
Image:Vanuata taro banane.JPG|Сабраны ўраджай на базары

## Спасылкі 
* Як вырошчваць тара на Беларусі
* Усё пра *Colocasia esculenta*
* Тара на Паўночным Каўказе

Катэгорыя:Ароннікавыя
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Катэгорыя:Гародніна
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1832 годзе
Расійская акадэмія навук

**Расійская акадэмія навук** (**РАН**) — дзяржаўная акадэмія навук, вышэйшая навуковая арганізацыя Расійскай Федэрацыі, вядучы цэнтр фундаментальных даследаванняў у галіне натуральных і грамадскіх навук у краіне. Асноўнай мэтай дзейнасці Расійскай акадэміі навук з’яўляецца арганізацыя і правядзенне фундаментальных даследаванняў, накіраваных на атрыманне новых ведаў аб законы развіцця прыроды, грамадства, чалавека і спрыяльных тэхналагічнаму, эканамічнаму, сацыяльнаму і духоўнаму развіццю Расіі. Расійская акадэмія навук з’яўляецца некамерцыйнай навуковай арганізацыяй, створанай у форме дзяржаўнай акадэміі навук і выконваючай важныя канстытуцыйна-публічныя задачы па забеспячэнні дабрабыту і росквіту Расіі (Прэамбула Канстытуцыі РФ) і свабоды навуковай творчасці (арт. 44 Канстытуцыі РФ).

Агулам у Акадэміі станам на 2 студзеня 2026 года налічвалася 1008 навуковых устаноў, каля 50 тыс. навуковых супрацоўнікаў, у тым ліку 841 акадэмікаў, 1119 членаў-карэспандэнтаў і 797 . Таксама ёсць прыкладна 445 замежных членаў.

## Акадэмікі 
* Андрэй Анатолевіч Залізняк
* Юлій Барысавіч Харытон

## Член-карэспандэнты 
* Карэн Аветыкавіч Тэр-Марцірасян
* Валяр’ян Афанасьевіч Снытко

## Выданні 
* Сибирский экологический журнал

## Гл. таксама 
* Архіў Расійскай акадэміі навук
* Інстытуты РАН
* Расійскі фонд фундаментальных даследаванняў (РФФД)
* Акадэмічная справа
* Навукова-даследчы флот Расійскай акадэміі навук

### Акадэміі навук краін блізкага замежжа 
* Нацыянальная акадэмія навук Украіны
* Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
* Нацыянальная акадэмія навук Азербайджана
* Нацыянальная акадэмія навук Рэспублікі Арменія
* Акадэмія навук Грузіі

* Акадэмія навук Казахстана
* Акадэмія навук Узбекістана
* Акадэмія навук Рэспублікі Таджыкістан
* Нацыянальная акадэмія навук Кыргызскай Рэспублікі
* Акадэмія навук Туркменістана

* Акадэмія навук Малдовы
* Акадэмія навук Літвы
* Акадэмія навук Латвіі
* Эстонская акадэмія навук

## Спасылкі 
* Расійская Касмічная Навуковая Сетка


Катэгорыя:Нацыянальныя акадэміі
Катэгорыя:1724 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Расіі
Амін Маалуф

**Амін Маалуф** (; нар. 25 лютага 1949, Бейрут) — французскі пісьменнік ліванскага паходжання.

## Біяграфія 
Амін Маалуф — яркі прадстаўнік сучаснай французскай прозы, пісьменнік, чые творы перакладзены ўжо на дваццаць сем моў, уладальнік найпрэстыжнай літаратурнай узнагароды Францыі Ганкураўскай прэміі (1993). Літаратурная прэмія прынца Астурыйскага (2010). У 2011 годзе стаў членам Французскай акадэміі.

## Творчасць 
* *Léon l’Africain* (1986)
* *Samarcande* (1988)
* *Les Jardins de lumière* (1991)
* *Le Ier Siècle après Béatrice* (1992)
* *Le rocher de Tanios* (1993; *Скала Таніёса*)
* *Les Échelles du Levant* (1996; *Брама Леванта*)
* *Le Périple de Baldassare* (2000; *Падарожжа Бальдасара*)
* *L’Amour de loin* (2001)
* *Origines* (2004)

## Спасылкі 
* Amin Maalouf Site  афіцыйны сайт Амін Маалуфа.
* Amin Maalouf Website рускі сайт Амін Маалуфа.

Катэгорыя:Пісьменнікі Лівана
Катэгорыя:Лаўрэаты Ганкураўскай прэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Грынцанэ Кавур
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Вілюйскае вадасховішча

**Вілю́йскае вадасховішча** — утворанае Вілюйскай ГЭС вадасховішча ў Расіі на рацэ Вілюй, прытоку ракі Лена. Тэрытарыяльна размешчана ў Якуціі паблізу рэспубліканскай мяжы з Краснаярскім краем, прыблізна за 80 км на ўсход ад ракі Ніжняя Тунгуска, правага прытоку Енісея.

## Спасылкі 
* Фотаальбом: Якуція, Вілюйское вадасховішча.

Катэгорыя:Вадасховішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Геаграфія Якуціі
Катэгорыя:Вадасховішчы Расіі
Эстонская акадэмія навук

[thumb|230px|Палац [Раман Фёдаравіч фон Унгерн-Штэрнберг|Унгерн-Штэрнберга на *вуліцы Кохту, 6*, у якім размешчана Эстонская акадэмія навук]]
**Эстонская акадэмія навук** () — дзяржаўная акадэмія навук Эстоніі. Заснавана ў 1938 годзе.

Разам з іншымі дзяржаўнымі акадэміямі яна з'яўляецца незалежнай групай вядомых навукоўцаў, чыёй заяўленай мэтай з'яўляецца прасоўванне навуковых даследаванняў і распрацовак, павелічэнне міжнароднай навуковай супольнасці і распаўсюджванне ведаў сярод грамадскасці.  На чэрвень 2006 года ў Акадэміі з'яўляюцца 57 поўных членаў і 15 замежных членаў. З лістапада 2004 года прэзідэнтам Акадэміі з'яўляецца Рыхард Вілемс, біёлаг з Універсітэта Тарту.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Акадэміі  

Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі Эстоніі
Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі СССР
Эстонія
Катэгорыя:З’явіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:1938 год у Таліне