open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джулія Робертс

**Джулія Робертс** (; ) — амерыканская  і . Стала зоркай Галівуда пасля з’яўлення ў рамантычнай камедыі «Красуня» (1990), якая сабрала каля $464 мільёнаў у сусветным пракаце. Была чатыры разы намінаваная на прэмію «Оскар», выйграўшы адну ўзнагароду як найлепшая выканаўца жаночай ролі за фільм «Эрын Брокавіч» (2000), а таксама тройчы атрымлівала прэмію «Залаты глобус» (з васьмі намінацый).

## Творчасць 
Фільмы з яе ўдзелам «Містычная піца» (1988), «У ложку з ворагам» (1991), «Гак» (1991), «Рэзюмэ пеліканаў» (1993), «Вяселле майго найлепшага сябра» (1997), «Тэорыя змовы» (1997), «Нотынг-Хіл» (1999), «Нявеста, якая ўцякла» (1999), «Адзінаццаць людзей Оўшэна» (2001), «Усмешка Моны Лізы» (2003), «Дванаццаць людзей Оўшэна» (2004), «Вайна Чарлі Уілсана» (2007), «Дзень Святога Валентына» (2010), «Еш, маліся, кахай» (2010), «Беласнежка: Помста гномаў» (2012), «Грашовы монстар» (2016) сабралі ў суме звыш $2,7 мільярдаў, што робіць яе адной з самых паспяховых акторак у свеце з пункту гледжання касавых збораў.

З’яўлялася самай высокааплачвальнай актрысай у свеце на працягу 1990-х гадоў і ў першай палове 2000-х. Яе ганарар за фільм «Красуня» ў 1990 годзе склаў $300 тысяч, а ў 2003 годзе яна атрымала беспрэцэдэнтныя $25 мільёнаў за ролю ў фільме «Усмешка Моны Лізы». Па стане на 2007 год яе чыстыя актывы ацэньваліся ў $140 мільёнаў. Уваходзіла ў спіс «50 найпрыгажэйшых людзей у свеце» па версіі часопіса «People» 11 разоў, таксама як і Холі Бэры.

## Фільмаграфія 
* (2012) «Беласнежка: Помста гномаў» — злая каралева Клементыяна, мачыха Беласнежкі

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Біяграфія Джуліі Робертс
* Інтэрв’ю Джуліі Робертс
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Ізабела Габсбургская

**Ізабела Габсбургская (Ізабела Аўстрыйская)** (, , 18 ліпеня 1501, Брусель — , Гент) — эрцгерцагіня Аўстрыі, інфанта Іспаніі і прынцэса Бургундыі, каралева Даніі, Нарвегіі і Швецыі.

Дачка караля Кастыліі Філіпа I і Хуаны Вар'яткі, сястра імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Карла V. Таксама вядомая пад імёнамі *Ізабела Бургундская*, *Ізабела Аўстрыйская* і *Ізабела Кастыльская*.

11 ліпеня 1514 года ў адсутнасць на цырымоніі самага жаніха выйшла замуж за дацкага караля Крысціяна II. Замест жаніха на шлюбе быў яе дзядуля, імператар Максіміліян I. Праз год прыбыў архібіскуп Нарвегіі, каб суправадзіць яе ў Капенгаген. 12 жніўня 1515 года быў заключаны афіцыйны шлюб.

Ізабелу каранавалі і далі імя Елізавета (). Першы год шлюбу адносіны паміж сям'ёй Ізабелы і каралём Крысціянам II былі вельмі халаднаватыя. Палюбоўніца караля Дзівіке (дачка галандскай мяшчанкі Сігбрыты, ) была з ім у адносінах з 1507 года, і ён не збіраўся кідаць яе з-за малалетняй жонкі.

Раззлаваны імператар пачаў было дыпламатычную барацьбу з Крысціянам II, але пытанне вырашылася сам сабой у 1517 годзе, калі Дзівіке памерла (верагодна, была атручана). У наступныя гады адносіны Ізабелы з мужам значна палепшыліся.

Ізабела нарадзіла траіх дзяцей:
* Ганс (1518—1531),
* Даратэя (1520—1580), выйшла замуж за курфюрста Пфальцкага Фрыдрыха II,
* Крысціна (1521—1590), герцагіня Міланская, атрымала вядомасць дзякуючы партрэту, напісанаму Гансам Гальбейнам малодшым, калі англійскі кароль Генрых VIII шукаў сабе нявесту.

У немалой ступені дзякуючы хадайніцтву каралевы Ізабелы Дацкай, з Дылінгенскай турмы быў вызвалены Іаган-Каспар Аквіла, найбліжэйшы паплечнік Марціна Лютэра, які быў пасаджаны туды па ўказанні біскупа аўгсбургскага.

Калі Крысціян II быў зрынуты ў 1523 годзе дваранамі, якія падтрымлівалі яго дзядзьку Фрыдэрыка, новы кароль вырашыў захаваць добрыя адносіны з сям'ёй Ізабелы. Ён асабіста напісаў ліст у Германію, прапанаваўшы ёй пенсію як каралеве-ўдаве і дазволіў застацца ў Даніі пад яго абаронай, у той час як Крысціян II бег у Галандыю.
Аднак Ізабела паслала яму ліст у адказ, які пачынаўся словамі *«ubi rex meus, ibi regna mea»* (лат. *«дзе мой кароль, там маё каралеўства»*). Яна пакінула Данію разам з мужам і дзецьмі. Ізабела памерла ва ўзросце 24 гадоў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XVI стагоддзя
Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія
Катэгорыя:Нямецкія прынцэсы
Катэгорыя:Прынцэсы Іспаніі
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў паводле краін
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Даніі
Катэгорыя:Жонкі манархаў Нарвегіі
Руперт Пфальцскі

**Руперт (Рупрэхт) Пфальцкі, герцаг Камберлендскі** (, ;  — ) — лідар праціўнікаў парламента падчас англійскай Грамадзянскай вайны, рэйнскі пфальцграф.

## Біяграфія 
Сын Фрыдрыха V і Елізаветы Сцюарт. Пляменнік Карла I, брат курфюрсціны Сафіі, дзядзька курфюрста Гановера, будучага караля Вялікабрытаніі Георга I.

Нарадзіўся ў Празе падчас кароткачасовага валадарання бацькі ў Чэхіі (менавіта за тую зіму, у якую нарадзіўся Рупрэхт, яго бацькам далі мянушку «Зімовы кароль і каралева»). Неўзабаве сям'я Пфальцкіх была выгнана з Чэхіі, з 1622 года ў Нідэрландах. Пасталелы, Рупрэхт ваяваў на боку нідэрландскіх паўстанцаў супраць Іспаніі. Падчас Трыццацігадовай вайны таксама ваяваў на боку пратэстантаў, але быў захоплены ў палон у Аўстрыі і вызвалены ў 1641 годзе пад слова гонару не ваяваць супраць Свяшчэннай Рымскай імперыі.

thumb|left|230px|Ілюстрацыя да памфлета «The Cruel Practices of Prince Rupert» (1643).

У 1642 годзе прызначаны галоўнакамандуючым англійскай каралеўскай кавалерыяй і атрымаў у Англіі вядомасць як «прынц Руперт». У ліпені 1643 года падчас англійскай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны ўзяў Брысталь, у 1644 годзе Карл I прысвоіў яму тытул «герцаг Камберлендскі». Пасля падзення Оксфарда ў 1646 годзе жыл у выгнанні, аднак пасля Рэстаўрацыі 1660 года вярнуўся ў Англію і абараняў яе інтарэсы падчас войн з Нідэрландамі.

Прымаў дзейны ўдзел у каланізацыі Канады ў якасці заснавальніка Кампаніі Гудзонава заліва, дзе яго імем названы вобласць, рака і порт.

Памёр у Англіі.

Любімай жывёлай Руперта быў вялікі пудзель, які па паданні быў фамільярам і быў застрэлены сярэбранай куляй.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці Англійскай рэвалюцыі
Катэгорыя:Удзельнікі Трыццацігадовай вайны
Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Военачальнікі Англіі
Катэгорыя:Адміралы Англіі
Катэгорыя:Каралеўскія члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Кампанія Гудзонава заліва
Апшэронскі нацыянальны парк

**Апшэронскі нацыянальны парк** () — створаны ў 2005 на базе Апшэронскага дзяржаўнага заказніка, на тэрыторый Азізбекскага раёна горада Баку. Агульная плошча парку складае 783 гектара (7.83 км²).

## Мэта стварэння 
Створаны для захавання ,  і вадаплаўных птушак, якія жывуць на гэтай тэрыторыі.

## Флора і Фауна 
На тэрыторыі парка жывуць , , , , , у водах Каспійскага мора  і рыбы, з птушак , , , , , ,  і іншыя пералётныя птушкі. Жывёлы і птушкі, занесеныя ў Чырвоную кнігу Азербайджана і якія насяляюць тэрыторыю Шырванскага нацыянальнага парку, сустракаюцца і ў Апшэронскім нацыянальным парку.

## Гл. таксама 
* Спіс нацыянальных паркаў Азербайджана

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Апшэронскі нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана  
* Апшэронскі нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана 
* Нацыянальныя паркі Азербайджана  

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Азербайджана
Людвіг VIII Вітэльсбах

**Людвіг VIII** (, 1 верасня 1403 — 13 красавіка 1445) — апошні герцаг Баварска-Інгальштацкі (1438—1445).

Людвіг VIII быў сынам баварска-інгальштацкага герцага Людвіга VII і Ганны дэ Бурбон. У 1416 годзе атрымаў тытул графа фон Грайсбах, у 1420-х гадах замяшчаў бацьку, калі той адсутнічаў у герцагстве, удзельнічаў у Баварскай вайне.

У канцы 1430-х адносіны паміж бацькам і сынам рэзка пагоршыліся, бо бацька пачаў выказваць відавочную перавагу свайму незаконнаму сыну — Віланду фон Фрайберг. У 1438 Людвіг VIII паўстаў супраць бацькі, і аб’яднаўся не толькі з баварска-мюнхенскім герцагам Альбрэхтам III, але нават з баварска-ландсхуцкім герцагам Генрыхам XVI, які спрабаваў забіць Людвіга VII падчас Канстанцкага сабору. У 1443 годзе яму атрымалася паланіць бацьку ў Нойбургу-на-Дунаі і змясціць яго пад варту да канца жыцця.

У 1441 годзе Людвіг VIII жаніўся на Маргарыце, дачцэ брадэнбургскага курфюрста Фрыдрыха I. Дзяцей у іх не было, і таму пасля смерці Людвіга Баварска-Інгальштацкае герцагства было далучана да Баварска-Ландсгуцкага.

Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Вітэльсбахі
Людвіг VII Барадаты

**Людвіг VII Барадаты** (; каля  — , ) — герцаг Баварска-Інгальштацкі з 1413 года, сын герцага Стэфана III і Тадэі Вісконці.

## Біяграфія 
Перыяд з 1391 па 1415 гады Людвіг VII пражыў у Францыі пры двары сваёй сястры каралевы Ізабо і яе мужа Карла VI. Там ён стаў бібліяфілам, а вярнуўшыся ў Германію ў 1418 годзе даў распараджэнне пачаць будаўніцтва ў Інгальштаце замка ў французскім стылі.

Стаўшы герцагам, варагаваў з усімі суседзямі, асабліва са стрыечным братам Генрыхам Ландсгуцкім, які вераломна напаў на яго падчас Канстанцкага сабору.

У 1439 годзе супраць Людвіга VII паўстаў яго законны спадчыннік, сын Людвіг VIII Гарбаты, які паступова заваяваў усе бацькаўскія землі і ў 1443 годзе ўзяў у палон самога Людвіга VII і яго тытул. Пасля смерці сына ў 1445 годзе Людвіг VII быў выдадзены герцагу Генрыху, у палоне ў якога памёр у 1447 годзе, а герцагства Баварска-Інгальштацкае было далучана да Баварска-Ландсгуцкага герцагства.

## Сям'я і дзеці 
1 кастрычніка 1402 года Людвіг жаніўся на Ганне дэ Бурбон, дачцэ ламаршскага графа Жана I дэ Бурбона. У іх было двое дзяцей:
* Людвіг (1403—1445)
* Іаган (нар.1404), памёр у дзяцінстве

У 1408 годзе Ганна памерла, і ў 1413 годзе Людвіг жаніўся ў другі раз, на Кацярыне д’Алансон, дачцэ алансонскага графа П'ера II. У іх было двое дзяцей:
* Іаган (1414—1420)
* Ганна (1416—1418)

## Спасылкі 
* Людвіг VII у Allgemeine Deutsche Biographie

Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Вітэльсбахі
Баварска-Ландсгуцкае герцагства

**Баварска-Ландсгуцкае герцагства** () — герцагства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое існавала ў 1353—1503 гадах.

## Гісторыя 
[thumb|180px|left|[Замак Бурггаўзен — адна з рэзідэнцый ландсгуцкіх Вітэльсбахаў]]
Калі ў 1347 годзе памёр імператар Людовік IV, то спачатку яго пяцёра сыноў кіравалі яго ўладаннямі сумесна, а затым, па Ландсбергскаму дагавору 1349 года, спадчына была падзелена. Стэфан, Вільгельм і Альбрэхт сталі сумесна кіраваць Ніжняй Баварыяй і Нідэрландамі. Праз чатыры гады спадчына была падзелена далей, і па Рэгенсбургскаму дагавору 1353 года Стэфан атрымаў новастворанае герцагства Баварыя-Ландсгут. У 1363 годзе Стэфан стаў таксама і герцагам Верхняй Баварыі, якая ў выніку была далучана да Баварыі-Ландсгут.

Пасля смерці Стэфана тры яго сына кіравалі герцагствам сумесна да 1392 года, калі яно было падзелена зноў, вылучыўшы асобныя герцагствы Баварыя-Мюнхен і Баварыя-Інгальштат.

Па рашэнні імператара ў 1429 годзе пакінутае без кіраўніка Баварска-Штраўбінскае герцагства было падзелена на тры часткі, адна з якіх увайшла ў склад Баварска-Ландсгуцкага герцагства. У 1447 годзе да Баварыі-Лансхут было далучана Баварска-Інгальштацкае герцагства.

У 1505 годзе пасля вайны за ландсгуцкую спадчыну Баварска-Ландсгуцкае герцагства было падзелена паміж Баварска-Мюнхенскім герцагствам і новаствораным герцагствам Пфальц-Нойбург.

## Герцагі Баварска-Ландсгуцкія 
* Стэфан II (1347—1375)
* Іаган II, Стэфан III і Фрыдрых (1375—1392)
* Фрыдрых (1392—1393)
* Генрых XVI (1393—1450)
* Людвіг IX (1450—1479)
* Георг (1479—1503)

Катэгорыя:Герцагствы Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Баварыі
Вудзі Ален

{{Кінематаграфіст
| Імя = Вудзі Ален
| Арыгінал імя = Woody Allen
| Фота = Woody Allen Cannes 2011.jpg
| Подпіс = На Канскім фестывалі (2011)
| Імя пры нараджэнні = Ален Сцюарт Конігсберг
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння = 
| Дата смерці =
| Месца смерці =
| Прафесія = 
| Грамадзянства = 
| Гады актыўнасці = 1950 — нашы дні
| Кірунак = артхаус, інтэлектуальная камедыя, аўтарскае кіно
| Жонка = Харлін Роўзен (1956—1962), Луіза Ласер (1966—1969), Сун-і Прэвен (1997-н. ч.)
| Узнагароды =
{

}
| imdb_id = 0000095
| Сайт =
}}

**Ву́дзі А́лен** (; сапраўднае імя — **А́лен Сцю́арт Кёнігсберг**, ; нар. 1 снежня 1935) — амерыканскі , , , , , пісьменнік і музыкант.

## Біяграфія 
Ален нарадзіўся 1 снежня 1935 года ў Брукліне (Нью-Ёрк). Сваю творчую кар’еру ён пачынаў з напісання гэгаў у духу братоў Маркс. Некаторы час ён задавольваўся роляй літаратурнага «негра», які піша жарты для папулярных комікаў — Боба Хоўпа і Бадзі Хэкета. У 1957 годзе Алена «падвысілі» да рэдактара тэлешоў, дзе ён адначасова сачыняў тэксты і выступаў як акцёр. Тады і з’явіўся псеўданім *Вудзі Ален*.

У 1966 годзе Вудзі выпусціў сваю першую карціну — «*Што здарылася, Тыгровая Лілея?*» Наступнай стала пародыя на фільмы аб рабаўніках банкаў «*Хапай грошы і бяжы*». 1970-я сталі для Алена «дзесяцігоддзем пародый». Так і з’явіўся жанр «інтэлектуальная камедыя». З самога пачатку сваёй рэжысёрскай дзейнасці Ален аддаваў перавагу здымаць у галоўнай ролі самога сябе — і стварыў сабе ў кіно лёгка вядомы імідж акулярыстага яўрэя, неўратычнага нью-ёркца і інтэлігента, які вечна рэфлексуе з яўнай патрэбай у псіхааналітыцы.

У 1977 за карціну «*Эні Хол*», дзе ўпершыню паспрабаваў не спарадыраваць, а проста іранічна зірнуць на ўласнае жыццё, Вудзі Ален атрымаў адразу тры «Оскары» — за лепшую мужчынскую ролю, якую сам жа і сыграў, за лепшую жаночую ролю (Даян Кітан) і лепшы сцэнарый. З тых часоў ён неаднаразова намінаваўся на галоўную ўзнагароду Амерыкі.

Ален добра вядомы і як пісьменнік. Ён рэгулярна публікаваў у «Нью-Ёркер» з’едлівыя і дасціпныя фельетоны і нават выпусціў некалькі кніг. Аўтар п’ес «*Не піце ваду*» (1966), «*Плавальная лямпачка*» (1981) і іншых, зборнікаў апавяданняў «*Зводзячы лікі*» (1966), «*Без пер’я*» (1975). Яго фільмы трывала звязаныя з яго асабістым жыццём: кожная яго новая пасія аб’яўлялася музай і рабілася галоўнай актрысай наступнага, а то і нават некалькіх фільмаў. Жанаты ён быў усяго тройчы, прычым яго другая жонка Луіза Ласэ нават падала на яго ў суд пасля разводу, а трэцяя — Сун-І Прэвін — некаторы час лічылася яго прыёмнай дачкой.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Кінапрадзюсары ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»
Катэгорыя:Кларнетысты ЗША
Катэгорыя:Ганаровыя дактары
Георг Багаты

**Георг** (,  — ) — апошні герцаг Баварска-Ландсхуцкі (1479—1503).

## Біяграфія 
Георг быў сынам баварска-ландсхуцкага герцага Людвіга IX і Амаліі Саксонскай. Кіраваць герцагствам стаў пасля смерці бацькі ў 1479 годзе. У саюзе з баварска-мюнхенскім герцагам Альбрэхтам IV Георг пачаў экспансію ў Пярэдняй Аўстрыі, аднак супраць гэтага выступіў імператар Фрыдрых III, які стварыў для процідзеяння Вітэльсбахам Швабскі саюз.

Хоць законы Вітэльсбахаў дапушчалі наследаванне толькі па мужчынскай лініяй, пасля смерці апошняга сына Георг 19 верасня 1496 года адпісаў герцагства сваёй дачцэ Елізавеце. Нягледзячы на сакрэтнасць, пра гэта стала вядома Альбрэхту, і той абвінаваціў Георга ў парушэнні законаў. Але Георг стаяў на сваім, і супрацьпаставіў сябе не толькі сям'і, але і імператару, якому не падабалася, што імперскімі землямі распараджаюцца без яго ведама.

У 1503 годзе Георг памёр. У сувязі з тым, што Рупрэхт — муж Елізаветы — падтрымаў палітыку памерлага цесця (дзякуючы якой ён бы стаў герцагам Баварыі-Ландсхут), выбухнула вайна за ландсхуцкую спадчыну, якая спусташыла Баварыю. Па яе выніках Рупрэхт атрымаў толькі адмыслова створанае невялікае герцагства Пфальц-Нойбург, а астатняя частка герцагства (за выключэннем невялікіх тэрыторый, якія адышлі імператару) была далучана да Баварска-Мюнхенскага герцагства.

## Сям’я і дзеці 
У 1475 годзе Георг ажаніўся з Ядзвігай, дачкой польскага караля Казіміра IV. Ландсхуцкае вяселле явілася найбуйнейшым святам сярэднявечнай Еўропы. У іх было пяцёра дзяцей:
* Людвіг (1476—1496)
* Рупрэхт (1477)
* Елізавета (1478—1504), выйшла замуж за Рупрэхта, былога біскупа Фрайзінгскага
* Маргарыта (1480—1531), стала манашкай
* Вольфганг (1482)

## Спасылкі 
* Георг у Allgemeine Deutsche Biographie

Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XV стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XVI стагоддзя
Ядзвіга Ягелонка (герцагіня Ландсхут-Баварская)

**Ядзвіга Ягелонка** (21 верасня 1457, Кракаў — 18 лютага 1502, Бургхаўзен) — польская прынцэса і літоўская князёўна з роду Ягелонаў, дачка караля Казіміра IV і Елізаветы Аўстрыйскай, жонка герцага Ландсхут-Баварскага Георга Багатага.

## Раннія гады 
thumb|190px|left|Двор замка Вавель, Кракаў
thumb|190px|left|Кафедральны сабор святых Станіслава і Вацлава, Кракаў
Ядзвіга нарадзілася 21 верасня 1457 у Кракаве. Яна была другім дзіцем і старэйшай дачкой караля Польскага і вялікага князя Літоўскага Казіміра IV і Елізаветы Аўстрыйскай. У сям'і ўжо рос сын Уладзіслаў. Нованароджаную ахрысцілі ў Кракаўскім кафедральным саборы. Сваё імя дзяўчынка атрымала паводле традыцыі дому Ягелонаў: старэйшую дачку назвалі ў гонар каралевы Ядзвігі. Даных пра адукацыю дзяўчынкі не захавалася. На працягу наступных васямнаццаці гадоў у Ядзвігі з'явілася восем братоў і сясцёр. Яшчэ тры сёстры нарадзіліся, калі яна ўжо адбыла ў Баварыю.
У 1468 г. яе рукі дамагаўся кароль Венгрыі Мацьяш Хуньядзі. 8 красавіка 1468 у Кракаў прыбыў венгерскі пасланец - оламаўцкі біскуп Пратасі з Боскавіц . Ён прапанаваў Казіміру IV гэты шлюб для ўмацавання будучага саюза, накіраванага супраць Іржы з Падэбрадаў. Сватаўство Мацьяша падтрымліваў Рымскі Папа Павел II. У той час Казімір IV знаходзіўся ў міры з каралём Іржы, да таго ж жонка Казіміра каралева Елізавета была катэгарычна супраць шлюбу Ядзвігі і Мацьяша. Мацьяшу Хуньядзі было адмоўлена. У наступным годзе ён быў выбраны каралём Чэхіі. Іржы з Падэбрадаў быў вымушаны шукаць прыстанішча ў Польшчы. Мацьяш ізноў прасіў сабе ў жонкі Ядзвігу і зноў атрымаў адмову.
20 кастрычніка 1470 годзе ў Грацы быў складзены дагавор паміж імператарам Фрыдрыхам III і каралём Казімірам IV. Сярод іншых было разгледжана і пытанне пра жаніцьбу сына Фрыдрыха  Максіміліяна на дачцэ Казіміра Ядзвізе. Мацьяш Хуньядзі яшчэ двойчы спрабаваў жаніцца на Ядзвізе: у ліпені 1471 г. і верасні 1473 г. Абедзве яго прапановы былі адхілены.

## Гл. таксама 
* Ландсхуцкае вяселле
* Вітэльсбахі
* герцагства Баварыя
* Спіс кіраўнікоў Баварыі
* Ландсхут
* Бургхаўзен

## Спасылкі
Шырванскі нацыянальны парк

**Шырванскі нацыянальны парк** () — створаны ў 2003 годзе на адміністрацыйнай тэрыторый Сальянскага раёна. Агульная плошча парку складае 54,373.5 гектара (543.73 км²).

## Мэта стварэння 
Створаны з мэтай абароны і размнажэння , вадаплаўных птушак. Каля 4 тысяч гектараў тэрыторыі Шырванскага нацыянальнага парка складае водны басейн, а асноўная частка тэрыторыі парку мае паўпустынны ландшафт.

## Флора і фаўна 
Арніталагічныя фаўна разнастайная. На водна-балотных тэрыторыях зімуюць і пражываюць рэдкія і каштоўныя пералётныя птушкі. З млекакормячых аснову фаўны складаюць .

## Гл. таксама 
* Спіс нацыянальных паркаў Азербайджана

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Шырванскі нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана 
* Шырванскі нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана  
* Нацыянальныя паркі Азербайджана  

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Азербайджана
Алтыагаджскі нацыянальны парк

**Алтыагаджскі нацыянальны парк** () — створаны ў 2004 на адміністрацыйнай тэрыторыі Хызінскага і Сіязаньскага раёнаў Азербайджана. Агульная плошча парку складае 11,035 га (110.35 км²).

## Флора і фаўна 
Асноўныя віды дрэў складаюць , , , ,  і іншыя. На тэрыторыі парку водзяцца , , , , , , , ,  і іншыя.

## Гл. таксама 
* Спіс нацыянальных паркаў Азербайджана

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Алтыагаджскі нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана 
* Алтыагаджскі нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана  
* Нацыянальныя паркі Азербайджана  

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Азербайджана
Катэгорыя:Лясныя масівы Азербайджана
Гірканскі нацыянальны парк

**Гірканскі нацыянальны парк** () — створаны ў 2004 на тэрыторый Ленкаранскага раёна і Астарынскага раёна. Плошча 42,797 га (427.97 км²).

## Мэта стварэння 
Асноўная мэта стварэння парку — абарона ландшафтаў вільготных субтропікаў, а таксама абарона рэліктавых і эндэмічных відаў раслін.

## Флора 
З 435 відаў дрэў і хмызнякоў, распаўсюджаных на тэрыторыі Азербайджана, 150 маюцца ў Гірканскіх лясах, у тым ліку занесеныя ў «Чырвоную кнігу» Азербайджана ,  (жалезнае дрэва), , , , , , , ,  і іншыя. Для ўключэння гірканскіх лясоў у спіс прыроднай і культурнай спадчыны ЮНЕСКА, дакументы былі перададзеныя ў сакратарыят ЮНЕСКА.

Флора парку ўключае 1900 відаў, у тым ліку 162 эндэмічных, 95 рэдкіх, 38 выміраючых.

## Фаўна 
З жывёл тут маюцца: , , , , ,  і .

## Глядзіце таксама 
* Спіс нацыянальных паркаў Азербайджана

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Гірканскі нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана 
* Гірканскі нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана  
* Нацыянальныя паркі Азербайджана  

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Азербайджана
Катэгорыя:Лясныя масівы Азербайджана
Ральф Лорэн

**Ральф Лорэн** (; імя пры нараджэнні **Ральф Ліўшыц**, ; , , Нью-Ёрк) — амерыканскі мадэльер і бізнесмен, удастоены Саветам дызайнераў ЗША тытула «Легенда моды».

## Біяграфія 
Ральф Лорэн нарадзіўся ў Бронксе. Сусед Кельвіна Кляйна. Выхадзец з сям'і яўрэйскіх імігрантаў з Беларусі. Яго бацькі Франк Ліўшыц (з Пінска) і Фрэйдл Котляр (з Гродна).

У 1967 годзе ён заснаваў кампанію Polo Ralph Lauren і ў 1968 годзе ўжо выпусціў сваю першую мужчынскую калекцыю адзення прэт-а-партэ. Нязмушаны стыль мадэльера, увабраў у сябе культуру амерыканскага захаду, хутка зрабіў Ральфа Лорэна знакамітым.

З 1971 года Ларэн прыступіў да выпуску жаночай лініі адзення. Акрамя адзення, Ральф Лорэн выпускае пад брэндам уласнага імя прадметы інтэр'еру, аксэсуары, парфумерыю, тавары для жывёл.

У 2011 годзе амерыканскі часопіс Forbes ацаніў стан Ларэна ў 7.5 мільярда долараў ЗША і ўключыў яго ў рэйтынг самых багатых людзей свету пад нумарам 122.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Ральфа Лорэна (на англійскай мове)

Катэгорыя:Мадэльеры ЗША
Катэгорыя:Псеўданімы
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Кельвін Кляйн

**Кельвін Рычард Кляйн** (; нар. 19 лістапада 1942, Бронкс, Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі дызайнер адзення.

Нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і прадпрымальніка сярэдняга дастатку. У 18 гадоў скончыў Вышэйшую школу мастацтва, пасля яшчэ два гады вучыўся ў Тэхналагічным інстытуце моды Нью-Ёрка. З 1962 па 1968 гады працаваў у розных модных дамах Нью-Ёрка, час ад часу падзарабляў вулічным мастаком. У 1968 годзе заснаваў уласную кампанію Calvin Klein Inc.

Катэгорыя:Мадэльеры ЗША
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Дыяна дэ Пуацье

**Дыяна дэ Пуацье** (фр. Diane de Poitiers; 3 верасня 1499 г. (па іншых звестках, 9 студзеня 1500 - 26 красавіка 1566) — каханая і афіцыйная фаварытка караля Генрыха II Французскага.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Фаварыткі манархаў Францыі
Карл IX Валуа

**Карл IX** (фр. Charles IX), Шарль-Максімільен (фр. Charles-Maximilien); — ) — перадапошні кароль Францыі з дынастыі Валуа, з 5 снежня 1560. Сын караля Генрыха II і Кацярыны Медычы. Яго маці была пры ім рэгентам да 17 жніўня 1563 года. Праўленне Карла адзначылася шматлікімі рэлігійнымі войнамі і Варфаламееўскай ноччу - сумна знакамітая масавым знішчэннем гугенотаў.

## Літаратура 
* Lucien Romier, ''Catholiques et huguenots à la cour de Charles IX. Les États généraux d'Orléans, le colloque de Poissy, le « Concordat » avec les protestants, le massacre de Vassy (1560-1562)*, Paris, Librairie académique Perrin et Cie, 1924. 356 p.
* Pierre Champion, *Charles IX, la France et le contrôle de l'Espagne. Tome I : Avant la Saint-Barthélemy*, Paris, Éditions Bernard Grasset, 1939. 428 p.
* Pierre Champion, *Charles IX, la France et le contrôle de l'Espagne. Tome II : Après la Saint-Barthélemy*, Paris, Éditions Bernard Grasset, 1939. 432 p.
* Michel Simonin, *Charles IX*, Paris, Fayard, 1995. 524 p.
* Denis Crouzet, « Charles IX ou le roi sanglant malgré lui ? » in *Bulletin - Société de l'histoire du protestantisme français'', 1995, vol. 141, pp.&nbsp;323–339.

Карл VIIII
Карл VIIII
Катэгорыя:Герцагі Арлеанскія
Катэгорыя:Кіраўнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Герцагі ангулемскія
Катэгорыя:Удзельнікі Рэлігійных войн: Каталікі
Карл VIII Валуа

**Карл VIII** (фр. Charles VIII, па мянушцы Ласкавы фр. L'Affable) (30 чэрвеня 1470 - 7 красавіка 1498) — кароль Францыі з 1483, з дынастыі Валуа. Успадкаваў свайму бацьку, Людовіку XI, ва ўзросце трынаццаці гадоў.

## Спадчына 
thumb|right|290px|Герб Карла VIII.
Карл VIII пакінуў Францыю ў даўгах і ў бязладзіцы ў выніку сваіх нерэалістычных амбіцый. Аднак у выніку яго кіравання ўзмацніліся культурныя сувязі з Італіяй, якія падахвочвалі французскае мастацтва і літаратуру да развіцця. Далучэнне Брэтані канчаткова завяршыла працэс аб'яднання Францыі.

## Літаратура 
* Ségur, «Histoire de Charles VIII» (П., 1835)
* De Cherrier, «Histoire de Charles VIII» (1868, т. I)
* Pélicier, «Essai sur le gouvernement de la dame de Beaujeu» (1882).

Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Валуа
Катэгорыя:Дафіны Францыі
Катэгорыя:Герцагі брэтанскія
Фрыдрых V Вітэльсбах

**Фрыдрых V** (,  — ) — курфюрст Пфальцкі (1610—1623), кароль Чэхіі **Фрыдрых I** (1619—1620), сын і спадчыннік Фрыдрыха IV, курфюрста Пфальцкага, і Луізы Юліяны Аранскай, дачкі Вільгельма Аранскага і Шарлоты Манпансье дэ Бурбон.

## Біяграфія 
Фрыдрых V атрымаў у спадчыну курфюрства Пфальц пасля смерці бацькі 19 верасня 1610 года. У 1618 годзе пачалося чэшскае паўстанне супраць імператара Фердынанда II (т. зв. Другая Пражская дэфенестрацыя), якое перарасло ў Трыццацігадовую вайну. Паўстанцы прапанавалі 28 верасня 1618 года Фрыдрыху карону Чэхіі, як лідару Евангелічнай уніі, заснаванай яго бацькам для абароны пратэстантызму ў Свяшчэннай Рымскай імперыі.

Фрыдрых прыняў прапанову і быў каранаваны 4 лістапада 1619 года, аднак хутка пацярпеў паражэнне ў бітве на Белай Гары (8 лістапада 1620 года), атрымаўшы мянушку *Зімовы кароль*. Ён заставаўся намінальна каралём Багеміі да 13 лістапада 1620 года. Пасля гэтага імперскія войскі ўварваліся ў яго асноўныя ўладанні — Пфальц. Імперскім эдыктам у 1623 годзе ён быў пазбаўлены ўладанняў і тытула. Да канца жыцця ён з сям’ёй знаходзіўся ў выгнанні.

## Сям’я 
Жонка: з 1613 **Елізавета Сцюарт**, дачка Якава I, караля Англіі, і Ганны Дацкай. Дзеці:
* **Фрыдрых Генрых** (1614—1629)
* **Карл I Людвіг** (1617—1680), па ўмовах Вестфальскага міру ў 1648 аднавіў тытул курфюрста.
* Елізавета (1618—1680)
* **Руперт фон Шымерн** (1619—1682), герцаг Камберленд
* **Морыц** (1620—1654)
* **Луіза Галандзіна** (1622—1709)
* **Людвіг** (1624—1625)
* **Эдуард Пфальцкі** (1625—1663)
* **Генрыэта Марыя** (1626—1651)
* **Іаган Філіп Фрыдрых** (1627—1650)
* **Шарлота** (1628—1631)
* **Сафія** (1630—1714); муж з 1658 **Эрнст Аўгуст**, курфюрст Гановера, маці Георга I, караля Вялікабрытаніі
* **Густаў Адольф** (1632—1651)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Катэгорыя:Каралі чэшскія
Катэгорыя:Трыццацігадовая вайна
Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Курфюрсты пфальцкія
Ілава (возера, Шаркаўшчынскі раён)

**І́лава** — возера ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дзісна, за 32 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Шаркаўшчына, за 6 км на ўсход ад вёскі Погары, на вярховым балоце.

Плошча паверхні 1,44 км², найбольшая глыбіня 4 м, даўжыня 1,49 км, найбольшая шырыня 1,19 км, даўжыня берагавой лініі 4,9 км, аб'ём вады 4,25 млн м³, плошча вадазбору 4 км². Схілы катлавіны невыразныя. Берагі вышынёй 0,3—0,5 м, тарфяністыя, да ўрэзу вады ў лес. Дно плоскае, тарфяністае. Вада вызначаецца вельмі нізкай мінералізацыяй, кіслай рэакцыяй (рН 3,6—4,9) i высокай празрыстасцю. Зарастае падводнай расліннасцю.

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн., 2007.
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Шаркаўшчынскага раёна
Ілава

Назву **І́лава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Ілава — вёска ў Шумілінскім раёне

* Мінская вобласць:
** Ілава — вёска ў Мядзельскім раёне

### Польшча 
* Ілава — вёска ў Ныскім павеце Апольскага ваяводства
* Ілава — горад, цэнтр павета Вармінска-Мазурскага ваяводства
* Ілава (гміна)

### Славакія 
* Ілава — горад у Славакіі, цэнтр раёна Трэнчынскага края

## Азёры 
* Ілава — возера ў Расонскім раёне, у басейне ракі Дрыса
* Ілава — возера ў Шаркаўшчынскім раёне, у басейне ракі Дзісна

## Гл. таксама 
* Ілова - горад у Любушскім ваяводстве Польшчы
* Ілова - гміна ў Жаганьскім павеце Любушскага ваяводства Польшчы
* Ілаўня
Філіп VI Валуа

**Філіп VI дэ Валуа** (; 1293 — 22 жніўня 1350, Нажэн-ле-Руа) — кароль Францыі (1328—1350), сын Карла, графа дэ Валуа (брата Філіпа IV Прыгожага) ад 1-га шлюбу з Маргарытай Анжу-Сіцылійскай, унук Філіпа III Смелага, стрыечны брат апошняга прадстаўніка прамой лініі Капетынгаў, Карла IV Прыгожага, родапачынальнік дынастыі Валуа на французскім троне.

Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Валуа
Філіп III Смелы

**Філіп III** (), мянушка **Смелы** () з пачатку XIV стагоддзя (нар. 30 красавіка 1245 ў замку Пуасі- 5 кастрычніка 1285, Перпіньян, пахаваны ў абацтве Сен-Дэні) — кароль Францыі з 25 жніўня 1270 г., калі Людовік IX памёр у Карфагене, каранаваны ў Рэймскім саборы 15 жніўня 1271 г. Бацькам Філіпа III быў кароль Людовік IX (1214—1270), сын караля Людовіка VIII (1187—1226) і Бланкі Кастыльскай (1188—1252). Маці Філіпа III была Маргарыта Праванская (каля 1221—1245), дачка графа Раймунда V Берэнгарыя (1205—1245) і Беатрыкс Савойскай (1198—1266).

Катэгорыя:Капетынгі
Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Удзельнікі Восьмага крыжовага паходу
Катэгорыя:Удзельнікі Арагонскага крыжовага паходу
Вядзета

**Вядзе́та** — возера на мяжы Расонскага і Полацкага раёнаў Віцебскай вобласці. На водападзеле рэк Дрыса і Палата, за 45 км на паўночны ўсход ад Полацка, сярод лясных масіваў.

## Назва 
## Гідраграфія 
Плошча паверхні 4,68 км². Даўжыня 4,6 км, найбольшая шырыня 1,6 км. Плошча вадазбору 26 км². Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 4—7 м.

Берагі месцамі забалочаныя, пад лесам і хмызняком. Востраў плошчай 3,6 га. На захадзе злучана ручаём з возерам Глыбочына, на поўдні выцякае рака Вядзеціца.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, акунь, плотка, краснапёрка, гусцяра, язь, судак звычайны і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Людовік VI Тоўсты

**Людовік VI Тоўсты** (; 1 снежня 1081, Парыж, Францыя - 1 жніўня 1137, Францыя) — кароль Францыі (1108-1137), пяты з дынастыі Капетынгаў. Сын караля Філіпа I і Берты Галандскай.

## Гл. таксама 
* Кансьержэры

## Літаратура 
* Luchaire. Histoire des institutions monarchiques de la France sous les premiers Capétiens. П., 1883
* Luchaire. Louis VI le Gros. П., 1889

Катэгорыя:Капетынгі
Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Карл IV Прыгожы

**Карл IV Прыгожы** (фр. Charles IV le Bel; 18 чэрвеня 1294, Клермон — 1 лютага 1328, Парыж) — французскі кароль у (1322—1328 гадах). Апошні прадстаўнік дынастыі Капетынгаў на французскім троне.

## Сям’я 
### Жонкі 
* *1-я:* (з 1307) Бланка Бургундская (1296 — красавік 1326)
* *2-я:* (з 21 верасня 1322) Марыя Люксембургская (1305 — 21 сакавіка 1324)
* *3-я:* (з 13 ліпеня 1325) Жанна д’Эўро (1310 — 4 сакавіка 1371)

### Дзеці 
thumb|left|250px|Манета Карла IV Прыгожага.

* Ад 1-га шлюбу меў дваіх дзяцей: Філіпа (1313 — каля 1321) і Жанну (да 1314—1320).
* Ад 2-га шлюбу меў сына і дачку, якія памерлі неўзабаве пасля нараджэння.
* Ад 3-га шлюбу меў трох дочак: Жанну (1326—1327), Марыю (1327—1341) і Бланку Французскую, якая нарадзілася пасля смерці бацькі, (1 красавіка 1328 — 8 лютага 1393), графіню дэ Бамон, па шлюбе герцагіня Арлеанская.

Катэгорыя:Капетынгі
Катэгорыя:Каралі французскія
Роберт II Набожны

**Роберт II Набожны** (; 27 сакавіка 972, Арлеан — 20 ліпеня 1031, Мелён) — кароль Францыі, кіраваў у 996—1031 гадах. Прадстаўнік дынастыі Капетынгаў. Сын караля Гуга Капета і Адэлаіды Аквітанскай, дачкі Гільёма III Патлатага, герцага Аквітаніі і графа Пуацье і Адэль Нармандскай.

Катэгорыя:Капетынгі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Каралі французскія
Карл X Бурбон

**Карл X** (; 9 кастрычніка 1757, Версаль — 6 лістапада 1836, Гёрц, Аўстрыя, цяпер Гарыцыя ў Італіі) — кароль Францыі з 1824 па 1830, апошні прадстаўнік старэйшай лініі Бурбонаў на французскім троне.

Катэгорыя:Бурбоны
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Памерлі ад халеры
Катэгорыя:Рэстаўрацыя Бурбонаў
Катэгорыя:Герцагі авернскія
Катэгорыя:Герцагі ангулемскія
Катэгорыя:Памерлі ў правінцыі Гарыцыя
Кэры Фішэр

**Кэры Фішэр** (;  , штат Каліфорнія, ЗША —  , Каліфорнія, ЗША) — амерыканская актрыса, сцэнарыст і празаік, дачка актрысы Дэбі Рэйнольдс і спевака Эдзі Фішэра. Вядомасць атрымала дзякуючы выкананню ролі Прынцэсы Леі Аргана ў кінасаге «Зорныя войны».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 

Катэгорыя:Акцёры з «Зорных войн»
Генадзь Рыгоравіч Анішчанка

**Генадзь Рыгоравіч Анішчанка** (; 20 лістапада 1950, Чаргын-Таш, Сузацкі раён, Ошская вобласць, Кыргызстан) — расійскі дзяржаўны дзеяч, галоўны дзяржаўны санітарны ўрач Расіі (1996—2004), кіраўнік Расспажыўнагляду (з 2004). Акадэмік РАМН, доктар медыцынскіх навук, прафесар, Заслужаны ўрач Расіі і Кыргызстана, ганаровы чыгуначнік.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Медыкі Расіі
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у галіне навукі і тэхнікі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Урада РФ у галіне навукі і тэхнікі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Пашаны (Паўднёвая Асеція)
Катэгорыя:Санітарныя ўрачы
Катэгорыя:Правадзейныя дзяржаўныя саветнікі Расійскай Федэрацыі 1-га класа
Лінда Хэмілтан

**Лінда Кэрал Хэмілтан** (; ) — амерыканская актрыса, вядомая па ролі Сары Конар ў фільмах «Тэрмінатар» і «Тэрмінатар 2: Судны дзень».

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Кваква звычайная

**Кваква звычайная**, чапля-кваква (*Nycticorax nycticorax*) — птушка сямейства чаплевых.

## Апісанне 
Невялікая чапля. Даўжыня цела да 60 см, маса 500—700 г, размах крылаў 1,05—1,12 м. Адзін з найбольш прыгожых прадстаўнікоў сямейства. Ад іншых чапляў адрозніваецца каржакаватым целаскладам і кароткай шыяй. Спіна і верх галавы чорныя, крылы шэрыя, надбрыўная палоса, лоб і брушка белыя. Дзюба чорная, вочы чырвоныя. Вясной на патыліцы ўтвараецца чубок з доўгіх пёраў.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Еўразія, Афрыка, Паўночная і Паўднёвая Амерыка. Ва ўсходняй Галарктыцы праз Беларускае Палессе, Ніжняе Паволжа і Казахстан праходзіць паўночная мяжа пашырэння. Месцы пражывання: хмызнякі і зараснікі трыснягу ў поймах рэк. Зрэдку селіцца ў калоніях іншых відаў чапляў.

Кваквы, якія жывуць у Еўропе, — пералётныя. Зімуюць у экватарыяльнай Афрыцы.

## Асаблівасці біялогіі 
Тыпова начная птушка. Корміцца рыбай, жабамі, воднымі і наземнымі насякомымі, мышападобнымі грызунамі.

Гняздуецца пераважна на дрэвах, пры іх адсутнасці — на кустах вярбы або на заломах трыснягу і іншай прыбярэжнай расліннасці. У кладцы 3—5 яек памерамі 49,2 x 35,5 мм.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін — Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Чаплевыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Радаслаў Ковач

**Радаслаў Ковач** (; нар. , Прага, Чэхаславакія) — чэшскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Чэхіі (2004—2009)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Чэхіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Чэхіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Спарта Прага
Катэгорыя:Ігракі ФК Слован Ліберац
Катэгорыя:Ігракі ФК Базель
Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Хэм Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Сігма Оламаўц
Баварска-Інгальштацкае герцагства

**Баварска-Інгальштацкае герцагства** () — герцагства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое існавала ў 1392—1447 гадах.

## Гісторыя 
[thumb|150px|left|[Новы замак, Інгальштат|Інгальштацкі замак]]
Пасля смерці герцага Стэфана II у 1375 годзе тры яго сына — Іаган II, Стэфан III і Фрыдрых — сталі сумесна кіраваць Баварска-Ландсгуцкім герцагствам. У 1392 годзе яны вырашылі фармальна падзяліць уладанні. Іаган зрабіў сваёй сталіцай Мюнхен, Фрыдрых — Ландсгут, а Стэфан III атрымаў кавалак са сталіцай у Інгальштаце.

Па рашэнні імператара ў 1429 годзе пакінутае без кіраўніка Баварска-Штраўбінскае герцагства было падзелена на тры часткі, адна з якіх увайшла ў склад Баварска-Інгальштацкага герцагства.

У 1439 годзе супраць герцага Людвіга VII паўстаў яго законны спадчыннік, сын Людвіг VIII Гарбаты, які паступова заваяваў усе бацькаўскія землі і ў 1443 годзе ўзяў у палон самога Людвіга VII і яго тытул. Пасля смерці сына ў 1445 годзе Людвіг VII быў выдадзены герцагу Генрыху Ландсгуцкаму, у палоне ў якога памёр у 1447 годзе, а Баварска-Інгальштацкае герцагства было далучана да Баварска-Ландсгуцкага герцагства.

## Герцагі Баварска-Інгальштацкія 
* Стэфан III (1392—1413)
* Людвіг VII (1413—1447)
* Людвіг VIII (1443—1445)

## Тэрытарыяльны склад 
Баварска-Інгальштацкае герцагства з'яўлялася кангламератам не звязаных з сабой тэрыторый. Асноўнай часткай герцагства з'яўляліся тэрыторыі вакол сталіцы Інгальштата і бліжэйшых гарадоў Шробенгаўзен, Айхах, Фрыдберг, Райн і Хехштэт-на-Дунаі. Апроч іх, у склад герцагства ўваходзілі наступныя гарады:
* Паўднёвая Баварыя: Васербург-на-Іне, Эберсберг, Куфштайн, Кіцбюэль, Ратэнберг
* Усходняя Баварыя: Шэрдзінг, Дзінгольфінг, Малерсдорф-Пфафенберг
* Паўночная Баварыя: Хільпальтштайн, Херсбрук, Лаўф-ан-дэр-Пегніц, Вайдэн, Вальдмюнхен

Катэгорыя:Герцагствы Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Баварыі
Вікторыя дэ Валуа

**Вікторыя дэ Валуа** (;  — жнівень 1556), як і яе сястра Жанна дэ Валуа (фр. Jeanne de Valois) — французскія прынцэсы-двайняты, былі апошнімі дзецьмі караля Францыі Генрыха II і Кацярыны Медычы. Жанна дэ Валуа (24 чэрвеня 1556 г.) памерла, не паспеўшы ўбачыць свет, Вікторыя дэ Валуа пражыла крыху больш за месяц. У сувязі з гэтымі родамі, якія прайшлі вельмі складана і ледзь не сталі прычынай смерці Кацярыны Медычы, урачы параілі каралеўскай пары больш не думаць аб нараджэнні новых дзяцей; пасля гэтага савета Генрых спыніў наведваць спальню сваёй жонкі, праводзячы ўвесь вольны час са сваёй фаварыткай Дыянай дэ Пуацье.

Катэгорыя:Французскія прынцэсы
Катэгорыя:Валуа
Валуа, Вікторыя
Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў

**Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў** (; , Масква, СССР) — савецкі і расійскі акцёр і кінарэжысёр, народны артыст РСФСР (1984).

Старшыня Саюза кінематаграфістаў Расіі. Лаўрэат кінапрэміі «Оскар» (1994) у намінацыі «Лепшы фільм на замежнай мове» за фільм «Стомленыя сонцам».

Унесены ў лік асоб, якія ўяўляюць пагрозу нацыянальнай бяспецы Украіны.

## Крытыка 
* Мікіта Міхалкоў праігнараваў звароты Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі Філарэта, грамадскіх дзеячоў з просьбай аб аказанні дапамогі ў аднаўленні Свята-Міхайлаўскай царквы ў Зембіне, якая атрымала значныя пашкоджанні падчас здымак аднаго з ваенных эпізодаў фільма «Пераклічка» (у фільме М. Міхалкоў сыграў ролю танкіста і заехаў на танку Т-34 у алтарную частку храма, а таксама адпрасаваў танкам месцы пахаванняў святароў за алтаром храма).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у вобласці літаратуры і мастацтва
Катэгорыя:Кінапрадзюсары Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа
Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнага інстытута імя Барыса Шчукіна
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Манархісты Расіі
Катэгорыя:Ганаровыя члены РАМ
Зангезурскі нацыянальны парк імя акадэміка Гасана Аліева

**Зангезурскі нацыянальны парк імя акадэміка Гасан Аліева** () — запаведнік у Азербайджане. Створаны ў 2003 годзе на тэрыторыі Ардубадскага раёна Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі. Агульная плошча парку 42,797 гектар (427.97 км²). Да 25 лістапада 2009 года насіў назву Ардубадскі нацыянальны парк імя акадэміка Гасана Аліева. Перайменаваны распараджэннем Прэзідэнта Азербайджанскай Рэспублікі.

## Мэта стварэння 
Створаны з мэтай захавання і аднаўлення папуляцыі , , , , , . Усе гэтыя жывёлы занесены ў Чырвоную кнігу Азербайджана.

## Флора і фаўна 
Зангезурскі нацыянальны парк мае багатую біялагічную разнастайнасць. З занесеных у Чырвоную кнігу Азербайджана жывёл, насякомых і раслін 58 (35 пазваночных і 20 насякомых) відаў жывёл і 39 відаў раслін насяляюць тэрыторыю парку. З рэдкіх і выміраючых прадстаўнікоў фаўны, можна назваць , , , ,  і .

## Гл. таксама 
* Спіс нацыянальных паркаў Азербайджана

## Спасылкі 
* Гірканскі нацыянальны парк — Міністэрства экалогіі і прыродных рэсурсаў Азербайджана  
* Нацыянальныя паркі Азербайджана  

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Азербайджана
Якаў I (кароль Англіі)

**Якаў VI Шатландскі**, ён жа **Якаў I Англійскі** (: , лац. Iacobus; 19 чэрвеня 1566, Эдынбург, Шатландыя — 27 сакавіка 1625, палац Тэабальдс (Теабальдс хаўс), паблізу Чэзента, графства Хертфордшыр, Англія) — кароль Шатландыі (з 24 ліпеня 1567 года — пад апекай Рэгентскага савета, з 12 сакавіка 1578 — аднаасобна) і першы кароль Англіі з дынастыі Сцюартаў з 24 сакавіка 1603 (абвяшчэнне каралём у Эдынбургу 31 сакавіка 1603 года). Якаў I быў першым васпанам, які правіў адначасова абодвума каралеўствамі Брытанскіх астравоў. Вялікабрытаніі як адзінай дзяржавы тады яшчэ юрыдычна не існавала, Англія і Шатландыя ўяўлялі сабой суверэнныя дзяржавы, якія мелі агульнага манарха.

## Гл. таксама 
* Гай Фокс

## Літаратура 
* Donaldson G. Scotland: James V-James VII. Edinbourgh, 1998
* Fraser A. King James VI of Scotland, I of England. London, 1974

## Спасылкі 
* Храналогія кіравання 
* Працы Якава I

Выява:Shield of Arms of the Duke of Rothesay.svg|*герб Якава як герцага Ротсэйскага*
Выява:Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg|''герб караля Шатландыі Якава VI, да аб'яднання карон Шатландыі і Англіі, да 1603''

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Каралі ірландскія
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Францыі
Катэгорыя:Сцюарты
Катэгорыя:Каранаваныя дзеці
Андрэ Ленотр

**Андрэ Ленотр** (12 сакавіка 1613, Парыж — 15 верасня 1700, Парыж) — французскі садоўнік (ландшафтны архітэктар), сын Жана Ленотра, галоўнага садоўніка Цюільры пры Людовіку XIII; з 1645 — прыдворны садоўнік Людовіка XIV, з 1657 — генеральны кантралёр будаўніцтва. Працаваў у парках Во-ле-Віконт, Фантэнбло, Шанціі, аўтар парку ў Версальскім палацы, аўтар праектаў Сент-Джэймскага парку ў Лондане і Грынвіцкага парку; стваральнік сістэмы рэгулярнага французскага парку, што панаваў у Еўропе да сярэдзіны XVIII стагоддзя.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Францыі
Катэгорыя:Ландшафтныя архітэктары
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Гёйгёль

**Гёйгёль**:
* Гёйгёль (возера)
* Гёйгёль (горад)
* Гёйгёльскі нацыянальны парк
Во-ле-Віконт

**Во-ле-Віконт** () — класічная французская сядзіба-палац XVII стагоддзя, размешчаная ў наваколлях Мелёна, у 55 км да паўднёвы ўсход ад Парыжа. Пабудаваная ў 1658—1661 для Нікаля Фуке, віконта Во і Мелёна, суперінтэнданта фінансаў пры Людовіку XIV.
thumb|злева|Партэрны парк

## Гл. таксама 
* Замкі Францыі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Архітэктурны план ансамбля 

Катэгорыя:Палацы Францыі
Катэгорыя:Замкі Францыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1661 годзе
Катэгорыя:Палацава-паркавыя ансамблі
Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў стылі класіцызм
Людовік IV Дзіця

**Людовік IV Дзіця** (ням.: Ludwig das Kind; верасень або кастрычнік , Альцётынг — 20/24 верасня , Франкфурт-на-Майне) — кароль Усходне-Франкскага каралеўства з 21 студзеня 900 года, сын імператара Арнульфа Карынтыйскага і Оды Франконскай.

Катэгорыя:Каралінгі
Уільям Джэймс

**Уільям Джэймс** ; , Нью-Ёрк — , Чакаруа, акруга Кэрал (Нью-Гэмпшыр) — амерыканскі філосаф і псіхолаг, адзін з заснавальнікаў і вядучы прадстаўнік прагматызму і функцыяналізму.

## Біяграфічныя звесткі 
Брат вядомага пісьменніка Генры Джэймса. Атрымаў ступень доктара медыцыны ў Гарвардскай медыцынскай школе (1869). У 1872—76 выкладаў анатомію і фізіялогію ў Гарвардскім універсітэце. У 1884 заснаваў Амерыканскае таварыства парапсіхалагічных даследаванняў. З 1885 прафесар псіхалогіі, а пазней і прафесар філасофіі Гарвардскага ўніверсітэта.

## Светапогляд 
Лічыў, што свет існуе як сістэма рэчаў, з якімі кожны чалавек сутыкаецца ў сваім штодзённым жыцці; у той жа час кожны чалавек стварае свой уласны свет. У кнізе «Прынцыпы псіхалогіі» (1890) параўноўваў свет са статуяй, якую скульптар высякае з мармуру. Першапачаткова свет уяўляўся У. Джэймсу як своеасаблівы «хаос адчуванняў», «паток свядомасці». Уяўляў чалавека як творцу рэальнасці, ісціны і каштоўнасцей. Састаўныя элементы асобы, паводле У. Джэймса, падзяляюцца на тры класы: фізічная асоба; сацыяльная асоба; духоўная асоба.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* Bush W.T. William James and Pan-Psychism // Columbia Studies in the History of Ideas. Vol. 2, 1925.
* Deborah Blum. Ghost Hunters: William James and the Search for Scientific Proof of Life After Death (2006). Penguin Press, ISBN 1-59420-090-4

## Спасылкі 
Катэгорыя:Філосафы ЗША
Катэгорыя:Псіхолагі ЗША
Катэгорыя:Постаці амерыканскага рэлігіязнаўства
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Прэзідэнты Амерыканскай псіхалагічнай асацыяцыі
Катэгорыя:Члены Тэасофскага таварыства
Lynyrd Skynyrd

**Lynyrd Skynyrd** — амерыканскі рок-гурт з горада Джэксанвіл, штат Фларыда, вядзе сваю гісторыю ад касцяка, які склаўся ў 1964 годзе з Рональда «Роні» Уэйна Ван Занта () (вакал), Алена Колінза (гітара) і Гэрі Росінгтана (гітара).

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* ''(Pronounced 'Lĕh-'nérd 'Skin-'nérd)* (1973)
* *Second Helping* (1974)
* *Nuthin' Fancy* (1975)
* *Gimme Back My Bullets* (1976)
* *Street Survivors* (1977)
* *Lynyrd Skynyrd 1991* (1991)
* *The Last Rebel* (1993)
* *Endangered Species* (1994)
* *Twenty* (1997)
* *Edge of Forever* (1999)
* *Christmas Time Again* (2000)
* *Vicious Cycle* (2003)
* *God & Guns* (2009)
* *Last of a Dyin' Breed'' (2012)

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:Блюз-рок-гурты
Катэгорыя:Хард-рок-гурты
Чындуін

**Чындуі́н, Чындві́н** () — рака ў Паўднёва-Усходняй Азіі, на захадзе М’янмы, правы і самы вялікі прыток ракі Іравадзі (басейн Андаманскага мора).

Даўжыня ракі каля 1100 км. Плошча вадазборнага басейна каля 114 тыс. км² (частка басейна на тэрыторыі Індыі). Вытокі ракі на заходніх схілах гор Кумун. Цячэ пераважна ў напрамку з поўначы на поўдзень. У верхнім і сярэднім цячэнні працякае па звілістай даліне, ніжэй — у межах шырокай міжгорнай катлавіны, дзе частка вады выкарыстоўваецца на арашэнне. Рэжым мусонны з летнім разводдзем. Сярэдні расход вады больш за 4000 м³/с.

Суднаходная да вусця асноўнага прытока — ракі Ую (больш за 600 км), у засушлівы сезон — на 400 км. На Чындуіне знаходзіцца горад Маўн’юа.

## Літаратура 
* 
* Чиндуин // 
* 

## Спасылкі 
* Чиндуин // Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия
* Chindwin River // Encyclopaedia Britannica
* Chindwin River // MyanmarRiver Journeys
* Chindwin River // Myanmars.NET

Катэгорыя:Рэкі М’янмы
Катэгорыя:Басейн Індыйскага акіяна ў Азіі