open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гелена Скірмунт

**Гелена Скі́рмунт** (, в. Калоднае Пінскага павета, цяпер Столінскі раён — ) — мастачка і скульптар. З роду Скірмунтаў.

## Біяграфія 
left|thumb|Крыж перад францысканскім касцелам у Пінску

Нарадзілася ў сям’і пінскага павятовага харунжага (1814—1817) і пінскага павятовага маршалка (1823—1829) Аляксандра Тамашавіча Скірмунта (1794—1847) і Гартэнзіі Міхалаўны Орды, шлюб якіх адбыўся ў 1825 годзе. З’яўлялася пляменніцай Напалеона Орды. Яе бацька валодаў значнымі зямельнымі валоданнямі ў Пінскім павеце: маёнтак Калоднае — у 1814 налічваў 118 рэвізскіх душ; і маёнтак Рухч — у 1834 годзе налічваў 621 душу, а ў 1841 годзе — 817.

Пачала вучыцца мастацтву ў Вільні ў Вікенція Дмахоўскага. У 1844—1845 гадах падарожнічала па Еўропе (у т.л. Берлін, Парыж). Малявала партрэты, пейзажы, абразы для касцёлаў. Як скульптар выканала шмат распяццяў, медальёны з партрэтамі, у т.л. І. Лялевеля, Ю. Крашэўскага. 

У 1863 годзе за спробу даставіць дэпешу Р. Траўгуту арыштавана і саслана ў Тамбоў. Пасля жыла ў Крыме. У апошнія гады жыцця працавала ў гістарычным жанры (гіпсавыя плакеты «Міндоўг», «Гедзімін», гістарычныя шахматы ў выглядзе войска Яна III Сабескага і туркаў і інш.). Вяла дзённік, які часткова апублікаваны Б. Ф. Залескім разам з лістамі пад назвай «3 жыцця літвінкі, 1827—1874» (1876).

]]
Пахавана на Старых могілках у Пінску, побач з маці і мужам. На яе магіле пастаўлены помнік з белага мармуру. Аналагічны па форме помнік, але з чырвонага каменю, пастаўлены на магіле яе дачкі Канстанцыі.

## Сям’я 
У 21 год выйшла замуж за свайго дальняга родзіча архітэктара Казіміра Аляксандравіча Скірмунта. У шлюбе з ім нарадзіла 4 дзяцей:
* Станіслаў (1857—1921), падарожнік, дырэктар упраўлення лясамі ў Судане, уладальнік сядзібы ў Хартуме.
* Ірэна (1851—1905), жыла ў Варшаве, выйшла замуж за Т. Альшэўскага.
* Канстанцыя (1851—1933), вядомая польская публіцыстка, гісторык, апошняя ўладальніца палаца Бутрымовічаў.
* Казіміра Браніслава (1865—1938), выйшла замуж за Казіміра Ігната Ромера (1848—1921), уладальніка маёнтка ў Ямполі. Нарадзіла 5 дзяцей.

## Літаратура 
* 
* 
* *Залескі Б.* З жыцця літвінкі. — Мінск, 2009.
* *Несцярчук Л. М.* Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х-ХХ стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мінск: БЕЛТА, 2002. — 334 с.: іл. ISBN 985-6302-37-4.

Гелена
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Столінскім раёне
Ісландскі ўніверсітэт

**Ісландскі ўніверсітэт** () — ісландская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у Рэйк’явіку.

## Агульная характарыстыка 
Знаходзіцца ў цэнтры Рэйк’явіка, на беразе возера Т’ёрнін. За першы год дзейнасці былі залічаны 45 студэнтаў. На сённяшні дзень навучаюцца каля 13 650 студэнтаў на 11 факультэтах. З’яўляецца самым буйным універсітэтам краіны. Архітэктар сучаснага будынка — Гуд’ёўн Самуэльсан.

У дадатак да асноўных факультэтаў існуе мноства навукова-даследчых інстытутаў пры ўніверсітэце. У іх працуюць каля 281 вучоных і адміністратараў. Рэктар — Крысцін Інгольвсдоцір (Kristín Ingólfsdóttir).
Універсітэт уваходзіць у асацыяцыю ўніверсітэтаў Еўропы — Утрэхцкая сетка.

## Факультэты 
* Бізнес і эканоміка
* Тэхнічныя навукі
* Гуманітарныя навукі
* Багаслоўе
* Права
* Медыцына
* Прыродазнаўчыя навукі
* Сястрынская справа
* Стаматалогія
* Фармакалогія
* Грамадскія навукі

## Вядомыя выпускнікі 
* Bjarni Ármannsson (былы банкір Банка Ісландыі)
* Аўсгейр Аўсгейрсан (2-і прэзідэнт Ісландыі)
* Björn Bjarnason (Міністр юстыцыі)
* Elín Hirst (мас-медыа)
* Эйнар Карасан (пісьменнік)
* Einar Pálsson (літаратар)
* Einar Már Guðmundsson (пісьменнік)
* Friðrik Sophusson (былы міністр фінансаў)
* Давід Одсан (былы прэм’ер-міністр)
* Guðmundur Finnbogason (філосаф)
* Hreiðar Már Sigurðsson (бізнесмен)
* Kristín Steinsdóttir (дзіцячы пісьменнік)
* Kristín Marja Baldursdóttir (пісьменнік)
* Sólveig Pétursdóttir (былы прэзідэнт парламента Ісландыі)
* Sigurjón Sighvatsson (галівудскі прадусер)
* Össur Skarphéðinsson (міністр замежных спраў)
* Vigdís Grímsdóttir (пісьменнік)
* Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir (міністр адукацыі, навукі і культуры)
* Þórarinn Eldjárn (пісьменнік)

## Фінансаванне 
Універсітэт Ісландыі з’яўляецца дзяржаўным і фінансуецца з бюджэта краіны. Установа не бярэ плату за навучанне акрамя невялікай платы за рэгістрацыю. Для пражывання студэнтаў Універсітэт дазваляе ім працаваць не поўны працоўны дзень альбо дае крэдыты на ільготных умовах.

## Спасылкі 
* Official homepage
*  Official homepage
* Map of the University area
* Map of the University area in Google Earth and in Google Maps
* University of Iceland Geocache
* Information about all student organizations at the University of Iceland 

Катэгорыя:Універсітэты Ісландыі
Катэгорыя:Рэйк’явік
Хвітау

**Хвітау** () — рака ў Ісландыі.

Пачаткам ракі Хвітау з’яўляецца возера Хвітарватн, што знаходзіцца ў паўднёвай частцы ледавіка Хофсёкюдль, на захадзе Цантральнай Ісландыі. Хвітау цячэ ў паўднёвым кірунку, на адлегласці 40 кіламетраў ад яе вытокаў рака ўстварае вадаспад Гульфос. Мае тры прытокі — Тунгуфлёт, Бруара і Стора-Лакса.

Хвітау перасякае ісландскую нізменнасць ля Грымснеса і цячэ побач з гарой Інгольфсф’ял. Пачынаючы з гэтай кропкі яна мае назву Ёльвусаў і, мінуючы ў сваёй плыні горад Сельфас, упадае ў Атлантычны акіян.

Агульная працягласць Хвітау (разам з Ёльфусай) — 185 кіламетраў. З-за сваіх вясенніх разліваў і вадападаў рака лічыцца самай небяспечнай у Ісландыі.

Катэгорыя:Рэкі Ісландыі
Назар (амулет)

**Назар** () або **вока Фатымы** — амулет, які павінен абараняць ад «злога вока».

Вырабляецца найчасцей са шкла, мае форму кроплі сіняга колеру з намаляванымі на ёй канцэнтрычнымі кругамі белага, блакітнага і цёмна-сіняга колеру.

Катэгорыя:Забабоны
Катэгорыя:Культура Турцыі
Катэгорыя:Амулеты
Вегетацыйны перыяд

**Вегетацы́йны перы́яд** — перыяд года, у які магчымыя рост і развіццё (вегетацыя) раслін.

Працягласць залежыць галоўным чынам ад геаграфічнай шыраты, клімату.
Іншае значэнне — час, неабходны для развіцця расліны:
* для аднагадовай — ад пасадкі (прарастання насення) да паспявання насення (уборкі ураджаю)
* для шматгадовай — ад узыходу да паспявання насення (уборкі ўраджаю)
* для дрэў — час актыўнай жыццядзейнасці раслін ад пачатку руху соку і распускання пупышак да ападу лісця.
Аднак, для кожнай з раслін існуюць свае мінімальныя тэмпературы. Калі холадаўстойлівыя расліны спакойна пераносяць нізкую тэмпературу, то цеплалюбівыя пры такой тэмпературы могуць загінуць. Таму часта за вегетацыйны перыяд прымаюць кліматычнае лета.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Батаніка
Іван Юр’евіч Гальшанскі-Дубровіцкі

**Іван Юр’евіч Гальшанскі-Дубро́віцкі** (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, князь гальшанскі і дубровіцкі (1457—1481).

## Біяграфія 
Старэйшы сын князя Юрыя Сямёнавіча Гальшанскага, траюрадны брат польскага караля Казіміра Ягелончыка.

Пасля смерці бацькі ў 1457 годзе атрымаў у спадчыну Гальшанскае і Дубровіцкае княствы. Яго малодшы брат Сямён (пам. 1505) атрымаў .

У 1481 годзе Іван Юр’евіч разам са слуцкім князем Міхаілам Алелькавічам і бельскім князем Фёдарам Іванавічам, усе трое родзічы караля Казіміра, арганізаваў змову супраць яго. Паводле адной версіі, змоўнікі збіраліся запрасіць караля ў Кобрын на вяселле князя Фёдара Іванавіча і Ганны Кобрынскай, забіць яго і ўзвесці на велікакняжацкі сталец Міхаіла Алелькавіча. Паводле іншай версіі, забіць караля Казіміра, адарваць ад Вялікага Княства Літоўскага і далучыць да Вялікага Княства Маскоўскага землі на ўсход ад Бярэзіны.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. — Warszawa, 1895.

## Спасылкі 
* Генеалогия русской знати. Князья Гольшанские (Ольшанские) 
* Леонтій Войтович. Розділ четвертий. Литовські династії. Гедиміновичі. Персональний склад 

Іван Юр’евіч
Катэгорыя:Князі дубровіцкія
Бараўляны (Мінскі раён)

**Бараўля́ны** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўлянскага сельсавета.

Да 9 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зеленалужскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2008 год — 5329 жыхароў
* 2009 год (перапіс) — 7339 жыхароў
* 2014 год — 12 800 жыхароў 
* 2018 год — 16 708 жыхароў

## Агульная інфармацыя 
Вёска мяжуе з пасёлкам Лясны і дала назву аднайменнаму сельсавету.

## Ахова здароўя
У вёсцы размешчаны Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр дзіцячай анкалогіі, гематалогіі і імуналогіі (адкрыты ў 1997 г.), Беларускі дзіцячы хоспіс, Мінская цэнтральная раённая бальніца і Мінскі занальны цэнтр гігіены і эпідэміялогіі. Таксама з 1995 г. працуе SOS-Дзіцячая вёска Бараўляны і размяшчаецца выканаўчая дырэкцыя грамадскага аб'яднання «SOS-Дзіцячая вёска».

## Іншае 
Даволі часта ў бытавым ужытку з Бараўлянамі атаясамліваецца пасёлак Лясны. З імі жа ў бытавым ужытку часта некарэктна асацыюецца месцазнаходжанне РНПЦ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі імя Аляксандрава і абласных клінічных бальніц Мінскай вобласці.

Дзейнічае Рымска-каталіцкая парафія Маці Божай успамогі хрысціян.

## Вядомыя асобы 
* Казімір Юльянавіч Мэтэ (1905—2004) — адзін з арганізатараў Магілёўскага патрыятычнага падполля ў час Вялікай Айчыннай вайны, педагог.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бараўлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Бараўлянскі сельсавет

**Бараўля́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года пасёлак) Лясны.

## Гісторыя 
Утвораны 9 жніўня 1979 года ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці з населеных пунктаў Зеленалужскага (11 населеных пунктаў: Баравая, Бараўляны, Валяр’янава, Вярбіцкія, Дроздава, Забалоцце, Копішча, Малінаўка, Уручча, Чарцяж і пасёлак Лясны), Калодзішчанскага (4 населеныя пункты: вёскі Жукаў Луг, Каралёў Стан, Скураты, Слабашчына) і Астрашыцка-Гарадоцкага (3 населеныя пункты: вёскі Курганы, Лескаўка і пасёлак Вопытны) сельсаветаў. 20 кастрычніка 2011 года на тэрыторыі сельсавета ўтвораны пасёлак Сонечны.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 25687 чалавек, з іх 77,9 % — беларусы, 7,6 % — рускія, 1,1 % — украінцы, 0,7 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 63147 чалавек.

## Інфраструктура 
На тэрыторыі сельсавета знаходзяцца 9 устаноў адукацыі і 7 медыцынскіх устаноў:
# Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр дзіцячай анкалогіі, гематалогіі і імуналогіі (в. Бараўляны)
# Рэспубліканскі шпіталь інвалідаў ВАВ імя П.М. Машэрава (агр. Лясны)
# Паліклініка Мінскай цэнтральнай раённай бальніцы (в. Бараўляны)
# Мінскі абласны супрацьсухотны дыспансер (в. Лескаўка)
# Мінская абласная клінічная бальніца (агр. Лясны)
# Мінская абласная дзіцячая клінічная бальніца (агр. Лясны)
# Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр анкалогі і медыцынскай радыялогіі імя М. М. Аляксандрава (агр. Лясны)

На тэрыторыі сельсавета знаходзіцца аграсядзіба «Бульбашык», а таксама гасцініца для сабак Floston-Dog.

## Транспарт 
Па тэрыторыі сельсавета праходзяць рэспубліканскія аўтадарогі:
* Мінск — Віцебск ,
* Бараўляны — Лагойск .

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Мн., «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* Інфармацыйны сайт «Боровляны» 


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1979 годзе
Валяр’янава

'''Валяр'я́нава''' (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўлянскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2009 год (перапіс) — 1741 чалавек
* 1999 год (перапіс)— 489 чалавек

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца за 2 кіламетры на паўночны ўсход ад Мінскай кальцавой аўтамабільнай дарогі ў Лагойскім напрамку.

## Гісторыя 
Упершыню вёска ўспамінаецца ў дакументах у 1858 годзе.

Да 9 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зеленалужскага сельсавета.

Хуткае развіццё вёскі пачалося ў канцы XX стагоддзя, калі зямля ў ёй стала вылучацца пад катэджную забудову. Станам на канец 2013 года ў вёсцы каля 500 дамоў, большасць ― катэджы. Ёсць і старая забудова карэнных жыхароў, некаторыя дамы перабудоўваюцца.

## Транспарт 
Дабрацца да вёскі можна аўтамабілем (заезд з дарогі Заслаўе ― Калодзішчы) або грамадскім транспартам. Некалькі разоў на дзень да размешчанай у вёсцы вайсковай часткі № 39872 ходзіць аўтобус па маршруце № 204 «ДС Карбышава ― Валяр'янава». Апроч таго, каля вёскі (прыпынак «Баравая») спыняюцца наступныя аўтобусы, якія ідуць па трасе М3:
* 113 А/в Маскоўскі ― Тубдыспансер
* 115э ДС Дружная ― Тубдыспансер
* 143 ДС Карбышава ― Зялёны Бор
* 145с А/в Маскоўскі ― НДІ анкалогіі
* 204 ДС Карбышава ― в. Валяр'янава

## Спорт 
У вёсцы ёсць стадыён, валейбольная і баскетбольная пляцоўкі.

## Славутасці 
thumb|right|Царква
Па ініцыятыве жыхаркі вёскі — пісьменніцы Таццяны Дашкевіч, у Валяр’янава будуецца царква Свяціцеля Мікалая.

## Вядомыя асобы 
* Галіна Мікалаеўна Юргялевіч (нар. 1954) — беларускі палітык.

## Спасылкі 
* [Http://www.mrik.gov.by Мінскі райвыканкам] 
* [Http://nalog.by/program/ssoato.html Населеныя пункты Рэспублікі Беларусь] 
* [Http://vashdom.tut.by/forum/index.php?topic=4721.0 Тэма «Валяр'янава» на форуме «Ваш Дом»] 
* Валяр'янава У Кантакце

Катэгорыя:Бараўлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Малінаўка (Бараўлянскі сельсавет)

**Малі́наўка** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Бараўлянскага сельсавета.

Да 9 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад Зеленалужскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2009 год (перапіс) — 323 чалавекі
* 1999 год (перапіс) — 201 чалавек

## Славутасці 
* Царква ў гонар абраза «У горы і журбе суцяшэнне» 19 ст.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бараўлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Твероў

**Твероў** (, літаральна: *прыток*) — рака ў Ісландыі.

Рака бярэ свой пачатак з ракі Маркарфлёўт, дзе апошняя падзяляецца на два рукавы. Для перасцярогі ад паводак ў месцы, дзе Твероў адгаліноўваецца ад Маркарфлёўт пабудавана дамба. Твероў мае даўжыню каля 20 км.

Самы вялікі прыток (правы) — Усходняя Ранга (). Праз 6 км пасля ўпадзення Усходняй Рангі, Твероў злучаецца з Заходняй Рангай () і разам яны ўтвараюць раку пад назвай Хоўльсаў (). Хоўльсаў праз 11 км упадае ў Атлантычны акіян.

Катэгорыя:Рэкі Ісландыі
Катэгорыя:Басейн Атлантычнага акіяна ў Еўропе
Гарані (Мінскі раён)

**Гара́ні** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета, у 1954—2019 гадах яго цэнтр.
## Вядомыя асобы 
* Сымон Фаміч Куніцкі (1902—1940) — беларускі крытык і літаратуразнавец

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гаранскі сельсавет (Мінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Новае Поле (пасёлак)

**Но́вае По́ле** (, ) — пасёлак у Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.

## Адукацыя 
У пасёлку працуе аграрна-эканамічны каледж і дзіцячы сад — сярэдняя школа.

## Славутасці 
* сядзіба Друцкіх-Любецкіх

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гаранскі сельсавет (Мінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна

Катэгорыя:Друцкія-Любецкія
Юліянскі каляндар

**Юлія́нскі калянда́р («стары стыль»)** — каляндар, распрацаваны александрыйскімі астраномамі і ўведзены пры Юліі Цэзары (46 да н.э.), які складаецца з трох гадоў па 365 сутак («звычайных») і чацвёртага (нумар якога дзеліцца на чатыры, «высакоснага») у 366 сутак. Адставанне юліянскага календара ад сонечнага складае 24 гадзіны за 128 гадоў. Гэтая недакладнасць была выяўленая ў 1324. Але новая сістэма злічэння была ўведзеная толькі ў 16 ст. — ёй стаў Грыгарыянскі каляндар.

## Структура юліянскага каляндара 
У юліянскім календары звычайны год складаецца з 365 дзён і дзеліцца на 12 месяцаў. Раз у 4 гады аб'яўляецца высакосны год, у які дадаецца адзін дзень — 29 лютага (раней аналагічная сістэма была прынята ў задыякальным календары па Дзіянісію). Такім чынам, юліянскі год мае працягласць у сярэднім 365,25 дзён, што больш на 11 хвілін працягласці трапічнага года.

: 365,25=365+0,25=365+\frac{1}{4}

У юліянскім календары гады бываюць высакосныя і невысакосныя; першым днём года можа быць любы з сямі дзён тыдня з панядзелка па нядзелю. У сукупнасці гэта дае  варыянтаў календара.

## Месяцы 
## Гл. таксама 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Конвертер дат григорианского и юлианского календарей онлайн
Малая Барздынь

**Мала́я Барзды́нь** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.

## Славутасці 
* Капліца-пахавальня Вішнеўскіх
 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гаранскі сельсавет (Мінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Навадворшчына

**Навадво́ршчына** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.

У 1924—1927 гадах цэнтр Бардынскага сельсавета, у 1932—1936 гадах цэнтр Навадворшчынскага нацыянальнага польскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гаранскі сельсавет (Мінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Харугва

**Харугва** — адмысловы сцяг:
* Прамавугольнае або трохвугольнае палотнішча (радзей сцяг) з выявай Ісуса Хрыста або святых, замацаванае вертыкальна на доўгім дрэўку з дапамогай папярэчнай перакладзіны, — царкоўны сцяг, які носяць у час царкоўных свят.
* Старадаўняя назва баявога вайсковага сцяга. Мела пашырэнне ў славянскіх народаў шэрагу краін, у тым ліку ВКЛ, а таксама ў казацкіх войсках (харунка).

**Харугва** — арганізацыйна-тактычная вайсковая адзінка рыцарскага войска ў сярэдневяковых ВКЛ і Польшчы. Існавалі харугвы земскія (складаліся з рыцарства пэўнай зямлі), родавыя (аб’ядноўвалі прадстаўнікоў аднаго роду) і надворныя, што выконвалі ролю гвардыі манархаў і магнатаў. У XVI стагоддзі ў шляхецкай кавалерыі харугвай называлі роту (звычайна складалася са 100—200 чалавек на чале з ротмістрам). У харугву ўваходзілі кап’ёўшчыкі і стральцы; пазней з’явіліся харугвы гусарскія, панцырныя, пяцігорскія, лёгкія. У XVI-XVII стагоддзях харугвай часам называлі пяхотныя роты венгерскага і польскага тыпу.

Image:Gavriele0269.jpg|Харугва з вышытай выявай святога (царква Св. Гаўрыіла, Назарэт)
Image:Chorągiew grodzieńska.JPG|Гарадзенская харугва
Image:Kłuszyn 1610.JPG|Харугва крылатых гусар
Image:Choragiew-husarska.png|Гусарская харугва

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя
Гаранскі сельсавет (Мінскі раён)

**Гара́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Наваселле.

Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Заслаўскага раёна Мінскай вобласці БССР шляхам аб’яднання скасаваных Навадворскага і Траскоўшчынскага сельсаветаў. Цэнтр — вёска Гарані. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Мінскага раёна. 8 лютага 1982 года ў склад Хацежынскага сельсавета перададзены вёскі Малашкі і Рыжыкі. 6 снежня 2019 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Наваселле.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 5555 чалавек, з іх 92,8 % — беларусы, 5,0 % — рускія, 0,8 % — украінцы, 0,8 % — палякі; паводле перапісу 2019 года (48 населеных пунктаў) — 6210 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Заслаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе
Дзегцяроўка

**Дзегцяро́ўка** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Ждановіцкага сельсавета. Размяшчаецца за 2 км на поўдзень ад шашы . Чыгуначная станцыя.

Да 8 красавіка 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Ратамскага сельсавета, да 20 студзеня 1960 года — у склад Мядзвежынскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ждановіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Дзмітрый Уладзіміравіч Дашчынскі

**Дзмітрый Уладзіміравіч Дашчынскі** (, Мінск, Беларусь) — беларускі фрыстайліст, трэнер.

Двухразовы прызёр Алімпійскіх гульняў у акрабатыцы. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1998).

Завяршыў спартыўную кар’еру ў 2014 годзе. Пасля трэніраваў зборную Беларусі, працаваў з юніёрскім складам. У 2022 годзе з’ехаў працаваць у Аўстралію.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Афіцыйны сайт 
* Інтэрв’ю газеце «Спартыўная панарама» (6 красавіка 2006 года) 
* «Беларускія Навіны»
* Дашчынскі заняў 1-е месца на этапе Кубка свету па фрыстайле ў Нарвегіі

Катэгорыя:Фрыстайлісты Беларусі
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1998 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Фрыстайлісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Ждановіцкі сельсавет

**Ждано́віцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) Ждановічы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Бараўскі сельсавет** у складзе Заслаўскага раёна Мінскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Баравая. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Заслаўскім раёне БССР. 18 студзеня 1931 года ўключаны ў гарадскую рысу горада Мінска. З 26 мая 1935 года ў складзе Мінскага раёна. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. У 1938 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Масюкоўшчына. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Ждановічы, сельсавет перайменаваны ў Ждановіцкі. 20 студзеня 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Ратамскага сельсавета і частка скасаванага Мядзвежынскага сельсавета (10 населеных пунктаў: Бараноўшчына, гадавальнік Бараноўшчына, Дзегцяроўка, Красны Бор, Кунцаўшчына, Ляхаўшчына, Мядзвежына, Тарасава, Цівалі і Яркова). 19 снежня 1967 года ў мяжу горада Мінска ўключана вёска Цівалі. 9 жніўня 1979 года да сельсавета далучана частка скасаванага Заслаўскага сельсавета (4 населеныя пункты: вёскі Валоўшчына, Ганалес, пасёлкі Зялёнае і Крыжоўка). 25 студзеня 1988 года скасавана вёска Банцараўшчына. 8 красавіка 2004 года ў склад горада Мінска ўключаны вёскі Зара Рэвалюцыі, Масюкоўшчына, Кунцаўшчына, Ржавец і частка вёскі Ждановічы. 30 снежня 2009 года скасавана вёска Ратамка. 6 сакавіка 2014 года ўтвораны пасёлак Васток.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 14623 чалавекі, з іх 83,5 % — беларусы, 8,0 % — рускія, 1,1 % — украінцы, 0,7 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 19643 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Заслаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Ён Арнасан

**Ён Арнасан** (;  — , Рэйк’явік) — аўтар і збіральнік ісландскіх казак і саг. Першы куратар Ісландскага нацыянальнага музея.

## Біяграфія 
Працаваў таксама бібліятэкарам у Нацыянальнай бібліятэкі Ісландыі ў Рэйк’явіку. У 1862 і 1864 гг. свет пабачылі два тамы ісландскіх народных саг і казак, якія былі надрукаваныя на ісландскай мове ў Лейпцыгу, дзякуючы дапамозе Конрада Маўрэра.

Ён Арнасан таксама склаў біяграфію Марцін Лютэра (1852) і гісторыю Карла Вялікага (1853).

Катэгорыя:Фалькларысты Ісландыі
Нацыянальная бібліятэка Ісландыі

**Нацыянальная бібліятэка Ісландыі**, поўная назва **Нацыянальная і Універсітэцкая бібліятэка Ісландыі** (*Landsbókasafn Íslands — Háskólabókasafn*). Архітэктар — Гуд’ёўн Самуэльсан. Узнікла ў 1994 годзе пасля аб’яднання Нацыянальнай бібліятэкі Ісландыі і бібліятэкі Універсітэта Ісландыі ў Рэйк’явіку. 1 снежня 1994 бібліятэка пераехала ў новы будынак на Арнгрымсгата (Arngrímsgata). Акрамя кніг у фондзе зберагаецца большасць свярэднявечных рукапісаў Ісландыі.

## Гісторыя / Бібліятэкі папярэдніцы 
* Нацыянальная бібліятэка Ісландыі (*Landsbókasafn Íslands*), год заснавання 1818
* Універсітэцкая бібліятэка (*Háskólabókasafn*), год заснавання 1940

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка бібліятэкі (ісл., часткова англ.) 
* Афіцыйная старонка Ісландскага універсітэта (ісл., часткова англ.)

Катэгорыя:Бібліятэкі Ісландыі
Ісландыя
Катэгорыя:Бібліятэкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Славутасці Рэйк’явіка
Катэгорыя:Культура Рэйк’явіка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Уладзімір Віктаравіч Самсонаў

{{Медалі
| шырыня = 280px
| фатаграфія = 
| медалі =

{ style="background: transparent"

}
}}
**Уладзімір Віктаравіч Самсонаў** (нар. , ) — беларускі гулец у настольны тэніс, заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1999).

## Спартыўная кар’ера 
Трохразовы пераможца Кубка свету (1999, 2001, 2009). 6-разовы чэмпіён Еўропы ў розных разрадах. 4-разовы пераможца «Еўра-Топ12» (1998, 1999, 2001, 2007). 9-разовы пераможца еўрапейскай Лігі чэмпіёнаў. Станавіўся першай ракеткай свету.

Удзельнік шасці Алімпіяд. У 2016 Уладзімір Самсонаў упершыню ў сваёй кар’еры выйшаў у паўфінал Алімпіяды.

У 2017 годзе беларус выйграў Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па настольным тэнісе. Гэтая перамога не толькі прынесла яму тытул чэмпіёна, але і дазволіла стаць уладальнікам унікальнага дасягнення — Уладзімір Самсонаў першы ў свеце гулец, які выйграваў турніры сусветнай серыі на ўсіх пяці кантынентах: у Афрыцы, Амерыцы, Азіі, Еўропе і Аўстраліі.

Для спартсмена Алімпіяда ў Токіа магла стаць сёмай у кар’еры, але траўма не дазволіла 45-гадоваму Уладзіміру Самсонаву выступіць. 7 ліпеня 2021 года ён абвясціў пра завяршэнне сваёй прафесійнай кар’еры.

## Спасылкі 
* Статыстыка на сайце ITTF  
* Уладзімір Самсонаў // Новы Час
* Рэйтынг Самсонава на сайце ITTF
* Вынікі ўсіх афіцыйных сустрэч Самсонава, пачынаючы з 2002 года сайце ITTF 
* Уладзімір Самсонаў на сайце каманды «Паходня Газпрама» Арэнбург 

Катэгорыя:Ігракі ў настольны тэніс Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Ігракі ў настольны тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Ігракі ў настольны тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Ігракі ў настольны тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Ігракі ў настольны тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Ігракі ў настольны тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Ігракі ў настольны тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
Грындавік

**Грындавік** () — горад у Ісландыі на паўвостраве Рэйк’янес. Насельніцтва 2.850 чалавек (1 студзеня 2009), асноўная частка працуе ў рыбалоўстве. У горадзе працуюць 6 бараў-растаранаў, Музей салёнай рыбы, бібліятэка, царква.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ісландыі
Чынш

**Чынш** ( ад  — «працэнт») — від грашовай павіннасці за карыстанне зямлёй, даніна грашыма — падатак (даніна, аброк).

* У Польшчы і Вялікім княстве Літоўскім з XIV ст. землеўладальнікі давалі ў карыстанне сялянам зямлю за выплату пэўнай штогадовай сумы грошай, з часам выпрацавалася паняцце чыншавага ўладання або права вечнай і спадчыннай арэнды — чыншавае права.
* У Расійскай імперыі ў 1886 годзе ўвздзены адмысловы парадак (праз павятовыя па «чыншавых справах прысутнасці») вызначэння «вечнага чыншавага» правы па двух асноўных прыкметах -- бестэрміновае і спадчыннае ўладанне; нязменнасць памераў чыншу. Разам з тым, сельскім (па-за гарадамі і мястэчкамі) «вечным чыншавікам» надавалася права набыць ва ўласнасць прызнаныя за імі чыншавыя зямлі праз выкуп пры садзейнічанні ўрада.

## Гл. таксама 
* Асада
* Чыншавік
* Бенефіцыі;
* Феод;
* Лен;
* Ландграф;
* Маркграф

## Літаратура 
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1914 г., том 38, с. 504.
* «Свод Законов Российской империи», том IX, Особ. прид., XXV, по продолж. 1890;
* Гантовер, «О происхождении и сущности вечночиншевого владения» (1884); Рембовский, «История и значение чиншевого владения в запад. крае» (1886); Безобразов, «Сборник узаконения о поземельн. устройстве сельских вечных чиншевиков в губ. Зап. и Белорусск.» (1892). Боровиковский, «Отчёт судьи» (1908).

Катэгорыя:Феадалізм
Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання
Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім
Кеблавік

**Кеблавік** () — горад на паўвостраве Рэйк’янес у паўднёва-заходняй Ісландыі.

Насельніцтва — 8169 жыхароў (2007). З 1994 года горад уваходзіць у адзіны муніцыпалітэт Рэйк’янесбайр, дзе жыве 13&nbsp;256 чалавек (2007).

Кеблавік знаходзіцца ў 30 км на захад ад сталіцы краіны Рэйк’явіка (па аўтадарозе — каля 50 км), у горадзе ёсць гавань, паблізу горада — аднайменны міжнародны аэрапорт. Да 2006 года ў горадзе знаходзіўся штаб Узброеных сіл Ісландыі.

Паселішча было заснаванна ў XVI стагоддзі і працяглы час асновай эканомікі было рыбалоўства.

Са спартыўных каманд горада вядомы «Футбольны клуб Кеблавік», чатырохкратны чэмпіён Ісландыі па футболу, вядомы па выступленні ў еўракубках.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ісландыі
Вішнёўка (Гаранскі сельсавет)

**Вішнё́ўка** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гаранскі сельсавет (Мінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Усебеларускае аб’яднанае казацтва

**Усебеларускае аб’яднанае казацтва** — грамадская арганізацыя ў Беларусі. Заснавана 12 чэрвеня 1997 года. Мэты арганізацыі — развіццё і папулярызацыя казацтва ў Беларусі; адраджэнне і развіццё «лепшых бакоў казачага ўкладу жыцця», казачай і беларускай культуры, здабыч і рамёстваў; выхаванне моладзі, якая падтрымлівае развіццё казацтва, «у духу кахання і адданасці Айчыне»; яднанне славян; удзел у ваенна-патрыятычным выхаванні моладзі, ахове грамадскага парадку і навакольныя асяроддзі.

Колькасць удзельнікаў — каля тысячы чалавек.

Вярхоўны атаман — Мікалай Ярковіч.

## Спасылкі 
* Сайт УАК
* Макей считает необходимым развивать казачье движение в Беларуси 

Катэгорыя:Казацтва
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1997 годзе
Катэгорыя:1997 год у Беларусі
Уладзімір Фёдаравіч Ладысеў

**Уладзімір Фёдаравіч Ладысеў** (, в. Дзяцель,  — ) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1989). Прафесар (1990).

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Віцебскае мастацкае вучылішча, гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1967). Працаваў настаўнікам, выкладчыкам у БДУ. З 1979 працуе ў Міністэрстве вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР, Беларускім тэхналагічным інстытуце. З 1985 года — загадчык кафедры гуманітарных навук Акадэміі фізічнага выхавання і спорту, у 1996-2012 прафесар кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу БДУ.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў гісторыю міжваеннай Польшчы, нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі, дзейнасць палітычных партый і арганізацый. Аўтар прац «КПЗБ — арганізатар барацьбы працоўных за дэмакратычныя правы і свабоды (1934—1938)», «Насуперак волі народа» (абедзве 1976), «Шлях да свабоды: з гісторыі рэвалюцыйна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі ў 1919—1939 гадах» (1978), «У барацьбе за дэмакратычныя правы і свабоды» (1988), адзін з сааўтараў кнігі «Палітычныя партыі Беларусі» (1994).

## Бібліяграфія 
* КПЗБ — арганізатар барацьбы працоўных за дэмакратычныя правы і свабоды (1934—1938) / У. Ф. Ладысеў. — Мн., 1976. — 168 с.
* Насуперак волі народа : з гісторыі палітычнага банкруцтва беларускіх нацыяналістычных партый і арганізацый у Заходняй Беларусі (1934—1939 гг.) / У. Ф. Ладысеў. — Мн., 1976. — 76 с.

## Літаратура 
* Ладысеў Уладзімір Фёдаравіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. — Т. 4.: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн імя Петруся Броўкі, 1997. — С. 329.

## Спасылкі 
* Мазько, Э. Савецкая гістарыяграфія беларускага нацыянальнага руху ў міжваеннай Польшчы (20—30-я гг. ХХ ст.) / Э. Мазько // Гістарычны Альманах. — Т. 10. — 2004.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Цячэнне Ірмінгера

**Цячэнне Ірмінгера** — цёплае паверхневае цячэнне ў паўночнай частцы Атлантычнага акіяна непадалёк ад Ісландыі. Заходняе адгалінаванне Паўночна-Атлантычнага цячэння. З'яўляецца кампанентам Паўночна-Атлантычнага субпалярнага кола і перамяшчае адносна цёплыя воды на поўнач, дзе яны перамешваюцца з водамі адносна халоднага Усходне-Грэнландскага цячэння.

Скорасць 0,2-0,5 км/гадз. Тэмпература вады каля 5 °С зімой, 10-12 °С летам. Салёнасць 34,8-35 %.

Названа прозвішчам дацкага мараплаўца Карла Людвіга Хрысціяна Ірмінгера (1802-1888), які абазначыў і апісаў яго ў 1853-1854 гадах.

## Гл. таксама 
* Мора Ірмінгера

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка - Кантата/Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1998. - 608 с.: іл.
 

Катэгорыя:Цячэнні Атлантычнага акіяна
Інгальф Арнарсан

**Інгальф (Інгульф) Арнарсан** () — знатны нарвежац, у канцы ІХ стагоддзя перасяліўся ў Ісландыю са сваёй сябрынай і заснаваў на востраве першыя паселішчы — таксама ферму на месцы сённяшняга Рэйк’явіка.

У гонар І. Арнарсана названа гара Інгальфсф’ял.

## Гл. таксама 
* Эрык Руды

Катэгорыя:Падарожнікі Ісландыі
Катэгорыя:Падарожнікі Нарвегіі
Парк Чалюскінцаў

**Парк Чалюскінцаў** — парк культуры і адпачынку ў Мінску, створаны на месцы леса Ваньковіча, названы ў гонар . Плошча парку складае 78 гектараў, частку яго займаюць атракцыёны. Побач яго Дзіцячая чыгунка, Батанічны сад, станцыя метро «Парк Чалюскінцаў».

## Гісторыя 
Раней на месцы парку быў лясны масіў, званы «Камароўскім лесам» або Лесам Ваньковіча, таму спачатку планавалася назва «Камароўскі парк». Парк быў перайменаваны ў 1934 годзе ў Парк Чалюскінцаў у гонар удзельнікаў савецкай экспедыцыі на , якая скончылася затапленнем судна і эвакуацыяй.

### Месца масавых рэпрэсій 
Пра расстрэлы ў Камароўскім лесе згадвае Паўліна Мядзёлка ў сваёй кнізе ўспамінаў «Сцежкамі жыцця», згадка адносіцца да пачатку лета 1920 года, калі Мінск быў заняты палякамі.

Паводле кнігі ўспамінаў беларускага пісьменніка Францішка Аляхновіча «У капцюрох ГПУ», у Камароўскім лесе адбываліся расстрэлы зняволеных Мінскай турмы НКУС.

Тэрыторыя сённяшняга парку перад Другой сусветнай вайной знаходзілася па-за межамі Мінску. У гэтай мясцовасці з канца 1920-х гадоў была закрытая тэрыторыя, якая выкарыстоўвалася АДПУ. З таго часу і да прыходу нямецкіх войск летам 1941 года там адбываліся пакаранні смерцю і пахаванні ахвяр сталінскіх рэпрэсій. Паводле меркавання гісторыкаў, большая частка расстраляных тут людзей была пакарана смерцю да стварэння месца расстрэлаў у Курапатах пад канец 1920-х і ў пачатку 1930-х гадоў. Дакладная лічба ахвяр палітычнага пераследу, пахаваных тут, невядомая, мяркуецца, што некалькі тысяч. У непасрэднай блізкасці ад закрытай тэрыторыі паміж 1928 і 1933 гадамі быў створаны Парк Чалюскінцаў, які выкарыстоўваўся як месца адпачынку. Пасля Другой сусветнай вайны закрытая тэрыторыя далучаная да парку адпачынку.

### Другая сусветная вайна 
У час Другой сусветнай вайны на тэрыторыі сённяшняга парку размяшчаўся лагер ваеннапалонных, створаны Вермахтам, у якім памерлі тысячы чырвонаармейцаў. Іх целы закапаны ў ананімных брацкіх магілах.

## Галерэя 
  
File:Park Cheluskincev at Minsk.jpg|Атракцыён «Фараон»
File:Park Cheluskincev at Minsk1.JPG|Фантан, упадабанае месца ў спякоту
File:Park Cheluskincev at Minsk2.jpg|Дзіцячыя каруселі
File:Park Cheluskincev at Minsk3.JPG|Атракцыён «Лятучая лаўка»
File:Park Cheluskincev at Minsk4.JPG|Атракцыён «Амерыканскія горкі»
File:Park Cheluskincev at Minsk5.JPG|Мясцовы жыхар

## Парк Чалюскінцаў у мастацкай культуры 
* У 1999 годзе гурт «Леприконсы» запісаў альбом «Нам с тобою было super» дзе ўзгадваліся атракцыёны Парка: «Халі-Галі», «Паратрупер» і «Супер-8».

## Спасылкі 
* Парк Чалюскінцаў у Мінску
* Гісторыя парку 
* Карта минских репрессий. 10 страшных мест, связанных с НКВД  // kyky.org 
* 

Катэгорыя:Паркі Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:1932 год у Мінску
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Макаёнка (Мінск)
Аброк

**Аброк** — форма феадальнай рэнты, якая збіралася з прыгонных сялян і з’яўлялася спосабам прысваення землеўласнікам прыбавачнага прадукту. Спаганяўся прадуктамі сельскагаспадарчай вытворчасці і промыслаў (натуральны аброк) або грашыма (грашовы аброк).

Найбольш ранняй формай быў прадуктовы аброк, які прыйшоў на змену раннесярэдневяковай павіннасці — даніне. Эвалюцыя даніны ў аброк адбывалася паступова на працягу XII—XIII стст. На ўсходзе Беларусі катэгорыя даннікаў вядома па гістарычных крыніцах XIV—XVI стст., аднак разумець пад імі трэба сялян-аброчнікаў. У XIV — сярэдзіне XV стст. натуральны аброк, нягледзячы на ўзрастанне грашовага аброка і розных форм аработачных павіннасцей, на ўсходзе Беларусі стаў асноўнай формай эксплуатацыі сялянства. У канцы XV — сярэдзіне XVI стст. з развіццём таварна-грашовых адносін адбываецца далейшы рост аброка, асабліва яго грашовай формы. У заходняй і цэнтральнай Беларусі (Панямонне і Падзвінне), дзе ў гэты час больш актыўна ішоў працэс умацавання фальварковай гаспадаркі, разам з аброкам (пераважна грашовым) вялікае пашырэнне набыла паншчына, якая стала асноўнай формай феадальнай рэнты. На паўднёвым усходзе Беларусі (Падняпроўе), дзе фальваркова-панская сістэма не набыла такога развіцця, у дзяржаўных уладаннях (староствах, дзяржавах, эканоміях), а таксама ў шэрагу прыватнаўласніціх маёнткаў у змешанай рэнце па-ранейшаму панаваў аброк пераважна грашовай формы. У 2-й палове XVII—XVIII стст., на Беларусі адбываецца перавод сялян з паншчыны на грашовы аброк, прытым ён быў палегчаны ва ўладаннях, якія найбольш пацярпелі ад войн. Менш гэты працэс закрануў магнацкія вотчыны на захадзе і ў цэнтры Беларусі, а таксама маёнткі дробнай і сярэдняй шляхты. Па меры аднаўлення гаспадаркі ў 1720 — 30-х гадах пачаўч зваротны працэс пераводу сялян з грашовага аброка на адработачную рэнту. На працягу 2-й паловы XVIII ст. гэты від рэнты асабліва пашыраны ў прыватнаўласніцкіх маёнтках заходняй і цэнтральнай Беларусі, а да канца стагоддзя стаў вядучай формай феадальнай рэнты ва ўладаннях усіх тыпаў. Разам з паншчынай павялічвалася і грашовая рэнта, у сувязі з чым натуральны аброк паменшыўся. Гэта было абумоўлена імкненнем землеўладальнікаў павялічыць свае прыбыткі, распачаць прадпрымальніцкую дзейнасць, а таксама ростам таварнасці панскіх гспадарак, пашырэннем рыначных сувязей і развіццём промыслаў.

У Расіі аброк быў адной з асноўных формаў эксплуатацыі сялян, хоць часта спалучаўся з паншчынай. Аднак феадальная зямельная рэнта ў форме паншчыны пераважала яшчэ і ў 1-й палове XIX ст. За гэты час яе памер павялічыўся ў 1,5 — 2 разы і да сярэдзіны XIX ст. яна ахоплівала 97 % усіх памешчыцкіх сялян. Аброк быў выцеснены на другі план. Пасля сялянскай рэформы 1861 года заменены выкупнымі плацяжамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падаткаабкладанне
Катэгорыя:Прыгоннае права
Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання
Катэгорыя:Феадальныя павіннасці
Ваенныя пасяленні

**Ваенныя пасяленні**, асобая арганізацыя войскаў у Расійскай імперыі ў 1810—1857 гадах, у якіх ваенная служба спалучалася з сельскагаспадарчай працай.

Першае ваеннае пасяленне стварыў міністр А. А. Аракчэеў у 1810 годзе на базе Бабылецкага староства Клімавіцкага павета. Да жніўня 1818 года ваенныя пасяленні ўзніклі ў шэрагу губерняў Расійскай імперыі, у тым ліку ў Віцебскай і Магілёўскай. Сялян вымушалі здымацца з абжытых месцаў і перасялялі ў Новарасійскій край, а ў іх мясцовасці размяшчалі салдат пяхотных палкоў.

## Літаратура 
* Антонов М. Ф. Военные поселения
* Белявский В. И. Новгородские военные поселения (историко-архитектурный очерк) // Новгородский исторический сборник. Вып. 9. Новгород, 1959.
* Граф Аракчеев и военные поселения (1809—1831). Рассказы очевидцев о бунте военных поселян. Переписка гр. Аракчеева. СПб., 1871.
* Кандаурова Т. Н. Военные поселения в России 1810—1857 гг. (Проекты и их реализация) // Вест. Моск. ун-та. Сер.8. История. 1990. № 1. С. 61—71.
* Кандаурова Т. Н. Социальная организация военных поселений в России // Вест. Моск. ун-та. Сер. 8. История. 1997. № 4. С. 56—71.
* Кандаурова Т. Н., Давыдов Б. Б. Военные поселения в оценке современников // Вест. Моск. ун-та. Сер 8. История. 1992. № 2. С. 44—55.
* Липовская Т. Д. Социально-экономическое положение военных поселян на Украине (1817—1857). Днепропетровск, 1982.
* Федоров В. А. М. М. Сперанский и А. А. Аракчеев. М., 1997.
* Ячменихин К. М. Военные поселения в русской дореволюционной и советской историографии // Вест. Моск. ун-та. Сер. 8. История. 1985. № 3. С. 63—71.
* Ячменихин К. М. Экономический потенциал военных поселений в России // Вопросы истории. 1997. № 8.

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расійскай імперыі
Нарвежская Вікіпедыя (нюнорск)

**Нарвежская (нюнорск) Вікіпедыя** () — раздзел Вікіпедыі на нарвежскай мове. 

Гэта 42-і па велічыні раздзел Вікіпедыі ў свеце, заснаваны 26 лістапада 2001 года. На 8 лютага 2007 года змяшчаў больш за 28 500 артыкулаў, на 11 чэрвеня 2009 — 50 000 артыкулаў. 

Катэгорыя:Нарвежская мова
Каталонская Вікіпедыя

**Каталонская Вікіпедыя** (па-каталонску: Viquipèdia en català) — раздзел Вікіпедыі на каталонскай мове.

Гэта 20-ы па велічыні раздзел Вікіпедыі ў свеце, заснаваны в 2001 годзе. У 2005 годзе колькасць артыкулаў у каталонскай Вікіпедыі дасягнула 10 000. Змяшчае больш за 396 016 артыкулаў (на 1 сакавіка 2013 года).

## Спасылкі 
* Каталанская Вікіпедыя
* Спасылкі на матэрыялы пра каталанскую Вікіпедыю

Каталанскі
Катэгорыя:Каталанская мова
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Каталанская мова

**Катала́нская мо́ва** (*Català*; таксама пашырана назва **катало́нская мо́ва**) — адна з раманскіх моў, уваходзіць у склад ібера-раманскай падгрупы. Родная мова каталонцаў.

Пашырана ў Іспаніі (аўтаномныя вобласці Каталонія, Валенсія, Балеарскія астравы), Францыі (гістарычная вобласць Русільён, дэпартамент Усходнія Пірэнеі), Андоры і ў горадзе Альгера (востраў Сардзінія, Італія).
У Валенсіі каталонская мова называецца таксама *валенсійскай* (*valencià*).

Мае 2 групы дыялектаў: усходнюю (барселонскі, балеарскі, русільёнскі, альгерскі) і заходнюю (лерыданскі, валенсійскі).

У фанетыцы складаны кансанантызм, варыятыўнасць фанем, у марфалогіі і лексіцы блізкасць да аксітанскай (правансальскай) мовы.

Асаблівасць каталанскай мовы — наяўнасць асаблівых форм абвеснага ладу (vaig cantar — «я спяваў»). У сінтаксісе і лексіцы моцны ўплыў іспанскай мовы.

Першыя помнікі пісьменнасці датуюцца XI—XII ст. З сярэдзіны XIII ст. развіваецца літаратурная мова, у яе аснове барселонскі дыялект. Пісьменнасць на аснове лацінскага алфавіта.

## Літаратура 
* Каталанская мова //  С. 169.
* *Нарумов Б. П.* Каталанский язык // Лингвистический энциклопедический словарь. — : «Советская энциклопедия», 1990. — С. 215.
* 

## Спасылкі 
* Diccionari Invers de la Llengua Catalana


Катэгорыя:Мовы Андоры
Катэгорыя:Мовы Іспаніі
Катэгорыя:Мовы Францыі
Галісійская Вікіпедыя

**Галісійская Вікіпедыя** (па-галісійску: Galipedia, Wikipedia en galego) — раздзел Вікіпедыі на галісійскай мове, заснаваны 8 сакавіка 2003. 

Гэта 35-ы па велічыні раздзел Вікіпедыі ў свеце, змяшчае больш за 21 749 артыкулаў (на 8 лютага 2007 года). 

Катэгорыя:Галісійская мова
Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Грузінская Вікіпедыя

**Грузінская Вікіпедыя** — раздзел Вікіпедыі на грузінскай мове. 

Па стану на    ў грузінскай Вікіпедыі змяшчаецца  (53-е месца па колькасці артыкулаў). 

## Спасылкі 
* Грузінская Вікіпедыя
* Відэасюжэт пра грузінскі раздзел Вікіпедыі ў праграме «PS» тэлекампаніі «Руставі 2» 

Катэгорыя:Грузінская мова
Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Арабская Вікіпедыя

**Арабская Вікіпедыя** (па-арабску: ويكيبيديا العربية) — раздзел Вікіпедыі на арабскай мове. 

Гэта 34-ы па велічыні раздзел Вікіпедыі ў свеце, заснаваны ў 2003 годзе. Змяшчае больш за 23 967 артыкулаў (на 8 лютага 2007 года).

Катэгорыя:Арабская мова
Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Баскская Вікіпедыя

**Баскская Вікіпедыя** (па-баскску: Wikipedia) — раздзел Вікіпедыі на мове баскаў. 

Гэта 42-ы па велічыні раздзел Вікіпедыі ў свеце, заснаваны 7 лістапада 2003 года. (на 8 лютага 2007 года) змяшчала больш за 15 888 артыкулаў.

25 студзеня 2008 Баскская вікіпедыя атрымала ўзнагароду «Argia Saria», заснаваную штотыднёвым часопісам на басконскай мове Argia ў катэгорыі Інтэрнэт.

30 снежня 2009 года пераадолела мяжу ў 50 000 артыкулаў.

Катэгорыя:Баскская мова
Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Баснійская Вікіпедыя

**Баснійская Вікіпедыя** () — раздзел Вікіпедыі на баснійскай мове. 

Гэта 54-ы па велічыні раздзел Вікіпедыі ў свеце, заснаваны 12 снежня 2002 года. Змяшчае больш за 27,9 тысяч артыкулаў (на 29 кастрычніка 2009 года). 

Катэгорыя:Баснійская мова
Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Вікіпедыя на бішнупрыя-маніпуры

**Вікіпедыя на мове Бішнупрыя маніпуры** — раздзел Вікіпедыі на мове Бішнупрыя-маніпуры.

Гэта раздзел Вікіпедыі заснаваны ў 2006 годзе. 21 лістапада 2006 года колькасць артыкулаў у Вікіпедыі дасягнула 5 000, 24 снежня — 10 000. Гэта 57-ы па велічыні раздзел, змяшчае больш за 12 296 артыкулаў (на 5 мая 2007 года).

Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Катэгорыя:Бішнупрыя-маніпуры
Грузінская мова

**Грузінская мова** (, *картулі эна*) — адна з іберыйска-каўказскіх моў (картвельская група). Мова грузін, дзяржаўная мова Грузіі. Пашырана таксама на Паўночным Каўказе, у Азербайджане, Турцыі, Грэцыі і Іране. Мае 2 групы дыялектаў, адрозненні паміж якімі нязначныя: горскія (хеўсурскі, пшаўскі, тумскі і іншыя) і плоскасныя (картлійскі, кахецінскі, імерэцінскі, рачынскі, гурыйскі, аджарскі і іншыя). У развіцці літаратурнай грузінскай мовы вылучаюць аб 2 перыяды — старажытны (5-11 стагоддзе) і новы (з 12 стагоддзя), або 3 — старажытны (5-11 стагоддзе), сярэдні (12-18 стагоддзе) і новы (з 19 стагоддзя). З 1860-х гадоў развіваецца адзіная літаратурная грузінская мова (аснова — картлійскі і кахецінскі дыялекты).

У фанетыцы грузінскай мовы 5 галосных і 28 зычных; у сістэме зычных назіраецца 5 траічных проціпастаўленняў звонкі-глухі-змычна-гартанны; асобна вылучаюцца фарынгальны і ларынгальны. Слабы сілавы націск на пачатковым складзе слова. У марфалогіі — аглюцінацыя з мноствам прэфіксальных формаў. У сінтаксісе — эргатыўная канструкцыя. Грузінская мова мае старажытнае арыгінальнае пісьменства.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Мовы Грузіі
Катэгорыя:Картвельскія мовы
Катэгорыя:Мовы Абхазіі
Ісландская Вікіпедыя

**Ісла́ндская Вікіпе́дыя** () — раздзел Вікіпедыі на ісландскай мове. 

Ісландская Вікіпедыя была створана 5 снежня 2003 года. На  [[]] года ў дадзеным раздзеле налічвалася  . Зарэгістраваны  , з іх  . Агульная колькасць правак складае .

Глыбіня раздзелу не занадта высокая і на бягучы момант складае 36,5 адзінак.

## Спасылкі 
* Ісландская Вікіпедыя
* Magnús Þór Torfason, Íslensk Wikipedia: Deiglan, 18.11.06

Вікіпедыя
Ісландскі
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2003 годзе
Брэтонская Вікіпедыя

**Брэтонская Вікіпедыя** — раздзел Вікіпедыі на брэтонскай мове.

Гэта 62-і па велічыні раздзел Вікіпедыі ў свеце, змяшчае больш за 42 168 артыкулаў (на 9 мая 2012 года).

## Спасылкі 
* Галоўная старонка брэтонскай Вікіпедыі

Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Катэгорыя:Брэтонская мова
Клеапатра

**Клеапа́тра VII Філапа́тар** (, 69 — 30 гг. да н.э.) — апошняя царыца эліністычнага Егіпта з македонскай дынастыі Пталемееў (Лагідаў). Дачка Пталамея XII.

## Біяграфія 
Услаўлена дзякуючы драматычнай гісторыі кахання да рымскага палкаводца Марка Антонія. У гады яе кіравання Егіпет быў заваяваны Рымам, сама Клеапатра скончыла самагубствам, каб не стаць палонніцай першага рымскага імператара Актавіяна Аўгуста. Клеапатра стала адным з найбольш папулярных антычных персанажаў у кінастужках і літаратурных творах.

## Дзеці 
Пталамей XV Цэзарыён, Аляксандр Геліяс, Пталамей Філадельф, Клеапатра Селена II

Катэгорыя:Пталамеі
Катэгорыя:Царыцы Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Кіраўнікі Афрыкі I стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Постаці Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Манархі-самазабойцы
Катэгорыя:Самазабойцы, якія прынялі яд
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Катэгорыя:Ахвяры жывёл
Катэгорыя:Братазабойцы
Італьянская Вікіпедыя

**Італьянская Вікіпедыя** () — раздзел Вікіпедыі на італьянскай мове. Гэта 7-ы па велічыні раздзел Вікіпедыі ў свеце, заснаваны ў 2002 годзе. Змяшчае больш за 262 431 артыкулы (на 20 лютага 2007 года).

Колькасць артыкулаў у італьянскай Вікіпедыі значна павялічылася дзякуючы робатам. Робаты загрузілі, напрыклад, тысячы артыкулаў пра населеныя пункты Іспаніі і Францыі, астэроіды.