open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Георгій Іванавіч Чарняўскі

**Георгій Іванавіч Чарняўскі** (, мястэчка Іўе, цяпер Гродзенская вобласць — ) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Вучыўся ў 1930—1933 гадах у Віцебскім мастацкім тэхнікуме ў Ф. Фогта, М. Эндэ, Я. Мініна.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1960 года.

## Творчасць 
Працаваў у афармленчым мастацтве і прыкладной графіцы. Асноўныя творы: афармленне павільёна БССР на Усесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўцы ў Маскве, інтэр’ераў аўтавакзала «Цэнтральны», Палаца культуры і тэхнікі аўтамабільнага завода, магазіна «Паўлінка», а таксама свята ў гонар 20-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў (усе ў г. Мінску).

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-афарміцелі Беларусі
Рынат Леанідавіч Ахметаў

**Рынат Леанідавіч Ахметаў** (; нар. , Данецк, УССР, СССР) — украінскі прадпрымальнік і палітык татарскага паходжання, лічыцца адным з самых багатых людзей Украіны.

Бацькі Рыната Ахметава — волжскія татары, якія прыбылі на Данбас у сярэдзіне XX стагоддзя.

Народны дэпутат Вярхоўнай Рады Украіны V і VI скліканняў ад Партыі рэгіёнаў. Прэзідэнт футбольнага клуба «Шахцёр» з Данецка з 1995 года (рэкордны продаж — Міхаіл Мудрык у Чэлсі, 2023). Таксама Рынат Ахметаў валодае 100 % акцый інвестыцыйнай прыватнай кампаніі System Capital Management.

З 2014 года ён не жыве ў родным Данецку з-за расійскага ўварвання.

Стан Ахметава ў верасні 2021 года ацэнены ў 10,0 млрд долараў (241-е месца ў свеце, па версіі Bloomberg). Згодна з сусветным рэйтынгам Forbes, у 2021 годзе Ахметаў заняў 327 месца сярод самых багатых людзей свету з капіталам 7,6 млрд долараў. Па стане на кастрычнік 2025 года ён лічыцца самым багатым чалавекам ва Украіне.

У 2020 годзе ён адмовіўся ад сваіх медыйных актываў, каб пазбегнуць дзеяння антыалігархічнага заканадаўства Украіны.

У маі 2024 года ініцыятыва «Сталёвы фронт» Рыната Ахметава анансавала серыйную вытворчасць дадатковых ахоўных сталёвых экранаў для танкаў, распрацаваных спецыяльна для Т-72, Т-64 і М1 Абрамс. Пасля працяглых выпрабаванняў экраны пачалі бясплатна перадаваць Узброеным сілам Украіны. Станам на 24 мая 2024 года, выраблена і перададзена прынамсі 25 сістэм экранаў, 7 з іх для танкаў M1 Abrams.

Агулам з лютага 2022 года яго бізнес дапамог грамадзянскаму насельніцтву і Сілам абароны Украіны на 11,3 мільярда долараў.

Станам на 2025 года, жыве паблізу Кіева.

Мае чацвярых сыноў.

Заслужаны работнік фізічнай культуры і спорту Украіны (1999).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Члены Партыі рэгіёнаў Украіны
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны V склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VI склікання
Катэгорыя:ФК Шахцёр Данецк
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Украіны
Катэгорыя:Мільярдэры Украіны
Джакавічаўскі батальён

**Батальён імя Джура Джакавіча** (, ) — югаслаўскі пяхотны батальён інтэрнацыянальных брыгад, які ўдзельнічаў у грамадзянскай вайне Іспаніі на баку рэспубліканцаў. Названы ў гонар югаслаўскага рэвалюцыянера Джура Джакавіча, сакратара Камуністычнай партыі Югаславіі ў 1928—1929 гадах, арыштаванага і пазней застрэленага пры спробе ўцёкаў падчас кіравання югаслаўскага караля Аляксандра I. Падраздзяленне змагалася часта бок аб бок з балгарскім батальёнам імя Дзеды Благоева. У склад югаслаўскага батальёна ўваходзілі некалькі сотняў з 543 югаславаў, якія змагаліся ў батальёнах імя Масарыка, Джаковіча і Дзімітрава (усяго налічвалася 1664 югаслаўскіх добраахвотніка ў Іспаніі).

## Склад 
У склад батальёна ўваходзіла рота кулямётчыкаў і тры роты пяхотнікаў. Акрамя югаславаў, у батальёне неслі службу і шматлікія іспанцы (сярод іх сустракаліся часта анархісты). Некаторы час батальён дзейнічаў незалежна (з 10 красавіка па 28 чэрвеня 1937, але затым нёс службу ў розных падраздзяленнях:
* 13-я польская інтэрбрыгада (28 красавіка — 4 жніўня 1937)
* 45-я дывізія (4 жніўня — 19 кастрычніка 1937)
* Рэзерв 45-й дывізіі (19 кастрычніка 1937 — 13 лютага 1938)
* 129-я інтэрбрыгада (13 лютага — 5 кастрычніка 1938)

## Баявы шлях 
Батальён удзельнічаў у бітвах за Мадрыд, на рацэ Харама, пры Брунетэ. У складзе XV інтэрбрыгады ён часцяком адбіваў шматлікія атакі фалангістаў, несучы пры гэтым велізарныя страты. Так, падчас Арагонскай аперацыі і аблогі Сарагосы падраздзяленне страціла большую частку свайго асабістага складу, з прычыны чаго злучэнне перавялі ў рэзерв. Апошняя бітва, у якім прыняў удзел батальён, адбылася на рацэ Эбра. У верасні 1938 года падчас развітальнага парада ў Барселоне ён быў распушчаны афіцыйна, але яго салдаты працягвалі змагацца аж да канца вайны і абараняць Барселону.

## Лёс байцоў 
Пасля капітуляцыі рэспубліканцаў большасць югаславаў была інтэрнавана ў Францыю як ворагі рэжыму Франсіска Франка. Пасля акупацыі Францыі нацыстамі некаторыя былыя інтэрбрыгадзіры ўцяклі з лагераў і ўступілі ў антынацысцкі рух «макі», а некаторым удалося нават вярнуцца ў Югаславію: ім давялося змагацца ў гады Народна-вызваленчай вайны Югаславіі. Самымі вядомымі ветэранамі грамадзянскай вайны, якія праявілі сябе ў баях супраць немцаў, сталі генерал Пека Дапчэвіч, Коча Паповіч, Коста Надзь і Петар Драпшын.

## Гл. таксама 
* Югаслаўскія добраахвотнікі ў Іспаніі

Катэгорыя:Батальёны
Катэгорыя:Інтэрнацыянальныя брыгады
Трусава

**Трусава** — прозвішча.

## Выбітныя асобы 
* Ірына Аляксандраўна Трусава — беларускі спецыяліст у галіне металургіі чорных, каляровых і рэдкіх металаў
* Марыя Васільеўна Трусава — беларускі ўрач і арганізатар аховы здароўя

## Гл. таксама 
* Трусаў
Генадзь Рыгоравіч Чысты

**Генадзь Рыгоравіч Чысты** (, г. Мінск) — беларускі мастак-афарміцель.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча ў 1968 годзе.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1994 года.

Жыве ў г. Мінску.

## Творчасць 
Працуе ў афармленчым мастацтве. Асноўныя творы: афармленне Інстытута санітарнай гігіены ў Мінску, Ашмянскага краязнаўчага музея, Літаратурнага музея М. Багдановіча ў Яраслаўлі (Расія), Літаратурнага музея Ф. Багушэвіча ў Кушлянах Гродзенскай вобласці, Літаратурнага музея К. Чорнага ў Цімкавічах, Літаратурнага музея М. Багдановіча ў Ракуцёўшчыне (абодва ў Мінскай вобласці), Крычаўскага краязнаўчага музея.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі-афарміцелі Беларусі
Аляксандр Парфір’евіч Чудзін

**Аляксандр Парфір’евіч Чудзін** (нар. , с. Чэкан, Татарская АССР, РСФСР) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

## Біяграфія 
Скончыў Абрамцаўскае мастацка-прамысловае вучылішча ў 1970 годзе. Удзельнік мастацкіх выставак з 1975 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1989 года.

Жыве ў г. Гомелі.

## Творчасць 
Працуе ў дэкаратыўна-прыкладным мастацтве (кераміка). Асноўныя творы: дэкаратыўныя скульптуры «Смутак», «Птушка», «Рыбка», «Чарапаха»; кампазіцыі «Міф», «Абуджэнне», «Хваля», «Агрэсія», «Стамлёны воін»; дэкаратыўныя пласты «Палессе», «Вечны агонь», «Паляванне» (трыпціх), «Матыў усходняй казкі», «Песня»; дэкаратыўныя талеркі «На золку», «Восень» (набор), «Рэвалюцыйная музыка».

Творы знаходзяцца ў Гомельскім абласным краязнаўчым музеі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі-керамісты Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
SCM

**SCM (System Capital Management)** — інвестыцыйная кампанія ў Украіне.

Заснавана 15 лістапада 2000 года ў Данецку. 100 % акцый належыць украінскаму прадпрымальніку Рынату Ахметаву.

## Структура 
SCM валодае кантрольнымі пакетамі акцый больш за 100 прадпрыемстваў горна-металургічнай прамысловасці, энергетыкі, банкаўскай сферы, страхавой сферы, тэлекамунікацый, сферы нерухомасці і іншых галін эканомікі.
* Метінвест (Азоўсталь, ММК імя Ільіча, Аўдзееўскі коксахімічны завод і інш.) — кампанія, якая кіруе горна-металургічнымі актывамі SCM
* ДТЕК (Паўлаградвуголь, Шахта «Камсамолец Данбаса» і інш.) — кампанія, якая кіруе энергетычнымі актывамі SCM
* Першы ўкраінскі міжнародны банк — фінансавыя актывы SCM
* Укртэлекам — аператар фіксаванай і мабільнай сувязі
* Эста Холдынг (Гатэль «Опера», ЦУМ) — кампанія, якая кіруе актывамі SCM у сферы нерухомасці
* UMG Investments — кампанія па кіраванні актывамі сыравіннай галіны
* Портінвест — кампанія, якая аб’ядноўвае ўсе партовыя актывы SCM
* Лемтранс — транспартна-экспедытарская кампанія
* HarvEast Holding — кампанія, якая кіруе сельскагаспадарчымі актывамі SCM

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кампаніі Украіны
Кузняцоўка (прыпыначны пункт)

**Кузняцоўка** () — прыпыначны пункт Кастрычніцкай чыгункі на лініі Масква — Рыга, паміж прыпыначнымі пунктамі Шчэбзавод і Себеж. Да 2004 года мела статус станцыі (паасобнага пункта).

## Гісторыя 
Дакладна невядома, у якім годзе была адкрыта станцыя (або прыпыначны пункт), аднак на карце 1943 года адзначана станцыя **Кузняцоўка** ў складзе Калінінскай чыгункі (Калінінская вобласць, Себежскі раён). У ваенных зводках 16 ліпеня 1944 года гаворыцца аб вызваленні станцыі Кузняцоўка. Названа ў гонар суседняй вёскі Кузняцоўка.

У канцы 50-х гадоў Ідрыцкая дыстанцыя шляху была аб’яднана з Новасакольніцкай.

У 1961-м годзе Калінінская чыгунка была расфарміравана. Участак Шахоўская — Посінь быў перададзены ва ўпраўленне Кастрычніцкай чыгунцы.

Станцыя Кузняцоўка ў пасляваенныя гады адкрывалася і закрывалася неаднаразова.

Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Пскоўскай вобласці
Раіса Пятроўна Частнова

**Раіса Пятроўна Частнова** (нар. , г. Хоцімск, Магілёўская вобласць) — беларуская журналістка, мастацтвазнавец. Кандыдат мастацтвазнаўства (1985).

## Біяграфія 
Скончыла ў 1962 годзе БДУ. Працуе ў мастацтвазнаўстве і журналістыцы. У перыядычным друку і на радыё выступае з 1962 года. Жыве ў г. Мінску.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1988 года, Беларускага саюза журналістаў з 1974 года, Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1972 года.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя работы: манаграфіі «У. Стальмашонак», «І. Фяцісаў», кніга «Таямніца беларускага царства» (у сааўтарстве з А. Курсковым), радыёнарысы пра творчасць беларускі мастакоў А. Глебава, А. Бембеля, З. Азгура, Я. Зайцава, Л. Шчамялёва, М. Савіцкага, Г. Вашчанкі, шэраг артыкулаў у часопісы «Полымя», «Мастацтва Беларусі», «Маладосць». У 1967—1997 гадах працавала ў галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычнага вяшчання Нацыянальнай тэлерадыёкампаніі Беларусі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Ленінская партызанская брыгада

**Ленінская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Дзятлаўскага, Зэльвенскага, Мастоўскага, Жалудоцкага, Казлоўшчынскага, Васілішкаўскага, Шчучынскага раёнаў. 15 ліпеня 1944 года брыгада (1184 партызан, 3 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзірам брыгады Сінічкіну і Булату прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

## Склад 
Брыгада была створана на базе атрадаў «Перамога», імя Варашылава, «Барацьба». Атрады 54-ы і імя Калініна былі перададзены для фарміравання партызанскай брыгады імя К. Я. Варашылава. У чэрвені 1943 года на базе атрадаў імя Варашылава, «Іскра», «Кастрычніцкі» і «Балтыец» была створана партызанская брыгада «Перамога». На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:
* атрад «Барацьба»;
* атрад «Непераможны»;
* атрад «Чырвонагвардзейскі».

## Камандаванне 
### Камандзіры 
* Ф. М. Сінічкін;
* Б. А. Булат;
* Г. А. Шубін.

### Камісар 
* Р. В. Макараў

### Начальнікі штаба 
* Б. А. Булат;
* М. М. Пацалуеў;
* Г. А. Шубін.

## Гісторыя 
Партызаны разам з іншымі брыгадамі і атрадамі разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Дзярэчын Зэльвенскага раёна, Руда Яварская, Казлоўшчына Казлоўшчынскага, Накрышкі Дзятлаўскага раёнаў. Вялі баі (карныя аперацыі «Гамбург» і «Альтона») ў снежні 1942 года супраць карнікаў на рацэ Шчара, у сакавіку 1943 года ў час выхаду з акружэння ў Дубароўскіх лясах і ў чэрвені 1944 года — абарончыя баі разам з брыгадамі «Перамога» і імя Варашылава. На чыгуначных участках Баранавічы — Ліда, Ліда — Ваўкавыск, Баранавічы — Ваўкавыск толькі ў жніўні 1943 года падарвалі ці пашкодзілі больш за дзевяць эшалонаў, 5 чыгуначных мастоў, у аперацыі «рэйкавая вайна» — больш за 450 рэек, папсавалі 5,5 км тэлеграфна-тэлефоннай лініі, падбілі танк, 4 аўтамашыны.

## Памяць 
* У 1967 годзе каля вёскі Трахімавічы Дзятлаўскага раёна ў гонар атрада «Непераможны» пастаўлена стэла і ў 1967 годзе каля вёскі Паўлава ва ўрочышчы Руда насыпаны курган Славы.
* У 1980 годзе каля вёскі Шымкі Мастоўскага раёна ў гонар атрада «Чырвонагвардзейскі» пастаўлена стэла.

## Гл. таксама 
* Рудаяварскія баі (1942, 1944)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Цыпкін

**Цыпкін** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Барыс Навумавіч Цыпкін — беларускі артапед-траўматолаг
* Леанід Барысавіч Цыпкін — урач-анатам, доктар медыцынскіх навук, пісьменнік

## Гл. таксама 
* Цыпкіна
Марыя Васільеўна Трусава

**Марыя Васільеўна Трусава** (1920—2002) — беларускі ўрач-арганізатар аховы здароўя.

## Біяграфія 
Выпускніца Ленінградскага педыятрычнага інстытута (1949).

Загадчык Івацэвіцкага райздраўаддзела (1949—1952), намеснік загадчыка, загадчык Брэсцкага аблздраваддзела (1952—1959), загадчык Магілёўскага аблздраўаддзела (1959—1971), загадчык курортнага аддзела 4-га Галоўнага ўпраўлення Міністэрства аховы здароўя.

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Леках

**Леках** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Навум Сямёнавіч Леках — беларускі ўрач
* Сямён Навумавіч Леках — беларускі вучоны ў галіне металургіі
Навум Сямёнавіч Леках

**Навум Сямёнавіч Леках** (1908—1996) — беларускі ўрач. Заслужаны дзеяч Беларускай ССР (1968).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Дзісне ў 1908 годзе. 14 чэрвеня 1942 года, калі гітлераўцы расстралялі больш за дзве тысячы яўрэяў, Навуму Лекаху пашчасціла выратавацца ад смерці праз дапамогу беларускай сям’і.

Працаваў хірургам у спецатрадзе ў Полацка-Лепельскай партызанскай зоне.

Пасля вайны працаваў галоўным урачом і хірургам у бальніцы ў Глыбокім. З 1950 г. працаваў урачом станцыі пералівання крыві ў Полацку.

У 1990-х з сям’ёй пераехаў ў Ізраіль, дзе працаваў і жыў да сваіх апошніх дзён. Навума Сямёнавіча не стала ў 1996 годзе.

## Сям’я 
Жонка — Элеанора Генрыхаўна Леках (Альшванг), акушэр-гінеколаг, узначальвала жаночую кансультацыю ў Полацку, дзяжурыла ў раддоме, чытала лекцыі ў Полацкім медыцынскім вучылішчы.

Дзеці — Лізавета, Сямён і Клара.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені.

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Мядзведскі

**Мядзведскі** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Рыгор Мікітавіч Мядзведскі — беларускі іканапісец
* Яўген Нікандравіч Мядзведскі — беларускі вучоны ў галіне отарыналарынгалогіі

## Гл. таксама 
* Мядзведская
Аляксандр Іванавіч Чыгрын

**Аляксандр Іванавіч Чыгрын** (нар. , г. Мінск) — беларускі скульптар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1979 годзе, творчыя майстэрні АМ СССР у Мінску ў 1984 годзе. Вучыўся ў Г. Мурамцава, З. Азгура. Удзельнік мастацкіх выставак з 1973 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1996 года.

Жыве ў г. Мінску.

## Творчасць 
Працуе ў манументальнай і станковай скульптуры. Асноўныя творы: кампазіцыі «Сафо» і «Кампазіцыя» ў парку імя Я. Купалы ў г. Мінску; «Кандрат Крапіва», «Абуджэнне», «Вясна», «Воблака», «Дачка», «Ева».

Творы знаходзяцца ў Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску.

## Літаратура 
*  

Катэгорыя:Скульптары XX стагоддзя
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Скульптары-манументалісты Беларусі
Катэгорыя:Скульптары-манументалісты СССР
Жанна Канстанцінаўна Чыстая

**Жанна Канстанцінаўна Чыстая** (нар. , пас. Пеліка, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць) — беларуская мастачка.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1977 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1983 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучылася ў М. Данцыга, П. Крохалева. Удзельніца мастацкіх выставак з 1984 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1996 года.

Жыве ў г. Гродна.

## Творчасць 
Працуе ў станковым жывапісе ў жанры карціны. Асноўныя творы: палотны «Прахожы аб Гесе», «Чорны», «Анёл», «Восень з сынам», «Адзінокі анёл»; серыі «Бег назвы», «3 анёламі».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Васіль Вітальевіч Грычык

**Васіль Вітальевіч Грычык** (нар. , в. Зыкава, Мядзельскі раён, Мінская вобласць) — беларускі заолаг. Доктар біялагічных навук (2009), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Біялогія», 1983).

Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (біялагічны факультэт, кафедра агульнай экалогіі і методыкі выкладання біялогіі, загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: заалогія; экалогія.

## Бібліяграфія 
* Хорологическая структура современной орнитофауны Беларуси в аспекте популяционно-биологической концепции подвида : диссертация … доктора биологических наук : 03.00.08 : защищена 14.04.2009 : утверждена 21.10.2009 / Гричик Василий Витальевич. — Минск, 2008.
* Географическая изменчивость птиц Беларуси : таксономический анализ / В. В. Гричик. — Минск, 2005.
* Die Silbermöwe als Brutvogel in den Hochmooren Weißrußlands / Wassilij Gritschik, Wladimir Ivanovsky // Ornithologische Mitteilungen. — 1998. — № 4. — S. 90—93.
* Le Grand Corbeau Corvus corax en Biélorussie : ecologie de la nidification / V. Dombrovski, A. Tishechkin, V. Grichik, V. Ivanowsky // Alauda. — 1998. — Vol. 66, № 1. — P. 13—24.

Катэгорыя:Заолагі Беларусі
Буль

**Буль** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэ Шарль Буль (1642—1732) — французскі майстар мастацкай мэблі.
* Джордж Буль (1815—1864) — ірландскі матэматык.
* П’ер Буль (1912—1994) — французскі пісьменнік.
* Уле Буль (1810—1880) — нарвежскі кампазітар і музыкант.
Татарынаў

**Татарынаў** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Цярэнцьевіч Татарынаў — беларускі вучоны ў галіне хірургіі
* Леанід Пятровіч Татарынаў — вучоны ў галіне заалогіі, палеанталогіі і эвалюцыйнай біялогіі, доктар біялагічных навук

## Гл. таксама 
* Татарынава
Аляксандр Цярэнцьевіч Татарынаў

**Аляксандр Цярэнцьевіч Татарынаў** (нар. 1922) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі. Кандыдат медыцынскіх навук (1968), Заслужаны ўрач БССР.

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, ваяваў у партызанскім атрадзе «Смерць фашызму».

## Узнагароды 
У 2002 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін г. Жлобіна».

## Бібліяграфія 
* Сельскохозяйственный травматизм у рабочих совхозов Жлобинского района, его лечение и профилактика : (1959―1963 гг.) : автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата медицинских наук / А. Т. Татаринов. ― Жлобин, [1964]. (БА86975)

## Спасылкі 
* Почетные граждане Жлобинского района 

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Жлобіна
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жлобінскім раёне
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Уладзімір Георгіевіч Чэшык

**Уладзімір Георгіевіч Чэшык** (1929, в. Рэчкі, цяпер Вілейскі раён — 2001) — беларускі ўрач-хірург, спецыяліст у галіне таракальнай (грудной) хірургіі. Заслужаны ўрач БССР (1968).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1951). Стваральнік першага ў Беларусі лёгачнага хірургічнага цэнтра (1962). Галоўны ўрач Гомельскай абласной спецыялізаванай клінічнай бальніцы (1969—1995).

## Літаратура 
* Уладзімір Георгіевіч Чэшык (1929—2001) / Дужы А. І. // Здравоохранение. — 2007. — № 10. — С. 74-77.

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Канстанцін Мікалаевіч Анішчанка

**Канстанцін Мікалаевіч Анішчанка** (1929—1998) — беларускі ўрач, арганізатар аховы здароўя. Кандыдат медыцынскіх навук (1975), дацэнт (1977). Заслужаны ўрач БССР (1970), лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1984).

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі навуковай дзейнасці: ахова здароўя дзяцей, зніжэнне іх захваральнасці і смяротнасці, ахова здароўя БССР у гады перадваенных пяцігодак (1928—1941).

## Грамадская дзейнасць 
Прэзідэнт Асацыяцыі сацыял-гігіеністаў і арганізатараў аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (1933—1998).

## Літаратура 
* Минский ордена Трудового Красного Знамени Государственный медицинский институт : к 70-летию / Е. И. Шишко, А. А. Ключарев, А. И. Кубарко. ― Минск, 1991.
* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Минск, 2002.

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя ўрачы Беларускай ССР
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Фёдар Антонавіч Багдановіч

**Фёдар Антонавіч Багдановіч** (1930, Збочна, цяпер Слонімскі раён —) — беларускі спецыяліст у галіне аховы здароўя.

## Біяграфія 
З 1956 г. на кіруючых пасадах па арганізацыі аховы здароўя насельніцтва ў Гродзенскім раёне. З 1965 года — загадчык аддзела аховы здароўя Гродзенскага аблвыканкама. Заслужаны ўрач БССР (1970).

## Літаратура 
* Федор Антонович Богданович – видный организатор здравоохранения Гродненщины / Р. А. Часнойть, Е. М. Тищенко // Здоровье населения – основа благополучия страны : материалы V съезда организаторов здравоохранения Республики Беларусь, Минск, 11–12 мая 2006 г. ― Минск, 2006.— С. 501—502.

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Карэлін

**Карэлін** — мужчынскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Карэлін (нар. 1967) — савецкі і расійскі спартсмен, барэц класічнага (грэка-рымскага) стылю. Член прэзідыума генеральнага савета палітычнай партыі «Адзіная Расія». Заслужаны майстар спорту СССР (1988), Герой Расійскай Федэрацыі (1996).
* Васіль Мікалаевіч Карэлін (1897—1974) — спецыяліст у галіне заатэхніі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1960), прафесар (1963).
* Уладзімір Рыгоравіч Карэлін (1944—2023) — беларускі фізік, мастацтвазнаўца, даследчык старажытнабеларускага мастацтва.
Бітва пры Гандэсе (1938)

**Бітва пры Гандэсе**  адбылася ў красавіку 1938 года падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі.

## Перадумовы 
Пасля падзення г. Каспэ войскі нацыяналістаў працягнулі прасоўванне да Каталоніі пры падтрымцы Легіёна «Кондар» і «Легіянерскай авіяцыі». Да канца лютага сілы нацыяналістаў дабраліся да ўскраін Гандэсы. XV-я інтэрбрыгада адыходзіла з пачатку Арагонскага наступлення, калі рэспубліканскія абарончыя рубяжы паваліліся.

Бітва была выклікана рашэннем XV-й інтэрбрыгады акапацца і ўтрымаць горад Гандэса, каб запаволіць наступленне франкісцкіх войскаў, якія няўхільна рухаліся наперад.

## Бітва 
Горад Гандэса ўтрымлівала XV-я інтэрбрыгада. Нацыяналісты атакавалі яго войскамі італьянскага экспедыцыйнага корпуса генерала Марыа Берці і армейскага корпуса Манастэрыа. Нягледзячы на доблесць брытанскіх бацоў у складзе інтэрбрыгад, 3 красавіка Гандэса пала, а 140 брытанскіх і амерыканскіх добраахвотнікаў былі захоплены ў палон. Тым не менш супраціўленне XV-й інтэрбрыгады дазволіла рэспубліканскім войскам перагрупавацца і вывесці частку атрадаў праз раку Эбра.

## Бітва ў культуры 
Гэтая бітва згадваецца ў песні «Jamie Foyers», дзе быў забіты выдуманы герой.

## Літаратура 
* Hugh Thomas. The Spanish Civil War. — Modern Library, 2001. — 1136 с. — ISBN 978-0375755156.
* Hugh Thomas. La Guerra Civil Espanola. — Grijalbo, 1976. — Т. 1. — 500 с. — ISBN 978-8425306945.
* Salas Larrazabal, Ramón. Historia del Ejército Popular de la República. —  La Esfera de los Libros, S.L., 2006. — ISBN  978-8497344654.

Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Катэгорыя:1938 год у Іспаніі
Катэгорыя:Бітвы ў Іспаніі
Катэгорыя:Красавік 1938 года
Катэгорыя:Канфлікты 1938 года
Вадзім Віктаравіч Дзямідчык

**Вадзім Віктаравіч Дзямідчык** (нар. , г. Мінск) — беларускі вучоны, спецыяліст у галіне клетачнай біялогіі, біяфізікі, біяінжынерыі і фізіялогіі раслін. Доктар біялагічных навук, прафесар, член-карэспандэнт НАН Беларусі (2021).

## Біяграфія 
Выпускнік біяфака 1994 года, скончыў у 1997 годзе аспірантуру БДУ, ­у 1998 годзе абараніў кандыдацкую, ­а ў 2011 годзе — доктарскую дысертацыю (яна была прызнана найлепшай па прыродазнаўчых навуках па ацэнцы ВАК Беларусі).

У 1997 годзе пасля завяршэння аспірантуры пачаў кар’еру ў якасці выкладчыка БДУ. У перыяд з 2000 па 2011 год працаваў навуковым супрацоўнікам Універсітэта Кембрыджа, а затым лектарам і кіраўніком другога года навучання ва Універсітэце Эсекса. З 2011 года — загад­чык кафедры клетачнай біялогіі і біяінжынерыі раслін біялагічнага факультэта БДУ.

У 2011 годзе быў абраны асацыяваным членам Брытанскай акадэміі вышэйшай адукацыі.

## Навуковая і грамадская дзейнасць 
За час працоўнай дзейнасці кіраваў больш як 40 навуковымі праектамі ў Беларусі, Вялікабрытаніі і Расійскай Федэрацыі, а таксама з’яўляўся навуковым кіраўніком больш чым 60 студэнтаў і аспірантаў.

Аўтар каля 300 навуковых прац, уключаючы артыкулы ў Nature, Plant Cell і Annual Reviews of Plant Biology, манаграфій у выдавецтве Springer. Па сістэме Google Scholar колькасць цытаванняў аўтара складае 6272.
З’яўляецца членам рэдакцыйнай калегіі шэрагу міжнародных навуковых часопісаў, сакратаром экспертнага савета № 34 (фізіка-хімічная біялогія) ВАК ­Беларусі. Узначальвае навукова-тэхнічную секцыю экспертнага савета № 1 па прыродазнаўчых навуках ДКНТ Беларусі.

## Спасылкі 
* ДЕМИДЧИК ВАДИМ ВИКТОРОВИЧ 
* Вадзім Віктаравіч Дзямідчык у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Дэканы біялагічнага факультэта БДУ
Усольцаў

**Усольцаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Іванавіч Усольцаў — беларускі архітэктар
* Канстанцін Фёдаравіч Усольцаў — беларускі медык

## Гл. таксама 
* Усольцава
Васіль Мікалаевіч Карэлін

**Васіль Мікалаевіч Карэлін** (, г. Кіржач, Уладзімірская вобласць, Расія — ) — спецыяліст у галіне заатэхніі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1960), прафесар (1963).

## Біяграфія 
Скончыў Сельскагаспадарчая акадэмія імя А. К. Ціміразева (г. Масква, 1924).
    
Працаваў у Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце жывёлагадоўлі (1930—1936, вучоны спецыяліст), Дзяржаўнай інспекцыі па племянной справе (з 1945), Латвійскім навукова-даследчым інстытуце жывёлагадоўлі і ветэрынарыі (з 1950, загадчык аддзела генетыкі і развядзення сельскагаспадарчых жывёл), Беларускім навукова-даследчым інстытуце жывёлагадоўлі (з 1959), Беларускім дзяржаўным універсітэце (1962—1971, прафесар кафедры заалогіі пазваночных).

Навуковыя інтарэсы: селекцыя сельскагаспадарчай жывёлы.
 

## Літаратура 
* Теория и практика разведения бурого латвийского скота и латвийских упряжных лошадей по линиям : автореферат диссертации … доктора сельскохозяйственных наук / Карелин В. Н. — Пушкин ; Ленинград, 1958.
* Карелин Василий Николаевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 885.
* 
* 
* Карэлін Васіль Мікалаевіч // Памяць : Мінск. — Мінск, 2006. — Кн. 5, ч. 1. — С. 339.

Катэгорыя:Постаці савецкай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Постаці беларускай жывёлагадоўлі
Ігар Канстанцінавіч Лапацін

**Ігар Канстанцінавіч Лапацін** (, г. Палтава, Украіна — ) — беларускі заолаг. Доктар біялагічных навук (1965), прафесар (1966).

## Біяграфія 
Скончыў Харкаўскі дзяржаўны ўніверсітэт (1946; аспірантура, 1949).
    
Працаваў у запаведніке «Асканія Нова» (Украіна, з 1946), Адэскім дзяржаўным універсітэце (1950—1954, старшы навуковы супрацоўнік заалагічнага музея, выкладчык кафедры заалогіі), Таджыкскім нацыянальным універсітэце (1954—1970, прафесар кафедры заалогіі, з 1966 — загадчык кафедры, дэкан біялагічнага факультэта), Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1970, прафесар кафедры заалогіі, у 1970—1998 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: энтамалогія; таксаномія; заалогія беспазваночных; зоагеаграфія.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны работнік народнай адукацыі Беларускай ССР» (1990), Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1984) і інш.

## Літаратура 
* Листоеды юга Средней Азии и Северного Афганистана (Coleoptera, Chrysomelidae) : автореферат диссертации … доктора биологических наук / Лопатин И. К. ― Ленинград, 1964.
* Лапацін Ігар Канстанцінавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 9. — С. 132.
* Лопатин Игорь Константинович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 544.
* Лопатин Игорь Константинович // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001. — Минск, 2001. — С. 324—325.
* Игорь Константинович Лопатин // Вестник БГУ. Серия 2, Химия. Биология. География. — Минск, 2012. — № 3. — С. 101.
Марк Ануфрыевіч Галубцоў

**Марк Ануфрыевіч Галубцоў** (21.04.1904—29.12.1988) — беларускі ўрач-хірург. Кандыдат медыцынскіх навук (1948). Заслужаны ўрач Беларускай ССР (1968).

## Біяграфія 
Скончыў у 1925 годзе Магілёўскі медыцынскі тэхнікум, у 1932 годзе Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут. У 1932—1936 гадах працаваў галоўным урачом бальніцы на торфазаводзе «Асінторф» (Дубровенскі раён), у 1936—1940 гадах урачом-хірургам у Аршанскай гарадской бальніцы.

Удзельнік партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

У 1944—1948 гадах працаваў у Мінскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце асістэнтам кафедры агульнай хірургіі, у 1949—1954 гадах галоўным хірургам у Аддзеле аховы здароўя выканаўчага камітэта Баранавіцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных, у 1954—1967 гадах галоўным хірургам у Аддзеле аховы здароўя выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных, у 1960—1974 гадах дацэнтам кафедры агульнай хірургіі Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце.

## Літаратура 
* Вопросы хирургического лечения язвенной болезни желудка и двенадцатиперстной кишки с включением и выключением дуоденального пищеварения (тезисы докладов на VI научной конференции хирургов Гродненской области 24 декабря 1968 г.) / [ответственный редактор М. И. Петрушинский; редколлегия: Ф. А. Богданович и др.]. — Гродно, 1968. (Форма имени: Голубцов М. О.)
* Голубцов Марк Онуфриевич // История медицины Беларуси в биографиях ее врачей, XVII ― 1 пол. XX вв. : биобиблиографический справочник от А до Я : 2000 биографий врачей / Кульпанович О. А. — Минск, 2011. — С. 139.
* Голубцов Марк Онуфриевич // 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 295. — Информация: год смерти 1978 — ошибочный.
* Марк Онуфриевич Голубцов : [к 60-летию со дня рождения] // Здравоохранение Белоруссии. — 1964. — № 9. — С. [91].
* Памяти Марка Онуфриевича Голубцова : [некролог] // Здравоохранение Белоруссии. — 1989. — № 6. — С. 74.

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Канстанцін Фёдаравіч Усольцаў

**Канстанцін Фёдаравіч Усольцаў** (2.11.1919 —) — беларускі ўрач-псіхіятр і арганізатар аховы здароўя.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў в. Усольцава непадалёк ад Табольска. Скончыў Табольскае медыцынскае вучылішча, пасля заканчэння якога некаторы час працаваў фельчарам у Новасібірскай вобласці.

Восенню 1939 года быў прызваны ў армію і накіраваны ў Свярдлоўскае ваенна-пяхотнае вучылішча. Скончыўшы яго, малады лейтэнант паступіў у распараджэнне Заходняй асобай ваеннай акругі. У яе цэнтры, Мінску, атрымаў прызначэнне ў мотастралковы полк 26-й танкавай дывізіі.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны трапіў у акружэнне і далучыўся да партызанскага руху. Пасля вызвалення Беларусі ваяваў ва Усходняй Прусіі.

У жніўні 1946 года дэмабілізаваўся. У 1951 годзе скончыў Мінскі медыцынскі інстытут. Да 1960 года працаваў галоўным урачом рэспубліканскай псіхіятрычнай бальніцы ў в. Слабодка Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці, а затым — галоўны ўрач Гомельскай абласной псіхіятрычнай бальніцы ў Гомелі.

## Узнагароды 
* ордэн Чырвонага Сцяга
* ордэн Чырвонай Зоркі
* ордэн Вялікай Айчыннай вайны
* медаль «Партызану Айчыннай вайны» 1-й ступені
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Заслужаны ўрач Беларускай ССР (1970)

## Літаратура 
* Организаторы здравоохранения Республики Беларусь. — Минск, 2002. — С. 232

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Катэгорыя:Заслужаныя ўрачы Беларускай ССР
Катэгорыя:Псіхіятры Беларусі
Катэгорыя:Псіхіятры СССР
Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава (П. К. Макараў)

**Партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава** — партызанская брыгада, створаная ў лістападзе 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Дзятлаўскага, Казлоўшчынскага, Жалудоцкага, Лідскага, Шчучынскага раёнаў. 15 ліпеня 1944 года брыгада (522 партызаны, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
Брыгада была створана на базе:
* атрада імя Варашылава;
* імя Калініна;
* атрада імя Дзяржынскага.
Таксама ў склад брыгады ўваходзіў:
* атрад імя Панамарэнкі.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* П. К. Макараў.

### Камісары 
* В. Я. Сашнёў (загінуў);
* М. М. Белякоў.

### Начальнік штабы 
* С. П. Дабравольскі.

## Гісторыя 
У снежні 1943 — лютым 1944 гадоў партызаны падарвалі 31 эшалон, 8 мастоў, знішчылі 16 аўтамашын, маёнтак, зрабілі налёты на ваенныя аб'екты і гарнізоны ў райцэнтры Дзятлава і вёсцы Зачэпічы. У час карнай аперацыі супраць партызан Шчучынскай зоны (7—15.6.1944) вялі абарончыя баі, у ноч на 11 чэрвеня прарвалі блакаду і выйшлі ў Гарадзішчанскі раён. Атрад імя Варашылава ўдзельнічаў у прарыве блакады ў складзе Ленінскай партызанскай брыгады ў снежні 1942 года. У жніўні 1943 года на чыгуначных участках Ліда — Баранавічы, Ліда — Масты, падарваў больш за 600 рэек. У ліпені 1944 года брыгада сумесна з артдывізіёнам Чырвонай Арміі каля райцэнтра Казлоўшчына перарэзала нямецкім войскам шлях да адступлення, захапіла пераправу на рацэ Шчара.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Мікалай Рыгоравіч Белы

**Мікалай Рыгоравіч Белы** (1914—1976) — беларускі спецыяліст у галіне пульманалогіі і фтызіятрыі. Кандыдат медыцынскіх навук (1954). Заслужаны ўрач Беларускай ССР (1971).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Пэрвамайску Мікалаеўскай вобласці ў сям’і рабочага. Скончыў Адэскі медыцынскі інстытут у 1938 годзе. Урач супрацьтанкавага дывізіёна Далёкаўсходняй арміі, удзельнічаў у баях на рацэ Халхін-Гол, 1938—1939; дывізіённы ўрач стралковай дывізіі Далёкаўсходняй ваеннай акругі, 1939—1941.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны дывізіённы ўрач стралковай дывізіі Заходняга фронту, быў у акружэнні праціўніка, 1941; начальнік медыцынскай службы Бярэзінскага партызанскага злучэння, 1941—1944. Старэйшы інспектар, начальнік упраўлення Наркамздрава БССР, 1944—1946; навуковы супрацоўнік Беларускага НДІ туберкулёзу, 1946—1949. Асістэнт кафедры туберкулёзу Мінскага медыцынскага інстытута, 1949—1957; прысуджана вучоная ступень кандыдата медыцынскіх навук, 1954.

Загадчык кафедры туберкулёзу Мінскага медыцынскага інстытута, 1957—1971, адначасова дэкан лячэбнага факультэта, 1957—1958; прысвоена вучонае званне дацэнта, 1959. Дацэнт кафедры туберкулёзу Мінскага медыцынскага інстытута, 1971—1976.

Памёр у Мінску, пахаваны на Паўночных могілках.

## Навуковая і выкладчыцкая дзейнасць 
Выкладаў на кафедры туберкулёзу Мінскага медыцынскага інстытута.

Выканаў кандыдацкую дысертацыю «Эндаплеўральны метад разбурэння плеўральных зрашчэнняў пры лёгачным пнеўматораксе», 1953.

Аўтар больш за 50 навуковых прац. Кіраваў выкананнем 2 кандыдацкіх дысертацый. Браў удзел у рабоце міжнароднай канферэнцыі па праблемах туберкулёзу, 1971.

Старшыня Мінскага гарадскога навуковага таварыства фтызіятраў, 1960-1976.

## Літаратура 
* Эндоплевральный метод разрушения плевральных сращений при лечебном пневмотораксе: автореферат диссертации … кандидата медицинских наук / Н. Г. Белый. — Минск, 1954. Физич.характеристики: 20 с.
* Библиография диссертаций, защищенных в Белорусской ССР за 1945—1955 годы. ― Минск, 1958.

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Пульманолагі Беларусі
Катэгорыя:Пульманолагі СССР
Катэгорыя:Заслужаныя ўрачы Беларускай ССР
Катэгорыя:Фтызіятры Беларусі
Катэгорыя:Фтызіятры СССР
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Катэгорыя:Удзельнікі баёў на Халхін-Голе
Пярэспа (станцыя метро)

**Пярэспа** () — запраектаваная станцыя трэцяй чаргі Зеленалужскай лініі Мінскага метрапалітэна. Станцыю плануюць размясціць на скрыжаванні праспекта Машэрава і вуліцы Крапоткіна.

Назва «Пярэспа» ад аднайменнай гістарычнай мясцовасці і ракі Пярэспы. Пачатковая праектная назва — «Праспект Машэрава».

Трэцяя чарга Зеленалужскай лініі складаецца з 3 станцый: «*Пярэспы*», «Камароўскай» і «Парк Дружбы Народаў». Паводле планаў, будаўніцтва мусяць скончыць да 2028—2029 года.

## Праект 
Праект «Пярэспы» будзе нагадваць станцыі «Міхалова» і «Немаршанскі Сад», а таксама падобны да праектаў «Прафсаюзнай» і «Камароўскай». Шматпавярховая, кампактная, эскалатары па цэнтры станцыі. Вестыбюль будзе таксама адзін. Праект спадабаўся метрабудаўнікам за кампактнасць, адносную таннасць і хуткасць будаўніцтва. Глыбіня — таксама каля 12 метраў. Выхадаў з падземнага пераходу будзе чатыры — па два на кожны бок праспекту Машэрава.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Будуемыя і праектуемыя станцыі Мінскага метрапалітэна
Катэгорыя:Зеленалужская лінія метро
Партызанская брыгада «Перамога»

**Партызанская брыгада «Перамога»** — партызанская брыгада, створаная ў снежні 1943 года на базе арганізаванага ў маі 1943 года атрада «Перамога», вылучанага Ленінскай партызанскай брыгадай. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Зэльвенскага, Слонімскага, Дзятлаўскага, Казлоўшчынскага раёнаў. 13 ліпеня 1944 год брыгада (901 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
* атрад імя Суворава;
* атрад імя Молатава;
* атрад імя Будзённага;
* атрад «1 Мая».

## Камандаванне 
### Камандзір 
* П. І. Булак

### Камісары 
* Р. Г. Іўліеў (загінуў);
* С. П. Смірноў

### Начальнікі штаба 
* М. Н. Бурцаў;
* М. С. Крываў

## Гісторыя 
Партызаны ў лютым — красавіку 1944 года на чыгуначным участку Слонім — Ваўкавыск падарвалі 13 эшалонаў, на шашэйных і грунтавых дарогах знішчылі 22 масты, каля 8 км тэлеграфна-тэлефоннай лініі. Правялі 17 баёў, у тым ліку на дарозе Слонім — Казлоўшчына, знішчылі 10 аўтамашын, захапілі 2 гарматы, 3 мінамёты, 13 кулямётаў, 55 вінтовак. У час карнай аперацыі супраць партызан Шчучынскай зоны (чэрвень 1944 года) утрымлівалі абарону на рацэ Шчара, у ноч на 11 чэрвеня 1944 года прарвалі блакаду на дарозе Слонім — Вільнюс, у ноч на 19 чэрвеня каля вёскі Дзераўная другі раз прарвалі акружэнне, у баі падбілі два танкі.

## Гл. таксама 
* Бой за Вострава

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Землетрасенне ў Папуа — Новай Гвінеі (2022)

**11 верасня 2022 года ў 9:46 па мясцовым часе ў Папуа — Новай Гвінеі адбылося землетрасенне** магнітудай 7,6 або 7,7. Была аб’яўлена пагроза цунамі.

## Тэктанічная абстаноўка 
Землятрус адбыўся ў тэктанічна складаным рэгіёне, дзе Аўстралійская пліта рухаецца ў напрамку Ціхаакіянскай з хуткасцю каля 100 мм (3,9 ″) /год. Землетрасенні ў гэтым геаграфічным рэгіёне звычайна звязаны з маштабным збліжэннем гэтых двух асноўных пліт і складаным узаемадзеяннем некалькіх звязаных мікрапліт, у першую чаргу Паўднёвага Бісмарка, Саламонава мора і Вудларк.

## Землетрасенне 
Сіла землетрасення, паводле геалагічнай службы ЗША, склала 7,6 па маментнай магнітудзе W-фазы (M) маштаб на глыбіні 90,0 км (55,9 mi). Між тым, GEOSCOPE вымераў яго маментнай зорнай велічынёй 7,7 (M) на глыбіні 39 км (24 mi). Гэта было вынікам нармальнага разлома на сярэдняй глыбіні альбо па плоскасці захад-паўноч-захад-усход-паўднёвы ўсход распасціранні і спадзістай плоскасці падзення поўнач-паўночны ўсход, альбо па плоскасці ўсходняга распасціранні і стромкага паўднёвага падзення. Геалагічная служба ЗША заявіла, што нармальныя падзеі разломаў такога памеру звычайна складаюць каля 75 км (47 mi) х 30 км (19 mi) па памеры (даўжыня х шырыня). Гэтыя падзеі, якія разглядаюцца як землятрус сярэдняй глыбіні, уяўляюць сабой дэфармацыю ўнутры пліт, а не на мяжы дробнай пліты паміж тэктанічнымі плітамі. Звычайна яны наносяць меншы ўрон паверхні зямлі над сваімі ачагамі, чым у выпадку землятрусаў аналагічнай магнітуды з неглыбокім ачагом, але моцныя землетрасенні сярэдняй глыбіні могуць адчувацца на вялікіх адлегласцях ад іх эпіцэнтраў. Глыбокія землятрусы з глыбінёй больш за 300 км таксама адбываюцца пад Папуа — Новай Гвінеяй і морам Бісмарка.

## Шкода 
Асноўная шкода складалася з расколін на дарогах, пашкоджаных будынкаў і аўтамабіляў, а таксама прадметаў, якія зваліліся з паліц супермаркетаў. У Кайнанту, горадзе з насельніцтвам 10 000 чалавек, было паведамлена пра зламаныя трубы і абломкі. У Гарока на будынку ўніверсітэта ўтварыліся вялікія расколіны і былі пашкоджаны вокны. Мелася інфармацыя аб пашкоджаннях некалькіх будынкаў недалёка ад Маданга. Самі жыхары горада адзначылі вельмі моцную трасяніну.

## Рэакцыя 
У 23:55 UTC Ціхаакіянскі цэнтр папярэджання аб цунамі (PTWC) выпусціў паведамленне пра пагрозу цунамі. Насельніцтва папярэдзілі аб магчымасці ўзнікнення небяспечных хваль уздоўж ўзбярэжжа Папуа — Новай Гвінеі і Інданезіі ў межах 1,000 км (0,621 mi) ад эпіцэнтра. У 00:25 UTC PTWC абвясціў, што пагроза цунамі абмінула.

Катэгорыя:Верасень 2022 года
Катэгорыя:Падзеі 11 верасня
Катэгорыя:Катастрофы 2022 года
Катэгорыя:Землетрасенні
Катэгорыя:Гісторыя Папуа — Новай Гвінеі
Даг Джонс (акцёр)

**Даг Джонс** (; ) — амерыканскі тэле- і кінаакцёр, найбольш вядомы па навукова-фантастычных, фэнтэзійных фільмах і фільмах жахаў, дзе іграў разнастайных нечалавечых персанажаў, часцяком моцна загрыміраваны. Часта супрацоўнічаў з рэжысёрам Гільерма дэль Тора, выканаў ролі ў яго фільмах «'**», «**'», «*Лабірынт фаўна*», «'**», «**'», «*Форма вады*».

## Выбраная фільмаграфія 
* «'**» (1997)
* «**'» (1999)
* «*Адаптацыя*» (2002)
* «'**» (2002)
* «**'» (2002)
* «''*» (2004)
* «*Лабірынт фаўна''» (2006)
* «'**» (2008)
* «**'» (2015)
* «*Форма вады*» (2017)
* «*Зорны шлях: Дыскавэры*» (2017—2022)

## Спасылкі 
* Даг Джонс на сайце «*Internet Movie Database*»

Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША
Партызанская брыгада імя Ленінскага камсамола

**Партызанская брыгада імя Ленінскага камсамола** — партызанская брыгада, створаная ў верасні 1943 года на базе атрада імя Ленінскага камсамола, арганізаванага ў сакавіку 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Васілішкаўскага, Радунскага, Шчучынскага раёнаў. 11 ліпеня 1944 года брыгада (462 партызаны, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
* атрад імя Катоўскага;
* атрад імя Матросава;
* атрад «За Савецкую Беларусь»;
* атрад імя Ванды Васілеўскай.

## Камандаванне 
### Камандзіры 
* А. В. Станкевіч (загінуў);
* А. А. Патапаў.

### Камісары 
* А. А. Патапаў;
* Б. І. Гардзейчык.

### Начальнікі штаба 
* І. І. Іёнка;
* Н. Л. Нагорны;
* І. П. Анапрыенка.

## Гісторыя 
Партызаны вялі агітацыйна-масавую работу сярод мясцовага насельніцтва, разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Азёры і Кобраўцы Васілішкаўскага раёна, знішчылі 22 нямецкія маёнткі. Праводзілі дыверсіі на чыгунках Вільнюс — Гродна і Гродна — Ліда.

## Памяць 
У 1965 годзе ў Лідзе ў гонар брыгады была пастаўлена стэла.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Венецыянскі кінафестываль 2022

**79-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 31 жніўня па 10 верасня 2022 года.

Старшынёй журы была прызначана амерыканская актрыса Джуліяна Мур. Фільмам адкрыцця кінафестывалю стала карціна «».

Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёркі . Ганаровага «Залатога льва» за ўклад у кінематограф атрымалі рэжысёр і сцэнарыст  і актрыса Катрын Дэнёў.

## Лаўрэаты 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 2022 года
Катэгорыя:Жнівень 2022 года
Катэгорыя:Верасень 2022 года
Катэгорыя:2022 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Канстанцін Ксавер’евіч Забароўскі

**Канстанцін Ксавер’евіч Забароўскі** (1917, г. Мінск — 1986) — беларускі спецыяліст у галіне спартыўнай медыцыны. Загадчык аддзялення, галоўны ўрач Рэспубліканскага ўрачэбна-фізкультурнага дыспансера (1948—1961).

## Навуковая дзейнасць 
Тэматыка публікацый: гісторыя ўрачэбнага кантролю і лячэбнай фізкультуры ў БССР.

## Літаратура 
* Кто есть кто в Республике Беларусь. Спорт : энциклопедия. — Минск, 1999.

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя
Сход рускіх фабрычна-завадскіх рабочых Санкт-Пецярбурга

**Cход рускіх фабрычна-завадскіх рабочых Санкт-Пецярбурга** — прафсаюз, які дзейнічаў у 1904-1906 гадах у Санкт-Пецярбургу, адзін з першых легальных прафсаюзаў у Расійскай Імперыі, створаны ў рамках руху зубатаўшчыны з ведама ахоўнага аддзялення МУС Расійскай імперыі.

Сход быў створаны ў 1904 годзе як падкантрольная ахоўнаму аддзяленню арганізацыя, з мэтай спыніць распаўсюджванне сацыялістычных ідэй сярод пралетарыяту Санкт-Пецярбурга. Зыходзячы з гэтага, прафсаюз выстаўляў толькі эканамічныя патрабаванні, не здзяйсняючы ніякіх палітычных дзеянняў і не крытыкуючы парадкі царызму. Старшынёй арганізацыі стаў святар Георгій Гапон. У сходзе маглі ўдзельнічаць толькі праваслаўныя і рускія працоўныя. Да верасня 1904 года арганізацыя налічвала 8 тысяч членаў і 11 тэрытарыяльных аддзяленняў.

У студзені 1905 года, пасля паражэння Расіі ў руска-японскай вайне, у сувязі з эканамічным становішчам, якое пагаршалась, на Пуцілаўскім заводзе пачалася забастоўка, якая поўнасцю падтрымлівалась прафсаюзам. У ходзе забастоўкі найбольш радыкальнымі прадстаўнікамі сходу была прапанавана ідэя падачы петыцыі з патрабаваннямі рабочых асабіста імператару. Шэсце працоўных да Зімовага палаца з петыцыяй прывяло да крывавага разгону дэманстрацыі. 23 студзеня 1905 года сход быў забаронены. Пасля прафсаюз аднавіў сваю дзейнасць, але самаліквідаваўся ў лютым 1906 года. Георгі Гапон быў забіты ў сакавіку гэтага ж года.

Катэгорыя:Прафсаюзы Расіі
Уладзімір Міхайлавіч Юрын

**Уладзімір Міхайлавіч Юрын** (, г. Менск — ) — беларускі біяфізік. Доктар біялагічных навук (1981), прафесар (1988).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі лесатэхнічны інстытут (лесагаспадарчы факультэт, 1959), Інстытут эксперыментальнай батанікі АН БССР (аспірантура, 1970).
    
Працаваў у Інстытуце эксперыментальнай батанікі АН БССР (з 1971, старшы навуковы супрацоўнік, у 1986—1990 — загадчык лабараторыі), Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1991, прафесар кафедры клетачной біялогіі і біяінжынерыі раслін, у 1991-2011- загадчык кафедры фізіялогіі і біяхіміі раслін).

Навуковыя інтарэсы: электрафізіялогія і ксенабіялогія расліннай клеткі.

## Літаратура 
* Электрофизиологический анализ основных закономерностей взаимодействия органических соединений с мембранами растительной клетки : автореферат диссертации … доктора биологических наук : 03.00.02 / Юрин Владимир Михайлович. ― Минск, 1980.
* Влияние ионов кальция и некоторых анионов на биоэлектрические потенциалы клеток Nitella flexilis при покое : автореферат диссертации … кандидата биологических наук : 03.091 / В. М. Юрин. ― Минск, 1969.
* Профессор В. М. Юрин : вехи жизненного пути : к 70-летию со дня рождения / Белорусский государственный университет]. ― Минск, 2008.
* Юрын Уладзімір Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 219.
* Юрин Владимир Михайлович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 696.
* Юрин Владимир Михайлович // Прафесары і дактары навук Беларускага дзяржаўнага універсітэта, 1921—2001. — Минск, 2001. — С. 324—325.
* Владимир Михайлович Юрин // Вестник БГУ. Серия 2, Химия. Биология. География. — Минск, 2008. — № 1. — С. 111—112.
* Владимир Михайлович Юрин (к 75-летию со дня рождения) / В. В. Демидчик, А. И. Соколик, И. И. Смолич // Ботаника (исследования). — 2013. — Вып. 42. — С. 424—427.
 

Катэгорыя:Выпускнікі лесагаспадарчага факультэта БДТУ
Георгій Фёдаравіч Лось

**Георгій Фёдаравіч Лось** (1905 — ?) — беларускі спецыяліст у галіне гастраэнтэралогіі. Кандыдат медыцынскіх навук, дацэнт.

## Біяграфія 
* Клиника и лечение пенетрирующих язв желудка и двенадцатиперстной кишки : Дисс. … канд. мед. наук / Георгий Федорович Лось. — Минск, Издается с ..1953 г.

## Літаратура 
* Клинические лекции по факультетской хирургии / [П. Н. Маслов и др.]. — Минск, 1964.

Катэгорыя:Гастраэнтэролагі Беларусі
Катэгорыя:Гастраэнтэролагі СССР
Катэгорыя:Медыкі Беларусі