Людвіг Мінкус

**Лю́двіг Мі́нкус** (, поўнае імя *Алаізій Людвіг Мінкус*; ,  — , ) — аўстрыйскі , ,  і скрыпач.

## Біяграфія 
### Ранні перыяд жыцця 
Людвіг Мінкус нарадзіўся 23 сакавіка 1826 года ва Унутранным раёне Вены, сталіцы Аўстрыйскай імперыі, пры нараджэнні меў імя *Алойзіус Бернхард Філіп*. Яго бацька, Тэадор Іаган Мінкус, нарадзіўся ў 1795 годзе ў Грос-Мезерычы, Маравія (сёння вядомы як Вельке-Мезіржычы каля Брно, Маравія, на тэрыторыі цяперашняй Чэхіі), а маці, Марыя Францішка Хайман, нарадзілася ў 1807 годзе ў Пешце, Венгрыя. У той час балеты выконваліся ў Парыжскай оперы толькі ў якасці забавы падчас антрактаў поўнаметражных опер, і таму балет Сен-Леона быў скарочаны да дзвюх дзеяў. Першы спектакль адбыўся 11 ліпеня 1864 года ў прысутнасці імператрыцы Яўгеніі. Разам з Марфай Мураўёвай у галоўнай ролі Немеі былі таксама знакаміты танцор прэм’ер Луі Мерант у ролі графа Малдэра і балерына Эжэні Фіёкр у ролі Амура. Партытура Мінкуса атрымала высокую ацэнку крытыкаў таго часу. *«Немея, або Адпомшчаны Амур»* () захоўвалася на працягу пяцідзесяці трох спектакляў у рэпертуары оперы да 1871 года.

Восенню 1866 года А. Сен-Леон быў запрошаны на пастаноўку новага твора для Імператарскага опернага тэатра ў Парыжы. Гэта быў «Ручай» (), напісаны Л. Мінкусам у супрацоўніцтве з кампазітарам Леа Дэлібам. Падзел працы быў наступным: Мінкус напісаў дзею I і другую сцэну дзеі III, а Леа Дэліб напісаў дзею II і першую сцэну дзеі III. Дакументы і сведчанні сучаснікаў не даюць тлумачэння, чаму партытура была падзеленая паміж двума кампазітарамі. Прэм’ера балета «Ручай» () адбылася 12 лістапада 1866 года. Балет захоўваўся на сцэне на працягу сямідзесяці трох спектакляў да 1876 года.

 і Васіль Ціхаміраў з кардэбалетам у пастаноўцы Аляксандра Горскага паводле Мінкуса і А. Сен-Леона «Залатая рыбка» (); Масква, каля 1905 года]]
Артур Сен-Леон працягваў супрацоўнічаць з Мінкусам на працягу 1860-х гадоў. 1 снежня (ст. ст. 20 лістапада) 1866 года А. Сен-Леон прадставіў свой аднаактовы балет «Залатая рыбка» (), які быў пастаўлены ў Пецяргофе ў гонар вяселля царэвіча Аляксандра Аляксандравіча з прынцэсай Дагмар Дацкай. А. Сен-Леон абраў для гэтага твора рускую тэму, выведзеную з паэмы Аляксандра Пушкіна 1835 года «Казка пра рыбака і рыбку». У сезоне 1867—1868 імперскага балета А. Сен-Леон пашырыў «Залатую рыбку» ў вялікі балет на тры дзеі, упершыню прадстаўлены 20 лістапада (ст. ст. 8 лістапада) 1867 года з італьянскай балерынай Гульельмінай Сальвіёні ў галоўнай ролі Галіі. У партытуры Мінкуса былі прадстаўлены некалькі традыцыйных рускіх народных мелодый, а таксама віртуозныя ўрыўкі для сола флейты, напісаныя спецыяльна для вядомага італьянскага флейтыста .

У наступным сезоне Мінкус і Сен-Леон паставілі балет «Лілія» (), заснаваны на кітайскай легендзе *«Тры стралы»*. У балеце была прадстаўлена партытура Мінкуса, атрыманая з яго працы над балетам «Ручай» (). Прэм’ера балета адбылася ў Імператарскім Вялікім Каменным тэатры 2 лістапада (ст. ст. 21 кастрычніка) 1869 года для бенефіса балерыны Адэлі Гранцавай. Нягледзячы на намаганні, і «Лілія», і пашыраная «Залатая рыбка» апынуліся катастрафічнымі няўдачамі для А. Сен-Леона. У сувязі з гэтым дырэкцыя Санкт-Пецярбургскіх імператарскіх тэатраў не працягнула кантракт з балетмайстрам, і неўзабаве ён пераехаў у Парыж, дзе памёр у 1870 годзе.

### Супрацоўніцтва з Марыусам Петыпа 
Дзякуючы супрацоўніцтву з А. Сен-Леонам і Санкт-Пецярбургскім Імператарскім балетам, Мінкус прыцягнуў увагу вядомага харэографа Марыуса Петыпа. Супрацоўніцтва Мінкуса і Марыуса Петыпа пачалося ў 1869 годзе з «Дон Кіхота» для Маскоўскага Вялікага балета, які карыстаецца поспехам і па гэты дзень. Падчас надзвычайна халоднай зімы 1917 года Мінкус захварэў на пнеўманію і памёр 7 снежня 1917 года ва ўзросце дзевяноста аднаго года. Не маючы ўласных дзяцей, у Мінкуса засталася толькі пляменніца Клара фон Мінкус.

Людвіг Мінкус быў пахаваны на  у Вене. У 1939 годзе магіла Мінкуса зрабілася ахвярай нацыянал-сацыялістычнай палітыкі, калі ўсе могілкі сістэматычна «чысціліся» нацысцкім рэжымам. Усе магілы асоб, якія лічыліся этнічна «непажаданымі», асабліва калі яны былі яўрэйскага паходжання або без дакументальна падпісаных штогадовых збораў на могілкі, былі эксгумаваны і змешчаны ў масавую ананімную магілу.

## Творчасць 
Аўтар каля 20 балетаў, у т.л. «Фіямета, або Перамога кахання» (пастаўлены ў 1864), «Ручай» (пастаўлены ў 1866, з Л. Дэлібам), «Дон Кіхот» (пастаўлены ў 1869), «Баядэрка» (пастаўлены ў 1877), «12 эцюдаў» і іншых п’ес для скрыпкі. Мінкус напісаў музыку да 16 балетаў, пастаўленых М. Петыпа ў Марыінскім тэатры, у т. л. «Камарго» (1872), «Бандыты» (1875), «Прыгоды Пелея» (1876), «Раксана, прыгажуня Чарнагорыі» (1878), «Млада» і «Дачка снягоў» (абодва — 1879), «Чароўныя пілюлі» (1886), «Ахвяры Амуру, або Радасць кахання» (1886, Пецяргоф). Яго лепшыя балеты вызначаюцца меладычнай, яскрава танцавальнай, рытмічнай музыкай.

Да балета «Пахіта» (пастаўлены ў 1864, разам з Э. Дэльдэвезам) напісаў дзіцячую мазурку, па-дэ-труа і Гран-па — Вялікае класічнае па.

«Вялікае класічнае па» з «Пахіты», «Дон Кіхот», «Баядэрка» і класічны акт «Цені» з яе неаднаразова ставіліся ў Дзяржаўным тэатры оперы і балета Беларусі.

## Балеты 
### Імператарскі Вялікі Каменны тэатр, Санкт-Пецярбург 
* «Залатая рыбка» (), пашыраная пастаноўка ў трох дзеях, харэаграфія А. Сен-Леона, пастаўлены 20 лістапада (ст. ст. 8 лістапада) 1867 года
* «Лілія» (), харэаграфія А. Сен-Леона, пастаўлены 2 лістапада (ст. ст. 21 кастрычніка) 1869 года
* «Камарго» (), харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 29 снежня (ст. ст. 17 снежня) 1872 года
* «Бандыты» (), харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 6 лютага (ст. ст. 26 студзеня) 1875 года
* «Прыгоды Пелея» (), харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 30 студзеня (ст. ст. 18 студзеня) 1876 года
* «Баядэрка» (), харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 4 лютага (ст. ст. 23 студзеня) 1877 года
* «Раксана, прыгажуня Чарнагорыі» (), харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 10 лютага (ст. ст. 29 студзеня) 1878 года
* «Дачка снягоў» (), харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 19 студзеня (ст. ст. 7 студзеня) 1879 года
* «Млада» (), харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 14 снежня (ст. ст. 2 снежня) 1879 года
* «Зарая, мурынка ў Іспаніі» (), харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 13 лютага (ст. ст. 1 лютага) 1881 года

### Адаптацыі ўжо існай музыкі для Імператарскага Вялікага Каменнага тэатра, Санкт-Пецярбург 
* «Фіямета, або Каханне д’ябла» (), пашыраная пастаноўка «Полымя кахання, або Саламандра» (), харэаграфія А. Сен-Леона, пастаўлены 25 лютага (ст. ст. 13 лютага) 1864 года
* «Дон Кіхот» (), пашыраная пастаноўка ў 4-х дзеях/8 сцэн, харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 21 лістапада (ст. ст. 9 лістапада) 1871 года
* «Матылёк» (), арыгінальная партытура Жака Афенбаха, харэаграфія М. Петыпа па Марыі Тальёні, пастаўлены 19 студзеня (ст. ст. 7 студзеня) 1874 года
* «Сон у летнюю ноч» (), арыгінальная партытура Фелікса Мендэльсона, харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 26 ліпеня (ст. ст. 14 ліпеня) 1876 года
* «Фрызак Цырульнік або Двайное вяселле» (), музыка ў аранжыроўцы з твораў Меербера, Вердзі, Беліні і Расіні, харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 23 сакавіка (ст. ст. 11 сакавіка) 1879 года
* «Дзева Дуная» (), арыгінальная партытура Адольфа Адана, харэаграфія М. Петыпа па Філіпу Тальёні, пастаўлены 8 сакавіка (ст. ст. 24 лютага) 1880 года
* «Пакерэта» (), арыгінальная музыка Франсуа Бенуа ў версіі Ц. Пуні (1860), харэаграфія М. Петыпа ў гонар А. Сен-Леона, пастаўлены 22 студзеня (ст. ст. 10 студзеня) 1882 года
* «Наравістая жонка» (), арыгінальная партытура Адольфа Адана ў версіі Ц. Пуні (1850), пастаўлены 5 лютага (ст. ст. 23 студзеня) 1885 года

### Імператарскі Вялікі тэатр, Масква 
* «Фіямета, або Перамога кахання» (), харэаграфія А. Сен-Леона, пастаўлены 24 лістапада (ст. ст. 12 лістапада) 1863 года
* «Дон Кіхот» (), арыгінальная пастаноўка ў 3-х дзеях/8 сцэнах, харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 26 снежня (ст. ст. 14 снежня) 1869 года
* «Ноч і дзень» (), харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 30 мая (ст. ст. 18 мая) 1883 года

### Іншыя тэатры 
* «Немея, або Адпомшчаны Амур» (), скарочаная пастаноўка «Фіяметы» ў двух актах, харэаграфія А. Сен-Леона, пастаўлены 11 ліпеня 1864 года, Імператарскі тэатр оперы, Парыж
* «Ручай» (), напісаны сумесна з Леа Дэлібам, харэаграфія А. Сен-Леона, пастаўлены 12 лістапада 1866 года, Імператарскі тэатр оперы, Парыж
* «Залатая рыбка» (), арыгінальная пастаноўка ў адной дзеі, харэаграфія А. Сен-Леона, пастаўлены 1 снежня (ст. ст. 20 лістапада) 1866 года, амфітэатр на востраве Вольга, Пецяргоф, Санкт-Пецярбург
* «Чароўныя пілюлі» (), харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 21 лютага (ст. ст. 9 лютага) 1886 года, Імператарскі Марыінскі тэатр, Санкт-Пецярбург
* «Ахвяры Амуру» (), харэаграфія М. Петыпа, пастаўлены 3 жніўня (ст. ст. 22 ліпеня) 1886 года, Імператарскі Марыінскі тэатр, Санкт-Пецярбург

### Дадатковыя фрагменты для ўстаўкі ў ужо існыя партытуры 
* *Entr’acte* для сола скрыпкі для балета «Орфа», арыгінальная партытура Адольфа Адана (1862)
* *Па-дэ-дэ* для Кацярыны Вазем для балета «Сатанела», арыгінальная партытура Н. А. Рэбера і Ф. Бенуа (1875)
* *Вялікае класічнае па* для Яўгеніі Сакаловай для балета «Жамчужына Севіліі», арыгінальная партытура С. Пінта (1877)
* *Па-дэ-дэ* для Ганны Сабяшчанскай для балета «Лебядзінае возера», арыгінальная партытура П. І. Чайкоўскага (1877). Пазней быў перапісаны Чайкоўскім і сёння вядомы як *па-дэ-дэ Чайкоўскага*
* Варыяцыя для Яўгеніі Сакаловай для балета «Трыльбі», арыгінальная партытура Ю. Гербера (1879)
* *Вялікае класічнае па* для Кацярыны Вазем для балета «Пахіта», арыгінальная партытура Э. Дэльдэвеза (1881)
* *Дзіцячая мазурка* для балета «Пахіта», арыгінальная партытура Э. Дэльдэвеза (1881)
* Перагляд *па-дэ-труа* з балета «Пахіта», арыгінальная партытура Э. Дэльдэвеза (1881)
* *Па-дэ-дэ* для Марыі Гаршанковай для балета «Жызель», арыгінальная партытура Адольфа Адана (1884)
* Варыяцыя для Вірджыніі Цукі для балета «Марная засцярога», арыгінальная партытура П. Л. Гертэля (1885)

## Літаратура 
* 
* 
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.
* Petipa, Marius. "The Diaries of Marius Petipa", translated and edited by Lynn Garafola. Studies in Dance History 3.1 (Spring 1992)
* Warrack, John. Tchaikovsky. New York: C. Scribner’s Sons, 1973. ISBN 0-684-13558-2
* Wiley, Roland John. «Dances from Russia: An Introduction to the Sergeyev Collection». The Harvard Library Bulletin, 24.1 January 1976.
* Wiley, Roland John, ed. and translator. A Century of Russian Ballet: Documents and Accounts, 1810—1910. Oxford: Clarendon Press; New York: Oxford University Press, 1990. ISBN 0-19-316416-7
* Wiley, Roland John. Tchaikovsky’s Ballets: Swan Lake, Sleeping Beauty, Nutcracker. Oxford: Clarendon Press; New York: Oxford University Press, 1985. ISBN 0-19-315314-9

## Спасылкі 
* Людвіг Мінкус у ВСЭ
* 

Катэгорыя:Балетныя кампазітары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Балетныя кампазітары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Аўстрыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Музыканты Сімфанічнага аркестра Вялікага тэатра
Катэгорыя:Дырыжоры Вялікага тэатра
Катэгорыя:Скрыпачы Расійскай імперыі