open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Самір Ханданавіч

**Самір Ханданавіч** (; нар. 14 ліпеня 1984, Любляна, СФРЮ) — славенскі футбаліст, брамнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Славеніі (2004—2015).

## Клубная кар’ера 
Ханданавіч пачынаў прафесійную кар’еру ў славенскім клубе «Дамжале». У 2004 годзе ён быў набыты «Удзінезэ» ў якасці дублёра для Моргана Дэ Санкціса і доўга аддаваўся ў арэнду. У 2006 годзе ён добра праявіў сябе, гуляючы за «Рыміні». У 2007 годзе Ханданавіч вярнуўся ва «Удзінезэ», але ўжо не ў якасці дублёра, а як асноўны галкіпер.

4 ліпеня 2012 года Ханданавіч перайшоў у міланскі «Інтэр». Сума трансферу склала 11 мільёнаў еўра. На працягу дзесяці гадоў рэгулярна быў асноўным брамнікам клуба, у сезоне 2022/23 стаў саступаць месца на полі Андрэ Анана. У ліпені 2023 года пакінуў міланскі клуб, а ў верасні 2023 года абвясціў пра завяршэнне кар’еры.

## Міжнародная кар’ера 
Ханданавіч дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Славеніі 17 лістапада 2004 года ў матчы супраць зборнай Славакіі. У 2010 годзе ў складзе зборнай гуляў на чэмпіянаце свету ў ПАР.

## Асабістае жыццё 
Бацькі Саміра маюць баснійскае паходжанне. Стрыечны брат Саміра, Ясмін Ханданавіч, таксама футбольны галкіпер. Браты часцяком удваіх выклікаліся да складу нацыянальнай зборнай.

## Дасягненні 
**«Інтэрнацыянале»**:
* Чэмпіён Італіі: 2021
* Уладальнік Кубка Італіі (2): 2022, 2023
* Уладальнік Суперкубка Італіі (2): 2021, 2022

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Славеніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Славеніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дамжале
Катэгорыя:Ігракі ФК Загар’е
Катэгорыя:Ігракі ФК Удзінезэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Трэвіза
Катэгорыя:Ігракі ФК Лацыа
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыміні
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Стэфан дэ Врэй

**Стэфан дэ Врэй** (; нар. 5 лютага 1992, Аўдэркерк-ан-дэн-Эйсел, Нідэрланды) — нідэрландскі футбаліст, абаронца італьянскага клуба «Інтэрнацыянале» з Мілана і нацыянальнай зборнай Нідэрландаў.

## Клубная кар’ера 
У 2002 годзе, калі дэ Врэю было 10 гадоў, ён перайшоў у футбольную школу «Феенорда».

17 ліпеня 2009 года футбаліст падпісаў свой першы прафесійны кантракт з «Феенордам», які быў разлічаны на тры гады. 6 снежня ў матчы супраць «Гронінгена» Стэфан дэбютаваў у складзе сваёй каманды ў Эрэдывізі. Ён з’явіўся на полі на 89-й хвіліне сустрэчы, замяніўшы Дэні Ландзата, а ягоная каманда атрымала перамогу з лікам 3:1. Свой першы гол у складзе ратэрдамскай каманды забіў 2 мая 2010 года ў браму клуба «Херэнвен».

30 ліпеня 2014 года стала вядома пра тое, што Стэфан далучыцца да складу італьянскага «Лацыа». Да гэтага чакалася, што абаронца можа перайсці да англійскага «Манчэстэр Юнайтэд», куды сышоў працаваць трэнер зборнай Нідэрландаў Луі ван Гал.

У маі 2018 года стала вядома, што дэ Врэй пакідае «Лацыа» ў якасці свабоднага агента і з 1 ліпеня становіцца іграком «Інтэра». 11 ліпеня 2018 года быў афіцыйна прадстаўлены ў якасці іграка міланскага клуба, кантракт быў падпісаны да чэрвеня 2023 года.

## Міжнародная кар’ера 
Галоўны трэнер зборнай Нідэрландаў Луі ван Гал уключыў дэ Врэя ў заяўку зборнай Нідэрландаў на чэмпіянат свету 2014 года. 13 чэрвеня Стэфан забіў свой першы гол за зборную ў першым матчы групавога этапу супраць зборнай Іспаніі. Дэ Врэй згуляў ва ўсіх матчах зборнай на турніры ў Бразіліі, дзе Нідэрланды фінішавалі на трэцім месцы. Ён і Ар’ен Робен былі абраны ў сімвалічную зборную чэмпіянату свету ад зборнай Нідэрландаў.

## Дасягненні 
**«Лацыа»**:
* Уладальнік Суперкубка Італіі: 2017

**«Інтэрнацыянале»**:
* Чэмпіён Італіі: 2021
* Уладальнік Кубка Італіі (2): 2022, 2023
* Уладальнік Суперкубка Італіі (2): 2021, 2022

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Старонка на афіцыйным сайце «Феенорда»
* Профіль на Sports.ru

Катэгорыя:Футбалісты Нідэрландаў
Катэгорыя:Ігракі зборнай Нідэрландаў па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Феенорд
Катэгорыя:Ігракі ФК Лацыа
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Гарэт Бары

**Гарэт Бары** (; нар. 23 лютага 1981, Гастынгс, Англія) — англійскі футбаліст, апорны паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Англіі (2000—2012). З’яўляецца рэкардсменам англійскай Прэм’ер-лігі па колькасці праведзеных матчаў (653).

## Кар’ера 
Гарэт прайшоў футбольную школу ў клубе «Брайтан энд Хоўв Альбіён», пасля чаго перайшоў у склад «Астан Вілы», у якой правёў 12 гадоў, з’яўляючыся капітанам каманды. У чэрвені 2009 года перайшоў у склад «Манчэстэр Сіці».

У верасні 2013 года на правах арэнды далучыўся да «Эвертана», у ліпені 2017 года клуб выкупіў іграка. У жніўні 2017 года перайшоў у «Вест Бромвіч Альбіён». У жніўні 2020 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.

За нацыянальную зборную дэбютаваў у 2000 годзе ў таварыскай сустрэчы са зборнай Егіпта.

## Дасягненні 
**«Астан Віла»**:
* Уладальнік Кубка Інтэртота: 2001

**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Англіі: 2012
* Уладальнік Кубка Англіі: 2011

## Асабістыя звесткі 
Бары звязаны шлюбам са сваёй сяброўкай дзяцінства Луізай з 2007 года, з якой мае двух дзяцей: сына Оскара і дачку Фрэю.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце «Астан Вілы»

Катэгорыя:Футбалісты Англіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Астан Віла
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Эвертан
Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Бромвіч Альбіён
Панкратава

**Панкратава** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Ганна Міхайлаўна Панкратава — савецкая вучоная-гісторык, дзяржаўная і грамадская дзяячка

## Тапонімы 
* Панкратава — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці

## Гл. таксама 
* Панкратаў
Нічыпарук

**Нічыпарук** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Іван Валяр’янавіч Нічыпарук — Заслужаны ўрач Беларускай ССР
* Любоў Лук’янаўна Нічыпарук — Герой Сацыялістычнай Працы
Феадосій Тэафіл Гадэбскі

**Феадосій Гадэбскі гербу** Гадземба (сапраўднае імя *Тэафіл Гадэбскі*, ; 1686 год — 12 верасня 1756 г.) — рэлігійны дзеяч, базыльянін, прадстаўнік Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы. Епіскап Пінскі і Тураўскі (1720—1730), Уладзімірскі і Берасцейскі (1730—1756).

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Гадэбскіх гербу Гадземба . Сын Васіля Гадэбскага (у іншых дакументах — Пятра) і Елізаветы з Пясецкіх.

У 1706-1710 гадах вывучаў логіку, філасофію і тэалогію (тэалогію) у Грэчаскай калегіі ў Рыме. Пасля быў прапаведнікам у Свята-Успенскім Жыровіцкім манастыры . Пасля стаў ігуменам Антопольскага (па іншых звестках, Тароканскага каля Антопаля) і архімандрытам Харабрыўскага (Харабровіцкага) манастыроў.

Пасля смерці (4 красавіка 1719 г.) Пінска - Тураўскага біскупа Іаакіма Цеханоўскага адміністратарам гэтай епархіі быў прызначаны Тэадозій Гадэбскі, які ў 1720 г. стаў яе біскупам і суфраганам Кіеўскага мітрапаліта.

* 8 верасня 1720 г. падчас Замойскага Сіноду УГКЦ хіратанісаны грэка-каталіцкім мітрапалітам Кіеўскім, Галіцкім і ўсяе Русі Львом ІІ Кішкам на біскупа Пінскага і Тураўскага .
* У 1730 годзе быў пераведзены на пасаду епіскапа Уладзімірскага і Берасцейскага, дзе і заставаўся да сваёй смерці 12 верасня 1756 года.

## Літаратура 
* *Niesiecki K.* Korona Polska przy Złotey Wolności Starożytnemi Wszystkich Kathedr, Prowincyi y Rycerstwa Kleynotami Heroicznym Męstwem y odwagą, Naywyższemi Honorami a naypierwey Cnotą, Pobożnością y Swiątobliwością Ozdobiona...  — Львоў: w drukarni Collegium Lwowskiego Societatis Jesu, 1738. — Т. 2. — 761 с. — С. 239. 

Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Пінскія і тураўскія ўніяцкія епіскапы
Катэгорыя:Уладзімірскія і берасцейскія ўніяцкія епіскапы
Катэгорыя:Памерлі ў 1756 годзе
Катэгорыя:Памерлі 12 верасня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1686 годзе
Месячына

**Месячы́на** — натуральная плата харчамі і адзеннем, якую памешчык штомесяц выдаваў прыгоннаму селяніну, пазбаўленамі зямлі, гэтак званаму месячніку. Найбольшае распаўсюджванне атрымала ў Расійскай імперыі першай паловы XIX ст.  

Месячнік працаваў на полі памешчыка або выконваў работы ў яго маёнтку (т. зв. дваровыя людзі). Месячына выдавалася толькі на работніка і задавальняла яго мінімальныя патрэбы, часта была дастатковая толькі для захавання жыцця. Імкненне памешчыкаў на Беларусі і Правябярэжнай Украіне прыстасаваць сваю гаспадарку да патрэб рынку і атрымаць больш сельскагаспадарчых прадуктаў выклікала ў першай палове XIX ст. пашырэнне пераводу прыгонных у месячнікі. Месячына была адной з найцяжэйшых форм прыгонніцтва, і праіснавала да скасавання прыгону ў 1861 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прыгоннае права
Катэгорыя:Сялянства Расійскай імперыі
Мазырскія павятовыя маршалкі

Спіс маршалкаў дваранства Мазырскага павета.

## Літаратура 
* 
* *Раюк, А.Р.* Вакантнасць пасады маршалка Мазырскага павета Мінскай губерні ў першай палове XIX ст. / А.Р. Раюк // Европа: актуальные проблемы этнокультуры : материалы IV Междунар. науч.-теорет. конф., Минск, 22 апр. 2013 г. / Бел. гос. пед. ун-т им. М. Танка ; редкол. В.В. Тугай (отв. ред.) [и др.]. — Минск : БГПУ, 2013. — С. 194—196.
Тупаі

**Тупаі** () — атол у групе астравоў Таварыства (Французская Палінезія). Агульная плошча — 38 км². Плошча сушы — 11 км². 

Атол месціцца за 16 км на поўнач ад Бора-Бора. Уяўляе сабой шырокі край рыфа, які амаль цалкам атачае неглыбокую цэнтральную лагуну з пясчаным дном. Край увянчаны двума асноўнымі масівамі сушы, па адным на паўночным і паўднёвым баках, і трыма меншымі астраўкамі, размешчанымі на ўсходнім баку атола. 

Тупаі знаходзіцца ў прыватнай маёмасці. На ім быў пабудаваны аэрадром. Перыядычна наведваецца людзьмі. 

## Спасылкі 
* Tupai

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Таварыства
Катэгорыя:Атолы
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
2-я Беларуская партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі (1-га складу)

**2-я Беларуская партызанская брыгада імя П. К. Панамарэнкі (1-га складу)** — партызанская брыгада, створаная ў маі 1942. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Мехаўскага, Гарадоцкага і Суражскага раёнаў. У кастрычніку — снежні 1943 года брыгада (274 партызаны, 6 атрадаў) паатрадна злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
Брыгада была створана на базе Мехаўскага партызанскага атрада, які дзейнічаў з ліпеня 1941 года. У жніўні 1942 года 3-і атрад брыгады быў накіраваны ў Вілейскую вобласць, дзе на яго базе была створана партызанская брыгада «Спартак», у брыгадзе быў нанава створаны 3-і атрад. 4 сакавіка 1943 года пасля баёў з карнікамі частка брыгады (597 партызан, атрады імя Суворава, «Мсцівец», імя Варашылава, «Смерць фашызму», імя Кузьмы Мініна, імя Кутузава, імя Чапаева) выйшла за лінію фронту, атрады былі расфарміраваны. У сакавіку 1943 года з груп, якія засталіся ў нямецкім тыле, былі створаны новыя атрады. На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:
* атрад імя Чапаева;
* атрад «Мсцівец»;
* 1-ы атрад;
* 2-і атрад;
* 3-і атрад;
* 4-ы атрад.

## Камандаванне 
### Камандзіры 
* М. І. Дзьячкоў;
* Я. Н. Барсукоў;
* М. Ф. Сафронаў.

### Камісары 
* К. Ф. Волкаў;
* Я. Н. Барсукоў;
* М. Ф. Сафронаў.

### Нчальнікі штаба 
* І. С. Скуматаў;
* П. Дз. Тарачэнка.

## Гісторыя 
Партызаны учынялі дыверсіі на чыгунках Віцебск — Невель, Полацк — Невель, Віцебск — Полацк, на шашэйных і грунтовых дарогах. У маі — снежні 1942 разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Вадзянікі, Шмані, на станцыях Бычыха, Езярышча, былой Мехаўскай МТС Мехаўскага, Смалоўка, Бяскатава Гарадоцкага, Чурылава Усвяцкага раёнаў Смаленскай вобласці. У верасні — кастрычніку 1942, лютым, маі — чэрвені 1943 вялі баі супраць карнікаў. У жніўні 1943 разбілі нямецкі гарнізон у вёсцы Дубрава Гарадоцкага раёна. У жніўні — верасні 1943 года на чыгунцы Віцебск — Невель падарвалі больш за 1 тысячу рэек.

## Памяць 
У 1972 годзе ў вёсцы Бярозаўка Гарадоцкага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік, у 1979 каля вёскі Дубрава, у 1965 на чыгуначнай станцыі Бычыха, у 1975 у вёсцы Смалоўка Гарадоцкага раёна былі пастаўлены мемарыяльныя дошкі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе
Якаў Ігнатавіч Міхалап

**Якаў Ігнатавіч Міхалап** (1904—1964) — літаратуразнавец, кандыдат філалагічных навук (1947), дацэнт (1954).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сучасным Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі ў сялянскай сям’і. У 1933 годзе скончыў літаратурны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута, у 1938 годзе — аспірантуру пры Акадэміі навук БССР. У 1936—1938 гадах выкладаў у Аршанскім настаўніцкім інстытуце, у 1938—1941 гадах у Рагачоўскім настаўніцкім інстытуце. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны Я. І. Міхалап у Чырвонай Арміі. Удзельнічаў у абароне Масквы, Сталінградскай бітве. Пасля дэмабілізацыі працаваў загадчыкам кафедры беларускай літаратуры Гродзенскага педагагічнага інстытута. У 1949—1954 гадах выкладчык кафедры рускай і беларускай літаратуры Бабруйскага настаўніцкага інстытута, у 1949—1952 гадах загадчык кафедры. З 1954 года Я. І Міхалап працаваў у Гомельскім педагагічным інстытуце на пасадзе дацэнта. З 1961 года займаў пасаду дэкана філалагічнага факультэта.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац па тэорыі і гісторыі беларускай літаратуры, творчасці Францішка Багушэвіча. Сярод апублікаванага:
* Беларускія пісьменнікі аб рэлігіі / Я. І. Міхалап; [навуковы рэдактар К. П. Кабашнікаў] — Мінск: Б.в., 1961. — 36 с. — 12&nbsp;100 экз. (Таварыства па распаўсюджванню палітычных і навуковых ведаў БССР; № 21)

## Спасылкі 
* 
* Ветераны Великой Отечественной войны, трудившиеся в ГГУ им. Ф. Скорины 
* *Грабянчук І. В.* Педагагічны калектыў Бабруйскага дзяржаўнага настаўніцкага інстытута ў 1949—1954 гг.
* Вучоныя Беларусі. Міхалап, Якаў Ігнатавіч (кандыдат філалагічных навук; літаратуразнаўства; 1904—1964)
	

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Маскву
Катэгорыя:Дэканы ГДУ імя Ф. Скарыны
Твігі

Дама **Леслі Лоўсан** (, прозвішча пры нараджэнні — Хорнбі, ; нар. , ) — брытанская супермадэль, актрыса і спявачка. Вядомая пад псеўданімам **Твігі** (Twiggy, літаральна — «тоненькая, далікатная», ад  — «трасцінка»). Дама-камандор ордэна Брытанскай імперыі (DBE, 2018).

## Біяграфія 
Леслі Хорнбі нарадзілася ў прыгарадзе Лондана ў сям’і сярэдняга дастатку. У 16 гадоў яна пазнаёмілася з модным лонданскім цырульнікам Леанарда і стала тварам яго салона прыгажосці. Першая фотасесія Леслі з кароткай стрыжкай была зроблена фатографам Бары Латэганам. Ён і прыдумаў дзяўчыне запамінальны псеўданім — Твігі.

У 1966 годзе Твігі была прызнана Тварам года па версіі «Daily Express». Неўзабаве дзяўчына стала тварам моднага Лондана 1960-х і іконай субкультуры модаў. Яе здымалі найлепшыя фатографы: Хельмут Ньютан і Сесіл Бітан. На думку некаторых гісторыкаў моды, менавіта Твігі можна назваць першай супермадэллю. Мільёны дзяўчат па ўсім свеце худнелі да змардавання («сіндром Твігі»), капіявалі макіяж і незвычайна кароткую стрыжку мадэлі. Яна стала сапраўднай візітнай карткай дзесяцігоддзя.

У 1970 годзе Твігі нечакана заяўляе, што заканчвае кар’еру мадэлі.

У 1971 годзе Твігі была ўзнагароджана дзвюма прэміямі «Залаты глобус» за ролю ў экранізацыі мюзікла «Бойфрэнд», затым выйшла на сцэну ў ролі Элізы Дулітл у «Пігмаліёне». У 1990-я агітавала супраць выкарыстання натуральнага меха ў індустрыі моды. Твігі ўвесь час выступала на тэлебачанні: напрыклад, у 1976 годзе яна была запрошаная ў якасці госці на папулярную лялечную тэлеперадачу «Мапет-шоу». Таксама яна выступала ў якасці суддзі ў папулярным тэлешоу «Топ-мадэль па-амерыканску» з 5-га па 9-ы сезон.

У 1971 годзе выйшаў першы альбом Твігі.

Катэгорыя:Фотамадэлі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
The Prodigy

**The Prodigy** (у перакладзе з англ. — «цуд») — брытанскі музычны калектыў, які ўтварыўся ў 1990 годзе і арыентаваны на электронную музыку. Нараўне з Fatboy Slim, The Chemical Brothers і The Crystal Method, The Prodigy з’яўляюцца піянерамі жанру бігбіт, які набыў папулярнасць у 1990-я і 2000-я гады. Гурт з’явіўся на андэграўнднай рэйв-сцэне ў пачатку 1990-х гадоў і з таго часу мае вялікую папулярнасць і вядомасць ва ўсім свеце. Усяго ў свеце прададзена больш за 25 мільёнаў экзэмпляраў альбомаў калектыву. Станам на лістапад 2018 года агульны аб’ём продажаў альбомаў The Prodigy ў Вялікабрытаніі складае 4 707 982 экзэмпляры.

Гурт заваяваў мноства ўзнагарод на працягу ўсёй кар’еры, у тым ліку дзве прэміі «BRIT Awards», адну ўзнагароду ад часопіса Q, чатыры прэміі «MTV Video Music Awards», дзве прэміі ад часопіса Kerrang! і шэсць узнагарод «MTV Europe Music Awards». Таксама гурт двойчы быў намінаваны на прэмію «Грэмі». У 2012 годзе The Prodigy былі прызнаныя «найлепшым танцавальным гуртом сучаснасці» па версіі часопіса Mixmag.

The Prodigy змаглі стварыць сваё непаўторнае гучанне, выкарыстоўваючы ў музыцы элементы розных стыляў, пачынаючы ад хардкор-тэхна, індастрыялу і брэйкбіту ў пачатку 1990-х гадоў і заканчваючы электра-рокам з вакальнымі элементамі панка ў больш позні час. У цяперашні час у склад гурта ўваходзяць музыка-мультыінструменталіст Ліям Хоўлет і вакаліст і MC Максім Рэаліці. Раней удзельнікамі The Prodigy былі танцор і вакаліст Кіт Флінт (1969—2019), клавішнік і танцор Лірой Торнхіл і танцорка Шаркі, якая пакінула гурт яшчэ ў пачатку кар’еры.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Experience* (1992)
* *Music for the Jilted Generation* (1994)
* *The Fat of the Land* (1997)
* *Always Outnumbered, Never Outgunned* (2004)
* *Invaders Must Die* (2009)
* *The Day Is My Enemy* (2015)
* *No Tourists* (2018)

Катэгорыя:Электронныя музычныя калектывы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Рок-гурты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard 200
Катэгорыя:Трыа
Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага рока
Андрэ Анана

**Андрэ́ Анана́** (; нар. 2 красавіка 1996) — камерунскі футбаліст, брамнік англійскага клуба «Манчэстэр Юнайтэд» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Камеруна.

## Клубная кар’ера 
#### «Аякс» 
Анана нарадзіўся ў Камеруне і, дзякуючы адмысловай фундацыі Самюэля Это’о, атрымаў магчмасць у 2010 годзе далучыцца да акадэміі «Барселоны». Да прафесійнай каманды ігрок не далучыўся, бо ў пачатку студзеня 2015 года вырашыў адправіцца ў Нідэрланды, дзе склаў пагадненне з амстэрдамскім «Аяксам». Далучыўся да моладзевай каманды клуба, за якую дэбютаваў у лютым таго ж года. Ужо наступным годам 20 жніўня камерунец дэбютаваў у асноўнай камандзе «Аякса» ў матчы супраць «Вілем II». Менавіта з таго сезона 2016/17 трывала заняў месца ў браме амстэрдамцаў. У маі 2017 года ігрок падоўжыў кантракт з клубам да 2021 года. У сакавіку 2019 года ён зрабіў яшчэ адное падаўжэнне дагавора да чэрвеня 2022 года. У лістападзе 2019 года ў інтэрв’ю выказаў цікавасць да англійскай Прэм’ер-лігі. У лютым 2021 года брамніку забаранілі гуляць на працягу 12 месяцаў пасля таго, як УЕФА выявіў станоўчае тэставанне на забароненае рэчыва фурасемід. «Аякс» апеляваў на вырак арганізацыі, спасылаючыся на памылковае ўжыванне жонкавых лекаў. У выніку тэрмін забароны быў зніжаны да дзевяці месяцаў арбітражным спартыўным судом у чэрвені. 24 лістапада 2021 года, адбыўшы дыскваліфікацыю, брамнік вярнуўся на поле ў матчы Лігі чэмпіёнаў супраць «Бешыкташа». Матч скончыўся перамогай «Аякса» з лікам 2:1. У маі 2022 года стала вядома аб сыходзе іграка з клуба па заканчэнні сезона.

#### «Інтэрнацыянале» 
1 ліпеня 2022 года «Інтэрнацыянале» афіцыйна пацвердзіў складанне з Ананам пяцігадовай угоды. З часам выйграў канкурэнцыю ў складзе з Самірам Ханданавічам, дапамог камандзе выйграць Суперкубак і Кубак Італіі, а таксама дайсці да фіналу Лігі чэмпіёнаў УЕФА.

#### «Манчэстэр Юнайтэд» 
У ліпені 2023 года за 43 млн фунтаў перайшоў у англійскі «Манчэстэр Юнайтэд».

## Міжнародная кар’ера 
Анана мае на сваім рахунку выступы ў складзе моладзевай зборнай Камеруна. У нацыянальную зборную быў запрошаны на таварыскую гульню супраць зборнай Францыі ў маі 2016 года, але дэбют іграка прыпаў на пераможны таварыскі матч супраць зборнай Габона ў верасні таго ж года. Галкіпер абараняў браму сваёй каманды ў матчы за трэцяе месца на Кубка афрыканскіх нацый 2021 года супраць зборнай Буркіна-Фасо.

Трапіў у заяўку зборнай Камеруна на чэмпіянат свету 2022, дзе правёў першы матч супраць Швейцарыі, пасля чаго праз канфлікт з галоўным трэнерам быў адхілены ад каманды і адпраўлены дамоў. 23 снежня 2022 года абвясціў пра завяршэнне міжнароднай кар’еры.

## Дасягненні 
**«Аякс»**:
* Чэмпіён Нідэрландаў: 2019, 2021, 2022
* Уладальнік Кубка Нідэрландаў: 2019, 2021
* Уладальнік Суперкубка Нідэрландаў: 2019

**«Інтэрнацыянале»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2023
* Уладальнік Суперкубка Італіі: 2022

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Камеруна
Катэгорыя:Ігракі зборнай Камеруна па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Ёнг Аякс
Катэгорыя:Ігракі ФК Аякс Амстэрдам
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Юнайтэд
Забастоўка шахцёраў у СССР у 1989 годзе

**Забастоўка шахцёраў у СССР у 1989 годзе** — адна з першых адкрытых масавых забастовак у СССР.

## Ход падзей 
Хваляванні ў шахцёрскім асяроддзі пачаліся яшчэ вясной 1989 года. З 2 сакавіка 1989-га года гарнякі шахты «Паўночная» ў Варкуце на працягу трох дзён трымалі забастоўку, дамогшыся замарожвання рашэння аб пераглядзе нормаў і прымусіўшы выплаціць належную ім прэмію. 3 красавіка на шахце імя «60-годдзя Ленінскага камсамола» ў Растоўскай вобласці 205 шахцёраў пасля змены адмовіліся выходзіць з забою, пратэстуючы супраць рэзкага зніжэння расцэнак за тону здабытага вугалю. З 4 па 8 красавіка ў Нарыльску спынілі працу тысячы гарнякоў 5-ці руднікоў Нарыльскага горна-металургічнага камбіната, з асноўнымі патрабаваннямі вярнуць разрады, якія існавалі да перагляду сістэмы аплаты працы, і выконваць нормы працы. Працу прыпынілі таксама гарнякі на шахтах Данбаса, Тульскай, Свярдлоўскай і Кемераўскай вобласці.

11 ліпеня 1989 года пачалася масавая забастоўка ўсіх вуглездабыўных прадпрыемстваў Междурэчанска Кемераўскай вобласці. Забастоўка шахцёраў Междурэчанска дала штуршок да забастоўкі гарнякоў не толькі на Кузбасе, але і на астатніх вугальных басейнах СССР. У перыяд з 11 па 17 ліпеня на Кузбасе страйкавала 165 прадпрыемстваў, на Данбасе ў перыяд з 19 па 30 ліпеня страйкавала 174 шахты, у Карагандзінскім вугальным басейне з 20 па 23 ліпеня страйкавала 26 шахт. У масавым страйку таксама ўдзельнічалі шахцёры Варкуты і Сахаліна.

У выніку забастовак урад СССР вырашыў пайсці на саступкі шахцёрскім стачкам і сесці за стол перамоваў. У выніку перамоваў Савет Міністраў СССР выпусціў пастанову «Аб мерах па забеспячэнні выканання сумесных рашэнняў, прынятых урадавымі камісіямі з удзелам УЦСПС і забастовачнымі камітэтамі працоўных вугальных рэгіёнаў краіны», які часткова выконваў патрабаванні страйкоўцаў.

## Наступствы 
Забастоўкі шахцёраў 1989 года сталі адной з прычын змены палітычнага і эканамічнага ладу ў СССР і паслужылі прыкладам для правядзення аналагічных забастовак з эканамічнымі і палітычнымі патрабаваннямі ў розных савецкіх рэспубліках.

Так, напрыклад, страйкі шахцёраў сталі прыкладам для забастовачнага руху ў Малдове, які прывёў да прыднястроўскага і гагаузскага канфлікту. Прыклад з забастоўшчыкаў 1989 года бралі шахцёры Данбаса і беларускія страйкамаўцы ў 1991 годзе.

Страйкі 1989 года паклалі пачатак да стварэння незалежнага прафсаюзнага руху. Так, пасля шахцёрскіх забастовак быў створаны Незалежны прафсаюз гарнякоў СССР, які стаў прабацькам Беларускага незалежнага прафсаюза і Незалежнага прафсаюза гарнякоў Украіны.

## Спасылкі 
* «Для шахтеров Кузбасса своим Валенсой стал Ельцин» Рабочий вожак и губернатор Кузбасса Михаил Кислюк о роли горняков в развале СССР, Lenta.ru
* Soviet Miners’ Strike Grows; 100,000 Join In, Los Angeles Times

Катэгорыя:Забастоўкі ў СССР
Катэгорыя:Ліпень 1989 года
Катэгорыя:Канфлікты 1989 года
Катэгорыя:Гісторыя СССР
Катэгорыя:Распад СССР
Джордж Мастоў

**Джордж Дэніел Мастоў** (; ,  — ) — амерыканскі матэматык, геометр. Доктар філасофіі, эмерыт-прафесар Ельскага ўніверсітэта, член Нацыянальнай АН ЗША (1974).

Лаўрэат прэмій Стыла (1993) і Вольфа (2013, сумесна з Майклам Артынам).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і яўрэяў з Украіны, якія эмігравалі ў ЗША ў пачатку XX стагоддзя. Ступень доктара філасофіі атрымаў у Гарвардскім універсітэце. Стыпендыят Гугенхайма (1957).

З 1961 года працаваў у Ельскім універсітэце, у 1971—1974 гадах загадчык кафедры матэматыкі. З 1998 года ў адстаўцы як эмерыт-прафесар матэматыкі імя Генры Форда II — атрымаў гэтую імянную прафесуру ў 1980 годзе.

У 1987—1988 гадах прэзідэнт Амерыканскага матэматычнага таварыства.

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Геометры
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Грыфітс

**Грыфітс** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Тэры Грыфітс, валійскі прафесійны гулец у снукер
* Філіп Грыфітс, амерыканскі матэматык
* Эндзі Грыфітс, аўстралійскі дзіцячы пісьменнік
Дуа Ліпа

**Ду́а Лі́па** (; нар. , Вэстмінстэр, Вялікі Лондан) — брытанская спявачка косаўскага паходжання, аўтар песень і мадэль. У 2015 годзе яна падпісала кантракт з Warner Bros. Records і неўзабаве выпусціла свой першы сінгл. У снежні 2016 года пры падтрымцы часопіса The Fader быў зняты дакументальны фільм пра спявачку, See in Blue. У студзені 2017 года спявачка атрымала прэмію EBBA Public Choice Award.

2 чэрвеня 2017 года адбыўся рэліз яе аднайменнага дэбютнага альбома. Асобна ад альбома выйшла сем сінглаў, двое з якіх сталі адразу паспяховымі ў брытанскіх чартах; «Be the One» і «IDGAFruen». Сінгл «New Rules», які заняў першае месца ў Брытаніі (UK Singles Chart), здолеў таксама патрапіць на шостае месца ў чартах ЗША. У лютым 2018 года Ліпа выйграла дзве прэміі Brit Awards у намінацыі British Female Solo Artist and British Breakthrough Act. У красавіку сінгл Ліпы і Кельвіна Харыса «One Kiss» таксама здолеў дасягнуць першага месца ў UK Singles Chart.

У лютым 2019 года на цырымоніі Grammy Awards, атрымала дзве ўзнагароды: у катэгорыях Найлепшы новы выканаўца і Найлепшы танцавальны запіс за сінгл «Electricity» (сумесна з дуэтам Silk City).

Другі студыйны альбом спявачкі «Future Nostalgia» быў выпушчаны ў сакавіку 2020 года і атрымаў прызнанне крытыкаў. Альбом стаў першай кружэлкай № 1 для Ліпы ў Вялікабрытаніі; вядучы сінгл «Don’t Start Now» быў на другім месцы ў брытанскім (UK Singles Chart) і амерыканскім (Billboard Hot 100) хіт-парадах.

На 64-й штогадовай цырымоніі ўручэння ўзнагарод «Грэмі», якая прайшла 14 сакавіка 2021 года, была ўдастоена прэміі ў катэгорыі «За найлепшы вакальны поп-альбом» (Future Nostalgia).

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Dua Lipa* (2017)
* *Future Nostalgia* (2020)
* *Radical Optimism* (2024)

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Фотамадэлі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мецца-сапрана
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Поп-вакалісты
Мікіа Сато

**Мікіа Сато** (; нар. ) — японскі матэматык, стваральнік алгебраічнага аналізу.

Сато навучаўся матэматыцы ў Такійскім універсітэце. Адначасова ён працаваў школьным настаўнікам з-за фінансавых праблем — пасля Другой сусветнай вайны ўсе зберажэнні яго сям’і абясцэніліся, а дом быў разбураны падчас бамбаванняў. Пасля гэтага ён навучаўся тэарэтычнай фізіцы, будучы студэнтам Сін’іціра Таманагі. У 1958 годзе Сато апублікаваў працу, у якой уводзілася паняцце гіперфункцыі. У 1960 годзе на «Пашыраным калоквіуме» ў Такійскім універсітэце ім былі прадстаўлены базавыя вызначэнні тэорый D-модуляў і галаномных сістэм.

Катэгорыя:Матэматыкі Японіі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Сахарон Шэлах

**Сахарон Шэлах** (; нар.) — ізраільскі матэматык, прафесар Яўрэйскага ўніверсітэта ў Іерусаліме і Ратгерскага ўніверсітэта ў Нью-Джэрсі.

Нарадзіўся ў Іерусаліме 3 ліпеня 1945 года, у сям’і ізраільскага паэта Урыеля Шэлаха (Гальперына), больш вядомага пад псеўданімам Ёнатан Раташ.

Асноўныя працы ў галіне матэматычнай логікі, у прыватнасці, тэорыі мадэлей і тэорыі мностваў. У 1986 годзе выступіў з пленарным дакладам на Міжнародным кангрэсе матэматыкаў, у 2012 годзе — з пленарным дакладам на Еўрапейскім матэматычным кангрэсе. Да 2009 года апублікаваў каля 900 артыкулаў (разам з больш 200 суаўтарамі).

Катэгорыя:Матэматыкі Ізраіля
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Майкл Ашбахер

**Майкл Джордж Ашбахер** (нар. ) — амерыканскі матэматык, найбольш вядомы сваімі працамі па канечных групах. Ён быў вядучай фігурай у завяршэнні класіфікацыі канечных простых груп у 1970-х і 1980-х гадах. Пазней аказалася, што класіфікацыя была няпоўнай, бо справа квазітонкіх груп не была скончана. Гэты прабел быў выпраўлены Ашбахерам і Стывенам Д. Смітам у 2004 годзе ў двух кнігах, якія складаюцца з каля 1300 старонак. У цяперашні час Ашбахер з’яўляецца прафесарам матэматыкі ў Каліфарнійскім тэхналагічным інстытуце.

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Аляксандр Віктаравіч Прохараў (урач)

**Аляксандр Віктаравіч Прохараў** (нар. 1959) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі. Доктар медыцынскіх навук, прафесар (2005).

## Навуковая дзейнасць 
Галіна навуковых інтарэсаў: лячэнне дыябетычных гангрэн, хранічнага панкрэатыту і пухлін панкрэтабіліярнай сістэмы, трансплантацыйныя метады лячэння цукровага дыябету.

Аўтар больш за 229 навуковых прац, 5 аўтарскіх пасведчанняў і патэнтаў, 12 інструкцый па прымяненні, падрыхтаваў 2-х кандыдатаў медыцынскіх навук.

## Узнагароды 
У 2005 годзе ў складзе калектыву аўтараў (праф. Траццяк С. І., праф. Леанцюк А. С., праф. Рудзянок В. В., к.м.н. Рамановіч В. П., к.м.н. Гаранаў В. А.) удастоены Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь за распрацоўку хірургічнага метаду лячэння цукровага дыябету.

## Літаратура 
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 7. — Минск, 2008.

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Пінскія павятовыя маршалкі

Спіс маршалкаў дваранства Пінскага павета.

## Літаратура 
*
Філіп Грыфітс

**Філіп Грыфітс** (; нар. , , Паўночная Караліна) — амерыканскі матэматык-геометр. Доктар філасофіі, эмерыт-прафесар Інстытута перспектыўных даследаванняў у Прынстане, яго дырэктар у 1991—2003 гадах. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1979), Амерыканскага філасофскага таварыства (1992), а таксама Акадэміі дэі Лінчэі. У 2008 годзе ўзнагароджаны прэміяй Вольфа (сумесна з Дэлінем і Мамфардам); двойчы лаўрэат прэміі Стыла (1971, 2014).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Ролі (Паўночная Караліна); для атрымання вышэйшай адукацыі паступіў ва Універсітэт Уэйк-Форэст. У 1959 годзе атрымаў ступень бакалаўра і перайшоў у Прынстанскі ўніверсітэт. На першым годзе навучання там яго навуковым кіраўніком стаў Дональд Спенсер. Пазней Ф. Грыфітс успамінаў, што найбольшы ўплыў на яго вучобу ў гэты перыяд часу аказала кніга Германа Вейля «Die Idee der Riemannschen Fläche», працы Элі Картана і запіскі лекцый Чэрна пра комплексныя мнагастайнасці.

У 1962 годзе абараніў дысертацыю On Certain Homogeneous Complex Manifolds і атрымаў ступень Ph.D. Працаваў у Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі (1964—1967), выкладаў матэматыку ў Прынстанскім (1967—1972) і Гарвардскім (1972—1983) універсітэтах, і ва Універсітэце Дзюка (1983—1991). З 1991 па 2003 гады дырэктар Інстытута перспектыўных даследаванняў у Прынстане, і да 2009 года прафесар матэматыкі там жа. Станам на 2014 год ён узначальвае Science Initiative Group.

З’яўляецца членам Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук. У 1995—1998 гадах узначальваў праграмны камітэт Міжнароднага кангрэса матэматыкаў, у 1999—2006 гадах быў сакратаром Міжнароднага матэматычнага саюза. Правадзейны член Амерыканскага матэматычнага таварыства (2012).

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Геометры
Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Канадскі залаты медаль Герхарда Герцберга

**Канадскі залаты медаль Герхарда Герцберга** () — узнагарода Савета прыродазнаўчых навук і інжынерных даследаванняў (), які падпарадкоўваецца Ураду Канады. Прысуджаецца грамадзяніну або пастаяннаму рэзідэнту Канады штогод з 1991 года за дасягненні ў навуцы і тэхніцы. Разам з залатым медалём даюцца гарантыі фінансавай падтрымкі даследаванняў на працягу 5 гадоў у памеры 1 мільёна канадскіх долараў. Названа ў гонар Нобелеўскага лаўрэата Герхарда Герцберга.

Катэгорыя:Узнагароды Канады
Катэгорыя:Навуковыя медалі і прэміі
Джэймс Артур

**Джэймс Артур** (, нар. , г. Гамільтан, Канада) — канадскі матэматык. Прафесар Таронцкага ўніверсітэта, член Канадскага (1980) і Лонданскага (1992) каралеўскіх таварыстваў, замежны член НАН ЗША (2014). Адзіны матэматык, удастоены вышэйшай навуковай канадскай узнагароды Залатога медаля Герхарда Герцберга (1999).

Скончыў Таронцкі ўніверсітэт (бакалаўр матэматыкі і фізікі, 1966, магістр 1967). Ступень доктара філасофіі па матэматыцы атрымаў у Ельскім універсітэце ў 1970 годзе пад кіраўніцтвам Роберта Лэнглендса. У 1970—1976 гадах выкладаў там жа. Выкладаў у Прынстанскім універсітэце, а з 1976 года — ва Універсітэце Дзьюка, з 1978 года — у альма-матар у Таронта. У 1987 годзе стаў універсітэцкім прафесарам Таронцкага ўніверсітэта.

У 2005—2006 гадах прэзідэнт Амерыканскага матэматычнага таварыства, яго фэла з 2012 года. Замежны ганаровы член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.

Катэгорыя:Матэматыкі Канады
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Стывен Артур Кук

**Стывен Артур Кук** (; нар. , Буфала, ЗША) — амерыканскі вучоны ў галіне тэорыі вылічальных сістэм. Вядомы сваёй працай над тэорыяй складанасці вылічэнняў, лаўрэат прэміі Цьюрынга.

У сваёй працы «The Complexity of Theorem Proving Procedures» Кук даказаў, што задача выканальнасці булевых формул з’яўляецца NP-поўнай. Тым самым ён падняў пытанне аб роўнасці класаў складанасці P і NP, адно з найскладанейшых пытанняў тэорыі вылічальных сістэм, на якое да гэтага часу няма адказу.

Член Канадскага каралеўскага таварыства (1984), Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1985), Лонданскага каралеўскага таварыства (1998).

Катэгорыя:Постаці амерыканскай інфарматыкі
Яўген Аляксеевіч Сялюнін

**Яўген Аляксеевіч Сялюнін** (? — 2017) — беларускі біятланіст і трэнер па біятлоне. Заслужаны трэнер БССР па біятлоне. Кандыдат педагагічных навук.

## Біяграфія 
Яўген Аляксеевіч Сялюнін быў адным з першых вучняў легендарнага трэнера , уваходзіў у склад зборнай каманды БССР па біятлоне і меў званне майстра спорту. Пасля заканчэння спартыўнай кар’еры з’яўляўся трэнерам зборнай БССР. За асаблівыя заслугі яму было прысвоена званне Заслужанага трэнера БССР па біятлоне. Сярод яго выхаванцаў былі чэмпіён Спартакіяды народаў СССР  і чэмпіён свету сярод юніёраў Мікалай Правалоцкі.

## Навуковая дзейнасць 
Працаваў на кафедры лыжнага і стралковага спорту Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры, меў вучоную ступень кандыдата педагагічных навук.

### Бібліяграфія 
* Оптимизация комплексной подготовки биатлонистов высокой квалификации в годичном цикле тренировки : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 13.00.04 / Селюнин Евгений Алексеевич. — Киев, 1986.

Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры БССР
Катэгорыя:Біятланісты СССР
Катэгорыя:Трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры СССР
Катэгорыя:Кандыдаты педагагічных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУФК
Іван Валяр’янавіч Нічыпарук

**Іван Валяр’янавіч Нічыпарук** (1910—1987) — беларускі ўрач-хірург, траўматолаг, арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1967).

## Біяграфія 
Іван Нічыпарук скончыў Гродзенскую мужчынскую гімназію імя Адама Міцкевіча. З 1930 па 1937 гады Іван Нічыпарук вывучаў медыцыну ва ўніверсітэце імя Стэфана Баторыя. Да вайны Іван Валяр’янавіч працаваў у 1-й бальніцы Гродна, у вайну, якая настала неўзабаве, працягваў прымаць хворых, адначасова таемна перапраўляючы партызанам лекі і перавязачныя матэрыялы, а ў 1944 годзе, калі вызвалілі Беларусь, яго прызначылі галоўным урачом 2-й гарадской бальніцы. Іван Нічыпарук спачатку ўзначаліў бальніцу, а потым загадваў там аддзяленнем.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Святлана Воцінава*. Іван Нічыпарук. Парадоксы нястомнага генія / Святлана Воцінава // Медицинский вестник. ― 2022. — 1 сентября (№ 35). — С. 14—15.

## Спасылкі 
* Под крылом ангела  

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Траўматолагі Беларусі
Катэгорыя:Траўматолагі СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродзенскім раёне
Эдгар Код

**Эдгар Франк «Тэд» Код** (;  — ) — брытанскі навуковец, працы якога заклалі асновы тэорыі рэляцыйных баз даных. Працуючы ў кампаніі IBM, ён стварыў рэляцыйную мадэль даных. Ён таксама ўнёс істотны ўклад у іншыя галіны інфарматыкі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Портлендзе (Дорсет) у Англіі. Яго бацька быў вытворцам скуры, а яго маці была настаўніцай. Навучаўся матэматыцы і хіміі ў Оксфардскім універсітэце (Exeter College). У час Другой сусветнай вайны служыў пілотам у ваенна-паветраных сілах. У 1948 годзе пераехаў у Нью-Ёрк, каб працаваць у IBM як матэматык-праграміст.

У 1953 годзе, з-за пераследаў з боку сенатара Джозефа Мак-Карці, Код пераехаў у Атаву (Канада).

У 1963 годзе ён вярнуўся ў ЗША і атрымаў доктарскую ступень па інфарматыцы і вылічальнай тэхніцы ва Універсітэце Мічыгана (Ан-Арбар). У 1965 годзе ён пераехаў у Сан-Хасэ (Каліфорнія), каб працаваць у Альмадэнскім даследчым цэнтры IBM.

У 1960—1970-х гадах ён працаваў над сваімі тэорыямі захоўвання даных. У 1970 годзе выдаў працу «A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks», якая лічыцца першай працай па рэляцыйнай мадэлі даных. Код працягнуў распрацоўваць і пашыраць рэляцыйную мадэль. У яго гонар названа адна з нармальных форм (нармальная форма Бойса — Кода).

У пачатку 1980-х гадоў рэляцыйная мадэль пачала ўваходзіць у моду. Змагаючыся з нядобрасумленнымі пастаўшчыкамі СКБД, якія сцвярджалі, што іх састарэлыя прадукты падтрымліваюць рэляцыйную тэхналогію, Код апублікаваў «12 правілаў Кода», якія апісваюць, што павінна змяшчаць рэляцыйная СКБД. Яго барацьба закранула мову SQL, якую Код лічыў няправільнай рэалізацыяй тэорыі. Гэта рабіла яго становішча ў IBM дастаткова цяжкім, бо тая пастаўляла прадукты, заснаваныя на SQL. Ён пакінуў IBM і арганізаваў разам з Крыстаферам Дэйтам і некалькімі іншымі людзьмі ўласную кансалтынгавую кампанію.

Код увёў у абарачэнне тэрмін OLAP і напісаў 12 законаў аналітычнай апрацоўкі даных. Ён таксама займаўся клеткавымі аўтаматамі.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дорсеце
Катэгорыя:Лётчыкі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Вучоныя Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Постаці амерыканскай інфарматыкі
Джозеф Мак-Карці

**Джозеф Рэйманд Мак-Карці** (; , Гранд-Шут, Вісконсін — , Бетэсда, Мэрыленд) — амерыканскі сенатар-рэспубліканец, які прытрымліваўся вельмі правых рэакцыйных палітычных перыядаў, настрояў у амерыканскім грамадстве, вядомы як макартызм.

Катэгорыя:Антыкамуністы ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад інфекцыйных захворванняў
Катэгорыя:Канспіролагі
Катэгорыя:Сенатары ад штата Вісконсін
Луіс Кафарэлі

**Луіс Кафарэлі** (; ) — аргенціна-амерыканскі матэматык. Працы па тэорыі нелінейных дыферэнцыяльных ураўненняў у частковых вытворных.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1991), Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1986), Папскай акадэміі навук (1994), замежны член Нацыянальнай акадэміі дэі Лінчэі, фэла Амерыканскага матэматычнага таварыства. У 2002 годзе пленарны дакладчык на Міжнародным кангрэсе матэматыкаў. Ганаровы доктар.

## Узнагароды 
* Прэмія імя Бохера (1984)
* Залаты медаль Пія XI (1988)
* Прэмія Рольфа Шока (2005)
* Прэмія Стыла (2009, 2014)
* Прэмія Вольфа па матэматыцы (2012)
* Медаль Саламона Лефшэца (2013)
* SIAM Fellow (2018)
* Прэмія Шаа (2018)
* Абелеўская прэмія (2023)

## Зноскі 
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Матэматыкі Аргенціны
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Шаа
Мантэрэй

**Мантэрэй**:
* Мантэрэй (акруга)
* Мантэрэй (заліў)
* Мантэрэй (каньён)
* Мантэрэй (Каліфорнія)
* Мантэрэй (Нуэва-Леон)
Пітэр Сарнак

**Пітэр Сарнак** (; нар. , Яганэсбург) — паўднёваафрыканскі і амерыканскі матэматык, спецыяліст па аналізе і тэорыі лікаў. Прафесар Прынстанскага ўніверсітэта і Інстытута перспектыўных даследаванняў у Прынстане, член НАН ЗША, Лонданскага каралеўскага таварыства і Амерыканскага філасофскага таварыства, ганаровы фэла Royal Society of South Africa (2015). Лаўрэат прэміі Вольфа (2014).

## Біяграфія 
З равінскай сям’і, ранняе дзяцінства правёў у Ізраілі. Скончыў Вітватэрсрандскі ўніверсітэт, у якім атрымаў дзве бакалаўрскія ступені (адпаведна ў 1974 і 1975 гадах), апошнюю з якіх — з адзнакай, а ў 2014 годзе ён удастоіцца тут ганаровай ступені. Ступень доктара філасофіі атрымаў у Стэнфардскім універсітэце ў 1980 годзе пад кіраўніцтвам Пола Коэна. З таго ж года асістэнт-прафесар, у 1983 годзе асацыіраваны прафесар Курантаўскага інстытута матэматычных навук Нью-Ёркскага ўніверсітэта, таксама яго прафесар у 2001—2005 гадах. У 1987—1991 гадах прафесар Стэнфардскага ўніверсітэта. З 1991 года прафесар Прынстанскага ўніверсітэта, у 1996—1999 гадах загадчык яго кафедры матэматыкі. Адначасова з 2007 года прафесар Інстытута перспектыўных даследаванняў у Прынстане і яго член у 1999—2002 і 2005—2007 гадах. Таксама фэла Яўрэйскага ўніверсітэта ў Іерусаліме (1987) і ў Калтэху (1989).

Падрыхтаваў 36 аспірантаў (Ph.D.) і многіх постдокаў.

Унёс уклад у матэматычную фізіку і інфарматыку, а таксама камбінаторыку.

Член НАН ЗША і Лонданскага каралеўскага таварыства (і там і там з 2002), Амерыканскага філасофскага таварыства (2008) і Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1991), замежны член Еўрапейскай акадэміі (2013), фэла Амерыканскага матэматычнага таварыства (2017).

Катэгорыя:Матэматыкі ПАР
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Мантэрэй (Каліфорнія)

**Мантэрэй** () — горад у штаце Каліфорнія, ЗША. Знаходзіцца на беразе заліва Мантэрэй Ціхага акіяна. Размешчаны за 80 км (па прамой) на поўдзень ад Сан-Хасэ, ад якога праз горную граду да Мантэрэя вядзе перавальная дарога № 17, якая прыкладна ў сярэдзіне шляху — пасля Санта-Круз — пераходзіць у старадаўнюю іспанскую прыморскую дарогу № 1, якая ідзе ўздоўж берагі Ціхага акіяна ўздоўж Паўднёвай і Паўночнай Амерыкі. Мантэрэй быў заснаваны іспанцамі ў 1770 годзе. У той час Каліфорнія ўваходзіла ў склад Новай Іспаніі. У 1775—1849 гадах горад быў першай сталіцай Каліфорніі. Насельніцтва — 30641 чалавек (2005).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Сёмкаў Гарадок)

**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — храм у в. Сёмкаў Гарадок Мінскага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Першапачаткова быў пабудаваны як касцёл. Быў закладзены ў 1802 годзе, пры падтрымцы Адама Хмары. Касцёл валодаў рысамі позняга барока і ранняга класіцызму. У 1866 годзе храм быў забрыны ў каталікоў і пераданы праваслаўнай царкве. Пасля Другой сусветнай вайны царква не выкарыстоўвалася і стала разбурацца.

У сярэдзіне 1990-х гадоў храм быў закінутым і ўяўляў сабой руіны. Пасля рэканструкцыі пачатку 2000-х будынак значна змяніў сваё вонкавае аблічча. Зменены фасад і цалкам перароблены франтон, стаў выглядаць прасцей, замест дэкаратыўных элементаў з’явіліся тры невялікія арачныя вокны.

## Факты 
Храм знакаміты тым, што ў сценах яго некалі адбывалася вянчанне бацькоў класіка беларускай літаратуры — Максіма Багдановіча. Таксама, па суседстве ў маёнтку Сёмкава жылі Янка Купала і Якуб Колас і пэўна яны наведвалі храм не раз.

## Спасылкі 
* Былы касцёл, а сёння царква ў пасёлку Сёмкаў Гарадок
* Сёмкаў Гарадок

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Мінскага раёна
Катэгорыя:Сёмкаў Гарадок
Катэгорыя:Храмы Мінскай епархіі
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Мінскай вобласці
Міхаіл Іванавіч Вішнеўскі

**Міхаіл Іванавіч Вішнеўскі** (нар. , в. Сёмкаў Гарадок, Мінскі раён, Мінская вобласць) — беларусі філосаф. Доктар філасофскіх навук (2002), прафесар (2003). Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі адукацыі (1998).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (спецыяльнасць «Фізіка», 1971; аспірантура, спецыяльнасць «Сацыяльная філасофія», 1974).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (1974—1979), Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя А. А. Куляшова (з 1979, прафесар кафедры філасофіі, у 1982—2002 і 2014—2021 — загадчык кафедры, у 1995—1998 — прарэктар па вучэбнай рабоце, у 1998—2001 — прарэктар па навуковай рабоце, у 2001—2014 — першы прарэктар).

Навуковыя інтарэсы: сацыяльная філасофія; сацыяльна-філасофскія праблемы адукацыі і навукі; светапоглядныя асновы ідэалогіі беларускай дзяржавы.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (2003), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1993), ордэн Францыска Скарыны (2014).

## Бібліяграфія 
* Философский синтез как мировоззренческая основа образования : диссертация … доктора философских наук : 09.00.01 : защищена 27.05.2001 : утверждена 27.03.2002 / Вишневский Михаил Иванович. — Могилев, 2001.
* Lifelong social and humanities education as an aspectof self-determination in modern culture / M. I. Vishnevskiy // Lifelong learning : Continuous educationfor sustainable development : Proceedings of the 10th Anniversary International Cooperation. — Saint-Petersburg, 2012. — Vol. 10, part 1. — P. 38—40.
    

## Літаратура 
* 
* Вишневский Михаил Иванович // Ученые МГУ имени А. А. Кулешова : биобиблиографический справочник. — Могилев, 2013. — С. 10—12.

Катэгорыя:Філосафы СССР
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Майкл Артын

**Майкл Артын** (; нар. ) — амерыканскі матэматык і заслужаны прафесар Масачусецкага тэхналагічнага інстытута, вядомы сваім укладам у алгебраічную геаметрыю.

## Біяграфія 
Арцін нарадзіўся ў Гамбургу, Германія. Яго маці — Наталля Навумаўна Ясная (пазней змяніла імя на Natasha і найбольш вядомая пад гэтым імем, 1909—2003), нарадзілася ў сям’і адваката, пасля вядомага эканаміста Н. Х. Яснага (англ.: Naum Jasny, 1883—1967) у Санкт-Пецярбургу і эмігравала ў Германію ў 1921 годзе пасля прыходу да ўлады бальшавікоў. Яна наведвала гімназію ў Гамбургу, а затым — курсы ў Гамбургскім універсітэце, якія праводзіліся Эмілем Артынам — адным з выбітных алгебраістаў XX стагоддзя. Артын і Ясная ажаніліся ў 1929 годзе, Майкл Артын быў іх другім сынам. У 1937 годзе Артын быў звольнены з універсітэта (Наташа была напалову яўрэйкай) і іх сям’я эмігравала ў ЗША.

У 1955 годзе Майкл Артын атрымаў ступень бакалаўра ў Прынстанскім універсітэце. Затым ён пераехаў у Гарвард і ў 1960 годзе атрымаў ступень Ph.D. пад кіраўніцтвам Оскара Зарыскага (тэма дысертацыі — On Enriques’ Surfaces). Ён вырашыў не публікаваць дысертацыю, бо лічыў, што яна недастаткова добрая для публікацыі. Да 1963 года Артын працаваў у Гарвардскім універсітэце, а затым правёў некаторы час у Францыі, у Інстытуце вышэйшых навуковых даследаванняў (IHES), паўдзельнічаўшы ў напісанні 4-га тома запісак SGA. У 1966 годзе атрымаў пасаду прафесара MIT. Яго праца над праблемай апісання прадстаўленых функтараў у катэгорыі схем прывяла да доказу апраксімацыйнай тэарэмы Артына. Таксама ён даў вызначэнне алгебраічнай прасторы. У 1974 годзе ён даў новае вызначэнне алгебраічнага стэка. Пачынаючы з 1980-х гадоў яго навуковыя інтарэсы перамясціліся ў галіну некамутатыўнай геаметрыі.

Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Германіі