open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Авечкагадоўля

thumb|380px|right|Авечкі ў Патагоніі, Аргенціна
thumb|380px|right|Авечкі на пашы ў Аўстраліі
**Авечкагадоўля** — галіна жывёлагадоўлі, якая займаецца развядзеннем авечак. Гэтыя жывёлы адносяцца да сямейства пустарогіх парнакапытных. Прадукцыяй авечкагадоўлі з'яўляюцца мяса, воўна, малако, сыр, аўчына. Развядзенне авечак пераважае ў раёнах і краінах, якія валодаюць шырокімі пашамі, асабліва ў пустэльных і паўпустынных раёнах субтрапічнага і трапічнага паясоў.

## Спасылкі 
* Бараніна і авечкагадоўля
Прага 1

**Прага 1** — адміністрацыйны раён (адначасова таксама гарадскі раён і гарадская частка) у цэнтральнай частцы Прагі. Складаецца з сярэднявечнай часткі горада ў выглядзе гістарычных раёнаў (кадастравых кварталаў): Ёзэфаў, Старэ Места, вялікай часткі Мала Страны, Градчан і Нове Места. Малаважныя часткі гістарычных раёнаў Голешавіцэ і Вінаграды таксама ўваходзяць у адміністрацыйны раён.

Вялікая частка раёна ўваходзіць у цэнтральную частку Прагі, уключаную ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

У раёне размешчаны 18821 дом.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Раёны Прагі
Жывёлагадоўля

[right|thumb|170px|Статак авечак у [Айдаха, ЗША]]
**Жывёлагадоўля** — галіна сельскай гаспадаркі, якая займаецца развядзеннем сельскагаспадарчых жывёл для вытворчасці жывёлагадоўчых прадуктаў.

Забяспечвае насельніцтва прадуктамі харчавання (малочныя прадукты, мяса, яйкі, мёд і інш.), лёгкую і харчовую прамысловасць сыравінай (скура, воўна, мяса, малако і інш.), дае жывую цяглавую сілу (коні, валы, аслы, мулы, вярблюды, алені і інш.), асобныя кармы (касцявая мука і інш.), лекавыя сродкі (гармоны, сывараткі) і арганічныя ўгнаенні. Галоўныя галіны: гадоўля буйной рагатай жывёлы, свінагадоўля, авечкагадоўля, конегадоўля, козагадоўля, аленегадоўля, птушкагадоўля, зверагадоўля, рыбаводства, сабакаводства, трусагадоўля, шаўкаводства. Жывёлагадоўля Беларусі мае малочна-мясны кірунак.

Жывёлагадоўля — найбольш старажытны промысел чалавецтва пасля палявання, збіральніцтва і рыбалоўства, засвоены нароўні з земляробствам, у неаліце (гл. неалітычная рэвалюцыя). З'яўленню жывёлагадоўлі папярэднічаў працэс прыручэнне пэўных відаў дзікіх звяроў, якія былі прыдатнымі для жыцця з чалавекам і з якіх магла быць вынятая карысць у форме крыніцы мяса, малака, шкур або ў якасці рабочай жывёлы, якая цягне плуг.

Жывёлагадоўля знаходзіцца ў цеснай сувязі з раслінаводствам. Жывёлы пераўтвараюць раслінныя прадукты і шматлікія адыходы раслінаводства ў каштоўныя прадукты харчавання і сыравіну, забяспечваюць угнаеннем.

Тэарэтычную аснову жывёлагадоўлі складае заатэхнія — навука аб тэорыі і тэхналогіі вытворчых працэсаў пры вырабе прадуктаў жывёлагадоўлі шляхам развядзення, кармлення, утрымання і ўдасканальвання хатніх жывёл.

## Літаратура 
* Жывёлагадоўля // Геаграфічныя паняцці і тэрміны. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-085-8
* *А. А. Лазоўскі*. Жывёлагадоўля // Асновы сельскай гаспадаркі: Вучэб. дапам. у 2 ч. Ч. 2. — Пад рэд. У. Л. Фядотава. — Мн.: Ураджай, 1998. — ISBN 985-04-0241-5.

## Спасылкі 
* 
* Інфармацыйны рэсурс пра жывёлагадоўлю 


Катэгорыя:Узаемадзеянне чалавека з жывёламі
Поль Анры Гольбах

**Поль Анры Ціры Гольбах** (барон д’Ольбах, ; нямецкае імя **Паўль Генрых Дзітрых фон Гольбах**, ; 8 снежня 1723, Эдэльсхайм — 21 чэрвеня 1789, Парыж) — французскі філосаф нямецкага паходжання, пісьменнік, энцыклапедыст, асветнік.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Энцыклапедысты
Катэгорыя:Матэрыялісты
Катэгорыя:Філасофія XVIII стагоддзя
Якаб Арміній

**Якаб Арміній** (лац. Jacobus Arminius, сапр. імя Якаб Германзен) (10 кастрычніка 1560 — 19 кастрычніка 1609) — галандскі пратэстанцкі багаслоў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Аўдэватэры (Утрэхт). Па завяршэнні навучання ў Лейдэнскім і Жэнеўскім універсітэтах ў 1588 годзе стаў пастарам Галандскай рэфармацкай царквы ў Амстэрдаме, а ў 1603 — прафесарам тэалогіі Лейдэнскага ўніверсітэта. У 1590 г. Арміній жэніцца на Лізавеце Рэел, дачцэ аднаго з самых уплывовых людзей Галандыі. Памёр у Лейдэне.

Армініем быў створаны шэраг прац, у якіх ён палемізаваў з вучэннем кальвіністаў па пытанні выратавання душы. Найбольш востра свае разыходжанні з кальвіністамі па дадзеным пытанні былі сфармуляваны ў трактаце 1608 «Аб'ява меркаванняў». Тут Арміній удакладніў тэзіс аб выбіральнасці Бога пры прызначэнні людзей да выратавання: выратуюцца тыя вернікі, якія прынялі дадзенае ад Бога пасрэдніцтва Іісуса Хрыста і ў вачах Бога шчыра пакаяліся. З гэтага вынікала, што чалавек здольны сваёй свабоднай воляй звярнуцца да выратавання.

Нягледзячы на разыходжанні ў поглядах з кальвіністамі, Я. Арміній да канца жыцця заставаўся ў рэфармацкай царкве.

Катэгорыя:Святары
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XVI стагоддзя
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XVII стагоддзя
Катэгорыя:Постаці пратэстанцтва
Сент-Агюр

**Сент-Агюр** () — французскі паўцвёрды блакітны сыр з цвіллю.

Брэнд **SAINT AGUR®** належыць Savencia Fromage & Dairy Group, а раней Bongrain.

Кансістэнцыя крэмавая, пругкая, пастападобная з украпваннямі блакітнай цвілі.

Рэзкі смак блакітнай цвілі добра гармануе з мяккім сметанковым смакам сыру. Мае больш далікатную кансістэнцыю і смак за ракфор.

## Вытворчасць 
Сыр робяць з пастэрызаванага каровінага малака з дадаваннем вяршкоў.

## Гл. таксама 
* Спіс французскіх сыроў

Катэгорыя:Французскія сыры
Катэгорыя:Сыры з каровінага малака
Катэгорыя:Блакітныя сыры
Неалітычная рэвалюцыя

**Неалітычная рэвалюцыя** — пераход чалавечых абшчын ад прымітыўнай эканомікі паляўнічых і збіральнікаў да сельскай гаспадаркі, заснаванай на земляробстве і/або жывёлагадоўлі. Па дадзеных археалогіі, прыручэнне жывёл і раслін адбывалася ў розны час незалежна ў 7-8 рэгіёнах. Самым раннім цэнтрам неалітычнай рэвалюцыі лічыцца Блізкі Усход, дзе прыручэнне пачалося не пазней, чым 10 тыс. гадоў таму.

## Гл. таксама 
* Каменны век
* Неаліт
* Археалагічная культура
* Храналогія развіцця сельскай гаспадаркі і вытворчасці ежы
* Y-храмасомныя гаплагрупы ў этнічных групах
* Ранняя гісторыя
* Старажытны свет
* Кімерыйцы
* Індаеўрапейцы

## Літаратура 
* *Cohen M. N.* The Food Crisis in Prehistory: Overpopulation and the Origins of Agriculture. New Haven, CT: Yale University Press, 1977. ISBN 0-300-02351-0

Катэгорыя:Дагістарычны перыяд
Катэгорыя:Сацыяльная эвалюцыя
Катэгорыя:Гісторыя сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Неаліт
Акцябр (Буда-Кашалёўскі раён)

**Акця́бр** (, ; да 1919 года **Папоўка**, у 1919 годзе **Троцкае**, з 1931 да 30 снежня 1961 года **Сталіна**) — аграгарадок, цэнтр Акцябрскага сельсавета Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
Знаходзіцца за 22 км на паўднёвы ўсход ад Буда-Кашалёва, 15 км ад чыгуначнай станцыі Лазурная (на лініі Жлобін — Гомель), 26 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На поўначы меліярацыйны канал.

## Транспартная сетка 
Размешчана на шашы Доўск — Гомель  ().

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на ўсходзе далучаецца шыротная вуліца, на захадзе вуліца амаль мерыдыянальнай арыентацыі (абапал шашы). Забудова двухбаковая, драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

У 1987 годзе пабудаваны цагляныя дамы на 50 сем’яў, у якія былі заселены жыхары з месцаў, забруджаных радыяцыяй пасля Чарнобыльскай катастрофы.

## Гісторыя 
Выяўлены археолагамі курганны могільнік (9 насыпаў, на паўночна-ўсходняй ускраіне) сведчыць пра засяленне тутэйшых месцаў з даўніх часоў. Сучасная вёска заснавана напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях.

З 8 снежня 1926 года цэнтр Троцкага сельсавета Уваравіцкага, з 17 красавіка 1962 года Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 года) акругі, з 1931 года цэнтр Сталінскага сельсавета, з 20 лютага 1938 года Гомельскай вобласці. З 30 снежня 1961 года цэнтр Акцябрскага сельсавета.

У 1930 годзе арганізаваны калгас «Абуджэнне», працавалі гамарня і вятрак. Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупанты забілі 11 жыхароў. У баях каля вёскі загінулі 11 савецкіх салдатаў (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі), 49 жыхароў вёскі загінулі на фронце. У 1959 годзе цэнтр саўгаса «Краснаакцябрскі», знаходзіліся аддзяленне сувязі, Дом культуры, бібліятэка, сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 335 гаспадарак, 881 жыхар.

### Дынаміка 
* 1926 год — 6 двароў, 43 жыхары.
* 1959 год — 403 жыхары (паводле перапісу).
* 1994 год — 830 жыхароў, 309 двароў.
* 2004 год — 335 гаспадарак, 881 жыхар.

## Славутасці 
* Курганны могільнік перыяду сярэднявечча (X — ХІІІ стагоддзі) — 

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
*  — С. 223.
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Камамбер

**Камамбер** () — гатунак мяккага тлустога сыра, вырабляецца з каровінага малака. Мае колер ад белага да светла-сметанковага. Смак — востры, пікантны, трохі падобны да грыбнога. Звонку камамбер пакрыты пухнатай белай скарыначкай, утворанай спецыяльнай сырнай цвіллю відаў Penicillium camemberti або Penicillium candidum.

Лічыцца, што першы камамбер быў выраблены ў 1791 годзе нармандскай сялянкай Мары Арэль. Паводле легенды, Мары Арэль падчас Вялікай французскай рэвалюцыі выратавала ад смерці манаха, які ў падзяку адкрыў ёй вядомы толькі яму сакрэт прыгатавання гэтага сыру.

## Выраб 
Камамбер вырабляецца з суцэльнага каровінага малака, у якое часам дадаюць невялікую колькасць абястлушчанага малака. Памеры камамбера — таўшчыня 3,1 см, дыяметр 11,3 см і вага 340 грам. З 25 літраў малака можна атрымаць 12 такіх сыроў.

Пры вытворчасці камамбера ў гарачае надвор'е ўзнікаюць цяжкасці, таму камамбер звычайна робяць у перыяд з верасня па май. Малако паступае непастэрызаваным у цэбрах аб'ёмам 27 л з вечкамі. Самы лепшы сыр атрымліваюць з двух порцый — палову згустку змяшчаюць у формы ўвечары, а астатнюю частку на наступную раніцу. На 4,5 л малака пры тэмпературы 27 ° C дадаюць 0,5 мл сычужнага фермента. Згортванне надыходзіць праз 2 гадзіны і малако варта перыядычна памешваць, не дапускааючы адстою слівак.

## Спасылкі 
* The so amazing homage to Marie Harel and the camembert *разнамоўна*

Катэгорыя:Французскія сыры
Катэгорыя:Сыры з каровінага малака
Катэгорыя:Нармандыя
Нёшатэль (сыр)

**Нёшатэль** () — французскі сыр з каровінага малака, што вырабляецца ў Верхняй Нармандыі. Ён мае сухую скарыначку, пакрытую белай пухнатай цвіллю і пругкую мякаць з водарам і пяшчотным прысмакам грыбоў. Нёшатэль мае крупчастую структуру і тлустасць каля 45 %. Сыр атрымаў сваю назву ад мястэчка Нёшатэль-ан-Брэ. Лічыцца, што гэта самы старажытны сыр Нармандыі.

## Выраб 
У цяперашні час сыр вырабляюць практычна па той жа тэхналогіі, што і шмат стагоддзяў таму. Малако разліваюць у ёмістасці пры тэмпературы каля 20 °C, дадаюць сычужную сыроватку і малочныя ферменты, пасля чаго пакідаюць малако згортвацца на 24—36 гадзін. Затым сыроватку зліваюць і дадаюць грыбок *penicillium candidum*. Атрыманую масу прасуюць ў формах і размяшчаюць на драўляных стэлажах, затым соляць ўручную і адпраўляюць у склеп для паспявання пры тэмпературы 12—14 °C і вільготнасці 95 %. Праз 10 дзён сыр ужо гатовы, але для таго, каб атрымаўся сыр з больш вострым смакам, сухой ядомай скарыначкай і нізкай тлустасцю (каля 20 %), — тэрмін паспявання падаўжаюць да 10 тыдняў.

## Спасылкі 
* Сыры сливочный, нёшатель и домашний // Энцыклапедыя Кругасвет

Катэгорыя:Французскія сыры
Казяльцовакветныя

**Казяльцовакветныя** (*Ranunculales*) — парадак двухдольных кветкавых раслін.

Аб’ядноўвае 8 сямействаў, 160 родаў, больш за 3000 відаў. Пашыраны па ўсіх кантынентах. Растуць пераважна па сырых ці залішне вільготных месцах, зрэдку ў вадзе. На Беларусі распаўсюджаны 2 сямействы: казяльцовыя і барбарысавыя, больш за 20 родаў, 150 відаў.

Шмат- і аднагадовыя травы, паўкусты, драўняныя вечназялёныя ліяны ці лістападныя. Лісце простае або складанае, чаргаванае, рэдка супраціўнае. Кветкі двух- або аднаполыя, правільныя, адзіночныя або ў гронках ці мяцёлках. Плод — шматлістоўка, шматарэшак, шматкасцянка, ягадападобны.

Лекавыя, харчовыя, фарбавальныя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны. Ёсць ядавітыя.

## Гл. таксама 
* Лотаць
* Дымніца лекавая
* Боцікі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Вынаеў Г. Казяльцовакветныя // БЭ ў 18 т. Т. 7. Мн., 1998.


Катэгорыя:Парадкі раслін
Казулі

**Казуля** (*Capreolus*) — род млекакормячых сямейства аленяў атрада парнакапытных.

Вылучаецца 2 віды:  і . Пашыраны ў Еўразіі. Жывуць у разрэджаных лясах і перадгорных стэпах. Часта трымаюцца невялікімі статкамі. Кормяцца раслінамі.

Даўжыня да 150 см, вышыня ў карку да 100 см, маса да 60 кг. Поўсць густая, зімой бураватая, летам рыжая. Каляхваставое «люстэрка» белае. У самцоў невялікія рогі з 3-4 адросткамі.

Нараджаюць 2-3 цялят.

Аб’ект палявання.

Катэгорыя:Аленевыя
Нёшатэль-ан-Брэ

**Нёшатэль-ан-Брэ** () — горад і камуна, размешчаны на паўночным захадзе Францыі ў рэгіёне Нармандыя, у дэпартаменце Прыморская Сена.

Насельніцтва ў 2008 годзе складала 5108 чалавек.

Камуна знаходзіцца на адлегласці каля 120 км на паўночны захад ад сталіцы — Парыжа, за 45 км на паўночны ўсход ад Руана, за 26 км ад Дзьепа.
 
З’яўляецца агульнапрызнанай радзімай сыру «Нёшатэль», які атрымаў сваю назву ў гонар Нёшатэль-ан-Брэ. Лічыцца, што гэта самы старажытны сыр Нармандыі.

## Спасылкі 
* Сайт Нёшатэль-ан-Брэ 
* Neufchâtel-en-Bray 

Катэгорыя:Гарады Нармандыі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Прыморская Сена
Zara

**За́ра** () — гандлёвая сетка групы кампаній Inditex Group.

## Гісторыя 
У 1975 годзе ў іспанскім горадзе Ла-Карунья за пасрэдніцтвам іспанскай фірмы Inditex Group адкрытая першая крама вопраткі Zara. Штогод дызайнерамі фірмы распрацоўваецца больш за 10 000 новых праектаў.

## Магазіны 
На 2007 год у свеце існуе больш за 2700 магазінаў у 61 краіне. Найбольшая колькасць крамаў — у Іспаніі, Францыі, Італіі, Японіі, Расіі, Партугаліі і Германіі.

Магазіны размеркаваных наступным чынам :

* : 519 магазінаў
* : 37 магазінаў
* : 116 магазінаў
* : 87 магазінаў
* : 80 магазінаў
* : 65 магазінаў
* : 63 магазіна
* : 56 магазінаў
* : 52 магазіна
* : 41 магазін
* : 39 магазінаў
* : 25 магазінаў
* : 25 магазінаў
* : 24 магазіна
* : 23 магазіна
* : 22 магазіна
* : 20 магазінаў
* : 17 магазінаў
* : 15 магазінаў
* : 15 магазінаў
* : 12 магазінаў
* : 11 магазінаў
* : 11 магазінаў
* : 11 магазінаў
* : 10 магазінаў
* : 9 магазінаў
* : 8 магазінаў
* : 7 магазінаў
* : 6 магазінаў
* : 6 магазінаў
* : 5 магазінаў
* : 5 магазінаў
* : 5 магазінаў
* : 5 магазінаў
* : 5 магазінаў
* : 5 магазінаў
* : 7 магазінаў
* : 4 магазіна
* : 4 магазіна
* : 4 магазіна
* : 4 магазіна
* : 4 магазіна
* : 4 магазіна
* : 3 магазіна
* : 4 магазіна
* : 4 магазіна
* : 4 магазіна
* : 3 магазіна
* : 2 магазіна
* : 2 магазіна
* : 2 магазіна
* : 2 магазіна
* : 2 магазіна
* : 2 магазіна
* : 2 магазіна
* : 2 магазіна
* : 2 магазіна
*  Панама: 2 магазіна
* : 2 магазіна
* : 2 магазіна
* : 2 магазіна
* : 2 магазіна
* : 2 магазіна
* : 2 магазіна
* : 1 магазін
* : 1 магазін
* : 1 магазін
* : 1 магазін
* : 1 магазін
* : 1 магазін
* : 1 магазін
* : 1 магазін
* : 1 магазін
* : 1 магазін
* : 1 магазін
* : 1 магазін
* : 1 магазін

## Літаратура 
* Ferdows, K., M.A. Lewis, J.A.D. Machuca. 2004. «Rapid-fire fulfillment». *Harvard Business Review*, 82(11)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны сайт Inditex Group
* Франшыза Zara 

Катэгорыя:Гандлёвыя сеткі Іспаніі
Стральба ў Льежы (2011)

**Стральба ў Льежы** — масавае забойства, учыненае ў бельгійскім горадзе Льеж у аўторак 13 снежня 2011 года. Злачынства было здзейснена на аўтобусным прыпынку на плошчы святога Ламбера.

## Стральба 
У аўторак раніцай 13 снежня 2011 года 33-летні Нардзін Амрані заўважыў 45-летнюю хатнюю работніцу суседзяў, калі тая праходзіла міма яго дзвярэй, і запрасіў яе зайсці, сказаўшы, што жадае прапанаваць ёй працу. Пасля гэтага ён забіў яе ў сваёй кватэры. Пасля гэтага злачынец, узброіўшыся некалькімі ручнымі гранатамі, паўаўтаматычнай вінтоўкай FN FAL і рэвальверам, каля 12:30 на сваім аўтамабілі прыехаў у цэнтр горада на плошчу святога Ламбера, дзе тады павінен быў праходзіць штогадовы калядны кірмаш і сабралася некалькі сотняў чалавек. Амрані выйшаў з машыны, падышоў да аўтобуснага прыпынку і шпурнуў у людзей на ім чатыры гранаты, а затым ён, забегшы на дах булачнай, адкрыў па людзям, якія сабраліся на прыпынку і плошчы, стральбу з аўтамата. Праз некаторы час, каля 12:34 па мясцовым часе, Амрані, паранены асколкамі ўласнай гранаты, пакончыў з сабой, стрэліўшы сабе ў галаву (першапачаткова паведамлялася, што ён падарваў сябе гранатай). На месцы было забіта 4 чалавекі, уключаючы Амрані: 15-гадовы падлетак, яго 17-гадовы сябар і 75-гадовая жанчына, якая толькі што вярнулася з бальніцы. Акрамя таго, 2-гадовае дзіця памерла ў бальніцы ад атрыманых раненняў. 123 чалавекі атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці, 5 з іх знаходзяцца ў крытычным стане.

## Злачынец 
Тэрарыстам аказаўся раней асуджаны за захоўванне зброі 32-гадовы Нардзін Амрані, чый бацькі імігрыравалі ў Бельгію з Марока.

## Зноскі 
Катэгорыя:Падзеі 13 снежня
Катэгорыя:Снежань 2011 года
Катэгорыя:2011 год у Бельгіі
Катэгорыя:Масавыя забойствы
Катэгорыя:Льеж
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2011 года
Мацунак напояў

**Мацу́нак** — паказнік аб’ёмнай дзелі бязводнага этылавага спірту ў алкагольным напоі, які зазвычай перадаецца ў аб’ёмных адсотках (скарочана % аб.), то бок адносінах аб’ёму растворанага бязводнага спірту да памножанага на 100 % аб’ёму ўсяго напою.

## Метады вымярэння мацунку 
У нашы дні мацунак вымяраюць з дапамогай спіртометраў. Аднак да іх вынаходства мацунак, прыкладам, тэкілы вызначалі наступным чынам: падчас закаркоўвання на дно бутэлькі з напоем клалі вусеня, а калі бутэльку адкрывалі, цэласць вусеня казала пра дастатковы мацунак напою.

## Мацунак найболей пашыраных напояў 
* Квас — 0,3—2,2 % аб.
* Піва — 3—6 % аб., часам да 12 % аб. (моцнае)
* Брага — 3—8 % аб. для піўных напояў, 7—16 % аб. для вінных
* Сакэ — 16—18 % аб.
* Віно — 9—20 % аб.
* Партвейн — 17—22 % аб.
* Гарэлка — 36—60 % аб. (мацунак рускай гарэлкі звычайна 40 % аб.)
* Мескаль — 38—43 % аб.
* Тэкіла — 40 % аб. і больш
* Каньяк — 40—42 % аб.
* Віскі — 40—50 % аб., некаторыя гатункі да 60 % аб.
* Самагонка — 40—90 % аб., у залежнасці ад колькасці перагонак
* Абсент — 60—85 % аб. (але звычайны мацунак абсенту роўны 70 % аб.)

## Гл. таксама 
* Канцэнтрацыя раствораў

## Крыніцы 
Катэгорыя:Алкагольныя напоі
Губін (горад)

**Губін** (, ) — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Красненскага павета Любушскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Губін. Займае плошчу 20,68 км ². Насельніцтва — 17 150 чалавек (на 2004 год).

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада

Катэгорыя:Населеныя пункты, падзеленыя дзяржаўнай мяжой
Катэгорыя:Гарады, якія вылучаліся са складу іншага горада
Клемент Готвальд

**Клемент Готвальд** (; (, Вішау, Аўстра-Венгрыя (цяпер Чэхія) — , Прага) — палітычны дзеяч Чэхаславакіі, лідар Камуністычнай партыі Чэхаславакіі, прэм'ер-міністр Чэхаславакіі і прэзідэнт Чэхаславакіі.

Катэгорыя:Прэзідэнты Чэхаславакіі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Чэхаславакіі
Катэгорыя:Камуністы Чэхіі і Славакіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Чэхаславакіі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Аўстра-Венгрыя)
Вільгельм Пік

{{Дзяржаўны дзеяч
|беларускае імя      = Фрыдрых Вільгельм Рэйнхальд Пік
|арыгінальнае імя = Friedrich Wilhelm Reinhold Pieck
|партрэт          = Fotothek df roe-neg 0002793 004 Portrait Wilhelm Piecks im Publikum der Bachfeier.jpg
|шырыня партрэта  = 220px
|подпіс          = Вільгельм Пік. 1950 год.
|тытул            = Прэзідэнт ГДР
|сцяг             = Flag of the President of East Germany (1955–1960).svg
|перыядпачатак     = 11 кастрычніка 1949
|перыядканец      = 7 верасня 1960
|папярэднік   = пасада заснавана
|пераемнік         = пасада скасавана;Вальтэр Ульбрыхт як старшыня Дзяржрады ГДР
|утварэнне      = 
|прафесія        = Працоўны, затым палітык
|партыя           = 1) СДПГ (1895-1918) 2) КПГ (1918-1946)3) САПГ (з 1946)
|дата нараджэння    = 
|месца нараджэння   = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|у шлюбе          = 
|дзеці             = 
|пахаваны        = 
|нацыянальнасць   = немец
|веравызнанне  =
|бацька             = 
|маці             = 
|узнагароды          = 
{

}
{

}
}}
**Фрыдрых Вільгельм Рэйнхальд Пік** (; 3 студзеня 1876 года, Губен, Германія, цяпер Губін, Польшча — 7 верасня 1960, Усходні Берлін, ГДР) — сацыял-дэмакратычны, пазней камуністычны палітык ГДР.

Вільгельм Пік стаў сузаснавальнікам Сацыялістычнай Адзінай Партыі Германіі і з 1949 года і да сваёй смерці ў 1960 годзе з’яўляўся першым і адзіным прэзідэнтам ГДР.

## Спасылкі 
* Біяграфія 
* Wilhelm Pieck — erster Ehrenburger nach 1945 

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі
Катэгорыя:Члены Палітбюро ЦК САПГ
Катэгорыя:Члены Народнай палаты ГДР
Катэгорыя:Палітыкі ГДР
Катэгорыя:Палітыкі-эмігранты
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Германіі
Катэгорыя:Антываенныя актывісты
Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі
Мінчук

**«Мінчу́к»** — кніжнае таварыства. Заснавана 14 снежня 1906 года ў Мінску на кааператыўнай аснове для выдання і распаўсюджвання беларускіх кніг і газет. Заснавальнікі — Антон Шабуня, Уладзімір Самойла, Сяргей Скандракоў і іншыя. Разам з выдавецтвам «Нашай Нівы» кніжнае таварыства «Мінчук» выдала ў 1907 годзе кірыліцай і лацінкай апавяданне Элізы Ажэшкі «Гедалі». Рыхтавала да друку «Жалейку» Янкі Купалы. Спыніла дзейнасць з-за адсутнасці сродкаў. Існавала да 30 снежня 1909 года (паводле Энцыклапедыі літаратуры і мастацтва Беларусі дзейнічала ў снежні 1906—1907 гадоў).

## Літаратура 
* *Бярозкіна Н.* Гісторыя кнігадрукавання Беларусі (XVI — пачатак XX ст.). — , 1998. — С. 135.
* 
* «Мінчук» // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5 т. Т. 3: Карчма — Найгрыш / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) [і інш.]. — : БелСЭ, 1986. — С. 635.

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:1906 год у Мінску
Мацаванае віно

**Мацава́нае віно́** — віно, у якое падчас прыгатавання дадаюцца спіртазмяшчальныя прадукты перагонкі (найчасцей чыстага этылавага спірту).
Тэрмін *Мацаванае віно* не варта змешваць з тэрмінам *моцнае віно*. Параўнальна моцным можа быць віно, у якім увесь спірт з'яўляецца прадуктам закісання з дапамогай дражджэй прыроднага цукру вінаграду. Пры спрыяльных умовах моцныя спіртатрывалыя расы дражджэй могуць даць віно з утрыманнем спірту 14—16 % аб. Зазвычай, такія віны бываюць сухімі ці з невялікай рэштай цукру. Каб захаваць у віне жаданую колькасць цукру, закісанне спыняюць у загадзя вызначаны момант, дадаючы ў яго разлічаную колькасць спірту. У сталовае віно ўводзіць спірт не дазваляецца. Да ліку мацаваных вінаў належаць моцныя віны (партвейн, мадэра, херас, малага, марсала) і дэсертныя (мушкат, такай). У апошніх мацунак звычайна не большы за 13,5—14 % аб. Верхняя мяжа мацунку мацаваных вінаў — 20 % аб.

## Гл. таксама 
* Брыкалаўка

## Літаратура 
* 

*
Галынка

Назву **Галы́нка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Галынка — вёска ў Вольнаўскім сельсавеце Баранавіцкага раёна
** Галынка — вёска ў Пачапаўскім сельсавеце Баранавіцкага раёна
** Галынка — вёска ў Івацэвіцкім раёне

* Віцебская вобласць:
** Галынка — вёска ў Талачынскім раёне

* Гродзенская вобласць:
** Галынка — вёска ў Бераставіцкім раёне
** Галынка — вёска ў Ваўкавыскім раёне
** Галынка — вёска ў Гродзенскім раёне
** Галынка — вёска ў Зэльвенскім раёне
** Галынка — вёска ў Мастоўскім раёне
** Галынка — вёска ў Орлеўскім сельсавеце Шчучынскага раёна
** Галынка — вёска ў Ражанкаўскім сельсавеце Шчучынскага раёна

* Магілёўская вобласць:
** Галынка — вёска ў Асіповіцкім раёне

* Мінская вобласць:
** Галынка — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Галынка — вёска ў Клецкім раёне

## Падвойныя назвы 
* Новая Галынка 
* Старая Галынка 

## Гл. таксама 
* Галынец 
* Галыні 
* Галынь
Еўрацэнт

**Еўрацэ́нт** (ад  «сто») — разменная грашовая адзінка краін Еўрапейскай супольнасці (Еўрасаюза). 1 еўра = 100 еўрацэнтам. Выпускаюцца манеты ў 1, 2, 5, 10, 20 і 50 еўрацэнтаў, прытым аверсы манет аднолькавага наміналу роўныя, а рэверсы — розныя ў залежнасці ад краіны, што выпусціла манету.

## Гл. таксама 
* Цэнт (манета)

Катэгорыя:Еўра
Катэгорыя:Грашовыя адзінкі паводле алфавіта
Казялец

**Казяле́ц** (*Ranunculus*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовыя і аднагадовыя травяністыя расліны вышынёй да 100 см з пучком тонкіх каранёвых валаснікоў ці развітым карэнішчам. Лісце чаргаванае, пальчата-раздзельнае або суцэльнае. Кветкі пераважна жоўтыя, адзіночныя ці ў суквеццях. Плод — шарападобны шматарэшак.

## Арэал і віды 
Аб’ядноўвае больш за 600 відаў (413 відаў). Пашыраны ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я. На тэрыторыі Беларусі каля 20 відаў, найбольш вядомыя: , народная назва курыная слепата, , , , , , , , . Растуць на вільготных лугах, у лясах і інш.

## Выкарыстанне 
Лекавыя і дэкаратыўныя расліны. Многія віды казяльца атрутныя для буйнай рагатай жывёлы і авечак.

## Літаратура 
* 
* 
* Род 15. *Ranúnculus* L. — Лю́тик // *Маевский П. Ф.* Флора средней полосы европейской части России. 11-е изд. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2014. — С. 66—71. — 635 с., ил. — ISBN 978-5-87317-958-9.
* 

## Спасылкі 
* Ranunculus // The Plant List
* 


Катэгорыя:Флора Еўразіі
Цэнт (манета)

**Цэнт** ( «сто») — вытворная грашовая адзінка і разменная манета вартасцю ў адну сотую базавай валюты 55 краін.

## Этымалогія 
Слова «цэнт» паходзіць ад лацінскага *centum* («сто»). У шэрагу выпадкаў можа мець мясцовыя назвы: сэн, сэніці, сэнтэ, сэнці, сін і да т. п. У Самалі разменная манета афіцыйна завецца: на англійскай мове — цэнт, на італьянскай — чэнтэзіма, на арабскай і самалійскай — сэнці.

Скарачаецца як ***c*** (у большасці краін ад ), ***ct*** (прыкладам, у Літве ад ) ці ***s*** (прыкладам, у Эстоніі ад ). У многіх краінах, што выкарыстоўваюць цэнт, для яго пазначэння таксама выкарыстоўваецца знак ***¢***, а на Тайвані і ў Ганконгу — іерогліфы (адпаведна, **分** і **仙**).

Разменная грашовая адзінка Еўразоны носіць назву «еўрацэнт». Адзіная дзяржава, дзе для агульнаеўрапейскіх манет захавалася традыцыйная назва — Грэцыя. Тут, як і ў часы ўжытку драхмы, вытворная грашовая адзінка афіцыйна завецца лептай ( ад , што даслоўна азначае «без лупіны», то бок «маленькі», «тонкі»).

У Ганконгу і Макаа адна сотая базавай валюты пазначаецца іерогліфам **仙**, які чытаецца як «сін» () — запазычанне слова «цэнт» з англійскага.

У Злучаных Штатах і Канадзе аднацэнтавую манету звычайна завуць **пені** (на ўзор англійскага пені).

Ад лацінскага слова *centum* («сто») таксама паходзяць назвы разменных грашовых адзінак некалькіх дзясяткаў англа-, франка-, італа-, іспана- і партугаламоўных краін:
* сантым ();
* сэнтава ( — даслоўна «адна сотая»);
* сэнтэсіма і чэнтэзіма ( ад  — таксама «адна сотая»);
* сэнтыма (, ).

Запазычаннем з лацінскага таксама з’яўляецца албанскае слова *qind*, што азначае «сто» і дае назву разменнай грашовай адзінцы Албаніі — кіндарцы.

## Знак цэнта 
Знак цэнта () — гэта лацінская літара **c**, перакрэсленая па вертыкалі ці па дыяганалі (**¢**). Адменнік знака — ***c*** без рыскі ці з рыскай, што перасякае толькі ніжняе паўкола літары. Знак выкарыстоўваецца ў многіх краінах, дзе разменнай грашовай адзінкай з’яўляецца *цэнт* ці *сэнтава* (прыкладам, на Кубе і ў Мексіцы). І, зазвычай, у адрозненне ад знака долара, гэты знак пішуць не да, а пасля грашовай сумы.

File:1972 airmail stamp C85.jpg
File:Zeppelin stamp, 50c, 1933 issue.jpg
File:Mount Vernon 1956 Issue-1+half-cent.jpg
File:Kentucky Statehood 1942 Issue-3c.jpg
File:1971 airmail stamp C77.jpg

## Цікавыя факты 
Згодна ацэнкаў, у ЗША штогод губляюць дробязі на суму ў 216 млрд долараў.

Катэгорыя:Грашовыя адзінкі паводле алфавіта
Роберт ван Гулік

**Роберт Ханс ван Гулік** (, кіт. 高羅佩, піньінь Gāo Luōpèi, ,  — , ) — нідэрландскі ўсходазнавец, дыпламат, музыка і пісьменнік.

Найбольш вядомы дзякуючы цыклу аповесцяў аб суддзі Дзі. Гэтага героя ён запазычыў з кітайскага дэтэктыўнага рамана «Дзі Гун Ань» (XVIII ст.), які, у сваю чаргу, грунтуецца на біяграфіі рэальнай гістарычнай асобы, якая жыла ў VII стагоддзі. Суддзя Дзі разам са сваімі памочнікамі Ма Чжунам, Цяа Таем, радцам Хунам і былым махляром Таа Ганем расследуе загадкавыя злачынствы ў падуладных яму акругах. Цыкл налічвае шэраг напісаных па-англійску раманаў, а таксама зборнік «Следства вядзе суддзя Дзі» і асобныя апавяданні, напісаныя як па-англійску, так і па-нідэрландску. Ствараючы гэты цыкл, Роберт ван Гулік выкарыстоўваў прыёмы, распрацаваныя кітайскай дэтэктыўнай літаратурай, у тым ліку паралельнае расследаванне некалькіх злачынстваў адначасова.

Зборнік дэтэктыўных апавяданняў Роберта ван Гуліка «Следства вядзе суддзя Дзі» пераклапа на беларускую мову Ганна Янкута.

## Спасылкі 
* Ён прыходзіў з дажджом. Апавяданне
* Janwillem van de Wetering; Robert van Gulik: Zijn Leven Zijn Werk; Loeb, Amsterdam, ISBN 90-6213-899-3 (Hardback, First edition 1989)
* Janwillem van de Wetering; Robert van Gulik: His Life His Work; Soho Press, Inc.; ISBN 1-56947-124-X
* C.D. Barkman, H. de Vries-van der Hoeven; Een man van drie levens (A man of three lives); Forum, Amsterdam, ISBN 90-225-1650-4 (1993)
* John Thompson’s collected anecdotes on van Gulik’s Guqin artistry
* The Dutch language *Rechter Tie* website
* Китайская философия. Энциклопедический словарь. М., 1994. С. 79.
* «R. H. van Gulik: Diplomat, Orientalist, Novelist», by Henry Wessells

Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Аўтары дэтэктыўнай прозы
Катэгорыя:Дыпламаты Нідэрландаў
Катэгорыя:Паслы Нідэрландаў у Малайзіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Нідэрландскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Постаці сіналогіі
Катэгорыя:Постаці нідэрландскай сіналогіі
Катэгорыя:Выпускнікі Лейдэнскага ўніверсітэта
Юліяна (каралева Нідэрландаў)

**Юліяна Луіза Эма Марыя Вільгельміна Аранская-Насауская** (; 30 красавіка 1909, Гаага — 20 сакавіка 2004, Сустдэйк) — каралева Каралеўства Нідэрландаў з моманту адрачэння яе маці Вільгельміны ў 1948 годзе да яе ўласнага адрачэння ў 1980 годзе на карысць дачкі Беатрыкс. Затым да канца жыцця насіла тытул прынцэсы Нідэрландаў.

У гонар каралевы Юліяны названая гара ў Сурынаме, канал на поўдні Нідэрландаў, аэрапорт на востраве Святога Марціна.

Катэгорыя:Аранская дынастыя
Катэгорыя:Каралі нідэрландскія
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Катэгорыя:Кіруючыя каралевы
Юліяна (гара)

**Юліяна** () — горная вяршыня ў гарах Вільгельміна ў акрузе Сіпалуіні, Сурынам. З’яўляецца найвышэйшым пунктам краіны, вышыня — 1230 м над узроўнем мора.

Вяршыня названая ў гонар нідэрландскай каралевы Юліяны.

## Спасылкі 
* Гара Юліяна на сайце Peakbagger

Катэгорыя:Горы Сурынама
Востраў Святога Марціна

**Востраў Святога Марціна**, **Востраў Сен-Мартэн** (, ) — востраў у Карыбскім моры ў паўночнай частцы грады Усходніх Карыбскіх астравоў.

Востраў Святога Марціна з’яўляецца самым малым у свеце заселеным востравам, адначасова кіраваным двума незалежнымі ўрадамі. Паўночная частка вострава з’яўляецца заморскай абшчынай Францыі Сен-Мартэн, а паўднёвая з’яўляецца самакіравальнай дзяржавай Сінт-Мартэн са значнай аўтаноміяй (status aparte) у складзе Каралеўства Нідэрландаў. Плошча 83 км² (у тым ліку нідэрландская частка вострава — 35 км², французская — 48 км²). Найвышэйшы пункт — гара Пік-Парадыз (424 м) у французскай частцы вострава.

Адміністрацыйны цэнтр нідэрландскай часткі вострава — горад Філіпсбург, французскай — горад Марыго.


Катэгорыя:Наветраныя астравы
Катэгорыя:Астравы Францыі
Катэгорыя:Астравы Нідэрландаў
Катэгорыя:Астравы, падзеленыя паміж краінамі
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар святых
Прылёпаўскі плацдарм

**Прылёпаўскі плацдарм** — аператыўны плацдарм на беразе р. Проня ў раёне вёсак Скварск, Прылёпаўка і Пуцькі, дзе нямецкая паласа абароны мела тры лініі ўмацавання, які ўтварыўся падчас фарсіравання Проні.

## Ход падзей 
Аперацыя па фарсіраванню Проні пачалася ў пачатку кастрычніка 1943 года, калі да ўсходняга берага Проні выйшлі часткі 10-й і 49-й армій Заходняга фронту (у гэты час фронт стаяў на лініі рэк Невель, Проня, Прыпяць)..

Планавалася фарсіраваць раку ў самыя сціслыя тэрміны. 2 кастрычніка 1943 года часткі 385-й Крычаўскай стралковай дывізіі і 212-й дывізіі здзейснілі няўдалую спробу перайсці раку Проня.

Каля месяца ішлі жорсткія баі з нападамі і контратакамі, якія даходзілі да рукапашных сутычак.

З кастрычніка 1943 года па чэрвень 1944 г. па рубяжы ракі Проня ішлі пазіцыйныя баі. Тэрыторыя Чавускага раёна была ў паласе дзеянняў 49-й і 50-й армій Другога Беларускага фронту.

У чаканні зімы ў дывізіях ствараліся лыжныя батальёны, ударныя рухомыя атрады. У канцы снежня 1943 года была праведзена недоўгачасовая артпадрыхтоўка, пасля чаго 25 снежня 1943 часткі 385-й стралковай дывізіі, у складзе якой быў лыжны батальён 212-й Крычаўскай стралковай дывізіі, штурмам авалодалі першай лініяй нямецкіх траншэй і часткай другой лініі ў паўкіламетры ад в. Прылёпаўка. Але ўжо 27 снежня ў выніку бесперапынных контратак немцы выцеснілі савецкія часткі на зыходныя перад надыходам рубяжы. За час снежаньскіх баёў 1943 года на ўчастку Скварск—Прылёпаўка—Пуцькі 290-я і 385-я стралковыя дывізіі страцілі да 1500 салдат. Прыкладна столькі ж стратаў было з боку немцаў.

Пры гэтым 385-я стралковая дывізія за чатыры дні снежаньскіх «баёў мясцовага значэння» страціла забітымі і параненымі больш за 1000 чалавек і 30 снежня была выведзена ў другі эшалон на папаўненне. Удзельнікі сталінградскіх баёў апавядалі, што нават там не было такіх цяжкіх баёў, як тут восенню 1943 года.

## Памяць 
Да гэтага часу працягваецца праца пошукавых каманд на месцы баёў на берагах Проні. У в. Прылёпаўка ўстаноўлены памятны знак ля р. Проня ў гонар гэтых падзей.

## Спасылкі 
* Прилеповский плацдарм (с. 29)  

Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Чавускі раён
Катэгорыя:Плацдармы Вялікай Айчыннай вайны
Спіс каралёў Нідэрландаў

**Кароль Нідэрландаў** — глава дзяржавы ў Нідэрландах, які ажыццяўляе кіраванне краінай у адпаведнасці з канстытуцыяй. Трон перадаецца па спадчыне старэйшаму дзіцяці незалежна ад полу. З'явіўся ў 1815 годзе, з гэтага часу ў Нідэрландах кіруе Аранская дынастыя.

## Спіс каралёў Нідэрландаў 
*
Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Нідэрландаў
Катэгорыя:Гісторыя Нідэрландаў
Нідэрланды
Ганна Паўлаўна

**Ганна Паўлаўна** (7 (18) студзеня 1795, Санкт-Пецярбург-17 лютага (1 сакавіка) 1865, Гаага) — вялікая князёўна, малодшая дачка Паўла I Пятровіча і Марыі Фёдараўны. Сястра Аляксандра I. Каралева Нідэрландаў і вялікая герцагіня Люксембурга ў 1840—1849 гадах.

## Сям’я 
Муж (з 1816) Вільгельм (Вілем) II Фрэдэрык Георг Лодэвейк Аранскі (1792—1849), кароль Нідэрландаў і вялікі герцаг Люксембурга з 1840. Камандаваў нідэрландскімі войскамі пры Ватэрлоа (1815).

Дзеці:

* Вілем III (1817—1890);
* Аляксандр (1818—1848);
* Генрых (Хендрык) (1820—1879);
* Сафія-Вільгельміна (1824—1897), замужам за сваім стрыечным братам Карлам Аляксандрам (1818—1901), сынам вялікай князёўны Марыі Паўлаўны і вялікага герцага Веймарскага Карла Фрыдрыха (1783—1853).

## Узнагароды 
* 14 студзеня 1795 — Ордэн Святой Кацярыны 1 ступені (пры хрышчэнні)

Катэгорыя:Расійскія вялікія князёўны
Катэгорыя:Ганаровыя аматары Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Вілем II

**Вілем II** (Вільгельм; , , , Вілем Фрэдэрык Георг Лодэвейк, 6 снежня 1792 — 7 сакавіка/17 сакавіка 1849) — кароль Нідэрландаў і вялікі герцаг Люксембургскі (7 кастрычніка 1840 — 17 сакавіка 1849 года), герцаг Лімбургскі, старэйшы сын і пераемнік караля Вілема I.

Катэгорыя:Каралі нідэрландскія
Катэгорыя:Вялікія герцагі люксембургскія
Катэгорыя:Аранская дынастыя
Катэгорыя:Фельдмаршалы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Удзельнікі напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія II класа
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Вілем I

**Вілем (Вільгельм) I** (, , , 1772—1843) — першы кароль Нідэрландаў (16 сакавіка 1815 — 7 кастрычніка 1840), герцаг Люксембургскі (16 сакавіка — 9 чэрвеня 1815 года), з 9 чэрвеня 1815 па 7 кастрычніка 1840 года першы вялікі герцаг Люксембургскі; прынц Аранскі-Насаускі (як Вільгельм VI), герцаг Лімбургскі.

У гонар Вілема I названы мінерал вілеміт.

Катэгорыя:Каралі нідэрландскія
Катэгорыя:Вялікія герцагі люксембургскія
Катэгорыя:Аранская дынастыя
Катэгорыя:Удзельнікі напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Вільгельміна Пруская (1751—1820)

**Фрыдэрыка Сафія Вільгельміна Пруская** (; 7 жніўня 1751, Берлін — 9 чэрвеня 1820, Апелдорн) — прынцэса Прусіі, спадчынная штатгальтар Нідэрландаў.

Вільгельміна нарадзілася ў сям'і прынца Аўгуста Вільгельма Прускага і яго жонкі Луізы Амаліі, народжанай прынцэсы Браўншвайга-Вольфенбютэля.

Вільгельміна выйшла замуж за штатгальтара Нідэрландаў Вільгельма V Аранскага. Шлюбу паспрыяў дзядзька Вільгельміны, кароль Прусіі Фрыдрых II. У шлюбе нарадзілася трое дзяцей:
* Фрыдэрыка Луіза Вільгельміна Аранская-Насаўская (1770—1819), замужам за Карлам Георгам Аўгустам, спадчынным прынцам Браўншвайга-Вольфенбютэля;
* Вілем (1772—1843), кароль Нідэрландаў, жанаты з Вільгельмінай Прускай, дачкой прускага караля Фрыдрыха Вільгельма II, пляменніцай Вільгельміны;
* Вільгельм Георг Фрыдрых Аранскі-Насаўскі (1774—1799).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гогенцолерны
Катэгорыя:Нямецкія прынцэсы
Катэгорыя:Прынцэсы Прусіі
Шарлота (вялікая герцагіня Люксембургская)

**Шарлота** (поўнае імя **Шарлота Альдэгонда Эліза Марыя Вільгельміна**, ; 23 студзеня 1896, Замак Берг, Люксембург — 9 ліпеня 1985) — вялікая герцагіня Люксембургская з 1919 па 1964 гады.

## Біяграфія 
Дачка вялікага герцага Люксембургскага Вільгельма IV і Марыі Ганны Партугальскай.

Шарлота ўстала на чале дзяржавы 15 студзеня 1919 года пасля адрачэння старэйшай сястры Марыі Адэлаіды. Падчас рэферэндуму 28 верасня 1919 года, што датычыўся новай канстытуцыі, 77,8 % насельніцтва Люксембурга галасавалі за працяг вялікакняжацкай манархіі з Шарлотай ў якасці кіраўніка дзяржавы. З прыняццем канстытуцыі ўлада манарха стала выразна рэгламентаваная.

Катэгорыя:Вялікія герцагі люксембургскія
Катэгорыя:Герцагіні
Катэгорыя:Насаўскі дом
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой ружай
Катэгорыя:Прынцэсы з роду Бурбон-Парма
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Вільгельміна Пруская (1774—1837)

**Фрыдэрыка Луіза Вільгельміна Пруская** (; 18 лістапада 1774, Патсдам — 12 кастрычніка 1837, Гаага) — пруская прынцэса і каралева Нідэрландаў.

Вільгельміна — дачка караля Прусіі Фрыдрыха Вільгельма II і яго жонкі Фрыдэрыкі Луізы Гесэн-Дармштацкай. Выйшла замуж за свайго кузена Вілема, караля Нідэрландаў.

## Нашчадкі 
* Вілем (1792—1849), будучы кароль Нідэрландаў
* Вільгельм Фрыдрых Карл (1797—1881), жанаты з Луізай Прускай (1808—1870)
* Вільгельміна Фрыдэрыка Луіза Шарлота Мар'яна (1810—1883), замужам за Альбрэхтам Прускім (1809—1872), братам азначанай вышэй Луізы Прускай

## Спасылкі 
* http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/DVN/lemmata/data/WilhelminaVanPruisen 

Катэгорыя:Гогенцолерны
Катэгорыя:Прынцэсы Прусіі
Ачал Прабала

**Ачал Прабала** () — індыйскі даследчык, актывіст і , жыве ў Бангалоры, Карнатака. З’яўляецца самым вядомым за яго працу ў галіне правоў інтэлектуальнай уласнасці ў галіне медыцыны і ведаў. Член Цэнтра інтэрнэту і грамадства () і кансультатыўнага савета Фонду Вікімедыя.
Марыя Адэлаіда (вялікая герцагіня Люксембургская)

**Марыя-Адэлаіда** (поўнае імя Мары Адэлаіда Тэрэзія Хільда Антонія Вільгельміна, люксемб. Marie Adélaïde Theresia Hilda Antonia Wilhelmina vu Lëtzebuerg; фр. Marie Adélaïde Thérèse Hilda Antonie Wilhelmine; 14 чэрвеня 1894, Замак Берг, Люксембург — Замак Хоэнбург, Баварыя, 24 студзеня 1924) — вялікая герцагіня Люксембургская з 1912 па 1919 гады.

## Літаратура 
* O’Shaughnessy, Edith. *Marie Adelaide, Grand Duchess of Luxemburg, Duchess of Nassau*. New York: Jonathan Cape and Robert Ballou, 1932.
* Schous, Marie. *Marie Adelheid van Nassau, Groothertogin van Luxemburg*. 's Hertogenbosch: G. Mosmans, 1931.
* Zenner, Theodor. *Marie Adelheid: Lebensbild der verstorbenen Grossherzogin von Luxemburg*. 1925
* Marburg, Theodor. *The Story of a Soul*. Philadelphia: Dorrance, 1938.
* Leighton, Isabel, and Bertram Bloch. *Marie-Adelaide: A Play*. New York: Rialto Service Bureau.

Катэгорыя:Вялікія герцагі люксембургскія
Катэгорыя:Герцагіні
Катэгорыя:Насаўскі дом
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Адольф (вялікі герцаг Люксембургскі)

**Адольф Насау-Люксембургскі** (24 ліпеня 1817 — 17 лістапада 1905) — апошні герцаг Насаускі 1839—1866, чацвёрты вялікі герцаг Люксембургскі з 23 лістапада 1890.

Катэгорыя:Вялікія герцагі люксембургскія
Горы Вільгельміна

**Горы Вільгельміна** () — горных хрыбет у цэнтры Сурынама, які расцягнуўся на 113 км з захаду на ўсход. 

Асноўныя вяршыні: вышэйшы пункт краіны гара Юліяна (1230 м), гара Тафелберг (1026 м). Хрыбет з’яўляецца часткай Гвіянскага нагор’я і прыкметна ўздымаецца над згладжаным фонам.

Горы названы ў гонар нідэрландскай каралевы Вільгельміны.

Катэгорыя:Горы Сурынама
Вільгельм IV (вялікі герцаг Люксембургскі)

**Вільгельм IV** (Вільгельм Аляксандр; 22 красавіка 1852 — 25 лютага 1912) — рэгент Вялікага герцагства з 4 красавіка 1902 г., Вялікі герцаг Люксембургскі з 17 лістапада 1905, старэйшы сын герцага Адольфа.

Вільгельм IV быў пратэстантам, як і ўсе з дому Насау. Ён жаніўся на Марыі Ганне Партугальскай, верачы, што ў каталіцкай краіны павінен быць каталіцкі манарх. З таго часу Вільгельм IV і астатнія герцагі Люксембургскія сталі каталікамі.

Пасля смерці яго дзядзькі, прынца Мікалая-Вільгельма ў 1905 годзе, адзіным легітымным прэтэндэнтам на прастол у Доме Насау стаў стрыечны брат Вільгельма, Георг Мікалай, народжаны ад марганатычнага шлюбу. І ў 1907 годзе ён прызначыў сваю старэйшую дачку Марыю-Адэлаіду спадчынніцай прастола. Яна стала першай кіруючай манархіняй у Люксембургу са смерці яе бацькі ў 1912 годзе да свайго адрачэння ў 1919 годзе, і была зменена сваёй малодшай сястрой, Шарлотай. Нашчадкі Шарлоты кіруюць Люксембургам дагэтуль.

Катэгорыя:Вялікія герцагі люксембургскія
Ірына Канстанцінаўна Радніна

**Ірына Канстанцінаўна Радніна** (; нар. , Масква) — савецкая фігурыстка, трохразовая алімпійская чэмпіёнка, дзесяціразовая чэмпіёнка свету, расійскі грамадскі дзеяч.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фігурысты СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па фігурным катанні
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па фігурным катанні
Катэгорыя:Фігурысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1972 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1972 года
Катэгорыя:Фігурысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1976 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Фігурысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1980 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1980 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Трэнеры па фігурным катанні
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі V склікання
Вілем III

**Вілем III** (Вільгельм, нідэрл. , , , Вілем Аляксандр Паўль Фрэдэрык Лодэвейк, 19 лютага 1817 — 23 лістапада 1890) — кароль Нідэрландаў і вялікі герцаг Люксембургскі з 17 сакавіка 1849, герцаг Лимбургский, сын Вілема II і Ганны Паўлаўны.

## Біяграфія 
У 1834—1837 наведваў Лейдэнскі ўніверсітэт. Між прынцам і яго бацькам існавалі рознагалоссі, з прычыны якіх прынц на працягу кароткачасовага валадарання Вілема II амаль не прымаў удзелу ў дзяржаўных справах. Нідэрландскі народ радасна вітаў на пасад маладога Вілема.

Катэгорыя:Каралі нідэрландскія
Катэгорыя:Вялікія герцагі люксембургскія
Катэгорыя:Аранская дынастыя
Катэгорыя:Кавалеры Вышэйшага ордэна Святога Дабравешчання
Раманавы

**Раманавы** — рускі баярскі род, які насіў такое прозвішча з канца XVI стагоддзя, з 1613 — дынастыя рускіх цароў і з 1721 года — імператараў усерасійскіх, а пасля — цароў Польшчы, вялікіх князёў Літвы і Фінляндыі, герцагаў Альденбурга і Гольштэйн-Готарпа і вялікіх магістраў Мальтыйскага Ордэна. Прамая галіна роду Раманавых на ўсерасійскім троне спынілася пасля смерці імператрыцы Лізаветы Пятроўны, з 5 студзеня 1762 г імператарскі трон перайшоў да дынастыі Гольштэйн-Готарп-Раманаўскай, сыну Ганны Пятроўны і герцага Карла-Фрыдрыха Гольштэйн-Готарпскага, паводле дынастычнага дагавора іх сын Карл Петэр Ульрых Гольштэйн-Готарпскі (будучы імператар усерасійскі Пётр III) прызнаваўся членам імператарскага Дома Раманавых. Такім чынам, па генеалагічных правілах імператарскі род (дынастыя) называецца **Гольштэйн-Готарп-Раманаўскай**, а імператарскі дом — **Раманавых**.

## Спасылкі 
* Аб’яднанне членаў роду Раманавых
* ФОНД РАМАНАВЫХ ДЛЯ РАСІІ
* Афіцыйны сайт Расійскага Імператарскага Дому
* Афіцыйны сайт Расійскага Манархічнага Руху
* Гісторыя рускіх родаў. Юр’евы-Раманавы 
* РАМАНАВЫ карцінная галерэя 
* Забойства Царскай Сям’і, Мікалай Сокалаў. Судовае расследаванне забойства Імператарскай сям’і Раманавых у 1918 годзе
* С. Скотт. Романовы. Биография династии — М.: «Захаров», 2006, информация об издании
* Сайт, прысвечаны выстаўцы ў музеі гісторыі Екацярынбурга пра Раманавых 
* Генеалагічнае дрэва Раманавых ад старажытных часоў да нашых дзён. (ВЕЛЬМІ вялікі памер)
* Tsarevich Alexei 


Катэгорыя:Вялікія князі
Вільгельміна (каралева Нідэрландаў)

**Вільгельміны Хелена Паўліна Марыя** (, 31 жніўня 1880, Гаага — , Хет Лоа) — каралева Нідэрландаў з 1890 па 1948 год, а затым, пасля адрачэння, насіла тытул прынцэсы.

Адзінае дзіця караля Вілема III ад другога шлюбу з Эмай Вальдэк-Пірмонцкай. Калі яна нарадзілася, бацьку было 63 гады, у дзяцінстве яна была вельмі да яго прывязана. Ад першага шлюбу ў караля было тры сыны, аднак да моманту нараджэння Вільгельміны ў жывых заставаўся толькі адзін — Аляксандр, які памёр у 1884 годзе, калі Вільгельміне было чатыры гады. Тым самым яна стала спадчынніцай прастола.

Катэгорыя:Каралі нідэрландскія
Катэгорыя:Аранская дынастыя
Катэгорыя:Лідары краін-удзельніц Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Каранаваныя дзеці
Катэгорыя:Кіруючыя каралевы
Жан (вялікі герцаг Люксембурга)

**Жан** (, поўнае імя *Jean Benoit Guillaume Robert Antoine Louis Marie Adolphe Marc d’Aviano*; 5 студзеня 1921, замак Колмар-Берг, Люксембург — 23 красавіка 2019) — вялікі герцаг Люксембурга (1964—2000).

## Сям’я 
9 красавіка 1953 года ён ажаніўся з прынцэсай Жазэфінай-Шарлотай Бельгійскай (1927—2005), дачкой караля Леапольда III. У пары нарадзілася пяцёра дзяцей:
* Марыя,
* Анры,
* Жан,
* Маргарыта,
* Гіём.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены МАК
Катэгорыя:Пармскія Бурбоны
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Вялікія герцагі люксембургскія
Хеленсбург

thumb|left|200px|Плошча Колкахун
**Хе́ленсбора** (, ) — горад у Шатландыі. Размешчаны ў вобласці Аргайл і Б’ют на паўночным беразе заліва Ферт-оф-Клайд.

## Вядомыя асобы 
* Джон Лоўгі Бэрд (1888—1946) — шатландскі інжынер

## Спасылкі 
* Артыкул пра горад на Undiscoveredscotland.co.uk
* Яхтклуб Хеленсбора 

Катэгорыя:Аргайл і Б’ют
Катэгорыя:Гарады Шатландыі
Англа-беларускае таварыства

**Англа-беларускае таварыства** (АБТ, *Anglo-Byelorussian Society*) — грамадская арганізацыя ў Вялікабрытаніі. Заснавана 16 сакавіка 1954 г. ў Лондане членамі Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі, дзеячамі беларускай эміграцыі і англійскімі навукоўцамі-беларусістамі для пашырэння ведаў пра Беларусь сярод англічан.

## Дзейнасць 
Разам з Беларускай бібліятэкай і музеем імя Францішка Скарыны ў Лондане таварыства з’яўляецца цэнтрам беларускага навукова-культурнага жыцця Вялікабрытаніі. У 1965—88 выпускала «The Journal of Byelorussian Studies» («Часопіс беларускіх даследаванняў»), у якім славісты ЗША, Ізраіля, Германіі, Англіі, Польшчы друкавалі артыкулы па гісторыі, палітыцы, культурных праблемах жыцця беларускага народа. 3 1966 АБТ арганізуе штогадовыя курсы лекцый па гісторыі літаратуры і культуры Беларусі. Супрацоўнічае з Асацыяцыяй славістаў універсітэтаў Вялікабрытаніі, Брытанскай Нацыянальнай Асацыяцыяй усходне-еўрапейскіх даследаванняў, удзельнічае ў міжнародных канферэнцыях і кангрэсах славістаў. Выдала кнігі апавяданняў С. Яновіча (1974), «Беларускую граматыку» П. Мэё (1976, на англійскай мове), зборнікі вершаў М. Багдановіча, А. Гаруна, З. Бядулі (1983, на беларускай і англійскай мовах) і інш.

## Кіраўнікі АБТ 
**Прэзідэнты:**
* Д. Ормсбі-Гор
* Л. Гарлех
* А. Макмілін

**Старшыні:**
* Оберан Герберт (1965—73)
* Джон Джоліф (1974—80)
* Джым Дынглі (1981—пач. 1990-х і з 2004 па 2014)
* Роўэн Карстэрз
* Васіль Еўдакімаў
* Браян Бэнет (з 2014)

## Літаратура 
* Гардзіенка Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн,, 2010.
* Ляднёва А. Англа-беларускае таварыства // БелЭн у 18 т. Т. 1. — Мн., 1996.

## Спасылкі 
* Сайт АБТ 


Катэгорыя:Навуковыя таварыствы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1954 годзе
Катэгорыя:1954 год у Вялікабрытаніі