Славянскі Арфей (драма)

**Славянскі Арфей** (1992) - драма сербскага пісьменніка Зорана Стэфанавіча, у якой старажытны балканскі міф інтэрпрэтуецца на мове геапалітыкі, славенскіх абрядаў і навуковай фантазіі.

Спектакль, прыняты крытыкамі і гледачамі, з'яўляецца адным з заснавальнікаў постюгаслаускай драматургіі і тэатра ў Сербіі і Паўночнай Македоніі.

## Персанажы 
Арфей, але і "Апалон" і павадыр-прадвеснік;

Дыяніс, але і "Зеўс", Арыстаў-змея і "Аід";

Эўрыдзіка, але і "Гера";

Апалон

Лахесіс, багіня лёсу

Атрапас, багіня лёсу

Клато, багіня лёсу

Пан, але і "Кербер";

Сівілы;

Менада - вар'яцкая;

Німфы і сатыры, якія таксама з'яўляюцца "багамі", "багінямі", "багінямі лёсу", "мёртвымі душамі" і навабранцамі.

## Базавыя інфармацыі 
Тэатральная прэм'ера была паказана ў Македоніі Нацыянальным тэатрам «Антон Паноў», г. Струміца (1992), а радыё-спектакль у Сербіі - Драматычнай праграмай Радыё Белграда (2002).

Пастаноўка п'есы «Славянскі Арфей» у пастаноўцы Горана Трэнчаўскага (1992) з'яўляецца адной з заснавальнікаў постюгаслаўскай драматургіі і тэатра ў Македоніі і Сербіі.

Драма была станоўча ацэненая айчыннымі і замежнымі крытыкамі,, яна таксама трапіла ў замежныя энцыклапедыі  і ў гісторыі драмы і тэатра. Яна не адзін раз была апублікаваная ў друкаваным і электронным выглядзе, а запіс македонскай п'есы трансліравалася прыкладна дваццаць разоў праз спадарожнік у 21-м стагоддзі.

Пераклады: македонская (1992), англійская (2002), украінская (2010) і руская мова (2011).

Адаптацыя камічнага серыяла была выстаўлена на камічных выставах Зоранaм Туцiчaм і Вуядзiнaм Радaванaвичaм.

## Узнагароды і прызнання 
* 1992 год: прэмія "Ёсіп Кaлунджыч" за лепшую драму на факультэце драматычнага мастацтва ў перыядзе 1991-1992 гг.
* 1992: Македонскi спектакль быў уключаны ў афіцыйны адбор Бялграда БІТЭФ тэатра, але Міністэрства культуры Македоніі забараніла наведванне ў Бялградзе на падставе эмбарга ААН на Югаславію (уключаючы культуру).
* 1993: Часопіс «Экран», Скоп'е. П'еса тэатра Струміца была намінавана на лепшую п'есу ў Рэспубліцы Македоніі ў 1992 годзе.
* 2002: Сeрбская радыёвэрсыя намінавана на "Prix Europa" у Берліне.
* 2010: Італьянская энцыклапедыя «Дэ Агасцінi» ўключыла Стэфанaвіча ў лік чатырох самых важных сербскіх драматургаў у пост-югаслаўскім перыядзе з-за «Славянскага Орфея».
* У 2012 годзе ў Македоніі стала выдавацца тэатральнае выданне «Славянскі Арфей», у якім на дадзены момант апублікаваныя кнігі Баро Драшкавіча, Сашко Насева, Горана Трэнчаўскага і Зорана Стэфанaвіча.

## З аглядаў "Славянскага Арфея" 
* Удалы сімбіёз старажытнага міфа і вопыту сучасных СМІ. - Гойка Божавіч, штодзённая газета "Перамога", Падгорыца 1992.
* Драматычны тэкст Зорана Стэфанавіча [...] мае некалькі незвычайных асаблівасцяў [...] Гісторыя славянскага Орфея [...] таксама можа быць прачытана як дбайнае этнаграфічнае даследаванне славянскай рэлігіі Весяліна Чайкановича, і як палітычны нарыс пра цяперашнім, так званым новым парадку, але таксама і як любы амерыканскі навукова-фантастычны комікс Френка Мілера. - Петар Груйічыч, штодзённік *Борба*, Бялград, 1992.
* Што адрознівае Стэфанавіча як незалежнага аўтара, што з'яўляецца залогам яго сапраўднасці, [...] гэта яго грубасць, горыч, лятальнасць, прамая правакацыя. Гэта тлумачыцца не яго узростам, але, падобна, спадчынай гвалту варвараў-геніяў, астаткам сапраўднага мастацкага паўстання, характэрнага для гэтай частцы Балкана. Гэта спалучэнне сярэднееўрапейскага мыслення пра свет і жорсткасці, сказаў бы Міціч «дзікага», духу і імпульсу, цяпер цёмны, цяпер грубы, - гэта асаблівасць пісьменніка Стэфанaвіча. - Дубравка Кнeжэвіч, пасляслоўе да кнігі «Славянскі Арфей і іншыя п'есы», Бялград, 1995.
* [Аўтар] прыносіць для мясцовай тэатральнай руціны нетыповае (чытай нерэалістычнae) эксперыментаванне, выдумку і гратэскава-схільную адчувальнасць, якая зачароўвае стратыфікацыяй і мноствам узроўняў сэнсу. - Ілля Бакiч, часопіс «Час», Бялград, 1995 год.
* [Відавочна] існаванне шматслойнага інтэлектуальнага дыскурсу, асаблівай тэатральнай эстэтыкі, а таксама імітацыя традыцыі, якая была самай патрабавальнай ў гісторыі тэатра. - Петар Груйічыч, рэцэнзія на кнігу «Славянскі Арфей і іншыя п'есы», Бялград, 1995.
* Паэтыка Зорана Стэфанaвіча зусім разнародная ў нашай літаратурнай прасторы. [...] Ён не малюе, ён фармуе. Ён не бярэ занадта шмат ад рэальнасці, таму нават тое, што ён запазычвае з яе, служыць яму матэрыялам для пошуку сутнасці людзей і з'яў. - Уладзімір Стаменкaвiч, рэцэнзія на рукапіс кнігі «Славянскі Арфей і сяброўства драмы» 1995).
* Стэфанaвіч ўмела выкарыстоўвае выяўленчыя метафары, але таксама і відавочную іронію, каб данесці да чытача ўтоеную сутнасць яго п'ес. [...] Ён стварае шматгранную і шчыльную рукапіс, якая цалкам суверэннай выжывае за межамі тэатральнай сцэны. Адзіным парадоксам такога роду з'яўляецца той факт, што, нягледзячы на свае несумнеўныя магчымасці, п'есы Стэфанавіча па гэты дзень больш правільна «чытаюцца» за мяжой, чым у Сербіі. - Душан Вiдакaвiч, часопіс *Ваљевац*, г. Валево 1995.
* Першае, што [...] кідаецца ў вочы, - гэта вялікae лінгвістычнае майстэрства [...] Стэфанaвіч піша на сакавітай, гуллівай сербскай мове, якой надае асаблівы шарм спалучэнне старажытнай лексікі і сінтаксісу, а таксама сучасных [...] выразаў. Магчыма, самая вялікая каштоўнасць п'ес Стэфанавіча заключаецца ў тым, наколькі лёгка іх дзеянні развіваюцца на розных узроўнях: яны проста слізгаюць і захапляльна цягнуць нас наперад. - Іван Вукавіч, часопіс *Погледи*, Крагуевац 1995.
* Лёгка знайсці паралелі з сённяшнімі абставінамі на Балканах і ў свеце ў цэлым [...], і ўсё [у драме] дадзена ў адной дасціпнай і вельмі цікавай праекцыі. - Ранка Бурiч, штодзённая газета «Палітыка», Бялград 2002 год.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Кнежевић, Дубравка. У одбрану различитости (поговор књизи „Словенски Орфеј и друге драме“ Зорана Стефановића), 1995.
* Стаменковић, Владимир. Рецензијa рукописа књиге "Словенски Орфеј и друге драме" Зорана Стефановића, 1995.

## Спасылкі 
* Званични сајт драме "Словенски Орфеј"

Катэгорыя:Драматургія