Ізабелін (Ваўкавыскі раён)

**Ізабе́лін** (, ) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Ізабелінскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца на аўтадарозе Гродна — Брэст, за 13 км ад г. Ваўкавыск і за 115 км ад г. Гродна. Праз вёску працякае рака Рось.

## Гісторыя 
Упершыню паселішча згадваецца ў першай палове XVI стагоддзя пад назвай *Петуховічы* (пазней *Петухова*) у складзе Гарадзенскага, потым Ваўкавыскага павета. У 1516 годзе мясцовасць знаходзілася ва ўладанні ўдавы маршалка Войцеха Яновіча Марыны Глебаўны. У 1557 годзе маёнткам Петухова валодалі Клочкі. У XVII стагоддзі паселішча перайшло да Дарагастайскіх і Сапегаў, існаваў касцёл.

У 1690 годзе Петухова атрымала статус мястэчка ва ўладанні ваяводы берасцейскага Стэфана Курча, тут было 30 двароў, млын і карчма. У XVIII стагоддзі паселішчам валодалі Флемінгі і Грабоўскія. У сярэдзіне XVIII стагоддзя падскарбі Ян Флемінг перайменаваў Петухова ў гонар сваёй дачкі Ізабелы (у шлюбе Чартарыйская). Ён таксама пасяліў тут нямецкіх рамеснікаў з прозвішчамі Рунгэ, Векверт, Зомер, Тум. У 1778 годзе Грабоўскія заснавалі ў Ізабеліне кальвінскі збор. Мястэчка было месцам правядзення правінцыйных сінодаў кальвінскай Літоўскай Еднасці ў 1780, 1788, 1796, 1802, 1822, 1838, 1842, 1846, 1850 і 1858 гадах.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Ізабелін апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам воласці Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні. Па вайне 1812 года, у якой згарэў Ваўкавыск, Ізабелін стаў цэнтрам павета. Станам на 1836 год тут было 60 двароў, кальвінскі збор, грэка-каталіцкая царква, сінагога. Мясціна знаходзілася ва ўладанні Стравінскіх. У сярэдзіне XIX стагоддзя — 42 двары, 2 суконныя фабрыкі. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 105 двароў, царква, кальвінскі збор, сінагога, вучэльня, 5 крамаў, карчма, рэгулярна праводзіліся 4 кірмашы. На 1914 год — 119 двароў, цагельны завод Шмуля Гельмана.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Ізабелін апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Ваўкавыскага павета Беластоцкага ваяводства. У 1934 года пачалося будаўніцтва касцёла, які згарэў у 1941 годзе.

У 1939 годзе Ізабелін увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1971 год тут было 195 двароў, на 1994 год — 257, на 1 студзеня 2004 года — 245.

## Насельніцтва 
* **XVIII стагоддзе**: 1796 — 68 чал., з іх 33 селяніны, 33 рамеснікі, 2 лекары
* **XIX стагоддзе**: 1830 — 245 муж., з іх шляхты 1, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 161, мяшчан-хрысціян і сялян 82; 1836 — 402 чал.; 1878 — 577 чал., з іх 487 іўдзеяў; 1897 — 820 чал.
* **XX стагоддзе**: 1914 — 794 чал.; 1971 — 527 чал.; 1994 — 734 чал.
* **XXI стагоддзе**: 1 студзеня 2004 — 647 чал.;  — 206 чал.

### Інфраструктура 
У Ізабеліне працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, філіял музычнай школы, дом культуры, бібліятэка, 2 ФАПа.

## Эканоміка 
Цэнтр СВК «Ізабелін».

## Турыстычная інфармацыя 
[thumb|Колішні кальвінскі збор на Рынку, [1915]]

### Славутасці 
* Кальвінскі збор (1778; цяпер касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла)
* Могілкі: яўрэйскія; старыя каталіцкія
* Сінагога (XVIII ст.)
* Царква Святога Міхаіла Архангела (XVIII ст.; грэка-каталіцкая, цяпер ва ўладанні БЭМП)
* Фальварак (XIX ст.)

### Страчаная спадчына 
* Касцёл (зачынены і знішчаны ў 1968 годзе)

## Вядомыя асобы 
* Феліцыян Курнатоўскі (1859—1933) — евангельскі святар.
* Сяргей Віктаравіч Ляўковіч — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Віктар Пятровіч Таранцей (нар. 1946) — беларускі вучоны, прафесар.
* 

## Літаратура 
* 
* 
* Izabelin //  S. 328.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ізабелінскі сельсавет (Ваўкавыскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства