open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бальніца

.]]
**Бальніца**, **лякарня** — лячэбна-прафілактычная ўстанова, якая надае стацыянарную кваліфікаваную і спецыялізаваную медыцынскую дапамогу.

## Гісторыя 
  Шры-Ланкі.]]
У ранняй Індыі , кітайскі будыйскі манах, які падарожнічаў па Індыі каля 400 г.н.э., запісаў прыклады лячэбных устаноў. Паводле Махавамсе, старажытнай хронікі сінгальскай каралеўскай сям’і, напісанай у шостым стагоддзі н.э., кароль Шры-Ланкі  (гады праўлення 437—367 да н.э.) меў прытулкі і бальніцы (Сівікасоці-Сала).  таксама існавалі ў , буйным горадзе на паўднёвым захадзе Персідскай імперыі Сасанідаў, заснаваным у 271 годзе н.э. .

У Старажытнай Грэцыі практыкавалася лячэнне хворых у так званых *«ятрэях»*, якія ўяўлялі сабой дамы з добрым асветленнем, якія мелі шмат прыстасаванняў для лячэння і хірургічных аперацый. У рымлян меліся *валетудынарыі* — спецыяльныя месцы для лячэння хворых, упершыню заснаваныя пры Траяне ў ваенны час.

Першыя бальніцы (шпіталі) на тэрыторыі Беларусі ўзніклі ў 15-16 стагоддзях. У пачатку 19 стагоддзя ў губернскіх і павятовых гарадах Беларусі арганізоўваліся бальніцы прыказаў грамадскай апекі (Мінск, 1799; Магілёў, 1802; Гродна і Віцебск, 1804), невялікія турэмныя, фабрычныя, прыватныя, філантрапічныя бальніцы.

## Класіфікацыя 
Бальніцы класіфікуюць па тыпе арганізацыі і па спецыялізацыі.

### Тыпы арганізацыі бальніц 
* Дэцэнтралізаваныя — кожнае аддзяленне займае асобны корпус бальніцы. Недахоп такой сістэмы — вялікая плошча. У чыстым відзе практычна не сустракаецца.
* Цэнтралізаваныя — абсалютная большасць аддзяленняў злучана ў адным корпусе і, звычайна, размешчаны на розных паверхах або ў розных частках будынка. Звычайна пры такім тыпе арганізацыі за межы аднаго збудавання выносяцца тэхнічныя памяшканні, блок харчавання, паліклінічныя і танаталагічныя (патолагаанатамічныя) аддзяленні.
* Мяшаны — злучэнне асаблівасцяў абодвух відаў: ёсць адзін-два вялікія корпусы з рознымі аддзяленнямі і некалькі драбнейшых карпусоў для асобных аддзяленняў. Большасць вялікіх бальніц арганізавана такім чынам.

### Спецыялізацыя (профіль) 
* Спецыялізаваныя — скіраваныя на лячэнне пэўнага класу захворванняў: кардыялагічныя (кардыяцэнтр), нейрахірургічныя, анкалагічныя, уралагічныя, інфекцыйныя і іншыя
* Шматпрофільныя — ўстановы, скіраваныя на дыягностыку і лячэнне шырокага спектру захворванняў
* Дзіцячыя
* Шпіталі для інвалідаў і інш.

У адпаведнасці з профілем лячэнне плануюць размяшчэнне палат у тэрапеўтычных і хірургічных і інфекцыйных карпусах.

Да ўстаноў бальнічнага тыпу належаць дыспансеры, радзільныя дамы, клінікі, бальніцы аднаўленчага лячэння, хуткая дапамога і іншыя медыцынскія ўстановы, у якіх ёсць умовы (ложкавы фонд і кваліфікаваны медыцынскі персанал) для дапамогі і стацыянарнага лячэння хворых.

## Гл. таксама 
* Паліклініка
* Шпіталь
* Дыспансер
* Фельчарска-акушэрскі пункт

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

*
Катэгорыя:Медыцынскія ўстановы
Манда

**Манда** () — востраў у Індыйскім акіяне, частка архіпелага Ламу. Уваходзіць у склад Кеніі. Тэрыторыя — 62 км².

## Геаграфія
thumb|left|Карта
Востраў Манда знаходзіцца ля паўночна-усходняга ўзбярэжжа Кеніі. Аддзелены ад Афрыканскага кантынента вузкім пралівам, які напаўняецца вадой толькі падчас прыліву. Мае часткова мацерыковае, часткова каралавае паходжанне. Берагі часткова пакрыты манграмі. На поўначы і ўсходзе вострава ўздымаюцца высокія пясчаныя выдмы, якія спрыялі захаванню Манды падчас цунамі 26 снежня 2004 года.

Клімат экватарыяльны засушлівы. Сярэднегадавая колькасць ападкаў не перавышае 500 мм у год. Прэсную ваду здабываюць у калодзежах і назапашвальніках дажджавой вільгаці *джабія*, якіх аднак не хапае. У спякотныя месяцы ваду прывозяць з горада Ламу на суседнім востраве Ламу.

## Гісторыя
Відавочна, востраў Манда з'яўляецца адным з самых ранніх месцаў, дзе пачала развівацца цывілізацыя суахілі. Археолагамі выяўлены рэшткі гандлёвага паселішча IX - XII стагоддзяў. Яго насельнікі мелі сталыя кантакты з Афрыканскім узбярэжжам, краінамі Персідскага заліва і Міжземнамор'я. Гандлявалі слановай косцю, жалезам і ракавінамі каўры. Знойдзены рэшткі вялікай плавільні, ірыгацыйных і абарончых збудаванняў з каралавых блокаў і абпаленай цэглы. Важную ролю мела сельская гаспадарка. Паселішча займала каля 16 км² і было населена некалькімі тысячамі жыхароў.

У паўднёва-усходняй частцы вострава захаваліся руіны паселішча Таква, якое існавала ў XV - XVII стст. і было пакінута ў сувязі з карнымі рэйдамі партугальцаў. Найлепш захаваліся рэшткі вялікай Пятніцкай мячэці, пабудаванай у XVI ст.

## Інфраструктура
Востраў Манда — самы маланаселены з усіх астравоў архіпелага Ламу. На ім месціцца некалькі вёсак, жыхары якіх займаюцца земляробствам (вырошчваюць тытунь, бавоўну і зёлкавыя) і кабатажным суднаходствам. 

Дзейнічае аэрапорт, што абслугоўвае ўвесь архіпелаг Ламу. Да 2011 г. паспяхова развіваўся экалагічны і культурны турызм. Прыток турыстаў быў часова спынены з-за дзейнасці самалійскіх піратаў.

## Спасылкі 
* Манда на footprinttravelguides.com 
* Гісторыя
* Кітайскія археолагі цікавяцца востравам Манда
* Таква 

Манда
Манда
Абелева група

**Абелева група** (або камутатыўная група) — група, у якой групавая аперацыя \circ  падпарадкоўваецца яшчэ і перамяшчальнаму закону, г.зн. для любых элементаў  і  гэтай групы справядліва тоеснасць
: a\circ b = b \circ a.

Часта аперацыю, для якой справядлівы перамяшчальны закон, называюць *камутатыўнай*.

Абелевы групы названы так у гонар нарвежскага матэматыка Нільса Абеля.

Звычайна групавую аперацыю ў абелевых групах пазначаюць знакам «+» (хоць групавая аперацыя можа не мець ніякага дачынення да звычайнага складання). Пры гэтым нейтральны элемент абелевай групы называюць **нулём** і абазначаюць як 0; адваротны элемент называюць **процілеглым** і абазначаюць процілегласць з дапамогай знака «-» на ўзор «-a».

## Строгае азначэнне 
### Аксіёмы абелевай групы 
**Абелевай групай** называецца непустое мноства  разам з бінарнай аперацыяй \circ : G \times G \to G, якая задавальняе наступныя ўмовы:
# **Перамяшчальны закон** (камутатыўнасць): для любых  a, b\in G  справядліва:
#: a \circ b = b \circ a 
# **Спалучальны закон** (асацыятыўнасць): для любых  a, b, c\in G  справядліва:
#: a \circ (b \circ c) = (a \circ b) \circ c 
# Існуе **нейтральны элемент**  e \in G,  г.зн. такі элемент, што для любога a\in G  справядліва:
#:  a \circ e = e \circ a = a 
# Для кожнага элемента a\in G існуе **адваротны элемент** a^{-1} \in G, г.зн. такі элемент, што
#:  a \circ a^{-1} = a^{-1} \circ a = e 

## Прыклады 
* Для цэлых лікаў і аперацыі складання "+", абазначаных , аперацыя + камбінуе два цэлых лікі каб стварыць трэці, складанне асацыятыўнае, нейтральным элементам з'яўляецца нуль, кожны цэлы лік *n* мае адваротны элемент -*n*, а складанне камутатыўнае, таму што  для давольных цэлых лікаў *m* і *n*.
*Кожная цыклічная група з'явўляецца абелевай, таму што калі *x*, *y* належаць да *G*, то    . Такім чынам цэлыя лікі **Z** ствараюць абелеву групу з аперацыяй складання, як і астачы па модулю *n* , **Z**/*n***Z**.
*Кожнае колца з'яўляецца абелевай групай, адносна аперыцыі складання. Усе элементы колца, да якіх існуе адваротны элемент адносна множання, ствараюць абелеву мультыплікатыўную групу.  У прыватнасці, рэчаісныя лікі з'яўляюцца групай адносна складання. а ўсе ненулявыя рэчаісныя лікі ствараюць абелеву групу адносна множання.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэорыя груп
Вікіслоўнік

**Вікіслоўнік** () — слоўнік, які вольна папаўняецца. Заснаваны на вікі-рухавіку MediaWiki. Адзін з праектаў фонду «Вікімедыя».

У слоўніку ўтрымоўваюцца граматычныя апісанні, тлумачэнні і пераклады слоў. Акрамя таго, у артыкулах можа адлюстроўвацца інфармацыя аб семантычных сувязях слоў. Такім чынам, Вікіслоўнік — спроба аб'яднаць у адным прадукце граматычны, тлумачальны, этымалагічны і шматмоўны слоўнікі, а таксама тэзаўрус.

## Лексікаграфічная канцэпцыя 
Дзякуючы ўзаемасувязі паміж рознымі моўнымі раздзеламі Wiktionary, а таксама паміж удзельнікамі слоўнікавага і іншых праектаў «Фонду Вікімедыя», удзельнікі кожнага з іх могуць выкарыстоўваць канцэпцыі, прылады і лексікаграфічныя матэрыялы, створаныя іх калегамі — носьбітамі іншых моў. Падчас прац над рознымі моўнымі раздзеламі слоўніка склалася комплексная канцэпцыя ўніверсальнага лексікаграфічнага рэсурсу, сталая ўпершыню магчымай дзякуючы электронным тэхналогіям. Канцэпцыя мяркуе ў канчатковым выніку поўнае апісанне *усіх* лексічных адзінак *усіх* натуральных (і асноўных штучных) моў. Паўната апісання азначае наяўнасць звестак аб фанетыцы, марфалогіі, сінтаксічных і семантычных уласцівасцях адзінкі, аб яе этымалогіі, спалучальнасці і фразеалогіі. Паўната і ступень паслядоўнасці рэалізацыі гэтай канцэпцыі можа вар'іравацца ў розных моўных раздзелах праекту.

У кожным моўным раздзеле «тытульная» мова з'яўляецца цэнтральнай — усе артыкулы пішуцца выключна на ёй, акрамя таго, ставіцца мэта даць пераклады слоў і іншых адзінак гэтай мовы на максімальна магчымы лік іншых моў. Словы іншых моў перакладаюцца, як правіла, толькі на гэтую «тытульную» мову. Так, у расійскім Вікіслоўніку для расійскіх слоў даюцца тлумачэнні і пераклады на замежныя мовы, для замежных слоў замест тлумачэнняў даюцца пераклады на рускую мову.

Пры апісанні марфалогіі робіцца спроба даць максімальна поўную карціну словазмянення, уключаючы ўказанне класа словазмянення. У прыватнасці, марфалагічныя звесткі па расійскіх лексемах даюцца ў адпаведнасці з класіфікацыяй, прапанаванай А. А. Залізняком.

### Тэзаўрус 
Вікіслоўнік утрымлівае наступныя семантычныя адносіны: сінонімы, антонімы, гіперонімы, гіпонімы, сагіпонімы, халонімы, меронімы, сугучнікі, амонімы.

## Глядзіце таксама 
* АмегаВікі

## Спасылкі 
* Беларускі Вікіслоўнік

Катэгорыя:Праекты Вікімедыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Малая базіліка

thumb|Сумёт герба малой базілікі
**Малая базіліка** () — ганаровае званне, якое прысвойваецца Папам Рымскім касцёлам выбітнай гістарычнай каштоўнасці, якія з’яўляюцца месцам літургічнага і пастырскага паломніцтва.

Паводле звестак на 2017 год 1753 касцёлаў ва ўсім свеце, першым чынам саборы і паломніцкія цэрквы, носяць тытул «малой базілікі».
З іх 571 знаходзяцца ў Італіі.

У Беларусі ганаровы статус прысвоены чатыром храмам: касцёлу Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў) у Будславе, кафедральнаму касцёлу Святога Францішка Ксаверыя ў Гродне, кафедральнаму касцёлу Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Пінску і Касцёлу Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі у Браславе. Ва Украіне ганаровы статус носяць два храмы — Лацінскі кафедральны сабор у Львове і Базіліка Уздвіжання Пачэснага Крыжа ў Чарнаўцах. Адзіная малая базіліка ў Расіі — базіліка Святой Кацярыны Александрыйскай у Санкт-Пецярбургу.

## Гл. таксама 
* Basilica maior
* Спіс малых базілік Беларусі

Катэгорыя:Каталіцтва
Марынка (опера)

**Марынка** — опера для дзяцей у 3-х дзеях з пралогам і эпілогам кампазітара Р. Пукста. Опера была пастаўлена на сцэне Беларускага дзяржаўнага тэатра оперы і балета 31 снежня 1955 года.

## Апісанне пастаноўкі 
Дырыжор пастаноўкі І. Абраміс, рэжысёр А. Маралеў, мастак М. Блішч, хормайстар М. Прысёлкаў, балетмайстар К. Мулер.

## Сюжэт 
Лібрэта для оперы напісала Э. Агняцвет па яе ж паэме «Песня пра піянерскі сцяг» па падзеях Вялікай Айчыннай вайны.

## Акцёры 
* Марынка — Т. М. Ніжнікава
* Саўка
* Якуб — Л. Ф. Бражнік, М. А. Зюванаў
* Ганна — Л. І. Галушкіна

## Цікавыя факты 
Марынка — першая беларуская опера для дзяцей.

На беларускім тэлебачанні была пастаўлена тэлеопера «Марынка».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* М. Блішч. Эскіз дэкарацыі да оперы Марынка". 1955

Катэгорыя:Музыка Беларусі
Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:Оперы на беларускай мове
Бабынічы (возера)

**Бабы́нічы (Бабына)** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нача.

Плошча паверхні возера 0,6 км². Даўжыня 1,87 км, найбольшая шырыня 0,43 км. найбольшая глыбіня дасягае 5 м, сярэдняя каля 1,9 м. Даўжыня берагавой лініі складае 4,5 км, плошча вадазбору 67,5 км². Аб'ём вады ў возеры 1,18 млн. м³.
Катлавіна возера падпруднага тыпу серпавіднай формы, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы спадзістыя, на ўсходзе стромкія вышынёй 30—40 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, на паўночным захадзе і захадзе возера берагі сплавінныя. На паўночным захадзе, захадзе і поўдні возера пойма шырынёй да 600 метраў. Дно плоскае. Мелкаводдзе выслана пяском і апясчаненым ілам, на большых глыбінях — крэменязёмістым сапрапелем і гумусавай глінай. Расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 2,5 м і займае каля 83% плошчы возера.
Возера эўтрофнае, праточнае. Упадаюць ручаі, пратока з возера Бабына і рака Быстрыца, выцякае пратока ў возера Нявіда.

У возеры водзяцца акунь, шчупак, лешч, краснапёрка, плотка, гусцяра, лінь, язь, мянтуз і іншыя віды рыб.

Каля возера вёскі Бабынічы, Быстрыца, Загарані.

## Літаратура 
* 
*  — С. 194.
* 
* Ліст карты N-35-33. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Начы (прыток Заходняй Дзвіны)
Беларуска-чэшскія адносіны

## Гісторыя 
Беларусь і Чэхію звязвае даўняя гісторыя адносін. У 1517 годзе беларускі першадрукар Францішак Скарына надрукаваў у Празе сваю першую кнігу «Псалтыр», а таксама Біблію і шэраг іншых.

У 1918—1945 гадах у Празе дзейнічалі Беларускае (Крывіцкае) культурнае таварыства імя Ф.Скарыны, беларускае таварыства «Сокал» і Беларускі архіў. У міжваенны час урад Чэхіі фінансаваў навучанне беларускіх студэнтаў пераважна з заходняй часткі краіны ў чэшскіх універсітэтах, дзейнічала Аб’яднанне беларускіх студэнтаў, якое выдавала свой бюлетэнь.

У 1923 годзе ў сталіцу Чэхаславакіі перамясціліся з Коўны Рада і ўрад Беларускай Народнай Рэспублікі. Рада БНР знаходзілася ў Празе да сакавіка 1943 года. Існавала і дыпламатычнае прадстаўніцтва БНР.

## Сучаснасць 
thumb|right|Пасольства Чэхіі ў Мінску
5 студзеня 1993 года Рэспубліка Беларусь і Чэшская Рэспубліка ўстанавілі дыпламатычныя адносіны. У Празе і Мінску з’явіліся пасольствы. У жніўні 2001 года ў Празе пабывала дэлегацыя Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. У 2002 годзе Мінск наведаў прэм’ер-міністр Чэхіі Мілаш Земан. У канцы кастрычніка 2008 года Беларусь наведаў намеснік міністра замежных спраў Чэхіі Томаш Пояр.

Як і сто гадоў таму, сёння Чэхія з’яўляецца надзейным сябрам тых беларусаў, хто не згодны з афіцыйным палітычным курсам, таму адносіны Прагі і Мінска часта бываюць напружанымі, а падчас — адкрыта непрыхільнымі. З 1996 года ў чэшскія ВНУ сталі прымаць беларускіх студэнтаў, выключаных за выяўленне грамадзянскіх поглядаў. У лістападзе 2002 года ўрад Чэхіі адмовіўся пусціць у краіну Аляксандра Лукашэнку, які намерваўся прысутнічаць на саміце Савета еўраатлантычнага партнёрства. У студзені 2005 года Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі звінаваціў аташэ пасольства Чэхіі Паўла Кржываглавага ў гвалтаванні дзяцей і выслаў яго з краіны. У 2006 годзе ў пасольства Беларусі ў Празе не пусцілі былога прэзідэнта Чэхіі Вацлава Гавела, а ў Беларусь — чэшскага сенатара Карала Шварцэнберга, якія ўзялі ўдзел у заснаванні грамадскага аб’яднання «Грамадзянская Беларусь» у 2005 годзе.

## Спасылкі 
* Пасольства Рэспублікі Беларусі ў Празе  
* Пасольства Чэшскай рэспублікі ў Мінску
Нявіда

**Няві́да, Нявідава** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нача, за 28 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка, за 1,5 км ад вёскі Загацце.

Плошча паверхні возера 1,09 км². Даўжыня 1,9 км, найбольшая шырыня 0,82 км. Найбольшая глыбіня дасягае 9 м. Даўжыня берагавой лініі 5,2 км, плошча вадазбору 78 км².
Катлавіна Нявіда лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны ад 3—15 да 20—25 м. Берагавая лінія ўтварае залівы і паўастравы. Берагі нізкія. Пойма на ўсходзе, поўдні і паўночным захадзе возера шырынёй да 400 метраў. Мелкаводдзе пясчанае. Да глыбіні 4 м дно возера гліністае, глыбей — выслана гліністым ілам.Возера эўтрофнае, праточнае. Расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 3 м. Праз возера працякае рака Быстрыца і злучае Нявіда з азёрамі Бабынічы і Лесава. Упадаюць ручаі, у т.л. ручай з возера Вялікі Белянок.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, карась, гусцяра і іншыя віды рыб.

Каля возера база адпачынку «Нявіда» і паляўніча-рыбалоўная база Полацкай лесапаляўнічай гаспадаркі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Нявіда 
* Озёра Полоцкого района  

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Ламу

***Архіпелаг Ламу** — архіпелаг у Індыйскім акіяне ля ўзбярэжжа Кеніі.
***Востраў Ламу** — адзін з астравоў архіпелага Ламу ў Кеніі.
***Горад Ламу** — горад на востраве Ламу ў Кеніі.
Фасфарасцэнцыя

thumb|250px|Фасфарасцэнцыя
thumb|250px|Фасфарасцэнтны парашок пры апрамяненні бачным святлом, ультрафіялетавым святлом і ў поўнай цемры.**Фасфарасцэнцыя** — гэта адмысловы тып фоталюмінесцэнцыі. У адрозненне ад флюарэсцэнтнага, фасфарасцэнтнае рэчыва выпраменьвае паглынутую энергію не адразу. Большы час рээмісія звязана з «забароненымі» энергетычнымі пераходамі ў квантавай механіцы. Паколькі такія пераходы назіраюцца радзей у звычайных матэрыялах, рээмісія паглынутага выпраменьвання праходзіць з больш нізкай інтэнсіўнасцю, і на працягу працяглага часу (да некалькіх гадзін).

Вывучэнне фасфарасцэнтных рэчываў пачалося прыкладна з часу адкрыцця радыеактыўнасці (1896).

## Гл. таксама 
* Люмінесцэнцыя
* Флуарэсцэнцыя
* Біялюмінесцэнцыя
* Соналюмінесцэнцыя
* Электрафасфарэсцэнцыя
* Хемілюмінесцэнцыя

## Спасылкі 
* Phosphorescence on Scienceworld
* The Cathode Ray Tube site
* Luminosity in real life
* LUMINOSITY IN WATCHES

Катэгорыя:Люмінесцэнцыя
Аб’яднаныя Масмедыі

**«Аб’яднаныя Масмедыі»** — асацыяцыя выдаўцоў рэгіянальнай прэсы Беларусі. Заснавана ў ліпені 2009 года, калі дзесяць выдаўцоў мясцовых газет стварылі яе. На 2021 год аб’ядноўвае 16 выдаўцоў недзяржаўных друкаваных і інтэрнэт-СМІ, многія з якіх у свой час былі выключаны з дзяржаўнай сістэмы распаўсюду, з розных рэгіёнаў Беларусі.

## Гісторыя 
15 ліпеня 2009 года пасведчанне аб рэгістрацыі асацыяцыі атрымаў Уладзімір Янукевіч, кіраўнік выдавецкага дому «Intex-press», які і ўзначаліў новую некамерцыйную арганізацыю ў галіне СМІ. У 2012 годзе для асацыяцыі выставілі непад’ёмны кошт за стэнд, што вымусіла адказацца ад удзелу ў выставе.

29 сакавіка 2021 года да аб’яднання далучыліся «Сильные Новости» і «Mogilev.Online», што давяло лічбу чальцоў да 16.

У рамках пагрому незалежных медыя ў Беларусі ў ліпені 2021 года прайшлі ператрусы ў рэдакцыях і ў журналістаў выданняў асацыяцыі, частка з якіх была дапытаная і падвергнута арыштам. Таксама ў журналістаў была масава канфіскавана тэхніка. Як вынік «Рэгіянальная газета» была вымушана перастаць друкавацца.

## Выданні ў межах асацыяцыі 
Сябры асацыяцыі выдаюць мясцовыя масава-палітычныя выданні з агульным накладам больш за 80.000 асобнікаў. Гэта:
* «**Брестская газета**» (Брэст),
* «**Бобруйский курьер**» (Бабруйск),
* «**Борисовские новости**» (Барысаў),
* «**Вечерний Бобруйск**» (Бабруйск),
*«**Вольнае Глыбокае**» (Глыбокае),
* «**Газета Слонімская**» (Слонім),
* «**Ганцавіцкі час**» (Ганцавічы),
* «**Информ-прогулка**» (Лунінец),
* «**Інфа-Кур’ер**» (Слуцк),
* «**Наша слова**» (Ліда),
* «**Першы рэгіён**» (Бяроза, Ганцавічы, Драгічын, Івацэвічы, Пінск),
* «**Рэгіянальная газета**» (Маладзечна),
*«**Сильные Новости**» (Гомель),
*«**УзГорак**» (Горацкі, Дрыбінскі і Мсціслаўскі раёны Магілёўскай вобласці),
*«**EX-PRESS.BY»** (Барысаў і Жодзіна),
*«**Hrodna.life**» (Гродна),
*«**Intex-press**» (Баранавічы),
*«**Mogilev.Online**» (Магілёў).
Былыя чальцы:

* «**Брестский курьер**» (Брэст),
*«**Нясвіжскі час**» (Нясвіж).

## Мэта арганізацыі 
Галоўная мэта — развіццё асяроддзя, спрыяльнага для прыватнага выдавецкага бізнесу. Асацыяцыя дапамагае зносінам і абмену досведам незалежных выдаўцоў; спрыяе развіццю рынку рэгіянальных друкаваных CMI; развівае кадравы патэнцыял рэгіянальных кампаній праз рэалізацыю кансультатыўных і трэнінгавых праграм.

## Інтэрнэт-рэсурсы газет 
* «Брестская газета»,
* «Брестский курьер» ,
* «Борисовские новости» ,
* «Вечерний Бобруйск» ,
* «Газета Слонімская»,
* «Ганцавіцкі час» ,
* «Информ-прогулка»,
* «Интекс-пресс» ,
* «Інфа-Кур’ер» ,
* «Рэгіянальная газета» .

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы «Аб’яднаныя Масмедыі» 
* Многія са здзіўленнем даведаліся, што ёсць такія газеты, як «Газета Слонімская» ці «Intex-press» //«Наша Ніва».
* У выставе «СМІ ў Беларусі» бярэ ўдзел Асацыяцыя выдаўцоў рэгіянальнай прэсы «Аб’яднанне масмедыя», відэа // БелаПАН
* Гаворыць Маладзечна  // 34mag

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2009 годзе

Катэгорыя:2009 год у Беларусі
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Ламу (горад)

**Ла́му** () — горад на востраве Ламу ў Кеніі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі. Насельніцтва (2009 г.) — 18 382 чал.

## Гісторыя 
Горад Ламу ўпершыню ўзгадваецца ў арабскіх пісьмовых крыніцах XV ст. як гандлёвы цэнтр на ўсходнім узбярэжжы Афрыкі. Згодна летапісным паданням, ён быў заснаваны значна раней, у VII ст. н. э.

Да XVI ст. Ламу знаходзіўся пад кантролем дзяржавы Патэ на суседнім аднайменным востраве. У XVI ст. — пад кантролем Партугаліі. У XVII ст. увайшоў у саюз з Аманскім султанатам (у XIX ст. цэнтр султаната быў перамешчаны на Занзібар), удзельнічаў на яго баку ў войнах супраць Мамбасы і Патэ. Перыяды другой паловы XVII — XVIII стст. і другой паловы XIX ст. лічыліся адпаведна «залатым» і «срэбраным» вякамі, калі Ламу багацеў дзякуючы гандлю чарнаскурымі рабамі. У гэты час былі ўзведзены асноўныя пабудовы старой часткі горада. Асабліва важнай стала пабудова крэпасці ў 1813—1821 гг. у стылі, характэрным для Ўсходняй Аравіі.

У 1873 г. гандаль рабамі быў забаронены. У 1890 г. горад трапіў пад пратэктарат Вялікабрытаніі. Поўная адмена рабства ў 1907 г. выклікала моцную стагнацыю і перасяленне часткі мясцовага насельніцтва ў іншыя месцы.

У 1963 г. Ламу ўвайшоў ў склад незалежнай Кеніі.

У 2001 г. горад Ламу трапіў ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Славутасці 
Стары горад Ламу славіцца старажытнымі пабудовамі XVI — XIX стст., вузкімі вуліцамі, разьбянымі дзвярамі і франтонамі. У 2001 г. быў унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Найбольш цікавыя мясціны:

* Гарадскі порт, які ў нашы дні выкарыстоўваецца для кабатажнага суднаходства. Тут можна убачыць традыцыйныя лодкі, якія будуюць мясцовыя ўмельцы, і якія шырока выкарыстоўваюцца як транспартны сродак у нашы дні.
* Паштовы музей на месцы нямецкай паштовай станцыі.
* Музей Ламу, які ўтрымоўвае багатую калекцыю мінулага ўсяго архіпелага Ламу.
* Музей традыцыйнага жытла суахілі.
* Крэпасць XIX ст.
* Некалькі мячэцяў і каталіцкі касцёл.
* Прыбежышча для валачашчых аслоў.

Не далёка ад горада размешчаны цудоўныя пясчаныя выдмы і пляжы.

Аднак зачараванне старога горада ў хуткім часе можа быць зруйнавана, паколькі ўрад Кеніі выношвае сур’ёзныя планы будаўніцтва ў Ламу сучаснага глыбакаводнага порта.

## Інфраструктура 
Ламу звязаны са знешнім светам праз паромную пераправу і аэрапорт. Апошні знаходзіцца на суседнім востраве Манда. У Ламу ўсяго 1 кінатэатр, няма буйной прамысловасці, ужыванне ўнутранага аўтамабільнага транспарту абмежавана.

Галоўная галіна эканомікі — абслугоўванне турыстаў.

## Спасылкі 
* unesco.org
* Organization of World Heritage Cities (OWHC)
* LAMU FORT HISTORICAL BACKGROUND 
* Lamu Port Agency 

Катэгорыя:Гарады Кеніі
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Кеніі
ФК Ліверпул

**«Ліверпу́л»** () — англійскі футбольны клуб, які базуецца ў горадзе Ліверпул, графства Ланкашыр. «Ліверпул» — адзіны англійскі клуб, які дамагаўся перамогі ў Лізе чэмпіёнаў 6 разоў. Акрамя таго мерсісайдцы 19 разоў выйгравалі чэмпіянат Англіі, таксама ім належыць англійскі рэкорд па колькасці выйграных еўрапейскіх тытулаў. Хатні стадыён «Ліверпула» — «Энфілд», які змяшчае 54 074 чалавек, размешчаны ў трох мілях ад цэнтра Ліверпула.

## Гісторыя 
Заснаваны 15 сакавіка 1892 года Джонам Хоўлдынгам, уладальнікам стадыёна «Энфілд». Хоўлдынг вырашыў стварыць уласную каманду пасля таго, як папярэдні арандатар арэны, «Эвертан», пакінуў яе праз спрэчку наконт арэнднай платы. Назва мусіла застацца ранейшай, «Эвертан», аднак футбольная асацыяцыя адмовілася прызнаць новую каманду ў якасці «Эвертана». У выніку каманда была названа ў гонар горада — «Ліверпул». Ужо праз два гады клуб састаяў у англійскай футбольнай лізе.

З імем клуба звязаны дзве найвялікшыя трагедыі ў еўрапейскім футболе: на стадыёне «Эйзель» 29 мая 1985 года (загінула 39 гледачоў) і на стадыёне «Хілсбара» 15 красавіка 1989 года (загінула 96 чалавек, 766 атрымалі траўмы). Пасля «Эйзеля» англійскім клубам забаранілі ўдзел у еўрапейскіх турнірах на пяць гадоў, а «Ліверпулу» на шэсць.

Гімнам клуба з 1960-х гадоў з’яўляецца песня «You’ll Never Walk Alone», назву якой можна ўбачыць на гербе клуба і на Варотах Шэнклі, якія вядуць на стадыён «Энфілд».

## Трафеі 
* **Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў / Ліга чэмпіёнаў УЕФА: 6**
** 1977 Ліверпул 3:1 Барусія Мёнхенгладбах
** 1978 Ліверпул 1:0 Бругэ
** 1981 Ліверпул 1:0 Рэал Мадрыд
** 1984 Ліверпул 1:1 (4:2 па пенальці) Рома
** 2005 Ліверпул 3:3 (3:2 па пенальці) Мілан
** 2019 Ліверпул 2:0 Тотэнхэм Хотспур

* **Кубак УЕФА: 3**
** 1973, 1976, 2001

* **Суперкубак УЕФА: 4**
** 1977, 2001, 2005, 2019

* **Клубны чэмпіянат свету: 1**
** 2019

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Трэнеры 
* У. Э. Барклай і Джон Мак-Кена (1892—1896)
* Тым Уотсан (1896—1915)
* Дэвід Эшуорт (1920—1923)
* Мэт Мак-Куін (1923—1928)
* Джордж Патэрсан (1928—1936)
* Джордж Кей (1936—1951)
* Дон Уэлш (1951—1956)
* Філ Тэйлар (1956—1959)
* Біл Шэнклі (1959—1974)
* Боб Пейслі (1974—1983)
* Джо Феган (1983—1985)
* Кені Далгліш (1985—1991)
* Роні Моран (1991)
* Грэм Сунес (1991—1994)
* Рой Эванс (1994—1998)
* Рой Эванс і Жэрар Улье (1998)
* Жэрар Улье (1998—2004)
* Рафаэль Бенітэс (2004—2010)
* Рой Ходжсан (2010—2011)
* Кені Далгліш (2011—2012)
* Брэндан Роджэрс (2012—2015)
* Юрген Клоп (з 2015)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Liverpool FC 

Ліверпул
Ліверпул
Дэйтэрый

**Дэйтэрый** (сімвал **2H** альбо **D**; ад грэчаскага *Δευτερον* і лацінскага *Deuterium*) — стабільны ізатоп вадароду з атамнай масай, роўнай двум (А = 2,01363). У прыродзе сустракаецца ў прапорцыі 0,0147% (прыблізна адзін атам дэйтэрыю на 7000 атамаў звычайнага вадароду).

Ядро дэйтэрыю складаецца з аднаго пратона і аднаго нейтрона, тым часам як звычайны атам вадароду мае толькі адзін пратон. Такім чынам, ён мае ў два разы большую масу чым протый (так часам называюць звычайны ізатоп вадароду, каб падкрэсліць адрозненне ад дэйтэрыю і трыцію), і з гэтай прычыны іх хімічныя ўласцівасці досыць моцна адрозніваюцца. Хаця дэйтэрый не з'яўляецца асобным хімічным элементам яго часам абазначаюць літарай D (замест 2H).

У прыродзе дэйтэрый сустракаецца як газ D2 (2H2).

Дэйтэрый быў упершыню выяўлены ў 1931 годзе Гаральдам Клейтанам Юрый, хімікам з Калумбійскага ўніверсітэта. Юры атрымаў Нобелеўскую прэмію ў хіміі за сваю працу ў 1934 годзе.

Дэйтэрый разам з трыціем з'яўляецца вельмі карысным для рэакцыі ядзернага сінтэзу, з-за вялікага выхаду энергіі пры рэакцыі D-T:

: D + T \rightarrow {}^4He + n + 17,6 МеВ

Дэйтэрый можа замяшчаць звычайны вадарод у малекулах вады і фарміраваць цяжкую ваду (D2O). Менавіта цяжкая вада з'яўляецца найлепшым замядляльнікам нейтронаў. Для вытворчасці 1 м³ цяжкай вады D2O неабходна каля 40000 м³ H2O.

Наяўнасць дэйтэрыю ў зорках з'яўляецца моцным аргументам у падтрымку тэорыі Вялікага выбуху (а не іншых тэорый узнікнення Сусвету). Тэрмаядзерныя рэакцыі ўнутры зорак знішчаюць дэйтэрый. І фізікам пакуль невядома натуральная рэакцыя або працэс, апрача самога Вялікага выбуху, які б у выніку ствараў дэйтэрый.

Дэйтэрый шырока ўжываецца ў тэхніцы і медыцыне. Канада з'яўляецца найбуйнейшым вытворцам дэйтэрыю на планеце, каб забяспечваць функцыянаванне свайго рэактара CANDU.

## Глядзіце таксама 
* Цяжкая вада

Катэгорыя:Ізатопы вадароду
Эн Бронтэ

**Эн** (**Га́нна**) **Бро́нтэ** (; 17 студзеня 1820, Торнтан, Ёркшыр, Вялікабрытанія — 28 мая 1849, Скарбара, Паўночны Ёркшыр, там жа) — англійская пісьменніца і паэтэса, малодшая з трох сясцёр Бронтэ. Аўтар раманаў «Агнэс Грэй» і «Незнаёмка з Уайлдфел-Хола», а таксама шэрагу вершаў.

Эн Бронтэ была малодшай дачкой беднага святара ірландскага паходжання  і яго жонкі . Маці памерла, калі Эн не споўнілася і двух гадоў. Большую частку свайго жыцця Эн правяла ў вёсцы Хаўарт (Заходні Ёркшыр). Правучыўшыся два гады ў школе Роу Хэд, яна пачала працаваць гувернанткай і стала адзінай з сясцёр Бронтэ, якая дамаглася поспеху ў гэтай справе: нягледзячы на няўдачу пры першым працаўладкаванні ў сям’і Інгэм, у далейшым дзяўчына на працягу пяці гадоў навучала і выхоўвала дзяцей сямейства Робінсан. Па завяршэнні гэтага перыяду малодшая Бронтэ, як і яе сёстры, пачынае літаратурную кар’еру. У 1846 годзе выйшаў сумесны зборнік вершаў Шарлоты, Эмілі і Эн, у наступным годзе — раман Эн «Агнэс Грэй», заснаваны на яе досведзе працы гувернанткай. Поспех прыйшоў да пісьменніцы з другім раманам — «Незнаёмка з Уайлдфел-Хола». Кніга, апублікаваная ў 1848 годзе, крытыкавала становішча жанчыны ў сям’і, кідаючы выклік маральным асновам віктарыянскай Англіі. «Незнаёмка з Уайлдфел-Хола» лічыцца адным з першых фемінісцкіх раманаў. Праз год пасля выдання кнігі 29-гадовая Эн Бронтэ памерла ад сухот.

У параўнанні з вядомасцю старэйшых сясцёр — Шарлоты, аўтара чатырох раманаў (уключаючы «Джэйн Эйр»), і Эмілі, якая напісала «Навальнічны перавал», — літаратурная слава Эн Бронтэ невялікая. Асноўнай прычынай гэтага прынята лічыць тое, што пасля смерці малодшай сястры Шарлота забараніла да далейшай публікацыі «Незнаёмку з Уайлдфел-Хола» — твор, які выклікаў шырокі рэзананс у грамадстве. Абедзве кнігі Эн, якім уласцівыя рэалізм і іронія, карэнным чынам адрозніваюцца ад рамантычных твораў яе сясцёр — але гэтак жа, як раманы Шарлоты і Эмілі, сталі класікай англійскай літаратуры.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Англіі
Катэгорыя:Пісьменніцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Пісьменніцы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Аўтары любоўных раманаў
Катэгорыя:Паэтэсы
Эпічны тэатр

**«Эпічны тэатр»** () — тэатральная тэорыя драматурга і рэжысёра Бертальда Брэхта, якая аказала значны ўплыў на развіццё сусветнага драматычнага тэатра.
[thumb|200px|[Бертальд Брэхт, 1954 год]]

Тэарэтычна распрацаваныя Брэхтам метады пабудовы п'ес і спектакляў: злучэнне драматычнага дзеяння з эпічнай апавядальнасцю, уключэнне ў спектакль самога аўтара, «эфект ачужэння» як спосаб прадставіць з'яву з нечаканага боку, а таксама прынцып «дыстанцавання», які дазваляе акцёру выказаць сваё стаўленне да персанажа, разбурэнне так званай «чацвёртай сцяны», што адлучае сцэну ад глядзельнай залы, і магчымасць непасрэдных зносін акцёра з гледачом — трывала ўвайшлі ў еўрапейскую тэатральную культуру.

Сваю тэорыю, якая абапіраецца на традыцыі заходнееўрапейскага «тэатра прадстаўлення», Брэхт супрацьпастаўляў «псіхалагічнаму» тэатру («тэатру перажывання»), які звязваюць звычайна з імем К. С. Станіслаўскага, які менавіта для гэтага тэатра распрацаваў сістэму працы акцёра над роляй. Пры гэтым сам Брэхт, як рэжысёр, падчас працы ахвотна карыстаўся і метадамі Станіслаўскага і карэннае адрозненне бачыў у прынцыпах узаемаадносін паміж сцэнай і глядзельнай залай, у той «звышзадачы», дзеля якой ставіцца спектакль.

Ідэі Брэхта захапілі найбуйнейшых тэатральных рэжысёраў другой паловы XX стагоддзя, Жан-Люк Гадар перанёс іх і ў кінематограф; але сфармуляваныя драматургам прынцыпы былі разлічаны на тых, хто, па яго словах, «заслугоўвае звання мастака», і найменш прадуктыўным апынулася літаральнае прытрымліванне яго тэарэтычных эсэ.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэатр
Катэгорыя:Тэатральныя сістэмы
Катэгорыя:Бертальд Брэхт
Астрарыум

**Астра́рыум**, таксама званы **Планета́рыум** — старадаўнія астранамічныя гадзіннікі, створаныя ў XIV стагоддзі італьянцам Джавані дэ Дондзі. З'яўленне гэтага інструмента адзначыла развіццё ў Еўропе тэхналогій, звязаных з вырабам механічных гадзіннікавых інструментаў. Астрарыум мадэляваў Сонечную сістэму і, акрамя адліку часу і падання каляндарных дат і свят, паказваў, як перасоўваліся планеты па нябеснай сферы. Гэта і было яго галоўнай задачай, у параўнанні з астранамічнымі гадзіннікі, асноўнай задачай якіх з'яўляецца ўласна адлік часу. Можна сказаць, што Астрарыум уяўляў сабой складаны сярэднявечны механізм, які аб'ядноўваў у сабе функцыі сучаснага планетарыя, гадзінніка і календара. Прылады, якія выконваюць гэту функцыю, ствараліся і да, і пасля Джавані дэ Дондзі, але вядома пра іх адносна мала. Некаторыя крыніцы, нягледзячы на гэта, гавораць пра тое, што Астрарыум быў першай механічнай прыладай, якая паказвае рухі планет.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* Кароткае апавяданне пра прызначэнне Астрарыума

Катэгорыя:Астранамічныя інструменты
Катэгорыя:Гісторыя астраноміі
Катэгорыя:Гадзіннікавыя механізмы
Катэгорыя:Гадзіннікі
Насток

**Насток** (*Nostoc*) — род сіне-зялёных водарасцей сямейства .

## Апісанне 
Калоніі — шарападобныя (дыяметрам да 5 см), коркападобныя або ніткападобна-кусцістыя ў выглядзе дзярнінак. Размнажэнне абрыўкамі нітак і спорамі. Здольныя да азотфіксацыі.

## Пашырэнне 
Адрозніваецца каля 40 відаў. Пашыраны амаль па ўсіх кліматычных зонах. Жывуць у прэсных вадаёмах, на глебе, у каранёвых патаўшчэннях некаторых вышэйшых раслін, напрыклад, , , кампанент лішайнікаў — сямейства . На Беларусі 7 відаў: , , , , , , .

## Значэнне і выкарыстанне 
Ва Усходняй Азіі спажываюць у ежу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цыянабактэрыі
Катэгорыя:Грамадмоўныя бактэрыі
Насток слівападобны

**Насток слівападобны** (*Nostoc pruniforme*) — від сіне-зялёных водарасцей роду  сямейства .

## Апісанне 
Калоніі шара- або эліпсападобныя, нагадваюць плады вінаграду ці слівы, дасягаюць велічыні курынага яйка, ярка-сіне-зялёныя, аліўкавыя да чорна-карычневых, з моцным перыдэрмам, унутры мяккія, іншы раз з цэнтральнай поласцю. Трыхомы рыхла пераплеценыя, часам радыяльна размешчаныя ад цэнтра да перыферыі, з добра прыкметнымі бясколернымі або жаўтаватымі похвамі, шырынёй 4—6 мкм, з коратка бочачкападобнымі або слаба падоўжанымі клеткамі, амаль шарападобнымі гетэрацыстамі (6—7 мкм) і спорамі (каля 10 мкм).

## Пашырэнне 
Месцы росту — сажалкі і азёры. Пашырэнне: Заходняя Еўропа, Азія; у Беларусі знойдзены ў возеры Нарач.

Свабодна плаваюць у тоўшчы вады або збіраюцца на глеістым дне вадаёмаў, у літаральнай зоне. Калоніі трапляюцца ў асноўным невялікімі групамі.

Размнажаецца спорамі.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.

## Спасылкі 
* Носток сливовидный — Nostoc pruniforme Ag. // Экологический центр «Экосистема»™, А. С. Боголюбов
* Species *Nostoc pruniforme* // LPSN — List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature
* Носток сливовидный // Красная книга Саенкт-Петербурга

Катэгорыя:Цыянабактэрыі
Катэгорыя:Грамадмоўныя бактэрыі
Каларыметр

**Калары́метры** ( — цяпло) — прыстасаванні для вымярэння колькасці цеплыні, якая вылучаецца ці паглынаецца ў якім-небудзь фізічным, хімічным ці біялагічным працэсе. Тэрмін «каларыметр» быў прапанаваны французскімі вучонымі Антуанам Лавуазье і П’ерам-Сімонам Лапласам у 1780 годзе.

Сэнс тэрміна «каларыметр» у ядзернай фізіцы і фізіцы высокіх энергій значна адрозніваецца ад агульнаўжывальнага (гл. Каларыметры ў фізіцы высокіх энергій).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фізічныя прылады
Катэгорыя:Цеплафізіка
Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Абсталяванне для фізічных эксперыментаў
Клетка Фарадэя

thumb|Прынцып працы клеткі Фарадэя
**Клетка Фарадэя** або **заслона Фарадэя** і **экран Фарадэя** (), сустракаецца і калька з рускай **шчыт Фарадэя** — прылада, вынайдзеная англійскім фізікам і хімікам Майклам Фарадэем у 1836 годзе для экранавання апаратуры ад вонкавых электрамагнітных палёў. Звычайна ўяўляе сабой заземленую клетку, зробленую з добра праваднога матэрыялу.

Прынцып працы клеткі Фарадэя вельмі просты — пры траплянні замкнутай электраправоднай абалонкі ў электрычнае поле вольныя электроны абалонкі пачынаюць рухацца пад уздзеяннем гэтага поля. У выніку процілеглыя бакі клеткі набываюць зарады, поле якіх кампенсуе вонкавае поле.

Клетка Фарадэя абараняе толькі ад электрычнага поля. Статычнае магнітнае поле будзе пранікаць унутр. Зменлівае электрычнае поле стварае зменлівае магнітнае, якое, у сваю чаргу спараджае зменлівае электрычнае. Таму, калі з дапамогаю клеткі Фарадэя блакуецца зменлівае электрычнае поле, то зменлівае магнітнае поле генеравацца таксама не будзе.

thumb|Высакавольтны трансфарматар, змешчаны ў клетку Фарадэя
Аднак, у вобласці высокіх частот дзеянне такога экрана заснавана на адлюстраванні электрамагнітных хваль ад паверхні экрана і згасання высокачастотнай энергіі ў яго тоўшчы з прычыны цеплавых страт на віхравыя токі.
thumb|Уваход у пакой Фарадэя
Здольнасць клеткі Фарадэя экранаваць электрамагнітнае выпраменьванне вызначаецца:
# таўшчынёй матэрыялу, з якога яна зроблена;
# глыбінёй паверхневага эфекту;
# суадносінамі памераў праёмаў у ёй з даўжынёю хвалі вонкавага выпраменьвання.

Для экранавання кабелю трэба стварыць клетку Фарадэя з добра праводнай паверхняй па ўсёй даўжыні экрануемых праваднікоў. Каб клетка Фарадэя эфектыўна працавала, памер ячэйкі сеткі павінен быць значна меншы за даўжыню хвалі выпраменьвання, абарону ад якой трэба забяспечыць. Прынцып дзеяння прылады аснаваны на пераразмеркаванні электронаў у правадніку пад уздзеяннем электрамагнітнага поля.

## Спасылкі 
* Клетка Фарадея. Cловарь по естественным наукам. Глоссарий.ру
* Распаўсюджванне зарадаў у правадыру. Клетка Фарадэя // Physel.ru 

Катэгорыя:Электрамагнетызм
Катэгорыя:Электратэхніка
Трытый

**Тры́тый** (сімвал **3H** альбо **T** ад лацінскага *Tritium*) — радыеактыўны ізатоп вадароду з атамнай масай, роўнай тром (3,016049). Часам яго называюць *звышцяжкі вадарод*. Пры нармальным атмасферным ціску і тэмпературы трытый існуе ў выглядзе газу 3H2 (T2).

Ядро трытыю складаецца з аднаго пратону і двух нейтронаў, тым часам як звычайны атам вадароду, протый, мае толькі адзін пратон, а дэйтэрый — адзін пратон і адзін нейтрон.

Упершыню трытый быў атрыманы з дэйтэрыю ў 1934 годзе Эрнестам Рэзерфордам, які працаваў разам з Маркам Оліфантам і Полам Гартэкам.

## Уласцівасці 
Трытый — радыеактыўны элемент. У працэсе распаду пераўтвараецца ў гелій 3He з выпраменьваннем бэта-часціцы (сярэдняя энергія 6,5 кеВ, максімальная - 18,6 кеВ). Перыяд паўраспаду — 12,3 гады. Слабае бэта-выпраменьванне не здольнае пранікаць праз чалавечую скуру і нясе небяспеку чалавеку толькі, калі трытый трапляе ўсярэдзіну арганізму ў вялікай колькасці. Як і ў выпадку з вадародам, трытый адносна нязручны для ўтрымання: ён у той ці іншай ступені можа пранікаць і праз пластык, і праз гуму, і праз сталь.

## Атрыманне 
Трытый сустракаецца ў прыродзе, дзякуючы касмічнай радыяцыі, калі нейтроны з высокай энергіяй сутыкаюцца з атамамі дэйтэрыю ў зямной атмасферы.

Штучна атрымаць трытый магчыма, калі абстрэльваць літый 6Li нейтронамі ў атамным рэактары.

Вось некаторыя рэакцыі, шляхам якіх можна атрымаць трытый:

:D + n \rightarrow T + \gamma.
: {}^{10}B + n \rightarrow T + {}^8Be + \gamma;
: {}^6Li + n \rightarrow T + {}^4He + \gamma.

## Выкарыстанне 
Трытый мае надзвычай важнае значэнне для рэакцыі тэрмаядзернага сінтэзу, паколькі рэакцыя дэйтэрыю з трытыем мае добрае сячэнне і высокі выхад энергіі:

: D + T \rightarrow {}^4He + n + 17,6MeV

Атамы ўсіх элементаў складаюцца з пратонаў і нейтронаў і адштурхоўваюць адзін аднаго, бо абодва маюць пазітыўны электрычны зарад. У выпадках надзвычай высокіх мільённых тэмператур, як напрыклад у ядры Сонца, некаторыя атамы набываюць такую хуткасць, што могуць пераўзыйсці сілы электрычнага адштурхоўвання і зліцца разам, фармуючы больш цяжкія атамы. Дэйтэрый і трытый - найлепшыя кандыдаты для такой рэакцыі, бо маюць усяго па адным пратоне.

Апрача патэнцыяльнага выкарыстання ў тэрмаядзерным рэактары, трытый цяпер выкарыстоўваецца ў біялогіі і медыцыне як радыеактыўны маркёр.

У індустрыі ён ужываецца ў малых колькасцях разам з фосфарам пры вырабе самаасвятляючых паверхняў (стрэлкі гадзіннікаў, дарожныя знакі і г.д.)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ізатопы вадароду
Катэгорыя:Радыяхімія
Сівакоў

**Сівакоў** — прозвішча
* Іван Пракоф'евіч Сівакоў (1901—1944) — Герой Савецкага Саюза
* Міхаіл Сяргеевіч Сівакоў (нар. 16.1.1988) — беларускі футбаліст
* Юрый Леанідавіч Сівакоў (нар. 5.8.1946) — беларускі дзяржаўны дзеяч
Ракушачнік

**Раку́шачнік, ракушняк** — разнавіднасць вапняку, пераважна складзеная з цэлых ракавін марскіх жывёл і іх кавалкаў.

Ракушачнік утвараецца ў літаральнай і сублітаральнай зонах акіянаў і мораў. Паводле складу падзяляецца на брахіяпадобны, гастрападобны, нумулітавы і інш. Валодае невялікай цвёрдасцю і шчыльнасцю. Аб'ёмная маса 1,1—2,24 г/см³. Лёгка паддаецца механічнай апрацоўцы.

Ракушачнік выкарыстоўваецца ў якасці сценавога і дэкаратыўнага будаўнічага матэрыялу, напаўняльніка (у выглядзе пяску і друзу) у вытворчасці лёгкага бетону і ў вытворчасці вапны, цэменту і вапнавай мукі.

## Літаратура 
* 
*  — С. 355.

## Спасылкі 
* Ракушечник // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Асадкавыя горныя пароды
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Юрыдычная сіла

**Юрыдычная сіла** () — уласцівасць афіцыйнага дакумента, якая нададзена яму дзеючым заканадаўствам або кампетэнцыяй органа, які яго выдаў. Юрыдычная сіла азначае дастасавальнасць закона ці іншага юрыдычнага дакумента ў пэўны час на пэўнай тэрыторыі.

Нарматыўныя прававыя акты дзейнічаюць ад моманту ўступлення ў сілу да моманту страты сілы. Пры гэтым яны маюць сілу толькі на тэрыторыі дзяржавы, або асобных адміністрацыйных тэрытарыяльных адзінак. Па ступені дастасавальнасці акты падзяляюцца на законы і падзаконныя акты, юрыдычная сіла апошніх ніжэй. Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь мае вышэйшую юрыдычную сілу.

## Уступленне ў сілу 
Уступленне ў сілу — прадугледжаны нормамі права (заканадаўствам) парадак надання закону юрыдычнай сілы, г.зн. нарматыўна-прававы акт становіцца дзеючай крыніцай права.

Дэкрэты Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і законы Рэспублікі Беларусь уступаюць у сілу праз дзесяць дзён пасля іх афіцыйнага апублікавання, калі ў гэтых актах не ўстаноўлены іншы тэрмін.

Указы Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь і іншыя нарматыўныя прававыя акты, за выключэннем дэкрэтаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і законаў Рэспублікі Беларусь, а таксама пастаноў палат Парламента, ўступаюць у сілу з дня ўключэння іх у Нацыянальны рэестр прававых актаў Рэспублікі Беларусь, калі ў гэтых актах не ўстаноўлены іншы тэрмін.

Пастановы палат Парламента — Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь уступаюць у сілу з моманту прыняцця, калі іншае не прадугледжана ў саміх пастановах.

Нарматыўныя прававыя акты, якія датычацца правоў, свабод і абавязкаў грамадзян, уступаюць у сілу толькі пасля іх афіцыйнага апублікавання. Пры гэтым нарматыўныя прававыя акты публікуюцца пасля ўключэння іх у Нацыянальны рэестр прававых актаў Рэспублікі Беларусь, калі іншае не прадугледжана Законам аб нарматыўных прававых актах Рэспублікі Беларусь ад 10 студзеня 2000 г. № 361-3.

## Страта сілы 
Страта нарматыўным актам юрыдычнай сілы адбываецца ў наступных абставінах:

а) заканчэнне тэрміну, калі нарматыўны акт выдадзены на пэўны тэрмін;

б) прамая адмена дадзенага акта іншым актам, выдадзеным кампетэнтным праватворчым органам;

в) фактычная адмена (замена), калі кампетэнтным органам выдаецца новы нарматыўны акт, які ўстанаўлівае па гэтым пытанні новыя правілы паводзін; ў гэтым выпадку юрыдычныя нормы, якія дзейнічалі раней, губляюць сілу з дня ўвядзення ў дзеянне новага акта.

## Зваротная сіла 
Зваротная сіла — дзеянне закона ці іншай нормы права ў дачыненні да падзей, якія мелі месца да ўступлення закона ў сілу. Зваротная сіла закона звычайна ўжываецца ў адносінах паміж дзяржавай і індывідамі, прычым робіцца гэта ў інтарэсах індывідаў. Прыкладамі прымянення зваротнай сілы закона з’яўляюцца пенсійнае заканадаўства і нормы крымінальнага права, якія ліквідуюць або змякчаюць адказнасць за раней учыненае злачынства. Тым не менш, Канстытуцыямі многіх краін прымяненне зваротнай сілы закона прама забаронена, перш за ўсё, у крымінальным праве, у выпадках устанаўлення адказнасці, якая раней не існавала або ўзмацнення адказнасці, якая існавала раней.

Катэгорыя:Права
Катэгорыя:Тэорыя дзяржавы і права
Патэ

**Патэ** () — востраў у Індыйскім акіяне, самы буйны сярод астравоў архіпелага Ламу. Уваходзіць у склад Кеніі. Тэрыторыя — 80 км².

## Геаграфія 
Востраў Патэ размешчаны ў заходняй частцы Індыйскага акіяна, аддзелены ад узбярэжжа Кеніі вузкім пралівам (каля 2,8 км). Фактычна складаецца з некалькіх астравоў мацерыковага паходжання, якія злучаюцца падчас адліву каралавымі водмелямі. Даўжыня — 25,4 км. Шырыня — да 10,7 км. Берагі нізкія, схільныя да затаплення.

Клімат экватарыяльны засушлівы. Сярэдняя гадавая тэмпература вагаецца ад 23 да 33 °C. Існуе сезонная нястача пітной прэснай вады.

## Прырода 
Прырода вострава значна зменена чалавекам. Дамінуюць культурныя насаджэнні какосавай пальмы, гваздзіковага дрэва, тытуню і г. д. Аднак астравіцяне ашчадна адносяцца да навакольнага асяроддзя. На Патэ абмежаваны колькасць хатняй жывёлы і выкарыстанне аўтамабільнага транспарту. Захаваліся мангравыя лясы, якія насяляюць мноства рыб, марскія чарапахі і дзюгоні.

## Гісторыя 
Згодна летапіснай традыцыі, востраў быў каланізаваны ў VII ст. групай сірыйскіх арабаў. Яны заснавалі горад Патэ на заходнім узбярэжжы. У 1204 г. тут зацвердзілася арабская дынастыя Набхані, якая захоўвала ўладу да 1866 г. і мела валадарскі тытул *фумамары*. У сярэдзіне XIV ст. прадстаўнік дынастыі Умары здолеў падпарадкаваць значную частку ўсходняга Афрыканскага ўзбярэжжа. Магчыма, што ў XV ст. востраў наведваў кітайскі мараплавец Чжэн Хэ.

У XVI ст. горад Патэ стаў апошнім з буйных населеных пунктаў суахілі, якія падпарадкаваліся Партугаліі. Згодна паданню, *фумамары* вырашыў выявіць пакору, калі даведаўся, што ўсе гарады на поўдні ўжо былі зруйнаваны. За гэта Набхані атрымалі магчымасць надалей кіраваць Патэ. Спробы партугальцаў навязаць мясцовым жыхарам хрысціянства скончыліся няўдачай. Асноўнай рэлігіяй заставаўся іслам. У XVI — XVII стст. таксама вылучыліся адносна самастойныя дзяржавы з цэнтрамі ў паселішчах Сію і Фаза.

У XVII ст. уладары Патэ падтрымалі саюз з Аманам супраць партугальцаў, за што тыя разбурылі горад у 1678 г. Перыяд канца XVII — першай паловы XVIII стст. стаў часам хуткага эканамічнага развіцця, што было магчымым дзякуючы пратэктарату аманскіх султанаў і гандлю чарнаскурымі рабамі.

У другой палове XVIII — першай палове XIX ст. насельнікі Патэ падтрымалі Мамбасу ў барацьбе з арабамі (супраць Аманскага султаната, цэнтр якога ў XIX ст. перамясціўся ў Занзібар), але яна скончылася фактычнай паразай. Каля Сію па загаду султана Занзібара ўзвялі крэпасць.

У 1873 г. гандаль рабамі быў забаронены. Выхадцы з Занзібара стварылі на Патэ плантацыі спецый. Але ў 1890 г. Патэ трапіў пад пратэктарат Вялікабрытаніі, якая абмежавала гэты раён для наведвання іншаземцамі. У выніку, эканоміка вострава прыйшла ў заняпад.

У 1963 г. Патэ ўвайшоў у склад незалежнай Кеніі.

## Спасылкі 
* Pate Island 
* Tiny Kenyan island questions tale of the Dragon

Патэ
Патэ