Баркалабава

**Баркала́бава** (, ) — аграгарадок у Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці, на рацэ Дняпро. Уваходзіць у склад Холстаўскага сельсавета. Насельніцтва 461 чал. (2007). Знаходзіцца за 12 км на поўнач ад Быхава, за 5 км ад чыгуначнай станцыі Барсукі (лінія Быхаў — Магілёў); на аўтамабільнай дарозе Магілёў — Быхаў. Рачная прыстань.

## Назва 
Нзва вёскі паходзіць ад імя ротмістра і старосты дзісенскага Баркулаба Корсака, уладальніка мясціны і заснавальніка паселішча.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Гэтую мясцовасць людзі засялілі яшчэ ў глыбокай старажытнасці, пра што сведчаць выяўленыя археалагічныя помнікі. У 1564 годзе супольны ўладальнік маёнтка Буйнічы Баркулаб Корсак заснаваў тут замак. Да 1568 года ў ім збудавалі 2 царквы.

thumb|злева|Абраз Нараджэнне Хрыстова. З Баркулабаўскага манастыра, XVIII ст.

З XVI стагоддзя Баркулабава мела статус мястэчка і ўваходзіла ў склад Аршанскага павета Віцебскага ваяводства. У 1583 годзе ў якасці пасагу мясцовасць перайшла да князя Багдана Саламярэцкага, які ажаніўся з дачкой Корсака Эвай. У 1594 годзе тут збудавалі царкву Святога Юрыя.

[150px|thumb|справа|Абраз Маці Божай Баркулабаўскай, [1659]]

У 1626 годзе сын Саламярэцкага Багдан з сястрой Аленай заснавалі ў Баркалабаве праваслаўны мужчынскі манастыр, на які ахвяравалі вёскі Сутокі і Махава. Манастыр стаў буйным праваслаўным цэнтрам. У ім, імаверна, ствараўся Баркулабаўскі летапіс.

Ад Саламярэцкага мястэчка перайшло да яго зяця Багдана Статкевіча, які заснаваў тут Свята-Узнясенскі жаночы манастыр. Пазней Баркалабава набыў князь А. Г. Палубінскі. У 1685 годзе мястэчка ў якасці пасагу атрымаў Ежы Станіслаў Сапега, які ажаніўся з дачкой Палубінскага Ізабелай. Пазней Баркалабава знаходзілася ва ўладанні іх сына Антонія, пляменніка Міхала Антонія, пляменнікаў апошняга Міхала Ксаверыя і Аляксандра Сапегаў. На 1758 год у мястэчку было 64 двары, бровар, саладоўня і маслабойня.

### Расійская імперыя 
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Баркалабава апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Быхаўскім павеце Магілёўскай губерні. На 1780 год у мястэчку было 69 двароў, 2 царквы, дом архірэя, 2 млыны. У канцы XVIII стагоддзя дзейнічала базыльянская школа.

У 1871 годзе фальварак Баркулабава набыў купец А. Рык. Пры манастыры дзейнічала школа, дзе ў 1884 годзе навучалася 20 дзяўчынак, а ў 1913 годзе - 13 дзяўчынак і 13 хлопчыкаў. Існаваў заезны двор (з 1886), працавалі медзеплавільнае, лесапільнае, 2 вінаробчыя прадпрыемствы. Паводле вынікаў перапісу 1897 года, Баркалабава мела статус сяла і налічвала 93 двары, тут існавалі царква, царкоўнапрыходская школа (у 1913 годзе 51 вучань), карчма, 7 крамаў; пры манастыры было 2 царквы. Непадалёк існавалі аднайменныя былі хутар (2 двары), фальварак (2 двары), сядзіба (2 двары, вадзяны млын, карчма). На 1909 год у сяле было 110 дамоў, у фальварку — 2 дамы, у жаночым манастыры — 11 двароў.

У Першую сусветную вайну ў лютым — лістападзе 1918 года мясціну займалі нямецкія войскі.

### Найноўшы час 
1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з'езду КП(б) Беларусі Баркалабава ўвайшло ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня яно апынулася ў складзе РСФСР. У 1924 годзе Баркалабава вярнулі БССР. На 1926 год тут было 149 двароў.

У Другую сусветную вайну з ліпеня 1941 да 26 чэрвеня 1944 года вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У пасляваенны час працаваў дзіцячы дом; у Баркалабаве збудавалі радыёвузел (1952), адбылася элекрыфікацыя. На 1970 год тут было 170 двароў, на 1982 год — 199, на 1990 год — 199, на 1995 год — 227, на 2007 год — 165.

Да 2013 года Баркалабава было цэнтрам Баркалабаўскага сельсавета, а пасля яго скасавання ўвайшло ў Холстаўскі сельсавет.

Выява:Barkułabaŭ, Ušeścienski. Баркулабаў, Ушэсьценскі (XIX).jpg|Агульны выгляд, да 1900
Выява:Barkułabaŭ, Ušeścienski. Баркулабаў, Ушэсьценскі (1903).jpg|Пляц Рынак, да 1914
Выява:Barkułabaŭ. Баркулабаў (07.1941).jpg|Царква, ліпень 1941
Выява:Barkułabaŭ, Ušeścienski. Баркулабаў, Ушэсьценскі (1941).jpg|Царква, 1941

## Насельніцтва 
* **XVIII стагоддзе**: 1758 — 171 муж.; 1780 — 465 чал.
* **XIX стагоддзе**: 1897 — 605 чал. у *сяле Баркалабава*, 54 чал. у *манастыры Баркалабава*, 7 чал у *хутары Баркалабава*, 5 чал. у *фальварку Баркалабава* і 4 чал. у *сядзібе Баркалабава*
* **XX стагоддзе**: 1909 — 671 чал. у *сяле Баркалабава*, 93 чал. у *манастыры Баркалабава*, 23 чал. у *фальварку Баркалабава*; 1926 — 900 чал.; 1970 — 596 чал.; 1982 — 488 чал.; 1990 — 488 чал.; 1995 — 519 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2007 — 461 чал.

### Інфраструктура 
У Баркалабаве працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, дом культуры, бібліятэка.

## Забудова 
Планавальная структура Баркалабава складаецца з 2 амаль паралельных вуліц, выцягнутых з поўначы на поўдзень, уздоўж Дняпра. Забудова драўляная, бессістэмная. Захаваліся мураваныя будынкі царквы і заезнага двара. Перпендыкулярна да асноўных ідуць невялікія вуліцы, забудаваныя мураванымі 1-павярховымі жылымі дамамі, якія ўтвараюць развітую сетку кварталаў.

## Славутасці 
* Свята-Узнясенскі жаночы манастыр (заснаваны ў XVII стагоддзі) — у наш час адраджаецца.
* Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (1904) — 
* Археалагічныя помнікі: гарадзішча, 4 стаянкі — , , 
* Будынак былой царкоўнапрыходскай школы (пачатак XX стагоддзя).

## Этнаграфія 
У Баркалабаве ў 1979 годзе В. Кушнарэнка запісана вяснянка «Пасеялі дзеўкі лён».

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Холстаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Быхаўскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства