open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крывіч (часопіс)

**«Крывіч»**, **«Kryvič»** — беларускі літаратурна-навуковы і грамадскі часопіс нацыянал-дэмакратычнага кірунку. Выдаваўся з чэрвеня 1923 па сакавік 1927 у Коўне на беларускай мове.

Рэдактары Вацлаў Ластоўскі і Клаўдзій Дуж-Душэўскі.

## Гісторыя 
Часопіс ставіў за мэту «ня толькі абслужыць у роднай мове духовыя вымаганьні сярэдняга беларускага інтэлігента, але і прылажыць усіх высілкаў да адшуканьня шляхоў к самавызначэньню Беларусі ў сферы духовасьці» (1923, № 1). Вызначаўся разнастайнай тэматыкай, змястоўнасцю публікацый. Меў раздзелы: літаратурны (творы беларускага пісьменства, пераклады, пераважна адаптаваныя, з іншых моў), навукова-крытычны (шматлікія даследдванні ў галіне беларусазнаўства) «запіскі» (розныя звесткі пра беларусаў і іх гісторыка-культурную спадчыну), інфармацыйны (бібліяграфічныя агляды і водгукі). Змяшчаў агляды грамадска-палітычнага і нацыянал-культурнага жыцця беларусаў у БССР, Заходняй Беларусі, Літве, Латвіі, Чэхаславакіі і іншых. Закранаў пытанні гісторыі нацыянальнай культуры і асветы. Апублікаваў артыкулы пра Ф. Скарыну, Л. і С. Зізаніяў, А. Міцкевіча, Ф. Дастаеўскага; навуковы працы  па мовазнаўстве Я. Станкевіча, па кнігазнаўстве А. Шлюбскага, літаратурна-крытычнае даследвванне А. Узнясенскага, пра паэтычную спадчыну М. Багдановіча; вершы Багдановіча, Цёткі; пераклады з Бібліі, твораў Ю. Аха, І. Білюнаса, Г. Гашптмана, С. Інгмана, Р. Куплінга, Р. Тагора, А. Талстога, О. Уайльда, А. Франса і іншых. Аўтар большасці матэрыялаў В. Ластоўскі, у іх ліку аповесць “Лабірынты”, артыкулы пра першабытную і сярэдневяковую айчыную гісторыю, успаміны пра Багдановіча, уражанні ад Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага праваісу і азбукі ў Мінску ў 1926, слоўнікавыя матэрыялы, тэрміналагічная лексіка па анатоміі, фізіялогіі, батаніцы, лацінска-руска-беларускі слоўнік па арніталогіі (апрацаваны разам з Т. Іваноўскім, Дуж-Душэўскім). Асвятляў дзейнасць Камітэта паняволеных Польшчай нацый у Парыжы і Жэневе, выступаў супраць разгрому рэжымам Ю. Пілсудскага ў 1927 Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Змяшчаў рэцэнзіі на кнігі і часопісы, выдадзеныя на Беларусі.

Выйшла 12 нумароў. Выданне спынілася з пераездам В. Ластоўскага ў БССР.

## Гл. таксама 
* Крывічанін (1918)

## Літаратура 
* *Вабішчэвіч А.* «Крывіч» // 
* *Лескець С.* Змест і канцэпцыя часопіса «Крывіч» // Куфэрак Віленшчыны. № 1(13), 2008.

Катэгорыя:Часопісы Каўнаса на беларускай мове
Катэгорыя:1923 год у Літве
Прыбыткаўскі сельсавет

**Прыбы́ткаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) Прыбыткі.

## Гісторыя 
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Насовіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Дуянаўскага і Рудня-Прыбыткаўскага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў межах гарадской рысы горада Гомеля. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе Гомельскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Клімаўскага сельсавета. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Прыбыткаўскага сельсавета 8 населеных пунктаў.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 5714 чалавек, з іх 77,2 % — беларусы, 16,5 % — рускія, 4,9 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 5155 чалавек.

## Памятныя месцы 
* 9-м км Чарнігаўскай шашы (Шчакатоўскі лес) — месца пахавання ахвяр масавага тэрору.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* Грамадзкасьць: уключыце навукоўцаў у склад камісіі па раскопках ва ўрочышчах Тры Слупы і Баркі


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Насовіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Трабзон

**Трабзон** () — горад на чарнаморскім узбярэжжы паўночна-ўсходняй Турцыі. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі Трабзон.

## Гісторыя 
Заснаваны грэчаскімі купцамі з Мілета каля 756 да н.э. Размешчаны на Вялікім шоўкавым шляху гэты партовы горад здаўна быў рэгіянальным цэнтрам міжнароднага гандлю з Іранам, Індыяй і Каўказам. За сваю доўгую гісторыю Трабзон шмат разоў быў цэнтрам розных дзяржаўных утварэнняў, у тым ліку Трапезундскай імперыі.

## Вядомыя асобы 
* Аршак Абрамавіч Фетваджан — армянскі мастак

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Турцыі
Тарсус

**Тарсус** (), старажытны горад у Чарнаморскім рэгіёне Турцыі, у правінцыі Мерсін. Належыць да агламерацыі Адана-Мерсін з сукупным насельніцтвам каля 3 млн. чалавек. 

У часы Старажытнага Рыма быў цэнтрам правінцыі Кілікія, месцам першай сустрэчы Марка Антонія і Клеапатры і месцам нараджэння Святога Паўла.

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Балыкесір

**Балыкесір** () — горад у Мармуроваморскім рэгіёне Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Балыкесір.

Разнастайная прамысловасць (харчовая, машынабудаўніцтва, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў).

Універсітэт.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Турцыі
Чорлу

**Чорлу** () — горад на паўночным захадзе Турцыі, ва Усходняй Фракіі, у правінцыі Тэкірдаг. Прамысловы горад, хутка развіваецца, перасягнуў па колькасці насельніцтва адміністрацыйны цэнтр правінцыі — горад Тэкірдаг.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Турцыі
Чарум

**Чарум** () — горад у Чарнаморскім рэгіёне Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Чарум. Размяшчаецца ў паўночнай Анатоліі, прыкладна за 245 км ад Анкары і 610 км ад Стамбула.

Горад пераважна вядомы навакольнымі археалагічнымі раскопкамі фрыгійскіх і хецкіх пасяленняў, а таксама тэрмальнымі крыніцамі. Кожныя тры гады ў горадзе праходзіць археалагічны *Міжнародны хецкі кангрэс*.

Гл. таксама: Хатуса

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Гебзе

**Гебзе** (), горад у Мармуроваморскім рэгіёне Турцыі, у правінцыі Каджаэлі, за 30 км ад Стамбула.

У 183 да н.э. у гэтым партовым горадзе (тады — Лібіса), каб не трапіць у рымскі палон, здзейсніў самагубства Ганібал.

## Гл. таксама 
* TOGG

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Бардзіна

**Ба́рдзіна** (, ) — былы пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Яромінскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца непадалёк ад ракі Рандоўка (прыток Узы), недалёк на поўнач ад горада Гомеля (на 1-й аб’яздной дарозе вакол яго). Забудова асабістая 1-2-х павярховая.

## Гісторыя 
17 чэрвеня 2008 года скасаваны, уключаны ў склад вёскі Яроміна.

## У пасёлку размешчаны 
* Жывёлаводчы комплекс КСКП «Брылёва»

## Спасылкі
Дэтэрмінізм

**Дэтэрміні́зм** ( — вызначаны, абмежаваны) — філасофскае матэрыялістычнае вучэнне пра агульную аб'ектыўную абумоўленасць з'яў прыроды, грамадства і чалавечай псіхікі, у прыватнасці волі. Галоўным у дэтэрмінізме з'яўляецца палажэнне аб прычыннасці, як такой сувязі з'яў, пры якой адна з'ява (чыннік) пры пэўных умовах спараджае іншую (дзеянне).

## Гл. таксама 
* Прадвызначэнне
* Фаталізм
* Неабходнасць і выпадковасць

Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы
Катэгорыя:Анталогія
Катэгорыя:Філасофія навукі
Маніса (горад)

**Маніса** () — горад у Эгейскім рэгіёне Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Маніса. У асманскія часы многія сыны султанаў праходзілі навучанне ў Манісе, з-за чаго горад атрымаў нефармальную назву «горад шахзадаў» (*Şehzadeler şehri*).

Знаходзіцца ў басейне ракі Гедыз, за 33 км ад горада Ізмір (Смірна).

## Насельніцтва 
* 1935 год — 30,7 тыс. жыхароў.
* 1950 год — 35 тыс. жыхароў.
* 1985 год — 328 тыс. жыхароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Маниса // Большая советская энциклопедия : ([в 50 т.]) / Гл. ред. Б. В. Введенский. — 2-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1949—1958. — Т. 26: Магнитка — Медуза — 1954. — С. 217. — 651 с.
* 

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Вуліца Рэпіна (Гомель)

**Вуліца Рэпіна** — вуліца ў  (Гомель)Навабеліцкім раёне горада Гомеля. Працягласць — 250 метраў.

## Перасякае вуліцы 
* Ільіча
* Дзімітрава
* Урыцкага
* Дзекабрыстаў
* Станцыйную

Рэпіна
Гомель
Мурад IV

**Мурад IV** ( — ) — султан Асманскай імперыі ў 1623—1640 гадах.

Султан Мурад IV прыйшоў да ўлады ў 1623 г. Ад самага пачатку кіравання выдаў указ на забарону дзеяння кавярнь, дамоў адпачынку, крамаў у якіх продалі алкаголь і опіум.

Захаваў мірныя адносіны з еўрапейскімі дзяржавамі. У 1635 і 1638 г. правёў шэраг ваенных кампаній у Персіі і Месапатаміі, якія ўвянчаліся поспехам, быў захоплены Багдад. Таксама адзначыўся масавымі пакаранямі смерцю меркаваных злачынцаў і ваеннапалонных.

## Гл. таксама 
* Асманская імперыя

Катэгорыя:Султаны Асманскай імперыі
Вуліца Дзекабрыстаў (Гомель)

**Дзекабрыстаў** (былая **Карповіча**) — вуліца ў Навабеліцкім раёне горада Гомеля. Названая ў пачатку 1950-х гадоў у памяць аб рэвалюцыянерах, падняўшых у снежні 1825 паўстанне супраць самадзяржаўя і прыгону. Працягласць 300 м, ад Урыцкага вуліцы да лініі чыгункі. У 1920-я гады была безназоўная вулачка, якая злучала 2 вялікія працяглыя вуліцы — Урыцкага і Войкава. У 1930-я гады атрымала назву — вул. Карпавіча. Забудаваная індывідуальнымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Перасякае вуліцы 
* Рэпіна
* Урыцкага
* Станцыйная
* Войкава
* Кааператыўную

Катэгорыя:Вуліцы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вуліцы Гомеля
Крывічанін (часопіс)

**«Krywičanin»**, **«Крывіча́нін»** — беларускі палітычна-літаратурны часопіс. Выдадзены ў кастрычніку 1918 года ў Вільні, надрукаваны беларускім варыянтам лацініцы. Рэдактар-выдавец — Вацлаў Ластоўскі.

Выйшаў 1 нумар. Часопіс паслужыў правобразам «Крывіча».

## Змест 
У звароце ад імя рэдакцыі ставілася задача тэарэтычнай распрацоўкі беларускага нацыянальнага пытання і яго папулярызацыі сярод грамадзянства. Увага акцэнтавалася на эканамічным аспекце пазнання Беларусі і духоўнай сферы, у т.л. прыгожага пісьменства і мастацтва; выказвалася думка, «што Беларусь мае ўсе эканамічныя шансы да незалежнага дзяржаўнага будавання…».

Апублікаваў артыкулы «Нацыянальнае пытанне», гістарычны нарыс «Тураўскае княства», статыстычны агляд тэрыторыі і насельніцтва Беларусі ў яе этнаграфічных межах, кароткі аналіз этнічнай сітуацыі на Віленшчыне, мастацкія творы (прытчу Ластоўскага «Прыповесць аб старым мужу і гожай дзеве», ананімную паэму «Энеіда навыварат», апавяданне «Русалкі» З. Бядулі, «Санет» М. Багдановіча і яго пераклад оды Гарацыя («Помнік»). Змясціў аналітычны разбор легенды «Жалезны воўк» пра заснаванне Вільні і нататак пра герб «Пагоня», пра наданне ў 1274 г. на 2-м Ліёнскім саборы імя патронкі Беларусі Праксэдзе-Ефрасінні Полацкай. Апублікаваў інфармацыйны матэрыял пра заснаванне ў Вільні арганізацыі «Сувязі культурна-нацыянальнага адраджэння беларускага народу», пра з’езд каталіцкіх святароў Дзісенскага дэканата. На вокладцы часопіса змешчаны графічны і тэкставы план эвакуацыі з Усхода ад Бярэзіны германскіх акупацыйных войск паводле Брэсцкага міру 1918 года.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Krywičanin № 1 на сайце Літоўскай акадэміі навук імя Урублеўскага

Катэгорыя:Выданні на беларускай мове лацінкай
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Махмуд II

**Махмуд II** ( — ) — султан Асманскай імперыі ў 1808—1839.

Уступіў на пасаду султана 28 ліпеня 1808 у выніку дзяржаўнага перавароту. Праводзіў палітыку цэнтралізацыі дзяржавы, ажыццявіў шэраг рэформ. У 1826 выдаў загад пра фарміраванне рэгулярнага войска і распусціў янычарскі корпус. У 1834 ліквідаваў ваенна-ленную сістэму. У 1836—1838 стварыў на еўрапейскі лад міністэрствы ўнутраных і замежных спраў, міністэрства фінансаў.

Пры Махмудзе II значна ўзмацнілася нацыянальна-вызваленчая барацьба балканскіх народаў, якая прывяла да атрымання незалежнасці Грэцыі (1830) і атрымання аўтаноміі Сербіі, Малдавіі і Валахіі. Падчас кіравання Махмуда II Асманская імперыя пацярпела паражэнне ад Егіпта.

Катэгорыя:Султаны Асманскай імперыі
Kurier Litewski

Назву **«Kurier Litewski»** ('''Кур'ер Літэвскі**, **Кур'ер Літэўскі''', , ) маюць:

* Kurier Litewski (1759) — штотыднёвая газета, якая ў 1759—1764 выдавалася езуітамі Віленскай езуіцкай акадэміі ў Вільні на польскай мове
* Kurier Litewski (1793) — інфармацыйная газета, якая выдавалася ў 1793—1840: з 1793 па 1796 у Вільні, у 1796—1797 у Гродне, з 1797 зноў у Вільні, дзе да 1833 друкавалася на польскай, а з 1833 на рускай («Литовский вестник») і польскай мовах
* Kurier Litewski (1905) — прыватная газета, якая выдавалася ў 1905—1915 у Вільні (а з 1915 — у Мінску) на польскай мове
Красны Маяк

**Кра́сны Мая́к** (, ) — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Пакалюбіцкага сельсавета.

Знаходзіцца пасёлак недалёк на ўсход ад горада Гомеля, у 1 км ад чыгуначнай станцыі Раманавічы. Забудова прыватная — 1-2-х павярховыя дамы.

## Насельніцтва 
* 2004 — 134 чал.
* 2009 — 364 чал. (перапіс)

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Пакалюбіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёна
Алесь Чобат

**Алесь Чобат** (, , Гродзенская вобласць) — беларускі паэт, празаік, публіцыст, эсэіст.

## Біяграфія 
У 1981 годзе скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут у Мінску. Працаваў тэхнолагам, канструктарам ліцейных формаў, начальнікам КБ і вядучым канструктарам на заводах «Аўтамагнітол» і ВА «АзотС» у Гродна. Ад снежня 1989 да красавіка 1990 года — намеснікам старшыні Гродзенскай Рады БНФ «Адраджэньне» і каардынатар выбарчай кампаніі Рэгіянальнага блока «Саветы-1990» на выбарах у Вярхоўны Савет ХІІ склікання. Працаваў супрацоўнікам бюро прапаганды мастацкай літаратуры пры Саюзе пісьменнікаў БССР, рэпарцёрам і аглядальнікам тыднёвікаў «Перспектива», «Гродненские новости», «Гродненская неделя», навуковым супрацоўніка Музея Максіма Багдановіча ў Гародні.

Зімой 2013 года перанёс гематому правага вока, цалкам страціў зрок. Інвалід першай групы. Жыве ў Скідзелі.

Аўтар шэрагу кніг, шматлікіх гісторыка-псіхалагічных эсэ, апавяданняў, хронік і біяграфій. Належыць да Саюза беларускіх пісьменнікаў (з 1993) і Міжнароднага ПЕН-клуба (з 1995). Адзін з пачынальнікаў тэарэтычнай крэсалогіі. Перакладае з польскай мовы. Пераклаў на беларускую мову многія вершы Чэслава Мілаша.

У 2017 годзе вакаліст гродзенскага гурта Dzieciuki Алесь Дзянісаў прэзентаваў сольны музычны альбом «Кароткая гісторыя Беларусі» з 25 песнямі на вершы Алеся Чобата. Назву альбому даў зборнік паэта 2014 года. Музыка працаваў над альбомам цягам двух гадоў.

## Бібліяграфія 
* Год: вершы / Алесь Чобат. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1992. — 78, [1] с. — (Першая кніга паэта).
* Новая Галілея: Вершы / Алесь Чобат. — Мн.: Маст. лит., 1995. — 110 с.
* «Ты не самотны…» / Данута Бічэль, Алесь Чобат: Зб. вершаў. — Гродна: Абл. узбуйн. друк., 1997. — 78 с.
* Тутэйшая Сага: Зб. вершаў / Алесь Чобат. — Смоленск. — Гродна, 2000. — 133 с. — (Бібліятэка часопіса «Годы»).
* Зямля св. Лукі / Алесь Чобат. — Крынкі: Sokrates, 2002. — 211 с.
* Легенда пра чатырох мушкецёраў. — Крынкі, 2004.
* Край мой шчаслівы: кніга тысячы радкоў для дзяцей і для бацькоў / Алесь Чобат. — Мінск: Про Хрысто, 2007. — 71 с.
* Кароткая гісторыя Беларусі. — Гродна: ЮрСаПрынт, 2014.
* На дзікай прэрыі над Контрай, Гаўяй і Шчарай. Кніга выбраных апавяданняў. — Гродна: ЮрСаПрынт, 2014. — 188 с.
* Планета / Алесь Чобат; пад рэд. Д. Я. Бічэль. — Гродна: ЮрСаПрынт, 2016. — 127 с.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Эсэісты Беларусі
Катэгорыя:Эсэісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Выпускнікі БДТУ
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Станіслаў Кот

**Станіслаў Кот** (; , Руда, Падкарпацкае ваяводства, Польшча — ) — польскі гісторык культуры, палітычны дзеяч. Правадзейны член Польскай АН (1928).

## Біяграфія 
Вучыўся ў Львоўскім універсітэце. У 1912—1914 гадах даследаваў архівы і бібліятэкі ў Заходняй Еўропе. У 1920—1923 гадах прафесар Кракаўскага ўніверсітэта, пазбаўлены кафедры з-за пратэсту супраць арышту кіраўнікоў «Цэнтралева» (гл. Саюз абароны правоў і свабоды народа). Член партыі «Стронніцтво людовэ», з 1933 года ўваходзіў у склад яе кіраўніцтва. У 1939 годзе выехаў у Францыю, адзін з блізкіх супрацоўнікаў ген. У. Сікорскага. У верасні 1941 — ліпені 1942 гадоў пасол Польшчы ў СССР (удзельнічаў у перагаворах У. Сікорскага з І. Сталіным), у 1942—1943 гадах дзяржаўны міністр урада Польшчы на Блізкім Усходзе, у 1943 годзе міністр інфармацыі, у 1945—1949 гадах пасол у Італіі. Застаўся ў эміграцыі, жыў пераважна ў Парыжы. 3 1955 года старшыня партыі «Польске стронніцтво людовэ» (Польская народная партыя) у замежжы.

Даследаваў гісторыю палітычнай і грамадскай думкі Рэчы Паспалітай, яе культурныя сувязі з краінамі Еўропы. Заснавальнік выдання «Рэфармацыя ў Польшчы» (т. 1—8, 1921—1939). Аўтар мемуараў.

## Выбраная бібліяграфія 
* Rzeczpospolita Polska w literaturze politycznej Zachodu. Kraków, 1919;
* Andrzej Frycz Modrzewski: Studium z dziejów kultury polskiej wieku XVI. 2 wyd. Kraków, 1922;
* Ideologia polityczna i społeczna Braci Polskich zwanych arianami. Warzawa, 1932;
* Historia wychowania. T. l—2. 2 wyd. Lwów, 1933;
* Listy z Rosji do gen. Sikorskiego. Londyn, 1955;
* Rozmowy z Kremlem. Londyn, 1959;
* Jerzy Niemirycz: W 300-lecie ugody hadziackiej. Paryż, 1960;
* Polska Złotego Wieku a Europa. Warszawa, 1987.

Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі Львоўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дыпламаты Польшчы
Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Мемуарысты Польшчы
Катэгорыя:Правадзейныя члены Польскай Акадэміі навук
Парламент

: 
500px|thumb|right|

**Парла́мент** (, , ад parler — казаць) — 

# агульная назва вышэйшага прадстаўнічага **і заканадаўчага органа** ў дэмакратычных дзяржавах. У гэтым сэнсе тэрмін парламент ужываецца ў канстытуцыях Украіны, Расіі, Таджыкістана, Туркменістана.
# Уласнае найменне для пазначэння вышэйшага прадстаўнічага органа. Ужываецца ў Беларусі, Малдове, Грузіі, Бельгіі, Казахстане, Вялікабрытаніі, Грэцыі, Італіі, Канадзе, Румыніі, Францыі, Чэхіі і іншых краінах.

Парламент лічыцца прадстаўнічым органам, то-бок ён прадстаўляе волю насельніцтва. Гэтая якасць парламента выцякае са спосабу яго фармавання — усеагульных выбараў. У сучасных дзяржавах парламенты, як правіла, нададзеныя ўладай прымаць законы, у той або іншай меры фармаваць і кантраляваць выканаўчую ўладу (напрыклад, выносіць вотум недаверу ўраду і ажыццяўляць працэдуру імпічменту прэзідэнта).

## Гл. таксама 
* Парламенты паводле краін
* Парламенцкая асамблея Савета Еўропы
* Меджліс
* Роспуск парламента
* Каміцыі
* Прадстаўнічая дэмакратыя
Снягір

**Снягір**, **Звычайны снягір**, **Гіль**, **Жуланчык** (стар.) (*Pyrrhula pyrrhula*) — птушка сямейства ўюрковых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 15-17 см, размах крылаў 22-29 см. Выразны палавы дымарфізм. Самец з чырвонымі, самка са светла-шэра-карычневымі грудзьмі, чорным верхам галавы, папялістай спіной, белым надхвосцем і белай паласой на крыле (добра бачнай у палёце). Каржакаваты сілуэт. Кароткая «гарбатая» дзюба. Маладыя больш карычневыя, з карычневай галавой. Голас: ціхія, хрыпучыя свісты і скрыпы. Спеў: кароткія свісты ў перамешку са скрыпам і шыпеннем.

## Пашырэнне 
Арэал: Еўропа (акрамя паўднёва-заходняй і паўднёва-ўсходняй частак) праз Сібір шырокім поясам да Камчаткі і Японіі ўключна, на поўдні да паўночнай Манголіі, а таксама Каўказ, паўночная Турцыя і паўночны Іран.

Насяляе вільготныя хваёвыя або мяшаныя дрэвастоі з прымессю елак (асабліва ў падросце) або высокіх густых ядлоўцаў, ускрайкі алешнікаў з прымессю елак, старыя паркі, сады. У Татрах даходзіць да 1580 м, на Каўказе — да верхняй мяжы лесу (2500—2700 м). Узімку часта ў агародах, садах, вёсках і нават гарадах.

На Беларусі нешматлікі на гнездаванні від, адзначаецца ў большай колькасці ў час качовак і міграцый, а таксама на зімоўцы. Улетку птушка жыве як у густых лясах, так і ў рэдкалессі на краях гарэлых лясоў і высечак, але паколькі трымаецца ён вельмі схавана і рэдка трапляецца на вочы, яго нячаста можна заўважыць у гэты час года. Але зімой не заўважыць рознакаляровую птушку ў зграйках проста немагчыма.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца насеннем раслін, ягадамі (асабліва рабіны).

Гняздо добра замаскіраванае, на бакавых галінах елак, унутры ядлоўцаў або іншых кустоў. У падросце на вышыні прыбл. 1,5 м ад зямлі, у высокіх елках на ніжніх галінах — на вышыні 5-6 м. Няшчыльнае, з сухіх галінак хваёвых дрэў (да 30 см, часта сарваных з дрэва, на якім звіта гняздо) з прымессю моху і рэдка адраўнелых сцёблаў травяністых раслін; высцілка з сухой травы, карэньчыкаў, моху і валосся, рэдка лішайнікаў.

Яйкі (звычайна 4-5, часам 3-7) авальныя, з завостраным вузейшым канцом, блакітныя ці зялёна-блакітныя; плямкі і рыскі кармінавыя, вішнёвыя або пурпурова-карычневыя, іх больш на шырокім канцы. Часам глыбокіяплямкі светла-чырвона-фіялетавыя.

## Падвіды 
* *P. p. pyrrhula* — Скандынавія, Цэнтральная і Усходняя Еўропа, Заходняя Сібір да Якуціі;
* *P. p. europaea* (сін. *P. p. coccinea*) — паўночна-заходняя частка кантынентальнай Еўропы (ад Даніі да Пірэнеяў);
* *P. p. iberiae* — Пірэнейскі паўвостраў;
* *P. p. pileata* — Брытанскія астравы;
* *P. p. rossikowi* — Каўказ, паўночна-ўсходняя частка Малой Азіі;
* *P. p. caspica* — паўночны Іран.

Акрамя таго, вылучаюцца яшчэ 3 падвіды.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Катэгорыя:Уюрковыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Машына пастаяннага току

**Машына пастаяннага току** (рухавік пастаяннага току, генератар пастаяннага току, МПТ, РПТ, ГПТ) — гэта электрамеханічны ператваральнік энергіі (механічнай у электрычную). Усе электрычныя машыны МПТ зварачальныя.

Машына пастаяннаго току ствараецца з сінхронна звернутай канструкцыі, калі яё якар забяспечыць калектарам, які ў генератарным рэжыме грае ролю выпрамніка, а ў рухавіковым — пераўтваральніка частаты. Дзякуючы наяўнасці калектара па абмотцы якара праходзіць пераменны ток, а ў знешнім контуры, звязанным з якарам, — пастаянны.

## Віды 
МПТ можна падзяліць на наступныя віды:

**Па спосабу ўзбуджэння**
thumb|right|300px|Прынцыповыя электрасхемы МПТ: A-паралельнага ўзбуджэння, B-паслядоўнага ўзбуджэння, C-смешаннага ўзбуджэння
* МПТ незалежнага ўзбуджэння
* МПТ паралельнага ўзбуджэння
* МПТ паслядоўнага ўзбуджэння
* МПТ смешаннага ўзбуджэння

**Па віду камутацыі**
* Камутацыйныя
* Без камутацыі

## Гл. таксама 
* Машына пераменнага току

Катэгорыя:Электрычныя машыны
Віктар Кардовіч

**Віктар Кардовіч** (; , в. Астровік, Холмскі павет, цяпер Польшча — ) — польскі педагог, грамадскі дзеяч, гісторык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Люблінскую настаўніцкую семінарыю (1925), гуманітарны факультэт Віленскага ўніверсітэта (1939). Працаваў настаўнікам у сярэдніх школах у Ражанцы (Лідскі павет), Лідзе, Вільні, у Віленскай настаўніцкай семінарыі. 3 1925 дзеяч Саюза вясковай моладзі ў Навагрудку і Саюза вясковай вучнёўскай моладзі ў Вільні (папярэднічалі стварэнню ў 1928 саюза «Віцы»). Падчас нацысцкай акупацыі Вільні ўдзельнік польскага падполля. Пасля вызвалення настаўнік у Віленскай польскай гімназіі. 3 1948 у Польшчы. Працаваў у Варшаўскім ліцэі імя Стафана Баторыя, у Варшаўскім гістарычным музеі, у Музеі гісторыі польскага рэвалюцыйнага руху, на кіраўнічых пасадах Аб’яднанай сялянскай партыі і інш.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац па гісторыі асветніцкай і педагагічнай думкі, грамадска-палітычнага руху XIX — пачатку XX стагоддзяў, у т. л. кнігі «Канстанцін Каліноўскі: Польская рэвалюцыйная дэмакратыя ў студзеньскім паўстанні ў Літве і Беларусі» (1955).

## Бібліяграфія 
* Konstanty Kalinowski : rewolucyjna demokracja polska w powstaniu styczniowym na Litwie i Białorusi / Wiktor Kordowicz. ― Warszawa, 1955.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Kordowicz, Wiktor (гісторык ; 1904—1982) (польская мова)

Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Педагогі Польшчы
Песні свабоды-3

**«Песьні свабоды-3. Плошча імя Каліноўскага»** — кампіляцыя, выдадзеная кампаніяй VoliaMusic у 2007 годзе.

## Змест 
# Партызанская школа — «Свабода» (кавэр на песьню «Freedom» Пола Макартні)
# :B:N: — «Быў час….»
# Чырвоным па Белым — «Крывавы сакавік» (original version)
# Чырвоным па Белым — «Непераможныя!»
# Чырвоным па Белым — «Хутка стану зьверам»
# IQ48 — «Схаванае сэрца»
# Крама — «Неба — лёс арла» (альбом Усё жыццё — дзіўны сон)
# Андрэй Хадановіч — «Прамова на плошчы» (верш)
# Андрэй Хадановіч — «Памяці намётаў на пляцы Кастуся Каліноўскага»
# Андрэй Хадановіч — «5 дзён» (верш)
# Band A — «Рэвалюцыя»
# Віталь Артыст — «Плошча Каліноўскага»
# Alter ego — «Умбэрта Эка»
# Вожык (ТО Лопата) — «Вечна жывая»
# RECHA — «Бацькаўшчына»
# РоСтра — «У вырай»
# Termin X feat. Stillout — «Згубіцца»
# Адзінота і Марны Прарок — «Музыка новага дня»
# Rahis — «Ты ўсё ўбачыш»
# Яраш Малішэўскі — «Калейдаскоп»
# N.R.M. — «Гадзючнік» (альбом 06)
# P.L.A.N. — «У горадзе чужых назваў»
# Сяржук Сокалаў-Воюш — «Верш пра маўклівых»
# Аляксандр Куллінковіч — «Свабода» (альбом Stasi)

## Спасылкі 
* VoliaMusic рыхтуе "Песьні Свабоды-3

Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Personal Depeche

**Personal Depeche** — кампіляцыя, зборнік песень брытанскага гурта Depeche Mode ў выкананні беларускіх музыкаў. Год выпуску — 2002. Другое выданне з 3 бонуснымі трэкамі выйшла ў 2003 годзе.

## Змест 
## Выдаўцы 
* West Records
* MSH Records
* Сяргей «Шлёма» Лабандзіеўскі: запіс, звядзенне
* Юры Гарачка: запіс, звядзенне
* Генадзь Сыракваш: запіс, звядзенне (10, 13)
* Людміла Краўцова: запіс, звядзенне (7)
* Андрэй Субоцін: мастарынг
* Кірыл Вязьмікін: дызайн, фота
* Руслан «Вецер» Макараў: прадзюсар
* Андрэй Халадзінскі: прадзюсар
* Адам Старповіч: прадзюсар

## Крыніцы 
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Катэгорыя:Альбомы 2002 года
Катэгорыя:Depeche Mode
Дыхаць!

**«Дыхаць!»** — кампіляцыя, зборнік беларускай музыкі. Год выпуску — 2006.

## Змест 
#IQ48 — «Сьвятло ў цемры»
#Палац — «Кола»
#Крама — «Бяжы хлопец!»
#Зьмяя — «Антонаўка»
#Zet — «Радзіма-Свабода» (альбом "З новым Годам!")
#Neuro Dubel — «Беларусь Uber Alles!»
#Zero 85 — «Вольны»
#Альтанка — «Казацкая»
#Ulis — «Мы ўцякаем»
#PomidorOFF — «Шабаны»
#BN — «Моднікі»
#Indiga — «Бяжы са мной»
#Tav. Mauzer — «Людзі» (альбом "Радасьць")
#N.R.M. — «Гадзючнік»
#WZ-Orkiestra — «Bella Ciao!»
#Мроя — «Краіна Крывавых Дажджоў»
# Ансамбль салістаў кліраснага хору Мінскага Свята-Петрапаўлаўскага сабору — «Магутны Божа»

Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Дзмітрый Анатольевіч Горчаў

**Дзмітрый Анатольевіч Горчаў** (, Цалінаград, Казахская ССР — , Гасцілава, Невельскі раён, Пскоўская вобласць, Расія) — расійскі празаік, мастак, ілюстратар.

## Біяграфія 
Скончыў Алма-Ацінскі педагагічны інстытут замежных моў. Працаваў токарам, настаўнікам замежнай мовы, сістэмным адміністратарам, тэхнічным перакладчыкам. У 1999 годзе пераехаў у Санкт-Пецярбург. Да 2005 года працаваў галоўным мастаком выдавецтва «Геликон Плюс» і часопіса Барыса Стругацкага «Полдень. XXI век».

З 2007 года пражываў у Невельскім раёне Пскоўскай вобласці. Член Саюза пісьменнікаў Санкт-Пецярбурга.

Набыў вялікую папулярнасць у інтэрнэце, стаў адным з першых «тысячнікаў» у Жывым Часопісе. Творчасць Горчава прадстаўлена ў Бібліятэцы Машкова. Удзельнічаў у тэлеперадачы «Школа зласлоўя».

Апавяданні Горчава — дасціпныя і рознабаковыя мініяцюры са смелымі моўнымі эксперыментамі. Горчаў парадзіраваў «народную» апісальную рыторыку, гарадскія легенды; працаваў са стылістыкай сказу і нарыса, сюжэтным абсурдам і алагізмам, успадкоўваючы традыцыі Міхаіла Зошчанкі і Данііла Хармса.

25 сакавіка 2010 года знойдзены мёртвым каля свайго дома ў Невельскім раёне Пскоўскай вобласці. Прычынай смерці стала шырокае ўнутранае крывавыліванне, як паведаміла ў блогу пісьменніка яго жонка Кацярына. Пісьменнік пахаваны ў вёсцы, у якой жыў.

## Бібліяграфія 
* Расказы. — СПб.: Гелікон Плюс, 1999.
* Прыгажосць. — СПб.: Гелікон Плюс, 2000.
* Прыгажосць — Брыдота. — СПб.: Гелікон Плюс, 2001.
* Сволачы. — СПб.: Амфара, 2002. Перавыданне: СПб.: Red Fish, Амфара, 2005.
* Асенняя Жаба. — СПб.: Гелікон Плюс, 2004.
* План выратавання. — СПб.: Амфара, 2005.
* Жыццё ў каструлі. — СПб.: Гелікон Плюс, 2006.
* 13 рублёў. — СПб.: Гелікон Плюс, 2007.
* Міліцэйскае танга. — СПб.: Амфара, 2007.
* Дзікае жыццё Гандваны. — М.: CheBook, 2008.

## Спасылкі 
* Сайт Дзмітрыя Горчава
* Дзмітрый Горчаў на сайце «Сеткавая Славеснасць»
* Дзмітрый Горчаў у бібліятэцы Максіма Машкова
*  — блог у ЖЖ, які вёў Дзмітрый Горчаў
* Школа Зласлоўя з Дзмітрыем Горчавым. Выпуск 154, 27.10.2008

Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Алматы
Катэгорыя:Мастакі Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя
Эйяф’ядлаёкюдль

**Эйяф’ядлаёкюдль** ( — ледавік астраўных гор) — вулкан у Ісландыі. Вышыня вулкана 1666 метраў, дыяметр кратара — 3-4 км, пакрыты ледавікамі плошчай каля 100 км².

Знаходзіцца на поўдні Ісландыі за 200 км на ўсход ад Рэйк’явіка каля аднайменнага ледавіка.

## Геалогія 
Апошняе вывяржэнне пачалося 21 сакавіка 2010 года і прывяло да закрыцця паветранай прасторы часткі Еўропы і адмены авіярэйсаў у красавіку 2010 года. Вулкан лічыўся нядзейсным, бо папярэдняе вывяржэнне было зарэгістравана ў 1821 годзе.

Самыя старыя пароды Эйяф’ядлаёкюдля маюць узрост каля 800000—700000 гадоў. У асноўным гэта так званыя трансіцыйныя базальты (пераходны тып паміж алкалібазальтам і талеіітабзальтам).

## Гл. таксама 
* Мюрдальс’ёкудль

Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Вулканы Ісландыі
Катэгорыя:Ледавікі Ісландыі
Катэгорыя:Шчытавыя вулканы
Хавайся ў бульбу

**«Хавайся ў бульбу»** — альбом гурта «Крама», запісаны на студыі «Меца Фортэ» ўвосень 2001 года. Песня «Стары сабака» ў 2009 годзе трапіла і на складанку «Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New».

## Змест 
## Выканаўцы 
* Сяргей Трухановіч — гітары, спеў, аранжыроўка
* Андрэй Лявончык — клавішы, спеў, аранжыроўка
* Юрый Фядзюк — бас
* Андрэй Філатаў — ударная ўстаноўка
* Ігар Варашкевіч — спеў, губны гармонік, акустычная гітара, аранжыроўка
* Лёнік Вярэніч — лідар-гітара
* Уладзімір Гаўрыленка — акардэон
* Віктар Маўчанаў — стыл гітара

## Удзельнікі 
* Раман Арлоў — прадзюсар
* Віталь Супрановіч — менеджар
* Улад Казаноўскі — дызайн
* Дзяніс Борбух — асістэнт у студыі
* DJ Ray — інжынер мастэрынга

## Спасылкі 
Катэгорыя:Альбомы 2001 года
Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе
Катэгорыя:Альбомы «Крамы»
Памела Андэрсан

**Памела Дэніз Андэрсан** (; нар. ) — амерыканская , фотамадэль,  канадскага паходжання.

Найбольш вядомыя ролі ў фільмах «Выратавальнікі Малібу» (1992—1997), «Шоўгёлз» (1995), «Вельмі страшнае кіно» (2003), «Борат» (2006), «Супергеройскае кіно» (2008).

Дзяўчына месяца часопіса Playboy у лютым 1990 года. Прапагандыст вегетарыянства.

## Спасылкі 
* 
* Біяграфія Памелы Андэрсан
* Інтэрв’ю Памелы Андэрсан

Катэгорыя:Playboy
Катэгорыя:Фотамадэлі ЗША
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Мой сябра анёлак

**Мой сябра анёлак** — супольны праект WZ-Orkiestra і салістаў з шэрагу беларускіх гуртоў на вершы Арцёма Кавалеўскага (аднаймённая кніга надрукаваная ў 2010 годзе), які з'явіўся на свет у 2009 годзе.

## Спіс кампазіцый 
## Удзельнікі праекту 
**Музыкі:**
* Ксенія Мінчанка — скрыпка
* Аляксандр Шувалаў — баян
* Алег Івановіч — гітара
* Макс Кот-Кузьма — контрабас
* Андрэй Лабчэўскі — клавішы
* Андрэй Сапоненка — бубны
* Дзмітрый Ціхановіч — труба (4, 6, 7, 21)
* Дзмітрый Бударын — трамбон (5, 7, 16, 21)
* Андрэй Кляшчоў — саксафон сапрана (13)
* Сяргей Трухановіч — электра гітара (4, 21)

**Салісты:**
* Святлана Бень (Бенька, «Серебряная свадьба») — 1, 11, 16, 19
* Ксенія Мінчанка (WZ-Orkiestra) — 7, 14
* Алесь Зайцаў (Босае сонца) — 4, 6, 12
* Янка Маўзер (Маўзер) — 3, 15
* Галіна Казіміроўская (Concordia Chor) — 2, 4, 13, 18, 19
* Дзмітрый Вайцюшкевіч (WZ-Orkiestra) — 4, 10, 18, 19, 21
* Мікола Прылуцкі (тэатр імя Я.Купалы) — 8
* Наста Някрасава (FolkRoll) — 4, 5, 17
* Яўгенія Лятун (Дыліжанс) — 9
* Ганна Хітрык (Дзецідзяцей) — 20

**Дзеці:**

Язэп Вайцюшкевіч (18), Шыманец Фёдар (4, 21), Шыманец Варвара (4, 21), Дзеравянка Вікторыя (4, 21)

## Спасылкі 
* Сайт праекту 
* WZ-Orkiestra & салісты «Мой сябра анёлак» на EXPERTY.BY
* Дыск WZ-Orkiestra & салісты «Мой сябра Анёлак» у інтэрнэт-кнігарні PRASTORA.BY
* Кніга Арцёма Кавалеўскага «Мой сябра анёлак» у інтэрнэт-кнігарні PRASTORA.BY

Катэгорыя:Альбомы WZ-Orkiestra

Катэгорыя:Альбомы 2009 года
Песні свабоды-2

**«Песьні свабоды-2»** — кампіляцыя, зборнік беларускай музыкі, працяг праекту «Песьні свабоды» незалежнай кампаніі VoliaMusic, выдадзены ў 2006 годзе.

Зборны канцэрт у падтрымку выпуску складанкі, на які сабраліся удзельнікі Neuro Dubel, Крама, N.R.M., Hair Peace Salon і шэрагу іншых знакамітых беларускіх рок-калектываў, адбыўся на плошчы Бангалор 25 жніўня 2006 года.

## Змест 
#De Shifer — «Час прыйшоў!»
#Kroŭ / Чырвоным па Белым — «Kryvavy Sakavik / Zory» (promo MIX by DJ Spox — radio edition, CD «ČpB. Aktualnaja Tematyka/Vuličnyja Bajcy»)
#beZ bileta — «Мая краіна Беларусь» (альбом На неба)
# — «Успамін пра будучыню» (альбом Piosenki samotnego lićvina)
#Лявон Вольскі — «Ворагам» (з праекту Скрыпка дрыгвы на вершы Уладзіміра Караткевіча)
#Мясцовы час — «Наша ўскраіна» (альбом Ускраіна/Мой дом)
#ULIS — «Пляц Францыска» (альбом Чужаніца)
#UltraВожык	— «Фабрыка сноў» (альбом Фабрыка сноў)
#Neuro Dubel — «Край» (альбом Stasi)
#SOK — «Менск — горад свабоды!»
#Tav.Mauzer — «Беларусь будзе вольнай!»
#BN — «Цягнік» (альбом Žyvie Rock'n'Roll)
#Siver — «Колер маёй рэвалюцыі»
#ZET — «Белакрылы анёл» (альбом radzima.com)
#Новае Неба — «Ліст да сястры» (альбом Мая краіна)
#Імператар (Чырвоным па Белым) — «Уздымайце запальніцы!»
#Тодар — «Я нарадзіўся тут» (супольны музычны праект Я нарадзіўся тут)
#Андрэй Хадановіч — «Вожык-патрыёт» (альбом Партызанская школа)
#Крама — «Будзь разам з намі!» (альбом Хворы на рок-н-рол)

Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Пан Гі Мун

**Пан Гі Мун** (, ) — восьмы генеральны сакратар ААН (1 студзеня 2007 – 31 снежня 2016), змяніў на гэтай пасадзе Кофі Анана. Да гэтага займаў розныя пасады на дыпламатычнай службе Паўднёвай Карэі і ў міжнародных арганізацыях, быў міністрам замежных спраў і гандлю сваёй краіны.

Катэгорыя:Палітыкі Паўднёвай Карэі
Сана

**Сана** () — сталіца і найбуйнейшы горад Емена; на захадзе краіны ў міжгорнай даліне на вышыні 2400 метраў. 1,7 млн жыхароў (2004). Вузел аўтадарог, у тым ліку да порта Хадэйда на Чырвоным моры. Міжнародны аэрапорт. Прамысловасць: тэкстыльная, металаапрацоўчая, мэблевая, тытунёвая, кансервавая, абутковая. Буйны цэнтр саматужнай вытворчасці залатых, срэбраных, медных вырабаў, тканін. Універсітэт. Моцна пацярпеў ад землетрасення 1982 года.

## Гісторыя 
Вядома з 1 стагоддзя. Ролю палітычнага цэнтра пачала адыграваць у 6 стагоддзі. У Сярэднявеччы праз Сану праходзілі гандлёвыя шляхі з Эфіопіі і Індыі ў Міжземнамор'е. З сярэдзіны 7 стагоддзя Сана — рэзідэнцыя намеснікаў арабскіх халіфаў, з сярэдзіны 9 стагоддзя сталіца самастойнай дзяржавы Яфурыдаў. У 11-15 стагоддзях у складзе розных дзяржаўных утварэнняў Паўднёвай Аравіі. З сярэдзіны 17 стагоддзя рэзідэнцыя зейдзіцкіх імамаў Емена. У 1871 годзе зноў занята туркамі. У 1911 годзе горад захапіў імам Ях'я, які ў 1918 годзе зрабіў Сану сталіцай Еменескага каралеўства. У 1962-90 гадах сталіца Еменскай Арабскай Рэспублікі, з 1990 года — Емена. 

## Архітэктура 
Старажытны горад складаецца з двух частак, якія ў плане складаюць васьмёрку. Ён абнесены сцяной вышынёй 9 метраў з паўкруглымі вежамі і шматлікімі брамамі. На стыку 2 гарадскіх тэрыторый — 7-павярховы палацавы комплекс (былы палац імама). У найбольш старажытнай частцы горада знаходзяцца цытадэль, караван-сарай, медрэсэ, рынкі, сярэднявечныя лазні, мячэці аль-Джама аль Кебір, ці Вялікая мячэць (7-12 ст.), Бакіліджэ (17 ст.). Разнастайнасцю вылучаецца жылая забудова: 3-7-павярховыя вежападобныя дамы з каменю і цэглы, пастаўленыя блізка адзін да данаго. Іх фасады з пабеленымі вапнай фрызамі аздоблены разнымі аркадамі, ажурнымі драўлянымі панэлямі, аконныя праёмы з каляровымі вітражамі. У заходняй частцы Саны (Садовы горад), пабудаванай у 17-20 стагоддзі, пераважаюць асабнякі з садамі, абнесеныя сценамі. Сучасныя будынкі спалучаюць традыцыйныя элементы з новымі тэхналогіямі і будаўнічымі матэрыяламі: Цэнтральны банк, Рэспубліканскі палац, Акадэмія паліцыі, гатэль «Таж Саба». Стары горад уключаны ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Емена
Катэгорыя:Сталіцы Азіі
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў
Гюстаў Дарэ

**Поль Гюстаў Дарэ** (; , Страсбур — , Парыж, Францыя) — французскі гравёр, ілюстратар і жывапісец.

## Творчасць 
Самавучка. 3 1848 публікаваў у гумарыстычных часопісах Парыжа вострахаракгарныя літаграфіі пра парыжскіх абывацеляў (сюіты «Розная публіка Парыжа», «Парыжскі звярынец»). Вядомасць прынеслі жывапісна-дынамічныя, гратэскна-выразныя, поўныя фантазіі і гумару ілюстрацыі да «Гарганцюа і Пантагруэля» Ф. Рабле (1854), «Свавольных апавяданняў» А. Бальзака (1855—56), «Боскай камедыі» Дантэ (1861), «Дон Кіхота» М. Сервантэса (1862—63), Бібліі (1864—66), «Страчанага раю» Дж. Мільтана (1865—66), «Басняў» Ж. Лафантэна, «Гісторыі крыжовых паходаў» Ж. Мішо, альбомаў краявідаў «Лондан» і «Іспанія». Гэтыя малюнкі гравіраваліся майстрамі школы тарцовай ксілаграфіі, якая ўзнікла пад уплывам Г. Дарэ. Вядомы і як скульптар (помнік А. Дзюма-бацьку ў Парыжы, 1882).

## Літаратура 
* Дарэ // БЭ ў 18 т. Т. 6. Мн., 1998.

## Спасылкі 
* 
* German FTP with Dore illustrations 
* Dore Bible Gallery
* Art Passions Doré online gallery 
* Gallery of Illustrations by Gustave Doré
*  (24 MByte PDF with 120 illustrations)
* SurLaLune *Fairy Tale Illustrations of Gustave Doré* 
* Bible Illustrations by G. Dore:Christian website compiling Dore’s numerous Biblical illustrations
* The «Dore Vase» in San Francisco’s Golden Gate Park:A massive bronze that was exhibited to acclaim at Chicago’s 1893 World’s Columbian Exposition and later moved to San Francisco
* ''Gustave Doré's Illustrations for 'Don Quixote' *
* More of *Gustave Doré's Illustrations for 'Don Quixote' ''
* Dore-illustrations (Bible, Dante, Ariosto, Rabelais, Milton, Cervantes, Tennyson, Poe, crusades, sketches) in the «History of Art» 

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Гравёры Францыі
Катэгорыя:Графікі Францыі
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Францыі
Чаротавы кот

**Чаротавы кот** (Хаўс, *Felis chaus*) — від класа млекакормячых, атрад драпежныя, сямейства каціныя. Распаўсюджаны на шырокай паласе ад Пярэдняй і Малой Азіі, Закаўказзя, Сярэдняй Азіі да Індастана, Індакітая і Паўднёва-Заходняга Кітая.

Чаротавая кот большы за любога з прадстаўнікоў хатніх кошак: у даўжыню дасягае 73-75 см, маса да 16 кг. Цела ў Хаўса параўнальна кароткае, ногі высокія, хвост недаўгі, на вушах невялікія пэндзлікі.

Катэгорыя:Каціныя
Sony

**Sony Group Corporation** (*Со́ні груп карпарэ́йшн*) ці проста **Sony** ( *Соні:*) — транснацыянальная карпарацыя са штаб-кватэрай ў Японіі, вядомы вытворца спажывецкай і прафесійнай электронікі, музыкі, фільмаў і відэагульняў.

## Гісторыя 
Гісторыя кампаніі пачалася пасля Другой сусветнай вайны. У 1946 годзе Масару Ібука адкрыў краму электронікі ў Токіа. У маі 1946 года да Ібукі далучыўся Акіё Морыта, каб заснаваць кампанію пад назвай «Токіа Цусін Когё» (Tōkyō Tsūshin Kōgyō, *Такійская тэлекамунікацыйная інжынерная карпарацыя*). Кампанія пабудавала першы ў Японіі магнітафон пад назвай Type-G. У 1958 годзе кампанія змяніла назву на Sony.

## Дзейнасць 
***Галоўны артыкул Гандлёвыя маркі Sony***

Галоўныя сегменты Sony Group:
* Sony Corporation (кіраванне холдынгам, электроніка бытавая і прафесійная, валодае брэндам Aiwa)
* Sony Computer Entertainment (гульнявыя кансолі Sony Playstation, а таксама відэагульні)
* Sony Pictures Entertainment (вытворчасць і прадзюсаванне фільмаў, валодае кінастудыямі Columbia Pictures і TriStars Pictures, а таксама поўным архівам фільмаў кампаніі MGM (сумесна з кампаніяй Comcast)).
* Sony Music Entertainment (музычная галіна).
* Sony Financial Holdings (аперацыі ў фінансавай сферы — страхаванне, банкі)
* Sony Ericsson (мабільныя тэлефоны)
* Sony Vaio (ноўтбукі)
* Sony Bravia (тэлевізары)

Катэгорыя:Кампаніі Японіі
Чаротаўкі

**Чаротаўкі** (*Acrocephalus*) — род дробных пеўчых птушак, якія адносяцца да сямейства . Уключае каля 35 відаў, распаўсюджаных у Старым Свеце.

## Віды 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Валасянкавыя
WZ-Orkiestra

**WZ-Orkiestra** — беларускі музычны гурт з Мінска.

Калектыў створаны ў 2000 годзе Змітром Вайцюшкевічам, які ў гэты час пакінуў гурт KRIWI. Фактычна, WZ-Orkiestra з'яўляецца акампаніруючым Вайцюшкевічу калектывам.

Гурт выступаў за мяжой (Польшча, Украіна, Германія, Швецыя, Францыя, Італія, Расія, Славенія, Казахстан, Эстонія, Літва, Латвія), актыўна выступае ў Беларусі.

## Дыскаграфія
### Альбомы
* Балады (2002)
* Паравіны году (2003)
* Паравоз каханьня (2004)
*  (2005)
* Месяц і сонца (2005)
* (2007)
* Мой сябра анёлак (2009)
* Беларуская песня (2010, live), альбом на вершы Уладзіміра Караткевіча
* Чара (2011)
* Ваячак (2012)
* Варанок (2013), альбом у стылі шансон на вершы Генадзя Бураўкіна
* Наша песня (2015)
* Камета (2016), альбом перакладзеных на беларускую мову песень Яраміра Ногавіцы
* У нашых снах (2017), супольны альбом Вайцюшкевіча і Някляева

### Зборнікі 
* Бывайце здаровы! Bella Ciao (2004)

## Супольныя праекты
* Прэм'ер Тузін 2005 (2005)
* Дыхаць! (2006) — «Bella Ciao!»
* Прэм'ер Тузін 2006 (2006)
* Басовішча-2008 (2008)
* Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New (2009) — «Jak Viecier»

## Удзельнікі
* Зміцер Вайцюшкевіч: спеў, кларнет
* Ксенія Мінчанка: скрыпка, спеў
* Аляксандр Шувалаў: баян
* Алег Івановіч: гітара
* Вячаслаў Сяргеенка: бас-гітара
* Андрэй Лабчэўскі: клавішы
* Аляксей Золатаў: ударная ўстаноўка
* Аляксандр Сазонаў: перкусія
* Эдуард Іваноў: гітара, клавішы
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:Поп-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2000 годзе
Стары Свет

**Стары́ Свет** — вобласць Зямлі, вядомая еўрапейцам да адкрыцця Амерыкі ў 1492 годзе, звычайна проціпастаўляецца Новаму Свету.

Стары Свет аб'ядноўвае тры часткі свету — Еўропу, Азію і Афрыку, размешчаныя на двух кантынентах — Еўразіі і Афрыцы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя геаграфіі
Мехмед VI

**Мехмед VI** ( — ) — 36-ы і апошні султан Асманскай імперыі ў 1918—1922. Брат Мехмеда V, сын Абдул-Меджыда І і Гюлюсцю (этнічнай чаркешанкі, народжанай Генрыеты).

Прыняцце Мехмедам VI умоў Сеўрскага дагавора пасля разгрому Асманскай імперыі ў Першай сусветнай вайне выклікала ўзрушанне ў арміі і нацыяналістычных колах імперыі і прывяло да стварэння альтэрнатыўнага цэнтра ўлады — Турэцкай Вялікай Нацыянальнай Асамблеі пад кіраўніцтвам Мустафы Кемаля (Атацюрка), якая адхіліла Мехмеда VI ад кіраўніцтва краінай.

Прыняцце часовай канстытуцыі новаўтворанай Турцыі стала падставай для скасавання 1 лістапада 1922 султанату. 17 лістапада Мехмед VI пакідае Стамбул на борце англійскага ваеннага карабля «Малайя», жыве ў выгнанні спачатку на Мальце, потым на італьянскай Рыўеры пад абаронай англічан. Памёр у Салерна (Італія), пахаваны ў Дамаску (Сірыя).

Быў пяць разоў жанаты (на абхазцы, грузінцы і трох турчанках), з дзвюма жонкамі развёўся. Меў чацвёра дзяцей, адну ўнучку.

## Гл. таксама 
* Мудроскае перамір'е

## Гл. таксама 
* Асманская імперыя
* Асманскія султаны

## Спасылкі 
Катэгорыя:Султаны Асманскай імперыі
Чаротаўка трысняговая

**Чаротаўка трысняговая**, **чарацянка трысняговая** (*Acrocephalus scirpaceus*) — пеўчая птушка сямейства валасянкавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 12-14 см, размах крылаў 17-21 см. Зверху светла-карычневая з невыразным жаўтаватым брывом, ніз цела жаўтавата-аліўкавы. Ногі цёмныя. Вельмі падобная да балотнай чаротаўкі, адрозніваецца тонам афарбоўкі, спевам, афарбоўкай ног, а таксама суадносінамі даўжыні пёраў у крыле. Маладыя больш жаўтавата-аліўкавыя.

## Пашырэнне 
Насяляе не вельмі густыя надводныя зараснікі трыснягу або рагозу, часцей за ўсё над сажалкамі, праточнымі азёрамі, рачнымі затокамі, уздоўж зарастаючых каналаў; часам у зарасніках аеру. У Грузіі на Каўказе даходзіць да 2590 м.

Арэал: Еўропа, акрамя поўначы і ўсходу, Каўказ, Цэнтральная і Заходняя Азія, лакальна Малая Азія, Блізкі Усход і Паўночна-Заходняя Афрыка. На Беларусі нешматлікі на гнездаванні пералётны і транзітна мігрыруючы від. Месца зімовак: Заходняя і Усходняя Афрыка ад Намібіі, Батсваны і Замбіі да ўсходняга ўзбярэжжа.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца ў прыбярэжных зарасніках насякомымі, павукамі, чарвякамі, дробнымі малюскамі.

Гняздо глыбокае, цыліндрычнае, моцна аплятае 2-3 сцябліны надводнай расліннасці (як сухой, так і свежай), пад час будовы над вадой. Можа быць у лазняку (не абавязкова над вадой) звычайна на ўзроўні 45-85 см над вадой або грунтам, але не больш чым 3,5 м. Пабудаванае з вузкіх і шчыльна сплеценых палосак надводнай расліннасці з прымессю раслінных валокнаў, лісця, расліннага пуху і павуціны. Высцілка з каласкоў трыснягу, а таксама (але не заўсёды) з валосся. Краі гнязда моцна загнуты ўнутр.

Яйкі (3-5, часам 2-7) з закругленым вузейшым канцом, блакітна-аліўкавыя або светла-аліўкавыя; плямкі сярэдняй велічыні даволі густыя, глыбокія — светла-шэрыя або светла-аліўкавыя, паверхневыя — шэра-аліўкавыя або зялёныя.

## Падвіды 
* *A. s. scirpaceus* — Еўропа ад Пірэнейскага паўвострава да нізоўя Волгі і паўд. Скандынавіі, паўд.-зах. Афрыка;
* *A. s. fuscus* — раён Каспійскага мора, Каўказ, Малач Азія, Іран да Казахстана.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Валасянкавыя
Прыбыткі (Гомельскі раён)

**Прыбы́ткі** (, ) — аграгарадок у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Цэнтр Прыбыткаўскага сельсавета.

У вёсцы царква Раства Прасвятой Багародзіцы.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Тамара Паўлаўна Лісіца — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва

## Помнікі 
* Мемарыял жыхарам вёскі, загінулым у час Вялікай Айчыннай вайны

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прыбыткаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёна
Рудня Прыбыткаўская

**Ру́дня Прыбы́ткаўская** (, ) — вёска ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Прыбыткаўскага сельсавета. На рацэ Уць, прытоку Сожа.

Назва паходзіць ад рудні — прадпрыемства па выпрацоўцы жалеза з мясцовай руды, пабудаванага тут у XVIII ст.

У 1926—1927 гадах цэнтр Рудня-Прыбыткаўскага сельсавета.

## Транспартная сетка 
Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога  (Рудня-Прыбыткоўская — Глыбоцкае

## Вядомыя асобы 
* Кірыл Трафімавіч Мазураў (1914—1989) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прыбыткаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёна
Клімаўка (Гомельскі раён)

**Клі́маўка** (, ) — вёска ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Прыбыткаўскага сельсавета.

## Транспартная сетка 
Праз вёску праходзіць аўтамабільная дарога **Н4093** Калініна — Церахоўка. На заходнім ускрайку вёскі — чыгуначная станцыя Каравышань.

## Гісторыя 
За 400 м на ўсход ад вёскі, на рацэ Вуць знаходзіцца гарадзішча (памерам 30×20 м).

Назва, напэўна, паходзіць ад першага пасяленца.

У 19 ст. пабудаваны невялікі шклозавод.

У 1926—1954 гадах цэнтр Клімаўскага сельсавета.

## Дынаміка насельніцтва 
* 1909 год — у вёсцы 20 жыхароў, побач аднайменны фальварак
* 1926 год — 137 жыхароў, 30 двароў
* 1959 год — 186 жыхара
* 2004 год — 876 жыхароў
* 2009 год — 872 жыхары
## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Нічыпаравіч Сідарцоў (1935—2025) — беларускі гісторык.
* Алег Уладзіміравіч Чысцік (1940—2014) — беларускі аграглебазнавец, аграхімік.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прыбыткаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёна
Аазіс

]]
**Аа́зіс** (ад ст.-грэч.: *ὄασις* са ст.-егіп.: *wḥȝt*) — размешчаны звычайна каля прыроднага вадаёма астравок расліннасці пасярод пустыні або паўпустыні.

Аазісы могуць істотна розніцца па велічыні і характары: ад невялікіх сажалак, абкружаных фінікавымі пальмамі да цэлых гарадоў з сельскагаспадарчай дзейнасцю і прамысловасцю.

У Антарктыцы аазісам называецца тэрыторыя, свабодная ад снегу і лёду.

У пераносным сэнсе — ціхае, спакойнае месца сярод навакольнага тлуму і мітусні.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Оазис  // *Любкер Ф.* Реальный словарь классических древностей [Пер. с нем.]. — М.: ДиректМедиа Паблишинг, 2007. 


Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія