open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Підгайці

**Підга́йці** — горад ва Украіне, былы цэнтр Підгаецкага раёна Цярнопальскай вобласці. Цэнтр тэрытарыяльнай грамады. Размешчаны за 70 км на паўднёвы захад ад абласнога цэнтра — горада Цярнопаля, на абодвух берагах ракі Каропец. Насельніцтва — 2 500 чалавек (2024 г.).

Размешчаны на скрыжаванні шашэйных дарог: Т 0903 (Галіч — Тэрэбоўля — Сатаніў) і Т 2004 (Бэрэжаны — Манастырыска).

Чыгуначная станцыя Підгайцы — канцавая станцыя чыгункі Львоў — Підгайці, разбуранай падчас вайны.

## Славутасці 
* Успенская царква
* Падгаецкая ратуша
* Касцёл св. Троіцы, 1630-я

## Вядомыя асобы 
* Андрэй (Шаптыцкі)
* Якаў Галавацкі
* Ян Бучацкі
* Мікалай Вольскі
* Ян Гольскі
* Станіслаў Рэвэра Патоцкі

Катэгорыя:Гарады Цярнопальскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1397 годзе
Базіс

**Базіс** (, аснова) — мноства такіх вектараў у вектарнай прасторы, што любы вектар гэтай прасторы можа быць адзіным чынам прадстаўлены ў выглядзе лінейнай камбінацыі вектараў з гэтага мноства — *базісных вектараў*.

У выпадку, калі базіс бясконцы, паняцце «лінейная камбінацыя» патрабуе ўдакладнення. Гэта вядзе да двух асноўных разнавіднасцей вызначэння:

* **Базіс Гамеля**, у вызначэнні якога разглядаюцца толькі канчатковыя лінейныя камбінацыі. Базіс Гамеля ўжываецца ў асноўным у абстрактнай алгебры (у прыватнасці ў лінейнай алгебры).
* **Базіс Шаўдэра**, у вызначэнні якога разглядаюцца і бясконцыя лінейныя камбінацыі, а менавіта — раскладанне ў рады. Гэта вызначэнне ўжываецца ў асноўным у функцыянальным аналізе, у прыватнасці для гільбертавай прасторы.

У канечнамерных прасторах абедзве разнавіднасці базісу супадаюць.

Катэгорыя:Лінейная алгебра
Катэгорыя:Функцыянальны аналіз
Сярэдняе царства (Егіпет)

**Сярэдняе царства** — эпоха ў гісторыі Старажытнага Егіпта паміж 21—18 стст. да н.э., час праўлення XI, XII і XIII дынастый.

У часы XI дынастыі была адноўлена цэнтральная адміністрацыя, але сапраўднае развіццё Егіпта прыпала на перыяд XII дынастыі.
У выніку рэформ вырас аўтарытэт фараона і была абмежавана незалежнасць намархаў, ліквідавана спадчыннасць службовых пасад; сталіца перанесена ў цэнтр Егіпта, побач з Фаюмскім аазісам, дзе былі праведзены вялікія меліярацыйныя работы.

Развіваўся замежны гандаль (з Крытам, Пунтам, Сірыяй, Малой Азіяй і Месапатаміяй), створана прафесійная армія, пабудавана сістэма ўмацаванняў ва ўсходняй частцы дэльты Ніла і ў ніжняй Нубіі.
На гэты перыяд прыпадае росквіт літаратуры і мастацтва.

## Літаратура 
* Егіпет Старажытны //  С. 369—374.

Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Хор (бажаство)

]]

**Гор**, ці **Xор** () — у старажытнаегіпецкай міфалогіі бог сонца і неба, сын Асірыса і Ісіды.

Уяўлялі Гора ў выглядзе сокала (ці чалавека з галавой сокала) або крылатага сонечнага дыска. Першапачаткова Гора шанавалі як драпежнага бога палявання, пазней — як апекуна ўлады фараона, які лічыўся зямным увасабленнем Гора. Пасля перамогі над богам цемры Сетам Гор стаў уладаром Сусвету.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Старажытнаегіпецкія багі
Катэгорыя:Багі неба і надвор’я
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Фараоны дынастыі багоў
Навасельскае

**Навасельскае** — возера ў Беларусі, у Сенненскім раёне (на мяжы з Чашніцкім раёнам) Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свячанка, за за 18 км у напрамку на захад ад горада Сянно, каля вёскі Новае Сяло.

Плошча паверхні возера 0,15 км². Даўжыня 0,69 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 1,68 (1,58) км. Найбольшая глыбіня 5,8 м. Аб’ём вады 0,47 млн м³. Плошча вадазбору 1,42 (8,25) км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны ў заходняй частцы стромкія вышынёй да 10 м, ва ўсходняй спадзістыя вышынёй да 6 м. Берагі высокія, заходнія зліваюцца са схіламі катлавіны. Зарастае ўмерана. У паўночнай частцы з возера выцякае ручай у Свячанку.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-47. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Сенненскага раёна
Катэгорыя:Басейн Улы
Балотнік (міфалогія)

**Балотнік** — у беларускай міфалогіі дух, адзін з чатырох відаў балотных нячысцікаў.

## Апісанне 
Тоўсты, без вачэй, увесь пакрыты брудам, да якога наліпла багавінне, жукі, смаўжы, мох і іншыя вадзяныя істоты. Самы пачварны з усіх нячысцікаў. Прыгожымі гукамі і вобразамі ён заманьвае чалавека ў сваю дрыгву, а калі той пачынае тануць, балотнік цягне яго ўніз. Раз’яднаная паверхня багны сыходзіцца зноў, не пакідаючы слядоў смерці ахвяры. Калі багна недастаткова глыбокая, каб затапіць чалавека, балотніку застаецца толькі мучыцца бяссільнай злосцю. У адрозненне ад большасці нячысцікаў, не баіцца маланак Перуна. Тыя губляюць сілу, дасягаючы паверхні вады. Балотнік нават з сатанінскай усмешкай падхоплівае нябесныя стрэлы.

Самая вялікая пагроза для балотніка — асушэнне балотаў. Часта няздольны выбрацца з высахлага жытла, ён гіне. Труп балотніка змешваецца з зямлёй і ператвараецца ва ўгнаенне. Робіцца адным нячысцікам меней, бо ўсе яны — самотныя, халасцякі. Больш за ўсё балотнік не любіць, калі людзі трывожаць яго, ходзячы па дрыгве на спецыяльных балотных лыжах. Зімою, калі балота прамярзае да самага дна, балотнік гіне. Таму ён растоплівае ніжні пласт льда сваім цёплым подыхам. Усю зіму яму даводзіцца са злосцю цярпець грукат людскіх ног і вазоў, якія рухаюцца па паверхні яго балота.

Сярод кветак і ягад патаемна вырошчвае багун, каб затуманіць розум чалавека, і прарывае балотныя акенцы, якія атачае кветкамі, да якіх падганяе рыбу. Гэта пасткі, якія знішчылі не адно жыццё. Як і астатнія балотныя нячысцікі, не звязваецца з вадзяніком.

Згадваецца ў М. Я. Нікіфароўскага.

## Гл. таксама 
* Багнік
* Аржавенік
* Лазавік

## Спасылкі 
* Дзедавіца — Балотнік
* Энцыклапедыя электронная. Балотнік
* Нячысцікі. Багнік

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Ранняе царства (Егіпет)

**Ранняе царства** — эпоха ў гісторыі Старажытнага Егіпта паміж 30—28 стст. да н.э., час праўлення І—II дынастый.
Эпоха адлічваецца ад легендарнага аб'яднання краіны царом Менесам.

Каля сярэдзіны 4-га тыс. да н.э. з меншых протадзяржаў утварыліся 2 вялікія царствы — Верхні Егіпет і Ніжні Егіпет.
Прыкладна каля 3000 да н.э. цар Верхняга Егіпта Менес захапіў Ніжні Егіпет, заснаваў крэпасць Мемфіс (з 28 ст. да н.э. сталіца Егіпта) і аб'яднаў абедзве дзяржавы. Пачалася гісторыя адзінай краіны Егіпет.

У перыяд Ранняга царства удасканальваліся каменныя і медныя прылады працы, пашырыўся менавы гандаль, развівалася ірыгацыйная гаспадарка. Фарміраваўся дзяржаўны апарат, вылучыліся номы на чале з намархамі.
Вяліся войны з кушытамі (нубійцамі) на поўдні, лівійцамі на паўночным захадзе, бедуінамі Сінайскага паўвострава на паўночным усходзе.

На царскі трон прэтэндавалі 2 роды, якія пакланяліся багам Верхняга Егіпта Хору і Сету, перамаглі прыхільнікі Гора, якія сталі апекунамі царскай улады.

Значнага прагрэсу дасягнула ткацкае рамяство, пачаўся выраб папірусу для пісьма.

## Літаратура 
* Егіпет Старажытны //  С. 369—374.

Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Першы пераходны перыяд (Егіпет)

**Першы пераходны перыяд**, ці **Першая пераходная эпоха** — смутны час ў гісторыі Старажытнага Егіпта паміж 23—21 стст. да н.э., час праўлення VII—XI дынастый.

Пасля смерці фараона Пепі II, які па паданнях панаваў 94 гады, пачаўся доўгі перыяд палітычнай раздробленасці і барацьбы за трон. Ён характарызаваўся эканамічным і культурным заняпадам, сацыяльнымі хваляваннямі, якія часам набывалі форму народных паўстанняў супраць намархаў.

Вялікім уплывам у гэты час карысталіся правіцелі Геліопаля, якія падпарадкавалі цэнтральны Егіпет і дэльту Ніла, а таксама правіцелі Фіваў у Верхнім Егіпце.
У выніку войнаў перамог фіванскі правіцель Ментухатэп І, які ў сярэдзіне 21 ст. да н.э. зноў аб'яднаў краіну пад сваёй уладай.

## Літаратура 
* Егіпет Старажытны //  С. 369—374.

Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Другі пераходны перыяд (Егіпет)

**Другі пераходны перыяд**, ці **Другая пераходная эпоха** — смутны час у гісторыі Старажытнага Егіпта паміж 18—16 стст. да н.э., час праўлення XIV—XVII дынастый.

Негатыўным вынікам ліквідацыі Сенусертам III спадчыннасці дзяржаўных пасад стаў арганізацыйны хаос, які праявіўся пасля смерці апошняга фараона XII дынастыі Аменемхета III. Нестабільнасць цэнтральнай улады пад канец праўлення XIII дынастыі і паяўленне паралельнай XIV дынастыі выклікала аслабленне Егіпта.

Каля 1650 да н.э. краіна трапіла ў залежнасць ад семіцкіх плямён гіксосаў, якія заснавалі сталіцу ва ўсходняй частцы дэльты Ніла (Аварыс) і панавалі як XV і XVI дынастыі.

У сярэдзіне 16 ст. да н.э. фіванскія ўладары перамаглі гіксосаў і зноў аб’ядналі краіну.

## Літаратура 
* Егіпет Старажытны //  С. 369—374.

Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Трэці пераходны перыяд (Егіпет)

**Трэці пераходны перыяд**, ці **Трэцяя пераходная эпоха** — смутны час у гісторыі Старажытнага Егіпта паміж 11—7 стст. да н.э., час праўлення XXI—XXV дынастый.

Пад канец праўлення XX дынастыі улада фараона аслабла, узрасло значэнне арміі і павялічылася эканамічная незалежнасць вышэйшых саноўнікаў і храмаў. Гэта прывяло ў часы панавання Рамсеса XI да грамадзянскай вайны і адхілення фараона ад улады арміяй, а таксама абвяшчэння надзвычайнага становішча.
У Егіпце ўзніклі два цэнтры ўлады: Таніс (цары XXI дынастыі, 11—10 ст. да н.э.) і Фівы (т.зв. дзяржава Амона пад кіраўніцтвам жрэчаскай дынастыі).

У 10 ст. да н.э. значны ўплыў у аслабленай дзяржаве мелі лівійскія пасяленцы, якія з часоў лівійскіх войнаў Мернептаха і Рамсеса III жылі ў шматлікіх калоніях, асабліва ў Ніжнім Егіпце.

Лівійскі правадыр Шэшонк легальна ўзяў уладу ў 945 да н.э. і заснаваў XXII дынастыю.

Палітычная і эканамічная сітуацыя ў краіне была нестабільная.
Барацьбу за ўладу паміж лівійскімі правадырамі выкарысталі заваёўнікі з поўдня (Куш) і завалодалі Егіптам (XXV дынастыя, т.зв. эфіопская).

У 671 да н.э. паўночны Егіпет часова трапіў пад уладу асірыйцаў.
Выкарыстаўшы канфлікты паміж асірыйскімі і кушыцкімі заваёўнікамі, уладары Саіса Неха І і Псаметых І захапілі ўладу ў краіне.

## Літаратура 
* Егіпет Старажытны //  С. 369—374.

Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Ном (Старажытны Егіпет)

.]]
**Ном** (ад  вобласць, акруга; ), **септ**, **сепат** () — адміністрацыйная акруга ў Старажытным Егіпце.

Уяўляла сабой палітычнае аб'яднанне, неабходнае для ўтварэння і функцыянавання адзінай ірыгацыйнай сістэмы. Кожны ном меў дакладна вызначаныя межы, палітычны і рэлігійны цэнтр, войска, герб і багоў-апекуноў.
Адміністрацыйным апаратам кіраваў намарх (правіцель нома).

Колькасць номаў і іх плошча не былі пастаяннымі. У спісах номаў Старога царства (28—23 ст. да н.э.) у храмах фараонаў Снофру і Ніусера пералічаны 37 номаў. У «Кнізе мёртвых» (стараж.-егіпецкі зборнік заклінанняў і гімнаў) названы 42 багі, што адпавядала 42 номам Новага царства (каля 1580 — каля 1070 да н.э.).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел гістарычных дзяржаў
Сёрбай

**Сёрбай** (Сёрба, Сярба) — у беларускай і літоўскай міфалогіі дух, які ўвасабляў голад. Таксама сінонім слова "голад" у прыказках і прымаўках. 

## Этымалогія 
Паводле энцыклапедыі «Міфалогія беларусаў», "сёрбай" паходзіць ад "сёрбаць", а таксама ад цыган-сербіян, што прасіліся ў людскія хаты на зімоўе. Блогер Зміцер Белаполь прапануе паходжанне "сёрбая" ад літоўскага "siaūbas", "siaubė", "siaubimas" — "жах", "спусташэнне". 

## Апісанне 
Пасяліўшыся ў хаце, Сёрбай прыносіў голад і беднасць. Жыхары Браслаўскага раёна лічылі, што, каб прагнаць яго, трэба было "зарэзаць сербая" (зажаць першы сноп і прынесці яго ў хату). Часта хлеба не хапала да новага ўраджаю. Але жніво прыносіла новы хлеб і "праганяла" сербая. Паводле Нарбертаса Вэлюса, Сёрбай быў вядомы толькі ў Інгалінскім раёне (Літва) і Браслаўскім раёне (Беларусь). Але ў слоўніку «Міфалогія беларусаў» яго арэал быў пашыраны яшчэ на Астравецкі, Вораноўскі і Ашмянскі раёны. У Вараноўскім раёне бедных людзей, што жылі за чужыя грошы, звалі "сербаловічы" («У гэтай хаце сербаловічы жывуць», «Сербаловічы прыехалі»). Дзяцей, што раскідвалі хлеб, засцерагалі пакараннем ад Сёрбая.

## Літаратура 
* Зямная дарога ў вырай: Беларускія народныя прыкметы і павер’і / Укладанне, прадмова, пераклад і паказальнік У.Васілевіча. — Мінск: Беларусь, 2010 

## Спасылкі 
* Бестыярый. Сёрбай
* Этнаграфія Браслаўшчыны

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Аржавенік

**Аржавенік**, або **аржаваннік**, **аржавень** — у беларускай міфалогіі від балотных нячысцікаў.

## Апісанне 
Насяляў *аржавень* — балота з іржавымі плямамі на паверхні ад растворанай у ім жалезнай руды. Нават узімку аржавень не можа схаваць свайго жытла — бура-жоўтыя плямы з-пад снегу і лёду выдаюць знаходжанне. Уяўляўся брудна-рудым, з надзвычайна тоўстым жыватом, з тонкімі, як сцябліна, нагамі, увесь пакрыты іржавымі прыліпамі. Часам здабычай аржавеня можа стаць рэдкая жывёла, якая трапіла ў яго балота, або начны п’яніца, які заблукаў. Аржавенік спакайнейшы за сваіх братоў — багніка і балотніка. Яго не трывожаць людзі, бо глеба на такіх балотах не ўрадлівая, летам аржавень не перасыхае, таму нячысцік жыве бестурботна, абрастае ліпучымі слаямі, падтрымлівае каламуць у аржавені.

## Гл. таксама 
* Багнік
* Балотнік
* Лазавік

## Спасылкі 
* Родныя вобразы. Міфалогія. Аржавень
* Ракiцкi Вячаслаў. Беларуская Атлянтыда
* Аржавенік на ілюстрацыі Валерыя Славука

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Белая Баба

**Белая Баба** (Смерць) - у беларускай міфалогіі персаніфікацыя смерці. 

## Апісанне 
З’яўлялася да людзей, прадказваючы хуткую смерць, ці нават у сам момант развітання з жыццём. Лічылася маткаю грахоў, таму жыве ў Пекле, і адтуль яе пасылае па людскія душы галоўны дэман — Люцыпар. Паводле іншых крыніц, Белую Бабу накіроўвае да людзей сам Бог.

У адных мясцінах яе апісвалі як маладую жанчыну ростам вышэй за лясныя дрэвы, у вогненым вянку, з акрываўленай хусткай у руцэ. Дзе яна ступала, там вырасталі свежыя могілкі. У які бок памахала хусткаю — там пусцелі сёлы і гарады. У якое акно прасоўвала руку — там не заставалася ніводнай жывой душы.

У іншых мясцінах яе ўяўлялі бледнай схуднелай жанчынай, загорнутай у белы саван ці ў адзенне, падобнае да шлюбнага. Паўстае перад чалавекам нечакана, слупам вырастаючы з зямлі, і адкідвае вэлюм, за якім адкрываецца твар жанчыны-нябожчыка з заплюшчанымі вачыма. Чалавеку гэтая сустрэча прадказвае хуткую смерць.

У іншых апавяданнях Смерць — худая баба з вялікімі зубамі і састлелым тварам нябожчыка. Нярэдка ўяўлялася ў выглядзе шкілета. Тым, каму прыйшоў час паміраць, Смерць праводзіла касою па горле, але незаўважна, каб нават слядоў не засталося. Будучы нябачнай, Смерць можа душыць чалавека ці стаяць у яго над галавою: калі ў рот яму трапляе кропля крыві з яе касы, ён памірае. Смерць па звычаю прыходзіць перад усходам сонца, у гадзіны, кратныя тром: а 9-й, а 12-й, а 3-й, а 6-й і г.д.

Каб Белая Баба не увайшла ў хату і не прынесла няшчасце, пад ганкам закопвалі кабіліную калаву, вешалі касу над варотамі ці на верхнім вушаку дзвярэй, прыбівалі да парога падкову, утыкалі над трамай галінку ядлаўца. Згадваецца таксама нейкая вандроўніца ў белым, са свечкай у руцэ, якая з’яўляецца перад падарожнікам і прадказвае будучыню. Магчыма, вобраз звязаны з Белай Бабай.

## Спасылкі 
* Родныя вобразы. Смерць

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Старое царства (Егіпет)

**Старое царства**, ці **Старажытнае царства** — эпоха ў гісторыі Старажытнага Егіпта паміж 28—23 стст. да н.э., час уладарства III, IV, V і VI дынастый.

Аддзяленне Старога царства ад папярэдняга яму Ранняга царства, або раннедынастычнага перыяду, умоўнае: III дынастыя, з якой пачынаецца Старое царства, роднасная II дынастыі, а сталіцай Егіпта заставаўся Мемфіс.

У час Старога царства дзяржава зведала эканамічны і культурны ўздым. Адзінства Егіпта ўвасаблялася ва ўладзе фараона, які быў неабмежаваным гаспадаром усёй краіны.

Побач з абшчынным узнікла прыватнае землеўладанне, умацаваўся бюракратычны апарат, створана рэгулярнае войска. Неабмежаваная ўлада фараонаў выявілася ў будаўніцтве пахавальных пірамід (Хеопса, Хефрэна, Мікерына і іншых).

Распаўсюдзіўся культ бога Ра, егіпецкія цары называлі сябе яго сынамі. У гэты перыяд узмацніліся палітычныя і эканамічныя сувязі Егіпта з Фінікіяй і краінай Куш (у Нубіі).

Фараоны Снофру і Сахура рабілі набегі на Фінікію, адкуль прывозілі драўніну для будаўніцтва караблёў. З Куша паступалі золата, слановая косць, жывёла, духмяныя рэчывы, рабы. З часам улада фараонаў заняпала і дзяржава распалася на номы.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Егіпет Старажытны //  С. 369—374.

Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Позні перыяд (Егіпет)

**Позняе царства**, ці **Позні перыяд** — апошні перыяд росквіту ў гісторыі Старажытнага Егіпта паміж 7—4 ст. да н.э., час праўлення XXVI—XXX дынастый.

Выкарыстаўшы канфлікты паміж асірыйскімі і кушыцкімі заваёўнікамі, уладары Саіса Неха І і Псаметых І захапілі ўладу ў краіне.

Пачаўся апошні перыяд росквіту Егіпта — панаванне XXVI дынастыі (т.зв. саіскі рэнесанс). Ён характарызаваўся палітычнай незалежнасцю, эканамічным і культурным адраджэннем.
Егіпет праводзіў актыўную знешнюю палітыку ў Азіі, паспяхова адбіваў уварванні вавіланян.

У 525 да н.э. напад на персідскага цара Камбіса паклаў канец незалежнасці Егіпта.
Ён ператварыўся ў сатрапію Персідскай імперыі (за выключэннем кароткага перыяду незалежнасці ў часы XXIX і XXX дынастый).

У 343 г. да н. э. персідскі цар Артаксеркс III (Ох) перамог Нектанеба II і зноў ненадоўга падпарадкаваў Егіпет Персіі.
У выніку паходу Аляксандра Македонскага Егіпет трапіў пад уладу Македоніі (332 да н.э.).
У 305 да н.э. македонскі намеснік заснаваў уласную дынастыю (гл. Пталамеі), якая правіла ў Егіпце да рымскага заваявання ў 30 да н.э.

## Літаратура 
* Егіпет Старажытны //  С. 369—374.

Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Монас Ісакавіч Манасзон

**Монас Ісакавіч Манасзон** (, Магілёў — , Мінск) — беларускі жывапісец.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме (1925—1929) у В. Волкава, У. Хрусталёва, М. Эндэ. Затым жыў у Койданаве (цяпер Дзяржынск).

Пахаваны на мінскіх Чыжоўскіх могілках.

## Творчасць 
Удзельнічаў у выставах з 1927 года. Працаваў у гістарычным жанры («Уступленне Чырвонай арміі ў Мінск 11 ліпеня 1920 г.», «Максім Багдановіч і Змітрок Бядуля ў 1916 годзе у Мінску» і інш.), пейзажы (серыя гуашаў «Старое Койданава», 1930) і бытавым жанры. Тэме Вялікай Айчыннай вайны прысвечаны карціны: «Клятва танкістаў», «Вяртанне», трыпціх «Не забудзем, не даруем!».

## Прызнанне 
* Член Саюза савецкіх мастакоў БССР (з 1940)
* Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», медалямі.

## Літаратура 
* Манасзон Монас // Беларускі саюз мастакоў. Энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1998;
* Манасзон Монас Ісакавіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. VI. — Мн., 1972. — С. 603—604;
* Манасзон Монас Ісакавіч // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. — Т. 10. — Мн., 2000. — С. 60;
* Монас Ісакавіч Манасзон. — Мн. 1978;
* Моносзон Монос Исаакович / Валаханович А. И., Кулагин А. Н. // Дзержинщина: прошлое и настоящее. — Мн., 1986. — С. 101.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі
Арэхаўскі мох

**Арэхаўскі мох** — балота ў Беларусі, у Пухавіцкім і Уздзенскім раёнах Мінскай вобласці. У вадазборы рэк Шаць і Асачанка (прытокі Пцічы). Пераважна нізіннага (49%) і вярховага (46%) тыпаў. Плошча 7,7 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 6 тыс. га. Магутнасць торфу да 10,5 м, сярэдняя 3,1 м. Першапачатковыя запасы 32,1 млн. т. На балоце ёсць невялікія азёры, на усходзе прымыкае Сяргееўскае возера. Торф ускраінных участкаў прыдатны на подсціл сельска-гаспадарчай жывёле. На плошчы 1,5 тыс. га у торфе павышаная колькасць бітуму. Участкі, на якіх торф выпрацаваны, выкарыстоўваюцца як сенажаці. Трапляюцца сухадольныя лугі агульнай пл. 0,6 тыс. га, хваёвы лес.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Пухавіцкага раёна 
Катэгорыя:Балоты Уздзенскага раёна
Катэгорыя:Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Балоты Мінскай вобласці
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Гардарыкі

**Гардарыкі** (, , ) — старажытная скандынаўская назва Русі, вядомая вікінгам у сярэднявеччы. Тэрмін перакладаецца як «краіна гарадоў».

У старажытнаскандынаўскім геаграфічным трактаце канца XIII — пачатку XIV стагоддзя «Якія землі ёсць на свеце» галоўнымі гарадамі Гардарыкі называюцца Морамар (Мурам), Ростава (Растоў), Сурдалар (Суздаль), Хольмгард (Ноўгарад), Сюрнэс, Гадар, Палтэск’я (Полацк) і Кэнугард (Кіеў). Першым пасяленцам Гардарыкі называецца , сын Яфета.

Сага пра  2-й паловы XIII стагоддзя сцвярджае, што Гардарыкі складалася з уладанняў многіх конунгаў, якія плацілі даніну конунгу Квіланусу.

Катэгорыя:Гісторыя Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (862—1236)
Катэгорыя:Гісторыя Русі
Матрыца Адамара

**Матрыца Адамара** H\! — гэта квадратная матрыца памеру *n*×*n*, складзеная з лікаў 1 і −1, слупкі якой артаганальны, так што справядліва суадносіна
: H \cdot H^T = n \cdot E_n,
дзе E_n — гэта адзінкавая матрыца памеру *n*. Матрыцы Адамара ўжываюцца ў розных галінах, уключаючы камбінаторыку, колькасны аналіз, апрацоўку сігналаў.

Недаказаная **гіпотэза Адамара** сцвярджае, што матрыца Адамара парадку 4*k* існуе для кожнага натуральнага *k*.

Катэгорыя:Тыпы матрыц
Катэгорыя:Камбінаторыка
Катэгорыя:Матэматычныя гіпотэзы
Пскова-Пячорскі манастыр

thumb|300px|Пскова-Пячорскі Успенскі манастыр
**Свята-Успенскі Пскова-Пячорскі манастыр** — мужчынскі манастыр у г. Пячоры Пскоўскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
Узнік каля сярэдзіны 15 ст., калі ў пячорах пасяліліся першыя манахі-пустэльнікі. У 1473 годзе пабудавана першая пячорная Успенская царква (перабудавана ў 1522—23, 18 ст.). У 16 ст. каля манастырскіх пабудоў узнік пасад, які пазней перарос у горад. У другой палове 16 ст. манастыр разам з пасадам абнесены крапасной сцяной з 9 вежамі (перабудавана ў 1701).

Быў своеасаблівым фарпостам абароны на заходняй мяжы Рускага царства. У 1581—82, 1592, 1611—16 гадах на яго нападалі шведы. Пасля Паўночнай вайны 1700—21 гг. манастыр страціў сваё абарончае значэнне.

## Апісанне 
Уваход на тэрыторыю манастыра праз Святыя вароты, акцэнтаваныя вежай і ківотам над аркай. Галоўны кампазіцыйны элемент — шматпралётная двухярусная званіца (16 ст.) з гадзіннікам.

Захаваліся таксама цэрквы Дабравешчанская (1541, фасад 18—19 ст.), надбрамная Мікольская (1564, архітэктар П.Забалотны) з вежай, св. Пятра (17 ст.), Пакроўская (18 ст.); пячоры (даўжыня 200 м; з’яўляюцца манастырскімі могілкамі).

Абарончыя і культавыя будынкі манастырскага комплексу належаць да Пскоўскай школы дойлідства.

## Літаратура 
* Пскова-Пячорскі манастыр //  С. 105—106.
* Древний Псков: История, искусство, археология: Новые исслед. М., 1988.
* Псков через века: Памятники Пскова сегодня. СПб., 1994.
* Псково-Печерский монастырь во время Ливонской войны (1558—1582 гг.). Землевладение в Эстонии. Hamburg, 2016.
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Пскова-Пячорскага манастыра 

Катэгорыя:Пячорныя манастыры
Катэгорыя:Гісторыя Пскова
Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расіі
Катэгорыя:Манастыры Расіі
Прапойскі замак

**Прапойскі замак** — колішнія абарончыя ўмацаванні ў Прапойску (з 1945 г. Слаўгарад). Замак існаваў у 13—18 стст. як цэнтр абароны сярэдневяковага Прапойска.

## Апісанне 
Займаў выцягнутае з поўначы на поўдзень гарадзішча (95 х 40 м) старажытнага Прупоя, ці Пропошеска, якое размяшчалася на стромкім беразе Сажа, недалёка ад упадзення ў яго ракі Проні.

Паводле гістарычных крыніц за 1564 год, у прапойскім замку былі драўляныя вежы і сцены, вежа-брама і пад'ёмныя масты-«ўзводы».
Звесткі пра колькасць веж у замку адсутнічаюць.
Па грэбені вала, які ішоў у паўд. напрамку, над абарончым ровам размяшчаліся замкавыя гародні. З поўдня і ўсходу замак прыкрываўся стромкім 20-метровым абрывам у бок Сажа. У ваенны час у замку быў невялікі пастаянны гарнізон з 10—20 казакоў на чале з ротмістрам.

Пасля разбурэнняў у час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 прапойскі замак быў адноўлены і не страціў свайго ваеннага значэння.
Інвентар за 1681 зафіксаваў замак як невялікае ўмацаванне, абгароджанае «палямі». Упамінаюцца «брама, драницами крытая», «форта у паркане до воды», жылыя і гаспадарчыя пабудовы (хаты белыя, піўніца, 2 свірны, сыраварня, пякарня, З стайні, лазня, шопа).

У канцы 17 — пачатку 18 ст. Прапойск страціў сваё стратэгічнае значэнне, аднак яшчэ ў 1780 годзе ўпамінаўся «замок, окруженный полисадом».
У канцы 18 ст. ў выніку праведзенай князем А. М. Галіцыным на пляцоўцы замчышча планіроўкі зніклі абарончыя валы і рэшткі старажытнага замка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Андрэй Каравайка. «100 дарог»: Гісторыя Прапойска  // TUT.BY 

Катэгорыя:Гісторыя Слаўгарада
Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Арэхаўскі канал

**Арэхаўскі канал** — меліярацыйны канал у Беларусі, у Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці. Левы прыток Дняпроўска-Бугскага канала. Пабудаваны ў 1905—1910 гг., рэканструяваны ў 1973 г. Даўжыня 34 км. Пачынаецца з возера Арэхавец на тэрыторыі Валынскай вобласці (Украіна), вусце на паўночным захадзе ад в. Выгада (Кобрынскі раён). Прытокі: каналы Лелікаўскі, Церабовіцкі, Дзівінскі (злева), Павіцценскі і Травінскі (справа).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Кобрынскага раёна
Станіслаў Ляшковіч

**Станіслаў Ляшковіч** (, , Залазоўе, цяпер Даўгінаўскі сельсавет Вілейскага раёна — , Варшава) — доктар эканамічных навук, пісьменнік і публіцыст, аўтар некалькіх кніг успамінаў.

Пачатковую школу скончыў у роднай вёсцы, сярэднюю ў 1949 годзе ў Польшчы пасля рэпатрыяцыі ў 1945 годзе.

Вучыўся ў вышэйшай школе марскога гандлю ў Сопаце. Закончыў вышэйшую школу гандлю ў Варшаве. 40 гадоў працаваў у Міністэрстве міжнароднага гандлю ў Варшаве і за мяжой (Швейцарыя, Аўстрыя, ФРГ). Займаўся выкладчыцкай дзейнасцю. Быў членам савета Варшаўскай гандлёвай палаты, член рады фонду «Палонія».

Актыўна працаваў у стварэнні польскага гаспадарчага самакіравання. Узнагароджаны Залатым Знакам польскай нацыянальнай Гандлёвай палаты.

Пахаваны ў Варшаве на Брудноўскіх могілках.

## Бібліяграфія 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1928 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім раёне
Катэгорыя:Эканамісты Польшчы
Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Катэгорыя:Мемуарысты Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Астравы Дулебы

**Астравы-Дулебы**, 3алазы — балота ў Беларусі, у Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці, Бялыніцкім і Клічаўскім раёнах Магілёўскай вобласці, у вадазборы рэк Дулебка і Даўжанка. Пераважна вярховага (80%) тылу. Плошча 5 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 3,7 тыс. га. Глыбіня торфу да 6,8 м. Балота ў натуральным стане, пераважна пад хваёвым лесам, часткова выкарыстоўваецца пад сенажаць.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Балоты Бярэзінскага раёна 
Катэгорыя:Балоты Клічаўскага раёна
Катэгорыя:Балоты Бялыніцкага раёна
Кальвінскі збор (Асташын)

**Асташынскі кальвінскі збор** — кальвінскі храм, які існаваў у 16 — 1-й палове 20 ст. ў вёсцы Асташын (цяпер Карэліцкі раён Гродзенскай вобласці).

Пабудаваны ў канцы XVI ст. гатычна-рэнесансавым стылі на сродкі Яна Швыкоўскага. Храм нязначна пашкоджаны ў Другую сусветную вайну і канчаткова разбураны мясцовымі ўладамі ў 1950-я гг.

## Архітэктура 
]]
Збор быў пабудаваны на невялікім пагорку і ўзвыяшаўся над ваколіцай маналітнай мураванай глыбай уяўяляў сабой мураванае 1-нефавае збудаванне, якое ў плане мела форму выцягнутага прамавугольніка, завершанага гранёнай апсідай.

Збор акружала агароджа 2-метровай таўшчыні, якая ўтварала прамавугольнік памерамі 37х30 м.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кальвінскія зборы Беларусі
Катэгорыя:Храмы Карэліцкага раёна
Катэгорыя:Асташын
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі рэнесанс
Катэгорыя:Зніклі ў 1950-я гады
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Alphabet Inc.

**Alphabet Inc.** — амерыканскі транснацыянальны тэхналагічны холдынг са штаб-кватэрай у Каліфорніі (ЗША). Уваходзіць у Вялікую шасцёрку амерыканскіх тэхналагічных карпарацый разам з Amazon, Apple, Meta, Microsoft і Nvidia. З’яўляецца трэцяй у свеце тэхналагічнай кампаніяй па даходах пасля Amazon і Apple і адной з самых каштоўных кампаній у свеце. Alphabet была створана для рэструктурызацыі Google у 2015 годзе і стала мацярынскай кампаніяй для Google і некалькіх яе былых даччыных кампаній.

Мэтай стварэння Alphabet Inc. было названа жаданне зрабіць асноўны бізнес Google больш справаздачным і дазволіць большую аўтаномію даччыным кампаніям. Усе акцыі Google на Nasdaq былі аўтаматычна заменены на роўную колькасць акцый Alphabet, яны працягнулі гандлявацца пад тыкерамі GOOGL і GOOG.

## Гісторыя 
Стварэнне Alphabet было абвешчана 10 жніўня 2015 года. Узначалілі холдынг сузаснавальнікі Google Лары Пейдж і Сяргей Брын. Планавалася, што да канца 2015 года холдынг Alphabet прыйдзе на змену Google, а апошні ўвойдзе ў яго ў якасці складовай часткі. Таксама планавалася, што падчас рэструктурызацыі з Google выйдуць усе падраздзяленні, не звязаныя непасрэдна з інтэрнэт-бізнесам. Кампанія была афіцыйна створана 2 кастрычніка 2015 года.

Лары Пэйдж і Сяргей Брын абвясцілі аб сваёй адстаўцы з кіруючых пасад у снежні 2019 года, пасаду генеральнага дырэктара заняў Сундар Пічаі, які таксама з’яўляецца генеральным дырэктарам Google. Пэйдж і Брын засталіся супрацоўнікамі, членамі савета дырэктараў і кантрольнымі акцыянерамі Alphabet Inc.

## Структура 
У склад Alphabet Inc. уваходзяць такія кампаніі як:

## Спасылкі 
* G is for Google // Official Blog, Google August 10, 2015 

Катэгорыя:Тэлекамунікацыйныя кампаніі ЗША
Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння ЗША
Катэгорыя:Крамянёвая даліна
Катэгорыя:ІТ-кампаніі ЗША
Катэгорыя:Google
Асвейскае балота

**Асвейскае балота**, у Беларусі, на поўначы Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці, у вадазборы Асвейскага возера. Нізіннага (37 %), вярховага (35 %), мяшанага (25 %) тыпаў. Плошча 5,1 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 4,6 тыс. га. Глыбіня торфу да 6,3 м, сярэдняя 2,8 м. Першапачатковыя запасы торфу 20,6 млн т. На паўднёвым захадзе балота паклад сапрапелю магутнасцю да 3,5 м, агульныя запасы 7,4 млн м3. Неасвоеная частка балота ў складзе Асвейскага ландшафтнага заказніка, часткова выкарыстоўваецца пад сенажаць. Растуць бяроза, хвоя, вольха, месцамі травяное покрыва з асакі, касача, падвею.

## Літаратура 
Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Рымская Арменія

[thumb|300px|Падзел Рымскай імперыі на правінцыі пасля заваяванняў [Траяна 117 года]]

**Рымская Арменія** () — самая паўночна-ўсходняя правінцыя Рымскай імперыі. Размяшчалася большай часткай на тэрыторыі сучасных Турцыі, а таксама Ірака, Ірана, Арменіі, Грузіі, Азербайджана.

Першыя часткі земляў, якія ўвайшлі пазней у склад правінцыі, адышлі да Рыма пасля паражэння пантыйскага цара Мітрыдата Еўпатара ад войскаў рымскага палкаводца Пампея (66 год да н.э.). Не здолеўшы працягваць весці вайну на два франты, застаўшыся без саюзнікаў, армянскі цар Тыгран быў пераможаны рымска-парфянскім саюзам і пазбавіўся ўсіх заваяванняў, акрамя ўласна Вялікай Арменіі і часткі земляў, захопленых у Парфіі.

Пасля заваявання Малой Азіі Рымам межы правінцыі неаднаразова змяняліся, гэта была буферная тэрыторыя паміж Парфіяй і Рымам, а пазней, у III—IV стст. н.э., паміж Рымам і сасанідскім Іранам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* A. Maricq, *La Province d’Assyrie créée par Trajan*, *Syria*, 36, 1959.
* J. Teixidor, *The Kingdom of Adiabene and Hatra*, *Berytus*, 17, 1967—1968.

Катэгорыя:Асірыя
Сцяг Наваполацка

**Сцяг Наваполацка** — сцяг горада Наваполацк Полацкага раёна. Сцяг і герб зарэгістраваны у Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь ад 4 ліпеня 2002 г. № 89.

## Апісанне 
Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча блакітнага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у ніжняй траціне якога размешчана белая вузкая паласа, над паласой — белы гарлачык з двума белымі разгорнутымі стылізаванымі пялёсткамі.

## Гл. таксама 
* Герб Наваполацка

Катэгорыя:Наваполацк
Герб Наваполацка

**Герб Наваполацка** — герб горада Наваполацк. Герб і сцяг зацверджаны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь ад 4 ліпеня 2002 г. № 89.

## Апісанне 
Герб Наваполацка ўяўляе сабой іспанскі шчыт, у блакітным полі якога тры срэбныя хвалістыя паясы, над якімі сярэбраны гарлачык з двума залатымі разгорнутымі стылізаванымі пялёсткамі.

## Гл. таксама 
* Сцяг Наваполацка

Катэгорыя:Наваполацк
Катэгорыя:Гербы гарадоў Беларусі
Валянцін Канстанцінавіч Дзежыц

**Валянцін Канстанцінавіч Дзежыц** (, Хельсінкі — , Віцебск) — беларускі мастак–жывапісец і педагог.

## Біяграфія 
У 1926 годзе скончыў Віцебскі мастацкі тэхнікум, затым (у 1930) Вышэйшы мастацка-тэхнічны інстытут у Ленінградзе. 
Працаваў у жанры пейзажу. У выстаўках удзельнічаў з 1932 года.

## Творчасць 
* «Сустрэчы», «Дэпо» (1932),
* «Горад зімой» (1937),
* «Апошнія пешаходы» (1946),
* «9 студзеня» (1947),
* «На Віцебскай прыстані» (1958),
* «Сакавік» (1960)  і іншыя.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах Беларускага саюза мастакоў, Віцебскім абласным краязнаўчым музеі.

* *Витебская областная библиотека имени В. И. Ленина*. Дежиц Валентин Константинович. 

## Літаратура 
* 
* Дзежыц Валянцін Канстанцінавіч // Беларускі саюз мастакоў : 1938—1998 : энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 170. — На беларус. і англ. мовах.
* Цыбульский, М. Л. Дежиц Валентин Константинович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 1. — С. 355.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 2. Габой — Карціна / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — 751 с. — 10 000 экз.

## Спасылкі 
* «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна». Дзежыц Валянцін

Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў БССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Генрых Францавіч Бржазоўскі

**Генрых Францавіч Бржазоўскі** (, Мінск — ) — беларускі мастак, бацька балерыны Людмілы Бржазоўскай.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і мастака, разьбяра па дрэве, які рабіў сталярку і статуі ў касцёле Святых Сымона і Алены ў Мінску. Пасля школы працаваў мастаком-афарміцелем на заводзе ў Мінску, дзе заўважылі яго незвычайныя творчыя здольнасці і накіравалі вучыцца ў Віцебскі мастацкі тэхнікум 1930-1933. Настаўнікамі яго былі Міхаіл Керзін і Міхаіл Эндэ. Пасля паспяховага заканчэння тэхнікума Генрых Бржазоўскі з 1938 па 1941 год наведваў студыю В. Мадорава ў Мінску. Удзел у выстаўках браў з 1937 года. У 1938 годзе ўдзельнічаў у I з’ездзе мастакоў Беларусі.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны змагаўся ў партызанскім атрадзе імя Калініна ў Пухавіцкім раёне разам са сваёй жонкай, Таццянай. Яна нарадзілася ў вёсцы Яснаўка Пярэжырскага сельсавета і была стаматолагам. За ваенны перыяд Генрых Бржазоўскі зрабіў каля 150 малюнкаў, якія адлюстравалі жыццё партызан. Быў галоўным афарміцелем газеты «Народны мсцівец».

Член Саюза мастакоў БССР з 1945 года.

## Творчасць 
Працаваў у жанрах тэматычнай карціны, батальным, нацюрморта, пейзажа. Персанальныя выстаўкі адбыліся ў Беларусі, Расіі, Германіі, Італіі. Стварыў больш за 2 тысячы палотнаў («Разведчык», «Беларускі пейзаж», «На родных палетках», «Партызаны каля вогнішча» і інш.).

Партызаны Генрыха Бржазоўскага паказаны ў поўнай баявой гатоўнасці: перапаясаны рамнямі, палявымі сумкамі, узброены аўтаматамі і кулямётамі. Твары маладых байцоў вылучаюцца адкрытасцю, спакоем, разважанасцю. Творы прасякнуты патрыятычным пафасам. Найбольш красамоўна гэта выяўлена ў партрэце камандзіра партызанскага атрада імя М. І. Калініна капитана Сарокі (1943). Поза, характэрная для вобраза баявога камандзіра, сведчыць аб гатоўнасці да барацьбы і ўпэўненасци ў сваёй справе. Ён узброены аўтаматам и гранатами, якія разам з палявой сумкай вельмі натуральна размешчана на яго сялянскім кажуху. Малюнак «Партызаны», створаны ў 1944 годзе, успрымаецца як сведчанне паразумення і адзінства паплечнікаў.

Творы Генрыха Бржазоўскага знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, музеях абласных гарадоў Беларусі, фондах Саюза мастакоў Беларусі і Расіі, а таксама ў музеях Масквы, Германіі, Італіі, прыватных калекцыях.

У 1996 годзе быў узнагароджаны прэміяй міжнароднага фонду «Дзецям Чарнобыля». З’яўляўся Ганаровым грамадзянінам горада Мар’іна Горка. У Пухавіцкім раённым краязнаўчым музеі ёсць асобная зала, дзе экспануецца звыш сотні твораў Генрыха Бржазоўскага.

## Спасылкі 
* Малюнкі партызанскага мастака
* *АРТ—БЕЛАРУСЬ*. Бржазоўскі Генрых

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў БССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мар’інай Горкі
Асташкавіцкае радовішча нафты

**Асташкавіцкае радовішча нафты**, у Беларусі, каля в. Асташкавічы Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці. Адкрыта ў 1965 г. Распрацоўваецца з 1966 г. Паклады нафты плошчай каля 33 км² прымеркаваны да міжсалявых і падсалявых адкладаў верхняга дэвону на поўначы Прыпяцкага прагіну ў межах Рэчыцка-Вішанскай тэктанічнай зоны. Шматпластавае, нафтаносныя гарызонты залягаюць на глыбіні 2625—3438 м. Пароды-калектары — кавернозна-поравыя і трэшчынаватыя вапнякі і даламіты. Нафта высакаякасная, адносіцца да метанава-нафтэнавага тылу, высокапарафінавая, высокасмалістая, маласярністая.

## Літаратура 
Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Геалогія Светлагорскага раёна
Катэгорыя:Асташкавічы (Светлагорскі раён)
Катэгорыя:Нафтавыя радовішчы Беларусі
Астрынскія

**Астрынскія** — род татарскіх царэвічаў у ВКЛ, адгалінаванне крымскай дынастыі Гірэяў. Паходзілі ад царэвіча Дэўлеш-салтана, які ў 1491 трапіў на службу да Вялікага князя ВКЛ і караля польскага Казіміра IV. Род Астрынскіх некаторы час быў найбольш уплывовым татарскім родам у ВКЛ. Да сярэдзіны 16 ст. Астрынскія не ўваходзілі ў склад татарскіх харугваў, не падпарадкоўваліся татарскім харунжым, а мелі права (як князі і паны) з'яўляцца ca сваім атрадам непасрэдна да гетмана. 

## Прадстаўнікі роду 
Сын Дэўлеш-салтана Азубек-салтан (Азюбек, Узубек ? — пасля 1540) упершыню згаданы ў 1507 г. 3 1514 г. ён і яго нашчадкі ў актах ВКЛ называюцца царэвічамі Астрынскімі (ад маёнтка Астрына, цяпер Гродзенская вобласць). Азубек-салтан удзельнічаў у цырымоніі абвяшчэння Жыгімонта II Аўгуста вялікім князем ВКЛ (1529), на Берасцейскім сойме 1533, выступаў арбітрам у спрэчках літоўскіх служылых татараў. Меў сыноў Багатыр-салтана, Джаная і Чынгіса. У 2-й палове 16 ст. царэвічы Астрынскія паступова страцілі свае землеўладанні. Іх род згас на дзецях Чынгіса.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вялікалітоўскія шляхецкія роды татарскага паходжання
Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя
Гарадцоўскае княства

**Гарадцоўскае**, **Гарадзецкае**, або **Гарадзенскае княства** — гіпатэтычнае ўдзельнае княства Полацкай зямлі.

Існаванне княства выводзяць з таго, што ў 1162 годзе адзін з менскіх князёў Валадар Глебавіч разам з літоўцамі вытрымаў аблогу полацкага войска ў нейкім умацаванні, якое з гэтай прычыны лічаць значным, а ўжо з гэтай прычын лічаць цэнтрам удзельнага княства Валадара. У летапісе гэтае месца названа «горад» або сапсавана, некаторыя даследчыкі лічаць яго проста Менскам, напэўна першым да такой высновы прыйшоў В. Тацішчаў. Аднак у літаратуры часта сустракаецца называнне гэтага ўмацавання Гарадцом, сустракаюцца нават спробы атоесніць яго з Гроднам (гл. Гарадзенскае княства), што зусім неімаверна, а таксама звязаць з іншымі падобнымі тапонімамі.

В. Данілевіч змяшчаў меркаванае княства ў паўночна-заходняй частцы Полацкай зямлі, на мяжы з Літвой, бо з Валадаром былі літоўцы і перад гэтым ён знаходзіўся на літоўскім памежжы. Л. Аляксееў атаясняў Гарадзец з сучаснай Гарадзеяй (на паўночны захад ад Нясвіжа) або з гарадзішчам на поўнач ад Баранавічаў.

Другое з'яўленне Гарадцоўскага, або Гарадзенскага княства ў літаратуры звязана са згадкай «Словам пра паход Ігараў» трублення «труб гарадзеньскіх» следам за смерцю князя Ізяслава Васількавіча, «прытрапанага літоўскімі мячамі». Некаторыя даследчыкі лічаць, што трубы па смерці Ізяслава трубілі ў сталіцы яго ўдзела -- Гарадзене, а датычнасць да смерці літоўцаў дазваляе ім дапусціць, што Гарадзен знаходзіўся дзесьці на мяжы з Літвой. Праз тое, што недзе на літоўскім памежжы меркавана знаходзіўся меркаваны Гарадзец, меркаваная сталіца ўдзела Валадара Глебавіча, некаторыя даследчыкі атаясняюць гэтыя два горада.

Аднак, і існаванне гарадоў у абодвух выпадках, і княстваў вакол іх, і іх лакалізацыя з'яўляюцца толькі гіпотэзамі даследчыкаў з рознай ступенню абгрунтаванасці і дапушчэнняў. 

## Літаратура 
* 
*  
* 
* 

Катэгорыя:Княствы ў беларускай гісторыі
Катэгорыя:Удзелы Полацкай зямлі
Аляксандр Агрыкала

**Аляксандр Агры́кала** (Alexander Agricola; сапраўднае прозвішча, магчыма, Акерман [Ackerman], 1445 ці 1446, Гент? — 15 жніўня 1506, Вальядалід) — фламандскі кампазітар, выбітны прадстаўнік франка-фламандскай школы.

## Біяграфія 
Біяграфічныя звесткі пра Агрыкалу бедныя і супярэчлівыя. Раней лічылася, што ў 1471-74 ён служыў пеўчым пры двары герцага Сфорца ў Мілане. Ідэнтычнасць Аляксандра Агрыкалы і нейкага вядомага ў Італіі гамбіста, згадванага ў дакументах як «Аляксандр Немец» (Alessandro Alemanno, Alessandro d'Alemagna), цяпер аспрэчваецца. Першы дакладны дакумент у біяграфіі Аляксандра Агриколы згадвае яго ў якасці вікарыя ў кафедральным саборы Камбрэ, у 1475-76 гадах. Пра жыццё Агриколы з 1476 па 1491 амаль нічога невядома; па агульным меркаванні ён працаваў у гэтыя гады ў Фландрыі і Францыі. У 1491-93 гадах жыў і працаваў у Мантуі, Фларэнцыі і Неапалі. У фларэнційскім кафедральным саборы, дзе Агрыкала служыў пеўчым, магчыма меў зносіны з Генрыкам Ізакам, якога таксама разглядаюць як магчымага аўтара музычнай эпітафіі для Агрыкалы (маецца на ўвазе матэт «Nil prosunt lacrimae»). У 1494 годзе зафіксавана прысутнасць Агрыкалы пры неапалітанскім двары. C 1500 служыў пеўчым ў Філіпа I Прыгожага, герцага Бургундыі і караля Кастыліі. Агрыкала суправаджаў герцага ў яго падарожжы ў Вальядалід ў 1506 годзе; там жа ён раптоўна памёр ад «пякучай ліхаманкі» (febris fervens). Месца яго пахавання невядома.

На смерць Агрыкалы невядомы аўтар (магчыма, Хуан дэ Анчыета) напісаў матэт пад загалоўкам «Эпітафія Аляксандру Агрыкале, кампазітару караля Кастыліі» (Epitaphion Alexandri Agricolae symphonistae regis Castillae). Гэты матэт быў надрукаваны ў музычнай анталогіі Георга Рау «Symphoniae jucundae» у 1538 годзе.

Катэгорыя:Кампазітары Нідэрландаў
Матэт

**Матэт** (, лат. motetus, motellus, ад старофранц. *mot* — слова) — род вакальнай ці вакальна-інструментальнай музыкі. Вядомы з канца 12 стагоддзя. Першапачаткова — 2-галосы музычны твор, у якім да голасу, заснаванага на напевах каталіцкай службы, далучаўся новы голас — матэт (адсюль назва).

Яшчэ ў XIII ст. Ян дэ Гракеё пісаў пра матэты:

Гэты від музыкі не варта прадстаўляць у прысутнасці простага народа, які не здольны ацаніць яго вытанчанасць і атрымаць задавальненне ад слухання. Матэт выконваецца для адукаваных людзей і наогул для тых, хто шукае вытанчанасці ў мастацтвах.

У 13 стагоддзі ў матэты пранікаюць свецкія мелодыі (песенныя і танцавальныя) і тэксты. У 15 стагоддзі выпрацавалася яго музычнае і тэкставае адзінства (Г.Дзюфаі, Дж. Данстэйбл), усталяваўся 4-галосы склад (І.Окегем, Я.Обрэхт), з’явілася вызначэнне *матэт* як своеасаблівага музычнага роду паміж месай і песняй. У 16 стагоддзі развіваўся ў рэчышчах венецыянскай (А.Віларт, А. і Дж. Габрыэлі) і рымскай (Дж. Палестрына) школ.

У 17 стагоддзі матэт страціў тыпалагічную ўстойлівасць, часам яго вызначалі як асаблівы «стыль», блізкі да «старадаўняга», ці як асаблівую тэхніку пісьма. Узніклі шматлікія разнавіднасці: мнагахорны матэт-канцэрт, «манадычны», «сольны» або матэт-канцэрт для невялікага складу з basso continuo; матэт-арыя, матэт-сцэна, матэт-дыялог, блізкія да араторыі, кантаты і музычна-сцэнічных жанраў. Да жанру матэт звярталіся Г.Шуц, К.Мантэвердзі, Ж. Ф. Рамо, Г.Пёрсел, Г. Ф. Гендэль, І. С. Бах, В. А. Моцарт, А.Брукнер, К.Сен-Санс і інш. У 20 стагоддзі матэт паслужыў прататыпам тэхнікі кампазіцыі ў творах А.Веберна, І.Стравінскага, Дз. Лігеці і інш.

## Літаратура 
* 
* *Leichtentritt H.* Geschichte der Motette. Lpz., 1908;
* *Besseler H.* Die Musik des Mittelalters und der Renaissance. Potsdam, 1931;
* *Stephan W.* Die burgundisch-niederländische Motette zur Zeit Ockeghems. Kassel, 1937;
* *Lowinsky E.E.* Secret Chromatic Art in the Netherlands Motet. New York, 1946;
* *Gennrich F.* Bibliographie der ältesten französischen und lateinischen Motetten, SMM, II (1957);
* *Günther U.* The 14th-Century Motet and its Development // Musica Disciplina, XII (1958), pp.&nbsp;27–58;
* *Dammann R.* Geschichte der Begriffsbestimmung Motette // Archiv für Musikwissenschaft, XVI (1959), SS.337-77;
* Eggebrecht H.H. Machauts Motette Nr.9 // Archiv für Musikwissenschaft, 19-20 (1962-63) u. 25 (1968);
* *Anderson G.A.* Notre Dame Latin double motets ca.1215-1250 // Musica Disciplina, XXV (1971), pp.&nbsp;35–92;

Катэгорыя:Вакальная музыка
Катэгорыя:Музычныя жанры
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія