Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінцаў (Полацк)

**Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінцаў** — часткова захаваны кляштарны комплекс у Полацку. Знаходзіцца на левым беразе Дзвіны, у Задзвінні, па адрасе вуліца Гвардзейцаў, 23. Помнік архітэктуры барока. Унесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя 
]]
У XI—XVI стст. Полацк пераважна праваслаўны горад, але заходні ўплыў быў здаўна. У сярэдзіне XIII ст. полацкі князь Канстанцін заснаваў каталіцкае Рускае біскупства і пабудаваў у Полацку кафедральны касцёл, пасля смерці бяздзетнага князя ў пачатку 1260-х гадоў Полацкая зямля на кароткі час нават трапіла пад уладу рыжскага архібіскупа.
]]

Паводле хронікі , у 1498 годзе пры садзейнічанні вялікага князя Аляксандра ў Полацку заснаваны кляштар бернардзінцаў. Да гэтага часу ў Вялікім Княстве Літоўскім ужо было два бернардзінскія кляштары — віленскі з касцёлам Св. Францыска (1469) і ковенскі з касцёлам Св. Георгія (1471).

Каменныя будынкі касцёла Св. Марыі і кляштара пабудаваны ў 1769 годзе ў стылі барока на месцы драўляных. У 1772 годзе ў кляштары 10 манахаў, дзейнічала філасофская школа. У комплекс кляштара ўваходзілі гаспадарчыя пабудовы — пякарня, бровар, лядоўня, кузня, стайня, лазня, пладовы сад з агародам. Агулам 30 жылых і 8 нежылых памяшканняў.

У 1832 годзе кляштар закрыты, манахі пераведзены ў Друйскі кляштар, касцёл ператвораны ў праваслаўную царкву Іаана Багаслова. У 1880 годзе прыбудавана багадзельня. Будынкі займалі 3780 м², агароды — 11 497,5 м².

У 1920-я гады савецкія ўлады закрылі царкву. У Другую сусветную вайну комплекс быў пашкоджаны, ад касцёла засталіся руіны. Захаваўся жылы корпус, дзе з 1950-х гадоў размяшчалася медыцынская ўстанова.

## Галерэя 

Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (XVIII).jpg|XVIII ст.
Połacak. Полацак (C.W. v. Faber, 1812) (Касцёл Святой Ганны).jpg|Касцёл у 1812 годзе. На заднім плане Сафійскі сабор
Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (1862) (1).jpg|1862
Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (D. Strukov, 1864-67) (2).jpg|Д. Струкаў, 1865
Połacak, Dźvina-Zadźvińnie, Bernardynski. Полацак, Дзьвіна-Задзьвіньне, Бэрнардынскі (1889-91).jpg|1889
Połacak, Illinskaja-Prabojnaja. Полацак, Ільлінская-Прабойная (1903) (3).jpg|1911
Połacak, Dźvina-Zadźvińnie. Полацак, Дзьвіна-Задзьвіньне (1916) (2).jpg|1916
Połacak, Dźvina-Zadźvińnie, Bernardynski. Полацак, Дзьвіна-Задзьвіньне, Бэрнардынскі (1901-17).jpg|да 1918
Połacak, Zadźvińnie. Полацак, Задзьвіньне (1910).jpg|да 1918 
Połacak, Prabojnaja-Vialikaja. Полацак, Прабойная-Вялікая (F. Krauskopf, 1918).jpg|1918
Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (F. Krauskopf, 1918) (2).jpg|1918
Połacak, Dźvina-Zadźvińnie, Bernardynski. Полацак, Дзьвіна-Задзьвіньне, Бэрнардынскі (1920-29).jpg|1920-я
Połacak, Zadźvińnie, Bernardynski. Полацак, Задзьвіньне, Бэрнардынскі (1920-29).jpg|1920-я
Połacak, Dźvina-Zadźvińnie, Bernardynski. Полацак, Дзьвіна-Задзьвіньне, Бэрнардынскі (1941).jpg|1941 

## Царкоўныя старасты кляштара 
Царкоўным старастам кляштара ў 1670 годзе быў віленскі канонік Казімір Горскі.

## Архітэктура 
### Касцёл 
У XVI — пачатку XVII стст. храмавае будаўніцтва бернардзінцаў грунтавалася на досведзе і архітэктурнай традыцыі францысканцаў і па ўсёй Рэчы Паспалітай вылучаецца адзінствам архітэктурных рашэнняў.

Касцёл уяўляў сабой 1-нефны храм з 2-х вежавым галоўным фасадам, накрыты двухсхільным дахам. Франтоны галоўнага і бакавога фасадаў мелі фігурныя завяршэнні. Над галоўным фасадам узвышаліся 4-ярусныя вежы, у трэцім ярусе якіх былі скразныя паўцыркульныя вокны. У пластыцы фасадаў выкарыстоўваўся класічны ордар.

Усярэдзіне неф касцёла перакрываўся цыліндрычным скляпеннем. Над уваходам на 2 слупах-пілонах выступалі хоры, на іх і вышэй на званіцу вялі вітыя сходы.

### Кляштар 
Выцягнуты прамавугольны ў плане будынак кляштара з захаду завершаны перпендыкулярна размешчаным крылом з трапезнай, з усходу прылягаў да касцёла, які не захаваўся.

Архітэктура кляштара адрозніваецца прастатой, мае стрыманы дэкор: пілястры вялікага ордара, прамавугольная ліштва, прафіляваны карніз. Планіроўка галерэйная, перакрыцці памяшканняў скляпеністыя. Дах кляштара крыты дахоўкай.

## Літаратура 
* 
* *Беляев И. Д.* История Полотска или Северо-Западной Руси, от древнейших времён до Люблинской унии. ― М., 1872.
* 
* Полоцк: Исторический очерк. ― Мн., 1962.
* *Kantak K.* Bernardyni polscy. T. 1-2. ― Lwów, 1993.

## Спасылкі 
* 
* 
* Былы кляштар бернардзінцаў
* Кляштар бернардзінцаў на полацкім сайце
* Знаходка археолагаў

Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Манастыры Полацка
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Полацка
Катэгорыя:Збудаванні Полацка ў стылі барока
Катэгорыя:Колішнія кляштары Беларусі
Катэгорыя:Бернардзінскія кляштары Беларусі