Ехіэль Міхель Эпштэйн

**Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн** ( Hebrew   ) (24 студзеня 1829, Бабруйск — 25 сакавіка 1908, Навагрудак), часта званы «*Aruch haShulchan*» па назве яго галоўнага твора, быў рабінам і *пасекам* (аўтарытэтам у яўрэйскім праве).

## Біяграфія 
Ехіэль Міхель Эпштэйн нарадзіўся 24 студзеня 1829 года ў Бабруйску у сям'і Аарона Іцхака і Рашкі Эпштэйн. Яго бацька, Аарон Іцхак Эпштэйн, быў будаўніком і падрадчыкам, які шмат часу праводзіў у падарожжах па працы.

У яго быў адзін брат, Беньямін Бейнуш Эпштэйн, які жыў у Санкт-Пецярбургу. Два браты падтрымлівалі сувязь на працягу многіх гадоў, і калі Эпштэйну трэба было паехаць у Санкт-Пецярбург — звычайна для таго, каб прадставіць свае творы расійскай цэнзуры перад публікацыяй, — ён спыняўся ў доме брата.

У дзяцінстве Эпштэйн вучыўся ў традыцыйным хедары. Першапачаткова ён хацеў пайсці па слядах бацькі: працаваць гандляром, прысвячаючы час штодзённаму вывучэнню Торы. У маладосці ён займаўся гандлем і свабодна валодаў рускай мовай, што было незвычайна для рабінаў у той час. Аднак рабін Эліягу Гольдберг, рабін суседняга горада Парычы (і вучань рабіна Хаіма з Валожына ), зацікавіўся юнаком; рабін пераканаў Эпштэйна пакінуць гандаль і прысвяціць сябе вывучэнню Торы. Неўзабаве пасля гэтага Эпштэйн з'ехаў у знакаміты ешыбот Валожыне, дзе правучыўся два гады.

У Валожыне ён пазнаёміўся і пасябраваў з рабінам Нафталі Цві Іегудай Берлінам, які пазней стаў *рош-ешывай* (кіраўніком) Валожынскага ешыбота. Пасля заканчэння вучобы там Эпштэйн ажаніўся з сястрой Берліна Міхлай (пазней Эпштэйн стаў цесцем Берліна, калі Берлін ажаніўся з дачкой Эпштэйна Батыяй Мірыям пасля смерці сваёй першай жонкі).

Пасля шлюбу Эпштэйн вярнуўся ў Бабруйск і выкладаў у ешыбоце Альтшул.  Ён атрымаў *семіху* (пасвячэнне ў рабіны) ад рабіна Эліягу Гольдберга.

Да 1862 года Эпштэйн служыў даянам (рэлігійным суддзёй) у бейт-дыне Голдберга.  Аднак большая частка даходу сям'і паступала з крамы тканін яго жонкі. Выступаючы на пахавальным слове на карысць жонкі, Эпштэйн заўважыў — магчыма, з перабольшаннем, — што на працягу 30 гадоў Міхла кіраваў сямейнай крамай, і ён нават не ведаў, дзе яна знаходзіцца.

У 1864 годзе, ва ўзросце 35 гадоў, Эпштэйн быў прызначаны рабінам Навазыбкава (на ўсход ад Гомеля, цяпер Бранская вобласць ), горада з вялікай колькасцю хасідскіх габрэяў, галоўным чынам прыхільнікаў Хабад-Любавіч і Чарнобыля . Праз некалькі месяцаў пасля прыбыцця ў Навазыбкаў Эпштэйн адправіўся ў Любавічы, дзе наведаў рабіна Менахема-Мендэля Шнеерзона, таксама вядомага як Цэмах-Цэдэк, трэцяга рабіна (духоўнага лідара) хасідскіх габрэяў Хабад-Любавіч.  Яго галоўнай справай у гэты перыяд стала напісанне яго першай працы *«Ohr LaYesharim».* Ён надрукаваў першы том гэтай працы ў 1869 годзе, але ў яго не хапала сродкаў на публікацыю далейшых.

У 1874 годзе, пасля дзесяці гадоў працы рабінам у Навазыбкаве, Эпштэйн быў прызначаны рабінам Навагрудка, дзе ён праслужыў 34 гады, да самай смерці. Тут ён быў прызнаны *посекам* (адказным за яўрэйскае права), і большую частку сваіх твораў ён напісаў у Навагрудку.

Эпштэйн удзельнічаў у многіх дабрачынных мерапрыемствах. Ён быў асабліва блізкі да рабіна Шмуэля Саланта, галоўнага рабіна Іерусаліма, і шмат пісаў пра абавязак усіх габрэяў падтрымліваць дабрачынную арганізацыю рабіна Меір Баал Ханейс, якую рабін Салант заснаваў у Ізраілі ў 1860 годзе.

Эпштэйн памёр 25 сакавіка 1908 года) і пахаваны ў Навагрудку.

Эпштэйн займаўся актуальнымі пытаннямі, з якімі сутыкаліся яўрэі Расійскай імперыі, сярод якіх былі пытанні прызыву яўрэйскіх салдат і розныя дылемы, выкліканыя мадэрнізацыяй. Як педагог, ён сутыкнуўся з ціскам на змены ў габрэйскай сістэме адукацыі і нават публічна выступіў па гэтых пытаннях.

## Дзеці 
* *Aruch HaShulchan* — яго галоўная праца, кодэкс Галахі, які прасочвае паходжанне кожнага закона і звычаю, і некаторыя лічаць яго найбольш поўным, фундаментальным і арыгінальным сучасным перафармуляваннем яўрэйскага права з часоў Майманіда.
* ''Aruch HaShulchan he'Atid* ( *«Накрыванне на стол будучыні»* ) — паралельная праца да «Аруха ха-Шульхана», у якой падсумоўваюцца і аналізуюцца законы, якія будуць дзейнічаць у месіянскія часы. Гэтая праца стала больш актуальнай, калі ў Ізраілі былі адноўлены яўрэйскія сельскагаспадарчыя абшчыны, бо ў ёй разглядаюцца многія сельскагаспадарчыя законы, якія дзейнічаюць толькі ў Ізраілі.
* *Ohr la-Yesharim* — яго першая праца, каментарый да класічнага твора *«Сефер ха-Яшар»* тасафіста рабіну Тама .
* *Meichal ha-Mayim* - каментарый да Ерусалімскага Талмуда .
* *Leil Shimurim* — каментарый да Агады на Песах .
* *Derashot Kol Ben Levi'' — зборнік пропаведзяў, якія ён прачытаў у галоўнай сінагозе Навагрудка, часта ўключаючы доўгія галахічныя раздзелы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі
Катэгорыя:Постаці Бабруйска
Катэгорыя:Памерлі ў 1908 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1829 годзе
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі