open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кліматалогія

**Кліматалогія** — навука, якая вывучае пытанні кліматаўтварэння, займаецца апісаннем і класіфікацыяй кліматаў зямнога шара, антрапагеннага ўплыву на клімат. Раней, як падраздзел метэаралогіі, адносілася да геаграфічных навук, бо вывучэнне клімату зводзілася да разгляду яго з геаграфічнай пункту гледжання. Цяпер кліматалогія мультыдысцыплінарная навука — самастойны профіль навук пра атмасферу Зямлі.

## Літаратура 
* 
* *Каўрыга П. А.* Метэаралогія і кліматалогія. Вуч. дапаможнік для студэнтаў геагр. фак. — Мн: БДУ, 2004.
* *Каўрыга П. А.* Метэаралогія і кліматалогія: беларуска-руска-англійскі даведнік. — Мн., 2011. — 312 с. — ISBN 978-985-6981-86-2.
* 
* *Сидоров В. В.* Метеорология и климатология: учебное пособие / В. В. Сидоров. — Екатеринбург: ГОУ ВПО УГТУ-УПИ, 2006. — 146 с. — 100 экз. — ISBN 5-321-00894-9.
* *Кислов А. В.* Климатология: учебник для студ. учреждений высш. проф. образования / А. В. Кислов. — М.: Издательский центр «Академия», 2011. — 224 с., [16] с. цв. ил.: ил. — ISBN 978-5-7695-6223-5.

## Спасылкі 
* Climatology as a Profession  Амерыканскі інстытут фізікі — гісторыя кліматалогіі XX стагоддзя.
Эвальд фон Клейст

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Эвальд фон Клейст
|арыгінал імя = Ewald von Kleist
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці   = 
|партрэт        = Bundesarchiv Bild 183-1986-0210-503, General Ewald von Kleist.jpg
|подпіс        = Фельдмаршал Э. фон Кляйст
|мянушка       =
|прыналежнасць =  Германская імперыя Веймарская рэспубліка Трэці рэйх
|гады службы    = 1912—1944
| званне = 
|род войскаў      = кавалерыя, танкавыя войскі
|камандаваў     = 1-я танкавая арміягрупа армій «A»
|частка          =
|бітвы       =
Першая сусветная вайна
* Таненберг, 1914
Другая сусветная вайна
* Польская кампанія (1939)
* Французская кампанія (1940)
* Бітва пад Уманню (1941)
* Бітва за Кіеў (1941)
* Аперацыя «Фрэдэрыкус» (1942)
* Бітва за Каўказ
|узнагароды       =
{

-

-
 
}
|Commons    = Ewald von Kleist
|сувязі      =
|у адстаўцы = ваенны пенсіянер, зняволены
}}
**Паўль Людвіг Эвальд фон Клейст** (;  — , Уладзімірскі цэнтрал) — нямецкі военачальнік (з 1943 года фельдмаршал). Падчас уварвання ў СССР камандаваў танкавай арміяй на паўднёвым кірунку. Адзіны фельдмаршал, які памёр у савецкім палоне.

## Пачатак кар’еры 
Выхадзец з арыстакратычнага прускага роду. Паступіў на вайсковую службу ў сакавіку 1900 года, фанен-юнкерам (кандыдатам у афіцэры) у 3-і артылерыйскі полк. У жніўні 1901 прызначаны ў лейтэнанты. З 1904 — ад’ютант батальёна. У 1910-13 гадах (обер-лейтэнант) навучаўся ў ваеннай акадэміі. Са снежня 1911 па сакавік 1914 года служыў у 10-м гусарскім палку. Прызначаны ў ротмістры, прызначаны камандзірам эскадрону 1-га гусарскага палка.

## Вайна ў Еўропе 
На чале корпуса прымаў удзел ва ўварванні ў Польшчу. Узнагароджаны планкамі да Жалезных крыжоў (паўторнае ўзнагароджанне).

Падчас Французскай кампаніі камандаваў танкавай групай «Клейст», у склад якой уваходзілі 5 танкавых дывізій з дзесяці, якія былі ў Германіі. Такім чынам, Клейст фактычна стаў камандзірам першай у гісторыі танкавай арміі.

У адпаведнасці з планам Манштэйн, танкавая група Клейста пераадолела цяжкапраходныя Ардэнскія горы, прарвала фронт на р. Маас і, пасля імклівага абыходнага манеўру, прыціснула да мора англа-французскія войскі ў раёне Дзюнкерка. Толькі загад Гітлера аб прыпыненні наступу прадухіліў поўны разгром і дазволіў англічанам эвакуіраваць свае часткі праз праліў Ла-Манш. Усяго было эвакуіравана каля 200 тыс. англійскіх і 100 тыс. французскіх салдат і афіцэраў.

Клейст быў узнагароджаны Рыцарскім крыжам (№ 15) і пераведзены ў генерал-палкоўнікі.

У красавіку 1941 гады танкавая група Клейста была накіравана ў Югаславію і Грэцыю.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Дасье на сайце «Axis Biographical Research» 
* Біяграфія Эвальда фон Клейста на сайце www.lexikon-der-wehrmacht.de 
* Кароткая біяграфічная даведка на сайце нямецкага гістарычнага музея 

Катэгорыя:Германскія генерал-фельдмаршалы
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Германія)
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Военачальнікі Германіі
Катэгорыя:Нацысцкія злачынцы
Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі
Катэгорыя:Зняволеныя Уладзімірскага цэнтрала
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гесэне
Элем Германавіч Клімаў

**Элем Германавіч Клімаў** (; 9 ліпеня 1933, , РСФСР, СССР — 26 кастрычніка 2003, , Расійская Федэрацыя) — савецкі , . Народны артыст Расійскай Федэрацыі (1997). У 1986—1988 гадах — старшыня СК СССР. Член КПСС з 1962 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 ліпеня 1933 года ў Сталінградзе (цяпер Валгаград). Пасля заканчэння ў 1957 годзе Маскоўскага авіяцыйнага інстытута працаваў інжынерам-канструктарам на адным з маскоўскіх заводаў, а таксама супрацоўнічаў у Маладзёжнай рэдакцыі Усесаюзнага радыё і Цэнтральнага тэлебачання і ў Маскоўскай філармоніі.

У 1964 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт УДІКа (майстэрня Е. Л. Дзігана) і пачаў працаваць на кінастудыі «Масфільм».

Першым поўнаметражным фільмам Клімава была камедыя «Сардэчна запрашаем, ці Староннім уваход забаронены» (1964), якая мела вялікі поспех у краіне. Аднак наступны фільм рэжысёра «Прыгоды зубнога ўрача» (1965) выйшаў у 1967 г. у абмежаваным пракаце (78 копій) і быў «пакладзены на паліцу». Паўторны выпуск адбыўся толькі ў 1987 годзе. Пазней Клімаў казаў, што і сам не быў задаволены гэтым фільмам.

Таксама Клімаў завяршыў (разам з Г. Лаўровым і М. Хуцыевым) няскончаны фільм М. Рома «І ўсё-такі я веру».

У 1965 годзе ажаніўся з Ларысай Шапіцька.

У канцы 1980-х гадоў меў намер экранізаваць раман М.Булгакава «Майстар і Маргарыта», для якога сумесна з братам Германам напісаў сцэнарый — аднак гэтая задума так і засталася нерэалізаваная.

Памёр 26 кастрычніка 2003 года ад інсульту. Пахаваны ў Маскве на Траекураўскіх могілках.

## Узнагароды 
* Залаты медаль, Прэмія за рэжысуру, Дыплом СК СССР на ВКФ спартыўных фільмаў (за фільм «Спорт, спорт, спорт», 1970).
* Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1976)
* Народны артыст Расійскай Федэрацыі (1997)
* Прыз FIPRESCI МКФ у Венецыі (за фільм «Агонія», 1982).
* Залаты прыз МКФ у Маскве (за фільм «Ідзі і глядзі», 1985).
* Лаўрэат ВКФ у намінацыі «Галоўны спецыяльны прыз кінафестывалю» (1986).
* Ганаровы член Брытанскага кінаінстытут (з 1987 года).

## Літаратура 
*  — С.341

## Спасылкі 
* Відэапартрэт Элема Клімава на сайце www.newstube.ru 
* 
* Элем Клімаў  у «Энцыклапедыі айчыннага кіно»

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены Саюза кінематаграфістаў СССР
Катэгорыя:Сацыялістычны рэалізм
Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Клерон

**Клерон** (уласна , празваная Clairon; 21 студзеня 1723 - 29 або 31 студзеня 1803) — французская актрыса.

Яе славу склалі трагічныя ролі Федры, Электры, Медэі, Арыядны, але яна грала з поспехам і ў камедыях («Тарцюф» і інш.) Таленавітая прыгожай сцэнічнай знешнасцю і моцным і прыемным голасам, Клерон стала ўлюбёнай артысткай свайго часу. У 1765 годзе Клерон пакінула сцэну. Вальтэр пра Клерон заўсёды адклікаўся з захапленнем, Гарык цаніў яе вельмі высока. Яна напісала: «Mémoires d'Hippolyte Clairon» і «Réfléxions sur l'art dramatique».

## Літаратура 
*  - С. 331.

Катэгорыя:Актрысы Францыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1723 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1803 годзе
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Клін-валун

**Клін-валун** — геалагічны помнік прыроды ў Беларусі (з 1990), вёска Арляны, Сенненскі раён, Віцебская вобласць. Валун шаравата-ружовага граніту рапаківі (выбаргіт) з крышталямі палявога шпату. Даўжыня — 2,8 м., шырыня — 1,5 м., вышыня — 4,2 м., у абводзе 11,2 м., аб'ём — 9,3 м³. Маса каля 25 тон. Мае выразную клінападобную форму, якая ўтварылася пры знаходжанні ў актыўнай зоне лёду. Прынесены ледавіком каля 20-18 тысяч год таму з Выбаргскага масіву.

## Іншыя вядомыя валуны 
* Сарочынскі валун
* Свяціцкі валун

## Гл.таксама 
* Музей валуноў

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Сенненскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Сенненскага раёна
Катэгорыя:Арляны
Макс Клінгер

, 1915]]
**Макс Клінгер** (ням. Max Klinger; ,  — , , цяпер Наўмбург) — нямецкі мастак, графік і скульптар, прадстаўнік сімвалізму.

## Жыццё і творчасць 
Вучыўся маляванню ў Карлсруэ ў жанравага мастака К.Гусова, тады ж зрабіў па замове серыю малюнкаў з антычных статуй. Пераехаўшы ў Берлін, падпаў пад уплыў гістарыязаванага стылю Менцаля. Першыя мастацкія работы ў жывапісе і графіцы адносяцца да 1878 года. У 1879 г. малюе палатно «Смерць Цэзара» (Лейпцыг, Музей выяўленчага мастацтва), якое стала цэнтральным у развіцці нямецкага гістарычнага сімвалізму.

Вялікае значэнне ў творчасці Клінгера займала графіка, у якой ён быў віртуозным майстрам і якой ён у сваёй кнізе «Жывапіс і маляванне», якая выйшла ў 1891 годзе, надае асаблівае, самастойнае значэнне ў адлюстраванні знешняга свету. Пры гэтым Клінгер лічыў, што графіцы ўласціва перадаваць дэманічна-цёмныя аспекты жыцця, адэкватна выяўляецца ў лінейнай і кантраснай манеры, што дазваляе разглядаць Клінгера як аднаго з папярэднік сюррэалістаў. Сваёй мэтай у мастацтве Клінгер бачыў аб’яднанне жывапісу, пластыкі і архітэктуры. Напісаныя Клінгерам рэлігійныя карціны паказваюць уплыў на майстроў італьянскага Рэнесансу.

## Выбраныя працы 
### Жывапіс 
* «Ева і Будучыня» 1880
* «Фантазія Брамса» 1894
* «Вечар» 1872 Дармштат, Зямельны музей Гесэна
* «Прысуд Парыса» 1885/87 Вена, Новая Галерэя музея гісторыі і мастацтвы
* «Хрыстос у Алімпіі» 1897 Лейпцыг, Музей выяўленчага мастацтва

### Скульптура 
* «Бетховен» 1902 Лейпцыг, Музей выяўленчага мастацтва
* «Саламея» 1920 Вуперталь, Музей фон дэр Хейдта

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.344
* Die Welt der Malerei Köln, 1990
* M.Gibson: Symbolismus Köln, 2006

## Спасылкі 
* http://www.max-klinger.com/

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Скульптары Германіі
Катэгорыя:Берлінскі сецэсіён
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Катэгорыя:Экслібрысісты
Катэгорыя:Выпускнікі Прускай акадэміі мастацтваў
Клімакс (фізіялогія)

**Клімакс** (ад грэч. Κλῖμαξ — лесвіца) — перыяд у жыцці біялагічнай асобіны, які характарызуецца інвалюцыяй, згасаннем функцыі палавой сістэмы, што адбываюцца ў сувязі з узроставымі зменамі. У адносінах да жаночай асобіны чалавека таксама ўжываюць тэрмін менапаўза.

У жанчын спыняецца магчымасць мець дзяцей, што характарызуецца нерэгулярнасцю або поўным спыненнем менструацый. У сярэднім надыходзіць прыкладна ў 50 гадоў, але гэты час можа значна вагацца. Звычайна працякае спакойна, але некаторыя жанчыны пераносяць клімакс вельмі цяжка, з парушэннем крывянога ціску, нервовымі разладамі і інш. З 1950-х гадоў пачала прымяняцца замяшчальная гарманальная тэрапія, пры якой ужываюць эстраген асобна або разам з прагестэронам, якія дапамагаюць супрацьстаяць гэтаму стану.

Прычыны наступлення клімаксу ў тым, што гарманальны ўзровень наўпрост звязаны з фалікуламі ў яечніках, а іх запас пасля 40-42 гадоў практычна вычэрпваецца, што спыняе паспяванне яйкаклетак.

## Эўфемізмы 
У беларускай мове існавала пэўная колькасць эўфемізмаў, якімі жанчыны азначалі гэты перыяд: пра надыход клімаксу казалі «свае ча́сы ўнікаюць», хварэць сваімі часамі, сакрашчэнне, выйсці з лет, выйсці з дзяцей.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізіялогія рэпрадуктыўнай сістэмы жанчын
Катэгорыя:Эндакрыналогія
Клістрон

thumb|150px|Клістрон у Касмічным даследчым цэнтры ў Канберы
**Клістрон** — электравакуумны прыбор, у якім пераўтварэнне пастаяннага патоку электронаў у пераменны адбываецца шляхам мадуляцыі хуткасцяў электронаў электрычным полем ЗВЧ (пры пралёце іх скрозь зазор аб'ёмнага рэзанатара) і наступнай групоўкі электронаў у згусткі (з-за рознасці іх хуткасцяў) у прасторы дрэйфу, вольным ад ЗВЧ поля.

## Класіфікацыя 
Клістроны падпадзяляюцца на 2 класа: пралётныя і адбівальныя.

У пралётным клістроне электроны паслядоўна пралятаюць скрозь зазоры аб'ёмных рэзанатараў. У найпростым выпадку рэзанатараў 2: ўваходны і выхадны. Наступным развіццём пралётных клістронаў з'яўляюцца каскадныя шматрэзанатарныя клістроны, якія маюць адзін або некалькі прамежкавых рэзанатараў, размешчаных паміж уваходным і выходным рэзанатарамі.

У адбівальным клістроне выкарыстоўваецца адзін рэзанатар, праз які электронны паток праходзіць двойчы, адлюстроўваючыся ад спецыяльнага электрода — адбівальніка.

## Гл. таксама 
* Прылада звышвысокай частаты
* Магнетрон
* Аптычны клістрон

## Літаратура 
*  — С. 345—346.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Вакуумныя прыборы ЗВЧ
Катэгорыя:Фізіка паскаральнікаў
Клісфен

**Клісфен** () — дзяржаўны дзеяч Старажытнай Грэцыі ў VI ст. да н.э.

## Біяграфія 
Паходзіў з арыстакратычнага роду Алкмеанідаў, выгнаных з Афін Пісістратыдамі. Сын Мегакла і Агарысты, унук сікіёнскага тырана таго ж імя (Клісфен Старэйшы). Пасля выгнання з Афін тырана Гіпія ў 510 да н.э. вярнуўся ў Афіны і ўзначаліў афінскі дэмас, апазіцыйны арыстакратам на чале з Ісагорам. 

Першае згадванне аб Клісфене (зрэшты, гэта нельга лічыць цалкам даказаным) змяшчаецца ў фрагменце афінскага надпісу са спісам архонтаў, з якога вынікае, што Клісфен быў архонтам 525 г. да н. э. Гэта супярэчыць антычнай традыцыі, паводле якой Алкмеаніды былі выгнаныя тыранам Пісістратам і з тых часоў пастаянна змагаліся з тыраніяй і прымушае навукоўцаў меркаваць, што Клісфен, у ліку іншых Алкмеанідаў, быў вернуты ў Афіны Пісістратам ці хутчэй яго сынамі Гіпіем і Гіпархам і зноў выгнаны пасля забойства Гіпарха Гармодзіем і Арыстагітонам ў 514 г. да н. э. З гэтага моманту Алкмеаніды, на чале якіх стаяў Клісфен, сапраўды развіваюць актыўную барацьбу супраць тыраніі: ўмацоўваюць мястэчка Ліпсідрый, а пасля панесенага там ваеннага паражэння падкупляюць Дэльфійскага аракула, які дае загад спартанцам вызваліць Афіны. Загад быў выкананы ў 510 г. да н. э. пры актыўнай дапамозе афінскіх праціўнікаў тыраніі; аб канкрэтнай ролі Клісфена ў падзеях крыніцы нічога не гавораць, але яна павінна была быць немалой.

У 509—507 гадах да н.э. правёў шэраг дэмакратычных рэформ, паводле якіх Атыка падзелена на 10 тэрытарыяльных філаў (замест 4 родавых), савет 400 (буле) заменены выбарным саветам з 500 дэлегатаў, створана калегія з 10 стратэгаў, якая ўзяла на сябе ваенныя функцыі, уведзена новая форма тайнага галасавання — т.зв. астракізм,  як мера супраць аднаўлення тыраніі.
 
Рэформы Клісфена замацавалі перамогу афінскага дэмасу над радавой арыстакратыяй.

## Зноскі 
## Літаратура 
*  — С. 346.

Катэгорыя:Архонты Афін
Клаус фон Клітцынг

**Клаус фон Клітцынг** (; ) — нямецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1985). Жанаты, мае двух сыноў і дачку.

## Біяграфія 
У 1962—1969 гадах навучаўся ў тэхнічным універсітэце Браўншвайга. У 1969—1980 гадах працаваў ва ўніверсітэце Вюрцбурга. У 1972 годзе абараніў дысертацыю па тэме «Гальванамагнітныя ўласцівасці тэлура ў моцных магнітных палях» на ступень доктара філасофіі па фізіцы. У 1978 годзе стаў хабілітаваным доктарам. У 1980—1984 гадах — прафесар Тэхнічнага ўніверсітэта Мюнхена. З 1985 па цяперашні час — дырэктар інстытута даследаванняў цвёрдага цела імя Макса Планка ў Штутгарце.

Асноўныя напрамкі даследаванняў: фізіка кандэнсаванага стану рэчыва, фізіка нізкаразмерных сістэм. У 1979 ў Грэноблі правёў серыю эксперыментаў па даследаванні эфекту Хола ў крамянёвым палявым транзістары. У выніку гэтых эксперыментаў адкрыў цэлалікавы квантавы эфект Хола, які складаецца ў квантавання Холловского супраціву двухмернага электроннага газу ў моцных магнітных палях і пры нізкіх тэмпературах. Вынікі эксперыментаў былі апублікаваныя ў часопісе «Physical Review Letters» у жніўні 1980 года. Займаецца вывучэннем асцыляцый магнетасупраціўлення двухмернага газу, у тым ліку стану з нулявым супрацівам.

Лаўрэат шэрагу навуковых прэмій.

## Літаратура 
* Клаўс фон Клітцынг // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.346

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Дактары філасофіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук
Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук
Кліф

**Кліф** ( — абрыў) — стромкі абразійны абрыў, які ўтварыўся ў выніку разбурэння высокага карэннага берага дзеяннем прыбою. Кліф паступова адыходзіць у бок сушы, павялічваючы шырыню абразійнай берагавой тэрасы, якая ляжыць ля яго падножжа.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Формы рэльефу
Клітэмнестра

**Клітэмнестра** (, сустракаецца напісанне **Клітэместра**) — дачка Леды і Тындарэя, жонка Агамемнана, маці Арэста і Іфігеніі. Згадваецца ў «Іліядзе» (I 113) і «Адысеі».

## Сюжэт у міфалогіі 
У старажытнагрэчаскай міфалогіі дачка спартанскага цара Тындарэя і Леды (па версіі, другая), сястра Алены і Дыяскураў. Па адной з версій, першапачаткова была жонкай Тантала. Выдадзена замуж за мікенскай цара Агамемнана, які ўзначаліў грэчаскае войска ў паходзе на Трою.

У адсутнасць мужа Клітэмнестра здрадзіла яму з яго стрыечным братам Эгісфам, падахвочаная Наўпліем, і па вяртанні Агамемнана забіла яго і яго палюбоўніцу Касандру.
[thumb|left|210px|П’ер-Нарсіс Герэн, *Клітэмнестра вагаецца перад забойствам спячага Агамемнана*, [1817]]

Пасля Клітэмнестра разам з Эгісфам была забітая уласным сынам Арэстам, які адпомсціў ёй за гібель бацькі. У ноч перад смерцю ёй прыснілася, што да яе паўзе змей і кусае ў цемя. Паводле Эсхіла, ёй снілася, што яна нарадзіла змея, які ўкусіў яе за грудзі. Па іншай версіі, ёй прыснілася, што царскі посах Агамемнана прарос і ператварыўся ў дрэва.

Пахаваная ў баку ад гарадской сцяны Мікен.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Галерэя

Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Аргаліды
Катэгорыя:Выдуманыя жанчыны-забойцы
Клубеньчыкавыя бактэрыі

[thumb|right|250px|Сячэнне клубеньчыкаў кораня соі. Бактэрыі віду  абсяменьваюць карані і ўваходзяць у азотфіксуючы [сімбіоз.]]
**Клубеньчыкавыя бактэрыі** — бактэрыі роду *Rhizobium*, якія здольныя звязваць неарганічны, атмасферны азот прадуцыруючы арганічныя азотазмяшчальныя рэчывы. Клубеньчыкавыя бактэрыі, якія жывуць у каранях бабовых раслін, з’яўляюцца сімбіёнтамі.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.349

Катэгорыя:Бактэрыі
Клубень

thumb|right|250px|Клубень бульбы (*Solanum tuberosum*) з маладымі бакавымі парасткамі, якія развіваюцца з пазушных пупышак
**Клубень** () — відазменены скарочаны парастак расліны, які мае больш ці менш шарападобную форму ў выніку разрастання аднаго або некалькіх міжвузелляў і з рэдукаваным лісцем.

Клубні разрастаюцца, як правіла, на канцах падземных сталонаў — бакавых выцягнутых парасткаў карэнішча. Часта на клубні добра відаць ліставыя рубцы ад апалых лускападобных лістоў — броўкі; у пазусе кожнай броўкі размяшчаецца па некалькі пупышак (у бульбы іх называюць «вочкі»), на верхавіне клубня знаходзіцца верхавінкавая пупышка. Верхняя частка клубня называецца верхавінай, ніжняя — асновай (на верхавіне клубня бульбы ёсць значна больш вочак, чым каля асновы, якой клубень прымацаваны да сталона). На клубні, які прарастае, утвараюцца прыдаткавыя карані (гэта пацвярджае парасткавае паходжанне клубня).

Клубні ўтрымоўваюць багатыя запасы пажыўных рэчываў, у асноўным, крухмалу.

Чалавек выкарыстоўвае ў ежу клубні шэрагу раслін, напрыклад, бульбы. З клубнямі не варта змешваць каранёвыя клубні, або карнеклубні (патоўшчаныя ўчасткі каранёў, напрыклад, у батата). Акрамя таго, клубні могуць быць выкарыстаны для вегетатыўнага размнажэння раслін.

## Літаратура 
* . С. 349
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў [і інш.]; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9. С. 112-113

## Гл. таксама 
* Караняплод

Катэгорыя:Парастак
Аарон Клуг

**Аарон Клуг** (; ) — брытанскі і паўднёваафрыканскі крышталограф, вучоны ў галіне малекулярнай біялогіі, біяхімік. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1969). Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1982).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і на Віленшчыне. На пачатку XX стагоддзя сям’я эмігравала ў Паўднёвую Афрыку. Вучыўся ва універсітэтах Іаганесбурга і Кейптаўна. З 1949 працуе ў Англіі, з 1962 года ў лабараторыі малекулярнай біялогіі Медыцынскага даследчага савета пры Кембрыджскім універсіэце (з 1986 дырэктар).

Навуковыя працы па рэнтгенаструктурным аналізе і электроннай мікраскапіі крышталёў, даследаванні структуры нуклеінавых кіслот і нуклеапратэідаў (віруса тытунёвай мазаікі, храмаціну, транспарту рыбануклеінавай кіслаты).

## Выбраныя працы 
* Architecture of plant viruses // Biochem. J. 1963. V. 88. P. 24;
* An optical method for the analysis of periodicities in electron micrographs, and some ovservations on the mechanism of negative straining // J. Mol. Biol. 1964. V. 10. (with J. Berger).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Біяхімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Хімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Прэзідэнты Каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Клуша

**Клуша** (*Larus fuscus*) — птушка сямейства чайкавых атраду сеўцападобных.

Даўжыня да 58 см, маса да 1200 г. Апярэнне белае, акрамя цёмна-шызай спіны і крылаў. Дзюба вялікая, моцная, ярка-жоўтая з чырвонай плямай. Ногі лімонна-жоўтыя.

Пашырана на марскіх узбярэжжах і вялікіх азёрах Еўропы. На Беларусі трапляецца на пралётах вясной (сярэдзіна красавіка — пачатак чэрвеня) і восенню (верасень—лістапад) на буйных азёрах і рэках. Усёедныя.

Гняздуецца на прыбярэжных скалах і астраўках, часта калоніямі. Нясе 2—3 яйцы.

## Літаратура 
* Клуша // БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн., 1999. С.350 

## Спасылкі 
* Карта распаўсюджвання клушы
* Апісанне і біялогія клушы  

Катэгорыя:Чайкі
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Ключаўская Сопка

**Ключаўская Сопка**, **Ключаўскі вулкан** () — дзеючы стратавулкан на ўсходзе Камчаткі. Маючы вышыню 4850 м, з’яўляецца самым высокім актыўным вулканам на Еўразійскім кантыненце. Узрост вулкана прыблізна 7000 гадоў.

## Асноўныя звесткі 
Размешчаны ў Ключаўской групе вулканаў, на адлегласці 60 км ад узбярэжжа Камчацкага заліва Ціхага акіяна, паблізу ад вулканаў Камень і Безыменны. Абсалютная вышыня вулкана складае 4850 метраў. Уяўляе сабой правільны конус з 70 пабочнымі конусамі, купаламі і кратарамі. Складзены патокамі базальтавай, збольшага андэзітавай лавы, у верхняй частцы пераважна друзлым матэрыялам. Нягледзячы на вялікую вышыню вулкана на ім няма снегу і ледавікоў. Гэта выклікана актыўнай вулканічнай дзейнасцю. Імя яму даў Уладзімір Атласаў.

З’яўляецца актыўным вулканам, за 270 гадоў адбылося больш за 50 моцных вывяржэнняў; актыўныя фумаролы і сальфатары. У кратары частыя выбухі з выкідамі вулканічных бомбаў і попелу. У ходзе вывяржэння 2004—2005 гг слуп попелу дасягнуў рэкорднай вышыні ў 8000 м. Апошняе вывяржэнне адбылося ў 2009 годзе — да яго вышыня вулкана складала 4850 м, цяпер яна набліжаецца да 5000 метрам, бо вулкан працягвае вывяргацца. З канца XVII стагоддзя да 1932 года Ключаўскі вулкан фарміраваўся толькі за кошт тэрмінальных (вяршынных) вывяржэнняў. У непасрэднай блізкасці ад вулкана знаходзіцца патухлы вулкан Камень вышынёй 4579 м.

## Актыўнасць у гістарычны час 
30 ліпеня 2025 года пачалося чарговае вывяржэнне. Назіраўся сход распаленай лавы па заходнім схіле, магутнае свячэнне над вулканам, выбухі. Прычынай вывяржэння стала землятрасенне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Бягучая актыўнасць вулкана Ключаўскі  
* Буйнамаштабная выява вулкана ў рэжыме On-line  
* Выява вулкана ў рэжыме On-line  
* Падрабязная інфармацыя пра вулкан 
* Kliuchevskoi at Global Volcanism Program  
* Пеплопад в райцентре на Камчатке не опасен для жизни людей

Катэгорыя:Вулканы Расіі
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Вулканы Азіі
Катэгорыя:Геаграфія Камчацкага края
Васіль Восіпавіч Ключэўскі

**Васіль Восіпавіч Ключэўскі** (; 16 [28] студзеня 1841, сяло Васкрасенаўка Пензенскай губерні  — 12 [25] мая 1911, Масква) — рускі гісторык, ардынарны прафесар Маскоўскага ўніверсітэта; ардынарны акадэмік Імператарскай Санкт-Пецярбургскай Акадэміі навук па гісторыі і старажытнасці Рускім (1900), старшыня Імператарскай Таварыства гісторыі і старажытнасцяў расійскіх пры Маскоўскім універсітэце, тайны саветнік.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі МДУ
Катэгорыя:Дэканы МДУ
Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Тайныя саветнікі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Масоны Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пензенскай вобласці
Клякачка

**Клякачка**, або **Стафіле́я** (*Staphýlea*) — невялікі род раслін сямейства  з Паўднёва-Усходняй Азіі, Амерыкі і Еўропы, які ўключае каля 10—11 відаў.

## Батанічнае апісанне 
Дрэвы або кусты вышынёй да 5 м. Лісце няпарнаперыстае, супраціўнае. Кветкі белага або жаўтаватага колеру, сабраныя ў мяцёльчатыя суквецці. Плод — 2—8-гнездавая каробачка.

## Гаспадарчае значэнне 
Меданосныя і дэкаратыўныя расліны. Бутоны кветак ужываюцца ў якасці прыправы. Насенне раслін — ласунак.

## Віды 
У адпаведнасці з The Plant List:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Staphylea // The Plant List

Катэгорыя:Клякачкавыя
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёва-Усходняй Азіі
Генрых фон Кляйст

**Генрых фон Клейст**, таксама **Генрых фон Кляйст** (; ) — нямецкі пісьменнік-рамантык, драматург, паэт і празаік. Адзін з пачынальнікаў жанру апавядання.

## Біяграфія 
Фарміраваўся пад уплывам філасофіі І. Канта, Ж. Ж. Русо. Першая трагедыя — «Сям’я Шрофенштайн» (паст. 1804). Трагікамедыя «Амфітрьіён» (1807), трагедыя «Пентэсілея» (1808) напісаны на антычныя сюжэты, драма «Кетхен з Гайльбрана…» (паст. 1810) — на сярэдневяковы. Патрыятычным пафасам вылучаюцца драмы «Бітва Германа» (нап. 1808), «Прынц Фрыдрых Гомбургскі» (нап. 1810; абедзве выд. 1821), публіцыстычныя артыкулы-маніфесты «Германія — сваім дзецям» (1808), «Катэхізіс немцаў» (1809). Аўтар сатырычнай камедыі «Разбіты збан» (паст. 1807), рэалістычных навел «Міхаэль Кольхаас» (1810), «Заручыны ў Сан-Дамінга» (1811) і інш.

Яго творы пераважна маральна-філасофскай праблематыкі, адметныя сюжэтнай напружанасцю, максімалізмам пачуццяў, трагізмам светаўспрымання рэчаіснасці.

Пісьменнік пакутаваў на меланхолію, меў навязлівую ідэю скончыць жыццё самагубствам, што не раз прапаноўваў сваёй жонцы. Урэшце ён пасябраваў з хворай на рак Генрыетай Фогель, з якой яны разам сышлі з жыцця, застрэліўшыся.

## Спадчына 
На творы Кляйста многія кампазітары пісалі музыку, яго драмы і навелы шматразова экранізаваліся. Франц Кафка ў значнай ступені зазнаў уплыў яго твораў.

У 1912 годзе, калі адзначаўся стагадовы юбілей пісьменніка, была заснавана прэстыжная нямецкая літаратурная прэмія ў яго гонар.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Жабрачка з Лакарна на litaratura.org
* Землетрасенне ў Чылі на litaratura.org
* Старонка на сайце IMDB

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму
Катэгорыя:Пісьменнікі-самазабойцы
Катэгорыя:Застрэліліся
Кмен

**Кмен** (*Cárum*) — род шматгадовых або двугадовых раслін сямейства Парасонавыя (*Apiaceae*), з якіх найбольш вядомы від , які выкарыстоўваецца ў якасці спецый.

## Батанічнае апісанне 
Травяністая расліна. У культуры найбольш пашыраны кмен звычайны — двухгадовая (ёсць і аднагадовыя сарты) эфіраалейная расліна. У першы год утварае мясісты корань з разеткай прыкаранёвага лісця, з якой на другі год развіваецца гладкае галінастае сцябло, што заканчваецца суквеццем — складаным парасонікам. Плады маюць у сабе 3—7 % эфірнага і 18—20 % тлустага тэхнічнага алею.

## Арэал 
Прадстаўнікі роду растуць ва ўмераным і субтрапічным клімаце Еўропы і Азіі.

## Віды 
Род налічвае каля 30 відаў, некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
У ежу спажываюць маладое сцябло і лісце ў салатах або як прыправу да супоў, спажываюць таксама і карані кмену. Насеннем аздабляюць хлебапякарныя, кандытарскія і лікёра-гарэлачныя вырабы, квашаную капусту. Добра расце на сугліністых, угноеных арганікай глебах. Сеюць насеннем з міжрадкоўем 30 см. У першы год у міжрадкоўях вырошчваюць перамежкавыя культуры. Насенне збіраюць на наступны год.

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Парасонавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Ірландская рэспубліканская армія

1916 г.]]
**Ірландская рэспубліканская армія**, **ІРА** (, ) — ірландская сепаратысцкая арганізацыя, мэтай якой з’яўляецца дасягненне незалежнасці Паўночнай Ірландыі ад Злучанага Каралеўства, у тым ліку — і галоўным чынам — уз’яднанне Паўночнай Ірландыі (часткі Ольстэра) з Рэспублікай Ірландыя.

ІРА ў сваёй дзейнасці абапіраецца на падтрымку часткі каталіцкага насельніцтва Паўночнай Ірландыі. Асноўнымі сваімі праціўнікамі лічыць прыхільнікаў захавання правінцыі ў складзе Злучанага Каралеўства.

Супрацьстаіць як брытанскім сілавым структурам, так і пратэстанцкім ваенізаваным групіроўкам (гл. «лаялізм Ольстэра»).

## Гл. таксама 
* ЭТА
* Армія вызвалення Косава

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Рускамоўны сайт аб ІРА і іншых рэспубліканскіх групоўках Паўночнай Ірландыі
* Сайт пра «Правадзейную Ірландскую Рэспубліканскую Армію»


Катэгорыя:Леварадыкальныя арганізацыі
Катэгорыя:Партызанскія рухі
Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыя Ірландыі
Катэгорыя:Нацыяналістычныя тэрарыстычныя арганізацыі
Катэгорыя:Міжнародныя тэрарыстычныя арганізацыі
Катэгорыя:Ваенныя арганізацыі
Катэгорыя:Палітыка Паўночнай Ірландыі
Альберт-хол

250px|thumb|Каралеўскі Альберт-Хол
**Лонданская каралеўская зала мастацтваў і навук імя Альберта** (), ці проста **Альберт-хол**, — найбольш прэстыжная канцэртная зала Вялікабрытаніі. Пабудаваны ў памяць прынца-кансорта Альберта пры яго ўдаве каралеве Вікторыі. Размешчаны ў Паўднёвым Кенсінгтоне — раёне Лондана, багатым культурнымі ўстановамі віктарыянскай эпохі.

## Гісторыя 
thumb|250px|Паштоўка, 1903 
thumb|250px|1986 год: від з паўднёвага боку
[thumb|250px|2010 год: від з боку [Гайд-парку]]
У 1851 годзе, пры непасрэдным удзеле прынца Альберта, у Лондане была арганізавана першая ў гісторыі Сусветная выстаўка. Для размяшчэння экспазіцыі побач з цяперашнім Альберт-холам, у Гайд-парку, быў збудаваны Крыштальны палац. Натхнёны поспехам гэтага мерапрыемства, Альберт курыраваў ператварэнне Кенсінгтона ў музейны гарадок, Альбертопаль, дзе па яго ініцыятыве сталі базіравацца Каралеўскі каледж музыкі і Каралеўскае геаграфічнае таварыства.

Пасля смерці мужа ў 1861 годзе каралева задумала ўвекавечыць яго памяць узвядзеннем Альберт-хола. Цырымонія адкрыцця канцэртнай залы адбылася 29 сакавіка 1871 года. Каралева ад пачуццяў, якія нарынулі на яе, не змагла прамовіць ні слова, так што прынц Эдуард вымушана прамовіў за яе: «Каралева аб’яўляе гэту залу адкрытай».

## Сучаснасць 
Кожны год у Альберт-холе праходзіць каля 350 мерапрыемстваў, уключаючы канцэрты класічнай музыкі, пастаноўкі опер і балетаў, цырымоніі ўзнагароджанняў, дабрачынныя канцэрты, банкеты. У паваенны час у Альберт-холе не раз выступалі папулярныя рок-гурты, як, напрыклад, The Beatles, Led Zeppelin і The Who. У 1956 годзе Альфрэд Хічкак зняў у Альберт-холе кульмінацыйную сцэну вострасюжэтнай стужкі «Чалавек, які занадта шмат ведаў». Таксама праводзяцца ўрачыстыя мерапрыемствы з удзелам студэнтаў Імперскага каледжа Лондана. Альберт-хол можна наведаць і ў парадку турыстычнай экскурсіі.

## Гл. таксама 
* Мемарыял прынца Альберта

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Albert Hall (Victorian London)

Катэгорыя:Славутасці Лондана
Катэгорыя:Канцэртныя залы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1871 годзе
Паўднёвы Кенсінгтон

**Паўднёвы Кенсінгтон** () — паўднёвая частка Кенсінгтона ў Лондане, якая ўслед за правядзеннем першай сусветнай выстаўкі па ініцыятыве прынца Альберта была пераўтворана ў музейны гарадок **Альбертопаль** (*Albertopolis*). Асноўныя культурна-асветніцкія ўстановы віктарыянскай эпохі размешчаны ўздоўж Выставачнай дарогі (*Exhibition Road*):

## Гл. таксама 
* Музейны востраў
* Імперскі ваенны музей

Катэгорыя:Раёны Лондана
Кенсінгтан

left|thumb|Карта Кенсінгтана
**Ке́нсінгтан** (*Kensington*) — раён у складзе бора (адміністрацыйнай акругі) Кенсінгтан і Чэлсі, які займае заходнюю частку цэнтральнага Лондана, у 4,5 км да захаду ад Чарынг-кроса. Паўночней Кенсінгтана ляжыць Нотынг-хіл, паўднёвей — Чэлсі (і Фулхэм), усходней — Бромптан (і Белгравія), а заходней — Хамерсміт (і Чызуік).

Кенсінгтан распадаецца на некалькі розных па характары кварталаў. На паўночным усходзе распасціраюцца Кенсінгтанскія сады з аднайменным каралеўскім палацам. Цэнтральныя і заходнія кварталы — спальны раён для заможных гараджан. Тут знаходзіцца Холанд-парк і праходзіць Кенсінгтан-Хай-стрыт — другая па ажыўленасці шопінгу вуліца брытанскай сталіцы. Паўднёвы Кенсінгтан — музейны гарадок віктарыянскай эпохі.

## Назва 
Раён упершыню згаданы ў 1086 годзе ў Кнізе страшнага суда пад лацінскай назвай «Chenesitone»,. Першапачатковая назва была інтэрпрэтавана як «Kenesignetun» (землі ці лугі Kenesigne).

Катэгорыя:Раёны Лондана
Марцін Кнакфус

[thumb|*[Палац Бжастоўскіх*]]
[thumb|*Абсерваторыя [Галоўная віленская школа|Галоўнай віленскай школы*]]

**Марцін Кнакфус** (, ; каля , , Мазавецкае ваяводства, Польшча — каля , Літва) — архітэктар ранняга класіцызму, які працаваў у Літве.

## Біяграфія 
Дзейнасць пачаў у Варшаве. Вучыўся ў архітэктараў Эфраіма Шрогера (Schroeger), Сымона Багуміла Цуга (Zug), адчуў ўплыў Д. Мерліна.

Перасяліўшыся ў Вільню, Кнакфус некаторы час працаваў у біскупа Ігнація Масальскага. Стаў капітанам войска ВКЛ. У 1773—1775 выкладаў у Віленскім універсітэце. У 1782—1794 архітэктар Галоўнай віленскай школы. Удзельнічаў у паўстанні 1794 года.

## Літаратура 
* 
* Lietuvos architektūros istorija. T. II: Nuo XVII a. pradžios iki XIX a. vidurio. Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1994. ISBN 5-420-00583-3. P. 275—285.
* Литва. Краткая энциклопедия. — Вильнюс: Главная редакция энциклопедий, 1989. — С. 321.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Вільнюса
Катэгорыя:Архітэктары Літвы
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта
Вольга Леанардаўна Кніпер-Чэхава

{{Тэатральны дзеяч
| Імя              = Кніпер-Чэхава  Вольга Леанардаўна
| Арыгінал імя   = 
| Выява             = Knipper_2.jpg
| Шырыня           =  200 px
| Апісанне выявы          = В. Л. Кніпер-Чэхава
| Імя пры нараджэнні = 
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці      =  
| Месца смерці     = 
| Грамадзянства      =  
| Прафесія        = 
| Тэатр            = 
| Узнагароды          = 
{ style="background:transparent"                                                                                   
   
}
{ style="background:transparent"
     
}
| imdb_id =
| Сайт =
}}
**Вольга Леанардаўна Кніпер-Чэхава** (9 (21) верасня 1868 г., горад Глазаў — 22 сакавіка 1959, Масква) — расійская і савецкая . Народная артыстка СССР (1937). Лаўрэат Сталінскай прэміі (1943). Жонка А. П. Чэхава.

## Сям'я 
Нарадзілася 21 верасня 1868 года ў г. Глазаве, цяпер — ва Удмуртыі, Расія, (па іншых крыніцах — сяло Кокман (наваколлі Глазава).

Бацька — інжынер-тэхнолаг. Маці — прафесар Маскоўскага філарманічнага вучылішча Кніпер, Ганна Іванаўна. Старэйшы брат Кніпер Канстанцін Леанардавіч (1866—1924) — інжынер-пуцеец. Малодшы брат — вядомы оперны спявак Уладзімір Нардаў. Пляменнікі: актрыса Вольга Чэхава, кампазітар Леў Кніпер.

## Біяграфія 
Спачатку яна спрабавала паступіць у студыю да А. П. Ленскага (выдатнаму акцёру Малога тэатра), але той не разгледзеў таленту маладой вучаніцы і не прыняў у свой клас. Аднак гэтая няўдача апынулася поспехам — яна паступіла ў Музычна-драматычнае вучылішчы Маскоўскага філарманічнага таварыства, (цяпер — ГІТІС), (1898, клас В. І. Неміровіча-Данчанкі), скончыўшы які, адразу ж была прынята ў толькі што створаную трупу Маскоўскага Мастацкага тэатра, стаўшы неўзабаве партнёркай Станіслаўскага. Першым спектаклем быў «Цар Фёдар Іаанавіч» А. К. Талстога, у якім выканала ролю царыцы Ірыны. У тэатры грала да 1958 года.

Пахаваная на Новадзявочых могілках у Маскве.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.363

## Спасылкі 
* В. Л. Кніпер-Чэхава на сайце пра А. П. Чэхаве 

Катэгорыя:Жонкі рускіх пісьменнікаў
Клуж-Напока

**Клуж-Напока** ( , да 1974 года — **Клуж**,  , ) — горад на паўночным захадзе Румыніі, адміністрацыйны цэнтр жудзеца (павета) Клуж.

## Насельніцтва 
Па стане на 2011 год насельніцтва горада складае 309,1 тысяч жыхароў. Нацыянальны склад:
* румыны — 247548 чалавек (80,07 %);
* венгры — 49375 чалавек (15,97 %);
* цыганы — 3274 чалавек (1,05 %);
* немцы — 520 чалавек (0,16 %);
* яўрэі — 152 чалавек (0,05 %);
* украінцы — 130 чалавек (0,04 %).

## Гарады-пабрацімы 
*  Афіны (, ), Грэцыя
*  Беэр-Шэва (), Ізраіль
*  Дыжон (), Францыя
*  Заграб (), Харватыя
*  Іст-Лансінг (), шт. Мічыган, ЗША
*  Кёльн (), Германія
*  Калумбія (), Паўднёвая Караліна, ЗША
*  Корча (), Албанія
*  Макаці (), Філіпіны
*  Нант (), Францыя
*  Печ (), Венгрыя
*  Рокфард (), Ілінойс, ЗША
*  Сан-Паўлу (), Бразілія
*  Сувон (), Паўднёвая Карэя
*  Каракас , Венесуэла
*  Чакаа (), Венесуэла
*  Чэрвія (), Італія
*  Чжэнчжоу (), Кітай

## Вядомыя асобы 
* Габрыела Маржынян (нар. 1987) — румынская баскетбалістка.
* Янаш Бояі

## Гл. таксама 
* Banca Transilvania
* Старына Новак
* Баскетбольны клуб «Клуж-Напока»

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.350

## Спасылкі 
* Гарадскі сайт

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Мікалай Міхайлавіч Кніповіч

**Мікалай Міхайлавіч Кніповіч** (25 сакавіка (6 красавіка) 1862, Свеаборг — 23 лютага 1939, Ленінград) — расійскі і савецкі заолаг, член-карэспандэнт (1927) і ганаровы член (1935) Акадэміі навук СССР.

## Біяграфія 
Мікалай Міхайлавіч Кніповіч нарадзіўся 25 сакавіка (6 красавіка) 1862 ў Свеаборгу. Навучаўся ў гельсінгфорскай гімназіі і Санкт-Пецярбургскім універсітэце. Абараніў дысертацыю на тэму «Матэрыялы да спазнання групы Ascothoracida» ў 1892 годзе. Вывучаў фаўну і фізічную геаграфію Белага мора. Быў на чале экспедыцыі, падрыхтаванай ў 1897 годзе на Мурманскі бераг для навукова-прамысловых даследаванняў. Валодаў кватэрай і дачай у Фінляндыі (у Сейваста, цяпер Азяркі), на якой у чэрвені 1907 гасцяваў У. І. Ленін з жонкай. Сястра Кніповіч Лідзія Міхайлаўна— дзеяч рэвалюцыйнага руху. Памёр 23 лютага 1939 года ў Ленінградзе.

## Літаратура 
*  — С. 363.
* *Берг Л. С.* Почетный академик Николай Михайлович Книпович // Вестник АН СССР, 1950, вып. 8, стр. 76—83.
* *Лактионов А. Ф.* Н. М. Книпович, жизнь и деятельность: (к 100-летию со дня рождения) // Океанология. 1962. Т. 2, вып. 4. — С. 758—766.
* *Славентатор Д. Е.* Ученый первого ранга. — Л.: Гидрометеоиздат, 1974. 134 с.
* *Алексеев А. П.* Николай Михайлович Книпович (1862—1939) // Биология моря. 1982. 4. — С. 69—72.

## Навуковыя працы 
* *Книпович Н. М.* К вопросу о зоогеографических зонах Белого моря // Вестн. естествознания. 1891. — 6/7. С. 201—206.
* *Книпович Н. М.* Взаимоотношение организмов между собой и с окружающим миром // Итоги науки в теории и практике. Т. 6, кн. 17. М. : Мир, 1912. С. 385—469.
* *Книпович Н. М.* Каспийское море и его промыслы. — Берлин : ГИЗ РСФСР, 1923. — 87 с.
* *Книпович Н. М.* Распределение жизни в Чёрном море // Рус. гидробиол. журн. 1924. Т. 3, 8/10. С. 199—204.
* *Книпович Н. М.* К вопросу о границах «живой» и «мертвой» области Чёрного моря // Изв. Центр. гидрометеорол. бюро. 1925. Вып. 4. С. 39—44.
* *Книпович Н. М.* Гидрология и промысловое дело // Исслед. морей СССР. 1930. Вып. 11. С. 21—35.
* *Книпович Н. М.* Гидрология морей и солоноватых вод : (в применении к промысловому делу). М. ; Л. : Пищепромиздат, 1938. 513 с.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Заолагі Расіі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Ганаровыя члены АН СССР
Катэгорыя:Аўтары Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона
Катэгорыя:Постаці расійскай гідрабіялогіі
Георг Венцэслаус фон Кнобельсдорф

**Георг Венцэслаус фон Кнобельсдорф** (; , маёнтак Кукедэль, паблізу Кросен — , ) — нямецкі архітэктар, асноўны прадстаўнік фрыдэрыцыянскага ракако.

З 1740 з'яўляўся галоўным захавальнікам каралеўскіх палацаў і паркаў. Жыў і працаваў у эпоху барока, але лічыцца папярэднікам ранняга класіцызму. Стварыў шэраг вытанчаных і простых фасадаў будынкаў, інтэр'еры якіх былі капрызна аздобленыя ў стылі ракако.

Яго галоўныя працы:

* Новы флігель палаца Шарлотэнбург, 1740-43.
* Оперны тэатр у Берліне, зараз Дзяржаўная опера, 1741-43.
* Палац Сан-Сусі ў Патсдаме, 1745-47.
* Гарадскі палац у Патсдаме, 1745-51.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.363
* Streichhan A. Knobelsdorff und das friderizianische Rokoko. (Burg) 1932

Катэгорыя:Архітэктары барока
Катэгорыя:Архітэктары Германіі
Катэгорыя:Архітэктары класіцызму
Катэгорыя:Постаці Берліна
Карл Густаў Адольф Кніс

**Карл Густаў Адольф Кніс** (ням.: Karl Gustav Adolf Knies; 29 сакавіка 1821, Марбург, - 3 жніўня 1898, Гайдэльберг) — нямецкі эканаміст, прадстаўнік гістарычнай школы ў палітэканоміі. З'яўляўся прафесарам Марбургскага, Фрайбургскага і Гайдэльбергскага ўніверсітэтаў.

## Асноўныя творы 
* "Палітычная эканомія з пункту гледжання гістарычнага метаду" (Die politische Ökonomie vom Standpunkte der geschichtlichen Methode, 1853);
* "Грошы і крэдыт" (Geld und Credit, 1873-1879).

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.363

## Спасылкі 
* Біяграфія К. Кніса

Катэгорыя:Выкладчыкі Марбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Эканамісты XIX стагоддзя
Катэгорыя:Выкладчыкі Гайдэльбергскага ўніверсітэта
Рычард Кобдэн

**Рычард Кобдэн** (анг.Richard Cobden, 3 чэрвеня 1804, Данфард, паблізу Мідхерста, Сусекс - 2 красавіка 1865, Лондан) — англійскі палітычны дзеяч, лідар фрытрэйдераў.

Фабрыкант, член палаты абшчын у 1841-1857 і 1859-1865. Быў адным з кіраўнікоў заснаванай ў 1838 Лігі супраць хлебных законаў. Дамагаўся адмены прывілеяў зямельнай арыстакратыі, прапагандаваў сістэму неабмежаванай канкурэнцыі, свабоду гандлю. Выступаў супраць фабрычнага заканадаўства і прафсаюзаў як «недапушчальнай манаполіі». З пазіцый пацыфізм выступаў за скарачэнне ўзбраенняў, міжнародны арбітраж, рэзка крытыкаваў знешнюю палітыку Пальмерстана. У 1848-1853 прымаў удзел у арганізацыі серыі усеагульных кангрэсаў свету ў Бруселі, Парыжы, Франкфурце, Лондане, Манчэстэры, Эдынбургу.

## Літаратура 
* 
* [C. J. L. Brock], *The History of the Cobden Club. By Members of the Club* (London: Cobden-Sanderson, 1939).
* Francis W. Hirst, *Richard Cobden and John Morley. Being the Richard Cobden Lecture for 1941* (The Cobden Club, 1941).
* Anthony Howe, *Free Trade and Liberal England. 1846—1946* (Oxford: Clarendon Press, 1997).
* John Jewkes, *Ordeal by Planning* (Macmillan, 1948).
* John McGilchrist, *Richard Cobden. The Apostle of Free Trade* (New York: Harper & Brothers, 1865).
* John Morley, *The Life of Richard Cobden* (London: T. Fisher Unwin, 1905).
* Frank Trentmann, *Free Trade Nation. Commerce, Consumption, and Civil Society in Modern Britain* (Oxford University Press, 2008).

Катэгорыя:Дзеячы лібералізму
Катэгорыя:Пацыфісты
Катэгорыя:Члены Ліберальнай партыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены парламента Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лібертарыянцы
Герман Коген

**Герман Коген** (; 4 ліпеня 1842, Косвіг, Саксонія-Ангальт, Германія — 4 красавіка 1918, Берлін) — нямецка-яўрэйскі філосаф-ідэаліст, кіраўнік Марбургскай школы неакантыянства.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Таварыства Германа Когена (Цюрых, Швейцарыя)

Катэгорыя:Выкладчыкі Марбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Неакантыянства
Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Яўрэйскія філосафы
Катэгорыя:Філосафы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Карнегі-хол

**Карнегі-хол** () — канцэртная зала ў Нью-Ёрку, на рагу Сёмай авеню і 57-й вуліцы Манхэтэна. Тут выконваецца як акадэмічная, так і папулярная музыка.

## Гісторыя 
Збудаваны па праекце архітэктара Уільяма Татхіла.

Адкрыты 5 мая 1891 года канцэртам Нью-Ёркскага сімфанічнага аркестра.

Да 1898 года насіў назву «мюзік-хол», затым атрымаў імя Эндру Карнегі, які фінансаваў пабудову будынка.

## Канструкцыя 
Уключае тры залы, галоўная з якіх з 1997 носіць імя Айзека Стэрна. Агульная ўмяшчальнасць — 2804 месцы. У 1983 і 2003 гадах будынак абнаўляўся.

## Сусветныя прэм’еры 
За больш за стагоддзе ў Карнегі-холе адбыліся знакамітыя сусветныя прэм’еры (прыводзяцца выбраныя):
* *Дзявятая сімфонія* Дворжака (16 снежня 1893)
* *Хатняя сімфонія* Рыхарда Штрауса (21 сакавіка 1904)
* *Варыяцыі на тэмы Карэлі* Сяргея Рахманінава (7 лістапада 1931)
* *Кантрасты* Белы Бартака (9 студзеня 1939)
* *Камерная сімфонія* № 2 Арнольда Шонберга (15 снежня 1940)
* *Сімфонія ў 3-х частках* Ігара Стравінскага (24 студзеня 1946)
* *Сімфонія № 3* Чарлза Айвза (5 красавіка 1946)
* *Гімн Святому Прычасцб* Аліўе Месіяна (13 сакавіка 1947)
* *Сімфонія № 4* Чарлза Айвза (26 красавіка 1965)
* *Сімфонія № 6 для сапрана і аркестра* Філіпа Гласа на вершы Алена Гінсберга (3 лютага 2002)
* *Амерыканскі берсерк* Джона Адамса (25 лютага 2002)
* *Catenaires* Эліята Картэра (11 снежня 2006)
* *Бобл* Бобі Макферына (2 мая 2008)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Канцэртныя залы ЗША
Катэгорыя:Культура Манхэтэна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Манхэтэна
Катэгорыя:Эндру Карнегі
Кодзікі

**Кодзікі** («Запісы аб дзеяннях старажытнасці») або *Фурукатафумі* () — найбуйнейшы помнік старажытнаяпонскай літаратуры, адзін з першых пісьмовых помнікаў, асноўная свяшчэнная кніга сінтаісцкага траекніжжа, які ўключае ў сябе акрамя «Кодзікі» «Ніхонгі» («Аналы Японіі») і згарэлыя падчас пажару ў 645 годзе «Кудзікі» («Запісы аб мінулых справах»).

Цяжка адназначна вызначыць жанр гэтага твора, які прадстаўляе сабой прыклад сінкрэтызму старажытнай літаратуры. Гэта і збор міфаў і легенд, і збор старажытных песень, і гістарычная хроніка. Згодна з прадмовай, японскі распавядальнік Хіэда-но Арэ растлумачыў, а прыдворны О-но Ясумара запісаў міфалагічны і гераічны эпас свайго народа, працяты яго ідэяй бесперапыннасці і боскага паходжання імператарскага роду. Праца над «Кодзікі» была завершана ў 712 годзе — у гады кіравання імператрыцы Гэмэй.

## Літаратура 
* Кодзікі //  — С.374

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Рэлігійная літаратура
Катэгорыя:Японская міфалогія
Катэгорыя:Сінтаізм
Катэгорыя:Гісторыя Японіі
Катэгорыя:Творы VII стагоддзя
Коза Ностра

**Коза Ностра** (на сіцылійскай мове Cosa Nostra — «Наша справа») — сіцылійская злачынная арганізацыя, некаторымі вызначаецца як мафія.

Дзейнічае на Сіцыліі з пачатку XIX стагоддзя, ператварыўшыся ў пачатку XX стагоддзя ў міжнародную арганізацыю. Першапачаткова арганізацыя займалася абаронай (якая ўключала самыя жорсткія метады) уладальнікаў апельсінавых плантацый і дваран, якія валодалі буйнымі зямельнымі ўчасткамі, у асноўным ад сябе ж саміх. Гэта былі зародкі рэкету. Пазней Коза Ностра пашырыла арэал сваёй дзейнасці, стаўшы злачыннай групоўкай ва ўсіх адносінах. З 20 стагоддзя галоўным кірункам дзейнасці Козы Ностра стаў бандытызм.

Арганізацыя складалася з групы, званай «сям’ёй» (famiglia). Сама «сям’я» мела жорсткую іерархічную структуру, падпарадкаваную так званаму Хроснаму бацьку — padrino. Тэрыторыя дзейнасці «сям’і» падзялялася на своеасаблівыя «акругі», якія маглі складацца з вуліц, раёнаў або нават цэлых правінцый. Кожная акруга кантраляваўся звычайна трыма сем’ямі, якія абіралі свайго лідара (такога лідара называюць часам capo di capi — галава галоў). Гэты лідар выбіраў свайго намесніка і яшчэ ад аднаго да трох дарадцаў (кансільеры).

## Літаратура 
* Коза Ностра // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.374

## Спасылкі 
* Von den Anfängen bis zur Gegenwart der Organisierten Kriminalität unter dem Schwerpunkt der Cosa Nostra 

Катэгорыя:Злачынныя групіроўкі ў Італіі
Катэгорыя:Злачынныя групіроўкі ў ЗША
Катэгорыя:Сіцылія
Катэгорыя:Мафія