open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кінамастацтва

**Кінамастацтва** (скарочана — кіно; ад  — рухаюся, рухаю) — від мастацтва, творы якога ствараюцца з дапамогай кіназдымак рэальных, спецыяльна інсцэніраваных ці ўзноўленых сродкамі мультыплікацыі падзей.

## Асноўныя рысы 
У кінамастацтве сінтэзуюцца некаторыя рысы іншых відаў мастацтва — літаратуры, тэатра, музыкі, выяўленчага мастацтва. Кіно з’яўляецца важным сродкам фармавання эстэтычных густаў гледачоў. Падзяляецца на мастацкі, дакументальны, навукова-папулярны, мультыплікацыйны (анімацыйны) віды.

Асноўныя жанры кіно — меладрама, камедыя, баявік, трылер, фільм жахаў, гістарычны фільм, фантастыка, прыгодніцкі фільм і інш. Асноўныя выразныя сродкі ў кінамастацтве — кінавыява і мантаж.

## Гісторыя 
Кіно ўзнікла як мастацтва «жывой фатаграфіі». Вынаходнікамі кіно з’яўляюцца браты Люм’ер (1895, Францыя). У першыя дзесяцігоддзі кіно было «нямым», у якім не было агучвання роляў, а ў якасці гукавога афармлення фільмаў у кінатэатры граў музыка або нават невялікі аркестр. У 1927 годзе выйшаў на экраны першы гукавы фільм «Спявак джазу» (ЗША). У сярэдзіне 20 ст. з’явілася магчымасць выпускаць першыя каляровыя фільмы; некалькі пазней узнікла шырокафарматнае і шырокаэкраннае кіно. У другой палове 20 ст. на сусветнае кінамастацтва аказалі прыкметны ўплыў італьянскі неарэалізм і французская «новая хваля», якая ў даступнай, нярэдка забаўляльнай форме ўвасобіла інтэлектуальныя пошукі чалавека, стварыла новую эстэтыку кіно (А. Рэнэ, Ф. Труфо, Ж.-Л. Гадар, К. Шаброль).

У сярэдзіне 20 ст. узнікла т.зв. «аўтарскае кіно», дзе ў параўнанні з калектыўнымі «жанравымі фільмамі» больш выяўлялася аўтарская індывідуальнасць. Яго найбольш яркімі прадстаўнікамі былі італьянскія рэжысёры Ф. Феліні, іспанскі рэжысёр Л. Бунюэль, шведскі І. Бергман, японскі А. Курасава, расійскі А. Таркоўскі, армянскі С. Параджанаў і інш. Да ліку найбольш вядомых і папулярных кінаакцёраў 20 ст. адносяцца М. Ліндэр, Ч. Чаплін, Б. Кітан, М. Дзітрых, С. Ларэн, Б. Бардо, М. Манро, Р. дэ Ніра, Ж.-П. Бельмандо, А. Дэлон, Д. Нікалсан, Р. Рэдфарт, Х. Форд, А. Чэлентана, М. Стрып, Д. Хофман, Ж. Дэпардзье, І. Аджані, С. Марсо і інш.

За апошнія дзесяцігоддзі прыкметна павялічылася роля спецэфектаў у стварэнні мастацкіх кінастушак, а таксама ўзрасла колькасць відовішчных фільмаў — блокбастэраў. Вядучую ролю ў сусветным кінапрацэсе (па колькасці фільмаў, іх распаўсюджанасці і папулярнасці ў свеце) грае амерыканская кінаіндустрыя з яе цэнтрам у Галівудзе.

## Гл. таксама 
* Saw
* A Scene at the Sea

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыкл. давед./ Э. С. Дубянецкі; Маст. А. А. Глекаў. — Мн.: БелЭн, 2003. —384 с.:іл ISBN 985-11-0277-6

## Спасылкі 
* Найбольшая база даных фільмаў у свеце (англ.)
* Інфармацыя пра фільмы, рэжысёраў, акцёраў (англ.)
* Рэцэнзіі на класічныя фільмы (англ.)

**Кінафестывалі**
* Афіцыйны сайт Канскага кінафестывалю
* Афіцыйны сайт Венецыянскага кінафестывалю
* Афіцыйны сайт Лонданскага кінафестывалю
* Афіцыйны сайт Маскоўскага кінафестывалю 
* Афіцыйны сайт Берлінскага кінафестывалю

Катэгорыя:Тэорыя кіно
Тэрама

**Тэрама** () — горад у італьянскім рэгіёне Абруца, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі.

## Насельніцтва 
## Адукацыя і культура 
* Тэрамскі ўніверсітэт

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Абруца
Катэгорыя:Камуны правінцыі Тэрама
Дуга Струвэ

thumb|250px|Самы паўночны пункт Дугі Струвэ, Хамерфест, Нарвегія
**Геадэзі́чная дуга́ Стру́вэ** — сетка з 265 пунктаў, якія ўяўлялі сабой закладзеныя ў зямлю каменныя кубы памерам 2 на 2 м, працягласцю больш 2820 км. Стваралася з мэтай вызначэння параметраў Зямлі, яе формы і памеру. Названа імем расійскага астранома В. Я. Струвэ.

Геадэзічная дуга Струвэ была вымераная за 40 гадоў, з 1816 да 1855 гг., на працягу 2820 км ад Фугленеса недалёка ад мыса Норд-Кап у Нарвегіі (70° 40&prime;11&Prime;пн. ш.) да Ізмаіла паблізу Чорнага мора (45° 20&prime;03&Prime;пн. ш.), што ўтварыла дугу мерыдыяна з амплітудай 25° 20&prime;08&Prime;.

У цяперашні час пункты дугі можна знайсці на тэрыторыі Нарвегіі, Швецыі, Фінляндыі, Расіі, Эстоніі, Латвіі, Літвы, Беларусі, Малдовы і Украіны. Гэтыя краіны 28 студзеня 2004 г. звярнуліся ў Камітэт ЮНЕСКА для Сусветнай спадчыны з прапановай аб наданні 34 пунктам Дугі Струвэ, якія захаваліся да нашых дзён, статусу Помніка Сусветнай спадчыны.

## У Беларусі 
thumb|250px|Паштовая марка Беларусі
thumb|250px

### Гродзенская вобласць 
* Дзергелі, Зэльвенскі раён
* Тарасаўцы, Дзятлаўскі раён
* Лапаты, Шчучынскі раён ()
* Пуцэвічы, Навагрудскі раён
* Амальенгоф, Навагрудскі раён
* Дакудава, Лідскі раён
* Іўе, Іўеўскі раён
* Даўкны, Воранаўскі раён
* Віднопаль, Іўеўскі раён
* Лойцы, Ашмянскі раён
* Цюпішкі, Ашмянскі раён ()
* Дэйбісі, Ашмянскі раён
* Канрады, Астравецкі раён

### Брэсцкая вобласць 
* Белін астра, Драгічынскі раён
* Лескавічы, Іванаўскі раён ()
* Чэкуцк, Іванаўскі раён ()
* Асаўніца, Іванаўскі раён
* Опаль, Іванаўскі раён
* Бездзеж, Драгічынскі раён
* Гаць, Івацэвіцкі раён
* Марынус, Івацэвіцкі раён

## У Латвіі 
## У Літве 
## У Малдове 
Сяло **Рудзь** на поўначы Малдовы ўваходзіць у лік аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, бо праз яго праходзіць Дуга Струвэ. Раней у Малдове было 27 стаяначных пунктаў, па якіх вырабляліся абмеры для складання міжнародных карт. У цяперашні час у краіне застаўся толькі адзін пункт у сяле Рудзь. Ён знаходзіцца ў яблыневым садзе, у 300 метрах ад аўтатрасы Сарокі — Атакі.

## У Нарвегіі 
* «Фугленес» у Хаммерфесце
* «Райпас» у Алце
* «Luvdiidcohkka» у Каутакейна
* «Baelljasvarri» у Каутакейна

## У Расіі 
* «Пункт Мякіпялюс» — в. Гогланд
* «Кропка Z» — в. Гогланд

## Ва Украіне 
* Кацерынаўка, Хмяльніцкая вобласць ()
* Фельчын, Хмяльніцкая вобласць ()
* Баранаўка, Хмяльніцкая вобласць ()
* Стара-Некрасаўка, Адэская вобласць()

## У Фінляндыі 
## У Швецыі 
## У Эстоніі 
## Спасылкі 
* Дуга Струвэ на сайце ЮНЕСКА
* Фатаграфія Пункта Мякіпялюс
* Адзіная захаваная з 27 вымяральных пунктаў Дугі ў Малдавіі 
* Struve Geodetic Arc
* Struve-Tenner Meridian Arc
* Як знайсці Дугу Струвэ. 
* Фатаграфіі Пункта ў Івацэвічах, Брэсцкая вобл., Рэспубліка Беларусь

Катэгорыя:Геадэзія
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Эстоніі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Расіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Фінляндыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Латвіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Літве
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Нарвегіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Малдавіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Швецыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ва Украіне
Кілават-гадзіна

**Кілава́т-гадзіна** (**кВт&middot;г**) — пазасістэмная адзінка вымярэння работы або энергіі. У асноўным выкарыстоўваецца для вымярэння колькасці электраэнергіі.

1 кВт&middot;г роўны рабоце, што здзяйсняецца за 1 гадзіну пры магутнасці 1 кВт. Адсюль *&nbsp;= &nbsp;= *.

Трэба заўважыць, што правільна пісаць менавіта *кВт&middot;г* (магутнасць *памножыць* на час), а не «кВт/г». Таксама часта слова «кілават-гадзіна» скарачаюць як «кілават», што не правільна.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Курляндыя

**Курзэмэ** (, ), раней **Курляндыя** або **Куронія** — гістарычная вобласць Латвіі, якая ўваходзіла ў склад уладанняў Лівонскага ордэна, Рэчы Паспалітай, Расійскай Імперыі.

У шырокім разуменні Курземе — уся частка цяперашняй Латвіі на паўднёвы захад ад Даугавы, т. б. на левым яе беразе. Межы яе амаль супадаюць з межамі Курляндскай губерні ў Расійскай імперыі.

У вузейшым разуменні Курземе — заходняя частка цяперашняй Латвіі, да нямецкай заваёвы населеная куршамі і лівамі, т. б. прыкладна сучасныя Ліепайскі, Вентспілскі, Талсінскі, Кулдыгскі, Салдускі раёны. Рэшту, меншую частку «вялікага Курземе», складае Земгале ў шырокім разуменні або Земгале ў вузкім разуменні і Селія (яна жа Аўгшземе, Аўгшкурземе).

## Гісторыя 
Засялялі гэту вобласць лівы — па Рыжскім заліве, куршы — у заходняй частцы, земгалы — у сярэднім Курземе; на поўдні жылі літоўскія плямёны. Лівы — фінскае племя, куршы, земгалы, леты і іншыя — балтыйскія. Са з’яўленнем нямецкіх каланістаў у XII ст. пачынаецца новы этап гісторыі Курземе. У канцы XII ст. з гандлярамі-каланістамі з’явіліся і першыя місіянеры. У 1230 годзе жыхары Курземе прымаюць хрысціянства і абяцаюць разам з немцамі ваяваць супраць язычнікаў. Лівонскаму ордэну Курземе падпарадкавана ў 1253 годзе. Пасля шэрагу параз Лівонскі ордэн трапляе ў залежнасць спачатку ад Рэчы Паспалітай, затым ад Расіі. Курляндыя канчаткова далучанна да Расійскай імперыі ў 1795 годзе, дзе склала Курляндскую губерню.

## Гл. таксама 
* Рэгіёны Латвіі
* Лясныя браты (1905-1906)
* Курляндскі кацёл

Катэгорыя:Лівонскі ордэн

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Латвіі
Зэмгалэ

**Зэмгалэ**, **Земгалія**, або **Семігалія** () — адна з пяці гістарычных абласцей Латвіі, названая па старажытнаму  балтыйскаму племю земгалаў. Размешчаная на поўдні краіны па левым беразе Заходняй Дзвіны і мяжуе з Селіёй, Аўкштотай і Курляндыяй. У Сярэднія стагоддзі Семігалія,  была часткай Курляндыі і ў яе складзе стала складовай часткай Латвіі. Таму ў гербе Латвіі яна не прадстаўленая асобнай зорачкай, а толькі ў звязку з Курляндыяй.

У XIII стагоддзі захопленая нямецкімі рыцарамі, стала часткай Лівоніі. З 1561 у Курляндскім герцагстве (у 1596-1617 самастойнае Земгальскае герцагства), у 1795-1917 усходняя частка Курляндскай губерні Расійскай імперыі.

Ландшафт Семігаліі - раўнінны. Акрамя Заходняй Дзвіны важнай ракой з'яўляецца Ліелупе. Найболей буйнымі гарадамі Семігаліі з'яўляюцца былая сталіца Елгава, а таксама Бауска. Галоўнай турыстычнай славутасцю рэгіёна з'яўляецца Рундальскі палац пад Баускай.

## Гл. таксама 
* Рэгіёны Латвіі
* Рака Міса

Катэгорыя:Земгале
Елгава

**Е́лгава** (да 1917 года **Мітава**; , ) — горад (з 1573 года) у Латвіі, на рацэ Ліелупэ. Насельніцтва 66,1 тыс. жыхароў (2006). Горад размешчаны за 41 км ад Рыгі.

Населены пункт вядомы з 1226 года, замак заснаваны ў 1265 годзе.
У 1561—1795 гадах Мітава была сталіцай Курляндскага герцагства, пазней (1796—1920) гадах Курляндскай губерні. На беразе ракі стаіць палац, збудаваны Б. Ф. Растрэлі ў 1738—1740 гадах.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Адольф Алунан (1848—1912) — акцёр, рэжысёр, драматург.
* Андрэй Бароўскі (1873—1945) — кіраўнік дыпламатычнай місіі БНР у Берліне.
* Нора Бумбіерэ — латвійская эстрадная спявачка.
* Людвіг Пятровіч Рэзаўскі (1887—1980) — рэвалюцыянер, удзельнік барацьбы за савецкую ўладу ў Беларусі.
* Мая Табака (нар. 1939) — латвійская мастачка.
* Эдуард Іванавіч Татлебен (1818—1884) — ваенны і дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, граф (1879).
* Аляксей Шудзейка (1913—1969) — беларускі грамадскі дзеяч.
* Макс Львовіч Шонфельт (1861—1912) — латвійскі псіхіятр.

## Гл. таксама 
* Рыжская аўтамабільная фабрыка (РАФ)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Гісторыя Елгавы
* Карта Елгавы 

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Ліелупэ

**Ліелупэ** ( — вялікая рака) — рака ў Латвіі. Даўжыня 119 км. Вадазбор 17,6 тыс. км². Упадае ў Рыжскі заліў (адзін рукаў у Даўгаву). Суднаходная. **На рацэ**: гарады Елгава і Калнцыемс, у нізоўі, паміж левым берагам і ўзбярэжжам Рыжскага заліва, — горад Юрмала, на правым беразе — Прыедайнэ, які ўваходзіць у склад Юрмалы. Прытокі: Платанэ.

Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Рыжскі заліў

**Рыжскі заліў** (, ) — заліў на ўсходзе Балтыйскага мора паміж Латвіяй і Эстоніяй. Часткова аддзелены ад астатняга мора эстонскай востравам Эзель (Саарэмаа). Найважныя гарады на ўзбярэжжы Рыжскага заліва — Рыга і Пярну. У Рыжскім заліве — эстонскі востраў Рухну.

## Геаграфічныя дадзеныя 
* Агульная плошча: 16300 км²
* макс. даўжыня: 174 км
* макс. шырыня: 137 км
* макс. глыбіня: 67 м
* рэкі, якія ўпадаюць : Заходняя Дзвіна (Даугава), Ліелупе , Гаўя, Саліс (Салаца)

## Гл. таксама 
* Рака Казары

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залівы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Залівы Латвіі
Катэгорыя:Залівы Эстоніі
Рухну

**Рухну** (, , ) — востраў у Рыжскім заліве Балтыйскага мора. Плошча 11,88 км². Належыць Эстоніі.

Востраў, як і суседнія астравы Маанзундскага архіпелага, быў у XI—XIX стст. населены ў асноўным балтыйскімі шведамі, якія яго пакінулі падчас Другой Сусветнай вайны. Тады ж прэтэнзіі на востраў выставіла і Латвія. Пры савецкай уладзе на востраве з'явілася шмат эстонскіх перасяленцаў (каля 400 чалавек). Аднак, пасля  моцнага марскога шторму ў пачатку 1990-х гг. большасць жыхароў эвакуіравалася. Паводле перапісу насельніцтва 2007 года на востраве пражывалі 64 жыхары. У 2011 г. колькасць астравіцян паменьшылася да 55.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт воласці Рухну

Рухну
Рухну
Катэгорыя:Саарэмаа (павет)
Скандынавія

thumb|250px|right|Скандынавія і Паўночная Еўропа (акрамя Ісландыі)

**Скандынавія** — гісторыка-культурны рэгіён на поўначы Еўропы, цэнтрам якога з’яўляецца Скандынаўскі паўвостраў.

Данія, Нарвегія і Швецыя прызнаюць адзін аднаго часткамі Скандынавіі. Акрамя таго, у Скандынавію часта ўключаюць Ісландыю і Фінляндыю, а таксама Фарэрскія астравы, збліжаючы гэты тэрмін з паняццем **Паўночная Еўропа**.

У нямецкай і ў айчыннай геаграфічнай традыцыі Данія звычайна не ўключаецца ў склад Скандынавіі.

## Гісторыя 
Скандынаўскі рэгіён быў каланізаваны паўночнагерманскімі плямёнамі ў другой палове 1-га тысячагоддзя новай эры. На працягу шматлікіх стагоддзяў скандынаўскія дзяржавы неаднаразова аб’ядноўваліся ў палітычныя звязы, найбольшым з якіх была Кальмарская унія (1397—1523), аб’ядналая пад адной каронай усё скандынаўскія каралеўствы (Данію, Нарвегію і Швецыю), з залежнымі тэрыторыямі — Фінляндыяй, Ісландыяй і Грэнландыяй.

Сучаснае выкарыстанне тэрміна *Скандынавія* звязана з дацка-прускімі войнамі сярэдзіны XIX стагоддзя за Шлезвіг і ўзнікненнем нацыянальна-палітычнага руху за аб’яднанне Швецыі, Даніі і Нарвегіі ў адзіную дзяржаву.

## Мовы 
Асноўныя скандынаўскія мовы паходзяць ад агульнай стараскандынаўскай мовы, і адносяцца да паўночнай галіны германскай моўнай групы. Большасць дыялектаў нарвежскай, шведскай і дацкай моў узаемна зразумелыя. Ісландская і фарэрская мовы таксама паходзяць ад стараскандынаўскай, але захавалі значна больш архаічных рысаў.

Фінская мова адносіцца зусім да іншай моўнай сям’і — фіна-ўгорскіх моў. У той жа час, у Фінляндыі пражывае значная шведская меншасць, і шведская з’яўляецца адной з дзяржаўных моў.

## Гл. таксама 
* Скандынаўская міфалогія
* Скандынаўскае імя
* Вікінгі
* Паўночная Еўропа
* Дагістарычная Скандынавія

## Спасылкі 
* Gudbrandsdalen 
* Скандынаўскі інфармацыйны цэнтр
* Краіны Еўропы — інфармацыйны партал 
* Праклады скандынаўскіх газет 

Катэгорыя:Рэгіёны Еўропы
Латгалія

**Латгалія** — усходні гісторыка-культурны рэгіён Латвіі. Займае прыкладна ¼ частку тэрыторыі краіны. Уключае 6 раёнаў з цэнтрамі: Балві, Лудза, Рэзэкнэ, Прэйлі, Даўгаўпілс, Краслава. Насельніцтва — латышы (уключна з латгальцамі), беларусы, рускія, палякі, яўрэі.

Жыхары Латгаліі аддаўна зведвалі працэсы моўна-культурнага аславяньвання (зрушчвання, збеларушчвання), у выніку гэтага на тэрыторыі Латгаліі цяпер астраўкі аўтахтонных, але ўжо беларускамоўных латгальцаў. У Індрскай, Піедруйскай (Прыдруйскай) і Робэжніекскай воласцях Краслаўскага раёна беларусы, паводле перапісу 2000 года, складаюць большасць насельніцтва. На працягу ХХ стагоддзя гэты пласт жыхароў Латгаліі найбольш актыўна пераймае рускую мову і русіфікуецца ў культурна-ідэнтычнасным сэнсе. Гістарычна беларуская гаворка рабіла ўплыў на латгальскую гаворку, у якой ёсць пласт руска-славянскіх запазычанняў. Многія з ранніх латгальскіх выданняў (у тым ліку Буквароў) друкаваліся друкарнямі на тэрыторыі цяперашняй Беларусі (полацкімі езуітамі, віленскімі базыльянамі).

Гістарычна раён уздоўж Заходняй Дзвіны ў Латвіі ўвайшоў у сферу ўплыву Полацкага княства. Палачане збіралі даніну з мясцовых плямёнаў латгалаў, пра што ўзгадвае ў сваёй «Хроніцы Інфлянтаў» Генрых Латвійскі.

## Назва 
Назва Латгалія ад назвы краю *Latgala* (у пісаных крыніцах XI—XIII стагоддзяў *летьгола, Lethigalli, Лотыгола*). Другі складнік *gal-* ад агульнабалцкага **galas* «канец, край» (> мясціна, край, зямля). Той жа другі складнік і ў назве Зямгалія ("Паўночны край"), ад якой назва племені зямгалаў.

Першая аснова *Lat-* гідранімічнага паходжання, ад напэўна не ідэнтыфікаванай ракі з назвай тыпу **Lata* / **Leta*, якую параўноўваюць з літоўскімі гідронімамі *Latava, Latuva, Lat-upis* (рэкі), *Lat-ežeris* (возера), латышскімі (у задзвінскім Відзэмэ) *Late, Lat-upe*. Далей да індаеўрапейскага **lat-* «цекці». Менавіта ад латгальскай назвы ("Краіна латаў") пайшла і назва народу латышоў і краіны Латвіі.

Назвы многіх рэгіёнаў, утвораныя ад назваў балцкіх плямёнаў, звязаныя менавіта з гідронімамі, якія найчасцей таксама не захаваліся і не ідэнтыфікуюцца. Назвы Галіндыя, Натангія (прускія землі), Яцвязь, Судовія (зямля роднасных яцвягам судоваў), Селія, Нальшаны, імаверна і Літва, звязваюцца з гідронімамі з асновамі *Gal-ind-, Nat-ang-, Jat-(а)v-, Sūd-(а)v-, Sel-, Nal-š-, Liet-(u)v-*. Мяркуецца, што на адпаведных рэчках маглі знаходзіцца сакральна-рэлігійныя цэнтры пэўнага рэгіёна (племені).

## Вядомыя асобы 
* Вячка Кукенойскі
* Мікалай Лоскі
* Пятро Сакол
* Сяргей Сахараў

## Гл. таксама 
* Рэгіёны Латвіі
* Разна
* Сівэрс
* Беларусы Латвіі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Інфармацыйна-забаўляльны партал Даўгаўпілса, Латгалія
* Інфармацыйна-навінавы партал г. Даўгаўпілс, Латгалія


Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Латвіі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Расіі
Пфеніг

thumb|Рэгенбургскі пфеніг, X стагоддзе.
 1979]]

**Пфеніг** () — нямецкая разменная манета вартасцю ў 1/100 маркі, якая мела хаджэнне да ўводзін еўра.

## Знак пфеніга 
]
Знак пфеніга — вялікая літара d — выкарыстоўваўся да 1960-х.

## Спасылкі 
* Партал гісторыі нямецкіх манет 

Катэгорыя:Манеты
Катэгорыя:Манеты Германіі
Мацей Бутрымовіч

**Мацей Якубавіч Бутрымовіч** (,;  — ) — падстароста і мечнік Пінскага павета, удзельнік Чатырохгадовага Сойма.

## Біяграфія 
Прадстаўнік роду Бутрымовічаў герба «Тапор», сын Якуба і Настассі. Вучыўся ў Пінскім езуіцкім калегіуме. Прыхільнік партыі гетмана Міхаіла Казіміра Агінскага.

З 1776 года паручнік пяцігорскіх войскаў ВКЛ. У 1778 намінаваны канюшым Пінскага павета. З 1780 — мечнік Пінскага павета, з 1783 — суддзя гродскі, а ў 1785 — падстароста пінскі.

У 1778 — разам з гетманам Агінскім з уласнай ініцыятывы распачаў будаўніцтва трактаў з Пінска ў кірунку Слоніма і Валыні.

У 1781 і 1786 быў дэпутатам Літоўскага трыбунала.

У сваім маёнтку Крыстынаў стварыў узорную гаспадарку, размясціўшы яе на асушаных балотах. Клапаціўся аб сваіх сялянах. Заснаваў школу для дзяцей рамеснікаў і сялян.

У самім Пінску Бутрымовіч пабудаваў палац у стылі класіцызму.

У 1784 скончыў будаўніцтва мухавецкага і целяханаўскага водных каналаў.

У 1788 — быў выбраны паслом на Вялікі Сойм у Варшаве. Уваходзіў у камісію па экзамінаванні скарбу ВКЛ, дэпутацыю экзамінавання справы аб абвінавачаных у бунтах. Выступаў за стварэнне ў Рэчы Паспалітай аўтаномнай праваслаўнай улады. Унёс на Сойм прапановы па паляпшэнні стану яўрэяў у Рэчы Паспалітай, пасля чаго стаў членам дэпутацыі па пытаннях яўрэяў. Выступаў за перадачу адукацыі ў краіне ад Адукацыйнай камісіі да манаскіх ордэнаў. Прыхільнік Канстытуцыі 3 мая. Быў сябрам Згуртавання прыхільнікаў урадавай канстытуцыі.

Пасля 1792 звестак пра Бутрымовіча амаль няма. Вядома, што жыў на Піншчыне. Памёр у 1810 ці 1814 г.

## Сям’я 
Быў жанаты двойчы. З першай жонкай, Крыстынай Лях-Шырмай *(Krystyna Lach-Szyrma*), была дачка Юзэфа, якая стала жонкай Міхаіла Орды. Сынам пары, унук Мацея Бутрымовіча, быў Напалеон Орда.

Таксама меў двух сыноў: Рычарда і Ксаверы.

## Узнагароды 
За заслугі ў наладжванні транспартных камунікацый быў узнагароджаны ордэнамі Белага Арла і Святога Станіслава.

## Памяць 
Імя Мацея Бутрымовіча насіла ў міжваенны час адна з пачатковых школ у Любліне (ток ).

## Літаратура 
* *Helena Waniczkówna.* Butrymowicz Mateusz // Polski Słownik Biograficzny. — Wrocław-Kraków, 1937.
* 
* 

## Спасылкі 
* Maciej Butrymowicz, (w:) Sejm-wielki.pl (pl)

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Мацей
Катэгорыя:Мечнікі пінскія
Катэгорыя:Суддзі гродскія пінскія
Катэгорыя:Падстаросты пінскія
Калнцыемс

**Калнцыемс** () — сяло (з 1991 г.) у Латвіі, у Елгаўскам раёне, рэгіён Земгале. Сяло і прылеглыя палі размясціліся ўздоўж левага берага ракі Ліелупе на працягу 12 км. У 1991-2010 гадах мела статус горада.

## Гісторыя 
Калнцыемс як населены пункт пачаў стварацца ў канцы XIX стагоддзя, з адначасовым развіццём цаглянай прамысловасці. Прыкладна ў 1880 годзе прадпрымальнік Несцераў заснаваў завод, пазней атрымалы назву «Purmali». З 1934 па 1940 гг. побач з пасёлкам знаходзілася Калнцыемская катарга. Катаржнікі працавалі ў кар'ерах мясцовай каменяломні. У горадзе працуе Калнцыемскі камбінат будаўнічых матэрыялаў.

У 1949 годзе Калнцыемсу прысвоілі правы пасёлка гарадскога тыпу. Бягучы статут горада быў вызначаны Прэзідыўмам ЛР 14 лістапада 1991 г. Праз Калнцыемс праходзіць маршрут міжгароднага аўтобуса Рыга-Ліепая.

* Эрнст Іаган Бірон — Курляндскі герцаг, граф (1730), нарадзіўся 23 лістапада (3 снежня) 1690 у **Калнцыемсe**, памёр 17 (28 снежня) 1772 у Елгаве.

## Насельніцтва 
У 2005 годзе налічалася 2548 жыхароў. На 2000 год рускія складалі 46,8 % жыхароў, латышы — 39,8 %, беларусы — 5,8 %, палякі — 2,9 %, украінцы — 2,3 %, літоўцы — 1,1 %.

## Спасылкі 
Сайт гарадскога самакіравання

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Нарвежская крона

Крона (, мн. л. *kroner*) — нацыянальная валюта Нарвегіі. Складаецца з 100&nbsp;эры.

## Гісторыя 
Крона як сродак плацяжу ў Нарвегіі была ўведзена ў 1875 г.

## Манеты 
У цяперашні час хаджэнне маюць манеты вартасцю 50 эры, 1, 5, 10 і 20&nbsp;крон.

## Банкноты 
У цяперашні час хаджэнне маюць банкноты вартасцю 50, 100, 200, 500 і 1000&nbsp;крон.

Катэгорыя:Еўрапейскія валюты
Катэгорыя:Эканоміка Нарвегіі
Лары

**Ла́ры** () — грашовая адзінка Грузіі.

Код валюты па ISO 4217: ''''*. Уведзеная ў 1995 годзе ў перыяд кіравання Эдуарда Шэварднадзэ. 1 лары = 100 тэтры.

У цяперашні час у звароце знаходзяцца манеты вартасцю 5, 10, 20, 50 тэтры, а таксама 1 і 2 лары, банкноты ў 5, 10, 20, 50, і 100 лары.

## Серыя 1996—2006 гадоў 
Банкнота ў 500 лары з партрэтам цара Давіда Будаўніка, які трымае ў правай руцэ скрутак, а ў левай — Гелатскі манастыр, і нацыянальным арнаментам ў 1995 была надрукаваная ў Вялікабрытаніі, але так і не выйшла ў абарачэнне. У 2011 годзе Нацыянальны банк Грузіі выпусціў абмежаваную сувенірную серыю гэтых банкнот.

## Серыя 2016—2019 гадоў 
З 2016 года Нацыянальным Банкам Грузіі быў пачаты выпуск новай серыі банкнот. У 2016 годзе былі надрукаваны новыя купюры наміналам 20, 50 і 100 лары, у 2017 — 5 лары, у 2019 — 10 лары.

Нягледзячы на тое, што банкноты новага ўзору даволі моцна адрозніваюцца ад банкнот папярэдняй серыі па каляровай гаме, размяшчэнні элементаў, агульным афармленні і памерах, прысвечаны яны тым жа асобам, што і купюры адпаведных наміналаў узору 1995 года.

## Гл. таксама 
* Грузінскі купон *(купон лары)''

## Спасылкі 
* Манеты краін СНД і Балтыі 
* Нацыянальны банк Грузіі

Катэгорыя:Еўрапейскія валюты
Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Катэгорыя:Эканоміка Грузіі
Катэгорыя:Валюты
Лек

**Лек** (**lek**, мн. л. **leke**) — грашовая адзінка Албаніі. 1 лек = 100 кіндарак (*qindarka*).

## Гісторыя 
Назва лек () сфармавана ад скарачэння імя Аляксандра Вялікага (*Leka i Madh*). Назва кіндарка () пайшла ад албанскага слова сто (). 

Да 1925 года ў Албаніі не існавала ўласнай валюты. Выпушчаны ў 1926 годзе албанскі франк па залатым утрыманні (0,290323 г.) быў прыраўнаны да французскага франка.

Падчас акупацыі час курс франка быў прыраўнаны да італьянскай ліры з разліку 1 франк = 6,25 ліры.

У 1947 годзе франкі былі абмененыя на новую валюту лек па курсе 1 франк = 9 лекам. У 1949 годзе зроблены абмен банкнот у леках на банкноты новага ўзору без дэнамінацыі.

У 1965 і 1991 гадах былі праведзеныя грашовыя рэформы. Старыя лекі абменьваліся на новыя ў суадносінах 10:1 і 50:1, адпаведна.

На сёння існуюць банкноты у 100, 200, 500, 1000, 2000 і 5000 лекаў. 

## Спасылкі 
* Банк Албаніі
* Банкноты Албаніі  

Катэгорыя:Эканоміка Албаніі
Леў (валюта)

**Леў** ()&nbsp;— грашовая адзінка Балгарыі, утрымоўвае 100&nbsp;стацінак.Код ISO&nbsp;4217&nbsp;— **BGN**.

Уведзены ў зварот у 1880&nbsp;годзе з залатым утрыманнем на ўзроўні французскага франка — 0,290323 г.

З 1999 г. курс лева прывязаны да еўра і складае 1,95583 лева за €1. У звароце знаходзяцца манеты 1, 2, 5, 10, 20, 50 стацінак 1 леў і банкноты 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 леваў.

1 студзеня 2026 года Балгарыя далучылася да еўразоны.

## Спасылкі 
* Каталог і галерэя банкнот Балгарыі
* Галерея бумажных денег Болгарский  

Катэгорыя:Эканоміка Балгарыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2025 годзе
Януш Радзівіл

**Януш Радзівіл:**
* Януш Радзівіл (1579—1620) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян віленскі, падчашы літоўскі, староста барысаўскі
* Януш Радзівіл (1612—1655) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Польны гетман літоўскі, ваявода віленскі і староста барысаўскі, вялікі гетман літоўскі. 
* Януш Францішак Радзівіл (1880—1967) — дзяржаўны дзеяч міжваеннай Польскай Рэспублікі
Беларускае аб’яднанне студэнтаў

**Беларускае аб’яднанне студэнтаў** (БАС) — беларуская грамадская арганізацыя студэнтаў у Польшчы, якая займаецца грамадска-культурнай, асветнай, выдавецкай, турысцкай дзейнасцю. Заснавальніцкі сход адбыўся 14 красавіка 1988 г. у Варшаве.

У снежні 1981 г. з увядзеннем ваеннага становішча ў Польшчы дзейнасць БАС спынена. У 1982 г. працавала нелегальна. З 1983 г. беларускія студэнты дзейнічалі легальна ў рамках Рады культуры пры Цэнтральнай радзе культуры таварыства польскіх студэнтаў у Варшаве. Аднаўленчы заснавальніцкі сход БАС у Беластоку адбыўся 17 красавіка 1988 г. 22 красавіка 1988 Заснавальніцкі камітэт БАС зацвердзіў праект статуту і падрыхтаваў дакуманты для рэгістрацыі. 29 лістапада 1988 г. БАС быў зарэгістраваны, а 17 снежня 1988 г. адбыўся першы з’езд БАС.

Вышэйшыя кіруючыя органы — усеагульны сход і галоўная рада (знаходзілася ў Варшаве, з 1991 у Беластоку). Гурткі дзейнічаюць у ВНУ Беластока, Варшавы, Гданьска, Любліна, Ольштына, адзін у ЗША. Выдавала бюлетэнь «Апошнія паведамленні БАС» (№ 1-3, 1981, 1988), «Сустрэчы» (№ 1-13, 1983—1990), у штоднёвіку «Ніва» штомесячна змяшчае старонку «Прысутнасць». З 1991 г. БАС — член-заснавальнік Рады беларускіх арганізацый у Польшчы. З 1988 г. БАС узначальвалі Я. Вапа, У. Пац, Б. Кучынская (з 1991 г.).

На некамерцыйнай аснове на лясной паляне Борык каля мястэчка Гарадок (Беластоцкі павет) з 1990 да 2019 года БАС праводзіў штогадовы фестываль беларускай альтэрнатыўнай і рок-музыкі «Басовішча».

Паступова арганізацыя слабела. Як заўважыў публіцыст Ян Максімюк, Беларускае аб’яднанне студэнтаў ад пачатку ХХ стагоддзя існавала толькі як арганізацыйны камітэт «Басовішча». 

## Літаратура 
* Іванюк, С. Беларускае аб’яднанне студэнтаў / С. Іванюк // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 350. — ISBN 5-85700-074-2.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Беларускага аб’яднання студэнтаў.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Польшчы
Катэгорыя:Беларускія студэнцкія арганізацыі
Курляндскае епіскапства

**Курляндскае епіскапства** ўзнікла ў 1234 ў ходзе заваявання і хрысціянізацыі крыжаносцамі балцкага племені куршаў.

Гэта тэакратычная дзяржава на паўночным захадзе сучаснай Латвіі складалася з трох частак (Пілтэн, Айзпутэ, Сакслея), між якіх укліньваліся ўладанні Лівонскага ордэна.

У сярэдзіне XVІ ст. 2/3 зямель ужо належала свецкім уладальнікам.

У 1559 епіскап Іаган ІV Мюнгаузен прадаў Курляндскае епіскапства дацкаму каралю, які аддааў яго пад уладу свайго брата Магнуса. Пасля смерці Магнуса ў 1583 з-за Курляндскага епіскапства ўзнікла вайна паміж Даніяй і Рэччу Паспалітай. У 1585 Курляндскае епіскапства было саступлена Даніяй за 30 тыс. талераў, перайшло да Рэчы Паспалітай і ўключана ў склад Курляндскага герцагства.

Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Тыпапамер H0

CSX у памеры HO]]

**Тыпапамер H0** (вымаўляецца «Ха-Нуль», ) — адзін з папулярных тыпапамераў у чыгуначным мадэлізме. Ён адпавядае маштабу 1:87 пры шырыні мадэльнай каляі 16,5 мм (рэальная шырыня 1435 мм). Досыць часта, асабліва ў Вялікабрытаніі і ЗША, сустракаецца цалкам літарнае пазначэнне таго ж тыпапамеру **HO**.

Назва тыпапамеру паходзіць ад нямецкага «палова нуля», бо ў пачатку 20 стагоддзя найболей распаўсюджанымі ў Еўропе былі мадэлі маштабу 1:45 (Тыпапамер 0) з шырынёй каляіны 32 мм, а мадэлі H0 былі прыблізна ў два разы меншыя.

## Гісторыя 
У 1922 годзе нямецкая фірма Bing, якая выконвала замовы для брытанскай кампаніі Bassett-Lowke, прадставіла «настольную чыгунку» з шырынёй каляіны 16,5 мм. Ідэя стварэння новага маштабу зыходзіла ад галоўнага канструктара фірмы Bassett-Lowke Генры Грынлі. Пасля эканамічнага крызісу 30-х фірма Bing перажывала эканамічныя цяжкасці і згалела. Яе былыя супрацоўнікі арганізавалі фірму Trix, якая працягнула распрацоўкі ў гэтым кірунку, і ў 1935 годзе быў выпушчаны набор пад назвай Trix-Express, памер якога пазначаўся 00 («нуль-нуль»). У тым жа годзе фірма Märklin таксама выпусціла сваю чыгунку ў гэтым тыпапамеры. Паступова тыпапамер станавіўся ўсё больш папулярным у Еўропе і Амерыцы. У 1949-1950 гадах ён атрымаў сваё сённяшняе пазначэнне **H0**.

Паралельна ў Вялікабрытаніі існуе тыпапамер 00, які таксама выкарыстоўвае каляіну 16,5 мм, аднак мае маштаб 1:76. Гэты тыпапамер з'яўляецца асноўным у Вялікабрытаніі і Ірландыі.

Сёння доля сусветнага рынка тыпапамеру H0 складае прыкладна 80 %.

## Каляіна 
Стандарт NEM 010 усталёўвае наступны набор каляін для H0 (для мадэлявання звычайнай і вузкакалейнай чыгункі ў адным тыпапамеры):

## Спасылкі 
*NEM Normenblatt 010 — Maßstäbe, Nenngrößen, Spurweiten (PDF)

Катэгорыя:Чыгуначны мадэлізм
Канверсоўная марка

**Канверсоўная марка** ( і , ) — нацыянальная валюта Босніі і Герцагавіны.
1 канверсоўная марка роўная 100 фенінгам (, ).

Усе назвы паходзяць ад назваў нямецкіх грашовых адзінак (маркі і пфеніга адпаведна), да якіх валюта была першапачаткова прывязаная ў суадносінах 1:1. З заменай нямецкай маркі на еўра канверсоўная марка прывязваецца да еўра ў суадносінах 1,95583 маркі да 1 еўра.

Уведзеная ў адпаведнасці з Дэйтанскім пагадненнем, якое паклала канец грамадзянскай вайне.

У двух частках краіны (Баснійская Федэрацыя і Рэспубліка Сербская) выкарыстоўваюцца розныя банкноты (выключэннем з’яўляецца банкнота ў 200 марак), зробленыя ў адным стылі, але з розным дызайнам.

## Банкноты 
У звароце знаходзяцца банкноты вартасцю 1, 5, 10, 20, 50, 100 і 200 марак.

## Манеты 
У звароце знаходзяцца манеты вартасцю 5, 10, 20, 50 фенінг, 1, 2 і 5 марак.

## Спасылкі
Камерцыйныя культы

**Камерцыйныя культы**, секты, якія паводле метадаў дзейнасці і ўнутранай структуры аналагічныя таталітарным сектам, але не маюць або амаль не маюць рэлігійнага кірунку дзейнасці, напрыклад, Гербалайф, саентолагі (спрэчна), AMWAY.

Адметнасці камерцыйных культаў: распаўсюджванне прадукцыі адбываецца падобна да распаўсюджвання наркотыкаў, існуе пірамідальная структура з жорсткай градацыяй паводле ўзроўняў пасвячэння, культ і прапаганда выдатных якасцей заснавальніка (гуру), вялікае значэнне надаецца вярбоўцы новых членаў (часам — на шкоду прыбытку), няіснасць юрыдычнай адказнасці арганізацыі за сваіх членаў або за наступствы выкарыстання тавару, няіснасць і адмаўленне неабходнасці прафесійнага кантроля за наступствамі выкарыстання тавару, вышэйшае звяно організацыі не мае профільнай адукацыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сектазнаўства
Катэгорыя:Секты
Атлас

* Горная сістэма Атлас
* Геаграфічны атлас
* Атлас зорнага неба
* Анатамічны атлас
* Атлас моў
* Атла́с — тканіна
* Атлас (спадарожнік)
Македонскі дэнар

**Македонскі дэнар** () (код ISO 4217 — «MKD») — нацыянальная валюта Паўночнай Македоніі.
1 дэнар роўны 100 дэні (Дэні). Уведзены ў зварот 26 красавіка 1992 г, у той момант ураўноўваўся югаслаўскаму дзінару. 5 мая 1993 г была вырабленая дэнамінацыя ў суадносінах 1 новы дэнар да 100 старым. У звароце знаходзяцца манеты вартасцю 50 дэні, 1, 2 і 5 дэнараў; банкноты — 10, 50, 100, 500, 1000 і 5000 дэнараў.

Назва валюты паходзіць ад старажытнарымскага дэнарыя.

Катэгорыя:Эканоміка Паўночнай Македоніі
Уладзімір Зянонавіч Завітневіч

**Уладзімір Зянонавіч Завітне́віч** (, в. Ліцвяны каля Узды, цяпер  — сакавік ) — беларускі археолаг і гісторык, прафесар (1904).

## Біяграфія 
У 1875 годзе скончыў Мінскую духоўную семінарыю, а ў 1878 годзе — Пецярбургскую духоўную акадэмію. Працаваў настаўнікам у Варшаве і Кіеўскай духоўнай акадэміі. Вывучаў старажытнарускую гісторыю. У 1885—1892 гг. даследаваў каля 700 пахаванняў дрыгавічоў у 82 курганных могільніках. Даследаваў археалагічныя помнікі ў в. Чэрнікаўшчына на Койданаўшчыне. Вызначыў межы рассялення дрыгавічоў. Яго высновы выкарыстоўвалі ў сваіх працах А. Грушэўскі, Я. Карскі, А. Спіцын і іншыя гісторыкі і археолагі. У 1890-я гг. супрацоўнічаў з газетай «Минский листок».

## Творы 
### Артыкулы 
* Вторая археологическая экскурсия в Припятское Полесье // Чтения в историческом обществе Нестора-летописца. — 1892. — Кн. 6. — С.
* Из археологической экскурсии в Припятское Полесье // Чтения в Обществе истории и древностей российских. Кн. IV. — Киев, 1890.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Белорусский голос

**Беларускі голас** () — грамадска-палітычная і літаратурная газета, якая выдавалася ў Гомелі з 24 студзеня (6 лютага) па 3 (16) сакавіка 1910 года на рускай мове (друкаваліся таксама беларускія народныя песні на «беларускім прыслоўі»). Газета з’яўлялася фактычна друкаваным органам гомельскага аддзялення Саюза рускага народа і стаяла на пазіцыях заходнерусізма, лічачы беларусаў адной з галін рускага народа. Выходзіла два разу ў тыдзень у сераду і нядзелю. Рэдактар і выдавец А. Ф. Беняш-Кржыжэц.

Абвясціла сябе «беспартыйнай» газетай, якая мае намер «усебакова асвятляць жыццё беларускага краю», абмяркоўваць праблемы культуры, гандлю і прамысловасці, высвятляць патрэбы рабочага і рамесніцкага люду, друкаваць раманы, аповесці, п’есы, вершы, сатырычныя творы і карыкатуры. Аднак з-за адсутнасці здольных супрацоўнікаў праграма газеты не выконвалася. У ліку галоўных мэт рэдакцыі быў намер аб’яднаць праваслаўнае насельніцтва для барацьбы супраць «іншародцаў», правесці правых кандыдатаў на выбарах у Дзяржаўную думу і ўстановы мясцовага самакіравання. У закліках да выбаршчыкаў газета агітавала за «нацыяналістаў» і «добрых гаспадароў». Не прызнавала нацыянальнай самастойнасці беларусаў, залічвала іх да рускага народа. У артыкуле «Нацыянальная самасвядомасць» (31 студзеня) мэту нацыянальнага руху газета бачыла ў тым, каб выцесніць «іншародцаў» з эканамічнага, сацыяльна-палітычнага жыцця і культуры, вызваліць Расійскую імперыю ад «унутранага заваявання» з боку «яўрэяў, палякаў, армян ды іншых», а ў крайнім выпадку — выслаць іх з краіны. Газета перадрукоўвала экстрэмісцкія артыкулы лідара Саюза рускага народа Г. Меншыкава, яго пратэст супраць «захопу яўрэйствам Адэсы, Кіева, Мінска, Нікалаева і інш.». Змяшчала вершы мясцовых аўтараў на хрысціянскую тэматыку, павучанні гомельскага епіскапа, надрукавала некалькі беларускіх песень і загадак. Шмат увагі аддавала гарадской гаспадарцы. У рэзкай палеміцы з газетай «Полесье» абараняла інтарэсы гарадскога галавы І. Дамброўскага, заклікала байкатаваць яўрэйскіх гандляроў.

Газета не зацікавіла шырокае кола чытачоў, і на 10-м нумары яе выданне было спынена.

## Літаратура 
* Конан, У. М. «Белорусский голос» / У. М. Конан //  — С. 7.

Катэгорыя:Газеты Гомеля на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Саюз рускага народа
Катэгорыя:Заходнерусізм
Катэгорыя:1910 год у Гомелі
Беларускі голас (значэнні)

**Беларускі голас** — назва шэрагу беларускіх выданняў:

* Беларускі голас (1910) — газета, якая выдавалася ў Гомелі ў 1910 годзе.
* Беларускі голас (1942) — газета, якая выдавалася ў Вільні ў 1942—1944 гг.
* Беларускі голас (1951) — часопіс беларускай эміграцыі Канады.
Анатоль Сыс

**Анато́ль Ці́ханавіч Сыс** (, Гарошкаў, , Гомельская вобласць — , ) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Скончыў гістарычна-філалагічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1982). Пасля службы ў Савецкай арміі працаваў у Веткаўскай раённай газеце, старэйшым спецыялістам на Беларускім тэлебачанні. Дэбютаваў некалькімі вершамі ў часопісе Маладосць (1986). У 1986 годзе А. Сыс разам з А. Бяляцкім, С. Адамовічам і інш. стварыў Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя». Актыўны ўдзельнік моладзевых нефармальных аб’яднанняў 2-й паловы 1980-х гадоў — «Талака», «Тутэйшыя». Культавы беларускі паэт канца XX ст. Паэзія, грамадзянская і творчая пазіцыя А. Сыса аказалі вялікі ўплыў на тагачаснае пакаленне беларускіх паэтаў.

Адзін з арганізатараў і прамоўцаў на першых дэмакратычных акцыях «Дзяды» 1987—1988 гг. і мітынгу супраць разбурэння Верхняга Горада ў Мінску.

Памёр А. Сыс ад сардэчнага прыступу на сваёй мінскай кватэры. Пахаваны ў роднай вёсцы — Гарошкаў.

## Бібліяграфія 
* Сыс, А. Агмень. — 1988.
* Сыс, А. Пан Лес. — Мінск: Мастацкая літаратура,1989. — 111с. ББК 84 Бел7 ISBN 5-340-00416-3.
* Сыс, А. Сыс. — 2002.
* Сыс, А. Лён. / укл., прадм. М.Скобла. — Мінск: Кнігазбор, 2006. — 436с. ББЛ 84 (4 Беи)ISBN 985-6824-35-4
* Сыс, А. Alaiza / укл. А.Бяляцкі. — Вільня: Gudas, 2009. — 212с.
* Сыс, А. Берагі майго юнацтва / укл., прадм. А.Бяляцкі.— Мінск: Галіяфы, 2016. — 250с. УДК821.161.3-1 ББК 84 (4Беи)-5 С95 ISBN 978-985-7021-97-0.

## Ацэнкі 
У сваіх успамінах Валянціна Якімовіч адзначае, што яе «*прыцягвалі і прыцягваюць да паэзіі Анатоля Сыса мудрасць і, да наіўнасці, надзвычайная шчырасць, прастата й узнёсласць, рамантычнае, вытанчана-пажадлівае ўспрыняцце свету, непераадольная прага да жыцця й усведамленне яго найабмежаванасці, імпульсіўнасць і безабаронная, амаль дзіцячая, даверлівасць у адносінах да чытача*».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Бяляцкі, А.* Асьвечаныя беларушчынай — Вільня: 2012. — 464 с. — С. 103—149;
* Ягамосьць / Укл. С. Сыс. — Мінск: Бібліятэчка часопісу Дзеяслоў, 2009 — 80 с.

## Спасылкі 
* Цытаты Анатоля Сыса
* http://sys.knihi.com/  — біяграфія і некаторыя творы А. Сыса
* Бязлепкіна, А. Пентхаўз для Сыса  // ARCHE. № 4, 2005.

Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Енс Леман

**Енс Леман** (; , ) — нямецкі футбольны брамнік. Цяпер завяршыў кар’еру. Раней выступаў за англійскі клуб «Арсенал» (Лондан) і нацыянальную зборную Германіі.

Брамнік зборнай Германіі з 1998 года, удзельнік трох чэмпіянатаў свету — 1998 (3-і брамнік), 2002 (2-і брамнік) і 2006 (асноўны брамнік).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан
Катэгорыя:Ігракі ФК Штутгарт
Катэгорыя:Ігракі ФК Барусія Дортмунд
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Шальке 04
Васіль (Тамашчык)

**Васі́ль**, свецкае імя **Уладзімір Данілавіч Тамашчык** (, в.  каля Крынак на Сакольшчыне — , ) — беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч, архіепіскап БАПЦ.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1900 годзе ў сялянскай сям’і. У 1913 годзе сям’я перабралася на нованабытую гаспадарку ў маёнтку Дубляны каля мястэчка Вялікая Бераставіца. Вучыўся ў Вялікіх Азяранах, у Гродне. У 1915 годзе разам з сям’ёю як бежанец трапіў у расійскі Омск, дзе скончыў сярэднюю школу. У 1921 годзе сям’я вярнулася ў Дубляны. Ад гэтага часу далучыўся да беларускага руху, належаў да КПЗБ.

У 1927 годзе быў арыштаваны польскімі ўладамі i асуджаны на тры гады турмы. З 1930 года жыў у Чэхаславакіі. Скончыў у 1934 годзе агранамічны факультэт Пражскага політэхнічнага ўніверсітэта, працаваў асістэнтам у Пражскім інстытуце заалогіі. Браў удзел у грамадскім беларускім жыцці. Некаторы час быў сакратаром старшыні Рады БНР Васіля Захаркі.

З пачаткам Другой сусветнай вайны пераехаў у Беласток. Быў намеснікам рэдактара газеты «Новая дарога», працаваў у Беларускім камітэце. Удзельнічаў у Другім Усебеларускім кангрэсе.

З 1944 года ў эміграцыі ў Германіі. Быў абраны старшынём Беларускага цэнтральнага камітэта — галоўнай арганізацыі беларусаў у Германіі ў 1945—1947 гадах. 23 красавіка 1949 года прыняў манаства пад імем Васiль. У тым жа годзе ўзведзены ў сан епіскапа Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы архіепіскапам Сергіем і епіскапамі УАПЦ Платонам і Вячаславам. У 1951 годзе скончыў Украінскую багаслоўскую акадэмію ў Мюнхене з дыпломам магістра багаслоўя.

У 1951 годзе пераехаў у ЗША. Жыў у Нью-Ёрку. Узначаліў Канадска-Амерыканскую епархію БАПЦ. З 1954 года архіепіскап. Браў актыўны ўдзел у беларускім грамадскім жыцці ў ЗША. Узначальваў БІНІМ (1951).

Забіты невядомымі ў сваёй кватэры ў Нью-Ёрку 9 чэрвеня 1970 года. Пахаваны на беларускіх могілках у Іст-Брансвіку каля Нью-Ёрка.

## Літаратура 
* 
* 
* *Сьлесараў, А.* Рэлігійная дзейнасьць архіепіскапа Васіля (Тамашчыка) у 1946—1970 гг. // Запісы. Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва. — New York-Miensk, 2019. — Вып. 41. — С. 587—607.
* *Сьлесараў, А.* Ліставаньні архіепіскапа Васіля (Тамашчыка) з грамадска-палітычнымі і рэлігійнымі дзеячамі беларускага замежжа (1950—1967 гг.) // Запісы. Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва. — New York-Miensk, 2019. — Вып. 41. — С. 482—508.

Катэгорыя:Постаці БАПЦ
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Іст-Брансуіку
Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса
Катэгорыя:Члены Беларускага інстытута навукі і мастацтва
Томаш Росіцкі

**Томаш Росіцкі** (; нар. ) — чэшскі футбаліст, паўабаронца. Выступаў за нацыянальную зборнаую Чэхіі (2000—2016).

Гуляў на пазіцыі атакуючага цэнтральнага паўабаронцы, адрозніваўся вялікім аб’ёмам выконваемай працы і выдатным пачуццём паса.

## Кар’ера 
### Клубная 
Выхаванец футбольнай школы пражскай «Спарты» — пачаў займацца ў камандзе ў 1988 годзе, прафесійна стаў гуляць з 1998 года. За «Арсенал» гуляў з лета 2006 года. Перайшоў з «Барусіі», за якую выступаў з 2001 па 2006 год.

У сезоне 2015/16 выпаў з асноўнага складу і правёў на полі ўсяго 20 хвілін. Па заканчэнні сезону ў маі 2016 года пакінуў «Арсенал». 30 жніўня 2016 года падпісаў кантракт са «Спартай». У першым жа матчы за «Спарту» (10 верасня 2016 года супраць «Млада Болеслаў») атрымаў траўму і выбыў да канца сезону 2016/17. Вярнуўся на поле ў верасні 2017 года. У снежні 2017 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.

### Міжнародная 
Ігрок зборнай Чэхіі, за якую дэбютаваў у 2000 годзе, гуляў на чэмпіянатах Еўропы 2000, 2004, 2012 і 2016, а таксама на чэмпіянаце свету 2006.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Футбалісты Чэхіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Чэхіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Спарта Прага
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан
Катэгорыя:Ігракі ФК Барусія Дортмунд
Северо-Западная жизнь

**«Северо-Западная жизнь»** — штодзённая грамадска-палітычная газета вялікадзяржаўнага шавіністычнага кірунку, орган «Беларускага таварыства». Выдавалася з 10(23) жніўня 1911 да 5(18) верасня 1915 спачатку ў Вільні, з 23 сакавіка (4 красавіка) 1912 у Гродне, з сакавіка 1913 у Мінску на рускай мове. Рэдактар-выдавец Л. М. Саланевіч, часовыя рэдактары яго брат С. Саланевіч, І. Цярлецкі, М. Міхальскі, таксама часовы рэдактар-выдавец І. Саланевіч. Усяго выйшла каля 110 нумароў.

Працягвала праграму газеты *«Белорусская жизнь»* у больш рэакцыйным кірунку. Стаяла на пазіцыях манархізма, заходнерусізма, падзяляла погляды рускіх нацыяналістаў. Адмаўляла энтнічную, нацыянальную і культурную самастойнасць беларускага народа, прызнавала толькі рэгіянальныя адрозненні краю ад Расіі. Газета ідэалізавала старадаўнюю дапятроўскую Русь на чале з царом-самадзержцам і Земскім саборам, прапагандавала утапічны ідэал «народнай манархіі». Праслаўляла асобу і эпоху цара Аляксея Міхайлавіча. Паводле надрукаванага ў газеце ананімнага артыкула «Ліквідацыя пальшчызны пры першых царах дома Раманавых», менавіта цар Аляксей Міхайлавіч абвясціў пасля заняцця беларускай тэрыторыіі: *«Католікам не быць, уніятам не быць, жыдам не быць, і жыцця ніякага не мець»*.

Газета атрымлівавала дзяржаўную падтрымку царскага ўрада ў выглядзе грашовай субсідыі. Шматлікія матэрыялы былі прысвечаны апалагетыцы палітыкі прэм’ер-міністра П. Сталыпіна, у тым ліку яго аграрнай рэформе, увядзенню земстваў ў Заходніх губернях і г.д. Пасля гібелі Сталыпіна спрабавала «ўплываць на ўрад і на мясцовых агентаў урадавай улады». За абвінавачванне ўрада ў супрацоўніцтве з масонамі і здрадніцкім «лібералізме» ў адносінах да Польшчы рэдактара газеты некалькі разоў штрафавалі. Крытыка рэвалюцыйнага руху вялася ў газеце выключна з антысеміцкіх пазіцый. Вяла барацьбу з прадстаўнікамі беларускага нацыянальнага адраджэння, абвінавачвавала газету «Наша ніва», Янку Купалу і іншых пісьменнікаў у сепаратызме і дзяржаўнай здрадзе.

## Літаратура 
*  — С. 274.

Катэгорыя:Газеты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Вільні
Катэгорыя:Газеты Мінска
Катэгорыя:Газеты Гродна
Катэгорыя:Заходнерусізм
Катэгорыя:1911 год у Вільні
Сеск Фабрэгас

**Франсе́ск «Сеск» Фа́брэгас Сале́р** (; нар. , Арэньс-дэ-Мар) — іспанскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Іспаніі (2006—2016).

## Клубная кар’ера 
У лонданскі «Арсенал» прыйшоў у 2003 годзе, да гэтага выступаў за другую і трэцюю каманды «Барселоны». Пасля сыходу з «Арсенала» капітана каманды, француза Патрыка Віейра ў «Ювентус» стаў асноўным цэнтральным паўабаронцам.

У 2011 годзе перайшоў у «Барселону». 12 чэрвеня 2014 года падпісаў кантракт з «Чэлсі» да канца 2019 года.

У студзені 2019 года стаў іграком французскага клуба «Манака». Пакінуў «Манака» па заканчэнні кантракта ў чэрвені 2022 года. У жніўні 2022 года далучыўся да «Кома» з італьянскай Серыі B, падпісаўшы двухгадовы кантракт. У ліпені 2023 года абвясціў пра завяршэнне кар’еры і перайшоў на трэнерскую працу з моладзевай камандай «Кома».

## Міжнародная кар’ера 
З 2006 года гуляў за зборную Іспаніі, удзельнік чэмпіянату свету 2006. Стаў самым маладым футбалістам, які гуляў за зборную Іспаніі на чэмпіянатах свету — 19 гадоў і 41 дзень (у гульні з Украінай 14 чэрвеня).

## Дасягненні 
**«Арсенал»**:
* Уладальнік Кубка Англіі: 2005
* Уладальнік Суперкубка Англіі: 2004

**«Барселона»**:
* Чэмпіён Іспаніі: 2013
* Уладальнік Кубка Іспаніі: 2012
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі (2): 2011, 2013
* Уладальнік Суперкубка УЕФА: 2011
* Пераможца клубнага чэмпіяната свету: 2011

**«Чэлсі»**:
* Чэмпіён Англіі (2): 2015, 2017
* Уладальнік Кубка Англіі: 2018
* Уладальнік Кубка Футбольнай лігі: 2015

**Іспанія**:
* Чэмпіён свету: 2010
* Чэмпіён Еўропы (2): 2008, 2012

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Іспаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Іспаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Манака
Катэгорыя:Ігракі ФК Кома
Жылберту Сілва

**Жылберту Апарэсіду да Сілва** (; , Лагоа-да-Прата, штат Мінас-Жэрайс, Бразілія), больш вядомы як **Жылберту Сілва** () — бразільскі футбаліст, які завяршыў кар’еру, гуляў на пазіцыі апорнага паўабаронцы. Вядомы па выступам за англійскі клуб «Арсенал» (Лондан). У 2002 г. ў складзе нацыянальнай зборнай Бразіліі станавіўся чэмпіёнам свету па футболе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыку Мінейру
Катэгорыя:Ігракі ФК Грэміу
Катэгорыя:Ігракі ФК Панатынаікос
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан
Катэгорыя:Ігракі ФК Амерыка Мінейру
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 2002