open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анісовіч

**Анісо́віч** — беларускае прозвішча. Утворана ад імя Анісій.

## Вядомыя носьбіты 
* Адэля Лаўрэнцьеўна Анісовіч (1911—1991) — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
* Генадзь Анатолевіч Анісовіч (1932—2003) — беларускі савецкі вучоны ў галіне металазнаўства.
* Феафіл Іванавіч Анісовіч — беларускі мастак.

## Гл. таксама 
* Аніскевіч
* Анісевіч
* Анісковіч
* Аніськовіч

## Крыніцы
Адэля Лаўрэнцьеўна Анісовіч

**Адэля (Адэлія) Лаўрэнцьеўна Анісовіч** (у дзявоцтве **Сянкевіч**; ) — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

## Біяграфія 
Нарадзілася  года ў Мінску. Скончыла ў 1932 годзе Мінскі педагагічны інстытут і ў 1941 годзе мастацкую студыю рабочай моладзі пры Саюзе мастакоў БССР, вучылася ў В. Волкава. Удзельніца мастацкіх выставак з 1936 года.

Працавала ў галіне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. У 1945—1960 гадах старшы мастак эксперыментальна-мастацкай лабараторыі інстытута «Белмясцпрампраект».

Член Беларускага саюза мастакоў з 1966 года.

Памерла  года.

## Творчасць 
Асноўныя творы: сувенірныя мастацкія вырабы, святочны габелен-абрус «Аднаўленне народнай гаспадаркі», габелен «Беларусь весяліцца», паясы і закладкі для кніг, парцьеры, дэкаратыўныя пласты «Стары Мінск», фаянсавая талерка «Новы Мінск». Прымала ўдзел у стварэнні альбома «Беларускі народны арнамент».

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі.

## Узнагароды 
Узнагароджана бронзавым медалём ВДНГ СССР (1968).

## Сям'я 
Верагодна, была ў шлюбе з мастаком Феафілам Анісовічам (1911—1988).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі
Барнова

**Барнова** — муніцыпалітэт і  правінцыі Ізмір, Турцыя. Яго плошча складае 220 км², насельніцтва —  (2022). Гэта трэці па велічыні раён у сталічнай вобласці Ізміра і амаль цалкам урбанізаваны на ўзроўні 98,6 працэнта, з адпаведным высокім узроўнем развіцця з пункту гледжання прамысловасці і паслуг. Цэнтр Борновы знаходзіцца на адлегласці 8 км на паўночны ўсход ад традыцыйнага цэнтра Ізміра ( у ) і ў 5 км ад берагавой лініі на ўскрайку  на захад. Раён Борнова акружаны раёнамі  (правінцыя Маніса) і  на поўначы,  на ўсходзе,  на поўдні і Конак і  на захадзе, дзе распасціраецца большая частка гарадской тэрыторыі Ізміра. Барнова з’яўляецца домам для галоўнага кампуса  і звязанай з ім бальніцы, аднаго з найбуйнейшых і перадавых медыцынскіх цэнтраў у заходняй Турцыі.

## Гл. таксама 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Metropolitan Municipality of Greater İzmir 
* Ege University
* Forum Bornova
* Dokuz Eylül University Dictionary
* Dokuz Eylül University Forum 
* Ege University Forum 
* Bornova City Guide
* İzmir City Guide 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта
Юрый Мікалаевіч Тынянаў

**Юрый Мікалаевіч (Насонавіч) Тынянаў** (; 6 [18] кастрычніка 1894, Рэжыца, Віцебская губерня, цяпер Рэзэкнэ, Латвія — , ) — рускі празаік, драматург, сцэнарыст, перакладчык, літаратуразнаўца.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Рэжыца Віцебскай губерні ў заможнай яўрэйскай сям’і. Яго бацька — лекар Насон Аронавіч (Мікалай Аркадзевіч) Тынянаў (1862—1924) — ураджэнец Бабруйска; маці — Сора-Хася Бераўна (Соф’я Барысаўна) Эпштэйн (1868—1940), ураджэнка Докшыц.

У 1912—1919 гадах вучыўся на гісторыка-філалагічным факультэце Петраградскага ўніверсітэта. У 1921-30 гадах прафесар Інстытута гісторыі мастацтваў. Быў членам ОПОЯЗа. Друкаваўся з 1921 года. Гістарычныя раманы «Кюхля» (1925), «Смерць Візір-Мухтара» (1927-28), «Пушкін» (часткі 1-3, 1935-43, не завершаны), апавяданні «Падпаручнік Кіжэ» (1928, у 1934 годзе паводле апавядання зняты фільм «Паручнік Кіжэ», 1934), аповесць «Васковая персона» (1931) і іншыя адметныя арганічным спалучэннем навукі і літаратуры, канцэптуальнасцю і адметнасцю ў падыходзе да гістарычнага матэрыялу, тонкім псіхалагізмам, выразнасцю мовы. Аўтар літаратуразнаўчых прац «Дастаеўскі і ГОгаль: (Да тэорыі пародыі)» (1921), «Праблема вершаванай мовы» (1924), «Архаісты і наватары» (1929), артыкулаў па тэорыі кіно, сцэнарыяў фільмаў. Перакладаў Генрыха Гейнэ (кніга «Сатыры», 1927; «Германія», 1933; «Вершы», 1934 і інш.). Адзін са стваральнікаў серыі «Бібліятэка паэта». Апавяданне «Падпаручнік Кіжэ» на беларускую мову пераклала Алена Васілевіч.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Феафіл Іванавіч Анісовіч

**Феафіл Іванавіч Анісовіч** () — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, афарміцель.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1911 годзе на станцыі Араны. Скончыў у 1934 годзе Віцебскі мастацкі тэхнікум. Удзельнік мастацкіх выставак з 1944 года.

Працаваў у галіне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, мастацкага афармлення інтэр’ераў. Быў у 1944 годзе арганізатарам і галоўным мастаком лабараторыі мастацкіх промыслаў Белпрамсавета, у 1945—1951 гадах афармляў выстаўкі мастацкіх промыслаў, у 1951—1975 гадах займаўся вытворчай эстэтыкай.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1965 года.

Памёр у 1988 годзе.

## Творчасць 
Асноўныя творы: святочныя абрусы-габелены, роспісы тканін, сувенірныя вырабы па пераборнаму ткацтву, цацкі. Адзін са складальнікаў альбома «Беларускі народны арнамент».

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Беларускім музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны.

## Сям’я 
Верагодна, быў у шлюбе з мастачкай Адэляй Анісовіч (1911—1991).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Дэкаратары Беларусі
Агапіт (Гуменюк)

**Агапіт** (свецкае імя *Гуменюк Павел Зіноўевіч*; нар.  года ў в. Навасілка, Цярнопальская вобласць, Украіна) — украінскі рэлігійны дзеяч, архірэй Праваслаўнай царквы Украіны, архіепіскап Вышгарадскі.

## Біяграфія 
У 2001 годзе скончыў Кіеўскую духоўную семінарыю Кіеўскага Патрыярхату. Яшчэ будучы яе слухачом, 1 кастрычніка 2000 года склаў вечныя манаскія абяцанні ў Міхайлаўскім Залатаверхім манастыры ў Кіеве. 8 кастрычніка таго ж года Патрыярхам Філарэтам рукапаложаны ў іерадыякана, а 29 кастрычніка — у іераманаха. Працягнуў багаслоўскія заняткі ў Кіеўскай праваслаўнай багаслоўскай акадэміі, якую скончыў у 2005 годзе. У 2006 годзе атрымаў сан ігумена, а затым архімандрыта. Пастаянна знаходзіўся ў Міхайлаўскім Залатаверхім манастыры ў Кіеве, дзе апекаваўся манастырскай скарбніцай, а потым выконваў абавязкі эканома. У 2009 годзе стаў намеснікам манастыра.

27 ліпеня 2010 года Сінодам Кіеўскага Патрыярхату намінаваны на тытулярнага епіскапа Вышгарадскага — вікарыя Кіеўскай епархіі. Яго епіскапская хіратанія адбылася ва Уладзімірскім саборы ў Кіеве 8 жніўня таго ж года. Епіскап Агапіт ​​захаваў за сабой абавязкі намесніка манастыра, ён таксама быў канцлерам Кіеўскага Патрыярхату. 2 лютага 2024 года рашэннем Сінода ПЦУ прызначаны кіруючым архірэем створанай Вышгарадскай епархіі.
 
Катэгорыя:Епіскапы Праваслаўнай царквы Украіны
Катэгорыя:Епіскапы Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата
Івета Апкална

**Івета Апкална** (пры нараджэнні: Вілюма, ; нар. , ) — латвійская арганістка і піяністка, салістка гамбургскай Эльбскай філармоніі.

## Біяграфія 
Вучылася ў музычнай школе ў Рэзэкнэ, скончыла з адзнакай Латвійскую музычную акадэмію імя Язэпа Вітола ў Рызе па класе фартэпіяна і аргана, працягнула навучанне ў Гілдхалскай школе музыкі і тэатра ў Лондане і атрымала ў 2000 годзе дыплом з адзнакай. У 2000—2003 гадах вучылася па аргане ў Штутгарцкай вышэйшай школе музыкі і тэатра ў арганіста Людгера Ломана. Удзельнічала ў арганных майстар-класах Эвальда Каоймана, прафесараў Ганса-Улы Эрыксана і Даніэля Рота.

У 1993 годзе ў шаснаццацігадовым узросце грала на богаслужэнні ў Аглонскай базіліцы падчас візіту Папы Рымскага Яна Паўла ІІ. Акрамя Латвіі, сольныя канцэрты Іветы Апкалны былі ў Англіі, Францыі, Люксембургу, Германіі, Аўстрыі, Польшчы, Фінляндыі, Нарвегіі, Расіі, Швейцарыі і Славеніі. Выступала з вядучымі аркестрамі свету, сярод якіх Берлінскі філарманічны аркестр, Сімфанічны аркестр Баварскага радыё і Kremerata Baltica, пад кіраўніцтвам выдатных дырыжораў — Клаўдзіа Абада, Сімона Янг, Марыс Янсанс, Густава Дудамель, Марэк Яноўскі і іншыя.

У цяперашні час пражывае ў Берліне і Рызе, і вядзе актыўную канцэртную дзейнасць.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Піяністкі Латвіі
Ілзэ Вінькеле

**Ілзэ Вінькеле** (; пры нараджэнні — Відзіня, Vidiņa;  года, ) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Міністр дабрабыту Латвіі (2011—2014), міністр аховы здароўя Латвіі (2018—2021), дэпутат 10-12-га Сейма Латвіі.

## Біяграфія 
Бацька — вядомы палітык і дысідэнт Юрыс Відзіньш.

Вінькеле скончыла Рыжскі ўніверсітэт Страдыня, атрымаўшы адукацыю сацыяльнага работніка. Працавала журналістам часопіса *Sveiks un Vesels*, а таксама сацыяльным работнікам. Прадстаўнік аб’яднання «Развіццю/За!» (да ліпеня 2017 года прадстаўляла «Адзінства», да 2008 года ўваходзіла ў ТБ/ДННЛ).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Міністры аховы здароўя Латвіі
Жанна Юшканэ

**Жанна Юшканэ** (; нар.  года, ) — латвійская біятланістка, удзельніца дзвюх Алімпійскіх гульняў.

## Біяграфія 
У спаборніцтвах Кубка свету дэбютавала ў снежні 2007 года на этапе ў Хохфільцэне ў складзе эстафеты. Першы асабісты старт на вышэйшым узроўні прыпаў на чэмпіянат свету 2008 года, дзе Юшканэ заняла ў спрынтарскай гонцы 93-е месца.

У 2010 годзе ўдзельнічала ў Алімпіядзе ў Ванкуверы. Там Жанна выступіла ў трох відах праграмы. Лепшым індывідуальным вынікам для яе было 79-е месца ў спрынтарскай гонцы. Такі ж вынік латвійская біятланістка паказала і на Алімпіядзе ў Сочы, дзе яна была адзінай прадстаўніцай сваёй краіны ў жаночай частцы біятлонных спаборніцтваў.

Адразу пасля Алімпіяды-2014 Юшканэ паказала свой лепшы вынік у кубку свету. У спрынтарскай гонцы, якая праходзіла ў фінскім Контыялахты, яна закрыла ўсе 10 мішэняў і стала 24-й, заваяваўшы першыя ачкі Кубка свету.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Біятланісты Латвіі
Антоній Спрынговіч

**Антоній Спрынговіч** (, Рэжыца — , ) — латвійскі рымска-каталіцкі святар, дыяцэзіяльны біскуп Рыжскі ў 1920—1937 гадах (арцыбіскуп з 1923 года), мітрапаліт Рыгі ў 1937—1958 гадах, прымас Латвіі ў 1920—1958 гг.

У 1893 г. скончыў гімназію ў Рэжыцы. У 1893—1897 гадах вучыўся ў Духоўнай акадэміі ў Пецярбургу. Духоўнае пасвячэнне атрымаў у 1901 годзе, працаваў у парафіі Пінска, з 1905 года служыў у Ліксне. У 1917 годзе быў прызначаны генеральным вікарыем магілёўскага арцыбіскупа Эдварда Ропа.

Пасля таго, як Эдвард О’Рурк пакінуў пасаду біскупа Рыгі, Папа Пій XI прызначыў яго новым біскупам (з 1923 г. арцыбіскупам) Рыгі — ён быў першым у гісторыі латышом, які меў гэтую годнасць. Выконваў таксама абавязкі прымаса Латвіі. У 1922 годзе ён прывёў да падпісання канкардату са Святым Пасадам. Быў прыхільнікам умеранай нацыянальнай палітыкі ў Каталіцкім Касцёле ў Латвіі — крытыкаваў выдаленне польскіх святароў і польскай мовы з літургіі.
## Крыніцы
Аўгсткалнэ (Краслаўскі край)

**Аўгсткалнэ** () — населены пункт у Краслаўскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Удрышскай воласці. Знаходзіцца каля паўночнай ускраіны Краславы, на аўтадарозе P62 (Краслава — Прэйлі — Мадана).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Валерый Васілевіч Казлоў

**Валерый Васілевіч Казлоў** (, Кастылі, Разанская вобласць, РСФСР) — савецкі і расійскі матэматык і механік. Выканавец абавязкаў прэзідэнта Расійскай акадэміі навук (24 сакавіка— 26 верасня 2017), віцэ-прэзідэнт Расійскай акадэміі навук (з 2001), дырэктар Матэматычнага інстытута імя У. А. Сцяклова РАН (2004—2016) , акадэмік РАН (2000, член-карэспандэнт з 1997), доктар фізіка-матэматычных навук (1978), прафесар (1983).

Поўны кавалер Ордэна «За заслугі перад Айчынай».

Асноўныя напрамкі даследаванняў — тэарэтычная механіка, праблема дакладнай інтэгравальнасці раўнанняў руху, варыяцыйныя метады механікі, тэорыя ўстойлівасці руху, дынаміка цвёрдага цела, негаланомная механіка, тэорыя ўдару, сіметрыі і інтэгральныя інварыянты, матэматычныя пытанні статыстычнай механікі, эргадычная тэорыя і матэматычная фізіка.

Вырашыў шэраг класічных задач: задачу Пуанкарэ аб неіснаванні дадатковых законаў захавання для цяжкага несіметрычнага цвёрдага цела з нерухомай кропкай, задачу Пэнлеве—Голубева аб галінаванні рашэнняў ураўненняў дынамікі ў плоскасці комплекснага часу і наяўнасці поўнага набору галаморфных першых інтэгралаў ураўненняў Гамільтана, задачу Чаплыгіна аб падзенні цвёрдага цела ў бязмежным аб’ёме ідэальнай вадкасці.

Упершыню даў поўны і строгі доказ тэарэмы аб няўстойлівасці раўнаваг у поле з гарманічным патэнцыялам, выказанай Самуэлем Ірншоў.

## Крыніцы
Фрыдрых Маркавіч Эрмлер

**Фрыдрых Маркавіч Эрмлер** (сапраўдныя імя і прозвішча — *Вульф Моўшэвіч Брэслаў*; 1 (13) мая 1898, Рэжыца — , Камарова) — савецкі кінарэжысёр, акцёр, народны артыст СССР (1948). Лаўрэат чатырох Сталінскіх прэмій (1941, 1946 — двойчы, 1951).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў беднай яўрэйскай сям’і, быў старэйшым з пецярых дзяцей. Бацька быў мэбельшчыкам, у 1905 годзе з’ехаў на заробкі ў Амерыку, дзе памёр у 1909 годзе, і маці выхоўвала дзяцей сама. Сям’я жыла на Могілкавай вуліцы, № 10.

З дванаццаці гадоў служыў пасыльным на аптэчным складзе правізара Ляцкага. У 1916 годзе прызваны ў армію, у канцы 1917 года дэзертыраваў пад Рыгай і неўзабаве прыбыў у Петраград. У гады Грамадзянскай вайны служыў у РСЧА, затым у аддзеле па барацьбе з кантрабандай ЧК (1919). У 1919 годзе ўступіў у РКП(б) і тады ж прыняў псеўданім Эрмлер.

У 1923—1924 гадах вучыўся на акцёрскім аддзяленні Ленінградскага тэхнікума экраннага мастацтва (цяпер Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт кіно і тэлебачання), працаваў у аб’яднанні «Ленінградкіно». З 1924 года працаваў на кінафабрыцы «Сеўзапкіно» (цяпер кінастудыя «Ленфільм»).

У 1925 годзе арганізаваў творчае аб’яднанне «КЭМ» (Кіна-эксперыментальная майстэрня, сумесна з Э. Ю. Іагансонам), дзе паставіў першы свой фільм «Шкарлятына».

У 1929—1931 гадах вучыўся ў Камуністычнай акадэміі. Працаваў рэдактарам газеты «Кіно», старшынёй бюро РАСАРРК (Расійскай асацыяцыі работнікаў рэвалюцыйнай кінематаграфіі).

У 1932 годзе ўдзельнічаў у стварэнні аднаго з першых савецкіх гукавых фільмаў «Сустрэчны».

З 1940 года — мастацкі кіраўнік кінастудыі «Ленфільм». У 1941—1944 гадах — кінарэжысёр Цэнтральнай аб’яднанай кінастудыі мастацкіх фільмаў (ЦОКС) у Алма-Аце (цяпер кінастудыя «Казахфільм»). Вёў курс у Тэхнікуме сцэнічных мастацтваў (цяпер Расійскі дзяржаўны інстытут сцэнічных мастацтваў).

Член СК СССР.

## Зноскі
Алашскае (значэнні)

**Алашскае** — шматзначны тэрмін.

* Алашскае — возера ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі.
* Алашскае — плато ў рэспубліцы Тува (Расія).
Габрыэль Белазор

**Габрыэль Белазор** (памёр да ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Белазораў герба «Вянява». Нарадзіўся ў сям’і Станіслава і Дароты з Войнай, дачкой кашталяна мсціслаўскага Войны Мацвеевіча.

Падкаморы упіцкі (1625), староста навамлынскі (1629). Маршалак Трыбунала ВКЛ (1635). Палкоўнік каралеўскіх войск. Прымаў удзел у Бітве пад Кірхгольмам 1605 года Лівонскай вайны.

## Сям’я 
Жанаты з Хрысцінай Астроўскай. Меў сына Казіміра Кароля.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Sawicki, M. Stronnictwo dworskie w Wielkim Księstwie Litewskim w latach 1648-1655 / [Mariusz Sawicki]. — Opole: Fundacja Aksyd, 2010. — 380 s.: il. — S. 57.
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: spisy. T. 2. Województwo trockie XIV-XVIII wiek / Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk; pod red. Andrzeja Rachuby; oprac. Henryk Lulewicz [et al.]; przy współpr. Andreja Macuka i Jaugiena Aniszczanki. — Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2009. — 687 s. — S. 563. —  ISBN 978-83-7181-453-2.

Габрыэль
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Падкаморыя ўпіцкія
Катэгорыя:Старосты новамлынскі
Алашскае плато

**Ала́шскае плато́** (, ) — плато на поўдні Сібіры, у горнай сістэме Заходні Саян, у Рэспубліцы Тува (Расія).

Вышыні да 3129 м (гара Бай-Тайга). Пераважаюць вышыні 1500—2000 м. Складзена пераважна з метамарфізаваных алеўралітаў, сланцаў, пясчанікаў, кангламератаў. Расчлянёна рачнымі далінамі са скалістымі стромкімі схіламі. На міжрэччах камяністыя стэпы. Маюцца асобныя гальцовыя горныя вяршыні. На схілах лістоўнічна-кедравыя лясы.

Непадалёк ад паўднёвай ускраіны на плато знаходзіцца возера Сут-Холь. Рэкі: Алаш, Ак-Суг, Хандэлен з прытокамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пласкагор’і Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Тывы
Катэгорыя:Заходні Саян
Калавур

**Калáвур**, **Калáур** — беларускае прозвішча, абодва варыянты напісання сустракаюцца на Беларусі з XVI стагоддзя.

* Калавуры — шляхецкі род гербу «Астоя», з пінскіх баяр, вядомы з пачатку XVI ст.
* Калаур — замак XV ст. у нізоўях Днястра.

## Вядомыя асобы 
* Фёдар Ленкавіч Калавур — (каля 1475 — пасля 1567) — ураднік і землеўласнік у Пінскім княстве.
* Пётр Казіміравіч Калавур (1799—1896) — дзяржаўны службовец, суддзя Пінскага павятовага суда, дэпутат дваранства Мінскай губерні.
* Сямён Калавур (1839—1882) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў, капітан паўстанцкіх войскаў, інжынер-прадпрымальнік.
* Васіль Андрэевіч Калавур (1843—1919) — усходазнавец і археолаг, даследчык Сярэдняй Азіі.
*  (нар. 1956) — польскі гісторык.
* Мікалай Антановіч Калавур (нар. 1957) — беларускі матэматык і педагог.
* Павел Уладзіміравіч Калаур (Калавур; нар. 1962) — беларускі банкір, старшыня праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь.
* Алена Георгіеўна Калаур — беларуская спецыялістка ў галіне медыцынскіх навук, выкладчыца.
* Аляксандра Мікалаеўна Калаур — беларуская спецыялістка ў галіне макраэканомікі.
* Міхаіл Рыгоравіч Калаур — беларускі спецыяліст у галіне заатэхніі.

## Крыніцы
Халакост у Краснапольскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Краснапольскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Яўрэяў у раёне забівалі ў Краснаполлі і многіх іншых месцах.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна адно гета — у пасёлку Краснаполле, дзе са жніўня па лістапад 1941 года былі закатаваныя і забітыя каля 1000 чалавек.

У раёне 4 чалавекі былі ўдастоены ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*». Гэта Мельнікавы Мікалай, Анастасія, Уладзімір і Студнева (Мельнікава) Зінаіда. Яны выратавалі Грынберг Яўгену.

Два помнікі забітым яўрэям раёна ўстаноўлены ў Краснаполлі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Краснапольскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Краснапольскага раёна
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Клімент (Кушч)

**Клімент** (свецкае імя *Кушч Павел Мікалаевіч*; нар.  года ў Сімферопалі) — украінскі рэлігійны дзеяч, архірэй Праваслаўнай царквы Украіны, мітрапаліт Крымскі.

## Біяграфія 
У 1992 годзе скончыў акцёрскі факультэт Харкаўскі інстытута мастацтваў імя І. Катлярэўскага па спецыяльнасці «Лялечны тэатр». З 1992 па 1996 год працаваў у Крымскім тэатры лялек у якасці акцёра і мастака-лялечніка. У 1996 годзе прыняў іпадыяканскі сан і пачаў служыць у кафедральным саборы Святых Уладзіміра і Вольгі УПЦ КП у Сімферопалі — кафедральным саборы Крымскай епархіі Украінскай Праваслаўнай Царквы Кіеўскага Патрыярхату. У 2000 годзе скончыў праваслаўную семінарыю ў Кіеве.

8 лістапада 1996 года епіскапам Сімферопальскім і Крымскім Антоніем рукапаложаны ў сан дыякана, а 28 лютага 1997 года - у іерэя. Служыў у саборы Святых Уладзіміра і Вольгі ў Сімферопалі. 4 ліпеня 2000 года прыняў вечныя манаскія абяцанні пад імём Клімент. 23 ліпеня таго ж года ў саборы Святога Уладзіміра ў Кіеве атрымаў архірэйскую хіратанію. Ён стаў кіруючым Крымскай епархіі. З 2005 года ўзначальваў місію Кіеўскага Патрыярхату ў Італіі. У 2012 годзе атрымаў сан архіепіскапа. З 22 студзеня 2018 года па 21 жніўня 2020 года часова кіраваў Херсонскай епархіяй. 9 жніўня 2020 года атрымаў сан мітрапаліта.
 
Катэгорыя:Епіскапы Праваслаўнай царквы Украіны
Катэгорыя:Епіскапы Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата
Славяна-грэка-лацінская акадэмія

**Славяна-грэка-лацінская акадэмія** — адна з першых агульнаадукацыйных вышэйшых навучальных устаноў у Расіі. Заснавана ў Маскве ў 1687 па ініцыятыве Сімяона Полацкага, названа Эліна-грэчаскай акадэміяй або Славяна-грэка-лацінскім вучылішчам. Размяшчалася ў Заіканаспаскім манастыры. Першыя кіраўнікі і выкладчыкі — грэкі-манахі, дактары Падуанскага ўніверсітэта браты Іаанікій і Сафроній Ліхуды. Рыхтавала святароў, перакладчыкаў, рэдактараў кніг, выкладчыкаў. У межах акадэміі ажыццяўляліся рэцэнзаванне духоўных кніг, выпраўленне славянскага перакладу Бібліі, барацьба з ератыкамі і вераадступнікамі. У 17 ст. выкладаліся славянскія, грэчаская і лацінская мовы, «сем вольных мастацтваў» і багаслоўе. З 18 ст. курс навучання пашырыўся (нямецкая і французская мовы, медыцына, фізіка). У 1701 акадэмія перайменавана ў Славяна-лацінскую, у 1775 — у Славяна-грэка-лацінскую. У 1814 пераўтворана ў Маскоўскую духоўную акадэмію і пераведзена ў Троіца-Сергіеву лаўру.

У акадэміі вучыліся многія вядомыя дзеячы рускай культуры 17—18 ст., у т.л. М. В. Ламаносаў, А. Дз. Кантэмір, В. К. Традзьякоўскі, першы рускі доктар медыцыны П. В. Поснікаў і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы паводле алфавіта
Рамарыя

**Рама́рыя** (*Ramaria*) — род базідыяльных грыбоў сямейства .

## Апісанне 
Пладовыя целы вялікія і маленькія, шматразова вільчатагалінастыя, разнастайна і даволі ярка афарбаваныя. Тканка мясіставалакністая, мяккаскурыстая, жорсткая ці студзяністая, ломкая, на зломе або пры націсканні афарбоўваецца ў вінна-чырвоны, бураваты або сіняваты колер. Гіменафор пакрывае ўсё пладовае цела, але адсутнічае на ножцы і верхавіне галінак. Споры эліпсоідныя, гладкія, бародаўчатыя ці шыпаватыя, бледна-жоўтыя, вохрыстыя або светла- ці чырванавата-карычневыя.

## Пашырэнне 
Вядома больш за 200 відаў, пашыраных па ўсім зямным шары. На Беларусі адзначаны ,  і інш., трапляюцца рэдка.

Некаторыя віды ядомыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Агарыкаміцэты
Раіса Рыгораўна Алешына

**Раіса Рыгораўна Алешына** (**Міхайлава**; ; ) — беларуская мастачка.

## Біяграфія 
Нарадзілася  года ў Ленінградзе.

Працавала ў 1966—1979 гадах галоўным мастаком  Іркуцкай вобласці, з 1970 года — на Добрушскім фарфоравым заводзе.

## Творчасць 
Працуе ў дэкаратыўна-прыкладным мастацтве (фарфор). Асноўныя творы: чайныя сервізы «Грыбок», «Пяшчота», «Рускі»; цыкл кампазіцый «Сняжок», «Залатая тайга», «Сабаліны край»; кубкі «Алені», «Паўночныя матывы».

## Узнагароды 
Узнагароджана бронзавым медалём ВДНГ СССР (1978), ордэнам Дружбы народаў (1986).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* .
* Гомельский дворцово-парковый ансамбль начал проект, посвященный художникам Гомельщины, с истории добрушанки Раисы Алешиной. *Добрушскі край.*

Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі
UltraВожык

**«UltraВо́жык»** — беларускі музычны праект, заснаваны ў 2001 годзе мінчуком Віктарам Кавальскім, гамельчанінам Яўгенам Далевічам і містычнай постаццю, вядомай як сабачка Ібрагім.

## Гісторыя 
Праект, заснаваны ў 2001 годзе, за час свайго існавання вызначыўся тым, што час ад часу выдаваў палітычна накіраваную музычную прадукцыю, праз якую рэзка і з гумарам крытыкаваў палітыку аўтарытарнай, на думку аўтараў песень, беларускай улады. Песні праекту «UltraВожык» пачалі хутка распаўсюджвацца праз Інтэрнэт ужо ў 2001 годзе. У 2003 годзе «UltraВожык» выдаў дыск «», у якім высмяяў увядзенне прадмету дзяржаўнай ідэалогіі ў ВНУ Беларусі. Натуральна, дыск у крамы не трапіў, але невялікі тыраж разышоўся «з рук у рукі» ды праз Інтэрнэт. У 2005 годзе «UltraВожык» выдаў нечакана сур’ёзную рок-баладу «», якая патрапіла ў спіс найлепшых песняў сезону вядомага хіт-парада «Тузін Гітоў» і была выдадзеная на зборніку «Прэм’ер Тузін 2005».

28 лютага 2006 года з’явілася новая песня музычнага праекту «UltraВожык» «Фабрыка сноў».

У снежні 2007 года выходзіць кліп на песню «Атлантыда». Кліп заняў першае месца ў «кліп-марафоне» беларускамоўных кліпаў, які праводзіўся ў Гродна.

За ўсе гады існавання праекту Далевіч і Кавальскі ніколі не з’яўляліся на публіцы.

## Дыскаграфія 
### Сінглы 
* «» (2005)
* «» (2006)
* «» (2007)
* «Спадарожнік» (2009)
* «Клёва касманаўту!» (2009)
* «Das Дzед-Барадzед» (2010)

### Альбомы 
* « (2004)

### Відэакліпы
*«Фабрыка сноў» («Белсат», 2007);
*«Атлантыда» («Белсат», 2007).

### Удзел у складанках 
* «Прэм’ер Тузін 2005» (2005)
* «Песьні свабоды» (2006)
* «Песні свабоды-2» (2006)
* «Прэм’ер Тузін 2006» (2006)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Біяграфія гурта на афіцыйнай старонцы
* [«UltraВожык» на сайце «Тузін Гітоў(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%83%D0%B7%D1%96%D0%BD_%D0%93%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E)»]


Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2001 годзе
Іаган Альбрэхт Корф

**Іаган Альбрэхт фон Корф** (; , мы­за Рэн­ген­гоф, Курляндскае герцагства — , ) — барон, расійскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, правадзейны тайны саветнік (1762).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння Енскага універсітэта камер-юнкер пры двары курляндскай герцагіні, затым расійскай імператрыцы Ганны Іванаўны, у 1730 у складзе яе світы прыехаў у Расію. Камергер (з 1731). Па даручэнні Э. І. Бірона ў 1732—34 рыхтаваў ягонае абранне герцагам курляндскім. З юнацтва цікавіўся навукамі, сабраў бібліятэку (каля 35 тыс. тамоў) і калекцыю архіўных дакументаў.

У 1734—40 прэзідэнт Пецярбургскай акадэміі навук (прызначаны па ініцыятыве Бірона). Наладзіў працу Канферэнцыі акадэміі навук, упарадкаваў фінансы, заклаў асновы спецыялізацыі ў Акадэміі, стварыўшы Расійскі сход (у 1743 пераўтвораны ў Перакладчыцкі дэпартамент), Матэматычную канферэнцыю і Геаграфічны дэпартамент. Пры Корфе у Акадэмію паступілі калекцыі і бібліятэка Я. В. Бруса. Па ініцыятыве Корфа у Акадэмічны універсітэт у 1735 былі прыняты М. В. Ламаносаў і іншыя навучэнцы Славяна-грэка-лацінскай акадэміі, некаторыя з іх у 1736 для працягу адукацыі накіраваны ў Германію. Арганізаваў працу па зборы картаграфічных матэрыялаў і складанню «Атласа Расійскай імперыі» (выданы у 1745). Аказваў садзейнічанне Другой Камчацкай экспедыцыі пад кіраўніцтвам В. Берынга.

З 1740 знаходзіўся на дыпламатычнай службе, але не парываў сувязяў з Акадэміяй, пасылаў кнігі для яе, дапамагаў расійскім навукоўцам за мяжой. У 1740—46 расійскі надзвычайны пасланнік у Капенгагене, у 1746—48 у Стакгольме, у 1748-66 надзвычайны пасланнік і паўнамоцны міністр у Капенгагене. У 1762 у Берліне і Капенгагене вёў перамовы аб магчымым пасярэдніцтве Прусіі ў дазволе расійска-дацкага канфлікту, які ўзнік у сувязі з аб’яўленнем імператарам Пятром III вайны Даніі за Шлезвіг-Гальштэйн. У 1764 прапанаваў імператрыцы Кацярыне II стварыць абарончы саюз дзяржаў Паўночна-Усходняй Еўропы супраць каталіцкіх дзяржаў — Свяшчэннай Рымскай імперыі і Францыі (праект стварэння т. зв. Паўночнай сістэмы складзены М. І. Паніным).

## Літаратура 
* Анисимов Е. В. КОРФ ИОГАНН АЛЬБРЕХТ // Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2023); https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2100466 Дата обращения: 28.11.2024
Гальцы (горы)

**Гальцы́** () — пашыраная ў Сібіры, на Паўночным і Палярным Урале, на астравах Арктыкі назва горных вяршынь, якія ўздымаюцца вышэй верхняй мяжы лесу.

Вяршыні гальцоў маюць сплошчаную, падобную плато, форму. Гальцы часцей за ўсё пазбаўлены расліннасці (часам прысутнічаюць імхі, прыгнечаныя хмызнякі, кедравы сланік). У адрозненне ад бялкоў, у цёплы перыяд года гальцы вызваляюцца ад снегу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Гольцы // Геологический словарь. В 2-х тт. Т. 1: А—Л / Под. ред. А. Н. Криштофовича. Отв. ред. Т. В. Спижарский. — М.: Государственное научно-техническое издательство по геологии и охране недр, 1955. — С. 184. — 25 000 экз.
* Гольцы // Геологический словарь : в 2 т. Т. 1: А—М / Х. А. Арсланов, М. Н. Голубчина, А. Д. Искандерова и др.; гл. ред. акад. К. Н. Паффенгольц (отв. ред.) и др. — М. : Недра, 1978. — С. 180. — 486 с. — 40 000 экз.
* 

Катэгорыя:Горы
Саку (пасёлак)

**Саку** () — пасёлак у павеце Хар'юмаа, Эстонія. Знаходзіцца ў аднайменнай воласці, яе адміністрацыйны цэнтр. Пасёлак размешчаны за 7 кіламетраў на поўдзень ад мяжы Таліна, каля чыгункі Талін—Пярну. Адлегласць да цэнтра Таліна — 17 км. Вышыня над узроўнем мора — 45 метраў. Цераз пасёлак працякае рака Вяэна. Паселішча сфармавалася ў пачатку 20-га стагоддзя вакол бровара і чыгункі, пабудаванай у 1900 годзе.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Саку

**Саку**:
* Саку (воласць)
* Саку (горад)
* Саку (пасёлак)
* Саку (прыпыначны пункт)
Егуд

**Ехуд** () — горад у Цэнтральнай акрузе Ізраіля, які ўваходзіць у аб’яднаны муніцыпалітэт . У 2007 годзе насельніцтва горада складала каля  (уключаючы  — гл. ніжэй).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі
Катэгорыя:Гарады Іўдзеі
Кійза

**Кійза** () — пасёлак у воласці Саку, на поўдні прымыкае да вёскі Роабука. Улетку за кошт дачнікаў колькасць жыхароў павялічваецца да 3 000 чалавек. У пасёлку знаходзіцца аднайменная чыгуначная станцыя.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Іван Міхайлавіч Андрыянаў

**Іван Міхайлавіч Андрыянаў** () — беларускі мастак-графік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года на Ліпаў Лог Валгаградскай вобласці. Скончыў у 1965 годзе Маскоўскі паліграфічны інстытут. Вучыўся ў А. Ганчарова. Удзельнік мастацкіх выставак з 1966 года.

Працаваў у 1965—1969 гадах галоўным мастаком выдавецтва «Вышэйшая школа», у 1969—1977 гадах — выдавецтва «Народная асвета».

Член Беларускага саюза мастакоў з 1974 года. Жыў у г. Мінску.

## Творчасць 
Працуе пераважна ў кніжнай графіцы. Асноўныя творы: ілюстрацыі да кніг «Заўтрашні дзень» П. Васілеўскага, «Пацеркі» Е. Лось, «Фаўст» I. Гётэ, «Гамлет» У. Шэкспіра, «Казкі народаў СССР», «Бальшавіцкая газета „Правда“ ў Беларусі» А. Ігнаценкі, «Апавяданні беларускіх пісьменнікаў» да падручніка «Беларуская літаратура», да альбома «Белавежская пушча».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Графікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Беларусі
Аўгсткалнэ (Тэрвэцкі край)

**Аўгсткалне** () — населены пункт у Тэрвэцкім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Аўгсткалнскай воласці. За 29 км ад горада Добэлэ. За 2,5 км на поўдзень праходзіць латвійска-літоўская мяжа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Аўгсткалнэ

**Аўгсткалнэ**:
* Аўгсткалнэ (Краслаўскі край)
* Аўгсткалнэ (Тэрвэцкі край)
Аўлеяс

**Аўлеяс** (, *Aulejas ezers*) — возера ў Аулейскай воласці Краслаўскага краю Латвіі. Адносіцца да басейна Даўгавы.

Плошча воднай паверхні — 190,4 га. Найбольшая глыбіня — 4,3 м, сярэдняя — 2,7 м.
Катэгорыя:Азёры Латвіі
Аўлея

**Аўлея** () — населены пункт у Краслаўскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Аўлейскай воласці. Знаходзіцца на беразе возера Аўлеяс. За 25 км ад горада Краслава (праз Комбулі).

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, дом культуры, бібліятэка, паштовае аддзяленне, фельчарскі і акушэрскі пункт, крама.

## Памятныя мясціны 
Каталіцкая царква вёскі Аўлея, пабудаваная ў 1709 годзе, мае статус помніка архітэктуры.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Аўры

**Аўры** () — населены пункт у паўднёвай частцы Латвіі, размешчаны ў Аўрскай воласці Добэльскага краю. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Добэльскага раёна.

Цэнтр Аўрскай воласці. За 2 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі (прыпынкавы пункт Аўры), Добэлэ — 8 км, Рыгі — 77 км.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Гальцы (значэнні)

**Гальцы** — шматзначны тэрмін.

* Гальцы (*Salvelinus*) — род рыб сямейства .
* Гальцы — пашыраная ў Сібіры назва горных вяршынь.
* Гальцы — вёска ў Унінскім раёне Кіраўскай вобласці Расіі.

## Гл. таксама 
* Галец
Балбішы

**Балбішы** () — населены пункт у Рэзэкнэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Азалайнскай воласці. Знаходзіцца побач з галоўнай аўтадарогай A13. За 8 км ад горада Рэзэкнэ.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Барбэлэ

**Барбэлэ** () — населены пункт у Вэцумніекскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Барбэльскай воласці. Знаходзіцца на скрыжаванні рэгіянальных аўтадарог P87 (Баўска — Айзкраўкле) і P89 (Кекава — Скайсткалнэ). За 29 км ад горада Баўска.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Скайсткалнэ

**Скайсткалнэ** () — населены пункт у Вэцумніекскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Скайсткалнскай воласці. Знаходзіцца на правым беразе ракі Мэмэлэ каля латвійска-літоўскай мяжы.

За 32 км ад горада Баўска. Побач знаходзіцца радовішча гіпсу.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эліза фон дэр Рэке — паэтэса
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Адзілон Рэдон

**Адзілон Рэдон**, сапраўднае імя **Бертран Рэдон** (; ,  — , ) — французскі мастак-постымпрэсіяніст, жывапісец, малявальшчык, акварэліст і літограф, адзін з пачынальнікаў сімвалізму ў выяўленчым мастацтве пачатку XX стагоддзя.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Школе прыгожых мастацтваў у Парыжы (з 1861) у Ж. Л. Жэрома. Быў блізкі да пісьменнікаў-сімвалістаў, а таксама да мастакоў «Набі». На аснове асацыяцый з прыроднымі формамі ствараў свет фантастычных істот і, уводзячы ў яго цалкам рэальныя дэталі, дамагаўся эфекту змешвання сну з явай (серыі літаграфій — «У свеце мары», 1879, «Эдгару По», 1882, «Ноч», 1886, «Апакаліпсіс вышэц Іаана», 1889). Пісаў тонка дэкаратыўныя нацюрморты.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Мастакі Францыі XX стагоддзя
Мэмэлэ

**Мэмэлэ** (, ) — рака ў паўночнай Літве і паўднёвай Латвіі. Бярэ пачатак за 6 км на поўдзень ад Рокішкіса. Агульная даўжыня — 191 км, першыя 75 км рака цячэ па Літве, затым 76 км ракі — гэта мяжа Літвы-Латвіі і затым цячэ па тэрыторыі Латвіі да зліцця з ракой Муса каля горада Баўска. У выніку зліцця гэтых рэк утвараецца Ліелупэ — другая па значнасці рака Латвіі, пасля Даўгавы.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Муша (востраў)

**Востраў Муша** — каралавы востраў каля ўзбярэжжа Джыбуці. З’яўляецца часткай рэгіёну Джыбуці. Самы вялікі востраў краіны. Працягласць — менш за 3 км, акружаны невялікімі астравамі Маскалі, некалькімі астраўкамі і каралавым рыфам. Размешчаны прыкладна за 15 км на поўнач ад сталіцы Джыбуці. Пераважаюць сонечныя дні і высокія тэмпературы на працягу года. Клімат засушлівы (Köppen: BWh), тэмпература вагаецца ад вельмі цёплай у снежні, студзені і лютым да надзвычай гарачай у ліпені. Два сезоны: летні сухі сезон з траўня па кастрычнік і адносна прахалодны сезон з лістапада па красавік (зіма).

Катэгорыя:Астравы Джыбуці
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Карл фон Брэверн

**Карл Герман фон Брэверн** (; ,  — ), ) — канферэнц-міністр імператрыцы Лізаветы Пятроўны, тайны саветнік, адзін з кіраўнікоў рускай дыпламатыі ў пачатку 1740-х гг. Прэзідэнт Пецярбургскай акадэміі навук з 24 красавіка 1740 г. па 15 красавіка 1741 г.

У Кёнігбергскім універсітэце вывучаў права. З 1726 г. служыў на дыпламатычных пастах у Калегіі замежных спраў, з 1735 г. — сакратаром імперскага Кабінета. У 1740 г. стаў чацвёртым прэзідэнтам Акадэміі навук. У перыяд яго на чале гэтай установы былі набыты новыя калекцыі для Кунсткамеры. Прадставіў імператрыцы праект пашырэння штатаў, але згоды забяспечыць не змог. Адхілены ад пасады ў 1741 г. неўзабаве пасля падзення Бірона як яго паплечнік.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце Расійскай акадэміі навук
Барысава (Латвія)

**Барысава** () — населены пункт у Вілякскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Вецумскай воласці. Знаходзіцца на рацэ Кіра. Цераз вёску праходзяць аўтадарогі V457 і V475.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Кіра (прыток Вяды)

**Кіра** () — рака ў Латвіі і Расіі (у Пыталаўскім раёне і па мяжы з Палкінскім раёнам Пскоўскай вобласці).

Вусце ракі знаходзіцца за 16 км ад вусця ракі Вяды па правым беразе. Даўжыня ракі — 60 км (па латвійскіх дадзеных — 59), плошча вадазборнага басейна — 295,4 км² (з іх у Латвіі — 276,8 км²). За 25 км ад вусця ўпадае правы прыток Трасцянка.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Ева Гесэ

**Ева Гесэ** (; ,  — , , Нью-Ёрк) — амерыканская мастачка і скульптар-абстракцыяніст яўрэйскага паходжання. Была творча актыўная ў такіх мастацкіх напрамках 1960-х гадоў, як працэс-арт і артэ повера. Стала вядомай дзякуючы сваёй наватарскай працай у стылі мінімалізму і постмінімалізму ў такіх матэрыялах, як латэкс, шкловалакно і пластмасы.

## Жыццё і творчасць 
Ева Гесэ нарадзілася ў сям’і адваката-яўрэя. Пасля ўзмацнення пераследу яўрэяў у нацысцкай Германіі, Еву і яе старэйшую сястру бацькі адправілі ў Нідэрланды праз праграму «Кіндэртранспарт». Праз некалькі месяцаў расстання, яны ўз’ядналіся і пераехалі ў Англію. У 1939 годзе сям’я Гесэ прыбыла ў Нью-Ёрк. У 1946 годзе маці Евы, якая пакутавала на псіхічны разлад, выкліканы пераследамі і ўцёкамі з Германіі, скончыла жыццё самагубствам. Атрымаўшы сярэднюю адукацыю, Ева вывучае жывапіс у вучылішчы Купер-Юніён у Нью-Ёрку, а затым у школе мастацтваў і архітэктуры Ельскага ўніверсітэта (у прыватнасці, у Джозефа Альберса). У пачатку 1960-х гадах Ева Гесэ знаходзілася пад уплывам творчасці Марселя Дзюшана.

У 1961 годзе Ева выходзіць замуж за скульптара Тома Дойля. У 1964—1965 гадах муж і жонка жывуць у Германіі, у Кеттвізе, каля Эсэна, і шмат працуюць, ствараючы першыя мастацкія аб’екты ў 3-х праекцыях. Пасля вяртання ў Нью-Ёрк Ева Гесэ прысвячае свой час скульптуры і працуе з незвычайнымі раней матэрыяламі — каучукам, пластмасамі, шклапластыкам. Дзякуючы гэтай яе творчасці Ева Гесэ становіцца шырока вядомым майстрам.

Ева Гесэ памерла ва ўзросце 34 гадоў ад раку мозгу. Пасля яе смерці творы мастачкі былі прадстаўлены на выставах сучаснага мастацтва documenta 5 (1972) і documenta 6 (1977) у Каселі.
## Крыніцы
Муса (рака)

**Муса** (), таксама **Муша** () — рака ў паўночнай частцы Літвы і паўднёвай частцы Латвіі. Даўжыня ракі — 164 км, з іх 133 км — на тэрыторыі Літвы, затым 6 км ракі ўтварае мяжу паміж Літвой і Латвіяй, і апошнія 18 км да самага зліцця з ракой Мэмэлэ каля горада Баўска — на тэрыторыі Латвіі. У выніку зліцця ўтвараецца рака Ліелупэ.

Выток ракі Муса знаходзіцца за 7 км на паўночны ўсход ад мястэчка Шакіна. Сярэдні расход вады каля вусця — 25,1 м³/с. Плошча вадазборнага басейна — 5463 км².

На правым беразе ракі знаходзіцца аднайменная вёска.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Рэкі Літвы
Качанава (Палкінскі раён)

**Качанава** (, у 1925—1944 гадах — Кацэны, ) — сяло ў Палкінскім раёне Пскоўскай вобласці Расіі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Качанаўскай воласці.

Размешчана за 70 км ад Пскова і за 12 км ад мяжы Расіі з Латвіяй. Побач знаходзіцца возера Лютае.
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Школа, пошта, сельсавет, дом культуры, прыватныя магазіны, праваслаўная царква і лютэранская кірха (не дзейнічае). З Пскова два разы на дзень ходзіць рэйсавы аўтобус.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Пскоўскай вобласці
Абас

**Абас** — прозвішча.

## Прозвішча 
* Алі Махмуд Абас (нар. 1964) — сірыйскі дзяржаўны дзеяч, военачальнік
* Махмуд Абас (нар. 1935) — палестынскі палітык, старшыня (прэзідэнт) Палесцінскай Нацыянальнай Адміністрацыі, старшыня руху ФАТХ.
Алі Махмуд Абас

**Алі Махмуд Абас** (; ) — сірыйскі дзяржаўны дзеяч, военачальнік. Міністр абароны Сірыі з 28 красавіка 2022 года. Мусульманін-суніт.

## Ранняе жыццё і адукацыя 
Абас нарадзіўся ў 1964 годзе ў вёсцы Эфра (Сірыя), мухафаза Дамаск (мухафаза). У 1983 годзе паступіў у Ваенную акадэмію Хомса, спецыялізуючыся на бранятанкавай тэхніцы. 7 кастрычніка 1985 года скончыў вучобу ў званні лейтэнанта. Упершыню атрымаў вышэйшую камандную адукацыю ў Пакістане ў 1997 годзе. З 2000 па 2001 год вучыўся ў Каралеўскім каледжы абаронных даследаванняў у Лондане, у аспірантуры па нацыянальнай абароне.

У 2003 годзе таксама праслухаў акадэмічны Міжнародны курс па кіраванні ў крызісных сітуацыях у штабным каледжы Каралеўскай арміі Швецыі ў Стакгольме. У 2004 годзе праслухаў курс па кіраўніцтву абаронай дзяржавы ў Каралеўскім каледжы Брэды, Нідэрланды.

## Ваенная кар’ера 
1 студзеня 2018 года было прысвоена званне генерал-маёра, а 30 красавіка 2022 года — званне генерал-лейтэнанта. Пасля павышэння ў званні да генерал-лейтэнанта на працягу двух гадоў камандаваў брыгадай унутранай бяспекі. Пасля павышэння па службе на тры гады ўзначаліў ваенную акадэмію. Затым займаў шэраг высокіх пасад, апошняя з якіх — пасада намесніка начальніка Генеральнага штаба 18 сакавіка 2021 года.

## Міністр абароны 
28 красавіка 2022 года быў выдадзены прэзідэнцкі ўказ № 115 аб прызначэнні генерала Алі Махмуда Абаса міністрам абароны замест Алі Абдулы Аюба. Падчас удару беспілотніка па Хомсе ў 2023 годзе Абас прысутнічаў на цырымоніі ўручэння дыпломаў, але пакінуў мерапрыемства да нападу. Пазней ён наведаў вайсковы шпіталь Абдул-Кадэр Шакфа, куды былі дастаўленыя некалькі пацярпелых.

## Крыніцы
Андрэй Львовіч фон Нікалаі

**Андрэй Львовіч фон Нікалаі** (; ) — барон Свяшчэннай Рымскай імперыі (1782), расійскі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік, тайны саветнік (1800).

## Біяграфія 
Належаў да дваранскага роду шведскага паходжання. Скончыў Страсбурскі ўніверсітэт (1760). У Парыжы завязаў знаёмства з дзеячамі французскай Асветы (Вальтэрам, Д. Дзідро, Ж. д’Аламберам), а таксама з князем Д. М. Галіцыным. У 1761—63 сакратар апошняга. У 1766—69 кампаньён і выхавацель сыноў графа К. Р. Разумоўскага. Па яго рэкамендацыі і па рэкамендацыі свайго сябра Ф. Г. Лаферм’ера, бібліятэкара вялікага князя Паўла Пятровіча (будучага імператара Паўла I), прызначаны М. І. Паніным настаўнікам Паўла Пятровіча (з 1769). Асабісты сакратар вялікага князя (1773—96), яго першай жонкі вялікай княгіні Наталлі Аляксееўны (да 1776) і другой жонкі — вялікай княгіні, з 1796 імператрыцы Марыі Фёдараўны (1776—98). Член Кабінета Яго Імператарскай Вялікасці (з 1796). Прэзідэнт Пецярбургскай акадэміі навук (1798—1803).

Набыў у 1788 сядзібу Манрэпо каля Выбаргу, якой прысвяціў паэму «Das Landgut Monrepos in Finnland» («Маёнтак Манрэпо ў Фінляндыі») (1804). У сядзібе пабудаваны драўляныя сядзібны дом (1798—1804), флігель з вежавым гадзіннікам (1800—04, архітэктар Дж. А. Марцінэлі) і інш. Аўтар успамінаў, рыцарскіх раманаў у вершах, баек, элегій, эпіграм і інш.

## Сачыненні 
* Elegien und Briefe. Straßburg, 1760
* Verse und Prose. Basel, 1773. Bd 1-2
* Vermischte Gedichte und prosaische Schriften. B.; Stettin, 1778—1786. Bd 1-9
* Vermischte Gedichte und prosaische Schriften. B.; Stettin, 1792—1810. Bd 1-8
* Theatralische Werke. Königsberg, 1811. Bd 1-2
* Poetische Werke. W., 1817. Bd 1-4
* Име­ние Мон­ре­по в Фин­лян­дии / Изд. под­гот. М. В. Ефи­мов, Ю. И. Мошник. СПб., 2011.

## Літаратура 
* НИКОЛАИ АНДРЕЙ ЛЬВОВИЧ // Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2023); https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2269004 Дата обращения: 28.11.2024

## Крыніцы 
Катэгорыя:Постаці Асветніцтва
Аляксей Густыр

**Аляксей Густыр** (нар. ) — беларускі валейбаліст. Майстар спорту па валейболе.

## Біяграфія 
У валейбол прыйшоў таму, што абое бацькоў гулялі на аматарскім узроўні. Трэніравацца пачаў з 10 гадоў. У 1995 годзе папаў у каманду СКА, дзе выступаў да 2001 года. У складзе каманды СКА быў чэмпіёнам Рэспублікі Беларусь і ўладальнікам Кубка Рэспублікі Беларусь.

Cтаяў ля вытокаў каманды «МАПІД». Выступаў за завадскую каманду ў I лізе. Потым «МАПІД» прабіўся ў вышэйшую лігу, каманду пераназвалі ў «Будаўнік» (2006), а ён яшчэ два сезоны дапамагаў камандзе здабываць трафеі.

У студзені 2017 года вярнуўся ў каманду «Будаўнік» на пасаду трэнера.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Алексей Густыр возвращается в команду «Строитель»
* Связующий игрок команды Мотор
* Aliaksey Gustyr 

Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі
Саку (горад)

**Саку** (яп. 佐久市) — горад у Японіі, які знаходзіцца ў прэфектуры Нагана. Плошча - 423,99 км², шчыльнасць насельніцтва — 234,83 ​​чал./км². Размешчаны на востраве Хонсю, рэгіён Цюбу.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады прэфектуры Нагана
Разумоўскі

**Разумоўскі** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Кірыла Рыгоравіч Разумоўскі — апошні гетман Левабярэжнай Украіны.
* Андрэй Кірылавіч Разумоўскі — расійскі дыпламат, сын К. Р. Разумоўскага.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Густыр

**Густыр** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Густыр (нар. 1978) — беларускі валейбаліст.
* Ян Фёдаравіч Густыр (1904—1937) — беларускі навуковец.
Сяргей Уладзіміравіч Поссе

**Сяргей Уладзіміравіч Поссе** () — беларускі гісторык, прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1901 годзе ў Лондане, куды выехаў пасля высылкі з Санкт-Пецярбурга яго бацька, Уладзімір Аляксандравіч Поссе (1864—1940), рускі журналіст.

Вучыўся ў Інстытуце чырвонай прафесуры ў Маскве.

Да 9 жніўня 1937 года працаваў дырэктарам Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КПБ.

## Арышт і смерць 
Арыштаваны ўначы 9 жніўня 1937 года ў Мінску ў сваёй кватэры.

19 кастрычніка 1937 года загадчыца аддзела школ і навукі ЦК КП(б)Б Ф. А. Новікава накіравала сакратарам ЦК КП(б)Б А. А. Волкаву і А. М. Лявіцкаму дакладную запіску «Аб Інстытуце гісторыі партыі пры ЦК КП(б)Б», якая пачыналася словамі: «Органамі НКУС выкрыты і арыштаваны як вораг народа былы дырэктар Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КП(б)Б Поссе. Пасля яго арышту ў Інстытуце праведзена некаторая (першая яшчэ) праца па выкрыцці яго шкодніцкіх дзеянняў і па выкрыцці людзей, замяшаных у іх…». Паводле яе слоў, менавіта Шаранговіч і Поссе «раскрадалі важнейшыя дакументы партыйнага архіва». І асабліва — «копіі загадаў Заходняга фронту за подпісам таварыша Сталіна і адна справа — тэлеграмы аб утварэнні БССР таксама за подпісам т. Сталіна…». Паводле даносу Ф. Новікавай, Поссе «свядома сарваў вывучэнне гісторыі партыі і асабліва паслякастрычніцкага перыяду», шкодна падбіраў аспірантаў, з-за чаго 8 з 12 прэтэндэнтаў не дабраліся да навуковага фінішу, дайшоў з маладымі навукоўцамі ў навуковым разборы толькі да VI з’езду УКП(б), і тое толькі «па асобных пытаннях». Акрамя таго, ён меў неасцярожнасць нарадзіцца ў Лондане і пачаць сваю кар’еру ў Петраградзе інструктарам Камісарыята земляробства, дзе відавочна меўся з усякімі злоснымі апартуністамі.

Прыгавораны да расстрэлу па так званых «сталінскіх спісах».
* Другая жонка — Таццяна Аляксееўна Бодэ, дачка Аляксея Бодэ, роднага брата Аляксандра Бодэ, аўтара слоў да песні «Свяшчэнная вайна», беларускі гісторык, удзельнік Параду Перамогі ў Маскве 1945 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў БССР
Халакост у Брагінскім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Брагінскага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Яўрэяў у раёне забівалі ў Брагіне, Камарын, вёсках Асарэвічы, Багушы, Верхнія Жары, Капоранка, Кавака, Калыбань (3 сям’і — больш за 20 чалавек у кастрычніку 1941 года), Касачоў, Краснае, Крыўча, Крукі, Малажын, Мікулічы, Новая Ёлча, Нудзічы, Астрагляды, Рыжкаў, Сабалі, Спярыжжа, Тэльман і іншых.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёна 2 гета — у Брагіне (верасень — 27 лістапада 1941, больш за 600 загінулых) і Камарыне (да кастрычніка 1941, каля 250 загінулых).

Ганна Паняўчык з Брагіна за выратаванне Марыі Брыльянт была ўдастоена ганаровага звання «Праведнік народаў свету» ад ізраільскага мемарыяльнага інстытута «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны*».

У 1957 годзе ў Брагіне на вуліцы Пясочная быў насыпаны курган, а потым была ўсталяваная стэла з надпісам аб 8000 загінулых ад рук нацыста — у тым ліку яўрэяў, перапахаваных сюды з двух брацкіх магіл на вуліцы Набярэжнай.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Брагінскі раён
Катэгорыя:Гісторыя Брагінскага раёна
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Тэрэсва (рака)

**Тэрэсва** () — рака ў Закарпацкай вобласці Украіны. Правы прыток Цісы (басейн Дуная).

Утвараецца зліццём Макранкі і Брустуранкі на паўднёва-заходніх схілах Верхавінскага хрыбта Усходніх Карпат. Далей рака перасякае Паланінскі хрыбет. Выходзіць у нізоўях на Закарпацкую нізіну.

Даўжыня 56&nbsp;км, плошча басейна 1225&nbsp;км². Даліна ў вярхоўях пераважна V-падобная (шырынёй 100–400 м), на асобных участках цяснінападобная (шырынёй 30—40&nbsp;м), ніжэй&nbsp;— карытападобная, шырынёй ад 0,5&nbsp;км да 2&nbsp;км. Пойма часта асіметрычная, перарывістая (шырыня змяняецца ад 50—200&nbsp;м да 1,5&nbsp;км), у нізоўі зліваецца з поймай Цісы. Рэчышча звілістае, моцна разгалінаванае, парожыстае, маюцца вадаспады (у верхнім цячэнні).

Жыўленне мяшанае з перавагай дажджавога; ледастаў няўстойлівы, характэрны паводкі на працягу года, часамі разбуральныя. Берагі на асобных участках умацаваныя. Маюцца невялікія ГЭС, водны турызм.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Кирилюк М. І.* Тересва // Географічна енциклопедія України: [в 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. Т. 3. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 1993. 

Катэгорыя:Прытокі Цісы
Катэгорыя:Рэкі Закарпацкай вобласці