Пімен Панчанка

**Пі́мен Емялья́навіч Па́нчанка ** () — беларускі паэт, перакладчык, крытык. Народны паэт Беларусі (1973).

## Біяграфія 
Бацька, Емяльян Арцёмаціч, і маці, Дар’я Факееўна — сяляне з вёскі Гедэйкі Ашмянскага павета Віленскай губерні, выехалі на заработкі ў Прыбалтыку. Пімен Панчанка нарадзіўся 23 жніўня 1917 года ў Рэвелі (цяпер — Талін) Эстляндскай губерні Расійскай імперыі.

Ваенныя цяжкасці, адсутнасць у хаце гаспадара, які быў у расійскім войску, ускладнілі цяжкое Дар’і Факееўны Панчанка. З двума дзецьмі на руках ёй было цяжка ў чужым горадзе, і жанчына ў 1920 годзе падалася на радзіму да сваёй маці. Там, у Бягомлі, прайшлі дзіцячыя і раннія юнацкія гады Пімена Панчанкі. Пазней бацька працаваў у Бягомлі, Старцах, Талачыне аб’ездчыкам, прарабам, лесаводам. У 1932 годзе Пімен Панчанка скончыў Бягомльскую сямігадовую школу, падрыхтоўчыя курсы для паступлення ў ВНУ ў Горках. У 1933 годзе сям’я Панчанкаў пераехала ў Бабруйск, Пімен пачаў працаваць на мясцовым дрэваапрацоўчым камбінаце рабочым. 

У 1933—1934 гадах вучыўся на настаўніцкіх курсах. Пасля працаваў загадчыкам Алянскай пачатковай школы Бабруйскага раёна (1934—1935). У 1935—1938 гадах быў настаўнікам Казуліцкай няпоўнай сярэдняй школы ў Кіраўскім раёне. У 1938—1939 гадах працаваў выкладчыкам мовы і літаратуры ў Кіраўскай сярэдняй школе. Адначасова вучыўся завочна на філалагічным факультэце Менскага настаўніцкага інстытута, які скончыў у 1939 годзе.

Удзельнік паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь 1939 года. У часы Другой сусветнай вайны быў спецыяльным карэспандэнтам у вайсковых і франтавых газетах. Вершы, фельетоны і прыпеўкі Пімена Панчанкі змяшчаліся ў раздзеле «Па карку недавярку» (газета «За свабодную Беларусь», Калінінскі фронт), у сатырычных выданнях «Партызанская дубінка», «Раздавім фашысцкую гадзіну» і іншых. Быў на Бранскім, Заходнім, Калінінскім, Паўночна-Заходнім франтах.

Пімен Панчанка — аўтар тэксту «Партызанскага маршу», улёткі з якім захоўваюцца ў фондах Віцебскага абласнога краязнаўчага музея:

У 1944—1945 гадах з часцямі Чырвонай Арміі быў у Іране. Дэмабілізаваўся ў 1946 годзе.

Пераязджае ў Мінск, працуе загадчыкам аддзела рэдакцыі часопіса «Вожык», з 1948 года быў загадчыкам аддзела, а пазней намеснікам галоўнага рэдактара газеты «Літаратура і мастацтва». У 1954—1958 гадах працаваў галоўным рэдактарам альманаха «Советская Отчизна». У 1958—1966 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Маладосць», зняты з пасады за друк аповесці Васіля Быкава «Мёртвым не баліць», раскрытыкаванай савецкімі ўладамі. З 1966 года быў сакратаром праўлення Саюза пісьменнікаў БССР. З 1972 года на творчай рабоце.

У 1958 годзе як член дэлегацыі БССР удзельнічаў у рабоце XIII сесіі Генеральнай Асамблеі ААН. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1959—1967, 1971—1990 гадах. Быў старшынёй Рэспубліканскага камітэта абароны міру. Член Рады Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1990 года.

Памёр 2 красавіка 1995 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Сям’я 
Быў у шлюбе з Зояй Кірылаўнай (народжанай Бушко), дзеці — Таццяна і Андрэй.

## Творчасць 
Першыя вершы Пімена Панчанкі «Ураджайнае» і «Моладзі» былі апублікаваныя ў альманаху «Ударнікі» (1934. № 3). Галоўнымі матывамі яго даваеннай творчасці былі ўлаўленне паслярэвалюцыйнай сацыялістычнай рэчаіснасці. У першых зборніках «Упэўненасць» (1938) і «Вераснёвыя сцягі» (1940) адлюстраваны рамантычна-ўзнёслы настрой, паэт услаўляе хараство і багацце краіны, услаўляе сацыялізм.

За часамі Другой сусветнай вайны ў творчасці Пімена Панчанкі пераважае патрыятычная паэзія, але выяўляе сябе таксама ў трагічным і сатырычным кірунках. Падрыхтаваны да друку трэці зборнік вершаў «Трывожныя зарніцы» згарэў у часе вайны. Аўтар паэтычных зборнікаў «Табе, Беларусь», «Дарога вайны», «Далёкія станцыі». Уражанні аб знаходжанні ў Іране апісаў у цыкле «Іранскі дзённік» (1944—1947).

У пасляваеннай паэзіі Пімена Панчанкі часцей гучаць грамадзянскія матывы: барацьба за мір, услаўленне сацыялістычнага ладу, палёты ў космас, інтэрнацыянальныя сувязі. Выходзяць зборнікі паэта «За шчасце, за мір» (1950), «Шырокі свет» (1955), «Кніга вандраванняў і любові» (1959), «Нью-Ёркскія малюнкі» (1960), «Тысяча небасхілаў» (1962). Лірыка-публіцыстычная паэма «Патрыятычная песня», у якой паэт выказваў прызнанне ў любві да Радзімы і людзей, была ў 1959 годзе ўзнагароджана Літаратурнай прэміяй імя Янкі Купалы.

У 1966 годзе выйшла кніга вершаў Панчанкі «Пры святле маланак» (Дзяржаўная прэмія Беларусі імя Янкі Купалы 1968). Пачынаючы з гэтай кнігі, светаразуменне паэта становіцца больш заглыбленым, па-філасофску засяроджаным, разважлівым. Паэтычныя зборнікі Пімена Панчанкі «Снежань» (1972), «Крык сойкі» (1976), «Вячэрні цягнік» (1977) насычаны непакоем, роздумам над глабальнымі тагачаснымі праблемамі, над будучыняй чалавецтва. У іх гучыць любоў да роднай зямлі, да чалавека працы.

Пімен Панчанка ў сваёй творчасці выступае нацыянальным беларускім патрыётам, змагаром за захаванне прыроды, піша пра высокія маральныя ідэалы. У яго вершах спалучаецца лірызм з публіцыстычным напалам. 

Перакладаў на беларускую мову творы Адама Міцкевіча, М. Нагнібеды, Райніса, Фрыдрыха Шылера і інш. 

У 1981 годзе за зборнік «Дзе начуе жаваранак?» Пімену Панчанку была прысуджана Дзяржаўная прэмія СССР.

У 1980-х — пачатку 1990-х гадоў у творчасці паэта ўзмацніліся публіцыстычнасць, палемічная вастрыня, сатырычны пафас. Вершы грамадзянскага гучання склалі зборнікі «І вера, і вернасць, і вечнасць» (1986), «Прылучэнне» (1987), «Горкі жолуд» (1988), «Неспакой» (1988), «Высокі бераг» (1993). Грамадзянскі рэзананс выклікала ў свой час «Паэма сораму і гневу» (1989), у якой паэт выкрывае заганы бальшавіцкай улады. 

Пасля смерці паэта з друку выйшлі яго кнігі «Зямля ў мяне адна» (1996) і «Жытнёвы звон» (2002), у якіх сабраны творы розных гадоў. Пімен Панчанка ёсць аўтарам шматлікіх публіцыстычных артыкулаў і эсэ, успамінаў пра вядомых беларускіх пісьменнікаў і падзеі літаратурнага жыцця.

## Бібліяграфія 
### Зборнікі паэзіі 
* «Упэўненасць» (1938)
* «Вераснёвыя сцягі» (1940)
*  (Масква, 1942)
* «Дарога вайны» (Масква, 1943)
* «Далёкія станцыі» (1945)
* «Гарачыя вятры: Вершы і паэмы» (1947)
* «Вершы (1948)
* «Прысяга» (1949)
* «За шчасце, за мір!» (1950)
* «Вершы і паэмы» (1952)
* «Шырокі свет» (1955)
* «Кніга вандраванняў і любові» (1959)
* «Нью-Йоркскія маланкі» (1960)
* «Тысяча небасхілаў» (1962)
* «Чатыры кантыненты: Вершы і паэмы» (1964)
* «Пры святле маланак» (1966)
* «Размова з наследнікамі: Вершы і паэма» (1967)
* «Снежань» (1972)
* «Вершы» (1973)
* «Крык сойкі» (1976)
* «Вячэрні цягнік» (1977)
* «Лірыка» (1980)
* «Млечны Шлях» (1980)
* «Маўклівая малітва» (1981)
* «Дзе начуе жаўранак» (1983)
* «Сіні ранак» (1984)
* «Лясныя воблакі» (1985)
* «І вера, і вернасць, і вечнасць» (1986)
* «Прылучэнне» (1987)
* «Горкі жолуд» (1988)
* «Неспакой» (1988)
* «Высокі бераг» (1993)
* «Зямля ў мяне адна» (1996)
* «Жытнёвы звон» (2002)

### Гумар і сатыра 
* «Гарачы лівень» (1957)

### Літаратура-крытычныя эсэ 
* «На паэтычным небасхіле» (1977)

### Выбранае 
* «Выбраныя творы» (1956)
* «Выбранае» (1975)

### Зборы твораў 
* «Збор твораў : У 2 т.» (1959)
* «Збор твораў : У 3 т.» (1967—1971)
* «Збор твораў : У 4 т.» (1981—1983)

## Прэміі і ўзнагароды 
* Народны паэт БССР (1973)
* Ордэн Леніна (21 жніўня 1987)
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (16 кастрычніка 1984)
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені (11 сакавіка 1985)
* Тры ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (25 лютага 1955; 26 жніўня 1971; 23 сакавіка 1976)
* Два ордэны «Знак Пашаны» (1 студзеня 1944; 4 траўня 1962)
* Медаль «За баявыя заслугі» (6 студзеня 1943)
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» 1-й ступені (5 лістапада 1944)
* Медаль Францыска Скарыны (1992)
* Іншыя медалі
* Дзяржаўная прэмія БССР імя Янкі Купалы (1959) — за паэму «Патрыятычная песня»
* Дзяржаўная прэмія БССР імя Янкі Купалы (1968) — за зборнік «Пры святле маланак» (1966)
* Дзяржаўная прэмія СССР (1981) — за вершаваны зборнік «Где ночует жаворонок» (Масква, 1979)
* Ганаровы член НАН Беларусі (1994).

## Погляды 
У 1964 годзе Пімен Панчанка напісаў верш «Родная мова», у якім выказаў пратэст супраць знішчэння беларускай мовы савецкімі ўладамі:Аднак на патрабаванне выдавецтва (іначай — кніга не выйдзе) паэт мусіў змяніць фінальную страфу на «*Ці плачу я, ці пяю, / Ці размаўляю з матуляю — Песню сваю, мову сваю / Я да грудзей прытульваю*». У такім выглядзе «Родная мова» друкавалася ва ўсіх выбраных, зборах твораў і школьных падручніках.

У 1986 годзе падпісаў адкрыты ліст беларускай інтэлігенцыі да Міхаіла Гарбачова з просьбай абароны беларускай мовы.

## Памяць 
Імя Пімена Панчанкі носіць вуліца ў Мінску, ёсць вуліцы ў Смалявічах, Бялынічах, Гродне. Школа № 199 у Мінску названа ў гонар Пімена Панчанкі.

### У філатэліі 

File:140 (100 hadoŭ z dnia naradžennia Pimiena Pančanki).jpg|Канверт з арыгінальнай маркай Беларусі, прысвечаны 100-годдзю з дня нараджэння Пімена Панчанкі (2017).
File:140 (100 hadoŭ z dnia naradžennia Pimiena Pančanki) - Special postmark.png|Спецыяльны паштовы штэмпель Беларусі, прысвечаны 100-годдзю з дня нараджэння Пімена Панчанкі (2017).

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская мова : энцыклапедыя — Мінск, 1994.
* Беларускія пісьменнікі (1917—1990) — Мінск, 1994.
* 
* 
* Национальная Академия наук Беларуси : персональный состав. — Минск, 2003.
*  С. 401
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 4. — Мінск, 1987.

## Спасылкі 
* Любіў Уітмена, лавіў шпіёнаў. Да 105-годдзя народнага паэта Беларусі Пімена Панчанкі ўзгадваем адметныя факты з яго біяграфіі  // 22 жніўня 2022
* Воспоминания внука Пимена Панченко о деде (пачатак)  // 3 снежня 2014
* Воспоминания внука Пимена Панченко о деде (заканчэнне)  // 5 снежня 2014
* П. Панчанка. Верш «Даты». Аўтограф. &#91;1973&#93; 
* Рукапісы не гараць. Пімен Панчанка 
* Пімен Панчанка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска
Катэгорыя:Народныя паэты Беларускай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Катэгорыя:Ганаровыя члены Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі