Аляксей Іванавіч Рыкаў

**Аляксе́й Іва́навіч Ры́каў** (; ) — расійскі рэвалюцыянер, савецкі палітычны і дзяржаўны дзеяч, першы народны камісар унутраных спраў РСФСР (1917), старшыня ВСНГ РСФСР (1918—1921, 1923) і ВСНГ СССР (1923—1924), Старшыня Савета народных камісараў СССР (1924—1930) і адначасова — Савета народных камісараў РСФСР (1924—1929), Народны камісар пошты і тэлеграфа СССР (1931—1936), член Палітбюро (1922—1930).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 13 [25] лютага 1881 года ў Саратаве.

У гімназіі захапіўся рэвалюцыйнымі ідэямі, у сувязі з чым меў непрыемнасці з паліцыяй. Напярэдадні выпускных экзаменаў у доме Рыкавых быў праведзены ператрус на прадмет пошуку незаконнай літаратуры. У Саратаве было некалькі рэвалюцыйных гурткоў, у працы якіх ён прымаў актыўны ўдзел.

Член РСДРП з 1899 года (згодна з некаторымі крыніцамі — з 1898 года). Яго рэвалюцыйныя погляды сталі прычынай «чацвёркі» за паводзіны ў атэстаце. Апошняя акалічнасць не дазваляла яму паступаць у Санкт-Пецярбургскі і Маскоўскі ўніверсітэты, у 1900 году паступіў на юрыдычны факультэт Казанскага ўніверсітэта.

У 1905—1907 гадах — член ЦК РСДРП, у 1907—1912 гадах — кандыдат у члены ЦК РСДРП.

У 1910—1911 гадах знаходзіўся на эміграцыі ў Францыі. У жніўні 1911 года вярнуўся ў Расію, куды быў камандзіраваны замежнай арганізацыйнай камісіяй РСДРП(б) па скліканні Пражскай партыйнай канферэнцыі для працы па арганізацыі рускай Аргкамісіі. Быў арыштаваны ў Маскве і сасланы ў Архангельскую губерню. У 1912 годзе вызвалены па амністыі, улетку таго ж года вёў рэвалюцыйную працу ў Маскве. У лістападзе быў арыштаваны і сасланы ў Нарымскі край, у 1915 годзе паспрабаваў уцячы, але быў затрыманы і вернуты да месца ссылкі. Вызвалены пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года.

З 26 кастрычніка (8 лістапада) па 4 (17) лістапада 1917 года — Народны камісар па ўнутраных справах РСФСР.

З 3 красавіка 1918 па 28 мая 1921 года — старшыня ВСНГ РСФСР і адначасова — намеснік старшыні Саўнаркама (май 1921 — люты 1923) і Савета Працы і Абароны (СПА, 26 мая 1921 — ліпень 1923). У 1918 годзе выступіў супраць правядзення Чырвонага тэрору.

З 8 ліпеня 1919 па верасень 1919 года — член Рэўваенсавета РСФСР. У 1919—1920 гадах — надзвычайны ўпаўнаважаны СПА па забеспячэнні Чырвонай арміі і флоту. У 1919—1921 гадах — член Прэзідыума УЦВК.

У 1920—1934 гадах — член ЦК партыі (абіраўся на IX—XVI з’ездах), з 1934 (XVII з’езд) да 1937 года — кандыдат у члены ЦК УКП(б). З 5 красавіка 1920 года па 2 чэрвеня 1924 года — член Аргбюро ЦК, з 3 красавіка 1922 года па 21 снежня 1930 года — член Палітбюро ЦК. Член ЦВК СССР, член Прэзідыума ЦВК СССР у 1922—1924 гадах. Увосень 1921 — вясной 1922 года знаходзіўся на лячэнні ў Германіі, быў праапераваны.

6 ліпеня 1923 года прызначаны Старшынёй ВСНГ СССР, намеснікам старшыні Саўнаркама і СТА СССР. З улікам таго, што старшыня Саўнаркама У. І. Ленін быў цяжка хворы, у руках Рыкава засяродзілася ўсё кіраўніцтва дзейнасцю ўрада.

У студзені 1924 года перанёс інфаркт.

2 лютага 1924 года назначаны старшынёй Саўнаркама СССР і старшынёй Саўнаркама РСФСР. Са студзеня 1926 года — таксама старшыня СПА СССР. Адкрываў і закрываў першы, пасля смерці Леніна, з’езд партыі — XIV.

У распачатай унутрыпартыйнай барацьбе актыўна падтрымаў большасць ЦК супраць Л. Троцкага, пазней падтрымаў І. Сталіна і М. Бухарына ў барацьбе супраць Р. Зіноўева і Л. Каменева.

У 1928—1929 гадах выступаў супраць згортвання НЭПа, фарсіравання індустрыялізацыі і калектывізацыі, што было абвешчана «правым ухілам» ва УКП(б). У лістападзе 1929 года прызнаў свае «памылкі» і заявіў, што будзе весці «рашучую барацьбу супраць усіх ухілаў ад генеральнай лініі партыі і, перш за ўсё, супраць правага ўхілу». Быў адзіным з лідэраў «правага ўхілу», пакінутым у Палітбюро пасля XVI з’езда УКП(б).

19 снежня 1930 года зняты з пасады Старшыні Саўнаркама СССР, а 21 снежня 1930 года выведзены са складу Палітбюро. З 30 сакавіка 1931 года — Народны камісар пошт і тэлеграфаў СССР (17 студзеня 1932 года наркамат перайменаваны ў наркамат сувязі). 26 верасня 1936 года зняты з пасады наркама.

На пленуме ЦК УКП(б) у лютым 1937 года для вынясення рашэння «па справе Бухарына і Рыкава» была ўтворана камісія пленума ў складзе 35 чалавек пад старшынствам А. І. Мікаяна. Камісія выказалася за выключэнне Бухарына і Рыкава з кандыдатаў у сябры ЦК і з шэрагаў партыі.
Выключаны з партыі і 27 лютага 1937 года арыштаваны.

13 сакавіка 1938 года быў прысуджаны да смяротнага пакарання і 15 сакавіка расстраляны на Камунарскім палігоне. Цалкам рэабілітаваны (пастанова пленума Вярхоўнага Суда СССР ад 4 лютага 1988 года) і пасмяротна адноўлены ў партыі ў 1988 годзе.

## Творы 
* Рыков А. И. Статьи и речи. В четырёх томах. — М-Л., 1927—1929 *(4-ты том выпушчаны не быў)*.
* Рыков А. И. Избранные произведения. — М.: Экономика, 1990. — ISBN 5-282-00797-5.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены Аргбюро ЦК УКП(б)
Катэгорыя:Члены Палітбюро ЦК КПСС
Катэгорыя:Старшыні СНК СССР
Катэгорыя:Міністры СССР
Катэгорыя:Дэлегаты III з’езда РСДРП
Катэгорыя:Дэлегаты IV з’езда РСДРП
Катэгорыя:Дэлегаты V з’езда РСДРП
Катэгорыя:Дэлегаты VI з’езда РСДРП
Катэгорыя:Дэлегаты VII з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты VIII з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты IX з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты X з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XI з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XII з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XIII з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XIV з’езда УКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XV з’езда УКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XVI з’езда УКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XVII з’езда УКП(б)
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Члены Прэзідыума ЦВК СССР