open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Роберт Рэкард

**Роберт Рэкард** (, каля 1510—1558) — уэльскі ўрач і матэматык. Вядомы, у прыватнасці, тым, што ў 1557 годзе прапанаваў выкарыстоўваць у матэматыцы знак роўнасці.

## Біяграфія 
Нарадзіўся каля 1510 г. у рэспектабельнай уэльскай сям'і. У 1525 годзе быў адпраўлены на навучанне ў Оксфардскі ўніверсітэт, які скончыў у 1531 г.. Заняўшыся медыцынскай дзейнасцю, у 1545 годзе адправіўся на навучанне ў Кембрыдж. Пасля заканчэння вярнуўся ў Оксфард, дзе выкладаў матэматыку.

Праз некаторы час пераехаў у Лондан, дзе быў кіраўніком Каралеўскага манетнага двара Вялікабрытаніі.  Рэкард таксама быў асабістым урачом Эдуарда VI і Марыі I.

Быў абгавораны сваім палітычным апанентам, асуджаны, арыштаваны за даўгі і пасаджаны ў турму «Кінгз бенч» у акрузе Саўтворк, дзе памёр у 1558 годзе. 
## Працы 
thumb|Першае друкарскае з'яўленне знака роўнасці (запісана ўраўненне 14x + 15 = 71)
* The Grounde of Artes, teachings the Worke and Practise, of Arithmeticke, both in whole numbers and fractions (каля 1540) — першая выдадзеная ў Англіі кніга па алгебры.
* The Pathway to Knowledge, containing the First Principles of Geometry … bothe for the use of Instrumentes Geometricall and Astronomicall, and also for Projection of Plattes (Лондан, 1551)
* The Castle of Knowledge, containing the Explication of the Sphere both Celestiall and Materiall, etc. (Лондан, 1556)
* The Whetstone of Witte, whiche is the seconde parte of Arithmeteke: containing the extraction of rootes; the cossike practise, with the rule of equation; and the workes of Surde Nombers (Лондан, 1557). Менавіта ў гэтай кнізе быў прапанаваны знак роўнасці
* The Urinal of Physic (1548) — кніга па медыцыне, шматкроць перавыдавалася.

Меней вядомыя працы:

* Cosmographiae isagoge
* De Arte faciendi Horologium
* De Usu Globorum et de Statu temporum

## Літаратура 
* *Гусак А. А., Гусак Г. М., Брычыкава А. А.* Даведнік па вышэйшай матэматыцы — Мн.: ТетраСистемс, 2007. — С. 550.

## Спасылкі 
* Роберт Рэкард  і іншыя матэматыкі Уэльса 
* 100 герояў Уэльса — Роберт Рэкард  
* Гісторыя выкарыстання тэрмінаў і сімвалаў у матэматыку Калекцыя цытат Рэкарда. 
* Роберт Рэкард  у матэматычным і філасофскім слоўніку Чарльза Хаттона. 
* Жыццё і працы Роберта Рэкарду 
* Robert Recorde invents the equals sign  
* Гісторыя ўзнікнення знака роўнасці 

Катэгорыя:Матэматыкі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Постаці ўэльскай матэматыкі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Карл Рунгэ

**Карл Давід Тольме Рунгэ** (Carl David Tolmé Runge; ,  — , ) — нямецкі матэматык, фізік і спектраскапіст.

Першыя гады свайго жыцця правёў у Гаване, дзе яго бацька Юліус Рунге быў дацкім консулам. Пазней сям’я перабралася ў Брэмен, дзе яго бацька рана памёр (у 1864 годзе).

Вучыўся ў Берлінскім універсітэце ў Карла Вейерштраса, у 1880 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі (Ph. D.) па матэматыцы, з 1886 года — прафесар матэматыкі ў Гановерскім універсітэце. У 1904 годзе па ініцыятыве Фелікса Клейна запрошаны ва Універсітэт Георга-Аўгуста ў Гётынгене і ўзначаліў зноў адкрытую кафедру прыкладной матэматыкі. Лічыцца гістарычна першым нямецкім матэматыкам па гэтай дысцыпліне.

Яшчэ ў Гановеры ўнёс уклад у спектраскапіі. У Гётынгене, сумесна з М. Кутай распрацаваў метады колькаснага інтэгравання сістэм звычайных дыферэнцыяльных ураўненняў — метады Рунгэ — Куты.

Даследаваў паводзіны паліномнай інтэрпаляцыі пры павышэнні ступені паліномаў — Феномен Рунге.

У вобласці функцыянальнага аналізу даследаваў аппраксіміруемасць галаморфных функцый — тэарэма Рунге.

Вядомая яго работа ў галіне вектарнага аналізу — Вектар Лапласа — Рунге — Ленца.

Яго імем названы Кратар Рунгэ на Месяцы.

## Спіс прац 
* Ueber die Krümmung, Torsion und geodätische Krümmung der auf einer Fläche gezogenen Curven (PhD dissertation, Friese, 1880)
* Analytische Geometrie der Ebene (B.G. Teubner, Leipzig, 1908)
* Graphical methods; a course of lectures delivered in Columbia university, New York, October, 1909, to January, 1910 (Columbia University Press, New York, 1912)
* Carl Runge und Hermann König Vorlesungen über numerisches Rechnen (Springer, Heidelberg, 1924)
* Graphischen Methoden (Teubner, 1928)

## Бібліяграфія 
* 
* Iris Runge: *Carl Runge und sein wissenschaftliches Werk*, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1949.
* Биография  

## Літаратура 
* *А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава* Даведнік па вышэйшай матэматыцы — Мн.: «ТетраСистемс», 2007. — С. 550.

Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Фелікс Клейн

**Фелікс Хрысціян Клейн** (;  — ) — нямецкі матэматык і педагог. Член Берлінскай акадэміі навук (1913), замежны член-карэспандэнт Пецярбургскай акадэміі навук (1895).

## Гл. таксама 
* Бутэлька Клейна
* Група Клейна
* Мадэль Клейна

## Спасылкі 
* 
* Klein’s Web Pages. 

Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Катэгорыя:Гісторыкі матэматыкі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Іозеф Людвіг Раабэ

**Іозеф Людвіг Раабэ** (,  — ) — швейцарскі матэматык.

Іозеф Людвіг Раабэ нарадзіўся 15 мая 1801 года ў горадзе Броды (Украіна).

Раабэ — прафесар Цюрыхскай вышэйшай школы і політэхнікуму.

Займаўся аналізам бясконца малых велічынь, якому прысвяціў 20 твораў. Пасля: тэорыя функцый і вучэнне аб шэрагах з 12 творамі, геаметрыя з 9, алгебра — з адным і прыкладная матэматыка — з трыма. Большасць гэтых твораў (37) змешчана ў «Journal für die reine and angewandte Mathematik» Крэля (IL, 1826-55).

## Літаратура 
* А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава «Даведнік па вышэйшай матэматыцы», Мн., «ТетраСистемс», 2007, С.550

Катэгорыя:Матэматыкі Швейцарыі
Олівер Хэвісайд

**Олівер Хэвісайд (Хевісайд)** (,  — ) — англійскі вучоны-самавук, інжынер, матэматык і фізік. Упершыню ўжыў комплексныя лікі для вывучэння электрычных ланцугоў, распрацаваў тэхніку прымянення пераўтварэння Лапласа для вырашэння дыферэнцыяльных ураўненняў, перафармуляваў ураўненні Максвела ў звычайных цяпер тэрмінах трохмерных вектараў, напружванняў электрычнага і магнітнага палёў і электрычнай і магнітнай індукцыі, і, незалежна ад іншых матэматыкаў, стварыў вектарны аналіз. Нягледзячы на тое, што Хэвісайд вялікую частку жыцця быў не ў ладах з навуковай супольнасцю, яго працы змянілі аблічча матэматыкі і фізікі.

## Літаратура 
* 
* *А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава* Даведнік па вышэйшай матэматыцы. — Мн., ТетраСистемс, 2007. — С. 551.

Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Ка’ Пезара

'''Ка' Пезара''' () — палац у Венецыі, у раёне Санта-Крочэ, на Гранд-канале.

Створаны архітэктарам Бальдасарам Лангенай. Будаўніцтва было завершана толькі ў 1710 годзе.

У 1899 годзе герцагіня Фелісіта Бевілакуа ла Маса адпісвала гораду свой дом. З 1902 года ў палацы размяшчаецца музей сучаснага мастацтва.

## Гл. таксама 
* Спіс палацаў Венецыі

Катэгорыя:Палацы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1710 годзе
Катэгорыя:1710 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Італіі
Якопа Франчэска Рыкаці

**Якопа Франчэска Рыкаці** (28 мая 1676, Венецыя — 15 красавіка 1754, Трэвіза) — італьянскі матэматык і механік. Асноўныя матэматычныя працы адносяцца да інтэгральнага злічэння і дыферэнцыяльных ураўненняў (у прыватнасці, ім былі распрацаваны метады інтэгравання дыферэнцыяльных ураўненняў, заснаваныя на падзеле зменных і на паніжэнні парадку ўраўнення), а таксама дыферэнцыяльнай геаметрыі. Яго імя шырока вядома дзякуючы так званаму ўраўненню Рыкаці («Animadversationes in aequationes differentiales secundi gradus», 1724). Займаўся таксама гідрадынамікай і інжынернай дзейнасцю, яго гідрадынамічныя разлікі выкарыстоўваліся для збудавання дамбаў і плацін ў Венецыі.

## Літаратура 
* А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава «Даведнік па вышэйшай матэматыцы», Мн., «ТетраСистемс», 2007, С.550

## Спасылкі 
* Jacopo Francesco Riccati (MacTutor)
* Riccati, Jacopo Francesco (Encyclopedia.com)
* Jacopo Riccati (Wikipedia, ital.)
* Riccati’s Grave in the Cathedral of Treviso (Italy)

Катэгорыя:Матэматыкі Італіі
Жан-Віктор Панселе

**Жан-Віктор Панселе** (;  — ) — матэматык і інжынер, стваральнік праектыўнай геаметрыі, адзін з заснавальнікаў вывучэння ўласцівасці стомленасці матэрыялаў у раздзеле фізікі матэрыялазнаўства.

## Асноўныя творы 
* (1822) *Traité des propriétés projectives des figures* (см. в SICD Universities of Strasbourg — Digital old books )
* (1826) *Cours de mécanique appliqué aux machines*
* (1829) *Introduction a la mécanique industrielle*
* (1862/64) *Applications d’analyse et de géométrie*

## Літаратура 
* *Гусак А. А., Гусак Г. М., Брычыкава А. А.* Даведнік па вышэйшай матэматыцы — Мн.: ТетраСистемс, 2007. — С. 549.

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Геометры
Катэгорыя:Выпускнікі Політэхнічнай школы
Вінчэнца дэ Рыкаці

**Вінчэнца дэ Рыкаці** (; 11 студзеня 1707, Кастэльфранка-Венета — 17 студзеня 1775, Трэвіза) — італьянскі матэматык, замежны ганаровы член Пецярбургскай АН з 17 студзеня 1760 года. Вядомы як стваральнік гіпербалічных функцый. Бацька Вінчэнца — Якопа Франчэска Рыкаці (у гонар якога названа ўраўненне Рыкаці) — быў адным з буйных італьянскіх матэматыкаў таго часу.

Вінчэнца Рыкаці атрымаў у спадчыну інтарэсы бацькі ў вобласці дыферэнцыяльных ураўненняў, якія натуральна ўзнікалі пры рашэнні геаметрычных задач. Гэта прывяло яго да вывучэння канічных сячэнняў у дэкартавых каардынатах і да зацікаўленасці ў вывучэнні гіпербалы. У сучаснай матэматыцы прынята вызначаць гіпербалічныя функцыі, выражаючы іх цераз экспаненцыяльную функцыю, але Рыкаці даследаваў іх уласцівасці, выкарыстоўваючы толькі геаметрычныя ўласцівасці гіпербалы  або . Ён выкарыстоўваў геаметрычныя метады, хоць ён быў знаёмы з працамі Эйлера, якія папярэднічалі выхаду кнігі Рыкаці.

## Літаратура 
* *Гусак А. А., Гусак Г. М., Брычыкава А. А.* Даведнік па вышэйшай матэматыцы — Мн.: «ТетраСистемс», 2007. — С. 550.

## Спасылкі 
* Vincent Riccati, S.J. and his hyperbolic functions 
* 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Італіі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Амбразіянская бібліятэка

[thumb|320px|*Амбразіянская бібліятэка*, [Мілан]]
**Амбразіянская бібліятэка**, **Бібліятэка Амбразіяна** () — бібліятэка ў Мілане, заснаваная кардыналам і архібіскупам Федэрыка Барамеа. Названа па імі бацькі царквы Святога Амвросія Медыяланскага, біскупа і заступніка Мілана.

## Гісторыя 
[thumb|200px|left|Леанарда да Вінчы. Партрэт музыканта, [1485. *Амбразіянская Пінакатэка*]]
Будаўніцтва пачалося ў 1603 годзе, бібліятэка была адкрыта для публікі 8 снежня 1609 года (пасля Бадліянскай бібліятэкі, якая адкрылася ў Оксфардзе ў 1602 годзе, гэта другая публічная бібліятэка Еўропы). Найстаражытнейшыя рукапісы былі перавезены ў Мілан з правінцыйнага манастыра св. Калумбана. Пры бібліятэцы была адкрыта друкарня, тут размяшчалася таксама школа класічных моў. Акрамя таго, у бібліятэку ўвайшлі Акадэмія і Пінакатэка, заснаваныя тым жа Федэрыка Барамеа.

## Сучасны стан 
Падчас Другой сусветнай вайны будынак бібліятэкі быў пашкоджаны, адноўлены ў 1952 годзе, новыя рэстаўрацыйныя працы прайшлі ў 1990—1997 гадах.

## Збор 
У бібліятэцы захоўваюцца 12 рукапісаў Леанарда да Вінчы, 12 тысяч малюнкаў еўрапейскіх мастакоў XIV—XIX стагоддзяў, ілюмінаванае выданне «Іліяды» (*Ilia Picta*, V ст.), *Вергілій* з ілюстрацыямі Сімонэ Марціні і маргіналіямі Петраркі, шматлікія іншыя каштоўнасці культуры.

## Гл. таксама 
* Амбразіянская базіліка

## Спасылкі 
* 
* Сайт бібліятэкі 
* Артыкул у Каталіцкай энцыклапедыі (англ.)
* *Catalogus codicum graecorum Bibliothecae Ambrosianae* (Mediolani 1906) Tomus I
* *Catalogus codicum graecorum Bibliothecae Ambrosianae* (Mediolani 1906) Tomus II

Катэгорыя:Бібліятэкі Італіі
Катэгорыя:Мілан
Гаспар Монж

**Гаспар Монж** (; , Бон, Бургундыя, Францыя — 28 ліпеня 1818, Парыж, Пантэон) — французскі матэматык, геаметрык, дзяржаўны дзеяч.

## Вучні 
* Эцьен Луі Малюс

## Літаратура 
* А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава «Даведнік па вышэйшай матэматыцы», Мн., «ТетраСистемс», 2007, С.549

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Геометры
Катэгорыя:Марскія міністры Францыі
Катэгорыя:Пахаваныя ў парыжскім Пантэоне
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Французскі рэспубліканскі каляндар
Сімеон Дэні Пуасон

**Сімеон Дэні Пуасон** (; , , Францыя — , ) — знакаміты французскі фізік і матэматык.

## Біяграфія 
Бацька яго, салдат гановерскіх войскаў, дэзерціраваў з прычыны ўціску афіцэра, займаў нязначную адміністрацыйную пасаду ў горадзе Піціўе (у дэпартаменце Луары). Тут у 1781 г. нарадзіўся Пуасон. Калі сын дасягнуў падлеткавага ўзросту, бацька сам стаў яго навучаць, мяркуючы пасля накіраваць па натарыяльнай спецыяльнасці. Аднак, не бачачы, як яму здавалася, у сына здольнасцей да разумовай працы, вырашыў аддаць яго ў навучанне цырульніку. Але маладому Пуасону аднойчы даручана было зрэзаць нарыў на руцэ хворага дзіцяці, а на наступны ж дзень пацыент ад гэтай аперацыі памёр, што прывяло ў крайні адчай маладога Пуасона; ён наадрэз адмовіўся працягваць вучэнне і вярнуўся да свайго бацькі. Тады пачалася рэвалюцыя, і бацька Пуасона паспеў атрымаць больш высокую пасаду. Здарылася так, што сшыткі часопіса Політэхнічнай школы трапілі ў рукі маладога Пуасона, які пачаў праглядаць іх, і рашаць задачы, знаходзіць верныя рашэнні. Тады бацька змясціў яго ў цэнтральную школу, у Фантэнбло. Адзін з выкладчыкаў, адкрыўшы ў вучне незвычайныя здольнасці, пачаў займацца з ім і потым падрыхтаваў яго да іспыту ў політэхнічную школу, куды ў 1798 г. 17-гадовы Пуасон паступіў першым па іспыту.

## Літаратура 
* А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава «Даведнік па вышэйшай матэматыцы», Мн., «ТетраСистемс», 2007, С.549

## Гл. таксама 
* Размеркаванне Пуасона
* Дужкі Пуасона
* Інтэграл Пуасона
* Каэфіцыент Пуасона
* Ураўненне Пуасона

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі Францыі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Сімон Люілье

**Сімон Антуан Жан Люілье** (фр. Simon Antoine Jean L’Huilier, часам L’Huillier, 24 красавіка 1750, Жэнева — 28 сакавіка 1840, там жа) — швейцарскі матэматык. Вядомы сваімі працамі па аналізе і тапалогіі (якая тады яшчэ не сфармавалася).

## Літаратура 
* * А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава* Даведнік па вышэйшай матэматыцы. — Мн.: ТетраСистемс, 2007. — С. 548.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі Швейцарыі
Колін Маклорэн

**Ко́лін Макло́рэн** (; 1698, Шатландыя — 1746) — выдатны англійскі матэматык. Рана асірацеўшы, ён быў узяты пад апеку сваім дзядзькам, які, як і бацька Маклорэна, жадаў, каб Колін прысвяціў сябе духоўнаму званню. У 1709 г. паступіў ва ўніверсітэт горада Глазга. Тут яго бліскучыя матэматычныя здольнасці развіліся, што ва ўзросце 15 гадоў ён ужо адкрыў некалькі тэарэм, якія і выклаў пасля ў адным са сваіх твораў. У 1717 г. заняў па конкурсе кафедру прафесара матэматыкі ў Абердзіна, на якой і заставаўся на працягу 5 гадоў. Затым пасля 3-гадовага знаходжання ў Францыі зноў атрымаў ў 1726 г. дзякуючы ўплыву Ньютана кафедру матэматыкі ў Эдынбургу. У 1745 годзе прыняў актыўны ўдзел у абароне Эдынбурга супраць прэтэндэнта, Карла-Эдуарда. У 1724 Маклорэн атрымаў ад Парыжскай акадэміі навук прэмію за працу па пытаннях падзення цел, а ў 1740 г. тая ж акадэмія пастанавіла падзяліць прэмію за лепшае сачыненне пра прылівы і адлівы паміж ім, Даніілам Бернулі і Эйлерам. Яго мемуары на гэтую тэму мелі назву «De causa physica fluxiis et refluxiis maris».

У гонар Маклорэна названы асобны выпадак радоў Тэйлара, калі рад будуецца ў пункце .

## Гл. таксама 
* Рад Маклорэна

## Літаратура 
* *А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава* Даведнік па вышэйшай матэматыцы — Мн., «ТетраСистемс», 2007. — С. 548.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Джузэпэ Пеана

**Джузэпэ Пеана** (;  — ) — італьянскі матэматык. Унёс уклад у матэматычную логіку, аксіяматыку, філасофію матэматыкі. Стваральнік дапаможнай штучнай мовы лаціна-сінэ-флексіонэ. Больш за ўсё вядомы як аўтар стандартнай аксіяматызацыі натуральнай арыфметыкі — т.зв. арыфметыкі Пеана.

## Біяграфія 
Пеана нарадзіўся ў маёнтку Тэта Галант у 5 кіламетрах ад Кунеа, дзе працавалі яго бацькі. Ён наведваў школу ў вёсцы Спінета, а пасля ў Кунеа. Паколькі яго дзядзька быў святаром у Турыне, ён накіраваўся туды, каб наведваць гімназію (з 1873), а потым універсітэт (з 1876).

У Турынскім універсітэце ён зрабіўся дацэнтам у галіне злічэння бесканечна малых велічынь (1884), а ў 1890 годзе — прафесарам. Ён быў міжнародна вядомым матэматыкам, адным з найбольш важных у свой час.

Пеана быў таксама вядомы як стваральнік штучнай мовы лаціна-сінэ-флексіонэ. Яго мова была адным з першых праектаў натуралістычнай штучнай мовы. Пеана склаў слоўнік мовы ў 1915 годзе і стаў прэзідэнтам Акадэміі інтэрлінгвы (якая раней мела назву Акадэмія Валапюка). Нягледзячы на тое, што ён меў свой уласны праект штучнай мовы, ён дзейнічаў дзеля самой ідэі міжнароднай мовы і ніколі супраць іншых праектаў.

## Гл. таксама 
* Аксіёмы Пеана
* Крывая Пеана

## Літаратура 
*  *Гусак А. А., Гусак Г. М., Брычыкава А. А.* Даведнік па вышэйшай матэматыцы. — Мн., «ТетраСистемс», 2007. — С. 549.
* Gillies, Douglas A., 1982. Frege, Dedekind, and Peano on the foundations of arithmetic. Assen, Netherlands: Van Gorcum
* Kennedy, Hubert C., 1980. Peano: Life and Works of Giuseppe Peano. Reidel. Biography with complete bibliography (p.&nbsp;195—209).
* E. Stamm, Wł. M. Kozłowski, S. Dickstein: Józef Peano , Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych

Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Катэгорыя:Матэматыкі Італіі
Адрыен Мары Лежандр

**Адрыен Мары Лежандр** (; ,  — , ) — французскі матэматык.

## Біяграфія 
Лежандр скончыў Калеж Мазарыні, з 1775 — выкладчык Ваеннай школы ў Парыжы.

Член Парыжскай Акадэміі навук (з 1783 года).

У гады Французскай рэвалюцыі Лежандр, разам з Лагранжам і Лапласам, актыўна ўдзельнічаў у Камісіі па ўвядзенні метрычнай сістэмы, у прыватнасці, у вымярэнні даўжыні аднаго градуса паміж Дзюнкеркам і Барселонай для ўстанаўлення эталона метра.

1795: прафесар Нармальнай школы.

1799: замяніў на пасадзе экзаменатара Політэхнічнай школы Лапласа, з якім ён разам выкладаў раней у Ваеннай школе.

1816: прафесар Політэхнічнай школы.

З-за нейкай бюракратычнай памылкі пенсія Лежандра была адменена ў 1824 годзе, і рэшту сваіх дзён ён пражыў у нястачы.

Памёр Лежандр у Парыжы 10 студзеня 1833 года.

Яго імя ўнесена ў спіс найвялікшых вучоных Францыі, які змешчаны на першым паверсе Эйфелевай вежы. У гонар Лежандра таксама названыя:

кратар на Месяцы;
мноства матэматычных тэарэм і паняццяў.

## Гл. таксама 
* Гіпотэза Лежандра
* Мнагачлены Лежандра
* Пераўтварэнне Лежандра
* Сімвал Лежандра
* Тэарэма Лежандра
* Хі-функцыя Лежандра

## Літаратура 
* А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава «Даведнік па вышэйшай матэматыцы», Мн., «ТетраСистемс», 2007, С.548

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Уільям Оўтрэд

**Уільям Оўтрэд** (, 5 сакавіка 1575 — 30 чэрвеня 1660) — англійскі матэматык. Вядомы як вынаходнік лагарыфмічнай лінейкі (1622) і адзін са стваральнікаў сучаснай матэматычнай сімволікі. Яго вучнямі былі Крыстафер Рэн і Джон Валіс. Працы Оўтрэда аказалі значны ўплыў на развіццё алгебры.

## Літаратура 
* *А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава* Даведнік па вышэйшай матэматыцы — Мн.: «ТетраСистемс», 2007. — С. 549.

## Спасылкі 
*  
* Answers.com article with additional material on Oughtred. 

Катэгорыя:Манархісты
Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Матэматыкі XVII стагоддзя
Бон (Францыя)

**Бон** () — горад у Францыі, цэнтр аднайменнай супрэфектуры дэпартамента Кот-д’Ор. Насельніцтва Бона на 1 студзеня 2000 года складала 22 916 чал.

## Гісторыя 
Горад узнік на месцы паселішча кельтаў, якія прыйшлі сюды з усходу ў V стагоддзі да н.э. Яны назвалі горад «Белена» () у гонар ушанаванай імі багіні бягучай вады Белоны ().

Юлій Цэзар, заваяваўшы Галію прынёс сюды ўвесь пантэон рымскіх багоў, у тым ліку і Апалона, імя якога было сугучна назве горада. Пазней салдаты раскватараванага тут VIII легіёна «Augusta» распаўсюджвалі тут культ бога Мітры, які, аднак, не ўтрымаўся. У IV стагоддзі святы Марцін прынёс сюды хрысціянства. Разбураныя ўмацаванні горада, былі адноўлены «на месцы паганскай святыні».

У V стагоддзі па замёрзлым Рэйне сюды прыйшло германскае племя бургундаў, якія далі мясцовасці сучасную назву. Іх прынцэса Клатыльда выйшла замуж за правадыра франкаў Хлодвіга I з роду Меравінгаў, які прыняў хрысціянства. У VIII стагоддзі месца спазнала кароткачасовае нашэсце арабаў. Бон быў галоўным горадам Бургундыі пакуль яе сталіцай не стаў горад Дыжон.

## Славутасці 
З Сярэднявечча тут захавалася гарадcкая сцяна даўжынёй каля 2 км, а таксама шматлікія пабудовы XV—XVI стагоддзяў. Будаўніцтва царквы было распачата ў 1120 годзе, і пасля пабудовы яна лічылася «дачкой Клюні». Затым ёй было нададзена аблічча, уласцівае будынкам эпохі бургундcкага рамантызму. У галоўным алтары знаходзяцца дываны з поўсці і шоўку з выявай сцэн з жыцця Дзевы Марыі. У былым палацы герцагаў Бургундыі зараз размяшчаецца вінны музей. Але галоўнай славутасцю горада з’яўляецца былы шпіталь, пабудаваны ў 1443—1457 гадах.

## Галерэя 

Выява:Hostel Dieu Beaune.jpg|Бон. Былы шпіталь — сімвал горада
Выява:Бон.Большая башня.jpg|Вялікая вежа
Выява:Бон.Церковь-Нотр-Дам.jpg|Царква Нотр-Дам
Выява:Бон.Дворец герцога.jpg|Палац герцага
Выява:Frankreich-Burgund-Weinberg direkt bei Beaune.jpg|Вінаграднікі ў наваколлях Бона

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Гаспар Монж

## Спасылкі 
* Сайт горада

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Бургундыя — Франш-Кантэ
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Кот-д’Ор
Бастнезіт

**Бастнезіт** — мінерал класа фторкарбанатаў, соль цэрыю (Ce,La,Y)CO3F. Празрыстыя крышталі жоўтага, чырвонага і бурага колераў. Назва паходзіць ад радовішча Бастнес у Швецыі.

## Выкарыстанне 
З’яўляецца адной з асноўных крыніц атрымання цэрыя, у прымесях характэрна ўтрыманне лантана і ітрыя, з мінералаў часцей за ўсё сустракаецца з барытам, кальцытам і флюарытам. Не з’яўляецца каштоўным або дэкаратыўным камянём.

## Радовішчы 
Найбуйнейшае радовішча знаходзіцца ў ЗША (Маўнцін-Пас). Апрацоўка — гравітацыйнае і флатацыйнае ўзбагачэнне. Таксама ў Пакістане.

## Спасылкі 
* Бастензит // Каталог минералов

Катэгорыя:Карбанаты (мінералы)
Катэгорыя:Галагеніды (мінералы)
Катэгорыя:Злучэнні цэрыю
Катэгорыя:Злучэнні лантану
Рэдказямельныя элементы

**Рэдказямельныя элементы**, **TR** — група з 17 элементаў, якая ўключае лантан, скандый, ітрый і лантаноіды. Усе гэтыя элементы — металы серабрыста-белага колеру, пры тым усе маюць падобныя хімічныя ўласцівасці (найболей характэрная ступень акіслення +3).

## Гісторыя 
У 1794 годзе фінскі хімік Юхан Гадалін, даследуючы рудныя узоры блізка ад шведскага мястэчка Ітэрбю, выявіў невядомую да таго «рэдкую зямлю», якую назваў па месцы знаходкі ітрый. Пазней, нямецкі хімік Марцін Клапрот падзяліў гэтыя ўзоры на дзве «землі», для адной з якіх ён пакінуў імя ітрый, а іншую назваў цэрый (у гонар нядаўна адкрытай малой планеты Цэрэра і па імі старажытнарымскай багіні Цэрэры). Трохі пазней шведскі вучоны К. Мосандэр здолеў вылучыць з таго ж узору яшчэ некалькі «зямель». Усе яны апынуліся аксідамі новых элементаў, якія атрымалі назву рэдказямельныя металы. Сумесна да 1907 года хімікі выявілі і ідэнтыфікавалі ўсяго 14 такіх элементаў. На аснове вывучэння рэнтгенаўскіх уласцівасцяў усім элементам былі прысвоены атамныя нумары ад 57 (лантан) да 71 (лютэцый), акрамя 61. Па ўзрастанні атамнай вагі яны размясціліся наступным чынам:

Спачатку ячэйка пад нумарам 61 была незапоўненай, у далейшым гэта месца заняў праметый, які быў выдзелены з прадуктаў дзяленя урана і стаў 15-м членам гэтага сямейства.
Азатаванне

**Азатаванне** — тэхналагічны працэс хіміка-тэрмічнай апрацоўкі, пры якой паверхню розных металаў або сплаваў насычаюць азотам ў спецыяльным азатуючым асяроддзі. Павярхоўны пласт вырабу, насычаны азотам, мае ў сваім складзе раствораныя нітрыды і набывае падвышаную каразійную стойкасць і найвысокую мікрацвёрдасць. Па мікрацвёрдасці азатаванне саступае толькі барыраванню, у той жа час пераўзыходзячы цэментацыю і нітрацэментацыю (нязначна).

## Металы і сплавы, якія падвяргаюцца азатаванню 
* Сталі вугляродзістыя і легаваныя, канструкцыйныя і інструментальныя.
* Высокахромістыя чыгуны, высокахромістыя зносаўстойлівыя сплавы, хром.
* Тытан і тытанавыя сплавы.
* Берылій.
* Вальфрам.
* Ніобіевыя сплавы.
* Парашковыя матэрыялы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дыфузійнае насычэнне паверхні металу
Катэгорыя:Тэхналогіі машынабудавання
Катэгорыя:Металургія
Катэгорыя:Матэрыялазнаўства
Эўбея (ном)

**Эўбея**, **Эвія** (грэч. Εύβοια) — ном у Грэцыі, у Цэнтральнай Грэцыі. Складаецца з вострава Эўбея і некалькіх дробных астравоў, у тым ліку Скірас. Сталіца - горад Халкіда.

Катэгорыя:Эўбея
Феадосій I Вялікі

**Феадо́сій I Вялі́кі** (*Флавій Феадосій*; , Theodosius Magnus, , 11 студзеня 347 — 17 студзеня 395) — апошні імператар адзінай Рымскай імперыі.

## Біяграфія 
У 379 годзе атрымаў уладу над ўсходняй часткай Рымскай імперыі як суправіцель імператара Грацыяна, у 394 годзе стаў кіраваць усёй Рымскай імперыяй аднаасобна. Пасля яго смерці ў 395 імперыя канчаткова падзялілася на Заходнюю частку і Усходнюю (Візантыя). Феадосій выбраў і зацвердзіў законам Нікейскую формулу хрысціянства (чым спыніў панаванне арыянства) у якасці адзінай дзяржаўнай рэлігіі імперыі. Ён стаў праследаваць (без жорсткіх рэпрэсій) іншыя рэлігійныя плыні ў хрысціянстве (ерасі) і забараніў язычніцкія культы, у выніку чаго пасля 393 года спынілася святкаванне Алімпійскіх гульняў. Дзейнасць імператара Феадосія вызначыла кірунак рэлігійнага развіцця Еўропы, за што ён атрымаў ад хрысціянскіх пісьменнікаў эпітэт *Вялікі*.

### Дзеці 
* **сыны:**Ганорый, Аркадзій
* **дочкі:** Гала Плацыдзіяастатнія памерлі ў маленстве

## Літаратура 
* Феадосій I //  С. 341.

Катэгорыя:Імператары рымскія
Катэгорыя:Рымскія консулы IV стагоддзя
Катэгорыя:Дынастыя Валентыніяна-Феадосія
Этолія і Акарнанія

**Этолія і Акарнанія** (грэч. Αιτωλοακαρνανία) — ном у Заходняй Грэцыі. Адзін з самых слабазаселеных номаў Грэцыі. Утвораны шляхам аб'яднання Этоліі і Акарнаніі. Па гістарычных прычынах сталіцай з'яўляецца горад Месалангіён, а найбуйнейшым горадам і фінансавым цэнтрам — горад Агрыніён. У 2004 годзе пабудаваны мост «Рыа-Антырыа», які звязвае мацерыковую Грэцыю з Пелапанесам.

Катэгорыя:Заходняя Грэцыя
Эўрытанія

**Эўрытанія** () — ном у Грэцыі, у Цэнтральнай Грэцыі. Адзін з самых слабазаселенных номаў Грэцыі. Вядомы сваімі гарналыжнымі курортамі. Сталіца — Карпенісіён.

Катэгорыя:Цэнтральная Грэцыя
Эўрас

**Эўрас** (грэч. Έβρος, Νομός Έβρου) — адзін з номаў Грэцыі, які з'яўляецца часткай адміністрацыйнай вобласці (перыферыі) Усходняя Македонія і Фракія, на тэрыторыі гісторыка-культурнай вобласці Заходняя Фракія. Сваю назву ном атрымаў па грэчаскай назве ракі Марыца - Эўрас.

Плошча - 4242 км ² (адзін з самых вялікіх раёнаў Грэцыі). Адміністрацыйны цэнтр нома - горад Александропаліс.

Катэгорыя:Заходняя Фракія
Аргаліда

**Аргаліда** або **Аргаліс** (грэч. Αργολίδα; стар.-грэч. Αργολίς) — адзін з номаў адміністрацыйнай акругі Пелапанес (Грэцыя), на паўночным усходзе паўвострава. Сталіца Нома - горад Нафпліён.

Катэгорыя:Геаграфія Старажытнай Грэцыі

Катэгорыя:Геаграфія Грэцыі
Халкіда

**Халкіда** (грэч. Χαλκίδα) — горад у Грэцыі, адміністрацыйны цэнтр вострава Эўбея, нома Эўбея. Размешчаны па абодвух берагах праліва Еўрына, які адлучае востраў ад мацерыка, у самой вузкай яго частцы.

У 2001 годзе насельніцтва горада складала 55264 чалавек.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* Dondorff, «De rebus Chalcidensium» (Гале, 1855);
* Oberhummer у Pauly-Wissowa, «Realencyclopädie», з дзвюма картамі.

## Спасылкі 
* Фота Халкіды з вышыні птушынага палёту на сайце maps.live.com

Катэгорыя:Сталіцы номаў Грэцыі
Катэгорыя:Гарады Старажытнай Грэцыі
Арта (ном)

**Арта** (грэч. Άρτα) — ном у Грэцыі, у вобласці Эпір. Сталіца — Арта. Насельніцтва 78134 жыхароў (перапіс 2001 года). Гэты рэгіён вядомы сваёй сельскагаспадарчай прадукцыяй, у прыватнасці цытрусавымі.

## Гл. таксама 
* Арцкі заліў
Арта (Грэцыя)

**Арта** () — горад у Грэцыі, сталіца нома Арта, другі па велічыні горад Эпіра з насельніцтвам  жыхароў (2001 год). На ўездзе ў горад размешчаны знакаміты мост Арты, вядомы па многіх народных паданнях.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Грэцыі
Катэгорыя:Сталіцы номаў Грэцыі
Аркадыя

**Аркадыя** () — ном у Грэцыі, у перыферыі (адміністрацыйнай акрузе) Грэцыі Пелапанес.

Адміністрацыйны цэнтр — Трыпаліс.

Аркадыя — самая цэнтральная вобласць у Пелапанесе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Грэцыі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Старажытнай Грэцыі
Трыпаліс (Грэцыя)

**Трыпаліс** () — горад у Грэцыі, цэнтр Пелапанеса, сталіца і найбуйнейшы горад нома Аркадзія. Размешчаны набліжай руінаў антычных гарадоў Тэгеі і Манцінеі.

Насельніцтва: каля 25 000 жыхароў.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Грэцыі
Катэгорыя:Аркадыя
Арта (Джыбуці)

**Арта** — горад у Джыбуці, размешчаны ў цэнтральнай частцы краіны, з 2002 года адміністрацыйны цэнтр аднайменнага рэгіёна Арта, утворанага ў 2002 годзе, шляхам выдзялення тэрыторыі з цяпер суседніх з ім рэгіёнаў: ўсходняя частка з сталічнага рэгіёну Джыбуці, а заходняя частка з рэгіёну Дыхіл, насельніцтва горада 6 тыс. жыхароў, знаходзіцца за 42 км на захад ад сталіцы краіны - горада Джыбуці.

Катэгорыя:Гарады Джыбуці
Афіны (намархія)

**Афіны** (грэч. Αθήνα) — намархія ў Грэцыі, у вобласці Атыка. Большую частку намархіі займае сталіца - Афіны. Разам з намархіяй Пірэй ўтварае гіпернамархію Афіны-Пірэй.

Катэгорыя:Атыка
Катэгорыя:Афіны
Пірэй (ном)

**Пірэй** (грэч. Πειραιάς) — ном у Грэцыі, размешчаны ў вобласці Атыка. Разам з Афінамі ўтварае гіпернамархію Афіны-Пірэй. Уключае ў сябе частку тэрыторыі Атыкі і прылеглыя астравы (Эгіну, Саламіне) і Кітыру.

Катэгорыя:Атыка
Атыка

**Атыка** (, літар. «прыбярэжная краіна») — паўднёва-ўсходняя вобласць Сярэдняй Грэцыі, злучальнае звяно паміж Балканскім паўвостравам і Архіпелагам, плошчай прыблізна ў 2200 км², мяжуе на поўначы з Беотыяй, на захадзе — з Мегарай, з поўдня і ўсходу абмываецца морам.


Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Старажытнай Грэцыі
Яніна (ном)

**Яніна**, **Іаніна** (грэч. Ιωάννινα) — ном у Грэцыі, у вобласці Эпір. Сталіцай з’яўляецца аднайменны горад Яніна. Ном Яніна з’яўляецца адным з самых вялікіх у Грэцыі і займае прыкладна палову Эпіра.

Катэгорыя:Номы Грэцыі
Міхал Ходзька

**Міхал Ходзька** або **Барэйка** (; ) — паэт, перакладчык, палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Сын Яна Ходзькі, брат Юзафа Ходзькі, Станіслава Ходзькі і Аляксандра Ходзькі. Вучыўся ў Віленскім універсітэце, быў сябрам таварыстваў філаматаў і філарэтаў. Удзельнічаў у паўстанні 1830—31, пасля яго падаўлення інтэрніраваны прускімі ўладамі ў Мемель (цяпер Клайпеда).

Эмігрыраваў у Францыю, быў членам карбанарскіх і масонскіх груповак у Парыжы. Нелегальна наведваў радзіму. Уваходзіў у Таварыства літоўскіх і рускіх зямель, арганізацыю «Помста народа». Удзельнічаў у экспедыцыі палкоўніка Юзафа Заліўскага (1833) ў межы Расійскай імперыі. Паводле плану Заліўскага, Ходзьку ў меркаваным новым паўстанні прызначана пасада начальніка Трэцяй акругі (Пінскі і Слуцкі паветы Мінскай губерні). Пераканаўшыся ў немагчымасці выканаць місію, праз Усходнюю Галіцыю, Уроцлаў, Познань і Саксонію вярнуўся ў Парыж. У 1848 годзе разам з А. Міцкевічам арганізаваў польскі легіён у Італіі, удзельнічаў у ваенных акцыях.

Аўтар паэм «Дзесяць карцін з экспедыцыі ў Польшчу 1833 г.» (1841) і «Шыман Канарскі» (1845), успамінаў «Экспедыцыя ў Польшчу ў 1833 г. аднаго з эмісараў» (1835) і «Міцкевіч і польскі легіён у Італіі» (1862). Перакладаў на польскую мову творы Дж. Байрана «Маэепа» і «Манфрэд». Памёр у Парыжы.

## Творы 
* «Dziesięć obrazów z wyprawy do Polski 1833 r. : 1834—1835 : poema z muzyką do dwóch pieśni, i czterema portretami» Paryż 1841,
* «Dwa akty» Paryż 1845,
* «Szymon Konarski. Obr. 1, Śmierć xiędza Trynkowskiego : poema dramatyczne», Paryż 1845,
* «Oni, to my : wiersz», Paryż 1848,
* «Siedm listów o legionie polskim we Włoszech», Paryż 1850,
* «Kongres i amnestya» Paryż 1856, Paryż 1856,
* «Jezioro cudów : poemat chrześcijański», Paryż 1857,
* «Noc pielgrzyma : urywek z poematu ducha», Paryż 1861,
* «Adam Mickiewicz i legion polski we Włoszech : czterdziestego ósmego lata wspomnienie», Paryż 1862,
* «Żywot Rajmónda Rembielińskiego», Paryż 1862,
* «Zapowiedź poematu nowego Człowiek wobec Boga i przyrody tomów II ; Legenda o Madeju z XVI stólecia ofiarowana dla dorastającego pokolenia» Paryż 1876.

## Беларускія пераклады 
* Дзесяць карцін з экспедыцыі ў Польшчу 1833 г.: Карціна VII // Раса нябёсаў на зямлі тутэйшай: Беларуская польскамоўная паэзія XIX ст. Мн., 1998.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Аўсяная М.* Ходзька // БЭ ў 18 т. Т. 17. Мн., 2003.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крывічах
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Міхал
Усходняя Атыка

**Усходняя Атыка** (грэч. Ανατολική Αττική) — намархія ў Грэцыі, знаходзіцца ў раёне Атыка. Сталіца - горад Паліні.

Катэгорыя:Атыка
Лантаноіды

**Лантаноіды** (лантаніды) — сямейства з 14 хімічных элементаў III групы 6-га перыяду перыядычнай табліцы. Сямейства складаецца з цэрыю, празеадыму, неадыму, праметыю, самарыю, еўропію, гадалінію, тэрбію, дыспрозію, гольмію, эрбію, тулію, ітэрбію і лютэцыю. Лантан часта разглядаецца разам з гэтымі элементамі для зручнасці параўнання, хоць да лантаноідаў ён не адносіцца.

Усе лантаніды разам з лантанам, скандыем і ітрыем ўваходзяць у склад групы рэдказямельных элементаў (РЗЭ).

## Гл. таксама 
* Актыноіды
* Рэдказямельныя элементы

## Спасылкі 
* Статыстычныя даныя і інфармацыя па рэдказямельных элементах ад USGS 
* Лантаноіды: артыкул у ВСЭ


Катэгорыя:Перыядычная сістэма элементаў
Катэгорыя:Рэдказямельныя элементы
Катэгорыя:Групы хімічных элементаў
Катэгорыя:Радыеактыўныя элементы
Феадосій II

**Феадосій II** (10 красавіка 401-28 ліпеня 450) — імператар Усходняй Рымскай імперыі на працягу 48 гадоў, з 402 г., калі ён стаў суправіцелем свайго бацькі Аркадзія, а ў 408 годзе пасля яго смерці заняў трон аднаасобна.

Катэгорыя:Візантыйскія імператары V стагоддзя
Катэгорыя:Дынастыя Валентыніяна-Феадосія
Катэгорыя:Рымскія консулы V стагоддзя
Катэгорыя:Загінулі ў выніку падзення з каня
Інертныя газы

**Інертныя**, або **высакародныя газы** — хімічныя элементы 18-й групы перыядычнай табліцы хімічных элементаў (па састарэлай класіфікацыі — элементы галоўнай падгрупы VIII групы). У групу ўваходзяць гелій, неон, аргон, крыптон, ксенон, радон, аганесон.


Катэгорыя:Групы хімічных элементаў
Берэніс Бежо

**Берэніс Бежо** (; нар. 7 ліпеня 1976, Буэнас-Айрэс) — французская  кіно, уладальніца прэміі «Сезар» (2012), намінант на прэміі «Оскар» (2012), «Залаты глобус» (2012) і BAFTA (2012). Найбольш вядомая па ўдзеле ў фільмах «Гісторыя рыцара», «Агент 117: Каір — шпіёнскае гняздо» і «Артыст».

## Спасылкі 
*
Мішэль Хазанавічус

**Мішэль Хазанавічус** (; нар. 29 сакавіка 1967, Парыж) — французскі ,  і . Стаў вядомы дзякуючы экранізацыі кніг Жана Бруса аб Агенце 117. Да гэтага працаваў акцёрам і асістэнтам рэжысёра ў фільмах «Дзідзье», «Мая жонка — актрыса» і «Цудоўная чацвёрка».

Двухразовы лаўрэат прэмій BAFTA (2012) і «Сезар» (2012), уладальнік прэміі «Оскар» (2012), намінант на прэмію «Залаты глобус» (2012).

## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Місі Пайл

**Андрэа Кей «Місі» Пайл** (; нар. ) — амерыканская  і . У асноўным вядомая другараднымі ролямі. Сыграла ў некалькіх значных фільмах такіх, як «Буйная рыба», «Лепш не бывае», «Чарлі і шакаладная фабрыка», «У пошуках Галактыкі», «Гаральд і Кумар 2: Уцёкі з Гуантанама». Спявае разам з актрысай і спявачкай Шоўні Сміт у кантры-рок гурце Smith & Pyle.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт групы Smith & Pyle
Актыноіды

**Актыноіды** (актыніды) — сямейства, якое складаецца з 14 радыеактыўных хімічных элементаў III групы 7-га перыяду перыядычнай сістэмы з атамнымі нумарамі 90-103.

Дадзеную групу складаюць: торый, пратактыній, уран, нептуній, плутоній, амерыцый, кюрый, берклій, каліфорній, эйнштэйній, фермій, мендзялевій, набелій і лаўрэнсій. Актыній часта для зручнасці параўнання разглядаецца разам з гэтымі элементамі, аднак да актыноідаў ён не адносіцца.


Катэгорыя:Радыебіялогія
Катэгорыя:Групы хімічных элементаў
Катэгорыя:Радыеактыўныя элементы
Катэгорыя:Перыядычная сістэма элементаў
Уіл Сміт

**Уілард Крыстафер «Уіл» Сміт-малодшы** (; ) — амерыканскі  і  (хіп-хоп).

Уладальнік узнагарод «Оскар», «Залаты глобус» у катэгорыі «Найлепшы акцёр» за ролю Рычарда Уільямса ў карціне «Кароль Рычард». Уладальнік дзвюх прэмій «Грэмі».

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Уіла Сміта
* 

Катэгорыя:Хіп-хоп выканаўцы ЗША
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Джада Пінкет-Сміт

**Джада Корэн Пінкет-Сміт** (; нар. 18 верасня 1971, Балтымар, штат Мэрыленд, ЗША) — амерыканская  і . Замужам за акцёрам і рэперам Уілам Смітам.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт Джады Пінкет Сміт
* 
* Official Website of Wicked Wisdom
* Official Website of New Village Leadership Academy 

Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы ЗША
Кіяран Хайндс

**Кіяран Хайндс** (; нар. 9 лютага 1953, Белфаст, Паўночная Ірландыя) — ірландскі , які пачаў сваю кар’еру ў 1976 годзе на сцэне The Citizens Theatre ў Глазга. Удзельнік тэатральнага праекта Пітэра Брука, інтэрпрэтуючы эпас «Махабхарата» (у ролі Ашватхама).

Сярод яго найбольш вядомых работ у кіно — «Довады розуму», «Джэйн Эйр», «Лара Крофт Раскрадальніца магільняў: Зыбка жыцця», «Здань Оперы», «Мюнхен», «Белфаст». На тэлебачанні — роля Гая Юлія Цэзара ў серыяле «Рым» (HBO).

## Спасылкі 
*
Паліні

thumb|left|Паліні
**Паліні** — сталіца намархіі Усходняя Атыка. З'яўляецца самастойным дзімам, але ў той жа час зліўся са сталіцай Грэцыі - Афінамі і з'яўляецца яго ўсходняй ускраінай.

Катэгорыя:Сталіцы номаў Грэцыі
Заходняя Атыка

**Заходняя Атыка** () — перыферыйная адзінка Грэцыі, размешчаны ў раёне Атыка. Сталіца — Элефсіс. З’яўляецца рэгіянальным органам мясцовага самакіравання і часткай адміністрацыйнага падзелу. Па праграме Калікратыса з 2011 года ўваходзіць у перыферыю Атыку. Уключае ў сябе былую намархію Заходняя Атыка. Плошча 1004,007 км². Насельніцтва 160 927 жыхароў па перапісу 2011 года. Шчыльнасць 160,28 чал./км².

Катэгорыя:Номы Грэцыі
Галагены

**Галагены** (ад  — соль і  — нараджэнне, паходжанне; часам ўжываецца няправільная назва *галоіды*) — хімічныя элементы 17-й групы перыядычнай табліцы хімічных элементаў (па састарэлай класіфікацыі - элементы галоўнай падгрупы VII групы).

Рэагуюць амаль з усімі простымі рэчывамі, акрамя некаторых неметалаў. Усе галагены - энергічныя акісляльнікі, таму сустракаюцца ў прыродзе толькі ў выглядзе злучэнняў. З павелічэннем парадкавага нумара хімічная актыўнасць галагенаў памяншаецца, хімічная актыўнасць галагенід-іонаў F−, Cl−, Br−, I−, At- памяншаецца.

Да галагенаў адносяцца фтор F, хлор Cl, бром Br, ёд I, астат At.

## Літаратура 
* Хімія: падруч. для 9-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / А. І. Васілеўская [і інш.]; пераклад на беларус. мову Н. Г. Ляўчук. — 3-е выд., перагледж. і дап. — Мінск: Нар. асвета, 2012. — 240 с. ISBN 978-985-03-1791-9


Катэгорыя:Групы хімічных элементаў
Артыст (фільм)

**«Артыст»** () (ISAN 0000-0002-E9E4-0000-6-0000-0000-J) — чорна-белы нямы мастацкі фільм, рамантычная камедыя французскага рэжысёра Мішэля Хазанавічуса, якая выйшла ў 2011 годзе. У галоўных ролях задзейнічаны Жан Дзюжардэн і Берэніс Бежо.

«Артыст» быў названы найлепшым фільмам 2011 года па версіі некалькіх супольнасцяў кінакрытыкаў з розных гарадоў ЗША, атрымаў прэмію «Оскар» за найлепшы фільм і заслужыў мноства пахвальных водгукаў ад сусветных кінакрытыкаў. Акрамя гэтага, Жан Дзюжардэн атрымаў прыз за найлепшую мужчынскую ролю на 64-м Канскім кінафестывалі і прэстыжную прэмію «Залаты глобус» у катэгорыі «Найлепшая мужчынская роля — камедыя ці мюзікл». Акрамя гэтага, на той жа цырымоніі ўручэння фільм стаў уладальнікам яшчэ двух статуэтак: за найлепшы фільм (камедыя ці мюзікл) і найлепшую музыку.

Фільм таксама атрымаў 10 намінацый на прэмію «Оскар»: за найлепшы фільм, найлепшую рэжысёрскую працу (Мішэль Хазанавічус), найлепшую мужчынскую ролю (Жан Дзюжардэн), найлепшую жаночую ролю другога плану (Берэніс Бежо), найлепшы арыгінальны сцэнарый (Мішэль Хазанавічус), найлепшую музыку (Людовік Бурсе), найлепшую аператарскую працу (Гіём Шыфман), найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка, найлепшы дызайн касцюмаў і найлепшы мантаж. Перамог у пяці намінацыях, уключаючы найлепшы фільм, найлепшая рэжысура і найлепшая мужчынская роля.

## Ролі 
* Жан Дзюжардэн — Джордж Валянцін
* Берэніс Бежо — Пэпі Мілер
* Джон Гудмен — Эл Зімер
* Джэймс Кромвел — Кліфтан
* Місі Пайл — Канстанс
* Пенелопа Эн Мілер — Дорыс
* Малкальм Макдаўэл — Дварэцкі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт фільма 
* 

Катэгорыя:Фільмы Францыі
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Нямыя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра Лос-Анджэлес
Катэгорыя:Фільмы пра 1927 год
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшы фільм — камедыя ці мюзікл
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Сезар» за найлепшы фільм
Энтані Эндрус

**Энтані Корын Джэральд Эндрус** (; нар. 12 студзеня 1948, Лондан, Англія, Вялікабрытанія) — англійскі акцёр кіно і тэлебачання, лаўрэат прэмій «Залаты глобус» (1983) і BAFTA-TV (1982), намінант на прэмію «Эмі» (1982).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Флойд Мэйуэзэр

**Флойд Мэйуэзэр** (; пры нараджэнні **Флойд Сінклер**, ; нар. 24 лютага 1977, Гранд-Рапідс, штат Мічыган, ЗША) — не пераможаны амерыканскі баксёр-прафесіянал, які выступае ў паўсярэдні вагавой катэгорыі. Чэмпіён свету ў 2-й паўлёгкай (версія WBC, 1998—2001), лёгкай (версія WBC, 2002—2003), 1-й паўсярэдняй (версія WBC, 2005), паўсярэдняй (версія IBF, 2006; версія WBC, 2006 і 2007) і 1-й сярэдняй (версія WBC, 2007) вагавых катэгорыях. Лепшы баксёр незалежна ад вагавай катэгорыі 2005, 2006 і 2007 гадоў па версіі часопіса Ring, на дадзены момант № 2 у спісе. Трэнер — Роджэр Мейуэзэр.

## Спасылкі 
* 
* 
* Афіцыйны сайт
* Рэйтынгі часопіса Рынг

Катэгорыя:Баксёры 1990-х
Катэгорыя:Баксёры 2000-х
Катэгорыя:Баксёры 2010-х
Катэгорыя:Баксёры другой паўлёгкай вагавай катэгорыі
Катэгорыя:Баксёры лёгкай вагавай катэгорыі
Катэгорыя:Баксёры першай паўсярэдняй вагавай катэгорыі
Катэгорыя:Баксёры паўсярэдняй вагавай катэгорыі
Катэгорыя:Баксёры першай сярэдняй вагавай катэгорыі
Катэгорыя:Баксёры ЗША
Катэгорыя:Чэмпіёны Сусветнага баксёрскага савета
Катэгорыя:Чэмпіёны Міжнароднай баксёрскай федэрацыі
Раян Гослінг

**Раян Томас Гослінг** (, нар. 12 лістапада 1980) — канадскі  кіно, лаўрэат прэміі Нацыянальнай савету кінакрытыкаў ЗША (2006) і Satellite Award (2007, 2012). У 2007 годзе быў намінаваны на «Оскар» за ролю ў фільме «Паў-Нельсан» (2006). У 2008 годзе намінаваны на «Залаты глобус» за ролю ў камедыі «Ларс і сапраўдная дзяўчына» (2007). Найбольш вядомыя фільмы з яго ўдзелам — «Фанатык» (2001), «Злучаныя штаты Ліланда» (2003), «Дзённік памяці» (2004), «Пералом» (2007), «Блакітны Валянцін» (2010), «Драйв» (2011), «Сакавіцкія Іды» (2011).

Намінант на прэмію «Оскар» (2007), трохразовы намінант на прэмію «Залаты глобус» (2008, 2012), двухразовы лаўрэат прэміі «Спадарожнік» (2007, 2011).

## Выбраная фільмаграфія 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Сайт Ryan Gosling Web  
* Артыкул «Мне сніцца воўк выпацканы крывёй.» у часопісе GQ № 11 (лістапад 2011)

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»
Гранд-Рапідс

**Гранд-Рапідс** () — горад на поўначы ЗША ў штаце Мічыган, з’яўляецца другім па велічыні горадам у Мічыгане (пасля Дэтройта) і першым па велічыні ў заходняй частцы штата. Размешчаны на рацэ Гранд-Рывер, якая ўпадае ў возера Мічыган.

## Насельніцтва 
Насельніцтва — 197,8 тыс. жыхароў (2000).

## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Флойд Мэйуэзер (нар. 1977) — амерыканскі баксёр-прафесіянал.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Універсітэцкія гарады ЗША
Катэгорыя:Гарады Мічыгана
Рэй Чарлз

{{Музыкант
| Імя = Рэй Чарлз
| Подпіс = Ray Charles
| Ключ = Чарлз, Рэй
| Фота = Ray Charles.jpg
| Апісанне_фота = 1990 год
| Сучаснасць_імя = Рэй Чарлз Робінсан
| Гады = 1947—2004
| Краіна = 
| Інструменты = фартэпіяна, альтовы саксафон
| Жанр = соўл, рытм-н-блюз, папулярная музыка, джаз, блюз, кантры, госпел
| Калектывы = «The Raelettes»
| Лэйбл = Swing Time, Atlantic, ABC Records, Warner Bros.
| Узнагароды = { style="background: transparent"
 
}
| Сайт = www.raycharles.com
}}
**Рэй Чарлз** (поўнае імя **Рэй Чарлз Робінсан**, ;  — ) — амерыканскі сляпы музыкант, вакаліст, піяніст, аранжоўнік, аўтар песень, лідар музычнага калектыву, аўтар больш за 70 студыйных альбомаў, адзін з самых вядомых у свеце выканаўцаў музыкі ў стылях соўл, джаз і рытм-энд-блюз. Быў узнагароджаны 17 прэміямі «Грэмі», трапіў у залу славы рок-н-ролу, джазу, кантры і блюзу, у залу славы штата Джорджыя, яго запісы былі ўключаны ў Бібліятэку Кангрэса ЗША.

## Выбраная дыскаграфія 
Дыскаграфія Рэя Чарльза ўключае 62 студыйных альбома, 7 канцэртных альбомаў, 39 альбомаў-зборнікаў і 127 сінглаў. Ніжэй дадзены няпоўны спіс альбомаў.

**Студыйныя альбомы**

* Ray Charles (1957)
* The Great Ray Charles (1957)
* Yes Indeed! (1958)
* What’d I Say (1959)
* The Genius of Ray Charles (1959)
* The Genius Hits the Road (1960)
* Dedicated to You (1961)
* Genius + Soul = Jazz (1961)
* Ray Charles Greatest Hits (1962)
* Modern Sounds in Country and Western Music (1962)
* Modern Sounds in Country and Western Music Volume Two (1962)
* Ingredients in a Recipe for Soul (1963)
* Sweet & Sour Tears (1964)
* Crying Time (1966)
* Volcanic Action of My Soul (1971)
* A Message from the People (1972)
* Friendship (1984)
* Genius Loves Company (2004)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Рэя Чарлза
* Зала славы рок-н-рола
* Фотагалерэя Рэя Чарлза
* «Геній Рэя Чарлза»
* «Ray Charles Helped Integrate Birmingham» гістарычныя дакументы пра ролю Рэя Чарлза ў Руху за грамадзянскія правы.
* «No Ray of Hope» , крытычны артыкул пра Рэе Чарлзе.
* *Boheme Magazine*  пра Рэя Чарлза (1930—2004)
* Рэй Чарлз на «Findagrave.com»

Катэгорыя:Музыканты ЗША
Катэгорыя:Выканаўцы рытм-н-блюза
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Катэгорыя:Сляпыя музыканты
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Памерлі ад раку печані
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы ЗША
Марка Хук

**Марка Хук** (ням.: Marco Huck), імя пры нараджэнні **Муамер Хукіч** (); нар. 11 лістапада 1984 года, Угаа, абшчына Сеніца, Югаславія) — нямецкі баксёр сербскага паходжання, які выступае ў першай цяжкай вагавой катэгорыі (англ. Cruiserweight).

## Біяграфія 
Марка Хук, выхадзец з сям’і сербаў, да сямі гадоў жыў у абшчыне Нові-Пазар, вобласць Рашка, Сербія. У 1993 годзе ён пераехаў са сваёй сям’ёй з Югаславіі ў Германію, дзе жыў у горадзе Білефельд у сацыяльным каардынацыйным цэнтры. Марка вырас у беднай сям’і. У яго ёсць старэйшая сястра і дзве малодшых. У жніўні 2009 года атрымаў нямецкае грамадзянства.

## Кікбоксінг 
Хук да бокса зрабіў кар’еру ў кікбоксінгу і трэніраваўся з Ульфам Шмітам ў палацы спорту горада Білефельд. Ва ўзросце 16 гадоў ён стаў чэмпіёнам Еўропы па кікбоксінгу, а ў 18 гадоў — самым маладым чэмпіёнам свету па кікбоксінгу сярод нямецкіх каманд.

## Спасылкі 
* Паслужны спіс 

Катэгорыя:Баксёры Германіі
Катэгорыя:Баксёры Югаславіі
Малахоўскі

**Малахоўскі** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя ноьбіты 
* Рагнед Малахоўскі (нар. 1984) — беларускі паэт.
* Уладзіслаў Малахоўскі (1827—1900) — адзін з кіраўнікоў Паўстання 1863—1864 гадоў.