Аляксандр Аляксандравіч Багамолец

{{Навуковец 
 |Імя                  = Аляксандр Аляксандравіч Багамолец
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = Александр Александрович Богомолец (cropped).jpg
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Дата нараджэння      = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Дата смерці          = 
 |Месца смерці         = 
 |Грамадзянства        = 
 |Навуковая сфера      = біялогія, патафізіялогія
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = , , , , 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
{ style="background: transparent"

}
{ style="background: transparent"
       
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы             = 
}}

**Аляксандр Аляксандравіч Багамолец** (,  — , ) — патафізіолаг і грамадскі дзеяч, 7-ы прэзідэнт АН Украіны (1930—1946), акадэмік (з 1932) і віцэ-прэзідэнт АН СССР (6 мая 1942 — 23 мая 1945) і АМН СССР (1944), лаўрэат Сталінскай прэміі.

Аляксандр Аляксандравіч Багамолец стварыў вучэнне аб узаемадзеянні пухліны і арганізму — гэта ўяўленне кардынальна змяніла існавалі ў той час уяўленні пра пухлінавы рост.

Заснавальнік расійскай і ўкраінскай школы патафізіялогіі, эндакрыналогіі і геранталогіі. Заснавальнік першых у Расіі і Украіне навукова-даследчых устаноў медыцынскага профілю.

## Раннія гады. Пачатак навуковай кар'еры 
Аляксандр Аляксандравіч Багамолец адбываўся з «чарнігаўскай галіны» роду Багамольцаў. Бацька — Аляксандр Міхайлавіч Багамолец, сын засядацеля Нежынскага павятовага суда, тытулярнага саветніка Міхаіла Фёдаравіча Багамольца (1812—1895), земскі ўрач, супрацоўнічаў з нарадавольцамі, арыштоўваўся. Маці — Сафія Мікалаеўна Прысецкая (1856—1892) гербу «Навіна», дачка паручніка ў адстаўцы, уваходзіла ў кіраўніцтва леварадыкальнай народніцкай арганізацыі Паўднёва-рускі рабочы саюз. Была арыштавана ў студзені 1881 года, асуджаная на 10 гадоў катаргі.

Аляксандр Багамолец-малодшы нарадзіўся ў Кіеве ў лазарэце Лук'янаўскай турмы, дзе Сафія знаходзілася ў працэсе следства па справе «Паўднёва-Рускага рабочага саюза». Менш, чым праз месяц жандары аддалі хлопчыка бацьку Соф'і, які павёз яго ў свой маёнтак у Палтаўскай вобласці, у сяло Клімава Зянькоўскага павета.

thumb|200 px|Саша Багамолец з бацькам перад паездкай у Сібір на спатканне з маці. Кіеў, 1890—1891 гг.

Пазней Аляксандр Міхайлавіч павёз сына ў Нежын. Сваю маці Саша Багамолец убачыў толькі ў 1891 годзе, калі яго бацька пры садзейнічанні расійскага пісьменніка Льва Мікалаевіча Талстога атрымаў дазвол наведаць Сафію Багамолец у Сібіры. Неўзабаве яна памерла ад сухотаў. Пасля цяжкай паездкі ў Сібір Аляксандр Багамолец заразіўся на сухоты ад маці.

Пачатковую адукацыю атрымаў дома, затым па вяртанні з Сібіры паступіў у 1892 годзе ў мужчынскую гімназію пры Гісторыка-філалагічным інстытуце князя Безбародкі (цяпер — Нежынскі дзяржаўны педуніверсітэт імя Гогаля). За поспехі ў вучобе Саша Багамолец быў адзначаны пахвальным лістом і кнігай Тургенева «Цыдулкі паляўнічага».

З дзяцінства захапляўся чытаннем.

У 1894 годзе разам з бацькам пераехаў у Кішынёў. Працягнуў навучанне ў Кішынёўскай гімназіі, але на перадапошнім годзе быў адлічаны з афіцыйнай фармулёўкай «за небяспечны кірунак думак». З вялікай цяжкасцю яго атрымалася зладзіць у 1-ю Кіеўскую мужчынскую гімназію, якую ён скончыў з адзнакай у 1900 годзе (да гэтага нейкі час вучыўся ў калегіі Паўла Галагана. Паступіў на юрыдычны факультэт Кіеўскага ўніверсітэта, маючы намер стаць адвакатам-крыміналістам. Неўзабаве расчараваўся ў юрыспрудэнцыі і перайшоў на медыцынскі факультэт, а ў 1901 годзе ўслед за прафесарам У. В. Падвысоцкім перавёўся ў Адэскі Наварасійскі ўніверсітэт.

Сваю першую навуковую працу — «Да пытання пра будову і мікрафізіялогію брунеравых залоз» — апублікаваў у 1902 годзе. Пад канец вучобы Аляксандра Багамольца ў Адэскім універсітэце ў яго паслужным спісе налічвалася ўжо пяць навуковых прац.

thumb|left|200 px|Аляксандр Багамолец, 26 гадоў — пасля заканчэння Адэскага Наварасійскага ўніверсітэта. 1907 г.

Ва ўніверсітэце ён захапіўся вывучэннем эндакрыналогіі, нервовай сістэмы. Не раз быў на грані выключэння па палітычных матывах. Нягледзячы на перапынкі ў вучобе, звязаныя са студэнцкімі хваляваннямі падчас першай рускай рэвалюцыі, у 1907 годзе Багамолец скончыў універсітэт з адзнакай і ў тым жа годзе стаў асістэнтам на кафедры агульнай паталогіі Наварасійскага ўніверсітэта.

У 1909 годзе пад кіраўніцтвам прафесара Уладзіміра Вароніна Аляксандр Багамолец абараніў у Імператарскай ваенна-медыцынскай акадэміі (Пецярбург) доктарскую дысертацыю «Да пытання пра мікраскапічную будову і фізіялагічнае значэнне наднырачных залоз у здаровым і хворым арганізме». Апанентам пры абароне быў вядомы расійскі фізіёлаг, акадэмік Іван Пятровіч Паўлаў. Ён высока ацаніў працу маладога вучонага. Аляксандр Аляксандравіч Багамолец стаў самым маладым у Расійскай імперыі доктарам медыцыны — на момант абароны дактарантуры яму было 28 гадоў.

У тым жа годзе Аляксандр Багамолец быў абраны прыват-дацэнтам кафедры агульнай паталогіі медыцынскага факультэта Наварасійскага ўніверсітэта (Адэса).

У 1910 годзе Аляксандр Багамолец ажаніўся з Вольгай Ціхоцкай, унучкай генерал-маёра С. Г. Ціхоцкага і пляменніцай скульптара У. А. Беклемішава. У лютым 1911 у сям'і нарадзіўся адзіны сын — Алег Аляксандравіч Багамолец (1911—1991).

Неўзабаве пасля нараджэння сына Аляксандр Багамолец быў адпраўлены ў камандзіроўку ў Парыж (у Сарбону) для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. Па вяртанні быў зацверджаны экстраардынарным прафесарам кафедры агульнай паталогіі і бактэрыялогіі Мікалаеўскага ўніверсітэта ў Саратаве
* Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, ордэнам Айчыннай вайны I ступені, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга, а таксама медалямі, сярод якіх медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гадоў»

## Літаратура 
* Богомолец А. А. Основные направления моих работ. — АП, 1947, № 3.
* Богомолец А. А. Продление жизни. — Киев, АН УССР, 1940
* Виленский Ю. «Неизвестный Богомолец». — «Зеркало недели», № 14\1999 г.
* *Кавецкий Р. Е.* Послесловие // *Богомолец А. А.* Избранные труды, т. 3. — К., 1958
* Кот С. Кучерук О. «Національний пантеон». «Зовнішні справи», № 9, 2007 р. — С. 50-52
* *Мартич Ю.* Олександр Богомолець. — К., 1951
* *Нічик В. М.* Філософські основи наукових праць О. О. Богомольця. — К., 1958
* *Сиротинин И. Н.* Академик Александр Александрович Богомолец. — К., 1957
* Хурса В. Славетні у гоголівському краї. — Полтава, 2009
* Пицык Н. Е. Богомолец. — М.: Молодая гвардия, 1964. — 224 с. — (Жизнь замечательных людей). — 65 000 экз. (в пер.)
* Пицык Н. Е. Александр Александрович Богомолец / Отв. ред. И. М. Нейман. — М.: Наука, 1970. — 304 с. — (Научно-биографическая серия). — 5 200 экз. (обл.)

## Спасылкі 
* 
* Аляксандр Аляксандравіч Багамолец у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Биография на сайте Peoples.Ru
* Богомолец Александр Александрович — Люди — Гордость Украины 
* Биография на сайте «Яндекс. Словари»
* 100 видатних імен України 
* Богомолець Олександр Олександрович | Українська інтернет-енциклопедія
* Богомолец Александр Александрович Сайт РАН
* Украинская интернет-энциклопедия
* *Юрий Рудницкий*. Опасные родственники академика Александра Богомольца
* Афіцыяльная старонка гісторыка-культурнага комплекса «Замак Радомысль» 

Катэгорыя:Выпускнікі Першай Кіеўскай гімназіі
Катэгорыя:Выпускнікі Калегіі Паўла Галагана
Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР
Катэгорыя:Акадэмікі АМН СССР
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты РАН
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Адэскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Медыкі Украіны
Катэгорыя:Патафізіёлагі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання