open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кураслепнік

**Курасле́пнік** (*Anemonoides*) — род кветкавых раслін сямейства . Уключае 35 відаў. Род шырока распаўсюджаны ва ўмераных раёнах Паўночнага паўшар’я.

## Назва 
Назва роду *Anemonoides* перакладаецца як «анемонападобны», паколькі раней прадстаўнікі роду былі аднесены да *роду* .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны.

## Віды 
*  (Fisch. ex C.A.Mey.) Holub
*  (Korsh.) Holub
*  (L.) Holub
*  (L.) Galasso, Banfi & Soldano
*  (Schott & Kotschy) Holub
*  (DC.) Holub
*  (Willd. ex Rupr.) Holub
*  (Franch.) Starod.
*  (Fisch. ex Turcz.) Holub
*  (Franch.) Holub
*  (Maxim.) Starod.
*  (Maxim.) Holub
*  (Behr & Kellogg) Starod.
*  (Hook.f. & Thomson) Holub
*  (Korsh.) Holub
*  (Starod.) Starod.
* *Anemonoides* × *korzhinskyi* Saksonov & Rakov
*  (Pursh) Holub
*  (DC.) Holub
*  (L.) Holub
*  (Maxim.) Holub
*  (A.Gray) Holub
*  (Rydb.) Holub
* *Anemonoides* × *pittonii* (Glow.) Holub
*  (H.Hara) Holub
*  (L.) Holub
*  (Regel) Holub
*  (L.) Holub
*  (Stephan ex Willd.) Holub
*  (Popov) Starod.
*  (Maxim.) Holub
*  (L.) Galasso, Banfi & Soldano
*  (L.) Holub
*  (Trautv. & C.A.Mey.) Holub
*  (C.A.Mey.) Holub
*  (Fisch. ex DC.) Holub
*  (Miyabe) Starod.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Казяльцовыя
Дыяпортэ

**Дыяпортэ** (*Diaporthe*) — род грыбоў сямейства . Назва ўпершыню апублікавана ў 1870 годзе.

## Распаўсюджванне і асяроддзе пражывання 
Сустракаюцца на розных гаспадарах, ці як патагены, , ці як бясшкодныя . Некаторыя віды маюць шырокі спектр гаспадароў, што дазваляе выказаць здагадку, што яны свабодна перамяшчаюцца сярод гаспадароў, часта сумесна каланізуючы хворую або мёртвую тканку. Наадварот, некаторыя патагенныя і эндафітныя віды аказваюцца строга спецыфічнымі для гаспадароў. У круг гаспадароў трапляюць таксама людзі і іншыя жывёлы.

Прадстаўнікі роду з’яўляецца прычынай захворванняў шырокага круга раслін- гаспадароў, некаторыя з якіх эканамічна важныя ва ўсім свеце, выклікаючы каранёвую і пладовую гнілі, адміранне, плямы лісця, гніенне і завяданне.

Цікава, што некаторыя віды роду могуць быць патагеннымі або бясшкоднымі эндафітамі ў залежнасці ад гаспадара і яго здароўя. Напрыклад,  з’яўляецца патагенным для соі, але эндафітным ў мангравых дрэвах ().

## Значэнне 
Род дыяпортэ быў прызнаны прадуцэнтам цікавых ферментаў і другасных метабалітаў з антыбіятычным або супрацьракавым эфектам. Акрамя таго, раней адзначалася, што віды *Diaporthe* стрымліваюць траваедных жывёл, ажыццяўляюць лігнацелюлалітычную актыўнасць або прымяняюцца як біягербіцыды.

## Віды 
База дадзеных Species Fungorum па стане на 29.10.2019 налічвае 445 відаў роду *Diaporthe* (Падрабязней гл. Спіс відаў роду дыяпортэ).

У мінулым віды ў асноўным апісваліся са здагадкай, што яны спецыфічныя для гаспадароў, што прывяло да распаўсюджання імёнаў на аснове гаспадароў, ад якіх яны былі аддзеленыя. Аднак наступныя даследаванні паказалі, што многія віды здольныя каланізаваць самых розных гаспадароў і што некалькі розных відаў гэтага роду могуць нават сустракацца разам на адным гаспадары.

Хоць класіфікацыя *Diaporthe* усё яшчэ працягваецца, віды ў цяперашні час пераасэнсоўваюцца на аснове камбінацыі марфалагічных, фітапаталагічных даных, тыпу спарвання і паслядоўнасці ДНК.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Nitschke, T. 1870. Pyrenomycetes Germanici. 2:161-320&nbsp;— P.240
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Аскаміцэты
Heroes of Might and Magic III

«**Heroes of Might and Magic III: The Restoration of Erathia**» () — пакрокавая стратэгічная гульня, распрацаваная Джонам ван Канэгемам з New World Computing пад Microsoft Windows і выпушчана The 3DO Company у 1999 годзе. Пазней у тым жа самым годзе выйшлі парты пад Apple Macintosh (выпушчаны 3DO) і пад Linux (выпушчаны Loki Software). У 2000 годзе выйшаў порт для Game Boy Color пад назвай «Heroes of Might and Magic 2». Як вынікае з назвы, гэта трэцяя гульня серыі «Heroes of Might and Magic».

Гульнявы працэс вельмі падобны да папярэдніх гульняў серыі: гулец кіруе некалькімі героямі-вайскаводамі, войска якіх складаюць разнастайныя міфічныя і легендарныя стварэнні. Гульня складаецца з дзвюх частак: тактычная выведка тэрыторыі і пакрокавая сістэма бітвы. Гулец збірае войска за кошт рэсурсаў у адным з васьмі тыпаў гарадоў. Герой зарабляе ачкі досведу, удзельнічаючы ў бітвах з монстрамі і варожымі героямі. Умовы перамогі адрозніваюцца на розных мапах: гэта могуць быць заваёва ўсіх гарадоў на мапе, знішчэнне ўсіх ворагаў, збіранне пэўнай колькасці рэсурсаў або знаходжанне пэўнага артэфакту.

Да гульні выйшлі дапаўненні «Heroes of Might and Magic III: Armageddon's Blade» (), «Heroes of Might and Magic III: Shadow of Death» (), а таксама фанацкае пашырэнне «Heroes of Might and Magic 3½: In the Wake of Gods» (). Таксама была выпушчана серыя кароткіх азнаямленчых гульняў «Heroes Chronicles», заснаваная на рухавіку «Heroes III». А ў 2000 выйшла спецыяльнае выданне «Heroes III Complete», якое ўключала гульню і абодва дапаўненні.

## Крыніцы
Ян Кажанеўскі

**Ян Кажанеўскі** (каля 1626 — ) — дзеяч каталіцкай царквы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Жамойці. У 1644 годзе ўступіў у Вільні ў ордэн езуітаў, ксёндз. Вывучаў тэалогію ў Венгрыі ў Тырнаве, працаваў у Алба-Юлія (1657—58). Пасля вяртання суперыёр у Ворнях (1665—67), прэфект школы ў Пашаўшы (1670—71). Быў прапаведнікам і місіянерам. Выдаў малітоўнік «Palatium Reginae Coeli» (Вільня, 1672), які карыстаўся вялікай папулярнасцю і неаднаразова перавыдаваўся да 1798 года, а таксама кнігу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Езуіты
Павел Казлоўскі (езуіт)

**Павел Казлоўскі** (каля 1593 — ) — дзеяч каталіцкай царквы, пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся на Падляшшы. У 1611 годзе ўступіў у Вільні ў ордэн езуітаў, з 1624 ксёндз. Вывучаў у Вільні філасофію (1616—18), тэалогію (1621—25). Прэфект школы ў Оршы (1626—28), Полацку (1628—29), Плоцку (1631—33), прыдворны місіянер біскупа  (1636—37), суперыёр у Гародні (1638—39), рэктар Смаленскага калегіума (1641—43).

Выдаў папулярныя кніжкі па аскезе і малітоўнікі, у т.л. «Snopek nabożeństwa Kongregacyey Naświętszey Panny Maryey Niepokalanego Poczęcia y szczęśliwego z tego świata Zesczia» (Варшава, 1643).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Езуіты Вялікага Княства Літоўскага
Мацей Калецкі

**Мацей з Манколіна** (), пасля **Мацей Калецкі** (; каля 1498 — 30.12.1576) — палітычны і рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай.

## Біяграфія 
Паходзіў з сялянскага роду з Мазовіі, яго бацька Станіслаў быў вясковым войтам у Манколіне. Магчыма, атрымаў вышэйшую адукацыю. Мяркуецца, што пачаў кар’еру пры двары апошніх мазавецкіх князёў. Яму спрыяў плоцкі біскуп (з 1527) , які прыняў Мацея ў сваё гербавае брацтва і надаў яму герб «Котвіч»; набілітаваны на сойме 1533 года. 

Пасля служыў пры двары вялікай княгіні літоўскай і каралевы польскай Боны, памочнік яе лацінскага сакратара Яна Лявіцкага, потым сакратар Боны (лічыўся яе галоўным сакратаром). Прыкладна з 1547 сакратар вялікага князя літоўскага і караля польскага Жыгімонта Аўгуста, узначальваў лацінска-польскі аддзел канцылярыі ВКЛ. 

Атрымаў ад Боны і Жыгімонта Аўгуста шмат бенефіцый у Польшчы і ВКЛ, у т.л. алтарыю Св. Тройцы ў Мейшагале (1533), пасады каноніка віленскага, прэпазіта троцкага (да 1548). Да 1533 набыў з братам Паўлам (доктар абодвух правоў, будучы абат плоцкі) маёнтак Калечыцы, дзе фундавалі касцёл. Ад назвы маёнтка ўтварылася прозвішча Калецкіх. У старасці Мацей Калецкі вярнуўся ў Мазовію, жыў у Пултуску.

## Літаратура 
*
Павел Калецкі

**Павел з Манколіна** (), пасля **Павел Калецкі** (каля 1508 — 13.3.1578) — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай.

## Біяграфія 
Паходзіў з сялянскага роду з Мазовіі, яго бацька Станіслаў быў вясковым войтам у Манколіне. У 1527 годзе паступіў у Кракаўскі ўніверсітэт. Як і яго старэйшыя браты Філіп і Мацей, абраў духоўную кар’еру. Падобна, што яму спрыяў плоцкі біскуп . Вывучаў кананічнае і грамадзянскае права ў Балонскім універсітэце, дзе 23 сакавіка 1549 года атрымаў ступень доктара абодвух правоў. Па вяртанні на радзіму з’яўляўся абатам  у Плоцку.

Да 1533 года набыў з братам Мацеем маёнтак Калечыцы ў Лідскім павеце, дзе фундавалі касцёл. Ад назвы маёнтка ўтварылася прозвішча Калецкіх.

Пахаваны ў Пултуску.

## Зноскі 
Катэгорыя:Бенедыкцінцы
Спіс відэагульняў з беларускай лакалізацыяй

Гэта спіс відэагульняў, для якіх існуе беларуская лакалізацыя. Спіс падзелены на дзве часткі — для гульняў з лакалізацыяй, прадстаўленай кампаніяй-распрацоўшчыкам («афіцыйнай»), і для гульняў, лакалізаваных незалежна ад распрацоўшчыка.

## З афіцыйнай лакалізацыяй 
# Minecraft (2009; беларусізацыя дададзеная 29 лютага 2016 года);
# World of Tanks (2010; беларусізацыя дададзеная 10 сакавіка 2016 года);
# Factorio (; 2012; беларусізацыя дададзеная ў 2015 годзе)
# World of Warships (2015; беларусізацыя дададзеная 29 красавіка 2016 года, 19 снежня 2018 года беларусізацыя была прыбраная з гульні);
# Legends of Eisenwald (2015);
# Гром вайны (; 2016; беларусізацыя дададзеная 18 верасня 2017 года);
# Book of Demons (; 2018);
# Feudal Alloy (; 2019).
# Hollywood Animal (2024).

## З неафіцыйнай лакалізацыяй 
# Сімутранс (; 1999);
# Контр-удар (; 2000);
# Прага хуткасці: гарачы пераслед 2 (; 2002);
# Маўклівы груд 3 (; 2003);
# Чыгуначны магнат 3 (; 2003);
# Іншасветны стралок (; 2003);
# Болеспатольны сродак (; 2004);
# Далёкая адлегласць (; 2004);
# НЛО2000 (; 2004);
# Цывілізацыя IV (2005);
# Героі мяча i магіі V (2006);
# Рыцары гонару (; 2007);
# Свет ліпучак (; 2008)
# НХЛ 09 (2008) ;
# Цывілізацыя V (2010);
# Сонечная энергія (; 2011);
# Цывілізацыя VI (2016).
# S.T.A.L.K.E.R.: Цень Чарнобылю (пераклад класічным правапісам, створаны ў 2024)

## Зноскі 
#
Катэгорыя:Спісы праграмнага забеспячэння
Сінадальнасць

**Сінадальнасць** (ад сінод) — Каталіцкі працэс супрацоўніцтва і праніклівасці, згодна Сіноду біскупаў. Азначае асаблівы стыль выказвання місіі і жыцця Каталіцкай Царквы. Сінадальнасць упершыню прайшла пад час Другога Ватыканскага сабора.

## Францыск 
Пад папствам Францыска, "сінадальнасць" выкарыстоўваецца як назва працэсаў прамой дэмакратыі ў Каталіцкай Царкве. Сінадальнасць Францыска адзначаецца больш сустрэчы, дыялог, і галоснасць. Важнай часткай сінадальнасці з'яўляецца дыялог з моладдзю, ці, згодна словам Царквы, "дыялог пакаленняў".

Сінадальнасць мае вялікі ўплыў у Германіі, дзе мясцовая Каталіцкая Царква заснавала , ліберальную арганізацыю падтрымаўшую рэформы і аднаполыя шлюбы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Каталіцкая тэалогія
Катэгорыя:Хрысціянская тэрміналогія
Катэгорыя:Дэмакратыя
Георг-Осіян Сарс

**Георг-Осіян Сарс** (; 20 красавіка 1837 — 9 красавіка 1927) — нарвежскі марскі біёлаг і заолаг бесхрыбтовых. Апісаў шмат новых відаў мізід, ракушкавых і іншых марскіх жывёл.

Член-карэспандэнт Пецярбургскай Акадэміі навук (1896). Быў узнагароджаны медалём Лінея ў 1910 годзе.

У яго гонар названа даследчае судна «FF G. O. Sars».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* *Шимкевич М. В.* 

Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Біёлагі Нарвегіі
Катэгорыя:Біёлагі XIX стагоддзя
Смаленскі езуіцкі калегіум

**Смаленскі езуіцкі калегіум** — навучальная ўстанова, якая існавала ў Смаленску ў 1620—54 гады.

## Гісторыя 
Узнік на аснове езуіцкай рэзідэнцыі, якую заснаваў у 1611 годзе ваявода смаленскі Аляксандр Гасеўскі, фундацыю павялічыў кароль Жыгімонт Ваза. У 1619—21 гады пабудаваны драўляны касцёл. У 1617 адчыніўся клас граматыкі, пасля — паэтыкі, у 1625 — рыторыкі, у 1641 — маральнай тэалогіі (для святароў), у 1644 — філасофіі, матэматыкі і фізікі. У 1646 годзе было 700 вучняў, у тым ліку шмат праваслаўных. Дзейнічала бурса для незаможных.

## Літаратура 
* *Сцебурака А. М.* Смаленскі езуіцкі калегіум: гісторыя і кнігазбор // Здабыткі. Дакументальныя помнікі на Беларусі. Выпуск 9. Мінск: НББ, 2007.

## Спасылкі 
* Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»

Катэгорыя:Адукацыя ў Смаленску
Вельхаўн

**Вельхаўн** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Марэн Вельхаўн — нарвежская свецкая львіца, жонка Мікаэля Сарса
* Юхан Себасцьян Вельхаўн — нарвежскі паэт і гісторык літаратуры
Марэн Сарс

**Марэн Катрын Сарс** (у дзявоцтве **Вельхаўн**; 17 жніўня 1811 — 27 снежня 1898) — нарвежская свецкая львіца.

## Біяграфія 
Яна нарадзілася ў Бергене ў сям’і святара Ёхана Эрнста Вельхаўна (1775—1828) і Эльзы Маргрэтэ Камермаер (1785—1853), дачкі . Яна была сястрой паэта Юхана Себасцьяна і пісьменніцы .

У жніўні 1831 года ў Бергене Марэн выйшла замуж за святара і прафесара Мікаэля Сарса (1805—1869). У яе было некалькі знакамітых дзяцей; гісторык Эрнст Сарс, заолаг Георг-Осіян Сарс і спявачка . Усяго ў яе было чатырнаццаць дзяцей, дзевяць з якіх дасягнулі паўналецця. Праз Еву яна была цешчай Фрыцьёфа Нансена. Яна таксама была цёткай  і .

## Кар’ера 
Яна вырасла ў Бергене, а пасля шлюбу пераехала ў  і , дзе яе муж быў вікарыем. У 1854 годзе сям’я пераехала ў Крысціянію, дзе Мікаэль Сарс стаў прафесарам. Сярод людзей, якія сабраліся тут, , , , ,  і Б’ёрнсцернэ Б’ёрнсан.  і  забяспечвалі музыку і песні. Яе сыны Эрнст і Осіян нават жылі з ёй пасля смерці Мікаэля ў 1869 годзе. Акрамя таго, яе сястра  жыла з ёй на працягу многіх гадоў; яна была таленавітай пісьменніцай і казачніцай. Марэн Сарс уносіла свой уклад і як суразмоўца, і як гаспадыня.

Марэн Сарс памерла ў снежні 1898 года. Пасля яе смерці дачка Марэн Ева, якая была замужам за Фрыцьёфам Нансенам, узяла на сябе ролю гаспадыні для гарадской інтэлігенцыі, якая збіралася ў іх доме ў *Годтабе*, а пазней ва .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Постаці Осла
Катэгорыя:Постаці Бергена
Яраш Стахоўскі

**Яраш Стахоўскі** (;? — каля 1612 года) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Стахоўскіх герба «Агоньчык». Нарадзіўся ў сям’і Максіма Стахоўскага.

Дваранін ЯКМ, суддзя гродскі мсціслаўскі. Прызначаны стольнікам мсціслаўскім  пасля смерці Мікалая Маліцкага. Памёр каля 1612 года.

Валодаў маёнткам Рай.

## Сям’я 
У шлюбе з Соф'яй Багданаўнай Васілевіч, якая ў другім шлюбе была з Якубам Каролем Мадалінскім, войскім мсціслаўскім. Дзеці:
* Адам, пісар земскі, падстароста мсціслаўскі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Суддзі гродскія мсціслаўскія
Атэя

**Атэя** (*Attheya*) — род аднаклетачных дыятомавых водарасцей.

## Апісанне 
Клеткі цыліндрычнай формы. Панцыр кволы, танкасценны, амаль бясколерны, са шматлікімі двухраднымі ўставачнымі абадкамі. Створкі вузкаэліпсоідныя, на канцах пераходзяць у тонкія шчацінкі даўжынёй 40-60 мкм.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дыятомавыя водарасці
Ганна Кацярына Канстанцыя Ваза

**Ганна Кацярына Канстанцыя Ваза** (; ) — польская прынцэса, дачка караля Жыгімонта Вазы і Канстанцыя Габсбург.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1619 годзе. Рана страціла маці (1631) і бацьку (1632). Каб забяспечыць княгіні матэрыяльнае існаванне, у 1632 годзе сейм прызначыў ёй Бродніцкае, Галубскае і Тухольскае староствы, якія раней належалі яе маці. Аднак гэтыя пасады былі адабраны ў княгіні пасля яе паўналецця ў 1638 годзе.

З 1637 года вядуцца размовы аб шлюбе Ганны Кацярыны Канстанцыі і , спадчынніка Ціроля, пляменніка імператара Фердынанда II. Гэты шлюб, нягледзячы на ​​неаднаразовыя дамоўленасці ў 1639 і 1641 гадах, не адбыўся. Перашкодай стаў малады ўзрост Фердынанда Карла і адсутнасць згоды наконт сумы пасагу.

Іншымі кандыдатамі на яе руку былі  і Гастон Арлеанскі (брат караля Францыі Людовіка XIII).

Нарэшце, 8 чэрвеня 1642 года яна ў Варшаве выйшла замуж за Філіпа Вільгельма, будучага пфальца Рэйнскага. Прынесла яму значны пасаг у каштоўных камянях і грошах, агулам два мільёны талераў.

18 ліпеня 1645 года яна нарадзіла сваё адзінае дзіця, сына, які памёр у той жа дзень.

Памерла ў 1651 годзе без нашчадкаў. Пахавана ў езуіцкім касцёле ў Дзюсельдорфе.

## Зноскі
Тарханаў

**Тарханаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Фёдаравіч Тарханаў (нар. 1954) — савецкі і расійскі футбаліст і футбольны трэнер.
* Іван Міхайлавіч Тарханаў (1926—2004) — савецкі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр, педагог.
* Іван Раманавіч Тарханаў (1846—1908) — фізіёлаг, перакладчык, педагог і папулярызатар навукі.
* Міхаіл Міхайлавіч Тарханаў (сапраўднае прозвішча *Масквін*; 1877—1948) — рускі і савецкі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр, педагог.
Ла-Рыёха (значэнні)

**Ла-Рыёха** () — шматзначны тэрмін.

* Ла-Рыёха (Рыёха) — аўтаномная супольнасць і правінцыя на поўначы Іспаніі.
* Ла-Рыёха — правінцыя ў заходняй частцы Аргенціны.
* Ла-Рыёха — горад у Аргенціне, сталіца правінцыі Ла-Рыёха.
Хасэ Вільяльба Рубіа

**Хасэ Эдуарда Вільяльба Рубіа** (; ) — палкоўнік Народнай арміі Іспанскай Рэспублікі, удзельнік Рыфскай вайны і грамадзянскай вайны ў Іспаніі. 

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і Хасэ Вільяльба Рыкельмэ, які ў 1919—1920 гадах займаў пасаду ваеннага міністра Іспаніі. Браты — Альвара, Рыкарда, Антоніа, Фернанда і Карлас — сталі вайскоўцамі. Усе яны, за выключэннем Карласа, які загінуў у Рыфскай вайне, пазней далучыліся да паўстанцкіх войск Франсіска Франка. Таксама было чатыры сястры: Луз, Адэла, Марыя Луіза і Ізабель. Усе яны былі замужам за афіцэрамі іспанскай арміі.

Хасэ-малодшы таксама выбраў прафесію вайскоўца. У 1904 годзе ён паступіў у Таледскую пяхотную акадэмію, якую скончыў у 1908 годзе. Першы час служыў у Барселоне ў егерскім батальёне. Прымаў удзел у Мелільскай кампаніі 1909 года.

На працягу 1909—1913 гадоў служыў у пяхотным палку «Алькантара», у 1913—1915 гадах — абарыгенных паліцэйскіх сілах Мелільі, папярэдніках рэгуларэс. Пасля кароткага прызначэння ў Барселоне Вільяльба вярнуўся ў Афрыку, у Ваенны кабінет Вярхоўнага камісара Іспаніі ў Марока. Працаваў у Генеральным штабе іспанскай арміі ў Афрыцы. Пазней ён быў прызначаны ў рэгуларэс. Разам са сваім бацькам і братамі прымаў актыўны ўдзел у Рыфскай вайне. З 1924 года ваяваў у складзе Іспанскага легіёна. 

У пачатку 1936 года Вільяльба было прысвоена званне палкоўніка. У красавіку прызначаны камандзірам 2-й гвардзейскай паўбрыгады 1-й горнай брыгады.

Неўзабаве яму стануць вядомы планы па падрыхтоўцы путчу. Усе родныя і стрыечныя браты, дзядзькі і нават двое яго сыноў выступілі на баку паўстанцаў. Першапачаткова Вільяльба таксама выступаў на баку апазіцыі. Як меркавалася, ён возьме на сябе кіраванне грамадзянскай гвардыяй. Аднак, калі адбыўся мяцеж, афіцэр адмовіўся ўдзельнічаць у звяржэнні ўрада. Гэта магло быць звязана з адсутнасцю зносін з іншымі паўстанцамі, уплывам анархістаў у падпарадкаваных падраздзяленнях, правалам паўстанняў у Мадрыдзе і Барселоне. 

У наступным Вільяльба будзе прымаць удзел у баявых дзеяннях на баку ўрада. У студзені 1937 года ён прызначаны кіраўніком сектара Кордавы, далей стаў камандуючым Паўднёвай арміяй. Пасля страты Малагі афіцэра судзілі за дзяржаўную здраду. У лютым 1937 года ён быў звольнены з пасады ў Паўднёвай арміі, а праз некалькі дзён супраць яго было выстаўлена абвінаваўчае заключэнне. Афіцэр да канца вайны заставаўся ў турме, пакуль у лютым 1939 года не быў рэабілітаваны. Пасля бяжыць у Францыю.

У 1950 годзе вярнуўся ў Іспаніі, дзе быў судзімы, асуджаны, але хутка памілаваны.

## Сям’ 
Ажаніўся з Марыяй Луізай Гомес-Жарданай-і-Соузай, дачкой генерал-капітана Франсіска Гомес-Жардана Соузы — вярхоўнага камісара іспанскага пратэктарату Марока і міністра замежных спраў ва ўрадзе Франка. Меў двух сыноў — Карласа Вільяльба Гомеса-Жардану і Хасэ Луіса Вільяльба Гомес-Жардана. Яны, як і бацька, выбралі прафесію афіцэра.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Удзельнікі грамадзянскай вайны ў Іспаніі (рэспубліканцы)
Катэгорыя:Ваенныя Іспаніі
Катэгорыя:Палкоўнікі
Канстанцыя Габсбург

**Канстанцыя Габсбург** () — каралева польская і шведская, вялікая княгіня літоўская, жонка Жыгімонта ІІІ Вазы.

## Біяграфія 
Дачка эрцгерцага Карла Штырыйскага (брат імператара Максіміляна ІІ), унучка імператара Фердынанда І і Ганны Ягелонкі. Была сястрой імператара Фердынанда ІІ, эрцгерцага Леапольда V, Ганны Габсбург — першай жонкі Жыгімонта ІІІ.

Шлюб паміж Канстанцыяй і Жыгімонтам адбыўся праз 8 гадоў пасля смерці Ганны, 11 снежня 1605 года (чакалі, пакуль Канстанцыя стане паўналетняй). Неўзабаве яна набыла вялікі ўплыў на палітыку караля, выступала за ўмацаванне каралеўскай улады ў дзяржаве. Пільнавала інтарэсы Габсбургаў у Рэчы Паспалітай. Імкнулася да ўмацаванняў пазіцый каталіцтва, вяла барацьбу супраць пратэстантаў (прычынілася да смяротнага пакарання ў Вільні італьянца Пятра Франка). Аказвала ўплыў на раздачу дзяржаўных і царкоўных пасад, імкнулася выдаць замуж за магнатаў сваіх прыдворных дам. У час Маскоўскага паходу Жыгімонта ІІІ (1609—10) жыла ў Вільні, удзельнічала ў адбудове горада пасля пажару 1610 года. Была заўзятай каталічкай, прычынілася да пакарання смерцю ў 1611 годзе ў Вільні Франкуса дэ Франка, які адкрыта выступіў супраць каталіцкіх догматаў. Займалася мецэнацтвам.

У шлюбе з Жыгімонтам ІІІ мела сына Яна Казіміра (у 1648—68 кароль польскі і вялікі князь літоўскі Ян II Казімір Ваза), яшчэ 4 сыноў (іншы Ян Казімір, Ян Ольбрахт, Караль Фердынанд, Аляксандр Караль), дачок Ганну Канстанцыю і Ганну Кацярыну Канстанцыю.

Смерць Канстанцыі прыспешыла смерць Жыгімонта ІІІ, яны былі пахаваны адначасова ў сутарэннях Жыгімонтаўскай капліцы Вавеля ў Кракаве.

## Знокі 
## Літаратура 
*
Wolf (бронеаўтамабіль)

**Wolf** () — ізраільскі бронеаўтамабіль, які вырабляецца кампаніяй Carmor. 

## Апісанне 
Шасі заснавана на базе грузавіка Ford F-550.

Абсталяваны дызельным 6-літровым рухавіком магутнасцю 325 конскіх сіл і 5-ступеністай аўтаматычнай каробкай перадач.

Асноўнае прызначэнне Wolf — перавозка пяхоты, аднак яго можна пераабсталяваць у машыну хуткай дапамогі. 

Ёсць шэсць дзвярэй (усе куленепрабівальныя) — чатыры па баках і дзве ззаду. Салон аўтамабіля абсталяваны падвойнай сістэмай кандыцыянавання. Бранявік можа перавозіць да 12 чалавек
*   
* 
* 
*  
* 
* 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пазадарожнікі
Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
Касцёл і кляштар езуітаў (Ілукшта)

**Касцёл і кляштар езуітаў** — каталіцкі культавы комплекс у горадзе Ілукшта, Латвія.

## Гісторыя 
Езуіцкую рэзідэнцыю ў Ілукшце фундавалі ўласнікі горада графы Зібергі ў 1681, 1690 і 1702 гадах. Рэзідэнцыя адчынілася ў 1690 годзе.

У канцы XVII — першай палове XVIII ст. пабудаваны комплекс езуіцкіх будынкаў з драўляным касцёлам, асвячоным у 1690 годзе. У 1748 годзе ён згарэў. У 1754—1758 і 1761—1769 пабудаваны мураваны касцёл па праекце архітэктара Т. Жаброўскага. З 1691 дзейнічала езуіцкая школа, у 1761—73 — калегіум; існавалі канвікт, тэатр з уласнай залай, музычная бурса, бібліятэка.

Пасля забароны ордэна езуітаў іх касцёл і калегіум у 1787 перайшлі да ордэна місіянераў.

Касцёл разбураны ў Першую сусветную вайну.

## Крыніцы 
Катэгорыя:1769 год у Латвіі
Катэгорыя:Ілукшта
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Латвіі
Катэгорыя:Ордэн езуітаў
Катэгорыя:Збудаванні Латвіі ў стылі барока
Стахоўскія (род)

»]]
**Стахоўскія** — шляхецкі род герба «Агоньчык». Паводле радавога падання паходзілі з Мсціслаўскага ваяводства. Родапачынальнік Грыгорый, які ў 1528 годзе выстаўляў 1 каня, і валодаў маёнткам Рай Мсціслаўскага ваяводства па прывілею ад князя Міхаіла Іванавіча за ваенныя паслугі.

## Вядомыя прадстаўнікі 
* Адам Стахоўскі (? — 1650) — пісар земскі, падстароста мсціслаўскі.
* Антоній Стахоўскі — падчашы мсціслаўскі.
* Ігнацій Стахоўскі — скарбнік навагрудскі.
* Казімір Стахоўскі — ротмістр, суддзя земскі мсціслаўскі.
* Міхаіл Стахоўскі — стражнік мсціслаўскі.
* Францішак Ксаверый Стахоўскі (1790—1850) — дзеяч каталіцкага касцёла і педагог.
* Францішак Ксаверый Стахоўскі — пісар земскі, стольнік, суддзя гродскі мсціслаўскі.
* Яраш Стахоўскі (? — каля 1612) — стольнік, суддзя гродскі мсціслаўскі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя
Катэгорыя:Стахоўскія
Gazeta Literacka Wileńska

**Gazeta Literacka Wileńska** (*«Віленская літаратурная газета»*) — першае перыядычнае выданне на тэрыторыі ВКЛ. Выдавалася ў 1760—1794 гг. у Вільні на польскай мове як орган Віленскай езуіцкай акадэміі. Мела культурна-асветны кірунак. Напярэдадні паўстання 1794 года пад кіраўніцтвам А. Т. Касцюшкі актыўна асвятляла пытанні эканамічнага і палітычнага жыцця. 3 жніўня 1794 называлася «Kurier Litewski», з 1841 года «Виленский вестник».	

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Газеты Вільні на польскай мове
Катэгорыя:Культура Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:1760 год у Беларусі
Катэгорыя:Віленская езуіцкая акадэмія
Роберт Мерымэн

**Роберт Хейл Мррымэн** (; 1908—1938) — прафесар эканомікі Каліфарнійскага універсітэта, удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі.

## Біяграфія 
Нарадзіліся ў 1908 годзе ў штаце Невада, ЗША, у сям’і лесаруба.

Да паступлення ва Універсітэт Невады, працаваў у многіх месцах. У якасці дадатковага заробку далучыўся да Корпуса падрыхтоўкі афіцэраў запасу, дзе атрымаў пачатковую ваенную падрыхтоўку. Выкладаў у Каліфарнійскім універсітэце, займаўся палітыкай, сімпатызаваў левым. 

У пачатку 1937 года разам з жонкай Марыён паехаў у Іспанію, уступіў у інтэрнацыянальную брыгаду ў вучэбна-трэніровачным лагеры ў Альбасетэ. Затым стаў камандзірам XV інтэрбрыгады імя Абрагама Лінкальна, атрымаў званне капітана Іспанскай Рэспублікі. Удзельнічаў у бітвы пры Хараме, дзе быў цяжка паранены. Пасля лячэння заняў пасаду начальніка штаба брыгады.

Пазней прымаў удзел у Брунецкай аперацыі, дзе брыгада Лінкальна панесла вялікія страты. Падчас Тэруэльскай аперацыі ў Арагоне зноў кіраваў XV інтэрбрыгадай, у ходзе якой брыгада адступіла да межаў Каталоніі. Загінуў у баі 2 красавіка 1938 года ў муніцыпалітэце Гандэса. Лічыцца, што Мерымэн з’яўляецца прататыпам Роберта Джордана — галоўнага героя рамана Эрнэста Хемінгуэя «Па кім звоніць звон».

Яго жонка вярнулася ў ЗША і працавала ў Стэнфардскім універсітэце. Яна стала аўтарам кнігі *«American Commander in Spain: Robert Hale Merriman and the Abraham Lincoln Brigade»*, апублікаванай у 1986 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Платошкин Николай Николаевич*. «Гражданская война в Испании. 1936—1939 гг.», Москва, 2005. «ОЛМА-ПРЕСС», ISBN 5-224-04456-1.

## Спасылкі 
* Robert Merriman
* Robert Hale Merriman (1908—1938)

Катэгорыя:Выкладчыкі Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі
Катэгорыя:Байцы інтэрбрыгад
Витебский край

**«Витебский край»** — грамадска-палітычны і літаратурны часопіс ліберальнага кірунку. Выдаваўся штотыднёва з  да  года ў Віцебску на рускай мове (з  да  не выходзіў). Выступаў за дэмакратычную рэспубліку, вітаў Лютаўскую рэвалюцыю 1917 года, асуджаў падрыхтоўку да ўзброенага паўстання супраць Часовага ўрада. Прытрымліваўся пацыфісцкіх пазіцый, але пасля звяржэння царызму выступаў за абарону «рускай бацькаўшчыны». Агітаваў за адзінства ўсіх нацый і народаў у складзе Расіі, мірнае вырашэнне сацыяльнага і нацыянальнага канфліктаў. Апублікаваў цыкл артыкулаў «Забыты край. Нарысы Беларусі». Змяшчаў літаратурныя творы, пераклады, рэцэнзіі, тэатральныя агляды. Выйшла 20 нумароў.	

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Часопісы Віцебска на рускай мове
Катэгорыя:Часопісы Расійскай імперыі
Витебский листок (1916)

**«Витебский листок»** — прыватная газета. Выдавалася штодзённа з  да  у Віцебску на рускай мове.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Газеты Віцебска на рускай мове
Катэгорыя:Газеты Расійскай імперыі
Катэгорыя:1916 год у Віцебску
Витебский листок (1898)

**«Витебский листок»** — грамадска-эканамічная і сельскагаспадарчая газета ліберальнага кірунку. Выдавалася з  да  у Віцебску на рускай мове 2 разы на тыдзень Віцебскім таварыствам сельскіх гаспадароў. Закранала галоўным чынам праблемы памешчыцкай гаспадаркі і гандлю сельскагаспадарчымі прадуктамі, будаўніцтва дарог. Друкавала звесткі пра кан’юнктуру мясцовага рынку. Асвятляла тэатральнае і музычнае жыццё горада, дзейнасць мясцовых культурных устаноў і інш.	

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Газеты Віцебска на рускай мове
Катэгорыя:1898 год у Віцебску
Катэгорыя:Газеты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Віцебскае таварыства сельскай гаспадаркі
Витебский листок

Назву «**Витебский листок**» маюць:

* «Витебский листок» — газета, якая выдавалася ў 1898—1899 гг. у Віцебску
* «Витебский листок» — газета, якая выдавалася ў 1916—1919 гг. у Віцебску
Витебский рабочий

**«Витебский рабочий»** — грамадска-палітычная газета, орган Цэнтральнага савета прафесійных саюзаў Віцебска. Выдавалася штодзённа з  да  года ў Віцебску на рускай мове. Працягвала палітычную лінію газет «Известия Витебского Совета рабочих и солдатских депутатов» і «Борьба» («Наша борьба»), закрытых органамі савецкай улады за антыбальшавіцкі кірунак. Асуджала разгон устаноўчага сходу ў Петраградзе і рэпрэсіі бальшавікоў у адносінах да апазіцыйных ім арганізацый. Асвятляла стан і перспектывы палітычнага жыцця Віцебска.	

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Газеты Віцебска на рускай мове
Катэгорыя:1918 год у Віцебску
.
Гомелькабель

** «Гомелькабель»** (**Гомельскі кабельны завод**) — беларускае прадпрыемства, размешчанае ў Чыгуначным раёне Гомеля.

## Гісторыя 
Завод створаны ў 1958 годзе на базе завода «Металапракат». Першапачаткова выпускаў неізаляваныя драты для паветраных ліній электраперадач і эмаляваныя драты. 

Першы час прадпрыемства падпарадкоўвалася ўпраўленню электратэхнічнай і прыборабудаўнічай прамысловасці Савета народнай гаспадаркі БССР, у 1964—1965 гадах — Упраўленню электратэхнічнай прамысловасці СНХ БССР, у 1965 годзе ў сувязі са скасаваннем саўнаргасаў перададзена ў падпарадкаванне Галоўнага ўпраўлення кабельнай прамысловасці Міністэрства электратэхнічнай прамысловасці СССР. 

У 1974 годзе (па іншых даных, у 1976 годзе) завод увайшоў у склад вытворчага аб’днання «Беларускабель» Усесаюзнага ВА «Саюзэлектракабель» Міністэрства электратэхнічнай прамысловасці СССР разам з астатнімі прадпрыемствамі галіны на тэрыторыі Беларускай ССР — Мазырскім кабельным заводам і Шчучынскім заводам «Аўтаправод».

У 2011 годзе 25,7% дзяржаўных акцый прадпрыемства былі прададзеныя расійскаму АТ «Людзінавакабель».

## Сучасны стан 
Прадпрыемства вырабляе дрот з эмалевай, папяровай, шкловалакністай, камбінаванай ізаляцыяй, неізаляваныя драты для паветраных ЛЭП, алюмініевы і медны дрот. Выручка завода ў 2019 годзе склала 50,8 млн руб. (каля 25 млн долараў), чысты прыбытак — 250 тыс. руб. (каля 120 тыс. долараў).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Гомеля
Катэгорыя:Чыгуначны раён (Гомель)
Дэлафандыёз

**Дэлафандыёз** () — гліснае захворванне капытных. Выклікаецца круглымі чарвямі віду . Гэта бялёса-жоўтыя чарвякі, у якіх даўжыня самца 14-16 мм, а самкі — 20-24 мм.

## Апісанне 
Звычайна заражаюцца коні, часцей за ўсё праз корм (пераважна ўлетку на пашы) і ваду, інвазаваныя лічынкамі нематодаў. Нематода паразітуе ў крывяносных сасудах тоўстага кішэчніка. У тоўстым кішэчніку самка адкладае яйцы, якія растуць у два этапы. Разам з калам з жывёлы выходзяць лічынкі. Некаторыя гельмінты трапляюць у печань, лёгкія і лімфатычныя вузлы і заражаюць кроў.

## Распаўсюджанне 
Дэлафандыёз сустракаецца паўсюдна, часцей у жарабят, бываюць экзаотыі (групавыя ўспышкі).

## Сімптомы 
Хвароба праяўляецца раннімі колікамі. З часам лічынкі закаркоўваюць крывяносныя сасуды, ад чаго ўтвараюцца анеўрызмы і тромбы брыжэйкавых артэрый, магчыма змярцвенне ўчасткаў кішэчніка. Конь становіцца неспакойным, а пазней не хоча ўставаць. Назіраюцца ўздуцце жывата, дрыжыкі цела, курчы і смерць.

## Прафілактыка 
Каб пазбегнуць захворвання, неабходна двойчы ў год (у красавіку і кастрычніку) праводзіць дэгельмінтызацыю жывёлы, а таксама трымаць у чысціні двор і інвентар, мяняць пашы пры вырошчванні коней.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Никулин Т. Г. Инфекционные и инвазионные болезни лошадей. — М., 1976.
* Кыргызстан: энциклопедия. Т. 3. Бишкек, 2011. С. 51. 

Катэгорыя:Рабдытыдозы
Катэгорыя:Странгілаідыды
Р-327 «Кветка»

**Р-327 «Кветка»** — беларуская станцыя перашкод КВ (НF) і комплекс радыёэлектроннай барацьбы, распрацаваны КБ «Радар».

## Апісанне 
Р-327 «Кветка» створана на шасі грузавіка МАЗ.

Станцыя прызначана для выяўлення, пеленгавання, месцавызначэння і радыёпадаўлення наземных і авіяцыйных ліній радыёсувязі КВ (HF) дыяпазону, якія працуюць на фіксаваных частотах і ў рэжыме праграмнай перабудовы працоўнай частаты (ПППЧ), пры павярхоўным прасторавым выпраменьванні перашкодавага сігналу. Здольна адначасова на фіксаваных частотах душыць да 4 ліній сувязі, у рэжыме ПППЧ — 1. Станцыя дазваляе душыць сістэмы спадарожнікавай навігацыі GPS, ГЛОНАСС, BeiDou, Galileo.

Сістэма здольная праводзіць радыёманіторынг і радыёпадаўленне аналагавых і лічбавых крыніц радыё-выпраменьвання ва УКХ-дыяпазоне ад паўтары да 30 МГц.

Комплекс значна скараціўся ў параўнанні з папярэднімі аналагамі. Калі раней было неабходна тры машыны, у «Кветцы» разлік, які складаецца з шасці чалавек (2 кіроўцы, два аператары, начальнік станцыі і камандзір аддзялення), змяшчаецца ў двух. Станцыя цалкам электронная. Значна палепшана эрганоміка працоўных месцаў баявых разлікаў.

У пачатку 2023 года комплекс прыняты на ўзбраенне ў беларускай арміі, галоўным чынам прыкрываючы памежныя ўчасткі. Першая перадача комплексаў у войскі адбылася яшчэ ў снежні 2022 года.

## Гл. таксама 
* Навальніца (РЭБ)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе
Катэгорыя:Ваенная прадукцыя Беларусі
Поля Кобрын

**Паўліна (Поля) Кобрын** (дзявочае прозвішча: **Сягал**; 1875, Беласток — 29 жніўня 1961, Нью-Ёрк) — яўрэйская перакладчыца, пісьменніца, драматург.

Атрымала яўрэйскую і свецкую адукацыю, скончыла курс 6-класнай гімназіі. У пачатку 1890-х гадоў пераехала ў Амерыку. У 1893 выйшла замуж за Лявона Кобрына. Некаторы час працавала ў магазіне, у апошнія гады мела свой магазін.

Змяшчала апавяданні-мініяцюры ў газетах (Цукунфт, Абенд-блат). 7 лютага 1913 на сцэне тэатра Novelty ў Нью-Ёрку паказана ейная драма ў чатырох дзеях «Трагедыя жанчыны». Тэатр належаў Сары Адлер, яна ж выконвала ролю Лізы Эпштэйн. 29 студзеня 1926 у лонданскім Павільён-тэатры паказана камедыя ў чатырох дзеях «Ві м’ерціт а ман» (Як вучыць мужа). Пераклад з іншай мовы. Тэатр размяшчаўся ў яўрэйскім раёне Вайтчэпель

Пераклала на ідыш вялікі рад твораў іншых літаратур, у тым ліку Л.Талстога, Мапасана. Усё выдавалася пад імем Лявона Кобрына. Выйшлі раманы «Санін» Арцыбашава, «Злачынства і пакаранне» Дастаеўскага, «Уваскрэсенне» Талстога, «Les Misérables» Гюго, празаічныя творы Тургенева, Чэхава, Заля, Горкага. Трэба думаць, гэтыя пераклады часткова ці поўнасцю належаць ёй.

Падрыхтавала пасмяротныя выданні твораў мужа са сваімі прадмовамі.

Нарадзіла сына Натана і дзвюх дачок, Лору і Стэлу, мела 4 унукаў.

Цэля Зільберцвайг успамінала, што Поля Кобрын была невысокая, худая, з густымі, ужо сівымі валасамі, з мудрым пранізлівым поглядам вялікіх вачэй.

## Назвы твораў 
* די טראַגעדיע פון ​​אַ פרוי
* װי מ'ערציט א מאן

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Залман Зільберцвайг. Слоўнік яўрэйскага тэатра. Том 4 en
* [Kobrin, Paulina](https://congressforjewishculture.org/people/1470/Kobrin,_Paulina_(1875–August_29,_1961))

Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Катэгорыя:Перакладчыкі на ідыш
Катэгорыя:Драматургі
Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Бальнеалагічны курорт

**Бальнеалагічны курорт** — курорт, галоўным прыродным рэсурсам якога з’яўляюцца мінеральныя воды, што выкарыстоўваюцца для аздараўлення і лячэння.

Адпачынак і лячэнне (бальнеатэрапія) на бальнеалагічных курортах у многіх выпадках спалучаюцца з гразе- і кліматалячэннем. Залежна ад гэтага адрозніваюць бальнеакліматычныя, бальнеагразевыя і іншыя тыпы бальнеалагічных курортаў.

## Гісторыя 
 (Балгарыя).]]
Апісанне прататыппаў бальнеалагічных курортаў вядома з твораў старадытна-індыйскіх, кітайскіх, грэчаскіх і іншых вучоных (у т.л. Гамера, Арыстоцеля, Плутарха).

Са старажытных часоў захаваліся рэшткі водалячэбніц у межах сучаснага швейцарскага курорта Санкт-Морыц, на тэрыторыі курортаў Венгрыі (Будапешт, Балатанфюрэд), Румыніі (, ), Харватыі (), Балгарыі (), Германіі (Вісбадэн), Італіі (Абана-Тэрме, Анцыо) і інш.

У сярэднявеччы вялікую вядомасць мелі бальнеалагічныя курорты Ахен, Карлсбад (цяпер Карлавы Вары), Бадэн-Бадэн.

У Расійскай імперыі бальнеалагічныя курорты пачалі стварацца па ініцыятыве Пятра I, першым быў курорт  паблізу Петразаводска (1719). Шмат бальнеалагічных курортаў дзейнічала з 19 стагоддзя (Каўказскія Мінеральныя Воды, Кіславодск, Старая Руса, Сергіеўскія Мінеральныя Воды, Друскінінкай, Кемеры, Белакурыха, Баржомі і інш.).

На сучасным этапе развітую сетку бальнеалагічных курортаў мае большасць еўрапейскіх краін, краін Закаўказзя, Сярэдняй Азіі, Расія, ЗША і інш.

На Беларусі існуюць курорты рэспубліканскага і мясцовага значэння: Бабруйск, Белае Возера, Белы Бераг, Горваль, Ждановічы, Лётцы, Нарач, Рагачоў, Ушачы, Чонкі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бальнеатэрапія
Катэгорыя:Курорты
П

**П, п** — сямнаццатая літара беларускага алфавіта.

## Гісторыя 
Паходзіць з кірыліцкай П («пакой»), утворанай на аснове грэка-візантыйскай устаўнай Π («пі»). У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускага пісьменства. Абазначала зычныя гукі [п], [п’] (*палацъ*, *праца*, *пятно*). Мела таксама лічбавае значэнне «восемдзесят». У рукапісах XIV—XVII стагоддзяў у сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма (устаў, паўустаў, скорапіс) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. У XVI стагоддзі акрамя рукапіснай набыла друкаваную форму. Пачынаючы з Ф. Скарыны, стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ паслядоўным.

## Беларуская мова 
У сучаснай беларускай мове абазначае шумныя глухія выбухныя губна-губныя зычныя гукі [п], [п’] (*парог*, *праўда*, *пясок* — [п’асок]). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную форму. Ужываецца ў афіцыйных абрэвіятурах (*ПАРП*, *ППШ*). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне *шаснаццаты* (*група «П»*), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (*паліца № 4п*).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
 
Катэгорыя:Літары кірыліцы
Катэгорыя:Балгарскі алфавіт
Катэгорыя:Беларускі алфавіт
Катэгорыя:Македонскі алфавіт
Катэгорыя:Рускі алфавіт
Катэгорыя:Украінскі алфавіт
Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт
Катэгорыя:Вукавіца
Выхад армян з Нагорнага Карабаха

**Выхад армян з Нагорнага Карабаха** ў Арменію пачаўся 24 верасня 2023 года. Ён закрануў частку рэгіёну, кантраляваную непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікай (НКР), але разгляданую міжнароднай супольнасцю як частка тэрыторыі Азербайджана. Па даных армянскага боку, станам на 1 кастрычніка колькасць бежанцаў з НКР у Арменію склала 100 тысяч чалавек, а ў рэгіёне па даных НКР засталося не больш за некалькі сотняў чалавек, пры тым што па даных той жа НКР насельніцтва рэгіёну перад пачаткам выхаду складала 120 тысяч чалавек.

Выхаду армян папярэднічалі шматмесячная блакада Нагорнага Карабаха з боку Азербайджана, якая выклікала ў рэгіёне востры гуманітарны крызіс, і баявыя дзеянні, пачатыя Азербайджанам 19 верасня 2023 года. 20 верасня ўлады НКР пагадзіліся на раззбраенне Арміі абароны НКР і на пачатак перамоваў. 24 верасня першыя ўцекачы з рэгіёну пачалі накіроўвацца ў Арменію. 28 верасня 2023 года прэзідэнт НКР Самвел Шахраманян падпісаў указ аб спыненні існавання НКР з 1 студзеня 2024 года.

Армяне пакідалі Нагорны Карабах, паколькі асцерагаліся этнічных чыстак з боку Азербайджана. У адрозненне ад перыяду блакады, азербайджанскія ўлады адносна свабодна выпускалі армян з рэгіёну; пры гэтым назіраліся адзінкавыя затрыманні кіраўніцтва НКР. Хоць азербайджанскія ўлады заяўлялі аб планах мірнай рэінтэграцыі армян Нагорнага Карабаха ў Азербайджан, іх заявы не былі прынятыя сур’ёзна з-за аўтарытарнага характару Азербайджана і гісторыі рэпрэсій у дачыненні да армянскага насельніцтва. Каля 100 этнічных армян адмовіліся з’язджаць і пагадзіліся атрымаць азербайджанскае грамадзянства.

Шэрагам міжнародных экспертаў масавы выхад армян з Карабаха быў апісаны як ваеннае злачынства або злачынства супраць чалавецтва. У выніку падзей была фактычна знішчана адна з найстарэйшых хрысціянскіх супольнасцяў свету.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Бежанцы
Катэгорыя:Карабахскі канфлікт
Катэгорыя:Катастрофы 2023 года
Катэгорыя:Гуманітарныя катастрофы
Райнер Лінднер

**Райнер Луц Томас Лінднер** (; нар. 1966) — нямецкі гісторык і менеджар, прафесар Констанцкага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
У 1993 годзе атрымаў ступень магістра ва ўніверсітэце Цюбінгена. Там жа ў 1997 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. Праходзіў навуковыя стажыроўкі ва ўніверсітэтах Кембрыджа, Масачусетса (Гарвардскі універсітэт), Мінска, Кіева, Масквы і інш. 

У 1994—1998 і 2005—2008 гадах быў навуковым супрацоўнікам і саветнікам Федэральнага ўрада і Бундэстага ў Нямецкім інстытуце міжнароднай палітыкі і бяспекі Фонду навукі і палітыкі. Затым працаваў навуковым супрацоўнікам ў Констанцкім універсітэце. У 2005 годзе там жа атрымаў ступень хабілітаванага доктара. У студзені 2008 года заняў пасаду ад’юнкт-прафесара.

З 2008 па 2015 год працаваў дырэктарам-распарадчыкам Усходняга камітэта нямецкай эканомікі. З 2016 па 2020 год быў генеральным дырэктарам Subregion Central & Eastern Europe/Middle East Africa, кампаніі групы аўтамабільных пастаўшчыкоў Schaeffler. У 2020 годзе заняў пасаду генеральнага дырэктара Heine + Beisswenger Group, якая працуе ў галіне металургічнай прамысловасці.

У розныя гады быў куратарам Нямецка-расійскага форуму, старшынёй Нямецка-беларускага таварыства, Нямецка-ўкраінскага форуму і Каспійскага еўрапейскага форуму. Стаў заснавальнікам «Мінскага форуму». Акрамя таго, быў членам праўлення Нямецкага таварыства даследаванняў Усходняй Еўропы, членам навукова-кансультатыўнага савета Берлінскага інстытута народанасельніцтва і развіцця, членам апякунскіх саветаў Міжнароднай арганізацыі адукацыі і сустрэчы і Нямецка-азербайджанскага форуму.

## Сям’я 
Жанаты і мае сына.

## Прэмія 
* Ордэн Дзяржаўнага сцяга Рэспублікі Чарнагорыя 2-й ступені (2013)

## Публікацыі 
* *Historiker und Herrschaft. Nationsbildung und Geschichtspolitik in Weißrußland im 19. und 20. Jahrhundert.* R. Oldenbourg Verlag, München 1999 (= Ordnungssysteme. Studien zur Ideengeschichte der Neuzeit, Band 5).
* (mit Boris Meissner) (Hrsg.): *Die Ukraine und Belarus’ in der Transformation. Eine Zwischenbilanz.* Köln 2001.
* (mit Dietrich Beyrau) (Hrsg.): *Handbuch der Geschichte Weißrußlands.* Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2001.
* (mit Stefan Creuzberger) (Hrsg.): *Russische Archive und Geschichtswissenschaft. Rechtsgrundlagen – Arbeitsbedingungen – Forschungsperspektiven.* Verlag Peter Lang, Frankfurt am Main u.&nbsp;a. 2003.
* (mit Jörg Gebhard und Bianka Pietrow-Ennker) (Hrsg.): *Unternehmer im Russischen Reich. Sozialprofil, Symbolwelten, Integrationsstrategien im 19. und frühen 20. Jahrhundert.* Osnabrück 2006.
* *Unternehmer und Stadt in der Ukraine, 1860–1914. Industrialisierung und soziale Kommunikation im südlichen Zarenreich.* Konstanz 2006 (= Historische Kulturwissenschaft, Band 10).
* (mit Jörg Baberowski) (Hrsg.) *Dietrich Geyer, Das russische Imperium. Von den Romanows bis zum Ende der Sowjetunion*. De Gruyter/Oldenbourg, Berlin, Boston 2020.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыкі Германіі
Катэгорыя:Дактары навук
Катэгорыя:Менеджары
Паланафілія

**Паланафілія**, **паланафільства** — павага і сімпатыя да Польшчы, яе культуры, гісторыі, традыцый і звычаяў. Таксама можа праяўляцца ў палітыцы. Супрацьлеглая пазіцыя — *паланафобія*.

## Гісторыя 
Аднымі з першых патэнцыйных паланафілаў былі выгнаныя яўрэі, якія пасяліліся ў Польшчы пасля Першага крыжовага паходу (1096—1099). Краіна стала месцам, дзе яны маглі схавацца ад  пераследу і антысемітызму. Дзякуючы талерантнай палітыцы, яўрэі-ашкеназі ахвотна перанялі некаторыя аспекты польскай кухні, мовы і нацыянальнага адзення, што можна ўбачыць у артадаксальных яўрэйскіх суполках па ўсім свеце.  

Да палітычнага паланафільства адносяцца дзеянні Ілжэдзмітрыя I і палітыка сямібаяршчыны падчас смуты ў Расіі.

Развіццё прапольскіх настрояў у ЗША было звязаны з удзелам ураджэнцаў Рэчы Паспалітай (напрыклад, Казіміра Пуласкі і Тадэвуша Касцюшкі) у вайне за незалежнасць ад Вялікабрытаніі. На Гаіці з’ява распаўсюдзілася пасля таго, як польскія салдаты, пасланыя Напалеонам для падаўлення Гаіцянскай рэвалюцыі, перайшлі на бок паўстанцаў. Дзякуючы гэтаму ўчынку, паводле Канстытуцыя 1805 года, яны атрымалі гаіцянскае грамадзянства. Першы кіраўнік дзяржавы Жан-Жак Дэсалін нават назваў палякаў *белымі неграмі Еўропы*.

На працягу XIX стагоддзя паланафільскія настроі праяўляліся ў Германіі, Францыі і іншых краінах. Адным з наймацнейшых цэнтраў паланафільства была Ірландыя, паколькі ўдзельнікі ірландскага незалежніцкага руху бачылі падабенства ў лёсе абедзвюх краін.

Буйны ўсплёск паланафільства адбыўся ў першай палове XX стагоддзя і быў звязаны з падзеямі польска-савецкай і Другой сусветнай войн.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Польскі нацыяналізм
Катэгорыя:Культура Польшчы
Ҕ

**Ҕ**, **ҕ** (*Г з кручком пасярэдзіне*) — літара пашыранай кірыліцы. Выкарыстоўваецца ў якуцкай мове, дзе з’яўляецца 5-й літарай алфавіту і перадае гук . Таксама выкарыстоўваецца ў юіцкіх мовах для абазначэння гуку .

Упершыню вынайдзена ў 1844 годзе расійскім акадэмікам Андрэасам Шогрэнам (шляхам злучэння кірылічнай літары Г і гоцкай 𐌷) і пазней уведзена ў склад пісьменнасці асецінскай мовы, дзе праіснавала да пераходу на лацініцу ў 1923 годзе, абазначаючы гук . Для абазначэння гэтага ж гуку гістарычна ўжывалася і ў абхазскім алфавіце, дзе з 1998 года была заменена на Ӷ.

З выкарыстаннем звычайнага кручка замест кручка пасярэдзіне выглядае як , .

З-за адсутнасці дадзенай літары на большасці раскладак клавіятуры, яна часта замяняецца літарай «з», «г», або проста лічбай 5.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Якуцкі алфавіт
AIL Storm

**AIL Storm** (, *Sufa*) — пазадарожнік ізраільскай вытворчасці на базе Jeep Wrangler. Вырабляецца кампаніяй Automotive Industries Ltd. з 1990 года. 

## Storm I 
**M-240 Storm MultiMission Vehicle** стаў першым пакаленнем машын Storm.

Распрацоўка прызначалася для ізраільскай арміі, але пазней машына трапіла і на цывільны рынак. Мае звычайную кампаноўку з размяшчэннем рухавіка ў пярэдняй частцы. Ззаду прадугледжана размяшчэнне пасажыраў альбо грузаў. Кіроўца сядзіць пасярэдзіне. Аўтамабіль абсталёўваецца 6-цыліндравым радным бензінавым рухавіком AMC аб’ёмам 3,983 літра з упырскам паліва (180 к. с.) альбо 2,5-літровым 4-цыліндравым дызельным рухавікомм Volkswagen (118&nbsp;к. с.).

## Storm II 
thumb|left|AIL Storm II
Пачынаючы з 2006 года, AIL пачаў пастаўкі ўдасканаленай мадэлі для Арміі абароны Ізраіля — **M-242 Storm Mark II**. Быў унесены шэраг істотных змяненняў. Найбольш відавочным змяненнем стала даданне падвойных пасажырскіх дзвярэй.

Каробка перадач перадач механічная, з шасцю хуткасцямі. У машыны больш шырокая каляіна восяў, чым у папярэдніка. Рысорная падвеска была заменены падвескай з вінтавымі спружынамі спераду і ззаду. Таксама аўтамабіль абсталяваны прадухіляльнікамі слізгацення, кандыцыянерам і прайгравальнікам кампакт-дыскаў. Storm II выпускаецца ў браніраванай версіі. У гэтай варыяцыі выкарыстоўваюцца 2,8-літровы турбадызельны рухавік VM Motori і аўтаматычная каробка перадач.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пазадарожнікі
Катэгорыя:Аўтамабілі 2000-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 1990-х
Ғ

**Г з рысай** (Ғ ғ, курсіў: *Ғ ғ*) — гэта кірылічная літара, якая ўяўляе сабой літару Г з гарызантальнай рысай. Яна выкарыстоўваецца ў башкірскім, казахскім кірылічным і узбекскім кірылічным алфавітах, дзе яна абазначае званкі ўвулярны фрыкатыўны гук . Нягледзячы на падобную форму, яна не звязана з F лацінскага алфавіту. У казахскай мове гэтая літара таксама можа абазначаць звонкі велярычны фрыкатыўны гук . У лацінскім алфавіце ўзбекскай мовы гэтая літара адпавядае Gʻ.

Літара таксама выкарыстоўваецца ў башкірскай, таджыкскай, каракалпакскай, шорскай, сібірска-татарскай і ніўхскай мовах, а раней у азербайджанскай. Там яна адпавядае літары Ğ, якая сустракаецца ў турэцкім і лацінскім азербайджанскім алфавітах.

Ва Унікодзе літара называецца як «ghe with stroke». Магчыма, што гэта літара была натхнёна дыгамай з грэчаскага алфавіту.

## Выкарыстанне 

## Гл. таксама 
* Г
* Казахская мова
* Узбекская мова
* Азербайджанская мова
* Башкірская мова
* Каракалпакская мова
* Сібірска-татарская мова
* Таджыкская мова
* Г з кручком пасярэдзіне
* Г з рысай і кручком

## Крыніцы 
Катэгорыя:Літары з рысай