Спіс кіраўнікоў Аквітаніі

thumb|150px|Герб герцагства Аквітанскага
**Герцагі Аквітаніі** () кіравалі герцагствам Аквітанія, якое з большага супадала з межамі з гістарычнай вобласці Аквітанія, пры сюзерэнітэце спачатку каралёў Франкаў, а пазней каралёў Францыі.

## Герцагі і каралі Аквітаніі пры Франкскіх каралях 
* Храмн (*Chramn*) (555—560)
* Дэзідэрый (583—587)
* Бладаст (*Bladast*) (583—587)
* Астрабальд (587—589)
* Серэус (*Sereus*) (589—592)
* Харыберт II (629—632), сын Хлотара II, кароль Аквітаніі са сталіцай у Тулузе
* Хільперык (632)
* Бадагізель (*Boggis, Bohggis, Bodogisel*) (632—660)
* Фелікс (660—670)
* Луп I (670—676)
* Эд Вялікі (688—735), магчыма пачаў кіраваць з 692, 700, ці 715, яго паходжанне невядома
* Гунальд I (*Hunald*) (735—748), сын папярэдняга, адрокся ад прастола і сышоў у манастыр, магчыма, пазней вярнуўся да ўлады (гл. ніжэй)
* Вайфер (748—767), сын папярэдняга
* Гунальд II (767—769), магчыма Гунальд I, які вярнуўся з манастыра, ці іншы Гунальд, бег да Лупа II Гасконскага і быў выдадзены Карлу Вялікаму

## Каралі Аквітаніі з дынастыі Каралінгаў 
Пасля 778 года, Карл Вялікі не прызначаў больш герцагаў Аквітаніі. У 781 г. ён прызначыў свайго сына Людовіка васальным **каралём Аквітаніі**. Пасля Людовіка яшчэ шэраг прадстаўнікоў дынастыі Каралінгаў кіравалі гэтым рэгіёнам як каралі, залежныя ад франкскай імперыі.

* **781—817 : Людовік I Набожны** (778—840).
* **817—832, 834—838 : Піпін I** (797—838), сын папярэдняга.
* **838—839, 843—848, 854 : Піпін II** (823—864), сын папярэдняга, адноўлены ў 855 і да самай смерці ў 864 змагаўся з кандыдатам ад Карла Лысага.
* **832—834, 839—843, 848—852 : Карл I Лысы** (823—877), сын Людовіка I
* **852—855 : Людовік II Малады** (835—882), сын Людовіка Нямецкага і пляменнік Карла Лысага.
* **855—863, 865—866 : Карл II Дзіцё** (847—866), сын Карла Лысага.
* **867—879 : Людовік III Заіка** (846—879), сын Карла Лысага, таксама Кароль Францыі з 877 г.
* **879—884 : Карламан** (866—884), сын папярэдняга, таксама Кароль Бургундыі
* **Рауль**
* **982—987 : Людовік IV Гультаяваты** (966—987).

Пасля 882, калі Карламан стаў спадчыннікам свайго брату Людовіку III і стаў каралём Францыі, Аквітанія засталася пад вярхоўнай уладай каралёў Францыі.

## Герцагі Аквітаніі пры каралях Францыі 
Каралі Франкаў з дынастыі Каралінгаў ізноў пачалі прызначаць герцагаў Аквітаніі ў 852, затым, пасля невялікага прамежку, у 887 г. Пазней, пры Плантагенетах, герцагства стала называцца «**Гіень**».

**843 : Бего** (пам. 843)

;Рамнульфіды
* 852—866 : **Рамнульф I**, таксама граф дэ Пуацье.*Не герцаг у 866—887 гг.*

;Гільеміды
* 885—886 : **Бернар Плантвелю**, сын Бернара Септыманскага, маркграф Аквітаніі, таксама граф Ацёна, граф Радэ, граф Армуа, граф Аверні, граф Тулузы, граф Буржа, маркіз Готыі, граф Макона, граф Ліёна

;Рамнульфіды
* 887—890 : **Рамнульф II**, сын Рамнульфа I, таксама граф дэ Пуацье, абвясціў сябе Каралём Аквітаніі ў 888 і быў ім да сваёй смерці.
* 890—893 : **Эбль Бастард** (таксама *Манцер*), пазашлюбны сын Рамнульфа, таксама граф дэ Пуацье і Аверні.

;Гільеміды
* 893—918 : **Гільём I Набожны**, таксама граф Аверні

;Беланіды
* 918—926 : **Гільём II Малады**, пляменнік Гільёма I, таксама граф Аверні.
* 926—927 : **Акфрэд**, брат Гільёма II, таксама граф Аверні.

;Рамнульфіды
* 927—932 : **Эбль Бастард** (таксама *Манцер*), другі раз.

;Раймундзіды
* 932—936 : **Раймунд I Понс**, маркіз Готыі
* 936—955 : **Раймунд II**, маркіз Готыі

;Капетынгі
* 955—956 : **Гуга I Вялікі**, герцаг Францыі
* 956—962 : **Гуга II Капет**, таксама кароль Францыі

;Рамнульфіды
* 962—963 : **Гільём III Кудлаты**, сын Эбля, таксама граф дэ Пуацье і Аверні. Граф герцагства Аквітанія з 959.
* 963—995 : **Гільём IV Жалезнарукі**, сын папярэдняга, таксама граф дэ Пуацье.
* 995—1030 : **Гільём V Вялікі**, сын папярэдняга, таксама граф дэ Пуацье.
* 1030—1038 : **Гільём VI Тоўсты**, 1-ы сын папярэдняга, таксама граф дэ Пуацье.
* 1038—1039 : **Эд**, 2-і сын Гільёма V, таксама граф дэ Пуацье і герцаг Гасконі.
* 1039—1058 : **Гільём VII**, 3-і сын Гільёма V, таксама граф дэ Пуацье.
* 1058—1086 : **Гільём VIII**, 4-ы сын Гільёма V, таксама граф дэ Пуацье і герцаг Гасконі.
* 1086—1127 : **Гільём IX Трубадур**, сын папярэдняга, таксама граф дэ Пуацье і герцаг Гасконі.
* 1127—1137 : **Гільём X Святы**, сын папярэдняга, таксама граф дэ Пуацье і герцаг Гасконі.
* 1137—1204 : **Аліенора**, дачка папярэдняга, таксама графіня дэ Пуацье і герцагіня Гасконі, была паслядоўна жонкай караля Францыі Людовіка VII і караля Англіі Генрыха II.
: *Яе спадчыннікамі сталі яе нашчадкі ад апошняга мужа, бо ад першага яна мела толькі дочак.*
* 1137—1152 : **Людовік I Малады**, таксама кароль Францыі, быў герцагам Аквітаніі як муж Элеаноры.

;Плантагенеты
* 1152—1172 : **Генрых I Кароткі Плашч**, таксама кароль Англіі, быў герцагам Аквітаніі як муж Элеаноры.
* 1172—1199 : **Рычард I Ільвінае Сэрца**, таксама кароль Англіі, герцаг Аквітаніі праз сваю маці.
*: 1196—1198 : **Атон I**, граф Пуацье і герцаг Аквітаніі, таксама імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (Атон IV)
* 1199—1216 : **Іаан I Беззямельны**, таксама кароль Англіі, герцаг Аквітаніі праз сваю маці да 1204.
* 1216—1272 : **Генрых II**, таксама кароль Англіі.
* 1272—1306 : **Эдуард I Даўганогі**, таксама герцаг Гасконі з 1252 і кароль Англіі.
* 1306—1325 : **Эдуард II**, таксама кароль Англіі.
* 1325—1362 : **Эдуард III**, таксама кароль Англіі.

## Кіраўнікі Аквітаніі пры Плантагенетах 
У 1337 годзе кароль Францыі Філіп VI запатрабаваў ад Эдуарда III, караля Англіі і герцага Аквітанскага, вяртання феадальнага ўладання герцагства Аквітанскага (Гіенскага). Эдуард у адказ запатрабаваў для сябе карону Францыі па праве свайго паходжання — па матчынай лініі ён быў унукам караля Францыі Філіпа IV Прыгожага. Гэты канфлікт спарадзіў пачатак Стагадовай вайны, падчас якой Плантагенеты і Валуа дамагаліся свайго панавання над Аквітаніяй.

У 1360 годзе Англія і Францыя падпісалі дагавор у Брэціньі, паводле якога Эдуард адмаўляўся ад правоў на карону Францыі, але заставаўся герцагам Аквітаніі. Аднак, у 1369 годзе дагавор быў парушаны і вайна працягнулася.

У 1362 годзе кароль Эдуард III, як герцаг (лорд) Аквітаніі, зрабіў свайго старэйшага сына Эдуарда, прынца Уэльскага **князем Аквітаніі**.

* **1362—1375: Эдуард IV Чорны Прынц**, 1-ы сын Эдуарда III, таксама прынц Уэльскі.
* **1377—1390: Рычард II**, сын папярэдняга, таксама кароль Англіі.

У 1390 годзе кароль Рычард II прызначыў свайго дзядзьку Джона Гонта **Герцагам Аквітаніі**, які перадаў гэты тытул сваім нашчадкам.

* **1390—1399: Іаан II**, 2-і сын Эдуарда III, таксама герцаг Ланкастэр.
* **1399—1399: Генрых III**, атрымаў у спадчыну герцагства ад бацькі, стаўшы каралём Англіі, перадаў герцагства свайму сыну.
* **1399—1422: Генрых IV**, сын папярэдняга, таксама кароль Англіі 1413—1422.

Стаўшы каралём Англіі, Генрых працягваў кіраваць і Аквітаніяй. Ён атрымаў поспех у атрыманні французскай кароны для сваіх нашчадкаў, склаўшы Дагавор у Труа (1420). Сын Генрыха, Генрых VI, быў абвешчаны каралём Англіі і Францыі ў 1422 годзе, але паступова страціў кантроль над уладаннямі ў Францыі (канчаткова — да 1453 годзе).

## Герцагі Аквітаніі з дынастый Валуа і Бурбонаў 
Каралі Францыі з дынастыі Валуа, прэтэндуючы на панаванне над Аквітаніяй, падавалі тытул герцагаў Аквітанскіх сваім старэйшым сынам, Дафінам.

* **1345—1350 : Іаан III Добры** (1319—1364), сын Філіпа VI, у 1350 стаў каралём Францыі.
* **1392—1401 : Карл I** (1392—1401), сын Карла VI, дафін.
* **1401—1415 : Людовік II** (1401—1415), сын Карла VI, дафін.
* **1424—1441 : Маргарыта Бургундская** (1390—1441), удава папярэдняга.

Пасля завяршэння Стагадовай вайны, Аквітанія вярнулася ў валоданне французскай кароны і ўвайшла ў склад дамена каралёў Францыі. Толькі часам кароль даваў герцагства і тытул герцага Аквітаніі аднаму з прадстаўнікоў сваёй дынастыі.

* **1469—1472 : Карл II** (1446—1472), сын Карла VII.
* **1753—1754 : Ксаўе** (1753—1754), 2-і сын Луі-Фердынанда, дафіна Францыі.

## Тытулярны герцаг Аквітанскі 
1972—2000: Гансальво дэ Бурбон (1937—2000), прынц Французскі, малодшы сын прэтэндэнта на трон Францыі Жака Анры дэ Бурбон, «герцага Анжуйскага і Сеговіі». Узведзены ў герцагі Аквітаніі сваім бацькам 21 верасня 1972.

## Літаратура 
* Charles Oman, *The Dark Ages (476—918)*. 1914. Rivingtons, London.

## Спасылкі 
* Columbia Encyclopedia's Entry for Aquitaine


Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Францыі
Катэгорыя:Постаці французскай гісторыі
Катэгорыя:Постаці англійскай гісторыі