Дроп

**Дроп**, таксама **Драфа** (*Otis tarda*) — буйная птушка сямейства драфіных, знешнім выглядам некалькі нагадвае невялікага страуса. Распаўсюджаная галоўным чынам у стэпавых і паўпустынных раёнах Еўразіі, месцамі сустракаецца на адкрытых прасторах больш паўночных шырот. Часта селіцца на пашах, ворнай зямлі.

У заходняй і паўднёвай частках арэала — пераважна аселая птушка, на поўначы і ўсходзе — пералётная альбо часткова пералётная.

Дроп сілкуецца расліннай і жывёльнай ежай — травой, зелянінай культурных раслін, насякомымі, часам яшчаркамі і мышападобнымі грызунамі. Гняздуецца з красавіка па чэрвень, у кладцы — 1-3 яйкі жаўтлявай, зялёнай або блакітнаватаю афарбоўкі са складаным малюнкам.

У XIX стагоддзі гэтая птушка ў Расіі лічылася папулярным аб'ектам палявання. Некалі шматлікая і шырока распаўсюджаная птушка, у XX стагоддзі дрофа стала вельмі рэдкім, знікаючым у дзікай прыродзе відам. Па гэтай прычыне ў цяперашні час дроп знаходзіцца пад аховай Чырвонай кнігі Міжнароднага саюза аховы прыроды, Чырвоных кніг усіх краін, дзе яна жыве, і розных міжнародных канвенцый. Шэраг праектаў накіраваны на захаванне і рэінтрадукцыі віду ў месцы, дзе ён знік раней. Асноўныя прычыны вымірання звязаныя з дзейнасцю чалавека — некантралюемае паляванне, выкарыстанне сельскагаспадарчай механізаванай тэхнікі, змена ландшафтаў.

## Этымалогія 
Раней у літаратуры існавалі розныя назвы: так, у  птушка пазначаная словам *драхва́* с сінонімамі *драфа* і *дуда́к*. Словам *дрохва* птушка і зараз завецца па-ўкраінску.
Рускае і беларускае слова «драфа» узыходзіць да , якое з'яўляецца словаскладаннем асноў «хутка бегаць» і «птушка» (такі ж тып словаскладання назіраецца ў слове **kuropъty* «курапатка»).

## Апісанне 
### Будова цела 
]]
Вельмі буйная птушка масіўнага целаскладу, з шырокай грудной клеткай і тоўстай шыяй. Самцы памерам прыкладна з індыка, пры гэтым амаль удвая цяжэй самак: іх маса складае 7-16 кг пры даўжыні да 105 см, у той час як самкі звычайна маюць даўжыню 75-80 см і важаць 4-8 кг. Крылы даволі доўгія і шырокія, іх размах 190—260 см. Хвост таксама досыць доўгі, на канцы мае круглявую форму. Ад іншых птушак дропа няцяжка адрозніць не толькі па памерах, але і па магутных неапёраных нагах, добра прыстасаваных для перамяшчэння па зямлі, а таксама па пярэстаму акрасу апярэння.

### Знешні выгляд 
 пярэстае са спалучэння рудага, белага, шэрага і чорнага колераў. Галава і шыя попельна-шэрыя, больш светлыя ва ўсходніх папуляцый. Астатні верх рудавата-вохрысты з чорным папярочным струйчатым малюнкам. Грудзі, жывот, падхвосце і ніжні бок крыла белыя. Увесну і да канца лета у самца з'яўляюцца каштанава-рыжы нашыйнік і так званыя «вусы» — жорсткія ніткападобныя пёравыя пучкі ад аснавання дзюбы, накіраваныя назад. Першарадныя махавыя цёмна-бурыя, другарадныя-бурыя з белымі аснаваннямі. Самка па-за залежнасці ад сезону афарбаваная гэтак жа, як самец восенню і зімой. Радужная абалонка цёмная, дзюба шараватая. Ногі моцныя і даволі доўгія, зелянява-бурага колеру. На нагах тры пальцы.

Адрозніваюць 2 падвіды дропа. Першы — *O. t. tarda*, распаўсюджаны на большай частцы арэала на ўсход да заходняга і паўднёва-заходняга Алтая, мае больш цёмную шэрую афарбоўку галавы і шыі і больш расплывісты малюнак верхняй часткі цела з вузкімі чорнымі палоскамі стракацін. «Вусы» у гэтай намінатыўнай формы развіты толькі па баках галавы, у той час як у другога падвіду, *O. t. dubowskii*, які насяляе на ўсход ад Тувы, Мінусінскай катлавіны, паўночна-ўсходняга і паўднёва-ўсходняга Алтая, яны таксама маюцца і ў ніжняй частцы горла. Ва ўсходняй расы малюнак спіны больш рэзкі і грубы, чорныя палоскі на спіне больш шырокія.

### Перамяшчэнне 
Палёт некалькі нагадвае палёт  — з пастаяннымі і глыбокімі ўзмахамі крылаў, грацыёзны, мерны, але тым не менш хуткі. Шыя выцягнутая наперад, а ногі назад. У паветры птушку вызначыць можна па вялікіх белых палях на крылах і цёмных . Нягледзячы на тое, што дроп выдатна лётае, ён усё ж аддае перавагу перамяшчэнню па зямлі. Непатрывожаная птушка ходзіць павольна, пры гэтым шыю трымае ў вертыкальным становішчы; пры неабходнасці здольная хутка бегаць. Паводзіць сябе асцярожна — пры першых прыкметах небяспекі пераважае стаіцца сярод высокай травы, а калі гэта не атрымліваецца, то неадкладна ляціць. Яшчэ ў канцы XIX стагоддзя — пачатку XX стагоддзя дроп быў шырока распаўсюджаны ў паласе стэпаў, лесастэпаў і часткова паўпустынь у Паўночна-Заходняй Афрыцы і Еўразіі ад Пірэнейскага паўвострава да Манголіі і паўднёвага Прымор'я.

У Афрыцы засталася толькі адна маленечкая папуляцыя на паўночным усходзе Марока. У Еўропе разрозненыя агмені арэала адзначаны на Пірэнейскім паўвостраве, у Аўстрыі ў раёне возера Нойзідлер, у Венгрыі ў Сярэдне-Дунайскай нізіны паміж Дунаем і Цісай (раён, вядомы пад назвай «Пушта»), на поўначы Германіі, у Румыніі (на мяжы знікнення). На Блізкім Усходзе дроп гняздуецца ў Турцыі і на паўночным захадзе Ірана. З 2004 года вядуцца спробы  дропа ў Вялікабрытаніі, дзе ён калісьці насялаў.

На тэрыторыі былога СССР захавалася некалькі ізаляваных участкаў, дзе дропы размножваюцца рэгулярна: Прычарнаморскі (стэпы Паўночнага Прычарнамор'я, Крым), Данскі, Сярэдняволжскі (галоўным чынам левабярэжжа Волгі ў Саратаўскай вобласці), Ніжняволжскі, Перадкаўказскі, Каспійска-Уральскі, Тургайскі, Перадалтайска-Сібірскі, Усходне-Казахстанскі, Хакаска-тувінскі, Забайкальскі і Прыамурскі. Апошнія дзве папуляцыі большай часткай насяляюць за межамі Расіі на тэрыторыі Манголіі і Маньчжурыі. У апошнія гады міграцыя ў гэтых раёнах не назіралася з прычыны занадта малой колькасці птушак і багацця кармавога рапсу.

Птушка спакойна пераносіць нізкія тэмпературы і па гэтай прычыне часам засяляе расчышчаныя ўчасткі больш паўночнай паласы лясоў; аднак яна адчувальная да працяглага снежнага покрыву і багатых снегападаў. Для гнездзішчаў найбольш ахвотна выбірае месцы з досыць высокай травяністай расліннасцю. Жывёл ловіць хуткім ударам дзюбы. Перад тым як праглынуць здабычу, птушка нярэдка моцна падтрасае яе альбо дабівае на зямлі. Каб дагнаць хуткую дзічыну, дроп можа зрабіць некалькі хуткіх скачкоў за ёй. Буйная здабыча накшталт  заглынаецца рэзкім кідком галавы наперад. Для лепшага пераварвання ежы дроп заглынае дробныя каменьчыкі, якія пасля ў страўніку выконваюць ролю жорнаў і . З наземных драпежнікаў небяспеку ўяўляюць , , , , вандроўныя сабакі і кошкі і, магчыма, .

Асаблівая небяспека пацярпець ад дзеянняў драпежнікаў адзначана сярод кладак яек і птушанят, асабліва ў раёнах з высокім узроўнем турботы з боку чалавека. Спусташэннем гнёздаў у першую чаргу займаюцца сінантропныя крумкачовыя (,  і  вароны, ), а таксама звычайны ліс. Гракі звычайна суправаджаюць сельскагаспадарчую тэхніку падчас палявых работ і знішчаюць гнёзды ў той момант, калі патрывожаныя квактухі пакідаюць іх.

### У літаратуры 
 (Англія)]]
]]
Па сведчаннях відавочцаў, у XIX стагоддзі дроп быў адной з найбольш шматлікіх птушак на поўдні Расіі. Як пісаў Н. К. Чэрнікаў у артыкуле «Очерки ружейной охоты на Задонских степях и по рекам Салу и Манычу», «даводзілася праязджаць сярод бесперапынных статкаў дропаў літаральна на працягу дзясяткаў вёрст». Яшчэ раней, у 1780 годзе, гэтая птушка з'явілася на гербе горада Льгова тагачаснага Курскага намесніцтва. У Поўным зборы законаў Расійскай імперыі апісанне герба выглядае наступным чынам: «У першай частцы герб Курскі. У другой частцы шчыта птушка дрохва, якіх у ваколіцах гэтага горада плодзіцца шмат». В. П. Плотнікаў, які наведаў у 1885 годзе высакагорную даліну Чылікты, заціснутую паміж хрыбтамі Манрак і Тарбагатай на паўднёвым усходзе Казахстана, адзначае, што «няма, здаецца, ніякай птушкі, якая траплялася бы ў Чылікцінскай даліне ў такой вялізнай колькасці, як дроп. Дастаткова сказаць, што перад адлётам даліна бывае запар усеяная імі; у гэты час у якую-небудзь гадзіну язды па даліне іх можна сустрэць тысячы…»

Дроп здаўна лічыўся «княжацкай» дзічынай, на яго часта палявалі, нярэдка з дапамогай гончых сабак і лоўчых птушак. Асабліва бядотным становішча дропаў аказваўся позняй восенню. У большасці птушак над хваставым пазванком развіта хвастцовая залоза, масляністымі вылучэннямі якой змазваюцца пёры для засцярогі ад намакання. У дропаў такая залоза адсутнічае, падчас замаразкаў намоклыя крылы смерзаются і губляюць здольнасць да палёту. У такім становішчы дропа забівалі палкамі. На Украіне і ў Расіі з прычыны адсутнасці пашавых жывёл (такіх як , ,  і ) запушчаныя сельгасугоддзі часта зарастаюць буйным пустазеллем, з прычыны чаго памяншаюцца тэрыторыі, прыдатныя не толькі для гнездавання, але і нават зімоўкі дропаў, восточно-сибирскому *O. t. dubowskii* — катэгорыя 2 (падвід, колькасць якога скарачаецца па ўсім арэале). Двухбаковыя пагадненні аб ахове мігруючых птушак Расія падпісала з Індыяй, Японіяй, Рэспублікай Карэя і КНДР.

Першыя спробы гадоўлі дропа былі зроблены на рубяжы XIX—XX стагоддзяў у Венгрыі, аднак першы паспяховы вопыт рэінтрадукцыі вырашчаных птушанят на волю быў ажыццёўлены ў 1919 годзе ў раёне* Добрудша* (*Dobrudsha*) у Румыніі. У наступныя гады, калі колькасць дропа ў Еўропе катастрафічна знізілася, у шэрагу краін былі створаны праграмы па іх размнажэнню натуральным шляхам ва ўмовах утрымання ў гадавальніках. Паралельна былі абсталяваны лабараторыі па штучнай інкубацыі яек — да цяперашняга часу такія лабараторыі існуюць у Германіі (*Buckow* і *Steckby*) і Венгрыі (Dévaványa). Аналагічная лабараторыя і біястанцыі былі створаны ў 1998 годзе ў Расіі ў Саратаўскай вобласці ( Краснакуцкага раёна пад кіраваннем Інстытута праблем эвалюцыі і экалогіі РАН. Супрацоўнікі біястанцыі збіраюць яйкі дропаў з асуджаных на гібель кладак, пасля чаго праводзяць іх штучную інкубацыі ў спецыяльна створаных для гэтага ўмовах, вырошчваюць птушанят і падрыхтоўваюць іх для выпуску на волю. Штогод у гадавальніку інкубуецца да 50 яек, частка нашчадкаў штогод адпраўляецца ў Вялікабрытанію для рэінтрадукцыі ў месцах, дзе дроп знік у першай палове XIX стагоддзя. У Маскоўскім заапарку першая кладка была атрымана ў 2008 годзе, аднак яна апынулася неаплодненай (у ранніх класіфікацыяў у гэту групу ўключалі таксама ) сямейства . Першае навуковае апісанне віду з'явілася ў 1758 годзе ў рабоце Карла Лінея «Сістэма прыроды». Назва роду паходзіць ад , у родным склоне , што значыць «вуха». Відавы эпітэт у перакладзе з латыні азначае «павольная, марудлівая», што наўрад ці дастасавальна да самой птушцы, паколькі дроп — добры бягун.

## Спасылкі 
* Відэазапісы, аўдыёзапісы і фатаграфіі прадстаўнікоў на сайце *ibc.lynxeds.com* (The Internet Bird Collection)  

Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Драфіныя