Бражнік мёртвая галава

**Бражнік мёртвая галава** (*Acherontia atropos*, *Manduca atropos*) — матыль сямейства .

Вялікі матыль з масіўным брушкам. Размах крылаў больш за 10 см. Самы буйны прадстаўнік сямейства ў фаўне Еўропы, з’яўляецца другім паводле велічыні матыльком Еўропы (пасля ) і першым паводле памеру цела. Адметнай асаблівасцю з’яўляецца характэрны малюнак на грудзях, які нагадвае чалавечы чэрап, што паслужыла асноваю для стварэння цэлага шэрага легендаў і забабонаў пра гэтага матыля.

## Этымалогія 
Лацінская бінамінальная назва *Acherontia atropos* узыходзіць да грэчаскай міфалогіі. Ахеран у міфалогіі — адна з 5 рэк у падземным царстве мёртвых.

Беларуская назва «мёртвая галава» паходзіць ад характэрнай рысы афарбоўкі матыля — наяўнасці на грудзях жоўтага малюнка, які нагадвае чалавечы чэрап. У большасці еўрапейскіх народаў гэты матылёк носіць назву, падобную па значэнні з беларускай.

Род *Acherontia* вылучаюць у трыбу . Сваяцтва паміж відамі ў межах трыбы цалкам не даследавана.

## Біялагічнае апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла 40-50 мм, максімальна — да 70 мм. Размах крылаў у самцоў 90-115 мм, у самак — 100—130 мм.

Палавы дымарфізм выяўлены слаба. Пярэднія крылы цёмна-бурыя, больш чым у 2 разы даўжэй сваёй шырыні, з прывостранай вяршыняй, з 2 папярочнымі шырокімі зубчастымі рыжавата-чорнымі палосамі са складаным малюнкам і жоўтым апыленнем. Іх вонкавы край роўны.

Заднія крылы вохрыста-жоўтыя з 2 папярочнымі цёмнымі палосамі, звычайна ў 1,5 разы даўжэй сваёй шырыні, прыкметна скошаны да задняга краю. Маюць неглыбокую выемку па сваім вонкавым краі перад анальным вуглом.

Вага самцоў 2-6 г, самак — 3-8 г. Патагіі і тэгулы чарнавата-блакітныя.

Ніжні бок грудзей і апошніх сегментаў брушка — вохрава-жоўтага колеру. Апошнія 2, радзей 3 сегменты брушка ў самца цалкам шэра-блакітныя, альбо чорныя. У самкі так афарбаваны толькі апошні сегмент.

Афарбоўка пярэдніх крылаў зменлівая — можа быць рознай ступені інтэнсіўнасці, уключаючы наяўнасць плям і цёмных палос. У большасці выпадкаў пярэднія крылы бура-чорнага, месцамі чорнага колеру, падзеленыя на тры палі дзвюма папярочнымі, складана размаляванымі, хвалістымі палосамі жоўта-папялістага колеру. Заднія крылы вохрава-жоўтыя з дзвюма чорнымі папярочнымі палосамі. Вонкавая паласа шырэйшая, з зубчатым краем. Палосы зменлівыя па сваёй шырыні і афарбоўцы — могуць быць бурага колеру або выяўленымі настолькі моцна, што амаль зліваюцца адна з адной. На задніх крылах жылкі *R*5 і *M*1 размяшчаюцца на кароткім агульным сцябле.

Брушка развітое, даўжынёй да 60 мм і дыяметрам да 20 мм (Паўночна-Усходні Казахстан). Сустракаецца ў Паўднёвай, збольшага і Цэнтральнай Еўропе, на Азорскіх астравах, у Афрыцы, Мадагаскары, Блізкім Усходзе, Сірыі, Турцыі, Паўночным Іране. У Крыму і Беларусі рэдкі залётны від.

На тэрыторыі Расіі маюцца знаходкі гэтага віду з многіх абласцей: Астраханскай, Валгаградскай, Саратаўскай, Маскоўскай, Смаленскай, Калужскай, Краснадарскага краю, Пензенскай і з Паўночнага Каўказа. На Каўказе сустракаецца ў Абхазіі, Карачаева-Чаркесіі, Усходняй Грузіі, Арменіі, Азербайджане. У Сібіры — непацверджаныя сабранымі экзэмплярамі паведамленні з поўдня Цюменскай вобласці.

Першапачатковай радзімай еўрапейскіх папуляцый з’яўляецца Паўночная Афрыка. Нават папуляцыі, якія жывуць на поўдні Еўропы, перыядычна маюць патрэбу ў папаўненні за кошт мігрантаў з больш паўднёвых рэгіёнаў.

Кароткі і тоўсты хабаток не дазваляе матылю харчавацца нектарам кветак і служыць для харчавання выцякаючымі драўнянымі сокамі, а таксама сокамі пашкоджаных пладоў і садавіны. Аднак да сілкавання апошнімі матылі звяртаюцца вельмі рэдка. Гэтая тэорыя не знайшла навуковага пацверджання.

На самай справе гэтыя матылі супакойваюць пчол шляхам выдзялення хімічных рэчываў, якія маскіруюць іх уласны пах (хімічная мімікрыя). Але часам здараецца, што пчолы зажальваюць «рабаўніка» да смерці. Шкоднікам пчалярства не з’яўляецца з прычыны сваёй нізкай колькасці. Аднак многія пчаляры негатыўна ставяцца да гэтага матыля, лічачы яго шкоднікам. Таму часцяком яны імкнуцца ўсталяваць на ляткі ля вулляў драцяную сетку з вочкамі дыяметрам 8-9 мм, праз якія могуць пранікаць пчолы і трутні, але не бражнікі.

Бражнікі мёртвая галава, калі іх патрывожыць, выдаюць пранізлівы піск. Але толькі ў 1920 годзе : , , , , , . У Азербайджане і Дагестане з кармавых раслін адзначаны таксама ,  і .

## Заўвагі па ахове 
Мёртвая галава была занесена ў Чырвоныя кнігі УССР (1980) і СССР (1984).

Цяпер від выключаны з Чырвонай кнігі Расіі, як той, што параўнальна распаўсюджаны і не мае патрэбы ў спецыяльнай ахове.

Занесены ў Чырвоную кнігу Украіны, дзе яму прысвоена III катэгорыя — «рэдкія віды» — віды з невялікімі папуляцыямі, якія ў дадзены час не адносяцца да катэгорыі «знікаючых» або «уразлівых».

З прычыны пастаяннага зніжэння колькасці на тэрыторыі краін былога СССР патрабуецца распрацоўка і ўвядзенне мер па ахове гэтага віду. Неабходныя меры аховы павінны ўключаць у сябе вывучэнне біялогіі віду, тэрмінаў яго развіцця, уплыву восеньскіх і зімовых халадоў, кармавых раслін, біятапічнага размеркавання, а таксама распаўсюджвання, вызначэнне паўночнай мяжы арэала і зоны міграцый. На палях замест татальнай хімічнай апрацоўкі неабходна ўвядзенне інтэграванага метаду барацьбы з сельскагаспадарчымі шкоднікамі. Так, эпідэмію 1733 года народ прыпісваў з’яўленню гэтага матылька. У Іль-дэ-Франс да гэтага часу вераць, што лускавінка з крылаў гэтага матыля, патрапіўшы ў вока, прычыняе слепату і магчымую хуткую гібель.
* Навала матылькоў гэтага віду фігуруе ў амерыканскім фільме жахаў 2012 ад прадзюсара  і рэжысёра  — «».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* 
* Sphingidae of the Western Palaearctic
* ACHERONTIA ATROPOS (Linnaeus, 1758)

Катэгорыя:Бражнікі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя на марках