Лічэбнік

**Лічэ́бнік** — часціна мовы, якая абазначае абстрактныя лікі, колькасць прадметаў ці рэчыва, парадкавую паслядоўнасць прадметаў або частку ад цэлага.

## У беларускай мове 
Па значэнні і граматычных прыкметах вылучаюць наступныя лічэбнікі:
* колькасныя:
** уласнаколькасныя (пэўнаколькасныя): *пяць, восемдзесят сем*;
** дробавыя: *тры пятыя, дзве трэція*;
** зборныя: *трое, шасцёра*;
** няпэўнаколькасныя: *трохі, столькі, шмат*;
* парадкавыя: *сямнаццаты, дзвесце другі*.

Паводле марфалагічнага складу падзяляюцца на. Характарызуюцца здольнасцю спалучацца ў якасці колькаснага вызначальніка выключна з назоўнікамі, з якімі лічэбнікі ўтвараюць сінтаксічна непадзельныя словазлучэнні, што функцыянуюць як адзіны член сказа.

Гістарычна лічэбнікі ўзыходзяць да іншых часцін мовы і самі з’яўляюцца базай для ўтварэння назоўнікаў, прыметнікаў, займеннікаў, дзеясловаў, прыслоўяў і часціц з дапамогай марфолага-сінтаксічнага, лексіка-сінтаксічнага і марфалагічнага спосабаў (*па-другое, патроіць*):
* з назвамі асоб мужчынскага полу: *двое хлопцаў*;
* з субстантываванымі прыметнікамі і дзеепрыметнікамі, што называюць асоб: *пяцёра невядомых*;
* са словамі *дзеці, людзі, асобы*: *двое дзяцей, сямёра людзей, трое асоб*;
* з асабовымі займеннікамі *мы, вы, яны*: *папрасілі нас дваіх, вас трое*;
* з назвамі маладых істот: *трое кацянят*;
* з неадушаўлёнымі множналікавымі назоўнікамі, а таксама з назвамі парных прадметаў: *пяцёра сутак, двое лыж* = 'дзве пары лыж'. У такіх спалучэннях зборныя лічэбнікі ўжываюцца толькі ў назоўным і вінавальным склонах, а ва ўсіх астатніх ускосных склонах замяняюцца колькаснымі, пры гэтым да назваў парных прадметаў дадаецца слова *пара*: *пяцёра сутак*, але: *пяццю суткамі*; *двое лыж*, але: *дзвюма парамі лыж*.
* з неасабовымі назоўнікамі — назвамі жывых істот, калі гэтыя назоўнікі ў форме множнага ліку абазначаюць не раздзельную множнасць, а сукупнасць: *трое коней, пяцёра гусей, чацвёра свіней*.

Да зборных адносяцца і лічэбнікі *абодва*, *абедзве*, *абое*. Словы *абодва, абедзве* захоўваюць родавыя адрозненні ва ўсіх склонах. Слова *абое* ўжываецца тады, калі гаворка ідзе адначасова пра асоб мужчынскага і жаночага полу: *thousand**s** of cars* — тысячы аўтамабіляў, але *five thousand cars* — пяць тысяч аўтамабіляў.

Па-рознаму ў розных мовах Еўропы выражаюцца адны і тыя ж лікі. У англійскай мове лікі, якія ідуць паміж 1000 і 10 000 могуць разглядацца як сотні: 1500 можа разглядацца і як тысяча пяцьсот (*one thousand five hundred*), і як пятнаццаць соцень (*fifteen hundred*). Нешта падобнае існуе, але практычна не выкарыстоўваецца ў сучаснай французскай мове. Інтэрпрэтацыя 2000 як «дваццаці соцень» у сучаснай англійскай мове можа быць наступнай: двухтысячны год, восем гадзін вечара (дваццаць гадзін роўна), дзве тысячы (долараў, рублёў і г.д.)

У сучасных беларускай, рускай і французскай мовах складаныя нумары — тэлефонаў, банкаўскіх рахункаў і нават кабінетаў — чытаюцца парнымі лічбамі: 5678 — «пяцьдзясят шэсць-семдзесят восем». У англійскай мове такія лічбы чытаюцца паасобку: 5678 — «пяць-шэсць-сем-восем».

У сучаснай французскай мове не выкарыстоўваюцца спецыяльныя словы для абазначэння лікаў ад 70 да 90. Так, лічба 70 перадаецца лічэбнікам *soixante-dix* альбо «шэсцьдзясят дзесяць» (існуюць таксама і рэдкія варыянты *septantaine* і *septante* ), 71 — *soixante-onze* альбо «шэсцьдзясят адзінаццаць», 80 — *quatre-vingt* ці, літаральна, «чатыры на дваццаць» (існуюць, але практычна не ўжываюцца дыялектызмы *octante* і *huitante*). Лік 90 перадаецца як *quatre-vingt-dix* ці «чатыры на дваццаць дзесяць» (у Бельгіі і Швейцарыі таксама існуе варыянт *nonante*), а 95 па-французску будзе *quatre-vingt-quinze* («чатыры на дваццаць пятнаццаць»).

У многіх мовах Еўропы, у тым ліку беларускай, рускай, французскай і нямецкай лік 1 000 000 000 перадаецца словам «мільярд». Аднак у англійскай мове гэта лічба перадаецца словам *billion*.

Катэгорыя:Лічэбнікі
Катэгорыя:Часціны мовы
Катэгорыя:Граматыка