Канстанцыя Скірмунт

**Канстанцыя Скірмунт** (, вёска Калоднае, Пінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — , Пінск, Пінскі павет, Палескае ваяводства, Польская Рэспубліка) — літоўская публіцыстка, гісторык, пісьменніца ў Расійскай імперыі і міжваеннай Польшчы.

## Біяграфія 
Належала да сярэднезаможнага шляхецкага (дваранскага) роду Скірмунтаў гербу «Дуб». Нарадзілася 30 кастрычніка 1851 г. у вёсцы Калоднае (Пінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя) у каталіцкай сям’і Казіміра Аляксандравіча Скірмунта (1824—1893) і яго жонкі Гелены Аляксандраўны Скірмунт (1827—1874).

Большую частку свайго жыцця Канстанцыя пражыла ў Пінску і правяла ў інвалідным крэсле. Ніколі не выходзіла замуж. Была польскамоўнай, але лічыла сябе за літоўку па нацыянальнасці, што неаднаразова падкрэслівала.

Атрымала хатнюю адукацыю, якую не змагла прадоўжыць з-за рэпрэсій супраць маці. Была ў высылцы ў Тамбове, потым жыла ў Крыме. Пасля смерці маці ў 1874 г. вярнулася на радзіму. У 1900 г. стала членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, але ў спісах членаў ад 1914 г. ужо не значылася.

Пахавана на старых могілках у Пінску.

### Гістарычныя работы 
Была гісторыкам-аматаркай і патрыёткай Літвы і літоўцаў, што адлюстроўвалася ў яе гістарычных творах, хоць творы пісала на польскай мове. У кнізе «Гісторыя Літвы, выкладзеная ў нарысе» (1886) крытычна ацэньвала палітыку Ягайлы і станоўча — дзейнасць Вітаўта, сцвярджала, што развіццю ВКЛ перашкаджала задужае падпарадкаванне Польшчы. Карысталіся папулярнасцю і перакладзены на літоўскую мову яе кнігі «3 найстаражытнейшых часоў літоўскага племені» (1892), «Паданні: Даміндоўгавы часы. Гісторыя старажытнай Прусіі» (1903), «Міндоўг — кароль Літвы» (1909).

Асноўныя працы:
* *Dzieje Litwy opowiedziane w zarysie* («Гісторыя Літвы, расказаная ў нарысе»), Кракаў, 1886;
* *Z najstarszych czasów plemienia litewskiego* («3 найстаражытнейшых часоў літоўскага племені»), Кракаў, 1892;
* *Nad Niemnem i nad Bałtykiem* («Над Нёманам і над Балтыкам»), у трох частках:
** ч. 1, *W zaraniu dziejów* («На зары гісторыі»), Варшава, 1897;
** ч. 2, *Podania; Czasy przed-Mendogowe; Dzieje starożytnych Prus* («Паданні, часы перадміндоўгавыя, гісторыя старажытных прусаў»), Кракаў, 1903;
** ч. 3, *Mindog, król Litwy* («Міндоўг, кароль Літвы»), Варшава, 1909;
* *Histoire de la Lithuanie* («Гісторыя Літвы», французскае выданне), Парыж, 1901;
* *Zarys dziejów litewskich* («Абрыс літоўскай гісторыі»), Варшава, 1901;
* *O prawdę i zgodę z powodu Głosu litwinów do magnatów, obywateli i szlachty na Litwie i odpowiedzi młodego szlachcica litewskiego* («Аб праўдзе і згодзе з поваду Голаса літвінаў да магнатаў, землеўладальнікі і шляхта на Літве і адказы маладога літоўскага шляхціца»), Львоў, 2-е выд., 1906;
* *Kartki krajowe w dalszym ciągu Kartek politycznych* («Карткі краёвыя ў далейшым цягу картак палітычных»), т. 2, «Рэмінісцэнцыі з віленскага друку 1906—1913 гг.», Вільня, 1913.

### Удзел у палеміцы вакол «краёвай ідэі» 
Канстанцыя Скірмунт у пачатку XX ст. уключылася ў дыскусію адносна этнакультурных і этнапалітычных праблем і будучыні літоўска-беларускіх губерняў Расійскай імперыі. Яе лічаць адной з ідэолагаў т. зв. «краёвай канцэпцыі» («краёвай ідэі»). Хоць не ўсе яе ідэі былі прыняты іншымі распрацоўшчыкамі, ідэолагамі і прапагандыстамі «краёвай ідэі», але яе заўсёды імкнуліся выслухаць.

Пастулаты «краёвай канцэпцыі» Канстанцыі Скірмунт:

* незалежнасць народаў, якія насяляюць землі былога ВКЛ;
* унія народаў;
* моўны крытэрый у міжнацыянальных і ўнутрынацыянальных адносінах ёсць неістотны;
* памяць аб супольнай гісторыі зямель былога ВКЛ;
* сувязь з зямлёй;
* рэалізацыя ідэй землеўласнікамі разам з сялянамі.

Як публіцыст-краёвец выступала ў часопісе «Край», газеце «Przegląd Wileński» («Віленскі агляд»), «Виленский вестник» і інш. Выдала 2 зборнікі сваіх артыкулаў з перыядычных выданняў, брашуру «Ягелонская ідэя і крэсавая палітыка» (1925).

#### Цытаты аб «краёвай ідэі» 
«Kurjer Literacki», 1 мая 1912 г., № 99: «Краёвая ідэя ёсць гармоніяй адвечных нацыянальных стыхій нашага краю: літоўскага (уключна з латышскім), польскага і русінскага, у іх адвечнай айчыне Літве і Беларусі; ёсць згодай тых стыхій у супольнай публічнай працы, для супольнага дабра, пры свабодным і самастойным кожнага з іх культурным развіцці. Тую ідэю, а ўласна ідэал, прадыктавалі нам вякі, сягае яна каранямі ў глыб нашай калектыўнай істоты, прабіваецца праз адгалоскі бур і бедстваў, якія намі кідаюць, ёсць датуль яшчэ схаваным прагненнем нашых мас».

«Kurier Litewski» (21 снежня 1908 / 3 студзеня 1909 г., № 293): «Не пра нацыяналізм я кажу, а пра любоў роднага краю з яго карэннымі народамі і пра дакладную і глыбокую знаёмасць яго гісторыі: не пра падзел нацыянальнасцей пры ўзаемным легкадумстве і раздражненні, а пра братэрскі саюз і ўзаемнае пашанаванне. Для таго, здаецца мне, бліжэй ёсць ідэал уніі, чым праціўнікі маюць».

«Kurjer Polski»: «Нацыянальная своеасаблівасць, пры еднасці ў палітыцы, развіццё ўласнай індывідуальнасці пры братнім, непадзельным саюзе, барацьба з польскім і літоўскім шавінізмам, на прынцыпах здаровага нацыянальнага патрыятызма і вялікіх хрысціянскіх пачуццяў — вось тыя прынцыпы, якія вызнаю і якія — веру — стануць прынцыпамі ўсіх маіх літоўскіх братоў, калі сыдзе іх гарачка шавінізму, а застанецца шчыры, чысты, ад Бога дадзены патрыятызм».

### Літоўская патрыётка 
Канстанцыя Скірмунт падтрымлівала літоўскі нацыянальны рух, выступала супраць далучэння Вільні да Польшчы ў 1920 г.

## Ацэнкі 
Польскі гісторык Андрэй Пукшта: «Канстанцыя Скірмунт… рэдка бавілася ў палітычных салонах. Не была частым госцем у дамах уплывовых дзеячоў у Мінску, Варшаве, Вільні ці Коўне… аднак не была на ўзбоччы галоўных палітычных падзей і завірэнняў, і хоць не мела поваду гасцяваць у еўрапейскіх сталіцах, дзякуючы сваёй публіцыстыцы і смела выражаным поглядам на старонках газет была постаццю, з якой дыскутавалі і лічыліся, а яе думкі фарміравалі погляды прадстаўнікоў розных сацыяльных груп».

## Літаратура 
* 
* Скірмунты / Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6, кн. 1. — Мінск, 2001.
* *Смалянчук, А. Ф.* Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с.
* Состав Минского общества сельского хозяйства. — [Б. м. : б. и., 1905?]. — 71 с.
* Список членов Минского общества сельского хозяйства . … на 1 декабря 1914 года. — Типография Я. А. Гринблата, [1914?]. — 40 с.
* *Szpoper, D.* Gente Lithuana, Natione Lithuana. Myśl polityczna i działalność Konstancji Skirmuntt (1851—1934) / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 2009. — 487 s.
* *Szpoper, D.* Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пінскім павеце (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Скірмунты
Катэгорыя:Пісьменніцы Польшчы
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Публіцысты Польшчы
Катэгорыя:Краёўцы
Катэгорыя:Члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі