open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neshta

**Neshta** (ад ) — камп’ютарны вірус, які з’явіўся ў Рэспубліцы Беларусь у канцы 2005 года. Neshta адносіцца да тыпу файлавых вірусаў — зараз малапапулярных шкодных праграм. У базах антывірусных праграм Neshta вядомы, як Virus.Win32.Neshta («Антывірус Касперскага»), Win32.HLLP.Neshta (Dr. Web), Win32.Neshta (NOD32), Win32.Neshuta («Symantec Antivirus»).

Фактычна Neshta з’яўляецца першым беларускім вірусам, які атрымаў шырокае распаўсюджанне (у асноўным у Беларусі і краінах СНД). Пры тым, што вірус не мае разбуральнай функцыі, у першыя месяцы яго распаўсюджання вялікая колькасць камп’ютараў у Беларусі пацярпела менавіта ад спроб яго выдаліць. Папулярныя антывірусы выдалялі сам вірус, але не вярталі некаторыя змененыя вірусам значэнні ў сістэмным рэестры Windows да пачатковага стану. У выніку, камп’ютар, які добра працаваў да антывіруснай чысткі, пры спробе запусціць якую-небудзь праграму выдаваў стандартны дыялог «Не ўдалося адкрыць наступны файл…».

## Пасланне ад аўтара 
Вядомыя дзве версіі віруса, «а» і «b». Версія «a» утрымлівае ў сабе наступнае пасланне:

*«Delphi-the best. Fuck off all the rest. Neshta 1.0. Made in Belarus. Прывiтанне ўсiм ~цiкавым~ беларус_кiм дзяўчатам. Аляксандр Рыгоравiч, вам таксама. Восень — кепская пара… Алiварыя — лепшае пiва! Best regards 2 Tommy Salo. [Nov-2005] yours [Dziadulja Apanas]»*

## Факты 
* У 2007 годзе шырокую вядомасць набыў выпадак заражэння ўсяго камп'ютарнага парку буйнога беларускага банка «Тэхнабанк», у выніку чаго кліенты банка на працягу некалькіх дзён не маглі праводзіць грашовыя аперацыі.
* Праваахоўныя органы Беларусі ў 2006 годзе заявілі аб жаданні знайсці і прыцягнуць да адказнасці аўтара зламыснай праграмы, але да сённяшняга дня імя аўтара Neshta невядома.
* Апроч краін СНД, вірус распаўсюдзіўся на тэрыторыі ЗША, Канады, Польшчы, Германіі, Бразіліі і іншых краін.

Катэгорыя:Камп’ютарныя вірусы
Катэгорыя:З’явіліся ў 2005 годзе
Ларыса Пятроўна Марозава

**Ларыса Пятроўна Марозава** (да 1920, Маладзечна — студзень 1948, лагер Эльген, УПУППЛ; Псеўданімы: *Леся Беларуска*, *Эриния*) — уяўная беларуская паэтэса.

## Гісторыя містыфікацыі 
Ад пачатку Ларыса Марозава была ненаўмыснай містыфікацыяй літаратуразнаўкі Валянціны Коўтун, але неўзабаве пачала «самастойнае жыццё». Паводле некаторых выданняў, Ларыса Марозава атрымала педагагічную адукацыю, працавала настаўніцай у Маладзечне. У 1938 годзе быццам выйшла замуж за афіцэра НКУС Аляксея Марозава і ў дзень вяселля яе ўпершыню затрымалі і даставілі ў НКУС, а ў канцы ліпеня 1938 года мужа арыштавалі і расстралялі, самую яе арыштавалі праз паўгода — у студзені 1939 года. Паводле тых жа выданняў, быццам «за належнасць да нацыяналістычнай арганізацыі» Марозаву асудзілі на 10 гадоў лагераў.

## Творы пад імем Ларысы Марозавай 
* Малітва да Калымы: Вершы // Полымя. 1997, № 2;
* Мой свет: Вершы // Полымя. 1999, № 3;
* В лагерном бараке: (верш) // Труд. 30.08.2007.
* Малітва да Калымы: лісты з «Эльгена»: [вершы] / Леся Беларуска. — Мн: «Лімарыус», 2009.

## Літаратура 
* *Галубовіч Л.* Сястра наша Леся… // ЛіМ. 22.2.2008, № 8 (4451);
* *Дорская С.* Справа Лесі Беларускі раскрытая: [пра прэзентацыю кнігі Валянціны Коўтун «Леся Беларуска. Малітва да Калымы», Мінск] // Літаратура і мастацтва. — 2009. — 21 жніўня (№ 31). — С. 4;
* *Капа Н.* Справа Лесі Беларускі: [пра трагічны лёс рэпрэсіраванай паэтэсы Л. П. Марозавай] // Літаратура і мастацтва. — 2008. — 9 мая (№ 19). — С. 14;
* *Коўтун В.* Малітва Лесі Беларускі: [пра лёс паэтэсы: гутарка з пісьменніцай Валянцінай Коўтун] // Звязда. — 2009. — 30 крас.;
* Краса і сіла: Анталогія беларускай паэзіі XX стагоддзя / Склад. М. Скобла; Навук. рэд. А. Пашкевіч. -Мн.: Лімарыус, 2003;
* *Локун В.* Малітва, звернутая да людзей // Маладосць. — 2010. — № 4. — С. 128—131.
* ;
* Писательница Елена Кобец-Филимонова считает необходимым увековечить память талантливой поэтессы Леси Белоруски // БелаПАН / Культура, 29.10.2007. 22:03

## Спасылкі 
* Некаторыя вершы Л. П. Марозавай  — Эл. версія на старонцы Міжнароднага жаночага фонду св. Еўфрасiннi Полацкай
* В. Коўтун: «Лесю Беларуску выводзілі з-пад майго кантролю» // «Радыё Свабода»: Вольная студыя — 06.08.2009, 12:11.

Катэгорыя:Выдуманыя жанчыны
Іерархія

**Іера́рхія** (; ίερσς «свяшчэнны» + άρχή «улада») — падзел на вышэйшыя і ніжэйшыя пасады, лады; строгі парадак падпарадкавання ніжэйшых паводле чыну ці пасады вышэйшым.

У іерархіі між яе членамі дзейнічаюць вертыкальныя сувязі — адносіны субардынацыі (падпарадкавання).

У шырэйшым сэнсе слова *іерархія* — гэта размяшчэнне часцін або элементаў чагосьці цэлага ў пэўным парадку ад вышэйшага да ніжэйшага.

Тэрмін ужываецца для апісання шмат якіх з’яў, пераважна ў грамадска-палітычных, але часам і ў дакладных навуках.
Акрон

**Акрон** (ад  — «крайні, самы аддалены, высокі») — падраздзяленне найвышэйшага рангу агульнай геахраналагічнай шкалы, якое аб'ядноваўе эоны. Стратыграфічны эквівалент — акратэма.

Тэрмін прапанаваны савецкім геолагам У. В. Менерам (1977). Вылучаюць 3 акроны: *архейскі*, *пратэразойскі* (кожны працягласцю да 2 млрд. гадоў) і 3-і, найбольш позні, які адпавядае фанеразою, але пакуль не атрымаў назвы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геахраналогія
Катэгорыя:Геахраналагічная шкала
Саломбала

**Сало́мбала** — гістарычны раён горада Архангельска, размешчаны на Саломбальскіх астравах (буйнейшы з якіх востраў Саломбала) у дэльце Паўночнай Дзвіны. У раёне размешчаны шэраг буйных прамысловых прадпрыемстваў: Саломбальская суднабудаўнічая верфь, Саломбальскі машынабудаўнічы завод, завод «Красная Кузница», завод «Стройдеталь», Саломбальскі цэлюлозна-папяровы камбінат, Саломбальскі леса-дрэваапрацоўчы завод.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Архангельск
Заходняя Еўропа

thumb|right|280px|Заходняя Еўропа — светла-блакітным.
**За́ходняя Еўро́па** — з геаграфічнай кропкі погляду прадугледжвае краіны Францыя, Бельгія, Нідэрланды, Швейцарыя, Люксембург, Аўстрыя і Германія.

## Гістарычнае азначэнне 
У час халоднай вайны пад Заходняй Еўропай разумелі капіталістычныя краіны Еўропы, якія процістаялі сацыялістычным краінам Усходняй Еўропы.

Гэта азначэнне часта выкарыстоўваецца да краін-членаў Еўрапейскага Саюза або да краін, што ўваходзяць у НАТА.

## Краіны і сталіцы 
* Аўстрыя — Вена
* Вялікабрытанія -- Лондан
* Бельгія — Брусель;
* Германія — Берлін;
* Люксембург — Люксембург;
* Нідэрланды — Амстэрдам;
* Швейцарыя — Берн.

Катэгорыя:Геапалітыка
Катэгорыя:Рэгіёны Еўропы
Японскае мора

**Японскае мора** — мора сістэмы Ціхага акіяна, знаходзіцца паміж кантынентальнай Азіяй, Японскімі астравамі і Сахалінам.

У КНДР ды Паўднёвай Карэі мора клікаюць Усходнім або Усходне-Карэйскім.

Мора злучаецца з Ахоцкім пралівамi Татарскім і Лаперуза, з Ціхім акіянам — Цугару, з Унутранім Японскім морам — Сіманасэкі (або Канмон), з Усходнім Кітайскім морам — Карэйскім пралівам.

Плошча — 1,062 млн км². Глыбіня — да 3742 м.

На ўзбярэжжы мора знаходзяцца парты Уладзівасток, Находка, Васточны, Савецкая Гавань, Ваніна, Холмск (Расія), Ваканай, Цуруга, Ніігата (Японія), Вансан, Хынам, Чханджын (КНДР).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* «Японскае мора» 


Катэгорыя:Спрэчкі наконт геаграфічных назваў
Паўднёвая Дакота

**Паўднёвая Дакота** () — штат на поўначы цэнтральнай часткі ЗША, адзін з так званых штатаў Паўночна-Заходняга Цэнтра. Насельніцтва 755 тыс. чалавек (46-е месца сярод штатаў, даныя 2000 г.). Сталіца — горад Пір, найбуйнейшы горад — Су-Фолс.

Дэвіз: Улада народа па волі Божай. Афіцыйная мянушка: «Штат каётаў».

## Геаграфія 
Плошча штата 199,9 тыс. км². На поўначы Паўднёвая Дакота мяжуе з Паўночнай Дакотай, на ўсходзе — з Мінесотай і Аявай, на поўдні — з Небраскай, на захадзе — з Ваёмінгам і Мантанай.

Праз тэрыторыю Паўднёвай Дакоты з поўначы на поўдзень цячэ рака Місуры, якая тут утварае каньён глыбінёй да 150 м. На ўсход ад ракі знаходзяцца чарназёмныя прэрыі, на захад — Вялікія раўніны.

## Гісторыя 
Першымі тэрыторыю сучаснай Паўднёвай Дакоты даследавалі ў XVIII стагоддзі французы. У 1743 годзе гэтая тэрыторыя была абвешчана французскай. Яна ўвайшла ў склад вялікай калоніі Луізіяны. У 1803 годзе Францыя прадала Луізіяну ЗША. Паўднёвая Дакота стала часткай Злучаных Штатаў. Масавае засяленне гэтай тэрыторыі пачалося ў 1870-х гадах, калі ў гарах Блэк-Хілс былі знойдзены запасы золата. У 1889 годзе Паўднёвая Дакота атрымала афіцыйны статут штата ЗША.

## Гл. таксама 
* Сядзячы Бык

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* The Official Home Page of South Dakota 
* U.S. Census Bureau 
* Photos of South Dakota - Terra Galleria
* South Dakota Profile
* Pictures of the Dakotas: Badlands and Theodore Roosevelt National Parks
Вендэлін Бёхайм

**Вендэлін Бёхайм** (; , горад Вінер-Нойштат, Аўстрыя — , Вена) — аўстрыйскі вайсковы дзеяч і гісторык-збраязнавец.

## Біяграфія 
Даглядальнік імператарскага збору зброі ў Вене (з 1878), стваральнік і першы дырэктар Венскага мастацка-гістарычнага музею (заснаванага на базе збору). Рэдактар аўтарытэтнага ў тагачаснай Еўропе «Часопісу гістарычнага збраязнаўства» (з 1897). Аўтар прац па ваеннай тэхніцы і музейным рэчазнаўстве, у тым ліку энцыклапедычнага «Даведніка па ўзбраенні» (*Handbuch der Waffenkunde*, 1890), іншых кніг і артыкулаў па старажытным узбраенні, мастацкіх рамёствах, майстрах збройніцтва. Апублікаваў рад гістарычных дакументаў з архіваў Вінер-Нойштата і Венскай палацавай бібліятэкі.

Адзначаецца  Эвалюцыя амаль усіх відаў наступальнага і засцерагальнага ўзбраення на працягу 4—18 ст. выкладзена ў сістэматычным парадку; выклад аснаваны на матэрыяле з Аўстрыі, Германіі, Францыі, Іспаніі, Італіі, Венгрыі і іншых краін Заходняй і Цэнтральнай Еўропы. Улічаныя некаторыя матэрыялы з Усходняй Еўропы. Закранаюцца звесткі аб каўказскай, турэцкай, персідскай, кітайскай і японскай зброі. Ёсць рэчазнаўчы матэрыял.

Важнай адметнасцю працы было апісанне збройнай справы ў сярэднявечнай Еўропе як наднацыянальнай, у процівагу распаўсюджанаму падыходу, у якім перабольшваюцца тагачасныя нацыянальныя асаблівасці.

Праца не закранала агульных заканамернасцяў ваеннай справы і прычын тэхнічнага прагрэсу ў ёй. Аднак нават частковыя назіранні Бёхайма былі ўспрынятыя збраязнаўчай супольнасцю як аўтарытэтныя, і вызначылі шмат кірункаў пазнейшых даследаванняў.

Некаторыя меркаванні і тлумачэнні Бёхайма пацвердзіліся толькі часткова (напрыклад, роля ўплыву Усходу ў час крыжовых паходаў) і нават былі абвергнутыя (пра вынаходніцтва агнястрэльнай зброі на Усходзе, пра існаванне даспеху з нашытымі кольцамі), а здабыткі археалогіі 20 ст. паправілі ці змянілі некаторыя з яго перыядызацый (напр., шпораў з зоркамі, ужывання пісталетаў, арбалетных крукоў).

## Літаратура 
* Кирпичников А. Н. О книге и ее авторе // 

Катэгорыя:Вучоныя Аўстрыі
Дактрына Трумэна

thumb|Гары Трумэн
**Дактрына Трумэна** () — знешнепалітычная праграма прапанаваная прэзідэнтам ЗША Г. Трумэнам пасля 2-ой сусветнай вайны. Прылюдна была агучана 12 сакавіка 1947 года. Асновай дактрыны з'яўлялася палітыка "стрымлівання" ў адносінах да СССР ва ўсім свеце. Дактрына Трумэна з'явілася асэнсаваннем барацьбы ЗША і іх сімпантаў за неабходную ім палітыка-эканамічную аднароднасць свету.  

## Асноўныя падзеі 
* 1946
** У студзені Трумэн у пасланні да Кангрэсу абгрунтаваў праграму па "выратаванні" Еўропы ад савецкай экспансіі
** 5 сакавіка У. Чэрчыль у прысутнасці прэзідэнта ЗША Г. Трумэна выступіў у г. Фултан з прамовай, у якой заклікаў да ўтварэння ваенна-палітычнага саюза Вялікабрытаніі і ЗША, накіраванага супраць СССР і краін народнай дэмакратыі. Гэта з'явілася палітычнай правакацыяй, якая вынішчыла магчымасць раўнапраўнага палітычнага ўзаемадзеяння СССР з краінамі Захаду.
* 1947 — Абвастрэнне Палесцінскага пытання
* 1948 — Рэзалюцыя Вандэнберга
* 1949 — Выхад ЗША з пасляваеннай эканамічнай рэцэсіі, утварэнне блока НАТА і працяг масавага будаўніцтва амерыканскіх авіябаз у саюзных ЗША краінах.
** 4 красавіка — Падпісанне Паўночнаатлантычнага дагавору.
* 1950 — Пачатак татальнай пасляваеннай мілітарызацыі эканомікі ЗША.
** 25 чэрвеня — Пачатак канфлікту паміж Паўночнай і Паўднёвай Карэяй, Карэйская вайна (1950—1953). Выкарыстоўвалася ўнутрыпалітычна як сродак для збіцця накалу страйкавага руху — у ЗША было аб'яўлена ваеннае становішча і прызваны мільён рэзервістаў.

## Гістарычны кантэкст 
ЗША не асцерагаліся ваеннай небяспекі з боку СССР. Небяспекай лічылася згубленне патэнцыяльных рынкаў для ўзняўшай тэмпы за вайну амерыканскай прамысловасці: галоўны рынак еўрапейскі, затым — і рынак перыферыйных краін, якія вызваляліся ад каланіяльнай залежнасці.  

Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:Знешняя палітыка ЗША
Трумэна
Ахоцкае мора

thumb|right|200px|Глыбіні Ахоцкага мора
thumb|right|200px|Пляж на беразе Ахоцкага мора
**Ахоцкае мора** — мора сістэмы Ціхага акіяна, знаходзіцца паміж кантынентальнай Азіяй, Курыльскімі астравамі, Сахалінам і Хакайда.

Мора злучаецца з Японскім пралівамi Татарскі і Лаперуза, з Ціхім акіянам — шматлікімі пралівамі паміж астравамі Курыл.

Плошча — 1,603 млн км². Глыбіня — да 3521 м.

На ўзбярэжжы мора знаходзяцца гарады Карсакаў, Магадан, Севера-Курыльск (Расія), Ваканай (Японія).

## Тэрытарыяльны рэжым 
Ахоцкае мора, хоць і аточана практычна з усіх бакоў тэрыторыяй Расійскай Федэрацыі, яе унутраным морам не з’яўляецца; яго акваторыю складаюць унутраныя марскія воды, тэрытарыяльнае мора і выключная эканамічная зона. У цэнтральнай частцы мора маецца выцягнуты ў мерыдыянальным напрамку ўчастак, у англамоўнай літаратуры традыцыйна названы *Peanut Hole*, які не ўваходзіць у выключную эканамічную зону Расіі і юрыдычна з’яўляецца адкрытым морам, у прыватнасці, кожная краіна свету мае тут права ажыццяўляць лоўлю рыбы і весці іншую дазволеную канвенцыяй ААН па марскім праве дзейнасць. Паколькі гэты рэгіён з’яўляецца важным элементам для ўзнаўлення папуляцыі некаторых відаў прамысловых рыб, урады некаторых краін прама забараняюць сваім суднам весці промысел на гэтым участку мора.

## Астравы 
* Востраў Іоны
* Востраў Кякурны

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Runtu

**Runtu** (вымаўляецца *рунту*) — дыстрыбуцыя (distribution) адкрытага праграмнага забеспячэння на аснове аперацыйнай сістэмы Linux. Створаны на базе дыстрыбуцыі Ubuntu і арыентаваны на прастату ўжывання і лакалізацыю на рускую, украінскую і беларускую мовы. Графік выпуску выданняў — не радзей аднаго разу на шэсць месяцаў, а практычна, выданні могуць выходзіць і часцей за адзін раз на квартал.

Першапачатная назва дыстрыбуцыі: «Ubuntu Full Power».

## Камплектацыя і канфігурацыя 
Асноўным графічным асяроддзем дыстрыбуцыі Runtu з’яўляецца GNOME самага новага выдання. Камплектацыя праграмнага забеспячэння ўлічвае патрэбы як сервераў, так і рабочых станцый, і дазваляе сфарміраваць зручнае працоўнае асяроддзе з дапамогай толькі аднаго інсталяцыйнага CD.

Ад версіі 1.1, Runtu уключае спецыяльную зборку офіснага пакета OpenOffice.org Professional ад кампаніі Инфра-Ресурс, адаптаваную для Расіі.

Адрозненні камплектацыі і канфігурацыі выпуску Runtu 2.0 ад базавага Ubuntu 7.04:
* Pidgin замяніў Gaim;
* Sunbird;
* Наяўнасць падтрымкі NTFS як праз mintDisk (для ўнутраных дыскаў), так і праз NTFS-Config (для вонкавых дыскаў);
* падтрымка Gnome Templates у mintDesktop;
* Sun Java 6 замяніла Sun Java 5;
* інсталююцца Compiz, Beryl і Emerald;
* новыя фонавыя малюнкі;
* інтэграцыя Microsoft Windows (поўная падтрымка NTFS (чытанне і запіс), Migration Assistant);
* эфекты 3D (Compiz і Beryl на AIGLX);
* Google Earth, Picasa, Skype і іншае ПЗ.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Runtu (руск.)
* Афіцыйны форум (руск.)

Катэгорыя:Дыстрыбутывы Linux
Катэгорыя:Linux
Катэгорыя:Свабодныя аперацыйныя сістэмы
Катэгорыя:2007 год у Расіі
Культ продкаў

**Культ про́дкаў**: адна з ранейшых формаў рэлігіі, існасць якой — у пакланенні душам памерлых продкаў, якім прыпісваецца магчымасць уплываць на жыццё наступных пакаленняў.

Пад культам продкаў разумеюць не толькі веру або асобныя вераванні ў боскасць продкаў, але і абрады (або цэлыя комплексы абрадаў) іх ушанавання. Звычайна да культу продкаў адносяць і звязаную з ім атрыбутыку, а таксама сістэму паводзін і народнай этыкі. Часта ў навуковай літаратуры культ продкаў тлумачыцца яшчэ шырэй — як наогул клопат пра памерлых, вера ў сямейных заступнікаў.

У гэтым шырокім тлумачэнні культу продкаў ён прысутны ў маральна-паводзінскіх асновах сучаснага чалавека (шанаванне памерлых, наведванне могілак).

## Гісторыя 
Культ продкаў узнік у першабытнам грамадстве. З развіццём чалавецтва ён граў прыкметную ролю ў палітэістычных рэлігіях старажытных грэкаў, рымлянаў, а таксама праславян.

З пашырэннем вялікіх сусветных рэлігій (хрысціянства, іўдаізм, іслам, будызм) культ продкаў захоўваўся ў народных вераваннях.

У заходняй хрысціянскай традыцыі «Дзень усіх святых» — рэха культу продкаў. У некаторых народаў культ продкаў лёг у аснову нацыянальных рэлігійных сістэм — індуізму, канфуцыянства, сінтаізму.

## Ва ўсходніх славян 
Ва ўсходнеславянскіх народаў была шырока распаўсюджанай вера ў шанаванне памёрлых продкаў. Як адзначыў з гэтай нагоды этнограф Дз. Зяленін (1878—1954) у сваёй «Усходнеславянскай этнаграфіі»: «*Магічныя абрады і культ мёртвых наогул выціснулі ва ўсходніх славян даўнейшы культ прыродных сіл*».

З хрысціянізацыяй беларусаў і ўкраінцаў у новых традыцыйных святах і рытуалах захавалася шмат паганскіх рыс, звязаных з даўнейшым славянскім культам продкаў. Яны асабліва адчуваюцца ў калядных павер’ях , у прыватнасці, у шанаванні **дзядоў** (укр. дід, дідух) — раданачальнікаў сям’і, а таксама ў абавязковых памінальных днях пасля Вялікадня — Радаўніцы (**грабкы́, Ра́дуныця, діды́** ва ўкраінцаў).

## Літаратура 
* Народы мира. Историко-этнографический справочник. М.: Советская Энциклопедия, С. 586.
* Зеленин Д. К. Восточнославянская этнография, М.: Наука, 1991.
* Культура і побут населення України, К.: Либідь, 1991.
* Митрополит Іларіон (Іван Огієнко) Дохристиянські вірування українського народу, К.: Обереги, 1992.

Катэгорыя:Рэлігія
Беларускае прадстаўніцтва

**Беларускае прадстаўніцтва** (афіцыйна ), арганізацыя па справах беларускіх эмігрантаў у Германіі, якая была створаная ў Берліне ў канцы 1939 пры Міністэрстве ўнутраных спраў Германіі.

Першым кіраўніком (з 4.11.1939) быў Фабіян Акінчыц, пасля — Анатоль Шкуцька, Бярнард Букатка. Друкаваны орган — газета «Раніца».

## Гісторыя 
Беларускае прадстаўніцтва займалася выяўленнем асоб беларускай нацыянальнасці, якія пражывалі ў Германіі і на захопленых ёй тэрыторыях. Беларускае прадстаўніцтва цесна супрацоўнічала з германскімі разведслужбамі і службай бяспекі (СД), вяло работу сярод палонных беларусаў, былых салдат Войска Польскага. 

У 1940 пры Беларускім прадстаўніцтве ўтвораны Беларускі камітэт самапомачы. Па меры набліжэння пачатку вайны дзейнасць Беларускага прадстаўніцтва, сумесна з БКС, выкарыстоўвалася ў разведвальнай і прапагандысцкай рабоце, арганізацыі дыверсійных груп, падрыхтоўцы кадраў цывільнай адміністрацыі для Беларусі. 19 чэрвеня 1941 ў Берліне на нарадзе прадстаўнікоў Беларускага камітэту самапомачы і Беларускага прадстаўніцтва ўтвораны Беларускі нацыянальны цэнтр.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Літвін, А. М. Беларускае прадстаўніцтва / А. М. Літвін // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. – С. 356. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Германіі
Катэгорыя:Берлін
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:1939 год у Берліне
Беларускі нацыянальны цэнтр (1941)

**Беларускі нацыянальны цэнтр** утвораны 19 чэрвеня 1941  ў Берліне на нарадзе прадстаўнікоў Беларускага камітэта самапомачы і Беларускага прадстаўніцтва. Узначаліў яго М. Шчорс, у склад кіраўніцтва ўвайшлі Р. Астроўскі, А. Шкуцька, М. Шкялёнак, Ч. Ханяўка, В. Тумаш, В. Гадлеўскі.

Беларускі нацыянальны цэнтр меў на мэце стварэнне беларускай дзяржавы пад нямецкім пратэктаратам. Праўдападобна, ён прэтэндаваў на ролю беларускай выканаўчай улады на акупаваных нацыстамі беларускіх землях. З пачатку вайны супраць СССР Беларускі нацыянальны цэнтр распаўся. Яго члены займалі розныя пасады ў акупацыйнай адміністрацыі на тэрыторыі Беларусі, Польшчы, Расіі.

## Літаратура 
* Гардзіенка, А. Бэрлін як асяродак беларускага жыцьця першай паловы 40-х гг. XX стагодзьдзя / Алег Гардзіенка // Запісы = Zapisy. — 2003. — № 26. — С. 91—92.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Германіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:1941 год у Германіі
Катэгорыя:Беларускі калабарацыянізм
Плоскасць

**Пло́скасць** — адно з асноўных паняццяў геаметрыі. Плоскасць — гэта бясконцая паверхня, да якой належаць усе прамыя, што праходзяць праз якія-небудзь два пункты плоскасці. У алгебры плоскасць вызначаецца як двухмерная афінная прастора.

У планіметрыі плоскасць разглядаецца як універсум, да якога належаць усе геаметрычныя фігуры. Стэрэаметрыя разглядае бесканечнае мноства плоскасцей, размешчаных у прасторы.

## Ураўненні плоскасці 
**Плоскасць** — алгебраічная паверхня першага парадку: у дэкартавай сістэме каардынат плоскасць можна задаць ураўненнем першай ступені.

* *Агульнае ураўненне (поўнае) плоскасці*

: Ax+By+Cz+D=0, \qquad (1)

: дзе A,B,C і D — канстанты, прычым хоць адзін з лікаў ,  і  не роўны нулю (што раўназначна няроўнасці |A|+|B|+|C|\ne 0); у вектарнай форме:

: (\mathbf{r},\mathbf{N})+D=0,

: дзе \mathbf{r} — радыус-вектар пункта M(x,y,z), вектар \mathbf{N}=(A,B,C) перпендыкулярны да плоскасці (нармальны вектар). *Накіравальныя косінусы* вектары \mathbf{N}:
: \cos \alpha = \frac{A}{\sqrt{A^2+B^2+C^2}},
: \cos \beta = \frac{B}{\sqrt{A^2+B^2+C^2}},
: \cos \gamma = \frac{C}{\sqrt{A^2+B^2+C^2}}.

: Калі адзін з каэфіцыентаў ва ўраўненні плоскасці — нуль, ураўненне называецца *няпоўным*. Пры D=0 плоскасць праходзіць праз пачатак каардынат, пры A=0 (або B=0, C=0) плоскасць паралельная восі Ox (адпаведна Oy або Oz). Пры A=B=0 (A=C=0, або B=C=0) плоскасць паралельная плоскасці Oxy (адпаведна Oxz або Oyz).

* *Ураўненне плоскасці ў адрэзках:*

: \frac{x}{a}+ \frac{y}{b}+ \frac{z}{c}=1,

: дзе a=-D/A, b=-D/B, c=-D/C — адрэзкі, якія плоскасць адсякае на восях Ox, Oy і Oz.

* *Ураўненне плоскасці, якая праходзіць праз пункт* M(x_0,y_0,z_0) *перпендыкулярна вектару нармалі* \mathbf{N}(A,B,C):

: A(x-x_0)+B(y-y_0)+C(z-z_0)=0;

: у вектарнай форме:

: ((\mathbf{r}-\mathbf{r_0}),\mathbf{N})=0.

* *Ураўненне плоскасці, якая праходзіць праз тры зададзеныя пункты* M(x_i,y_i,z_i), *якія не ляжаць на адной прамой*:

: ((\mathbf{r}-\mathbf{r_1}),(\mathbf{r_2}-\mathbf{r_1}),(\mathbf{r_3}-\mathbf{r_1}))=0,
: дзе (\mathbf{x},\mathbf{y},\mathbf{z}) абазначае  вектараў ,  і , па-іншаму

: \left| \begin{matrix}x-x_1&y-y_1&z-z_1\\ x_2-x_1&y_2-y_1&z_2-z_1\\ x_3-x_1&y_3-y_1&z_3-z_1\\ \end{matrix}\right|=0.

* *Нармальнае (нармаванае) ураўненне плоскасці*

: x \cos \alpha+ y \cos \beta+ z \cos \gamma - p=0, \qquad (2)

: у вектарнай форме:

: (\mathbf{r},\mathbf{N^0})\mathbf{-p}=0,

: дзе \mathbf{N^0} — адзінкавы вектар, p — адлегласць плоскасці ад пачатку каардынат. Ураўненне (2) можна атрымаць з ураўнення (1) дамнажэннем на нармавальны множнік

: \mu = \pm \frac{1}{\sqrt{A^2+B^2+C^2}}

: (знакі \mu і D супрацьлеглыя).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Эўклідава геаметрыя
Катэгорыя:Аксіяматычныя тэрміны
Беларускі камітэт самапомачы

**Беларускі камітэт самапомачы** або **БКС** — арганізацыя, утвораная вясной 1940 года пры Беларускім прадстаўніцтве ў Берліне. Адначасова з цэнтральнай сядзібай адкрыты аддзяленні ў Познані і Лодзі, пазней — у Варшаве, Празе, Торуні, Вене, Лейпцыгу, Мюнхене, Бяле-Падляскай і іншых гарадах.

Планавалася, што арганізацыя будзе называцца Беларускім нацыянальным камітэтам. Аднак нямецкія ўлады адмовілі, бо гэта не адпавядала ўмовам пакту Молатава—Рыбентропа

БКС цесна супрацоўнічалі з нямецкімі разведвальнымі службамі і службай бяспекі (СД), вялі работу сярод ваеннапалонных беларусаў, былых салдат Войска Польскага. Па набліжэнні пачатку вайны дзейнасць БКС і Беларускага прадстаўніцтва выкарыстоўвалася ў разведвальнай і прапагандысцкай рабоце, арганізацыі дыверсійных груп, падрыхтоўцы кадраў цывільнай адміністрацыі для Беларусі.

Першы кіраўнік — былы консул БНР у Берліне Андрэй Бароўскі, члены праўлення — Васіль Камароўскі (паэт Антось Вярбіна), Аляксандр Крыт (у будучыні а. Андрэй), Баляслаў Барткевіч і іншыя.

У пачатку 1942 года БКС атрымаў дазвол на адкрыццё настаўніцкіх курсаў у Берліне. Планавалася, што настаўнікі, скончыўшы курсы, паедуць працаваць у Беларусь. Курсы скончылі каля 30 чалавек, аднак нямецкія ўлады забаранілі ім выезд у Беларусь.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Turonek J. Białoruś pod okupacją niemiecką, 1989. С.33.
* Літвін, А. М. Беларускае прадстаўніцтва / А. М. Літвін // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 356. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Германіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1940 годзе
Катэгорыя:1940 год у Берліне
Беларускі корпус самааховы

**Беларускі корпус самааховы** (БСА, БКС, Беларуская самаахова) — ваенізаванае фарміраванне на тэрыторыі Генеральнай акругі «Беларусь».

## Гісторыя 
Беларускі корпус самааховы пачаў стварацца летам 1942 года Беларускай народнай самапомаччу (БНС).

Пасля нарады прадстаўнікоў нямецкіх акупацыйных улад 1.7.1942 быў выдадзены загад генеральнага камісара Беларусі аб стварэнні ў поўнай згодзе з БНС «самааховы беларускага насельніцтва» як дапаможнай арганізацыі для нямецкай паліцыі. Перад Беларускай самааховай ставілася задача «дапамагаць нямецкай і мясцовай паліцыі ў барацьбе супраць бальшавікоў і сабатажнікаў, забяспечваць спакой на Беларусі». Зброя і амуніцыя для БКС павінны былі пастаўляцца нямецкай паліцыяй.

Галоўным камісарам Беларускай самааховы стаў Іван Ермачэнка, які таксама ўзначальваў і БНС. Пры галоўным каменданце быў утвораны штаб БСА.

Стварэнне БСА суправаджалася шырокай прапагандысцкай кампаніяй. Падкрэслівалася, што БСА знішчыць партызаншчыну і стане зародкам беларускага войска на будучыню.

З пачатку жніўня 1942 ў Менску адкрыліся 3-тыднёвыя афіцэрскія курсы (кіраўнік Ф. Кушаль), на якіх прайшлі падрыхтоўку каля 260 чал. Усяго было створана 20 батальёнаў і некалькі мяшаных адзінак БСА, якія, аднак, не выканалі ўскладзеных на іх задач. Адна з галоўных прычын гэтага была ў тым, што для БСА не ўдалося атрымаць неабходную колькасць зброі.

У красавіку 1943 г. начальнік паліцыі парадку Беларусі палкоўнік Клепш адзначаў, што «спроба стварыць самаахову з беларусаў-добраахвотнікаў правалілася з некалькіх прычын: па-першае, нягледзячы на шматлікія спробы, ад вермахта не ўдалося атрымаць неабходную колькасць зброі; па-другое, бяззбройныя самаахоўцы і іх сем’і пастаянна тэрарызаваліся з боку партызан, як толькі стала вядома пра стварэнне самааховы; па-трэцяе, гэтыя людзі, за рэдкім выключэннем, былі ненадзейнымі, таму што лёгка паддаваліся варожай прапагандзе і сімпатызавалі партызанам. Мелі месца выпадкі, калі буйныя патрулі самааховы, узброеныя вінтоўкамі і аўтаматычнай зброяй, замест аказання супраціўлення пераходзілі на бок бандытаў. Да таго ж праведзеная згодна з заданнем Беларускай народнай самапомачы мабілізацыя людзей у беларускую самаахову была ажыццёўлена ў духу, не адпаведным умовам, і, урэшце, была даручана жандармерыі».

З восені 1942 адносіны гітлераўцаў да Беларускай самааховы пачалі мяняцца. Ермачэнка быў пазбаўлены тытула генеральнага каменданта, а штаб БСА забаронены. Вясной 1943 Беларуская самаахова была распушчана.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Романько О. В.* Части охраны правопорядка: от самообороны до белорусской полиции // Коричневые тени в Полесье. Белоруссия 1941—1945. — М.: Вече, 2008. — 432 с.: ил. — (Военные тайны XX века). — Тираж 5000 экз. — ISBN 978-5-9533-1909-6 

Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Беларускае навуковае таварыства (1942)

**Беларускае навуковае таварыства** (БНТ) існавала  з чэрвеня 1942 да канца 1943 ў Менску, было створана нямецкімі акупацыйнымі ўладамі з дапамогай некаторых беларускіх дзеячаў.

«Ганаровым прэзідэнтам» таварыства стаў генеральны камісар Беларусі В. Кубэ. У склад прэзідыума БНТ ўваходзілі І. Ермачэнка (старшыня), В. Іваноўскі, Ф. Юрда (намеснікі), Г. Касяк (вучоны сакратар), члены таварыства А. Адамовіч, П. Свірыд і інш.

БНТ мела на мэце сабраць усе навуковыя кадры, што апынуліся на акупаванай тэрыторыі, і прыцягнуць іх да працы. БНТ цікавілі магчымасці пашырэння пасяўных плошчаў бульбы, развіцця кармавой базы сельскай гаспадаркі, даследаванне і выкарыстанне запасаў торфу, водных рэсурсаў Нёмана, Заходняй Дзвіны і інш. пытанні гаспадаркі, якія нямецкія акупацыйныя ўлады мелі намер выкарыстаць у сваіх інтарэсах. Пры гэтым навуковыя працы павінны былі быць перакладзены на нямецкую мову. Быў абвешчаны «конкурс на атрыманне прэміі рэйхскамісара Остланда за лепшую навуковую работу». Аднак на працягу года кіраўнікі БНТ нічога не змаглі зрабіць. Беларускія вучоныя байкатавалі дзейнасць таварыства.

У чэрвені 1943 зноў аб'яўлена аб адкрыцці БНТ. Яго прэзідэнтам стаў В. Іваноўскі, намеснікамі — Лыноўскі і Масевіч. Усе члены таварыства назначаліся ці зацвярджаліся В. Кубэ. Пад пагрозай рэпрэсій нямецкія акупацыйныя ўлады сагналі на ўстаноўчы сход таварыства некаторых навуковых работнікаў, якіх ім удалося выявіць у Мінску. У сваіх выступленнях кіраўнік 1-га аддзела Генеральнага камісарыята Беларусі Баўэр і прэзідэнт БНТ Іваноўскі патрабавалі ад беларускіх вучоных распрацоўваць навуковыя тэмы зыходзячы з задач ваеннага часу. Пасля забойства Іваноўскага БНТ перастала існаваць у канцы 1943.

## Літаратура 
* Токараў, М. У. Беларускае навуковае таварыства / М. У. Токараў //  — С. 355—356.

Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Беларуская рада даверу

**Беларуская рада даверу** — дарадчы орган з прадстаўнікоў беларускай грамадскасці пры генеральным камісары Беларусі на акупіраванай тэрыторыі Беларусі.

Створана 27 чэрвеня 1943 г. ў г. Мінску па ініцыятыве генеральнага камісара Беларусі В. Кубэ з асоб, што супрацоўнічалі з нацыстамі. У яе склад увайшлі 16 чал.: 9 прадстаўнікі мясцовай беларускай адміністрацыі, а — 6 дзеячоў цэнтральнага ўзроўня:  мінскі бургамістр В. Іваноўскі (старшыня),  кіраўнік БНС і прадстаўнік Баранавіцкай акругі Ю. Сабалеўскі (намеснік старшыні), Канстанцін Гуло (прадстаўнік Мінскай акругі), Сымон Цытовіч (Слонімская акруга), Уладзімір Козел (Глыбоцкая акруга), Віктар Трахімовіч (Барысаўская акруга), Цімафей Гаргесгаймер (Ганцавіцкая акруга), Язэп Душэўскі (Слуцкая акруга), Булак (Наваградская акруга), Ян Галяк (Вілейская акруга), Надзея Абрамава (кіраўнік жаночага аддзела СБМ), Міхась Ганько (кіраўнік мужчынскага аддзела СБМ), Канстанцін Рабушка (кіраўнік Цэнтральнага бюро прафсаюзаў), Аўген Калубовіч. 16-ы член ніколі публічна не называўся. Паводле І. Новікава, гэта быў сам В. Кубэ.

Беларуская рада даверу мела на мэце збор і апрацоўку прапаноў і пажаданняў акупацыйным уладам, удзел з дарадчым голасам у пасяджэннях генеральнага камісарыята «Беларусь».

У снежні 1943 Беларуская рада даверу ператворана ў Беларускую цэнтральную раду.

## Літаратура 
* Літвін, А. М. Беларуская рада даверу / А. М. Літвін //  — С. 399.

Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Ежы Іваноўскі

**Юры (Ежы) Івано́ўскі** (; , Краснае, Варонежскай губерні — , Пэнлеі, Вялікабрытанія) — польскі палітык, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
, Юрка і Вацік Іваноўскія]]
Сын Леанарда Іваноўскага, брат Вацлава, Тадэвуша, Алены і Станіслава Іваноўскіх. У дзяцінстве часта бываў у радавым фальварку Лябёдка, што ў Лідскім павеце (цяпер у межах вёскі Галавічполе, Шчучынскі раён).

Юры Іваноўскі cкончыў гімназію ў Варшаве (1895) і Тэхналагічны інстытут у Санкт-Пецярбургу (1901). Падчас вучобы ўдзельнічаў у Польскім коле народнай асветы і Польскай партыі сацыялістычнай (ППС). У маі 1901 года прымаў удзел у падрыхтоўцы ўцёкаў Ю. Пілсудскага з псіхіятрычнага шпіталя ў Пецярбургу. У 1901-03 функцыянер ППС у Чэнстахове, Заглэмбі-Дамброўскім і Варшаве. У студзені 1903 арыштаваны, падчас вобшуку паліцыя сканфіскавала ў яго першы нумар бюлютэня «Свабода», які быў надрукаваны ў Лябёдцы. Сядзеў Іваноўскі ў Варшаўскай цытадэлі, адкуль вызвалены пад заклад, а ў студзені 1904 сасланы на 4 гады ў Наўгародскую губерню. Падчас амністыі 1905 выйшаў на волю, працаваў у ППС у Вільні, зноў быў арыштаваны.

Пасля вызвалення ў 1907 годзе Ю. Іваноўскі працаваў у Маскве і Пецярбургу. Быў членам праўлення беларускай выдавецкай суполкі «Загляне сонца і ў наша аконца».

У 1909 годзе Ю. Іваноўскі выехаў у Кітай, у 1918 вярнуўся на радзіму. Займаў адказныя пасады ў польскім урадзе. У 1918-19 міністр прамысловасці і гандлю ва ўрадзе Ю. Марачэўскага і міністр працы і грамадскага забеспячэння ва ўрадзе I. Падэрэўскага. 3 кастрычніка 1920 да студзеня 1921 года дарэктар дэпартамента замежных спраў у Часовай урадавай камісіі Сярэдняй Літвы. Да 1930 дзейнічаў у Таварыстве польскіх механікаў. У 1930-35 — сенатар Польшчы.

У 1930 годзе ўспадкаваў палову Галавічполя (другая палова належала Вадэйкам). Пасля Юры (Ежы) Іваноўскі пабудаваў новы дом на месцы згарэлага строга драўлянага, а спраектаваў яго беларускі архітэктар Лявон Вітан-Дубейкаўскі (гэтую пабудову пазней называюць «домам Вадэйкаў»). Адначасова з пабудовай дома Ежы Іваноўскі пасадзіў новы сад на 10 га.

Напачатку Другой сусветнай вайны Ежы Іваноўскі служыў падпалкоўнікам Заходняга Войска Польскага. Не пазней 11 верасня 1939 года пакінуў Варшаву, накіраваўся ў Румынію, адтуль — у Францыю і Вялікабрытанію, дзе падзяліў лёс новай польскай эміграцыі. Пасля вайны — дзеяч эміграцыі ў Вялікабрытаніі, старшыня Лігі незалежнасці Польшчы (1950-55).

## Сям’я 
Ежы Іваноўскі меў трох жонак: Казіміру Зямніцкую (1880—1967), Мілабедзка-Гарчынскую (1878-?), Зоф’ю Газдзенскую (1913—1979).

У шлюбе з Казімірай з Зямніцкіх меў дачку  (1920—1977), якая стала літаратурным крытыкам, доктарам грамадазнаўства, дзеячам дэмакратычнай апазіцыі ў пасляваеннай Польшчы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Туронак Ю.* Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. ISBN 985-6530-40-7.
* *Лаўрэш Л.*  Лябёдка Іваноўскіх. Дакументальная аповесць. Ridero, 2024. 196 с.

Катэгорыя:Палітыкі Сярэдняй Літвы
Катэгорыя:Палітыкі Польшчы
Ежы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варонежскай вобласці
Беларускі камітэт (Польшча)

**Беларускі камітэт** (БК) у Польшчы, **Камітэт беларускі** — арганізацыя, створаная для грамадскай апекі над беларусамі ў Польшчы ў гады ІІ сусветнай вайны.

## Гісторыя 
Беларускі камітэт быў створаны ў пачатку 1940 ў Варшаве з дазволу нямецкіх акупацыйных улад як Беларускі саюз самапомачы (старшыня Ф. Акінчыц), з лета 1940 — Беларускі камітэт (старшыня Мікалай Шчорс). БК меў прадстаўніцтвы ў гарадах Кракаў і Бяла Падляска, гурткі на Падляшшы.

Членамі камітэту былі даваенныя жыхары Варшавы, уцекачы з паўночна-ўсходніх ваяводстваў Польшчы, якія не пажадалі заставацца на занятай у верасні 1939 савецкімі войскамі тэрыторыі, а таксама вызваленыя з нямецкага палону ваеннаслужачыя польскай арміі беларускай нацыянальнасці.

У сакавіку 1942 камітэт аб'ядноўваў каля 6 тыс. чал., займаўся зборам і размеркаваннем сярод сваіх членаў адзення, прадуктаў харчавання, картак на набыццё прамысловых тавараў, аказаннем юрыдычнай, медыцынскай і грашовай дапамогі, працавала камітэцкая сталоўка. З мэтай пашырэння нацыянальнай адукацыі арганізоўваліся лекцыі, дыскусійныя вечары, курсы беларусазнаўства, на якіх з дакладамі выступалі Я. Станкевіч, М. Шчорс, В. Гадлеўскі, П. Татарыновіч, Ч. Ханяўка і інш. Дзейнічалі беларуская бібліятэка, хор, аркестр, драматычная секцыя, праводзіліся канцэрты. Намаганнямі Беларускага камітэту ў Варшаве створана беларуская пачатковая школа з інтэрнатам (працавала ў 1942-44), летам 1943 арганізаваны лагер для вучняў. 

Камітэт садзейнічаў стварэнню ў Варшаве беларускай праваслаўнай і каталіцкай парафій, царкоўнага брацтва імя св. Юрыя, якое актыўна развівала выдавецкую дзейнасць. У рамках камітэту працавалі праваслаўныя царкоўныя камісіі, якія займаліся лінгвістычнай уніфікацыяй беларускамоўных тэкстаў праваслаўных і каталіцкіх малітваў, правапісу імён.

Кіраўніцтва камітэту імкнулася да аднаўлення беларускай дзяржаўнасці, аднак у поглядах на тактыку рэалізацыі гэтай палітычнай мэты аднадушша не было. Адны выступалі за супрацоўніцтва з Германіяй, іншыя арыентаваліся на польскае падполле і заходнія краіны, частка супрацоўнічала з камуністычным падполлем.

Дзейнасць камітэту фактычна спынілася 1.8.1944 з пачаткам Варшаўскага паўстання. Управа камітэту была перанесена ў Кракаў і намінальна існавала да ўступлення ў горад савецкіх войск у студзені 1945.

## Літаратура 
* *Туронак Ю.* Школа на Свентаерскай вуліцы // Беларускі каляндар, 1978.
* *Туронак Ю.* Беларусь пад нямецкай акупацыяй: Пер. з пол. — Мн., 1993.
* *Туронак Ю.* Беларускі камітэт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2, — Мн.: БелЭн, 1996.
* *Грыбоўскі Ю.* Беларускі камітэт у Генерал-губернатарстве (1940—1945 гг.): Пер. з пол. // ARCHE-Пачатак. № 5 (155) — 2017. C. 17-46.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Польшчы
Катэгорыя:1940 год у Польшчы
Другі Усебеларускі кангрэс

ў будынку цяперашняга тэатра імя Янкі Купалы, чэрвень 1943 года]]
**Другі Усебеларускі кангрэс** адбыўся 27 чэрвеня 1944 г. ў Мінску.

Кангрэс быў скліканы па прапанове прэзідэнта Беларускай Цэнтральнай Рады (БЦР) Радаслава Астроўскага з дазволу выконваючага абавязкі генеральнага камісара Беларусі Курта фон Готберга.

 на 2-і Усебеларускі кангрэс]]
Прысутнічала 1039 дэлегатаў, якія прадстаўлялі розныя раёны Беларусі і беларускія згуртаванні за мяжой. Са справаздачамі і рэфератамі на кангрэсе выступілі Радаслаў Астроўскі, Іван Жарскі, Мікалай Шкялёнак, Аўген Калубовіч. Рэзалюцыя кангрэсу мела антырасійскую і антыбальшавіцкую скіраванасць. Апелюючы да пастановы Рады БНР, якая была выражана 25 сакавіка 1918 г. Трэцяй Устаўнай граматай, кангрэс адмаўляў БССР як форму беларускай дзяржаўнасці, абвяшчаў БЦР адзіным праўным прадстаўніком беларускага народу.

У сувязі з набліжэннем савецкіх войск кангрэс праходзіў у спешцы. Яго значэнне было важным у асноўным толькі для БЦР.

Рада БНР не прызнае законным Другі Ўсебеларускі кангрэс.

## Гл. таксама 
* Першы Усебеларускі кангрэс

## Літаратура 
* Новик, Е. К., Качалов, И. Л., Новик, Н. Е. История Беларуси / Под редакцией д. и. н. Е. К. Новика. — Мн.: Вышэйшая школа, 2012. — С. 417—418. — 542 с. — ISBN 978-985-06-2074-3
* Другі Ўсебеларускі Кангрэс


Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Падзеі 27 чэрвеня
Катэгорыя:Чэрвень 1944 года
Катэгорыя:1944 год у Мінску
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Нельсан Даніэль Гуцьерэс-Луонга

**Нельсан Даніэль Гуцьерэс-Луонга** (;  —) — уругвайскі футбаліст, абаронца.

Гуляў за «Пеньяроль» (1980-84, 1993-96), «Атлетыка Насьяналь», Кал. (1985), «Рывер Плэйт», Арг. (1985-88), «Лацыё», Іта. (1988-89), «Верона», Іта. (1989-90), «Лагроньес», Ісп. (1990-93). Уладальнік Міжкантынентальнага Кубка 1982 і 1986, Кубка Лібертадорэс 1982 і 1986. Чэмпіён Уругвая 1981, 1982, 1994, 1995, 1996, чэмпіён Аргенціны 1986. За зб. Уругвая (1983-90) 56 гульняў. Удзельнік Чэмпіянату свету 1986 (4-0) і 1990 (4-0). Уладальнік Кубка Амерыкі 1983 (5-0) і 1987 (2-0), срэбны прызёр Кубка Амерыкі 1989 (6-0).
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Уругвая
Віві

Назву **Віві** маюць:

* Віві — возера, геаграфічны цэнтр Расіі.
* Віві — горад у ДР Конга.
* Віві — рака ў Расіі, прыток ракі Ніжняя Тунгуска.
Сунгача

**Сунгача** — рака ў Азіі, прыток Усуры.

Рака выцякае з возера Ханка, цячэ праз балоцістую мясцовасць. Рэчышча Сунгачы хвалістае, змяняецца кожны год, даўжыня ад 180 да 210 км, шырыня 3060 м, глыбіня 3—3,5 м, плошча вадазбору — 25,6 тыс. км².

Фарватар ракі ад вытоку да вусця — дзяржаўная мяжа паміж Расіяй да Кітаем.

Возера багата рыбай, берага лясістыя, дзе жыве шмат птушак. Каля ракі шмат невялікіх азёр, дзе расце эндэмічны від раслін .

## Спасылкі 
* Рака Сунгача (*па-руску*)

Катэгорыя:Рэкі Кітая
Катэгорыя:Рэкі Прыморскага края
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Басейн Амура
Віві (возера)

**Ві́ві** () — возера ў Эвенкійскім раёне Краснаярскага края Расіі, на Сярэднесібірскім пласкагор’і, у паўднёва-заходняй частцы плато Путарана.

Плошча паверхні 229 км². Плошча вадазбору 3260 км². Катлавіна возера мае ледавікова-тэктанічнае паходжанне. У Віві ўпадаюць больш за 30 рэк, выцякае рака Віві (прыток Ніжняй Тунгускі). Возера багата рыбай. Навокал возера — лістоўніцкая тайга.

Пасля распаду СССР акадэмік Пётр Бакут вылічыў геаграфічны цэнтр Расіі, гэта паўднёва-ўсходні бераг возера. У гонар гэтага там пабудаваны крыж вышынёю 7 м.

Заўсёднага насельніцтва на беразе возера няма.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Озеро Виви // Государственный водный реестр РФ
* *Измайлова А. В.* Виви // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Географический центр России — озеро Виви (Эвенкия) // Региональная Ассоциация коренных малочисленных народов Севера Красноярского края 

Катэгорыя:Азёры Краснаярскага края
Аналітычная геаметрыя

]]
**Аналіты́чная геаме́трыя** — раздзел геаметрыі, у якім уласцівасці геаметрычных аб’ектаў (пунктаў, ліній, паверхняў) даследуюцца сродкамі алгебры з дапамогай метаду каардынат. Такі метад вывучэння магчымы пры ўвядзенні сістэмы каардынат, пасля чаго задача зводзіцца да вывучэння ўласцівасцей ураўненняў, якімі задаюцца гэтыя аб’екты.

Сістэма каардынат ставіць у адпаведнасць кожнаму пункту прасторы яго каардынаты — набор лікаў. Геаметрычная фігура — гэта мноства пунктаў, кожны з якіх мае свае каардынаты. Калі мноства каардынат усіх пунктаў геаметрычнай фігуры з’яўляецца мноствам рашэнняў пэўнага алгебраічнага выразу, то гэты выраз з’яўляецца *аналітычным прадстаўленнем* фігуры. Аналітычным прадстаўленнем фігуры можа быць:
* ураўненне,
* сістэма ўраўненняў,
* няроўнасць,
* сістэма няроўнасцей.

## Гісторыя 
Узнікненне метаду каардынат звязана з развіццём у 17 ст. астраноміі, механікі, тэхнікі. Асновы аналітычнай геаметрыі заклалі Р.Дэкарт (1637) і П.Ферма (1629). Далейшае развіццё звязана з працамі Г.Лейбніца, І.Ньютана, Л.Эйлера, Лагранжа, Г.Монжа, С.Лакруа і інш.

На Беларусі значны ўклад у развіццё аналітычнай геаметрыі зрабілі У. К. Дыдырка («Цыркулярныя крывыя 3-га парадку» — 1-я на Беларусі матэматычная манаграфія, 1928) і І. К. Богаяўленскі («Аналітычная геаметрыя» — 1-ы беларускамоўны падручнік па вышэйшай матэматыцы, 1932).

## Асноўны змест 
Агульны метад даследавання і класіфікацый ліній і паверхняў прадугледжвае адшуканне такой прамавугольнай сістэмы каардынат, у якой адпаведнае ўраўненне набывае найбольш просты выгляд.

### На плоскасці 
Асноўная задача аналітычнай геаметрыі на плоскасці — даследаванне ліній 1-га (прамыя) і 2-га (эліпс, гіпербала, парабала) парадку, якія ў дэкартавых каардынатах вызначаюцца алгебраічнымі ўраўненнямі адпаведна 1-й і 2-й ступені.

Плоскасць з’яўляецца двухмернай прасторай, таму аналітычная геаметрыя на плоскасці разглядае алгебраічныя выразы, у якіх фігуруюць дзве пераменныя (x і y), якія адпавядаюць дзвюм каардынатам (абсцысе і ардынаце) яе пунктаў.

Ураўненне віду *F*(*x*, *y*) = 0 задае крывую на плоскасці.

Няроўнасць віду *F*(*x*, *y*) > 0 задае частку плоскасці, абмежаваную крывой.

### У трохмернай прасторы 
Аналітычная геаметрыя ў прасторы даследуе паверхні 1-га (плоскасці) і 2-га (эліпсоід, гіпербалоід, парабалоід, конус, цыліндр) парадку, якія ў дэкартавых каардынатах вызначаюцца алгебраічнымі ўраўненнямі адпаведна 1-й і 2-й ступені.

Пункт у прасторы вызначаецца трыма каардынатамі, таму аналітычная геаметрыя ў прасторы аперуе алгебраічнымі выразамі з трыма пераменнымі (x, y і z).

## Прыкладанні 
Метадамі аналітычнай геаметрыі карыстаюцца ў многіх іншых раздзелах матэматыкі, у фізіцы, механіцы, тэхніцы і інш.

## Літаратура 
* 
* Тышкевич Р. И., Феденко А. С. Линейная алгебра и аналитическая геометрия. 2 изд. Мн., 1976.

Катэгорыя:Геаметрыя
Эймунд Стары

**Эймунд II Стары**, **Эмунд Олаўсан** (*Emund den Gamle*, *Emund Olofsson*; ? — ), кароль шведскі (1050-1060), сын Олава Эрыксана і Эдлы Венедскай. Меў два шлюбы, першы з невядомай на імя і паходжанне жанчынай, другі з *Астрыд Нільсдотэр*, ад першага меў сына Анунда Эймундсана.

## Біяграфія 
Вядомы апазіцыяй да брэменскага архібіскупа і прыняццем да сябе англійскага місіянера Асмунда. Эймунд меў тэрытарыяльную спрэчку з Даніяй, у выніку Швецыя страціла Блекінге. Быў апошнім валадаром з дому Мунсе, бо яго сын Анунд загінуў падчас набегу на Квенланд, выпіўшы вады атручанай мясцовымі жыхарамі. Пасля смерці Эймунда каралём быў абраны яго пасынак Стэнкіль Рагнвальдсан з Вестэргэтланда, жанаты з Марыяй, дачкой Анунда Якаба.

## Продкі 
Катэгорыя:Каралі шведскія
Вахляж

**«Ва́хляж»** (; «веер») — кодавая назва спецыяльнага падраздзялення СУБ-АК. Пастанова аб стварэнні падраздзялення была прынятая польскім эміграцыйным урадам у жніўні 1941. Задачай падраздзялення была разведвальна-дыверсійная дзейнасць на акупаваных немцамі заходніх тэрыторыях СССР («на ўсход ад савецка-польскай граніцы 1939 г.»).

Камандаванне ажыццяўлялася з кіраўніцтва пра галоўным камандаванні ЗВЗ ў Варшаве. Выдзяляліся 5 аперацыйных раёнаў — Поўдзень (1-ы) і Поўнач (2-і) Украіны, Палессе (3-і), Беларусь (4-ы), Інфлянты (5-ы). Межы раёнаў на карце радыяльна разыходзіліся на ўсход з Варшавы, нагадваючы веер (адсюль назва).

Арганізацыйны перыяд працягваўся да вясны 1942, дыверсійныя задачы выконваліся з вясны—лета 1942. Пасля рэарганізацыі структуры АК ў канцы 1942—пач. 1943 падраздзяленне ўвайшло ў склад «Кедыву АК» (кіраўніцтва дыверсіямі).

## Літаратура 
* Яўген Сямашка. Армія Краёва на Беларусі. — Мн., 1994.

Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Армія Краёва
Гарнізон

thumb|Памятны знак у гонар французскага гарнізона ў Германіі
**Гарнізон** (ад ) — вайсковыя часці, ваенна-навучальныя і іншыя ваенныя ўстановы, размешчаныя пастаянна ці часова ў пэўным населеным пункце або раёне з вызначанымі межамі. У гарнізоне назначаюць начальніка, яго намеснікаў, ваеннага каменданта і іншых службовых асоб; арганізуюць гарнізонную і каравульную службу. Таксама гарнізон — войскі (падраздзяленні), што абараняюць пэўны апорны пункт (напрыклад, доўгатэрміновае абарончае збудаванне, крэпасць).

## Літаратура 
* Гарнізон // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ваеннае будаўніцтва
Каркасны шлем

**Каркасны шлем**, або **шпа́нгенхельм** () — тып шлема, распаўсюджаны ў германскіх народаў ранняга Сярэднявечча (асабліва ў VI—VII стст.).

Форма стажковая. Канструкцыя складалася з каркасу з металічных (бронзавых ці жалезных) палос, пакрытага меднымі ці рогавымі пласцінамі або скурай, або са скляпаных разам 4—6 металічных пласцін, умацаваных разам такімі палосамі (*Spangen*, адсюль назва). Каркас мог заставацца непакрытым. Маглі дадавацца шчокі, напатылічнік, лічына і г.д. Адзначаюцца анімалістычныя ўпрыгожанні, якія ў германскіх народаў маглі мець квазі-геральдычную функцыю.

Такія шлемы былі ва ўжытку на землях Германіі, Швецыі, Брытаніі, Астгоцкай Італіі, таксама ў Францыі і на Балканскім паўвостраве. Мяркуючы па адноснай рэдкасці знаходак, магчыма, што ў часы варварызму такімі шлемамі карысталіся толькі асобы вышэйшага сацыяльнага становішча, хоць існуе і такое меркаванне, што германскія народы доўгі час пагарджалі «празмернай» асабістай абаронай у баі., шведскія шлемы са шведскай Ультунскай серыі (пляцоўкі Вальсгард, Вендэль), англасаксонскія шлемы з Са́тан-Ху, Копергейта, Беты-Грэйндж, магчыма, з Дамфрысшыра (*Dumfriesshire*) і іншыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шлемы
Дыэлектрычная пранікальнасць

**Дыэлектры́чная праніка́льнасць** — фізічная велічыня, якая характарызуе дыэлектрычныя ўласцівасці асяроддзя, здольнасць дыэлектрычнага асяроддзя падаўляць электрычнае поле.

Паказвае, у колькі разоў напружанасць электрычнага поля ўнутры аднароднага дыэлектрыка менш за напружанасць электрычнага поля ў вакууме. Дыэлектрычная пранікальнасць вакуума роўная 1. Дыэлектрычная пранікальнасць любога іншага асяроддзя перавышае 1.

Велічыня дыэлектрычнай пранікальнасці залежыць ад тыпу рэчыва, знешніх умоў (тэмпература, ціск і інш.). У пераменным электрычным полі дыэлектрычная пранікальнасць залежыць таксама ад яго частаты.

## Гл. таксама 
* Дыэлектрычныя вымярэнні
* Магнітная пранікальнасць

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Электрастатыка