open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Падброддзе

**Падбро́ддзе**, таксама **Пабра́дзе** () — горад у Літве, на рацэ Жэймяна, пры ўпадзенні ў яе Дубінкі. Уваходзіць у Свянцянскі раён Віленскага павета. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція. Размешчаны за 38 км ад Свянцян.

## Гісторыя 
Маёнтак Падброддзе ўпамінаецца ў другой палове XV ст. Першымі ўладальнікамі былі Андрэй і Юрый Насілоўскі, якія прадалі свае землі Юрыю Радзівілу, бацьку Барбары Радзівіл. Пазней маёнткам валодалі Міхаіл Радзівіл, Ян Швыкоўскі, Міхаіл Тызенгаўз (1672), пазней яшчэ некалькі ўласнікаў, а з 1751 года — Францыск Абрамовіч. Праз пяць гадоў маёнтак набыў віленскі біскуп Ігнацы Масальскі. З 1789 года ўладальнікам маёнтка быў вялікі гетман літоўскі Шыман Касакоўскі. У XVIII стагоддзі сустракаецца назва Пабрады, у той час паселішча было цэнтрам маёнтка, у Ашменскім павеце Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Падброддзе апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім (правы бераг Жэймяны) і Свянцянскім павеце (левы бераг) Віленскай губерні.

Штуршок развіццю населенага пункта дала пабудова чыгункі ў 1860-х гадах. У 1915—1919 гадах Паброддзе было павятовым цэнтрам.

За часамі Першай сусветнай вайны з 1915 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй. З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР, у канцы сакавіка заняты польскімі войскамі.

У 1920 годзе Падброддзе апынулася ў Сярэдняй Літве, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомы як Заходняя Беларусь. За польскім часам паселішчу нададзены статус горада, уваходзіў у склад Свянцянскага павета.

У 1928 годзе пачалося будаўніцтва сямігадовай школы. Праз тры гады, у 1931 годзе будова была скончана і школа атрымала імя Пілсудскага, які паходзіць з суседняга Зулава. Горад быў буйным чыгуначным вузлом на лініі Варшава — Дзвінск.

У другой палове верасня 1939 года заняты Чырвонай Арміяй, пазней перададзены ў склад Беларускай ССР. У 1940 годзе перададзены Літоўскай ССР.

## Насельніцтва 
### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад горада быў наступным:

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Radzima.org
Рэтава

**Рэ́тава** або **Рэ́таў**, таксама **Рыета́вас** (, ) — горад на захадзе Літвы, на рацэ Юра. Адміністрацыйны цэнтр Рэтаўскага самакіравання Цельшаўскага павета. Рэтава адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Гісторыя 
 ў XIX стагоддзі]]
Упершыню згадваецца ў 1253 годзе, калі Рэтава было цэнтрам староства Жамойцкага княства і ўваходзіла ў склад каронных старостваў вялікіх князёў літоўскіх. З канца XVI да XVIII стагоддзя горадам валодалі Сапегі. У XVIII стагоддзі Рэтава было прададзена Тадэвушу Францішку Агінскаму. У 1792 годзе Рэтава атрымала магдэбургскае права і ўласны герб. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Рэтава ўвайшло ў склад Расійскай імперыі.

У час паўстання 1830—1831 гадоў у горадзе выраблялася зброя і амуніцыя для паўстанцаў. У 1859 годзе Агінскія адкрылі тут сельскагаспадарчую школу. Потым была пабудавана фабрыка па вырабу сельскагаспадарчых машын, адбываліся сельскагаспадарчыя выстаўкі. У 1875 годзе ў Рэтаве была адкрыта мужчынская школа, а ў 1892 годзе тут пачала дзейнічаць першая на Жамойці электрастанцыя і тэлефонная лінія.

Уладар Рэтава князь Багдан Міхал Агінскі памёр бяздзетным у 1909 годзе, і горад перайшоў у дзяржаўную ўласнасць. З 1918 года Рэтава ў складзе незалежнай Літвы, з 1940 года ў Літоўскай ССР.

Пасля Другой сусветнай вайны ў Рэтаве была адкрыта сельскагаспадарчая школа.

З 1990 года ў адноўленай незалежнай Літве.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Музей гісторыі і культуры роду Агінскіх
### Страчаная спадчына 
* Палац Агінскіх

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П.П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с.
* Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния / сост. Д. Афанасьев. — Санкт-Петербург : Общественная польза, 1861. — 745 с.
* *Gadon, M.* Opisanie Powiatu Telszewskiego w Guberni Kowieńskiej w dawnem Xięstwie Żmujdzkiem położonego / M. Gadon. — Wilno : druk. S. Blumowicza, 1846. — 186 s.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сапегі
Катэгорыя:Агінскія
Бадэн (значэнні)

## Геаграфія 
* Бадэн — рэгіён на паўднёвым захадзе Германіі.
* Бадэн-Вюртэмберг — федэральная зямля ФРГ.
* Бадэн-Бадэн — горад у Германіі на заходніх схілах Шварцвальда.
* Бадэн (Ааргау)
* Бадэн (маркграфства)
* Бадэн (Ніжняя Аўстрыя)

## Асобы
***Жан Бадэн** — французскі філосаф і правазнавец эпохі Адраджэння.
Жыжмары

**Жыжмары** або **Жыжморы**, таксама **Жыежмарэй** () — горад у Літве, на рацэ Стрэва. Уваходзіць ў Кашадарскі раён Ковенскага павета. Адміністрацыйны цэнтр Жыжмараўскай гарадской і сельскай сянюній.

Месцяцца за 6 км на поўдзень ад Кашадараў, каля аўтамабільнай дарогі Вільня — Клайпеда. Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй горад належыць да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню Жыжмары згадваюцца ў 1495 годзе, калі вялікі князь Аляксандр перадаў паселішча сваёй жонцы Алене Іванаўне. У пачатку XVI стагоддзя тут збудавалі драўляны касцёл Святога Якуба Апостала, пры якім дзейнічала школа.

Пад 1522 годам згадваюцца як горад. З 1534 года — ва ўладанні збеглага з Маскоўскай дзяржавы князя Сямёна Бельскага, з 1549 года — вялікай княгіні літоўскай і каралевы польскай Барбары Радзівіл. У XVI—XVIII стагоддзях цэнтр Жыжмарскага нягродавага староства, якое звычайна была ў трыманні магнатаў.

У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў маскоўцы зруйнавалі Жыжмары разам з касцёлам. Мястэчка моцна пацярпела ў Паўночную вайну.

У 1777—1793 гадах у Жыжмарах месцілася намінальная сталіца захопленага Масквой Старадубскага павета, тут праводзіліся соймікі старадубскай шляхты.

14 лютага 1792 года атрымалі магдэбургскае права і герб з выявай Святога Станіслава Біскупа.

### Расійская імперыя 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Жыжмары апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Троцкім павеце Віленскай губерні. У 2-й палове XIX стагоддзя ў мястэчку было 8 мураваных і 271 драўляны будынак, існавалі Рынак, а таксама Ковенская, Віленская, Дворная і Жослеўская вуліцы.

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Жыжмары заняты войскамі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
Па польска-літоўскіх баях і падпісанні пагаднення паміж Польшчай і Літвой у 1919 годзе Жыжмары апынуліся ў складзе Літвы. З 1940 года ў Літоўскай ССР. За часамі Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года горад быў пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
* 1880 год — 3500 чал.
* 1970 год — 1767 чал.
* 1979 год — 2622 чал.
* 1989 год — 3523 чал.

## Інфраструктура 
У Жыжмарах працуюць школа, дзіцячы садок, пошта і бібліятэка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
  
## Спасылкі
Нацыянальны парк Дэналі

**Нацыянальны парк Дэналі** () — нацыянальны парк у ЗША агульнай плошчай каля 25 тысяч км²; размешчаны ў самым цэнтры Аляскі (бора Дэналі). На тэрыторыі парку знаходзіцца найвышэйшы пункт Амерыкі — гара Мак-Кінлі (). Гара Мак-Кінлі ўваходзіць у сістэму Аляскінскага хрыбта. У цяперашні час парк наведваюць больш аднаго мільёна турыстаў у год. У парку назіраецца спалучэнне субарктычнага марскога і кантынентальнага клімату. Сярэдняя тэмпература студзеня — мінус 25 °C, ліпеня — плюс 16 °C. Праз парк праходзіць чыгунка, што нехарактэрна для ахоўных тэрыторый.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі ЗША
Іаханес Андрэас Грыб Фібігер

**Іаханес Андрэас Грыб Фі́́бігер** (; , Сількебарг, Данія — , Капенгаген) — дацкі патолагаанатам і мікрабіёлаг. Прафесар. Член Каралеўскай дацкай Акадэміі навук. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1926).

## Біяграфія 
Скончыў Капенгагенскі ўніверсітэт, працаваў у ім (прафесар паталогіі з 1900 года). Вучань Р. Коха і Э. А. фон Берынга. У 1900—1905 гг. — дырэктар Інстытута клінічнай бактэрыялогіі.

Аўтар навуковых прац па эксперыментальнай анкалогіі, уздзеянню канцэрагенаў на арганізм.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Johannes Andreas Grib Fibiger. Dansk læge og professor. 

Катэгорыя:Вучоныя Даніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Айнару

**Айнару** () — горад і падраён ва Усходнім Тыморы.

## Геаграфія 
Размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы краіны, прыкладна за 60 км да паўднёвага захаду ад сталіцы Усходняга Тымора, горада Дылі, на вышыні 831 м над узроўнем мора. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай акругі.

## Насельніцтва 
Станам на 2010 год насельніцтва падраёна складала 15 558 чалавек. Найбольш распаўсюджаная мова насельніцтва — мамбай; ужываюцца таксама мовы бунак і кемак. Большасць насельніцтва з’яўляецца каталікамі. Сярэдні ўзрост насельніцтва — 16,6 год.

## Эканоміка 
Аснову эканомікі горада складае экспарт кавы і сандалавага дрэва.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Усходняга Тымора
Хрыбет Брукса

**Хрыбет Брукса**, або **Брукс-Рэйндж** () —  запалярны горны хрыбет, размешчаны на паўночным захадзе Паўночнай Амерыкі. Пралягае з захаду на ўсход паўвострава Аляска (ахоплівае аднайменны амерыканскі штат і паўночна-заходні ўскраек канадскай тэрыторыі Юкан). Агульная даўжыня складае каля 970 км, сярэдняя вышыня складае 2000—2500 м. Самы высокі пункт — гара Чамберлін з вышынёй , знаходзіцца на ўсходзе хрыбта недалёка ад мяжы ЗША і Канады. У ЗША гэты хрыбет лічыцца часткай (або працягам) Скалістых гор, а ў Канадзе ён разглядаецца асобна ад Скалістых гор, мяжа якіх праводзіцца па рацэ Ліярд на поўначы Брытанскай Калумбіі.

## Літаратура 
* Geographic Society, Alaska; Rennick, Penny: Brooks Range (Alaska Geographic). Alaska Geographic Society, ISBN 978-1-56661-032-2.

Катэгорыя:Горы Аляскі
Катэгорыя:Скалістыя горы
Катэгорыя:Горы ЗША
Катэгорыя:Горы Канады
Грын-Рывер (прыток Каларада)

thumb|Карта басейна ракі Грын-Рывер|left
**Грын-Рывер** () — рака на паўднёвым захадзе штата Ваёмінг, паўночным захадзе Каларада і ўсходзе Юты, ЗША. Самы вялікі прыток ракі Каларада. 1175 км у даўжыню; плошча басейна — 124 578 км². Сярэдні расход вады — 173 м³/с.

Бярэ пачатак на поўначы акругі Саблет штата Ваёмінг, у раёне горнага хрыбта Уінд-Рывер, на тэрыторыі нацыянальнага лесу Брыджэр-Тытан. Цячэ ў паўднёвым і паўднёва-ўсходнім кірунках праз акругі Саблет, Лінкальн і Суітуотэр штата Ваёмінг; паблізу горада Ла-Бардж вадасховішча Фартэнель, сфармаванае аднайменнай плацінай.

Шырыня ракі складае ад 30 да 100 м у верхняй плыні і да 460 м у ніжняй плыні. Глыбіня складае ад 1 да 15 м. Вышыня вусця — 1181 м над узроўнем мора.

Катэгорыя:Рэкі Ваёмінга
Катэгорыя:Рэкі Каларада
Катэгорыя:Рэкі Юты
Аляска (значэнні)

**Аляска**:
* Аляска — штат ЗША на паўночна-заходняй ускраіне Паўночнай Амерыкі
* Аляска — паўвостраў на паўночна-заходняй ускраіне Паўночнай Амерыкі, складовая частка аднайменнага штата.
* Аляска — заліў Ціхага акіяна.
* Ціхаакіянскі касмадромны комплекс — Аляска
Цюльпаннае дрэва

**Цюльпаннае дрэва**, лірыядэндран (*Liriodendron*) — род кветкавых раслін сямейства магноліевыя.

## Апісанне 
Вышыня да 50-60 м. Лісце лірападобнае, лопасцевае, бліскучае, з пальчатым жылкаваннем. Кветкі адзіночныя, на канцах галін, буйныя, з бледна-зялёнымі або жоўтымі звонку пялёсткамі. Падобныя на кветкі цюльпана (адсюль назва), маюць слабы агурковы водар. Плод арэшкападобны, прадаўгаваты, каля 5 см даўжынёй, складаецца з крылатак, якія ападаюць пры выспяванні.

## Пашырэнне 
У выкапнёвым стане вядомыя з верхнега мелу. Існуюць 2 сучасных віды з разарваным арэалам.  паходзіць з усходу Паўночнай Амерыкі.  больш цеплалюбівае, у натуральных умовах расце ў Кітаі і на поўначы Індакітая.

Амерыканскі від — нацыянальны сімвал штатвў Індыяна, Кентукі і Тэнесі. 

## Выкарыстанне 
Дэкаратыўная расліна. Мае прамысловае значэнне, паколькі яго драўніна лёгкая, трывалая і добра паддаецца апрацоўцы, прыдатна для вырабу мэблі, музычных інструментаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Магноліевыя
Варні

**Варні** або **Ворні**, таксама **Варней** (, ) — горад у Цельшаўскім раёне Літвы, на рацэ Варняле. Адміністрацыйны цэнтр Варняйскай сянюніі.

Размешчаны за 30 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Цельшы (на лініі Шаўлі — Клайпеда). Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй горад належыць да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Гісторыя 
У XIV стагоддзі на правым беразе Варняле існавала мястэчка Меднікі (). У 1320 і 1389 годзе жамойты разбілі пад *Меднікамі* войска крыжакоў.

Заснаванне паселішча пад назвай Варні (ст.-бел. **Ворни**) датуецца XV стагоддзем (узніклі на супрацьлеглым ад Меднікаў беразе ракі). У 1416 годзе тут збудавалі касцёл, пры якім у 1469 годзе адкрылася школа. У 1417 годзе Меднікі атрымалі гарадскія правы, у паселішчы збудавалі кафедральны касцёл Жамойцкай дыяцэзіі.

У XVI стагоддзі за абодвума паселішчамі, што аб’ядналіся ў адзін горад, замацавалася назва Варні. З 1623 года дзейнічала Варніская духоўная семінарыя. 14 сакавіка 1635 года атрымалі магдэбургскае права. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года апынуліся ў складзе Расійскай імперыі.

З 1918 года ў складзе Літвы.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
У горадзе стаіць помнік Мацею Валанчэўскаму.

* Касцёл Св. Апосталаў Пятра і Паўла (1691)
* Касцёл Св. Аляксандра (XIV ст.)
* Духоўная семінарыя (XVIII ст.)
* Сядзіба жамойцкіх біскупаў.

## Галерэя 

Выява:Varniukatedra4.JPG|Касцёл Св. Апосталаў Пятра і Паўла
Выява:VarniaiAleksandrobaznycia.JPG|Касцёл Св. Аляксандра
Выява:Varnių muziejus3.JPG|Колішняя духоўная семінарыя, цяпер музей
Выява:ValanciusVarniai2.JPG|Сядзіба жамойцкіх біскупаў

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі
Пячатка Аляскі

**Пячатка Аляскі** — дзяржаўная пячатка штата Аляскі (ЗША).

## Гісторыя 
Была прынятая раней прадастаўлення Алясцы статусу штата, як частцы ЗША, калі зямля называлася Акруга Аляска. Першы губернатар прызначыў пячатку, у аснове якой былі ледавікі, паўночныя ззянні, іглу. Але ў 1910 годзе яна была зменена.

## Апісанне 
Сённяшняя пячатка ўтрымлівае сонечныя прамяні над гарамі, якія сімвалізуюць знакамітыя аляскінскія паўночныя ззянні. Плавільная печ сімвалізуе горную прамысловасць; цягнік — аляскінскія чыгункі, караблі — марскія перавозкі. Дрэвы на пячатцы сімвалізуюць багацце Аляскі лясамі; фермер, коні і пшаніца — аляскінскую сельскую гаспадарку. Рыба і цюлень — сімвалы рыбалоўства, птушыныя кірмашы — сімвал эканомікі Аляскі.

## Спасылкі 
* The Great Seal of Alaska (анг.)
* The Official Alaska State Seal (анг.)

Катэгорыя:Пячаткі штатаў ЗША
Каларада (плато)

**Плато Каларада** () — плато ў Кардыльерах Паўночнай Амерыкі, на паўднёвым захадзе ЗША. Абмежавана на ўсходзе і паўночным усходзе Скалістымі гарамі, на захадзе гарамі Сьера-Невада, на паўночным захадзе Вялікім Басейнам, на поўдні Мексіканскім нагор’ем. Плошча больш за 300 км². Вышыня 1800—2500 метраў, асобныя хрыбты вышэй за 3000 м, астанцовыя і вулканічныя масівы да 3861 м (г. Хамфрыс-Пік).

Складзена з дакембрыйскіх крышталічных парод і магутнай палеазой-мезазойскай асадкавай тоўшчы, з якой звязаны буйнейшыя радовішчы ўрана-ванадыевых руд. У палеаген-неагенавы перыяд адбылося падняцце паверхні, якое суправаджалася актыўнымі тэктанічнымі і вулканічнымі працэсамі. Рэкі інтэнсіўна праразалі плато глыбокімі каньёнамі, у тым ліку і рака Каларада. Клімат субтрапічны кантынентальны, сухі. Ападкаў 200—500 мм за год. Стэпавая і пустынная расліннасць з сукулентамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Плато ЗША
Катэгорыя:Геаграфія Арызоны
Катэгорыя:Геаграфія Юты
Катэгорыя:Геаграфія Каларада
Катэгорыя:Геаграфія Нью-Мексіка
Каларада (пустыня)

**Каларада** — пустыня ў Паўночнай Амерыцы, якая з’яўляецца паўночна-заходнім участкам пустыні Санора. Тэрыторыя пустыні займае паўднёва-ўсходнюю частку амерыканскага штата Каліфорнія і паўночна-ўсходнюю частку мексіканскага штата Ніжняя Каліфорнія. Плошча 40,000 км². На захадзе мяжуе з гарамі, на ўсходзе ракой Каларада, ад якой пустыня атрымала сваю назву. У цэнтры пустыні знаходзіцца возера Солтан-Сі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пустыні Каліфорніі
Катэгорыя:Геаграфія Мексікі
Катэгорыя:Пустыні Паўночнай Амерыкі
Пустыня Сальвадора Далі

**Пустыня Сальвадора Далі** () — надзвычай неўрадлівая даліна ў паўднёва-заходняй Балівіі, у дэпартаменце Патасі. Размешчана на сярэдняй вышыні 4750 над узроўнем мора  і мае плошчу 110 км². Знаходзіцца на тэрыторыі нацыянальнага фаўністычнага рэзервата «Андзіна Эдуарда Авароа» і характарызуецца ландшафтамі, якія нагадваюць сюрэалістычныя палотны Сальвадора Далі.

Катэгорыя:Пустыні Паўднёвай Амерыкі
Каларада (Тэхас)

thumb|left|Басейн ракі Каларада
**Каларада** () — рака на поўдні ЗША, у штаце Тэхас. Даўжыня 1387 км, плошча басейна 103,3 тыс.км². Пачынаецца на плато Льяна-Эстакада, цячэ ў паўднёва-ўсходнім кірунку, упадае ў Мексіканскі заліў. Веснавое разводдзе, летнія паводкі. Сярэдні гадавы расход вады ў ніжнім цячэнні 81 м³/с. Шмат вадасховішчаў. Выкарыстоўваецца для арашэння. На Каларада — горад Осцін. Прытокі: Конча.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Тэхаса
Каларада (значэнні)

**Каларада**:
* Каларада (акруга)
* штат Каларада
* горад Каларада-Спрынгс, горад-курорт у ЗША
* плато Каларада, плато ў ЗША
* пустыня Каларада, пустыня ў ЗША
* рака Каларада, рака на паўднёвым захадзе ЗША
* рака Каларада, Тэхас, рака ў Тэхасе
* Каларада Эвеланш, амерыканскі прафесійны хакейны клуб
Лепшыя часы (фільм)

**«Лепшыя часы»** () — амерыканская камедыя 1986 года рэжысёра Роджэра Споцісвуда. Сцэнарый для фільма напісаў Рон Шэлтан, а Робін Уільямс і Курт Расэл выканалі галоўныя ролі — двух сяброў, якія спрабуюць перайграць школьную футбольную гульню. Прэм’ера фільма адбылася 31 студзеня 1986 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Лепшыя часы на сайце Internet Movie Database 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1986 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1986 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы 1986 года
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра спорт
Катэгорыя:Фільмы пра амерыканскі футбол
Катэгорыя:Амерыканскія спартыўныя камедыі
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы Роджэра Споцісвуда
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Universal Pictures
Помбія (сафары-парк)

**Помбія Сафары-парк** — сафары-парк, заапарк і парк забавак у муніцыпалітэце Помбія, П’емонт, паўночная Італія, створаны Анджэла Ламбардзі ў 1976 годзе; займае плошчу ў 400 тысяч м².

Сафары-парк мае дамову аб супрацоўніцтве з факультэтам ветэрынарнай медыцыны Турынскага ўніверсітэта па правядзенні шэрагу навукова-даследчых праектаў па, у прыватнасці, паталогіі сельскагаспадарчых жывёл і прадухіленні вымірання рэдкіх відаў. Усяго на тэрыторыі парку насяляе больш за 600 відаў жывёл.

Парк адметны ў тым ліку пражываннем у ім пары белых львоў (альбіносаў), у якіх нараджаліся белыя львы ў 2004 і 2006 гадах. У ліпені 2011 года пры сафары-парку быў заснаваны некамерцыйны фонд *Sos Elephants*, мэтай якога з’яўляецца захаванне папуляцыі .

## Фотагалерэя 

Файл:Lions in Pombia.JPG|
Файл:Ivo Avido!.JPG| і 
Файл:00strixy00.JPG|
Файл:Cheetah_Italy.JPG|

## Спасылкі 
Катэгорыя:Заапаркі Італіі
Казлова Руда

**Казло́ва Ру́да**, таксама **Казлу́ Руда́** () — горад у Цэнтральнай Літве, у Мар’ямпольскім павеце, за 27 км на поўнач ад Мар’ямполя. Адміністрацыйны цэнтр Казларудскага самакіравання. Праз горад ідзе чыгунка Коўна — Чарняхоўск. Адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Судовія.

## Назва 
Лічыцца, што назва паходзіць ад прозвішча шляхціца *Казла*, які жыў тут у XVI—XVII стагоддзя. Калі ў навакольных лясах былі выведаны невялікія радовішчы жалезнай руды, з’явіліся прадпрыемствы па выплаўцы жалеза — *рудні*.

## Гісторыя 
Упершыню паселішча ўпамінаецца ў 1744 годзе. Паступова паселішча развівалася як цэнтр дзягцярнай вытворчасці, а потым апрацоўцы жалеза. Калі ў 1860—1861 гадах праз горад прайшла чыгунка, тут было пабудавана чыгуначнае дэпо. 

Пасля 1920 года горад трапіў у склад Літвы, стаўшы, з 1931 года, цэнтрам староства. З 1940 года Казлова Руда ў складзе Літоўскай ССР. У 1950 годзе Казлова Руда атрымала статус горада і стала (да 1962 года) цэнтрам раёна. З 1999 года было ўтворана Казларудскае самакіраванне.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі
Абелі

**Абелі**, таксама **Абя́лей** () — горад у паўночнай Літве. Уваходзіць у склад Ракішкаўскага раёна Панявежскага павета. Абелі адносяцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота. Вакол горада многа азёр.

## Гісторыя 
thumb|left|Млын
Упершыню паселішча згадваецца ў XVI стагоддзі. Статус горада Абелі атрымалі ў 1957 годзе, у 1993 годзе зацверджаны герб.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Кальварыя (горад)

**Кальва́рыя** () — горад у Літве, на беразе ракі Шашупы. Размяшчаецца ў Марыямпальскім павеце, каля мяжы з Польшчай. Цэнтр Кальварыйскага раёна, адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Судовія.

## Гісторыя 
Горад атрымаў сваю назву дзякуючы віленскаму біскупу Юрыю Тышкевічу, які пабудаваў тут у 1640 годзе кальварыю на ўзор іерусалімскай. Па яго загаду тут таксама была пабудавана капліца. Ён запрасіў сюды дамініканцаў, які заснавалі тут свой кляштар. Упершыню паселішча згадваецца з 1667 года, тэрыторыя ўваходзіла ў склад Вялікага Княства Літоўскага. У 27 снежня 1791 года вялікі князь і кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Кальварыі магдэбургскае права.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Кальварыя адышла Прусіі. У 1807 годзе ўвайшла ў склад Варшаўскага княства, з 1815 года ў складзе Царства Польскага, дзе была цэнтрам гміны Кальварыя Кальварыйскага павета Сувалкаўскай губерні.

З 1918 года ў складзе незалежнай Літвы. З верасня 1939 года да ліпеня 1940 года тут знаходзіўся лагер для інтэрнаваных салдат Войска Польскага. Пасля ўваходу Літвы ў склад СССР гэтыя салдаты былі вывезены ва ўнутраныя раёны СССР.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Раёны Літвы

**Спіс раёнаў Літвы**, адсартаваны ў алфавітным парадку паводле беларускай назвы:

## Спасылкі 


Літва
Пагегі

**Паге́гі**, таксама **Пагеге́й** (, ) — горад у заходняй Літве. Адміністрацыйны цэнтр Пагегскага самакіравання Таўрогскага павета. Адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Малая Літва. Назва горада азначае «*На Гегі*» і пайшла ад таго, што праз горад некалі цякла рака *Гегі*.

Горад размешчаны ў 30 км ад [ТаўрогіТаўрогаў. Праз Пагегі праходзіць чыгуначная лінія Савецк)—Рыга і Пагегі—Клайпеда.

## Гісторыя 
Пасля Версальскага дагавора, які быў падпісаны ў студзені 1920 года, частка Мемельскай зямлі, якая размяшчалася на поўнач ад Нёмана, была адабрана ў Германіі і была ўзята пад кантроль Антанты. Прускія землі, якія болей не належалі Германіі былі аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку (*Kreis Pogegen*), у якой Пагегі стаў сталіцай. Гэта тэрыторыя кантралявалася французскімі вайскоўцамі.

Пасля Мемельскага паўстання 1923 года Літва атрымала гэтыя землі і іх назва была зменена на *Pagėgiai Apskritis* (*Пагегійскі павет*). 22 сакавіка 1939 года гэта тэрыторыя разам з Клайпедай была вернута Германіі, і зноў змяніла назву на «*Landkreis Pogegen*».

Пасля Другой сусветнай вайны Пагегі былі перададзены Літоўскай ССР. З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы. У выніку рэформы муніцыпальнага кіравання ў 2000 годзе, Пагегі сталі цэнтрам раёна.

У Пагегах размешчана ваенная частка памежнай літоўскай аховы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі
Такійскія хросныя

**«Такійскія хросныя»** () — японскае анімэ 2003 года, створанае рэжысёрам Сатосі Конам і яго памочнікам Шогам Фуруям. Гэтае анімэ стала трэцяй работай Сатосі Кона. «Такійскія хросныя» атрымала ўзнагароду на японскім фестывалі медыя-мастацтваў у 2003 годзе.

## Спасылкі 
* Такійскія хросныя бацькі на сайце Internet Movie Database 

Катэгорыя:Фільмы 2003 года
Катэгорыя:Фільмы на японскай мове
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы
Катэгорыя:Анімэ
Катэгорыя:Камедыйна-драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра Токіа
Катэгорыя:Калядныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы Японіі
Фліндэрс

**Фліндэрс**:

* Мэцью Фліндэрс (1774—1814) — англійскі даследчык Аўстраліі
* Востраў Фліндэрс — востраў у праліве Баса (Аўстралія)
* Рака Фліндэрс — рака на поўначы Аўстраліі
* Хрыбет Фліндэрс — горны хрыбет у Аўстраліі
Айрагола

**Айраго́ла**, часам **Эйраго́ла**, таксама **Арогала** () — горад у цэнтральнай Літве. Уваходзіць у склад Расейнскага раёна Ковенскага павета, за 31 км ад Расейны і за 46 км ад Кейданоў. Праз Айраголу цячэ рака Дубіса, прыток Нёмана. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Гісторыя 
У XIII-XIV стст. тут быў добра ўмацаваны драўляны замак. Перыядычна яго атакавалі крыжакі, але ўзяць здолелі толькі ў 1382 годзе.

Айрагола (ст.-бел. **Ойрагола**, **Ойракгола**) была сталіцай аднаго з паветаў Жамойцкага староства, належала да дамена вялікіх князёў літоўскіх.

У 1792 годзе кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў гораду магдэбургскае права. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года горад трапіў у склад Расійскай імперыі.

З 1918 года ў складзе незалежнай Літвы. З 1940 года ў Літоўскай ССР. З 1990 года ў адноўленай незалежнай Літве.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Балтайі Воке

**Ба́лтайі Во́ке** (, часам па-беларуску — **Белая Вака**) — горад у паўднёвай Літве, на рацэ Вака. Уваходзіць у склад Салечніцкага раёна Віленскага павета. Адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота. Размешчаны за 30 км ад Салечнікаў і за 11 км ад Вільні.

## Гісторыя 
Пачаткова паселішча мела назву **Наўёйі Жагарыне** (*Naujoji Žagarinė*; Новае Жагарына), узнікла каля вёскі Жыгарына ў 1950 годзе, пасля таго як тут пачалася распрацоўка радовішча торфу. У 2007 годзе здабыча торфу была скончана.

## Насельніцтва 
### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад горада быў наступным:

## Славутасці 
У наш час галоўнай славутасцю горада ёсць Палацава-паркавы комплекс Ленскіх.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Белая Вака на Радзіма.org
Мажэйкі

Назву **Мажэ́йкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Мажэйкі — вёска ў Жабінкаўскім раёне
* Віцебская вобласць:
** Мажэйкі — вёска ў Пастаўскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Мажэйкі — вёска ў Воранаўскім раёне
** Мажэйкі — хутар у Ашмянскім раёне

### Літва 
* Мажэйкі — горад у Цельшаўскім павеце
Вянта

**Вя́нта**:
* Вянта — літоўская назва ракі Вэнта.
* Вянта — горад у Акмянскім раёне Шаўляйскага павета Літвы, з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Вянцкага староства. 
*  — вёска ў Акмянскім раёне Шаўляйскага павета Літвы.
*  — назва чыгуначнай станцыі ў вёсцы Пумпурай у Мажэйкейскім раёне Літвы.
* «» — літоўскі футбольны клуб з горада Куршэнай.

## Гл. таксама 
* Вэнта, значэнні
Векшні

**Векшні**, таксама **Віекшне́й** (, )** **— горад у паўночнай Літве. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага раёна Цельшаўскага павета. Адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

Размешчаны на беразе ракі Вянта за 17 км на паўднёвы ўсход ад горада Мажэйкі. Чыгуначная станцыя на лініі Шаўлі — Ліепая.

## Гісторыя 
Вядомы з XIV ст. Мяркуецца, што каля 1565, у час валочнай памеры Векшнянскай воласці Вялікага Княства Літоўскага, у Векшнях заснаваны касцёл. Мураваны касцёл Яна Хрысціцеля пабудаваны ў 1634 (Векшні — цэнтр дэканата). У 1636 годзе заснавана школа. Былі дзяржаўным уладаннем, цэнтрам нягродавага староства, якое давалася ў трыманне магнатам. З 1703 года вякшнянскім старастам быў падканцлер вялікі літоўскі Станіслаў Шчука, потым — яго сын Марцін Леапольд, які 25 кастрычніка 1725 года даў Векшням магдэбургскае права і герб з выявай 3 высокіх гор. У 1743 годзе гэта права пацвердзіў вякшнянскі стараста Міхал Гурскі, у 1764 годзе пазбаўлены яго соймам. 15 траўня 1792 года кароль польскі і вялікі князь літоўскі Станіслаў Аўгуст Панятоўскі аднавіў магдэбургскае права для Векшняў і даў герб мястэчку з выявай 3 зорак (1 сярэбраная, 2 залатыя) пад каронай у блакітным полі. Да 1842 года горад уваходзіў у склад Шавельскага павета Віленскай губерні. У 1843 годзе мястэчка было перададзена ў наваствораную Ковенскую губерню. У 1853 годзе быў пабудаваны цагляны касцёл. Векшні значна выраслі ў 1871—1873 гадах пры будаўніцтве Лібава-Роменскай чыгункі (Лібава — Ромны). 

У час Першай сусветнай вайны быў акупаваны нямецкай арміяй.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы. У 1995 годзе паўторна атрымаў правы горада. Цэнтр аднайменнага староства. У 1998 годзе атрымаў герб і сцяг.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Вацлавас Біржышка (1884—1956) — літоўскі юрыст, бібліёграф, гісторык культуры, грамадскі і палітычны дзеяч.
* Мікалас Біржышка (1882—1962) — літоўскі гісторык літаратуры і культуры, грамадскі і палітычны дзеяч.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Літвы
Вента

**Вента**, таксама **Вя́нта** (, ) — горад у паўночнай Літве, на рацэ Вента. Уваходзіць у Акмянскі раён Шавельскага павета. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць. Праз горад праходзіць аўтамабільная дарога Куршаны — Мажэйкі, а чыгункай Вента злучана з Шаўлямі.

## Назва 
Назва паходзіць ад аднайменнай ракі Вента (Вэнта, Вянта).

## Гісторыя 
Горад узнік у 1966 годзе пасля аб’яднання двух вёсак *Баўска* і *Пурвы*. Вента пачала хутка развівацца пасля пабудовы тут цагельнага прадпрыемства. У 1970-х — 1980-х гадах на прадпрыемстве працавала каля 1000 чалавек. Пасля атрымання незалежнасці Літвы ў 1990 годзе, прадпрыемства сутыкнулася з эканамічнымі цяжкасцямі, выкліканымі пераходам ад планавай сістэмы да вольнага рынку. Прадпрыемства было падзелена на некалькі частак і прыватызавана.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі
Віленскае гарадское самакіраванне

**Віленскае гарадское самакіраванне** () — муніцыпальная адзінка ў Віленскім павеце Літвы. Утворана ў 1995 годзе. 21 снежня 1999 года ў склад Віленскага гарадскога самакіравання было ўключана  Троцкага раёна, такім чынам Віленскае гарадское самакіраванне стала адзіным з сямі гарадскіх самакіраванняў Літвы (), якое ўключае ў сябе два гарады, і наогул больш за адзін населены пункт.

## Населеныя пункты 
* 2 гарады: Вільня, Грыгішкес,
* 3 вёскі: Кадрышкес, Няравай, Салас.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вільня
Катэгорыя:Вільнюскі павет
Самакіраванні Літвы

**Самакіраванні** () з'яўляюцца другім (асноўным) узроўнем адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу **Літвы** пасля аднаўлення незалежнасці ў 1990 годзе. Закон аб новым адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле (адрозным ад адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Літоўскай ССР) быў прыняты 19 ліпеня 1994 года, і набыў моц з 1995 года. Паводле прынятага закона было ўтворана 56 самакіраванняў. 19 снежня 1999 года быў прыняты закон аб , які набыў моц з 2000 года. У выніку рэформы агульная колькасць самакіраванняў павялічылася да 60, таксама некаторыя самакіраванні змянілі назву і статус.

Самакіраванні Літвы можна ўмоўна падзяліць на тры групы:
* раённыя самакіраванні () — 43;
* гарадскія самакіраванні () — 7;
* (новаўтвораныя) самакіраванні () — 10.

| style="padding:0; border:none;" |

|}

## Гл. таксама 
* Адміністрацыйны падзел Літвы
* Паветы Літвы

## Заўвагі 
## Крыніцы 


Літва
Фліндэрс (рака)

**Флі́ндэрс** () — рака на поўначы Аўстраліі, у штаце Квінслэнд. Рака названая ў гонар даследчыка Аўстраліі Мэцью Фліндэрса ().

Даўжыня ракі 830 км. Плошча вадазбору каля 108 000 км². Рака бярэ пачатак на заходніх схілах Вялікага Водападзельнага хрыбта. Упадае ў заліў Карпентарыя (Арафурскае мора). Расход вады каля 16 м³/с. Сталы сцёк толькі ў нізоўі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Flinders

Катэгорыя:Рэкі Квінсленда
Катэгорыя:Басейн Індыйскага акіяна ў Аўстраліі
Элеанора Іванаўна Вецер

**Элеанора Іванаўна Вецер** (, Любанскі раён — ) — беларускі мастацтвазнавец і грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыла гістарычны факультэт БДУ. Працавала ў беларускім аддзеле Мастацкага музея. У 1973 годзе сярод іншых звольнена з АН БССР «за нацыяналізм». Пазней пачала працаваць у спецыялізаваных навукова-рэстаўрацыйных майстэрнях Міністэрства культуры БССР. Была адным з аўтараў навуковай запіскі да ЦК КПБ супраць знішчэння гістарычнага цэнтра Мінска.

Пахавана на Паўночных могілках у Мінску.

## Дзейнасць 
У канцы 1960-х разам з аднадумцамі на ўласныя сродкі арганізоўвала экспедыцыі па Беларусі для збірання помнікаў нацыянальнай культуры. Потым далучылася да экспедыцыйнай дзейнасці Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. Такім чынам пачалося стварэнне збору Музея старажытнабеларускай культуры. Дамаглася ўнясення соцень помнікаў культуры да Спісу спадчыны. Выступала з публічнымі лекцыямі пра беларускую культуру для розных аўдыторый.

Аўтар соцень артыкулаў пра помнікі нацыянальнага мастацтва.

## Бібліяграфія 
* Іканапіс Заходняга Палесся XVI—XIX стст. / [В. Ф. Шматаў, Э. І. Вецер, М. П. Мельнікаў і інш.] Навук. рэд. Шматаў В. Ф.; Нац. акад. навук Беларусі. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы. — Мн.: Бел. навука, 2002. — 348,[1] с.: іл.

## Літаратура 
* *Аксак В.* Вянок памяці: Элеанора Вецер — svaboda.org, 21.11.2011, 19:05
* Элеанора Вецер. In memoriam — nashaniva.by, 21.11.2011, 20:57

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Даўгі

**Даўгі́** або **Доўгі**, таксама **Даўгай** () — горад у Аліцкім раёне Аліцкага павета Літвы, ля возера Даўгога. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай сянюніі. Размешчаны за 22 км ад Аліты, за 88 км ад Вільні.

## Назва 
Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Daugy* (18 верасня 1501 года, 14 жніўня 1503 года, 4 кастрычніка 1511 года); *Давкги* (1553 год).

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўпамін пра Доўгі (ням. *Dowge*) датуецца 1384 годам у хроніцы Тэўтонскага ордэна як паселішча на дарозе з Трокаў у Вільню. У 1413 годзе ён увайшоў у склад Троцкага павета Троцкага ваяводства.

За часамі вялікага князя Вітаўта ў Даўгім збудавалі першы касцёл. У 1503 годзе ён упамінаецца як мястэчка. 26 красавіка 1792 году кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Даўгому магдэбургскае права і герб. У 1793 годзе сойм Рэчы Паспалітай пазбавіў Даўгі правоў горада.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Даўгі апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Троцкім павеце Віленскай губерні. Жыхары мястэчка бралі актыўны ўдзел у нацыянальна-вызвольным паўстанні 1863—1864 гадоў.

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Даўгі занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
Па польска-літоўскіх баях і падпісанні пагаднення паміж Польшчай і Літвой у 1919 годзе Даўгі апынуўся ў складзе Літвы. З 1940 года ў Алітускім раёне Літоўскай ССР. За часамі Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 году мястэчка было пад акупацыяй Германіі.

У 1956 годзе атрымаў статус горада. У 1950—1959 гадах быў цэнтрам Даўгайскага раёна.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы. Сучасны герб зацверджаны 4 жніўня 1998 года.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
У савецкі час у горадзе дзейнічаў малаказавод, было развіта рыбалоўства.

## Славутасці 
* Касцёл Провіду Божага

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Грыгішкес

**Грыгішкес** () — горад у паўднёвай Літве. Уваходзіць у склад Віленскага гарадскога самакіравання Віленскага павета. Размешчаны за 17 км ад Вільні. Праз горад ідзе шаша Вільня — Коўня. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Гісторыя 
Пахаванні V—VII і VIII—X стагоддзяў у наваколлях горада паказваюць на тое, што паселішчы ў гэтай мясцовасці існавалі спрадвеку. У сучасным выглядзе горад пачаў фарміравацца толькі з пачатку XX стагоддзя, калі ў гэтых месцах быў пабудаваны завод па вытворчасці кардона і паперы, якім кіраваў прадпрымальнік беларускага паходжання Рыгор Курэц.

Пасля 1920 года мясцовасць адышла да Польшчы, уваходзіла ў Віленска-Троцкі павет Віленскага ваяводства. За польскім часам мясцовасць звалі Грэгарава (). У выніку заходняга паходу Чырвонай арміі ў верасні 1939 года акупавана СССР, у кастрычніку 1939 года тэрыторыя перададзена Літве.

Пасля Другой сусветнай вайны завод быў пашыраны, што спрыяла далейшаму росту горада, які адбываўся галоўным чынам за кошт рабочых з Беларусі і рэпатрыянтаў дэпартаваных у аддаленыя паўночныя раёны РСФСР.

15 мая 1958 года Грыгішкес атрымаў статус пасёлка гарадскога тыпу, таксама ў гэтым жа годзе была заснавана першая школа з навучаннем на літоўскай мове. У 1968 годзе была адкрыта бібліятэка.

У 2000 годзе Грыгішкес увайшоў у склад Віленскага гарадскога самакіравання.

## Насельніцтва 
### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад горада быў наступным:

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Вільнюскага павета
Дусяты

**Дусяты**, таксама **Дусятас** ()— горад у Літве, на беразе возера Сарты. Уваходзіць у склад Езяроскага раёна Уцянскага павета. Адміністрацыйны цэнтр Дусяцкай сянюніі. Размешчаны за 30 км ад горада Езяросы, за 134 км ад Вільні.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1520 годзе. У 1585 годзе мястэчка купіў Мацей Рудаміна, кліент Мікалая Радзівіла Рудога, як тытульны маёнтак для роду Рудамін-Дусяцкіх.

Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай у XVIII стагоддзі адышоў да Расійскай імперыі. Падчас Першай сусветнай вайны быў акупаваны нямецкай арміяй.

У 1918—1940 гадах у складзе Літвы. У 1940—1991 гадах у складзе Літоўскай ССР. Статус горада атрымаў у 1950 годзе. У 1950—1959 гадах — цэнтр Дусятаскага раёна.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы. З 1995 года — цэнтр аднайменнай сянюніі. У 1999 годзе атрымаў герб.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
У горадзе ёсць конны завод

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Вольга Васілеўна Церашчатава

**Вольга Васілеўна Царашчатава** (, Лоеў — , Мінск) — беларускі мастацтвазнавец.

## Біяграфія 
Да Вялікай Айчыннай вайны скончыла толькі няпоўную сярэднюю школу. Два гады жыла на акупаванай тэрыторыі, хавалася ад угону ў Германію. Калі ў 1943 годзе Чырвоная Армія вызваліла Лоеў, Вользе ішоў 18-ы год, яна запісалася ў разведшколу, вучылася на радыстку. Аднак, у тыл ворага не была закінута, бо фронт ужо перайшоў у Польшчу і без валодання польскай і нямецкай дзейнасць разведгрупы была немагчымай. Служыла радысткай у падраздзяленнях НКУС у Германіі. Пад час службы ў Германіі выйшла замуж за савецкага афіцэра і нарадзіла сына, але праз пяць гадоў сям'я распалася. Звольнілася са службы і пераехала з сынам у Мінск.

Працавала сакратаром у апараце аддзялення гуманітарных навук АН БССР. Вучылася ў вячэрняй школе, каб атрымаць атэстат. Грошай на сябе, сына і аплату пакоя не хапала, таму падрабляла яшчэ і пашывам адзежы на заказ. Паступіла завочна ў Маскоўскі паліграфічны інстытут (скончыла ў 1961 г). Потым у аспірантуру пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР (ІМЭФ АН БССР). У 1968 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па даваеннай беларускай кніжнай графіцы.  З 1978 года загадавала Адзелам старажытнабеларускай культуры ІМЭФ АН БССР.

## Дзейнасць 
У канцы 1960-х разам з аднадумцамі на ўласныя сродкі арганізоўвала экспедыцыі па Беларусі для збірання помнікаў нацыянальнай культуры. Потым узначальвала экспедыцыі Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору, дзякуючы якіх выратаваны ад знішчэння і сабраны сотні мастацкіх артэфактаў XVI – ХІХ стст. (абразоў, алтарных карцін, драўляных скульптур, твораў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, старадрукаваных кніг і інш.). На аснове сабраных калекцый быў створаны Музей старажытнабеларускай культуры, заснавальнікам і першым дырэктарам якога была В. Церашчатава.

Даследавала старажытнабеларускае і беларускае выяўленчае мастацтва. Аўтар манаграфій «Беларуская кніжная графіка 1917—1941» (1978),  «Старажытнабеларускі манументальны жывапіс ХІ—ХVІІІ стст.» (1986) і змястоўных артыкулаў у кнігах «Гісторыя беларускага мастацтва» (1987—1994), «Музей старажытнабеларускай культуры. Каталаг экспазіцыі» (1983), «Помнікі старажытнабеларускай культуры. Новыя адкрыцці» (1984), «Помнікі  культуры. Новыя адкрыцці» (1985).

## Літаратура 
* *Арлоў У.* Імёны Свабоды: Вольга Церашчатава 24.7.1926, г. Лоеў — 30.3.1992, Менск — svaboda.org, 29.01.2007, 12:53;
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 17. — Мн., 2003;
* *Хадыка Ю.* Твары маіх сяброў…: Фрагменты ўспамінаў // Спадчына № 4-5, 2003;
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 5. — Мн., 1987.

Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Каварск

**Кава́рск**, таксама **Каварскас** () — горад у Літве, на рацэ Святой. Уваходзіць у склад Анікштаўскага раёна Уцянскага павета. Каварск адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція.

## Гісторыя 
Упершыню паселішча згадваецца ў 1538 годзе пад назвай *Малыя Пянёны*. У канцы ХV стагоддзя Аляксандр Ягелончык падарыў паселішча свайму скарбніку Станіславу Каварскаму, з гэтага часу паселішча змяніла назву на сучасную. У наступныя стагоддзі Каварск належаў Осцікавічам, Агінскім, Тышкевічам. 

З 1918 года ў складзе Літвы. У 1956 годзе Каварск атрымаў правы горада.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Чалатэнанга

**Чалатэнанга** () — горад у Сальвадоры, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага дэпартамента.

## Гісторыя 
Быў заснаваны ў 1550 годзе індзейцамі. У 1831 годзе атрымаў статус горада.

## Геаграфічнае становішча 
Цэнтр горада размешчаны на вышыні 396 м над узроўнем мора.

## Эканоміка 
Жыхары горада займаюцца сельскай гаспадаркай, прадукты экспартуюцца ў суседні Гандурас.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва горада па гадах:

Катэгорыя:Гарады Сальвадора
Катэгорыя:Дэпартаменты Сальвадора
Чахахбілі

**Чахахбі́лі** () — рагу з птушкі, нацыянальная грузінская страва.

Першапачаткова рабілася з фазана ( — [хахобі]), але ў цяперашні час з любога мяса птушкі, а асабліва хатняй курыцы.

Страва падрыхтоўваецца з кавалачкаў філе птушкі, тушаных у таматным соусе, з даданнем спецый і часнака. Характэрнай асаблівасцю чахахбілі з'яўляецца папярэдняе (да тушэння) так званае сухое запяканне птушкі на працягу 15 хвілін без дадання якога-небудзь тлушчу

Часам пры падрыхтоўцы гэтай стравы вада не дадаецца, вільгаць ў страве выкарыстоўваецца толькі з гародніны, пераважна цыбулі. Астатняе — інтэрпрэтацыі кухароў.

## Спасылкі 
* Рэцэпт xахахбілі на сайце *«Падарожжа ў краіну Кулінарыя»*  
* Пакрокавы рэцэпт з фота 

Катэгорыя:Грузінская кухня
Езна

**Е́зна**, таксама **Е́знас** () — горад у Прэнскім раёне Ковенскага павета Літвы, на беразе аднайменнага возера. Адміністрацыйны цэнтр Езнаўскай сянюніі.

Размешчаны за 16 км на ўсход ад Прэнаў, за 37 км на паўднёвы ўсход ад Коўні, за 38 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Кашадары. Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй горада належыць да этнаграфічнага рэгіёну Дзукія.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1492 годзе, уладанне вялікага князя (двор, цэнтр воласці Ковенскага павета). З 1507 года — ва ўладанні Галоўчынскіх, ад 1633 — Пацаў. У 1581 годзе ўпершыню згадваецца як мястэчка. У пачатку XVII стагоддзя тут існаваў кальвінскі збор, ператвораны пазней у касцёл. У 1645 годзе пры касцёле заснавалі шпіталь.

У 1710 годзе мястэчка атрымала прывілей на штотыднёвыя таргі і мыта. У 1776 годзе ў Езне было 20 дымоў, 2 карчмы, 19 крам, вадзяны млын, тартак і шпіталь. З 1781 года дзейнічала школа.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Троцкім павеце Віленскай губерні.

З 1918 года — у складзе Літвы. З 1940 года ў Літоўскай ССР. У 1952—1960 гадах — цэнтр Езнаскага раёна. У 1956 годзе атрымаў статус горада. З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
* 1719 год — 50 чал.
* 1795 год — 372 чал.
* 1866 год — 553 чал., з іх 375 каталікоў, 170 іўдзеяў, 5 магаметанаў, 3 праваслаўныя.
* 1897 год — 1255 чал.
* 1923 год — 989 чал.
* 1959 год — 797 чал.
* 1979 год — 1854 чал.
* 1989 год — 2,1 тыс. чал.
* 2001 год — 1476 чал.
* 2010 год — 1300 чал.
* 2023 год — 1024 чал.

## Эканоміка 
За савецкай акупацыяй у горадзе быў філіял Каўнаскага завода электрарухавікоў, дзейнічала швейная вытворчасць.

## Славутасці 
]]
* Касцёл Святых Міхаіла Арханёла і Яна Хрысціцеля (XVII ст.)
* Палац Пацаў (XVII ст., захавалася частка аднаго крыла)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* * 
* Езно // 

## Спасылкі
Карун

**Кару́н** ( — *кору́:н*) — найбольш паўнаводная і адзіная суднаходная рака на тэрыторыі Ірана. Працякае на паўднёвым захадзе краіны.

Бярэ пачатак у правінцыі  ў гарах Загрос. Ніжняе цячэнне па Месапатамскай нізіне. Упадае ў  у горадзе Харамшахр. Даўжыня ракі — 950 (820) км. Дэльта Каруна ўтварае востраў Абадан, на якім размешчаны аднайменны горад. Плошча вадазбору каля 60 000 км². Сярэдні расход вады каля 770 м³/с. Вада з ракі выкарыстоўваецца галоўным чынам на арашэнне.

## Гл. таксама 
* Карун-3

## Літаратура 
* Кару́н // 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэкі Ірана
Катэгорыя:Хузестан
Катэгорыя:Басейн Шат-эль-Араба
Яганішкелі

**Яганішкелі**, таксама **Ёнішкеліс** () — горад у паўночнай Літве, на рацэ Мажупя. Уваходзіць у склад Пасвальскага раёна Панявежскага павета. Месціцца за 17 км ад Пасваля. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Гісторыя 
У гістарычных крыніцах упершыню Яганішкелі згадваюцца ў 1685 годзе. У 1736 годзе Яганішкелі атрымалі гарадскія правы. З XVII стагоддзя да Другой сусветнай вайны маёнтак Яганішкелі належаў сям’і Карпаў. Яны стварылі тут буйны архіў, які, аднак, быў разрабаваны у час Першай сусветнай вайны. У 1894 годзе ў маёнтку Карпаў працаваў эканомам Габрыэль Ландсбергіс-Жэмкалніс, літоўскі драматург і дзед Вітаўтаса Ландсбергіса.

З 1918 года ў складзе Літвы.

28 лютага 2005 года Ёнішкеліс атрымаў герб.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Касцёл

* Рэзідэнцыя Карпаў (18 будынкаў), адзін з найбуйнешых і найлепш захаваных помнікаў архітэктуры XVIII стагоддзя ў Літве. Яна была пабудавана ў 1763 годзе. Пасля Другой сусветнай вайны тут была сярэдняя школа, цяпер гэта прыватная ўласнасць. Пабудовы акружаныя паркам. Да парку прымыкае рака Мажупя, а да рэзідэнцыі вядзе ліпавая алея.

## Вядомыя асобы 
* Іван Іванавіч Гольц-Мілер — расійскі паэт-рэвалюцыянер

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
*  
* 

## Спасылкі
Acronychia

**Acronychia** — род дрэў ці кустарнікаў сямейства .

Прадстаўнікі роду растуць у Малайзіі, Аўстраліі і Індыі.

Кусты або маленькія дрэвы. Лісце скурыстае, 1-3-лістковае, зваротнаяйкападобнае, эліптычнае, даўгавата-эліптычнае. Кветкі дробныя, белыя, крэмавыя або светла-жоўтыя.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
Род **Acronychia** уваходзіць у сямейства  парадку .

### Віды 
Паводле сайта The Plant List род налічвае 51 від. Некаторыя з іх:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рутавыя
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Аўстраліі
Канагкенд

**Канагкенд** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Губінскім раёне Азербайджана. Пасёлак размешчаны за 75 км ад чыгуначнай станцыі Хачмас (на лініі Сумгаіт — Махачкала).

Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1964 года.

Па дадзеных БСЭ ў Канагкенде дзейнічала дывановая фабрыка.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу
Катэгорыя:Населеныя пункты Азербайджана
Міксаміцэты

**Міксаміцэты**, **сапраўдныя слізевікі** (*Myxomycetes*) — клас (або падклас) , які ўключае каля 800 відаў арганізмаў.

## Апісанне 
Маюць вегетатыўнае цела ў выглядзе слізістай, без абалонкі шмат’ядзернай (ядры дыплоідныя) пратаплазмы — плазмодыя дыяметрам ад некалькіх міліметраў да 1 м, ярка афарбаванае (лімонна-жоўтае, ружовае, чырвонае, фіялетавае да амаль чорнага).

## Пашырэнне 
Шырока распаўсюджаныя наземныя арганізмы. Жывуць пераважна на рэштках расліннага, радзей жывёльнага і грыбнога паходжання. Большасць відаў касмапаліты. Найлепш вывучаны плазмадыяльныя слізевікі лясных зон умеранага і трапічнага паясоў.

## Асаблівасці біялогіі 
Адсутнасць клетачнай сценкі ў плазмодыя стварае ўмовы для ўнутрыклетачнага стрававання. Плазмодый актыўна фагацытуе бактэрыі, прасцейшых, водарасці, дробных беспазваночных і розныя цвёрдыя харчовыя часцінкі.

Плазмодый валодае амёбападобнай актыўнасцю і рытмічным токам цытаплазмы. Ён можа актыўна міграваць і валодае рознымі станоўчымі і адмоўнымі таксісамі.

Пры пэўных умовах з плазмодыя ўтвараецца спаракарп, у якім фарміруюцца споры.

## Літаратура 
* 
* Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4
* 
* 
* 

*
Фарга (Паўночная Дакота)

**Фарга** () — горад у ЗША, найбуйнейшы горад штата Паўночная Дакота і адміністрацыйны цэнтр акругі Кас. 105 549 жыхароў (2010). Заснаваны ў 1871 годзе. На тэрыторыі, дзе цяпер размешчаны горад, у 1870-1880-х гадах была прыстань для параходаў. Першапачаткова горад называўся Сэнтралія, але пазней быў перайменаваны ў гонар Уільяма Фарга, дырэктара *Northern Pacific Railway*, з прыходам якой і пачалося развіццё горада.

## Галерэя 

Fargo Theater.jpg|Fargo Theater
050@Broadway and Main.JPG|Centre-ville de Fargo
File:Fargo North Dakota.jpg
File:Fargo_ND_Downtown_overview.jpg
2009-0522-FargoCivicCenter.JPG|
File:Broadway_Downtown_Fargo,_North_Dakota.jpg

## Клімат 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Дакоты