Краснасельскбудматэрыялы

«**Краснасельскбудматэрыялы**» — найбольшае прадпрыемства будаўнічых матэрыялаў Беларусі, заснаванае ў жніўні 1914 года ў Красным Сяле (цяпер Ваўкавыскі раён, Гродзенская вобласць). Вырабляе будаўнічую вапну, грунтоўку, крэйду, цэглу, цэмент, шыфер, хрызатылцэментныя трубы, бетонныя блокі і сухія будаўнічыя сумесі, тратуарную плітку, пячную кафлю, керамічныя вазы і гаршкі.

## Будова 
На 2017 г. ААТ «Краснасельскбудматэрыялы» ўключала УП «Цэмбуд» (600 супрацоўнікаў, з 11 чэрвеня 1987 г.) і 8 філіялаў:
* «Цэментны завод» — магутнасць 3 млн тонаў цэменту за год, 736 супрацоўнікаў, 65 % вытворчасці, існуе з 1914 г.;
* «Завод азбестацэментных вырабаў» — гадавая магутнасць 90 000 плітаў шыферу, 1400 км азбестацэментных трубаў, 70 000 сухіх будаўнічых сумесяў і 2280 тонаў поліэтыленавай плёнкі, 517 супрацоўнікаў, 15,6 % вытворчасці, працуе з 1972 г.;
* «Вапнавы завод» — магутнасць 500 000 тонаў вапны за год, 310 супрацоўнікаў, 19,5 % вытворчасці, існуе з 3 чэрвеня 1973 г.;
* «Кар’еракіраванне» — здабыча і перавоз 4 млн тонаў сыравіны (гліна — Данілаўцы, крэйда — Калядзічы і пясок — Баравое) штогод, 131 супрацоўнік;
* «Гродзенскі завод будаўнічых матэрыялаў» (Гродна) — будаўнічая вапна, бетонныя блокі, драблёны ўцяпляльнік, цеплаізаляцыйныя пліты і цэгла, працуе са студзеня 1950 г.;
* Санаторый «Пралеска» (вёска Падрось, Краснасельскі пасялковы савет) — 120 месцаў у 1-, 2- і 4-мясцовых памяшканнях, аквапарк, пляж, кавярня, більярд, настольны тэніс, рыбалка, саўна, спартыўная і трэнажорная залы;
* «Смаргоньсілікатабетон» (Смаргонь) — бетон і цэгла, існуе з 15 лістапада 1962 г.;
* «Краснасельскаўтатранс» — 155 аўтамабіляў, 338 супрацоўнікаў, заснаваны 6 сакавіка 1959 года.

## Гісторыя 
У жніўні 1914 г. акцыянернае таварыства «Валынь» пабудавала цэментны завод на поўдзень ад Краснага Сяла (Роская воласць, Ваўкавыскі павет, Гродзенская губерня), які быў адным найбольшых у Расійскай імперыі. Завод уключаў 2 вытворчыя лініі і чыгунку да станцыі Рось з 2-ма драўлянымі мастамі. Сыравіну з кар’ера дастаўлялі па паветрана-канатнай дарозе, што праіснавала да 1959 года (45 гадоў). Ва ўласнай бандарнай майстэрні выраблялі драўляныя бочкі змяшчальнасцю да 200 кг, у якіх цэмент рассылалі пакупнікам да 1925 года. За год завод выпускаў да 38 000 тонаў цэменту. У 1928 г. атрымалі першы паравы экскаватар. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да Беларускай ССР 14 кастрычніка 1939 г. завод нацыяналізавалі. Падчас Вялікай Айчыннай вайны 1941—1944 гг. завод прыпыніў працу. 14 ліпеня 1944 г. Чырвоная армія СССР заняла Краснае Сяло, пасля чаго 14 лістапада аднавілі выраб цэменту, які адразу выправілі на адбудову Мінску. Замест заробку работнікам тады выдавалі па 500 грам хлеба за суткі. Пастановай урада на завод накіравалі працаваць 500 вясцоўцаў з ваколіцаў і ўвялі загадам 10-гадзінны працоўны дзень без выхадных. 14 верасня 1945 г. Савет народных камісараў Беларускай ССР зацвердзіў Пастанову аб наданні Ваўкавыскаму цэментнаму заводу наймення *«Перамога»*. Пры заводзе адчынілі школу фабрычна-заводскага навучання (ШФЗН). У 1948 г. яе замянілі рамесным вучылішчам і пачалі перавозіць сыравіну аўтамабілямі.

У 1958 г. побач з 1-й вытворчай лініяй збудавалі вярчальныя печы № 4 і 5. Затым дадалі цэх памолу цэменту, драбільнае аддзяленне і клінкерны склад. У выніку выпуск цэменту дасягнуў 629,3 тыс. тонаў за год. У 1965 г. на заводзе ўсталявалі пылаўлоўлівальнікі. Затым вярчальныя печы абсталявалі электрафільтрамі. 4 снежня 1972 г. запусцілі 1-ю чаргу завода азбестацэментных вырабаў. У 1973 г. пусцілі 2-ю чаргу завода. За 1973 г. выпусцілі 43,89 млн плітаў шыфера. 3 чэрвеня 1973 г. пусцілі 1-ю лінію вапнавага завода магутнасцю 100 000 тонаў за год. У 1973 г. на аснове завода стварылі вытворчае аб’яднанне *«Ваўкавыскцэментнашыфер»*, у склад якога ўвайшлі завод азбестацэментных вырабаў, вапнавы завод, прадпрыемства «Ваўкавыскцэмбуд» (з 1987 г.), кар’еракіраванне (з 1988 г.) (1929 тыс. тонаў, +2,6 %). За 2011 г. выпусцілі тавараў на 1160,6 млрд рублёў ($207,034 млн). Экспарт узрос на 16,7 % да $13,2 млн. Чысты прыбытак павялічыўся ў больш як 7,5 разы да 63,7 млрд рублёў ($11,363 млн), рэнтабельнасць продажаў — на 4,8 працэнтнага пункта да больш як 7 %. На красавік 2012 г. прадпрыемства налічвала 2,4 тыс. супрацоўнікаў пры сярэднямесячным заробку за першы квартал года ў больш як 3,6 млн рублёў ($435). Прадпрыемства выпускала цэмент, вапну, сценавыя блокі з ячэістага бетону, сухія будаўнічыя сумесі, дробнагрануляваную крэйду, шыфер, азбестацэментныя лісты і трубы. 30 красавіка 2012 г. запусцілі лінію вытворчасці клінкеру сухім спосабам.

## Кіраўнікі 
* Іван Хамчукоў (1945 — 1950-я)
* Алег Ставер (1973 — 1980-я)
* Юрый Данешчык (1980-я — 2000)
* Валянцін Вераціла (з 2000-га)

## Гл. таксамма 
* Смаргоньсілікатабетон

## Спасылкі 
* УП «Цэммайстар»  (прадстаўніцтва ў Мінску)
* Санаторый «Пралеска» (Краснасельскі пассавет) 
* Філіял № 5 «Гродзенскі камбінат будаўнічых матэрыялаў» 
* Філіял № 7 «Смаргоньсілікатабетон» 

Катэгорыя:Кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі па вытворчасці будаўнічых матэрыялаў
Катэгорыя:Эканоміка Ваўкавыскага раёна
Катэгорыя:Прадпрыемствы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Краснасельскі
Катэгорыя:1914 год у Беларусі