Аб’яднанне Дунайскіх княстваў

*«Абвяшчэнне уніі»*]]

**Аб’ядна́нне Дуна́йскіх кня́стваў** — працэс стварэння дзяржавы Румынія з 1858 па 1861 (1862) год, які заключаўся ў аб’яднанні Дунайскіх княстваў (Валахіі і Малдавіі без Бесарабіі) у адзіную дзяржаву. Скончыўся ўзнікненнем Аб’яднанага княства Валахіі і Малдавіі. Узнікненне новай дзяржавы прызнана Асманскай імперыяй у 1861 годзе. Стварэнне новай дзяржавы дазволіла заяродзіцца на правядзенні ліберальных рэформаў і фарміраванні нацыянальнай эканомікі, што дало штуршок развіццю Румыніі ў цэлым.

У Румыніі падзея вядома пад назвай **Малое аб’яднанне** (). Таксама выядзяляецца Вялікае аб’яднанне, калі ў склад дзяржавы ўвайшлі Трансільванія Бесарабія і Букавіна.

## Перадумовы 
### Фармаванне нацыянальна-вызваленчага руху 
 (княства Валахія і Малдаўскае княства) і Трансільванія у 1600 годзе.]]
Дунайскія княствы і Трансільванія, якія ўзніклі ў Сярэднія стагоддзі, былі есна звязаны паміх сабой культурна і эканамічна. Пасля заваявання Асманскай імперыяй Валахіі і Малдавіі гэтыя княствы разам імкнуліся да незалежнасцті. Менавіта пагэтаму нацыянальная ідэя ў Дунайскіх княствах доўгі час грунтавалася на асвабаджэнні ад турэцкага васалітэта.

Нягледзячы на падабенства паміж жыхарамі рэгіёна, паміж німі меліся і адрозненні. часцей за ўсё гэта былі культурныя і моўныя адрозненні, розніца ў абрадах і г. д. Так, насельніцтва княстваў у XIX стагоддзі не лічылася аднародным. Асобна выдзялялі врынчанаў, банатцаў, валахаў, трансільванцаў, малдаван, і г. д. Акрамя таго, турэцкія ўлады праводзілі палітычны і культурны ціск на княствы. Так, у якасці афіцыйнай мовы выкарыстоўвалася грэчаская. Рух падзяліўся на дзве часткі — лібералаў і радыкалаў.

### Рэвалюцыя. Першая спроба аб’яднання 
]]
Міжкласвая барацьба ў румынскім грамадстве і жаданне інтэлігенцыі правесці ліберальныя рэформы адыгралі вялікую ролю ў аб’яднанні Дунайскіх княстваў. На працягу 1840-ых гадоў румынскі нацыянальны рух базаваўся на ідэях лібералізма. Таксама вялікі ўплыў аказваўся з-за мяжы, у прыватнасці з Францыі. Там знаходзілася значная частка членаў «Фрэцые», якія апасаліся пераследавання на радзіме. У кулуарах валашскага парламента абмяркоўвалася пытанне аб аб’яднанні княстваў. Але адзінства сярод новага кіраўніцтва не было. Кансерватыўныя баяры ўвогуле не жадалі пераўтварэнняў, пад іх ціскам рэформы сталі палавінчатымі. Але аб’яднанне княстваў не было магчымым, паколькі ў Малдавіі рэвалюцыя пацярпела паражэнне.

13 чэрвеня ў Валахію былі ўведзена турэцкая армія, а 13 верасня туркі перайшлі да да сілавых дзеянняў, падавіў рэвалюцыю. 15 верасня ў краіну увайшлі расійскія войскі.

Пасля паражэння валашскія рэвалюцыянера бяжалі ў Трансільванію, дзе остра стаяла нацыянальнае пытанне. Ужо пасля 1849 года румынскі нацыянальны рух кансалідаваўся. Усвядоміўшы свае памылкі, на першы план рэфарматар паставілі аб’яднанне Дунайскіх княстваў у адзінубю дзяржаву. Правядзенне ліберальных рэформаў планавалася на аснове будучай дзяржавы.

Такім чынам, пасля крымскай вайны ў Валахіі і Малдавііўзніклі два супрацборствуючыя лагеры — юніяністы і баярства. Усе палітычныя спрэчкі і рознагалоссі вяліся вакол стварэння адзінай румынскай дзяржавы.

## Аб’яднанне Дунайскіх княстваў 
### Дываны Ад-Хок. Другая спроба аб’яднання 
Дунайскія княствы з 1829 года знаходзіліся пад кантролем Расійскай імперыі. Пасля заканчэння Крымскай вайны на Парыжскім кангрэсе было вырашана пазбавіць Расію правоў на Валахію і Малдавію. Таксама тры паўднёвых павета Бесарабскай губерні перадаваліся Малдаўскаму княству. На Парыжскай канферэнцыі абмяркоўвалася пасляваеннае ўладкакаванне прычарнаморскага рэгіёна, але па пытанню аб уладкаванню Валахіі і Малдавіі не было прынята рашэнне. Меркавалася аб’яднаць гэтыя княствы ў адзіную дзяржаву, але падтрымкі гэтая ідэя не атрымала, у прыватнасці Турцыя выступала супраць умяшальніцтва ў яе ўнутраныя справы.

 падчас засядання]]
Вырашыць румынскае пытанне належала самім жыхарам княстваў пад прыглядам Асманскай імперыі. У 1857 годзе павінны былі адбыцца пасяджэнні дыванаў Ад-Хок, якія павінны былі вызначыць будучыню княстваў. Гэтыя дываны з’яўляліся часовымі камітэтамі, якія ствараліся ў экстраннай сітуацыі і павінны былі вырашыць толькі адну справу. У гэтыя камітэты праз усеагульнае галасаванне абіраліся мясцовыя жыхары, якія галасаваннем вырашалі спрэчнае пытанне. Адразу пасля вырашэння пытання Ад-Хок распускаўся асаблівым указам султана, пасля чаго палавінчатае аб’яднанне княстваў павінна быць завершана.

Канвенцыя прынятая ў Парыжы, не прынесла юніяністам чакаемага неадкладнага аб’яднання Валахіі і Малдавіі ў адзіную дзяржаву. Яны ўсведамлялі, што барацьбу за аб’яднанне трэба праводзіць сваімі сіламі, не разлічваючы на іншыя дзяржавы. Нягледзячы на гэта, юніяністы пазней скарысталіся палавінчатым абяднаннем княстваў, сфарміраваў на яго аснове цэласную дзяржаву.

### Выбары гаспадара 1859 года. Трэцяя спроба аб’яднання 
У 1859 годзе павінны былі адбыцца чарговыя выбары манархаў Валахіі і Малдавіі. У пачатку года ў Малдавіі пачалося вылучэнне і абмеркаванне кандытатур. Там было два асноўных кандытата на прастол: Міхаіл Стурдза, стары гаспадар, і яго сын Георгій. Нечаканай была прапанова прыхільнікаў нацыянальнай партыі зрабіць гаспадаром Аляксандру Іаана Кузу. Паля перамоў члены парламента абралі Кузу гаспадаром Малдавіі, але ён уступіў на малдаўскі прастол на месяц паздней.

Выбары гаспадара Валахіі адбыліся адначасова з выбарамі ў Малдавіі. Галоўнымі кандытатамі на прастол тут былі Георгі Бібеску і Барбу Штырбей. Але мясцовыя юніяністы заручыліся падтрымкай нацыянальнай партыі Малдавіі, і, даведаўшыся, што на малдаўскі прастол прэтэндуе Куза, вылучылі яго кандытатам на румынскі прастол. 24 студзеня у Бухарэсце пачалося пасяджэнне нацыянальнага сходу. Адначасова прыхільнікі аб’яднання княстваў сабралі ў горадзе шматтысячны мітынг. Да валашскага парламента былі сцягнуты людзі пад кіраўніцтвам дэпутата Васіле Баярэску. Галасаванне адбывалася ў цяжкіх умовах. Удзельнікі мітынга патрабавлі абраць гаспадаром Кузу, які ўжо быў абраны ў Малдавіі. Дэпутаты нацыянальнага сабрання баяліся фізічнай рамправы, да таго ж Баярэску прывёў аргументы на карысць абрання Кузы. Ён падкрэсліў, што Парыжская канвенцыя не забараняе абіраць аднаго і таго ж манарха адразу ў Валахіі і Малдавіі. У той жа дзень Куза быў абраны і абвешчаны гаспадаром Валахіі. На прастол Малдаўскага княства ён ўступіў 17 сакавіка таго ж года.

Францыя і Вялікабрытанія не чакалі такога сыхода выбараў. яны спадзяваліся пасадзіць на прастолы абодвух дзяржаў лаяльнага ім манарха, пагэтаму двайное абранне Кузы было ім невыгодна. Асманская імперыя, Вялікабрытанія, Францыя, Аўстра-Венгыя адмовіліся прызнаваць выбары легітымнымі. Турэцкія войскі пачалі сцягвацца да румынскай мяжы, на паўднёвы бераг Дуная і ў Дабруджу. Следам за турэцкімі войскамі да румынскай мяжы сцягнуліся аўстрыйскія. Новастворанай дзяржаве пагражала двайная інтэрвенцыя. Памяркоўна настроеная Франця заклікала Аўстра-Венгрыю і Турцыю ўстрымацца ад сілавых дзеянняў. Тое ж самае рабіла і Расійская імперыя, якой была выгадна аслабленне турэцкіх, французскіх і брытанскіх пазіцый ў рэгіёне. Аўстра-Венгрыя, якая баялася, што зліянне Малдавіі і Валахіі паслужыць заразлівым прыкладам для румын Трансільваніі, пацярпела паражэнне ў Аўстра-італа-французскай вайне і не магла актыўна дзейнічаць супраць падвойнага абрання Кузы.
Адначасова да вайны рыхтавалася Аб’яднанае княства — так цяпер называліся Валахія і Малдавія. Вайну здолелі пазбегнуць дзякуючы дыпламатычнаму ўмяшанню Расіі і Францыі. Нягледзячы на гэта, на працягу наступных двух гадоў вакол Румыніі захоўвалася напружаная сітуацыя і паншчына. Дзяржаве была патрэбна працоўная сіла, але большасць з працаздольнага насельніцтва была занята ў палях. Гэта тармазіла развіццё прамысловасці, у сваю чаргу перавытворчасць сыравіны вымушала прадаваць яго за мяжу. Гэта ператварала Аб’яднанае княства ў сыравінны прыдатак прамыслова развітай Еўропы. Куха разгарнуў палітычную барацьбу супраць баярства, адначасова праводзіліся ліберальна-дэмакратычныя рэформы. Пры Кузе былі створаны новыя органы кіравання дзяржавай, у прыватнасці заснавана пасада дамнітара і скліканы адзіны для абодвух княстваў парламент — Нацыянальнае сабранне. Правядзенне ліберальных рэформаў дазволіла наблізіць дзяржаву да развітых дзяржаў Захада. Румынія ўступіла на працяглы шлях стабільнага развіцця. У пачатку XX стагоддзя ўжо пасля стварэння Вялікай Румыніі цікаўнасць да аб’яднання княстваў была страчана.

Толькі ў 1959 годзе, да стагоддзя аб’яднання Валахіі і Малдавіі ў адну дяржаву, пачалі з’яўляцца новыя працы гісторыкаў. Гэта «Дакументы, што адносяцца да Аб’яднання Княстваў» (1959—1963), падрыхтаваныя і выдадзеныя пры садзейнічанні Інстытута гісторыі «Мікалае Йорга» АН СРР. У 1960 годзе быў выдадзены спецыяльны том «Даследаванні па Аб’яднанню Княстваў», дзе былі сабраны ўсе навуковыя працы і публіцістычныя артыкулы, прысвечаныя вывучэнню румынскага нацыянальнага руха. Аб’яднанню дунайскіх княстваў быў таксама прысвечаны IV том «Гісторыі Румыніі», выдадзены ў тым жа годзе.

## Гл. таксама 
* Далучэнне Трансільваніі і Букавіны да Румыніі
* Бесарабія ў складзе Румыніі
* Рэвалюцыі 1848 года ў Дунайскіх княствах
* Злучаныя правінцыі Валахіі і Малдавіі
* Аб’яднанае княства Валахіі і Малдавіі
* Панрумынізм

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Аб’яднанне 1859 года 
* Публіцыстычны артыкул аб аб’яднанні Румыніі 

Катэгорыя:Аб’яднанае княства Валахіі і Малдовы
Катэгорыя:Панрумынізм
Румынія
Катэгорыя:Гісторыя Румыніі