Рускія добраахвотніцкія атрады ў Югаславіі

«РДО» — *«Русский добровольческий отряд»*.]]
**Рускія добраахвотніцкія атрады ў Югаславіі** (, , ) — абагульняючая назва для выхадцаў з краін былога СССР (пераважна з Расіі), якія прымалі ўдзел у канфліктах падчас распаду Югаславіі на баку сербскіх і югаслаўскіх войск. Удзельнічалі ў баявых дзеяннях у Харватыі, Босніі, Косаве і Македоніі. Паводле розных ацэнак, колькасць добраахвотнікаў складала ад некалькіх сотняў да дзесяці тысяч байцоў. Сярод загінулых лічыцца 43 чалавекі. Ацэнкі ўдзелу замежнікаў розныя: адны кажуць пра іх як пра герояў, іншыя абвінавачваюць у найміцтве і здзяйсненні ваенных злачынстваў.

## Колькасць 
Дакладная колькасць байцоў з былога СССР невядома. Ацэнкі вагаюцца ад некалькіх сотняў да дзесяці тысяч чалавек.

У 1993 годзе харвацкі бок паведамляў пра паўтары тысячы рускіх, якія ваююць у сербскіх войсках. Баснійскія сілы ў кастрычніку 1994 года заявілі аб пяці тысячах. У перыяд з 1992 па 1995 год на тэрыторыі Босніі пастаянна дзейнічалі два—тры невялікіх рускіх атрадаў. Сумарная колькасць замежнікаў з постсавецкай прасторы на фронце зімой—вясной 1993 года перавышала паўсотні. Усяго ж, па разліках расійскіх журналістаў і саміх добраахвотнікаў.

Паводле сайта «Радыё Свабодная Еўропа», які спасылаецца на архівы Гаагскага трыбунала, у вайне ў Босніі і Герцагавіне ў шэрагах Арміі баснійскіх сербаў прыняло ўдзел ад 529 да 614 грамадзян Расіі, Грэцыі і Румыніі.

Баснійскі даследчык і ветэран вайны Азіз Тафро ў сваёй кнізе «Рускія і грэчаскія найміты ў вайне ў Босніі і Герцагавіне» сцвярджаў, што на баку сербаў у Босніі змагалася да 10 000 расіян. Пры гэтым адначасова на фронце знаходзілася не менш за 700 з іх. Узначаліў яго былы марскі пяхотнік Валерый Уласенка. Ён ваяваў супраць арміі баснійскіх харватаў і падраздзяленняў рэгулярнай харвацкай арміі на працягу верасня—снежня 1992 года.

За апошнія два месяцы 1992 года атрадам, аўтаномна і сумесна з сербамі, была праведзена серыя ўдалых дыверсійных і разведвальных аперацый, аднак 1 снежня злучэнне панесла першыя страты — быў забіты масквіч Андрэй Німенка, яшчэ адзін баец цяжка паранены. У гэтай царкве ў ліпені 1993 года была ўсталяваная дошка з імёнамі дзесяці загінулых рускіх. Усяго праз атрад прайшлі каля трыццаці добраахвотнікаў, звычайная ж яго колькасць складала прыкладна 10 чалавек. За дзевяць месяцаў баёў РДА-2 страціў чатырох чалавек забітымі.

Казакі прыбылі на тэрыторыю Рэспублікі Сербскай 1 студзеня 1993 года. Большая частка атрада была размешчана ў Вішаградзе, меншая — у населеным пункце Шкілані. У гэтым раёне яны ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях да канца красавіка. Сярод вядомых баявых аперацый казакоў вылучаюцца баі пад Вішаградам, абарона Скелані ад нападаў падраздзяленняў 28-й дывізіі з Срэбраніцы, удзел у наступленні блізу горада Рудо, а таксама вядомая абарона гор Заглавак і Столац, дзе ў ходзе разлютаваных баёў казакі і добраахвотнікі панеслі значныя страты. На чале фарміравання ў лістападзе таго ж года ўстаў былы мічман марской пяхоты і ветэран баявых дзеянняў у Анголе і Абхазіі 39-гадовы Аляксандр Шкрабаў. Падраздзяленне грунтавалася на паўднёва-ўсходняй ускраіне Сараева. Уваходзіла ў склад вч. 7512.

Увосень 1995 года, ужо на заключным этапе баявых дзеянняў, некалькі байцоў падраздзялення перайшлі ў склад спецыяльнага атрада «Ваўкі з Дрыны» 1-й Зворнікскай пяхотнай брыгады Дрынскага корпуса.

Добраахвотнікі адпраўляліся ў Югаславію самастойна, без дапамогі якіх-небудзь арганізацый. Сярод іх былі ветэраны вайны ў Босніі і Герцагавіне і іншых канфліктаў. Усяго ў «гарачую кропку» прыехалі 200 чалавек. Па некаторых даных, сярод іх да паловы складалі грамадзяне Украіны. У адрозненне ад вайны ў Босніі, у Югаславіі не было створана самастойных атрадаў; замежнікі траплялі ў розныя сербскія падраздзяленні, у тым ліку ў тыя, якія займаліся прыкрыццём мяжы з Албаніяй.

Невялікі атрад рускіх, большасць якіх былі ветэранамі канфліктаў у Босніі і Косаве, прымаў удзел у баявых дзеяннях у Македоніі на баку ўрада.

5 лістапада 2011 года ў Вішаградзе ў Рэспубліцы Сербскай быў адкрыты помнік рускім добраахвотнікам, на якім высечаныя імёны 37 загінулых замежнікаў. На адкрыцці прысутнічалі ветэраны добраахвотніцкіх атрадаў і Войска Рэспублікі Сербскай, члены сем’яў загінуўшых, а таксама прадстаўнікі ўрада РС, у тым ліку міністр працы і абароны ветэранаў і інвалідаў Петар Джокіч. Адкрыццё помніка выклікала крытыку з боку мусульманскіх таварыстваў ахвяр вайны.

15 снежня 2016 года ў царкве Святой Тройцы ў Бялградзе была асвечана мемарыяльная дошка са спісам замежных баевікоў, якія загінулі ў войнах у былой Югаславіі. На цырымоніі асвячэння прысутнічалі сем’і загінулых, пасол Беларусі ў Сербіі Уладзімір Чушаў, прадстаўнікі пасольства Расіі ў Сербіі, міністр працы і абароны ветэранаў і інвалідаў Рэспублікі Сербскай Міленка Саванавіч і іншыя. Дошка была ўсталяваная на месцы ранейшай, пастаўленай у 1995 годзе і пашкоджанай падчас авіяўдараў НАТА.

## Ацэнкі і меркаванні 
Ацэнкі ўдзелу рускіх у канфліктах у былой Югаславіі розныя і вар’іруюцца ад меркаванняў пра іх як пра герояў да абвінавачванняў у найміцтве і здзяйсненні ваенных злачынстваў.

У Сербіі і Рэспубліцы Сербскай службовыя асобы неаднаразова заяўлялі аб важнай ролі, якую замежнікі гулялі падчас канфлікту. Напрыклад, міністр працы і абароны ветэранаў і інвалідаў Рэспублікі Сербскай Міленка Саванавіч адзначаў, што сербы павінны шанаваць уклад рускіх добраахвотнікаў у іх абарону. Паводле яго слоў, добраахвотнікі прынялі ўдзел у вайне, калі гэта было найбольш неабходна, і дапамаглі абараніць сербаў у раёнах, ахопленых баямі.

У сучаснай сербскай прэсе асабліва вылучаецца ўдзел рускіх добраахвотнікаў у баях ва Усходняй Босніі і Падрынні, у тым ліку бой за гару Заглавак. Адзначаецца, што іх прысутнасць у значнай ступені падымала баявы дух у сербскіх падраздзяленнях. Акрамя таго, замежныя баевікі паказвалі высокія вынікі ў баях і, нягледзячы на сваю малалікасць, былі важнай часткай сербскіх войскаў. Добраахвотнікаў таксама абвінавачвалі ў кантрабандзе, этнічных чыстках і рабаваннях. На думку палітолага Алі Кокнара, яны былі наймітамі і атрымлівалі 200 нямецкіх марак у месяц. Кокнар адзначаў, што, аднак, ніхто з рускіх афіцыйна не быў абвінавачаны Гаагскім трыбуналам.

У 2003 годзе прадстаўнік Гаагскага трыбунала Ванэса Ле Роа сцвярджала, што Трыбунал сабраў мноства доказаў датычнасці добраахвотнікаў да ваенных злачынстваў, аднак Расія адмовілася абмяркоўваць пытанне выдачы іх у Гаагу.

Расіяне, якія ўдзельнічалі ў Косаўскай вайне, таксама абвінавачваліся ў найміцтве і здзяйсненні ваенных злачынстваў. Брытанская прэса пісала, што дзясяткі рускіх добраахвотнікаў прымалі ўдзел у нападах на населеныя албанцамі вёскі блізу Прызрэны. Брытанскія журналісты са спасылкай на мясцовых албанцаў сцвярджалі, што ў населеным пункце Тусус замежнікамі, якія дзейнічалі сумесна з сербскімі параваеннымі атрадамі, было забіта 22 мірных жыхара. Акрамя таго, іх абвінавачвалі ў здзяйсненні злачынстваў вакол Арахаваца. Прадстаўнікі Пентагона летам 1999 года таксама заяўлялі пра датычнасць рускіх байцоў да ваенных злачынстваў і пра тое, што будзе праведзена спецыяльнае расследаванне.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
### Фотаздымкі 
* 
* 
### Відэа
* 
* 

Катэгорыя:Нацыянальныя воінскія фарміраванні
Катэгорыя:Югаслаўскія войны
Югаславія
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў