open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Генацыд грэкаў

[thumb|right|250px|Тэрыторыя гістарычнага [Понта]]
**Генацыд грэкаў** — генацыд, ажыццёўлены ўрадам младатурак і працягнуты кемалістамі ў 1915—1923 супраць грэчаскага насельніцтва Асманскай імперыі

## Гісторыя 
У сакавіку 1915 года ў наваколлях горада Смірны (цяпер Ізмір) младатуркамі была ажыццёўлена разня грэкаў, прызваных незадоўга да гэтага ў турэцкую армію. Этнічныя чысткі ў дачыненні да грэчаскага насельніцтва Турцыі актыўна праводзіліся турэцкімі нацыяналістамі пад кіраўніцтвам Мустафы Кемаля (Атацюрка) падчас грэка-турэцкай вайны 1919—1922
Лік ахвяр генацыду грэкаў па розных адзнаках складае ад 350 тыс.  да 1,2 млн. чалавек.

## Заўвага 
thumb|right|Мемарыяльная пліта ўстаноўленая ў Аўстраліі ў памяць аб загінулых падчас генацыду грэкаў
24 лютага 1994 года, аднагалосным рашэннем, Грэчаскі парламент пастанавіў лічыць 19 мая Днём Памяці генацыду малаазійскіх грэкаў туркамі. 

19 мая 2009 года пасля канферэнцыі на тэму «100 гадоў адмаўлення Генацыду», якая прайшла ў Адэсе, грэчаскай і армянскай дыяспарай горада Адэсы і Адэскай вобласці была падпісана сумесная заява Прэзідэнту Украіны наконт прызнанні генацыду пантыйскіх грэкаў і генацыду армян, якое было падпісана главамі абшчын і прадстаўнікамі дыяспары. Характэрна, што ў самой Турцыі 19 мая адзначаюць нацыянальнае свята Дзень моладзі і спорту. Гэта нацыянальнае турэцкае свята звязаны з высадкай 19 мая 1919 г. Мустафы Кемаля ў Самсуне і пачаткам кемалісцкай рэвалюцыі. Але менавіта гэту дату грэкі лічаць пачаткам кемалісцкага этапу генацыду грэкаў Понта.

## Прызнанне краінамі 
## Гл. таксама 
* Грэка-турэцкія адносіны
* Разня ў Смірне
* Дэпартацыя пантыйскіх грэкаў
* Генацыд армян
* Генацыд асірыйцаў

## Спасылкі 
* Genocide.ru — Генацыд пантыйскіх грэкаў
* Пантыйскі генацыд (сайт pravmir.ru)
* Генацыд пантыйскіх грэкаў (артыкул цалкам)

Катэгорыя:Генацыд
Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі
Катэгорыя:Гісторыя Турцыі
Катэгорыя:Пагромы
Катэгорыя:Ваенныя злачынствы і злачынствы супраць чалавечнасці
Катэгорыя:Понт
Новая Англія

**Новая Англія** () — рэгіён на паўночным усходзе ЗША, які ўключае ў сябе наступныя штаты:

* Канектыкут
* Мэн
* Масачусетс
* Нью-Хемпшыр
* Род-Айленд
* Вермонт

Першыя англійскія пурытане, якія ўцяклі ад рэлігійных праследаванняў у Еўропе, пасяліліся ў Новай Англіі ў 1620 годзе, у калоніі Плімут. У канцы XVIII стагоддзя калоніі Новай Англіі былі ў ліку першых паўночнаамерыканскіх калоній Брытанскай імперыі, якія прадэманстравалі незалежнасць ад Брытанскай кароны, аднак пазней яны выступалі супраць вайны 1812 года паміж Злучанымі Штатамі і Вялікабрытаніяй.

У XIX стагоддзі рэгіён сыграў бачную ролю ў руху за адмену рабства ў Злучаных Штатах, стаўшы галоўным рэгіёнам у амерыканскай літаратуры і філасофіі, тут стартавала сістэма бясплатнай дзяржаўнай адукацыі; Новая Англія стала першым рэгіёнам у Злучаных Штатах, ператвораным у рамках паўночнаамерыканскай прамысловай рэвалюцыі.

 быў створаны ў 1638 годзе і захоўваецца дагэтуль, з’яўляецца першым планавым месцам горада, створаным у Амерыцы.]]

Горад Бостан лічыцца камерцыйным і культурным цэнтрам рэгіёна.

## Гл. таксама 
* Новая Францыя
* Новыя Нідэрланды
* Янкі
* Гарады Нью-Гэмпшыра
* Новая Расія
* Новая Іспанія

Катэгорыя:Рэгіёны ЗША
Перапіс насельніцтва ЗША

**Перапіс насельніцтва ЗША** — перапіс насельніцтва, які праводзіцца ў Злучаных Штатах Амерыкі кожныя дзесяць гадоў. Адказнасць за арганізацыю і правядзенне перапісу нясе Бюро перапісу насельніцтва ЗША.

## Гісторыя 
Артыкул 1 Канстытуцыі Злучаных Штатаў прадугледжвае, што перапіс насельніцтва павінен праходзіць не радзей аднаго разу ў дзесяць гадоў. Ад гэтага залежыць колькасць мандатаў ад кожнага штата ў Палаце прадстаўнікоў і ў Калегіі выбаршчыкаў. Перапіс ажыцяўляецца кожныя 10 гадоў у гадах, якія сканчаюцца нулём (2000, 2010), і завецца «дзесяцігадовай». Раздзел 13 Кодэкса Злучаных Штатаў апісвае працэдуру правядзення перапісу і апрацоўкі даных.

Першы перапіс быў праведзена ў 1790 годзе пры Томасе Джэферсане.

З 1790 да 1840 гадоў перапіс праводзіўся сіламі шэрыфаў. З 1840 года ўзнік цэнтральны офіс перапісу, які дзейнічаў толькі падчас дзесяцігадовага перапісу. У 1890 годзе ўпершыню пры перапісе выкарыстоўвалі электрычную табуляцыйную машыну Германа Холерыта для апрацоўкі вынікаў.

## Вынікі перапісаў 
* 1790 — 3 929 214,
* 1800 — 5 236 631,
* 1810 — 7 239 881,
* 1820 — 9 638 453,
* 1830 — 12 866 020,
* 1840 — 17 069 453,
* 1850 — 23 191 876,
* 1860 — 31 443 321,
* 1870 — 38 558 371,
* 1880 — 49 371 340,
* 1890 — 62 979 766,
* 1900 — 76 212 168,
* 1910 — 92 228 496,
* 1920 — 106 021 537,
* 1930 — 123 202 624,
* 1940 — 132 164 569,
* 1950 — 151 325 798,
* 1960 — 179 323 175,
* 1970 — 203 211 926,
* 1980 — 226 545 805,
* 1990 — 248 709 873,
* 2000 — 281 421 906,
* 2010 — 308 745 538.

## Публікацыя вынікаў 
Пасля правядзення перапісу публікуюцца абагульненыя статыстычныя вынікі, якія не ўтрымліваюць персанальных даных грамадзян. Праз 72 года пасля перапісу закон дазваляе публікаваць поўную інфармацыю, атрыманую ў выніку перапісу.

2 красавіка 2012 года на сайце Нацыянальнага архіва ЗША выкладзены амаль 4 мільёна адсканіраваных копій апытальных лістоў перапісу насельніцтва ЗША 1940 года, якія ўтрымліваюць інфармацыю аб 132,2 мільёнах тагачасных амерыканцаў.


Катэгорыя:Бюро перапісу насельніцтва ЗША
Катэгорыя:Насельніцтва ЗША
Бюро перапісу насельніцтва ЗША

**Бюро перапісу насельніцтва ЗША** () — урадавае агенцтва, на якое ўскладзена адказнасць за арганізацыю і правядзенне перапісу насельніцтва ЗША. Яно таксама збірае і статыстычна апрацоўвае іншыя нацыянальныя дэмаграфічныя і эканамічныя даныя. Фактычна, гэта цэнтральны статыстычны орган ЗША.

Бюро перапісу насельніцтва з’яўляецца структурным падраздзяленнем міністэрства гандлю ЗША. Кіраўнік агенцтва — палітычная пасада, прызначаецца дзеючым прэзідэнтам.

Паміж перапісамі, Бюро перапісу робіць ацэнкі і прагнозы колькасці насельніцтва. Акрамя таго, гэтыя перапісы ўплываюць на пераразмеркаванне больш за 300 мільярдаў долараў штогадовых федэральных і ад штатаў асігнаванняў для мясцовых абшчын на добраўпарадкаванне, ахову здароўя, адукацыю, транспарт і іншае. Па гэтым у абавязкі Бюро перапісу ўваходзіць збор статыстыкі адносна людзей і эканомікі. Акрамя таго, увесь час праводзіцца збор даных у інтарэсах розных федэральных і мясцовых органаў улады па такіх тэмах, як занятасць, злачынствы, здароўе, выдаткі на спажыванне і жыллё. Яны публікуюцца як «дэмаграфічныя агляды». Бюро перапісу таксама публікуе эканамічныя агляды адносна вытворчасці, рознічных продажаў, паслуг.

Бюро перапісу базіруецца гарадку Сютленд-Сільвер-Хіл (), штат Мэрыленд і яшчэ 12 рэгіянальных офісаў у гарадах Атланта, Бостан, Далас, Дэнвер, Дэтройт, Канзас-Сіці, Лос-Анджэлес, Нью-Ёрк, Сіэтл, Філадэльфія, Чыкага і Шарлот. Нацыянальны цэнтр апрацоўкі даных знаходзіцца ў Джэферсанвіле (), штат Індыяна.

## Кароткая гісторыя 
Артыкул 1 Канстытуцыі Злучаных Штатаў прадугледжвае, што перапіс насельніцтва павінен праходзіць не радзей аднаго разу ў дзесяць гадоў. Ад гэтага залежыць лік мандатаў ад кожнага штата ў Палаце прадстаўнікоў і ў Калегіі выбаршчыкаў. Бюро перапісу атрымала гэтыя паўнамоцтвы ўжо ў акце ўтварэння ЗША 13-ю штатамі. Цяпер перапіс ажыцяўляецца кожныя 10 гадоў у гадах, які сканчаецца нулём (2000, 2010), і завецца «дзесяцігадовым».

З 1790 да 1840 гадоў перапіс праводзіўся сіламі шэрыфаў. З 1840 года ўзнік цэнтральны офіс перапісу, які дзейнічаў толькі падчас дзесяцігадовага перапісу. У 1890 годзе ўпершыню пры перапісе выкарыстоўвалі электрычную табуляцыйную машыну Германа Холерыта для апрацоўкі вынікаў. У 1902 годзе часовы Офіс перапісу быў рэарганізаваны і ў 1903 годзе канчаткова атрымаў цяперашнюю назву ў структуры міністэрства гандлю ЗША. Бюро перапісу становіцца цэнтральным статыстычным органам ЗША.

У 2006 годзе ў Бюро перапісу насельніцтва працавала 5593 чалавека.

## Спасылкі 
* Бюро перапісу ЗША (афіцыйны сайт) 

Катэгорыя:Статыстычныя арганізацыі
Катэгорыя:Міністэрствы ЗША
Літаратура Шатландыі

[right|300px|thumb|Вядомыя шатландскія пісьменнікі: [Роберт Бёрнс, Вальтэр Скот і Роберт Льюіс Стывенсан]]

**Літаратура Шатландыі** — літаратурныя творы, напісаныя ў Шатландыі і/ці шатландскімі аўтарамі. Асноўнымі мовамі шатландскай літаратуры з'яўляюцца гэльская, латынь і стараанглійская (Сярэднявечча); англійская і скотс (Эпоха Адраджэння—наш час).

Помнікі раннесярэднявечнай шатландскай літаратуры — галоўным чынам, лірычныя творы на тэмы рэлігіі (хрысціянства ці паганства), манархіі ці вайны. У сувязі з тым, што ў Раннім Сярэднявеччы кельты засялялі ўсю Брытанію, у шатландскай літаратуры прасочваецца ўплыў валійскай і брыцкай культуры; у Шатландыі, як лічыцца, было напісана адно з твораў знакамітага валійскага барда Таліесіна.

У перыяд Высокага Сярэднявечча працягвалася выкарыстанне гэльскай і латыні як літаратурных моў. Шатландскія барды актыўна супрацоўнічалі з ірландскімі; менавіта ў Ірландыі і Шатландыі ў XI—XII стагоддзях былі ўпершыню запісаны сагі фенійскага цыклу кельцкіх міфаў і легенд. Пачаў развівацца жанр хронікі, які дасягнуў росквіту ў Познім Сярэднявеччы і ў эпоху Адраджэння. Акрамя таго, Позняе Сярэднявечча адзначылася пачаткам развіцця прозаічных літаратурных жанраў.

У эпоху Адраджэння стаў папулярным пазней услаўлены Робертам Бёрнсам і Вальтэрам Скотам жанр балады; пачалі публікавацца зборнікі балад. Адным з самых вядомых і поўных паэтычных зборнікаў стала так званая «Кніга настаяцеля Лісмарскага», якая цяпер захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Шатландыі.

Новы час супаў з часам Шатландскага Асветніцтва — перыядам росквіту філасофскай і навуковай літаратуры. З'явіліся новыя жанры — напрыклад, урбаністычная лірыка. У XVIII—XIX стагоддзях жылі і дзеялі тры самых знакамітых шатландскіх пісьменніка — Роберт Бёрнс, Вальтэр Скот і Роберт Льюіс Стывенсан.

Пачатак XX стагоддзя стаў перыядам мадэрнізму, так званага Шатландскага Рэнесансу. Тым часам паэтам Х'ю Макдыярмідам быў адроджаны літаратурны скотс, таму дагэтуль шатландскія аўтары падзяляюцца на дзве асноўных групы: адны, пераймаючы Макдыярміда, пішуць на скотс, іншыя ў сваіх творах выкарыстоўваюць англійскую мову.

## Спасылкі 
* The Spread of Scottish Printing: 1580—1900  
* 
* 
*  

Катэгорыя:Літаратура Вялікабрытаніі
Кантынентальныя штаты

thumb
**Кантынентальныя штаты** (), таксама **Сумежныя штаты** (), часам **Ніжнія 48** () — тэрыторыя ЗША, якая ўключае ў сябе 48 штатаў і Федэральную акругу Калумбія.

Тэрыторыя кантынентальных штатаў знаходзіцца на Амерыканскім кантыненце, на захадзе абмываецца Ціхім акіянам, на ўсходзе — Атлантычным, з поўначы — мяжуе з Канадай, уключаючы раён Вялікіх азёр. На поўдні ў заходняй частцы праходзіць сухапутная мяжа з Мексікай, ва ўсходняй знаходзіцца ўзбярэжжа Мексіканскага заліва.

Вонкава кантынентальныя штаты нагадваюць выцягнуты з захаду на ўсход прамавугольнік.

Да 1959 года ўсе штаты краіны знаходзіліся на кантыненце. У кантынентальныя штаты не ўваходзяць Аляска (хоць і размяшчаецца на мацерыку) і Гаваі, а таксама Астраўныя тэрыторыі ЗША. Да гэтых тэрыторый часта ўжываецца тэрмін ***Outside*** (вонкавая тэрыторыя).

Кантынентальныя штаты займаюць тэрыторыю 7,664 млн км², што складае 83,65 % агульнай плошчы краіны. Пры гэтым насельніцтва штатаў складае 306,675 млн жыхароў (99,33 %).

Катэгорыя:Штаты ЗША
Крэйг Рычард Мак-Кінлі

**Крэйг Рычадрд Мак-Кінлі** — ваенны дзеяч ЗША, генерал. На сённяшні дзень Мак-Кінлі з’яўляецца адзіным прадстаўніком Нацыянальнай гвардыі ЗША, які дасягнуў чыну поўнага («четырохзорачнага») генерала. З 17 лістапада 2008 года займае пасаду старшыні Бюро Нацыянальнай гвардыі ЗША.

Катэгорыя:Генералы ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Уэбстэрскага ўніверсітэта
Дзевяць лірыкаў

**Дзевяць лірыкаў** — канон лірычных (мелічных) паэтаў антычнай Грэцыі, якіх адмыслоўцы эліністычнай Александрыі лічылі годнымі крытычнага вывучэння. У канон уваходзілі:

* Алкман са Спарты
* Сапфо з Лесбаса
* Алкей з Лесбаса
* Анакрэон з Тэаса
* Стэсіхар з Хімеры
* Івік з Рэгія
* Сіманід з Кеаса
* Вакхілід з Кеаса
* Піндар з Фіваў

Катэгорыя:Літаратура Старажытнай Грэцыі
Глыбокі Поўдзень

[міні|250px|справа|Цёмна-чырвоны колер пазначае штаты, якія складаюць глыбокі поўдзень сёння. Прылеглыя раёны Усходняга Тэхаса, Паўночнай Фларыды і Паўночна-заходняй Фларыды таксама лічацца часткай гэтага рэгіёна. Гістарычна склалася, што менавіта гэтыя сем дзяржаў утварылі [Канфедэратыўныя Штаты Амерыкі.]]
**Глыбокі** ці **Далёкі Поўдзень** — абазначэнне геаграфічных і культурных рэгіёнаў на поўдні ЗША. Гістарычна склалася, што ён адрозніваецца ад «Верхняга поўдня» як штаты, якія больш за ўсё залежалі ад плантацыйнага тыпу сельскай гаспадаркі падчас перыяду Грамадзянскай вайны ў ЗША. Глыбокі Поўдзень таксама завуць **Ніжні Поўдзень** ці **Баваўняныя штаты**. У першую чаргу тэрмін адносіцца да штатаў Алабама, Джорджыя, Луізіяна, Місісіпі і Паўднёвая Караліна. У меншай ступені гэта адносіцца да Тэхаса, Фларыды і Тэнесі.

## Гл. таксама 
* Геаграфія ЗША

Катэгорыя:Рэгіёны ЗША
Горныя штаты

адносяцца да горных, аднак у некаторых крыніцах могуць адносіцца да іншых геаграфічных абласцей ці быць адасобленымі.]]
**Горныя Штаты** (), таксама вядомыя як **Горны Захад** (), — адно з дзевяці геаграфічных падраздзяленняў Бюро перапісу насельніцтва ЗША і геаграфічны субрэгіён у Заходняй часткі ЗША, які знаходзіцца пераважна ў Скалістых гарах сістэмы Кардыльераў. Складаецца са штатаў Арызона, Каларада, Айдаха, Мантана, Невада, Нью-Мексіка, Юта і Ваёмінг.

## Час 
На большай частцы тэрыторыі Горных Штатаў дзейнічае Горны час ЗША (акрамя Невады, поўначы Айдаха і большай часткі Арызоны).

## Насельніцтва 
Гэта самая маланаселеная частка краіны, што гістарычна было абумоўлена ў першую чаргу цяжкапраходным ландшафтам, а таксама кліматам і глебамі, малапрыдатнымі для развіцця сельскай гаспадаркі. У сярэднім шчыльнасць насельніцтва складае каля 4 чалавек на 1 квадратны кіламетр. Большасць буйных гарадоў знаходзяцца на ўскраінах субрэгіёна (Фінікс, Дэнвер, Лас-Вегас), аднак у цэнтральнай частцы ёсць некалькі гарадоў з меншым насельніцтвам, такіх як Солт-Лэйк-Сіці.

## Эканоміка 
Традыцыйна ў Горных Штатах былі развіты здабыча карысных выкапняў і жывёлагадоўля. У Скалістых горах вядзецца здабыча золата, серабра, цынку, свінцу, медзі і урану. Каларада, Ваёмінг і Мантана маюць вялікія запасы нафты, прыроднага газу і вугалю. На захадзе Горных Штатаў, тэрыторыю якіх займаюць Вялікія Раўніны, развіта сельская гаспадарка.

У апошні час актыўна развіваецца турызм і сфера паслуг. Галоўным чынам турысты наведваюць нацыянальныя паркі, размешчаныя ў паўднёвай частцы штата Юта, і горналыжныя курорты штата Каларада.

Катэгорыя:Рэгіёны ЗША
Сярэдні Захад

[thumb|[Адміністрацыйны падзел ЗША|Штаты Сярэдняга Захаду па вызначэнні Бюро перапісаў ЗША]]
thumb|Чатыры асноўных рэгіёна ЗША (выдзелены розным колерам), уключаючы дзевяць драбнейшых рэгіёнаў (выдзелена рознымі адценнямі).
**Сярэдні Захад ЗША** (, у ЗША прыняты тэрмін проста **Сярэдні Захад**, ) — адзін з чатырох геаграфічных рэгіёнаў, на якія падраздзяляюцца ЗША ў адпаведнасці з Бюро перапісу ЗША.

Рэгіён складаецца з дванаццаці штатаў у цэнтральнай і паўночна-усходняй частцы ЗША: Ілінойс, Індыяна, Аёва, Канзас, Мічыган, Мінесота, Місуры, Небраска, Паўночная Дакота, Агая, Паўднёвая Дакота і Вісконсін.

Па стане на 1.7.2007, Бюро перапісу ацэньвае насельніцтва Сярэдняга Захаду ў 66 млн 388,8 тыс. чал., 22 % насельніцтвы краіны. Плошча Сярэдняга Захаду 2 млн 128 тыс. кв. км, 21,6 % плошчы ўсёй краіны.

На тэрыторыі Сярэдняга Захаду размешчаны Геаграфічны цэнтр ЗША і сярэдні пункт пражывання насельніцтва ЗША. Бюро перапісу ЗША падраздзяляе гэты рэгіён на Паўночна-Усходнія штаты Сярэдняга Захаду ЗША (фактычна гэта раён Вялікіх азёр) і Паўночна-Заходнія штаты Сярэдняга Захаду ЗША.

## Найбуйнейшыя гарады і гарадскія акругі Сярэдняга Захаду 
[thumb|right|250px|[Чыкага — найбуйнейшы горад Сярэдняга Захаду]]
[250px|thumb|Дэтройт — аўтамабільная сталіца ЗША, другі па велічыні горад Сярэдняга Захаду. Від уначы з боку ракі [Рака Дэтройт|Дэтройт з канадскага горада Віндзар]]

Найбуйнейшым горадам у рэгіёне з'яўляецца Чыкага, наступныя па велічыні — Дэтройт і Індыянапаліс.
Самым старым горадам на Сярэднім Захадзе з'яўляецца Су Сент-Мэры, заснаваны французскімі місіянерамі і даследчыкамі ў 1668.

## Гл. таксама 
* Ілінойс
* Чыкага
* Індыяна
* Агая
* Канзас
* Мічыган
* Мінесота
* Небраска
* Паўночная Дакота
* Паўднёвая Дакота
* Аёва
* Вісконсін

## Спасылкі 
* Сярэдні Захад
* Welcome to AMERICANA
* Макрараянаванне ЗША: чатыры асноўныя часткі. — Геаграфія эканамічная
Тэрыторыі ЗША

**Тэрыторыі ЗША** () — тэрыторыі, якія знаходзяцца пад кіраваннем урада ЗША, але не што з'яўляюцца часткай якога-небудзь штата ці акругі Калумбія.

## Класіфікацыя 
Тэрыторыя ЗША можа быць **інкарпарыраванай** ці **неінкарпарыраванай**, а таксама **арганізаванай** ці **неарганізаванай**.

* Інкарпараваная тэрыторыя — тэрыторыя, на якой Кангрэс ЗША ўстанавіў дзеянне Канстытуцыі ЗША ў поўным аб'ёме, уключаючы паданне грамадзянства яе жыхарам. Такая тэрыторыя лічыцца неад'емнай часткай ЗША і не можа быць выведзена з іх складу. У супрацьлегласць гэтаму, неінкарпарыраваная тэрыторыя не ўваходзіць у склад ЗША, а з'яўляецца іх уладаннем; дзеянне Канстытуцыі ЗША там абмежавана.
* Арганізаваная тэрыторыя — тэрыторыя, у якой Кангрэс ЗША арганізаваў мясцовы ўрад. Неарганізаваная тэрыторыя знаходзіцца пад непасрэдным кіраваннем урада ЗША.

### Інкарпарыраваныя арганізаваныя тэрыторыі 
Пераходная форма кіравання перад атрыманнем правоў штата. Шматлікія з цяперашніх штатаў утварыліся з падобных тэрыторый, часцяком падчас іх далейшага драбнення і размежаванні (напрыклад, Арэгон, Мантана, Айдаха, Вашынгтон і інш.). Пасля таго, як у жніўні 1959 года Тэрыторыя Гаваі атрымала правы штата, такіх тэрыторый у складзе ЗША няма.

### Інкарпарыраваныя неарганізаваныя тэрыторыі 
* Атол Пальміра

Да інкарпараваных неарганізаваных тэрыторый таксама прыраўнаваны:

* Тэрытарыяльныя воды ЗША ў межах 12 марскіх міль
* Караблі пад сцягам ЗША, якія знаходзяцца ў адкрытым моры

### Неінкарпарыраваныя арганізаваныя тэрыторыі 
* Гуам
* Паўночныя Марыянскія астравы
* Пуэрта-Рыка
* Амерыканскія Віргінскія астравы

### Неінкарпарыраваныя неарганізаваныя тэрыторыі 
* Амерыканскае Самоа, фармальна неарганізаваная тэрыторыя, але мае самакіраванне і канстытуцыю
* Востраў Уэйк
* Атол Мідуэй
* Атол Джонстан
* Востраў Бэйкер
* Востраў Хоўленд
* Востраў Джэрвіс
* Рыф Кінгмэн
* Банка Баха-Нуэва
* Банка Серанілья
* Востраў Наваса

Таксама да неінкарпарыраваных неарганізаваных тэрыторый могуць быць аднесены тэрыторыі, арандаваныя ЗША ў іншых краін (напрыклад, для стварэння ваенных баз). Іх дакладны прававы статус залежыць ад умоў пэўных дагавораў ЗША з адпаведнымі краінамі.

## гл. таксама 
* Астраўныя тэрыторыі ЗША
* Вонкавыя малыя астравы

## Спасылкі 
* Definitions of insular area political organizations 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел ЗША
Захад ЗША

thumb|200 px|right|Цёмна-чырвоным выдзелены штаты, якія адносіць да заходніх Бюро перапісу насельніцтва ЗША; заштрыхаваны іншыя штаты да захаду ад Місісіпі, які таксама часта ўключаюць ў паняцце Захаду
**Захад ЗША** — тэрмін, значэнне якога ў гісторыі краіны неаднаразова змянялася. Гэта адбываласа па прычыне таго, што дзяржава пашыралася галоўным чынам менавіта на захад. Да 1800 года заходняя мяжа праходзіла па Апалачам, затым усходняй мяжой Захаду лічылася рака Місісіпі.

У наш час да захаду ЗША звычайна адносяць штаты, якія размяшчаюцца на Вялікіх раўнінах, у Скалістых горах і больш заходнія штаты аж да Ціхаакіянскага ўзбярэжжа, а і Гаваі.

## Геаграфія 
Бюро перапісу насельніцтва ЗША вылучае Захад як адзін з чатырох асноўных рэгіёнаў краіны і ўключае ў яго 13 штатаў: Айдаха, Аляска, Арызона, Ваёмінг, Вашынгтон, Гаваі, Каліфорнія, Каларада, Мантана, Невада, Нью-Мексіка, Арэгон і Юта.

Часам усходнюю мяжу Захаду праводзяць па рацэ Місісіпі. У такім разе апроч 13 пералічаных у паняцце ўключаюцца яшчэ 12 штатаў. Тым не менш, звычайна іх адносяць да Сярэдняга Захаду і Поўдня.

Рэгіён пакрывае значную частку кантынентальнай часткі ЗША, а таксама ўключае Аляску і Гаваі, якія не адносяцца да кантынентальных штатаў. Унутры сябе Захад, паводле Бюро перапісу насельніцтва, падзяляецца яшчэ на два рэгіёна — Ціхаакіянскі (узбярэжжа Ціхага акіяна і не-кантынентальныя штаты: Аляска, Вашынгтон, Гаваі, Каліфорнія, Арэгон) і Горны (Айдаха, Арызона, Ваёмінг, Каларада, Мантана, Невада, Нью-Мексіка, Юта). Акрамя таго, у геаграфічным, а таксама культурна-эканамічным плане вылучаецца Паўднёвы Захад ЗША, да 1848 года які ўваходзіў у склад Мексікі і да гэтага часу захоўвае з ёй важныя сацыяльна-культурныя сувязі.

## Насельніцтва 
Па адзнаках 2006 года агульная колькасць насельніцтва 13 штатаў, вызначаных як заходнія, складала 69&nbsp;355&nbsp;643 чалавек. Да заходніх адносяцца як самы населены, так і самы ненаселены штаты (Каліфорнія і Ваёмінг адпаведна). Шчыльнасць насельніцтва ў большасці штатаў (ва ўсіх, акрамя Каліфорніі, Вашынгтона і Тэхаса, дачыненне якога да Захаду спрэчна) ніжэй, чым сярэдняя па краіне.

У заходніх штатах вяліка колькасць меншасцяў. Тры з чатырох штатаў, дзе белыя амерыканцы не складаюць большасці насельніцтва, знаходзяцца ў гэтым рэгіёне — гэта Гаваі, Каліфорнія і Нью-Мексіка; чацвёртым такім штатам з'яўляецца Тэхас, які таксама можна ўключыць у амерыканскі Захад пры шырокім разуменні гэтага паняцця.

### Найбуйнейшыя гарады 
[thumb|200 px|right|[Лос-Анджэлес, найбуйнейшы горад амерыканскага захаду.]]

## Гл. таксама 
* Дзікі Захад

## Спасылкі 
* 
* 
*
Чатыры тэтрархі

**Чатыры тэтрархі** () — скульптурная кампазіцыя з цёмна-чырвонага парфіру, умантаваная ў паўднёвы фасад венецыянскага сабора Сан-Марка. Статуя была выраблена ў першай палове IV стагоддзя і з'яўлялася часткай канстанцінопальскага Філадэльфеёна, пабудаванага побач з калонай Канстанціна (сучасная плошча Чэмберліташ).

У дачыненні да таго, каго адлюстроўвае скульптура існуе дзве версіі:
* найбольш распаўсюджаная версія, якая дала назву кампазіцыі — імператары-суправіцелі перыяду тэтрархіі: Дыяклетыян, Максіміян, Галерый і Канстанцый Хлор;
* спадчыннікі Канстанціна Вялікага: сыны Канстанцін II, Канстанцый II, Канстант і пляменнік Далмацый.

Імператары-тэтрархі адлюстраваны парамі: двое аўгустаў і двое цэзараў, якія абдымаюць адзін аднаго. Гэта размяшчэнне павінна было прадэманстраваць ідэю адзінства Рымскай імперыі. Твары фігур пазбаўлены індывідуальных рыс, а сам матэрыял (парфір, шырока распаўсюджаны ў мастацтве Старажытнага Егіпта) і аналагічныя працы (напрыклад, тэтрархі з музеяў Ватыкана) дазваляюць выказаць здагадку, што твор адносіцца да ўсходняй школы рымскага мастацтва.

Падчас Чацвёртага крыжовага паходу ў 1204 годзе скульптура разам з іншымі архітэктурнымі элементамі, якія ўпрыгожылі сабор Святога Марка, была вывезена з Канстанцінопаля ў Венецыю. Яе ўстанавілі на вуглу паўднёвага фасада (у саборы гэту частку будынка займае скарбніца) сабора побач з Порта дэла Карта — парадным уваходам у Палац дожаў. Пастамент і ступню аднаго з тэтрархаў, якія адсутнічалі, узнавілі мясцовыя майстры.

У 1960-я гады пры раскопках рэштак палаца Мірэлеён ў Стамбуле быў знойдзены фрагмент ступні і пастамента, які адсутнічалі, а цяпер захоўваецца ў Археалагічным музеі Стамбула.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Рэканструкцыя канстанцінопальскага Філадэльфеёна з арыгінальным размяшчэннем тэтрархаў 

Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:З’явіліся ў IV стагоддзі
Кілдэр

**Кілдэ́р** (; ) — графства на ўсходзе Ірландыі, уваходзіць у склад правінцыі Ленстэр. Сталіца і найбуйнейшы горад — Нейс. Насельніцтва 164 тыс. чалавек (8-е месца сярод графстваў; даныя 2002 г.).

## Геаграфія 
Плошча тэрыторыі 1693 км² (24-е месца).

## Спасылкі 
* Савет графства 
* Партал камуны

Катэгорыя:Графствы Ірландыі
Каналета

[thumb|300px|Каналета. Свята заручын венецыянскага дожа з [Адрыятычнае мора|Адрыятычным морам.]]

**Джава́ні Анто́ніа Кана́ль** (), вядомы таксама пад імем **Каналета** (; , Венецыя — , Венецыя) — італьянскі мастак, глава венецыянскай школы ведутыстаў, майстар гарадскіх пейзажаў у стылі барока. Мянушку Каналета акрамя Антоніа Каналя насіў і яго пляменнік, Бернарда Белота, таксама знакаміты пейзажыст.

## Біяграфія і творчасць 
Антоніа Каналь нарадзіўся 7 кастрычніка 1697 года ў Венецыі. Вучыўся жывапісу ў свайго бацькі Бернарда Каналя, тэатральнага мастака, дапамагаў яму афармляць спектаклі ў тэатрах Венецыі.

У 1719 годзе наведаў Рым, дзе пазнаёміўся з творчасцю знакамітага ведутыста Джавані Паола Паніні. Пасля гэтага пачаў пісаць свае знакамітыя краявіды Венецыі. Першым вядомым даследчыкам працай Каналя з аўтарскім подпісам з'яўляецца «Архітэктурнае капрыча» (1723). У адрозненне ад большасці мастакоў таго часу Каналета на раннім этапе сваёй творчасці пісаў свае краявіды (ведуты) адразу з натуры, не робячы папярэдніх накідаў і эскізаў. Пасля стаў пісаць у студыі, карыстаючыся камерай-абскурай. Пейзажы таго перыяду адрозніваюцца дэталёва дакладным адлюстраваннем гарадскога краявіду

Вялікая колькасць прац Каналета былі з поспехам прададзены англічанам, якія прыязджалі ў Венецыю для навучання. Шматлікія існуючыя і ўяўныя ведуты Каналета стваркае па заказе англійскіх калекцыянераў, напрыклад серыю гарадскіх краявідаў для лорда Бедфарда ў 1730—1731 гадах. У 1740 годзе гэта крыніца прыбытку знік: пачалася вайна за аўстрыйскую спадчыну, і брытанцы сталі радзей прыязджаць на кантынент.

У 1746 годзе Каналета едзе ў Лондан, каб быць бліжэй да каналаў збыту сваіх карцін. На працягу дзевяці гадоў ён жыве ў Англіі, піша віды мясцовых палацаў і дамоў. У гэты перыяд у яго творчасці з'яўляецца другаснасць, тэхніка перастае падабацца заказчыкам. У 1755 годзе мастак вяртаецца ў Венецыю.

У 1763 годзе яго абіраюць у Венецыянскую акадэмію мастацтваў.

Каналета памёр 19 красавіка 1768 года ў роднай Венецыі.

### Палотны 
* «Капрыча з руінамі», 1720-21, Фонд Дж. Чыні, Венецыя;
* «Прыём французскага пасла ў Венецыі», 1724 г., Эрмітаж, Санкт-Пецярбург;
* «Від Лондана», 1746 г., прыватны збор, Лондан;
* «Аўтапартрэт», 1746 г., прыватны збор, Англія;
* «Палацца Грымані», 1756 г., Лонданская Нацыянальная галерэя;
* «Свята заручын венецыянскага дожа з Адрыятычным морам», каля 1763-64, ДММІ, Масква.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Катэгорыя:Мастакі барока
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Венецыі
Катэгорыя:Памерлі ў Венецыі
Музей Карэр

**Гарадскі музей Карэра** () — мастацкі музей у Венецыі, які асвятляе розныя аспекты традыцыйнага венецыянскага жыцця, асабліва апошняга перыяду існавання Венецыянскай рэспублікі.

Музей займае напалеонаўскае крыло Пракурацый на плошчы Сан-Марка, насупраць сабора Св. Марка. Ён узнік у 1830 годзе дзякуючы венецыянцу *Тэадора Карэр*у (1750—1830), які адпісаў гораду сваю найкаштоўную калекцыю жывапісу і старадаўніх прадметаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
[thumb|злева|Будынак [Новыя пракурацыі|Новых пракурацый, дзе размяшчаецца Музей Карэр]]
[thumb|злева|[Віторэ Карпача. Дзве венецыянкі. 1510]]
Флігель Напалеона злучае Старую і Новую пракурацыі, але не занадта добра ўпісваецца ў агульны ансамбль. Да 1807 года на гэтым месцы стаяла царква, якую знеслі, каб увянчаць рэзідэнцыю Напалеона вялікім парталам (архітэктар Джузэпэ Салі).

У наш час збор музея складаецца з трох розных калекцый. Гістарычныя краявіды Венецыі, дакументы, ведуты, выкананыя школай Каналета і прадстаўленыя ў экспазіцыі *Фонду Тэадора Карэра*, апавядаюць пра розныя этапы гісторыі горада. У гэту калекцыю музея таксама ўваходзяць бібліятэка з былога манастыра тэатынцаў, парадная адзежа, манеты і пячаткі, а таксама гістарычная зброя.

Другая частка музейных фондаў уяўляе сабой карцінную галерэю. У яе ўваходзіць цэлы шэраг жанравых твораў венецыянскай школы, як, напрыклад, сцэны венецыянскага маскараду пэндзля П'етра Лангі і карціна Карпача *«Дзве венецыянкі»*, якую ў XIX ст. памылкова прымалі за выяву дзвюх куртызанак.

*Музей Рысарджымента* ()з'яўляецца трэцяй калекцыяй Музея Карэр, дзе ўвазе наведвальнікаў прадстаўлены сведчанні гісторыі Венецыі ў перыяд ад падзення рэспублікі да аб'яднання Італіі ў XIX ст. у форме гістарычных карцін, касцюмаў, дакументаў і гравюр.

## Бібліяграфія 
* Thorsten Droste: *Venedig* — DuMont Kunst-Reiseführer; DuMont Buchverlag, Köln 1996, ISBN 3-7701-3582-2, S. 313.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Мастацкія музеі Італіі
Катэгорыя:Музеі Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1830 годзе
Шэльфавы ледавік Роса

thumb|Найбуйнейшыя шэльфавыя ледавікі Антарктыды.

**Шэльфавы ледавік Роса** — найбуйнейшы шэльфавы ледавік у Антарктыдзе, размешчаны ў раёне Тэрыторыі Роса, выдаецца ў мора Роса паміж Зямлёй Мэры Бэрд (паўвостраў Эдуарда VII) на ўсходзе і Зямлёй Вікторыі (востраў Роса) на захадзе. Мае плошчу каля 487 000 км² (нешматлікім меней плошчы Францыі). Працягласць з поўдня на поўнач складае каля 850 км, з усходу на захад — каля 800 км.

Ледавік быў адкрыты экспедыцыяй Джэймса Кларка Роса ў студзені 1841 года і, паколькі ён не даваў праплысці караблям даследчыкаў далей на поўдзень, яго назвалі ''Ледзяны бар'ер Вікторыі* (у гонар англійскай каралевы), але пасля яго назва змянілася на *'Ледзяны бар'ер Роса''' ў гонар яго першаадкрывальніка.

У паўднёва-ўсходняй частцы ледавіка на глыбіні 800 метраў пад ільдом размяшчаецца возера Уіланс, якое населена мікраарганізмамі, які выкарыстоўваюць для сваёй жыццядзейнасці вуглекіслы газ.

Жыўленне ледавіка адбываецца за кошт спаўзання ледавіковых мас з прылеглых да мора частак мацерыка і часткова за кошт снегу, які выпадае на саму паверхню ледавіка. Сярэдняя хуткасць руху ўсходняй часткі ледавіка складае 800 м/год, заходняй — 1500 м/год (ад 1,5 да 3 м у дзень). З часам лёд на ўскрайку ледавіка адколваецца, ўтвараючы айсбергі, якія выносяцца потым цячэннямі ў акіян. Самы вялікі з зарэгістраваных айсбергаў меў плошчу 31 080 км² (да прыкладу: плошча Бельгіі складае 30 528 км²)

## Структура 
Ледавік мае трохвугольную форму, на поўначы абрываецца ў мора Роса стромкай сцяной, якая расцягнулася на 600 км і мае вышыню ад 15 да 50 м над паверхняй вады. Таўшчыня лёду складае ад 150—200 м у вонкавага края і да 700 м у частцы каля паверхні сушы. Ледавік знаходзіцца на плаву, у выніку чаго ўздымаецца і апускаецца пад уздзеяннем прыліваў і адліваў.

## Гл. таксама 
* Экспедыцыя на «Паўднёвым Крыжы»

## Спасылкі 
* British Antarctic Survey
* Фатаграфіі шэльфавага ледавікі Роса 

Катэгорыя:Ледавікі Антарктыды
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар людзей
NGC 832

**NGC 832** — падвойная зорка ў сузор’і Трыкутнік.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1865 годзе
0832
Катэгорыя:Трыкутнік (сузор’е)
Катэгорыя:Падвойныя зоркі
Іозеф Бём

**Іозеф Бём** (; 4 красавіка 1795, , Каралеўства Венгрыя — 28 сакавіка 1876, , Аўстра-Венгрыя) — аўстрыйскі скрыпач і .

## Біяграфія 
Выкладаў у Венскай кансерваторыі з моманту яе заснавання ў 1819 г. і да 1848 г. Лічыцца адным з заснавальнікаў венскай скрыпічнай школы: вучнямі Бёма былі, у прыватнасці, Георг Хельмесбергер (старэйшы) і Іозеф Іахім. Адначасова выступаў як саліст і асабліва як удзельнік струннага квартэта, быў першым выканаўцам шэрагу квартэтаў Бетховена і Шуберта.

Катэгорыя:Скрыпачы Аўстрыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Аўстрыі
Ёзэф Крыгубер

**Ёзэф Крыгубер** (; , Вена — , там жа) — аўстрыйскі мастак.

## Біяграфія 
Ва ўзросце 13 гадоў Ёзэф Крыгубер займаўся ў класе рысунка Венскай Акадэміі мастацтваў. У 1818—1821 гг. служыў настаўнікам малявання ў польскіх князёў Сангушка. Затым вярнуўся ў Вену, дзе з 1826 г. пачаў працаваць у параўнальна новай тэхніцы літаграфіі. У хуткім часе Крыгубер стаў самым папулярным і высокааплатным партрэтыстам Вены.

З 1860 г. член венскай Акадэміі прыгожых мастацтваў.

## Творчасць 
Яму належыць каля 3000 літаграфічных партрэтаў, у тым ліку імператара Франца I Аўстрыйскага, графа Метэрніха, Ёзэфа Радэцкага, кампазітараў і музыкантаў Франца Шуберта, Роберта Шумана, Ферэнца Ліста, Нікало Паганіні, Іагана Нестроя, паэта Франца Грыльпарцэра і шматлікіх іншых знакамітасцей.

Пісаў таксама алеем і акварэллю, працаваў у тэхніцы рысунка.

## Галерэя 

Выява:Henri Vieuxtemps.jpg|Анры В’ётан
Выява:Gaetano Donizetti Kriehuber.jpg|Гаэтана Даніцэці
Выява:Johann Strauss Sohn Kriehuber.jpg|Іаган Штраус

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Аўстрыі
Влёра (вобласць)

**Влёра** () - вобласць на паўднёвым-захадзе Албаніі. Адміністрацыйны цэнтр - Влёра.

Насельніцтва 193 361 (2001), плошча 2706 км ².

Мяжуе з абласцямі:
* Гіракастра на ўсходзе
* Фіёры на поўначы

У склад вобласці ўваходзяць акругі:
* Влёра
* Дэльвіна
* Саранда

## Спасылкі 
* Counties of Albania 

Катэгорыя:Вобласці Албаніі
Біблія Лінкальна

150px|right|thumb|Біблія Лінкальна

**Біблія Лінкальна** — выданне Бібліі, якое выкарыстоўваў для клятвы пры сваёй інаўгурацыі 16-ы прэзідэнт Злучаных Штатаў Амерыкі Аўраам Лінкальн. На гэтай жа Бібліі, якая з'яўляецца зборам калекцыі Бібліятэкі Кангрэса, прымаў прысягу і 44-ы прэзідэнт ЗША Барак Абама.

Біблія выпушчана выдавецтвам Оксфардскага ўніверсітэта ў 1853 годзе і мае 1280 старонак. Памеры кнігі — 15 см у даўжыню, 10 см у шырыню і 4,5 см у таўшчыню. Вокладка кнігі выканана з чырвонага аксаміту з пазалочанымі краямі.

Біблія дэманстравалася ў Бібліятэцы Кангрэса да мая 2009 года, калі праходзілі святкаванні двухсотгоддзя з дня нараджэння Аўраама Лінкальна.

## Спасылкі 
* The Lincoln Bible 

Катэгорыя:Аўраам Лінкальн
Катэгорыя:Біблія
Пліса

Назву **Пліса** маюць:

## Азёры 
* Пліса — возера на мяжы Глыбоцкага і Пастаўскага раёнаў Віцебскай вобласці.
* Пліса — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці

## Рэкі 
* Пліса — рака ў Смалявіцкім і Барысаўскім раёнах
* Пліса, Яблынька — рака ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці і Крупскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Бобр
* Пліса — рака ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Плі́са — вёска ў Глыбоцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Пліса́ 1 — вёска ў Навагрудскім раёне
** Пліса́ 2 — вёска ў Навагрудскім раёне
* Мінская вобласць:
** Пліса́ — вёска ў Крупскім раёне
** Пліса́ — вёска ў Смалявіцкім раёне
Выдавецтва Оксфардскага ўніверсітэта

**Выдавецтва Оксфардскага ўніверсітэта** (, абр. *OUP*) — выдавецтва, якое ўваходзіць у склад Оксфардскага ўніверсітэта ў Англіі. Гэта адно з найбуйнейшых выдавецтваў у Вялікабрытаніі, найбуйнейшае ўніверсітэцкае выдавецтва ў свеце, якое праўзыходзіць па штогадовым фінансавым абароце вядучыя амерыканскія ўніверсітэцкія выдавецтвы і Cambridge University Press разам узятыя. OUP мае філіялы ў 60 краінах свету. Першым, у 1896 годзе, адкрыўся філіял у ЗША, у 1905 годзе — у Канадзе, затым яшчэ ў некалькіх дзясятках краін, такіх як Індыя, Пакістан, Аўстралія, Новая Зеландыя, Малайзія, Сінгапур, Нігерыя і ПАР.

[thumb|236px|Штаб-кватэра выдавецтва Oxford University Press на Уолтан-стрыт у [Оксфардзе]]
Кіраванне выдавецтвам ажыццяўляе выбарным прадстаўнічым органам, Delegates of the Press, які складаецца з членаў Оксфардскага ўніверсітэта. У наш час уся прадукцыя выдавецтва выходзіць пад двума брэндамі: уласна Oxford University Press, для большасці выданняў, і Clarendon Press, для «прэстыжных» навуковых прац. Філіялы распаўсюджваюць сваю прадукцыю як праз Оксфардскую штаб-кватэру выдавецтва, так і самастойна. У большасці краін, дзе функцыянуе Oxford University Press, выдавецтва вызвалена ад падаткаў з карпарацыі і падатку на прыбытак, бо з'яўляецца структурным падраздзяленнем некамерцыйнай арганізацыі.
Кнігі выдавецтва маюць прэфікс ISBN **0-19**, **Oxford University Press** — адно з нешматлікіх выдавецтваў, якія маюць двухзначныя прэфіксы ў сістэме ISBN.

## Некаторыя выданні 
### Слоўнікі 
* *Oxford English Dictionary*
* *Compact Oxford English Dictionary*
** *Compact Editions of the Oxford English Dictionary*
** *Compact Oxford English Dictionary of Current English*
* *Concise Oxford English Dictionary*
* *Oxford Dictionary of National Biography*
* *Advanced Learner’s Dictionary*

### Гісторыя 
* *India’s Ancient Past* і *Rethinking India’s Past* прафесары Ram Sharan Sharma
* *Oxford History of England*
* *Oxford History of the United States*
* *Oxford Illustrated History of Ireland*
* *Oxford History of Islam*
* *The Oxford Illustrated History of the First World War* (пад рэдакцыяй Hew Strachan) (Oxford, 1998) ISBN 0-19-820614-3
* *Germany and the Second World War*
* *Oxford History of the French Revolution* William Doyle

## Гл. таксама 
* Спіс англамоўных кніжных выдавецтваў
* Біблія Лінкальна

## Спасылкі 
Афіцыйны сайт OUP 

Катэгорыя:Выдавецтвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выдавецтвы, заснаваныя ў 1891 годзе
Катэгорыя:Оксфардскі ўніверсітэт
Катэгорыя:Універсітэцкія выдавецтвы
Катэгорыя:Выдавецтвы
Пліса (возера, басейн Мнюты)

**Плі́са** — возера ў Беларусі, у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Мнюта за 17 км на паўночны ўсход ад горада Глыбокае.

## Назва 
Паводле Тапарова і Трубачова, паходжанне няяснае. Магчыма, звязанае са ст.-пруск. *Plissingis* (*-ing-* — суфікс) або з лужыцкай ракой *Pleise*.

Назву Пліса маюць таксама рэкі — прытокі бярэзінскага Бабра, Нёмана, Бярэзіны, рака на Падзесенні на ўсходзе ад Чарнігава; яшчэ адно возера басейна дзвінскай ракі Дзісны.

Сваёй структурай назва Пліса блізкая да балцкай назвы дзвінскай ракі Дрыса, у якім корань *Dris-* так жа сама дакладна не вытлумачваецца. Іх адносяць да групы гідронімаў з канчаткам *-(с)са*: *Іса*, *Ліса*, *Уса*, *Эса*, *Дрыса*, *Пліса*, ''*, *Труса*, *Таса*, *Рэса*, *Выса*, *Васа'' (на Падзвінні, Панёманні, Павісленні, Павоччы).

## Гідраграфія 
Плошча паверхні возера складае 4,24 км², даўжыня 6,2 км, найбольшая шырыня 1,43 км. Найбольшая глыбіня дасягае 15 метраў, сярэдняя каля 5,6 м. Плошча вадазбору 542 км².

Катлавіна возера складанага тыпу, лопасцевай формы, выцягнутая з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 10 метраў, складзеныя з суглінкаў і супесяў. Берагавая лінія звілістая і ўтварае вялікія залівы. Берагі нізкія, пясчаныя і забалочаныя. Літаральная зона вузкая. Глыбіні да 2 метраў займаюць каля 20 % плошчы возера. Дно да глыбіні 6—7 метраў пясчанае, глыбей выслана слоем сапрапелю таўшчынёй каля 5 м.Возера зарастае слаба. Уздоўж берагоў вузкая перарывістая паласа расліннасці — трыснёг, чарот, аер, урэчнік. На возеры 7 астравоў агульнай плошчай каля 0,025 км².

Возера Пліса мезатрофнае, праточнае. Упадаюць рэкі Шоша і Свіліца, ручаі. Выцякае рака Мнюта.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, лешч, лінь, язь, судак і іншыя віды рыб.

На беразе паўночнага заліва вёска Пліса.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Мнюты
Lacuna Coil

thumb|right|250px|Lacuna Coil
**«Lacuna Coil»** — італьянская музычная група, створаная ў Мілане ў 1994 годзе. Грае музыку ў стылях «гатычны» і «альтэрнатыўны метал». З’яўляецца адным з найбольш папулярных мэтал-гуртаў Італіі.

Папярэднiя назвы: «Sleep of Right» і «Ethereal». Па словах удзельнікаў гурта, на іх творчасць аказалі сільны ўплыў такія гурты, як «Paradise Lost», «Tiamat», «Septic Flesh» і «Type O Negative».

## Гісторыя 
Група з’явілася ў 1994 годзе пад назвай *Sleep of Right*, але неўзабаве змяніла назву на *Ethereal*. Калектыў у той час складаўся з вакалісткі Крысціны Скаббіі, гітарыста Клаудыо Лео і ударніка Леанарда Форці. У 1996 годзе група стварыла дэманстрацыйны альбом Ethereal і разаслала яго многім еўрапейскім гуказапісвальным кампаніям. Лепшыя умовы прапанаваў нямецкі лэйбл *Century Media*, з якім пад канец 1997 года быў заключаны кантракт. Пазнаўшы, што назва *Ethereal* ужо выкарыстоўваецца адным грэчаскім гуртам, калектыў змяніл назву на *Lacuna Coil* (што значыць «пустая спіраль»).
Група запісала свой першы паўнавартасны альбом, In a Reverie, у 1999 годзе. У 2002 годзе група выпусціла альбом Comalies, які атрымаў захопленыя водгукі ад прыхільнікаў гоцік-металу з усяго свету. Праз год першы сінгл з гэтага альбома, Heaven's a Lie, стаў часта круціцца на радыё, што дадало групе вядомасці і папулярнасці.

Да 2004 годзе альбом Comalies стаў самым прадаваным CD у гісторыі лэйбла Century Media. У перапынках паміж турамі па Паўночнай Амерыцы і Еўропе група ўдзельнічала ў туры Ozzfest.

Вакалістка гурта, Крысціна Скаббія, таксама нярэдка выступае сольна, у тым ліку з такімі вядомымі рок-калектывамі, як Apocalyptica, Megadeth або After Bridge.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *In a Reverie* (1999)
* *Unleashed Memories* (2001)
* *Comalies* (2002)
* *Karmacode* (2006)
* *Shallow Life* (2009)
* *Dark Adrenaline* (2012)
* *Broken Crown Halo* (2014)
* *Delirium* (2016)
* *Black Anima* (2019)
* *Sleepless Empire* (2025)

## Зноскі 
Катэгорыя:Музыка Італіі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала
Федэрал-хол

**Федэрал-хол** (*Federal Hall*, што перакладаецца як «зала Федэрацыі») — грамадскі будынак на Уол-стрыт у Нью-Ёрку, у якім у 1789 годзе прайшла першая інаўгурацыя прэзідэнта ЗША і быў прыняты Біль аб правах. Яго завуць першым капітоліем у гісторыі ЗША.

Будынак быў пабудавана ў 1700 годзе для размяшчэння гарадской управы. З 1785 года на працягу 4 гадоў у ім засядаў Кангрэс Канфедэрацыі; для гэтай мэты ён быў рэканструяваны і пераназваны ў Залу Федэрацыі. Пасля пераносу сталіцы ў Філадэльфію парадкам струхлелы будынак ратушы было вырашана знесці (у 1812 годзе).

У 1842 годзе на месцы старога Федэрал-хола пабудавалі новы будынак мытнага кіравання, вытрыманае ў стылі строгага класіцызму. У 1939 годзе ў Федэрал-холе адкрыўся музей, які ў 1955 годзе быў залічаны ў рэестр нацыянальных мемарыялаў. Перад будынкам устаноўлены помнік Джорджу Вашынгтону.

## Гл. таксама 
* Індэпендэнс-хол

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Нацыянальнага мемарыяла Федэрал-хол

Катэгорыя:Нацыянальныя мемарыялы ЗША
Катэгорыя:Ратушы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нью-Ёрка
Катэгорыя:Музеі Манхэтэна
Катэгорыя:Будынкі парламентаў
Станіслаў Генадзевіч Галактыёнаў

**Станісла́ў Гена́дзевіч Галактыё́наў** (7 сакавіка 1937, Смаленск, СССР — , Мабіл, ЗША) — савецкі беларускі і амерыканскі навуковец, адзін з заснавальнікаў малекулярнага мадэлявання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся у Смаленску 7 сакавіка 1937 года. У 1951 годзе пасля смерці бацькі сям'я пераехала у Мінск. Там ён скончыў Беларускі лесатэхнічны інстытут. Потым скончыў аспірантуру інстытута эксперыментальнай батанікі і абараніў кандыдацкую діссертацыю. У 36 гадоў абараніў доктарскую дысертацыю. У 1991 годзе пераехаў у ЗША, дзе 10 гадоў працаваў Вашынгтонскім універсітэце у Сент-Луісе. У 2001 годзе перажыў цяжкі інсульт. Памер 8 красавіка 2011 года у горадзе Мабіл у Алабаме.

З'яўляецца аўтарам больш за 100 навуковых публікацый і некалькіх навукова-папулярных кніг.

## Літаратура 
* Удивительный человек. Станислав Геннадьевич Галактионов. Сборник. / Составитель Г. Никифорович. — Сент-Луис, 2011. ISBN 978-14507-8618-08

Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Вучоныя ЗША
Міжнародны стандартны кніжны нумар

right|thumb|Лагатып Міжнароднага агенцтва ISBN**Міжнародны стандартны кніжны нумар** (, скарочана — ) — унікальны нумар кніжнага выдання, неабходны для распаўсюджвання кнігі ў гандлёвых сетках і аўтаматызацыі працы з выданнем. Нароўні з індэксамі бібліятэчна-бібліяграфічнай класіфікацыі (ББК), універсальнай дзесятковай класіфікацыі (УДК) і аўтарскім знакам, міжнародны стандартны кніжны нумар з’яўляецца часткай так званага выдавецкага пакета.

Стандарт быў распрацаваны ў Вялікабрытаніі ў 1966-м годзе на базе 9-знакавага стандартнага кніжнага нумара (, скарочана — ) Гордана Фостэра (). У 1970-м годзе з невялікай зменай быў прыняты як міжнародны стандарт ISO 2108. З 1 студзеня 2007 года ўведзены новы стандарт міжнароднага стандартнага кніжнага нумара — 13-знакавы, які супадае са штрыхкодам.

Існуе таксама падобны стандарт ISSN () для перыядычных выданняў.

У Беларусі міжнародны стандартны кніжны нумар выкарыстоўваецца з 1993 года.

## Гл. таксама 
* Адмысловае:BookSources
* ASIN ()
* ISMN ()
* ISAN ()
* ISRC (}
* ISSN ()
* ISWC (, see http://iswc.org )
* Комплексны кнігагандлёвы індэкс-шыфр

## Спасылкі 
* The International ISBN Agency
* РКП — Дапаможнік для выдаўцоў па ISBN 
* ISO 2108:2005 на www.iso.org
* RFC 3187  Выкарыстанне індэксаў ISBN у якасці URN
* Генератар ISBN для выдаўцоў  на сайце International ISBN Agency
* Анлайн-канвертар 10-знакавых ISBN у 13-знакавыя  на ISBN.Org
* Numerical List of Group Identifiers  — вызначэнне краіны паходжання па першых лічбах ISBN
* ISBN checksum validator — праверка правільнасці разліку кантрольнай лічбы ISBN анлайн
* Генератар штрыхкодаў на аснове ISBN-13 
* Пераклад EAN/Bookland у ISBN-13

Катэгорыя:Бібліяграфія
Катэгорыя:Унікальныя ідэнтыфікатары
Катэгорыя:Стандарты ISO
Катэгорыя:Выдавецкая справа
Катэгорыя:Выхадныя звесткі
Паўвостраў Эдуарда VII

[thumb|230px|Карта [Антарктыка|Антарктыкі (*павялічыць клікам*). Паўвостраў Эдуарда VII вызначаны левым краем шэльфавага ледніка Роса]]
**Паўво́страў Эдуа́рда VII**, або **Зямля́ Эдуа́рда VII**, або **Зямля́ Караля́ Эдуа́рда VII**, — буйны, пакрыты льдамі паўвостраў у Антарктыдзе, адкрыты ў 1902 годзе.

## Геаграфічнае становішча 
Месцазнаходжанне паўвострава Эдуарда VII: 

Уяўляе сабою крайні паўночна-заходні ўскраек Зямлі Мэры Бэрд і выдаецца ў мора Роса паміж залівам Зульцбергера і паўночна-ўсходнім вуглом шэльфавага ледніка Роса. Паўвостраў Эдуарда VII вызначаны шэльфавым ледніком Роса на паўднёвым захадзе, залівам Окума на захадзе, і на ўсходзе — залівам Зульцбергера і берагам Саўндэрса; усе з іх галоўным чынам знаходзяцца ў моры Роса і Паўднёвым акіяне ў Антарктыцы.

Заходні бераг паўвострава — гэта бераг Шыразэ (). На поўначы і ўсходзе паўвострава знаходзіцца шэльфавы ляднік Суінберна.

## Гісторыя адкрыцця 
Паўвостраў Эдуарда VII быў адкрыты 30 студзеня 1902 года Брытанскай нацыянальнай антарктычнай экспедыцыяй (, 1901—1904), узначаленай Робертам Фалканам Скотам, які назваў яго Зямлёй Караля Эдуарда VII () у гонар англійскага караля Эдуарда VII. Паўастраўны характар Землі Эдуарда VII быў устаноўлены падчас пошукавых прац, праведзеных антарктычнай экспедыцыяй Рычарда Бэрда () (1933—1935) і экспедыцыяй Антарктычнай службы ЗША (, 1939—1941).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Антарктыды
Катэгорыя:Тэрытарыяльныя прэтэнзіі ў Антарктыцы
Філіповіч

**Філіповіч** — беларускае прозвішча; утворана ад імя Філіп. 

## Вядомыя носьбіты 
* Антон Мікалаевіч Філіповіч (нар. 1952) — беларускі архітэктар.
* Арцём Мікітавіч Філіповіч (1901—1961) — беларускі вучоны ў галіне інфекцыйных хвароб.
* Афанасій Філіповіч (~1595—1648) — вялікалітоўскі пісьменнік-публіцыст, палітычны і царкоўны дзеяч.
* Галіна Васільеўна Філіповіч (нар. 1966) — беларускі палітык.
* Іеранім Іосіфавіч Філіповіч (1912—1998) — магілёўскі гісторык і краязнавец.
* Марыя Канстанцінаўна Філіповіч (1947—2003) — беларуская пісьменніца.
* Мікалай Фаміч Філіповіч — беларускі вучоны ў галіне неўрапаталогіі.
* Мікалай Яўстаф’евіч Філіповіч — беларускі вучоны ў галіне хірургіі.
* Міхаіл Мацвеевіч Філіповіч (1896—1947) — беларускі жывапiсец, графiк, этнограф, педагог.
* Тамара Уладзіміраўна Філіповіч (нар. 1945) — беларускі палітык.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы