Станіслаў Трусевіч

**Станіслаў Станіслававіч Трусевіч** (, псеўданім Казімір Залеўскі, 1870 або , Вераскава, Навагрудскі павет — , Мажайск) — грамадска-палітычны дзеяч, рэвалюцыянер, публіцыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў збяднелай шляхецкай сям’і. Сын Станіслава, дробнага служачага, і Паўліны, якая разам з сястрой Марыяй трымала краму капелюшоў у Навагрудку.

У красавіку 1897 г. удзельнічаў ва ўстаноўчым з’ездзе Літоўскай сацыял-дэмакратычнай партыі. З’езд абвясціў ідэю стварэння незалежнай Літоўскай дэмакратычнай рэспублікі, з магчымасцю федэрацыі з Польшчай, Беларуссю і Украінай. Станіслаў Трусевіч расцаніў такія ўстаноўкі як сепаратысцкія, выступаў за больш цеснае супрацоўніцтва з расійскімі сацыял-дэмакратамі і ў выніку пакінуў з’езд. У маі 1896 г. па яго ініцыятыве быў скліканы з’езд Рабочага саюза Літвы, да якога далучыліся створаныя пры ўдзеле Станіслава Трусевіча сацыял-дэмакратычныя арганізацыі Вільні, Мінска і Смаргоні. Праграма новай арганізацыі базавалася на прынцыпах інтэрнацыяналізму, яе галоўным тэзісам было тое, што «барацьба з рускім дэспатызмам можа быць паспяховай толькі пры ўмове цеснага аб’яднання ўсіх сацыял-дэмакратычных груп Расіі». На гэтай падставе Рабочы Саюз Літвы прызнаў неабходным уступіць у будучую Расійскую сацыял-дэмакратычную партыю на правах аўтаномнай адзінкі. Галоўнай першаснай задачай ставілася звяржэнне самадзяржаўя і ўстанаўленне дэмакратычнага ладу. Рэдагаваў першы нумар выдання новай арганізацыі «Przegląd Robotniczy», які нелегальна выдаваўся ў Вільні. Займаўся арганізацыяй стачак рабочых у Вільні, напрыклад, у віленскіх чыгуначных майстэрнях у лютым 1897 г. 11 сакавіка таго ж года быў арыштаваны і на два гады змешчаны ў турму ў Вільні. 8 лютага 1899 г. асуджаны на пяць гадоў ссылкі ў Сібір; пакаранне адбываў у Вілюйску ў Якуціі. 20 лютага 1911 г. выйшаў са складу СДКПіЛ, абвінаваціўшы лідараў партыі ў «сектанцтве», але застаўся ў складзе РСДРП. У 1909—1911 гг. супрацоўніцаў з віленскімі выданнямі Польскай Сацыялістычнай партыі — Лявіцы ў Вільні «Wiedza» i «Nowe Życie». У 1911—1917 гг. жыў у Швейцарыі, Германіі, Бельгіі, Італіі і Францыі.Адметнае месца займае яго пазіцыя ў межах польскага нацыянальнага руху па нацыянальным пытанні. У сваім артыкуле «Польскае пытанне і міжнародная палітыка», апублікаваным у выданні «Голос социал-демократа» (май 1909 г.), падкрэсліваў, што адразу пасля падзелаў Рэчы Паспалітай «польскае пытанне» набыло міжнародны характар, спасылаўся на пункт гледжання Карла Маркса і Фрыдрыха Энгельса аб неабходнасці аднаўлення незалежнай польскай дзяржавы. Наяўнасць развітай эканомікі і багатай нацыянальнай культуры з’яўляюцца стымулам незалежніцкіх памкненняў польскага народа. Разам з тым капіталістычнае развіццё эканомікі Каралеўства Польскага ў складзе Расійскай імперыі змяніла форму гэтых памкненняў. З аднаго боку, адбылася моцная інтэграцыя Каралеўства Польскага ў агульнарасійскую эканоміку, з другога, на тэрыторыі ўсіх частак падзеленай Польшчы адбывалася развіццё нацыянальнай самасвядомасці. У гэтых умовах першачарговай задачай становіцца барацьба за пераўтварэнне Расійскай імперыі ў дэмакратычную дзяржаву, у межах якой Польшча павінна атрымаць палітычную аўтаномію.

У зборніку «Грамадскі рух у Расіі ў пачатку ХХ ст.» (Санкт-Пецярбург, 1911, кн. 7, т. 4, ч. 2) змясціў раздзел «Нацыянальныя рухі». У ім падкрэслівалася важнае значэнне нацыянальнага пытання падчас рэвалюцыі 1905—1907 гг., праведзены аналіз розных нацыянальных рухаў у Расійскай імперыі. Разгляду беларускага нацыянальнага руху прысвечана адносна невялікае месца ў параўнанні з іншымі рухамі народаў заходняй часткі імперыі. Адзначаўся нізкі ўзровень развіцця нацыянальнай самасвядомасці беларускага насельніцтва, што звязвалася адпаведна з нізкім узроўнем індустрыялізацыі і эканамічнага развіцця Беларусі. Фарміраванне беларускага нацыянальнага руху звязвалася з дзейнасцю польскай інтэлігенцыі, да якой залічваўся ў прыватнасці Францішак Багушэвіч. Каротка апісваліся падзеі рэвалюцыі 1905—1907 гг. у Беларусі, дзейнасць Беларускай сацыялістычнай грамады, першых легальных беларускіх газет «Наша доля» і «Наша ніва», адзначалася фарміраванне беларускай нацыянальнай літаратуры, у прыватнасці творчасць Янкі Купалы і Якуба Коласа. Далейшыя перспектывы беларускага нацыянальнага руху бачыліся з дэмакратызацыяй у Расійскай імперыі:«Ва ўсялякім выпадку яго лёс можа быць вырашаны толькі тады, калі ў Расіі будуць створаны ўмовы, спрыяльныя для свабоднага развіцця самадзейнасці шырокіх народных мас. Пытанне аб стварэнні такіх умоў для Беларусі ўзнятае не толькі вышэй узгаданымі беларускімі арганізацыямі, але і арганізацыямі польскай інтэлігенцыі і ліберальных памешчыкаў Беларусі — Дэмакратычным польскім саюзам Літвы і Беларусі, Польскім саюзам грамадскай дзейнасці ў Літве і Беларусі і іншымі грамадскімі элементамі. Увядзенне органаў земскага самакіравання, нягледзячы на буйныя недахопы складзенага з гэтай мэтай урадавага праекта, будуць першым крокам у гэтым накірунку».

## Творы 
* Kwestia rolna w programach partii rosyjskich a ruch wolnościowy w Rosji. Warszawa, 1907.
* Характер нынешней революции и тактические задачи социал-демократии. Москва, 1907.
* Аграрные отношения и крестьянское движение в Царстве Польском. Санкт-Петербург, 1908.
* Национальные движения // Общественное движение в России в начале ХХ века. Кн. 7. — Т. 4. — Ч. 2 / под ред. Л. Мартова, П. Масова и А. Потресова. — Санкт-Петербург, 1911. — С. 149—246.
* O materialistycznym pojmowaniu dziejów. Wilno, 1911.
* Роль интеллигенции в развитии Интернационала. Петроград, 1917.
* Искусство и пролетариат. Москва, 1918.

## Крыніцы 
## Бібліяграфія 
* Бич М. О. Развитие социал-демократического движения в Белоруссии. — Минск: Наука и техника, 1973.
* Бусько В. Н. Экономическая мысль Белоруссии середины XIX — начала XX в. Минск: Навука і тэхніка, 1990. — С.124-127.
* Гісторыя Беларусі. — Т. 4: Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII — пачатак XX стст.) / рэдкал.: М. Касцюк і інш. — Мінск: Экаперспектыва, 2005.
* 
* 
* Корнилович Э. А. Люди революционного подвига. Минск, 1985.
* Gotowicz A. Trusiewicz Stanisław // Polski Słownik Biograficzny. — T. 55/2. — 2023. — S. 258—260.
* Kochański A. Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy w latach 1907—1910. — Warszawa, 1971.
* Łukawski Z. Polacy w rosyjskim ruchu rewolucyjnym 1894—1907. — Warszawa, 1984.
* Michta N. Rozbieżności i rozłam w SDKPiL. — Warszawa, 1987.
* Michta N., Sobczak J. Myśl filozoficzna i społeczna Stanisława Trusiewicza (Kazimierza Zalewskiego) // Przegląd Humanistyczny. — 1978. — Nr 3. — S. 41-47.
* Michta N., Sobczak J. Postacie z przełomu wieków. Z kręgu działaczy SDKPiL. — Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1983.
* Michta N., Sobczak J. Zapomniany polemista i apostata doktryny Róży Luksemburg. — Elbląg, 2004.
* Najdus W. SDKPiL a SDPRR 1908—1918. — Wrocław, 1979.
* Radlak B. Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy w latach 1893—1904. — Warszawa, 1979.
* Sobczak J. Współpraca SPKPiL z SDPRR 1893—1907. — Warszawa, 1980.
* Śliz A. Prasa polska w Rosji w dobie wojny i rewolucji (1915—1919). — Warszawa, 1968.
* Witkowska H. Stanisław Trusiewicz jako organizator i działacz Związku Robotniczego na Litwie w końcu XIX wieku // Lituano-Slavica Posnaniensia. Studia Historica. — T. 4. — 1990.

Катэгорыя:Памерлі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1870 годзе
Катэгорыя:Публіцысты Польшчы
Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратыі Каралеўства Польскага і Літвы