open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Святлана Віктараўна Ходчанкава

**Святла́на Віктараўна Хо́дчанкава** (у замужжы — **Яглыч**; нар. , Масква, СССР) — расійская  тэатра, кіно і тэлебачання.

## Біяграфія 
Святлана Ходчанкава нарадзілася ў Маскве 21 студзеня 1983 года. Доўгі час жыла з маці ў горадзе Жалезнадарожны. У 16 гадоў нядоўга працавала ў мадэльным агенцтве.

Дэбют у кіно — у фільме Станіслава Гаварухіна «Блаславіце жанчыну» (2003). За гэты фільм была намінавана на кінапрэмію «Ніка» за лепшую жаночую ролю. Працягнула кар’еру роллю празорлівай Касандры ў гістарычным тэлесерыяле «Талісман кахання» (2005).

У 2005 годзе скончыла Тэатральны інстытут імя Барыса Шчукіна, курс М. Барысава.

У 2011 годзе адбыўся галівудскі дэбют актрысы — карціну «Шпіён, выйдзі прэч!» Святлана прадставіла разам з амерыканскімі калегамі на Венецыянскім кінафестывалі.

Член партыі «Адзіная Расія». Член Саюза кінематаграфістаў Расіі.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнага інстытута імя Барыса Шчукіна
Катэгорыя:Члены «Адзінай Расіі»
Младатурэцкая рэвалюцыя

**Младатурэцкая рэвалюцыя** — рэвалюцыя 1908 года ў Асманскай імперыі, мэтай якой было звяржэнне султана Абдул-Хаміда II і аднаўленне канстытуцыі. Рэвалюцыю ўзначаліла младатурэцкая арганізацыя «Яднанне і прагрэс».

## Ход паўстання 
3 ліпеня ў македонскім горадзе Рэсен адбылося паўстанне пад кіраўніцтвам маёра Ахмеда Ніязі-бея. 6 ліпеня паўстанне падняў Энвер-паша, а ў наступныя некалькі дзён паўстала большасць турэцкіх ваенных часцей у Македоніі. Іх падтрымалі мясцовыя албанцы і македонцы. 23 ліпеня паўстанцы ўвайшлі ў Салонікі і Біталу. У гэтых гарадах былі сабраны мітынгі, на якіх рэвалюцыянеры ў аднабаковым парадку абвясцілі аднаўленне канстытуцыі 1876 года. У выніку Абдул-Хамід II пагадзіўся аднавіць канстытуцыю на афіцыйным узроўні і склікаць парламент.

У 1909 годзе прыхільнікі султана паднялі, аднавіўшы на кароткі час яго абсалютную ўладу. Вайсковыя часці, якія прыбылі з Македоніі, задушылі мяцеж. Пасля гэтага выпадку парламент зрынуў Абдул-Хаміда і выбраў новым султанам Мехмеда V. Аднак младатурэцкі рух з часам страціў сваю папулярнасць, а пасля дзяржаўнага перавароту Энвер-пашы 1913 года канстытуцыя страціла сваё значэнне.

Файл:Ottoman-Empire-Public-Demo.png|Пратэсты ў Султанахмеце
Файл:1908-mesrutiyet.jpg|Паштоўка з тэмай абвяшчэння другой канстытуцыйнай манархіі
Файл:Greek lithograph celebrating the Ottoman Constitution.png|Паштоўка з тэмай абвяшчэння другой канстытуцыйнай манархіі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Асманскай імперыі
Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Турцыі
Катэгорыя:Канфлікты 1908 года
Катэгорыя:Ліпень 1908 года
Мікалай Іванавіч Казека

{{Спартсмен
| імя             = Мікалай Казека
| выява         =
| шырыня          = 
| апісанне выявы         = 
| пол             = мужчынскі
| поўнае імя      = Мікалай Іванавіч Казека
| мянушкі        = 
| грамадзянства  =  → 
| клуб =
| спецыялізацыя   =Скачкі на батуце *(спартсмен)*  Скачкі ў ваду *(трэнер)*  Фрыстайл *(трэнер)*
| дата нараджэння = 
| месца нараджэння = 
| дата смерці =
| месца смерці =
| года кар'еры =
| рабочы бок =
| трэнеры = 
| рост =
| маса =
| медалі =

{

}
}}

**Мікалай Іванавіч Казека**, (нар. 5 красавіка 1950) — беларускі трэнер па фрыстайле, вучні якога заваявалі восем алімпійскіх медалёў. Чэмпіён СССР у скачках на батуце. Заслужаны трэнер Беларускай ССР (1990 года) . Поўны кавалер ордэна Айчыны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску ў сям’і настаўніцы малодшых класаў Вольгі Дзмітрыеўны і галоўнага рэдактара Белдзяржвыдата Івана Дарафеевіча Казекі.

У юнацтве займаўся скачкамі на батуце. У 1965 годзе прымаў удзел у першых Усесаюзных спаборніцтвах у гэтым выглядзе спорту, якія праходзілі ў Ерэване. У 1972 годзе стаў чэмпіёнам СССР у скачках на батуце, неаднаразова быў прызёрам краіны.

Пасля заканчэння спартыўнай кар’еры Мікалай Казека спрабаваў сябе на пасадзе трэнера паскачках у ваду. У 1986 годзе стаў старэйшым трэнерам зборнай БССР па фрыстайле, у дысцыпліне «лыжная акрабатыка». З 1993 года — нязменны галоўны трэнер нацыянальнай каманды Беларусі.

18 жніўня 2020 года падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў спартыўнай галіны з патрабаваннем прызнаць несапраўднымі выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Пасля гэтага яго пазбавілі прэзідэнцкай стыпендыі, а таксама перасталі браць на зборы нацыянальнай каманды.

## Трэнерскія дасягненні 
Вучні Мікалая Казекі заваявалі на зімовых Алімпійскіх гульнях восем медалёў рознай вартасці, у тым ліку чатыры залатыя.

## Асабістае жыццё 
Жанаты. Сын — Аляксандр, спецыяліст у галіне штучнага інтэлекту, жыве ў Германіі.

Хобі: калекцыяніраванне марак, балет.

## Узнагароды 
* Найлепшы трэнер 2014 года ў Беларусі.
* Ордэн Айчыны I ступені (2014)
* Ордэн Айчыны II ступені (2006),
* Ордэн Айчыны III ступені (2002) 
* Ордэн Пашаны (2010) 
* Медаль «За працоўныя заслугі» (1998) 

## Спасылкі 
* Мікалай Казека ў праграме «Буйным планам»
* Мікалай Казека — Нябёсы запаветныя
* Пераможная рэцэптура Мікалая Казекі 

Катэгорыя:Скакуны на батуце СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па скачках на батуце
Катэгорыя:Трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры БССР
Манчаары

**Васіль Фёдараў, ці Манчаары, ці Басылай Манчаары, ці Васіль Фёдаравіч Слободчиков** (06.1805—06.11.1870) — якуцкі нацыянальны герой, які выступіў супраць прыгнёту мясцовых феадалаў, «шляхетны разбойнік». Шырока вядомы казачнік і запявала, майстар імправізацыі. Выява Манчаары была неаднаразова асветлена ў рускай, якуцкай і савецкай літаратуры.

**Гульні Манчаары** — спаборніцтвы па нацыянальных выглядах спорту, якія праводзяцца ў Якуціі кожныя два гады з 1968 года.

## Літаратура 
* 
* Манчаары маҥан ата, Манчаары албан аата (1805—1870) : библиогр. ыйынньык / Майа киин б-ката; хомуйан оҥордулар : Л. В. Иванова, К. Н. Попова, О. К. Шарина. — Дьокуускай : Кудук, 2000. — 55 с.
* Василий Федоров-Манчаары // Писатели Земли Олонхо : биобиблиогр. справ. — Якутск, 2000. — С. 118—119.
* Манчары Василий Федоров // Энциклопедия Якутии. Т. 1. — М., 2000. — С. 351.
* Попов, Г. 195 лет со дня рождения В. Федорова-Манчаары // Якутия-2000 : календарь знаменат. и памят. дат. — Якутск, 2000. — С. 72—76.

### Публікацыі ў газетах 
* Абрамов, В. Күөх Кэтириинэ уонна Манчаары : [200 сааhыгар] // Кыым. — 2002. — Алтынньы 10 к.
* Абрамов, В. Манчаары төрөппүттэрэ уонна оҕо сааhа : [Манчаары Баhылай 200 сааhын көрсө] // Киин куорат. — 2002. — Муус устар 26 к.
* Абрамов, В. Манчаары олоҕун сорох кэрчиктэрэ : [Саха норуотун легендарнай геройа Манчаары Баhылай 200 сааhыгар] // Киин куорат. — 2001. — Ахсынньы 21 к.
* Абрамов, В. Манчаары чугас доҕотторо // Киин куорат. — 2001. — От ыйын 27 к.
* Брызгалов, И. Номох буолбут олох : [200 сыллаах үбүлүөйгэ бэлэмнэнии үлэлэр] // Саха сирэ. — 2003. — Алтынньы 28 к.
* Кириллин, Н. Манчаарыны кытта Мэгэдьэк ыhыаҕар көрсүhүү : [Манчаары 200 сааhыгар] // Киин куорат. — 2002. — Тохсунньу 4 к.
* Колосов, С. П. Манчаары оҕо эрдэҕинэ сылдьыбыт, оонньообут алаастара, доҕотторо // Сайдыы аартыга. — 2004. — Олунньу 27 к.
* Копырин, Н. Албан аата үйэлэргэ өлбөөдүйбэт // Кыым. — 2003. — Тохсунньу 23 к.
* Марков, С. Экспедиция бастакы хардыылара : [В. М. Абрамов салайыытынан «Манчаары суолунан» диэн экспедиция] // Саха сирэ. — 2001. — Тохсунньу 27 к.
* Дмитриев, П. Манчаары — народный певец и олонхосут-импровизатор // Кулумнуур. — 2000. — № 4. — С. 74.
* Ленская, А. Манчары на белом коне : [Изд-вом «Бичик» выпущен роман нар. поэта И. Гоголева «Манчары»] // Якутия. — 2001. — 13 июля.
* Мегино-Кангаласский Робин Гуд : [О Манчаары] // Наше время. — 2000. — 23 июля.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 19-21 июня 2013 года на земле якутского национального героя Василия МАНЧААРЫ в с. Майя Мегино-Кангаласского улуса прошел Республиканский национальный праздник Ысыах…
* Жители Мегино-Кангаласского района выступают за установку памятника Василию Манчаары
* Главному национальному герою якутов — Василию Манчааре — посвятят XIX спартакиаду по национальным видам спорта

Катэгорыя:Постаці Якуціі
Тэатральны інстытут імя Барыса Шчукіна

**Тэатральны інстытут імя Барыса Шчукіна** — вышэйшая тэатральная навучальная ўстанову Расійскай Федэрацыі пры Дзяржаўным Акадэмічным тэатры імя Яўгена Вахтангава, знаходзіцца ў Маскве. Інстытут рыхтуе спецыялістаў па напрамках «Акцёр драматычнага тэатра і кіно» і «Рэжысёр тэатра».

## Гісторыя 
Датай заснавання Вучылішча прынята лічыць 23 кастрычніка 1914 года. У гэты дзень Яўген Вахтангаў, вучань Станіслаўскага, правёў першы занятак са студыйцамі, якія ў лістападзе 1913 года арганізавалі аматарскую тэатральную студыю.

У 1917, пасля першай удалай прэм'еры, з'явілася першая назва — Маскоўская драматычная Студыя Я. Б. Вахтангава. У 1920 годзе яна была пераназваная ў III Студыю ММТ — Вахтангаў, які хварэў на рак, жадаючы захаваць студыю, звярнуўся да сваіх настаўнікаў з ММТ і папрасіў узяць яго студыю ў лік студый ММТ.

29 мая 1922 года Вахтангаў пасля працяглай хваробы памёр. Застаўшыся без кіраўніка, у 1926 годзе калектыву ўдалося, абараніўшы будынак і права на творчае жыццё, атрымаць статус Дзяржаўнага тэатра імя Яўгена Вахтангава з пастаянна дзеючай пры ім тэатральнай школай.

Толькі ў 1932 годзе школа атрымала статус сярэдняй тэатральнага навучальнай установы. У 1939 годзе ёй прысвоена імя вялікага рускага акцёра, любімага вучня Вахтангава — Барыса Шчукіна, у 1945 годзе школе нададзены статус вышэйшай навучальнай установы. Насіла назву Вышэйшая тэатральнае вучылішча імя Б. В. Шчукіна.

З 2002 года — Тэатральны інстытут імя Барыса Шчукіна.

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Алена Ільінічна Падкамінская
* Міхаіл Мікалаевіч Пташук
* Святлана Віктараўна Хадчанкова

Катэгорыя:Арбат

Катэгорыя:Вышэйшыя тэатральныя навучальныя ўстановы
Марыя Мікалаеўна Андросава-Іонава

**Марыя Мікалаеўна Андросава-Іонава** (14 (26) кастрычніка 1864, II Ігідзейскі наслег Батурускага ўлуса Якуцкай вобласці — 1941, Ташкент) — аўтар і выканаўца якуцкага эпасу аланхо, фалькларыст.

## Біяграфія 
Нарадзілася 14 кастрычніка 1864 год года ва Другім Ігідзейскім наслегу Ботурускага ўлуса Якуцкай вобласці. Застаўшыся сіратой, выхоўвалася ў дзеда.

У 1893 годзе выйшла замуж за ссыльнага нарадавольца В. М. Іонава, які прылучыў яе да збірання якуцкага фальклору.

Марыя Мікалаеўна — аўтар аланхо «Күл-күл Бөҕө оҕонньор Силирикээн эмээхсин икки» (Стары Кюл-кюл Бегу ды старая Сілірыкэн) (1893—1894 гг.). Гэтае аланхо надрукавана ў кнізе Пякарскага.

Спрыяла як знаўца мовы Пякарскаму пры напісанні акадэмічнай працы «Слоўнік якуцкай мовы».

У 1899—1910 гадах жыла ў Якуцку, у 1910—1917 гадах у Петраградзе, потым у 1917—1922 у Кіеве.

У 1922—1930 гадах працавала ў Музеі антрапалогіі і этнаграфіі АН СССР (Кунсткамеры).

Брала ўдзел у экспедыцыях Акадэміі Навук у Нюрбінскім і Вілюйскім раёнах Якуцкай АССР.

У шлюбе з В. М. Іонавым нарадзілася чацвёра дзяцей, двое сыноў памерлі ў малодшым веку. Старэйшая дачка Людміла была рэпрэсавана ў 1937 годзе па вінавачанні ва ўдзеле ў падрыхтоўлі паўстання супраць савецкай улады. Рэабілітавана ў 1957 годзе. Малодшая дачка Іонава Вольга Усеваладаўна стала навукоўцам-гісторыкам.

М. Н. Андросава-Іёнава апошнія гады жыцця пражыла ў Маскве. З пачаткам Вялікай айчыннай вайны была эвакуявана і памерла ў 1941 годзе ў Ташкенце.

## Публікацыі 
* *Образцы народной литературы якутов,* собранные Э. К. Пекарским. — СПб, 1909.
* *Оҕуруот аһын үүннэриитэ.* — М., 1925.
* *Советский фольклор. Сборник статей и материалов.* М. — Л., 1936.
* *Дабаан. Альманах землячества в Москве.* М. — Якутск, 1938.
* *Саха норуотун айымньыта.* Составители Г. М. Васильев и Х. И. Константинов. — Якутск, 1942.

Катэгорыя:Постаці Якуціі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Якуціі
Сцепаніда Міхайлаўна Артахінава

{{Спартсмен
 |імя                  = Сцепаніда Артахінава
 |выява          = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = 
 |пол                  = жаночы
 |поўнае імя           = Сцепаніда Міхайлаўна Артахінава
 |арыгінал імя       = 
 |мянушкі             = 
 |грамадзянства          = 
 |спецыялізацыя        = стральба з лука
 |клуб                 = 
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |гады кар’еры        = з 2008
 |рабочы бок          = правы
 |трэнеры              = Сталяроў Руслан Андрэевіч; Іксман Андрэй Андрэевіч
 |рост                 = 
 |вага                  = 
 |медалі               = 

{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
}}

**Сцепаніда Міхайлаўна Артахінава** (нар. 13 верасня 1989) — расійская спартсменка па стральбе з лука, бронзавы прызёр Паралімпійскіх гульняў 2012 у асабістым заліку. Майстар спорту міжнароднага класа, заслужаны майстар спорту Расіі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сяле Улахан-Мунку Алёкмінскага ўлуса Якуцкай АССР. Вучылася ў школе № 21 г. Якуцка. Пасля заканчэння Маскоўскага дзяржаўнага сацыяльна-гуманітарнага інстытута (МДСГІ) працуе юрыстам у Доме-інтэрнаце для састарэлых і інвалідаў, спартсмен-інструктар у Школе вышэйшага спартыўнага майстэрства (Якуцк). Вучыцца ў магістратуры Інстытута фізічнай культуры і спорту ПУФУ.

## Спартыўная кар’ера 
Стральбой з лука пачала займацца з 2007 года, быўшы студэнткай першага курса МДСГІ. У маі 2008 года Сцепаніда Артахінава выйграла свой першы турнір, прысвечаны Дню Перамогі, у чэрвені — перамагла на чэмпіянаце краіны. З тых часоў неаднаразова перамагала і займала прызавыя месцы на чэмпіянатах і кубках Расіі сярод асоб з паразай апорна-рухальнага апарата (ПАДА).

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Стралкі з лука Расіі
Катэгорыя:Прызёры Паралімпійскіх гульняў
Бакланаў

**Бакланаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Глеб Уладзіміравіч Бакланаў — савецкі военачальнік
* Міхаіл Іванавіч Бакланаў — беларускі архітэктар
Матрона Сцяпанаўна Нагавіцына

**Матрона Сцяпанаўна Нагавіцына** (, Мугудай, Чурапчынскі ўлус, Якуція) — расійская спартсменка, шашыстка. Чэмпіёнка свету 2015 (рапід), самая юная чэмпіёнка Расіі сярод жанчын (2006), прызёр чэмпіянату Еўропы сярод жанчын (бронза, 2004). Бронзавы прызёр чэмпіянату свету па міжнародных шашках 2010 года. Шматразовая чэмпіёнка Еўропы і Расіі сярод дзяўчын. Чэмпіёнка Кубка свету па міжнародных шашках (2010 год). Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы (2004, 2008 гады). Чэмпіёнка Расіі (2006, 2010), срэбны прызёр чэмпіянату Расіі па міжнародных шашках (2009). Бронзавы прызёр чэмпіянату свету (2007) па хуткай гульні. Чэмпіёнка свету (2008, 2009) сярод юніёрак, чэмпіёнка Еўропы (2001, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2010 гады) і Расіі (2000, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007) сярод дзяўчын па міжнародных і рускіх шашках. Неаднаразовая чэмпіёнка і прызёр чэмпіянатаў Расіі сярод клубаў.

Міжнародны гросмайстар, міжнародны майстар (2007), майстар спорту Расіі (2006).

Выступае за ШВСМ РС(Я) і шашачны клуб «Ніжняе-Ленскае» (абодва — з 2007 года).

Трэнуецца ў Кычкіна Мікалая Мікалаевіча (малодшага) і Аляксандра Сяргеевіча Георгіева.

## Спасылкі 
* Матрена Ноговицына — чемпионка России по международным шашкам 
* Ноговицына — победитель Кубка мира по шашкам
* Шашки: «Башнефть» и «Нижнеленское» — чемпионы России по международным шашкам среди клубов
* Чемпионат России. Тамара Тансыкужина завоевала золотую награду
* Тамара Тансыккужина стала чемпионкой Европы
Павел Сямёнавіч Лунгін

**Павел Сямёнавіч Лунгін** (нар. , Масква) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст, лаўрэат Канскага кінафестывалю (1990), Народны артыст Расіі (2008).

## Біяграфія 
У 1971 годзе скончыў аддзяленне структурнай і прыкладной лінгвістыкі МДУ. У гэтым жа годзе ў яго нарадзіўся сын Аляксандр (у будучыні — прадзюсар і кінарэжысёр). У 1980 годзе Павел Лунгін скончыў рэжысёрскае аддзяленне Вышэйшых курсаў сцэнарыстаў і рэжысёраў (майстэрня Г. Данелія, М. Львоўскага).

У кіно Павел Лунгін дэбютаваў як сцэнарыст ў 1976 годзе — сямейным фільмам «Уся справа ў браце», які распавядае гісторыю двух братоў, адзін з якіх прыкладны вучань, а другі — вісус і лайдак. Затым паводле яго сцэнарыяў былі зроблены карціны «Канец імператара тайгі» (1978) і «Непераможны» (1983). Першы фільм прайгравае адну з малавядомых старонак біяграфіі Аркадзя Гайдара (Голікава), калі ён, юнаком быў прызначаны камандзірам атрада ЧАПа (частак адмысловага прызначэння); а другі распавядае гісторыю былога чырвонаармейца Андрэя Хромава, апантанага ідэяй стварэння новага віду барацьбы — самаабароны без зброі. Таксама па сцэнарыях Паўла Лунгіна былі зняты такія фільмы, як камедыйная меладрама «Усё наадварот» (1981), драмы «Спадарожнік» (1986) і «Хрысціяне» (1987), гістарычная драма «Усходні раман» (1992).

З пачатку 1990-х гадоў жыве ў Францыі.

У верасні 2020 года падпісаў ліст у падтрымку акцый пратэсту ў Беларусі ў сувязі з фальсіфікацыяй прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі 2020 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі
Бразілія ў Першай сусветнай вайне

**Бразілія** падчас Першай сусветнай вайны, у адпаведнасці з Гаагскай канвенцыяй, першапачаткова прыняла нейтральную пазіцыю ў спробе захаваць рынкі збыту сваёй экспартнай прадукцыі, у асноўным кавы, латэкса і прамысловых тавараў. Аднак пасля паўторнага патаплення бразільскіх гандлёвых караблёў нямецкімі падводнымі лодкамі, у 1917 годзе прэзідэнт Бразіліі Венцаслаў Брас абвясціў вайну супраць Цэнтральных дзяржаў, і была адзінай краінай Лацінскай Амерыкі, якая непасрэдна ўдзельнічала ў вайне. У асноўным, яе удзел абмежаваўся патрульнымі дзеяннямі ВМФ раёнаў Атлантычнага акіяна.

## Літаратура 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Войны Бразіліі
Нюрбургрынг

**Нюрбургрынг** () — гоначная траса ў Германіі, каля мястэчка Нюрбург (федэральная зямля Рэйнланд-Пфальц). Будаўніцтва скончана ўвесну 1927 года, першыя спаборніцтвы Усеагульнага нямецкага аўтамабільнага клуба адбыліся 18 мая 1927 года. У наш час на трасе праводзяцца гонкі DTM, GP2 і іншых кальцавых серый аўтаспорта. Таксама на аўтадроме праводзяцца спаборніцтвы па іншых відах спорту і штогадовы рок-фэст *Rock Am Ring*.

Траса пабудавана каля мястэчка Нюрбург і сярэднявечным замкам у горах Айфель, прыблізна ў 70 кіламетрах да поўдня ад Кёльна і 100 кіламетрах да паўночнага захаду ад Майнца.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Сайт Нюрбургрынга на Рускай мове (Арэнда спорткараў, расклад заездаў, цэны, імпрэзы)
* Нюрбургрынг. Афіцыйны сайт Ring Garage Service. Арэнда аўто, спаборніцтвы, турыстычныя падарожжы. 
* FanShop Nurburgring’a у Расіі 
* Расклад трасы, арэнда машын, цэны тураў
* Рэкорды праходжання круга Nordschleife 
* Sudschleife
* 24 гадзіны Нюрбургрынга 
* Web-камера 
* Satellite Google Maps

Катэгорыя:Рэйнланд-Пфальц
Катэгорыя:Гран-пры Еўропы
Катэгорыя:Спартыўныя збудаванні Германіі
Катэгорыя:Аўтаспорт у Германіі
Катэгорыя:Аўтамагістралі
Катафалк

. Кесон-Сіці]]
 на жэнеўскіх могілках Сен-Жорж.]]
**Катафалк** (ад ) — пастамент для ўсталёўкі труны ў зале развітання ці непасрэдна перад правядзеннем пахавання.

## Гл. таксама 
* Катафалк (транспарт)

## Спасылкі 
* «Катафалк» у энцыклапедычным слоўніку Бракгаўза і Ефрона

Катэгорыя:Пахавальныя традыцыі
Гран-пры Еўропы

**Гран-пры Еўропы** () — адзін з этапаў чэмпіянату Свету па аўтагонках у класе Формула-1. З сярэдзіны 1980-х гадоў Гран-пры ўпершыню з'яўляецца ў раскладзе чэмпіянату Свету Формулы-1, але толькі з 1993 года робіцца рэгулярным этапам серыі. Да Другой сусветнай вайны таксама праводзіліся спаборніцтвы пад назвай «Гран-пры Еўропы» — зазвычай, гэта быў адзін з нацыянальных Гран-пры. Першае такое спаборніцтва адбылося ў рамках Гран-пры Італіі 1923 года на Нацыянальным аўтадроме Мона у Італіі. Перамогу ў тым спаборніцтве атрымаў Карла Салмана на аўтамабілі Fiat 805.

## Гісторыя 
### Да Другой сусветнай вайны 
Гран-пры Еўропы быў заснаваны AIACR, папярэднікам FIA у арганізацыі гоначных спаборніцтваў. Першая гонка таксама насіла назву Гран-пры Італіі, і была праведзена ў 1923 годзе. Потым адбываліся гонкі ў рамках Гран-пры Францыі і Гран-пры Бельгіі, і пасля пропуску ў 1929 годзе, гонка ў Спа у 1930 годзе завяршыла перадваенную гісторыю Гран-пры Еўропы.

### 1947—1977 
Пасля другой сусветнай вайны Гран-пры Еўропы аднавіўся ў 1947 годзе гонкай у рамках Гран-пры Бельгіі. Пасля гэтага, асобныя нацыянальныя Гран-пры атрымвалі гэты тытул, аж да Гран-пры Вялікабрытаніі 1977 года (прыкладам, самы першы афіцыйны Гран-пры Формулы-1 — Гран-пры Вялікабрытаніі 1950 года насіў паралельную назву XI European Grand Prix).

### 1983—1985 
У сезоне  года было вырашана арганізаваць этап Формулы-1 у Нью-Ёрку. Аднак, у апошні момант гонка была скасавана, і ўладальнікі брытанскай трасы Брэндс-Хэтч прапанавалі арганізаваць заліковы Гран-пры Еўропы, які і прайшоў 25 верасня. У  годзе Брэндс-Хэтч прымаў Гран-пры Вялікабрытаніі, і Гран-пры Еўропы быў праведзены на трасе Нюрбургрынг у Германіі. У  годзе быў праведзены яшчэ адзін еўрапейскі этап у Брэндс-Хэтч, але ў наступным сезоне этап быў заменены на Гран-пры Венгрыі.

### З 1993 года 
Ідэя еўрапейскага этапу была адроджана ў  годзе, пасле правалу ідэі з арганізацыяй Гран-пры Азіі і выключэннем з календара Гран-пры Мексікі. Пасля гэтага, Гран-пры Еўропы праводзіўся штогод, з выняткам сезона  года. Правядзенню некаторых з гэтых Гран-пры спрыялі праблемы арганізатараў іншых этапаў першынства. У  годзе запланаваны на восень Гран-пры Аргенціны быў перанесены на наступны год, замест яго адбыўся Гран-пры Еўропы на трасе ў Херасе. У  годзе Гран-пры Еўропы спачатку не быў запланаваны (гонка на яго нязменнай трасе ў Нюрбургрынгу з-за еўрапейскага тытунёвага заканадаўства два гады называлася Гран-пры Люксембурга), але па прычыне негатоўнасці пасля рэканструкцыі трасы ў Эшторыле завяршальны этап таксама быў перанесены ў Херас і названы Гран-пры Еўропы. З  па  год Гран-пры Еўропы праводзіўся ў Валенсіі, Іспанія.

## Пераможцы Гран-пры Еўропы 
### Пілоты 
*Дзве і больш перамогі ў Гран-пры Еўропы (што ўваходзяць у залік чэмпіянату Формулы-1)*

### Каманды 
*Тлустым шрыфтам вылучаны каманды, што ўдзельнічаюць у чэмпіянаце Формулы-1 сезона 2011*

Катэгорыя:Гран-пры Формулы-1
Канстытуцыя Грэцыі

**Канстытуцыя Грэцыі 1975 года** ( — *«Сынтагма Эладас»*) — дзеючая Канстытуцыя Грэчаскай рэспублікі, прынятая пятым скліканнем грэчаскага парламента. Дзейнічае з 1975 года, двойчы пераглядалася — у 1986 і ў 2001 гадах. Канстытуцыйная гісторыя Грэцыі распачалася падчас вайны за незалежнасць Грэцыі, падчас якой былі прынятыя тры рэвалюцыйныя грэчаскія канстытуцыі. Першая грэчаская канстытуцыя была прынятая ў 1822 годзе. Апошняя рэдакцыя 1975 года з'яўляецца пераглядам Канстытуцыі 1952 года. Цэнтральная плошча Сінтагма ў Афінах, на якой месціцца будынак парламента, названая ў гонар Канстытуцыі.

## Змест 
Канстытуцыя Грэцыі складаецца з 120 артыкулаў і падзяляецца на 4 часткі:
* **Першая частка** (артыкулы 1—3) — асноўныя палажэнні: усталёўваюць, што Грэцыя з'яўляецца парламенцкай рэспублікай, а таксама зацвярджаюць Эладскую праваслаўную царкву як афіцыйную ў Грэцыі.
* **Другая частка** (артыкулы 4—25) тычыцца асабістых і сацыяльных правоў, абарона якіх была ўзмоцненая пасля перагляду Канстытуцыі ў 2001 годзе (палажэнні тычацца рэгулявання такіх пытанняў, як абарона асабістых звестак і кампетэнтнасць некаторых незалежных ворганаў).
* **Трэцяя частка** (артыкулы 26—105) апісвае арганізацыю і функцыі дзяржавы. Артыкул 28 зацвярджае моц міжнародных законаў і міжнародных канвенцый у заканадаўстве Грэцыі.
* **Чацвёртая частка** (артыкулы 106—120) змяшчае адмысловыя, заключныя і пераходныя палажэнні.

Выканаўчая ўлада ў краіне ажыццяўляецца ўрадам і прэзідэнтам Грэцыі, апошні з'яўляецца цырыманіяльнай фігурай. Паўната палітычнай улады ў Грэцыі належыць прэм’ер-міністру краіны. Заканадаўчая ўлада ажыццяўляецца грэчаскім Парламентам, які складаецца з 300 дэпутатаў, абіраемых на 4-гадовы тэрмін шляхам тайнага прамога галасавання. Судовая ўлада з'яўляецца незалежнай ад выканаўчай і заканадаўчай уладаў і складаецца з трох вярхоўных судоў: Касацыйнага суду ( — * аэрапаг*), Дзяржаўнай рады () і Палаты аўдытараў ().

## Спасылкі 
* Канстытуцыя Грэцыі 1975 году з праўкамі 1986 і 2001 гг.
* Тэкст Канстытуцыі Грэцыі 


Катэгорыя:Права Грэцыі
Катэгорыя:Судовая ўлада ў Грэцыі
Катэгорыя:1975 год у праве
Адрачэнне Мікалая II

:
''міністр імператарскага двара генерал-ад'ютант граф Фрэдэрыкс''.]]

**Адрачэнне Мікалая II** - маніфест імператара Мікалая ІІ аб адрачэнні ад прэстола Расійскай імперыі на карысць свайго брата Міхаіла. Падпісаны ў Пскове 2 (15) сакавіка 1917 г. У сваю чаргу 3 сакавіка Міхаіл адмовіўся ўспрыняць імператарскую ўладу. Пасля гэтага ўлада ў Расіі перайшла да Часовага ўрада, што стала перамогай Лютаўскай рэвалюцыі.

## Тэкст дакумента ў беларускім перакладзе 
"У дні вялікай барацьбы з знешнім ворагам, якія імкнецца амаль тры гады зняволіць НАШУ Радзіму, Госпаду Богу заўгодна было паслаць Расіі новае цяжкае выпрабаванне. Распачатыя ўнутраныя народныя хваляванні пагражаюць дрэнна адбіцца на далейшым вядзенні ўпартай вайны. Лёс Расіі, гонар геройскай НАШАЙ арміі, карысць народа, уся будучыня дарагой нашай Айчыны патрабуюць давядзення вайны, у што б там ні стала, да пераможнага канца. Жорсткі вораг напружвае апошнія сілы, і ўжо блізкі час, калі доблесная армія НАША зможа канчаткова зламіць ворага. У гэтыя рашучыя дні ў жыцці Расіі палічылі МЫ абавязкам сумлення палегчыць народу НАШАМУ цеснае яднанне і згуртаванне ўсіх сіл народных для хутчэйшага дасягнення перамогі і, у згодзе з Дзяржаўнай Думаю, прызналі МЫ за карысць адмовіцца ад Прастола Дзяржавы Расійскай і скласці з СЯБЕ вярхоўную ўладу. Не жадаючы раставацца з любым сынам НАШЫМ, МЫ перадаем спадчыну НАШУ брату НАШАМУ Вялікаму Князю Міхаілу Аляксандравічу бласлаўляем Яго на ўступленне на Прастол Дзяржавы Расійскай. Запаведвуем брату НАШАМУ кіраваць справамі дзяржаўнымі ў поўнай і непарушнай еднасці з прадстаўнікамі народа ў заканадаўчых установах, на тых асновах, якія будуць імі ўстаноўлены, прынёсшы ў тым непарушнаю прысягу. У імя горача любімай Радзімы, заклікаем усіх адданых сыноў Айчыны да выканання свайго святога абавязку перад ей падпарадкаванню Цару ў цяжкую хвіліну ўсенародных выпрабаванняў і дапамагчы яму, разам з прадстаўнікамі народа, вывесці Дзяржаву Расійскую на шлях перамогі, дабрабыту і славы. Хай дапаможа Гасподзь Бог Расіі.

Мікалай.

Горад Пскоў, 2-га сакавіка, 15 гадзін., 1917 года."

Катэгорыя:Раманавы
Катэгорыя:Лютаўская рэвалюцыя 1917
Катэгорыя:Адрачэнне
Адамантыяс Караіс

**Адамантыяс Караіс** (; таксама **Карай** — ; 1748, Смірна — 1833, Парыж) — адзін з навуковых эліністаў-асветнікаў Новага часу.

Яго галоўная заслуга — ачышчэнне грэцкай мовы ад масы чужых прымесяў, што ўвайшлі ў гэту мову за часы палітычнага рабства Грэцыі. Караіс выдаў многіх старажытных класікаў (Элінская бібліятэка () Страбона) з каштоўнымі філалагічнымі ўводзінамі, пісаў і асобныя артыкулы па грэцкай мове і літаратуры, не цураўся і палітычнага змагання за волю радзімы; яго брашура: «Пра сучаснае становішча адукацыі ў Грэцыі» — гарачая абарона яго бацькаўшчыны, якую Караіс лічыў законным спадчыннікам Старажытнай Грэцыі. Яна была перакладзена на рускую мову ў 1815 годзе расійскім дыпламатам грэцкага паходжання Аляксандрам Негры.

У год смерці Караіса выйшла яго аўтабіяграфія. У 1881 у Афінах быў надрукаваны I том твораў Караіса.

## Спасылкі 
* Караіс // Вялікая савецкая энцыклапедыя. — М.: Савецкая энцыклапедыя. 1969—1978.
* Караіс // Савецкая гістарычная энцыклапедыя.

Катэгорыя:Пісьменнікі Грэцыі
Катэгорыя:Філолагі Грэцыі
Катэгорыя:Навагрэцкая Асвета
Грэкі ва Украіне

**Грэкі ва Украіне** — грэчаская этнічная меншасць, якая пражывае на тэрыторыі Украіны. Паводле перапісу 2001 года ва Украіне пражывае 91500 этнічных грэкаў, з іх 77500 — у Празоўе, Данецкая вобласць. Значныя асяродкі грэкаў скацэнтраваны вакол гарадоў Адэса, Харкаў, Жытомір, Ніжын і Львоў.

## Гісторыя рассялення 

Грэчаская прысутнасць у чарнаморскім рэгіёне існавала задоўга да Кіеўскай Русі. Грэкі заснавалі калоніі на ўкраінскіх берагах Чорнага мора яшчэ ў 6 стагоддзі да н.э. Грэчаскія калоніі гандлявалі з рознымі старажытнымі народамі вакол Чорнага мора: скіфамі, меётамі, кімерыйцамі, готамі, прота-славянамі.

Пасля полаўцаў і мангола-татарскага нашэсця са стэпу на поўнач ад Чарнамор'я грэкі засталіся толькі ў гарадах за межамі Крымскіх гор і на іх паўднёвых схілах. Яны жылі з крымскімі татарамі да заваёвы Крыму Расійскай імперыяй і перасялення грэкаў з Крыма на паўночнае ўзбярэжжа Азоўскага мора царыцай Кацярынай II.

Новая тэрыторыя, прызначаная для грэкаў, знаходзілася паміж Марыупалем і Данецкам і ў асноўным прадстаўлена паўднёвай часткай Данецкай вобласці, або так званым Прыазоўем. Разам з грэкамі туды былі заселены ўкраінцы і немцы, а таксама расіяне. Украінцы сяліліся пераважна ў вёсках і часткова ў гарадах вобласці, у адрозненне ад грэкаў, якія аднаўлялі свае гарады і нават давалі ім арыгінальныя крымскія назвы. З гэтага часу большасць грэчаскіх паселішчаў на поўдні Данецкай вобласці насілі назвы населеных пунктаў Крыма.

У часы СССР адбылася грэчаская аперацыя НКУС і дэпартацыя пантыйскіх грэкаў у Сібір і казахстанскі стэп. Зрэшты ў 1956 годзе большасць з тых, хто выжыў, вярнуліся назад у свае дамы. У 1980-я і 1990-я гады Грэчаская рэспубліка вітала вяртанне этнічных грэкаў на радзіму і іх значная частка эмігравала.

Катэгорыя:Пантыйскія грэкі
Катэгорыя:Народы Украіны
Катэгорыя:Грэчаскія меншасці
Катэгорыя:Украінцы грэчаскага паходжання
Катэгорыя:Грэчаскія калоніі на ўзбярэжжы Чорнага мора
Катэгорыя:Грэчаская дыяспара паводле краін
Варант

**Вара́нт** (ад   — паўнамоцтва, правамоцтва) — гэта:
# пасведчанне, якое выдаецца таварнымі складамі аб прыняцці тавару на захоўванне. Дае права яго трымальніку ўзяць пазыку пад заклад названага ў варанце тавару.
# Дадатковае пасведчанне, якое выдаецца разам з каштоўнай паперай і дае яе ўладальніку права на дадатковыя льготы па сканчэнні пэўнага тэрміну.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каштоўныя паперы
Катэгорыя:Эмісія каштоўных папер
Вараоз

[thumb|210px|Кукалка меданоснай пчалы, паражоная кляшчамі *[Varroa|Varroa destructor*]]
**Вараоз** (), **вараатоз** () —  хвароба пчол і пячатнага расплоду. Выклікаецца кляшчом *Varroa destructor*. Трапляецца ў многіх краінах Паўднёва-Усходняй Азіі, Паўднёвай Амерыкі, Афрыкі, Еўропы, у т.л. на Беларусі.

Пры масавым пашырэнні прыводзіць да вялікіх эканамічных страт. Крыніца інвазіі — хворыя сем'і, раі і зрэзаны трутневы расплод. Пашырэнню хваробы садзейнічаюць перамяшчэнне пчальнікоў, купля і продаж пчол. Клешч праходзіць поўны цыкл развіцця на кукалках пчол на працягу 8—9 сутак і пашкоджвае дарослых насякомых.

Пры вараозе назіраецца гібель недаразвітых кукалак пчол, нараджэнне нежыццяздольных трутняў і пчол з рознымі пачварнасцямі. Скарачаецца тэрмін жыцця матак, пашкоджаныя сем'і адстаюць ў развіцці. Вясной і восенню хварэе пераважна пчаліны расплод, а ўлетку—трутневы.

## Галерэя 

Файл:Фота кляшча Varroa destructor.png|Varroa destructor зверху (павелічэнне 4х) 
Файл:Фота кляшча Varroa destructor знізу.png|Varroa destructor знізу (павелічэнне 4х)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пчалярства
Катэгорыя:Пчолы
Варахша

**Варахша́** — гарадзішча ва Узбекістане, якое існавала з антычных часоў да XI ст. ў гістарычнай вобласці Согд (Сагдыяна). Размешчана за 40 км на захад ад г. Бухара.

## Апісанне 
Захаваліся рэшткі гафрыраваных сцен цытадэлі, на захад ад іх — палац. Выяўлены размалёўкі VII ст. на сценах палаца (змаганне герояў з фантастычнымі жывёламі, сцэны бітваў коннікаў, палявання, урачыстасці прыёму цара); часткі палаца, пабудаваныя ў VIII ст., упрыгожаны раслінным арнаментам, фігуркамі людзей і жывёл, фантастычнымі пейзажамі і інш., выразанымі па алебастравай тынкоўцы. Знаходкі сведчаць пра  , дзе мясцовыя элементы спалучаюцца са старажытнымі антычнымі традыцыямі і рысамі будыйскага мастацтва.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Гарадзішчы Узбекістана
Катэгорыя:Колішнія гарады Азіі
Катэгорыя:Славутасці Узбекістана
Катэгорыя:Бухарскі вілает
Варбала

**Ва́рбала** () — гарадзішча XII—XIV стст. у Эстоніі, у Рапалскім раёне, за 60 км на поўдзень ад Таліна. Плошча каля 2 га, умацавана валам вышынёй да 10 м. 

## Гісторыя 
міні|злева|План крэпасці Варбала. XIX стагоддзе
Упершыню згадваецца як *Castrum Warbole* у хроніцы Генрыха Латвійскага ў 1212 годзе, калі Варбала было абложана наўгародцамі і пскавічамі і прымушана плаціць даніну. У пачатку XIII ст. апорны пункт эстаў у барацьбе з нямецкімі і дацкімі захопнікамі. Разбурана, верагодна, у сярэдзіне XIV ст. пасля паўстання Юр'евай ночы 1343—1345 гадоў.

Даследавана ў 1938—1941 і 1953.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарадзішчы Эстоніі
Катэгорыя:Хар'юмаа
Катэгорыя:Зніклі ў XIV стагоддзі
Варварскія праўды

thumb|right|200px|Кароль франкаў дыктуе народу Салічны закон. Французская мініяцюра XIV ст.

**Ва́рварскія пра́ўды** ( — законы варвараў) — запісы звычаёвага права германскіх плямён, складзеныя паміж V і IX стст.

Забяспечвалі парадак жыцця ў варварскіх каралеўствах. Мелі форму судзебнікаў, тлумачылі пераважна пытанні суда і пакарання. Лацінская назва гэтых помнікаў *Lex* («*закон*») з даданнем назвы племя ці народа ў множным ліку роднага склону (напрыклад, *Lex Saxonum*). На беларускай мове яны, па аналогіі з «Рускай праўдай», называюцца «праўдамі».

Вядомыя «Вестгоцкая» (другая палова V ст.), «Салічная» (канец V ст.), «Бургундская праўда» (пачатак VI ст.), «Рыпуарская» (VI—VII стст.), «Баварская» (сярэдзіна VII ст.), «Алеманская» (VII—VIII стст.) варварскія праўды. Паводле свайго характару да іх набліжаюцца візантыйскі «Земляробчы закон» (мяжа VII—VIII стст.) і «Руская праўда».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Культура Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Варварызм

**Варвары́зм** або **барбары́зм** (ад  — іншамоўны) — запазычанае слова ці выраз, якія не асвоены або асвоены часткова (пераважна графічна) у мове. 

Вылучаюцца агульныя і індывідуальныя. Агульныя варварызмы выкарыстоўваюцца пастаянна і могуць паўтарацца ў розных тэкстах: *cito* — тэрмінова (у медыцыне), tete-a-tete — з вока на вока. Індывідуальныя сустракаюцца пераважна ў мове мастацкай літаратуры для стварэння мясцовага каларыту; яны звычайна не паўтараюцца і не выходзяць за межы аднаго твора: «Звон кафедральны кліча на Ave» (Максім Танк), «„Згодны… Суцінку!.. Лайёт!..“ — загуло ў натоўпе» (Пятрусь Броўка).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лексікалогія
Універсітэт Арыстоцеля ў Салоніках

**Універсітэт імя Арыстоцеля ў Салоніках** (, часта завецца па-паспалітаму *Арыстоцелеўскі ўніверсітэт*) — самая буйная акадэмічная ўстанова як у самой Грэцыі, гэтак і наагул на Балканах, што дзейнічае у Салоніках. Заснаваны ў 1925 годзе па рэкамендацыі тагачаснага прэм’ер-міністра Александраса Папанастасіу ў час Другой Грэчаскай рэспублікі; спачатку зваўся Фесалоніцкі ўніверсітэт. Пераназваны ў 1954 годзе.

Універсітэт носіць імя філосафа Арыстоцеля, а эмблема ўніверсітэта паказвае св. Дзімітрыя Салунскага, які з’яўляецца апекуном горада Салонікі.

Універсітэт налічвае каля 12 факультэтаў. Большасць факультэтаў знаходзіцца на тэрыторыі ўніверсітэцкага гарадка (кампуса), размешчанага ў цэнтральнай частцы горада. Яго тэрыторыя складае каля 230 тыс. м². Іншыя факультэты і лабараторыі размешчаны як у межах горада, гэтак і за яго межамі.

У наш час у ім навучаецца 95 тыс. студэнтаў, у тым ліку 86 тыс. у бакалаўрыяце, 9 тыс. атрымлівае паслядыпломную адукацыю. Апроч таго, выкладчыцкі і навукова-даследчы склад налічвае 2248 чалавек, уключаючы 716 прафесараў, 506 ад'юнкт-прафесараў, 576 дацэнтаў, і 450 лектараў.

Асноўнай мовай навучання з’яўляецца навагрэчаская, у той жа самы час ва ўніверсітэце дзейнічае нямала аддзяленняў для замежных студэнтаў, на якіх выкладанне ажыццяўляецца на англійскай, французскай і нямецкай мовах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Універсітэты Грэцыі
Катэгорыя:Салонікі
Іпсіланці

**Іпсіла́нці** — прозвішча і тапонім.

## Прозвішча 
**Іпсіла́нці** ( — *Ypselántes*) — фанарыёцкая арыстакратычная сям’я.
Найбольш вядомыя:
* Аляксандр Іпсіланці Старэйшы (1725—1805) — гаспадар Валахіі і Малдаўскага княства.
** Канстанцін Іпсіланці (1760—1816) — сын Аляксандра Іпсіланці, гаспадар Валахіі і Малдаўскага княства.
*** Аляксандр Канстанцінавіч Іпсіланці (1792—1828) — сын Канстанціна Іпсіланці, гаспадар Валахіі і Малдаўскага княства, кіраўнік Грэчаскай рэвалюцыі 1821 года.
*** Георгій Канстанцінавіч Іпсіланці (1795—1829) — сын Канстанціна Іпсіланці, рускі ваенны.
*** Дзмітрый Канстанцінавіч Іпсіланці (1793—1832) — сын Канстанціна Іпсіланці; у яго гонар названы горад Іпсіланці ў штаце Мічыган.
** Мікалай Іпсіланці — камандзір Свяшчэннага корпуса, 1821.

## Тапонім 
* **Іпсіланці** — горад у амерыканскім штаце Мічыган.
* **Іпсіланці** — горад у амерыканскім штаце Паўночная Дакота.
Варны

**Ва́рна** (, ) — тэрмін для абазначэння 4 асноўных саслоўяў у Старажытнай Індыі (брахманы — жрацы, кшатрыі — воіны, вайшыі — радавыя супляменнікі, шудры — слугі абшчыны). Прыналежнасць да варны вызначалася нараджэннем. Члены першых трох варнаў у дзяцінстве праходзілі абрад пасвячэння, які лічылі другім нараджэннем, таму называліся «двойчы народжанымі». Шлюбы паміж прадстаўнікамі розных варнаў забараняліся. З сярэдзіны 1-га тыс. да н.э. пачаўся працэс ператварэння сістэмы варнаў у сістэму кастаў. У Сярэднявеччы пераважаў падзел на касты.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Касты
Катэгорыя:Старажытная Індыя
Вароты Сонца

**«Вароты Сонца»** — помнік архітэктуры старажытна-індзейскай цывілізацыі. Знаходзяцца ў Балівіі, на паўднёва-ўсходнім беразе возера Тытыкака на гарадзішчы Тыяўанака. 

Уваходзілі ў храмавы комплекс  (плошча каля 135 х 130 м). Высечаны ў VIII ст. з вялізнай каменнай пліты вышынёй 2,7 м і шырынёй 3,8 м. У верхняй частцы — шырокі барэльефны пояс з выявамі кондараў, міфалагічных істот і сімвалаў; у цэнтры пояса — чалавекападобная выява, якая ўвасобіла, на думку навукоўцаў,  — вярхоўнае бажаство.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Балівіі
Катэгорыя:Мегаліты Амерыкі
Катэгорыя:Архітэктура  Тыяўанака
Катэгорыя:З’явіліся ў VIII стагоддзі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Балівіі
Варсаваная тканіна

**Варсава́ная тканіна** — тканіна з ворсам (начосам). Ворс утвараюць канцы валокнаў, якія выцягваюцца на паверхню тканіны пры варсаванні. Варсаванне павышае цеплаахоўныя уласцівасці і зносаўстойлівасць тканін. Найбольш пашыраныя баваўняныя (мультан, фланель, байка, замша) і шарсцяныя (байка, бобрык). Да варсаваных тканін адносяцца многія віды коўдраў і некаторыя віды сукнаў і драпаў (велюр).

## Літаратура 
*
Вартасць

**Ва́ртасць** — увасобленая ў тавары і арэчаўленая ў ім праца таваравытворцаў; грамадская ўласцівасць тавару, якая выяўляецца ва ўмовах  пры  аднаго тавару на іншы; аснова цаны тавару.

Адрозніваюць спажывецкую і менавую вертасці. Спажывецкая вартасць — каштоўнасць рэчы, яе здольнасць задавальняць чалавечыя патрэбы непасрэдна (хлеб, адзенне, жыллё) і ўскосна (машыны, станкі, сыравіна). Усе тавары — розныя як спажывецкія вартасці (па якасці), але аднолькавыя як вартасць, бо ствараюцца ў вытворчасці і з’яўляюцца прадуктам працы. Велічыня вартасці тавару залежыць ад колькасці рабочага часу, неабходнага для вырабу гэтага тавару. Розныя таваравытворцы затрачваюць на вытворчасць аднаго і таго ж тавару неаднолькавую колькасць працы (часу), таму тавары маюць розную індывідуальную вартасць. Але яна не можа вызначаць . Таваравытворцы звязаны паміж сабой сістэмай грамадскага  і таму вырабляюць тавары на продаж (адзін для аднаго), у выніку чаго іх праца набывае грамадскі характар. Таму грамадская (рыначная) вартасць вызначаецца грамадска неабходным рабочым часам, ці часам, які затрачваецца на вытворчасць асноўнай масы тавараў гэтага віду.

Формай выяўлення вартасці на рынку з’яўляецца менавая вартасць — прапорцыя, у якой адны тавары абменьваюцца на іншыя. Яна вызначаецца законам, які патрабуе абмену таварамі паводле іх грамадскай (рыначнай), а не індывідуальнай вартасці. Гэты закон выступае галоўным рэгулятарам таварнай вытворчасці,  паміж таваравытворцамі. Ён вымушае прадпрымальнікаў змяншаць індывідуальны рабочы час да ўзроўню грамадска неабходнага, а яшчэ лепш — ніжэй за яго, што гарантуе перамогу ў канкурэнтнай барацьбе і прыбытковасць вытворча-гаспадарчай дзейнасці. Тым самым ён стымулюе навукова-тэхнічны прагрэс, удасканаленне вытворчасці, павышэнне прадукцыйнасці працы.

Пачатак тэорыі працоўнай вартасці паклалі У. Пеці, А. Сміт, Д. Рыкарда, навукова абгрунтаваў яе К. Маркс. Некаторыя вучоныя-эканамісты лічаць, што менавыя прапорцыі вартасці тавараў вызначаюцца не затрачанай на іх выраб грамадскай працай, а іх спажывецкай вартасцю (каштоўнасцю); на гэтай канцэпцыі заснавана . Існуе таксама тэорыя прадукцыйнасці, паводле якой вартасць — вынік дзеяння З фактараў вытворчасці — працы, зямлі і капіталу.

У гістарычным развіцці вартасць прайшла наступныя формы ў працэсе абмену — простую, адзінкавую, ці выпадковую (тавары — на тавар), поўную, ці разгорнутую (адзін тавар — на многія тавары), усеагульную (усе тавары — на тавар-эквівалент) і грашовую (усе тавары — на грошы). Грашовая форма вартасці дала прастор развіццю таварнай вытворчасці, ініцыятывы прадпрымальнікаў, гандлёвых сувязяў. У гэтых умовах грошы сталі асновай узнікнення капіталу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Чэмпіянат Еўропы па баскетболе 1987

**Чэмпіянат Еўропы 1987** — 25-ы чэмпіянат Еўропы па баскетболе, які праводзіўся пад эгідай ФІБА Еўропа з 3 па 14 чэрвеня 1987 года ў Грэцыі.

Зборная Грэцыі ўпершыню ў сваёй гісторыі выйграла чэмпіёнскі тытул, перайграўшы ў авертайме фінальнага матча дзеючых чэмпіёнаў зборную СССР з лікам 103:101. Прадстаўнік зборнай Грэцыі Нікас Галіс быў прызнаны самым каштоўным гульцом чэмпіянату.

## Плэй-оф 
1987
Катэгорыя:1987 год у баскетболе
Катэгорыя:Спорт у Грэцыі ў 1987 годзе
Катэгорыя:Спартыўныя падзеі ў Пірэі
Катэгорыя:Міжнародныя баскетбольныя спаборніцтвы ў Грэцыі
Дзмітрый Канстанцінавіч Іпсіланці

.]]

**Дзмітрый Канстанцінавіч Іпсіланці** (;  — , Вена) — другі сын Канстанціна Іпсіланці, брат Аляксандра Іпсіланці. Афіцэр рускай службы. Член Філікі Этэрыя.

Высадзіўся ў чэрвені 1821 года ў Марэі і прыняў на сябе ад імя свайго брата кіраўніцтва паўстаннем ў ходзе грэчаскай вайны за незалежнасць. Нягледзячы на папулярнасць свайго імя, ён хутка страціў амаль увесь прэстыж; гэтаму больш за ўсё спрыялі яго занадта яўныя прэтэнзіі на карону.

У студзені 1822 года ён быў абраны прэзідэнтам першага народнага сабрання, але ўжо на ім апынуўся ў меншасці са сваёй «ваеннай» партыяй. Пакінуў сваю пасаду ў 1823 годзе. Пасля гэтага быў адным са шматлікіх правадыроў інсургенцкіх (супрацьурадавых) атрадаў. 25 верасня 1829 года ён здолеў вымусіць турэцкага галоўнакамандуючага Аслам-Бея падпісаць капітуляцыю, что паклала канец актыўным баявым дзеянням у Грэцыі (гл. Бітва пад Петрай). Пакінуў грэчаскую службу ў 1830 годзе ў выніку нязгоды з асобнымі мерапрыемствамі Кападыстрыі.

## Цікавыя факты 
* У гонар Дзмітрыя Іпсіланці названы горад Іпсіланці ў штаце Мічыган.

## Гл. таксама 
* Іпсіланці, род

## Літаратура 
* 
* East, *The union of Moldavia and Wallachia, 1859 — An Episode in diplomatic History*, Thirwall Prize Essay for 1927, Cambridge Uniwersity Press (1929).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ваенныя Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі Грэчаскай вайны за незалежнасць
Катэгорыя:Палітыкі Грэцыі
Міхаіл Яфімавіч Нікалаеў

**Міхаіл Яфімавіч Нікалаеў** (; нар. 13 лістапада 1937 года, Акцёмцы, Арджанікідзаўскі раён, Якуцкая АССР) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, першы Прэзідэнт Рэспублікі Саха (Якуція) (1991—2002), намеснік Старшыні Савета Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі (2002—2010), Дзяржаўны саветнік Рэспублікі Саха (Якуція) (з 2010 года), дэпутат Дзяржаўнай Думы Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі VI склікання (з 2011 года).

## Біяграфія 
Міхаіл Нікалаеў нарадзіўся 13 лістапада 1937 года ў Акцёмскім наслегу Арджанікідзаўскага раёна Якуцкай АССР.

Працоўную дзейнасць пачаткаў у 1961 годзе пасля сканчэння Омскага дзяржаўнага ветэрынарнага інстытута ў якасці ветэрынарнага лекара ў Жыганскім улусе. Потым перайшоў на камсамольскую працу: першы сакратар Жыганского райкама камсамола, загаднік аддзелам камсамольскіх органаў Якуцкага абкама камсамола, першы сакратар Якуцкага гарадскога камітэта камсамола.

Чалец КПСС з 1963 года да яе забароны ў жніўні 1991 года.

З 1969 па 1971 год вучыўся ў Вышэйшай партыйнай школе пры ЦК КПСС.

З 1975 па 1979 гг. — намеснік Старшыні Савета Міністраў ЯАССР.

З 1979 па 1985 гг. — міністр сельскай гаспадаркі рэспублікі. Гэта быў перыяд, калі рэспубліка выйшла на перадавыя пазіцыі ў Расійскай Федэрацыі па вытворчасці сельскагаспадарчых прадукцый, распачаты новыя і адважныя распачынанні ў лугаўніцтве, насенняводстве і па іншых кірунках.

З 1985 па 1989 гг. — сакратар Якуцкага абкама КПСС, курыраваў пытанні аграпрамысловага комплексу.

У снежні 1989 г. быў абраны Старшынём Прэзідыума Вярхоўнага Савета ЯАССР.

У красавіку 1990 г. абраны Старшынём Вярхоўнага Савета рэспублікі. Дэпутат Вярхоўнага Савета ЯАССР IX—XI скліканняў і народны дэпутат Якуціі XII склікання.

Працоўную дзейнасць пачаткаў у 1961 годзе пасля сканчэння Омскага дзяржаўнага ветэрынарнага інстытута ў якасці ветэрынарнага лекара ў Жыганскім улусе. Потым перайшоў на камсамольскую працу: першы сакратар Жыганскага райкама камсамола, загаднік аддзелам камсамольскіх органаў Якуцкага абкама камсамола, першы сакратар Якуцкага гарадскога камітэта камсамола.

20 снежня 1991 г. абраны першым Прэзідэнтам Якуціі, атрымаўшы 76,7 % галасоў выбарцаў. 16 студзеня 1992 года М. Я. Нікалаеў адначасна ўзначаліў і ўрад рэспублікі. 16 мая 1992 года Якуцкая Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка (ЯССР) была пераназвана ў Рэспубліку Саха (Якуція).

У 1996 годзе пераабраны на другі тэрмін, набраўшы 58,96 % галасоў выбарцаў.

Член Савета Федэрацыі першага і другога скліканняў. 28 студзеня 2002 года прызначаны прадстаўніком у Савеце Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі ад Урада Рэспублікі Саха (Якуція). Абраны намеснікам Старшыні Савета Федэрацыі. У лютым 2007 года Прэзідэнт Рэспублікі Саха (Якуція) В. А. Штыроў ізноў прызначыў М. Я. Нікалаева прадстаўніком Урада Рэспублікі Саха (Якуція) у Савеце Федэрацыі. Член Камітэта Савета Федэрацыі па сацыяльнай палітыцы, член Камісіі Савета Федэрацыі па кантролі за забеспячэннем дзейнасці Савета Федэрацыі.

## Спасылкі 
* Официальный сайт Первого Президента Республики Саха (Якутия) .
* Биография на сайте Совета Федерации

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Кіраўнікі Якуціі
Вароніна (археалагічныя помнікі)

**Вароніна** — археалагічныя помнікі (2 селішчы, бескурганны могільнік) ранняга жалезнага веку каля в. Вароніна Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці. На селішчах знойдзены фрагменты грубаляпной і чорнаглянцаванай керамікі зарубінецкай культуры і ляпной керамікі Сярэднявечча. На могільніку пахавальны абрад — трупаспаленне; рэшткі крэмацыі змешчаны ў прадаўгаватых або круглых ямах. Пахавальны інвентар — драцяныя фібулы, бронзавыя шпількі, спіралепадобныя бранзалеты, жалезныя кольцы, нажы, спражкі і інш., гліняныя, пераважна глянцаваныя, пасудзіны розных форм.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вароніна (Жыткавіцкі раён)
Катэгорыя:Могільнікі Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Селішчы Жыткавіцкага раёна
Ісідар Нікіфаравіч Барахаў

**Ісідар Нікіфаравіч Барахаў** (Іваноў) ( — 15 верасня 1938) — савецкі дзяржаўны, грамадска-палітычны дзеяч Якуціі пачатку XX стагоддзя, удзельнік грамадзянскай вайны. Разам з Максімам Амосавым і Платонам Аюнскім стаяў у вытокаў стварэнні Якуцкай АССР у складзе РСФСР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Харбалахскім наслегу Верхне-вілюйскага ўлуса Якуцкай вобласці у сям’і заможнага селяніна-гавядніка. У 1914 годзе скончыў пачатковую школу ў с. Верхневілюйск. У гады навукі ў настаўніцкай семінарыі ў г. Якуцку знаёміцца з Е. М. Яраслаўскім, займаецца ў яго рэвалюцыйным кружку.

Чалец РСДРП з верасня 1917 года. Сакратар Якуцкага губернскага, Вілюйскага павятовага бюро РКП(б) (1920—1922), старшыня Саўнаркама ЯАССР (1922—1924). Першы сакратар Якуцкага абкама ВКП(б) (1926—1928). Намеснік, потым — кіруючы сектарам Усходняй Сібіры і Далёкага Усходу сельгасаддзела ЦК ВКП(б) (1933—1938). Дэлегат X, XII, XV з’ездаў партыі, абіраўся чальцом ЯЦВК, ЦВК СССР.

Узначальваў якуцкую дэлегацыю на Першым усесаюзным цюркалагічным з’ездзе, які праходзіў у 1926 годзе ў Баку.

У сакавіку 1921 года бярэ ўдзел у X з’ездзе кампартыі ў якасці адзінага прадстаўніка Якуціі, які мае права галасавання (другі дэлегат Платон Аюнскі меў права дарадчага голасу). 1921—1924 гг. працуе сакратаром партыйнага губбюро, старшынём Саўнаркама Якуцкай АССР. У 1926—1928 гг. кіраваў партыйнай арганізацыяй у Якуціі.

1928—1933 гг. вучыўся ў Інстытуце чырвонай прафесуры. Па сканчэнню працаваў у апараце ЦК кіруючым сельскагаспадарчым сектарам Усходняй Сібіры і Далёкага Усходу. Аўтар навуковых прац па эканоміцы Якуціі.

У 1938 годзе рэпрэсаваны па непраўдзівым вінавачанні і 15 верасня гэтага ж года расстраляны ў наваколлі Масквы, на палігоне Камунарка.

Рэабілітаваны 31 кастрычніка 1956 года.

## Спасылкі 
* 
* Открылась выставка, посвящённая 115-летию Барахова 

Катэгорыя:Расстраляныя і пахаваныя на палігоне «Камунарка»
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі