open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Смычок (заказнік)

**Смычо́к** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння у Беларусі. Знаходзіцца ў раёне ўпадзення ракі Бярэзіна ў Дняпро. Асноўная частка размяшчаецца ў Жлобінскім раёне, невялікая тэрыторыя на паўднёвым захадзе — у межах Рэчыцкага раёна (Гомельская вобласць).

Межамі заказніка на ўсходзе, поўдні і захадзе з'яўляюцца рэкі Бярэзіна і Дняпро. Плошча 2635 га. Створаны ў 2000 годзе для захавання ў натуральным стане ўнікальнага прыроднага комплексу з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл, занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі.

Рэльеф пласкахвалісты з эолавымі градамі і раўніннай прырэчышчавай поймай. У складзе заказніка 24 старычныя возеры. Лясы займаюць 35 % плошчы (пераважаюць дубровы, хвойнікі, чорнаалешнікі, асіннікі, зараснікі вярбы), балоты — 13 %. 

У флоры 485 відаў вышэйшых раслін, з іх 5 відаў занесены ў Чырвоную кнігу: вадзяны арэх плывучы, касач сібірскі, гарлачык белы, лікападыела заліўная, фіялка багнавая. У фаўне 140 відаў наземных пазваночных жывёл, у т.л. 21 від млекакормячых (дзік, казуля, бобр, андатра, ліс, янотападобны сабака); 105 відаў птушак (12 відаў у Чырвонай кнізе: малая паганка, вялікі бугай, чорны бусел, лебедзь-шыпун, гогаль звычайны, пустальга звычайная, каршачок, зімародак звычайны і інш.); багатая іхтыяфаўна (у Чырвонай кнізе З віды: ручаёвая стронга, рыбец, вусач); 121 від насякомых, у т.л. рэдкія: прыгажуня бліскучая, плывунец найшырэйшы, пераліўніца вялікая, перламутраўка балотная.

На землях заказніка, ля в. Ніжняя Алба (Верхнеалбянскі сельсавет, Жлобінскі раён), маецца археалагічны помнік — паселішча першабытнаабшчыннага перыяду. Адносіцца да днепра-данецкай культуры новага каменнага веку — неаліту (V — III тысячагоддзі да н. э.). У ходзе раскопак знойдзены прадметы з крэменю, фрагменты ляпнога глінянага посуду, у т. л. з арнаментам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Жлобінскі раён
Катэгорыя:Рэчыцкі раён
Таццяна Яўгенаўна Самойлава

{{Кінематаграфіст
| Імя               = Таццяна Самойлава
| партрэт           = 
| памер             = 230 px
| подпіс            = 
| шырыня партрэта   = 
| Арыгінал імя      = 
| Фота              = 
| Шырыня            = 
| Подпіс            = 
| Імя пры нараджэнні = Таццяна Яўгенаўна Самойлава
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   =
| Дата смерці = 
| Месца смерці = 
| Грамадзянства =  
| Прафесія = 
| Гады актыўнасці = 1955 — цяперашні час
| Кірунак =
| Узнагароды = { style="background: transparent"

}
{ style="background: transparent"

}
| imdb_id = 0759967
| Сайт =
}}
**Таццяна Яўгенаўна Самойлава** (, Ленінград — , Масква) — савецкая , заслужаная артыстка РСФСР (1963), народная артыстка РФ (1992). Лаўрэат Прэміі журы XI Канскага фестывалю «Апельсінавае дрэва» як «самай сціплай і чароўнай актрысе» (1957, за фільм «Ляцяць жураўлі»).

## Творчасць 
Зорная роля Таццяны Самойлавай ў кіно — роля Веранікі ў карціне Міхаіла Калатозава «Ляцяць жураўлі» па п’есе Віктара Розава «Вечна жывыя». Гераіня Самойлавай — учарашняя бестурботная маскоўская школьніца, якая страціла ў гады Вялікай Айчыннай вайны сваіх бацькоў, здраджвае каханаму, які пайшоў на фронт, з яго стрыечным братам. Фільм стаў лаўрэатам «Залатой пальмавай галіны» Канскага кінафестывалю, а Таццяна Самойлава стала зоркай савецкага экрана. Пасля фестывалю Таццяна Самойлава вярнулася ў Маскву, паступіла ў ГIТIС. Была прынята ў Тэатр імя У. Маякоўскага, затым перайшла ў Тэатр імя Я. Б. Вахтангава, дзе працавала да 1960 года. Пасля карціны «Ляцяць жураўлі» Таццяна згуляла толькі ў некалькіх фільмах і знікла з экранаў. Другі раз пра Таццяну загаварылі пасля выхаду на экран фільма Аляксандра Зархі «Ганна Карэніна», дзе яна згуляла загалоўную ролю. Адно з яркіх з’яўленняў у кіно ў новы час — у фільме «Няма смерці для мяне», у якім Таццяна Самойлава апавядае пра сваё сённяшняе жыцця, аб адзіноце і расстанні з сынам. Жыла і працавала Таццяна Самойлава ў Маскве.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Члены «Справядлівай Расіі»
Джэймс Бэтчэлер Самнер

**Джэймс Бэтчэлер Са́мнер** (; , Кантон, штат Масачусетс — , Бафала, штат Нью-Ёрк) — амерыканскі біяхімік. Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША і Амерыканскай акадэмік мастацтваў і навук.

## Біяграфія 
Скончыў Гарвардскі ўніверсітэт (1910). Доктар філасофіі (1914). У 1914—1929 гадах выкладаў біяхімію ў Карнельскім універсітэце (Ітака, штат Нью-Ёрк, ЗША); з 1929 года дырэктар лабараторыі хіміі ферментаў там жа.

## Асноўныя працы 
Працы па прэпаратыўнай хіміі бялкоў і ферментаў, упершыню вылучыў крышталічны фермент (урэазу), давёўшы бялковую прыроду ферментаў.

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1946, сумесна з У. Стэнлі і Дж. Нортрапам).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Шэфа (правінцыя)

**Шэфа** — правінцыя дзяржавы Вануату, якая займае тэрыторыю астравоў Эпі, Эфейт і астравоў Шэперд. Назву правінцыя атрымала па назвах Шэперд і Эфейт (Efate). Насельніцтва 45280 чалавек, плошча 1455 км ². Сталіца правінцыі — Порт-Віла, якая з'яўляецца адначасова сталіцай усёй краіны.

Катэгорыя:Правінцыі Вануату
Самшыт

**Самшыт** (*Búxus*) — род раслін сямейства самшытавых. Налічвае больш за 50 відаў (па іншых звестках 70). Пашыраны ў Паўднёва-Усходняй Азіі, Афрыцы, Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропе. На Беларусі інтрадукаваны самшыт вечназялёны.

## Апісанне 
Вечназялёныя хмызнякі і дрэўцы, растуць павольна, дасягаюць да вышыні 2—12 м (зрэдку 15—20 м). Жывуць да 500 гадоў. Лісце супраціўнае, суцэльнае, скурыстае. Кветкі дробныя, аднаполыя, сабраныя ў галоўчата-коласападобнае пазушнае суквецце. Плод — каробачка.

Драўніна самшыта («пальмавае дрэва») светла-жоўтая, трывалая, ідзе на дробныя дэкаратыўныя вырабы. З-за ўтрымання алкалоідаў усе часткі расліны з’яўляюцца атрутнымі, нават пылок. Таму мёд з самшыту ўжываць небяспечна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Самшыт* на сайце USDA NRCS Праверана 25 кастрычніка 2008 г.

Катэгорыя:Самшытавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Цэнтральнай Амерыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Каштоўныя пароды драўніны
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Шабрынскі біялагічны заказнік

**Ша́брынскі біялагічны заказнік** — былы біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў заходняй частцы Добрушскага раёна Гомельскай вобласці. Быў створаны ў 1978 годзе для аховы і рацыянальнага выкарыстання прыродных запасаў лекавых раслін. Плошча заказніка сладала 3,3 тысячы га. Спадзістахвалістая тэраса з дзюнамі, марэннымі ўзгоркамі, лагчынамі. Глебы дзярнова-падзолістыя забалочаныя, пясчана-супясчаныя. 

Хваёвыя, шыракаліста-хваёвыя, дубовыя лясы, участкі пазапоймавых лугоў. Лекавыя расліны: ландыш майскі, рабіна, святаяннік, талакнянка, чына горная, дуброўка белая. У Чырвонай кнізе шалфей лугавы, лілея кучаравая, жаўтазель германскі, канюшына лубінавая, дзікая пятрушка аленевая, рамоначнік шчытковы, чарнакорань пурпуровы. Радыёактыўна забруджаны.

Ліквідаваны 27 снежня 2007 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Былыя біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Добрушскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2007 годзе
Тафеа (правінцыя)

**Тафеа** — правінцыя дзяржавы Вануату, якая займае тэрыторыю астравоў Тана, Аніва, Футуна, Эраманга, Анейцюм, па першых літарах назвы якіх правінцыя і атрымала сваю назву. Насельніцтва 27530 чалавек, плошча 1628 км ². Сталіца правінцыі — горад Ісангел (на востраве Тана). Усе астравы правінцыі, за выключэннем астравоў Аніва, Футуна адносяцца да Меланезіі, аднак гэтыя апошнія - да Палінезіі.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Вануату
Малампа (правінцыя)

**Малампа** — правінцыя дзяржавы Вануату, якая складаецца з трох асноўных астравоў: Малакула, Амбрым і Паама, назвы якіх далі назву правінцыі (па першых літарах). Правінцыя ўключае таксама шэраг іншых больш дробных астравоў - Урыпіў, Норсуп, Рана, Уала, Атчын, Ваа і вулканічны востраў Лапеві (на цяперашні момант бязлюдны). Насельніцтва 36100 чалавек, плошча 2779 км ². Сталіца правінцыі Лакатора (на востраве Малакула).

Катэгорыя:Правінцыі Вануату
Ісангел

**Ісангел** (біслама: Isangel) — горад у Вануату, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Тафеа. Знаходзіцца на востраве Тана. Насельніцтва складае каля 1500 чалавек, большасць насельніцтва - меланезійцы. Асноўныя мовы: ленакел (паўднёва-вануацкая падгрупа паўднёва-меланезійскіх моў), а таксама афіцыйная мова Вануату - біслама (крэольская мова на аснове англійскай з моцным уплывам французскай).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Вануату
Сола (Вануату)

**Сола** (, ) — горад у Рэспубліцы Вануату, цэнтр правінцыі Торба. Размешчаны на востраве Вануа-Лава, на вышыні 140 метраў над узроўнем мора. Насельніцтва на 2010 год — 1065 чалавек. У Сола ёсць аэрапорт. Сярэднегадавая тэмпература паветра — 26,9 ° С. Гадавая сума ападкаў — 3372 мм, больш за ўсё іх выпадае са студзеня па сакавік. Сярэднегадавая хуткасць ветра — 6,2 м/с.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Вануату
Торба (правінцыя)

**Торба** — правінцыя дзяржавы Вануату, якая займае тэрыторыю астравоў Торэс, астравоў Банкс, па першых літарах назваў якіх правінцыя і атрымала сваю назву. Насельніцтва 7870 чалавек, плошча 882 км ². Сталіца правінцыі — горад Сола.

Катэгорыя:Правінцыі Вануату
Уладзімір Якаўлевіч Самойлаў

**Уладзімір Якаўлевіч Самойлаў** (15 сакавіка 1924, Адэса — 8 верасня 1999) — савецкі і расійскі  тэатра і кіно. Народны артыст СССР (1984). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя К. С. Станіслаўскага (1972) і двух Дзяржаўных прэмій СССР (1976, 1986).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 сакавіка 1924 года ў Адэсе.

Скончыў сярэднюю школу ў 1941 годзе, удзельнічаў у Вялікай Айчыннай вайне. Улетку 1945 паступіў у Адэскай дзяржаўнае тэатральнае вучылішча. Яшчэ да яго заканчэння пачаў гуляць у тэатры.

Да 1968 года працаваў у правінцыі — у Адэсе (Адэскі тэатр Савецкай Арміі; Адэскі РДТ імя А. В. Іванова), у Кемерава (Кемераўскі АДТ імя А. В. Луначарскага), у Горкім (Горкаўскі АДТ імя М. Горкага), а ў 1968 годзе быў запрошаны ў Маскву, у Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Ул. Маякоўскага, дзе працаваў вялікую частку жыцця. Затым, у 1995 годзе перайшоў у МДТ імя М. В. Гогаля. У 1952 годзе ў Кемерава ва У. Я. Самойлава нарадзіўся сын Аляксандр, які пасля таксама стаў акцёрам.

Уладзімір Самойлаў згуляў у тэатры 250 роляў, у кіно — больш за 100. Удзел Самойлава ў такіх знакамітых пастаноўках, як «Таленты і прыхільнікі», «Гутаркі з Сакратам» не толькі ўпрыгожыў рэпертуар тэатра, але і дазволіў гэтым спектакляў ўвайсці ў гісторыю расійскага тэатра. 

Памёр 8 верасня 1999 года ў Маскве падчас рэпетыцыі караля Ліра у трагедыі Шэкспіра. Пахаваны ў Маскве на Ваганькаўскіх могілках, разам з жонкай, актрысай Надзеяй Самойлавай (1923—1999).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Kino-teatr.Ru
* Біяграфія на сайце Rusactors.Ru

Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя К. С. Станіслаўскага
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя на Ваганькаўскіх могілках
Роберт Холі

**Роберт Уільям Холі** (анг. Robert William Holley; 28 студзеня 1922, Урбана, штат Ілінойс, ЗША - 11 лютага 1993, Лос-Гатас, штат Каліфорнія) — амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1968) (сумесна з Харам Карана і Маршалам Нірэнбергам) «за расшыфроўку генетычнага кода і яго ролі ў сінтэзе бялкоў».

## Спасылкі 
* Біяграфія Роберта Холі на сайце Нобелеўскага камітэта.
* Нобелеўская лекцыя Роберта Холі.

Катэгорыя:Нарадзіліся ва Урбане
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Карнельскі ўніверсітэт

**Карнельскі ўніверсітэт** (, скарочана **Карнел**) — адзін з найбуйнейшых і самых вядомых універсітэтаў ЗША, уваходзіць у элітную Лігу плюшчу. Размяшчаецца ў г.Ітака, штат Нью-Ёрк (ЗША). Універсітэт быў заснаваны ў 1865 годзе Эзрай Карнел, бізнесмэнам і адным з стваральнікаў тэлеграфнай індустрыі, а таксама Эндру Уайтам, вядомым навукоўцам і палітыкам. Універсітэт з’яўляецца прыватным, але таксама спансуецца некалькімі штатамі. У ім навучаецца каля 20 тысяч студэнтаў. Сярод выпускнікоў універсітэта 41 лаўрэат Нобелеўскай прэміі, 28 лаўрэатаў стыпендыі Родса і 31 лаўрэат стыпендыі Маршала. Універсітэт выдаткоўвае штогод 649 млн. долараў на даследаванні. У 2007 годзе Карнельскі ўніверсітэт заняў 5-е месца ў амерыканскім рангу адукацыйных устаноў па зборы сродкаў.

## Вядомыя навукоўцы, якія вучыліся або працавалі ва ўніверсітэце 
### Нобелеўскія лаўрэаты 
#### Фізіка 
* Стывен Вайнберг
* Ісідар Айзек Рабі
* Роберт Колман Рычардсан
* Рычард Філіпс Фейнман

#### Хімія 
* Петэр Іозеф Вільгельм Дэбай
* Джэймс Бэтчэлер Самнер
* Манфрэд Эйген

#### Медыцына 
* Барбара Мак-Клінтак
* Роберт Холі
* Джэк Шостак

#### Эканоміка 
* Роберт Інгл
* Торстэйн Бундэ Веблен


Катэгорыя:Ліга плюшчу
Катэгорыя:Універсітэты штата Нью-Ёрк
Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1865 годзе
Роберт Колман Рычардсан

**Роберт Колман Рычардсан** (; , Вашынгтон, ЗША — ) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1996), сумесна з Дугласам Ашэравым і Дэвідам Лі, «за адкрыццё звышцякучасці гелія-3».

Навучаўся ў Віргінскія тэхналагічным інстытуце і атрымаў ступень бакалаўра ў 1958 г, магістра ў 1960 г. Пасля аспірантуры ва універсітэце Дзюка атрымаў ступень доктара ў 1965 г. Па стане на 2007 г. з’яўляецца прафесарам фізікі ў Карнельскім універсітэце, хоць ён больш не працуе ў лабараторыі. У мінулым яго эксперыментальная праца была прысвечана вывучэнню фізічных з’яў пры звышнізкіх тэмпературах.

## Спасылкі 
* Хатняя старонка Роберта Рычардсана на сайце Карнельскага ўніверсітэта (захаваная версія з archive.org) 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 
* Відэа-інтэрв’ю з Рычардсанам 

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Марціновіч

**Марціновіч** — беларускае прозвішча. 

## Знакамітыя носьбіты 
* Алесь Марціновіч — беларускі пісьменнік, крытык, літаратуразнавец.
* Анатоль Андрэевіч Марціновіч — беларускі навуковец у галіне хірургіі
* Аркадзь Нічыпаравіч Марціновіч — беларускі пісьменнік. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1980)
* Віктар Валер’евіч Марціновіч — беларускі журналіст, мастацтвазнавец, пісьменнік.
* Глафіра Марціновіч — беларуская гімнастка
* Даніэла Марціновіч — харвацкая поп-спявачка
* Дзяніс Марціновіч — беларускі гісторык, літаратурны і тэатральны крытык
* Ізабела Іванаўна Марціновіч — беларускі юрыст
* Міхаіл Аляксеевіч Марціновіч — беларускі футбаліст
* Павел Аркадзевіч Марціновіч — беларускі паэт, перакладчык.
* Рыгор Рыгоравіч Марціновіч — беларускі вучоны ў галіне біяфізікі.
* Уладзімір Аляксандравіч Марціновіч (нар. 1978) — беларускі тэолаг, рэлігіязнавец. Доктар тэалогіі (Венскі ўніверсітэт, Аўстрыя, 2006), дацэнт (2013).
* Ягор Аляксандравіч Марціновіч — беларускі журналіст, палітычны зняволены.

## Гл.таксама 
* Марцінавіч
Мітар Марцінавіч

**Мітар Марцінавіч** (Баіца, Цэтыне, Чарнагорыя,  — , ) — генерал Югаслаўскай арміі.

## Біяграфія 
Кадэцкую школу скончыў у Мілане, і інжынерна-артылерыйскую ваенную акадэмію ў Турыне. Ён быў кіраўніком ваеннага суда княжацкага двара, а затым і прэм’ер-міністрам, ваенным міністрам, і міністр замежных спраў Чарнагорыі. Падчас аблогі Шкодэра ў Першай Балканскай вайне, камандаваў Прыморскім атрадам. Падчас Першай сусветнай вайны, камандзір Дрынскага і Герцэгавінскага атрадаў. Затым дэлегат пад Рускім Вярхоўным камандаваннем, і падчас абароны Катора камандзір Лоўчэнскага атрада. У Каралеўстве сербаў, харватаў і славенцаў атрымаў у 1919 званне генерала. Выконваў абавязкі, памочніка камандуючага палявой арміяй. Выйшаў на пенсію ў 1921 годзе. Ён быў узнагароджаны залатым медалем Мілаша Абіліча і іншымі ўзнагародамі. Ён напісаў працу: *Упутство војничком старешинству за васпитање војске ў војном духу и дисциплини*, Цэтыне (1900).

## Літаратура 
* Војна енциклопедија, Београд, 1973., књига пета, страна 317.

Катэгорыя:Міністры замежных спраў княства Чарнагорыя
Міхаіл Аляксеевіч Марціновіч

**Міхаіл Марціновіч** (нар. , ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам бабруйскай «Белшыны».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мазырскай СДЮШАР-3. Першы трэнер — Сяргей Кавалевіч. Гуляў у мазырскай «Славіі» (1997—2003), фарм-клубе «Мазыр», аддаваўся ў арэнду мінскай «Зорцы-ВА-БДУ». У 2003 годзе перайшоў у мінскае «Тарпеда-СКА», а з 2005 года абараняў колеры «Шахцёра», дзе стаў асноўным іграком, выйграў золата чэмпіянату 2005. У 2010 годзе страціў месца ў аснове і пакінуў салігорскі клуб, а ў пачатку 2011 года вярнуўся ў «Славію», якой дапамог выйграць Першую лігу 2011.

У сакавіку 2013 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры і перайшоў на трэнерскую працу ў «Славіі».

## Трэнерская кар’ера 
У сезоне 2013 быў трэнерам юнацкай каманды мазырскай «Славіі», а ў студзені 2014 года стаў памочнікам новага галоўнага трэнера Юрыя Пунтуса. У сезоне 2017 са штабу асноўнага складу быў пераведзены на месца галоўнага трэнера дубля. 26 лістапада 2017 года кіраваў асноўнай камандай мазыран у матчы апошняга тура Вышэйшай лігі супраць «Тарпеда-БелАЗ», аднак «Славія» пацярпела паражэнне 0:2 і вылецела ў Першую лігу.

У студзені 2018 года быў зацверджаны галоўным трэнерам «Славіі». У сезоне 2018 разам з мазырскім клубам атрымаў перамогу ў Першай лізе. У 2019—2020 гадах «Славія» пад кіраўніцтвам Марціновіча была серадняком Вышэйшай лігі, а ў сезоне 2021 толькі ў стыкавых матчах супраць «Крумкачоў» захавала месца ў элітным дывізіёне. У сезоне 2022 каманда выступала нестабільна, і ў кастрычніку 2022 года новым трэнерам мазырскага клуба быў прызначаны Іван Біёнчык. Марціновіч застаўся ў трэнерскім штабе, аднак па заканчэнні сезона 2022 пакінуў «Славію».

У чэрвені 2023 года ўвайшоў у трэнерскі штаб Сяргея Ташуева ў грозненскім «Ахмаце». Пакінуў клуб пасля звальнення Ташуева ў жніўні 2023 года.

У студзені 2024 года стаў галоўным трэнерам бабруйскай «Белшыны».

У кастрычніку 2015 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.

## Дасягненні 
### Гульнявыя 
*   Чэмпіён Беларусі: 2005
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 1999
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2006, 2007
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2011
*  У спісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2005

### Трэнерскія 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2018

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Палессе Козенкі
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Трэнеры ФК Белшына
Марцінавіч

**Марці́навіч** (, ) — сербскае, харвацкае і чарнагорскае прозвішча. Знакамітыя носьбіты:
* Браніслаў Марцінавіч (нар. 1937) — югаслаўскі барэц грэка-рымскага стылю
* Даніела Марцінавіч (нар. 1971) — харвацкая спявачка
* Мілан Марцінавіч (нар. 1979) — сербскі футбаліст
* Мітар Марцінавіч (1870 – 1954) — генерал югаслаўскай арміі
* Новак Марцінавіч (нар. 1985) — сербскі футбаліст
* Слабодан Марцінавіч (нар. 1945) — югаслаўскі і сербскі шахматыст

## Гл.таксама 
* Марціновіч
Эспірыту-Санта

**Эспірыту-Санта** (ад ісп. *Espíritu santo* — Святы Дух, часам называюць проста Санта) — найбуйнейшы востраў у складзе дзяржавы Вануату. Плошча 3955,5 км². Уваходзіць у склад архіпелага Новыя Гебрыды ў ціхаакіянскім рэгіёне Меланезія. Асноўная частка правінцыі Санма. Горад Луганвіл на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы Эспірыту-Санта — другі па велічыні горад Вануату і сталіца правінцыі. Дарогі ідуць на поўнач і на захад ад Луганвіла, але большая частка вострава далёка ад невялікай дарожнай сеткі. Найвышэйшы пункт вострава — гара Табвемасана на захадзе цэнтральнай часткі вострава, яна з’яўляецца адначасова найвышэйшым пунктам усёй краіны.

## Гл. таксама 
* Спіс астравоў Вануату

## Спасылкі 
* Settlement History and Landscape Use in Santo, Vanuatu

Катэгорыя:Новыя Гебрыды
Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы, якія існавалі раней
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Ізабела Іванаўна Марціновіч

**Ізабела Іванаўна Марціновіч** (, , , Віцебская вобласць) — беларускі юрыст. Доктар юрыдычных навук (1969), прафесар (1971). Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі (1982). Заслужаны юрыст Беларусі (1995).

## Біяграфія 
Скончыла Мінскі юрыдычны інстытут у 1949 годзе. У 1952 г. на выкладчыцкай рабоце ў Мінскім юрыдычным інстытуце,
з 1956 г. — на юрыдычным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: старшы выкладчык, дацэнт.
З 1971 г. — прафесар кафедры крымінальнага працэсу і пракурорскага нагляду.

Кандыдацкую дысертацыю на тэму: «Прынцып галоснасці ў савецкім крымінальным працэсе» абараніла ў 1954 г. у Маскоўскім юрыдычным інстытуце, доктарскую дысертацыю на тэму: «Развіццё суда і крымінальна-працэсуальных форм судовай дзейнасці ў Беларускай ССР (1917—1967 гг.)» — у 1969 г. у БДУ.

І. І. Марціновіч стала першай у Беларусі жанчынай прафесарам — доктарам права.

Член двух спецыялізаваных Саветаў па абароне кандыдадскіх і доктарскіх дысертацый па юрыдычных навуках пры БДУ. Навуковыя працы па пытаннях судовага ладу, пракурорскага нагляду, крымінальнага працэсу, гісторыі дзяржавы і права Беларусі.

## Узнагароды 
* Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР (1982).
* Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь (1995).
* Узнагароджана Граматай Вярхоўнага Савета БССР.
* Ганаровы работнік юстыцыі Беларусі (2007).
* Лаўрэат прэміі імя У. І. Пічэты (2006).

## Выбраныя навуковыя працы 
* Мартинович И. И. Адвокатура Беларуси: история и современность. Минск, 2002;
* Мартинович И. И., Пастухов М. И. Судебно-правовая реформа в Республике Беларусь: Суд присяжных и другие новвоведения. Минск,1995
* Мартинович И. И. История суда Белорусской СССР. 1917—1967. — Минск: БГУ, 1961
* Мартинович И. И. «Проблемы модернизации судебной системы Беларуси в постсоветский период».// Судебные реформы в странах СНГ. С.15-28. Минск, 2005. Тесей.

## Бібліяграфія 
* Судоустройство: Учебник/ Под общ. Ред. А. А. Данилевича, И. И. Мартинович. — Минск: Амалфея, 2002
* Мартинович И. И. История суда Белорусской ССР. 1917—1967.-Минск.:БГУ, 1961
* Мартинович И. И. Кодекс Республики Беларусь о судоустройстве и статусе судей — достижение судебно-правовой реформы. Сб. науч. трудов. Право и демократия. Вып. 19. Минск, БГУ, 2008. — С. 227—228.
* Судоустройство : учебник / под ред. А. А. Данилевича, И. И. Мартинович. — 2-е изд. перераб. и доп.. — Минск : Амалфея, 2010. — С. 5-45, 66-95, 150—248, 296—302, 320—327, 377—455.Мартинович И. И. Начальный этап становления белорусской прокуратуры / И. И. Мартинович // Законность и правопорядок. — 2009. — № 2(10). — С. 68-70.
* Мартинович И. И. Судоустройственное право в системе белорусского права / И. И. Мартинович // Судовы веснік. — 2009. — № 3. — С. 59-60. Мартинович И. И. Рецензия : Судоустройство : пособие /-(Ж. Ч. Коновалова и др.). Минск «Вышэйшая школа». — 2009. — 254 с. // Судовы веснік. — 2010. — № 2. — С. 79-80.
* М29 Избранные труды / И.И. Мартинович. – Минск : Редакция журнала «Промышленно-торговое право», 2016. – 560 с. – (Наследие права).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дактары юрыдычных навук
Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Юрысты паводле алфавіта
NGC 1059

**NGC 1059** — падвойная зорка ў сузор’і Авен.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1832 годзе
1059
Катэгорыя:Авен (сузор’е)
Катэгорыя:Падвойныя зоркі
HD 12661

**HD 12661** — жоўтая зорка (спектральны клас G6) у сузор’і Авен на адлегласці каля 120 св. гадоў ад Сонца. Мае планетную сістэму (адкрыты дзве экзапланеты).

## Фізічныя характарыстыкі 
Жоўтая сонцападобная зорка HD 12661 ледзь больш і масіўней Сонца.

## Планетная сістэма 
thumb|175px|left|Схема арбіт планет у сістэме HD 12661
thumb|175px|left|Параўнальныя памеры планет і зоркі HD 12661

Да цяперашняга часу (май 2007) вядома пра існаванне дзвюх планет у HD 12661.

### Планета b 
*Асноўны артыкул:* HD 12661 b

Газавы гігант больш чым ў два разы масіўней Юпітэра. Адкрыты ў 2000 годзе.

### Планета c 
*Асноўны артыкул:* HD 12661 c

Газавы гігант. Адкрыты ў 2002 годзе.

## Дадатковыя звесткі 
Радыус эфектыўнай зямной арбіты 1,1 а. а.

## Спасылкі 
* Энцыклапедыя пазасонечных планет (The Extrasolar Planets Encyclopaedia): HD 12661 
* Астронет: Notes for HD 12661

Катэгорыя:Авен (сузор’е)
12661
Катэгорыя:Планетныя сістэмы
Бенгт Самуэльсан

**Бенгт Інгемар Самуэльсан** (, ) — шведскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1982 годзе «за адкрыцці, якія датычацца простагландзінаў і блізкіх да іх біялагічна актыўных рэчываў» з Сунэ Бергстрэмам і Джонам Вейнам.

## Біяграфія 
Бенгт Самуэльсан нарадзіўся ў шведскім партовым горадзе Хальмстад. Яго бацькі былі Крысціна і Андэрс Самуэльсаны. Пасля заканчэння мясцовай школы паступіў у медыцынскі каледж Лундскага ўніверсітэта, дзе стаў працаваць у даследчай лабараторыі Сунэ Бергстрэма, прафесара фізіялагічнай хіміі. У 1958 годзе Самуэльсан разам з даследчай групай Бергстрэма перайшоў у Каралінскі інстытут у Стакгольме, дзе актыўна вывучаў медыцыну і біяхімію.

З 1972 года прафесар у Каралінскім інстытуце, з 1982 года — рэктар, у 1967—1972 гадах прафесар Стакгольмскага каралеўскага ветэрынарнага каледжа.

Даследуючы метабалізм халестэрыну і прадукты трансфармацыі арахідонавай кіслаты, Самуэльсан адкрыў і ахарактарызаваў сярод гэтых прадуктаў, такія важныя кампаненты як простагландзіны, тромбаксаны і лейкатрыены. Вылучыў і ўстанавіў хімічную структуру і біяхімічныя якасці некаторых простагландзінаў і звязаных з імі біялагічна актыўных рэчываў. Паказаў іх утварэнне з арахідонавай кіслаты, а таксама, што арахідонавая кіслата і ферментатыўныя сістэмы ўтварэння простагландзінаў ёсць ва ўсіх ядзерных клетках жывёльных арганізмаў.

Член Шведскай каралеўскай АН, замежны член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.

Бенгт Самуэльсан жанаты з Карын Бергстэн Самуэльсан. Дзве дачкі — Элізабэт і Астрыд Самуэльсан.

## Узнагароды 
* Прэмія Андэрса Ярэ па медыцыне, якая прысуджаецца ўніверсітэтам Осла (1970)
* Прэмія Луізы Грос-Хорвіц Калумбійскага ўніверсітэта (1975)
* Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні (1977)
* Міжнародная прэмія Гайрднера (1981)
* Медаль Бара Хольберга Шведскага хімічнага таварыства (1982)

## Літаратура 
* Raju, T N (1999), «The Nobel chronicles. 1982: Sune Karl Bergström (b 1916); Bengt Ingemar Samuelsson (b 1934); John Robert Vane (b 1927)», Lancet 354 (9193): 1914, 1999 Nov 27, PMID 10584758
* 

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Бенгта Самуэльсана на Нобелеўскім сайце 

Катэгорыя:Біяхімікі Швецыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Простагландыны, трамбаксаны, лейкатрыены і іх антаганісты
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Луізы Грос-Хорвіц
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Сангіна

[thumb|150px|[Анатомія|Анатамічны малюнак Леанарда да Вінчы сангінай (1504)]]
**Сангі́на** ( от ) — матэрыял для малявання, вырабляецца пераважна ў выглядзе палачак з кааліну і аксідаў жалеза.

Каляровая гама сангіны вагаецца ад карычневага да блізкага да чырвонага. З яе дапамогай добра перадаюцца тоны аголенага чалавечага цела, таму выкананыя сангінай партрэты выглядаюць вельмі натуральна. Падчас працы сангіну можна змочваць і тым самым разнастаіць таўшчыню і шчыльнасць рыскі. Сангіну можна расціраць ватай па паперы для атрымання больш тонкіх і празрыстых пластоў. Сангіна добрая пры тэхніцы «грызайль» (выкананне работы ў розных адценнях аднаго колеру). Працуюць чыстай сангінай, а таксама ў спалучэнні з італьянскім алоўкам і вугалем.

Тэхніка малюнка з натуры з дапамогай сангіны вядомая пачынаючы з эпохі Адраджэння (Леанарда да Вінчы, Рафаэль). У гэты час у Еўропе ўжывалася натуральная сангіна мінеральнага паходжання («чырвоны мел»). Сучасная сангіна - штучная.

Асабліва шырока сангіна была распаўсюджаная ў XVII—XVIII стст. у малюнках з натуры і партрэтах (П. Рубенс, А.Вато, Ж. Фраганар, Ж. Шардэн). Цікавасць да сангіны захоўваецца і ў наступны час. Але асабліва часта да яе звярталіся мастакі пачатку XX ст. У гэты час складваецца нават своеасаблівы тып партрэта, дзе старанна выкананыя толькі галава і рукі партрэтуемых (як правіла, які сядзіць). Астатняя фігура намечана толькі некалькімі рыскамі.

## Гл. таксама 
* Аловак Кантэ

## Літаратура 
* 
* 
 

Катэгорыя:Пісьмовыя прылады
Катэгорыя:Жывапісныя тэхнікі
Сангілен

**Сангіле́н**, **Сенгіле́н** () — нагор’е ў Расіі, у паўднёва-ўсходняй частцы Тувы. Служыць водападзелам рэк басейна Малога Енісея і Тэс-Хема.

Нагор’е распасціраецца з захаду на ўсход на 230 км, найбольшая шырыня дасягае 120 км. Максімальная вышыня — 3276 м. Нагор’е складзена гнейсамі, крышталічнымі сланцамі, мармурызаванымі вапнякамі, перарванымі інтрузіямі гранітаў. Вяршыні разнастайнай формы: ад платападобных да вышчэрбленых (у абласцях распаўсюджвання старажытнага зледзянення). На паўночных схілах растуць кедрава-лістоўнічныя лясы; у цэнтральнай і паўднёвай частках (у глыбока ўрэзаных далінах) — драўняная расліннасць; на схілах — стэп, які пераходзіць на вышыні 1800—2000 м у горныя лугі і тундру. Ёсць радовішчы жалезістых кварцытаў, нефелінаў, графіту, золата.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Нагор’і Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Тывы
Пенама (правінцыя)

**Пенама** — правінцыя дзяржавы Вануату, якая займае тэрыторыю астравоў Пентэкост, Аба, Маэва і назвы якіх далі назву правінцыі (па першых літарах). Насельніцтва 28960 чалавек, плошча 1198 км ². Сталіца правінцыі Саратамата (на востраве Аба).

Катэгорыя:Правінцыі Вануату
Саўлюс Сандзяцкіс

**Саўлюс Сандзяцкіс** (; 11 кастрычніка 1928, Шаўляй — 3 лютага 2016) — літоўскі скрыпач, дырыжор, педагог. Народны артыст СССР (1980).

## Супрацоўніцтва са спецслужбамі 
Літоўскі цэнтр па даследаванні генацыда і супраціва жыхароў Літвы апублікаваў дакументы, у якіх гаворыцца, што Саўлюс Сандзяцкіс з 1962 па 1982 гг. супрацоўнічаў з КДБ СССР, і працаваў пад псеўданімам «Салютас». КДБ цікавіў яго бацька Яцкус Сандзяцкіс, які эміграваў у ЗША. У 1968 г. была арганізавана сустрэча сына і бацькі ў Канадзе з мэтай каб сын паўплываў на бацьку, каб той адмовіўся ад антысавецкай дзейнасці і прыехаў у савецкую Літву, дзе яго можна было адсочваць і выкарыстоўваць больш актыўна.

## Узнагароды 
### Узнагароды Літоўскай Рэспублікі 
* Кавалер Вялікага крыжа ордэна Вялікага князя Літоўскага Гедыміна (1 ліпеня 1997 года)
* Кавалер ордэна Вялікага князя Літоўскага Гедыміна (10 лютага 1994 года)
* Медаль Памяці 13 студзеня (10 мая 2002 года)
* Нацыянальная прэмія Літвы (1999 год)

### Іншыя ўзнагароды 
* Дзяржаўная прэмія Літоўскай ССР (1971).
* Народны артыст СССР (1980).
* Дзяржаўная прэмія СССР (1987)
* Ганаровы доктар Шаўляйскага ўніверсітэта (1999)
* Ганаровы грамадзянін Шаўляя (2000)
* Ганаровы доктар Акадэміі музыкі і тэатра Літвы (2003)
* Ганаровы прафесар Санкт-Пецярбургскай дзяржаўнай кансерваторыі імя М. А. Рымскага-Корсакава (2006)
* Зорка Сусветнага Дабрачыннага альянсу «Міратворац» (Масква, 2006)
* У 2009 годзе удастоены Ордэна Пашаны за ўклад у развіццё музычнага мастацтва і ўмацаванне расійска-літоўскіх культурных сувязяў
* Міжнародная прэмія «Балтыйская зорка» (2010)
* Ганаровы крыж I-ай ступені Аўстрыі за заслугі ў галіне навукі і мастацтва
* Ордэны Даніі, Польшчы і Эстоніі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Літоўскай акадэміі музыкі і тэатра
Катэгорыя:Выкладчыкі Літоўскай акадэміі музыкі і тэатра
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Літоўскай ССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Літвы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Шаўляя
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскай кансерваторыі
Катэгорыя:Скрыпачы СССР
Катэгорыя:Скрыпачы Літвы
Жан-Анарэ Фраганар

**Жан-Анарэ́ Фрагана́р** (,  — ) — французскі жывапісец і гравёр. Працаваў у стылі ракако. Стварыў больш за 550 карцін (не лічачы рысункаў і гравюр).

## Біяграфія 
Перш вучань Жан Батыста Шардэна, а потым Франсуа Бушэ. У 1752 за карціну «Ахвярапрынашэнне Іераваама» атрымаў Вялікую Рымскую прэмію і адправіўся ў Рым. У Рыме значны ўплыў аказалі на яго італьянскія майстры XVII стагоддзя Бароча, Салімена, П’етра да Картона і асабліва . Пасябраваўшы тут з жывапісцам Юберам Раберам, ён зрабіў разам з ім і з таленавітым аматарам мастацтва Сен-Нонам паездку на поўдзень Італіі. Плодам гэтай паездкі было выданне тома «*Voyage de Naples et de Sicile*», у якім большасць рысункаў гравіравана Фраганарам. Па вяртанні ў Парыж ён выставіў у салоне 1765 г. карціну «Смерць Карэза» (знаходзіцца ў Луўрскім музеі ў Парыжы), за якую каралеўская акадэмія мастацтваў прыняла яго ў свае члены.

]]
Аднак неўзабаве пасля таго ён кінуў гістарычны род жывапісу і, падпарадкаваўшыся густу таго часу, стаў пісаць ідэалістычныя жанры і пастаралі ў духу Вато і Бушэ, сцэны інтымнага жыцця пікантнага, часам бессаромна-эратычнага зместу, дэкаратыўныя пано, партрэты, мініяцюры, акварэлі, пастэлі і час ад часу займацца афортным гравіраваннем. Яго творы ўвайшлі ў вялікую моду і прадаваліся па высокім кошце, дзякуючы чаму ён паспеў узбагаціцца. Але рэвалюцыя разарыла яго, а класіцызм, паселены ў французскім мастацтве Ж.-Л. Давідам, пазбавіў яго ранейшай папулярнасці.

У 1793 годзе Фраганар з’ехаў з Парыжа ў Грас. На пачатку XIX стагоддзя ён вярнуўся ў Парыж, дзе памёр у 1806 годзе, амаль цалкам забыты.

## Творы 
* «Арэлі» («Шчаслівая выпадковасць катання на арэлях») (1767—1768)
* «Жаданае імгненне»
* «Пацалунак употай» (1780-я)

## Літаратура 
* Baron Roger Portalis. Honoré Fragonard, sa vie et son oeuvre. — Paris, 1888. 

## Спасылкі 
## Спасылкі 
* Фабрыка і музей духоў Fragonard

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Мастакі ракако
Санаціна

**Санаціна (саната без распрацоўкі)** — разнавіднасць санатнай формы, у якой адсутнічае распрацоўка, і якая ўжываецца ў тыповых для санатнай формы умовах (напрыклад, у першых частках цыклу).

## Агульныя звесткі 
Гэтая разнавіднасць санатнай формы не вельмі распаўсюджана. Ужываецца яна звычайна ў творах больш «лёгкага» характару. Асноўная вобласць прымянення — уверцюра (уверцюра да оперы, балету або уверцюра як самастойны твор). Пры адсутнасці галоўнай для санатнай формы часткі — распрацоўкі, санаціна тым не менш захоўвае прыналежнасць да гэтай формы. Яна мае традыцыйны санатны тэматызм (актыўная галоўная партыя і напеўнасць пабочная) і актыўную матыўную працу, хоць бы на ўзроўні экспазіцыі.

## Гл. таксама 
* Санатная форма
* Саната

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музычныя формы
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Стэфанія Сандрэлі

**Стэфанія Сандрэ́лі** (; 5 чэрвеня 1946) — італьянская . У апошнія гады здымаецца галоўным чынам на тэлебачанні.

## Біяграфія 
У чатырнаццацігадовым узросце ўдзельнічала ў конкурсе «Міс Італія», а годам пазней перамагла на аналагічным конкурсе мясцовага значэння ў сваім родным горадзе Віарэджа. Набыла вядомасць дзякуючы фільму П’етра Джэрмі «Развод па-італьянску», дзе яе партнёрам быў Марчэла Мастраяні; фінальныя кадры фільма, дзе Стэфанія паўстае ў бікіні, дазволілі шырокай публіцы ў поўнай меры ацаніць яе знешнія дадзеныя.

Аднак далейшыя ролі Сандрэлі прадэманстравалі, разам з выдатнай знешнасцю, яе выдатны талент. Наступная карціна Джэрмі — «Спакушаная і пакінутая» і асабліва фільм Антоніа П’етранджэлі «Я яе добра ведаў» замацавалі поспех. Сандрэлі запрашалі рэжысёры з Францыі, у тым ліку Жан-П’ер Мельвіль і Жан-П’ер Макі; з Іспаніі (Бігас Луна); знакаміты партугальскі рэжысёр Манаэль Алівейра («Гутарковае кіно»). Адну з лепшых роляў Сандрэлі згуляла ў фільме Бернарда Берталучы «Канфарміст».

Дачка Сандрэлі, Аманда Сандрэлі, таксама з’яўляецца вядомай італьянскай актрысай.

## Літаратура 
*
Сандрык

**Са́ндрык** (, , з σανις — дошка) — архітэктурны элемент, невялікі прафіляваны карніз, гарызантальная «палічка» над ліштвай аконнага ці дзвярнога праёма. Утылітарная функцыя сандрыка складаецца ў адводзе дажджавой вады ад праёма; візуальная — у падкрэсленні гарызантальных чляненняў фасада. Чаргаванне прасценкі і праёмы з ліштвамі і сандрыкамі ствараюць пэўны рытм, які ўзмацняе тэктанічныя ўласцівасці кампазіцыі фасада будынка. Аналагічную ролі адыгрываюць гурты і вертыкальныя пілястры. У архітэктуры Старажытнай Грэцыі такі элемент называлі гіпертырам (ύπέρ — звыш, над і θύρα — дзвярны шчыт). У кампазіцыі контрліштвы сандрык можа размяшчацца як у верхняй, так і ў ніжняй частцы. Можа абапірацца на кранштэйны, а ўверсе быць дапоўненым франтонам, па баках — пілястрамі ці калонкамі.

У класічнай архітэктуры гарызантальныя перакрыцці праёмаў тлумачаць у якасці антаблемента, таму сандрык можа мець уласны архітраў, фрыз і карніз. Архітраў звычайна прафілююць, фрыз можа дапаўняцца арнаментам, як і валютападобныя кранштэйны, а карніз у форме сімы дапаўняцца лучковым ці трохвугольным франтонам.

Блізкія формы: брыз-солей (сонцаахоўны казырок), броўка, парасоль (у архітэктуры — парасонавы купал). Кананічную форму мае сандрык у кампазіцыі брамантава акна ў Палацца Канчэлерыя ў Рыме. Больш складаную ў варыяцыях паладыева акна і серліяне. У інтэр'ерах сандрыкі цесна звязаны з афармленнем прасторы ў тым ці іншым мастацкім стылі.

## Галерея 

Файл:Lopacinskiai Palace Skapo window.JPG|Акно з трохвугольным франтонам на кранштэйнах
Выява:18 Halytska Street, Lviv (2).jpg|Ордарны сандрык з дэнтыкуламі (зубчыкамі)
Выява:18 Halytska Street, Lviv (1).jpg|Сандрык з лучковым франтонам

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Акно
Катэгорыя:Дзверы
Санідзін

**Санідзі́н** — пародаўтваральны мінерал з групы палявых шпатаў. Формула K(AlSi3)O8, тыповыя прымешкі Fe, Ca, Na, H2O,
малекулярная вага 274,30. Паходжанне назвы — ад грэчаскага sanis — «малая пласцінка» і idos — «бачыць». IMA статус — сапраўдны, апісаны ўпершыню да 1959 (да IMA). Год адкрыцця — 1808.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы алюмінію
Катэгорыя:Мінералы калію
Катэгорыя:Каштоўныя камяні
Сан-Каэтану-ду-Сул

**Сан-Каэта́ну-ду-Сул** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Сан-Паўлу. Складовая частка мезарэгіёна Агламерацыя Сан-Паўлу. Знаходзіцца ў складзе буйной гарадской агламерацыі Агламерацыя Сан-Паўлу. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Сан-Паўлу. Насельніцтва складае 144 857 чалавек на 2007 год. Займае плошчу 15,360 км². Шчыльнасць насельніцтва — 9430,8 чал./км².

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Бразіліі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Сан-Паўлу
Катэгорыя:З’явіліся ў 1877 годзе
Санкт-Пецярбургская дзяржаўная мастацка-прамысловая акадэмія імя А. Л. Штыгліца

**Санкт-Пецярбургская дзяржаўная мастацка-прамысловая акадэмія імя А. Л. Штыгліца** — вышэйшая мастацкая навучальная ўстанова, размешчаная ў Санкт-Пецярбургу. Галоўны корпус акадэміі знаходзіцца ў будынку, спраектаваным першым дырэктарам гэтай навучальнай установы - архітэктарам М. Я. Месмахерам. З 1953 па 1994 год год інстытут называўся Ленінградскім вышэйшым мастацка-прамысловым вучылішчам імя У. І. Мухінай, таму ў СМІ яго часта называюць «Мухінскім вучылішчам». Заснавана ў 1876 годзе як Цэнтральнае вучылішча тэхнічнага малявання барона А.Л.Штыгліца.

## Вядомыя выпускнікі 
* Людміла Міхайлаўна Мягкова (1929—2022) — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (мастацкае шкло), Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1977).
* Мікалай Аляксеевіч Рыжанкоў (1932—1994) — беларускі скульптар.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Санкт-Пецярбургская дзяржаўная мастацка-прамысловая акадэмія імя А. Л. Штыгліца
* Інтэр'ер вучылішча. 4 сферычных панарамы. 

Катэгорыя:Санкт-Пецярбургская мастацка-прамысловая акадэмія
Усевалад Васілевіч Санаеў

{{Кінематаграфіст
| Імя              = Усевалад Санаеў
| Арыгінал імя   = 
| Фота             = 
| Шырыня           = 150px
| Подпіс          = 
| Імя пры нараджэнні = 
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння = 
| Дата смерці = 
| Месца смерці = 
| Грамадзянства =    
| Прафесія = 
| Гады актыўнасці = 1938—1995
| Кірунак = сацыялістычны рэалізм
| Узнагароды ={ style="background: transparent"

-

}
{ style="background: transparent"
       
}
| imdb_id = 0760815
| Сайт =
}}
**Усевалад Васілевіч Санаеў** (12 (25) лютага 1912, Тула — , Масква) — савецкі , , Народны артыст СССР (1969).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 (25) лютага 1912 года ў Туле.

Пасля заканчэння ГІТІСа ў 1937 годзе пачаў працаваць у МХАТ. Аднак працы ў тэатры было няшмат, карыфеі тэатра неахвотна дзяліліся ролямі. З кіно ж справа ішла лепш. У кіно акцёр дэбютаваў у 1938 годзе, у фільме «Волга, Волга», згуляўшы дзве маленькія ролі: барадатага лесаруба і безбародага музыканта, а першая буйная праца адбылася ў карціне «Любімая дзяўчына» (1940) — роля працоўнага Дабракова. З 1943 года — артыст акадэмічнага тэатра імя Массавета. З 1946 года — акцёр Тэатра-студыі кінаакцёра. У 1949—1950 гадах — педагог УДІКа.

Памёр 27 студзеня 1996 года. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках (участак № 10).

## Фільмаграфія 
* 1938 — Волга, Волга
* 1940 — Любімая дзяўчына
* 1961 — Дарослыя дзеці
* 1983 — Белыя росы — *Фядос Ходас*
* 1984 — «Мёртвыя душы» — Іван Рыгоравіч, старшыня палаты

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Акцёрскія дынастыі
Катэгорыя:Сацыялістычны рэалізм
Мікалай Іванавіч Зарэмба

**Мікалай Іванавіч Зарэмба** (31 мая [12 чэрвеня] 1821, Віцебская губерня, Люцынскі павет, маёнтак Азупіна — 27 сакавіка [8 красавіка] 1879, ) — расійскі , .

## Біяграфія 
Скончыў Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт, адначасова вывучаючы фартэпіяна пад кіраўніцтвам Антона Герка і віяланчэль ў Іагана Беньяміна Гроса. Затым вывучаў кампазіцыю ў Берліне ў Адольфа Маркса. Вярнуўшыся ў 1854 у Пецярбург, Зарэмба прыняў на сябе кіраўніцтва харавым таварыствам пры лютэранскай Петрапаўлаўскай царквы. З заснаваннем Рускага музычнага таварыства ў 1859 Зарэмба прымаў у ім актыўны ўдзел, у тым ліку як педагог.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Латвіі
Вялікі драматычны тэатр імя Г. А. Таўстаногава

**Расійскі дзяржаўны акадэмічны Вялікі драматычны тэатр імя Г. А. Таўстаногава** (*Вялікі драматычны тэатр*, з 1932 года — імя М. Горкага, з 1964 да 1992 года — Ленінградскі акадэмічны Вялікі драматычны тэатр імя М. Горкага) — тэатр у Санкт-Пецярбургу, адзін з першых тэатраў, створаных пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі. Названы ў гонар свайго славутага рэжысёра і мастацкага кіраўніка Г. А. Таўстаногава.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт тэатра

Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Тэатры Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Акадэмічныя тэатры
Міхайлаўскі тэатр

**Міхайлаўскі тэатр** — тэатр оперы і балета ў Санкт-Пецярбургу, які размяшчаецца ў гістарычным будынку на Плошчы Мастацтваў (Б. Міхайлаўскай).

## Гісторыя 
Імператарскі Міхайлаўскі тэатр адкрыўся ў 1833 годзе па ўказе імператара Мікалая I. Сваёй назвай тэатр абавязаны вялікаму князю Міхаілу, малодшаму сыну Паўла I: Міхайлаўскі палац, размешчаны на плошчы Мастацтваў, служыў вялікаму князю рэзідэнцыяй, а тэатр стаў камернай сцэнай, якая брала высокапастаўленых гасцей з ліку імператарскай сям'і і набліжаных.

Будынак тэатра збудаваны па праекце А. П. Брулова пры ўдзеле А. М. Гарнастаева. Архітэктару атрымалася арганічна ўпісаць фасад ў створаны К. Росі ансамбль плошчы. У 1859 годзе ў выніку рэканструкцыі па праекце А. Кавоса была пашырана сцэна і на адзін ярус павялічана глядзельная зала, інтэр'еры тэатра дапоўніліся маляўнічымі плафонамі, багатай ляпнінай і фігурамі карыятыд, якія ўпрыгожваюць і сёння партал над авансцэнай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1833 годзе

Катэгорыя:Оперныя тэатры Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Оперныя тэатры Расіі
Катэгорыя:Тэатры балета Расіі
Катэгорыя:Акадэмічныя тэатры оперы і балета
Катэгорыя:Тэатры Санкт-Пецярбурга
Сан-Луіс-Патасі

**Сан-Луі́с-Патасі́** (; звычайна проста Сан-Луіс) — горад у Мексіцы, адміністрацыйны цэнтр штата Сан-Луіс-Патасі. Насельніцтва — 1&nbsp;085&nbsp;000 чалавек (2005).

З’яўляецца самым густанаселеным горадам штата. Горад размешчаны на вышыні 1850 метраў над узроўнем мора. Назва Сан Луіс Патасі паходзіць ад імя французскага караля Людовіка IX Святога (San Luis Rey de Francia). Патасі дададзена ў гонар багатай балівійскай шахты, пасля таго як у мястэчку Сера дэ Сан Педра, што непадалёк ад Сан Луіс Патасі, было знойдзена шмат срэбра. Людзі верылі, што ў гэтай шахце так шмат срэбра, што можна было з яго пабудаваць мост ад Балівіі да Іспаніі. Горад быў заснаваны ў 1592 годзе. У даіспанскі час тэрыторыі, на якіх размешчаны горад, былі заселеныя плямёнамі чычымекаў і атомі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:штат Сан-Луіс-Патасі
Катэгорыя:Гарады Мексікі
Сан-Мігель (Сальвадор)

**Сан-Міге́ль** () — горад у Сальвадоры, размешчаны ў аднайменным дэпартаменце.

## Гісторыя 
8 мая 1530 года была заснавана вёска пад назвай Сан-Мігель. Да 1586 года вёска атрымала статус горада.

## Геаграфія 
Горад знаходзіцца на вышыні 129 м над узроўнем мора.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва горада па гадах:

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Сальвадора
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XVI стагоддзі
Спіс зорак сузор’я Авена

Гэта — спіс самых зыркіх зорак у сузор’і Авен. Зоркі адсартаваны ў парадку змяншэння бачнага бляску.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Авен (сузор’е)
Авен
Сан-Луіс (Мараньян)

**Сан-Луіс** () — горад і муніцыпалітэт у Бразіліі, сталіца штата Мараньян. Складовая частка мезарэгіёна Поўнач штата Мараньян. Знаходзіцца ў складзе буйной гарадской агламерацыі Агламерацыя Гранды-Сан-Луіс. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Гарадская агламерацыя Сан-Луіс. Насельніцтва складае 957515 чалавек на 2007 год. Займае плошчу 827,141 км². Шчыльнасць насельніцтва — 1.157,6 чал./км².

Горад належаў французам, галандцам і партугальцам. Ён пачаў будавацца ў XVII стагоддзі і хутка развіваўся дзякуючы плантацыям цукровага трыснягу і бавоўны.

У сувязі з падзеннем попыту на дадзеныя культуры ў XIX—XX стст. горад захаваў свой гістарычны цэнтр у першапачатковым выглядзе. Жыццё быццам спынілася паміж XVIII і XIX ст.: у цэнтры няма аўтамабільнага руху, палацы ў стылі французскага ракако змяняюцца традыцыйнымі бразільскімі дамамі, упрыгожанымі блакітнай керамічнай кафляй. Неакласічны Ільвіны палац быў пабудаваны па ўказе заснавальніка горада — француза Даніэля дэ ла Туша ў 1776 г. Цікавым з’яўляецца таксама будынак тэатра, сваёй архітэктурай ён нагадвае класічныя італьянскія оперы XVIII стагоддзя. У горадзе захаваўся апошні ў Бразіліі слуп ганьбы.

Сан-Луіс захаваў чароўнасць каланіяльнага горада іберыйскага тыпу. Яго гістарычны цэнтр з’яўляецца аб’ектам са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Літаратура 
* 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Мараньян
Катэгорыя:Гарады Бразіліі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Бразіліі