open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Блакітная крыніца

**Блакітная крыніца** або **Сіні калодзеж** — крыніца з самым магутным патокам узыходнага тыпу на Усходне-Еўрапейскай раўніне. Гідралагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння з 1985 года.

## Геаграфія 
*Сіні калодзеж* знаходзіцца ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці, паблізу былой вёскі Кліны, за 4 км на поўнач ад вёскі Дубна, за 2,5 км на паўднёвы ўсход ад Слаўгарада.

Крыніца ўтварае вялікую крынічную ванну памерам 20 на 12 м з максімальнай глыбінёй 2 метры.

Лічыцца, што да чалавека, які тройчы перайшоў Блакітную крыніцу, надоўга ніякая хворасць не прыстане, здароўе будзе добрым, а жыццё доўгім.

У паданні фігуруе валатоўна Кацярына, за якую спаборнічаюць два волаты — Сцяпан і Марка. Кацярыне кахае Сцяпана, але ён, аднак, быў крыху слабейшы за свайго саперніка. Яна абяцае выйсці за таго, хто далей кіне валун. Марка перамагае і Кацярына, каб не жыць з некаханым, падае з камення, ператвараецца ў ваду і выходзіць з-пад зямлі за 5 вёрст ад Прапойска ў выглядзе крыніцы — гэтую крыніцу назвалі Сіні Калодзеж. Валатоўна Кацярына сустракаецца і ў іншых паданнях. Яна мае відавочныя рысы старажытнага архетыпнага жаночага боства зямлі, вады і жыцця, між тым як Сцяпан — празрыстая адсылка да вобраза Вялеса. Адсюль магчыма, што багіня, якой адпавядае пазнейшы персанаж Кацярыны, была яго жаночай парай, а ў самім паданні прасочваюцца рэшткі старажытнага міфа пра канфлікт Вялеса з іншым богам за прыхільнасць нейкага жаночага боства.

## Культавае значэнне 
З даўніх часоў месца вакол крыніцы лічылася сакральным, і выкарыстоўвалася як капішча. З прыходам хрысціянства, гэта месца было асвечана, і як кажуць адно з першых на нашай тэрыторыі, стала уважацца святым, вада лічыцца гаючай і валодае высокімі пітнымі якасцямі. Побач з крыніцай пабудавана царква, дзе правяцца малебны 14 жніўня на праваслаўнае свята Макаўе, калі побач з Блакітнай крыніцай збіраецца да 20 тысяч паломнікаў. Традыцыя паломніцтва і пакланення «Блакітнай крыніцы» ўключана ў Дзяржаўны рэестр гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Флора 
Вялікай біялагічнай разнастайнасцю крыніца не адрозніваецца. Значныя плошчы дна крынічнай ванны пакрытыя нітчатым багавіннем. Асобнымі курцінамі расце . Уражвае развіццё калоній пурпуровых бактэрый, якія ўтвараюць мудрагелістыя формы.

## Фаўна 
З бесхрыбтовых у крынічнай ванне і ручаі адзначаны лічынкі  пяці відаў (, , , віды родаў  і ), а таксама лічынкі ,  і , зімой можна ўбачыць дзікіх качак.

## Літаратура 
* *Кудельский.* Рассказы о воде: Белорусские криницы. — Минск, 1981

## Спасылкі 
* Выявы крыніцы 
* ИСЦЕЛЯЮЩАЯ ВОДА: ЛЕГЕНДЫ И ФАКТЫ  
* Фільм пра крыніцу
* Памятник природы республиканского значения «Голубая криница» 
* Блакітная крыніца на www.wikimapia.org
* Голубая криница под Славгородом: в очереди за исцелением 
* Блакітная крыніца 
* Блакітная крыніца 
* Голубая криница — культовый источник  

Катэгорыя:Слаўгарадскі раён
Катэгорыя:Крыніцы Беларусі
Катэгорыя:Гідралагічныя помнікі рэспубліканскага значэння
Галерэя

thumb|Галерэя
**Галерэ́я** (, ад ) — выцягнутае ў даўжыню крытае памяшканне ці пераход паміж часткамі будынка ці суседнімі будынкамі. У галерэі звычайна адну з падоўжных сцен замяняюць калоны ці слупы, а часам яшчэ і балюстрада. Паходзіць з італьянскай мовы, дзе азначае *царкоўны цвінтар*.

[200px|thumb|left|Галерэя [Уфіцы, Фларэнцыя.]]

Галерэі ў выглядзе палацавых зал з адной сцяной у выглядзе суцэльнага шэрагу вялікіх вокнаў з’явіліся напачатку XVI ст. і асабліва распаўсюдзіліся ў стылявую эпоху барока. Процілеглая вокнам глухая, як правіла, сцяна, выкарыстоўвалася для размяшчэння твораў жывапісу і скульптуры, што давала добрае натуральнае асвятленне.

Зручнасць размяшчэння экспазіцый у галерэях прывяла да таго, што галерэямі сталі зваць мастацкія музеі ці іх часткі наогул, без прывязкі да архітэктурных асаблівасцяў.

Сучасная архітэктура працягвае актыўна выкарыстоўваць галерэі.

Галерэяй таксама завуць верхні ярус глядзельнай залы (галёрка), у якой звычайна знаходзяцца самыя танныя месцы, што звязана з першапачатковым значэннем слова.

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва
Катэгорыя:Музеі
Яршоў

**Яршоў** — рускае прозвішча, а таксама тапонім.

## Прозвішча 
* Аляксандр Іванавіч Яршоў (нар. 1930) — беларускі вучоны ў галіне хімічнай тэхналогіі і тэхнікі.
* Аляксей Іванавіч Яршоў (1920—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Анатоль Віктаравіч Яршоў (1933—2018) — беларускі архітэктар.
* Георгій Фёдаравіч Яршоў (1922—1997) — беларускі спецыяліст у галіне тэарэтычнай механікі.
* Павел Іванавіч Яршоў (1914—1981) — савецкі дыпламат.
* Пётр Паўлавіч Яршоў (1815—1869) — рускі паэт і пісьменнік.

## Тапонім 
* Яршоў — горад у Саратаўскай вобласці Расіі.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Істмійскія гульні

thumb|300px|Істмійскія гульні
**Істмійскія гульні** — адзін з 4-х агульнагрэчаскіх агонаў.

Яны спраўляліся на Карынфскім перашыйку (Істме) праз два гады, верагодна, увесну кожнага другога і чацвёртага з гадоў алімпіяды. Паданне адносіць іх заснаванне да дагістарычнага часу. Заснавальнікам агона яно заве бога Пасейдона, які ўпершыню зладзіў яго па патанулым у моры Мелікерце. Іншае паданне прыпісвае заснаванне гульняў Тэзею пасля забойства Скірона ці Сініса. Насамрэч яны, верагодна, узніклі ці, прынамсі, атрымалі сваё агульнагрэчаскае значэнне толькі пасля звяржэння тыраніі Кіпселідаў (каля 582 да н.э.).

Загадвалі агонам карынфяне, але ганаровае старшынства на ім мелі афіняне, у гонар іх героя Тэзея. Элейцам, насупраць, доступ быў закрыты. Час гульняў пачынаўся, як і ў іншых агонах, абвяшчэннем свяшчэннага перамір'я. Змаганні былі гімнастычныя і конныя; музычаскія далучыліся толькі ў імператарскую эпоху. Гульні працягваліся, верагодна, некалькі дзён. Пераможца атрымліваў пальмавую галіну і вянок, які ў найстаражытнейшы час (а таксама ў імператарскі) плёўся з хваёвых галін, а ў класічную эпоху — з сельдэрэю.

## Літаратура 
* Unger, «Die Isthmien u. Hyakinthien» («Philol.» XXXVII, 1877, стр. 1 сл.).

## Гл. таксама 
* Панэлінскія гульні

Катэгорыя:Спорт у Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Старажытнагрэчаская міфалогія
Жукаўка

Назву **Жу́каўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць:
** Жукаўка — вёска ў Асіповіцкім раёне
** Жукаўка — вёска ў Касцюковіцкім раёне

* Мінская вобласць:
** Жукаўка — вёска ў Вілейскім раёне
** Жукаўка — вёска ў Мінскім раёне

### Расія 
* Жукаўка — горад у Бранскай вобласці
Вялікі камень Горацкі

**Вялікі камень Горацкі** або **Чортаў камень** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння, самы вялікі валун Беларусі. За 400 метраў на паўночны захад ад вёскі Горкі Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці, за 400 метраў ад аўтадарогі Шуміліна-Бешанковічы. Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе, па форме нагадвае гіганцкі прас. Даўжыня 11 метраў, шырыня 5,6 метра, бачная вышыня 2,8 метра. Па матэрыялах Інстытута геалогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі дакладная вага — 292 тоны. Пад уздзеяннем сонца, вады, ветру, перападу тэмператур Вялікі камень паступова разбураецца. У папярочным напрамку трэшчына, зарослая мхом i
лішайнікам. 3 паўднёвага боку ад валуна адколата 0,5 м³.

Прынесены ў час апошняга абледзянення 18 тысяч гадоў таму з Выбаргскага масіву Балтыйскага шчыта. Так Вялікі камень аказаўся на тэрыторыі сучаснага Шумілінскага раёна, асеў каля цяперашняй вёскі Горкі, што за 17 км на поўдзень ад Шуміліна.

## Паданне 
А. А. Мартыненка ў кнізе «Незапатрабаваныя скарбы. Па запісках лагернага ўрача» ў раздзеле «Віцебск. Шуміліна. Вялікі камень» піша, быццам адзін яўрэй з Віцебска, схаваў у трыццаці кроках ад каменя шкатулку з дабром усіх сваіх продкаў.

## Галерэя 

File:Вялікі камень1.JPG
File:Вялікі камень2.JPG
File:Вялікі камень3.JPG

## Літаратура 
* 
* 
* Волаты // Ляўкоў, Э. А. Маўклівыя сведкі мінуўшчыны / Э. А. Ляўкоў. — Мн., 1992. — С. 25-31.
* Вялікі камень // Ахоўныя прыродныя тэрыторыі і помнікі прыроды Беларусі / рэд.-склад.: В. К. Мазоўка, Н. М. Сямашка. — Мн., 1985. — С. 47.
* Наша Шуміліншчына // Гісторыка-краязнаўчы курс / Шуміліназнаўства / уклад.: В. А. Адляшчук.

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Горкі (Шумілінскі раён)
Панэлінскія гульні

**Панэлінскія гульні** — агульнанацыянальныя святы ў Старажытнай Грэцыі, якія спраўляліся ў гонар багоў. Яны ўзніклі як спартыўныя спаборніцтвы, да якіх пасля дадаліся іншыя дысцыпліны.

Першапачаткова панэлінскія гульні складаліся з наступных этапаў, так званых *«перыядаў»*:
* Алімпійскія гульні — найбольш значныя спаборніцтвы, якія праводзіліся адзін раз у чатыры гады ў Алімпіі ў гонар бога Зеўса. Пераможцам уручаліся вянкі з аліўкавых галін.
* Піфійскія гульні — праводзіліся адзін раз у чатыры гады ў Дэльфах у гонар Апалона. Пераможцы атрымлівалі лаўровые вянкі.
* Істмійскія гульні — праводзіліся адзін раз у два гады недалёка ад Карынфа ў гонар Пасейдона. Пераможцы атрымлівалі вянкі з бузіны, а пазней з піхты.
* Нямейскія гульні — праводзіліся адзін раз у два гады каля Нямеі ў гонар Зеўса. Вянок пераможца вырабляўся з сельдэрэя.

Пераможца ў кожным відзе спорту ва ўсіх чатырох гульнях атрымліваў ганаровы тытул перыядоніка. Пазней у эпоху элінізма панэлінскімі гульнямі сталі звацца і спаборніцтвы мясцовага значэння.

## Гл. таксама 
* Агон

Катэгорыя:Спорт у Старажытнай Грэцыі
Яхідна (міфалогія)

**Яхі́дна**, *Эхідна* () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі велічэзная напаўжанчына-напаўзмяя.

Дачка Форкія і Кето, якая жыла пад зямлёй у кілікійскіх Арымах, або дачка Тартара і Геі, або дачка Перанта і Стыкс, або дачка Фанета.

Сястра і жонка Тыфона, маці двухгаловага сабакі Орфа, трохгаловага Кербера, Лярнейскай гідры, Нямейскага льва (ад Тыфона ці Орфа), Хімеры, Сфінгі, Калхідскага Цмока (па версіі) і Эфона (арла Зеўса, які дзюбаў печань Праметэя).

Малявалася ў выглядзе жанчыны з прыгожым тварам і плямістым змяіным целам, сумяшчаючы ў сабе прыгажосць і люты характар. Завецца стогаловай. Выкрадала падарожнікаў.

Паводле Піндара, яна прагрызлася на святло з чэрава маці. З яхіднай параўноўваў Гая Калігулу Тыберый.

У розных варыянтах міфаў Яхідна была забіта Гераклам, Белерафонтам ці Эдыпам. Яшчэ па адным варыянце, была задушана ў сне Аргусам.

Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Міфічныя змеі
Катэгорыя:Малая Азія ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Казлоўка

Назву **Казло́ўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Казлоўка — вёска ў Полацкім раёне 
** Казлоўка — вёска ў Сенненскім раёне 

* Гомельская вобласць:
** Казлоўка — аграгарадок у Светлагорскім раёне 

* Магілёўская вобласць:
** Казлоўка — вёска ў Мсціслаўскім раёне 

* Мінская вобласць:
** Казлоўка — вёска ў Барысаўскім раёне
** Казлоўка — вёска ў Мінскім раёне

### Латвія 
### Расія 
* Казлоўка (Асцёрскае сельскае паселішча)
* Казлоўка (Гагарынскі раён)
* Казлоўка — горад у Казлоўскім раёне Чувашыі.
* Казлоўка (Рослаўльскае сельскае паселішча)
* Казлоўка (Хіславіцкі раён)

## Гл. таксама 
* Казлова 
* Казловічы 
* Казловы Луг 
* Казлоў 
* Казлоўцы
* Казлоўшчына 
* Казлы 
* Казлякевічы
* Казляны
Форкій

**Фо́ркій**, *Форкіс*, *Форк* () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі марское хтанічнае бажаство, бог бурнага мора. Сын Понта і Геі, або сын Урана і Геі, або сын Понта і Тэфіі.

Брат і муж марскога бажаства Кето — багіні бездані. Іх дзеці: гаргоны і граі; гесперыды (па версіі); стогаловы дракон Ладан, які вартаваў залатыя яблыкі гесперыд; сірэны (па версіі) і Яхідна (па версіі).

Акрамя таго, Форкій з’яўляецца бацькам пачвары Скілы (ад саюза з Гекатай, Ламіяй ці Кето), бога бітвы Палемаса.

Паводле Гамера, Форкій — марское бажаство, дзед Паліфем (як бацька німфы Фаосы).

Яму прысвечана прыстань на Ітацы. Саюзнік Дыяніса.

Па інтэрпрэтацыі, ён быў эфіёпам з вострава Керн за Гераклавымі слупамі, царом трох астравоў. Па вытлумачэнню, цар, бацька трох дочак. Паводле Варона, гэта цар Корсікі і Сардзініі, пераможаны ў марской бітве царом Атлантам.

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Марскія багі
Катэгорыя:Багі
Джэніфер Лопес

**Джэніфер Лін Афлек**, па нараджэнні **Лопес** (, ; нар. ), або **Джэй Ло** () — амерыканская , , , мадэльер і .

Шлях у шоу-бізнесе пачала ў пачатку 1990-х гадоў танцоўшчыцай у камедыйным тэлешоу In Living Color і дамаглася шырокага прызнання як актрыса пасля выхаду ў 1995 годзе экшан-фільма «Грашовы цягнік». Джэніфер Лопес дасягнула поспеху ва ўсіх прафесійных амплуа: яна адна з самых паспяховых спявачак свайго пакалення; адна з самых высокааплатных галівудскіх актрыс; прызнаны ўзор стылю і таленавітая бізнесвумен, якая здолела звярнуць сваю папулярнасць у паспяховы фэшн-брэнд *J. Lo*; акрамя таго, яна адна з самых багатых жанчын сусветнага шоу-бізнесу і адна з самых уплывовых іспанамоўных асоб свету.

## Спасылкі 
* Official website
* Jennifer Lopez Biography 

Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Поп-музыканты ЗША
Катэгорыя:Харэографы
Тартар

**Та́ртар** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі — найглыбейшая бездань, а таксама яе чароўная персаніфікацыя, якая знаходзіцца пад Аідам, куды пасля тытанамахіі Зеўс зрынуў Кронаса і тытанаў, і дзе іх пільнавалі сторукія волаты Гекатанхейры, дзеці Урана. Там жа былі заменчаны старэйшыя кіклопы. Адзінымі, хто мог выйсці адтуль, былі Нікта і яе нашчадкі.

Гэта цёмная бездань, якая настолькі ж аддалена ад паверхні зямлі, наколькі ад зямлі неба: па словах Гесіёда, меднае кавадла ляцела б ад паверхні зямлі да Тартара на працягу 9 дзён. Тартар быў акружаны патройным пластом цемры і жалезнаю сцяной з жалезнымі варотамі, узведзенымі Пасейдонам.

Паводле Гесіёда, узнік услед за Хаосам і Геяй. Паводле Эпіменіда, народжаны ад Аэра і Нікты. Паводле іншых аўтараў, як персаніфікацыя гэтай бездані, Тартар быў сынам Эфіру і Геі.

## У наступнай традыцыі 
У пазнейшыя часы значэнне Тартара змянілася: пад ім сталі мець на ўвазе ніжнія прасторы ў царстве грэшнікаў.

У сярэднявечча тартарам сталі зваць найбольш закінутыя і аддаленыя куткі зямлі. Гл. таксама Тартарыя.

Таксама ў «Цэнтурыях» Настрадамуса Тартар згадваецца як прапашчае месца, якому мае быць перажыць небывалы росквіт.

У наш час можна пачуць выраз «праваліцца ў тартарары», што азначае тое ж, што і «праваліцца пад зямлю», гэта значыць «знікнуць», «перастаць існаваць».

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаграфія грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Жыццё пасля смерці
Катэгорыя:Пекла
Бертольд Шультэ

**Бертольд Шультэ** (, , , ? — 24 ліпеня 1198, Лівонія) — другі біскуп ікскюльскі (1196—1198). Загінуў 24 ліпеня 1198 года ў бітве з лівамі на Старажытнай Гары, паблізу будучай Рыгі. Па некаторых звестках заснавальнік Рыгі.

Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Латвіі
Кето

[thumb|250px|Старажытнагрэчаская ваза з выявай [Персей, міфалогія|Персея, Андрамеды і Кето.]]
**Кето́** (, у пазнейшым вымаўленні Кіто́) — персанаж грэчаскай міфалогіі, імя якой паходзіць ад слова «кітас» ( — «марская пачвара»), ад якога пайшло і беларускае «кіт».

## Роднасныя сувязі 
Кето — дачка Геі і Понта , сына Геі.

Кето была замужам за сваім братам Форкіем, богам бурнага мора.

Дзеці Кето (так званыя фаркіды): дракон Ладан , німфа Фаоса, Яхідна (па версіі), граі (Эніё, Пемфрэда і Дэйна), гаргоны (Эўрыяла, Сфена і Медуза) , сірэны (па версіі), гесперыды (па версіі).

## Выгляд 
Выгляд Кето адрозніваецца ў розных варыянтах легенд. У некаторых яна — прыгожая жанчына
(па Гесіёдзе, «прыгожашчакастая» ), у іншых — яна з самага нараджэння выродлівая старая, якая ўвасабляе жахі мора.

## Роля 
Кето была багіняй марской бездані, а таксама пачвар, якія насяляюць гэтыя бездані. У некаторых варыянтах легенд Кета сама была пачварай глыбінь.

Кето — марская пачвара, на з'ядзенне якому была выстаўлена Андрамеда. Персей ператварыў яе ў камень .

## Тлумачэнні 
Па вытлумачэнню, быў цар Кітон, які налажыў даніну на Трою, але быў забіты войскамі Геракла і Лаамедонта . Магчыма, яе імя звязана з хетамі .

## Спасылкі 
* Theoi Project — Кето 

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Марскія багі
Катэгорыя:Катастэрызмы
Катэгорыя:Багі
Макарыя

**Макарыя** — у старажытнагрэчаскай міфалогіі  адна з Гераклідаў, старэйшая дачка Геракла і Дэяніры, ці, паводле Суды, дачка Аіда і Персефоны, багіня блажэннай смерці. Прынесла сябе ў ахвяру Персефоне перад бітвай Гераклідаў з Эўфрысфеем . У памяць пра Макарыю названа крыніца каля Марафона . Дзеючая асоба трагедыі Еўрыпіда «Геракліды» (хоць яе імя ў п'есе не згадана).

Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Атыкі
Кіль

**Кіль**:
* Кіль судна
* Кіль, авіяцыя
* Кіль, біялогія — падоўжны выраст грудзіны, які служыць для прымацавання моцна развітых грудных цягліц у шэрагу пазваночных жывёл
* Сузор'е Кіль

## Тапонім 
* Горад Кіль, горад у Германіі
* Вулкан Кіль, стратавулкан на востраве Сінт-Эстатыус, Нідэрландскія Антылы

## Персаналіі 
* Джон Кіль, амерыканскі журналіст
* Фрыдрых Кіль, нямецкі кампазітар
Антун Шолян

**Антун Шолян** () (1 снежня 1932 — ) — харвацкі літаратар.

Нарадзіўся ў Бялградзе, вывучаў англістыку і германістыку ў Заграбе. Празаік, паэт, драматург, рэдактар, перакладчык з нямецкай, англійскай і рускай моў. У літаратуры з 1940-х гадоў. У 1950-х удзельнічае ў заснаванні літаратурных часопісаў *«Međutim», «Krugovi»* i *«Književnik»*. Уклаў шэраг анталогій, пісаў эсэ, фельетоны.

### Бібліяграфія 
* *«Na rubu svijeta»* (1956) («На краі свету»)
* *«Bacač kamena»* (1985) («Кідальнік каменняў»)
* *«Izdajice»* (1961) («Здрадцы»)
* *«Kratki izlet»* (1965) («Кароткая вандроўка»)
* *«Luka»* (1976) «Луг»
* *«Drugi ljudi na mjesecu»* (1978) («Іншыя людзі на Месяцы»)

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 1 снежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:Памерлі 12 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1993 годзе
Катэгорыя:Пісьменнікі Харватыі
Катэгорыя:Паэты Харватыі
Катэгорыя:Драматургі Харватыі
Катэгорыя:Перакладчыкі Харватыі
Яніна

* Яніна — жаночая форма імя Ян.

## Тапонім 
### Беларусь 
* Яніна — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі
* Я́ніна — былая вёска ў Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці
* Яні́на — былы хутар у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці
* Яніна — былая назва вёскі Светлы Бор у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці

### Грэцыя 
* Яніна — возера на паўночным захадзе Грэцыі. Плошча 22,8 км²
* Яніна — горад на паўночным захадзе Грэцыі. Сталіца Эпіра
* Яніна — ном у Грэцыі
Леўкафея

thumb|upright=0.6|Леўкафея. Скульптура французскага скульптара
**Леўкафея**, або **Леўкатэя** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі імя багіні, у якую па жаданні Дыяніса была пераўтворана Іно — другая дачка Кадма і Гармоніі, жонка Афаманта, маці Леарха і Мелікерта.

Выгадавала Дыяніса. Яна дала Адысею покрыва, якое выратавала яго. Ёй прысвечаны LXXIV арфічны гімн.

Паводле родаскага міфа, гэта эпітэт Галіі.

## Гл. таксама 
* Белая багіня
* Леўкафея (дачка Орхама) — улюбёная Геліяса

## Спасылкі 
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багі
Гемера

**Геме́ра** (, «дзень») — у грэчаскай міфалогіі багіня, увасаблялая дзень, дачка Нікты (Ночы) і Эрэба (Цемры) , сястра Эфіру. У пераказе Гігіна, нарадзілася ад Хаосу і Імглы .

Лічылася спадарожніцай Геліяса. Выкрала Кефала і нарадзіла ад яго Фаэтона (версія) . У Алімпіі яе статуя як маці Мемнана  (тут яна змешваецца з Эас). Паводле Гігіна, маці Таласы (ад Эфіру).

У рымскім пантэоне Гемеры адпавядае *Дыес*.

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багі
Галія (міфалогія)

**Галія** — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі з Родаса, сястра тэльхінаў, дачка багіні мора Таласы, жонка Пасейдона.

У яе 6 сыноў і дачка Рода (Родас). Сыны Пасейдона адрозніваліся дзерзкасцю, у іх сустрэла варожы прыём Афрадыта. Багіня наслала на іх вар'яцтва, і яны згвалтавалі сваю маці. Пазнаўшы пра гэта, Пасейдон схаваў сыноў пад зямлю, яны клічуцца «ўсходнімі дэманамі». Галія кінулася ў мора, і яе сталі зваць Леўкафеяй.

Катэгорыя:Гераіні старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы астравоў Эгейскага мора
Тара

**Тара** — шматзначны тэрмін.

* Тара — ёмістасць для захоўвання і транспарціроўкі прадукцыі.

## Тапонім 
* Тара — рака ў Чарнагорыі і Босніі і Герцагавіны, прыток ракі Дрына.

### Расія 
* Тара — горад у Омскай вобласці.
* Тара — рака ў Новасібірскай і Омскай абласцях, правы прыток Іртыша.

## Іншае 
* (5863) Тара — астэроід
Мелікерт

**Мелікерт** (імя запазычана ў фінікійскага бога Мелькарта) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі  сын Іно і цара Архамена Афаманта, брат Леарха. Пасля таго, як Гера наслала на яго маці вар’яцтва і Іно кінулася ў мора разам з сынам , Мелікерт быў пераўтвораны ў малодшае марское бажаство Палемона.

Дэльфін перанёс яго на Карынфскі перашыек , Сісіф пахаваў яго на Істме . У яго памяць Сісіф заснаваў Істмійскія гульні .

Палемон выяўляўся як хлопчык на дэльфіне . Яму прыносілі ў ахвяру дзіцяў . Над магілай у Карынфе знаходзіўся храм Палемона . Палемону прысвечаны LXXV арфічны гімн.

Катэгорыя:Абагаўлёныя героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Беотыі
Катэгорыя:Міфы Карынфа
Япет

**Япе́т** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі  адзін з тытанаў, сын Урана і Геі, муж акіяніды Клімены  (або, паводле Апаладора, акіяніды Асіі), якая нарадзіла яму Атланта, Менетыя, Праметэя і Эпіметэя .

Япет — удзельнік тытанамахіі; быў скінуты Зеўсам у Тартар, падзяліўшы лёс братоў .

З’яўляецца прабацькам чалавечага роду.

## Гл. таксама 
* Яфет
* Анурыс — аналог Япета ў егіпецкай міфалогіі.

Катэгорыя:Тытаны
Катэгорыя:Багі
Панакея

**Панакея** (Панакія, «Якая ўсё вылечвае») — у старажытнагрэчаскай міфалогіі бажаство — персаніфікацыя вылячэння. Дачка Асклепія  і Эпіёны . Яе ахвярнік у Аропе .

## Гл. таксама 
* Панацэя

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багі медыцыны і здароўя
Катэгорыя:Багі
Таласа

**Таласа**, *Фаласа*, *Талата* (, «мора») — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі, багіня мора. Па версіі, яна дачка Эфіра і Гемеры, жонка Понта , спарадзіла ад Понта роды рыб . Маці тэльхінаў і Галіі.

Яе статуя знаходзіцца ў Карынфе, яна трымае на руках юную Афрадыту . Таксама Таласа — эпітэт Тэфіі, ёй прысвечаны XXII арфічны гімн.

## Цікавыя факты 
* Ва Францыі гэта назва папулярнай штотыднёвай тэлеперадачы «Таласа» на тэму мора і звязаных з ім сюжэтаў з экалагічнага, спартыўнага, чалавечага і гістарычнага пунктаў гледжання.

* У гонар Таласы названы спадарожнік Нептуна.

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Марскія багі
Сугерый

thumb|200px|right|Сугерый з Сен-Дэні. Вітраж

**Сугерый** () або **Сюжэр** (; каля  — ) — абат Сен-Дэні, магутны саветнік французскіх каралёў Людовіка VI і Людовіка VII. Першы заступнік і «хросны бацька» гатычнага стылю сярэднявечнай архітэктуры.

Катэгорыя:Абаты Сен-Дэні
Катэгорыя:Гісторыкі XII стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі Францыі
Катэгорыя:Храністы
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Францыі
Катэгорыя:Рэгенты Францыі
Катэгорыя:Памерлі ад малярыі
Святая Жэнеўева

**Жэнеўева** () або **Генавефа** (, каля 420, Нантэр (цяпер прадмесце Парыжа) — каля 500, Парыж) — святая, заступніца Парыжа. 

## Біяграфія 
Паходзіла з старажытнага гала-германскага роду. У 429 годзе святы Герман Асерскі быў праездам у іх хаце і прадказаў маленькай Жэнеўеве вялікую будучыню. З пятнаццацігадовага ўзросту будучая святая вяла аскетычнае жыццё ў бацькоўскай хаце, а пасля смерці бацькоў жыла ў Парыжы, які тады не выходзіў за межы вострава Сітэ. У 451 годзе, калі Парыжу пагражалі уварваўшыся ў Еўропу орды Атылы, Жэнеўева прадказала, што Парыж будзе выратаваны. Калі гараджане страцілі надзею і хацелі забіць святую, Атыла адвёў свае орды ад горада ў бок Каталаўнскіх палёў, дзе і быў разбіты. Пасля гэтага слава святой ўзрасла. Яна заваявала павагу горада таксама шчодрасцю, бездакорнай маральнасцю і палымянай верай.

Падчас пяцігадовай аблогі Парыжа Хлодвіга, Жэнеўева прывяла па рацэ ў горад караблі з харчовымі прыпасамі і раздала іх народу. У 460 годзе Жэнеўева дабраславіла пабудову над магілай святога Дыянісія царквы, пры якой кароль Дагаберт I заснаваў пазней абацтва Сен-Дэні.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Святыя

Катэгорыя:Хрысціянства ў Парыжы
Андэрс Берынг Брэйвік

**Андэрс Берынг Брэйвік** (; ) — нарвежскі грамадзянін і ініцыятар выбуху ва ўрадавым квартале Осла і нападу на палітычны маладзёжны лагер Нарвежскай працоўнай партыі 22 ліпеня 2011 года, хоць дагэтуль невядома ці дзейнічаў ён адзін. Паводле сведчанняў, 22 ліпеня 2011 года ён даехаў да маладзёжнага лагера на востраве Уцёя і пераапрануты ў форму паліцэйскага адкрыў страляніну без разбору па ўдзельніках мерапрыемства. Колькасць забітых у выніку напада склала 84 чалавекі.

Яго таксама звязваюць з выбухам начыненай выбухоўкаю машыны, які меў месца ва ўрадавым квартале Осла за дзве гадзіны да інцыдэнта на востраве. Ён быў арыштаваны адразу пасля ўчыненага замаху на маладзёжны лагер і цяпер знаходзіцца пад паліцэйскім наглядам. Падчас затрымання быў паранены. Пасля свайго арышту афіцыйныя асобы далі яму характарыстыку ўльтраправага экстрэміста. Паводле Reuters і BBC намеснік начальніка паліцыі Роджэр Андэрсен апісаў падазраванага як «хрысціянскага фундаменталіста».

Брэйвік атрымаў адукацыю ў Камерцыйнай школе Осла і, паводле Verdens Gang, вызнае сябе кансерватыўным нацыяналістам. Таксама ён з'яўляецца былым сябрам Партыі прагрэса Нарвегіі (FrP) і яе маладзёжнага крыла FpU. Паводле дзейнага лідара FpU Ова Ванебо, Брэйвік быў досыць ініцыятыўным у першай палове 2000-х, аднак быў вымушаны пакінуць партыю праз узмацненне жорсткасці сваіх поглядаў. У шматлікіх сацыяльных медыа ён вызнаваў сабе прыхільнікам нарвежскага антынацыскага партызана Макса Мануса, нідэрландскага палітыка Герта Вільдэрса і сацыяльна-ліберальнага філосафа Джона Сцьюарта Міла. У яго Твітэры існуе толькі адзін запіс з цытатай Джона Сцьюарта Міла: «Адзін чалавек з верай мацнейшы за сто тысяч чалавек, якія маюць толькі інтарэсы». Выказваліся меркаванні, што ён выкарыстоўваў сваю фірму з мэтай легальнага здабыцця вялікай колькасці штучных угнаенняў і іншых хімічных рэактываў для стварэння аміячнай селітры.

У 2012 г. нарвежскі суд прызнаў Андэрса Брэйвіка псіхічна здаровым, яму трэба будзе правесці ў зняволенні 21 год як мінімум. Гэты тэрмін можа быць прадоўжаны, калі суд вырашыць, што Брэйвік працягвае ўяўляць пагрозу для грамадства. Брэйвік прызнаў, што ён забіў 77 і параніў 240 чалавек. Настойваў на тым, што яго ўчынкі тлумачацца ўльтраправымі і антымусульманскімі поглядамі і не хацеў, каб яго разглядалі як паранаідальнага шызафрэніка.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Забойцы Нарвегіі
Катэгорыя:Масавыя забойцы
Катэгорыя:Тэрарысты Нарвегіі
Катэгорыя:Хрысціянскі тэрарызм
Катэгорыя:Ультраправыя
Катэгорыя:Нацыяналісты Нарвегіі
Катэгорыя:Дзеячы нацыяналізму
Катэгорыя:Антыфеміністы
Эмі Уайнхаус

**Эмі Джэйд Уайнхаус** (; 14 верасня 1983 — 23 ліпеня 2011) — анлійская , якая выконвала соўл-поп з джазавымі матывамі; двойчы лаўрэатка прэміі Ivor Novello, лаўрэатка прэміі «Грэмі».

## Біяграфія 
Паводле даследавання , якое ён правёў для выставы «Эмі Уайнхаўс: сямейны партрэт» у 2013 годзе, прапрадзед Эмі па бацьку эміграваў з Мінска ў 1890 годзе.

Першы альбом «Frank» (2003) быў намінаваны на Mercury Prize. 14 лютага 2007 года спявачка атрымала Brit Award як «Найлепшы брытанскі выканаўца» (*Best British Female Artist*). Другі альбом «Back to Black» (2006), прынёс ёй 6 намінацый «Грэмі» і — перамогу ў 5 катэгорыях, уключаючы «Record of the Year». Уайнхаус, якая хварэла на дэпрэсію, абцяжараную алкагольнай і наркатычнай залежнасцю, нярэдка бывала ў цэнтры скандалаў і судовых працэсаў. У канцы 2007 года бацькі мужа выступілі з заявай, якой заклікалі фанатаў байкатаваць творчасць Уайнхаус, пакуль сужэнцы не пакінуць «дрэнныя звычкі».

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *Frank* (2003)
* *Back to Black* (2006)

### Сінглы 
* «Stronger Than Me» (2003)
* «Take the Box» (2004)
* «In My Bed / You Sent Me Flying» (2004)
* «Pumps / Help Yourself» (2004)
* «Rehab» (2006)
* «You Know I’m No Good» (2007)
* «Back to Black» (2007)
* «Tears Dry on Their Own» (2007)
* «Valerie» (з Маркам Ронсанам) (2007)
* «Love Is a Losing Game» (2007)
* «B Boy Baby» (2007)

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Фан-сайт спявачкі 
* [Эмі Уайнхаус на MySpace(https://be.wikipedia.org/wiki/MySpace) ]
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Катэгорыя:Памерлі ад атручвання
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ў жанры соўл
Ахмад Шах Масуд

**Ахмад Шах Масуд** (дары احمد شاه مسعود — Ahmad Šāh-e Mas'ūd, тадж. Аҳмадшоҳи Масъуд; 1 верасня 1953 — 10 верасня 2001) — афганскі палявы камандзір, міністр абароны Афганістана. Вядомы таксама пад мянушкай **Панджшэрскі леў** (дары شیر پنجشیر — Šēr-e Panjšēr, тадж. Шери Панҷшер). **Масуд** — мянушка (лакаб), што па-арабску азначае «Шчаслівы», якую ён атрымаў у 1975 годзе, падчас бунту ў даліне Панджшэра — першага ўзброенага выступу ісламскай апазіцыі ў Афганістане.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Афганістана
Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Міністры абароны Афганістана
Эдмон Абу

**Эдмон Франсуа Валянцін Абу** (,  — , Парыж) — французскі белетрыст і публіцыст, які прымыкаў да рэалістычнай школы Флабера.

У 1855 годзе выпусціў кнігу — «Le Grec contemporain» — дасціпную крытыку новагрэчаскіх нораваў. У тым жа годзе надрукаваў свой першы раман «Tolla Feraldi», які меў вялікі поспех. У далейшым — аўтар раманаў: «Le roi des Montagnes» (1856); «Germaine» (1857); «Les échasses de maître Pierre» (1858) і цэлага шэрагу апавяданняў і навел.

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Публіцысты Францыі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз
Ліла Даўнс

**Ліла Даўнс** () (нарадзілася 9 верасня 1968 ў Аахака, Мексіка) — мексіканская  і , песні выконвае на некалькіх мовах — у асноўным па-англійску і іспанску.

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* 1999: La Sandunga
* 2000: Tree of Life
* 2001: Border
* 2004: One Blood
* 2006: La Cantina
* 2007: The Very Best of Lila Downs
* 2008: Shake Away
* 2010: En París- Live a FIP
* 2012: Pecados y Milagros

### DVD 
* 2007: Loteria Cantada
* 2008: El Alma de Lila Downs
* 2010: En París- Live a FIP

## Спасылкі 
* Афіцыйная хатняя старонка Ліла Даўнс
Віктар Міхайлавіч Васняцоў

**Віктар Міхайлавіч Васняцоў** (, сяло Лап’ял, Вяцкая губерня, Расійская імперыя — , Масква, СССР) — расійскі мастак і архітэктар, майстар жывапісу на гістарычныя і фальклорныя сюжэты. Старэйшы брат мастака Апалінарыя Васняцова.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Пецярбургу ў Рысавальнай школе Таварыства заахвочвання мастацтваў (1867—1868) у І. М. Крамскога і ў Акадэміі мастацтваў у 1868—1875 гадах, сапраўдным членам якой стаў у 1893 годзе. З 1878 года член Таварыства перасоўнікаў. Наведаў Францыю (1876) і Італію (1885). Жыў у Пецярбургу і Маскве. У гады вучобы выконваў малюнкі для часопісаў і танных народных вырабаў («Народная азбука» Сталпянскага, выдавалася ў 1867; «Тарас Бульба» М. В. Гогаля, выдавалася ў 1874). У 1870-я гады выступіў з невялікімі жанравымі карцінамі, напісанымі пераважна ў шаравата-карычневай каляровай гаме. У 1880-я гады пакінуў жанравы жывапіс, ствараў творы на тэмы нацыянальнай гісторыі, рускіх былін і народных казак.

У 1880-1890-я гады стварыў дэкарацыі і касцюмы да п’есы-казкі «Снягурка» А. М. Астроўскага (пастаўлена ў тэатры С. І. Мамантава ў 1882) і аднайменнай оперы М. А. Рымскага-Корсакава (у Маскоўскай прыватнай рускай оперы С. І. Мамантава ў 1886).

Паводле яго малюнкаў была пабудавана царква і казачная «Хатка на курыных ножках» у Абрамцаве (пад Масквой; 1883), а таксама фасад Траццякоўскай галерэі (1902). У савецкі час працягваў працаваць над народнымі казачнымі тэмамі («Бой Дабрыні Мікітавіча з сямігаловым Змеем Гарынычам», 1918; «Кашчэй Бессмяротны», 1917—1926; абедзве карціны — у Доме-музеі В. М. Васняцова ў Маскве).

Катэгорыя:Мастакі Расіі
Жорж Брак

**Жорж Брак** (, 13 мая 1882, Аржанцёй — , ) — французскі мастак, графік, сцэнограф, скульптар і дэкаратар.

## Літаратура 
* 
* Einstein C. Georges Braque. Paris: Éditions des Chroniques du jour; New York City: E. Weyhe, 1934
* Hofmann W. Georges Braque: his graphic work. New York: H.N. Abrams, 1961
* Cogniat R. Georges Braque. New York: H.N. Abrams, 1980
* Georges Braque, the Late Paintings, 1940—1963. Washington: Phillips Collection, 1982.
* Zurcher B. Georges Braque, life and work. New York: Rizzoli, 1988
* Clement R.T. Georges Braque: a bio-bibliography.Westport: Greenwood Press, 1994.
* Danchev A. Georges Braque: a life. New York: Arcade Pub., 2005
* Georges Braque et le paysage. Marseille: Musée Cantini; Paris: Hazan, 2006

## Спасылкі 
* Працы ў музеях свету
* Працы на artchive.com

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Майстры нацюрморта Францыі
Катэгорыя:Постаці кубізму
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Францыя)
Адольф Шарль Адан

**Адольф Шарль Адан (Адам)** (фр. Adolphe Charles Adam; , Парыж, Францыя — , Парыж, Францыя) — французскі кампазітар, аўтар опер і балетаў. Член Інстытута Францыі (1844).

## Біяграфія 
Сын кампазітара, піяніста і музычнага педагога Луі Адана. 

Скончыў Парыжскую кансерваторыю, з 1849 яе прафесар. У 1839—40 жыў у Пецярбургу. Сцвердзіў рамантычны кірунак у французскім балеце («Жызэль, або Вілісы», 1841, «Карсар», 1856, і інш.). У Пецярбургу напісаў балет «Пірат». Аўтар больш як 40 опер, у т.л. «Паштальён з Ланжумо» (1836). Выступаў як музычны крытык.

Рымская прэмія (1825).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Рамантычныя кампазітары
Катэгорыя:Балетныя кампазітары
Facebook

**Facebook** (чытаецца як  ці Фэйсбук) — найвялікшая сацыяльная сетка, заснаваная ў 2004 годзе Маркам Цукербергам і яго суседзямі па пакоі падчас навучання ў Гарвардскім універсітэце. Дзякуючы свайму сайту Марк Цукерберг у 23 гады стаў самым маладым мільярдэрам у свеце.

Першапачаткова сайт быў названы thefacebook.com, але пазней быў зменены на сучасны варыянт *facebook* і дасяжны толькі для студэнтаў гэтага ўніверсітэта. Аднак затым доступ быў пашыраны для іншых універсітэтаў Бостана, а пасля і для студэнтаў усіх навучальных устаноў ЗША, якія маюць электронны адрас у дамене .edu. Пачынаючы з верасня 2006 года сайт быў адкрыты для ўсіх карыстальнікаў ва ўзросце ад 13 год. Аўдыторыя Facebook перавышае 700 мільёнаў карыстальнікаў.

Даход Facebook за 2009 год паводле ўласнай ацэнцы кампаніі склаў 700 млн долараў ЗША.

Станам на ліпень 2011 года ў Facebook было зарэгістравана 299 тыс. карыстальнікаў з Беларусі (103 месца ў спісе краін). Сярэдняя пранікненне склала 3,11 % ад насельніцтва Беларусі, а сярод беларускіх карыстальнікаў інтэрнэту — 6,75 %.

## Функцыі 
Facebook дазваляе ствараць профіль з фотаздымкамі, запрашаць сяброў, дасылаць паведамленні, змяняць свой статус. Facebook таксама дае магчымасць ствараць суполкі па інтарэсах.

У 2007 годзе Facebook абвясціў ініцыятыву, якая дазваляе пабочным праграмістам ствараць праграмы для пэўных паслуг і зарабляць на гэтым. Дадзеная акцыя дазваляе інтэграваць шматлікія функцыі (гульні, прылады абмену музыкай ды відэа), што ў сваю чаргу, стымулявала актыўнасць карыстальнікаў.

Facebook прапаноўвае мноства функцый, з дапамогай якіх карыстальнікі могуць камунікаваць і ўзаемадзейнічаць адзін з адным. Трымальнікі ўліковых запісаў могуць кантраляваць узровень доступу да прыватнай інфармацыі, якая апублікаваная ў профілі, а таксама вызначаць, хто мае доступ да той ці іншай часткі.

## Спасылкі 
* Парни из Facebook: Где они сейчас?   11 мая 2010


Катэгорыя:Сацыяльныя сеткі
Мікалай Гаўрылавіч Чарнышэўскі

**Мікалай Гаўрылавіч Чарнышэўскі** (12 (24) ліпеня 1828, Саратаў, Расійская імперыя — 17 (29) кастрычніка 1889, там жа) — рускі філосаф-утапіст, рэвалюцыянер-дэмакрат, навуковец, літаратурны крытык, публіцыст і пісьменнік.

## Біяграфія 
У 1842—1845 гадах вучыўся ў Саратаўскай духоўнай семінарыі, у 1850 годзе скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт, у 1855 годзе атрымаў ступень магістра. Працаваў выкладчыкам літаратуры ў Саратаўскай гімназіі. З 1853 года ў Пецярбургу: супрацоўнічаў у часопісе "Отечественные записки", галоўны рэдактар часопіса "Современник". У 1862 годзе арыштаваны за дачыненне (не даказанае) да напісання пракламацыі "Панскім сялянам ад іх дабрадзеяў паклон", а ў 1864 годзе прыгавораны сенацкім судом да катаргі і вечнага пасялення ў Сібіры. У 1883 годзе пераехаў у Астрахань, потым у Саратаў.  

## Прафесійная дзейнасць 
### Погляды Чарнышэўскага 
Светапогляд Чарнышэўскага фарміраваўся пад уплывам ідэй класічнай нямецкай філасофіі (Г. Гегель, Л. Феербах), англійскай палітычнай эканоміі (Д. Рыкарда), французскага ўтапічнага сацыялізму (Ш. Фур'е і інш.), а таксама В. Бялінскага, А. Герцэна, П. Леру, П.-Ж. Прудона. У асноўнай філасофскай працы "Антрапалагічны прынцып у філасофіі" (1860) сцвярджаў, што чалавек мае адну рэальную натуру — матэрыяльную. У адрозненне ад Феербаха бачыў у чалавеку не толькі родавае, але і сацыяльна-гістарычнае стварэнне. Лічыў, што на аснове сялянскай абшчыны, злучанай з навукова-тэхнічнымі дасягненнямі Захаду, Расія ў стане перайсці да сацыялізму; шляхам да такога пераходу лічыў сацыяльную рэвалюцыю. У рамане «Што рабіць?» (1863) даў вобразны малюнак "светлай і цудоўнай" будучыні чалавецтва — сацыялізму, які грунтуецца на грамадскай уласнасці. Эстэтыку разглядаў як "сістэму агульных прынцыпаў мастацтва ўвогуле і паэзіі ў асаблівасці". На яго думку, творы мастацтва ўзнікаюць на глебе сапраўдных патрэбнасцей чалавека (праўды, любові і паляпшэння быту), таму прадметам мастацтва можа і павінна стаць рэальная рэчаіснасць, а не штосьці абсалютнае і недасягальнае. У яго этычных поглядах узвялічваецца праца і людзі працы, асуджаецца марнае жыццё, адстойваецца разумны эгаізм асобы. 

### Чарнышэўскі і Беларусь 
Развітыя Чарнышэўскім рэалістычныя традыцыі ў разуменні суадносін мастацтва і рэчаіснасці паўплывалі на творчасць многіх беларускіх пісьменнікаў і дзеячаў мастацтва пачатку ХХ ст. Пад ідэйным уплывам Чарнышэўскага фарміраваўся светапогляд К. Каліноўскага. Сярод вучняў і паслядоўнікаў Чарнышэўскага былі браты А. Трусаў і Б. Трусаў і інш. Ідэйная спадчына Чарнышэўскага стала адной з тэарэтычных крыніц станаўлення беларускай эстэтыкі; у 1920-я гг. яе вывучалі С. Вальфсон, І. Герчыкаў і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Публіцысты Расіі
Катэгорыя:Сацыялісты-ўтапісты
Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Катэгорыя:Галоўныя рэдактары Расійскай імперыі
Фар’яб (правінцыя)

**Фар’яб** (пушту فارياب) — правінцыя на паўночным захадзе Афганістана ля туркменскай мяжы. Мяжуе на паўночным усходзе ў правінцыяй Джаўзджан, а на паўднёвым-захадзе з Бадгіс. У правінцыі пражываюць узбекі. 12 ліпеня 1998 правінцыю захапілі талібы. У пачатку красавіка 2004 кантроль над правінцыяй усталяваў палявы камандзір Дустум.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Кабул (правінцыя)

**Правінцыя Кабул** (фарсі: کابل) — размешчана на ўсходзе краіны, адна з трыццаці чатырох правінцый Афганістана. Адміністрацыйны цэнтр — Кабул.

У пачатку 13-га стагоддзя, Кабул лічыўся адным з самых прыгожых месцаў у свеце, быў культурным цэнтрам. З тых часоў гэтая прыгажосць знішчана ў войнах, акупантамі і інтэрвентамі, часткова і самімі талібамі. Тэрыторыя 4462 км² з насельніцтвам 3 314 000 чалавек на 2006 год.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Апалінарый Міхайлавіч Васняцоў

]]
**Апалінарый Міхайлавіч Васняцоў** ( — ) — рускі мастак, майстар гістарычнага жывапісу, мастацтвазнавец, брат Віктара Васняцова.

Член Таварыства перасоўнікаў (з 1899), адзін з арганізатараў «Саюза рускіх мастакоў» (1903). З 1900 года — акадэмік Пецярбургскай АМ. Аўтар эпічных пейзажаў («Радзіма», 1886; «Тайга на Урале. Сіняя гара», 1891; «Кама», 1895, — усе ў Траццякоўскай галерэі). З 1890-х гадоў звярнуўся да гістарычнага пейзажу і стварыў шэраг архітэктурных пейзажаў старажытнай Масквы, якія спалучаюць археалагічную дакладнасць з паэтычнасцю («Вуліца ў Кітай-горадзе. Пачатак XVII стагоддзя», 1900, Рускі музей; «Чырвоная плошча ў 2-й палове XVII стагоддзя», 1925, Музей гісторыі і рэканструкцыі Масквы). Выканаў эскізы да тэатральных пастановак («Хаваншчына» Мадэста Мусаргскага, 1897, у Маскоўскай прыватнай рускай оперы С. І. Мамантава; «Казанне аб нябачным горадзе Кіцежы…» Мікалая Рымскага-Корсакава, 1907, у Марыінскім тэатры).

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* Апалінарый Васняцоў, персанальны сайт
* Васняцоў Апалінарый Міхайлавіч. Біяграфія і творчасць мастака на Artonline.ru 

Катэгорыя:Перасоўнікі
Катэгорыя:Археолагі СССР
Катэгорыя:Краязнаўцы Расіі
Катэгорыя:Пахаваныя на Увядзенскіх могілках
Катэгорыя:Саюз рускіх мастакоў
Катэгорыя:Правадзейныя члены Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Члены Маскоўскага археалагічнага таварыства
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага вучылішча жывапісу, разьбярства і дойлідства
Катэгорыя:Мастакі гістарычнага жанру
Катэгорыя:Мастакі Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраўскай вобласці
Тахар (правінцыя)

**Тахар** (пушту تخار, тадж Тахор) — правінцыя на поўначы Афганістана ля таджыкскай мяжы. На ўсходзе мяжуе з правінцыяй Бадахшан, а на захадзе з Кундуз. У 2001 тут быў забіты палявы камандзір Ахмад Шах Масуд.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Гільменд (правінцыя)

**Гільменд** — правінцыя на поўдні Афганістана ля пакістанскай мяжы. На ўсходзе мяжуе з правінцыяй Кандагар, а на паўночным усходзе з Урузган. Асноўнае насельніцтва - пуштуны. У ходзе контртэрарыстычнай аперацыі ў Афганістане тут разгарнуліся найбольш жорсткія баі з талібамі.

Правінцыя Гільменд з'яўляецца найбуйнейшым вытворцам опіума.

Як паведамляецца ў штогадовым дакладзе аб вытворчасці опіумнага маку ў Афганістане Камітэта ААН па наркотыках (UNODC) за 2007 год, плошча пасадак опіумнага маку ў правінцыі склала 103 тыс. га.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Фарах (правінцыя)

**Фарах** — правінцыя на захадзе Афганістана ля іранскай мяжы. Суседнічае з правінцыямі Герат і Гільменд.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Урузган (правінцыя)

**Урузган** (перс. ؤروزگان) — правінцыя ў цэнтры Афганістана. На поўдні мяжуе з правінцыяй Кандагар, а на захадзе з Гільменд. Правінцыя з'яўляецца радзімай заснавальніка руху Талібан Мулы Амара.

28 сакавіка 2004 года з правінцыі Урузган была выдзелена новая правінцыя Дайкундзі, населеная хазарэйцамі.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Хост (правінцыя)

**Хост** (пушту: خوست) — адна з трыццаці чатырох правінцый Афганістана. Знаходзіцца на ўсходзе краіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Хост. Тэрыторыя 4152 км.кв. з насельніцтвам 300.000 чел.на 2002 год.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Гру Харлем Брунтлан

**Гру Харлем Брунтлан** (, , нар. 20 красавіка 1939) — нарвежскі грамадскі і палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Нарвегіі ў трох тэрмінах ў прамежку 1981—1996 гадоў, міністр навакольнага асяроддзя Нарвегіі ў 1974 −1979 гадах. У 1998—2003 гадах займала пасаду Генеральнага дырэктара Сусветнай Арганізацыі Аховы здароўя. З 1 мая 2007 года з’яўляецца Спецыяльным пасланнікам Генеральнага сакратара ААН па праблеме змянення клімату.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Нарвегіі
Катэгорыя:Міністры навакольнага асяроддзя
Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Нарвегіі
Катэгорыя:Службовыя асобы ААН
Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Осла
Катэгорыя:Медыкі Нарвегіі
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі імя Карла Вялікага
Марк Цукерберг

**Марк Эліят Цукерберг** (, арыгінальнае вымаўленне — **Закерберг**, ) — распрацоўшчык і заснавальнік сацыяльнай сеткі Facebook. Пражывае ў Крамянёвай даліне (горад Пала-Альта).

## Спасылкі 
* 
* Марк Цукерберг на сайце Facebook 
* Відэа-інтэрв'ю Марка Цукерберга  ў тэлепраграме «60 хвілін» 
* Відэа-інтэрв'ю Марка Цукерберга  часопісу Time 
* Mark Zuckerberg - Forbes
* 

Катэгорыя:Праграмісты ЗША
Катэгорыя:Мільярдэры ЗША
Катэгорыя:Facebook
Улаф V

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя           = Улаф V
| арыгінальнае імя      = Olaf V 
| сцяг                  = Royal Standard of Norway.svg
| тытул                 = 54-ы кароль Нарвегіі
| партрэт               = Olav V of Norway.jpg
| памер                = 200px
| парадак               = 
| каранацыя             = 22 чэрвеня 1958
| перыядпачатак          = 21 верасня 1957
| перыядканец           = 17 студзеня 1991
| папярэднік        = Хокан VII 
| пераемнік              = Харальд V
| жонка               = 
| дынастыя              = 
| бацька                  = 
| маці                  = 
| дата нараджэння         =
| месца нараджэння        = 
| дата смерці           = 
| месца смерці          = 
| пахаваны             =
| узнагароды =
{

-

}
{ style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"

-

-

-

-

-

-

-

}
|Commons = Olav V of Norway
}}

**Улаф V** (, 2 ліпеня 1903, Сандрынгем, графства Норфалк, Вялікабрытанія — , Осла, Нарвегія) — кароль Нарвегіі з 1957 года, сын Хокана VII. Па бацьку дацкі прынц з дому Глюксбургаў, праўнук Крысціяна IX, па маці (будучая нарвежская каралева Мод) — унук брытанскага караля Эдуарда VII, жанатага з дачкой Крысціяна IX — Аляксандрай. Да абрання на нарвежскі трон бацькі (1905) насіў імя Аляксандр.

## Спасылкі 
* Kong Olavs dekorasjoner 

Катэгорыя:Каралі нарвежскія
Катэгорыя:Глюксбургі
Катэгорыя:Яхтсмены Нарвегіі
Катэгорыя:Скакуны з трампліна Нарвегіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Нарвегіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па парусным спорце
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1928 года
Катэгорыя:Яхтсмены на летніх Алімпійскіх гульнях 1928 года
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Фуглафіёрдур

**Фуглафірдур** (; []) — вёска на Фарэрскіх астравах на востраве Эстурой, цэнтр камуны Фуглафіёрдур. 

Насельніцтва - 1562 чалавека (2006) 

Вёска размешчана ля бухты і распасціраецца на навакольныя стромкія пагоркі. Цэнтр размешчаны паблізу гавані і там знаходзяцца вялікая частка магазінаў і паслуг. Эканоміка Фуглафіёрдура заснавана на перапрацоўцы рыбы, вырабе рыбнай мукі, рыбалоўстве і іншых спадарожных відах дзейнасці.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Фарэрскіх астравоў
Юльян Фаміч Крачкоўскі

**Юльян Фаміч Крачкоўскі** (; , в. Азяты, цяпер  — ) — беларускі этнограф, фалькларыст, археограф.
## Біяграфія 
Скончыў Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію (1865). Адмовіўся ад духоўнага сану, займаўся педагагічнай дзейнасцю. Працаваў выкладчыкам рускай мовы Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі, інспектарам народных вучылішч Тульскай губерні і Віленскай навучальнай акругі, дырэктар Полацкай настаўніцкай семінарыі і Віленскага настаўніцкага інстытута, Туркестанскай настаўніцкай семінарыі. У 1884 высланы з Туркестанскай настаўніцкай семінарыі з-за выяўлення там падазроных беларускіх гурткоў. Вярнуўся ў Вільню, у 1888—1902 старшыня Віленскай археаграфічнай камісіі. Бацька вядомага савецкага ўсходазнаўца І. Ю. Крачкоўскага (1883—1951). Пахаваны на Еўфрасіннеўскіх могілках у Вільні.

Аўтар «Нарысаў быту заходнерускага селяніна» (1869) — першага падрабязнага даследавання сямейных і каляндарна-аграрных абрадаў беларусаў і выхавання дзяцей, зборніка «Быт заходнерускага селяніна» (1873) з апісаннем беларускага вяселля, характарыстыкай абрадаў каляндарна-гадавога цыкла, дзе змешчана больш за 200 песень, 90 прыказак, некалькі народных паданняў і казак, звесткі пра народную медыцыну, народныя стравы і народны каляндар беларусаў, пра пахавальныя абрады. У працы выкарыстаны шматлікія крыніцы па беларускай этнаграфіі. Ю. Крачкоўскі складальнік 16-га і 20-га тома, аўтар прадмовы да іх і да 25-га тома Актаў Віленскай археаграфічнай камісіі. У 1900—1902 пад рэдакцыяй і з прадмовамі Ю. Крачкоўскага выйшлі 12-ы і 13-ы тамы Археаграфічнага зборніка дакументаў. Таксама Ю. Крачкоўскі аўтар прац «К истории старой Вильны» і «Топография г. Вильны в XVI и XVII века». Апублікаваў шэраг этнакрафічных артыкулаў «Виленском сборнике», этнаграфічнага артыкула «Вясельныя абрады заходнерускіх сялян» (1868) у газеце «Виленский вестник», а таксама некалькіх артыкулаў па гісторыі царкоўнай Уніі і г.д.

## Літаратура 
* Асветнікі зямлі беларускай: Х — пачатак ХХ ст. : энцыкл. давед. — Мн., 2001.
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 8. — Мн., 1999.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 4. — Мн., 1997.
* 

Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Літвы
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці літоўскага краязнаўства
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Літвы
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Постаці Полацка
Катэгорыя:Старшыні Віленскай археаграфічнай камісіі