ISO-кантэйнер

**ISO-кантэйнер** — стандартызаваная шматабаротная тара, прызначаная для перавозкі грузаў аўтамабільным, чыгуначным, марскім і паветраным транспартам і прыстасаваная для механізаванай перагрузкі з аднаго транспартнага сродку на іншае. Можа быць выкананы з розных матэрыялаў і мець разнастайныя формы. На транспарце найбольшае ўжыванне атрымалі так званыя універсальныя кантэйнеры.

У фармаце кантэйнераў часта робяць грувасткае абсталяванне (напрыклад, чылеры для лядовых каткоў), а таксама невялікія цыстэрны (так званыя танк-кантэйнеры).

## Паходжанне 
Папулярызацыя кантэйнераў адбылася пасля Другой сусветнай вайны, калі ЗША выкарысталі спачатку драўляныя, а затым сталёвыя кантэйнеры *Container Express* (скарочана *ConEx*) памерам 6x6x6 футаў. ConEx шырока выкарыстоўваліся для перавозкі ваенных грузаў, асабліва падчас Карэйскай вайны, аднак інтэрмадальнага не выкарыстоўвалася.
Амерыканскі прадпрымальнік Малькальм Маклін (англ. Malcom McLean) і інжынер Keith Tantlinger распрацавалі сістэму сучасных інтэрмадальнага кантэйнераў у 1950-я гады.

**Інтэрмадальнага** (intermodal) у дадзеным кантэксце мае на ўвазе магчымасць змены рэжыму (mode) транспарціроўкі (суда, чыгуначны транспарт і аўтатранспарт) без неабходнасці ажыццяўляць разгрузку/пагрузку змесціва кантэйнера.

Першая перавозка кантэйнерамі была ажыццёўлена ў красавіку 1956 года. Гэтыя эксперыменты апынуліся настолькі ўдалымі, што іх пазней назвалі пачаткам кантэйнерны рэвалюцыі.

Стандарты ISO на кантэйнеры з’явіліся ў 1968—1970 гады. Вонкавыя памеры і максімальную грузападымальнасць ISO-кантэйнераў спецыфікуе стандарт ISO 668.

У 1972 годзе з’явілася пагадненне «The International Convention for Safe Containers», якое запатрабавала ад кантэйнераў, якія выкарыстоўваюцца на міжнародных перавозках, наяўнасці «CSC-Plate».

## Вымярэнне кантэйнерных грузапатокаў 
**Twenty-foot Equivalent Unit** — адзінка вымярэння, роўная аб’ёму, які займае стандартны 20-футавы кантэйнер. Выкарыстоўваецца ў падліку ёмістасці кантэйнеравозаў або месца захоўвання кантэйнераў.

**Fourty-foot Equivalent Unit** — адзінка вымярэння, роўная аб’ёму, які займае стандартны 40-футавы кантэйнер.
Адзін 40-футавы кантэйнер FEU роўны двум 20-футавым TEU.

## Абазначэння тыпаў кантэйнераў 
Для выгоды ідэнтыфікацыі кантэйнераў у стандарце ISO 6346:1995 былі ўведзеныя «групавыя коды», якія складаюцца з двух лацінскіх літар:

* GP (англ. General Purpose) — кантэйнер агульнага прызначэння без вентыляцыі; часта называецца, як DC (Dry Cube) — сухі кантэйнер; разнавіднасці гэтага тыпу кантэйнераў:
** HC (High Cube), таксама HQ — павялічаны па вышыні кантэйнер (вышыня павялічана на адзін фут у параўнанні са стандартным кантэйнерам)
** PW (Pallet Wide) — павялічаны па шырыні кантэйнер (242—245 см; дазваляе размясціць побач два стандартных паддона па 120 см)
* RE, RT, RS (Reefer) — Рэфрыжэратарных кантэйнер, реф-кантэйнер, кантэйнер-халадзільнік: з заменай холадагенту або падключэннем да крыніцы электраэнергіі для працы убудаванай астуджальнай ўстаноўкі. Яго паверхня мае палепшаную цеплаізаляцыю.
* HI, HR — ізаляваны
* VH (Ventilation) — кантэйнер агульнага прызначэння з вентыляцыяй
* UT — кантэйнер з адкрытым верхам, разнавіднасці гэтага тыпу кантэйнераў:
** OT (Open Top) — з брызентавай адкрываецца дахам
** HT (Hard Top) — кантэйнер з адкрываным металічным верхам
* PL, PF, PC, PS (Platform) — кантэйнер-платформа
* TN, TG, TD (Tank) — танк-кантэйнер для перавозкі вадкасцяў і газаў
* BU, BK (Оптам) — кантэйнер для перавозкі сухіх сыпкіх грузаў
* SN (Special) — кантэйнер спецыяльнага прызначэння: транспарціроўка жывёлы, аўтамабіляў, жывой рыбы

## Кантэйнер-цыстэрна (танк-кантэйнер) 
**Кантэйнер-цыстэрна** (20-футавых танк-кантэйнер) — мультымадальная транспартная адзінка, прызначаная для перавозкі вадкіх хімічных і харчовых прадуктаў, а таксама звадкаваных газаў трыма відамі транспарту: марскім (рачным), чыгуначным і аўтадарожным.

Перавозка ў танк-кантэйнерах ажыццяўляецца па тэхналогіі «ад дзвярэй да дзвярэй» без прамежкавага пераліву прадукту пры змене выгляду транспарту, што забяспечвае павышаную бяспеку перавозкі і захаванасць які перавозіцца грузу.

Выкарыстанне кантэйнераў-цыстэрнаў дазваляе аптымізаваць лагістычныя аперацыі па перавозках вадкіх хімічных і харчовых грузаў, а таксама звадкаваных газаў за кошт больш нізкай кошту чыгуначнага тарыфу па параўнанні з перавозкай у вагонах-цыстэрнах. Дадатковым перавагай з’яўляецца магчымасць хуткай перавалкі кантэйнераў-цыстэрнаў з аднаго віду транспарту на іншы, выключаючы перагрузку прадукцыі на наліўных тэрміналах.

Асноўныя вытворцы хімічных і харчовых танк-кантэйнераў — CIMC (Кітай), Van Hool (Бельгія), Welfy Oddy (ПАР), Уралхиммаш (Расія), Уралкриомаш (Расія) і інш. У асноўным танк-кантэйнеры вырабляюцца ў Кітаі. Сусветны лідар **CIMC** вырабляе амаль 60 % сусветнага вытворчасці.

Амаль усе танк-кантэйнеры зроблены на базе 20-футавай кантэйнернай рамы. Кантэйнеры-цыстэрны на базе 30-футавай рамы амаль не вырабляюцца. 40-футавыя танк-кантэйнеры вырабляюцца рэдка, звычайна прымяняюцца для звадкаваных газаў (LPG, LNG).

Асноўныя тыпапамеры танк-кантэйнераў:

* Стандартны 20-фут танк-кантэйнер мае аб’ём ад 14 тысяч літраў да 26 тысяч літраў. Найбольш выкарыстоўваюцца — 26, 25, 24 тысячы літраў. Для цяжкіх вадкасцяў — 21 тысяча літраў і радзей 17,5 тысяч.
* Павялічаны аб’ём маюць своп-кантэйнеры (SWAP) — ад 30 да 36 тысяч літраў. Своп-кантэйнеры маюць стандартныя 20-фут. раму, шырыню і вышыню. У залежнасці ад аб’ёму даўжыня можа быць — 7.15, 7.45 або 7.82 м (не выкарыстоўваюцца для транспартовак грузаў па чыгунцы з-за нестандартных габарытаў)
* Газавыя танк-кантэйнеры звычайна маюць аб’ём 24 тыс. літраў, ціск ад 15 да 34,5 бар.

Для класіфікацыі раней выкарыстоўвалася старая сістэма (IMO-1, IMO-0, IMO-2, газавыя IMO-5). Згодна Portable Tank Instruction выкарыстоўваецца сістэма Т-кодаў ад T1 да T75.

* Т11 — працоўны ціск 4 бара, ніжняя разгрузка (аналаг старога IMO1)
* Т12 — наяўнасць разрыўной мембраны
* T14 — працоўны ціск 4 бара, верхняя разгрузка
* Т4 — працоўны ціск 1,77 бара
* Т50 — газавыя танк-кантэйнеры

Асноўнае выкананне танк-кантэйнераў:

* з тэрмаізаляцыяй / альбо без
* з паравой кашуляй для абагрэву парай або гарачай вадой / альбо без
* з сіфоннай трубой для выгрузкі метадам переціскання інэртнымі газамі — у пазбяганне кантакту грузу з атмасферным паветрам
* тэрмометр, лесвіца, дарожка зверху і пр
* цыстэрна з нержавеючай сталі 316 або 304, альбо з канструкцыйнай сталі
* цыстэрна з унутраным пакрыццём для кіслот

Сертыфікацыю танк-кантэйнераў ажыццяўляюць класіфікацыйныя ўстановы: Бюро Верытас (Bureau Veritas), Рэгістр Лойда (Lloyd’s Register), DNV, SGS або аналагічныя, а таксама Расійскі марскі рэгістр суднаходства.

Правілы бяспечнай эксплуатацыі падрабязна выкладзены ў «Safe Handling of Tank Containers» Міжнароднай Арганізацыі Танк-Кантэйнераў ITCO.

## Галерэя 

Файл:CIMC tank container T11.jpg|Універсальны танк-кантэйнер вытворчасці CIMC, поўная рама
Файл:CIMC tank container beam.jpg|Універсальны танк-кантэйнер, рама канструкцыі beam
Файл:CIMC milk tank container.jpg|Танк-кантэйнер для перавозкі малака
Файл:CIMC LPG tank container.jpg|Танк-кантэйнер Т50 для перавозкі звадкаваных газаў
Файл:CIMC swap tank on the chassis.jpg|SWAP танк-кантэйнер, пагружаны на прычэп-кантэйнеравоз
Файл:CIMC cement tank container.jpg|Танк-кантэйнер для перавозкі цэменту
Файл:Container 02 KMJ.jpg|Фітынг — стандартнае вуглавое мацаванне, якое палягчае пагрузкі і складаванне
Файл:Containerverriegelung.JPG|Мацаванне-замок для кантэйнераў на паўпрычэпе грузавіка
Файл:Container lashed.jpg|Дэталь вуглавога кантэйнернага ўпора на судне
Файл:First level of twistlocks on a containership deck.jpg|Першы шэраг твистлоков (замкаў) на палубе
Файл:King size containers.jpg|Кантэйнеры вялікага памеру
Файл:Docker throwing a twistlock on a container.jpg|Працэс пагрузкі кантэйнера
Файл:Container ship loading-700px.jpg|Кантэйнеравоз ў Капенгагене
Файл:Port Havre 2.jpg|Кантэйнеры ў порце Гавр
Файл:Unloading vestlandia upernavik 2007-06-03.jpg|10-футавых кантэйнер, сгружаемый франтальным вилочным пагрузчыкам ў порце Упернавик, Грэнландыя

## Гл. таксама 
* Кантэйнерныя перавозкі
* Кантэйнерныя хаты
* Рычстакер
* Кантэйнеравоз
* Фітынгавая платформа
* Сродак мацавання грузу ў кантэйнеры

## Літаратура 
* International Organization for Standardization (ISO), *Freight containers*, Volume 34 of ISO standards handbook, International Organization for Standardization, 4th edition, 2006. ISBN 92-67-10426-8
* Levinson, Marc, *The box : how the shipping container made the world smaller and the world economy bigger*, Princeton, N. J. : Princeton University Press, 2006. ISBN 0-691-12324-1
* Donovan, Arthur & Bonney, Joseph «The Box That Changed The World», East Windsor, New Jersey, Commonwealth Business Media, 2006 ISBN 978-1-891131-95-0
* *Лоузи, Melvin D.* CONEX: A Decade of Service. // *Military Review*. — September 1963. — Vol. 43 — No. 9.

## Спасылкі 
* Памеры і характарыстыкі кантэйнераў
* International Convention for Safe Containers (Geneva, 2 Снежня 1972)
* ISO 668

Катэгорыя:Кантэйнеры