Правы чалавека ва Украіне

**Правы чалавека ва Украіне** з’яўляюцца вельмі спрэчнай тэмай, і ў 2018 годзе такія арганізацыі, як Freedom House, назвалі Украіну «часткова свабоднай».

Паводле Freedom House, Украіна прыняла шэраг пазітыўных рэформаў пасля Еўрамайдану ў 2014 годзе. Краіна атрымала лепшыя рэйтынгі за палітычны плюралізм, парламенцкія выбары і празрыстасць урада. Па стане на 2022 год краіна была пазначаная як «часткова свабодная». Паводле АБСЕ, па стане на 2015 выбары ва Украіне ў цэлым паважаюць дэмакратычны працэс, але для павышэння даверу насельніцтва спатрэбіліся дадатковыя намаганні.

Паводле справаздачы Human Rights Watch за 2014 год, падчас вайны на ўсходзе Украіны абодва бакі парушалі законы вайны. Урад увёў празмерныя абмежаванні на свабоду СМІ, а гендарная разнастайнасць не выконваецца ў поўнай меры. 21 мая 2015 года Вярхоўная Рада Украіны прыняла пастанову аб прыпыненні дзеяння канвенцый па правах чалавека на ўсходзе Украіны.

## Міжнародныя і еўрапейскія дагаворы па правах чалавека 
### Украіна з’яўляецца ўдзельнікам наступных міжнародных дагавораў 
* Міжнародны пакт аб грамадзянскіх і палітычных правах (МПГПП)
* (Першы) Факультатыўны пратакол да МПГПП
* Міжнародны пакт аб эканамічных, сацыяльных і культурных правах
* Канвенцыя аб ліквідацыі ўсіх формаў дыскрымінацыі ў адносінах да жанчын (CEDAW)
* Дадатковы пратакол да CEDAW
* Канвенцыя аб правах дзіцяці (КПР)
* Факультатыўны пратакол да КПР аб удзеле дзяцей ва ўзброеных канфліктах
* Міжнародная канвенцыя аб ліквідацыі ўсіх форм расавай дыскрымінацыі
* Канвенцыя супраць катаванняў і іншых жорсткіх, бесчалавечных або прыніжаючых годнасць відаў абыходжання і пакарання
* Факультатыўны пратакол да Канвенцыі супраць катаванняў
* Канвенцыя аб статусе бежанцаў (1951)
* Пратакол аб статусе бежанцаў (1967)

**Украіна падпісала, але яшчэ не ратыфікавала**

* Рымскі статут Міжнароднага крымінальнага суда

### Украіна з’яўляецца ўдзельнікам наступных еўрапейскіх дагавораў 
* Еўрапейская канвенцыя аб абароне правоў чалавека і асноўных свабод (ЕКПЧ) (1950)
* Пратакол № 6 да ЕКПЧ аб адмене смяротнага пакарання ў мірны час (1983)
* Пратакол № 12 да ЕКПЧ аб агульнай забароне дыскрымінацыі (2000)
* Пратакол № 13 да ЕКПЧ аб адмене смяротнага пакарання пры любых абставінах (2002)
* Рамачная канвенцыя аб абароне нацыянальных меншасцей

## Сітуацыя 
 падчас Аранжавай рэвалюцыі 2004 года.]]
Украіну ў 2009 годзе назвалі «свабоднай» такія арганізацыі, як Freedom House. Паводле даных Human Rights Watch (HRW), «у той час як інстытуты грамадзянскай супольнасці працуюць у асноўным без умяшання ўрада, злоўжыванні з боку паліцыі і парушэнні правоў уразлівых груп… працягваюць псаваць рэпутацыю правоў чалавека ва Украіне».

Пасля абрання прэзідэнтам Віктара Януковіча ў 2010 годзе пачалі выказваць сваю заклапочанасць міжнародныя арганізацыі. Паводле Freedom House, «Украіна пры прэзідэнце Януковічу стала менш дэмакратычнай і, калі бягучыя тэндэнцыі застануцца без кантролю, краіна можа пайсці па шляху да аўтакратыі і клептакратыі». Таксама ў 2011 годзе Amnesty International казала пра «павелічэнне колькасці заяваў аб катаваннях і жорсткім абыходжанні ў паліцыі, абмежаванні свабоды слова і сходаў, а таксама аб масавых праявах ксенафобіі».

У індэксе свабоды прэсы «Рэпарцёраў без межаў» за 2010 год Украіна апусцілася з 89-га месца на 131-е. Свабода прэсы ў Беларусі заняла 154-е месца. Міжнародная федэрацыя правоў чалавека ў снежні 2011 года назвала Украіну «адной з краін, дзе назіраюцца найбольш сур’ёзныя парушэнні ў дачыненні да праваабаронцаў».

Па стане на 17 студзеня 2013 года Украіна прайграла ўсе 211 спраў у Еўрапейскім судзе па правах чалавека.

### Права на справядлівы суд 
Папраўкі ў канстытуцыю, якія набылі моц, былі шкоднымі для справядлівага судовага разбіральніцтва, таму што яны зноў увялі так званы агульны нагляд з боку пракуратуры. Сярод іншых сур’ёзных праблем — працяглыя тэрміны разгляду спраў з-за перагружанасці судоў; парушэнне роўнасці бакоў; незахаванне прэзумпцыі невінаватасці; невыкананне рашэнняў суда; і высокі ўзровень карупцыі ў судах. Незалежныя юрысты і праваабаронцы скардзіліся, што ўкраінскія суддзі рэгулярна падвяргаюцца ціску, каб вынесці той ці іншы прысуд.

Паводле Freedom House, судовая сістэма стала больш эфектыўнай і менш карумпаванай пасля Аранжавай рэвалюцыі і пагрозы на журналістаў, якія расследавалі або выкрывалі карупцыю або іншыя злачынствы ўлады. Заснаваны ў ЗША Камітэт абароны журналістаў у 2007 годзе прыйшоў да высновы, што гэтыя напады і нежаданне паліцыі ў некаторых выпадках пераследваць злачынцаў «дапамаглі стварыць атмасферу беспакаранасці супраць незалежных журналістаў».

У рэйтынгу свабоды прэсы «Рэпарцёраў без межаў» Украіна ў апошнія гады знаходзілася каля 90-га месца (89 у 2009 годзе, 87 у 2008 годзе ), а ў 2002 годзе яна займала 112-е месца і нават 132-е месца ў 2004 годзе.

З моманту абрання Віктара Януковіча прэзідэнтам Украіны ў лютым 2010 года ўкраінскія журналісты і міжнародныя журналісцкія супрацоўнікі скардзіліся на пагаршэнне свабоды прэсы ва Украіне. Януковіч адказаў (у маі 2010 года), што ён «глыбока шануе свабоду прэсы» і што «свабодныя незалежныя СМІ павінны забяспечыць бесперашкодны доступ грамадства да інфармацыі». Урад Азарава адмаўляе цэнзуру СМІ, як і Адміністрацыя прэзідэнта, і сам прэзідэнт Януковіч.

У дакладзе Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе (АБСЕ) за май 2014 года сцвярджалася, што з лістапада 2013 года ва Украіне было прыкладна 300 выпадкаў гвалтоўных нападаў на СМІ. Рэпрэсіі супраць таго, што ўлады апісваюць як «прасепаратысцкія» пункты гледжання, выклікалі трывогу ў заходніх назіральнікаў за правамі чалавека. Напрыклад, закрыццё газеты «Весці» 11 верасня 2014 года Службай бяспекі Украіны за «парушэнне тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны» хутка асудзілі Камітэт абароны журналістаў і Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе.

Украіна таксама закрыла некалькі тэлеканалаў, якімі кіруе Расія, на той падставе, што яны займаюцца прапагандай. У лютым 2017 года ўрад Украіны забараніў камерцыйны ўвоз кніг з Расіі, на долю якіх прыпадала да 60 % усіх прададзеных назваў.

### Свабода выказвання меркавання і сумлення 
 пратэстная група, заснаваная ва Украіне ў 2008 годзе. Арганізацыя стала міжнародна вядомай з-за топлес пратэстаў супраць секс-турызму, рэлігійных устаноў, сексізму і гамафобіі.]]
Amnesty International звярнулася з просьбай аб вызваленні ўкраінскага журналіста Руслана Кацабы і прызнала яго вязнем сумлення.

### Катаванні і ўмовы ўтрымання 
На працягу 2007 года захоўваліся паведамленні аб катаваннях і жорсткім абыходжанні з боку міліцыі, як і неапраўдана працяглыя тэрміны ўтрымання пад вартай. Асноўную заклапочанасць выклікалі бесчалавечныя ўмовы ўтрымання з перапоўненымі камерамі, жахлівыя санітарныя ўмовы і адсутнасць належнай медыцынскай дапамогі. На працягу года ў некаторых калоніях адбываліся шматлікія групавыя спробы суіцыду.

6 жніўня 2014 года Amnesty International апублікавала справаздачу аб выкраданні і затрыманні мірных жыхароў і катаваннях іх на ўсходзе Украіны ў безадказным парадку. Акрамя таго, арганізацыя асудзіла тое, што адбываецца са слабымі і беднымі людзьмі ад рук карумпаваных чыноўнікаў, а таксама тое, што ўкраінскія ўлады не правялі неабходныя расследаванні парушэнняў правоў чалавека.

Новыя доказы катаванняў апублікаваныя з мая 2016 года. Па словах Івана Шымановіча, памочніка генеральнага сакратара ААН па правах чалавека, як апублікавала The Times, і ўкраінскія ўлады, і ўлады сепаратысцкіх Данецкай і Луганскай народных рэспублік дазваляюць катаванні і ствараюць сакрэтныя турмы, а «ігнараванне правоў чалавека» ўкаранілася і становіцца сістэмным. Газета New York Times паведамляе, што пасля абмену палоннымі некаторыя затрыманыя пакінулі ўкраінскія турмы з бачнымі траўмамі. 25 мая 2016 года Падкамітэт Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па прадухіленні катаванняў прыпыніў свой візіт ва Украіну пасля таго, як урад адмовіў ёй у доступе да месцаў у некалькіх частках краіны, дзе, як ён падазрае, знаходзіліся гэтыя сакрэтныя турмы.

### Парушэнні правоў чалавека і эпідэмія ВІЧ/СНІДу 
Урад Украіны зрабіў шэраг пазітыўных крокаў у барацьбе з ВІЧ/СНІДам, у асноўным у галіне заканадаўчай і палітычнай рэформы. Але гэтыя важныя абавязацельствы падрываюцца ў сістэмах крымінальнага правасуддзя і аховы здароўя з-за шырока распаўсюджаных парушэнняў правоў чалавека ў дачыненні да спажыўцоў наркотыкаў, секс-работнікаў і людзей, якія жывуць з ВІЧ/СНІДам. У 2013 годзе Украіна была краінай паходжання і краінай транзіту для асоб, у першую чаргу жанчын і дзяцей, якія гандлююцца з мэтай сексуальнай эксплуатацыі і прымусовай працы. Вытворчасць драўнянага вугалю і парнаграфія былі ўнесены ў спіс тавараў Міністэрства працы ЗША, якія вырабляюцца з дапамогай дзіцячай або прымусовай працы ва Украіне ў снежні 2014 года. Урад Украіны прадэманстраваў пэўную прыхільнасць барацьбе з гандлем людзьмі, але яго крытыкавалі за няпоўную адпаведнасць мінімальным стандартам ліквідацыі гандлю людзьмі і за неадэкватныя намаганні па прадухіленні гандлю людзьмі.

### Гвалт у адносінах да жанчын 
Гвалт у адносінах да жанчын з’яўляецца ўкаранёнай сацыяльнай праблемай ва ўкраінскай культуры, якую спараджаюць традыцыйныя мужчынскія і жаночыя стэрэатыпы. Гэта не было прызнана ў савецкі час, але ў апошнія дзесяцігоддзі гэтае пытанне стала важнай тэмай дыскусій ва ўкраінскім грамадстве і сярод навукоўцаў. Паводле ацэнак АБСЕ, гвалт у дачыненні да жанчын шырока распаўсюджаны ва Украіне і прыводзіць да ўтрая большай колькасці смерцяў, чым працяг узброенага канфлікту ва ўсходніх абласцях краіны.

### Моўныя правы 
У 2017 годзе ўрад Украіны прыняў новы закон аб адукацыі для рэфармавання сістэмы адукацыі. Моўныя палажэнні закона зрабілі яго вельмі спрэчным як на мясцовым узроўні, так і ў суседніх дзяржавах, паколькі ён прадугледжвае, што ўся сярэдняя адукацыя будзе выкладацца на ўкраінскай мове. Згодна з заканадаўствам, выкладанне на мовах нацменшасцей у дзіцячым садку і пачатковай школе застаецца нязменным, а вось на сярэднім узроўні мовы нацыянальных меншасцей пераводзяцца да спецыяльных урокаў. Ухваленне заканадаўства выклікала жорсткую рэакцыю ў Венгрыі, Румыніі, Расіі, Польшчы, Балгарыі і некаторых іншых краінах. Напрыклад, парламент Румыніі ўхваліў дэкларацыю з крытыкай закона і папярэдзіў, што Украіна не можа пайсці далёка на шляху інтэграцыі ў ЕС без захавання моўных правоў нацыянальных меншасцяў.

Украінскія ўлады перадалі закон на разгляд Венецыянскай камісіі, органу, які вырашае пытанні аб правах і дэмакратычных спрэчках у Еўропе. У афіцыйна прынятым заключэнні камісія адзначыла, што «моцная ўнутраная і міжнародная крытыка, выкліканая асабліва палажэннямі аб зніжэнні аб’ёму адукацыі на мовах меншасцяў, выглядае апраўданай».

## Вайна на ўсходзе 
У ходзе ваенных дзеянняў на ўсходзе Украіна страціла кантроль над тэрыторыямі Данецкай Народнай Рэспублікі і Луганскай Народнай Рэспублікі і таму прыпыніла свае абавязацельствы ў галіне правоў чалавека там. 21 мая 2015 года Вярхоўная Рада Украіны прыняла пастанову аб адмове ад некаторых абавязацельстваў, прадугледжаных Міжнародным пактам аб грамадзянскіх і палітычных правах (арт. 2, 9, 12, 14, 17), Канвенцыяй аб грамадзянскіх і палітычных правах. Абарона правоў чалавека і асноўных свабод (артыкулы 5, 6, 8, 13) і Еўрапейская сацыяльная хартыя (артыкулы 1 с.&nbsp;2, 4 р.&nbsp;2-3, 8 р.&nbsp;1, 14 с.&nbsp;1, 15, 16, 17 с.&nbsp;1а р.&nbsp;1в, 23,30, 31 с.&nbsp;1-2) на Данбасе, пакуль «Расія не спыніць агрэсію на ўсходзе Украіны».

## Украінскія праваабарончыя арганізацыі 
* Аб’яднанне «Грамадзянская ініцыятыва» (Крапіўніцкі)
* Асацыяцыя ўкраінскіх назіральнікаў за правамі чалавека ў праваахоўных органах (Асацыяцыя УМДПЛ)
* Грамадзянска-метадычна-інфармацыйны цэнтр «Універ»
* Чарнігаўскі камітэт абароны канстытуцыйных правоў грамадзян
* Камітэт выбаршчыкаў Украіны
* Кангрэс нацыянальных суполак Украіны
* Данецкі мемарыял
* «За прафесійную дапамогу» (Палтаўская вобласць)
* Харкаўская праваабарончая група
* Адэская праваабарончая група «Верытас»
* Украінскі Хельсінкскі саюз па правах чалавека
* Дарожны кантроль

## Міжнародныя праваабарончыя арганізацыі з аддзяленнямі ва Украіне 
* «Amnesty International ва Украіне» на чале з Аксанай Пакальчук (з 2017)
* Міжнароднае таварыства правоў чалавека — украінскае аддзяленне
* Маскоўская Хельсінкская група

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Справаздача Amnesty International 2017/2018 па Украіне
* Даклады Дзярждэпартамента ЗША аб практыцы правоў чалавека за 2006 год: Украіна

Украіна
Катэгорыя:Палітыка Украіны
Катэгорыя:Грамадства Украіны
Катэгорыя:Права Украіны