open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ліліян Коўленд

**Ліліян Коўпленд** (,  - , , Каліфорнія) - амерыканская лёгкаатлетка. На алімпійскіх гульнях 1928 года выйграла сярэбраны медаль з вынікам 37,08 м. Выйграла залаты медаль на Алімпіядзе 1932 года з алімпійскім рэкордам — 40,58 м. Трохразовая пераможца Макабіяды 1935 года. Байкатавала алімпійскія гульні 1936 года ў сувязі з антыяўрэйскай палітыкай Трэцяга рэйха.

За сваю кар'еру ўстанавіла 3 сусветныя рэкорды ў кіданні дзіды, якія аднак не ратыфікаваны IAAF.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты ЗША
Сушкін

**Сушкін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Пётр Пятровіч Сушкін (1868—1928) — рускі і савецкі вучоны, заолаг і палеантолаг.
* Юрый Леанідавіч Сушкін (нар. 1952) — ваенны лётчык, палкоўнік ВПС Беларусі.
Дэмантэ Харпер

**Дэмантэ Харпер** (нар. , Нашвіл, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст.

## Кар’ера 
У сезоне 2013/2014 выступаў за «Цмокі-Мінск», выйграў з ім чэмпіянат і Кубак Беларусі.

У жніўні 2014 года перайшоў у «Нью Баскет Брындызі».

Сезон 2015/2016 правёў у «Чарні» са Слупска, у складзе якой выйграў бронзавыя медалі чэмпіянату Польшчы.

Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Катэгорыя:Ігракі «Гран-Канарыі» Лас-Пальмас
Катэгорыя:Ігракі «Ліможа» (баскетбол)
Вядомыя асобы Нашвіла

]]
Вядомыя ўраджэнцы Нашвіла:

__NOTOC__
]]

## Б 
* Эдвард Эмерсан Барнард (1857—1923) — амерыканскі астраном-назіральнік, член Нацыянальнай акадэміі навук у Вашынгтоне.

## Д 
* Эмілі Донельсан

## О 
* Грэг Олмен

## П 
* Бэці Пэйдж

## С 
* Майлі Сайрус

## Х 
* Дэмантэ Харпер
Заходне-Тэхаскі аграрна-механічны ўніверсітэт

**Заходне-Тэхаскі аграрна-механічны ўніверсітэт** (), у большасці выпадкаў ужываецца абрэвіятурная назва **Заходне-Тэхаскі АіМ ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Каньён у штаце Тэхас.

## Агульная характарыстыка 
Гэта самы паўночны кампус сістэмы Тэхаскага аграрна-механічнага ўніверсітэта. Акрэдытаваны Паўднёвай асацыяцыяй каледжаў і школ ЗША. Ён быў створаны 20 верасня 1910 года як Заходне-Тэхаскі дзяржаўны нармальны каледж як адзін з сямі дзяржаўных педагагічных каледжаў у Тэхасе.

## Структура 
* Каледж сельскай гаспадаркі і прыродазнаўчых навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі і сацыяльных навук
* Каледж медсястрынства і навук пра здароўе
* Каледж інжынерыі
* Каледж выяўленчага мастацтва і гуманітарных навук
* Школа аспірантуры

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэхаса
Ільке Вілуда

**Ільке Вілуда** (; ) — нямецкая лёгкаатлетка (кіданне дыска, штурханне ядра), чэмпіёнка Еўропы, прызёр чэмпіянатаў свету, чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года ў Атланце, удзельніца летніх Паралімпійскіх гульняў 2012 года ў Лондане.

## Спартыўная кар’ера 
У 1985 годзе на чэмпіянаце Еўропы сярод юніёраў у Котбусе Вілуда стала чэмпіёнкай Еўропы ў кіданні дыска і сярэбраным прызёрам у штурханні ядра. У 1987 годзе на наступным чэмпіянаце Еўропы сярод юніёраў у Бірмінгеме яна стала чэмпіёнкай у абедзвюх дысцыплінах. У 1986 годзе ў Афінах яна стала чэмпіёнкай свету сярод юніёраў у кіданні дыска, а праз два гады ў Грэйтэр-Садберы паўтарыла свой поспех.

На летняй Алімпіядзе 1992 года ў Барселоне Вілуда кінула дыск на 62,16 м і заняла 9-е месца. На наступнай Алімпіядзе ў Атланце яе вынік склаў 69,66 м і яна стала алімпійскай чэмпіёнкай, апярэдзіўшы расіянку Наталлю Садаву (66,48 м) і прадстаўніцу Беларусі Эліну Звераву. На летняй Алімпіядзе 2000 года ў Сіднэі Вілуда з вынікам 63,16 м стала 7-й.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лёгкаатлеты Германіі
Карэбскі сельсавет

**Карэ́бскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Карэбы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дрыбінскага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Дрыбінскім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года — у Горацкім раёне, з 12 лютага 1935 года — у Дрыбінскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Дрыбінскага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Горацкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Кінатаўр

**Адкрыты расійскі кінафестываль «Кінатаўр»** () — расійскі кінафестываль, які штогадова праводзіўся ў Сочы, пачынаючы з 1991 года. Быў адменены ў сувязі з уварваннем Расіі ва Украіну ў 2022 годзе. Прэзідэнт кінафестывалю  заявіў: «*У гэтым годзе фестываль не адбудзецца, ён будзе перанесены на перыяд, калі мы перажывём цяперашнія палітычныя падзеі і зможам вярнуцца ў кіно, у тым ліку каб зразумець, што адбылося з краінай і з усімі намі*». Па стане на 2008 год гэта быў найбуйнейшы нацыянальны кінафестываль Расіі.

Слова «*Кінатаўр*» — гэта кантамінацыя слоў «*Кіно*» і «*…таўр*» (як у словах Кентаўр ці Мінатаўр).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Кінатаўра»
* 
* 

Катэгорыя:Кінафестывалі Расіі
Катэгорыя:Кінапрэміі Расіі
Катэгорыя:Фестывалі Сочы
Катэгорыя:Фестывалі, заснаваныя ў 1991 годзе
Катэгорыя:Кінатаўр
Тайран Бразэлтан

**Тайран Бразэлтан** (нар. , Чыкага, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст.

## Кар’ера 
У красавіку 2013 года падпісаў кантракт з іранскім клубам «Петрахімі». У жніўні перайшоў у літоўскі клуб «Нявежыс». У студзені 2014 года падпісаў кантракт з беларускай камандай «Цмокі-Мінск». У красавіку 2014 года ён вярнуўся ў Літву і падпісаў кантракт з «Нептунас».

## Зноскі 
Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Вантаа (рака)

**Вантаа** (, ) — рака ў Паўднёвай Фінляндыі працягласцю 101 кіламетр. Рака бярэ свой пачатак з возера  ў  і ўпадае ў Фінскі заліў у Хельсінкі. Найбуйнейшы прыток  працякае праз горад Керава на поўнач ад Хельсінкі.

## Выкарыстанне ў якасці крыніцы вады і электраэнергіі 
У сталіцы краіны, Хельсінкі, вада з ракі Вантаа выкарыстоўваецца для рэзервовага водазабеспячэння на выпадак рамонту .

Хельсінкская энергетычная кампанія  мае дзеючы музей-электрастанцыю, размешчаны ў вусці Вантаа. Гідраэлектрастанцыя Vanhakaupunki вырабляе ў сярэднім 500&nbsp;МВт·г штогод. 

## Галерэя 

Image:Vanhankaupunginkoski2.jpg|Парогі Ванханкаўпунгікоскі
Image:Ruutinkoski.JPG|Парогі Руутынкоскі
Image:Helsinki-Pitkakoski kevattalvi.jpg|Парогі Піткякоскі ўзімку, размешчаныя паміж Хельсінкі і Вантаа
Image:ADamInVantaanjoki.JPG|Дамба на рацэ Вантаа

## Гл. таксама 
* , штогадовае мерапрыемства на рацэ
* 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Фінляндыі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Балтыйскае мора
Тэхаскі аграрна-механічны міжнародны ўніверсітэт

**Тэхаскі аграрна-механічны міжнародны ўніверсітэт** (), у большасці выпадкаў ужываецца абрэвіятурная назва **Тэхаскі АіМ міжнародны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Ларэда ў штаце Тэхас.

## Агульная характарыстыка 
Гэта частка сістэмы Тэхаскага аграрна-механічнага ўніверсітэта.

Універсітэт прапануе больш за 70 праграм навучання ўзроўня бакалаўра і магістра ў чатырох акадэмічных каледжах.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і навук
* Школа бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж медсястрынства і навук пра здароўе

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэхаса
1889 год у гісторыі літаратуры

**1889** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
* 16 траўня ў газеце «Мінскі лісток» была ўпершыню апублікавана паэма «Тарас на Парнасе».

## Кнігі 
## Прэміі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
Катэгорыя:1889
Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Салтанаўская вуліца

**Салта́наўская вуліца** — назва вуліц у Магілёве ў гонар бітвы пад Салтанаўка.

* Салтанаўская вуліца — вуліца ў Магілёве
* *Салтанаўская вуліца* — колішняя назва вуліцы Вароўскага ў Магілёве

## Гл. таксама 
* Салтаноўская вуліца
Тэхаскі жаночы ўніверсітэт

**Тэхаскі жаночы ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Дэнтан у штаце Тэхас.

## Агульная характарыстыка 
Гэта дзяржаўны ўніверсітэт сумеснага навучання жанчын і мужчын ў Дэнтане з двума дадатковымі кампусамі ў Даласе і Х’юстане, якія ў асноўным спецыялізуюцца на медыцынскіх навуках. Нягледзячы на тое, што з 1994 года ўніверсітэт з'яўляецца ўстановай з поўнасцю сумесным навучаннем жанчын і мужчын, гэта буйнейшы дзяржаўны універсітэт у Злучаных Штатах, прызначаны ў асноўным для жанчын. Універсітэт з'яўляецца часткай аднайменнай універсітэцкай сістэмы. Ён прапануе праграмы бакалаўрыяту і магістратуры па 60 напрамках навучання ў шасці акадэмічных каледжах.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* каледж медыцынскіх навук
* Каледж медсястрынства
* Каледж прафесійнай адукацыі

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэхаса
Сушня

**Су́шня** — старадаўняя гаспадарчая пабудова для сушкі снапоў лёну, збожжавых, канапель і інш.

Сушня вядома ў народаў многіх еўрапейскіх краін. На тэрыторыі Беларусі была пашырана ў XVI — пачатку XX стагоддзя. Будавалі сушні пераважна з дрэва.

У якасці сушні таксама выкарыстоўваліся асеці, ёўні, часам лазні і саладзільні.

## Літаратура 
* 
* Су́шня // 
* 

Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідства
Тэхаскі ўніверсітэт Пермскага басейна

**Тэхаскі ўніверсітэт Пермскага басейна** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Адэса ў штаце Тэхас.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт з'яўляецца часткай сістэмы Тэхаскага ўніверсітэта.

Сваю назва ўніверсітэт атрымаў ад Пермскага басейна — буйнога нафта- і газаноснага басейна асадкавага тыпу ў паўднёва-заходняй частцы ЗША, які размешчаны на тэрыторыі заходняга Тэхаса і на паўднёвым усходзе Нью-Мексіка і змяшчае адно з самых магутных у свеце адкладаў горных парод пермскага геалагічнага перыяду.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж інжынерыі
* Каледж адукацыі
* Каледж медсястрынства

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэхаса
Тэхаскі тэхналагічны ўніверсітэт

**Тэхаскі тэхналагічны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Лабак у штаце Тэхас.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваны 10 лютага 1923 года, да 1969 года называўся Тэхаскім тэхналагічным каледжам. Ён з’яўляецца флагманскай установай аднайменнай універсітэцкай сістэмы з пяці навучальных устаноў. Гэта шосты па колькасці студэнтаў універсітэт у штаце Тэхас. Больш за 25 % студэнтаў бакалаўрыяту ідэнтыфікуюць сябе як лацінаамерыканцы, таму ўніверсітэт быў прызнаны іспанамоўным установай.

## Структура 
* Каледж сельскагаспадарчых навук і прыродных рэсурсаў
* Каледж архітэктуры
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнес-адміністравання
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж гуманітарных навук
* Каледж медыяў і камунікацый
* Каледж візуальных і выканальніцкіх мастацтваў
* Школа права
* Школа ветэрынарнай медыцыны
* Школа аспірантуры
* Ганаровы каледж
* Філіял у Коста-Рыка

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэхаса
Тэхаскі паўднёвы ўніверсітэт

**Тэхаскі паўднёвы ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Х’юстан у штаце Тэхас.

## Агульная характарыстыка 
Гэта дзяржаўны гістарычна "чорны універсітэт", дзе традыцыйна большасць студэнтаў складаюць афраамерыканцы. Універсітэт з'яўляецца адным з найбуйнейшых гістарычна "чорных" універсітэтаў у Злучаных Штатах.

## Структура 
* Школа грамадскіх спраў
* Каледж фармацыі і навук пра здароўе
* Школа права
* Каледж адукацыі
* Каледж навукі, інжынерыі і тэхналогій
* Школа бізнесу
* Школа камунікацый
* Каледж вольных мастацтваў і паводніцкіх навук
* Каледж міждысцыплінарных студый
* Каледж выхаднога дня (завочны)
* Школа аспірантуры
* Ганаровы каледж

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэхаса
Катэгорыя:Х’юстан
Пастухоў

**Пастухоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзяніс Пастухоў (нар. 1991) — беларускі баскетбаліст.
* Міхаіл Іванавіч Пастухоў (нар. 1958) — беларускі юрыст. Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь (1994).
Дзяніс Ігаравіч Пастухоў

**Дзяніс Пастухоў** (нар. , Магілёў, Беларусь) — беларускі баскетбаліст.

## Біяграфія 
Выхаванец магілёўскага баскетбола. Першым трэнерам быў Уладзімір Іванавіч Капылоў.

У 2008 годзе з’ехаў выступаць у Расію. Прыняў расійскае грамадзянства, выступаў за моладзевую зборную Расіі (U-20) на чэмпіянаце Еўропы-2011.

У верасні 2010 года падпісаў кантракт з «Ніжнім Ноўгарадам». У 2013 годзе вярнуўся ў Беларусь, выступаў за клубы «Горадня-93» і «Цмокі-Мінск», стаў чэмпіёнам і ўладальнікам Кубка Беларусі ў сезоне 2014/2015.

У 2015 годзе прыпыніў прафесійную кар’еру з-за праблем са здароўем. У 2017—2019 гадах выступаў за магілёўскі «Барысфен», быў яго капітанам у сезоне 2017/2018. У 2020 годзе Пастухоў увайшоў у трэнерскі штаб «Барысфена». Вясной 2021 года аднавіў гульнявую кар’еру ў якасці які гуляе трэнера.

Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры «Барысфена» Магілёў
Брэсцкая пагранічная група

**Брэсцкая пагранічная група** — тэрытарыяльны орган пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя 
Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у раён г. Брэст перадыслакаваўся 17-ы Чырванасцяжны Цімкавіцкі пагранічны атрад (раней размяшчаўся ў в. Цімкавічы, Капыльскі раён). Падраздзяленне ўзяло пад ахову ўчастак мяжы ў 182 км. У чэрвені 1941 года пагранатрад удзельнічаў у першых баях Вялікай Айчыннай вайны. Увосень вайсковае фарміраванне ператворана ў полк тылавой аховы.

У жніўні 1944 года памежная ахова пад Брэстам адноўлена. У 1967 годзе пагранічнаму атраду прысвоена імя Фелікса Дзяржынскага. У 1975 годзе часць узнагароджана Ордэнам Чырвонага Сцяга.

У 1997 годзе Чырванасцяжны пагранічны атрад імя Ф. Э. Дзяржынскага і атрад пагранічнага кантролю «Брэст» рэарганізаваны ў Чырванасцяжную пагранічную групу імя Ф. Э. Дзяржынскага.

## Спасылкі 
* Гісторыя фарміравання на афіцыйным сайце Дзяржпагранкамітэта

Катэгорыя:Тэрытарыяльныя органы пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Брэст
Катэгорыя:Воінскія часці, узнагароджаныя ордэнам Чырвонага Сцяга
Віктар Міхайлавіч Лазебнік

**Віктар Міхайлавіч Лазебнік** () — беларускі міліцыянер і палітык. Генерал-маёр міліцыі (1993).

Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі 12-га склікання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 студзеня 1937 года.

У 1956—1959 гадах служыў ва Узброеных сілах СССР.

У 1961 годзе скончыў Мінскую спецыяльную сярэднюю школу міліцыі імя М. В. Фрунзе, у 1966 годзе — Вышэйшую школу Міністэрства аховы грамадскага парадку РСФСР, у 1976 годзе — Акадэмію МУС СССР.

У органах унутраных спраў Беларусі з 1959 года. Пачаў службу оперупаўнаважаным крымінальнага вышуку Ленінскага раённага аддзелу міліцыі Мінска, у 1980—1985 гадах з’яўляўся начальнікам упраўлення крымінальнага вышуку УУС Мінскага аблвыканкама, у 1985—1986 гадах — намеснікам начальніка УУС Мінскага аблвыканкама.

З мая 1986 года па май 1988 года знаходзіўся ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Афганістан, праходзіў службу ў Кандагары, адной з самых «гарачых кропак», старэйшым аператыўным супрацоўнікам зоны «Поўдзень» Прадстаўніцтва МУС СССР пры МУС Афганістана.

У 1988—1992 гадах узначальваў Мінскую спецыяльную сярэднюю школу міліцыі імя М. В. Фрунзе МУС СССР. Быў членам КПСС.

У 1990 годзе абраны ў Вярхоўны Савет Беларусі 12-га склікання. Балатаваўся па выбарчай акрузе № 412. Галасаваў за прыняцце Закона «Аб забеспячэнні палітычнай і эканамічнай самастойнасці БССР» і пастановы Вярхоўнага Савета «Аб дэпартызацыі органаў дзяржаўнай улады і кіравання Беларускай ССР, дзяржаўных прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый і ўласнасці Камуністычнай партыі Беларусі і Ленінскага Камуністычнага Саюза Моладзі Беларусі».

У 1992—1994 гадах з’яўляўся намеснікам начальніка Акадэміі міліцыі МУС Беларусі, у 1994—1997 гадах — намеснікам начальніка Акадэміі МУС — начальнікам следча-экспертнага факультэта.

20 верасня 1993 года прысвоена званне генерала-маёра міліцыі.

## Узнагароды 
* Ордэн Чырвонай Зоркі,
* Ордэн «Слава» (Афганістан),
* медаль «За выдатную службу па ахове грамадскага парадку»,
* грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР,
* грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР,
* знак «Заслужаны работнік МУС»,
* юбілейны медаль «80 гадоў Мінскай абласной міліцыі 1939—2019» (2020).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* А. Каменчукоў. Віктар Лазебнік: тры вайны генерала міліцыі. — Мінск, Адукацыя і выхаванне, 2021. — 368 ст. — ISBN 978-985-599-295-1.

Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Генерал-маёры міліцыі (Беларусь)
Мікалай Іванавіч Лобач

**Мікалай Іванавіч Лобач** (, Барысаў, Мінская вобласць) — беларускі гаспадарчы дзеяч і палітык.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларусі 12-га склікання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1945 годзе ў Барысаве.

Працаваў слесарам-выпрабавальнікам на Мінскім аўтамабільным заводзе. Пасля службы ў арміі — начальнік аддзела тэхнічнага кантролю на Барысаўскім заводзе аўтатрактарнага электраабсталявання.

У 1985 годзе скончыў машынабудаўнічы факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута.

З 1985 года працаваў галоўны інжынерам, у 1989—1999 гадах — дырэктарам Барысаўскага завода агрэгатаў. 

У 1990 годзе абраны ў Вярхоўны Савет Беларусі 12-га склікання. Балатаваўся па Барысаўскай-Паўночнай выбарчай акрузе № 50. Член КПСС да жніўня 1991 года. Галасаваў за прыняцце Закона «Аб забеспячэнні палітычнай і эканамічнай самастойнасці БССР» і пастановы Вярхоўнага Савета «Аб дэпартызацыі органаў дзяржаўнай улады і кіравання Беларускай ССР, дзяржаўных прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый і ўласнасці Камуністычнай партыі Беларусі і Ленінскага Камуністычнага Саюза Моладзі Беларусі».

З 1999 года да 2014 года працаваў генеральным дырэктарам Мінскага маторнага завода.

Абіраўся дэпутатам Барысаўскага гарадскога савета 21-га, 22-га і 23-га скліканняў.

## Узнагароды 
* Заслужаны работнік прамысловасці Рэспублікі Беларусь (1994),
* ордэн Пашаны (2004) — *за шматгадовую плённую працу ў галіне машынабудавання, вялікі асабісты ўклад у развіццё прамысловасці рэспублікі*,
* ордэн Дружбы (2005, Расія).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 21-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 22-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 23-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Барысаўскага гарадскога Савета дэпутатаў
Ту-16

**Ту-16** (выраб «Н», па кадыфікацыі НАТА: **Badger** — *«Барсук»*) — савецкі цяжкі двухматорны рэактыўны шматмэтавы самалёт.

Серыйна выпускаўся з 1953 па 1963 год трыма авіяцыйнымі заводамі ў РСФСР (завод № 22 (Казань), завод № 1 (Куйбышаў), завод № 64 (Варонеж)). Выпускаўся ў розных мадыфікацыях, уключаючы бамбардзіроўшчык, ракетаносны варыянт, самалёт-запраўшчык, самалёт РЭБ і іншыя. 

Знаходзіўся на ўзбраенні СССР, Расіі і дзяржаў СНД на працягу каля 50 гадоў. Таксама эксплутаваўся Егіптам, Іракам, Сірыяй і Інданезіяй. Вырабляўся пад назвай Xian H-6 у КНР. За час вытворчасці было выраблена больш за паўтары тысячы самалётаў Ту-16.

Носьбіт ядзернай зброі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Бамбардзіроўшчыкі
Катэгорыя:Самалёты СССР
Сокі цаліны

**«Сокі цаліны»** — раман Цішкі Гартнага і першы беларускамоўны раман.

Твор пісаўся на працягу 1914—1929 гадоў і быў высока ацэнены тагачаснай крытыкай.

Канстанцін Касяк заўважае пэўнае падабенства паміж «Сокамі цаліны» і «Плёнамі зямлі» дацкага пісьменніка і лаўрэата Нобелеўскай прэміі (1920) Кнута Гамсуна.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Цішка Гартны
Катэгорыя:Раманы 1930 года
Катэгорыя:Раманы на беларускай мове
Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя
Ігральная косць

**Ігральная косць** — папулярная крыніца выпадковасці ў настольных гульнях.

Уяўляе сабой невялікі прадмет, які пры падзенні на роўную паверхню займае адно з некалькіх магчымых устойлівых становішч. Традыцыйна гэта кубік, на кожнай з шасці граняў якога нанесены лікі ад 1 да 6, які кідаюць з мэтай дэманстрацыі выпадкова вызначанага цэлага ліку ад аднаго да шасці, кожны з якіх з’яўляецца роўнамагчымым дзякуючы правільнай геаметрычнай форме.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Катэгорыя:Настольныя гульні
Boeing B-47 Stratojet

**Boeing B-47 Stratojet** — амерыканскі рэактыўны бамбардзіроўшчык, распрацаваны кампаніяй Боінг у сярэдзіне 1940-х гадоў. Выкарыстаная на B-47 аэрадынамічная схема (размяшчэнне рухавікоў на пілонах пад крылом) пасля стала традыцыйнай для многіх пасажырскіх самалётаў. Лятальны апарат заставаўся асноўным амерыканскім бамбардзіроўшчыка аж да з’яўлення B-52, а яго разведвальныя мадыфікацыі здзейснілі вялікую колькасць палётаў над СССР і Кубай.

## Літаратура 
* Knaack Marcelle. Vol. 2 Post-World War II Bombers, 1945-1973. // Encyclopedia of US Air Force aircraft and missile systems. — Washington, D.C.: Office of Air Force History United States Air Force, 1988. — P. 99-158. — 619 p. — ISBN 0-912799-59-5.
* Loftin L. K., Jr. Quest for performance: The evolution of modern aircraft. — Washington, D.C.: NASA Scientific and Technical Information Branch, 1985.

Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылка на Вікісховішча непасрэдна ў артыкуле
Катэгорыя:Самалёты Boeing
Катэгорыя:Бамбардзіроўшчыкі
Іван Мараш

**Іван Мараш** (нар. , Падгорыца, Чарнагорыя) — чарнагорскі баскетбаліст. Выступае за нацыянальную зборную Чарнагорыі.

## Кар’ера 
З 2003 года па 2010 год выступаў у баскетболе за клуб «Будучнасць» з Падгорыца ў лізе Чарнагорыі. З клубам выйграў тры чэмпіянаты і тры кубкі Чарнагорыі.

5 верасня 2013 года падпісаў кантракт з бахрэйнскай камандай «Аль-Манама». З «Аль-Манама» ён выйграў лігу Бахрэйна. Наступныя два сезоны выступаў за клуб «Цмокі-Мінск». З «Цмокі-Мінск» выйграў два чэмпіянаты і два Кубкі Беларусі.

## Спасылкі 
* Іван Мараш: «З 14 гадоў трэніруюся па два разы на дзень»

Катэгорыя:Баскетбалісты Сербіі і Чарнагорыі
Катэгорыя:Баскетбалісты Чарнагорыі
Катэгорыя:Ігракі «Шале» (баскетбол)
Катэгорыя:Ігракі «Вршаца» (баскетбол)
Катэгорыя:Ігракі «Металаца» Валева
Катэгорыя:Ігракі зборнай Чарнагорыі па баскетболе
Катэгорыя:Ігракі «Манамы» (баскетбол)
Тэхаскі ўніверсітэт даліны Рыа-Грандэ

**Тэхаскі ўніверсітэт даліны Рыа-Грандэ** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Эдынберг у штаце Тэхас.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт меціцца ў рэгіёне даліны ракі Рыа-Грандэ і з'яўляецца самай паўднёвай установай сістэмы Тэхаскага ўніверсітэта. Універсітэт быў створаны заканадаўчым органам штата Тэхас ў 2013 годзе шляхам аб'яднання Тэхаскага ўніверсітэта ў Браўнсвіле, Тэхаскага паўднёвага каледжа і Тэхаскага панамерыканскага ўніверсітэта. Вучэльня таксама з'яўляецца адным з найбуйнейшых універсітэтаў ЗША, дзе большасць студэнтаў складаюць іспанамоўныя: амаль 90% яго студэнтаў з'яўляюцца лацінаамерыканцамі, практычна ўсе з іх — мексіканскага паходжання.

## Структура 
* Школа медыцыны
* Каледж медыцыны і аховы здароўя
* Каледж аховы здароўя
* Каледж прыродазнаўчых навук
* каледж вольных мастацтваў
* Каледж прыгожых мастацтваў
* Каледж інжынерыі і камп'ютарных навук
* Каледж бізнесу і прадпрымальніцтва
* Каледж адукацыі
* Ганаровы каледж
* Каледж аспірантуры
* Універсітэцкі каледж

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэхаса
Ільінская брама (Магілёў)

**Ільінская брама** — брама, якая існавала ў Магілёве. Знаходзіліся ў заходняй частцы Палявога вала.

Каля вусця Дубравенкі ўзвялі Ільінская вежу, якая атрымала сваю назву ад Ільінскай царквы. Указанне дакумента пра яе будаўніцтва «ў валу Дольным» дазваляе меркаваць, што да таго часу Палявы вал дасягнуў Дняпра і быў насыпаны па яго беразе да вусця Дубравенкі. Неабходнасць узвесці тут браму дыктавалася не толькі пытаннямі бяспекі, але і наяўнасцю броду з левага берага Дняпра, дзе знаходзіўся Траецкі пасад. Вароты брамы былі акаваны жалезам, дах пакрыты гонтай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палявы вал
Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024)

**Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі 29-га склікання** запланаваны да правядзення ў Рэспубліцы Беларусь на 25 лютага 2024 года.

## Перадгісторыя 
Паводле змененага праз рэферэндум 2022 года артыкула 67 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, «выбары дэпутатаў з’яўляюцца прамымі: дэпутаты выбіраюцца грамадзянамі непасрэдна», а самі выбары «праводзяцца ў адзіны дзень галасавання ў апошнюю нядзелю лютага».

## Умовы правядзення 
У сувязі з увядзеннем адзінага дня галасавання не будуць утварацца акруговыя і раённыя ў г. Мінску камісіі па выбарах дэпутатаў абласных Саветаў дэпутатаў і Мінгарсавета. Іх функцыі перададзены 110 акруговым камісіям па выбарах дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў. Пры гэтым межы выбарчых акруг па выбарах у абласныя Саветы дэпутатаў і Мінгарсавет увойдуць у акругі па выбарах у Палату прадстаўнікоў, не перасякаючы іх меж.

Уведзены дадатковыя патрабаванні да кандыдатаў у дэпутаты (ім забараняецца мець грамадзянства (падданства) іншай дзяржавы і (або) дакументы замежных дзяржаў, якія даюць правы на льготы і перавагі ў сувязі з палітычнымі, рэлігійнымі поглядамі або нацыянальнай прыналежнасцю. Акрамя таго, кандыдатамі ў дэпутаты мясцовых Саветаў дэпутатаў не могуць быць вылучаны грамадзяне, якія маюць нязнятую або непагашаную судзімасць.

У выбарах дэпутатаў мясцовых Саветаў дэпутатаў маюць права ўдзельнічаць грамадзяне Рэспублікі Беларусь і грамадзяне Расійскай Федэрацыі, якія пастаянна пражываюць у Рэспубліцы Беларусь.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выбары ў Беларусі
Катэгорыя:Выбары 2024 года
2024
Катэгорыя:Люты 2024 года
Катэгорыя:2024 год у Беларусі
Ламарскі ўніверсітэт

**Ламарскі ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Бамант у штаце Тэхас.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт з'яўляецца членам сістэмы Тэхаскага дзяржаўнага ўніверсітэта з 1995 года.

Установа названа ў гонар Мірабо Банапарта Ламара, другога прэзідэнта Рэспублікі Тэхас.

## Структура 
* Каледж інжынерыі
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі і развіцця чалавека
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж выяўленчага мастацтва і камунікацый
* Ганаровы каледж

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэхаса
Анджэлаўскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Анджэлаўскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Сан-Анджэла ў штаце Тэхас.

## Агульная характарыстыка 
Вучэльня была заснавана ў 1928 годзе як Сан-Анджэлаўскі каледж. Установа атрымала статус універсітэта і прысудзіла сваю першую акадэмічную ступень бакалаўра ў 1967 годзе, адкрыла аспірантуру ў 1969 годзе, у тым жа годзе, калі атрымала сваю цяперашнюю назву.

Універсітэт прапануе 50 праграм бакалаўрыяту і 31 праграму магістратуры.

Гэта другая па велічыні ўстанова ў сістэме Тэхаскага тэхналагічнага ўніверсітэта.

## Структура 
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж мастацтваў і гуманітарных навук
* Каледж здароўя і сацыяльных паслуг
* Каледж навук і інжынерыі
* Каледж аспірантуры і даследаванняў

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэхаса
Сэмеру

**Сэме́ру** () або *Мухамеру* самы высокі вулкан на востраве Ява ў Інданезіі. Сэмеру знаходзіцца ў паўднёвым канцы вулканічнага комплексу — кальдэры Тэнгер (Tengger). У кратары вулкана знаходзіцца возера лавы. Вышыня Сэмеру — 3676 м (вышэйшы пункт вострава), мае некалькі кратараў; папярочнік сучаснага кратара 500—650 м, глыбіня да 220 м. Вулкан складзены андэзітамі і базальтамі. З’яўляецца галоўнай славутасцю нацыянальнага парку .

## Вывяржэнні 
З 1818 года было адзначана 56 вывяржэнняў Сэмеру. З 1967 года вулкан пастаянна актыўны, ён вывяргае клубы дыму, вулканічнага попелу і піракластычнага матэрыялу з інтэрвалам 20-30 хвілін. Авіякампаніі атрымалі папярэджанне, што вулканічны попел можа падымацца на вышыню да 15 кіламетраў.
* 19 красавіка 2023 года вулкан зноў актывізаваўся, выкінуўшы слуп попелу на вышыню 2 км.

Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Вулканы Інданезіі
Новы горад (Магілёў)

**Новы горад** — паселішча на тэрыторыі старажытнага Магілёва, на поўнач і захад ад Нагорскага пасада. Згадваецца ў дакументах XVI—XVIII стст. Уключаў Задубравенскі пасад, Віленскі і Шклоўскі пасады і быў абнесены лініяй бастыённых умацаванняў Палявога вала. У наш час тэрыторыя Новага горада ўваходзіць у Ленінскі раён горада.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Магілёва
Любавіцкі

**Любавіцкі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі (нар. 1950) — беларускі пракурор і палітык.
* Ігар Вячаслававіч Любавіцкі (нар. 1983) — беларускі суддзя.
* Францішак Любавіцкі (1724—1801) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог.
Ван Вэньцай

**Ван Вэньцай** (,  або , або .

Ён унёс значны ўклад у батаніку, апісаўшы мноства відаў насенных раслін.

Памёр 16 лістапада 2022 года.

## Навуковая дзейнасць 
Спецыялізаваўся на насенных раслінах.

## Некаторыя публікацыі 
* WANG, WT, B LIU. 2008. *A new section with a new species of Anemone (Ranunculaceae) from Mt. Xiaowutai, China*. Journal of Systematics and Evolution 46 (5): 738—741.
* WANG, WT, L XIE. 2007. *A revision of Clematis sect. Tubulosae (Ranunculaceae)*. Acta Phytotaxonomica Sinica 45 (4): 425—457. ISSN 0529—1526.
* WANG, WT. 2007. *Ranunculus ailaoshanicus W.T.Wang, a new species of Ranunculaceae from Yunnan, China*. Acta Phytotaxonomica Sinica 45 (3): 293—295. ISSN 0529—1526.
* WANG, WT, LQ LI. 2005. *A new system of classification of the genus Clematis (Ranunculaceae)*. Acta Phytotaxonomica Sinica 43 (5): 431—488. ISSN 0529—1526.
* WANG, WT. 1982. *Notulae de Gesneriaceis Sinensibus (IV)*. Bull. Bot. Res. Harbin 2 (4): 37—64.
* WANG, WT. 1987. *Classificatio specierum Opithandrae (Gesneriaceae)*. Bull. Bot. Res. Harbin 7 (2): 1—16.
* WANG, WT. 1992. *Notulae de Gesneriaceis Sinensibus (X)*. Guihaia 12 (4): 289—300.
* WANG, WT, KY Pan, ZY Li, AL Weitzman, LE Skog. 1998. *Gesneriaceae*. en C.Y. Wu & P.H. Raven (eds.), Flora of China, Vol. 18. Science Press, Beijing & Missouri Botanical Garden, St. Louis, pp. 244–401.

## Ушанаванне 
У яго гонар былі названы наступныя віды раслін:  Y.Z.Zhao,  D.Fang & L.Zeng і  Z.Yu Li.

## Спасылкі 
* Kew Gardens: Paraisometrum mileense

Катэгорыя:Батанікі Кітая
Катэгорыя:Акадэмікі Кітайскай акадэміі навук
Dactylorhiza salina

**Dactylorhiza salina** — від аднадольных раслін род  сямейства . Пад цяперашняй таксанамічнай назвай быў апісаны венгерскім батанікам  ў 1962 годзе.

## Батанічнае апісанне 
Цыбульны геафіт. Шматгадовая травяністая расліна. Аснова ліста клінаватая. Суквецце — колас. Плод — каробачка бурага колеру.

## Распаўсюджанне 
Сустракаецца ў Расіі (Паўночны Каўказ, Амурская вобласць, Алтай, Бурація, Чыцінская вобласць, Краснаярскі край), Закаўказзе, Кітай (Сіньцзян-Уйгурскі і Тыбецкі аўтаномныя раёны), Казахстан, Кіргізія і Манголія.

## Значэнне 
Вырошчваецца як дэкаратыўная расліна.

## Заўвагі па ахове 
Унесены ў Чырвоныя кнігі Амурскай вобласці, Краснаярскага, Стаўрапольскага краёў і Рэспублікі Якуція — Саха (Расія).

## Сінонімы 
Сінанімічныя назвы:

* *Dactylorchis salina* (Turcz. ex Lindl.) Verm.
* *Dactylorhiza cruenta subsp. salina* (Turcz. ex Lindl.) E.Nelson
* *Orchis salina* Turcz. ex Lindl.

Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Архідныя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Прывілей 1387 года

**Прывілей 1387 года** — заканадаўчы акт Вялікага Княства Літоўскага, выданы каралём і вялікім князем Уладзіславам Ягайлам у Вільні 20 лютага 1387 года.

Арыгінал не вядомы, дакумент захаваўся толькі ў спісках. Напісаны на лацінскай мове. Ягайла тытулуецца як «*Уладзіслаў, з ласкі Божай кароль Польшчы і найвышэйшы князь Літвы і спадчыннік Русі і іншага*». Акт выданы адначасова са знішчэннем паганскіх фетышаў у Вільні і масавым хрышчэнне літоўцаў па ўсёй дзяржаве падчас першага пасля заключэння Крэўскай уніі 1385 года прыезду Ягайлы ў Княства, каб умацаваць пазіцыі ўніі і хрысціянства наданнем ахрышчаным літоўскім баярам некаторых прывілеяў на ўзор польскай шляхты. У акце баяры названы *armigeri*, *armiger* літаральна 'чалавек, якія носіць зброю' і звычайна значыла 'збраяносец'.

Прывілей пашыраўся толькі на тых, хто прыняў каталіцкае хрышчэнне. Ім гарантавалася права поўнай уласнасці на родавыя маёнткі, у тым ліку вольнага распараджэння імі. У выпадку смерці баярына маёнтак пераходзіў яго ўдаве, пры яе паўторным замужжы перадаваўся дзецям або бліжэйшым сваякам нябожчыка. Надавалася права вольна выдаваць замуж дачок, унучак і агулам сваячак, а таксама ўдоў. Баяры вызваляліся ад дзяржаўных працоўных павіннасцей, за выключэннем будаўніцтва і рамонту замкаў. Грашовыя і натуральныя падаткі ў прывілеі не згаданы і не рэгламентаваны. Забеспячэнне баяр падчас вайсковай службы ўскладалася на іх кошт. У выпадку праследавання ворага і ўцекачоў, усё мужчыны здольныя трымаць зброю, а не толькі баяры, павінны былі ўдзельнічаць у ім (згадана народная назва гэтай павіннасці — «пагоня» (*pogonia*), запісаная па-старабеларуску лацінскімі літарамі). Калі баярын пакідаў каталіцтва, то болей не мог карыстацца перавагамі прывілея. Таксама была ўніфікавана судовая сістэма, для кожнага намесніцтва вызначаўся адзін суддзя і адзін выканаўца прысудаў.

Сведкамі-гарантамі прывілея выступілі князі троцкі Скіргайла, гарадзенскі Вітаўт, наваградскі Карыбут, мсіцслаўскі Карыгайла, кернаўскі Вігунт, а таксама польскія князі алясніцкі Конрад, мазавецкія Ян і Земавіт, некаторыя польскія ўраднікі.

Некаторыя рэлігійныя палажэнні прывілея ад 20 лютага 1387 года развіты праз два дні іншым прывілеем Ягайлы ад 22 лютага 1387 года. Гэтым дакументам загадана ўсім літоўцам, што жывуць у Літве і Русі, прыняць каталіцтва; забараняліся шлюбы літоўцаў з праваслаўнымі («русінамі»); праваслаўныя, якія ўзялі шлюб з літоўцамі, абавязваліся прыняць каталіцтва; маёнткі каталіцкага святарства вызваляліся ад дзяржаўных павіннасцей і падаткаў. Прывілей таксама напісаны на лацінскай мове.

## Літаратура 
* 
* *Каун, С. Б.* Привилей 20 февраля 1387 г. как исторический источник // Крыніцазнаўства і спецыяльныя гістарычныя дысцыпліны: навук. зб. Вып. 9 / рэдкал.: С. М. Ходзін (адк. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БДУ, 2014. — с. 240—246

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Крыніцы права ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:1387 год у Еўропе
Уільям Райт Сміт

**Уільям Райт Сміт** (, 2 лютага 1875 — 15 снежня 1956) — шатландскі батанік і садавод.

## Біяграфія 
Уільям Райт Сміт нарадзіўся 2 лютага 1875 года.

З 1922 па 1956 год ён быў дырэктарам . У 1932 годзе Уільям Райт Сміт быў абраны членам Лонданскага каралеўскага таварыства. Ён зрабіў значны ўнёсак у батаніку, апісаў мноства відаў насенных раслін.

Уільям Райт Сміт памёр у Эдынбургу 15 снежня 1956 года.

## Навуковая дзейнасць 
Уільям Райт Сміт спецыялізаваўся на насенных раслінах.

## Літаратура 
* H. R. Fletcher: *Sir William Wright Smith (1875—1956)*. In: *Taxon*. 6, Nr. 2, März 1957, S. 55-56.
* Alexander Nelson: *Sir William Wright Smith, F.R.S.* In: *Nature*. 179, Nr. 4551, Januar 1957, S. 126—127.
* Robert Zander; Fritz Encke, Günther Buchheim, Siegmund Seybold (Hrsg.): *Handwörterbuch der Pflanzennamen*. 13. Auflage. Ulmer Verlag, Stuttgart 1984, ISBN 3-8001-5042-5.

Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены Лонданскага Лінееўскага таварыства
Катэгорыя:Рыцары-бакалаўры
Катэгорыя:Батанікі Вялікабрытаніі
Тарлтанскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Тарлтанскі дзяржаўны універсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Сцівенвіл ў штаце Тэхас.

## Гісторыя 
Вучэльня першапачаткова створана ў 1899 годзе на ахвяраванні Джона Тарлтана, калі быў заснаваны Сельскагаспадарчы каледж Джона Тарлтана. Установа з'стала сузаснавальнікам сістэмы Тэхаскага аграрна-механічнага ўніверсітэта ў 1917 годзе. У 1949 годзе каледж быў перайменаваны ў Тарлтанскі дяржаўны каледж, а ў 1959 годзе стаў навучальнай установай з чатырохгадовым навучаннем, якая прысуджае акадэмічныя ступені. Статус універсітэта вучэльня атрымала ў 1973 годзе, прыняўшы сваю цяперашнюю назву.

## Структура 
* Каледж сельскай гаспадаркі і прыродных рэсурсаў
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж аспірантуры
* Каледж медыцынскіх навук
* Каледж вольных і прыгожых мастацтваў
* Каледж прыродазнаўчых навук і матэматыкі
* Каледж інжынерыі

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэхаса
Сушылка

**Сушы́лка** — прыбор, прылада, абсталяванне, збудаванне, прызначанае для сушкі, выпарэння вільгасці з розных матэрыялаў. Па прызначэнню падзяляюцца на прамысловыя і хатнія.

Паводле спасабу перадачы цяпла да высушваемага матэрыялу сушылкі падзяляюцца на
* **канвекцыйныя**, у якіх цеплыня перадаецца матэрыялу ў выніку непасрэднага яго сутыкнення з нагрэтым газам;
* **кантактныя**, у якіх матэрыял сутыкаецца з нагрэтай паверхняй;
* **радыяцыйныя**; у якіх цеплыня перадаецца за кошт выпраменьвання ад нагрэтых паверхняў;
* **індукцыйныя**, у якіх матэрыял награваецца токамі высокай частаты.

Для высушвання адчувальных да высокай тэмпературы матэрыялаў (фармацэўтычныя, хімічныя прэпараты, вакцыны і інш.) выкарыстоўваюцца сублімацыйныя сушылкі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Сушы́лка; Сушы́льня // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прыборы
Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Апрацоўка прадуктаў харчавання
Катэгорыя:Дрэваапрацоўка
Катэгорыя:Бытавая тэхніка
Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы
Ільінская царква (Магілёў)

**Ільінская царква** — колішняя драўляная царква ў Магілёве. Размяшчалася на тэрыторыі Папінскай сотні Задубравенскага пасада, з краю Ільінскай гары па вуліцы Задубравенскай бліжэй да Дняпра.

Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Магілёва
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Магілёва
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Магілёве
Вячаслаў Калістратавіч Костка

**Вячаслаў Калістратавіч Костка** () — беларускі этнограф, фатограф.

Вучыўся ў Пецярбургскім універсітэце. Карэспандэнт этнаграфічнага аддзела Рускага музея ў Пецярбургу.

У 1903—1906 гадах праводзіў экспедыцыі ў Беларусі. У 1903 і 1904 — у Магілёўскай губерні. У 1905 — у Слуцкім і Ігуменскім паветах Мінскай губерні. Зрабіў больш за 50 фатаграфій. Сабраў калекцыю жаночых і мужчынскіх строяў, вышыўкі, тканін, інструментаў, начыння.

Сабраныя ім рэчы захоўваюцца ў Расійскім этнаграфічным музеі. Здымкі — у Музеі антрапалогіі і этнаграфіі, этнаграфічным музеі, Расійскай нацыянальнай бібліятэцы (2 альбомы ў аддзеле эстампаў). Копіі некаторых здымкаў ёсць у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Беларусі.

Фатаграфіі Косткі вельмі каштоўныя. Яны ахопліваюць вёскі Аўдакімавічы, Вялікія і Малыя Заходы (Горацкага павета), Бавынец, Грабянёва, Шапчыцы, Падліпцы, Капланцы і іншыя месцы. Ён звярнуў увагу на розныя спосабы завязваць намітку: па-шапчыцку і па-званецку. З каментарыя да здымкаў відаць, што намітка ў ваколіцах Рагачова ўжо адыходзіць, яе носяць толькі старыя ў дні царкоўных свят і зберагаюць для пахавання.

Здымкі часта друкавалі ў пасмяротных выданнях, не згадваючы аўтара.

## Літаратура 
* М. Н. Винникова. Значение полевых Материалов В. К. Костко для современных исследований в области традиционного белорусского костюма // Вещи. Экспедиции. Музеи. 2019. ISBN 978-5-88431-374-3

## Спасылкі 
* Цыкл фатаграфій 1903 — Дапаможнік
* Кунсткамера

Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Фатографы Беларусі
Катэгорыя:Фатографы паводле алфавіта
Арэст (ігумен)

**Ігумен Арэст**, сапраўднае імя **Ануфрый Сцяпанавіч Костка** (?, м. Гайшын — ) — летапісец.

## Біяграфія 
Ураджэнец мястэчка Гайшын Быхаўскага павета (цяпер Слаўгарадскі раён).

З верасня 1801 г. да снежня 1804 г. працаваў настаўнікам лацінскай мовы Невельскай духоўнай семінарыі, дзе ў 1802 г. пастрыгся ў манахі з іменем Арэст. Летам 1803 г. Арэст быў удастоены святарства і ў снежні 1804 г. прызначаны камісарам Магілеўскай семінарыі.

На працягу свайго жыцця Арэст стварыў рукапіс арыгінальнай хронікі горада Магілева, які ўвайшоў у беларускую гістарыяграфію пад назвай «Запіскі ігумена Арэста».

## Літаратура 
* Летапісец ігумен Арэст // Памяць: гісторыка-дакумент. хроніка Слаўгарадскага раёна.-Мн., 1999.-С. 77.

Катэгорыя:Манахі Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Храністы
Выпрамляльны дыёд 1N400x

]]
 выпрамляльных дыёдаў агульнага прызначэння]]

Серыя **1N400x** (напрыклад 1N4001 або 1N4000  ) - гэта сямейства паўправадніковых аднаамперных крамянёвых выпрамляльных дыёдаў агульнага прызначэння, якія звычайна выкарыстоўваюцца ў адаптарах пераменнага току для звычайных бытавых прыбораў. Яго напружанне блакавання вар'іруецца ад 50 вольт (1N4001) да 1000 вольт (1N4007). Гэтая серыя дыёдаў JEDEC даступная ў восевым выкаванні DO-41.   Дыёды з аналагічнымі паказчыкамі даступныя таксама ў пакетах для павярхоўнага мантажу SMA і MELF (у іншых серыях нумароў дэталяў).

## Гісторыя 
Серыя 1N400x была першапачаткова прадстаўлена аддзелам паўправадніковых вырабаў кампаніі Motorola і зарэгістравана ў JEDEC у 1963 годзе як крамянёвыя выпрамляльнікі магутнасці, якія выкарыстоўваліся ў асноўным для ваеннага і прамысловага прымянення.  Ён з'явіўся ў Motorola *Semiconductor Data Manual* у 1965 годзе ў якасці замены для дыёдаў з 1N2609 па 1N2617.

## Прамысловае выкарыстанне 
Дыёды гэтай серыі часта выкарыстоўваюцца ў якасці выпрамляльнікаў у адаптарах сілкавання пераменнага току розных электрапрыбораў для пераўтварэння пераменнага току ў пастаянны. Яны таксама выкарыстоўваецца ў іншых пераўтваральніках магутнасці, такіх як інвертары, або ў якасці дыёда для прадухілення перагарвання ланцуга індуктыўнымі нагрузкамі.
Аднак хуткасць пераключэння дыёдаў гэтай серыі надзвычай нізкая, і прадукцыйнасць будзе непрымальнай, калі працоўная частата перавысіць 15 кГц (прамавугольная хваля), а ў некаторых тэхнічных пашпартах нават няма інфармацыі пра час уключэння і выключэннях. Як сілавы дыёд, яго высокі зваротны ток выцечкі і пераходная ёмістасць таксама не падыходзяць для ўжыванняў з малым сігналам.

## Аналагі 
Дыёды 1N540x аналагічны 1N400x, але намінальны ток павялічаны да 3 А.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Дыёды
Прэйры-Вьюйскі аграрна-механічны ўніверсітэт

**Прэйры-Вьюйскі аграрна-механічны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Прэйры-Вью ў штаце Тэхас.

## Агульная характарыстыка 
Гэта гістарычна "чорны" ўніверсітэт, у якім традыцыйна большасць студэнтаў складаюць афраамерыканцы.

Заснаваны ў 1876 годзе, гэта другая найстарэйшая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова ў штаце.

Ён прапануе ступень бакалаўра па 50 спецыяльнасцях, магістра па 37 спецыяльнасцях і чатыры праграмы аспірантуры.

З'яўляецца часткай сісітэмы Тэхаскага аграрна-механічнага ўніверсітэта.

## Структура 
* Школа архітэктуры
* Каледж сельскай гаспадаркі і гуманітарных навук
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж ювенальнай юстыцыі і псіхалогіі
* Каледж медсястрынства
* Школа грамадскага здароўя
* Аддзел аспірантуры

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэхаса
Замкавы вал (Магілёў)

thumb|План Магілёўскага замка. XIX ст.

**Замкавы вал** — земляны вал з бастыёнамі, так званы першы абарончы пояс старажытнага Магілёва. Пабудаваны ў 1520-я гады. У плане меў форму чатырохвугольніка з перыметрам 288 сажняў (каля 613 м), абараняў тэрыторыю замка. Разам з другім Блізкім валам і трэцім Палявым валам складаў развітую абарончую сістэму ўмацаванняў горада. Існаваў да пачатку XIX стагоддзя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Валы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1520-я гады
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Магілёва
Катэгорыя:1520-я ў Еўропе
Катэгорыя:Зніклі ў XIX стагоддзі
Ігар Дзянісавіч Іванцаў

**Ігар Дзянісавіч Іванцаў** ( — ) — савецкі і ўкраінскі гісторык, прафесар.

Спецыяліст па вывучэнні гісторыі Балгарыі і славянскіх краін. Прарэктар Прыкарпацкага нацыянальнага ўніверсітэта імя Васіля Стэфаныка (1993—2005).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 студзеня 1942 года ў сяле Дэлева Тлумацкага раёна Івана-Франкоўскай вобласці УССР (цяпер — Украіна).

Скончыў Карапецкую сярэднюю школу Цярнопальскай вобласці. У 1961—1964 гадах служыў у Савецкай Арміі. У 1991 годзе абраны першым дэканам гістарычнага факультэта. У 1993—2005 гадах працаваў прарэктарам па вучэбна-выхаваўчай рабоце, а у 2005−2008 гадах — дырэктарам Інстытута даўніверсітэцкай і паслядыпломнай адукацыі. У кастрычніку 2008 года перайшоў на пасаду прафесара кафедры сусветнай гісторыі факультэта гісторыі, паліталогіі і межнарожных адносін.

Памёр 31 студзеня 2022 года.

## Узнагароды 
* Выдатнік народнай адукацыі Украіны,
* медаль «1300-годдзе Балгарыі» (Народная Рэспубліка Балгарыя).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыкі Украіны
Элізэ Мертэнс

**Элізэ Мертэнс** (; ) — бельгійская тэнісістка; першая ракетка свету ў парным рэйтынгу; пераможца трох турніраў Вялікага шлема ў парным разрадзе (Адкрыты чэмпіянат ЗША-2019, Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі і Уімблдан-2021); фіналістка двух турніраў Вялікага шлема ў парным разрадзе (Уімблдан-2022, 2023); паўфіналістка аднаго турніру Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе (Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі-2018); пераможца аднаго Выніковага турніру WTA ў парным разрадзе (2022); пераможца 25 турніраў WTA (з іх сем у адзіночным разрадзе).

## Агульная інфармацыя 
Элізэ — адна з дзвюх дачок Гуіда Мертэнса і Ліліяны Барбэ; яе сястру клічуць Лорэн. Маці сямейства доўгі час працавала школьнай настаўніцай, а бацька быў задзейнічаны ў продажах мэбляў.

Бельгійка ў тэнісе з чатырох гадоў; улюбёнае пакрыццё — трава, найлепшы ўдар — падача.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэнісісткі Бельгіі
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Уімблданскага турніру ў жаночым парным разрадзе
Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату ЗША па тэнісе ў жаночым парным разрадзе
Узвіжанне Крыжа Гасподняга

**Узвіжанне Святога і Жыватворнага Крыжа Гасподняга** ( ― *Сусветнае Узвіжанне Пачэснага і Жыватворнага Крыжа Гасподняга*; ;  — Узвіжанне Святога Крыжа) — свята, якое адзначаецца ў гістарычных цэрквах. У праваслаўі належыць да ліку гасподскіх дванадзясятых. Усталявана ў памяць пра здабыццё Крыжа Гасподняга, якое адбылося, паводле царкоўнага падання, у 325 ці 326 годзе ў Іерусаліме каля гары Галгофы — месца распяцця Ісуса Хрыста. З VII стагоддзя з гэтым днём сталі злучаць успамін пра вяртанне ў 629 годзе Жыватворнага Крыжа з Персіі візантыйскім імператарам Іракліем. Назва свята паходзіць ад звычая Царквы на Усходзе, які сягае ў IV стагоддзе, рытуальна ўздзвігаць крыж падчас богаслужэння (гэта значыць падымаць Крыж для агляду ўсіх, хто моліцца).

Святкуецца Рускай праваслаўнай царквой, а таксама старастыльнымі і некаторымі памеснымі Праваслаўнымі цэрквамі .

Катэгорыя:Хрысціянскія святы
Катэгорыя:Дванадзясятыя святы
Катэгорыя:Непераходныя святы
Катэгорыя:Святы 27 верасня
Катэгорыя:Крыж у хрысціянстве
Катэгорыя:Праваслаўныя пасты
Катэгорыя:Чынапаследавання