open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Леў Сямёнавіч Пантрагін

**Леў Сямёнавіч Пантрагін** (, 21 жніўня [3 верасня] 1908;  — , там жа) — савецкі матэматык, адзін з найбуйнейшых матэматыкаў XX стагоддзя, акадэмік АН СССР (1958; член-карэспандэнт з 1939). Герой Сацыялістычнай Працы (1969). Лаўрэат Ленінскай прэміі (1962), Сталінскай прэміі 2-й ступені (1941) і Дзяржаўнай прэміі СССР (1975).

Зрабіў значны ўклад у алгебраічную і дыферэнцыяльную тапалогію, тэорыю ваганняў, варыяцыйнага вылічэння, тэорыю кіравання. У тэорыі кіравання Пантрагін — стваральнік матэматычнай тэорыі аптымальных працэсаў, у аснове якой ляжыць т. зв. прынцып максімуму Пантрагіна; мае фундаментальныя вынікі па дыферэнцыяльных гульнях. Працы школы Пантрагіна аказалі вялікі ўплыў на развіццё тэорыі кіравання і варыяцыйнага злічэння ва ўсім свеце.

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Выкладчыкі МДУ
Карл Пірсан

**Карл Пірсан** (,  — ) — англійскі матэматык, біёлаг, філосаф, член Лонданскага каралеўскага таварыства (1896), прафесар (1884) Лонданскага ўніверсітэта. Галоўныя працы Пірсана па матэматычнай статыстыцы (Пірсана размеркаванне). Распрацаваў тэорыю карэляцыі.

Катэгорыя:Матэматычная статыстыка
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дарвіна
Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Пірсан

**Пірсан** (, ) — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Карл Пірсан — англійскі матэматык
* Лестэр Боўлс Пірсан — прэм’ер-міністр Канады
* Нікалас Пірсан — прэм’ер-міністр Нідэрландаў
Разун-Антэрсельва

**Ра́зун-Антэрсе́льва** / **Ра́зен-Антхо́льц** (, ) —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бальцана.

Насельніцтва складае  чалавек (на 31 снежня 2004 года), шчыльнасць насельніцтва складае 23 чал./км², займае плошчу 121,1 км². Пераважная большасць насельніцтва (97,7%) гаворыць на нямецкай мове, 2,31% кажа на італьянскай, 0,2% на ладзінскай.

## Спорт 
 летам 2008 года]]
У камуне знаходзіцца стадыён «Зюдціроль-Арэна» (, ), які рэгулярна (22 разы за 26 гадоў) прымае этапы Кубка свету па біятлоне. На трасе Антхольца 5 разоў праходзілі чэмпіянаты свету па біятлоне (1975, 1976, 1983, 1995 і 2007).

## Спасылкі 
*Афіцыйны сайт населенага пункта
Валерый Георгіевіч Раманоўскі

**Валерый Георгіевіч Раманоўскі** (нар. , в. Новы Двор, , Гродзенская вобласць) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (2001, Праблема цэнтра і фокуса і біфуркацыі малых лімітавых цыклаў для аналітычных дынамічных сістэм).

## Біяграфія 
Скончыў ЛДУ (1983). Працаваў у БДУІР. Навуковыя працы па якаснай тэорыі дыферэнцыяльных раўнанняў. Распрацаваў эфектыўныя метады вылічэння фокусных велічынь і ўмоваў ізахроннасці для паліномных сістэм дыферэнцыяльных раўнанняў у выпадку ўяўных каранёў характарыстычнага раўнання. З 2000 года ва ўніверсітэце г. Марыбар, Славенія.

## Навуковыя працы 
* Условия центра для кубической системы с четырьмя комплексными параметрами // ДУ. 1995. Т. 31, № 6;
* О цикличности состояния равновесия одной кубической системы // ДУ. 1996. Т. 32, № 6;
* Some properties of the WKB-series // Journal of Physics A. 2000. V. 33 (разам з М.Робнікам).

## Спасылкі 
* Через науку стать частью космоса 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУІР
Спрынт (біятлон)

**Спрынт** ( — бег на кароткія дыстанцыі) — від біятлоннай гонкі на 10 км, для мужчын і юніёраў, на 7,5 км для жанчын, юніёрак і юнакоў, і на 6 км для дзяўчат з двума агнявымі рубяжамі. 

## Гісторыя 
На зімовых Алімпійскіх гульнях спрынтарскія гонкі па біятлоне ўпершыню прайшлі ў 1980 годзе ў мужчын і ў 1992 годзе ў жанчын. Першым алімпійскім чэмпіёнам, якія ўзялі залаты медаль у спрынтарскай гонцы, стаў біятланіст з ГДР Франк Ульрых, а першай алімпійскай чэмпіёнкай у гэтым жа відзе гонак — якая выступала за зборную Садружнасці Незалежных Дзяржаў Анфіса Разцова. У праграму Чэмпіянатаў свету спрынтарскія гонкі былі ўключаны ў 1974 і 1984 гадах у мужчын і ў жанчын, адпаведна. Першым чэмпіёнам свету на гэтай дыстанцыі стаў фінскі біятланіст Юхані Суутарынен, а першай чэмпіёнкай свету — савецкая біятланістка Венера Чарнышова.

## Рэгламент гонкі 
Спартсмены праходзяць тры круга па 3,3 км у мужчын і юніёраў, 2,5 км у жанчын, юніёрак і юнакоў, і 2 км у дзяўчат. Біятланісты стартуюць з інтэрвалам ад 30 секунд. Дыстанцыя складаецца з 3 кругоў (часцей за ўсё аднолькавай даўжыні, аднак дапускаюцца правіламі і фактычна прымяняюцца кругі рознай даўжыні). Пасля першага круга ажыццяўляецца стральба з становішча лежачы, пасля другога — стоячы. Біятланісты самі выбіраюць агнявыя пазіцыі на стрэльбішчы для выканання стральбы. За кожны промах прадугледжана праходжанне штрафнога круга, роўнага 150 м. Як правіла, менавіта па выніках спрынту ў сучасным біятлоне праводзіцца гонка пераследвання, у якой прымаюць удзел 60 лепшых біятланістаў спрынтарскай гонкі.

Катэгорыя:Біятлон
Літаратурны музей Кузьмы Чорнага

**Літаратурны музей Кузьмы Чорнага** — мемарыяльны музей, прысвечаны беларускаму пісьменніку Кузьме Чорнаму. Пісьменнік правёў у Цімкавічах дзіцячыя і юнацкія гады, атрымаў сярэднюю адукацыю, а затым сам выкладаў у Цімкавіцкай школе. Нават будучы вядомым пісьменнікам, Кузьма Чорны часта вяртаўся ў Цімкавічы, каб набрацца натхнення для сваіх твораў.

## Гісторыя 
Літаратурны музей Кузьмы Чорнага быў створаны на базе школьнага музея вёскі Цімкавічы, які функцыянаваў з 1962 года. Школьны музей паводле загаду Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь ад 15.01.1993 быў пераўтвораны ў філіял Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры. Адкрыты для наведвальнікаў у 1994 годзе.

## Фонды 
У музеі Кузьмы Чорнага захоўваюцца асабістыя рэчы пісьменніка (паліто, самавар), абрус, вытканы яго маці Гліцэрыяй Міхайлаўнай, рукапісы, пераклады, дакументы з сямейнага архіва, сямейныя фотаздымкі, афішы спектакляў, газеты, прыжыццёвыя выданні і ўнікальны запіс голасу Кузьмы Чорнага.

## Экспазіцыя 
Сучасная экспазіцыя была адкрыта ў снежні 2014 года ў чатырох залах (агульная выставачная плошча — 127,1 кв.м.). У ёй адлюстраваны асноўныя вехі біяграфіі Кузьмы Чорнага: дзіцячыя гады пісьменніка, ранні перыяд творчасці ў 1920-30-я гг., перыяд Вялікай Айчыннай вайны, значэнне спадчыны пісьменніка для беларускай культуры.
У аснову візуальнага афармлення пакладзены малюнкі ўласна Кузьмы Чорнага, а цытатамі паслужылі вытрымкі з яго асабістага дзённіка. Экспануюцца прадметы побыту 1-й паловы 20 стагоддзя, асабістыя дакументы, фотаздымкі, прыжыццёвыя выданні пісьменніка, а таксама ілюстрацыі беларускіх мастакоў па матывах творчасці Кузьмы Чорнага.

## Мерапрыемствы 
У музеі праводзяцца разнастайныя мерапрыемствы: вечары ўспамінаў, літаратурна-музычныя імпрэзы, творчыя сустрэчы з беларускімі пісьменнікамі. Асаблівае месца ў дзейнасці музея займае праца са школьнікамі, для іх праводзяцца музейна-педагагічныя заняткі па тэмах: «Музей і дзеці», «Ганарыся сваім земляком», «Наша спадчына». З 1998 года для вучняў сярэдніх і старэйшых класаў працуе студыя аматараў тэатра «Іскрынка», а з 2003 года для дашкольнікаў і малодшых школьнікаў праводзяцца прадстаўленні тэатра фланелеграфіі «Скарбонка прыгажосці».

## Спасылкі 
* Старонка філіяла на сайце Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры 

Катэгорыя:Цімкавічы
Катэгорыя:Музеі Капыльскага раёна
Катэгорыя:Літаратурныя музеі Беларусі
Катэгорыя:Літаратурна-мемарыяльныя музеі
Сомік канальны

**Сомік канальны**, або **плямісты сомік** (*Ictalurus punctatus*) — від рыб сямейства кашэчых самоў.

## Апісанне 
Даволі буйны від. Звычайная даўжыня 27-75 см і маса да 7 кг. Мае стройнае, падоўжанае, злёгку сціснутае з бакоў цела з глыбока выемчатым хваставым плаўніком. Рот вялікі, паўніжні. Верхняя сківіца высунута наперад ад ніжняй. Органы дотыку — 4 пары вусікаў, дзве на верхняй і дзве на ніжняй сківіцы, пры гэтым вонкавая пара верхнесківічных вусікаў доўгая, дасягае асновы грудных плаўнікоў. На сківіцах размяшчаюцца шматлікія зубы-шчоткі, якія служаць для ўтрымання ежы. Глоточных зубоў няма. Галава ўмеранай даўжыні. Цела гладкае, без лускі. Плаўнікі падтрымліваюцца мяккімі прамянямі, за выключэннем моцных вострых калючых прамянёў перад спіннымі і груднымі плаўнікамі. Наяўнасць яду на калючках выклікае хваравітую рэакцыю пры парэзах.

Афарбоўка спіны і бакоў ад жаўтлява-карычневай да сіня-чорнай. Брушка светлае, серабрыстае. Часта сустракаюцца альбіносы.

## Пашырэнне 
У натуральных умовах канальныя самы жывуць у прэсных і саланаватых водах Паўночнай і Цэнтральнай Амерыкі, у халаднаватых азёрах з чыстай вадой і вялікіх рэках са слаба заглееным дном, абмяжоўваючыся басейнам ракі Місісіпі ад Канады да Мексіканскага заліва. 

Інтрадукаваны ў Еўропе. У 1979 годзе крыху больш за 700 экз. было выпушчана ў возера Белае, Бярозаўскі раён Брэсцкай вобл. — вадаём-ахаладжальнік Бярозаўскай ДРЭС.

## Асаблівасці біялогіі 
Цеплалюбівая рыба. Тэмпературны оптымум ляжыць у межах 25°С, хоць канальны сом здольны пераносіць зімоўку ў вадаёмах, што знаходзяцца пад ільдом 3-4 месяцы ў годзе.

У натуральных умовах аддае перавагу глыбокім месцам чыстых вадаёмаў з пясчана-жвіровым грунтам. У дзённы час хаваецца ў паглыбленнях, абароненых камянямі і галінкамі. Маляўкі часта сыходзяць з азёр у вусці рэк у пошуках ежы.

Харчуецца ракападобнымі, насякомымі, водарасцямі.

У паўднёвых раёнах ЗША канальны сом дасягае палавой спеласці ва ўзросце 1,5-2 гадоў, у Канадзе — 5 гадоў. Нерастуе позняй вясной ці ўлетку пры тэмпературы 24-29,5°С. Глыбіня, на якой адкладаецца ікра, ад 0,8 да 2,7 м. Адно і тое ж нерасцілішча выкарыстоўваецца некалькі разоў. Нераст штогадовы.

Адкладка ікры адбываецца ў адасобленых, паўцёмных гнёздах, пабудаваных самцамі ў паглыбленнях, сярод старых галін, пнёў ці камянёў. Пладавітасць канальнага сома параўнальна невысокая, ад 2,4 да 13 тыс. ікрынак (у сярэднім 6 тыс.). Пасля нерасту самец даглядае за ікрой і ахоўвае яе, ён застаецца ля гнязда пакуль маляўкі не пачынаюць плаваць.

## Промысел 
Прамысловы від. Папулярны аб'ект аматарскага лову ў ЗША.

## Спасылкі 
* Сомiк канальны  — Фаўна Беларусі 

Катэгорыя:Сомападобныя
Агульны залік Кубка свету па біятлоне

**Агу́льны залі́к Ку́бка све́ту па біятло́не** — рэйтынг біятланістаў па суме ачкоў, набраных спартсменамі ў індывідуальных спаборніцтвах Кубка свету і Чэмпіянату свету пры падліку выніковага рэйтынгу адкідаюцца два горшых вынікі — вынікі гонак, за якія спартсмен атрымаў найменшую колькасць ачкоў.

## Сістэма налічэння ачкоў за гонкі 
За кожную гонку, праведзеную біятланістам у Кубке свету або Чэмпіянат свету (пачынаючы з 1995 года), спартсмен атрымлівае пэўную колькасць ачкоў у залежнасці ад занятага месца. Гэтыя ачкі ідуць у залік Кубка свету па адпаведнай дысцыпліне, так і ў агульны залік Кубка свету.

## Агульны залік Кубка свету па біятлоне (мужчыны) 
## Спіс па колькасці тытулаў 
**Вылучаныя** дзеючыя біятланісты 

## Агульны залік Кубка свету па біятлоне (жанчыны) 
**Вылучаныя** дзеючыя біятланісткі

## Гл. таксама 
* Кубак свету па біятлоне
* Залік Кубка нацый па біятлоне
* Самыя паспяховыя біятланісты і біятланісткі

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Пераможцы агульнага заліку Кубка свету па біятлоне за ўсю яго гісторыю (Каляндар МСБ 2009/2010)
* 
* 
Катэгорыя:Біятлон
Кернава (рака)

**Кернава́** — рака ў Беларусі, у Ашмянскім і Смаргонскім раёнах Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Ашмянка (басейн Віліі).

## Назва 
Назва літоўскага паходжання.

Звязаная з літоўскім *kernavė* «топкае месца ў лугах, у лясах», ад якога таксама літоўскія рачныя назвы *Kernavas, Kerniava, Kernavė*, у тым ліку гідронім *Kernavė*, ад якога літоўскі Кернаў (літ. *Kernavė*).

## Водаапісанне 
Даўжыня ракі 19 км. Плошча вадазбору 103 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2 ‰. Пачынаецца паміж вёскамі Скілондзішкі і Мікуцяны Ашмянскага раёна, цячэ па паўночнай ускраіне Ашмянскага ўзвышша, упадае ў Рачунскае вадасховішча, створанае на Ашмянцы ў сутоках з Кернавой. Асноўны прыток — Нялюбка (злева). На працягу 7,4 км каналізаваная (выток — 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Медрыкі). Каля вёскі Медрыкі створана сажалка (плошча 0,17 км²).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Ашмянкі
Чэмпіянат Еўропы па біятлоне

**Чэмпіяна́т Еўро́пы па біятло́не** (поўная назва — **Адкрыты чэмпіянат Еўропы па біятлоне**) — кантынентальныя біятлонныя спаборніцтвы, якія праходзяць з 1994 года. З сезона 2009/2010 чэмпіянаты Еўропы ўключаюць у сябе выступленні ў спрынце, гонцы пераследвання і індывідуальнай гонцы ў мужчын, жанчын, юніёраў і юніёрак, а таксама выступленні ў эстафетах у мужчын і жанчын, і змешанай эстафеце ў юніёраў і юніёрак. Такім чынам, усяго на дадзеных спаборніцтвах разыгрываюцца 15 камплектаў медалёў. З 2009 па 2014 год да чэмпіянату Еўропы дапускаліся дарослыя спартсмены не старэйшыя за 26 гадоў на пачатак года, пачынаючы з чэмпіянату 2015 года ўзроставыя абмежаванні для дарослых спартсменаў знятыя. Для юніёраў і юніёрак узроставыя рамкі не змяніліся — да 21-га года на 1 студзеня года чэмпіянату.

## Месцы правядзення 
## Біятлонныя спаборніцтвы на чэмпіянатах Еўропы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Міжнароднага саюза біятланістаў 
* Усе прызёры чэмпіянатаў Еўропы па біятлоне: мужчыны, жанчыны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Умірзак

**Умірзак** — сяло ў Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Умірзакскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1402 чалавекі (698 мужчын і 704 жанчыны). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 2847 чалавек (1463 мужчыны і 1384 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты гарадской адміністрацыі Актау
Віцебскі заапарк

**Віцебскі заалагічны парк** — заапарк у Віцебску Віцебскай вобласці Беларусі.

Заалагічны парк быў заснаваны 30 сакавіка 1992 года на базе тэатра звяроў. Першапачаткова звяры размяшчаліся на заднім двары будынка па вуліцы Камісара Крылова, 7, дзе цяпер размешчана Віцебская духоўная семінарыя. У наш час заапарк знаходзіцца ў самым цэнтры горада, па адрасе вуліца Я. Купалы, 17. Частка жывёл (пераважна цеплалюбных), а таксама рэптыліі знаходзяцца ў самым будынку, астатнія — у спецыяльных павільёнах і ў адкрытых вальерах. У наш час працягваецца праца па пашырэнні экспазіцыі заапарка для наступнага перамяшчэння ў мікрараён Білева, дзе будаўніцтва новага заапарка ў лесапарку пачалося ў 2010 годзе. Плошча старога заапарка складае 1,3 га, новы будзе займаць плошчу  87 га. Першыя жывёлы перавезены ў новы заапарк ў 2012 годзе.

У заапарку ўтрымліваецца 71 від жывёл, з іх 30 відаў сысуноў, 24 віды птушак, 11 відаў рэптылій і рыб. 6 відаў жывёл занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Агульная колькасць жывёл — 231 асобіна.

## Птушкі 
Сярод птушак , куры парод бентамка і брама, шаўковыя куры, , ,  , , , , , . Да фаўны Беларусі належаць бусел белы, бусел чорны, баклан вялікі, беркут, крумкач, бугай вялікі, гусь-гуменніца, гусь свойская, канюк звычайны, каршун чорны, лебедзь-шыпун, няясыць звычайная, арлан-белахвост, сава балотная, сава вушастая, чапля белая вялікая, чапля шэрая, чайка азёрная, чайка серабрыстая, каршачок, ястраб-цецяроўнік.

## Сысуны 
Сярод сысуноў , , , , , , , , , дэкаратыўны трус, , , , , , , , карлікавая свойская свіння, , , , , , , , , .

Да фаўны Беларусі належаць вавёрка звычайная, воўк, вожык звычайны, заяц-русак, зубр, дзік, каза свойская, казуля еўрапейская, лісіца звычайная, лось, конь свойскі, мядзведзь буры, нутрыя, сабака янотападобны, алень высакародны, асёл свойскі, рысь, тхор чорны.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Славутасці Віцебска
Катэгорыя:Заапаркі Беларусі
Цюлька чарнаморска-каспійская

**Цюлька чарнаморска-каспійская** (*Clupeonella cultriventris*) — від рыб сямейства селядцовых.

## Апісанне 
Дробная рыба. Максімальныя даўжыня цела да 15 см і маса да 22 г, хоць звычайна даўжыня цела да 9-10 см, маса да 10 г.

Галава шырокая. Цела моцна сціснута з бакоў і параўнальна нізкае. Рот верхні, ніжняя сківіца даўжэйшая за верхнюю і некалькі выдаецца наперад. Луска буйная, лёгка ападае, на бруху ўтварае добра выяўлены кіль. Жаберных тычачак 58.

Афарбоўка тыпова пелагічная. Спіна і верхняя частка галавы больш цёмныя, светла-зялёнага ці блакітнаватага адценняў, бакі і брушка серебрыста-белыя.

## Пашырэнне 
Жыве ў Азоўскім, Чорным і Каспійскім морах, заходзіць у многія рэкі. У канцы ХХ — пачатку ХХІ ст. назіраецца яе экспансія ўверх па Волзе. Рэгулярна з’яўяліся звесткі аб яе назіранні ў Прыпяці і Дняпры на тэрыторыі Беларусі. Адзіны апісаны экземпляр цюлькі быў вылаўлены ў 2014 годзе раёне в. Верхнія Жары Брагінскага раёна на ўчастку ракі Дняпро з заіленым пясчаным дном на выхадзе з ямы на водмель.

## Асаблівасці біялогіі 
Жывіцца пераважна дробнымі ракападобнымі, а таксама калаўроткамі, лічынкамі малюскаў і рыб.

Палавой спеласці дасягае ва ўзросце 1-2 гады пры даўжыні цела каля 5 см. Працягласць жыцця да 4-6 гадоў.

## Промысел 
Прамысловая рыба.

## Літаратура 
* *Ризевский В. К., Лещенко А. В., Ермолаева И. А., Плюта М. В., Кудрицкая А. П.* Черноморско-азовская тюлька Clupeonella cultriventris (Nordmann, 1840) — новый понто-каспийский вид в фауне рыб Беларуси // Весці НАН Беларусі. Серыя біялагічных навук. 2015. № 4. — С.56-60.

## Спасылкі 
* Тюлька черноморско-каспийская — Clupeonella cultriventris (Nordmann,1840) // Экологический центр «Экосистема»™, А. С. Боголюбов
* ТЮЛЬКА (Clupeonella cultriventris) // Фаўна Беларусі 

Катэгорыя:Селядцовыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1840 годзе
Акжыгіт

**Акжыгіт** () — сяло ў Бейнеускім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Акжыгіцкай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 2496 чалавек (1240 мужчын і 1256 жанчын). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 2567 чалавек (1286 мужчын і 1281 жанчына).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Бейнеускага раёна
Бейнеу

**Бейнеу** () — сяло ў Бейнеускім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Бейнеускай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 14299 чалавек (6981 мужчына і 7318 жанчын). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 32452 чалавекі (16245 мужчын і 16207 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Бейнеускага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1960 годзе
Сам (Мангістаўская вобласць)

**Сам** (, да 2007 года **Кызыласкер**)— сяло ў Бейнеускім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Самскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 451 чалавек (220 мужчын і 231 жанчына). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 450 чалавек (239 мужчын і 211 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Бейнеускага раёна
Тажэн

**Тажэн** () — аул у Бейнеускім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Тажэнскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
По данным 1999 года, в ауле не было пастаяннага насельніцтва. Паводле даных перапісу 2009 года, в ауле пражывалі 299 чалавек (154 мужчыны і 145 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Бейнеускага раёна
Курык

**Курык** () — сяло ў Каракіянскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Курыкскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 6701 чалавек (3358 мужчын і 3343 жанчыны). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 8118 чалавек (4185 мужчын і 3933 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Каракіянскага раёна
Бастанкум

**Бастанкум** () — сяло ў Каракіянскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Бастанскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 171 чалавек (90 мужчын і 81 жанчына). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 193 чалавекі (102 мужчыны і 91 жанчына).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Каракіянскага раёна
Куланды (Мангістаўская вобласць)

**Куланды** () — сяло ў Каракіянскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Куландзінскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 807 чалавек (403 мужчыны і 404 жанчыны). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1286 чалавек (637 мужчын і 649 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Каракіянскага раёна
Жэтыбай

**Жэтыбай** () — пасёлак у Каракіянскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Жэтыбайскай пасялковай адміністрацыі.

## Насельніцтва 
У 1999 году насельніцтва пасёлка складала 9153 чалавекі (4565 мужчын і 4588 жанчын). Паводле даных перапісу 2009 года, у пасёлку пражывалі 11326 чалавек (5763 мужчыны і 5563 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Каракіянскага раёна
Уштаган (Мангістаўская вобласць)

**Уштаган** () — сяло ў Мангістаўскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Акцюбінскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1552 чалавекі (786 мужчын і 766 жанчын). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1325 чалавек (690 мужчын і 635 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мангістаўскага раёна
Шэтпе

**Шэтпе** () — сяло ў Мангістаўскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Шэтпінскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 10237 чалавек (5095 мужчын і 5142 жанчыны). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 12223 чалавекі (6144 мужчыны і 6079 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мангістаўскага раёна
Бекі (Мангістаўская вобласць)

**Бекі** () — сяло ў Мангістаўскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Андынскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 400 чалавек (216 мужчын і 184 жанчыны). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 697 чалавек (503 мужчыны і 194 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мангістаўскага раёна
Тушчыбек

**Тушчыбек** () — сяло ў Мангістаўскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад сельскай акругі Атпан.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 258 чалавек (136 мужчын і 122 жанчыны). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 258 чалавек (135 мужчын і 123 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мангістаўскага раёна
Баздак (Мангістаўская вобласць)

**Баздак** () — сяло ў Мангістаўскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Саятэскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
Паводле дадзеных 1999 года, у сяле не было пастаяннага насельніцтва. Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 305 чалавек (162 мужчыны і 143 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мангістаўскага раёна
Тасмурын

**Тасмурын** () — сяло ў Мангістаўскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Шайырскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 351 чалавек (188 мужчын і 163 жанчыны). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 41 чалавек (22 мужчыны і 19 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мангістаўскага раёна
Гонка пераследвання

**Го́нка перасле́двання** (**пасью́т**, ад  — пераследванне) — від біятлоннай гонкі: на 12,5 км, для мужчын і юніёраў; на 10 км для жанчын, юніёрак і юнакоў; і на 7,5 км для дзяўчат — з чатырма агнявымі рубяжамі, якая праводзіцца па выніках гонкі з раздзельным стартам (у цяперашні час, як правіла, спрынту, хоць былі прэцэдэнты, калі кваліфікацыяй для гонкі пераследу служыла індывідуальная гонка або мас-старт). Усяго спартсмены праходзяць пяць кругоў па 2,5 км у мужчын і юніёраў, 2 км у жанчын, юніёрак і юнакоў, і 1,5 км у дзяўчат.

## Гісторыя 
Гонка пераследвання — адносна малады від біятлонных спаборніцтваў. Упершыню на афіцыйных міжнародных стартах яна была праведзена 1 снежня 1996 года на першым этапе Кубка свету сезона 1996/1997 у нарвежскім Лілехамеры. У гэтым жа сезоне гонка пераследвання была ўключана ў праграму чэмпіянатаў свету. Першымі чэмпіёнамі свету ў гэтай дысцыпліне сталі расійскі біятланіст Віктар Майгураў і шведская біятланістка Магдалена Форсберг. Алімпійскі дэбют гонкі пераследвання адбыўся ў 2002 годзе ў Солт-Лэйк-Сіці. Першымі алімпійскімі чэмпіёнамі сталі нарвежскі біятланіст Уле-Эйнар Б’ёрндален і расійская біятланістка Вольга Пылёва.

## Рэгламент 
Права ўдзельнічаць у гонцы пераследвання атрымліваюць лепшыя 60 спартсменаў папярэдняй гонкі (у выпадку адмовы каго-небудзь з іх ад старту «вызваліўшыяся» месцы не займаюцца астатнімі спартсменамі). Біятланісты стартуюць у такім парадку, у якім яны размяшчаюцца ў фінішным пратаколе гонкі, па выніках якой праводзіцца пераследванне. Стартавы гандыкап роўны фінішнаму адставанню ад пераможцы спрынту або палове адставання ад пераможца індывідуальнай гонкі.

Першая і другая стральба вырабляюцца са становішча лежачы, трэцяя і чацвёртая — стоячы. Біятланісты займаюць месца на агнявых рубяжах у адпаведнасці з парадкам прыходу на стрэльбішча, хоць на першую стральбу яны размяшчаюцца згодна з сваім стартавым нумарам. За кожны промах прадугледжана праходжанне штрафнога круга, роўнага 150 метраў. Спартсмены, якія адсталі ад лідара на поўны круг дыстанцыі (2,5 км у мужчын і юніёраў, 2 км у жанчын, юніёрак і юнакоў, і 1,5 км у дзяўчат), здымаюцца з гонкі.

У гонцы пераследвання не дапускаецца роўнасць вынікаў двух спартсменаў. У выпадку, калі сістэма хранаметрыравання не дазваляе вызначыць, хто з спартсменаў фінішаваў раней, гэта вырашаецца пры дапамозе фотафінішу. Адзіным выпадкам прысуджэння двух медалёў аднолькавай годнасці ў гонцы пераследваняя з’яўляецца чэмпіянат свету-2003 у Ханты-Мансійску. З-за таго, што адзін з прысутных закрыў сваім целам затвор камеры фотафініш падчас фінішу першых спартсменак, адназначна вызначыць пераможцу не ўдалося. Залатыя медалі тады атрымалі і францужанка Сандрын Баі, і немка Марціна Глагаў.

Катэгорыя:Біятлон
Баскудук (Мунайлінскі раён)

**Баскудук** () — сяло ў Мунайлінскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт сельскай акругі Баскудук.

## Насельніцтва 
Паводле дадзеных 1999 года, у сяле не было пастаяннага насельніцтва. Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 14215 чалавек (7434 мужчыны і 6781 жанчына).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мунайлінскага раёна
Чэмпіянат свету па біятлоне

**Чэмпіяна́т све́ту па біятло́не** — міжнародныя біятлонныя спаборніцтвы, якія праходзяць з 1958 года. Сучасныя чэмпіянаты свету ўключаюць у сябе выступленні ў спрынце, гонцы пераследвання, індывідуальнай гонцы, змешанай эстафеце, эстафеце і мас-старце. Выступаючыя на чэмпіянаце свету атрымліваюць ачкі, якія залічваюцца ў агульны залік Кубка свету і ў залік Кубка нацый ў колькасці, аналагічным выступленню на этапах Кубка свету.

У 1958 годзе ў мястэчку Зальфельдэн федэральнай зямлі Зальцбург Аўстрыйскай Рэспублікі прайшоў першы чэмпіянат свету, у рамках якога афіцыйна была праведзена індывідуальная гонка на 20 км і неафіцыйна — эстафета 4x7,5 км у мужчын. Першым чэмпіёнам свету стаў шведскі біятланіст Адольф Віклунд. Эстафетныя гонкі былі афіцыйна ўключаны ў праграму чэмпіянатаў свету толькі ў 1966 годзе. Далей на чэмпіянатах свету з’яўляліся наступныя спаборніцтвы: у 1974 годзе — спрынтарскія гонкі ў мужчын, у 1984 годзе — індывідуальная гонка, спрынт і эстафета ў жанчын, у 1989 годзе — камандныя гонкі, у 1997 годзе — гонкі пераследвання, у 1999 годзе — мас-старты, у 2005 годзе — змешаная эстафета. Да 1989 года чэмпіянаты свету ў мужчын і ў жанчын праходзілі асобна.

У гады правядзення зімовых Алімпійскіх гульняў, чэмпіянат свету не праводзіцца. Да 2014 года ў рамках аднаго з пасляалімпійскіх этапаў Кубка свету медалі чэмпіянату разыгрываліся ў тых дысцыплінах, якія не ўвайшлі ў алімпійскую праграму.

## Месца правядзення 
## Біятлонныя спаборніцтвы на чэмпіянатах свету 
## Медальны залік 
на жнівень 2017 (без Алімпійскіх гульняў)

## Медальны залік з улікам Алімпійскіх гульняў 
## Спасылкі 
* Вынікі біятлонных спаборніцтваў на афіцыйным сайце Міжнароднага саюза біятланістаў
* Біятлон. Усе пераможцы чэмпіянату свету ў змешанай эстафеце  на сайце sportfile.com.ua
* Біятлон. Усе пераможцы чэмпіянатаў свету ў мужчынскім спрынце  на сайце sportfile.com.ua
* Біятлон. Усе пераможцы чэмпіянатаў свету ў жаночым спрынце  на сайце sportfile.com.ua
* Біятлон. Біятлон. Усе пераможцы чэмпіянатаў свету мужчынскай гонкі пераследвання  на сайце sportfile.com.ua
* Біятлон. Біятлон. Усе пераможцы чэмпіянатаў свету жаночай гонкі пераследвання  на сайце sportfile.com.ua
* Біятлон. Усе чэмпіёны свету ў мужчынскай індывідуальнай гонцы  на сайце sportfile.com.ua
* Біятлон. Усе чэмпіёны свету ў жаночай індывідуальнай гонцы  на сайце sportfile.com.ua
* Біятлон. Усе чэмпіёны свету ў мужчынскай эстафеце  на сайце sportfile.com.ua
* Біятлон. Усе чэмпіёны свету ў жаночай эстафеце  на сайце sportfile.com.ua
* Біятлон. Усе чэмпіёны свету ў мужчынскім мас-старце  на сайце sportfile.com.ua
* Біятлон. Усе чэмпіёны свету ў жаночым мас-старце  на сайце sportfile.com.ua
Баянды (Мангістаўская вобласць)

**Баянды** () — сяло ў Мунайлінскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Баяндзінскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 867 чалавек (453 мужчыны і 414 жанчын). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 2046 чалавек (1088 мужчын і 958 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мунайлінскага раёна
Акшукур

**Акшукур** () — сяло ў Тупкараганскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Акшукурскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 3347 чалавек (1658 мужчын і 1689 жанчын). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 6230 чалавек (3146 мужчын і 3084 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Тупкараганскага раёна
Сяло Саіна Шапагатава

**Саіна Шапагатава** () — сяло ў Тупкараганскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Акшукурскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 385 чалавек (198 мужчын і 187 жанчын). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1366 чалавек (718 мужчын і 648 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Тупкараганскага раёна
Кызылазен

**Кызылазен** () — сяло ў Тупкараганскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Кызылазенскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1016 чалавек (520 мужчын і 496 жанчын). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1112 чалавек (626 мужчын і 486 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Тупкараганскага раёна
Баўціна

**Баўціна** () — пасёлак у Тупкараганскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Баўцінскай пасялковай адміністрацыі.

## Насельніцтва 
У 1999 году насельніцтва пасёлка складала 3737 чалавек (1872 мужчыны і 1865 жанчын). Паводле даных перапісу 2009 года, у пасёлку проживали 4344 чалавекі (2180 мужчын і 2164 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Тупкараганскага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1847 годзе
Дарога Р7

Р-7 Каменец–Жабінка–Федзькавічы – аўтамабільная дарога агульнага карыстання рэспубліканскага значэння Рэспублікі Беларусь. Праходзіць ад горада Камянца да вёскі Федзькавічы па тэрыторыі Брэсцкай вобласці. На ўсім працягу ўяўляе сабой 2-палосную дарогу IV–III катэгорыі з шырынёй пакрыцця 6–7 метраў. Шаша праходзіць праз горад Жабінку да аўтамагістралі .  

## Маршрут 
Працягласць маршруту складае 32,457 км.

## Гл. таксама 
* Дарогі Беларусі

## У Сеціве 
Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Ядвабнае

**Ядвабнае** або **Ядвабнэ** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Ламжынскага павета Падляскага ваяводства. З’яўляецца сядзібай вяскова-гарадской гміны Ядвабнэ. 

## Гісторыя 
Першая згадка: 1455 год

10 ліпеня 1941 года мясцовыя польскія жыхары сагналі паўтары тысячы яўрэяў — жанчын, старых, дзяцей, якія выжылі ў пагромах, распачатых пасля адступлення Чырвонай Арміі з Беластоцкай вобласці БССР, у асець і спалілі зажыва. 21 верасня 2001 года прэзідэнт Польшчы Аляксандр Квасьнеўскі прынёс выбачэнні ад польскага народа.

## Літаратура 
*  // : в 86 т. (82 т. и 4 доп.).  СПб., 1890—1907.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада
Тыген

**Тыген** () — сяло ў Мангістаўскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Шайырскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 300 чалавек (161 мужчына і 139 жанчын). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 371 чалавек (203 мужчыны і 168 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мангістаўскага раёна
Шэбір

**Шэбір** () — сяло ў Мангістаўскім раёне Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Шэбірскай сельскай акругі.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1234 чалавекі (589 мужчын і 645 жанчын). Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1299 чалавек (647 мужчын і 652 жанчыны).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мангістаўскага раёна
Аляксандр Аляксандравіч Каваленя

**Аляксандр Аляксандравіч Каваленя** (нар. , ) — беларускі гісторык. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2021, член-карэспандэнт з 2014), доктар гістарычных навук (2000), прафесар (2004). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2014).

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў Капылі. Пасля заканчэння дзевяці класаў у 1962 годзе паступіў у Мінскае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 23. Адначасова наведваў заняткі ў школе рабочай моладзі. У 1964 годзе атрымаў дыплом з адзнакай аб заканчэнні вучылішча і атэстат аб сярэдняй адукацыі. У 1970 годзе паступіў на гісторыка-геаграфічны факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага. У 1979 годзе паступіў у аспірантуру, якую скончыў праз тры гады з паспяховай абаронай кандыдацкай дысертацыі.

Са снежня 1982 года пачаў працаваць асістэнтам кафедры гісторыі КПСС Мінскага педінстытута, затым старшым выкладчыкам, а ў маі 1987 года выбраны дацэнтам кафедры. З 1983 па 1991 год з’яўляўся членам Рэспубліканскага каардынацыйнага савета па распрацоўцы праблем гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. У 1995 годзе А. Каваленю залічваюць у дактарантуру, аднак у 1996 годзе яго адклікаюць з вучобы і выбіраюць загадчыкам кафедры айчыннай і сусветнай гісторыі.

З 2004 года — в.а. дырэктара, у 2005—2010 гадах — дырэктар Інстытута гісторыі НАН Беларусі. З 2009 — акадэмік-сакратар Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў НАН Беларусі.

Асноўныя напрамкі навуковай дзейнасці: гісторыя Другой сусветнай вайны, партызанскага руху і падпольнай барацьбы на акупаванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944), маладзёжнага руху ХХ ст.

Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны, медалём ордэна свяціцеля Кірыла Тураўскага Беларускай праваслаўнай царквы (2018).

## Погляды 
У жніўні 2019 года заявіў, што «*Тадэвуш Касцюшка не вёў барацьбу за інтарэсы беларускага народа, а адстойваў інтарэсы Польшчы і ЗША*» і «*калі б Сувораў не разбіў Касцюшку, не было б ніякай Беларусі*». У 2020 г. спрычыніўся разам з выконваючым абавязкі дырэктара В. Лакізам да масавых звальненняў гісторыкаў з Інстытута Гісторыі НАН Беларусі.

## Выбраная бібліяграфія 
* Прагерманскія саюзы моладзі на Беларусі. 1941—1944. Вытокі. Структура. Дзейнасць. — Мінск, 1999. 
* Беларусь. 1939—1945: война и политика. — Мн., 2001.

## Літаратура 
* Аляксандр Аляксандравіч Каваленя / уклад.: В. В. Даніловіч. — Мн.: Беларуская навука, 2016. — 150с., (9л) іл. — (Біяграфія вучоных Беларусі).
* Каваленя Александр Аляксандровіч // Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі: (да 75-годдзя з дня заснавання) / Нац.акад.навук Беларусі; рэдсавет: А. А. Каваленя (старш.). — Мн.: Беларуская навука, 2011. — С. 84-90.

## Спасылкі 
* Аляксандр Аляксандравіч Каваленя ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты НАНБ
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Каваленя

**Каваленя** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Каваленя — беларускі гісторык
* Аляксандр Дзмітрыевіч Каваленя — беларускі археолаг
Новагрод

**Новагрод** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Ламжынскага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Новагрод. 

## Гісторыя 
Упершыню гарадскія правы атрымаў у 1427 годзе. Размешчаны каля ракі Нараў, за 15 кіламетраў ад Ломжы. 

У 1939—1944 гадах Новагрод знаходзіўся ў складзе Беластоцкай вобласці БССР. 

У 1975—1998 гадах уваходзіў у Ламжынскае ваяводства.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Mała Encyklopedia Wojskowa*, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1967, Wydanie I, Tom 2.

## Спасылкі
Святы Піран

**Святы Піран** (, ; памёр каля 480) — корнскі абат, імаверна, ірландскага паходжання. Лічыцца апякунам здабытчыкаў волава, а таксама адным са святых патронаў Корнуала.

Ягоны дзень памяці 5 сакавіка святкуецца як дзень Корнуала, а корнскі чорны сцяг з белым крыжам назваюць «сцягам святога Пірана».

Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Англіканскія святыя
Заводская вуліца (Мінск)

**Заводская вуліца** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Злучаецца з вуліцай Судмаліса з аднаго боку і з 2-м Фабрычным завулкам і дварамі вуліцы Серафімовіча з другога. На вуліцы толькі два дамы: № 8 і № 10.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Стралковая вуліца (Мінск)

**Стралковая вуліца** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Пачынаецца ад вул. Серафімовіча, перасякае вул. Станіслаўскага і ўпіраецца ў вул. Рыбалкі. На вуліцы знаходзяцца толькі дамы жылога тыпу, але ў іх на пачатак 2018 г. зарэгістраваны 72 арганізацыі.

## Спасылкі 
* Стралковая вуліца на MAPS.TUT.BY 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Вуліца Машынабудаўнікоў (Мінск)

**Вуліца Машынабудаўнікоў** — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. Пачынаецца ад вул. Кабушкіна, і цягнецца вакол паўднёвай і усходняй межаў МАЗа паралельна МКАД да Партызанскага пр. у раёне ст. м. Магілёўская.

## Славутасці вуліцы 
* Мінскі аўтамабільны завод;
* Аўтастанцыі «Аўтазаводская»;
* Могілкі Чырвоная Слабада;
* Будаўнічы каледж
* Універсітэт грамадзянскай абароны МНС Рэспублікі Беларусь
* Некалькі АЗС

## Спасылкі 
* Вуліца Машынабудаўнікоў на maps.tut.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Апа

**А́па** () — вулкан на востраве Мінданаа на Філіпінах, вышэйшы пункт Філіпінскага архіпелага.

Вышыня вулкана 2954) м.
Складзены з андэзітаў у сальфатарнай стадыі. На схілах каньёны, вадаспады, тэрмальныя крыніцы. Да вышыні 400 м трапічныя лясы са шматлікімі архідэямі, вышэй — мяшаныя лясы і хмызнякі.

Вулкан Апа ўваходзіць у склад створанага ў 1936 годзе нацыянальнага парка Маўнт-Апа (плошча 76 900 га).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Apo // Global Volcanism Program

Катэгорыя:Геаграфія Філіпінаў
Катэгорыя:Стратавулканы
Жанаазен

**Жанаазе́н** ( , был. **Новы Узень**) — горад абласнога падначалення
ў Мангістаўскай вобласці Казахстана.

Катэгорыя:Гарады Мангістаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты гарадской адміністрацыі Жанаазена
Аляксандр Мікалаевіч Гвоздзікаў

**Аляксандр Мікалаевіч Гвоздзікаў** (нар. , ) — беларускі скульптар.

## Біяграфія 
З 1965 па 1970 год займаўся ў скульптурнай студыі пры Віцебскім педагагічным інстытуце. У 1976 годзе скончыў аддзяленне скульптуры Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута. Вучыўся ў А. Бембеля, А. Анікейчыка, Г. Мурамцава.

Удзельнік мастацкіх выставак з 1981 года.

Член Саюза мастакоў з 1985 года. Жыве ў Віцебску.

## Творчасць 
Працуе ў манументальнай і станкавай пластыцы.

Асноўныя творы: помнік М. Шагалу ў Віцебску, бюст Марка Шагала ў Лёзне, дзецям М. Шмырова ў г. п. Сураж Віцебскай вобласці, М. Сільніцкаму на шашы Віцебск — Полацк, А. Углоўскаму ў саўгасе імя А. Углоўскага Віцебскай вобласці; кампазіцыі «Дзеці вайны», «Флора», «Вызваленне», «Перамога», «Яны перамаглі»; трыпціх «Майстры», шэраг партрэтаў і мемарыяльных дошак.

Творы знаходзяцца ў Віцебскім абласным краязнаўчым музеі, музеі М. Шагала ў Францыі.

## Літаратура 
* Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. Витебская область. В 2 кн. Кн.1 / редкол.: Т. В. Белова (гл.ред.) [и др.]. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі. 2010, с. 292—293.

Катэгорыя:Скульптары СССР
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Анатоль Яфімавіч Углоўскі

**Анатоль Яфімавіч Углоўскі** (,  — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (04.06.1944).

## Біяграфія 
А. Я. Улоўскі нарадзіўся ў вёсцы Лужавіца (Вялікаусцюжскі раён Валагодскай вобласці). У 1942 годзе скончыў рамеснае вучылішча ў горадзе Вялікі Усцюг. Працаваў у горадзе Кашын Калінінскай вобласці. У 1942 годзе прызваны ў войска. Ваяваў на Волхаўскім і Калінінскім франтах. Удзельнічаў у абароне Ленінграда і ў баях за горад Вялікія Лукі.

Бранябойшчык 429-га знішчальна-супрацьтанкавага дывізіёна (306-я стралковая дывізія, 43-я армія, 1-ы Прыбалтыйскі фронт) чырвонаармеец А. Я. Углоўскі вызначыўся пры вызваленні Суражскага раёна Віцебскай вобласці. У ноч на 20 снежня 1943 года, адбіваючы танкавую контратаку праціўніка, кінуўся з гранатай пад варожы танк і падарваў яго.

А. Я. Углоўскі пахаваны ў брацкай магіле ў вёсцы Вымна Віцебскага раёна.

Узнагароджаны ордэнам Леніна.

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Асобы на марках
Індор-хакей

**Індор-хакей** — адзін з гульнявых відаў спорту, разнавіднасць хакея на траве. Але ў адрозненні ад традыцыйнага хакея на траве не ўваходзіць у алімпійскую праграму.

## Правілы 
Адрозненне, што матчы праводзяць у закрытых памяшканнях (залах). Акрамя таго ў індор-хакее менш пляцоўка — як правіла 20 на 40 метраў, што адпавядае пляцоўцы для гандбола, і колькасць гульцоў у супрацьлеглых камандах — па 6 у кожнай з каманд (5 палявых і 1 брамнік), тады як у хакеі на траве — па 11.

Даўжыня гульні 2 тайма па 20 хвілін (як у міні-футболе). Брамы маюць 2 метры ў вышыню, 3 метра ў шырыню і мінімум 1 метр у глыбіню (як у гандболе). Клюшкі і мячы падобны да тых, што выкарыстоўваюцца ў хакеі на траве, але, як правіла, больш лёгкие. Гульцам забаронена біць па мячу, яго можна толькі прасоўваць ці адхіляць, таксама мяч нельга падымаць з пляцоўкі ў паветра.

## Гісторыя 
Індор-хакей зарадзіўся ў Германіі і на працягу 1950-х гадоў, пачаў хутка распаўсюджваецца на іншыя краіны Еўропа. Бельгія была адна з краін, якія ўкаранілі варыянт хакейнага поля, а ў 1966 годзе Рэнэ Франк, родам з Бельгіі, які пасля стаў прэзідэнтам ФІХ, пераканаў нямецкі Hockey асацыяцыі, каб даць адказнасць за правілы индорхоккея ў FIH. Гэта прывяло да FIH прызнанне закрытага хакея ў сваёй канстытуцыі ў 1968 г.

У той час як у многіх краінах у індор-хакей гуляюць круглы год, у Германіі і Аўстрыі хакейны сезон дзеліцца раўнамерна на хакей на траве палове улетку і індор-хакей сезон узімку. Гэта вельмі крытыкавалі, таму што гэта зніжае шансы гэтых краін у міжнароднай канкурэнцыі па хакеі на траве, але з іншага боку, на поўначы Еўрапейскі клімат спрыяе індор-хакею узімку, таму ў хакей на траве не магчыма іграць з-за снегу і лёду.

У Германіі індор-хакею даволі папулярны сярод многіх гульцоў, так як з-за невялікіх палёў і выкарыстання бакавых дошак гульня нашмат хутчэй.

Першы афіцыйны турнір па гэтаму віду спорту адбыўся ў 1972 годзе. Першы Кубак свету па індор-хакею прайшоў у Лейпцыгу ў 2003 годзе, залатыя медалі ў мужчынскім і жаночых турнірах выйгралі зборныя Германіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Камандныя віды спорту
Андрэянаўскія астравы

**Андрэя́наўскія астравы** () — група астравоў у цэнтральнай частцы архіпелага Алеуцкія астравы. Уваходзяць у склад ЗША. Агульная плошча — 3 924,7 км². Населены толькі астравы Адак і Атка. 

## Геаграфія 
Андрэянаўскія астравы выцягнутыя ў напрамку з захаду на ўсход прыкладна на 440 км. У склад групы ўваходзяць 46 вулканічных астравоў і вялікая колькасць дробных скал. Найбольш буйныя астравы: Атка, Адак, Баброф, Танага, Літл-Танага, Канага, Кагаласка, Амля, Умак, Сігуам. Найвышэйшы пункт — 1806 м (на востраве Танага) годзе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Andreanof Islands // Geographic Names Information System (GNIS)
* Andreanof Islands // Encyclopædia Britannica
* Андреяновские острова // Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия

Катэгорыя:Алеуцкія астравы
Бейнеускі раён

**Бейнеускі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка другога ўзроўню на паўночным усходзе Мангістаўскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Бейнеу.
Анатоль Дзмітрыевіч Гусеў

**Анатоль Дзмітрыевіч Гусеў** (нар. , ст. Жыжыца, , РСФСР) — беларускі філосаф. Доктар філасофскіх навук (1979), прафесар (1980).

## Біяграфія 
Скончыў БДУ ў 1952 годзе. З 1954 па 1964 год выкладаў у БДУ, з 1973 года загадчык кафедры ў Рэспубліканскім інстытуце вышэйшай школы пры БДУ (з перапынкамі; у 1968—1972, 1982—1988 гадах у Сакратарыяце ААН у Нью-Ёрку, Вене). Кіраўнік Цэнтра па інфармацыі і навучанні ў галіне правоў чалавека і грамадзянскай адукацыі Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы пры БДУ. Аўтар прац па праблемах сацыяльнай філасофіі і паліталогіі. Прэзідэнт Беларускай асацыяцыі палітолагаў, віцэ-прэзідэнт Асацыяцыі садзейнічання ААН.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Дактары філасофскіх навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Замбраў

**Замбраў** () — горад у Польшчы, цэнтр Замброўскага павета Падляскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама ёсць сядзібай вясковай гміны Замбраў. 

## Гісторыя 
У выніку далучэння Заходняй Беларусі да СССР у 1939 годзе ўвайшоў у склад Беларускай ССР і стаў цэнтрам Замбраўскага раёна Беластоцкай вобласці. У 1944 годзе горад і раён былі перададзены ў склад Польшчы.

## Славутасці 
* Могілкі савецкіх ваеннапалонных.

Pomnik Oficera w Zambrowie.jpg|Помнік польскаму афіцэру
Pomnik71.jpg|Помнік загінуўшым у верасні 1939 года
Zambrow Trojcy fc01.jpg|Царква святой Тройцы
Zambrow-BasenDelfin.JPG|Басейн «Дэльфін»

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада
Каракіянскі раён

**Каракіянскі раён** () — раён на поўдні Мангістаўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Курык.

Заходняя частка раёна абмываецца Каспійскім морам, Казахскім залівам. На тэрыторыі раёна знаходзіцца западзіна Карагіе, якая ніжэй узроўню мора на 132 м.
Рахат (Мангістаўская вобласць)

**Рахат ** — сяло ў Мангістаўскай вобласці Казахстана, у падначаленні ля гарадской адміністрацыі Жанаазена. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт сельскай адміністрацыі Рахат. Код КАТА — 471836100.

Утворана ў 2012 годзе шляхам вылучэння са складу горада Жанаазен чатырох мікрараёнаў — «Рахат», «Аксу», «Жулдыз» і «Мерэй».

Насельніцтва сяла складае 30,8 тысяч чалавек.

Катэгорыя:Населеныя пункты гарадской адміністрацыі Жанаазена
Алей (рака)

**Але́й** () — рака ў азіяцкай частцы Расіі, у Алтайскім краі, левы прыток ракі Об.

Даўжыня ракі 858 км. Плошча вадазбору 21 100 км². Сярэдні расход вады 33,8 м³/с. Аб’ём сцёку 1,067.

## Прытокі 
Сярод прытокаў Алея: Краснаярка, Чысцюнька, Язеўка, Вавілон, Паспелтха, Кізіха, Залатушка, Сухая Рэчка, Талаўка, Каменка, Бярозаўка, Плоская, Круціха, Часнакоў Алей і інш.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Река Алей // Государственный водный реестр РФ
* *С. Н. Рулёва, Р. С. Чалов* Алей // Научно-популярная энциклопедия «Вода Росии»
* Лифляндский заказник // Официальный сайт Алтайского края 

Катэгорыя:Рэкі Алтайскага края
Катэгорыя:Прытокі Обі