open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Янка Саламевіч

**Янка (Іван Уладзіміравіч) Саламевіч** (, в. Малая Кракотка, Слонімскі павет, Навагрудскага ваяводства — ) — беларускі літаратуразнавец, фалькларыст, бібліёграф, перакладчык. Кандыдат філалагічных навук (1971).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў сярэднюю школу ў Вялікай Кракотцы (1955), беларускае аддзяленне філалагічнага факультэта БДУ (1960). Працаваў карэктарам, тэхнічным рэдактарам выдавецкага аддзела Дзяржаўнай бібліятэкі БССР (1960—1962), рэдактарам рэдакцыі вучэбнай і метадычнай літаратуры, да 1964 старшым рэдактарам грамадска-гуманітарных навук выдавецтва Міністэрства вышэйшай, сярэдняй спецыяльнай і прафесіянальнай адукацыі БССР (цяпер «Вышэйшая школа»). Скончыў аспірантуру пры кафедры беларускай літаратуры БДУ (1967). 

З 1968 года старшы навуковы рэдактар рэдакцыі літаратуры, мовы, фальклору і этнаграфіі, у 1976—1992 — загадчык навуковай рэдакцыі народнай асветы і беларускіх слоўнікаў выдавецтва «Беларуская савецкай энцыклапедыя», з 1992 — вядучы рэдактар «БСЭ», з 1994 — вядучы рэдактар рэдакцыі літаратуры, мовы, фальклору і этнаграфіі выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя». Абараніў кандыдацкую дысертацыю «Міхаіл Федароўскі — фалькларыст». 

У 1987—1997 гадах выкладаў у БДУ. У 1979—1988 — адзін з вядучых тэлечасопісу «Роднае слова». 

З 1988 года старшыня рады Таварыства беларускай мовы Першамайскага раёна г. Мінска. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1989 года. 

Памёр  года ў Мінску. Пахаваны на Паўночных могілках Мінска і інш.

## Прэміі і ўзнагароды 
Узнагароджаны Граматай ВС БССР. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1976) за ўдзел у стварэнні «Беларускай савецкай энцыклапедыі».

## Бібліяграфія 
* Помнік народнага мудраслоўя // Полымя. 1987. № 1;
* Праз гады // Полымя. 1992. № 11—12.

## Літаратура 
* *Трыгубовіч В.* Легла песня на душу // Так мы жывём. Мн., 1984.
* 
* 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай мовы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слонімскім раёне
Трагедыя на стадыёне ў Порт-Саідзе

**Разня на стадыёне ў Порт-Саідзе** — інцыдэнт, які адбыўся 1 лютага 2012 года ў егіпецкім горадзе Порт-Саід. Падчас футбольнага матчу паміж мясцовым клубам «Аль-Масры» і каірскай камандай «Аль-Ахлі», пры ліку 3:1 на карысць «гаспадароў» на поле нечакана выбеглі заўзятары і пачалі збіваць футбалістаў клуба, які прайграў. У масавай бойцы і піханіне на выхадзе са стадыёна загінулі сама меней 73 чалавека, не меней тысячы атрымалі раненні і калецтвы. Шматлікія пацярпелыя атрымалі нажавыя раненні.

З-за інцыдэнту футбольная федэрацыя Егіпта заявіла, што адкладае на нявызначаны тэрмін усе матчы егіпецкай прэм'ер-лігі. У Каіры ўгневаныя гэтым рашэннем заўзятары падпалілі іншы стадыён, на якім павінен быў адбыцца яшчэ адзін матч таго ж тура.

Арыштавана 47 чалавек, пошук завадатараў працягваецца. У Порт-Саід уведзены армейскія падраздзяленні. Шэраг першых асоб горада адпраўлены ў адстаўку.

## Спасылкі 
* У Егіпце крывавыя бойкі заўзятараў: 74 чалавек загінулі

Катэгорыя:Футбольныя хуліганы
Катэгорыя:Падзеі 1 лютага
Катэгорыя:Люты 2012 года
Катэгорыя:2012 год у Егіпце
Катэгорыя:Футбол у Егіпце
Катэгорыя:Катастрофы ў Егіпце
Сівэрскаданэцк

**Сівэрскаданэцк** () — горад абласнога падпарадкавання ў Луганскай вобласці Украіны, буйны індустрыяльны цэнтр. З 22 верасня 2014 года часовы адміністрацыйны цэнтр Луганскай вобласці.

Насельніцтва — на 1 студзеня 2011 года складае 110 612 чал. (гарсавет — 120 976 чал.) Плошча — 42,1 км² (гарсавет 74,6 км²) (2010).
 
Севераданэцк — буйны прамысловы цэнтр, у ім вырабляецца 22,18 % прамысловай прадукцыі Луганскай вобласці. Вядучыя прадпрыемствы горада — ПАТ «Севераданэцкае аб’яднанне Азот», ААТ «Шклопластык», СНВА «Імпульс».

## Тапаніміка 
Назва, дадзеная гораду ў 1950 годзе, паходзіць ад назвы ракі Северскі Данец. Да 1950 года тады яшчэ пасёлок гарадскога тыпу насіў назву Лісхімбуд (Лісічанскае хімічнае будаўніцтва). У 1950 годзе прапаноўвалась чатыры варыянты новай назвы для пасёлка: Светлаград, Камсамольск-на-Данцы, Мендзялееўск або Севераданэцк. Але 27 студзеня 1950 года выбар быў зроблены на карысць назвы Севераданэцк. 19 верасня 2024 года Вярхоўная Рада Украіны пераіменавала горад у межах дэрусіфікацыі.

## Гісторыя 
Севераданэцк быў заснаваны ў 1934 годзе ў сувязі з будаўніцтвам азотна-тукавага камбіната. У 1951 атрымаў статус горада. У 1970 пераступіў 100-тысячную адзнаку насельніцтва.

## Адукацыя і навука 
* Усходнеўкраінскі нацыянальны ўніверсітэт імя Уладзіміра Даля — з 2014 г.

## Гарады-пабрацімы 
*  Яленя-Гура, Польшча
*  Кіеў, Украіна
*  Роўна, Украіна
*  Серпухаў, Расія
*  Шахты, Расія

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Севераданэцкай гарадской рады 

Катэгорыя:Гарады Луганскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1934 годзе
Вольшыца

**Во́льшыца** — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Сергуч (прыток Бярэзіны), за 40 км на ўсход ад горада Докшыцы, на тэрыторыі Бярэзінскага біясфернага запаведніка.

Плошча паверхні 3,98 км². Даўжыня 3,32 км, найбольшая шырыня 1,9 км. Даўжыня берагавой лініі 9,75 км. Найбольшая глыбіня 2,7 м, сярэдняя 1,3 м. Аб'ём вады 4,97 млн. м³. Плошча вадазбору 109 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны і берагі нізкія, забалочаныя. Дно плоскае, выслана сапрапелямі, месцамі ілам. Празрыстасць вады да дна. Возера дыстрафіруючае. Моцна зарастае. Праз возера працякае рака Сергуч і злучае яго з возерам Плаўна.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн., 2007.
* *Мельнікаў А. К.* Вольшыца // 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Катэгорыя:Бярэзінскі біясферны запаведнік
Катэгорыя:Азёры Докшыцкага раёна
Другая Мексіканская імперыя

**Другая Мексіканская Імперыя** () — манархічная дзяржава, якая існавала з 1863 па 1867 год на тэрыторыі сучаснай Мексіканскай Рэспублікі. Узнікла падчас французскай інтэрвенцыі, якая падтрымала ў якасці імператара Максіміліяна I Габсбурга. Падзенне імперыі прывяло да пакарання смерцю імператара і аднаўлення рэспублікі.

## Спасылкі 
* Арыгінальныя фатаграфіі часоў імперыі
* Біяграфія імператара Максіміліяна
* Адрачэнне імператара Максіміліяна наWikisource

Катэгорыя:Гісторыя Мексікі
Катэгорыя:Імперыі Амерыкі
Социалист-революционер

**«Социалист-революционер»** — газета Мінскага абласнога камітэта партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў (эсэраў). Выходзіла з 23 кастрычніка да 19 снежня 1917 г. у Мінску на рускай мове штодзённа. Прытрымлівалася правай плыні партыі эсэраў. Змяшчалы звароты ЦК, артыкулы партыйных дзеячаў, перадрукоўку з газеты «Дело народа», паведамляла пра партыйны рух сярод вайскоўцаў. Друкавала адозвы А. Ф. Керанскага, ЦК і фракцыі эсэраў, 2-га Усерасійскага з’езда Саветаў, Камітэта выратавання рэвалюцыі Заходняга фронту і інш. Выступала ў абарону дэмакратычных свабод, за наданне паўнамоцтваў Устаноўчаму сходу ў вырашэнні праблем расійскага грамадства, у падтрымку дзяржаўнасці беларускіх зямель, земскага і гарадскога самакіравання, салдацкіх, сялянскіх і рабочых арганізацый. Змяшчала матэрыялы пра дзейнасць у Мінску 2-га франтавога, 3-га сялянскага, Усебеларускага і інш. з’ездаў, справаздачы аб пасяджэннях Аблвыкамзаха, паведамленні на тэмы агульнарускага і беларускага жыцця, нарысы, вершы. Закрыта 19 снежня загадам СНК Заходняй вобласці і фронту. Выйшла 48 нумароў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Газеты Беларусі на рускай мове
Катэгорыя:Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў
Катэгорыя:1917 год у Мінску
Дагамейскі разрыў

**Дагамейскі разрыў** — вобласць у Заходняй Афрыцы, якая з’яўляецца часткай Гвінейскай лесасаваны, знаходзіцца на тэрыторыі Беніна, Тога і Ганы і падзяляе , якая ахоплівае большую частку паўднёвага рэгіёну, на дзве асобныя часткі. Вобласць на захад ад разрыву называецца  або Гвінейская лясная зона, а частка на ўсход ад разрыву называецца , Нізінныя Гвінейска-Кангалезскія лясы або Кангалезская лясная зона.

Найбуйнейшы горад на тэрыторыі разрыву — Акра. Некалькі іншых гарадоў, такіх як Кумасі, знаходзяцца на ўскраінах разрыву.

## Прычыны сухога клімату 
Сухі клімат Дагамейскага разрыву з’яўляецца анамальным, паколькі ён з усіх бакоў акружаны поясам вільготных мусонных лясоў, а горы, якія маглі б перашкаджаць руху вільготных паветраных мас, адсутнічаюць. Пры гэтым Акра, якая знаходзіцца ў самым сэрцы разрыву, атрымлівае толькі 720 мм ападкаў у год, што складае менш за палову нормы для трапічных лясоў на гэтай шыраце.

Сухі клімат разрыву тлумачыцца чатырма прычынамі:

* Узімку ў паўночным паўшар’і высокі ціск у цэнтры Сахары фармуе сухія паўночна-ўсходнія паветраныя масы, якія, накіроўваючыся ў Заходнюю Афрыку, і ствараюць сухі сезон у цэлым у рэгіёне.
* Улетку ў паўночным паўшар’і велізарная вобласць нізкага ціску (мусон) фармуецца над тэрыторыяй сушы ў Еўразіі і Афрыцы з цэнтрам прыкладна над Раджастханам. Гімалаі служаць натуральным бар’ерам для вільготных паветраных мас, не пускаючы іх на захад і прымушаючы іх канцэнтравацца над Заходняй Афрыкай, у выніку чаго там надыходзіць сезон дажджоў, пікі якога змяняюцца ад чэрвеня да жніўня па меры аддалення ад узбярэжжа ўглыб краіны.
* Берагавая лінія ў вобласці падвышанай вільготнасці (Гвінея, Сьера-Леонэ, Ліберыя) мае схілы з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, што прымушае вільготныя заходнія вятры губляць вільгаць.
* Пры гэтым на тэрыторыі Дагамейскага разрыву схілы арыентаваны з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад, а вятры дзьмуць паралельна ўзбярэжжу, што не дае ім магчымасці страціць шмат вільгаці, таму сезон дажджоў вельмі кароткі і доўжыцца толькі з мая па чэрвень.

## Геалагічная гісторыя 
Дагамейскі разрыў існуе ў цяперашнім выглядзе каля чатырох тысяч гадоў. Большую частку чацвярцічнага перыяду сухія ўмовы ствараліся за кошт нізкай тэмпературы ў Атлантычным акіяне (яе забяспечвалі халодныя плыні ад ледніковых шчытоў у Еўропе і Паўночнай Амерыцы). Лічыцца, што на тэрыторыі сучаснай Зоны лясоў лясное покрыва практычна адсутнічала. У міжледніковым перыядзе, аднак, колькасць ападкаў у Заходняй Афрыцы часта павялічвалася так моцна, што разрыў часткова пакрываўся лесам, выцясняючы саваны.

Катэгорыя:Экарэгіёны Афрыкі
Катэгорыя:Заходняя Афрыка
Сын беларуса

**«Сын белару́са»** — заходнебеларуская газета. Выдавалася з 18 мая да 19 верасня 1924 года ў Вільні на беларускай мове 3 разы на тыдзень.

Прадаўжала традыцыі забароненай польскімі ўладамі газеты «Голас беларуса». Выкрывала палітыку ўрада Польшчы, скіраваную на дэнацыяналізацыю ўскраін, палітычны ўціск працоўных. Адстойвала інтарэсы народных мас Заходняй Беларусі, выступала супраць польскіх партый і беларускіх праўрадавых груповак. Друкавала выступленні беларускіх дэпутатаў у польскім сейме, справаздачы пра мітынгі ў Гарадку і Беластоку, інфармавала пра работу Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні. Да 10-й гадавіны з пачатку 1-й сусветнай вайны змясціла антываенныя публікацыі, у якіх асуджалася палітыка дзяржаў, што развязалі вайну. Падтрымлівала змаганне за беларускія школы, культуру як сродак сацыяльнага і нацыянальнага ўсведамлення народа. Паведамляла пра жыццё беларусаў у Чэхаславакіі, Латвіі, Сербіі, БССР і ЗША. Змясціла ўспаміны пра Ф. Багушэвіча, І. Буйніцкага, І. Луцкевіча, артыкулы У. Самойлы пра творчасць К. Сваяка, апавяданне В. Адважнага. Інфармавала пра новыя беларускія кнігі. Выйшлі 42 нумары. Зачынена польскімі ўладамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Газеты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Газеты Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:1924 год у Вільні
Студэнцкая думка (1924)

**«Студэнцкая думка»** — грамадска-палітычны, навуковы і літаратурны часопіс Беларускага студэнцкага саюза. Выдаваўся ў 1924—1926, 1928—1930, 1935 гг. у Вільні на беларускай мове. Рэдактары-выдаўцы: А. Зянюк, І. Гагалінскі, К. Глінскі, Я. Шутовіч, М. Шкялёнак, С. Станкевіч, М. Якімец. Часопіс імкнуўся прадстаўляць «вгульны ідэйны кірунак адраджэнскай беларускай моладзі». Змяшчаў хроніку найважнейшых падзей грамадска-палітычнага і нацыянальна-культурнага жыцця ў Заходняй Беларусі, БССР, Чэхаславакіі, Латвіі, падрабязна асвятляў дзейнасць саюза, змяшчаў паведамленні аб працы Таварыства прыяцеляў беларусаведы, пра ўдзел вучняў Віленскай беларускай гімназіі ў нацыянальна-вызваленчай барацьбе. Шмат увагі аддаваў Аб’яднанню беларускіх студэнцкіх арганізацый у Празе, гісторыі беларускага студэнцкага руху, зберажэнню і папулярызацыі гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі. Узнімаў праблемы філасофіі, культуралогіі і паліталогіі, нацыянальна-культурнага адраджэння, псіхалогіі. Змяшчаў літаратуразнаўчыя і навуковыя працы, лекцыі, успаміны, паэтычныя творы, запісы вуснай народнай творчасці, апавяданні, рэпрадукцыі карцін. Выйшла 15 нумароў, з іх 1 канфіскаваны.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* «Студэнцкая думка» (1924—1935) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()
* «Студэнцкая Думка» 1928-га году: «хоць зарэж — вучыцца немагчыма!»

Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Беларускі студэнцкі саюз
Катэгорыя:1924 год у Вільні
Праперцый

**Секст Праперцый** (; паміж 50 і 45 да н.э., магчыма ў Асізіюме — хутка пасля 15 н.э.) — рымскі . Да нашых часоў дайшлі чатыры кнігі яго элегій.

Праперцый сябраваў з Вергіліем і, таксама як і гэты апошні, карыстаўся заступніцтвам Мецэната. Многія яго вершы прысвечаныя жанчыне, якую ён заве Цынтыя (*Cynthia*), і сапраўднае імя якой, паводле Апулея, было *Гостыя*.

Праперцый быў досыць папулярны ў Рэнесанс і, гледзячы па ўсім, паўплываў у прыватнасці на творчасць Петраркі.

## Спасылкі 
* Лацінскі тэкст

Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Народная армія вызвалення Судана

thumb|left|Сімволіка фронта
[Карта [Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана, за суверэнітэт якога змагалася СПЛА|thumb|left]]
**Народная армія вызвалення Судана** — кіруючы палітычны рух у Паўднёвым Судане, былая паўстанцкая групоўка, якая вяла барацьбу спачатку за аўтаномію, а затым і за незалежнасць паўднёвых негра-хрысціянскіх правінцый Судана ад араба-ісламскага ўрада. Заснавана ў 1983 Джонам Гарангам. З 2005 выконвала перамір'е, а лідар арганізацыі па пасадзе з'яўляўся віцэ-прэзідэнтам Судана. Падтрымлівалася ўрадамі Эфіопіі і Уганды. 9 ліпеня 2011 Рэспубліка Паўднёвы Судан стаў незалежнай дзяржавай. Пасля здабыцця незалежнасці ў 2011 годзе, НВАС сфарміруе ядро ўзброеных сіл Паўднёвага Судана .

## Акцыі 
* 1986 — паўстанцкая Народная армія вызвалення Судана збіла самалёт кампаніі Sudan Airways. На яго борце знаходзіліся 70 чалавек, усе яны загінулі. 

## Гл. таксама 
* Другая грамадзянская вайна ў Судане
* Паўднёвы Судан

Катэгорыя:Паўднёвы Судан
Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Судане
Катэгорыя:Партызанскія рухі
Альшанікі 1

**Альша́нікі 1** (, ) — вёска ў Магілёўскай вобласці Беларусі, Круглянскі раён. Уваходзіць у склад Круглянскага сельсавета.

## Тапанаміка назвы 
Назва вёскі паходзіць ад назвы дрэва — альха.

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца прыкладна за 5 км на ўсход ад п. Круглае. Размешчана на беразе рэчкі Сітня. Вёска ляжыць у межах Аршанска-Магілёўскай і Цантральна-Бярэзінскай раўнін.

## Гісторыя 
У 1764 годзе ўладаром вёскі з’яўляўся Грушэцкі. На той час вёска была ўваходзіла ў Аршанскі павет Віцебскага ваяводства.

З 17 ліпеня 1924 года вёска ў складзе Круглянскага раёна Аршанскай акругі.

Да красавіка 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Комсеніцкага сельсавета.

## Сельская гаспадарка 
Першыя калгасы на тэрыторыі вёскі з’явіліся ў 1930—1932 гг. Да 1952 года на тэрыторыі гаспадаркі існавалі калгасы «Чырвоны араты» і «VI Партз’езд». У 1952 г. адбылося аб’яднанне калгасаў у адзін — «Калгас імя Дзімітрава».

Сёння вёска ў складзе МТФ «Альшанікі» (былы СВК «Калгас імя Дзімітрава»). У калгасе працуе 30 чалавек, абслугоўваючых 751 галаву буйной рагатай скаціны.

## Адукацыя. Вольны час 
* Вучэбна-педагагічны комплекс «Дзіцячы садок — пачатковая агульнаадукацыйная школа» на базе Альшаніцкай пачатковай школы (з 2010);
* Цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва (з 2010);
* На базе сялянскага клуба дзейнічае ансамбль «Лянок», які прымае ўдзел у канцэртах, праводзімых ва ўсіх кутках Кругляншчыны і нават у Магілёве. Ансамбль часта запрашаюць для правядзення народных абрадаў на вяселлях і іншых мерапрыемствах.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 6, кн. 2. Магілёўская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Т. У. Бялова (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2009. — 592 с.: іл. ISBN 978-985-11-0440-2

Катэгорыя:Населеныя пункты Круглянскага раёна
Катэгорыя:Круглянскі сельсавет
The Boston Globe

**The Boston Globe** () — найбуйнейшая газета ў Бостане (штат Масачусетс), асноўны канкурэнт газеты Boston Herald (). У 2008 годзе штодзённы тыраж газеты зваліўся з 382 503 да 350 605 экзэмпляраў.
Газета заснавана ў 1872 годзе шасцю бостанскімі бізнесменамі, на чале з Эбен Джорданам, якія інвеставалі ў гэта сумеснае прадпрыемства 150.000$. Першы выпуск газеты «Бостан глоўб» з'явіўся на свет 4 сакавіка 1872 года і каштаваў 4 цэнта.

На працягу 100 гадоў існавання працавала як прыватная кампанія. У 1973 г. пераўтварылася ў кампанію грамадскую і выйшла на біржу пад назвай *Affiliated Publications*. З 1993 года кампанія належыць The New York Times Company. Цяпер *Boston Globe* з'яўляецца філіялам гэтай кампаніі.

Журналісты The Boston Globe сыгралі вялікую ролю ў раскрыцці сексуальнага скандалу ў Рымска-каталіцкім Касцёле ў 2001—2003 гадах.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Газеты ЗША
Катэгорыя:Культура Бостана
Барбарыс звычайны

**Барбары́с звычайны, кіслец, кіслянка** (*Berberis vulgaris*) — кустарнік, від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Барбарыс звычайны — лістападны, высокі, моцна галінасты, калючы куст, вышынёй да 3 м, з паўзучымі, драўнянымі карэнішчамі.

Плод — ягада, даўгавата-эліптычная, ярка-чырвоная ці пурпурная, даўжынёй да 12 мм, мае кіслы смак. Плады сабраныя ў гронкі (яблычную, лімонную, віннакаменную), мінеральныя солі, а ў перыяд плоданашэння — эфірны алей. Для прамысловай перапрацоўкі выкарыстоўваюцца ў асноўным ягады безнасеннай разнавіднасці (). Маладое лісце выкарыстоўваюць замест шчаўя у зялёных .

Раней барбарыс звычайны шырока выкарыстоўваўся ў беларускай шляхецкай кулінарыі. Яго сушылі, гатавалі варэнне (гронкамі ці асобнымі ягадамі) ў цукры і ў мёдзе, жэле. Салёны барбарыс нарыхтоўвалі позняй восенню і ўжывалі потым як гарнір, а таксама гатавалі з яго пікулі і салаты. У сусветнай кулінарыі найбольш вядомыя жэле, мармелады і джэмы з барбарысу (асабліва славутыя ў Францыі), кісялі, наліўкі і лікёры; выкарыстоўваецца таксама і лісце барбарысу, якое надаецца на салаты. На Каўказе з барбарысу гатуюць вострыя прыправы да мясных страў. У карэйскай і японскай кулінарыі папулярны блізкі сваяк барбарысу звычайнага, .

Ягады даюць добрую фарбу для афарбоўвання скур і воўны ў лімонна-жоўты колер.

Драўніна цвёрдая, з шырокай ярка-жоўтай абалонаю, ужываецца для вырабу шавецкіх цвікоў і на такарныя вырабы.

Меданос. Мёд з барбарысу залаціста-жоўтага колеру, прыемнага водару і далікатнага салодкага смаку.

### Лекавае прымяненне 
Як лекавая расліна вядомы са старажытных часоў, у Старажытным Вавілоне і Старажытнай Індыі.

Лекавай сыравінай з’яўляюцца лісце () і корань () барбарыса звычайнага:
*  — з цёмна-чырвона-фіялетавымі чашалісцікамі. Найбольш частая форма;
*  — лісце з белай аблямоўкай па краі;
*  — лісце залаціста-чырвонае. Рэдкая форма;
*  — лісце буйное;
*  — плады больш буйныя, круглявыя;
*  — лісце круглявае;
*  — лісце глыбока-зубчастае;
*  — ствол, разгалінаваны ў верхняй частцы;
*  — плады ярка-жоўтыя;
*  — плады белыя ці жоўтыя;
*  — плады без насення;
*  — плады слаба кіслыя, саладкаватыя;
*  — парасткі моцна рабрыстыя.

## Барбарыс у культуры 
### У літаратуры 
Алена Церашкова напісала жартаўлівы дзіцячы верш пра барбарыс.

## Літаратура 
* *Анціпаў В. Р., Вынаеў Г. У.* Барбарыс //  — С. 235—236.
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Барбарыс звычайны* на сайце USDA NRCS
* *Барбарис обыкновенный* в Энциклопедии декоративных садовых растений 
* 
* 

Катэгорыя:Барбарысавыя
Катэгорыя:Кусты
Detroit Free Press

**Detroit Free Press** () — першая па папулярнасці газета ў Дэтройце (ЗША). Як і асноўная частка амерыканскіх газет створана як рэгіянальнае выданне.

## Гісторыя 
Першапачаткова публікавалася пад назвай *Democratic Free Press and Michigan Intelligencer* (з мая 1831 года). Першыя выпускі надрукаваны на друкарскім станку, набытым у мічыганскай газеты *Oakland Chronicle*; абсталяванне кіравалася ўручную двума паліграфістамі і вырабляла да 250 экзэмпляраў у гадзіну.

У снежні 2008 года выдавец (*Detroit Media Partnership*) абвясціў пра скарачэнне падпіскі да двух выпускаў у тыдзень (чацвер і пятніца); у астатнія дні продаж толькі ў розніцу, аб'ёмам у 32 паласы. Гэты цыкл уведзены ў дзеянне 30 сакавіка 2009 года .

## Гл. таксама 
* Прэса ў ЗША

## Спасылкі 
*  Сайт выдання
*  Gannett subsidiary profile of the *Detroit Free Press* 
*  Detroit Newspaper Partnership
*  U.S. Newspaper list  ад *Yahoo! Directory*
* Свабода слова ў ЗША і ў Расіі («Рэха Масквы») 
* Пра метады амерыканскай журналістыкі

Катэгорыя:Штодзённыя газеты
Катэгорыя:Газеты ЗША
Катэгорыя:Дэтройт
Круглянскі сельсавет

**Кругля́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Круглянскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — горад Круглае (не ўваходзіць у склад).

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Круглянскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Круглае. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Круглянскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Талачынскага раёна БССР, з 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Круглянскага раёна БССР. 15 ліпеня 1935 года Круглае атрымала статус мястэчка. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 27 верасня 1938 года статус Круглага паніжаны да вёскі. З 16 верасня 1959 года ў складзе Бялыніцкага раёна. 11 красавіка 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Цяцерынскага сельсавета. У красавіку 1963 года ў склад сельсавета перададзены 4 населеныя пункты Комсеніцкага сельсавета (Альшанікі 1, Альшанікі 2, Дубоўка і Шупені) і 16 населеных пунктаў Ляснянскага сельсавета (Александрова, Арава, Бурнеўка, Гай, Гаўрылаўка, Грыбіна, Красуля, Лавуткі, Лыскаўшчына, Навапруддзе, Новае Радча, Пралетарый, Ражкі, Скураты, Старое Радча і Трыпутня), са складу сельсавета ў склад Шапялевіцкага сельсавета перададзены 18 населеных пунктаў (Глыбокае, Зялёная Дуброва, Каменка, Карма, Конанавічы, Кружкі, Кунцы, Ласькоў, Ліпск, Міхайлоў, Новы, Сіманавічы, Сядзеба, Храпы, Цяцерына, Шыпягі, Шырокі і Яноў). З 30 ліпеня 1966 года сельсавет у складзе адноўленага Круглянскага раёна. 11 сакавіка 1967 года вёска Круглае атрымала статус гарадскога пасёлка. 22 сакавіка 1967 года скасаваны, населеныя пункты перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Круглянскага пассавета.

26 сакавіка 1987 года Круглянскі сельсавет адноўлены ў складзе населеных пунктаў, якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Круглянскага пассавета. 20 снежня 2014 года ў склад сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў Ляснянскага сельсавета (Арэхаўка, Вялікае Зубава, Дудаковічы, Лясныя і Пасырава). 19 снежня 2016 года гарадскі пасёлак Круглае набыў статус горада. 29 снежня 2020 года скасаваны вёскі Займішча і Пятая Гадавіна.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (41 населены пункт) — 2489 чалавек, з іх 96,0 % — беларусы, 2,5 % — рускія, 0,6 % — украінцы, 0,5 % — таджыкі; паводле перапісу 2019 года (46 населеных пунктаў) — 2123 чалавекі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
* Памяць: Гіст.-дак. хроніка Круглянскага раёна. — Мн., 1996. — С. 22, 23, 92-93, 105, 117, 118, 196.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Талачынскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бялыніцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1967 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1987 годзе
The Denver Post

**The Denver Post** () — папулярная газета ЗША. Падобна большасці амерыканскіх газет, створана як рэгіянальнае выданне. Аднак, канцэпцыя рэгіянальнага СМІ не перашкодзіла ёй стаць адной з найбольш уплывовых газет краін. Тыраж: 309 863 экзэмпляраў па буднях.

## Гл. таксама 
* Прэса ў ЗША

## Спасылкі 
*  U.S. Newspaper list  ад *Yahoo! Directory*
*  *The Denver Post*
*  *PoliticsWest* 
*  *Denver Post Underground Music Showcase*

Катэгорыя:Газеты ЗША
Катэгорыя:Дэнвер
Румынская праваслаўная царква

thumb|250px
**Румынская праваслаўная царква** () — аўтакефальная памесная праваслаўная Царква, якая мае 7-е месца (або 8-е па версіі Маскоўскага Патрыярхата) у дыптыху аўтакефальных памесных Цэркваў. Мае юрысдыкцыю пераважна на тэрыторыі Румыніі.

Як і іншыя афіцыйна зарэгістраваныя рэлігійныя арганізацыі ў Румыніі, мае дэ-факта дзяржаўны статус: жалаванне духавенству выплачваецца з дзяржаўнай казны.

## Сучасны стан 
Складаецца з 5 мітраполій (мітрапалічных акруг), кожная з якіх уключае некалькі архібіскупаў і біскупаў; ёсць епархіі за мяжой.

296 манастыроў, 97 скітоў.

Налічвае каля 20 млн прыхільнікаў.

Вышэйшы орган улады — Свяшчэнны сінод, які складаецца з Прадстаяцеля (Патрыярха) і ўсіх архірэяў Царквы.

## Прыходы заходняга абраду ў складзе Румынскага патрыярхата 
Некалькі прыходаў у складзе Царквы выкарыстоўваюць пры багаслужэнні галіканскі абрад і адміністрацыйна падпарадкоўваюцца Румынскаму патрыярхату.

Гісторыя заходняга абраду ў Румынскай царкве пачалася ў 1972 годзе, каля пад яе амафор уступіла Французская праваслаўная каталіцкая царква. У 1993 годзе большая частка ФПКЦ выйшла са складу Румынскага патрыярхата, а для прыходаў, якія засталіся ў ім, у складзе складзе Румынскай епархіі Заходняй і Паўднёвай Еўропы, быў створаны адмысловы дэканат галіканскага абраду, на чале якога быў пастаўлены свяшчэннік Грыгорый (Бертран-Хардзі) (брат зрынутага епіскапа Германа). У Румынскім патрыярхаце засталося некалькі прыходаў у Францыі і адзін у Швейцарыі.

## Асацыяцыя Хрысціянская Праваслаўная Царква Румыніі 
Некананічная праваслаўная юрысдыкція, створаная ў Румыніі ў 2004 годзе, калі свяшчэннік Румынскай праваслаўнай царквы Іон Прэацяса быў узведзены ў епіскапы ўкраінскімі архіерэямі серафіма-генадзеўскай (секачоўскай) галіны катакомбнай царквы. За гэта ён быў выгнаны з Румынскай ПЦ і заснаваў новую юрысдыкцыю, якая атрымала рэгістрацыю. Вядзецца будаўніцтва манастыра ў сяле Капачэні. Знаходзіцца ў еўхарыстычных зносінах з Праваслаўнай царквой Італіі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
Гарт Брукс

**Траял Гарт Брукс** (анг. Troyal Garth Brooks; ) — амерыканскі выканаўца кантры-музыкі, які амаль непадзельна панаваў у Billboard Top 200 на працягу 1990-х. Па дадзеных Амерыканскай асацыяцыі гуказапісу на 2009 год, Брукс з'яўляецца трэцім самым прадаваным выканаўцам у гісторыі ЗША. У яго актыве дзве прэміі «Грэмі» і 24 прэміі «Billboard Music Award». Пры ўсім пры тым імя Брукса застаецца адносна мала вядомым за межамі Амерыкі.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *Garth Brooks* (1989)
* *No Fences* (1990)
* ''Ropin' the Wind* (1991)
* *Beyond the Season* (1992)
* *The Chase* (1992)
* *In Pieces* (1993)
* *Fresh Horses* (1995)
* *Sevens* (1997)
* *Garth Brooks in...the Life of Chris Gaines* (1999)
* *Garth Brooks & the Magic of Christmas* (1999)
* *Scarecrow* (2001)
* *Man Against Machine* (2014)
* *Christmas Together* (з Трышай Йервуд) (2016)
* *Gunslinger* (2016)
* *Fun* (2020)
* *Time Traveler* (2023)

### Канцэртныя альбомы/зборнікі 
* 1994 — *The Garth Brooks Collection*
* 1994 — *The Hits*
* 1998 — *Double Live*
* 2007 — *The Ultimate Hits''

Катэгорыя:Музыканты ў жанры кантры
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard 200
Сокалападобныя

**Сокалападобныя** (*Falconiformes*) — атрад птушак.

## Апісанне 
Даўжыня цела 14—120 см, размах крылаў да 3 м, маса ад 35 г да 12 кг. Самкі звычайна буйнейшыя за самцоў. Апярэнне шчыльнае, шорсткае, бураватае ці шэрае са стракацінамі. Крылы вострыя і вузкія ў сокалаў і шырокія, тупыя ў ястрабаў. Дзюба моцная, вострая, кручкападобная, каля асновы пакрыта голай, гладкай скурай — васкавіцай. Ногі моцныя. Кіпцюры вострыя (у грыфаў тупыя), загнутыя.

## Пашырэнне 
Дзённыя драпежныя птушкі. Атрад аб'ядноўвае 5 сямействаў, 79 родаў, 290 відаў.

Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды і невялікіх акіянічных астравоў. На Беларусі 22 віды, з якіх 14 у Чырвонай кнізе.

## Асаблівасці біялогіі 
Вядуць пераважна дзённы спосаб жыцця (адсюль другая назва). Драпежныя, часта ўсёедныя.

Манагамы. Паўвывадкавыя птушкі. У кладцы ў буйных відаў 1—2 яйцы, у дробных да 7.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады птушак
Савецк (Тульская вобласць)

**Савецк** — горад у Шчокінскім раёне Тульскай вобласці Расіі. Размешчаны на рацэ Упа (басейн Акі), за 11 км на паўднёвы ўсход ад Шчокіна, за 43 км ад Тулы. Насельніцтва (па выніках Усерасійскай перапісу насельніцтва 2010 года) - 7537 чалавек.

## Насельніцтва 
Змена колькасці насельніцтва па даных усесаюзных і ўсерасійскіх перапісаў:

## Спасылкі 
* Савецк і Шчокінскі раён 

Катэгорыя:Гарады Тульскай вобласці
Дзітэр Болен

**Дзітэр Гюнтэр Болен** (ням. Dieter Günther Bohlen; 7 лютага 1954, Бернэ, Ніжняя Саксонія, ФРГ) — нямецкі спявак, музыкант, музычны прадзюсар і кампазітар. Вядомы перш за ўсё як удзельнік дуэта Modern Talking, уласнага гурта Blue System і прадзюсар спявачкі C. C. Catch. Уладальнік характэрнага глухавата фальцэту.

## Дыскаграфія 
### Сінглы 
### Альбомы 
## Аўтабіяграфіі 
* Nichts als die Wahrheit (Нічога акрамя праўды), 2002
* Hinter den Kulissen (За кулісамі), 2003
* Meine Hammer-Sprüche , 2006
* Nur die Harten kommen in den Garten!: Der Weg zum Superstar, (Толькі зацятыя перамагаюць: шлях да славы) 2008
* Der Bohlenweg: Planieren statt sanieren, 2008

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ніжняй Саксоніі
Катэгорыя:Музыканты Германіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Германіі
Катэгорыя:Гітарысты Германіі
Катэгорыя:Музычныя прадзюсары Германіі
Катэгорыя:Кампазітары Германіі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратычнай партыі Германіі
Катэгорыя:Modern Talking
Гвардзейск

**Гвардзейск** (да 7 верасня 1946 — ням. Tapiau — **Тапіяу**; літ. Tepliuva — Тэплюва; польск. Tapiawa / Tapiewo — Тапява / Тапева) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Гвардзейскага раёна Калінінградскай вобласці.  

## Насельніцтва 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт муніцыпальнага ўтварэння «Гвардзейскае гарадское паселішча» 
* Гісторыя і фатаграфіі горада 
* Гвардзейск у энцыклапедыі «Мой горад»
* Гісторыя горада 
* Акруга Велау. DE

Катэгорыя:Гарады Калінінградскай вобласці
Катэгорыя:Пераназваныя населеныя пункты
Джэймс Фенімар Купер

**Джэймс Фенімар Купер** (; , г. Берлінпан, штат Нью-Джэрсі, ЗША — ) — амерыканскі пісьменнік, пачынальнік гістарычнага жанру ў амерыканскай літаратуры.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў Ельскім універсітэце. У 1806—10 служыў на флоце. У 1826—33 жыў у Еўропе.

## Творчасць 
Першы раман «Перасцярога» (1820). Гістарычны раман «Шпіён» (1821) расказвае пра вайну за незалежнасць у Паўночнай Амерыцы 1775—83. Рамантычная паэтызацыя мора ў раманах «Лоцман» (1823), «Чырвоны карсар» (1827), «Марская чараўніца» (1830). У цэнтры нацыянальнай эпапеі з 5 раманаў («Піянеры», 1823; «Апошні з магікан», 1826; «Прэрыя», 1827; «Следапыт», 1840; «Зверабой», 1841) праблемы ўзаемастасункаў прыроды, чалавека і цывілізацыі. Пенталогія вызначаецца рысамі прыгодніцкай, гістарычнай і філасофскай прозы, дасканалай распрацоўкай індзейскай тэмы, якой упершыню нададзена трагічнае гучанне. Аўтар сатырычнага рамана «Манікіны» (1835), «Еўрапейскіх нататкаў» (т. 1—5, 1836—38) і інш. У 1840-я г. апублікаваў каля 20 раманаў.

На беларускую мову асобныя творы Дж. Ф. Купера пераклалі Г. Далідовіч, Я. Саламевіч.

## Беларускія пераклады 
* Апопші з магікан, або Аповесць пра 1757 год. — Мн., 1996. (пераклаў Генрых Далідовіч);
* Зверабой, або Першая сцяжына вайны. — Мн., 1997.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Памерлі ад цырозу печані
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Шхеры

[thumb|Шхеры каля горада [Наанталі]]
**Шхеры** ( — скала ў моры) — архіпелаг, які складаецца з дробных скалістых астравоў, падзеленых вузкімі пралівамі і якія пакрываюць значную частку прыбярэжнай марской паласы. Кожны з такіх астраўкоў ў асобнасці называецца «шхера».

## Паходжанне шхер 
Шхеры паўсталі ў выніку ледавіковай эрозіі часткі мацерыка, якая ў выніку была затопленая морам так, што над паверхняй засталіся выступаць толькі самыя высокія ўчасткі сушы ў выглядзе астравоў, астраўкоў ці нават асобных скал.

*
Катэгорыя:Формы рэльефу
Галіна Антонаўна Войцік

**Галіна Антонаўна Войцік**, у шлюбе **Луцкевіч** (; ) — беларуская педагог, публіцыстка, філолаг, перакладчыца.

## Біяграфія 
Нарадзілася 1 ліпеня 1927 года ў сям’і Антона Войціка (1898—1948), беларускага журналіста і перакладчыка, і Зоські Верас (1892—1991), беларускай пісьменніцы і грамадскай дзяячкі.

Вучылася ў Віленскай беларускай гімназіі. У 1950 годзе скончыла Віленскі ўніверсітэт. У 1949—1954 гадах працавала ў Гродзенскім педагагічным інстытуце, у 1954—1957 і 1961—1986 гадах — у Віленскім педагагічным інстытуце.

Памерла 13 жніўня 2007 года, пахавана на могілках Роса ў Вільні.

## Сям’я 
Была ў шлюбе з беларускім грамадскім дзеячам Лявонам Луцкевічам (1922—1997), які пахаваны побач на Росах.

## Творчасць 
Аўтар прац па германістыцы, гістарычных даследаванняў і партрэтаў беларусаў Віленшчыны «Зоська Верас» (1992), «Лявон Луцкевіч» (1999), «Барыс Кіт» (2001), разам з мужам, Лявонам Луцкевічам, — «Аляксандр Коўш», «Аляксандр Уласаў», «Янка Шутовіч», «Пётра Сергіевіч» (усе 2000), «Канстанцін Галкоўскі», «Мар’ян Пецюкевіч» (абедзве 2001), «Адам Станкевіч», «Антон Антановіч» (абедзве 2002). На беларускую мову пераклала з літоўскай кнігу «Па Віліі» Часлава Кудабы (1992), нарыс «Вучыцца жыць» А. Жэмайцітэ (1988).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Саламевіч Я. Войцік // ЭГБ у 6 т. Т. 6, кн. ІІ. Мн., 2003.

Катэгорыя:Філолагі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі прозы і драматургіі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з літоўскай мовы
Савецк (Калінінградская вобласць)

**Саве́цк** (; да 1946 г. — **Тыльзіт**, ) — горад і порт у Калінінградскай вобласці Расійскай Федэрацыі.

Другі па колькасці насельніцтва (пасля Калінінграда) горад Калінінградскай вобласці — 44,6 тыс. чал. (2011).

## Гісторыя 
Горад заснаваны ў 1288 годзе. Размешчаны на сутоцы рэк Тыльжа і Нёман, злучаны мытным тэрміналам з літоўскім берагам праз мост Каралевы Луізы.

Прамысловы цэнтр: прадпрыемствы радыёэлектроннай, лёгкай і харчовай прамысловасці. Транспартны вузел.

25 чэрвеня 1807 года ў горадзе быў падпісаны *Тыльзіцкі мір*.

## Насельніцтва 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт г. Савецк 
* Сайт і форум горада 
* Савецк у энцыклапедыі «Мой горад»
* Лясныя могілкі ў Савецку (у памяць герояў Першай сусветнай
* Бясплатны даведнік Савецка з картай горада

Катэгорыя:Пераназваныя населеныя пункты
Катэгорыя:Гарады Калінінградскай вобласці
Нітрацэлюлоза

thumb|right|250px|Нітрацэлюлоза

**Нітрацэлюлоза** (нітрат цэлюлозы, нітраклетчатка) — групавая назва хімічных злучэнняў, азотнакіслых складаных эфіраў цэлюлозы з агульнай формулай &#91;()3-x()x&#93;&nbsp;n, дзе х — ступень замяшчэння (этэрыфікацыі), а n — ступень полімерызацыі.

Катэгорыя:Выбуховыя рэчывы
Катэгорыя:Нітразлучэнні
Балтыйск

**Балтыйск** (да 1946 года — **Пілау**, ням. , польск. , літ. ) — горад у Калінінградскай вобласці Расійскай Федэрацыі. З 2008 года — адміністрацыйны цэнтр Балтыйскага раёна.  Размешчаны на беразе Балтыйскага праліва, які злучае Калінінградскі (Віслінскі) заліў з Балтыйскім морам. Балтыйск — самы заходні горад Расіі. Дзейнічаюць буйны марскі порт, паромны тэрмінал, чыгуначны вакзал.

У Балтыйску знаходзіцца найбуйнейшая база Ваенна-марскога флоту Расіі на Балтыйскім моры.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Валерый Мікалаевіч Сяверыкаў (1947—1997) — вучоны-фізік, доктар фізіка-матэматычных навук, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (1996).

Катэгорыя:Гарады Калінінградскай вобласці
Піянерскі (горад)

**Піянерскі** (да 1946 года — **Нойкурэн**, , , ) — горад-курорт і марскі порт у Калінінградскай вобласці Расійскай Федэрацыі.

Горад размешчаны на ўзбярэжжы Балтыйскага мора (на Калінінградскім (Земландскім) паўвостраве). Да 1945 года ўваходзіў у склад Германіі (Усходняя Прусія).
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Калінінградскай вобласці
Несцераў (Калінінградская вобласць)

**Несцераў** (да 1938 — **Шталупёнен** (, , ), да 1946 — **Эбенродэ** () — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Несцераўскага раёна Калінінградскай вобласці. Размешчаны недалёка ад мяжы з Літвой, за 140 км ад Калінінграда. Чыгуначны пагранпераход з Літвой.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Калінінградскай вобласці
Вук Стэфанавіч Караджыч

**Вук Стэфанавіч Караджыч** (серб. *Вук Стефановић Караџић*;  — ) — сербскі лінгвіст, рэфарматар сербскай мовы.

### Біяграфія 
Нарадзіўся ў Тршычы. Адукацыю атрымаў у Лозніцы, а пасля ў манастыры. Але бацька хутка вярнуў яго дадому, бо ў манастыры ён больш займаўся гаспадаркай, чым вучыўся. Вучыцца ў гімназіі ў Петрыне. Пазней вучыўся ў Бялградзе. У хуткім часе захворвае і ад’язджае на лячэнне ў Пешт. Падчас знаходжання ў Вене знаёміцца з Ернеем Копітарам, які дапамагае яму ажыццяўляць запланаванае. Там Караджыч пачаў працу па рэфармаванні мовы і правапісу і ўвядзенні народнай мовы ў мастацкую творчасць. Праз забарону друкавацца ў Сербіі і Аўстрыйскай імперыі з’язджае ў Расію, дзе мае магчымасць працаваць. Пахаваны ў Вене, прах перавезены ў Бялград.

### Філалагічныя працы 
У першай палове 19 стагоддзя Вук Караджыч з дапамогай вядучых тагачасных філолагаў (у тым ліку братоў Грым) і аўстрыйскай улады, якую прадстаўляў Ерней Копітар, рэфарміраваў сербскі правапіс. Працы Караджыча, сярод якіх першае (1818) і другое пашыранае (1852) выданні сербскага слоўніка, пераклад Новага запавету (1847), заклалі падмурак сучаснай стандартнай сербскай мовы, а таксама значна паўплывалі на фарміраванне сучаснай стандартнай харвацкай мовы.
Вук Караджыч намагаўся наблізіць літаратурную мову да народнай, настойваў на прыманні ў літаратурную мову народных элементаў. Прапанаваў перарваць традыцыю пісьмовага маўлення, якое не мае апірышча ў народнай гаворцы, заснаваць новую літаратурную норму на базе жывой мовы. Намагаўся ачысціць сербскую мову ад царкоўнаславянізмаў як ненатуральных элементаў, а базай зрабіць наваштокаўскія дыялекты.

### Рэформа кірыліцы 
Са стараславянскай азбукі Караджыч пераняў 24 літары:

Да іх дадаў: **Ј ј**, **Љ љ**, **Њ њ**, **Ћ ћ**, **Ђ ђ** и **Џ џ**

## Гл. таксама 
* Філіп Вішніч

## Спасылкі 
Катэгорыя:Філолагі Сербіі
Катэгорыя:Славянскія асветнікі
Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Заграба
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сербіі
Гур’еўск (Калінінградская вобласць)

**Гур’еўск** (да 1946 года — **Нойгаўзен**, ) — горад у Расійскай Федэрацыі, адміністрацыйны цэнтр Гур’еўскага раёна Калінінградскай вобласці. Плошча 10 км².  Горад размешчаны за 7 км на паўночны ўсход ад Калінінграда і з’яўляецца горадам-спадарожнікам.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Калінінградскай вобласці
Вулканічнае шкло

thumb|Вулканічнае шкло, Гавайі
**Вулканічнае шкло** — нераскрыштылізаваны прадукт хутка астылай лавы, які ўтвараецца пры загартоўцы (хуткім астыванні) магматычнага расплаву, які дасягнуў зямной паверхні. Можа цалкам складаць вывергнутыя ліпарытавыя кіслыя, радзей базальтавыя эфузіўныя горныя пароды. Амаль цалкам складае абсідыян, смаляны камень (пехштэйн), перліт, пемза, тахіліт, сардавалітыт. Паказчык праламлення 1,5.

## Спасылкі 
* Вулканічнае шкло у энцыклапедыі Кальера

Катэгорыя:Магматычныя горныя пароды
Ацэтон

**Ацэто́н** (*дыметылкетон*, сістэматычнае найменне: прапан-2-он) — прасцейшы прадстаўнік кетонаў. Формула: CH3-C(O)-CH3.

Бескаляровая лёгкарухомая лятучая вадкасць з характэрным пахам. Цалкам змешваецца з вадой і большасцю арганічных растваральнікаў. Ацэтон добра растварае шматлікія арганічныя рэчывы (ацэтылцэлюлозу і нітрацэлюлозу, воск, гуму і інш.), а таксама шэраг соляў (хларыд кальцыю, ёдыд калію). З’яўляецца адным з метабалітаў, якія выпрацоўваюцца чалавечым арганізмам.

Атрымліваюць гідратацыяй прапілену з наступным акісленнем прамежкавага ізапрапілавага спірту.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Кетоны
Катэгорыя:Растваральнікі
Катэгорыя:Фатаграфічныя рэактывы
Катэгорыя:Прадукцыя асноўнага арганічнага сінтэзу
Пемза

thumb
**Пемза** — порыстае вулканічнае шкло, якое ўтварылася ў выніку вылучэння газаў пры хуткім застыванні кіслых і сярэдніх лаў. Колер пемзы ў залежнасці ад складу і валентнасці жалеза змяняецца ад белага і блакітнаватага да жоўтага, бурага і чорнага. Порыстасць дасягае 60%. Цвёрдасць па шкале Маоса каля 6, шчыльнасць 2-2,5 г/см ³, аб'ёмная маса 0,3-0,9 г/см ³. Вялікая порытасць пемзы абумоўлівае добрыя цеплаізаляцыйныя ўласцівасці. Вогнеўстойлівая. Хімічна інертная.

Выкарыстоўваецца як запаўняльнік у лёгкіх бетонах (пемзабетане), як гідраўлічная дадатак да цэменту і вапны. У якасці абразіўнага матэрыялу ўжываецца для шліфоўкі металу і дрэва, паліроўкі каменных вырабаў. Таксама выкарыстоўваецца для гігіенічнага выдалення агрубелай скуры ступняў.

## Галерэя 

Выява:Mineral_Pumnita_GDFL004.JPG
Выява:Pierre_ponce.jpg
Выява:Pumice_stone444.jpg
Выява:Pumice_Stone.jpg

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Цеплаізаляцыйныя матэрыялы
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Катэгорыя:Магматычныя горныя пароды
Патсдамская канферэнцыя

[thumb|Палац [Цэцыліенхоф — месца правядзення Патсдамскай канферэнцыі]]
**Патсдамская канферэнцыя** адбылася ў Патсдаме ў палацы Цэцыліенхоф з 17 ліпеня па 2 жніўня 1945 г. з удзелам кіраўнікоў трох найбуйнейшых дзяржаў антыгітлераўскай кааліцыі ў Другой сусветнай вайне з мэтай вызначыць далейшыя крокі па пасляваеннага ўладкавання Еўропы.

## Гісторыя 
Гэта была трэцяя і апошняя сустрэча «вялікай тройкі» антыгітлераўскай кааліцыі. Першыя дзве адбыліся ў канцы 1943 года ў Тэгеране (Іран) і ў пачатку 1945 года ў Ялце (Савецкі Саюз).

У канферэнцыі ўдзельнічалі кіраўнікі ўрадаў трох дзяржаў — прэзідэнт ЗША Гары Трумэн (старшыняваў на ўсіх пасяджэннях), старшыня Савета Народных Камісараў СССР і старшыня Дзяржаўнага Камітэта Абароны СССР І. В. Сталін і прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі Уінстан Чэрчыль (падчас канферэнцыі пацярпеў паразу на выбарах, і ў Патсдам прыбыў яго пераемнік Клемент Этлі).

## Размяшчэнне дэлегацый 
[thumb|left|250px|Патсдамская канферэнцыя: [Уінстан Чэрчыль, Гары Трумэн і Іосіф Сталін (злева направа)]]

36 з 176 памяшканняў палаца былі адведзены для правядзення канферэнцыі. Дэлегацыі размяшчаліся не ў Цэцыліенхофе, а на вілах у Патсдамскім раёне Бабельсберг — савецкая дэлегацыя размясцілася на віле, якая раней належала генералу Людэндорфу. Рабочым пакоем амерыканцаў служыў былы салон кронпрынца, былы кабінет кронпрынца служыў рабочым пакоем савецкай дэлегацыі.

Зараз у палацы Цэцыліенхоф размешчаны гасцініца і рэстаран, а таксама мемарыяльны музей Патсдамскай канферэнцыі.

## Гл. таксама 
* Патсдамская дэкларацыя, 1945

## Спасылкі 
Катэгорыя:Падзеі 17 ліпеня
Катэгорыя:Ліпень 1945 года
Катэгорыя:Міжнародныя канферэнцыі краін Антыгітлераўскай кааліцыі
Катэгорыя:Наступствы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Патсдам
Катэгорыя:1945 год у СССР
Юрый Іванавіч Еханураў

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя          = Юрый Іванавіч Еханураў
| арыгінал імя     = Юрій Іванович Єхануров
| выява              = Yuriy Yekhanurov 2013.jpg

| дата нараджэння        = 
| месца нараджэння       = 
| нацыянальнасць = 
| жонка = Алена Еханурава
| дзеці = сын Дзмітрый
| адукацыя = 
| навуковая ступень = 
| бацька = Іван Міхайлавіч Еханураў
| маці = Гялена Іванаўна Еханурава
| узнагароды = { style="background: transparent"
 
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
}}

**Ю́рый Іва́навіч Ехану́раў** (;  года) — прэм'ер-міністр Украіны з верасня 2005 па жнівень 2006. З 19 снежня 2007 па 5 чэрвеня 2009 года — міністр абароны Украіны ва ўрадзе Юліі Цімашэнка.

## Гл. таксама 
* Палітычны крызіс ва Украіне, 2006
* Парламенцкія выбары ва Украіне, 2006
* Парламенцкі крызіс ва Украіне, 2006
* Народны Саюз «Наша Украіна»

Катэгорыя:Губернатары Днепрапятроўскай вобласці
Катэгорыя:Выкладчыкі Кіеўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Міністры абароны Украіны
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Украіны
Катэгорыя:Члены партыі «Наша Украіна»
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны III склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны IV склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны V склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VI склікання
Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
Усходняя Прусія

**Усходняя Прусія** (, , ) — правінцыя Прусіі. Былы член Паўночнагерманскага саюза, якая лічылася жытніцай (ням. Kornkammer) Германскай імперыі. Ядро Прусіі з яе сталіцай горадам Кёнігсбергам (цяпер Калінінград) цяпер ўключае ў сябе Калінінградскую вобласць (Расія). Перыферыйныя тэрыторыі, якія складаюць больш за дзве траціны былой нямецкай правінцыі, ліквідаванай у адпаведнасці з рашэннем Патсдамскай канферэнцыі, знаходзяцца ў складзе Літвы і Польшчы.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Калінінградскай вобласці
Анет Ользан

**Анет Ользан** (; пры нараджэнні **Анет Інгегерд Блюкерт**, швед. Anette Ingegerd Blyckert; ) — шведская спявачка, былая вакалістка фінскага сімфонік-метал-гурта Nightwish. Была абрана з 2000 іншых прэтэндэнтаў. Замяніла папярэднюю вакалістку Nightwish Тар’ю Турунен. У мінулым была вакалісткай групы *Alyson Avenue*.

## Асабістае жыццё 
Жыве у горадзе Хельсінгбарг з мужам Юханам Хусгавелем (былы басіст гурта Pain), з якім яны ажаніліся ў 2013 годзе. Мае трох сыноў (першы — ад папярэдняга брака з Фрэдэрыкам Блюкертам).

## Дыскаграфія 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны блог
* Профіль на афіцыйным сайце Nightwish 
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Швецыі
Катэгорыя:Жаночы вакал у рок-музыцы
The Chordettes

**The Chordettes** — амерыканскі жаночы квартэт, які выконваў а капэла і спецыялізаваўся на традыцыйнай папулярнай музыцы. Працавалі ў перыяд з 1946 па 1961 гады; першы буйны хіт — песня «Mr. Sandman», выкананая ў 1954 годзе, другі поспех прыйшоў з песняй «Lollipop» у 1958 годзе.

Гурт меў фан-клуб са значнай колькасцю ўдзельнікаў, які ўзначальваецца Джодзі Дэстэфана (Jody Destefano).

## Кар’ера 
Гурт быў створаны ў Шэбайгане, штат Вісконсін, у 1946 годзе. Першапачаткова ў склад гурта ўваходзілі Джанет Эртэл (21 верасня 1913 — 4 лістапада 1988), Кэрал Башмэн, Дораці Шварц і Джыні Осбарн (25 красавіка 1928 — 19 мая 2003). У 1952 годзе Лін Эванс замяніла Дораці Шварц, а ў 1953 годзе Марджы Нідхэм замяніла Джыні Осбарн, якая пазней вярнулася ў склад гурта. Нэнсі Овертан (6 лютага 1926 — 5 красавіка 2009) таксама прысутнічала ў гурце, але ніколі не брала ўдзел у гуказапісу. Першапачаткова яны гралі фолк-музыку як The Weavers, але затым змянілі стыль. Магчыма, частка змен была праведзена пад уплывам бацькі Осбарн.

## Дыскаграфія 
### Сінглы 
### Альбомы 
* *The Chordettes Sing Your Requests* (1954)

## Спасылкі 
* Гісторыя песні Lollipop

Катэгорыя:Поп-гурты ЗША
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Квартэты
Слаўск

**Слаўск** (да 1946 — **Хайнрыхсвальдэ**, , , ) — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Слаўскага раёна Калінінградскай вобласці.

Размешчаны на Прыморскай нізіне, за 120 км на паўночны ўсход ад Калінінграда. Чыгуначная станцыя Слаўск-Новы на лініі Калінінград — Савецк, за 16 км ад Савецка, дзе знаходзіцца прапускны пункт у Літву.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Калінінградскай вобласці
Саковіч

**Саковіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адам Мацей Саковіч (?—1662) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
* Аляксандра Саковіч (1906—1997) — беларуская пісьменніца.
* Андрэй Саковіч (?—1465) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
* Андрэй Сяргеевіч Саковіч (нар. 1992) — беларускі футбаліст.
* Антон Навумавіч Саковіч (1895—1982) — генерал-лейтэнант.
* Багдан Саковіч (?—1491) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
* Васіль Андрэевіч Саковіч (нар. 1949) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.
* Васко Саковіч (? — каля 1473) — вялікалітоўскі шляхціч.
* Віктар Арсеньевіч Саковіч (1930—2001) — беларускі педагог, заслужаны настаўнік БССР.
* Генадзь Віктаравіч Саковіч (нар. 1930) — савецкі і расійскі хімік.
* Касьян Саковіч (1578?—1647) — рэлігійны дзеяч, пісьменнік.
* Фабіян Саковіч (1742—1787) — польскі паэт, перакладчык, педагог.
* Юльян Саковіч (1906—1943) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.