open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Карчма з Хвоева

**Карчма** — помнік драўлянай народнай архітэктуры XIX стагоддзя з вёскі Хвоева Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці. Перанесена ў Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту ў аграгарадку Азярцо, дзе прадстаўлена ў экспазіцыі «Цэнтральная Беларусь».

## Гісторыя 
Карчма была пабудавана каля дарогі Сноў — Савічы прыкладна ў сярэдзіне XIX ст. У канцы XIX — пачатку XX ст. карчму арандавала ў мясцовага пана яўрэйская сям’я. У сярэдзіне XX стагоддзя ў будынку знаходзілася пачатковая школа.

## Архітэктура 
Зрубная пабудова прамавугольная ў плане са складанай унутранай планіроўкай: сені, гасцявы пакой, кухня, падсобнае памяшканне, шынок. Бярвёны зруба часаныя на два канты. Злучэнне вуглоў «у чашку» з астаткам. Дах двухсхільны, накрыты чаротам. Да галоўнага ўваходу вядзе каменны ганак на чатыры прыступкі і з навесам на двух слупах. Прамавугольныя аконныя праёмы ў простых ліштвах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Нясвіжскага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту
Катэгорыя:Корчмы Беларусі
Катэгорыя:Хвоева
Катэгорыя:Перамешчаныя будынкі і збудаванні Беларусі
Мінская брама (Бабруйская крэпасць)

**Мінскія брама** — колішняя галоўная брама Бабруйскай крэпасці, спраектаваная пецярбургскім архітэктарам А. Я. Штаўбертам (1780—1843 гг.). Праект брамы «найвышэйша ўхвалены» ў пачатку 1824 г. Брама злучала крэпасць з дарогай на Мінск і адкрывалі галоўную вуліцу ў крэпасці, у кірунку да Рагачоўскай брамы.

## Архітэктура 
З унутранага боку мела тры роўнапралётныя аркі, заключаныя паміж лесвіцамі, якія вялі на верх крапасных валаў. Аркі, апраўленыя клінчатымі архівольтамі, абапіраюцца на невысокія руставаныя апоры. Сярэдняя арка служыла для праезду, у крайніх меліся дзверы да кардэгардый; аб'ядноўваў аркі просты карніз. Атык упрыгожваў амаль двухмятровы чыгунны двухгаловы арол, які трымаў у лапах лаўровы вянок і паходню, падпаленую з двух бакоў. У цэлым брама была імпазантным, масіўным збудаваннем, параднасць якому надаваў звычайны для класіцызму набор дэталяў.

## Спасылкі 
* Елена Квитницкая. Брамы Белоруссии. Часть 2
* Осколок империи 

Катэгорыя:Брамы Бабруйскай крэпасці
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Бабруйска
Аркадзь Сільвестравіч Хмялеўскі

{{Ваенны дзеяч
|імя = Аркадзь Сільвестравіч Хмялеўскі
|арыгінал імя = 
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = вёска Асееўка, , Мінская вобласць
|дата смерці = 
|месца смерці = 
|выява = 
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1941—1947
|званне = 
|род войскаў = пяхота
|пасада =
|частка =
|бітвы = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
|сувязі = 
|у адстаўцы =
}}
**Аркадзь Сільвестравіч Хмяле́ўскі** (, вёска Асееўка, Мінскі раён — ) — маёр Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Аркадзь Хмялеўскі нарадзіўся 3 лютага 1921 года ў вёсцы Асееўка, цяпер — Мінскі раён Мінскай вобласці. Пасля заканчэння Мінскага юрыдычнага тэхнікума працаваў у органах НКУС СССР. У ліпені 1941 года Хмялеўскі быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У тым жа годзе Хмялеўскі скончыў Тамбоўскае пяхотнае вучылішча.

З 1942 года на Заходнім, Бранскім, Цэнтральным, 1-м Украінскім франтах. Да студзеня 1945 года гвардыі капітан Аркадзь Хмялеўскі камандаваў батальёнам 4-га гвардзейскага стралковага палка 6-й гвардзейскай стралковай дывізіі 13-й арміі 1-га Украінскага фронту. Удзельнік Курскай бітвы, вызвалення Украіны, Польшчы, Чэхаславакіі. Вызначыўся ў час вызвалення Польшчы. 12 студзеня 1945 года батальён Хмялеўскага прарваў нямецкую абарону на ўсход ад горада Кельцы. У ноч з 26 на 27 студзеня ён паспяхова пераправіўся цераз Одэр у раёне горада Штэйнау (цяпер — Сцінава) і захапіў плацдарм на яго заходнім беразе.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 красавіка 1945 года гвардыі капітан Аркадзь Хмялеўскі быў ганараваны высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

У 1946 годзе Хмялеўскі скончыў . У 1947 годзе ў званні маёра ён быў звольнены ў запас. Пасля вайны ў народнай гаспадарцы, пражываў і працаваў у Мінску. Сканаў 15 студзеня 1987 года, пахаваны на Паўночных могілках Мінска.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў, ордэнам Чырвонай Зоркі і побач медалёў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камандзіры батальёнаў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Маёры СССР
Будлея

**Будлея** (*Buddléja*) — род кветкавых раслін, які раней адносілі да сямейства . Род цяпер уключаюць у сямейства .

Род быў названы ў гонар англійскага батаніка .

### Віды 
Паводле базы даных *The Plant List*, род уключае 141 від. Некоторые из них:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* . — С. 350
* Leeuwenberg, A. J. M. (1979) *The Loganiaceae of Africa XVIII Buddleja L. II, Revision of the African & Asiatic species*. Mededelingen Landbouwhogeschool Wageningen, Netherlands.
* Norman, E. (2000). Buddlejaceae. *Flora Neotropica, Vol. 81.* New York Botanical Garden, USA. ISSN 0071 — 5794
* Stuart, D. (2006). *Buddlejas*. RHS Plant Collector Guide. Timber Press, Oregon, USA. ISBN 978-0-88192-688-0

## Спасылкі 
* *Buddleja globosa* pictures from *Chilebosque*. 
* Reference to nomenclature issue
* Using Butterfly Bush in the Landscape 

Катэгорыя:Залознікавыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Грабавец

**Грабаве́ц** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Велікалуцкага сельсавета. Размешчаны за 5 км ад чыгуначнай станцыі Баранавічы.

## Гісторыя 
Вядомы з 1577 года як сяло. У 1897 годзе ў Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета, карчма.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Ястрамбельскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Вёска вызвалена воінамі 193-й стралковай дывізіі.

Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Лаўрынавіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 43 двары, 194 жыхары (1897)
* 5 двароў, 344 жыхары (1909)
* 43 двары, 222 жыхары (1921)
* 389 жыхароў (1939)
* 224 жыхары (1959)
* 22 двары, 36 жыхароў (1998)
* 13 гаспадарак, 28 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
GU8

**Глабальны кансорцыум U8** ( скарочана **GU8**) — адукацыйны кансорцыум вядучых 8 універсітэтаў, размешчаных у прыбярэжных або партовых гарадах у Аўстраліі, КНР, Францыі, Ізраілі, Паўднёвай Карэі, Вялікабрытаніі і ЗША. У 2008 старшынёй Савета прэзідэнтаў кансорцыума быў абраны , рэктар Універсітэта Род-Айленда.

У склад групы GU8 уваходзяць наступныя ўніверсітэты:

Супрацоўніцтва ў рамках групы GU8 накіравана на 3 асноўных мэты:
* Стварэнне глабальнай сістэмы крытэрыяў адміністрацыйнага ўзаемадзеяння (абмен інфармацыяй, глабальная бібліятэка і інш.)
* Распрацоўка агульнай сістэмы адукацыі з агульнымі навучальнымі планамі, уключаючы агульныя акадэмічныя ступені, кіберкласы і інш.
* Правядзенне сумесных даследаванняў з упорам на глабальную лагістыку, бізнес, марскія спецыяльнасці і высокія тэхналогіі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кансорцыума GU8 

Катэгорыя:Асацыяцыі ВНУ
Дом-камуна (Гомель)

**Дом-камуна** — будынак у Гомелі, пабудаваны ў 1929—1931 гадах паводле праекта Станіслава Шабунеўскага, помнік архітэктуры канстрыктывізму. Месціцца па адрасе пр-т. Леніна, 51.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1929—1931 гадах паводле праекта архітэктара Станіслава Шабунеўскага як жылы дом для рабочых паравозавагонарамонтнага завода. Дамы такога тыпу ў 1928—1929 гадах з’явіліся ў многіх гарадах СССР. Гэта былі першыя спробы стварэння дамоў-комплексаў з рознымі памяшканнямі грамадска-бытавога абслугоўвання. Акрамя Гомеля, у БССР такі дом у 1930—1935 гадах быў пабудаваны ў Бабруйску.

У гады Другой сусветнай вайны будынак быў пашкоджаны. У пасляваенныя гады быў толькі разабраны парапет, які павінен быў імітаваць плоскі дах, у свой час запраектаваны, але не выкананы прах тэхнічную непадрыхтаванасць будаўніцтва.

## Архітэктура 
Мае ў плане форму выцягнутай літары П і займае даўжыню квартала. Вонкавы выгляд будынка характэрны для архітэктуры таго перыяду. Асаблівая выразнасць аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі дасягнута спалучэннямі вертыкальных сяміпавярховых аб’ёмаў, што фланкіруюць цэнтральны шасціпавярховы аб’ём з бакавымі крыламі.

Сістэма памяшканняў культурна-бытавога абслугоўвання запраектаваных будынкаў не ўлічвала многіх патрэб жыхароў дома. Не ўсё з запраектаванага было выканана, асобныя памяшканні выкарыстоўваліся па іншым прызначэнні. Пасля некалькіх перабудоў гомельскі дом-камуна быў рэканструяваны пад інтэрнат калідорнага тыпу, на першым паверсе прадугледжваліся памяшканні грамадскага прызначэння — вестыбюль, сталовая, дзіцячая дашкольная ўстанова, пакоі для гурткоў, бібліятэка. Пасля перабудовы 1990—2000-х гадоў на першым паверсе дома месцяцца гандлёвыя памяшканні, на верхніх — кватэры.

## Галерэя 

Файл:Homiel, Zamkavaja-Gieneralskaja. Гомель, Замкавая-Генэральская (1930-39).jpg|1930-я гг.
Файл:Homiel, Zamkavaja-Mienskaja. Гомель, Замкавая-Менская (1930-41).jpg|1930-я гг.
Файл:Homiel, Zamkavaja-Gieneralskaja. Гомель, Замкавая-Генэральская (1933).jpg|1933 г.
Файл:Homiel, Zamkavaja-Gieneralskaja. Гомель, Замкавая-Генэральская (1940).jpg|1940 г.

## У культуры 
* Будынак стаў падзейным цэнтрам рамана Васіля Ткачова «Дом камуны» (2009).

## Літаратура 
* Гомельскі дом-камуна // 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дамы-камуны
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Станіслава Шабунеўскага
Катэгорыя:Праспект Леніна (Гомель)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гомеля
Катэгорыя:Славутасці Гомеля
Катэгорыя:1931 год у Гомелі
Кабушкіна

**Ка́бушкіна** (, ) — пасёлак у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Велікалуцкага сельсавета. Размешчаны за 14 км на поўдзень ад Баранавічаў.

## Гісторыя 
Раней паселішча было вядома як вёска Торбалава.

У 1969 годзе вёска пераўтворана ў пасёлак, якому было нададзена прозвішча Героя Савецкага Саюза, ураджэнца суседняй вёскі Малахоўцы Івана Кабушкіна.

Да пасёлка далучана вёска Чарамошнік.

## Насельніцтва 
* 75 жыхароў (1959)
* 204 жыхары (1970)
* 183 жыхары (1998)
* 59 гаспадарак, 178 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Дзмітрый Малахавіч Цырубін

{{Ваенны дзеяч
|імя = Дзмітрый Малахавіч Цырубін
|арыгінал імя =   
|дата нараджэння  = 15.5.1916
|месца нараджэння = 
|дата смерці    = 6.3.1996
|месца смерці = 
|выява = 
|шырыня = 240px
|апісанне выявы =     
|мянушка =  
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1937—1956
|званне = 
|род войскаў = 35px|Бранятанкавыя войскі
|пасада = камандзір танкавага батальёна
|частка = 15-я гвардзейская танкавая брыгада
|бітвы = Савецка-фінская вайна (1939-1940)Вызваленчы паход савецкіх войскаў у Бесарабію (1940)Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
       
-
 
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
**Дзмітрый Малахавіч Цырубін** (2(15).5.1916, вёска Цітаўка, , Магілёўская вобласць — ) — Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
З сялян. Скончыў 8 класаў, Магілёўскую саўпартшколу (1935), Вышэйшыя афіцэрскія бранятанкавыя курсы (1942), працаваў рахункаводам-касірам у саўгасе. У Чырвонай Арміі з 1937 года. Удзельнік савецка-фінскай вайны, вызваленчага паходу ў Бесарабію ў 1940 годзе. У 1941 г. скончыў Ваенна-палітычнае вучылішча ў Адэсе.
     
У Айчынную вайну на фронце з 1941 года, гвардыі маёр — камандзір танкавага батальёна 15 гв.танкавай Рэчыцкай Чырванасцяжнай ордэна Суворава брыгады. Удзельнік Бабруйскай і Мінскай аперацый 1944 года, вызвалення Польшчы. Вызначыўся ў баі за плацдарм на р. Нараў у верасні 1944 года. Танкавы батальён пад камандаваннем Цырубіна Д. М. адзін з першых фарсіраваў раку, 5.9.1944 года на плацдарме адбіў контратаку і, прыследуючы праціўніка, знішчыў 4 танкі і да 120 аўтаматчыкаў. Цырубін асабіста знішчыў 2 процітанкавых гарматы.
    
З 1956 года палкоўнік Цырубін у запасе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Пахаваныя ў Мікалаеве
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клімавіцкім раёне
Алімпія (Вашынгтон)

**Алімпія** () — горад у ЗША, сталіца штата Вашынгтон, адміністрацыйны цэнтр акругі Цёрстан.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на поўдні заліва П’юджэт-Саўнд у вусці ракі Дэшут. Частка тэрыторыі цэнтра горада знаходзіцца на насыпных глебах. На паўночны захад ад Алімпіі размешчаны паўвостраў Алімпік з аднайменным нацыянальным паркам, дзе растуць унікальныя дажджавыя лясы ўмеранага клімату.

## Клімат
Клімат Алімпіі марскі з рысамі міжземнаморскага. Сярэднямесячная тэмпература вагаецца ад 3-3,5 °C зімой да 17-17,6 ° С летам, сярэднегадавая — 10,2 °C. Ападкаў выпадае 1265 мм у год, летам у выглядзе дажджу, зімой — у выглядзе дажджу, снегу або снегу з дажджом. Сярэдняя вільготнасць паветра — 93 %. Увосень і ўзімку частыя моцныя туманы. Найбольш высокая зарэгістраваная тэмпература — 39,8 °C, мінімальная — −22,4 °C.

## Насельніцтва 
Паводле даных перапісы 2010 года ў горадзе пражывала 46 478 чалавек, мелася 20 761 хатняя гаспадарка і 10 672 сям'і.

Расавы склад насельніцтва:
* белыя — 77,4 %
* лацінаамерыканцы (усіх рас) — 6,3 %
* азіяты — 6,0 %
* негры — 2,0 %
* індзейцы — 1,1 %

Сярэднегадавы даход на душу насельніцтва складае 22 590 долараў ЗША (даныя 2000 года). Сярэдні ўзрост гараджан — 38 гадоў. Узровень злачыннасці значна ніжэйшы за сярэдні па ЗША.

## Горад-пабрацім 
*  Ката, Японія

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Алімпіі

Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Вашынгтона
Капані (Баранавіцкі раён)

**Капані́** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Велікалуцкага сельсавета. Размешчаны за 8 км на поўдзень ад Баранавічаў, за 5 км ад чыгуначнай станцыі Баранавічы-Палескія на лініі Баранавічы — Лунінец.

Увекавечана ў мемарыяльным комплексе «Хатынь».

## Гісторыя 
З 12 кастрычніка 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У ліпені 1944 года акупанты спалілі вёску, знішчылі 14 двароў і загубілі 17 жыхароў. Пасля вайны адноўлена.

Да 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Лаўрынавіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 15 двароў, 63 жыхары (1940)
* 79 жыхароў (1959)
* 65 жыхароў (1970)
* 12 гаспадарак, 26 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Капані

Назву **Капані** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Капані́ — вёска ў Баранавіцкім раёне.
* Магілёўская вобласць:
** Капані́ — вёска ў Чавускім раёне.

### Украіна 
* Днепрапятроўская вобласць:
** Капані (Васылькіўскі раён)
* Аўтаномная Рэспубліка Крым:
** Капа́ні — вёска ў Джанкойскім раёне.
* Львоўская вобласць:
** Капані́ — вёска ў Золачыўскім раёне.

## Гл. таксама 
* Копані
Хачмаз

**Хачмаз** () — горад на поўначы Азербайджана. Адміністрацыйны цэнтр . Размешчаны на рацэ . Чыгуначная станцыя ў 163 км на паўночны захад ад Баку на лініі Гудэрмес — Баку.

## Тапаграфічныя карты 
* 

## Спасылкі 
* Сайт пра Хачмаз і Хачмазскі раён 
* Хачмас у БСЭ 

*
Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Катэгорыя:Населеныя пункты Хачмазскага раёна
Лаўровыя

**Ла́ўро́выя** (*Lauraceae*) — сямейства кветкавых раслін парадку .

Прадстаўнікі сямейства распаўсюджаныя паўсюдна, пераважна ў вільготных трапічных і субтрапічных абласцях Старога і Новага Свету.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Lauraceae  in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants. 
* Kostermans, André Joseph Guillaume Henri. 1957. Lauraceae. *Reinwardtia* 4(2): 193—256
* Meissner (né Meisner), Carl Daniel Friedrich 1864. Lauraceae (Ordo 162) in A. L. P. P. de Candolle (ed.), *Prodromus Systematis Universalis Regni Vegetabilis* 15(1): 1-260, Parisiis [Paris], Victoris Masson et Filii.
* Mez, Carl Christian 1889. Lauraceae Americanae Monographice Descripsit. *Jahrbuch des Königlichen Botanischen Gartens und des Botanischen Museums zu Berlin* 5: 1-556.
*  (1836): Systema Laurinarum, Berlin, Veitii et Sociorum. Until the page 352, available, free, on pdf files in Gallica
* Rohwer, Jens G. in Kubitzki, K.(Editor) 1993. The Families and Genera of Vascular Plants, Vol.2: K. Kubitzki, J. G. Rohwer & V. Bittrich, 366—390. ISBN 3-540-55509-9
* Wagner, W. L., D. R. Herbst, and S. H. Sohmer. 1990. ''Manual of the Flowering Plants of Hawai'i''. Spec. Publ. 83. University of Hawaii Press and Bishop Museum Press. Bishop Museum. 1854 pp.


Катэгорыя:Сямействы раслін
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Азіі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Берлінгтан (Вермонт)

**Берлінгтан** () — найбуйнейшы горад амерыканскага штата Вермонт, цэнтр акругі Чытэндэн. Заснаваны ў 1785 годзе. Размешчаны на схіле пагорка паміж берагам возера Шамплейн і гарамі Адырандак, за 72 км на поўдзень ад амерыкана-канадскай мяжы (Вермонт-Квебек) і за 151 км на поўдзень ад Манрэаля. На ўсход ад Берлінгтана раскінуліся Зялёныя горы. Насельніцтва — 42282 жыхара (2013).

Берлінгтан атрымаў назву ад сямейства Берлінгаў, якое першымі асвоіла навакольныя землі. Годам заснавання паселішча лічыцца 1763, аднак яго актыўнае засяленне пачалося толькід праз дзесяць гадоў, калі тут пачалі працаваць суднаверф і лесапільня. На выпадак нападу брытанцаў у горадзе існаваў гарнізон.

Берлінгтан — найбуйнейшы культурны цэнтр штата Вермонт. У 1791 г. тут заснаваны Вермонцкі ўніверсітэт, ў 1878 — каледж Шамплейн. Стары будынак універсітэта («Old Mill») заклаў генерал Лафает. За 11 км на поўдзень ад горада на тэрыторыі 18 га знаходзіцца Шэлбёрнскі музей.

### Клімат 
Берлінгтан мае вільготны кантынентальны клімат (*Dfb* паводле класіфікацыі клімату Кёпена) з халоднай зімой і цёплым, вільготным летам. Сярэднямесячная тэмпература вар’іруецца ад −7,4 C° у студзені да 21.4 C° у ліпені. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае 937 мм, а найбольш вільготнымі з’яўляюцца летнія месяцы. Пад уплывам возера Шамплейн у горадзе магчымыя снежныя шквалы, калі ў некаторых выпадках за 12 гадзін можа выпасці да 33 см снегу. Агулам снегавых ападкаў у Берлінгтане выпадае ў сярэднім 206 см, але гэта значэнне можа прыкметна змяняцца ад года да года.

* Сярэднегадавая тэмпература — +7,7 C°
* Сярэднегадавая хуткасць ветру — 3,6 м/с
* Сярэднегадавая вільготнасць паветра — 70 %

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Джэйк Саліван, амерыканскі дзяржаўны дзеяч
## Гарады-пабрацімы 
*  Арад, Ізраіль
*  Віфлеем, Дзяржава Палесціна
*  Пуэрта-Кабесас, Нікарагуа
*  Элк, Польшча
*  Яраслаўль, Расія

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Вермонта

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1783 годзе
Мадысан (Вісконсін)

**Мадысан** () — горад на поўначы ЗША, адміністрацыйны цэнтр штата Вісконсін. Заснаваны ў 1836 годзе. Насельніцтва 233 209 жыхароў (2010). Важны транспартны вузел (чыгункі і аўтадарогі). Прамысловасць: харчовая, паліграфічная, прыладабудаўнічая, электратэхнічная, радыёэлектронная. Каляровая металургія. Вытворчасць сельскагаспадарчых машын. Вісконсінскі ўніверсітэт у Мадысане (з 1848). Неарэнесансавы капітолій, унітарыянская царква (1947-52, арх. Ф. Л. Райт).
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Торнтан Уайлдэр, амерыканскі празаік і драматург
## Гарады-пабрацімы 
*  Айнару, Усходні Тымор
*  Аркатаа, Сальвадор
*  Вільнюс, Літва
*  Камагуэй, Куба
*  Куска, Перу
*  Манагуа, Нікарагуа
*  Мантуя, Італія
*  Абіхіра, Японія
*  Фрайбург, Германія

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Вісконсіна
Малыя Лукі

**Малы́я Лу́кі** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Велікалуцкага сельсавета. Размешчана за 15 км на поўдзень ад Баранавічаў, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Русіно на лініі Баранавічы — Лунінец.

## Гісторыя 
У 1884 годзе ў Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Ястрамбельскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Велікалуцкага сельсавета Навамышскага раёна Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года акупіраваны нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах загінулі 27 аднавяскоўцаў.

## Насельніцтва 
* 27 двароў (1884)
* 76 двароў, 458 жыхароў (1897)
* 96 двароў, 542 жыхары (1909)
* 61 дом, 337 жыхароў (1921)
* 626 жыхароў (1939)
* 417 жыхароў (1959)
* 290 жыхароў (1970)
* 66 двароў, 110 жыхароў (1998)
* 58 гаспадарак, 83 жыхары (2005)

## Вядомыя асобы 
* Леанід Міхайлавіч Сушчэня (1929—2015) — беларускі заолаг.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Довер (Дэлавэр)

**Довер** () — горад у ЗША, сталіца штата Дэлавэр і адміністрацыйны цэнтр акругі Кент. У 2010 годзе насельніцтва горада складала 36047 чалавек. Паблізу горада размешчана авіябаза Довер.

## Гісторыя 
Довер быў заснаваны як месца размяшчэння суда для зноў створанай акругі Кент у 1683 годзе Уільямам Пенам, заснавальнікам Пенсільваніі і ўладальнікам тэрыторыі, вядомай як «Ніжнія акругі на Дэлавэр», і атрымаў сваю назву ў гонар брытанскага горада Дуўр. Пазней, у 1717 годзе, гораду быў дадзены афіцыйны статус спецыяльнай камісіяй Генеральнай Асамблеі штата Дэлавэр.

Сталіца штата Дэлавэр была перанесены сюды з Ньюкасла ў 1777 годзе з-за цэнтральнага размяшчэння Довера і адноснай бяспекі ад брытанскіх рэйдаў на рацэ Дэлавэр. Згодна з актам, прынятым у кастрычніку 1779 года, Асамблея выбірала для пасяджэнняў любое падыходзячае месца, збіраючыся ў гарадах Уілмінгтан, Льюіс, Довер, Ньюкасл і зноў у Льюісе, пакуль, нарэшце, не спынілася канчаткова ў Доверы ў кастрычніку 1781 года.

## Геаграфія і клімат 
Плошча горада складае каля 59 кв.км з якіх суша займае каля 58 кв.км. Клімат — субтрапічны акіянічны, мякчэе за кошт уплыву Дэлавэрскага заліва і ахоўнага дзеяння Апалачаў. Зіма — мяккая, звычайна за год выпадае каля 36 см снегу, аднак, як правіла, ён не застаецца на зямлі занадта доўга. Лета — гарачае і вільготнае, амаль трапічнае, з 29 днямі ў годзе з тэмпературай, якая дасягае або перавышае 32&nbsp;°C. Вясна і восень працяглыя. Ападкі распаўсюджваюцца на працягу года даволі раўнамерна.

## Насельніцтва 
Паводле даных перапісу 2010 года насельніцтва горада складала 36 047 чалавек, мелася 12 340 хатніх гаспадарак і пражывала 7 502 сям’і.

Расавы склад насельніцтва:
* белыя — 48,3 %
* негры — 42,2 %
* лацінаамерыканцы (усіх рас) — 6,6 %
* азіяты — 2,7 %

Сярэднегадавы даход 19 445 долараў ЗША на душу насельніцтва (даныя 2000 года). Сярэдні ўзрост гараджан — 33 года.

Узровень злачыннасці ў горадзе высокі, але большая частка злачынстваў здзяйсняецца ў «чорных» раёнах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Дэлавэра
Наўёйі Акмяне

**Наўёйі Акмяне** ( — у перакладзе **Новыя Акмяны**) — горад у паўночнай Літве, недалёка ад мяжы з Латвіяй. Адміністрацыйны цэнтр Акмянскага раёна Шавельскага павета. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

Наўёйі Акмяне — адзін з самых маладых гарадоў Літвы. Ён узнік вакол буйнога цэментнага завода (ПО «Акмянцэментас»), які быў пабудаваны ў 1952 годзе, назва паходзіць ад горада Акмяны.

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Валянцінавіч Карпяк (нар. 1967) — беларускі дзяржаўны служачы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі
Міхайлоў

Назву **Міхайло́ў** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Магілёўская вобласць
** Міхайлоў — былая вёска ў Бялыніцкім раёне
** Міхайлоў — былы пасёлак у Круглянскім раёне
** Міхайлоў — вёска ў Слаўгарадскім раёне
Нішат Шырвані

**Нішат Шырвані** — іранскі і пасля расійскі паэт, па нацыянальнасці быў азербайджанцам.

## Біяграфія 
Біяграфічных звестак пра яго жыццё практычна не захавалася. Вядома, што ён нарадзіўся ў горадзе ,  (васальная дзяржава Персіі), атрымаў рэлігійную адукацыю ў медрэсэ, аднак пакінуў родны горад, калі той быў акупаваны войскамі Асманскай імперыі, — верагодна, па прычыне пераследу з боку турэцкіх уладаў і духавенства з-за яго творчасці. Ён пераехаў у горад , які ўваходзіў тады ў склад Расійскай імперыі.

## Творчасць 
Творчая спадчына Нішата Шырвані прадстаўлена газэлямі на тэму трагічнасці лёсу, адзіноты, несправядлівасці лёсу; да нашых дзён дайшло толькі некалькі газэляў. Для яго паэтычных твораў уласцівы немудрагелістаць стылю і народная мова пры адначасовых эмацыйнасці і ўменні выкарыстоўваць выяўленчыя сродкі мовы.

## Бібліяграфія 
* Мүмтаз С., Азәрбајҹан әдәбијјаты (Нишат Ширвани), Б., 1925;
* Араслы Һ., XVII—XVIII әср Азәрбајҹан әдәбијјаты тарихи, Б., 1956.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Артыкул у Літаратурнай энцыклапедыі. 
* Nişat Şirvani 

Катэгорыя:Азербайджанскамоўныя паэты
Узяцце Бастыліі

**Узяцце Бастыліі** () — адзін з цэнтральных эпізодаў Вялікай французскай рэвалюцыі, штурм крэпасці — турмы Бастылія 14 ліпеня 1789 года.

Крэпасць пабудавана ў 1382 годзе. Яна павінна была служыць умацаваннем на подступах да сталіцы. Неўзабаве яна стала выконваць функцыі турмы, пераважна для палітычных зняволеных. За 400 гадоў сярод вязняў Бастыліі было нямала знакамітых асоб. Для многіх пакаленняў французаў крэпасць была сімвалам усеўладдзя каралёў.

Да 1780-га турма практычна перастала выкарыстоўвацца.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вялікая французская рэвалюцыя
Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Катэгорыя:Канфлікты 1789 года
Акмяны

**Акмя́ны**, таксама **Акмяне** () — горад у Акмянскім раёне Шавельскага павета Літвы, на рацэ Дабікіне. Месціцца на поўначы краіны, за 7,5 км ад чыгуначнай станцыі Акмяны (на лініі Шаўлі — Мажэйкі). Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй горад належыць да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра Акмяны датуецца 1511 годам, вядомыя як двор жамойцкага старосты Станіслава Кезгайлы. Адносіліся да жамойцкага павета Вялікія Дырвяны. 14 верасня 1531 года вялікі князь Жыгімонт Стары даў дырвянскаму цівуну Яну Станкевічу-Білевічу прывілей на заснаванне ў Акмянах мястэчка з правам праводзіць таргі і трымаць корчмы. У 1596 годзе каралева Ганна Ягелонка заснавала ў Акмянах драўляны касцёл са школай. Да 1717 года былі цэнтрам нягродавага староства.

thumb|150px|злева|Гарадскі герб з каралеўскага прывілея (1792)

13 чэрвеня 1792 года атрымалі магдэбургскае права. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года апынуліся ў складзе Расійскай імперыі.

У найноўшай гісторыі Акмяны атрымалі вядомасць пасля таго, як тут выявілі вялікія радовішчы вапняку і гліны. У 1947 годзе ў Акмянах пачалося будаўніцтва найбуйнешага цэментавага комплексу ў прыбалтыйскіх рэспубліках СССР.

У 1950—1962 гадах цэнтр Акмянскага раёна (пазней цэнтр быў перанесены ў Наўёйі Акмяне).

## Насельніцтва 
* 1736 год — 16 чал.
* 1859 год — 790 чал.
* 1897 год — 1501 чал.
* 1923 год — 1453 чал.
* 1968 год — 2,4 тыс. чал.
* 1990 год — 3,6 тыс. чал.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Крыжа (1912)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Шакі

**Ша́кі**, таксама **Шаке́й** () — горад на поўдні Літвы, за 65 на захад ад Коўні. Недалёка ад горада цячэ рака Шашупа. Адміністрацыйны цэнтр Шацкага раёна Мар’ямпольскага павета. Шакі адносяцца да этнаграфічнага рэгіёну Судовія.

## Гісторыя 
Упершыню Шакі згадваюцца ў 1599 годзе. У 1719 годзе тут быў пабудаваны касцёл, а ў 1805 годзе — пратэстанцкая кірха. Магдэбургскае права Шакі атрымалі ў 1776 годзе. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Шакі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі.

З 1918 года ў складзе Літвы. З 1940 года ў складзе Літоўскай ССР. Практычна ўвесь горад быў зруйнаваны падчас Другой сусветнай вайны. З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Мантпіліер

**Мантпі́ліер** ( ) — сталіца амерыканскага штата Вермонт і адміністрацыйны цэнтр акругі Вашынгтон. Самая маленькая паводле насельніцтве сярод сталіц штатаў у ЗША, у 2010 годзе ў горадзе пражывалі 7855 чалавек.

## Гісторыя 
Рашэнне пра заснаванне горада было прынята Генеральнай Асамблеяй Вермонта 14 жніўня 1781 г. Першыя пасяленцы — дзве сям'і з Масачусетса (прыбылі ў маі 1787 года). Мантпіліер названы ў гонар французскага горада Манпелье. Колькасць насельніцтва паступова ўзрастала і да 1791 года склала 117 жыхароў. На працягу сваёй гісторыі Мантпіліер заставаўся невялікім горадам, хоць будаўніцтва чыгункі ў 1849 годзе і дало імпульс развіццю прамысловасці.

Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Вермонта
Кашадары

**Кашада́ры**, таксама **Кайшадорыс** () — горад у Цэнтральнай Літве, у Ковенскім павеце. Адміністрацыйны цэнтр Кашадарскага раёна. Размешчаны паміж Вільняй і Коўнам. Праз Кашадары цячэ Нёман і Вілія. Кашадары адносяцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Назва 
Першая згадка — у 1590 годзе, у форме «Кошейдарова». Рэдкая на Літве назва татарска-арабскага паходжання.

У 1565 і 1567 годах у спісе Троцкай харугвы войска Вялікага Княства Літоўскага згадваецца татарын Хайшадар Мамулевіч, ад якога пайшоў род Хайшадаравічаў. У тым жа спісе 1567 года згадваецца і Ісуп Хашайдаравіч. Праз стагоддзе Хайшадараў унук Яхія, сын Мустафы, згадваецца ў 1670 года як уласнік маёнтка Вердасава, побач з Кайшадарам. Пазней, як мяркуецца, Хашайдаравічы эмігравалі ў Турцыю.

У пісьмовых крыніцах фіксавалася *Кошейдарова* (1590), *Кошедары* (1895), *Kaszedary* (1795), *Kayszedary* (1826). Сярод літоўцаў панавала назоўная форма *Kaišiadorys* (запісы 1935, 1936 г.). З увагі на імя Хайшадар першаснай мяркуецца форма з «Кайш-» (у літоўскім маўленні *Х*- > *К*-). Форма «Кашадары» ёсць вынікам манафтангізацыі (знікнення дыфтонгу -*аі*-).

Ёсць літоўская народная этымалогія, ад *kаšė* «кош» (славізм) і *daryti* «рабіць, варыць» (той, хто робіць кашы).

## Гісторыя 
Упершыню паселішча згадваецца ў 1590 годзе. У першай палове ХІХ стагоддзя маёнтак Кашадары належаў сям’і Ромераў. У 1860-х гадах маёнтак перайшоў да ўрача Ромераў — Яцакевіча. У 1866 годзе тут жыло 29 жыхароў. Развіццё паселішча атрымала пасля пабудовы чыгуначнай станцыі на лініі Вільня — Коўна. Потым тут прайшла лінія на Шаўлі. 

У часы Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Кашадары занялі войскі Германскай імперыі. З 1918 года ў складзе незалежнай Літвы. З 1940 года ў складзе Літоўскай ССР.

З 1941 да 1944 года Кашадары былі акупаваны нямецкімі войскамі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

File:Kaisiadorys06.jpg|Капліца
File:Kaišiadorys cathedal.jpg|Касцёл
|Чыгуначная станцыя

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Новыя Лукі (Баранавіцкі раён)

**Но́выя Лу́кі** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Велікалуцкага сельсавета. Размешчана за 14 км на поўдзень ад Баранавічаў, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Русіно на лініі Баранавічы — Лунінец.

Да вёскі далучана суседняя в. Задвор’е.

## Гісторыя 
У XIX — пачатку XIX стагоддзяў у Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Ястрамбельскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Велікалуцкага сельсавета Навамышскага раёна Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У Вялікую Айчынную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах загінулі 3 аднавяскоўцы.

## Насельніцтва 
* 76 двароў, 458 жыхароў (1897)
* 19 двароў, 124 жыхары (1909)
* 10 дамоў, 58 жыхароў (1921)
* 95 жыхароў (1939)
* 134 жыхары (1959)
* 47 двароў, 146 жыхароў (1998)
* 31 гаспадарка, 40 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X

## Спасылкі 
Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Беюк нагара

**Беюк нагара** (вясельная нагара) () — азербайджанскі народны ўдарны музычны інструмент. Адзін з самых распаўсюджаных ударных інструментаў у народнай музыцы Азербайджана. Самы буйны з усіх відаў нагар.

## Этымалогія 
У перакладзе «нагара» азначае «паляпванне», а «беюк» — «вялікі».

## Апісанне 
Кёс нагара буйной канструкцыі ў цяперашні час забытая, але ў некалькі паменшанай форме выкарыстоўваецца ў ансамблі . Беюк нагара часта выкарыстоўваецца ў спалучэнні з  Магчымасці яе некалькі абмежаваныя. На гэтай нагары граюць толькі на адкрытым паветры, часта на вяселлях і святах, стукаючы па абодвум яго бакам двума драўлянымі палачкамі. Корпус інструмента цыліндрычнай формы вырабляецца з цвёрдых парод дрэва, з двух бакоў на яго нацягваецца скура. Дыяметр корпуса 400—450 мм, вышыня 500—550 мм.

## Спасылкі 
* Нагара ў Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Азербайджанскія музычныя інструменты

Катэгорыя:Азербайджанскія музычныя інструменты
Катэгорыя:Барабаны
Дэлавэр (заліў)

**Заліў Дэлавэр** () — заліў Атлантычнага акіяна каля берагоў ЗША. Даўжыня 80 км, шырыня ўваходу 18,5 км, у сярэдняй частцы каля 40 км. Плошча заліва 2030 км². Замярзае ў суровыя зімы. Па дне заліва пракладзены суднаходны канал (глыбіня 11,8 метраў) да вусця ракі Дэлавэр, у раёне якога размяшчаюцца гарады Філадэльфія, Чэстэр.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Залівы ЗША
Катэгорыя:Залівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Геаграфія Дэлавэра
Катэгорыя:Геаграфія Нью-Джэрсі
Новыя Лукі

**Но́выя Лу́кі** — тапонім.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Новыя Лукі — вёска ў Баранавіцкім раёне.
* Гомельская вобласць:
** Новыя Лукі — вёска ў Жлобінскім раёне.
Шылуце

**Шылуце** (, , ранейшая назвы — **Гейдэкруг**, , у традыцыі Рэчы Паспалітай — **Шылакарчма́**, ) — горад на захадзе Літвы, каля мяжы з Расіяй (Калінінградская вобласць) і Куршскага заліва. Адміністрацыйны цэнтр Шылуцкага раёна Клайпедскага павета. Шылуце адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Малая Літва.

## Гісторыя 
Шылакарчма была заснавана ў 1511 годзе на дарозе паміж Клайпедай і Тыльжай на землях Усходняй Прусіі. Спачатку гэта было месца, дзе адпачывалі вандроўнікі на дарозе паміж гэтымі гарадамі (адсюль і пайшла назва горада). У 1550 годзе тут быў пабудаваны першы касцёл, а паселішча пачало інтэнсіўна развівацца. На працягу 500 гадоў месца было вядома сваім рыбным гандлем.

У выніку Мемельскага паўстання 1923 года тэрыторыя ў складзе Літвы, з 1939 года ў складзе Германіі. У часы Другой сусветнай вайны тут размяшчаўся буйны лагер для ваеннапалонных.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Дональдас Кайрыс (нар. 1977) — літоўскі баскетбаліст, трэнер.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Лаздзея

**Лаздзе́я**, таксама **Лаздзіяй** () — горад у Аліцкім павеце Літвы, на рацэ Кірсна. Адміністрацыйны цэнтр Лаздзейскага раёна. Размешчаны на поўдні краіны, за 52 км ад Аліты, за 7 км ад мяжы з Польшчай. Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй горада належыць да этнаграфічнага рэгіёну Дзукія.

## Этымалогія назвы 
Назва горада паходзіць ад рэчкі Лязда (цяпер Райшупіс).

## Гісторыя 
Першае пісьмовае згадванне пра Лаздзею датуецца 1532 годам; гаспадарскі двор, цэнтр староства Троцкага павета. У 1560 годзе вялікі князь літоўскі Жыгімонт II Аўгуст заснаваў тут мястэчка. Каля 1570 года ў Лаздзеі збудавалі драўляны касцёл, пры якім з 1571 года дзейнічала парафіяльная школа.

17 мая 1597 года кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў Лаздзеі Магдэбургскае права і герб з выявай лася, пад якім тры перакрыжаваныя ключы.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) апынулася ў складзе Прусіі, з 1807 года — у Герцагстве Верашаўскім, з 1815 года — у Царстве Польскім пад уладай Расійскай імперыі. У 1857, 1879, 1922 і 1923 гадах цярпела ад пажараў.

З 1918 года — у складзе Літвы, з 1940 года — у Літоўскай ССР.

11 ліпеня 1994 года згодна з указам літоўскага прэзідэнта гарадскі герб зноў атрымаў афіцыйны статус.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Касцёл Св. Яна Хрысціцеля (1894—1895)
* Могілкі: старыя каталіцкія, евангеліцкія

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Łoździeje //  S. 763—764
* Лоздзее // 

## Спасылкі 
* Лаздзея на Radzima.org


Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1561 годзе
Дэлавэр (рака)

**Дэлавэр** () — рака на ўсходзе ЗША. Даўжыня 579 км, плошча басейна 36,5 тыс.км². Пачынаецца ў Апалачах, цячэ па плато Підмант і Прыатлантычнай нізіне, упадае ў заліў Дэлавэр Атлантычнага акіяна, утварае эстуарый. Сярэдні гадавы расход вады 350 м³/с. Веснавое разводдзе, паводкі ў астатні час года. Суднаходная да г. Трэнтан, да г. Істан суднаходства па канале. Прылівы падымаюцца па рацэ на 210 км. На Дэлавэры — гарады Істан, Трэнтан, Філадэльфія, Уілмінгтан.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Пенсільваніі
Катэгорыя:Рэкі штата Нью-Ёрк
Катэгорыя:Рэкі Дэлавэра
Катэгорыя:Рэкі Нью-Джэрсі
Дэлавэр (значэнні)

**Дэлавэр** () — тапонім у ЗША:

* штат Дэлавэр
* заліў Дэлавэр, заліў Атлантычнага акіяна
* рака Дэлавэр, рака на ўсходзе ЗША

## Гл. таксама 
* Ленапэ — індзейцы-дэлавары
Пакроя

**Пакро́я**, таксама **Пакруойіс** () — горад у паўночнай Літве на рацэ Кроя. Недалёка ад горада на рацэ стаіць дамба. Адміністрацыйны цэнтр Пакройскага раёна Шавельскага павета. Размешчана за 36 км ад Шаўляў. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція. Праз горад праходзіць чыгунка Паланга — Дзвінск.

## Гісторыя 
Упершыню паселішча згадваецца ў 1531 годзе, калі яно належала Мартыновічам. Потым Пакрой пераходзіў да Сясіцкіх, Забелаў, Мунстэраў. У канцы XVIII стагоддзя ўладарамі Пакроя сталі бароны фон Ропы, якія валодалі ім да 1940 года. Пакрой вядомы тым, што тут у ХІХ стагоддзі працаваў настаўнікам французскі падарожнік і навуковец Фрэдэрык Дзюбуа дэ Манперэ.

Статус горада Пакрое атрымаў у 1950 годзе.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Сядзіба фон Ропаў (пачатак XIX стагоддзя).
* Сабор Святога Яна Хрысціцеля (пабудаваны ў 1887 годзе).
* Драўляная сінагога (1801). Занесена ў Рэестр культурных каштоўнасцяў Літвы. У паваенны час у будынку дзейнічаў кінатэатр, пазней там абсталёўвалі склад. У апошні час гэты будынак не эксплуатаваўся. У маі 2003 года моцна пацярпела ад пажару.
* Англійскі парк уздоўж ракі Круоя.
* Арачны мост над ракой Круоя. Пабудаваны ў 1819 годзе. Адлюстраваны на гербе горада.

## Спорт 
* ФК Пакруойіс — футбольны клуб.

## Гарады-пабрацімы 
*  Марыестад, Швецыя

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Янова

Назву **Яно́ва** маюць:

* Янова — мегалітычнае збудаванне ў Полацкім раёне, меркаванае свяцілішча, на мысе возера Янова.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Янова — вёска ў Баранавіцкім раёне
* Віцебская вобласць:
** Янова — былая вёска ў Браслаўскім раёне
** Янова — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Янова — хутар у Глыбоцкім раёне
** Янова — вёска ў Бярозкаўскім сельсавеце Докшыцкага раёна
** Янова — вёска ў Валкалацкім сельсавеце Докшыцкага раёна
** Янова — вёска ў Мёрскім раёне
** Янова — хутар у Мёрскім раёне
** Янова — аграгарадок у Сенненскім раёне
** Янова — вёска ў Ушацкім раёне
* Гомельская вобласць:
** Янова — аграгарадок у Веткаўскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Янова — хутар у Астравецкім раёне
** Янова — вёска ў Ашмянскім раёне
** Янова — хутар у Ашмянскім раёне
** Янова — вёска ў Ваўкавыскім раёне
** Янова — хутар у Воранаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Янова — вёска ў Барысаўскім раёне

## Азёры 
* Янова — возера ў Віцебскай вобласці

## Гл. таксама 
* Янава
Саланты

**Сала́нты**, таксама **Салантай** (, ) — горад у Літве, на рацэ Саланта. Уваходзіць у склад Крэтынгскага раёна Клайпедскага павета. Месціцца за 31 км ад Крэтынгі. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Гісторыя 
Упершыню Саланты згадваююца ў 1565 годзе. У 1746 годзе Салантам нададзены гарадскія правы. З часоў уваходжання мястэчка ў склад Вялікага Княства Літоўскага (уваходзілі ў склад Жмудскага княства), Саланты былі буйным яўрэйскім цэнтрам. У 1765 годзе ў кагале Салантаў і яго парафіях было 279 яўрэяў.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, горад стаў мястэчкам Цельшаўскага павета Ковенскай губерні. Паводле рэвізіі 1847 года Салантаўская яўрэйская абшчына складала 999 чалавек. Паводле перапісу 1897 года з 2 499 жыхароў горада 1 106 былі яўрэямі.

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. З 1918 года ў складзе Літвы.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Русіно

**Русіно́** (, ) — аграгарадок у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Велікалуцкага сельсавета, са жніўня 2019 года яго цэнтр.

## Геаграфія 
Размешчаны за 8 км (за 5 км) на паўднёвы ўсход ад горада Баранавічы, за 206 км ад Брэста. Чыгуначная станцыя Русіно на лініі Баранавічы — Лунінец.

## Гісторыя 
У пісьмовых крыніцах згадваецца з XVIII стагоддзя. 30 снежня 1884 года ўведзена ў эксплуатацыю чыгуначная станцыя.

У 1889 годзе вёска Ястрамбельскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, дзяржаўная ўласнасць. Адносілася да Велікалуцкага праваслаўнага прыхода.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Ястрамбельскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. З 12 кастрычніка 1940 года па 16 ліпеня 1954 года цэнтр Русінскага сельсавета, з 16 ліпеня 1954 года па 22 сакавіка 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Лаўрынавіцкага сельсавета.

У Вялікую Айчынную вайну з 27 чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Вызвалена воінамі 193-й стралковай дывізіі. На франтах загінула 6 аднавяскоўцаў.

## Інфраструктура 
* Ветэрынарны пункт
* Фельчарска-акушэрскі пункт
* 2 магазіны
* Клуб
* Бібліятэка
* Сярэдняя школа (з 1989 года існуе музей гісторыі школы)
* Баранавіцкі раённы Цэнтр народных рамёстваў
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (2014)

## Насельніцтва 
* 55 двароў, 381 жыхар (1897)
* 81 двор, 450 жыхароў (1909)
* 76 дамоў, 368 жыхароў (1921)
* 499 жыхароў (1939)
* 444 жыхары (1959)
* 484 жыхары (1970)
* 199 двароў, 1552 жыхароў (1998)
* 630 двароў, 1565 жыхароў (2001)

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў
* На будынку мясцовай школы ў 1983 годзе ўстаноўлена мемарыяльная дошка ва ўшанаванне памяці настаўніка школы, падпольшчыка К. П. Бодака, замучанага гітлераўцамі ў 1944 годзе.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Велікалуцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Куршаны

**Курша́ны**, таксама **Куршэнай** () — горад у паўночнай Літве, на рацэ Вянта. Уваходзіць Шавельскі павет. Горад размешчаны за 23 км ад Шаўляў. Злучаны аўтамабільнымі дарогамі з Шаўлямі, Палангай, Мажэйкамі. Праз Куршаны праходзяць дзве чыгуначныя лініі: Шаўлі — Крэтынга і Шаўлі — Мажэйкі. Куршаны адносяцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Гісторыя 
Упершыню паселішча згадваецца ў XVI стагоддзі, калі тут размяшчаўся двор вялікіх князёў літоўскіх. У 1523 годзе тут быў пабудаваны першы драўляны касцёл. У 1564 годзе вялікі князь Жыгімонт Аўгуст падараваў Куршаны Зяновічам, але потым яны перайшлі ва ўласнасць Пацаў, якія прадалі Куршаны Грушэўскім. Грушэўскія валодалі Куршанамі да Другой сусветнай вайны. Апошні ўладар быў забіты гітлераўцамі ў Майданаку.

Пасля падзелу Рэчы Паспалітай Куршаны трапілі ў склад Расійскай імперыі. Хуткае развіццё паселішча пачалося ў XIX стагоддзі, калі праз Куршаны прайшла Лібава-Роменская чыгунка.

З 1918 года Куршаны ў складзе Літвы. З 1940 года ў Літоўскай ССР. Статус горада Куршэнай атрымаў у 1947 годзе, а з 1962 года стаў раённым цэнтрам.

Сучасны герб быў зацверджаны 24 кастрычніка 1994 года.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Янішкі (горад)

**Яні́шкі**, таксама **Ёнішкіс** () — горад у паўночнай Літве, за 14 км ад мяжы з Латвіяй. Адміністрацыйны цэнтр Янішкаўскага раёна Шавельскага павета. Янішкі адносяцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Гісторыя 
У гістарычных крыніцах паселішча ўпершыню згадваецца ў 1526 годзе, калі віленскі біскуп Ян, загадаў пабудаваць у адным з паселішчаў аўкштоцкіх паганцаў касцёл і ўтварыць прыход. Ад імя біскупа і пайшла назва паселішча. Вялікі князь Жыгімонт Ваза 4 ліпеня 1616 года дараваў Янішкам магдэбургскае права і герб.

Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай Янішкі трапілі ў склад Расійскай імперыі. У сярэдзіне ХІХ стагоддзя праз горад прайшла шаша Рыга — Тыльзіт.

У Янішках да Другой сусветнай вайны жыло шмат яўрэяў. Дзейнічала яўрэйская школа і тры сінагогі. Большасць яўрэяў была забітая ў час вайны.

З 1950 года Янішкі сталі раённым цэнтрам.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі
Рамігола

**Раміго́ла**, часам **Рэмігола**, таксама **Рамі́гала** () — горад у цэнтральнай Літве, на рацэ Упіта. Уваходзіць у склад Панявежскага раёна Панявежскага павета, размешчаны за 25 кіламетраў ад Панявежы. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція. Праз горад праходзіць аўтамабільная дарога Via Baltica.

## Гісторыя 
Упершыню паселішча з назвай Рамігола сустракаецца ў XIII стагоддзі. У 1370 годзе паселішча было разрабавана рыцарамі Тэўтонскага ордэна. Прыкладна ў 1500 годзе быў пабудаваны касцёл. Пасля гэтага пачалося развіццё паселішча. У канцы XVI стагоддзя Рамігола (ст.-бел.: Ромигола) атрымала права праводзіць штогадовыя кірмашы. Горад быў ва ўласнасці Віленскага касцёла, а потым Віленскага ўніверсітэта.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай Рамігола трапіла ў склад Расійскай імперыі. У другой палове XIX стагоддзя аднайменныя вёска і мястэчка. У 1859 годзе было 63 дамы, жыдоўскі малітоўны дом, дом прытулку для ўбогіх. У 1888 годзе з’явілася першая аптэка, а з 1895 года пачала дзейнічаць пошта.

З сярэдзіны XIX стагоддзя да 1950 года Рамігола была валасным цэнтрам.

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе тэрыторыя акупавана войскамі Германскай імперыі. З 1918 года — у складзе Літвы. З 1940 года — у Літоўскай ССР.

З 1950 да 1962 года — цэнтр раёна. Правы горада мястэчка атрымала ў 1957 годзе.

З 1990 года — у складзе адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
У 1799 годзе было 185 чалавек, у 1897 — 1.329, у 1923 — 1.246.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Аркатаа

**Аркатаа** () — горад і камуна ў дэпартаменце Чалатэнанга ў Сальвадоры. Насельніцтва 2946 чал. (2007). Размешчаны за 32 км на ўсход ад цэнтра дэпартамента горада Чалатэнанга на мяжы з Гандурасам у невялікай даліне паміж гарамі Ла-Каньяда і Караколь.

Дзейнічаюць дзіцячы садок і школа, бібліятэка.

## Гарады-пабрацімы 
*  Мадысан, ЗША

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Сальвадора