open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цвербуты

**Цве́рбуты** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Ходараўскага сельсавета.

Да 1978 года вёска ўваходзіла ў склад Радзівонішкаўскага сельсавета, да 2013 года — у склад Голдаўскага сельсавета.

## Назва 
Назва мяркуецца ад старажытнабалцкага двухасноўнага імені тыпу *Tvir-butas.* Было старажытнае прускае імя *Twir-bute*, ёсць літоўскае прозвішча *Tvirbutas*.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ходараўскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Дайнава 1

**Дайнава́ 1** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці, на паўднёвы захад ад Ліды. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

## Гісторыя 
Гісторык Тэадор Нарбут лакалізуе сярэднявечнае Дайнаўскае княства ў Лідскім павеце «за левым берагам ракі Дзітва» і лічыць населены пункт Дайнава, які знаходзіцца паміж Мыто і Лідай цэнтрам княства, пра што піша ў сваіх «Дзеях…». Аднак агульнага меркавання пра лакалізацыю тагачаснай Дайнавы няма.

У вопісе парафій Лідскага дэканата ў 1784 годзе згадваецца Дайнава (*Dejnowo*), двор, капліца, карчма і вёска ксяндзоў аўгустынаў эмірытанскіх віленскіх, на паўднёвы захад ад Ліды.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы, з 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

Да 1978 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета.

## Славутасці 
Культавы валун даўжынёй 2,45 м, шырынёй 1,8 м і вышынёй над паверхняй зямлі 1,15 м знаходзіцца за 0,5 км ад вёскі Дайнава-1 па дарозе да вёскі Бельскія, за 150 м на поўнач ад дарогі. Зверху на паверхні валуна маецца 13 выразных лунак і некалькі меркаваных. Дыяметр лунак 5-7 см і глыбіня 1-3 см.

Непадалёк меўся велізарны камень, які народ называў «кабылкаю», бо, паводле падання, на ім каралі злачынцаў. Магчыма, што тут у старажытнасці збіраліся копныя суды. Краязнаўца Міхал Шымялевіч пісаў пра тое, што камень быў пабіты мулярамі ў 1905 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Дамейкі (Лідскі раён)

**Даме́йкі** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

Да 1978 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета.

## Назва 
Вядомае лідскае прозвішча Дамэйка. У Літве фіксаваліся прозвішчы Дамэйша, Дамэйта, пры літоўскіх прозвішчных -*eiš-, -eit*-. Ёсць латышскае *Dāmis*.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Дзітва (аграгарадок)

**Дзітва́** (, ) — аграгарадок у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Цэнтр Дзітвянскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 12 км на паўднёвы захад ад Ліды, 102 км ад Гродна. Рэльеф раўнінны. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы .

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца як маёнтак у склдзе ВКЛ, шляхецкая ўласнасць у 1467 годзе. На пачатку XVIII ст. Дзітвой Шамятоўскай валодаў Уладзіслаў Шамёт.

З 1795 года ў Расійскай імперыі. У 1861 годзе маёнтак Дзітва-Шэмятоўская ў Лідскім павеце Віленскай губерні, уладанне Жэляхоўскай, пасля скасавання прыгону землі ўвайшлі ў Тарноўскую воласць. У 1897 годзе існавалі маёнткі памешчыкаў Ягадоўскага (18 жыхароў) і Львова (46 жыхароў). У 1905 годзе ў маёнтку Ягадоўскга 18 жыхароў, 300 дзесяцін зямлі.

У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года тэрыторыя акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, належала да Тарноўскай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года — у БССР. З 12 кастрычніка 1940 года ў Мыцкім сельсавеце, у фальварку Дзітва-Шэмятоўская 14 жыхароў. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

З 16 ліпеня 1954 года вёска ў Белагрудскім, з 26 чэрвеня 1965 года ў Мыцкім, з 11 лютага 1972 года ў Крупаўскім сельсавеце.

У 1953 годзе заснавана інкубатарна-птушкаводчая станцыя, у 1962 годзе на яе базе створана Лідская птушкафабрыка. У 1960-я гады ў сувязі з асваеннем радовішча торфу «Бярэзіна» і ў пойме ракі Дзітва на месцы былога маёнтка пабудаваны торфабрыкетны завод «Дітва», пры якім узнік пасёлак. Першапачаткова былі пабудаваны 16 трохпавярховых і 7 двухпавярховых жылых дамоў, а таксама 18 аднапавярховых з прысядзібнымі ўчасткамі. Пазней пасёлак і вёска зліліся. З 24 красавіка 1978 года пасёлак стаў цэнтрам Дзітвянскага сельсавета.

У 1986 годзе да пасёлка далучана вёска Кульбакі. З 2007 года — аграгарадок.

## Насельніцтва 
* 1997 год — 1859 чал.
* 2004 год — 1673 чал.
* 2009 год — 1569 чал.
* 2012 год — 1538 чал.
* 2015 год — 1628 чал.

## Эканоміка 
У аграгарадку знаходзіцца адно з буйнейшых торфапрадпрыемстваў Беларусі — ААТ «Торфабрыкетны завод „Дзітва“».

## Вядомыя асобы 
* Наталля Васільеўна Несцер (нар. 1978) — беларускі філолаг, мовазнавец, педагог.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Ячанцы

**Яча́нцы** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварышчанскага сельсавета.

Да 11 студзеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Тракельскага сельсавета Воранаўскага раёна.

## Назва 
Тут сама фіксавалася лідскае прозвішча Ячэўскі. З-пад Зэльвы ў сярэдзіне 18 ст. засведчанае Ячэйка. Было старое літоўскае патранімічнае Ячоніс. Ёсць літоўскае *Jačys*, латышскае *Jačs*.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Мальгі

**Мальгі́** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

## Назва 
Фіксавалася віленскае прозвішча Мольга.

## Гісторыя 
У Падымным тарыфе 1775 г. у Лідскай парафіі згадваецца вёска Мальгі паноў Альшэўскіх — 14 дымоў. У воапісе парафій Лідскага дэканату ў 1784 г. у лідскай парафіі згаданы Мальгі, вёска пана Альшэўскага, падстолія Лідскага.

З 1795 — у Расійскай імперыі. У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы.

З 1939 года ў БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. Да 1978 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Рапэйкі

**Рапэ́йкі**, **Рапейкі** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 9 км на захад ад Ліды. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз Крупава (Лідскі раён) і далей па дарозе Ліда—Радунь.

## Назва 
Было горадзенскае прозвішча Рапэйка, ёсць літоўскае *Rapeika**.* Антрапанімічны суфікс -*eik*- у балцка-літоўскіх прозвішчах адзін з найбольш папулярных. З-пад Ліды было прозвішча Рап, ёсць латышскае *Rāps*.

## Гісторыя 
З 1939 года ў БССР. 12 кастрычніка 1940 года ўключана ў Запольскі сельсавет (Лідскі раён). З 16 ліпеня 1954 да 26 чэрвеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета, затым да 11 лютага 1972 года — у склад Мыцкага сельсавета, да 24 красавіка 1978 года — у склад Крупаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 70 жыхароў, 9 двароў.
* 1909 год — 86 жыхароў.
* 1921 год — 94 жыхары, 15 двароў.
* 1940 год — 105 жыхароў, 39 двароў.
* 1960 год — 135 жыхароў.
* 1996 год — 48 жыхароў, 28 двароў.
* 2004 год — 19 жыхароў, 13 гаспадарак.
* 2009 год — 11 жыхароў.
* 2012 год — 9 жыхароў, 8 гаспадарак.
* 2015 год — 5 жыхароў, 5 гаспадарак.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Хрулі

**Хрулі́** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

Да 1978 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета.

## Назва 
Сярод лідскага баярства ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. - "*Лавринъ Хрулевичъ"*.

Фіксавалася лідскае прозвішча Хруль, было віленскае Хрулевіч.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Брындзянята

**Брындзяня́та** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубровенскага сельсавета.

Каля вёскі бярэ пачатак рака Нарва (прыток Нёмана).

## Назва 
З-пад Зэльвы (Дзярэчын) фіксавалася прозвішча Брында.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Дуброўня

**Дубро́ўня** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Цэнтр Дубровенскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 5 км у напрамку на ўсход ад горада Ліда, за 115 км ад Гродна, за 2 км ад чыгуначнай станцыі Гутна.

Каля вёскі на рацэ Нарва створана сажалка (плошча 0,19 км²).

## Насельніцтва 
* 1997 год — 397 жыхароў, 134 двары.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Янцавічы

**Я́нцавічы** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

Да 1978 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета.

## Ранейшы моўна-этнічны склад 
Паводле даваеннага даследчыка моўнага стану на беларуска-літоўскім памежжы (ад Браслава да Горадні) Ольгерда Хамінскага, станам на 1927-1933 гг. у гэтай вёсцы доля літоўскамоўнага насельніцтва складала **51-90** %.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Капачэлі

**Капачэ́лі** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубровенскага сельсавета.

## Назва 
Тут сама фіксавалася лідскае прозвішча Капачэль, пры літоўскім памяншальным -*ėl*-. З-пад Ліды (Забалаць) было Капач. Ёсць літоўскае *Kapačiūnas*, латышскае *Kapačs*.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Несікаўшчына

**Несікаўшчы́на** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубровенскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1528 годзе згадваецца вёска Насікоўшчына, уласнасць Ескіня-Шыйка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Пашкі (Лідскі раён)

**Пашкі́** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубровенскага сельсавета.

30 жніўня 1957 года вёска перададзена з Дубровенскага сельсавета ў склад Гервянікаўскага сельсавета. Да 3 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Бердаўскага сельсавета Лідскага раёна, да 11 студзеня 1966 года — у склад Жырмунскага сельсавета Воранаўскага раёна, да 9 верасня 1981 года — у склад Дварышчанскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
LRRTM1

**LRRTM1** () — першы ген, які звязаны з тым, што чалавек стане ляўшой. Знаходзіцца на 2-й храмасоме. Іграе значную ролю падчас фарміравання мовы і эмоцыяў. Даследчыкі таксама вызначылі, што адзін з палімарфізмаў дадзенага гена асацыянаваны з павышанай рызыкай псіхатычных псіхічных расстройстваў, падобных да шызафрэніі.

Як вынікае з назвы, бялковы прадукт з'яўляецца трансмембранным бялком, які ўтрымлівае мноства ўзбагачаных лейцынам ланцужкоў, якія прысутнічаюць у нейронах. Ген экспрэсіраваны пры развіцці пэўных структураў пярэдняга мозга і паказвае зніжэнне рэгулявання з мацярынскага боку (геномны імпрынцінг).

## Гісторыя 
Ген быў упершыню кланаваны ў 2003 годзе.

Першапачатковы артыкул аб даследаванні 2007 года быў апублікаваны ў часопісе «Малекулярная псіхіятрыя».

Даследчыкі, якія абвясцілі аб магчымым дачыненні гена да леварукасці і шызафрэніі, таксама выпусцілі ў ліпені 2007 года заяўленне для прэсы.

## Гл. таксама 
* Пераважная рука
* Цім Кроў, псіхіятр, які прапанаваў ролю латэралізацыі мозга ў паходжанні шызафрэніі.

Катэгорыя:Бялкі чалавека
Белевічы (Лідскі раён)

**Бе́левічы** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

Да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета, да 3 красавіка 1959 года — у склад Гервянікаўскага сельсавета, да 21 лютага 2023 года — у склад Крупаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Верх-Крупава

**Верх-Кру́пава** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 7 км на паўночны захад ад Ліды. Аддзелена ракой Крупка (прыток Дзітвы) ад аграгарадка Крупава. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашаы Ліда—Радунь.

## Гісторыя 
Побач са старадаўняй Крупай у 1909 годзе згадваецца Крупа Высокая ў Лідскім павеце і воласці Віленскай губерні Расійскай імперыі.

З верасня 1915 да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, належала да Лідскага павета і гміны Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 4 снежня 1939 года ў Баранавіцкай вобласці, з 5 студзеня 1940 года ў Лідскім раёне, з 12 кастрычніка 1940 года ў Аполінскім сельсавеце, побач згадваецца Крупа Лясная (4 жыхары). З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

З 20 верасня 1944 года вёска ў Гродзенскай вобласці. З 16 ліпеня 1954 года ў Крупаўскім сельсавеце. Сельскагаспадарчыя землі належалі да калгаса «Зара».

З 21 лютага 2023 года вёска ў складзе Дзітвянскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1921 год — 85 жыхароў.
* 1940 год — 85 жыхароў.
* 1960 год — 85 жыхароў.
* 1990 год — 80 жыхароў, 40 гаспадарак.
* 2004 год — 49 жыхароў, 19 гаспадарак.
* 2012 год — 45 жыхароў, 16 гаспадарак.
* 2015 год — 40 жыхароў, 16 гаспадарак.
* 2019 год — 38 чал.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Верх-Ліда

**Верх-Лі́да** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварышчанскага сельсавета. Каля вёскі пачынаецца рака Лідзея.

Да 21 лютага 2023 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Гуды (Лідскі раён)

**Гу́ды** () — аграгарадок у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці.Уваходзіць у склад Дварышчанскага сельсавета.

Да 21 лютага 2023 года Гуды ўваходзілі ў склад Крупаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Кербядзі

**Кербядзі́** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

Да 21 лютага 2023 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета.

## Назва 
Тут сама фіксавалася лідскае прозвішча Кербедзь. Ёсць літоўскія *Kerbedas, Kerbedis*, тапонімы *Kerbedžiai, Kerbediškės.*

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Жырмуны (Лідскі раён)

**Жырму́ны** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

## Назва 
У гэтым рэгіёне фіксаваліся прозвішчы Жырмунь (Забалаць), Жырмо (Старадворцы). Утворана з дапамогай тыповага балцка-літоўскага патранімічнага ўтваральніка -*ūn*-. Ёсць і цяперашняе прадмесце Жырмуны ў Вільні (*Žirmūnai*).

## Гісторыя 
У XVIII ст. маёнтак Жырмуны ад Завішаў перайшоў да Радзівілаў у якасці пасагу Барбары Завішы-Кезгайлы (1690—1770), якая ў 1710 годзе выйшла замуж за князя Мікалая Фаўстына Радзівіла (1688—1746). Потым маёнтак дастаўся іхняму сыну  Станіславу Радзівілу (1722—1787), краўчаму, падкамораму Вялікага Княства Літоўскага, генерал-лейтэнанту, які быў жанаты з Каралінай Пацей (1732—1776).

У другой палове XVIII ст. Станіслаў Радзівіл вырашыў пабудаваць у фальварку Жырмункi, які знаходзіўся недалёка ад яго маёнтка, палацава-паркавы комплекс. Ім былі пабудаваны прыгожая ўязная брама, дзве бакавыя двухпавярховыя афіцыны ў стылі класіцызму, прычым паўднёва-ўсходнюю афіцыну з багатым афармленнем унутраных інтэр'ераў, займалі самі Радзівілы; у паўночна-заходняй афіцыне жыла прыслуга. Былі пабудаваны таксама гаспадарчыя пабудовы, пасаджаны вялікі і прыгожы парк. Будаўніцтва самога палаца з-за смерці князя ў 1787 годзе не было распачата. У 1915 і 1939 гадах сядзіба была разрабавана.

З 1939 года вёска ў складзе БССР.

Да 21 лютага 2023 года вёска ўваходзіла ў склад Крупаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
Палацава-паркавы ансамбль Радзівілаў не быў дабудаваны, захавалася ўязная брама, руіны афіцынаў, а таксама калона, якая стаіць асобна.

Выява:Жырмуны_2019.jpg|Агульны выгляд, 2019 год
Выява:Radzivił Palace in Žyrmuny (2007).jpg|Брама
Выява:Žyrmuny, brama (2007).jpg|Брама
Выява:Radzivił Palace in Žyrmuny (07-2007).jpg|Скляпенні

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Лаўрэш Л.* Калона арханёла Рафаіла ў Жырмунах // Лідскі летапісец 2017. № 1(77). — C. 38.
* *Rybak A.* Dekanat lidzki w 1784 roku w swietle opisow parafii. — Bialystok, 2004. — S. 117.

## Спасылкі 
* radzima.org

Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Вялікія Рэксці

**Вялі́кія Рэ́ксці** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці, за 9 км на паўночны захад ад Ліды. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

## Гісторыя 
Згодна са спісам войска ВКЛ у 1565 годзе «*Матусъ Косовски ставилъ два кони … то естъ з дворъца Рекъстевского конъ, а други конъ з Беръдовки з имена женънего*».

Вопіс парафій Лідскага дэканата 1784 года згадвае пад назвай Рэксці ў Жырмунскай парафіі фальварак Суркантаў, а таксама фальваркі Мацея Тубялевіча, Казіміра Тубялевіча і Казіміра Куйця.

У 1897 годзе ў Жырмунскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні Расійскай імперыі былі 7 аднайменных фальваркаў і ваколіца (разам 83 жыхаы), маёнтак (4 жыхары), млын (5 жыхароў). На пачатку XX ст. пад назвай Рэксці вядома таксама вёска.

З верасня 1915 да канца 1918 года тэрыторыя акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, належала да Жырмунскай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства. У 1921 годзе ў вёсцы Вялікія Рэксці 16 двароў, 75 жыхароў. Таксама існавала аколіца Малыя Рэксці.

З 1939 года ў БССР. З 4 снежня 1939 года ў Баранавіцкай вобласці, з 5 студзеня 1940 года ў Лідскім раёне, з 12 кастрычніка 1940 года ў Аполінскім сельсавеце. У 1940 годзе згадваюцца вёска і 4 аднайменныя фальваркі (65 жыхароў). З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

З 20 верасня 1944 года вёска ў Гродзенскай вобласці. У 1949 годзе створаны калгас «Радзіма». З 16 ліпеня 1954 года ў Гервяніцкім сельсавета, з 3 крвсавіка 1959 года ў Крупаўскім сельсавеце. Сельскагаспадарчыя землі належалі да калгаса «Зара». З 21 лютага 2023 года вёска ўвайшла ў склад Дзітвянскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1996 год — 10 жыхароў, 8 гаспадарак.
* 2012 год — 6 жыхароў, 4 гаспадаркі.
* 2015 год — 5 жыхароў, 3 гаспадаркі.
* 2019 год — 2 чал.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Крупава (Лідскі раён)

**Кру́пава** (, ) — аграгарадок у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзітвянскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 6 км у напрамку на паўночны захад ад горада Ліда, за 112 км ад Гродна, каля ракі Крупка (прыток Дзітвы). Транспартныя сувязі па шашы Ліда—Радунь.

## Гісторыя 
У сярэдзіне XV ст. вёска і маёнтак Крупа (Крупуя) шляхецкая ўласнасць. Касцёл у гонар Найсвяцейшай Тройцы быў заснаваны тут у 1460 годзе па фундацыі ўдавы Ганны Давойнавай, якая такім чынам выканала «волю мужа нябожчыка Івашкі».

У другой палове XVI ст. мясцовая парафія страціла самастойнасць. У 1766 годзе ў маёнтку Крупа, які належаў тады маршалку лідскаму Нарбуту, была пабудавана капліца. Касцёл філіяльны вядомы з вопісу парафій Лідскага дэканата 1784 года ў складзе лідскай парафіі, паміж касцёлам і вёскамі Крупа Вялікая і Крупа Малая знаходзілася карчма Нарбута. Віленскі гасцінец цягнуўся цераз рэчку Крупку на Жырмуны.

У другой палове XIX стагоддзя вёска і маёнтак Крупа ў Лідскім павеце і воласці Віленскай губерні Расійскай імперыі, 32 душы мужчынскага полу. У 1885 годзе 11 двароў, 114 жыхароў.

З верасня 1915 да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі,  вёска (30 двароў, 156 жыхароў) і фальварак (7 двароў, 42 жыхары) належалі да Лідскага павета і гміны Навагрудскага ваяводства. Верагодна, падчас савецка-польскай вайны драўляны касцёл быў знішчаны. Будаўніцтва новага касцёла пачалося ў 1925 годзе, а ў 1928 было завершана, і ў Крупе адрадзілася самастойная парафія.

З 1939 года ў БССР. З 4 снежня 1939 года ў Баранавіцкай вобласці, з 5 студзеня 1940 года ў Лідскім раёне, з 12 кастрычніка 1940 года ў Аполінскім сельсавеце. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

У 1954—2023 гадах цэнтр Крупаўскага сельсавета. З 2008 года аграгарадок.

## Насельніцтва 
* 1960 год — 197 жыхароў.
* 1970 год — 194 жыхары.
* 1992 год — 350 жыхароў, 90 гаспадарак.
* 1998 год — 519 жыхароў, 172 двары.
* 2004 год — 507 жыхароў, 170 двароў.
* 2012 год — 630 жыхароў, 207 гаспадарак.
* 2019 год — 622 чал.

## Інфраструктура 
Станам на 2015 меліся сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, комплексны прыёмны пункт.

## Славутасці 
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (1928).

## Вядомыя асобы 
* Казімір Нарбут (1738—1807) — асветнік, філосаф і настаўнік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Бешанкі

**Бе́шанкі** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавета.

## Назва 
Фіксавалася старое літоўскае (Вілкамір) прозвішча Бешэнь.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Мажэйкаўскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Лебяда (Лідскі раён)

**Лебяда́** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1662 г. згадваецца ў складзе Лідскага павету ВКЛ.

## Славутасці 
* Свята-Мікалаеўская царква, 1870 г.

## Вядомыя асобы 
* Земавіт Фядэцкі (1923―2009) ― польскі славіст, фалькларыст і перакладчык.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Лаўрэш Леанід. Прыход у Лебядзе // Лідскі Летапісец. 2020. № 2(90). С. 31–45. // на pawet.net

Катэгорыя:Мажэйкаўскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Андрашоўшчына

**Андрашо́ўшчына** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.

Да 2016 г. вёска ўваходзіла у склад Пескаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1662 г. згадваецца ў складзе Лідскага павету ВКЛ.

## Вядомыя асобы 
* Яўген Аляксеевіч Роўба (нар. 1949) — беларускі матэматык.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Беліцкі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Белеўцы (Лідскі раён)

**Бе́леўцы** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.

Да 2016 г. вёска ўваходзіла у склад Пескаўскага сельсавета.

## Назва 
У гэтым жа рэгіёне фіксавалася лідскае прозвішча Бель, былі ваўкавыскія Белейка і Белевіч. Ёсць літоўскія *Belis, Belionis*, латышскія *Bels, Belis*. Аснова *Bel*- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Беліцкі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Цвермы

**Цве́рмы** () — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубровенскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 10 км на ўсход ад Ліды. Рэльеф раўнінны. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Ліда — Ліпнішкі. Чыгуначны прыпыначны пункт на лініі Маладзечна — Ліда размешчаны за 2,6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі.

## Гісторыя 
Вопіс парафій Лідскага дэканата 1784 года згадвае вёску ў Лідскай парафіі як уласнасць князя Станіслава Радзівіла.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. У 1861 годзе ў Лідскім павеце і воласці Віленскай губерні, у складзе Калышкаўскага сельскага таварыства, адносілася да маёнтка Касоўшчына, уласнасць памешчыка Буткевіча, 37 душ сялян мужчынскага полу. У 1909 годзе мелася 158 дзесяцін надзельнай, 72 дзесяціны набытай зямлі, 25 коней, 60 галоў буйной рагатай жывёлы.

У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, належала да Лідскага павета і гміны Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года — у БССР. З 1940 года цэнтр Цвермаўскага сельсавета ў Лідскім раёне. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

У 1954—1957 гадах вёска ў складзе Дубровенскага сельсавета. 30 жніўня 1957 года вёска перададзена ў склад Гервянікаўскага сельсавета. Да 3 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Бердаўскага сельсавета Лідскага раёна, да 11 студзеня 1966 года — у склад Жырмунскага сельсавета Воранаўскага раёна, да 9 верасня 1981 года — у склад Дварышчанскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 130 жыхароў, 20 двароў.
* 1909 год — 140 жыхароў.
* 1940 год — 142 жыхары, 42 двары.
* 1960 год — 118 жыхароў.
* 1992 год — 30 жыхароў, 20 гаспадарак.
* 2004 год — 16 жыхароў, 14 гаспадарак.
* 2009 год — 8 жыхароў.
* 2012 год — 7 жыхароў, 6 гаспадарак.
* 2012 год — 6 жыхароў, 5 гаспадарак.

## Страчаная спадчына 
* Каталіцкая капліца (1935).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Заборцы (Лідскі раён)

**Забо́рцы** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавета.

Да 26 чэрвеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Канюшанскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Панямонцы

**Панямо́нцы** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Вёска размяшчаецца за 42 км на паўднёвы ўсход ад Ліды, на высокім правым беразе Нёмана; на ўсход ад яе ў Нёман упадае Смолач. Рэльеф раўнінны. З паўночнага ўсходу знаходзіцца лес.

Транспартныя сувязі па дарозе Жалудок — Беліца, што праходзіць праз вёску.

## Гісторыя 
За 0,5 км ад вёскі, на правым беразе Нёмана ёсць селішча XI—XIII ст. і, напэўна, пазнейшага часу. Знойдзена кругавая кераміка, у тым ліку арнаментаваная жалабатымі і зігзагападобнымі лініямі. Выяўлены абломкі чорнага томленага посуду і паліванага посуду, часта сустракаюцца крамянёвыя вырабы.

У 1572 годзе паселішча згадваецца ў складзе маёнтка Збляны М. Ю. Радзівіла ў Лідскім павеце ВКЛ. У XVII ст. **Смолач** разам з Бабрамі і Пішчоўцамі (30 дымоў) уваходзіла ў склад «нойбургскіх маёнткаў» Радзівілаў, якія трымаў у заставе Ян Дубраўскі, падстолі вендэнскі. Вядома, што ў сваіх «нойбургскіх маёнтках» Радзвілы-пратэстанты падтрымлівалі праваслаўе.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. Была цэнтрам сельскага таварыства Беліцкай воласці Лідскага павета Віленскай губерні.

У Першую сусветную вайну з верасня 1915 да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе Польшчы, належала да Беліцкай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года — у БССР, з 4 снежня ў складзе Баранавіцкай вобласці. З 15 студзеня 1940 года вёска ў Жалудоцкім раёне, з 12 кастрычніка належала да Вангеўскага сельсавета. З канца чэрвеня 1941 года да сярэдзіны ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

З 20 верасня 1944 года ў Гродзенскай вобласці. У 1949 годзе створаны калгас імя Булганіна. З 1951 года землі ў калгасе «Нёман». З 25 лютага 1961 года вёска ў Пескаўскім сельсавеце. З 17 красавіка 1962 года ў Шчучынскім, 25 снежня — у Лідскім раёне.

Да 2016 года вёска ўваходзіла у склад Пескаўскага сельсавета.

## Інфраструктура 
Да 2002 года дзейнічала Панямонская базавая школа. Потым будынак школы перададзены на баланс АТ «Хрысціянская садружнасць дарослых і маладых».

## Насельніцтва 
* 1921 год — 409 жыхароў.
* 1940 год — 430 жыхароў.
* 1960 год — 374 жыхары.
* 1970 год — 242 жыхары.
* 1993 год — 139 жыхароў.
* 1996 год — 134 жыхары.
* 2004 год — 95 жыхароў.
* 2010 год — 63 жыхары.
* 2012 год — 62 жыхары.
* 2015 год — 48 жыхароў.
* 2019 год — 27 жыхароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Беліцкі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Пескаўцы (Лідскі раён)

**Пе́скаўцы** (, ) — аграгарадок у Беларусі, у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці, уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.

Да 2016 г. уваходзіў у склад Пескаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 50 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Ліда, за 100 км ад Гродна, за 20 км ад прыпыначнага пункта Жалудок.

## Гісторыя 
За 0,4 км на захад ад аграгарадка, на высокім і стромкім правым беразе Нёмана размешчана стаянка бронзавага веку. Культурны пласт прасочваецца ўздоўж берага ракі на 0,5 км. Знойдзены крамянёвыя прылады працы і фрагменты керамікі. Зрэдку трапляюцца крамянёвыя вырабы эпохі мезаліту.

Другая стаянка знаходзіцца каля ўсходняй ускраіны аграгарадка, на невялікім выступе правабярэжнай тэрасы Нёмана. Яе памеры 120 х 40 м. Выяўлены матэрыялы ранняга этапа нёманскай культуры. Датуецца 5 тыс. да н.э.

На месцы другой стаянкі ў канцы I тыс. н.э. існавала селішча. Яно мела большыя памеры, чым стаянка, памеры — 450 х 150 м. Знойдзены абломкі ляпных пасудзін, у тым ліку з наляпным валікам, упрыгожаных ямачным арнаментам.

## Насельніцтва 
* 2000 год — 415 жыхароў, 174 двары.
* 2010 год — 348 жыхароу.

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Іосіфавіч Луня (1928—2010) — беларускі педагог, Заслужаны настаўнік БССР.
## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 327.

Катэгорыя:Беліцкі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Астроўля

**Астро́ўля** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 4 км на паўднёвы захад ад Ліды. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У вопісе парафій Лідскага дэканату ў 1784 года згадваецца Астроўля, вёска і карчма старасты лідскага, на захад за палову мілі ад горада. Дарога з Ліды да Астроўлі аддзялялася за Каменкай управа і цягнулася пяскамі між кустоўя.

З 1795 года ў Расійскай імперыі.

З 1921 года ў складзе Польшчы, у Лідскім павеце і гміне Навагрудскага ваяводства.

З лістапада 1939 года ў БССР. 13 снежня 1973 года была адкрыта абласная псіханеўралагічная бальніца.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 165 чал.
* 1909 год — 191 чал.
* 1921 год — 167 чал.
* 1940 год — 202 чал.
* 1960 год — 223 чал.
* 1993 год — 326 чал.
* 2004 год — 300 чал.
* 2009 год — 296 чал.
* 2012 год — 284 чал.
* 2015 год — 281 чал.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Вялічкі (Лідскі раён)

**Вялі́чкі** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельсавета.

Да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Ганчарскага сельсавета.

На паўночным беразе Вялічкаўскага возера, паблізу р. Лідзея, на пясчаным узгорку размешчана паселішча эпохі бронзы і прасочваюцца сляды другога паселішча.

## Назва 
Сярод ваўкавыскага баярства ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. згаданы баярын на імя "***Величъко** Зеновъевичъ*".

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Гарні

**Гарні́** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Паселішча знаходзіцца за 4 км ад Ліды. Рэльеф раўнінны. На паўднёвым усходзе лясны масіў, на поўначы, усходзе і поўдні мясцовасць меліяраваная. Каля вёскі бярэ выток рака Астраўлянка (прыток Лідзеі).

## Гісторыя 
Вядомы з XVIII стагоддзя. У 1765 годзе вёска, цэнтр «дзяржавы» ў Лідскай эканоміі, у Вялікім Княстве Літоўскім.

Міхал Шымялевіч пісаў, што ў даўнейшыя часы дарога з Ліды на Слонім, ці так званы Беліцкі гасцінец, бегла з Ліды на Гарні, Палубнікі і Любары, да моста цераз Дзітву. Згодна вопісу парафій Лідскага дэканата ў 1784 «старая» дарога да Беліцы, цягнулася цераз Гарні, Багдзі і злучалася з новай каля Мінойтаў.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. Належала да Лідскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні.

У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, належала да Лідскай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года — у БССР. Акупавана нацыстамі з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года.

У 1970 годзе працавалі лясніцтва, ферма. Сельскагаспадарчыя землі ў складзе калагаса «Запаветы Ільіча».

## Славутасці 
«Парк Гарні» — рэгіянальны лясны экалагічны адукацыйны цэнтр. Закладзены ў 1881 годзе па ініцыятыве дзяржаўнай лясной аховы ў Расійскай імперыі. Займае 6,7 га.

Каштоўнае мяшанае насаджэнне, у складзе якога дуб, елка, асіна. У падлеску ляшчына, бружмель, брызгліна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Ёдкі (Лідскі раён)

**Ёдкі** (, ) — аграгарадок у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельсавета. 

## Геаграфія 
Размяшчаецца за 6 км на паўднёвы ўсход ад горада Ліда. Рэльеф раўнінны. На поўначы працякае рака Лідзея. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе, далей па шашы .

## Гісторыя 
У 1540 годзе сяло, уладанне Ёдкаў. Вопіс парафій Лідскага дэканата 1784 года згадвае ваколіцу Ёдкі ў кірунку паміж усходам і поўднем, за мерную мілю ад Ліды, у складзе лідскай парафіі. Дарога на Дакудава, камяністая, выбоістая, потым пясчаная, цягнулася цераз брод каля Ёдкаў, цераз прыкры мост і гразкую грэблю, дзе была мокрая і выбоістая.

## Насельніцтва 
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:300 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1200
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1921 text:1921
  bar:1940 text:1940
  bar:1960 text:1960
  bar:1971 text:1971
  bar:1992 text:1992
  bar:2004 text:2004
  bar:2012 text:2012
  bar:2015 text:2015
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1921 from:0 till: 201
  bar:1940 from:0 till: 279
  bar:1960 from:0 till: 239
  bar:1971 from:0 till: 305
  bar:1992 from:0 till: 749
  bar:2004 from:0 till: 970
  bar:2012 from:0 till: 1001
  bar:2015 from:0 till: 1045
PlotData=
  bar:1921 at: 201 fontsize:S text: 201 shift:(-8,5)
  bar:1940 at: 279 fontsize:S text: 279 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 239 fontsize:S text: 239 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 305 fontsize:S text: 305 shift:(-10,5)
  bar:1992 at: 749 fontsize:S text: 749 shift:(-10,5)
  bar:2004 at: 970 fontsize:S text: 970 shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 1001 fontsize:S text: 1001 shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 1045 fontsize:S text: 1045 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: энцыклапедыя. Т. 9. Гродзенская вобласць. Кн. 2 / рэдкал.: У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш.; Нацыянальная акадэмія навук Беларусі; Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры; Выдавецтва «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі». — Мінск: БелЭн, 2016. — 848 с.: іл. ISBN 978-985-11-0908-7

## Спасылкі 
Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Кянці

**Кянці́** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельсавета.

## Назва 
Тут сама вядомае лідскае прозвішча Кенць. Ёсць літоўскае *Kentas*, двухасноўнае *Kentvainis*.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Пяцюлеўцы (Лідскі раён)

**Пяцю́леўцы** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1775 годзе фальварак (1 дым) і вёска (4 дымы) Пяцюлеўцы належалі Феліцыяну Дамейку (каля 1730—1799). Вопіс парафій Лідскага дэканату ў 1784 г. згадвае фальварак і вёску Пяцюлеўцы ва ўласнасці Дамейкі ў кірунку паміж зімовым захадам і поўднем за мілю ад Ліды.

У 1986 годзе да вёскі далучана вёска Багдзі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Карытніца (Дзятлаўскі раён)

**Кары́тніца** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці, уваходзіць у Парэцкі сельсавет. Да 2019 года належала да Лідскага раёна.

## Гісторыя 
У 1624 годзе згадваецца ў складзе Дзятлаўскай (Здзенцельскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.

З 1939 года ў БССР. Да 5 чэрвеня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад Дубраўскага сельсавета. У 1986 годзе ў склад Карытніцы ўключана суседняя вёска Красачкі.

Да 2016 г. вёска ўваходзіла у склад Пескаўскага сельсавета, затым у складзе Беліцкага сельсавета Лідскага раёна. 15 сакавіка 2019 года прэзідэнцкім указам Карытніца выключана з Лідскага раёна і ўключана ў склад Дзятлаўскага раёна. Гэта абумоўлена тым, што гэты сельскі населены пункт аказаўся адзіным у Лідскім раёне, размешчаным на левым беразе ракі Нёман. Дарога ад Ліды да Карытніцы складае 76 км, ад Дзятлава — 23 км. У час правядзення грамадскага абмеркавання была атрымана згода ўсіх жыхароў вёскі на прыняцце рашэння аб змяненні граніц раёнаў. Новыя граніцы ўсталяваны з 1 снежня 2019 года.

## Выдатныя мясціны 
На заходняй ускраіне вёскі маюцца 3 валунападобныя насыпы даўжынёй 21 — 26 м. За 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі, уздоўж палявой дарогі знаходзіцца 35 круглых і валунападобных насыпаў. Звыш дзясятка насыпаў розных форм захавалася ў паўночнай частцы сучаснага могільніка. Адказ на пытанне, ці з’яўляюцца яны пахавальнымі помнікамі, могуць даць толькі раскопкі.

## Вядомыя асобы 
* Іосіф Іосіфавіч Клімовіч (нар. 1945) — беларускі ўрач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (2001), прафесар (2007).
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004.

Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Цябы

**Ця́бы** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дубровенскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Скаменны Бор

**Ска́менны Бор** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 8 км на паўднёвы ўсход ад Ліды, на ўскрайку камавага масіва, пасярод Дакудаўскага балота. Транспартныя сувязі на поўнач па мясцовай дарозе да шашы  Гродна—Мінск. Вядзецца здабыча пяску.

## Гісторыя 
У 1870 годзе засценак у Дакудаўскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні Расійскай імперыі, 7 душ мужчынскага полу. У канцы XIX ст. побач з вёсай знаходзілася лясная старожка. У 1899 годзе адкрыта школа граматы.

У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Дакудаўскай гміне Лідскага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года — у БССР. З 4 снежня 1939 года ў Баранавіцкай вобласці, з 15 студзеня 1940 года ў Лідскім раёне, з 12 кастрычніка ў Дакудаўскім сельсавеце. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

Да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Дакудаўскага сельсавета. Затым у Траццякоўскім сельсавеце, сельскагаспадарчыя землі ў складзе калгаса «Запаветы Ільіча» з цэнтрам у в. Ёдкі.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 49 чал., 7 двароў.
* 1908 год — 45 чал., 5 сямей.
* 1940 год — 56 чал., 8 двароў.
* 1940 год — 66 чал., 11 двароў.
* 1969 год — 49 чал.
* 1993 год — 7 чал., 5 гаспадарак.
* 2004 год — 4 чал., 3 гаспадаркі.
* 2009 год — 4 чал.

## Гспадарка 
Пясчаны кар’ер. Міні-цэх па вытворчасці пелетаў з гранулятарам тарфабрыкетнага завода «Лідскі».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* У Лідскім раёне ідзе адраджэнне малых вёсак
* «Для кого-то сельская экзотика, а для нас — рай…»

Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Пескі (Лідскі раён)

**Пе́скі** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельсавета.

## Геаграфія 
На захад ад вёскі размяшчаецца Мінойцкае радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу, 2 лінзападобныя паклады звязаны з камавымі адкладамі сожскага зледзянення. На поўдзень ад вёскі цячэ рака Дзітва, на ўсход — Лідзея.

## Гісторыя 
У канцы XVIII стагоддзя згадваецца мост і грэбля на рацэ Дзітва па дарозе з Беліцы да Ліды, вёска і мясцовая карчма пад назвай Пескі.

З 1795 г. вёска ў Расійскай імперыі. У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы.

З 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. Да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад Ганчарскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Віктар Францавіч Пранюк (нар. 1973) — беларускі настаўнік і дзяржаўны дзеяч.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Траццякоўцы (Лідскі раён)

**Траццяко́ўцы** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Траццякоўскага сельсавета.

## Гісторыя 
На «лісце запісным» Себасцьяна Траццяка аб перадачы ў спадчыну сваёй уласнасці жонцы Альжбеце Ердаўне прапісана: «Пісаны ў Вільні, лета Божага нараджэння, тысяча пяцьсот шэсцьдзесят другога, месяца красавіка, пятага дня.» Такім чынам ад 5 красавіка 1562 года можна і адлічваць існаванне вёскі Траццякоўцы.

У спісе населеных пунктаў Віленскай губерні Расійскай імперыі (пасля 1904) у Лідскай воласці паказана вёска, 121 жыхар (53 муж., 68 жан.), 112 дзесяцін зямлі, а таксама маёнтак Траццякоўцы (пана Калясінскага), 21 жыхар (13 муж., 8 жан.), 104 дзесяціны зямлі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Букштава

**Бу́кштава** (, ) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Курылавіцкага сельсавета.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Азёркаўскага сельсавета.

## Назва 
Фіксавалася шчучынскае прозвішча Букшта, ваўкавыскае Букштовіч. Ёсць літоўскае *Bukšta.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Курылавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мастоўскага раёна
Аляксандр Харытонавіч Усціловіч

**Аляксандр Харытонавіч Усціловіч**, **Усціновіч** (, в. Мянькі Ваўкавыскага пав., цяер у Бераставіцкім раёне — ) — дзеяч рэвалюцыйнага руху.

## Біяграфія 
Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі (1917) у Петраградзе, задушэння мяцяжу Керанскага—Краснова. У 1917—18 член Выканкома Беларускай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі ў Петраградзе. Са студзеня 1918 камісар Бепарускага нацыянальнага камісарыята (Белнацкома), з ліпеня 1918 намеснік кіраўніка справамі. 3 лютага 1918 камавдзір атрада Чырвонай гвардыі (300 чал.), які ўвайшоў у Камуністычны атрад Петраградскага камітэта РКП(б). У ліпені 1918 дэлегат Усерасійскага з'езда беларускіх бежанцаў у Маскве. Пасля грамадзянскай вайны на партыйнай і савецкай рабоце. У 1937 неабгрунтавана арыштаваны, расстраляны. У 1973 рэабілітаваны.

## Літаратура 
*Карнілоеіч Э.* Усціловіч // 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бераставіцкім раёне
Усерасійскі з’езд бежанцаў з Беларусі

'''Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі''', з'езд беларусаў-бежанцаў адбыўся 15—21.7.1918 у Маскве.

Прысутнічала 227 дэлегатаў — прадстаўнікоў ад бежанцаў з Беларусі, што жылі ў Расіі. Парадак дня: справаздача Беларускага нацыянальнага камісарыята; бежанскае пытанне (даклады з месцаў, матэрыяльная дапамога, рээвакуацыя, школьная справа, пакрыццё страт ад вайны); прадстаўніцтва Беларусі на будучай мірнай канферэнцыі народаў; сучаснае становішча; аб цэнтральным выканаўчым бежанскім камітэце Беларусі). 19.7.1918 дэлегацыя з'езда на чале з А. Х. Усціловічам была прынята У. І. Леніным.

## Літаратура 
* *Грамовіч У.* Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі // 

Катэгорыя:Беларусы ў Расіі
Катэгорыя:1918 год у Маскве
Катэгорыя:Ліпень 1918 года
Заходнеанаталійская цывілізацыя

**Заходнеанаталійская цывілізацыя** — ўмоўная назва культур заходняга ўзбярэжжа Малой Азіі ранняга перыяду бронзавага веку (каля 3000 — 1200 гадоў да н.э.). Да гэтага часу заходнеанаталійская культура вывучана дрэнна — у асноўным наяўныя даныя пра такія значныя славутасці, як Троя, Бейджэсултан і Лімантэпе.

Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі
Катэгорыя:Эгейская цывілізацыя
Дагістарычная Грэцыя

**Дагістарычная Грэцыя** — храналагічны перыяд у гісторыі Грэцыі з часоў палеаліту і да ўзнікнення Эгейскай цывілізацыі.

Аб засяленні тэрыторыі Грэцыі чалавекам сведчать археалагічныя раскопкі, у выніку якіх былі знойдзены палеалітычныя стаянкі перыяду сярэдняга палеаліту (каля 100 — 40 тысячагоддзяў да н.э.) на тэрыторыі ад Македоніі да Эліды. Да гэтага часу адносіцца чэрап неандэртальскага чалавека, знойдзены на паўвостраве Халкідыкі. Адной з самых старажытных неалітычных стаянак у Грэцыі лічыцца пячора Франхты (), датаваная 7 тысячагоддзем да н.э., якая сведчыць аб наяўнасці ў яе жыхароў развітога мараходства. У перыяд неаліту (каля сярэдзіны 7 тысячагоддзя да н.э. — 28 стагоддзе да н.э.) насельніцтва Грэцыі асвоіла земляробства, займалася жывёлагадоўляй і вяло аседлы лад жыцця. У гэты перыяд радавы лад, які пачаў складацца яшчэ ў эпоху сярэдняга палеаліту, дасягнуў поўнага развіцця. Неаліт Грэцыі мае анаталійскае паходжанне і прадстаўлены культурамі Сескла, Дыміні и Ларысы, для якіх былі характэрны ўмацаваныя паселішчы (3000–4000 чалавек) на ўзгорках, з'яўленне мегарона (прамавугольнае памяшканне з вузкай фасаднай стараной і драўлянымі калонамі, у цэнтры якога быў ачаг), чорная і шэрая кераміка разам з паліхромнай керамікай з малюнкамі двух колераў (звычайна чорнага і чырвонага). У 5—4 тысячагоддзях да н.э. з'яўляліся лакальныя варыянты неалітычнай культуры мацерыковай Грэцыі, астравоў Эгейскага мора і асабліва Крыта. На мацерыку і астравах адзначаны перамяшчэнні плямён. У гэты перыяд насельніцтва Грэцыі мела пастаянныя сувязі з паўночнай часткай Балканскага паўвострава, узбярэжжам Малай Азіі і Сірыяй.

Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі
Архаічная Грэцыя

**Архаічная Грэцыя** — эпоха ў гісторыі Грэцыі, якая ахоплівае перыяд 8-6 стагоддзяў да н.э.

Тэрмін «архаічная Грэцыя» быў прыняты сярод гісторыкаў у 18 стагоддзі і паўстаў фактычна ў ходзе вывучэння грэчаскага мастацтва. Першапачаткова архаічны перыяд адносіўся да этапу развіцця грэчаскага мастацтва, у асноўным дэкаратыўнага і пластычнага, прамежкавага паміж перыядам геаметрычнага мастацтва і мастацтва класічнай Грэцыі. Пазней тэрмін «архаічны перыяд» быў распаўсюджаны не толькі на гісторыю мастацтва, але і на грамадскае жыццё Грэцыі, паколькі ў гэты перыяд, які быў наступным пасля «цёмных стагоддзяў», назіралася значнае развіццё палітычнай тэорыі, уздым дэмакратыі, філасофіі, тэатра, паэзіі, адраджэнне пісьмовай мовы (з’яўленне грэчаскага алфавіту замест забытага ў перыяд «цёмных стагоддзяў» лінейнага пісьма Б).

Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Катэгорыя:Архаічная Грэцыя
Катэгорыя:Мастацтва ў Грэцыі