Тураў

**Ту́раў**.

Новыя беды і разбурэнні прынесла краю расійска-французская вайна. Ваенныя спусташэнні абязлюджвалі цэлыя мясцовасці. З 1812 па 1817 год насельніцтва Турава з прычыны голаду зменшылася амаль на тры чвэрці.

Паўстанне Кастуся Каліноўскага не ахапіла край, хоць хвалі яго, глухія звесткі пра змагароў за лепшую долю супраць іншаземных прыгнятальнікаў даходзілі і сюды. Паводле ўспамінаў мясцовых жыхароў, у тутэйшых непраходных лясах і балотах хаваліся рэшткі разбітага ў 1864 годзе войска паўстанцаў.

У 1865 у Тураве выяўлены адзін з найстаражытнейшых рукапісных помнікаў 11 ст. — Тураўскае евангелле; самая ранняя кніга (з тых, што захаваліся), створаная на тэрыторыі Беларусі.

«*У гістарычных адносінах найбольш старажытным і выдатным паселішчам трэба лічыць Тураў, на сёння нязначнае, беднае мястэчка на правым баку Прыпяці…Сёння Тураў, акрамя ўспамінаў аб мінулай велічы, аб значнасці яго ў гістарычных адносінах, нічым асаблівым не выдатны*» — пісаў Адам Кіркор у 3-й кнізе «Маляўнічай Расіі» (1882).

З XIX стагоддзя лёс Турава непарыўна звязаны з суседнім горадам Жыткавічы.

### XX стагоддзе 
[thumb|200px|Сінагога Вялікая, пач. [XX стагоддзе|XX ст.]]
З кастрычніка 1917 года па люты 1918 года ў Тураве ўсталявалася савецкая ўлада, з лютага 1918 года па снежань 1918 года — нямецкія акупанты і гетманаўская ўлада, са снежня 1918 года па жнівень 1919 года — зноў савецкая ўлада, са жніўня 1919 года па 14 ліпеня 1920 года — польская ўлада. 18 ліпеня 1920 года ў месце канчаткова замацаваліся саветы.

[250px|злева|thumb|План Турава ([Аляксандр Крукоўскі|А. Крукоўскі, 1926)]]
З 1924 па 1962 год мястэчка было цэнтрам Тураўскага раёна (з 1938 па 1954 — у складзе Палескай вобласці, з 1954 — у Гомельскай). У 1926 годзе ў Тураве жыло 5393 чалавекі (на тысячу жыхароў — 55 рамеснікаў). Да 1939 года насельніцтва мястэчка ў выніку войнаў, масавых рэпрэсій павялічылася ўсяго на 46 чалавек.

Згодна з указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 27 верасня 1938 года Тураў атрымаў афіцыйны статус пасёлка гарадскога тыпу.

Летам 1941 года горад захапілі нямецкія войскі, а ўжо ў кастрычніку пачала сваю дзейнасць Тураўская антыфашысцкая арганізацыя. Горад быў вызвалены 5 ліпеня 1944 года.

У 1962 годзе Тураўскі раён быў скасаваны, сам горад увайшоў у склад Жыткавіцкага раёна. У 1976 годзе ў межы гарадскога пасёлка Тураў уключана вёска Дварэц, якая знаходзіла ў адміністрацыйным падпарадкаванні Тураўскага пассавета.

### Сучаснасць 
3 жніўня 2004 года Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь надаў Тураву статус горада. У верасні таго ж года ў Тураве прайшлі Дні беларускага пісьменства. У наш час у Тураве ствараецца турыстычная інфраструктура, у 2008 годзе тут збудавалі новую гасцініцу.

Адзінае прамысловае прадпрыемства, якое працуе на сёння ў горадзе — кансервавы завод, што выпускае кансерваваную гародніну і сокі. З 2011 года пачалося будаўніцтва малочнага завода.

## Насельніцтва 

* **XIII стагоддзе**: 1200-я — каля 6 тыс. чал.
* **XVII стагоддзе**: 1648 — 401 двор; 1649 — 3 тыс. чал.; 1667 — 111 двароў
* **XVIII стагоддзе**: 1793 — 500 двароў
* **XIX стагоддзе**: 1886 — 1&nbsp;183 чал., 370 двароў
* **XX стагоддзе**: 1909 — 6&nbsp;435 чал., 675 двароў; 1923 — 6&nbsp;217 чал.; 1924 — 5&nbsp;264 чал., 856 двароў; 1926 — 5&nbsp;393 чал.; 1933 — 4,5 тыс. чал.; 1939 — 5&nbsp;439 чал.; 1979 — 3&nbsp;799 чал.; 2000 — 3,5 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2003 — 3,2 тыс. чал.; 2006 — 3,1 тыс. чал.; 2008 — 3,1 тыс. чал.; 2009 — 2&nbsp;967 чал. (перапіс); 2016 — 2&nbsp;795 чал..

Станам на сакавік 2025 года, у Тураве дзейнічае праваслаўны сабор свяцяцеляў Кірыла і Лаўрэнція Тураўскіх, праваслаўная царква Усіх Святых, пратэстанцкая царква хрысціян веры евангельскай. Апроч хрысціян у Тураве жывуць наахіды, паганцы і атэісты. Самыя папулярныя святы ў Тураве паганскія.

## Славутасці 
* Тураўскае гарадзішча — месца Тураўскага замка — археалагічны помнік (у паўночна-заходняй частцы горада)
* Музей на месцы падмурка буйной царквы (XIII ст.)
* Тураўскі луг — біялагічны заказнік мясцовага значэння (мяжуе з паўночнай часткай горада, арэндуецца ГА «Ахова птушак Бацькаўшчыны»)
* Тураўскія крыжы — адзін быццам прыплыў у Тураў уверх па цячэнні Прыпяці, два іншых — растуць з-пад зямлі. Акрамя гэтага яшчэ два каменныя крыжы (вышыня 1 м, шырыня 0,6 м) з Барысаглебскіх могілак у Тураве захоўваюцца ў Гомельскім абласным краязнаўчым музеі.
* Свята-Барыса-Глебская капліца
* Усехсвяцкая царква
* Кафедральны сабор у імя свяціцеляў Кірылы і Лаўрэнція Тураўскіх

Помнікі:
* Кірылу Тураўскаму на Замкавай гары (1994 г.);
* Канстанціну Астрожскаму — ваеннаму і палітычнаму дзеячу часоў ВКЛ;
* брацкая магіла савецкіх воінаў;
* Памятны знак у гонар 1000-годдзя Турава.

## Вядомыя асобы 
* Сямён Бярнардавіч Гінзберг (нар. 1928) — беларускі архітэктар.
* Міхаіл Айзікавіч Фрыдман (нар. 1930) -- савецкі матэматык.

## Гл. таксама 
* Аблуква
* Галава (возера)
* Плюшчын
* Пінска-Тураўскі полк
* Гарады Гомельскай вобласці
* Гарады Беларусі

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Тураў на Radzima.org
* Фотаздымкі Турава на globustut.by
* Тураў у праекце «Залатое кольца Гомельшчыны» 
* Горад Тураў у легендах і міфах 
* Тураўскія крыжы