open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лідзія Сцяпанаўна Навахацкая

**Лідзія Сцяпанаўна Навахацкая** ( — ?) — беларуская актрыса.

## Біяграфія 
Працавала ў Беларускім савецкім тэатры (1918), Першым таварыстве беларускай драмы і камедыі (1919). 3 1920 года ў БДТ (дакладна вядома пра яе ўдзел у спектаклях да 1930).

## Творчасць 
Выконвала гераічныя і характарныя ролі. Сярод роляў: Паўлінка (аднайменная п’еса Я. Купалы), Марыся («Ганка» У. Галубка), пані Зубкоўская («Панскі гайдук» Н. Бываеўскага), Кавецкая («Над Нёманам» М. Грамыкі), Параска («На Купалле» М. Чарота), Малання, Домна, Наста («Кар’ера таварыша Брызгаліна», «Перамога», «Запяюць верацёны» Е. Міровіча), Ніколь («» Мальера), Лаксандра («Мост» Я. Рамановіча) і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Актрысы тэатра Беларусі
Сомаў

**Сомаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Георгій Паўлавіч Сомаў (1917—2009) — савецкі і расійскі мікрабіёлаг.
* Канстанцін Андрэевіч Сомаў (1869—1939) — рускі жывапісец і графік.
* Міхаіл Міхайлавіч Сомаў (1908—1973) — савецкі акіянолаг, палярны даследчык.
Вікторыя Дзюбур

**Вікторыя Дзюбур** (; ,  — , Бюр, Орн) — французская мастачка.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Парыжы. Вучылася ў Фані Шэрон. У 1860 годзе пазнаёмілася з Эдуардам Манэ, які аказаў на яе вялікі ўплыў у пачатку кар’еры. У 1866 годзе, капіюючы некаторыя карціны ў Луўры, яна пазнаёмілася з мастаком Анры Фантэн-Латурам. 15 лістапада 1876 года яны ажаніліся.

З 1869 па 1902 год рэгулярна выстаўлялася ў Салоне. З 1882 па 1896 год была чальцом Каралеўскай акадэміі. У 1920 годзе атрымала ордэн Ганаровага легіёна. Вікторыя Дзюбур належала да кола Эдуарда Манэ, Берты Марызо і Эдгара Дэга.

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Ёханес Груцке

**Ёханес Груцке** (; ,  — ) — нямецкі жывапісец, прадстаўнік крытычнага рэалізму. У 1958-64 гадах вучыўся ў берлінскай Акадэміі мастацтваў. Карціны Груцке рэпрэзентуюць групы людзей у бытавых, але тэатралізаваных сітуацыях. Нікчэмнасць іх дзеяў і жэстаў наўмысна манументалізаваныя, а твары сімвалізуюць банальнасць паўсядзённага існавання і ўмоўнасць маральных нормаў («Наш хлопчык зноў дома», 1967, збор Х.Дудэ, Аўгсбург; «Пад адкрытым небам», 1969, Кунстале, Гамбург).
Макс Гублер

**Макс Гублер** (,  — , ) — швейцарскі мастак.

## Біяграфія 
Макс Гублер быў сынам жывапісца. Два яго старэйшыя браты Эдуард (1891—1971) і Эрнст (1895—1958) таксама былі мастакамі. Пераехаў у Берлін у 1920 годзе. З 1923 па 1927 год ён жыў у асноўным на востраве Ліпары, дзе напісаў шмат карцін. З 1930 па 1937 год жыў у Парыжы, а потым вярнуўся ў Цюрых.

Эксперыментаваў з рознымі сучаснымі стылямі, пакуль не выпрацаваў свой асабісты яркі стыль пейзажнага жывапісу на Ліпары. Пазней ён звярнуўся да абстракцыі, але працягваў выкарыстоўваць яркія колеры. У 1956 годзе ён зрабіў серыю пастэльных ілюстрацый да «Стары і мора» Эрнэста Хэмінгуэя. У яго позніх творах пераважаюць больш цёмныя колеры.

Яго работы дэманстраваліся ў многіх галерэях. У 1963 годзе ў Ленбаххаўсе ў Мюнхене прайшлі выставы яго работ і ў 1969 годзе ў Музеі мастацтваў у Берне. Пасля яго смерці ў 1975 годзе ў Цюрыхскім кунстхаўсе адбылася рэтраспектыва.

Катэгорыя:Мастакі Швейцарыі
Асвальда Гуаясамін

**Асвальда Гуаясамін** (ісп.: Oswaldo Guayasamín,  — ) — эквадорскі мастак, манументаліст і скульптар, нашчадак індзейцаў кечуа. Вядомы майстар Лацінскай Амерыкі XX стагоддзя. Маляваў сценапісы, партрэты, пейзажы, сімвалічныя вобразы ў карцінах. Вучань Хасэ Клементэ Ароска.

## Біяграфія 
Асвальда нарадзіўся ў беднай сям’і ў горадзе Кіта. Сям’я мела 10 дзяцей, Асвальда быў старэйшым. Бацька быў індзейцам, маці — з метысаў. Прозвішча «Гуаясамін» перакладаецца з дыялекта мовы кечуа як «Белая птушка». У школе вучыўся дрэнна, памяняў некалькі школ. Нічога, акрамя малявання і ігры на гітары, яго не прыцягвала. Важным этапам у жыцці Гуаясаміна было навучанне ў Школе прыгожых мастацтваў горада Кіта. У школе мастацтваў ён вучыўся з задавальненнем і запалам, якую скончыў з адзнакай у 1941 годзе. У 1942 годзе сам арганізаваў сваю першую выстаўку. Ён пачаў мець поспех і атрымаў запрашэнне на працу ў ЗША.

Сам мастак дзяліў усю сваю творчасць толькі на два перыяды:

* «Я і індзейцы».
* «Гуакан’ян» (у перакладзе з кечуа — Дарога слёз).
Больш цікавым і значным аказаўся цыкл «Дарога слёз». Створаны за два гады, цыкл складаецца са 103 карцін і аднаўляе жыццё індзейцаў Лацінскай Амерыкі. Графічная манера жывапісу Гуаясаміна з выкарыстаннем мастацкага вобраза-знака і абмежаванага каларыстычнага ладу дазваляла працаваць вельмі хутка.

Пасля вялікага вернісажу ў Кіта ў 1951 годзе карціны выстаўлялі ў шматлікіх мастацкіх цэнтрах свету. У 1956 годзе ў Іспаніі цыкл атрымаў прэмію.

Гуаясамін неаднаразова звяртаўся да стварэння партрэтаў, Сярод іх — Фідэля Кастра, Саскіі Гуаясамін, Тоці Радрыгеса, Габрыэлы Містраль, некалькі аўтапартрэтаў.

Катэгорыя:Постаці Эквадора
Ёханес Флінта

**Ёханес Флінта** (,  — , там жа) — нарвежскі мастак, педагог. Вядомы прадстаўнік перыяду рамантычнага нацыяналізму ў жывапісе Нарвегіі.

## Біяграфія 
Дацкага паходжання. З трынаццаці гадоў працаваў вучнем у прыёмнага бацькі-майстра дэкаратыўнага жывапісу. У 1802—1805 гадах навучаўся ў Дацкай каралеўскай акадэміі прыгожых мастацтваў. Адначасова браў прыватныя ўрокі па дэкаратыўным і тэатральным жывапісе. Удзельнік напалеонаўскіх войн. З 1807 па 1808 год служыў у войску. Пры абароне Капенгагена захварэў на рэўматызм, ад якога пакутаваў усё сваё жыццё.

У 1811 годзе атрымаў званне майстра-жывапісца ў Капенгагенскай гільдыі. Пераехаў у Хрысціянію (цяпер Осла). Працаваў дэкаратарам, тэатральным мастаком, займаўся пейзажным афармленнем спектакляў, пісаў партрэты і ствараў узоры мэблі. З 1819 па 1851 год — выкладчык Каралеўскай школы мастацтваў у Хрысціяніі. Сярод яго вядомых вучняў — Ханс Гудэ, Олаф Ісаксен, Юхан Фрэдрык Экерсберг і інш.

Шмат падарожнічаў па Скандынавіі, займаўся вывучэннем побыту і нацыянальных строяў карэнных народаў. З 1842 па 1851 год — член савета Нацыянальнай галерэі Нарвегіі.

Пазней вярнуўся ў Данію, дзе і памёр ад працяглай хваробы ў Капенгагене 27 студзеня 1870 года.
Ханс Гудэ

**Ханс Фрэдрык Гудэ** (; , Осла — , ) — нарвежскі мастак-пейзажыст і марыніст рамантычнага кірунку, які шмат гадоў працаваў у Германіі, прадстаўнік Дзюсельдорфскай мастацкай школы.

## Біяграфія 
Х. Ф. Гудэ вучыўся маляванню ў 1838—1841 гадах у Каралеўскай мастацкай школе ў Осла пад кіраўніцтвам Ёханеса Флінта, затым з 1841 года ў Дзюсельдорфе, у Андрэаса Ахенбаха. У 1842 годзе Гудэ паступіў у Дзюсельдорфскую акадэмію мастацтваў, дзе навучаўся ў Іагана Вільгельма Шымера. Скончыў навучанне ў 1846 годзе і сумесна са сваім сябрам нарвежскім мастаком Адольфам Тыдэмандам з’ехаў на радзіму. У 1848—1850 гадах пражываў у Осла, потым вярнуўся ў Дзюсельдорф. У 1852 годзе работы Ханс Гудэ былі адзначаны залатым медалём Берлінскай акадэміі мастацтваў.

З 1854 года Ханс Гудэ — прафесар Дзюсельдорфскай акадэміі (па класе пейзажа). У 1861 годзе Гудэ на час адмовіўся ад выкладчыцкай працы і ў 1862—1864 гадах пражываў у мястэчку Бетвс-і-Каед, на поўначы Валіі. У 1864—1870 гадах Гудэ ўзначаліў Акадэмію мастацтваў у Карлсруэ, затым выкладаў як прафесар пейзажны жывапіс у той жа Акадэміі (у 1874—1880 гадах). У 1880 годзе пераехаў у Берлін, дзе пражываў у свайго зяця, скульптара Ота Лесінга, і выкладаў у Берлінскай Акадэміі (у 1880—1901 гадах). Член сената Берлінскай Акадэміі мастацтваў.

Пахаваны на Спаскіх могільніках у Осла.

Катэгорыя:Мастакі Нарвегіі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Германіі
Катэгорыя:Мастакі-марыністы
Катэгорыя:Мастакі Германіі XIX стагоддзя
Адольф Тыдэманд

**Адольф Тыдэманд** (нарв. Adolph Tidemand; , Мандал — , Осла) — нарвежскі мастак, прадстаўнік рамантызму і рэалізму ў жывапісе.

## Біяграфія 
А. Тыдэманд нарадзіўся ў сям’і мытніка. Вучыўся маляванню спачатку ў прыватнага настаўніка, затым у Осла і ў Капенгагене (1832-37). З 1833 г. наведваў Каралеўскую акадэмію мастацтваў у Капенгагене. У 1835 г. арганізуе сваю першую выставу ў сценах Акадэміі. У 1837-41 гадах працягвае навучанне ў Дзюсельдорфе. Работы, створаныя ў канцы 1830-х — пачатку 1840-х гадоў, паступова заваёўваюць яму прызнанне як майстру жывапісу ў Германіі, Даніі, Швецыі і Нарвегіі.

У 1841 годзе А. Тыдэманд, разам з братам Эмілем, з’яжджае ў Італію, удасканальваць свой мастацкі стыль. 1842-45 гады ён праводзіць у вандроўках па Нарвегіі, падчас якіх піша некалькі палотнаў. У 1845 годзе Тыдэманд жэніцца з Клаўдзіяй Егер і, разам з жонкай, з’язджае ў Дзюсельдорф. У 1850-я гады мастак атрымлівае мноства заказаў, у тым ліку і ад караля Швецыі і Нарвегіі Оскара II (серыя «Сялянская жыццё» для замка Оскарсхал, 1852 год). У 1867 годзе мастак удзельнічае ў Сусветнай выставе ў Парыжы. З 1869 года — ганаровы прафесар мастацтваў Дзюсельдорфскай акадэміі.

А. Тыдэманд вядомы як мастак-рэаліст, які не баяўся ставіць у сваіх працах вострыя сацыяльна-крытычныя пытанні. Таксама аўтар палотнаў, прысвечаных гістарычнай тэматыцы, пейзажам, майстар партрэта. Больш за 100 карцін, напісаных А. Тыдэмандам, захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Осла.

Катэгорыя:Мастакі Нарвегіі
Макс Ліберман

**Макс Ліберман** (; ,  — , ) — нямецкі мастак і графік яўрэйскага паходжання, лічыцца адным з галоўных прадстаўнікоў імпрэсіянізму за межамі Францыі.

Пасля навучання ў Веймары, пражыўшы некаторы час у Парыжы і Нідэрландах, Ліберман спачатку пісаў натуралістычныя творы на сацыяльную тэматыку. Захапіўшыся французскім імпрэсіянізмам, пачынаючы з 1880 года Ліберман перайшоў да светлых тон і энергічнай тэхнікі нанясення мазкоў. Яго творчасць азнаменавала пераход мастацтва XIX стагоддзя да класічнага мадэрну часоў вільгельмінізму і Веймарскай рэспублікі. Гэтай трансфармацыі мастак актыўна спрыяў, узначальваючы Берлінскі сецэсіён. З 1920 года і да сваёй адстаўкі ў 1933 годзе, якая рушыла ўслед за ўмяшаннем нацыянал-сацыялізму ў палітыку ў сферы мастацтва, Ліберман кіраваў Прускай акадэміяй мастацтваў. Апошнія гады жыцця Макс Ліберман правёў у адзіноце ў родным Берліне.

Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы Германіі
Катэгорыя:Графікі Германіі
Катэгорыя:Мастакі Германіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Германіі XX стагоддзя
Вегенер

**Вегенер** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Альфрэд Лотар Вегенер — нямецкі геолаг і метэаролаг
* Паўль Вегенер — нямецкі акцёр і рэжысёр
Олаф Гульбрансан

**Олаф Леанард Гульбрансан (Улаф Гулбрансан)** (нарв. і ням. Olaf Leonhard Gulbransson; , Хрысціянія — , Шэрэрхоф каля Тэгернзэ) — нарвежскі мастак, графік і карыкатурыст.

## Жыццё і творчасць 
А. Л. Гульбрансан нарадзіўся ў сям’і друкара шведскага паходжання. У 1885—1893 гадах ён вучыўся ў Каралеўскай школе мастацтваў і рамёстваў у Осла (у той час — Хрысціянія). Пачынаючы з 1890 года Гульбрансан пачаў публікаваць свае карыкатуры на палітычную тэматыку ў розных нарвежскіх перыядычных выданнях. Займаўся таксама ілюстраваннем кніг. У 1897 годзе мастак ажаніўся з Інгай Лігернам, у гэтым шлюбе ў іх нарадзіліся дзве дачкі. У 1899 годзе адбылася першая выстава прац Гульбрансана ў Осла. Каля 1900 года ён з’ехаў у Парыж і паступіў там у Акадэмію Каларосі.

У 1902 годзе мастак, па запрашэнні выдаўца часопіса «Сімпліцысімус», Альберта Лангена, прыехаў у Мюнхен. Першыя яго малюнкі ў «Сімпліцысімусе» з’явіліся ў снежні 1902 года. Неўзабаве пасля гэтага ён развёўся з І. Лігерн і ў 1906 годзе ажаніўся з супрацоўніцай часопіса — паэтэсай Маргарэтэ Елі. Акрамя працы ў «Сімпліцысімусе», Гульбрансан займаўся сцэнічным афармленнем тэатральных пастановак (напрыклад, п’есы Г. Майрынка «Рабыня з Радоса» (1912)), лялечнага спектакля «Лоэнгрын» Фрыдрыха Хуха). У 1914 годзе ён стаў членам руху Берлінскі сэцэсіён, падтрымліваў сяброўскія адносіны з такімі майстрамі мастацтваў, як Макс Ліберман, Паўль Вегенер і Генрых Цыле. У 1916 годзе Гульбрансан быў прызваны на вайсковую службу, якую праходзіць пры аддзяленні прапаганды міністэрства замежных спраў Германіі. У 1917 годзе ён стаў членам Берлінскай акадэміі мастацтваў.

Катэгорыя:Мастакі Нарвегіі
Комплекс будынкаў піваварнага завода «Лідскае піва»

**Комплекс будынкаў піваварнага завода «Лідскае піва»** ў Лідзе — найстарэйшы бровар з тых, што на сённяшні дзень дзейнічаюць у Беларусі. У складзе сучаснага бровара захаваліся асобныя будынкі першапачатковага комплексу, пабудаванага ў 1874—1912 гг. Размешчаны на вуліцы Міцкевіча, 32.

## Гісторыя 
Будаўніцтва бровара распачалося ў 1873 годзе лідскім месцічам Носелем Заліковічам Пупко на сваім прыватным участку. У 1876 годзе ён запусціў піваварны завод, які належаў яму і яго нашчадкам на працягу трох пакаленняў.

З пачаткам Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе, пасля польскага паходу Чырвонай Арміі і далучэння Заходняй Беларусі да БССР, завод быў нацыяналізаваны, ранейшыя гаспадары Пупко засталіся працаваць на заводзе як служачыя. Пасля нападу Нямеччыны на СССР завод працягваў працаваць. У 1943 годзе рабочыя-яўрэі былі сагнаны з завода ў канцэнтрацыйны лагер Майданек, некаторыя, у тым ліку Пупко, здолелі збегчы да партызан. У 1944 годзе, пасля выгнання немцаў, Пупко ненадоўга вярнуліся ў Ліду, але затым канчаткова пакінулі краіну.

У 1992 годзе Лідскі піўзавод стаў арэндным прадпрыемствам, у 1994 годзе пераўтвораны ў закрытае акцыянернае таварыства, у 2000 годзе — у ААТ «Лідскае піва». У 2004 годзе завод прайшоў рэканструкцыю. У 2008 годзе фінская Olvi PLC выкупіла 51 % акцый ААТ «Лідскае піва» за 16 млн долараў.

## Архітэктура 
Комплекс гістарычных будынкаў першапачатковага бровара быў узведзены ў 1874—1912 гадах у стылі цаглянай эклектыкі («цагляны стыль»). Будынкі паўсталі абапал доўгага вузкага ўчастка, які цягнуўся ад вуліцы Віленскай да рэчышча ракі Лідзейкі.

Гістарычныя будынкі ўключаныя ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Забелло Р. А. *Реставрация фасадов здания бывшего ледника (конец XIX-начало ХХ века) Лидского пивоваренного завода.* Наука — образованию, производству, экономике : материалы 15-й Межд. н-техн. конф. в 4 т.: Минск, 2017 г.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Ліды
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ліды
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Паўль Вегенер

**Паўль Вегенер** (;  — ) — нямецкі акцёр і кінарэжысёр, адзін з заснавальнікаў кінаэкспрэсіянізму.

Нарадзіўся 11 снежня 1874 года ў Арнальдсдорфе (Усходняя Прусія, Германія) у сям’і тэкстыльнага фабрыканта Ота Вегенера і яго жонкі Ганны. У 1883—1886 гадах наведваў каталіцкую гімназію ў Расэле. У 1886—1893 гадах падчас вучобы ў гімназіі ў Кёнігсбергу разам з сябрамі арганізаваў драматычны гурток. У 1894—1895 гадах па жаданні бацькі вывучаў юрыспрудэнцыю ў Фрайбургу і Лейпцыгу, але наведваў найперш лекцыі па гісторыі мастацтва і філасофіі. Калі ён кінуў вучобу, каб канчаткова стаць акцёрам, бацька пазбавіў яго матэрыяльнай падтрымкі. З 1896 года пасля прыватных урокаў акцёрскага майстэрства быў акцёрам у правінцыі, з 1905 года — у трупе Нямецкага тэатра Макса Рэйнхарта ў Берліне. З 1913 года здымаўся ў кіно.

Шырокая вядомасць прыйшла да Вегенера з роляй у фільме «Пражскі студэнт» (ням.: Der Student von Prag: ein romantisches Drama, 1913), які ён таксама паставіў у якасці сурэжысёра.

Наступнай значнай працай стала галоўная роля ў фільме «Голем» (ням.: Der Golem, 1915). Вобраз ажыўленага магіяй глінянага балвана апынуўся настолькі арганічным для манументальнага Вегенера, што акцёр вярнуўся да яго яшчэ двойчы — у фільмах «Голем і танцорка» (Der Golem und die Tänzerin, 1917) і «Голем, як ён прыйшоў у свет» wie er in die Welt kam, 1920); апошні стаў адным з найбольш важных фільмаў нямецкага кінаэкспрэсіянізму і класічным увасабленнем знакамітага сюжэту.

У творчасці Паўля Вегенера вялікае месца займалі велічныя персанажы або нягоднікі, сыграныя ім у фільмах «Сумурун» (ням.: Sumurun, 1920), «Жонка фараона» (ням.: Das Weib des Pharao, 1922), «Лукрэцыя Борджа» (ням.: Lucrez. Borgia, 1922), «Жывыя Буды» (ням. Lebende Buddhas, 1925), «Свенгалі» (ням. Svengali, 1927), «Альраунэ» (ням. Alraune, 1928), «Рампер, чалавек-звер» (ням. Ramper, der Tiermensch, 1927) і інш.

Катэгорыя:Акцёры Германіі
Катэгорыя:Кінарэжысёры Германіі
Катэгорыя:Акцёры нямога кіно
Катэгорыя:Рэжысёры нямога кіно
Матэус Гюнтэр

**Матэус Гюнтэр** (;  — ) — нямецкі жывапісец эпохі барока і ракако.

Нарадзіўся ў Пайсенбергу, спрыяў развіццю стылю ракако ў Баварыі і Ціролі, працаваў над аздабленнем больш чым 40 храмаў. Яго творчасць налічвае каля 70 фрэсак і 25 пано.

Гюнтэр вучыўся ў Мюнхене з 1723 па 1728 год у Космаса Даміяна Азама. Гюнтэр часта працаваў з некаторымі найвялікшымі мастакамі свайго часу, уключаючы архітэктара Іагана Міхаэля Фішэра, тынкоўшчыка Іагана Міхаэля Фойхтмаера і яго брата Франца Ксаверыя. Памёр у Хаідзе каля Весабруна.

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Алена Уладзіміраўна Мікуліч

**Алена Уладзіміраўна Мікуліч** () — беларуская вяслярка ў акадэмічным веславанні.

Выступала за зборную Беларусі па акадэмічным веславанні ў другой палове 1990-х гадоў. Бронзавая прызёрка летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года ў Атланце, чэмпіёнка свету, шматразовая пераможца этапаў Кубка свету, рэспубліканскіх і маладзёжных рэгат. На спаборніцтвах прадстаўляла горад Мінск, заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Нарадзілася 21 лютага 1977 года ў Мінску. У раннім дзяцінстве пачала актыўна займацца акадэмічным веславаннем, праходзіла падрыхтоўку на вяслярнай базе ў Мінску.

У 1995 годзе прымала ўдзел у маладзёжным чэмпіянаце свету ў Познані, дзе заняла пятае месца ў заліку парных чацвёрак. Дзякуючы шэрагу ўдалых выступленняў удастоілася права абараняць гонар краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года ў Атланце — у складзе каманды, куды таксама ўвайшлі вясляркі Марына Знак, Наталля Турок, Наталля Стасюк, Тамара Давыдзенка, Валянціна Скрабатун, Наталля Лаўрыненка, заваявала ў праграме ворных васьмёрак бронзавы медаль, прапусціўшы наперад толькі экіпажы з Румыніі і Канады.

На розных этапах Кубка свету 1997 і 1998 гадоў неаднаразова станавілася пераможцай і прызёркай. У 1999 годзе на сусветным першынстве ў канадскім Сент-Катарынсе ўзяла золата ў бязрульных чацвёрках.

Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры працавала дырэктарам мінскай спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай школы алімпійскага рэзерву па акадэмічным веславанні. Пазней працавала намеснікам дырэктара Мінскага гарадскога цэнтра алімпійскага рэзерву па лёгкай атлетыцы «Атлет».

## Узнагароды 
* Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1997).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) Беларусі
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па акадэмічным веславанні
Гюнтэр

**Гюнтэр** — імя, прозвішча.

## Прозвішча 
* Адам Гюнтэр — дзяржаўны дзеяч
* Зігмунд Гюнтэр — нямецкі матэматык
* Матэус Гюнтэр — нямецкі мастак
* Эган Гюнтэр — нямецкі кінарэжысёр і сцэнарыст
Карэн Таніевіч Варданян

**Карэн Варданян** (нар. ) — беларускі футбаліст, нападнік клуба «Віцебск».

## Клубная кар’ера 
З канца 2020 года пачаў выступаць за дубль «Віцебска», на наступны год замацаваўся ў дублі. У верасні 2021 года атрымаў сур’ёзную траўму, аднак ужо ў пачатку 2022 года рыхтаваўся да новага сезона з асноўнай камандай віцебскага клуба. 3 красавіка 2022 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы з «Мінскам» (1:1). У далейшым працягваў з’яўляцца на полі, пераважна выхадзіў на замену. У сезоне 2023 замацаваўся ў стартавым складзе, з 16 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды і дапамог ёй вярнуцца ў Вышэйшую лігу. У студзені 2024 года падоўжыў кантракт з «Віцебскам».

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Рэната Гутуза

**Рэната Гутуза** (; 26 снежня 1911 ці 2 студзеня 1912, Багерыя — , ) — італьянскі жывапісец, графік, ганаровы член Акадэміі мастацтваў СССР (1962). Адзін са стваральнікаў новага фронту мастацтваў.

## Біяграфія 
Рэната Гутуза нарадзіўся ў прыгарадзе Палерма Багерыі ў сям’і землямера Джаакіна Гутуза Фазула. Першыя ўрокі малявання атрымаў у сельскага майстра, які займаўся роспісам вазоў. Вучыўся ў ліцэі, наведваў курсы мастака-футурыста Піпа Рыца. У 1931 годзе Гутуза ўдзельнічае ў Куадрыенале — выставе італьянскіх мастакоў у Палерма, якая праходзіць раз у чатыры гады, дзе дзве яго карціны былі адзначаны крытыкай. У 1930 годзе паступіў на факультэт права ва ўніверсітэце Палерма. Праз год кінуў вучобу і пераехаў у Рым. Працаваў рэстаўратарам у галерэі Баргезэ. У Рыме Гутуза збліжаецца з дзеячамі мастацтва, апазіцыйнымі рэжыму Мусаліні. Яго артыкул пра Пікасо (1933) у газеце «Ора» пацягнуў за сабой абвінавачанне з боку цэнзуры ў парушэнні грамадскай бяспекі. Уваходзіў (1938) у арт-аб’яднанне «Карэнтэ» («Плынь»), якое выдавала аднайменны літаратурна-мастацкі часопіс. У 1940 годзе Гутуза ўступіў у Камуністычную партыю Італіі (з 1956 — у ЦК Кампартыі).

У гады Другой сусветнай вайны Гутуза стварае адзін са знакамітых сваіх твораў — «Распяцце»: «Я хачу напісаць гэтае пакаранне Хрыста як сённяшнюю сцэну… Хрыстос як сімвал усіх, хто сёння церпіць абразы, турмы, пакаранні за свае ідэі». Карціна пераклікаецца з «Гернікай» — у цэнтры кампазіцыі фігура каня — прамая цытата шэдэўра Пікаса. Карціна «Распяцце» экспанавалася на выставе «Прэміа Бергама» (1942) і выклікала незадаволенасць Ватыкана. З 1943 года Гутуза ўдзельнік руху Супраціўлення ў складзе партызанскай брыгады Поўдня.

У 1945 годзе разам з Перыкле Фацыні, Антоніа Карпора і некалькімі іншымі мастакамі Гутуза заснаваў групу *Неа-кубіста*.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Мастакі Італіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Графікі Італіі
Катэгорыя:Графікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены Італьянскай камуністычнай партыі
Выжыны (Гданьск)

**Выжыны** ці **Узвышша** (, ) — раён і гістарычная мясцовасць у заходняй частцы Гданьска.

## Агульная характарыстыка 
Назва мясцовасці паходзіць ад адносна высокага як для прыморскага горада палажэння сушы адносна ўзроўню мора. У склад раёна ўваходзяць мясцовасці так званай Верхняй тэрасы: Асава, Матарня, Какошкі, Ясень, Уесціска, Ластовіцы і значная частка раёна Верхняя Арунія — Гданьск-Поўдзень, а таксама Хэлм.

У 1887-1939 гадах тэрмін "Гданьскае Узвышша" адносіўся да назвы прусскага павета () з сядзібай у Гданьску, размешчанага на захад ад чыгуначнай лініі Гданьск - Тчэў. Большая частка гістарычнай мясцовасці Выжыны ўваходзіла ў склад былога павета, а цяпер з'яўляецца часткай горада Гданьска.

Катэгорыя:Геаграфія Гданьска
Альберт Пэрыс Гютэрсла

**Альберт Пэрыс Гютэрсла**, сапраўднае імя **Альберт Конрад Кітрэйбер** (ням. Albert Paris Gütersloh; ,  — , Бадэн-пад-Венай, Аўстрыя) — аўстрыйскі мастак і пісьменнік, духоўны бацька венскай мастацкай школы фантастычнага рэалізму.

## Жыццё і творчасць 
А. Кітрэйбер вучыўся ў каталіцкіх гімназіях у Мельцы і Бальцана, бо, паводле жадання бацькоў, павінен быў стаць духоўнай асобай. Аднак у 1904 годзе Кітрэйбер пачынае навучанне на акцёра, і затым выступае ў правінцыйных тэатрах Аўстра-Венгрыі і Германіі, пры дапамозе Макса Рэйнгарта атрымлівае месца ў берлінскім Нямецкім тэатры.

Як мастак Кітрэйбер упершыню заявіў аб сабе на міжнароднай выставе ў Вене ў 1909 годзе. Затым выстаўляўся ў венскім Арт-Клубе, на Венскай Сецэсіі, а таксама ў Францыі, Італіі, Германіі. У 1911 годзе з’ехаў у Парыж, дзе працаваў мастацкім крытыкам, у 1911-12 гадах браў урокі алейнага жывапісу ў Марыса Дэні. Вярнуўшыся ў Вену, стаў вучнем Густава Клімта і ўвайшоў у блізкае да апошняга кола мастакоў — нараўне з Эганам Шыле і Ёзефам Гофманам.
Помнік Францыску Скарыну (Ліда)

**Помнік Францыску Скарыну** — помнік у Лідзе, прысвечаны беларускаму першадрукару і асветніку Францыску Скарыну. Знаходзіцца на вуліцы Савецкая.

## Гісторыя 
Помнік Ф. Скарыну ў Лідзе адкрыты 25 ліпеня 1993 года у дзень другой гадавіны Незалежнасці Рэспублікі Беларусь. Скульптар — Валяр’ян Янушкевіч, які з’яўляецца аўтарам яшчэ аднаго помніка, — Адаму Міцкевічу. Жыхары горада прынялі актыўны ўдзел у зборы сродкаў на помнік, гэтым скульптурным манументам лідчане папоўнілі гістарычную памяць свайго горада.

Катэгорыя:Помнікі Ліды
Катэгорыя:1993 год у Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Францыску Скарыну
Катэгорыя:Творы Валяр’яна Янушкевіча
Нізіны (Гданьск)

**Нізіны ** (, ) — раён і гістарычная мясцовасць у паўднёва-ўсходняй частцы Гданьска.

## Агульная характарыстыка 
Назва мясцовасці паходзіць ад нярэдка забалочанага і даволі нізкага палажэння мясцовасці адносна ўзроўня мора і іншых раёнаў Гданьска (у першую чаргу Выжыны і інш.). У склад раёна ўваходзяць мясцовасці Арунія, Святы Войцех, Ліпцы, Альшынка, Руднікі, Сабяшэўскі востраў і інш.

У 1887-1939 гадах тэрмін "Гданьскія Нізіны" адносіўся да назвы прусскага павета () з сядзібай у Гданьску. Большая частка гістарычнай мясцовасці Нізіны ўваходзіла ў склад былога павета, а цяпер з'яўляецца часткай горада Гданьска.

Катэгорыя:Геаграфія Гданьска
Фэйкавыя навіны

**Фальшывыя (падробленыя, фэйкавыя, ілжывыя) навіны** — інфармацыйная містыфікацыя або наўмыснае распаўсюджванне дэзынфармацыі ў сацыяльных медыя і традыцыйных СМІ з мэтай увядзення ў зман, для таго каб атрымаць фінансавую ці палітычную выгаду. Аўтары падобных навін часта выкарыстоўваюць кідкія загалоўкі або цалкам сфабрыкаваныя гісторыі для павелічэння чытацкай аўдыторыі і цытуемасці. Прыбытак пры гэтым фармуецца аналагічна прынцыпам клікбейтынга і ўяўляе сабой даход ад рэкламы, якая генеруецца незалежна ад дакладнасці апублікаваных матэрыялаў. Лёгкі доступ да крыніц даходу ад рэкламы, узмацненне палітычнай палярызацыі грамадства і паўсюднасць сацыяльных сетак абумовілі распаўсюджванне фальшывых навін. Магчымасці ананімнага хостынгу сайтаў, на якіх публікуюцца ананімныя або псеўданімныя аўтары, абцяжарваюць законны пераслед такіх крыніц за дэзынфармацыю або паклёп.

Катэгорыя:Фальсіфікацыі
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі
Порт (Гданьск)

**Порт** () — раён Гданьска на ўзбярэжжы Гданьскага заліва і ракі Мёртвая Вісла, дзе знаходзіцца ўся асноўная партовая інфраструктура. Гданьскі марскі порт лічыцца адным з буйнейшых на Балтыйскім моры.

## Агульная характарыстыка 
Плошча порта займае 3248 га сушы, а агульная працягласць прычалаў складае 23700 метраў. У паўночнай частцы порта могуць размясціцца самыя буйныя судны, якія толькі ходзяць па Балтыйскім моры.

У 2006 годзе марскі порт у Гданьску заняў першае месца сярод марскіх партоў Польшчы па грузаабароту — ён склаў 24,207 млн тон. Грузаабарот порта ў 2008 годзе склаў 17,78 млн тон, у 2011 годзе — 23,5 млн тон. Гэта камерцыйны порт, асноўную частку грузаабароту складае вадкае паліва. 21 жніўня 2013 года да набярэжнай кантэйнернага тэрмінала "DCT Gdansk" прышвартаваўся найбуйнейшы ў свеце кантэйнеравоз класа Triple-E MS Mærsk Mc-Kinney Møller (даўжыня 399 метраў). У 2015 годзе порт Гданьска пераваліў рэкордныя 36 млн тон грузаў (рост на 11 % у параўнанні з 2014 годам), павялічыўшы на 3 % сваю долю на рынку марскіх перагрузак у Польшчы. Больш за ўсё перавалілася вадкае паліва (15 млн тон — рост прыкладна на 18 %), што з'яўляецца яшчэ адным гістарычным рэкордам. Чысты прыбытак порта склаў прыкладна 83,3 млн злотых, а чыстая рэнтабельнасць — прыкладна 47 %. У 2017 годзе аб'ём перавалкі ў порце склаў 40,6 млн тон, што паставіла Гданьск на 6-е месца сярод балтыйскіх партоў. Парог у 40 млн тон яшчэ не перасягнуў ніводны польскі марскі порт. У 2018 годзе ўзыходзячая тэндэнцыя працягвалася, праз 11 месяцаў перавалкі дасягнулі 44,7 млн тон, а за ўвесь 2018 год — 49 млн тон, гэта значыць на 20 % больш, чым годам раней, што дало порту Гданьска 4-е месца на Балтыйскім моры. Усе польскія парты ў 2018 годзе перавалілі 101 млн тон грузаў, а ўсе парты Балтыі - каля 900 млн тон. У 2019 годзе перавалка склала 52 млн тон. 

Пандэмія COVID-19 выклікала скарачэнне аб'ёмаў перавалкі ў першым паўгоддзі 2020 года на 15,2 % да 23,2 млн тон, аднак гэта зніжэнне аказалася меншым, чым у іншых еўрапейскіх партах, у выніку чаго порт у Гданьску ўвайшоў у лік 20 найбуйнейшых партоў кантынента па перавалцы, апярэдзіўшы, напрыклад, Геную і Дзюнкерк. Увесь 2020 год скончыўся зніжэннем нагрузак на 8 % з 52 да 48 млн тон, а чысты прыбытак дасягнуў 65 млн злотых. Па тых жа прычынах у студзені 2021 года порт Гданьска з аб'ёмам перавалкі 4,6 млн тон стаў трэцім портам на Балтыйскім моры ў гэтым плане (пасля Усць-Лугі і Санкт-Пецярбурга, апярэдзіўшы Клайпеду). Такі стан захоўваўся на працягу першага квартала 2021 года, калі было перагружана 13,3 млн тон тавараў. 

У марскім порце Гданьска ёсць базы для вадкага паліва, перагрузкі фасфарытаў, перавалкі вадкай і грануляванай серы, перагрузкі цытрусавых і перагрузкі новых пасажырскіх вагонаў. У порце ёсць тэрміналы: паромныя, кантэйнерныя, вугальныя, перагрузачныя. У красавіку 2019 года ўрад Польшчы пацвердзіў план будаўніцтва плывучага тэрмінала, т.зв. FSRU (Floating Storage and Regasification Unit), гэта значыць абсталяваны бартавым абсталяваннем для рэгазіфікацыі звадкаванага газу.

Катэгорыя:Геаграфія Гданьска
Катэгорыя:Парты Польшчы
14-я Цемналеская партызанская брыгада

**14-я Цемналеская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў красавіку 1943 года ў Клічаўскім раёне, у складзе 128-га (арганізаваны ў снежні 1941 года) і 129-га атрадаў. У маі была перадыслацыравана ў паўднёвыя раёны Магілёўскай вобласці. Дзейнічала на тэрыторыі Дрыбінскага, Чавускага, Мсціслаўскага, Чэрыкаўскага і Кармянскага раёнаў. 1 кастрычніка 1943 года брыгада (1065 партызан, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
* 126-ы атрад;
* 127-ы атрад;
* 127-А атрад;
* 128-ы атрад;
* 129-ы атрад.

## Камандаванне 
### Камандзір 
* С. Р. Ялецкі.

### Камісар 
* М. Ф. Спяранскі.

### Начальнік штаба 
* І. П. Сычоў.

## Гісторыя 
Партызаны 128-га атрада ў сакавіку і верасні 1942 года ўдзельнічалі ў разгроме нямецкіх гарнізонаў ў гарадскім пасёлку Клічаў і вёсцы Выдрыца. Вялі баі з карнікамі, у тым ліку каля вёсак Развадава (красавік 1942), Суша (май 1942) Клічаўскага раёна. Праводзілі аперацыі на чыгунцы Мінск — Масква каля станцый Крупкі, Слаўнае. Партызаны брыгады наносілі ўдары па чыгунках Магілёў — Крычаў, Орша — Крычаў. 3 жніўня на ўчастку Магілёў — Рэста падарвалі 1,1 тысячу рэек. Пры злучэнні з Чырвонай Арміяй разбілі гарнізоны ў вёсках Студзянец, Салабута, Касцюкоўка Кармянскага раёна, з баямі пераправіліся цераз раку Сож.

## Гл. таксама 
* Бялыніцкія аперацыі
* Выдрыцкі бой
* Клічаўскія баі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе
Кларыса Баджэр

**Кларыса Баджэр** (; —) — амерыканская мастачка, батанічны ілюстратар, таксама малявала на тэкстылі.

## Біяграфія 
Нарадзілася 20 мая 1806 года ў горадзе Мадысан акругі Нью-Хэйвен, штат Канектыкут, у сям’і Джорджа Мангера — партрэтыста і гравёра, і яго жонкі Парнел Келсі Мангер. Старэйшы брат Кларысы, Джордж, і яе малодшая сястра Кэралайн таксама сталі мастакамі.

У 1828 годзе яна выйшла замуж за Мілтана Баджэра, пастара Паўднёвай Царквы ў горадзе Андовер, штат Масачусетс, які пазней стаў памочнікам сакратара Амерыканскага хатняга місіянерскага таварыства. У іх было пяцёра дзяцей, двое з якіх дажылі да паўналецця, і абодва сталі ўрачамі. Яе муж захварэў на хваробу Брайта, яны пераехалі ў родны горад Кларысы, дзе яе муж памёр у 1873 годзе.

Кларыса Баджэр памерла 14 снежня 1889 года ў горадзе Мадысан. Была пахавана на гарадскіх могілках West Cemetery.

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Катэгорыя:Мастакі ЗША XIX стагоддзя
Інгеборга Шведская

**Інгеборга Вальдэмарсдотэр Шведская** (; 1277, Швецыя — 15 жніўня 1319, Роскіле, Зеландыя) — каралева-кансорт Даніі, жонка караля Даніі Эрыка VI. Дачка караля Швецыі Магнуса Ладуласа і Хельвігі Гольштэйнскай.

## Біяграфія 
Інгеборга была дачкой караля Швецыі Магнуса I і Хельвіг Гольштэйнскай. У 1288 годзе паміж Інгеборгай і каралём Даніі Эрыкам VI быў заключаны шлюб, аднак вяселле адбылося толькі ў 1296 годзе ў Хельсінгбарге. Шлюб быў часткай дынастычнай палітыкі: у 1298 годзе яе брат, кароль Швецыі Біргер ажаніўся з сястрой яе мужа, прынцэсай Мартай. Шлюб не мог адбыцца да 1297 года з-за канфлікту паміж яе мужам і арцыбіскупам Енсам Грандам.

Каралева Інгеборга апісваецца як прыгожая і пяшчотная. Лічыцца, што яна не адыгрывала ніякай палітычнай ролі. У яе было восем сыноў, усе памерлі ў маленстве, а таксама шэсць выкідкаў. Розныя крыніцы паведамляюць, што дзяцей было ад васьмі да чатырнаццаці; у любым выпадку яе шматлікія цяжарнасці заканчваліся альбо выкідкамі, альбо нараджэннем дзяцей, якія неўзабаве паміралі.

Яна і яе муж былі саюзнікамі яе старэйшага брата, караля Біргера і сястры Магнуса Марты шведскай падчас барацьбы за шведскі трон: яны далі прытулак іх сыну ў 1306 годзе, а ў 1318 годзе самі Біргер і Марта знайшлі ў іх сховішча.

У 1318 годзе каралева Інгеборга нарадзіла сына, які выжыў пры нараджэнні .Аднак, калі каралева прадэманстравала немаўля публіцы са сваёй карэты, карэта раптоўна зламалася і перакулілася, падчас чаго дзіця выпала з яе хватак, зламала шыю і памёрла. Пасля гэтага яна з-за тугі пайшла ў манастыр у Роскіле.

Паводле адной з версій Магнус прымусіў яе сысці ў манастыр, абвінавачваючы ў гібелі сына; паводле іншай — яна сама прыняла гэтае рашэнне з-за смутку, выкліканай гібеллю яе братоў Эрыка і Вальдэмара Магнусанаў. У 1319 годзе яна прадказала сваю ўласную смерць, а таксама смерць свайго мужа і арцыбіскупа. Неўзабаве пасля гэтага яна памерла, а затым памёр і яе муж.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Dehn-Henning Nielsen: Kings och Queens i Danmark, Copenhagen 2007, 
* Kay Nielsen, Ib Askholm: Danmarks kongelige familier i 1000 år, 2007,  Kay Nielsen, Ib Askholm: Danmarks Kongelige familier i 1000 år, 2007, 
* Rikke Agnete Olsen: Kongerækken, København 2005,  Rikke Agnete Olsen: Kongerækken, København 2005, 
* Salmonsens konversationsleksikon / Anden Udgave / Bind XII: Hvene—Jernbaner
* Dansk biografisk Lexikon / VIII. Bind. Holst — Juul

Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Даніі
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XIV стагоддзя
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XIII стагоддзя
Катэгорыя:Прынцэсы Швецыі
Катэгорыя:Фолькунгі
Дзюма

**Дзюма** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Дзюма
* Аляксандр Дзюма (бацька) — французскі пісьменнік
* Аляксандр Дзюма (сын) — французскі драматург
* Жан Батыст Дзюма — французскі хімік-арганік і дзяржаўны дзеяч
* Марлен Дзюма — сучасная галандская мастачка
Марлен Дзюма

**Марлен Дзюма** (афрык. і нідэрл. Marlene Dumas; нар. , , Паўднёвая Афрыка) — сучасная галандская мастачка паўднёваафрыканскага паходжання. У 1976 годзе пераехала ў Нідэрланды, жыве і працуе ў Амстэрдаме.

## Адукацыя 
У 1972—1975 гадах вучылася Кейптаўнскім універсітэце. У 1976—1978 гадах — Atelier 63, Харлем, Нідэрланды. У 1979—1980 гадах — Інстытут псіхалогіі, Універсітэт Амстэрдама.

## Творчасць 
Марлен Дзюма стала вядомая дзякуючы экспрэсіўным партрэтам і фігуратыўным працам, заснаваным на палароідных здымках і фатаграфіях з газет і часопісаў. Для творчасці мастачкі ўласціва трывожная палітра і правакацыйныя вобразы, звязаныя з рознымі грамадскімі табу. У 1995 годзе Марлен Дзюма прадстаўляла Галандыю на Венецыянскай біенале.
У 2007 мастачка атрымала Дзюсельдорфскую прэмію ($75 000) за ўклад у сучаснае мастацтва. Марлен Дзюма належыць аўкцыённы рэкорд для жывучай жанчыны-мастака — 6,34 мільёна долараў, усталяваны ў 2008. Карціна «Наведвальнік» (The Visitor) была прададзена на аўкцыёне Сотбіс. На палатне 180×300 см намалявана група з шасці жанчын-працаўніц секс-індустрыі.
Ана Атэрлі

**Ана Атэрлі** (парт. Ana Hatherly; ,  — , там жа) — партугальская паэтэса, перакладчык, гісторык літаратуры, мастачка і кінарэжысёр-эксперыментатар, аўтарытэтная фігура партугальскай культуры апошніх дзесяцігоддзяў.

## Біяграфія 
Скончыла філалагічны факультэт Лісабонскага ўніверсітэта па спецыяльнасці Германская філалогія і дактарантуру ў Каліфарнійскім універсітэце. Як паэтэса дэбютавала ў газеце Diário de Notícias у верасні 1959 года. Займалася візуальнай паэзіяй, застаючыся ў рамках паэтыкі барока. Развівала жанр вершаў у прозе. Аўтар прац па гісторыі літаратуры, паэзіі і эстэтыцы барока. Перакладала з англійскай, французскай, італьянскай, іспанскай моў.

У 1971 годзе ў знак пратэсту супраць дыктатарскага рэжыму і цэнзуры эмігравала ў Вялікабрытанію. Вучылася ў Лонданскай кінашколе. Пасля рэвалюцыі гваздзікоў вярнулася на радзіму, жыла і працавала ў Лісабоне.

Як мастак уваходзіла ў авангардную Grupo Experimentalista Português, удзельнічала ў групавых выставах. У 1992 годзе ў Цэнтры сучаснага мастацтва Фонду Галуста Гюльбенкяна была прадстаўлена вялікая рэтраспектыва яе жывапісных і графічных работ 1960-х — 1990-х гадоў.

З 1981 года выкладала на факультэце сацыяльных і гуманітарных навук у Новым Лісабонскім універсітэце.
Легіён «Свабода Расіі»

**Легіён «Свабода Расіі»** (, ) — расійскі легіён Узброеных сіл Украіны, створаны ў сакавіку 2022 года для абароны Украіны ад расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе падчас расійска-ўкраінскай вайны. Сфарміраваны з ліку былых вайскоўцаў Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, а таксама іншых расіян, а часам і беларусаў, якія раней не ўваходзілі ў такія фарміраванні.

Легіён замест дзяржаўнага сіне-бела-чырвонага сцяга Расійскай Федэрацыі выкарыстоўвае на рукаўных нашыўках бела-сіне-белы сцяг.

## Гісторыя 
Легіён «Свабода Расіі» сфарміраваны з роты (больш за 100 чалавек) арміі Расійскай Федэрацыі, якія добраахвотна перайшлі на ўкраінскі бок. Па словах камандзіра роты, 27 лютага з дапамогай супрацоўнікаў Службы бяспекі Украіны яны перайшлі на ўкраінскі бок, каб «абараніць украінцаў ад сапраўдных фашыстаў». Ваенных пуцінскай арміі, ён заклікаў уступаць у шэрагі легіёна «Свабода Расіі», каб разам выратаваць таксама ўласны народ і краіну «ад прыніжэння і разрухі».

Першыя добраахвотнікі легіёна «Свабода Расіі» пачалі індывідуальную папярэднюю падрыхтоўку ў канцы сакавіка 2022 года. У прыватнасці, асабовы склад легіёна пад кіраўніцтвам інструктараў з Узброеных сіл Украіны вывучыў асаблівасці працы шведска-брытанскай пераноснай супрацьтанкавай кіраванай ракеты малой далёкасці NLAW. Камандзіры падраздзяленняў «Свабода Расіі» азнаёміліся з аператыўнай абстаноўкай на франтах.

## Гл. таксама 
* Рускі добраахвотніцкі корпус
* Ірпінская дэкларацыя

Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна
Катэгорыя:Вайна на ўсходзе Украіны
Катэгорыя:Узброеныя сілы Украіны
Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе
Тарсіла ду Амарал

**Тарсіла ду Амарал** (парт.-браз. Tarsila do Amaral; , Капівары — , Сан-Паўлу) — бразільская мастачка, адна з галоўных фігур бразільскага мадэрнізму.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў бацькоўскай сядзібе, у багатай сям’і землеўладальнікаў і гаспадароў кававых плантацый. Вучылася і ўпершыню адчула цягу да жывапісу ў Барселоне, куды ў юнацтве прыехала разам з бацькамі. З 1916 вучылася ў Сан-Паўлу разьбярству, а затым жывапісу і малюнку. Занадта кансерватыўныя выкладчыкі яе не задавальнялі, і ў 1920 яна пераехала ў Парыж, паступіла ў Акадэмію Жуліяна. У 1922 удзельнічала ў групавой выставе ў Парыжы.

Вярнуўшыся ў Сан-Паўлу ў 1922, зблізілася з бразільскімі пісьменнікамі і мастакамі-мадэрністамі — Анітай Малфаці, Марыа дэ Андрадэ, Освалдам дэ Андрадэ, Менаці дэль Пік’я. Яны ўтварылі групу Пяцёра, якая стала цэнтрам і рухаючай сілай бразільскага мадэрнізму.

У 1923 годзе мастачка ненадоўга вярнулася ў Парыж, брала ўрокі ў Альбера Глеза, Андрэ Лота, Фернана Лежэ. Цікавасць яе французскіх настаўнікаў да архаікі і прымітывізму падштурхнула мастачку звярнуцца да бразільскіх народных традыцый.

Пасля вяртання на радзіму, разам з Освалдам дэ Андрадэ шмат ездзіла па Бразіліі, вывучаючы мясцовыя традыцыі і народныя рамёствы. Ілюстравала кнігі Андрадэ. У 1926 годзе яны ажаніліся. Муж і жонка падарожнічалі па Еўропе і Блізкім Усходзе. У тым жа 1926 у Тарсілы ду Амарал адбылася ў парыжскай галерэі Персье першая персанальная выстава. Яна зблізілася з сюррэалістамі. Разам з мужам развівала своеасаблівую філасофію антрапафагіі — разуменне Бразіліі як позняй культуры, якая жывіцца культурамі-папярэдніцамі, ад архаічных афраамерыканскіх да найноўшых еўрапейскіх. У 1929 годзе персанальныя выставы мастачкі прайшлі ў Рыа-дэ-Жанейра і Сан-Паўлу, яна ўдзельнічала ў калектыўных выставах у Нью-Ёрку і Парыжы. У 1930 шлюб Тарсілы ду Амарал і Асвалда дэ Андрадэ распаўся, і Андрадзе ажаніўся з пісьменніцай і журналісткай Пагу.

У 1931 годзе мастачка наведала СССР, выстаўлялася ў ГМНЗІ ў Маскве, ездзіла па краіне. Вярнуўшыся на радзіму ў 1932 годзе, далучылася да левых сіл у іх супрацьстаянні дыктатарскаму рэжыму Жэтуліу Варгаса, уключаючы Канстытуцыяналісцкую рэвалюцыю. Была арыштаваная, месяц правяла ў турме. Звярнулася да сацыяльнай тэматыкі. З 1938 года жыла ў Сан-Паўлу.

Удзельнічала ў першых біенале ў Сан-Паўлу, у Венецыянскай біенале (1964). Пахаваная на могілках Кансаласан у г. Сан-Паўлу.
Поль Гюэ

**Поль Гюэ** () — французскі мастак і гравёр.

Нарадзіўся ў Парыжы. Вучыўся ў Гро і Герэна. Пазнаёміўся з англійскім мастаком Рычардам Парксам Бонінгтанам у майстэрні Гро, дзе ён вучыўся нерэгулярна з 1819 па 1822 год. Прыклад Бонінгтана паўплываў на Гюэ адкінуць неакласіцызм і замест гэтага маляваць пейзажы, заснаваныя на ўважлівым назіранні за прыродай. Брытанскія пейзажныя карціны, выстаўленыя ў Салоне 1824 года, сталі адкрыццём для Гюэ, які сказаў пра працу Канстэбля: «Мабыць, гэта быў першы раз, калі чалавек адчуў свежасць, убачыў раскошную, зялёную прыроду, без чарнаты, грубасці і манеры». Наступныя працы Гюэ спалучалі перайманне англійскага стылю з натхненнем галандскіх і фламандскіх старых майстроў, такіх як Рубенс, Якаб ван Ройсдаль і Мейндэрт Хобема.

Удзельнічаў у Ліпеньскай рэвалюцыі 1830 года і некаторы час пасля гэтага ўдзельнічаў у рэспубліканскай палітыцы. Ён быў узнагароджаны парай сеўрскіх фарфоравых ваз ад караля Луі-Філіпа ў 1844 годзе. Узнагароджаны залатым медалём на Салоне 1848 г. Выстаўляўся на Сусветнай выставе 1855 года, дзе быў узнагароджаны медалём, а таксама выстаўляўся на Міжнароднай выставе 1867 года.
Марыя Бах

Баранеса **Марыя Эмілія фон Бах** (ням.: Marie Emilie Freiin von Bach; ,  — , там жа) — аўстрыйская піяністка, скрыпачка, кампазітар і мастачка.

## Біяграфія 
Марыя нарадзілася ў музычнай сям’і: яе бацька, Роберт Банавентура Майкл Венцэль фон Бах, быў адвакатам, але таксама займаўся музыкай і жывапісам, маці, Элеанора Жазефа Марыя Тэрэзія Агюст Бах, была спявачкай і кампазітарам. У 1897 годзе сям’я пераехала ў Бадэн. Дзяўчынка пачала займацца музыкай ва ўзросце пяці гадоў з прыватным педагогам, адначасова вучылася ігры на скрыпцы і на фартэпіяна [6]. Была другой скрыпкай у хатнім аркестры свайго бацькі. Скончыла музычную школу як піяністка, З 1919 па 1925 год вучылася ў Венскай акадэміі музыкі, дзе яе настаўнікамі былі Ёзеф Маркс (кампазіцыя), Паўль дэ Конэ (фартэпіяна) і Іван Бутнікаў (дырыжыраванне).

Манера Марыі Бах сфармавалася пад уплывам позніх рамантыкаў, Мусаргскага, Скрабіна і Стравінскага. У 1921 годзе яна дэбютавала як кампазітар з цыклам «Блазанаўскія песні» (ням. Narrenlieder) для тэнара і аркестра. У 1920-30-я гады ёю былі напісаны фартэпіянны квартэт, фартэпіянны квінтэт, саната для віяланчэлі і фартэпіяна, іншая камерная і вакальная музыка.

У 1952 годзе выйшла замуж за італьянскага мастака Артура Ч’ячэлі і неўзабаве таксама пачала займацца жывапісам, пераважна пейзажным. Пасля таго як пачала выстаўляцца, атрымала прызнанне нават большае, чым як музыкант.

Памерла 26 лютага 1978 года, атруціўшыся з-за ўцечкі бытавога газу.
Бернарда Дадзі

**Бернарда Дадзі** (іт. Bernardo Daddi, вядомы як **Бернард Фларэнціец** (Bernardus Florentinus); каля 1280,  — 1348, там жа) — італьянскі мастак эпохі Пратарэнэсансу.

## Біяграфія 
Жыў і тварыў у Фларэнцыі ў другой чвэрці XIV стагоддзі. Паслядоўнік Джота. На яго аказаў уплыў таксама сіенскі жывапіс (у прыватнасці, П’етра Ларанцэці).

Тэматыка карцін выключна рэлігійная. Да ранніх работ адносяцца фрэскі са сцэнамі з жыццяў Святых Стэфана і Лаўрына ў капэле Берардзі-Пульчы ў царкве Санта-Крочэ ў Фларэнцыі. Стварыў некалькі алтароў для цэркваў Італіі (напрыклад, трыпціх Марыі з немаўлём і святымі Мацеем і Мікалаем (1328) ва Уфіцы, Мадонна з немаўлём у Арсанмікеле ў Фларэнцыі (1346—1347).

Яго карцінам уласцівыя дэкаратыўнасць, складаны малюнак і тонкая каларыстыка. Асобныя работы мастака знаходзяцца ў калекцыі Эрмітажа.
Генрых Марыя Даўрынггаўзен

**Генрых Марыя Даўрынггаўзен** (; ,  — , Ніца) — нямецкі мастак, прадстаўнік напрамкаў «новая рэчыўнасць» і «магічны рэалізм».

## Біяграфія 
У 1913—1914 гадах вучыўся ў дзюсельдорфскай Акадэміі мастацтваў, паралельна бярэ прыватныя ўрокі ў Вільгельма Экштэйна. У 1914 годзе прайшла персанальная выстава ў дзюсельдорфскай мастацкай галерэі Альфрэда Флехтхаймера. У 1914 годзе наведаў Аскону. У 1915—1918 гадах жыў і працаваў у Берліне. У 1918 годзе пераехаў у Мюнхен; прняў удзел у выставе «Новае рэлігійнае мастацтва» ў Мастацкім музеі Мангейма. У 1919годзе прайшла персанальная выстава ў галерэі Новага Мастацтва ў Мюнхене; прыняў удзел у першай выставе мастацкай групы Малады Рэйнланд у Мастацкім музеі Дзюсельдорфа. У 1922 годзе вярнуўся ў Берлін. У 1923 годзе прайшла персанальная выстава ў галерэі Альфрэда Флеххаймера. У 1924—1925 гадах падарожнічаў па Іспаніі. У 1925 годзе ўдзельнічаў у выставе «Новая рэчыўнасць» у Мастацкім музеі Мангейма. У 1927 годзе пераехаў у Кёльн, пасябраваў з мастаком Антонам Рэдэршайтам. У 1928 годзе — удзельнік выставак «Прастора і насценны жывапіс», арганізаваных мастацкім аб’яднаннем Кёльна і дзюсельдорфскай групай «Новае мастацтва». У
1933 годзе разам са сваёй жонкай-яўрэйкай эмігрыруе з Германіі, спачатку на Мальёрку, затым у Швейцарыю і ў Францыю.

У 1939—1940 гадах з пачаткам Другой сусветнай вайны інтэрнаваны ў лагеры каля Кань-сюр-Мер і новыя ўцёкі. У 1945 годзе вяртаецца ў Кань-сюр-Мер.

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Міядраг Джурыч

**Міядраг Джурыч**, таксама **Дадо** (чорн. Miodrag Đurić; , , Чарнагорыя — , , Францыя) — французскі мастак-сюррэаліст чарнагорскага паходжання.

## Жыццё і творчасць 
Вучыўся жывапісу ў Акадэміі прыгожых мастацтваў у Бялградзе. У 1956 годзе з’яжджае ў Францыю, адчыняе атэлье ў Парыжы і ў 1958 годзе адбылася першая персанальная выстава Дадо. Быў ацэнены і атрымліваў творчую дапамогу ад Жана Дзюбюфэ. Акрамя жывапісных палотнаў ствараў таксама гравюры, скульптуры, алоўкавыя малюнкі.

Яшчэ ў першых карцінах М. Джурыча з’яўляюцца тэмы распаду і раскладання. Жахлівыя, прарослыя раслінамі фармацыі, якія засяляюць пакрытыя руінамі ландшафты, надаюць працам мастака нейкі пагрозлівы характар. Пазней у яго творах бачанні фантастычных істот змяняюць выявы карцін пекла.

М. Джурыч — удзельнік выстаў сучаснага мастацтва ў Каселі (Германія) дакумента III і 6 (у 1964 і 1977 гадах адпаведна). З 1981 года мастак — член-карэспандэнт Чарнагорскай Акадэміі навук і мастацтваў.
Інгеборга Шведская (1263—1292)

**Інгеборга Вальдэмарсдотэр Шведская** (; 1263—1292) — шведская прынцэса і графіня Гольштэйн-Плёна па шлюбе з Герхардам II, графам Гольштэйн-Плёна. Яна была дачкой Вальдэмара, караля Швецыі, і Сафіі Дацкай.

## Шлюб 
Інгеборга выйшла замуж 12 снежня 1275 года за Герхарда II, графа Гольштэйн-Плёна. У пары нарадзілася чацвёра дзяцей:

* Кацярына ( — да 1300), выйшла замуж 1 красавіка 1296 года за Отана I, герцага Памераніі;
* Герхард IV (1277—1312), граф Гольштэйн-Плёна;
* Вальдэмар ( — 29 ліпеня 1306), граф Гольштэйн-Шаўэнбурга, загінуў пасля Другой бітвы пры Уэтэрзене.

Катэгорыя:Фолькунгі
Катэгорыя:Прынцэсы Швецыі
Дудзін

**Дудзін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Дудзін (нар. 1953) — беларускі матэматык.
* Валянцін Фёдаравіч Дудзін (нар. 1936) — беларускі архітэктар.
* Міхаіл Мікалаевіч Дудзін (1910—2003) — ваенны інжынер, архітэктар.
Вядомыя асобы Свіслачы

[thumb|200px|[Герб Свіслачы]]
Вядомыя ўраджэнцы Свіслачы:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Валянцін Акудовіч]]
[thumb|175px|[Галіна Валянцінаўна Пальянава|Галіна Пальянава]]

## А 
* Валянцін Акудовіч (нар. 1950) — беларускі філосаф, эсэіст, літаратурны крытык.
* 

## В 
* Збігнеў Вайдык (1924—2003) — сатырык, пісьменнік і паэт.

## Д 
* Міхаіл Мікалаевіч Дудзін (1910—2003) — вайсковы інжынер, архітэктар.
## К 
* 
* 

## Л 
* Дэвід Льюіс (1909—1981) — адвакат і сацыял-дэмакратычны палітык.
* 

## П 
* Галіна Валянцінаўна Пальянава (нар. 1980) — лінгвіст, перакладчык.

## С 
* Аляксандр Іванавіч Саўко (1967—2004) — беларускі змаганец вольнага стылю, Майстар спорту СССР (1985).

## Ф 
* Лявонцій Пятровіч Фурса (1934—2020) — беларускі трэнер зборнай каманды Рэспублікі Беларусь па вольнай барацьбе, заслужаны трэнер БССР, Ганаровы грамадзянін горада Гродна.

## Х 
* Аляксей Дзмітрыевіч Хадневіч (нар. 1987) — беларускі футбаліст, нападнік.

## Ш 
* Здзіслаў Шпакоўскі (1926—2006) — сацыёлаг, гісторык, публіцыст і журналіст.

Катэгорыя:Постаці Свіслачы