Краснае (Маладзечанскі раён)

**Кра́снае** (, ) — вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці, на рацэ Уша. Цэнтр Красненскага сельсавета. Месціцца за 16 км на паўднёвы ўсход ад Маладзечны. Праз Краснае ідзе аўтамабільная дарога Мінск — Маладзечна — Нарач . Чыгуначная станцыя Уша на лініі Мінск — Маладзечна. Краснае — даўняе мястэчка гістарычнай Меншчыны.

## Назва 
Тапонім Краснае ўтварыўся ад адпаведнага прыметніка, сінонімам якога ёсць слова прыгожы.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Упершыню паселішча згадваецца як *Краснае Сяло* ў 1387 годзе. Старабеларускай мовай: *Красное Село*.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Вілейскім павеце. У 1806 годзе быў пабудаваны новы касцёл, які быў закрыты расійскімі ўладамі ў 1830 годзе за ўдзел ксяндзоў у паўстанні. Непадалёк з 1800 года будаваўся другі касцёл, які быў адкрыты ў 1855 годзе. Была драўляная праваслаўная Ільінская царква і 3 могілкавыя капліцы.

У 1860 годзе адкрыта народнае вучылішча. У 1868 годзе расійскія ўлады адабралі касцёл у вернікаў і перадалі яго праваслаўнай царкве (месціцца ў Плябані), што стала вынікам рэпрэсій пасля падаўлення паўстання 1863—1864 гадоў.

Пасля 1861 года Краснае стала цэнтрам Краснасельскай воласці Вілейскага павета. У 1880 годзе дзейнічалі народнае вучылішча, царква, сінагога, паштовае аддзяленне, хлебазапасны магазін, 2 цагельныя заводы, 2 вапнавыя заводы, піваварны завод, 2 лаўкі, 2 заезныя дамы. Чацвяргамі адбываліся базары, штогод 1 кастрычніка — кірмаш. У 1884—1885 гадах у народным вучылішчы вучыліся 48 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі.

У 1889 годзе з бутавага каменю была пабудавана Пакроўская царква. Паводле перапісу 1897 года дзейнічала царква, 2 малітоўныя дамы, народнае вучылішча, паштовае аддзяленне, фельчарскі пункт, хлебазапасны магазін, 21 лаўка, 7 корчмаў, казённая вінная лаўка. Адна вуліца цягнулася ўздоўж ракі Уша на вярсту, другая — перасякала раку і злучала мястэчка з чыгуначнай станцыяй Уша.

У 1899 годзе адкрыта царкоўна-прыходская школа. У 1912 годзе ў цэнтры мястэчка з чырвонай цэглы быў збудаваны касцёл Найсвяцейшай Панны Марыі.

Выява:Krasnaje, Rynak. Краснае, Рынак (1902).jpg|Рынак, 
Выява:Krasnaje, Uniebaŭziaćcia. Краснае, Унебаўзяцьця (1.05.1917).jpg|Касцёл, 
Выява:Krasnaje, Maładečanskaja, Pakroŭskaja. Краснае, Маладэчанская, Пакроўская (1900).jpg|Царква, 
Выява:Krasnaje, Vuša. Краснае, Вуша (1918).jpg|Чыгуначная станцыя, 

### Найноўшы час 
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў і з кастрычніка 1920 года пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года Краснае адышло да Польшчы, цэнтр гміны Маладзечанскага павета Віленскага ваяводства. У мястэчку базавалася гарнізонная сядзіба батальёна Корпуса аховы памежжа «Краснае». У беларускай гістарыяграфіі землі вядомыя як Заходняя Беларусь. Паводле перапісу 1925 года быў таксама аднайменны фальварак на 1 двор.

Выява:Krasnaje, Kangresoŭka. Краснае, Кангрэсоўка (1921-39).jpg|Пякарня-кавярня «Кангрэсоўка»
Выява:Krasnaje, Maładečanskaja. Краснае, Маладэчанская (1920-29).jpg|Маладэчанская вуліца, выезд з мястэчка
Выява:Krasnaje, Maładečanskaja. Краснае, Маладэчанская (1930-39).jpg|Маладэчанская вуліца, касцёл
Выява:Krasnaje, Maładečanskaja. Краснае, Маладэчанская (4.06.1939).jpg|Маладэчанская вуліца, 
Выява:Krasnaje, Narodny dom. Краснае, Народны дом (10.1934).jpg|Народны дом, 
Выява:Krasnaje, Rynak. Краснае, Рынак (1901-39).jpg|Рынак
Выява:Krasnaje, Vuša. Краснае, Вуша (1919-39).jpg|Чыгуначная станцыя
Выява:Krasnaje, Rynak. Краснае, Рынак (1921-39) (4).jpg|Рынак, польскі батальён

У другой палове верасня 1939 года Краснае занята Чырвонай Арміяй, з 14 лістапада 1939 года ў складзе Беларускай ССР. У 1940 годзе нададзены статус пасёлка гарадскога тыпу. З 12 кастрычніка 1940 года ва Уланаўшчынскім сельсавеце Радашковіцкага раёна Вілейскай вобласці.

У Другую сусветную вайну з 25 чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі. Было створана гета, 5 сакавіка 1943 года расстраляны 2 тысячы жыхароў і 800 ваеннапалонных. За час вайны было спалена 165 двароў, 25 жыхароў вывезены на прымусовыя работы ў Германію.

У вызваленым Красным савецкае камандаванне летам 1944 года арганізавала шпіталь для параненых салдат і афіцэраў, які знаходзіўся да самага канца вайны. Тут лячыліся параненыя франтавікі. Некаторыя з іх тут і памерлі ад ран. Пахавалі іх на ўскрайку Краснага, дзе і ўстаноўлены ім помнік.

З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай вобласці. У 1949 годзе створаны калгас «Чырвоны Маяк». З 16 ліпеня 1954 года — вёска. З 20 студзеня 1960 года ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. 12 студзеня 1966 года да Краснага быў далучаны пасёлак Маладзечанскага лясгаса (5 двароў, 14 жыхароў).

## Насельніцтва 
* 1765 год — 78 двароў
* 1799 год — 50 двароў, 304 жыхары, з іх 107 яўрэяў, 8 татар, 71 чалавек з ваколічнай шляхты
* 1866 год — 60 двароў, 172 жыхары
* 1880 год — 64 двары, 455 жыхароў
* 1897 год — 152 двары, 1019 жыхароў
* 1921 год — 1012 жыхароў, з іх 152 рыма-каталікі, 539 праваслаўных, 2 евангелісты, 319 іўдзеяў
* 1925 год — 182 двары, 1012 жыхароў; фальварак, 1 двор, 4 жыхары
* 1969 год — 546 двароў, 2370 жыхароў
* 1972 год — 611 двароў, 2989 жыхароў
* 1997 год — 1216 двароў, 3283 жыхароў
* 2009 год — 2868 жыхароў
* 2011 год — 2916 жыхароў
* 2019 год — 2769 жыхароў

## Інфраструктура і эканоміка 
На 2011 год працавалі клуб, дзіцячы сад, аддзяленне сувязі, сярэдняя школа, кансервавы завод, льнозавод, вытворчыя ўчасткі Мінскага завода «Белпласт».

## Славутасці 
* Гарадзішча «Замак»
* Гарадзішча, за 0,5 км на поўдзень ад Краснага
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1908—1912)
* Яўрэйскія і каталіцкія могілкі
* Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы (1889)

Выява:Костёл Вознесения Пресвятой Девы Марии в деревне Красное (Молодечненский район).jpg|Касцёл
Выява:Church of Protection of the Holy Virgin in Krasnaje.jpg|Царква
Выява:Древнее Городище. 1 тысячелетие до Н.Э. Ancient Settlement. 1 millennium - panoramio.jpg|Гарадзішча
Выява:Краснае. Гарадзішча (02).jpg|Гарадзішча
Выява:Krasnaje. Краснае (2025) 08.jpg|Касцёл
Выява:Красное, Молодечненский район, Минская область, Беларусь 05.jpg|Забудова мястэчка
Выява:Krasnaje. Краснае (2025) 11.jpg|Склеп Тышынскіх на могілках
Выява:Krasnaje. Краснае (2025) 09.jpg|Магіла паўстанца 1863 г. Ігнацыя Абрамовіча

## Вядомыя асобы 
* Аўген Вярбіцкі (1922—1986) — амерыканскі біяхімік беларускага паходжання.
* Іаан (Харашэвіч) (1933—2020) — беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч.
* Віктар Сяргеевіч Івашка (нар. 1947) — беларускі спецыяліст у галіне парашковай металургіі і кампазіцыйных матэрыялаў, тэхналогіі машынабудавання.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Здымкі на Radzima.org
* Славутасці на партале globustut.by 

Катэгорыя:Красненскі сельсавет (Маладзечанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Маладзечанскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства