open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гары Острын Вольфсан

**Гары Острын Вольфсан** (Цві Гершэль Вольфсан, ; ) — амерыканскі гісторык філасофіі, прафесар Гарвардскага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1887 годзе ў Астрыне на Беларусі. Паходзіў з сям’і равіна. Навучаўся ў ешыве Слабодка (каля Коўна).

У 1903 годзе з сям’ёй эміграваў у ЗША. Вучыўся ў Гарвардзе.

З 1915 года пачаў выкладаць. У 1925 годзе быў прызначаны на пасаду прафесара яўрэйскай літаратуры і філасофіі Гарвардскага ўніверсітэта.

Даследаваў філасофію Спінозы, Філона Александрыйскага, Крэскаса. Выдаў двухтомную працу «Філасофія айцоў царквы». Быў членам Амерыканскай акадэміі яўрэйскіх даследаванняў, Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук, прэзідэнтам Амерыканскага ўсходняга таварыства.

У 1958 годзе за свае дасягненні быў узнагароджаны прэміяй Амерыканскага савета навуковых таварыстваў.

## Крыніцы
Францішак Сакалоўскі

**Францішак Сакалоўскі**  ( — ) — каталіцкі святар, ганаровы канонік Віленскай капітулы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1864 у Пагірах (зараз на тэрыторыі Літвы). Навучаўся ў гімназіі ў Лібаве, потым у Віленскай духоўнай семінарыі.

У 1889 годзе ў Коўне атрымаў святарскі сан. Служыў святаром у каталіцкіх парафіях у Ганусішках, Даўгелішках, Бутрыманцах, Струнойцях. У 1897 годзе ксёндз быў прызначаны пробашчам у Старыя Васілішкі, дзе галоўнай справай яго стала будаўніцтва касцёла Святых апосталаў Пятра і Паўла, адначасова ён выконваў абавязкі Васілішкаўскага і Радуньскага дэкана, а таксама выкладаў у школах. У Старых Васілішках айцец Францішак служыў да 1916 года. Потым ён больш часу прысвяціў выкладчыцкай дзейнасці. З 1919 года ён быў прэфектам у школах у Гродне, Бутрыманцах і Вільні.

16 ліпеня 1924 года за сваю плённую працу на ніве духоўнасці Францішак Сакалоўскі атрымаў званне ганаровага каноніка Віленскай капітулы. Апошнія гады жыцця правёў у кляштары баніфратраў у Вільні, дзе і памёр у 1939 годзе.

## Спасылкі 
* Краязнаўчы каляндар

Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Аляксандр Шэмет

**Аляксандр Шэмет** () — польскі вучоны-арыенталіст. Прафесар Кракаўскага ўніверсітэта.

Вучыўся ў Вільні і за мяжой. Член усходазнаўчых таварыстваў у Лондане і Парыжы. Выдаў некалькі прац на польскай, французскай і лацінскай мовах, у т.л. кн. «Гісторыя Абасраў» (Парыж, 1823).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Аляксандр
Рамуальд Свіркоўскі

**Рамуальд Свіркоўскі** ( — ) — каталіцкі святар, рэлігійны і грамадскі дзеяч, ахвяра вайны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1886 годзе ў маёнтку Першукста (зараз — Свянцянскі раён Літвы).

У 1905—1909 гадах вывучаў філасофію і тэалогію ў Віленскай духоўнай семінарыі. У 1912 годзе скончыў Імператарскую духоўную акадэмію ў Санкт-Пецярбургу.

З 1912 па 1927 год быў пробашчам ў Шчучынскім касцёле.

У 1918 годзе ўвайшоў у склад рады павета Шчучын-Плянты. З 1922 года з’яўляўся прэфектам Шчучынскай дзяржаўнай настаўніцкай семінарыі. У 1922 годзе быў абраны дэпутатам сейма Сярэдняй Літвы.

З 1927 па 1936 год служыў пробашчам у каталіцкіх парафіях у Міёрах, Сынкавічах, Слоніме. З 1936 года служыў у Вільні.

З пачатку Другой сусветнай вайны актыўна супрацоўнічаў з польскім падполлем. У пачатку 1942 года быў арыштаваны гестапаўцамі, змешчаны ў Лукішскую турму. Расстраляны ў Панарах каля Вільні.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Краязаўчы каляндар

Катэгорыя:Расстраляныя
Міхал Юзаф Францкевіч

**Міхал Юзаф Францкевіч** ( — ) — выкладчык і рэктар Шчучынскай школы піяраў, Літоўскі правінцыял ордэна.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1730 годзе ў Віленскім ваяводстве.

У 1747 годзе ў Вільні ўступіў у ордэн піяраў. Пасля двухгадовага курсу навіцыяту ў 1749 годзе ў Любяшове склаў першыя манаскія абеты. Пачаў выкладаць у піярскіх калегіумах. Быў прафесарам гісторыі і красамоўства. Атрымаў пасаду рэктара Шчучынскага калегіума піяраў. З 1775 па 1778 год быў Літоўскім правінцыялам.

Быў блізка знаёмы з Гродзенскім старастам Антоніем Тызенгаўзам. У сучаснікаў існавала нават прымаўка: «разумны як Францкевіч».

Памёр у Шчучыне ў 1780 годзе.

## Спасылкі 
* Краязнаўчы каляндар

Катэгорыя:Піяры
Ханес Фінзен

**Ханес Фінзен** (13 мая 1828, Рэйк’явік — 18 лістапада 1892, Рыбэ) — дацкі юрыст і чыноўнік, губернатар Фарэрскіх астравоў.

Нарадзіўся ў 1828 годзе ў Ісландыі, якая была ў той час дацкім уладаннем. Быў двойчы жанаты (пасля смерці першай жонкі ў 1864 годзе ажаніўся з яе стрыечнай сястрой). Меў трох сыноў і адну дачку ад першага шлюбу і шэсць дзяцей ад другой жонкі. Усе яго нашчадкі нарадзіліся ў Торсхаўне. Яго сын Нільс Руберг пасля стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па медыцыне, а яшчэ адзін сын Олаф — вядомым фармацэўтам і мэрам Торсхаўна.

У 1848 годзе скончыў сярэднюю школу, затым пачаў вывучаць права, скончыўшы навучанне ў 1856 годзе, у гэтым жа годзе пачаў кар’еру чыноўніка. Да 1858 года Фінзен працаваў у Капенгагене ва ўпраўленні па справах Ісландыі, пасля чаго адправіўся на Фарэрскія астравы, дзе да 1871 года выконваў абавязкі ландвойта, а затым стаў губернатарам калоніі. Адначасова Фінзен быў вярхоўным суддзёй і старшынёй лёгтынга. У 1884 годзе быў пераведзены з Фарэр у дацкі горад Рыбэ, дзе да канца жыцця служыў судовым прыставам.

Калі ў 1874 годзе пачалася рэканструкцыя царквы Святога Олафа ў Кірк’юбеуры, па яго ініцыятыве царкоўныя лавы XV стагоддзя, якія маюць гістарычную каштоўнасць, былі вывезены з краіны ў Дацкі Нацыянальны музей. Яны былі вернутыя на Фарэры толькі ў 2002 годзе і цяпер, выстаўленыя ў гістарычным музеі Торсхавна, лічацца адным з самых каштоўных гістарычных помнікаў краіны і з’яўляюцца кандыдатам у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. З-за гэтага ўчынку стаўленне да Фінзена і перыяду яго праўлення на сучасных Фарэрах негатыўнае.

## Бібліяграфія 
* 
* Інфармацыя пра Нільса Фінзена і яго родных (дат.)

Катэгорыя:Палітыкі Даніі
Катэгорыя:Камандоры ордэна Данеброг
Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу
Катэгорыя:Памерлі ў 1892 годзе
Катэгорыя:Памерлі 18 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэйк’явіку
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1828 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 13 мая
Олаф Фінзен

**Олаф Фінзен** (; 3 лютага 1859, Торсхаўн, Фарэрскія астравы — 15 верасня 1937, Капенгаген) — фарэрскі палітычны дзеяч, мэр Торсхаўна (1904—1909), першы ў гісторыі Фарэрскіх астравоў фармацэўт.

## Біяграфія 
Олаф быў сынам юрыста Ханеса Фінзена з Рэйк’явіка і яго першай жонкі Джоан Сафі Форман з Фальстэра. Яго малодшы брат, Нільс Руберг Фінзен быў выдатным навукоўцам і фізіятэрапеўтам, лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне. Маці Олафа памерла, калі яму было ўсяго пяць гадоў.

Быў жанаты на Марыі Аўгусце Ольгаард (1869-?), дачцэ суддзі Вярхоўнага суда Даніі Ганса Ольгаарда.

### Кар’ера фармацэўта 
У 1879 годзе ён здаў іспыт па фармацэўтыцы ў Капенгагене і ў 1882 стаў кандыдатам-фармацэўтам. З 6 мая 1883 па 1913 год быў фармацэўтам у сваім родным горадзе, Торсхаўне, з 19 кастрычніка 1910 года па 31 снежня 1922 — у дацкім горадзе Вайле, а затым аж да сваёй смерці ў Капенгагене.

### Палітычная кар’ера 
З 1895 па 1909 год Фінзен працаваў у савеце муніцыпалітэта Торсхаўна, і быў першым мэрам з 1904 па 1909 у той жа час. На той момант на Фарэрскіх астравах не было ніякіх палітычных партый, таму ён быў абраны як незалежны кандыдат. Таксама быў дырэктарам Ашчаднага банка Фарэр з 1897 па 1911 год. Стаў віцэ-консулам Нарвегіі ў Даніі ў 1906—1911 і віцэ-консулам Германіі і Нідэрландаў у 1907—1909.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фармацэўты
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонага арла 4-й ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Васы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Данеброг
Катэгорыя:Памерлі ў Капенгагене
Катэгорыя:Памерлі ў 1937 годзе
Катэгорыя:Памерлі 15 верасня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Торсхаўне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 3 лютага
Бернард Сыруць

**Бернард Сыруць** (народж. **Міхал Сіруць**;  — ) — матэматык, гісторык права, філолаг, даследчык Бібліі, перакладчык, аўтар падручнікаў па матэматыцы і кніг аб добрых манерах.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1731 годзе. Паходзіў з Гродзенскага павета Ковенскай губерні. Адукацыю Міхал распачаў у Шчучынскай піярскай школе, дзе ў шаснаццацігадовым узросце ў 1747 годзе далучыўся да ордэна піяраў і ўзяў імя Бернард.

Пасля двух гадоў навіцыяту ў Любяшове ў 1749 годзе прыняў манаскія зарокі. Пасля засваення курса філасофіі (напэўна ў Шчучыне) ён прайшоў педагагічную практыку. Наступным узроўнем прафесійнай падрыхтоўкі было вывучэнне тэалогіі, якое ў гэты час у літоўскай правінцыі адбывалася ў Воранаве і ў Вільні.

Пасля 1753 года ордэнскія ўлады адправілі Бернарда на вучобу за мяжу — у рымскі Collegium Novum (1753—1756). На зваротным шляху Сыруць спыніўся ў Вене, дзе на працягу года ён выкладаў матэматыку ў Тэрэзіянскай акадэміі.

Неўзабаве вучоны піяр зноў апынуўся на радзіме. Бернард Сыруць у віленскім Калегіуме Нобіліуме выкладаў матэматыку ў 1758/59-1761/62, 1765/66 гадах, а ў 1762/63 гадах выконваў там абавязкі рэктара.

Сыруць адначасова з навучаннем у Калегіуме Нобіліуме распачаў таксама шматгадовую працу ў Віленскім настаўніцкім прафесорыуме, на працягу дванаццаці гадоў выкладаў там піярскім кандыдатам у настаўнікі вымаўленне і матэматыку. Ён таксама ўдзельнічаў у кіраванні літоўскай правінцыяй піяраў у якасці дарадцы. Педагагічная праца спалучалася таксама з некалькімі важнымі публікацыямі ў розных галінах навукі.

У 1781 годзе Бернард Сыруць атрымаў у Вільні ступень доктара багаслоўя і абодвух правоў, а затым быў прызначаны на кафедру рымскага права ў Маральным калегіуме Галоўнай літоўскай школы, у якую была пераўтворана былая езуіцкая акадэмія ў Вільні.

Памёр у Вільні ў 1784 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Kurkowski J.* Bernard Syruć (Siruć) (1731-1784). — Warszawa—Lida, 2009. 

Катэгорыя:Гісторыкі права Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Філолагі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Матэматыкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Перакладчыкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Біблеісты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Выкладчыкі Галоўнай віленскай школы
Катэгорыя:Піяры
Фармулярны аналіз

**Фармулярны аналіз** — гістарычны крыніцазнаўчы метад аналізу фармуляра актавай крыніцы.

Пад актам у вузкім сэнсе ў крыніцазнаўстве разумеюць дамову паміж двума контрагентам. Гэта могуць быць міжнародныя дагаворы, розныя граматы — продажу, мены, закладу, падаравання, надання і іншыя. Звычайна, акты аднаго тыпу маюць устойлівую мадэль будовы — **фармуляр**. Фармулярны аналіз грунтуецца на параўнанні фармуляраў пэўных актавых дакументаў, у прыватнасці для іх дакладнейшага датавання (бо фармуляр змяняўся ў часе) і класіфікацыі па групах. **Умоўны фармуляр**, то-бок ідэальную мадэль сярэднявечнага акта, дзеляць на часткі.

; Пачаткавы пратакол
* Інвакацыя — прысвячэнне вышэйшым сілам або ўладару.
* Інтытуляцыя — указанне, хто выдае дакумент.
* Інскрыпцыя — указанне, каму адрасаваны дакумент.
* Салютацыя — прывітанне.
; Асноўная частка
* Арэнга — прэамбула, матывы стварэння дакумента.
* Прамульгацыя — прадпаведамленне пра сутнасць дакумента.
* Нарацыя — сутнасць справы.
* Дыспазіцыя — прапановы і пытанні.
* Санкцыя — забарона на парушэнне ўмоў.
* Карабарацыя — засведчанне дакумента, подпіс і пячаць.
; Канчаткавы пратакол (эсхатакол)
* Датум — дата і месца напісання.
* Апрэкацыя — заканчэнне-добразычэнне.

У пэўным акце могуць быць не ўсе названы часткі, таксама яны могуць быць у іншым парадку.

Пры фармулярным аналізе тэкст акта могуць дзяліць на «артыкулы» або «клаўзулы» (паняцці не цалкам тоесныя), скончаныя па сэнсе выразы — сакральныя, матывіравальныя, звяртальныя, паведамляльныя, працэсуальныя, засвядчвальныя, апісальныя, загадныя, просьбітныя, дагаворныя. Артыкулы дзеляць на абароты, абароты на элементы.

У актах вылучаюць «формулы» — устойлівыя выразы, «рэаліі» — імёны, тапонімы і іншае, «апісанні» — арыгінальныя выразы, не штампы.

## Літаратура 
* Источниковедение: Теория. История. Метод. Источники российской истории: Учебное пособие / И. Н. Данилевский, В. В. Кабанов, О. М. Медушевская, М. Ф. Румянцева / Российский государственный гуманитарный университет. М., 1998. 702 с.
* *Шарафутдинов Д. Р.* Методика формулярного анализа в прочтении исторических документов: дипломатическая переписка первой трети XIX века // Молодой ученый. — 2013. — № 11. — С. 722—724.

Катэгорыя:Крыніцазнаўства
Катэгорыя:Сярэдневяковае права
Катэгорыя:Гістарычныя крыніцы
Усман Дэмбеле

**Усма́н Дэмбеле́** (; ) — французскі футбаліст, нападаючы клуба «Пары Сен-Жэрмен» і нацыянальнай зборнай Францыі. Чэмпіён свету 2018 года.

У 2025 годзе стаў уладальнікам «Залатога мяча» за версіяй France Football і найлепшым футбалістам планеты сезона-2024/25 паводле версіі ФІФА. У гэтым сезоне ён з «Пары Сен-Жэрмэн» стаў пераможцам Лігі чэмпіёнаў, выйграў чэмпіянат, Кубак і Суперкубак Францыі, у 53 праведзеных матчах у складзе парыжскага клуба Усман Дэмбеле забіў 35 мячоў.

## Дасягненні 
**«Барусія»**:
* Уладальнік Кубка Германіі: 2017

**«Барселона»**:
* Чэмпіён Іспаніі: 2017/18, 2018/19, 2022/23
* Уладальнік Кубка Іспаніі: 2017/18, 2020/21
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі: 2018, 2023

**«Пары Сен-Жэрмен»**:
* Чэмпіён Францыі: 2023/24, 2024/25
* Уладальнік Кубка Францыі: 2023/24, 2024/25
* Уладальнік Суперкубка Францыі: 2023, 2024
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2024/25
* Уладальнік Суперкубка Еўропы: 2025

**Францыя**:
* Чэмпіён свету: 2018
**Асабовыя**:

* Залаты мяч: 2025
* Лепшы бамбардзір чэмпіянату Францыі: 2024/25

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Францыі
Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая

**Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая** () — арыстакратка з роду Шэметаў гербу «Лебедзь».

## Біяграфія 
Паходзіла з заможнай сям’і дваран-каталікоў з Гродзеншчыны. Дачка Ежы Шэмета (1789—1867) і Людвікі Мікульскай (1804—1867).

У 1850 годзе стала жонкай князя Аляксандра Друцкага-Любецкага. У шлюбе было трое дзяцей:
* Францішак Ксаверый (1860—1918),
* Аляксандр (1861—1926),
* Уладзіслаў (1864—1913).

Памерла ў Францыі.

File:Princess Maria Drucka-Lubicka (1833-1897, née Szemioth).jpg|Партрэт. Мастак Франц Ксавер Вінтэрхальтэр, 1853 г.
File:Maria Drucka-Lubecka 1833-1897 z rodu Szemetow - foto ca 1875 AD.jpg|Фота каля 1875 г.

## Крыніцы 
Марыя Феліцыя
Марыя Феліцыя
Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі

***The Fantastic Four: First Steps*** — амерыканскі фільм пра супергерояў 2025 года, заснаваны на камандзе супергерояў Marvel Comics Фантастычная чацвёрка. Зняты Marvel Studios і распаўсюджваны кампаніяй *Walt Disney Studios Motion Pictures*, гэта 37-ы фільм у кінематаграфічным сусвеце Marvel (MCU) і другі перазапуск серыі фільмаў *«Фантастычная чацвёрка»*. Рэжысёрам фільма выступіў Мэт Шакман па сцэнарыі Джоша Фрыдмана, Эрыка Пірсана і каманды Джэфа Каплана і Іэна Спрынгера. У фільме здымаюцца такія акцёры, як Педра Паскаль, Ванеса Кірбі, Эбан Мос-Бахрах і Джозэф Квін у галоўных ролях. Дзеянне фільма адбываецца ў 1960-х гадах у рэтрафутурыстычным свеце, які Фантастычная чацвёрка павінна абараніць ад касмічнай істоты Галактуса, якая пажырае планеты.

## Акцёры 
**Фантастычная чацвёрка:**

* Педра Паскаль як Містар Фантастык (Рыд Рычардс)
* Ванеса Кірбі як Нябачная Жанчына (Сьюзан «Сью» Шторм)
* Эбан Мос-Бахрах як Істота (Бэн Грым)
* Джозэф Квін як Чалавек Паходня (Джоні Шторм)

## Рэліз 
### Тэатральны 
Сусветная прэм'ера *фільма «Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі»* адбылася 21 ліпеня 2025 года ў *Dorothy Chandler Pavilion* у Лос-Анджэлесе. Прэм'ера транслявалася ў прамым эфіры на Disney+ — упершыню ў гісторыі прэм'еры Disney — уключала інтэрв'ю з акцёрамі і стваральнікамі, а таксама эксклюзіўны папярэдні прагляд фільма, паўтор якога быў даступны пасля прамой трансляцыі.  На прэм'еры таксама прагучала фанфарная музыка Майкла Джакіна з лагатыпам Marvel Studios і аркестравая сюіта з партытуры ў выкананні вялікага аркестра і хора на сцэне перад фільмам. Фільм выйшаў у ЗША 25 ліпеня  у фарматах IMAX,  ScreenX і 4DX. Раней яго прэм'ера была запланавана на 8 лістапада 2024 года,  14 лютага 2025 года  і 2 мая 2025 года.  Гэта першы фільм і пачатак шостай фазы Кінематаграфічнага сусвета Marvel. 

### Хатнія медыя 
Фільм быў выпушчаны для лічбавай загрузкі 23 верасня 2025 года і выйдзе на Ultra HD Blu-ray, Blu-ray і DVD 14 кастрычніка. Сярод рэлізаў для хатніх СМІ — выдаленыя сцэны, жарты, каментарыі рэжысёра і кароткаметражныя фільмы. 

## Будучыня 
Паведамлялася, што працяг фільма *«Першыя крокі»* распрацоўваўся ў чэрвені 2025 года. У жніўні Снайдэр паведаміў, што чакаецца, што Шакман вернецца ў якасці рэжысёра працягу, які, на думку Marvel Studios, будзе мець лепшыя фінансавыя вынікі, чым *«Першыя крокі»,* пасля таго, як Фантастычная чацвёрка будзе паказана ў фільмах *«Судны дзень»* і *«Таемныя войны»* . 

## Зноскі 
## Знешнія спасылкі 
* Афіцыйная старонка фільма на Marvel.com
* 
* Future Foundation 
Катэгорыя:Рэтрафутурызм
Катэгорыя:Фільмы IMAX
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Лондане
Катэгорыя:Фільмы пра Нью-Ёрк
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Майкл Джакіна
Катэгорыя:Фільмы пра іншапланецян
Катэгорыя:Апакаліптычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 2025 года
Бен-Авігдор

**Бен-Авігдор** (літаратурны псеўданім; сапраўднае імя і прозвішча *Аўраам Лейб Шалковіч*) (1866, Жалудок, Віленская губерня — 23 верасня 1921, Карлсбад, Чэхія) — яўрэйскі пісьменнік, выдавец, адзін з першых папулярызатараў літаратуры на іўрыце. Адзін з яркіх прадстаўнікоў яўрэйскай літаратуры эпохі росквіту «Хавевей Цыён».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў артадаксальнай сям’і Авігдора і Хаі-Рывы Шалковічаў. Атрымаў традыцыйную яўрэйскую адукацыю ў хедары Дзятлава і ешыботах Літвы. У 1888 пераехаў у Коўна, дзе вывучаў замежныя мовы, паралельна займаўся выкладаннем. З 1889 друкаваўся ў газеце «*Ха-Меліц*». У 1890 перабраўся ў Вільню, уступіўшы ў таемнае таварыства «*Бней Цыён*» (у 1891 пасяліўся ў Варшаве і быў прызначаны сакратаром арганізацыі). У 1891-93 выдаваў танную папулярную серыю кніг на іўрыце «*Сіфрэй агора*», якая мела вялікі поспех у чытачоў. Серыя паслужыла пісьменнікам «новай хвалі», якая імкнулася адрадзіць яўрэйскую літаратуру і ўвесці рэалізм, які тады быў распаўсюджаны ў ЕўропеПры яго ўдзеле аднавілася газета" «Ха-Зман» у Вільні. У 1913 заснаваў выдавецтва «Ахісефер».

Раптоўна памёр у Карлсбадзе падчас наведвання Дванаццатага сіянісцкага кангрэса. Яго імем названа вуліца ў Тэль-Авіве

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Катэгорыя:Памерлі ў Карлавых Варах
Катэгорыя:Памерлі ў 1921 годзе
Катэгорыя:Памерлі 23 верасня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віленскай губерні
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучынскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1866 годзе
Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі
Катэгорыя:Выдаўцы
Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце
Папоў калодзеж (Хоцімскі раён)

**Папоў калодзеж** — крыніца ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Размешчана каля вёскі Бруёўка. З'яўляецца гідралагічным аб'ектам мясцовага значэння і зонай адпачынку.

На сённяшні дзень гэта самая ўсходняя з даследаваных на тэрыторыі Беларусі крыніц

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Крыніцы Хоцімскага раёна
Катэгорыя:Крыніцы Беларусі
Катэгорыя:Гідраграфія Хоцімскага раёна
Самуэль Лейб Гордан

**Самуэль Лейб Гордан**, таксама **Шмуэль Лейб Гордан**, псеўд. «*Shalag*» ( іўр. : שמואל ליב גורדון, нар. у 1865 г. у Лідзе, памёр у 1933 г. у Тэль-Авіве ) — яўрэйскі пісьменнік, які пісаў на іўрыце, педагог, перакладчык і біблеіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1865 годзе ў Лідзе. Дапаўняў сваю традыцыйную яўрэйскую адукацыю самаадукацыяй.

Пачаў сваю літаратурную кар'еру як паэт, апублікаваўшы тры кароткія анталогіі пад назвай «Кінор Ешурун» («Скрыпка Ешуруна» [Народ Ізраіля]; 1891–1894). Лічыўся адным з самых значных і папулярных паэтаў пакалення Хавевей Цыён, пісаў вершы ў стылі гістарычных або легендарных балад. Гэтыя вершы падкрэсліваюць духоўную стойкасць герояў на фоне трагічнай па сутнасці яўрэйскай нацыянальнай гісторыі. Таксама пісаў лірычныя вершы, дамінуючай тэмай якіх была любоў да зямлі Ізраіля як цэнтральнага цэнтра ўсіх метафізічных прагненняў. На пачатку ХХ стагоддзя ён паступова перастаў пісаць вершы, прыйшоўшы да высновы, што яму не ў сілах дасягнуць высокіх стандартаў новых паэтаў пакалення Хаіма Нахмана Бяліка. На хвалі поспеху пара выдаўцоў таксама заснавала часопіс «Ha-Neurim» (1904–1905) для старэйшых дзяцей, які, аднак, не меў вялікай аўдыторыі чытачоў, і часопіс «Ha-Pedagog» (1903–1904) для настаўнікаў. Падручнікі Гордана па іўрыце адыгралі значную ролю ў дыяспары на пачатку стагоддзя і шмат разоў перавыдаваліся. Гордан таксама стаў плённым аўтарам літаратуры для дзяцей і падлеткаў, напісаўшы гістарычныя легенды, анталогію папулярных дзіцячых песень, серыю кароткіх манаграфій пра вядомых яўрэяў і вершы для дзяцей. Ён таксама займаўся перакладам на іўрыт, пераклаўшы *«Караля Ліра»* Уільяма Шэкспіра (1899), байкі Жана дэ Лафантэна (1907) і творы Ізраіля Зангвіла.

Ён вярнуўся ў Палестыну ў 1924 годзе, дзе цалкам прысвяціў сябе біблейскім даследаванням. Справай яго жыцця стаў каментарый да Бібліі пад назвай *«Shalag»* (ад ініцыялаў Гордана), над якім ён працаваў два дзесяцігоддзі. У сваёй працы ён спалучыў традыцыйныя інтэрпрэтацыі з сучаснымі даследаваннямі, стварыўшы падручнік, які дагэтуль перавыдаецца  і выкарыстоўваецца ў ізраільскіх сярэдніх школах, апроч рэлігійных.

Памёр у 1933 годзе у Тэль-Авіве.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1865 годзе
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзе
Катэгорыя:Выкладчыкі

Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі
Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі
Катэгорыя:Яўрэі ў Польшчы
Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце
Касарыха

**Касары́ха** (, ) — былы хутар у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіў у склад Крэўскага сельсавета.

Да 1978 года хутар уваходзіў у склад Сінькоўскага сельсавета. Скасаваны ў 1986 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Несцераўка (Докшыцкі раён)

**Несцераўка** — былы засценак або фальварак, цяпер тэрыторыя Параф’янаўскага сельсавета Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

## Гісторыя 
Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе, фальварак у Віленскім павеце Віленскай губерні Расійскай імперыі, належаў Радзевічу.

Станам на 1905 года, фальварак належаў Баравому і Лапко, 23 жыхары (15 мужчын і 8 жанчын), 200 дзесяцін зямлі.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года, засценак, потым калонія ў Параф’янаўскай гміне Дунілавіцкім павета Навагрудскага ваявода, з 1922 года Віленскай зямлі, з 1926 года ў Дзісенскім павеце Віленскага ваяводства Польшчы.

Паводле перапісу насельніцтва 1921 года, тут жыло 39 чалавек, 2 былі рыма-каталікамі і 37 праваслаўнымі. Адначасова 16 жыхароў заявілі пра польскую і 23 пра беларускую нацыянальнасць. Было 5 жылых будынкаў. Паводле перапісу 1931 года, у 7 дамах жыло 47 чалавек

Вернікі належалі да рымска-каталіцкай парафіі Параф’янаве і праваслаўнага прыходу ў Вялікіх Сітцах. Паселішча ў юрысдыкцыі гарадскога суда ў Докшыцах і акруговага суда ў Вільні. Адпаведнае паштовае аддзяленне ў Параф’янаве.

## Вядомыя асобы 
* Віталь Міхайлавіч Баравы (1916—2008) — протапрэсвітар, царкоўны дзеяч
* Леаніла Апанасаўна Малаш-Аксамітава (нар. 1927) — беларуская фалькларыстка

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*
Фінзен

**Фінзен** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Нільс Руберг Фінзен — фарэрска-дацкі вучоны і ўрач
* Олаф Фінзен — фарэрскі палітычны дзеяч
* Ханес Фінзен — дацкі юрыст і чыноўнік, губернатар Фарэрскіх астравоў
Рыбэ

**Рыбэ** () — горад на паўднёвым захадзе Даніі, найстарэйшы горад у краіне. Знаходзіцца на паўднёвым захадзе Даніі, на беразе Паўночнага мора, каля вусця ракі Рыбэ-О. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі Рыбэ, якая ўваходзіць у рэгіён Паўднёвая Данія. Плошча горада — 352 км². Буйны рэлігійны цэнтр, у мінулым — цэнтр епіскапата. У Рыбэ захаваўся сабор XII стагоддзя.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Крысціян Блінкенберг, дацкі археолаг
* Ганс Таўсен, дацкі тэолаг

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Даніі
Вольфсан

**Вольфсан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Гары Острын Вольфсан — амерыканскі гісторык філасофіі
* Фёдар Іосіфавіч Вольфсан — савецкі навуковец, доктар геолага-мінералагічных навук
Кебіч

**Кебіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вячаслаў Францавіч Кебіч — беларускі палітычны дзеяч
* Людміла Антонаўна Кебіч — беларуская паэтэса, празаік, перакладчыца
Дзежыц

**Дзежыц** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валянцін Канстанцінавіч Дзежыц — беларускі мастак-жывапісец
* Юзаф Дзежыц — польскі агратэхнік
Аляксандр Адамавіч Федарцоў

**Аляксандр Адамавіч Федарцоў** () — беларускі дзяржаўны дзеяч, юрыст. Першы намеснік Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь (2005—2014).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 верасня 1955 года ў в. Валькі Талачынскага раёна Віцебскай вобласці ў сялянскай сям’і. Бацька — трактарыст, маці — палявая рабочая ў калгасе.

У дзяцінстве марыў стаць лётчыкам.

У 1980 годзе скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

З 1980 года — стажор народнага суддзі суда Савецкага раёна г. Гомеля — першы намеснік Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь.

У 2011 годзе вёў працэс і вынес смяротны прысуд у дачыненні да Дзмітрыя Канавалава і Уладзіслава Кавалёва пасля тэракту на станцыі метро «Кастрычніцкая» у Мінску.

У 2012 годзе абраны намеснікам старшыні Беларускага рэспубліканскага саюза юрыстаў.

З 1 студзеня 2015 года па 2023 год — суддзя Суда Еўразійскага эканамічнага саюза, у тым ліку з 1 студзеня 2015 года па снежань 2017 года — старшыня Суда Еўразійскага эканамічнага саюза.

Дэлегат Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання ад Беларускага грамадскага аб’яднання ветэранаў.

## Сям’я 
* Сын — Дзмітрый Аляксандравіч Федарцоў (нар. 1979) — беларускі юрыст, старшыня эканамічнага суда Магілёўскай вобласці (з 2024).

## Узнагароды 
* Ордэн Францыска Скарыны (2002),
* Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь (2012),
* медаль «За ўклад у стварэнне Еўразійскага эканамічнага саюза» (2019).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Суддзі Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дэлегаты Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання
Курыла

**Курыла** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Барысаўна Курыла — украінскі мовазнавец
* Мікалай Пятровіч Курыла — беларускі інжынер
* Ян Канстанцінавіч Курыла — беларускі плывец
Унукава (раён Масквы)

**Унукава** () — раён Новамаскоўскай адміністрацыйнай акругі Масквы на паўднёвы захад ад МКАД. Адпавядае муніцыпальнай акрузе «Унукава». Уваходзіць у склад Масквы з 1950 года. На тэрыторыі Унукава размешчаны аднайменны аэрапорт і пасёлак. Да 8 траўня 2024 года ўваходзіў (у іншых межах) у склад Заходняй адміністрацыйнай акругі.

Раён Унукава да 2024 года складаўся з дзвюх частак, падзеленых спачатку тэрыторыяй Ленінскага раёна Маскоўскай вобласці, а затым Унукаўскага паселішча Новамаскоўскай адміністрацыйнай акругі: былы пасёлак пры аэрапорце, атрымаў статус пасёлка гарадскога тыпу ў 1947 годзе, і Талстапальцаўскі пасёлак Таўстапальцава.

У чэрвені 2011 года пасля падпісання пагаднення аб мяжы паміж Масквой і вобласцю мяжа раёна была перагледжана. Да 1 ліпеня 2012 года раён Унукава быў эксклавам Масквы, пасля стаў эксклавам Заходняй акругі, але з 8 мая 2024 года ўваходзіць (у пашыраных межах) у склад Новамаскоўскай адміністрацыйнай акругі.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Раёны Масквы
Віля

**Віля** () — рабочы пасёлак, які ўваходзіць у склад гарадской акругі горад Выксы Ніжагародскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр рабочага пасёлка Віля. Заснавана ў 1798 годзе Іванам Баташовым як паселішча пры Верхне-Жалезніцкім металургічным заводзе (выраб кос, сярпоў і віл). У 1803 годзе непадалёк было пабудавана новае прадпрыемства — фабрыка па вырабе дроту. Паселішча пры ёй атрымала назву Провалачнае. У 1808—1811 гадах у Вілі ўзведзена каменная Мікольская царква.

У 1928 годзе металургічны завод у Вілі быў зачынены. У 1945 годзе Віля атрымлівае статус рабочага пасёлка, а сяло Провалачнае ўключана ў яго склад.

Размешчаны за 34 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Горкаўскай чыгункі Навашына (на лініі Мурам — Арзамас), за 9 км на поўдзень ад горада Выксы каля ракі Жалезніцы.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ніжагародскай вобласці
Ваячак

**Ваячак** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Багуміл Ваячак — кампазітар, дырыжор
* Рафал Ваячак — польскі паэт і празаік
Джона Хіл

**Джона Хіл** (пры нараджэнні **Джона Хіл Фельдштэйн**, ; нар. ) — амерыканскі акцёр, комік і кінарэжысёр. Ён вядомы сваімі камедыйнымі ролямі ў такіх фільмах, як «SuperПерцы» (2007), «Крыху цяжарная» (2007), «Мача і батан» (2012), «Гэта канец» (2013) і «Мача і батан». За свае ролі ў фільмах «Чалавек, які змяніў усё» (2011) і «Воўк з Уол-стрыт» (2013) ён быў намінаваны на прэмію «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана.

Хіл займаў 28-е месца ў спісе самых высокааплатных акцёраў часопіса Forbes з чэрвеня 2014 па чэрвень 2015 года, зарабіўшы 16 мільёнаў долараў. У 2020 годзе было ўстаноўлена, што ён мацюкаўся ў кіно больш, чым любы іншы акцёр. Як сцэнарыст, ён унёс свой уклад у гісторыі «Мача і батан», «Мача і батан 2», «Поўны раскаўбас», «Чаму ён?» і «Што за людзі». Ён таксама вядомы па сваіх ролях у фільмах «Сайрус» (2010), «Хлопцы са стваламі» (2016), «Не хвалюйся, ён далёка не сыдзе» (2018), «Не глядзі ўверх» (2021). У 2018 годзе ён зняўся ў міні-серыяле Netflix «Маньяк» і дэбютаваў у якасці рэжысёра ў фільме «Сярэдзіна 90-х», для якога ён таксама напісаў сцэнар. Ён зрэжысаваў і спрадзюсаваў дакументальны фільм «Стац: Інструменты поспеху» (2022).

Хіл агучыў анімацыйныя фільмы «Хортан»! (2008), «Мегамозг» (2010), «Як прыручыць цмока» (2010—2019), «Лега. Фільм» (2014) і «Лега. Фільм 2» (2019).
Несцераўка

**Несцераўка** — шматзначнае паняцце.

## Беларусь 
* Несцераўка — былы засценак у Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці
* Несцераўка — былы пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці

## Расія 
* Несцераўка — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці
Whoosh!

***Whoosh!*** — дваццаць першы студыйны альбом англійскага рок-гурта Deep Purple, выпушчаны 7 жніўня 2020 года. Гэта апошні студыйны альбом з арыгінальным матэрыялам, у якім удзельнічаў даўні гітарыст Стыў Морс, які пакінуў гурт у ліпені 2022 года.

## Рэліз 
Альбом падзелены на «Акт 1» (трэкі з 1 па 6) і «Акт 2» (трэкі з 7 па 12), прычым *Dancing In My Sleep* з'яўляецца бонус-трэкам, які прысутнічае на ўсіх выданнях. Аднак падвойны LP не прытрымліваецца гэтага падзелу, бо «What the What» — апошні трэк на другім баку.

Таксама існуе «абмежаванае выданне» на CD+DVD (у ўпакоўцы медыябука), якое ўключае поўны запіс канцэрта *Live At Hellfest 2017* (92 хвіліны) і «Размова Роджэра Гловера і Боба Эзрына (60 хвілін)». Гэта таксама ўваходзіць у камплект *Whoosh* Box Set.

## Прыём 
Альбом атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі.  Некалькі выданняў адзначылі, што альбом складаецца з адносна кароткіх трэкаў, і высока ацанілі эканамічны стыль напісання песень. У рэцэнзіі ў *NME* гаварылася, што альбом зусім не падобны на сучасную музыку 2020 года, але выказвалася меркаванне, што «магчыма, гэта добра».

Заняўшы чацвёртае месца ў чартах, гэта быў студыйны альбом гурта з самым высокім рэйтынгам у Вялікабрытаніі на працягу 46 гадоў.

## Спіс трэкаў 
## Удзельнікі запісу 
Уся інфармацыя з буклета альбома. 

**Deep Purple**

* Іэн Гілан — вакал і бэк-вакал
* Стыў Морс — гітары
* Роджэр Гловер — бас-гітара
* Ян Пэйс — ударныя
* Дон Эйры — клавішныя

**Дадатковыя музыкі**

* Саам Хашэмі - праграмаванне ў "Dancing in My Sleep"
* Аяна Джордж, Ціфані Палмер — бэк-вакал у песні "No Need to Shout"

**Вытворчасць**

* Боб Эзрын — прадзюсар, звядзенне, перкусія, бэк-вакал
* Джуліян Шэнк — гукарэжысёр, звядзенне
* Алекс Кротц, Джэймі Сікора — інжынеры
* Зак Пепе — памочнік інжынера
* Джасцін Картэлё — звядзенне, трэкінг
* Джэйсан Эліёт, Джасцін Фрэнсіс — звядзенне
* Брайс Робертсан — памочнік па трэкінгу
* Эрык Буланжэр — майстарынг
* Джон Меткалф — аркестравыя аранжыроўкі для песні "Man Alive"
* Алан Умстэд — дырыжор у песне "Man Alive"
* Нік Спецыя — запіс аркестра ў песні "Man Alive»"
* Бэн Вольф — фатаграфія гурта
* Алена Сахарава — фатаграфія
* Джэкіл і Хайд — вокладка, дызайн

## Зноскі 
Катэгорыя:Альбомы 2020 года
Катэгорыя:Альбомы Deep Purple
Марыя Друцкая-Любецкая (са Сцыпіёнаў)

**Марыя Друцкая-Любецкая** () — арыстакратка, апошняя ўладальніца Шчучына з роду Сцыпіё дэль Кампа (Сцыпіёнаў).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1793 годзе ў Шчучыне. Была адзінай дачкой Юзафа Сцыпіё дэль Кампа і Тэрэзы Друцкай-Любецкай.

14 лютага 1807 года пабралася шлюбам з братам сваёй маці князем Францішкам Ксаверыем Друцкім-Любецкім, атрымаўшы ў пасаг Шчучын. Нарадзіла 2 сыноў і 5 дачок.

Па смерці мужа ў 1846 годзе стала жыла ў Парыжы. 

Памерла ў 1876 годзе, пахавана на могілках Пер-Лашэз.

Марыя Друцкая-Любецкая
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз
Анатоль Савельевіч Туркоў

**Анатоль Савельевіч Туркоў** (нар. , г. Камянец, Камянецкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі скульптар, разьбар па дрэве, мастак. Народны майстар Рэспублікі Беларусь, член Беларускага саюзаў майстроў народнай творчасці

Народны майстар Беларусі Анатоль Туркоў займаецца разьбой па дрэве і жывапісам. 

Анатоль Туркоў - член Беларускага саюза майстроў народнай творчасці, прызёр рэспубліканскіх і абласных конкурсаў, пастаянны ўдзельнік беларускіх і міжнародных пленэраў. Яго драўляныя паркавыя скульптуры ўпрыгожваюць беларускія і польскія паркі, а сувенірная прадукцыя ў тым ліку з'яўляецца падарункам для замежных дэлегацый, якія наведваюць Беларусь. 

З 1975 года, працуючы ў раённай мастацкай майстэрні, у складзе групы скульптараў Анатоль Туркоў прымаў удзел у стварэнні помнікаў загінуўшым у гады Вялікай Айчыннай вайны ў Камянцы, вёсках Лескі, Трасцяніца, Падбела, Мінкавічы, Седруж, у Прускаўскім лесе.

* Народны майстар Рэспублікі Беларусь

## Спасылкі 
* Народный мастер Анатолий Турков работает с деревом как с живым существом
* Анатолий Турков - народный мастер Беларуси из Каменца
* Анатолий Турков: “Я всегда был слишком принципиальный”

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Разьбяры Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Камянецкім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Камянцы
Катэгорыя:Народныя майстры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Камянецкага раёна
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Каменцы
Рычард Бейсхарт

**Рычард Бейсхарт** (англ.: Richard Basehart; 31 жніўня 1914 — 17 верасня 1984) — амерыканскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання.

## Фільмаграфія 
* (1954) «Дарога»

Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША
Да Вільні едуць

**«Да Ві́льні е́дуць»** — беларуская народная гульня.

У гульні звычайна ўдзельнічаюць 3—8 хлопчыкаў. На пляцоўцы чэрцяць круг дыяметрам 4—7 метраў, у цэнтры ставяць «Вільня» (завостраная палка).

## Правілы 
Першы гулец злёгку ўтыкае ў зямлю на рысцы круга калок (даўжынёй 15—20 сантыметраў) і б’е па ім шляжкай (палкай-бразготкай). На столькі, на колькі калок увойдзе ў зямлю, на столькі гулец перамяшчае яго да «Вільні». Калі ж прамахнецца, шляжка перадаецца іншаму.

Гульня працягваецца, пакуль усе калкі не стануць ушчыльную да «Вільні». Прайграе той, хто прыехаў у Вільню апошнім.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларускія народныя гульні
Дабаўленая вартасць

**Даба́ўленая ва́ртасць** — частка прыросту вартасці; вартасць прададзенага прадукту за вылікам вартасці вырабаў (матэрыялаў), што купленыя і выкарыстаныя для яго вытворчасці.  

Дабаўленая вартасць роўная выручцы, якая ўключае заработную плату з адлічэннямі на сацыяльнае страхаванне, арэндную плату, рэнту, банкаўскі працэнт, прыбытак, амартызацыйныя адлічэнні, а таксама расходы на рэкламу і іншыя плацяжы.

У многіх высокаразвітых краінах дабаўленая вартасць служыць асновай ўскоснага падаткаабкладання.

## Гл. таксама 
* Падатак на дабаўленую вартасць

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эканамічныя паказчыкі
Катэгорыя:Макраэканоміка
Групоўка войск «Поўнач» (Расія)

**Групоўка войск «Поўнач»** () — аператыўна-стратэгічнае тэрытарыяльнае аб’яднанне войск Расійскай Федэрацыі падчас расійскай-ўкраінскай вайны. Групоўка «Поўнач» прыкрывае тылавыя Белгарадскі, Курскі і Бранскі напрамкі на тэрыторыі Расійскай Федэрацыі, а таксама ўдзельнічае ў захопе тэрыторыі Украіны на Сумскім і Харкаўскім напрамках.

Аснову групоўкі складаюць мотастралковыя падраздзяленні двух армейскіх карпусоў адноўленай 1 сакавіка 2024 года Ленінградскай ваеннай акругі і войск Групы прыкрыцця мяжы.

## Гісторыя 
10 мая 2024 года войскі групоўкі ўвайшлі на тэрыторыю Харкаўскай вобласці Украіны з мэтай стварыць т.зв. «санітарную зону» уздоўж расійска-ўкраінскай мяжы і адсунуць Узброеныя сілы Украіны ад мяжы.

У жніўні 2024 года групоўка была ўзмоцнена дадатковымі падраздзяленнямі для ліквідацыі Курскага выступу УСУ ў Курскай вобласці.

З сакавіка 2024 года узначальваў групоўку генерал-палкоўнік Аляксандр Лапін. 9 жніўня 2025 года камандаванне групоўкай «Поўнач» прыняў генерал-палкоўнік Яўген Нікіфараў.

Пасля вызвалення Курскай вобласці групоўка «Курск» нараўне з групоўкай «Поўнач» працягнула наступленне ў Сумскай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Групоўкі войск Расіі ў расійска-ўкраінскай вайне
Групоўка войск «Курск» (Расія)

**Групоўка войск «Курск»** () — аператыўна-стратэгічнае тэрытарыяльнае аб’яднанне войск Расійскай Федэрацыі падчас расійскай-ўкраінскай вайны. Групоўка «Курск» прыкрывае тылавы Курскі напрамак на тэрыторыі Расійскай Федэрацыі, а таксама ўдзельнічае ў захопе тэрыторыі Украіны на Сумскім напрамку.

Створаная ў жніўні 2024 года, групоўка войск «Курск» раней лічылася тэрытарыяльнай групоўкай з абаронай выключна прыгранічных раёнаў Курскай вобласці. У ваенна-экспертнай супольнасці было прынята лічыць, што групоўка ўваходзіць у буйнейшае аб’яднанне — групоўка войск «Поўнач».

## Гісторыя 
У жніўні 2024 года для адбіцця ўварвання УСУ ў Курскую вобласць сюды былі ў тэрміновым парадку перакінуты падраздзяленні са складу паветрана-дэсантных частак, марской пяхоты, часцей спецназа і добраахвотніцкіх фарміраванняў. Пазней міністр абароны Расійскай Федэрацыі Андрэй Белавусаў на пасяджэнні Каардынацыйнага савета па пытаннях ваеннай бяспекі прыгранічных тэрыторый стала вядома аб стварэнні груповак войскаў «Курск», «Белгарад» і «Бранск».

У сакавіку 2025 года стала вядома аб пераўтварэнні групоўкі войск «Курск» у асобнае вялікае аб’яднанне войскаў пад камандаваннем генерал-палкоўніка Валерыя Саладчука.

Пасля вызвалення Курскай вобласці групоўка «Курск» нараўне з групоўкай «Поўнач» працягнула наступленне ў Сумскай вобласці Украіны з мэтай стварыць т.зв. «санітарную зону».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Групоўкі войск Расіі ў расійска-ўкраінскай вайне
Франка Крыстальдзі

**Франка Крыстальдзі** (;  — ) — італьянскі кінапрадзюсар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 кастрычніка 1924 года ў Турыне, Італія.

У 1946 годзе ён заснаваў кампанію «Vides Cinematografica», якая пачала займацца кінавытворчасцю і кінапракатам. У 80-х яе перайменавалі ў «Cristaldifilm».

За сваю доўгую прадзюсарскую кар’еру працаваў з многімі вядомымі рэжысёрамі і сцэнарыстамі, сярод іх: Франчэска Розі, П'етра Джэрмі, Марыа Манічэлі, Федэрыка Феліні, Лукіна Вісконці і Джузэпэ Тарнаторэ.

Аднымі з самых паспяховых фільмаў, у прадзюсіраванні якіх прымаў удзел Крыстальдзі, сталі Амаркорд (1973), Імя ружы (1986) і Новы кінатэатр «Парадыза» (1988 г.).

У 1977 годзе Крыстальдзі быў абраны прэзідэнтам Міжнароднай федэрацыі асацыяцый кінапрадзюсараў.

У 1984 годзе ён быў членам журы на 37-м Канскім кінафестывалі.

## Асабістае жыццё 
Быў жанаты з Карлай Сіманэці, у іх нарадзіўся сын Масіма.

Звярнуўся ў Ватыкан, яго першы шлюб быў скасаваны, і ў 1966 годзе Крыстальдзі ажаніўся з Клаўдзіяй Кардынале. Ён усынавіў яе сына Патрыцыа, а таксама садзейнічаў прасоўванню яе кар’еры. Яны развяліся ў 1975 годзе.

З 1983 года і да яго смерці ў 1992 годзе яго жонкай была актрыса Зеудзі Арая. Яна знялася ў некалькіх фільмах, якія ён прадзюсіраваў. Пасля смерці мужа прыняла ўдзел у далейшай дзейнасці яго кінакампаніі сумесна з Масіма Крыстальдзі.
Прафесіяналы

**«Прафесіяналы»** () — амерыканскі вестэрн рэжысёра Рычарда Брукса, які выйшаў на экран у 1966 годзе. Экранізацыя твора Фрэнка О’Рурка. У ролях — вядучыя галівудскія зоркі таго часу. Тры намінацыі на прэмію «Оскар», у тым ліку за рэжысуру Брукса.

## Сюжэт 
Багаты тэхасец Джо Грант запрашае да сябе траіх мужчын, кожны з якіх з’яўляецца прафесіяналам у сваёй галіне, і прапануе ім працу — вызваліць яго жонку Марыю, захопленую мексіканскімі рэвалюцыянерамі. Лідар групоўкі Рыка прапануе Гранту наняць яшчэ аднаго чалавека, ужо спецыяліста па выбухах, для большай упэўненасці ў паспяховым завяршэнні справы. Багач згаджаецца, і чацвёрка герояў, з якіх дваім даводзілася раней сутыкацца з верхаводам мексіканцаў Расай, адпраўляецца на пошукі прыгажуні.

## У ролях 
* Берт Ланкастэр — Біл Долуорт
* Лі Марвін — Генры «Рыка» Фардан
* Клаўдзія Кардынале — місіс Марыя Грант
* Роберт Раян — Ханс Эрэнгард
* Вудзі Строўд — Джэйк Шарп
* Джэк Пэланс — Хесус Раса
* Ральф Беламі — Джо Грант

Катэгорыя:Фільмы 1966 года
Марыя Друцкая-Любецкая

* Марыя Друцкая-Любецкая (са Сцыпіёнаў)
* Марыя Друцкая-Любецкая (з Шэметаў)
Рычард Брукс

**Рычард Брукс** (), сапраўдныя імя і прозвішча **Рубен Сакс**, (англ.: Ruben Sax); -) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсер, празаік. Лаўрэат прэміі «Оскар».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і яўрэйскіх імігрантаў з Расійскай імперыі, скончыў Універсітэт Тэмпл у Філадэльфіі. Працаваў спартовым рэпарцёрам у некалькіх газетах, затым перайшоў у нью-ёркскую радыёкампанію WNEW. У 1930-х працаваў рэжысёрам у тэатры «Міл Понд», штатным сцэнарыстам у Галівудзе. У час Другой сусветнай вайны служыў у марской пяхоце.

У 1950 г. паставіў свой першы фільм «Крызіс». Быў жанаты на Джын Брукс. У 1960 г. ажаніўся з брытанскай актрысай Джын Сіманс, якая знялася ў яго фільме «Элмер Гантры»; іх шлюб працягнуўся да 1977 г. Уваходзіў у кола сяброў заснавальніка часопіса «Playboy» Х’ю Хэфнера.

Памёр ад сардэчнай недастатковасці ў 1992 годзе. Пахаваны на могілках Хілсайд, Калвер-Сіці.
Удачнэ

**Удачнэ** — тапонім.

## Украіна 
* Удачнэ, гарадскі пасёлак у Данецкай вобласці
* Удачнэ, вёска ў Аўтаномнай Рэспубліцы Крым
Удачнэ (Данецкая вобласць)

**Удачнэ** () — пасёлак у Пакроўскім раёне Данецкай вобласці Украіны.

## Гісторыя 
Пасёлак гарадскога тыпу Удачнэ быў заснаваны ў 1890 годзе.

З 1917 года ў складзе Украінскай Народнай Рэспублікі. З красавіка 1918 года ў пасёлку ўсталявана ўладу гетмана Паўла Скарападскага. У 1920 годзе была ўсталявана савецкая ўлада.

### Расійская акупацыя 
Пасля працяглых і упартых баёў, 13 верасня 15-я асобная гвардзейская мотастралковая брыгада 2-й гвардзейскай агульнавайсковай арміі групоўкі войск «Цэнтр» Узброеных сіл Расіі канчаткова ўсталявала кантроль над пасёлкам.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Пакроўскага раёна
Skillet (гурт)

**Skillet** — амерыканскі гурт, створаны ў Мемфісе у 1996 годзе, які грае хрысціянскі і альтэрнатыўны рок. У цяперашні час гурт складаецца з мужа і жонкі Джона Купера (вакал, бас-гітара) і Коры Купер (рытм-гітара, клавішныя, бэк-вакал), а таксама Джэн Леджэр (барабаны, вакал) і Сэта Морысана (сола-гітара). Гурт выпусціў дванаццаць студыйных альбомаў, два з якіх, *Collide* і *Comatose*, былі намінаваны на прэмію «Грэмі».  Два з іх альбомаў, *Comatose* і *Awake*, атрымалі плацінавыя і падвойныя плацінавыя сертыфікаты адпаведна ад RIAA, а *Rise* і *Unleashed* атрымалі залатыя сертыфікаты  Чатыры іх песні, *Monster*, *Hero*, *Awake and Alive* і *Feel Invincible*, атрымалі мультыплацінавыя сертыфікаты (адпаведна 6× плацінавыя, 3× плацінавыя і 2× плацінавыя), яшчэ тры, *Whispers in the Dark, Comatose* і *The Resistance*, атрымалі плацінавыя сертыфікаты, а яшчэ пяць, *Rebirthing, Not Gonna Die, The Last Night, Legendary* і *Stars*, атрымалі залатыя сертыфікаты.

З пачатку кар'еры склад Skillet некалькі разоў змяніўся, у выніку чаго адзіным арыгінальным удзельнікам застаўся заснавальнік Джон Купер. Гурт вядомы сваім няспынным гастрольным графікам, які прынёс яму месца ў пяцёрцы лепшых гуртоў 2010 года па версіі Songkick.com.

## Музычны стыль 
Стыль гурта апісваецца як хрысціянскі рок  , хрысціянскі метал , альтэрнатыўны рок і сімфанічны метал. Іх музыку таксама можна ахарактарызаваць як імкненне; згодна з ідэяй Купера, ідэальная музыка — гэта «аб'яднанне» людзей духоўна і сацыяльна. Рэцэнзент Allmusic Джэймс Крыстафер Монгер у сваёй рэцэнзіі на альбом гурта *Rise* 2013 года апісаў музычны стыль гурта як спалучэнне «альт-металу, хард-року, пост-гранжу і ўзнёслага альтэрнатыўнага року».

У верасні 2018 года Джон Купер і Сэт Морысан стварылі новы пабочны праект *Fight the Fury*. Разам з Джонам Панцэрам III і Джарэдам Уордам яны выпусцілі міні-альбом *Still Breathing* з новым сінглам *My Demons*.

## Удзельнікі гурта 
 **Дзеючыя**
* Джон Купер — вакал, бас (1996—цяпер), клавішныя (1996—1999)
* Коры Купер — клавішныя, рытм-гітара, бэк-вакал (1999—цяпер)
* Джэн Леджэр — барабаны, бэк-вакал (2008—цяпер)
* Сэт Морысан — гітара (2011—цяпер), бэк-вакал (2019—цяпер, на канцэртах)

## Дыскаграфія 
; **Студыйныя альбомы**

* *Skillet* (1996)
* *Hey You, I Love Your Soul* (1998)
* *Invincible* (2000)
* *Alien Youth* (2001)
* *Collide* (2003)
* *Comatose* (2006)
* *Awake* (2009)
* *Rise* (2013)
* *Unleashed* (2016)
* *Victorious* (2019)
* *Dominion* (2022)
* *Revolution* (2024)

## Зноскі 
## Знешнія спасылкі 
* 
* Skillet on Spotify
* 

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала ЗША
Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага рока ЗША
Катэгорыя:Гурты хрысціянскага рока ЗША
Катэгорыя:Квартэты
Майрык

**«Майры́к»** (, ад  — «мама») — фільм французскага рэжысёра армянскага паходжання Анры Вернёя.

## Гісторыя стварэння 
Па прапанове свайго сябра і пісьменніка Анры Труая, армяніна па паходжанні, Анры Вернёй зняў у 1991 годзе «Майрык» і «Вуліца Парадзі, дом 588» (адрас пражывання яго сямейства ў Марселі). У гэтых гісторыка-біяграфічных фільмах ён на прыкладзе сваёй сям’і распавядае пра генацыд, падчас якога жорстка забілі 1,5 мільёна армян, і яго наступствы. Сцэнарый да фільма быў напісаны ў звыш 40 варыянтах, але толькі адзін з іх у 1985 годзе быў апублікаваны, а затым перакладзены на дзесяць моў і выдадзены агульным тыражом 200 тысяч асобнікаў. Армянскі пераклад кнігі выдадзены ў 1988 годзе ў ЗША. Французскі часопіс «Paris Match» назваў фільм «самым дарагім творам еўрапейскага кіно».

## Сюжэт 
У 1921 годзе армянская сям’я, ратуючыся ад генацыду, прыязджае ў Марсель. Праз успаміны шасцігадовага дзіцяці прадстаўлена гісторыя сям’і, аб’яднанай каханнем і пяшчотай. Азат Закар’ян высаджваецца ў порце Марселя са сваёй сям’ёй: бацькам, маці і двума цётачкамі. Армяне, якіх пераследуюць туркі, ведалі, як цяжка будзе прыстасавацца да новага жыцця і цяжкой працы. Але, нягледзячы на ​​ўсе нягоды, сям’я застаецца моцна згуртаванай. Дарослыя шмат пазбаўляюць сябе дзеля таго, каб у будучыні Азат атрымаў адукацыю і стаў інжынерам.

Катэгорыя:Фільмы 1991 года
Кардынале

**Кардынале**:
* Клаўдзія Кардынале — італьянская актрыса.
* Кардынале (Італія)
Саламандра (фільм, 1981)

**«Саламандра»** (, ) — фільм у жанры палітычны трылер рэжысёра Петэра Цынера, які выйшаў на экраны ў 1981 годзе.

Дэбютны фільм Цынера пастаўлены паводле аднайменнага бэстсэлера 1973 года папулярнага аўтара трылераў Марыса Уэста. Фільм расказвае пра расследаванне забойства начальніка штаба італьянскай арміі, якое вядзе палкоўнік італьянскай контрразведкі Дантэ Матучы (Франка Нера). Дантэ знаходзіць новыя факты, якія сведчаць пра падрыхтоўку ў краіне неафашысцкай змовы, нарастае і колькасць ахвяр сярод людзей, уцягнутых у расследаванне. У рэшце рэшт, з дапамогай уплывовага прамыслоўца і героя вайны, вядомага пад псеўданімам Саламандра (Энтані Куін), Дантэ знаходзіць і выкрывае вінаватых, а таксама прадухіляе змову з мэтай звяржэння ўрада краіны.

Прэм’ера фільма адбылася ў Вялікабрытаніі ў 1981 годзе. Прэм’ера фільма ў ЗША адбылася 23 траўня 1983 года.

Катэгорыя:Фільмы 1981 года
Хаавіста

**Хаавіста**:
* Арва Хаавіста — фінскі спартсмен, алімпійскі чэмпіён
* Пека Хаавіста — фінскі дыпламат
* Хейкі Хаавіста — фінскі дыпламат
Арва Хаавіста

**Арва Яака Хаавіста** (; , — , , Фінляндыя) — фінскі барэц вольнага стылю, чэмпіён і прызёр Алімпійскіх гульняў, чэмпіён Фінляндыі (1925—1927) па вольнай барацьбе, чэмпіён Фінляндыі (1925) па грэка-рымскай барацьбе.

## Біяграфія 
Пачаў займацца барацьбой у 1918 годзе і да сярэдзіны 1920-х стаў адным з наймацнейшых фінскіх паўсярэдневажнікаў.

На Летніх Алімпійскіх гульнях 1924 года ў Парыжы змагаўся ў вагавой катэгорыі да 66 кілаграмаў (лёгкая вага). Турнір у вольнай барацьбе праводзіўся па сістэме з выбываннем з барацьбы за чэмпіёнскі тытул пасля паражэння, з далейшымі сутычкамі за другое і трэцяе месцы. Сутычка працягвалася 20 хвілін і калі пераможца не выяўляўся ў гэты час, прызначаўся дадатковы 6-хвілінны раунд барацьбы ў партэры.