Падводная лодка

[250px|thumb|Падводная лодка [Падводныя лодкі тыпу «Агая»|тыпу «Агая» запускае ракеты «Трайдэнт». 3D-рэндэр]]
[right|thumb|200px|расійская падводная лодка [Падводныя лодкі праекта 955 «Барэй»|праекту Барэй]]
**Падводная лодка, субмарына** (**падлодка,** **ПЛ**): баявы карабель, які можа весці баявыя дзеянні над вадой і пад вадой; найважнейшай тактычнай якасцю ПЛ з'яўляецца скрытнасць дзеянняў. Падводныя лодкі прызначаныя знішчаць надводныя і падводныя караблі і судны, паражаць наземныя аб'екты, выконваць спецыяльныя задачы (разведка, высадка дыверсійных груп і пад.).

## Прызначэнне 
### Ваеннае прымяненне 
Падводныя лодкі ў асноўным выкарыстоўваюцца ў якасці зброі. У залежнасці ад класа і абсталявання яны могуць быць прызначаны:
* Для паразы важных ваенна-прамысловых і адміністрацыйных цэнтраў, ваенна-марскіх баз, Партоў і іншых наземных аб'ектаў,
* Для знішчэння падводных лодак, караблёў і судоў праціўніка,
* Схаванай пастаноўкі мінных загародак,
* Вядзення разведкі, як непасрэднай, так і ў сістэме далёкага радыёлакацыйнага выяўлення,
* Выкарыстання ў якасці карабля сувязі, ажыццяўлення рэтрансляцыі паведамленняў, што тэарэтычна дазваляе падтрымліваць сувязь штаба з караблямі, якія знаходзяцца ў любым пункце сусветнага акіяна,
* Высадкі дыверсійнай-разведвальных груп і выканання іншых баявых задач.

У рамках ваенна-марскіх флоту ўзброеных сіл дзяржавы падводныя лодкі могуць складаць падводныя сілы флоту.
Падводныя лодкі здольныя выконваць баявыя задачы адзіночна, групамі, завесамі, у складзе груповак падводных лодак і разнастайных сіл, самастойна і ва ўзаемадзеянні з іншымі відамі ўзброеных сіл. Першае (але даволі нязначнае) прымяненне адносіцца да руска-японскай вайны. Па іншых крыніцах, першае ваеннае прымяненне адбылося ў 1864 годзе падчас Грамадзянскай вайны ў ЗША. Да 1906 года падводныя лодкі ў рускім флоце не вылучаліся як самастойны від караблёў і лічыліся мінаносцамі. Іх каманды набіраліся на добраахвотнай аснове з афіцэраў і матросаў надводных караблёў.
У гады Другой сусветнай вайны Японія ўпершыню ўжыла падводныя авіяносцы.

### Мірнае прымяненне 
thumb|«Дойчланд». Падводны паштальён
thumb|Назіранне за прыродай

Падводныя лодкі дастаткова шырока выкарыстоўваюцца ў навукова-даследчых мэтах. У эксперыментах, звязаных з вывучэннем геамагнітнага поля Зямлі, падводныя лодкі ў пагружаным становішчы выкарыстоўваліся як стабільна арыентаваныя платформы для абсталявання.

#### Гісторыя даследчых падводных лодак 
У 1914 годзе, у Германіі, 15 ліпеня была спушчана на ваду першая даследчая падводная лодка **"Лаліга "**. Планавалася, што яе перагоняць на заалагічную станцыю ў Равінь. Ідэя пабудаваць субмарыну спецыяльна для даследчых мэт належыць нямецкаму заолагу і мецэнату д-ру Шоттлэндэру. Праект быў распрацаваны фірмай Уайтхеда, г. Фіуме, цяпер Рыека. Але Першая сусветная вайна, якая пачалася ў жніўні 1914 г. закрэсліла ўсе планы па выкарыстанні падлодкі ў даследчых мэтах.

Наступнай даследчай падводнай лодкай быў амерыканскі **"Наутылус "**. Спушчаны на ваду ў 1917, але толькі ў 1931 годзе быў пераабсталяваны ў даследчую лодку. У тарпедным адсеку была абсталявана шлюзавая камера для выхаду вадалазаў і работы з акіяналагічнай лябёдкай. У іншых адсеках было ўсталявана дадатковае даследчае і навігацыйнае абсталяванне, у тым ліку рэхалот і гіракомпас.

Спецыяльна створаныя субмарыны выкарыстоўваліся як базы для падводных біялагічных даследаванняў (напрыклад, савецкія лодкі «Севяранка», «Славянка», «Бентас-300» і «АСА-3600»). Асобныя вопытныя падлодкі служаць для распрацоўкі новых сістэм і прынцыпаў падводнага караблебудавання, пастаўляюць эксперыментальныя матэрыялы для фундаментальных даследаванняў. Існуюць праекты падводных лодак, прызначаных для ажыццяўлення выратавальных работ на моры.

У 2009 годзе даследчы падводны апарат RU-27 здзейсніў трансатлантычны пераход.

#### Транспартныя субмарыны 
Існуюць праекты па пераабсталяванні баявых субмарын для выкарыстання ў якасці транспарту для забеспячэння цяжкадаступных для звычайных судоў раёнаў. У прыватнасці, у Расіі на базе праекта 941 «Акула» планавалася стварыць надводна-падводны транспарт для круглагадовых марскіх зносін з Нарыльскам арктычнымі маршрутамі. ЦКБМТ «Рубін» распрацавала тэхнічную прапанову, аднак далейшыя работы былі спыненыя.

## Гісторыя 
Першую ПЛ збудаваў у Англіі галандзец К. ван Дрэбель (1620); першую ПЛ з электрычным рухавіком — інжынер С. К. Джэвецкі ў Расіі (1880-я гг.).
Першая атамная ПЛ, «Навуцілус», была збудавана ў ЗША (1954), першая ПЛ з балістычнымі ракетамі, Б-67 праекта В611 — у СССР (1955). Першай ПЛ, узброенай ракетамі, лічыцца ПЛ канструкцыі палкоўніка Шыльдзера (Расія, 1830-я гг.). Першая атака падводнай лодкі была здзейсненая ў гавані Бостана амерыканскай ПЛ «Тартл» (1776). Існавалі ПЛ з мускульным, пнеўматычным, беспаветраным прыводамі.

### Першая сусветная вайна 
### Другая сусветная вайна 
### Халодная вайна 
## Класіфікацыя 
### Крыніца энергіі 
Паводле прыводу адрозніваюцца атамныя і дызельныя ПЛ.

### Памер 
Па памерах адрозніваюць звышмалыя, малыя, сярэднія, вялікія падводныя лодкі і падводныя крэйсеры.

### Прызначэнне 
Паводле асноўнага ўзбраення адрозніваюць тарпедныя (шматмэтавыя) ПЛ, з крылатымі ракетамі, і стратэгічныя (з балістычнымі ракетамі).

## Гл. таксама 
* падводны апарат
* тарпеда
* падводны дыверсійны сродак
* Падводныя лодкі тыпу II
* Казімір Гаўрылавіч Чарноўскі

## Літаратура 
* 
* 
* ВеС-83, С.564.
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Падводныя лодкі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы