open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Плошча Арджанікідзэ (Магілёў)

**Плошча Арджанікідзэ** () — плошча ў цэнтральнай частцы Магілёва, у Ленінскім раёне. Ад плошчы пачынаюцца вуліцы Піянерская, Карла Маркса, Камсамольская, Болдзіна, Архірэйскі Вал Каніскага, Дняпроўскі спуск.

## Архітэктура 
Плошча трохвугольная ў плане. З боку вуліцы Камсамольскай у будынку былога рэальнага вучылішча (1885) размешчаны Сацыяльна-гуманітарны каледж, на рагу вуліц Піянерскай і Камсамольскай - 11-павярховы будынак інтэрната №4 МДУ імя А. А. Куляшова (1987), на рагу  вуліц Болдзіна і Архірэйскага Вала Каніскага — 4-павярховы будынак будаўнічага трэста №12. Да плошчы, паміж вуліцамі Камсамольскай і Болдзіна, прымыкае невялікі сквер, за якім размешчаны будынак Магілёўскага філіяла БІП. З паўднёвага ўсходу - панарама Дняпра. У цэнтры плошчы ў савецкія часы быў разбіты кветкавы газон.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ленінскі раён (Магілёў)
Катэгорыя:Плошчы Магілёва
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Серго Арджанікідзэ
Вярхоўны Суд БССР

**Вярхо́ўны суд Белару́скай ССР** — вышэйшы судовы орган рэспублікі.

## Дзейнасць 
Вярхоўны Суд Беларускай ССР быў створаны ў адпаведнасці з Палажэннем аб судаўладкаванні, прынятым II сэсіяй ЦВК БССР чацвёртага склiкання 30 сакавіка 1923 года. Абіраўся Вярхоўным Саветам БССР на 5 гадоў. Складаўся са старшыні, яго намеснікаў, членаў, народных засядацеляў. Дзейнічаў у складзе Пленума Вярхоўнага Суда і 2 судовых калегій: па грамадзянскіх і крымінальных справах.

Ажыццяўляў нагляд за судовай дзейнасцю ўсіх судовых органаў рэспублікі, вывучаў судовую практыку і даваў судам кіруючыя тлумачэнні аб прымяненні заканадаўства БССР. Па 1-й інстанцыі разглядаў найбольш складаныя або асаблівага грамадскага значэння справы; у парадку судовага нагляду — пратэсты на рашэнні, прысуды, азначэнні і пастановы ўсіх судоў рэспублікі.
 
Прысуды і рашэнні Вярхоўнага Суда БССР абскарджанню не падлягалі, маглі правярацца толькі ў парадку нагляду.

## Старшыні Вярхоўнага Суда БССР 
* Пракоп Малаковіч (1923)
* Аляксандр Сташэўскі (1923—1924)
* Якаў Валяноўскі (1924)
* Павел Пострэйтэр (1924—1926)
* Андрэй Варашылаў (1926—1928)
* Павел Валасевіч (1928—1931)
* Раман Кудзельскі (1933—1936)
* Вольга Суханава (1936—1937)
* Карл Абушкевіч (1938)
* Васіль Сядых (1939—1943)
* Аляксей Бондар (1944—1945)
* Яўгеній Болдыраў (1945—1957)
* Сяргей Шардыка (1957—1967)
* Аляксей Бондар (1967—1984)
* Аляксандр Здановіч (1984—1988)
* Уладзімір Каравай (1988—1997)

## Літаратура 
* ВЕРХОВНЫЙ СУД БЕЛОРУССКОЙ ССР //  С. 134—135

## Спасылкі 
* 

Беларусь
Катэгорыя:Дзяржаўны лад БССР
Катэгорыя:Суды Беларусі
Катэгорыя:Суды паводле алфавіта
БССР
Мапудунгун

**Мапудунгун** (саманазва: *Mapudungün*, літаральна "зямная мова") —– паўднёваамерыканская мова-ізалят, родная мова народа мапучэ. Распаўсюджана ў Чылі (каля 140 000 носьбітаў) і Аргенціне (8 400 носьбітаў).

Падзяляецца на 4 буйныя дыялекты. Паўночны дыялект зніклы. Мае лексічныя запазычанні з кечуа і іспанскай мовы. Першая граматыка была апублікавана езуітамі ў 1606 г. У нашы дні вылучаюць 3 розныя сістэмы пісьма. Навукоўцы карыстаюцца так званай уніфікаванай сістэмай. Ня мае афіцыйнай падтрымкі. Колькасць носьбітаў скарачаецца.

## Спасылкі 
* Mapuche Language
* Mapuche (Mapudungun)
* Mapudungun

Катэгорыя:Ізаляваныя мовы
Катэгорыя:Мовы Аргенціны
Катэгорыя:Мовы Чылі
Помнік Канстанціну Заслонаву (Орша)

**Помнік Канстанціну Сяргеевічу Заслонаву** — помнік на пероне чыгуначнага вакзала ў Оршы. Пастаўлены ў 1955 годзе побач з магілай К. С. Заслонава і яго ад’ютанта Я. В. Коржаня, на якой была ўстаноўлена мемарыяльная пліта. Аўтарамі помніка з’яўляюцца скульптар С. Селіханаў і архітэктар Г. Сысоеў.

## Апісанне 
Бронзавая фігура К. С. Заслонава вышынёй 3,2 м пастаўлена на чырвоным гранітным пастаменце строга прамавугольнай формы, вышыня якога складае 3,3 м. Корпус павернуты направа, правая рука сціскае борт курткі, левая апушчана. Валявы паварот галавы, энергічны ўпор злёгку расстаўленых ног, буйныя мужныя рысы твару ствараюць выразную характарыстыку героя, даюць адчуць яго маральную сілу. Захоўваючы жыццёвую канкрэтнасць вобраза, скульптар перадае абагульненыя рысы партызана — мужнасць, сабранасць, упэўненасць у справядлівасці сваёй справы. На пастаменце з двухступеньчатай асновай — бронзавая пяцівугольная зорка і надпіс «К. С. Заслонаў».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Помнікі Оршы
Катэгорыя:Канстанцін Заслонаў
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Георгія Сысоева
Катэгорыя:Творы Сяргея Селіханава
Катэгорыя:1955 год у Беларусі
Malus angustifolia

**Malus angustifolia** — дрэва, від роду  сямейства , якое расце на паўночным усходзе ЗША.

Па сучасных уяўленнях, назва *Malus angustifolia* з'яўляецца сінонімам сапраўднай назвы Malus coronaria var.&nbsp;angustifolia (Aiton) Ponomar..

## Батанічнае апісанне 
Дрэва вышынёй да 10 метраў, лістападнае часам паўлістападнае. Галіны карычневыя, пупышкі злёгку апушаныя.

Лісце вузкае, ад ланцэтнай да даўгавата-яйкападобнай формы, даўжынёй да 7,5 см, шырынёй да 3,5 см, скурыстае, цёмна-зялёнага колеру, голае (маладое злёгку апушанае). Край ліставай пласцінкі зубчата-пільчаты, часам лісце бывае злёгку лопасцевае або фестончатае.

Кветкі белыя або ружовыя, духмяныя, дыяметрам да 2,5 см, сабраны ў малакветкавыя суквецці. Кветаножкі голыя або апушаныя, даўжынёй да 3,5 см. Гіпантый голы або слабаапушаны. Слупкі густа апушаны ля аснавання. Час цвіцення — чэрвень.

Плады зелянява-жоўтыя, шарападобныя, часам злёгку сціснутыя з бакоў, дыяметрам да 2,5 см. Кіслыя на смак, вельмі духмяныя.

## Прымяненне 
Асаблівага гаспадарчага значэння не мае. Плады даўкія і кіслыя, у сырым выглядзе, неядомыя, аднак з іх можна прыгатаваць джэм, жэле і г. д. Часам вырошчваюць у якасці дэкаратыўнай расліны.

Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Яблыня
Палац культуры льнокамбіната (Орша)

**Палац культуры льнокамбіната** — будынак у Оршы, размешчаны па адрасе вуліца Леніна, 21. Пабудаваны ў 1930-я гады. У наш час у будынку месціцца Дзіцячая школа мастацтваў № 1 г. Орша.

## Архітэктура 
Мае асіметрычную кампазіцыю, сфарміраваную з 3-павярховага клубнага аб'ёма і глядзельнай залы. Уваход вырашаны глыбокай нішай з лоджыямі, якія абапіраюцца на 4-гранныя канеліраваныя калоны са стылізаванымі капітэлямі, на першым паверсе — на патоўшчаныя круглыя калоны. Фасад дэкарыраваны шырокімі лапаткамі, ляпной пластыкай.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дамы культуры Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы
Катэгорыя:Вуліца Уладзіміра Леніна (Орша)
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі постканструктывізм
Мацеевічы (гарадзішча)

**Мацеевічы** — археалагічны помнік, гарадзішча V стагоддзе да н.э. — V стагоддзе н.э. каля в. Мацеевічы Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

## Апісанне 
За 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі, на правым беразе р. Таль, на ускрайку леса, ва урочышчы Гарадок.

Вышыня над летнім межанным узроўнем вады ў рацэ 4 -5 м. Пляцоўка авальная, памерам 40 х 55 м, выцягнута з усходу на захад. Па краі ўмацавана валам вышынёй каля 1 м, шырынёй у ніжняй частцы 5 -8 м. Акрамя яго з усходу, поўдня і захаду на пляцоўцы былі 2 рады валоў вышынёй 1,5 - 2,5 м, шырынёй 5 - 6 м і равоў глыбінёй да 2 м. З паўднёвага боку прасочаны ўваход на гарадзішча шырынёй 2м. Пляцоўка пашкоджана ямамі, яе краі, схілы, валы параслі кустамі і рэдкімі дрэвамі.

## Даследаванні 
Адкрыў і абследстваў у 1930 г. А. Рынейскі, абследавала ў 1985 годзе Т. С. Бубенька. Культурны пласт 0,3 - 0,4 м. Раскопкі не праводзіліся.

## Літаратура 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:Мацеевічы (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Гарадзішчы Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Энхітрэіды

**Энхітрэіды** (*Enchytraeidae*) — сямейства малашчацінкавых чарвей.

## Апісанне 
Цела (даўжыня 2—45, часцей 10—25 мм) падоўжанае, белаватае, членістае (25—50 членікаў). На кожным з членікаў па 4 пучкі палачка- або іголкападобных шчацінак.

## Пашырэнне 
Вядома сотні водных і глебавых (апошніх больш) відаў. На Беларусі найбольш адзначаецца .

Некаторыя віды гадуюць на корм рыбам у акварыумах і рыбных гаспадарках.

## Асаблівасці біялогіі 
Кормяцца аднаклетачнымі водарасцямі, бактэрыямі, арганічнымі рэшткамі. Удзельнічаюць у мінералізацыі арганічных рэшткаў і глебаўтварэнні.

Гермафрадыты. Размнажэнне пераважна полавае. У асобных відаў адзначаецца бясполае размнажэнне шляхам архітаміі, пры якой цела чарвяка дзеліцца адразу на некалькі частак, на кожнай з якіх вырастаюць галаўны і хваставы канцы.

## Літаратура 
*
Вуліца Болдзіна (Магілёў)

**Вуліца Болдзіна** () — вуліца ў Ленінскім раёне Магілёва, у гістарычным цэнтры горада.

## Гісторыя 
Першапачаткова насіла назву **Фарны завулак** ад размешчанага на ёй Фарнага касцёла (1604), у часы Расійскай імперыі — назву **Семінарскі завулак **, якую атрымала ад Магілёўскай духоўнай семінарыі. У савецкія часы перайменава ў гонар савецкага военачальніка, камандуючага 50-й арміяй 2-га Беларускага фронту генерал-палкоўніка І. В. Болдзіна.

## Размяшчэнне 
Арыентавана з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Першамайскай, перасякае вуліцу Ленінскую і завяршаецца скыжаваннем з вуліцай Піянерскай на плошчы Арджанікідзэ.

## Забудова 
На вуліцы размешчаны будынак тэлефонных сетак, жылыя 4-павярховыя дамы, на першым паверсе якіх размешчаны крамы.

### Няцотны бок 
* № 3 — Былы касцёл Св. Казіміра (пачатак ХVІІ (1604 год) — ХІХ стагоддзе) — 
* Рэшткі Богаяўленскага манастыра (ХVІІ — ХІХ стагоддзі) у квартале, абмежаваным вуліцамі Першамайскай, Ленінскай, Болдзіна — 
* № 11 — 4-павярховы інтэрнат будтрэста № 12.

### Цотны бок 
* (*вул. Першамайская, 7*) — Магілёўскі абласны драматычны тэатр

* Сквер Герцэна
* № 4 — будынак (ХІХ стагоддзе) — 
* (*вул. Камсамольская, 5*) — Магілёўскі філіял БІП

## Славутасці 
У 1965 г. на жылым доме № 11 была ўстаноўлена мемарыяльная дошка ў гонар І. В. Болдзіна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ленінскі раён (Магілёў)
Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Магілёва
Hominini

**Гамініні** (**Хамініні**) — трыба сямейства гамінід.

## Апісанне 
У трыбу гамініні традыцыйна ўключаюць людзей, шымпанзэ, іх вымерлых продкаў і яшчэ некалькі выкапневых родаў. Морыс Гудмэн ў сваёй неардынарнай класіфікацыі прыматаў, таксама адносіць да трыбы **Гамініні** гарыл, уключаючы іх у падтрыбу Гамініна, і арангутанаў, вылучаючы іх падтрыбу Пангіна (*Pongina*). Таксама да трыбе адносяць шэраг выкапняў гамінід:
* Сахелантрап (спрэчна)
* Арарын (спрэчна).

## Кладаграма 
## Гл. таксама 
* Праект «Вялікія чалавекападобныя малпы»

## Літаратура 
* McKenna, Bell: Classification of Mammal: Above the Species Level
* Fossil find stirs human debate — BBC News
* Hominoid Phylogeny and Taxonomy: a consideration of the and molecular Fossil Evidence in an Historical Perspective — Molecular Phylogenetics and Evolution
* Goodman, M., Czelusniak, J., Page, S. & Meireles: Where DNA Паслядоўнасці Place Homo sapiens in a Phylogenetic Classification of Primates.

## Спасылкі 
* Human and chimp genomes reveal new twist on origin of species 
* Systematics of humankind 
* Hominoidea 
* Majority of divergence between closely related DNA samples is due to indels 
* Морис Гудмен: шимпанзе — это человек на 99,4 % 

Катэгорыя:Антрапагенез
Катэгорыя:Жывёлы паводле алфавіта
Катэгорыя:Продкі чалавека
Hominina

**Гамініна** або **Хамініна** () — падтрыба антрапаморфных прыматаў, выдзеленых з трыбы Гамініні (*Hominini*). Яны характарызуюцца паступовай эвалюцыяй ў бок прамахаджэння. Адзіны выжыўшы від, які паходзіць ад падтрыбы Гамініна, — гэта *Homo sapiens*. Згодна з класіфікацыяй Гудмэна ў падтрыбу Гамініна ўваходзяць яшчэ гарыл (як род) і шымпанзэ, якіх ён уключае ў якасці падроду ў род *Homo*.

## Літаратура 
* 
*  — P. 279-289.
*  
* 
* 

## Спасылкі 
* Systematics of humankind 
* Hominoidea 
* Majority of divergence between closely related DNA samples is due to indels 
* Моррис Гудмен: шимпанзе — это человек на 99,4 % 

Катэгорыя:Антрапагенез
Катэгорыя:Гамініды
Катэгорыя:Жывёлы паводле алфавіта
Катэгорыя:Продкі чалавека
Космас (кінатэатр, Магілёў)

**«Космас»** — шырокаэкранны кінатэатр у Магілёве. Знаходзіцца ў Задняпроўі, у скверы 700-годдзя Магілёва, па адрасе праспект Пушкіна, 10.

Адкрыты 1 кастрычніка 1963 года. У гэты дзень прайшлі прэм’ерныя паказы мастацкіх фільмаў  (Францыя-Германія-Італія, 1958) і «Легенда ў цягніку» (Венгрыя, 1962).

У наш час працуюць дзве глядзельныя залы на 160 і 156 месцаў. Кінатэатр абсталяваны сучасным лічбавым абсталяваннем, 5D-атракцыёнам. Дэманстрацыя кінастужак ажыццяўляецца ў 2D і 3D фарматах.

З 2012 года працуе дзіцячая студыя анімацыі «Аловак». Падчас правядзення Міжнароднага фестывалю анімацыйных фільмаў «Анімаёўка» ў кінатэатры праводзяцца майстар-класы па мастацтве анімацыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кінатэатры Магілёва
Катэгорыя:Пушкінскі праспект (Магілёў)
Катэгорыя:1963 год у Магілёве
Аркада-кіпрскі дыялект старажытнагрэчаскай мовы

**Аркада-кіпрскі** ці паўднёва-ахейскі — дыялект старажытнагрэчаскай мовы, на якім размаўлялі жыхары Аркадыі (цэнтральны Пелапанес) і Кіпра. Яго падабенства з мікенскай грэчаскай мовай, вядомай па надпісах лінейным пісьмом Б, паказвае, што аркада-кіпрскі дыялект з’яўляецца яго нашчадкам. Меркавана, на прота-аркада-кіпрскім дыялекце (каля 1200 да н.э.) размаўлялі ахейцы Пелапанеса да ўварвання дарыйцаў, таму яго называюць яшчэ паўднёва-ахейскім.

Ізаглосы кіпрскага і аркадскага субдыялектаў пацвярджаюць, што ахейцы пасяліліся на Кіпры. Як піша Паўсаній:

Пафас быў заснаваны да 1100 да н.э. Пасля з’яўлення дарыйцаў на Пелапанесе частка насельніцтва Аркадыі перасялілася на Кіпр, а астатнія былі замкнёныя ў Аркадскіх горах. Пасля крушэння мікенскай цывілізацыі сувязь перарвалася і кіпрскі субдыялект стаў адрознівацца ад аркадскага. Яго пісьмом аж да III стагоддзя да н.э. быў кіпрскі сілабарый

Толькі ў аркадскім пісьме выкарыстоўвалася літара **сан**, амаль да VI стагоддзя да н.э. Аркада-кіпрскі дыялект захаваў мноства асаблівасцей мікенскага, рана страчаных у атычным і іанічным дыялектах, напр. гук //, які пазначаўся літарай дыгама.

## Літаратура 
* Ісіхій Александрыйскі
* A History of Ancient Greek: From the Beginnings to Late Antiquity- Arcado-Cypriot by A.Panayotou
* C. M. Bowra [Homeric Words in Arcadian Inscriptions](http://links.jstor.org/sici?sici=0009-8388(192607%2F10)1%3A20%3A3%2F4%3C168%3AHWIAI%3E2.0.CO%3B2-L)
* Yves Duhoux, *Introduction aux Dialectes Grecs Anciens*, Cabay, Lounain-la-Neuve 1983 ISBN 2-87077-177-0
* Rüdiger Schmitt, *Einführung in die griechischen Dialekte*, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1977 ISBN 3-534-05672-8

Катэгорыя:Дыялекты
Катэгорыя:Старажытнагрэчаская мова
Катэгорыя:Мовы Кіпра
Damaeidae

**Damaeidae** — сямейства кляшчоў.

Віды сямейства пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. Блізкія віды існуюць у Новай Зеландыі і Паўднёвай Амерыцы.

## Экалогія 
Большасць відаў сямейства жывуць у раслінным подсціле, імхах, загніваючай драўніне і арганічных глебавых слаях. Сямейства складаецца з мікафагаў. Яны гуляюць важную ролю ў рэгуляцыі шчыльнасці грыбкоў, шкодных для раслін.

## Роды 
У сямейства ўключаюцца наступныя роды:

* *Acanthobelba*
* *Allobelba*
* *Belba*
* *Belbodamaeus*
* *Damaeus*
* *Dameobelba*
* *Epidamaeus*
* *Hungarobelba*
* *Hypodamaeus*
* *Kunstidamaeus*
* *Metabelba*
* *Metabelbella*
* *Mirobelba*
* *Neobelba*
* *Nortonbelba*
* *Parabelbella*
* *Paradamaeus*
* *Parametabelba*
* *Porobelba*
* *Subbelba*
* *Spatiodamaeus*
* *Tectodamaeus*
* *Weigmannia*

## Спасылкі 
* 
* Damaeidae Species Listing in Joel Hallan’s Biology Catalog by Dr. Heinrich Schatz
* Damaeidae Berlese, 1896 at ITIS
* Damaeidae at the National Center for Biotechnology Information

Катэгорыя:Саркаптыформныя кляшчы
Катэгорыя:Сямействы павукападобных
Страматаліты

]]
**Страматаліты** ( «подсціл» і  «камень») — карбанатныя нарасці водарасцевага паходжання, з пукатай ці няроўнай паверхняй і складанай плойчатай унутранай слаістасцю, якія ўтвараюцца на дне вадаёмаў (старажытных і сучасных). Складаная частка рыфагенных пабудоў — біястром, біягерм і інш.

У выкапнёвым стане вядомы з дакембрыю. Арганічныя рэшткі — прадукты жыццядзейнасці сіне-зялёных водарасцей.

Страматаліты — утварэнні мелкаводнай часткі цёплых вадаёмаў рознай ступені салёнасці, з нязначным удзелам у асадканамнажэнні тэрыгеннага матэрыялу і адносна спакойным гідрадынамічным рэжымам. Бываюць да некалькіх метраў у падэшве і да 1—2 метраў у вышыню. Паводле знешняй марфалогіі і ўнутранай структуры вылучаюцца пластавыя, слупкаватыя, жаўлакападобныя і інш. Добрыя калектары, таму могуць умяшчаць нафту, прыродныя газы, расолы, прэсныя і мінеральныя воды.

Выкарыстоўваюцца для ўдакладнення фацыяльных умоў і расчлянення разрэзаў, асабліва важныя для стратыграфічнага расчлянення верхнепратэразойскіх адкладаў, дзе іншыя арганічныя рэшткі трапляюцца рэдка.

## Літаратура 
* *Ур’еў І. І.* Страматаліты // 

Катэгорыя:Акамянеласці
Abacarus

**Abacarus** (ад  «падліковая *або* ігральная дошка, панэль» і  «клешч» < ) — род мікраскапічных чатырохногіх кляшчоў з сямейства Eriophyidae (*Trombidiformes*). Каля 40 відаў, з якіх 20 асацыяваныя з метлюжковымі раслінамі (*Poaceae*). Уключае шкоднікаў *Saccharum officinarum* — (від *Abacarus sacchari*) і іншых культурных і дзікарослых відаў раслін, пераносчыкаў некаторых вірусаў мазаікі лугавых і пашавых траў. Да роду адносіцца драбнюткі прадстаўнік класа павукападобных: від *Abacarus hystrix*, адзін з самых дробных відаў тыпу членістаногія ў цэлым — іх даўжыня ад 0,125 да 0,250 мм.

## Сістэматыка 
Віды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Эрыяфііды
Abacarus hystrix

***Abacarus hystrix*** — від мікраскапічных чатырохногіх кляшчоў роду *Abacarus* сямейства Eriophyidae (*Trombidiformes*). Шкоднік раслін, галаўтваральнік і пераносчык некаторых вірусаў мазаікі лугавых і пашавых траў.

## Распаўсюджанне 
Палеарктыка, Неарктыка, Афратропіка, Аўстралія, Новая Зеландыя.

## Апісанне 
Самы дробны ў свеце прадстаўнік усяго класа павукападобных (і адзін з самых дробных відаў тыпу членістаногія ў цэлым) — іх даўжыня ад 0,125 да 0,250 мм. Цела чэрвепадобнае, белага, жоўтага або аранжавага колеру. Зімуе на дарослай стадыі або на стадыі яйка. Сярод відаў-гаспадароў адзначаны больш за 60 відаў травяністых раслін, уключаючы , , , , , ,  і іншыя. У выніку малекулярна-генетычных даследаванняў мітахандрыяльнай і ядзернай ДНК від прызнаны політыпічным (комплексам відаў) і, як мяркуецца, складаецца з некалькіх відаў-сіблінгаў.

Таксон упершыню быў апісаны ў 1896 годзе нямецкім заолагам Альфрэдам Налепам.

## Літаратура 
* Guy, P. L. 1993: [First record of ryegrass mosaic virus and its mite vector *Abacarus hystrix* (Nal.) in New Zealand](http://books.google.co.nz/books?id=SeM3AAAAIAAJ&pg=PA377&dq=First+record+of+ryegrass+mosaic+virus+and+its+mite+vector+Abacarus+hystrix+(Nal.)+in+New+Zealand#v=onepage&q=First%20record%20of%20ryegrass%20mosaic%20virus%20and%20its%20mite%20vector%20Abacarus%20hystrix%20(Nal.)%20in%20New%20Zealand&f=false). — *New Zealand journal of agricultural research*, **36**: 377—379.
* Guy, P. L.; Gould, D. M. 1996: *Aculodes mckenziei* (Acari: Eriophyidae) newly recorded in New Zealand and its association with other eriophyids in South Island pastures. — *New Zealand entomologist*, **19**: 61-64. PDF 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Павукападобныя Еўропы
Катэгорыя:Эрыяфііды
Abacarus sacchari

***Abacarus sacchari***  — від кляшчоў, сельскагаспадарчы шкоднік на плантацыях цукровага трыснягу ў Афрыцы, Бразіліі, Індыі, Гватэмале, Коста-Рыцы і Венесуэле.

Катэгорыя:Эрыяфііды
Рэгуляваны шкодны арганізм

**Рэгуляваны шкодны арганізм** (у абароне раслін) — згодна з Міжнароднай канвенцыяй па каранціну і абароне раслін, гэта — каранцінны шкодны арганізм або рэгуляваны некаранцінны шкодны арганізм.

У абароне раслін рэгуляваныя шкодныя арганізмы традыцыйна падзяляюцца на шкоднікаў раслін (пазваночных і беспазваночных), узбуджальнікаў хвароб раслін і пустазельных раслін (пустазелля).

Пастаянна дзеючы Сакратарыят Міжнароднай канвенцыі па абароне раслін" пры Харчовай і сельскагаспадарчай арганізацыі ААН (ФАА) прыняў міжнародныя стандарты № 19 «Кіраўніцтва па пераліках рэгуляваных шкодных арганізмаў», № 21 «Аналіз фітасанітарных рызык для рэгуляваных некаранцінных шкодных арганізмаў» (2004 г.) і № 22 «Патрабаванні для вылучэння рэгіёнаў нізкага распаўсюджвання шкодных арганізмаў» (2005 г.).

29 лістапада 2006 г. Мінаграпалітыкі Украіны загадам № 716 зацвердзіла Пералік рэгуляваных шкодных арганізмаў. Ён уключае наступныя катэгорыі: каранцінныя арганізмы, якія адсутнічаюць у краіне; каранцінныя арганізмы, абмежавана распаўсюджаныя на тэрыторыі краіны; рэгуляваныя некарантинные шкодныя арганізмы.
Гэты пералік уключае насякомых, хваробы раслін (грыбковыя, бактэрыяльныя, вірусныя), нематод, пустазелле.

Усерасійскім НДІ абароны раслін (УІЗРУ) падрыхтаваны пералікі асабліва небяспечных і небяспечных шкодных арганізмаў.

Для Рэспублікі Беларусь пералік шкоднікаў, хвароб раслін і пустазелльных раслін, якія з'яўляюцца карантыннымі аб'ектамі, вызначаны пастановай Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь ад 27 верасня 2006 г. № 57.

Катэгорыя:Ахова раслін
Катэгорыя:Экалогія
Катэгорыя:Энтамалогія
Катэгорыя:Фітапаталогія
Triasacarus fedelei

***Triasacarus fedelei*** — гэта вымерлы від кляшчоў сямейства Eriophyidae апісаны ў Карнійскім ярусе на паўночным усходзе Італіі. Ён жыў як паразіт дрэў сямейства Cheirolepidiaceae. Адзіны вядомы асобнік, які захаваўся ў бурштыне, дасягае 0.210 мм даўжынёй. Разам з *Ampezzoa triassica* і безназоўным двухкрылым, гэта самае старажытнае членістаногае, знойдзенае застылым у бурштыне.

Магчыма, што *Triasacarus* індукаваў утварэнне галаў на расліне-гаспадары.

Катэгорыя:Галавыя кляшчы
Ampezzoa triassica

***Ampezzoa triassica*** — гэта вымерлы від кляшчоў сямейства Eriophyidae, апісаны ў Карнійскім ярусе на паўночным усходзе Італіі. З’яўляўся паразітам дрэў сямейства Cheirolepidiaceae. Адзіны вядомы асобнік, які захаваўся ў бурштыне, мае 0.124 мм даўжынёй. Вельмі моцна нагадвае формай цела і васковымі вылучэннямі сучаснага кляшча *Cymeda zealandica*. Разам з *Triasacarus fedelei* і безназоўным двухкрылым, гэта самае старажытнае членістаногае, знойдзенае застылым у бурштыне.

*Ampezzoa* вёў вандроўны лад жыцця на паверхні свайго гаспадара. Ён вылучаў васковую нітку, як абарона супраць драпежніцтва.

Катэгорыя:Галавыя кляшчы
Панорпа

**Панорпа**, ці **Скарпіённіца звычайная** (*Panorpa communis*) — від насякомых з атраду скарпіёнавых мух.

## Біялагічнае апісанне 
Панорпа бура-чорнага колеру з жоўтымі нагамі і часткай грудзей, з чырванаватым хабатком і канцом брушка самца. На крылах чорныя плямы. Даўжыня цела 13-15 мм, размах крылаў да 30 мм.

Водзіцца амаль ва ўсёй Еўропе і Расіі, звычайна на кустах і дрэвах. Самка кладзе яйкі ў зямлю, праз 8 дзён выходзяць лічынкі, якія ў месяц дасягаюць поўнага росту і затым закопваюцца глыбей, робячы паражніну для акуклення, тут яны ляжаць ад 10 дзён да 2 тыдняў, затым акукляюцца і праз 2 тыдні ператвараюцца ў дарослае насякомае. На працягу лета могуць развіцца два пакалення, з якіх апошняе зімуе ў стадыі лічынкі або кукалкі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Скарпіёнавы мухі
Чаны

**Чаны́**, **Вялікія Чаны** () м, сярэдняя каля 2 м. Мінералізацыя вады 0,8—20 г/л. Берагі возера нізкія. Берагавая лінія звілістая. На возеры каля 70 астравоў. Пратокай злучаецца з возерам Малыя Чаны. У Чаны ўпадаюць рэкі Каргат і Чулым (упадае ў Малыя Чаны). Жывіцца возера вадой пераважна за кошт атмасферных ападкаў (53–56 %).

Возера насяляюць 16 відаў рыб, на берагах гняздуюцца птушкі. Выкарыстоўваецца для рыбалоўства, развіты мясцовы турызм.

## Літаратура 
* 
*  — С. 216.

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Неафіцыйны сайт

Чаны
Чаны
Катэгорыя:Азёры Новасібірскай вобласці
Вінегрэт

**Вінегрэт** (ад  — воцат) — папулярная ў Расіі і краінах былога СССР салата з адварных буракоў, бульбы, морквы, а таксама кіслай капусты або салёных агуркоў і зялёнай або рэпчатай цыбулі. Адносіцца да закусачных халодных страў. Назва стравы паходзіць ад французскага соуса вінегрэт () — шырако распаўсюджанай у Еўропе, а таксама ў дарэвалюцыйнай Расіі запраўкі для салаты на аснове воцату, аліўкавага алею і гарчыцы.

У рускі класічны вінегрэт уваходзяць: буракі, бульба, морква — адвараныя і астуджаныя, салёныя агуркі і кіслая капуста, цыбуля рэпчатая або зялёная — усё прыкладна ў роўных аб’ёмах, толькі цыбулі некалькі больш, чым астатняй гародніны, а морквы менш. У гэты гароднінны вінягрэт уваходзіць таксама запраўка — сумесь слабага, трохпрацэнтнага воцату, алею і чорнага перцу.

Вінегрэт з’явіўся ў рускай кухне ў XIX стагоддзі і, магчыма, з’яўляецца запазычваннем з нямецкай або скандынаўскай кухні. Англійская павараная кніга 1845 года, напрыклад, прапаноўвала рэцэпт шведскай селядцовай салаты, які складаецца з нарвежскага селядца, буракоў, бульбы, пікуляў, дранага яблыка і яечнага бялка, з соўсам з алею, воцату, дранага яечнага жаўтка, смятаны і цыбулі. Ранняе ўзгадванне вінегрэту ў Расіі адносіцца да 1792 года, дзе ў выданай у Маскве кнізе «Новый совершенный российский повар и кондитер, или Подробный поваренный словарь» сустракаецца «Винегрет из сельдей и анчоусов».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Салаты
Катэгорыя:Стравы з буракоў
Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Руская кухня
Катэгорыя:Украінская кухня
Шкодны арганізм

на Pelargonium 'citrosum'.]]
**Шкодны арганізм** — расліна ці жывёла, якая чыніць шкоду чалавеку або яго інтарэсам (напрыклад, у раслінаводстве і жывёлагадоўлі); у шырокім сэнсе — канкурэнт чалавецтва.

**Шкодны арганізм** (у абароне раслін) — паводле Міжнароднай канвенцыі па каранціне і абароне раслін, гэта любы від, раса ці біятып раслін, жывёл або патагенных агентаў, здольны шкодзіць раслінам або раслінным прадуктам (англ.: ). Шкодныя арганізмы, супраць якіх ажыццяўляюцца ахоўныя або каранцінныя мерапрыемствы, вылучаныя ў групу рэгуляваных шкодных арганізмаў.

У абароне раслін шкодныя арганізмы традыцыйна падзяляюцца на **шкоднікаў** раслін (пазваночных і беспазваночных), узбуджальнікаў **хвароб раслін** і **пустазельныя расліны** (пустазелле).

Першы ў СССР «Спіс шкодных насякомых СССР і сумежных краін» апублікаваны ў 1932 г. пад рэдакцыяй Р. Я. Бей-Біенка і А. А. Штакельберга, які ўтрымліваў звесткі аб 3124 відах фауны. Усерасійскім НДІ абароны раслін Рассельгасакадэміі падрыхтаваныя пералікі асабліва небяспечных і небяспечных шкодных арганізмаў.

## Літаратура 
* Никитин В. В. Сорные растения флоры СССР. Ред. Васильченко И. Т. — Л.: Наука, 1983. 454 с

Катэгорыя:Ахова раслін
Катэгорыя:Экалогія
Бры Ларсан

**Брыя́нна Дэсанье́** (), вядомая як **Бры Ла́рсан** (; нар. 1 кастрычніка 1989 года) — амерыканская  і кінарэжысёрка. У падлеткавым узросце актрыса адзначалася ролямі другога плану ў камедыях, але з тых часоў яе творчасць пашырылася да галоўных роляў як у незалежных фільмах, гэтак і ў высокабюджэтных блокбастарах. На рахунку актрысы маюцца прэмія «Оскар» за найлепшую жаночую ролю, прэмія «Эмі» ў прайм-тайм і «Залаты глобус». Часопіс *Time* назваў яе адной з 100 самых уплывовых людзей у свеце на 2019 год.

## Біяграфія 
Брыянна нарадзілася ў Сакрамента, у штаце Каліфорнія. Навучанне атрымлівала дома. У шэсць гадоў яна стала наймаладзейшай студэнткай, прынятай на навучанне ў амерыканскі тэатр кансерваторыі. Неўзабаве яна пераехала ў Лос-Анджэлес і пачала сваю акцёрскую кар’еру ўжо ў 1998 годзе з камедыйнай замалёўкі ў перадачы *«Вечаровае шоу з Джэем Лена»*. Яна з’яўлялася як заўсёдная актрыса ў сіткаме 2001 года *«Як выхоўваць тату»* і ненадоўга занялася музычнай кар’ерай, выпусціўшы альбом Finally Out of P.E. у 2005 годзе. Пасля Ларсан згуляла ролі другога плану ў камедыйных фільмах *«Кугіканне савы»* (2006), *«Скот Пілігрым супраць свету»* (2010) і *«Джамп-стрыт, 21»* (2012), а таксама з’явілася ў якасці з’едлівага падлетка ў тэлесерыяле *«Такая розная Тара»* (2009—2011). Ларсанавы прарыў адбыўся з галоўнай роляй у вядомай незалежнай драме *«Кароткі тэрмін 12»* (2013). Адначасова яна працягвала выконваць ролі другога плану ў экранізацыі рамана *«Захапляльны час»* (2013) і камедыі *«Крушэнне цягніка»* (2015). За ролю ахвяры выкрадання ў драме *«Пакой»* (2015) Ларсан атрымала прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю. Прыгодніцкі фільм 2017 года *«Конг: Востраў чэрапа»* стаў яе першым высокабюджэтным фільмам, пасля чаго яна знялася ў ролі Кэрал Дэнверс і Капітана Марвела ў супергеройскіх фільмах кінематаграфічнага сусвету Марвела, як *«Капітан Марвел»* (2019) і *«Мсціўцы: Фінал»* (2019).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Закуска

**Закуска** — ежа, якая падаецца перад асноўнымі стравамі або як асобная лёгкая яда. Закуску часта ядуць са алкагольнымі напоямі (аперытывам).

**Апетайзер** — любая страва, якая ўзбуджае апетыт перад асноўнай, напрыклад: кавалачак селядца, салата, невялікая колькасць алкаголю.

## Віды закусак 
Бываюць халодныя і гарачыя закускі.

Закускі робяць з гародніны, садавіны, грыбоў, мяса, рыбы. У рускай кухні як закускі папулярныя салёныя, маласольныя або марынаваныя агуркі, квашаная капуста, чорная і чырвоная ікра, агароднінная ікра, салаты, шпроты і іншыя рыбныя кансервы, селядзец, салёная рыба, салёныя грыбы, піражкі, бутэрброды.

Закускай можа таксама служыць нарэзка: мясная (каўбаса), рыбная, сырная.

У пачатку ХХ стагоддзя ў Расіі класічнымі закускамі пад гарэлку лічыліся: астраханскі селядзец; салёныя агуркі; печаныя піражкі з мясным, рыбным або грыбным начыннем; паюсная ікра, перамешаная з дробна рубленай зялёнай цыбуляй і аліўкавым алеем; салёныя белыя грыбы з рэпчатым лукам, чорным перцам і сланечнікавым алеем.

## Нацыянальныя разнавіднасці 
## Галерэя 
Катэгорыя:Закускі
Алег Васілевіч Прышчэпчык

**Алег Васілевіч Прышчэпчык** (, в. Капейнае) — беларускі навуковец-біёлаг, кандыдат біялагічных навук (2002), дацэнт (2003).

## Біяграфія 
У 1991 г. скончыў Дрычынскую сярэднюю школу.

Скончыў Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М. Танка (1996), аспірантуру (1999). Працуе выкладчыкам БДПУ імя М. Танка, аўтар шматлікіх навуковых прац.

З 2008 па 2013 гады працаваў на кафедры біялогіі чалавека МДЭІ ім. А. Д. Сахарава.

Аўтар больш 70 навуковых прац. Вобласць навуковых даследаванняў — фаўна пчаліных.

## Літаратура 
* Иллюстративный определитель жуков божьих коровок (Coleoptera, Coccinelleidae) : методическое руководство / О. В. Прищепчик, В. А. Цинкевич. ― Минск, 2009. (1Н//200137К(039))

## Спасылкі 
* СВОДНЫЙ ЭЛЕКТРОННЫЙ КАТАЛОГ БИБЛИОТЕК БЕЛАРУСИ

Катэгорыя:Постаці апіялогіі
Катэгорыя:Заолагі Беларусі
Усход (макрарэгіён)

**Усход** — макрарэгіён, які ўключае ў сябе Азію і Паўночную Афрыку.
 
Нярэдка супрацьпастаўляецца «Захаду» (у сацыя- і этнакультурным аспекце), які атаясамліваўся ў перыяд да Новага часу з Еўропай (да якой у наступны перыяд дадаюцца перасяленчыя калоніі).
 
Асноўныя падраздзяленні:
* **Блізкі Усход** — рэгіён, які ўключае ў сябе Заходнюю Азію і Паўночную Афрыку.
* **Сярэдні Усход** — рэгіён у Азіі. У гэты тэрмін ўкладваўся розны сэнс: ад усёй Азіі паміж Блізкім Усходам і Далёкім Усходам да рэгіёну, які складаецца толькі з трох краін: Ірана, Пакістана і Афганістана.
* **Далёкі Усход** — рэгіён, які ўключае ў сябе Паўночна-Усходнюю, Усходнюю, Паўднёва-Усходнюю і Паўднёвую Азію.

## Гл. таксама 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэгіёны свету
Стыланіхія

**Стыланіхія** (*Stylonychia*) — род брухараснічных інфузорый.

## Апісанне 
Цела (даўжыня 100—300 мкм) прадаўгавата-авальнае, укрыта відазмененымі раснічкамі: на спіне кароткія адчувальныя шчацінкі, на брушку зліваюцца ў пучкі, так званыя цыры, з дапамогая якіх стыланіхіі рухаюцца.

## Пашырэнне 
У сусветнай фауне апісана каля 20 відаў. Жывуць у прыдонным слаі саланаватых і прэсных вадаёмаў. На Беларусі найбольш пашырана .

## Асаблівасці біялогіі 
Кормяцца бактэрыямі, водарасцямі, дробнымі жгуцікавымі, інфузорыямі.

Размнажэнне бясполае (дзяленнем папалам) і палавое (кан'югацыя).

## Літаратура 
* ''Лук'яновіч Л.'' Стыланіхія // 

Катэгорыя:Інфузорыі
Стыпендыя Родса

**Стыпендыя Родса** (Rhodes Scholarship) — міжнародная стыпендыя для навучання ў Оксфардскім універсітэце. Заснаваная ў 1902 годзе Сесілем Родсам для студэнтаў з Брытанскай імперыі, ЗША і Германіі. У цяперашні час прэтэндаваць на стыпендыю Родса могуць студэнты з Аўстраліі, Бярмудзкіх астравоў, англійскамоўных краін Вест-Індыі, Германіі, Ганконга, Замбіі, Зімбабвэ, Індыі, Канады, Кеніі, Новай Зеландыі, Пакістана, ЗША, Паўднёва-Афрыканскай рэспублікі і яе суседзяў (Батсваны, Лесота, Малаві, Намібіі, Свазіленда).

Прэмія прысуджаецца за высокія акадэмічныя здольнасці, спартыўныя дасягненні, наяўнасць лідарскіх якасцяў; незалежна ад расы, этнічнага паходжання, колеру скуры, рэлігіі, сексуальнай арыентацыі, сямейнага статусу і сацыяльнага паходжання.

Стыпендыяты праграмы могуць навучацца на любым курсе магістратуры або аспірантуры Оксфардскага ўніверсітэта, а таксама атрымліваць другую вышэйшую адукацыю. Стыпендыя звычайна разлічана на два гады навучання, але часам можа прадастаўляцца толькі на год. Пытанне атрымання стыпендыі Родса студэнтамі на трэці год навучання (для тых, хто збіраецца атрымліваць ступень доктара філасофіі) разглядаюцца фондам імя Родса на працягу другога года. Навучанне ва ўніверсітэце аплачваецца фондам, таксама акрамя кошту самога навучання фонд вылучае стыпендыятам некаторую суму на аплату пражывання.

## Спасылкі 
* Сайт фонду імя Сесіля Родса(англ.)&nbsp;

Катэгорыя:З’явіліся ў 1902 годзе
Катэгорыя:Стыпендыя Родса
Катэгорыя:Оксфардскі ўніверсітэт
Катэгорыя:Стыпендыі
Чарлз Лі

**Чарлз Лі** (; 1758 — 24 чэрвеня 1815) — амерыканскі юрыст, Генеральны пракурор ЗША з 1795 да 1801 года, выконваючы абавязкі дзяржаўнага сакратара ЗША з 13 мая 1800 па 5 чэрвеня 1800 года.

Катэгорыя:Генеральныя пракуроры ЗША
Біпалярная сістэма каардынат

thumb|350px|Біпалярная сістэма каардынат
**Біпалярныя каардынаты** — артаганальная сістэма каардынат на плоскасці, заснаваная на кругах Апалонія. Для пераходу з біпалярных каардынат у дэкартавы каардынаты, служаць наступныя формулы:

:  \left \{ \begin{matrix} x=\frac{a\,\mathrm{sh}\,\tau}{\mathrm{ch}\,\tau-\cos\sigma} \\ y=\frac{a\sin\sigma}{\mathrm{ch}\,\tau-\cos\sigma} \end{matrix} \right. 

дзе 0\leqslant\sigma, -\infty.

Каэфіцыенты Ламэ:
: L_\tau=L_\sigma=\frac{a^2}{(\mathrm{ch}\,\tau-\cos\sigma)^2}.
Аператар Лапласа ў біпалярных каардынатах:
: \Delta f=\frac{(\mathrm{ch}\,\tau-\cos\sigma)^2}{a^2}\left(\frac{\partial^2f}{\partial\sigma^2}+\frac{\partial^2f}{\partial\tau^2}\right).
У прасторы біпалярныя каардынаты абагульняюцца бісферычнымі.

Катэгорыя:Сістэмы каардынат
Акружнасць Апалонія

**Акружнасць Апалонія** — геаметрычнае месца пунктаў плоскасці, адносіны адлегласцей ад якіх да двух зададзеных пунктаў — велічыня пастаянная, не роўная адзінцы.

Біпалярныя каардынаты — артаганальная сістэма каардынат на плоскасці, заснаваная на кругах Апалонія.

Няхай на плоскасці дадзены два пункты A і B. Разгледзім усе пункты P гэтай плоскасці, для кожнага з якіх
: \frac=k,
дзе k — фіксаваны дадатны лік.
Пры k=1 гэтыя пункты запаўняюць сярэдзінны перпендыкуляр да адрэзка AB; у астатніх выпадках дадзенае геаметрычнае месца — акружнасць, якая называецца **акружнасцю Апалонія**.

Крывая пастаяннай рознасці адлегласцей паміж двума пунктамі — гіпербала, пастаяннай сумы — эліпс, пастаяннага здабытку — авал Касіні.

## Уласцівасці 
* Радыус акружнасці Апалонія роўны R=\frac{k}|AB|.
* Адрэзак PC паміж пунктам на акружнасці і пунктам перасячэння акружнасці з прамой AB з'яўляецца бісектрысай самога вугла \angle APB ці вугла, сумежнага з ім.
* Цэнтр дадзенай акружнасці ляжыць на прамой, якая злучае гэтыя два пункты.

## Дадаткі 
* Адно з рашэнняў задачы Брахмагупты заснавана на пабудове акружнасці Апалонія.
* Акружнасць Апалонія знаходзіць прымяненне пры рашэнні задачы збліжэння на плоскасці з выкарыстаннем стратэгіі паралельнага збліжэння.

## Гл. таксама 
* Эліптычныя каардынаты

Катэгорыя:Эўклідава геаметрыя
Катэгорыя:Акружнасці
Ваўкавыскі дзяржаўны аграрны каледж

**Ваўкавыскі дзяржаўны аграрны каледж** (**ВДАК**) — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў г. Ваўкавыск. Размешчаны па адрасе вул. Перамогі, 52.

## Гісторыя 
**Ваўкавыскі ветэрынарны тэхнікум** адкрыты ў 1956 годзе на базе Ваўкавыскай аднагадовай сельскагаспадарчай школы па падрыхтоўцы загадчыкаў жывёлагадоўчымі фермамі і малодшых ветфельчараў. У 1960 годзе перайменаваны ў **Ваўкавыскі зоаветэрынарны тэхнікум**, у 1979 годзе ў **Ваўкавыскі саўгас-тэхнікум**. З 1997 года — **Ваўкавыскі сельскагаспадарчы тэхнікум**.

У 2002 годзе тэхнікум ператвораны ў Ваўкавыскі дзяржаўны аграрны каледж. За перыяд існавання ўстановай адукацыі падрыхтавана 13354 спецыялістаў аграрна-прамысловага комплексу.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Каледжы Беларусі
Катэгорыя:Адукацыя ў Ваўкавыску
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:1956 год у Беларусі
Калыска чалавецтва

**Калыска чалавецтва** () — помнік Сусветнай спадчыны (уключаны ў спіс ЮНЕСКА ў 1999 г.). Знаходзіцца прыкладна ў 50 км на паўночны захад ад Яганэсбургу, у правінцыі Гаўтэнг, ПАР. Плошча помніка складае 474 км². Тут знаходзіцца комплекс вапняковых пячор, у тым ліку група пячор Стэркфантэйн, дзе ў 1947 годзе Роберт Брум і Джон Робінсан выявілі выкапневыя рэшткі *Australopithecus africanus* узростам 2,3 млн гадоў, і пячора Узыходзячая зорка, дзе знойдзены від *Homo naledi*, а таксама — Пячора цудаў, Малапа, Сварткранс і Кромдрай.

Увогуле, у Калысцы чалавецтва знаходзіцца больш за трыццаць пячор, дзе былі знойдзеныя выкапневыя рэшткі.

7 снежня 2005 года прэзідэнт ПАР Таба Мбекі адкрыў новы Цэнтр наведвальнікаў у Марапенге.

## Літаратура 
* L. R. Berger and B. Hilton-Barber, *Field Guide to the Cradle of Humankind* (*Struik*, 2003)

## Спасылкі 
* Sterkfontein and Maropeng visitor attractions website 
* Maropeng — The Cradle of Humankind 
* UNESCO — Fossil Hominid Sites of Sterkfontein, Swartkrans, Kromdraai, and Environs
* Cradle of Humankind Map
* Palaeo Tours — Scientist-led tours to the «Cradle» 
* Стеркфонтейн

Катэгорыя:Антрапагенез
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў ПАР
Катэгорыя:Дагістарычная Афрыка
Катэгорыя:Яганэсбург
Катэгорыя:Палеаантрапалогія
Цісавыя

**Цісавыя** (*Taxáceae*) — сямейства хвойных раслін, кустоў або дрэў, з якіх большасць вечназялёныя і толькі нешматлікія губляюць на зіму лісце.

Па стане на 2013 год, уключае ў сябе шэсць родаў і 31 від, распаўсюджаных пераважна ў абласцях з мяккім, умераным або субтрапічным кліматам.

Прадстаўнікі сямейства — двухдомныя, рэдка аднадомныя вечназялёныя дрэвы або кусты.

## Батанічнае апісанне 
Лісце прадстаўлена ў выглядзе вузкай (цісы) або шырокай (Torreya) ігліцы. Лісце жорсткае, лінейнае або ланцэтнае, размешчана чаргова, сядзіць на кароткіх (1-2 мм) хвосціках.

Шышкі (шышкаягады) дробныя, аднаполыя. Мікрастробілы ў выглядзе невялікіх каласкоў на канцах галін або па баках іх; мікраспарафіл больш ці менш шчыткападобны з двума—васьмю даўгаватымі або амаль шарападобнымі мікраспарангіямі; мегаспарафіл вельмі рэдукаваны і складаецца часам (цісы) толькі з адной (ці двух) семязавязяў.

Пры насеніне часам развіваецца мясістае яркае ўтварэнне — арылус (цісы).

Карыятып спецыфічны для розных родаў — так, у прадстаўнікоў роду Ціс *2n* = 24, у прадстаўнікоў родаў Torreya і Amentotaxus *2n* = 22.

## Класіфікацыя 
Па інфармацыі базы дадзеных *The Plant List* (на ліпень 2016) сямейства уключае 6 родаў і 31 від:

*  (шэсць відаў: , , , , , )
* 
*  (восем відаў: , , , , , , , 
*  (адзіны від: )
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сямействы раслін
Катэгорыя:Хвойныя
Светлы Бор (гарадзішча)

**Светлы Бор** — археалагічны помнік у Беларусі, гарадзішча V стагоддзя да н.э. — V стагоддзя н.э. каля вёскі Светлы Бор Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

## Апісанне 
Мясцовая назва — Турынскі Гарадок.

За 1 км на поўдзень ад вёскі, на левым беразе ракі Свіслач, у месцы ўпадзення ў яе ракі Волма. Вышыня над забалочанай поймай ракі 5-6 м. Пляцоўка авальная, памерам 100 х 150 м, выцягнута з поўначы на поўдзень. Умацаванні адсутнічаюць.

## Даследаванні 
Вядома з 1924 г. Абследавалі ў 1963 годзе Ю. І. Драгун, у 1985 годзе абследавала Т. С. Бубенька. Раскопкі не праводзіліся.

## Літаратура 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:Светлы Бор
Катэгорыя:Гарадзішчы Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Aceria ilicis

***Aceria ilicis*** — від галавых кляшчоў з сямейства Eriophyidae.

## Біялагічнае апісанне 
Распаўсюджаны ў краінах Еўропы (у Італіі, Іспаніі, на Кіпры, Нідэрландах, Партугаліі, Іспаніі і Францыі), дзе расце дрэва-гаспадар Quercus ilex, але часам могуць паражаць лісце і іншых дубоў, у тым ліку дуб звычайны, Quercus coccifera, Quercus ithaburensis і Quercus macrolepis.

Кляшчоў можна лёгка пазнаць па характэрным мяшочкам (галам), утвораным імі на адваротным баку ліста расліны-гаспадара. Унутры галаў кляшчы харчуюцца і множацца.

Катэгорыя:Павукападобныя Еўропы
Катэгорыя:Эрыяфііды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1891 годзе
Quercus calliprinos

**Quercus calliprinos** — від дуба, распаўсюджаны ва ўсходнім Міжземнамор’і, ад Турцыі і Алжыра да Блізкага Усходу.

## Батанічнае апісанне 
Гэта невялікае дрэва або вялікі куст, які можа дасягаць 5—18 м вышынёй, хоць звычайна толькі 1—3 м, калі абгрызаецца козамі, дыяметр ствала можа дасягаць 1 м. Гэта вечназялёнае расліна з лісцем з вострымі шчарбінамі, 3-5 см даўжынёй і 1,5—3 см шырынёй. Жалуды 3—4 см даўжынёй і 2—3 см дыяметрам, спеюць праз 18 месяцаў пасля апылення.

Катэгорыя:Дуб
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1838 годзе
Кветаножка

**Кветаножка** () — разгалінаванне сцябла або бакавы парастак (развіваецца ў пазусе покрыўнага ліста кветкі), якія нясуць на сваёй вяршыні кветку; сцябловая частка кветкі.

Звычайна больш ці менш рэзка адрозніваецца ад тых частак сцябла, якія нясуць на сабе вегетатыўныя органы.

Калі кветаножка моцна скарочаная або адсутнічае, кветка называецца сядзячай (трыпутнік).

На кветаножках размяшчаюцца таксама два (у двухдольных) і адзін (у аднадольных) маленькіх перадліста — прыкветніка (могуць і адсутнічаць).

Верхняя пашыраная частка кветаножкі называецца кветкаложам.

## Спасылкі 
* 
* *Кветаножкі* ў *Біялагічным энцыклапедычным слоўніку* Праверана 25 сакавіка 2009 г.

Катэгорыя:Кветка
Закон Северцава

**Закон Северцава**, ці **закон змены фаз (напрамкаў) эвалюцыі**, **правіла чаргавання галоўных напрамкаў эвалюцыі** — сфармуляваны ў 1920 годзе расійскім біёлагам Аляксеем Северцавым прынцып, паводле якога існуе заканамерная змена фаз эвалюцыйнага працэсу, характэрная для ўсіх груп арганізмаў.

## Сутнасць закону 
У гісторыі монафілетычнай групы арганізмаў за перыядам буйных эвалюцыйных перабудоў — арамарфозу (арагенезу заўсёды настае перыяд асобных прыстасаванняў — алагенезаў (аламарфозаў), катагенезаў, гепергенезаў і інш. Асваенне новага асяроддзя або буйныя морфафізіялагічныя пераўтварэнні вядуць да ўспышкі відаўтварэння. Уклад у распрацоўку *закона Северцава* зрабіў Іван Шмальгаўзен.

## Літаратура 
*  Ст.290

Катэгорыя:Эвалюцыйная біялогія
Quercus coccifera

**Quercus coccifera** — вечназялёны від роду  сямейства .

## Распаўсюджанне 
Краіны распаўсюджання: Алжыр [пн.]; Лівія [пн.]; Марока; Туніс; Кіпр; Ізраіль; Іарданія; Ліван; Сірыя; Турцыя; Індыя; Боснія і Герцагавіна [зах.]; Балгарыя [пд.]; Харватыя; Грэцыя [укл. Крыт]; Італія [укл. Сардзінію, Сіцылію]; Паўночная Македонія; Чарнагорыя; Францыя; Партугалія; Іспанія [укл. Балеарскія астравы]; Гібралтар. Абыякавы да хіміі глебаў, жыве на бетонных, галечных, камяністых і бедных глебах. Любіць расці на сухіх, сонечных схілах. Ён таксама расце на скалах і марскіх ветраных месцах, дзе іншыя віды дубоў або хвоі не могуць супрацьстаяць суровым умовам.

## Марфалогія 
Як правіла, куст 2 метра ў вышыню, рэдка невялікае дрэва, дасягае 1-6 метраў. Вечназялёны, з калюча-зубчастым скурыстым лісцем 1,5-4 см даўжынёй і 1-3 см шырынёй. Жалуды 2-3 см даўжынёй і 1,5-2 см у дыяметры. *Quercus coccifera* цесна звязаны з *Quercus calliprinos* з усходняй часткі Міжземнамор'я і некаторыя батанікі ўключаюць як падвід або разнавіднасць *Q. coccifera*.

## Галерэя 

Quercus coccifera1 de maig de 2009.jpg|Кветкі
Quercus coccifera 1.JPG|Куст у прыбярэжнай зоне
Quercus coccifera leaves.jpg|Лісце

## Спасылкі 
* United States Department of Agriculture 
* Encyclopedia of Life

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Міжземнамор’я
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Наўгародская школа дойлідства

thumb|Георгіеўскі сабор Юр'ева манастыра, першая палавіна XII ст.
**Наўгаро́дская шко́ла до́йлідства** — адна з найбольш значных школ старажытнарускага дойлідства 12—15 стагоддзяў.

## Гісторыя 
thumb|злева|Царква Спаса на Ільіне вуліцы ў Ноўгарадзе, XIV ст.
thumb|Георгіеўская царква ў Старой Ладазе, другая палавіна XII ст.
Склалася ў г. Ноўгарадзе і яго ўладаннях у феадальны перыяд. Самыя раннія яе помнікі (Наўгародскі Сафійскі сабор, 1045—1050; , 1119) па тэхніцы ўзвядзення і кампазіцыі набліжаліся да кіеўскіх храмаў з уласцівымі ім манументальнай прастатой і кампактнасцю аб'ёмаў.

З сярэдзіны 12 ст. будавалі пераважна невялікія чатырохстаўповыя храмы, якія служылі прыходскай царквой вуліцы або дамавой заможнага баярына. На іх хорах звычайна размяшчалі маленькія прыдзелы, прысвечаныя патрону заказчыка. У якасці будаўнічых матэрыялаў выкарыстоўвалі вапняковыя пліты з цаглянымі праслойкамі, якія звонку заставаліся незацертымі. Гэта абмяжоўвала разнастайнасць дэкаратыўнага аздаблення пабудоў. Да помнікаў гэтага перыяду належаць цэрквы  і  ў Старой Ладазе (2-я пал. 12 ст.), Спаса на Нярэдзіцы ў Ноўгарадзе (1198) і інш.

З канца 13 ст. дойліды імкнуліся ўзмацніць выразнасць архітэктурнай кампазіцыі (цэрквы , 1292; , 1352).

У 14—15 стст. склаўся класічны тып багата дэкарыраванага наўгародскага храма. У ліку дэкаратыўных элементаў пераважалі лапаткі, шматлопасцевыя абрысы асноўных аб'ёмаў, разнастайныя нішы, броўкі, паўвалікі, дэкаратыўныя крыжы і іншае. (цэрквы , 1360—1361;  ў Ноўгарадзе, 1374; , 1406).

З 2-й палавіны 15 ст. ў архітэктуры Наўгародскай школы дойлідства праявіліся кансерватыўныя тэндэнцыі, звязаныя з адмаўленнем наўгародскіх баяр уключэння Ноўгарада ў Рускую цэнтралізаваную дзяржаву. З канца 15 ст. школа страціла сваю адметнасць і развівалася ў агульным рэчышчы рускай культуры.

## Літаратура 
*  С. 212.
* История русского искусства. Т. 1. 2 изд. М., 1979.
* Попова О. С. Искусство Новгорода и Москвы первой половины XIV в. М., 1982.

Катэгорыя:Старажытнаруская архітэктура
Катэгорыя:Наўгародская зямля
Катэгорыя:Вялікі Ноўгарад
Torreya

**Torreya** — род вечназялёных хвойных дрэў сямейства Цісавыя.

Род названы ў гонар Джона Торы (, 1796—1873), амерыканскага батаніка, лекара і хіміка, даследчыка флоры ЗША, першага прафесійнага батаніка Новага света.

## Батанічнае апісанне 
Невялікія або сярэднія дрэвы, якія дасягаюць 5-20 (рэдка 25) м у вышыню.

Лісце лінейнае, 2-8 см даўжынёй і 3-4 мм шырынёй, жорсткае, з вострым канцом.

Расліны могуць быць як аднадомнымі, так і двухдомнымі. Мужчынскія шышкі 5-8 мм даўжынёй, растуць скапленнямі, жаночыя растуць адзінкава або скапленнямі з 2-8.

Насенне 2-4 см даўжынёй, пакрыта мясістай абалонкай; насенне некаторых відаў, напрыклад, Torreya nucifera, ядомае.

Усе часткі расліны маюць дастаткова непрыемны пах.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Тры віды растуць ва Усходняй Азіі, два — у Паўночнай Амерыцы.

## Віды 
Згодна з The Plant List, на 2013 год род уключае шэсць відаў:
* 
* 
** 
*** 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Цісавыя
Катэгорыя:Флора Усходняй Азіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі