open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Трэшкор

**Трэшкор**, **фасткор** — хуткая па тэмпе разнавіднасць хардкор-панку. З’явіўся ў ЗША ў пачатку 80-х. Кірунак да некаторай ступені звязаны з культурай скейтэраў.

## Гісторыя 
Некаторыя прадстаўнікі хардкор сцэны ў ЗША сталі паскараць свой тэмп у пошуках новых формаў музыкі, распрацаваўшы такім чынам новы радыкальны жанр. Гэты жанр развіваўся раўналежна, і нават запазычаў некаторыя яго формы, з англійскім вулічным панкам (street punk), а асабліва з яго поджанром D-beat. Ранні амерыканскі трэшкор уключаў у сябе такія гурты, як Cryptic Slaughter, D.R.I., Septic Death і Siege. Брытанскія Electro Hippies, нямецкія Larm, італьянскія Raw Power і японскія S.O.B. таксама маюць у сваіх песнях прыклады трэшкора.

Трэшкор спарадзіў пауерваёленс (powerviolence) у ЗША, аналагічна таму, як краст-панк (crust punk) спарадзіў грайндкор (grindcore) у Брытаніі. Пауерваёленс гурты адрознівалі сябе ад грайндкор сцэны. Яны пазбягалі ўсялякіх асацыяцый з метал культурай.

У 90-х адбылося адраджэнне трэшкора, гурты, якія першым чынам асацыёўваюцца з пауерваёленсам і грайндкорам, сталі вяртацца да ранніх форм гучання трэшкора. Часам гэтую з’яву завуць банданна трэш (bandanna thrash). Выбітнымі гуртамі трэшкора з’яўляюцца Code 13, Guyana Punch Line, R.A.M.B.O., Vitamin X, Vivisick, Voorhees і інш.

## Беларускія выканаўцы трэшкора 
* ТТ-34

## Гл. таксама 
* Скейт-панк

## Літаратура 
* Блуш. С (2001). *American Hardcore: A Tribal History*. Feral House. ISBN-10: 0922915717|

Катэгорыя:Жанры панк-року
Гор-грайнд

**Гарграйнд** — экстрэмальная разнавіднасць грайндкору, вядомая спевамі на мярзотныя тэмы.

## Спасылкі 
*(2003). *Death Metal Music: The Passion and Politics of a Subculture*

Катэгорыя:Жанры панк-року
Дэзкор

**Дэзкор** — разнавіднасць панку, сумесь металкору з дэз-металам.

## Спасылкі 
*  Што такое дэскор

Катэгорыя:Жанры панк-року
Катэгорыя:Жанры металу
Джава

**Джава** (), **Дзаў** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Паўднёвай Асеціі, цэнтр Дзаўскага раёна, другі па колькасці насельніцтва населены пункт у краіне (пасля Цхінвалі). Размешчаны ў даліне ракі Ляўахі на вышыні 1100 м. Насельніцтва — каля 1500 жыхароў (2006).

Катэгорыя:Геаграфія Паўднёвай Асеціі
Катэгорыя:Населеныя пункты Грузіі
Данецк (значэнні)

* Данецк, горад ва Украіне, адміністрацыйны цэнтр Данецкай вобласці
* Данецк, горад у Расіі ў складзе Растоўскай вобласці.
Данецк (Расія)

**Дане́цк** () — горад (з 1951 года) у Расіі, абласнога падпарадкавання ў складзе Растоўскай вобласці. Назва па размяшчэнні на рацэ Северскі Данец.

## Геаграфія 
Горад размешчаны ля паўночна-усходніх адгор’яў Данецкага кража на рацэ Северскі Данец, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Ізварына, за 171 км на поўнач ад Растова-на-Доне.

## Гісторыя 
Заснаваны данскімі казакамі ў 1681 годзе як станіца Гундароўская. З 1945 года — рабочы пасёлак, а з 1951 — горад Гундараўка. У 1955 годзе перайменаваны ў Данецк.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Экскаватарны завод, цагельня.

## Вядомыя асобы 
* Ігар Альлеравіч Крывалапчук (нар. 1960) — беларускі фізіёлаг. Доктар біялагічных навук (2008), кандыдат педагагічных навук (1989), прафесар.

## Літаратура 
* Донецк // 

## Спасылкі 
* Сайт адміністрацыі горада Данецка 

Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1681 годзе
Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне

**Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне** — штогадовы тэлевізійны конкурс, у якім удзельнічаюць па аднаму выканаўцу ад кожнай з краін-членаў ЕВС. У конкурсе, які трансліруюць па тэлебачанні і радыё на тэрыторыі ўсёй Еўропы і ў некаторых краінах іншых частак свету, а таксама ў Інтэрнэце, могуць прымаць удзел дзеці ва ўзросце ад 9 да 14 гадоў.

## Арганізацыя 
### Колькасць перамог і арганізаваных фестываляў 
Па-за краінамі ў табліцы, таксама арганізаванай Данія, Нарвегія, Бельгія, Румынія, Кіпр і Балгарыя свята.

### Выканаўчыя супервайзеры 
### Лозунгі, пляцоўкі і вядучыя 
## Kраіны-ўдзельніцы 
## Спіс пераможцаў 
## Статыстыка 
### Кожнае месца ў першай дзясятцы 
### Рэйтынг краін на аснове балаў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне
Фармат ліку

**Фармат ліку** — від прадстаўлення ліку, вызначаны або апісаннем характарыстыкі ліку, або з дапамогай шаблона.

Пры складанні фармату ліку падаюцца такія параметры, як аснова сістэмы злічэння, спосаб вызначэння (з фіксаванай або плыўнай коскай), разраднасць (колькасць знакаў да і пасля коскі), парадак ліку, наяўнасць аперацыйнага знаку і інш. Фармат ліку вызначае форму прадстаўлення ліку на носьбіце інфармацыі пры захоўванні ліку і яго вывадзе на лікавую інтэпрэтацыю пры апрацоўванні.

Катэгорыя:Тэорыя лікаў
Катэгорыя:Камп’ютарная арыфметыка
Чорная скрыня

**«Чорная скрыня (скрынка)»**: тэрмін, якім азначаюцца:

* Тып кібернетычных сістэм
* Прылада для запісу дзейнічання тэхнікі
Чорная скрыня (кібернетыка)

**«Чорная скрыня»** () — сістэма, у якой для вонкавага назіральніка дасягальныя толькі ўваходныя і выхадныя велічыні, а ўнутраная будова і працэсы, што адбывацца ў ёй, невядомыя.

Метад з выкарыстаннем «чорнай скрыні» шырока ўжываюць для развязання задач мадэлявання кіроўных сістэм (асабліва пры даследаванні складаных кібернетычных сістэм) у тых выпадках, калі цікавасць з’яўляе не будова сістэмы, а яе паводзіны.

Гэта вынікае з таго, што рад важных высноваў аб паводзінах сістэмы можна зрабіць, толькі назіраючы рэакцыю выхадных велічыняў на змяненні велічыняў уваходных. Такі падыход адкрывае, напрыклад, магчымасці для вывучэння сістэм, будова якіх або невядомая, або занадта складаная для таго, каб з уласцівасцяў складнікаў гэтых сістэм і структуры сувязяў паміж імі рабіць высновы аб іх паводзінах. Аднак, незалежна ад таго, як падрабязна вывучаюцца паводзіны «чорнай скрыні», немагчыма атрымаць адназначнай высновы аб яе ўнутранай будове (структуры), бо розныя (ізаморфныя) сістэмы могуць з’яўляць такія самыя паводзіны і выглядаць аднолькавымі для назіральніка, для якога дасягальныя толькі іх уваходныя і выхадныя велічыні.

Вывучэнне «чорнай скрыні» праводзіцца так, што на ўваход сістэмы падаюць уздзеянні *Х1, Х2, …, Хm*, а на выхадзе атрымліваюць *Y1, Y2, …, Yn*. Назіраючы дастаткова доўга за паводзінамі такой сістэмы, і, калі трэба, выконваючы актыўныя экперыменты над ёю (г.зн., мяняючы пэўным чынам уваходныя ўздзеянні), можна дасягнуць такога ўзроўню ведаў уласцівасцяў сістэмы, каб мелася магчымасць прадказваць змяненне яе выхадных велічыняў пры ўсякім зададзеным змяненні ўваходных.

## Літаратура 
* Енциклопедія кібернетики : у 2 т. / за ред. В. М. Глушкова. — Київ : Гол. ред. Української радянської енциклопедії, 1973. — С. 530.

Катэгорыя:Тэорыя сістэм
Ліквацыя

**Ліква́цыя ў геалогіі** ( разрэджванне, плаўленне) — раздзяленне магматычнага расплаву на дзве вадкасці, якія не змешваюцца ніжэй за пэўную тэмпературу.

Напрыклад, сульфіды FeS2, NiS, ZnS і інш. могуць растварацца ў сілікатным расплаве пры тэмпературы больш за 1500 °C. Пры паніжэнні тэмпературы да 1170 °C адбываецца ліквацыя магмы. Сульфідны расплаў, кампаненты якога маюць меншую тэмпературу плаўлення, крышталізуюцца пазней. У працэсе ліквацыйнай дыферэнцыяцыі магмы ў глыбінных і блізпаверхневых умовах утвараюцца ліквацыйныя радовішчы, найбольш важныя з якіх сульфідныя медна-нікелевыя і плацінавыя, прымеркаваныя да магматычных комплексаў асноўнага і ультраасноўнага саставу.

У Беларусі існуе комплекс асноўных і ультраасноўных парод крышталёвага фундаменту, які лічыцца перспектыўным на выяўленне ліквацыйных радовішчаў.

**Ліква́цыя ў металургіі**: неаднароднасць хімічнага саставу (структуры) зацвярдзелых сплаваў.

Узнікае з-за рознасці тэмператур крышталізацыі фазаў, што ўваходзяць у састаў сплаву. Адрозніваюць мікраскапічную (міжкрышталічную і дэндрытную — у межах аднаго зерня або дэндрыту) і макраскапічную (ліквацыю занальную і ліквацыю па ўдзельнай сіле цяжару). Выклікае неаднароднасць механічных і фізічных уласцівасцяў і пагаршае якасць зліткаў. Каб паменшыць ліквацыю, расплаў перад разліўкай інтэнсіўна перамешваюць, выкарыстоўваюць спецыяльныя спосабы ліцця, робяць гамагенізацыю зліткаў (доўгую вытрымку пры высокай тэмпературы).

## Літаратура 
*  *Чарняхоўскі А. Б.* Ліквацыя [у геалогіі] // 

Катэгорыя:Металургія
Катэгорыя:Фізічная хімія
Катэгорыя:Цепламасаабмен
Катэгорыя:Геалагічныя працэсы
Алабама

**Алабама** () — штат у групе штатаў Паўднёваўсходняга Цэнтра. Плошча 133,9 тыс. км². Насельніцтва 4,4 млн чалавек (2000). Адміністрацыйны цэнтр — горад Мантгомеры. Мае статут штата з 1819 года. Афіцыйная мянушка — «Сэрца Поўдня».

## Гісторыя 
Гістарычна тэрыторыю штата засялялі чакта, крык (маскогі) і іншыя народы з ліку «пяці цывілізаваных плямёнаў Аклахомы». Эрнанда дэ Сота абследаваў гэтыя землі ў 1540 годзе, а французы на чале з дэ Бьенвілем заснавалі першае сталае еўрапейскае селішча ў раёне сучаснага г. Мабіла ў 1702. Францыя саступіла рэгіён Вялікабрытаніі ў 1763, а тая, у сваю чаргу, змушаная была перадаць яго ЗША ў 1813, але Іспанія ўтрымлівала Мабіл да 1813 года. Паражэнне крыкаў у бітве пад Хорсшу-Бенд прывяло да прытоку белых пасяленцаў, якія зрабілі плантацыйнае рабства асновай эканомікі. Мантгомеры быў першай сталіцай Канфедэрацыі. Штат сур’ёзна папакутаваў за час Грамадзянскай вайны. Развіццё прамысловасці пачалося да канца XIX ст., але монакультура (бавоўна) прывяла да шырокамаштабнай дэпрэсіі ў сельскай гаспадарцы, узмоцненай у 1915 нашэсцем баваўняных шашолак. Змены ў эканоміцы ў 30-я гг. прывялі да развіцця энергетыкі і чорнай металургіі. У 1950—1960-я гг., нягледзячы на сур’ёзныя расавыя праблемы, штат цалкам перайшоў на шлях індустрыялізацыі.

## Насельніцтва 
* 1990 — 4040600
* 2000 — 4447100

(26 % чорнаскурага насельніцтва)

## Вядомыя асобы 
* Харпер Лі
* Джо Луіс
* У. К. Хэндзі (1873—1958) — амерыканскі кампазітар, аўтар песень у стылі блюз, трубач, карнетыст і аранжыроўшчык

## Крыніцы 

Катэгорыя:Штаты ЗША
Ліза Джэрард

**Ліза Джэрард** (; , Мельбурн, Аўстралія) — аўстралійскі музыкант, вакалістка і кампазітар, якая атрымала міжнародную вядомасць як удзельніца музычнага калектыву «Dead Can Dance» у супрацоўніцтве з музыкантам ірландскага паходжання Брэнданам Перы. Вакал Джерард цяжка аднесці да які-небудзь класічнага тыпу, але бліжэй за ўсё ён да контральта. Таксама вядомая як кінакампазітар.

Катэгорыя:Музыканты Аўстраліі
Катэгорыя:Постаці Аўстраліі
Аява

**А́ява** — штат на сярэднім захадзе ЗША. Плошча — 145,8 тыс. км², насельніцтва — 2,9 млн чал. Адміністрацыйны цэнтр — Дэ-Мойн. Штат названы ў гонар індзейскага народа аява.

## Гісторыя 
Да часу прыходу еўрапейцаў тут жылі індзейскія народы: ілінойс, аява, санці і янктоны, продкі якіх засялялі гэтыя землі больш за 10 тыс. гадоў таму.

Хоць першая экспедыцыя еўрапейцаў Жака Маркета і Луі Жалье пабывала тут у 1673, сталае паселішча было заснавана толькі ў 1788.

У 1803 ў выніку Луізіянскай куплі тэрыторыя будучага штата была набытая ЗША. Супраціў індзейцаў засяленню Аявы быў зламаны каланістамі пасля Вайны Чорнага Коршака (1832).

Першае афіцыйнае селішча амерыканскіх каланістаў на захад ад ракі Місісіпі з’явілася ў 1833. У 1838 Аява атрымала статут тэрыторыі з цэнтрам у г. Аява-Сіці, статут штата — з 1846, калі Кангрэс вырашыў прыняць у Саюз вольны штат нароўні з рабаўладальніцкай Фларыдай. У 1857 сталіца штата была перанесеная ў горад Дэ-Мойн.

Пасля грамадзянскай вайны праходзіць завяршэнне інтэнсіўнага засялення Аявы і развіццё фермерства. Падчас станаўленняў ЗША як індустрыяльнай дзяржавы (1870—1920) Аява адыгрывала ролю жытніцы краіны, а на ўсходзе штата стала развівацца прамысловасць.

## Геаграфія 
Штат размешчаны на водападзеле найбуйнейшых рэк — Місісіпі і Місуры. Ён мяжуе са штатамі Мінесота, Паўднёвая Дакота, Небраска, Місуры, Ілінойс і Вісконсін.

Найвышэйшы пункт штата — Хоўк-Ай-Пойнт (509 м), пункт найменшай вышыні над узроўнем мора — раўніна Кіёкак, 146 м. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора — 335 метраў.

## Клімат 
Кантынентальны клімат з вялікай колькасцю ападкаў; штат перыядычна падвяргаецца паводкам, бурам і тарнада.

## Вядомыя асобы 
* Джон Уэйн
* Грант Вуд
* Глен Мілер (1904—1944) — амерыканскі трамбаніст


Катэгорыя:Штаты ЗША
Канстанцін Канстанцінавіч (малодшы)

**Канстанцін Канстанцінавіч** (20 снежня 1890 (1 студзеня 1891),  — , каля Алапаеўска) — расійскі князь імператарскай крыві, сын вялікага князя Канстанціна Канстанцінавіча і вялікай княгіні Лізаветы Маўрыкіеўны, праўнук імператара Мікалая I.

## Біяграфія 
Скончыў Пажаскі корпус. Служыў у флоце, аднак слабое здароўе не дазволіла працягнуць там службу і князь перайшоў у войска. Пасля рэвалюцыі быў арыштаваны і высланы з Пецярбурга. Утрымліваўся ў г. Алапаеўск. У ноч на 18 ліпеня 1918 быў забіты разам з шэрагам іншых членаў роду Раманавых, уключаючы сваіх братоў Іаана і Ігара — яны былі расстраляныя і скінутыя ў старую шахту, якую закідалі гранатамі.

Катэгорыя:Раманавы
Вера Канстанцінаўна

**Вера Канстанцінаўна** (, Паўлаўск—, , каля Нью-Ёрка), расійская княгіня, малодшая дачка вялікага князя Канстанціна Канстанцінавіча і вялікай княгіні Лізаветы Маўрыкіеўны, праўнучка імператара Мікалая I.

thumb|злева|Вера Канстанцінаўна
Пасля смерці бацькі ў 1915 годзе разам з маці жыла ў Мармуровым палацы да рэвалюцыі. У 1918 годзе яны з’ехалі з Расіі ў Швецыю, затым у Бельгію, а пасля — у Германію. У 1945—1951 года працавала перакладніцай у англійскім аддзяленні Чырвонага Крыжа, у 1951 пераехала ў Нью-Ёрк.

Замужам не была, дзяцей не мела. Амерыканскае грамадзянства не прыняла. Апошнія гады жыцця правяла ў руска-амерыканскім доме састарэлых, дзе і памёрла.

Катэгорыя:Раманавы
Віктар Нічыпаравіч Дашук

**Ві́ктар Нічы́паравіч Дашу́к** () — беларускі кінарэжысёр-дакументаліст. Народны артыст Беларускай ССР (1990).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 верасня 1938 года ў в. Валокі Хойніцкага раёна Палескай вобласці.

Скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1960), Вышэйшыя курсы сцэнарыстаў і рэжысёраў у Маскве (аддзяленне кінарэжысуры, майстэрня Л. Траўберга, 1967).

З 1960 года працаваў на кінастудыі «Беларусьфільм»: быў адміністратарам, асістэнтам аператара, кінарэжысёра; з 1963 года — рэжысёр, аператар, сцэнарыст у дакументальным і мастацкім кіно. Стварыў студыю «Спадар Д.» (1993—2005). Выконваў абавязкі прафесара Беларускай акадэміі мастацтваў, кіраўнік майстэрні рэжысуры дакументальнага кіно (1989—1993).

Жанаты, мае дваіх дзяцей і дваіх ўнукаў.

## Творчасць 
Па ўласных сцэнарыях зняў больш за 80 твораў (у т. л. дакументальныя фільмы «Ноч доўгіх нажоў», «Рэпартаж з клеткі для трусоў»). Выступае з публіцыстычнымі артыкуламі.

## Фільмаграфія 
* Дом (1970)
* Безумству храбрых (1970)
* Даўным-даўно скончаны бой (1970)
* Зязюля кукавала… (1972)
* Біяграфія паланэза ля мінор (1973)
* Я з вогненнай вёскі (1975—1978)
* Развітанне (1980)
* У вайны не жаночы твар (1980—1984)
* Труба (1981)
* Дзевяноста шостая восень (1981)
* Васіль Быкаў. Узыходжанне (1984)
* Двое на востраве слёз (1987, маст. фільм)
* Чурбанаў і іншыя (1989)
* Форс-мажор (1990)
* Віцебская справа (1989—1991)
* Салодкая атрута кахання (1995, х/ф)
* Паміж Сатаной і Богам (1997)
* Ноч доўгіх нажоў (1998) — забаронены ў Беларусі
* Рэпартаж з клеткі для трусоў (2000) — забаронены ў Беларусі
* Дэкамерон па-беларуску (2003)
* Magnum misteria (2005)
* Леанiд Левiн. Вайна i любоў (2006)

## Узнагароды 
* Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі (1976);
* Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1977);
* прыз «Срэбны голуб» на Міжнародным фестывалі дакументальнага і анімацыйнага кіно ў Лейпцыгу (1984) — *за фільм «Я сустрэў вас»*;
* Дзяржаўная прэмія СССР (1985) — *за цыклы фільмаў «Я з вогненнай вёскі» і «У вайны не жаночы твар»*;
* Народны артыст Беларускай ССР (1990);
* першыя прэміі на кінафестывалях у Фрунзэ, Кіеве, Таліне, Любліне;
* ганаровы дыплом журы 42-га Міжнароднага кінафестывалю ў Кракаве (2003).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
** Красинский А. В. Кинодокумент и образ времени. — Мн., 1980;
** Михайлова С. Д. Активный экран. — Мн., 1979;
** Белосинская Н. Огненная лента памяти // Советский экран. — 1977. — № 4;
** Бабкова А. Пачуццё шляху // Мастацтва Беларусі. — 1983. — № 8;
** Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. — Мн., 1985. — Т. 2. — С. 279—280;
** Беларусь: Энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1995. — С. 264—265;
** Беларуская Энцыклапедыя: У 18 т. — Мн., 1998. — Т. 6. — С. 72-73.

Катэгорыя:Кінарэжысёры Беларусі
Флігель-ад’ютант

**Флігель-ад’ютант** — воінскае званне. Першапачаткова — ад’ютант у афіцэрскім чыне пры імператару, фельдмаршале, генералісімусе. У Расіі з пачатку XIX стагоддзя да 1917 — ганаровае званне, якое прысвойвалася афіцэрам, якія знаходзіліся ў свіце імператара. Флігель-ад’ютанты насілі адметны мундзір з аксельбантамі.

Чын флігель-ад’ютанта існаваў таксама ў Германіі, Вялікабрытаніі, Балгарыі і іншых краінах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Табель аб рангах
Катэгорыя:Воінскія званні
Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч

**Сяргей Канстанцінавіч Паўло́віч** (, в. Восаўцы, Кобрынскі павет, Гродзенская губерня, цяпер , Брэсцкая вобласць — , ; Псеўданім: *Паляшук*) — беларускі педагог, публіцыст, грамадскі і культурны дзеяч.

## Біяграфія 
З духоўнага саслоўя.

Скончыў праваслаўную Віленскую духоўную семінарыю, Кіеўскую духоўную акадэмію (1899). Працаваў у царкоўных установах, у 1909—1913 гадах выкладчыкам мужчынскай 4-класнай настаўніцкай семінарыі, рэальнага вучылішча Іопшынай, прыватнай жаночай гімназіі Анісімавай у Рагачове Магілёўскай губерні (1909—1912), у 1913—1918 гадах інспектарам народных школ Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні.

З пачатку 1920-х гадоў жыў у Вільні. Член Беларускага навуковага таварыства; адзін з кіраўнікоў Таварыства беларускай школы. У 1925—1928 гадах настаўнік і дырэктар Віленскай беларускай гімназіі.

Прапагандаваў ідэі працоўнай школы. Аўтар беларускіх школьных падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў. Актыўна выступаў супраць паланізацыі. Крытыкаваў прымусовае ўвядзенне ў беларускіх школах лацінкі (брашура «Некалькі ўваг аб беларускім „Лемантары“ Ст. Любіч-Маеўскага», 1929), але сам таксама карыстаўся лацінкай (буквар «Zasieúki», 1937). Выдаў першы ў найноўшай гісторыі беларускамоўны праваслаўны малітваслоў.

Арыштоўваўся польскімі ўладамі ў 1930 і 1933 гадах. У 1937 годзе буквар Паўловіча «Zasieúki» канфіскаваны польскай паліцыяй.

У 1937 годзе выдаваў (або рэдагаваў) часопіс для дзяцей «Снапок».

У публіцыстыцы (найперш на старонках часопісу «Беларускі летапіс») шмат увагі надаваў пытанням самаадукацыі і хатняга выхавання, культурна-асветнай рабоце, рэлігійнай адукацыі.

## Бібліяграфія 
* Свяшчэнная гісторыя Старога Завету. — Вільня, 1926;
* Пазашкольная асвета. Культурна-асветная праца ў гуртках ТБШ. — Вільня, 1928;
* Пішы самадзейна: Развіццё навыку самастойнага пісьма. Ч. 1. — Вільня, 1928;
* Метадычныя ўвагі да пасобніка «Пішы самадзейна». — Вільня, 1929;
* Свяшчэнная гісторыя Новага Завету. — Вільня, 1936;
* Першыя зерняткі. — Вільня, 1936.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Аляксандр Горны*. Сяргей Паўловіч (1875—1940): старонкі жыцця і дзейнасці // Беларускі гістарычны часопіс. № 9, 2005.
* 
** Антология педагогической мысли Белорусской ССР. М., 1986
** Памятная книжка Могилевской губернии.
** Народная адукацыя і педагагічная навука ў Беларусі (1917—1945). Мн., 1993
** *Вабішчэвіч А.* Каб жыць пад сваім небам: Навукова-педагагічная спадчына Сяргея Паўловіча // Голас Радзімы. 1996, 19, 26 снеж.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч — беларускі багаслоў, педагог, перакладчык
* *Марына Шырокава* Сяргей Паўловіч як асветнік і перакладчык // Сайт прыхода Свята-Петра-Паўлаўскага сабора горада Мінска

Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Публіцысты СССР
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Педагогі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя багасловы Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Сяргей Паўловіч

**Сяргей Паўловіч**:
* Сяргей Аляксандравіч Паўловіч (1930—2016) — урач-мікрабіёлаг. Доктар медыцынскіх навук (1971), прафесар (1971).
* Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч (1875--1840) — беларускі педагог, публіцыст, грамадскі і культурны дзеяч.
Стывен Джозеф Харпер

**Стывен Джозеф Харпер** (; , , правінцыя Антарыа, Канада) — канадскі палітык, лідар Кансерватыўнай партыі Канады. 22-гі (2006-2015) прэм'ер-міністр Канады. У ніжняй палаце канадскага парламенту ён прадстаўляе акругу Паўднёвы захад Калгары (правінцыя Альберта).

Харпер атрымаў ступені бакалаўра і магістра па эканоміцы ў Калгарыйскім універсітэце. Гэта першы канадскі прэм'ер-міністр з 1968, які не з'яўляецца юрыстам.

## Славутасці 
Катэгорыя:Таронта
Катэгорыя:Калгары
Катэгорыя:Палітыкі Канады
Аклахома

**Аклахома** () — штат на поўдні цэнтральнай часткі ЗША.
Насельніцтва 3,451 млн чалавек (2000). Сталіца і найбуйнейшы горад — Аклахома-Сіці. Назва Аклахома паходзіць з індзейскай мовы чакта, у якой яна азначае «чырвоныя людзі». Афіцыйная мянушка — «Штат хапатліўцаў» (Sooner State).

## Геаграфія 
Плошча Аклахомы складае 181 196 км² (20-е месца ў ЗША). На ўсходзе штат мяжуе з Арканзасам і Місуры, на поўдні — з Тэхасам, на захадзе — з Нью-Мексіка, на поўначы — з Каларада і Канзасам.

## Гісторыя 
Да прыходу еўрапейцаў на тэрыторыі Аклахомы жылі індзейскія плямёны — уічыта, куапау, кадо і осэйдж. У XVI стагоддзі тут з’явіліся іспанскія экспедыцыі. Затым некаторы час тэрыторыю аспрэчвалі Іспанія і Францыя.

У 1830-х Аклахома, якая мела статут Індзейскай тэрыторыі, стала адным з месцаў, куды перасялялі карэнных жыхароў у адпаведнасці з Законам аб перасяленні індзейцаў.

Падчас грамадзянскай вайны розныя плямёны індзейцаў падтрымлівалі розныя бакі. У 1861 г. шматлікія плямёны, у прыватнасці чэрокі, чакта і семінолы, склалі саюзніцкія пагадненні з канфедэратамі. Пасля вайны, у 1866 г., федэральны ўрад вымусіў індзейцаў скласці новыя дамовы. Вялікая частка індзейскай тэрыторыі перайшла да ўрада ЗША. У 1905 г. быў створаны праект асобнага індзейскага штата Секвоя, але ён не быў рэалізаваны.

Аклахома была абвешчана асобным штатам 16 чэрвеня 1906 г. Афіцыйна ўвайшла ў склад ЗША 16 лістапада 1907 г., стаўшы 46-м штатам.

## Судовая сістэма 
Судовая сістэма штата Аклахома складаецца з Вярхоўнага суда, Апеляцыйнага суда па крымінальных справах, Апеляцыйнага суда па грамадзянскіх справах і 77 акруговых судоў. Адміністрацыйныя паслугі для судовай сістэмы прадастаўляюцца Адміністрацыйнай канцылярыяй судоў. У адрозненне ад большасці штатаў, у Аклахоме ёсць два суды апошняй інстанцыі. Вярхоўны суд вырашае ўсе пытанні грамадзянскага характару, а Апеляцыйны суд штата Аклахома вырашае ўсе крымінальныя справы.

У 2018 годзе ў штаце было зарэгістравана 210 забойстваў. Гэта на 14,6 % менш, чым у 2017 годзе. Але гэта толькі 0,2 % ад усіх зарэгістраваных злачынстваў.

## Эканоміка 
Аснову эканомікі Аклахомы складае распрацоўка нафтавых і газавых радовішчаў, а таксама сельская гаспадарка і харчовая прамысловасць.

## Вядомыя асобы 
* Рэба Мак-Інтайр — амерыканская кантры-спявачка, аўтар песень, прадзюсар і актрыса
* Паці Пэйдж

## Спасылкі 
* Oklahoma’s Official Web Site
* U.S. Census Bureau 
* Oklahoma Tourism 
* Urban OK Forums 


Акlахома
Манаполія

**Манаполія** (ад  — адзін і  — прадаю) — выключнае (манапольнае) права ў якой-небудзь сферы дзейнасці дзяржавы, арганізацыі, фірмы і г.д. У эканоміцы манаполія з’явілася, калі манархі даравалі вызначанаму купцу (рамесніку, цэху) прывілей на вытворчасць або гандаль вызначаным таварам. У неакласічным падыходзе эканамічнай тэорыі, манаполія — адзін з выглядаў рынкавых структур, якія характарызуюць наступныя ўмовы канкурэнтнай барацьбы паміж фірмамі галіны ва ўмовах рынку:

* існуе адзін прадавец унікальнага тавара, гэта значыць тавар не мае блізкіх заменнікаў, і яго продажам займаецца толькі адна фірма;
* існуюць непераадольныя або цяжкапераадольныя ўваходныя бар’еры ў дадзеную галіну (на рынак дадзенага тавара), такія як эфект маштабу (неабходнасць вялізных капіталаўкладанняў для вядзення гаспадарчай дзейнасці ў дадзенай галіне), перавага манапаліста (выключная ўласнасць на патэнты або кантроль над сыравінай), нядобрасумленная канкурэнцыя і інш.

Фірма, якая працуе на рынку ва ўмовах манаполіі, кантралюе рынак (галіну) цалкам або ў значнай ступені. Антыманапольнае заканадаўства шматлікіх краін разглядае занятак адной фірмай 30-70 % рынку як манапольнае становішча на рынку і ўводзіць розныя санкцыі — рэгуляванне коштаў, прымусовы падзел фірмы і г. д.
Існуе паняцце натуральнай і штучнай манаполій.
Як прыклад натуральнай манаполіі можна разглядаць службы газу, метрапалітэн, паслугі каналізацыі і г. д. Гэта значыць сітуацыя, калі наяўнасць больш за аднаго пастаўшчыка для дадзенай паслугі (тавара) не ўяўляецца магчымым або нерацыянальна.
Варыянт штучнай манаполіі — сітуацыя, калі на рынак, да прыкладу дзяржавай, выводзіцца структура, якая на 100 % пакрывае запатрабавання рынку або імкнецца да гэтага (укртэлеком, дойчатэлеком і г. д.)

## Гл. таксама 
* Дэманапалізацыя
* Алігаполія
* Алігапсонія
* Манапсонія
* Аліганомія
* Інтэграваныя бізнес-групы
* Трагедыя антыабшчын
* Федэральная антыманапольная служба
* Паліполія


Катэгорыя:Маркетынг
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Арканзас

**Арканзас** ( ) — штат на поўдні ЗША, адносіцца да групы штатаў Паўднёва-Заходняга Цэнтра. Насельніцтва 2,673 млн чалавек (33-е месца сярод штатаў ЗША (2000). Сталіца і найбуйнейшы горад — Літл-Рок. Іншых буйных гарадоў няма. Афіцыйная мянушка — «Натуральны штат» (Natural State).

## Геаграфія і клімат 
Плошча Арканзаса 137,8 тыс. км² (29-е месца сярод штатаў). На поўдні штат мяжуе з Луізіянай, на захадзе з Тэхасам і Аклахомай, на ўсходзе з Тэнесі і Місісіпі, на поўначы з Місуры.

На ўсходзе штата размешчаная нізіна ракі Місісіпі, на поўначы знаходзяцца горы Уашыта і пагорыстае плато Азарк. Клімат субтрапічны, умерана вільготны. Зімы мяккія і снежныя.

## Гісторыя 
Першымі еўрапейцамі, якія даследавалі тэрыторыю Арканзаса, былі члены экспедыцыі Эрнанда дэ Сота (1541). Першымі пасяленцамі на тэрыторыі штата былі французы, пазней — англічане і немцы. З XVI па пачатак XIX стагоддзя тэрыторыю Арканзаса аспрэчвалі Іспанія і Францыя.

Пасля Луізіянскай куплі ў 1803 г. тэрыторыя была далучаная да ЗША. 15 чэрвеня 1836 г. Арканзас увайшоў у склад саюзнай дзяржавы як рабаўладальніцкі штат. Пасля грамадзянскай вайны ён быў ізноў прыняты ў склад ЗША (1868), нягледзячы на вета прэзідэнта Эндру Джонсана.

## Судовая сістэма 
Судовая сістэма ў Арканзасе ўключае Вярхоўны суд, Апеляцыйны суд і Акруговы суд. Акруговы суд падзяляецца на Дзяржаўны і мясцовы акруговы суд. Кожны суд валодае юрысдыкцыяй у дачыненні да розных спраў.

Вярхоўны суд у Арканзасе з’яўляецца судом апошняй інстанцыі, гэта азначае, што якое б рашэнне ён бы ні прымаў па справе, яно з’яўляецца канчатковым.

Вярхоўны суд складаецца з Галоўнага суддзі і шасці асацыіраваных суддзяў. З 2016 года пасаду галоўнага суддзі займае Джон Дэн Кемп.

Колькасць суддзяў: Вярхоўны суд — 7, Апеляцыйны суд — 12, Акруговы суд — 122.

## Эканоміка 
У 2003 г. ВУП штата склаў $76 млрд. Арканзас — перадавы штат краіны па вытворчасці рысу, соевых бабоў, бройлерных куранят, вырабляе таксама каля 10 % усёй бавоўны ў краіне. Развітая харчовая індустрыя, ёсць вытворчасць электраабсталявання і аўтазапчастак. Сярод карысных выкапняў найважнейшае месца займае здабыча баксітаў.

## Дэмаграфія 
Значны прырост насельніцтва ў Арканзасе азначыўся ў 1940-х. Этнічны склад: «амерыканцы» — 15,9 %, афра-амерыканцы — 15,7 %, ірландцы — 9,5 %, немцы — 9,3 %, англічане — 7,9 %. Самая хуткарослая этнічная група — выхадцы з Азіі. Асноўная канфесія — пратэстанты.

## Спасылкі 
* Official State website Homepage
* Facts About Arkansas 
* U.S. Census Bureau 
* Arkansas Newspapers 


Катэгорыя:Штаты ЗША
Нанапарашок

**Нанапарашо́к** (*nanopowder*): сухія наначасцінкі.

Адрозніваюць **дымавы парашок** (*fumed powder*): парашок, атрыманы з дыму; **мелены парашок** (*milled powder*): парашок, атрыманы здрабненнем у млыне; і інш.

Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытуту стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нанатэхналогія
Катэгорыя:Наначасцінкі
Сяргей Сцяпанавіч Дзяргай

**Сяргей Сцяпанавіч Дзяргай** ( або 27 верасня 1907,  — , ) — беларускі  і .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Скончыў 1-ю Мінскую чыгуначную сямігадовую школу (1924), затым 3-гадовыя агульнаадукацыйныя курсы (1927). Не вучыўся далей праз благі стан здароўя. Шмат займаўся самаадукацыяй. У сярэдзіне 1930-х працаваў карэктарам у друкарні газеты «Звязда».

Арыштаваны 15.3.1935 у Мінску па адрасе: Міхайлаўскі завулак, д. 14, кв. 2. Асуджаны 21.6.1935 за «*антысавецкую агітацыю*» да 3 гадоў ППК і аднаго года пазбаўлення правоў. Пасля вызвалення ў 1937 жыў на вёсцы.

У 1938 у газеце «Літаратура і мастацтва» апублікаваны першы верш С. Дзяргая. Зноў арыштаваны ў 1939; высланы ў Казахстан. Пасля вызвалення з 1941 жыў у Новабеліцы пад Гомелем. Падчас Вялікай Айчыннай вайны жыў у Гомелі, падтрымліваў сувязь з партызанамі, уваходзіў у падпольную антыфашысцкую групу. 

Рэабілітаваны Вярхоўным судом Беларусі 27.3.1992. Асабовая справа Сяргея Дзяргая № 34633-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Творчасць 
Дэбютаваў вершам у 1938. Аўтар зборнікаў паэзіі «Вачыма будучыні» (вершы і паэмы, 1953), «Крэмень аб крэмень» (вершы і паэмы, 1958), «Цешча» (гумарыстычныя вершы, 1959), «Чатыры стыхіі» (вершы і паэмы, 1962, дапоўненае выданне ў 1988), «Свята ў будзень» (1964), «Салата з дзядоўніку» (гумарыстычныя вершы, 1967), «Выбранае» (1967), «Вершы» (1974), «На вогненнай сцяжыне: Выбранае» (вершы і паэмы, 1977). Асноўныя тэмы паэзіі — любоў да роднай зямлі, гераічны подзвіг народа ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Для творчасці паэта характэрныя філасофская засяроджанасць на складаных праблемах часу, асацыятыўнасць мастацкага мыслення, фальклорна-песенная стыхія вобразнасці, высокі ўзровень культуры верша.

Пераклаў на беларускую мову паэмы «Гражына» А. Міцкевіча, «Бацька зачумленых» Ю. Славацкага, «Дванаццаць» А. Блока, «На ўвесь голас» У. Маякоўскага, «Сінія гусары» М. Асеева, «Сын» П. Антакольскага, «1905 год» Б. Пастарнака, паасобныя творы М. Канапніцкай, У. Бранеўскага, Ю. Тувіма, І. Бехера, Г. Зегерс, М. Лермантава, С. Шчыпачова, Л. Украінкі, Л. Гіры і інш.

Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Янкі Купалы (1964) за зборнік вершаў і паэм «Чатыры стыхіі».

## Бібліяграфія 
* Чатыры стыхіі. Мн., 1962, 1988.
* Выбр. Мн., 1967;
* Вершы. Мн., 1974;
* На вогненнай сцяжыне. Мн., 1977;

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
** Яфімаў Ф. Чатыры стыхіі Сяргея Дзяргая // Полымя. 1970, № 11

Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Джон Гільберт Лейтан

**Джон Гільберт «Джэк» Лейтан** (; ) — канадскі палітык, лідар апазіцыйнай леванакіраванай Новай дэмакратычнай партыі. У ніжняй палаце канадскага парламенту ён прадстаўляе акругу Таронта-Дэнфарт (правінцыя Антарыё).

## Біяграфія 
Сям’я Лейтана прымае актыўны ўдзел у канадскай палітыцы на працягу чатырох пакаленняў. Лейтан скончыў МакГілаўскі і Ёркскі універсітэты. У апошнім ён атрымаў доктарскую ступень па паліталогіі. Перад тым, як стаць палітыкам, ён працаваў выкладчыкам у Раерсанскім універсітэце.

## Асабістае жыццё 
Жонка Джэка Лейтана — член канадскага парламенту Алівія Чаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Манрэаль
Катэгорыя:Таронта
Катэгорыя:Палітыкі Канады
Стэфан Марыс Дыён

**Стэфан Марыс Дыён** (; нар. , Квебек) — канадскі палітык, былы лідар апазіцыйнай леванакіраванай Ліберальнай партыі Канады. Са снежня 2006 да снежня 2008 Дыён з’яўляўся лідарам апазіцыі ў ніжняй палаце канадскага парламента, дзе ён прадстаўляе акругу Сен-Ларан-Карцьевіль (правінцыя Квебек) з 1996.

Дыён атрымаў ступень бакалаўра і магістра па паліталогіі ў Лавальскім універсітэце і ступень доктара ў Парыжскім інстытуце паліталогіі. Перад тым, як стаць палітыкам ён працаваў выкладчыкам у Манрэальскім універсітэце.

Дыён быў членам двух канадскіх урадаў. Ён служыў міністрам міжурадавых адносін (г.зн. федэральна-правінцыяльных адносін) з 1996 па 2003 ва ўрадзе Жана Крэцьена і міністрам навакольнага асяроддзя з 2004 па 2006 ва ўрадзе Пола Марціна.

## Спасылкі 
* Профіль Стэфана Дыёна  на сайце Парламента Канады

Катэгорыя:Дэпутаты Палаты обшчын Канады
Катэгорыя:Члены Ліберальнай партыі Канады
Катэгорыя:Палітыкі Канады
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Канады
Сяргей Міронавіч Шамба

**Сяргей Міронавіч Ша́мба** (; нар. , Гудаута), абхазскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Абхазіі (2010—2011), міністр замежных спраў (1997—2010).

## Біяграфія 
Скончыў гістарычны факультэт Тбіліскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута. З мая 1997 года па чэрвень 2004 года — міністр замежных спраў Абхазіі. У чэрвені 2004 года падаў у адстаўку, выставіўшы сваю кандыдатуру на пост прэзідэнта Абхазіі. З 15 снежня 2004 года па люты 2011 года — ізноў міністр замежных спраў Абхазіі. З лютага 2010 года па верасень 2011 года — прэм’ер-міністр Абхазіі.

Палкоўнік запасу. Прэзідэнт Асацыяцыі баявых мастацтваў Абхазіі. Жанаты, мае дваіх дзяцей.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Абхазіі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Абхазіі
Віленская праўда

**«Віленская праўда»** — штодзённая газета, орган Часовага ўпраўлення Віленскай акругі, створаная пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР.

Планавалася як абласная газета Вільні і Віленскай вобласці БССР. Выходзіла на беларускай мове, № 1 выйшаў 22 верасня 1939 года. У першых нумарах «Віленскай праўды», як ва ўсёй беларускай савецкай прэсе тым часам, друкаваліся прапагандысцкія тэксты пра гістарычныя правы беларускага народа на Вільню і Віленшчыну. Адказным рэдактарам быў І. М. Афенгейм, у рэдакцыі працавалі Максім Танк, Вінцэнт Жук-Грышкевіч (стылістычны рэдактар), Макар Касцевіч (Макар Краўцоў), Любоў Асаевіч(?), Янка Багдановіч, з рэдакцыяй супрацоўнічалі Антон Луцкевіч, Францішак Грышкевіч, С. Бусел і іншыя. Рэдакцыя размяшчалася ў доме на Біскупскай вуліцы (Талат-Кялпшы, 3).

Аднак у сувязі з заключэннем 14 кастрычніка 1939 года «*Дагавора аб перадачы Літоўскай рэспубліцы г. Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой*» планаваны ў Вільні абласны цэнтр быў перанесены ў Вілейку. Апошні нумар «Віленскай праўды» выйшаў 25 кастрычніка 1939 года, рэдакцыйнае абсталяванне перавезлі з Вільні ў Вілейку — газету перайменавалі на «Вілейскую праўду» — орган Часовага ўпраўлення Вілейскай вобласці (хоць Вілейская вобласць была створана толькі 4 снежня 1939).

Нумары 1-4, 7-15, 19, 23 «Віленскай праўды» захоўваюцца ў Аддзеле старой перыёдыкі Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы (Вільнюс).

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Нумары 1-4, 7-15, 19, 23 «Віленскай праўды» у pdf-фармаце на «Беларускай палічцы»
* Пра што пісала ў 1939-м «Віленская праўда» — svaboda.org

Катэгорыя:Газеты Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:1939 год у Вільні
Вяршынін

**Вяршынін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Глеб Вяршынін (нар. 2002) — беларускі футбаліст.
* Канстанцін Вяршынін (1900—1973) — савецкі военачальнік, Галоўнакамандуючы Ваенна-паветранымі сіламі СССР.
* Мікалай Вяршынін (1866—1934) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, консул Беларускай Народнай Рэспублікі ў Чэхаславакіі.
* Мікалай Вяршынін (1940—2009) — беларускі паэт-сатырык.
Антон Антонавіч Алешка

**Антон Антонавіч Алешка** (, в. Балотчыцы, цяпер  — , Слуцк) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 лютага 1913 года ў сялянскай сям’і. Скончыў у 1931 годзе 2-гадовыя педагагічныя курсы пры Слуцкім педагагічным тэхнікуме, да 1935 працаваў настаўнікам у мястэчку Лапічы (цяпер Асіповіцкі раён). Скончыў  ў 1941 годзе. У Вялікую Айчынную вайну ваяваў спачатку на Заходнім, а потым — на 3-м Беларускім фронце. Пасля вайны служыў ваенным урачом у ваенна-паветраных сілах. Дэмабілізаваўся ў 1963 годзе. Жыў у Мінску. Член Саюза пісьменнікаў СССР і Беларусі з 1951 года.

Памёр 13 верасня 1971 года ў Слуцку.  Пахаваны на Чыжоўскіх могілках Мінска (сектар 10/2, рад 2, уч. 20).

## Творчасць 
Дэбютаваў апавяданнямі ў 1932 годзе . У 1938—1939 гадах апублікаваныя некалькі апавяданняў і аповесць «Маладосць» А. Алешкі (часопіс «Полымя»). Аўтар кніг аповесцей і апавяданняў «Раніца» (1949), «Іх першых вітае сонца» (1957), «Пяць сутак» (1959), «Над намі мільён вышыні» (1965), раман «Дарогі без слядоў» (1969), «Неба на замку» (выбранае, 1974, 1984).

Асноўная тэма творчасці пісьменніка — жыццё і баявыя подзвігі савецкіх лётчыкаў.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны II ступені, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, «Знак Пашаны» і медалямі.

## Літаратура 
* Антон Антонавіч Алешка // БЭ ў 18 тамах. Т.1, Мн., 1996, С.249
* 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Мікіта Іванавіч Панін

**Мікіта Іванавіч Панін** (,  — , ) — расійскі палітык, фаварыт Кацярыны II, у быў міністрам замежных спраў Расійскай імперыі.

Служыў у коннай гвардыі. У 1747 годзе пасланнік у Даніі, у 1748—1760 гадах — Швецыі. У 1760—1773 — выхавальнік вялікага князя Паўла Пятровіча. Удзельнічаў у звяржэнні Пятра III. Старэйшы член (фактычны кіраўнік) Калегіі замежных спраў у 1763—1781 гадах, саветнік імператрыцы па пытаннях знешняй палітыкі. Распрацоўваў і праводзіў план «Паўночнага акорда» — саюзу Расіі, Прусіі, Даніі, Швецыі, Вялікабрытаніі і Рэчы Паспалітай супраць Францыі, Аўстрыі і італьянскіх дзяржаў.

## Літаратура 
* Паніны // 

Мікіта Іванавіч
Катэгорыя:Дыпламаты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ганаровыя аматары Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Уласцівасць

**Уласцівасць** — тое, што належыць рэчы і абумоўлівае яе адрозненне ці падабенства да іншых рэчаў. Сукупнасць усіх уласцівасцей вызначае рэч як пэўную асобную цэласнасць.

Найбольш істотныя і ўсеагульныя ўласцівасці, характэрныя для рэчаў і звязаныя з самой прыродай матэрыі, называюцца атрыбутамі. Уласцівасць як філасофская катэгорыя суадносная катэгорыям рэчы і адносін. Гэтыя катэгорыі ўзаемазвязаныя і пры пэўных умовах могуць пераходзіць адна ў адну. Адрозніваюцца ўласцівасці істотныя і неістотныя, спецыфічныя і агульныя, унутраныя і вонкавыя, неабходныя і выпадковыя і інш. Вывучэнне асобных уласцівасцей — неабходны этап, ступень пазнання якасці рэчы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматычная тэрміналогія
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Жыль Дзюсеп

**Жыль Дзюсеп** (; ) — канадскі палітык, лідар апазіцыйнага Квебекскага блоку, мэтай якога з’яўляецца аддзяленне правінцыі Квебек ад Канады. У ніжняй палаце канадскага парламенту, Дзюсеп прадстаўляе акругу Лар’е-Сент-Мары (правінцыя Квебек) з 1990.

Жыль Дзюсеп мае ступень бакалаўра. Перад тым, як стаць членам Квебекскага блоку, Дзюсеп з’яўляўся членам Канадскай камуністычнай партыі рабочых і працаваў санітарам у шпіталі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Палітыкі Канады
Энергія

{{Фізічная велічыня
| Назва    = Энергія
| Сімвал      = \ E, \ W
| Размернасць = L^2MT^{-2}
| СІ          = Дж
| СГС         = эрг
| Заўвагі  = 
}}

**Эне́ргія** ( — дзейнасць) — здольнасць матэрыяльных сістэм выконваць работу пры пераходзе з аднаго стану ў іншы; агульная мера розных форм руху матэрыі.

У фізіцы разглядаюцца розныя віды энергіі: механічная, цеплавая, электрамагнітная, гравітацыйная, ядзерная (атамная). Устаноўлена, што ўсе формы руху матэрыі ўзаемна ператвараюцца адна ў адну, што адпавядае пераходу аднаго віду энергіі ў іншыя. Ад аднаго цела да іншага энергія перадаецца толькі ў форме работы (пры сілавым узаемадзеянні) ці цеплыні (пры цеплаабмене).

Спецыяльная тэорыя адноснасці ўстанаўляе ўніверсальную сувязь паміж энергіяй і масай цела: *E=mc²*, дзе *c* — скорасць святла ў вакууме. Квантавая механіка паказвае, што энергія некаторых сістэм (напрыклад, атамаў і малекул) можа прымаць дыскрэтныя значэнні (рад значэнняў).

Вызначэнне энергіі як фізічнай характарыстыкі матэрыяльнай сістэмы даў У. Томсан (1853). Сам тэрмін упершыню ўжыў Т. Юнг (1807). Важны пачатковы ўклад у развіццё паняцця энергіі зрабілі Б. Румфорд (1798) і С. Карно (1824).

## Гл. таксама 
* Закон захавання і ператварэння энергіі.
* Вечны рухавік.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Мікалай Пятровіч Вяршынін

**Мікола Вяршынін**, поўнае імя **Мікалай Пятровіч Вяршынін** (,  — лістапад 2009, Мінску) — беларускі паэт-сатырык.

## Біяграфія 
У дзяцінстве з бацькамі пераехаў на радзіму маці ў Рудзенскі раён (цяпер Пухавіцкі раён). У пачатку Вялікай Айчыннай вайны бацькі М. Вяршыніна загінулі пад бамбёжкай, выхоўваўся спачатку ў цёткі, пасля ў дзіцячым доме. У 14 гадоў падаўся ў Мінск на вучобу, потым служыў у пагранічных войсках. Скончыў у 1958 годзе Мінскі аўтамеханічны тэхнікум, у 1970 годзе гістарычны факультэт БДУ. Працаваў інжынерам Мінскага падшыпнікавага завода, старшым інжынерам Мінскага трактарнага завода, вядучым інжынерам навукова-вытворчага аб’яднання «Прагрэс». Кіраваў літаратурнымі аддзеламі рэдакцый заводскіх, абласной і рэспубліканскай газет.

Памёр у лістападзе 2009 года ў Мінску. Пахаваны, верагодна, там жа.

## Творчасць 
Літаратурную дзейнасць пачаў падчас службы ў арміі, тады адбыўся і дэбют у друку. Упадабаны род паэзіі — сатыра і гумар. Піша байкі, фельетоны, гумарэскі, мініяцюры, каламбуры, эпіграмы. Аўтар зборнікаў сатырычнай паэзіі «Без віны вінаватыя» (1972), «Не сышліся характарамі» (1977), «Дагуляўся» (1981), «Нашто мне жаніціся» (1982), «У чужым воку» (1991), «Свой чалавек» (1993), «Сваё месца» (1994), «Ганарысты мухамор» (Мінск, 1997), «Нечаканыя сустрэчы» (Мінск, 1997), «Мышь под веником» (Мінск, 1997), «Даная і Напалеон» (Мінск, 1999), «Дакрытыкаваўся» (Мінск, 2003), «І роздум, і смех, і любоў…» (Мінск, 2006), «Найважнейшыя аб’екты» (Мінск, 2008), «Вочы ў вочы» (Мінск, 2011) і інш. Творы М. Вяршыніна ўвайшлі ў больш чым 20 калектыўных зборнікаў сатырычнай паэзіі і прозы. Пастаянна друкуецца ў газетах і часопісах, часта выступае на радыё і тэлебачанні.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Сатырыкі Беларусі
Катэгорыя:Сатырыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Постаці Рудзенска
Уладзімір Лявонцьевіч Бядуля

**Уладзімір Лявонцьевіч Бядуля** (, в. Падомша, Брэсцкі павет — ) — старшыня калгаса «Савецкая Беларусь», двойчы Герой Сацыялістычнай Працы (1971, 23.05.1987). Заслужаны работнік культуры БССР (1977).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 мая 1927 года ў вёсцы Падомша, у гміне Дзмітровічы Брэсцкага павета Палескага ваяводства Польскай Рэспублікі (зараз Камянецкі раён Беларусі).

У 1945—1951 гадах служыў у Савецкай Арміі.

Скончыў 2-гадовы эканамічны факультэт пры Беларускім інстытуце механізацыі сельскай гаспадарскі. Працаваў у камсамольскіх органах Брэста — другі сакратар гаркама ЛКСМБ (1951—1955), потым - намеснік старшыні калгаса імя Молатава (Камянецкі раён).

21 лютага 1956 года на агульным сходзе абраны старшынёй калгаса «Савецкая Беларусь» Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці. 18 мая 2017 года, рашэннем Камянецкага раённага Савета дэпутатаў У. Бядулю было прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Камянецкага раёна» за асаблівыя заслугі ў сацыяльна-эканамічным развіцці раёна, высокія дасягненні ў вытворчай, дзяржаўнай, сацыяльна-культурнай і грамадскай дзейнасці.

Член КПСС у 1955—1991 гадах. Член ЦК Партыі камуністаў беларускай (1990—1991). Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1967—1971, 1985—1990), Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь XIII-га склікання (1995—1996). Народны дэпутат СССР (1989—1991). Член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, дзе з’яўляўся членам Камісіі па рэгіянальнай палітыцы.

## Узнагароды і званні 
* Двойчы Герой Сацыялістычнай Працы (1971, 23.05.1987). Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці сельскагаспадарчай вытворчасці і выкананні 5-гадовага плана продажу дзяржаве прадуктаў земляробства і жывёлагадоўлі, у 2007 годзе — дакументальны фільм «Владимир Бедуля» (рэжысёр А. Алай). Прэм’ера фільму «Владимир Бедуля» адбылася ў «Доме кіно» (Мінск) у маі 2007.

## Літаратура 
* Парламент — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь. — Мн., 1997.
* 
* 

## Спасылкі 
* «Высокие» гости и лица Белагро’09 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Камянецкім раёне
Катэгорыя:Двойчы Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад усесаюзных таварыстваў і фондаў
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Камянецкага раёна
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР
Манапалістычная канкурэнцыя

**Манапалістычная канкурэнцыя** — тып галіновага рынку, на якім маецца досыць вялікі лік фірм, прадавалых дыферэнцыяваную прадукцыю і якія ажыццяўляюць коштавы кантроль над продажным коштам вырабляных імі тавараў.

Манапалістычная канкурэнцыя — распаўсюджаны тып рынку, найболей блізкі да дасканалай канкурэнцыі. Магчымасць для асобнай фірмы кантраляваць кошт тут малаважная.

Манапалістычная канкурэнцыя з'яўляецца не толькі найболей распаўсюджанай, але і найболей цяжкай дзеля вывучэння формай галіновых структур. Для падобнай галіны не можа быць пабудавана абстрактнай мадэлі, як гэта можна зрабіць у выпадках чыстай манаполіі і чыстай канкурэнцыі. Шматлікае, тут, залежыць ад пэўных дэталяў, якія характарызуюць прадукцыю і тэхналогію, а таксама ад прыроды стратэгічнага выбару наяўнага ў фірм.

## Літаратура 
* *D. Begg*, *S. Fischer*, *R. Dornbusch*: «Economics»
* *F. Musgrave*, *E. Kacapyr*; «Barron’s AP Micro/Macroeconomics»

Катэгорыя:Канкурэнцыя
Катэгорыя:Мікраэканоміка
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Сойм Рэчы Паспалітай

[300px|Сойм 1622 года, гравюра [:en:Giacomo Lauro|Джыякама Лаўра|thumb]]
**Сойм Рэчы Паспалітай** (вальны [агульны] сойм; ; ) — саслоўна-прадстаўнічы орган у Рэчы Паспалітай у другой палове XVI—XVIII стагоддзях. Агульны сойм Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага быў створаны ў выніку заключэння Люблінскай уніі паміж гэтымі дзяржавамі ў 1569 годзе. Сойм Рэчы Паспалітай валодаў заканадаўчай і часткова судовай ўладай і складаўся з дзвюх палат: Сената Рэчы Паспалітай і Пасольскай ізбы. Сенатары, паслы і манарх лічыліся асобнымі "соймавымі саслоўямі".

## Перадгісторыя 
Складванне сойма як саслоўна-прадстаўнічага органа мае карані ў вечавых традыцыях. Традыцыя склікання сходаў і з'ездаў прадстаўнікоў прывілеяваных саслоўяў паўстала на месцах збору агульназемскага сходаў. У аснове з'ездаў ляжала ўяўленне аб роўнасці ўсіх прадстаўнікоў вышэйшага саслоўя (шляхты), заснаванае на агульным для князёў, паноў і рыцарства праве на валоданне зямлёй на аснове рыцарскага права.

## Гл. таксама 
* Сойм

## Літаратура 
*