Імператрыца Сяачжуанвэнь

**Бумбутай** (; ; ; 28 сакавіка 1613 — 27 студзеня 1688) — жонка , якая паходзіла з  клану Барджыгінаў. Яна была на 21 год маладзейшая за мужа. У час валадарання яе сына, імператара Шуньчжы, насіла тытул **Удовая імператрыца Жаашэн**, а ў час валадарання яе ўнука, імператара Кансі, — тытул **Вялікая ўдовая імператрыца Жаашэн**.

Як  і , яна мела значны ўплыў пры імператарскім двары Цын і карысталася вялікай павагай за сваю палітычную мудрасць і празорлівасць. Пасля смерці яна была пасмяротна ўдастоена тытула **імператрыцы Сяачжуанвэнь**, хоць пры жыцці яна ніколі не мела рангу імператрыцы.

## Біяграфія 
### Паходжанне 
* Бацька: Чжайсан (), насіў тытул  першага рангу ()
** Дзед па бацьку: Мангусі (), насіў тытул  першага рангу ()
** Цётка па бацьку:  (1599—1649)
* Маці: Балі (; пам. 1654)
* Чатыры старэйшыя браты
* Адна старэйшая сястра
** Галоўная жонка  (1609—1641)

### Эпоха Ванлі 
Бумбутай нарадзілася ў восьмы дзень  другога  месяца ў 41-ы год праўлення , што ў перакладзе азначае 28 сакавіка 1613 года па Грыгарыянскім календары.

### Эпоха Цяньмін 
У сакавіку ці красавіку 1625 года Бумбутай стала адной з шматлікіх жонак . Да гэтага 28 мая 1614 года манголы  паслалі Хунтайцзы іншую жанчыну, Джэржэр, будучую , каб умацаваць адносіны паміж дынастыяй Цын і харчынамі. Старэйшая сястра Бумбутай, Харджол, будучая галоўная жонка , выйдзе замуж за Хунтайцзы 6 снежня 1634 года.

### Эпоха Чондэ 
31 студзеня 1629 года Бумбутай нарадзіла чацвёртую дачку Хунтайцзы, прынцэсу  першага рангу, 2 сакавіка 1632 года яго пятую дачку, прынцэсу  першага рангу, і 16 снежня 1633 года яго сёмую дачку, прынцэсу  першага рангу.

Калі ў жніўні 1636 года Хунтайцзы прысвоіў тытулы сваім пяці асноўным жонкам, Бумбутай была названа «жонкай Чжуан» з палаца Юнфу (永福宮).

15 сакавіка 1638 года жонка Чжуан нарадзіла дзевятага сына Хунтайцзы, Фуліня.

### Эпоха Шуньчжы 
Хунтайцзы памёр 21 верасня 1643 года, яго змяніў Фулінь, які быў узведзены на трон як імператар Шуньчжы. Бумбутай, як маці кіруючага імператара, была ўдастоена тытула «Святая Маці, удава-імператрыца» з ганаровым імем «Чжаашэн». Яе цётка Джэрджэр, як імператрыца-консорт папярэдняга імператара, таксама ўшаноўвалася як «імператрыца-маці, удава-імператрыца». Малодшы зводны брат Хунтайцзы, , быў прызначаны , які будзе кіраваць ад імя імператара Шуньчжы, пакуль імператар не дасягне паўналецця. Пасля смерці Даргоня 31 снежня 1650 года імператар Шуньчжы пасмяротна пазбавіў яго  і загадаў эксгумаваць і знявечыць яго труп. Лічыцца — хоць і не пацвярджаецца гістарычнымі сведчаннямі — што ўдовая імператрыца Чжаашэн таемна выйшла замуж за Даргоня пасля смерці Хунтайцзы, паколькі  быў распаўсюджаны сярод манголаў.

### Эпоха Кансі 
Удовая імператрыца Чжаашэн падчас праўлення свайго сына паводзіла сябе стрымана і мала ўмешвалася ў палітыку. Імператар Шуньчжы памёр 5 лютага 1661 года і яму ўспадкаваў яго трэці сын Сюанье, які ўступіў на трон як імператар Кансі. Як бабуля кіруючага імператара, яна была ўшанаваная тытулам «Вялікая ўдовая імператрыца Чжаашэн». Паколькі імператар на той момант быў непаўналетнім, , прызначаныя імператарам Шуньчжы, кіравалі ад яго імя да яго паўналецця. У гэты час Вялікая ўдовая імператрыца Чжаашэн параіла свайму ўнуку вучыцца ў рэгентаў і ўзяла на сябе адказнасць за яго выхаванне пасля смерці .

Калі імператар Кансі вырас і пачаў сваё асабістае кіраванне ў 1667 годзе, ён адчуў пагрозу з-за моцнага ўплыву , аднаго з чатырох рэгентаў. Праз два гады Вялікая ўдовая імператрыца Чжаашэн дапамагла свайму ўнуку ў яго планах пазбавіцца ад Абоя. Апошняга заманілі ў пастку (прымусілі сесці на зламанае крэсла), арыштавалі і адхілілі ад улады. На працягу ўсяго жыцця Бумбутай не падабалася жыць у Забароненым горадзе, нягледзячы на раскошныя ўмовы, якія ён прапаноўваў. Яна таксама адмовілася ад святкавання дня нараджэння, паколькі лічыла, што гэта будзе дорага каштаваць.

Калі восенню 1687 года Вялікая ўдовая імператрыца Чжаашэн захварэла, імператар Кансі асабіста клапаціўся пра сваю бабулю. Яна памерла 27 студзеня 1688 года.

## Партрэты 

Файл:Consort_Zhuang_in_court_costume.jpg|«Партрэт супругі Чжуан у прыдворным касцюме» (莊妃朝服像), намаляваны на папяровым скрутку (92 х 53 см).
Файл:孝莊文皇后.jpg|Афіцыйны імператарскі партрэт Бумбутай, удовай імператрыцы Чжаашэн.

## У сучаснай культуры 
### Літаратура 
* «Сяачжуан Мішы» (孝莊秘史), раман пра Бумбутай, напісаны Ян Хайвэем ().
* «Малады імператар» (少年天子), раман пра імператара Шуньчжы, напісаны .
* «Зялёны Фенікс: Раман пра жанчыну, якая перарадзіла Азію, імператрыцу Сяачжуан», напісаны .

### Тэлебачанне 
*  — ганконгскі тэлесерыял пра гісторыю дынастыі Цын. Бумбутай з’яўляецца толькі ў першым сезоне, які выйшаў у эфір у 1987 годзе, яе гуляла .
*  (莊妃軼事) — кітайскі тэлесерыял 988 года пра Бумбутай, дзе галоўную ролю згуляла .
*  (一代皇后大玉兒) — тайваньскі тэлесерыял 1992 года пра Бумбутай, дзе галоўную ролю згуляла .
*  (新月格格) — кітайскі рамантычны тэлесерыял 1995 года, які базуецца на рамане Цюн Яа. Ролю Бумбутай згуляла .
*  (懷玉公主) — тайваньскі рамантычны тэлесерыял 2000 года. Ролю Бумбутай згуляла .
*  — кітайскі тэлесерыял 2001 года пра імператара Кансі. Ролю Бумбутай згуляла .
*  — кітайскі тэлесерыял 2003 года, заснаваны на рамане  з  у галоўнай ролі.
*  — кітайскі тэлесерыял 2003 года, якія паказвае падзеі змены дынастыі Мін на дынастыю Цын. У ролі Бумбутай знялася .
*  — кітайскі тэлесерыял 2003 года пра Бумбутай з  у галоўнай ролі.
*  — кітайскі тэлесерыял 2004 года пра . У ролі Бумбутай знялася .
* Sheizhu Chenfu (誰主沉浮) — кітайскі тэлесерыял 2005 года пра падзеі змены дынастыі Мін на дынастыю Цын. У ролі Бумбутай .
* Yanhua Sanyue (烟花三月) — кітайскі тэлесерыял 2005 года пра Налань Сіндэ. У ролі Бумбутай знялася .
*  (少年康熙) — кітайскі тэлесерыял 2005 года пра Бумбутай и маладога імператара Кансі з  і ў галоўных ролях and .
*  — кітайскі тэлесерыял 2006 года пра імператара Кансі. У ролі Бумбутай здымалася .
*  — кітайскі тэлесерыял 2006 года, заснаваны на гісторыі кахання паміж Бумбутай і  з  і  ў галоўных ролях.
*  — ганконгскі гістарычна-фантастычны тэлесерыял 2011 года''. У ролі Бумбутай знялася .
*  — кітайскі тэлесерыял 2012 года, які распавядае пра жыццё Бумбутай у яе маладыя гады ў якасці кансорта Хунтайцзы і маці Шуньчжы. У галоўнай ролі здымалася .
*  — кітайскі тэлесерыял 2015 пра жыццё Бумбутай з  у галоўнай ролі.
*  — кітайскі тэлесерыял 2015 года пра гісторыю . У ролі Бумбутай знялася Цаа Мэнгэ.
*  — кітайскі тэлесерыял 2015 года, дзе ролю Бумбутай выконвала . У гэтым серыяле постаць Бумбутай паказана як самая вялікая перашкода для кахання паміж імператарам Шуньчжы і наложніцай .
*  — кітайскі тэлесерыял 2017 года, дзе ролю Бумбутай у яе апошнія гады ў якасці Вялікай удовай імператрыцы ў эпоху Кансі сыграла .

### Гульні 
*  — гэта вялікая стратэгічная відэагульня, на адным з экранаў загрузкі якой намаляваны Бумбутай.

## Крыніцы 
### Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Барджыгіны
Катэгорыя:Жанчыны Кітая