Юзаф Хлапіцкі

**Юзаф Гжэгаж Хлапіцкі** (польск. *Józef Grzegorz Chłopicki,* 14 сакавіка 1771, Капусцін — 30 верасня 1854, Кракаў) — удзельнік паўстання Касцюшкі і напалеонаўскіх войнаў, першы дыктатар паўстання 1830-31 гадоў.

## Пачатак кар’еры 
Сын Францішка Хлапіцкага, чашніка Брацлаўскага, і Марыяны Лянкевіч. У 14 гадоў уцёк з манастырскай школы і пайшоў у войска. У 1788 годзе пакінуў польскае войска і пайшоў у расійскае войска, каб змагацца супраць Турцыі, але вярнуўся ў Польшчу ўсяго праз год. Праз два гады ён атрымаў званне прапаршчыка.

Удзельнічаў у кампаніях польска-расійскай вайны 1792 года (у тым ліку ў бітве пад Зяленцамі). Пасля другога падзелу Польшчы яго полк быў уключаны ў склад расійскай арміі. Хлапіцкі не падаў у адстаўку, як многія іншыя афіцэры, і тым самым атрымаў званне лейтэнанта.

Пасля пачатку паўстання Касцюшкі ў 1794 годзе зноў змяніў форму і далучыўся да паўстанцкага войска. Ён ваяваў у дывізіі Панінскага, сярод іншага, прыкрываючы лінію Віслы да паразы пад Мацеёвіцамі.

## Напалеонаўскія войны 
Пасля Трэцяга падзелу Францыі эміграваў і ў 1797 годзе далучыўся да легіёнаў Дамброўскага, куды быў прыняты ў званні капітана. У 1798 годзе быў павышаны да маёра. Ён удзельнічаў ва ўсіх буйных бітвах легіёнаў. У 1799 годзе, атрымаўшы ад Дамброўскага званне начальніка батальёна, ён неаднаразова дэманстраваў свае камандзірскія здольнасці. Вызначыўся ў бітве пры Трэбіі, дзе быў паранены і змагаўся пад Нові. Ён удзельнічаў у аблозе Мантуі ў 1801 годзе. У 1802 годзе яго адправілі ў паўднёвую Італію, дзе ён змагаўся супраць партызан. Ён быў членам масонскай ложы *L’Union* у Італіі. У 1805 годзе вярнуўся на поўнач, дзе французы аблажылі аўстрыйскія войскі ў Венецыі. Вызначыўся 24 снежня пад Кастэль-Франка, дзе 2-гі батальён легіёнаў пад яго камандаваннем адбіў дзве атакі кірасіраў і захапіў многіх з іх.

Ваяваў у Італіі да 1806 года. У канцы таго ж года ён з часткай сваіх сіл адправіўся ў Сілезію, дзе — дзякуючы ўказу Напалеона ад 6 красавіка 1807 года — фарміраваўся Польска-італьянскі легіён. Хлапіцкі быў узведзены ў палкоўнікі і камандзірам 1-га палка гэтага фарміравання. Пасля гэтага Польска-італьянскі легіён быў пераведзены ў Вестфалію. 31 сакавіка Польска-італьянскі легіён быў расфармаваны і перафарміраваны пад назвай Надвісленскі легіён. Яго камандзірам стаў палкоўнік Хлапіцкі.

Пераведзены ў Іспанію, вызначыўся падчас першай і другой аблогі Сарагосы. Яго лічылі адважным і эфектыўным камандзірам пяхотных фарміраванняў. У 1809 годзе ён быў павышаны да брыгаднага генерала і ваяваў у Іспаніі да 1812 года.

Быў узнагароджаны ордэнам Ганаровага легіёна, Італьянскім крыжам Жалезнай кароны і Камандорскім крыжам Ордэна Virtuti Militari.

У 1812 годзе вярнуўся ў Польшчу з Віслаўскім легіёнам, каб прыняць удзел у вайне супраць Расіі. Падчас кампаніі супраць Масквы ён ваяваў у Барадзінскай бітве. У сутычцы на ўскраіне Масквы Хлапіцкі быў цяжка паранены ў нагу. Працягла лячыўся да снежня 1813 года. У той час ён падаў у адстаўку.

## У Каралеўстве Польскім 
У 1814 годзе, пасля падзення Напалеона, ён уступіў у Польскую армію, сфарміраваную пад патранатам цара Аляксандра I. Там ён атрымаў званне генерал-маёра і камандаваў 1-й пяхотнай дывізіяй. Як спецыяліст, ён спачатку карыстаўся павагай вялікага князя Канстанціна . Аднак аказалася, што ён не заўсёды мог мець зносіны з Канстанцінам. Правёў паўтара года пад добраахвотным хатнім арыштам. Гэта прынесла яму сімпатыю насельніцтва. Яго просьба аб адстаўцы была канчаткова задаволена ў кастрычніку 1818 года. Пасля звальнення з арміі ён прысвяціў сябе сваім хобі: збіраў мапы, хадзіў у тэатр і гуляў у карты. Не займаўся змоўніцкай дзейнасцю.

У 1815 годзе ён быў узнагароджаны ордэнам Святога Станіслава 1-й ступені і ордэнам Святой Ганны 1-й ступені, а таксама знакам Пашаны ў 1830 годзе за 25 гадоў службы ў Войску Польскім.

У ноч з 29 на 30 лістапада 1830 года, калі пачалося Лістападаўскае паўстанне, Хлапіцкі адмовіўся далучыцца да польскіх паўстанцаў. Аднак 3 снежня 1830 года ён прыняў прапанаваную яму пасаду галоўнакамандуючага, а праз два дні абвясціў сябе дыктатарам. Хлапіцкі не верыў у поспех паўстання, сабатаваў наступальныя аперацыі і затрымліваў арганізацыю арміі. Спрабаваў весці перамовы з царом Мікалаем I, якія ў рэшце рэшт аказаліся безвыніковымі, улічваючы патрабаванне цара аб безумоўнай капітуляцыі польскіх войскаў. Даў магчымасць Канстанціну Паўлавічу з войскам пакінуць каралеўства, стрымліваў ваенную падрыхтоўку, не падтрымаў прапанову Д. Хлапоўскага ад адпраўцы войскаў у Беларусь і Літву, выслаў у Пецярбург на перамовы Францішка Друцкага-Любецкага і Ю. Язерскага. Толькі ў канцы снежня 1830 — пачатку студзеня 1831 аддаў загад аб арганізацыі батальёнаў рухомай гвардыі, згадзіўся на павялічэнне арміі да 100 тысяч пехоты і 20 тысяч кавалерыі.

17 студзеня 1831 года сышоў з дыктатуры. Аднак заставаўся неафіцыйным дарадцам галоўнакамандуючага, князя Міхала Радзівіла.19 лютага змагаўся пад Ваўрам, а 22 лютага 1831 года быў прызначаны камандуючым франтавых войскаў. Узначаліў бітву пад Грохавам, у якой польскія войскі стрымлівалі пераўзыходзячыя рускія войскі. Падчас бітвы ён быў цяжка паранены ў ногі.

## Апошнія гады 
Апошнія гады свайго жыцця ён правёў у Кракаве. Падчас прагулкі з графам Адамам Патоцкім (з якім ён спыняўся ў так званым Старым палацы ў Кшэшовіцах) пад курганом Касцюшкі, кажуць, меланхалічна заўважыў: «У мяне таксама мог бы быць падобны». Быў пахаваны ў капліцы на могілках у Кшэшовіцах. Яго імя выгравіравана на Трыумфальнай арцы ў Парыжы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Імёны, высечаныя пад Трыумфальнай аркай (Парыж)
Катэгорыя:Памерлі ў 1854 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1771 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года
Катэгорыя:Постаці Кракава
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Катэгорыя:Паўстанне 1830—1831 гадоў