open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Няцеч (Тарноўскі сельсавет)

**Няце́ч** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавета. Вёска знаходзіцца на дарозе Тарнова — Беліца.

## Гісторыя 
Вядома з другой паловы XVI стагоддзя як сяло ў Лідскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. У 1526 годзе гаспадар Голдава Аляксандр Іванавіч Хадкевіч выкупіў фальварак Няцеч і іншыя землі і лясы ў навакольных баяраў.

Ваўкавыскі лоўчы Казімір Станіслаў Калушэўскі і яго жонка Марыяна з Невяроўскіх фундавалі ў Нецечы касцёл і 19 жніўня 1715 года надалі новастворанай рымска-каталіцкай парафіі фундуш: 3 валокі зямлі, 10 прыгонных сялян і карчму. Першым пробашчам парафіі стаў ксёндз Антоні, родны брат фундатара. Уніяцкі мітрапаліт Леў Шлюбіч-Заленскі абвінаваціў тады Калушэўскага ў гвалтоўным пераводзе сялян-уніятаў з яго вёсак Няцеч, Старажымавічы і Чаплічы ў рыма-каталіцтва. Сведкаў па справе пераводу ў рыма-каталіцтва пыталі, якую веру сяляне вызнавалі да таго. Тыя адказвалі, што ў вёсках жылі і рыма-каталікі, і ўніяты, была і «схізма» (праваслаўе), згадваюць і веру пад назвай «старалітва».

Вопіс парафій Лідскага дэканату 1784 года згадвае Няцечу як двор Барымоўскай. Дарога ад Няцечы да Ліды ўлетку цягнулася тры вялікія мілі, узімку балотамі і цераз рэчку Дзітва дзве мерныя мілі. Дарога ад Няцечы да Наваградка ішла цераз Нёман лясамі шэсць міль. Дарога да Ваверкі вяла ў кірунку на паўночны захад выганам, потым праз лес пад назвай Стайкі, за палову мілі ад Няцечы дарога ўлева ішла на Голдава міма вёскі Бабры, а затым да Радзівонішак.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. Належала да Беліцкай воласці Лідскага павета Віленскай губерні.

У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, належала да Беліцкай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года — у БССР. Акупавана нацыстамі з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года.

У 1940—1954 гадах цэнтр Няцецкага сельсавета. Да 26 чэрвеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Беліцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1921 год — 292 жыхары, 51 двор.
* 1960 год — 544 жыхары.
* 1993 год — 201 жыхар, 110 гаспадарак.
* 2004 год — 135 жыхароў, 82 гаспадаркі.
* 2012 год — 82 жыхары, 58 гаспадарак.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Міхаіла, пабудаваны ў 1837 годзе. 
* Пахаванне салдат Арміі Краёвай.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет
Сны Іосіфа

[thumb|180px|Сон Іосіфа, [Рэмбрант, 1645 г.]]
**Сны Іосіфа** адносяцца да біблейскіх эпізодаў, у якіх Іосіфа, мужа Марыі, наведаў анёл Гасподні, і Іосіф атрымліваў канкрэтныя ўказанні. У Новым Запавеце ёсць тры такія эпізоды, у якіх Іосіф атрымаў такія сны. 

Усе тры эпізоды з'яўляецца ў Евангеллі ад Матфея і ставяцца да Нараджэння Ісуса. Гэтыя эпізоды былі прадметам шматлікіх твораў мастацтва вядомых мастакоў.

## Біблейскае апавяданне
Тры сны з'яўляюцца ў Новым Запавеце наступным чынам: 

* Першы сон запісаны ў Матф. 1:20-21. Іосіфу кажуць не баяцца прыняць Марыю ў жонкі, таму што яна стала цяжарнай ад Святога Духа. Гісторыя падобная з Дабравешчаннем, калі анёл паведамляе Марыі падобнае ж паведамленне:

*Калі ж надумаў ён гэта, — вось, анёл Гасподні ў сне явіўся яму і сказаў: Іосіф, сын Давідаў! не бойся прыняць Марыю, жонку тваю; бо зачатае ў Ёй ёсць ад Духа Святога; і народзіць Сына, і дасі Яму імя: Ісус, бо Ён уратуе людзей Сваіх ад грахоў іхніх.*

* Другі сон з'яўляецца ў апавяданні Матф. 2:13. У ім Іосіфа папярэджваюць, каб ён разам з сям'ёй пакінуў Віфлеем і бег у Егіпет:

*Калі ж яны адышлі, — вось, анёл Гасподні яўляецца ў сне Іосіфу і кажа: устань, вазьмі Дзіця і Маці Ягоную, і ўцякай у Егіпет, і будзь там, пакуль не скажу табе, бо Ірад хоча шукаць Дзіцятка, каб загубіць Яго.*

* Трэці сон згодна Матф. 2:19-20 Іосіф атрымаў ў Егіпце, калі яму было сказана, што ўжо бяспечна вярнуцца ў Назарэт:

*А як Ірад памёр, — вось, анёл Гасподні ў сне яўляецца Іосіфу ў Егіпце і кажа: устань, вазьмі Дзіця і Маці Ягоную і ідзі ў зямлю Ізраілеву; бо памерлі тыя, што шукалі душы Дзіцяці.*

## У мастацтве

File:Il sogno di San Giuseppe by Antonio Ciseri.jpg|Антоніа Чызэры, 19ст.
File:Daniele Crespi - Saint Joseph’s dream (Kunsthstorisches Museum Wien).jpg|Даніэль Крэспі, 1620-1630 гг.
File:Mengs, Traum des hl. Joseph.jpg|Антон Рафаэль Менгс 18ст.
File:'Joseph's Dream', painting by Gaetano Gandolfi, c. 1790.jpg|Гаэтана Гандольфі, каля 1790 г.
File:T'oros Roslin - Joseph's Dream - Walters W53917R - Detail A.jpg|Торас Рослін, 1262

## Спасылкі
* 

Катэгорыя:Ісус Хрыстос
Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Нараджэнне Хрыстова
Катэгорыя:Евангелле паводле Матфея
Радасць (значэнні)

* Радасць, пачуццё
* Радасць, курганны могільнік
* Вёска Радасць, вёска ў Камянецкім раёне Гродзенскай вобласці
Радасць (Камянецкі раён)

**Ра́дасць** (, ) — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Відамлянскага сельсавета. 

## Геаграфія 
Размешчана за 500&nbsp;м на паўднёвы ўсход ад левага берага ракі Лясной, і за 500 м на паўночны захад ад аўтадарогі Брэст&nbsp;—&nbsp;Камянюкі (), за 4,5&nbsp;км на паўднёвы захад ад Каменца, за 32&nbsp;км на поўнач ад Брэста, за 33&nbsp;км на паўночны захад ад чыгуначнай станцыі Жабінка на лініі Брэст&nbsp;—&nbsp;Баранавічы. У складзе ААТ «Відамлянскае».

## Гісторыя 
У наваколлі вёскі захаваўся курганны могільнік — помнік археалогіі VIII—X стагоддзяў.

* 1773: вёска паводле інвентару, уладанне М.&nbsp;Сцярпінскай, дзейнічала крама.
* сярэдзіна XIX ст.: вёска ў складзе маёнтка Баршчэва ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні Расійскай імперыі, уласнасць графаў Грабоўскіх.
* 1845: паводле інвентару маёнтку ў вёсцы 25 двароў, 199 сялянскіх душ, 11 дзесяцін сядзібнай, 276 дзесяцін ворыўнай зямлі і 46 дзесяцін лугу.
* 2-я палова XIX ст.: сяло ў Камянец-Літоўскай воласці таго ж павета і губерні Расійскай імперыі.
* 1885: 30 двароў, 324 жыхары, школа граматы.
* 1897: паводле перапісу ў складзе Радаснай сельскай грамады, 53 двары, 375 жыхароў, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін. Дзейнічала царква, якой належала 51 дзесяціна зямлі, у тым ліку 19,5 дзесяцін ворыўнай зямлі, у парафію ўваходзілі 202 двары (1632 жыхары).
* 1905: 350 жыхароў, дзейнічала народнае вучылішча (54 вучні).
* 1921: у складзе Камянец-Літоўскай гміны Брэсцкага павета Палескага ваяводства міжваеннай Польшчы.
* 1923: 32 двары, 153 жыхары. Побач месцілася калонія Радасць-Пагост, 1 двор, 9 жыхароў.
* 1924: адкрыта школа з польскай мовай навучання.
* 1939: у складзе Брэсцкай вобласці БССР.
* 1940: вёска ў Відамлянскім сельсавеце Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці, 71 двор, 389 жыхароў.
* 1948: у пачатковай школе 55 вучняў.
* 1949: арганізаваны калгас «Вялікая Радасць», пазней вёска ў калгасе «Кастрычнік».
* 1960: 254 жыхары.
* 1961: у Камянецкім пассавеце.
* 1964: у Камянецкім сельсавеце.
* 1970: 186 жыхароў, у калгасе імя Кірава.
* 1985: у Відамлянскім сельсавеце.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Працуе бібліятэка, крама.

Дзейнічае фальклорна-этнаграфічны калектыў «Радасць». 

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  С.&nbsp;78—79.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Відамлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёна
Гісторыя Зямлі

**Гісторыя Зямлі** апісвае найбольш важныя падзеі і асноўныя этапы развіцця планеты Зямля з моманту яе ўтварэння і да нашых дзён. Амаль усе галіны прыродазнаўства ўнеслі свой уклад у разуменне асноўных падзей мінулага Зямлі. Узрост Зямлі складае прыкладна траціну ўзросту Сусвету. У гэты прамежак часу адбылося велізарная колькасць біялагічных і геалагічных зменаў.

Зямля ўтварылася каля 4,54 млрд гадоў таму шляхам акрэцыі з протапланетнага дыска, дыскападобнай масы газу, пылу, якія засталіся ад утварэння Сонца, які і даў пачатак Сонечнай сістэме. Вулканічная дэгазацыя стварыла першасную атмасферу, але ў ёй амаль не было кіслароду і яна была б таксічнай для людзей і сучаснага жыцця ў цэлым. Большая частка Зямлі была расплаўленай з-за актыўнага вулканізму і частых сутыкненняў з іншымі касмічнымі аб'ектамі. Адно з такіх буйных сутыкненняў, як належыць, прывяло да нахілу зямной восі і фарміравання Месяца. З часам такія касмічныя бамбардзіроўкі спыніліся, што дазволіла планеце астыць і ўтварыць цвёрдую кару. Дастаўленая сюды на планету каметамі і астэроідамі вада скандэнсіавалася ў аблокі і акіяны. Зямля стала, нарэшце, прыдатнай для жыцця, а самыя раннія яе формы ўзбагацілі атмасферу кіслародам. Па меншай меры першы мільярд гадоў жыццё на Зямлі існавала ў малых і мікраскапічных формах. Каля 580 мільёнаў гадоў таму ўзніклі складаныя шматклетачныя формы жыцця, а падчас кембрыйскага перыяду яны перажылі працэс хуткай дыверсіфікацыі ў большасць асноўных тыпаў. Каля шасці мільёнаў гадоў таму ад гамінідаў аддзялілася лінія гамініні, што прывяло да з'яўлення шымпанзэ (нашых бліжэйшых сваякоў з), і ў далейшым да сучаснага чалавека.

З моманту фарміравання на нашай планеце стала адбываюцца біялагічныя і геалагічныя змены. Арганізмы бесперапынна развіваюцца, прымаюць новыя формы або выміраюць ў адказ на змены навакольнага асяроддзя. Працэс тэктонікі пліт грае важную ролю ў фарміраванні акіянаў і кантынентаў Зямлі, а таксама жыцця, якому яны даюць прытулак. Біясфера, у сваю чаргу, аказала значны ўплыў на атмасферу і іншыя абіятычныя ўмовы на планеце, такія, як утварэнне азонавага слоя, распаўсюджванне кіслароду, а таксама стварэнне глебы. Хоць людзі не здольныя ўспрымаць гэта ў сувязі з іх адносна кароткім перыядам жыцця, гэтыя змены працягваюцца і будуць працягвацца на працягу наступных некалькіх мільярдаў гадоў.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Зямля
Пасемё

**Пасемё**, або **басемё** () — малайскае насельніцтва поўдню і сярэдняй часткі вострава Суматра. Назва паходзіць ад плато Пасемё. У Інданезіі разглядаюцца як асобны народ. Агульная колькасць - 723 000 чал.

Пасемё склаліся як асобная група ў выніку ўзаемадзеяння карэннага насельніцтва плато Пасемё, дзе ўжо ў пачатку 1 тысячагоддзя н. э. сфарміравалася арыгінальная мегалітычная культура, з сундамі і малайцамі, якія валодалі паўднёвай Суматрай у XVII - XVIII стст. У каланіяльныя часы пасемё мелі племянную структуру грамадства падобна рэджангскай. Традыцыйныя заняткі — земляробства, рыбалоўства, паляванне. 

Размаўляюць на дыялекце малайскай мовы. Асноўная рэлігія — іслам.

## Спасылкі
*The Pasemah Plateau: MYTHS of Powerful Ancestors 
*Population of Sumatra 

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Інданезіі
Катэгорыя:Аўстранезійцы
Грабоўскія

**Грабоўскія** () — шляхецкі род гербаў «Окша» і «Тапор».

## Паходжанне 
Упершыню згадваецца ў XV стагоддзі, паходзіў з Памор’я. Родавыя маёнткі — Грабоўка (адсюль прозвішча) і Канапніца ў Сярадзкай зямлі. У Вялікае Княства Літоўскае трапіў у XVII ст.

Некаторыя лініі роду атрымалі графскі тытул у Прусіі (1816) і Расійскай імперыі (1798, 1836, 1840, 1844, 1887).

З XVI стагоддзя вызнавалі кальвінізм. У XVIII стагоддзі ўзначальвалі ў Рэчы Паспалітай рух дысідэнтаў (праваслаўных і пратэстантаў) за раўнапраўе.

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі 
* Павел Ян Грабоўскі (1759—1794), генерал-інспектар літоўскага войска, генерал-лейтэнант
* Стэфан Грабоўскі (1767—1847), ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал
* Станіслаў Грабоўскі быў сынам Караля Рафала Грабоўскага і Касыльды з Цяльшэўскіх. Уладальнік маёнтка Плянты і Мажэйкаў. Меў сёстраў Тэадозію (замужам за Аскеркам), Касыльду (была замужам за Шымонам Скірмунтам), Францішку (была замужам за Стэфанам Верашчакам) і Марыю (была замужам за Баляславам Скарбак-Важынскім). Пры падзеле яго маёнтка, які быў выкананы ў 1923 годзе спадкаемцы Тэадозіі Аскеркі атрымалі каля 6000 га зямлі ў розных фальварках а спадкаемцы Францішкі Верашчакі атрымалі Вялікі Мажэйкаў. Аднак двор у Вялікім Мажэйкаве, пабудаваны Хадкевічам, быў спалены ў 1915 годзе падчас адступлення рускіх войскаў. Засталася дваровая капліца XVIII стагоддзя, адрэстаўраваная па праекту Тадэвуша Раствароўскага і афіцына часоў Хадкевіча, у якой і пасяліліся новыя ўладальнікі. Спадкаемцы Касыльды Скірмунт і Марыі Скарбак-Важынскай у падзеле мажэйкаўскай маёмасці не ўдзельнічалі.

## Галерэя 

Выява:Pavał Graboŭski. Павал Грабоўскі (J. Lampi, 1788-89).jpg|Павел Ян Грабоўскі
Выява:Stefan Graboŭski. Стэфан Грабоўскі (1801).jpg|Стэфан Грабоўскі
Выява:Alžbieta Graboŭskaja (Šydłoŭskaja). Альжбета Грабоўская (Шыдлоўская) (J. Grassi, 1790).jpg|Альжбета Грабоўская (з Шыдлоўскіх)
Выява:Izabela Sobolewska2.JPG|Ізабела Сабалеўская (з Грабоўскіх)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Магнітнае поле Зямлі

і геаграфічнымі полюсамі Зямлі.]]

**Магнітнае поле Зямлі** — сілавое поле, узнікненне якога абумоўлена крыніцамі, якія знаходзяцца ў зямным шары і калязямной прасторы (магнітасферы і іанасферы).

Адрозніваюць:

* галоўнае (абумоўленае механіка-электрамагнітнымі працэсамі ў вонкавым пласце ядра Зямлі);
* анамальнае (звязанае галоўным чынам з намагнічанасцю горных парод зямной кары);
* вонкавае магнітнае поле Зямлі (абумоўлена электрычнымі токамі, якія існуюць у калязямной касмічнай прасторы, і індукаваныя ў мантыі Зямлі).

У калязямной касмічнай прасторы магнітнае поле Зямлі ўтварае магнітасферу.

Вывучэнне геамагнітнага поля мае вялікае значэнне, у прыватнасці для арыентавання на мясцовасці, развіцця радыёсувязі, магнітных метадаў разведкі карысных выкапняў і інш.

Магнітнае поле Зямлі змяняецца ў межах ад 30 мкТ ў раёне экватара да 60 мкТ ў раёне палюсоў.

## Магнітныя полюсы 
Спрошчана магнітнае поле Зямлі можна ўявіць сабе як поле магнітнага дыполя, нахіленага прыкладна пад вуглом 11° адносна восі вярчэння Зямлі. Месцы, дзе гэты уяўны дыполь перасякае паверхню Зямлі, называюць геамагнітнымі полюсамі. Геамагнітныя полюсы, паўночны і паўднёвы, блізкія да сапраўдных паўночнага і паўднёвага палюсоў Зямлі, аднак не супадаюць з імі дакладна, паколькі магнітнае поле планеты складаней, чым поле дыполя. Паўночны і паўднёвы магнітныя полюсы вызначаюцца як месца на паверхні Зямлі, у якіх стрэлка компаса паказвае ўніз, да цэнтру Зямлі.

Паўночны і паўднёвы плюсы Зямлі, як і геамагнітныя полюсы, не з'яўляецца фіксаванымі і з часам перамяшчаюцца. Паўночны магнітны полюс нядаўна пакінуў тэрыторыю Канады і рухаецца ў напрамку Расіі.

## Літаратура 
* Мала гірнича енциклопедія. В 3-х т. / За ред. В. С. Білецького. — Донецьк: Донбас, 2004. — ISBN 966-7804-14-3

Катэгорыя:Геафізіка
Катэгорыя:Зямля
Планетарый

thumb|300 px|Планетарый Цэйса ў Іене — першы ў гісторыі оптыкі будынак і апаратура, прызначаныя для імітацыі начнога неба ў мэтах асветы
__NOTOC__
**Планетарый** — навукова-асветная ўстанова, у якой дэманструецца нябесная сфера з зоркамі, планетамі і спадарожнікамі, каметамі і метэорамі; таксама сонечныя і месяцавыя зацьменні, панарамы Месяца, Марса, Венеры і кліматычных паясоў зямнога шара.

## Агульная інфармацыя 
Дэманстрацыя ў планетарыях выконваецца з дапамогай спецыяльнага прыбора «Планетарый». Звычайна дэманстрацыя суправаджаецца лекцыямі па астраноміі, касманаўтыцы і навуках пра Зямлю.

Першы ў свеце планетарый быў пабудаваны ў Мюнхене ў 1925 годзе, у Заходнім паўшар’і (*Adler Planetarium and Astronomy Museum*, Чыкага, ЗША) — у 1930 годзе.

У гэты момант у свеце існуе некалькі тысяч планетарыяў, з іх амаль палова — сінтэзаваныя сістэмы, якія складаюцца з оптыка-механічнага прыбора «планетарый» і лічбавай праекцыйнай сістэмы.

## Гл. таксама 
* Абсерваторыя

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сусветная база даных планетарыяў (WPD)
Касцеша (герб)

200px|thumb|Герб «Касцеша»

**Касце́ша** () — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з пачатку XIV ст., у Вялікім Княстве Літоўскім з XV ст. Гербам карысталіся каля 200 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Барэйкі, Верашчакі, Жабы, Галашэўскія, Дарагастайскія, Дольскія, Капытоўскія, Сланчэўскія, Статкевічы, Хадкевічы, Шымковічы.

## Легенда 
Назву сваю герб атрымаў ад віцязя Касцешы, які ў 1072 г. храбра абараняўся супраць ворагаў у прысутнасці караля Баляслава Смелага. Калі скончылася бітва і польскае войска стала зносіць здабычу, тады прыступіў і Касцеша. Трымаючы паміж ног дзіду, ён адкрыў галаву і, паказваючы на ёй глыбокія раны і пераломлены меч, сказаў: «У гэтым і ёсць уся мая здабыча». У памяць пра такі подзвіг дадзена Касцешы ў герб апісаная фігура, якая прынята шматлікімі шляхетнымі родам.

## Апісанне 
На чырвоным полі выява сярэбранай стралы, накіраванай угору і перакрыжаванай пасярэдзіне, з раздвоеным канцом; клейнод — над прылбіцай з шляхецкай каронай 3 страусавыя пёры. існуе шмат варыянтаў герба: страла з 2 перакрыжаваннямі або наогул без іх, з 6-прамянёвымі зоркамі па баках, з рукой з мячом у клейнодзе і інш.

## Гербам карысталіся 
Гербам карысталіся наступныя фаміліі:
Александровіч, Альшэўскі, Барткевіч, Берасневіч, Блусь, Бужынскі, Вальчэўскі, Ваўковіч, Ваўчковіч, Верашчака, Верталь, Война-Аранскі, Воўк, Вронскі, Галяўскі, Грыгаровіч, Далінскі, Дарагастайскі, Дольскі, Залескі, Заможыцкі, Казакевіч, Калакоўскі, Клімовіч, Крымоўскі, Кулакоўскі, Кульчыцкі, Лазаровіч, Лазарэвіч, Мілашэўскі, Мілашэвіч, Міхалкевіч, Муравіцкі, Наксяновіч, Норвід, Паеўскі, Песляк, Пржавальскі/Перавальскі, Пукшта, Пшасланскі/Перасланскі, Рудзейскі, Сабаткоўскі, Скленскі, Статкевіч, Статкоўскі, Стацкевіч, Таргонскі, Унароўскі, Хадкевіч, Цемналонскі, Шкленік, Шымборскі, Шымкевіч, Яворскі, Ярмола, Яшчыкоўскі.

## Спасылкі 
* 
* БЕЛАРУСКIЯ ПРЫВАТНЫЯ ГЕРБЫ // Звязда

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Жалезныя Узгоркі

**Жалезныя Узгоркі** (, варыянт перакладу — **Рудны Краж**) — горны хрыбет на поўначы Серадзем’я, размешчаны на паўночны ўсход ад Эрэбора. У гэтых горах, як паведамляе Пунсовая Кніга, было шмат жалеза, але золата ў іх так і не знайшлі, колькі ні шукалі.

Каля 2590 года Трэцяй Эпохі ў гэтыя горы перасяліліся гномы з роду Дурына. Яны пасяліліся там да 2941 года Т. Э., дакладней, да Бітвы Пяці Войскаў, пасля якой Даін II Жалезнастоп, правадыр гномаў з Жалезных Узгоркаў, стаў кіраўніком адроджанага Падгорнага каралеўства. Пасля гэтага ў хроніках Жалезныя Узгоркі больш не згадваюцца.

У Жалезных Узгорках бярэ пачатак рака Карнен.

## Літаратура 
* Tolkien, J.R.R. (1937 [2002]). The Hobbit. Houghton Mifflin. ISBN 0-618-26030-7 (paperback).

Катэгорыя:Горы Серадзем’я
Катэгорыя:Краіны Серадзем’я
Катэгорыя:Рэгіёны Серадзем’я
Эрэд Мітрын

міні|Шэрыя горы на поўначы Серадзем’я
**Эрэд Мітрын** (, у перакладзе — «Шэрыя горы»), або **Шэрыя горы** () — у легендарыуме Джона Р. Р. Толкіна горны хрыбет на поўначы Раваніяна, які знаходзіўся на поўнач ад Эрэбора, на ўсход ад Імглістых гор і паўночны захад ад Жалезных Узгоркаў. Эрэд Мітрын уяўлялі сабой усё, што засталося да канца Трэцяй Эпохі ад велізарнага горнага хрыбта Эрэд Энгрын, які праходзіў у Першую Эпоху па ўсёй поўначы Серадзем’я, але разбуранага падчас Вайны Гневу.

## Геаграфія 
На поўнач ад Шэрых гор знаходзіліся Паўночныя Пустэчы. У Першую Эпоху гэты рэгіён быў вядомы як Дор Даэдэлат, аднак большая яго частка была разбурана падчас Вайны Гневу.

У месцы, дзе Эрэд Мітрын сустракаліся з Імглістымі горамі, знаходзілася гара Гундабад, старажытная святыня гномаў, а пазней — сталіца оркаў поўначы. У Трэцюю Эпоху адгалінаванне Шэрых гор на захад ад Імглістых гор таксама ведалі як *Ангмарскія горы*, бо яны размяшчаліся ў межах каралеўства Ангмар.

Усходняя частка Шэрых гор падзялялася на два ланцугі, паміж якімі размяшчалася Усохлая Пустэча, дзе пладзіліся драконы. За ёй знаходзілася шырокая пагорыстая раўніна, якая доўжылася да таго месца, дзе Жалезныя Узгоркі ізноў працягвалі лінію старажытных Жалезных гор. Эрэбор, Адзінокая Гара, не ўваходзіла ні ў адзін з гэтых ланцугоў.

Даўжыня горнага ланцуга з усходу на захад складала прыкладна 350 нуменорскіх міль, у іх размяшчаліся вытокі Андуіна, ракі Грэйлін і Лясной ракі Цемналесся.

## Гісторыя 
### Першая і Другая Эпохі 
Праз некаторага часу пасля абуджэння Дурына Бессмяротнага яго народ, Доўгабароды, выкапалі шахты і каланізавалі Шэрыя горы як частку іх вялікіх горных уладанняў. На працягу Першай Эпохі ў гэтым рэгіёне панаваў мір, і гномы здабывалі металы і свабодна пашыралі сваю прысутнасць. Аднак у Другую Эпоху, пасля Вайны Гневу і наступнага затаплення Белерыянда, орды оркаў пачалі ўрывацца ў Шэрыя горы і ваяваць з Доўгабародамі ў Шэрых і Імглістых горах і пад гарой Гундабад. Гэтыя оркі былі з часам пераможаны і не трывожылі гномаў некаторы час, і яны зноў змаглі прыступіць да працы. Аднак праз шасцьсот гадоў усе крэпасці гномаў там былі закінуты ці спустошаны падчас войнаў гномаў і драконаў (распачатыя пры каралі Наіне II), а апошні кароль гномаў Шэрых гор Даін I разам з яго сынам Фрорам быў забіты халодным драконам у 2589 г. Т. Э. (пасля чаго гномы пад правадырствам Трора і Грора перасяліліся, адпаведна, у Эрэбор і Жалезныя Узгоркі). Цяпер горы служылі выключна прыродным бар’ерам паміж Фародвайтам і Раваніянам. Таксама, мабыць, пасля ўцёкаў гномаў, у Шэрых горах ізноў пачалі збірацца оркі, ад якіх зыходзіла істотная пагроза аж да Бітвы Пяці Войскаў.

Пасля заканчэння Вайны Пярсцёнка гномы, хутчэй за ўсё, вярнуліся ў Шэрыя горы і вярнулі сабе ўсе іх падземныя палацы і шахты.

Катэгорыя:Горы Серадзем’я
Пётр Іванавіч Яшчарыцын

**Пётр Іванавіч Яшчарыцын** (, г. ,  — ) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі машынабудавання. Акадэмік АН БССР (1974, член-карэспандэнт з 1969), доктар тэхнічных навук (1963), прафесар (1964). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1972).

## Біяграфія 
Скончыў  у 1941 годзе. З 1952 года дырэктар 11-га Дзяржаўнага падшыпнікавага завода ў Мінску, з 1962 рэктар і адначасова загадчык кафедрай БПІ, з 1976 выконваючы абавязкі, з 1977 акадэмік-сакратар Аддзялення фізіка-тэхнічных навук АН БССР.

## Навуковая дзейнасць 
Працы па пытаннях уплыву тэхналагічнай спадчыннасці на эксплуатацыйныя ўласцівасці дэталяў машын, тэхналогіі машынабудавання, пытанням удасканалення фінішных аперацый  дэталяў, шліфаванню дэталяў, даўгавечнасці шліфаваных дэталяў, тэхналогіі вытворчасці падшыпнікаў качэння, надзейнасці транспартных прылад аўтаматычных ліній. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963-67 і ў 1971-75 гадах.

### Навуковыя працы 
* Надёжность транспортных устройств автоматических линий. — Мн., 1966 (совм. с В. С. Мадорским)
* Шлифование металлов. — 2 изд. — Мн., 1970 (совм. с Е. А. Жалнеровичем)
* Основы технологии механической обработки и сборки в машиностроении. — Мн., 1974
* Технологическая наследственность в машиностроении. — Мн., 1977 (совм. с Э. В. Рыжовым, В. И. Аверченковым)
* Основы проектирования технологических комплексов в машиностроении / П. И. Ящерицын, Л. М. Акулович, М. Л. Хейфец. — Минск, 2006. (1Н//43704(039))

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія БССР 1978;
*  2000 года за шматгадовую плённую навукова-педагагічную дзейнасць, падрыхтоўку навуковых кадраў

## Літаратура 
* 
* Национальная Академия наук Беларуси : персональный состав. — Мн., 2003. — С. 178.
* 
* Национальная Академия наук Беларуси : персональный состав. — Минск, 2003. — С. 178.
* Основы проектирования технологических комплексов в машиностроении / П. И. Ящерицын, Л. М. Акулович, М. Л. Хейфец. — Минск, 2006. (1Н//43704(039))

## Спасылкі 
* Пётр Іванавіч Яшчарыцын у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Гісторыя БНТУ

Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі БССР
Катэгорыя:Рэктары БНТУ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Тэхналогія машынабудавання

**Тэхналогія машынабудавання** - вобласць навукі i тэхнікі, якая займаецца тэарэтычнымі даследаваннямі, праектаваннем і ўдасканаленнем тэхналагічных працэсаў вырабу дэталяў машын, тэхналагічнага абсталявання, аснашчэнню машынабудаўнічых цэхаў і зборкай вырабаў.

Прыклады напрамкаў тэхналогіі машынабудавання:

* Абагульненне і распрацоўка асноў аптымальнага тэхналагічнага забеспячэння эксплуатацыйных уласцівасцяў дэталяў;
* Распрацоўка тэхналагічных асноў канверсіі, рэканструкцыі і тэхнічнага пераўзбраення авіяцыйнай вытворчасці.
* Павышэнне тэхналагічнай эфектыўнасці працэсаў апрацоўкі на станках з ЛПК на аснове даследаванняў метадамі лазернай і галаграфічнай інтэрфераметрыі напружана-дэфармаванага і цеплавога стану рэжучай прылады.
* Матэматычнае мадэляванне і аптымізацыя навукаёмістых тэхналагічных працэсаў;
* Іонна-плазмавае мадыфікаванне паверхні дэталяў з мэтай шматразовага павышэння іх эксплуатацыйных уласцівасцяў;
* Навуковыя асновы і метады рашэння тэхналагічных задач на аснове разнастайных канструктарска-тэхналагічных мадэляў.

Катэгорыя:Машынабудаванне
Катэгорыя:Тэхнічныя навукі
Катэгорыя:Тэхналогіі
Турмас

**Турмас** () — востраў на возеры Снуды. Прыкладная плошча — 0,169 км². Незаселены.

Востраў Турмас месціцца на поўдзень ад цэнтральнай часткі возера Снуды за 9,7 км на поўнач ад Браслава, у 205 км на паўночны захад ад Віцебска, у 205 км на паўночны захад ад Мінска. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 702,3 м. Найбольшая шырыня з захаду на ўсход — 417 м.

Суша складзена асадкавымі пародамі, пераважаюць пясчаныя глебы і суглінкі. Берагі нізкія, часткова зарастаюць трыснягом. Вылучаецца некалькі невялікіх заліваў. На поўначы, поўдні і ўсходзе — водмелі, якія фарміруюць косы. Большая частка вострава пакрыта лесам. Тут гняздуюцца птушкі.

У мінулым на востраве Турмас існавала невялікае рыбацкае паселішча. У нашы дні ўваходзіць у ахоўную зону нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры». На востраве забаронена разводзіць вогнішча, ладзіць стаянкі.

## Літаратура 
* Голубое ожерелье Браслава // Браслав и его окрестности : путеводитель / К. Шидловский; фото С. Плыткевич. — Мн., 2006

## Спасылкі 
* Голубое ожерелье Браславщины 

Катэгорыя:Астравы Беларусі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Геаграфія Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Азёрныя астравы
Азог

**Азог** (; **Азог Заваёўнік**, або **Азог Апаганшчык**) — правадыр оркаў, які жыў у Морыі прыкладна ў 2480—2799 гг. Т.Э.
 
Яго ўчынак стаў прычынай Вайны гномаў і оркаў у 2790 г.: Азог забіў караля гномаў Трора, які прыйшоў наведаць руіны Казад-Дума. Азог не толькі забіў Трора, але і перад гэтым катаваў яго некалькі дзён, і ў выніку абезгаловіў і выпаліў сваё імя на яго лбу. Гэтым ён заслужыў нянавісць усіх гномаў без выключэння, якія аб'ядналіся для таго, каб адпомсціць яму.
 	
У наступныя гады Азог стаў агульным ворагам усіх гномаў. Паступова ўсе оркі Імглістых гор былі выцеснены ў Морыю, дзе і адбылася вырашальная бітва вайны — бітва пры Азанулбізары. Там Азог забіў Наіна, але і сам быў забіты сынам Наіна, Даінам II Жалезнастопам. Пасля забойства Трора Азог уторкнуў яму ў рот мяшэчак з дробнымі манетамі, цяпер жа гномы вярнулі іх, утыркнуўшы гэты ж мяшэчак у рот забітага Азога, паступіўшы з ім гэтак жа, як ён калісьці паступіў са старым каралём гномаў.
 	
Сын Азога, Больг, атрымаў у спадчыну яго тытул правадыра оркаў Морыі і кіраваў імі яшчэ прыкладна 150 гадоў.

## Вобраз Азога ў адаптацыях 
У кінатрылогіі Пітэра Джэксана «Хобіт» у біяграфіі Азога маюцца значныя адрозненні. Так, Азог не гіне ад рукі Даіна пры Азанулбізары, а, дажыўшы да падзей «Хобіта», працягвае ўзначальваць оркаў Морыі і ў выніку вядзе іх на Бітву Пяці Войскаў. І паколькі Торын адсек руку Азогу, орк спрабуе яму адпомсціць. Таксама паводле фільма Азог пакляўся вынішчыць усіх нашчадкаў Дурына. У той жа час яго сын Больг з'яўляецца правадыром гоблінаў і оркаў Дол-Гулдура. На гэты ход стваральнікі фільма пайшлі для таго, каб супрацьпаставіць Торыну моцнага антаганіста, з якім ён бы хацеў расквітацца (паводле Толкіна, Азог забіў дзеда Торына Трора і наздзекаваўся над яго целам).

Катэгорыя:Персанажы Серадзем’я
Катэгорыя:Персанажы аповесці «Хобіт»
Катэгорыя:Оркі Серадзем'я
Чырвонагорка

**Чырвонагорка** () — востраў на поўначы возеры Снуды. Прыкладная плошча — 0,108 км². Незаселены.

Востраў Чырвонагорка знаходзіцца за 555,3 м ад паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа возера Снуды, за 13,9 км на поўнач ад Браслава. Даўжыня — 506,8 м. Найбольшая шырыня — 336 м. Складзены асадкавымі пародамі. На востраве Чырвонагорка знаходзіцца геалагічны помнік — група валуноў, самы вялікі з якіх вышэй за 2 м і вагай каля 30 тон. Каменне ўяўляе сабою ружова-буры граніт, было прынесена ледавіком каля 20 тысяч гадоў таму з раёна сучаснага Выбарга. Існуе верагоднасць, што гэта група валуноў у старажытнасці выкарыстоўвалася ў сакральных мэтах. У нашы дні значная частка вострава занята лесам і хмызнякамі. На ім гняздуюць птушкі.

Востраў Чырвонагорка ўваходзіць у ахоўваемую зону нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры». На востраве забаронена разводзіць вогнішча, ладзіць стаянкі.

## Спасылкі 
* Голубое ожерелье Браславщины 

Катэгорыя:Астравы Беларусі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Азёрныя астравы
Катэгорыя:Геаграфія Браслаўскага раёна
Пётр Валяр’янавіч Яхантаў

**Пётр Валяр’янавіч Яхантаў** (, в. Будакова, Яраслаўская вобласць — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1925 года ў Чырвонай Арміі. Скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзе ў 1940 годзе. З чэрвеня 1941 года начальнік штаба 36-й кавалерыйскай дывізіі.

З верасня 1941 года член Барысаўскага камуністычнага падполля, у верасні 1942 — кастрычніку 1943 камандзір Клічаўскага аператыўнага цэнтра. Адначасова з верасня 1942 камандзір 208-га партызанскага атрада, з лістапада — 1-й Клічаўскай партызанскай брыгады. У кастрычніку-жніўні 1943 камандзір ваенна-аператыўнай групы пры Магілёўскім падпольным абкоме КП(б)Б, у кастрычніку-жніўні 1943 член Магілёўскага падпольнага абкома КП(б)Б.

У 1943-53 у Савецкай Арміі, жыў у Ленінградзе.

## Спасылкі 
* Яхонтов Пётр Валерианович  // Праект «Партизаны Беларуси»
* ЯХОНТОВ ПЕТР ВАЛЕРЬЯНОВИЧ  
* Интернационализм боевого содружества 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Афіцэры СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Яраслаўскай вобласці
Фёдар Аляксеевіч Яхімовіч

**Фёдар Аляксеевіч Яхімовіч** (, вёска Азяроды,  — ) — беларускі патафізіёлаг. Доктар медыцынскіх навук (1945), прафесар (1946). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1948).

## Біяграфія 
Скончыў 1-шы Маскоўскі ўніверсітэт у 1923 годзе. Загадчык кафедрамі паталагічнай фізіялогіі Віцебскага (1936-41) і Мінскага (1943-56) медыцынскіх інстытутаў.

## Навуковая дзейнасць 
Працы па даследаванню нейрадыстрафіі, нярвовага ўзбуджэння і яго правядзення. Прапанаваў і ўкараніў у практыку спосаб падскурнага пералівання крыві.

Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Палевае жыллё

, Інданезія.]]
, паўднёвы Лаос.]]
ычнага палевага жылля ва . (Гл. таксама артыкул Дагістарычная Швейцарыя)]]

**Па́левае жыллё** — дамы, пабудаваныя на палях над паверхняй зямлі ці над вадой.

## Гісторыя і сучаснасць 
У эпоху неаліту і ранняга бронзавага веку палевае жыллё было шырока распаўсюджанае ў Альпах і на Паданскай раўніне (культура ). Рэшткі палевага жылля былі выяўленыя археолагамі таксама на  у Славеніі, на азёрах  і  ў Верхняй Аўстрыі. Раней археолагі меркавалі, што палевае жыллё эпохі неаліту і меднага веку ўяўляла сабой штучныя астравы, падобна шатландскім кранагам, аднак як паказваюць сучасныя даследаванні, большасць гэтых пабудоў размяшчаліся на берагах азёр, якія апынуліся пад вадой нашмат пазней. Рэканструяваныя палевыя дамы прадстаўлены ў музеях пад адкрытым небам ва  і ў Цюрыхе. У неалітычнай Скандынавіі існаваў адзіны прыклад палевага пасёлка, які служыў культавым цэнтрам —  ў Швецыі.

У нашы дні палевае жыллё шырока распаўсюджанае ў некаторых месцах на поўначы Бразіліі, у Паўднёва-Усходняй Азіі, на Папуа-Новай Гвінеі і ў Заходняй Афрыцы. У Альпах падобныя будынкі, вядомыя пад назвай , да цяперашняга часу выкарыстоўваюцца ў якасці свіранаў. Падобныя свірны таксама выкарыстоўваюцца ў Заходняй Афрыцы, у прыватнасці, у шэрагу рэгіёнаў Малі і Гвінеі, населеных носьбітамі моў .

Палевыя дамы таксама распаўсюджаны і ў Заходнім паўшар’і, дзе паўсталі незалежна ад уплыву Старога свету і былі распаўсюджаны ў шэрагу . У асаблівасці падобныя дамы распаўсюджаныя ў далінах трапічных рэк Паўднёвай Амерыкі (палафіта), у прыватнасці, Амазонкі і Арынока з прытокамі. Палевыя дамы былі настолькі шырока распаўсюджаны ўздоўж берагоў возера Маракайба, што Амерыга Веспучы даў мясцовасці назву Венесуэла (літар. «Маленькая Венецыя»). Па меры таго, як ураганы сталі ствараць небяспеку затаплення для ўзбярэжжа Мексіканскага заліва, усё больш звычайных дамоў сталі перабудоўваць у выглядзе палевых дамоў.

Як правіла, палевыя дамы будаваліся для абароны ад паводак, але часам таксама і ў якасці складоў, цяжкадаступных для дробных шкоднікаў. Прыкладамі падобных будынкаў у Расіі з’яўляюцца . У Іспаніі распаўсюджаныя своеасаблівыя свірны  — пабудовы на палях, абароненыя ад грызуноў каменнымі гарызантальнымі плітамі паміж кожнай палей і падлогай. Прычым раней у Астурыі, па сцвярджэнні Мікалая Вавілава, які наведаў яе ў 1927 годзе, такога тыпу пабудовы (ён называў іх «палафітычнымі») былі пераважнымі і выкарыстоўваліся не толькі як свірны, але і як жылыя памяшканні.

Катэгорыя:Жыллё
Катэгорыя:Народная архітэктура
Пясочнік марскі

**Пясочнік марскі** (*Calidris maritima*) — птушка сямейства бакасавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 20-24 см, размах крылаў 37-46 см. У шлюбным уборы карычнева-шэры, у негнездавы час — крыху больш цёмны i шэры. Жывот белы. Дзюба прамая, параўнальна тонкая, каля асновы жоўтая, ногi кароткiя, жоўтыя. Голас далiкатны, цiхі.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны: паўночны край Галарктыкі. Насяляе сухую горную тундру са скальнымі восыпамі і мноствам ручаёў паблізу марскіх узбярэжжаў, а таксама скальныя выступы на берагах астравоў і марскіх узбярэжжах, у Швецыі і Нарвегіі сустракаецца і вышэй за 1300 м, дзе трымаецца гурбаў снегу і мёрзлага грунту.

Частка папуляцыі аселая, частка — пералётная. Месца зімовак часткова ў межах гнездавога арэала: Скандынавія, Брытанскія а-вы, Ірландыя, Ісландыя, Заходняя Еўропа, у Паўночнай Амерыцы — атлантычныя ўзбярэжжы. Пад час пералётаў і зімоўкі спыняецца на камяністых (радзей пясчаных) марскіх ўзбярэжжах, скалістых астравах і паўастравах з моцным прыбоем. На Беларусі вельмі рэдкі, выпадкова залётны пад час міграцый від.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ладзіць паміж камянёў у ямцы ў дзірване або моху; скупая высцілка з моху, лішайнікаў і лісця карлікавай вярбы.

Яйкі (3-4) набліжаныя да грушападобных, крэмава-пясчана-жоўтыя, шэра-аліўкавыя або карычнева-аліўкавыя (свежыя з зялёным бляскам) са светла-шэрымі глыбокімі і чорна-карычневымі паверхневымі плямамі, якіх больш на шырокім канцы.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Бакасавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1764 годзе
Аста Нільсен

**Аста Нільсен** (, народжаная **Аста Сафі Амалія Нільсен** *Asta Sofie Amalie Nielsen*; ,  — , ) — дацкая  нямога кіно, якая атрымала прызнанне ў Германіі. У Расіі была прызнана самай папулярнай актрысай да 1914 года.

## Біяграфія 
Аста Нільсэн вырасла ў Швецыі і Даніі. Яшчэ дзіцем яна пазнаёмілася са светам тэатра. З 1902 Аста Нільсэн пастаянна працавала ў Капенгагене. Першы ж фільм з яе ўдзелам «» (Afgrunden, 1910) забяспечыў ёй і рэжысёру  кантракт на вытворчасць некалькіх фільмаў у Германіі, які пасля быў падоўжаны да 1915 года.

У пачатку Аста Нільсэн здымалася толькі ў фільмах свайго мужа рэжысёра Урбана Гада. Гэта былі пераважна ролі супярэчлівых жанчын, чыё паводзіны не адпавядала грамадскім нормам, як, напрыклад, у фільме «» (Der fremde Vogel, 1911) ці «» (Die arme Jenny, 1912). Але Нільсэн дэманстравала таксама талент у камічных ролях: роля ў фільме «» (Engelein, 1914) вырабіла такі фурор, што быў зняты працяг фільма.

У 1916 году Аста Нільсэн з’ехала ў Данію і вярнулася ў Германію толькі пасля заканчэння Першай сусветнай вайны. Цяпер яна здымалася пераважна ў экранізацыях літаратурных і драматычных твораў. У 1920—1922 годзе яна выступіла прадзюсарам трох уласных фільмаў, згуляўшы загалоўную ролю ў адным з іх, у «» (Hamlet, 1921). Набылі прызнанне вобразы жанчын з ніжэйшых слаёў грамадства, згуляныя Астай Нільсэн у «» (Die freudlose Gasse, 1925)  і «» (Dirnentragödie, 1927) .

У 1923—1930 гады была жонкай і партнёрам рускага акцёра .

Аста Нільсэн была прызнанай зоркай нямога кіно і лічылася адным з першых секс-сімвалаў. Яе кінакар’ера скончылася са з’яўленнем гукавога кіно, у якім яна знялася толькі адзін раз. Нільсэн звярнулася да тэатра, а ў 1946 годзе апублікавала аўтабіяграфію «Маўклівая муза» (Die schweigende Muse).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Актрысы нямога кіно Германіі
Катэгорыя:Актрысы нямога кіно Даніі
Пясочнік ісландскі

**Пясочнік ісландскі** (*Calidris canutus*) — птушка сямейства бакасавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 23-27 см, размах крылаў 46-55 см. У шлюбным уборы спод цела ржавага колеру, верх жоўта-карычневы з выразнымi цёмнымi рыскамi. У негнездавы час шаравата-карычняваты, ад споду белы. Верх цела з характэрным лускаватым рысункам. Дзюба кароткая i прамая. У палёце зверху светлая паяснiца i хвост з мноствам цёмных плямак, па краі крыла больш светлая паласа.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны. Ізалявана жыве невялікімі «астраўкамі» ў крайніх раёнах Паўночнай Галарктыкі, у Азіі і Амерыцы. Магчыма, гняздзіцца і на Шпіцбергене.

Насяляе арктычную пагоркавую або горную тундру далёка ад марскіх берагоў, аддае перавагу паўастравам і астравам, якія выступаюць на поўнач за край мацерыка; на Грэнландыі — скалістыя паліцы са скальным друзам, вулканічнай лавай або кучамі лёду з ледавiкоў. Пад час пералётаў і на зімоўцы — марскія ўзбярэжжы (пясчаныя, глеевыя або камяністыя).

Пералётны від. Рэгулярна пралятае праз Еўропу. Месца зімовак: Заходняя Еўропа, Брытанскія а-вы, Ірландыя, Інданезія, Малайзiя, Індакітай, Аўстралія, Новая Зеландыя, Паўночная, Заходняя і Паўднёвая Афрыка, паўднёвыя ўзбярэжжы Паўночнай (Фларыда), Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыкi (галоўным чынам Аргенціна).

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ладзіць на сухім адкрытым пагорку, звычайна паблізу вады, часам у купіне раслін. Гэта амаль плоская ямка з высцілкай з кавалкаў раслін і лішайнікаў.

Яйкі (3-4) ад авальных да грушападобных, светла-гліністыя, жаўтавата-зеленаватыя або аліўкава-зеленаватыя, глыбокія плямы — невялікія, светла-фіялетавыя, паверхневыя — чорна-карычневыя, на тупым канцы могуць злівацца.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Бакасавыя
Пясочнік белахвосты

**Пясочнік белахвосты** (*Calidris temminckii*) — птушка сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 13—16 см, размах крылаў 27—37 см. У афарбоўцы пераважае шэры колер. Апярэнне спіны стракатае, брушка белае. Над вокам белае брыво. У палёце паясніца і сярэдзіна хваста цёмныя, але бакавыя рулявыя пёры белыя. Узлятае рэзка ўгару падобна да бакаса. Ногі кароткія,  зялёна-жоўтыя. Голас высокі, вібрыруючы.

## Пашырэнне 
Арэал: Шатландыя, Скандынавія, крайні паўночны ўсход Еўропы, поўнач Сібіры да Чукоткі. Насяляе пераважна арктычную тундру, таксама трапляецца ў Субарктыцы і нават у зоне тайгі. Часта жыве на астравах і фіёрдах, дэльтах, каля рэк і ручаёў. У фіёрдах і гарах даходзіць да 250—1200 м.

Пералётны від. Месца зімовак: Заходняя і Паўднёвая Еўропа (міжземнаморскі басейн), Месапатамія, Паўднёва-Усходняя і Усходняя Азія (Індыя, Індакітай, Філіпіны, Японія, Тайвань), Аравійскі паўвостраў, Паўночная і Цэнтральная Афрыка. Пад час пералётаў і на зімоўцы засяляе марскія ўзбярэжжы (звычайна адкрытыя — пясчаныя або глеевыя, эстуарыі) і берагі вялікіх кантынентальных вадаёмаў, менш або больш зарослыя балоты і нават арашаемыя ландшафты.

## Асаблівасці біялогіі 
У гнездавы перыяд трымаецца невялікімі чародамі. Гняздо ладзіць пад прыкрыццем травяністай расліннасці або на адкрытым месцы, часта ў купіне, пад кустамі вярбы або карлікавай бярозы, паміж камянямі і ў да т.п. сухіх месцах, непадалёк ад вады, у ямцы. Высцілка з лісця, асакі або траў. Часам гняздо без высцілкі.

Яек звычайна 4 (часам 2—3), грушападобныя з вострым вузейшым канцом, зеленавата-гліністыя або шаравата-зеленаватыя, з глыбокімі жоўта-палевымі, карычнева-папялістымі або блакітна-папялістымі і карычнева-аліўкавымі ці карычневымі паверхневымі плямамі.

Корміцца пераважна дробнымі воднымі беспазваночнымі.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
* 

Катэгорыя:Бакасавыя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Таксоны жывёл, названыя ў гонар людзей
Келеборн

**Келеборн** () — у легендарыуме Дж. Р. Р. Толкіна муж Галадрыель, бацька Келебрыян, дзядуля Арвен, Эладана і Элрахіра. Яго імя ў перакладзе з сіндарына азначае «срэбнае дрэва».

## Літаратурная біяграфія 
Лічыцца, што Келеборн быў сваяком (магчыма, пляменнікам) Цінгала (сынам яго малодшага брата Эльма). Калі Фінрад заснаваў крэпасць Нарготранд, Галадрыель не пайшла з ім, а засталася ў Дарыяце, скарыстаўшыся запрашэннем Меліян. Менавіта там яна сустрэла Келеборна, яны пакахалі адзін аднаго і там жа ўзялі шлюб.

Калі эльфам Серадзем'я была зноў адкрыта дарога ў Валінор, Келеборн і Галадрыель адмовіліся адплысці на Захад. Яны жылі ў Эрэгіяне да таго, як быў заснаваны Лорыен.

Паводле некаторых звестак, Келеборн таксама з'яўляўся сваяком Німлат, жонкі Дзіёра. Падчас Вайны Пярсцёнка насіў мянушку *Прамудры*.
…Пасля падзення Саўрана Цемра рассеялася, і войскі Ворага ахапілі страх і роспач. Оркі Дол-Гулдура тройчы штурмавалі Лорыен, але сіла Блаславёных Земляў была такой вялікая, што без Саўрана ўзяць Лорыен не ўдалося. Лясы на межах моцна пацярпелі, але напады былі адбіты, а калі развеялася Завеса Цемры, Келеборн на чале вялікага атрада пераправіўся праз Андуін і ўзяў Дол-Гулдур. Галадрыель абрынула сцены крэпасці.
Келеборн не пажадаў пакідаць Серадзем'е і застаўся ў Лорыене з апошнімі прадстаўнікамі свайго народа. Праз некалькі гадоў пасля адплыцця Галадрыель Келеборн адвёў лорыенскіх эльфаў у Імладрыс і стаў жыць там з сынамі Элранда. З часам ён таксама пакінуў Серадзем'е на апошнім караблі разам з кіраўніком Шэрых Гаваняў Кірданам, які чакаў гэтай гадзіны.

## Генеалагічнае дрэва 
## Літаратурная крытыка 
Некаторыя крытыкі адзначаюць, што персанаж Келеборна выглядае меней значным у параўнанні з Галадрыель. Сярэбраныя валасы Келеборна і залатыя валасы яго жонкі нагадваюць Тэлперыян і Лаўрэлін, Дрэвы Валінора, і сімвалізуюць сувязь персанажа з дрэвамі. Таксама існуе сцвярджэнне пра сувязь Келеборна з персанажам Кюлеборн () з аповесці Фрыдрыха дэ ла Мот Фуке «Ундзіна».

## Вобраз Келеборна ў адаптацыях Толкіна 
У кінатрылогіі Пітэра Джэксана «Уладар пярсцёнкаў» у ролі Келеборна выступіў новазеландскі акцёр Мартан Чокаш. У фільме «Уладар Пярсцёнкаў: Вяртанне караля» ён далучаецца да Фрода, Більба, Гандальфа і Элранда, і разам са сваёй жонкай Галадрыель усходзіць на борт эльфійскага карабля, які плыве ў Валінор — гэты эпізод не апісваецца ў арыгінальнай версіі аднайменнай кнігі Толкіна.

## Цікавыя факты 
Келеборн — імя не толькі аднаго з эльдар, але і дрэва, якое расло на Тол-Эрэсеа, саджанца Галатыліяна.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Персанажы Серадзем’я
Катэгорыя:Выдуманыя каралі
Катэгорыя:Персанажы рамана «Уладар Пярсцёнкаў»
Рагуля

**Рагуля** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Уладзіміравіч Рагуля — беларускі літаратуразнавец.
* Барыс Дзмітрыевіч Рагуля — беларускі палітычны дзеяч.
* Васіль Цімафеевіч Рагуля — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.
* Іван Лявонцьевіч Рагуля — генерал-маёр.
* Людміла Рагуля (1925—2014) — беларуская грамадская дзяячка.
Аляксей Уладзіміравіч Рагуля

**Аляксей Уладзіміравіч Рагуля** (нар., вёска Сенна, , Гродзенская вобласць) — беларускі літаратуразнавец. Прафесар МДПУ імя М. Танка.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Любчанскай сярэдняй школы Навагрудскага раёна (1951) год загадваў хатай-чытальняй у роднай вёсцы. У 1957 г. скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1957 па 1962 гг. выкладаў рускую мову ў Халхоліцкай і Зачысцкай школах Барысаўскага раёна, з 1962 па 1970 гг. выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Рэспубліканскай школе спартыўнага профілю ў Мінску. З 1979 г. — асістэнт, выкладчык, з 1976 г. — дацэнт Мінскага педагагічнага інстытута.

Першы крытычны артыкул апублікаваў у 1970 г. Напісаў раздзелы пра творчасць К.Чорнага, І.Мележа, В.Быкава для падручніка «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры» (1981—1983) для педагагічных інстытутаў. Прымаў удзел у выданні Збору твораў К.Чорнага ў 6 тамах (1988—1991).

## Бібліяграфія 
* «Беларуская літаратура ў 4 класе». Дапаможнік. 1980 г.
* «Методыка выкладання беларускай літаратуры». Адзін з аўтараў. 1986 г.
* «Родная літаратура». Адзін са складальнікаў падручніка-хрэстаматыі для 8 класа (з Л.Тамашовай). 1989 г.
* «Імгненні…». Кніга крытыкі. 1990 г.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Рагоўскі

**Рагоўскі **— прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Казімір Рагоўскі (1728—1810) — езуіцкі тэолаг, філосаф, пісьменнік, педагог.
* Людамір Міхал Рагоўскі (1881—1954) — польскі кампазітар і дырыжор.
* Мікалай Міхайлавіч Рагоўскі (1897—1937) — ваенны дзеяч, камдыў (1935).
* Міхаіл Канстанцінавіч Рагоўскі (1925—1981) — поўны кавалер ордэна Славы.
* Яўген Аляксандравіч Рагоўскі (1855—1912) — расійскі фізік, метэаролаг.
Рашэтнікаў

**Рашэтнікаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікалай Арцёмавіч Рашэтнікаў (1902—1982) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці.
* Сяргей Васілевіч Рашэтнікаў (нар. 1949) — палітолаг, доктар палітычных навук.
* Уладзімір Мікалаевіч Рашэтнікаў — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі раслін.
* Фёдар Міхайлавіч Рашэтнікаў (1841—1871) — расійскі пісьменнік.
* Фёдар Паўлавіч Рашэтнікаў (1906—1988) — савецкі жывапісец, графік.
Лабянка

**Лабя́нка** — рака ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Ружанка. Даўжыня 4 км. Пачынаецца за 1 км на захад ад вёскі Малочкі, упадае ў Ружанку на ўсход ад вёскі Карасі. На працягу 2,5 км каналізаваная (ад вёскі Манчыкі да вусця). За 0,7 км на захад ад вёскі Малочкі на рацэ плаціна і створана сажалка.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Зэльвянкі
Катэгорыя:Рэкі Пружанскага раёна
Лядня

**Ля́дня** — рака ў Мсціслаўскім і Горацкім раёнах Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Рамясцвянка (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 36 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,8 ‰. Пачынаецца на мяжы з Расіяй за 3 км на паўночны ўсход ад вёскі Малая Рубанаўка Мсціслаўскага раёна, вусце на заходняй ускраіне вёскі Буда Горацкага раёна. Цячэ ў межах Горацка-Мсціслаўскай раўніны. Рэчышча каналізаванае на 3 участках: ад вытоку на працягу 2,2 км, каля вёскі Вялікая Рубанаўка (0,3 км) і каля вусця на працягу 2,1 км. Асноўны прыток — Рухва (злева).

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Мсціслаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Горацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Проні
Лесавая Рэчка

**Лесава́я Рэ́чка** — рака ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Маства. Даўжыня 13 км. Пачынаецца за 6 км на паўночны ўсход ад вёскі Вялікія Вікаравічы, вусце за 6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Хотамель. Цячэ па лясістай забалочанай мясцовасці, рэчышча часткова каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Столінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Маствы
Лакіна (востраў)

**Лакіна** () — найбуйнейшы востраў на возеры Снуды. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Браслаўскага раёна. Прыкладная плошча - 0,23 км². Незаселены.

Востраў Лакіна месціцца ў 267,73 м ад паўночнага берага возера Снуды. У 238 м на паўднёвы ўсход ад яго знаходзіцца востраў Чырвонагорка. Адлегласць да Браслава - каля 14,9 км. Абрысы вострава нагадваюць грэчаскую літару *γ*, перагорнутую з паўночнага захада на паўднёвы ўсход. На поўначы вылучаецца шырокі заліў. Даўжыня - больш за 1 км. Найбольшая шырыня - 680 м. Глебы пераважна пясчаныя. Сустракаюцца суглінкі. Цэнтральная і паўночная часткі Лакіна пакрыты лесам. На востраве гняздуюць птушкі.

У міжваенны перыяд XX ст. на востраве існаваў хутар Лакіна, насельнікі якога займаліся рыбалоўствам. У наш час уваходзіць у ахоўваемую зону нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры». На востраве забаронена разводзіць вогнішча, ладзіць стаянкі.

## Літаратура 
* Голубое ожерелье Браслава // Браслав и его окрестности : путеводитель / К. Шидловский; фото С. Плыткевич. – Мн., 2006 ISBN 985-6700-02-7

Катэгорыя:Астравы Беларусі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Геаграфія Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Азёрныя астравы
Юнкер

**Юнкер**

* Юнкер — воінскае званне ў арміі Расійскай імперыі.

## Прозвішча 
* Жан-Клод Юнкер — люксембуржскі палітычны дзеяч.
* Васіль Васлевіч Юнкер (1840—1862) — расійскі падарожнік, даследчык Афрыкі.