План «Гельб»

[thumb|450px|[Трэці рэйх|Нямецкі план наступу на Францыю, Бельгію, Люксембург і Галандыю]]

**Жоўты план**, **Гельб-план**, **План «Гельб»** () — кодавая назва нямецкага плана бліцкрыгу супраць краін сучаснага Бенілюкса: Бельгіі, Галандыі, Люксембурга, а таксама Францыі у 1940 годзе. Пазней быў часткова рэалізаваны падчас гітлераўскага наступу, вядомага як Французская кампанія. План стаў адным з этапаў «Дзіўнай вайны», якая была ўмела выкарыстана нямецкім камандаваннем як свайго роду стратэгічная паўза-перадышка. Гэта дазволіла Германіі паспяхова завяршыць Польскую кампанію, рэалізаваць план акупацыі Даніі і Нарвегіі (Дацка-Нарвежская аперацыя), а таксама падрыхтаваць уварванні ва Францыю (уласна План «Гельб»), канчаткова замацаваць вынікі Аншлюса (анексія Аўстрыі) і захопу Судэтаў. Як развіццё гэтага плана разглядаўся План «Рот».

## Альтэрнатывы плана 
Першы варыянт ваеннай кампаніі «Гельб», вядомы як *«План ОКХ»*, меў хутчэй тэарэтычны, пазіцыйны характар. Яму не наканавана было ажыццявіцца. Іншы варыянт, вядомы як «План Манштэйна», апынуўся больш удалым і быў паспяхова рэалізаваны 10 мая 1940 года ў першай фазе Французскай кампаніі. Вынікам ажыццяўлення плана стала акупацыя нямецкімі войскамі тэрыторый Бельгіі, Галандыі, Люксембурга і паўночнай Францыі.

## Абазначэнне стратэгічных мэт 
Распрацоўка наступу на Францыю была распачата 27 верасня 1939 года. На зборы галоўнакамандуючых і военачальнікаў штабоў Гітлер падкрэсліў: «Мэта вайны — паставіць Англію на калены, разграміць Францыю».

Супраць плана выступілі галоўнакамандуючы сухапутнымі войскамі Браўхіч і начальнік генеральнага штаба Гальдэр. Яны нават падрыхтавалі план адхілення Гітлера ад улады, але, не знойдучы падтрымкі камандуючага рэзервовай арміяй генерала Фрома, адмовіліся ад спробы.

6 кастрычніка 1939 года нямецкія войскі завяршылі акупацыю Польшчы, а 9 кастрычніка камандуючым відамі ўзброеных сіл Браўхічу, Герынгу і Рэдэру было выслана «Пасланне аб вядзенні вайны на Заходнім фронце». У гэтым дакуменце на аснове канцэпцыі «бліцкрыгу» вызначаліся стратэгічныя мэты будучай кампаніі:

*«3. … для далейшага вядзення ваенных дзеянняў загадваю:*

: *а) на паўночным флангу Заходняга фронту падрыхтаваць наступ праз тэрыторыі Люксембурга, Бельгіі і Галандыі. Наступаць неабходна як мага большымі сіламі і як мага хутчэй;*

: ''б) мэта гэтай аперацыі — знішчыць, па магчымасці, вялікія аб'яднанні французскай арміі і саюзнікаў, якія знаходзяцца на яе боку, і адначасова захапіць як мага больш тэрыторыі Галандыі, Бельгіі і Заходняй Францыі, каб стварыць плацдарм для паспяховага вядзення паветранай і марской вайны супраць Англіі і пашырыць буферную зону жыццёва важнай Рурскай вобласці.»*

Вышэйшы нямецкі генералітэт ставіўся да ўказу Гітлера з сумневам. Адзін з генералаў нават выкрыкнуў: «Францыя — не Польшча!». Але, нягледзячы на апаскі правальнага зыходу аперацыі, галоўнакамандуючы сухапутных войскаў Вальтэр фон Браўхіч даў распараджэнне генеральнаму штабу (ОКХ) распрацаваць *«Дырэктыву Гельб аб стратэгічным разгортванні войскаў»''.

## Увасабленне плана «Гельб» 
[thumb|right|300px|[Ротэрдам пасля бамбардзіроўкі]]

10 мая 1940 года ў 5 гадзін 35 хвілін нямецкія войскі паводле плана «Гельб» пачалі шырокамаштабныя наступальныя дзеянні.

Наступ пачаўся з паветранага налёту на аэрадромы, камандныя пункты, ваенныя склады і самыя важныя індустрыяльныя цэнтры Галандыі, Бельгіі і Францыі. Выкарыстоўваўшы тактыку парашутных і планёрных дэсантаў, немцам атрымалася за кароткі тэрмін паралізаваць унутраныя раёны Нідэрландаў. 13 мая пачаўся штурм «Галандскай крэпасці», а ўжо 14 мая каралевай Галандыі была падпісана поўная капітуляцыя.

11 мая была разбурана абарона бельгійцаў на канале Альберта. З трох мастоў праз канал два былі захоплены нямецкімі дэсантнікамі практычна без бою. Вялікі рэзананс у свеце набыў дэсант на форт Эбен-Эмаэль. Апошнія ачагі супраціўлення бельгійскай арміі былі падушаны да раніцы 28 мая. Праз тэрыторыю Бельгіі, абыйдучы лінію Мажыно з поўначы, нямецкія войскі захапілі амаль усю Францыю. Рэшткі англа-французскай арміі былі адціснуты ў раён Дзюнкерка, дзе яны эвакуіраваліся ў Вялікабрытанію. Францыя вымушана была падпісаць ганебную капітуляцыю ў вядомым з 1918 года вагоне ў Камп’ене.

## Літаратура 
* Лиддел Гарт Б. Г. Вторая мировая война. — М.: АСТ, СПб.: Терра Фантастика, 1999.
* Паллю Ж.-П. План «Гельб»: Блицкриг на западе 1940. — Эксмо, 2008. — ISBN 978-5-699-24394-5
* Типпельскирх К. История Второй мировой войны. — СПб.:Полигон; М.:АСТ, 1999.
* История второй мировой войны. 1939—1945.. — М.: Воениздат.
* Фуллер Дж. Ф. Ч. Вторая мировая война 1939—1945 гг. Стратегический и тактический обзор.. — М.: Иностранная литература, 1956.
* Уткин А. И. Вторая мировая война. — М.: Алгоритм, 2002.
* Тейлор А. Дж. П. Вторая мировая война: Два взгляда. — М.: Мысль, 1995.

## Спасылкі 
* С. Б. Переслегин. План «Гельб» — эхо-вариант плана Шлиффена 

Катэгорыя:Французская кампанія
Катэгорыя:Тэрытарыяльна-палітычная экспансія Трэцяга рэйха
Катэгорыя:Ваенныя планы Германіі
Катэгорыя:Ваенныя планы, створаныя ў XX стагоддзі