open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Новая Вульгата

**Новая Вульгата** (, поўная назва ***Nova Vulgata Bibliorum Sacrorum Editio***, таксама вядомая як *Неавульгата*) — афіцыйны лацінскі пераклад тэкстаў Бібліі на мову арыгіналу, апублікаваны Святым Прастолам. Ён быў завершаны ў 1979 годзе і быў абнародаваны ў тым жа годзе папам Янам Паўлам II у «Scripturarum thesaurus». Другое, дапрацаванае выданне было апублікавана ў 1986 г. Гэта афіцыйны лацінскі тэкст Бібліі Каталіцкага Касцёла.

Да Новай Вульгаты стандартнай Бібліяй каталіцкай царквы была Клемянцінская Вульгата.

## Асноўныя звесткі 
Другі Ватыканскі сабор у «Sacrosanctum Concilium» абавязаў перагледзець Лацінскі Псалтыр, каб прывесці яго ў адпаведнасць з сучаснымі тэксталагічнымі і лінгвістычнымі даследаваннямі, захаваўшы або ўдасканаліўшы яго хрысціянскі лацінскі стыль. У 1965 годзе папа Павел VI прызначыў камісію для перагляду астатняй часткі Вульгаты, прытрымліваючыся тых жа прынцыпаў. Камісія апублікавала сваю працу ў васьмі анатаваных раздзелах і запрасіла каталіцкіх навукоўцаў да крытыкі падчас публікацыі раздзелаў. Лацінскі Псалтыр быў апублікаваны ў 1969 годзе, Новы Запавет быў завершаны ў 1971 годзе, а поўная «Nova Vulgata» была апублікаваная ў выглядзе аднатомнага выдання ўпершыню ў 1979 годзе.

Асноватворным тэкстам большай часткі Старога Запавету з’яўляецца крытычнае выданне, зробленае па замове папы Пія X і падрыхтаванае манахамі Папскага абацтва Святога Ераніма. Таксама быў унесены шэраг змяненняў, дзе сучасныя навукоўцы палічылі, што Еранім Стрыдонскі не змог зразумець значэнне арыгінальных моў або перадаў яго цьмяна.

«Нова Вульгата» не з’яўляецца крытычным выданнем гістарычнай Вульгаты. Хутчэй, гэта тэкст, прызначаны для ўзгаднення з сучаснымі крытычнымі выданнямі яўрэйскіх і грэчаскіх тэкстаў Бібліі і стварэння стылю, найбліжэйшага да класічнай лаціны.

## Спасылкі 
* Новая Вульгата 
** Стары Запавет 
** Новы Запавет 

Катэгорыя:Лацінскія пераклады Бібліі
Катэгорыя:Кнігі XX стагоддзя
Novum Testamentum Graece

[thumb|150пкс|[Эбергард Нестле]]
[thumb|150пкс|[Курт Аланд]]
**Novum Testamentum Graece** — лацінская назва арыгінальнай грэчаскамоўнай версіі Новага Запавету. Першым друкаваным выданнем стала Камплютэнская паліглота кардынала Франсіска Хіменеса дэ Сіснераса, надрукаваная ў 1514, якая, аднак, пабачыла свет толькі ў 1520. За гэты час у 1516 сваю версію грэчаскага Новага Запавету выдаў Эразм Ратэрдамскі.

У цяперашні час пад *Novum Testamentum Graece* звычайна маюць на ўвазе выданне **Nestle-Aland**, названае так паводле прозвішчаў даследчыкаў, якія ўзначальвалі крытычную працу па рэдагаванні. У наш час выйшла ўжо 28-е яго перавыданне, скарочана NA28. Тэкст «Нестле-Аланда» — асноўная крыніца большасці сучасных перакладаў Новага Запавету, а таксама стандарт для акадэмічнай працы па вывучэнні Новага Запавету.

## Гл. таксама 
* Тэксталогія

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Нестле—Аланда 
* Параўнанне тэксту Novum Testamentum Graece (NA27/UBS4) з іншымі рукапісамі

Катэгорыя:Выданні Бібліі
Катэгорыя:Тэксталогія
Катэгорыя:Біблейская крытыка
Катэгорыя:Новы Запавет
Ступа (архітэктура)

**Сту́па** (ад санскрыт स्तूप *узвышша*), або **дагоба** (санскрыт दातु-गर्भ *месца рэліквій*) — будысцкае культавае збудаванне ў выглядзе купалу для захавання рэліквій.

Згодна рэлігійнай традыцыі, першыя ступы былі ўзведзены над прахам, пахавальнай урнай і вуглямі з пахавальнага вогнішча Буды пасля яго смерці. На працягу стагоддзяў у розных краінах з’явіліся розныя найменні і традыцыі будавання ступ, аднак усе яны робяцца замкнёнымі, полымі знутры, але з разнастайнымі архітэктурнымі элементамі (фундаментам, ступенямі, падстрэшкамі, громаадводам, парэнчамі і г. д.) са знешняга боку.

Ступы звычайна падзяляюцца на:
* Пахавальныя (з рэшткамі Буды або яго знакамітых паслядоўнікаў)
* Памятныя (у гонар пэўных падзей з жыцця Буды)
* Рэчавыя (са свяшчэннымі рэчамі і тэкстамі)
* Сімвалічныя (як сімвалы пэўных пастулатаў будысцкай тэалогіі)
* Запаветныя (у гонар рэлігійных запаветаў)

## Галерэя 

Image:SirkapRoundStupa.JPG|Пакістан, II ст. да н. э.
Image:Stupa Borobudur.jpg|Барабудур у Інданезіі, 750 - 850 гг.
Image:Kiri Vihara 01.jpg|Паланарува на Шры-Ланцы, XII ст.
Image:Angkor Wat Central Pano.jpg|Ангкор-Ват у Камбоджы, XII ст.
Image:Chortens col.jpg|Паўночная Індыя, XX ст.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Усё пра ступы

Катэгорыя:Культавыя збудаванні
Катэгорыя:Будызм
Пагада

[thumb|290px|Кітайскія пагады на рацэ [Ліцзян (Гуйлінь)]]
**Па́гада** (партугальскае вымаўленне , *бхагават*, «свяшчэнны, славуты»; , *то:*; , баа-та, «вежа скарбаў») — будыйскае ці індуісцкае збудаванне культавага характару. У розных краінах да пагад адносяць розныя тыпы збудаванняў.

У Тайландзе, Бірме, Шры-Ланцы, Лаосе, Камбоджы пагадамі завуць будыйскія ступы, якія часцяком з’яўляюцца сховішчамі свяшчэнных прадметаў ці мемарыяльнымі комплексамі.

У Непале, паўночнай Індыі, у Тыбеце, Кітаі, Карэі, Японіі, В’етнаме, Інданезіі, а таксама ў заходніх краінах пагадамі завуць шмат’ярусныя вежы, якія выкарыстоўваюцца як храмы.

Лічыцца, што першыя пагады такога роду з’явіліся ў Непале, пасля чаго непальскія архітэктары распаўсюдзілі пагады па ўсім Далёкім Усходзе. Прататыпам непальскай пагады з’яўляецца будыйская ступа, якая ў краінах будызму тхеравады дагэтуль завецца пагадай, у іншых краінах пагады ад ступ адрозніваюць. У Непале ў форме пагады будуюць індуісцкія храмы.

## Знакамітыя пагады 

Выява:EinSaeulen_Pagode_Hanoi.JPG|Аднакалонная пагада ў Ханоі
Выява:Yakushiji Nara11s5bs4200.jpg|Пагада Якусідзі каля горада Нара (Японія)
Выява:Japan Kyoto KiyoMizuDera pagoda DSC00616.jpg|Пагада ў храме Кіёмідзу-дэра ў Кіёта (Японія)
Выява:Da yan ta.jpg|Вялікая пагада дзікіх гусей у Сіяне (Кітай)
Выява:Xiao yan ta.jpg|Малая пагада дзікіх гусей у Сіяне (Кітай)
Выява:Wan song monk pagoda01.jpg|Пагада Ваньсун у Пекіне
Выява:Pagoda, Royal Botanic Gardens, Kew, London.jpg|Вялікая пагада ў Лондане — помнік шынуазры.
Выява:Beihai-baita.jpg|Белая пагада ў Пекіне
File:Pagoda_at_Mumbai.jpg|Глобал Віпасана Пагада ў Мумбаі, (Індыя).

## Гл. таксама 
* Ступа
* Кумбум
* Тахота

## Літаратура 
*
Тхо

**Тхо**, або **цо** () — група малых этнічных супольнасцей на поўначы В’етнама. Падзяляюцца на аб'яднанні *кеа*, *мон*, *чыой*, *хо*, *дан-лаі*, *лі-ха*, *тай*, *кон-ха*, *са-ла-вань*. Агульная колькасць (2019 г.) — 91 430 чал.

## Народная культура
Тхо жывуць у пагорыстай лясістай мясцовасці. Займаюцца падсечна-агнявым земляробствам. Вырошчваюць рыс і каноплі. Апошнія выкарыстоўваюцца выключна ў тэхнічных мэтах для вытворчасці рыбалоўных і паляўнічых сетак, мяшкоў і гамакоў. Шырока распаўсюджаны збіральніцтва, паляванне, рыбалоўства. У наш час многія тхо практыкуюць рамесныя заняткі. Цікава, што ткацтвам яны не займаюцца. 

У мінулым будаваліся слупавыя хаціны на па́лях. У наш час пераважаюць каркасныя пабудовы. Паколькі тхо ўжо з XVIII - XIX стст. шчыльна сутыкаліся з суседзямі-в'етамі і былі ўцягнуты ў гандаль з імі, то фактычна ў гэты час страцілі арыгінальную нацыянальную вопратку, песенныя і музычныя традыцыі. Фальклор тхо адметны сваімі казкамі, прымаўкамі, дзіцячай рыфмаванай паэзіяй. 

У традыцыйнай культуры шырока распаўсюджаны дашлюбныя адносіны, аднак яны магчымы толькі ў пэўныя святочныя дні. Абавязковы выкуп нявесты, таму маладыя мужчыны-тхо звычайна доўга збіраюць сродкі, каб заключыць шлюб. Сем'і аб'ядноўваліся ў вясковыя абшчыны, якія з'яўляліся валадарамі зямлі. Знутры абшчыны існуе суседская дапамога і агульнае карыстанне вынікамі сумеснай працы. 

## Мова
Мова тхо блізкая да в'етнамскай і мыонгскай. Агульнай літаратурнай мовы фактычна няма. У пісьмовасці выкарыстоўваецца в'етнамскій алфавіт на аснове лацінкі. 

## Рэлігія
Большасць вернікаў спавядае будызм. Шырока распаўсюджаны культ продкаў. 

## Знакамітыя тхо
*Чу Ван Тан — в’етнамскі ваенны дзеяч.

## Спасылкі 
* The Thổ 
* Dân tộc Thổ 
* joshuaproject.net

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы В’етнама
Чу Ван Тан

**Чу Ван Тан** (, 22 мая 1909—1984) — в'етнамскі ваенны дзеяч, генерал.

Чу Ван Тан нарадзіўся ў сям’і аднаго з правадыроў народа тхо на поўначы В’етнама, не далёка ад мяжы з Кітаем. У маладосці супрацоўнічаў з французскай каланіяльнай адміністацыяй. У 1935 г. узначаліў ваенізаванае аддзяленне адной з патаемных нацыяналістычных в’етнамскіх арганізацый. У 1936 г. уступіў у Камуністычную партыю. Падчас акупацыі В’етнама арміяй Японіі (1940—1945 гг.) удзельнічаў у партызанскім руху.

У жніўні 1945 г. Чу Ван Тан далучыўся да паўстанцкага ўрада, у якім займаў пост ваеннага міністра (да 2 сакавіка 1946 г.). У далейшым займаў адказныя ваенныя пасты, адыграў значную ролю ў вызваленні В’етнама ад французскай каланіяльнай залежнасці. У 1959 г. атрымаў званне генерала. Удзельнічаў у палітычным жыцці Паўночнага, а потым і аб’яднанага В’етнама.

Падчас вайны з Кітаем у 1979 г. быў арыштаваны з-за сяброўскіх адносін з некаторымі армейскімі і ўрадавымі дзеячамі, якія абвінавачваліся ў падтрымцы мааістаў. Пасля вайны вызвалены, але канчаткова не рэабілітаваны. Апошнія гады жыцця правёў у ізаляцыі ад сям’і. Памёр у 1984 годзе ў Ханоі.

## Спасылкі 
* Tướng Chu Văn Tấn — Bộ trưởng Quốc phòng đầu tiên 

Катэгорыя:Военачальнікі
Катэгорыя:Генералы В’етнамскай народнай арміі
Катэгорыя:Міністры абароны В’етнама
Тхо (значэнні)

## Этнічныя супольнасці
***Тхо** — група малых народаў на поўначы В’етнама, блізкая па мове і культуры да в'етаў і мыонгаў.
***Тхо** — састарэлая назва аднаго з тайскіх народаў на поўначы В’етнама.

## Асобы
***Ле Дык Тхо** — в’етнамскі дыпламат, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1973).
Тыыт

**Тыы́т** або '''ч'юць''' () — група малых этнічных супольнасцей на поўначы цэнтральнага В’етнама і ў суседнім Лаосе. Падзяляюцца на аб'яднанні *са-ла-вань*, *рух*, *шаць*, *а-рэм*, *ча-ку*, *у-мо*, *так-кюх*, *май*, *ма-льен*, *ту-вань* і інш. Агульная колькасць (2013 г.) - 4700 чал.

Тыыт насяляюць узгорыстую мясцовасць, займаюцца падсечна-агнявым земляробствам (вырошчваюць рыс, бавоўну, гародніну), рыбалоўствам і паляваннем. Мова блізкая да в'ецкай і мыонгскай. 

У рэлігійным жыцці пераважае шанаванне продкаў сям'і і роду, магічная і шаманская практыка абароны ад злых духаў, прыцягнення дабрабыту.

Тыыт знакаміты сваім арыгінальным песенным і музычным мастацтвам. 

## Спасылкі
*The Chứt 
*joshuaproject.net
*Chut ethnic group 
*The Chut People 

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы В’етнама
Катэгорыя:Народы Лаоса
Вялікая пагада дзікіх гусей

**Вялікая пагада дзікіх гусей** () — цагляная пагада, пабудаваная ў Чан'ане у той час, калі ён быў сталіцай кітайскай імперыі Тан.

Вялікая пагада збудавана пад уплывам індыйскага дойлідства ў 652 годзе і першапачаткова складалася з пяці ярусаў, на якіх былі змешчаны будысцкія статуі і рэліквіі, сабраныя падчас сваіх падарожжаў Сюаньцзанам. У 704 годзе імператрыца У распарадзілася надбудаваць да пагады яшчэ пяць ярусаў. Тры верхнія ярусы моцна пацярпелі ў час сярэдневяковых войн, і іх прыйшлося знесці. У наш час пагада сяміярусная, узвышаецца на вышыню 64 метраў; з верхняга яруса адкрываецца від старадаўняга горада. Непадалёк раскінуўся Храм матчынага кахання (589 г., перабудаваны ў 647 г.)

Вакол пагады — будыйскі манастыр з вялікім паркам, у парку стаіць помнік Сюаньцзану, парк упрыгожаны помнікамі славутых кітайскіх паэтаў, мысліцеляў, мастакоў, вучоных.

Image:Wild goose pagoda xian china.jpg|Вялікая пагада
Image:Pagoda de la oca salvaje.jpg|Вялікая пагада
Image:ChinaTrip2005-110.jpg|Вялікая пагада

## Гл. таксама 
* Малая пагада дзікіх гусей
* Сюаньцзан
* Сіянь

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пагады
Катэгорыя:Будыйскія храмы і манастыры Кітая
Катэгорыя:Сіянь
Якусідзі

thumb|250px|right|Храм Якусідзі

 — старажытны будыйскі храм у Японіі ў горадзе Нары. Храм ахоўваецца як аб'ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Храм уяўляе традыцыю хоса. Храм знакаміты скульптурнай трыядай Якусі, якая ўключае Якусі-нёрай (Буду медыцыны) і бадхісатв Чандрапрабху і Сур'япрабху. Храм уваходзіць у лік сямі найбуйнейшых паўднёвых храмаў поўдня.

## Гісторыя 
Храм быў заснаваны ў 680 годзе ў Касіхара імператарам Тэму, будаўніцтва зацягнулася і імператар памёр. Толькі ў 697 годзе была ўсталявана статуя Якусі-нёрай, а ў 697 годзе будаўніцтва храма было завершана.

Храм быў перанесены ў Нару ў 710 годзе, цалкам перанясенне храма завяршылася ў 718 годзе.

У храмавы комплекс уваходзіць Конда (Галоўная зала), кода (Лекцыйная зала), Усходняя і Заходняя пагады. Структура храма сімвалізуе будыйскі рай на зямлі. Храм перажыў некалькі пажараў і стыхійных бедстваў, і пацярпеў падчас грамадзянскай вайны ў 1528 годзе. У пажары 1528 года згарэла ўсё, акрамя Усходняй пагады, якая на цяперашні час з'яўляецца адной з найстаражытных драўляных пабудоў на Зямлі.
 
Асноўная зала, якая пацярпела ад пажару, была рэканструявана ў 1970 годзе.

Храм асацыюецца з дзейнасцю кітайскага манаха Сюаньцзана (Гэндза-Сандза), які вучыўся ў Індыі з 627 па 645 і прабыў доўгі час у манастыры Наланда, прынёс і перавёў вялікую колькасць будыйскіх сачыненняў. Насценны роспіс храма распавядае пра падарожжа Сюаньцзана ў Індыю.

## Спасылкі 
* 
* Сайт храма Якусідзі 
* 
* Japan Guide

Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Будыйскія храмы Нара
Катэгорыя:Нацыянальныя скарбы Японіі
Осіецка-Бараньская жупанія

**Осіецка-Бараньская жупанія** () – адміністрацыйная адзінка Харватыі. Знаходзіцца па паўночным усходзе і мяжуе з Венгрыяй і Сербіяй, а таксама Вукаварска-Срэмскай, Пожэжска-Славанскай і Вітравіціцка-Подраўскай жупаніямі. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад Осіек. Акрамя яго ў жупаніі знаходзяцца гарады Джакава, Нашыцэ, Валпава, Белішчэ і Белі-Манасцір.

Згодна з вынікамі перапісу 2011 года ў жупаніі пражывае 305 032 чалавека з якіх:
* 262 004 чалавека (ці 85,9%) – харваты;
* 23 657 чалавек (ці 7,8%) – сербы;
* 8 249 чалавек (ці 2,7%) – венгры;
* 2 293 чалавекі (ці 0,8%) – славенцы;
* 8 829 чалавек (ці 2,9%) – іншыя нацыянальнасці.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жупаніі Харватыі
Вараждзінская жупанія

**Вараждзінская  жупанія** () — адміністрацыйная адзінка на поўначы Харватыі. Адміністрацыйным цэнтрам з'яўляецца горад Вараждзін. Плошча жупаніі складае 1 262 км². На поўначы мяжуе з Меджымурскай жупаніяй, на паўднёвым усходзе з Капрыўніцка-Крыжэвацкай жупаніяй, на поўдні з Заграбскай жупаніяй, на паўнёвым захадзе з Капрыўніцка-Загарскай жупаніяй. На паўночным захадзе Вараждзінская жупанія мяжуе са Славеніяй. Праз жупанію праходзяць буйныя транспартныя магістралі ў накірунках Будапешт – Вараждзін – Заграб і Марыбор – Вараждзін – Осіек.

Паўночная частка жупаніі размяшчаецца ў даліне ракі Дравы, паўднёвая ўзвышаная. Мяжа з Капрыўніцка-Загарскай жупаніяй праходзіць уздоўж халмістага храбта *Іваншчыца*, мяжа з Капрыўніцка-Крыжавацкай жупаніяй па градзе *Калнік*.

Згодна з перапісам 2011 года на тэрыторыі жупаніі пражывае 175 951 чалавек.

У адміністрацыйным сэнсе жупанія падзеленая на 6 гарадоў і 22 абшчыны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жупаніі Харватыі
Бродска-Посаўская жупанія

**Бродска-Посаўская жупанія** () — адміністрацыйная адзінка на паўночным усходзе Харватыі. Тэрыторыя жупаніі выцягнутая ўздоўж мяжы з Босніяй і Герцагавінай па беразе ракі Сава. Бродска-Посаўская жупанія адносіцца да гістарычнага рэгіёна Пасавіна. Сталіца — горад Славанскі-Брод.

## Геаграфія 
Плошча жупаніі складае 2043 км². На захадзе мяжуе з Сісацка-Маславінскай жупаніяй, на ўсходзе з Вукаварска-Срэмскай жупаніяй, на поўначы з Пожэжска-Славанскай жупаніяй, а на паўночным усходзе з Осіецка-Бараньскай жупаніяй.

У паўднёвай частцы, якая прымыкае да ракі Сава, тэрыторыя нізінная, на поўначы пачынаюцца халмістая града, з самым высокім пунктам — гарой Псунь.

## Насельніцтва 
Паводле даных перапісу 2011 года на тэрыторыі жупаніі жывуць 172 993 чалавекі.

Нацыянальны склад:
# 94 % — харваты;
# 3 % — сербы;
# 0,3 % — цыганы;
# 0,21 % — баснійцы;
# 0,16 % — албанцы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жупаніі Харватыі
Малая пагада дзікіх гусей

**Малая пагада дзікіх гусей** — () — найбуйнейшы помнік кітайскай архітэктуры, збудаваны з цэглы ў Чан'ане ў той час, калі ён быў сталіцай дынастыі Тан і самым населеным горадам планеты.

Малая пагада дзікіх гусей была пабудавана для размяшчэння будысцкіх рукапісаў індыйскага паходжання па ініцыятыве манаха-падарожніка Іцзіна, які змог угаварыць імператара  Гаа-цзуна ў  707 — 709 гг., значную частку сродкаў на будаўніцтва выдаткавалі наложніцы імператара. 

У пагаду некалькі разоў трапляла маланка, яна перажыла некалькі землетрасенняў. Падчас Вялікага землетрасення 1556 года 45-мятровае збудаванне паглыбілася ў зямлю на два метры; у такім выглядзе яно і дайшло да нашых дзён.

Тое, што пагада не разбурылася на працягу некалькіх землетрасенняў, лічыцца цудам, і пагадзе прыпісваюцца містычныя ўласцівасці. Сучасныя даследаванні глебаў паказалі, што пагада стаіць на круглай каменнай грудзе, якая змешчана ў мяккія пароды. У момант землетрасення груда адхіляецца ўбок, падобна да ванькі-ўстанькі, а потым вяртаецца ў зыходнае становішча.

Вакол малой пагады размешчаны вялікі парк з некалькімі будыйскімі храмамі, а таксама фантанам. У глыбіні парку — Музей Сіяня са шматлікімі экспанатамі па гісторыі горада і дынастыям кітайскай гісторыі.

## Гл. таксама
* Вялікая пагада дзікіх гусей

Катэгорыя:Пагады
Катэгорыя:Храмы Кітая
Катэгорыя:Сіянь
Біблія Тындэйла

з перакладу Новага Запавету Уільяма Тындэйла 1525 года.]]
**Бі́блія Тындэ́йла** () — пераклад Бібліі на англійскую мову, здзейснены Уільямам Тындэйлам. Лічыцца першым англійскім перакладам з арыгінальных яўрэйскіх і грэчаскіх тэкстаў. Пераклад названы імем Тындэйла, хоць ён не паспеў выдаць Біблію цалкам. Да свайго смяротнага пакарання Уільям Тындэйл скончыў пераклад Новага Запавету і прыкладна паловы Старога.

## Гісторыя 
У 1522 годзе Тындэйл нелегальна прыдбаў копію нямецкага перакладу Новага Запавету Марціна Лютэра, з чаго ўсё і пачалося. Захапіўшыся Лютэравай працай, Уільям неадкладна вырашыў паўтарыць гэта па-англійску. Ён паведаміў пра свой намер лонданскаму біскупу Катберту Танстэлу, аднак той не падтрымаў гэта пачынанне. Пасля адмовы Танстэла Тындэйл пераехаў на кантынент і асеў у Гамбургу, дзе ў 1524 скончыў пераклад Новага Запавету. Першае яго выданне пабачыла свет у 1526 годзе. У 1534 і 1536 выйшлі перагледжаныя перакладчыкам выданні, а пасля яго смерці яны перагледжваліся і перавыдаваліся яшчэ некалькі разоў.

## Рэакцыя каталіцкай царквы 
Пераклады Уільяма Тындэйла былі асуджаны як царквой, так і манархічнай уладай Англіі, дзе супраціўленне рэфармацкаму руху цягнулася даўжэй. Перакладчык быў вымушаны пакінуць краіну і пасяліцца на прарэфармацкай зямлі. Пераклад 1526 года быў забаронены ў Англіі, любая копія павінна была быць спалена.

## Значэнне 
Значэнне створанага Тындэйлам перакладу цяжка пераацаніць. Яго Біблія пакладзена ў аснову мноства іншых пазнейшых перакладаў. На яго аснове створана , якая стала першым афіцыйна ўхваленым перакладам Бібліі на англійскую мову. Біблія Тындэйла таксама адыграла ключавую ролю ў распаўсюджанні ідэй Рэфармацыі ў Англіі.

## Літаратура 
* Coggan, Donald. *The English Bible*. Essex: Longmans, Greeb & Co. Ltd., 1968.
* Partridge, A.C. *English Biblical Translations*. London: Andrè Deutsch Limited, 1973.
* Pollard, Alfred W., ed. *Records of the English Bible*. Wm. Dawson & Sons Ltd., 1974.
* Thompson, Craig R. *The Bible in English*. New York: Cornell University Press, 1963.

## Спасылкі 
* Навучальная версія Новага Запавету Уільяма Тындэйла 1534 года выдання 
* Брытанская бібліятэка  

Тындэйла
Лакно (археалагічны помнік)

**Лакно́** — археалагічныя помнікі: стаянкі эпохі неаліту каля вёскі Лакно (Гродзенскі раён). Выявілі і абследавалі ў 1996 годзе В. Л. Лакіза і В. С. Абухоўскі.

## Стаянка-1 
Знаходзіцца за 0,5—0,6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі на мысе карэннага берага возера Лакно. Мыс абмежаваны балотам і невялікай ракой, якая выцякае з возера. Памеры 50х140 м. Знойдзены 2 крамянёвыя абломкі, 4 сколы, 4 пласціны, 7 адшчэпаў, 5 нуклеусаў, 3 рэтушаваныя адшчэпы, 2 скобелі і 4 скрабкі на адшчэпах, разец, нож на масіўным пласціністым адшчэпе, лязовая частка крамянёвай шліфаванай сякеры прамавугольнага сячэння, фрагмент ляпной керамікі. Матэрыялы адносяцца да эпохі неаліту — культур нёманскай, шарападобных амфар і кола культуры шнуравой керамікі.

## Стаянка-2 
Знаходзіцца за 0,4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, за 0,1—0,15 км ад стаянкі-1. Памеры 30х100 м. Знойдзены 20 крамянёвых адшчэпаў і пласцін, 4 нуклеусы, разец, 2 рэтушаваныя адшчэпы, 3 скрабкі, пласціна са скошаным рэтушшу канцом, фрагмент ляпной керамікі з мінеральнымі дамешкамі ў цесце і штрыхаванай паверхняй. Матэрыялы адносяцца да эпохі неаліту — нёманскай культуры і кола культуры шнуравой керамікі.

## Літаратура 
* *Лакіза, В. Л.* Лакно / В. Л. Лакіза // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: У 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2011. — 464 с.: іл. — С. 7. — ISBN 978-985-11-0549-2.
* *Лакіза, В. Л.* Старажытнасці позняга неаліту, ранняга і сярэдняга перыядаў бронзавага веку Беларускага Панямоння / В. Л. Лакіза; Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут гісторыі. — Мн.: Беларуская навука, 2008. — 342, [1] c. — ISBN 978-985-08-0938-4.

Катэгорыя:Вёска Лакно
Катэгорыя:Стаянкі Гродзенскага раёна
Археалагічны музей Стамбула

thumb|right|250px|Археалагічны музей Стамбула
thumb|right|Фрагменты таблічкі з Кадэшскім дагаворам
thumb|right|Старажытнагрэчаская экспазіцыя
**Археалагічны музей Стамбула** () знаходзіцца ў Стамбуле, сталіцы Турцыі ў Асманскую эпоху. Комплекс размешчаны побач з паркам Гюльхане і палацам Тапкапы і  складаецца з трох музеяў — галоўнага будынка, музея Старажытнага Усходу і Кафлянага павільёна — і змяшчае больш за мільён экспанатаў розных эпох.

## Апісанне 
Музей быў заснаваны ў канцы XIX стагоддзя па ініцыятыве выдатнага турэцкага жывапісца і археолага Асмана Хамдзі-бея. Будаўніцтва асноўнага будынка ў неакласічным стылі пачалося ў 1881 годзе па праекце франка-турэцкага архітэктара Аляксандра Валоры і канчаткова завяршылася ў 1902 годзе. Адкрыццё музея адбылося 13 чэрвеня 1891 года. У 1903 годзе і 1907 годзе да яго былі дададзены правае і левае крыло, у выніку чаго будынак атрымаў сваё цяперашняе аблічча.

У будынку, які ў наш час займае музей Старажытнага Усходу, першапачаткова знаходзілася Школа выяўленчых мастацтваў. Пазней яно было перапланавана пад музей, адкрыццё якога адбылося ў 1935 годзе. У 1963 годзе музей Старажытнага Усходу быў зачынены для наведвання і пасля рэстаўрацыі быў зноў адкрыты ў 1974 годзе.

Кафляны павільён быў узведзены яшчэ ў 1472 годзе па загадзе султана Мехмеда II Заваёўніка і з’яўляецца адным з найстарэйшых помнікаў асманскай архітэктуры, якія захаваліся ў Стамбуле. З 1885 па 1891 год у яго памяшканні размяшчаўся Імперскі музей, затым з 1953 года ўнутры яго знаходзіўся музей турэцкага і ісламскага мастацтва, а ў 1981 годзе кафляны павільён быў далучаны да комплексу археалагічнага музея.

## Экспанаты 
Экспазіцыя музея змяшчае вялікую колькасць вельмі каштоўных экспанатаў. Найбольш значныя з іх:
* Сідонскі саркафаг са сцэнамі з жыцця Аляксандра Македонскага
* Саркафаг Жанчыны, якая плача з некраполіса ў Сідоне
* Саркафагі Табніта і Сатрапа
* Лікійскае надмагілле
* Статуя Эфеба
* Фрагменты статуй з храма Зеўса ў Пергаме
* Статуя льва, адзіны прадмет з маўзалея ў Галікарнасе, які застаўся ў Турцыі 
* Галава змяі ад калоны з плошчы Ахмедые
* Статуя багіні Кібелы
* Бюсты Зеўса і Аляксандра Македонскага
* Фрагменты храма Афіны з Асаса
* Артэфакты, выяўленыя пры раскопках Троі
* 800 тысяч атаманскіх манет, пячатак, ордэнаў і медаляў
* Таблічка (адна з трох вядомых) з мірным пагадненнем, заключаным пасля бітвы пры Кадэшы паміж егіпецкім фараонам Рамсесам II і хецкім царом Хатусілі III
* Абеліск цара Асірыі Адад-нірары III
* Калекцыя клінапісных таблічак, якая змяшчае каля 75 тысяч дакументаў
* Артэфакты старажытных цывілізацый Малой Азіі, Двурэчча, Аравійскага паўвострава і Егіпта
* Сілаамскі надпіс з тунэля Езекіі ў Іерусаліме
* Каляндар з Гезера

## Спасылкі 
* Археалагічны музей Стамбула на сэрвісе Яндэкс.Панарамы
* Артыкул пра музей на Travel.nytimes.com 
* Фатаграфіі на Flickr.com

Катэгорыя:Музеі Стамбула
Катэгорыя:Археалагічныя музеі
Катэгорыя:Археалогія ў Турцыі
Сідонскі саркафаг

**Сідонскі саркафаг** — адзін з самых знакамітых саркафагаў антычнасці, выяўлены з трыма іншымі ў некропалі Сідона ў 1887 годзе і пасля перавезены ў археалагічны музей Стамбула.

Доўгі час лічылася, што саркафаг быў выраблены з пентэліконскага мармуру ў 311 годзе да н.э. для пахавання Абдаланіма — садоўніка, якога Аляксандр Македонскі зрабіў царом. Карл Шэфальд лічыць манеру рэльефаў далісіпаўскай, гэта значыць занадта архаічнай для гэтай даты.

На адным боку саркафага адлюстравана бітва пры Ісе (верагодна, па тым жа крыніцы, што і мазаіка Аляксандра), на іншай — паляўнічыя сцэны, магчыма, з удзелам Аляксандра і сідонскага цара.

## Гл. таксама 
* Мазаіка Аляксандра
* Знакамітыя саркафагі старажытнасці

## Літаратура 
* Volkmar von Graeve: Der Alexandersarkophag und seine Werkstatt. Berlin 1970.
* Richard Neudecker: Alexandersarkophag. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 1, Metzler, Stuttgart 1996, ISBN 3-476-01471-1, Sp. 462.
* Alexander Demandt: Alexander der Große. Leben und Legende. C. H. Beck, München 2009, ISBN 978-3-406-59085-6, S. 152-153.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Эліністычнае мастацтва
Катэгорыя:Аляксандр Македонскі
Эфеб

»]]
**Эфе́б** () — у старажытнагрэчаскім грамадстве — юнак, які дасягнуў узросту, калі ён атрымліваў усе правы грамадзяніна (16 гадоў, у Афінах — 18), становячыся членам **эфебіі** — супольнасці маладых людзей-грамадзян поліса. З гэтага часу малады чалавек станавіўся ваеннаабавязаным і прыцягваўся да вайсковай службы, якую праходзіў да 20 гадоў. Становячыся эфебам, малады грамадзянін падвяргаўся дакімасіі з мэтай праверкі магчымасці надання яму ўсіх грамадзянскіх правоў, заносіўся ў спісы свайго дэма.

Праз два гады (ці на другі год) па дасягненні сталасці, на 18 годзе жыцця маладыя людзі ў Афінах праз занясенне ў Ληξιαρχικόν (супольная кніга іх дэма) абвяшчаліся паўналетнімі і самастойнымі грамадзянамі. Унесены ў спісы даваў прысягу грамадзяніна ў храме Аграўлы, рабіўся здольным насіць зброю, атрымліваў права з’яўляцца ў судзе, жаніцца і г.д.

Права ўдзельнічаць у народным сходзе эфеб атрымліваў толькі праз два гады, праз занясенне ў πίναξ ἐκκλησιαστικός, на 20 годзе жыцця, пасля таго, як ён праслужыў два гады ў памежнай варце, як περίπολος. З тых часоў ён мог удзельнічаць і ў войнах па-за межамі айчыны. Акрамя гэтага вузкага значэння слова, існуе яшчэ шырэйшае, паводле якога ἔφηβος мог быць названы ўсякі малады чалавек, які выйшаў з дзіцячага ўзросту. У мастацтве маладыя людзі гэтага ўзросту адлюстроўваюцца з коратка стрыжанымі валасамі ў супрацьлегласць хлопчыкам і мужам, якія насілі даўжэйшыя валасы (κομα̃ν). Гэта састрыганне валасоў здзяйснялася да ἐπὶ διετὲς ἡβη̃σαι, верагодна, на 16 годзе, і, верагодна, ад гэтага акту трэці дзень свята Апатурый зваўся κουρεω̃τις (ад κουρα, κείρω).
 
Для праходжання ваеннага мастацтва эфебы мелі двух выкладчыкаў гімнастыкі і, звыш таго, асобных выкладчыкаў для ўдасканалення навыкаў у стральбе з лука, кіданні дроціка, выкарыстанні зброі, кіраванні катапультай і г.д. Лекцыі па прадметах агульнай адукацыі (паводле Плутарха = γράμματα з філасофіяй, геаметрыяй, рыторыкай і музыкай) чыталіся ў Дыягенаўскай гімназіі (Διογενετον). У канцы года эфебы атрымлівалі ў народным сходзе, які збіраўся ў тэатры, па шчыту і дзідзе, пасля чаго праходзілі школу палявой і гарнізоннай службы ў якасці гарнізонных салдат ці ахоўнікаў парадку ў грамадскіх месцах. У якасці гарнізонных салдат яны зваліся таксама перыпаламі.

## Літаратура 
* Ф. Любкер. Реальный словарь классических древностей. СПб., 1886. 
* 

Катэгорыя:Насельніцтва Старажытнай Грэцыі
Цвітан Галіч

**Цвітан Галіч** ( — ) — харвацкі ас часоў Другой сусветнай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 лістапада 1909 года ў вёсцы Горыца каля мястэчка Любушкі на адрыятычным узбярэжжы Харватыі, што была ў той час у складзе Аўстра-Венгрыі. Скончыў сярэднюю школу ў горадзе Совічы, што ў цяперашняй Босніі і Герцагавіне. У 1927 годзе быў прызваны ў югаслаўскія каралеўскія паветраныя сілы і скончыў лётную акадэмію ў горадзе Мостар у 1932 годзе.

Пасля заканчэння красавіцкай вайны далучыўся да ваенна-паветраных сіл Незалежнай Харватыі. Стаў валанцёрам, далучыўшыся да Харвацкага паветранага легіёна, і адправіўся ў горад Фюрт пад Нюрнберг для спецыяльных трэніровак перад адбыццём на Ўсходні фронт як сябрам 15-ай (харвацкай) эскадрыльі (штафеля). Першая перамога ў паветраным баю была атрымана Галічам 2 сакавіка 1942 года на самалёце Bf 109E-4, збіўшы савецкі разведчык Р-10 каля пасёлка Магітаўка на ўзбярэжжы Азоўскага мора.

Да чэрвеня 1943 года Цвітан атрымаў 38 пацверджаныя паветраныя перамогі. 3 чэрвеня быў узнагароджаны Германскім крыжом у золаце. З Германіі ён таксама атрымаў жалезныя крыжы 2-га і 1-га класаў. Антэ Павеліч узнагародзіў пілота ўзнагародай «За храбрасць» і дараваў званне «рыцар».

Загінуў харвацкі ас пад час паветранага налёта англійскай авіяцыі на аэрадром Залужаны, што пад горадам Баня-Лука 6 красавіка 1944 года ад выбуху бомбы. Адбылося гэта ў той момант, калі Галіч вярнуўся з патрулявання, прызямліўся і вылазіў з самалёта. Пахаваны быў Цвітан на могілках Мірагой у Заграбе. Але магіла быра разбурана камуністамі пасля ўзяцця горада ў 1945 годзе.

Усяго на рахунку Галіча 439 баявых вылетаў, 38 перамог падцверджаных і 8 непадцверджаных.

## Літаратура 
* Savic, D. and Ciglic, B. Croatian Aces of World War II Osprey Aircraft of the Aces - 49, Oxford, 2002 ISBN 1-84176-435-3.

http://www.clubhyper.com/reference/axisalliesbg_1.htm
Лагойскія гарадзішчы

**Лагойскія гарадзішчы** — археалагічныя помнікі культуры штрыхаванай керамікі каля Лагойска (Мінская вобласць).

## Гарадзішча-1 
Знаходзіцца за 1 км на паўночны захад ад Лагойска, ва ўрочышчы Замкавая Гара. Пляцоўка амаль круглая, плошча 0,3 га, на схілах прасочваюцца рэшткі вала. Даследаваў у 1915 годзе М. В. Шавельскі, абследавалі ў 1966 годзе Г. В. Штыхаў, у 1979 годзе М. І. Лашанкоў. Культурны пласт 0,3—0,5 м. Знойдзены невялікія кавалкі ляпных пасудзін, рэшткі печаў-домніц, жалезны шлак.

## Гарадзішча-2 
Знаходзіцца на паўночна-ўсходняй ускраіне Лагойска каля дарогі на Зембін, ва ўрочышчы Паненская Гара. Займае высокі мыс на беразе Гайны. Пляцоўка памерамі 30х20 м, з усходу ўмацавана валам і ровам. Даследавалі ў 1965 годзе К. П. Шут, у 1966 годзе Г. В. Штыхаў, у 1979 годзе М. І. Лашанкоў. Культурнага пласту амаль няма. На схілах пляцоўкі знойдзены невялікія кавалкі ляпных пасудзін.

## Літаратура 
* Штыхаў, Г. В. Лагойскія гарадзішчы / Г. В. Штыхаў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: У 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2011. — 464 с.: іл. — С. 6. — ISBN 978-985-11-0549-2.
* Штыхаў, Г. Ажываюць сівыя стагоддзі / Георгі Штыхаў. — Мінск: Народная асвета, 1982. — 173, [2] c. — (Школьнікам ― аб гісторыі БССР).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Культура штрыхаванай керамікі
Катэгорыя:Гарадзішчы Лагойскага раёна
Катэгорыя:Лагойск
Землетрасенне ў Авеццана

thumb|right|250px|Руіны віа Напалі ў Авецана пасля землетрасення

**Землетрасенне ў Авецана** адбылося 13 студзеня 1915 года і стала адным з самых катастрафічных у гісторыі Італіі. Эпіцэнтр размяшчаўся недалёка ад г. Авеццана ў цэнтральных частках Апенінскага паўвострава. Сіла па шкале Рыхтэра дасягнула 7,5 балаў. Разбурэнням падверглася плошча звыш 1600 квадратных кіламетраў, разбураны былі сотні пасёлкаў і вёсак Цэнтральнай Італіі, размешчаных па лініі ўздоўж разломаў па краі скідной Фучынскай катлавіны, былое возера якой было асушана ў 1876 годзе. Моцная рассечанасць Цэнтральных Апенінаў узмацніла разбурэнні. Штуршкі пры гэтым адчуваліся практычна па ўсім паўвостраве, выклікаўшы хваляванні як на адрыятычным, так і на тырэнскім беразе краіны. Па афіцыйных адзнаках, загінула 32 600 чалавек. Значная колькасць італьянцаў стала бежанцамі, шмат хто пераехаў на поўнач краіны ці эмігрыраваў у Францыю, Аргенціну, Бразілію, Канаду, ЗША.

Катэгорыя:Землетрасенні ў Італіі
Катэгорыя:Землетрасенні 1915 года
Катэгорыя:1915 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі 13 студзеня
Катэгорыя:Студзень 1915 года
Цэнтральная Італія

**Цэнтральная Італія** — сярэдняя частка сучаснай Італьянскай Рэспублікі, свайго роду пераходнае, сувязное звяно паміж Паўночнай Італіяй і Паўднёвай Італіяй («медзаджорна»). Складаецца з рэгіёнаў Лацыё, Марке, Таскана і Умбрыя.

Цэнтральная Італія занята моцна расчлянёнымі хрыбтамі Цэнтральных Апенін, маецца шмат ліній сейсмалагічных разломаў, якія чаргуюцца з катлавінамі, высокая верагоднасць разбуральных землетрасенняў, напрыклад, землетрасенне ў Авецана 1915 года. У цэнтральнай Італіі размешчана сталіца краіны — горад Рым, а таксама незалежная духоўная дзяржава Ватыкан. У цэнтральнай Італіі ўзнік і сучасная літаратурная італьянская мова (у аснове сваёй — тасканская мова).

## Гісторыя 
У часы антычнасці тэрыторыю засялялі разнастайныя індаеўрапейскія (італійскія лаціны) і неіндаеўрапейскія (этрускі) плямёны. Усе яны былі аб’яднаны і раманізаваны ў межах Рымскай імперыі. Пасля 476 года нашэсці германскіх плямёнаў з поўначы і візантыйцаў з поўдня, а таксама ўзмацненне ўлады Рымскіх Пап прывялі да дэзынтэграцыі антычнай раманскай агульнасці паўвострава на шэраг дробных дзяржаўных утварэнняў з вялікай разнастайнасцю субкультур і дыялектаў. Цэнтральнаітальянскія дыялекты ад паўночных адлучае ізаглоса лінія Спецыя-Рыміні, а ад паўднёвых лінія Рым-Анкона. У цэлым яны найбольш набліжаны да класічнай латыні, праяўляюць нямалае падабенства з ібера-раманскімі, а таксама з балкана-раманскімі мовамі.

У Сярэднявеччы ў цэнтральнай Італіі існавала некалькі дзяржаў (Піза, Таскана і інш.) Значную частку тэрыторый цэнтральнай Італіі аб’ядналі пад сваім «свецкім» кіраваннем Рымскія Папы з 754 па 1870. Узнікла так званая Папская вобласць.

## Эканоміка 
Эканоміка Цэнтральнай Італіі мае змяшаны аграрна-прамысловы характар. У прамысловым сектары раней пераважала дробнапрамысловая вытворчасць, лёгкая прамысловасць, вытворчасць і выраб скуры, абутку. З канца 1990-х гадоў сектар перажывае заняпад з-за канкурэнцыі з кітайскімі вытворцамі. У наш час рэгіён у цэлым мае невысокі ўзровень жыцця, значнае беспрацоўе і няпоўную занятасць. Асноўная прыбытковая галіна — турызм.

## Гл. таксама 
* Марсіка
* Паўночная Італія
* Паўднёвая Італія

Катэгорыя:Геаграфія Італіі
Елізавета Крысціна Браўншвейг-Вольфенбютэльская

**Елізавета Крысціна Браўншвайг-Вольфенбютэльская** (; 28 жніўня 1691, Браўншвайг — 21 снежня 1750, Вена) — прынцэса Браўншвайга-Вольфенбютэля, жонка імператара Карла VI і тытулярная імператрыца Свяшчэннай Рымскай імперыі германскай нацыі. Маці эрцгерцагіні Марыі Тэрэзіі.

Прынцэса Елізавета Крысціна была першым дзіцем у сям’і герцага Людвіга Рудольфа Браўншвайг-Вольфенбютэльскага і яго жонкі Крысціны Луізы Этынгенскай.

Дзед Елізаветы Крысціны Антон Ульрых Браўншвайг-Вольфенбютэльскі здолеў умовіцца з імператрыцай Амаліяй Вільгельмінай Браўншвайг-Люнебургской пра заручыны сваёй 13-гадовай унучкі з Карлам. Выгадаваная ў пратэстанцкім веравызнанні нявеста некаторы час супрацівілася вяселлю, не жадаючы прымаць каталіцтва, але затым здалася і перайшла ў каталіцтва 1 мая 1707 года ў Бамбергу.

У 1708 годзе маладыя ажаніліся ў Барселоне. У 1711 годзе памёр імператар Іосіф I. Карл, які не бачыў у Елізаветы Крысціны якіх-небудзь здольнасцей у палітычных справах, тым не менш пакінуў жонку намесніцай у Іспаніі, а сам адправіўся ў Вену каранавацца імператарам. Елізавета Крысціна пакінула Іспанію ў 1713 годзе.

Адзіны і доўгачаканы сын Карла і Елізаветы Крысціны Леапольд Іаган памёр неўзабаве пасля нараджэння. З чатырох дзяцей Елізаветы Крысціны дажылі да сталага ўзросту толькі двое. Дачка Марыя Ганна памерла пры родах. Праз выжылую дачку Марыю Тэрэзію Елізавета Крысціна з’яўляецца родапачынальніцай галіны Габсбургаў-Латарынгскіх. Пахавана ў Імператарскім магільным склепе ў Вене.

Дачка Марыя Тэрэзія таксама не дазваляла маці ўдзельнічаць у кіраванні, хоць і паважала яе. Аднак Елізавеце Крысціне атрымалася арганізаваць шлюб сваёй пляменніцы Елізаветы Крысціны Браўншвайгскай з каралём Прусіі Фрыдрыхам II і свайго пляменніка Антона Ульрыха Браўншвайгскага з Ганнай Леапольдаўнай.

## Нашчадкі 
* Леапольд Іаган (1716—1716), эрцгерцаг Аўстрыйскі
* Марыя Тэрэзія (1717—1780), эрцгерцагіня Аўстрыі, каралева Венгрыі і Багеміі, у шлюбе з Францам I Стэфанам Латарынгскім
* Марыя Ганна (1718—1744), эрцгерцагіня Аўстрыйская, у шлюбе з Карлам Аляксандрам Латарынгскім
* Марыя Амалія (1724—1730), эрцгерцагіня Аўстрыйская

## Літаратура 
* Wilhelm Hoeck: *Anton Ulrich und Elisabeth Christine von Braunschweig-Lüneburg-Wolfenbüttel. Eine durch archivalische Dokumente begründete Darstellung ihres Übertritts zur römischen Kirche*. Wolfenbüttel 1845. Google books

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вельфы
Катэгорыя:Імператрыцы Свяшчэннай Рымскай імперыі
Марыя Ганна Аўстрыйская (1718–1744)

**Марыя Ганна Элеанора Вільгельміна Іозефа Аўстрыйская** (, 18 верасня 1718 — ) — эрцгерцагіня Аўстрыйская, прынцэса Латарынгская, штатгальтар Нідэрландскі.

Марыя Ганна нарадзілася ў 1718 годзе ў венскім палацы Хофбург. Яна і яе старэйшая сястра Марыя Тэрэзія былі адзінымі выжылымі дзецьмі імператара Карла VI і яго жонкі Елізаветы Крысціны.

У 1725 годзе перамовы паміж аўстрыйскай і іспанскай галінамі дому Габсбургаў зрабілі Марыю Ганну магчымай нявестай інфанта Філіпа, якому тады было ўсяго 5 гадоў; гэты шлюб павінен быў умацаваць сувязі паміж Аўстрыяй і Іспаніяй. 30 красавіка 1725 года быў падпісаны дагавор, у адпаведнасці з якім аўстрыйская галіна адмаўлялася ад прэтэнзій на іспанскі трон, а іспанская галіна абавязалася выконваць Прагматычную санкцыю, якая гарантавала правы на аўстрыйскі трон Марыі Тэрэзіі. Аднак англа-іспанская вайна разбурыла амбіцыйныя планы Ізабелы Фарнезэ, і праект шлюбу паміж Марыяй Ганнай і Філіпам быў адменены.

Сама ж Марыя Ганна закахалася ў Карла Аляксандра Латарынгскага, які быў малодшым братам мужа Марыі Тэрэзіі, аднак для іх шлюбу было шмат перашкод, з прычыны таго, што яе бацька жадаў падабраць для яе больш палітычна выгодную партыю. Толькі пасля смерці імператара Карла яе маці дала дазвол на шлюб, які быў заключаны ў Вене 7 студзеня 1744 года ў Саборы Святога Аўгусціна.

Праз некалькі тыдняў пасля вяселля маладыя былі прызначаны штатгальтарамі Аўстрыйскіх Нідэрландаў. 3 лютага яны пакінулі Вену, і 24 сакавіка прыбылі ў да месца службы, сустрэтыя пышнай цырымоніяй. Праз два месяцы Карл Аляксандр адправіўся ваяваць з Прусіяй, а цяжарная Марыя Ганна засталася ў Бруселі, кіруючы тэрыторыяй разам з князем Каўніцам.

У кастрычніку 1744 года Марыя Ганна ў брусельскім палацы Карла Латарынгскага нарадзіла мёртвае дзіця. Гэтыя роды падарвалі яе здароўе, і 16 снежня 1744 года яна сканала. Марыя Ганна пахавана ў Імператарскім склепе ў Вене.

## Літаратура 
* Constantin von Wurzbach: s:de:BLKÖ:Habsburg, Maria Anna (Herzogin von Lothringen) // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich. Band 7, Verlag L. C. Zamarski, Wien 1861, S. 26.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Штатгальтары Іспанскіх Нідэрландаў
Катэгорыя:Эрцгерцагіні Аўстрыйскія
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Філіп I (герцаг Пармскі)

**Філіп I** (;  — ) — іспанскі інфант, герцаг Пармскі, П’ячэнцскі і Гуастальскі (1748—1765) з дынастыі Бурбонаў. Сын караля Іспаніі Філіпа V і яго другой жонкі Ізабелы Фарнезэ. Заснавальнік Пармскай лініі Бурбонаў.

Маці Філіпа, Ізабела Фарнезэ, была адзіным дзіцем герцага Пармы і П’ячэнцы Адаарда II, і ўзяўшы шлюб, яна перадала правы на пармскі прастол іспанскім Бурбонам. У 1731 годзе герцагам Пармы і П’ячэнцы стаў старэйшы брат Філіпа дон Карлас, але ў 1735 годзе, пасля Вайны за польскую спадчыну, ён абмяняў герцагства з Габсбургамі на Неапаль і Сіцылію. Але паводле Аахенскага міру 1748 года Аўстрыя страціла Парму і П’ячэнцу і княства Гуастала. Герцагскі тытул вярнуўся да Бурбонаў і яго атрымаў дон Філіп. Ён стаў заснавальнікам лініі Пармскіх Бурбонаў.

Пасля некалькіх гадоў вайны герцагства было ў сумным становішчы, і каб падняць эканоміку Філіп I прызначыў міністрам Гіёма дзю Тыё. У 1768 годзе герцаг выгнаў езуітаў з Пармы і абвясціў канфіскацыю маёмасці каталіцкай царквы. Ён падтрымліваў развіццё навучання, адкрыў публічныя школы.

## Сям’я 
У 1739 годзе Філіп ажаніўся з Луізай Елізаветай Французскай (1727—1759), дачкой Людовіка XV і Марыі Ляшчынскай. Дзеці:
* Ізабела (1741—1763), жонка імператара Іосіфа II;
* Фердынанд (1751—1802), наступны герцаг Пармскі;
* Марыя Луіза (1751—1819), жонка караля Іспаніі Карла IV.

Памёр Філіп I 18 ліпеня 1765 года ў Алесандрыі, куды суправаджаў на вяселле сваю дачку Марыю Луізу. Яго спадчыннікам стаў сын Фердынанд I.

Катэгорыя:Пармскія Бурбоны
Катэгорыя:Герцагі Пармскія
П’ер Луіджы Фарнезэ

**П’ер Луіджы Фарнезэ** (; , Рым — , П’ячэнца) — першы герцаг Пармскі з дому Фарнезэ.

## Біяграфія 
П’ер Луіджы быў пазашлюбным сынам Папы Рымскага Паўла III. Пасля таго, як Павел (у міру — *Алесандра Фарнезэ*) у 1534 годзе становіцца главой Папскай дзяржавы, ён прызначае П’ера Луіджы ў 1537 годзе ганфаланьерам Каталіцкай царквы, узводзіць у званне герцага Кастра і надзяляе зямельнымі ўладаннямі. П’ер Луіджы становіцца пасланцам і пасроднікам паміж Папам і імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Карлам V, які, у сваю чаргу, у 1538 годзе робіць яго маркграфам Навары. Нягледзячы на тое, што адносіны паміж П’ерам Луіджы і яго бацькам, Папам Паўлам III, часцяком былі канфліктнымі, у 1545 годзе ён атрымаў ад Паўла III у спадчыннае ўладанне герцагства Парма і П’ячэнца. У выніку герцагства Кастра быў перададзена трэцяму сыну П’ера Луіджы, Арацыа.

Спроба П’ера Луіджы са сваёй сям’ёй умацавацца ў гэтым новаўтвораным *герцагстве Парма і П’ячэнца* скончылася змовай мясцовага дваранства і яго забойствам у П’ячэнцы ў 1547 годзе. Праз два дні пасля здарэння герцагства было занята імперскімі войскамі, і яго трон без усякіх цяжкасцей заняў другі па старшынстве сын П’ера Луіджы, Атавіа Фарнезэ. Старэйшы сын П’ера Луіджы, Алесандра Фарнезэ, яшчэ ў 1534 годзе, ва ўзросце 14-ці гадоў, быў узведзены ў кардыналы.

## Сям’я 
У 1519 годзе П’ер Луіджы Фарнезэ ажаніўся з Джэраламай Арсіні (пам. 1570), дачкой Луіджы Арсіні. У гэтай сям’і нарадзіліся не менш за 5 дзяцей:
* *Алесандра Фарнезэ* (1520—1589), кардынал
* *Атавіа Фарнезэ* (1524—1586), герцаг Пармы і П’ячэнцы (з 1547), герцаг Кастра (з 1553), у шлюбе з Маргарытай Пармскай (1522—1586), пазашлюбнай дачкой імператара Карла V
* Арацыа Фарнезэ (пам. 1553), герцаг Кастра (з 1545), у шлюбе з Дыянай Французскай (1538—1619), пазашлюбнай дачкой французскага караля Генрыха II
* Ранучыа Фарнезэ (1530—1565), кардынал
* Віторыя Фарнезэ, у шлюбе з Гвідабальда II дэла Роверэ, герцагам Урбіна (1513—1574)

П’ер Луіджы
П’ер Луіджы
Катэгорыя:Ганфаланьеры (Капітан-генералы) Царквы
Марыя Луіза Савойская

**Марыя Луіза Габрыэла** (; , Турын — , Мадрыд) — герцагіня Савойская, каралева-кансорт Іспаніі пасля шлюбу з Філіпам V.

Другая дачка герцага Савойскага Віктара-Амадэя II і Ганны Марыі Арлеанскай. Старэйшая сястра Луізы, Марыя Адэлаіда, была замужам за Людовікам, герцагам Бургундскім. У 1701 годзе, ва ўзросце трынаццаці гадоў, Луіза ажанілася з каралём Іспаніі Філіпа V. Яе муж быў братам мужа яе сястры. Марыя Луіза нарадзіў чатырох сыноў:
* Луіс (1707—1724), кароль Іспаніі Луіс I з 15 студзеня па 31 жніўня 1724 года
* Філіп-Луі (1709)
* Філіп-Пітэр (1712—1719)
* Фердынанд (1713—1759), кароль Іспаніі Фердынанд VI (1746—1759).

Мела вялікі ўплыў на мужа, падтрымлівала яго падчас Вайны за іспанскую спадчыну. Адпраўляючыся з арміяй удзельнічаць у бітвах, Філіп V пакідаў жонку ў якасці рэгенткі.

Марыя Луіза памерла 14 лютага 1714 года ва ўзросце 25 гадоў, як і яе сястра, цётка і бабуля. Празвана ў народзе, які вельмі любіў яе, «*La Savoyana*».

Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Іспаніі
Катэгорыя:Савойская дынастыя
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой ружай
Ізабела Фарнезэ

**Ізабела Фарнезэ**, **Елізавета Пармская** (;  — ) — другая жонка караля Іспаніі Філіпа V. Адзіная дачка Адаарда Фарнезэ, пляменніца і адначасова пасербка апошняга герцага Пармскага з роду Фарнезэ — Франчэска, які ажаніўся з маці Ізабелы, удавой свайго брата — Даратэяй Сафіяй Нойбургскай.

Ажанілася ў 1714 годзе. Пасля 1724 года, калі кароль наблізіўся да вар'яцтва, Ізабела кіравала за яго і самастойна накіроўвала палітыку Іспаніі.

Пасля смерці свайго бяздзетнага дзядзькі Ізабела атрымала ў спадчыну маёмасць і землі Фарнезэ і далучыла іх да ўладанняў іспанскай кароны. Яе трэці сын, Філіп Пармскі, атрымаў землі Пармы і стаў заснавальнікам лініі пармскіх Бурбонаў, у той час як яе старэйшы сын, Карлас, апроч кароны Іспаніі атрымаў карону Абедзвюх Сіцылій, (якую затым перадаў свайму сыну Фердынанду, а не захаваў за Іспаніяй).

## Дзеці 
Ізабела была другой жонкай Філіпа V і нарадзіла яму 7 дзяцей:
* Карл III, кароль Іспаніі (1716—1788);
* Франсіска (1717);
* Марыяна Вікторыя (1718—1781), жонка караля Партугаліі Жазэ I;
* Філіп (1720—1765), герцаг Пармскі;
* Марыя Тэрэза (1726—1746), 1-я жонка Людовіка, дафіна Францыі;
* Луіс Антоніа (1727—1785), «Кардынал-інфант», у марганатычным шлюбе з доннай Марыяй Тэрэзай дэ Вальябрыга і Розас;
* Марыя Антуанэта (1729—1785), жонка Віктара Амадэя III Савойскага.

Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Іспаніі
Ізабела
Луіс I

**Лу́іс I** (; ,  — , ) — кароль Іспаніі з 15 студзеня па 31 жніўня 1724 года, старэйшы сын Філіпа V ад першага шлюбу. Першы Бурбон, які нарадзіўся ў Іспаніі.

20 студзеня 1722 года ва ўзросце 14 гадоў ажаніўся з дачкой Філіпа II Арлеанскага, Луізай Елізаветай; шлюб апынуўся бяздзетным.

Праз два гады Філіп V, які пакутаваў ад «меланхоліі», адрокся ад прастола на карысць Луіса, які, аднак, не паспеў прыступіць да кіравання краінай, сканаўшы ўсяго праз 7 месяцаў ад воспы, праз тыдзень пасля сямнаццатага дня нараджэння.

Пасля смерці сына Філіп вярнуўся на прастол.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі іспанскія
Катэгорыя:Іспанскія Бурбоны
Катэгорыя:Манархі, якія памерлі ў дзяцінстве
Катэгорыя:Памерлі ад воспы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Эскарыяле
Меланхолія

[thumb|[Меланхолія, гравюра Дзюрэра|Меланхолія на гравюры А. Дзюрэра]]

**Меланхолія** (ад  «меланхолія», з μέλας «чорны, цёмны» + χολή «жоўць; гнеў») — тэрмін, які пазначаў да пачатку XX стагоддзя адзін з відаў псіхічных расстройстваў, што прыводзяць да непрыемных, балючых душэўных пакут.

Тэрмін быў прапанаваны яшчэ ў старажытнасці «бацькам медыцыны», грэчаскім урачом Гіпакратам. Слова перакладаецца з грэчаскага як «чорная жоўць». На працягу стагоддзяў прычынай меланхоліі лічыўся лішак у арганізме гэтай вадкасці. Энцыклапедычнае апісанне ўсіх відаў і праяў меланхоліі (так, як яна разумелася ў XVII стагоддзі) прыведзена ў аб'ёмным трактаце Роберта Бёртана «Анатомія меланхоліі» (1621).

У наш час замест паняцця «меланхолія» ў медыцынскіх мэтах выкарыстоўваецца тэрмін «дэпрэсія». Звычайна «меланхоліяй» завуць проста сумны, маркотны настрой.

## Гл. таксама 
* Меланхолік — адзін з 4 відаў тэмпераменту паводле Гіпакрата.

## Літаратура 
*Зигмунд Фрейд «Печаль и меланхолия»   (Психология эмоций. Тексты /Под ред. В. К. Вилюнаса, Ю. Б. Гиппенрейтер. — М.: Изд-во Моск. ун-та, 1984.)
* Юханнисон К. История меланхолии. М.: Новое литературное обозрение, 2011 
* 
* 

Катэгорыя:Сімптомы псіхічных расстройстваў
Ігар Варашкевіч

**Ігар Варашкевіч** (нар. , Баранавічы) — беларускі рок-музыкант, мастак.

## Біяграфія 
Удзельнічаў у маладзёжным грамадскім аб'яднанні «Беларуская Майстроўня» (1979—1984).

У 1987 г. скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, мастацка-прамысловы факультэт па спецыяльнасці «інтэр'ер і абсталяванне».

У 1983—1989 гадах быў вакалістам, потым лідарам гурта «Бонда». Пасля распаду «Бонды» ў 1989 годзе, сышоў у гурт «Рокіс», які ў 1991 годзе пераўтварыўся ў гурт «Крама», у якім грае дагэтуль. У 2008 годзе ў мінскай галерэі «Подземка» прайшла выстава мастацкіх прац Ігара Варашкевіча, арганізаваная ім разам з мастачкай Нікай Сандрас.

Мае сына.

Выява:Igar Varashkevich Uladzimir Tsesler Exhibition of Sergey Grinevich 24.12.2013.JPG
Выява:Igar Varashkevich Uladzimir Tsesler Exhibition of Sergey Grinevich.jpg

## Літаратура 
* *Дубавец, С.* Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду / Сяргей Дубавец ; фота А. Канцавога. — [Б. м.] : Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012, — 457 с.
* 

Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Рок-музыканты Беларусі
Ракіцкі

**Ракіцкі** — беларускае і польскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адам Міхал Ракіцкі (каля 1740 — 1779) — ашмянскі войскі і ротмістар Ашмянскага павета.
* Вячаслаў Антонавіч Ракіцкі (нар 1953) — беларускі пісьменнік, мастацтвазнавец, тэатральны і кінакрытык.
* Пётр Фаміч Ракіцкі (1903—1977) — беларускі генетык.
* Станіслаў Пятровіч Ракіцкі (1910—1985) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху.
* Яраслаў Уладзіміравіч Ракіцкі (нар. 1989) — украінскі футбаліст.