open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Беларуская вайсковая арганізацыя (Гродна)

**Белару́ская вайско́вая арганіза́цыя ў Гро́дне** — невялікае беларускае вайсковае фарміраванне і грамадска-палітычная структура, якая дзейнічала ў Гродне ў 1919 годзе. З'яўлялася мясцовым аддзяленнем цэнтральнай Беларускай вайсковай арганізацыі (БВА), якой кіравалі з Вільні.

## Перадумовы: 1-ы беларускі полк 
У пачатку 1919 года ў Гродне пры палітычнай і фінансавай падтрымцы Літоўскай Тарыбы дзейнічаў 1-ы беларускі полк, камандзірам якога з'яўляўся палкоўнік Канстанцін Езавітаў. Існаванне гэтага фарміравання, падпарадкаванага літоўскім уладам, выклікала надзвычай вострую крытыку з боку польскіх палітычных і вайсковых колаў, якія прэтэндавалі на Гродзеншчыну.

Паводле паведамленняў польскіх назіральнікаў і эмісараў арганізацыі «Страж крэсова», сярод палякаў панавала меркаванне, што асабовы склад беларускага палка складаўся «пераважна з маскалёў» (рускіх), афіцэрскі корпус быў «выключна маскальскім», а камандаванне і ўнутраная дакументацыя вяліся на рускай мове. Напружанасць дасягнула крытычнай кропкі пасля таго, як не былі выкананы ўмовы дагавора аб вярбоўцы, заключанага паміж беларускім кіраўніцтвам і польскім палкоўнікам Нянеўскім. У выніку гэтага канфлікту беларускі батальён у Гродне быў расфарміраваны.

## Стварэнне і дзейнасць атрада БВА 
Пасля расфарміравання 1-га беларускага палка ў Гродне застаўся толькі невялікі аддзел Беларускай вайсковай арганізацыі, які налічваў усяго 27 чалавек.

Камандзірам гэтага атрада стаў харунжы Аляксандр Фохт (паводле ацэнак польскай паліцыі — чалавек нямецкага паходжання, праваслаўны, які ў 1917 годзе быў паліцэйскім камісарам). Яго кандыдатуру на пасаду камандзіра гродзенскай групы лабіяваў і рэкамендаваў вядомы беларускі палітычны дзеяч Павел Аляксюк.

Гродзенскі аддзел напрамую падпарадкоўваўся цэнтральнаму кіраўніцтву БВА ў Вільні, якое ў той час узначальваў палкоўнік Бяланоўскі.

Развіццё арганізацыі тармазілася ўнутранымі канфліктамі і інтрыгамі. У справаздачы інструктараў «Стражы крэсовай» з Гродзенскага павета ад 1 жніўня 1919 года адзначаліся пастаянныя спрэчкі ў віленскай БВА паміж адхіленымі ад кіраўніцтва палкоўнікамі Аляксандрам Янсонам і Родштэйнам-Бароўскім. Акрамя таго, паводле асабістых нататак кіраўніка польскай разведкі капітана Валерыя Славака, асноўнай прычынай праблем вакол Беларускай вайсковай арганізацыі былі яе складаныя адносіны з польскімі ўладамі. У выніку гэтых працэсаў дзейнасць арганізацыі хутка прыйшла ў заняпад, а польскае камандаванне перадало справу фарміравання беларускіх аддзелаў (у выглядзе Беларускай вайсковай камісіі) іншым асобам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вайсковыя фарміраванні БНР
Катэгорыя:Гісторыя Гродна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1919 годзе
Катэгорыя:1919 год у Гродне
Месца пад сонцам (фільм, 1951)

**«Месца пад сонцам»** () — чорна-белая драма 1951 года рэжысёра Джорджа Стывенса з Мантгомеры Кліфтам, Шэлі Уінтэрс і Элізабет Тэйлар у галоўных ролях, заснаваная на рамане Тэадора Драйзера «Амерыканская трагедыя» (1925) і сцэнічнай адпатацыі, зробленай Патрыкам Кірні (1926). Першая экранізацыя была знята ў 1931 годзе.

Усе творы заснаваны на рэальным забойствам 20-гадовай Грэйс Браўн 21-гадовым Чэстэрам Джылетам у 1906 годзе, якое прывяло да яго пакарання на электрычным крэсле двума гадамі пазней. Фільм меў крытычны і камерцыйны поспех, атрымаўшы 6 прэмій «Оскар» пры 9 намінацыях і першую ў гісторыі прэмію «Залаты глобус» за найлепшы фільм-драму.

У 1991 годзе ўнесены ў Нацыянальны рэестр фільмаў, валодаючы «культурным, гістарычным або эстэтычным значэннем».

Па версіі Амерыканскага інстытута кіно карціна займае шэраг высокіх пазіцый.

Катэгорыя:Фільмы 1951 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Рэвір

**Рэвір** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Пол Рэвір — герой Амерыканскай рэвалюцыі
* Эн Рэвір — амерыканская актрыса
Мантгомеры Кліфт

**Эдвард Мантгомеры «Монці» Кліфт** (;  — ) — амерыканскі акцёр, вядомы дзякуючы ролям «панурых, чуллівых маладых людзей», паводле версіі The New York Times.

Чатырохразовы намінант на прэмію «Оскар», намінант на прэміі «Залаты глобус» і BAFTA. Уладальнік імянной зоркі на Галівудскай «Алеі славы». Найбольш вядомы сваімі ролямі ў наступных фільмах: Говарда Хоўкса «Чырвоная рака» 1948 года, Джорджа Стывенса «Месца пад сонцам» 1951 года, Фрэда Цынемана «З гэтага часу і на вякі вякоў» 1953 года, Стэнлі Крамера «Нюрнбергскі працэс» 1961 года.

Нараўне з Марланам Бранда і Джэймсам Дынам, Кліфт лічыўся адным з арыгінальных акцёраў-метадыстаў у Галівудзе — ён быў адным з першых акцёраў, якога запрасілі вучыцца ў Акцёрскую студыю Лі Страсберга і Элія Казана. Ён таксама здзейсніў рэдкі ўчынак, не падпісаўшы кантракт пасля прыезду ў Галівуд, зрабіўшы гэта толькі пасля таго, як яго першыя два фільмы мелі поспех. Гэта было апісана як «розніца ва ўладзе, якая будзе вызначаць структуру адносін паміж зоркамі і студыяй на працягу наступных 40 гадоў».

## Фільмаграфія 
* 1949 — «Спадчынніца»

Катэгорыя:Акцёры ЗША
Чырвоная рака (фільм)

**«Чырвоная рака»** () (1948) — чорна-белы вестэрн Говарда Хоўкса і сурэжысёра Артура Росана з Джонам Уэйнам і Мантгомеры Кліфтам у галоўных ролях, адзін з вызначальных фільмаў жанру, заснаваны на арыгінальнай гісторыі Бордэна Чэйза. годзе пад назвай «Палаючыя гарматы на сцежцы Чысхолма». Дэбютная праца Кліфта.

У 1990 годзе ўключаны ў Нацыянальны рэестр фільмаў, валодаючы «культурным, гістарычным або эстэтычным значэннем».

Па версіі Амерыканскага інстытута кіно займае 5-е месца ў спісе «10 лепшых вестэрнаў».

Катэгорыя:Фільмы 1948 года
Прыдатак (граматыка)

**Прыда́так** — азначэнне, выражанае назоўнікам ці субстантываванай часцінай мовы ў той жа склонавай форме, што і азначаемае імі слова. Выражае прыкмету прадмета праз адносіны да другога прадмета (*лес-гусляр, вочы-зоркі*).

## Класіфікацыя 
З паяснёным словам прыдатак можа звязвацца:
* непасрэдна: ***Дзвіна**-рака*;
* пры дапамозе паясняльных злучнікаў: *Яны, беларусы-перасяленцы, **ці самаходы**, як іх называлі, абжывалі тайгу…* (Я. Сіпакоў);
* пры дапамозе злучнікавых слоў: *Антон, **па-вясковаму Тонік**, павольна ішоў палявой сцежкай праз жыта, накінуўшы на плячо рэмень эцюдніка* (А. Варановіч).

Паводле структуры прыдаткі бываюць:
* адзіночныя (простыя) — выражаны адным словам: *Пералівам **флейты**-крыніцы / Альшанік пяе без устанку* (П. Пестрак);
* развітыя (складаныя) — выражаны словазлучэннем: *Падняліся яшчэ на адзін пагорак, і перад намі Кушляны — **радзіма Францішка Багушэвіча*** (С. Александровіч).

Прыдаткі могуць абазначаць:
* прафесію, род заняткаў: ***дойлід** Іаан*;
* нацыянальнасць, сацыяльную прыналежнасць: *настаўнік-**беларус**, **пані** Глафіра*;
* відавую прыкмету пры яе родавай назве: *грыб-**баравік***;
* уласныя назвы: *часопіс «**Полымя**»*;
* сваяцкія адносіны, узрост, пол і інш.: ***брат** Алесь, **бабка** Марыя*.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Члены сказа
Эн Рэвір

**Эн Рэвір** (,  — ) — амерыканская актрыса, уладальніца прэмій «Оскар» і «Тоні».

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Нью-Ёрку і была прамым нашчадкам героя Амерыканскай рэвалюцыі Пола Рэвіра. У 1931 годзе яна дэбютавала на Брадвеі ў пастаноўцы «Вялікі Берынгтан», а пазней дабілася значнага поспеху ў п’есе «Падвойныя дзверы».

У 1934 годзе адбыўся яе дэбют у кіно, які паказаў яе талент характарнай актрысы. Эн Рэвір тройчы намінавалася на «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільмах «Песня Бернадэт» (1943), «Нацыянальны аксаміт» (1944), за ролю ў якім яна атрымала прэмію, і «Джэнтльменскае пагадненне» (1947). Адной з апошніх яе роляў стала Ханна Істман, маці персанажа Мантгомеры Кліфта ў фільме «Месца пад сонцам» (1951). Неўзабаве пасля гэтага Эн Рэвір патрапіла ў «Чорны спіс» Галівуда і яе акцёрская кар’ера завяршылася, а сцэны з яе ўдзелам у фільме «Месца пад сонцам» былі выразаныя.

Пасля гэтага актрыса разам з мужам, драматургам Самуэлем Розенам, пераехала ў Нью-Ёрк, дзе яна вярнулася на Брадвей. Пазней разам з ім яна арганізавала акцёрскую школу. Яе па-ранейшаму ігнаравалі ў Галівудзе, і таму роля ў аднайменным фільме, выпушчаным двума гадамі пазней, дасталася Уэндзі Хілер.

У 1970-я гады яна знялася ў некалькіх тэлесерыялах і пары кінакарцін, сярод якіх «Скажы, што ты любіш мяне, Джуні Мун» (1970) з Лайзай Мінелі ў галоўнай ролі. Эн Рывер памерла 18 снежня 1990 года ад пнеўманіі ў прыгарадзе Нью-Ёрка ва ўзросце 87 гадоў.
## Фільмаграфія 
* (1951) «Месца пад сонцам» — *Ханна Істмен, маці Джорджа*

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Спартак (фільм, 1960)

**«Спартак»** () — мастацкі фільм, поплум рэжысёра Стэнлі Кубрыка, пастаўлены па аднайменным рамане Говарда Фаста ў 1960 годзе. Першы высокабюджэтны, каляровы фільм Кубрыка, які зрабіў імя маладому рэжысёру. Сюжэт карціны распавядае пра паўстанне пад кіраўніцтвам раба-гладыятара Спартака, які кінуў выклік уладзе Рыма ў асобе консула Марка Ліцынія Краса.

Пры бюджэце ў 15 млн долараў і выдатках у 251837 чалавека-гадзін, карціна стала самым дарагім праектам кампаніі Universal і Галівуду на 1960 год. Вытворчасць фільма аказалася складанай, у асноўным, з-за цяжкасцяў са сцэнарыем, які цалкам перапісваўся некалькі разоў, і цэнзурных правак. Дзеянне карціны разгортваецца ў антычны час, яна закранула вострыя праблемы сучаснасці: расавую дыскрымінацыю, пераслед камуністычна настроеных дзеячаў культуры, аднаполае каханне. Сцэнарыстам карціны стаў пісьменнік з «Чорнага спісу Галівуда» Далтан Трамба. Яго імя, якое з’явілася ў тытрах карціны, стала першым афіцыйным прызнаннем апальнага пісьменніка з 1947 года і дэ-факта спыненнем дзеяння «чорнага спісу». Выхад на экраны карціны, якая мела выразны левы палітычны кантэкст, асацыююць са зніжэннем разгулу макартызму і прыходам да ўлады ліберальнай адміністрацыі Кенэдзі.

Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы 1960 года
Субстантывацыя

**Субстантыва́цыя** (ад  — назоўнік) — пераход у разрад назоўнікаў слоў іншых часцін мовы ў выніку набыцця імі здольнасці ўказваць непасрэдна на прадмет, а не толькі на яго прыкмету; безафіксны спосаб утварэння назоўнікаў пераважна ад прыметнікаў як разнавіднасць канверсіі.

Пры субстантывацыі ўтвараюцца назоўнікі, што могуць мець значэнне асобы (*хворы, маладая*), прозвішча або мянушкі (*Чорны, Сівы*), відаў жывёлін (*хобатныя, хордавыя*), відаў страў (*гарачае, салодкае*), памяшканняў (*мыйная, сталовая*), іншых з’яў і прадметаў (*праязны, сутачныя*) і г.д. Субстантываваныя прыметнікі захоўваюць формы скланення прыметніка.

Аказіянальна-кантэкставая субстантывацыя можа закранаць і іншыя часціны мовы: *Ваша вечнае «не» мне надакучыла; Ну, давай «пяць» і не злуй болей*.

## Гл. таксама 
* Адвербіялізацыя
* Ад’ектывацыя
* Герундый
* Эпанім

## Крыніцы 
Катэгорыя:Назоўнік
Катэгорыя:Словаўтварэнне
Катэгорыя:Канверсія (словаўтварэнне)
Фрэд Кларк

**Фрэд Кларк** (), імя пры нараджэнні **Фрэдэрык Леанард Кларк** () ( — ) — амерыканскі характарны акцёр тэатра, кіно і тэлебачання 1930-60-х гадоў.

Дэбютаваў у брадвейскім тэатры ў 1938 годзе, з 1947 па 1968 год ён працаваў у Галівудзе, а з 1950 па 1968 год — на тэлебачанні. Акцёр сыграў у такіх значных карцінах, як фільмы нуар «Ружовы конь» (1947), «Белае гартаванне» (1949), «Бульвар Сансет» (1950), меладрама «Месца пад сонцам» (1951), а таксама камедыі «Кадылак» з чыстага золата" (1956) і «Цётачка Мэйм» (1958).

Катэгорыя:Акцёры ЗША
Кацярына Шульга

**Кацяры́на Шульга́** (; нар. , ) — італьянская актрыса, мадэль беларускага паходжання.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў гродзенскім раёне Дзевятоўка сям’і выхавацелькі і міліцыянера. Пазней бацькі развяліся, і дзяўчынку гадавалі бабуля з дзядулем. У 2006 годзе маці забрала яе ў Італію, у Рым. Кацярына вучылася ў лінгвістычным ліцэі ў Остыі (але не скончыла), дзе займалася ў тэатральнай студыі і пачала супрацоўнічаць з мадэльнымі агенцтвамі.

Кацярына Шульга здымалася ў другарадных стужках РАІ «Крок ад нябёсаў», дзе ўвасобіла вобраз Наташы з Усходняй Еўропы, партнёрам быў Тэрэнс Гіл. У стужцы «Божа, дапамажы нам» яна грала ролю Элізы Валенці. У 2013 годзе Шульга аднавіла здымкі ў сэрыяле «Сярэдняя школа талентаў — сын Софіі». Знялася ў серыяле «Захачу падману» Сіндзі Сібіліі ў другім сэзоне сэрыялу «Наркотыкі». Шульга грала вобраз Вольгі ў сэрыяле «Чорная палова». У 2017 годзе грала ў стужцы «Гасцініца „Гагарын“» рэжысёра Сімонэ Спада у вобразе Кіры. У 2019 годзе знялася ў ролі Лінды рэжысёра Даната Карызі L’uomo del labirinto («Чалавек у лабірынце», з Дастынам Хофманам у галоўнай ролі). У траўні 2025 года актрыса знялася ў двухсерыйным міні-серыяле «Мяжа». У ім дзеянне адбывалася ў гады Першай сусветнай вайны. Яна знялася ў восьмым сезоне серыялу «Дружына супраць мафіі — Палерма сёння» і ў стужцы «Магчымае жыццё» Івана дэ Матэа.

## Асабістае жыццё 
У шлюбе з прадзюсарам Марка Белярдзі маюць трох дзяцей: Ларэнца (2017), блізнятаў Ніну і Футуру (2020).
Нью-Касл (Пенсільванія)

**Нью-Касл** () — горад і адміністрацыйны цэнтр акругі Лорэнс у штаце Пенсільванія ЗША. Адміністрацыйны цэнтр акругі Лорэнс з 1849 года. Знаходзіцца ў заходняй Пенсільваніі. Размешчаны пры зліцці рэк Шэнанга, Махонінг і ручая Няшанак, каля падножжа гор Алеганы, за 32 км на паўднёвы ўсход ад Янгстаўна, штат Агая.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Трэнт Рэзнар, амерыканскі музыкант

Катэгорыя:Гарады Пенсільваніі
Валянціна Міхайлаўна Самусева

**Валянціна Міхайлаўна Самусева** () — беларуская настаўніца і палітык, дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання, у 1996—2000 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання.

## Біяграфія 
Скончыла Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў.

Працавала настаўніцай ангельскай мовы Таркоўскай сярэдняй школы Лідскага раёна Гарадзенскай вобласці, сярэдніх школ № 9 і № 4 горада Рэчыцы Гомельскай вобласці.

У 1995 годзе жыла ў горадзе Рэчыца Гомельскай вобласці і працавала дырэктарам сярэдняй школы № 6. У другім туры парламенцкіх выбараў 28 мая 1995 года была абраная дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання ад Рэчыцкай-Цэнтральнай выбарчай акругі № 114. 9 студзеня 1996 года прыняла прысягу дэпутата. З 23 студзеня была членам Пастаяннай камісіі па адукацыі, навуцы і культуры. Была беспартыйнай. Падтрымала спрэчную і часткова непрызнаную міжнароднай супольнасцю папраўку да Канстытуцыі прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі. 27 лістапада 1996 года спыніла ўдзел у працы Вярхоўнага Савета і стала дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь першага склікання, створанай Прэзідэнтам. У адпаведнасці з Канстытуцыяй Беларусі 1994 года яе мандат як дэпутата Вярхоўнага Савета скончыўся 9 студзеня 2000 года, аднак наступныя выбары ў гэты орган так і не былі праведзены.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кто есть кто в Беларуси (1999)

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання
Тымаці Оліфант

**Тымаці Оліфант** - (англ.: *Timothy David Olyphant, нар. 20 мая 1968г., Ганалулу*) амерыканскі акцёр кіно і тэлебачання. Найбольш вядомы па ролях у фільмах Хітмэн (галоўная роля Агент 47) і Крэпкі арэшак 4.0 (роля другога плана).
Дыліжанс (фільм)

**«Дыліжанс»** () (1939) — амерыканскі чорна-белы фільм Джона Форда, які заклаў асновы эстэтыкі фордаўскага вестэрна. Першы вестэрн, зняты рэжысёрам у Даліне манументаў, і першы з удзелам Джона Уэйна ў галоўнай ролі.
У 1995 годзе змешчаны ў Нацыянальны рэестр фільмаў. Займае 9-е месца ў спісе «10 найлепшых вестэрнаў» «10 фільмаў у 10 жанрах».

Катэгорыя:Фільмы 1939 года
Сацыяльная сетка (фільм)

**«Сацыяльная сетка»** () — амерыканская біяграфічная драма 2010 года, восьмы поўнаметражны фільм рэжысёра Дэвіда Фінчэра і сцэнарыста Аарана Соркіна, заснаваны на кнізе Бэна Мезрыча «Мільярдэры нехаця: як ствараўся Facebook, гісторыя пра секс, грошы, геніяльнасць і здраду». У ім распавядаецца пра заснаванне сацыяльнай сеткі Facebook. У фільме зняліся Джэсі Айзенберг у ролі заснавальніка Facebook Марка Цукерберга, Эндру Гарфілд у ролі Эдуарда Саверына, Джасцін Тымберлейк у ролі Шона Паркера, Армі Хамер у ролі Кэмерана і Тайлера Уінклвасаў і Макс Мінгела ў ролі Дзіўі Нарэндры.

Вытворчасць пачалася, калі Соркін падпісаў кантракт на напісанне сцэнарыя. Асноўны здымачны перыяд пачаўся ў кастрычніку 2009 года ў Кембрыджы, штат Масачусетс, і працягваўся да лістапада. Дадатковыя сцэны былі зняты ў Каліфорніі, у гарадах Лос-Анджэлес і Пасадэна. Трэнт Рэзнар і Атыкус Рос з Nine Inch Nails напісалі адзначаную ўзнагародамі музыку да фільма, які быў выпушчаны 28 верасня 2010 года.

Прэм’ера фільма адбылася на Нью-Ёркскім кінафестывалі 24 верасня 2010 года, а ў пракат у ЗША ён быў выпушчаны 1 кастрычніка кампаніяй Sony Pictures Releasing. Фільм меў буйны крытычны і камерцыйны поспех, сабраў у пракаце 224 мільёны долараў пры бюджэце ў 40 мільёнаў долараў і атрымаў шырокае прызнанне крытыкаў. Ён быў названы адным з найлепшых фільмаў года 78 крытыкамі і названы найлепшым 22 крытыкамі, што больш чым у любога фільма ў тым годзе. Ён таксама быў абраны Нацыянальным саветам кінакрытыкаў ЗША як лепшы фільм 2010 года. На 83-й цырымоніі ўручэння прэміі «Оскар» фільм атрымаў 8 намінацый, у тым ліку за найлепшы фільм, найлепшую рэжысуру і найлепшую мужчынскую ролю (Айзенберга), а таксама перамог за найлепшы адаптаваны сцэнарый, найлепшую музыку да фільма і найлепшы мантаж. Фільм таксама атрымаў 4 узнагароды за найлепшы фільм — драму, найлепшую рэжысёрскую працу, найлепшы сцэнарый і найлепшую музыку да фільма на 68-й цырымоніі ўручэння прэміі «Залаты глобус».

Катэгорыя:Фільмы 2010 года
Альма Лапінскене

**А́льма Лапі́нскене** (літ. *Alma Lapinskienė* *,* 26 лютага 1946, вёска Паюрэшке, Шылуцкі раён, Літва) — літоўская перакладніца і літаратуразнаўца.

## Біяграфія 
Альма Лапінскене нарадзілася ў 1946 годзе.

У 1969 годзе скончыла Віленскі ўніверсітэт, філалагічны факультэт па спэцыяльнасці «літуаністыка». У 1970—2014 гадах працавала ў Інстытуце літоўскай літаратуры і фальклёру. Доктарка гуманітарных навук (1985).

Сябра Саюзу пісьменнікаў Літвы з 2001 году.

## Творчасць 
Альма Лапінскене вядомая як літаратуразнаўца, а яшчэ больш як перакладніца з беларускай мовы. Перакладае таксама з рускай мовы. Першы пераклад быў апублікаваны ў 1985 годзе. Шмат перакладаў Альмы Лапінскіене былі апублікаваныя ў перыядычным друку. З 1985 году пераклала на літоўскую мову творы Ўладзіміра Караткевіча, Васіля Хомчанкі, Валянціны Коўтун, Алеся Разанава, Святланы Алексіевіч. Супольна з Адамам Мальдзісам напісала кнігу "Літоўска-беларускія літаратурныя сувязі" (1989, на літоўскай мове).

За пераклад кнігі Алеся Разанава «Krikšto motinos dovana» (Падарунак хроснай маці) (Homo liber, 2013) з беларускай мовы яна была ўзнагароджаная ў 2014 годзе паэтычнай веснавой прэміяй «За пераклад сусветнай паэзіі на літоўскую мову».

## Бібліяграфія 
● Перазовы сяброўскіх галасоў, Мінск: Навука і тэхніка, 1988.

● Lietuvių-baltarusių literatūriniai ryšiai (kartu su A. Maldžiu). — Vilnius: Vaga, 1989.

● Vilniaus lietuvių literatūra 1920—1940. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2008.

● Atėjęs Vilniun. Rašytojas ir publicistas Rapolas Mackonis. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2014.

## Пераклады 
● V. Chomčenka. Grįžimas į ugnį: romanas. — Vilnius: Vaga, 1985.

● Langas į žalią sodą: baltarusių apsakymų antologija. — Vilnius: Vyturys, 1988.

● V. Karatkevičius. Šiurpioji karaliaus Stacho medžioklė: apysaka. — Vilnius: Vyturys, 1994.

● V. Koutun. Gailestingumo kryžius: romanas. — Vilnius: Alma littera, 1997.

● S. Aleksijevič. Černobylio malda: ateities kronika. — Vilnius: Alma littera, 1999, 2016.

● A. Razanau. Medžioklė rojaus slėnyje: versetai, punktyrai, znomai. — Vilnius: Homo liber, 2008.

● A. Razanau. Krikšto motinos dovana: versetai. — Vilnius: Homo liber, 2013.

● S. Aleksijevič. Karo veidas nemoteriškas: apysaka — Vilnius: Alma littera, 2017.

N. Abgaryan. Iš dangaus nukrito trys obuoliai: romanas. – Vilnius: BALTO leidybos namai, 2021.

N. Abgaryan. Simonas: romanas. – Vilnius: BALTO leidybos namai, 2022.
Вана-Антсла

**Вана-Антсла** () — пасёлак у павеце Вырумаа, на паўднёвым усходзе Эстоніі, размешчаны прыкладна за 4 км на поўнач ад горада Антсла. Пасёлак размешчаны вакол рыцарскага маёнтка Вана-Антсла, які ўпершыню згадваецца ў 1404 годзе.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кобела

**Кобела** () — пасёлак у павеце Вырумаа, на паўднёвым усходзе Эстоніі, размешчаны прыкладна за 3 км на паўночны захад ад горада Антсла, недалёка ад возера Вахтсыківі.

Утвораны ў 1977 годзе з вёсак Бузэ і Мяэрасту і частак вёсак Лусці і Мадзісэ.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Вахтсыківі

**Вахтсыківі** (, таксама вядомае як Vastsekivi järv або Aladi 4) — возера ў Эстоніі. Знаходзіцца ў вёсцы Антсу ў воласці Антсла, павет Валгамаа. Плошча возера — 67,2 гектара, мае 4 астравы агульнай плошчай 0,1 гектара. Сярэдняя глыбіня возера — 1,2 метра, максімальная — 4,6 метра. Даўжыня — 1620 метраў, даўжыня берагавой лініі — 6380 метраў.
Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Вана-Отэпя

**Вана-Отэпя** () — вёска ў воласці Отэпя павета Валгамаа на поўдні Эстоніі. Размешчана за 44 кіламетры на паўночны ўсход ад павятовага цэнтра — горада Валга. Мяжуе з валасным цэнтрам — горадам Отэпя. Вышыня над узроўнем мора — 136 метраў.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Гёхштэт (замак)

**За́мак Гёхштэт** () — замак у горадзе Гёхштэт-на-Дунаі (Баварыя), помнік позняга нямецкага Рэнесансу.

## Гісторыя 
Замак быў пабудаваны паміж 1589 і 1603 гадамі па жаданні пфальцграфа Філіпа Людвіга Нойбургскага па праектах Ліенхарта Грынейзена прыдворным дойлідам Зігмундам Доктарам. Гэта быў трохпавярховы будынак на прамавугольным падмурку з больш чым 120 пакоямі, франтонамі, лесвічнымі вежамі і чатырма круглымі вуглавымі вежамі. Гатычны бергфрыд папярэдняга будынка быў уключаны ў новую пабудову, парушаючы яе сіметрыю.

Замак служыў рэзідэнцыяй для ўдавы Філіпа Людвіга, Ганны Юліх-Клевэ-Бергскай, якая жыла там з 1615 па 1632 год. У адрозненне ад свайго сына Вольфганга Вільгельма, яна заставалася вернай пратэстанцкаму веравызнанню, пра што дагэтуль сведчыць роспіс замкавай капліцы. У пакоях захаваліся насценныя роспісы часоў пабудовы, столі з лепнінай і інкруставаныя парталы. Пазней замак служыў як акруговы суд з турэмнымі камерамі, а ў перыяд нацыянал-сацыялізму — для Рэйхспрацоўнай службы.

У 1980-я гады Баварскае ўпраўленне замкаў і азёр пачало рэстаўрацыю. З 2004 года амаль увесь замак адноўлены і адкрыты для наведвання. Толькі спальні герцагіні застаюцца не да канца адрэстаўраванымі (станам на 2007 год).

## Роля падчас Другой сусветнай вайны 
Падчас Другой сусветнай вайны замак Гёхштэт стаў адным з цэнтральных пунктаў збору культурных каштоўнасцей, нарабаваных Аператыўным штабам рэйхсляйтара Розенберга (АШР) на акупаваных тэрыторыях СССР.

У 1944 годзе, у сувязі з набліжэннем лініі фронту, было прынята рашэнне аб эвакуацыі фондаў Мінскага краязнаўчага гістарычнага музея. Спачатку музейныя калекцыі былі перавезены ў горад Інстэрбург ва Усходняй Прусіі, аднак пазней, па загадзе з Берліна, іх накіравалі ў замак Гёхштэт у Баварыі. Вагоны з мінскімі экспанатамі прыбылі ў Гёхштэт 24 красавіка 1944 года. Адказнай за эвакуацыю з Мінска была прызначана супрацоўніца АШР доктар Эма Гаўпт. Акрамя беларускіх калекцый, у замку захоўваліся каштоўнасці, вывезеныя з Украіны (14 чыгуначных вагонаў) і іншых рэгіёнаў. Аператыўным штабам была прыцягнута група ўкраінскіх навукоўцаў для інвентарызацыі, а кіравалі працэсам захавальнік Паўль Грым і дырэктары Рудольф Штампфус і Вернер Хюле.

Разам з нарабаванымі калекцыямі ў Гёхштэт прыбыў і тагачасны дырэктар мінскага музея Антон Шукелойць, які заставаўся там пэўны час, імкнучыся сачыць за захаванасцю экспанатаў.

## Галерэя 

Schlossportal Höchstädt.jpg|Партал замка
Innenportal Höchstädt.jpg|Партал ва ўнутраным двары
Innenhof Höchstädt.jpg|Лесвічная вежа ва ўнутраным двары
Schloss Höchstädt Südfront.jpg|Паўднёвы фасад
Schloss in Höchstädt.jpg|Паўднёва-заходні фасад

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Баварскае ўпраўленне дзяржаўных замкаў, садоў і азёр
* Замак Гёхштэт (афіцыйны сайт)
* Пра роспіс замкавай капліцы і вежавага пакоя

Катэгорыя:Замкі Баварыі
Катэгорыя:Раён Дылінген-на-Дунаі
Катэгорыя:Пфальц-Нойбург
Катэгорыя:Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў стылі рэнесанс
Адушаўлёнасць

**Адушаўлёнасць** — граматычная катэгорыя, якая выражае проціпастаўленне двух тыпаў назоўнікаў, часткова прыметнікаў, дзеепрыметнікаў, лічэбнікаў і займеннікаў, паказвае адносіны абазначаных назоўнікамі прадметаў да жывой і нежывой прыроды. Адушаўлёнымі з’яўляюцца назоўнікі, якія абазначаюць у асноўным жывых істот. Адушаўлёнасцю характарызуюцца таксама атрыбутыўныя часціны мовы, што служаць дадатковым фармальным сродкам абазначэння адушаўлёнасці назоўнікаў, і займеннікі *я, ты, мы, вы, сябе, хто* (і яго дэрываты). Неадушаўлёныя назоўнікі, атрыбутыўныя словы і асобныя займеннікі абазначаюць прадметы нежывой прыроды, з’явы і падзеі або ўказваюць на іх.

## У беларускай мове 
Граматычна адушаўлёнасць праяўляецца ў форме вінавальнага склону множнага ліку: у адушаўлёных назоўніках супадае з формай роднага, а ў неадушаўлёных — назоўнага склону (*няма людзей — бачыць людзей, няма дрэў — бачыць дрэвы*). Для адзіночнага ліку адушаўлёнасць выражаецца супадзеннем формаў дапасаваных азначэнняў у вінавальным і родным склонах, а неадушаўлёнасць — у вінавальным і назоўным (назоўны склон: *высокі мужчына*, *высокі ясень*; родны склон: *высокага мужчыны*, *высокага ясеня*; вінавальны склон: *высокага мужчыну*, *высокі ясень*). 

Пад катэгорыю адушаўлёных часам граматычна падводзяцца некаторыя неадушаўлёныя прадметы і наадварот. Мнагазначнае слова можа быць адушаўлёным у адным са сваіх значэнняў і неадушаўлёным у другім (*разгалісты дуб* ‘дрэва’, *сапраўдны дуб* ‘неадукаваны чалавек’).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Граматычныя катэгорыі імя
Сяргей Аляксандравіч Раманаў

**Сяргей Аляксандравіч Раманаў** (нар. ) — беларускі актывіст анархісцкага руху, палітычны зняволены. У агульнай складанасці ён быў прыгавораны да пазбаўлення волі тэрмінам на 24 гады і 5 месяцаў.

## Біяграфія 
Сяргей Раманаў зацікавіўся анархісцкімі ідэямі ў падлеткавым узросце. Цікавіцца пешым турызмам і экстрымальнымі відамі падарожжаў. Таксама адзначаецца, што ён займаецца жывапісам і татуіроўкай.

Раманаў быў затрыманы ў 2014 г. і асуджаны паводле артыкула 295-3 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь да 5 гадоў пазбаўлення волі і вызвалены ў 2019 годзе.

### Справа анарха-партызан 
У час пратэстаў у Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў беларускія пагранічнікі ў ноч з 28 на 29 кастрычніка 2020 года затрымалі ў Ельскім раёне ля беларуска-ўкраінскай граніцы Сяргея Рамнава і яшчэ трох анархістаў — Ігара Аліневіча, Дзмітрыя Дубоўскага і Дзмітрыя Разановіча. Іх абвінавацілі паводле артыкула 289 Крымінальнага кодэкса «Тэрыразм», а таксама паводле артыкула 295 «Незаконнае абарачэнне зброі». Анархістаў абвінавацілі ў падпале чатырох аўтамабіляў каля будынка пракуратуры ў Салігорску і мясцовага аддзялення Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз.

Ён быў першапачаткова асуджаны да 20 гадоў зняволення. 29 кастрычніка 2021 года ў Гомелі Сяргея Раманава прыгаварылі да 1 года пазбаўлення волі за «парушэнне ўмоў нагляду», устаноўленага пасля папярэдняга прысуду. У сакавіку 2023 года і верасні 2024 года ён двойчы быў асуджаны паводле артыкула аб «злосным непадпарадкаванні патрабаванням адміністрацыі калоніі». У выніку агульны прызначаны тэрмін пазбаўлення волі склаў 22 гады і 11 месяцаў.

Увосень 2025 года з’явілася інфармацыя, што Сяргей Раманаў быў шпіталізаваны і перанёс планавую аперацыю, якая прайшла без ускладненняў. Паводле наяўных звестак, пасля лячэння яго павінны былі вярнуць у папраўчую калонію.

Катэгорыя:Анархісты
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі
Катэгорыя:Палітвязні Беларусі
Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»
Ніна Іванаўна Хаткоўская

**Ніна Іванаўна Хаткоўская** () — беларускі токар, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР.

## Біяграфія 
Нарадзілася 26 студзеня 1942 года ў в. Канішчава Данілаўскага раёна Яраслаўскай вобласці РСФСР.

У 1957 годзе сям’я пераехала ў Жодзіна. Скончыла дзесяцігадовую школу ў Жодзіне.

У 1959—1998 гадах — вучань токара, токар-рэвальвершчык аўтаматнага цэха Беларускага аўтамабільнага завода.

За вялікі асабісты ўклад у павышэнне эфектыўнасці машынабудаўнічай вытворчасці была ў складзе калектыву ўдастоена Дзяржаўнай прэміяй СССР за выдатныя дасягненні ў працы 1983 года.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 11-га склікання (1985—1990). Двойчы абіралася дэпутатам Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных.

Памерла 9 снежня 2021 года ў Жодзіне.

## Сям’я 
* Муж — Антон Іванавіч Хаткоўскі, працаваў у цэху гідратрансмісій БелАЗа.
* Сын — Уладзімір Антонавіч Хаткоўскі, працаваў намеснікам начальніка па вытворчасці тэрмічнага цэха БелАЗа.
* Сын — Сяргей Антонавіч Хаткоўскі.

## Узнагароды 
* Медаль «За працоўную адзнаку» (1966),
* медаль «За доблесную працу. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»,
* ордэн «Знак Пашаны» (1971),
* ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1981),
* Дзяржаўная прэмія СССР (1983).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Депутаты Верховного Совета Белорусской ССР одиннадцатого созыва — Минск, 1986.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Катэгорыя:Беларускі аўтамабільны завод
Раёк (значэнні)

Назву **Раёк** маюць:
* Раёк — загадкавы дух у беларускай міфалогіі
* Раёк — пасёлак у Капыльскім раёне Мінскай вобласці
* Раёк — вёска ў Касцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласці
Каціна Паксіну

**Каціна Паксіну** (, ,  — ) — грэчаская актрыса. Лаўрэат прэміі «Оскар» (1944) за найлепшую жаночую ролю другога плана — другая актрыса ў гісторыі сусветнага кінематографа, якая атрымала гэтую ўзнагароду за дэбютную ролю другога плана.

## Біяграфія 
Каціна, народжаная Кацярыні Канстандапулу нарадзілася ў горадзе Пірэі ў Грэцыі. Спачатку вучылася ў Жэнеўскай кансерваторыі, затым працягнула вучобу ў Берліне і Вене. Кар’еру пачала ў якасці опернай спявачкі, але ў 1929 годзе вырашыла стаць актрысай і ўступіла ў трупу «Нацыянальнага грэчаскага тэатра». Падчас яе лонданскіх гастроляў пачалася Другая сусветная вайна і Паксіну вырашыла не вяртацца ў Грэцыю, а іміграваць у ЗША, дзе стартавала яе кінакар’ера.

Першым фільмам з яе ўдзелам стаў «Па кім звоніць звон» у 1943 годзе, за ролю Пілар у якім актрыса была ўдастоена прэмій «Оскар» і «Залаты глобус». На працягу наступных гадоў, аж да 1949 гады, Каціна Паксіну працягвала рэгулярна здымацца ў галівудскіх фільмах. У 1947 годзе яна сыграла мадам дэ ла Стрэльба ў брытанскім фільме «Дзядзька Сілас», дзе разам з ёй здымалася Джын Сіманс. Пасля 1949 года актрыса толькі раз знялася ў Галівудзе, згуляўшы ў 1959 годзе цыганку ў рэлігійнай эпапеі «Цуд». Яна некалькі разоў з’явілася на Брадвеі, у тым ліку ў п’есе «Дом Бернарды Альбы» ў 1951 годзе, дзе ў яе была галоўная роля.

У 1950-я гады Каціна Паксіну вярнулася ў Грэцыю, дзе працягнула сваю тэатральную кар’еру. Разам з мужам, рэжысёрам Алексісам Менатысам, яна стала заснавальніцай «Каралеўскага тэатра Афін». У наступныя гады яна ў асноўным гуляла ў тэатры і толькі зрэдку з’яўлялася ў невялікіх ролях у кіно і на тэлебачанні. Яе прапаноўвалі на ролю Розы Клеб у фільме пра Джэймса Бонда «З Расіі з любоўю».

Каціна Паксіна памерла ад раку 22 лютага 1973 года ў Афінах ва ўзросце 72 гадоў. Была замужам за Алексісам Міноцісам.

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Рут Гордан

**Рут Гордан** (,  — ) — амерыканская актрыса і сцэнарыстка. Самымі вядомымі яе ролямі сталі клапатлівая суседка Міні Кастэвет у фільме «Дзіця Размары», а таксама Марджоры Чардзін у фільме «Гаральд і Мод». За сваю акцёрскую кар’еру, якая доўжылася 47 гадоў, Гордан была ўдастоена прэмій «Оскар», «Эмі», а таксама двух «Залатых глобусаў».

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Кяэрыку

**Кяэрыку** () — вёска ў воласці Отэпя павета Валгамаа на поўдні Эстоніі. Вядомы дзякуючы спартыўнаму комплексу, размешчанаму на заходнім беразе возера Кяэрыку.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Марыса Тамей

**Марыса Тамей** (; нар. , Бруклін, Нью-Ёрк) — амерыканская актрыса. Уладальніца прэміі «Оскар», а таксама намінант на прэмію BAFTA, двухразовая намінантка на «Залаты глобус» і трохразовая намінантка на Прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Брукліне, Нью-Ёрк, у сям’і Адэлаіды, настаўніцы англійскай мовы, і Гэры А. Тамей, судовага адваката. Бацькі Тамей маюць італьянскае паходжанне; продкі яе бацькі родам з Тасканы, Калабрыі і Кампаніі, а продкі маці — з Тасканы і Сіцыліі.

Каб зняцца ў тэлевізійным серыяле «Як круціцца свет» (1983—1985), кінула вучобу ў Бостанскім універсітэце. Гэтая роля праклала ёй дарогу ў кінематограф, хоць у сваім першым фільме «Хлопец з „Фламінга“» з удзелам Мэта Дылана Тамей грала толькі невялікую эпізадычную ролю.

У 1992 годзе за ролю Моны Лізы Віта ў фільме «Мой стрыечны брат Віні» Тамей атрымала «Оскар» за лепшую жаночую ролю другога плана. Шырока вядомая версія, што яна была ўзнагароджана па памылцы. Разам з ёй, якая сыграла камедыйную ролю, былі намінаваныя чатыры брытанскія актрысы за драматычныя ролі. 74-гадовы Джэк Пэланс, які аб’яўляў пераможцу, пажартаваў з гэтай нагоды, а затым нібыта па памылцы абвясціў уладальніцай прыза Тамей. Акадэмія абвергла гэты міф.

2000-я гады прынеслі актрысе яшчэ дзве намінацыі на прэмію «Оскар» за ролю другога плана — у 2002 годзе за фільм «У спальні», у 2009 годзе — за фільм «Рэстлер».

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Саардэ

**Саардэ** () — вёска ў воласці Саардэ павета Пярнумаа, Эстонія. Размешчана за 36 км на паўднёвы ўсход ад павятовага цэнтра — горада Пярну. Мяжуе з валасным цэнтрам — горадам Кілінгі-Нымэ. Вышыня над узроўнем мора — 69 метраў.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Выйлайд

**Выйлайд** () — эстонскі востраў у Балтыйскім моры.

Выйлайд ляжыць на паўднёвы ўсход ад эстонскага вострава Муху ў Рыжскім заліве. Плошча вострава — 2,5 км², незаселены. Найвышэйшы пункт — 3,6 м над узроўнем мора. Падчас адліву да вострава можна дабрацца пешшу з Муху.

Востраў атрымаў сваю назву ад вёскі Выйкюла на востраве Муху.

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Суурлайд

**Суурлайд** () — эстонскі востраў у Балтыйскім моры. Знаходзіцца прыкладна за 500 метраў ад паўднёвага ўзбярэжжа эстонскага вострава Муху. Найбліжэйшая вёска на ўзбярэжжы Муху — Пядастэ.

Плошча — 1,9 км². Вельмі плоскі востраў, найвышэйшы пункт — 2,1 метра над узроўнем мора. Вакол вострава багатыя запасы рыбы. На самым востраве актыўна вядзецца фермерская гаспадарка.

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Таўксі

**Таўксі** () — эстонскі востраў у Балтыйскім моры, размешчаны ў Вяйнамеры. Адміністрацыйна ён належыць да воласці Хаапсалу ў павеце Ляэнэмаа. Воласць складаецца з 78 астравоў, найбуйнейшы з якіх — Таўксі.

Плошча Таўксі — 2,5 км². Найбуйнейшы востраў у Нацыянальным парку Матсалу.

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Факт біяграфіі

**«Факт біяграфіі»** (іншая назва: «Скошаныя травы») — беларускі чорна-белы шырокаэкранны мастацкі фільм, зняты рэжысёрам Барысам Шадурскім паводле сцэнарыя Лідзіі Арабей і Дзмітрыя Васіліу на кінастудыі «Беларусьфільм» у 1975 годзе.

Прэм’ера фільма адбылася 20 снежня 1976 гады. Пракат — 5,7 млн ​​гледачоў.

## Сюжэт 
Інжынер Шумаў, які працуе ў будаўічым упраўленні, даведваецца аб падсудным на чарговым паседжанні суда і мяркуе, што гэта можа быць яго даўно згублены сын. Ён пачынае ўспамінаць сваю маладосць, час, праведзены на будоўлі, дзе ён быў закаханы ў дзяўчыну Таню Зайчык. Шумаў спрабуе знайсці маці падсуднага, але замест гэтага знаходзіць іншую жанчыну. Ён працягвае свае пошукі, што выклікае розныя эмацыйныя і маральныя канфлікты ў яго сям’і.

## У ролях 
* Леанід Невядомскі — *Павел Іванавіч Шумаў*
* Таццяна Лаўрова — *Людміла Віктараўна, жонка Шумава, хірург*
* Ірына Малышава — *Іра, дачка Шумава*
* Таццяна Аляксеева — *Таццяна Зайчык, маці Віктара Зайчыка*
## Літаратура 
* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1971-1983). — Минск: Беларуская навука, 2000. — Т. 2. — 299 с. — ISBN 985-08-0023-2
Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Катэгорыя:Фільмы 1975 года
Леанід Віталевіч Невядомскі

**Леанід Віталевіч Невядомскі** (,  — , ) — расійскі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Расійскай Федэрацыі (1994).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Віцебску ў сям’і ўрачоў Віталя Іосіфавіча і Марыі Маркаўны Невядомскіх. Сына назвалі ў гонар любімага спевака бацькі — Леаніда Уцёсава, які прыехаў тады ў горад на гастролі. Старэйшы брат — Леамарк Віталевіч Невядомскі (1934—1999), заслужаны трэнер СССР па гандболе.

З 17 гадоў стаў працаваць прафесійным акцёрам у Свярдлоўскім ТЮГу. Пасля працаваў у тэатрах Ноўгарада і Мурманска (Драматычны тэатр Паўночнага флота).

У 1967 годзе скончыў Ленінградскі інстытут тэатра, музыкі і кінематаграфіі (ЛГІТМІК) і паступіў у Ленінградскі БДТ, у якім праслужыў да канца жыцця.

За час сваёй творчай кар’еры Леанід Невядомскі зняўся больш як у 100 кіна- і тэлефільмах.

Памёр 3 чэрвеня 2018 года ў Санкт-Пецярбургу на 79-м годзе жыцця. Пахаваны на Літаратарскіх мастках. У 2019 годзе на магіле адкрыта надмагілле.

## Фільмаграфія 
* (1971) «Горад пад ліпамі» — *Косця Фралоў*
* (1973) «Маналог» — *Алег*
* (1974) «Полымя» — *Каліноўскі*
* (1975) «Факт біяграфіі» — *Павел Іванавіч Шумаў*
* (1992) «Кааператыў «Палітбюро», ці Будзе доўгім развітанне» — *Сяргей Мікалаевіч, двайнік Брэжнева*

Катэгорыя:Акцёры Расіі
Гамлет (фільм, 1964)

**«Гамлет»** — чорна-белы двухсерыйны мастацкі фільм, пастаўлены на кінастудыі «Ленфільм» у 1964 годзе Рыгорам Козінцавым па аднайменнай трагедыі Шэкспіра ў перакладзе Барыса Пастарнака.

Прэм’ера фільма адбылася 19 красавіка 1964 года.

## Сюжэт 
Пасля смерці караля Дацкага — бацькі Гамлета — на пасад узыходзіць яго брат Клаўдзій, які бярэ ў жонкі яго ўдаву Гертруду. Паспешнасць вяселля, распуснае жыццё Клаўдзія, а таксама патрабаванне «троху менш надалей смуткаваць аб ім, сябе не забываючы», выклікаюць глыбокі смутак і агіду ў прынца Гамлета. Яго цяжкія роздумы перарывае з’яўленне сябра Гарацыа ў суправаджэнні двух афіцэраў, які распавядае, што яны бачылі ўначы прывід бацькі Гамлета. Гамлет, беручы з іх абяцанне маўчаць пра ўбачанае, вырашае пабачыцца з прывідам свайго бацькі. Сустрэча з ім прыводзіць Гамлета ў жах і замяшанне — прывід расказвае яму, што дзядзька прынца, цяперашні кароль, забіў яго; развітваецца («Бывай — і памятай пра мяне!») і просіць сына адпомсціць. Гамлет уражаны і разгублены настолькі, што прыдворныя вырашаюць, што прынц звар’яцеў. Пасля гэтага Гамлет вырашае прыкінуцца вар’ятам. Кароль, здагадваючыся, што «Гамлет не звар’яцеў, а прыкідваецца з нейкай мэтай», падсылае да яго яго сяброў — Разенкранца і Гільдэнстэрна, каб яны за адпаведную ўзнагароду выведалі, што насамрэч у думках прынца. Але Гамлет, зразумеўшы сапраўдную мэту іх прыезду, нічога не паведамляе, адказваючы на ​​роспыты дзіўнымі маналогамі.

Тым часам у Эльсінор прыязджае група вандроўных акцёраў. Гамлет просіць іх паставіць п’есу «Забойства Ганзага», уставіўшы туды некалькі радкоў свайго аўтарства. Такім чынам «Забойства Ганзага» будзе адлюстроўваць забойства ранейшага караля (са слоў прывіда). Кароль уважліва сочыць за дзеяннем п’есы і сыходзіць пасля таго, як у п’есе Гамлета адбываецца забойства, учыненае менавіта тым спосабам (уліванне яду ў вуха каралю, які спіць), які апісаў прывід; пасля гэтага прыдворныя аб’яўляюць Гамлету, што каралю нядужыцца і што маці Гамлета кліча сына да сябе на сур’ёзную размову.

Пасля гэтага Гамлет ідзе ў пакоі каралевы, перад гутаркай забіваючы каралеўскага дарадцу — Палонія, які стаіўся за дываном, вырашыўшы, што гэта Клаўдзій. Гамлет размаўляе з маці, папракаючы яе, што, выйшаўшы замуж за Клаўдзія, яна зняславіла памяць пра ранейшага мужа.

Кароль, разумеючы, што Гамлет для яго небяспечны, адсылае яго ў Англію, каб яго адразу ж па прыездзе пакаралі смерцю. Прынц ратуецца ад гэтай долі і вяртаецца ў Данію. Дзядзька ў адказ звяртаецца да ўжо выпрабаванага прыёму — яду. Гамлет памірае, забіваючы перад смерцю караля. Дацкі пасад пераходзіць да Фартынбраса, нарвежскага кіраўніка.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фільмы 1964 года
Роза Гінасар

**Роза Гінасар** (іўр. רוזה גינוסר, нар. Каган, ) — ізраільская юрыстка, дзяячка сіянісцкага руху.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Гомелі ў сям’і яўрэйскага пісьменніка Мардэхая бен-Гілеля Ха-Коэна (Кагана) і Шыфры Пеўзнер. Сястра Давіда Ха-Коэна. У 1907 эмігравала разам з сям’ёй у асманскую Палестыну (будучую Эрэц-Ісраэль). Скончыла Вышэйшую юрыдычную школу ў Парыжы (факультэт Сарбоны) ў 1913 годзе. У 1917 выйшла замуж за Шлома Гінасара — сына вядомага пісьменніка Ахад-ха-Ама. Прозвішча «Гінасар» — гебраізаваная форма ідышскага прозвішча «Гінзбург». Першыя некалькі гадоў замужжа жыла ў Лондане. У перыяд з 1920 па 1922 гады выконвала абавязкі сакратара Міжнароднай жаночай сіянісцкай арганізацыі (WIZO, Women’s International Zionist Organization) у Лондане.

У 1922 вярнулася ў Эрэц-Ісраэль, дзе стала першай жанчынай-адвакатам у краине.

На працягу многіх гадоў актыўна ўдзельнічала ў працы WIZO, у тым ліку ў перыяд з 1966 па 1970 гады была ганаровым прэзідэнтам арганізацыі[1]. Таксама была сярод сябраў праўлення Моладзевай аліі і выканаўчага камітэта Сусветнай сіянісцкай арганізацыі.

## Сям’я 
Бацька — Маркус Гілелевіч Каган

Брат — Д. Ха-Коэн — ізраільскі палітык, дэпутат кнесета (1, 2, 3, 4, 5, 6 склікання), таксама народжаны ў Гомелі.

Дзядзька — Ш. Й. Певзнер — пісьменнік, прамысловец, дэлегат першага Сусветнага сіянісцкага кангрэса (1897), адзін з піянераў засялення Эрэц-Ісраэль (асабліва заслужаны ў заснаванні і развіцці інфраструктуры Хайфы)

Стрыечныя браты — Г. Я. Аронсан, М. Лявонцін.

## Зноскі
ЦІШО

**Цэнтральная яўрэйская школьная арганізацыя** (ідыш: צענטראַלע ייִדישע שול־אָרגאַניזאַציע — цэнтралэ ідышэ шул-організац’е), скарочана **ЦІШО** (צישאָ) — адукацыйная арганізацыя, якая развівала свецкае навучанне на ідышы, дзейнічала ў Польшчы, Заходняй Беларусі і Заходняй Украіне з 1921 да пачатку 1940-х гадоў, знішчана нацызмам.

Яўрэйскія свецкія школы ў Польшчы пасля вайны адкрываліся спантанна. На першым школьным з’ездзе ў Варшаве была створана цэнтральная арганізацыя (1921). Яна каардынавала дзейнасць, пашырала ідыш, вяла культурную працу. Займалася стварэннем раскладаў, напісаннем і друкам падручнікаў, у першыя гады распрацоўвала навуковую тэрміналогію. У канцы 1920-х гадоў было 150 аддзелаў ЦІШО. Найбольшым уплывам у ёй карысталіся левыя партыі, галоўным чынам бундысты. Эндэкі абвінавачвалі ЦІШО ў схільнасці да дзяржаўнай здрады, чыноўнікі ставіліся насцярожана, прыглядаліся да «антыдзяржаўных элементаў» яе дзейнасці.

Матэрыяльную дапамогу аказваў амерыканскі Джойнт, росквіт ЦІШО дзякуючы ёй прыпаў на 1928-29 навучальны год (46 дзіцячых дамоў, каля 24 тысяч вучняў у 114 агульных школах, 3 гімназіях, 52 вячэрніх школах). У Вільні адкрылася настаўніцкая семінарыя. У далейшым вучняў было менш: у 1934-35 навучальным годзе — 15 166 вучняў (9 936 у пачатковых школах, 650 у гімназіях, 4 580 іншых).

Мовай усёй арганізацыі быў ідыш, «польскія прадметы» вывучаліся на польскай мове, факультатывам быў іўрыт. Выхаванне вялося ў духу яўрэйскай народнай культуры, а таксама сацыялізму, антыклерыкалізму, антысіянізму.

ЦІШО выдавала тры часопісы педагагічнага напрамку: «Дзі нае шул», «Шул ун лэбм», «Шулвэгн».
## Спасылкі 
* Centralna Żydowska Organizacja Szkolna, CISzO
## Літаратура 
* Rafał Żebrowski: CISZO. W: *Polski słownik judaistyczny. Dzieje — kultura — religia — ludzie*. Oprac. Zofia Borzymińska i Rafał Żebrowski. T. 1: A-K. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2003, s. 296, seria: Słowniki. ISBN 83-7255-126-X.

Катэгорыя:Арганізацыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1921 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1940-я гады
Катэгорыя:Арганізацыі Польшчы
Катэгорыя:Заходняя Беларусь
Катэгорыя:Яўрэйская адукацыя ў Беларусі
Катэгорыя:Ідыш
Ніна Іванаўна Дзенісенка

**Ніна Іванаўна Дзенісенка** () — беларуская ткачыха, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР. Поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы.

## Біяграфія 
Нарадзілася 6 жніўня 1941 года ў Магілёве.

Атрымала сярэднюю адукацыю. З 1958 года — рознарабочая будаўнічага трэста № 12 горада Магілёва (цяпер — ААТ «Будаўнічы трэст № 12» Кіруючая кампанія холдынгу «Будтрэст-Холдынг»). Скончыла Магілёўскае прафесійна-тэхнічнае вучылішча лёгкай прамысловасці. З 1961 года працавала на Магілёўскай стужкаткацкай фабрыцы імя 50-годдзя БССР (з 1993 года — ААТ «Стужка»). Персанальныя заданні некалькіх пяцігодак выконвала датэрмінова, дабіваючыся завяршэння за пяць гадоў сямі гадавых планаў. Праявіўшы добрыя арганізатарскія якасці, была прызначана брыгадзірам ткачых. Член КПСС з 1975 года.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 мая 1986 года за поспехі, дасягнутыя ў выкананні заданняў адзінаццатай пяцігодкі і сацыялістычных абавязанняў, узнагароджана ордэнам Працоўнай Славы 1-й ступені, стаўшы поўным кавалерам ордэна Працоўнай Славы.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 10-га склікання (1980—1985), член Камісіі па ахове здароўя і сацыяльным забеспячэнні.

## Узнагароды 
* Ордэн Працоўнай Славы 3 ступені (1975),
* ордэн Працоўнай Славы 2 ступені (1981),
* ордэн Працоўнай Славы 1 ступені (1986).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС
Эн Бакстэр

**Эн Бакстэр** (, , Мічыган-Сіці, Індыяна — , Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканская актрыса, зорка галівудскіх фільмаў, брадвейскіх пастановак і тэлесерыялаў. Лаўрэат прэміі «Оскар» і «Залаты глобус», таксама была намінаваная на прэмію «Эмі».

Бакстэр навучалася акцёрскаму майстэрству ў Марыі Успенскай, і мела невялікі сцэнічны досвед, перш чым дэбютаваць у фільме «Прэжка з дваццаці мулаў» (1940). Падпісала кантракт з кінастудыяй «20th Century Fox», але была арандаваная «RKO Pictures» для ролі ў фільме Орсана Уэлса «Цудоўныя Эмберсаны» (1942), які стаў адным з першых значных фільмаў у яе кар’еры. У 1947 годзе яна выйграла прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога плана ў фільме «Лязо брытвы» (1946), за ролю ветранай Сафі Мак-Дональд. У 1951 годзе яна была намінаваная на прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю ў фільме «Усё пра Еву» (1950). Яна працавала з некалькімі з найвялікшых рэжысёраў Галівуду, у тым ліку з Альфрэдам Хічкакам у фільме «Я спавядаюся» (1953), з Фрыцам Лангам у фільме «Сіняя гардзення» (1953) і з Сесілем Дэмілем у фільме «Дзесяць запаведзяў».

Катэгорыя:Актрысы ЗША