Класічная палітычная эканоміка

**Класічная палітычная эканоміка**, або **класічная эканоміка**, або **класічная эканамічная школа** () — школа эканамічнай думкі, якая ўзнікла ў канцы XVIII стагоддзя і дамінавала ў эканамічнай тэорыі да сярэдзіны XIX стагоддзя. Асноўнымі прадстаўнікамі класічнай эканомікі былі Адам Сміт, Давід Рыкарда, Томас Мальтус, Жан-Батыст Сэй і Джон Сцюарт Міль.

## Асноўныя ідэі 
Класічныя эканамісты лічылі, што:
* Эканоміка функцыянуе як самарэгуляваная сістэма, і рынак здольны дасягнуць раўнавагі без умяшання дзяржавы.
* Працоўная тэорыя кошту тлумачыла, што вартасць тавару вызначаецца колькасцю працы, неабходнай для яго вытворчасці.
* Закон Сэя: прапанову стварае свой уласны попыт.
* Дзяржава павінна ўмешвацца ў эканоміку як мага менш, галоўныя функцыі – абарона правоў уласнасці і бяспека.

## Развіццё і ўплыў 
Аснову класічнай эканомікі заклаў Адам Сміт у сваёй працы *Багацце народаў* (1776), дзе ўвёў паняцце нябачнай рукі рынку.

У XIX стагоддзі класічную тэорыю развіў Дэвід Рыкарда, які сфармуляваў тэорыю параўнальных пераваг у знешнім гандлі, а таксама аналізаваў размеркаванне даходаў паміж класамі.

## Крытыка і спадчына 
Класічную эканоміку крытыкавалі:
* Карл Маркс, які выкарыстаў некаторыя яе прынцыпы для пабудовы марксісцкай тэорыі, але адначасова падверг жорсткай крытыцы яе ўяўленні пра капітал і працу.
* Джон Мейнард Кейнс, які сцвярджаў, што самарэгуляцыя рынку не працуе падчас крызісаў і абгрунтаваў неабходнасць дзяржаўнага рэгулявання.

Тым не менш, ідэі класікаў ляглі ў аснову неакласічнай эканомікі і застаюцца ўплывовымі ў сучасных тэорыях рынкавай эканомікі.

## Неакласічная эканоміка 
Неакласічная эканамічная школа акцэнтуе ўвагу на прыняцці рашэнняў індывідуумамі і прадпрыемствамі ва ўмовах абмежаваных рэсурсаў. Яе прадстаўнікі шырока выкарыстоўваюць маржыналісцкі аналіз — падыход, які заснаваны на разглядзе гранічнай карысці і гранічных выдаткаў. Неакласічная тэорыя зыходзіць з дапушчэння, што эканамічныя агенты дзейнічаюць рацыянальна і імкнуцца максімізаваць сваю карысць (для спажыўцоў) або прыбытак (для вытворцаў).

Асноўныя прынцыпы неакласічнай школы ўключаюць:

* **Рацыянальны выбар** (англ. *rational choice*) — дапушчэнне, што людзі прымаюць рашэнні, зыходзячы з аналізу выдаткаў і выгадаў, каб дасягнуць максімальнай карысці.
* **Эфектыўнае функцыянаванне рынку** — меркаванне, што ў ідэальных умовах рынак здольны самастойна забяспечваць эфектыўнае размеркаванне рэсурсаў.
* **Раўнавага** — аналіз эканамічных працэсаў праз прызму статычнай або дынамічнай раўнавагі паміж попытам і прапановай.
* **Маржынальны аналіз** — прыняцце рашэнняў на падставе параўнання дадатковай карысці (гранічнай карысці) і дадатковых выдаткаў.
* **Метадалагічны індывідуалізм** — падыход, пры якім эканамічныя працэсы тлумачацца праз паводзіны і мэты асобных індывідаў.

Неакласічная школа мела значны ўплыў на развіццё сучаснай эканамічнай думкі, асабліва ў галіне мікраэканомікі, тэорыі спажывецкага выбару і фармавання рынкавых раўнаваг. Яна працягвае заставацца адной з асноўных плыняў у эканамічнай навуцы, нягледзячы на крытыку і ўзнікненне альтэрнатыўных тэарэтычных падыходаў.

## Гл. таксама 
* Адам Сміт
* Закон Сэя
* Кейнсіянства
* Марксізм

## Літаратура 
* Bowden, Bradley (2018) Economic Foundations: Adam Smith and the Classical School of Economics, The Palgrave Handbook of Management History: 1-22.
* 

Катэгорыя:Палітычныя тэорыі
Катэгорыя:Эканамічныя вучэнні, кірункі і школы