Паланізацыя

**Паланіза́цыя** () — запазычанне або насаджэнне польскай культуры, асабліва, польскай мовы ў землях з няпольскім насельніцтвам, кантраляваных Польшчай або падвержаных польскаму культурнаму ўплыву.

## Гісторыя 
### Рэч Паспалітая 
У 1569 годзе была заключаная унія Вялікага Княства Літоўскага з Польшчай у Любліне (напярэдадні ўкраінскія землі Вялікага Княства Літоўскага былі далучаныя да Польшчы). Паводле акту Люблінскай уніі Літвой і Польшчай правіў сумесна абіраны кароль, а дзяржаўныя справы вырашаліся ў агульным Сойме. Аднак прававыя сістэмы, войска і ўрады заставаліся асобнымі.

У XVI—XVIII стагоддзях у Вялікім Княстве Літоўскім панавала шляхецкая дэмакратыя, адбывалася паланізацыя літоўскай шляхты і яе збліжэнне з польскай. Вялікае Княства Літоўскае губляла свой нацыянальны характар, у ім развівалася польская культура.

### Расійская імперыя 
### Польская Рэспубліка 
Увесну 1919 года Польшча стала ажыццяўляць ваенную акупацыю беларускіх земляў. Палякамі пачалі стварацца часовыя інстытуты польскай адміністрацыі для правядзення палітыкі паланізацыі і акаталічвання насельніцтва — спачатку ў выглядзе структур грамадзянскага кіравання ўсходніх земляў, пазней пад ваенным кантролем кіравання прыфрантавых тэрыторый. Масавымі сталі сістэматычныя рабаванні насельніцтва і вываз рознай маёмасці. Палітыка польскай адміністрацыі ў 1919—1920 гг. характарызавалася татальным тэрорам па стаўленні да мясцовага насельніцтва паводле нацыянальнай прыкметы; беларусам, яўрэям, украінцам, рускім. Да восені 1919 г. было арыштавана, а затым адпраўлена на прымусовую працу ў Польшчу каля 20 000 грамадзянскіх асоб. За чэрвень—лістапад 1919 г. з акупаваных земляў было адпраўлена ў Польшчу 5 894 вагоны.

У адпаведнасці з савецка-польскай мірнай дамоваю, а таксама з пагадненнем паміж Польшчай і краінамі Захаду ў 1919 г., Польшча абавязалася даць магчымасць нацыянальнага развіцця для беларусаў і іншых нацыянальных меншасцяў на сваёй тэрыторыі. На самай справе, гэтыя абавязальніцтвы Польшчай былі парушаныя улады распачалі жорсткую палітыку асіміляцыі беларускага насельніцтва. У беларускіх крыніцах прыводзіцца цытата высокапастаўленага польскага чыноўніка Леапольда Скульскага, прыхільніка палітыкі асіміляцыі, які ў сваім выступе з Сейме ў канцы 30-х гг. прамаўляў: «*Запэўніваю  вас, паны дэпутаты, што праз якіх-небудзь дзесяць гадоў вы са свечкай не знойдзеце [ў Заходняй Беларусі] ні аднаго беларуса*».

Радыкальная паланізацыйная палітыка фармавалася пад уплывам нацыяналістычнага руху «Нацыянальная дэмакратыя» на чале з Раманам Дмоўскім. Дмоўскі адмаўляў беларусам і іншым народам рэгіёна ў праве на вольнае нацыянальнае развіццё і называў іх «горшым гатункам палякаў».

Уладыслаў Студніцкі, уплывовы польскі чыноўнік у адміністрацыі «Усходніх крэсаў» (назва, якой у міжваеннай Польшчы абазначаліся тэрыторыі Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны), адкрыта заяўляў, што гэты рэгіён патрэбны Польшчы для мэтаў каланізацыі.

Масавы характар насіла дыскрымінацыя беларускай мовы. Было забароненае яе выкарыстанне ў органах дзяржаўнай улады.

Да 1921 г. у Беларусі існавала 514 беларускіх школаў.

Усе яны былі закрытыя да 1939 г. Польскія чыноўнікі адкрыта супрацьстаялі альбо сабатажавалі адкрыццё беларускіх школаў, насаджалі польскамоўную адукацыю ў Заходняй Беларусі. Даходзіла да таго, што ўлады часта разглядалі любую беларускую грамадскую актыўнасць і любыя патрабаванні навучання на беларускай мове ў якасці выніку камуністычнай змовы.

Праваслаўныя таксама сутыкаліся з дыскрымінацыяй у міжваеннай Польшчы. Мэтаю палітыкі польскіх уладаў была асіміляцыя праваслаўных беларусаў. Улады насаджалі польскую мову ў жыцці праваслаўнай царквы,

Грамадскасць міжваеннай Заходняй Беларусі чыніла супраціў паланізацыі і масаваму закрыццю беларускіх школаў. Асноўнай арганізацыяй, якая займалася развіццём беларускамоўнай асветы ў Заходняй Беларусі ў 1921 - 1937 гг., было Таварыства беларускай школы на чале з Браніславам Тарашкевічам і іншымі дзеячамі.

Найбольшая беларуская палітычная арганізацыя ў Заходняй Беларусі, Беларуская сялянска-работніцкая грамада, патрабавала спынення паланізацыі і прадстаўленне аўтаноміі Заходняй Беларусі.

## Глядзіце таксама 
* Вайсрутэнізацыя
* Русіфікацыя

## Спасылкі 
* ЮРЫ ВАШКЕВІЧ. ПОЛЬСКІ ЧЫННІК ВЭСТЭРНІЗАЦЫІ БЕЛАРУСІ
* Вацлаў Пануцэвіч: БЕЛАРУСКАЯ АЎТАКЕФАЛЬНАЯ ПРАВАСЛАЎНАЯ ЦАРКВА, 5. У Заходняй Беларусі пад польскай акупацыяй

Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1569—1795)
Катэгорыя:Дыскрымінацыя
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Культурная асіміляцыя