Бітва пад Гарадцом (частка бітвы на Бярэзіне 1920)

**Бітва пад Гарадцом (няпр. Гарадком)** — частка вялікай бітвы на Бярэзіне. Баі Навагрудскага стралковага палка 2 Літоўска-Беларускай дывізіій польскага войска маёра Вінцэнта Руткевіча у падтрымку 1 Літоўска- беларускай дывізіі супраць савецкай 15-й стралковай брыгады падчас майскага наступлення войскаў Міхаіла Тухачэўскага падчас польска-савецкай вайны .

## Пазіцыя войскаў перад бітвай 
У маі 1920 года, пасля захопу Кіева і замацавання плацдармаў на ўсходнім беразе Дняпра, польска-беларускія войскі перайшлі да абароны. Галоўнакамандуючы Юзэф Пілсудскі зразумеў, што з-за расцягнутасці камунікацый і адсутнасці массавай падтрымкі яго ідэй ад мясцовага насельніцтв, яму не ўдалося перамагчы больш буйныя сілы праціўніка і ён толькі прымусіў іх адступіць далей на ўсход. Таму ён запланаваў новы наступ, на гэты раз на паўночным участку Усходняга фронту  . У той час камандуючы Заходнім фронтам Міхаіл Тухачэўскі канцэнтраваў Чырвоныя войскі на ўсходнім беразе ракі Бярэзіны і рыхтаваў іх да наступу  .

### Склад войскаў 
; Польская армія

* 1-я армія генерала Стэфана Маеўскага займала ўчастак Дрыса — Полацк — Ушачы — Лепель . У першым эшалоне яна мела 8-ю пяхотную дывізію і 1 Літоўска-Беларускую дывізію, а ў рэзерве — 3 пяхотную дывізію легіёнаў і 1 кавалерыйскую брыгаду .
* 4-я армія генерала С. Шаптыцкага, у складзе якой былі 2-я пяхотная дывізія легіёнаў, 6-я, 14-я і 9-я пяхотныя дывізіі, абараняла лінію ракі Бярэзіны ад яе вытокаў пад Лепелем да яе сутокаў з Дняпром.

17 мая камандаванне абедзвюма арміямі ўзяў на сябе генерал Станіслаў Шэптыцкі  .

; Чырвоная Армія

На ўсходнім беразе ракі Бярэзіны была сфарміравана ўдарная група:

* 15-я армія Аўгуста Корка ў складзе 4-й, 6-й, 5-й, 53-й і 56-й стралковых дывізій і 15-й кавалерыйскай дывізіі 
* Паўночная група Яўгена Сяргеева, якая складалася з 48-й стралковай дывізіі і 164-й стралковай брыгады
* 16-я армія Мікалая Салагуба, якая складалася з 2-й, 8-й, 10-й, 17-й і 21-й стралковых дывізій  .

Усімі наступальнымі сіламі камандаваў камандуючы Заходнім фронтам Міхаіл Тухачэўскі   .

; Сітуацыя ў абарончай паласе 1-й Літоўска-Беларускай дывізіі

У першай дэкадзе мая 1920 года большасць падраздзяленняў Навагрудскага стралковага палка знаходзілася ў рэзерве 1-й Літоўска-Беларускай дывізіі каля горада Бярэзіно . У раёне Валовай Гары на абарончых пазіцыях знаходзіліся толькі дзве роты 1-га батальёна і рота цяжкіх кулямётаў  . На левым крыле, на ўчастку Полсвіж — Гарадзец (на паўдневы захад ад Лепеля), абараняліся падраздзяленні Гродзенскага стралковага палка, а на поўдні — 24-ы пяхотны полк 2-й пяхотнай дывізіі легіёнаў, разгорнуты на рацэ Бярэзіна . На поўнач ад асноўных сіл палка, у раёне Лепеля і возера Варонь, абараняліся падраздзяленні Мінскага і Віленскага стралковых палкоў . Яшчэ ў красавіку 1920 года Навагародскі полк атрымліваў дрэнна падрыхтаваных рэкрутаў, і яго колькасць павялічылася прыкладна да 1500 салдат  .

## Ход дзеянняў 
14 мая войскі Заходняга фронту пад кіраўніцтвам Міхаіла Тухачэўскага перайшлі ў наступ. 5-я, 56-я і частка 11-й стралковых дывізій атакавалі пазіцыі 1-й Літоўска-Беларускай дывізіі. Быў нанесены адначасовы і плотны ўдар па трох кірунках - брыгаднымі калонамі ад Полацка на Докшыцы, ад Ушачаў на Глыбокае і Докшыцы і ад Лепеля да Бягомля і Бярэзіно. Наступ чырвоных заспеў Віленскі і Мінскі стралковыя палкі знянацку падчас іх ратацыі з адпачынку на другой лініі і прымусіў іх адступіць. Слабы Гродзенскі стралковы полк быў адкінуты ў раён Гарадца. Тут у бой уступіў 2-і батальён Навагародскага стралковага палка пры падтрымцы 9-й батарэі 1-га палявога артылерыйскага палка Літоўска- беларускай дывізіі  .

Яго пазіцыі былі атакаваныя савецкай 15-й стралковай брыгадай, якая рухалася шчыльнымі калонамі. Дрэнна падрыхтаваныя салдаты польска - беларускага батальёна не змаглі скарыстацца памылкамі праціўніка і ахоплены панікай батальён пачаў бязладнае адступленне да Гарадца . Па іх прыкладзе адступілі падраздзяленні Гродзенскага стралковага палка . Панічнае адступленне каштавала падраздзяленням польскага войска шматлікіх ахвяр. 2-гі батальён страціў 20% свайго асабістага складу . Наступ чырвоных спынілі пасля контрудараў у пачатку чэрвеня на другой лініі ад Пераброддзя - Каз'ян - Глыбокага - Докшыцаў -Беразіно.

## Баланс баёў 
У бітве пад Гарадцом падраздзяленні 1-й Літоўска-Беларускай дывізіі пацярпелі паражэнне і былі вымушаны адступіць на наступную лінію абароны.

## Зноскі 
## Бібліяграфія 
* Janusz Cisek, Konrad Paduszek, Tadeusz Rawski: Wojna polsko-sowiecka 1919–1921. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2010.
* Jerzy Dąbrowski: Zarys historii wojennej 81-go pułku Strzelców Grodzieńskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Ludwik Jędrzejczyk: Zarys historii wojennej 80-go pułku Strzelców Nowogródzkich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
* Zdzisław, Grzegorz Kowalski: Wojna polsko-bolszewicka 1919-1920 na łamach polskich fachowych periodyków wojskowych z lat 1919–1939. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001. ISBN 83-7174-856-6.
* Janusz Odziemkowski: Leksykon bitew polskich 1914 – 1920. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998. ISBN 83-85621-46-6.
* Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko – rosyjskiej 1919 – 1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8.
* Józef Piłsudski, Michaił Tuchaczewski: „Rok 1920”. „Pochód za Wisłę”. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1989. ISBN 83-218-0777-1.
* Adam Przybylski: Wojna polska 1918–1921. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1930.
* Wiesław Wysocki (red.): Szlakiem oręża polskiego; vademecum miejsc walk i budowli obronnych. T. 2, poza granicami współczesnej Polski. Warszawa: Wydawnictwo „Gamb”, 2005. ISBN 83-7399-050-X.
Катэгорыя:Бітвы польска-савецкай вайны