open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Понтэ Актавія Фрыяс дэ Алівейра

**Понтэ Актавія Фрыяс дэ Алівейра** () — вантавы мост, размешчаны ў Сан-Паўлу, на Пайн-Рывер. Адкрыты ў 2008 годзе. Лічыцца адной з самых вядомых славутасцяў горада. Гэта адзіны вантавы мост з дзвюма палосамі руху ў свеце, у сваю чаргу падлучаны да той жа мачты.

File:Ponte Estaiada Octávio Frias de Oliveira.jpg
File:Ponte Estaiada Octavio Frias de Oliveira.jpg
File:São Paulo CBD.jpg

## Спасылкі 
* Фота новага моста
* Фота моста зверху

Катэгорыя:Масты Бразіліі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сан-Паўлу
Катэгорыя:З’явіліся ў 2008 годзе
Сіні мост (Санкт-Пецярбург)

**Сіні мост** — мост у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, перакінуты праз раку Мойку, злучае паміж сабой Казанскі і 2-й Адміралцейскі астравы.

З’яўляецца самым шырокім (97,3 м) мостам у горадзе. Уваходзіць у ансамбль Ісакіеўскай плошчы.

## Размяшчэнне 
Злучае Ісакіеўскую плошчу з завулкам Антоненка (былы Новы завулак) і Вазнясенскім праспектам. Пры гэтым мост з’яўляецца «хаванцам»: з-за сваёй рэкорднай шырыні ён успрымаецца часткай плошчы.

Бліжэйшая станцыя метрапалітэна (800 м) — «Садовая».

## Назва 
Назва «Сіні» ідзе ад першапачатковага драўлянага моста, які быў выфарбаваны ў сіні колер.

Катэгорыя:Масты Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:1737 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Масты цераз Мойку
Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага

**Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага** (ФДААУ ВА «СПбПУ Пятра Вялікага», поўная назва — Федэральная дзяржаўная аўтаномная адукацыйная ўстанова вышэйшай адукацыі «Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага») — вышэйшая навучальная ўстанова Санкт-Пецярбурга. Уваходзіць у групу нацыянальных даследчых універсітэтаў Расіі.

Універсітэт ўключае ў сябе 20 базавых факультэтаў, 6 факультэтаў і курсаў дадатковайа адукацыі, філіялы ў гарадах Чэбаксары, Сасновы Бор, Чарапавец. Забяспечвае выпуск інжынераў, эканамістаў, мэнэджараў па 101 спецыяльнасці, бакалаўраў і магістраў па 34 напрамках навукі і тэхнікі, аспірантаў па 90 навуковых спецыяльнасцях. На 1 студзеня 2007 года ва ўніверсітэце па вочнай форме навучання навучаліся 18050 чалавек, усяго — больш за 28000 чалавек. Прафесарска-выкладчыцкі склад уключае ў сябе больш за 20 акадэмікаў і членаў-карэспандэнтаў РАН, звыш 500 прафесараў, дактароў навук.

## Выкладчыкі і выпускнікі 
* Алег Канстанцінавіч Антонаў
* Аляксандр Барысавіч Жалезнякоў
* Алег Валер’евіч Сакалоў

### Выкладчыкі і выпускнікі з Беларусі 
* Аляксей Канстанцінавіч Антонаў
* Тадэвуш Кандрусевіч
* Уладзімір Фёдаравіч Міткевіч
* Леанід Сяргеевіч Пузырэўскі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт універсітэта 
* Інстытут міжнародных адукацыйных праграм 
* Політэхнічны інстытут імператара Пятра Вялікага. Паштоўкі пачатку XX стагоддзі.

Катэгорыя:Нацыянальныя даследчыя ўніверсітэты Расіі
*
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Навука ў СССР
Кацярына Вадстэнская

**Кацярына Вадстэнская** (; 1331 — 24 сакавіка 1381) — святая Рымска-Каталіцкай Царквы ордэна брыгітак.

Бацькам Кацярыны быў Ульф Гудмарсан, маці — святая Брыгіта; акрамя Кацярыны, яны мелі яшчэ сем дзяцей. У 13 гадоў яе выдалі замуж за рыцара Эгарда ван Кюрэна. З яго дазволу Кацярына разам з маці ў 1350 годзе адправілася ў вандроўку ў Рым. Муж Кацярыны неўзабаве памёр, і Кацярына засталася ў Рыме, дзе яна пісала рэлігійныя працы. Нягледзячы на тое, што да яе сваталіся шматлікія багатыя рымскія жаніхі, больш замуж яна не выйшла і дапамагала маці ў арганізацыі ордэна брыгітак. Стала першым кіраўніком Вадстэнскага манастыра, хоць і не была манахіняй. Пасля смерці маці Кацярына зацвердзіла ў Рыме статут ордэна і дамагалася яе кананізацыі, якая адбылася ў 1391 году, праз 10 год пасля смерці Кацярыны.

У 1484 году рымскі папа Інакенцій VIII дазволіў лічыць Кацярыну святой. Нягледзячы на гэта, сам працэс кананізацыі ніколі не быў скончаны з-за Рэфармацыі ў Швецыі. У 1489 яе мошчы былі змешчаны ў раку і перанесены ў Вадстэнскі манастыр. Рымска-Каталіцкая Царква ўшаноўвае яе памяць 24 сакавіка (у дзень яе смерці), а шведская лютэранская — 2 жніўня.

## Спасылкі 
* Індэкс святых 

Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Кананізаваныя ў XV стагоддзі
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Пісьменнікі XIV стагоддзя
Катэгорыя:Святыя Швецыі
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XIV стагоддзя
Агульяс-Неграс

**Агульяс-Неграс** () або **Ітатыая** ()  — горная вяршыня ў Бразіліі. Вышэйшы пункт хрыбта Сера-да-Мантыкейра і другі па вышыні ў краіне (2791,55 м).

Вяршыня размешчана на паўднёвым усходзе Бразіліі, за 150 км на паўночны захад ад горада Рыа-дэ-Жанэйра, на тэрыторыі нацыянальнага парку Ітатыая.

Складзеная гранітамі і сіенітамі.

## Літаратура 
* Латинская Америка: Энциклопедический справочник. Т. 1. А—К / Гл. ред. В. В. Вольский. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — С. 224. — 576 с. с илл.

Катэгорыя:Геаграфія Мінас-Жэрайса
Катэгорыя:Геаграфія Рыа-дэ-Жанэйра
Катэгорыя:горы Бразіліі
Аляксей Канстанцінавіч Антонаў

{{ДД
| узнагароды = 
{
       
-
       
-
       
} 
}}
**Аляксе́й Канстанці́навіч Анто́наў** (, Гродна — , ) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч. Дэпутат Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР 6-11 скліканняў ад Растоўскай вобласці. Член ЦК КПСС (1971—1989), кандыдат у члены ЦК КПСС (1961—1971). Герой Сацыялістычнай Працы (1982). Лаўрэат Сталінскай прэміі трэцяй ступені (1951).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 мая (8 чэрвеня) 1912 ў горадзе Гродна ў сям’і настаўнікаў, Канстанціна Рыгоравіча і Вольгі Аляксееўны Антонавых. Бацька пасля 1917 года быў загадчыкам дзіцячага дома ў Лузе, загадчыкам РАНА.

Пасля заканчэння сярэдняй школы з-за непралетарскага паходжання не мог адразу паступіць у ВНУ і пайшоў працаваць на завод. У 1935 годзе скончыў Ленінградскі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «інжынер-электрамеханік». Пасля заканчэння інстытута тры гады займаўся ў аспірантуры.
* 1930 — слесар драбільнага завода ў г. Луга.
* 1930—1935 — студэнт Ленінградскага політэхнічнага інстытута.
* 1935—1937 — інжынер праектнага бюро Беламорканала.
* 1937—1957 — інжынер-электрык, начальнік лабараторыі, намеснік галоўнага канструктара, начальнік вытворчасці, галоўны інжынер, намеснік дырэктара завода Наркамата (міністэрства) авіяцыйнай прамысловасці.
* 1957—1959 — галоўны інжынер, начальнік упраўлення прыборабудавання і агрэгатабудавання Ленінградскага саўнаргаса.
* 1959—1961 — намеснік старшыні Ленінградскага саўнаргаса.
* 1961—1965 — старшыня Ленінградскага саўнаргаса.
* 1965—1980 — Міністр электратэхнічнай прамысловасці СССР.
* 1980—1988 — Намеснік Старшыні Савета міністраў СССР.
* 1985—1988 — пастаянны прадстаўнік СССР у СЭУ.
* 1986—1988 — намеснік старшыні Дзяржаўнай знешнеэканамічнай камісіі Савета міністраў СССР.

Член УКП(б)/КПСС з 1940 года. Член ЦК КПСС у 1971—1989 гадах, дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 6-11-га скліканняў (у 1962—1989 гадах).

Памёр 9 ліпеня 2010 года. Пахаваны ў Маскве на Траекураўскіх могілках.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР
Катэгорыя:Палітыкі СССР
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Сера-ду-Мар

**Сера-ду-Мар** () — горная сістэма ў паўднёва-ўсходняй частцы Бразіліі.

Даўжыня — 1500 км, а вышыня — да 1889 м.

Горная сістэма ёсць прыўзнятым краем крышталічнага Атлантычнага шчыта, які рэзка абрываецца да Атлантычнага акіяна, што надае ўсходнім схілам выгляд горных хрыбтоў. Пры гэтым геалагічны ўзрост нагор’я роўны 60 млн гадоў.

З прычыны шматлікіх высечак лесу і ўрбанізацыі, экасістэма Сера-ду-Мар зведала значныя змены. Знішчана частка падлеску, зніклі некаторыя каштоўныя віды жывёл і раслін. Сёння функцыі захавання біялагічнай разнастайнасці ўскладзены на нацыянальныя прыродныя паркі экалагічныя станцыі і запаведнікі, аднак па-ранейшаму лясныя пажары, кіслотныя дажджы і браканьеры знішчаюць яго.

З прычыны геалагічнай каштоўнасці, багацця фаўны і флоры, частка Сера-ду-Мар на тэрыторі штата Сан-Паўлу абаронена Кандэфаатам і ўключана ў спіс Гістарычнай спадчыны штата Сан-Паўлу 6 чэрвеня 1985 года.

Паводле артыкула 225 § 4 Канстытуцыі Федэратыўнай Рэспублікі Бразілія, Сера-ду-Мар, трапічны лес Амазонкі, Атлантычны лес, Мата-Гросэнс Пантанал і яго прыбярэжная зона ёсць нацыянальнай спадчынай. Частка Сера-ду-Мар была абвешчана аб’ектам Сусветнай спадчыны ў 1999 годзе як частка «Запаведніка Мата-Атлантыка-дэль-Судэста» 

На тэрыторыі нагор’я знаходзяцца такія гарады, як Сан-Паўлу і Рыа-дэ-Жанэйра.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Горы Бразіліі
Катэгорыя:Геаграфія Эспірыту-Санту
Катэгорыя:геаграфія Рыа-дэ-Жанэйра
Катэгорыя:Геаграфія Сан-Паўлу
Катэгорыя:Геаграфія Параны
Катэгорыя:Геаграфія Санта-Катарыны
Якапа Сансавіна

**Якапа Сансаві́на** (; 2 ліпеня 1486 — 27 лістапада 1570) — скульптар і архітэктар эпохі Высокага Адраджэння.

Нарадзіўся ў Фларэнцыі, пры нараджэнні Якапа Таці. У Фларэнцыі ў 1500 годзе паступіў у вучні да Андрэа Сансавіна, прозвішча якога ён пасля ўзяў. У 1510 годзе суправаджаў настаўніка ў Рым, дзе вывучаў антычную скульптуру.

Якапа быў наняты папам Юліем II для рэстаўрацыі пашкоджаных статуй, таксама ён стварыў бронзавую копію скульптурнай групы «Лаакаон і яго сыны». У 1511 годзе Сансавіна вярнуўся ў Фларэнцыю, дзе пачаў працу над мармуровай статуяй Якава Зевядзееў для сабора Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ. У той жа перыяд ім была створана скульптура «Бахус і Пан» (Барджэла).

Вярнуўшыся ў Рым, Якапа працаваў для абшчыны фларэнційцаў над царквой Сан-Джавані-Дэі-Фіярэнціна, распачатай Антоніа да Сангала. Мармуровая скульптурная група «Мадонна з дзіцем», створаная Сансавіна, была ўсталяваная на захад ад храма Сант-Агасціна.

У 1527 годзе Якапа быў вымушаны бегчы з разрабаванага Рыма. Па шляху ў Францыю ён спыніўся ў Венецыі, дзе яго прынялі Тыцыян і П’етра Арэціна. Заказ на аднаўленне галоўнага купала базілікі Сан-Марка прымусіў яго адмовіцца ад сваіх планаў. Неўзабаве Сансавіна становіцца галоўным архітэктарам Венецыянскай рэспублікі. У Венецыі ён застаўся да канца жыцця.

Сансавіна ўнёс вялікі ўклад у архітэктуру Венецыі. Пад яго кіраўніцтвам былі пабудаваны будынак бібліятэкі, манетны двор, ладжэта. Якапа пабудаваў некалькі палацца, цэрквы Сан-Джуліяна і Сан-Франчэска дэла Вінья, якую скончваў Паладыа.

Як скульптар, Сансавіна вылепіў статую Марса і Нептуна, устаноўленыя на параднай лесвіцы Палаца Дожаў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1486 годзе
Катэгорыя:нарадзіліся ў Фларэнцыі
Катэгорыя:Памерлі ў 1570 годзе
Катэгорыя:Архітэктары Венецыі
Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Скульптары Венецыі
Катэгорыя:Скульптары Італіі
Тэатры Мінска

**Спіс тэатраў Мінска**.

## Гл. таксама 
* Тэатры Беларусі

## Спасылкі 
* Лукашэнка павіншаваў тэатр лялек з 70-годдзем
*За год беларускія тэатры і музеі наведалі 7 мільёнаў чалавек 


Мінск
Катэгорыя:Спісы:Мінск
Касцёл Сэрца Ісуса (Слабодка)

**Касцёл Сэрца Ісуса** — касцёл у аграгарадку Слабодка Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

## Гісторыя 
## Архітэктура 
Касцёл уяўляе сабой трохнефавую двухвежавую базіліку з апсідай, трансептам і сакрысціямі. Галоўны фасад сфарміраваны дзвюма высокімі пяціяруснымі вежамі з вострымі шатровымі вярхамі і параўнальна невялікай фасаднай плоскасцю цэнтральнага нефа паміж імі. Сцены прарэзаны паўцыркульнымі, лучковымі і круглымі аконнымі праёмамі з вітражамі (каляровае шкло захавалася часткова). Над галоўным уваходам і на фасадных плоскасцях трансепта размешчаны вялікія вокны-«ружы». Усе сцены раскрапаваны ступеньчатымі контрфорсамі, якія на бакавых фасадах злучаны з дэкаратыўнымі аркбутанамі. Уваходы вырашаны ў выглядзе аднатыпных парталаў з паўцыркульнымі праёмамі.

### Інтэр’еры 
У інтэр’еры — цыліндрычныя скляпенні з распалубкамі, хоры ў верхняй частцы бабінца. У пластычным вырашэнні шырока выкарыстаны ордэрныя элементы раманскай архітэктуры: аркатурныя паясы, нішы, калонкі з капітэлямі раслінных форм. Сцены і скляпенні алтарнай часткі размаляваны арнаментам. Першапачатковая аздоба інтэр’ера не захавалася.

### Дзверы 
Вялікую мастацкую каштоўнасць маюць жалезныя акоўкі ўсіх вонкавых дзвярэй касцёла, выкананыя мясцовым кавалём. Кампазіцыі аковак складаюцца з сіметрычна ўкладзеных па баках завесы (царгі) спіралепадобных пышных раслінных сцёблаў, што заканчваюцца то чатырохлістымі кветкамі, то пальметападобным лістком. Пры кампазіцыйным адзінстве аковак усіх дзвярэй дэталі не паўтараюцца, што сведчыць аб свабоднай імправізацыі майстра ў кожным выпадку. Арыгінальную, багатую па форме і складаную па малюнку кампазіцыю маюць акоўкі дзвярэй цэнтральнага ўвахода. Яны вырашаны як пышныя букеты з арнаментальных элементаў, што паўтараюцца ў кампазіцыях дэкору бакавых дзвярэй.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Касцёл Сэрца Ісуса // Достопримечательности Беларуси

Катэгорыя:Касцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:Касцёлы Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неараманскім стылі
Катэгорыя:Слабодка (Браслаўскі раён)
Палікрат

**Палікра́т** (; ? — каля ) — старажытнагрэчаскі тыран вострава Самас (каля 540 — каля 522 гг. да н.э.).

З дапамогай братоў авалодаў востравам Самас, дамогся яго палітычнага аб'яднання, увёў замест родавых тэрытарыяльныя філы. Праводзіў палітыку ў інтарэсах гандлёвы-рамесніцкіх слаёў дэмасу. Пры ім пабудаваны мол і хвалярэзы ў гавані, водаправод, храм багіні Геры. У барацьбе з гарадамі Малой Азіі і астравамі Эгейскага мора за гандлёвыя шляхі стварыў моцны флот і ўсталяваў сваю гегемонію над усім Эгейскім морам. Збіраў творы мастацтва, рукапіс; пры яго двары жылі паэты Анакрэонт і Івік, урач Дэмакед, філосаф Піфагор. Палітыка Палікрата выклікала супраціўленне родавай арыстакратыі, якая ў саюзе са Спартай і Карынфам падняла супраць яго паўстанне. Забіты паводле загаду Ахеменідаў.

Палікрату прысвечана балада Ф. Шылера «Пярсцёнак Палікрата».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VI стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Тыраны антычнасці
Катэгорыя:Палітыкі Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Раскрыжаваныя
Санту-Андрэ (Сан-Паўлу)

**Санту-Андрэ** () — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Сан-Паўлу. Складовая частка мезарэгіёна Агламерацыя Сан-Паўлу. Знаходзіцца ў складзе буйной гарадской агламерацыі Агламерацыя Сан-Паўлу. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Сан-Паўлу. Насельніцтва складае 667891 чалавек на 2007 год. Займае плошчу 174,840 км². Шчыльнасць насельніцтва — 3.850,6 чал./км².

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Бразіліі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Сан-Паўлу
Сантус

**Сантус** () — горад-порт і муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Сан-Паўлу, галоўныя марскія вароты Сан-Паўлу. Складовая частка мезарэгіёна Агламерацыя Сан-Паўлу. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Сантус. Насельніцтва складае 418288 чалавек на 2007 год. Займае плошчу 280,300 км². Шчыльнасць насельніцтва - 1492,3 чал./км².

## Гісторыя 
Горад заснаваны ў 1546 годзе партугальцамі на чале з Браш Кубаш (Brás Cubas). У Сантусе, на стадыёне Віла-Белміра, выступае адзін з самых тытулаваных футбольных клубаў Бразіліі «Сантас».

## Насельніцтва 
## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Жылмар (1930—2013) — бразільскі футбаліст.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Бразіліі

Катэгорыя:Муніцыпалітэты штата Сан-Паўлу
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1546 годзе
Князь-возера (балет)

**«Князь-возера»** — балет у 4 актах 7 карцінах кампазітара Васіля Залатарова, пастаўлены Канстанцінам Мулерам у 1949 годзе. Дырыжор — Ілья Гітгарц, Б. Мардвінаў.

## Сюжэт 
Лібрэта спектакля напісаў М. М. Клімковіч у сааўтарстве з В. Вайноненам на матэрыяле беларускага музычнага фальклору аб возеры — грозным помсніку за крыўды і здзекі феадалаў над простым народам. Возера з’яўлялася нейкім сімвалам тых сіл прыроды, што дапамагаюць двум закаханым — Васілю і Надзейцы — перамагчы жорсткага «чорнага князя», які гіне разам са сваім замкам і ўсёй баявой дружынай у водах возера, якое выйшла з берагоў. У балеце пастаўлены беларускія народныя танцы «Крыжачок» і «Лявоніха».

Спецыяльна для спектаклю К. Мулерам быў пастаўлены сцэнічны танец «Вяночак», у якім адлюстраваліся тыповыя рысы дзявочых карагодаў. Пазней гэты танец увайшоў у рэпертуар многіх дзяржаўных і самадзейных мастацкіх калектываў.

## Акцёры 
* Васіль — С. У. Дрэчын (першы выканаўца), М. К. Шэхаў
* Надзейка — А. В. Нікалаева (першая выканаўца)
* Князь — С. У. Дрэчын, С. А. Паўлаў

## Уплыў на культуру 
На музыку «Князь-возера» пазней былі пастаўлены яшчэ два балетных спектакля: «Аповесць пра каханне» (1953) і «Палымяныя сэрцы» (1955).

## Спасылкі 
* Сцэна з балета
* Тэатр оперы і балета: Сцэна з балета «Князь-возера» Залатарова. 1949

Катэгорыя:Балет у Беларусі
Джордж Сантаяна

**Джордж Сантаяна** (, ; іспанскае імя **Хорхе Агусцін Нікалас Руіс дэ Сантаяна**; (16 снежня 1863, Мадрыд - 26 верасня 1952, Рым) — амерыканскі філосаф і пісьменнік іспанскага паходжання. Захоўваючы ўсё жыццё іспанскае грамадзянства, Сантаяна пісаў па-англійску, вырас і атрымаў адукацыю ў ЗША і лічыцца перш за ўсё да амерыканскай культуры, хоць вялікую частку жыцця правёў у розных краінах Еўропы. Вядомы шасцітомным філасофскім творам «Жыццё розуму» («The life of reason», 1905-1906), працамі «Скептыцызм і жывёльная вера» («Scepticism and animal faith», 1923), «Апошні пурытанін» («The last puritan», 1935) і інш., а таксама эсэ, вершамі і раманамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філосафы ЗША
Катэгорыя:Філосафы Іспаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Сучасныя гуманісты
Катэгорыя:Эстэтыкі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША XX стагоддзя
Сан-Хуан (Аргенціна)

**Сан-Хуа́н** () — горад на захадзе Аргенціны, сталіца аднайменнай правінцыі, размешчаны на рацэ Сан-Хуан.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1562 годзе канкістадорам Хуанам Хуфрэ. Ён назваў яго ў гонар Іаана Хрысціцеля, імя якога насіў. У 1593 годзе рака Сан-Хуан, на ўзбярэжжы якой быў выбудаваны горад, затапіла яго, і паселішча прыйшлося перанесці. У XVIII стагоддзі ў Сан-Хуане быў пабудаваны сабор, а ў 1842 годзе — тэатр. Будынак тэатра, спраектаваны архітэктарам Рываролай у духу класіцызму, не дайшоў да нашых дзён з-за пажару.

15 студзеня 1944 года адбылося Санхуанскае землятрасенне, якое лічаць галоўнай трагедыяй Аргенціны ў XX стагоддзі. Колькасць ахвяр склала каля 10 тысяч чалавек, загінулі сабор і шматлікія іншыя пабудовы. У 1977 годзе было новае землетрасенне, але яго эпіцэнтр быў далёка ад горада і гібелі столькіх людзей удалося пазбегнуць. У снежні 1979 года адкрыўся новы сабор св. Іаана (архітэктар Рамас), які стаў адной з галоўных славутасцяў горада. На ўскраіне горада была створана Абсерваторыя імя Фелікса Агілара.

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Дамінга Фаўсціна Сарм’ента (1811—1888) — аргенцінскі ваенны і дзяржаўны дзеяч, пісьменнік і журналіст.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Аргенціны
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XVI стагоддзі
Сан-Хуан (астравы)

**Сан-Хуан** () — архіпелаг паміж пралівамі Хуан-дэ-Фука і Джорджыя і востравам Ванкувер і Сіэтлам. Адміністрацыйна з'яўляецца акругай Сан-Хуан штата Вашынгтон. На астравах пражывае каля 16 тысяч жыхароў, клімат умераны марскі. Усяго налічваецца каля 170 астравоў, найбуйнейшыя — Оркас (148 км²) і Сан-Хуан (142 км²), населена толькі сем з іх.

## Галерэя 

File:Moran - Mt. Constitution toward Little Summit.jpg
File:Moran - Mt. Constitution toward Matos Island.jpg
File:Viewed from the top of Mount Constitution on Orcas Island.jpg
File:Shark Reef Park Lopez.jpg

## Спасылкі 
С
С
С
С
Сан-Хуан (Нікарагуа)

**Сан-Хуан** (ісп. Río San Juan) — рака ў Нікарагуа. Бярэ пачатак у возеры Нікарагуа, даўжыня ракі прыкладна 192 кіламетры, упадае ў Карыбскае мора. Значная частка мяжы Нікарагуа і Коста-Рыкі праходзіць па рацэ. Нараўне з возерам Нікарагуа раку Сан-Хуан мяркуецца выкарыстоўваць як частку маршруту Нікарагуанскага канала, які злучае Атлантычны і Ціхі акіяны. Праект канала існуе ў розных варыянтах з XIX стагоддзя.

Катэгорыя:Рэкі Нікарагуа
Катэгорыя:Рэкі Коста-Рыкі
Слабодка (Браслаўскі раён)

**Слабо́дка** (, ) — аграгарадок у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Слабодкаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца паміж азёрамі Поцех, Недрава і Ільмёнак. За 9 км на паўночны ўсход ад горада Браслаў, 220 км ад Віцебска, 21 км ад чыгуначная станцыі Друя; на аўтамабільнай дарозе Браслаў — Друя.

## Назва 
Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Слабада*, *Слабодка Заверская*, *Быхаўка*, *Юзафова*.

## Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра Слабодку як паселішча Друйскага двара датуецца 1618 годам. У інвентары Браслаўскага староства за 1649 год значыцца *мястэчка Слабада*. Ад часу свайго заснавання паселішча ўваходзіла ў склад Браслаўскага павета Віленскага ваяводства. У XVIII стагоддзі Слабодка адносілася да маёнтку Завер’е, пераважна належала Мірскім. У канцы XVIII стагоддзя згадваецца прыкагалак (у 1783 годзе — 6 яўрэйскіх дамоў).

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Слабодка апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Браслаўскім павеце Віленскай губерні. У 1806 годзе С. Мірскі фундаваў пабудову мураванага касцёла. 18 снежня 1842 года Слабодка як цэнтр воласці ўвайшла ў склад Новааляксандраўскага павета Ковенскай губерні, у гэты час тут працавалі валасная ўправа і пазыковая каса. У 1865 годзе расійскія ўлады адкрылі народную школу. У 1903 годзе ў Слабодцы і ваколіцах працаваў фалькларыст В. Камінскі, які запісаў тут больш за 30 беларускіх народных песень.

У Першую сусветную вайну каля Слабодкі праклалі вузкакалейную чыгунку, якая ў 1920—1960-я гады дзейнічала як пасажырская лінія.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Слабодка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабілася цэнтрам гміны Браслаўскага павета Віленскага ваяводства. На 1931 год у мястэчку працавалі чыгуначная станцыя, школа, пошта, аптэка, карчма, крамы.

У 1939 годзе Слабодка ўвайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года зрабілася цэнтрам сельсавета Браслаўскага раёна.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1850 год — каля 300 чал., 30 двароў; 1897 год — 643 чал., 124 двары.
* **XX стагоддзе**: 1931 год — 848 чал., 146 двароў; 1999 год — 1133 чал., 396 двароў.
* **XXI стагоддзе**: 2001 год — 860 жыхароў, 387 двароў.

## Інфраструктура 
* Лабараторыя азёразнаўства БДУ
* турысцкая база Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры»
* Дом культуры
* Сярэдняя школа
* Бібліятэка
* Абласная псіхіятрычная і ўчастковая бальніцы

## Славутасці 
* Касцёл Сэрца Ісуса (1903—1906 гады) — 
* Гарадзішчы (VII ст. да н.э. — IV ст. н.э.) — 
* Млын водны (1-я палова XX ст.)

## Вядомыя асобы 
* Зінаіда Іосіфаўна Дудзюк (нар. 1950) — беларуская паэтэса, празаік, драматург.

## Галерэя 

Файл:Pociech.jpg|Возера Поцех з боку вёскі
Файл:Kaścioł - Słabodka - 04.jpg|Касцёл Сэрца Ісуса
Файл:Kaścioł - Słabodka - 02.jpg|Касцёл Сэрца Ісуса
Файл:Kaścioł - Słabodka - 09.jpg|Брама касцёла
Файл:Kaścioł - Słabodka - 05.jpg|Каплічка касцёла
Файл:Slabodka from church.jpg|Слабодка, азёры Поцех і Недрава

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Слабодкаўскі сельсавет (Браслаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства
Сапаніны

**Сапані́ны** — безазоцістыя гліказіды расліннага паходжання з павярхоўна-актыўнымі ўласцівасцямі.

Аморфныя бясколерныя або жаўтаватыя рэчывы. Утрымліваюць аглікон (сапагенін) і вугляводную частку. Добра раствараюцца ў вадзе.
Растворы сапанінаў пры ўзбоўтванні ўтвараюць густую ўстойлівую пену. Назва паходзіць ад лацінскага *sapo* (родны склон: *saponis*) — мыла. Шырока распаўсюджаныя ў прыродзе, сустракаюцца ў розных частках раслін — лісці, сцёблах, каранях, кветках, пладах.  Таксама знойдзены ў тканках ігласкурых.

Сапаніны выкарыстоўваюць ў складзе лекавых сродкаў расліннага паходжання і вытворчасці стэроідных гармонаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сапонины // ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Гліказіды
Катэгорыя:Тэрпены і тэрпеноіды
Катэгорыя:Стэроіды
Эміліяна Сапата

**Эміліяна Сапата Саласар** (;  — ) — лідар Мексіканскай рэвалюцыі супраць дыктатуры Парфірыа Дыяса 1910 года. З’яўляецца адным з нацыянальных герояў Мексікі. Брат Эўфеміа Сапаты. Нарадзіўся 8 жніўня 1879 ў сям’і беднага селяніна. Падчас рэвалюцыі ў Мексіцы распрацоўваў праект аграрнай рэформы. Камандаваў войскамі ў бітве пры Куаўтле ў 1911 годзе. У 1914—1915 гадах яго Войска вызвалення поўдня з перапынкамі займалі Мехіка. 10 красавіка 1919 г. быў застрэлены.

## Гл. таксама 
* Сапатысты
* La Revolucion De Emiliano Zapata — *рок-група*

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Рэвалюцыянер Сапата

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Мексікі
Катэгорыя:Сацыялісты
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Мексіканская рэвалюцыя
Сан-Хуан (прыток Дэсагуадэра)

**Сан-Хуан** () — рака ў аднайменнай правінцыі Аргенціны. На рацэ размешчаны горад Сан-Хуан. Рака бярэ свой пачатак у Патагонскіх Андах, ад зліцця рэк Патас і Кастана-В’еха на вышыні 1330 метраў над узроўнем мора. Месца зліцця рэк размешчана на ўсход ад чылійскай-аргенцінскай мяжы. У месцы зліцця з ракой Мендоса, на вышыні 497 метраў над узроўнем мора ў лагуне Лагунас-дэ-Гуанакачэ, бярэ свой пачатак рака Дэсагуадэра.

Катэгорыя:Рэкі Аргенціны
Ілмары Юўцілайнен

**Эйна Ілмары Юўцілайнен** (; 21 лютага 1914, Ліекса, Выбарская губерня, Расійская імперыя — 21 лютага 1999) — фінскі ваенны лётчык, прызнаны самым дзейсным лётчыкам-знішчальнікам ў ваенна-паветраных сілах усіх краін, якія ўдзельнічалі ў Другой сусветнай вайне, за выключэннем Германіі — у 1939—1944 гадах збіў 94 савецкіх самалёта, два з якіх — падчас Савецка-фінскай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Пазней сям’я пераехала ў Сартавала, дзе Ілмары стаў членам мясцовага марскога клуба і ўдзельнічаў у паходах па Ладажскаму возеру. Прачытаўшы кнігу лепшага нямецкага аса Першай сусветнай вайны барона Манфрэда фон Рыхтгофена, Ілмары таксама вырашыў стаць лётчыкам. Улетку 1932 года быў прызваны на ваенную службу і ў якасці памочніка механіка быў накіраваны ў 1-ю асобную эскадрыллю гідрасамалётаў. У 1933 годзе паступіў у авіяшколу братоў Кархумякі і змог атрымаць ліцэнзію пілота прыватнага самалёта.

У 1936 яму ўдалося дамагчыся накіравання ў авіяшколу фінскай авіяцыі, якая знаходзілася на аэрадроме Каўхава (Kauhava), каля горада Лапуа.

1 мая 1937 года Юўцілайнен ў званні сяржанта прыбыў у «As5», якія размяшчаліся на аэрадроме Суўр-Мерыёкі, у некалькіх кіламетрах на захад ад Выбарга. Першапачаткова лётаў на самалёце-разведчыку, затым у 1938 годзе быў накіраваны на аэрадром Уці, дзе на працягу некалькіх месяцаў праходзіў падрыхтоўку ў якасці лётчыка-знішчальніка.

Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Лётчыкі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Лётчыкі Фінляндыі
Бібліятэка Марыа дэ Андрадэ

250px|thumb|Бібліятэка Марыа дэ Андрадэ
**Бібліятэка Марыа дэ Андрадэ** () — найбуйнейшая публічная бібліятэка Сан-Паўлу, Бразілія. З'яўляецца адным з найважнейшых навуковых і культурных цэнтраў краіны. Бібліятэка носіць імя Марыа дэ Андрадэ — паэта, пісьменніка і заснавальніка бразільскага мадэрнізму. Заснавана ў 1925 годзе.

Бібліятэка размешчана ў гістарычным цэнтры Сан-Паўлу ў будынку стылю ар-дэко. Маецца ёсць некалькі філіялаў у іншых раёнах горада.

Палітыка бібліятэкі складаецца ў набыцці твораў сучаснага мастацтва мясцовых і замежных мастакоў, пісьменнікаў і паэтаў. З 1958 года яна ўваходзіць у сістэму бібліятэчных дэпазітароў ААН. У калекцыях установы знаходзіцца каля 3,2 млн адзінак захоўвання, уключаючы звыш 60 тыс. старадаўніх кніг, інкунабул, карт, гравюр, створаных у перыяд паміж XV і XIX стагоддзямі. 

## Спасылкі 
* Сайт бібліятэкі

Катэгорыя:Бібліятэкі Бразіліі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сан-Паўлу
Маргарыта Дацкая (каралева Шатландыі)

**Маргарыта Дацкая** (, 23 чэрвеня 1456—14 ліпеня 1486) — каралева Шатландыі, жонка караля Якава III.

Маргарыта была адзінай дачкой Крысціяна I, караля Даніі, Швецыі і Нарвегіі, і Даратэі Гогенцолерн. У ліпені 1469 года Маргарыта ажанілася з шатландскім каралём Якавам III.

Па ўмовах шлюбнага дагавора паміж Шатландыяй і Даніяй, падпісанага 8 верасня 1468 года, у якасці пасагу за Маргарыту Крысціян I адмаўляўся ад усіх прэтэнзій да Шатландыі па нявыплачаных паводле Перцкага дагавора 1266 года выкупным плацяжам за Гебрыдскія астравы і абяцаў выплаціць шатландскаму каралю дадаткова 60 000 рэйнскіх флорынаў. У заклад выплаты пасагу Крысціян I перадаў Шатландыі Аркнейскія і Шэтландскія астравы, якія належаць да таго часу нарвежскай кароне. Паколькі пасаг так ніколі і не быў выплачаны, астравы перайшлі ва ўласнасць караля Якава III і, такім чынам, былі далучаны да Шатландыі.

thumb|left|Маргарыта Дацкая (каралева Шатландыі)
У адрозненне ад сваіх папярэдніц, Маргарыта не гуляла колькі-небудзь важнай ролі ў палітыцы краіны. Прыбыткі ад яе земляў у Шатландыі збіраліся каралеўскімі чыноўнікамі. Лічыцца, што каралева адрознівалася набожнасцю, што дало нагоду Якаву III пасля яе смерці распачаць спробу яе кананізацыі, якая, зрэшты, не ўвянчалася поспехам. Дакладна вядома, аднак, што галоўным захапленнем Маргарыты Дацкай сталі каштоўнасці і ўборы, на набыццё якіх шла значная частка бюджэту краіны.

Падчас Лодэрскага мецяжу 1482 года каралева выкарысталавала свой уплыў для вызвалення караля з-пад арышту паўсталымі баронамі ў Эдынбургскім замку. Маргарыта Дацкая сканала 14 ліпеня 1486 года ў Стэрлінгу.

## Дзеці 
Ад шлюбу з Якавам III нарадзілася трое дзяцей:
* Якаў IV (17 сакавіка 1473 — 9 верасня 1513)
* Джэймс Сцюарт, герцаг Рос (сакавік 1476 — студзень 1504)
* Джон Сцюарт, граф Мар (снежань 1479—1503).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Шатландыі
Катэгорыя:Ольдэнбургская дынастыя
Катэгорыя:Дацкія прынцэсы
Катэгорыя:Прынцэсы Швецыі
Катэгорыя:Прынцэсы Нарвегіі
Ясур

**Ясур** — актыўны вулкан на востраве Тана (Вануату).

Вышыня над узроўнем мора — 361 м, пры гэтым дыяметр кратара каля 400 м. Вулкан размешчаны на паўднёвы ўсход ад больш высокага вулкана Тукасмера (1084 м), але апошні раз вывяргаўся ў плейстацэне.

Ясур — стратавулкан, размешчаны на стыку Ціхаакіянскай і Аўстралійскай літасферных пліт. Вулкан вельмі актыўны, апошнія вывяржэння былі ў 2006 і 2008 гг. У 2010 годзе было зноў зарэгістравана павышэнне актыўнасці.

## Галерэя 

File:Vanuatu Tanna Yasur.JPG
File:Mount Yasur eruption 2006, Tanna Island, Vanuatu, VAN 0516.jpg
File:Tanna Mount Yasur.jpg
File:Mt Yasur, active volcano (420607153).jpg

Катэгорыя:Вулканы Вануату
Катэгорыя:Стратавулканы
Нацыянальны гістарычны музей Бразіліі

**Нацыянальны гістарычны музей Бразіліі** () — размешчаны ў горадзе Рыа-дэ-Жанэйра. 

Музей быў заснаваны ў 1922 годзе па загаду прэзідэнта Эпітасіа Песуа. Найкаштоўныя экспанаты, прысвечаныя гісторыі Лацінскай Амерыкі і, уласна, Бразіліі, размясціліся ў Сант'яга-Фортэ.

Сёння музейны комплекс займае плошчу больш 20 тыс. кв. метраў. Калекцыі, якія захоўваюцца тут, налічваюць да 287 тыс. прадметаў, сярод якіх: 57 тыс. кніг (пачынаючы з XV стагоддзя); 50 тыс. гістарычных дакументаў і фатаграфій; прадметы інтэр'еру і побыту, жывапіс, скульптура, упрыгажэнні, зброя. 

Катэгорыя:Музеі Бразіліі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Рыа-дэ-Жанэйра
Катэгорыя:Нацыянальныя музеі Бразіліі
Марыа дэ Андрадэ

**Марыа дэ Андрадэ** (, 9 кастрычніка 1893 — 25 лютага 1945) — бразільскі паэт, пісьменнік, музыкавед, мастацтвазнавец, крытык і фатограф.

Адзін з заснавальнікаў бразільскага мадэрнізму, ён фактычна стварыў сучасную бразільскую паэзію сваёй публікацыяй паэтычнага зборніка «Звар'яцелы Сан-Паўлу» (*«Paulicéia Desvairada»*) у 1922 годзе. У тым жа годзе арганізаваў разам з мастаком Эміліяну дзі Калваканці Тыдзень сучаснага мастацтва ў Сан-Паўлу. Член авангарднай групы *Пяцёра* (Тарсіла ду Амарал, Аніта Малфаці, Освалд дэ Андрадэ, Меноці дэль Пік'я). Аўтар самага значнага бразільскага мадэрнісцкага рамана «Макунаіма» («Macunaima», 1928).

Марыа дэ Андрадэ аказаў велізарны ўплыў на бразільскую літаратуру ў 20-м і 21-м стагоддзях, ён быў піянерам у вобласці этнамузыкалогіі, аказаўшы свой уплыў далёка па-за межамі Бразіліі. У гонар яго названа найбуйнейшая публічная бібліятэка Сан-Паўлу.

Пра асабістае жыццё Марыа Дэ Андрадэ практычна нічога не вядома. Існуюць здагадкі, што ён мог быць гомасексуалам.

Катэгорыя:Пісьменнікі Бразіліі
Катэгорыя:Паэты Бразіліі
Франкафонія

**Франкафонія** ()  — міжнародная арганізацыя супрацоўніцтва франкамоўных краін свету. Аб’ядноўвае 56 членаў, якія прадстаўляюць розныя дзяржавы або часткі дзяржаў свету, а таксама 14 назіральнікаў. Галоўным крытэрыем для ўступлення ў арганізацыю лічаць не ступень валодання французскай мовай насельніцтва той ці іншай дзяржавы (хоць гэта вітаецца), а, хутчэй, культурныя сувязі з Францыяй, якія склаліся на працягу дзесяцігоддзяў і нават стагоддзяў. Так, напрыклад, Украіна і краіны Прыбалтыкі з’яўляюцца назіральнікамі франкафоніі, а Арменія — асацыятыўным сябрам. У сучасным выглядзе Франкафонія існуе з 1970 г. Дэвізам арганізацыі служыць французскае выслоўе «Роўнасць, узаемадапаўняльнасць, салідарнасць». (фр. «égalité, complémentarité, solidarité»).

Выява:131Etendue de l'Empire Français.svg|Былыя французскія калоніі, заморскія тэрыторыі і дамініёны
Выява:Map-Francophone World.svg|**Французская мова ў свеце** Цёмна-сіні: родная мова; Сіні: мова адміністрацыі; Блакітны: мова культуры; зялёны: франкамоўныя меншасці

## Гл. таксама 
* Міжнародны дзень франкафоніі
* Франкафонскія гульні

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Франкафоніі  
* Ведамства міжурадавыя сувязяў франкафоніі  
* Сцягі Новай Францыі
* Навіны Франкафоніі  
* Qu’est-ce que la Francophonie?&nbsp;— сайт універсітэта Улаваля (Канада)  

Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Катэгорыя:Гісторыя Канады
Катэгорыя:Французская мова
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1970 годзе
Жонаш Савімбі

**Жонаш Мальейру Савімбі** (;  — ) — ангольскі палітычны дзеяч, партызанскі лідар, заснавальнік паўстанцкай групоўкі УНІТА (1966).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Належаў да народнасці авімбунду. Выдатна зарэкамендаваў сябе ў школе адной з пратэстанцкіх місіянерскіх арганізацый і пазней быў адпраўлены ў Партугалію, дзе ён паступіў на медыцынскі факультэт, але не скончыў яго і, захапіўшыся палітыкай, перабраўся ў Швейцарыю. У 1965 скончыў швейцарскі Інстытут палітычных і сацыяльных навук. Першапачаткова быў членам Фронту нацыянальнага вызвалення Анголы (ФНЛА). У 1966 годзе, прайшоўшы палітычную і ваенную падрыхтоўку ў Кітаі, Савімбі вярнуўся на радзіму і заснаваў Саюз за поўную незалежнасць Анголы (УНІТА).

Катэгорыя:Палітыкі Анголы
Жазэ Эдуарду душ Сантуш

**Жазэ Эдуарду душ Сантуш** (, нар. , Луанда, Ангола — , Барселона, Іспанія) — другі прэзідэнт Анголы (1979—2017).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 жніўня 1942 года ў сталіцы Анголы Луандзе ў сям’і муляра і хатняй гаспадыні. Скончыў пачатковую школу і луандыйскі Нацыянальны ліцэй. У палітыку прыйшоў адразу пасля школы, удзельнічаў у партызанскім руху, заснаваў моладзевае аддзяленне МПЛА. У лістападзе 1961 года ў сувязі з распачатых рэпрэсіямі партугальскіх каланізатараў Жазэ душ Сантуш, таемна пакінуўшы краіну, накіраваўся ў Конга. Верачы ў тое, што толькі ўзброеная барацьба зможа выгнаць партугальскіх каланізатараў, ён уступіў у АПЛА — партызанскай арганізацыі МПЛА.

У 1963—1969 гг. вучыўся ў Азербайджанскім інстытуце нафты і хіміі (СССР). У ВНУ ён узначаліў гурток змагароў за свабоду Анголы.
Атрымаўшы прафесію інжынера-нафтавіка, душ Сантуш па сваёй спецыяльнасці ніколі нідзе не працаваў, але веды, атрыманыя ім у універсітэце па тэлекамунікацыйных сістэмах, спатрэбіліся яму ў 1970—1974 гг. у баях на поўначы Анголы.

У 1974 годзе прызначаны каардынатарам аддзела замежных спраў партыі МПЛА, з’яўляючыся яе прадстаўніком у Югаславіі і Рэспубліцы Конга. У гэтым жа годзе ён становіцца членам Палітбюро ЦК МПЛА. У 1975 годзе, пасля здабыцця Анголай незалежнасці, ён становіцца міністрам замежных спраў.

Пасля смерці першага прэзідэнта Анголы Агасціна Нета 21 верасня ён стаў старшынёй МПЛА, прэзідэнтам Анголы і галоўнакамандуючым ФАПЛА (Народны ўзброенымі сіламі вызвалення Анголы). У 1980 годзе стаў старшынёй Народнай Асамблеі ангольскага Рэспублікі.

На першых усеагульных свабодных выбарах у верасні 1992 абраны Прэзідэнтам Анголы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прэзідэнты Анголы
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Анголы
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Анголы
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Полацак (цэнтр)

**«Полацак»** — беларуска-амерыканскі культурна-асветны цэнтр у ЗША. Размешчаны ў ваколіцы Стронгсвіл каля г. Кліўленд (штат Агая). Заснаваны ў 1968 г. па ініцыятыве і пры падтрымцы беларускіх грамадскіх дзеячаў у эміграцыі С. Карніловіча і К. Калошы. З'яўляецца месцам сходаў і вечарын грамадскасці, сустрэч беларусаў Паўночнай Амерыкі, сямейных святкаванняў, мастацкіх выставак, спартыўных спаборніцтваў. Збірае і адпраўляе ў Беларусь гуманітарную дапамогу (у т.л. лекі) пацярпелым ад аварыі Чарнобыльскай АЭС (1986), прымае на лячэнне і аздараўленне беларускіх дзяцей з забруджанай зоны. На тэрыторыі цэнтра дзейнічае праваслаўная царква Жыровіцкай Божай Маці, будуецца новая царква. На ахвяраваныя цэнтрам сродкі набыта выдавецкае абсталяванне і ў 1991 — 1997 гг. выдаваўся часопіс «Полацак». Кіруючы орган — управа.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў ЗША
Катэгорыя:1968 год у ЗША
Вянок (зборнік)

**Вянок** — адзіны прыжыццёвы зборнік вершаў М. Багдановіча, выдадзены ў 1914 годзе, класічны зборнік беларускай літаратуры пачатку XX стагоддзя. У гісторыі нацыянальнай паэзіі ён стаў адным з лепшых узораў паэтычнага майстэрства.

## Апісанне 
М. Багдановіч прысвяціў свой зборнік Сяргею Палуяну.

У лісце да беларускай пісьменніцы В. Лявіцкай паэт пісаў:

## Змест 
Зборнік змяшчаў 92 вершы і 2 паэмы, размешчаныя на 120 старонках, якія былі аб'яднаныя па цыклах: «У зачарованым царстве», «Згукі Бацькаўшчыны», «Старая Беларусь», «Места», «Думы», «Вольныя думы», «Старая спадчына», «Мадонны». У лістах да выдаўцоў былі меркаванні дапоўніць «Мадоннаў» нізкай «Каханне і смерць» (13 вершаў) і да 5 перакладаў з нізкі «Старая спадчына» дадаць 22 пераклады вершаў французскага дэкадэнта Поля Верлена і ўтварыць раздзел «З чужой глебы». Аднак кніга выйшла без дапаўненняў і без пасляслоўя «Ізноў пабачыў я сялібы» да паэмы «Вэроніка».

Паводле лістоў у газету «Наша Ніва» М. Багдановіч меў намер уключыць у зборнік раздзелы «Каханне і смерць» і «З чужой глебы» (пераклады). Але гэтыя раздзелы не ўвайшлі ў «Вянок» і былі апублікаваны толькі пасля смерці паэта.

## Першае выданне 
«Вянок» намаганнямі «Нашай нівы» быў выдадзены ў пачатку 1914 года ў віленскай друкарні Марціна Кухты (на тытуле кнігі стаіць 1913 год, але ў тым годзе яе выдаць не паспелі). Наклад зборніку быў 2 000 асобнікаў. У выданні зборніка прыняло ўдзел Беларускае выдавецкае таварыства, на той час адзінае выдавецтва, якое выплачвала аўтарскія ганарары.

У сваім апошнім вершы Багдановіч, які паміраў у Ялце напісаў:

## Цікавыя факты 
* На тытульным аркушы зборніка В. Іваноўскі і І. Луцкевіч змясцілі герб Завішаў «Лебедзь» у знак удзячнасці Магдалене Радзівіл з Завішаў за аказаную матэрыяльную падтрымку.
* Ларыса Геніюш пакінула ў спадчыну свайму сыну Юрыю, што жыў за мяжой, рарытэтны зборнік вершаў Багдановіча «Вянок» 1913 года. Пасля смерці паэтэсы яе сын збіраўся перавезці «Вянок» у Польшчу, але пад пагрозай канфіскацыі зборніка на польскай мяжы, вырашыў пакінуць у спадчыну музея Максіма Багдановіча.

## Выданні 
* Богдановіч, М. Вянок : кніжка выбраных вершоў. — Вільня: Друкарня Марціна Кухты, 1913. — 120.
* Вянок: Зборнік вершаў. Вільня, другое выданне. «Віленскае выдавецтва» Б. Клецкіна. Вільня, 1927
* Вянок. Кніжка выбраных вершоў. Факсімільнае выданне. Мінск, 1981.
* Вянок : 1909—1912 // Багдановіч, М. Зорка Венера : творы. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1991. — С. 25 — 147.
* Багдановіч Максім. Вянок: вершы, паэмы. Прадм. В. Зуёнка. — Мінск: Мастацкая літаратура, 2005. — 199 с. : іл. — Цвёрдая вокладка. ISBN 985-02-0760-4

## Крытыка 
А. Луцкевіч даў такую рэцэнзію на «Вянок»:

М. Лужанін адзначаў:

## Спасылкі 
Два шляхі разьвіцьця беларускай паэзіі. Максім Багдановіч і Янка Купала 

Катэгорыя:Зборнікі вершаў
Катэгорыя:Кнігі 1913 года
Полацак (часопіс)

**«Полацак»** — беларускамоўны грамадскі, гісторыка-культуралагічны і літаратурны ілюстраваны часопіс, які выдаваўся ў 1991 — 1997 гг. у г. Кліўленд (штат Агая, ЗША) беларуска-амерыканскім культурна-асветніцкім цэнтрам «Полацак». Галоўная мэта выдання часопіса — спрыянне паяднанню беларусаў замежжа і Бацькаўшчыны.

## Раздзелы і рубрыкі 
* «Наша гісторыя»
* «Роднае слова»
* «Чарнобыльскі шлях»
* «Вобразы Бацькаўшчыны»
* «З жыцьця эміграцыі»
* «З эмігранцккіх выданьняў»

Апублікаваў дакументы 19-й і 20-й сустрэч беларусаў Паўночнай Амерыкі, I з’езд беларусаў свету, сустрэчы кіраўнікоў беларускіх суполак у замежжы, артыкулы па гісторыі і сучасным стане беларускай эміграцыі, матэрыялы пра беларускіх асветнікаў і інш. Выйшла больш за 40 нумароў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы ЗША
Мікалай Юліянавіч Баранаў

**Мікалай Юліянавіч Баранаў** (, в. Пясочнае, Капыльскі раён — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Заслужаны работнік прамысловасці БССР (1976). Скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КП (б) Б (1948). У перыяд Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнік абароны Вязьмы. У партызанах з мая 1942 года, з кастрычніка 1942 года камандзір атрада, у лістападзе 1943 — ліпені 1944 — 200-й імя К. К. Ракасоўскага партызанскай брыгадзе, адначасова член Дзяржынскага падпольнага РК КП(б)Б. У 1964—1976 гадах 1-ы намеснік міністра харчовай прамысловасці БССР.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі прамысловасці БССР
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Гімн Вануату

**Yumi Yumi Yumi** — дзяржаўны гімн Рэспублікі Вануату. Зацверджаны ў  1980 годзе.

**Yumi, Yumi, Yumi**

## Спасылкі 
* Крыніца 

Вануату
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Вануату
Катэгорыя:Песні 1980 года
Фёдар Аляксеевіч Баранаў

**Фё́дар Аляксе́евіч Бара́наў** (, г. Пецярбург — ) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1931 года на партыйнай рабоце ў Ленінградзе.

З 1940 года сакратар Баранавіцкага абкама КП(б)Б, у 1942—1943 гады упаўнаважаны ЦК УКП(б) па ўводу энергамагутнасцяў Урала. З жніўня 1943 года сакратар Баранавіцкага падпольнага абкама КП(б)Б, камандзір Баранавіцкага партызанскага злучэння паўднёвай зоны.

З ліпеня 1944 года сакратар Баранавіцкага, з канца 1944 года 1-ы сакратар Бабруйскага, Гродзенскага абкамаў КПБ.

З 1958 года старшыня Камісіі савецкага кантролю, пазней камісіі пры ЦК КПБ у 1963—1974 гады.

Член ЦК КПБ у 1949—1952 і 1954—1966 гадах. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1954—1962 гадах, Вярхоўнага Савета БССР у 1947—1959 гадах.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Першыя сакратары Бабруйскага абкама КП Беларусі
Катэгорыя:Першыя сакратары Гродзенскага абкама КП Беларусі
Катэгорыя:Другія сакратары Баранавіцкага абкама КП Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР ад акруг Беларусі
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Сапрынавічы

**Сапры́навічы** (, ) — вёска ў Беларусі, у Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапрынавіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 5 км у напрамку на ўсход ад горада Мсціслаў, за 100 км ад Магілёва, за 24 км ад чыгуначнай станцыі Ходасы, на аўтадарозе Мсціслаў—Хіславічы.

## Гісторыя 
З 25 мая 1988 года цэнтр Сапрынавіцкага сельсавета.

## Інфраструктура 
* Дом культуры
* Сярэдняя школа-сад
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Насельніцтва 
* 2001 год — 373 жыхары, 135 двароў.

## Выбітныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Вядомыя асобы 
* Мікіта Пятровіч Кароткін (1906—?) — савецкі партыйны дзеяч.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-36-64. Выданне 1982 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сапрынавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мсціслаўскага раёна
Ніна Мітрафанаўна Баранава

**Ніна Мітрафанаўна Баранава** () — беларускі жывёлавод, Герой Сацыялістычнай Працы (1971), Маці-гераіня (1966).

## Біяграфія 
Нарадзілася 14 чэрвеня 1922 года ў в. Акунёўка Горацкага павета Гомельскай губерні (цяпер — Шклоўскі раён Магілёўскай вобласці).

З 1945 года — жывёлавод, звеннявая льнаводчага звяна, брыгадзір паляводчай брыгады калгаса «Прамень камунізму». У 1960—1972 гадах — цялятніца, свінарка, конюх саўгаса «Гарадзец» Шклоўскага раёна.

Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за поспехі ў развіцці сельскай гаспадаркі і выкананні пяцігадовага плана продажу дзяржаве сельскагаспадарчай прадуктаў. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 7 склікання (1971—1975).

Памерла 16 снежня 2008 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шклоўскім раёне
Катэгорыя:Звеннявыя калгасаў
Катэгорыя:Постаці беларускай жывёлагадоўлі
Франсіска Эрэра Старэйшы

**Франсіска дэ Эрэра** (празваны Старэйшы, ісп. *Francisco Herrera el Viejo*; , г. Севілья, Іспанія — ) — іспанскі жывапісец.

Працаваў у Севільі, з 1650 у Мадрыдзе, быў першым настаунікам Д. Веласкеса.
 дыктуе сваё вучэнне. 1639 г. Парыж, Луўр.]]

Рэлігійныя кампазіцыі, у якіх адчуваецца ўздзеянне севільскай і венецьшнскай школ жывапісу, вылучаюцца яркай рэалістычнай трактоўкай вобразаў, гнуткасцю кампазіцыі, шырынёй пісьма, майстэрствам перадачы святлаценю (карціны з жыцця св. Банавентуры для кляштара францысканцаў у Севільі, 1629; «Св. Васіль дыктуе сваё вучэнне», 1639). Пісаў таксама жанравыя палотны («Аматар выпіўкі», каля 1635), працаваў як гравёр і медальер.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі Іспаніі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Севільі
Катэгорыя:Памерлі ў Мадрыдзе
Антон Казіміравіч Баранцэвіч

**Антон Казіміравіч Баранцэвіч** (, в. Кірклішкі,  — , ) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863-64 гадоў у Гродзенскай губерні.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 студзеня 1837 года ў в. Кірклішкі Ашмянскага павета Віленскай губерні. З 1853 года — ў войску, падпаручнік, належаў да рэвалюцыйнай арганізацыі. У красавіку 1863 года ўзначаліў падраздзяленне ў галоўным паўстанцкім атрадзе Гродзенскай губерні, затым асобны атрад. Паплечнік В. Урублеўскага. Са студзеня 1864 года — у эміграцыі. Аўтар успамінаў «Апошнія дні коннага літоўскага атрада» (1903).  Памёр 26 студзеня 1918 года ў Львове.

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Баранаў

**Баранаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Юр’евіч Баранаў — беларускі вучоны ў галіне лясной генетыкі.
* Аляксандр Андрэевіч Баранаў — рускі купец.
* Валянцін Уладзіміравіч Баранаў — беларускі вучоны ў галіне мікраэлектронікі.
* Васіль Васілевіч Баранаў (нар. 1959) — беларускі мастак.
* Віктар Іванавіч Баранаў (нар. 1936) — беларускі мастак.
* Віктар Ільіч Баранаў (1906—1996) — генерал-лейтэнант танкавых войскаў, Герой Савецкага Саюза (1940).
* Ермалай Максімавіч Баранаў — адзін з арганізатараў камуністычнага падполля ў Беларусі.
* Максім Сяргеевіч Баранаў (нар. 1988) — беларускі гандбаліст.
* Міхаіл Міхайлавіч Баранаў — беларускі спартсмен (самба).
* Мікалай Юліянавіч Баранаў — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху.
* Павел Аляксандравіч Баранаў (1892—1962) — савецкі батанік.
* Фёдар Аляксеевіч Баранаў — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці.
* Эдуард Трафімавіч Баранаў — расійскі дзяржаўны дзеяч.
* Яўстафій Яўстаф’евіч Баранаў (1790—1845) — генерал-лейтэнант.

## Гл. таксама 
* Бараноўскі