open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Людвіг Аляксеевіч Чыбіраў

**Лю́двіг Аляксе́евіч Чыбіраў** (**Цыбырты**, ;  года, Цхінвалі, Паўднёва-Асецінская аўтаномная вобласць) — паўднёваасецінскі палітычны дзеяч, першы Прэзідэнт Паўднёвай Асеціі (у 1996—2001 гадах).

## Біяграфія 
У 1956 годзе скончыў з адзнакай гістарычны факультэт Паўночна-Асецінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя К. Л. Хетагурава. Этнограф, доктар гістарычных навук (з 1978 года), прафесар (з 1981 года) Рэктар Паўднёва-Асецінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута.

З кастрычніка 1993 года — Старшыня Вярхоўнага Савета Рэспублікі Паўднёвая Асеція — кіраўнік краіны. 16 мая 1996 года Л. А. Чыбіраў і Прэзідэнт Рэспублікі Грузія Э. Шэварнадзэ падпісалі ў Маскве Мемарандум аб мерах па забеспячэнні бяспекі і ўмацаванню ўзаемнага даверу паміж бакамі ў грузіна-асецінскім канфлікце. Гэты дакумент замацоўваў адмову бакоў ад ужывання сілы або пагрозы яе ўжывання для дасягнення сваіх мэт.

10 лістапада 1996 года абраны першым Прэзідэнтам Паўднёвай Асеціі. У 2001 годзе прайграў выбары Прэзідэнта Эдуарду Какойты.

Катэгорыя:Прэзідэнты Паўднёвай Асеціі
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Старшыні парламента Рэспублікі Паўднёвая Асеція
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Пашаны (Паўднёвая Асеція)
Катэгорыя:Выпускнікі Паўночна-Асецінскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Этнографы СССР
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Губерня

**Губе́рня** — адзінка адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення ў Расійскай імперыі, якую ўвёў Пётр I. Існавала ў БССР да 1924 года, у РСФСР — да 1929 года.

## Гісторыя 
Да 1917 года ў Расійскай імперыі было 78 губерняў, 25 з іх у 1917—1920 гадах адышлі да Польшчы, Фінляндыі, Літвы, Латвіі і Эстоніі. У 1917—1923 гадах ішоў працэс разузбуйнення губерняў. На ўскраінах РСФСР актыўна ствараліся нацыянальныя аўтаноміі, на ўсёй тэрыторыі краіны ствараліся новыя губерні. У 1923 годзе, неўзабаве пасля стварэня СССР, Дзяржплан СССР распрацаваў новы план адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення краіны. Губернска-тэрытарыяльнае дзяленне ў СССР было ліквідавана ў 1923—1929 гадах і заменена дзяленнем на вобласці і краі, якія паслядоўна дзяліліся на акругі, раёны і сельсаветы.

## Гл. таксама 
* вёска Губерня

Катэгорыя:Расійская імперыя
Катэгорыя:Былыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі Беларусі
Руская праваслаўная стараверская царква

**Руская праваслаўная стараверская царква** — праваслаўная Царква рускай традыцыі; адна з галін стараверства (папоўскага кірунку). Лічыць сябе пераемніцай Рускай Царквы, якая існавала да рэформ Патрыярха Нікана. У літаратуры сустракаюцца назва РПСЦ — Белакрыніцкая іерархія — ад назвы манастыра ў Белай Крыніце на паўночнай Букавіне, якая была ў складзе Аўстра-Венгрыі. Сучасная іерархія РПСЦ з’явілася ў 1846 годзе, калі было адноўлена епіскапскае ўзначальванне структуры. РПСЦ знаходзіцца ў кананічных і малітоўных зносінах з Рускай Праваслаўнай Стараверскай Царквой у Румыніі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Рускай Праваслаўнай Стараверскай Царквы пры Мітраполіі Маскоўскай і ўсяе Русі
* «Руская вера». СМІ старавераў

Катэгорыя:Стараверства
Ян Сакалоўскі

**Ян (Іван) Сакалоўскі** (? — пасля 1651) — удзельнік казацка-сялянскага руху на Украіне і Беларусі, казацкі палкоўнік, «кастырскі гетман».

Паходзіў з беларускай праваслаўнай шляхты. Пасля разгортвання паўстання Б. Хмяльніцкага ва Украіне далучыўся да казакоў. У ліпені 1648г. на чале казацкага загону прымаў удзел у барацьбе з атрадамі шляхты ВКЛ у Рэчыцкім і Мазырскім паветах. Прымаў удзел у авалоданні казакамі Мазыром. У жніўні 1648 г. на чале 2-тысячнага палка рушыў на Слуцк. Пасля няўдалых перамоў з камендантам горада Янам Сасноўскім і прадстаўнікамі слуцкага праваслаўнага духавенства і мяшчан, паспрабаваў узяць горад штурмам. Няўдалыя спробы авалодаць горадам прымусілі палкоўніка перайсці да аблогі горада, на дапамогу Я. Сакалоўскаму таксама быў накіраваны атрад казакоў, які, аднак, быў разбіты па дарозе. У ноч з 28 на 29 жніўня 1648 г. у Слуцк патаемна ўвайшлі 6 харугваў войска ВКЛ, пасля чаго перавага сіл аказалася не на баку казакоў. Сакалоўскі быў цяжка паранены і вымушаны зняць аблогу са Слуцка. У 1649 г. удзельнічаў у перамовах казацкага кіраўніцтва з расійскім паслом К. Ункоўскім.

У 1651 г. страціў пасаду «кастырскага гетмана», далейшы лёс невядомы.

## Літаратура 
* *Чаропка Станіслаў.* Сакалоўскі Ян // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 2 т. Т.2. — Мн.,2006. — С. 536.
* *Мицик Юрій.* Ян Соколовський // Полководці Війська Запорозького. — Київ, 2004.— Кн.2

Катэгорыя:Удзельнікі казацка-сялянскай вайны (1648—1651)
Руская Дрэўлеправаслаўная Царква

**Ру́ская Дрэ́ўлеправасла́ўная Царква́**, адно з стараверскіх папоўскіх юрысдыкцый, дзеючых у Расіі і некаторых іншых краінах. Часта таксама сустракаецца назва **Навазы́бкаўскае архіепі́скапства**.

Аснову Цэрквы склалі беглапапоўцы, якія не прызналі белакрыніцкай іерархіі. У 1923 годзе значная частка членаў Царквы прызнала сваім главой перайшэдшага да іх Саратаўскага архіепіскапа Мікалая (Позднева); з далучэннем апошняга да стараверства (з абнаўленства) у іх з'явілася свая іерархія. У верасні 1929 года да іх таксама далучыўся «іосіфлянскі» епіскап Свярдлоўскі Стэфан (Растаргуеў). Першапачаткова цэнтр быў у Саратаве (месца знаходжання архіепіскапа). У 1924 ён быў перанесены ў Маскву — пры Мікольскім храме на Рагожскіх могілках; у 1955 годзе ў Куйбышаў (Самару); у 1963 годзе ў Навазыбкаў Бранскай вобласці.

Кафедральны Спаса-Праабражэнскі сабор у Навазыбкаве быў зачынены ў 1938; набажэнствы ў ім аднавіліся ў 1943, пры нямецкай акупацыі і з таго часу не спыняліся.

У 2002 годзе кафедра мітрапаліта была перанесена ў Маскву. У Навазыбкаве засталося Духоўнае вучылішча. Царква мае 7 епархій (Маскоўская, Волжская, Беларуская і Украінская, Уральская, Азова-Чарнаморская, Сібірская, Сіонская і Заходнееўрапейская).

Катэгорыя:Стараверства
Беламорская вуліца (Мінск)

**Беламорская вуліца** — вуліца ў Савецкім раёне Мінска ў мікрараёне Камароўка, ідзе перпендыкулярна ад вуліцы Кульман да вуліцы Сурганава ў раёне паміж вуліцамі Куйбышава і Якуба Коласа.

На вуліцы Беламорскай знаходзіўся дом П.К.Хадасевіча, у якім у верасні 1942 года быў надрукаваны чацвёрты нумар газеты «Звязда» — органа Мінскага падпольнага гаркама КП(б)Б. П.К.Хадасевіч і яго сям'я ў канцы 1942 года забіты фашыстамі.

## Спасылкі 
* Беламорская вуліца на map.by 
* Беламорская вуліца на АТО.ВУ
* Беламорская вуліца на фотаграфіях 2023 г.

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Ксенія Міхайлаўна Сітнік

**Ксенія Міхайлаўна Сітнік** (н. , , Беларусь) — беларуская спявачка, тэлевядучая, журналіст. Лаўрэат дзіцячага конкурсу песні «Еўрабачанне» 2005 года, што праходзіў у бельгійскім горадзе Хаселт.

## Біяграфія 
Ксенія Міхайлаўна Сітнік нарадзілася 15 мая 1995 г. у Мазыры. Маці Ксеніі — Святлана Стацэнка — працавала мастацкім кіраўніком у студыі эстраднага спеву «ЮМЭС». Бацька Ксеніі, Міхаіл Сітнік — бізнэсмэн.

У 1998 годзе Ксенія паступіла ў ДУ № 34 г. Мазыра. У 2000 годзе яна перамагла на конкурсе «Міс Верасок». У 2001 годзе пачала займацца ў студыі эстраднага спеву «ЮМЭС», кіраўніцаю якой была яе маці. У 2004 годзе на Міжнародным фестывалі дзіцячага мастацтва «Залатая пчолка» (Клімавічы) Ксенія стала ўладальнікам дыплому першай ступені. У 2005 годзе яна стала пераможцаю ў гарадской алімпіядзе па рускай мове. У ліпені таго ж года Ксенія перамагла ў дзіцячым конкурсе ў рамках фестывалю Славянскі базар у Віцебску, што прынесла ёй знакамітасць у Беларусі. Пасля гэтага Ксенія стала знаёма таксама ў Расіі, Польшчы і Германіі, дзякуючы ўдзелу на шматлікіх конкурсах і фестывалях.

У лістападзе 2005 года Ксенія Сітнік пераможна прадставіла Беларусь на дзіцячым Еўрабачанні з песняю «Мы вместе». А праз год, 26 лістапада 2006 года адбылася прэзентацыя яе дэбютнага альбому, таксама названага «Мы вместе».

У снежні 2005 года Ксенія сыграла галоўную ролю ў навагоднім мюзікле «Зорная ноч-2006». У мае 2006 года з’явіўся першы кліп спявачкі на песню «Маленький кораблик». Пазней з’явіліся кліпы на песні «Простая песенка» і «Нон-стоп».

Ксенія Сітнік вучылася ў мінскай гімназіі № 8 (скончыла ў 2013 годзе з адзнакай).

15 мая 2010 года, на пятнаццаты дзень нараджэння Ксеніі, у Мінску быў прадстаўлены яе другі сольны альбом «Республика Ксения».

У 2017 годзе Ксенія Сітнік скончыла Англа-амерыканскі ўніверсітэт у Празе, дзе вучылася на журналіста, і атрымала вучоную ступень бакалаўра. Працуе журналістам-фрылансерам у сферы моды.

## Дыскаграфія 
* 2006 — «Мы вместе»
* 2010 — «Республика Ксения»

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Ксенія Сітнік на Voteactors.ru 
* Ксенія Сітнік на kids’music

Катэгорыя:Дзеці-спевакі
Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне 2005
Катэгорыя:Удзельнікі дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне
Вуліца Сурганава

**Вуліца Сурганава** — вуліца ў розных населеных пунктах Беларусі, названая ў гонар Фёдара Сурганава, савецкага дзяржаўнага і партыйнага дзеяча, аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў камсамольскага падполля і партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

* Вуліца Сурганава — вуліца ў Горках.
* Вуліца Сурганава — вуліца ў Магілёве.
* Вуліца Сурганава — вуліца ў Мінску.
* Вуліца Сурганава — вуліца ў Чэрыкаве.

Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар Фёдара Сурганава
Дрэўлеправаслаўная паморская царква

**Дрэўлеправаслаўная паморская царква**, сучасная афіцыйная назва буйнейшага рэлігійнага аб'яднання старавераў паморскай згоды. Як і іншыя беспапоўскія юрысдыкцыі, ДПЦ не мае трохчыннай іерархіі, гэта значыць святарства; прынятыя ў паморцаў таямніцы (Хрышчэнне, Споведзь) здзяйсняюцца абранымі з ліку прыхажан духоўнымі настаўнікамі. У гісторыі Расіі вядомая і пад іншымі назвамі — Царкоўнае таварыства Хрысціян-Паморцаў, Стараверская Паморская Царква і інш.

Самі стараверы-паморцы лічаць, што менавіта іх Царква заснавана Ісусам Хрыстом і вядзе свой пачатак ад апосталаў, а таксама з'яўляецца адзінай законнай пераемніцай рускай дараскольнай царквы. Пасля смерці апошніх дараскольных святароў стараверы-паморцы адмовіліся ад практыкі прыёму беглых папоў (беглапапоўства), гэта значыць свяшчэннікаў, якія пераходзілі ад сінадальнай царквы (Руская Праваслаўная Царква), таму што гэта на іх погляд супярэчыць царкоўным правілам. Ва ўмовах адсутнасці святарства службы сталі весціся абранымі пісьменнымі прыхажанамі. На аснове манаскага салавецкага статуту быў створаны Паморскі статут для вядзення службы прыхажанамі, у якім былі апушчаны словы якія прамаўляліся свяшчэннікамі. Гэтак жа ў Памор'і на рацэ Выг быў арганізаваны Выгаўскі манастыр, які стаў духоўным цэнтрам усіх старавераў-паморцаў з канца XVII да сярэдзіны XIX стагоддзя. Таму і ўся Царква атрымала найменне Паморскай.

У цяперашні час існуе шэсць памесных аб'яднанняў ДПЦ. Кардынацыйны орган — Адзіны Савет ДПЦ, створаны ў 2001 годзе ў Санкт-Пецярбургу, які аб'яднаў духоўныя цэнтры і асобныя суполкі на тэрыторыі розных дзяржаў, — усяго 7 духоўных цэнтраў. Ёсць дзве навучальныя ўстановы. Штогод выдаецца Царкоўны каляндар ДПЦ, два разы ў год — Паведамленне РС ДПЦ і двойчы ў год часопіс «Вярба» — веснік дрэўлеправаслаўнай моладзі, у бліжэйшы час плануецца пачаць выданне часопіса «Староверие». 

Цэнтралізаваным дарадчым і кардынацыйным органам у Беларусі з'яўляецца Цэнтральны Савет ДПЦ у Беларусі. На тэрыторыіі Беларусі існуе каля 40 рэлігійных суполак, выдаецца часопіс "Веснік ЦС ДПЦ у Беларусі".

Катэгорыя:Стараверства
Брылеўская вуліца

**Брылеўская вуліца** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска. Пачынаецца ад вуліцы Чкалава, ідзе ўздоўж аэрапорта «Мінск-1» да перасячэння з вуліцамі Казінца і Лейтэнанта Кіжаватава.

Назву атрымала ад старой дарогі, якая вяла да фальварка Брылевічы (вядомы з 16 стагоддзя).

## Перасячэнні 
Працягвае вуліцу Чкалава ад перасячэння з вуліцай Варанянскага.
Перасякаецца з вуліцамі:
* Караткевіча
* Аэрадромная
* Лейтэнанта Кіжаватава

## Гл. таксама 
* Жылы раён Брылевічы

## Спасылкі 
* map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Чкалава (Мінск)

**Вуліца Чкалава** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска. Названа ў 1939 у гонар Валерыя Паўлавіча Чкалава (1904—1938), савецкага лётчыка-выпрабавальніка, Героя Савецкага Саюза.

Забудоўвалася паступова ў 1926-35, канчатковы выгляд набыла ў 1950-я. Пачынаецца ад пуцеправода, які злучае яе з вуліцай Маскоўскай, перасякаецца з вуліцай Аэрадромнай і ідзе да аэрапорта «Мінск-1», утварае галоўны пад’езд да яго. Ад яе бяруць пачатак вуліцы Брылеўская, Варанянскага, Магілёўская.

## Забудова 
]]
* № 6 — пяціпавярховы будынак. У будынку размяшчаецца Адміністрацыя Кастрычніцкага раёна г. Мінска.
* № 7 — Палац культуры і спорту чыгуначнікаў (архітэктар Л. Анікіна, інжынер І. Петрашкевіч, мастак Л. Вязнікаў).

* № 16 — будынак (1950-я) — 
* № 38/1 — будынак аэравакзала (1946—1956) — 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Вуліца Лук’яновіча (Мінск)

**Вуліца Лук’яновіча** — вуліца ў Савецкім раёне Мінска, злучае вуліцу Максіма Багдановіча і Лагойскі тракт.

Названа ў гонар Трыфана Андрэевіча Лук’яновіча (1919—1945), удзельніка Вялікай Айчыннай вайны з 1941, удзельніка Сталінградскай бітвы, баёў на Сандамірскім плацдарме, штурма Берліна, смяротна параненага 25 красавіка 1945 пры выратаванні нямецкай дзяўчынкі. Высакародны ўчынак чалавека, які страціў падчас вайны жонку, дваіх дзяцей, маці і бацьку, пакладзены ў аснову кампазіцыі помніка-ансамбля воінам Савецкай Арміі, якія загінулі ў барацьбе з фашызмам, усталяванага ў Трэптаў-парку ў Берліне.

Да перайменавання ў 1997 вуліца насіла назву 3-я Пасялковая.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Вуліца Мірашнічэнкі (Мінск)

**Вуліца Мірашнічэнкі** — вуліца ў Савецкім раёне Мінска. Названа ў гонар Пятра Афанасьевіча Мірашнічэнкі (1922—1944), удзельніка вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, Героя Савецкага Саюза.

Пачынаецца ад вуліцы Гамарніка і канчаецца перасячэннем з МКАД.

## Забудова 
* № 3 — гандлёвы цэнтр з універсамам «Паўночны» у мікрараёне Зялёны Луг-6 (1980—1982; архітэктар Н. Сакалова). Цяпер будынак займае Віталюр.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Вуліца Каліноўскага (Мінск)

**Вуліца Каліноўскага** — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска ў жылых раёнах Зялёны Луг і Усход.

Вуліца названа ў 1963 годзе ў адзначэнне 100-годдзя Паўстання 1863—1864 гадоў у гонар Кастуся Каліноўскага (1838—1864), рэвалюцыянера-дэмакрата, мысліцеля і публіцыста, кіраўніка Паўстання 1863—1864 гадоў на Беларусі і ў Літве.

## Размяшчэнне 
Вуліца рацягнулася на 3,3 км ад Лагойскага тракту да праспекта Незалежнасці.

## Забудова 
* № 50, корпус 2 — будынак эксперыментальнай срэдняй школы № 137 імя П. М. Машэрава ў мікрараёне Усход-1 (1975—1978, архітэктары Э. Гальдштэйн, А. Лукомская, A. Сабалеўскі, Я. Дворак), С. Богін).
* № 54к1, 54к2, 54к3 —  (архітэктары А. Белаконь, Н. Грачова, Г. Сысоеў, І. Папова, інжынеры А. Лур’е, М. Цюшко, М. Галкін, В. Перадзерый).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Кастуся Каліноўскага
Вуліца Лілі Карастаянавай (Мінск)

**Вуліца Лілі Карастаянавай** — вуліца ў Савецкім і Цэнтральным раёнах Мінска. Названа ў гонар Лілі Карастаянавай (1917—1943), прафесійнай падпольшчыцы, удзельніцы барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Вуліца Сурганава (Мінск)

**Вуліца Сурганава** — вуліца ў Савецкім і Першамайскім раёнах Мінска, частка другога гарадскога кольца. Названа ў гонар Фёдара Анісімавіча Сурганава (1911—1976), савецкага дзяржаўнага і палітычнага дзеяча, аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху Беларусі, старшыні прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР, намесніка старшыні прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР.

Вуліца Сурганава бярэ пачатак ад скрыжавання з вуліцай Акадэмічнай і заканчваецца на плошчы Бангалор.

## Забудова 
 і Дзіпрасувязь]]
* № 1, карпусы 1, 2 — Інстытут філасофіі, Інстытут сацыялогіі, Цэнтр даследавання беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі.  узведзены у комплексе інстытутаў аддзялення грамадскіх навук Акадэміі навук БССР (архітэктары А. Духан, А. Красоўскі, Л. Хаюцін, В. Кісель).
* № 2А — Палац воднага спорту (1967, архітэктар В. Ладыгіна).
* № 6 — Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі НАН Беларусі.
* № 9 — Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі
* № 11 — Інстытут матэматыкі НАН Беларусі
* № 13 — Інстытут фізіка-арганічнай хіміі НАН Беларусі
* № 24, 26, 28 — будынак Белдзіпрадара і Дзіпрасувязі (архітэктары У. Пушкін, А. Назараў, А. Сабалеўскі).
* № 50 — універсам «Рыга» (архітэктары Я. Дзятлаў, А. Жалдакоў).

## Цікавыя факты 
У ноч на 11 жніўня 2020 года падчас пратэстаў ля ўніверсама «Рыга» на скрыжаванні вуліц Сурганава і Бяды былі спробы пабудаваць барыкады і абараняць іх ад АМАПа. У выніку барыкады былі разбураны вадамётамі, а некаторыя пратэстуючыя і жыхары навакольных дамоў і інтэрнатаў пацярпелі ад гумавых куляў і светлашумавых гранат.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)

Мінск
Бухта

**Бу́хта** (ням.:Bucht) — невялікая частка мора, заліва, возера, вадасховішча, адасобленая ад вод часткамі сушы (выступамі берагоў, скаламі і бліжэйшымі астравамі) і абароненая імі ад хваль і ветру.

Мясцовыя ўмовы вызначаюць гідралагічны рэжым бухты, які некалькі адрозніваецца ад рэжыму прылеглых да яе вод.

Як правіла, бухты служаць зручным месцам стаянкі суднаў— напрыклад, Геленджыкская і Цэмеская бухты ў Чорным моры, Залаты Рог у праліве Басфор.

]]

## Спасылкі 
* Самые красивые бухты мира 

Катэгорыя:Залівы
Арлоўская вуліца (Мінск)

**Вуліца Арлоўская** — магістральная вуліца ў Савецкім і Цэнтральным раёнах Мінска, частка другога гарадскога кольца. Названа ў гонар Кірыла Арлоўскага. У 1977—1990 гадах назвалася ў гонар Клімента Варашылава.

## Перасячэнні 
Вуліца Арлоўская пачынаецца ад плошчы Бангалор. Перасякаецца з вуліцамі:
* Карастаянавай
* Гая
* Земляробчы 1-ы завулак
* Арлоўскі 3-і завулак
* Водаправодны завулак
* Азізава
* Сморгаўскі тракт
* Мазырская
* Аршанская
* Даўгінаўскі тракт
* Старавіленскі тракт
* Нававіленская
* праспект Пераможцаў
* Ціміразева.

Пераходзіць у праспект Пушкіна і вуліцу Сурганава.

## Забудова 
* № 66 — РНПЦ «Маці і дзіця». Пабудаваны ў 1985 годзе як Рэспубліканскі цэнтр аховы здароўя маці і дзіця па праекце архітэктараў А. Панамарова і У. Мацяша.

## Падзеі 
25 кастрычніка 2020 года падчас пратэстаў у Мінску адбыўся марш з патрабаваннем адстаўкі Лукашэнкі, спынення гвалту на вуліцах Беларусі і вызвалення палітвязняў. Удзельнікаў шэсця разганялі ў раёне Арлоўскай і суседняй Нававіленскай з выкарыстаннем гумавых куляў, светлашумавых гранат і гумавых дубінак, частка ўдзельнікаў шэсця атрымала траўмы. МУС РБ заявіла, што падчас гэтай акцыі пацярпелі 2 супрацоўнікі міліцыі, РУУС Цэнтральнага раёна Мінска закідалі камянямі і пашкодзілі там вокны і службовы транспарт.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Лагуна

]]
**Лагу́на** (, ад  — возера) — дробны вадаём, аддзелены ад мора вузкай паласой намытага пяску (перасыпам), бар’ернымі астравамі або каралавымі рыфамі. Калі ў лагуну ўпадае буйная рака, то вада ў лагуне можа быць амаль прэснай, а яе ўзровень можа перавышаць узровень мора. Такія, напрыклад, Куршскі і Калінінградскі залівы.

Тыповы прыклад лагуннага горада — Венецыя.

Дзякуючы сваёй абароненасці лагуны часта з’яўляюцца ўнікальнымі прыроднымі біятопамі. Яны служаць прытулкам для водных птушак, рыб і звяроў. Экалагічна важныя лагуны знаходзяцца пад абаронай міжнародных ведамстваў.

На Чорным і Азоўскім марах лагуны завуцца ліманамі.


Катэгорыя:Залівы
Фіёрд

[thumb|Гейрангер-фіёрд, [Нарвегія]]
**Фіёрд, фёрд** () — вузкі і звілісты марскі заліў са скалістымі берагамі, які глыбока ўрэзаўся ў сушу. Даўжыня фіёрда ў некалькі разоў пераўзыходзіць шырыню.

Фіёрды з'явіліся ў выніку апрацоўкі ледавіком (у эпоху чацвярцічнага зледзянення) і наступнага затаплення морам рачных далін і тэктанічных западзін.

У свеце найболей вядомыя чатыры фіёрдавых раёны, размешчаныя на заходніх узбярэжжах Нарвегіі, Чылі, Паўднёвага вострава Новай Зеландыі і Паўночнай Амерыкі ад заліва П'юджэт-Саўнд (шт. Вашынгтон) да Аляскі. Фіёрды таксама маюцца на берагах Шатландыі, Ісландыі, Грэнландыі, паўвострава Лабрадор, архіпелага Новая Зямля, штата Мэн (ЗША) і на некаторых арктычных астравах.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залівы
Вуліца Гамарніка (Мінск)

**Вуліца Гамарніка** — вуліца ў Савецкім раёне Мінска. Названа ў 1967 годзе ў гонар Яна Барысавіча Гамарніка (1894—1937), савецкага, партыйнага і ваеннага дзеяча.

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Губа (заліў)

**Губа́** — далёка ўваходны ў сушу марскі заліў альбо бухта, у якую звычайна ўпадаюць буйныя рэкі. 

Слова «губа» ў гэтым значэнні ўваходзіць у склад шматлікіх геаграфічных назваў, напрыклад Неўская губа, Обская губа.

## Спасылкі 
* [Губа (морской залив)](http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Губа%20(морской%20залив)/) // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Залівы
Вадаём

**Вадаём** — сталая або часавая навала стаялай або з паніжаным сцёкам вады ў натуральных або штучных западзінах (азёры, вадасховішчы, сажалкі, і г.д.). Вывучэннем вадаёмаў займаецца навука гідралогія.

Вадаёмы ўтвараюцца пры наяўнасці на паверхні замкнёных катлавін і перавышэнні прытоку вады ў гэтае паглыбленне над стратамі яе на фільтраванне ў грунт і выпарэнне.

Вадаёмы могуць быць **сталымі** і **часовымі**, якія ўзнікаюць толькі ў шматводныя пэрыяды года. Да такіх вадаёмаў адносяць старыцы і лужыны, якія ўзнікаюць увесну пры разлівах буйных рэк, а таксама перасыхаючыя рэкі і ручаі.

Па хімічным складзе і колькасці соляў, раствораных у вадзе, вадаёмы падзяляюцца на **салёныя** і **прэсныя**.

Фізічныя, хімічныя і біялагічныя працэсы ў вадаёмах працякаюць па-рознаму, у залежнасці ад таго, да якога тыпу яны адносяцца.

Да **штучных** вадаёмаў адносяцца вадасховішчы і сажалкі.

У апошні час, папулярнасць заваёўваюць вадаёмы з бутэлкаўчуковай плёнкі, такі як Firestone Pond Liner.

## Гл. таксама 
* Гіпалімніён
* Металімніён
* Эпілімніён

Катэгорыя:Формы рэльефу
Катэгорыя:Вадаёмы
Вуліца Някрасава (Мінск)

**Вуліца Някрасава** — вуліца ў Савецкім раёне Мінска. Названа ў гонар Мікалая Аляксеевіча Някрасава (1821—1877), рускага паэта, пісьменніка і публіцыста.

На вуліцы Някрасава размяшчаюцца штаб-кватэра ААТ «Белтрансгаз», Акадэмія паслядыпломнай адукацыі, політэхнічная гімназія, дзяржаўны праектны інстытут «Белкамунпраект», гандлёвы цэнтр «Някрасаўскі».

## Спасылкі 
СТБ: Улица Некрасова живет по всем законам Минска (фото+відео)  (чэрвень 2009)

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)

Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар Мікалая Някрасава
Лужына

**Лу́жына** — адносна невялікае скапленне вадкасці, у большасці выпадкаў вады у паглыбленнях на паверхні зямлі альбо ў няроўнасцях якога-небудзь пакрыцця (тратуар, праезжая частка дарогі і г. д.).

Лужыны ўтвараюцца, напрыклад, пасля дажджу альбо ў выніку таяння снегу і могуць існаваць некалькі гадзін альбо дзён, да той пары, пакуль вадкасць не прасачыцца пад зямлю альбо не выпарыцца. Але бываюць і лужыны, якія існуюць заўсёды, бо ўтвараюцца ва ўпадзінах, дзя няма натуральна сцёка. Поперачныя памеры і глыбіня лужынв могуць быць рознымі (даўжыня — ад некалькіх сантыметраў да дзясяткаў метраў) у залежнасці ад надвор’я і рельефа мясцовасці.

Катэгорыя:Вада
Катэгорыя:Экалогія
Катэгорыя:Гідралогія
Ліман

[thumb|right|230px|Ліман ([Чорнае мора)]]
**Ліма́н** — плыткі заліў пры ўпадзенні ракі ў мора. Ліман утвараецца пры затапленні морам раўнінных рэк і можа быць адкрытым (губа) або аддзеленым ад мора вузкай паласой сушы — перасыпам. Звычайна вада лімана мае прамежкавую салёнасць паміж вадой мора і прэснай вадой ракі, але пры малым прытоку прэснай вады ён можа моцна засаляцца з прычыны выпарэння.

Прыклады:
* Дняпроўскі ліман;
* Адэскія ліманы;
* Обская губа;
* Азоўскае мора часам разглядаюць як ліман Дона.

Катэгорыя:Гідралогія
Вуліца Куйбышава (Мінск)

**Вуліца Куйбышава** (гістарычныя назвы: *Плябанская*, *Шырокая*— да 1961 года) — вуліца ў Цэнтральным і Савецкім раёнах Мінска. Названа ў гонар Валяр’яна Уладзіміравіча Куйбышава (1888—1935), савецкага партыйнага і дзяржаўнага дзеяча.

Пачынаецца ад вуліцы Янкі Купалы і заканчаецца на скрыжаванні з вуліцай Сурганава.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)

Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар Валерыяна Куйбышава
TAM

**TAM, Tanque Argentino Mediano** — сярэдні танк, спраектаваны для аргенцінскай арміі заходне-германскай фірмай «**Thyssen Henschel**»(Тысен Хеншэль) на шасі БМП «Мардэр».

## Гісторыя стварэння 
Шматлікія гады пасля Другой сусветнай вайны асновай аргенцінскіх бранетанкавых сіл быў танк «Шэрман». Але да пачатку 1970-х гадоў падтрымка гэтых танкаў у працоўным стане стала вельмі цяжкая, было прынята рашэнне пра пераход да новага танка. Большасць танкаў, якая выпускаліся ў той час, важыла больш 40 тон, гэтыя танкі было небяспечна пускаць па нетрывалых мастах краіны. Таму было вырашана распрацаваць новы танк, які адпавядаў усім патрабаванням аргенцінскай арміі. Неўзабаве кантракт на вытворчасць танка быў складзены з заходнегерманскай фірмай «**Thyssen Henschel**», якая вырабляла ў той час БМП «Мардер». Першы прататып TAM (Tank-Argentina-Middle, «Танк Аргенцінскі Сярэдні») быў гатовы ў 1976 годзе, яшчэ два — у наступным. Танк быў прыняты на ўзбраенне войскам Аргенціны. Завод для вытворчасці гэтых танкаў быў пабудаваны недалёка ад Буэнас-Айрэса. За ўвесь час вытворчасці было выпушчана каля 200 танкаў, але ніводны з іх не ўдзельнічаў у Фалклэндскай кампаніі. Для сумесных дзеянняў з TAM «**Thyssen Henschel**» распрацавалі БМП VCTR, якая была выпушчана ў колькасці 150 машын, перш чым фінансавы крызіс вымусіў спыніць яе вытворчасць у 1986 годзе.

## Абсталяванне танка 
Корпус танка TAM узяты ад БМП «Мардэр», які знаходзіўся на ўзбраенні заходнегерманскага войска ў колькасці звыш 2000 адзінак. Кіроўца танка змесцаваны наперадзе злева. Справа ад яго знаходзяцца рухавік і трансмісія. Лэбавая браня мае вялікі кут нахілу, каб забяспечыць максімальную абароненасць пры выкананні вагавых катэгорый танка. Аднак браня саступае брані ОБТ, такіх як «Леапард-1» і AMX-30. Цалкам зварная вежа знаходзіцца ў задняй частцы танка, у ёй знаходзяцца тры пасажыры: камандзір і наводчык — справа, зараджальнік — злева. Асноўным узбраеннем з'яўляецца 105-мм гармата з эжэктарам для выдалення парахавых газаў пасля стрэлу. Гармата мае куты вертыкальнага навядзення ад +18° да ?7°. Спаренно з гарматай усталяваны 7,62-мм кулямёт, такі ж кулямёт можа быць усталяваны на даху вежы ў якасці зенітнага. З кожнага боку вежы можа быць усталявана па 4 гранатамёта для стральбы дымавымі ці аскепкавымі гранатамі. Боекамплект складаецца з 50 стрэлаў для 105-мм гарматы і 6000 патронаў да 7,62-мм кулямётам.

## Далейшае развіццё 
На базе TAM/VCTP у 1988—1993 гадах створаны БРЭМ VCRT і 155-мм самаходная гаўбіца VCA 155 да стадыі прататыпаў. Танк TAM быў выпрабаваны ў Перу і ў Панаме.

Катэгорыя:Танкі Аргенціны
Катэгорыя:Сярэднія танкі
Катэгорыя:Танкі паводле алфавіта
Дніпроўскі метрапалітэн

**Дніпроўскі мэтрапалітэн** (, да 17 сакавіка 2017 — **Днепрапятроўскі**) — адзін з відаў грамадскага транспарту ў Дніпры. Адкрыты 29 снежня 1995 года.

Налічвае 6 станцый, размешчаных на адной лініі. Даўжыня яе складае 7,1 км, час паездкі з аднаго боку ў другі — 12 хвілін. Інтэрвал руху: 7—20 хвілін. Метрапалітэн працуе з 05:35 да 23:00. Кошт жэтона складае 10 грыўняў (з 3 студзеня 2025).

## Гісторыя 
Урачыстая закладка метрапалітэна адбылася 20 лютага 1981 года пасля правядзення пошукавых і праектных прац, што адбываліся з 1979 года. У 1990 годзе былі закуплены ўсе эскалатары, так як будаўніцтва знаходзілася ў завяршальнай стадыі (90% гатоўнасці) і адкрыццё было намечана на 1991 год. Адкрыццё метрапалітэна адбылося толькі 29 снежня 1995 года (першы метрапалітэн на тэрыторыі былога СССР, адкрыты пасля яго распаду), і з гэтага моманту колькасць станцый не змянялася.

## Лініі 
Метро складаецца з часткі адной лініі, якая злучае заходнія жылыя масівы горада (а таксама яго заходнюю прамзону) з Вакзальнай плошчай і выхадам да вакзала.

## Станцыі 
* «Вакзальная»
* «Метробудаўнікоў»
* «Металургаў»
* «Завадская»
* «Праспект Свабоды»
* «Пакроўская»

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Дніпроўскі метрапалітэн на гарадскім інтэрнэт-сайце 
* Схема пуцявога развіцця Дніпроўскага метрапалітэна
* Гісторыя Дніпроўскага метрапалітэна ў схемах на сайце metroschemes.narod.ru


Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:1995 год ва Украіне
Пугачоўская вуліца (Мінск)

**Пугачоўская вуліца** — вуліца ў Савецкім раёне Мінска. Названа ў гонар Емяльяна Іванавіча Пугачова (1742—1775), кіраўніка сялянскага паўстання 1773—1775. Уяўляе сабой тупік, які пачынаецца ад вуліцы Чырвонай. Да 1922 г. на яе месцы знаходзілася Казакоўская плошча. Цотны бок уяўляе сабой дзелавую забодову, а няцотны — жылыя дамы.
## Славутасці 
* Цэнтр павышэння кваліфікацыі кіруючых работнікаў і спецыялістаў Мінфіна РБ (д. 6а)
* Прыватны вучэбны комплекс "Інавацыя", які складаецца з дзіцячага саду і гімназіі (д. 10)

## Спасылкі 
Пугачоўская вуліца на здымках 2022 г.

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Емяльян Іванавіч Пугачоў

**Емялья́н Іва́навіч Пугачо́ў** (; каля 1742 — ) — данскі казак, кіраўнік сялянскага паўстання 1773—1775 гадоў. Прэтэндэнт на расійскі трон у час праўлення Кацярыны II, выдаваў сябе за законнага цара Пятра III.

## Біяграфія 
Емяльян Іванавіч Пугачоў нарадзіўся каля 1742 года ў станіцы Зімавейскай-на-Доне Данской Вобласці (цяпер станіца Пугачоўская, Валгаградская вобласць).

Данскі казак, харунжы (1770). Удзельнік Сямігадовай (1756—1763) і руска-турэцкай (1768—1774) войнаў. У 1771 годзе ўцёк ад ваеннай службы на раку Церак, там быў выбраны станічным атаманам.

У лютым 1772 года арыштаваны, уцёк да старавераў у Ветку на Гомельшчыне, у лістападзе — на рацэ Яік (цяпер Урал), дзе агітаваў казакаў пайсці на вольныя землі за раку Кубань. Арыштаваны, засуджаны на катаргу.

У маі 1773 года ўцёк з казанскага астрога на Яік, дзе паводле дамоўленасці з групай казакоў абвясціў сябе імператарам Пятром III (верасень 1773 года). Выступаў з утапічнай ідэяй «справядлівага» казацка-сялянскага царства. У час сялянскай вайны непісьменны Пугачоў паказаў вялікія арганізатарскія і ваенныя здольнасці. Жорстка распраўляўся з дваранамі і ўсімі, хто не прызнаваў яго імператарам.

Пасля канчатковага паражэння ад урадавых войск Пугачоў 19 верасня 1774 года быў схоплены групай сваіх прыбліжаных і неўзабаве выдадзены ўладам. Пакараны смерцю (чвартаваны) ў Маскве.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Буганов В. И. Пугачев. М., 1984.

Катэгорыя:Правадыры паўстанняў
Катэгорыя:Паўстанне Пугачова
Катэгорыя:Удзельнікі Сямігадовай вайны
Вуліца Берсана (Мінск)

**Вуліца Берсана** — вуліца ў Маскоўскім раёне Мінска. Названа ў гонар Станіслава Ігнатавіча Берсана (1895—1919), савецкага, партыйнага і ваеннага дзеяча, намесніка старшыні Мінскага савета, наркама па справах нацыянальнасцей Заходняй вобласці і фронта, наркама дзяржкантролю Літоўска-Беларускай ССР, расстралянага польскімі легіянерамі.

## Забудова 
]]
а]]
* № 3 — будынак Мінскпраекта (1975, архітэктары П. Кракалёў, С. Замараеў, Л. Пагарэлаў).
* (*праспект Незалежнасці, 11/2*) — новы корпус гасцініцы «Мінск» (архітэктары С. Мусінскі, Г. Сысоеў, Д. Кудраўцаў).

## Спасылкі 
* Вуліца Берсана на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Чарвякова (Мінск)

**Вуліца Чарвякова** — вуліца ў Цэнтральным раёне Мінска. Назву ў гонар Аляксандра Рыгоравіча Чарвякова (1892—1937), беларускага савецкага дзяржаўнага дзеяча, аднаго са стваральнікаў БССР, атрымала ў 1967 годзе.

Дом № 8 знакаміты тым, што ў ім з 1970 года працяглы час жылі пяць Герояў Савецкага Саюза. З 2010 года на гэтым доме вісіць мемарыяльная дошка.

У доме № 18 з 1967 года жыве вядомы літаратуразнавец Адам Мальдзіс. Насупраць гэтага дома ў 1960—1990-х гадах знаходзіўся Старажоўскі рынак, на месцы якога ў 2000-х былі адноўлены брацкія могілкі часоў Першай сусветнай вайны (скрыжаванне вуліц Веры Харужай і Чарвякова).

У снежні 2021 года ў скверы насупраць дома № 4 па ініцыятыве азербайджанскага ўрада з'явіўся помнік Нізамі Гянджэві.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Лізы Чайкінай (Мінск)

**Вуліца Лізы Чайкінай** — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. Названа ў гонар Лізаветы Іванаўны Чайкінай (1918—1941), удзельніцы партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны, Героя Савецкага Саюза.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Веры Харужай (Мінск)

**Вуліца Веры Харужай** — вуліца ў Савецкім і Цэнтральным раёнах Мінска. Названа ў гонар Веры Захараўны Харужай (1903—1942), удзельніцы вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі, аднаго з арганізатараў антыфашысцкага падполля ў Віцебску.

## Перасячэнні 
Ідзе ад плошчы Якуба Коласа.
Перасякаецца з вуліцамі:
* Якуба Коласа
* Куйбышава
* Максіма Багдановіча
* Старавіленская
* Крапоткіна
* Гая
* Бульвар Шаўчэнкі
* Чарвякова
* Старавіленскі тракт

## Забудова 
* № 21 — жылы дом з крамай «Кірмаш» (архітэктары В. Ачайкін, В. Ладыгіна). Першапачаткова гэта быў універмаг «Зорка» (). 2 ліпеня 2007 крама стала філіялам УП «Кірмаш».
* № 29 — будынак інстытута «БелНДІдзіпрасельбуд» (1973, архітэктары І. Боўт, Л. Сагалаў, У. Сакалоўскі).
* дамы №10/1, 14, 18/1, 22, 24/2 атрымалі мянушку "кукурузы" па прычыне сваёй архітэктурнай формы.

## Славутыя жыхары 
У доме № 48 па вул. В. Харужай у 1967—1973 гг. жыў Уладзімір Караткевіч. Таксама пэўны час на гэтай вуліцы жылі паэты Анатоль Вярцінскі і Алесь Разанаў, мовазнавец Зміцер Саўка.

## Спасылкі 
* Вуліца Веры Харужай на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Вуліца Якубава (Мінск)

**Вуліца Якубава** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Названа ў гонар Гуляма Якубава (1915—1944), удзельніка вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, Героя Савецкага Саюза.

## Транспарт 
У пачатку вуліцы размешчаны дыспечарскі пункт «Серабранка». Па частцы вуліцы арганізаваны трамвайны рух.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Хатайгскірк’я

'''Хатайгскірк'я'* () — царква, якая знаходзіцца крыху на ўсход ад старога цэнтру Рэйк’явіка. Пабудавана 1957—1965 Хальдурам Х. Ёнсанам (*Halldór H. Jónsson'').

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Рэйк’явіка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1965 годзе
Вольная царква ў Рэйк’явіку

у]]

**Вольная царква ў Рэйк’явіку** (ісл. Fríkirkjan í Reykjavík) — будынак лютэранскай, незалежнай ад дзяржаўнай, царквы Ісландыі. Знаходзіцца ў цэнтры горада, на беразе возера Т’ёрнін. Белы будынак пад зялёным дахам быў узведзены ў стылізаванай гoтыцы ў 1901 годзе.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка царквы

Катэгорыя:Лютэранскія храмы Ісландыі
Катэгорыя:Храмы Рэйк’явіка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1901 годзе
Балтасар Кармакур

**Балтасар Кармакур** (; нар. 27 лютага, 1966) — ісландскі прадзюсар і рэжысёр. У намінацыі на лепшыя фільмы: «101 Рэйк’явік» (паводле аднайменнага рамана Халгрымура Хельгасана), «The Sea», «A Little Trip to Heaven».

## Фільмаграфія 
### У якасці рэжысёра 
* «Дрэнная кроў» (Mýrin) — 2006
* «Невялікае падарожжа ў рай» (Skroppið til himna) — 2005
* «Мора» (Hafið) — 2002
* «Рэйк’явік 101» (101 Reykjavík) — 2000

### У якасці акцёра 
* «Анёлы Сусвету» (Englar Alheimsins) — 2000
* «Рэйк’явік 101» (101 Reykjavík) — 2000
* «Востраў Д’ябла» (Djöflaeyjan) — 1996
* Draumadísir — 1996
* Agnes — 1995
* Veggfóður: erótísk ástarsaga — 1992

## Спасылкі 
*
Станіслаў Ігнатавіч Берсан

**Станіслаў Ігнатавіч Берсан** (, г. Варшава — ) — савецкі, партыйны і ваенны дзеяч, намеснік старшыні Мінскага савета, наркам па справах нацыянальнасцей у СНК Заходняй вобласці і фронта, наркам дзяржкантролю Літоўска-Беларускай ССР. Удзельнік барацьбы за Савецкую ўладу ў Беларусі.

## Біяграфія 
Паходзіў з варшаўскай сям’і банкіраў, выхоўваўся за мяжой, у Швейцарыі і Францыі.

У 1917 абвясціў сябе польскім сацыялістам, потым далучыўся да мінскіх бальшавікоў (Кнорын і інш.). З мая  1917 намеснік старшыні Мінскага Савета, камісар ВРК Заходняга фронту. Член дэлегацыі ВРК па падпісанню ў мястэчку Солы 21 лістапада (4 снежня) 1917 года дагавора з нямецкім камандаваннем аб перамір’і на Заходнім фронце. З лістапада 1917 года наркам па справах нацыянальнасцей Заходняй вобласці і фронта.

Заснавальнік і рэдактар польскай штодзённай сацыялістычнай газеты бальшавіцкага кірунку («Праўда»), пазней «Prawda» («Польская праўда») (1917), член праўлення (бюро) Мінскай групы СДКПіЛ. З лютага 1919 наркам дзяржкантролю Літоўска-Беларускай ССР.

У лютым 1919 арыштаваны польскімі легіянерамі з арміі генерала Доўбар-Мусніцкага (палякі, якія раней служылі ў рускай арміі), расстраляны.

## Памяць 
У памяць Берсана была названая вуліца ў Мінску.

Катэгорыя:Народныя камісары Літбел ССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Часовы рабоча-сялянскі савецкі ўрад Беларусі
Катэгорыя:Члены Сацыял-дэмакратыі Каралеўства Польскага і Літвы
Катэгорыя:Народныя камісары БССР
Катэгорыя:Расстраляныя
Анатоль Астрэйка

**Анатоль Астрэ́йка**, сапраўднае імя **Акім Пятровіч Астрэйка** () — беларускі паэт, паэт-песеннік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 ліпеня 1911 года ў в. Пясочнае Ігуменскага павета Мінскай губерні (цяпер — Капыльскі раён Мінскай вобласці) ў сялянскай сям’і.

Скончыў двухгадовыя настаўніцкія курсы пры Менскім беларускім педагагічным тэхнікуме (1930), вучыўся на літаратурным факультэце Менскага вышэйшага педагагічнага інстытута (1932—1934). З 1930 працаваў у газетах Полацка, Оршы, Горак, Менска. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1939 года. У час Другой сусветнай вайны быў адказным сакратаром савецкай сатырычнай газеты-плаката «Раздавім фашысцкую гадзіну».

Памёр 23 жніўня 1978 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Творчасць 
Вершы пачаў друкаваць у 1928.

## Сям’я 
Быў двойчы жананаты. З другой жонкай Кацярынай Піменаўнай Калекінай пазнаёміўся ў 1946 годзе ў Нясвіжы і пражыў з ёй да канца жыцця.

* Дачка — Наталля (нар. 1947).
* Дачка — Ірына.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, «Знак Пашаны» і медалямі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 / Уклад.: А. Гардзіцкі. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X

## Спасылкі 
* Бібліятэка беларускай літаратуры — Анатоль Астрэйка 
* Анатоль Астрэйка

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Паэты-песеннікі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Т’ёрнін

**Т’ёрнін** ( — бел.: «сажалка») — возера ў Рэйк’явіку, адно з самых знакамітых азёр Ісландыі.

На яго берагах знаходзіцца ратуша Рэйк’явіка, а таксама знакамітая школа (*Menntaskóli Reykjavíkur*), якую наведвалі першыя асобы Ісландыі (напр. паэт Хальдаўр Кільян Лакснес, некалькі музеяў (напр. Ісландскі нацыянальны музей), а непадалёк месцяцца Універсітэт Ісландыі, а таксама будынак альтынгу, Вольная царква ў Рэйк’явіку і Кафедральны сабор Рэйк’явіка.

Возера таксама з’яўляецца прытулкам гусяў, качак, лебядзей і іншых птушак.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азёры Ісландыі
Вуліца Кульман (Мінск)

**Вуліца Кульман** — вуліца ў Савецкім раёне Мінска. Названа ў гонар эстонкі Леэн (Хелены) Кульман (1920—1943), разведчыцы ў гады Вялікай Айчыннай вайны, Героя Савецкага Саюза.

## Забудова 
* № 2 — Беларускі дзяржаўны інстытут па праектаванні аб’ектаў аховы здароўя
* № 15  — жылы дом, які праславіўся тым, што зверху падобны на сімвал долара ЗША, чаму атрымаў мянушку "долар" ад мінчан.

## Мемарыяльныя знакі і дошкі 
* Мемарыяльная дошка беларускаму савецкаму гісторыку Івану Сяргеевічу Краўчанку на доме № 15, у якім ён жыў. Устаноўлена ў 1983 годзе.
* Мемарыяльная дошка падпольшчыкам на доме № 18. Устаноўлена ў 1978 г. (абноўлена ў 1988 г.; архітэктар А. Лабачэўскі; сілумін) на будынку, пастаўленым па месцы, дзе ў Вялікую Айчынную вайну быў дом (былая вул. Дабралюбава, 1), у якім у 1942 г. знаходзілася канспіратыўная кватэра Мінскага камуністычнага падполля. Кватэру ўтрымлівала ўдзельніца падполля, у маі — кастрычніку 1942 г. член Варашылаўскага падпольнага РК КП(б)Б В. Ф. Мацюшка. Тут адбываліся сустрэчы падпольшчыкаў, захоўвалася падпольная літаратура, праходзілі пасяджэнні гарадскога і Варашылаўскага раёвнага паднольных камітэтаў КП(б)Б.
* Мемарыяльны знак падпольшчыкам (1983; архітэктар А. Лабачэўскі).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Таварыства вольных літаратараў

**Тавары́ства Во́льных Літара́тараў** — літаратурная суполка, заснаваная 8 мая 1993 года.

Складаецца пераважна з пісьменнікаў двух беларускіх рэгіёнаў — Полаччыны і Гродзеншчыны. Галоўны каардынатар — Алесь Аркуш. Сябры Рады — Юрый Гумянюк, Вінцэсь Мудроў, Ігар Сідарук, Юрась Пацюпа, Сяргей Шыдлоўскі. Выдае альманах «Калосьсе». Наладзіла 3 міжнародныя канферэнцыі. Заснавала выдавецкую суполку «Полацкае ляда».

## Спасылкі 
* Таварыства вольных літаратараў паўстала зь бязьвер’я
* Чорным па белым. 20-годдзе Таварыства Вольных Літаратараў

Катэгорыя:Літаратурныя аб’яднанні Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:1993 год у Беларусі
Полацкае ляда

**По́лацкае ля́да** — выдавецкая суполка, заснаваная ў 1991 годзе (ці ў 1992) Алесем Аркушам. Мае праект «Паэзія новае генэрацыі».

Выдавала літаратурны альманах «Ксэракс Беларускі». Суполкай выдадзена больш за дваццаць кніг, сярод іх «Зямля Ханаан», «Зваротныя правакацыі» Славаміра Адамовіча, «Развітанне з Танталам», «Выпрабаванне развоем» Алеся Аркуша, «Апошнія вершы Леаніда Галубовіча» Леаніда Галубовіча, «Зімовыя сны» Вінцэся Мудрова, «Водар цела», «Твар Тутанхамона» Юрыя Гумянюка, «Настурцыі» Ганны Брэскай, «Рысасловы» Людкі Сільновай, «Саната Арганата» Ігара Сідарука і іншыя. Выданне кніг затрымлівалася таму, што не хапала сродкаў. З-за гэтага была праблема дробнага тыражнага друку.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Таварыства вольных літаратараў
Аляксандр Абрамавіч Друзь

**Алякса́ндр Абра́мавіч Друзь** (нар. 10 мая 1955, Ленінград, РСФСР) — магістр гульні «Што? Дзе? Калі?», дырэктар Санкт-Пецярбургскага філіяла Міжнароднай асацыяцыі клубаў «Што? Дзе? Калі?», інжынер-сістэматэхнік.

## Біяграфія 
У 1972 годзе скончыў фізіка-матэматычны ліцэй № 239, у 1975 — індустрыяльна-педагагічны тэхнікум прафесійна-тэхнічнай адукацыі, у 1980 — Ленінградскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту імя акадэміка У. М. Абразцова па спецыяльнасці «інжынер-сістэматэхнік».

## Інтэлектуальныя гульні 
## Узнагароды і прэміі 
* 6-разовы ўладальнік Крышталёвай Савы тэлеклуба «Што? Дзе? Калі?», г. Масква (1990, 1992, 1995, 2000, 2006, 2012)
* Уладальнік Дыяментавай Савы тэлеклуба «Што? Дзе? Калі?», г. Масква (2011)
* Першы ў гісторыі тэлеклуба «Што? Дзе? Калі?», г. Масква ўладальнік тытула «Магістр гульні „Што? Дзе? Калі?“» (1995)
* Медаль «У памяць аб 300-годдзі Санкт-Пецярбурга» (2003) (за заслугі ў галіне адукацыі).

## Спасылкі 
* Біяграфія з афіцыйнага сайта «Што? Дзе? Калі?»
* Біяграфія на сайце, прысвечаным «Сваёй гульні» 
* Аляксандр Друзь на радыё «Рэха Масквы»

Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі
Катэгорыя:Гульцы «Што? Дзе? Калі?»
Івашка Манівідавіч

**Івашка Манівідавіч** (згадваецца ад 1420 — памёр у ) — літоўскі баярын, ваявода троцкі з 1443, ваявода віленскі ў 1458.

## Біяграфія 
Сын Войцеха Манівіда (верагодна, ад першага шлюбу са смаленскай князёўнай Юліяніяй). Меў сыноў Войцеха і Яна і дачок Ядвігу (жонку Алехны Судзімонтавіча) і Сафію (жонку Мікалая Радзівілавіча).

Адзін з найбольш трывалых прыхільнікаў Свідрыгайлы падчас феадальнай вайны.

Ад Казіміра Ягелончыка атрымаў Валожын альбо яго частку.

## Літаратура 
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r.1413. Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R.6 1913 nr11-12 (Ród Moniwida)

Манівідавіч, Івашка
Манівідавіч, Івашка
Манівідавіч, Івашка
Манівідавіч, Івашка
Івашка
Гольша

**Гольша**, **Голша**, **Ольша**, **Голшыс**, **Гальшан** — легендарны літоўскі князь герба Кітаўрус.

Вядомы з 2-й і 3-й рэдакцый беларуска-літоўскага летапісання і твораў залежных ад яго аўтараў, у прыватнасці Мацея Стрыйкоўскага. Летапісанне ў гэтай частцы значна разыходзіцца са звесткамі іншых крыніц пра гэты перыяд і звычайна лічыцца легендарнай.

Паводле беларуска-літоўскага летапісання, Гольша — унук Гілігіна, сын вялікага князя Рамана, брат Нарымонта, Трайдзеня, Даўмонта і Гедруса. Мацей Стрыйкоўскі сцвярджае, што падчас працы над «Ганцом Цноты» карыстаўся нейкім рускі летапісам, дзе гэтыя пяць князёў названыя сынамі Трабуса. Паводле Хронікі літоўскай і жамойцкай, яны былі сынамі Рамана, але па смерці бацькі выхоўваліся пры двары стрыечнага дзеда Трабуса.

Гольша — заснавальнік «гарадоў» (замкаў) у  і Гальшанах, легендарны пачынальнік роду князёў Гальшанскіх. Браў удзел у легендарнай барацьбе Нарымонта з Даўмонтам на баку першага. Паводле Хронікі Быхаўца, меў сына Альгімонта, а паводле Хронікі літоўскай і жамойцкай — і яшчэ аднаго сына, Міндоўга. Памёр у часы вялікага князя Трайдзеня Раманавіча.

З Гольшавым сынам Яўрэінаўскі летапіс атаясняе легендарнага ваяводу вялікага князя Гедзіміна і яго кіеўскага намесніка Альгімонта. Шэраг іншых летапісаў называе сынам Міндоўга Гольшавіча больш позняга і ўжо гістарычнага Альгімонта.

Тэадор Нарбут, спрабуючы ўзгадніць звесткі беларуска-літоўскага летапісання са звесткамі рускіх летапісаў, без асаблівага абгрунтавання прапаноўваў атаясняць Гольшу з Лесіям, гістарычным братам гістарычнага вялікага князя Трайдзеня.

## Легенда пра заснаванні 
Легенда пра заснаванне Гольшам замкаў («гарадоў») у Раканцішках і Гальшанах у амаль нязменным выглядзе паўтараецца ў розных рукапісах беларуска-літоўскага летапісання. Ніжэй яна даецца паводле спісу Красінскага.

*A четвертыи брат его, Голшис, перешед реку Велю, и нашол гору красну межи горами над рекою Вилнею в мили от устья реки Вилни, гдѣ впадываеть в реку Велью, против Раконтишок, и вчинил город, и назоветь именем своим, Гольшанѣ. И немного бывши там, и ездячи оттолѣ в ловы в пущу за десеть миль от того города своего, и наидеть гору красну и з ровнинами великими облеглую и объфитостями наполненую, и сподобалося ему там, и он и там ся поселил, и на тои горе вчинил над рекою Кораблем, и перенесется оттуль, и там начнеть княжити, и назовется князем Голшанским.*

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Легендарныя літоўскія князі
Катэгорыя:Гальшанскія
Вадарадзкія

**Вадара́дзкія** — вялікалітоўскі шляхецкі род герба «Побуг».

Першым з роду згадваецца **Пшэцлаў** (1400). У крыніцах таксама ўпамінаюцца:
* **Аляксандр**, дваранін каралеўскі, староста кернаўскі;
* **N** Вадарадзкі, цівун кернаўскі (1494);
* **Мікалай**, маршалак віленскага ваяводы А. Гаштольда;
* **Мікалай**, староста магілёўскі;
* **Андрэй**, ротмістр вількамірскі;
* **Матэвуш**, падчашы ковенскі (1638);
* **Якуб**, пісар земскі ашмянскі;
* **Аляксандр**, служыў пры двары вялікага гетмана літоўскага М. Радзівіла;
* **Ян Мікалаевіч**, пісар веліжскі (1769).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя
Ландакоцкірк’я

**Ландакоцкірк’я** () — *Базіліка Хрыста-Караля*) — сабор каталіцкага біскупства Рэйк’явіка, якое ахоплівае ўсю Ісландыю. Яшчэ яе называюць *Kristskirkja*. Архітэктар — Гуд’ёўн Самуэльсан. Ганаровы тытул папскай Basilica minor яна атрымала ў 1999. Знаходзіцца на ўзгорку, на захадзе Рэйк’явіка.

Асвечаная 23 ліпеня 1929 года.

Сёння адзіная каталіцкая школа ў Ісландыі далучана да царквы і знаходзіцца побач з ёй.

Катэгорыя:Храмы Рэйк’явіка
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Ісландыі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гуд’ёўна Самуэльсана
Эмітэнт

**Эмітэнт** ( — выпускаць) — асоба, якой дадзена права займацца эмісіяй, або выпускам грашовых сродкаў ці каштоўных папер. Такой асобай можа быць дзяржаўны орган, орган мясцовага самакіравання, прадпрыемства або ўстанова, юрыдычная асоба ці група юрыдычных асоб.

## Асноўныя звесткі 
Дзейнасць кожнага эмітэнта абмежавана дазволам на правядзенне канкрэтнай эмісіі плацежных сродкаў (разліковых білетаў, нацыянальнай валюты) ці каштоўных папер (напрыклад, акцый кампаніі). 

Пры гэтым выключнае права выпуску ў абарачэнне наяўных грашовых сродкаў належыць галоўнаму банку пэўнай краіны — напрыклад, Цэнтральнаму банку ў Азербайджане, Нацыянальнаму банку ў Грэцыі, Банку Англіі ў Вялікабрытаніі. Выключэннем з'яўляецца Федэральная рэзервовая сістэма ў ЗША, якая з'яўляецца не банкам, а спецыяльным незалежны агенцтвам амерыканскага ўрада. 

Нягледзячы на атрыманае права эмісіі, эмітэнт адказны перад уладальнікам грашовых сродкаў або каштоўных папер, выпускам якіх ён займаецца. 

## Гл.таксама 
* Каштоўная папера
* Аблігацыя
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь

## Крыніцы 
Катэгорыя:Інвестыцыі
Катэгорыя:Карпаратыўнае кіраванне
Катэгорыя:Грошы
Мелодыя

**Мелодыя** (ад  — *melōidía*, «спеў») — гэта лінейная паслядоўнасць музычных гукаў, якая стварае адасобленую адзінку. Больш літаральна, мелодыя — гэта паслядоўнасць гукаў і іх даўжынь.

## Гл. таксама 
* Бітбокс
* Рыф, музыка

*
Катэгорыя:Гармонія
Катэгорыя:Мелодыя