Рудольф Абель

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Рудольф Абель
 |арыгінал імя = Вільям Генрыхавіч Фішэр
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 200px
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      =
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1921 — 1957 1962 — 1970
 |званне         = палкоўнік
 |род войскаў      = 
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
      
-
  
-
 
}
 |Commons        =
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
}}
**Рудольф Іванавіч Абель** (, сапраўднае імя **Вільям Генрыхавіч Фішэр**, ; , Ньюкасл-эпон-Тайн, Вялікабрытанія — ) — савецкі разведчык. Ён прыняў свой псеўданім, калі быў арыштаваны ФБР па абвінавачванні ў змове ў 1957 годзе.

Фішэр нарадзіўся і вырас у Ньюкасл-эпон-Тайне ў  ў сям’і рускіх эмігрантаў. Ён пераехаў у Расію ў 1920-я гады і служыў у савецкай арміі, перш чым пайсці на службу ў якасці радыста ў савецкай разведцы ў канцы 1920-х і пачатку 1930-х гадоў. Пазней ён працаваў выкладчыкам, перш чым узяць удзел у разведвальных аперацыях супраць немцаў падчас Другой сусветнай вайны. Пасля вайны ён пачаў працаваць на КДБ, які накіраваў яго ў Злучаныя Штаты Амерыкі, дзе ён працаваў у Нью-Ёрку ў складзе шпіёнскай групы.

У 1957 годзе  у Нью-Ёрку прызнаў Фішэра вінаватым па трох пунктах абвінавачання за шпіянаж і прысудзіў яму 30 гадоў пазбаўлення волі ў , штат Джорджыя. Ён адбыў трохі больш за чатыры гады пакарання, перш чым яго абмянялі на палоннага амерыканскага пілота U-2 Фрэнсіса Гэры Паўэрса. Пасля вяртання ў Савецкі Саюз ён чытаў лекцыі аб сваім досведзе. Абель памёр у 1971 годзе ва ўзросце 68 гадоў. Яго сапраўдная асоба і краіна нараджэння сталі вядомыя толькі пасля яго смерці.

## Ранні перыяд жыцця 
Уільям Аўгуст Фішэр нарадзіўся 11 ліпеня 1903 года ў раёне  Ньюкасл-эпон-Тайна, быў другім сынам Генрыха і Любові Фішэр. Яго бацька быў нямецкага паходжання, а маці рускага, яны былі рэвалюцыянерамі і бароліся супраць царызму. Генрых Фішэр выкладаў і агітаваў разам з Уладзімірам Леніным у Санкт-Пецярбургскім тэхналагічным інстытуце. Паколькі Генрых Фішэр адбыў пакаранне за злачынствы супраць Расійскай імператарскай кароны, ён быў вымушаны бегчы ў Вялікабрытанію ў 1901 годзе, альтэрнатывамі былі высылка ў Германію або зняволенне ў Расіі за ўхіленне ад ваеннай службы атрымалі стыпендыі ў  і . Нягледзячы на тое, што Фішэр не быў такім працавітым, як Генрых, ён праявіў здольнасці да навукі, матэматыкі, моў, мастацтва і музыкі, часткова ўспадкаваныя ад здольнасцей бацькі. Заахвочваючы любоў сына да музыкі, бацькі Фішэра давалі яму ўрокі гульні на фартэпіяна; ён таксама навучыўся граць на гітары. Менавіта ў гэты перыяд Фішэр праявіў цікавасць да радыёаматараў, ствараючы элементарныя перадатчыкі і прыёмнікі.

Фішэр стаў вучнем рысоўшчыка ў  ва , і наведваў вячэрнія заняткі ў Рэзерфардскім каледжы, перш чым яго прынялі ў Лонданскі ўніверсітэт у 1920 годзе. Нягледзячы на тое, што Фішэр атрымаў права паступаць ва ўніверсітэт, брак грошай не пазволіў яму вучыцца, таму пасля вяртання сям’і ў Савецкі Саюз уладкаваўся ў Камінтэрн перакладчыкам. Потым ён нядоўга працаваў у навукова-даследчым інстытуце радыё, перш чым у маі 1927 года быў завербаваны АДПУ. У тым жа годзе ён ажаніўся з Аленай Лебедзевай, студэнткай Маскоўскай кансерваторыі. Падчас яго гутаркі з АДПУ было вырашана, што ён павінен прыняць імя, якое гучыць па-руску, і Уільям Аўгуст Фішэр стаў Вільямам Генрыхавічам Фішэрам. Адной з вучаніц была шпіёнка , якая пазней стала больш вядомая як «Шпіён з сямнаццаццю імёнамі».

Нягледзячы на сваё замежнае паходжанне і абвінавачанне ў тым, што яго швагер быў трацкістам, Фішэр ледзь пазбег Вялікай чысткі. Роля Фішэра ў гэтай аперацыі была ўзнагароджана тым, што яго начальства лічыла адной з самых прэстыжных пасад у савецкай знешняй разведцы ЗША.

## Служба ў КДБ 
Пасля вяртання ў КДБ у 1946 годзе Фішэр прайшоў шпіёнскую падрыхтоўку для ўезду ў ЗША. У кастрычніку 1948 года па савецкім пашпарце ехаў з Ленінградскага вакзала ў Варшаву. У Варшаве ён адмовіўся ад свайго савецкага пашпарта і, карыстаючыся пашпартам ЗША, паехаў праз Чэхаславакію і Швейцарыю ў Парыж. У яго новым пашпарце было імя Эндру Каёціса, першай з ілжывых асоб Фішэра. Сапраўдны Эндру Каёціс нарадзіўся ў Літве і стаў амерыканскім грамадзянінам пасля міграцыі ў Злучаныя Штаты. Каёціс падаў і атрымаў візу для наведвання Савецкага Саюза. Аднак савецкія спецслужбы захавалі яго пашпарт, якім Фішэр урэшце і скарыстаўся. Каёціс меў слабае здароўе і памёр падчас наведвання сваякоў у Вільнюсе. Удзельнікі сеткі спынілі супрацоўніцтва пасля таго, як у Лос-Аламас былі ўзмоцнены меры бяспекі.  («ЛЕСЛІ») і яе муж  («ЛУІС» і «ВАЛАНЦЁР») кіравалі сеткай валанцёраў і былі дасведчанымі кур’ерамі.  («МЛАД»), фізік, быў самым важным агентам сеткі ў 1945 годзе, перадаючы атамныя сакрэты з Лос-Аламаса. Сетка добраахвотнікаў вырасла і ўключыла «Адэн» і «Серба», фізікаў-ядзершчыкаў, з якімі звязаўся Хол, і «Сільвера». Фішэр выдаткаваў большую частку свайго першага года на арганізацыю сваёй сеткі. Нягледзячы на тое, што дакладна невядома, чым займаўся Фішэр, мяркуецца, што ён падарожнічаў у Санта-Фэ, Нью-Мексіка, месца збору скрадзеных дыяграм Манхэтэнскага праекта. Кіці Харыс, былая вучаніца Фішэра, правяла год у Санта-Фэ падчас вайны, дзе перадавала сакрэты ад фізікаў кур’ерам. У гэты перыяд Фішэр атрымаў Ордэн Чырвонага Сцяга, якім звычайна ўзнагароджваліся ваеннаслужачыя. Фішэр адчуў палёгку, калі Розенбергі не раскрылі ніякай інфармацыі пра яго Федэральнаму бюро расследаванняў, але арышты абвясцілі змрочныя перспектывы для яго новай шпіёнскай сеткі. Аднак 21 кастрычніка 1952 года па ўказанні з Масквы  пакінуў счэпку на ўказальніку ў . Счэпка сігналізавала Фішару, што прыбыў яго новы памочнік Хейханен. «VIK» (Хейханен) прыбыў у Нью-Ёрк на ''* пад псеўданімам Юджын Мікалай Макі. Сапраўдны Макі нарадзіўся ў 1919 годзе ў Злучаных Штатах у сям’і фінскага амерыканца і маці з Нью-Ёрка. У 1927 годзе сям’я пераехала ў Эстонію. У 1948 года КДБ выклікала Хейханена ў Маскву, дзе яму далі новае прызначэнне. У 1949 годзе Хейханен свабодна атрымаў пасведчанне аб нараджэнні Макі. Затым ён правёў тры гады ў Фінляндыі, пераймаючы асобу Макі.

Пасля прыбыцця ў Нью-Ёрк Хейханен на працягу наступных двух гадоў высвятляў сваю асобу. У гэты час ён атрымліваў грошы ад свайго начальства, пакінутыя ў паштовых скрынях у Бронксе і Манхэтэне. Вядома, што ён час ад часу прыцягваў да сябе ўвагу, аддаючыся п’янству і гарачым спрэчкам са сваёй фінскай жонкай Ханнай.

У канцы 1953 года Фішэр пераехаў у Бруклін і зняў пакой у пансіянаце на Хікс-стрыт. Ён таксама арандаваў студыю на пятым паверсе ў будынку *Ovington Studios* на Фултан-стрыт. Паколькі ён выдаваў сябе за мастака і фатографа, яго ненармаваны працоўны дзень і частыя знікненні ніхто не хвалявалі. З часам яго мастацкая тэхніка ўдасканалілася, і ён стаў кампетэнтным мастаком, хоць ён не любіў абстрактны жывапіс, аддаючы перавагу больш звычайным стылям. Ён меў зносіны з нью-ёркскімі мастакамі, якія былі здзіўлены яго захапленнем рускім мастаком Ісакам Левітанам, хоць Фішэр быў асцярожны і не абмяркоўваў сталінскі «сацыялістычны рэалізм». Фішэр часам распавядаў выдуманыя гісторыі з папярэдніх жыццяў, як бостанскі бухгалтар і  на .

У 1954 годзе Хейханен пачаў працаваць асістэнтам Фішэра. Ён павінен быў даставіць даклад ад савецкага агента ў сакратарыяце ААН у паштовую скрыню для збору. Аднак пратакол так і не дайшоў. Фішэр правяраў кропкі і знаходзіў паведамленні ўзростам некалькі месяцаў, у той час як радыёперадачы Хейханена звычайна адпраўляліся з таго ж месца з выкарыстаннем няправільных радыёчастот. Грошы, атрыманыя Хейханенам ад КДБ на падтрымку сеткі, былі выдаткаваны на алкаголь і прастытутак. Пачуўшы, што ён павінен вярнуцца ў Маскву, Хейханен спалохаўся, што яго чакае строгая дысцыплінарная адказнасць ці нават турма. Хейханен выдумляў гісторыі, каб апраўдаць сваю затрымку, сцвярджаючы Фішэру, што ФБР зняло яго з RMS *Queen Mary*. Фішэр, нічога не падазраючы, параіў Хейханену неадкладна пакінуць ЗША, каб пазбегнуць сачэння ФБР, і перадаў яму 200 долараў на дарожныя выдаткі. Перад сваім ад’ездам Хейханен вярнуўся ў парк Бір-Маўнцін і забраў закапаныя 5000 долараў для ўласнага выкарыстання. 11 мая ЦРУ вярнула яго ў ЗША і перадала ФБР. Будучы членам савецкай шпіёнскай групы, якая дзейнічала на амерыканскай зямлі, Хейханен трапіў пад юрысдыкцыю ФБР, і яны пачалі правяраць яго гісторыю. Хейханену таксама ўдалося разгадаць таямніцу «полага нікеля», якую ФБР не магло расшыфраваць чатыры гады.  здолела атрымаць новы пашпарт для Фішэра на імя Роберта Калана. Аднак Фішэр быў арыштаваны, перш чым ён змог прыняць сваю новую асобу і пакінуць ЗША.

## Захоп 
У красавіку 1957 года Фішэр сказаў сваім сябрам-мастакам, што едзе на поўдзень у сямітыднёвы адпачынак. Менш чым праз тры тыдні, дзейнічаючы паводле інфармацыі Хейханена, было ўсталявана назіранне каля фотаатэлье Фішэра. 28 мая 1957 года ў невялікім парку насупраць Фултан-стрыт агенты ФБР заўважылі чалавека, які вёў сябе нервова. Чалавек час ад часу падымаўся, хадзіў і ўрэшце сыходзіў. Агенты ФБР пераканаліся, што ён адпавядае апісанню «МАРКа». Назіранне працягвалася і ў ноч на 13 чэрвеня было заўважана, што ў студыі Фішэра ў 22:00 загарэлася святло.

15 чэрвеня 1957 года Хейханену паказалі фатаграфію Фішэра, зробленую ФБР схаванай камерай. Хейханен пацвердзіў, што на фатаграфіі «МАРК».

У 7:00 раніцы 21 чэрвеня 1957 года Фішэр адказаў на стук у дзверы яго пакоя 839. Адкрыўшы дзверы, ён сутыкнуўся з агентамі ФБР, якія звярнуліся да яго «палкоўнік» і заявілі, што ў іх ёсць «інфармацыя адносна [яго] ўдзелу ў шпіянажы». Фішэр ведаў, што выкарыстанне ФБР яго звання магло паходзіць толькі ад Хейханена. Фішэр нічога не сказаў ФБР, і, правёўшы дваццаць тры хвіліны, гледзячы на Фішэра, агенты ФБР выклікалі супрацоўнікаў , якія арыштавалі Фішэра і затрымалі яго ў адпаведнасці з раздзелам 242 . У гэты перыяд Фішэр заявіў, што яго «*сапраўднае*» імя Рудольф Іванавіч Абель і што ён з’яўляецца савецкім грамадзянінам, хоць ён адмовіўся абмяркоўваць сваю разведвальную дзейнасць. Імя «*Рудольф Іванавіч Абель*» было імя памерлага сябра і палкоўніка КДБ; Фішэр ведаў, што як толькі Цэнтр убачыў імя Абеля на першых старонках амерыканскіх газет, яны зразумелі, што ён быў схоплены, полы блок з чорнага дрэва, які змяшчаў 250-старонкавую кодавую кнігу, полы аловак, які змяшчаў  паведамленні на мікрафільме, і ключ ад сейфа, які змяшчаў яшчэ 15 000 долараў наяўнымі. Таксама былі выяўленыя фатаграфіі Коэнаў і фразы распазнання для ўстанаўлення кантакту паміж агентамі, якія ніколі раней не сустракаліся.

Паколькі Фішэра больш не лічылі меркаваным нелегалам, а хутчэй меркаваным шпіёнам, 7 жніўня 1957 года ён быў дастаўлены з Тэхаса ў Нью-Ёрк, каб адказаць на абвінаваўчы акт. Пазней Фішэра абвінавацілі ў шпіянажы. Бруклінская калегія адвакатаў звярнулася да некалькіх вядомых адвакатаў з палітычнымі амбіцыямі, і ўсе яны адмовіліся ад разгляду справы. Затым яны звязаліся з . Паколькі ён служыў адвакатам ваеннага часу ва  і меў шматгадовы досвед працы ў судах, Асацыяцыя адвакатаў палічыла, што Донаван валодае выключнай кваліфікацыяй, каб выступаць у якасці абаронцы Фішэра. На першай сустрэчы Донавана з Фішэрам апошні прыняў Донавана ў якасці свайго абаронцы. Пазней Донаван прыцягнуў адваката , каб дапамагчы яму; Фішэра судзілі ў Федэральным судзе Нью-Ёрка ў кастрычніку 1957 года па трох пунктах. Прысяжныя адышлі на тры з паловай гадзіны і вярнуліся ўдзень 25 кастрычніка 1957 года, прызнаўшы Фішэра вінаватым па ўсіх трох пунктах. У справе ** Вярхоўны суд Злучаных Штатаў пакінуў яго абвінаваўчы прысуд у сіле галасамі 5 супраць 4.

Фішэр, альбо «Рудольф Іванавіч Абель», павінен быў адбываць пакаранне (як зняволены 80016-A) у Федэральнай пенітэнцыярнай установе Атланты, Джорджыя. Ён займаўся жывапісам, вучыўся шаўкаграфіі, гуляў у шахматы і пісаў лагарыфмічныя табліцы для чыстага задавальнення ад гэтага. Пасябраваў яшчэ з двума асуджанымі савецкімі шпіёнамі. Адным з іх быў , жонка якога не атрымала 5000 долараў, раскрадзеных Хейханенам.

## Вызваленне і далейшае жыццё 
, старшыня КДБ, размаўляе з савецкімі афіцэрамі разведкі Рудольфам Абелем (другі злева) і Конанам Малодым (другі справа) у верасні 1964 года.]]

Фішэр адбыў трохі больш за чатыры гады пакарання. 10 лютага 1962 года яго абмянялі на збітага амерыканскага пілота U-2 Фрэнсіса Гэры Паўэрса. Абмен адбыўся на , які злучаў Заходні Берлін з Патсдамам, які стаў вядомы падчас халоднай вайны як «Мост шпіёнаў». Прыкладна ў той самы час, на Чэкпойнце Чарлі,  быў выпушчаны ўсходнегерманскім Штазі на рукі яго бацькі. Праз некалькі дзён Фішэр, уз’яднаўшыся са сваёй жонкай Аленай і дачкой Эвелін, паляцеў дадому.

Пасля вяртання ў Маскву Фішэр працаваў у нелегальным упраўленні , выступаў з прамовамі і чытаў лекцыі школьнікам аб працы разведкі, але ўсё больш расчароўваўся. Фішэр, які быў заўзятым курцом, памёр ад раку лёгкіх 15 лістапада 1971 года. Яго прах быў пахаваны на  пад яго сапраўдным імем; побач з памерлым у мінулым годзе Конанам Малодыем. Былі запрошаныя некалькі заходніх карэспандэнтаў, каб на свае вочы пераканацца ў сапраўднай асобе шпіёна, які ніколі не «ламаўся».

## Спадчына 
* Лёс Фішэра натхніў  напісаць прыгодніцкі раман «Шчыт і меч». Хоць імя галоўнага героя — Аляксандр Бялоў і звязана з імем Абеля, сюжэт кнігі істотна адрозніваецца ад рэальнага лёсу Уільяма Аўгуста Фішэра.
* Упершыню Абель паказаў сябе шырокай публіцы ў 1968 годзе, калі звярнуўся да суайчыннікаў з уступным словам да фільма «*Мёртвы сезон*» (у якасці афіцыйнага кансультанта карціны).
* У 2008 годзе Юрый Лінкевіч зняў дакументальны фільм «Невядомы Абель».
* У 2009 годзе расійскім Першым каналам быў створаны мастацкі двухсерыйны біяграфічны фільм «Урад ЗША супраць Рудольфа Абеля».
* У фільме Стывена Спілберга «» Фішэра/Абеля сыграў Марк Райлэнс. За сваю ігру Райлэнс атрымаў  і .
* 18 снежня 2015 года, напярэдадні Дня супрацоўніка органаў дзяржаўнай бяспекі (прафесійнага свята), у Самары адбылося ўрачыстае адкрыццё мемарыяльнай дошкі Вільяму Генрыхавічу Фішару. Памятная дошка аўтарства самарскага архітэктара Дзмітрыя Храмава з’явілася на вуліцы Маладагвардзейскай. Лічыцца, што менавіта тут сям’я разведчыка жыла ў гады Другой сусветнай вайны. Сам Вільям Генрыхавіч у той час выкладаў радыёсправу ў сакрэтнай разведшколе, а пазней кіраваў радыёаперацыяй контрразведкі супраць нямецкай разведкі з Куйбышава.
* У 1990 годзе пошта СССР выпусціла марку з выявай Рудольфа Абеля ў рамках серыі *«Разведчыкі»*.

## Гл. таксама 
* Конан Малоды

## Зноскі 
## Літаратура 
* Andrew, Christopher. (1999). *The Sword and the Shield: The Mitrokhin Archive and the Secret History of the KGB*. Basic Books. New York. .
* Arthey, Vin. (2004). *Like Father Like Son: A Dynasty of Spies*. St. Ermin’s Press in association with Little Brown. London. .
* Bernikow, Louise. (1970). *Abel*. Introduction by Burt Silverman. Hodder and Stoughton. London, Sydney, Auckland, Toronto. .
* Bigger, Philip J. (2006). *NEGOTIATOR: The Life And Career of James B. Donovan*. Bethlehem: Lehigh University Press. United States. .
* Damaskin, Igor with Elliott, Geoffrey. (2001). *Kitty Harris: The Spy With Seventeen Names*. St. Ermin’s Press. London. .
* Donovan, James B. (1964). *Strangers On A Bridge: The Case of Colonel Abel*. Atheneum House, Inc. New York.
* Hearn, Chester G. (2006). *Spies & Espionage: A Directory*. Thunder Bay Press. San Diego, California. .
* Romerstein, Herbert. (2001). *The Venona Secrets: Exposing Soviet Espionage and America’s Traitors*. Regnery Publishing Ltd. Washington, D.C. .
* Sudoplatov, Pavel; Sudoplatov, Anatoli; Schecter, Jerrold L. and Schecter, Leona. (1994). *Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness, a Soviet Spymaster*. Little Brown. Toronto, Canada. .
* Whittell, Giles. (2010). *A True Story of the Cold War: Bridge of Spies*. Broadway Books. New York. .

## Спасылкі 
* *Washington Times: «U.S. intel braces for Kremlin blowback as result of spy case»*. Retrieved: December 29, 2010.
* *FBI: Rudolph Ivanovich Abel (Hollow Nickel Case)* Retrieved: August 8, 2016.
* *New York Times: The Spy of Cadman Plaza*. Retrieved: February 2, 2013.
* *New York Times: ABEL, SPY SUSPECT, ACCEPTS DONOVAN; Russian Has Long Talk With Former O.S.S. Counsel Who Will Defend Him Returned to Detention Cell*  Retrieved: March 20, 2013.
* *Bridge of Spies Movie Trailer* Retrieved: October 9, 2015.
* *Rudolf Abels' Grave'' Retrieved: October 9, 2015.

Катэгорыя:Супрацоўнікі ГРУ
Катэгорыя:Супрацоўнікі КДБ СССР
Катэгорыя:Постаці Ньюкасла-эпон-Тайн
Катэгорыя:Расійскія немцы
Катэгорыя:Разведчыкі СССР
Катэгорыя:Паліглоты
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Разведчыкі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Памерлі ад раку лёгкага