open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Забелішкі

Назву **Забе́лішкі** маюць:

* Забелішкі — вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі
* Забелішкі — былы хутар у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі

## Назва 
Фіксаваліся прозвішчы Забэль (Беняконі), Забэлкоўскі (Васілішкі). Ёсць латышскія *Zabelis,* *Zabels**.* У Перапісе войска 1528 г. сярод жамойцкага расейнскага баярства – “*Забела Петрашевич*”, сярод каршаўскага – “*Мартинъ Забеловичъ*”.
Завідаўка

Назву **Завідаўка** маюць:

* Завідаўка — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці
* Завідаўка — вёска ў Добрушскім раёне Гомельскай вобласці
* Завідаўка — пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці
* Завідаўка — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці
* Завідаўка — вёска ў Галіцкім сельсавеце Клімавіцкага раёна Магілёўскай вобласці
* Завідаўка — вёска ў Кісялёвабудскім сельсавеце Клімавіцкага раёна Магілёўскай вобласці
Заграддзе

Назву **Загра́ддзе** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Заграддзе — вёска ў Бешанковіцкім раёне

* Мінская вобласць:
** Заграддзе — пасёлак у Дзяржынскім раёне
** Заграддзе — вёска ў Слуцкім раёне

## Гл. таксама 
* Заграмадзіна
Задворанцы

Назву **Задворанцы** маюць:

* Задворанцы — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці
* Задворанцы — вёска ў Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці
Задор’е

Назву '''Задо́р'е''' маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Задор'е — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Задор'е — аграгарадок у Лагойскім раёне
** Задор'е — пасёлак у Лагойскім раёне

## Гл. таксама 
* Задоры
Займішча

Назву **За́ймішча** маюць:

* Займішча — вёска ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласці.
* Займішча — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці.
* Займішча — былая вёска ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласці.
* Займішча — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці.
Раздзелы матэматыкі

Матэматыка за час свайго існавання разгалінавалася на мноства раздзелаў, ці абласцей. Існуюць розныя класіфікацыі абласцей матэматычных ведаў. Як правіла, паміж раздзеламі няма выразных граніц, і даволі часта даследаванні можна аднесці да некалькіх абласцей. Асабліва неадназначная класіфікацыя новых напрамкаў даследаванняў, якія ўзнікаюць на стыку раздзелаў.

Традыцыйна матэматыка падзяляецца на , якая развіваецца з уласных патрэб, і прыкладную, якую можна напрамую прымяніць для рашэння практычных задач.
Такое дзяленне не заўсёды адназначнае, і многія напрамкі, якія развіваліся як чыстая матэматыка, пазней знайшлі нечаканыя практычныя прымяненні. Вялікія вобласці, такія як дыскрэтная матэматыка і вылічальная матэматыка, узніклі не так даўно.

## Сістэмы класіфікацыі 
Для сістэматызацыі матэматычных прац у заходніх краінах выкарыстоўваецца . У краінах былога СССР для сістэматызацыі ўсіх навуковых работ ужываецца Універсальная дзесятковая класіфікацыя, сістэматычныя коды для матэматычных прац пачынаюцца з 51.

## Пералік 
У лік раздзелаў матэматыкі ўваходзяць:
* Арыфметыка
* Алгебра
* Геаметрыя
* Трыганаметрыя
* Праекцыйная геаметрыя
* Аналітычная геаметрыя
* Матэматычны аналіз
** Дыферэнцыяльнае злічэнне
** Інтэгральнае злічэнне
* Варыяцыйнае злічэнне
* Тэорыя функцый камплекснай зменнай
* Геаметрыя Лабачэўскага
* Функцыянальны аналіз
* Матэматычная логіка
* Тэорыя дыферэнцыяльных ураўненняў
* Тэорыя ўраўненняў матэматычнай фізікі
* Алгебраічная тапалогія
* Тэорыя мностваў
* Тэорыя тапалагічных прастор
* Тэорыя імавернасцей
* Матэматычная статыстыка
* Тэорыя лікаў
* Алгебраічная тэорыя лікаў
* Аналітычная тэорыя лікаў
* Дыяфантавы набліжэнні
* Тэорыя груп
* Тэорыя палёў
* Тэорыя колцаў
* Тэорыя агульных алгебраічных сістэм
* Тэорыя непарыўных груп
* Дыферэнцыяльная геаметрыя
* Алгебраічная геаметрыя
* Рыманава геаметрыя
* Тэорыя функцый рэчаіснай зменнай
* Вылічальная матэматыка
* Тэорыя аўтаматаў
* Тэорыя інфармацыі
* Тэорыя гульняў
* Даследаванне аперацый
* Матэматычная эканоміка
* Тэорыя кіравальных сістэм
* Дыскрэтны аналіз
* Тэорыя аптымальнага кіравання

## Спасылкі 
* The Divisions of Mathematics
Залужскі сельсавет

Назву **Залу́жскі сельсавет** маюць:

* Залужскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Старадарожскага раёна Мінскай вобласці
* Залужскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці
Закрынічча

Назву **Закрыні́чча** маюць:

* Закрынічча — былы пасёлак у Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці
* Закрынічча — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці
Закаліўе

Назву **Закалі́ўе** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Закаліўе — вёска ў Лепельскім раёне

* Гомельская вобласць: 
** Закаліўе — былы хутар у Жыткавіцкім раёне 

## Іншае 
* Закаліўе — была чыгуначная станцыя ў Жыткавіцкім раёне
Іванкі

Назву **Іва́нкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Іва́нкі — вёска ў Іўеўскім раёне

* Гомельская вобласць:
** Іва́нкі — вёска ў Брагінскім раёне

* Мінская вобласць:
** Іванкі́ — вёска ў Мядзельскім раёне

## Гл. таксама 
* Іванкавічы 
* Іванкаўшчына
Замастоцкі сельсавет

Назву **Замасто́цкі сельсавет** маюць:

* Замастоцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці
* Замастоцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці

## Гл. таксама 
* Замастоцкі нацыянальны польскі сельсавет
Замасцяны

Назву **Замасця́ны** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Замасцяны — вёска ў Ашмянскім раёне
** Замасцяны — вёска ў Ваўкавыскім раёне
** Замасцяны — вёска ў Шчучынскім раёне
* Мінская вобласць
** Замасцяны — вёска ў Валожынскім сельсавеце Валожынскага раёна
** Замасцяны — вёска ў Івянецкім сельсавеце Валожынскага раёна
Замашанскі сельсавет

Назву **Замаша́нскі сельсавет** маюць:

* Замашанскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці.
* Замашанскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці.
Ягадная

Назву **Ягадная** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Ягадная — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці
* Ягадная — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці
Менгісту Хайле Марыям

**Менгісту Хайле Марыям** (; нар. 21 мая 1937 ці 1941) — ваенны і дзяржаўны дзеяч Эфіопіі, падпалкоўнік (1976). Адзін з лідараў эфіопскай рэвалюцыі. У 1974 годзе старшыня Каардынацыйнага камітэта узброеных сіл, паліцыі і тэрытарыяльнай арміі — кіруючага органа рэвалюцыйнага руху за ліквідацыю феадальна-манархічнага ладу ў Эфіопіі. Пасля звяржэння манархіі ў верасні 1974 года 1-ы намеснік старшыні Часовага ваенна-адміністрацыйнага савета (ЧВАС; «Дэрг»), які выконваў да 1987 года функцыі калегіяльнага кіраўніка дзяржавы. У лютым 1977 года абраны старшынёй ЧВАС і яго кіруючых органаў — Цэнтральнага і Пастаяннага камітэтаў. З'яўляўся таксама кіраўніком Часовага ваеннага ўрада (са снежня 1976 года) і галоўнакамандуючым узброенымі сіламі. Генеральны сакратар ЦК Працоўнай партыі Эфіопіі (1984—1991). У 1987—1991 гадах прэзідэнт і старшыня Дзяржаўнага Савета Эфіопіі. З 21 мая 1991 года ў эміграцыі.

Як кіраўнік дзяржавы арыентаваўся на пабудову ў Эфіопіі сацыялізму. Лічыцца адным з найжорсткіх кіраўнікоў XX стагоддзя (за гады яго кіравання загінулі ад 200 тыс. да 3 млн чалавек — апошняя лічба ўключае таксама памерлых ад голаду). Развал эканомікі, голад і вайна з сепаратыстамі ў Эрытрэі прывялі ў 1991 годзе да яго звяржэння, пасля чаго Хайле Марыям эміграваў у Зімбабвэ, дзе атрымаў палітычны прытулак. На радзіме Вышэйшы суд Эфіопіі завочна прысудзіў Менгісту Хайле Марыяма да пажыццёвага зняволення, а затым да смяротнага пакарання.

Катэгорыя:Палітыкі Эфіопіі
Катэгорыя:Прэзідэнты Эфіопіі
Катэгорыя:Палітыкі-эмігранты
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Эфіопіі
Катэгорыя:Ваенныя злачынцы
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Эфіопіі
Катэгорыя:Военачальнікі Эфіопіі
Адэска-Сімферопальская дыяцэзія

**Адэска-Сімферопальская дыяцэзія** () — дыяцэзія (дыяцэзія) Рымскай каталіцкай царквы з цэнтрам у горадзе Адэса, Украіна. Уваходзіць у Львоўскую мітраполію. Кафедральны сабор дыяцэзіі — Сабор Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі.

## Гісторыя 
4 мая 2002 года Святы Прастол абвясціў пра стварэнне Адэска-Сімферопальскай дыяцэзіі, у склад якой увайшлі Крым, Адэская, Мікалаеўская, Кіраваградская і Херсонская вобласці Украіны, вылучаныя са складу Камянец-Падольскай дыяцэзіі.

## Ардынарыі дыяцэзіі 
* біскуп Браніслаў Бярнацкі (з 4 мая 2002 года — 18 лютага 2020 года)
* біскуп Станіслаў Шырокарадзюк (з 18 лютага 2020 года)

### Дапаможныя біскупы 
* біскуп Пётр Геркуліян Мальчук O.F.M. (29.03.2008 — 15.06.2011), прызначаны біскупам кіева-жытомірскім
* біскуп Яцак Пыл O.M.I. (з 23 лістапада 2012 года)

## Структура 
Тэрыторыя дыяцэзіі займае плошчу  км². Паводле даных даведніка catholic-hierarchy па стане на 2004 год у дыяцэзіі налічвалася каля 16 тысяч каталікоў, 12 святароў і 44 манахаў.

## Спасылкі 
* Дыяцэзія на сайце catholic-hierarchy.org
* Дыяцэзія на сайце gcatholic.org

Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:2002 год у Адэсе
Амалія Баварская

Герцагіня **Амалія Марыя Баварская** (,  — ) — адзіная дачка баварскага герцага Карла Тэадора і яго жонкі Сафіі Саксонскай.

Амалія нарадзілася ў Мюнхене. 4 ліпеня 1892 года ў горадзе Тэгернзэе адбылося яе вяселле з герцагам Вільгельмам фон Урахам (марганатычная галіна Вюртэмбергскага дому), які ў 1918 год быў абвешчаны каралём Літвы і ўтрымліваў гэты тытул трохі больш за сто дзён. Амалія нарадзіла яму дзевяць дзяцей:

# Марыя Габрыэла Урахская (1893—1908).
# Лізавета Урахская (1894—1962), жонка Карла, прынца Ліхтэнштэйна, цётка Франца Іосіфа II.
# Карола Урахская (1896—1980).
# Вільгельм Урахскі (1897—1957) — уступіў у марганатычны шлюб з Элізабет Тойрэр і адмовіўся ад правапераемства.
# Карл Гера Урахскі (1899—1981) — тытулярны кароль Літвы, герцаг Урахскі.
# Маргарыта Урахская (1901—1975).
# Альбрэхт Урахскі (1903—1969).
# Эберхард Урахскі (1907—1969).
# Мехцільда Урахская (1912—2001).

Амалія памерла ў Штутгарце ва ўзросце 46 гадоў пасля нараджэння дзявятага дзіцяці.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вюртэмбергскі дом
Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Растаропша

**Растаропша** (*Silybum*) — род кветкавых раслін сямейства астравыя. Налічвае 2 віды, пашыраныя на тэрыторыях Еўразіі, Паўночнай Афрыкі і Паўночнай Амерыкі.

Аднагадовыя і двухгадовыя травяністыя расліны са сцёбламі вышынёй да 1,5 м. Лісце буйное, плямістае, чаргаванае, зубчастае з калючкамі. Кветкі дробныя, трубчастыя, пераважна пурпуровага колеру, сабраныя ў буйныя кошыкі дыяметрам 3—6

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* «Плантариум» — атлас видов и иллюстрированный online определитель растений 
* Расторопша - остро-пёстрый лекарь // Gardenia.RU
* Расторопша // Вялікая савецкая энцыклапедыя
* 

Катэгорыя:Астравыя
Карл Тэадор (герцаг Баварскі)

**Карл Тэадор Баварскі** (; 9 жніўня 1839, Посенгофен — 30 лістапада 1909, Кройт) — герцаг Баварскі, прадстаўнік бакавой галіны кіруючай дынастыі Вітэльсбахаў.

## Біяграфія 
Сын герцага Максіміліяна Іосіфа і Людавікі Баварскай, брат імператрыцы Сісі. Стаў спадчынным герцагам у 1860 годзе, пасля марганатычнага шлюбу яго старэйшага брата.

У 1865 ён ажаніўся са сваёй кузінай Сафіі, прынцэсай Саксонскай (1845—1867), дачкой караля Іагана I. Ад яе меў адну дачку:
* Амалія (1865—1912), жонка Вільгельма, 2-га герцага Урах.

Быў афіцэрам Баварскай арміі, удзельнічаў у бітвах Аўстра-Прускай (1866) і Франка-Прускай (1870) войнаў.

Вучыўся ў Мюнхенскім універсітэце, дзе вывучаў філасофію, права, эканоміку і медыцыну. Сярод яго настаўнікаў былі фізік Філіп Жалі і хімік Юстус Лібіх. У 1872 годзе ён атрымаў ад універсітэта званне ганаровага доктара медыцыны. Затым Карл Тэадор працягнуў сваю адукацыю, вывучаючы афтальмалогію ў Вене і Цюрыху. Засмучаны смерцю сваёй жонкі і войнамі, ён пакінуў армію і стаў доктарам, а праз некаторы час і паспяховым акулістам.

У 1874 ён уступіў у другі шлюб з Марыяй Жазэфай, інфантай Партугальскай (1857—1943), дачкой зрынутага караля Мігеля. Дзеці:
* Сафія (1875—1957), жонка Ганса, графа Цёрынг-Етэнбах;
* Лізавета (1876—1965), жонка караля Бельгіі Альберта I;
* Марыя Габрыэла (1878—1912), жонка Рупрэхта, кронпрынца Баварыі;
* Людвіг Вільгельм (1884—1968);
* Франц Іосіф (1888—1912).

У 1877 годзе ён пачаў доктарскую практыку. У 1880 адкрыў вочную клініку ў сваім палацы, а ў 1895 — у Мюнхене. Яго жонка часта дапамагала яму ў якасці асістэнткі.

Карл Тэадор памёр 30 лістапада 1909 года ў Кройце, Баварыя.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мюнхена
Эда (горад)

— старая назва **Токіа**, сучаснай сталіцы Японіі, да 1868 года. Цяпер так называюць старую цэнтральную частку Токіа паблізу замка Эда.

## Гісторыя 
Першая згадка пра Эда датуецца 1457 годам, калі мясцовы ўладальнік Ода Дакан загадвае ўзвесці ля берагоў сучаснага Такійскага заліва невялікі замак у рыбацкім пасёлку Эда.

З канца XVI стагоддзя землі Эда ўвайшлі ва ўладанні Такугавы Іэясу, які ў 1603 годзе заснаваў тут сёгунат. На працягу ўсяго перыяду Эда (1603—1867) горад іграў ролю палітыка-адміністрацыйнага цэнтра Японіі, хоць і саступаў па статусу сталіцы Кіёта. За час свайго існавання Эда ператварыўся з маленькага паселішча ў адзін з найбуйнейшых гарадоў свету з насельніцтвам больш за 1 мільён чалавек (1721 г.).

Эда быў падзелены на два вялікія жылыя масівы. У цэнтры горада ўзвышаўся замак сёгунаў Такугава, на захад ад якога прасціраліся сядзібы самураяў. На ўсходзе, уздоўж ракі Сумідагава і прызамкавых рвоў шчыльна ўціскаліся дамы простага люду — мяшчан і купцоў.

Пры рэстаўрацыі Мэйдзі (1868) рэзідэнцыя імператара была перамешчаная ў Эда, а сам горад атрымаў новую назву «*Токіа*» (東京, «усходняя сталіца»).

У 1943 годзе Токіа абвешчаны афіцыйнай сталіцай краіны.

## Спасылкі 
* 
* Welcome to Edo  
* Карта Эда (1844—1848)  University of Texas, Austin
* Афіцыйны сайт музея Эда-Токіа 

Катэгорыя:Гарады Японіі
Катэгорыя:Перыяд Эда
Катэгорыя:Токіа
Люта

Назву **Люта** маюць:

* Вёска Люта
* Люта (прыток Лані)
* Люта (прыток Ужа)
Мурашка-амазонка

**Мурашка-амазонка** (*Polyergus rufescens*) — від мурашак.

## Апісанне 
Рабочыя асобіны даўжынёй 5,5-6 мм, цела карычнева-чырвонае, з чорнымі адтапыранымі валаскамі. Мандыбулы шаблепадобныя. Самкі даўжынёй 8-9,5 мм, карычнявата-чырвоныя, самцы 6-7,5 мм, чорныя.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Сярэдняя і Усходняя Еўропа, стэпавая зона Заходняй Сібіры. У Беларусі праходзіць паўночная мяжа арэала.

Месцы пражывання: умерана вільготныя хвойныя і лісцевыя лясы. Мурашнікі робяць на ўзлесках, прасеках, разрэджаных участках лясных біятопаў. Пазбягаюць участкаў моцнага зацянення і зусім адкрытых месцаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо мурашак складаецца з 2 частак: надземнай (у пні, гнілым бервяне, аснове жывога падсыхаючага дрэва) і падземнай. Мурашка-амазонка з'яўляецца аблігатным сацыяльным паразітам — «рабаўладальнікам». У якасці «рабоў» выкарыстоўваюцца мурашкі *Formica fusca*. У паходах за кукалкамі гэтага віду ўдзельнічае да 2 тыс. мурашак-амазонак. Вылет крылатых асобін у сярэдзіне-канцы ліпеня.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* Редкие муравьи, занесенные в красную книгу Республики Беларусь // Часопіс «Народная асвета»

Катэгорыя:Мурашкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1798 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Пчала-цясляр

**Пчала-цясляр** звычайная (*Xylocopa valga*) — від пчол.

## Апісанне 
Самая буйная пчала ў фауне Беларусі. Цела (20-28 мм) чорнае, бліскучае, слабаапушанае. Крылы цёмныя з яркім фіялетавым адлівам. Галёнкі задніх ног у густых валасінках.

## Пашырэнне 
Пашырана ад поўначы Афрыкі і Еўропы праз Сярэднюю Азію, Казахстан да Манголіі ўлучна. У першай палове мінулага стагоддзя від рэгістраваўся па ўсёй тэрыторыі Беларусі, у апошні час рэгіструецца толькі на поўдні.

Жыве на ўзлесках старых лясоў, радзей у населеных пунктах з драўлянымі пабудовамі і старымі садамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Самкі выходзяць з зімоўкі ў красавіку і лётаюць да жніўня. Гнёзды будуюць у мёртвай сухой драўніне — у старых дрэвах, пнях, тэлеграфных слупах, у сценах драўляных пабудоў, гнілым бярвенні. На працягу некалькіх дзён самка выгрызае ў драўніне галерэю да 30 см даўжынёй (ці выкарыстоўвае ўжо гатовыя паражніны). Пасля нарыхтоўкі на дне мядовага цеста (купка пылка з нектарам) і адкладкі першага яйца ўладкоўвае перагародку з разжаванай і змочанай сліной драўніны, якая з'яўляецца дном для наступнага вочка — так запаўняецца ўвесь ход галерэі. Лічынкі развіваюцца на працягу 3 тыдняў, пасля чаго акукляюцца ў тонкім павуцінневым кокане. Маладыя пчолы, якія нарадзіліся ў жніўні, самастойна прагрызаюць хады ў драўніне і выходзіць вонкі. Пасля капуляцыі самцы неўзабаве гінуць, а аплодненыя самкі сыходзяць на зімоўку. Пчолы наведваюць больш 60 відаў кветкавых раслін.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоныя кнігі Літвы, Украіны, Расіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пчаліныя
Чмель звычайны

**Чмель звычайны** (*Bombus proteus*) — від чмялёў.

## Апісанне 
Спінка пакрыта чорнымі або карычневымі валаскамі, часам з невялікай прымессю жоўтых або шэрых; трэці тэргіт брушка пакрыты чорнымі, а пяты аранжавымі або жоўтымі валаскамі, іншы раз з прымессю карычневых. На лбе ніжэй асновы вусікаў чорныя валаскі.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Цэнтральная і паўднёвая часткі Еўропы. Арэал уключае тэрыторыю Беларусі, трапляюцца адзінкавыя экземпляры.

Месцы пражывання: лугі лясной, лесастэпавай і стэпавай зон.

## Асаблівасці біялогіі 
Палітроф, але аддае перавагу раслінам сямейства астравых, у меншай ступені губакветных.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Чмялі
Чмель чырванаваты

**Чмель чырванаваты** (*Bombus ruderatus*) — від чмялёў.

## Апісанне 
Цела даўжынёй да 3,5 мм. На спінцы паміж асновамі крылаў суцэльная папярочная перавязь з цёмных валаскоў. На пярэдняй частцы спінкі і шчыціку светлыя, на брушку самкі чорныя валаскі, тэргіты ў рабочых і самцоў пакрыты белымі валаскамі.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Сярэдняя і Паўднёвая Еўропа, Малая Азія. Мяркуюць, што ў паўднёвых раёнах Беларусі дастаткова звычайны, у паўночных вельмі рэдкі.

Месцы пражывання ва Усходняй Еўропе — астэпаваныя лугі і дзюны, парослыя злакамі і разнатраўем.

## Асаблівасці біялогіі 
Палітроф, але перавагу аддае раслінам сямействаў губакветных, у меншай ступені бабовых і астравых.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Чмялі
Стражы

Назву **Стражы́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Стражы — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці
* Стражы — вёска ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці
Аўсянік шчытападобны

**Аўсянiк шчытападобны, Падзёнка шчытападобная** (*Prosopistoma foliaceum*) — від аўсянікаў.

## Апісанне 
Цела падоўжанае (да 5 мм). Ротавы апарат рэдукаваны. Крылаў 2 пары, пярэднія трохі даўжэй задніх. Брушка падоўжанае, складаецца з 10 сегментаў, на канцы нясе 3 членістых ніцепадобных вырасты, здольныя ўцягвацца. Характэрная асаблівасць лічынкі — зліццё пярэдне- і сярэднеспінкі разам з крылавымі зародкамі ў адзіны шчыт.

## Пашырэнне 
Арэал вывучаны недастаткова. Вельмі рэдкі еўрапейскі від, лічынкі якога сустракаюцца ў буйных рэках Заходняй і Сярэдняй Еўропы (Гарона, Рэйн, Сена, Мозель, Влтава, Заходняя Дзвіна), а таксама ў Швецыі. Лічынкі гэтага віду адзначаны таксама ў р. Кура.

Лічынкі жывуць у буйных рэках, сярод даламітавых россыпаў на дне. Дарослыя асобіны трымаюцца паблізу вадаёмаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Характэрна наяўнасць дзвюх крылатых стадый — субімага (жывуць ад некалькіх секунд да некалькіх гадзін) і імага (ад некалькіх гадзін да некалькіх сутак). Крылатыя стадыі не харчуюцца. Пладавітасць — да некалькіх тысяч яец, якія адкладваюцца ў ваду. Развіццё з няпоўным ператварэннем. Лічынкі днём хаваюцца ў расколінах і пад камянямі, актыўныя толькі ўначы, жывуць 1-3 гады і праходзяць 25 лінек, сілкуюцца дэтрытам і дробнымі водарасцямі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аўсянікі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1785 годзе
Юркава

Назву **Ю́ркава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Юркава — былая вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці
* Юркава — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці
* Юркава — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці
Юркавічы

Назву **Ю́ркавічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Старыя Юркавічы — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці
** Юркавічы — вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці
* Мінская вобласць
** Юркавічы — вёска ў Дзяржынскім раёне
** Юркавічы — вёска ў Лагойскім раёне

## Глядзіце таксама 
* Юрава
* Юравічы
* Юраўка
* Юраўляны
* Юраўшчына
* Юркава
* Юркаўка
* Юркаўшчына
Вялікае Белае

**Вялікае Белае** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Свіна, за 50 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Полацк, за 0,7 км на паўднёвы захад ад вёскі Белае.

Плошча паверхні возера 1,45 км². Даўжыня 2,65 км, найбольшая шырыня 0,81 км. Даўжыня берагавой лініі 7,5 км. Найбольшая глыбіня 10,2 м, сярэдняя 5,4 м. Аб’ём вады ў возеры 8,06 млн м³. Плошча вадазбору 3,2 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны стромкія, пясчаныя, вышынёй 11—17 м. Берагавая лінія слабазвілістая, утварае некалькі заліваў. Берагі возера высокія і стромкія, паўночныя — сплавінныя. Пойма шырынёй да 15 м, сухая, у паўночна-заходняй частцы пераходзячая ў верхавое балота. Каля 53 % плошчы дна Вялікага Белага да глыбіні 5 м выслана пяском, да глыбіні 6—7 м апясчаненым ілам, глыбей — сапрапелем. У паўночнай частцы возера востраў плошчай 0,1 га і водмель з глыбінямі да 0,1 м.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. У паўночнай частцы ў Вяліка Белае ўпадае ручай (пратока) з возера Гваздок.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, гусцяра, плотка, краснапёрка і іншыя віды рыб. Расце ахоўны від раслін — палушнік азёрны, занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

У паўночна-усходняй частцы Вялікае Белае мяжуе з возерам Малое Белае і аддзяляецца ад яго перашыйкам шырынёй каля 50 м.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Вялікае Белае // . 
* *Валерий Иванов-Смоленский* Все озёра Беларуси. Т. 1.
* Постановление Министерства сельского хозяйства ипродовольствия Республики Беларусь 18 июня 2014 г. № 29  «О Республиканской комплексной схеме размещения рыболовных угодий» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Папко

**Папко** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аксана Уладзіміраўна Папко — беларуская веласіпедыстка.
* Анатоль Мікалаевіч Папко — беларускі краязнавец.
* Васіль Парфёнавіч Папко — беларускі палітык.
* Вольга Мікалаеўна Папко — беларускі палітык, гісторык.
* Дзмітрый Уладзіміравіч Папко (Vinsent) — беларускі музыкант.
* Канстанцін Сцяпанавіч Папко (1933—2007) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Павел Іванавіч Папко (нар. 1983) — беларускі палітык.
Міска

.]]
**Міска** — від сталовага посуду, як правіла для вадкіх страў (супы, поліўкі). Функцыянальна блізкія да глыбокіх талерак. 

Міскі бываюць керамічнымі, металічнымі, шклянымі, драўлянымі, пластыкавымі і нават папяровымі. Маюць форму паўсферы, што збліжае міску з кубкам. Аднак міска буйнейшая і з яе не п'юць, а ядуць лыжкай. Таксама міскай называюць посуд для кармлення сабак.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Посуд
Катэгорыя:Кухоннае начынне
Секцыйны ізалятар

**Секцыйны ізалятар** — прылада прызначаная для падзелу тралейбуснай кантактнай сеткі, трамвая або электрыфікаваных чыгунак на ўчасткі, г. зв. секцыі. Кожная секцыя засілкоўваецца асобным фідэрам ад розных цягавых падстанцый, што дазваляе рамантаваць асобныя ўчасткі не выключаючы ўсёй кантактнай сеткі.

Асноўная задача секцыйнага ізалятара — забяспечыць надзейную ізаляцыю секцый, не абмяжоўваючы пры гэтым магчымасці праезду праз яго токапрымачоў. Асноўнай перашкодай з'яўляецца электрычная дуга, якая ўзнікае пры праходзе токапрымача. Каб паменшыць ўздзеянне дугі выкарыстоўваецца дугагасільная прылада, якая складаецца з шпулькі і дугагасільнай камеры. У выпадку з'яўлення дугі яна захапляецца магнітным полем дугагасільнай шпулькі ў дугагасільную камеру, дзе расцягваецца, астуджаецца і згасае. Нягледзячы на наяўнасць дугагасільнай камеры, пры праходзе секцыйнага ізалятара кіроўцам электрычнага рухомага складу неабходна адключаць рухавік.

## Канструкцыя 
Нягледзячы на асаблівасці мацавання, усе секцыйныя ізаляты маюць аднолькавыя канструктыўныя элементы:

* канцавыя заціскі
* дугагасільная шпулька
* дугагасільная камера
* хадавыя элементы
* ізаляцыйны брус

## Галерэя 

Image:Секционный изолятор.svg|**Секцыйны ізалятар тралейбуса (СІ-6Д):**  1) канцавыя заціскі;  2) дугагасільная шпулька;  3) дугагасільная камера;  4)хадавыя элементы;  5) ізаляцыйны брус.
Image:Si6d.jpg|**Секцыйны ізалятар СІ-6Д, агульны выгляд.**
Image:Phasentrennstelle 8.jpg|**Чыгуначны секцыйны ізалятар.**

## Літаратура 
* ГОСТ 28041-89 Перасячэнні, ізалятары секцыйныя, стрэлкі кантактных сетак трамвая і тралейбуса. Агульныя тэхнічныя патрабаванні

Катэгорыя:Кантактная сетка
Катэгорыя:Кантактная сетка тралейбуса
Кубак

**Кубак**, **конаўка**, **кварта** — пасудзіна невялікага аб'ёму (прыбл. 200 мл) цыліндрычнай, усечана-канічнай або бочкападобнай формы з фарфору, гліны, драўніны, металу, часам лубу, да якой звычайна апцыянальна далучана колцападобная «ручка» для трымання. Пасудзіна выкарыстоўваецца для непасрэднага піцця вады, квасу і іншых напояў. 

На Беларусі гліняныя кубкі рабілі паліванымі і чорназадымленымі. Аздаблялі лінейна-хвалістым контррэльефным арнаментам, глянцаваным геаметрычным узорам, ангобнай размалёўкай, радзей ляпным дэкорам. На поўначы Беларусі для трываласці кубак апляталі бяростай. Унутраную паверхню медных і латунных кубкаў лудзілі.

Кубкі бываюць:
* Булённыя. Выкарыстоўваюцца для падачы булёнаў, супаў-пюрэ і запраўных супаў з дробна нарэзанымі прадуктамі. Умяшчальнасць: 350—400 см³. Выпускаюць з дзвюма (з процілеглых бакоў) і з адной ручкамі.
* Чайныя. Выкарыстоўваюцца для падачы чаю, кавы з малаком ці вяршкамі, кавы па-варшаўску, какава, шакаладу. Умяшчальнасць: 200—250 см³.
* Кававыя. Выкарыстоўваюцца для падачы чорнай кавы (умяшчальнасць: 75—100 см³) і кавы па-ўсходняму (умяшчальнасць: 50—70 см³).

У некаторых культурах з кубкаў прынята таксама есці, у многіх краінах Азіі распаўсюджаны кубак без ручкі — *піяла*.

У шматлікіх рэлігіях чашы (кубкі) той ці іншай формы і аб'ёму выкарыстоўваюцца як прадметы культу, напрыклад, пацір у хрысціянстве ці спяваючыя чашы ва ўсходніх рэлігіях.

## У якасці меры аб'ёму 
* еўрапейская (метрычная) — 250 см³
* амерыканская — 237—240 см³
* англійская — 284 см³
* японская — 200 см³ ці 1 го (180  см³)

## Гл. таксама 
* Шклянка
* Кружка
* Сподак

## Спасылкі 
* КУБАК, конаўка, кварта 
Катэгорыя:Посуд
Тралейбуснае перасячэнне

**Тралейбуснае перасячэнне** — перасячэнне тралейбуснай кантактнай сеткі на адным узроўне з кантактнымі сеткамі аднолькавых сістэм, а таксама кантактных сетак іншых транспатных сістэм (звычайна — трамвайных).

Неабходнасць распрацоўкі спецыяльнай канструкцыі для перасячэння тралейбусных ліній прадыктавана тым, што тралейбусная кантактная сетка складаецца з двух правадоў, паміж якімі павінна падтрымлівацца надзейная ізаляцыя. Таму тралейбусныя стрэлкі звычайна робяць з ізаляванай сярэдняй часткай. На стрэлках, якія ўжываюцца ў краінах былога СССР ўсталёўваюцца па адным секцыйным ізалятары з дугагашэннем на адным з уваходных правадоў супрацьлеглага кірунку, а астатнія правады застяюцца без дугагашэння. За мяжой шырока ўжываецца такая канструкцыя перасячэння, у якой правады аднаго кірунку не ізаляваны, а ў перпендыкулярным кірунку ізаляцыя ажыццяўляецца шляхам замены провада на ізаляваную накіравальную планку. У выніку перасячэнне атрымліваецца больш кампактным, а хуткасць праходжання токапрыёмнікаў узрастае. Злучэнне ў скрыжаваннях, якія выпускаюцца серыйна, звычайна робяць шарнірным, што дазваляе ўжываць яго пры розных вуглах перасячэння трас. Перасячэнні, якія прымяняюцца ў краінах былога СССР, патрабуюць зніжэння хуткасці да 20 км/г пры яго праходжанні. Замежныя распрацоўкі дазваляюць праходзіць перасячэння без зніжэння хуткасці.

## Трамвайна-тралейбуснае перасячэнне 
Асаблівасць трамвайна-тралейбуснага перасячэння ў тым, што ў гэтым выпадку перасякаюцца кантактныя сеткі для токапрыёмнікаў рознага тыпу. Звычайна перасячэнне робяць пад непрамым вуглом. Трамвайны провад размешчаны ніжэй за тралейбусны. Дзякуючы гэтаму, трамвай праяжджае праз перасячэнне не датыкаючыся токапрыёмнікам да тралейбусных правадоў. Сучасныя канструкцыі перасячэнняў дазваляюць праходзіць яго без зніжэння хуткасці як трамваю, так і тралейбусу.

## Літаратура 
* ГОСТ 28041-89 Перасячэнні, ізалятары секцыйныя, стрэлкі кантактных сетак трамвая і тралейбуса. Агульныя тэхнічныя патрабаванні.
* ГОСТ 23476-79 Арматура кантактнай сеткі трамвая і тралейбуса. Агульныя тэхнічныя ўмовы.

Катэгорыя:Кантактная сетка
Катэгорыя:Кантактная сетка тралейбуса
Сарган II

**Шару-кін II**, або **Са́рган II** () — цар Асірыі, кіраваў прыблізна ў **722** — **705** гадах да н.э., малодшы сын Тыглатпаласара III.

Сарган II узыйшоў на прастол пасля смерці свайго старэйшага брата Салманасара V у 722 годзе да н.э., і быў настроены вярнуць Асірыі былую магутнасць. Пра перыяд кіравання Саргана II захавалася шмат гліняных дакументаў.

У 722—719 гадах Сарган II быў заняты ваеннымі дзеяннямі на захадзе — у Сірыі і Палесціне, расчысціў стратэгічна важныя для Асірыі гандлёвыя шляхі ў Малую Азію, а з 718 года да н.э. перанёс ваенныя дзеянні на поўнач. Дзеянні Саргана II заўсёды былі старанна падрыхтаваны, у яго рэзідэнцыі, Дур-Шарукіне, захаваліся клінапісныя таблічкі з разведвальнымі данясеннямі з Урарту.
thumb|left|228px|Парадныя вароты ў палацы Саргана II у Дур-Шарукіне (рэканструкцыя)

17 гадоў свайго кіравання Сарган правёў у бесперапынных войнах, значна пашырыўшы межы Асірыйскай дзяржавы. Паводле хронікі, Сарган быў забіты пры незразумелых акалічнасцях падчас паходу на Табал у 705 г. да н.э. «Спіс эпанімаў» дадае, што цар быў забіты з-за нейкага Эшпаі кулумійца ў сваім ваенным лагеры.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Аналы Саргана II 
* Древний Восток и античность. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В.В. Эрлихман. — Т. 1.

Катэгорыя:Кіраўнікі Асірыі
Княж

**Княж** — возера ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дзісна, за 22 км у напрамку на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Шаркаўшчына, каля вёскі Сталіца.

Плошча паверхні возера 0,28 (0,2) км². Даўжыня 0,63, найбольшая шырыня 0,52 км, даўжыня берагавой лінні 1,88 км. Плошча вадазбору 2,5 км². Аб’ём вады ў возеры каля 0,85 млн м³.

Катлавіна круглаватай формы з невыразнымі схіламі. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя. З возера выцякае ручай у Дзісну. Упадаюць ручаі і меліярацыйныя каналы.

У возеры водзяцца карась, плотка, лінь, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 9 июня 2008 г. № 826 «О внесении изменений и дополнений в постановление Совета Министров Республики Беларусь от 20 февраля 2007 г. № 220» 
* Ліст карты N-35-20. Выданне 1984 г. Стан мясцовасці на 1982 г. 

Катэгорыя:Басейн Дзісны
Катэгорыя:Азёры Шаркаўшчынскага раёна
Рачны порт

у Маскве]]
**Рачны́ порт** — комплекс збудаванняў, размешчаных на зямельным участку і акваторыі ўнутраных водных шляхоў, створаных і абсталяваных у мэтах абслугоўвання пасажыраў і суднаў, пагрузкі, выгрузкі, прыёму, захоўвання і выдачы грузаў, узаемадзеяння з іншымі відамі транспарту.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рачны транспарт
Тралейбусны парк

ы]]

**Тралейбусны парк** (ці *тралейбуснае дэпо*) — пасажырскае эксплуатацыйнае аўтатранспартнае прадпрыемства, якое займаецца тэхнічным абслугоўваннем тралейбусаў і забяспечвае іх выпуск на лінію ў патрэбнай колькасці, укамплектаванае штатам кіроўцаў, дыспетчараў, рамонтных рабочых.

Асноўнымі накірункамі дзейнасці тралейбусных паркаў з'яўляюцца: задавальненне патрэбаў насельніцтва, прадпрыемстваў і арганізацый у пасажырскіх перавозках тралейбусным транспартам; Ажыццяўленне гаспадарчай дзейнасці, накіраванай на атрыманне прыбытку.

На балансе некаторых тралейбусных паркаў акрамя тралейбуснага рухомага складу, можа лічыцца і аўтобусны рухомы склад. У большашці тралейбусных паркаў ажыццяўляецца тэхнічнае абслугоўванне рухомага складу ў аб'ёме ТА-1 і ТА-2 і тэхнічны рамонт (ТР).

## Схема тыпавога тралейбуснага парку 
Тыпапавы тралейбусны парк (дэпо) на тэрыторыі былога СССР уключае ў сябе:

* **Адміністрацыйна-бытавы будынак** — месца, дзе размяшчаецца кіруючы персанал, а таксама бытавыя памяшканні рамонтных рабочых. Можа сумяшчацца з вытворчым будынкам ці з будынкам сталовай.
* **Вытворчы будынак** —  месца, дзе знаходзіцца зона БР і ТА і іншыя рамонтныя ўчасткі. Вытворчы будынак звычайна сумешчаны з участкам мыцця рухомага складу, і ў некаторых выпадках — са складам.
* **Складскі будынак** — у гэтым будынку захоўваюцца запасныя часткі і эксплутацыйныя матэрыялы, неабходныя для рамонта і абслугоўвання рухомага складу.
* **Пляцоўка для адстою РС** — месца для захоўвання рухомага складу, які знаходзіцца не на лініі, ці ў няспраўным стане.
* **Кантрольна-прапускны пункт** — пункт на якім ажыцяўляецца кантроль і ўлік тралейбусаў, якія адпраўляюцца на лінію, ці вяртаюцца з яе.

## Тралейбусныя паркі на тэрыторыі Беларусі 
На тэрыторыі Рэспублікі Беларусь дзейнічае 11 тралейбусных паркаў (дэпо) з якіх: па аднаму ў Бабруйску, Брэсце, Віцебску, Гомеле, Гродна і Магілёве, пяць — у Мінску. Усе тралейбусныя паркі знаходзяцца ў муніцыпальнай маёмасці.

## Гл. таксама 
* Грамадскі транспарт
* Мінскі тралейбус
* Тралейбус

Катэгорыя:Тралейбус
Катэгорыя:Грамадскі транспарт
Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў (Валынцы)

**Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў** — архітэктурны комплекс, які знаходзіўся ў фальварку Забелы (сучасны аграгарадок Валынцы Верхнядзвінскага раёна).

## Гісторыя 
Створаны па заказу абата Рэгінальда Ленартовіча. Будаўніцтва распачатае майстрам Лаўбэ ў 1749 г. пад кіраўніцтвам аўтара праекту архітэктара Яна Глаўбіца. У 1756 годзе касцёл асвечаны, у 1764—1766 гадах надбудаваныя вежы; у 1756—1759 гг. узведзены двухпавярховы корпус кляштара пад вальмавым дахам, аб'яднаны з касцёлам галерэяй. Будаўніцтва кляштара пачата пад кіраўніцтвам архітэктара Я. Вішнеўскага, закончанае архітэктарам Ядлкоўскім.

Касцёл значна пашкоджаны ў гады Другой сусветнай вайны, зруйнаваны ў канцы 1940-х гадоў.

## Архітэктура 
Тэрыторыя комплексу абнесеная мураванай агароджай з брамай перад касцёлам. Комплекс вядомы па акварэлі мастака Н. Орды 1875—76 гг.

Дзвюхвежавы галоўны фасад касцёла і скруглены нізкі прытвор мелі багатую пластыку: вытанчаныя слаістыя пілястры, выгнутыя тонкапрафіляваныя карнізы, арачныя нішы. У дэкоры шырока выкарыстаныя ракайльныя вазы, прафіляваныя ліштвы арачных акон, філёнгі. Паміж вежамі галоўнага фасада фігурны шчыт, такія ж шчыты завяршалі алтарны аб'ём касцёла і цэнтральны рызаліт кляштара.

## Інтэр'ер 
У 1759 г. і 1764—1766 гг. віленскімі майстрамі зробленая дэкаратыўная апрацоўка інтэр'еру, пабудаваныя алтары. Дынаміка ўнутранай прасторы дасягалася галоўным алтаром і дзесяццю бакавымі алтарамі.

## Школа і тэатр 
У 1786—1811 пры кляштары працавала школа для шляхецкіх і мяшчанскіх дзяцей, у якой утварыўся першы ва Усходняй Еўропе школьны тэатр. Выкладчыкі М. Цяцерскі (аўтар п'ес «Доктар па прымусу», «Сапар», «Фемістокл», «Камедыя», «Шлюб, пастаўлены дагары нагамі штучкамі арлекіна» і лібрэта аперэты «Апалон-заканадаўца, або Рэфармаваны Парнас»), І. Юрэвіч (аўтар п'ес «Крэз» і «Пышнагольскі») і іншыя былі аўтарамі сцэнічных дыялогаў і твораў розных літаратурных жанраў.

## Літаратура 
* 
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 229.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Колішнія касцёлы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Колішнія кляштары Беларусі
Катэгорыя:Валынцы (Верхнядзвінскі раён)
Катэгорыя:1756 год у Беларусі
Катэгорыя:Касцёлы Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Дамініканскія кляштары Беларусі
Палац Тышкевічаў (Валожын)

**Палац Тышкевічаў** — помнік архітэктуры класіцызму. Пабудаваны ў 1806 г. у Валожыне, на ўзвышаным беразе р. Валожынка. Размешчаны па адрасе пл. Свабоды, 4, 17, 19. Выкарыстоўваецца як адміністрацыйны будынак.

## Гісторыя 
. 1887 г.]]

Уладальнікам маёнтка Валожын і ініцыятарам будаўніцтва мураванага палаца ў стылі класіцызм быў граф Юзаф Ігнацы Тышкевіч (1724—1815), а архітэктарам — А. Касакоўскі. Уваходзіў у ансамбль колішняй Рыначнай плошчы. Палацавы комплекс арганізаваны па традыцыйнай схеме: аднапавярховы мураваны палац, бакавыя флігелі (афіцына і аранжарэя) утвараюць прамавугольны парадны двор.

У міжваенны час палац быў месцам размяшчэння штаба палка Корпуса аховы памежжа «Валожын».

## Архітэктура 
### Палац і флігель 
Архітэктар знайшоў надзвычай удалае кампазіцыйнае вырашэнне, якім гарманічна аб’яднаны двухпавярховая цэнтральная частка з чатырохкалонным порцікам і бакавыя крылы-карпусы. Стрыманы дарычны ордар, выкарыстаны ў будынку, надаў яму ўрачыстую важкасць, падкрэсленую параднасць. Апрацоўка сцен бакавых аб’ёмаў больш дробная ў параўнанні з лаканічным порцікам. Галоўны акцэнт зроблены на чаргаванні пілястраў з дарычнымі капітэлямі.

Палац і флігель — прамавугольныя ў плане аднапавярховыя будынкі з калідорнай планіроўкай, іх цэнтральныя часткі з мансардамі вылучаныя чатырохкалоннымі дарычнымі порцікамі Будынкі пастаўленыя на высокім цокальным паверсе, апрацаваным рустам.

### Аранжарэя 
Будынак аранжарэі, накрыты двухсхільным вальмавым дахам са сферычным купалам у цэнтры, мае сіметрычную кампазіцыю. Франтальныя фасады рытмічна расчлянёныя прамавугольнымі вокнамі, у цэнтры вылучаныя рызалітамі з трохвугольнымі франтонамі і завершаныя развітым антаблементам. У дэкоры выкарыстаны прафіляваныя сандрыкі, пілястры. Да ўваходу вядзе вялікая каменная лесвіца. Галоўнае месца ва ўнутранай калідорнай планіроўцы адводзілася двухсветлавой параднай зале другога паверху.

### Парк 
Перад палацам быў разбіты рэгулярны парк, які спускаўся да ракі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Валожына
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Палацы Беларусі
Катэгорыя:Тышкевічы
Катэгорыя:1806 год у Беларусі
Касцёл Святога Георгія (Варона)

**Касцёл Святога Георгія** — помнік архітэктуры позняга барока. Пабудаваны ў в. Варона Астравецкага раёна у сярэдзіне XVIII стагоддзя.

Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

## Архітэктура 
Будынак прамавугольны ў плане, накрыты высокім двухсхільным дахам. З паўночна-ўсходняга боку да касцёлу прымыкае квадратная ў плане сакрысція (пабудаваная ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя). Галоўны фасад касцёла завершаны трохярусным атыкавым франтонам. Ніжні прамавугольны ярус з'яўляецца асновай фігурнага шчыта і вежачкі, якія ўзвышаюцца над відьчыкам даху. Пдоскасць галоўнага фасада прарэзаная лучковым уваходным праёмам і невялікім прамавугольным акном у ніжнім ярусе франтону. Бакавыя сцены расчлянёныя пілонамі, вырашанымі накшталт контрфорсаў, вуглы будынку апрацаваныя шырокімі пілястрамі.

## Інтэр'ер 
Інтэр'ер зальны з плоскай столлю. Сцены расчлянёныя пілястрамі, над імі — фрэскавыя выявы апосталаў. У алтарнай сцяне невялікая ніша і фрэскавая выява перспектыўнага алтара з калонамі іанічнага ордара, антаблементам і конхай над ім. Размалёўка столі імітуе купал. Пры ўваходзе — хоры. Драўляная агароджа хораў размаляваная (нішы з разеткамі).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Варона
Варона
Варона
Катэгорыя:Касцёлы Астравецкага раёна
Катэгорыя:Варона
Архітэктурны ансамбль цэнтра (Варняны)

**Архітэктурны ансамбль цэнтра Варнян** — помнік горадабудаўніцтва барока. Сфарміраваўся ў 1760—1770-я гады ў в. Варняны (Астравецкі раён).

Арганізаваны па рэгулярнай планіровачнай схеме вакол вялікай выцягнутай прамавугольнай у плане плошчы. Дамінанта ансамбля — Георгіеўскі касцёл, які замыкае плошчу з усходняга боку. Два фланкіруючыя дамы (дом аптэкара і плябанія) ствараюць перад касцёлам раскрыты на плошчу курданёр з акруглай па абрысу агароджай. На заходнім баку плошчы быў палацава-паркавы комплекс (не збярогся). Паўднёвы і паўночны бакі плошчы фарміруюць два рады тыпавой жылой забудовы, аб’яднанай у адзіны фронт каменнымі прасценкамі з арачнымі праездамі. У забудову ўваходзілі карчма і гандлёвыя рады.

Касцёл Святога Георгія пабудаваны ў 1767—1769 гг. у стылі позняга барока (дабудаваны ў 1880 г., 1909 г.). Фундатарка — уладальніца Варнян М. Абрамовіч, архітэктар — А. Казакоўскі. Двухвежавы аднанефны мураваны храм з трансептам. Архітэктарская пластыка (прафіляваныя цягі, ліштвы, вязкі пілястраў, раскрапоўкі, фігурныя завяршэнні вежаў і шчыта) сканцэнтраваная на галоўным фасадзе. Бакавыя фасады расчлянёныя арачнымі вокнамі і падвойнымі пілястрамі ў прасценках. Унутры неф перакрыты цыліндрычным скляпеннем з распалубкамі на папружных арках. Над уваходам хоры з крывалінейным парапетам. Касцёл не дзейнічае.

Мураваныя двухпавярховыя плябанія і дом аптэкара (1770 г.) — прамавугольныя ў плане будынкі з высокімі вальмавымі дахамі. Фасады рытмічна расчлянёныя шырокімі лапаткамі і прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Планіроўка анфіладная з вестыбюлем і лесвіцай у цэнтры. Памяшканні першых паверхаў перакрытыя крыжовымі скляпеннямі.

На двух падоўжаных баках плошчы размяшчаліся па восем аднатыпных драўляных аднапавярховых жылых дамоў, накрытых вальмавымі дахамі (зберагліся часткова). Мураваныя сцены іх фасадаў, злучаныя паміж сабой арачнымі праездамі, утваралі суцэльны фронт вулічнай забудовы.

У палацава-паркавы комплекс, створаны ў другой палове XVIII — 1-й палове XIX ст., уваходзілі двухпавярховы мураваны палац, два сіметрычныя драўляныя флігелі, якія ўтваралі паўадкрыты двор, і парк з вадаёмам. Тэрыторыя парку аддзялялася ад плошчы мураванай агароджай з брамай, ад яе да касцёла вяла ліпавая алея. У парку засталіся асобныя гаспадарчыя пабудовы (млын, свірны), неагатычная вежа (пачатак XX ст.) на востраве, які звязаны з паркам драўляным мастком.

Ансамбль — помнік рэспубліканскага значэння.

У 2019 годзе пракуратура Гродзенскай вобласці выявіла, што КСУП «Варняны», на балансе якога знаходзіцца гісторыка-культурная каштоўнасць, не выконвае ўмовы ахоўнага абавязацельства.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Астравецкага раёна
Катэгорыя:Варняны
Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Васілішкі)

**Касцёл Яна Хрысціцеля** — каталіцкі храм в. Васілішкі Шчучынскага раёна. Помнік архітэктуры позняга барока, знаходзіцца па вул. Савецкай у цэнтры вёскі. Ставіцца да Шчучынскага дэканата Гродзенскай дыяцэзіі.

Помнік архітэктуры ў стылі позняга барока, пабудаваны ў 1769. Храм уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя 
250px|thumb|злева|Касцёл у пачатку XX стагоддзя

Каталіцкая абшчына ў Васілішках з’явілася ў 1652 годзе, у 1658 тут заснаваны манастыр дамініканаў, пры якім пабудаваны драўляны касцёл. Мураваны барочны касцёл пабудаваны ў 1769 годзе, аднак асвечаны толькі 30 лістапада 1790 года.

Асноўнае памяшканне шасцістоўпнага храма перакрыта плоскай бэлечнай столлю (замест страчаных скляпеністых перакрыццяў). У цэнтральны неф шырокай аркай адкрываецца галерэя хораў з увагнута-пукатым парапетам.

Галоўны алтар храма багата дэкараваны ляпнінай, у яго цэнтры знаходзіцца палатно «Хрышчэнне Гасподне». Усяго ў інтэр’еры царквы 7 алтароў — галоўны, два бакавых і 4 алтары на калонах; выкананы ў тэхніцы стука пад ружовы і блакітны мармур і ўпрыгожаны пазалочаным ляпным дэкорам. Галоўны алтар храма багата дэкараваны ляпнінай, у яго цэнтры знаходзіцца палатно «Хрышчэнне Гасподне». Мастацкі эфект дэкаратыўнага вырашэння інтэр'еру заснаваны на кантрасце яго плоскаснай архітэктуры і каларыстычна насычаных і пластычна вырашаных сямі алтароў (галоўны, два бакавыя, чатыры кулісныя). Алтары выкананы ў стылі ракако ў тэхніцы стука пад ружовы і блакітны мармур, упрыгожаныя пазалочанай лепкай — ракайлі, валюты, пуці, дэкаратыўныя вазы, мудрагелістыя сплаценні зоркападобных завіткоў.

У касцёле пахаваны  (пам. 24 чэрвеня 1780, Валэйшы), стражнік лідскі.  На касцёльным двары пахаваны палкоўнік Фама Кандраценка (пам. 16 верасня 1893) і Станіслаў Прыбытак (пам. 24 сакавіка 185?).

## Літаратура 
* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік». Мінск, «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», 1993 год. стр. 107. ISBN 5-85700-078-5.
* А. М. Кулагін. Каталіцкія храмы на Беларусі. Мінск, Беларуская Энцыклапедыя, 2000
* Габрусь Т. В. «Мураваныя харалы: сакральная архітэктура беларускага барока». Мінск, «Ураджай», 2001 год. ISBN 985-04-0499-Х
* G. Rąkowski, Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Białorusi, Burchard Edition, Warszawa 1997, ISBN 83-904446-9-0, s. 253—254.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:З’явіліся ў 1769 годзе
Катэгорыя:Васілішкі
Катэгорыя:1769 год у Беларусі
Сядзібна-паркавы ансамбль Ваўжэцкіх (Відзы Лаўчынскія)

**Сядзібна-паркавы ансамбль Ваўжэцкіх** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры класіцызму ў вёсцы Відзы Лаўчынскія Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці.

## Гісторыя 
Ансамбль склаўся ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў на беразе возера Дворнае. Належала Ваўжэцкім (1775—1804 гг.), Мінейкам (1804—1930-я гады). У пасляваены час сядзібны дом займала школа.

## Архітэктура 
Сядзіба — характэрны прыклад мясцовай інтэрпрэтацыі архітэктуры класіцызму.

Кампазіцыйны цэнтр сядзібы — сядзібны дом з парадным прамавугольным партэрам перад ім. З усходняга боку да партэра прымыкае гаспадарчы двор, абнесены агароджай з брамай. Побач з домам з заходняга боку захаваўся пейзажны парк.

### Сядзібны дом 
Аднапавярховы драўляны сядзібны дом пастаўлены на мураваны цокальны паверх і накрыты вальмавым дахам. Цэнтральная частка з мансардай вылучаная на галоўным атынкаваным фасадзе чатырохкалонным драўляным порцікам з трохвугольным франтонам, на дваровым фасадзе — мураванай арачнай галерэяй, раскрапаванай падвойнымі пілястрамі і завершанай атыкам. Прамавугольныя вокны аздобленыя ліштвамі. Дваровы фасад, арыентаваны ў бок возера, мае моцна выступаючы рызаліт з галерэяй, на якую можна трапіць па прыступках, што вядуць з абодвух бакоў.

Планіроўка сіметрычная і мае камбінаваную анфіладна-калідорную сувязь памяшканняў. У цэнтры дома размешчаная прамавугольная зала з выхадам на галерэю. Дэкаратыўнае аздабленне інтэр’ера не захавалася.

Частка жылых пакояў знаходзілася ў мансардавым паверсе. Службы размяшчаліся ў сутарэннях будынка.

### Парк 
Парк плошчай 5 га, у заходняй частцы якога знаходзіцца шмат дрэў хвойных парод — елка, лістоўніца. На паўночнай ускраіне пасаджаны дэкаратыўныя групы дрэў, у курціны ўключаныя дугласія шызая, елка звычайная, таполя белая, хвоя веймутава і ліпа. Сярод рэдкіх відаў — клён вастралісты Шведлера, дуб чырвоны, дуб скальны, елка калючая блакітная, конскі каштан звычайны, клён прырэчны і іншыя.

## Літаратура 
*  — С. 112—113.
*  — С. 143—144.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Відзы Лаўчынскія
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Славутасці Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Ваўжэцкія
Катэгорыя:Мінейкі
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Мылінскае

**Мылінскае (Мыленскае) возера** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі на мяжы з Пскоўскай вобласцю Расіі ў басейне ракі Чарапяціца, за 6 км на поўнач ад гарадскога пасёлка Расоны, каля вёскі Мылінкі (Расія).

Плошча паверхні 0,95 км², даўжыня 3,1 км, найбольшая шырыня 0,55 км, даўжыня берагавой лініі 6,7 км. Катлавіна возера моцна выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. На возеры востраў. Возера Мылінскае праточнае. Праз возера працякае рака Чарапяціца (упадае пад назвай *Межава*) і злучае яго з Чарапёцкім возерам. Упадаюць таксама рэкі Галамяцец, Камлёўка і ручаі.

## Літаратура 
* Мы́ленскае во́зера // Блакітная кніга Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мінск: БелЭн, 1994. — С. 255. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* 
*  — С. 49.
* 
* Ліст карты N-35-10. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г.

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Памежныя азёры