open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цяцерын

**Цяце́рын** (, ) — аграгарадок у Круглянскім раёне Магілёўскай вобласці. Цэнтр Цяцерынскага сельсавета. Знаходзіцца на беразе Цяцерынскага вадасховішча.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў г. зв. «Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх», складзеным у 1390-я гады. Паводле ўскосных звестак, у 1-й трэці 15 ст. пры вял. кн. Вітаўце, Цяцерын з воласцю належаў князю Сямёну-Лугвеню Альгердавічу. У пазнейшым дакуменце ад 1468 года згадваецца яго дар *«даніна мядовая цяцерынская»* Ануфрыеўскаму манастыру каля Мсціслава. У 1501 годзе вялікі князь Аляксандр Ягелончык між іншых уладанняў перадаў двор Цяцерын з сёламі на рацэ Друць сваёй жонцы Алене. У сярэдзіне 16 ст. ў Аршанскім павеце, мястэчка. У 1624 годзе ва ўласнасці ў Льва Сапегі. З 1772 года ў Расійскай імперыі. У 1848 годзе ў Магілёўскім павеце. У 1924—1931, 1935—1959 гадах і з 1966 года ў Круглянскім, у 1931—1935 і 1959—1966 — у Бялыніцкім раёнах.

Перад вайной у вёсцы 129 двароў, 632 жыхары.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны, у 1944 годзе акупанты спалілі 119 двароў, загубілі 188 чалавек

## Вядомыя асобы 
* Павел Палікарпавіч Ганчароў — патафізіёлаг, прафесар медыцынскіх навук, генерал-палкоўнік медыцынскай службы, начальнік  (1953—1968)
* Браніслаў Віктаравіч Мешкіс (1928—1985, Адэса) — тэатральны рэжысёр. Народны артыст Украіны

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 17. — Мн., 2003.
* Тэрыторыя Белыніцкага раёна ў часы Вялікага княства Літоўскага // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Бялыніцкага р-на. — Мн., 2000. С. 41-59.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цяцерынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Круглянскага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства
Eresus cinnaberinus

**Eresus cinnaberinus** (раней **Eresus niger**) — від павукоў рода Eresus сямейства Eresidae.

## Апісанне 
Самцы да 11 мм у даўжыню, самкі могуць дасягаць да 20 мм. Самцы маюць чорную галавагрудзь і ярка чырвонае брушка з чатырма чорнымі кропкамі (часам з белай падшэўкай), якія нагадваюць афарбоўку божай кароўкі. Ногі чорныя, у белых палосах, заднія ногі часткова чырвоныя. Самкі пакрыты чорнымі з белым валаскамі, толькі наперадзе часам жоўтымі.

## Арэал 
Гэты від аддае перавагу сонечным, сухім месцам і шырока распаўсюджаны ў Цэнтральнай і Паўднёвай Еўропе.

Катэгорыя:Аранеаморфныя павукі
Барань (Вусценскі сельсавет)

**Бара́нь** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вусценскага сельсавета.

Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Баранскага сельсавета, да 22 студзеня 1963 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Баранскага пассавета, да 1972 года ўваходзіла ў склад Першамайскага сельсавета.

Катэгорыя:Вусценскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна
Бараўцы (Аршанскі раён)

**Бараўцы** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Вёска ўваходзіць у склад Вусценскага сельсавета.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1643 як вёска ў складзе Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ.

Катэгорыя:Вусценскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна
Качка шэрая

**Качка шэрая** ці **Качка-неразня** (*Anas strepera*) — вадаплаўная птушка рода Рачныя качкі (*Anas*) сямейства Качыныя (*Anatidae*).

## Апісанне 
Шэрая качка даўжынёй 46-56 см і ў размаху крылаў 78-90 см. Самец трохі даўжэй самкі, важыць прыблізна 990 г, у той час як самка 850 г. У шлюбны перыяд самец пярэста-шэры, з чорным задам, светла-каштанавымі крыламі і бліскучым белым люстэркам, якія адкрываюцца падчас палёту ці ў супакоі. Па-за шлюбным сезонам афарбоўкай апярэння качар больш падобны на самку, але захоўвае плямістасць крылаў і звычайна больш шэры, а дзюба ў яго меней аранжавая.

Самка светла-карычневая, афарбоўкай апярэння вельмі падобная на самку крыжанкі. Яе можна адрозніць ад гэтага выгляду толькі па цёмна-аранжавым аблямоўванні дзюбы, меншым памерам, беламу люстэрку і беламу жывату. Абодва полы ліняюць двойчы ў год і адзін раз на першым годзе жыцця.

## Пашырэнне 
Шэрая качка водзіцца ў паўночных абласцях Еўропы і Азіі, у цэнтры Паўночнай Амерыкі. У Паўночнай Амерыцы яе вобласць распаўсюджання ўключае раку Святога Лаўрэнція, Вялікія азёры, Альберту, Саскачэван, Дакоту, поўдзень Канзаса, захад Каліфорніі, узбярэжжа Ціхага акіяна і паўднёвае ўзбярэжжа Аляскі. Вобласць распаўсюду гэтай птушкі магчыма працягваецца на ўсход Паўночнай Амерыкі. Гэта сапраўдная качка строга пералётная і ўзімку мігруе паўднёвей сваёй вобласці распаўсюду, з прыбярэжнай Аляскі на поўдзень Цэнтральнай Амерыкі, на ўсход у Айдаха, Канзас, Агая, Віргінію, а затым на поўдзень усёй Цэнтральнай Амерыкі.

## Літаратура 
* Clements, James, (2007) *The Clements Checklist of the Birds of the World*, Cornell University Press, Ithaca
* Dunn, J. & Alderfer, J. (2006) *National Geographic Field Guide to the Birds of North America* 5th Ed.
* Floyd, T (2008) *Smithsonian Field Guide to the Birds of North America* Harper Collins, New York
* **Linnaeus**, C (1758). Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.. Holmiae. (Laurentii Salvii). «A. macula alarum rufa nigra alba.» (**Latin**)

## Спасылкі 
* Сайт ГА «Ахова птушак Бацькаўшчыны» 

Катэгорыя:Качыныя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Птушкі на марках
Саюз ваяўнічых бязбожнікаў

**Саюз ваяўнічых бязбожнікаў** (раней — **Саюз бязбожнікаў**; **Таварыства сяброў газеты «Бязбожнік»**) — добраахвотная грамадская арганізацыя ў СССР, заснаваная ў 20-х гг., якая ставіла сваёй мэтай ідэйную барацьбу з рэлігіяй ва ўсіх яе праявах.

## Гісторыя ўзнікнення 
Вырашальную ролю ва ўзнікненні Саюза ваяўнічых бязбожнікаў сыграла газета «Бязбожнік», якая выдавалася з 1922 гады. Вакол яе хутка склалася сетка карэспандэнтаў і чытачоў. Дзякуючы ім у жніўні 1924 года ў Маскве было ўтворана Таварыства сяброў газеты «Бязбожнік» (ТСГБ). I з'езд ТСГБ, які адбыўся ў красавіку 1925 года, пастанавіў стварыць адзінае ўсесаюзнае антырэлігійнае таварыства, якое атрымала назву «Саюз бязбожнікаў».

11—15 чэрвеня 1929 года ў Маскве праходзіць II з'езд Саюза бязбожнікаў, на якім прымаецца гістарычнае рашэнне пра пераназванне арганізацыі ў Саюз ваяўнічых бязбожнікаў. Апроч гэтага з'езд сцвярджае новую рэдакцыю статуту арганізацыі.

## Дзейнасць 
Саюз ваяўнічых бязбожнікаў адразу ж разгарнуў вялікую працу па прапагандзе атэізму, па стварэнні музеяў і выстаў, выпуску навуковай і навукова-папулярнай літаратуры, а таксама шэрагу перыядычных выданняў (газета «Бязбожнік», часопісы «Бязбожнік», «Антырэлігійнік», «Ваяўнічы атэізм», «Юныя бязбожнікі» і іншыя, якія выходзілі на розных мовах народаў СССР). Значная колькасць літаратуры выходзіла ў свет у выдавецтве «Бязбожнік», пасля Дзяржаўным выдавецтве антырэлігійнай літаратуры.

Актыўнасць праяўлялі першасныя арганізацыі СВБ на заводах, фабрыках, у калгасах, навучальных установах. Колькасць вочак СВБ дасягнула да 1940 г. 96 000, а колькасць членаў Саюза — 3 000 000 чалавек. Сур'ёзная ўвага надавалася падрыхтоўцы атэістычных кадраў. Былі адкрыты адмысловыя курсы (вочныя і завочныя) для падрыхтоўкі прапагандыстаў навуковага атэізму. Праводзілася праца па ўкараненні ў побыт новых, безрэлігійных свят і абрадаў.

У СВБ актыўна супрацоўнічалі бачныя дзеячы Камуністычнай партыі — Н. К. Крупская, А. В. Луначарскі, П. А. Красікаў, І. І. Скварцоў-Сцяпанаў і іншыя. На чале СВБ усе гады стаяў Емяльян Яраслаўскі. У 1947 г. функцыі СВБ перайшлі да Усесаюзнага грамадства па распаўсюдзе палітычных і навуковых ведаў (грамадства «Веды»). Дзейнасць СВБ зрабіла значны ўнёсак у развіццё масавага атэізму ў СССР.

## Літаратура 
* Атеизм в СССР: становление и развитие / [Г. В. Воронцов, В. И. Гараджа, С. Г. Денисов и др.]; Академия общественных наук при ЦК КПСС, Институт научного атеизма. — М.: Мысль., 1986. — 235, [3] с.
* Барменков, А. И. Свобода совести в СССР. — 2-е изд. — М.: Мысль, 1986. — 222, [2] с.

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі СССР
Катэгорыя:Атэізм
Ленькавічы

**Ле́нькавічы** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вусценскага сельсавета.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1630 як вёска Лявонкавічы, што належала да фальварку Белеў у складзе Шклоўскай воласці ў Аршанскім павеце ВКЛ.

Да 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Ліпкаўскага сельсавета, да 8 красавіка 2004 года — у склад Першамайскага сельсавета.

Катэгорыя:Вусценскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна
Гінвіл (староста троцкі)

**Гінвіл**, **Гінівіл** (*Gynewille*, *Кгинивил*) — староста троцкі (успам. 1398).

Паходжанне і імя бацькі невядома, але імаверна роднасная сувязь з Пятром Лелюшам, бо той карыстаўся адным гербом з сынам Гінвіла.

У канцы XIV ст., мабыць у 1392 годзе, вялікі князь Вітаўт паслаў Гінвіла і Васіля Барэйкавіча ваяваць супраць Карыбута, войскі якога яны разбілі каля Дакудава.

У 1398 годзе Гінвіл як староста троцкі выступаў сведкам Салінскага дагавора.

Напэўна, валодаў Жослямі, пра іншыя іншыя ўладанні звестак няма. Меў сына Начку (Наца) Пятра.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Баяры літоўскія
Волькаўскі сельсавет

**Во́лькаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Волька. Колькасць двароў — 494 (2014 год).

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Быценскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. З 14 кастрычніка 1957 года ў складзе Івацэвіцкага раёна, з 25 снежня 1962 года — Бярозаўскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — адноўленага Івацэвіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 3 населеныя пункты. 9 жніўня 2022 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Дабромысленскага сельсавета (6 населеных пунктаў: вёскі Глядзенне, Дабромысль, Закаплічча, Сялец, пасёлкі Сасновы Бор і Югалін).

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (3 населеныя пункты) — 1584 чалавекі, з іх 90,0 % — беларусы, 6,7 % — рускія, 1,8 % — палякі, 1,3 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (3 населеныя пункты) — 1028 чалавек.

## Інфраструктура 
### Адукацыя 
* Волькаўская сярэдняя школа
* Волькаўскі дзіцячы садок

### Ахова здароўя 
* Фельдшарска-акушэрскія пункты (Волька, Магіліцы, в/г № 1 «Даманава»)

### Культура 
* Магіліцкі сельскі Дом культуры
* Бібліятэкі (Волька, Магіліцы)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Быценскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Галавічполе

**Галавічпо́ле** (, ) — аграгарадок у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У XVII ст. Галавічполем валодаў Казімір Францкевіч-Радзімінскі.

У сярэдзіне XIX ст. маёнткам Галавічполе валодаў Станіслаў Губарэвіч. Ён меў сына і дзвюх дачок. Сын Стэфан загінуў падчас паўстання 1863—1864 гадоў. Дачка Станіслава выйшла замуж за Станіслава Іваноўскага (ён ажаніўся ў трэці раз), а Юстына выйшла замуж за Яна Якуба Валейку. Пасля смерці Станіслава Губарэвіча фальварак Галавічполе падзялілі паміж сабой Іваноўскія і Валейкі. У Юстыны і Яна Валейкі нарадзіліся сыны Вінцэнт, Антон і Станіслаў. Браты Валейкі і Іваноўскія спрычыніліся да выдання газеты «Свабода» ў 1902 годзе.

У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі.

У 1930 годзе палову Галавічполя ўспадкаваў Ежы Іваноўскі, які пабудаваў тут сядзібу. Валейкам тым часам належала другая палова, пасля падзелу маёмасці паміж братамі ў Галавічполі гаспадарыў Станіслаў Валейка.

З 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. 

З 1973 года да 2013 года Галавічполе было цэнтрам Галавічпольскага сельсавета.

## Славутасці 
* Сядзіба Іваноўскіх — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры мадэрну з элементамі неаготыкі (1909 г).
* Сядзібна-паркавы комплекс Ежы Іваноўскага (1935 г).

## Вядомыя асобы 
* Вінцэнт Валейка
* Леанард Іваноўскі
* Ежы Іваноўскі
* Вацлаў Іваноўскі
* Тадэвуш Іваноўскі
* Мікалай Васілевіч Куляшоў

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* *Лаўрэш Л.* Лябёдка Іваноўскіх. Дакументальная аповесць. Ridero, 2024. 196 с.
* 
* ВІРТУАЛЬНЫ МУЗЕЙ ШЧУЧЫНСКАГА РАЁНА 
* Галавічполе — radzima.org
* Галавічполе (Лябёдка) — radzima.org

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёна
Волька (Івацэвіцкі раён)

**Во́лька** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, на рацэ Шчара. Адміністрацыйны цэнтр Волькаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчана за 27 кіламетраў у напрамку на паўночны ўсход ад горада Івацэвічы, за 163 кіламетры ад Брэста, за 15 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Даманава.

## Насельніцтва 
* 1996 год — 824 жыхары, 352 двары.

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Клуб і бібліятэка
* Дзіцячы сад
* Аддзяленне сувязі

## Літаратура 
*  — 266.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Волькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Магіліцы

**Магі́ліцы** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Волькаўскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Волькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Башкірская мова

**Башкірская мова** (башҡорт теле) — мова башкіраў, належыць да кыпчакскай групы цюркскіх моў.

Да 1928 года базавалася на арабскім алфавіце, з 1928 года — на лацінскім, а з 1940 года — на кірылічным алфавіце.

## Спасылкі 
* Сайт вывучэння башкірскай мовы 

Башкірская мова
Катэгорыя:Цюрскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расіі
Тайра Бэнкс

**Тайра Бэнкс** (; нар. , Інглвуд, Каліфорнія, ЗША) — амерыканская супермадель, актрыса, спявачка, прадзюсар і тэлевядучая.

## Біяграфія 
Бацькі — Дональд і Каралін Бэнкс, брат — Дэвін Бэнкс. Бацькі развяліся, калі Тайры было шэсць гадоў. Бэнкс вучылася John Burroughs Middle School, у 17 гадоў скончыла Immaculate Heart High School і вызначылася з далейшай кар'ерай, падпісала кантракт з мадэльным агенцтвам Elite. Тайра планавала паступіць у каледж Loyola Maramount ў Лос-Анджэлесе.

## Спасылкі 
* TyraBanks.com 
* Tyra Banks: FMD 
* 
* 

Катэгорыя:Мадэлі ЗША
Катэгорыя:Топ-мадэлі ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Каліфорніі
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Катэгорыя:Лаўрэаты GLAAD Media Awards
Катэгорыя:Анёлы Victoria’s Secret
Клюшнікава

**Клю́шнікава** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Вусценскага сельсавета.

Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Баранскага сельсавета, да 22 студзеня 1963 года знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Баранскага пассавета, да 8 красавіка 2004 года ўваходзіла ў склад Першамайскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1676 годзе згадваецца як маёнтак Ключнікаў у Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

Катэгорыя:Вусценскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна
Мегаваці Сукарнапутры

**Дыя Пермата Мегаваці Сеціяваці Сукарнапутры** (; нар. 23 студзеня 1947) — пяты Прэзідэнт Інданезіі.

Займала гэтую пасаду з 23 ліпеня 2001 года па 20 кастрычніка 2004 года. Дачка першага прэзідэнта краіны Ахмеда Сукарна. Першая жанчына-прэзідэнт Інданезіі. Першы прэзідэнт Інданезіі, які нарадзіўся пасля атрымання краінай незалежнасці.

## Палітычная кар’ера 
Заняла пасаду Прэзідэнта краіны пасля адхілення ад улады папярэдняга прэзідэнта, Абдурахмана Вахіда, пры якім была віцэ-прэзідэнтам. Балатавалася на наступны тэрмін, аднак прайграла ў другім туры выбараў Сусіла Бамбангу Юдаёна.

У 2004 годзе часопіс «Форбс» паставіў Мегаваці Сукарнапутры на восьмае месца ў спісе самых уплывовых жанчын свету.

Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты
Катэгорыя:Палітыкі Інданезіі
Бухарудзін Юсуф Хабібі

**Бухарудзін Юсуф Хабібі** (25 чэрвеня 1936, Парэ-Парэ, Паўднёвае Сулавесі — 11 верасня 2019) — інданезійскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч.

## Прэзідэнт Інданезіі 
У студзені 1998 года ва ўмовах рэзкага паслаблення эканомікі і ўнутрыпалітычнай напружанасці з-за наступстваў фінансавага крызісу Сухарта быў абраны на чарговы, ужо сёмы прэзідэнцкі тэрмін. Хабібі ў сакавіку 1998 быў абраны віцэ-прэзідэнтам краіны. З прычыны масавых хваляванняў ўжо 21 мая 1998 года Сухарта вымушаны быў пакінуць свой пост, і ў той жа дзень Хабібі стаў новым прэзідэнтам краіны.

Новы кабінет міністраў, сфарміраваны Хабібі, не моцна адрозніваўся ад ранейшага ўрада, які ўзначальвае Сухарта. Кабінет змог збольшага стабілізаваць фінансава-эканамічную жыццё краіны. Палітыка Хабібі насіла больш ліберальны характар, чым у яго папярэдніка. Ужо ў верасні 1998 года Хабібі выдаў інструкцыі аб забароне раней заахвочваецца дыскрымінацыі «некарэнных» жыхароў краіны, перш за ўсё кітайцаў. У студзені 1999 Хабібі абвясціў аб маючым адбыцца рэферэндуме па пытанні аб незалежнасці Усходняга Тымору, доўгі час акупаванага інданезійская войскамі. 30 жніўня 1999 г. рэферэндум адбыўся, і жыхары Усходняга Тымору выказаліся за незалежнасць.

Аднак, Хабібі працягваў асацыявацца з ранейшай элітай краіны і вымушаны быў неўзабаве пакінуць свой пост. Пасля выбараў у Народны кансультатыўны кангрэс, што адбыліся 7 чэрвеня 1999 года, на якіх «Галкар» атрымала толькі 20 адсоткаў галасоў, доля Хабібі была вырашана. 20 кастрычніка 1999 года парламент абраў новым прэзідэнтам даўняга апазіцыянера ісламісцкага толку Абдурахмана Вахіда, і Хабібі пакінуў свой пост.
Анні Жырардо

**Анні Жырардо** (, 25 кастрычніка 1931, Парыж — , ) — французская актрыса тэатра і кіно. Яе амплуа - самастойная, працавітая сучасная жанчына, надзеленая моцнай воляй, але няшчасная ў асабістым жыцці. Лаўрэат прэміі «Сезар», прэмій Канскага і Венецыянскага фестываляў.
## Фільмаграфія 
* (1960) «Рока і яго браты» — Надзя
* (1995) «Адвержаныя» — мадам Тэнардзье

## Узнагароды 
* 1965 — прэмія Венецыянскага кінафестывалю;
* 1977 — «Сезар» за лепшую жаночую ролю («Доктар Франсуаза Гаяна»);
* 1996 — «Сезар» за лепшую жаночую ролю другога плана («Адвержаныя»);
* 2001 — прэмія Канскага фестывалю;
* 2002 — «Сезар» за лепшую жаночую ролю другога плана («Піяністка»).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Лаўрэаты Канскага кінафестывалю
Катэгорыя:Памерлі ад хваробы Альцгеймера
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз
Катэгорыя:Асобы
Карал Шварцэнберг

**Карал Шварцэнберг** (; поўнае імя — **Карл Іаган Непамука Ёзэф Норберт Фрыдрых Антоній Враціслаў Мена фон Шварцэнберг**, ; , Прага — , Вена, Аўстрыя) — чэшскі палітык, Міністр замежных спраў Чэхіі (2007—2009, 2010—2013). Маў падвойнае грамадзянства — Чэхіі і Швейцарыі.

Быў главой княжацкага роду Шварцэнбергаў. Меў тытулы герцага Крумлаўскага, ландграфа Клетгаў, графа Зульц.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 снежня 1937 года ў Празе.

Пасля падзей 1948 года — у эміграцыі. Вучыўся ва універсітэтах Вены, Мюнхена і Граца. У 1984—1990 узначальваў Хельсінкскі праваабарончы камітэт, у 1990—1992 гадах займаў пасаду кіраўніка справамі прэзідэнта Чэхаславакіі Вацлава Гавела. 9 студзеня 2007 года атрымаў пасаду міністра замежных спраў Чэхіі ва ўрадзе Мірэка Тапаланэка. На гэтую пасаду Шварцэнберг быў рэкамендаваны Партыяй зялёных, якая ўваходзіла ў кіруючую кааліцыю. У перыяд старшынства Чэхіі ў Еўрасаюзе прадстаўляў Еўропу на міжнароднай арэне.

8 мая 2009 года  пакінуў свой пост у выніку адстаўкі прэм’ер-міністра Мірэка Тапаланэка і фарміравання новага ўрада Яна Фішэра. З 2009 года займаў пасаду старшыні новай правацэнтрысцкай партыі ТАР 09 (Традыцыя. Адказнасць. Росквіт 09).

Па дадзеных на красавік 2010 года, ён з’яўляўся самым багатым палітыкам Чэхіі, што, па словах самога Шварцэнберга, рабіла яго самым сумленным і непадкупным палітыкам у краіне, бо яму не патрэбныя хабары.

У кабінеце Пятра Нечаса займаў пасаду Міністра замежных спраў Чэхіі з 13 ліпеня 2010 года па 10 ліпеня 2013 года.

Браў удзел у першых усеагульных выбарах прэзідэнта Чэхіі ў 2013 годзе. З 23,40 % галасоў трапіў у другі тур разам з Мілашам Земанам.

Памёр 12 лістапада 2023 года.

## Спасылкі 
* Карел Шварценберг // Онлайн-журнал «Обозреватель.cz» 
* Афіцыйная старонка
* Блог

Карал
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Залатога руна
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Томаша Гарыга Масарыка
Катэгорыя:Члены партыі «ТОП 09»
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Чэхіі
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Чэхіі
ISO 639

**ISO 639** — адзін з міжнародных стандартаў, які змяшчае спіс кодаў для моў. Стандарт ISO 639 складаецца з некалькіх частак, дзве з іх апублікаваныя, астатнія яшчэ распрацоўваюцца.

* ISO 639-1:2002 Частка першая — двухлітарныя коды, *Alpha-2*
* ISO 639-2:1998 Частка другая — трохлітарныя коды, *Alpha-3*

У стандарце ISO 639-2 змешчаны ўсе мовы, пералічаныя ў ISO 639-1, але дабаўлены коды для моўных варыянтаў. Напрыклад, ISO 839-1 для французскай мовы мае толькі адзін код — **fr**, але ISO 639-2 мае тры коды: **fre/fra** для сучаснай французскай, **frm** для сярэдневяковай французскай (1400—1800), і **fro** для старажытнай французскай (842—1400).

Для 22 моў стандарт ISO 639-2 змяшчае два коды — бібліяграфічны (ISO 639-2/B) і лексікаграфічны/тэрміналагічны (ISO 639-2/T).

**Прыклад кодаў**:

* eng : en : англійская
* ido : io : іда
* fra/fre : fr : французская
* epo : eo : эсперанта
* jav : jv : ява

## Табліцы кодаў 
Гэтыя табліцы змяшчаюць пералік кодаў ISO 639-2, ISO 639-3, і назву мовы па-беларуску. (Спіс магчыма не поўны, таму што стандарт можа пашырацца, новыя коды дадавацца).

* А — Я 

## Гл. таксама 
* Краіны паводле алфавіта

## Спасылкі 
* Галоўная старонка стандарту ISO 639-2

639
Катэгорыя:Спісы моў
Яўген Барысавіч Рэйн

**Яўген Барысавіч Рэйн** (; ) — расійскі паэт і празаік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 снежня 1935 года ў яўрэйскай сям'і архітэктара Барыса Рыгоравіча Рэйна, родам з Харкава, і выкладчыцы нямецкай мовы і літаратуры Марыі Айзекаўны Зісканд, родам з Екацярынаслава. Бацька загінуў на фронце ў 1944 годзе пад Нарвай.

У 1943 годзе Яўген з маці вярнуліся з эвакуацыі ў Маскву, дзе жылі сваякі бацькі, затым у Ленінград. Скончыў Ленінградскі тэхналагічны інстытут, Вышэйшыя сцэнарныя курсы; аўтар сцэнарыяў звыш 20 дакументальных фільмаў (у тым ліку «Чукакала»). Працаваў у геалагічных партыях на Далёкім Усходзе, на ленінградскіх заводах.
  
У 60-я гады ўваходзіў у кола так званых «ахматаўскіх сірот» (разам з Іосіфам Бродскім, Дзмітрыем Бобышавым, Анатолем Найманам).

Пражываў у талстоўскім доме, дзе і адбываліся сустрэчы Г. А. Ахматавай з «ахматаўскімі сіротамі». У 1971 годзе пераехаў у Маскву.

У 1979 г. — удзельнік альманаха «Метропаль». Вершы Рэйна распаўсюджваліся ў самвыдаце, частка іх друкавалася ў часопісе «Сінтаксіс». Першая кніга — у 1984 г. («Імёны мастоў», з моцным цэнзурных умяшаннем).

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Расіі (1996), лаўрэат Пушкінскай прэміі Расіі, лаўрэат Царскасельскай мастацкай прэміі (1997). У 1987 годзе паэт прыняты ў Саюз пісьменнікаў.

У цяперашні час выкладае на кафедры літаратурнага творчасці ў Літаратурным інстытуце імя А. М. Горкага. Жыве ў Маскве.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Выпускнікі Вышэйшых курсаў сцэнарыстаў і рэжысёраў
Сцежарнае (пасёлак)

**Сце́жарнае** або **Сцежарэнскі** — былы пасёлак у Малейкаўскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары пераселены ў чыстыя месцы. У 2005 годзе пасёлак быў выключаны са звестак па ўліку населеных пунктаў.

## Геаграфія 
У 9 км на ўсход ад Брагіна, 37 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 128 км ад Гомеля.

На поўначы меліярацыйныя каналы.

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтадарогах, якія адыходзяць ад Брагіна.

Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі пераважна з вёскі Сцежарнае на былых памешчыцкіх землях. У 1932 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ўваходзіў у склад калгаса «Сцяг Леніна» (цэнтр — вёска Зарэчча).

Да 26 сакавіка 1987 года пасёлак уваходзіў у склад Крыўчанскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1959 год — 74 жыхары (паводле перапісу).
* 1980-я — жыхары пераселены.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Старыя Юркавічы

**Стары́я Ю́ркавічы** (, ) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Малажынскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
За 11 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 40 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 130 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На поўначы сетка меліярацыйных каналаў.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Хойнікі.

Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Вядомая з XIX стагоддзя як вёска Юркавічы ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні. Некаторы час існавалі два населеныя пункты: сяло Старыя Юркавічы і вёска Новыя Юркавічы. У 1862 годзе знаходзіліся сядзіба абшарніка, 2 ветракі. У 1877 годзе ў сяле Старыя Юркавічы пабудавана царква, у вёсцы Новыя Юркавічы з 1880 года дзейнічаў хлебазапасны магазін, з 1884 года працавала народнае вучылішча (у 1889 годзе 80 вучняў). У 1885 годзе працавалі школа, царква, 5 ветракоў, крама. У 1890-х гадах вёска Новыя Юркавічы далучылася да сяла. Цэнтр воласці, у склад якой у 1890 годзе ўваходзілі 10 населеных пунктаў з 1434 дварамі. Паводле перапісу 1897 года размяшчаліся царква, народная вучэльня, 2 хлебазапасныя крамы, 3 крамы, карчма. У 1909 г. 3795 дзесяцін зямлі, дзейнічалі лячэбны пункт і вінная крама. Падчас акупацыі германскім войскам у снежні 1918 года жыхары вёскі забілі гетманскага валаснога галаву, абяззброілі атрад нямецкіх салдат і адправілі іх у Гомель.

З 8 снежня 1926 года ў складзе БССР. У 1931 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ў складзе калгаса «XVIII партз’езд» (цэнтр — вёска Крыўча).

Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Крыўчанскага сельсавета, да 26 верасня 2006 года — у склад Дублінскага сельсавета (у 1987—2005 гадах — Спярыжскі сельсавет), да 1 снежня 2009 года — у склад Чамярыскага сельсавета, пасля — у складзе Малажынскага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 24 гаспадаркі, 41 жыхар.

### Дынаміка 
* 1862 год — 551 жыхар мужчынскага полу.
* 1885 год — 274 двары, 1666 жыхароў.
* 1897 год — 352 двары (паводле перапісу).
* 1959 год — 294 жыхары (паводле перапісу).
* 2004 год — 24 гаспадаркі, 41 жыхар.

## Літаратура 
*
Галіна Паўлаўна Вішнеўская

**Галіна Паўлаўна Вішнеўская** ( — ) —  (лірыка-драматычнае сапрана), .

Народная артыстка СССР (1966). Камандор французскага ордэна Ганаровага легіёна (1983), ганаровы доктар шэрагу ўніверсітэтаў.

## Ганаровыя званні і ўзнагароды 
* Медаль «За абарону Ленінграда» (1943).
* Заслужаная артыстка РСФСР (1955).
* Народная артыстка РСФСР.
* Народная артыстка СССР (1966)
* Ордэн Леніна (1973).
* Алмазны медаль горада Парыжа (1977).
* Афіцэр (Grand-officier) ордэна мастацтваў і літаратуры (Францыя, 1982).
* Камандор ордэна Ганаровага легіёна (Францыя, 1983).
* Доктар гуманітарных навук honoris causa Рывер-каледжа (Нью-Хемпшыр, ЗША).
* Ганаровая ступень доктара музыкі Гамільтанскага каледжа.
* Доктар музыкі ўніверсітэта Сент-Лоўрэнс (Кантон, штат Нью-Ёрк, ЗША).
* Ганаровы грамадзянін горада Кранштата (1996).
* Лаўрэат Царскасельскай мастацкай прэміі (2000).
* Кавалер Ордэна «За заслугі перад Айчынай» III ступені (1996) і II ступені (2006).
* Ганаровы прафесар МДУ імя Ламаносава (21 лістапада 2007).
* Узнагароджана ордэнам Святой роўнаапостальнай княгіні Вольгі Рускай Праваслаўнай Царквы і ордэнам Пятра Вялікага Акадэміі МУС.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ганаровыя прафесары МДУ
Хатуча

**Хату́ча** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Буркоўскага сельсавета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (120 сем'яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 15 км на паўднёвы захад ад Брагіна, 26 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 134 км ад Гомеля, на тэрыторыі Палескага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з просталінейнай шыротнай вуліцы, да якой з поўдня пад вострым кутом далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVI стагоддзя, як вёска ў валоданні князя Вішнявецкага, а ва 2-й палове XVII стагоддзя — Каняцпольскіх. Пасля 2-га раздзела Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. З 1811 года валоданне Ракіцкіх. У 1850 годзе. З 1873 года большасць земляў у валоданні купца 1-й гільдыі Канапліна. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся: капліца, вятрак, гамарня; у Брагінскай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Хатуцкага сельсавета Брагінскага раёна Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай акруг.

У 1931 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная зорка», працавалі вятрак, гамарня і поўсцечасальня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у чэрвені 1943 года фашысты спалілі 84 двары і забілі 13 жыхароў. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Астрагляды» (цэнтр — вёска Астрагляды).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка 
* 1850 год — 23 двары, 177 жыхароў.
* 1897 год — 53 двары, 351 жыхар (паводле перапісу).
* 1908 год — 61 двор, 439 жыхароў і ў фальварку 12 жыхароў.
* 1930 год — 75 двароў, 422 жыхара.
* 1940 год — 92 двары.
* 1959 год — 425 жыхароў (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (120 сем'яў) пераселены.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Быценскі сельсавет

**Бы́ценскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Быцень. Колькасць двароў — 1261 (2014 год).

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Быценскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Зарэцкага сельсавета. З 14 кастрычніка 1957 года ў складзе Івацэвіцкага раёна, з 25 снежня 1962 года — Бярозаўскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — адноўленага Івацэвіцкага раёна. 30 кастрычніка 1972 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Доўгаўскага сельсавета (вёскі Вуглы, Доўгае, Міронім, Наліўкі, Пагор’е). На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 12 населеных пунктаў. 27 верасня 2011 года скасаваны вёскі Зарэчча і Козіна (далучаны да аграгарадка Быцень). 9 жніўня 2022 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Даманаўскага сельсавета (4 населеныя пункты: аграгарадок Даманава, вёскі Вішнёўка, Дабрынева і Каханова).

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (12 населеных пунктаў) — 2677 чалавек, з іх 93,5 % — беларусы, 4,7 % — рускія, 0,9 % — украінцы, 0,5 % — палякі; паводле перапісу 2019 года (10 населеных пунктаў) — 2186 чалавек.

## Інфраструктура 
### Адукацыя 
* Быценская сярэдняя школа
* Быценскі дзіцячы дом
* Быценская дзіцячая музычная школа
* Быценскі дзіцячы садок

### Ахова здароўя 
* Быценская ўрачэбная амбулаторыя
* Бальніца, амбулаторыя (Бцыень)
* Фельдшарска-акушэрскія пункты (Доўгае, Міронім)

### Культура 
* Быценскі сельскі Дом культуры
* Бібліятэка, дзіцячая бібліятэка (Бцыень)
* Сельскія клубы (Наліўкі, Манцюты)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Быценскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Статуя Свабоды (Рыга)

**Помнік Свабоды** (, ў гутарковай мове рыжан называецца *Мiлда*) у Рызе быў ўсталяваны ў часы незалежнай Латвіі ў 1935 годзе. Аўтар помніка — скульптар Карліс Зале. Помнік уяўляе сабой высокую стэлу.

## Апісанне 
[thumb|left|Помнік [Пётр I|Пятру I стаяў на месцы Статуі Свабоды]]
Ля аснавання размешчаны скульптуры і барэльефы, якія прадстаўляюць сабой розныя старонкі гісторыі краіны, у тым ліку дадзена выява латышскіх стралкоў. На вяршыні стаіць сама Свабода ў выглядзе жанчыны з трыма зоркамі — сімвалам трох правінцый Латвіі — Курземе (Курляндыі), Відземе (Ліфляндыі) і Латгале (Латгаліі). На помніку высечаны надпіс «Tēvzemei un Brīvībai» — «Айчыне і Свабодзе».

## Гісторыя 
Пасля далучэння Латвіі да СССР у 1940 годзе помнік хацелі знесці, але дзякуючы ўмяшанню знакамітага скульптара В. І. Мухінай ён быў захаваны.

## Гл. таксама 
* Славутасці Рыгі

## Спасылкі 
* Аб помніку Свабоды на партале Іншая Рыга
* Помнік Свабоды
* Іконы латвійскай культуры 
* ВСЭ, артыкул «Карлис Зале» 

Катэгорыя:Манументы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе
Катэгорыя:1935 год у Рызе
Катэгорыя:Помнікі Рыгі
Цалуйкі

**Цалу́йкі** — былая вёска ў Хракавіцкім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

За 18 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 46 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галіне Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 137 км ад Гомеля. На рацэ Брагінцы. Транспартная сувязь па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

## Гісторыя 
Вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Савіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

У 1930 годзе арганізаваны калгас «Цалуйкі», працавалі млын (з 1905) і гамарня.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны фашысты ўвосень 1943 года забілі 5 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму).

У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Савічы» (цэнтр — вёска Савічы). У складзе Савіцкага сельсавета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС у 1986 годзе і радыяцыйнага забруджвання жыхары пераселены ў чыстыя месцы.

У 2005 годзе вёска была выключана са звестак па ўліку населеных пунктаў.

Планіровачна складалася з 2 кароткіх просталінейных, паралельных вуліц, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаваных драўлянымі дадамі сядзібнага тыпу.

## Насельніцтва 
* 1850 год — 65 жыхароў.
* 1897 год — 26 двароў, 135 жыхароў (перапіс).
* 1908 год — 33 двары, 238 жыхароў.
* 1959 год — 157 жыхароў (перапіс).
* 1997 год — 1 жыхар.
* 2010 год — жыхароў няма.

## Вядомыя асобы 
* Васіль Фёдаравіч Цалуйка — камісар партызанскай брыгады «За Савецкую Беларусь» у Вілейскай вобласці падчас Вялікай Айчыннай вайны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 1, кн. 1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632 с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Метраном у Празе

right|thumbright|thumb
**Метраном у Празе** — славутасць у Празе.
thumb||right|Метраном на месцы помніка
## Гісторыя стварэння 
У 1991 годзе ў Празе на час правядзення Усеагульнай Чэхаславацкай выставы на месцы помніка Сталіну на стары п’едэстал было вырашана паставіць вялізны метраном. Па задумцы аўтара, архітэктара Враціслава Карэла Новака, рух метранома вышынёй у 24 метра над Прагай павінны быў падкрэсліць няўмольнасць бегу часу. Даўжыня штангі — 20 метраў. Паводле першапачатковага плану па заканчэнні выставы метраном павінен быў быць дэмантаваны, але затым гарадскія ўлады вырашылі пакінуць славутасць.

Месца з’яўляецца ўлюбёным месцам адпачынку пражскіх скейтбардыстаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:1991 год у Празе
Сувіды

**Суві́ды** (, ) — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Хракавіцкага сельсавета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (83 сям’і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Афіцыйна ліквідавана 20 жніўня 2008 года.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 25 км на поўдзень ад Брагіна, 16 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 143 км ад Гомеля.

## Транспартная сетка 
Побач аўтадарога Камарын — Брагін. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVI стагоддзя як вёска ў валоданні князя Вішнявецкага, а ў 2-й палове XVII стагоддзя — Канецпольскіх. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. У 1811 годзе валоданне Ракіцкіх. Паводле перапісу 1897 года размяшчаліся хлебазапасны магазін, карчма. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Сувідавіцкага сельсавета Камарынскага раёна Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай акруг. Дзейнічала пачатковая школа.

У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Беларусь», працавалі 2 ветракі і гамарня. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Брагінскі» (цэнтр — вёска Піркі).

З 30 снежня 1927 года па 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Піркаўскага сельсавета, пасля — у склад Савіцкага сельсавета, які 26 сакавіка 1987 года быў перайменаваны ў Хракавіцкі сельсавет.

## Насельніцтва 
* 1850 год — 35 двароў, 201 жыхар.
* 1897 год — 68 двароў, 382 жыхары (паводле перапісу).
* 1908 год — 91 двор, 549 жыхароў.
* 1959 год — 509 жыхароў (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (83 сям’і) пераселены.
* 2010 год — жыхароў няма.

## Вядомыя асобы 
* Марыя Пятроўна Гарупа (1946—2016) — беларуская грамадская дзяячка, журналістка, ганаровая грамадзянка г. Іванава і Іванаўскага раёна (2016).

## Літаратура 
*
Манцюты

**Манцю́ты** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Быценскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Быценскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Ясменцы

**Ясменцы** — былая вёска ў Спярыжскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

За 10 км на паўднёвы захад ад Брагіна, 27 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 130 км ад Гомеля. Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XVIII стагоддзя як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні. З 1811 года валоданне Ракіцкіх. Паводле перапісу 1897 года знаходзіліся: капліца, вятрак, гамарня, у Брагінскай воласці.

У 1931 годзе арганізаваны калгас «Краіна саветаў», працавалі вятрак (з 1915 года) і гамарня. Паводле перапісу 1959 года. Уваходзіла ў склад калгасу імя М. І. Калініна (цэнтр — вёска Глухавічы).

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (35 сем’яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы.

Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Глухавіцкага сельсавета, пасля — у складзе Спярыжскага сельсавета.

У 2005 годзе вёска была выключана са звестак па ўліку населеных пунктаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Жукі (Гаранскі сельсавет)

**Жукі́́** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Гаранскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гаранскі сельсавет (Мінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Blessthefall

**Blessthefall** — амерыканскі рок-гурт з Фінікса, штат Арызона, які грае ў жанрах пост-хардкор і хрысціянскі метал. Гурт быў заснаваны ў 2004 годзе.

## Гісторыя гурта 
Экс-вакаліст Крэйг, гітарыст Майк, бубнач Мэт і басіст Джарэд сфармавалі Blessthefall ў Фініксе, ЗША, у 2004 годзе. Пазней да іх далучыўся гітарыст Майлз, але ён быў вымушаны пакінуць калектыў з-за вучобы ў Berklee College of Music.

У сярэдзіне 2005 года група выпусціла EP, які змяшчаў 3 трэкі, і прыняла ў свой склад гітарыста Эрыка. Затым гурт падпісвае кантракт з «Warner Subsidiary, Record Collection» і пачынае тур па ЗША і Канадзе разам з Alesana і Norma Jean.

Дэбютны альбом Blessthefall «His Last Walk», быў выпушчаны 10 красавіка 2007 года.

2014-06-05 Vainsteam Blessthefall Beau Bokan 04.jpg|Beau Bokan, 2014
2014-06-05 Vainsteam Blessthefall Elliott Gruenberg 03.jpg|Elliott Gruenberg, 2014
2014-06-05 Vainsteam Blessthefall Eric Lambert 04.jpg|Eric Lambert, 2014
2014-06-05 Vainsteam Blessthefall Jared Warth 01.jpg|Jared Warth, 2014

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* *His Last Walk* (2006)
* *Witness* (2009)
* *Awakening* (2011)
* *Hollow Bodies* (2013)
* *To Those Left Behind* (2015)
* *Hard Feelings* (2018)
* *Gallows* (2025)

### Міні-альбомы 
* Black Rose Dying (2005)
* Blessthefall (2006)

### Сінглы 
* Higinia (2006)
* Guys Like You Make Us Look Bad (2007)
* A Message To The Unknown (2007)
* Rise Up (2008)
* I Wouldn’t Quit If Everyone Quit (2008)
* To Hell And Back (2008)
* God Wears Gucci (2009)
* What’s Left Of Me (2009)
* Hey Baby, Here's That Song You Wanted (2010)
* Bottomfeeder (2011)
* Promised Ones (2011)
* 40 Days... (2011)
* You Wear a Crown But You're No King (2013)
* Déjà Vu (2013)
* Up in Flames (2015)
* Walk on Water (2015)
* Melodramatic (2018)
* Wishful Sinking (2018)
* Cutthroat (2018)
* Wake the Dead (2023)
* DRAG ME UNDER (feat. Lochie Keogh з Alpha Wolf) (2024)
* Mallxcore (2025)
* Fell So Hard, Felt So Right (feat. Dan Marsala з Story of the Year) (2025)

## Зноскі 
Катэгорыя:Музычныя калектывы ЗША
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:Металкор-гурты ЗША
Бостан Селтыкс

**Бостан Селтыкс** () — прафесійны баскетбольны клуб, які выступае ў Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі. Каманда заснаваная ў 1946 годзе. Клуб базіруецца ў горадзе Бостан, Масачусетс.

Чэмпіёны ў 1957, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1968, 1969, 1974, 1976, 1981, 1984, 1986, 2008, 2024. 17 чэрвеня 2024 года баскетбалісты «Бостан Селтыкс» сталі чемпіёнамі НБА ў рэкордны васямнаццаты раз.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Клубы НБА
Катэгорыя:Баскетбольныя клубы ЗША
Філадэльфія Сэвенці Сіксерс

**Філадэльфія Сэвенці Сіксерс** () — прафесійны баскетбольны клуб, які выступае ў Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі. Каманда была заснавана ў 1939 годзе. Клуб базіруецца ў горадзе Філадэльфія, штат Пенсільванія.

Чэмпіёны ў 1955, 1967, 1983 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
Чэрнеў (Брагінскі раён)

**Чэрнеў** — былая вёска ў Хракавіцкім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

## Геаграфія 
За 30 км на поўдзень ад Брагіна, 11 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Палтава), 149 км ад Гомеля. Побач аўтадарогі Камарын — Брагін.

## Гісторыя 
Выяўленае ранняга жалезнага веку і ранне-феадальнага часу сведчыць пра засяленне мясцін з даўняга часу.

Вядома з пачатку XIX стагоддзя. У 1811 годзе згадана як паселішча ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні, уладанне Ракіцкіх. У 1834 годзе ўладанне Трыпольскай. У 1908 годзе ў Савіцкай воласці Рэчыцкага павета.

У 1930 годзе арганізаваны калгас. У 1959 годзе ўваходзіла ў склад саўгаса «Брагінскі» (цэнтр — вёска Выграбная Слабада).

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (32 сем'і) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы.

Да 8 студзеня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Піркаўскага сельсавета, пасля — у склад Савіцкага сельсавета, які 26 сакавіка 1987 года быў перайменаваны ў Хракавіцкі сельсавет.

У 2005 годзе вёска выключана з даных уліку населеных пунктаў.

Планіроўка складалася з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы з завулкам, забудаваных драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. З прычыны высокай радыяцыйнай забруджанасці ўсе пабудовы знесены і пахаваны пад пластом зямлі.

## Славутасць 
* Гарадзішча ранняга жалезнага веку і ранне-феадальнага часу,  за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі. 

## Насельніцтва 
* 1834 год — 8 двароў.
* 1897 год — 16 двароў, 132 жыхара (паводле перапісу).
* 1908 год — 24 двары, 202 жыхара.
* 1959 год — 181 жыхар (паводле перапісу).
* 1986 год — жыхары (32 сем'і) пераселены.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. - Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Панкратыён

thumb|right|Барцы, якія займаюцца панкратыёнам – грэцкая статуэтка II стагоддзя да н. э.
**Панкратыён** (на старажытнагрэчаскай мове πανκράτιον, ад *пан* – поўная, ўсеагульная, і *кратос* - сіла, моц; улада) – спартыўная дысцыпліна ў Старажытнай Грэцыі, якая была сумессю бокса і барацьбы, уключаная ў праграму старажытных Алімпійскіх гульняў у 648 годзе да н. э.

Пераможаны барэц сігналізаваў сваю здачу падняццем рукі. Паводле гістарычных крыніц, большасць паядынкаў у панкратыёне канчалася здачай, смяротныя выпадкі былі незвычайна рэдкімі. У барацьбе існавалі толькі тры правілы – нельга было атакаваць праціўніка ў вочы, грызці ці атакаваць геніталіі суперніка. Палегчаная форма алімпійскага панкратыёна прадугледжвалася для маладых хлопцаў.

Сярод майстроў гэтай дысцыпліны вылучаецца перадусім Дыяксоп, які перамог у некалькіх алімпіядах і быў сябрам Аляксандра Македонскага. Выкліканы на бой адным з жаўнераў Аляксандра, нейкім Карагусам, Дыяксоп выступіў без зброі супраць узброенага і апранутага ў латы Карагуса і перамог яго, пасаромеўшы тым самым самога Аляксандра, які, не могучы перанесці прыніжэння свайго войска, змусіў Дыяксопа да самагубства.

Панкратыён быў сюжэтам старажытнагрэчаскага мастацтва, асабліва ў скульптараў і ганчароў, якія размалёўвалі свае творы.

## Гл. таксама 
* Барцы

Катэгорыя:Віды спорту
Мурашка-шашаль чырванагрудая

**Мурашка-шашаль чырванагрудая**, ці **Мурашка-шашаль звычайная** (*Camponotus herculeanus*) — від буйных мурашак роду Camponotus падсямейства Formicinae.

## Апісанне 
Гэта звычайны лясны від мурашак з чырвонай грудкай і чорнай галавой і брушкам (самкі і самцы чорныя). Найбуйнейшы па памеры від мурашак фауны Расіі: даўжыня салдат і самак дасягае 2 см.

## Распаўсюджанне 
Сустракаецца ў лясах Еўропы і паўночнай Азіі да заходняй Сібіры.

## Класыфікацыя 
Дадзены від адносіцца да намінатыўнага падроду *Camponotus s.str*.

## Галерея 

Выява:Holzschaden.jpg|Гняздо
Выява:Camponotus herculeanus queen high res.jpg|Самка
Выява:Rossameise-ueberwinterung.JPG|Рабочы і крылаты самец

## Літаратура 
* Радченко А. Г. «Обзор муравьев рода Camponotus (Hymenoptera, Formicidae) Палеарктики. Введение. Подрод Camponotus s. str.» // Зоол. журн. 1997. Т. 76, № 5. С. 554—564.

## Спасылкі 
* Camponotus herculeanus
* Апісанне Camponotus herculeanus

Катэгорыя:Мурашкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі