Сяргей Дзмітрыевіч Мяркураў

**Сяргей Дзмітрыевіч Мяркураў** (), (1881—1952) — савецкі армянскі скульптар-манументаліст. Дырэктар ДМВМ імя А. С. Пушкіна ў 1944—1949 гадах.

Акадэмік АМ СССР (1947).

Народны мастак СССР (1943). Лаўрэат дзвюх Сталінскіх прэмій першай ступені (1941, 1951). Член УКП (б) з 1945 года.

Аўтар шматлікіх манументаў І. В. Сталіну (у тым ліку трох самых буйных на тэрыторыі СССР — у Ерэване (1950), на ўваходзе ў Канал імя Масквы (1937) і на ВДНГ (1939)) і У. і. Леніну. Давёў да высокага мастацтва тэхніку пасмяротнай маскі.

## Біяграфія 
### Раннія гады 
Нарадзіўся  года ў горадзе Аляксандропаль (цяпер — Гюмры у Арменіі) у сям’і прадпрымальніка армяніна-халкіданіта.

У 1901 годзе скончыў рэальнае вучылішча ў Тыфлісе і паступіў у Кіеўскі політэхнічны інстытут, але быў неўзабаве адлічаны за ўдзел у палітычных хваляваннях.

Увосень 1902 года працягнуў адукацыю ў Швейцарыі на факультэце філасофіі Цюрыхскага ўніверсітэта. Тады ж упершыню быў на палітычных дэбатах з удзелам У. І. Леніна. Працягваючы вывучаць філасофію, Мяркураў стаў вучнем швейцарскага скульптара Адольфа Меера (Adolf Mayer). Неўзабаве па радзе апошняга Мяркураў паступіў у Мюнхенскую акадэмію майстэрстваў, дзе вучыўся да 1905 года ў прафесара Вільгельма Рюмана (Wilghelm von Ruman).
З восені 1905 года па 1907 год Мяркураў жыў і працаваў у Парыжы. У гэты перыяд Мяркураў пазнаёміўся са скульптурнымі працамі А. Радэна і К. Меньё, што знайшло адлюстраванне ў яго ўласных працах.

### Расія 
. 1913 г.]]
У 1907 годзе, ужо быўшы скульптарам, Мяркураў вярнуўся ў Расію. Жыў у Тыфлісе і Ялце, увосень 1910 года пераехаў у Маскву і 7 лістапада быў запрошаны зрабіць пасмяротную маску Л. М. Талстога.

### План «манументальнай прапаганды» 
12 красавіка 1918 года Савет Народных Камісараў РСФСР прыняў дэкрэт «Пра помнікі рэспублікі», а 30 ліпеня 1918 года зацвердзіў спіс імёнаў гістарычных дзеячаў, манументы якіх належала ўсталяваць у гарадах Расіі. Да гэтага моманту ў майстэрні Мяркурава ўжо былі дзве гатовыя гранітныя статуі з гэтага спіса — Ф. М. Дастаеўскага, выкананая ў 1914 годзе на заказ мільянера Шарова, і Л. М. Талстога, выкананая ў 1912 годзе. Скульптура Дастаеўскага была задумана Мяркуравым у 1905 годзе, тады ён выляпіў каля 20 бюстаў пісьменніка, перш чым перайсці да матэрыяла статуі — шведскага граніта. Мадэллю для статуі Дастаеўскага быў А. М. Вярцінскі. Пра гэта кажуць сашчэпленыя ў жарснай немачы, як у П’еро Вярцінскага, рукі статуі.

Мяркураў прапанаваў Массавету гэтыя ўжо гатовыя статуі і адмысловая камісія, якую ўзначальваў А. В. Луначарскі, ухваліла іх па ўяўленні памагатага наркама маёмасцей рэспублікі Н. Вінаградава. Гэта быў першы вялікі поспех Мяркурава пры новай уладзе.

Сяргей Мяркураў у 1920-я гады быў членам масонскай ложы «Адзінае працоўнае братэрства».

### Перыяд культу асобы 
Мяркураў стаў адным з першых скульптараў-манументалістаў, якія рэгулярна атрымоўвалі дзяржаўныя заказы на статуі Леніна і Сталіна. Ён стварыў велізарную колькасць гэтых манументаў. Яму прыналежыць першасць у стварэнні трох самых гіганцкіх па памерах: манумент у Ерэване вышынёй 49 метраў разам з пастаментам; у Дубне помнікі Леніну і Сталіну па два бакі ад уваходу ў Канал імя Масквы; і на ВСГВ у Маскве. Мастацтвазнаўцы эпохі з павагай адзначалі «асіра-вавілонскую» моц гэтых помнікаў. Але з сярэдзіны 1940-х гадоў скульптурныя выявы правадыроў саступалі месца працам іншых аўтараў — Томскага, Вучэціча і іншых. У 1952 годзе падчас рэканструкцыі ВСГВ у Маскве быў дэмантаваны манумент Сталіну, які абвальваўся.

У эпоху хрушчоўскай «адлігі» многія манументы Сталіну былі дэмантаваны ці знішчаны, з іх у Маскве захаваліся два — у Парку мастацтваў «Музеён» і ў двары ГТГ у Лаўрушынскім завулку.

Аж да Перабудовы Мяркураў быў вядомы ў гісторыі савецкай скульптуры як неперасягнены майстар стварэння выяў Леніна, многія з якіх не захаваліся. Але самы вялікі помнік Леніну захаваўся ў Дубне. У 2011 годзе быў адкрыты новы манумент Леніну ва Уфе — дакладная копія з аналагічнага помніка на Цвярскім плошчы.

Член УКП (б) з 1945 года.

С. Д. Мяркураў памёр 8 чэрвеня 1952 года. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках (пляцоўка № 2).

## Спасылкі 
* Сайт дома-музея С. Д. Меркурова 
* Д-р Марина Мхитарян. Великие греки Армении: Сергей Меркуров и Георгий Гурджиев
* Биография на сайте ХРОНОС

Катэгорыя:Правадзейныя члены Акадэміі мастацтваў СССР
Катэгорыя:Дырэктары Дзяржаўнага музея выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна
Катэгорыя:Мастакі-сацрэалісты СССР
Катэгорыя:Мастакі-сацрэалісты Расіі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Асацыяцыя мастакоў рэвалюцыйнай Расіі
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Катэгорыя:Скульптары-манументалісты СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Тыфліскага рэальнага вучылішча