14 красавіка

__NOTOC__

**14 красавіка** — сто чацвёрты (сто пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1282 да н.э.: Паводле Бібліі ад гуку труб абрынуліся муры Іерыхона.
* 972: Атон II Руды ажаніўся з пляменніцай Іаана I Цымісхія, Феафанай. Шлюб быў заключаны ў Саборы Святога Петра ў Рыме.
* 978: Адбылася каранацыя Этэльрэда Неразумнага як Караля Англіі.
* 1028: Дзесяцігадовы Генрых III Чорны быў каранаваны ў Ахене як кароль Германіі.
* 1129: Французскі кароль Людовік VI Тоўсты каранаваў свайго сына Філіпа.
* 1432: Пачатак валадарства Жыгімонта Кейстутавіча, вялікага князя літоўскага, які доўгі час не ўсімі часткамі Вялікага Княства Літоўскага прызнаваўся за законнага валадара.
* 1687: Якаў II, кароль англійскі, надаў роўныя правы каталікам і пратэстантам.
* 1849: Венгерскія паўстанцы абвясцілі аб незалежнасці Венгрыі ад Аўстрыі.
* 1871: У Германіі створаны парламент — Рэйхстаг.
* 1894: Адбылася першая публічная дэманстрацыя кінапраектара Томаса Эдысана.
* 1900: У Парыжы пачалася Сусветная выстаўка.
* 1909: Створана англа-персідская нафтавая кампанія (цяпер *British Petrolium*).
* 1912: «Тытанік» сутыкнуўся з айсбергам і затануў.
* 1923: У Вільні скончыўся з’езд педагогаў беларускіх гімназій.
* 1931: Звяржэнне манархіі і абвяшчэнне Каталонскай рэспублікі ў выніку Іспанскай рэвалюцыі (1931—1939).
* 1962: Жорж Пампіду заняў пасаду прэм’ер-міністра Францыі.
* 1968: Завяршыўся Першы фестываль біт-ансамбляў Мінска.
* 1975: На рэферэндуме ў дзяржаве Сікім большасць выбаршчыкаў выказалася за далучэнне краіны да Індыі.
* 1983: Пачатак продажу радыётэлефонаў у Вялікабрытаніі.
* 1988: У Варшаве адбыўся заснавальніцкі сход Беларускага аб’яднання студэнтаў.
* 2022: Затануў флагманскі карабель Чарнаморскага флоту Расіі ракетны крэйсер «Масква».
* 2023: Выпушчаны альбом «72 Seasons»

## Нарадзіліся 
* 216: Мані, персідскі прапаведнік, заснавальнік маніхейства (пам. 26.2.277)
* 1527: Абрагам Артэліус, фламандскі картограф, аўтар першага сучаснага атласу
* 1578: Філіп III, кароль іспанскі і партугальскі
* 1629: Хрысціян Гюйгенс, нідэрландскі матэматык, фізік
* 1744: Дзяніс Фанвізін, рускі пісьменнік
* 1754: Мікалай Румянцаў, дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі (пам. 3(15).1.1826)
* 1773: Жан-Батыст Вілель, французскі дзяржаўны дзеяч
* 1803: Фрыдрых фон Амерлінг, аўстрыйскі мастак
* 1852: Меер дэ Хан, нідэрландскі жывапісец
* 1853: Уладзімір Завітневіч, беларускі археолаг і гісторык (пам. 1927)
* 1862: Пётр Сталыпін, расійскі дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Расіі
* 1868: Петэр Берэнс, нямецкі архітэктар
* 1880: Язэп Дыла, беларускі пісьменнік і культурны дзеяч (пам. 7.4.1973)
* 1885: Сымон Рак-Міхайлоўскі, беларускі публіцыст, грамадскі і палітычны дзеяч (пам. 27.11.1938)
* 1889: Арнольд Джозеф Тойнбі, англійскі гісторык і сацыёлаг
* 1898: Лі Трэйсі, амерыканскі акцёр
* 1902: Таматака Тасака, японскі рэжысёр
* 1904: Зоф’я Дабрынская, педагог, беларуская грамадская дзяячка (пам. 1992?)
* 1904: Джон Гілгуд, англійскі акцёр
* 1910: Алесь Пруднікаў, беларускі паэт (пам. 5.8.1941)
* 1920: Аляксей Карпюк, беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч (пам. 14.7.1992)
* 1921: Томас Шэлінг, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2005)
* 1927: Дані Рабен, французская актрыса
* 1937: Петэр Зоргэ, нямецкі мастак
* 1938: Леанід Барадзін, рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч
* 1941: Поля Ракса, польская кінаактрыса
* 1957: Міхаіл Васілевіч Плятнёў, расійскі піяніст, кампазітар, дырыжор
* 1985: Алена Дзмітрыеўна Касцевіч, украінская спартсменка, алімпійская чэмпіёнка

## Памерлі 
* 911: Сергій III, Папа Рымскі
* 1101: Усяслаў Брачыславіч, князь полацкі (нар. ~1029)
* 1132: Мсціслаў Уладзіміравіч, вялікі князь кіеўскі, апошні валадар адзінай Русі (нар. 1.6.1076)
* 1682: Авакум, пратапоп, вядомы дзеяч стараабрадства
* 1749: Бальтазар Дэнер, нямецкі мастак
* 1849: Ян Голы, славацкі паэт
* 1888: Мікалай Міклуха-Маклай, расійскі падарожнік і этнограф
* 1910: Міхаіл Аляксандравіч Урубель, рускі мастак
* 1917: Людвік Заменгоф, стваральнік мовы эсперанта
* 1924: Луіс Генры Салівен, амерыканскі архітэктар
* 1930: Уладзімір Маякоўскі, савецкі паэт (нар. 19.7.1893)
* 1936: Мікалай Ліхачоў, рускі гісторык, палеограф, мастацтвазнаўца
* 1950: Рамана Махаршы, індыйскі рэлігійны дзеяч і філосаф
* 1975: Фрэдрык Марч, амерыканскі акцёр
* 1980: Джані Радары, італьянскі дзіцячы пісьменнік і журналіст
* 2021: Анатоль Канстанцінавіч Клышка, беларускі пісьменнік
* 2022: Ілка Канерва, фінскі палітык

## Святкуюць 
* Бангладэш, Камбоджа: бенгальскі новы год
* Сальвадор, Гаіці, Гандурас, Венесуэла: Панамерыканскі дзень

414