open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Суэц

**Суэ́ц** ( *Ас-Сувайс*) — горад і буйны порт на паўночным усходзе Егіпта, размешчаны на паўночнай ускраіне Суэцкага заліва Чырвонага мора, ля паўднёвага ўваходу ў Суэцкі канал. Адміністрацыйны цэнтр губернатарства Суэц. Насельніцтва 417&nbsp;000 чалавек (1998).

## Гісторыя 
Паселішчы на месцы сучаснага Суэца існавалі яшчэ да нашай эры. Росквіту дасягнуў у XIII стагоддзі. Пасля заваявання Асманскай імперыяй Егіпта ў пачатку XVI стагоддзя горад быў буйной турэцкай ваеннай і гандлёвай базай.

## Літаратура 
* 
* Суэ́ц // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. Недра, 1986. — 459 с.
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Егіпта
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1859 годзе
Катэгорыя:Парты Індыйскага акіяна
Эль-Мансура

**Эль-Мансу́ра** — горад у Егіпце, у дэльце Ніла на ўсходнім боку рукава Дум'ят, прыкладна ў 120 км на паўночны ўсход ад Каіра. Адміністрацыйны цэнтр муфахазы Дакахлія. Насельніцтва 450000 чалавек. На супрацьлеглым беразе Ніла размешчаны горад Тальха, разам з якім яны ўтвараюць метраполію. Адміністрацыйна Эль-Мансура падзелена на 2 буйныя раёны: Заходняя Мансура і Усходняя Мансура.

## Эканоміка 
Цэнтр гандлю бавоўнай, рысам і інш. Развіты бавоўнаачышчальная, маслабойная, рысаачышчальная, тэкстыльная прамысловасці.

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Егіпта
Луксор

**Луксо́р** () — горад у Егіпце, на правым беразе Ніла, адміністрацыйны цэнтр мухафазы Луксор з насельніцтвам каля 376000 чалавек.

Цэнтр рамесніцкай вытворчасці. Кліматычны курорт. Значны турыстычны цэнтр.

Узнік на месцы старажытных Фіў (сталіца Егіпта ў 21—11 ст. да н. э.).
У даўніну егіпцяне назвалі горад «Уасет», грэкі — «стобрамнымі Фівамі».

У Луксоры і яго ваколіцах знаходзяцца некаторыя з найважнейшых археалагічных месцаў Егіпта.
З-за значнасці археалагічных помнікаў турызм у горадзе грае найважнейшую ролю.

## Луксорскі храм 
На заходняй ускраіне Луксора старажытнаегіпецкі храм багоў Амона-Ра, Мут і Хансу.

Уключае прамавугольны двор з падвойнай каланадай, калонную залу-гіпастыль з 32 калонамі, свяцілішча, уваходны пілон і вялікую цэнтральную каланаду (усе другой палавіны 15 ст. да н. э., архітэктар Аменхатэп Малодшы, аўтары дэкору архітэктары браты Горы і Суці), другі пілон (фланкіраваны шасцю калонамі Рамсеса II) і двор, абкружаны 74 калонамі са статуямі фараонаў паміж імі (1317—1251 да н. э., архітэктар Бекенхонсу). Алеяй сфінксаў злучаўся з Карнакам.

У храме увасобіліся архітэктурныя тэндэнцыі эпохі Новага царства (16—11 ст. да н. э.) — імкненне да грандыёзнасці прасторавай кампазіцыі, яе развіццё па падоўжнай восі, урачыстасць, шырокае выкарыстанне разнастайных па формах калон (лотаса і папірусападобных).

## Гл. таксама 
* Фівы
* Луксорскі храм
* Медынет-Абу

## Літаратура 
*  С. 366—367.

Катэгорыя:Гарады Егіпта
Катэгорыя:Населеныя пункты на Ніле
Джордж Сорас

**Джордж Сорас** (Д'ёрдзь Шораш) (, , да 1936 насіў прозвішча *Schwartz*; нар. 12 жніўня 1930) — амерыканскі фінансіст, інвестар і філантроп. Прыхільнік тэорыі адкрытага грамадства і праціўнік «рынкавага фундаменталізму» (у гэтым кірунку блізкі да сацыяльных ідэй Карла Попера). Стваральнік сеткі дабрачынных арганізацый, вядомых як «Фонд Сораса».

Свой першы фонд — «Адкрытае грамадства» — Сорас заснаваў у Нью-Ёрку ў 1979 г. Першы Усходнееўрапейскі фонд ён заснаваў у Венгрыі ў 1984 годзе.

Катэгорыя:Постаці ЗША
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Каэфіцыент Джыні

**Каэфіцые́нт Джыні** — паказчык размежавання грамадства краіны ці рэгіёна да якой-небудзь вывучаемай прыкметы (напрыклад да ўзроўню гадавога прыбытку).

Каэфіцыент Джыні можа мець значэнне ад 0 да 100 (0 азначае што ўвесь прыбытак размяркоўваецца абсалютна роўна, 100 азначае што ўвесь прыбытак знаходзіцца ў аднаго чалавека), размешчаных паміж прамой раўнамернага размеркавання і крывой Лорэнца.

Гэта статыстычная мадэль была размешчана і распрацавана італьянскім статыстам і дэмографам Карада Джыні і апублікавана ў 1912 у яго кнізе «Зменлівасць і непастаянства».

Такім чынам, каэфіцыент Джыні — макраэканамічны паказчык, які характарызуе дыферэнцыяцыю грашовых прыбыткаў насельніцтва ў выглядзе ступені адхілення фактычнага размеркавання прыбыткаў ад абсалютнага роўнага іх размеркавання паміж жыхарамі краіны.

## Гл. таксама 
* Спіс краін па паказчыках няроўнасці прыбыткаў
* Індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу

Катэгорыя:Эканамічныя паказчыкі
Катэгорыя:Сацыяэканоміка
Катэгорыя:Размеркаванне прыбыткаў
Штабін (гміна)

**Шта́бін** () — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Аўгустоўскага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Штабіне. Плошча гміны складае 361,8 км². Станам на 2016 год у гміне Штабін пражывалі 5187 чалавек, шчыльнасць — 14,3 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 39 салецтваў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі гміны размешчаны 40 населеных пунктаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гміны Аўгустоўскага павета
Порт-Саід

**Порт-Саід** (, *Бур-Саід*) — горад на паўночным усходзе Егіпта. Порт на Міжземным моры ў паўночнага заканчэння Суэцкага канала. Адміністрацыйны цэнтр губернатарства Порт-Саід. Насельніцтва — 529.684 чалавек (2004). Развіта рыбалоўства, хімічная прамысловасць, вытворчасць цыгарэт і харчовая прамысловасць. Праз порт Егіпет экспартуе бавоўну і рыс. Абслугоўванне Суэцкага канала, запраўка транзітных суднаў. Марскі курорт.

## Гл. таксама 
* Трагедыя на стадыёне ў Порт-Саідзе

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Егіпта
Джахар Мусаевіч Дудаеў

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя               = Джахар Мусаевіч Дудаеў
| арыгінал імя      = Дудин Муса-кIант Жовхар
| выява             =

| дата нараджэння   = 
| партыя            = 
| адукацыя          = 
| прафесія          = Лётчык-інжынер 
| веравызнанне      = Іслам, суніцкага толку
| месца нараджэння  = 
| дата смерці       = 
| месца смерці      = 
| жонка             = 
| дзеці             = **сыны:** Аўлур і Дэгі  **дачка:** Дана
| пахаваны          = Месца пахавання невядома
| прыналежнасць     = / 
| гады службы       = 1962—1991/ 1991—1996
| званне            = генерал-маёр (1989) генералісімус (1996)
| род войскаў       = 
| бітвы             = 
| узнагароды        = { style="background:transparent"

}
| аўтограф          = Signature_of_Dzhokhar_Dudayev.png
}}
**Джахар Мусаевіч Дудаеў** (; , Ялхоры, Чачэна-Інгушская АССР, СССР — , Гехі-чу, Чачэнская Рэспубліка, Расійская Федэрацыя) — чачэнскі ваенны, дзяржаўны і палітычны дзеяч, лідар чачэнскага незалежніцкага руху 1990-х, першы прэзідэнт самаабвешчанай Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя. У мінулым — генерал-маёр авіяцыі, адзіны генерал — чачэнец у Савецкай Арміі.

## Біяграфія 
Быў выселены з Чачні разам з сям’ёй у Казахстан (гл. *Дэпартацыя чачэнцаў і інгушоў*). Вярнуўся ў Чачню ў 1957 годзе. У 1960 годзе паступіў на вучобу ў Тамбоўскае ваеннае лётнае вучылішча. Пасля гэтага служыў у савецкім войску. У 1980-х гадах браў удзел у вайне з маджахедамі ў Афганістане. Пасля развалу СССР вярнуўся ў Чачню і пачаў палітычную дзейнасць. 27 кастрычніка 1991 года быў абвешчаны прэзідэнтам Чачні. 21 красавіка 1996 года Джахар Дудаеў быў забіты ракетным ударам з расійскага самалёта.

## Сям’я 
12 верасня 1969 года Джахар Дудаеў ажаніўся з Алай Куліковай. Меў трох дзяцей — Аўлур (сын), Дэгі (сын) і Дана (дачка).

## Цытаты 
## Гл. таксама 
* Зелімхан Абдулмуслімавіч Яндарбіеў
* Аслан Аліевіч Масхадаў
* Абдул-Халім Абдусаламавіч Садулаеў
* Доку Умараў

Катэгорыя:Лётчыкі СССР
Катэгорыя:Генералісімусы
Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)
Катэгорыя:Военачальнікі СССР
Катэгорыя:Забітыя прэзідэнты
Катэгорыя:Генерал-маёры СССР
Катэгорыя:Палітыкі Чачні
Світа

**Сві́та** — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Размешчанае ў 7 км на поўдзень ад Паставаў, каля вёскі Сіманькі. Належыць да групы Пастаўскіх азёр.

Знаходзіцца ў басейне ракі Мядзелка. Плошча возера складае 0,83 км². Найбольшая глыбіня возера — 31 м. Даўжыня Світы складае 1,5 км, найбольшая шырыня — 1,06 км. Берагавая лінія вельмі звілістая, яе даўжыня складае — 5,44 км. Аб'ём вады ў возеры складае 7,54 м³, плошча вадазбору возера — 22 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 20—35 метраў. Схілы парослыя лесам і хмызняком, у верхняй часты — часткова разараныя. Берагі возера пакрытыя хмызняком.

Абалона возера мае шырыню 10—15 метраў, на захадзе шырыня поймы складае да 200 метраў.

У возеры размешчаныя 3 астравы агульнай плошчай 0,016 км². Катлавіна мае шэраг заліваў, найбольшы з якіх размяшчаецца на паўночным усходзе, дзе ўтварае плёс.

Найбольшыя глыбіні знаходзяцца ў паўднёвай частцы возера. У прыбярэжнай частцы дно пясчанае. На большых глыбінях — гліністае.

У Світу ўпадае ручай з возера Чэцверць, выцякае ручай у возера Світка.

Улетку водная маса возера мае выразнае тэмпературнае раздзяленне. На паверхні возера назіраецца кіслароднае перанасычэнне з рэзкім падзеннем у металімніоне і з высокім дэфіцытам каля дна. Агульная колькасць соляў падвышаецца ад паверхні да дна, дзе складае больш за 250 мг/л. Таксама характэрнай асаблівасцю возера з'яўляецца падвышэнне ўтрымання жалеза ў вадзе і яго накапленне ў ніжніх пластах вады. Аднак вада возера адрозніваецца высокай празрыстасцю, якая складае 3,2—4 метры.

Наяўнасць у возеры двух плёсаў, якія дастаткова моцна адрозніваюцца па глыбіні, вядзе да таго, што ўсталёўваецца розніца ў іх гідрахімічным рэжыме. У мелкаводным паўночна-усходнім плёсе вада добра перамешваецца ветрам, лепей праграваецца сонцам, утрыманне кіслароду ў ім вышэйшае, што дасягаецца ў першую чаргу наяўнасцю расліннасці, якая амаль цалкам пакрывае паверхню.

Розніца ў зарастанні мелкаводнага плёсу і астатняй акваторыі возера вельмі вялікая. У выніку высокай празрыстасці вады плёс зарастае амаль цалкам да глыбіні 4—4,5 метраў, прычым пераважна падводнымі раслінамі, сярод якіх пераважаюць харавыя водарасці. Глыбакаводная частка зарастае слаба, пераважна з-за наяўнасці рэзкіх схілаў дна. Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці складае да 5 метраў.

Іхтыяфаўна возера сігова-снеткавая. Таксама ў возеры распаўсюджаныя акуні, самы, мянтузы, лінь, карасі, вугры. Вялікая колькасць вадаплаўных дзікіх птушак.

Возера Світа трапляе пад уздзеянне анрапагеннага фактару. Схілы катлавіны разараныя, недалёка пабудаваныя жывёлагадоўчыя фермы. Вада з возера выкарыстоўваецца для гаспадарчых патрэб насельніцтва вёскі Сіманькі. Слабы абмен вады і значная глыбіня возера ствараюць умовы нізкай самаачышчальнасці вадаёма.

## Літаратура 
* 
* 
* Озера Белоруссии / О. Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988.
* 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Мядзелкі
Леанід Уласавіч Рачкоў

**Леанід Уласавіч Рачкоў** () — беларускі ваенны, палітык і дыпламат.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, вышэйшую школу КДБ СССР, правазнаўца. Палкоўнік. Працаваў слесарам, памочнікам майстра, інжынерам Баранавіцкага баваўнянага камбіната. З 1974 года ў органах КДБ: намеснік начальніка Пінскага гарадскога аддзела УКДБ, начальнік Баранавіцкага гарадскога аддзела УКДБ па Брэсцкай вобласці. У 1984—1987 гадах праходзіў службу ў Афганістане.

4 лютага 1998 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Ісламскай Рэспубліцы Іран, адстаўлены быў 10 чэрвеня 2008 г.. Дадаткова, з 11 снежня 2000 года фармальна да 10 лістапада 2003 года быў паслом у Туркменскай Рэспубліцы па сумяшчальніцтве (яго пераемнік, Юрый Малумаў, прызначаны быў афіцыйна ўжо 10 кастрычніка 2003 г.).

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (5 мая 1999).

## Спасылкі 
* Рачкоў Леанід на Электроннай энцыклапедыі

Катэгорыя:Супрацоўнікі Камітэта дзяржаўнай бяспекі БССР
Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Іране
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Туркменістане
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання
Тэзаўрацыя

**Тэзаўрацыя** (ад грэч. *thesauros* — скарб) — неарганізаванае назапашванне крэдытных грошай насельніцтвам, выняцце грошай з абарачэння шляхам скупкі каштоўных металаў, мастацкіх твораў і інш.

У больш шырокім сэнсе тэзаўрацыя азначае стварэнне залатога запасу цэнтральнымі банкамі і дзяржаўнымі фондамі краіны, альбо назапашванне каштоўных металаў у якасці скарбу.

## Гл. таксама 
* Інвестыцыйныя манеты
* Сродак зберажэння

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Функцыі грошай
Катэгорыя:Грашовы абарот
Салома

thumb|250px|Саламяная птушка
[250px|thumb|Саламяныя вырабы на паштовай марцы [Беларусь|Беларусі]]
**Салома** — сухія сцёблы злакавых і бабовых зерневых культур, якія застаюцца пасля малацьбы, а таксама сцёблы льна, канопляў, кенафа і іншых раслін, вызваленыя ад лісця, суквеццяў, насення.

## Віды саломы 
Адрозніваюць азімую і яравую салому, злакавую і бабовую, а па відах раслін — пшанічную, жытнюю, ячменную, ільняную, канапляную і інш. Добрая злакавая салома — светлая, бліскучая, пругкая; доўгаляжаўшая — крохкая, пыльная, часта з рэзкім пахам.

## Склад 
Хімічны склад і пажыўнасць залежаць ад віду раслін, клімату, спосабаў уборкі, малацьбы, захоўванні і іншых фактараў. У саломе 35—45 % клятчаткі і іншых складаных цяжкапераварымых вугляводаў, 2—6 % пратэіна (у бабовай 4—9 %), 1,2—2 % тлушчу, 4—7 % залы. У 100 кг прасяной саломы ў сярэднім 40 кармавых адзінак і 2,3 кг пераварымага пратэіну, у ячменнай — 33 кармавыя адзінкі і 1,3 кг пераварымага пратэіну. У яравой саломе больш пратэіну, менш клятчаткі, таму пажыўнасць яе вышэй, чым у азімай.

## Выкарыстанне 
### Народная творчасць 
thumb|250px|Павук у Магілёўскім этнаграфічным музеі
Выдатным вынаходствам народнай дэкаратыўнай творчасці з’яўляюцца падвясныя ўпрыгожванні з саломы, якія вывешваліся пад час калядных святаў. Сабраныя з саламяных трубачак, яны бязважкія і ажурныя. Падвешаныя за нітку ці конскі валасок за столевую балку над сталом, яны нагадваюць павуціну. Мабыць таму і называюць іх беларусы часцей за ўсё «павукамі». Падвясныя «павукі» мелі не толькі дэкаратыўнае значэнне. Іх паходжанне звязваюць з земляробчай сімволікай саломы.

### Выкарыстанне ў якасці корму 
Салому зерневых культур выкарыстоўваюць у кармленні, у асноўным буйнога рагатага ската. З прычыны невысокай пажыўнасці і пераварымасці, салому выкарыстоўваюць, галоўным чынам, для надання рацыёну неабходнага аб’ёму, або як дадатак да рацыёнаў з вялікай колькасцю сакавітых кармоў. Для павелічэння спажыўнасці саломы ўжываюць розныя спосабы падрыхтоўкі — драбненне, запарванне, абмешванне, апрацоўку хімічнымі рэчывамі. Распаўсюджанае таксама грануляванне саломы ў сумесі з канцэнтратамі і штучна высушанай травой. Скату можна скормліваць усе віды саломы, акрамя грэчкавай, якая часам выклікае пачырваненне скуры, сып, пухліны суставаў.

### Выкарыстанне ў якасці матэрыялу 
Салому выкарыстоўваюць таксама на подсціл сельскагаспадарчым жывёлінам і як сыравіну для вырабу саманнай цэглы, ізаляцыйных пліт, матаў.

### Тэкстыльныя валокны 
Салома льну, канопляў — сыравіна для атрымання трасты, з якой вылучаюць тэкстыльныя валокны.

### Выкарыстанне ў якасці хімічнай сыравіны 
У Германіі праводзіліся даследаванні па выкарыстанні саломы ў якасці сыравіны для сухой перагонкі.

## Гл. таксама 
* Сена

## Літаратура 
*  — С. 112.

## Спасылкі 
* Солома // Архитектурно-строительный портал

Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Катэгорыя:Корм
Катэгорыя:Раслінная сыравіна
Шчыт (архітэктура)

ў Старгардзе-Шчэцінскім, Польшча]] **Шчыт** — трох- або шматвугольны тарцовы франтон падоўжанага збудавання. Варыянтам шчыта з’яўляецца вімперг.

Характэрны для традыцыйнага дойлідства Беларусі, дзе з’яўляўся асноўным элементам мастацкага аздаблення збудавання. Ад зруба шчыт аддзяляўся прычолкамі, якія асноўваліся на доўгіх выпусках бярвенняў верхняга вянка зруба ці траме. Звычайна афармляўся дэкаратыўнай шалёўкай разнастайных малюнкаў. Старажытным элементам шчыта з’яўляецца вільчык у выглядзе галоў птушак ці жывёл.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Швейная машына

**Швейная машына** (у побыце **швейная машынка**) — тэхнічнае абсталяванне для злучэння і аздаблення матэрыялаў метадам шыцця. Швейныя машыны прымяняюцца ў швейнай, трыкатажнай, абутковай і іншых галінах лёгкай прамысловасці, а таксама ў побыце.

Швейныя машыны выпускаюцца з ручным, нажным і электрычным прывадам.

Швейная машына дазваляе злучаць у хатніх умовах дэталі з тканіны нітачнай строчкай, весці іх аддзелку і ўпрыгожванне, прышываць гузікі, абкідваць петлі і г. д. Швейныя машыны бываюць 3 класаў. На швейнай машыне класа 2М можна сшываць дэталі адзення адналінейнай чаўночнай строчкай, замацоўваць строчкі ў пачатку і ў канцы шва, шыць вырабы паралельнымі строчкамі, прышываць карункі або тасьму да вырабаў, падшываць краі вырабаў запашывачным швом, прышываць аплікацыі, цыраваць, вышываць. На швейнай машыне класа 132 дадаткова можна абкідваць петлі, прышываць гузікі, рабіць гладзевую строчку, рэльефную строчку, абкідваць краі і сшываць устык зігзагападобнай строчкай. На швейнай машыне класа 142 можна выконваць вышэй пералічаныя работы, а таксама спецыяльныя і дэкаратыўныя строчкі.

Фастрыгава́льная машына — від швейных машын для часовага змацавання дэталяў швейных вырабаў. Утварае ланцуговыя строчкі (з даўжынёй шыўка да 9 мм), якія лёгка распускаюцца. Выпускаюцца спецыялізаваныя фастрыгавальныя машыны: для абкідання борта, для фастрыгавання (наметкі) парусіны і інш.

Важнае значэнне мае наладка швейнай машыны перад эксплуатацыяй (рэгуляванне велічыні шыўкоў, ціску націскной лапкі, нацяжэнне верхняй і ніжняй нітак, вышыні зубцоў рухавіка тканіны пад іголкавай пласцінкай), а таксама своечасовая змазка яе працуючых вузлоў.

## Гл. таксама 
* Аверлок

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Абсталяванне і прылады для працы з тэкстылем
Катэгорыя:Кравецтва
Мальмё

**Мальмё** () — трэці па велічыні горад Швецыі.

Размешчаны ў паўднёвай правінцыі Сконэ. Адзін са старэйшых і найбольш індустрыялізаваных гарадоў Скандынавіі. Заснаваны ў XIII стагоддзі. Адзін з самых цёплых гарадоў Швецыі нараўне з Гётэбаргам.

У 2013 годзе горад прымае Еўрабачанне 2013, якое праходзіць на Мальмё Арэне.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Аліс Ба Кунке (нар. 1971) — шведская тэлежурналістка і палітык.

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Швецыі

Катэгорыя:Парты Балтыйскага мора
Бу-Рэгрэг

**Бу-Рэгрэг** () — рака на захадзе Марока, якая нясе воды ў Атлантычны акіян у раёне сталічнай агламерацыі — паміж гарадамі Рабат і Сале.

Катэгорыя:Рэкі Марока
Маракеш

**Маракеш** () — адзін з чатырох імперскіх гарадоў Марока, трэці па велічыні горад краіны пасля Касабланкі і Рабата. Размешчаны на паўднёвым захадзе краіны ля падножжа Атласных гор. Насельніцтва — 1036 тыс. жыхароў (2006).

Тапонім «Марока» — скажонае іспанскае вымаўленне назвы гэтага горада (). У мінулым Марока было вядома на ўсходзе пад імем Маракеш і да гэтага часу называецца так у Іране.

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны ў 1062 годзе Юсуфам ібн Ташфінам, першым кіраўніком дынастыі Эль-Мурабітын, і на працягу стагоддзя служыў сталіцай спачатку Альмаравідаў, а з 1147 года — Альмахадаў, якія прыйшлі ім на змену. Залаты век Маракеша прыпаў на кіраванне Якуба аль-Мансура (1184—1199), які пабудаваў мячэці Кутубія і Эль-Мансурыя. 70-мятровы мінарэт мячэці Кутубія дагэтуль застаецца сімвалам Маракеша.

У 1269 г. Маракеш перайшоў пад уладу Марынідаў, якія перанеслі сталіцу ў Фес. У XVI стагоддзі Саадзіты вярнулі яму сталічныя функцыі. У горадзе захаваўся руінаваны палац Эль-Бадзі і комплекс грабніц гэтых кіраўнікоў. У 1912 г. Маракешам авалодалі сахарскія паўстанцы на чале з аль-Хібам, але горад быў неўзабаве адваяваны французамі і да 1956 г. уваходзіў у склад французскага пратэктарата Марока. Фактычнае кіраванне горадам знаходзілася ў руках феадальнага сямейства аль-Глаўі, адзін з прадстаўнікоў якога (Тамі аль-Глаўі) ініцыяваў у 1953 г. звяржэнне султана Мухамеда V.

## Клімат 

## Славутасці 
Медзіна Маракеша, прылічана ў 1985 г. да помнікаў Сусветнай спадчыны, завецца «чырвоным горадам» па прычыне рудаватага адцення глінабітных будынкаў і ўмацаванняў. У сэрцы медзіны — плошча Джэма эль-Фна. Тут можна ўбачыць акрабатаў, казачнікаў, прадаўцоў вады, танцораў, музыкантаў. За старым горадам распасціраецца працяглы пальмавы гай. Маракеш увогуле славіцца сваімі садамі і паркамі. Сярод іх варта вылучыць аліўкавы гай Менара і абнесеныя агароджай сады Агдал плошчай 405 га.

Image:MoroccoMarrakech Koutoubia mosqueFromGarden1.jpg|Мячэць Кутубія, пабудаваная іспанскімі палоннымі
Image:Maroc Marrakech Menara Luc Viatour.JPG|Знакаміты сад Менара
Выява:Djemaa el Fna, evening.JPG|Плошча Джэма эль-Фна
Выява:MoroccoMarrakech souq.jpg|Рынак у Маракешы

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Былыя сталіцы
Катэгорыя:Гарады Марока
Фес

**Фес** або **Фез** (, ) — найстарэйшы з чатырох імперскіх гарадоў Марока, найбуйнейшы на захадзе Афрыкі цэнтр ісламскай культуры і адукацыі. Насельніцтва Феса, паводле перапісу насельніцтва 2010 складае 1.000.000 чалавек. Гэта 4-ты па велічыні горад Марока пасля Касабланкі, Рабата і Маракеша.

## Гісторыя 
Паселішча на ўсходнім беразе ракі Фес было заснавана каля 789 г. Ідрысам I, на супрацьлеглым боку ракі — праз 20 гадоў сынам Ідрысам II, які зрабіў Фес сталіцай дзяржавы Ідрысідаў. Альмаравіды ў XI стагоддзі аб’ядналі абедзве часткі горада, а пры Альмахадах у канцы XII стагоддзя Фес зрабіўся адным з буйнейшых (калі не найбуйнейшым) горадам усяго ісламскага свету. У сярэдзіне XIV стагоддзя Марыніды аднавілі Фес як сталіцу Марока і ўпрыгожылі яго новымі будынкамі.

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Феска
* Медзіна

Катэгорыя:Гарады Марока
Дыпламат

**Дыплама́т** — службовая асоба дзяржаўнага органа вонкавых зносін (знешнепалітычнага ведамства), упаўнаважаная урадам для зносін або перамоў з прадстаўнікамі замежных дзяржаў. 

Дыпламатычныя работнікі (работнікі, якія займаюць дыпламатычныя пасады ў Міністэрстве замежных спраў, дыпламатычных прадстаўніцтвах і консульскіх установах) ажыццяўляюць дыпламатычную службу. 

## Кваліфікацыйныя патрабаванні 
Кандыдаты на дыпламатычныя пасады павінны мець агульныя і спецыяльныя веды, неабходныя для выканання службовых абавязкаў (веданне актуальных праблем міжнароднай палітыкі, эканомікі і права, валоданне тэрміналогіяй), мець аналітычныя здольнасці (лагічна аналізаваць праблемы і ясна выкладаць свае заключэнні), валодаць асновамі інфармацыйных тэхналогій, валодаць дзяржаўнымі і замежнымі мовамі. 

У МЗС Беларусі прынятыя наступныя ўзроўні ведання замежнай мовы: пачатковы, функцыянальны, аператыўны, прафесійны, экспертны. Для дыпламатычных работнікаў аператыўны ўзровень лічыцца мінімальна неабходным.

Для выяўлення і ацэнкі маральных, дзелавых і псіхалагічных якасцяў кандыдатаў на дыпламатычныя пасады з мэтай выяўлення ступені іх прафесійнай прыгоднасці для работы ў сістэме органаў дыпламатычнай службы праводзіцца псіхадыягнастычнае абследаванне.  

## Глядзіце таксама 
* Дыпламатыя

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дыпламатыя
Катэгорыя:Прафесіі
Прэмія па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля

**Нобелеўская прэмія па эканоміцы**, афіцыйна **Прэмія Шведскага дзяржаўнага банка па эканамічных навуках памяці Альфрэда Нобеля** (швед. Sveriges Riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne) — прэмія, заснаваная Банкам Швецыі ў памяць Альфрэда Нобеля і ўручаецца за дасягненні ў эканамічных навуках.

## Лаўрэаты 
### 1960-я 
* (1969)  Рагнар Фрыш,  Ян Тынберген
* (1970)  Пол Энтані Самуэльсан

### 1970-я 
* (1971) Сайман Кузнец
* (1972) Джон Хікс
* (1973) Васіль Лявонцьеў
* (1974) Гунар Мюрдаль
* (1975) Леанід Кантаровіч
* (1976) Мілтан Фрыдман
* (1977) Джэймс Мід, Бертыль Олін
* (1978) Герберт Сайман
* (1979) Тэадор Уільям Шульц

### 1980-я 
* (1981) Джэймс Тобін
* (1983) Жэрар Дэбро
* (1984) Рычард Стоўн
* (1990) Гары Марковіц, Уільям Шарп

### 1990-я 
* (1992) Гэры Бекер
* (1993) Роберт Фогель
* (1994) Джон Форбс Нэш, Райнхард Зелтэн
* (1999) Роберт Мандэл
* (2000) Джэймс Хекман

### 2000-я 
* (2001) Майкл Спенс
* (2003) Роберт Інгл, Клайв Грэнджэр
* (2004) Эдвард Прэскот, Фін Кідланд
* (2005) Томас Шэлінг, Роберт Аўман
* (2006) Эдмунд Фелпс
* (2007) Леанід Гурвіч, Эрык Мэскін, Роджэр Маерсан
* (2008) Пол Кругман
* (2009) Олівер Уільямсан, Элінор Острам
* (2010) Крыстафер Пісарыдэс, Пітэр Дайманд, Дэйл Мортэнсен

### 2010-я 
* (2011) Томас Сарджэнт, Крыстафер Сімс
* (2012) Элвін Рот, Лойд Шэплі
* (2013) Юджын Фама, Ларс Пітэр Хансен, Роберт Шылер
* (2014) Жан Ціроль
* (2015) Энгус Дзітан
* (2016) Олівер Харт, Бенгт Хольмстрэм
* (2017) Рычард Тэйлер
* (2018) Уільям Нордхаўс, Пол Ромер
* (2019) Абхіджыт Банерджы, Эстэр Дзюфло, Майкл Крэмер

### 2020-я 
* (2020) Пол Мілграм, Роберт Уілсан
* (2021) Дэвід Кард, Джошуа Дэвід Ангрыст, Гвіда Імбенс
* (2022) Бэн Бернанке, Дуглас Дайманд, Філіп Дзібвіг
* (2023) Клаўдзія Голдзін
* (2024) Даран Аджэмаглу, Сайман Джонсан, Джэймс Робінсан
* (2025) Пітэр Хаўіт, Філіп Агіён, Джоэль Мокір

Катэгорыя:Нобелеўская прэмія
Катэгорыя:Прэміі па эканоміцы
Прыніжаныя і зняважаныя

**«Прыніжаныя і зняважаныя»** — раман Фёдара Дастаеўскага, упершыню апублікаваны ў 1861 годзе ў часопісе «Время» з падзагалоўкам: «З запісак няздзейсненага літаратара» і прысвячэннем М. М. Дастаеўскаму. У 2010 у Пецярбургу друкаваўся асобным выданнем. Пры жыцці пісьменніка перавыдаваўся ў 1865 і 1879 гг. Гэта першы са шматлікіх раманаў Дастаеўскага, у якім цэнтральную ідэю занімаюць чалавечыя пакуты і ўпершыню распрацоўваецца вобраз «эгаізму пакутаў». Экранізаваны ў 1991.

«Прыніжаныя і зняважаныя» з’яўляецца першым вялікім раманам Дастаеўскага пасля катаргі. У ім адлюстраваліся ідэйна-мастацкая эвалюцыя пісьменніка, у якога ў Сібіры паспела перакананне ў трагічнай адарванасці перадавой рускай інтэлегенцыі ад «глебы», нявер’е ў рэвалюцыйны шлях пераўтварэнне рускай рэчаіснасці.

## Сюжэт 
У аснове апавядання закладзеныя дзве сюжэтныя лініі: любоўны трохвугольнік Каця — Алёша — Наташа, і ўзаемадзеянне Івана Пятровіча з асірацелай дзяўчынкай Аленай (Нэлі), якой ён аказвае сваё заступніцтва. Дастаеўскі паказвае рэжысёра гэтага жудаснага і разам з тым звычайнага і бясконцага спектакля — чалавека з уладай і сувязямі, увасабленнем якога з’яўляецца Пётр Валкоўскі. Яго жыццё пазначана смерцю тых, хто меў няшчасце з ім зблізіцца. Першай яго жонкай была купецкая дачка, другая — дачка прамыслоўцы Іераміі Сміта. Абедзве яны сталі нецікавымі пасля таго, як даверылі яму свае грошы. Сувязі і махінацыі дапамаглі Валкоўскаму выйсці сухім з вады. Вобраз Валкоўскага прачытваецца як алюзія на ўладатрымальнікаў у імперыі. Улада — гэта апошняя іхняя апора. Дзяржаўная служба цікавіць Валкоўскага толькі як даходнае месца.

## Персанажы 
* Іван Пятровіч, пецярбуржскі літаратар, ад яго асобы вядзецца наратыў
* Мікалай Сяргеевіч Іхмянёў, памешчык
* Ганна Андрэеўна Іхмянёва (да шлюба Шумілава), жонка Іхмянёва
* Наташа Мікалаеўна, дачка Іхмянёва
* Маўра, пакаёўка Наташы Мікалаеўны
* Князь Пётр Аляксандравіч Валкоўскі
* Князь Аляксей Пятровіч Валкоўскі, сын Пятра Валкоўскага
* Іерамія Сміт
* Алена (Нэлі), унучка Сміта
* Філіп Філіпыч Маслабоеў, стары знаёмы Івана Пятровіча па ўніверсітэту
* Аляксандра Сямёнаўна, жонка Маслабоева
* Кацярына Фёдараўна, будучая жонка князя Аляксея Валкоўскага

Катэгорыя:Раманы Фёдара Дастаеўскага
Катэгорыя:Раманы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кнігі 1861 года
Бедныя людзі (раман)

**«Бе́дныя лю́дзі»** (руск. *Бедные люди*) — першы раман Фёдара Дастаеўскага, пачаты ў 1844 годзе і пасля шматлікіх пераробак завершаны ў маі 1845 года.

## Гісторыя рамана 
Раман напісаны Дастаеўскім цягам дзевяці месяцаў. Першым чытачом быў рускі пісьменнік Дзмітрый Грыгаровіч, які пазнаёміў з ім Мікалая Някрасава. Упершыню апублікаваны ў «Петербургском сборнике» Някрасава (Санкт-Пецярбург, 1846). Асобнае выпраўленае выданне выйшла ў 1847 годзе.

## Сюжэт 
Раман створаны ў форме перапіскі Макара Дзевушкіна з Варварай Дабрасёлавай, што дазволіла аўтару перадаць тонкія нюансы псіхалогіі герояў, якія самаўтойваюцца. Форма рамана запаволеная напачатку, у канцы імгненна развіваецца ў безнадзейную сітуацыю.

## Персанажы 
* Макар Аляксеевіч Дзевушкін
* Варвара Аляксееўна Дабрасёлава
* Бацькі Варвары Аляксееўны Дабрасёлавай
* Ганна Фёдараўна
* Студэнт Пакроўскі
* Бацька студэнта Пакроўскага
* Гаршкоў з сям’ёй
* Ратазяеў
* Быкаў

## Беларускія пераклады 
* Бедныя людзі: раман / Т. М. Дастаеўскі — пераклаў з расійскай мовы Я. Плашчынскі. — Менск [Мінск] : Беларускае дзяржаўнае выдавецтва, 1930

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раманы Фёдара Дастаеўскага
Катэгорыя:Кнігі 1845 года
Айзек Зінгер

[thumb|[Швейная машына фабрыкі Зінгера]]
**Айзек** або **Ісаак Мерыт Зінгер** (, 26 кастрычніка 1811 — 23 ліпеня 1875) — амерыканскі вынаходнік і прамысловец. Унёс істотны ўклад у ўдасканаленне канструкцыі швейнай машыны і заснаваў кампанію «Зінгер».

Бацька Зінгера, магчыма, прыехаў у ЗША з Саксоніі.

Катэгорыя:Вынаходнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Рускі (фільм)

**«Рускі»** — беларускі кароткаметражны мастацкі фільм рэжысёра-дакументаліста Віктара Аслюка, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» у 2013 годзе па заказу Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь па матывах апавядання Максіма Гарэцкага з цыкла «На імперыялістычнай вайне» (1915).

## Сюжэт 
Паводле апавядання класіка беларускай літаратуры Максіма Гарэцкага. Твор пра тое, «*як рускі забіў украінца*». Здарэнне адбылося ў часе 1-й сусветнай вайны на руска-аўстрыйскім фронце.

## У фільме здымаліся 
## Над фільмам працавалі 
* аўтар сцэнарыя — Віктар Аслюк
* кінарэжысёр-пастаноўшчык — Віктар Аслюк
* кінааператар-пастаноўшчык — Юрый Дакучаеў
* кінааператар — Анатоль Казазаеў
* мастак-пастаноўшчык — Павел Шаппо
* гукааператар — Дзмітрый Петрусенка
* манатж — Віктар Аслюк
* мастак па касцюмах — Дар’я Раманава
* мастак па грыму — Людміла Сярогіна
* кінарэжысёр — Таццяна Хвалей
* дырэктар здымачнай групы — Юрый Іваноў
## Узнагароды і намінацыі
*Black & White Audiovisual Festival — 2015, пераможца «B&W Honourable Mention Prize» у катэгорыі дакументальнага кіно рэжысёру Віктару Аслюку
*Mediawave, Hungary — 2015, намінацыя Mediawave Prize у катэгорыі «Best Short Film» рэжысёру Віктару Аслюку
*Drama Short Film Festival — 2014, намінацыя «Best International Film» у міжнароднай катэгорыі рэжысёру Віктару Аслюку

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»
Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў
Катэгорыя:Фільмы пра Першую сусветную вайну
Катэгорыя:Фільмы Віктара Аслюка
Прагрэсіўная разгортка

**Прагрэсіўная разгортка** ці **суцэльная разгортка** () — метад адлюстравання, захоўвання і перадачы рухомых малюнкаў, пры якім кожны радок ідзе па парадку (у адрозненне ад празрадковай разгорткі, дзе спачатку ідуць няцотныя, а потым цотныя радкі).

Спачатку гэтая сістэма мела назву «паслядоўная разгортка» (на самой справе, з тэхнічнага пункту гледжання гэтая назва больш правільная). Першапачаткова сістэма была выкарыстана ў 1936 годзе ў Англіі.

## Выкарыстоўванне ў захаванні ці перадачы 
Прагрэсіўная разгортка выкарыстоўваецца для разгорткі ці захоўвання фільмаў, выдаваных на DVD, напрыклад, фармату 480p24 альбо 576p25.

## Выкарыстоўванне ў ТБ, відэатэхніцы і маніторах 
Прагрэсіўная разгортка выкарыстоўваецца ў электронна-прамянёвых трубках (ЭПТ), маніторах камп’ютараў, LCD-маніторах і большасці HDTV-дысплэяў. Іншыя ЭПТ-дысплэі, накшталт SDTVs, як правіла, адлюстроўваць відэа толькі празрадковай разгорткай.

.]]

## Гл. таксама 
* Празрадковая разгортка
* HDTV

Катэгорыя:Тэлебачанне
Катэгорыя:Тэхналогіі тэлебачання
Запіскі з падполля

**«Запі́скі з падпо́лля»** () — аповесць Дастаеўскага, выданая ў 1864 годзе. Лічыцца першым творам з філасофскага кірунку экзістэнцыялізма. Апавяданне вядзецца ад першай асобы былога чыноўніка, які жыве ў Пецярбургу.

## Сюжэт 
«Запіскі» пачынаюцца прадстаўленнем інтэлектуальных «знаходак» галоўнага героя. У першай чвэрці аповесці пададзены толькі адзін біяграфічны факт — герой атрымаў спадчыну, звольніўся са службы і цалкам перастаў пакідаць кватэру, сышоўшы ў «падполле». Аднак потым у сваіх запісках герой распавядае пра жыццё — пра дзяцінства без сяброў, пра сваю сутычку, якая толькі ім так успрымалася, з афіцэрам, і два эпізоды, якія, калі дапусціць праўдзівасць запісак, сталі самай значнай і прыкметнай падзеяй жыцця героя. Першая — абед з даўнімі школьнымі таварышамі, дзе ён усіх пакрыўдзіў, раззлаваўся і нават вырашыў выклікаць аднаго з іх на дуэль. Другая — маральныя здзекі з прастытуткі ў публічным доме, якой ён спачатку са злосці спрабаваў паказаць усю агіднасць яе стану, а потым выпадкова даў свой адрас і сам цярпеў непераносныя пакуты, якія караніліся ва ўзлаванасці і тым, што вобраз у якім ён прадстаўляўся перад прастытуткай ашаламляльна разыходзіўся з праўдзівым яго станам. На імкненні абразіць прастытутку другі раз апавяданне пра выхад з «падполля» заканчваюцца. Ад рэдактара гэтых запісак дадаецца, што ёсць іх працяг — зноў інтэлектуальны прадукт героя, але настолькі пусты і нікчэмны, што немагчыма ўявіць, каб быў цікавы чытачу.

Катэгорыя:Аповесці Фёдара Дастаеўскага
Катэгорыя:Кнігі 1864 года
Млондзкая вуліца (Варшава)

**Вуліца Млондзкая ў Варшаве** () — лакальная дарога ў варшаўскай Празе Поўдзень, даўжыня 590 м. Пачынаецца з крыжавання з вуліцай Бэлжэцкай як працяг вуліцы Лукішскай. Потым, накіроўваючыся на паўночны ўсход, перасякае вуліцы Лукоўская і Сулейкоўская. Ад усходу да яе даходзяць вуліцы Гдэцкая і Пустэльніцкая. Даходзіць да вуліцы Грахоўскай, але не злучаецца з ёй. Нумерацыя дамоў пачынаецца з 3, заканчваецца 44.
Пад адрасамі 3, 3a, 5a, 8, 10, 15, 20, 30, 32, 42 i 44 захаваліся будынкі часоў да Другой сусветнай вайны.

## Гісторыя 
Вуліца Млондзкая гістарычна належыць да раёна Вітолін, аднак сёння знаходзіцца ў межах раёна Грохаў. Запраектавана на месцы былой мяжы паміж палямі падчас парцэляцыі сялянскіх маёнткаў, далучаных да Варшавы ў 1916 годзе. Пачаткова вуліца называлася Млонцкая (па-польску *ulica Mlącka*). Першым насельніцтвам былі людзі, якія прыехалі з ваколіц Варшавы, а таксама рамеснікі, пісцы, гандляры з іншых раёнаў горада, якіх сюды прыцгнулі нізкія кошты зямлі і карысныя ўмовы крэдытаў. Першымі сталымі дамамі, якія з’явіліся пры вуліцы, былі, між іншым, дом купца Рамуальда Пякарскага пад нумарам 14 і дом Юстыны Кутшык пад нумарам 44.
Аднымі з першых, а адначасова і выбітнейшых, жыхароў вуліцы былі браты Камінскія — вытворцы арганаў. Зыгмунт Камінскі меў пад нумарам 15 майстэрню трубак для арганаў. Месца для сваёй вытворчасці ён абраў з-за таго, што тут не хапала будынкаў, для жыхароў якіх яна магла перашкаджаць. Другі брат Камінскі, які жыў пад нумарам 44, займаўся вытворчасцю драўляных элементаў арганаў, зробленых з дапамогай разьбяроў.
Браты Камінскія рабілі арганы перадусім для невялікіх касцёлаў. Уняслі вялікі ўклад ў выпраўленне і абмен пашкоджаных арганаў у часе Другой сусветнай вайны і ў пасляваенным перыядзе.

## Назва вуліцы 
Назва вуліцы паходзіць ад былой вёскі ў ваколіцах Варшавы, якая называлася Млондз, зараз гэта раён горада Отвацк.

## Літаратура 
* Na krańcach Witolina. W: Jerzy Kasprzycki: Korzenie miasta — Warszawskie Pożegnania. Wyd. I. T. III: Praga. Warszawa: Wydawnictwo VEDA, 2004, ss. 274—275. ISBN 83-85584-52-8.

Катэгорыя:Вуліцы і плошчы Варшавы
Шчыт (значэнні)

* шчыт — від вайсковай амуніцыі
* шчыт — архітэктурны элемент
* Шчыт — сузор'е паўднёвага паўшар'я
Камень Сонца

**Камень Сонца** (), таксама памылкова завуць ацтэкскім календаром, — маналітны базальтавы дыск з сімвалічнай выявай ацтэкскай касмагоніі і сонечнага культу.

Манумент мае 3,60 м у дыяметры і 1,22 м у таўшчыню, важыць 24 тоны, у цяперашні час знаходзіцца ў экспазіцыі Нацыянальнага музея антрапалогіі.

## Літаратура 
* Antonio Lorenzo, *Uso e interpretación del calendario azteca*, Miguel Angel Porrúa, S.A. — 1979 México D.F.
* León y Gama, Antonio de. *Descripción histórica y cronológica de las dos piedras: que con ocasión del empedrado que se está formando en la plaza Pricipal de México, se hallaron en ella el año de 1790.* Impr. de F. de Zúñiga y Ontiveros, 1792.
* *Нерсесов Я. Н.* Мифы Центральной и Южной Америки. — М.: Астрель, 2004. — 463 с. — С. 160.

## Спасылкі 
* Piedra de Sol, паэма Актавіа Паса
* Ацтэкскі каляндар

Катэгорыя:Ацтэкі
Катэгорыя:Культура Мексікі
Катэгорыя:Мехіка
480p

**480p** — скарочаная назва разгорткі дысплэя. Літара **p** — адзначае, што разгортка прагрэсіўная.
Лічба **480** адзначае вертыкальную разгортку дысплэю, г. зн. 480 радкоў разгорткі.

Калі суадносінамі бакоў манітора(СБМ) з’яўляюцца 4:3, стандарт 480p разумее разгортку на 640x480 пікселяў. Калі СБМ 16:9, то разгортка будзе з’яўляць 852х480.

## 480p24 i 480p30 
Фармат лічбовага тэлебачання ATSC вызначае 480p як *704x480* (калі пікселі неквадратныя) і *640x480* (калі пікселі квадратныя).
Самыя папулярныя чашчыні кадраў у секунду гэта 24, 30 ці 60.

480p24 i 480p30 больш распаўсюджаны ў ЗША i Японіі.

## 480p60 (480p59.94) 
Гэтым фарматам лічыцца *тэлебачанне павышанай дакладнасці* (ТПД). Ён можа выкарыстоўвацца як *асноўны фармат*, такі ж як
ATSC i DVB.

Катэгорыя:Тэлебачанне
Катэгорыя:Стандарты тэлевізійнага вяшчання
Алібі

**Алібі** ( — *у іншым месцы* ці  — «іншы») — акалічнасць, якая апраўдвае абвінавачанага (падазраванага), калі ён у момант здзяйснення злачынства знаходзіўся ў іншым месцы ці знаходзіўся ў іншым месцы раней моманту здзяйснення злачынства, але розніца ў часе недастатковая для перамяшчэння да месца злачынства. Алібі павінна быць даказана абвінавачаным. Пры прад'яўленні абвінавачання ў саўдзеле або неданясенні алібі, як правіла, не сведчыць аб невінаватасці абвінавачанага.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Права
Гангстар

[thumb|[ЗША|Амерыканскі гангстар Франк Кастэла сведчыць перад судом]]
**Га́нгстар** () — член злачыннай супольнасці. Тэрмін «гангстар» выкарыстоўваецца галоўным чынам у дачыненні да членаў злачынных арганізацый у ЗША, Італіі, Мексіцы, Японіі, Кітаі, і іншых краінах. Звязаныя з сухім законам або з амерыканскім адгалінаваннем італьянскай мафіі (такімі, як Chicago Outfit, Філадэльфійская мафія (ці пяць сем’яў)).

Гангстары намаляваныя ў амерыканскай масавай культуры ў фільмах, такіх, як «Джоні Д.», «Аднойчы ў Амерыцы», «Хросны бацька», «Вайна», «Гангстар», «Помста Аль Капонэ», «Твар са шнарам», «Слаўныя хлопцы», і ў тэлевізійных перадачах і серыялах (напр., «Сапрана», «Падпольная імперыя»).

## Гл. таксама 
* Аль Капонэ
* Меір Ланскі

Катэгорыя:Злачынцы
Пінска-Тураўскі полк

**Пінска-Тураўскі полк** — вайсковая і адмінінстрацыйна-вайсковая адзінка на тэрыторыі сучаснай Беларусі, якая існавала у 1654—1659 г. на акупаваных расійскім і казацкімі войскамі землях. Створаны на этнічна беларускіх землях з украінскіх казакаў і мясцовых паказачаных сялянаў. Цэнтр — Тураў.

Катэгорыя:Палкі Гетманшчыны
Катэгорыя:Вайсковыя арганізацыі беларускай гісторыі
Катэгорыя:Гісторыя Турава
Зборная Германіі па футболе

**Зборная Германіі па футболе** прадстаўляе Германію на міжнародных матчах і турнірах па футболе з 1908 года. Кіруецца і кантралюецца Нямецкім футбольным саюзам, які з’яўляецца адным з 55 членаў УЕФА (Саюз еўрапейскіх футбольных асацыяцый) і ўваходзіць у ФІФА.

Чэмпіён свету 1954, 1974, 1990 і 2014. Чэмпіён Еўропы 1976, 1980, 1996.

Мянушка: «Bundesteam» (народная каманда), «Bundesmaschine» (народная машына). Галоўны трэнер — Ёахім Лёў.

## Футбалісты 
### Цяперашні склад 
Наступныя 23 футбалісты былі выкліканыя на ўдзел у асноўнай стадыі чэмпіянату свету 2018 года.

*Статыстыка прыведзена станам на 8 чэрвеня 2018 года пасля матчу супраць Саудаўскай Аравіі.*

## Выступы на турнірах 
### Чэмпіянат свету 
## Зноскі
Кецалькаатль

**Кецалькаатль** (на мове наўатль Quetzalcoatl "ke.ʦal.ˈkoː.waːtɬ" «птушкападобны змей») — імя бажаства старажытнай Амерыкі, адзін з галоўных багоў ацтэкскага пантэона і пантэона іншых цывілізацый Цэнтральнай Амерыкі.

## Паходжанне
Імя бога паходзіць ад назвы невялікай птушкі кецаль (кетсаль, кетцаль, квезал) з яркім смаргдавым апярэннем. Яна высока шанавалася ў традыцыйных культурах Амерыкі як сімвал свабодалюбнасці, бо не жыве ў няволі.

Бог Кукумац, падобны Кецалькаатлю, быў вядомы ўжо ў V - VIII стст. да н. э. старажытным тальтэкам. Тады ён увасабляў вятры, што прыносілі з Атлантыкі вільгаць на палі. У I - VI стст. культ Кукумаца распаўсюдзіўся ў іншых частках Цэнтральнай Амерыкі. Індзейцы мая называлі яго Кукульканам. 

Кукумацу—Кецалькаатлю прыпісваліся ўласцівасці першага галоўнага бога, стваральніка свету, людзей і культуры земляробства, уладара стыхій і ранешняй зоркі, заступніка жрацоў і двайнят. Ён таксама называўся першым гаспадаром тальтэкскага міфічнага горада Талана (магчыма, іх сталіцы Тулы, вярхоўныя жрацы якой пазней насілі імя Кецалькаатля). 

Згодна паданню, Кукумац быў прываблены сваёй супрацьлегласцю Тэскатліпокам, пачаў парушаць свае жа забароны, піць і прыставаць да сваёй дачкі. Гэта прывяло да шэрагу катастроф. Ён пакінуў Талан, перасяліўся на ўсход, дзе памёр і быў спалены.

## Культ у ацтэкаў
Ацтэкі перанялі тальтэкскі вобраз бога праз сваіх папярэднікаў хуастэкаў. Яму таксама надаваліся імёны Эекатля (бога ветру), Шалотля (бога двайнят і пачвар), Тлаўіскальпантэкутлі (бога Венеры) і інш. 

Кецалькаатль маляваўся як барадаты чалавек у масцы з велізарнымі вуснамі, часам у хуастэкскай вопратцы (высокай шапцы і насцегнавой павязцы са скуры ягуара, плюмажом з пер'я кецаля, нагруднай пласціне ў выглядзе ракавіны), або як змея, пакрытага пер'ем. 

Галоўным цэнтрам шанавання лічылася Чалула (Мексіка).  

Ацтэкі верылі, што адыход Кецалькаатля на ўсход, у краіну Тлілан-Тлапалан, мае часовы характар, і ён яшчэ вернецца. Па іроніі, у год Кецалькаатля на амерыканскім узбярэжжы высадзіліся іспанскія канкістадоры, якія разбурылі дзяржаву ацтэкаў.

## Спасылкі 
* Міф пра птушынага змея 
* Кецалькаатль: чалавек ці міф?

Катэгорыя:Міфалогія ацтэкаў
Катэгорыя:Багі неба і надвор’я
Катэгорыя:Вярхоўныя багі
Катэгорыя:Багі ацтэкаў
Катэгорыя:Ацтэкі
Квезаль

**Квезаль** (таксама вядомая як **Кецаль**, **Квезал гватэмальскі**;) (*Pharomachrus mocinno*) — самая буйная птушка атрада трогападобных. Занесена ў Міжнародную Чырвоную кнігу, як выміраючы від.

Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Трогападобныя
Абаліцыя

**Абаліцыя** ( — адмена, знішчэнне) — паняцце ў праве, якое можа мець некалькі значэнняў:

# **адмена закону**, рашэння, дамовы.
# **адмена пасады**,
# **спыненне крымінальнай справы** у стадыі, калі прычынства юрыдычна яшчэ не даказаная (у адрозненне ад памілавання, пры якім адмяняецца або змякчаецца ўжо вынесены прысуд).
# **аднаўленне гонару**, афіцыйнае зняпраўджанне паклёпу.

Катэгорыя:Права
Ківі (садавіна)

**Ківі** — агульнаўжывальная назва пладоў культурных сартоў раслін, якія належаць да роду , больш дакладна  або . Самі расліны прадстаўляюць сабой буйныя дрэвападобныя ліяны родам з Кітая. Часам ківі называюць кітайскім агрэстам.

Селекцыянер-аматар Генрых Стратон сцвярджае, што вывеў марозаўстойлівы, да −28 °C, сорт ківі, які можна вырошчваць на тэрыторыі Беларусі, Расіі і Украіны .

Катэгорыя:Актынідыевыя
Катэгорыя:Садавіна
Абандон

**Абандон** (франц. *Abandon* — адмова) — дабравольная адмова ад права або ад уласнасці.

У страхаванні — права страхавальніка заявіць аб адмове ад сваіх правоў на застрахаваную маёмасць на карысць страхоўшчыка (як правіла, у выпадку прападання маёмасці або немэтазгоднасці аднаўлення ці рэмонту карабля). Заява аб абандоне павінна быць зробленая загадзя, яна можа быць зробленая ў аднабаковым парадку, быць умоўнай і не патрабуе пацвярджэння страхоўшчыка.

## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Грамадзянскае права
Катэгорыя:Страхаванне
Лічы

**Кітайскія лічы** (*Litchi chinensis*) — пладовыя дрэвы сямейства кляновыя, вядомыя таксама як «лічы» (у беларускай мове — толькі форма множнага ліку), «ліджы», «лайсі», «лісі», «кітайская сліва».

## Гл. таксама 
* Рамбутан

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Сапіндавыя
Дыннае дрэва

**Дыннае дрэва**, **папая** (*Carica papaya*) — пладовае дрэва з сямейства карыкавых.

## Апісанне 
Вечназялёнае дрэва вышынёй 4—7 м, без галін. На верхавіне разетка з буйнога лісця  на доўгіх чаранках. Суквецці вісячыя, кветкі крэмавыя або белыя, часцей аднаполыя. Плод — ягада (даўжынёй да 30 см, маса 3—6 кг), падобная на дыню (адсюль назва).

## Распаўсюджанне 
Адна з старажытных культурных раслін . Радзіма — Цэнтральная Амерыка. Культывуецца ў трапічных краінах Амерыкі , Афрыкі і Паўднёва-Усходняй Азіі.

## Выкарыстанне 
Плады спажываюць як дыетычны прадукт. 3 млечнага соку няспелых пладоў і лісця атрымліваюць фермент папаін, які выкарыстоўваецца ў харчовай і лёгкай прамысловасці.

## Агратэхніка 
Хуткарослае, недаўгавечнае, у культуры замяняюць праз 3—5 гадоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Карыкавыя
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Камары

**Камары**, або **сапраўдныя камары**, або **крывасмокавыя камары** (*Culicidae*) — сямейства двукрылых насякомых, якія належаць да групы , саміцы імага якіх у большасці выпадкаў з’яўляюцца кампанентам комплексу гнуса.

Характэрныя для гэтага сямейства ротавыя органы: верхняя і ніжняя губа выцягнутыя і ўтвараюць футляр, у якім змяшчаюцца доўгія тонкія іголкі-зубы (2 пары сківіц); у самцоў сківіцы недаразвітыя — яны не кусаюцца. Бязногія лічынкі і рухомыя кукалкі камароў жывуць у стаячых водах. Выкапнёвыя камары вядомыя з часоў мелавога перыяду. У сучасным свеце налічваецца больш за 3000 відаў камароў, якія адносяцца да 38 родаў.

Жыццёвы цыкл камароў уключае чатыры стадыі развіцця: яйка → лічынка → кукалка → імага ці дарослая асобіна.

## Этымалогія 
Беларускае слова *камар* узыходзіць да , верагодна,
гукапераймальнага паходжання.

## Арэал 
Камары шырока распаўсюджаныя па ўсім зямным шары і засяляюць усе кантыненты, акрамя Антарктыды. Найбольш шырокі арэал у , які распаўсюджаны паўсюль, дзе сустракаецца чалавек — яго асноўная ахвяра. У цёплых і вільготных трапічных рэгіёнах, яны актыўныя на працягу ўсяго года, але ў рэгіёнах з умераным кліматам яны зімуюць на працягу халоднага часу года. Арктычныя камары захоўваюць актыўнасць на працягу толькі некалькіх тыдняў у годзе, калі пад дзеяннем цяпла ўтвараюцца басейны вады тэрмакарсту верхняй частцы вечнай мерзлаты. Тым не менш, за гэты час яны паспяваюць размножыцца ў велізарных колькасцях — скапленні камароў могуць прымаць да 300 мл крыві за суткі ад кожнага жывёлы ў статку карыбу. Яйкі са штамаў камароў ва ўмераных шыротах больш устойлівыя да негатыўнага дзеяння холаду, чым штамы з больш цёплых кліматычных зон. Яны нават могуць пераносіць ўздзеянне снегу і дзеянне адмоўных тэмператур. Акрамя таго, дарослыя асобіны могуць выжываць на працягу ўсёй зімы ва ўмовах падыходных месцапражыванняў (напрыклад, цёплых і вільготных падвалы жылых дамоў).


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Паразіты
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Чорны пені

**«Чо́рны пе́ні»** () — першая ў гісторыі паштовая марка. Малюнак выкананы ў чорным колеры, вартасць 1 пені (адсюль назва). Першыя паштовыя маркі, а таксама штэмпельные канверты ўбачылі свет у Вялікабрытаніі ў 1840 годзе. Іх з’яўленне было абумоўлена ўвядзеннем аднастайнага таннага тарыфу на лісты і звязана з імем Роўленда Хіла (*Rowland Hill*; 1795—1879).

## Гл. таксама 
* Базельская галубка
* Двайная Жэнева
* Ружовая Гронкі
* Чорная адзінка
* Філатэлія

## Спасылкі 
Катэгорыя:Філатэлія
Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Легендарныя маркі
Лупа

thumb|Лупа
**Лу́па** — аптычная сістэма, якая складаецца з лінзы або некалькіх лінзаў, прызначаная для павелічэння і назірання дробных прадметаў, размешчаных на адлегласці. Выкарыстоўваецца ў многіх галінах чалавечай дзейнасці, у тым ліку ў біялогіі, медыцыне, археалогіі, банкаўскай і ювелірнай справе, крыміналістыцы, пры рамонце гадзіннікаў і радыёэлектроннай тэхнікі, а таксама ў філатэліі, нумізматыцы і баністыцы.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Лінзы
Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны