open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Таёо Іто

**Таёо Іто** ( / *Itō Toyoo*; нар. ) — японскі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў архітэктурны факультэт Такійскага ўніверсітэта (1965), ужо праз 6 гадоў адкрыў уласнае архітэктурнае бюро *Urban Robot* (*Urbot*). У 1979 годзе, калі Іто ўжо стаў вядомым архітэктарам, патрэба ў кідкай назве адпала і бюро было перайменавана ў *Toyo Ito & Associates*.

## Творчасць 
Іто праектуе практычна ўсё ад прыватных дамоў да паркавых комплексаў. Таксама, ён не грэбуе і дызайнам тавараў паўсядзённага попыту — распрацаваў новае аблічча цыгарэт *Davidoff*, шафу-купэ для гандлёвай сеткі продажу мэблі і тавараў для дома *Horn*, свяцільнікі незвычайных форм, сервізы посуду ў мінімалісцкім стылі. Імя Іто Таёо — сцяг інаватараў. Яшчэ ў 1970-я гады архітэктар, які працаваў тады ў стылі мінімалізму, кампанаваў свае будынкі з лёгкавесных празрыстых абалонак з тканіны, перфараваных алюмініевых панэляў і выцягнутых металічных лістоў — на меркаванне Іто, самых прыдатных для мабільнага і нефармальнага гарадскога ладу жыцця.

Сусветную славу Іто прынёс праект будынка Гарадскога музея ў Яцусіро, пабудаванага ў 1991 годзе. Праект Медыятэкі ў Сэндаі, ажыццёўлены ў 2001 годзе, зрабіў імя Іто Таёо культавым ў асяроддзі маладых архітэктараў. Поліфункцыянальны комплекс Медыятэкі — шкляны куб, які растае ў ночы і воку застаецца толькі мігатлівы шкілет канструкцый, — целы горад, дзе апроч традыцыйных чытальных і відэазалаў, тэатраў, кінатэатраў, рэстаранаў і кавярняў ёсць жывая інтэрактыўная прастора, якая камунікуе з наведвальнікамі. Медыятэку ў Сэндаі называюць «гарадской брамай у віртуальную рэчаіснасць», праект быў прызнаны сенсацыйным, а архітэктар — жывым геніям.

## Прызнанне 
Выставы Іто праходзяць па ўсім свеце, архітэктар атрымаў вялікую колькасць узнагарод, у тым ліку Залаты медаль Гран-пры IAA interach 97 у Сафіі, Прэмія памяці Арнольда У. Брунера амерыканскай Акадэміі мастацтваў (1998), Залатая прэмія Японскай акадэміі дызайну (2001), Залаты медаль Каралеўскага інстытута брытанскіх архітэктараў (2005). Вышэйшую з архітэктурных адзнак, Прытцкераўскую прэмію (2013) Іто Таёо атрымаў за канцэптуальныя інавацыі, невычарпальная дасціпнасць не пакідае архітэктара і на восьмым дзясятку гадоў.

## Літаратура 
* *Русакова Р.* Притцкеровскую премию получил Тойо Ито // Коммерсантъ-Online. — 18.03.2013, 11:59.

## Спасылкі 
* http://toyo-ito.co.jp/ — афіцыйны сайт архітэктурнага бюро Іто Таёо

Катэгорыя:Архітэктары Японіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Прытцкераўскай прэміі
Свядзіца

**Свя́дзіца** — рака ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Эса (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 34 км. Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,5 м³/с. Пачынаецца ў лесе прыкладна ў 2,5 км на поўдзень ад вёскі Далікі, упадае ў Эсу каля вёскі Вілы. Плошча вадазбору 225 км². Вадазбор на заходняй ускраіне Чашніцкай раўніны. Ухіл ракі 0,6 м/км. Даліна Свядзіцы трапецападобная ў верхнім цячэнні і невыразная ў ніжнім. Пойма ў верхнім цячэнні адсутнічае, у сярэднім і ніжнім вузкая і чаргуецца па берагах. Рэчышча звілістае, у ніжнім цячэнні частка рэчышча каналізаваная. Шырыня рэчышча ад 0,5—2,5 (у верхнім цячэнні) да 10—18 метраў. Берагі вышынёй 0,5—1 м.

Рака выкарыстоўваецца як водапрыёмнік меліярацыйных сістэм. Асноўныя прытокі — Старобінка і Букавіца. На рацэ знаходзіцца вёска Свядзіца.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Эсы
Катэгорыя:Рэкі Лепельскага раёна
Фігаўі

**Гонкі Фігаўі** () — штогадовая дабрачынная акцыя і рэгата ад горада Хаяніс (Hyannis) да вострава Нантакет, праходзіць у выхадныя на Дзень памяці (*Memorial Day*).

## Гісторыя 
Першапачаткова, Фігаўі з'явілася у 1972 годзе як нефармальнае спаборніцтва паміж сябрамі Бобам Лабі (Bob Luby), Джо Хоранам (Joe Horan), і Бобам Хоранам (Bob Horan), якое у хуткім часе зрабілася штогадовым мерапрыемствам.   У 1978 годзе да гонкі дадалі яшчэ два дні і такім чынам яна была ператворана ў трохдзённае мерапрыемства. Да 80-х гадоў Фігаўі прымаў удзельнікаў з усяго рэгіёну Новай Англіі. У 1987 годзе арганізатары Фігаўі стварылі магчымасць збору грошаў для мясцовых дабрачынных арганізацый. 
Назва Фігаўі (Figawi) пайшла ад гульні слоў у фразе «Where the f*ck are we?» (Ну чорт, і дзе мы?), якую жонка ці сяброўка аднаго з заснавальнікаў гонкі, нібыта сказала падчас першапачатковай гонцы.

У 2012 годзе гонкі сабралі больш 240 лодак і 3000 чалавек.

Катэгорыя:Масачусетс
Катэгорыя:Спартыўныя спаборніцтвы ў ЗША
Катэгорыя:З’явіліся ў 1972 годзе
Заграбскі ўніверсітэт

thumb|300px|Будынак заграбскага ўніверсітэта і юрыдычнага факультэта з помнікам «Гісторыя харватаў»
thumb|300px|Будынак філасофскага факультэта
**Заграбскі ўніверсітэт** (, ) — найбуйнейшы і найстарэйшы ўніверсітэт Харватыі.

## Гісторыя 
Дыпломам рымскага імператара і венгерска-харвацкай караля Леапольда I ад 23 верасня 1669 года былі прызнаныя статус і прывілеі ўніверсітэцкай установы былой Акадэміі езуітаў, якая дзейнічала ў вольным каралеўскім горадзе Заграбе, сталіцы Каралеўства Харватыі і Славоніі. З гэтай даты пачынаецца гісторыя Заграбскага ўніверсітэта, які цэлых два стагоддзі вёў упартую барацьбу за тое, каб заняць такім чынам годнае месца сярод прадстаўнічых і аўтарытэтных сярэднееўрапейскіх акадэмій і ўніверсітэтаў.

## Арганізацыя сучаснага ўніверсітэта ў 1874 годзе 
Па ініцыятыве Іосіпа Юрая Штросмаера, біскупа Джакава і віднага мецэната харвацкай асветы і культуры, харвацкі парламент, прыняў заканадаўчую пастанову «аб універсітэце». На падставе артыкула закона 1874 года ў Заграбскім універсітэце прадугледжваліся чатыры факультэты: юрыдычны, тэалагічны, філасофскі і медыцынскі.
 
У 1990-я гады ўніверсітэт атрымаў вялікую аўтаномію, а таксама пачаў далучэнне да Балонскага працэсу.

## Структура 
У цяперашні час універсітэт складаецца з 29 факультэтаў, 3 акадэмій, 3 цэнтраў і 2 студэнцкіх цэнтраў.  
 
Факультэты:
* Факультэт сельскагаспадарчых навук
* Архітэктурны факультэт
* Хіміка-тэхналагічны факультэт
* Факультэт грамадзянскага будаўніцтва
* Faculty of Education and Rehabilitation Sciences
* Факультэт электратэхнікі і вылічальнай тэхнікі
* Факультэт харчовых і біятэхналогій
* Лясны факультэт
* Факультэт геадэзіі
* Геатэхналагічны факультэт
* Факультэт графічных мастацтваў
* Факультэт фізічнай культуры
* Факультэт права
* Факультэт машынабудавання і суднабудавання
* Металургічны факультэт
* Факультэт горных навук, геалогіі і нафтаздабычы
* Факультэт арганізацыі і інфарматыкі
* Фармацэўтычна-біяхімічны факультэт
* Філасофскі факультэт
* Факультэт палітычных навук
* Натуральна-матэматычны факультэт
* Факультэт тэкстыльнай тэхналогіі
* Факультэт транспартных навук
* Ветэрынарны факультэт
* Эканамічны факультэт - Вышэйшая школа эканомікі і бізнесу
* Медыцынскі факультэт
* Стаматалагічны факультэт
* Педагагічны факультэт
* Факультэт каталіцкай тэалогіі
 
Акадэміі:
* Акадэмія мастацтваў
* Акадэмія тэатральнага мастацтва
* Музычная акадэмія

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт універсітэта


Катэгорыя:Універсітэты Харватыі
Энеты

**Энеты**, таксама **генеты**, **венеты** ()  — старажытны народ у Малой Азіі, саюзнікі тэўкраў у вайне з ахейцамі.

## Гамер
Фактычна адзінай сапраўднай гістарычнай крыніцай існавання энетаў з’яўляецца "Іліяда" Гамера. Сярод іншых саюзнікаў Троі ён узгадваў правадыра Пілемена, які прывёў з сабою племя энетаў з Пафлагоніі, дзе "*ёсць статкі дзікіх мулаў*".

## Страбон
Страбон звярнуўся да праблемы існавання энетаў у сувязі з выяўленнем паходжання венетаў Адрыятыкі. У яго час венеты лічыліся прамымі нашчадкамі энетаў, якія пасля паражэння тэўкраў перасяліліся ў Фракію, а потым далей на захад. Страбон заўважыў, што атаясненне венетаў з энетамі адбылося толькі дзякуючы падабенству назвы. Сам ён лічыў венетаў Адрыятыкі сваякамі венетаў з Арморыкі. Ён наракаў на адсутнасць у яго час тапонімаў з найменнем энетаў у Малой Азіі і меркаваў, што частка энетаў павінна была застацца на радзіме і ўвайсці ў склад кападакійцаў.

## Сучаснасць
Нягледзячы на поўную адсутнасць археалагічных сведчанняў і ясных лінгвістычных доказаў, у сучаснай навуковай і калянавуковай літаратуры энетаў часцяком узгадваюць, калі імкнуцца даказаць малаазіяцкае паходжанне не толькі венетаў Адрыятыкі, але нават венедаў Усходняй Еўропы.

Катэгорыя:Народы старажытнай Малой Азіі
Катэгорыя:Зніклыя народы Азіі
Пафлагонія

г.]]
**Пафлагонія** () — старажытная гістарычная вобласць на поўначы Малой Азіі.

## Геаграфія 
Гамер у апісанні энетаў, першасных насельнікаў Пафлагоніі, кажа, што яны — «*племя народаў, якія жывуць у Кіторы, Сесамі, каля ракі Парфенія, Кромны, Эгіяла, гары Эрыфін*». Страбон вызначаў усходнюю мяжу Пафлагоніі ракою Галіс, адкуль пачыналася Кападокія. На поўдні мяжа праходзіла з Фрыгіяй, на захадзе — з Віфініяй. На поўначы Пафлагонія межавала з Чорным морам. Такім чынам, гэта вобласць займала частку тэрыторыі сучасных паўднёвага Прычарнамор’я і горнай Анатоліі.

## Гісторыя 
Паводле старажытнагрэчаскай міфалогіі, назва Пафлагоніі паходзіць ад імя Пафлагона, унука Лікаона. Гамер у «Іліядзе» ўзгадвае, што элінскаму насельніцтву Пафлагоніі папярэднічалі энеты, якія на чале са сваім мужным правадыром Пілеменам падтрымалі траянцаў у вайне з ахейцамі.

У VII ст. да н. э. Пафлагонія была каланізавана элінамі-іанійцамі. Найбольш багатай калоніяй лічыўся горад Сіноп. Герадот узгадваў пафлаганійцаў як саюзнікаў або падданых персаў ў вайне з Грэцыяй. Але пасля грэка-персідскіх войн Пафлагонія фактычна стала незалежнай. У III ст. да н. э. гэта вобласць была ўключана ў склад Пантыйскай дзяржавы, а ў I ст. н. э. у склад Рымскай імперыі.

У еўрапейскіх геаграфічных сачыненнях назва Пафлагоніі традыцыйна выкарыстоўвалася да пачатку XX ст.

## Спасылкі 
* Paphlagonia
* At Empires' Edge. Project Paphlagonia archaeological and historical survey in north-central Turkey 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Малай Азіі
Царква Святога Марка (Заграб)

**Царква Святога Марка** () — каталіцкая прыходская царква ў Заграбе, адна з найстарэйшых пабудоў горада, яркая сімвалічная славутасць сталіцы Харватыі. Царква знаходзіцца ў Верхнім горадзе, на плошчы Святога Марка, побач з будынкам парламента Харватыі.

Прыход святога Марка ўпершыню згадваецца ў гістарычных дакументах у 1261 годзе. Прынята лічыць, што царква збудаваная ў XIII стагоддзі; пра гэта, у прыватнасці, сведчыць раманскае акно на паўднёвым фасадзе. З-за сярэднявечных пажараў і землятрусаў будынак неаднаразова перабудоўваўся, першапачатковы выгляд яго вызначыць цяпер цяжка. У сувязі са шматлікімі перабудовамі, царква, якая мае форму трохнефнай базілікі, спалучае раманскія, гатычныя і барочныя дэталі. Апошнюю сур'ёзную рэканструкцыю царквы праводзіў ў 1876-1882 гадах венскі рэстаўратар гатычных цэркваў Фрыдрых фон Шміт. Менавіта тады храм атрымаў новы дах, які даў яму непаўторнае і запамінальнае аблічча.
 
На высокім схіле даху  каляровай дахоўкай выкладзены два велізарныя гербы - герб горада Заграба (белы замак на чырвоным фоне) і герб Трыадзінага каралеўства Харватыі, Далмацыі і Славоніі.
 
Царква святога Марка знакамітая таксама гатычным паўднёвым парталам XIV стагоддзя. Пятнаццаць драўляных скульптур працы пражскага майстра Івана Парлера размешчаны ў асобных нішах. У верхняй частцы партала - Багародзіца і Іосіф з немаўлём Ісусам, ніжэй - 12 апосталаў. Частка статуй аўтэнтычныя, іншыя больш познія, устаноўленыя наўзамен згубленым. На паўночна-заходняй сцяне царквы можна ўбачыць льва, які трымае старажытны герб Заграба, і дату - 1499 год. У інтэр'еры храма цікавыя фрэскі з выявамі членаў харвацкай каралеўскай сям'і.

## Гл. таксама 
* Плошча Святога Марка, Заграб

Катэгорыя:Каталіцкія храмы Харватыі
З
Катэгорыя:Славутасці Заграба
Катэгорыя:Збудаванні Харватыі ў гатычным стылі
Харвацкі Сабар

[thumb|200px|right|Герб [Каралеўства Харватыі, Славоніі і Далмацыі на будынку Харвацкага Сабара ў Заграбе]]
**Харвацкі Са́бар** () — аднапалатны прадстаўнічы і заканадаўчы орган (парламент) Харватыі.

## Склад 
Складаецца з дэпутатаў, колькасць якіх вагаецца ад 100 да 160. Парламент абіраецца прамым ўсеагульным тайным галасаваннем на чатырохгадовы тэрмін. Мандаты дэпутатаў могуць быць прадоўжаны выключна падчас ваеннага становішча.
 
Вызначаная колькасць мандатаў зарэзервавана за этнічнымі меншасцямі і харвацкай дыяспарай.

Кіраўніком сабора з’яўляецца Старшыня ().

## Двухпалатны парламент 1990—2001 гг. 
Згодна з Канстытуцыяй Харватыі 1990 года, Сабар складаўся з дзвюх палат:
* Палата Дэпутатаў (), куды выбіралі дэпутатаў прамым галасаваннем;
* Палата Жупанаў (), у якую 21 жупанія прызначала па 3 сваіх прадстаўніка без уліку колькасці жыхароў.

## Гл. таксама 
* Парламенцкія выбары ў Харватыі (2011)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Hrvatski sabor 

Катэгорыя:Палітыка Харватыі
Харватыя
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Харватыі
Плошча Святога Марка (Заграб)

**Заграбская плошча святога Марка** ( альбо ) — плошча ў цэнтральнай частцы Верхняга горада (Горны град) сталіцы Харватыі горадзе Заграбе, дзе размешчаны важныя аб'екты ўлады краіны і цэрквы.
 
Ранейшае назва плошчы - Радзічава (харв. Radićev trg).
 
У межах плошчы размешчана царква Святога Марка, адзін з найстарэйшых будынкаў горада, царква дала назву плошчы. На плошчы месцяцца вышэйшых дзяржаўных устаноў Рэспублікі Харватыя - тут знаходзяцца будынак сабора, дом Урада Харватыі, Канстытуцыйны суд Рэспублікі Харватыі. Таму выраз «Маркаў торг» (Markov trg) нярэдка, у прыватнасці ў журналістыцы, ўжываецца ў Харватыі ва ўскосным сэнсе - як эўфемізм ключавых органаў харвацкай палітыкі.
 
Апошняя рэканструкцыя плошчы праходзіла ў 2006 годзе, тады плошчу забрукавалі гранітам.
 
Са жніўня 2005 года Урад краіны забараніў грамадскія сходы на плошчы Св. Марка.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плошчы Заграба
Катэгорыя:Славутасці Заграба
Герб Заграба

right|200px|thumb|Герб Заграба
**Герб Заграба** — герб, афіцыйны сімвал Заграба, сталіцы Харватыі.

## Апісанне 
Герб горада ўяўляе сабой сіні шчыт з чорным контурам. Унізе шчыта размешчана зялёная паляна, на якой стаіць замак з трыма вежамі. Жоўтыя вароты замка адкрыты. У верхнім левым куце размешчана жоўтая шасціканцовая зорка, а ў верхнім правым куце - белы маладзік.

## Спасылкі 
Апісанне сцяга і герба Заграба (англійская мова)

Катэгорыя:Заграб
Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Харватыі
Харвацкі народны банк

**Харвацкі народны банк** () — цэнтральны банк Харватыі.

## Гісторыя 
У 1943-1945 гадах у Заграбе функцыянаваў Харвацкі дзяржаўны банк, які выпускаў банкноты Незалежнай дзяржавы Харватыя.

Канстытуцыяй Харватыі, прынятай 21 снежня 1990 года, было прадугледжана стварэнне цэнтральнага банка Рэспублікі Харватыя. 8 кастрычніка 1991 г. абвешчана аб стварэнні Народнага банка Харватыі. 23 снежня 1991 года банк пачаў выпуск банкнот. У 1997 годзе банк перайменаваны ў Харвацкі народны банк.

## Спасылкі 
* 

Харватыя
Катэгорыя:Эканоміка Харватыі
Катэгорыя:Банкі Харватыі
Харвацкі нацыянальны тэатр

**Харвацкі нацыянальны тэатр у Заграбе** (; абрэвіятура **HNK Zagreb**) — нацыянальны тэатр у сталіцы Харватыі, горадзе Заграбе, найстарэйшая і галоўная оперная і тэатральная сцэна, значны культурны цэнтр краіны.
 
Тэатрам кіруе Міністэрства культуры Харватыі.
 
## Гісторыя 
Тэатр развіўся з першага гарадскога тэатра ў Заграбе, пабудаванага ў 1836 годзе, які размяшчаецца сёння ў будынку «Старой ратушы».
 
У якасці Харвацкага нацыянальнага тэатра ён быў заснаваны ў 1860 годзе, а ўжо на наступны год установа атрымала дзяржаўную падтрымку, што паставіла яго ў адзін шэраг з многімі іншымі еўрапейскімі нацыянальнымі тэатрамі.
 
У 1870 годзе ў тэатры з'явілася ўласная пастаянная оперная трупа.
 
У 1895 годзе Харвацкі Нацыянальны тэатр пераехаў у новае спецыяльна пабудаваны будынак на плошчы маршала Ціта ў цэнтры горада Заграба, дзе знаходзіцца сёння. Аўстра-венгерскі імператар Франц Іосіф I прысутнічаў на цырымоніі адкрыцця новага будынка. Сам будынак быў праектам знакамітых венскіх архітэктараў Фердынанда Фельнера і Германа Гельмера, архітэктурнае бюро якіх пабудавала цэлы шэраг тэатраў у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе. Святкаванне 100-годдзя будынка Харвацкага Нацыянальнага тэатра было з размахам праведзена 14 кастрычніка 1995 года.
 
У 1905 годзе ля ўваходу ў тэатр вядомы харвацкі мастак і скульптар Іван Мештравіч зрабіў фантан «Крыніца Жыцця».
 
У харвацкім Нацыянальным тэатры працавала нямала лепшых вядучых нацыянальных мастакоў. Першым дырыжорам тэатра быў Іван Зайц, оперным дырыжорам тэатра 35 гадоў (1923 - 58) быў Якаў Гатават; у тэатры пачалі свой творчы ўзлёт харвацкі рэжысёр Бранка Гавела і харвацкая прыма-балерына Mіa Славенска (Чорак).
 
На сцэне і ў сценах Нацыянальнага тэатра таксама выступалі многія міжнародныя артысты оперы, балета, тэатра і кіно, сярод якіх: Ферэнц Ліст, Сара Бернар, Франц Легар, Рыхард Штраўс, Жэрар Філіп, Віўен Лі, Жан-Луі Баро, Пітэр Брук, Марыа дэль Манака, Хасэ Карэрас.

## Спасылкі 
* Харвацкі нацыянальны тэатр у Заграбе  
* Пра тэатр  на Афіцыйным сайце  

Катэгорыя:Тэатры Харватыі
Катэгорыя:Тэатры Заграба
Катэгорыя:Оперныя тэатры Харватыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1895 годзе
Каляндра

**Каля́ндра** (*Coriandrum*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
. ]]
Аднагадовыя травяністыя расліны вышынёю да 80 см з тонкім верацёнападобным коранем. Сцябло рабрыстае, прамастойнае. Прыкаранёвае лісце трохраздзельнае, сцябловае — перыстарассечаяае. Кветкі дробныя, белыя ці ружовыя, у складаных парасоніхах. Плод — сямянка (віслаплоднік).

## Віды і арэал 
Расліны роду пашыраны ў Міжземнамор’і.
Адрозніваюцца 2 віды : (вырошчваецца ў тым ліку на тэрыторыі Беларусі) і .

## Літаратура 
* Каляндра // 
*  — С. 456.

## Спасылкі 
* 
* Coriandrum // The Plant List

Катэгорыя:Парасонавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Рыхард Дэмель

**Рыхард Дэмель** (; , Хермсдорф, Маркграфства Брандэнбург, Германія — , Бланкэнэзэ, Гамбург, Германія) — нямецкі паэт-імпрэсіяніст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і лесніка ў Вендыш-Хермсдорфе. У 1882 годзе скончыў у Берліне школу і да 1887 года вывучаў прыродазнаўчыя навукі, эканоміку і філасофію. Атрымаў званне доктара філасофіі, рэдагаваў газету паляўнічых і быў сакратаром суполкі нямецкіх спажывецкіх таварыстваў. Пасля 1885 года — вольны пісьменнік. Аднак яшчэ да гэтага Дэмель надрукаваў зборнікі вершаў «Выратаванні» (Erlösungen, 1891), «Зноў каханне» (Aber die Liebe, 1893). Выдадзены ў 1896 годзе зборнік «Жанчына і свет» (Weib und Welt) стаў сапраўдным скандалам (нягледзячы на тое, што асобныя яго часткі нават не трапілі ў друк). Прычына гэтага скандалу — цікаўнасць аўтара перадусім да тэмы кахання і Эрасу. Да пачатку Першай сусветнай вайны былі надрукаваныя зборнікі вершаў «Метамарфозы Венеры» (Die Verwandlungen der Venus, 1907), «Цудоўны дзікі свет» (Schöne wilde Welt, 1913), а таксама раман у баладах «Два чалавекі» (Zwei Menschen. Roman in Romanzen, 1903) і камедыя «Дурань Міхаэль» (Michel Michael, 1911).

У пачатку Першай сусветнай вайны Дэмель добраахвотнікам сышоў на фронт і служыў да 1916 года, калі быў моцна паранены, і праз атрыманае раненне ў 1920 годзе памёр. У 1922 годзе была пасмяротна выдадзеная аўтабіяграфія Дэмеля «Маё жыццё» (Mein Leben). Многія вершы паэта былі пакладзеныя на музыку Рыхардам Штраўсам, Максам Рэгерам, Антонам Веберам і іншымі кампазітарамі.

Творчасць Дэмеля грунтуецца на перакананні існавання па-за межамі дабра і зла, адмаўлення рэлігіі, найперш хрысціянства; яго валадар і бог — толькі ва ўласным «Я».

Верш «Спатканне» пакладзены на музыку аўстрыйскага кампазітара-экспрэсіяніста Арнольда Шонберга, тэарэтыка і практыка атанальнай музыкі. Пераклад зроблены для выканання беларускім аркестрам «Класік-Авангард» музычнай кампазіцыі А. Шонберга на сцэне Мінскай філармоніі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Sabine Henning, Annette Langwitz, Mathias Mainholz, Rüdiger Schütt, Sabine Walter: WRWlt — o Urakkord. Die Welten des Richard Dehmel. Bautz, Herzberg 1995. ISBN 3883090611

## Спасылкі 
* Нямецкамоўная паэзія ад Васіля Сёмухі

Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Аксана Аляксандраўна Драгаманава

**Аксана Аляксандраўна Драгаманава** (; &nbsp;— )&nbsp; — украінская пісьменніца, грамадскі дзеяч, перакладчык.

## Біяграфія 
пляменніца Міхайлы Драгаманава, знакамітага украінскага крытыка, пісьменніка, вучонага і мастацтвазнаўца, якога лічылі сваім настаўнікам Іван Франко і Леся Украінка.

У 1918—1921 гг. Аксана Драгаманава працавала ў Міністэрстве замежных спраў і ў пасольстве УНР у Вене. Першыя апавяданні апублікавала ў «Народнай Волі» (Відзень). У эміграцыі напісала аповесць «Па той бок свету» (1951, Буэнас-Айрэс). Апавяданне «Чырвоныя ружы» апублікавала ў аргенцінскім часопісе «Парогі» (1950) пад псеўданімам Аксана Гард.

Памерла ў Лос-Анджэлесе.

## Літаратура 
* Качуровський І. Замість передмови // Драгоманова О. По той бік світу. — Буенос-Айрес: видавництво Миколи Денисюка, 1951. — С. 5-8.
* Качуровський І. Ми — в Аргентині // Всесвіт. — 1991. — № 3. — С. 214.
* Ротач П. Розвіяні по чужині: Полтавці на еміграції. Корот. біобіблігр. покажч. — Полтава: Верстка, 1998. — С. 51-52.
* Трощинський В. Драгоманова Оксана // Енциклопедія української діяспори / Гол. ред. В.Маркусь, спів-ред. Д. Маркусь. — Нью-Йорк — Чикаго, 2009. — Кн. 1. — С. 255—256.

## Спасылкі 
* Чырвоныя ружы. Апавяданне

Катэгорыя:Перакладчыкі Украіны
Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Катэгорыя:Украінамоўныя пісьменнікі
Мята

**Мята** (*Mentha*) — род кветкавых раслін сямейства губакветных.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны вышынёю да 1,2 м. Лісце суцэльнае, зубчастае або пілаватае. Кветкі дробныя, 1- і 2-полыя, ружавата-ліловыя ў пазушных кальчаках або коласападобных ці галоўчатых суквеццях. Плод — чатырохарэшак.

## Арэал і экалогія 
Налічваецца каля 25 відаў. Пашыраны пераважна ва ўмераным поясе паўночнага паўшар'я. Некалькі відаў здаўна культывуюцца ў многіх краінах як эфіраалейныя і лекавыя расліны. На тэрыторыі Беларусі 3 дзікарослыя віды: , , . Трапляюцца на палях, па берагах рэк і азёр. Вырошчваюць пераважна  — гібрыд мяты воднай і .

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя, эфіраалейныя, харчовыя, меданосныя расліны. Трава мяты ўтрымлівае ментол, ужываецца як лекавы сродак. Мятны алей выкарыстоўваюць у парфумерыі і харчовай прамысловасці.

## Літаратура 
* *Пярэднеў У.* Мята // 

Катэгорыя:Мятныя
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Жан Жыраду

**Жан Жыраду** (;  — ) — французскі празаік, эсэіст, драматург і дыпламат, адзін з самых значных французскіх драматургаў перыяду паміж дзвюма сусветнымі войнамі, знакаміты дзякуючы стылістычнай вытанчанасці і паэтычнай фантазіі.

## Біяграфія 
Жыраду нарадзіўся ў сям’і інжынера, які працаваў у Міністэрстве транспарту. Будучы пісьменнік вучыўся спачатку ў Парыжы, потым у Мюнхене (дзе пазнаёміўся з Франкам Ведэкіндам) і ў ЗША, шмат падарожнічаў па Еўропе. Вярнуўшыся ў Францыю ў 1910 годзе, ён атрымаў працу ў Міністэрстве замежных спраў, працаваў дыпламатам, бываў у тым ліку ў Маскве. Удзельнічаў у Першай сусветнай вайне і ў 1915 годзе зрабіўся першым пісьменнікам, які быў узнагароджаны Ордэнам Ганаровага легіёна за вайсковую службу.

У 1918 годзе Жыраду ажаніўся. Прыкладна ў гэты ж час пачаўся самы актыўны перыяд яго творчасці. Першы свой поспех ён атрымаў дзякуючы раманам «Зігфрыд і лімузенец» (Siegfried et le Limousin, 1922) і «Эглантына» (Eglantine, 1927). У 1928 годзе пісьменнік пазнаёміўся з акцёрам і кіраўніком тэатра Луі Жувэ, разам з якім адаптаваў першы свой раман для сцэны і які натхніў яго на далейшую творчасць, і менавіта наступныя п’есы — «Амфітрыён-38» (Amphitryon 38, 1929), «Траянскай вайны не будзе» (La guerre de Troie n’aura pas lieu, 1935), «Электра» (Electre, 1937), «Вар’ятка з Шаё» (La Folle de Chaillot, 1945) і іншыя прынеслі яму сусветную славу.

Памёр у Парыжы, пахаваны на могілках Пасі.

## Спасылкі 
* На валаску

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі XX стагоддзя
Катэгорыя:Драматургі Францыі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Ян Балабан

**Ян Балабан** (; , Шумперк — , ) — чэшскі пісьменнік, перакладчык.

## Біяграфія 
Скончыў Аламоўцкі ўніверсітэт па спецыяльнасці чэшская і англійская філалогія, потым доўгі час працаваў тэхнічным перакладчыкам на металургічным камбінаце, пазней — перакладчыкам на вольных хлябах і прафесійным літаратарам.

Найбольш вядомая кніга Балабана — зборнік апавяданняў «Магчыма, мы сыходзім» (Možná že odcházíme, 2004), які найбуйнейшым штодзённікам «Lidové noviny» быў абвешчаны Кнігай года-2004, атрымаў галоўную літаратурную прэмію Magnesia Litera-2005 у галіне прозы і быў намінаваны на Дзяржаўную прэмію.

Акрамя таго, Ян Балабан выдаў зборнікі апавяданняў «Сярэднявечча» (Středověk, 1995), «Божы трос» (Boí lano, 1998), «Вакацыі» (Prázdniny, 1998), «Мы тут» (Jsme tady, 2006), аповесць «Чорны баран» (Černý beran, 2000) і раман «Куды ішоў анёл» (Kudy šel anděl, 2005).

## Спасылкі 
* Reiter J. Bakalářská práce Možná že odcházíme Jana Balabána. 
* Пра Яна Балабана на Партале чэшскай літаратуры  
* http://www.spisovatele.cz/jan-balaban 
* http://www.transcript-review.org/en/issue/transcript-31-autumn-shorts/jan-balaban/more-about-the-author  , , 
* Некралог  
* «Тэрарыстка» у перакладзе на беларускую мову
* Дзіця, якое гарыць. *Апавяданне*

Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Чэхіі
Катэгорыя:Эсэісты Чэхіі
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Палацкага
Богдан Задура

**Богдан Задура** (; ) — польскі паэт, празаік, эсэіст, перакладчык з рускай, украінскай, англійскай і венгерскай моў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Пулавах. У 1962 годзе скончыў там ліцэй і тады ж дэбютаваў са сваімі вершамі ў часопісе «Kamena». У 1969 годзе Задура скончыў філасофскі факультэт Варшаўскага ўніверсітэта.

У 70-х гадах пісьменнік працаваў у правінцыйным музеі, адказваў за літаратурную частку тэатра ў Любліне. Супрацоўнічаў з рэдакцыямі часопісаў «Akcent», «Literatura na świecie», «Twórczość». З 2004 года з'яўляецца галоўным рэдактарам апошняга.

З 1968 па 2002 пабачылі свет шаснаццаць зборнікаў паэзіі аўтара. У 2005—2006 г. выйшаў трохтомнік выбраных вершаў Б. Задуры. Апошні зборнік — «Усё» (Wszystko) быў надрукаваны ў 2008 годзе.

Каля дзевяці кніг прозы і эсэістыкі выйшлі з 1968 па 2002 год. У 2005—2007 гадах выходзілі двухтомнікі яго прозы і эсэістыкі.

## Спасылкі 
* Труны з Ікеа. Вершы

Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта
Катэгорыя:Рэдактары XXI стагоддзя
Катэгорыя:Рэдактары Польшчы
Катэгорыя:Рэдактары часопісаў
Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пулавах
Ар’ен Дэйнкер

**Ар’ен Дэйнкер** (; , Дэлфт) — нідэрландскі паэт, празаік і перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Дэлфце, вывучаў псіхалогію і філасофію ў Амстэрдаме, Гронінгене і Лейдэне. Аўтар раману «Багна» (Het moeras, 1992) і трынаццаці кніг паэзіі, першая з якіх — «Чырвоны бераг» (Rode oever) — выйшла ў 1988 г. Пасля яе пабачылі свет зборнікі «Нязмушаныя вершы» (Losse gedichten, 1990), «Пяскаструйны апарат і іншае» (De gevelreiniger en anderen, 1994), «Гадзіна сноў» (Het uur van de droom, 1996), «Нават калі гэта не так» (Ook al is het niet zo, 1998).

За зборнік «Гісторыя пералічэнняў» (De geschiedenis van een opsomming) у 2001 г. атрымаў прэмію Яна Камперта, за зборнік «Магчыма, чатыры параўнанні» (Misschien vier vergelijkingen) у 2003 г. быў намінаваны на паэтычную прэмію VSB (уручаеца штогод з 1994 г.), атрымаў яе ў наступным годзе за зборнік «Сонца і свет» (De zon en de wereld).

Творы Ар’ена Дэйнкера перакладзеныя на англійскую, французскую, італьянскую, рускую (зборнік «История перечислений», 2006, пер. Юлии Тележко), партугальскую і іншыя мовы. У рамках праекту «Верш на ўвесь свет» (World Poem) адзін з вершаў паэта быў перакладзены на 220 моў. У 2006 выйшаў сумесны зборнік з французскай пісьменніцай Карын Мартэль «І што? Бясконцасць» (En dat? Oneindig / Et cela? L’infini).

Разам з Кейсам Т’Хартам заснаваў «Часопіс са зменлівай назвай» (Tijdschrift met veranderlijke naam) — назва кожнага нумару залежыць ад настрою яго выдаўцоў.

З’яўляецца адным з перакладчыкаў на нідэрландскую мову зборніка вершаў Уолта Уітмэна «Лісце травы».

## Спасылкі 
* Калі табе было за −50… Вершы

Катэгорыя:Пісьменнікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Нідэрландскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Нідэрландаў
Катэгорыя:Нідэрландскамоўныя паэты
Партулак агародны

**Партулак агародны**, **Партулак звычайны** (*Portulaca oleracea*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна. Сцябло даўжынёй да 35—40 см, голае, сакаўное, мясістае, галінастае ад асновы, амаль сцелецца. Лісце простае, суцэльнае, мясістае, сядзячае, чаргаванае, звужанае да асновы. Ніжняе лісце сядзячае, верхняе — амаль супраціўнае. Кветкі дробныя, жоўтага колеру, па 2—3 у пазухах разгалінаванняў сцябла. Плод — каробачка яйцападобнай або амаль круглай формы.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Еўраазіяцкі від. Трапляецца на палях, пясчаных берагах вадаёмаў, узлесках і палянах, камяністых россыпах, засмечаных месцах, уздоўж дарог, як пустазелле на пасевах. Святлолюбівая расліна. Мезафіт і эўтроф. Вырошчваецца ў культуры.

## Хімічны склад 
Маладое лісце мае 2,2 % азоцістых рэчываў, 2,1 % безазоцістых экстрактыўных рэчываў, 0,4 % алею; багатае вітамінамі А і С.

## У культуры 
Партулак малапатрабавальны да глебавых умоў. Размнажаецца насеннем. Сеюць у прагрэтую глебу радамі з міжрадкоўямі 45 см, на глыбіню 0,5—1 см. Усходы прарэджваюць на адлегласць 12—15 см. Пры ўборцы расліну зразаюць амаль цалкам.

## Значэнне і выкарыстанне 
Маладое сакавітае лісце і парасткі партулаку спажываюць у салатах і супах. Яны ўзбуджаюць апетыт, праганяюць смагу, павышаюць тонус, іх рэкамендуюць пры захворваннях печані. Зеляніну марынуюць і выкарыстоўваюць як прыправу для мясных страў. Для сяўбы прыдатныя сарты Зялёны, Жоўты і Залаціста-жоўты.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.
*  — С. 123.
* 

## Спасылкі 
* 
* Сорные растения. *Portulaca oleracea* L. — Портулак огородный. // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения

Катэгорыя:Партулакавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Рышард Крыніцкі

**Рышард Крыніцкі** (; ) — польскі паэт, перакладчык і выдавец, адзін з прадстаўнікоў літаратурнай групы «Новая хваля» (Nowa Fala), што існавала ў 1968—1976 гадах. Перакладае на польскую нямецкую паэзію.

## Біяграфія 
Дэбютаваў Крыніцкі ў 1968 годзе зборнікам паэзіі «Шал пагоні, шал уцёкаў» (Pęd pogoni, pęd ucieczki). У 1970-х гадах быў звязаны з апазіцыяй, таму ў 1976—1980 гадах трапіў пад цэнзуру. Аўтар зборнікаў паэзіі «Акт нараджэння» (Akt urodzenia, 1969), «Калі ў нейкім краі» (Jeżeli w jakimś kraju, 1982), «Уратаванне з нябыту» (Ocalenie z nicości, 1983), «Вершы, галасы» (Wiersze, głosy, 1985), «Магнетычны пункт» (Magnetyczny punkt, 1996), «Не зашкодзіць» (Nie szkodzi, 2002), «Камень, шэрань» (Kamień, szron, 2005) і інш. Лаўрэат прэміі фонду імя Касцельскіх і прэміі польскага ПЭН-клуба. У 2008 годзе атрымаў прэмію Kamień на люблінскім фестывалі «Горад Паэзіі».

## Спасылкі 
* Вершы Крыніцкага ў часопісе «ПрайдзіСвет»

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Познані
Галіна Рыгораўна Крук

**Галіна Рыгораўна Крук** (нар. ; Львоў) — украінская паэтэса і перакладчыца.

## Біяграфія 
Паводле адукацыі — філолаг-медыевіст, абараніла дысертацыю на тэму «Украінскае нізавое барока: паэтыка стылю і жанру» (2001). Аўтар паэтычных зборнікаў «Вандроўка ў пошуках дому» («Мандри у пошуках дому», 1997), «Сляды на пяску» («Сліди на піску», 1997), («Обличчя поза світлиною», 2005). Удзельнічала ў шматлікіх міжнародных фестывалях і творчых праектах.

Перакладалася на англійскую, рускую, польскую і харвацкую мовы. Сябра Асацыяцыі ўкраінскіх пісьменнікаў. Жыве і працуе ў Львове.

## Спасылкі 
* «Схаваўшы ў малое вялікае…». Вершы

Катэгорыя:Паэты Украіны
Катэгорыя:Перакладчыкі Украіны
Алег Аляксандравіч Коцараў

**Алег Аляксандравіч Коцараў** (; нар. , Харкаў) — украінскі паэт, празаік, журналіст.

Аўтар паэтычных кніг «Коротке і довге» (2003), «Цілодобово!» (разам з Б.-О. Гарабчуком і П. Карабчуком, 2007), «Мій перший ніж» (2009), «Збіг обставин під Яготином» і кнігі прозы «Неймовірна Історія Правління Хлорофітума Першого» (2009).

Лаўрэат літаратурных прэмій «Смолоскип», «Молоде вино» і імя Валяр’яна Падмагільнага. Стыпендыят літаратурнай праграмы Homines Urbani ў Кракаве.

## Спасылкі 
* Мініяцюры
* Цывілізацыя

Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны
Катэгорыя:Паэты Украіны
Катэгорыя:Украінамоўныя паэты
Катэгорыя:Украінамоўныя пісьменнікі
Ісоп

**Ісо́п** (*Hyssopus*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя ці паўкустовыя расліны вышынёю да 70 см. Сцябло галінастае, 4-граністае. Лісце лінейна-ланцэтнае, суцэльнакрайняе. Кветкі пераважна сінія, радзей ружовыя, белыя, сабраныя ў аднабаковыя коласападобныя суквецці. Плод — арэшак.

## Арэал 
Выдзяляецца каля 15 відаў. Пашыраны ў Паўднёвай Еўропе, Паўночнай Афрыцы, Азіі. На тэрыторыі Беларусі вырошчваюць .

Дэкаратыўныя, меданосныя, лекавыя расліны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ясноткавыя
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Мэцью Дзікман

**Мэцью Дзікман** (; нар. , г. Портленд, штат Арэгон, ЗША) — амерыканскі паэт, лаўрэат American Poetry Review (2008).

## Творчасць 
Свае першыя паэтычныя спробы М. Дзікман звязвае з імем Эн Сэкстан, паэтэсы, якой у старэйшых класах захаплялася сяброўка, у якую ён быў закаханы. Каб спадабацца дзяўчыне, Дзікман спрабаваў пераняць манеру пісьма Сэкстан. Але стасункі з дзяўчынай скончыліся новай закаханасцю, гэтым разам у паэзію. З таго часу Мэцью пачаў пісаць.

Паводле прызнання аўтара, ступень магістра ён атрымліваў цягам 7 гадоў, і з 75 % працаў яго звальнялі. Паэт і пекар, Мэцью атрымаў ступень магістра прыгожых мастацтваў у Тэхаскім універсітэце ў Остэне. Шмат падарожнічаў па Амерыцы і зноў вярнуўся ў Портленд, дзе і працуе ў краме, гатуючы піцу і бутэрброды, але спадзяецца распачаць выкладніцкую дзейнасць ва ўніверсітэце ці заняцца чым-небудзь іншым.

Вершы Мэцью Дзікмана друкаваліся ў часопісах Boston Review, The New Yorker, Clackamas Literary Review і іншых. У 2008 годзе выйшла яго першая сур'ёзная кніга паэзіі All American Poem, а раней — два зборнікі: Amigos (Q Ave Press, 2007) і Something About a Black Scarf (Azul Press, 2008).

## Беларускія пераклады 
Паасобныя паэтычныя творы М. Дзікмана на беларускую пераклала Ю. Цімафеева.

## Спасылкі 
* Непрыемнасці. Вершы

Катэгорыя:Паэты ЗША
Вячаслаў Глебавіч Купрыянаў

**Вячаслаў Глебавіч Купрыянаў** (нар. , Новасібірск) — расійскі паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Скончыў перакладчыцкі факультэт Маскоўскага інстытута замежных моў (1967).

Аўтар кніг паэзіі «От первого лица» (1981), «Жизнь идет» (1982), «Домашние задания» (1986), «Эхо» (1988, 1989), «Стихи» (1994), «Дайте договорить» (2002), «Лучшие времена» (2003).

Перакладае паэзію з нямецкай мовы, у тым ліку Р. М. Рыльке, Ф. Гёльдэрліна, Наваліса, А. Шаміса, Г. фон Гафмансталя, Б. Брэхта.

Лаўрэат фестывалю паэзіі ў Ганэзэ (Італія, 1986); лаўрэат Еўрапейскай літаратурнай узнагароды ў Югаславіі (1987); уладальнік Македонскага літаратурнага жазла (Македонія). Сябра Саюза пісьменнікаў Расіі і Саюза пісьменнікаў Сербіі. Сябра расійскага ПЭН-цэнтру.

## Спасылкі 
* Прыцемкі пыхлівасці

Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі з нямецкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новасібірску
Сісак

**Сісак** (, , , ) — горад у цэнтральнай частцы Харватыі.
 
Размешчаны ў 57 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы краіны - Заграба на месцы зліцця рэк Одра, Купа і Сава.
 
Насельніцтва 36.785 чал. (2001). Сісак - адміністрацыйны цэнтр жупаніі Сісак-Маславіна.

## Агульная інфармацыя 
Горад размешчаны на аўтатрасе Заграб - Сісак - Петрын'я і на чыгунцы Заграб - Сісак - Сун'я. Звязаны рэгулярным аўтобусным і чыгуначным транспартам з найбуйнейшымі гарадамі Харватыі.
 
Сісак - найбуйнейшы ў Харватыі рачны порт, пачынаючы ад яго Сава становіцца суднаходнай, і караблі па ёй дасягаюць Дуная.
 
У горадзе размешчаны прадпрыемствы металургіі, лёгкай, харчовай і хімічнай прамысловасці, суднабудавання.
 
Сісак - горад-курорт з вялікай колькасцю мінеральных крыніц з тэмпературай ад 42 да 54 °C. Недалёка ад горада ўздоўж левага берага ракі Сава размяшчаецца прыродны парк Лоньска поле (Lonjsko polje).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Харватыі
Ласла I Святы

**Ласла I Святы** (, , , ; 1046-) — венгерскі кароль з дынастыі Арпадаў з 25 красавіка 1077 года па 29 ліпеня 1095 г, адзін з самых вядомых і ўшанаваных каралёў краіны. Прылічаны да ліку святых 27 чэрвеня 1192 г. У 1091—1095 гадах — фактычны кіраўнік большай часткі Харватыі.

## Спасылкі 
* Каталіцкая энцыклапедыя. Святы Ласла 

Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Святыя Венгрыі
Катэгорыя:Кананізаваныя манархі
Катэгорыя:Арпады
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XI стагоддзя
Вараждзін

**Вараждзін** (, , , ) — горад на паўночным захадзе Харватыі. Размешчаны за 81 км на поўнач ад Заграба, на рацэ Драва. Адміністрацыйны цэнтр Вараждзінскай жупаніі. Паводле даных на 2011 год насельніцтва горада складае ; паводле даных на 2001 год яно налічвала .

## Гісторыя 
Археалагічныя раскопкі даказваюць, што паселішча існавала тут яшчэ ў часы рымлян. Першая пісьмовая згадка пра горад адносіцца да 1181 года. У 1209 годзе харвацка-венгерскі кароль Андраш II дае Вараждзіну — першаму гораду ў Харватыі — грамату вольнага каралеўскага горада.
 
У 1756—1776 гадах у часы Марыі Тэрэзіі з’яўляўся сталіцай Харватыі. У гэты час пабудаваны шматлікія палацы, якія захаваліся да нашага часу і якія даюць права гораду называцца «музеем барока пад адкрытым небам». У 1776 годзе горад у пажары згарэў практычна дашчэнту. Сталіца была перанесена ў Заграб.

## Эканоміка 
У цяперашні час Вараждзін — буйны культурны і прамысловы цэнтр Харватыі. Тут размешчаны буйны малаказавод «Віндыя», вядомая тэкстыльная фабрыка «Вартэкс», якая дала назву і аднайменнай футбольнай камандзе першай лігі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ватраслаў Ягіч (1832—1923) — харвацкі славіст.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Харватыі
Войцех Кучак

**Войцех Кучак** (; , ) — польскі празаік, паэт, сцэнарыст, кінакрытык, спелеолаг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Гожаве, дзе жыве і сёння. Скончыў III Ліцэй імя Стэфана Баторыя ў Гожаве, да гэтага наведваў І Ліцэй імя Юльюша Славацкага, з якога быў выключаны. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Сілезскім універсітэце (Катавіцы), пазней абараніў доктарскую дысертацыю па фільмазнаўстве ў Ягелонскім універсітэце ў Кракаве.

Працаваў у перыядычных выданнях Tygodnik powszechny, Res Publika Nowa, Kino.

## Творчасць 
Спачатку займаўся перадусім паэтычнай творчасцю і навелістыкай. Як паэт у 1990-я быў звязаны з сілезскай паэтычнай групай Na Dziko, дэбютаваў зборнікам вершаў «Самавітыя аповеды» (Opowieści samowite, 1996), аднак у хуткім часе аддаў перавагу пісанню прозы. Ужо два першыя зборнікі апавяданняў — «Пачутыя аповеды» (Opowieści słychane, 1999) і «Шкілетніцы» (Szkieleciarki, 2002) — прынеслі Кучаку прызнанне крытыкі і цікавасць чытачоў, а таксама тытул аднаго з найбольш перспектыўных аўтараў маладога пакалення. У апавяданнях Кучака з першых двух зборнікаў высока ацэньвалася перадусім майстэрскае карыстанне мовай, зварот да стылізацыі, «моўны слых», які дазволіў аўтару свабодна чэрпаць з розных пластоў мовы, інтэртэкстуальнасць і стройнасць кампазіцыі — усе гэтыя рысы даюць падставу параўноўваць апавяданні Кучака з празаічнай творчасцю Вітальда Гамбровіча. Ужо ў гэтых апавяданнях Кучак выразна акрэсліў кола тэмаў, якія будуць цікавіць яго па сённяшні дзень: пісьменнік ахвотна парушае бытавыя і грамадскія табу, пішучы пра гвалт у сям’і і разнастайныя траўмы, якія нараджаюцца ў адносінах паміж мужчынам і жанчынай, пра пакуты персанажаў, якія не могуць прыйсці да згоды са светам і з самімі сабой. Так, напрыклад, тэма траўматычных стасункаў паміж бацькам і сынам закранаецца ў найлепшай, на думку крытыкаў, кнізе Кучака — рамане «Поскудзь» (Gnój, 2003), за які пісьменнік атрымаў узнагароду часопіса Polityka (Paszport Polityki, 2003), літаратурную прэмію Nike (2004) і прэмію «Кракаўская кніга месяца» (сакавік 2004). У наступным зборніку пад назвай «Зданягляд» (Widmokrąg, 2004), раманах «Соннасць» (Senność, 2008) і «Змовы. Прыгоды ў Татрах» (Spiski. Przygody tatrzańskie, 2010) Кучак адыходзіць ад стылізацыі і інтэртэкстуальнасці, але не змяняе звыклага для сябе кола пытанняў.

Важнае месца ў творчым даробку Войцеха Кучака займаюць кінасцэнарыі, якія пісьменнік стварае на аснове сваёй прозы. Аўтар напісаў сцэнарыі да фільмаў «Палосы» (Pręgi, 2004, Гран-пры на Фестывалі польскіх мастацкіх фільмаў) і «Соннасць» (2008) — у абодвух выпадках у рэжысуры Магдалены Пекаж. Кучок не толькі бярэ ўдзел у стварэнні фільмаў, але і піша эсэ пра кінематограф: «Гэтае пякельнае кіно» (To piekielne kino, 2006) і «Май праекцыі» (Moje projekcje, 2009).

Акрамя кінематографа Войцех Кучак паспяхова супрацоўнічае з тэатрам: яго монадрама «Доктар Хаўст» (рэжысёр Магдалена Пекаж, прэм’ера адбылася ў 2005 годзе) у выкананні Міхала Жаброўскага гралася больш за 100 разоў у варшаўскім Тэатры Studio і на іншых польскіх сцэнах.

## Спасылкі 
* Трыццаць тры пытанні

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Мікалай Іванавіч Пазняк

**Мікалай Іванавіч Пазняк** (нар. ; г.п. Іўе, Гродзенская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне афтальмалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1990), прафесар. 

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1974), дзе і працаваў у 1979—1991 гадах. З 1993 года ў Медыцынскім цэнтры Мінскага трактарнага завода (загадчык аддзялення). Навуковыя працы па этыялогіі, патагенезе, лячэнні і прафілактыцы катаракты, глаўкомы, блізарукасці, дыстрафіі сятчаткі і захворванняў зрокавага нерва.

Аўтар васьмі патэнтаў і навуковых вынаходніцтваў у афтальмалогіі.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2000, у сааўтарстве) — *за цыкл прац «Механізмы развіцця, метады і сродкі лячэння глаўкомы, катаракты, фотапашкоджанняў сятчаткі вока»*.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Афтальмолагі Беларусі
Вальдэмар Ільіч Калінін

**Вальдэмар Ільіч Калінін** (нар. ; Віцебск) — цыганска-беларускі паэт, перакладчык, грамадскі дзеяч, віцэ-прэзідэнт Рады цыганоў Брытаніі, скарбнік беларускіх арганізацый («Belarus Trust Office» і «Згуртаванне беларусаў Вялікай Брытаніі»).

## Біяграфія 
У 1964 скончыў сярэднюю школу № 2, з'ехаў у Расію ў Цвер, паступіў у Калінінскі педагагічны інстытут. Атрымаў дыплом настаўніка англійскай мовы, працаваў у г. Вышні Валачок. У 1969 годзе быў прызваны ў армію ў дэсантную роту, у 1970 быў дэмабілізаваны і вярнуўся на Беларусь.
 
Працаваў настаўнікам англійскай і нямецкай моў, перакладаў літаратуру. У 1972 годзе пачаў працаваць метадыстам, а пазней загадчыкам кабінету замежных моў у Віцебскім абласным інстытуце ўдасканалення настаўнікаў да 1991 года. Адначасова навучаўся ў Санкт-Пецярбургу «Інстытуце агульнай адукацыі дарослых Акадэміі педагагічных навук». У 1993 годзе выехаў працаваць у г. Лондан. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з мая 2008 года.

Першы верш быў надрукаваны ў газеце «Піянер Беларусі» ў 1957 годзе. Піша на цыганскай, беларускай і англійскай мовах. Пераклаў Біблію на цыганскую мову.

## Творы 
* «Новы Запавет. Псалмы. Прытчы». 2002
* «Загадки балтийских цыган»
* «Сны цыганоў», Віцебск, (вершы на цыганскай, беларускай, румынскай і англійскай мовах)

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Цыганы
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Цыганскамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі  на цыганскую мову
Клаус Элсбергс

**Клаус Элсбергс** (; , Рыга — , Юрмала) — латышскі паэт і перакладчык.

## Біяграфія 
Сын паэтэсы Візмы Бэлшавіцы. Вывучаў французскую філалогію ў Латвійскім дзяржаўным універсітэце (1977—1982), працаваў у выдавецтве *Liesma* («Полымя») і часопісе *Avots* («Крыніца»). Яго вершы пачалі з’яўляцца ў друку з 1978 года, і пры жыцці пісьменніка выйшлі два зборнікі яго паэзіі. Яшчэ адзін быў надрукаваны пасля смерці.

Але на радзіме Элсбергс вядомы не толькі як выбітны паэт, але як і выдатны перакладчык з французскай, англійскай і рускай моваў. Сярод яго перакладчыцкіх здабыткаў — паэзія Гіёма Апалінера, Поля Элюара, Луі Арагона і раман «Бойня нумар 5» Курта Вонегута.

Памёр Клаус Элсбергс у Юрмале пры нявысветленых абставінах.

У 1987 годзе ў Латвіі была заснаваная літаратурная прэмія яго імя за найлепшую дэбютную кнігу.

## Бібліяграфія 
* *Pagaidīsim ausaino.* (1981)
* *Bēdas uz nebēdu.* (1986)
* *Velci, tēti.* (1989)

## Літаратура 
* Bibliogrāfija // Elsbergs K. Tīkami rosīgi šļaksti. — Rīga: Enigma, 2000. — 285.—323.lpp. (Informācija par Klāva Elsberga, kā arī viņam veltītām publikācijām.)

## Спасылкі 
* Мой свет у сумётах тоне. Вершы
* Кароткая біяграфія
* Кароткая біяграфія

Катэгорыя:Пісьменнікі Латвіі
Катэгорыя:Паэты Латвіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Латвіі
Катэгорыя:Латышскамоўныя паэты
Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на латышскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі на латышскую мову
Венеты (кельты)

**Венеты** ()  — старажытнае кельцкае насельніцтва Арморыкі, адзін з гальскіх народаў. 

## Гісторыя
Венеты ўзгадваліся рымлянамі як адзін з народаў Галіі, што насяляў поўдзень сучаснай Брэтані. Яны актыўна займаліся мараходствам, гандлявалі з брытамі і жыхарамі Іберыі. У 57 г. да н. э. венеты былі падпарадкаваны Цэзарам. У 56 г. да н. э. венеты паўсталі і захапілі ў палон некалькі рымлян. Цэзар распачаў супраць іх ваенную кампанію, якая суправаджалася аблогай прыморскіх крэпасцяў. Для канчатковай перамогі рымляне былі вымушаны знішчыць ваенны флот галаў. Значная частка венетаў загінула або трапіла ў палон. 

У IV - V стст. рэшткі венетаў былі асіміляваны брытамі і такім чынам сталі продкамі сучасных паўднёвых брэтонцаў.
 
Старажытны географ і гісторык Страбон лічыў венетаў Арморыкі сваякамі венетаў Адрыятыкі, аднак яго гіпотэза не падцвярджаецца сучаснымі даследаваннямі.

## Тапаніміка
Ад наймення венетаў паходзіць назва горада Вен () у Францыі.

## Спасылкі 
* Gaul’s Realm of Armorica
* Kings of the Bretons (Vannetais / Britanni / Brittany)

Катэгорыя:Кельцкія плямёны
Катэгорыя:Дагістарычная Францыя
Катэгорыя:Старажытныя народы
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Катэгорыя:Плямёны Галіі
Буракі

**Буракі** (*Beta*) — род кветкавых раслін падсямейства лебядовых.

## Апісанне 
Адна-, двух- і шматгадовыя травяністыя расліны.

## Арэал 
Адрозніваецца 6 відаў (па іншых звестках 15). Пашыраны ў Заходняй Еўропе, Міжземнамор’і, Заходняй Азіі, Індыі, вырошчваюць таксама ў Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы, Паўночнай Афрыцы, Аўстраліі. У культуры буракі звычайныя караняплодныя, да якіх належаць групы разнавіднасцей цукровых, сталовых і кармавых буракоў.

## Значэнне 
Пачалі спажываць карані буракоў у III—I ст. да н.э. У канцы XII ст. з’явіліся ў культуры кармавыя формы, у XVIII—XIX ст. — цукровыя. На Беларусі буракі ў культуры з 1830-х гадоў. На бураках паразітуе .

## Літаратура 
*