open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іда (мова)

**Іда** (Ido) — штучная мова, створаная Луі Куцюра і Луі дэ Бафронам у 1907 годзе, як рэфармаваны эсперанта.

## Гістарычнае развіццё 
Гэты моўны праект з’явіўся ў выніку намера шматлікіх эсперантыстаў палепшыць сваю мову. Шмат хто лічыў, што недастатковая дасканаласць эсперанта тармозіць яго распаўсюджанне. Вынікам з’яўлення іда быў раскол міжнароднага руха эсперантыстаў. Праект новай мовы прыцягнуў да сябе большай часткай лінгвістаў. Ідысты доўгі час праводзілі шматлікія рэформы сваёй мовы — галоўным чынам такія, што тычыліся структуры, граматыкі, слоўніка — з-за чаго мова страціла вялікую колькасць прыхільнікаў.
Пасля Другой сусветнай вайны мова стабілізавалася, але рух, звязаны з ёй, прыйшоў у заняпад. Але арганізаваны рух ідыстаў існуе і ў наш час, дзякуючы сеціву і некалькім энтузіястам.

## Асаблівасці мовы 
У іда было ўнесена шмат змен на ўсіх узроўнях мовы: фанетыкі і арфаграфіі, марфалогіі, лексікі, сінтаксіса. Але самымі значнымі з’яўляюцца фанетыка-арфаграфічныя і марфалагічныя змены.
З алфавіта былі выдалены літары з дыякрытычнымі сімваламі, з мэтай прыблізіцца да класічнага лацінскага алфавіта. Месца націска пры чытанні напісанага тэксту ў іда амаль не змянілася ў параўнанні з эсперанта — на перадапошнім складзе, за выключэннем інфінітыва, дзе націск ставіцца на апошнім складзе. У арфаграфіі была спроба наблізіцца да нейкіх традыцыйных заходнееўрапейскіх (у першую чаргу раманскіх моў).
Была зменена большая частка слоў: з аднаго боку словы прыводзіліся ў больш «натуральны» выгляд (часцей проста графічна), з другога боку, словы наадварот спрашчаліся, каб «палегчыць» вымаўленне, што часам рабіла іх нераспазнавальнымі.
Але асноўная праца стваральнікаў іда была накіравана на выпраўленне эсперанцкай сістэмы словаўтварэння. У эсперанта корань звычайна звязаны з пэўнай часткай мовы, што ўплывае на спосабы і формы словаўтварэння ад дадзенага корня. У іда корань не адносіцца да якой небудзь часткі мовы, што тэарэтычна павінна было пазбавіць навучэнца ад запамінання таго, ад якога корня патрэбна ствараць вытворныя словы. Але разам з тым у іда была ўведзена раманская сістэма ўтварэння імён дзеяння і імён дзеяча, у выніку чаго сувязь каранёў і частак мовы фактычна захавалася.

## Гісторыя ўзаемаадносін іда і эсперанта 
Першапачаткова іда нанёс значную шкоду эсперантысцкаму руху. Да іда перайшлі да 10 % эсперантыстаў, але асноўная маса засталася вернай эсперанта. Між тым, і сярод ідыстаў узніклі рознагалоссі паміж «кансерватарамі» і прыхільнікамі далейшых рэформ. Некаторыя выдатныя рэфарматары стварылі свае праекты штучных моў: эсперанціда, навіяль і іншыя, але яны не атрымалі значнай колькасці прыхільнікаў. Колькасць прыхільнікаў іда з другой паловы 20-га стагоддзя невялікая, але ў пачатку дваццаць першага стагоддзя адбылося некаторае яе павелічэнне, галоўным чынам, у Заходняй Еўропе. З іда ў эсперанта перайшлі некаторыя суфіксы, словы і выразы.

## Гл. таксама 
* Параўнанне эсперанта і іда
* Вікіпедыя на мове іда

## Спасылкі 
* Штучная мова іда

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Эсперантоіды
Катэгорыя:Міжнародныя дапаможныя мовы
Еўрапейскі маршрут E26

**E26** — аўтамабільная дарога еўрапейскай маршрутнай сеткі катэгорыі А ў Германіі, якая злучае Берлін і Гамбург. 

## Маршрут 
thumb|left|200px
Агульная працягласць складае 283 км. Асноўныя гарады на трасе: Гамбург, Мёльн, Людвігслуст, Вітштак, Найрупін, Берлін. 

 звязаны з наступнымі маршрутамі:

## Спасылкі 
* Карта еўрапейскіх маршрутаў
* International E-road network
* European Agreement on Main International Traffic Arteries (AGR) 14 mars 2008

Катэгорыя:Еўрапейскія маршруты
Катэгорыя:Дарогі Германіі
Штат

**Штат** (ад  «дзяржава») — у шэрагу федэратыўных дзяржаў назва адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак, якія маюць пэўны ўзровень суверэнітэту. Прававы і юрыдычны статус штата, а таксама аб'ём і ўзровень кампетэнцыі яго ўладаў вызначаюцца канстытуцыяй саюза. Акрамя таго, у некаторых краінах штаты маюць уласныя канстытуцыі.

На чале штата стаіць губернатар, які абіраецца насельніцтвам ці прызначаны як глава дзяржавы-члена федэратыўнай дзяржавы ці як глава адміністрацыйнай адзінкі ўнітарнай дзяржавы.

Кожны штат мае сваіх прадстаўнікоў у верхняй палаце парламента краіны, іх колькасць вызначаецца заканадаўствам — яно можа залежаць ад колькасці насельніцтва штата (Індыя), або кожны штат мае аднолькавую колькасць прадстаўнікоў у парламенце (ЗША, Бразілія).

## Спіс дзяржаў, у складзе якіх маюцца штаты 
Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Бароўскі

**Бароўскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Бароўскі (1877—1939) — рускі генерал, удзельнік Першай сусветнай і Грамадзянскай войнаў.
* Андрэй Бароўскі (1873—1945) — кіраўнік дыпламатычнай місіі БНР у Берліне.
* Антон Бароўскі (нар. 1994) — беларускі гандбаліст.
* Барыс Анатольевіч Бароўскі (Бараўскі) (1851—1952) — беларускі ўрач.
* Барыс Венядзіктавіч Бароўскі (нар. 1947) — беларускі хімік, гісторык.
* Браніслаў Адольфавіч Бароўскі (1913—2000) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Ісаак Юльевіч Бароўскі (1921—1991) — беларускі савецкі мастак.
* Лявон Бароўскі (1784—1846) — літаратуразнавец, філолаг, гісторык і тэарэтык літаратуры, педагог і публіцыст.
* Міхал Бароўскі (1736—1795) — каталіцкі дзеяч, педагог-езуіт.
* Сяргей Уладзіміравіч Бароўскі (нар. 1956) — беларускі футбаліст і трэнер.
* Тадэвуш Бароўскі (1922—1951) — польскі паэт, празаік і публіцыст.
* Яўген Уласавіч Бароўскі (1925—2019) — савецкі вучоны-ўрач.

## Гл. таксама 
* Баброўскі
Спіс краін паводле колькасці самагубстваў

thumb|Колькасць самагубстваў на 100&nbsp;000 чалавек у 2004.



**Спіс краін па колькасці самагубстваў** заснаваны на даных Сусветнай арганізацыі аховы здароўя і сартаваны па агульнай колькаці афіцыйна зафіксаваных самагубстваў. Даныя па мужчынам і жанчынам разлічаны адносна (гэта значыць колькасць самагубстваў мужчын да агульнага ліку мужчын), бо суадосіны палоў змяняюцца ад краіны да краіны. Слупок **Год** вызначае апошнія пэўныя даныя па кожнай краіне.

## Спіс краін па колькасці самагубстваў 
Катэгорыя:Дэмаграфія
Катэгорыя:Самагубства
Катэгорыя:Сацыяльныя праблемы
Самагубствы
Хендэрсан (востраў)

**Хендэрсан** (англ. *Henderson*) — востраў на поўдні Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад брытанскай заморскай тэрыторыі астравы Піткэрн. Плошча сушы — 37,3 км².

## Гісторыя 
У XII—XV стст. на Хендэрсане жылі палінезійцы. Аднак яны пакінулі востраў па невядомых прычынах да прыходу еўрапейцаў. 29 студзеня 1606 г. ён быў адкрыты іспанскім мараплаўцам П. Ф. дэ Кірасам. 17 студзеня 1819 г. паўторна адкрыты брытанскай экспедыцыяй і названы ў гонар капітана карабля.

У 1902 г. анэксаваны Вялікабрытаніяй.

У XIX—XX стст. наведваўся жыхарамі Піткэрна, якія нарыхтоўвалі тут драўніну. У 1957 г. на востраве 2 месяцы жыў 27-гадовы амерыканец разам са сваёй свойскай малпай.

У 1988 г. быў уключаны ў спіс сусветнай спадчыны.

Зараз Хендэрсан ненаселены.

## Прырода і геаграфія 
Востраў мае каралавае паходжанне. Ён уяўляе сабою вапняковае плато, якое ў сваю чаргу знаходзіцца на вулканічным падняцці. Найвышэйшая кропка — усяго 15 м над узроўнем мора. Востраў атачае кола жывога каралавага рыфа, які выглядае не звычайна, паколькі паверхня рыфа выглядае роўна. Пераважаюць каралы родаў *Pocillopora* і *Millepora*. Скрозь рыф вядуць усяго толькі два каналы.

Ва ўнутранай частцы вострава сустракаюцца карставыя пячоры, у якіх у дажджлівы сезон запасіцца прэсная вада. Гэта адзіная крыніца пітной вады на востраве. У адной з пячор былі зроблены археалагічныя знаходкі, якія сведчылі аб прысутнасці ў мінулым палінезійцаў.

Пасля заняпаду палінезійскага паселішча перш. пал. II тыс. н. э. прырода Хендэрсана амаль не была кранута або зменена чалавекам.

Флора прадстаўлена 63 вышэйшымі раслінамі, 20 мохападобнымі, 30 лішайнікамі. На паверхні плато пераважаюць хмызнякі і лясы з дрэва *Pisonia Grandis*, кроны якіх дасягаюць 10 м. Некаторыя дрэвы растуць амаль гарызантальна, абвітыя ліянамі. Шмат эндэмічных раслін. Акрамя таго, чалавекам былі завезены какосы, апельсіны, лайм і інш.

Тут гняздуюцца 7 відаў рэдкіх птушак, яшчэ столькі ж залятаюць часова. Знойдзена некалькі відаў бесхрыбетных, у тым ліку эндэмікаў. Так, у 1986 г. на Хендэрсане быў знойдзены новы від бражніка. На ўзбярэжжы шмат какосавых крабаў, сустракаюцца марскія чарапахі, крэветкі і г. д. Адзіны від сысуноў — палінезійскі пацук.

Востраў уваходзіць у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Галерэя 

Image:Henderson-north.jpg|Знешні выгляд
Image: Henderson01 AKK.jpg|Узбярэжжа
Image:Henderson.JPG|Тыповая флора
Image:ViniStepheniGronvold.jpg|*Vini stepheni* - эндэмік Хендэрсана

## Спасылкі 
* Сайт вострава Хендэрсан 
* Хендэрсан на сайце ЮНЕСКА

Катэгорыя:Астравы Піткэрн
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Тэрыторыі, важныя для птушак
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Зборная Гаіці па футболе

**Зборная Гаіці па футболе** — нацыянальная футбольная зборная, якая прадстаўляе Гаіці на міжнародных матчах па футболе. Кантралюецца Гаіцянскай федэрацыяй футбола. Адна з найслабых зборных зоны КАНКАКАФ. Нягледзячы на гэта, яна змагла згуляць на чэмпіянаце свету 1974 года, а ў 2007 годзе атрымала перамогу на Карыбскім кубку і аўтаматычна прайшла ў фінальную частку Залатога кубка КАНКАКАФ.

## Чэмпіянат свету 
* 1930 — *не ўдзельнічала*
* 1934 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1938 — *не ўдзельнічала*
* 1950 — *не ўдзельнічала*
* 1954 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1958—1966 — *не ўдзельнічала*
* 1970 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1974 — першы групавы этап
* 1978—1986 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1990 — *не ўдзельнічала*
* 1994—2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Чэмпіянат нацый / Залаты кубак КАНКАКАФ 
* 1963 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1965 — 6-е месца
* 1967 — 5-е месца
* 1969 — дыскваліфікавана
* 1971 — 2-е месца
* 1973 — **Чэмпіён**
* 1977 — 2-е месца
* 1981 — 6-е месца
* 1985 — групавы этап
* 1989 — *не ўдзельнічала*
* 1991 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1993 — *не ўдзельнічала*
* 1996 — *не ўдзельнічала*
* 1998 — *знялася з турніру*
* 2000 — групавы этап
* 2002 — 1/4 фінала
* 2003 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2005 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2007 — групавы этап
* 2009 — 1/4 фінала
* 2011 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2013 — групавы этап
* 2015 — 1/4 фінала
* 2017 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2019 — Паўфінал
* 2021 — групавы этап

## Спасылкі 
* Зборная Гаіці на сайце ФІФА
Зборная Нікарагуа па футболе

**Зборная Нікарагуа па футболе** — прадстаўляе Нікарагуа на міжнародных футбольных турнірах і ў таварыскіх матчах. Кантралюецца Федэрацыяй футбола Нікарагуа. З’яўляецца членам ФІФА (з 1950 года), КАНКАКАФ (з 1968 года) і УНКАФ.

## Гісторыя 
Зборная Нікарагуа з’яўляецца адной з найслабых зборных Цэнтральнай Амерыкі разам з Белізам. «Сіне-белыя» ні разу не ўдзельнічалі ў чэмпіянаце свету, а адзіным іх дасягненнем з’яўляецца ўдзел у фінальнай частцы Залатога кубка КАНКАКАФ у 2009 годзе, дзе яны занялі апошняе месца ў сваёй групе, саступіўшы зборным Панамы, Гвадэлупы і Мексікі з агульным лікам 0:8. У 2017 і 2019 Нікарагуа зноў трапляла ў фінальную частку Залатога кубка КАНКАКАФ і абодва разы тройчы саступала на групавым этапе.

## Чэмпіянат свету 
* 1930 — 1990 — *не ўдзельнічала*
* 1994 — 2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Залаты кубак КАНКАКАФ 
; Чэмпіянат нацый КАНКАКАФ
* 1963 — першы раўнд
* 1965 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1967 — 6 месца
* 1969 — *не ўдзельнічала*
* 1971 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1973 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1977 — 1989 — *не ўдзельнічала*
; Залаты кубак КАНКАКАФ
* 1991 — 2007 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2009 — групавы этап
* 2011 — 2015 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2017 — групавы этап
* 2019 — групавы этап

## Цэнтральнаамерыканскі кубак 
; Кубак нацый Цэнтральнай Амерыкі
* 1991 — 1995 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1997 — першы раўнд
* 1999 — першы раўнд
* 2001 — першы раўнд
* 2003 — 6 месца
* 2005 — групавы этап
* 2007 — 6 месца
* 2009 — 5 месца
; Цэнтральнаамерыканскі кубак
* 2011 — 6 месца
* 2013 — групавы этап
* 2014 — 6 месца
* 2017 — 5 месца

## Спасылкі 
* Статыстыка на сайце ФІФА 
* Статыстыка выступаў зборнай на сайце RSSSF.com

Катэгорыя:Футбол у Нікарагуа
Нікарагуа
Еўрапейскі маршрут E27

**Еўрапейскі маршрут Е27** — еўрапейскі аўтамабільны маршрут катэгорыі А, які злучае гарады Бельфор (Францыя) і Аоста (Італія). Даўжыня маршруту — 328 км.

## Гарады, праз якія праходзіць маршрут 
Маршрут Е27 праходзіць праз 3 еўрапейскія краіны:

* : Бельфор — Бермон — Дэль —
* : Корнал — Муцье — Таван — Біль — Ліс — Уртэнен-Шэнбюль — Берн — Вевэ — Мантро — тунэль пад Вялікім Сен-Бернарам —
* : Аоста

Е27 звязаны з маршрутамі

* E60
* E25
* E62

## Гл. таксама 
* Спіс еўрапейскіх аўтамабільных маршрутаў

## Спасылкі 
* Карта еўрапейскіх маршрутаў
* International E-road network
* European Agreement on Main International Traffic Arteries (AGR) 14 mars 2008

Катэгорыя:Еўрапейскія маршруты
Катэгорыя:Дарогі Італіі
Катэгорыя:Дарогі Францыі
Катэгорыя:Дарогі Швейцарыі
Спіс краін паводле ІРЧП

400px|thumb|Карта свету паводле ІРЧП, 2011.
[thumb|right|400px|Карта свету паводле [ІРЧП (2011).
]]
**Cпіс краін паводле індэксу развіцця чалавечага патэнцыялу**, уключаны ў Справаздачу аб развіцці чалавечага патэнцыялу 2011 з Праграмы развіцця ААН, складзены на аснове ацэнкавых даных 2011 года і апублікаваны 2 лістапада 2011 г. Спіс ахоплівае 185 краін-членаў ААН з 193, а таксама Ганконг (Кітай) і Палесцінскія тэрыторыі. 8 краін — членаў ААН не ўключаны з-за недахопу даных. Індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу (ІРЧП) з'яўляецца комплексным параўнальным паказчыкам чаканай працягласці жыцця, пісьменнасці, адукацыі і ўзроўня жыцця для краін ва ўсім свеце. Гэты індэкс выкарыстоўваецца для выяўлення адрозненняў паміж развітымі, краін у стадыі развіцця і недастаткова развітымі краінамі, а таксама для ацэнкі ўздзеяння эканамічнай палітыкі на якасць жыцця. Індэкс быў распрацаваны ў 1990 годзе пакістанскім эканамістам Махбубам уль-Хакам і індыйскім эканамістам Амарт'яй Сенам. У 2010 годзе тэхналогія разліку індэксу была трохі зменена.

Краіны падзяляюцца на чатыры вялікія катэгорыі зыходзячы з іх ІРЧП:
**вельмі высокі**,
**высокі**, **сярэдні** і **нізкі** узровень развіцця чалавечага патэнцыялу.

### Вельмі высокі ІРЧП 
### Высокі ІРЧП 
### Сярэдні ІРЧП 
### Нізкі ІРЧП 
## ІРЧП паводле краін і кантынентаў 
### Азія і Акіянія 
**10 самых высокіх ІРЧП**

**10 самых нізкіх ІРЧП**

### Амерыка 
**10 самых высокіх ІРЧП**

**10 самых нізкіх ІРЧП**

### Афрыка 
**10 самых высокіх ІРЧП**

**10 самых нізкіх ІРЧП**

### Еўропа 
**10 самых высокіх ІРЧП**

**10 самых нізкіх ІРЧП**

## ІРЧП паводле рэгіёнаў і груп 
## Краіны, якія адсутнічаюць у справаздачы 
## Гл. таксама 
* Спіс краін паводле чаканай працягласці жыцця

## Спасылкі 
* 
* Архіў папярэдніх справаздач. 

Чалавечы патэнцыял
Катэгорыя:Спісы:ААН
Спіс краін паводле ВУП (намінал)

[thumb|200px|Карта свету па аб’ёмах намінальнага ВУП і ВУП паводле [Парытэт пакупніцкай здольнасці|ППЗ, паводле ацэнак ЦРУ за 2008 год.]]
 
[thumb|left|200px|Дзесяць найбуйнейшых эканомік свету ў 2010 годзе ў намінальным выразе па даных [Міжнародны валютны фонд|МВФ.]]
**Спіс краін паводле намінальнага (абсалютнага) значэння валавага ўнутранага прадукта** ў доларавым выразе, падлічаным з дапамогай рыначнага або ўстаноўленага ўладамі абменнага курсу.

Прыведзены ацэнкі трох арганізацый: Міжнароднага валютнага фонду, Сусветнага банка і Сусветнай кнігі фактаў (ЦРУ).

## Гл. таксама 
* Спіс краін паводле ВУП (ППЗ)
* Спіс краін паводле ВУП (намінал) на душу насельніцтва

## Заўвагі 
## Крыніцы 
ВУП
Спіс краін паводле ВУП

* Спіс краін паводле ВУП (намінал) 
* Спіс краін паводле ВУП (ППЗ) — даляравая адзнака ВУП, атрыманая ў выніку падліку па парытэце пакупной здольнасці (ППЗ)
* Спіс краін паводле ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва
* Спіс краін паводле ВУП (ППЗ) у будучыні па адзнацы МВФ у разліку на душу насельніцтва

## Спіс краін паводле ВУП па гадах 
* Спіс краін паводле ВУП, МВФ, 2004
* Спіс краін паводле ВУП, Сусветны банк, 2004
* Спіс краін паводле ВУП, ЦРУ, 2005
* Спіс краін паводле ВУП з улікам доўгу, 2008
Гімн Грузіі

**Тавісуплэба** (, «Свабода») — дзяржаўны гімн Грузіі, адзін з галоўных дзяржаўных сімвалаў Грузіі, нароўні са сцягам і гербам, з красавіка 2004 пасля бяскроўнай «рэвалюцыі руж», у выніку якой улада перайшла ад Эдуарда Шэварнадзэ да Міхаіла Саакашвілі. Музыка ўзята з дзвюх опер Захарыя Паліяшвілі (1871—1933) — «Даісі» («Змярканне») і «Абесалом і Этэры», аўтар тэксту — сучасны грузінскі паэт Давід Маградзэ, які выкарыстаў цытаты з вершаў грузінскіх паэтаў-класікаў — Акакія Цэрэтэлі, Грыгола Арбеліяні і Галактыёна Табідзэ.

## Гісторыя 
Новы грузінскі гімн быў зацверджаны парламентам Грузіі 20-га мая 2004 года, праз пяць месяцаў пасля адстаўкі прэзідэнта Эдуарда Шэварнадзэ, былога міністра замежных спраў у апошнім савецкім урадзе. Адпаведны законапраект быў вынесены на першае пленарнае пасяджэнне шостай сесіі парламента краіны 22 красавіка 2004 года Георгіем Габашвілі, міністрам культуры ва ўрадзе Саакашвілі.

Да таго афіцыйным гімнам краіны з’яўляўся гімн «Слаўся, блаславенная небам» (), які выкарыстоўваўся ў Дэмакратычнай Грузінскай Рэспубліцы 1918 — 1921-га гадоў і потым — з 1990 да 2004 у постсавецкай Рэспубліцы Грузія.

Новы гімн хутка набыў папулярнасць дзякуючы сваёй лірыцы, якая была значна прасцейшай за ў нечым архаічныя ды цяжкія да запамінання словы яго папярэдніка.

## Тэкст гімна 
## Гл. таксама 
* Сцяг Грузіі
* Герб Грузіі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Музыка гімна (без слоў)

Грузія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Грузіі
Гімн Аландскіх астравоў

**Гімн Аландскіх астравоў** або **Песня аландцаў** ( ) — нацыянальны гімн Аландскіх астравоў, аўтаномнай правінцыі Фінляндыі. Зацверджаны ў 1922 годзе.

Тэкст гімна быў напісаны ў 1922 годзе Юнам Грандэлем, а музыка — Юханам Фрыдальфам Хагфарсам.

## Арыгінальны тэкст гімна 
## Спасылкі 
* Гімн на сайце nationalanthems.info

## Гл. таксама 
* Гімн Фінляндыі
* Гімн Швецыі

Катэгорыя:Аландскія астравы
Аландскія астравы
Катэгорыя:Песні Фінляндыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1922 годзе
Гімн Джэрсі

**Мая Нармандыя** () — напаўафіцыйны гімн Джэрсі, кароннага ўладання Вялікабрытаніі, таму на афіцыйных мерапрыемствах замяняецца гімнам «Божа, беражы каралеву». Напісаны Фрэдэрыкам Бера.

У 2008 на Джэрсі прайшоў конкурс на новы гімн, у якім перамогу атрымала песня «Астраўны дом» Жэрара Лефёўра.

Таксама песня выкарыстоўваецца як гімн Нармандыі.

## Арыгінальны французскі тэкст гімна 
: *Quand tout renaît à l’espérance,*
: *Et que l’hiver fuit loin de nous,*
: *Sous le beau ciel de notre France,*
: *Quand le soleil revient plus doux,*
: *Quand la nature est reverdie,*
: *Quand l’hirondelle est de retour,*
: *J’aime à revoir ma Normandie,*
: *C’est le pays qui m’a donné le jour.*

: *J’ai vu les champs de l’Helvétie,*
: *Et ses chalets et ses glaciers,*
: *J’ai vu le ciel de l’Italie,*
: *Et Venise et ses gondeliers.*
: *En saluant chaque patrie,*
: *Je me disais aucun séjour*
: *N’est plus beau que ma Normandie,*
: *C’est le pays qui m’a donné le jour.*

: *Il est un âge dans la vie,*
: *Où chaque rêve doit finir,*
: ''Un âge ou l'âme recueillie*
: *A besoin de se souvenir.*
: *Lorsque ma muse refroidie*
: *Vers le passé fera retour,*
: *J’irai revoir ma Normandie,*
: *C’est le pays qui m’a donné le jour.''

## Спасылкі 
* Старонка гімна на сайце nationalanthems.info
* mp3-версія гімна 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Джэрсі
Джэрсі
Катэгорыя:Песні 1835 года
Гімн Вострава Мэн

**Нацыянальны гімн вострава Мэн** () быў напісаны Уільямам Генры Джылем і перакладзены на мэнскую мову Джонам Нінам. Мелодыя гімна заснавана на традыцыйнай мэнскай песні *Марш Майлчэрэйна*.

Гімн быў упершыню выкананы 21 сакавіка 1907 і зацверджаны Тынвальдам 22 студзеня 2003, а ранейшы гімн «Божа, беражы Караля» стаў выконвацца ў прысутнасці членаў каралеўскай сям’і або лейтэнант-губернатара. Звычайна выконваюцца толькі першая і апошняя строфы.

## Арыгінальны тэкст гімна 
Катэгорыя:Востраў Мэн
Востраў Мэн
Катэгорыя:Песні 1907 года
Макуоры

**Макуоры** () — востраў у паўднёвай частцы Ціхага акіяна (каля 1,5 тыс. км на паўднёвы ўсход ад Тасманіі). На востраве знаходзіцца самая паўднёвая кропка валоданняў Аўстраліі. Плошча — 128 км².

## Гісторыя 
Востраў адкрыты 11 ліпеня 1810 г. аўстралійскімі кітабоямі. У тым жа годзе ён быў уключаны ў Новы Паўднёвы Уэльс. У 1890 г. увайшоў у склад Тасманіі.

У першым рапарце аб адкрыцці мелася сведчанне аб знаходцы старажытнага часовага населенага месца. Аднак пазнейшыя пошукі паказалі, што да XIX ст. людзей на Макуоры не было.

28 лістапада 1829 г. востраў даследавала і нанесла на карту расійская экспедыцыя на чале з Ф. Белінсгаўзенам.

У 1902—1920 гг. Макуоры быў арандаваны навазеландцам Джозэфам Хэтчам, які займаўся тут здабычай тлушчу пінгвінаў.

У 1911—1914 гг. востраў выкарыстоўваўся як база для Аўстралійскай антарктычнай экспедыцыі.

У 1933 г. абвешчаны запаведнікам.

5 снежня 1997 г. уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Зараз на Макуоры працуе аўстралійская палярная станцыя Анарэ, аднак сталага насельніцтва няма.

## Прырода і геаграфія 
Востраў Макуоры ўяўляе сабой два гарыстыя плато, выцягнутыя з поўначы на поўдзень і злучаныя кароткім пярэсмыкам. Прыкладная даўжыня — 34 км, шырыня — 5 км. Найвышэйшы пункт — гара Гамільтан (433 м) на поўдні.

Клімат прахалодны субантарктычны. У снежні сярэдняя тэмпература 14,4 °C, у ліпені 8,5 °C. Вельмі рэдка тэмпература апускаецца ніжэй за 0 °C, але з чэрвеня па кастрычнік выпадае снег. Штогадовыя ападкі складаюць 967,8 мм. Назіраецца ўсяго 856 ясных гадзін у год.

На востраве шмат ручаёў, ёсць забалочаныя мясціны.

Флора характэрная для субантарктычнага рэгіёна. Расліны рэдка вырастаюць вышэй за 1 м. Налічваецца каля 45 відаў вышэйшых раслін і 90 відаў мохападобных. Сярод эндэмікаў асабліва вылучаюцца 2 віды архідэй *Nematoceras dienemum* і *Nematoceras sulcatum*.

Фаўна прадстаўлена шматлікімі марскімі птушкамі і ластаногімі.

## Галерэя 

Image:MacquarieIsland7.JPG|Узбярэжжа
Image: RoyalPenguins4.JPG|Каралеўскія пінгвіны
Image:MacquarieIslandWanderer.JPG|Альбатрос
Image:Elephant seals play fight.jpg|Марскія сланы
Image:MacquarieIsland5.JPG|Флора
Image:MacquarieIslandIsthmus.JPG|Палярная станцыя

### Гукі Макуоры 
## Спасылкі 
* Палярная станцыя
* Макуоры на сайце ЮНЕСКА
* Вандроўка на востраў 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Зборная КНДР па футболе

**Зборная КНДР па футболе** — нацыянальная футбольная каманда, якая прадстаўляе Паўночную Карэю на міжнародных турнірах. Удзельнік двух чэмпіянатаў свету (1966, 2010). Хатнія матчы праводзіць на стадыёне Першага мая, які з’яўляецца самым вялікім па змяшчальнасці ў свеце.

## Гісторыя 
### Чэмпіянат свету 1966 
Годам славы паўночнакарэйскай зборнай стаў 1966 год, калі КНДР удзельнічала ў чэмпіянаце свету па футболе ў Англіі і, на здзіўленне многіх, выйшла ў чвэрцьфінал, хоць у камандзе гулялі непрафесіяналы. На групавым этапе «Чхаліма» спачатку пацярпела паражэнне ад Савецкага Саюза (0:3), затым згуляла ўнічыю са зборнай Чылі (1:1) і, нарэшце, у апошнім матчы атрымала сенсацыйную перамогу над італьянцамі — з лікам 1:0, якая ў іх супернікаў увайшла ў гісторыю самых цяжкіх паражэнняў «скуадры адзуры». У чвэрцьфінале карэйцы сустрэліся з камандай Партугаліі і здзівілі заўзятараў, якія сабраліся на стадыёне ў Ліверпулі, трыма галамі, якія былі забіты ў браму партугальцаў на працягу першых 24 хвілін сустрэчы. Матч, аднак, скончыўся паражэннем зборнай КНДР з лікам 3:5. Па звестках прэсы, сведкаў і ўдзельнікаў падзей, усе члены каманды, акрамя футбаліста Пак Ду Іка пасля гэтага паражэння былі сасланыя ў канцлагеры, сам Пак адмаўляе гэту інфармацыю. У 2002 годзе брытанскі рэжысёр Даніэль Гордан стварыў дакументальны фільм «Гульня іх жыццяў», дзе распавёў пра лёсы сямі членаў той паўночнакарэйскай зборнай.

Выхад паўночнакарэйцаў у плэй-оф чэмпіянату свету стаў першым сур’ёзным поспехам для азіяцкіх зборных: да гэтага ніводная нацыянальная каманда Азіі не пераадольвала групавой бар’ер мундыялю.

## Зборная КНДР на найбуйнейшых міжнародных турнірах 
### Чэмпіянат свету 
* 1930—1962 — *не ўдзельнічала*
* 1966 — Чвэрцьфінал
* 1970—1994 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1998—2002 — *не ўдзельнічала*
* 2006 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2010 — групавы этап
* 2014—2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

### Алімпійскія гульні 
* 1900—1960 — *не ўдзельнічала*
* 1964 — *знялася з турніру*
* 1968—1972 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1976 — Чвэрцьфінал
* 1980 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1984—1988 — *не ўдзельнічала*
* 1992 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1996 — *не ўдзельнічала*
* 2000—2016 — *не прайшла кваліфікацыю*

### Кубак Азіі 
* 1956—1972 — *не ўдзельнічала*
* 1972 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1980 — 4 месца
* 1984 — *не ўдзельнічала*
* 1988 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1992 — групавы этап
* 1996 — *не ўдзельнічала*
* 2000—2007 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2011 — групавы этап
* 2015 — групавы этап
* 2019 — групавы этап

### Кубак выкліку АФК 
* 2006 — *не ўдзельнічала*
* 2008 — 3 месца
* 2010 — **Пераможца**
* 2012 — **Пераможца**
* 2014 — *не ўдзельнічала*

### Азіяцкія гульні 
* 1951—1970 — *не ўдзельнічала*
* 1974 — 4 месца
* 1978 — **Чэмпіён**
* 1982 — 4 месца
* 1986 — *не ўдзельнічала*
* 1990 — 2 месца
* 1994 — *не ўдзельнічала*
* 1998 — групавы этап
* 2002 — Чвэрцьфінал
* 2006 — Чвэрцьфінал
* 2010 — Чвэрцьфінал
* 2014 — 2 месца
* 2018 — Чвэрцьфінал

## Спасылкі 
* Зборная КНДР на сайце ФІФА
Лінзападобная галактыка

[thumb|[NGC 5866|Галактыка Верацяно (NGC 5866), лінзападобная галактыка ў сузор'і Дракон.]]

**Лінзападобная галактыка** — тып галактык, прамежны паміж эліптычнымі і спіральнымі ў класіфікацыі Хабла. Лінзападобныя галактыкі — гэта дыскавыя галактыкі (як і, напрыклад, спіральныя), якія патрацілі ці страцілі сваю міжзоркавую матэрыю (як эліптычныя) і таму частата фарміраванні зорак у іх паніжана. У тых выпадках, калі галактыка звернута плазам у бок назіральніка, часта бывае цяжка выразна адрозніць лінзападобныя і эліптычныя галактыкі з-за невыразнасці спіральных рукавоў лінзападобнай галактыкі.

: Па класіфікацыі Хабла лінзападобнымі з'яўляюцца класы **S0**, **SB0**, **E8**
: *Класіфікацыя дэ Вакулёра* дадае яшчэ **SA0**, **SAB0**

## Гл. таксама 
* Эліптычная галактыка
* Паслядоўнасць Хабла
* Спіральная галактыка

## Спасылкі 
* Каталог Месье на SEDS: Лінзападобныя галактыкі


Катэгорыя:Марфалагічныя тыпы галактык
Зборная Катара па футболе

**Зборная Катара па футболе** — нацыянальная зборная, якая прадстаўляе Катар на міжнароднай футбольнай арэне. Кантроль над зборнай ажыццяўляе Футбольная асацыяцыя Катара.

## Гісторыя 
Зборная Катара яшчэ ні разу не трапляла на чэмпіянат свету, аднак двойчы ўдзельнічала ў алімпійскім футбольным турніры — у 1984 і 1992. На гульнях 1992 каманда Катара прабілася ў чвэрцьфінал, і на сённяшні дзень гэта з’яўляецца самым вялікім поспехам у гісторыі футбола гэтай краіны.

На 15-х Азіяцкіх гульнях (2006) зборная Катара заваявала залатыя медалі ў спаборніцтвах па футболе. Таксама Катар выйграваў Кубак Персідскага заліва ў 1992 і 2004 гадах, у абодвух выпадках з’яўляючыся краінай-арганізатарам, а таксама ў 2014 годзе. Нацыянальная зборная Катара не прабівалася ў фінальную стадыю чэмпіянату свету, а вось каманда, складзеная з ігракоў не старэйшых за 20 гадоў, стала другой на моладзевым чэмпіянаце свету ў 1981 годзе, саступіўшы ў фінале зборнай ФРГ.

У 2019 годзе зборная Катара ўпершыню ў сваёй гісторыі стала пераможцам Кубка Азіі. 10 лютага 2024 года на дамашнім турніры катарцы перайгралі ў фінале зборную Іарданіі і сталі ўладальнікамі Кубка Азіі ў другі раз.

## Выступы на міжнародных турнірах 
### Чэмпіянат свету 
* 1930—1970 — *не ўдзельнічала*
* 1974 — *знялася з турніру*
* 1978—2018 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2022 — групавы этап

### Алімпійскія гульні 
* 1972—1980 — *не ўдзельнічала*
* 1984 — групавы этап
* 1988 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1992 — Чвэрцьфінал
* 1996—2020 — *не прайшла кваліфікацыю*

### Кубак Азіі 
* 1976 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1980 — групавы этап
* 1984 — групавы этап
* 1988 — групавы этап
* 1992 — групавы этап
* 1996 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2000 — Чвэрцьфінал
* 2004 — групавы этап
* 2007 — групавы этап
* 2011 — Чвэрцьфінал
* 2015 — групавы этап
* 2019 — **Чэмпіён**
* 2023 — **Чэмпіён**

### Азіяцкія гульні 
* 1974 — *не ўдзельнічала*
* 1978 — 1-ы групавы этап
* 1982 — *не ўдзельнічала*
* 1986 — групавы этап
* 1990 — *не ўдзельнічала*
* 1994 — групавы этап
* 1998 — Чвэрцьфінал
* 2002 — групавы этап
* 2006 — **Чэмпіён**
* 2010 — 1/8 фінала
* 2014 — *не ўдзельнічала*
* 2018 — групавы этап

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Футбольнай асацыяцыі Катара
* Зборная Катара на сайце ФІФА
Катарскі рыял

**Ката́рскі рыя́л** (, код: QAR) — афіцыйная валюта Катара. Ён падзяляецца на 100 дыхрамаў (درهم) і мае таксама скарачэнне QR (ر.ق).

## Гісторыя 
Да 1966 года, Катар ужываў у якасці нацыянальнай валюты індыйскую рупію. У 1966 годзе пасля дэвальвацыі рупіі краіна, разам з іншымі краінамі Персідскага заліва выбрала шлях на ўвядзенне ўласнай валюты. Але перад гэтым Катар выкарыстоўваў паралельна і Саудаўскі рыял, потым быў уведзены Катарскі і Дубайскі рыял. Да 1973 года, Катар і Дубаі карысталіся рыялам адначасова, але пасля далучэння Дубаі да Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў, Катар пачаў выкарыстоўваць катарскі рыял самастойна.

## Манэты 
У 1966 годзе, былі ўведзеныя манеты (з назвай Катара і Дубаі) 1, 5, 10, 25 і 50 дыхрамаў. У 1973 годзе былі ўведзены новыя манэты аднолькавай вартасці, але толькі з назвай Катара.

## Банкноты 
У 1966 годзе, Катар і Дубаі увялі ўласныя банкноты вартасцю 1, 5, 10, 25, 50 і 100 рыялаў. Яны былі заменены ў 1973 годзе Катарскім валютным агенцтвам банкнотамі вартасцю 1, 5, 10, 50, 100 і 500 рыялаў.

Адзін катарскі рыял прыкладна каштуе 7800 беларускіх рублёў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рыял
Катэгорыя:Грошы Катара
Катэгорыя:Валюты Блізкага Усходу
Аль-Джазіра

**«Аль-Джазіра»** (араб. الجزيرة) — міжнародная тэлекампанія са штаб-кватэрай у горадзе Доха, сталіцы Катара. Створана ў 1996 годзе па ўказе эміра Катара.

Вядомая ў заоднім свеце стала пасля таго, як пачала асвятляць авія- і ракетныя ўдары войскаў кааліцыі па Афганістане і трансляцыі заяў Усамы бін Ладэна ў эфіры тэлеканала.

Назва «Аль-Джазіра» у перакладзе з арабскай азначае «востраў» і мае на ўвазе скарачэнне ад арабскага الجزيرة العربية (аль-Джазіра аль-Арабія) — традыцыйнай арабскай назвы Аравійскага паўвострава, на якім размешчаны Катар.

У кампаніі ёсць свой сайт у інтэрнэце, які мае з 2003 таксама англамоўную версію — цяпер афіцыйны сайт канала Al Jazeera English.

У сетку Аль-Джазіра ўваходзяць некалькі каналаў:
* Al Jazeera — міжнародны канал навін на арабскай мове.
* Al Jazeera English — глабальны інфармацыйны тэлеканал на англійскай мове.
* Al Jazeera Documentary Channel — канал, які прадстаўляе дакументальныя фільмы на арабскай мове.
* Al Jazeera Sports — папулярны спартыўны канал на арабскай мове.
* Al Jazeera Mobasher (або Al Jazeera Live) — палітычны канал (своеасаблівы аналаг C-SPAN ці BBC Parliament).
* Al Jazeera Children’s Channel — канал для дзяцей.
* Baraem — дзіцячы канал для малодшага дашкольнага ўзросту на арабскай мове.
* Al Jazeera Balkans — міжнародны канал навін на сербскай мове.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны сайт
* Сайт дзіцячага канала Baraem

Катэгорыя:Тэлеканалы на арабскай мове
Катэгорыя:Тэлекампаніі Катара
Гімн Азербайджана

**«Марш Азербайджана!»** (), Дзяржаўны гімн Азербайджанскай Рэспублікі - адзін з галоўных дзяржаўных сімвалаў Азербайджана, нароўні з сцягам і гербам. Мелодыя гімна напісана азербайджанскім кампазітарам Узеірам Гаджыбекавым, словы - паэтам Ахмедам Джавадам у 1918 г. Быў гімнам Азербайджанскай Дэмакратычнай Рэспублікі. Гімн афіцыйна прыняты ў 1991 г. пасля аднаўлення незалежнасці Азербайджана.

## Тэкст 
### Арыгінал на азербайджанскай
## Гл. таксама 
* Гімн Азербайджанскай ССР
* Герб Азербайджана
* Сцяг Азербайджана

## Спасылкі 
* Музыка гімна (без слоў)
* Гімн Азербайджана 
* Азербайджан. Дзяржаўныя сімвалы і атрыбуты 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Азербайджана
Азербайджан
Катэгорыя:Песні Азербайджана
Катэгорыя:Песні на азербайджанскай мове
Катэгорыя:Творы Узеіра Гаджыбекава
Катэгорыя:Песні 1918 года
Катэгорыя:Маршы
Хамад бін Халіфа Аль Тані

Шэйх **Хамад бін Халіфа Аль Тані** (араб. حمد بن خليفة آل ثاني; нар. 1 студзеня 1952 года, Доха, Катар) — эмір Катара з 26 чэрвеня 1995 года (пасля звяржэння свайго бацькі, які знаходзіўся на адпачынку ў Швейцарыі).

Пачаў сваю адукацыю ў Катары, скончыў каралеўскую ваенную акадэмію Сандхёрст (Вялікабрытанія) у ліпені 1971 г., служыў у арміі Катара. З 31 мая 1977 г. — прастолапераемнік і міністр абароны, шмат зрабіў для мадэрнізацыі арміі. Адказваў таксама за спартыўную падрыхтоўку юнакоў. Актыўна займаецца падтрымкай спорту. 27 чэрвеня 1995 г. у выніку бяскроўнага перавароту зрынуў свайго бацьку і прыйшоў да ўлады. Валодае дрэнным здароўем, пакутуе ад дыябету. У 1997 г. зрабіў Катар першай краінай рэгіёну, якая дала выбарчае права жанчынам. У 1996 г. спрыяў з’яўленню тэлеканала Аль-Джазіра.

Катэгорыя:Дынастыя Ат-Тані
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Катар
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Калекцыянеры сучаснага мастацтва
Рафаэль Карэа

**Рафаэ́ль Карэ́а** (, поўнае імя **Рафаэ́ль-Вісэ́нтэ Карэ́а-Дэльга́да** (); ) — эквадорскі палітык левай плыні, Прэзідэнт Эквадора (2007—2017).

Разам з Ленінам Марэна (віцэ-прэзідэнт) перамог 26 лістапада 2006 года ў другім туры Усеагульных прэзідэнцкіх выбарах, атрымаўшы 57,67 % сапраўдных галасоў, яго супернік Альвара Набоа — 43,33 %.

## Спасылкі 
* Прэзідэнт Карэа засудзіў ксенафобію і гамафобію
* Выдэывыступ прэзідэнта Рафаэля Карэа
* Афіцыйны Сайт Рафаэль Карэа 
* Блог Прэзідэнта 
* Сайт прэзідэнта Рэспублікі
* Біяграфія CIDOB Фонд 

Катэгорыя:Прэзідэнты Эквадора
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гуаякілі
Катэгорыя:Хрысціянскія сацыялісты
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Эліптычная галактыка

thumb|Эліптычная галактыка ESO 325-G004
**Эліптычная галактыка** (пазначаецца Е) — клас галактык з выразна выяўленай сферычнай (эліпсоіднай) структурай і яркасцю, якая змяншаецца да краёў. Яны пабудаваны з зорак чырвоных і жоўтых гігантаў, чырвоных і жоўтых карлікаў і некаторай колькасці белых зорак не вельмі высокай свяцільнасці. Адсутнічаюць бела-блакітныя гіганты і звышгіганты. Няма пылавой матэрыі, якая ў тых галактыках, у якіх яна маецца, бачная як цёмныя палосы на бесперапынным фоне зорак галактыкі. Таму знешне эліптычныя галактыкі адрозніваюцца адна ад адной галоўным чынам адной рысай — вялікім ці меншым сціскам. Хабл прапанаваў паказчыкам сціску лічыць велічыню, якую можна вылічыць, ведаючы вялікую і малую вось яе эліпса. Калі галактыка мае форму шара, то яе велічыня сціску роўная нулю, бо вялікая і малая восі эліпса роўныя. Калі вялікая вось істотна больш малой, то іншы клас, максімальны клас у гэтай сістэме — 10. Запісваюцца гэтыя даныя так: E0, Е7, дзе E — гэта клас(эліптычная), лічба — падклас. Акрамя таго, эліптычныя галактыкі могуць вельмі адрознівацца адзна ад аднай па памеры. Утварэнне новых зорак у эліптычных галактыках практычна не ідзе.

Лінзападобныя галактыкі – гэта прамежны тып паміж спіральнымі і эліптычнымі. У іх ёсць гало і дыск, але няма спіральных рукавоў. Такія галактыкі пазначаюцца S0.

Эліптычных галактык, па агульных ацэнках, у некалькі разоў менш, чым спіральных (больш дакладныя даныя вельмі вагаюцца ў розных крыніцах).

Найбліжэйшая да нас эліптычная галактыка — карлікавая галактыка ў сузор'і Скульптара (ESO 351-30, падклас — dE0 ці dSph, радыус — 1505 светлавых гадоў)

*
Зборная Бельгіі па футболе

**Зборная Бельгіі па футболе** прадстаўляе Бельгію на міжнародных матчах і турнірах па футболе з 1904 года. Кіруецца і кантралюецца Каралеўскай бельгійскай федэрацыяй футбола, якая з’яўляецца адным з 55 членаў УЕФА (Саюз еўрапейскіх футбольных асацыяцый) і ўваходзіць у ФІФА.

Адна з найстарэйшых зборных Еўропы па футболе, прымала ўдзел ва ўсіх малых і буйных турнірах пачатку XX стагоддзя.

## Выступы на турнірах 
### Чэмпіянат свету 
### Чэмпіянат Еўропы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Федэрацыі футбола Бельгіі
Геркулес (Мікеланджэла)

[міні|150пкс|[Пітэр Паўль Рубенс|Рубенс.* Юны Геркулес* (па Мікеланджэла)]]
[міні|100пкс|*Аголены мужчына*, [бацэта, каля&nbsp;1501&nbsp;—1503]]
**Геркуле́с** (таксама вядома іншая яе назва&nbsp;— **Тэзе́й**) ()&nbsp;— страчаная мармуровая скульптура Мікеланджэла, створаная ім каля 1492 —1493 гг.

## Звесткі пра статую 
Вазары згадвае, што Мікеланджэла высек статую Геркулеса з мармуру пасля смерці Ларэнца Цудоўнага. Ён апісвае гэтую статую як «*дзіўную рэч*».

Вядома, што статую купіла сям'я Строцы, каб усталяваць яе ў Палацца Строцы ў Фларэнцыі (1506). Ужо ў 1529 годзе Філіпа Строцы прадаў яго Джавані Батыста дэла Пала(), а той адправіў яе ў падарунак каралю Францыі Францыску I.

У 1594 годзе, падчас праўлення Генрыха IV, * Геркулеса* была ўстаноўлена ў садках Фантэнбло (). З 1713 года, калі сады былі разбураны, пра лёс гэтай працы Мікеланджэла нічога не вядома.

## Вобраз у мастацтве 
Замалёўка Рубенса *Юны Геркулес* (каля 1600 —1640 гг.), зроблена са статуі Мікеланджэла.

Статуя Геркулеса, «* волата, што грозна абапіраецца на паліцу*», згадваецца ў біяграфічным рамане Карэла Шульца «* Камень і боль*».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*  
* 
*  
*  

### Для далейшага чытання 
(Працы прадстаўлены ў храналагічным парадку)
* *Charles De Tolnay.* L'Hercule de Michel-Ange à Fontainebleau, Gazette des Beaux-arts, septembre 1964, pp.&nbsp;125–140 
* *Liliane Châtelet-Lange.* Michelangelos Herkules in Fontainebleau, München, Bruckmann, 1972 
* *Liliane Châtelet-Lange.* Noch einmal zu Michelangelos Herkules, Pantheon, 35, 1977, S.&nbsp;14&nbsp;—17 
* *Paul Joannides.* Michelangelo's Lost Hercules, The Burlington Magazine, 119, 1977, p.&nbsp;550&nbsp;—554 
* *Paul Joannides.* A Supplement Michelangelo's Lost Hercules, The Burlington Magazine, 123, 1981, p.&nbsp;20&nbsp;—23 

Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта
Катэгорыя:Скульптуры Мікеланджэла
Франс Снейдэрс

**Франс Снейдэрс** (, г. Антверпен, Бельгія — ) — фламандскі жывапісец, майстар барочнага нацюрморта.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў П. Брэйгеля Малодшага і X. ван Балена. Працаваў у Антверпене. З 1609, пасля наведвання Італіі, супрацоўнічаў з П. Рубенсам, пісаў у яго карцінах кветкі, садавіну, жывёл.

## Творчасць 
У мастацтве Фландрыі XVII ст. распаўсюджанне атрымаў нацюрморт, у большай ступені — яго манументальна-дэкаратыўны варыянт. Гэта тлумачыцца прызначэннем выяў для дамоў багатых бюргераў і палацаў арыстакратаў. Нацюрморты адрозніваюцца вялікімі памерамі, празмернай пышнасцю, падкрэсленым багаццем прадметаў. Лідарам гэтага жанру быў Франс Снейдэрс.

Самастойную творчасць ён пачаў з невялікіх нацюрмортаў з некалькіх прадметаў, галоўным чынам кашоў, ваз з садавіной. Пазней перайшоў да манументальных палотнаў вялікага фармату з выявамі размешчанай на сталах або прылаўках вялікай колькасці бітай дзічыны, садавіны, гародніны, кветак, аб’яднаных у раскошныя дэкаратыўныя кампазіцыі ў стрыманай гаме.

Напісаў шматлікія «крамы», дзе паказваў садавіну, гародніну, экзатычных птушак, кветкі, дзічыну, рыбу («Крама садавіны», «Рыбная крама», «Крама гародніны», усе — 1608—21), кошыкі, збаны, разнастайны посуд, шкло, кераміку, дарагія тканіны («Нацюрморт з дамай і папугаем», 2-ая чв. XVII ст.; «Нацюрморт з лебедзем», 1630-ыя). Здаецца, у гэтых выявах сабрана ўсё хараство свету ў яго адчувальных матэрыяльных формах.

Фігуры людзей у нацюрмортах Ф. Снейдэрса выконвалі пераважна іншыя жывапісцы, у тым ліку А. ван Дэйк, Я. Іорданс.

У позні перыяд пісаў паляўнічыя сцэны («Паляванне на дзікоў» і інш.).

## Літаратура 
* *Лазука Б.* Гісторыя сусветнага мастацтва. XVII—XVIII стагоддзі / Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. — ISBN 978-985-01-0899-9
* 

## Спасылкі 
* Галерэя прац Франса Снейдэрса 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1579 годзе
Катэгорыя:нарадзіліся 11 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1657 годзе
Катэгорыя:Памерлі 19 жніўня
Катэгорыя:Мастакі Фландрыі
Катэгорыя:мастакі барока
Катэгорыя:Мастакі-анімалісты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Антверпене
Луі Куцюра

**Луі Куцюра** (; , Парыж — , падчас аўтамабільнай аварыі ў Мелуне) — адзін са стваральнікаў штучнай мовы іда, доктар, прафесар філасофіі, логік.

## Біяграфія 
Падчас навучання ў гімназіі ён атрымаў 34 прэміі за выдатную вучобу. У 1865 годзе, падчас навучання філасофіі, ён атрымаў ганаровую прэмію па філасофіі, першую прэмію па фізіцы і хіміі, першую прэмію па натуральнай гісторыі і першую прэмію па матэматыцы. Яму таксама вельмі падабалася вывучэнне класічнай літаратуры і класічнай грэчаскай мовы.

Падчас цяжкіх экзаменаў у École Normale, якія ён здаў у 1885 годзе, заняў другое месца. Пасля заканчэння навучання заняўся навуковай дзейнасцю: напісаў дысертацыі па персідскай цывілізацыі, мастацтву старажытнай Грэцыі, матэматыцы, вывучаў творы Лукрэцыя і Платона, пісаў артыкулы для часопіса *Revue de métaphysique et de morale*. 12 мая атрымаў ступень прафесара ва ўніверсітэце Тулузы.

У кастрычніку 1899 Куцюра пачаў даследаванні твораў Лейбніца. На працягу 1900 і 1901 гадоў ён вывучаў у Гановеры неапублікаваныя творы Лейбніца і стварыў 2 навуковыя творы: *La logique de Leibniz* і *Inédits leibniziens* (1903). Куцюра быў першым, хто звярнуў увагу на ідэі Лейбніца па міжнароднай планавай мове.

У сваёй брашуры *Une langue universelle est-elle possible? Appel aux hommes de science et aux commerçants* (1900) Куцюра прапанаваў стварэнне Дэлегацыі па прыняццю міжнароднай мовы, заснаванай у 1901 годзе. Мэтай Дэлегацыі было прапанаваць Міжнароднай лізе Акадэмій выбраць міжнародную мову, ці, калі гэта будзе немагчыма, выбар правядуць супрацоўнікі Дэлегацыі. Луі Куцюра быў аўтарам даследавання па штучным мовам *Histoire de la langue universelle*, у якім прааналізаваў каля 60 праектаў штучных моў (1903).

Пасля стварэння іда і выкліканага гэтым расколу ў асяроддзі эсперантыстаў Куцюра пачаў сістэмную кампанію супраць эсперантыстаў, з мэтай даказаць вінаватасць у расколе саміх эсперантыстаў і зняважыць іх. Напрыклад, ён даказваў, што Заменгоф сам з’яўляецца «здраднікам», таму што ён прапанаваў рэформы эсперанта без кансультацый з Моўным камітэтам — папярэднікам Акадэміі эспэранта. Але галоўным чынам ён крытыкаваў самаканцэпцыю, ужываемую эсперантыстамі, а менавіта вызначэнне «эсперантысцкага народа», чыё дазваленне павінна быць абавязковым для правядзення рэформ.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Юны лучнік

**«Юны лучнік»** ()&nbsp;— мармуровая статуя, створаная каля 1491 — 1492 гг. Аўтарам гэтай скульптуры лічаць Мікеланджэла, хоць гэта і не падтрымлівае шэраг даследчыкаў, у прыватнасці Уільям Уолес. Гэтую статую яшчэ называюць «Манхэтэнскім Амурам», і даследчыкі мяркуюць, што менавіта гэтая праца з'яўляецца страчанай статуяй «Купідон ў натуральную велічыню», выкананага Мікеланджэла па замове Якопа Галі.

## Гісторыя 
Статуя «Юны лучнік» была куплена архітэктарам Стэнфардам Уайтам () для Манхэтэнскай рэзідэнцыі сям'і Пэйн Уітні (). Гэты будынак быў Нью-Ёркскі офісам аддзела культуры пасольства Францыі ў ЗША. Скульптура была ўстаноўлена ў холе, над фантанам, дызайн якога распрацаваў Уайт.

У 1990 році її ретельніше оглянув Джеймс Девід Дрейпер (), куратар музея мастацтва Метраполітэн. Дрэйпер вырашыў, што гэта праца фларэнційскага скульптара, які быў знаёмы з тэхнікай Бертольда дзі Джавані, настаўніка Мікеланджэла.

У 1996 і 1997 гадах выйшлі публікацыі Кэтлін Вейл-Харыс Брант (), прафесара Інстытута мастацтваў і Каледжа навук і мастацтваў Нью-Ёркскага ўніверсітэта, у «Burlington Magazine», у якіх аўтарства гэтай статуі прыпісвалася Мікеланджэла.

З 2009 года скульптура знаходзіцца ў Нью-Ёркскім музеі мастацтва Метраполітэн, ва ўмовах асаблівай арэнды ад Францыі. Тэрмін арэнды — 10 гадоў.

## Апісанне 
міні|злева|150пкс
Гэта незавершаная мармуровая фігура аголенага хлопчыка. У скульптуры адсутнічаюць рукі і ногі ад каленяў. Выраз твару хлопца спакойны, галава некалькі схілена налева.

Кучаравыя валасы юнага лучніка Брант лічыць доказ аўтарства Мікеланджэла, тады як Джэймс Бек (), прафесар Калумбійскага ўніверсітэта, падкрэсліваў яго ненатуральнасць, імпрэсіяністычнасць. Завершанасць калчана таксама выклікае пытанні, бо для скульптара не было тыповым завяршаць другарадную дэталь, пакінуўшы няскончаным вочы і вушы. Таксама ў кампазіцыі статуі адсутнічае контрапост, што можна лічыць доказам юнацтва і недасведчанасці Мікеланджэла (Дрэйпер).

Спіна хлопца таксама выклікае пытанні. Брант лічыць, што гэта яшчэ адзін доказ неспрактыкаванасці Мікеланджэла, але на думку Леа Стайнберга, «*занадта доўгая крыжавая костка супярэчыць нармальнай даўжыні спіны*».

## Заўвагі 
: а. Гл. «Амур, які стаіць»
: б. У той час Мікеланджэла споўнілася 15 або 16 гадоў

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

### Для далейшага чытання 
*  

Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта
Катэгорыя:Скульптуры Мікеланджэла
Спірыдон Луіс

**Спірыдон (Спірас) Луіс** (, 12 студзеня 1873, Марусі, цяпер намархія Афіны — 26 сакавіка 1940, там жа) — грэчаскі лёгкаатлет, першы алімпійскі чэмпіён у марафонскім бегу летніх Алімпійскіх гульняў 1896.

Луіс прыняў удзел толькі ў марафонскім забегу, які ўпершыню праходзіў на міжнародных спаборніцтвах. Забег пачынаўся ў горадзе Марафон і сканчаўся ў Афінах на Мармуровым стадыёне. Дыстанцыя была 40 кіламетраў, а не 42 км 195 м, як цяпер.

10 красавіка Луіс стартаваў у тым забегу. З самага пачатку ён не быў сярод лідараў гонкі. Аднак пасля некаторага часу, лідары сталі схадзіць з дыстанцыі. Паступова, Луіс стаў даганяць супернікаў і за некалькі кіламетраў да фінішу ўзначаліў забег. Луіс фінішаваў з вынікам 2 гадзіны 58 мін і 50 сек.

Выйграўшы гэтую гонку, якая вядзе сваю гісторыю з часоў Старажытнай Грэцыі, Луіс стаў нацыянальным грэчаскім героем. Гэта была апошняя лёгкаатлетычная дысцыпліна гульняў, і да таго моманту, грэчаскія спартсмены ні разу не выйгравалі ў гэтым відзе спорту. Пры ўзнагароджанні пераможцаў, Мішэль Брэаль, які ўпершыню  прапанаваў правесці такую гонку, уручыў Луісу, акрамя медалі і аліўкавай галінкі, яшчэ і кубак.

Алімпійскі рэкорд Луіса ў марафоне быў пабіты толькі праз 12 гадоў амерыканцам Джоні Хейзам на Алімпіядзе 1908 у Лондане.

У якасці госця прысутнічаў на летніх Алімпійскіх гульнях 1936 года ў Берліне. Як ураджэнец Грэцыі, уручыў Адольфу Гітлеру аліўкавую галіну, якая сімвалізуе мір. Здымаўся ў некаторых дакументальных фільмах аб Алімпійскіх гульнях.

Луіс памёр у сваім родным горадзе Марусі ад інфаркту, незадоўга да акупацыі краіны Італіяй.

У гонар бягуна ў Грэцыі названы бары, Алімпійскі стадыён у Афінах і бульвар, па якім праходзіў маршрут Луіса.

## Спасылкі 
* 
* Спірыдон Луіс на сайце МАК
* Спірыдон Луіс на сайце IMDb

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Грэцыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Грэцыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1896 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1896 года
Катэгорыя:Марафонцы
Галава фаўна

[міні|200пкс|[Чэзарэ Дзочы. Копія статуі Эміліа Дзочы «Юны Мікеланджэла высякае „Галаву фаўна“»]]
**«Галава фаўна»** ()&nbsp;— страчаная мармуровая скульптура Мікеланджэла, створаная ім каля&nbsp;1488&nbsp;—1489&nbsp;гг.

## Звесткі пра твор 
Па сведчаннях Вазары, гэтая скульптура была створана Мікеланджэла ў Садзе скульптур Медычы, як копія антычнай галавы «*старога маршчыністага, кірпатага фаўна, які смяецца». Мікеланджэла трохі перарабіў выраз твару фаўна — рот адлюстраваў цалкам адкрытым, так што відаць было і язык, і ўсе зубы. Ларэнца Цудоўны, убачыўшы гэты твор, пахваліў яго (хлопцу тады было 13 ці 14 гадоў), але зрабіў заўвагу, што ў старых не могуць быць цэлымі ўсе зубы. Мікеланджэла зламаў Фаўну адзін зуб і зрабіў у дзяснах ямку. І Вазары і Кандзіві згодныя з тым, што менавіта гэтая гісторыя дапамагла хлопцу атрымаць прыхільнасць Ларэнца Медычы.

Уільям Уолес лічыць, што на момант стварэння статуі Мікеланджэла было ўжо 15 гадоў, а значыць ён ужо быў адносна дарослым, і гэтая гісторыя больш нагадвае прыгожую легенду. Эрыка Шыльяна лічыць і само існаванне скульптуры няпэўным — ніякіх сведчанняў пра яе, акрамя расказу самога Мікеланджэла сваім біёграфам (Кандзіві і Вазары), не захавалася.

Мармуровая маска «Фаўн смяецца» у галерэі Барджэла лічыцца «страчанай» скульптурай Мікеланджэла. Яна не зусім адпавядае апісанню Вазары і Кандзіві, бо ў роце ёсць толькі два зубы, якія больш нагадваюць іклы, а паміж імі высоўваецца язык, але канчатковага адказу аб аўтарстве яшчэ няма.

## Вобраз у мастацтве 
Эміліа Дзочы стварыў мармуровую статую «Юны Мікеланджэла высякае „Галаву фаўна“» (1861). Статуя зараз захоўваецца ў Палацца Піцці. Вядомыя копіі статуі, створаныя Чэзарэ Дзочы, Генры Вулфам і іншымі.

У біяграфічным рамане Карла Шульца «*Камень і боль''» гэтаму першаму скульптурнаму твору мастака прысвечаны раздзел «Фаўна смех»:

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*  
*  
* 
*  
*  
*  

Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта
Катэгорыя:Скульптуры Мікеланджэла