open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вудстак (фестываль)

**Вудстакскі кірмаш музыкі і мастацтваў** (, у гутарковай гаворцы **Вудсток**) — адзін з найбольш знакамітых рок-фестываляў. 
Праходзіў 15–18 жніўня 1969 года на адной з фермаў гарадка ў сельскай мясцовасці Бетэл, штат Нью-Ёрк, ЗША. Лік наведвальнікаў — каля 500 тысяч, з іх 1500 журналістаў. Стаў сімвалам канца «эры хіпі».

На фестывалі выступілі такія спевакі, спявачкі, музыканты і групы, як The Who, Jefferson Airplane, Джэніс Джоплін, Creedence Clearwater Revival, Джаан Баэз, Джымі Хендрыкс, Grateful Dead, Раві Шанкар, Карлас Сантана і іншыя.

## Спасылкі 
* Вудстак (фестываль Вудстак) | WOODSTOCK (1970) 
* Вудстак гісторыя | Woodstock Story
* 40-годдзе легендарнага фестываля «Вудстак»

Катэгорыя:Рок-фестывалі
Катэгорыя:Фестывалі ЗША
Катэгорыя:1969 год у ЗША
Вудстак

**Вудстак**:
* Вудстак (фестываль)
## Тапонім 
* Вудстак (Англія)
### ЗША 
* Вудстак (Ілінойс)
* Вудстак (Нью-Ёрк)
## Канада 
* Вудстак (Антарыа)
Міхаіл Васілевіч Чартарыйскі

**Міхаіл Чартары́йскі** () — вялікалітоўскі арыстакрат.

З роду князёў Чартарыйскіх, сын яго пачынальніка князя Васіля.

Разам з братамі Іванам і Аляксандрам арганізаваў змову і забіў вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча. Уцёк у Венгрыю.

У 1444 годзе вярнуўся, у 1445—1451 гадах маршалак дворны Свідрыгайлы. Праціўнік экспансіі Польшчы на Валынь. У 1452 годзе разам з братам Іванам дапамог вялікалітоўскім сілам заняць Луцк, прызначаны намеснікам брацлаўскім.

Заснаваў радавое гняздо Чартарыйскіх у Клевані. У 1478 годзе абараняў Брацлаўскі замак ад крымскіх татараў.

Ад унукаў Міхаіла (валынская галіна) паходзяць дзве асноўныя лініі роду Чартарыйскіх.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Міхаіл
Міхаіл
Археаграфія

**Археагра́фія** (ад  — старажытны і  — пішу) — спецыяльная дапаможная гістарычная дысцыпліна, якая распрацоўвае тэорыю і практыку выдання пісьмовых крыніц. Археаграфія цесна звязана з філалогіяй, крыніцазнаўствам, палеаграфіяй, тэксталогіяй, дыпламатыкай, архівазнаўствам, дакументазнаўствам і іншымі дысцыплінамі.

У заходнееўрапейскай гістарычнай навуцы археаграфія як самастойная гістарычная дысцыпліна звычайна не вылучаецца, а тэрмін «археаграфія» выкарыстоўваецца для сістэматычнага апісання старажытнасцяў. У эпоху Адраджэння таксама выкарыстоўваўся тэрмін «археалогія».

## Асноўныя праблемы 
* Выбар тыпу і формы публікацыі
* Выяўленне і адбор дакументаў для публікацыі
* Выбар і перадача тэксту дакументаў
* Археаграфічнае афармленне дакументаў
* Распрацоўка навукова-даведчага апарата да дакументальных выданняў

## Гл. таксама 
* Архіў
* Бібліяграфія

## Літаратура 
* Шумейко, М. Ф. Археография: курс лекций / М. Ф. Шумейко. — Мн.: БГУ, 2005. ISBN 985-485-383-7.
* Шумейко, М. Ф. О роли и месте археографии в ряду специальных исторических дисциплин источниковедческого цикла / М. Ф. Шумейко // Крыніцазнаўства і спецыяльныя гістарычныя дысцыпліны. Вып. 1 / рэдкал.: С. М. Ходзін (адк. рэдактар) (і інш.). — Мінск: БДУ, 2002. — С. 89-105. 
* Шумейко, М. Ф. К вопросу о выборе объекта публикации в археографии / М. Ф. Шумейко // Крыніцазнаўства і спецыяльныя гістарычныя дысцыпліны : навук. зб. Вып. 3 / рэдкал. : У. Н. Сідарцоў, С. М. Ходзін (адк. рэдактары) (і інш.). — Мінск : БДУ, 2007. — С. 203—212. 
* Творогов О. В., Археография и текстология древнерусской литературы. — М.: Альянс-Архео, 2009 

## Спасылкі 
* Архівы Беларусі
* Ганна Харашкевіч, Беларуская археаграфія на новым этапе 

Катэгорыя:Літаратура
Дыпламатыка

[[Була Папы Рымскага Юлія II (пергамент, гатычнае пісьмо; 1505)|thumb]]
**Дыпламатыка** — дапаможная гістарычная дысцыпліна, якая вывучае гістарычныя акты (юрыдычныя дакументы).

Яна даследуе старажытныя дакументы дыпламатычнага і юрыдычнага характару: граматы, акты і падобныя тэксты і іх арыгіналы. Адна з яе задач — адрозніваць падробленыя акты ад сапраўдных.

Катэгорыя:Дапаможныя гістарычныя навукі
Мікола Шыла

**Мікола (Мікалай Язэпавіч) Шыла** (, мяст. Смаргонь, цяпер райцэнтр Гродзенскай вобл., паводле іншых звестак, Бакшты, цяпер Іўеўскі раён Гродзенскай вобл. — , , Германія) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, журналіст, рэдактар.

## Біяграфія 
Скончыў Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю. Падчас вучобы ўдзельнічаў у нелегальным з’ездзе вучняў настаўніцкіх семінарыяў Беларусі, за рэвалюцыйную дзейнасць быў асуджаны ў 1906 і да 1908 адбываў пакаранне ў Мінскай турме. Як сябра БСГ двойчы абіраўся ў яе ЦК. З 1909 супрацоўнічаў з газетай «Наша ніва». Удзельнічаў у рабоце Беларускага музычна-драматычнага гуртка ў Вільні. Падчас вучобы ў Пецярбургу сябра Пецярбургскага таварыства студэнтаў-беларусаў, прымаў удзел у яго культурна-грамадскай рабоце: спяваў у хоры, выступаў у спектаклях, танцаваў, у тым ліку ў трупе І. Буйніцкага. У кастрычніку 1917 дэлегат III з’езда БСГ у Мінску. Удзельнічаў у Першым Усебеларускім з’ездзе (1917). У 1918 сябар Рады БНР. У 1918—1919 настаўнічаў у Будслаўскай беларускай гімназіі. З 1921 зноў у Вільні, удзельнік беларускага руху. Член Беларускага нацыянальнага камітэта. Рэдагаваў газету «Змаганьне» (28.10.1923-31.1.1924), «Голас Беларуса» (14.2-19.4.1924). Як «зіц-рэдактар» беларускай перыёдыкі шматразова арыштоўваўся польскай адміністрацыяй, сядзеў у Лукішскім астрозе.

У 1939 пасля прыходу Чырвонай арміі ў Заходнюю Беларусь, працаваў у рэдакцыі (разам з Максімам Танкам і Натальяй Арсеньевай) у вілейскай абласной газеце «Вілейская праўда» (пазней перайменавана ў «Сялянскую газету»). Падчас Другой сусветнай сусветнай вайны працаваў на культурна-асветнай ніве, настаўнічаў у в. Бакшты. Удзельнічаў у Другім Усебеларускім кангрэсе.

З канца 1944 года жыў у Германіі, рознарабочы. Разам з Х. Ільяшэвічам выдаваў бюлетэнь беларусаў-эмігрантаў «Апошнія весткі».

Пакінуў успаміны, у тым ліку пра А. Гаруна, Я. Купалу, Б. Эпімах-Шыпілу і інш.

## Творы 
* А што далей? (Кароткі нарыс узаемаадносінаў сярод беларускай эміграцыі). — Браўншвайг, 1948. — 20 с.; [Выд. 2]. — Лёндан: [выдавецтва Хрысьціянскага Аб’еднаньня Беларускіх Работнікаў у Вялікай Брытаніі], 1948. — 16 с.
* Мае сустрэчы / М. Ш. // Шляхам Жыцьця. — 1947. — № 8 (20). — 31 жніўня. — С. 13—15.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Жук-Грышкевіч В.* 25-га сакавіка. Успаміны зь Менску, Будслава, Вільні, Прагі, савецкай турмы. — Таронта, 1978.
* Памёр М. Шыла // Бацькаўшчына. — 1948. — № 12 (15). — 18 красавіка. — С. 4.
* *Хацяновіч А.* Дзе крыжуюцца шляхі// Наша ніва. — № 9(106) −1998, 11 траўня.

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Рэдактары Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Першага Усебеларускага з’езда
Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса
Іполіта Руіс Лопес

**Іпо́літа Руі́с Ло́пес** (8 жніўня, 1754, Беларада, Іспанія — 1816, Мадрыд) — іспанскі фармацэўт, батанік. Унёс вялікі ўклад у вывучэнне флоры Перу і Чылі ў экспедыцыях з 1777 па 1788 гады. Падчас кіравання Карласа III былі арганізаваны 3 значныя экспедыцыі ў Новы свет.

## Расліны, названыя ў гонар Руіса 
* 

## Літаратура 
* Biografía 
* Flora Peruviana et Chilensis
* Systema vegetabilium florae peruvianae et chilensis, 1798 
* Prodromus 

## Спасылкі 
* Ruizia

Катэгорыя:Батанікі Іспаніі
Прыродазнавец

**Прыродазнавец** — вучоны-прыродазнавец або адукаваны аматар, які займаецца прыродазнаўствам, натураліст, які вывучае прыроду, канкрэтна батаніку, заалогію, мінералогію і астраномію.

## Гл. таксама 
* Прырода
* Экалогія
* Натуралізм у філасофіі
* Прыродазнаўчыя навукі
* Біяразнастайнасць 
* Ахова прыроды 
* Устойлівае развіццё
* Таксідэрмія

Катэгорыя:Прыродазнаўцы
Густаў Іванавіч Радэ

**Густа́ў Іва́навіч Ра́дэ** (, , Данцыг — , Тыфліс) — рускі географ і натураліст, член-карэспандэнт Пецярбургскай Акадэміі навук.

## Біяграфія 
Уладальнік Залатога Канстанцінаўскага медаля — вышэйшай узнагароды Імператарскага Рускага геаграфічнага таварыства, залатога медаля каралевы Вікторыі () Каралеўскага геаграфічнага таварыства за выбітныя заслугі ў геаграфічных даследаваннях, лаўрэат Дземідаўскай прэміі — самай ганаровай няўрадавай узнагародай Расіі.

Удзельнічаў у экспедыцыях па Усходняй Сібіры, Каўказу і іншым раёнам Расіі, а таксама ў Закаспійскім краі і па Персіі і Турцыі; сабраў шырокія заалагічныя, батанічныя і этнаграфічныя калекцыі.

Катэгорыя:Батанікі Расіі
Катэгорыя:Заолагі Расіі
Белае (возера, Драгічынскі раён)

**Бе́лае** — возера ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці і Валынскай вобласці Украіны, за 30 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Драгічын, у басейне ракі Прыпяць.

Плошча паверхні возера 5,2 км², даўжыня 3,48 км, найбольшая шырыня 2,78 км. Найбольшая глыбіня дасягае 11,6 м, сярэдняя — 7 м. Плошча вадазбору каля 107 км².

Катлавіна карставага паходжання выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 3 метраў, спадзістыя. Мелкаводдзе пясчанае, на вялікіх глыбінях дно возера выслана сапрапелем. У паўднёвай частцы возера востраў.

Возера праточнае. У Белае ўпадае канал з возера Валянскае і выцякаюць каналы Белаазёрскі і Жыроўскі, злучаючыя возера з Дняпроўска-Бугскім каналам.

У возеры водзяцца акунь, лешч, карась, сом і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Белае возера 

Катэгорыя:Азёры Драгічынскага раёна
Катэгорыя:Азёры Валынскай вобласці
Канстанцінаўскі медаль

**Залаты Канстанцінаўскі медаль** — найвышэйшая ўзнагарода Імператарскага Рускага геаграфічнага таварыства да 1930 года.

У 1846 годзе заснавана як найвышэйшая ўзнагарода таварыства, пад назвай: **«Залаты Канстанцінаўскі медаль»**. Праіснавала як узнагарода да 1930 года.

Выдавалася за адменныя заслугі перад геаграфічнай навукай.

У 2010 і 2011 гадах былі ўручаны копіі-навадзелы Залатога Канстанцінаўскага медаля без статусу ўзнагароды, як памятныя сувеніры.

Катэгорыя:Узнагароды Расіі
Катэгорыя:Узнагароды СССР
Катэгорыя:Узнагароды паводле алфавіта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1846 годзе
Валяр’ян Язэпавіч Янушкевіч

**Валяр’ян Язэпавіч Янушкевіч** або **Валерый Іосіфавіч Янушкевіч** () — беларускі , . Брат Фелікса Янушкевіча і Язэпа Янушкевіча.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 16 снежня 1962 года ў Ракаве Валожынскага раёна Мінскай вобласці.

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1987), творчыя майстэрні АМ СССР у Мінску (1992).

## Творчасць 
Працуе ў манументальнай і станковай скульптуры, жывапісе. Аўтар помнікаў А. Міцкевічу ў Лідзе (1988—1989) і Навагрудку (1987—1992), харты князя Радзівіла ў замкавым парку ў Нясвіжы (1991), Ф. Скарыну ў Лідзе (1992—93), І. Падарэўскаму ў Кракаве (1995), М. Доўнар-Запольскаму ў Рэчыцы (1997), Б. Івановай у г. Уроцлаў, Я. Скрыгану ў г. Йыхві (Эстонія, абодва 1998), К. Каліноўскаму ў г. Шальчынінкай (Літва, 1998—1999), М. К. Агінскаму ў г. Маладзечна (2001) і інш.; мемарыяльных дошак Ф. Скарыну ў Кракаве (1989—1991), у г. Падуя (1992), Мінску (1996), М. К. Агінскаму ў г. Фларэнцыя (1996), С. Манюшку (2019) і інш.; мастацкага афармлення касцёлаў Св. Роха ў Мінску (1992—2001), Св. Андрэя Баболі ў Полацку (1999—2003), надмагілляў. Выканаў серыю рэльефаў «Беларускія легенды» для Музея камянёў у Мінску (1989), рэльефы «Сон Гедзіміна», «Над магілай паўстанца», «Цені Барбары», «Смерць Л. Баразны» (усе 1989), «Ценям А. Міцкевіча» (1990), для Музея М. Багдановіча (1991), вышэйшай духоўнай семінарыі ў г. Гожаў (Польшча, 1993), касцёла Св. Дамініка ў Ракаве Мінскай вобласці (абедзве 1994), «Полацкая Багародзіца» (1997), «Міндоўг» (2002) і іншыя; станковыя кампазіцыі «Ф. Кашкурэвіч» (1982), «С. Янкоўскі» (1984), «Лялевель» (1986), «Ягайла» (1989), «Вітаўт Вялікі» (1991), «Т. Хвайніцкая» (1995), «Т. Касцюшка» (1996), «Я. Купала» (2001) і інш. Працуе таксама ў жывапісе.

Творы, выкананыя ў рэалістычных традыцыях, вылучаюцца адухоўленасцю, глыбокім псіхалагізмам у раскрыцці вобраза, лёгкасцю кампазіцыйнага вырашэння.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Мікалай Васілевіч Тарасюк

**Мікала́й Васі́левіч Тарасю́к** (, в. Стойлы, цяпер Пружанскі раён Брэсцкай вобласці — ) — беларускі разьбяр, музычны майстар. Народны майстар Рэспублікі Беларусь (1989).

## Жыццяпіс 
Нарадзіўся 22 мая 1932 года (паводле іншых звестак — 8 мая) ў вёсцы Стойлы (цяпер у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці). Пачаў працаваць з васьмігадовага ўзросту, пасвячы каровы. Бацька з маці мелі добры надзел зямлі, чатыры каровы, двое коней, конную малацілку, рыбацкія снасці. Пасля далучэння Заходняе Беларусі да БССР і сканчэння 2-й сусветнай вайны ўся маёмасць перайшла ў калгас.

Пасля вайны Мікалай пайшоў у другі клас пачатковай школы. Скончыўшы чатырохгодку, дапамагаў бацькам па гаспадарцы, пасля працаваў у калгасе. Аднак, застудзіўшыся на калгаснай сенажаці, прахварэў 16 гадоў, атрымаў інваліднасць. У 1953 годзе павянчаўся з Надзеяй Максімчык родам з-пад Кобрына. З ёй мелі сына (памёр у маладым узросце) і двух дачок. Жонка памерла ў 2006 годзе.

У 2007 годзе памерла апошняя суседка Мікалая Тарасюка, і ён некаторы час з'яўляўся адзіным жыхаром роднай вёскі.

thumb|300px|Творчасць Мікалая Тарасюка
Праз пэўны час колькасць экспанатаў вырасла настолькі, што месца ў хаце ўжо не хапала. У 1994 годзе Мікалай пабудаваў побач асобную хатку для экспанатаў, назваўшы яе музеем «Успаміны Бацькаўшчыны». Музей, аналагаў якому няма ў Беларусі, змяшчае каля 300 аўтарскіх работ. Творы майстра экспануюцца ў адной з залаў музея-сядзібы «Пружанскі палацык», у Нацыянальным музеі гісторыі і культуры, Брэсцкім краязнаўчым музеі, Мотальскім музеі народнай творчасці і за межамі Беларусі.

Мікалай Тарасюк таксама займаецца майстраваннем музычных інструментаў: дудак, губных гармонікаў.

У 2008 годзе выдадзены альбом-манаграфія «Сялянская энцыклапедыя ў творах Мікалая Тарасюка», які стаў першым выданнем падобнага кшталту ў Беларусі пра творчасць народнага майстра. А яго творчасць атрымала статус нематэрыяльнай гісторыка-культурнай спадчыны Рэспублікі Беларусь.

У Польшчы пра Мікалая Тарасюка зняты фільм «Гаспадар».

Шведскі часопіс «» () у адным са сваіх нумароў пяць старонак прысвяціў творчасці Мікалая Тарасюка, спецыяльнай прэміі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэнне» ў намінацыі «Народная творчасць» (2002).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Разбяр Мікалай Тарасюк: «Што прэзідэнт робіць, тое я і паказваю» // «Наша Ніва»
* Дакументальны фільм "Драўляны народ" (2011) на Youtube
* Дакументальны фільм "Гаспадар" (2008) на Youtube

Катэгорыя:Разьбяры Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Народныя майстры Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «За духоўнае адраджэнне»
Ярд

**Ярд** () — брытанская і амерыканская адзінка вымярэння адлегласці. Зараз метрычны ярд роўны тром метрычным футам (36 дзюймам) ці 0,9144 метрам.. Не ўваходзіць у СІ.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння адлегласці
Уладзімір Ануфрыевіч Канаваленка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Уладзімір Ануфрыевіч Канаваленка
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння =  
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1937—1944
 |званне         = гвардыі 
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў     = 203-і гвардейскі стралковы полк
 |частка          = 
 |бітвы       =  
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
       
-
   
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
**Уладзі́мір Ану́фрыевіч Канава́ленка** (—) — удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 і Вялікай Айчыннай вайны, камандзір 203-га гвардзейскага стралковага палка 70-й гвардзейскай стрелковай дывізіі 13-й арміі Центрального фронту, гвардыі маёр. Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
У. А. Канаваленка нарадзіўся ў вёсцы Скрэбні Віцебскага павета (сучасны Віцебскі раён Віцебскай вобласці). У Чырвонай Арміі з 1937 года. У 1941 годзе Сухумскае ваенна-пяхотнае вучылішча. У дзеючай арміі падчас Вялікай Айчыннай вайны са студзеня 1942 г. Удзельнік Сталінградскай і Курскай бітваў.

Вызначыўся ў 1943 годзе ў баях за вызваленне Чарнігаўшчыны і Палесся. Полк пад камандаваннем гвардыі маёра У. А. Канаваленкі першым фарсіраваў раку Сейм, авалодаў чыгуначнай станцыяй Бахмач (Чарнігаўская вобласць), фарсіраваў рэкі Дзясну, Дняпро і Прыпяць. 23 верасня 1943 года полк адбіў 8 контратак праціўніка, знішчыў шмат яго жывой сілы і тэхнікі.

У. А. Канаваленка быў цяжка паранены ў баі каля горада Жмерынка (Вінніцкая вобласць) і памёр ад ран 22 сакавіка 1944 г. Пахаваны ў горадзе Жмерынка ў брацкай магіле.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» (№ 1822)
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Суворава 3 ступені
* Ордэн Аляксандра Неўскага
* 2 ордэны Чырвонай Зоркі
* медалі.

## Памяць 
* Мемарыяльная дошка ў аграгарадку Замасточча Віцебскага раёна (1964).
* Імем Героя названа школа ў Замасточчы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Коноваленко Владимир Ануфриевич

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскім раёне
Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР

**Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР** (ЦВК БССР) — вышэйшы орган дзяржаўнай улады Беларускай ССР у 1919—1938 гадах паміж Усебеларускімі з’ездамі Саветаў. З’езды праходзілі ў Мінску.

ЦВК БССР функцыянаваў да 1938 года, калі ён быў ператвораны ў Вярхоўны Савет БССР.

## Усебеларускі з’езд Саветаў 
* I з’езд Саветаў працоўных, салдацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў (2 — 3.02.1919)
* II з’езд Саветаў (13 — 17.12.1920)
* III з’езд Саветаў (10 — 16.12.1921)
* IV з’езд Саветаў (14 — 18.12.1922)
* V з’езд Саветаў (9 — 15.1.1924)
* VI надзвычайны з’езд Саветаў (13 — 16.3.1924)
* VII з’езд Саветаў (4 — 9.5.1925)
* VIII з’езд Саветаў (5 — 12.4.1927)
* IX з’езд Саветаў (8 — 15.5.1929)
* X з’езд Саветаў (20 — 28.2.1931)
* XI з’езд Саветаў (14 — 22.1.1935)
* XII надзвычайны з’езд Саветаў (11.1936, 13.2.1937)

## Старшыні ЦВК Беларускай ССР 
* Аляксандр Фёдаравіч Мяснікоў (4.02.1919 — 27.02.1919)
* Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў (18.12.1920 — 16.06.1937)
* Міхаіл Восіпавіч Стакун (7.07.1937 — 13.11.1937)
* в.а. Нічыпар Якаўлевіч Наталевіч (14.11.1937 — 25.07.1938)

## Спасылкі 
* Вышэйшыя органы дзяржаўнай улады БССР

Катэгорыя:Дзяржаўны лад БССР
Катэгорыя:Зніклі ў 1938 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:1919 год у Беларусі
Захбейка

**Захбе́йка** — возера ў Беларусі ў Віцебскім раёне ў басейне ракі Лужаснянка за 25 км на паўночны ўсход ад Віцебска.

Плошча паверхні возера 0,26 км², даўжыня 1,3 км, найбольшая шырыня 0,28 км. Найбольшая глыбіня дасягае 8,7 м, сярэдняя 4,2 м. Аб'ём вады 1,09 млн. м³. Плошча вадазбору 2,14 км².Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй да 3 м, складзеныя з пяскоў. На поўначы і поўдні возера схілы катлавіны невыразныя. Бераг і тарфяністыя, вышынёй да 0,5 м, на паўночным усходзе пясчаныя. Літаральная зона вузкая, дно плоскае. Да глыбіні 2,5—3 м дно пясчанае, глыбей — высланае сапрапелем. На возеры ёсць востраў плошчай каля 0,4 га.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае, зарастае. У разводдзе ручаём злучаецца з возерам Вымна.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, плотка, акунь, джгір і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Дом Блуа-Шампань

[150px|thumb|Герб [граф Блуа|графаў Блуа]]
[150px|thumb|Герб [граф Шампані|графаў Шампані]]
**Дом дэ Блуа-Шампань** (ці *Цібальдзіны*) — французскі знатны род франкскага паходжання, прадстаўнікі якога пакінулі значны след у гісторыі сярэднявечнай Францыі, Англіі, Навары і інш.

Родапачынальнікам гэтага дому лічыцца Цібо Стары, але аснову магутнасці роду заклаў яго сын, Цібо I дэ Блуа. Ён і яго нашчадкі сабралі ў сваіх руках графствы Блуа, Шартра, Шатадэна, Труа, Мо і інш., затым сталі графамі Шампані і каралямі Навары.

Кантралюючы таксама архібіскупства Буржскае, яны канкуравалі ў сваёй магутнасці з графамі Анжуйскімі, а таксама з каралямі Францыі з Капетынгскай дынастыі, дамен якіх атачалі іх уладанні.

## Галоўныя прадстаўнікі 
* Эцьен III дэ Блуа (1096 – 1154), які стаў каралём Англіі пад імем Стэфана Блуаскага;
* Генрых II Шампанскі (1166 - 1197), што стаў каралём Іерусаліма;
* Адель Шампанская (каля 1140 — 1206), каралева і рэгентка Францыі, жонка караля Людовіка VII і маці караля Філіпа II Аўгуста;
* Цібо IV Вялікі (1201 — 1253), які стаў каралём Навары пад імем Цібо (Тэбальда) I.

## Гл. таксама 
* Графы Блуа
* Графы Шампані
* Каралі Навары

## Спасылкі 
* Генеалогія Дому на сайце Міраслава Марэка 
* Генеалогія Дому на сайце Racines & Histoire
* Генеалогія графаў Блуа-Шампань на сайце Genealogie des rois de France
Чорныя Браты

**Чорныя Браты** () — астравы ў Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзяць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 33,8 км².

## Геаграфія і прырода 
Архіпелаг мае вулканічнае паходжанне і складаецца з трох астравоў (Чырпой, Брат-Чырпоеў і Марская Выдра) і скал. На востраве Чырпой знаходзяцца актыўныя вулканы Чорнага (691 м) і Сноу (396 м). Вулкан Чорнага вывяргаўся ў 1712 і 1857 гг., а вулкан Сноу — у 1811, 1879, 1960, 1982 гг. Берагі скалістыя. Крыніц пітной вады няма.

Расліннасць прадстаўлена пераважна хмызнякамі і травамі.

Астравы насяляюць некалькі відаў птушак, грызуны, лісы, ластаногія.

## Гісторыя 
Да прыходу японцаў і рускіх Чорныя Браты былі населены айнамі. На іх мове астравы называліся *Чылі-а-лі* па назве адной з марскіх птушак. У 1644 г. яны былі ўпершыню апісаны японцамі, а ў 1770 г. даследаваны рускімі казакамі на чале з сотнікам Чорным, імя якога пазней атрымалі.

У 1875—1945 гг. Чорныя Браты ўваходзілі ў склад Японіі. Айны былі пераселены японцамі на поўдзень Курыльскіх астравоў. На Чорных Братах праводзіліся вопыты па развядзенню ліс.

У 1946 г. афіцыйны далучаны да Расійскай федэрацыі.

Зараз астравы ненаселены.

## Спасылкі 
* Острова Чёрные Братья, Курильские острова (Сахалинская Область) 
* 北の自然と野生

Чорныя
Чорныя
Чорныя
Чорныя
Чорныя
Шкала Бофарта

**Шкала́ Бо́фарта** — умоўная шкала, якая служыць для ацэнкі сілы ветру ў балах па яго ўздзеянні на наземныя прадметы або па хваляванні на моры.

Шкала была распрацавана англійскім контр-адміралам Ф. Бофартам () ў 1805 (1806) годзе і спачатку выкарыстоўвалася толькі ім. У 1874 годзе Пастаянны камітэт Першага метэралагічнага кангрэса прыняў шкалу Бофарта з мэтай выкарыстання ў сусветнай практыцы. Шкала ў наступныя гады неаднаразова мянялася і ўдакладнялася. У 1963 годзе Сусветная метэаралагічная арганізацыя прыняла шкалу ў яе сучасным выглядзе.

За нуль шкалы Бофарта прынята хуткасць ветру 0—0,2 м/с, адпавядаючая штылю. Хуткасць ветру вызначаецца на вышыні 10 м над адкрытай роўнай паверхняй.

## Гл. таксама 
* Шкала Фудзіты

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *К. П. Васильев.* Бофорта Шкала  // Вялікая савецкая энцыклапедыя

Катэгорыя:Метэаралогія
Катэгорыя:Шкалы
Тамільская Вікіпедыя

**Тамільская Вікіпедыя** — раздзел Вікіпедыі на тамільскай мове.

Заснавана ў верасні 2003 году. Другая Вікіпедыя на адной з дравідыйскіх моў, якая здолела перасягнуць рубеж у  артыкулаў, першай была тэлугская Вікіпедыя. На 12.11.2008 года ўключала ў сябе  артыкулаў і з'яўлялася 67-й паводле іх колькасці.  артыкул напісаны 6.10.2010 года.

Тамільская Вікіпедыя разглядаецца як важная крыніца інфармацыі на тамільскай мове ў інтэрнэце. Развіццё раздзелу замаруджваецца адсутнасцю камп'ютараў і інтэрнэт-паслуг у сельскіх раёнах штата Таміл Наду і Шры-Ланкі; раздзел развіваецца ў асноўным за кошт тамільскай дыяспары.
Нэлі Фуртада

**Нэлі Кім Фуртада** (; , Вікторыя, Брытанская Калумбія, Канада) — канадская , аўтар песень,  і .

## Біяграфія 
Бацькі спявачкі — партугальцы, якія прыбылі ў Канаду з Азорскіх астравоў. Фуртада атрымала сваё імя ў гонар знакамітай савецкай гімнасткі Нэлі Кім.

Нэлі Фуртада прыняла ўдзел у сваім першым сур’ёзным шоу ў 2001 годзе. Яе дэбютны альбом — Whoa, Nelly!. У лістападзе 2003 года з’явіўся альбом Folklore. Назву свайго альбома Нэлі растлумачыла так: «Фальклор у маім разуменні — гэта нешта чароўнае, таямнічае. Нейкая вера ва ўласныя карані. У кожнага чалавека ёсць свой фальклор — альбо змрочны, альбо вясёлы».

## Альбомы 
* *Whoa, Nelly!* («Хэй, Нэлі!») (24 кастрычніка 2000)
* *Folklore* («Фальклор») (25 лістапада 2003)
* *Loose* («Свабодны») (20 чэрвеня 2006)
* *Mi Plan* («Мой план») (15 верасня 2009)
* *Mi Plan Remixes* («Мой план. Рэміксы») (25 кастрычніка 2010)
* *The Best Of Nelly Furtado* («Лепшае ад Нэлі Фуртада») (15 лістапада 2010)
* *The Spirit Indestructible* (18 верасня 2012)
* *The Ride* (2017)
* *7* (2024)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Нэлі Фуртада
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Жырмуны (Воранаўскі раён)

**Жырму́ны** (, ) — аграгарадок у Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці, на безыменным прытоку ракі Дзітва. Адміністрацыйны цэнтр Жырмунскага сельсавета. Насельніцтва 670 чал. (1993). Знаходзіцца за 16 км на паўднёвы захад ад Воранава, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Бастуны; на шашы Ліда — Вільня.

## Гісторыя 
У пісьмовых крыінцах Жырмуны ўпершыню згадваюцца ў XV стагоддзі як маёнтак роду Бутрымаў. Каля 1437 года баярын Войцех Кучук заснаваў тут касцёл. У канцы XV — пачатку XVI стагоддзяў мясцовасць знаходзілася ва ўладанні Мантоўтавічаў.

У 1513 годзе Жырмуны перайшлі да Юрыя Радзівіла. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) паселішча ўвайшло ў склад Лідскага павета Віленскага ваяводства. на карце Тамаша Макоўскага (1613) Жырмуны значацца як мястэчка. У XVII стагоддзі мястэчка перайшло ў валоданне Завішаў. У 1624 годзе Ян Завіша збудаваў тут новы касцёл.

У пачатку XVIII стагоддзя Жырмуны зноў перайшлі да Радзівілаў. У 1724 годзе кароль і вялікі князь Аўгуст Моцны надаў мястэчку магдэбургскае права. У другой палове XVIII стагоддзя тут існавалі школа і шпіталь. Станам на 1777 год у Жырмунах быў 31 двор. У 1788 годзе Караліна, жонка Станіслава Радзівіла, заснавала ў мястэчку касцёл Св. Крыжа.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Жырмуны апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, дзе сталі цэнтрам воласці Лідскага павета Віленскай губерні. Спярша мястэчка знаходзілася ва ўладанні Тышкевічаў, потым Шванебахаў. Станам на 1860 год тут было 29 будынкаў, касцёл, малітоўны дом, шпіталь, школа, паштовая станцыя. На 1863 год — 19 жылых дамоў. У пачатку XX стагоддзя адкрылася народнае вучылішча.

У 1920 годзе Жырмуны апынуліся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства.

У 1939 годзе Жырмуны ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Радунскага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. 3 красавіка 1959 года вёска ўвайшла ў склад Воранаўскага раёна.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1860 год — 271 чал.; 1863 год — 272 чал.
* **XX стагоддзе**: 1901 год — каля 320 чал.; 1971 год — 587 чал., 198 двароў; 1993 год — 670 чал., 270 двароў.

## Інфраструктура 
У Жырмунах працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, амбулаторыя, пошта.

## Славутасці 
* Капліца Святога Яна Хрысціцеля
* Касцёл Адшукання Святога Крыжа (1789) — 
* Плябанія (1939; архітэктар )

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жырмунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства
Чырпой

**Востраў Чырпой** () — найбуйнейшы востраў архіпелага Чорныя Браты. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 21 км². Ненаселены.

## Геаграфія і прырода 
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Сфарміраваны трыма вулканічнымі масівамі, якія ствараюць тры канічныя вяршыні. Дзве з іх — актыўныя вулканы Чорнага (691 м) і Сноу (396 м). Вулкан Чорнага вывяргаўся ў 1712 і 1857 гг., а вулкан Сноу — у 1811, 1879, 1960, 1982 гг.

Аддзелены пралівам Сноу (каля 2,7 км) ад суседняга вострава Брат-Чырпоеў.

Сталых вадацёкаў няма. Крыніц пітной вады няма.

Бедная травяністая расліннасць на паўночным захадзе вострава. Фаўна — некалькі відаў птушак, грызуны, лісы, ластаногія.

## Гісторыя 
Назва вострава паходзіць з мовы айнаў, якія называлі *Чылі-а-лі* адзін з відаў мясцовых птушак. У 1770 г. даследаваны рускімі казакамі на чале з сотнікам Чорным, імя якога пазней атрымаў вулкан на востраве. У 1946 г. афіцыйны далучаны да Расійскай федэрацыі.

## Спасылкі 
* Острова «Черные братья»
* Остров Чирпой 

Катэгорыя:Курыльскія астравы
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Ахоцкага мора
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Харымкатан

**Харымката́н** () — востраў у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 41,6 км².

## Прырода 
Востраў мае вулканічнае паходжанне. У цэнтры ўзвышаецца актыўны вулкан Севергіна (1213 м) з разбуранай вяршыняй. Вывяржэнні зафіксаваны ў 1713 і 1933 гадах. Горны масіў фарміруе стромкія ўцёсы. На захадзе бераг спадзісты, утвораны пясчанымі выдмамі, згладжаны струменем застылай лавы. Уздоўж яго цягнецца камяністы пляж.

На востраве маюцца дзве ракі з пітной вадой, некалькі малых бяссцёкавых азёр.

Расліннасць пераважна разнатраўная, лугавая, у тым ліку зараснікі *ару*, высокай травы з ядомым карэннем, і баршчэўніка. Сустракаюцца кедр, рабіна, ягаднікі. Вакол вострава да глыбіні 14—27 м — зараснікі марской капусты.

Распаўсюджаныя жывёлы — лісы, грызуны, ластаногія, птушкі.

## Гісторыя 
У старажытнасці Харымкатан быў населены айнамі. Разбураныя рэшткі іх вёскі да нашых дзён знаходзяцца на паўночным захадзе вострава. На мове айнаў назва *Арамакутан* значыла «сёмы».

У XVIII—XIX стагоддзях з’явіліся першыя апісанні Харымкатана ў Расіі і Японіі. У 1875—1945 гадах належаў Японіі. Мясцовыя айны былі выселены на востраў Хакайда, дзе нашчадкі карэнных харымкатанцаў жывуць да нашага часу. У 1920—1930-я гады створана малое японскае паселішча, у якім жыла сям'я Такакі, якая апісала вывяржэнне вулкана Севергіна. У 1930-х гадах уладкаванне вялі палонныя кітайцы. Сустракаліся таксама развітальныя надпісы палонных з СССР (1939—1941 гг.).

Пасля Другой сусветнай вайны востраў далучаны да Расійскай Федэрацыі. Некаторы час на ім знаходзілася жылое паселішча Севергіно. Зараз ненаселены.

## Спасылкі 
* Востраў Харымкатан
* Археалагічныя даследаванні 
* Вандроўка на Харымкатан
* Успамін пра наведванне Харымкатана і Севергіно

Катэгорыя:Курыльскія астравы
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Ахоцкага мора
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Віленская камісія для разбору і выдання старажытных актаў

**Віленская камісія для разбору і выдання старажытных актаў** (таксама вядомая як **Віленская археаграфічная камісія**) — афіцыйная навуковая ўстанова з цэнтрам у Вільні ў 1864—1915 гг.

## Гісторыя 
Створана па ініцыятыве віленскага генерал-губернатара М. Мураўёва пасля паўстання 1863—1864 гадоў з мэтай абгрунтавання русіфікацыі Беларусі і Літвы. Адной з найважнейшых задач была публікацыя дакументаў аб праваслаўнай гістарычнай спадчыне ВКЛ.

Першым старшынёй камісіі ў 1864—1865 гг. быў расійскі гісторык польскага паходжання Павел Васільевіч Кукальнік (1795—1884 гг.), пад кіраўніцтвам якога быў выдадзены першы том Актаў. У далейшым камісію ўзначальвалі Пётр Аляксеевіч Бяссонаў, Іван Акімавіч Нікоцін, Якаў Фёдаравіч Галавацкі, Флавіян Мікалаевіч Дабранскі. Членамі і супрацоўнікамі камісіі ў розныя гады былі Мікіта Іванавіч Гарбачэўскі, Дзмітрый Іванавіч Даўгяла, Іван Якаўлевіч Спрогіс, Арсен Восіпавіч Турцэвіч і інш.

Камісія спыніла сваю дзейнасць у сувязі з падзеямі I Сусветнай вайны.

## Публікацыі 
Усяго было выдадзена 39 тамоў Актаў Віленскай камісіі, 7 тамоў (у 9 кнігах) па гісторыі аграрных зносін і лясной гаспадаркі, зборнік палеаграфічных здымкаў са старажытных актаў і грамат — ўсяго агульнай колькасцю 29000 старонак. Мікіта Іванавіч Гарбачэўскі склаў і апублікаваў «Слоўнік старажытнай актавай мовы Паўночна-Заходняга края і Царства Польскага».

## Літаратура 
* *Грыцкевіч, А. П.* Віленская археаграфічная камісія. //  — С. 278

## Спасылкі 
* Акты Виленской археографической комиссии

*
Насычаная пара

**Насы́чаная па́ра** — гэта пара, якая знаходзіцца ў дынамічнай раўнавазе са сваёй вадкасцю.

**Вільготная насычаная пара** — раўнаважная сумесь, якая складаецца з вадкай і паравой фазы.

**Сухая насычаная пара** — гэта пара, у якой адсутнічае завісь часціц вадкай фазы, а тэмпература роўная тэмпературы насычэння пры дадзеным ціску.
## Тлумачэнне
Пры выпарэнні вадкасці колькасць малекул, якія перайшлі ў іншы агрэгатны стан і сталі парай няўхільна ўзрастае. Гэтак адбываецца да таго моманту, пакуль не будуць дасягнутыя ўмовы, пры якіх колькасць малекул, пакідаючых вадкасць, будзе роўнае колькасці малекул, якія пад уздзеяннем гравітацыйных сіл вяртаюцца на паверхню вадкасці (за той жа прамежак часу).

Раўнавага газападобнай і вадкай фазаў з’яўляецца дынамічнай, так як малекулы, здзяйсняючы хаатычны цеплавы рух безупынна пераходзяць цераз мяжу з адной фазы ў іншую і адваротна. Таму такі стан называецца станам дынамічнай раўнавагі.
Такім чынам пераходзім да вызначэння паняцця “Насычаная пара”.
## Параметры насычанай пары
Ціск пары, калі яна насычаная завецца ціскам насычанай пары і мае абазначэнне p_{H}   ці   p_{s} (індэкс "s" ад англ. saturated steam - "насычаная пара").
 
Аналагічна і з тэмпературай насычанай пары T_{H}   ці   T_{s}.
 
Пара, ціск якой меншы за ціск насычанай пары завецца  ненасычанай. Ненасычаная пара падпарадкоўваецца законам ідэальнага газа.

## Уласцівасці
Акрэслім асноўныя ўласцівасці насычанай пары:

1.	Пры сталай тэмпературы, гэта значыць ізатэрмічным працэсе T=const, ціск насычанай пары не залежыць ад яго аб’ёма V=const. Таму закон Бойля-Марыёта для насычанай пары не выконваецца.

2.	Пры сталым аб’ёме, ізахорны працэс V=const, ціск насычанай пары з ростам тэмпературы павялічваецца хутчэй, чым ціск ідэальнага газа, з прычыны роста канцэтрацыі малекул. Як вынік - закон Гей-Люсака пры гэтым не выконваецца.

3.	З прычыны адрознення ўласцівасцяў насычанай пары ад уласцівасцяў ненасычанай Ураўненне Клапейрона-Мендзелеева апісвае стан насычанай пары толькі прыблізна.

Такім чынам насычаная пара не падпарадкоўваецца законам ідэальнага газа. 
Значэнні ціску і шчыльнасці насычанай пары пры зададзенай тэмпературы можна вызначыць са спецыяльных табліц, а для вадзяной пары – яшчэ і па h,s-дыяграме вады і вадзяной пары.

Ціск і шчыльнасць  насычанай пары павялічваюцца з ростам тэмпературы.

## Гл. таксама
*Пара
*Сухасць пары
*Перагрэтая пара
*Выпарэнне
*Рэальны газ

## Літаратура 
* Жилко В. В., Лавриненко А. В., Маркович Л. Г. Физика – Минск: Народная асвета, 2002, 382 с.
* Бурдаков В. П. Термодинамика – Москва: Дрофа, 2009, 479 с.

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Гетэрагенныя сістэмы
Акадэмія навук

**Акадэмія навук** (АН) — некамерцыйная арганізацыя, якая аб'ядноўвае людзей, што займаюцца рознымі навукамі. Членаў такіх акадэмій называюць акадэмікамі.

## Акадэмія навук Беларусі
thumb|Галоўны будынак НАНБ. Мінск, пр-т Незалежнасці

Урачыстае адкрыццё Акадэміі навук адбылося ў 1 студзеня 1929 у дзесятую гадавіну ўтварэння Беларускай ССР. Першым прэзідэнтам Акадэміі навук стаў гісторык прафесар У. М. Ігнатоўскі. На дзень адкрыцця штат акадэміі складаў толькі 128 чалавек, з іх 87 навуковых супрацоўнікаў. Аднак з самага пачатку Акадэмія навук стала вядучым навуковым цэнтрам, што ўплываў на эканамічнае, тэхналагічнае, сацыяльнае і культурнае развіццё рэспублікі. У пачатку 1941 у Акадэміі навук працавала каля 750 чалавек. У яе структуры было 12 навукова-даследчых устаноў, з іх 9 інстытутаў.

Акадэмія навук падпарадкоўваецца Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь, падсправаздачная Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе арганізацыю, правядзенне і каардынацыю фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў і распрацовак па важнейшых напрамках прыродазнаўчых, тэхнічных, гуманітарных, сацыяльных навук і мастацтваў з мэтай навуковага забеспячэння эканамічнага, сацыяльнага і культурнага развіцця Рэспублікі Беларусь, а таксама выконвае ў межах паўнамоцтваў, устаноўленых Законам Рэспублікі Беларусь «Аб Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі» і Статутам Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, асобныя функцыі рэспубліканскага органа дзяржаўнага кіравання ў галіне навукі.
Беларусь на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне

**Беларусь** на дзіцячым конкурсе песні «Еўрабачанне» прымала ўдзел з моманту яго заснавання ў 2003 годзе, і да 2020 года ўключна. З'яўляецца двухкратным пераможцам дзіцячага «Еўрабачання» — у 2005 і 2007 гадах. Акрамя таго Беларусь 10 разоў уваходзіла ў топ-5 на конкурсе і толькі тры разы аказвалася па-за дзясяткай лепшых. Арганізацыю нацыянальных адбораў (а ў 2010 і 2018 гадах — і самога конкурсу) праводзіла Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь. Конкурс трансляваўся штогод на тэлеканале Беларусь 1 і на спадарожнікавым канале Беларусь 24. Песні на дзіцячым «Еўрабачанні» краіна прадстаўляла, у асноўным, на рускай мове.

28 мая 2021 года, праз шэсць дзён пасля фіналу дарослага конкурса 2021 года, ЕВС прыпыніў членства БТРК у арганізацыі з прычыны парушэння правоў чалавека ў краіне,  бягучага пераследу апазіцыі і інфармацыйнай падтрымкі аўтарытарнага рэжыма Белтэлерадыёкампаніяй. Вяшчальнік атрымаў два тыдні (да 11 чэрвеня), каб даць адказ, перш чым прыпыненне ўступіць у сілу, але Белтэлерадыёкампанія не дала на гэта ніякага адказу. 1 ліпеня вяшчальнік быў выключаны з ЕВС, і такім чынам страціў правы на трансляцыю і ўдзел у конкурсах, якія арганізуюцца Еўрапейскім вяшчальным саюзам, у тым ліку і ў «Дзіцячым Еўрабачанні». Пазней было абвешчана, што выключэнне будзе доўжыцца тры гады, аднак па заканчэнні гэтага тэрміну БТРК прыйдзецца паўторна падаваць заяўку на членства.

За ўсю гісторыю ўдзелу ў конкурсе Беларусь атрымала 1848 балаў.

## Удзел 

## Правядзенне конкурсу ў краіне
## Фотагалерэя 

Image:Ksenia Sitnik JESC 2005.jpg|Ксенія Сітнік у Хаселце (2005)
Image:Andrej Kuniec.jpg|Андрэй Кунец у Бухарэсце (2006)
Image:Alixeiej Zhygalkovicz 01.jpg|Аляксей Жыгалковіч у Ротэрдаме (2007)
Image:JESC 2013 (Belarus) Ilya Volkov at rehearsal 2.jpg|Ілля Волкаў у Кіеве (2013)
Image:Ruslan Aslanov at stage of JESC 2015.jpg|Руслан Асланаў у Сафіі (2015)
Image:Daniel Jastremski at JESC 2018.jpg|Даніэль Ястрамскі ў Мінску (2018)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Еўрабачання
* Дзіцячае Еўрабачанне (Беларусь)

Катэгорыя:Краіны на конкурсе песні Еўрабачанне
Дзіцячае Еўрабачанне
Феномен

thumb|Гарэнне — гэта назіраемая з'ява ці падзея і гэта ж — феномен.
**Фено́мен** (ад  — «што з'яўляецца», «з'ява») — паняцце, якое ў самым агульным сэнсе азначае з'яву, дадзеную ў пачуццёвым сузіранні. У прыродазнаўчых навуках пад феноменам разумеецца назіраная з'ява ці падзея. У штодзённай мове *фенаме́н* — незвычайная з'ява, рэдкі факт, тое, што цяжка зразумець.

## У філасофіі 
У антычнай філасофіі тэрмін сустракаецца ў некаторых аўтараў і значыць прадмет вопытнага ведання. У філасофіі Платона фенаменальнае супрацьпастаўляецца свету ідэй. Таму феномен ёсць толькі адлюстраванне ідэі.

У філасофіі новага часу феномен перастае разглядацца як звычайнае адлюстраванне ідэі. Заслугоўвае ўвагі трактоўка феномена ў Берклі, Юма, Лейбніца. У Канта феномен — гэта аб'ект, канстытуіраваны трансцэндэнтальным суб'ектам. Феномен выступае ў якасці прадмета магчымага вопыту ў даступных нам апрыёрных формах пачуццёвага сузірання. Феномен у Канта супрацьпастаўлены **ноўмену** — непазнавальнай «рэчы ў сабе».

Паняцце феномена грае важную ролю ў філасофіі Франца Брэнта́на. Пад феноменам ён разумее ўсё, што можа быць аб'ектам навуковага разглядання. Так, ён вылучае як унутраныя (псіхічныя), так і знешнія, фізічныя феномены. Псіхічныя феномены валодаюць інтэрнацыянальным існаваннем. Сапраўды даступным для назірання можа з'яўляцца толькі наш уласны ўнутраны вопыт, які намі ўсведамляецца. Таму феномен нясе ў сабе ўсе веды пра прадмет.

Рашаючую ролю паняцце феномена іграе ў фенаменалогіі Гусерля. Феномен у Гусерля азначае не толькі дадзеныя ў сузіранні якасці рэчаў, але характарызуецца адзінствам сваіх зместаў. Сцвярджаецца наяўнасць чыстых зместаў свядомасці, якія могуць быць разгледжаны па-за іх узаемасувяззю з фізічным светам.

## У прыродазнаўчых навуках 
У прыродазнаўчых навуках феномен — назіраемая з’ява ці падзея. Часта гэты тэрмін выкарыстоўваецца без разглядання прычын гэтай падзеі. Прыкладамі фізічных феноменаў могуць быць назіраемы феномен арбіты Месяца ці феномен ваганняў маятніка.

Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Адамстаўн

**Адамстаўн** () — адзінае паселішча (*settlement*) і адміністрацыйны цэнтр Піткэрна. Насельніцтва — 67 чал. (2011 г.).

## Гісторыя 
На месцы Адамстаўна ў XI—XV стст. існавала палінезійскае паселішча, пазней, аднак, па незразумелых прычынах закінутае заснавальнікамі.

23 студзеня 1790 г. на востраве Піткэрн высадзіліся маракі мяцежнага брытанскага судна «Баўнці». Створанае імі паселішча пазней атрымала назву Адамстаўн у гонар аднаго з мяцежнікаў Джона Адамса, які здолеў захаваць малую піткэрнскую калонію і ў 1825 г. атрымаў амністыю.

У 1831, 1856—1861 гг. паселішча пакідалася жыхарамі ў сувязі з перасяленнем на Таіці, а затым на Норфалк.

Афіцыйны статус адміністрацыйнага цэнтра Адамстаўн атрымаў ў 1964 г.

## Кіраванне 
Мясцовыя кіруючыя функцыі знаходзяцца ў мэра Піткэрна, які выбіраецца на трохгадовы тэрмін астравіцянамі і зацвярджаецца губернатарам.

## Інфраструктура 
Адамстаўн не мае рэгулярнай планіроўкі. Большасць жыхароў жыве ў прыватных катэджах і займаецца рамяством і сельскай гаспадаркай. У паселішчы дзейнічае 1 царква, 1 пачатковая школа, ёсць плошча і адміністрацыйны будынак. Да нашых дзён галоўны сродак камунікацыі — радыё, хаця маецца доступ да спадарожнікавага тэлебачання і інтэрнэту, асобныя сем’і карыстаюцца тэлефонамі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Піткэрна
* Афіцыйны турыстычны рэсурс 

Катэгорыя:Гарады Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Астравы Піткэрн
Даследаванне

**Дасле́даванне** ў шырокім сэнсе — пошук новых ведаў ці сістэматычнае расследаванне з мэтай устанаўлення фактаў. Больш дакладна **даследаванне** — навуковы метад (працэс) вывучэння чагосьці.

**Навуковае даследаванне**, якое заснавана на ўжыванні навуковага метаду, падае навуковую інфармацыю і тэорыі для тлумачэння прыроды і ўласцівасцяў навакольнага свету. Такое даследаванне можа мець практычнае ўжыванне. Навуковыя даследаванні могуць фінансавацца дзяржавай, некамерцыйнымі арганізацыямі, камерцыйнымі кампаніямі і прыватнымі асобамі. Навуковыя даследаванні могуць быць класіфікаваны згодна з іх акадэмічным і прыкладным характарам. Асноўная мэта прыкладных даследаванняў (у адрозненне ад фундаментальных даследаванняў) — выяўленне, інтэрпрэтацыя і развіццё метадаў і сістэм па паляпшэнню чалавечых ведаў у розных галінах чалавечых ведаў.

## Гл. таксама 
* Метадалогія
* Апісальны метад
* Філасофія навукі

Катэгорыя:Навуковы метад
Індэкс дэмакратыі

**Індэкс дэмакратыі** — класіфікацыя 167 краін свету, якая складзена Economist Intelligence Unit па ўзроўню развіцця дэмакратыі ў іх.

Пры складанні класіфікацыі ўлічваюцца 60 розных паказчыкаў, якія згрупаваны па 5 катэгорыям: выбары і палітычны плюралізм, грамадзянскія свабоды, дзейнасць улады, палітычная ангажыраванасць насельніцтва і палітычная культура. Упершыню індэкс быў прадстаўлены ў 2006 годзе, дапаўняўся ў 2008, 2010 і наступных гадах.

У дадатак да лічбавай ацэнкі і рэйтынгу, індэкс класіфікуе кожную краіну на адзін з чатырох тыпаў рэжымаў: поўная дэмакратыя, недасканалая дэмакратыя, гібрыдны рэжым ды аўтакратыя.

## Агульны рэйтынг на 2023 год 
## Спасылкі 
* https://www.eiu.com/ (The Economist Intelligence Unit’s website)
* https://www.eiu.com/topic/democracy-index (EIU Democracy Index main page)

Катэгорыя:Параўнальныя спісы краін
Катэгорыя:Дэмакратыя
Катэгорыя:Індэксы
Эдмунд Гусерль

**Эдмунд Гусерль** (**Гусэрль**) (;  — ) — нямецкі філосаф.

Прафесар у Гале, Гётынгене, Фрайбургу. Аўтар прац «Лагічныя даследаванні» (Т. 1-2; 1900—1901), «Філасофія як дакладная навука» (1911) і інш.

## Светапогляд 
Заснавальнік фенаменалогіі. Паводле Гусерля, філасофія не мае дачынення ні да навакольнага свету, ні да навук, што яе вывучаюць; яе прадмет — толькі з'явы (феномены) свядомасці, якія разглядаюцца як адзіныя і непасрэдна дадзеныя. Лічыў асабістыя перажыванні суб'екта, яго ўспрыманне і інтуіцыю асноўным крытэрыем ісціны. Вылучыў ідэю «жыццёвага свету» як першаснага сацыяльна-культурнага вопыту. Сцвярджаў, што з дапамогай рэканструкцыі «жыццёвага свету» мінулых культур можна вытлумачыць змест і глыбінную сутнасць пісьмовых помнікаў розных гістарычных эпох. Погляды Э. Гусерля паўплывалі на станаўленне і развіццё філасофскай антрапалогіі, экзістэнцыялізму, іншых філасофскіх кірункаў.

## Беларускія пераклады 
* «Філасофія як дакладная навука». Пер. Л. Баршчэўскага. — Мн.: Энцыклапедыкс, 2023. ISBN 978-985-7247-63-9.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 5. — Мн., 1997. — С. 543.
* Великие мыслители Запада. — М., 1998. — С. 608.
* Гусерль Эдмунд // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Філосафы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Фенаменалогія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Фрайбургу
Генрых Ной

**Генрых Ной** (; ,  — , ) — нямецкі мастак-абстракцыяніст, дызайнер мэблі, архітэктар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і сталяра Іагана і акушэркі Ганрыеты Ной.
1930 вучань школы Баўхаус. Яго настаўнікам быў Іозеф Альберс, мастацкім формам вучыў Васіль Кандзінскі, Іост Шміт. Фрыц Кур вычыў прадметнаму маляванню, гарадскому будаванню — Людвіг Хільберсхайм.

У 1932 годзе працуе ў сталярнай майстэрні свайго бацькі і ў 1937 годзе атрымоўвае званне майстар.
1944-46 салдат нямецкай авіяцыі, знаходзіўся ў амерыканскім палоне.

1947 ў Боргхорсце засноўвае ўласную майстэрню. У 1989 — уласную галерэю.

## Выстаўкі ў Беларусі 
* 18.10.1995-5.11.1995 — выстаўка ў Нацыянальным музеі Беларусі
* 10.11.-4.12.1995 — Дом Марка Шагала (Віцебск)

## Літаратура 
* Werner Friedrich: Heinrich Neuy, ISBN 3-924044-96-1
* Heinrich Neuy: Bauhaus — Der Weg zur abstrakten Malerei, ISBN 3-9800350-5-0
* Heinrich Neuy: Aquarelle, ISSN 0172-3456 (Autor:)
* Wolfgang Wangler: Der Bauhausmaler Heinrich Neuy, 1986, ISBN 3-926325-00-3

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Дызайнеры Германіі
Катэгорыя:Архітэктары Германіі
Кевелар

**Кевелар** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дзюсельдорф. Уваходзіць у склад раёна Клевэ. Плошча — 100,6 км². Афіцыйны код — 05 1 54 032.
 
Горад падпадзяляецца на 5 гарадскіх раёнаў.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Генрых Ной (1911—2003) — нямецкі мастак-абстракцыяніст, дызайнер мэблі, архітэктар.

## Фатаграфіі 

Выява:Kevelaer_Giebel.jpg| 
Выява:Kevelaer_Gnadenkapelle_Basilika.jpg| 
Выява:Kevelaer_Gnadenkapelle_aussen.jpg| 
Выява:Kevelaer_Gnadenkapelle_innen.jpg| 
Выява:Kevelaer Kerzenkapelle innen(1).jpg| 
Выява:Kevelaer_Kerzenkapelle_innen(2).jpg| 
File:Kevelaer, Marienbasilika 2011.jpg|Базіліка

## Літаратура 
* Ке́велар // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 158. — 459 с. — 70 000 экз.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Член-карэспандэнт

**Член-карэспандэ́нт** — член арганізацыі вучоных — акадэміі навук. У параўнанні з акадэмікам з'яўляецца малодшай ступенню членства.

## Член-карэспандэнт НАН Беларусі 
Членамі-карэспандэнтамі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі выбіраюцца вядомыя вучоныя — грамадзяне Рэспублікі Беларусь, якія ўнеслі значны ўклад у развіццё навукі і ўзбагацілі яе працамі буйнога навуковага значэння. Членам-карэспандэнтам НАН Беларусі, у тым ліку якія маюць гэта званне пенсіянерам, прызначаюцца штомесячныя даплаты за акадэмічныя вучонае званне, памер якіх устанаўліваецца заканадаўствам.

Члены-карэспандэнты з’яўляюцца членамі аднаго з аддзяленняў НАН Беларусі ў адпаведнасці са спецыяльнасцю, па якой яны выбраны, і могуць пераходзіць з аднаго аддзялення Акадэміі навук у іншае на аснове асабістай заявы і рашэння Прэзідыума НАН Беларусі. Кожны член-карэспандэнт карыстаецца правам рашаючага голасу на Агульным сходзе НАН Беларусі і на агульным сходзе аддзялення Акадэміі навук, членам якога ён з’яўляецца.

## Спасылкі 
* Члены-карэспандэнты НАН Беларусі

Катэгорыя:Навуковыя ступені і званні
Дэмакратычная партыя Туркменістана

**Дэмакратычная партыя Туркменістана** () — адзіная легальная палітычная партыя Туркменістана заснаваная ў 1991 г. Партыя з’яўляецца правапераемніцай Камуністычнай партыі Туркменістана.

## Удзел у выбарах 
### Парламенцкія выбары 
## Старшыні 
* Сапармурат Ніязаў (1991—2006)
* Гурбангулы Бердымухамедаў (2006—2013)
* Касымгулы Бабаеў (2013—2018)
* Ата Сердараў (з 2018)

Катэгорыя:Палітычныя партыі Туркменістана
Катэгорыя:Партыі аднапартыйных сістэм