Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021)

**Справа аб спробе перавароту ў Беларусі** — крымінальная справа пра змову групы асоб з мэтай адхілення ад улады Аляксандра Лукашэнкі вясной 2021 года і ажыццяўлення палітычных пераўтварэнняў у Беларусі.

## Гісторыя 
11 красавіка 2021 года ў Маскве былі затрыманы Аляксандр Фядута і адвакат Юрась Зянковіч, а 12 красавіка ў Шклове — лідар партыі БНФ Рыгор Кастусёў. Паводле інфармацыі Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь Кастусёў і Фядута былі затрыманы «па непасрэдна ўзніклым падазрэнні ў здзяйсненні злачынства». Беларускі бок звярнуўся да расійскага (Лукашэнка папрасіў Пуціна, а Тэртэль — Бортнікава) с просьбай аказаць садзейнічанне ў арганізацыі затрымання ў Маскве адпаведных асоб, у расійскую сталіцу выехала беларуская група захопу ў складзе 11—12 чалавек.

17 красавіка 2021 года Аляксандр Лукашэнка заявіў, што ў планах змоўшчыкаў было выкраданне аднаго альбо двух яго дзяцей і ўтрыманне іх у склепе ў Гомельскай вобласці. Ён таксама заявіў аб жаданні ЗША (Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне, Федэральнае бюро расследаванняў) заняцца арганізацыяй замаху на прэзідэнта і яго дзяцей. Лукашэнка загадаў спецслужбам агучыць інфармацыю ў СМІ.

Па інфармацыі, атрыманай ад беларускіх спецслужбаў, у прыватных чатах аднаго з інтэрнэт-мэсенджэраў А. Зянковіч і А. Фядута арганізавалі абмеркаванне плана ўзброенага мяцяжу ў Беларусі і вырашылі правесці ў Маскве асабістую сустрэчу з выкарыстаннем даступных ім мер канспірацыі з апазіцыйна настроенымі генераламі Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь.

Па інфармацыі ФСБ Расіі, пасля кансультацый у ЗША і Польшчы, для рэалізацыі гэтага плана Зянковіч і Фядута вырашылі правесці ў Маскве ў кабінеце аднаго з рэстаранаў асабістую сустрэчу з апазіцыйна настроенымі ваеннымі генераламі Беларусі. Пасля дакументавання сустрэчы Фядута і Зянковіч былі затрыманы расійскімі сілавікамі і перададзены беларускім партнёрам. Пазней І. Макар заявіў, што Ю. Зянковіч паляцеў у Маскву пад асабістыя гарантыі бяспекі з боку Вольгі Карач і дадаў, што на стрымах, якія дэманстраваліся на АНТ, павінна была прысутнічаць Вольга Карач, але гэтага не адбылося.

У дачыненні да Фядуты і Зянковіча распачата крымінальная справа па частцы 1 артыкула 357 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь («Змова або іншыя дзеянні, учыненыя з мэтай захопу дзяржаўнай улады»), якая прадугледжвае пакаранне пазбаўленнем волі на тэрмін ад васьмі да дванаццаці гадоў.

25 красавіка былы супрацоўнік КДБ Беларусі і былы першы намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Станіслаў Князеў заявіў, што рыхтавалася каля 150 пазадарожнікаў з буйнакалібернымі кулямётамі, якія паказвалі па тэлебачанні, калі яны ганяліся па пустыні за Кадафі. Ён таксама паведаміў, што меркавалася, што пад прыкрыццём ўварвання яны дойдуць ад мяжы з Літвой да Мінска за 3 гадзіны, з буйнакаліберных кулямётаў возьмуць рэзідэнцыю прэзідэнта і расстраляюць прэзідэнта.

30 красавіка прадстаўнік КДБ Беларусі назваў 9 чалавек, якія з’яўляюцца фігурантамі крымінальнай справы:
# Аляксандр Фядута, 1964 г.н.;
# Юрась Зянковіч, 1977 г.н.;
# Рыгор Кастусёў, 1957 г.н.;
# Вольга Галубовіч, 1977 г.н.;
# Дзмітрый Шчыгельскі, 1972 г.н.;
# Аляксандр Перапечка,
# Павел Кулажанка, 1984 г.н.;
# Віталь Макаранка,
# Ігар Макар, 1977 г.н.

Першыя чацвёра ўтрымліваюцца ў следчым ізалятары КДБ, у дачыненні да астатніх Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь завочна ўжыла меру стрымання ў выглядзе заключэння пад варту. Вольга Галубовіч і Дзяніс Краўчук атрымалі па два з паловай гады пазбаўлення волі па артыкуле аб актыўным удзеле ў групавых дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак.

3 ліпеня 2024 года Рыгор Кастусёў выйшаў на волю. У красавіку 2025 года быў вызвалены і выехаў з Беларусі Юрась Зянковіч, а ў снежні таго ж года — Аляксандр Фядута
.

## Рэакцыя 
*   13 красавіка тэма спробы дзяржаўнага перавароту ў Беларусі абмяркоўвалася падчас тэлефоннай размовы Прэзідэнта ЗША Джозефа Байдэна і Прэзідэнта Расіі Уладзіміра Пуціна.
*  18 красавіка Кшыштаф Шчэрскі, кіраўнік Бюро прэзідэнта Польшчы па міжнароднай палітыцы, абверг заяву ФСБ Расіі аб дачыненні да падрыхтоўкі замаху на Лукашэнку.
*  Прэс-служба кандыдата ў Прэзідэнты Рэспублікі Беларусь на выбарах 2020 года Святланы Ціханоўскай заявіла, што «інфармацыя, якую 17 красавіка распаўсюдзілі дзяржорганы і агучыў Лукашэнка, мае прыкметы правакацыі спецслужбаў Расіі і Беларусі, куды ўцягнулі грамадзян Беларусі і ЗША» і заклікала ўстрымацца ад паспешлівых высноў і рашэнняў, якія могуць нанесці шкоду нацыянальным інтарэсам, сувэрэнітэту і незалежнасці Беларусі.

## Ацэнкі экспертаў 
* Аглядальнік беларускай службы радыё «Свабода» Юрый Дракахруст параўнаў арышт Фядуты і Зянковіча з аперацыямі «Трэст» і «Сіндыкат-2», праведзенымі савецкімі спецслужбамі ў 1920-я гады.

Катэгорыя:Крымінальныя справы ў Беларусі
Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты
Катэгорыя:2021 год у Беларусі