Кайнэ

**Кайнэ́** (ад κοινή — , таксама вядомая як **александры́йскі дыяле́кт**, **агу́льная аты́чная** альбо **эліністы́чная грэ́чаская**) — былая агульная надрэгіянальная форма грэчаскай мовы, якая выкарыстоўвалася ў вусным і пісьмовым ужытку падчас эліністычнай эры і эпохі Рымскага панавання.

Узнікла ў выніку распаўсюджвання грэчаскай мовы пасля заваяванняў Аляксандра Македонскага ў IV ст. да н.э. і служыла ў якасці агульнага лінгва франка ў большай частцы рэгіёна Міжземнамор’я і Блізкага Усходу ў наступныя стагоддзі. Засноўвалася, у першую чаргу, на атычнай і блізкай да яе іанічнай маўленчых формах, а таксама ўключала некаторыя рысы іншых дыялектаў, ад чаго адбылося своеасаблівае згладжванне дыялектных рыс у параўнанні з іншымі дыялектамі.

Грэчаскае кайнэ было прадстаўлена шматлікімі формамі, пачынаючы ад больш кансерватыўных літаратурных форм да мясцовых гутарковых народных варыяцый.

Як асноўная мова Візантыйскай імперыі кайнэ далей развілася ў сярэдневяковую грэчаскую, якая стала галоўным продкам навагрэчаская мовы, мяжа паміж якімі адзначаецца ў прыкладна 600 гадоў.

Літаратурная мова кайнэ прысутнічала ў большай частцы посткласічнай грэчаскай літаратуры і навуцы, напрыклад, працах Плутарха і Палібія.

## Назва 
Слова *кайнэ* () у перакладзе з грэчаскай азначае «агульны» і ў гэтым кантэксце абазначае «агульны дыялект» (). Старажытнагрэчаскае вымаўленне слова рэалізоўвалася як [koiˈneː], паводле навагрэчаскай мовы — як [ciˈni].

Тэрмін ужываўся ў розных сэнсах рознымі старажытнымі навуковымі школамі. Напрыклад, навуковая школа Апалонія Дыскола і Элія Герадыяна пад тэрмінам *кайнэ* мела на ўвазе протагрэчаскую мову, у той час як іншыя выкарыстоўвалі яго для пазначэння любой народнай формы грэчаскага маўлення, якія так ці іначай адрозніваліся ад літаратурнай мовы.

Аднак калі грэчаскае *кайнэ* стала ў I ст. да н.э. моваю літаратуры, некаторыя людзі сталі адрозніваць у кайнэ дзве формы: пісьмовую грэчаскую як літаратурную класічную і простамоўную паўсядзённую формы, прыкладам:

* Καλήμερον, ἦλθες;Bono die, venisti?
** 

* Ἐὰν θέλεις, ἐλθὲ μεθ' ἡμῶν.Si vis, veni mecum.
** 

* Ποῦ;Ubi?
** 

* Πρὸς φίλον ἡμέτερον Λεύκιον.Ad amicum nostrum Lucium.
** 

* Τί γὰρ ἔχει;Quid enim habet?
** 

* Ἀρρωστεῖ.Aegrotat.
** 

Урэшце, вельмі важнай крыніцай інфармацыі пра антычнае кайнэ з’яўляюцца сучасная грэчаская мова, яе дыялекты і свая ўласная форма кайнэ, якія захавалі шэраг вусных рыс старажытнай мовы, страчаных, аднак, у пісьмовай традыцыі. Напрыклад, пантыйскі і кападакійскі дыялекты захавалі вымаўленне η як ε (νύφε, συνέλικος, τίμεσον, πεγάδι і г.д.), разам з гэтым у цаконскім дыялекце захавалася вымаўленне падоўжанага α замест η (ἁμέρα, ἀστραπά, λίμνα, χοά і г.д.) і іншыя мясцовыя рысы дарыйскага грэчаскага дыялекту.

### Грэчаская мова Святых Айцоў 
Тэрмін *грэчаская мова Святых Айцоў* часам выкарыстоўваўся для пазначэння варыянта грэчаскай мовы, што выкарыстоўваўся ў пісьменстве грэчаскіх Айцоў Царквы — раннехрысціянскіх багасловаў позняй антычнасці. Раннія хрысціянскія аўтары аддавалі перавагу ўжыванню простага стылю кайнэ, які быў адносна блізкім да тагачаснага размоўнага маўлення, прытрымліваючыся такім чынам прыкладу маўлення Бібліі. Па IV ст., калі хрысціянства стала афіцыйнаю рэлігіяй Рымскай імперыі, ва ўжытак патрапілі і больш пісьменныя формы кайнэ.

## Адрозненні між атычным дыялектам і грэчаскім кайнэ 
Даследаванне ўсіх крыніц, якія храналагічна адносяцца да перыяду ўжывання кайнэ, паказвае вызначаны пласт моўных змен у гутарковым маўленні. Прыкладам:

* Змены ў граматыцы, у прыватнасці — у сінтаксісе.
* Змены ў марфалогіі, напрыклад змена мадэлей словаўтварэння.
* Змены ў слоўным запасе.
* Змены ў фаналогіі (вымаўленне).

### Фаналогія 
На працягу перыяду існавання грэчаскага кайнэ ў значнай ступені адбыліся пэўныя фаналагічныя змяненні. Так, напрыклад, у пачатку існавання кайнэ яе фанетыка была практычна ідэнтычнай старажытнагрэчаскай, тады як у канцы свайго існавання фанетыка кайнэ наблізілася да фанетыкі ў сучаснай грэчаскай мове.

Сярод гэтых змен найперш адзначаюцца страта адрознення даўжыні галосных, замена сістэмы танальнага націску сістэмаю сілавога, манафтангізацыя некаторых дыфтонгаў:

* Старажытнае адрозненне паміж доўгімі і кароткімі галоснымі паступова страцілася, і з II ст. да н.э. усе галосныя гукі набылі аднолькавую даўжыню. Транскрыпцыя ілюструе частковы (аднак не закончаны) уздым η, ει > /i/; захаванне танальнага націску; фрыкатывізацыю γ > /j/ (аднак яна пры гэтым адсутнічае ў іншых выбухных зычных) і захаванне ў пачатку густога прыдыхальнага /h/.

### Грэчаскі Новы Запавет 
Урывак, паказаны ніжэй, прадстаўляе з сябе рэканструяванае вымаўленне пачатку Евангелля паводле Яна. На ім можна праілюстраваць больш новую, распаўсюджаную ў раннехрысціянскую эру, варыяцыю кайнэ, якая паказвае прыбліжэнне вымаўлення галосных да таго, якое існуе ў навагрэчаскай мове.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Abel, F.-M. *Grammaire du grec biblique*.
* Allen, W. Sidney, *Vox Graeca: a guide to the pronunciation of classical Greek — 3rd ed.*, Cambridge University Press, 1987. ISBN 0-521-33555-8
* Andriotis, Nikolaos P. *History of the Greek Language*
* Buth, Randall, *http://www.biblicalulpan.org/pages/Common/Greek%20Pronunciation%20(2008).pdf *
* Bruce, Frederick F. *The Books and the Parchments: Some Chapters on the Transmission of the Bible*. 3rd edition. Westwood, N.J.: Revell, 1963. Chapters 2 and 5.
* Conybeare, F.C. and Stock, St. George. *Grammar of Septuagint Greek: With Selected Readings, Vocabularies, and Updated Indexes*.
* Smyth, Herbert Weir, *Greek Grammar*, Harvard University Press, 1956. ISBN 0-674-36250-0
* Stevens, Gerald L. *New Testament Greek Primer*. ISBN 0-7188-9206-2
* Stevens, Gerald L. *New Testament Greek Intermediate. From Morphology to Translation*. ISBN 0-7188-9200-3
* Easterling, P & Handley, C. *Greek Scripts: An illustrated introduction*. London: Society for the Promotion of Hellenic Studies, 2001. ISBN 0-902984-17-9

## Спасылкі 
* Free Koine Greek Keyboard — стандарт Юнікода для клавіятуры, першапачаткова распрацаваны Чэрам Матэёўскім для выкарыстоўвання вучонымі Інстытута Уэстэр.
* The Biblical Greek Forum — Online-супольнасць, прысвечаная біблейскаму кайнэ.
* Greek-Language.com — Слоўнікі, манускрыпты грэчаскага Новага Запавету, сродкі па навучанні эліністычнай грэчаскай.
* New Testament Greek Online 
* Polis Koine — Урокі кайнэ, у тым ліку і відэа-навучанне.
* Diglot — Штодзённае чытанне Вульгаты.
* Song of the Lamb
* Greek:Dictionary — WikiChristian 

Катэгорыя:Грэчаская мова