open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Калодзежны шацёр (Браслаў)

**Калодзежны шацёр** — драўлянае збудаванне ў цэнтры горада Браслава Віцебскай вобласці. Размяшчаецца ў двары Дома культуры.

## Гісторыя 
Часам у літаратуры калодзеж фігуруе як прыклад народнага дойлідства ХІХ стагоддзя. Насамрэч, ён быў узведзены ў 1924—1926 гадах польскім архітэктарам Юльюшам Клосам у складзе архітэктурнага ансамбля ўрадавай калоніі. Архітэктар настолькі трапна стылізаваў народнае дойлідства, што браслаўскі калодзеж, выкананы ў традыцыях закапанскага стылю, некаторыя даследчыкі адносяць да традыцыйнага дойлідства ХІХ стагоддзя.

## Архітэктура 
Шацёр пастаўлены над калодзежам на 4 прафіляваных слупах з падкосамі. Пачатковае ўмацаванне ствала калодзежа не захавалася. Аснова шатра ўтворана скрыжаванымі бэлькамі, канцы якіх выступаюць і маюць фігурныя зрэзы. Пакрыццё шатра зроблена з мяццай дранкі, што дало магчымасць стварыць пластычныя грані і плаўныя абрысы даху. Завяршае яго шпіль з простай прафіліроўкай, аналагічнай прафіліроўцы слупоў.

## Літаратура 
*  — С. 139

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Драўляная архітэктура Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў закапанскім стылі
Катэгорыя:Славутасці Браслава
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Браслава
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юльюша Клоса
Катэгорыя:1926 год у Беларусі
Грамадзянская вайна ў Расіі

зе падчас наступу Белых у 1919]]
**Грамадзянская вайна ў Расіі** (1917—1923) — шэраг узброеных канфліктаў на тэрыторыі былой Расійскай імперыі паміж рознымі палітычнымі, этнічнымі, сацыяльнымі групамі і дзяржаўнымі ўтварэннямі, якія адбыліся ўслед за пераходам улады да бальшавікоў у выніку Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года і якія маюць свае карані ў спробах скінуць бальшавіцкую ўладу ў Расіі, створаную падчас Кастрычніцкай рэвалюцыі.

Вайна была асабліва горкай і жорсткай супраць грамадзянскага насельніцтва, ад 8 да 10 мільёнаў чалавек страцілі свае жыцці. Умяшанне Антанты і Цэнтральных дзяржаў у канфлікт унеслі значны ўклад у яго падаўжэнне і ступені цяжкасці. Савецкая Расія, як правапераемніца Расійскай імперыі дасягнула панавання над большай часткай тэрыторыі Расійскай імперыі. У дадатак да раней незалежнай Польшчы (1917-18), межы якой таксама ўключалі заходнія тэрыторыі сучаснай Украіны і Беларусі, атрымалі незалежнасць Прыбалтыка, Фінляндыя і Тувінская Народная Рэспубліка.

Канфлікт завяршыўся ў Еўропе з перамогай Чырвонай Арміі Белых войскаў у Крыме ў лістападзе 1920 гады на Каўказе з прыёмам Батумі 1921, у Азіі з захопам Уладзівастока ў 1922 г. У канцы гэтага года ствараецца Савецкі Саюз.

У выніку рэвалюцыйных падзей 1917 г. і Грамадзянскай вайны тэрыторыю Расіі пакінулі ад 2 да 3 млн чал.

## Літаратура 
* История России. XX век: в 2-х т. / отв.ред. А. Б. Зубов. — Москва : АСТ, 2009. — Т. I. 1894—1939 гг. — 1024 с.

Катэгорыя:Гісторыя Расіі
Будынак былой земскай управы (Мсціслаў)

**Будынак былой земскай управы** — будынак у г. Мсціслаў, размешчаны па адрасе вул. Леніна, 28. Помнік архітэктуры неакласіцызму. Узведзены ў канцы XIX — пачатку XX ст. з цэглы. Цяпер у будынку размешчана навучальная ўстанова.

## Архітэктура 
Двухпавярховы П-падобны ў плане будынак з высокім паўпадвалам, двухсхільным вальмавым дахам. Бакавы вугал зрэзаны і завершаны шчытападобным атыкам. Фасады падзеленыя карнізам на два паверхі, расчлянёныя лапаткамі, аконнымі праёмамі — высокімі прамавугольнымі на першым паверсе і лучковага абрысу з складанымі ліштвамі на другім. Сцены завершаныя развітым карнізам з сухарыкамі. На другім паверсе балконы з чыгуннымі агароджамі. Калідорная сістэма планіроўкі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мсціслава
Катэгорыя:Славутасці Мсціслава
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі неакласіцызм
Будынак былой мужчынскай гімназіі (Мсціслаў)

**Будынак былой мужчынскай гімназіі** — будынак у Мсціславе, помнік архітэктуры эклектыкі з рысамі стылю мадэрн. Пазмешчаны па адрасе вуліца Кармеліцкая, 14. Узведзены ў 1908 г. з цэглы. Цяпер гэты будынак не выкарыстаўваецца, да 2002 тут размяшчалася сярэдняя школа № 1.

## Архітэктура 
Асіметрычны двухпавярховы Т-падобны ў плане будынак складаецца з трох злучаных паміж сабою корпусаў. Галоўны фасад фланкіраваны рызалітамі, расчлянёны высокімі паўцыркульнымі аконнымі праёмамі (вузкімі на першым паверсе і шырокімі на другім). Над цэнтральным уваходам, вылучаным казырком на кансолях, размешчаны лучковы аконны праём з кілепадобным франтонам. Карніз з філянговым фрызам падзяляе фасады на два паверхі. У перакрыцці памяшканняў цэнтральнага корпуса выкарыстаныя крыжовы і цыліндрычныя скляпенні. Калідорная сістэма планіроўкі.

## Мемарыяльныя дошкі 
* Мемарыяльная дошка Дзмітрыю Емяльянавічу Астапенку, Аркадзю Аляксандравічу Куляшову, Юлію Абрамавічу Таўбіну. Устаноўлена ў 1986 годзе на будынку былога педагагічнага тэхнікума, у якім у 1928—1931 гг. вучыліся беларускія гэтыя савецкія паэты.
* Мемарыяльная дошка Якубу Коласу. Устаноўлена ў 1986 годзе на будынку былога педагагічнага тэхнікума, перад навучэнцамі i педагогамі якога ў 1925 годзе выступаў паэт.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мсціслава
Катэгорыя:Славутасці Мсціслава
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі эклектыкі
Катэгорыя:Кармеліцкая вуліца (Мсціслаў)
Будынак Міністэрства замежных спраў Беларусі

**Будынак Міністэрства замежных спраў Беларусі** — будынак у Мінску, размешчаны па адрасе вул. Леніна, 19/10 (вул. Кірава). Помнік грамадзянскай архітэктуры. Узведзены ў 1979 годзе па праекце архітэктараў Л. Левіна, Ю. Градава, А. Тылевіча як будынак Мінскага гаркама КПБ. У наш час у будынку размешчана Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

## Архітэктура 
Пяціпавярховы прамавугольны ў плане аб’ём з прыбудаванымі залай пасяджэнняў з боку дваравога фасада і лесвічнай клеткай з тарцовага фасада. У аснове кампазіцыі галоўнага фасада — вялікая аркатура, якая аб’ядноўвае па вертыкалі прамавугольныя аконныя праёмы. Вось сіметрыі фасада вылучана парталам галоўнага ўвахода. Планіроўка калідорная з цэнтральнай лесвіцай і дзвюма ліфтавымі шахтамі. З вестыбюля ўваход у авальнае ў плане фае залы пасяджэнняў, якое звязана з невялікім унутраным дворыкам. У аздобе інтэр'ераў выкарыстаны шпон моранага дубу, паркет, дэкаратыўная тынкоўка.

У 1979—1982 гадах мастакамі Генадзем Жарыным і Юрыем Багушэвічам выкананы размалёўкі «Партызаны Міншчыны», «Адроджаны Мінск», «Падполле Мінска», «Свята Перамогі» ў тэхніцы энкаўстыкі і плафон «Мінск — горад-герой».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Міністэрства замежных спраў Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
19
10
Катэгорыя:1979 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леаніда Левіна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юрыя Градава
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Аляксандра Тылевіча
Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)

**Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў** — сакральны комплекс у г. Мсціславе. Помнік архітэктуры барока і ракако рэспубліканскага значэння.

## Гісторыя 
Першым у Мсціславе прывілеем караля Жыгімонта III Вазы ў 1614 г. быў заснаваны фарны касцёл ля падножжа Замкавай гары, пры якім ў 1637 г. быў заснаваны кляштар кармелітаў. Касцёл пры манастыры першапачаткова быў драўляным і непрыкметным.

Аб даце будаўніцтва Успенскага кляштара і мураванага касцёла кармелітаў у Мсціславе можна меркаваць толькі па ўскосных даных, а дакладней, толькі па спасылках на ўжо не існуючыя дакументы XVII і XVIII стст. Закладзены касцёл у 1-й палове XVII ст. на месцы старога драўлянага храма, узводзіўся Караля Якуба Мадалінскага. З 1648 года Мсціслаў быў ахоплены казацкімі хваляваннямі, у 1654 годзе пасля ўзяцця Мсціслава маскоўскімі войскамі манахі-кармеліты былі перабіты, гэтай падзеі прысвечаны дзве цэнтральныя фрэскі храма. Дабудоўваўся касцёл значна пазней, праз некалькі дзесяцігоддзяў, у другой палове XVII ст ==
* Спірыдон Стаюр;
* 1887—1896 — Пётр Язэпавіч Аўгло;
* 1903—1916? — Антоні Вікенцевіч Матусевіч;
* 1916? — Уладзіслаў Гжэбала;
* 1917—1928? — Віктар Янавіч Валентыновіч;
* 1936—1937 — Міхал Ігнатавіч Варнас.

## Літаратура 
180пкс|right|thumb|Касцёл кармелітаў на паштовай марцы Беларусі
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Мсціслава
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі ракако
Катэгорыя:Збудаванні Мсціслава ў стылі барока
Катэгорыя:Кармеліцкія кляштары Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Іагана Глаўбіца
Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Катэгорыя:Аб’екты на марках
Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар езуітаў (Мсціслаў)

**Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар езуітаў** — каталіцкі сакральны комплекс у Мсціславе. Помнік архітэктуры сталага барока. Пабудаваны ў 1730—1738 гг., перабудаваны ў першай палове XIX ст. пад Мікалаеўскі сабор.

## Гісторыя 
Былы езуіцкі кляштар з прыналежнымі да яго пабудовамі заснаваны ў пачатку XVII ст. па загадзе караля Жыгімонта ІІІ Вазы. Калегіум заснаваны згодна з дакументам 1711 г. У 1730 г. настаяцель Ян Навамірскі заклаў камень пад новы мураваны касцёл, будаўніцтва якога завяршылася ў 1738 г.

У 1817 г. касцёл апісваўся як «даволі пышны» з дзвюма вежамі, накрыты гонтай. Калегіум — мураваны двухпавярховы, гонтай накрыты, значнага рамонту не патрабаваў. Іншыя мураваныя пабудовы: канвікт (пансіён), аптэка, школа, — даволі прыстойныя і абсталяваныя. Драўляныя будынкі свірна, стайні патрабавалі рамонту.

## Архітэктура 
### Касцёл  
Касцёл — двухнефная мураваная базіліка з трансептам і дзвюхвежавым галоўным фасадам. Цэнтральны неф завершаны масіўнай паўкруглай алтарнай апсідай. Дзвух'ярусныя крылы трансепту ўрэзаныя ў высокія бакавыя нефы. Галоўны фасад падзелены на два ярусы вузкім карнізам і завершаны развітым антаблементам са ступеньчатым атыкам у цэнтры і чацверыковымі вежамі па баках (верхнія ярусы не зберагліся). У 1842 г. надбудаваны вялікі драўляны купал на цыліндрычным светлавым барабане (не захаваўся). Сцены аздобленыя шырокімі пілястрамі. Праёмы з паўцыркульнымі і лучковымі завяршэннямі.

#### Інтэр'ер 
Унутры касцёла магутныя калоны з пілястрамі злучаныя папружнымі аркамі падзяляюць храм на тры нефы. У паўночна-заходняй частцы размешчаныя высокія хоры. Памяшканне над хорамі, нефы і бакавыя алтары перакрытыя крыжовымі скляпеннямі, у апсідзе — конха з распалубкамі.

### Кляштар 
Да касцёла прылягаюць з паўночнага боку галоўнага фасада аднапавярховы мураваны будынак аптэкі, з паўднёвага каля апсіды двухпавярховы прамавугольны ў плане корпус калегіума. Два вуглы будынку і сярэдзіна паўночна-ўсходняй сцяны ўмацаваныя магутнымі контрфорсамі. Сістэма планіроўкі калідорная з аднабаковым размяшчэннем памяшканняў. Калідор і пакоі першага паверху перакрытыя крыжовымі скляпеннямі, другога — плоскай столлю, ва ўсходнім куце размешчаная вузкая двухмаршавая лесвіца.

## Літаратура 
* 
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 157-158.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Мсціслава
Катэгорыя:З’явіліся ў 1738 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Мсціслава ў стылі барока
Катэгорыя:Мсціслаўскі езуіцкі калегіум
Катэгорыя:Кармеліцкая вуліца (Мсціслаў)
Катэгорыя:1738 год у Беларусі
Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Акаловіч

**Акаловіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Ільіч Акаловіч (1922—1989) — поўны кавалер ордэна Славы.
* Канстанцін Маркавіч Акаловіч (1872—1933) — дэпутат IV Дзяржаўнай Думы ад Мінскай губерні.
* Мікалай Макаравіч Акаловіч (нар. 1926) — беларускі гісторык.
Сядзібна-паркавы ансамбль Солтанаў (Муравана)

**Сядзібна-паркавы ансамбль Солтанаў** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры позняга класіцызму. Створаны ў другой палове XIX ст. у в. Муравана (Бераставіцкі раён).

Сядзіба Перасвет-Солтанаў.

## Архітэктура 
У комплекс уваходзяць гаспода, афіцыны і гаспадарчыя пабудовы. Перад галоўным фасадам гасподы прамавугольны парадны партэр, да якога вядзе ўязная алея. За домам лесапарк з сістэмай алей і з прамавугольнымі сажалкамі і каналамі. Гаспода — прамавугольны ў плане двухпавярховы мураваны будынак. Галоўны фасад аздоблены архітэктарскім дэкорам і лепкай, цэнтр вылучаны пілястрамі і франтонам (порцік не збярогся). Прамавугольныя вокны маюць прафіляваныя ліштвы. Планіроўка калідорная з аднамаршавай лесвіцай.

У будынку размешчана навучальная ўстанова.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Бераставіцкага раёна
Катэгорыя:Перасвет-Солтаны
Тупічэўскі манастыр (Мсціслаў)

**Тупічэ́ўскі манасты́р** існаваў у сярэдзіне XVII — пачатку XX ст. на ўсходняй ускраіне Мсціслава. Заснаваны як мужчынскі (з 1886 г. жаночы). Складаўся са Святадухаўскай, Увядзенскай, Успенскай, Мікалаеўскай цэркваў, жылых і гаспадарчых пабудоў. Быў абнесены спачатку драўлянай, з канца XIX ст. мураванай агароджай. Манастырскія жылыя і гаспадарчыя пабудовы былі пераважна драўляныя. Засталіся фрагменты мураванай агароджы, брамы і капліц канца XIX ст. Цяпер частка тэрыторыі занятая сучаснымі будынкамі маслазавода. Падчас археалагічных даследаванняў выяўлены культурны пласт XVI—XVII стст., сярод знаходак непаліваная кафля з выявай Святога Георгія на кані, а таксама зялёная і паліхромная кафля XVII—XVIII стст., аздобленая раслінным і геральдычным арнаментам.

Драўляная Святадухаўская царква (пабудаваная ў 1641 г.) — крыжова-купальны храм (25х25 м) на каменным падмурку; абнесены паўзакрытай абходнай галерэяй на слупах. Вальмавыя дахі канцоў крыжа і купал на светлавым барабане над сяродкрыжжам завяршаліся галоўкамі. Спачатку царква была накрыта гонтавым дахам, з канца XIX ст. — бляхай. Сцены царквы ў інтэр'еры былі ўпрыгожаны размалёўкай па дрэве на біблейскія і евангельскія сюжэты (73 кампазіцыі): у цэнтральным аб'ёме кампазіцыі «Нараджэнне Багародзіцы», «Увядзенне ў храм», «Заручыны Марыі», «Успенне», «Нараджэнне Хрыста» і інш., у алтары — «Тайная вячэра», у бабінцы — сцэны са старога запавету і пакут розных святых. Рэалістычнай манерай вылучаліся кампазіцыі «Рай», «Стварэнне Евы», «Спакушэнне Адама» і інш. Чалавечым выявам уласцівыя жыццёвасць, мясцовы тыпаж. Прапорцыі фігур прысадзістыя і крыху нязграбныя, але ў іх добра перададзена дынаміка. Тыповыя для Беларусі краявіды, элементы архітэктарскага антуражу, выявы мясцовых жывёл сведчаць аб тым, што ў аздабленні царквы ўдзельнічалі майстры, якія творча перапрацоўвалі традыцыі народнага выяўленчага мастацтва Магілёўшчыны XVII—XVIII стст. У некаторых кампазіцыях прыкметны рысы стылю барока. Галоўны і бакавы іканастасы былі аздоблены дэкаратыўнай разьбой і пазалотай.

Увядзенская царква (пабудаваная ў 1771 г.) — драўлянае на каменным падмурку, прамавугольнае ў плане (каля 12x7 м) купальнае збудаванне. У канцы XIX ст. царкву падоўжылі да 22 м, абклалі цэглай і накрылі бляхай. У інтэр'еры сцены былі атынкаваныя і ўпрыгожаныя арнаментам і размалёўкай на рэлігійныя сюжэты.

Мікалаеўская царква (існавала да 1839 г.) — драўлянае збудаванне (9x8 м) на другім ярусе надбрамнай званіцы.

Успенская царква (пабудаваная ў псеўдарускім стылі ў 1891—1895 гг.) — мураваны крыжова-купальны храм са званіцай над бабінцам, завершаны купалам на светлавым барабане. У інтэр'еры знаходзіліся чатырох'ярусны з пазалотай і трох'ярусны іканастасы.

Комплекс не збярогся, яго спалілі ў Другую сусветную вайну. Канчаткова зруйнаваны ў канцы 1950-х — пачатку 1960-х гадоў, у час будаўніцтва масласырзавода.

## Літаратура 
* 
* Мсцісла́ўскі Тупічэ́ўскі манасты́р //  С. 541.
* Тупічэўскі Святадухаўскі манастыр //  С. 539.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Культавыя збудаванні Мсціслава
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі
Катэгорыя:Колішнія манастыры Беларусі
Мышкавічы (Кіраўскі раён)

**Мы́шкавічы** (, ) — аграгарадок у Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Мышкавіцкага сельсавета. Размешчаны за 6 км на поўдзень ад Кіраўска, 93 км ад Магілёва. Цэнтр калгаса «Рассвет» імя К. П. Арлоўскага.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі — у Качэрыцкай воласці Мінскай губерні. Належала Н. Ф. фон Гоер. У 1908 годзе было 90 двароў, 678 жыхароў.

У 1943 годзе пад нямецкай акупацыяй дзейнічала пачатковая школа.

Адзін з эксперыментальна-паказальных пасёлкаў на Беларусі. Забудоўваецца паводле генплана 1970 года (інстытут «Белдзіпрасельбуд», архітэктар Т. Галіёта, карэкціроўка 1980 г.). Будаўніцтва вядзецца на свабоднай тэрыторыі і на месцы старой забудовы. Вызначаецца функцыянальным заніраваннем тэрыторыі, кампактнасцю забудовы, высокім узроўнем добраўпарадкаванасці. Планіровачную структуру вёскі вызначаюць асноўныя вуліцы Цэнтральная, перпендыкулярная да яе Палацавая і ўтвораная на іх скрыжаванні цэнтральная плошча — адміністрацыйна-грамадскі і культурны цэнтр. Плошчу фармуюць: двухпавярховы адміністрацыйны будынак праўлення калгаса, Палац культуры (1975, архітэктар Г. Заборскі), шасціпавярховы гатэль, гандлёвы цэнтр з рэстаранам, крамамі, помнік К. П. Арлоўскаму.

На плошчу раскрыты два двухпавярховыя жылыя дамы з унутранымі дворыкамі. Упрыгожваюць плошчу кветнікі, дэкаратыўны фантан з святламузыкай, газоны, адкрытыя лужкі і інш. Пераважае двухпавярховая секцыйная забудова, будуюцца дамы з кватэрамі ў двух узроўнях. У цэнтральнай частцы вёскі дамы размешчаныя кампазіцыйнымі групамі з унутранымі азялененымі пляцоўкамі для адпачынку. У аддзелцы будынкаў выкарыстаныя чорны і чырвоны граніт, белая тынкоўка, што стварае выразны сілуэт забудовы. Вёска забяспечаная ўсімі відамі інжынернага абсталявання, вуліцы асфальтаваныя, устаноўленыя святлафоры. Вытворча-складская зона размешчаная ў паўночнай і паўночна-ўсходняй частках вёскі. Зона адпачынку — штучны вадаём з добраўпарадкаванай набярэжнай, парк, стадыён, санаторый з водалячзбніцай.

Прадугледжваецца далейшае развіццё грамадскага цэнтра, стварэнне бульвару з фруктовай алеяй уздоўж вул. Палацавай, расшырэнне спартыўнай зоны, будаўніцтва фізкультурна-аздараўленчага цэнтра. Забудова і добраўпарадкаванне Мышкавічаў адзначаны Дыпломам і залатым медалём ВДНГ СССР (1982 г.).

## Славутасці 
* Магіла Кірылы Пракопавіча Арлоўскага (1968) — .
* Помнік Кірылу Пракопавічу Арлоўскаму (1977) — .

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Анатольевіч Бяляўскі (нар. 1969) — расійскі военачальнік, Герой Расіі (2006).
* Міхаіл Сямёнавіч Корзун (нар. 1935) — беларускі гісторык, доктар гістарычных навук, прафесар, адзін з вядучых спецыялістаў Беларусі па гісторыі Старажытнай Грэцыі і Рускай праваслаўнай царквы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мышкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна
Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Мядзведзічы)

**Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла** — помнік архітэктуры эклектыкі.

## Гісторыя 
Пабудаваны з цэглы ў 1908 годзе па праекце архітэктара  ў в. Мядзведзічы цяперашняга Ляхавіцкага раёна.

Файл:Miadźviedzičy, Śviatych Piatra i Paŭła. Мядзьведзічы, Сьвятых Пятра і Паўла (1913) (2).jpg|Інтэр’ер у 1913 г.
Файл:Miadźviedzičy, Śviatych Piatra i Paŭła. Мядзьведзічы, Сьвятых Пятра і Паўла (1915-18).jpg|За часамі Першай сусветнай вайны
Файл:Miadźviedzičy, Śviatych Piatra i Paŭła. Мядзьведзічы, Сьвятых Пятра і Паўла (1908).jpg|Асвячэнне нарожнага каменя, 1908 г. Наперадзе — кс. Гарасімовіч
Файл:Miadźviedzičy. Мядзьведзічы (1941-44).jpg|За часамі Другой сусветнай вайны

## Архітэктура 
Уяўляе сабой аднавежавую трохнефную базіліку. Цэнтральны неф падоўжаны пяціграннай алтарнай часткай. З двух бакоў да яе прылягаюць рызніцы. Галоўны фасад мае ступеньчатую ярусную структуру. Выступы па баках фасаду згладжаныя валютамі. Нефы перакрытыя цыліндрычнымі скляпеннямі, упрыгожанымі дэкаратыўным арнаментам.

Файл:Мядзведзічы. Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (05).jpg|2018 г.
Файл:Мядзведзічы. Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (03).jpg|2018 г.
Файл:Miadzviedzičy Мядзведзічы (2020) 01.jpg|Інтэр’ер, 2020 г.
Файл:Miadzviedzičy Мядзведзічы (2020) 02.jpg|Інтэр’ер, 2020 г.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі эклектыкі
Катэгорыя:Мядзведзічы
Катэгорыя:Касцёлы Ляхавіцкага раёна
Катэгорыя:Храмы Святых Пятра і Паўла
Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі
Клышка

**Клышка** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Канстанцінавіч Клышка, беларускі пісьменнік
* Міхась Клышка, беларускі мовазнавец
Сяўцовыя

**Сяўцовыя** (*Charadriidae*) — сямейства птушак атрада сеўцападобных.

## Апісанне 
Малыя і сярэдніх памераў птушкі, засяляюць берагі вадаёмаў і вільготныя тэрыторыі. Дзюба параўнальна кароткая, вочы адносна вялікія. Палавы дымарфізм слабы. Гняздо на зямлі. Адрозніваецца 54-66 відаў.

## Сістэматыка 
Сямейства **Сяўцовыя** (Charadriidae) падзяляюць на два падсямействы: першае — Vanellinae з двума родамі *Vanellus* і *Erythrogonys* і другое — Charadriinae, якое ўключае ўсе астатнія роды. Спіс родаў і відаў прыведзены ніжэй:

* Род 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* Род 
** 
* Род 
** 
** 
** 
** 
* Род 
** 
** 
* Род 
** 
* Род 
** 
* Род 
** 
* Род 
** 
* Род 
** 
* Род 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.


Катэгорыя:Сямействы птушак
Кварцавы гадзіннік

**Кварцавы гадзіннік** — асабліва дакладны гадзіннік, у якім для адліку часу выкарыстоўваюцца ваганні кварцавага рэзанатара. Ваганні рэзанатара ўзбуджаюцца кварцавым генератарам. Кварцавы гадзіннік мае таксама дзялільнік частаты (дазваляе атрымліваць нізкачастотныя сігналы дакладнага часу) і лічыльнік імпульсаў. З дапамогай кварцавага гадзінніка вымяраюць інтэрвалы часу з адноснай хібнасцю да 10-10.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гадзіннікі
Хранометр

**Хранометр** — асабліва дакладны гадзіннік. Выкарыстоўваецца для захоўвання часу (напрыклад, у навігацыі для захоўвання часу пачатковага мерыдыяна пры вызначэнні геаграфічнай даўгаты), пры геадэзічных і картаграфічных работах.

Асаблівасці механічнага хранометра: свабодны (хранаметрычны) спуск, які забяспечвае дакладнасць ходу; біметалічны разразны вобад кола балансу, што дазваляе захоўваць пастаянны перыяд ваганняў балансу пры змене тэмпературы; спецыяльнае прыстасаванне для выраўноўвання моманту завадной спружыны. Каб пазбегнуць уплыву вібрацый (амартызацыі), хранометр устанаўліваюць на спецыяльныя прыстасаванні (напрыклад, марскія хранометры — на карданным падвесе, які забяспечвае гарызантальнае становішча хранометра хранометра пры гайданцы). У 1970-я гады пашырыліся электронна-механічныя і электронныя кварцавыя хранометры, якія не патрабуюць амартызацыі, бо не маюць рухомых элементаў. Схема іх прыкладна такая, што і ў кварцавых гадзінніках. Забяспечваюць дакладнасць да дзясятых доляў секунды за суткі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гадзіннікі
Квасоўка

**Квасо́ўка** (, ) — аграгарадок у Гродзенскім раёне, за 15 кіламетраў на поўдзень ад Гродна, на аўтадарозе Гродна — Лунна. Цэнтр сельсавета (з 1967 года).

## Назва 
В. Жучкевіч выводзіў назву вёскі ад прозвішча Квасаў.

З іншага боку, тут сама паблізу (Індура) фіксавалася прозвішча Квас. Ёсць літоўскае *Kvasas,* памяншальнае *Kvaselis,* латышскае *Kvass*.

## Гісторыя 
У 1434 годзе згадваецца маёнтак Квасоўка Гродзенскага павета ВКЛ, уладанне Ю. І. Забярэзінскага, потым Ю. І. Ільініча. У 1558 годзе каралеўскі двор Гродзенскай эканоміі Троцкага ваяводства (10 валок ворыва) і аднайменнае сяло (35 валок зямлі, 35 сямей сялян, дамы якіх знаходзіліся каля балота Квасоўцы. У 1567 годзе ўладанне М. Ю. Радзівіла. У 1626 годзе маршалак ВКЛ Крыштаф Весялоўскі пабудаваў тут касцёл і выдаў яму фундуш на квасоўскія землі, што было пацверджана ў тым жа годзе прывілеем караля польскага і вялікага князя літоўскага Жыгімонта III. У 1783 годзе ў складзе Гродзенскай эканоміі, цэнтр адной з шасці губерняў эканоміі і Квасоўскага ключа, куды ўваходзілі 8 вёсак.

## Насельніцтва 
* 1959 год — 226 жыхароў.
* 1970 год — 335 жыхароў.
* 1995 год — 1044 жыхары, 334 гаспадаркі.
* 1998 год — 1213 жыхароў, 366 двароў.
* 2009 год — 1266 жыхароў.
* 2015 год — 1225 жыхароў, 422 гаспадаркі.

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа.
* Дом культуры і бібліятэка.
* Амбулаторыя і аптэка.
* Лазнева-пральны камбінат.
* Аддзяленне сувязі.
* Цэнтр мастацкіх рамёстваў.

## Славутасці 
* Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1856—1872)
* Сядзіба «Квасоўка-Плятэраўшчына» (XIX ст.)
* Храм у гонар святога праведнага Іаана Кармянскага (2009—2017)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Славутасці 
* 

Катэгорыя:Квасоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Чысць (балота)

**Чысць** — балота ў Вілейскім (5000 гектараў) і Маладзечанскім (1500 гектараў) раёнах Мінскай вобласці, у вадазборах рэк Уша і Ілія.

Балота нізіннага (76 %), вярховага (17 %) і мяшанага (7 %) тыпаў. Плошча 6500 гектараў, у межах прамысловага пакладу 4000 гектараў. Глыбіня торфу да 6,3 метраў, сярэдняя 1,8 метраў. Пасля спынення здабычы торфу на паліва землі рэкультываваныя, перададзены пад сельскагаспадарчае выкарыстанне (ворыва і сенажаць)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балоты Вілейскага раёна
Катэгорыя:Балоты Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Балоты Мінскай вобласці
Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Чысць

**Чысць** — тапонім.

* Балота Чысць, балота ў Вілейскім і Маладзечанскім раёнах
* Пасёлак Чысць, населены пункт Маладзечанскага раёна
Чысцякоў

**Чысцякоў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Міхайлавіч Чысцякоў, Герой Савецкага Саюза
* Міхаіл Барысавіч Чысцякоў, рускі дзіцячы пісьменнік і педагог
* Павел Пятровіч Чысцякоў, расійскі жывапісец і педагог

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Цвяткоў

**Цвяткоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Аляксеевіч Цвяткоў, расійскі спявак
* Віктар Дзмітрыевіч Цвяткоў, беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі
* Леў Мікалаевіч Цвяткоў, мовазнавец
* Мікалай Іванавіч Цвяткоў, савецкі віцэ-адмірал
* Юрый Мікалаевіч Цвяткоў, беларускі кінарэжысёр
Чысць (пасёлак)

**Чысць** (, ) — пасёлак у Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. З’яўляецца цэнтрам Чысцінскага сельсавета. Размешчаны за 19 км на паўднёвы ўсход ад Маладзечна, за 60 км ад Мінска, за 3 км ад чыгуначнай станцыі Уша.

## Гісторыя 
У 1955 годзе ў вёсцы пачалося будаўніцтва жылля для працаўнікоў торфапрадпрыемства "Краснае". З 1995 года—пасёлак.

## Насельніцтва 
* 2003 год — 5093 жыхароў, 1714 двароў
* 1.1.2015 года — 6159 жыхароў, у т.л. працаздольнага ўзросту 3895, маледзейшых за працаздольны ўзрост — 1384, старэйшых — 880.

## Славутасці 
* Свята-Мікалаеўская царква
* У 2020 годзе на сцяне адміністрацыйнага корпусу завода «Забудова» з’явіўся мурал мастака Аляксандра Благія. У аснове мурала выява дывана, зробленага ў тэхніцы падвойнага ткацтва. Чырвоны колер выбраны, бо ён фірмовы для завода.

## Інфраструктура 
У пасёлку знаходзяцца заводы ААТ "Кіруючая кампанія холдынга «Забудова»", якія вырабляюць будаўнічыя матэрыялы. Таксама ў склад холдынга ўваходзяць будаўнічае і праектнае прадпрыемствы. У Чысці працуюць СП «Шклолюкс», зверагаспадарка «Чысць», ЖКГ, дом культуры, бібліятэка, сярэдняя і музычныя школы, бальніца, амбулаторыя і аптэка, 2 дзіцячых садкі, аддзяленні сувязі і банку.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Сяржук Вітушка (1965—2012) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чысцінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Маладзечанскага раёна

Катэгорыя:З’явіліся ў 1955 годзе
Дэбальцэвэ

**Дэба́льцэвэ** (, ) — горад на ўсходзе Украіны, у Данецкай вобласці, найбуйнейшы чыгуначны вузел Украіны. Насельніцтва 25,2 тыс. чал. (2015). Знаходзіцца за 74 км ад Данецка.

Распараджэннем Кабінета міністраў Украіны ад 7 лістапада 2014 г. горад унесены ў Спіс населеных пунктаў, на тэрыторыі якіх органы дзяржаўнай улады Украіны часова не ажыццяўляюць свае паўнаважанні.

## Гісторыя 
Дэбальцэвэ заснавана ў 1878 годзе як чыгуначная станцыя ў сувязі з будаўніцтвам Кацярынінскай чыгункі. Статус горада пасёлак атрымаў у 1938 годзе.

У 1970-х гадах пабудаваныя новыя мікрараёны са шматпавярховай забудовай «Чэрэмхі» () на паўночным усходзе горада, імя 50-годдзя Перамогі і «Східны» (), у 1980-х таксама пабудаваны мікрараён «Фестывальны».

### Сучасная Украіна 
У 2014 годзе горад трапіў у зону ўзброенага канфлікту і некаторы час знаходзіўся пад кантролем непрызнанай Данецкай Народнай Рэспублікі. 21 ліпеня 2014 года ўлады ДНР заявілі пра страту кантролю над горадам. 25 ліпеня паўстанцы контратакавалі ўкраінскія часці ў раёне горада. 26 ліпеня паступалі паведамленні пра абстрэл горада ўкраінскімі сілавікамі з установак «Град», напад вёўся з боку Світладарска. 28 ліпеня ў Дэбальцэвэ мелі месца баі паміж атрадамі паўстанцаў і ўкраінскай арміяй. 29 ліпеня ўкраінскім сілавікам удалося цалкам авалодаць горадам і ўтрымліваць яго.

23 студзеня 2015 года сілы прарасійскіх сепаратыстаў пачалі наступ на горад. Баі працягваліся ў канцы студзеня і першай палове лютага. Сілы самаабвешчанай ДНР імкнуліся замкнуць УСУ і такім чынам утварыць «Дэбальцэўскі кацёл». Ад пачатку абстрэлаў горад застаўся без электрычнасці, ацяплення і сувязі, мясцовыя жыхары хаваліся ў бамбасховішчах, камунальныя службы не працавалі. 18 лютага
Прэзідэнт Украіны Пётр Парашэнка заявіў пра вывад украінскіх войск з Дэбальцэва. Да 19 лютага ўкраінскія ваенныя пакінулі горад. 21 лютага назіральнікі АБСЕ пад час наведвання Дэбальцэва зафіксавалі там шматлікія разбурэнні і прыкметы гуманітарнай катастрофы.

## Клімат 
## Славутасці 
* Вагоннае дэпо, адно з двух ва Украіне
* Дом навукі і тэхнікі вагоннага дэпо (вул. Калініна)
* ДКЧ (Палац Культуры Чыгуначнікаў)
* Спартыўны комплекс «Лакаматыў»
* Гарадскі цэнтр культуры і адпачынку (вул. Заводска)
* Клуб «Будаўнік» (вул. Касманаўціў)
* Дом культуры (пгт Міроніўскі, вул. Леніна)
* Чыгуначны вакзал (помнік архітэктуры XIX стагоддзя)
* Помнік воінам-інтэрнацыяналістам (вул. Радзянска)
* Помнік воінам-вызваліцелям ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў (Цэнтральная плошча)
* Помнік героям, загінулым у Вялікай Айчыннай вайне (пас. Заводскы)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці
Зялёны Гран-Пры

**Фестываль аўтарскай песні і паэзіі «Зялёны Гран-Пры»** () — найстарэйшы на Беларусі бардаўскі фестываль, які штогод праходзіць пад Гродна. Жанравы кірунак — аўтарская (бардаўская) песня, бард-рок, паэзія. На фестывалі існуе конкурс аўтараў і выканаўцаў песень і паэтаў. Фестываль збірае прыхільнікаў жанру з Беларусі, Расіі, Украіны і Прыбалтыкі.

## Гісторыя 
Фестываль створаны ў 1981 годзе КСП (клубам самадзейнай песні) «Панарама» і першапачаткова прымеркаваны да дня нараджэння кіраўніка клуба Анатоля Кардабнёва. Ён некалькі разоў змяняў месца правядзення і фармат — ад невялікага злёта да масштабнай падзеі. Кіраўніцтвам займаліся ў розныя гады Анатоль Кардабнёў, Ала Ціхановіч, Віктар Неўдах, Сяргей Ільюшэнка. У другой палове 2000-х гадоў правядзеннем фестываля стаў займацца гродзенскі «Клуб Неарганізаваных Бардаў», які праводзіць фестываль па цяперашні час. Зараз на фестывалі вітаецца не толькі бардаўская песня ў яе класічным выглядзе, але і аўтарская паэзія, і бард-рок, і спалучэнне з фолькам.

## Праграма і фармат фестывалю 
Фестываль праводзіцца на працягу трох дзён, звычайна ў перадастатнія выходныя мая. Пятніца — дзень заезду ўдзельнікаў, субота — асноўныя мерапрыемствы, нядзеля — раз’езд ўдзельнікаў.
Канцэрты фестываля адбываюцца на сцэне з гука- і светазабеспячэннем.

Фестываль праводзіцца ля горада Гродна, у лясным масіве недалёка ад берага Нёмана.
Удзельнікі жывуць у намётавым лагеры або ў загадзя зарэзерваваных пакоях на базе адпачынку. Удзел у фестывалі бясплатны, прыехаць можа кожны жадаючы.

Праграма асноўнага дня складаецца з наступных мерапрыемстваў:
* першы тур конкурса — праца творчых майстэрняў (з апоўдня да 15-16 гадзін)
* міні-канцэрты гасцей фестывалю на сцэне, вядомых аўтараў і выканаўцаў (з абеду да вечара)
* у перарыве міні-канцэртаў — другі тур конкурса, выступы канкурсантаў на сцэне
* з 21 гадзін да поўначы — узнагароджанне пераможцаў конкурсу і гала-канцэрт з удзелам сябраў журы, гаспадароў і гасцей фестывалю.

## Конкурс 
На фестывалі існуе конкурс аўтараў і выканаўцаў песень і паэтаў. Ён праводзіцца ў два этапа: першы тур — творчыя майстэрні па намінацыях, другі тур — канцэрт на сцэне, на які журы адбірае лепшых канкурсантаў. У журы фестываля ўваходзяць вядомыя аўтары і выканаўцы з Беларусі, Расіі і іншых краін.

Для ўдзела ў конкурсе няма абмежаванняў па ўзросту, ані па мове выконваемых песень, ані па музычнаму суправаджэнню ці выкарыстоўваемым музычным інструментам (адзінае — каб гэта быў жывы гук, а не фанаграма). Кожны жадаючы можа зарэгістравацца ў якасці ўдзельніка, выбраць намінацыю і пайсці на адпаведную творчую майстэрню.

Намінацыі, па якіх праводзіцца конкурс:
* аўтар песень,
* аўтар музыкі,
* паэт,
* выканаўца песень,
* дуэт/ансамбль.

Па выніках конкурсу найлепшым аўтарам і выканаўцам прысуджаюцца дыпломы і лаўрэацтва ў намінацыях, а таксама можа прысуджацца Гран-Пры.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Фестывалю «Зялёны Гран-Пры» 
* Сайт «Клуба Неарганізаваных Бардаў» 
* Старонка фестывалю, створаная Анатолем Кардабнёвым 

Катэгорыя:Культура Гродна
Катэгорыя:Фестывалі Беларусі
Будынак Друкарні (Мураваная Ашмянка)

**Будынак Друкарні** — помнік старажытнай архітэктуры. Знаходзіцца за 1 км на паўднёвым захадзе ад в. Мураваная Ашмянка Ашмянскага раёна. Пабудаваны ў канцы XVI стагоддзя з буйнапамернай цэглы (32x16x7 см). Часткова захаваліся сутарэнні, цокаль і сцены верхняга паверху.

Сутарэнні мелі цыліндрычныя скляпенні, цокаль — крыжовыя. У сярэдзіне XIX ст. перабудаваны ў палац, узведзены верхні паверх у стылі класіцызму. Арачныя вокны цокаля былі закладзены, сцены па перыметры рытмічна прарэзаныя прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

З XIX — пачатку XX стагоддзя захаваліся алея, што вяла да палацу, і прыдарожная капліца. У літаратуры ёсць звесткі, што ў памяць аб будаўніцтве каля ўваходу ў сядзібу быў умараваны камень з датамі «1590—1843 гг.».

У сутарэнні і цокальным паверсе будынку размяшчалася друкарня (заснаваная Мікалаем Дарагастайскім, стольнікам літоўскім), якая дасягнула росквіту ў XVII стагоддзі (належала сыну Мікалая — Крыштафу); сярод выдадзеных кніг «Гіпіка» Дарагастайскага, «Цэнзура» В. Салінарыуса (1615 г.).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Друкарні Беларусі
Катэгорыя:Мураваная Ашмянка
Блуа (графства)

**Блуа** — графства, якое першапачаткова было адным з уладанняў графа Парыжскага  (памёр у 866 г.) — пачынальніка французскай каралеўскай дынастыі  (пасля набыцця Капетынгамі каралеўскай улады графы Блуа былі наўпроставымі васаламі). У перыяды 1023—1037 і 1125—1152 гадоў графства аб’ядналася з Шампанню, абкружыўшы, такім чынам, каралеўскі дамен. З роду графаў Блуа паходзіў англійскі кароль Стэфан (1135—1154), брат графа Цібо IV Вялікага. Пад канец XIV стагоддзя герцаг Людовік Арлеанскі набыў Блуа за грошы. Пасля таго як яго ўнук у 1498 г. стаў на чале Францыі, Блуа было далучана да каронных земляў.

## Літаратура 
* *Еўтухоў І. А.* Слоўнік-даведнік «Страны и народы средневекового Запада». — Мн. 2008.

Катэгорыя:Графствы Францыі
Каралеўства свеваў

**Каралеўства свеваў** — дзяржава, створаная на Пірэнейскім паўвостраве германскім племенем свеваў. У 440 годзе ва ўладарства караля Рэхіла (438—448) свевы падпарадкавалі Бетыку і Картахену. Гіспана-рымляне звярнуліся па дапамогу да імператара Авіта, які адправіў да іх атрады федэратаў (вестготаў пад камандаваннем Фрэдэрыка) у 454 годзе. Пасля перамогі, захопленыя свевамі тэрыторыі перайшлі пад уладу вестготаў. Але неўзабаве вестгоцкі намеснік на свеўскіх землях Агівульф узняў паўстанне, але загінуў і свевы аднавілі незалежнасць. Свеўскае каралеўства ва ўладарства караля Тэадаміра (560—570) ахоплівала тэрыторыю Галісіі і паўночную частку Лузітаніі. Кароль свеваў Аўдэка (583—585) падтрымаў паўстанне Герменгільда супраць бацькі, караля вестготаў Леавегільда, свевы былі разгромлены і ў 585 годзе страцілі незалежнасць.

## Літаратура 
* *Евтухов И. О.* Страны и народы средневекового Запада : словарь-справочник. — Мн.: «Экоперспектива», 2008—131 с. — ISBN 978-985-469-258-6

Катэгорыя:Свевы
Катэгорыя:Гісторыя Галісіі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Касцёл Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мураваная Ашмянка)

**Касцёл Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — помнік драўлянага дойлідства. Пабудаваны ў канцы XVIII — пачатку XIX ст. на месцы драўлянага касцёла 1650 г. у в. Мураваная Ашмянка (Ашмянскі раён). Паднаўляўся ў 1841 г. і 1874 г.

## Гісторыя 
Традыцыя лічыць датай заснавання парафіі 1650 г., датай пабудовы касцёла – 1790 г. Касцёл Імя Найсвяцейшай Панны Марыі (Найсвяцейшай Тройцы) быў заснаваны ў 1790 г. каралеўскім шамбелянам і ашмянскім падкаморыем Ігнацыем Важынскім, мясцовым землеўладальнікам. У 1841 г. на сродкі Марціна Важынскага і ў 1874 г. на сродкі Караля Важынскага святыня, узведзеная ў цэнтры вёскі, была рэканструявана.

## Архітэктура 
У архітэктуры сналучаюцца рысы стыляў барока і класіцызму. Прамавугольны ў плане, зальнага тыпу, з трохраннай алтарнай часткай, трансептам і дзвюма сакрысціямі. Асноўны аб’ём і крылы трансепту накрыты двухсхільнымі з вальмамі над алтаром, сакрысціі — аднасхільнымі дахамі. Галоўны фасад і тарцы трансепту завяршаюць трохкуныя франтоны з цыбулепадобнымі купалкамі на глухіх барабанах. Сцены гарызантальна ашаляваныя, вокны прамавугольныя з простымі ліштвамі. Памяшканні інтэр'еру перакрытыя люстранымі скляпеннямі (у асноўным аб’ёме на падоўжных бэльках і калонках). Алтарнае памяшканне адкрываецца ў залу вялікім прамавугольным, хоры — трайным арачным праёмамі. Сцены і столь гарызантальна ашаляваныя.

Інтэр’ер упрыгожаны выкананай у другой палове XIX ст. паліхромнай размалёўкай: гірлянды з лістоў аканта, лілей і стужак з літургічнымі надпісамі, фігуры архангелаў, арнамент з залатых каласоў, зялёных і сініх гронак вінаграду. Тры разныя драўляныя алтары, выкананыя ў стылі ракако.

Галоўны алтар на невысокім цокалі, двух’ярусны з трохвугольным завяршэннем, упрыгожаны драўляным разным абрамленнем з завіткоў-валют, ракайляў, казачных раслін, паўфігур атлантаў з царскімі каронамі-капітэлямі на галаве і фігурак укленчаных анёлаў (фланкіруюць другі ярус і наверша алтару). На капітэлях і ракайлях захавалася першапачатковая пазалота. Бакавыя алтары па кампазіцыі нагадваюць галоўны, але меншыя памерам і больш сціплыя па дэкоры.

Каля касцёлу стаіць двух’ярусная квадратная ў плане брама-званіца. Ніжні ярус зрубны з бакавымі памяшканнямі абапал праходу, верхні — каркасны, прарэзаны арачнымі праёмамі, прасценкі паміж якімі аздобленыя рустоўкай, завершаныя нізкім шатровым дахам, увенчаным шлемападобнай галоўкай на васьміграннай аснове.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Мураваная Ашмянка
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі
Катэгорыя:Касцёлы Ашмянскага раёна
Шахматны гадзіннік

**Шахматны гадзіннік** — спецыялізаваны гадзіннік для адліку часу, затрачанага шахматыстамі на абдумванне хадоў. Бываюць механічныя і электронныя. У корпусе шахматнага гадзінніка ўбудаваны 2 аднолькавыя гадзіннікавыя механізмы з сістэмай для іх пачарговага пуску і спынення. Часам маюць лічыльнік зробленых хадоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гадзіннікі
Уладзімір Уладзіміравіч Кулічэнка

**Уладзімір Кулічэнка** (нар. , , БССР) — беларускі рускамоўны пісьменнік. Піша ў жанрах «навуковая фантастыка» і «проза для дзяцей».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і афіцэра у Мінску. У 1967 годзе сям’я пераехала ў Маскву па новым месцы службы бацькі, у 1972 годзе — на касмадром Байканур (Казахстан). У 1982 годзе скончыў бібліятэчны факультэт Ленінградскага інстытута культуры.

Вайсковую службу праходзіў у мотастралковым палку ў Мурманску. Пасля службы ў войску з 1984 па 1986 год працаваў карэктарам у рэдакцыйна-выдавецкім аддзеле БЕЛНДІНТІ (Беларускі інстытут навукова-тэхнічнай інфармацыі). З 1986 па 1998 год працаваў загадчыкам філіялу (с/к «Раўбічы») у Беларускай рэспубліканскай бібліятэцы па фізічнай культуры і спорту.

## Творчасць 
Пачаў друкавацца ў 1979 годзе ў ленінградскіх газетах (эсэ, літаратурныя замалёўкі, нарысы).

У 1984 годзе ў эфіры Беларускага радыё прагучалі яго першыя казкі для дзяцей. Апроч напісання радыёказак выпусціў таксама шэраг кніг для дзяцей.

Уладзімір Кулічэнка — аўтар 15 кніг агульным накладам больш за 70 тысяч асобнікаў. Сярод самых вядомых — «Катамаран „Уцякач“», «Следства па справе шкляных чалавечкаў», «Доктар Васількоў і Уладар ночы», «Мех Каменнай старой».

## Бібліяграфія 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Выпуск праграмы «Ды@блог пра літаратуру» з удзелам У. Кулічэнкі (тэлеканал «Беларусь 3», 11.12.2014)

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Соф’я Мікалаеўна Шах

'''Соф'я Мікалаеўна Шах''' (, вёска Лясец, , Гомельская вобласць) — беларуская паэтэса.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям'і рабочых. Дзіцячыя і юнацкія гады прайшлі ў гарадскім пасёлку Азарычы Калінкавіцкага раёна.

Скончыла факультэт пачатковых класаў Мазырскага педагагічнага інстытута (1969). Працавала настаўніцай пачатковай школы ў вёсцы Гажын Нараўлянскага раёна, у вёсцы Цідаў, у пасёлку Азарычы Калінкавіцкага раёна. У 1980 г. скончыла завочна дэфекталагічны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута, працавала лагапедам у школе-інтэрнаце ў Светлагорску. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1990 г. Член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Член Гомельскага абласнога аддзялення ГА "Саюз пісьменнікаў Беларусі".  Пісьменнік года Гомельшчыны 2022 года па рэйтынгу Гомельскага абласнога аддзялення ГА "Саюз пісьменнікаў Беларусі".

Літаратурнай працай займаецца з 1983 года.

## Творчасць 
Аўтар паэтычных кніг «І не пакіне спадзяванне» (1989), «Пад высокай лагодай нябёс» (1995), «Наш двор» (1997), «Вучым гаварыць і думаць» (1998), «Ад імгнення — да стагоддзя» (1998), «Адухаўленне» (2000), «Прысвячэнне» (2001), «Займальная граматыка для пачатковых класаў» (2002), «Займальная граматыка для сярэдніх класаў» (2002), «Прызначэнне» (2002), «На ўсё дабро ў адказ» (2003), «Увасабленне» (2003), «Спасціжэнне» (2004), «Кругаспеў» (2006), «Азарычы» (2007), «Перазоў=Перезов» (2009), «Малітваспеў» (2010), «Кнігалюбка» (2012).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Выпускнікі факультэта дашкольнай і пачатковай адукацыі МДПУ імя І. П. Шамякіна
Пяць Бургаў

**Пяць Бургаў** ( ці , Саюз пяці гарадоў) — тэрыторыя Брытаніі, якая была захоплена датчанамі вакол гарадоў Лінкальн, Нотынгем, Лестэр, Дэрбі і Стэмфард. Федэрацыя з генеральнай асамблеяй і вышэйшым судом. Уваходзілі ў склад Данелага.

## Літаратура 
* І. А. Еўтухоў. Слоўнік-даведнік «Страны и народы средневекового Запада». Мн. 2008.

Катэгорыя:Геаграфія Англіі
Катэгорыя:Эпоха вікінгаў
Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Тамара Аляксандраўна Шафранава

**Тамара Аляксандраўна Шафранава** (, ) — беларускі  і . Заслужаная артыстка Беларусі (1975).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускую кансерваторыю (1971). 3 1971 года педагог па класах балалайкі і аркестравага дырыжыравання, адначасова кіраўнік і салістка актэта балалаек, кіраўнік і дырыжор аркестра рускіх народных інструментаў музычнага вучылішча ў Віцебску. У яе рэпертуары апрацоўкі беларускіх і рускіх народных песень, творы беларускіх, расійскіх кампазітараў, замежнай класікі і інш.
 
Лаўрэат Рэспубліканскага і Усесаюзнага конкурсаў артыстаў эстрады (1974), рэспубліканскіх конкурсаў харавых і аркестровых калектываў (1977, 1981, 1984). У складзе актэта гастраліруе па краіне, выязджала за мяжу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Якаў Міхайлавіч Шафранскі

**Якаў Міхайлавіч Шафранскі** (, ) — беларускі вучоны ў галіне матэматычнай кібернетыкі і інфарматыкі. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1981). 

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскую СШ № 2 з сярэбраным медалём (1967), матэматычны факультэт БДУ (1972), аспірантуру Інстытута тэхнічнай кібернетыкі АН БССР (1981), у якім працуе з 1972 года (у 2002 г. інстытут перайменаваны ў Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі НАН Беларусі).

Навуковыя працы па дыскрэтнай аптымізацыі, тэорыі раскладаў. Распрацаваў метады рашэння экстрэмальных камбінаторных задач і аналізу іх складанасці, мадэлі і метады выбару аптымальных параметраў у тэхнічных і эканамічных сістэмах. Апублікаваў 90 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфіі.

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1998, у сааўтарстве) — *за цыкл прац «Мадэлі і метады тэорыі раскладаў»*.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ШАФРАНСКИЙ Яков Михайлович  // Факультэт прыкладной матэматыкі і інфарматыкі БДУ
* Вучоныя Беларусі. Шафранскі, Якаў Міхайлавіч (кандыдат фізіка-матэматычных навук; матэматыка; нар. 1950) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Кібернетыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай інфарматыкі
Катэгорыя:Кандыдаты фізіка-матэматычных навук
Вільгельм Тэль

[300px|thumbnail|Помнік Вільгельму Тэлю ў [Альтдорфе (з паштоўкі 1900 года)]]
**Вільгельм Тэль** (; ; ) — легендарны народны герой Швейцарыі, выхадзец з кантона Уры|, які жыў у канцы XIII — пачатку XIV стагоддзяў, умелы лучнік, барацьбіт за незалежнасць сваёй краіны ад Аўстрыі і Свяшчэннай Рымскай імперыі. Доўгі час лічыўся гістарычнай асобай. Цяпер сапраўднасць легенды пра Тэля аспрэчваецца.

## Паданне пра Вільгельма Тэля 
Жорсткі намеснік (фогт) германскага імператара ў Швейцарыі Геслер павесіў на плошчы горада Альтдорфа на тычцы капялюш аўстрыйскага герцага і аддаў загад, каб усякі, хто праходзіць, кланяўся капялюшу. Малады селянін Тэль, вядомы як выдатны стралок, не выканаў гэты загад, і Геслер у пакаранне прымусіў яго страляць у яблык, пастаўлены на галаву сына стралка. Тэль паспяхова справіўся з задачай, але затым ён прызнаўся, што калі б патрапіў у сына, то іншай стралой забіў бы Геслера. Паводле іншай версіі, у выпадку няўдачы, Тэль забіў бы сябе другой стралой. Яго адправілі ў турму, але ён уцёк у горы. Падпільнаваў Геслера на дарозе паміж скаламі і забіў яго стралой. Храналагічна падзею гэту датуюць 1307 годам.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў кантоне Уры
Катэгорыя:Гісторыя Швейцарыі
Катэгорыя:Легендарныя асобы
Катэгорыя:Стралкі
Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па шахматах і шашках

**Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па шахматах і шашках** — дзяржаўная спецыялізаваная вучэбна-спартыўная ўстанова ў Мінску.

## Гісторыя 
Дзякуючы старанням чэмпіёна свету А. Я. Карпава і ініцыятыве старшыні шахматнай федэрацыі БССР акадэміка М. С. Місюка, было прынята рашэнне аб будаўніцтве ў Мінску «Палаца шахмат і шашак». Шахматыстам быў перададзены двухпавярховы будынак па вул. К. Маркса, 10, дзе да гэтага быў інстытут тэхнічнай інфармацыі. Рэканструкцыя па праекце архітэктараў А. Суслава і С. Неўмывакіна затрымалася ў сувязі з правядзеннем у горадзе  Алімпійскіх гульняў 1980 года. У будынку часова размясціўся Алімпійскі камітэт БССР. Загадам ад 22 ліпеныя 1985 г. № 367 Спартыўнага камітэта БССР, Рэспубліканскі шахматна-шашачны клуб быў перайменаваны ў Рэспубліканскі Палац шахмат і шашак. Адкрыццё новага Палаца, які будаваўся звыш пяці гадоў, адбылося 28 верасня 1985 года. Першым дырэктарам стаў А. Лазоўскі.

У тым жа годзе ў палацы прайшоў чэмпіянат СССР па шахматах (1-я ліга), у 1986 годзе адбыўся міжнародны шахматны турнір і паўфінальны матч прэтэндэнтаў на званне чэмпіёна свету паміж Р. Ваганянам і А. Сакаловым. У 1987 годзе прайшоў фінал чэмпіянату СССР і міжнародны жаночы турнір, у 1988 годзе кубак СССР па шахматах. Акрамя таго, тут праходзілі ўсе чэмпіянаты Беларусі, чэмпіянаты спартыўных таварыстваў, горада Мінска, матчавыя сустрэчы. Праводзіцца мноства спаборніцтваў па шашках. Так у лістападзе 1986 года тут адбыўся фінальны матч на званне чэмпіёнкі свету па міжнародных шашках сярод жанчын паміж А. Альтшуль і З. Садоўскай. У 1987 годзе Палац прыняў удзельніц чэмпіянату свету па міжнародных шашках.

16.01.1997 г. загадам № 53 Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь Рэспубліканскі Палац шахмат і шашак рэарганізаваны ў Нацыянальны цэнтр шахмат і шашак, а рашэннем Мінгарвыканкама ад 18.08.2000 г. № 931 Нацыянальны цэнтр шахмат і шашак перайменаваны ва ўстанову «Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па шахматах і шашках».

## Вядомыя выхаванцы 
* Сяргей Мікалаевіч Азараў
* 
* Сяргей Аляксандравіч Жыгалка
* Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* Шахматна-шашачны клуб Беларусі 

## Літаратура 
* ИСТОРИЯ СОЗДАНИЯ И РАЗВИТИЯ УЧРЕЖДЕНИЯ «Республиканский центр олимпийской подготовки по шахматам и шашкам» 

Катэгорыя:Шахматы ў Беларусі
Катэгорыя:Вуліца Карла Маркса (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1985 годзе
Катэгорыя:1985 год у Мінску
Катэгорыя:Рэспубліканскія цэнтры алімпійскай падрыхтоўкі