Галеаца Чыяна

**Джан Галеаца Чыяна** (, граф Картэлаца і Букары; , Ліворна — ) — італьянскі палітык і дыпламат перыяду фашызму, зяць Мусаліні, граф.

## Біяграфія 
Атрымаўшы юрыдычную адукацыю, служыў аташэ ў Рыа-дэ-Жанейра, дзе пазнаёміўся і ў 1930 годзе абвянчаўся з дачкой Мусаліні Эдай. Вярнуўшыся праз некалькі гадоў у Італію, атрымаў пасаду міністра прэсы і прапаганды. Прыняў удзел у эфіопскай кампаніі на пасадзе камандзіра эскадрыллі бамбардзіроўшчыкаў. У 1936 годзе вярнуўся ў Італію, услаўлены ў друку як «герой», і прызначаны на пасаду міністра замежных спраў (да яго гэту пасаду займаў сам Мусаліні, аднак фактычна знешнюю палітыку вызначаў умераны дыпламат Сувіч, чые высілкі па наладжванні адносін з Францыяй і Англіяй былі зведзены на нішто эфіопскай кампаніяй). На гэтай пасадзе Чыяна арганізаваў продаж сакрэтных шыфраў Італіі іншым краінам (па сцвярджэнні прафесара Эміля Дрэйцэра «зяць Мусаліні ніякага стаўлення да продажу італьянскіх дыпламатычных шыфраў не меў».)

Па меры збліжэння Мусаліні з нацысцкай Германіяй Чыяна ўсё больш расчароўваецца ў яго палітыцы. З 1943 года вядзе актыўную дзейнасць па выхадзе Італіі з вайны, у выніку чаго страчвае пасаду міністра замежных спраў і прызначаецца паслом у Ватыкане. 24 ліпеня 1943 года на Вялікім фашысцкім савеце падтрымаў рэзалюцыю аб зняцці Мусаліні ад пасады.

Новы ўрад маршала Бадолья адмовіўся ад паслуг Чыяна, і апошні разам з сям'ёй бег у Германію. Гэта было сур'ёзнай памылкай, паколькі немцы не забыліся пра яго дзейнасць па разрыву саюза з Германіяй. Чыяна быў схоплены і выдадзены ўладам «Італьянскай сацыяльнай рэспублікі». Пад ціскам Гітлера і пры поўнай абыякавасці Мусаліні быў прысуджаны да смяротнага пакарання смерцю і расстраляны байцамі Чорных Брыгад.

Жонка Чыяна, Эда, захавала яго дзённікі 1939—1943 гг, дзе даволі падрабязна апісаны вядучыя палітычныя фігуры фашысцкай Італіі і нацысцкай Германіі. Дзённік упершыню апублікаваны ў Нью-Ёрку (1946, у скарачэнні), а цалкам — толькі ў 2002 годзе.

## След у мастацтве 
Адлюстраваны ў шэрагу фільмаў, у тым ліку «Мусаліні і я» (1985), дзе яго ролю выканаў Энтані Хопкінс.

## Літаратура 
* Чиано Галеаццо, Дневник фашиста. 1939—1943. М.: Издательство «Плацъ», Серия «Первоисточники новейшей истории», 2010, 676 с. ISBN 978-5-903514-02-1
* Galeazzo Ciano, *Diary 1937—1943*, Preface by Renzo De Felice (Professor of History University of Rome) and original introduction by Sumner Welles (U.S. Under Secretary of State 1937—1943), translated by Robert L. Miller (Enigma Books, 2002), ISBN 1-929631-02-2
* *The Ciano Diaries 1939—1943: The Complete, Unabridged Diaries of Count Galeazzo Ciano, Italian Minister of Foreign Affairs, 1936—1943* (2000) ISBN 1-931313-74-1
* *Ciano’s diplomatic papers: being a record of nearly 200 conversations held during the years 1936-42 with Hitler, Mussolini, Franco; together with important memoranda, letters, telegrams etc* / edited by Malcolm Muggeridge; translated by Stuart Hood, London: Odhams Press, (1948)
* Giordano Bruno Guerri — *Un amore fascista. Benito, Edda e Galeazzo.* (Mondadori, 2005) ISBN 88-04-53467-2
* Ray Moseley — *Mussolini’s Shadow: The Double Life of Count Galeazzo Ciano*, (Yale University Press, 1999) ISBN 0-300-07917-6
* R.J.B. Bosworth — *Mussolini* (Hodder Arnold, 2002) ISBN 0-340-73144-3
* Michael Salter and Lorie Charlesworth — «Ribbentrop and the Ciano Diaries at the Nuremberg Trial» in *Journal of International Criminal Justice* 2006 4(1):103-127 doi:10.1093/jicj/mqi095
* Fabrizio Ciano — *Quando il nonno fece fucilare papà* («When Grandpa had Daddy Shot»). Milano: Mondadori, 1991.

Катэгорыя:Лётчыкі Італіі
Катэгорыя:Дыпламаты Італіі
Катэгорыя:Паслы Італіі ў Ватыкане
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Італіі
Катэгорыя:Члены Нацыянальнай фашысцкай партыі
Катэгорыя:Члены Вялікага фашысцкага савета
Катэгорыя:Удзельнікі другой італа-эфіопскай вайны
Катэгорыя:Пакараныя смерцю палітыкі
Катэгорыя:Расстраляныя ў Італіі