open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аранская вуліца

**Вуліца Ара́нская** — вуліца ў Ленінскім і часткова Кастрычніцкім раёнах Мінска.

## Этымалогія 
Назва вуліцы паходзіць ад назвы гістарычнага прадмесця Мінска Араны.

## Размяшчэнне 
]]
Арыентавана з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. З’яўляецца працягам вуліцы Магілёўскай і часткай Першага мінскага транспартнага кольца. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Валадзько, якая прымыкае з поўдня, перасякае чыгуначныя пуці, скрыжаванне з вуліцамі Свярдлова і Маякоўскага, раку Свіслач, з поўдня прымыкае вуліца Індустрыяльная, пасля скрыжавання з вуліцай Трасцянецкай, на якім ўзведзена двухузроўневая развязка, пераходзіць у Партызанскі праспект. Даўжыня вуліцы складае каля 1,2 км.

]]

## Славутасці 
* Мемерыяльная дошка падпольшчыкам на дыспетчарскім корпусе «Мінскэнерга» (дом № 22), устаноўленая ў 1966 годзе (сілумін; скульпт. М. Ткачук) і абноўленая ў 1984 годзе.
* Помнік Уладзіміру Леніну на тэрыторыі кандытарскай фабрыкі «Камунарка» (1954).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Кніга Быццё (Скарына)

**Кніга Быццё** (*Первыя книги Моисеовы рекомыя Бытия*) — пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет у 1519 годзе. Выданне адкрываецца тытульным лістом да ўсёй Бібліі.

## Змест кнігі 
У гравіраванай рамцы змешчаны тэкст, надрукаваны кінаварам: «*Библия руска выложена докторомъ Францискомъ Скориною из славного града Полоцька, Богу ко чти и людемъ посполитымъ к доброму научению*». На адвароце тытула надрукавана гравюра. У кнізе дадзена «П*редъсловие доктора Франъциска Скорины с Полоцька во всю Библию рускага языка*». У прамове асветнік тлумачыць слова Біблія, указваючы, што ў яе ўваходзяць «вси книги Ветхаго и Новаго закону», прыводзіць цытаты з Адкрыцця, ліста да Рымлянаў, Евангелля ад Матфея. Прамоўца дае разгорнутую характарыстыку Бібліі, звязваючы яе з універсітэтскім курсам Сямі вольных мастацтваў. Пералічваючы кнігі Бібліі, Скарына коратка анатаваў іх змест, сканчваючы словамі: «*О сих книгах всея Библии, подле малости розуму моего, розделы вократцы положих. А о чем бых ся олылих (палыліўся), разумнейшие поправте, прошу вас для Бога и для посполитого доброго*».

Далей змешчана разгорнутая анатацыя зместу кнігі «*Сказание во первые книги Моисеовы рекомые Бытия доктора Франъциска Скорины*», у канцы якой Скарына падкрэслівае цяжкасць успрымання кнігі Быцця. Пасля падрукаваны тэкст усіх 50 раздзелаў кнігі, на апошнім аркушы выдання — пасляслоўе.

## Друкарскія асаблівасці выдання 
Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове ў беларускай рэдакцыі. Фармат выдання кнігі — у чвэрць аркуша, аб'ём — 94 аркушы, якія сабраны ў 12 сшыткаў. Набор выкананы ў 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім баку аркуша ўверсе справа. У мастацкай аздобе выдання выкарыстаны 3 ілюстрацыі, застаўка, 54 ініцыялы і арнаментная рымка тытульнага ліста. На абвароце тытульнага ліста знаходзіцца гравюра «Тройца», над якой калантытул: «Книги І Моисеовы». На 8 аркушы — гравюра «Стварэнне свету», а на наступным — гравюра «Бог у раі». Перад пасляслоўем размешчана вузкая застаўка. Рамка тытульнага ліста складаецца з чатырох частак. Вертыкальныя часткі запоўнены арнаментным малюнкам. Верхняя частка змяшчаегербавы шчыт, акружаны раслінным уюнком. Ніжняя частка рамкі мае два гербавых шчыта, на адным з іх выява зацмення сонца, на другім — манаграма.

Усяго вядома 15 экзэмпляраў кнігі Быццё, з іх толькі 2 поўныя.

## Літаратура 
* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

## Спасылкі 
* Перъвыи книги Моисеовы рекомыи Бытья

Катэгорыя:Францыск Скарына
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Празе
Катэгорыя:Кнігі 1519 года
Катэгорыя:Кніга Быццё
Адрас (тканіна)

е]]
**Адра́с** () — від смесавых шаўковых тканін палатнянага перапляцення, якія робяцца ўручную з 50 % баваўняных і 50 % шаўковых нітак з . Уток у адрасе баваўняны, а аснова шаўковая. Традыцыйна адрас тчэцца ва Узбекістане і Таджыкістане.

У многіх месцах Узбекістана гэтая тканіна называлася таксама  — «падышахская», што паказвала на яе надзвычайную каштоўнасць, звязаную і з працаёмкім, дарагім працэсам вырабу і з багатым, прыбраным знешнім выглядам. Пры гэтым пучкі шаўковых нітак абвязваюць паасобна, каб была магчымасць паэтапна афарбоўваць іх у розныя колеры. Пры гэтым для Узбекістана характэрнай асаблівасцю іката з’яўляецца тое, што рознакаляровасць уласціва толькі ніткам , а ўток пакідаецца аднатонным.

## Выкарыстанне 
Уласцівасці адрасу дазваляюць захаваць прахалоду ўлетку і аддаваць цяпло зімой, таму з яго ствараюць шматфункцыянальнае адзенне: блузкі, спадніцы, вячэрнія сукенкі, касцюмы і многае іншае. Акрамя гэтага з адрасу ствараюць аксесуары і дэкаруюць ім памяшканні ва ўсходнім стылі.

## Падробкі адрасу 
З-за вялікай каштоўнасці і дэкаратыўнасці адрасу выпускаюць яго падробкі тэхнікай штампоўкі.

## У культуры 
У Хаджэндзе праводзіцца штогодны фестываль атласа і адраса.

Катэгорыя:Шаўковыя тканіны
Катэгорыя:Традыцыі Узбекістана
Катэгорыя:Баваўняныя тканіны
Якаў Саўчык

**Якаў** (**Жак**) **Саўчык** (**Саўчук**) (; 1880, Койданава, Расійская імперыя, цяпер Дзяржынск, Беларусь — 1955, Францыя) — французскі дызайнер яўрэйскага паходжання, заснавальнік і ўладальнік вядомага ў 1-й палове XX ст. атэлье па вытворчасці кузаваў для легкавых аўтамабіляў.

## Біяграфія 
Якаў Саўчук эмігрыраваў з сям'ёй у Францыю каля 1899 года. Мэблевы майстар па спецыяльнасці, ён заняўся новай і перспектыўнай у той час справай — праектаваннем і будаўніцтвам на заказ кузаваў для легкавых аўтамабіляў.

У пачатку XX ст. вытворцы аўтамабіляў давалі толькі шасі з агрэгатамі, а кузаў пакупнік замаўляў на свой густ у шматлікіх майстроў-кузаўнікоў. Нягледзячы на распаўсюджанне канвеернай вытворчасці, досыць значны попыт на гэтую паслугу існаваў і пазней. У 1905 ці 1906 годзе Саўчык адкрыў уласную майстэрню ў парыжскім прыгарадзе Нэйі-сюр-Сэн. Вырабы Саўчыка былі высокай якасці і мелі свой адмысловы стыль. У 1920-я гады атэлье стала адным з вядучых у кузаўной справе. Кузавы Саўчыка манціравалі на шасі дарагіх і прэстыжных марак — «Ізота-Фраскіні», «Іспана-Сюіза», «Дэлая», «Корд», «Бучыалі» і інш. Пасля Другой сусветнай вайны попыт на кузавы індывідуальнай вытворчасці амаль знік.

Амерыканскі дызайнер Говард «Галандзец» Дарын, саўласнік французскай кузаўной фірмы Hibbard&Darrin, казаў пра Саўчыка: «Ён быў адным з нямногіх французскіх кузаўнікоў, якія ніколькі не капіравалі нас… Ён пэўна быў чалавекам з сваімі ўласнымі ідэямі». Кузавы Саўчыка займаюць значнае месца сярод твораў ужытковага мастацтва часу ар-дэко.

У 1952 годзе Якаў Саўчык пакінуў справу, перадаў сваё прадпрыемства сыну П'еру; неўзабаве атэлье спыніла выпуск кузавоў. Цяпер аўтамабілі з кузавамі атэлье Саўчыка маюць вялікую калекцыйную каштоўнасць.

## Літаратура 
* Jacques Saoutchik: Maître Carrossier / By Peter Larsen and Ben Erickson. — Regular Edition, 2014. — ISBN 978-1-85443=269-8

Катэгорыя:Дызайнеры
Катэгорыя:Кузаў
Катэгорыя:Ар-дэко
Вуліца Кірыла і Мяфодзія (Мінск)

**Вуліца Кіры́ла і Мяфо́дзія** (раней **Вялі́кая Бернардзі́нская**, **Манасты́рская**, **Баку́ніна**) — вуліца ў Цэнтральным раёне Мінска.

## Размяшчэнне 
Вуліца размешчана ў гістарычным Верхнім горадзе. Арыентавана з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Пачынаецца ад плошчы Свабоды, спускаецца ў бок р. Свіслач да скрыжавання з вуліцай Зыбіцкай.

## Гісторыя 
Вуліца з’яўляецца адной з найстарэйшых у Мінску. На тэрыторыі комплексу кляштара бернардзінцаў, у раёне вуліцы Кірыла і Мяфодзія ў 2010—2013 гадах актыўна праводзіліся археалагічныя працы, падчас якіх быў выяўлены ўчастак вуліцы, якая з XI—XII стагоддзяў праходзіла ад Свіслачы ў бок Бернардзінскага кляштара, дзякуючы чаму было ўдакладнена месцазнаходжанне пасада старажытнага Менска — тэрыторыі, дзе жылі рамеснікі, гандляры. Таксама былі знойдзены рэчы XI—XIV стагоддзяў. Гістарычная назва вуліцы — Вялікая Бернардзінская, у 1866—1922 гадах называлася Манастырскай, паводле знаходжання на вуліцы рэлігійных пабудоў.

У 1893 годзе па вуліцы была пракладзена лінія конкі. У 1922 годзе вуліца была перайменавана ў гонар рускага рэвалюцыянера-анархіста Міхаіла Аляксандравіча Бакуніна.

У 1929 годзе замест конкі праклалі першую ў горадзе лінію трамвая, якую запусцілі ў ноч 8 на 9 кастрычніка. Трамвай рухаўся з вуліцы Бакунінскай (суч. Кірыла і Мяфодзія) па даўнім маршруце конкі, па драўляным Новым мосце цераз р. Свіслач (не захаваўся). Пасля вайны каля гэтага моста немцаў прымусілі вырыць вялікую яму. Затым перад ёй расстралялі каля 70 фашыстаў, пахаваных у выкапанай яме. У 1967 годзе лінія трамвая на вуліцы была ліквідавана.

У 1990 годзе была перайменавана гонар асветнікаў і стваральнікаў славянскага пісьма братоў Кірыла і Мяфодзія.

## Забудова 
]]

### Няцотны бок 
* № 3 — Свята-Духаў кафедральны сабор (былы касцёл бернардзінак; 1642—1648) — 
* № 5 — жылы корпус кляштара бернардзінак (1642—1648) — 

* № 7 — флігель (1730-я гады) — 

### Цотны бок 
* Гандлёвыя рады (1810—1817) — 
* № 4 — касцёл Святога Іосіфа (другая палова XVII стагоддзя) — 

* № 6 — жылы корпус былога кляштара бернардзінцаў (1650-я) — 

* № 8д — Музей мінскай конкі
* № 8 — флігель былога кляштара бернардзінцаў (1817) — 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Верхні горад (Мінск)
Аўтаномны ўрад Аб’яднаных мангольскіх аймакаў

**Аўтаномны ўрад Аб’яднаных мангольскіх аймакаў** () — марыянеткавы праяпонскі ўрад, які дзейнічаў на частцы тэрыторыі Унутранай Манголіі ў 1937—1939 гадах.

Пасля пачатку ў 1937 годзе япона-кітайскай вайны японскія войскі 14 кастрычніка занялі Гуйсуй, а 17 кастрычніка — Баатоу. 28 кастрычніка пад кантролем японцаў быў сабраны Другі ўсемангольскі з’езд, які абвясціў стварэнне Аўтаномнага ўрада Аб’яднаных мангольскіх аймакаў. Главой урада стаў Ёнданванчуг, намеснікам главы ўрада — Дэ Ван Дэмчыгдонраў; урад размясціўся ў Гуйсуі, пераназваным у Хух-Хота.

22 лістапада 1937 года Аўтаномны ўрад Аб’яднаных мангольскіх аймакаў, Аўтаномны ўрад Паўднёвага Чахара і Аўтаномны ўрад Паўночнага Цзінь утварылі Аб'яднаны камітэт Мэнцзяна.

Пад кантролем Аўтаномнага ўрада Аб’яднаных мангольскіх аймакаў апынуліся такія былыя аймакі Кітайскай рэспублікі, як Уланчаб, Іч-Зуу, Шылін-Гол, Баінь-Тала, Чахар, а таксама гарады Хух-Хота і Баатоу.

thumb|злева|Аўтаномны ўрад Аб’яднаных мангольскіх аймакаў у 1938 годзе
У сакавіку 1938 года сканаў старшыня ўрада Ёнданванчуг, і ў ліпені гэта пасада афіцыйна заняла Дэмчыгдонраў.

1 верасня 1939 года Аўтаномны ўрад Аб’яднаных мангольскіх аймакаў, Аўтаномны ўрад Паўднёвага Чахара і Аўтаномны ўрад Паўночнага Цзінь аб’ядналіся ў Аб’яднаны аўтаномны ўрад Мэнцзяна.

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Кітая
Катэгорыя:Марыянеткавыя дзяржавы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Мэнцзян
Катэгорыя:Кітайскі калабарацыянізм
Разьба па дрэве ва Узбекістане

**Разьба па дрэве** — від традыцыйнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва ва Узбекістане па апрацоўцы дрэва.

Арнаментальная рэзьба па дрэве выкарыстоўвалася як для архітэктурных элементаў і элементаў інтэр’ера, у тым ліку балак, дзвярных і аконных праёмаў, калон, балясін і гэтак далей, так і для асобных вырабаў утылітарнага прызначэння: невялікіх столікаў, шкатулак, сундукоў, падставак для карану, футляраў для кніг, музычных інструментаў і іншых.

## Гісторыя 
Разьба вядома на тэрыторыі сучаснага Узбекістана ўжо больш за тысячу гадоў. Фрагменты разьбянога дрэва ў руінах замка VI стагоддзя  і драўлянае разьбяное пано, знойдзенае ў вярхоўях ракі Зерафшан, з выявай двухгаловай змяі ў асяроддзі рытмічнага хвалепадобнага ўзору, даюць уяўленне аб майстэрстве рамеснікаў Согда.

Сюжэтная разьба па дрэве існавала ў народаў Узбекістана і пасля ўварвання арабаў, аж да Х стагоддзя. І толькі пазней арнаментальныя геаметрычныя і раслінныя ўзоры цалкам выцеснілі сюжэтныя выявы.

У раскопках блізу маўзалея Кусам iбн-Абаса ў некропалі  быў знойдзены разьбяны фрагмент пышнага эпіграфічнага фрыза, які адносіцца да XI стагоддзя. Некалькімі стагоддзямі пазней, у эпоху Аміра Цімура, разьба па дрэве, як і іншыя мастацкія рамёствы, дасягнула вышынь сапраўднага мастацтва. У XIV стагоддзі пахавальня Кусам iбн-Абаса была аформлена выдатным пано з геаметрычным арнаментам- з наборнага дрэва, а ў  ў Бухары быў збудаваны разьбяны кенатаф.
. «», 1873]]
Адным з самых выдатных твораў мастацтва разьбы па дрэве гэтага часу можна лічыць разьбяныя дзверы маўзалея Гуры-Эмір. У канцы XIX стагоддзя рускі мастак В. Верашчагін быў настолькі захоплены іх пышнасцю, што адлюстраваў на вядомай карціне «Дзверы Цімура».

## Стылі разьбы 
Асноўныя арнаментальныя стылі ўзбекскай разьбы па дрэве склаліся ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзя — гэта , іслімі і .

## Пароды дрэва 
Для разьбяных вырабаў узбекскія майстры выкарыстоўваюць драўніну карагача — так называюць некалькі разнавіднасцяў вяза, у тым ліку  і , а таксама арэх, арчу і шаўкоўніцу і іншыя.

## Спасылкі 
* Художественная резьба 

Катэгорыя:Мастацкая разьба па дрэве
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Катэгорыя:Традыцыі Узбекістана
Катэгорыя:Мастацтва Узбекістана
Саўчык

**Саўчык** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Фёдар Аляксеевіч Саўчык (1915—1975) — беларускі палявод, Герой Сацыялістычнай Працы (1948).
* Якаў Саўчык (1880—1955) — французскі дызайнер яўрэйскага паходжання.
Паркоўка ў Маскве

**Паркоўка ў Маскве** на большай частцы тэрыторыі горада з'яўляецца бясплатнай. Платная агульнагарадскі паркоўка ўпершыню з'явілася ў Маскве 1 лістапада 2012 года ў рамках пілотнага праекта на вуліцах Пятроўка і Карэтны шэраг. Па выніках пілотнага праекта было прынята рашэнне аб паўсюдным укараненні сістэмы платных парковак у Маскве з мэтай зніжэння колькасці правілаў парушэнні правілаў паркоўкі, павышэння хуткасці руху ў зонах платнай паркоўкі, павелічэння абарачальнасці парковачных месцаў, скарачэння патокаў асабістага аўтатранспарту ў зонах платнай паркоўкі.

1 чэрвеня 2013 года ў Маскве была ўведзена платная паркоўка ў межах Бульварнага кольца. З 1 чэрвеня 2014 года платныя паркоўкі з'явіліся ў раёне «Масква-Сіці», дзе ўпершыню прыменены дыферэнцыраваны тарыф. З 1 жніўня 2014 года гарадская сістэма платных парковак пашырылася да межаў Трэцяга транспартнага кальца. У зону пашырэння ўвайшлі таксама вуліцы наступных раёнаў: Прэсненскі, Арбат, Цвярской, Дарагамілава і Хамоўнікі. Таксама 25 снежня 2014 года арганізавана новая тэрытарыяльная зона платных парковак ўнутры Трэцяга транспартнага кальца.

Адміністратарам гарадской сістэмы платных парковак з'яўляецца ДКУ «Адміністратар Маскоўскага паркавальнага прасторы». Дадзеная арганізацыя займаецца добраўпарадкаваннем паркавальнай інфраструктуры (праца сістэмы аплаты парковак, наяўнасць знакаў платнай паркоўкі і інфармацыйных шчытоў), адміністраваннем даходу ад платных парковак, кантролем за выкананнем правілаў платных парковак у Маскве, у тым ліку выпісваннем штрафаў за парушэнне правілаў аплаты паркоўкі.

## Заўвагі 

## Спасылкі 
* Маскоўскі паркінг

Катэгорыя:Масква
Picture to Burn (песня Тэйлар Свіфт)

**«Picture to Burn»** *(бел. «Карціна, якую трэба спаліць»)* — чацвёрты сінгл амерыканскай кантры  спявачкі Тэйлар Свіфт  з яе першага студыйнага альбома «Taylor Swift », выпушчаны 3 лютага 2008 пад лэйблам Big Machine. Песня была напісана самой Тэйлар і Ліз Роуз. У ЗША яна двойчы атрымала плацінавы статус.

## Інфармацыя
Тэйлар прысвяціла песню аднаму са сваіх аднакласнікаў, які ёй падабаўся, але сустракаўся з іншай дзяўчынай. Як пазней адзаначала спявачка, яна вельмі злавала з-за таго, што хлопец быў вельмі самаўлюбёным, дзёрзкім і грубым, але ўсё роўна падабаўся ёй. Менавіта тады яна ўзяла ў рукі гітару і пачала пісаць песню, якую потым дапрацавала разам з Ліз Роуз. У выніку «Picture to Burn» увайшла у дэбютны студыйны альбом Свіфт, а потом нават стала сінглам.

У якасці чацвёртага сінгла з пласцінкі «Taylor Swift » песня была выпушчана 3 лютага 2008. Яна увайшла ў топ-10 кантры-чарта і стала плацінавай ў ЗША. Некаторыя крытыкі адзначылі феміністычны ухіл лірычнай часткі сінгла.

14 красавіка 2008 быў выпушачны відэакліп на кампазіцыю, рэжысёрам якого была выбрана Трэй Фанджой, якая зняла папярэднія тры кліпа для Тэйлар.

Патаемная пасланне — «Date Nice Boys» *(бел. «Сустракайцеся з добрымі хлопцамі»)*.

## Версіі
***Rhapsody Digital Download** 
#"Picture to Burn" (альтэрнатыўная версія) – 3:00 

***CD Single** 
#"Picture to Burn" (радыё версія) – 2:54 
#"Picture to Burn" (версія з музычнага відэа) – 3:05
***Альбомная версія** – 2:55 
***Радыё версія** – 2:55 (новая альбомная версія)
***Рок-версія** – 2:55 
***Альтэрнатыўная версія** – 3:00 
***Караоке версія** – 2:56

## Чарты
### Чарты
### Гадавыя чарты
Марселу Рэбелу ды Соза

**Марселу Нуну Дуартэ Рэбе́лу ды Соза** (; нар. , Лісабон) — партугальскі палітык, 20-ы прэзідэнт Партугальскай Рэспублікі, былы міністр і член парламента, прафесар права, працаваў журналістам, палітычным аналітыкам і каментатарам.

## Біяграфія 
Перамог 24 студзеня 2016 года на прэзідэнцкіх выбарах у Партугаліі, набраўшы 52 % галасоў. Заступіў на пасаду 9 сакавіка 2016 года.

Нарадзіўся ў Лісабоне. Яго бацькі: Бальтасар Рэбелу ды Соза, вядомы партугальская палітык, былы губернатар Мазамбіка і міністр ва ўрадзе Антоніу ды Салазара і Марыя дас Невес Фернандэс Дуартэ. Названы ў гонар Марселу Каэтану, які мусіў быць яго хросным бацькам.

Атрымаў юрыдычную адукацыю ў Лісабонскім універсітэце.

Прафесар правы і публіцыст, які спецыялізуецца ў адміністрацыйным праве на юрыдычным факультэце ва ўніверсітэце Лісабона, дзе ў цяперашні час выкладае закон.

Пачаў сваю кар’еру пры рэжыме «Новая дзяржава» як юрыст, а затым як журналіст.

У 1974 годзе Рэбелу ды Соза ўступіў у Сацыял-дэмакратычную партыю. У 1975—1976 г. дэпутат у парламенце Партугаліі. З 1981 года знаходзіўся на пасадзе дзяржсакратара савета міністраў. З чэрвеня 1982 году — міністра па справах парламента.

Быў лідарам Сацыял-дэмакратычнай партыі ў перыяд з 31 сакавіка 1996 года па 27 мая 1999 года. Стварыў правацэнтрысцкую кааліцыю, якая называлася «Дэмакратычны альянс», з Народнай партыяй у 1998 годзе. Віцэ-прэзідэнт Еўрапейскай народнай партыі (1997—1999).

У Марселу Рэбелу ды Соза была штотыднёвая праграма палітычнага аналізу, якая выходзіла кожную нядзелю на грамадскай тэлестанцыі RTP, па часе пасля аналагічнай праграмы на прыватным тэлеканале TVI.

Катэгорыя:Прэзідэнты Партугаліі
Мечыслаў Ракоўскі

**Мечыслаў Ракоўскі** (, 1 снежня 1926, Кавалёўка-маёнтак, Вялікапольскае ваяводства, Польшча — 8 лістапада 2008, Варшава, Польшча) — польскі камуністычны дзеяч часоў ПНР, Прэм'ер-міністр ПНС у 1988—1989 гадах . Быў дэпутат сейма ПНР 6, 7, 8 і 9 скліканняў. Таксама апошні Першы сакратар Польскай Аб'яднанай Рабочай Партыі (ПОРП).

## Біяграфія 
Паходзіў з Вялікапольскага ваяводства. Падчас нямецкай акупацыі працаваў на чыгуначных прадпрыемствах Познані.

У 1945—1949 — афіцэр Польскай Народнай Арміі. Пасля вучыўся ў Інстытуце агульных навук пры ПОРП. Доктар гістарычных навук з 1956 года.

З 1946 года сябра Польскай Рабочай Партыі, пасля яе расфармавання належаў да Польскай Аб'яднанай Рабочай Партыі.

З 1957 года быў палітычны работнік пры ЦК ПОРП.

У 1979—1989 пастаянна абіраўся ў Сойм.

У 1975 годзе стаў членам Цэнтральнага Камітэта ПОРП.

У 1989 годзе пасля сыходу Войцеха Ярузельскага займаў пасаду Першага сакратара ЦК ПОРП.

У 1997 годзе быў узнагароджаны крыжом «За Адраджэнне Польшчы», указ аб узнагароджанні падпісаў Аляксандр Квасьнеўскі.

Памёр у 2008 годзе ад рака.

Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК ПАРП
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Піліп Сямёнавіч Горбач

**Піліп Сямёнавіч Горбач** (, в. Будка,  —) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). Заслужаны меліяратар БССР (1976).

## Біяграфія 
З 1948 года машыніст экскаватара меліярацыйных станцый у Гомельскай вобласці, з 1961 года старшы машыніст экскаватара Капаткевіцкага будаўніча-мантажнага ўпраўлення меліярацыі.

Званне Героя прысвоена за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак збожжавых і кармавых культур.

Член  у 1971—1976 гадах. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1967—1971 і ў 1975—1980 гадах.

## Літаратура 
* 
* *Правасуд, У. Р.*. Зайздросны лёс : [дакументальны нарыс пра экскаватаршчыка намесніка Старшыні Вярхоўнага Савета БССР, Героя Сацыялістычнай Працы П. С. Горбача]
* Честь и долг мелиоратора / [Ф. С. Горбач и др.], 1989

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Заслужаныя меліяратары БССР
Civettictis civetta

**Civettictis civetta** — млекакормячае з сямейства Viverridae атрада драпежных. Адзіны від у родзе *Civettictis*, раней яго адносілі да роду цывет *Viverra*.

## Апісанне 
Па форме цела гэта цывета падобная на котку. У яе шырокая галава з завостранай пысай, кароткімі, вострымі вушамі, трохі коса прарэзанымі вачыма і зрэнкамі круглай формы. Цела доўгае і тоўстае. Хвост сярэдняй даўжыні, і даўжыня яго роўная прыблізна палове даўжыні цела. Ногі сярэдняй даўжыні. Мех у яе грубы і даволі рэдкі. Грыва цягнецца па сярэдзіне цела і заканчваецца ля хваста. Асноўны колер поўсці — попельна-жаўтлява-шэры, на ім часта выступаюць цёмна-бурыя плямы. У розных асобін яны размешчаны на розных месцах. На хвасце размешчаны найбольш густы мех. На хвасце ў яе ёсць каля 5 чорных кольцаў, а заканчваецца ён цёмна-бурым кончыкам. Звычайна даўжыня цела не перавышае 65 см. Даўжыня хваста каля 30 см. Вышыня ў карку 25-30 см.

У няволі гэтых цывет трымаюць толькі ў клетках, кормяць мясам і асабліва птушкамі. Калі цывета злоўленая маладой, яна хутка становіцца ручной.

## Распаўсюджванне 
Распаўсюджаная ў Афрыцы на поўдзень ад Сахары, за выключэннем паўднёвай Афрыкі і Самалійскага паўвострава.

## Падвіды 
Вылучаюць 6 падвідаў *Civettictis civetta*:
* *C. c. civetta*
* *C. c. australis*
* *C. c. congica*
* *C. c. pauli*
* *C. c. schwarzi*
* *C. c. volkmanni*

## Ахова 
Занесеная ў Дадатак III CITES ў Батсване.

## Галерэя 

File:African_Civet_(Civettictis_civetta).jpg|
File:Civet.JPG|
File:Viverra_Zivetta_%26_Viverra_zibetha_fur_skins.jpg|Шкура *Civettictis civetta* (злева)
File:J.smit.Viverra_civetta.jpg|

Катэгорыя:Віверавыя
Катэгорыя:Сысуны Афрыкі
Чорнае люстэрка (тэлесерыял)

**«Чорнае люстэрка»** () — брытанскі фантастычны тэлесерыял, створаны па сцэнары Чарлі Брукера. Серыі не звязаныя паміж сабой ні сюжэтам, ні акцёрамі, ні часам або месцам апавядання. Па словах Брукера, усе сюжэты аб'ядноўвае толькі сатыра на той лад жыцця, што распаўсюджаны ў сучасным грамадстве. Скразная тэма — уплыў інфармацыйных тэхналогій на чалавечыя адносіны.

Прэм'ера першага сезона адбылася 4 снежня 2011 года на тэлеканале Channel 4, паказ другога сезона пачаўся 11 лютага 2013 года. 16 снежня 2014 года выйшла спецыяльная калядная серыя. У верасні 2015 года кампанія Netflix замовіла вытворчасць трэцяга сезону, які складаецца з 6 серый, паказ якіх адбыўся 21 кастрычніка 2016 года. Паказ чацвёртага сезону, які складаецца з 6 серый, запланаваны на 2017 год.

## Спіс эпізодаў 
## Зноскі 
Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:Тэлесерыялы паводле алфавіта
Катэгорыя:Тэлесерыялы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2011 года
Катэгорыя:Фантастычныя тэлесерыялы
Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы
Caracal

**Caracal** — род млекакормячых сямейства каціных (Felidae).

## Гісторыя класіфікацыі 
Назва *Caracal* была прапанавана Джонам Эдвардам Греем у 1843 годзе, як родавая назва для аднаго адзінага віду каціных, што жыве ў Афрыцы і паўднёва-заходняй Азіі, *Caracal caracal*.

У 2000 годзе Матэрн і МакЛенан разглядалі від як сястрынскі таксон да сервала.

Да 2006 года таксанамічная класіфікацыя *Caracal* як манатыпнага роду мела шырокае прызнанне.

## Відавы склад 
Браен і Джонсан (2007) на аснове пробаў ДНК уключыл у род *Caracal* тры віды:
* залатая котка, *C. aurata*
* каракал, *C. caracal*,
* сервал, *C. serval*.

## Рэканструкцыі філагенезу 
Агульны продак усіх трох відаў гэтага роду жыў 5,6 мільёнаў гадоў таму, агульны продак каракала і залатой коткі жыў прыкладна 1,9 мільёнаў гадоў таму. Гэтая таксанамічная рэкласіфікацыя была часткова прынятая членамі Групы спецыялістаў МСАП, з прызнаннем належнасці залатой коткі да роду *Caracal*, але пакідаючы сервала ў асобным манатыпным родзе *Leptailurus*.

У апошняй зводцы па сусветнай фаўн5 («Віды млекакормячых свету», 2005) яго аўтары схіляюцца да узвышэннф рангаў усіх трох відаў да ўзроўню асобных родаў :
* *Caracal caracal* → *Caracal caracal* (у розны час разглядалі ў складзе родаў *Felis*, *Lynx* або *Urolynchus*)
* *Caracal aurata* → *Profelis aurata* (у розны час разглядалі ў складзе родаў *Felis*, *Catopuma* або *Caracal*)
* *Caracal serval* → *Leptailurus serval* (у розны час разглядалі ў складзе родаў *Felis*, *Lynx* або *Caracal*)

## Галерэя 

File:Serval portrait.jpg|Сервал
File:FelisAurataKeulemans.jpg|Залатая котка
File:Caracal in South Africa - by Shaun MItchem.jpg|Каракал

## Літаратура 
* Integrated Taxonomic Information System
* *Michelle Y. Mattern, Deborah A. McLennan* (2000). Phylogeny and Speciation of Felids
* *Stephen J. o’brien and Warren E. Johnson* (2007). The Evolution of Cats
* вэб-сайт МСАП

Катэгорыя:Каціныя
Спектральны тэрм

**Спектра́льны тэрм**, або **электро́нны тэрм** атама, малекулы або іона — гэта канфігурацыя (стан) электроннай падсістэмы, якая вызначае энергетычны ўзровень. Часам пад словам *тэрм* разумеюць энергію дадзенага ўзроўня. Пераходы паміж тэрмамі вызначаюць спектры выпускання і паглынання электрамагнітнага выпраменьвання.

Тэрмы атама прынята пазначаць загалоўнымі літарамі S, P, D, F і далей па алфавіце, прапускаючы літару J, якія адпавядаюць значэнням квантавага ліку арбітальнага вуглавога моманту L=0, 1, 2, 3 і г. д. Першыя чатыры літары вызначаюцца як класіфікацыі спектральных ліній канца XIX ст. («sharp», «principal», «diffuse», а ў 1907 дадалася яшчэ «fundamental»). Квантавы лік поўнага вуглавога моманту J даецца індэксам справа ўнізе. Малой лічбай уверсе злева пазначаецца кратнасць (мультыплетнасць) тэрма. Напрыклад, ²*P*3/2 — дублет Р. Часам (як правіла, для аднаэлектронных атамаў і іонаў) наперадзе сімвала тэрма паказваюць галоўны квантавы лік (напрыклад, 2²*S*1/2).

Адносную энергію тэрмаў можна вызначыць па правілу Хунда.

У спектраскапіі пад электронным тэрмам звычайна разумеецца рознасць энергій асноўнага і ўзбуджанага станаў. У пост-квантавахімічнай карціне электронны тэрм простай малекулы ствараецца з адноснай сумы атамных тэрмаў, што па электронных спектрах паглынання дазваляе вызначаць лік аптычных (валентных) электронаў пры дадзенай энергіі ўзбуджэння.

## Літаратура 
* Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Курс теоретической физики.Том 3. Квантовая механика (нерелятивистская теория).
* Шпольский Э. В. Атомная физика. Том 2. Основы квантовой механики и строение электронной оболочки атома. — М.: Наука, 1974.

Катэгорыя:Атамная фізіка
Кніга Выхад (Скарына)

**Кніга Выхад** («*Книги вторыи Моисеовы, зовемые Исходъ*») — недатаванае пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет каля 1519 года.

## Змест кнігі 
На тытульным лісце кнігі пад гравюрай змешчана назва кнігі і тэкст: «*Зуполне выложены на руский языкъ доктором Франъциском Скориною з Полоцька Богу въ Троици единому и пречистой матери его ко чти, и людем посполитым к науце*».

У пачатку кнігі даецца «Предословие доктора Франъциска Скорины с Полоцька во книги Исход Моисеовы», у якой аналізуецца тэкст кнігі Выхада, пералічваецца Дзесяць запаведзей, якія выкладаюцца простай моваю (напрыклад, «*Отца и матку чтити*»), а таксама тлумачыцца змест кнігі. Пасля ідзе тэкст усіх 40 раздзелаў кнігі, а ў канцы — кароткае пасляслоўе.

## Друкарскія асаблівасці выдання 
Кніга выдадзена на царкоўнаславянскай мове ў беларускай рэдакцыі. Фармат выдання кнігі — у чвэрць аркуша, аб'ём — 76 аркушаў, якія сабраны ў 10 сшыткаў. Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім баку аркуша ўверсе справа.

У мастацкай аздобе выдання выкарыстаны 6 ілюстрацый, застаўка, 43 ініцыялы. На тытульным лісце гравюра «*Дачка фараона і Майсей*». На 45 аркушы — гравюра «*Узор ківота*», на наступным — гравюра «*Узор стала*», на 47-м — гравюра «*Узор свяцільніка*». На 50-м і 52-м аркушам размешчаны адпаведна гравюры «*Узор трэбніка*» і «*Узор рыз*». На пятым аркушы даецца застаўка з выявай «*диких людзей*», якія апіраюцца на незапоўненыя гербавыя шчыты, а паміж імі шчыт з «*зацьменнем сонца*». Такая самая застаўка сустракаецца яшчэ ў 5 пражскіх выданнях Скарыны.

Захавалася 17 экзэмпляраў кнігі Выход, з іх толькі 3 поўныя.

Францыск Скарына. Узор ківота. Кніга Выхад. Прага, каля 1519.jpg|«Узор ківота»
Францыск Скарына. Узор стала. Кніга Выхад. Прага, каля 1519.jpg|«Узор стала»
Францыск Скарына. Узор свяцільніка. Кніга Выхад. Прага, каля 1519.jpg|«Узор свяцільніка»
Францыск Скарына. Узор трэбніка. Кніга Выхад. Прага, каля 1519.jpg|«Узор трэбніка»
Францыск Скарына. Узор рыз. Кніга Выхад. Прага, каля 1519.jpg|«Узор рыз»

## Літаратура 
* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3
## Спасылкі 
* Вторыи книги Моисеовы, рекомые от Евреи Геле Смотъ, по-гречески Ексодос, по-латине Екситусъ, а по-руски Исходъ

Катэгорыя:Францыск Скарына
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Празе
Катэгорыя:Кніга Зыход
Should’ve Said No (песня Тэйлар Свіфт)

'''«Should've Said No»'* *(бел. «Павінны быў адмовіць»)''** ** — пяты, апошні, сінгл амерыканскай кантры спявачкі Тэйлар Свіфт з яе першага студыйнага альбома «Taylor Swift», выпушчаны 18 мая 2008 пад лэйблам Big Machine. Песня была напісана самой Тэйлар. У ЗША яна атрымала плацінавы статус.

## Інфармацыя
Тэйлар напісала гэтую песню ў шаснаццаць гадоў, калі хлопец, з якім яна сустракалася, здрадзіў ёй. Пазней спявачка расказала, што ў той час яна сапраўды была вельмі злая і раз’юшаная з-за свайго каханага і бачыла рашэнне у музыцы, таму і пачала ствараць песню. Таксама Свіфт паведаміла, што ў час напісання кампазіцыі ў яе было сапраўднае натхненне, таму большую частку песні яна напісала за пяць хвілін. Акрамя таго, спявачка парўнала «Should've Said No» з іншай песняй з альбома «Taylor Swift» — «Picture to Burn».

Сінглам кампазіцыя стала 18 мая 2008. Яна дасягнула 33 месца ў US Billboard Hot 100 і першага — у US Hot Country Songs. У Новай Зеландыі яна дабралася да 18 месца.

Відэакліп на песню Тэйлар знімаць не стала.

Патаемнае пасланне — «Sam, Sam, Sam, Sam, Sam, Sam» *(бел. «Сэм, Сэм, Сэм, Сэм, Сэм, Сэм»)* — імя каханага спявачкі.

## Версіі
*Альбомная версія - 4:04 
*Алтэрнатыўная версія - 3:46 
*Міжнародная версія - 4:08 
*Караоке версія - 4:05

## Чарты
### Чарты
### Гадавыя чарты
Галоўная сінагога (Столін)

**Галоўная сінагога** — сінагога ў цэнтры горада Століна (Беларусь). Пабудавана ў канцы XVIII ст.

## Гісторыя 
Сінагога — найстарэйшы мураваны будынак Століна і Столінскага раёна.

Пры сінагозе былі тры цёплыя малельныя дамы (бейт-га-мідрашы), галоўная сінагога не ацяплялася, таму рэгулярныя богаслужэнні праводзілі ў цёплых малельнях.

З-за пажараў будынак неаднаразова перабудоўвалі. Падчас пажару ў 1827 годзе тут згарэла біма і сорак світкаў торы.

Яўрэйскай грамада Століна разам з апошнім цадзікам была знішчана нацысцкімі акупантамі ў 1942 годзе.

## Архітэктура 
Сінагога збудаваная з цэглы, знаходзіцца ў цэнтры Століна.

З канца XVIII ст. у архітэктуры мураваных сінагог Беларусі назіраецца адыход ад традыцыйнага цэнтрычнага тыпу пабудовы. Сінагогі атрымліваюць рысы свецкіх будынкаў, іх інтэр'ер губляе былую своеасаблівасць. Яскравым прыкладам гэтых змен з'яўляецца Столінская сінагога.

Сінагога ў плане набліжаецца да квадрата, са скошанымі з паўночна-заходняга боку вугламі. Кампактны аб'ём будынка быў накрыты вальмавым дахам з невялікім трохвугольным франтонам над усходняй сцяной. Фасад раздзяляецца на два ярусы гарызантальным поясам і завяршаецца карнізам. Аконныя праёмы ніжэйшага яруса лучковыя, верхняга з паўцыркульным завяршэннем. Унутры сінагога падзяляецца на тры нефы шасцю круглымі калонамі, якія звязаныя аркамі. Пры ўваходзе з паўднёва-заходняга боку быў другі ярус для жанчын. Сцены дэкараваны ў ніжнім ярусе паўкалонамі, у верхнім — адзіночнымі пілястрамі, а таксама фрэскамі, якія імітуюць архітэктурную пластыку. З паўднёва-заходняга боку знаходзіцца тры асобныя уваходы. У сінагозе няма традыцыйнага амбона са слупамі.

Станам на 2017 год дах і фрэскі не захаваліся, будынак моцна пашкоджаны.

Сінагога з'яўляецца адзіным помнікам сінагагальнай архітэктуры пераходнага перыяду ад барока да класіцызму ў Беларусі.

## Спасылкі 
* Цуды Беларусі. 7 велічных сынагог, якія руйнуюцца // svaboda.org 1 лютага 2020
* Карта гісторыка-культурнай яўрэйскай спадчыны ў г. Столін
* Столінская сінагога на праекце Globustut.by
* Праект аднаўлення белай мураванай сінагогі ў г. Столін
* 

Катэгорыя:Сінагогі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Століна
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Столінскага раёна
Катэгорыя:1793 год у Беларусі
Oreasteridae

**Oreasteridae** — сямейства марскіх зорак атрада Valvatida.

## Класіфікацыя 
У сямействе *Oreasteridae* 20 родаў:
* *Acheronaster* H.E.S.Clark, 1982
* *Anthaster* Döderlein, 1915
* *Anthenea* J.E.Gray, 1840
* *Astrosarkus* Mah, 2003
* *Bothriaster* Döderlein, 1916
* *Choriaster* Lütken, 1869
* *Culcita* (Agassiz, 1836)
* *Goniodiscaster* H.L.Clark, 1909
* *Gymnanthenea* H.L.Clark, 1938
* *Halityle* Fisher, 1913
* *Monachaster* Döderlein, 1916
* *Nectriaster* H.L.Clark, 1946
* *Nidorellia* J.E.Gray, 1840
* *Oreaster* Müller & Troschel, 1842
* *Pentaceraster* Doderlein, 1916
* *Pentaster* Döderlein, 1935
* *Poraster* Döderlein, 1916
* *Protoreaster* Döderlein, 1916
* *Pseudanthenea* Döderlein, 1915
* *Pseudoreaster* Verrill, 1899

## Фота 

Image:Anthaster valvulatus P1192613.JPG|*Anthaster valvulatus*
Image:Cake sea star (Anthenea aspera) 2.jpg|*Anthenea aspera*
Image:Oreasteridae - Choriaster granulatus.jpg|*Choriaster granulatus*
Image:CulcitanovguineaeJI1.jpg|*Culcita novaeguineae*
Image:Biscuit sea star (Goniodiscaster scaber) 3.jpg|*Goniodiscaster scabra*
Image:Spiny sea star (Gymnanthenea laevis).jpg|*Gymnanthenea laevis*
Image:Halityle regularis.jpg|*Halityle regularis*
Image:Chocolate Chip Starfish.jpg|*Nidorellia armata*
Image:Fish3993 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|*Oreaster reticulatus*
Image:Star Attraction.jpg|*Pentaceraster cumingi*
|*Pentaster obtusatus*
Image:Protoreaster nodosus.jpg|*Protoreaster nodosus*

Катэгорыя:Сямействы ігласкурых
Катэгорыя:Марскія зоркі
Обры Сміт

**Чарлз Обры Сміт** (; 21 ліпеня 1863, Лондан — 20 снежня 1948, Беверлі-Хілз) — брытанскі акцёр, які працуе ў Амерыцы. Ён зняўся ў больш чым 100 фільмах. Дэбютаваў на тэатральнай сцэне ў 1895 годзе і ў кіно ў 1915 годзе. У 1944 годзе ён быў прысвечаны ў рыцары Георгам VI. Мае зорку на Алеі славы ў Галівудзе.

## Фільмаграфія 
* 1932 — Непрыемнасці ў раі — Адольф Жирон
* 1933 — Сакрэты — Уільям Марлоў
* 1933 — Каралева Крысціна — Огэ
* 1934 — Клеапатра — Гней Даміцыяў Агенобарб
* 1934 — Распусны імператрыца — прынц жніўня
* 1935 — Кітайскія мора — містэр Доўсан
* 1936 — Рамэа і Джульета
* 1937 — Дробка Вілі Вінкі
* 1937 — Палоннік Зенд — палкоўнік Запт
* 1937 — Ураган — бацька Пол
* 1938 — Чацвёра мужчын і памочніца — палкоўнік Лоринг Лі
* 1939 — Чатыры пяра
* 1940 — Рэбека — палкоўнік Джуліян
* 1940 — Мост Ватэрлоо — герцаг
* 1941 — Доктар Джекилл і містэр Хайд
* 1943 — Вечнасць і адзін дзень — адмірал Юстас Трімбл
* 1945 — І не засталося нікога — генерал Джон Мандрейк
* 1947 — Непобеждённый — суддзя

Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Акцёры XIX стагоддзя
Сырнікі

**Сырнікі** () — страва ўкраінскай, рускай, беларускай кухняў, смажаныя аладкі з тварагу, змешанага з мукой і яйкамі, некаторыя кулінары лічаць, што муку дадаваць не трэба. Звычайна сырнікі смажаць на алеі, але таксама запякаюць у духоўцы, ёсць рэцэпты і з гатаваннем на пары.

Асаблівасць рэцэпту — тварог трэба добра адціснуць і працерці (напрыклад праз сіта або ў блендэры), чым лепей ён адціснуты, тым меней трэба мукі для атрымання пластычнага цеста. У ідэале — мукі зусім крыху. Сырнікі зусім без мукі паніруюць і гатуюць ў фрыцюры.

Найпапулярнейшыя простыя сырнікі і сырнікі з разынкамі, але распаўсюджаны сырнікі і з іншымі дабаўкамі, напрыклад морквай, курагой, яблыкамі, грушамі, арэхамі, бульбай, у рэдкіх выпадках — зяленай цыбуляй або кропам.

Падаюць сырнікі са смятанай, згушчаным з цукрам малаком, густым фруктова-ягадным кісялём або варэннем. Несалодкія сырнікі падаюць з кетчупам або маянэзам.

Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Руская кухня
Катэгорыя:Украінская кухня
Катэгорыя:Стравы з тварагу
Паўладарская вобласць

**Паўладарская вобласць** () — вобласць, размешчана на беразе Іртыша, самай буйнай ракі Казахстана. Утворана ў студзені 1938 года. Абласны цэнтр — горад Паўладар.

Вобласць знаходзіцца на паўночным усходзе Рэспублікі Казахстан і мяжуе на поўначы — з Омскай, паўночным усходзе — з Новасібірскай, на ўсходзе — з Алтайскім краем Расійскай Федэрацыі, на поўдні — з Усходне-Казахстанскай і Карагандзінскай абласцямі, на захадзе з Акмолінскай і Паўночна-Казахстанскай абласцямі Рэспублікі Казахстан.

## Фізіка-геаграфічная характарыстыка 
### Геаграфічнае становішча 
Вобласць размешчана на паўночным усходзе Казахстана. Вялікая частка тэрыторыі Паўладарскай вобласці знаходзіцца ў межах поўдня Заходнесібірскай раўніны у сярэдняй плыні ракі Іртыш, і ў наш час займае плошчу 127,5 тыс. км². З поўначы вобласць мяжуе з Расійскай Федэрацыяй (Омская вобласць), з поўдня — з Карагандзінскай вобласцю, з усходу — з Усходне-Казахстанскай, з захаду — з Акмолінскай і Паўночна-Казахстанскай абласцямі.

### Клімат 
Клімат Паўладарскай вобласці рэзка-кантынентальны, які характарызуецца халоднай працяглай зімой (5,5 месяцаў), спякотным і кароткім летам (3 месяцы). Па тэрыторыі вобласці працякаюць больш 140 рэк. Адзіная буйная рака — Іртыш працякае з паўднёвага ўсходу на паўночны захад на працягу каля 500 км і мае шэраг праток-старыц і астравоў. У драбнасопачніку пачынаюцца рэкі Тундык, Ащысу, Шыдэрты, Аленты і інш., якія не дасягаюць Іртыша і сканчаюцца ў бяссцёкавых азёрах. Ад Іртыша пабудаваны канал Іртыш — Караганда, на якім збудаваны некалькі плацін і вадасховішчаў. У вобласці шмат азёр, галоўным чынам салёных: Селетытэніз, Кызылкак, Жалаулы, Шурэксор, Карасор, Жамантуз, Калкаман і інш. (на левабярэжжы); Маралы, Маілды, Вялікі Ажбулат і інш. (на правабярэжжы).

У Паўладарскай вобласці налічваецца 1200 малых азёр. Каля сотні з іх прэсныя, а астатнія салёныя. На тэрыторыі вобласці выведаны адзінаццаць радовішчаў падземных вод з эксплуатацыйнымі запасамі 3,8 мільёна кубічных метраў у суткі. Усе яны прыдатныя для пітва і абваднення.

### Экалогія 
Паўладарская вобласць схільная да высокага тэхнагеннага забруджання, бо базавымі галінамі з'яўляецца горназдабыўная, нафтаперапрацоўчая, хімічная прамысловасць, чорная і колеравая металургія, энергетыка.
Галоўнымі крыніцамі забруджання з'яўляюцца цеплавыя электрычныя станцыі, што выкарыстоўваюць тэхналогію спальвання высока-попельных экібастузскіх вуглёў у топках катло-агрэгатаў. Асноўная маса выкідаў даводзіцца на прамысловыя прадпрыемствы размешчаная ў гарадах Экібастуз (46 %), Аксу (26,5 %) і Паўладар (25,5 %), на долю усіх астатніх раёнаў вобласці даводзіцца толькі каля 2 % выкідаў.

## Літаратура 
* Павлодарская область, А.-А., 1958; Казахстан, М., 1969 (Природные условия и естественные ресурсы СССР)
Гравантры

**Грава́нтры** (саманазвы: ''A'aninin, Haaninin'' літаральна «людзі белай гліны»; , літаральна «вялікія жываты») — алганкінскі народ, карэнныя жыхары Канады і ЗША. Агульная колькасць (2000 г.) — 3 682 чал.

У мінулым гравантры складалі частку арапаха і жылі на захадзе ад Вялікіх азёр. У пачатку XVIII ст. адзіная група арапаха-гравантраў распалася пад ціскам лепей узброеных аджыбвэ. Большасць гравантраў мігрыравала на раку Саскачэван, меншая група — на раку Місуры. Кантакты з еўрапейцамі пачаліся толькі з 1754 г.

Эпідэмія воспы ў 1780 г. вымусіла саскачэванскіх гравантраў перасяліцца на поўдзень, дзе яны некаторы час уваходзілі ў склад канфедэрацыі чарнаногіх. У 1861—1867 гг. яны вялі з чарнаногімі вайну, але ў выніку пацярпелі паразу. Гравантры Місуры далучыліся да паўночных арапаха, але пасля іх разгрому ў 1864 г. перайшлі да сваякоў або канчаткова асіміляваліся сярод арапаха.

У 1888 г. урад ЗША стварыў першую рэзервацыю для гравантраў на тэрыторыі штата Мантана. У нашы дні жывуць пераважна на поўначы ЗША і поўдні цэнтральнай Канады.

На працягу XVIII — XIX стст. гравантры перажылі значныя змены ў гаспадарчым і сацыяльным жыцці. Да міграцыі з рэгіёна Вялікіх азёр яны займаліся пераважна пешым паляваннем і земляробствам. У сярэдзіне XVIII ст. гравантры пачалі трымаць коней і перайшлі да качавога ладу жыцця. Традыцыйна гэты народ падзяляўся на 12 аўтаномных аб’яднанняў на чале з правадырамі. Пераважалі нуклеарныя сем’і, якімі кіравалі мужчыны. Спадчына перадавалася па мужчынскай лініі.

Старажытная рэлігія гравантраў была заснавана на веры ў шматлікіх духаў. Важным рэлігійным рытуалам быў танец сонца. У нашы дні большасць вернікаў спавядае каталіцызм.

## Спасылкі 
* Gros Ventre Language and the Gros Ventre Indian Tribe
* Gros Ventre: Countries and Their Cultures
* Gros Ventre Tribe: Facts, Clothes, Food and History

Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Народы Канады
Сяргей Іванавіч Адзян

{{Навуковец
| Імя            =Сяргей Іванавіч Адзян
|Выява = 
| Шырыня         =200px
| Апісанне выявы        =Расійскі навуковец, матэматык, акадэмік РАН
| Месца нараджэння = 
|Навуковая ступень       = 
|Навуковае званне =  (2000)
| Навуковая сфера = Матэматычная логіка
| Месца працы =
| Альма-матэр =
| Навуковы кіраўнік = П. С. Новікаў
| Знакамітыя вучні = А. А. Разбораў
| Узнагароды і прэміі =
{ style="background:transparent"
       
}
{ style="background:transparent"
 
}
}}
**Сяргей Іванавіч Адзян** (; , Кушчы, Азербайджанская ССР) — расійскі навуковец-матэматык, акадэмік РАН.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 студзеня 1931 года ў Кушчы Азербайджанскай ССР.

Паступіў на вучобу ў Ерэванскі рускі педагагічны інстытут імя Брусава. Пасля першага курса разам з групай лепшых студэнтаў Ерэвана яго накіравалі для працягу навучання ў Маскоўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя У. І. Леніна (перавод ажыццяўляўся ў ВНУ таго ж профілю, таму ў пераводзе ў МДУ яму адмовілі).

Загадчык аддзелам матэматычнай логікі Інстытута матэматыкі імя В. А. Сцяклова. З 1965 года выкладае на кафедры логікі механіка-матэматычнага факультэта МДУ.

З 7 снежня 1991 года — член-карэспандэнт РАН (секцыя матэматыкі, механікі, інфарматыкі).

З 25 мая 2000 года — акадэмік РАН.

## Узнагароды 
* Прэмія імя П. Л. Чабышова АН СССР (1963)
* Дзяржаўная прэмія Расійскай Федэрацыі (1999)
* Ордэн Пашаны (2011)
* Прэмія «Жыццё, прысвечанае матэматыцы» Фонда Дзмітрыя Зіміна «Дынастыя» (2014)

## Спасылкі 
* Профиль С. И. Адяна на официальном сайте РАН
* С. И. Адян к 75-летию со дня рождения 
* Биография (англ.) в проекте Mac Tutor History of Mathematics archive

Катэгорыя:Матэматыкі Расіі
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Hedysarum angrenicum

***Hedysarum angrenicum***  — від шматгадовых травяністых раслін, від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Від шматгадовых травяністых раслін, якія сустракаюцца на камяністых склонах у высакагор’ях.

Пабегі чарговыя. Лісце складана-пёрыстае, чарашковае, з гладкім краем. Кветкі з пяціпялёсткавым зігаморфным калякветнікам сабраны ў гронкі.

Плод — боб.

## Арэал 
Эндэмік Заходняга Цянь-Шаня. Сустракаецца на Чаткальскім хрыбце (Ошская вобласць Кыргызстана, Ташкенцкі і Наманганскі вілаеты Узбекістана), у вярхоўях ракі  і ў басейне рэк Кара-су і Ак-су.

## Ахова 
Занесены ў  (2009) з катэгорыяй 2 — уразлівыя віды (скарачаюцца ў колькасці, натуральна рэдкія).

## У філатэліі 
Выява расліны была выкарыстана на паштовай марцы Узбекістана ў 2012 годзе.

## Літаратура 
* Czerepanov, S.K. (1973) «Additamenta et corrigenda ad „Floram URSS“. Leningrad.»
* Czerepanov,S.K. (1981) Plantae Vasculares, URSS. Leningrad.
* Kovalevskaja, S.S. (1981) In:Conspectus Florae Asiae Mediae, Vol.6. Taschkent. (Rus)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Расліны на марках
Катэгорыя:Флора Азіі
Другі закон (Скарына)

**Другі закон** («*Книги пятыи Моисеовы, зовемыи от еврей Гельгадворимъ, по-греческии Девтерномосъ, по латине Секунда Лекс, а по рускии Вторый закон*») — пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет у 1519 годзе.

## Змест кнігі 
На тытульным лісце кнігі над гравюрай даецца назва кнігі і друкара: «*Зуполне выложены докторомъ Франъциском Скорины с Полоцька въ книги Втораго закону Моисеова*». У прадмове «*Сказание доктора Франъциска Скорины с Полоцька в книги Втораго закону Моисеова*» разглядаецца сутнасць «*закона пісанага*» і «*закона прироженого*», далей аўтар спасылаецца на ўласную прадмову да 1-ай кнігі Царстваў, дзе была выкладзена кароткая гісторыя заканадаўства. Скарына дае цэлы шэраг элементаў права, пералічваючы «посполитое», «языческое», «царское», «рицерское», «местьское», «морское», «купецькое», а пасля коратка выкладае змест гэтых праваў. Так, «*рицерское или военное*» права тлумачыцца як «*еже на войне соблюдаемо бываетъ. Яко справовати полки, знати своя места, розумети глас труб, делити користи, давати оброки*». На думку Скарыны, усе чалавечыя законы паходзяць з закона Божага. Пасля тлумачыцца сэнс Новага і Старога запаветаў. Далей даецца тэкст 34 раздзелаў кнігі Другога Закона, а на апошнім аркушы — пасляслоўе.

## Друкарскія асаблівасці выдання 
Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове ў беларускай рэдакцыі. Фармат выдання кнігі — у чвэрць аркуша, аб'ём — 66 аркушаў, якія сабраны ў 8 сшыткаў. Набор выкананы ў 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім баку аркуша ўверсе справа. У мастацкай аздобе выдання выкарыстаны ілюстрацыя, гравіраваная на дрэве, застаўка, 37 ініцыялаў, надрукаваных з 24 дошак. На тытульным лісце знаходзіцца гравюра «Майсей перад народам». Перад асноўным тэкстам застаўка з выявай русалак, паміж хвастоў якіх шчыт з зацьменнем сонца. Такая ж застаўка даецца ў яшчэ 7 пражскіх выданнях Скарыны: кнігах «Ісус Навін», «Юдзіф», «Руф», «Суддзяў», «Эсфір», «Плач Ераміі», «Прарок Данііл».

Усяго вядома 14 экзэмпляраў кнігі Другога Закона, з іх 5 поўныя.

## Літаратура 
* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3
## Спасылкі 
* Книги пятыи Моісеовы, рекомыи Вторый Закон, по-евреіски Гель га-дворим, по-греческии Девтерономос, по латине Секунда Лексъ

Катэгорыя:Францыск Скарына
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Празе
Катэгорыя:Кнігі 1519 года
Катэгорыя:Кніга Другі Закон