open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ханс Ларсан

**Ханс Ларсан** (, Эстра-Клагсторп, Сконэ, — , Лунд) — шведскі філосаф і пісьменнік.

## Біяграфія 
У 1901-27 прафесар універсітэта ў Лундзе. У філасофіі зыходзіў з ідэй нямецкага класічнага ідэалізму (І. Канта і Г. Фіхтэ). Завяршэнне пазнання бачыў у інтуіцыі — канкрэтным «сузіранні» рэчаіснасці як цэлага, але пры гэтым інтуіцыя, у адрозненне ад А. Бергсана, не толькі не супярэчыць лагічнай думцы, а сама разглядаецца як вышэйшая форма інтэлектуальнага працэсу. Ларсану ўласцівы зварот да платанізму (працы пра Платона і Спінозу). Шмат займаўся праблемамі эстэтыкі, псіхалогіі і педагогікі, філасофіі культуры, сацыяльнай жыцця і палітыкі; выступаў супраць вайны і нацызму. Ларсан — аўтар раманаў і лірычных вершаў.

Катэгорыя:Выкладчыкі Лундскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Філосафы
Катэгорыя:Постаці шведскай філасофіі
Катэгорыя:Члены Шведскай акадэміі
Біргер Ярль

**Біргер Ярль** (), **Біргер з Бельбю** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Швецыі.

## Біяграфія 
Кіраўнік (ярль) дзяржавы з 1248 года пры каралю Эрыку Эрыксане, а з 1250 года пры каралю Вальдэмары I, сваім сыне. Абапіраючыся на каталіцкую царкву і бязлітасна распраўляючыся з варожымі яму групоўкамі шляхты, праводзіў палітыку ўмацавання каралеўскай улады. Узначаліў паход шведскіх феадалаў супраць Ноўгарада, пацярпеў паражэнне ў Неўскай бітве 1240. У 1249 узначаліў крыжовы паход супраць , што прывяло да заваявання племя, і загадаў пабудаваць  у Тавастландзе. Па традыцыі лічыцца заснавальнікам (1252) Стакгольма, пры ім горад быў умацаваны.

Катэгорыя:Фолькунгі
Катэгорыя:Кіраўнікі Швецыі
Ландслаг

**Ландслаг** (, ад land - краіна і lag - закон) — збор законаў сярэднявечнай Швецыі. Выпрацаваны пры каралю Магнусе II Эрыксане (кіраваў у 1319-1363) у выніку кадыфікацыі звычайнага права розных абласцей Швецыі і каралеўскіх пастаноў і ўхвалены на з'ездзе духоўных і свецкіх феадалаў у Эрэбру ў 1347 годзе. Складаўся з 14 раздзелаў, ахопліваў пытанні дзяржаўнага ("каралеўскага"), грамадзянскага і крымінальнага права. Моцна абмяжоўваў каралеўскую ўладу. Прыняцце ландслагу было важным крокам у цэнтралізацыі краіны. У 1442 пры Крыстаферы Баварскім ландслаг быў дапоўнены і часткова перапрацаваны.

Катэгорыя:Права Швецыі
Магнус Эрыксан

thumb|left|Партрэт Магнуса са зборніка шведскіх законаў, 1350-я гг.

**Магнус Эрыксан** (;  — ) — шведскі кароль у 1319-63 (фармальна да 1371), нарвежскі кароль у 1319-55.

## Біяграфія 
Вёў няўдалую вайну з Ноўгарадам (1348-51). Выдаў першы агульнашведскі звод законаў (Ландслаг). Умацаванне каралеўскай улады пры Магнусе Эрыксане выклікала супраціўленне буйных феадалаў і царквы. У ходзе барацьбы з імі і іх стаўленікам Альбрэхтам Мекленбургскім Магнус Эрыксан пазбавіўся шведскага прастолу (нарвежскую карону перадаў яшчэ раней сыну Хокану).

Катэгорыя:Фолькунгі
Катэгорыя:Каралі шведскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Ахвяры караблекрушэння
Энгельбрэкт Энгельбрэктсан

**Энгельбрэкт Энгельбрэктсан** () (? — , востраў на возеры Ельмарэн) — кіраўнік найбуйнейшага ў сярэднявечнай Швецыі народнага паўстання 1434-36, народны герой.
 ў 1865 г.]]

Дробны дваранін, бергсман (горны майстар) у Нурборгу (Даларна). Паўстанне было накіравана супраць палітыкі дацкіх каралёў у Швецыі (а фактычна на скасаванне Кальмарскай уніі). Паўстанцы вызвалілі большую частку краіны ад дацкіх гарнізонаў і дамагліся звяржэння караля Эрыка Памеранскага. Пад іх націскам у студзені 1435 у г. Арбуга было склікана пашыранае пасяджэнне дзяржаўнага савета (рыксрода), у якім прынялі ўдзел не толькі дваране і духавенства, але і прадстаўнікі гарадоў, а магчыма, і сельскіх абшчын (лічыцца ўмоўна першым шведскім рыксдагам). Энгельбрэкт Энгельбрэктсан быў абвешчаны «правадыром дзяржавы» (rikshövitsman) і ўведзены ў склад рыксрода. Арыстакратыя здолела фактычна адхіліць Энгельбрэкта Энгельбрэктсана ад кіраўніцтва рухам. Энгельбрэкт Энгельбрэктсан у 1436 годзе зноў падняў народ, але быў забіты Бенгтсанамі, паўстанне разгромлена.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1390-я гады
Катэгорыя:Рэгенты Швецыі
Паўднёвы Кваркен

**Паўднёвы Кваркен** (*Седра-Кваркен*; , ) — праліў паміж Аландскімі астравамі і Скандынаўскім паўвостравам, які злучае Батнічны заліў з Балтыйскім морам.

Шырыня праліва складае 40 км. Найбольшая глыбіня — 244 м. Цячэнні звычайна накіраваны на поўдзень. У суровыя зімы праліў замярзае, у мякчэйшыя — пакрываецца плывучымі ільдамі.

## Гл. таксама 
* Паўночны Кваркен

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Пралівы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Пралівы Швецыі
Катэгорыя:Геаграфія Фінляндыі
Альтмаркскае перамір’е

'''Альтмаркскае перамір'е'''  — перамір'е, заключанае 26 верасня 1629 года на 6 гадоў у Альтмарку (Altmark; цяпер Стары-Тарг, Польшча) паміж Швецыяй і Рэччу Паспалітай. Паводле Альтмаркскага перамір'я шведы захоўвалі заваяваныя імі ў 1620-х гг. тэрыторыі ў Ліфляндыі (з Рыгай) і большасць партоў Усходняй і Заходняй Прусіі, акрамя Кёнігсберга, Гданьска і Пуцка, а таксама (па асаблівай дамове з Гданьскам) атрымлівалі права збору большай часткі пошлін з польскага гандлю праз Гданьск, дзе палякі пазбаўляліся права будаваць і трымаць ваенны флот. Альтмаркскае перамір'е, складзенае пры французскім, англійскім і галандскім  пасярэдніцтве, палегчыла непасрэднае ўступленне Швецыі ў Трыццацігадовую вайну 1618—48. Па заканчэнні тэрміну Альтмаркскага перамір'я паміж Швецыяй і Рэччу Паспалітай было заключана Штумсдорфскае перамір’е (1635).

Катэгорыя:Падзеі 26 верасня
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Швецыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Трыццацігадовая вайна
Катэгорыя:1629 год у Еўропе
Катэгорыя:Перамір’і
Фрыдрыхсгамскі мірны дагавор

**Фрыдрыхсга́мскі мірны дагавор** — дагавор паміж Расійскай імперыяй і Швецыяй. Завяршыў руска-шведскую вайну 1808—1809 гг., якая скончылася паразай шведскіх войскаў.

Дагавор падпісаны ў горадзе Фрыдрыхсгам (цяпер горад Хаміна, Фінляндыя) 5 (17) верасня паўнамоцнымі прадстаўнікамі: з боку Расіі — М. П. Румянцавым і Д. М. Алопеусам, з боку Швецыі — К. Стедынгам і А. Шельдэбрантам. Яшчэ ў ходзе вайны маніфестам Аляксандра I ад 20 сакавіка 1808 года было абвешчана аб далучэнні Фінляндыі да Расіі ў якасці Вялікага княства. Расійскі ўрад абавязаўся захоўваць яе ранейшыя законы і сойм. У адпаведнасці з Фрыдрыхсгамскім мірным дагаворам Швецыя абавязвалася скасаваць саюз з Вялікабрытаніяй, заключыць мірныя дагаворы з Даніяй і Францыяй і далучыцца да Кантынентальнай блакады. Фінляндыя (уключаючы Аландскія астравы) адыходзіла да Расійскай імперыі. Руска-шведская мяжа ўсталёўвалася па рэках Торн і Муоніа.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фрыдрыхсгамскі мірны дагавор на шведскай мове 

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Швецыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Фінляндыі
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Падзеі 17 верасня
Катэгорыя:Верасень 1809 года
Сігурд Эрыксан

**Сігурд Эрыксан** (; ,  — , ) — шведскі этнограф.

Заснаваў этнаграфічныя часопісы «Народная жыццё» («Folk-Liv»), «Еўрапейская этналогія» («Ethnologia Europaea»), «Лаос» («Laos»), стварыў школу, накіраваную на пераадоленне разрыву паміж апісальнымі і тэарэтычнымі метадамі ў еўрапейскай этнаграфіі. Узначальваў аб'яднанне еўрапейскіх этнографаў — Міжнародную камісію народных мастацтваў і традыцый (з 1951 з перапынкамі).

## Навуковыя працы 
* «Ethnologia Europaea», 1968-71, v. 2-4

Катэгорыя:Этнографы Швецыі
Катэгорыя:Этнолагі
Эрыксан

**Эрыксан** — шведскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ганна-Ліса Эрыксан — шведская лыжніца.
* Гунар Эрыксан — шведскі лыжнік.
* Лейф Эрыксан — вікінг.
* Магдалена Эрыксан — шведская футбалістка.
* Свен-Ёран Эрыксан (1948—2024) — шведскі футбольны трэнер.
* Сігурд Эрыксан — шведскі этнограф.
* Стэфан Эрыксан — шведскі дыпламат.
* Ханна Эрыксан — шведская лыжніца.
* Хільда Эрыксан — заснавальніца кампаніі электрасувязі Ericsson.
* Эрык Эрыксан — псіхолаг.

## Гл. таксама 
* Ericsson — шведскі вытворца бытавой тэхнікі.

Катэгорыя:Шведскія прозвішчы
Ян Фрыдэгорд

**Ян Фрыдэгорд** (,  — , ) — шведскі пісьменнік.

## Творчасць 
Галоўны яго твор — трылогія з жыцця рабочых Швецыі ў 20-30-х гг. 20 ст. «Я — Ларш Хорд» (1938), «Дзякуй за ўзнясенне» (1936) і «Міласернасць» (1938). Аўтар зборніка навел «Фром і Хорд» (1956), аўтабіяграфічнай трылогіі «Блукаючыя агеньчыкі» (1955), «Птушкі пералётныя» (1956) і «Нашчадкі» (1957). Антываенная накіраванасць уласцівая цыклу раманаў «Шведскі салдат» (1959), «На ўсход, салдат!» (1961), «Вяртанне» (1963) і інш. Аўтар мемуараў «На бычыных рагах» (1964) і «Лайдак» (1965).

Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Эрык Івар Фрэдгольм

**Эрык Івар Фрэдгольм** (, Стакгольм — , Мёрбю) — шведскі матэматык, прафесар Стакгольмскага ўніверсітэта (з 1906). Вядомы працамі па тэорыі лінейных інтэгральных раўнанняў (гл. Фредгольма раўнанне).

Катэгорыя:Матэматыкі Швецыі
Саламон Аўгуст Андрэ

**Саламон Аўгуст Андрэ́** (, , Грэна — ) — шведскі інжынер, даследчык Арктыкі.

## Біяграфія 
Скончыў Каралеўскі тэхналагічны інстытут у Стакгольме.

У 1882—1883 гадах прымаў удзел у навуковай экспедыцыі на Шпіцберген.

11 ліпеня 1897 года разам з Н. Стынбергам і К. Фрэнкелем спрабаваў дасягнуць Паўночнага полюса на паветраным шары «Арол» уласнай канструкцыі, аднак загінуў на востраве Белы на ўсход ад Шпіцбергена. Рэшткі экспедыцыі знойдзены ў 1930 годзе.

## Памяць 
У гонар Андрэ названа паўночная частка вострава Заходні Шпіцберген — Зямля Андрэ.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 552 с.: іл.

## Спасылкі 
* *Соллингер Гюнтер* С. А. Андрэ — на аэрастаце на Паўночны полюс  (артыкул у часопісе) 
* На Паўночны полюс на паветраным шары (фотаздымкі экспедыцыі)

Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Вучоныя XIX стагоддзя
Катэгорыя:Інжынеры Швецыі
Катэгорыя:Выпускнікі Каралеўскага тэхналагічнага інстытута
Актыўны рахунак

**Актыўныя рахункі** — рахункі бухгалтарскага ўліку, прызначаныя для ўліку стану, руху і зменаў гаспадарчых сродкаў па іх відах.

На актыўных рахунках адлюстравана інфармацыя аб сродках (у грашовым эквіваленце), якія маюцца ў распараджэнні арганізацыі, гэта могуць быць банкаўскія рахункі, маёмасць на складзе і ў эксплуатацыі.

На актыўных рахунках:
* Пачатковае сальда запісваецца па дэбету рахунка
* Запісы, якія характарызуюць *павелічэнне* гаспадарчых сродкаў запісваюцца па дэбету рахунка
* Запісы, што характарызуюць *памяншэнне* гаспадарчых сродкаў запісваюцца па крэдыту рахунка
* Канчатковае сальда запісваецца па дэбету рахунка

**Схема вядзення актыўнага рахунка:**

Дзе Ск = Сп + Звд - Звк.

## Глядзіце таксама 
* Актыў 
* План рахункаў
* Пасіўны рахунак
* Актыўна-пасіўны рахунак
* Падвойны запіс

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бухгалтарскі ўлік
Бірка

265px|thumb|Археалагічная зона на востраве Б'ёрке.
**Бірка** — найбуйнейшы гандлёвы цэнтр шведскіх вікінгаў у 800-975 гадах, згадваецца ў жыціі «паўночнага апостала» св. Ансгара і ў творах Адама Брэменскага.

З XIX ст. атаясамліваецца з востравам Б'ёркё на возеры Меларэн, знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА як помнік Сусветнай спадчыны.

## Гісторыя 
Горад заснаваны каля 800 года, знішчаны пажарам каля 975 года. Складаўся з замка на скале і вакольнага горада. На могільніку даследавана больш за 1200 пахаванняў (большасць курганныя), у т.л. багатых гараджан з рабынямі, коньмі, зброяй, каштоўнымі ўпрыгожаннямі, начыннем і інш.

Найстаражытнейшы горад на тэрыторыі сучаснай Швецыі, Бірка служыла канчатковым пунктам гандлёвага шляху, які злучае Скандынавію з Арабскім халіфатам. Пра гэта сведчаць багатыя знаходкі арабскіх манет і тавараў.

У канцы X стагоддзя Бірка саступіла сваё палітычнае і эканамічнае значэнне Сігтуне, магчыма, з прычыны буйнога пажару альбо абмялення рачных шляхоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Швецыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Швецыі
Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя:Вікінгі
Катэгорыя:Гарады Гардарыкі
Юрый Уладзіміравіч Жыгамонт

**Юрый Уладзіміравіч Жыгамонт** — беларускі акцёр і журналіст.

## Біяграфія 
Юрый Жыгамонт нарадзіўся на Палессі. Яго прапрабабуля была дачкою войта і, паводле звестак, пражыла больш за сто гадоў. Яго дзед, Пётр Матфеевіч Жыгамонт, быў расстраляны ў Горкім (цяпер Ніжні Ноўгарад), яго забралі ў 1937-м, а расстралялі ў 1938 годзе.

Юрый яшчэ з дзяцінства цікавіўся гісторыяй, рэтра-рэчамі. Рана пачаў вандраваць — старэйшы брат яго заўсёды браў з сабою, калі кудысьці ехаў.

Скончыў ПТВ па спецыяльнасці «кіроўца вежавых кранаў».

З 2006 вядучы тэлепраекту «Падарожжы дылетанта», «Новыя падарожжы дылетанта», «Прыгоды дылетанта» на тэлеканале «СТБ». З 2017 «Падарожжа дылетанта» выходзіць на партале TUT.BY.

Самымі дарагімі для сябе кнігамі лічыць Біблію і паэму «Новая зямля» Якуба Коласа

Па выніках галасавання, праведзеных газетай «Комсомольская правда в Белоруссии» прызнаны любімым тэлевядучым на тэлеканале «СТБ» 2010 года.

## Спасылкі 
* 
* Чамадан энергетыкі цудоўных мясцін — nashaniva.by
* Падарожжа Дылетанта 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нараўлянскім раёне
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Тэлевядучыя Беларусі
Катэгорыя:Падарожнікі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Скандынаўскі манетны саюз

**Скандынаўскі манетны саюз** — манетны саюз, заключаны паміж Даніяй і Швецыяй (1872-73) з мэтай ўстанаўлення агульнанай залатой грашовай сістэмы. У 1875 да саюзу далучылася Нарвегія. У краінах саюза была ўведзена адзіная грашовая адзінка залатая крона, якая утрымоўвала  0,403226 г чыстага золата, усталяваны свабодны размен банкнот на залатыя манеты. З 1885 створаны першы міжнародны клірынг  паміж цэнтральнымі банкамі скандынаўскіх краін. Манеты і банкноты краін-удзельніц абарчаліся на ўсёй тэрыторыі і прымаліся цэнтральнымі банкамі. У гады 1-й сусветнай вайны 1914-18 Скандынаўскі манетны саюз распаўся ў сувязі з крушэннем залатога стандарту і пераходам капіталістычных краін да папярова-грашоваму звароту. Афіцыйна саюз быў ліквідаваны ў красавіку 1924 года.

Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя:Гісторыя Нарвегіі
Катэгорыя:Гісторыя Даніі
Банк Швецыі

**Банк Швецыі**, **Рыксбанк** () — цэнтральны банк Швецыі.

Падпарадкаваны непасрэдна рыксдагу і, паводле канстытуцыі, адказвае за правядзенне грашовай палітыкі дзяржавы.

## Гісторыя 
Рыксбанк лічыцца найстарэйшым з цяпер існуючых цэнтральных банкаў свету. Быў заснаваны ў 1668 годзе пад назвай *Банк дзяржаўных саслоўяў* (Riksens ständers bank). Сучасную назву атрымаў у 1866 годзе ў сувязі з скасаваннем саслоўнага рыксдага.

У 1968 годзе банк заснаваў прэмію па эканамічных навуках памяці Альфрэда Нобеля.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт банка 

Катэгорыя:Банкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Цэнтральныя банкі
Густаў Фродынг

**Густаў Фродынг** (; , Альстэр, паблізу Карльстада, Вермланд — , Грондаль, Стакгольм) — шведскі паэт, публіцыст.

## Біяграфія і творчасць 
Вучыўся ва Упсальскім універсітэце. У зборніках «Гітара і гармонік» (1891) і «Новыя вершы» (1894) значнае месца займаюць фальклорныя матывы і рэалістычныя замалёўкі сялянскага побыту. Для зборніка «Пырскі і аскепкі» (1896) і інш. характэрныя трагічнае светаадчуванне і містычныя матывы. Паэзія Фродынга, звязаная з неарамантызмам, аказала ўплыў на шведскую паэзію 20 ст. У крытычных артыкулах «Натуралізм і рамантызм» і «Пра гумар» выступіў супраць натуралізму.

## Творы 
* Samlade skrifter, bd 1-16, Stockh., 1922-25

## Беларускія пераклады 
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

Катэгорыя:Паэты Швецыі
Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты
Катэгорыя:Выпускнікі Упсальскага ўніверсітэта
Аксель Оксеншэрна

**Аксель Оксеншэрна**, граф Сёдэрмерэ (Södermere) (, маёнтак у лене Упсала — , Стакгольм) — шведскі дзяржаўны дзеяч, рыксканцлер (1612-54) у часы Густава II Адольфа і Крысціны.

Прадстаўляў інтарэсы арыстакратыі, дамогся абмежавання каралеўскай улады дзяржаўным саветам (рыксродам), спрыяў правядзенню адміністрацыйных і судовых рэформаў, пашыраў прывілеі дваран. Пасля смерці Густава II Адольфа (1632) да паўналецця Крысціны (1644) фактычна кіраваў усёй шведскай палітыкай. Стаў на чале шведскай Рэйнскай арміі; быў ініцыятарам стварэння Гейльбронскага саюза пратэстанцкіх германскіх князёў (1633); пасля шэрагу паразаў шведскіх войскаў у Трыццацігадовай вайне 1618-48 актыўна садзейнічаў уступленню Францыі ў вайну.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Енскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Швецыі
Катэгорыя:Постаці Трыццацігадовай вайны
Крысціна (каралева Швецыі)

**Крысціна** (, Стакгольм — , Рым) — шведская каралева ў 1632—1654, дачка Густава II Адольфа.

Да 1644 года (паўналецця Крысціны) краінай правілаў рэгенцкі савет (фактычна — канцлер Аксель Оксеншэрна). Нягледзячы на асобныя рознагалоссі з Дзяржаўным Саветам, працягвала палітыку супрацоўніцтва з шляхтай, распачатую яе бацькам. Таемна перайшоўшы ў каталіцтва, адраклася ад прастолу. Адна з самых адукаваных жанчын свайго часу, заступніца навукоўцаў. Пакінула шырокую перапіску, мемуары.

Катэгорыя:Ваза (дынастыя)
Катэгорыя:Кіруючыя каралевы
Катэгорыя:Пратэстанты, якія прынялі каталіцтва
Зборная Швецыі па хакеі з шайбай

**Зборная Швецыі па хакеі з шайбай** () — зборная каманда, прэзентуе Швецыю на міжнародных турнірах па хакеі з шайбай. Кантралюецца Федэрацыяй хакея Швецыі (з 1922 года, да гэтага Швецыю ў ІІХФ прадстаўляў з 1912 года футбольны саюз). Васьміразовыя чэмпіёны свету, двухразовыя чэмпіёны Алімпійскіх гульняў.

Часта зборную Швецыі называюць «Трэ крунур» (), у перакладзе са шведскай мовы як «Тры кароны». Гэтая назва замацавалася за зборнай з лютага 1938 года, калі ўпершыню на сусветным першынстве ў Празе гульцы зборнай выйшлі на лёд у швэдрах з выявай трох сініх карон на жоўтым фоне, гэты малюнак з’яўляецца дзяржаўным гербам Швецыі.

Хакейная зборная Швецыі з’яўляецца адной з вядучых хакейных зборных свету і разам са зборнымі Канады, Расіі, ЗША, Фінляндыі, Славакіі і Чэхіі, уваходзіць у так званую «*вялікую хакейную сямёрку*».

## На Алімпіядах 
* 1924 — 4-е месца
* 1928 — Сярэбраныя прызёры
* 1932 — Не ўдзельнічалі
* 1936 — 5-е месца
* 1948 — 4-е месца
* 1952 — Бронзавыя прызёры
* 1956 — 4-е месца
* 1960 — 5-е месца
* 1964 — Сярэбраныя прызёры
* 1968 — 4-е месца
* 1972 — 4-е месца
* 1976 г. — Не ўдзельнічалі
* 1980 — Бронзавыя прызёры
* 1984 — Бронзавыя прызёры
* 1988 г. — Бронзавыя прызёры
* 1992 — 5-е месца
* 1994 г. — Чэмпіёны
* 1998 — 5-е месца
* 2002 — 5-е месца
* 2006 — Чэмпіёны
* 2010 — 5-е месца
* 2014 — Сярэбраныя прызёры

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Федэрацыі хакея Швецыі 

Швецыя
Катэгорыя:Хакей у Швецыі
Цяўзінскі мірны дагавор

**Цяўзінскі мірны дагавор** — дагавор аб міры паміж Расіяй і Швецыяй, падпісаны ў Цяўзіна (раён Нарвы) у траўні 1595 года. Па Цяўзінскім мірным дагаворы да Расіі адышлі Ям, Капор'е і Івангорад, страчаныя ў канцы Інфлянцкай вайны 1558-83 і адваяваныя ў шведаў у 1590 годзе, а таксама Карэла і інш. Расія адмовілася ад сваіх прэтэнзій на шведскія ўладанні ў Лівоніі. Па Цяўзінскім мірным дагаворы купцам з іншых дзяржаў забаранялася наведваць рускія парты на Балтыйскім узбярэжжы, яны маглі весці гандаль з рускімі толькі ў Рэвелі (Таліне) і Выбаргу. Цяўзінскі мірны дагавор не быў ратыфікаваны рускім урадам да заключэння ў 1609 годзе у Выбаргу новага дагавора паміж Швецыяй і Расіяй.

Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Швецыі
Катэгорыя:Мірныя дагаворы Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XVI стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыя Карэліі
Катэгорыя:1595
Касцін Курэля

**Касцін Курэля** (, нар. , ) — румынскі футбаліст (нападнік) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у клубе ЧФР (Клуж).

## Клубная кар’ера 
Выхаванец футбольнага клуба «Спартул» з Бухарэста. З 2003 года на працягу дзесяці гадоў выступаў за гэты клуб. Неаднаразова станавіўся найлепшым бамбардзірам каманды.

У сакавіку 2013 года на правах арэнды перайшоў у мінскае «Дынама». У «Дынама» хутка замацаваўся ў якасці асноўнага нападніка. У ліпені 2013 года арэнда скончылася, і нягледзячы на намаганні мінскага клуба выкупіць іграка, Курэля вярнуўся ў Румынію.

Пасля вяртання перайшоў у клуб КСУ з другога па рангу дывізіёна чэмпіянату Румыніі. Разам з КСУ выйграў Лігу II і выйшаў у элітны дывізіён, дзе гуляў за клуб з Краёвы на пацягу двуз сезонаў. У сезоне 2016/17 выступаў у Лізе I за «Валунтары». У студзені 2018 года стаў іграком клуба Лігі II «Акадэміка» (Клінчэнь), з лета таго ж года завяршыў кар’еру і перайшоў на трэнерскую працу ў клубе.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Румыніі. У 2011 згуляў адзін матч за нацыянальную зборную.

## Трэнерская кар’ера 
З 2018 года працаваў трэнерам у «Акадэміцы», а ў маі 2020 года стаў памочнікам Дана Петрэску ў ЧФР. У студзені 2021 года ўслед за ім адправіўся ў турэцкі «Кайсерыспор», які пакінуў ужо ў лютым 2021 года пасля звальнення Петрэску. У жніўні 2021 года зноў стаў яго памочнікам у ЧФР.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Румыніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Румыніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартул
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК КСУ Краёва
Катэгорыя:Ігракі ФК Валунтары
Катэгорыя:Ігракі ФК Акадэміка Клінчэнь
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Румыніі
Клінганская мова

**Клі́нганская мова** — штучная мова, распрацаваная лінгвістам Маркам Окрандам паводле заказу Paramount Studios для адной з іншапланетных рас у выдуманым сусвеце культавага серыяла «Зорны шлях». У адрозненне ад шматлікіх моў, створаных для кінематографа, клінганская мова мае дэталёва распрацаваную граматыку, сінтаксіс і слоўнік, а таксама рэгулюючую арганізацыю — Інстытут клінганскай мовы, які публікуе пераклады класічных літаратурных твораў на клінганскую мову, і навуковы часопіс, які развівае мову.

## Узнікненне 
Першыя гукі і фразы для персанажаў-клінганаў прыдумаў Джэймс Духан («Скоці») яшчэ ў першым фільме сусвета Зорны шлях (1979). Праз некалькі гадоў Харв Бенэт, прадзюсар фільма Зорны шлях 3: У пошуках Спока (1984), прапанаваў Марку Окранду распрацаваць мову, на якой будуць размаўляць антаганісты фільма.

Падчас стварэння мовы Марк Окранд свабодна аб’яднаў гукі і фразы, створаныя Джэймсам, з элементамі знаёмых яму з часоў навучання ва ўніверсітэце моў індзейцаў Паўночнай Амерыкі і санскрыта. Знойдзена значная колькасць супадзенняў клінганскай мовы з мовай амерыканскіх індзейцаў мутсун (мова уційскай групы), апошні носьбіт якой памёр у 1930 годзе. У фанетыцы мовы выкарыстоўваецца шэраг цяжкіх для носьбітаў індаеўрапейскіх моў гукаў, у тым ліку гартанная змычка і іншыя гукі, экспартаваныя з моў амерыканскіх індзейцаў для стварэння падкрэслена «чужога» гучання.

## Пісьменства 
Для серыяла і пасля яго было распрацавана некалькі сістэм клінганскага пісьменства на аснове дызайну іншых артэфактаў клінганаў і рыс тыбецкага пісьменства, выбранага з-за існавання ў ім вострых вуглоў. Усе яны былі літарнымі, і звычайна ў іх паслядоўна замяняліся літары англійскага варыянта лацінскага алфавіта (уключаючы дыграфы для *th* і г. д.). Але карыстальнікі мовы зараз выкарыстоўваюць пераважна англійскі варыянт лацінскага алфавіта.

## Існаванне 
* З 1992 года існуе Інстытут Клінгана, створаны для падтрымкі мовы, які выдаў некалькі падручнікаў па ёй. Ёсць таксама часопіс на клінганскай мове, які выходзіў раз у квартал у 1992–2004 гадах.
* У 2004 годзе была створана Вікіпедыя на клінганскай мове, але потым яна была перанесена на .

## Нашчадкі 
На аснове клінганскай мовы была распрацавана эзатэрычная мова праграмавання Var'aq.

## Спасылкі 
* Інстытут клінганскай мовы
* Gooogle на клінганскай мове
* Амерыканец тры гады размаўляў з сынам на мове персанажаў «Зорнага шляху» 

## Гл. таксама 
* Перыядычныя выданні на штучных мовах

Катэгорыя:Апрыёрныя мовы
Катэгорыя:Зорны шлях
Дзмітрый Яўгенавіч Сычоў

**Дзмітрый Сычоў** (нар. , , СССР) — расійскі футбаліст, нападнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Расіі (2002—2010).

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў родным Омску. Добрая гульня за тамбоўскі «Спартак» дазволіла яму ў 2002 годзе перайсці ў склад чэмпіёна краіны — маскоўскі «Спартак», дзе яскрава раскрыўся яго талент. У сезоне 2003/2004 выступаў у Францыі за «Марсель», а ў 2004 годзе вярнуўся на радзіму, стаўшы іграком маскоўскага «Лакаматыва». У сезоне 2004 прывёў гэты клуб да чэмпіёнскага тытула, а сам быў прызнаны найлепшым іграком расійскага чэмпіянату. Пасля доўгі час паспяхова гуляў за «Лакаматыў». У другой палове 2012 года перастаў трапляць у асноўны склад маскоўскай каманды, і ў сакавіку 2013 года на правах арэнды перайшоў у мінскае «Дынама». Па заканчэнні арэнды ў «Дынама» ў ліпені 2013 года перабраўся ў ніжагародскую «Волгу», у якой правёў сезон 2013/14.
 
Улетку 2014 года вярнуўся ў «Лакаматыў». Маючы кантракт з чыгуначнікамі яшчэ на год, не трапіў у заяўку на новы сезон Прэм’ер-лігі. «Лакаматыў» шукаў для Сычова варыянт арэнды, і толькі ў сакавіку 2015 года была дасягнута дамоўленасць аб пераходзе іграка ў казахстанскі «Акжэтпес». У лістападзе 2015 года па заканчэнні тэрміна кантракта пакінуў «Лакаматыў».

Пасля зыходу з «Лакаматыва» праходзіў прагляды ў розных азіяцкіх клубах, гуляў у міні-футбол. У ліпені 2017 года вярнуўся ў «Лакаматыў» і стаў выступаць за другую каманду клуба «Казанка» ў трэцім дывізіёне. Пакінуўшы па завяршэнні сезона «Казанку», на працягу года заставаўся без клуба. У жніўні 2019 года папоўніў склад армянскага «Пюніка», аднак ні разу не згуляў за яго. У снежні 2019 года пакінуў каманду і хутка абвясціў аб завяршэнні кар’еры.

## Міжнародная кар’ера 
З 2002 па 2010 гады выступаў за нацыянальную зборную Расіі. У яе складзе трапляў на чэмпіянат свету 2002 і чэмпіянаты Еўропы 2004 і 2008, на апошнім атрымаў бронзавы медаль.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Тамбоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпік Марсель
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Волга Ніжні Ноўгарад
Катэгорыя:Ігракі ФК Акжэтпес
Катэгорыя:Ігракі ФК Казанка Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Пюнік
Сюрстромінг

**Сюрстромінг** () — шведскі нацыянальны прадукт, які ўяўляе сабой кансерваваны квашаны селядзец.

## Гатаванне 
Селядзец ловяць у красавіку да нерасту. Галаву і вантробы выдаляюць, але ікру пакідаюць для смака. Апендыкс таксама пакідаюць, паколькі ў ім змяшчаюцца ферменты, істотна важныя для размякчэння. Селядзец на некалькі дзён кладуць у бочкі з з’едлівым тузлукам (канцэнтраваным саляным растворам), каб выдаліць кроў і тлушч. Затым рыбу перакладаюць у бочачкі з менш канцэнтраваным тузлукам, дзе яна размягчаецца і кісне яшчэ прыкладна два месяцы. У ліпені яе закрываюць у банкі і ставяць у халоднае месца. Якасць канчатковага прадукту вызначаецца канцэнтрацыяй тузлука і тэмпературай, пры якой захоўваюцца бочачкі. Рыба працягвае кіснуць нават пасля таго, як яе закрываюць у банкі.

Падчас працэсу закісання ўласныя ферменты прадукта і бактэрыі ўтвараюць прапіонавую кіслату, бутанавую кіслату і воцатную кіслату, а таксама серавадарод, што надае рыбе рэзкі непрыемны пах.

## Ужыванне 
thumb|right|200px|Бутэрброд са сюрстромінгам
Шведы ядуць сюрстромінг з варанай бульбай, таматамі, сырой цыбуляй або з хлябцамі з маслам. Таксама сюрстромінг можа выкарыстоўвацца для прыгатавання бутэрбродаў. Найбольш распаўсюджаныя напоі, якія ўжываюцца з сюрстромінгам: піва, шнапс, малако або шведскі аналаг кваса. Некаторыя вытанчаныя гурманы заядаюць рыбу брусніцамі і запіваюць малаком.

## Цікавыя факты 
* 4 чэрвеня 2005 года першы ў свеце музей сюрстромінга быў адкрыты ў Шэпсмальме, што 30 км на поўнач ад Эрншэльдсвіка, горад у паўночнай часткі Высокага берага.
* У красавіку 2006 года некаторыя буйныя авіякампаніі, такія як Air France і British Airways, забаранілі правоз кансерваванага сюрстромінга, растлумачыўшы гэта патэнцыйнай «выбуханебяспечнасцю» банак. У выніку, у Стакгольмскім аэрапорце Арланда быў спынены продаж прадукта.

## Літаратура 
* Ringblom, Fredrik and Westerlund, Örjan (2009) *En handbok surströmming* Grenadine. ISBN 9789185329816. 

## Спасылкі 
* Партал: Surstromming.se
* Музей сюрстромінга ў Шэпсмальме (Швецыя)

Катэгорыя:Кансервы
Катэгорыя:Рыбныя стравы
Катэгорыя:Шведская кухня
Аднан Захіравіч

**Аднан Захіравіч** (; нар. , , СФРЮ) — баснійскі футбаліст, паўабаронца нямецкага клуба «Нерэсгайм» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Босніі і Герцагавіны.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў клубе «Чэлік» з баснійскага горада Зеніца, дзе хутка замацаваўся ў аснове. У пачатку 2011 года перайшоў у клуб расійскай прэм’ер-лігі «Спартак-Нальчык». Застаўся ў клубе і пасля вылету з Прэм’ер-лігі ў 2012 годзе. У лютым 2013 года на правах арэнды перайшоў у мінскае «Дынама». Не здолеў замацавацца ў асноўным складзе мінчан і па завяршэнні арэнды пакінуў клуб. У ліпені 2013 года перайшоў у нямецкі «Бохум».

У 2015—2016 гадах гуляў у Ізраілі, пасля чаго вярнуўся на радзіму, стаўшы іграком «Жэлезнічара». Сезон 2016/17 пачаў у складзе «Спліта», аднак узімку пакінуў клуб. У ліпені 2017 года перайшоў у «Младаст» Добай Какань, пакінуў гэты клуб па заканчэнні сезона 2017/18.

У лютым 2019 года далучыўся да клуба «Віртон» з трэцяга дывізіёна Бельгіі, дзе гуляў да канца сезона 2018/19. У кастрычніку 2019 года стаў іграком нямецкага аматарскага клуба «Нерэсгайм». У 2020—2023 выступаў за «Мілан» з Гайдэнгайма, пасля вярнуўся ў «Нерэсгайм».

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Босніі і Герцагавіны. У 2010 годзе дэбютаваў за нацыянальную зборную.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Ігракі зборнай Босніі і Герцагавіны па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлік Зеніца
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Нальчык
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Бохум
Катэгорыя:Ігракі ФК Бохум II
Катэгорыя:Ігракі ФК Хапаэль Ака
Катэгорыя:Ігракі ФК Жэлезнічар Сараева
Катэгорыя:Ігракі ФК Спліт
Катэгорыя:Ігракі ФК Младаст Добай Какань
Катэгорыя:Ігракі ФК Віртон
Канькі (археалагічны помнік)

**Канькі́** — археалагічны помнік — гарадзішча днепра-дзвінскай культуры каля вёскі Канькі (Віцебскі раён, Беларусь). За 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Цербахунь.

Займае выспу правага берага ракі Заходняя Дзвіна. Пляцоўка памерам 40х60 м, паўднёвая частка размыта ракой. Умацавана равамі глыбінёй 1,5 і 2 м і 3 кальцавымі валамі: адзін — вакол пляцоўкі, другі і трэці — на схіле, вышыня іх адпаведна 2,5, 2 і 1,5 м. Пляцоўка занята могілкамі. Даследавалі ў 1939 годзе А. М. Ляўданскі і К. М. Палікарповіч, у 1951 годзе Л. В. Аляксееў. Абследаваў у 1981 годзе Л. У. Калядзінскі.

Культурны пласт 0,6—0,8 м. Падчас раскопак 1934 года знойдзены амаль цэлая печ-домніца памерамі 35х45 см, рэшткі жалезных шлакаў у сярэдзіне печкі і вакол яе, фрагменты ляпной гладкасценнай керамікі.

У 1940-я гады гарадзішча пачалі выкарыстоўваць ў якасці могілак: спачатку сюды хавалі людзей, якія былі забіты гітлераўскімі карнікамі, потым — жыхароў вёскі Канькі. У якасці могілак гарадзішча выкарыстоўвалі да сярэдзіны 1980-х гадоў.

## Галерэя 

Файл:Городище Коньки (1).jpg
Файл:Городище Коньки (2).jpg
Файл:Городище Коньки (3).jpg
Файл:Городище Коньки (5).jpg
Файл:Ров (городище Коньки).jpg
Файл:Городище Коньки (6).jpg|могілкі
Файл:Городище Коньки (подъезд).jpg|альтанка

## Літаратура 
* *Алексеев, Л. В.* Археологические памятники эпохи железа в среднем течении Западной Двины: (материалы к археологической карте Витебской области БССР) // Вопросы этнической истории народов Прибалтики. — М., 1959.
* Канькі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А — К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 418—419. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* *Ляўданскі, А. М., Палікарповіч, К. М.* Археалагічныя доследы ў БССР 1933—1934 гг. // Запіскі Беларускай акадэміі навук. — 1936. — Кн. 5. — С.
* 

Катэгорыя:Днепра-дзвінская культура
Катэгорыя:Гарадзішчы Віцебскага раёна
Ніклас Крунваль

**Ніклас Крунваль** (шв. Niklas Kronwall; нар. , Стакгольм, Швецыя) — шведскі хакеіст, абаронца, гулец клуба НХЛ «Дэтройт Рэд Уінгз». Член «Трайнога залатога клуба». Брат Стафана Крунваля.

## Кар’ера 
Удзельнік юніёрскага чэмпіянату свету (1999 — срэбра), моладзевага чэмпіянату свету (2000, 2001), чэмпіянату свету (2003, 2005, 2006), Алімпійскіх гульняў (2006, 2010).

У 1999—2003 гг. выступаў за «Юргордэн», з 2003 года па цяп. час — за «Дэтройт Рэд Уінгз».

Быў абраны ў 1-м раўндзе пад агульным 29-м нумарам камандай «Дэтройт Рэд Уінгз» на драфце НХЛ 2000 года.

У 2006 годзе стаў у складзе зборнай Швецыі пераможцам Алімпіяды і чэмпіянату свету. Стаў восьмым гульцом у гісторыі хакея, які выйграў абодва гэтыя турніры ў адзін год. На ЧС-2006 быў прызнаны MVP і лепшым абаронцам і ўключаны ў сімвалічную зборную турніру.

## Узнагароды 
* Уладальнік Кубка Стэнлі: 2008
* Срэбраны медаль чэмпіянату свету 2003
* Чэмпіён свету 2006
* Алімпійскі чэмпіён 2006
* Чэмпіён Швецыі 2000, 2001 у складзе «Юргордэн»

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Хакеісты Швецыі
Катэгорыя:Хакеісты НХЛ
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па хакеі з шайбай
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Швецыі
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па хакеі з шайбай
Катэгорыя:Ігракі ХК Юргордэн
Катэгорыя:Ігракі ХК Худынгэ
Катэгорыя:Ігракі «Дэтройт Рэд Уінгз»
Катэгорыя:Ігракі «Гранд-Рапідс Грыфінс»
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Стэнлі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Швецыі па хакеі
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Стафан Крунваль

**Стафан Крунваль** (шв. Staffan Kronwall; нар. , Вікшо) — шведскі хакеіст, абаронца. Брат Нікласа Крунваля. У цяперашні час з’яўляецца гульцом яраслаўскага «Лакаматыва», які выступае ў КХЛ.

## Кар’ера 
Стафан Крунваль пачаў сваю прафесійную кар’еру ў 2001 годзе ў складзе клуба «Худынгэ», выступаючы да гэтага за яго фарм-клуб. У 2002 годзе Стафан перайшоў у сталічны «Юргордэн». У тым жа годзе на драфце НХЛ ён быў абраны ў 9 раўндзе пад агульным 285 нумарам клубам «Таронта Мэйпл Ліфс». У 2005 годзе, пасля трох матчаў у складзе клуба «Брунес», Крунваль адправіўся за акіян, дзе адразу ж змог замацавацца ў НХЛ. У сваім першым сезоне ў складзе «Таронта» Стафан правёў 34 матчы, у якіх набраў 1 (0 +1) ачко. Тым не менш, большую частку сваёй кар’еры ў сістэме «кляновых лістоў» Крунваль правёў у АХЛ ў складзе клуба «Таронта Марліс».

У сярэдзіне сезона 2008/09 Стафан быў змешчаны на уэйвер, адкуль яго забраў «Вашынгтон Кэпіталз». Аднак, правёўшы ў складзе «сталічных» толькі 3 матчы, Кронвалл адправіўся ў фарм-клуб «Вашынгтона» «Херш Бэрс», у складзе якога ён стаў уладальнікам Кубка Колдэр, набраўшы 21 (5 +16) ачко ў 38 матчах. У 2009 годзе Стафан падпісаў кантракт з «Калгары Флэймз». 6 кастрычніка таго ж года Крунваль закінуў сваю першую і, пакуль, адзіную шайбу ў НХЛ у вароты галкіпера «Манрэаля» Яраслава Галака ў пераможным матчы, які завяршыўся з лікам 4:3. Тым не менш, вялікую частку сезона Стафан правёў у складзе клуба АХЛ «Эбатсфорд Хіт».

Сезон 2010/11 Крунваль зноў пачаў у «Эбатсфордзе», аднак пасля першага матчу сезону, атрымаўшы згоду ад кіраўніцтва «Калгары», ён адправіўся на радзіму, каб працягнуць кар’еру ў «Юргордэне», дзе ў 52 матчах ён набраў 21 (7 +14) ачко. Сваёй паспяховай гульнёй Стафан заслужыў выклік у зборную, а ўжо 20 красавіка 2011 года ён падпісаў кантракт з чарапавецкай «Северсталлю». У складзе «сталявараў» Крунваль здолеў стаць адным з лідараў каманды, запісаўшы на свой рахунак 19 (5 +14) балаў у 58 праведзеных сустрэчах. Тым не менш, 11 мая 2012 года Стафан пакінуў «Северсталь» і заключыў двухгадовае пагадненне з яраслаўскім «Лакаматывам».

## Спасылкі 
*  — профіль на афіцыйным сайце КХЛ
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Хакеісты Швецыі
Катэгорыя:Хакеісты НХЛ
Катэгорыя:Хакеісты КХЛ
Катэгорыя:Ігракі ХК Худынгэ
Катэгорыя:Ігракі ХК Юргордэн
Катэгорыя:Ігракі ХК Брунес
Катэгорыя:Ігракі «Таронта Мейпл Ліфс»
Катэгорыя:Ігракі «Таронта Марліс»
Катэгорыя:Ігракі «Вашынгтон Кэпіталз»
Катэгорыя:Ігракі «Хершы Бэрс»
Катэгорыя:Ігракі «Калгары Флэймз»
Катэгорыя:Ігракі «Эбатсфард Хіт»
Катэгорыя:Ігракі ХК Северсталь
Катэгорыя:Ігракі ХК Лакаматыў Яраслаўль
Катэгорыя:Ігракі зборнай Швецыі па хакеі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па хакеі з шайбай
Глобен-Арэна

**Глобен-Арэна** () — спартыўная арэна ў Стакгольме, Швецыя. Найбуйнейшае сферычнае збудаванне ў свеце, месца правядзення канцэртаў і спартыўных мерапрыемстваў.

Арэна прымала чэмпіянаты Еўропы па валейболу (1989), баскетболу (2003), гандболу (2002); чэмпіянаты свету па хакеі (1989, 1995, 2012, 2013); Кубак свету па хакеі з шайбай (1996, 2004), а таксама конкурс песні «Еўрабачанне» (2000) і Melodifestivalen (1989, 2002-2012). Штогод праходзіць Гран-пры Стакгольма па лёгкай атлетыцы.

На Глобен-Арэне працуе турыстычны атракцыён, дзе ў шкляной гандоле SkyView можна падняцца на самы верх сферычнага будынка, адкуль адкрываецца від на шведскую сталіцу.

Глобен-Арэна з'яўляецца цэнтрам мадэлі Шведскай сонечнай сістэмы, размешчанай па тэрыторыі Швецыі і імітуе сабой Сонца.

## Галерея 

Image:Globen april 1987.jpg|Будаўніцтва арэны ў 1987 годзе
Image:Globe Bau 1.jpg|Каркас сферы
Image:Globe Bau 2.jpg|Будаўніцтва сцен
Image:Globen Stockholm December 20, 2006.jpg|Ілюмінацыя арэны перад хакейным матчам
Image:Globen interior1.jpg|Хакейная пляцоўка
Image:Globen interior2.jpg|Трыбуны

## Спасылкі 
* Stockholm Globe Arenas, website. 
* Stockholm Globe City 
* Hockeyarenas.net entry 

Катэгорыя:Спорт у Стакгольме
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Стакгольма
Катэгорыя:З’явіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:1989 год у Швецыі
Катэгорыя:Спартыўныя збудаванні Швецыі
Фрэдрык Петэрсан

**Фрэдрык Петэрсан** (;  г., Гётэбарг, Швецыя) — шведскі хакеіст, правы нападнік. У цяперашні час з'яўляецца гульцом украінскага клуба «Данбас», які выступае ў КХЛ.

## Кар'ера 
Фрэдрык Петэрсан пачаў сваю кар'еру хакеіста ў сваім родным горадзе ў юніёрскім клубе «ХК Фрэлунда». Разам з імі Петэрсан выйграў чэмпіянат у 2003, 2004 і 2005 гадах. На драфце НХЛ 2005 года быў абраны ў 5 раўндзе пад агульным 157-м нумарам клубам «Эдмантан Ойлерз». З 2005 па 2007 гады гуляў у Заходняй хакейнай лізе (WHL) за канадскі клуб «Калгары Хітмен».

15 чэрвеня 2010 года ў якасці вольнага агента падпісаў кантракт з клубам «Чыкага Вулвз», якая выступае ў АХЛ. У ліпені 2011 года Петэрсан вярнуўся назад у Фрелунду, дзе ён да 2012 года.

З 2012 года выступае за клуб КХЛ «Данбас» з Данецка.

## Міжнародная 
Фрэдрык Петэрсан выступаў за маладзёжную зборную Швецыі на чэмпіянаце свету 2005 года, дзе Швецыя заняла трэцяе месца. Таксама прымаў удзел на моладзевых чэмпіянатах свету 2006 і 2007 гадах. На дарослым узроўні, ён дэбютаваў на чэмпіянаце свету 2010 года ў Германіі, дзе ён заваяваў бронзавы медаль са Швецыяй.

Катэгорыя:Хакеісты Швецыі
Стэфан Ліў

**Стэфан Даніэль Патрык Ліў** (, , Гдыня - , Яраслаўская вобласць) — хакейны брамнік.

## Біяграфія 
Ліў нарадзіўся ў горадзе Гдыня ў Польшчы пад імем польск. Patryk Śliż, але быў аддадзены ў прытулак яго біялагічнымі бацькамі, а пасля, калі яму было каля двух гадоў, прыняты шведскай сям'ёй. Пакінуў сваё арыгінальнае імя Патрык у якасці другога імя.

Ліў з'яўляўся стартавым брамнікам ў «HV71» і яго часта запрашалі ў зборную Швецыі. Ліў адыграў сваю першую гульню 18 студзеня 2000 года ў камандзе «HV71» супраць «Лулеа». Яго першае з'яўленне ў нацыянальнай зборнай было ў матчы супраць Чэхіі. Ліў быў абраны ў 2000 годзе на драфце НХЛ камандай «Дэтройт Рэд Уінгз» у чацвёртым раундзе, 102. Агульны нумар. 22 снежня 2005 ён быў прызначаны ў якасці трэцяга брамніка ў зборнай Швецыі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006.

Ліў падпісаў гадавы кантракт з «Дэтройт Рэд Уінгз» у траўні 2006 года, але пачаў сезон 2006-07 ў «Гранд-Рапідс Грыфінс» (АХЛ). Быў выкліканы ў «Дэтройт Рэд Уінгз» 17 лістапада 2006. Аднак праз дзесяць дзён, Ліў вярнуўся ў «Гранд-Рапідс» гуляць супраць «Х'юстан Аэрас». Праз два дні, быў выкліканы ў «Storm Таледа» (ECHL).

Пасля аднаго сезона з арганізацыяй «Дэтройт Рэд Уінгз», гуляючы ў асноўным у «Гранд-Рапідс», ён падпісаў трохгадовы кантракт са сваім былым шведскім клубам, «HV71». У 2007/08, выйграў чэмпіянат Швецыі і быў узнагароджаны як гулец года ў Шведскай элітнай серыі.

У маі 2010 года падпісаў кантракт з «Сібір'ю». Менавіта дзякуючы намаганням Стэфана «Сібір» доўгі час ішла ў лідарах Усходняй канферэнцыі КХЛ і ўпершыню за доўгі час змагла прабіцца ў плэй-оф. Быў прызнаны заўзятарамі самым карысным гульцом сваёй каманды па выніках усяго сезону. Пазней Ліў вырашыў падпісаць кантракт тэрмінам на два гады з яраслаўскім «Лакаматывам».

Загінуў разам з камандай «Лакаматыў» 7 верасня 2011 г пры ўзлёце самалёта з яраслаўскага аэрапорта.

## Дасягненні 
* Лепшы пачатковец шведскай элітсерыі (2001)
* Лепшы брамнік чэмпіянату Швецыі (2002)
* Лепшы гулец шведскай элітсерыі (2008).
* Прызнаны заўзятарамі самым карысным гульцом ХК Сібір (2011)

Катэгорыя:Хакеісты Швецыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Швецыі па хакеі
Катэгорыя:Хакеісты КХЛ
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па хакеі з шайбай
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Памерлі ў Яраслаўлі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гдыні
Сімфонія № 6 (Моцарт)

**Сімфонія № 6 фа мажор KV 43** — сімфонія Вольфганга Амадэя Моцарта, напісаная ў 1767 годзе (кампазітару было 11 гадоў). Аўтограф партытуры сёння захоўваецца ў Бібліятэцы Ягелонскага ўніверсітэта у Кракаве.

## Гісторыя напісання і першае выкананне 
Юны Моцарт пачаў пісаць сімфонію ў Вене, аднак увосень 1767 года ў горадзе вылілася эпідэмія воспы, і ўся сям’я з’ехала ў мараўскі горад Оламаўц. Тут сімфонія і была скончана. Нягледзячы на ад’езд, маленькі Моцарт усё ж захварэў на воспу. Яго лячэнне арганізаваў рэктар Оламаўцкага ўніверсітэта граф Падстацкі, і праз 2 месяца хлопчык акрыяў. 30 снежня 1767 года ў горадзе Брно адбыўся канцэрт, арганізаваны графам фон Шратэнбах, братам архібіскупа Зальцбурга, на якім у тым ліку ўпершыню прагучала сімфонія № 6. У канцэрце таксама брала ўдзел 15-гадовая сястра Моцарта Марыя. Мясцовы святар запісаў: «Я прысутнічаў на музычным канцэрце ў гарадскім доме, вядомым як „Карчма“, у якім адзінаццацігадовы хлопчык з Зальцбурга і яго пятнаццацігадовая сястра акампанавалі на розных прыладах для жыхароў Брно, выклікаючы ў кожнага захапленне» У памяць пра гэты канцэрт сёння ў Брно штогод праводзяць конкурс маладых піяністаў да 11 гадоў.

## Структура 
Сімфонія напісана ў чатырох частках. Час гучання — прыкладна 16 хвілін.

* Allegro, 4/4, фа мажор
* Andante, 2/4, да мажор
* Menuetto and Trio, 3/4, фа мажор
* Allegro, 6/8, фа мажор

У другой частцы (Andante) Моцарт выкарыстоўвае тэму з пачатку сваёй камедыі «Апалон і Гіяцынт», KV 38.

**Склад аркестра**:

2 флейты, 2 габоя, 2 ражка, фагот, 2 скрыпкі, 2 альта, віяланчэль, басэтля. Упершыню ў сваіх сімфоніях Моцарт уводзіць абавязковую партыю альтаў.

## Кур’ёзы 
У Інтэрнэце часцяком самыя розныя кампазіцыі па няведанню прыпісваюць Моцарту. Самая распаўсюджаная такая памылка — гэта так званая «Сімфонія № 6 — Музыка Анёлаў», якая насамрэч з’яўляецца кампазіцыяй карэйскага кампазітара Yiruma пад назвай «River Flows In You»

## Літаратура 
* Neal Zaslaw: *Mozart’s Symphonies:Context, Performance Practice, Reception* OUP, Oxford 1991 ISBN 0-19-816286-3
* Nicholas Kenyon: *The Pegasus Pocket Guide to Mozart* Pegasus Books, New York 2006 ISBN 1-933648-23-6

## Спасылкі 
* Праслухаць анлайн на classic-online.ru
* [Ноты](http://imslp.org/wiki/Symphony_No.6_in_F_major,_K.43_(Mozart,_Wolfgang_Amadeus)) на IMSLP

Катэгорыя:Творы Вольфганга Амадэя Моцарта
Моцарт
Катэгорыя:Музычныя творы 1767 года
Інстытут клінганскай мовы

**Інстытут клінганскай мовы** (англ. *the Klingon Laguage Institute, KLI*) — незалежная арганізацыя ў Пенсільваніі, ЗША. Яе мэты — падтрымка клінганскай мовы і клінганскай культуры, прадстаўленых у прыдуманым сусвеце кінасерыяла «Зорны шлях». Яна падтрымліваецца Paramount Pictures.

## Гісторыя 
Інстытут быў заснаваны ў 1992 годзе ва Флаўртаўне, Пенсільванія. Дырэктар Інстытута — доктар навук Лоўрэнс М. Шоўн.

## Дзейнасць 
Інстытут выдае слоўнікі і размоўнікі клінганскай мовы, пераклады класічных твораў (вядзецца праца па перакладу Бібліі і твораў Шэкспіра на клінганскую мову) і штоквартальны часопіс «HolQeD» (Лінгвістыка).
У сярэдзіне лета кожнага года Інстытут праводзіць сходы-qep'a'. Адчыненыя для ўсіх цікаўных, яны складаюцца з урокаў мовы, лекцый і практыкаванняў. Пачынаючы з трэцяга схода, стваральнік мовы Марк Окранд пастаянна наведвае qep'a', дзе яму ўручаюць пытанні па дапаўненню слоўніка мовы. Марк Окранд выконвае запыты, пасля чаго новыя словы публікуюцца ў «HolQeD», а потым на веб-старонцы інстытута.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Інстытута клінганскай мовы

Катэгорыя:Зорны шлях
Катэгорыя:Некамерцыйныя арганізацыі ЗША
Катэгорыя:Штучныя мовы
Даніэль Альфрэдсан

**Даніэль Альфрэдсан** (шв.: Daniel Alfredsson;  года, Гётэбарг, Швецыя) — прафесійны шведскі хакеіст. Амплуа — крайні нападнік. Мянушка — «Альфі».

На драфце НХЛ 1994 быў абраны ў 6 раўндзе пад агульным 133 нумарам камандай «Атава Сенатарз». З тых часоў выступаў толькі за гэты клуб, з’яўляючыся яго капітанам. У канцы сезону 2009—2010 правёўшы за клуб сваю тысячную гульню, а ў наступным сезоне зарабіўшы тысячнае ачко па сістэме «гол плюс пас».

## Узнагароды 
* Колдэр Трофі, 1996 («Атава Сенатарз»)
* Алімпійскі чэмпіён, 2006 (зборная Швецыі)
* Удзельнік матчу «Усіх зорак» НХЛ (4 разы)

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Хакеісты Швецыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Швецыі па хакеі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Швецыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па хакеі з шайбай
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Хакеісты НХЛ
Катэгорыя:Ігракі ХК Фролунда
Катэгорыя:Ігракі «Атава Сенатарз»
Катэгорыя:Ігракі «Дэтройт Рэд Уінгз»
Катэгорыя:Удзельнікі матчаў усіх зорак НХЛ
Крысціян Бекман

**Крысціян Бекман** (нар. ) — шведскі хакеіст, абаронца, алімпійскі чэмпіён.

## Кар'ера 
Бекман пачаў гуляць у Сент-Луіс Блюз у 1998 годзе. Згуляў толькі чатыры гульні ў Сент-Луісе, правёўшы астатнюю частку сезону за Worcester IceCats ў Амерыканскай хакейнай лізе (АХЛ). У перыяды 2003-04 і 2007-08 з'яўляўся пастаянным гульцом Сент-Луіса зарабіўшы 64 ачкі (19 галоў, 45 перадач) і 130 штрафных хвілін у 228 гульнях.

Падчас лакаўту НХЛ 2004-05 Бекман гуляў за шведскі маладзёжны клуб Frölunda ў ШЭС, дзе ён набраў 19 ачкоў у 50 гульнях, выйграўшы плэй-оф Шведскай элітнай серыі.

10 жніўня 2006 года Сент-Луіс абвясціў, што клуб паўторна падпісаў шматгадовы кантракт з Бекманам, хоць дэталі кантракта не былі аб'яўлены. Па дадзеных шведскай газеты Aftonbladet дагавор даваў Бекману 50000000 шведскіх крон (каля $ 7 млн.) на працягу трох гадоў.

26 лютага 2008 г  Бекман быў прададзены ў Нью-Ёрк Рэйнджэрс. 2 сакавіка 2008 г. у сваёй другой гульні Бекман забіў свой першы гол з асістэнтамі Брэнданам Шэнаханам і Скотам Гомесам.

2 ліпеня 2008 г., Бекман быў прададзены разам з Фёдарам Цюціным, у Каламбус Блю Джэкетс да Мікалая Жэрдзева і Дэну Фрычэ.

Катэгорыя:Хакеісты Швецыі
Ніклас Хавелід

**Ніклас Хавелід** (шв. Niclas Hävelid; , ) — шведскі хакеіст, абаронца. Выхаванец клуба «Энчэпінгс». У цяперашні час з'яўляецца іграком клуба «Лінчэпінг», які выступае ў Шведскай элітнай серыі.

На драфце НХЛ 1999 года быў абраны ў 3 раўндзе пад агульным 87 нумарам камандай «Анахайм Майці Дакс». 26 чэрвеня 2004 абмяняны ў «Атланту Трэшэрз».

## Узнагароды 
* Алімпійскі чэмпіён 2006.
* Чэмпіён свету 1998.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Хакеісты Швецыі
Катэгорыя:Хакеісты НХЛ
Катэгорыя:Ігракі ХК АІК
Катэгорыя:Ігракі ХК Мальмё Рэдхакс
Катэгорыя:Ігракі «Анахайм Дакс»
Катэгорыя:Ігракі «Цынцынаці Майці Дакс»
Катэгорыя:Ігракі ХК Сёдэртэлье
Катэгорыя:Ігракі «Атланта Трэшэрз»
Катэгорыя:Ігракі «Нью-Джэрсі Дэвілз»
Катэгорыя:Ігракі ХК Лінчэпінг
Катэгорыя:Ігракі зборнай Швецыі па хакеі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Швецыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па хакеі з шайбай
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па хакеі з шайбай
Даніэль Седзін

**Даніэль Седзін** (шв.: Daniel Sedin; нар. , Эрншольдсвік, Швецыя) — шведскі хакеіст, нападнік, алімпійскі чэмпіён 2006 года. Брат-блізнюк Хенрыка Седзіна. У цяперашні час выступае за каманду НХЛ «Ванкувер Кэнакс».

На драфце НХЛ 1999 года быў абраны ў першым раўндзе пад агульным 2-м нумарам камандай «Ванкувер Кэнакс».

## Зноскі 
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па хакеі з шайбай
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 года
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па хакеі з шайбай
Катэгорыя:Хакеісты Швецыі