open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ён Арнэ Рыісэ

**Ён Арнэ Сэмундсэт Рыісэ** (; нар. , , ) — нарвежскі футбаліст, ігрок нацыянальнай зборнай Нарвегіі. Гуляў на левым флангу, адрозніваецца магутным ударам з левай нагі і велізарнай трываласцю, якая дазваляе яму «закрываць» увесь фланг. Яго малодшы брат, Б'ёрн-Хельгэ Рыісэ, таксама з’яўляецца прафесійным футбалістам, у 2007 годзе ён дэбютаваў у зборнай Нарвегіі.

## Кар’ера 
Рыісэ пачаў кар’еру ў родным «Олесуне». Правёўшы ў камандзе адзін сезон, улетку 1998 года перайшоў у «Манака». Здолеў замацавацца ў складзе манегаскаў і дапамог ім перамагчы ў чэмпіянаце 1999/2000. Аднак, сезон 2000/01 атрымаўся для нарвежца не вельмі ўдалым. летку 2001 года быў прададзены ў «Ліверпул» за 4 млн фунтаў стэрлінгаў.

Спачатку Рыісэ трывала гуляў за мерсісайдцаў, але потым стаў радзей з’яўляцца на полі. Сезоны 2006/07 і 2007/08 Ён Арнэ правёў даволі слаба і быў выцеснены з складу бразільскім фулбэкам Фабіу Аўрэліу, адзіным недахопам якога было частае атрымліванне ім траўмаў. У красавіку 2008 года ў першым матчы паўфіналу Лігі чэмпіёнаў супраць «Чэлсі» Фабіу атрымаў чарговую траўму і на 63-й хвіліне быў заменены. Рыісэ, які выйшаў замест яго на шостай дададзенай арбітрам хвіліне зрэзаў мяч у свае вароты і дазволіў лонданскаму клубу дамагчыся нічыей на «Энфілдзе». Такім чынам перад зваротным матчам «Чэлсі» атрымаў сур'ёзную перавагу і ў выніку здолеў ёй скарыстацца, упершыню ў сваёй гісторыі выйдучы ў фінал галоўнага еўрапейскага футбольнага турніру.

У чэрвені 2008 года Рыісэ перайшоў у «Рому», а ў 2011 годзе вярнуўся ў Англію, стаўшы іграком «Фулхэма». Пасля вылету «дачнікаў» з Прэм'ер-лігі па выніках сезону 2013/14 Рыісэ пакінуў клуб і далучыўся да кіпрскага АПОЭЛа, разам з якім стаў чэмпіёнам Кіпра.

24 жніўня 2015 года было абвешчана аб пераходзе Рыісэ ў клуб індыйскай Суперлігі «Дэлі Дынамас». Па заканчэнні сезон 2015 пакінуў Індыю і ў сакавіку 2016 года вярнуўся ў «Олесун». У чэрвені 2016 года абвясціў аб завяршэнні прафесійнай кар’еры.

## Дасягненні 
**«Манака»**
* Чэмпіён Францыі: 1999/00
* Уладальнік Суперкубка Францыі: 2000/01

**«Ліверпул»**
* Уладальнік Кубка Англіі: 2005/06
* Уладальнік Кубка Футбольнай Лігі: 2002/03
* Уладальнік Суперкубка Англіі: 2001, 2006
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2004/05
* Уладальнік Суперкубка УЕФА: 2001/02, 2005/06

**АПОЭЛ**
* Чэмпіён Кіпра: 2014/15
* Уладальнік Кубка Кіпра: 2014/15

**Асабістыя**
* Прыз Кніксена 2006 (лепшаму нарвежскаму футбалісту года)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Нарвегіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Нарвегіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Олесун
Катэгорыя:Ігракі ФК Дэлі Дынамас
Катэгорыя:Ігракі ФК АПОЭЛ
Катэгорыя:Ігракі ФК Фулхэм
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліверпул
Катэгорыя:Ігракі ФК Манака
Мірка Вучыніч

**Мірка Вучыніч** (; нар. , , Чарнагорыя) — чарнагорскі футбаліст, нападнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Чарнагорыі (2007—2017). Згуляў 2 матчы за зборную Сербіі і Чарнагорыі, знаходзіўся ў спісе футбалістаў, якія павінны былі паехаць на Чэмпіянат свету 2006, аднак з-за траўмы не трапіў у канчатковую заяўку зборнай.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Чарнагорыі
Катэгорыя:Футбалісты Сербіі і Чарнагорыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Сербіі і Чарнагорыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі зборнай Чарнагорыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Джазіра
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Лечэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Суцьеска Нікшыч
Зімовыя Алімпійскія гульні 2006

**Зімовыя Алімпійскія гульні — 2006**, афіцыйна вядомыя як **Гульні XX Алімпіяды** (), праходзілі ў Турыне, з 10 лютага па 26 лютага 2006 года.

## Краіны-ўдзельніцы 
Спіс краін-удзельніц, у дужках колькасць спартсменаў.

*  (1)
*  (2)
*  (3)
*  (9)
*  (5)
*  (40)
*  (85)
*  (2)
*  (28)
*  (4)
*  (1)
*  (6)
*  (10)
*  (21)
*  (196)
*  (9)
*  (76)
*  (1)
*  (24)
*  (1)
*  (85)
*  (5)
*  (26)
*  (1)
*  (102)
*  (89)
*  (3)
*  (3)
*  (164)
*  (40)
*  (5)
*  (1)
*  (20)
*  (5)
*  (4)
*  (2)
*  (4)
*  (5)
*  (184)
*  (112)

*  (56)
*  (1)
*  (6)
*  (40)
*  (1)
*  (58)
*  (3)
*  (6)
*  (7)
*  (1)
*  (1)
*  (6)
*  (4)
*  (2)
*  (1)
*  (35)
*  (18)
*  (81)
*  (48)
*  (1)
*  (25)
*  (178)
*  (1)
*  (1)
*  (6)
*  (62)
*  (42)
*  (3)
*  (16)
*  (112)
*  (143)
*  (1)
*  (1)
*  (1)
*  (6)
*  (53)
*  (211)
*  (1)
*  (4)
*  (1)

## Спаборніцтвы 
## Медальны залік 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Люты 2006 года
Сарматы

**Сарма́ты** (, )  — агульная назва плямён Паўночнага Прычарнамор'я ў ІІІ ст. да н.э. — IV ст. н.э.

Разам са скіфамі сарматы ўваходзілі ў заходнюю галіну роднасных іранамоўных плямён, былі блізкія скіфам па мове і звычаях. Продкі сарматаў — саўраматы займалі стэпы Паволжа і Прыкаспія ў VII—III ст. да н.э. Паводле падання, пераказанага Герадотам, саўраматы пайшлі ад шлюбаў скіфаў з амазонкамі. Герадот падкрэсліваў значную ролю жанчын у іх грамадскім жыцці (разам з мужчынамі займаліся паляваннем, ваявалі). Паводле Скілака, у саўраматаў кіравалі жанчыны. У ІІІ-ІІ ст. да н.э. саўраматы перайшлі Дон і авалодалі Скіфіяй, якую сталі называць Сарматыяй. Першапачаткова, напэўна, іх узначальвала племя «царскіх» сарматаў (саяў), потым кіруючая роля належала языгам, раксаланам, асорсам, аланам. Вядомы таксама іншыя сармацкія плямёны — фісаматы, саўрадаты, ургі.

Грамадства сарматаў нагадвала грамадства стэпавых скіфаў. Напачатку ў іх існаваў патрыярхальны лад з перажыткамі матрыярхату, у ІІ ст. да н.э. пачалося ўтварэнне класаў з вылучэннем родаплемянной знаці і ваенных правадыроў. Паводле Страбона, сарматы пераважна былі вандроўнікамі. Аселыя сарматы займаліся земляробствам. Пашыраны былі апрацоўка жалеза, скураў, ткацгва, ганчарства, ювелірнае рамяство.

Ваяўнічыя сармацкія плямёны вялі войны з дзяржавамі Закаўказзя, Рымскай імперыяй, у ІІ ст. да н.э. падпарадкавалі грэчаскі горад-калонію Ольвію і прымусілі плаціць даніну. На поўначы падтрымлівалі сувязі з пагранічнымі плямёнамі зарубінецкай культуры.

## Гл. таксама 
* Сарматызм

## Літаратура 
* *Рассадзін С.* Землі амаль невядомыя: Будучая Беларусь паводле антычных манускрыптаў. — Мн.: Полымя, 1996. — ISBN 5-345-00758-6
* 

Катэгорыя:Старажытныя народы
Катэгорыя:Зніклыя народы Азіі
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Рэйкхольт

**Рэйкхольт** () — мястэчка ў ісландскай абшчыне Боргарбыгв у Рэйкхольтсдалуры, знаходзіцца за 108 кіламетраў ад ісландскай сталіцы Рэйк’явіка. Насельніцтва — 42 чалавекі (2007).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Цікавыя факты 
У Рэйкхольце памёр Сноры Стурлусан — аўтар «Малодшай Эды»

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ісландыі
Камп’ютарная клавіятура

**Камп’ютарная клавіяту́ра** — асноўная прылада ўводу інфармацыі ад карыстальніка ў камп’ютар.

Стандартная камп’ютарная клавіятура, якую таксама называюць *клавіятурай PC/AT* або *AT-клавіятурай* (паколькі яе пачалі пастаўляць разам з камп’ютарамі серыі IBM PC/AT), мае 101 або 102 клавішы. Клавіятуры, якія пастаўлялі разам з папярэднімі серыямі — IBM PC і IBM PC/XT — мелі 86 клавіш. Размяшчэнне клавіш на AT-клавіятуры падпарадкоўваецца адзінай агульнапрынятай схеме, спраектаванай у разліку на англійскі алфавіт.

Па сваім прызначэнні клавішы на клавіятуры дзеляцца на шэсць груп:
* функцыянальныя;
* алфавітна-лічбавыя;
* кіравання курсорам;
* лічбавая панэль;
* спецыялізаваныя;
* мадыфікатары.

Дванаццаць функцыянальных клавіш размешчаны ў самім верхнім радку клавіятуры. Ніжэй размяшчаецца блок алфавітна-лічбавых клавіш. Правей гэтага блока знаходзяцца клавішы кіравання курсорам, а з самога правага боку клавіятуры — лічбавая панэль.

## Гл. таксама 
* Дыгітайзер
Таўрысватн

**Таўрысватн** () — самае вялікае возера Ісландыі, знаходзіцца на поўдні Ісландскага плато, побач з высокагорнай дарогай Спрэнгісандур (ісл. Sprengisandur).

Таўрысватн з’яўляецца вадасховішчам, плошча да 88 км². На возеры знаходзіцца электрастанцыя, якая сілкуецца ад ракі Цьёўрсаў.

## Спасылкі 
* Фота

Катэгорыя:Азёры Ісландыі
Міватн

**Міватн** таксама **Мюватн** (, літаральна «Камарынае возера») — возера ў Ісландыі.

Знаходзіцца ў паўночнай частцы вострава. Даўжыня — каля 10 км, шырыня — 8 км, 34 астравы вулканічнага паходжання з мноствам невялічкіх узгоркаў.

Багатае рыбай і марскімі птушкамі.

## Галерэя 

Myvatn vom Naturbad Jardboedin-04-2018-gje.jpg
Myvatn-Naturbad Jardboedin-02-2018-gje.jpg
Myvatn-Jardbadsholar-02-2018-gje.jpg
Myvatn-Jardbadsholar-04-2018-gje.jpg
Myvatn-Jardbadsholar-38-Krater-2018-gje.jpg
Myvatn-Jardbadsholar-Bodendecker-12-2018-gje.jpg
Myvatn-Jardbadsholar-Bodenprobe-24-2018-gje.jpg
Myvatn-Jardbadsholar-Bodenprobe-16-Lava-2018-gje.jpg
Myvatn-Skutustadir-02-Kirche-2018-gje.jpg
Myvatn-Skutustathagigar-06-2018-gje.jpg

Катэгорыя:Азёры Ісландыі
Гарацый

**Гарацый**, **Квінт Гарацый Флак** (; 8 снежня 65 да н.э., Венузія, сёння ў рэгіёне Базіліката, Італія — 27 лістапада 8 да н.э., Рым) — рымскі паэт «залатога стагоддзя» рымскай літаратуры. Яго творчасць прыпадае на эпоху грамадзянскіх войн канца рэспублікі і першыя дзесяцігоддзі новага рэжыма Актавіяна Аўгуста. Аўтар шматлікіх сатырычных і лірічных твораў, паэтычных пасланняў (у тым ліку «Навука паэзіі» або «Пасланне да Пізонаў»).

## Жыццё 
Гарацый нарадзіўся ў Венузіі ў сям'і вольнаадпушчаніка. Праз пэўны час бацька паэта перабраўся ў Рым, дзе працаваў пасярэднікам пры куплях. Дзякуючы гэтаму, ён змог даць сыну бліскучую адукацыю: той навучаўся спачатку ў Рыме, а пасля ў Афінах.

Пасля гібелі Цэзара малады Гарацый далучыўся да войска Марка Юнія Брута, і ў якасці афіцэра ўдзельнічаў у бітве пры Філіпах; войска было разбітае, Брут учыніў самагубства, а Гарацый здолеў уратаваць жыццё ўцёкамі. Пасля абвяшчэння амністыі для ворагаў пераможнага Аўгуста Гарацый вярнуўся ў Італію. Ягоная маёмасць была канфіскаваная, аднак ён здолеў атрымаць чыноўніцкую пасаду, якая давала яму дастаткова сродкаў для жыцця і творчасці.

Праз знаёмства з Вергіліем Гарацый увайшоў у кола сяброў Мецэната, які ўзяў на сябе клопат пра матэрыяльнае ўладкаванне паэта, падарыўшы таму маёнтак каля Тыбура. Паступова перайшоў на пазіцыі цэзарызму.

Памёр Гарацый у Рыме ва ўзросце 56 год.

## Творчасць 
«Эподы» Гарацыя — ямбічныя вершы разнастайнага зместу, лепшыя з якіх заклікалі да згоды і міру, і 2 кнігі «Сатыр» («Гутарак») на філасофска-этычныя тэмы створаны паміж 41 і 30 да н.э. Грамадзянскім, філасофскім, велічальным (усхвалялі Мецэната і імператара Аўгуста), любоўным, сяброўскім і застольным одам Гарацыя («Песні», кн. 1—3, 23 да н.э., кн. 4, 17—13 да н.э.) уласцівы яскравая вобразнасць, тонкі гумар, вьгганчанасць мовы і кампазіцыі, рытмічнае багацце.

Для твораў Гарацыя характэрны культ суладдзя, мудрай разважлівасці («залатой сярэдзіны») і прыгажосці. У «Пасланні да Пізонаў» («Навука паэзіі», увайшло ў «Пасланні», кн. 1—2, 20—13 да н.э.) выклаў свае эстэтычныя прынцыпы, якія былі ўзяты за аснову тэарэтычнай праграмы еўрапейскага класіцызму.

На беларускую мову яго творы перакладалі М. Багдановіч (ода «Помнік»), А. Жлутка, А. Ф. Брыль.

## Беларускія пераклады 
* Да Мецэната; Да Ліцынія Мурэны; Да Леўканоі // «Тутэйшыя». Мн., 1989;

## Літаратура 
* Малюковіч С. Гарацый // БелЭн у 18 т. Т. 5. Мн., 1997.

## Спасылкі 
* Біяграфія і вершы Гарацыя на сайце часопіса «ПрайдзіСвет»


Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Паэты I стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Нарадзіліся 8 снежня
Катэгорыя:Памерлі 27 лістапада
Катэгорыя:Паэтыка
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Эстэтыкі
Катэгорыя:Асобы
Ісландскае плато

**Ісландскае плато** () - пласкагор'е ў цантральнай частцы Ісландыі.

Ісландскае плато ахоплівае найбольшую частку ўнутранай тэрыторыі Ісландыі. Адпаведна прынятаму ў гэтай краіне палажэнню, як "плато" прынята лічыць усе тэрыторыі, што знаходзяцца на вышыні 200 м і болей над узроўнем мора. Да такіх адносяцца  75% ад усёй плошчы Ісландыі.

Катэгорыя:Геаграфія Ісландыі
Елізавета Няманіч

**Елізавета Няманіч** — сербская прынцэса з роду Няманічаў.

Елізавета была дачкой сербскага караля Драгуціна. Увосень 1284 яна выйшла замуж за баснійскага бана Стэфана I Катраманіча.

З’яўляецца маці Стэфана II Катраманіча, аднаго з самых магутных кіраўнікоў Босніі ў сярэднявеччы.

## Дзеці 
Ад шлюбу са Стэфанам І, Елізавета нарадзіла 7 дзяцей:
* Міраслаў
* Нінаслаў, нар. каля 1288
* Стэфан II Катраманіч
* Катарына, нар. каля 1294 — пам. 1355
* Уладзіслаў, нар. каля 1295
* ?, нар. каля 1300
* Марыя, нар. каля 1308

Катэгорыя:Няманічы
Перваслаў Муціміравіч

**Пе́рваслаў Муцімі́равіч** (), або **Прыбіслаў** — старэйшы сын сербскага князя Муціміра і яго пераемнік стальца. Паходзіў з роду Уласціміравічаў.

Завалодаўшы ўладай, пачаў праводзіць прабалгарскую палітыку. У 891, разам са сваімі братамі Стэфанам і Бранам быў зрынуты стрыечным братам Петарам Гойнікавічам, якога падтрымала Візантыя. Паміж 921 і 924 на прастоле Сербіі знаходзіўся сын Перваслава Захарый.

Ратуючыся, Перваслаў збег у Харватыю.

## Спасылкі 
* Fondation for Medieval Genealogy : Кіраўнікі Сербіі

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Князі сербскія
Катэгорыя:Уласціміравічы
Прасігой

**Прасігой** (серб.: *Просигој*, , , Seruiorum princeps) — сербскі князь, прадстаўнік роду Уласціміравічаў, правіў у пачатку 9 стагоддзя пасля Радаслава Вішэслававіча.

## Біяграфія 
Успадкаваў сталец свайго бацькі — Радаслава. Адзінай крыніцай таго часу, дзе ўпамінаецца Прасігой з’яўляецца дакумент *Кіраванне імперыяй* — дакумент візантыйскага імператара Канстанціна VI.

Нашчадкам Прасігоя стаў Уласцімір, у гонар якога названа першая сербская правячая дынастыя — Уласціміравічаў.

Валадарыў Прасігой сербскімі землямі ў перыяд з 822 да 836.

### Гл. таксама 
* Правіцелі Сербіі

Катэгорыя:Князі сербскія
Катэгорыя:Уласціміравічы
Радаслаў Вішэслававіч

**Радаслаў** — сербскі князь, валадарыў сербскімі землямі ў 9 ст.

Сын князя Вішэслава. Праявіў сябе слабым і няздольным правіцелем. Яго пераемнікам стаў Прасігой.

## Гл. таксама 
* Князі сербскія
* Дынастыя Уласціміравічаў

Катэгорыя:Князі сербскія
Катэгорыя:Уласціміравічы
Тытунь

**Тытунь**, **табак** (*Nicotiana*) — род раслін сямейства . Вядома каля 40 відаў. Падраздзяляецца на тры падроды: *Tabacum*, *Rustica* (махорка) і *Petunioides*.

## Арэал 
Да 16 стагоддзя тытунь рос толькі ў Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы. За 150 гадоў распаўсюдзіўся па Еўразіі і трапіў у Афрыку.

Да 1600 года ў амерыканскіх калоніях Іспаніі з’явіліся камерцыйныя плантацыі тытуню. У 1612 годзе Джон Ролф сабраў першы яго ўраджай у англійскай калоніі Джэймстаун (Віргінія). Меней, чым праз 10 гадоў тытунь стаў адным з галоўных артыкулаў віргінскага экспарту і нават выкарыстоўваўся каланістамі ў якасці своеасаблівай валюты пры менавым гандлі.

Цяпер тытунь вырошчваюць у розных краінах свету.

## Значэнне і выкарыстанне 
Высушанае лісце некаторых відаў тытуню выкарыстоўваюць для палення, а таксама нюхання і жавання.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Паслёнавыя
Катэгорыя:Тытунь
Давід Пісара

**Давід Марсела Пісара Картэс** (; нар. , , Чылі) — чылійскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Чылі (1999—2015).

## Кар’ера 
### Клубная 
Выхаванец футбольнай школы клуба «Сант’яга Уондэрэрс». Дарослую кар’еру распачаў у 1997 годзе ў асноўнай камандзе таго ж клуба, у якой правёў два сезоны, прыняўшы ўдзел у 41 матчах чэмпіянату. Пасля з 1999 па 2001 гады гуляў у складзе «Удзінезэ», а затым на правах арэнды ва «Унівэрсідад дэ Чылі».

У 2001 годзе зноўку вярнуўся ва «Удзінезэ». На гэты раз згуляў за каманду з Удзінэ наступныя чатыры сезоны сваёй гульнявой кар’еры. Большасць часу, праведзенага ў складзе «Удзінезэ», быў асноўным гульцом каманды. На працягу 2005 і 2006 гадоў абараняў колеры каманды клуба «Інтэрнацыянале».

У 2006 годзе заключыў кантракт з клубам «Рома», у складзе якога правёў наступныя шэсць гадоў сваёй кар’еры. Гуляючы ў складзе «Ромы» таксама выходзіў на поле ў асноўным складзе каманды. За гэты час заваяваў тытул уладальніка Суперкубка Італіі, двойчы станавіўся ўладальнікам Кубка Італіі. У 2012 годзе на правах арэнды гуляў за англійскі клуб «Манчэстэр Сіці», з якім стаў чэмпіёнам Англіі.

У 2012 годзе далучыўся да складу «Фіярэнціны». Улетку 2015 года вярнуўся на радзіму, падпісаўшы двухгадовы кантракт з «Сант’яга Уондэрэрс», аднак праз год пакінуў каманду. У 2017 годзе далучыўся да «Універсідад дэ Чылі». У канцы 2018 года завяршыў прафесійную кар’еру.

### Міжнародная 
У 1999 годзе дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе зборнай Чылі, у тым жа годзе прыняў удзел у Кубку Амерыкі. Удзельнічаў у Алімпійскіх гульнях 2000 года ў Сіднеі, дзе стаў бронзавым прызёрам.

У 2015 годзе разам са сваёй зборнай стаў пераможцам хатняга Кубка Амерыкі.

## Дасягненні 
**«Інтэрнацыянале»**
* Уладальнік Суперкубка Італіі: 2005
* Уладальнік Кубка Італіі: 2006

**«Рома»**
* Уладальнік Суперкубка Італіі: 2007
* Уладальнік Кубка Італіі (2): 2007, 2008

**«Манчэстэр Сіці»**
* Чэмпіён Англіі: 2012

**«Універсідад дэ Чылі»**:
* Чэмпіён Чылі: 2017 (к)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Чылі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Чылі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Універсідад дэ Чылі
Катэгорыя:Ігракі ФК Сант’яга Уондэрэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Удзінезэ
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
ST1M

**Мікіта Лягосцеў**, больш вядомы як **ST1M** або **Billy Milligan** (нар. , Тальяці) — нямецкі рэпер расійскага паходжання. Заснавальнік групы «Вистанция», пазней — сольны артыст лэйбла KingRing. Заснавальнік CEO лэйбла «Аггробабруйск».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і паволжскіх немцаў. Яшчэ ў дзяцінстве захапіўся рэпам. З 1999 па 2000 год быў удзельнікам групы «Падземны Пераход» (Тальяці). У 2000 годзе ўвайшоў у склад тальяцінскай групы «63 Регион». У пачатку 2000-х з'ехаў у ФРГ як рэпатрыянт. Жыў у Вісбадэне, арганізаваў рэп-групу «Вистанция» у 2003 годзе, якая спявала па-руску. У 2006 годзе, пасля перамогі ў адным з інтэрнэт-батлаў, арганізаваных Серёгай, падпісаў кантракт з арганізаваным Серёгай лэйблам «KingRing» і з таго часу выступае сольна. У 2013 годзе стартаваў праект Billy Milligan.

Стылістыка «Вистанции» — клубны танцавальны рэп. Частка песень St1m`a і яго першы сольны альбом «Я — рэп» запісаны ў стылі агрэсіўнага нямецкага батл-рэпу. Аднак на наступным альбоме «Достучаться до небес», які выйшаў ва Украіне і ў Беларусі ў кастрычніку 2008 года, такіх трэкаў няма. Выканавец спрабуе сфармаваць у слухачоў новае ўяўленее пра сябе, звяртаецца да тэм простых чалавечых пачуццяў, апісвае жыццёвыя сітуацыі, у якія яму і яго сябрам даводзілася трапляць. Пры запісе новага альбома ST1M супрацоўнічаў з лепшымі нямецкімі бітмэйкерамі. Праз пэўныя прычыны рэліз на тэрыторыі Расіі адкладаецца да 2009 года. 1 сакавіка 2009 года адкрыў інтэрнэт-краму, у якой прадставіў прадукцыю ўласнага дызайну. 23 жніўня 2009 года адбылася прэзентацыя сольнага альбома St1m`a «Дастукацца да нябёсаў» у краме G-Style на Арбаце.

## Дыскаграфія 
### 63 Регион 
* 2001 — Это мой Staff

### Вистанция 

* 2004 — Промо диск
* 2005 — Парни южной стороны
### Соло 

* 2007 — Я — рэп
* 2008 — Достучаться до небес
* 2010 — Октябрь
### Сінглы 

* 2008 — Дети улиц (feat. Серёга,Карандаш, СД_(рэпер), G-Style
* 2008 — Это Аггро (feat. СД)
* 2008 — Мир принадлежит тебе (feat. Сацура & СД)
* 2008 — Прибавь громкость (feat. СД & Монк)
* 2009 — Поцелуй меня (feat. Лион)
* 2009 — С добрым утром (feat. Макс Лоренс)

Катэгорыя:Рэперы
Deus ex machina

**Deus ex machina** (, ) — выраз, які азначае нечаканую, штучную развязку сітуацыі з прыцягненнем нейкага фактару, які не дзейнічаў раней.

## Гісторыя 
Выраз з’явіўся ў антычным тэатры і пазначаў бога, які з’яўляўся ў канцы спектакля пры дапамозе адмысловых механізмаў («спускаўся з нябёсаў») і вырашаў праблемы герояў. У сучаснай культуры выраз ужываецца для ўказання на нечаканы развязку цяжкай сітуацыі, якая не выцякае з натуральнага ходу падзей, а з’яўляецца чымсьці штучным.

З’яўляецца калькай з (). Словам mechane () у старажытнагрэчаскім тэатры зваўся кран, які дазваляў паднімаць акцёра над сцэнай (для выканання ролі бога).

## У масавай культуры 
* Існуе некалькі камп’ютарных гульняў, якія спасылаюцца на гэты выраз:
** 1984 — Deus Ex Machina
** 2000 — Deus Ex
** 2005 — Ex Machina
* Выраз выкарыстоўваецца як назва 19 серыі першага сезона серыяла LOST

Катэгорыя:Лацінскія выслоўі
Катэгорыя:Крылатыя выразы
Катэгорыя:Тэатральная тэрміналогія
Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Аляксей Мікітавіч Трубяцкой

[266px|right|thumb|[Трубяцкая разня|Разня Трубяцкога]]
**Аляксей Мікітавіч Трубяцкой** ( — ) — князь, рускі палітычны і вайсковы дзеяч, дыпламат. Хросны бацька цара Пятра I.

У 1618 годзе атрымаў чын стольніка. Ваявода ў Табольску (1629), Астрахані (1633). З 1642 года — камандуючы арміяй на паўднёвай мяжы Рускай дзяржавы.

Удзельнічаў у перамовах з польскім і шведскім пасольствамі ў 1647 годзе, у сакавіку 1654 года сустракаўся з пасламі Багдана Хмяльніцкага і агаворваў умовы ўваходжання Украіны ў склад Расіі. Напачатку вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1655) Трубяцкой камандаваў паўднёва-заходняй групоўкай рускай арміі, якая захапіла шэраг гарадоў і мястэчак ўсходняй часткі ВКЛ і ў Панямонні. У 1656 годзе камандаваў войскамі на шведскім фронце, пасля 10-дзённай аблогі ўзяў Юр'еў, а затым крэпасці Марыенбург і Нейгаўзен, Кексгольм і Нотэбург.

У 1659—1660 гг. узначальваў царскую адміністрацыю на Украіне, удзельнічаў у баявых дзеяннях супраць гетмана І. Выгоўскага, які перайшоў на бок Рэчы Паспалітай. Камандаваў рускімі войскамі ў Канатопскай бітве. У 1662 годзе ўдзельнічаў у задушэнні Меднага бунту ў Маскве. За паспяховыя дзеянні узнагароджаны вотчынай — горадам Трубчэўскам з паветам і тытулам «валадара Трубчэўскага» (1660). Фармальна застаўшыся камандуючым войскам, Аляксей Мікітавіч не ўдзельнічаў у баявых дзеяннях, заставаўся пры двары.

## Літаратура 
* Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мн.: Навука і тэхніка, 1995.

Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў (расійскі бок)
Аляксей Мікітавіч
Похва чалавека (рэпрадуктыўная сістэма)

**Похва** — унутраны палавы орган жанчыны, цягліцава-эластычнае трубчастае ўтварэнне, размешчанае ў малым тазе паміж мочаспускальным каналам і мачавым пузыром спераду, і прамой кішкай ззаду. Яе верхняя мяжа размяшчаецца на ўзроўні шыйкі маткі, якую яна ахапляе, унізе яна адчыняецца ў перадпачатак вагіны адтулінай похвы. У нявінніц гэтая адтуліна закрыта дзявочай плявой.

Катэгорыя:Палавыя органы
Сава (Саветаў)

**Са́ва**, свецкае імя **Юрый (Георгій) Яўгенавіч САВЕТАЎ** (; , Санкт-Пецярбург — ) — праваслаўны царкоўны дзеяч у Польшчы.

## Біяграфія 
У 1916 годзе скончыў Пажаскі корпус, вучыўся на тэалагічных факультэтах Бялградскага (1921-24) і Варшаўскага (1926-28) універсітэтаў. Магістр багаслоўя (1943).

Удзельнік 1-й сусветнай і грамадзянскай (у складзе белай Добраахвотніцкай арміі) войнаў. 3 1920 годзе ў эміграцыі ў Сербіі.

У 1925 годзе пасвячоны ў святара. 3 1929 архімандрыт, дырэктар мітрапаліцкага інтэрната ў Варшаве, з 1931 епіскап люблінскі. Са снежня 1936 часовы кіраўнік Гродзенскай праваслаўнай епархіі, з 1937 епіскап гродзенскі і навагрудскі. Апекаваўся дзейнасцю Таварыства праваслаўных палякаў. Прымаў удзел у выданні ў Гродне часопіса «Przegląd Prawosławny» («Праваслаўны агляд»), які спрыяў паланізацыі мясцовага насельніцтва.

3 верасня 1939 года ў Літве, Германіі, Румыніі, Турцыі, Індыі. У 1942-43 у ЗША і Вялікабрытаніі, адкуль накіраваны польскім эмігранцкім урадам у 2-і польскі корпус ген. У. Андэрса на пасаду ваеннага капелана ў званні генерала брыгады, прайшоў з корпусам увесь баявы шлях.

Пасля 2-й сусветнай вайны ў Вялікабрытаніі, архіепіскап (1947). 3 1949 года член Польскай нацыянальнай рады ў эміграцыі.

## Літаратура 
* Arcybiskup, generał brygady Sawa (Jerzy Sowetow). Wybór dokumentów. — Białystok; Warszawa, 1997.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Постаці праваслаўя
Катэгорыя:Выпускнікі Пажаскага корпуса
Катэгорыя:Епіскапы гродзенскія і ваўкавыскія
Лука Тоні

{{Футбаліст
|імя                          = Лука Тоні
|выява                        = Luca Toni (crop).jpg
|шырыня                       = 220px
|апісанне выявы               = Лука Тоні ў 2006 годзе
|мянушка                      = 
|дата нараджэння              = 
|месца нараджэння             = 
|грамадзянства                = 
|рост                         = 
|вага                         = 
|пазіцыя                      = нападнік
|цяперашні клуб               = 
|нумар                        = 
|моладзевыя клубы             = 
|клубы                        = 
|нацыянальная зборная        = 
|медалі                      =
 
  
 
{ style="background:transparent"

}
}}
**Лука Тоні** (; нар. , Павула-нель-Фрыньяна, Эмілія-Раманья) — італьянскі футбаліст, нападнік.

У 2006 годзе ў складзе зборнай каманды Італіі стаў чэмпіёнам свету. За гэта ў снежні таго ж года па ініцыятыве Прэзідэнта Італіі атрымаў ордэн «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай».

## Дасягненні 
### Асабістыя 
* Найлепшы бамбардзір Серыі B 2003/2004
* Найлепшы бамбардзір Серыі A 2005/2006
* Уладальнік залатой буцы — 2006
* Найлепшы бамбардзір чэмпіянату Германіі — 2007/2008

### Камандныя 
#### У складзе зборнай 
* Чэмпіён свету ў складзе зборнай Італіі — 2006
* Удзельнік чэмпіянату Еўропы — 2008.

#### У складзе клубаў 
* Пераможца Серыі B у складзе «Палерма» 2004 года
* Уладальнік Кубка нямецкай лігі 2007
* Чэмпіён Германіі ў складзе «Баварыі» сезону 2007/08
* Уладальнік кубка Германіі ў складзе «Баварыі» сезону 2007/08

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* 

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Элас Верона
Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Наср Дубай
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Джэноа
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Баварыя Мюнхен
Катэгорыя:Ігракі ФК Баварыя II Мюнхен
Катэгорыя:Ігракі ФК Палерма
Катэгорыя:Ігракі ФК Брэшыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Вічэнца
Катэгорыя:Ігракі ФК Трэвіза
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыка Рым
Катэгорыя:Ігракі ФК Ф’ярэнцуола
Катэгорыя:Ігракі ФК Эмпалі
Катэгорыя:Ігракі ФК Модэна
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе
Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе 2006
Аляксандр Людвік Радзівіл

**Аляксандр Людвік Радзівіл** (, Нясвіж, Вялікае Княства Літоўскае — , Балоння) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Стольнік (1626—1630) і крайчы вялікі літоўскі (1630—1631), ваявода берасцейскі (1631—1635), маршалак надворны (1635—1637) і вялікі літоўскі (1637—1654), ваявода полацкі (1654).

Па смерці бацькі атрымаў маёнткі Белая і Дакудаў у Берасцейскім ваяводстве, Грэск у Новагародскім ваяводстве, Крожы ў Жамойці, па смерці брата Яна Юрыя — Карэлічы. У 1636 годзе стаў нясвіжскім ардынатам. Трымаў Магілёўскае войтаўства (з 1632), быў старостам слонімскім (1635—1642), ліпіцкім, брацлаўскім, шадаўскім, нававольскім, юрбарскім і аліцкім.

## Біяграфія 
]]

З нясвіжскай лініі роду Радзівілаў гербу «Трубы», сын Мікалая Крыштафа «Сіроткі» і Альжбеты Яўхіміі з Вішнявецкіх. Меў братоў Яна Юрыя, Жыгімонта Караля і Альбрэхта Уладзіслава. Навучаўся ў Нясвіжы, Германіі, падарожнічаў па Францыі, Італіі.

Удзельнічаў у бітве з туркамі пад Хоцінам (1621), у баях пад Смаленскам у часе вайны з Маскоўскай дзяржавай (1632—1634). Браў удзел у абранні каралём і вялікім князем Уладзіслава Вазы (1632) і Яна Казіміра (1648).

Аднавіў Магдэбургскае права для горада Белай, збудаваў там замак і заснаваў акадэмію. У 1640 у Нясвіжы на юбілей ордэна езуітаў паклаў у Фарным касцёле натуральнай велічыні сэрца, адлітае з золата.

У першым шлюбе з Тэкляй Ганнай Валовіч меў сыноў Мікалая Крыштафа, Альбрэхта, Юрыя, Міхала Казіміра і Яна, а таксама дачок Ганну Яўхімію, Яну Кацярыну і Францішку. Па смерці першай жонкі пабраўся шлюбам з Кацярынай Яўгеніяй Тышкевіч, з якой меў сына Людвіка і дачку Элеанору. У трэцім шлюбе з Лукрэцыяй Марыяй Строзі меў сына Дамініка Мікалая і дачку Цэцылію Марыю.

Памёр у Балонні, куды выехаў на лячэнне. Сын Міхал Казімір перавез труну з целам князя ў Нясвіж і пахаваў у родавай крыпце касцёла езуітаў.

## Літаратура 
* 
* 
* Jaroszuk J. Radziwiłł Aleksander Ludwik h. Trąby (1594—1654) / Polski Słownik Biograficzny: Wrocław&nbsp;— Warszawa&nbsp;— Kraków&nbsp;— Gdańsk&nbsp;— Łódź, 1987.— Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.&nbsp;— Tom XXX/2, zeszyt 125.— S. 150—155. 

## Спасылкі 
Аляксандр Людвік
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Старосты слонімскія
Катэгорыя:Постаці Мірскага замка
Аляксандр Людвік Радзівіл
Катэгорыя:Магілёўскі магістрат
Катэгорыя:Войты магілёўскія
Зарская трагедыя

**Зарская трагедыя** — падзея падчас грузіна-паўднёваасяцінскага канфлікту 1991—1992 гадоў, калі калона асецінскіх бежанцаў 20 мая 1992 года на дарозе з Паўднёвай Асеціі каля сяла Зар была спынена грузінскімі ўзброенымі фарміраваннямі і расстраляна з аўтаматаў. Загінула ад 33 да 36 чалавек.

## Спасылкі 
* Джиоева У. Зарская трагедия по прошествии 15 лет  // Южная Осетия, № 42, 19 мая 2007  
* 15 лет Зарской трагедии   

Катэгорыя:Паўднёвая Асеція
Катэгорыя:Грузінска-паўднёваасяцінскі канфлікт
Катэгорыя:Масавыя забойствы
Катэгорыя:Падзеі 20 мая
Такаюкі Кубота

**Кубота Такаюкі** — японскі мастак. Нарадзіўся ў 1985 годзе ў горадзе Кобэ (Японія) і ў цяперашні час жыве і працуе ў Токіа. Яго цікавасць да мастацтва праявілася яшчэ ў раннім дзяцінстве. Ён атрымаў ступень бакалаўра Мастацтва і Даследаванняў Азіі ў Temple University, Japan Campus ў 2008 а таксама малодшую акадэмічную ступень у Гісторыі Мастацтваў. У студзені 2007 года часопіс FlashArt асвяціў яго выстаўку, якая праходзіла ў Gallery Q (Токіа) у 2006 годзе.

Катэгорыя:Мастакі Японіі
Аспарух

**Аспарух** (каля 640—701) — протабалгарскі хан, заснавальнік Першага Балгарскага царства ў 2-й палове VII ст.

## Біяграфія 
Аспарух, паводле падання, быў сынам Кубрата, які стварыў Вялікую Балгарыю на тэрыторыю сучаснай Украіны. З-за ціску хазараў, протабалгары пад кіраўніцтвам Аспаруха перайшлі Дняпро і Днестр і прыйшлі ў Дабруджу, паціснушы такім чынам жыўшых тут славянаў, якія затым перасяліліся на захад і поўдзень.

Аспарух скарыстаў арабскі наступ на Канстанцінопаль, захапіў Мезію і пабудаваў галоўны горад сваёй новай дзяржавы — горад Пліску, размешчанную паблізу Шумена.

У 689 годзе Аспарух разарваў мірны дагавор з Візантыяй і разбіў візантыйскае войска ў Фракіі. Падставай для гэтага стаў паход Юстыніяна II у Македонію. Яго мэтай было перасяліць мясцовых славян у Малую Азію. У пачатку яму спадарожнічаў поспех і ён разбіў войскі балгараў і славян.

Хутчэй за ўсё ён ваяваў з балгарамі хана Кубера, старэйшага брата Аспаруха, які да таго часу засялялі Македонію з часткай балгарскай арды. Юстыніян II дайшоў да Фесалонік і перасяліў вялікую колькасць славян. Аднак на зваротным шляху ў горных праходах Фракіі яго чакала балгарскае войска на чале з Аспарухам. Акружаны балгарамі Юстыніян II ледзь змог сысці з мноствам параненых, а яго войскі былі разгромлены.

Аспарух памёр у 701 годзе падчас барацьбы з хазарамі, улада перайшла яго сыну Тэрвелу.

Дачка Аспаруха, Феадора, у 703 годзе выйшла замуж за Юсцініяна II.

## Гл. таксама 
* Першае Балгарскае царства
* Другое Балгарскае царства

## Літаратура 
* Никитин, С. А. Образование болгарского народа и возникновение болгарского государства // Вестник МГУ, 1952, № 1.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вялікая Балгарыя
Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VII стагоддзя
Катэгорыя:Першае Балгарскае царства
Катэгорыя:Дула (дынастыя)
Палярнае ззянне

]]
 Маладзечанскага раёна Беларусі]]
**Палярнае ззянне** — свячэнне (люмінесцэнцыі) верхніх слаёў атмосфер планет, якія валодаюць магнітасферай, у выніку іх узаемадзеяння з заражанымі часцінкамі сонечнага ветру.

Палярныя ззянні ўзнікаюць у выніку бамбардзіроўкі верхніх слаёў атмасферы заражанымі часцінкамі, якія рухаюцца да Зямлі ўздоўж сілавых ліній геамагнітнага поля з вобласці калязямной касмічнай прасторы (так званага плазменнага слою). Праекцыя плазменнага слою ўздоўж геамагнітных сілавых ліній на зямную атмасферу мае форму кольцаў, якія акружаюць паўночны і паўднёвы магнітныя полюсы. Эксперыментальна ўстаноўлена, што ключавую ролю ў стымуляванні высыпанняў іграе арыентацыя міжпланетнага магнітнага поля і велічыня ціску плазмы сонечнага ветру.

Акрамя Зямлі палярныя ззянні назіраюцца і на другіх планетах Сонечнай сістэмы. Прычым, улічваючы, што магнітныя палі планет-гігантаў нашмат мацней магнітнага поля Зямлі, адпаведна значна мацнейшыя і палярныя ззянні гэтых планет у параўнанні з зямнымі палярнымі ззяннямі.

Палярнае ззянне можна стварыць штучна і вывучаць. Гэтаму быў прысвечаны савецка-французскі эксперымент АРАКС у 1975.

## Спасылкі 
* Палярныя ззянні ў Беларусі
* Відэаролік палярнага ззяння 1 сакавіка 2011 года
* Northern Lights Gallery
* 
* Фатаграфіі палярнага ззяння з Кольскага паўвострава 

Катэгорыя:Планеталогія
Катэгорыя:Атмасферныя аптычныя з’явы
Катэгорыя:Атмасферныя электрычныя з’явы
Ян Мікалай Радзівіл

**Ян Мікалай Аляксандр Радзівіл** ( — ) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ.

Сын Дамініка Мікалая Радзівіла.

Вучыўся ў Нясвіжскім езуіцкім калегіуме, падарожнічаў па Германіі, Францыі, Іспаніі, Нідэрландах, Аўстрыі. Крайчы ВКЛ у 1699—1706 і 1707-08, кашталян віленскі ў 1706-07, ваявода навагрудскі з 1708. Галасаваў за абранне ў 1697 каралём Аўгуста II, якога падтрымліваў у Паўночнай вайне (1700-21). 3 1697 быў клецкім ардынатам, валодаў таксама Атвержычамі, Чарнаўчыцамі, трымаў Лідскае (1695—1704), Радунскае (з 1703), Юрбаркскае і Вярбілаўскае староствы.

Пакінуў дзённік за 1704-10 (не надрукаваны).

У шлюбе з Генрыкай Даротай Пшэбендоўскай меў дачку, сыноў Марціна Мікалая Караля, Юзафа Альбрэхта Рыгора.

## Літаратура 
* *Шышыгіна-Патоцкая К.* Нясвіж і Радзівілы, Мн.: Беларусь, 2007.

Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Ян Мікалай Аляксандр
Ян Мікалай
Дамінік Мікалай Радзівіл

**Дамінік Мікалай Радзівіл** (верасень 1648 або 1653 — 27 ліпеня 1697) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Сын Аляксандра Людвіка Радзівіла.

Вучыўся ў Італіі. Удзельнічаў у бітве з туркамі пад Хацінам у 1673 годзе і ў вайне 1683 года. Падскарбі надворны літоўскі (1677—1681), падканцлер літоўскі (1681—1690), вялікі канцлер літоўскі з 1690 года; маршалак Трыбунала Літоўскага ў 1685 годзе, староста лідскі, ваўкавыскі, вярбілаўскі. Пасол на соймы 1669 (удзельнічаў у абранні на каралеўскі пасад Міхала Вішнявецкага), 1674 (падтрымаў абранне Яна III Сабескага), 1676, 1681 гадоў. З 1690 года ардынат клецкі.

У шлюбе з Ганнай Мар’янай Палубінскай меў 4 дачок, сыноў Яна Мікалая, Мікалая Фаўстына, Фелікса і Міхала Антонія. У шлюбе з Ганнай Крысцінай Любамірскай дзяцей не меў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Górzyński S., Grala J., Piwkowski W., Urbaniak V., Zielińska T.* Radziwiłłowie h. Trąby . — Warszawa, 1996. — S. 23., tabl. III.

## Спасылкі 
Дамінік Мікалай
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Канцлеры вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Старосты лідскія
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Катэгорыя:Старосты вярбілаўскія
Катэгорыя:Падканцлеры літоўскія
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Рычард Бах

**Рычард Дэйвіс Бах** (; нар. ) — амерыканскі пісьменнік, вядомы як аўтар такіх бестселераў як «Чайка па імені Джонатан Лівінгстан», «Ілюзіі: Падарожжы вымушанага месіі» ды інш. З 17 гадоў захапляецца лётаннем у якасці хобі. Творчасць Рычарда Баха звязана з палётамі на самалётах і лётаннем у метафарычным кантэксце.

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Кубрат

**Кубрат**, **Курт**, **Куўрат** (; ) (каля 605—665) — протабалгарскі (булгарскі) хан, з роду Дула. Стваральнік дзяржавы Вялікая Балгарыя, кіраваў ёю ў першай палове 7 ст.

## Жыццё 
Пасля смерці свайго бацькі выхоўваўся ў Канстанцінопалі пры двары візантыйскага імператара. У 619 прыняў хрысціянства, пасля атрымаў высокае рымскае званне патрыцыя, ініцыятар надання звання быў візантыйскі імператар Іраклій. Пазней, Кубрат аказаў дапамогу Іраклію сваёй 40-тысячнай кавалерыяй у вайне з Персіяй. У 632 Кубрат стаў валадаром Вялікай Балгарыі.

У 635, пасля буйнай перамогі над персамі на Каўказе, калі былі ўзяты шматлікія трафеі, у тым ліку золата і срэбра Сасанідаў, Іраклій уручыў Кубрату, як узнагароду за гэтую перамогу, каштоўнасці Сасанідаў і выдаў за яго замуж сваю дачку Еўдакію.
thumb|right|250px|Вялікая Балгарыя ў 650 г.

Пад кіраўніцтвам Кубрата булгары вызваліліся ад няволі авараў.

## Дзеці 
Паводле візантыйскіх летапісцаў 7 ст. Феафана Спавядальніка і патрыярха канстанцінопальскага Нікіфара, Кубрат меў 5 сыноў. Застаецца невядомым, якім чынам адбыўся падзел бацькавай дзяржавы. Верагодна спадчынікам стальца стаў старэйшы сын Батбаян, але ён валадарыў толькі 3 года, верагодна з-за навалы хазараў. Паводле візантыйскіх летапісаў жыццё кожнага сына склалася па-рознаму: Батбаян — старэйшы з сыноў, стаў пераемнікам бацькі і ў наступным васалам хазараў, стваральнік так званнай Чорнай Балгарыі. Другі сын Котраг, стаў правадыром кутрыгураў, стварыў прадпасылкі для ўтварэння Волжскай Балгарыі. Аспарух, трэці сын, стаў стваральнікам Першага Балгарскага царства. Чацвёрты сын, адправіўся ў Панонію. Альцэк, пяты сын, пасля няўдачнага псялення ў Баварыі, пасяліўся ў Італіі.

## Гл. таксама 
* Вялікая Балгарыя

Катэгорыя:Дула (дынастыя)
Катэгорыя:Вялікая Балгарыя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Запіён

**Запіён** з’яўляецца адным з самых важных будынкаў у Афінах. У цяперашні час выкарыстоўваецца для дзяржаўных і прыватных выстаў і цырымоній. Запіён быў першым у свеце будынкам, пабудаваным спецыяльна для Алімпійскіх гульняў (1896).

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Афін
Катэгорыя:Славутасці Афін
Бульбаш

**Бульба́ш**, мн. лік. **бульбашы́** — зняважлівая мянушка беларусаў, у асноўным у расіян і украінцаў.

Паходжанне мянушкі звязваюць харчавальнымі звычкамі беларусаў, бо бульба займае значную долю ў рацыёне і сельскай гаспадарцы. Беларусь уваходзіць у дзясятку лідараў вытворчасці бульбы, а ў пераліку на душу насельніцтва займае першае месца.

Ёсць іншыя версіі паходжання мянушкі, напрыклад, Анатоль Тарас, лічыць, што мянушка з’явілася з боку Маскоўскага патрыярхату ў XVIII стагоддзі і не звязана з бульбай.

Мянушка можа быць намёкам на нізкае сацыяльнае паходжанне і маёмасны статус чалавека. Таму можа востра ўспрымацца некаторымі беларусамі з вёсак і мястэчак, а таксама інтэлігенцыяй. З гэтай прычыны былі напрыклад спробы дабіцца забароны на ўжыванне мянушкі «бульбаш» як гандлёвай маркі «Бульбашъ». Таксама як зняважлівая да беларусаў мянушка можа ўспрымацца ў суседніх з Беларуссю краінах.

Мянушка «бульбаш» не саманазва беларусаў. Тым часам памяркоўна ўспрымаць яе ўжыванне да сябе могуць урбанізаваныя беларусы, частка беларускай дыяспары, а таксама тымі, хто мае міжнацыянальныя сувязі ў асноўным на постсавецкай прасторы. У такім выпадку мянушка можа мець самаіранічнае адценне і ўжываецца ў кантэксце непатрабавальнасці да ежы, адзежы, умоў жыцця і г. д.

Катэгорыя:Беларусы
Катэгорыя:Нацыянальныя мянушкі
Граўжы

**Граўжы́** (, ) — хутар у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Каменналогскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каменналогскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёна
Аляксандр Прылуцкі

**Аляксандр Прылуцкі** (; , , Польшча — , Санак, Падкарпацкае ваяводства, Польшча) — каталіцкі святар візантыйскага абраду.

Выхоўваўся ў . У 1925 там выкладаў ксёндз , які накіраваў яго навучацца ў гімназіі рэдэмптарыстаў у Збоішчах, пасля ў гімназіі ў Драгічыне. У 1929 паступіў у грэка-каталіцкую семінарыю ў Перамышлі. У 1930 стаў семінарыстам Папскай духоўнай семінарыі ў Дубне. 17 красавіка 1934 скончыў семінарыю і быў пасвечаны на святара. Працаваў у парафіях Сядлецкай дыяцэзіі. 22 жніўня 1940 стаў пробашчам неаўніяцкай парафіі ў Кастамлотах. У 1944, нягледзячы на «Аперацыю Вісла», у выніку якой многія яго парафіяне былі вывезены, працягваў душпастырскую дзейнасць. Калі ў 1947 ардынарый Сядлецкай дыяцэзіі прапанаваў перавесці парафію ў лацінскі абрад, працягваў служыць ва ўсходнім абрадзе. 1 верасня 1969 сышоў з пасады пробашча на адпачынак.

## Спасылкі 
* Аляксандр Прылуцкі

Катэгорыя:Постаці польскага каталіцтва
Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі

**Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі** (, Варшава — , Варшава) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ і Рэчы Паспалітай.

## Біяграфічныя звесткі 
Паходзіў з роду Чартарыйскіх, сын Казіміра, палітычны кіраўнік «фаміліі» ў 1740—70-х г.

У 1720-х г. блізкі да Я. Г. Флемінга, першага міністра Аўгуста II, вялікі падстолі літоўскі у 1720—22, кашталян віленскі ў 1722—24, падканцлер літоўскі у 1724—52, вялікі канцлер літоўскі з 1752; староста гродзенскі, гомельскі (1730), купішскі. Пасля смерці Аўгуста II (1733) прыхільнік Станіслава Ляшчынскага, у 1736 пагадзіўся з Аўгустам III. У 1744—50 спрабаваў правесці рэформы дзяржаўнага ладу Рэчы Паспалітай, абапіраючыся на падтрымку Расіі і Аўстрыі. Пасля смерці Аўгуста III (1763) як галава «фаміліі» падтрымліваў кандыдатуру свайго пляменніка Адама Казіміра на трон Рэчы Паспалітай. У 1764 пад аховай расійкіх войск арганізаваў у Вільні Генеральную канфедэрацыю ВКЛ, скіраваную супраць К. С.Радзівіла (Пане Каханку), і дамогся яго выгнання з краіны. Аднак Кацярына II, каб не ўзмацняць «фаміліі», арганізавала ў 1767 Радамскую канфедэрацыю на чале з К. С.Радзівілам. Да антырасийскай Барскай канфедэрацыі Міхал Фрыдэрык не далучыўся, але выступаў супраць выкарыстання расійскіх войск для яе падаўлення. 23 кастрычніка 1767 увайшоў у склад дэлегацыі Сойма, абранага пад ціскам рускага пасла Мікалая Рапніна, створанай у мэтах вызначэння сістэмы рэспублікі. Удзельнічаў у дэлегацыі, якая падпісала трактат аб прызнанні Першага падзелу Рэчы Паспалітай.

Ад шлюбу з  меў 3 дачкі і сына: Антаніну, Канстанцыю, Аляксандру і Антонія.

## Літаратура 
* 
* Zielicska Z. Walka «Familii» o reformę Rzeczypospolitej, 1743—1752. Warszawa, 1983.
* Dernaiowicz M. Portret Familii. Warszawa, 1990.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Канцлеры вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падканцлеры літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты гомельскія
Міхал Фрыдэрык
Жуан дэ Нова

**Жуан-дэ-Нова** () — невялікі востраў плошчай 4,4 км², які знаходзіцца ў Мазамбікскім праліве.

Жуан дэ Нова мае каля шасці кіламетраў у даўжыню і 1,6 км у шырыню, таксама вакол вострава на плошчы 40 км² знаходзяцца каралавыя рыфы. Палова вострава пакрытая лясамі. Фаўна прадстаўлена крачкамі, якія выводзяць тут птушанят з лістапада да сакавіка, а таксама чарапахамі, гнёзды якіх знаходзяцца на ўсіх пляжах вострава.

Востраў атрымаў сваю назву ў гонар адмірала Жуана да Нова, партугальскага адмірала, які адкрыў выспу ў 1506 годзе. Французы сталі ўладарамі вострава з 1897 года.
left|thumb|Востраў Жуан дэ Нова. Фотаздымак з космаса

З Жуан дэ Нова экспартавалася гуана з пачатку XX ст. і да 1970 года. Партовыя пабудовы вострава пад час Другой Сусветнай вайны былі атакаваныя нямецкай падводнай лодкай.

Мадагаскар лічыць востраў сваёй тэрыторыяй. На Жуан дэ Нова знаходзіцца невялікі французскі гарнізон і аўтаматычная метэаралагічная станцыя.

Катэгорыя:Астравы Эпарсэ
Катэгорыя:Спрэчныя тэрыторыі ў Афрыцы
Царкоўная унія

**Царкоўная унія** — аб’яднанне дзвюх або некалькіх цэркваў на ўмовах вяршэнства прыняцця дагматыкі адной з іх пры захаванні іншымі своеасаблівасцей у абраднасці.

Уніі заключаліся пераважна рымска-каталіцкай царквой з праваслаўнай, а таксама са старажытнымі ўсходнімі (нехалкідонскімі). Пры гэтым апошнія падначальваліся ўладзе рымскіх пап, адначасова такім чынам аднаўлялася былое адзінства ўсяленскай хрысціянскай царквы.

3 ХІІІ ст. візантыйскія імператары таксама імкнуліся пайсці на унію з папствам, каб атрымаць ад яго дапамогу ў барацьбе супраць туркаў. Рымскія папы двойчы спрабавалі заключыць унію з Канстанцінопальскім патрыярхатам. У 1274 была падпісана Ліёнская унія, не падтрыманая большасцю духавенства і народа Візантыі, была асуджана Канстанцінопальскім саборам 1285. У 1439 падпісана Фларэнційская унія, адвергнутая затым Іерусалімскім 1443 і наступнымі царкоўнымі саборамі; у ВКЛ і Маскоўскай дзяржаве яе беспаспяхова імкнуліся ўвесці мітрапаліты Ісідор і Грыгорый Балгарын. У 1596 рымска-каталіцкая царква падпісала з праваслаўнай царквой Рэчы Паспалітай Брэсцкую унію. У XVII ст. ў тагачаснай Венгрыі з мясцовай праваслаўнай царквой была заключана Ужгарадская унія 1646, якая напачатку дзейнічала на тэрыторыі Закарпацця і Славакіі, у 1699 пашырана на праваслаўнае насельніцтва Альба-Юлійскай епархіі Трансільваніі. Наступная Трансільванская унія 1760, заключаная па ініцыятыве аўстрыйскіх улад, ахапіла ўжо большую частку гэтай тэрыторыі.

Уніі таксама былі падпісаны папствам і з некаторымі старажытнымі ўсходнімі цэрквамі, у выніку чаго створаны уніяцкія цэрквы халдзейскага (у Іраку), мараніцкага (у Ліване і Сірыі), армянскага (на чале з патрыярхам кілікійскім у Турцыі), сірыйскага, копцкага (у Егіпце) абрадаў.

Ідэя уніі была выкарыстана і Рускай праваслаўнай царквой у дачыненні да стараабраднікаў. У 1800 было аформлена адзінавер’е — кірунак, прыхільнікі якога падначальваліся Сіноду, але службу ім дазвалялася адпраўляць паводле сваіх старых абрадаў.

## Гл. таксама 
* Уніяцтва
* Уніяцкая царква на Беларусі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Царкоўныя уніі
Геранім Фларыян Радзівіл

**Геранім Фларыян Радзівіл** (, Белая, Берасцейскае ваяводства — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, мецэнат. Падчашы вялікі літоўскі (1739—1750), харунжы вялікі літоўскі (1750—1760).

## Біяграфія 
Сын Караля Станіслава Радзівіла і Ганны Кацярыны з Сангушкаў.

Атрымаў хатнюю адукацыю, у 1730—1735 гадах падарожнічаў за мяжой. З 1731 года стаў фактычным уладальнікам (юрыдычным з 1744 года) т. зв. «Нойбургскіх маёнткаў». Трымаў таксама Пшэмысльскае і Крычаўскае староствы.

Меў 6-тысячнае войска (па колькасці раўнялася войску Вялікага Княства Літоўскага). Гарнізоны размяшчаліся ў Слуцку (галоўныя сілы), Белай, Біржах, Кейданах, Невелі, Себежы, Крычаве, Капылі, Нягневічах, Рубяжэвічах, Беліцы і набіраліся з мясцовай шляхты і ваенна-служылых людзей (зямян, выбранцаў і інш.); афіцэры запрашаліся часткова з-за мяжы. У Бялай, пасля ў Слуцку трымаў афіцэрскую школу (кадэцкі корпус). Геранім Фларыян Радзівіл захоўваў жорсткі парадак у сваіх гарадах і маёнтках, задушыў Крычаўскае паўстанне 1743—1744 гадоў. У 1756 годзе пачаў будаваць на востраве Жыд-возера (перайменаваў яго ў Князьмор, цяпер возера Чырвонае) мураваны замак пад назвай Венецыя; меркаваў стварыць на возеры флот з артылерыяй.

Заснаваў тэатр у Белай і Слуцкі тэатр Радзівілаў (1751), артысты для якога рыхтаваліся ў спецыяльнай школе (першая ў Рэчы Паспалітай). Сабраў карцінную галерэю, вялікую бібліятэку, арганізаваў значнае будаўніцтва ў сваіх рэзідэнцыях — Белай і Слуцку.

У шлюбах з Тэрэзай Сапегай, Магдаленай Чапскай і Анеляй Мянчынскай дзяцей не меў, і яго маёнткі перайшлі да брата Міхала Казіміра Радзівіла Рыбанькі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Геранім Фларыян
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты крычаўскія
Катэгорыя:Старосты пшэмыскія
Мазамбікскі праліў

**Мазамбі́кскі праліў** — праліў у заходняй частцы Індыйскага акіяна, які адасабляе Афрыку і востраў Мадагаскар. З’яўляецца самым доўгім пралівам на Зямлі — каля 1760 км, найменшая шырыня праліва — 422 км, найменшая глыбіня 117 метраў.

## Астравы ў праліве 
### Каморы 
* Нгазіджа
* Махелі (англ.)
* Анжуан

### Францыя 
* Маёта
* Бан-дзю-Гейзер (англ.)
* Астравы Гларыёса
* Жуан дэ Нова
* Еўропа
* Басас-да-Індыя

## Гл. таксама 
* Рака Бецыбука
* Рака Мангокі

Катэгорыя:Пралівы Афрыкі
Катэгорыя:Пралівы Індыйскага акіяна