open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Раялісты

**Раялісты** — прыхільнікі манархічнай формы дзяржаўнай улады, манархісты. У вузейшым сэнсе пад «раялістамі» могуць разумецца прадстаўнікі наступных палітычных рухаў:

* Прыхільнікі караля Карла I у перыяд Англійскай рэвалюцыі XVII стагоддзя («кавалеры»);
* Прыхільнікі дынастыі Бурбонаў у перыяд Вялікай французскай рэвалюцыі і Рэстаўрацыі;
* Прыхільнікі караля Фердынанда VII у перыяд вайны за незалежнасць іспанскіх калоній у Амерыцы.

*
Аляксандр Іванавіч Якшэвіч

**Аляксандр Iванавiч Якшэвіч** (, ) — беларускі і літоўскі дзеяч камуністычнай партыі, рэвалюцыянер, беларускі літаратар, перакладчык, адзін са стваральнікаў Камуністычнай партыі Літвы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 студзеня 1886 года ў г. Шаўлі Ковенскай губерні. Вучыўся ў чыгуначнай школе ў Кашадарах. У 1900—1906 гадах працаваў слесарам у чыгуначных майстэрнях Гомеля. Пасля заканчэння настаўніцкіх курсаў з 1907 года настаўнічаў у пачатковых школах Празарышках (Кашадарскі павет) і Баршчаў (Езяроскі павет), а ў 1915 годзе — у школе ў Мінску.

У 1919 годзе — Народны камісар камунікацыі ў Літоўска-Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы. У 1920 годзе выехаў у Маскву, у 1922 годзе пераехаў у Менск. У 1922—1923 гадах — настаўнік у працоўнай школе ў в. Сафійск (Магілёўская губерня). У 1923—1924 гадах — намеснік загадчыка Менскага гарадскога аддзела асветы, загадчык партыйнай школы пры ЦК КП(б)Б. У 1931—1932 гадах — рэдактар літоўскамоўнай камуністычнай газеты «Raudonasis artojas» () у Менску. Пераклаў на літоўскую мову аповесць «ТВТ» Янкі Маўра (выдадзена ў 1935 годзе).

Трапіў пад палітычныя рэпрэсіі. На момант арышту (26 лістапада 1936 года) працаваў загадчыкам вучэбнай часткі ў сярэдняй школы № 1 г. Менска. Асуджаны 5 кастрычніка 1937 года пазасудовым органам НКУС БССР па справе беларускіх літаратараў як «член контррэвалюцыйнай нацдэмаўскай арганізацыі» і за «антысавецкую дзейнасць» па артыкулах 72, 76, 145 Крымінальнага кодэкса БССР да 10 гадоў ППК. Пакаранне адбываў у лагеры і ссылцы ў Кемераўскай вобласці РСФСР разам з беларускім паэтам Станіславам Шушкевічам.

Пасля вайны жыў у Вільні. Рэабілітаваны прэзідыумам Вярхоўнага суда БССР 29 снежня 1954 года.

Быў жанаты, меў дзіця.

Памёр 16 красавіка 1971 года ў Вільні. Пахаваны ў Вільні на Антокальскіх могілках.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Шармайтис Л. Ветеран революционного движения в Литве // Советская Литва. 1966, 14 января;
* Маракоў Л. Вынiшчэнне, або Пяць хваляў арыштаў беларускiх лiтаратараў // ЛiМ. 1999, 10 снежня.

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Літвы
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Літвы
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Літвы
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на літоўскую мову
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Чыгуначнікі Беларусі
Канстытуцыйная манархія

**Канстытуцыйная манархія** — манархія, пры якой улада манарха абмежавана так, што ў некаторых, або ва ўсіх сферах дзяржаўнай улады ён не мае вярхоўных паўнамоцтваў. Прававыя абмежавання на ўладу манарха могуць быць замацаваны ў вышэйшых законах, такіх, як канстытуцыя або статуты, або ў прэцэдэнтных вырашэннях, вынесеных вярхоўнымі судовымі інстанцыямі. Істотнай прыкметай канстытуцыйнай манархіі з'яўляецца тое, што статус манарха абмежаваны не толькі фармальна-юрыдычна, але і фактычна.

Канстытуцыйныя манархіі падзяляюцца на два віды: дуалістычныя і парламентарныя. І ў тых, і ў іншых, манарх дзеліць уладу з парламентам, але ў той час як у першых за ім застаецца ўся выканаўчая ўлада, у другіх яна ажыццяўляецца ўрадам, адказным перад парламентам.

[center|500px|thumb|Краіны з парламентарнай канстытуцыйнай манархіяй афарбаваны ў [чырвоны колер, краіны з дуалістычнай канстытуцыйнай манархіяй афарбаваны ў светла-фіялетавы колер]]

Прыклады дуалістычнай манархіі: Кувейт, ААЭ, Люксембург, Ліхтэнштэйн, Манака, Іарданія, Марока.

Парламентарныя манархіі: Вялікабрытанія, Нідэрланды, Бельгія, Данія, Нарвегія, Швецыя, Іспанія, Андора, Японія, Камбоджа, Тайланд, Бутан, Лесота, Канада, Аўстралія, Новая Зеландыя, Папуа - Новая Гвінея, Тонга, Саламонавы Астравы, Грэнада, Ямайка, Сент-Вінсент і Грэнадзіны, Сент-Кітс і Невіс.

## Спасылкі 
* Медушевский А. Н. Конституционная монархия в России  // Вопросы истории. 1994. № 8. С. 30-46.

Катэгорыя:Манархія
Аперацыйны прыбытак

**Аперацыйны прыбытак** або **EBIT** (скар. ад ) — рознасць паміж валавым прыбыткам і аперацыйнымі выдаткамі. Прыбытак гаспадарчага суб'екта ў выніку асноўнай эканамічнай дзейнасці. Уяўляе сабой астатак пры адыманні ад гандлёвага прыбытку аперацыйных накладных выдаткаў (рэнта, амартызацыйныя адлічэнні за будынкі і абсталяванне, выдаткі на ГЗМ і іншыя бягучыя выдаткі).

Аперацыйны прыбытак — фінансавы вынік ад усіх відаў дзейнасці да выплаты падатку на прыбытак і працэнтаў па пазыковых сродках. Той аперацыйны прыбытак, пры якім эканамічная рэнтабельнасць актываў будзе цалкам выкарыстоўвацца толькі на пагашэнне працэнтаў па пазыковых сродках, завецца крытычным аперацыйным прыбыткам.

## Гл. таксама 
* Чысты прыбытак
* Выручка
* Аперацыйныя выдаткі
* Аперацыйныя страты

Катэгорыя:Эканамічныя паказчыкі
Катэгорыя:Бухгалтарскі ўлік
Чысты прыбытак

**Чысты прыбытак** — частка балансавага прыбытку прадпрыемства, якая застаецца ў яго распараджэнні пасля выплаты падатакаў, збораў, адлічэнняў і іншых абавязковых плацяжоў у бюджэт. Чысты прыбытак выкарыстоўваецца для павелічэння абаротных сродкаў прадпрыемства, фармавання фондаў і рэзерваў, і рэінвестыцый у вытворчасць.

Аб'ём чыстага прыбытку залежыць ад аб'ёму валавага прыбытку і велічыні падаткаў; зыходзячы з аб'ёму чыстага прыбытку, вылічаюцца дывідэнды акцыянерам прадпрыемства.

## Гл. таксама 
* Аперацыйны прыбытак
* Прыбытак на акцыю
* Выручка

Катэгорыя:Эканамічныя паказчыкі
Катэгорыя:Прыбытак
Сіваш

**Сіва́ш** альбо **Гнілое мора** (, ) — сістэма мелкаводных заліваў на захадзе Азоўскага мора, ад якога аддзяляецца Арабацкай касой і злучаецца з ім праз Генічэскі праліў.

Складаецца з 11 салёных ды горка-салёных заліваў.
* Даўжыня каля 200 км.
* Шырыня 2—35 км.
* Глыбіня — да 3,5 м.

Плошча не ўстойлівая, у сярэднім — 2400 км², з якіх каля 100 км² прыходзіцца на астравы і 560 км² — на тэрыторыі, якія толькі перыядычна аказваюцца пад вадой. Вада заліва моцна мінералізаваная.

У тэктанічных адносінах прымеркаваны да восевай часткі Прычарнаморскай упадзіны. Дакембрыйскі фундамент апускаецца пад Сівашам да глыбіні 12,5 км.

Берагі Сіваша пясчаныя, нізкія, пакатыя, гразкія, ле­там пакры­ва­юцца пластом со­лей. Мел­каводдзе за­ліва спрыяе моцнаму прагрэву вады ле­там, ін­тэн­сіўнаму выпарэнню, міне­ра­ліза­цыі (салё­насць да 87‰) і фарміраванню гнілістага паху. Дно Сіваша пакры­та сло­ем мулу таўшчынёй звыш 5 м. Вузкі Чангарскі праліў дзеліць Сіваш на ўсходнюю і заходнюю часткі, якая аддзелена дам­бай і ператворана ў выпаральнік вады для здабычы хімічных рэчываў і ле­кавых гразей.

Жывіцца Сіваш водамі Азоўскага мора, у яго ўпадаюць рэкі Салгыр, Чуруксу і інш., якія летам часта перасыхаюць. Узімку замярзае, тэмпература вады ў цёплы перыяд вагаецца ад +20 да +32 °C.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сіваш — нацыянальны парк 
* Сіваш, або Гнілое мора

Катэгорыя:Залівы Крыма
Катэгорыя:Залівы Азоўскага мора
Прадукт (бізнес)

У маркетынгу **прадукт** — гэта тавар або паслуга, якую можна прапанаваць для рынку, і якая будзе задавальняць запатрабаванні спажыўцоў. Прадукты падзяляюцца на матэрыяльныя і нематэрыяльныя. Да апошніх адносяцца паслугі, напрыклад, паслугі турыстычных агенцтваў ці бухгалтарскага забеспячэння прадпрыемства. Усе прадукты на рынку можна размясціць у прамежку ад чыстых прадуктаў да чыстых паслуг. Лічыцца, што паслугі складаюць істотную частку ўсіх выгод і набыткаў, якімі суправаджаецца набыццё прадукта, таму распрацоўка паслуг і адпаведная канкурэнцыя становяцца важнай часткай бізнесу.

Катэгорыя:Маркетынг
Катэгорыя:Менеджмент
Катэгорыя:Бізнес
Лістынг (эканоміка)

**Лістынг** (ад  — *спіс*) — сукупнасць працэдур уключэння каштоўных папер у біржавы спіс (спіс каштоўных папер, дапушчаных да біржавога гандлю), ажыццяўленне кантролю за адпаведнасцю каштоўных папер устаноўленым біржай умовам і патрабаванням. Лістынгам часта завуць сам біржавы спіс.

Толькі пасля ажыццяўлення экспертызы дакументаў і ўключэння каштоўнай паперы ў катыравальны ліст першага або другога ўзроўня, прызнаецца, што каштоўныя паперы прайшлі працэдуру лістынгу.

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Фондавы рынак
Катэгорыя:Лістынг акцый кампаній паводле біржы
Лотар II

**Лотар II** (, , ) — імя шэрагу еўрапейскіх кіраўнікоў:
* Лотар II (1075—1137) — кароль Германіі з 1125 года, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі з 1133 года, герцаг Саксоніі з 1106 года, граф Суплінбурга.
* Лотар II (каля 926—950) — кароль Італіі ў 945—950.
* Лотар II (каля 835—869) — кароль Латарынгіі з 855.
* Лотар II фон Вальбек (пам. 964) — граф фон Вальбек.
* Лотар II фон Штадэ (пам. 929) — граф у Саксоніі.

## Гл. таксама 
* Лотар
* Хлотар II
Ла-Плата

**Ла-Плата:**
* Ла-Плата (акруга)
* Ла-Плата — рака ў Паўднёвай Амерыцы.
* Ла-Плата — горад у Аргенціне.
* Ла-Плата (Мэрыленд)
* Ла-Плата — дэпартамент у правінцыі Буэнас-Айрэс, Аргенціна. Цэнтр — горад Ла-Плата.
* Ла-Плата — заліў у Атлантычным акіяне.
* Ла-Плата — рака ў ЗША, у штатах Каларада і Нью-Мексіка.
* Дэльфін Ла-Платы — дэльфін.
Леапольд I

**Леапольд I** можа адносіцца да наступных манархаў:

* Леапольд I, маркграф Аўстрыі — маркграф Аўстрыі (976—994)
* Леапольд, маркграф Штырыі — маркграф Штырыі (1122—1129)
* Леапольд I, герцаг Аўстрыі — герцаг Аўстрыі і Штырыі (1308—1326)
* Леапольд I, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (1658—1705)
* Леапольд I, герцаг Латарынгіі (1679—1729) — герцаг Латарынгіі з 1690 года
* Леапольд I, князь Ангальт-Дэсау — князь Ангальт-Дэсау (1693—1747)
* Леапольд I, кароль Бельгіі — кароль Бельгіі (1831—1865)
Іўрэйская марка

**Іўрэйская марка** — марка, якая існавала ў X стагоддзі на мяжы сучасных Італіі і Францыі. Яе сталіцай быў горад Іўрэя, а кіравалі ў ёй прадстаўнікі роду Анскарыдаў.

Марка была створана ў 888 годзе каралём Італіі Гвіда для Анскара, які падтрымліваў яго падчас няўдалай спробы завалодаць французскім тронам. Нашчадкі Анскара кіравалі маркай усё X стагоддзе, і некаторыя з іх станавіліся каралямі Італіі, аднак напачатку XI стагоддзя тытул маркграфа Іўрэйскага стаў вакантным, і імператар Конрад II не стаў прызначаць новага маркграфа.

## Маркграфы Іўрэі 
* Анскар (888—902)
* Адальберт I (902—924)
* Берэнгар I (924—950)
* Гі (950—965)
* Адальберт II (965—970)
* Конрад (970 — каля 990)
* Ардуін (каля 990—1015)

## Літаратура 
* *Бульст-Тиле Мария Луиза, Йордан Карл, Флекенштейн Йозеф* Священная Римская империя: эпоха становления / Пер. с нем. Дробинской К. Л., Неборской Л.Н. под редакцией Ермаченко И.О. — СПб.: Евразия, 2008. — 480 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-8071-310-9
* Ф*азоли Джина* Короли Италии (888—962 гг.) / Пер. с итал. Лентовской А. В.. — СПб.: Евразия, 2007. — 288 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-5-8071-0161-8

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Катэгорыя:Італьянскія дзяржавы
*
Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Італіі
TERYT

**TERYT** (**Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju**) — афіцыйны дзяржаўны рэестр тэрытарыяльнага падзелу ў Польшчы, які знаходзіцца ў вядзенні Галоўнага статыстычнага ўпраўлення — ).

TERYT быў уведзены распараджэннем Савета міністраў ад 25 снежня 1998 года апублікаваным у Весніку законаў () № 157 п. 1031. Змяшчае сістэмы:
* ідэнтыфікатараў і назваў адзінак адміністрацыйнага падзелу TERC10
* ідэнтыфікатараў і назваў мясцовасцяў SIMC10
* статыстычных раёнаў і рэгістрацыйных акруг BREC10
* адраснай ідэнтыфікацыі вуліц, нерухомасці, будынкаў і кватэр NOBC10.

Ідэнтыфікатары рэестру TERYT з’яўляюцца абавязковым стандартам тэрытарыяльнай ідэнтыфікацыі для ўпраўленняў, якія вядуць дзяржаўныя рэестры, ужываюцца ў дзяржаўнай статыстыцы, а таксама даюць магчымасць інтэграцыі даных.

Рэестр з’яўляецца публічным. Даныя з яго падаюць ваяводскія статыстычныя ўпраўленні і ДСУ.

## Спасылкі 
* Тэкст распараджэння з усімі кодамі 
* Пошук па рэестры TERYT

Катэгорыя:Класіфікатары
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Польшчы
Паверхневыя воды

**Паве́рхневыя во́ды** — воды сушы, якія пастаянна або часова знаходзяцца на зямной паверхні ў форме розных водных аб’ектаў у вадкім (вадацёкі, вадаёмы, азёры, вадасховішчы, балоты) і цвёрдым (ледавікі, снежнае покрыва) стане. Разам з падземнымі водамі і вільгаццю атмасферы складаюць водныя рэсурсы.

Згодна з Правіламі аховы паверхневых вод ад забруджання канцэнтрацыя шкодных рэчываў не павінна перавышаць 0,25 мг/л для вадаёмаў гаспадарча-пітнога значэння і 0,75 мг/л для вадаёмаў рыбагаспадарчага значэння.
thumb|center|600px|Паверхневыя воды

## Літаратура 
* *М. О. Клеменко, А. М. Прищепа, Н. М. Вознюк* Моніторинг довкілля. Підручник — К.: Видавничий центр «Академія», 2006. — 360с.
* Мала гірнича енциклопедія. В 3-х т. / За ред. В. С. Білецького. — Донецьк: «Донбас», 2004. — ISBN 966-7804-14-3.
* 

## Спасылкі 
* Поверхностные воды // Государственный портал eesti.ee
* Поверхностные воды суши // geo-sfera.info 
* Сеть мониторинга поверхностных вод // ГУ «Республиканский центр по гидрометеорологии, контролю радиоактивного загрязнения и мониторингу окружающей среды» 

Катэгорыя:Гідралогія
ППС

Абрэвіятура **ППС** можа азначаць наступнае:
* Панамерыканскі паштовы саюз
* Патрульна-паставая служба 
* Падводны пісталет спецыяльны
* Пажарна-прыкладны спорт
* Палявая паштовая станцыя
* Польская партыя сацыялістаў
Людовік II

Імя **Людовік II** мелі наступныя еўрапейскія кіраўнікі:
* Людовік II Заіка (846—879) — кароль Заходне-Франкскага каралеўства (Францыі) (877 — 879), з Каралінгаў
* Людовік II Нямецкі (804/805-876) — кароль Баварыі (817 — 843), кароль Усходне-Франкскага каралеўства (Германіі) (843 — 876) з Каралінгаў.
* Людовік ІI (825 — 875) — кароль Італіі (843—875), кароль Праванса (863—875), імператар Франкскай імперыі (855—875). З роду Каралінгаў.
* Людовік II Бурбон-Кандэ (1621—1686) — прынц Кандэ.
* Людовік II Анжуйскі (1377—1417) — граф Анжу, Мэна, Праванса.
* Людовік II Малады (835—882) — кароль Аквітаніі ў 852—855 гадах (дынастыя Каралінгаў)
* Людовік II Мальскі (1330—1384) — граф Артуа і Бургундыі з дынастыі Дамп'ераў (а таксама граф Фландрыі, Невера, Рэтэля як Людовік III)
* Людовік II (граф Невера) (каля 1304—1346) — граф Фландрыі, Невера (а таксама Рэтэля як Людовік I) з дынастыі Дамп'ераў 

* Людвіг II (1845—1886) — кароль Баварыі
* Людвіг II Строгі, герцаг Верхняй Баварыі ў 1253—1294 гадах (дынастыя Вітэльсбахаў)
* Лаяш II Ягелон — кароль Венгрыі і Чэхіі (як Людовік) у 1516—1526 гг.
Обер-бургамістр

**Обер-бургамістр** — глава выканаўчай улады, мэр вялікага горада ў Германіі і некаторых іншых краінах.

Яго намеснікі завуцца бургамістрамі.

## Становішча ў Германіі 
### Роля 
Главой выканаўчай улады ў буйных гарадах Германіі (гарадскіх акругах, буйных раённых цэнтрах, незалежных гарадах, гарадах сярэдняй велічыні, гарадах раённага падпарадкавання) з'яўляецца не бургамістр, а обер-бургамістр, якому падпарадкаваны іншыя службовыя асобы, якія кантралююць асобную галіну жыцця горада. Хто абірае обер-бургамістра залежыць ад становішча ў асобнай германскай зямлі і ад становішча ў абшчынах.

### Становішча ў гарадах-дзяржавах 
У такіх гарадах, як Берлін, Брэмен і Гамбург пасада обер-бургамістра не выкарыстоўваецца.
У Берліне главу выканаўчай улады завуць «кіруючы бургамістр» (), у Брэмене — «бургамістр і старшыня сената» (), а ў Гамбургу — «першы бургамістр» (). У горадзе Брэмергафене таксама існуе пасада обер-бургамістра, бо па рашэнні гарадскога савета Брэмергафен уваходзіць разам з Брэменам у склад зямлі Брэмен. Любек не размешчаны ў горадзе-дзяржаве, але ў гэтым горадзе традыцыйна існуе толькі бургамістр, хоць ён займае прыкладна тое ж становішча, што обер-бургамістр.

## Становішча ў іншых гарадах Еўропы 
У Даніі адпаведную службовую асобу завуць *Overborgmester*. У Вялікабрытаніі і іншых англамоўных краінах існуе тытул *Lord Mayor* (у адрозненне ад звычайнага *Mayor*). У Чэхіі пасаду обер-бургамістра завуць *Primátor*, і обер-бургамістр прадстаўляе гарадское заканадаўства.

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Германія
Сівіца (Валожынскі раён)

**Сі́віца** (, ) — аграгарадок у Валожынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Івянецкага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 29 км на паўднёвы ўсход ад горада Валожын, за 70 км ад Мінска, за 46 км ад чыгуначнай станцыі Валожын.

У 1940—1954 гадах цэнтр Сівіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 442 жыхары, 159 двароў (2001).

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Вядомыя асобы 
* Віталь Карпанаў (нар. 1982) — беларускі музыкант, кіраўнік гурта «Дразды», тэлевядучы і шоўмэн.
* Канстанцін Іосіфавіч Паплаўскі (1912—1984) — беларускі кампазітар.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Івянецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна
Сівічанка

**Сівіча́нка** — рака ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Волка (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 21 кіламетр. Плошча вадазбору 37 км². Пачынаецца на заходніх схілах Мінскага ўзвышша, за 1 кіламетр на паўднёвы захад ад вёскі Сівіца, цячэ па Налібоцкай пушчы, упадае ў раку Волка за 7,8 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Белы Бераг Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. Пойма пераважна забалочаная. Рэчышча да вусця на працягу 4,1 км. каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Заходняй Бярэзіны
Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёна
Сівушнае масла

**Сіву́шнае ма́сла** — пабочны прадукт спіртавога закісання, утрымліваюцца як прымешка ў нерэктыфікаваным этаноле, атрымліваецца закісаннем і вылучаецца з яго ў працэсе рэктыфікацыі.

Сівушнае масла ўяўляе сабой масляністую вадкасць з рэзкім непрыемным пахам, ад светла-жоўтага да чырвона-бурага колеру і шчыльнасцю 0,83—0,84 г/см³ (пры 20 ° C). Склад і ўласцівасці вагаюцца ў залежнасці ад сыравіны і рэжымаў закісання і адбору фракцый пры рэктыфікацыі, выхад пры рэктыфікацыі этанола — 0,3—0,7 %. Галоўная складовая частка — аднаатамныя насычаныя спірты C3-C9, з якіх галоўным кампанентам з’яўляецца ізаамілавы спірт, у склад таксама ўваходзяць ізабуцілавы спірт і прапілавы спірт і ў нязначных колькасцях вышэйшыя спірты, а таксама аліфатычныя альдэгіды, тлустыя кіслоты і фурфурол.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Спірты
Эўмен II

[300px|thumb|[Пергамскі алтар|Вялікі алтар з Пергамскага музея ў Берліне.]]
**Еўмен II** (кіраваў у 197 да н.э. — 159 да н.э.) — цар пергамскі, пры якім Пергамскае царства дасягнула зеніту сваёй магутнасці, а Пергам стаў супернічаць з Александрыяй за статус галоўнага цэнтра эліністычнай культуры.

Сын Атала I, Эўмен працягваў бацькаўскую палітыку саюза з Рымскай рэспублікай супраць сірыйцаў і македанян. Увосень 190 г. разам з рымлянамі разграміў Антыёха III у бітве пад Магнесіяй, пасля чаго авалодаў уладаннямі Селеўкідаў у Малой Азіі і фракійскім Херсанесам. У 176 да н.э. дапамог здабыць царскі трон Антыёху IV Епіфану.

За гэтым Эўмен звярнуў свой позірк на поўнач і пачаткаў баявыя дзеянні з Понтам і Віфініяй, на старане якой выступаў сам Ганібал. Падчас Трэцяй Македонскай вайны падтрымліваў рымлян і для ўмацавання саюза ў 172 г. наведаў Рым. Чуткі пра яго сепаратныя перамовы з Персеем, хоць і малаверагодна, што мелі падставу, атручвалі яго адносіны з рымлянамі ў апошні год жыцця.

У валадаранне Эўмена былі ўзведзены амаль усе грандыёзныя збудаванні пергамскага акропаля, уключаючы знакаміты алтар Зеўса. Пры ім бібліятэка Пергама стала супернічаць з александрыйскай, што вымусіла Пталемеяў забараніць экспарт папірусу з Егіпта. У адказ на гэту меру пергамцы вынайшлі новы матэрыял, які па імі іх горада стаў звацца пергаментам.

Катэгорыя:Военачальнікі
Катэгорыя:Цары пергамскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі II стагоддзя да н.э.
Эўмен I

**Эўмен I** (; 263 — 241 да н.э.) — пергамскі кіраўнік з дынастыі Аталідаў. Пляменнік Філітэра.

Атрымаўшы ўладу ад дзядзькі Філітэра здолеў яе ўмацаваць і пашырыць уладанні вакол Пергама. Каля 261 г. да н.э. разбіў пад Сардамі войска Антыёха I. Адбіў напад галатаў. Перад смерцю перадаў уладу стрыечнаму пляменніку Аталу.

## Літаратура 
* К. Рыжов «Все монархи мира»

Катэгорыя:Цары пергамскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі III стагоддзя да н.э.
Сівец

**Сівец** (*Nardus*) — род кветкавых раслін сямейства . 1 від — Сівец стаячы, народныя назвы *пясюк*, *чортава барада*.

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 10—40 см. Утварае густыя дзярніны. Сцёблы цвёрдыя, без вузлоў. Лісце шчацінкападобнае, шызавата-зялёнае, шурпатае. Адмерлае лісце захоўваецца некалькі гадоў і ўтварае светлую «грыву» вакол жывых парасткаў (адсюль назва). Суквецце — аднабокі колас з сядзячымі аднакветнымі каласкамі. Плод — зярняўка.

## Распаўсюджанне і выкарыстанне 
Пашыраны ў цёплаўмераным поясе Еўразіі. Заносны ў Паўночную Амерыку. На тэрыторыі Беларусі трапляецца на лясных пясчаных палянах, на ўскрайках балот, часам утварае лугі.

Кармавая расліна нізкай якасці, выкарыстоўваецца для ўмацавання пяскоў і як дэкаратыўная.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Метлюжковыя
Катэгорыя:Манатыпныя роды раслін
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Сівіца

Назву **Сі́віца** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць
** Сівіца — вёска ў Смаргонскім раёне
* Мінская вобласць
** Сівіца — вёска ў Барысаўскім раёне
** Сівіца — аграгарадок у Валожынскім раёне
Піт Сігер

**Піт Сі́гер** (; поўнае імя **Пітэр Сігер**, ; 3 мая 1919 — ) — знакаміты амерыканскі фолк-спявак, грамадскі актывіст. Сігер лічыцца ключавой фігурай у адраджэнні народнай музыкі ў ЗША ў сярэдзіне XX стагоддзя і ў з’яўленні музыкі пратэсту. У канцы 1940-х і пачатку 1950-х гадоў Піт Сігер паспяхова выступаў у складзе гурта «The Weavers», многія песні якіх набылі вялікую папулярнасць, у прыватнасці, песня «Goodnight, Irene» ў 1950 годзе ўзначальвала чарты 13 тыдняў.

Складальнік зборніка амерыканскіх песень, аўтар падручніка «Як іграць на 5-струнным банджа» (2-е выданне, 1954).

На беларускую мову песню Сігера «Where Have All the Flowers Gone» пераклаў Ігар Крэбс. У снежні 2022 года гэтую ж песню на беларускай мове выканаў Лявон Вольскі.

## Выбраная дыскаграфія 
* American Folk Songs for Children (1953)
* Birds, Beasts, Bugs, and Little Fishes (1955)
* American Industrial Ballads (1956)
* American Favorite Ballads, Vol. 2 (1958)
* Gazette, Vol. 1 (1958)
* Sleep-Time: Songs & Stories (1958)
* God Bless the Grass (1966)
* Dangerous Songs!? (1966)
* Rainbow Race (1973)
* American Folk Songs for Children (1990)
* At 89 (2008)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы ЗША
Катэгорыя:Фолк-музыка
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Катэгорыя:Антываенныя актывісты
Катэгорыя:Камуністы ЗША
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Ордэн Святога Георгія

**Імператарскі Ваенны ордэн Святога Вялікамучаніка і Пераможца Георгія** (Ордэн Святога Георгія) — вышэйшая ваенная ўзнагарода Расійскай імперыі. У пашыраным сэнсе — усёахопны комплекс адрозненняў афіцэраў, ніжніх чыноў і вайсковых падраздзяленняў.

Заснаваны імператрыцай Кацярынай II  у гонар Святога Георгія для адрознення афіцэраў за заслугі на поле бою. Меў чатыры ступені адрознення. Ордэнам узнагароджана больш за 10 тысяч чалавек, першай, вышэйшай ступенню ордэна — усяго 23 чалавека, з іх толькі чацвёра сталі кавалерамі ўсіх 4 ступеняў. А таксама 2 ускладання на сябе знакаў ордэна 1-й ступені: імператрыцай Кацярынай II па выпадку заснавання ордэна і імператарам Аляксандрам II па выпадку святкавання 100-летняга юбілею ордэна. Другой ступені ордэна былі ганараваны 125 чалавек.

Падчас Грамадзянскай вайны на Усходнім фронце Рускай арміі і ў Паўночнай арміі ў 1918—1920 гадах практыкавалася ўзнагароджанне ордэнам (за выключэннем вышэйшых 1-й і 2-й ступеняў). На Каўказскім фронце ўзнагароджвалі да сярэдзіны 1918 года.

У савецкай Расіі ордэн быў скасаваны пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года. З 2000 года ордэн Святога Георгія — ваенная ўзнагарода Расійскай Федэрацыі.

Ордэнскія знакі не нумараваліся, але вяліся спісы ўзнагароджаных.

Ордэн Святога Георгія вылучаўся сваім статутам сярод іншых расійскіх ордэнаў як узнагарода за асабістую доблесць у баі, і заслугі, за якія афіцэр мог быць ўзнагароджаны, строга рэгламентаваліся статутам ордэна.

## Узнагароджаныя 
* Іван Сцяпанавіч Ганецкі

## Спасылкі 
* Георгіеўская старонка
** Ваенны Ордэн Св. Вялікамучаніка і Пераможца Георгія
** Статут Ваеннага Ордэна Св. Георгія 1913 года
* Ордэн св. Георгія, артыкул на сайце За Веру і Вернасць
* Сучасны статут і апісанне ордэна 

О
Іожэф Сігеці

**Іожэф (Джозеф, Жазеф) Сігеці** (, 5 верасня 1892, Будапешт — 19 лютага 1973, Люцэрн) — венгерскі і амерыканскі скрыпач.

## Творчасць 
Сігеці — адзін з найбольш прыкметных скрыпачоў XX стагоддзя. Найбольш яскрава яго талент раскрыўся пры выкананні санат і партыі для скрыпкі сола Іагана Себасцьяна Баха (Эжэн Ізаі пад уражаннем ад гэтага выканання таксама напісаў 6 санат для скрыпкі сола, першая з якіх прысвечана Сігеці), а таксама маштабных канцэртаў Бетховена і Брамса. Сігеці цікавіўся сучаснымі яму музычнымі плынямі і часта даваў прэм’еры новых твораў для скрыпкі, у ліку якіх — канцэрты Эрнеста Блоха, Франка Мартэна і Альфрэда Казелы. У яго рэпертуары таксама былі творы Берга, Міё, Равеля, Руселя, Стравінскага. Сігеці належаць некалькі перакладаў і кадэнцый для канцэртаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Біяграфія Сігеці  

Катэгорыя:Скрыпачы Венгрыі
Катэгорыя:Скрыпачы ЗША
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Венгрыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты ЗША
Арсіноя II

**Арсіноя II Філадэльфія** — дачка Пталамея I Сатэра і Берэнікі I.

Тройчы была замужам. Першы муж — дыядох Лісімах, якому яна нарадзіла траіх сыноў — Пталамея, Лісімаха і Філіпа. Канец шлюбу паклала смерць Лісімаха ў бітве пры Карапедыуме ў 281 годзе да н.э. Пасля чаго яна трымала пад сваім камандаваннем гарнізон Касандрыі да зімы ў 281-280 гадах да н.э.

Другім шлюбам у 280 годзе да н.э. ажанілася са сваім адзінакроўным братам Пталамеям Кераўнаў, царом Македоніі (сынам Пталамея I і Эўрыдзікі I). Шлюб скончыўся тым, што Пталамей Кераўн забіў дваіх яе малалетніх дзяцей ад Лісімаха, пасля чаго яна бегла на Самафракію. Ад гэтага шлюбу ў яе не было дзяцей.

Трэцім шлюбам ажанілася са сваім родным братам Пталамеям II Філадэльфам, паміж 280 і 272 (верагодна, 273) гадамі да н.э. Яна не мела дзяцей ад Філадэльфа, але пасля яе смерці (верагодна, у канцы 260 года да н.э.) Пталамей II абвясціў яе законнай маці сваіх дзяцей ад Арсіноі I.

Арсіноя II была аб'яднана з Пталамеем II у 273-271 гадах да н.э. у культ богаў Філадэльфаў. Пталамей II Філадэльф пераназваў Кракадылопаль у **Арсіною** ў яе гонар.

Крыніцы: Паўсаній, Плутарх «Дэметрый».

## Даследаванні 
* S.M. Burstein, Arsinoe II Philadelphos: A Revisionist View. — In: Philip II, Alexander the Great and the Macedonian Heritage, eds. W.L. Adams, E.N. Borza, Washington, 1982, 197—212.
* Ладынин И. А., Попова Е. А., Египетская подвеска, найденная на городище Чайка (Северо-Западный Крым), и посмертное обожествление Арсинои II Филадельфы // Вестник древней истории, 2010, № 2, 71-85.

Катэгорыя:Пталамеі
Катэгорыя:Царыцы Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Военачальнікі Македоніі
Катэгорыя:Дыядохі
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў III стагоддзя да н.э.
Пліній

**Плі́ній** () — існуюць два вядомых чалавека з такім імем:

* Пліній Старэйшы — старажытнарымскі энцыклапедыст і дзяржаўны дзеяч. Аўтар «Прыродазнаўчыя гісторыі».
* Пліній Малодшы — старажытнарымскі пісьменнік і дзяржаўны дзеяч. Пляменнік Плінія старэйшага.
Сіда

**Сі́да**, таксама **Грудніка** (*Sida*) — род кветкавых раслін сямейства .

Род уключае ў сябе, па розных ацэнках, ад 125 да 150 відаў траў і паўкустоў, распаўсюджаных паўсюдна ў трапічных і субтрапічных абласцях планеты. Некаторыя віды таксама могуць расці ва ўмераных шыротах. На тэрыторыі Беларусі інтрадукавана .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Sida* (Грудника) // ИАС «ООПТ России» 
* Sida  // The Plant List

Катэгорыя:Мальвавыя
Сід Кампеадор

**Сід Кампеадор** таксама **Дыяс дэ Бівар** (, 1040, Вівар, , каля Бургаса, Іспанія — 10 ліпеня 1099, Валенсія) — палкаводзец у час Рэканкісты.

Служыў пры двары караля Санча II, а пасля яго забойства, пры Альфонса VI зрабіўся галоўнокамандуючым кастыльскай арміі. З 1080 года — у выгнанні. У 1094 годзе атрымаў перамогу над Альмаравідамі ў бітве за Валенсію, якой кіраваў да сваёй смерці як самастойны манарх.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Персанажы эпасаў
Катэгорыя:Кастылія
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Военачальнікі Іспаніі
Катэгорыя:Постаці Валенсіі
Сідаравічы

**Сідаравічы** — тапонім.

### Беларусь 
* Сідаравічы — вёска ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці
* Сідаравічы — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці
* Сідаравічы — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці
### Расія 
* Сідаравічы (Краснінскі раён)
## Іншае 
* Сідаравічы — зона адпачынку мясцовага значэння на тэрыторыі Магілёўскага і Быхаўскага раёнаў
SOS

**SOS** (СОС) — міжнародны сігнал бедства ў радыётэлеграфнай (з выкарыстаннем азбукі Морзэ) сувязі. Сігнал уяўляе сабой паслядоўнасць «тры кропкі — 3 працяжнікі — тры кропкі», якая перадаецца без паўзаў паміж літарамі (· · · — · · ·). Такім чынам, SOS — асобны знак азбукі Морзэ, прадстаўлены ў выглядзе паслядоўнасці літар толькі для выгоды запамінання. Такія сімвалы запісваюць з рысай-над літар: SOS. Насуперак распаўсюджанаму перакананню, SOS не з'яўляецца абрэвіятурай. Гэта проста выпадкова абраная паслядоўнасць, зручная для запамінання, якая лёгка распазнаецца на слых. Фразы, якія часта звязваюць з гэтым сігналам, такія як *Save Our Ship* (выратуйце наш карабель), або *Save Our Souls*, *Save Our Spirits* (ратуйце нашы душы), або *Swim Or Sink* (плывіце або патонем) з'явіліся пасля прыняцця сігналу. У галасавой сувязі сігнал «SOS» не ўжываецца, сігналам бедства служыць «Mayday».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Радыёсувязь
Катэгорыя:Марская сувязь
Катэгорыя:Бяспека на моры
Сідаравічы (Чачэрскі раён)

**Сі́даравічы** (, ) — вёска ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Нісімкавіцкага сельсавета.

У 1926—1927 і 1980—1991 гадах цэнтр Сідаравіцкага сельсавета. Да 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Палескага сельсавета.

Знаходзіцца на правым беразе ракі Покаць, за 6 км на поўнач ад шашы .

## Вядомыя асобы 
* Паліна Фёдараўна Казлова (1928-2014) - Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нісімкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чачэрскага раёна
Сігер Брабанцкі

thumb|Сігер (праваруч зверху ў чырвоным) у Раі Дантэ
**Сігер Брабанцкі** (Sigerius de Brabantia або Siger de Brabantt) (каля 1240—1284, Арвіета) — французскі філосаф, магістр, затым прафесар факультэта мастацтваў Парыжскага ўніверсітэта, заснавальнік артыстычнага факультэта Парыжскага універсітэта, заснавальнік заходнееўрапейскага (т. зв. «лацінскага») авераізма. Аўтар трактатаў і каментарыяў да «Фізікі», «Метафізікі» і іншым твораў Арыстоцеля.

Сігер лічыў, што ісціна рацыянальных ведаў можа прыйсці ў супярэчнасць з ісцінай рэлігійнага адкрыцця. Ён прызнаваў існаванне Бога як першапрычыны, адмаўляў тварэнне з нічога, лічыў, што свет «вечны» Богу. Сігер прыйшоў да высновы аб вечнасці і несатваральнасці свету, мяркуючы, што Бог ёсць першарухавік, але не стваральнік існага, адмаўляў неўміручасць індывідуальнай душы чалавека, адстойваў прыярытэт розуму. Цэнтральным у дактрыне Сігера Брабанцкага было вучэнне аб адзіным, універсальным розуме — агульным для ўсяго чалавецтва.

Ён быў празваны сучаснікамі «Вялікім». Погляды Сігера Брабанцкага былі асуджаныя Альбертам фон Больштэтам, Фамой Аквінскім і іншымі. Сігер неаднаразова (1270 і 1277 гг.) выклікаўся ў Рым да папскага двара, быў аддадзены суду інквізіцыі, падчас следства забіты асабістым сакратаром.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лацінскія філосафы
Катэгорыя:Філосафы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Філітэр

міні|злева|200пкс|Выява Філітэра на манеце, начаканенай пры Атале I
**Філітэр** (; 283 — 263 да н.э.) — пергамскі кіраўнік і заснавальнік дынастыі Аталідаў. Быў сынам македонца і пафлагонкі.

Філітэр з Тыея быў з дзяцінства еўнухам (у выніку няшчаснага выпадку). Яму было даручана ахова скарбаў Лісімаха цара Фракіі ў крэпасці Пергам. Доўгі час Філітэр верна служыў цару, але затым пасварыўся з яго жонкай Арсінояй. Гэта дало нагоду Філітэру кіраваць самастойна. Умоўна падпарадкоўваўся Селеўкідам. Перад смерцю перадаў уладу пляменніку Эўмену.

## Спасылкі 
* Г. Берве «Тираны Греции»
* К. Рыжов «Все монархи мира»

Катэгорыя:Цары пергамскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі III стагоддзя да н.э.
Георгій Сцяпанавіч Сідаровіч

**Георгій Сцяпанавіч Сідаро́віч** (21 лістапада 1903, Мінск — 6 мая 1985) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік танкавых войск (1962).

## Біяграфія 
Скончыў Ваенную акадэмію механізацыі і матарызацыі (1937), Ваенную акадэмію Генштаба (1941). У Чырвонай Арміі з 1922 года, камандзір батарэі, кіраўнік штабу дывізіёна. У Вялікую Айчынную вайну з 1941 года кіраўнік штаба асобнай танкавай дывізіі, у штабе Галоўнага бранятанкавага ўпраўлення Чырвонай Арміі. З 1944 года на 1-м Прыбалтыйскім, 1-м і 2-м Беларускіх франтах: кіраўнік штаба механізаванага корпуса танкавай арміі. Удзельнік баёў пад Смаленскам, Сталінградам, Кіевам, на Курскай дузе, вызвалення Беларусі, Прыбалтыкі, Усходне-Прускай аперацыі. З 1945 года на адказных пасадах у арміі, цэнтральным апараце Міністэрства абароны СССР.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Танкісты СССР
Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Вадзім Яўгенавіч Сідаровіч

**Вадзім Яўгенавіч Сідаровіч** (нар. , г. ) — беларускі вучоны у галіне заалогіі і экалогіі. Доктар біялагічных навук (1997).

## Біяграфія 
У 1985 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. У 1985-2015 гадах працаваў у Інстытуце заалогіі НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па тэрыялогіі, эвалюцыйнай экалогіі і папуляцыйнай біялогіі жывёл, заканамернасцях эвалюцыйнага станаўлення і функцыянавання ў сучасных экасістэмах згуртавання пазваночных драпежнікаў і іх ахвяр у ландшафтах Паазерскага зледзянення. 

Мае сядзібу ў Налібоцкай пушчы, дзе праводзіць свае даследаванні ваўкоў ды іншых жывёл.

## Працы 
* Норки, выдра, ласка и другие куньи. — Мн., 1995;
* Куньи в Беларуси: Эволюционная биология, демография и биоценотические связи. — Мн., 1997;
* Атляс-вызначальнік адзнак дзейнасьці сысуноў і птушак. — Мінск: Zimaletto, 2009. — 236 с.: іл.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Налібоцкая пушча: аб гэтым тэрэне і ягоных жыхарах — блог Вадзіма Сідаровіча

Катэгорыя:Заолагі Беларусі
Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Катэгорыя:Заолагі СССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі НПЦ НАН Беларусі па біярэсурсах
Сідаровіч

**Сідаровіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Вадзім Яўгенавіч Сідаровіч (нар. 1962) — беларускі вучоны ў галіне заалогіі.
* Васіль Лукіч Сідаровіч (1905—1937) — беларускі мастак, графік.
* Віталь Міхайлавіч Сідаровіч (нар. 1973) — беларускі археолаг.
* Георгій Сцяпанавіч Сідаровіч (1903—1985) — савецкі ваенны дзеяч.
* Зміцер Сідаровіч (1965—2014) — беларускі музыкант.
* Зыгмунт Сідаровіч (1846—1881) — польскі мастак.
* Іван Раманавіч Сідаровіч (нар. 1927) — дырэктар БелАЗа.
* Канстанцін Сідаровіч (1906—1990) — беларускі грамадска-культурны дзеяч.
* Уладзіслаў Сідаровіч — польскі палітычны дзеяч.
* Яўген Антонавіч Сідаровіч (нар. 1928) — беларускі вучоны ў галіне экалогіі.
* Яўген Мечыслававіч Сідаровіч (нар. 1939) — беларускі вучоны ў галіне будаўнічай механікі.
Арсіноя I

**Арсіноя I** — першая жонка Пталамея II Філадэльфа, дачка дыядоха Лісімаха, цара Фракіі і Македоніі і або яго першай жонкі Нікеі, або другі — Аместрыды. Нарадзілася паміж 305—295 гг да н.э. Выйшла замуж за Пталамея II каля 284—281 гг. н.э.

Маці Пталамея III Эвергета, Лісімаха (забітага Сасібіем па загаду Пталамея IV) і Берэнікі Фернафоры (другой жонкі Антыёха II Сірыйскага). Абвінавачана ў змове супраць мужа і выслана ў Копт. Дата смерці невядомая.

Катэгорыя:Пталамеі
Катэгорыя:Царыцы Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў III стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Дыядохі
Сідаравічы (Магілёўскі раён)

**Сі́даравічы** (, ) — аграгарадок у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці, каля аўтадарогі Магілёў — Гомель. Уваходзіць у склад і з'яўляецца цэнтрам Сідаравіцкага сельсавета. Цэнтр калгаса. За 24 км на поўдзень ад Магілёва. У 2001 годзе налічвалася 554 жыхары, 215 двароў. У вёсцы 2 дрэваапрацоўчыя цэхі, сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, амбулаторыя, аддзяленне сувязі.

## Гісторыя 
У часы Вялікага Княства Літоўскага вёска ўваходзіла ў склад Быхаўскага староства, была ўладаннем Сапегаў. У 1740 годзе сяляне вёскі аб’ядналіся з сялянамі навакольных вёсак, стварылі ўзброены атрад (200 чалавек) і выступілі супраць М. Сапегі. Узначалілі выступленне сялян В. Ярашэнка, Г. Бушня, М. Козел і В. Гетман. На падаўленне хваляванняў з Быхаўскага гарнізона 27 красавіка 1740 года пасланы ваенны аддзел на чале з намеснікам Д. Стахоўскім. Каля Сідаравічаў сяляне зрабілі засаду, атакавалі карнікаў і разбілі іх. У маі 1740 года выступленне было задушана, удзельнікі жорстка пакараныя.

У часы Расійскай імперыі ў складзе Быхаўскага павета. У 1861—1865 гадах у вёсцы была збудавана царква (зруйнаваная), прыкладна ў той самы час паштовая станцыя XIX стагоддзя. За савецкім часам — брацкая магіла савецкіх воінаў, помнікі савецкім воінам і землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 554 жыхары, 215 двароў.

## Вядомыя асобы 
* Фёдар Вольфсан (нар. 1907), геолаг
* Браніслаў Малахаў (нар. 1941), гісторык
* Яўген Аляксандравіч Мельнікаў (нар. 1950) — беларускі палітык.

## Славутасці 
* Свята-Міхайлаўская царква (XIX стагоддзе);
* Паштовая станцыя (XIX стагоддзе).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Быхаўшчына ў Рэчы Паспалітай
* Сідаравічы на radzima.org

Катэгорыя:Сідаравіцкі сельсавет (Магілёўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёна
Сідаравічы (Мядзельскі раён)

**Сі́даравічы** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Занарацкага сельсавета.

## Гісторыя 
* 1846 г. — існавалі 2 вёскі Сідаравічы ў Занарацкай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні. Адна з іх налічвала 12 двароў і 98 жыхароў, а другая — 16 двароў і 146 жыхароў.
* 1904 г. — ужо адна вёска з насельніцтвам у 150 жыхароў. У вёсцы працавала царкоўнапрыхадская школа, дзе ў 1896/97 навучальным годзе навучаліся 19 хлопчыкаў.
* 1908 г. — вёска налічвала 170 жыхароў.
* У сакавіку 1916 г. падчас Першай сусветнай вайны напярэдадні Нарачанскай аперацыі ад заходняга берага возера Нарач ля вёскі размяшчалася пазіцыя 75-й нямецкай рэзервнай дывізіі.
* 12 кастрычніка 1940 г. вёска ўвайшла ў склад Занарацкага сельсавета Мядзельскага раёна Вілейскай вобласці (з 20 верасня 1944 г. — Маладзечанскай). У 1940 годзе вёска налічвала 41 двор і 169 жыхароў.
* У верасні 1943 г. падчас Другой сусветнай вайны гітлераўскія захопнікі спалілі вёску (41 двор) і забілі 4 жыхароў. Пасля вайны вёска была адноўлена.
* 1948 г. — створаны калгас «Змагар».
* З 1950 па 1973 гг. вёска з'яўляецца цэнтрам узбуйненага калгасу «Змагар», у які ўваходзілі 5 вёсак. З 27 кастрычніка 1973 года вёска знаходзіцца ў складзе калгасу «Шлях да камунізму» з цэнтрам у вёсцы Занарач.
* 20 студзеня 1960 года вёска ўвайшла ў склад Мінскай вобласці.
* У 1960 годзе насельніцтва вёскі складала 131 жыхара.
* Па стане на 1 студзеня 1997 года вёска налічвала 33 двары і 116 жыхароў.

На 30 лістапада 2007 г. вёска налічвала 43 жыхароў.

## Інфраструктура 
У вёсцы знаходзіцца крама.

## Помнікі 
У 1965 г. у гонар ушанавання памяці 26 жыхароў з вёсак былога калгасу «Змагар», якія загінулі ў баях 1941—1945 гадоў, на ўскраіне вёскі быў усталяваны абеліск.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Занарацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Кай Манэ Бёр’е Сігбан

**Кай Манэ Бёр’е Сігбан**, таксама **Зігбан** (, , Лунд, Швецыя — , Ангельхальм, Швецыя) — шведскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы ў 1981 годзе «за ўклад у развіццё электроннай спектраскапіі высокага дазволу» (палова прэмія). Другую палову прэміі атрымалі Нікалас Бломберген і Артур Шаўлаў «за ўклад у развіццё лазернай спектраскапіі».

## Біяграфія 
Кай Сігбан нарадзіўся ў сям’і будучага Нобелеўскага лаўрэата (1924) Карла Манэ Сігбана. Скончыў гімназію ва Упсале. З 1936 па 1942 год вывучаў ва Упсальскім універсітэце фізіку, матэматыку і хімію. У 1944 годзе абараніў дысертацыю ў Стакгольмскім універсітэце. З 1942 па 1951 год працаваў у Нобелеўскім інстытуце фізікі. У 1951 годзе стаў прафесарам фізікі ў Каралеўскім тэхналагічным інстытуце ў Стакгольме. У 1954 годзе перайшоў на кафедру ва універсітэце Упсалы, якой раней, да 1937 годзе загадваў яго бацька.

Аўтар навуковых прац па спектраскапіі, атамнай і малекулярнай фізіцы, фізічнай хіміі.

Распрацаваў метад электроннай спектраскапіі для хімічнага аналізу (1951).

Сканструяваў рэнтгенаэлектронны спектрометр і ажыццявіў монахраматызацыю рэнтгенаўскага выпрамянення ў рэнтгенаўскай фотаэлектроннай спектраскапіі.

З’яўляўся членам многіх навуковых супольнасцяў, сярод іншых Каралеўскай швецкай акадэміі навук. Быў прэзідэнтам Міжнароднага саюза чыстай і прыкладной фізікі (ІЮПАП). Ганаровы член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі Швецыі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Замежныя члены РАН
Катэгорыя:Выпускнікі Упсальскага ўніверсітэта
Пталамей II Кераўн

**Пталамей Кераўн** () (пам. 279 да н.э.) — Цар Македоніі ў 280—279 гг. да н.э. Сын егіпецкага цара Пталамея I Сатэра.

Пталамей Кераўн быў сынам першай жонкі Пталамея I — Эўрыдзікі I. Яго зводная сястра, Арсіноя была жонкай Лісімаха. Незадоўга да смерці Пталамей I абвясціў сваім спадчыннікам і суправіцелем малодшага сына ад Берэнікі I, Пталамея II. Асцерагаючыся праследаванняў з боку свайго брата, Пталамей бег з Егіпта у Македонію да Лісімаха.

Аднак, калі Кераўн быў у зеніце сваёй магутнасці, ён быў забіты ў 279 да н.э. падчас вайны супраць галаў.

Мянушку сваю Кераўн (Маланка) Пталамей атрымаў з-за таго, што хутка і раптоўна вырашаўся на адважныя ўчынкі і таксама імкліва ажыццяўляў іх.

## Спасылкі 
* Livius, Пталамей II Кераўн 

Катэгорыя:Пталамеі
Катэгорыя:Цары македонскія
Катэгорыя:Памерлі ў 279 годзе да н.э.
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы III стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Мянушкі
Цэрэра

**Цэрэра:**

* Цэрэра — карлікавая планета ў Сонечнай сістэме, якая раней лічылася самым вялікім астэроідам;
* Цэрэра — старажытнарымская багіня ўрадлівасці;
* Цэрэра — горная вяршыня на Шпіцбергене.
Палац Тыберыя

**Палац Тыберыя** () — палац на Палаціне, пабудаваны імператарам Тыберыем.

Палац размяшчаўся паміж храмам Вялікай Маці і Рымскім форумам. Першапачаткова палац уяўляў сабою сціплы будынак, які аб’ядноўваў некалькі дамоў рэспубліканскага перыяду. Пры Калігуле будынак быў пашыраны.

У 80 годзе пры пажары домус быў разбураны, пры наступных пабудовах Даміцыяна (палац Флавіяў і палац Аўгустаў) выкарыстоўваліся толькі часткі згарэлага палаца Тыберыя, першым чынам сцены.

У XVI стагоддзі на месцы развалін былі разбіты Фарнезскія сады, якія сёння замінаюць раскопкам палаца.

## Літаратура 
* Domus Tiberiana — Palast des Tiberius

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Т
Эўрыдыка I

**Эўрыдыка I** — егіпецкая царыца, трэцяя жонка Пталамея I Сатэра, дачка Антыпатра. Вяселле адбылося ў 320—319 гг. да н.э. Яна была маці Пталамея II Кераўна, Пталемаіды і магчыма Мелеагра. Мяркуючы па ўсім Эўрыдыка атрымала развод да 287 г. да н.э. і павінна была суправаджаць свайго сына Пталамея II Кераўна ў Македонію ў 280 г да н.э. Дата яе смерці невядомая.

Катэгорыя:Пталамеі
Катэгорыя:Царыцы Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Мужы кіраўнікоў IV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Дыядохі
Ігар Хведаравіч Сідарук

**І́гар Хведаравіч Сідару́к** (нар. , , Брэсцкая вобласць) — беларускі пісьменнік і драматург.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Кобрыне. Скончыў філалагічны факультэт БДУ ў 1986 годзе. Паспрабаваў сябе ад заліўшчыка гарачага металу да карэспандэнта незалежнай прэсы. Працаваў загадчыкам літаратурнай часткі Брэсцкага тэатра лялек, займаўся прадпрымальніцкай дзейнасцю, фатаграфіяй.

## Творчасць 
Аўтар паэтычных зборнікаў «Чарнабел», «Саната Арганата», «Моўкнасьць», "Непазьбежны лістапад", зборніка прозы «Квадратная варона», зборніка прозы "Выкраданьне вепрука" (у электронным выглядзе https://www.litres.ru/igar-sidaruk/vykradanne-vepruka/chitat-onlayn/), кнігі для дзяцей «Павучальныя гісторыі дзядзечкі Сіда Рука» і каля 20 п’ес, пераважна дзіцячых. Найбольш вядомая п’еса Ігара Сідарука «Галава», якая пабачыла свет у маі 1992 года на сцэне Тэатра нацыянальнай драматургіі «Вольная сцэна» ў пастаноўцы вядомага нацыянальнага рэжысёра Валерыя Мазынскага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя
Катэгорыя:Драматургі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Яўген Антонавіч Сідаровіч

**Яўген Антонавіч Сідаровіч** (, Беразіно, Мінская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі, экалогіі, інтрадукцыі раслін і ахове навакольнага асяроддзя. Член-карэспандэнт НАН Беларусі (1989), доктар біялагічных навук (1985), прафесар (1986). Заслужаны дзеяч навук Беларусі (1978).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі тэхналагічны інстытут (1952). З 1965 года ў Цэнтральным батанічным садзе НАН Беларусі (ад 1971 намеснік дырэктара, ад 1976 дырэктар, з 1997 загадчык лабараторыі). Навуковыя працы па тэарэтычных асновах эколага-фізіялагічнага маніторынгу раслін і аптымізацыі тэхнагеннага асяроддзя буйных прамысловых цэнтраў Беларусі сродкамі азелянення. Выявіў адаптацыйныя магчымасці і фітаіндыкацыйную значнасць раслінных комплексаў у прамыслова развітых раёнах Беларусі. Распрацаваў матэматычную мадэль прадукцыйнага працэсу хвойных экасістэм.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія Беларусі (1978)

## Творы 
* Функционирование лесных фитоценозов в условиях антропогенных нагрузок. Мн., 1985 (разам з Ж. А. Рупасавай, Я. Р. Бусько);
* Экологический мониторинг лесных ландшафтов Белорусси. Мн., 1988;
* Техногенное загрязнение лесных экосистем Беларуси. Мн., 1995 (у супрацы);
* Радиционно-тепловой режим лесов Беларуси в условиях техногенной среды. Мн., 1997 (разам з Ж. А. Рупасавай, Я. Р. Бусько).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Памяці вучонага: СІДАРОВІЧ Яўген Антонавіч // НАНБ
* Яўген Антонавіч Сідаровіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Геабатанікі
Катэгорыя:Батанікі СССР
Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Цэнтральны батанічны сад Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі