Сірыкіт

**Сірыкіт** (нар.  **Сірыкіт Кітыякара**; 12 жніўня 1932 г. — 24 кастрычніка 2025 г.) — каралева Тайланда з 28 красавіка 1950 г. па 13 кастрычніка 2016 г., жонка караля Пхуміпона Адульядэта (Рама IX). Яна была маці караля Вачыралангкорна (Рама X).

Сірыкіт пазнаёмілася з Пхуміпонам у Парыжы, дзе яе бацька быў паслом Тайланда. Яны пажаніліся ў 1950 годзе, незадоўга да каранацыі Пхуміпона. Сірыкіт была прызначана каралевай-рэгенткай у 1956 годзе, калі кароль на некаторы час уступіў у будыйскі манаскі сабор. У іх было чацвёра дзяцей. Супруга манарха, які ў той час быў самым даўгапраўным кіраўніком дзяржавы ў свеце, яна была самай даўгапраўнай каралевай-супругай у свеце. Сірыкіт перанесла інсульт у 2012 годзе і ўстрымлівалася ад публічных выступаў да сваёй смерці ў 2025 годзе.

## Ранняе жыццё і сям'я 
Сірыкіт Кітіякара нарадзілася 12 жніўня 1932 года ў доме лорда Вонгсанупрабханда, свайго дзеда па матчынай лініі. Яна была старэйшай дачкой і трэцім дзіцем прынца Накхатры Мангкалы Кіціякары, сына прынца Кітіякары Воралаксаны, і Мом Луанг Буа Снідвонгс (1909–1999). Яе імя, дадзенае каралевай Рамбай Барні, азначае «веліч Кіціякары».

## Жыццё 
4 кастрычніка 1948 года, калі Пхуміпон ехаў на Fiat Topolino па шашы Жэнева — Лазана, ён сутыкнуўся з задняй часткай грузавіка, які тармазіў у 10&nbsp;км ад Лазаны. Ён атрымаў траўму спіны і парэзы на твары, з-за якіх амаль цалкам страціў зрок на адным воку. Пасля гэтага ён насіў вочны пратэз. Падчас шпіталізацыі ў Лазане Сірыкіт часта наведвала яго. Яна пазнаёмілася з яго маці, прынцэсай-маці Сангван, якая папрасіла яе працягнуць вучобу паблізу, каб кароль мог лепш пазнаёміцца з ёй. Пхуміпон абраў для яе школу ў Лазане, Рыянтэ-Рыў. 19 ліпеня 1949 года ў Лазане адбыліся ціхія заручыны, і пара пажанілася 28 красавіка 1950 года, усяго за тыдзень да яго каранацыі.

Шлюб адбыўся ў палацы Шрапатум. Цырымонію шлюбу прайшла пад кіраўніцтвам каралевы Шры Саварындыры, каралевы-бабулі. І кароль, і Сірыкіт падпісалі свае пасведчанні аб шлюбе ў 11-м радку. Паколькі ёй яшчэ не было 18 гадоў, яе бацькі таксама падпісалі свае пасведчанні ў 12-м радку непасрэдна пад яе подпісам. Пазней яна атрымала ордэн Каралеўскага дому Чакры і стала каралевай. Пасля цырымоніі каранацыі 5 мая 1950 года яны абодва вярнуліся ў Швейцарыю, каб працягнуць вучобу, і ў 1952 годзе вярнуліся ў Бангкок.

### Рэгенцтва 
Калі ў 1956 годзе кароль пачаў традыцыйны перыяд як будыйскі манах, каралева Сірыкіт выконвала абавязкі рэгенткі.

20 верасня 1956 года яна прынесла прысягу перад Палатай прадстаўнікоў, якая сабралася ў Троннай зале Ананты Самахом, калі яе муж прызначыў яе рэгенткай.

Яна так добра выконвала свае абавязкі, што была афіцыйна абвешчана рэгенткай Тайланда, а кароль прысвоіў ёй тытул «Сомдэт Пхра Нанг Чао Сірыкіт Пхра Боромарачынінат» у свой дзень нараджэння, 5 снежня 1956 года. Яна стала другой сіямскай каралевай-рэгенткай у гісторыі Тайланда. Першай была каралева Сіама Саовабха Фонгсры, якая займала пасаду рэгенткі, калі яе муж кароль Чулалонгкорн падарожнічаў у Еўропу.

### Сям'я 
У Сірыкіт і Пхуміпона было чацвёра дзяцей, трынаццаць унукаў і дзевяць праўнукаў.

### Праблемы са здароўем і смерць 
На світанні 21 ліпеня 2012 года Сірыкіт адчула сябе няўстойлівай і пахіснутай падчас фізічных практыкаванняў у бальніцы Сірырадж, дзе пражываў яе муж. Пасля правядзення магнітна-рэзананснай тамаграфіі каманда лекараў вызначыла, што ў яе ішэмічны інсульт. З-за лячэння яна ўстрымалася ад далейшых публічных выступаў, у тым ліку ад вялікай аўдыенцыі, якую яе муж даў ёй у гонар яго 85-годдзя ў зале Ананта Самахом 5 снежня 2012 года.

29 лістапада 2016 года палац абвясціў, што каралева была выпісана з бальніцы і вернута ў Каралеўскую вілу Чытралада для аднаўлення.

Сірыкіт памерла ў мемарыяльнай бальніцы караля Чулалонгкорна а 21:21 па індыйскім часе (14:21 па UTC) 24 кастрычніка 2025 года ва ўзросце 93 гадоў. Бюро каралеўскага двара Тайланда паведаміла, што яна памерла з-за ўскладненняў, выкліканых інфекцыяй крыві. У Сірыкіт засталіся чацвёра дзяцей, дванаццаць унукаў і дзевяць праўнукаў. У памяць пра яе кароль Вачыралонгкорн абвясціў аднагадовую жалобу.

## Культурны статус 
Дзень нараджэння Сірыкіт, як і дзень нараджэння караля Пхуміпона, з'яўляецца нацыянальным святам, а таксама Днём маці ў Тайландзе. Яна асабліва шануецца ў больш аддаленых і традыцыйных частках краіны, дзе манархія лічыцца напаўбоскай. Яе праца па прасоўванні талерантнасці і разумення для мусульманскіх меншасцей у самых паўднёвых правінцыях Патані, Яла і Наратхіват зрабіла яе асабліва папулярнай сярод тайскіх мусульман. Каралева мела моцную сувязь з паўднёвым Тайландам і раней штогод праводзіла месяцы ў правінцыях з мусульманскай большасцю.

## Кнігі і творчасць 
Каралева Сірыкіт апублікавала ў 1964 годзе кнігу *«У памяць пра маё падарожжа па Еўропе»*, у якой апісвала час, праведзены з каралём у Еўропе. Яна таксама напісала песні для выкананняў палацавым аркестрам «The Handsome Band».

Песні, якія яна напісала:

* Chao Chom Khwan (เจ้าจอมขวัญ)
* That Thoe (ทาสเธอ)
* Sai Yut (สายหยุด)
* Nang Yaem (นางแย้ม)

## Ганаровыя званні і ўзнагароды 
 

У 1976 годзе ўрад Тайланда ўшанаваў каралеву, абвясціўшы яе дзень нараджэння 12 жніўня нацыянальным святам.

### Ранг Добраахвотніцкага корпуса абароны Тайланда 
* Генерал Добраахвотніцкага корпуса абароны 

### Эпонімы 
Каралева Сірыкіт была добра вядомая сваёй дабрачыннай дзейнасцюЯна была ганаровым прэзідэнтам Тайскага таварыства Чырвонага Крыжа,  займала гэтую пасаду з 1956 года. Яна атрымала новае прызнанне на гэтай пасадзе пасля цунамі на поўдні Тайланда ў снежні 2004 года. Яна таксама актыўна ўдзельнічала ў аказанні дапамогі шматлікім бежанцам з Камбоджы і М'янмы ў Тайландзе.

У гонар каралевы ў Тайландзе названыя многія рэчы:

* Нацыянальны інстытут дзіцячага здароўя каралевы Сірыкіт, дзіцячая бальніца
* будынак медыцынскага цэнтра каралевы Сірыкіт, бальніца Раматыбодзі
* Цэнтр рака малочнай залозы імя каралевы Сірыкіт, новы 10-павярховы шпіталь у Бангкоку
* Нацыянальны канферэнц-цэнтр каралевы Сірыкіт у Бангкоку
* Парк каралевы Сірыкіт у Бангкоку
* Плаціна Сірыкіт на рацэ Нан, правінцыя Утарадыт
* Батанічны сад каралевы Сірыкіт, правінцыя Чыангмай
* Сад каралевы Сірыкіт, правінцыя Патхумтхані
* Кубак каралевы Сірыкіт — штогадовае мерапрыемства па гольфе ў Азіяцка-Ціхаакіянскім рэгіёне
* Краб каралевы Сірыкіт (*Thaiphusa sirikit*)
* Ружа "Каралева Сірыкіт"
* Кубак каралевы, штогадовыя футбольныя спаборніцтвы
* Форт Сірыкіт — ваенны лагер, штаб-кватэра артылерыйскай дывізіі Каралеўскай арміі Тайланда .

Каралева таксама актыўна прасоўвала тайскую культуру і гісторыю, галоўным чынам праз сваю ініцыятыву ў стварэнні тайскага фільма *«Легенда пра Сурыётай»*, аднаго з самых раскошных і дарагіх тайскіх фільмаў усіх часоў.

## Зноскі 
## Знешнія спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Мугунхва»
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Добразычлівых аблокаў
Катэгорыя:Памерлі ў 2025 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:Каралевы-жонкі
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі