Python (мова праграмавання)

**Python** ( — ; ва ўсходнеславянскіх мовах пашырана назва *піто́н*) — высокаўзроўневая мова праграмавання агульнага прызначэння, скіраваная на павышэнне прадукцыйнасці распрацоўшчыка і чытальнасці кода. Сінтаксіс ядра Python мінімалістычны. Пры гэтым стандартная бібліятэка ўключае вялікую колькасць карысных функцый.

Узорнай рэалізацыяй мовы Python ёсць інтэрпрэтатар CPython, які падтрымлівае большасць пашыраных платформ. Ён распаўсюджваецца пад свабоднай ліцэнзіяй Python Software Foundation License, якая дазваляе выкарыстоўваць яго без абмежаванняў у любых праграмах, у тым ліку і ва ўласніцкіх. Існуюць рэалізацыі інтэрпрэтатараў для JVM (з магчымасцю кампіляцыі), MSIL (з магчымасцю кампіляцыі), LLVM і іншых. Праект PyPy прапануе рэалізацыю Пітона на самім Пітоне, што памяншае затраты на змяненне мовы і даследаванне новых магчымасцей.

Python актыўна развіваецца, новыя версіі (з новымі або змененымі моўнымі ўласцівасцямі) выходзяць прыкладна раз у два з паловай гады. З гэтае і некаторых іншых прычын на Python адсутнічаюць стандарт ANSI, ISO і іншыя афіцыйныя стандарты, іх ролю выконвае CPython.

Такія вэб-фрэймворкі, як Django, , Pyramid, TurboGears, web2py, Tornado, Flask, FastAPI і , дапамагаюць распрацоўнікам у стварэнні і суправаджэнні складаных праграм.

## Філасофія мовы 
*Распрацоўшчыкі* мовы «Пайтан» — трымаюцца пэўнай *філасофіі* праграмавання, называнай «*дзэнам* » (). Аўтарам лічаць **Ціма Пэйтэрса** ().

Яе тэкст — выдаецца інтэрпрэтатарам Пайтана на загад `import this` (працуе толькі раз за сесію):

## Гісторыя 
Распрацоўваць мову Python пачаў у канцы 1980-х гадоў супрацоўнік нідэрландскага інстытута CWI Гвіда ван Росум. Для размеркаванай АС Amoeba была патрэбна пашыраемая скрыптавая мова, і ван Росум ў вольны час пачаў пісаць Python, пазычыўшы некаторыя напрацоўкі для мовы ABC (ван Росум ўдзельнічаў у распрацоўцы гэтай мовы, скіраванай на навучанне праграмаванню). У лютым 1991 года ён апублікаваў зыходны тэкст у групе навін alt.sources. З самага пачатку Python распрацоўвалася як аб’ектна-арыентаваная мова.

Назва мовы паходзіць зусім не ад віду паўзуноў. Аўтар назваў мову па папулярнай брытанскай камедыйнай тэлепраграме 1970-х гадоў «Лятучы цырк Монці Пайтана». Зрэшты, усё роўна назву мовы часцей спалучаюць менавіта са змяёй, а не з тэлеперадачай — на піктаграмах файлаў у KDE і ў Microsoft Windows і нават на эмблеме на сайце python.org (да выхаду версіі 2.5) адлюстраваны змяіныя галовы.

Наяўнасць добразычлівай супольнасці разам з дызайнерскай інтуіцыяй ван Росума лічацца аднымі з галоўных чыннікаў поспеху мовы Python. Развіццё мовы ідзе згодна з дакладна акрэсленым працэсам стварэння, абмеркавання, адбору і зацверджання дакументаў PEP () — прапаноў па развіццю мовы Python.

3 снежня 2008 года, пасля працяглага тэсціравання, выйшла першая версія Python 3000 (або Python 3.0, таксама ўжываецца скарачэнне Py3k). У Python 3000 былі прыбраны многія недахопы архітэктуры, пры гэтым стараліся захаваць як мага большую (але няпоўную) сумяшчальнасць са старымі версіямі мовы Python. На сёння падтрымліваюцца абодва адгалінаванні мовы (Python 3.х і 2.x).

### Уплыў іншых моў на Python 
Мова Python з’явілася адносна позна, і стваралася яна пад уплывам мноства моў праграмавання:
* ABC — водступы для групоўкі аператараў, высокаўзроўневыя структуры даных (map) (Па сутнасці, Python стваралася як спроба выправіць памылкі, дапушчаныя пры распрацоўцы мовы ABC);
* Modula-3 — пакеты, модулі, выкарыстанне `else` сумесна з `try` і `except`, іменаваныя аргументы функцый (на гэта таксама паўплываў Common Lisp);
* С, C++ — некаторыя сінтаксічныя пабудовы (як піша сам аўтар, ён выкарыстаў найбольш несупярэчлівыя пабудовы з мовы С, каб не выклікаць непрыязнасць у C-праграмістаў да мовы Python.

У кожным месцы праграмы інтэрпрэтатар мае доступ к тром прасторам імён (то бок адлюстраванням імён у аб’екты): лакальнаму, глабальнаму і ўбудаванаму.

*Абсягі бачнасці* імён могуць быць укладзеныя адзін у адзін (унутры азначаемай функцыі відаць імёны з вакольнага блока коду). На практыцы з абсягамі бачнасці і звязваннем імён звязана некалькі правіл «добрага тону», пра якія падрабязней можна даведацца з дакументацыі.

### Радкі дакументацыі 
У Пітоне прапануецца механізм дакументавання кода pydoc. У пачатак кожнага модуля, класа, функцыі ўстаўляецца радок дакументацыі '**. Радкі
дакументацыі застаюцца ў кодзе на момант выканання, і ў мову ўбудован доступ к дакументацыі, што выкарыстоўваецца сучаснымі IDE (напрыклад, Eclipse).

У інтэрактыўным рэжыме можна атрымаць дапамогу, згенераваць гіпертэкставую дакументацыю для цэлага модуля ці нават прымяніць **' для аўтаматычнага тэсціравання модуля.

### Указанні (дырэктывы) 
Пачынаючы з Python 2.3, каб можна было выкарыстоўваць у тэксце праграмы сімвалы, якія не ўваходзяць у набор ASCII, неабходна яўна ўказваць кадзіроўку зыходнага коду ў пачатку модуля, напрыклад:

```python
# -*- coding: utf-8 -*-
```

Пасля гэтага можна выкарыстоўваць, напрыклад, кірыліцу ва Ўнікод-літэралах (Унікод-радках).

## Папулярнасць 
З 2003 года Python нязменна ўваходзіць у дзесятку самых папулярных моў праграмавання ў індэксе супольнасці праграмавання TIOBE, дзе па стане на кастрычнік 2021 года ён з’яўляецца самай папулярнай мовай (апярэджваючы Java і C).

Эмпірычнае даследаванне паказала, што мовы сцэнарыяў, такія як Python, больш прадуктыўныя, чым звычайныя мовы, такія як C і Java, для праблем праграмавання, звязаных з маніпуляцыяй радкамі і пошукам у слоўніку, і вызначыла, што спажыванне памяці часта было «лепш, чым Java, а не значна горш, чым C або C++».

Катэгорыя:Мовы праграмавання высокага ўзроўню
Катэгорыя:Python