open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Стыпендыяльная праграма імя Кастуся Каліноўскага

у Варшаве]]
**Стыпендыяльная праграма Урада Польскай Рэспублікі імя Кастуся Каліноўскага пад патранатам прэм’ер-міністра Польшчы** () — праграма дапамогі беларускай моладзі, створаная пры падтрымцы ўрада Польшчы ў сакавіку 2006 года. Падрыхтоўчыя гадавыя моўныя курсы ўзроўню B2 для далейшага паступлення ў польскія ВНУ (само паступленне праграма не гарантуе, паступленне адбываецца на роўных з палякамі ўмовах).

Першапачаткова была прызначаная для студэнтаў, адлічаных з беларускіх ВНУ па палітычных матывах, але з цягам часу да яе далучыліся і людзі, якія не могуць вучыцца ў Беларусі з-за сваіх палітычных поглядаў і прыхільнасці да абароны дэмакратыі і правоў чалавека. З’яўляецца найбуйнейшай праграмай такога тыпу ў Еўропе. Праграма каардынуецца ўпраўленнем праграм цэнтра ўсходнееўрапейскіх даследаванняў Варшаўскага ўніверсітэта, у супрацоўніцтве з міністэрствам замежных спраў і міністэрствам навукі і вышэйшай адукацыі Польшчы. Дырэктарам і каардынатарам праграмы, які кіруе працай офіса і працай камітэта па адбору кандыдатаў, з’яўляецца дырэктар цэнтра ўсходнееўрапейскіх даследаванняў Варшаўскага ўніверсітэта Ян Маліцкі. Праграма фінансуецца з дзяржаўнага бюджэту — у 2008 годзе міністр замежных спраў Польшчы перадаў на яе больш за 1,2 мільёна еўра.

## Крытыка 
Нярэдка студэнты, якія вучацца ў Польшчы па праграме імя Кастуся Каліноўскага, скардзяцца на затрымкі стыпендый на месяц, а то і два, што адпаведна цягне і праблемы з аплатай інтэрната.

Катэгорыя:Адукацыя ў Польшчы
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Стыпендыі
Сібірская платформа

**Сібірская платформа** — дакембрыйская платформа, паміж ракой Енісей, возерам Байкал і Верхаянскім хрыбтом; адзін з буйнейшых адносна ўстойлівых участкаў кантынентальнай зямной кары ў Паўночнай Азіі.

Абмежавана на захадзе палеазойскай складкавасцю Заходне-Сібірскай пліты, на поўдні і паўднёвым усходзе — Усходне-Зайбайкальска-Ахоцкім, на ўсходзе — Верхаяна-Чукоцкім мезазойскімі складкавымі паясамі. На паверхні Сібірскай платформы размешчаны Сярэднесібірскае пласкагор’е, Алданскае нагор’е, Паўночна-Сібірская і Цэнтральнаякуцкая нізіны. Магутнасць зямной кары ў межах Сібірскай платформы 40—48 км, шчыльнасць цеплавога патоку — 20—40 мВт/м². Складзена пераважна пародамі складкавага крышталічнага фундамента (метамарфічныя і інтрузіўныя ўтварэнні архею і ніжняга рыфею), і асадкавымі пародамі (тоўшчы венду, палеазою, мезазою і кайназою). Магутнасць асадкавых парод да 5 км, у глыбокіх упадзінах да 10—12 км. У раннім пратэразоі, рыфеі, раннім кембрыі, сярэднім палеазоі, раннім і познім мезазоі Сібірская платформа вызначалася інтэнсіўным магматызмам. У яе платформавым чахле пашыраны вулканічныя ўтварэнні і інтрузіі раннетрыясавай трапавай фармацыі, а таксама каледонскія лінейна-складкавыя дыслакацыі.

На значнай частцы Сібірскай платформы адбыліся неатэктанічныя падняцці да 1—2 км. У тэктанічнай будове Сібірскай платформы вылучаюць галоўныя структуры: Алданскі шчыт, Лена-Енісейская пліта, ускладненая Анабарскім масівам (з выхадам крышталічных парод на паверхню), Тунгускай, Вілюйскай сінеклізамі і ўпадзінамі, закладзенымі ў рыфеі. У межах Сібірскай платформы буйныя радовішчы жалезных (Алданскі шчыт) і медна-нікелевых руд (Нарыльскі рудны раён), каменнага вугалю (Ленскі, Тунгускі, Канска-Ачынскі вугальныя басейны), каменнай і калійных солей, гіпсу, фасфарытаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геалогія Азіі
Катэгорыя:Сібір
Катэгорыя:Тэктоніка Расіі
Зваротнае ўраўненне

**Зваро́тнае ўраўне́нне** — алгебраічнае ўраўненне віду:
: a_{n} x^{n} + a_{n - 1} x^{n - 1} + \dots +a_1 x + a_0 = 0,
дзе каэфіцыенты, якія стаяць на сіметрычных адносна сярэдзіны месцах, роўныя, г.зн.
: a_{n - k} = a_k&emsp;&emsp;пры .

## Ураўненне чацвёртай ступені 
Разгледзім зваротнае ўраўненне чацвёртай ступені віду
:  ax^4 + bx^3 + cx^2 + bx + a = 0,
дзе ,  і  — некаторыя лікі, прычым .

Алгарытм рашэння такіх ураўненняў:
* падзяліць левую і правую часткі ўраўнення на x^2. Пры гэтым рашэнні не губляюцца, бо  не з'яўляецца коранем зыходнага ўраўнення пры ;
* групоўкай прывесці атрыманае ўраўненне да выгляду
*: a\left(x^2 + {1 \over x^2}\right) + b\left(x + {1 \over x}\right) + c =0 ;
* увесці новую пераменную
*: t = {x + {1 \over x}},
*: тады выконваецца
*: t^2 = {x^2 + 2 + {1 \over {x^2}}},&emsp; г.зн. &emsp;{x^2 + {1 \over {x^2}}} = {t^2 - 2};
* у новых пераменных ураўненне будзе квадратным:
*: at^2 + bt + c - 2a = 0;
* рашыць яго адносна , вярнуцца да зыходнай пераменнай.

### Ураўненні, падобныя на зваротныя 
Калі для каэфіцыентаў ураўнення
: ax^4+bx^3+cx^2+dx+e=0
выконваецца роўнасць
: \frac{e}{a}=\left(\frac{d}{b}\right)^2,
тады такое ўраўненне можна звесці да квадратнага ўраўнення адносна  падстаноўкай
: t=bx+\frac{d}{x}.

Адсюль, напрыклад, вынікае, што ўраўненне
: ax^4 + bx^3 + cx^2 - bx + a = 0
зводзіцца да квадратнага адносна  падстаноўкай
: t=x-\frac{1}{x}.

## Ураўненні пятай і вышэйшых ступеней 
Для зваротных ураўненняў вышэйшых ступеней справядлівыя наступныя сцвярджэнні:

* Зваротнае ўраўненне цотнай ступені зводзіцца да ўраўнення ўдвая меншай ступені падстаноўкай
*: x + \frac{1}{x} = t.

* Зваротнае ўраўненне няцотнай ступені абавязкова мае корань  і пасля дзялення мнагачлена ў левай частцы гэтага ўраўнення на двухчлен , прыводзіцца да зваротнага ўраўнення цотнай ступені.

## Гл. таксама 
* Біквадратнае ўраўненне
* Паліндром

## Спасылкі 
* The Fundamental Theorem for Palindromic Polynomials на MathPages

Катэгорыя:Алгебраічныя ўраўненні
Тэарэма Безу

**Тэарэма Безу** сцвярджае, што астача ад дзялення мнагачлена P(x)
на мнагачлен (x-a) роўная P(a).

Будзем лічыць, што каэфіцыенты мнагачлена змяшчаюцца ў некаторым камутатыўным кальцы з адзінкай (напрыклад, у полі рэчаісных ці камплексных лікаў).

## Доказ 
Падзелім з астачаю мнагачлен P(x) на мнагачлен x-a:
: P(x) = (x - a)Q(x) + R(x).
Паколькі \deg R(x) , то R(x) — мнагачлен ступені не вышэй чым 0. Падстаўляючы x=a, маем (a - a)Q(a) = 0, і таму P(a) = R(a).

## Вынікі 
* Лік a з'яўляецца коранем мнагачлена p(x) тады і толькі тады, калі p(x) дзеліцца без астачы на двухчлен x-a (адсюль, сярод іншага вынікае, што мноства каранёў мнагачлена P(x) тоеснае з мноствам каранёў адпаведнага ўраўнення P(x)=0).
* Свабодны член мнагачлена з цэлымі каэфіцыентамі дзеліцца на любы цэлы корань мнагачлена (калі старшы каэфіцыент роўны 1, то ўсе рацыянальныя карані з'яўляюцца і цэлымі).
* Няхай a — цэлы корань прыведзенага мнагачлена A(x) з цэлымі каэфіцыентамі. Тады для любога цэлага k лік A(k) дзеліцца на a-k.

## Прыкладанні 
Тэарэма Безу і вынікі з яе дазваляюць лёгка знаходзіць рацыянальныя карані алгебраічных ураўненняў з рацыянальнымі каэфіцыентамі.

## Гл. таксама 
* Асноўная тэарэма алгебры

Катэгорыя:Мнагачлены
Безу
Believe

**Believe**:
* Believe — музычны альбом Шэр, выпушчаны ў 1999 годзе.
* Believe — песня Шэр, выпушчаная на аднайменным альбоме ў 1999 годзе.
* Believe — песня Дзімы Білана, з якой ён прадстаўляў Расію на Міжнародным конкурсе «Еўрабачанне-2008».
* Believe — песня Элтана Джона, выпушчаная на альбоме Made in England у 1995 годзе.
* Believe — песня амерыканскага гурта Yellowcard, выпушчаная ў альбоме Ocean Avenue, і прысвечаная падзеям 11 верасня 2001 года
* Believe — песня гурта The Chemical Brothers
ФК Бенфіка Лісабон

**«Бенфіка»** () — партугальскі футбольны клуб з горада Лісабон. Заснаваны ў 1904 годзе. 38-разовы чэмпіён Партугаліі і 26-разовы ўладальнік Кубка Партугаліі, 7-разовы ўладальнік Кубка партугальскай лігі і 8-разовы ўладальнік Суперкубка Партугаліі. Двухразовы ўладальнік Кубка чэмпіёнаў (1961, 1962), уладальнік Кубка УЕФА (1983).

«Бенфіка» ўваходзіць у «вялікую тройку» клубаў Партугаліі разам з «Порту» і «Спортынгам». Да таго ж, клуб ніводнага разу не пакідаў вышэйшы партугальскі дывізіён. Акрамя таго, «Бенфіка» стала першым клубам у чэмпіянаце Партугаліі, які не атрымліваў паражэнняў у сезоне, у чэмпіянаце 1972/73, а таксама адзіным клубам Еўропы, які паўтарыў гэты поспех у сезоне 1977/78. Таксама клуб з’яўляецца адзіным партугальскім клубам, якія прымаў удзел у васьмі фіналах еўрапейскіх клубных турніраў. Характэрна, што ў адрозненне ад большасці еўрапейскіх клубаў, заўзятары «Бенфікі» самі ўтрымліваюць клуб і кіруюць ім з моманту яго заснавання. Таксама «Бенфіка» займае 22-е месца ў спісе самых заможных каманд планеты, з гадавым абаротам у 111,1 млн еўра.

Прынцыповымі для «Бенфікі» з’яўляюцца матчы з «Порту», якія ўвайшлі ў гісторыю партугальскага футбола як «Класіка» (парт.: O Clássico). Таксама клуб праводзіць вельмі прынцыповыя матчы супраць «Спортынга», вядомыя партугальскім заўзятарам як дэрбі Лісабона.

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Бенфіка
Добрае

Назву **До́брае** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Добрае — былая вёска ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці
* Добрае — вёска ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці
* Добрае — вёска ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці
### Расія 
* Добрае (Угранскі раён)
## Азёры 
* Добрае — возера ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі
МДАУ

**МДАУ** — скарачэнне, якое мае некалькі значэнняў:
*МДАУ — Маскоўскі дзяржаўны абласны ўніверсітэт
*МДАУ — Маскоўскі дзяржаўны адкрыты ўніверсітэт
Цверца

**Цверца́** () — рака ў Цвярской вобласці Расійскай Федэрацыі, левы прыток Волгі (упадае ў яе ў межах горада Цвер).

Даўжыня ракі 188 км, плошча вадазбору 6510 км². Сярэдні гадавы расход вады 55 (60 м³/с. Гадавы сцёк 1,149. На рацэ гарады Вышні Валачок, Таржок, у вусці — Цвер.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* *Ретеюм К. Ф* Тверца // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Цвярской вобласці
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Кацярына Сяргееўна Андрэева

**Кацяры́на Сярге́еўна Андрэ́ева** (, Масква) — расійская , , , вядучая інфармацыйнай праграмы «Час» на Першым канале.

У 1990 годзе скончыла Маскоўскі педагагічны інстытут імя Крупскай, вучылася на вячэрнім аддзяленні Усесаюзнага юрыдычнага завочнага інстытута (УЮЗІ). Працавала ў Генеральнай пракуратуры, у следчым кіраванні, курыравала складаныя крымінагенныя зоны: Краснадарскі край, Стаўраполле.

У 1990 годзе паступіла на курсы для працаўнікоў радыё і тэлебачання. У «школе дыктараў» вучылася ў Ігара Кірылава. У 1991 годзе пачала працаваць на тэлебачанні.
[thumb|right|250px|Кацярына Андрэева з прэзідэнтам Расіі [Уладзімір Пуцін|Уладзімірам Пуціным і тэлевядучым тэлеканала РТР Сяргеем Брылёвым. 24 снежня 2001 г.]]

У Дырэкцыі Інфармацыйных праграм з 1994 года. Упершыню выйшла ў эфір у 1995 годзе. З 1998 года — сталая вядучая праграмы «Час». У сярэдзіне жніўня 2009 года стала вядома, што Кацярына Андрэева адхілена ад эфіру. Да канца жніўня гэтага ж года вядучая лічылася ў адпачынку.

Замужам (муж — бізнесмен), дачка Наталля — выпускніца МДІМА.

## Узнагароды 
* ордэн Дружбы (2006 год)
* Лаўрэат ТЭФІ ў намінацыі «Вядучы інфармацыйнай праграмы» (2007 год)

## Спасылкі 
* Кацярына Андрэева на сайце peoples.ru 
* Яндэкс. Прэс-партрэты: Андрэева Кацярына  
* Радыёстанцыя «Эхо Москвы» / Андрэева Кацярына 

Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі ТЭФІ
Катэгорыя:Дыктары
Катэгорыя:Тэлевядучыя Першага канала
Вензавец (значэнні)

Назву **Вензаве́ц** маюць:

* Вензавец — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці
* Вензавец — возера на мяжы Беларусі і Польшчы
Вензавец

**Вензаве́ц**, **Вязавец** — аграгарадок у Беларусі, Цэнтр сельсавета Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці. 

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 7 км на паўднёвы захад ад Дзятлава, за 22 км ад чыгуначнай станцыі Наваельня; на шашы Дзятлава — Слонім.

## Гісторыя 
thumb|злева|200px|Царква, фота пач. XX ст.
Упершыню Вязавец згадваецца ў 2-й пал. XV ст. У 1-й чвэрці XVI ст. маёнткам валодаў князь Фёдар Заслаўскі. У 1566 — Геранім Сяняўскі, які атрымаў яго праз шлюб з дачкой Ф. Заслаўскага Ганнай.

На карце Т. Макоўскага (1613) Вязавец значыцца як мястэчка. У 1624 годзе згадваецца як цэнтр воласці ва ўласнасці Сапегаў. У XVII ст. маёнтак знаходзіўся ва ўладанні Сапегаў і Палубінскіх. У гэты час тут дзейнічаў касцёл, вядомы цудоўным абразам Маці Божай. У XVIII ст. мястэчка ўваходзіла ў склад Здзецельскага графства Радзівілаў. Станам на 1775 тут было 53 двары, 2 млыны, карчма.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Вязавец апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Слонімскім павеце Гродзенскай губерні. Станам на 1885 у мястэчку было 90 двароў, царква, школа, праводзіліся кірмашы.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Вензавец апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Здзецельскай гміне Слонімскага павета Навагрудскага ваяводства.

У 1939 Вензавец увайшоў у БССР, у Юравіцкі сельсавет. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1970 тут было 145 двароў, на 1992 — 164. 12 лістапада 1973 Вензавец стаў цэнтрам Вензавецкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830 — 364 муж., з іх шляхты 6, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 22, мяшчан-хрысціян і сялян 335; 1885 — 850 чал.
* **XX стагоддзе**: 1904 — 718 чал.; 1970 — 485 чал.; 1992 — 538 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2015 — 646 чал. 

## Інфраструктура 
Працуюць сярэдняя школа, бальніца, дом культуры.

## Славутасці 
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (1872—1875 гады) — .

## Літаратура 
* 
* 
* , С 87.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вензавецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Грудзёндз

**Грудзёндз** () — горад на правах павета ў Польшчы, у Куяўска-Паморскім ваяводстве. Знаходзіцца на рацэ Вісла. Адлегласць па прамой паміж гарадамі Грудзёндз — Мінск 579 км, да Варшавы — 208 км.

Насельніцтва 97 573 жыхароў (2014 год).

## Славутасці 
* Царква Казанскай іконы Божай Маці
Коста-Дарада

**Коста-Дарада** (, ) — адрэзак (216 км) узбярэжжа Балеарскага мора (частка Міжземнага мора) у паўночна-ўсходняй Іспаніі (Каталонія), распасціраецца на 200 км ад Віланова-і-ла-Жэлтру на поўначы да размешчанага ў дэльце ракі Эбра горада Альканар на поўдні. Коста-Дарада ахоплівае ўсё ўзбярэжжа правінцыі Тарагона.

У адрозненне ад размешчанай на поўнач ад Коста-Брава, для Коста-Дарада ўласцівы доўгія і спадзістыя пясчаныя пляжы, якія ствараюць ідэальныя ўмовы для турызму і адпачынку. Costa Dorada па-іспанску азначае — «залатое узбярэжжа».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Курорты Іспаніі
Катэгорыя:Берагі Іспаніі
Катэгорыя:Геаграфія Каталоніі
Катэгорыя:Тарагона (правінцыя)
Арыяна

**Арыяна** () — штучнае возера ў цэнтры Сафіі. Даўжыня возера складае 175 метраў, шырыня — 75 метраў. Плошча — 8900 м². Сярэдняя глыбіня — 1,20 м. Месціцца ў паўночна-заходняй частцы парка Барысава Градзіна, на перакрыжаванні бульвара Хрыста і Еўлагі Георгіевы і Царыградскай шашы, побач з нацыянальным стадыёнам Васіл-Леўскі. Створана ў канцы XIX ст.

Катэгорыя:Азёры Балгарыі
Паўэр-метал

**Па́ўэр-ме́тал** (, ад  — акорд з гукаў у квінту і актаву) — адзін з кірункаў металу.

Паўэр-метал характэрызуецца больш высокай хуткасцю выканання, чым «класічны» хэві-метал, і большай меладычнасцю, чым спід-метал і трэш-метал. Асноўныя атрыбуты жанру — хуткасць, складанасць і меладычнасць гітарных партый, чысты высокі вакал (часам са ўстаўкамі скрымінга) і бэк-вакала. Тэксты песень часта прысвечаны фантастыцы, фэнтэзі і сярэднявеччу. Найбольшае распаўсюджванне гэты жанр атрымаў у Еўропе, асабліва ў Германіі і Фінляндыі.

## Гісторыя 
 — амерыканскі прота-паўэр-метал.]]
Як амерыканскі, так і еўрапейскі паўэр-метал зарадзіўся пад уплывам такіх гуртоў як Rainbow, Iron Maiden і Judas Priest, хоць ні тэрмін, ні жанр у той час не з’явіліся, і дакладней будзе сказаць, што падобныя кампазіцыі паўплывалі на з’яўленне паўэр-металу ў будучыні.

### Амерыканскі паўэр-метал (прота-паўэр) 
Назва стылю «power metal» упершыню прагучала ў ЗША у сярэдзіне 1980-х гг. Так называлі музыку такіх груп, як Manowar, Virgin Steele, Manilla Road, Iced Earth, якіх у наш час звычайна адносяць да спід-металу ці хэві-металу. Гэтыя групы паслужылі прататыпам для сучаснага паўэр-металу, надаўшы яму хуткасць, энергію і ваенна-гістарычную эстэтыку. Аналагічную музыку ў Германіі гралі Grave Digger, Rage і некаторыя іншыя групы, але ў Еўропе для яе быў прыняты тэрмін «спід-метал».

З часам у Амерыцы гэты стыль быў паглынуты больш папулярным стылем трэш-метал, які з’яўляецца развіццём спід-металу ў бок большай агрэсіі і цяжкасці. Амерыканскія паўэр-метал групы цяперашняга пакалення, такія як Kamelot и HolyHell, ужо граюць «еўрапейскі», больш меладычны паўэр, не падобны да спіду і трэшу.

### Еўрапейскі паўэр-метал 
### Сімфанічны паўэр-метал 
Асаблівую разнастайнасць паўэр-металу спарадзіла ўвядзенне ў музыку паўэр-груп клавішных інструментаў, сінтэзатараў. Сінтэзатары спачатку выконвалі функцыю фонавага інструмента, адлюстроўваючы звычайна сімфанічныя ці народныя інструменты, такія як флейта, скрыпка, горн. Гэта тэндэнцыя асабліва ярка праявілася ў першых альбомах Nightwish і Rhapsody of Fire.

З часам партыі клавішных станавіліся больш паўнавартаснымі, з’яўляліся сола на клавішных. Тады ж больш багатыя групы пачалі запісвацца з запрошанымі музыкамі і цэлымі аркестрамі, а не толькі імітаваць іх гульню з дапамогай сінтэзатара. У выніку такога змяшэння з сімфонік-металам атрымаўся сімфанічны паўэр-метал.

## Тэматыка 
]]

## Цікавыя факты 
# Power Metal — так называўся дэмазапіс, зроблены групай Metallica у 1982 г. Магчыма, гэта першы выпадак падобнага словазлучэння ў гісторыі рок-музыкі.
# Power Metal — назва EP групы The Beast з Нью-Джэрсі, выпушчанай у 1983 годзе.
# Power Metal — назва альбома амерыканскай трэш-каманды Pantera (1988).
# Power Metal - музычная група з Інданэзіі, якая іграе хэві-метал.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Garry Sharpe-Young. Rockdetector: A - Z of Power Metal. London Cherry Red Books, 2003. ISBN 1-901447-13-8, 9781901447132
Пётркаў Трыбунальскі

**Пётркаў Трыбунальскі** () — горад на правах павета ў цэнтральнай частцы Польшчы. Уваходзіць у склад Лодзьскага ваяводства, адміністрацыйны цэнтр Пятркоўскага павета (не ўваходзіць у яго склад). Вядомы з 1217 года. Насельніцтва — 75 814 жыхароў (2014 год).

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Пётркаў Трыбунальскі — Мінск 585 км, да Варшавы — 128 км.

## Эканоміка 
Вузел чыгунак і аўтадарог. Прамысловасць: шкляная (1-е месца ў краіне), машынабудаўнічая (горныя, шкларобныя, дарожныя машыны), харчовая (малочная, мукамольная, піваварная, па перапрацоўцы агародніны), дрэваапрацоўчая, будаўнічых матэрыялаў, швейная, папяровая.

## Адукацыя 
У горадзе дзейнічае філіял Лодзінскага ўніверсітэта.

## Славутасці 
Музеі. Архітэктурныя помнікі XIV—XVIII стагоддзяў: каралеўскі замак (1511—1519), касцёлы, кляштары, капліцы.

## Вядомыя асобы 
* Ежы Антаневіч (1919—1970) — польскі гісторык і археолаг. Доктар гістарычных навук.
* Васіль Радзівонавіч Тарасенка (1899—1972) — беларускі археолаг.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Луісвілскі ўніверсітэт

**Луісвільскі ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Луісвіл у штаце Кентукі.

## Агульная характарыстыка 
Калі ён быў заснаваны ў 1798 годзе, гэта быў першым гарадскім дзяржаўным ўніверсітэтам у Злучаных Штатах. Адзін з найстарэйшых універсітэтаў ЗША, створаных на захад ад Алеганскіх гор. Генеральная асамблея штата Кентукі прысвоіла універсітэту ганаровае званне «выдатнага цэнтральнага даследчага ўніверсітэта». Тут навучаюцца студэнты з 118 са 120 акруг Кентукі, з усіх 50 штатаў ЗША і са 116 краін свету.

Пачатак універсітэту быў пакладзены ў 1798 годзе, калі Генеральная Асамблея штата Кентукі прыняла рашэнне аб адкрыцці вышэйшай навучальнай установы ў нядаўна заснаваным горадзе Луісвілі і прадала 24 км² зямлі на поўдні Кентукі для аплаты яго стварэння. 3 красавіка 1798 года некалькі актыўных грамадзян пачалі кампанію па пошуку сродкаў для новай навучальнай установы, якая тады атрымала найменне Семінарыі Джэферсана. Толькі ў 1813 годзе ўдалося адкрыць навучальную ўстанову. Яе першым кіраўніком стаў Эдвард Мэн Батлер, вядомы як адзін з першых гісторыкаў Кентукі.

У 1837 годзе гарадскі савет Луісвіля заснаваў Луісвілскі медыцынскі інстытут. Фізік і медык Чарлз Колдвел здолеў пераканаць савет у неабходнасці яго адкрыцця. У 1840 годзе быў заснаваны Луісвілскі медыцынскі каледж.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і навук (1907)
* Каледж бізнесу (1953)
* Каледж адукацыі і развіцця чалавека (1968)
* Вышэйшая школа (1918)
* Школа інжынерыі (1925)
* Школа сацыяльнай працы (1936)
* Школа права (1846)
* Школа стаматалогіі (1887)
* Школа медыцыны (1837)
* Школа музыкі (1932)
* Школа медсястрынства (1979)
* Школа грамадскага здароўя і інфармацыйных навук (2002)

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Кентукі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Кентукі
Універсітэт Акурэйры

**Універсітэт Акурэйры** () — адзін з чатырох дзяржаўных універсітэтаў Ісландыі. Заснаваны ў 1987 годзе ў горадзе Акурэйры. Налічвае каля 180 супрацоўнікаў і 1400 студэнтаў.

Навучанне вядзецца на 3 факультэтах: факультэт бізнеса і навукі, факультэт філалагічных і сацыяльных навук, факультэт медыцынскіх навук.

## Спасылкі 
* Гісторыя ўніверсітэта Акурэйры (анг.)

Катэгорыя:Універсітэты Ісландыі
Катэгорыя:Акурэйры
Катэгорыя:З’явіліся ў 1987 годзе
Уладзімір Іванавіч Салодкі

**Уладзімір Іванавіч Салодкі** (нар. , чыг. ст. Галынец, Магілёўскі раён) — беларускі спявак (барытон). Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (1990). Муж С. А. Салодкай.

## Біяграфія 
У 1973 годзе скончыў Краснапольскую сярэднюю школу, быў актыўным удзельнікам многіх аглядаў школьнай мастацкай самадзейнасці. У 1979 годзе атрымаў дыплом Магілёўскага культасветвучылішча і быў накіраваны ў Дзяржаўны народны хор Беларусі.

З 1984 года — артыст ансамбля народнай музыкі «Свята». Скончыў у 1985 годзе Мінскі інстытут культуры. З 1985 года спявае ў дуэце з С. А. Салодкай. З 1994 года — адзін са стваральнікаў і саліст ансамбля народнай песні «Вяселле», з 1996 года — саліст Дзяржаўнага ансамбля танца Беларусі.

## Творчасць 
Валодае голасам прыгожага тэмбру, шырокага дыяпазону. У рэпертуары беларускія, рускія, украінскія народныя песні, а таксама аўтарскія творы, у т.л. «А дзе ж ты, бурлак, валачыўся» (балада), «Чапурушачка», «У лузе каліна стаяла», «Кірыла Тураўскі» (У. Будніка).

## Літаратура 
* 
* Салодкі Уладзімір Іванавіч // Памяць: гістор-дакум. хроніка Краснапольскага раёна. — Мн., 2001. — С.510.

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага народнага хору Рэспублікі Беларусь імя Г. І. Цітовіча
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў
Катэгорыя:Барытоны
Катэгорыя:Постаці  Дзяржаўнага ансамбля танца Рэспублікі Беларусь
Аплікацыя

**Аплікацыя** (ад  — прыкладванне) — спосаб стварэння дэкору (арнаменту, малюнкаў) шляхам нашывання ці наклейвання на аснову (тканіну, паперу, дошку, скуру) кавалачкаў матэрыялу іншых колераў ці фактуры (тканіны, паперы, скуры, саломкі і інш.); твор, выкананы такім шляхам.

На Беларусі аплікацыяй аздабляюць адзенне, куфры, шкатулкі і інш. рэчы. Аплікацыяй каляровымі баваўнянымі шнурамі (каснікамі, касіцамі), палоскамі тонкай скуры, сукна ўпрыгожвалі традыцыйнае жаночае і мужчынскае суконнае адзенне. У 19 — 1-й палове 20 ст. на Палессі аплікацыяй арнаментавалі сарочкі, фартухі, спадніцы, галаўныя ўборы, кажухі (кобрынскі строй, мотальскі строй), жаночыя кабаты (калінкавіцкі строй, турава-мазырскі строй). Ужываліся каляровыя валаскі саціну, разнаколерная тасьма, стужкі, гузікі і інш., якія нашывалі ў выглядзе хвалепадобных ліній, геаметрычных і стылізаваных раслінных узораў. На Віцебшчыне (часткова на Магілёўшчыне і Гомельшчыне) аплікацыяй з кавалачкаў каляровых тканін упрыгожваюць плоскія падушачкі-падручнікі. Драўляныя куфэркі, шкатулкі, сальніцы, рамкі для фатаграфій і люстэркаў аздабляюць аплікацыю аднатоннай ці паліхромнай саломкай. На Міншчыне і Гродзеншчыне (Старадарожскі, Любанскі, Смаргонскі, Ашмянскі раёны) у тэхніцы  робяць насценныя дываны, кампазіцыя якіх аналагічна тканым і маляваным дыванам.
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гульні
Катэгорыя:Творчасць
Мотальскі строй

**Мотальскі строй** — традыцыйны комплекс беларускага народнага адзення ў Заходнім Палессі. Бытаваў у 19 — 1-й палове 20 ст. на невялікай тэрыторыі Іванаўскага раёна (вёскі Моталь, Тышкавічы, Асаўніца).

## Жаночае адзенне 
Аснову летняга касцюма жанчын складалі кашуля, спадніца, фартух, гарсэт.

### Кашуля 
Кашулю кроілі з прамымі плечавымі ўстаўкамі, прышытымі па аснове, са шматлікімі складкамі вакол стаячага каўняра. Тыповым прыёмам аздаблення былі звычайныя строчкі, уручную прашытыя чорнай баваўнянай ніткай упоперак стаячага каўняра, манжэты.

### Спадніца 
Спадніца — гладкафарбаваны, бурачковы ці чырвоны андарак або палатнянік з белага кужалю, сабранага па лініі таліі на матузок.

### Фартух 
Фартух кроілі з 4 полак кужэльнага палатна, якія злучалі дэкарыраваным швом, што дазваляла насіць яго на два бакі. Арнамент натыкання вызначаўся дробным малюнкам чырвонага, чырвона-чорнага, блакітна-чырвона-чорнага геаметрычнага або расліннага арнаменту.

### Гарсэт 
Гарсэт шылі з чырвонага фабрычнага сукна, з серабрыстай парчы, аздаблялі нашыўкамі тасьмы-галуна, стужак, пацерак. Гарсэт запраўлялі ў спадніцу і падпяразвалі шырокім бурачкова-чырвоным поясам ручнога пляцення.

### Галаўны ўбор 
Галаўны ўбор — моцна накрухмаленая намітка, завітая на каробачку з чапцом, аздобленая кветкамі па баках або паўкругам спераду.

## Мужчынскае адзенне 
Мужчынскае адзенне складалі нагавіцы і кашуля навыпуск, падперазаныя шырокім плеценым поясам з кутасамі, галаўны ўбор — саламяны брыль, магерка. Верхняе адзенне — світка, катанка, куртка з чорнага валенага сукна, аздобленая цёмна-сіняй аблямоўкай, з бакавымі клінамі-«вусамі».

Прыгожым мастацкім аздабленнем вылучаліся аўчынныя кажухі і паўкажушкі.

Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Заходняе Палессе
Катэгорыя:Моталь
Катэгорыя:Адзенне
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Катэгорыя:Культура Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Іванаўскага раёна
Фёдар Мікалаевіч Дамінікоўскі

**Фёдар Мікалаевіч Дамінікоўскі** (,  — ) — беларускі гісторык, кандыдат сельскагаспадарчых навук (1935).

## Біяграфія 
Скончыў Варонежскі ўніверсітэт у 1927 годзе. З 1915 года ў Яраслаўлі, дзе ў 1918—1920 гадах працаваў на будоўлі. Удзельнічаў у рабоце беларускага студэнцкага зямляцтва ў Варонежы, яго сакратар. Працаваў настаўнікам у Арэнбургу. З 1929 года працаваў у Цэнтры хімічнай лабараторыі Беларускага НДІ сельскай і лясной гаспадаркі імя Леніна (з 1933 года ў складзе Глебавага інстытута АН БССР). У 1934 годзе ва Усесаюзным інстытуце сельскай гаспадаркі ў Саратаве. З 1935 года ў Маскве ў Інстытуце паўночнай зерневай гаспадаркі.

Удзельнік абароны Масквы ў час Вялікай Айчыннай вайны. Са жніўня 1943 года загадчык кафедры геалогіі і глебазнаўства БДУ, адначасова (з кастрычніка 1944 года) вучоны сакратар савета ўніверсітэта. Даследаваў гісторыю навукі і культуры Беларусі, аўтар больш як 200 артыкулаў біябібліяграфічнага слоўніка «Выдатныя дзеячы беларускай зямлі» (1945—1947 гг., рукапіс захоўваецца ў аддзеле рэдкіх кніг і рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я. Коласа АН Беларусі).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Данелія

**Данелія** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Георгій Мікалаевіч Данелія — грузінскі рэжысёр
* Леанід Пятровіч Данелія — беларускі жывапісец
* Пётр Аляксандравіч Данелія — беларускі жывапісец
Вячаслаў Іосіфавіч Дашкевіч

**Вячаслаў Іосіфавіч Дашкевіч** () — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 красавіка 1941 года ў в. Дзякшняны Маладзечанскага раёна Вілейскай вобласці ў сялянскай сям’і.

Пасля заканчэння сярэдняй школы (1958) і Ашмянскага вучылішча механізацыі сельскай гаспадаркі (1959) два гады працаваў трактарыстам у саўгасе імя Янкі Купалы Маладзечанскага раёна. У 1959 годзе паступіў на завочнае аддзяленне журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, на другім курсе перавёўся на стацыянар (скончыў у 1965). Працаваў карэспандэнтам Беларускага радыё (1964—1967), газеты «Физкультурник Белоруссии» (1967—1971), загадчыкам аддзела часопіса «Родная прырода» (1971—1976), старшым рэдактарам Саюза журналістаў БССР (1977—1980), старшым рэдактарам і загадчыкам аддзела на Беларускім тэлебачанні (1980—1986). З 1989 года — навуковы супрацоўнік аддзела міжнацыянальных і міжнародных зносін Інстытута філасофіі і права АН Беларусі.

У друку выступае з 1963 года, з вершамі — з 1974 года. Першая кніга вершаў «Хвіліна чакання» ўвайшла ў калектыўны зборнік «Нашчадкі» (1979). У 1983 годзе выйшаў зборнік паэзіі «Загадка Атлантыды».

Пераклаў з эстонскай мовы «Няўлоўны цуд» Э. Вільдэ (тэлеп’еса, 1985) і асобныя вершы эстонскіх паэтаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з эстонскай мовы
Катэгорыя:Беларускае радыё
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Уладзіслаў Вацлававіч Дваржэцкі

**Уладзіслаў Вацлававіч Дваржэцкі** (,  — , ) — расійскі . Лаўрэат дзяржаўнай прэміі Украіны імя Т. Шаўчэнкі (1975).

Скончыў тэатральную студыю пры Омскім дзіцячым тэатры (1955), дзе і працаваў. З 1971 года здымаўся ў кіно. Яго мастацтва вызначалася ўменнем па-філасофску асэнсоўваць характар героя: «Бег», «Салярыс», «Вяртання няма», «Зямля Саннікава», «Да апошняй хвіліны».

За два дні да смерці па дарозе ў Гомель трапіў у аўтамабільную аварыю, пашкоджанняў у якой не атрымаў. Аднак перажыты стрэс неўзабаве даўся ў знакі — 28 мая 1978 г. акцёр сканаў ад інфаркту ў нумары гасцініцы «Гомель».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Постаці Масфільма
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Сіметрычны мнагачлен

**Сіметры́чны мнагачле́н** — мнагачлен ад  зменных F(x_1, x_2, ..., x_n), які не мяняе выгляду пры любых перастаноўках сваіх зменных. Інакш кажучы, калі адвольным чынам перанумараваць зменныя, сіметрычны мнагачлен застанецца тым жа.

## Элементарныя сіметрычныя мнагачлены 
**Элементарныя сіметрычныя мнагачлены** — мнагачлены віду
: \sigma_k(x_1, x_2, \ldots, x_n) = \sum_{1\le j_1
: вызначаныя для k = 1, 2 \ldots n, г.зн. такія:
: \begin{array}{lcr}
  \sigma_1(x_1, x_2, \ldots, x_n) &=&   x_1 + x_2 + \cdots + x_n \\
  \sigma_2(x_1, x_2, \ldots, x_n) &=&   {x_1}{x_2} + {x_1}{x_3} + \cdots + {x_{n-1}}{x_n} \\
  & \cdots & \\ 
  \sigma_{n-1}(x_1, x_2, \ldots, x_n) &=&   {x_1}{x_2}\ldots{x_{n-1}} + {x_1}{x_2}\ldots{x_{n-2}}{x_n}+\cdots+{x_2}{x_3}\ldots{x_n}\\
  \sigma_{n}(x_1, x_2, \ldots, x_n) &=&   {x_1}{x_2}\ldots{x_n}\\
\end{array}

## Прыклады 
* Дыскрымінант — мнагачлен віду
*: D(p)=a_n^{2n-2}\prod_{i
*: дзе \alpha_1,\alpha_2,\ldots,\alpha_n — карані нейкага мнагачлена ад аднае зменнай:
*: p(x)=a_0+a_1x+...+a_nx^n.

* Ступенныя сумы — сумы аднолькавых ступеней зменных, г.зн.
*: F(x_1, x_2, \ldots, x_n) = \sum_{i=1}^n x_i^\alpha

## Асноўная тэарэма тэорыі сіметрычных мнагачленаў 
Асноўная тэарэма тэорыі сіметрычных мнагачленаў сцвярджае:

## Гл. таксама 
* Дыскрымінант
* Сіметрычная група

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Мнагачлены
Луізіянскі тэхналагічны ўніверсітэт

**Луізіянскі тэхналагічны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Растан у штаце Луізіяна.

## Агульная характарыстыка 
Вучэльня адкрылася як індустрыяльны інстытут і каледж ў 1894 годзе падчас Другой прамысловай рэвалюцыі. Першапачатковай місіяй вучэльні было навучанне студэнтаў мастацтвам і дакладным навукам з мэтай развіцця індустрыяльнай эканомікі ў пострэканструкцыйнай Луізіяне. Чатырма гадам пазней у 1898 годзе штат змяніў назву вучэльні на Луізіянскі індустрыяльны інстытут. У 1921 годзе вучэльня змяніла назву на Луізіянскі політэхнічны інстытут, каб адлюстраваць яе развіццё як больш буйной тэхнічнай вучэльні. Луізіанскі політэхнічны інстытут афіцыйна змяніў сваю назву на сучасную ў 1970 годзе, бо тады ён ужо цалкам адпавядаў крытэрыям даследчага ўніверсітэта.

## Структура 
* Каледж прыкладных і прыродазнаўчых навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі і дакладных навукі
* Каледж вольных мастацтваў
* Цэнтр прадпрымальніцтва і інфармацыйных тэхналогій

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Луізіяна

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Луізіяны
Замак Бран

thumb|right|250px|Замак Бран (іншы выгляд)

**Замак Бран** (, , ) — замак у Румыніі, ў гістарычнай вобласці Трансільванія, у 30 км ад Брашава, які набыў вядомасць як Замак Дракулы.

## Гісторыя 
У 1212 годзе рыцары Тэўтонскага ордэна пабудавалі ў вобласці Бурцэнланд у Карпатах драўляны замак Дытрыхштайн, але ўжо ў 1242 ён быў знішчаны манголамі. У 1377 годзе венгерскі кароль Людовік I Вялікі выдаў прывілей брашаўскім немцам пабудаваць на гэтым месцы мытны замак. Да 1427 замак належаў венгерскай кароне, з 1498 — горада Кронштат. У XV—XVIII стагоддзях Бран некалькі разоў спрабавалі ўзяць туркі, але безпяспяхова. У XIX стагоддзі замак заняпаў. З 1916 — у складзе Румыніі. У 1920 жыхары Брашава падаравалі замак каралеве Румыніі Марыі. Пасля Другой Сустветнай вайны належаў камуністычнай Румыніі. 26 мая 2006 быў вернуты прадстаўнікам сям'і Габсбургаў, якія 1 чэрвеня 2009 адчынілі ў замку музей.

## Спасылкі 
* Iнфармацыя пра замак Бран 

Катэгорыя:Брашоў (жудзец)
Катэгорыя:Славутасці Брашава
Бран
Вялікая сінагога (Нясвіж)

**Вялікая сінагога**, або **Галоўная сінагога** — колішняя сінагога XVI — пачатак XVII стст. у Нясвіжы

## Гісторыя 
Галоўная сінагога ў Нясвіжы была пабудавана пасля з'яўлення тут яўрэйскай абшчыны ў другой палове XVI стагоддзя. У 1589 г. яўрэі атрымліваюць ад уладальніка Нясвіжа Радзівіла Сіроткі прывілеі, які даваў дазвол на будаўніцтва каменнай або драўлянай сінагогі. Да сярэдзіны XVIII стагоддзя яўрэяў у Нясвіжы налічвалася ўжо 672 чалавека мужчынскага полу, а да канца XIX стагоддзя з больш 10 000 насельніцтва горада палову складалі яўрэі.

У канцы XVIII-пачатку XIX стагоддзя да сінагогі былі зроблены бакавыя прыбудовы, выведзеныя пад адну лінію з першым ярусам даху. Сінагога лічылася Галоўнай (ці Вялікай), паколькі ў Нявіжы ў канцы XIX стагоддзя налічвалася восем сінагог.

Нясвіжская сінагога падверглася моцнаму разбурэнню падчас Другой сусветнай вайны і ў першыя паваенныя гады была цалкам знесена.

## Архітэктура 
Галоўны аб'ём сінагогі вельмі падобны да вядомай Халоднай сінагогі ў Мінску. Прамавугольны, з магутнымі контрфорсамі па вуглах і ў прасценках; высокія арачныя вокны паглыбленыя ў нішах тоўстых сцен; тынкаваныя і пабеленыя сцены знаходзяцца ў кантрасце з больш цёмным колерам контрфорсаў, вялікая шырыня карніза і цокаля надае архітэктуры некаторую выразнасць і кампенсуе адсутнасць знешняга дэкору. Дахавае завяршэнне сінагогі больш выразнае, чым у Мінскай. Двух'ярусная чатырохсхільная страха надавала архітэктуры будынка завершанасць, яго знешнія абрысы нібы паўтаралі абрыс скошаных контрфорсаў. У прамежку паміж дахавымі ярусамі знахадзіліся маленькія слыхавыя вакенцы, што таксама ажыўляла аблічча будынка і нагадвала аб нішах-байніцах старажытных абарончых будынкаў.

## Літаратура 
* Архитектура европейских синагог / Локотко А.И. - Мн.: Ураджай, 2002. - 156с.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія сінагогі Беларусі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Нясвіжа
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Нясвіжа
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі рэнесанс
Адміністрацыйны падзел Рэчы Паспалітай

(1619)]]
 з паветамі (1619)]]
 (1764)]]
]]

**Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Рэчы Паспалітай** склаўся пасля падпісання Люблінскай уніі 1569 года. Карона каралеўства Польскага і Вялікае Княства Літоўскае захоўвалі пэўную аўтаномію ўнутранай улады. Таксама ў склад Рэчы Паспалітай увайшла Лівонія, якая ў 1561 годзе ўвайшла ў склад ВКЛ пасля распаду Лівонскага Ордэна. Таксама ў 1561 годзе было створана Курляндскае і Земгальскае герцагства, якое прызнала сябе васалам выключна вялікага князя літоўскага. У працэсе Люблінскай уніі Інфлянты і курляндскія герцагі былі падначалены таксама і польскаму каралю. Пасля 1628 года ў Інфлянтах фармальна Існаваў кандамініўм Княства і Кароны, Княжацкая Прусія і Курляндыя былі простымі васальнымі ленамі (амажамі) польскага караля і вялікага князя літоўскага. Пасля вяртання Смаленска і Левабярэжнай Украіны з Чарнігавам у 1618 годзе, першы быў далучаны да ВКЛ, другі да Польскай Кароны.

## Падзел 
Рэч Паспалітая складалася з ваяводстваў дзвюх правінцый Польшчы, ваяводстваў Княства, нядаўна далучанай Лівоніі і ленных уладанняў.

## Ваяводствы і княствы
Брагінскі строй

**Брагінскі строй** — традыцыйны комплекс беларускага народнага адзення ва Усходнім Палессі, пераважна ў паўднёва-ўсходніх раёнах Гомельшчыны. Яму ўласцівы разнастайнасць форм адзення (пры адначасовым бытаванні на пачатку 20 ст. форм, што ўзніклі ў розныя гістарычныя перыяды), багацце арнаментальных кампазіцый, адметныя шыйныя ўпрыгожанні.

## Жаночае адзенне 
У жаночым гарнітуры вылучаюцца 3 варыянты: кашуля, 4-полкавая панёва, фартух, намітка (сярпанка); кашуля, андарак, белы фартух, гарсэт (кабат), каптур з хусткай; кашуля або блуза, крамная спадніца з прышыўным каптур з хусткай; кашуля або блуза, крамная спадніца з прышыўным лbaам (шнуроўка). Кашулю кроілі з прамымі плечавымі ўстаўкамі, прышытымі па ўтку, з адносна вузкім рукавом, стаячым каўняром. Арнамент натыкання і вышыўкі (чырвонымі, чорнымі і белымі баваўнянымі ніткамі) кампанаваўся ў палосы рознай шырыні на рукавах (звычайна ў папярочным кірунку), на плечавых устаўках, каўняры і падоле. З геаметрычных матываў пашыраны ромбы, 8-вугольныя зорачкі, зубчыкавыя паскі, з раслінных — дрэва жыцця (размяшчалася буйным аднарапортным узорам на ўсю даўжыню рукава), 8-пялёсткавыя кветкі (размяшчаліся ў шахматным парадку па ўсім рукаве), ружы, ягады каліны. Вышыўку фартухоў часта дапаўнялі нашыўкамі з каляровага саціну, карункамі. Андаракі гладкафарбаваныя, найчасцей чырвона-малінавыя або затканыя падоўжнымі бела-вохрыстымі палосамі ці вышытыя па нізе белымі, вохрыстымі, зялёнымі, сінімі, чорнымі ніткамі. Падпяразвалі вузкім дэкаратыўным поясам; андарак, які насілі з кашуляй, аздобленай у падоле, падтыкалі пад пояс. Галаўныя ўборы жанчын: намітка, чапец (з цёмных, часта чырвоных крамных тканін, упрыгожаныя аплікацыяй, брыжамі, штапам), хусткі (даматканая белая з чырвонымі прокідкамі парцянька, суконная чорная з дэкаратыўнымі махрамі — апінатка, крамная страката-набіваная, якую не завязвалі, а выкладалі на галаве і грудзях). Насілі пацеркі, шыйныя абручыкі (кружкі, пляцёнкі, лучкі, лавачкі), вышытыя разнаколерным бісерам.

## Мужчынскае адзенне 
Мужчынскія кашулі былі тунікападобнага крою з багата вышытай манішкай. Нагавіцы шылі з палатна ў чорна-белыя палоскі (палатнянікі) або з шэрага ці карычневага сукна (суконнікі). Вопратку (світка, бурнос, бурка, кажух, казачына, лакальныя назвы таксама чуйка, сканцэрка) аздаблялі нашыўкамі і аблямоўкамі з фабрычнага сукна ці саціну, аплікацыяй шнурам, фалдаваннем (маршчэннем), выразамі, строчкай.

## Спасылкі 
* Брагінскі строй 

Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Усходняе Палессе
Катэгорыя:Культура Брагінскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Брагінскага раёна
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Аблога Смаленска

**Абло́гі Смаленска**:
* Аблога Смаленска (1404) — аблога і ўзяцце Смаленска вялікалітоўскімі войскамі Вітаўта
* Аблога Смаленска (1502) — аблог Смаленска маскоўскімі войскамі падчас вайны 1500—1503 гадоў
* Аблогі Смаленска (1513) — аблога Смаленска маскоўскімі войскамі падчас вайны 1512—1522 гадоў
* Аблога Смаленска (1514) — аблога і ўзяцце Смаленска маскоўскімі войскамі падчас вайны 1512—1522 гадоў
* Аблога Смаленска (1609—1611) — аблога і ўзяцце Смаленска польска-вялікалітоўска-казацкімі войскамі падчас вайны 1609—1618 гадоў
* Аблога Смаленска (1613—1617) — аблога Смаленска маскоўскімі войскамі падчас вайны 1609—1618 гадоў
* Аблога Смаленска (1632—1634) — аблога Смаленска маскоўскімі войскамі падчас вайны 1632—1634 гадоў
* Аблога Смаленска (1654) — аблога і ўзяцце маскоўскімі войскамі падчас вайны 1654—1667 гадоў

## Гл. таксама 
* Бітва пад Смаленскам
Краснапольскі строй

**Краснапольскі строй** — традыцыйны комплекс беларускага народнага адзення Падняпроўя. Бытаваў у XIX — сярэдзіне XX ст. пераважна ў Краснапольскім, Касцюковіцкім, Клімавіцкім, Хоцімскім, Чачэрскім, Чэрыкаўскім раёнах. Для краснапольскага строю характэрна вялікая разнастайнасць форм адзення, багатае кампазіцыйнымі варыянтамі і арнаментальнымі матывамі мастацкае афармленне, у якім важнае значэнне, акрамя вышыўкі і ўзорыстага ткацтва, мела карункапляценне, аплікацыя.

## Жаночае адзенне 
У жаночым гарнітуры пашыраны 4 комплексы: кашуля, расхінная панёва, гарсэт, намітка; кашуля, андарак з дзесяткай (спадніца з прышытым ліфам-гарсэтам у асобных варыянтах нагадвала сарафан на лямках), 1-полкавы суконны фартух, хустка; кашуля, андарак, 4-полкавы льняны фартух, хустка; кашуля або блуза, кроеная з гесткай, крамная спадніца з прышыўным ліфам, 1-полкавы фартух, хустка. Кашулю кроілі з прамымі плечавымі ўстаўкамі, прышытымі па ўтку, з вялікім адкладным каўняром, аздобленым па краях паскам вязаных белых карункаў або паркалёвых брыжоў. Шырокі рукаў злучаўся з плечавой устаўкай узорыстым паскам мярэжкі з чырвона-чорным геаметрычным арнаментам (капейкі). Вышыты чырвонымі, чырвона-чорнымі баваўнянымі ніткамі арнамент 8-пялёсткавых разетак, ромбаў, квадратаў кампанаваўся радамі, у шахматным парадку або размяшчаўся ў ячэйках-сотах, якія ўтвараліся перасячэннем дыяганальных або гарызантальных і вертыкальных палос. Густа нашыты на рукавы ўзор вылучаецца багаццем арнаментальных варыяцый, тонкасцю ўзораў, гармоніяй і агульнай пластыкай і аздабленнем іншых частак касцюма. Фартухі аздаблялі ўзорыстым ткацтвам, вышыўкай, аплікацыяй; панёву, андарак натыкалі клятчастым вохрыста-чырвоным арнаментам. Андарак і ліф-гарсэт часам кроілі з розных тканін: ніз з клятчастай даматканкі, ліф — з крамнай узорыстай і гладка-фарбаванай тканіны. Спадніцу шылі з ільнянога аднатоннага, клятчастага, паласатага, белага, бела-сіняга палатна. Падпяразвалі вузкім поясам, канцы якога аздаблялі дэкар. кутасамі, нізкамі разнаколернага бісеру. Галаўныя ўборы жанчын — намітка, чапец (вязаны з белых нітак або шыты з чырвоных крамных тканін), хустка. Насілі пацеркі, шыйныя бісерныя паскі, абразкі.

## Мужчынскае адзенне 
Мужчынскія кашулі кроілі з плечавымі ўстаўкамі (палікамі) або тунікападобныя; у іх вышывалі манішку, падол, каўнер і каўнерцы, падпяразвалі поясам. Нагавіцы шылі з палатна, шэрагаці карычневага сукна. Вопратку (світу, шубу, кажух, куртку, сак) аздаблялі нашыўкамі і аблямоўкамі фабрычных (чырвоных, сініх) тканін, аплікацыяй шнуром.

## Спасылкі 
* Краснапольскі строй 
* Беларускае народнае адзенне

Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Падняпроўе
Катэгорыя:Культура Краснапольскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Краснапольскага раёна
Катэгорыя:Культура Касцюковіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Касцюковіцкага раёна
Катэгорыя:Культура Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Клімавіцкага раёна
Катэгорыя:Культура Хоцімскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Хоцімскага раёна
Катэгорыя:Культура Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Культура Чэрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Чэрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Адзенне
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Харальная сінагога (Мінск)

**Мі́нская Хара́льная сінаго́га** — колішняя галоўная сінагога ў Мінску, якая размяшчалася па адрасе вул. Серпухаўская, 7. Сёння часткова перабудаваны будынак займае Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага.

## Гісторыя 
thumb|150px|злева|Кінатэатр «Культура»

Сінагога была пабудавана ў 1906 годзе. Будынак быў узведзены ў маўрытанскім стылі. Сродкі на ўзвядзенне сінагогі выдзяліла шматлікая яўрэйская абшчына горада па ініцыятывы мінскага ўрача І. Лунца. Кампазіцыйна будынак складаўся з дзвюх частак: грандыёзнага партала ля ўваходу і размешчанага на восі ўваходу рытуальнай залы. Уваход у будынак глядзеўся як высокая велічная арка, над якой размяшчалася вялікае круглае акно — так званае, вока Аарона. У цэлым, сінагога адрознівалася надзвычайнай маляўнічасцю, пластыкай і багаццем святлаколеравых адценняў.
]]
Пасля кастрычніцкай рэвалюцыі будынак сінагогі прыватызавалі і ў 1923 годзе сінагогу пераабсталявалі ў Нацыянальны яўрэйскі тэатр БССР, дзе праводзіліся лекцыі, з’езды і дэманстраваліся фільмы. Пазней тут размясціўся *Дом культуры сакратарыята ЦВК імя М. В. Фрунзэ*. У лістападзе 1926-га будынак быў перададзены ў карыстанне створанай арганізацыі Белдзяржкіно. Неўзабаве тут адкрыўся кінатэатр «Культура» — адзін з самых буйных на той час у Беларусі. Глядзельная зала «Культуры», а першапачаткова харальная зала, славілася выдатнай акустыкай. Знакамітыя спевакі і артысты, як Уладзімір Маякоўскі, Леанід Уцёсаў, Сяргей Лемешаў і іншыя, аддавалі перавагу выступаць падчас гастроляў менавіта тут.

Пасля Другой сусветнай вайны будынак кінатэатру быў перабудаваны для *Расійскага драматычнага тэатра імя Максіма Горкага* (праект архітэктара М. І. Бакланава)'. Цяпер гэта вялікі трохпавярховы будынак, амаль прамавугольны ў плане, сіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Нутраная прастора таксама вырашаная сіметрычна. Былы цэнтральны неф пераабсталяваны ў глядзельную залу, бакавыя — у фае. На будынку ўсталяваныя мемарыяльныя дошкі У. У. Маякоўскаму і ў гонар VI Усебеларускага з’езду Саветаў. Будынак — помнік архітэктуры эклектыкі з пазнейшымі зменамі. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння. Сёння будынак займае Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага.

Файл:Former Choral Synagogue. Харальная (Вялікая) сінагога.jpg|У пач. XX ст.
Файл:Дзяржаўны яўрэйскі тэатр БССР.jpg|Дзяржаўны габрэйскі тэатр
Файл:Кінатэатар «Культура» (былая Харальная сінагога).jpg|Кінатэатр «Культура»
Файл:Former Choral Synagogue. Харальная сінагога (1933).jpg|Першы Усебеларускі з'езд калгаснікаў-ударнікаў 15-19 красавіка 1933 г. 
Файл:Bundesarchiv Bild 146-2004-234, Minsk, Theater.jpg|У 1942 годзе
Файл:Bundesarchiv Bild 146-2004-233, Minsk, Theater.jpg|У 1942 годзе
Файл:Minsk - synagogue (Khoralnaya) 1945 (var.2) Anatoly Nalivaev.jpg|У 1945 годзе, праца Анатоля Наліваева
Файл:Нацыянальнага драматычнага тэатра імя М. Горкага.jpg|Сённяшні час

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:1906 год у Мінску
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска
Катэгорыя:Сінагогі Мінска
Лепельскі строй

**Лепельскі строй** — традыцыйны комплекс беларускага народнага адзення Падзвіння. Бытаваў у XIX — пачатку XX ст. пераважна ў Лепельскім, Ушацкім, Чашніцкім раёнах. Аснову летняга касцюма жанчын складалі спадніца, фартух. Кашуля мела тунікападобны або з прамымі плечавымі ўстаўкамі крой, сціплае аздабленне вузкімі паскамі чырвона-чорнага геаметрычнага арнаменту на рукавах і плечавых устаўках. Спадніцу (саян, дрыліх, андарак, шарак) шылі з 3-4, у заможных сялян з 7 полак пярэстых або аднаколерных даматканых тканін у блакітна-белым, сіне-фіялетавым, вохрыста-чырвоным каларыце, фартух — з 1-2 полак кужэльнага палатна, аздаблялі ўзорыстым ткацтвам (пераборы), вышыўкай (мярэжка), карункамі. Галаўныя ўборы — намітка, чапец, хустка, вянок, карона (галаўны ўбор дзяўчыны-мяшчанкі накшталт падвічкі з парчы, расшытай бліскаўкамі) і інш. Мужчынскае адзенне складалі кашуля (насілі навыпуск, падпяразвалі поясам ці дзягай), нагавіцы, камізэлька з чорнай або цёмна-сіняй крамнай тканіны. Галаўныя ўборы — саламяны або лямцавы капялюш, белая магерка, картуз. Верхняе мужчынскае і жаночае адзенне — армяк, сярмяга, світка, кажух.

## Літаратура 
* Лепельскі строй, традыцыйны комплекс беларускага народнага адзення Падзвіння // Этнаграфія Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]. — Мн., 1989. — С. 288.
* Лепельский строй // Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Мн., 2006. — Т. 4. — С. 449.
* Дамаскіна, Ф. Д. Асаблівасці народнага касцюма Паазер'я (па матэрыялах традыцыйнага жаночага адзенняXIX-пачатку XX стагоддзя) / Ф. Д. Дамаскіна // «Лепельскія чытанні» : (навукова-практычная канферэнцыя, прысвечаная 565-годдзю г. Лепеля) / склад. А. У. Стэльмах. — Віцебск, 2004. — С. 31-35.
* Памяць: Лепельскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: В. Я. Ланікіна [і інш]. — Мн., 1999. — С. 605.

## Спасылкі 
* Лепельскі строй (Лепельскі р-н)
* Лепельскі строй

Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Паазер’е
Катэгорыя:Адзенне
Катэгорыя:Культура Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Культура Лепельскага раёна
Катэгорыя:Культура Ушацкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Лепельскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Ушацкага раёна
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі