Калюмны (герб)

**Калю́мны**, таксама **Слупы Гедыміна** — родавы знак Гедымінавічаў, пазней адзін з дзяржаўных сімвалаў Вялікага Княства Літоўскага. У чырвоным полі тры белыя слупы, злучаныя ўнізе.

## Паходжанне 
Паходжанне «Калюмнаў» пэўна не вядома. Паводле легенды пра Палемона (пачатак XVI ст.), гэта герб аднаго з родаў рымскіх перасяленцаў і ім карысталіся яго нашчадкі — велікакняжацкі род Гедзімінавічаў.

Некаторыя даследчыкі звяртаюць увагу на візуальнае падабенства «Калюмнаў» і аднаго са знакаў княжацкага роду Рурыкавічаў — «Трызуба», абодва знакі гэта аснова ў выглядзе перавернутай літары «П» з дадатковымі элементамі. На карысць такой версіі могуць сведчыць шматлікія сваяцкія сувязі паміж літоўскімі князямі і рознымі галінамі Рурыкавічаў. Таму частка даследчыкаў выводзіць «Калюмны» проста ад «Трызуба» і яго варыяцый. Магчыма, спачатку «Калюмны» былі знакам Полацкага княства, разам з якім перайшлі да Вялікага Княства Літоўскага.

Файл:Columns of Gediminas (gold).png|link=|Калюмны Гедыміна
Файл:Emblem of Kievan Rus.svg|link=|Трызуб Уладзіміра Святаславіча

Падчас раскопак у Гродне знойдзена цэгла часоў Вітаўта з адной з найбольш ранніх выяў «Калюмнаў». У гэтага варыянта ёсць «хвосцік», які, на думку некаторых аўтараў, яшчэ болей збліжае «Калюмны» са знакамі Рурыкавічаў. Паводле Мацея Стрыйкоўскага, «рускія хронікі» сведчылі, што «Калюмны» як знак ужываў яшчэ старэйшы брат Гедыміна — Віцень, ён меў пячатка з выявай трох веж, што нагадвала трызуб.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Пачатак ужывання сімвала як дзяржаўнага звязвалі з княжаннем Гедыміна, таму і называлі знак «Слупамі Гедыміна». Аднак, упершыню «Калюмны» пэўна сустракаюцца на манетах Вялікага Княства Літоўскага пасля 1386 года. У Грунвальдскай бітве 1410 года на сцягах 10 з 40 харугваў Вялікага Княства Літоўскага была выявай «Калюмнаў». Паводле Яна Длугаша, бо такім знакам Вітаўт кляйміў сваіх коней. Некаторыя даследчыкі лічаць гэтыя харугвы надворнымі, у адрозненне ад зямельных са сцягамі з «Пагоняй».

Таксама ёсць версія, што «Калюмны» былі знакам Полацкага княства, якое з 1386 годзе перайшло ў непасрэднае ўладанне вялікіх князёў літоўскіх. Магчыма былы зямельны знак ужывалі як увасабленне агулам Русі, тым часам як «Пагоня» побач увасабляла Літву, у такім значэнні «Калюмны» перасталі ўжываць са згасаннем дынастыі Ягелонаў. Вядомы адзінкавыя помнікі, дзе «Калюмны» — шляхецкі герб.

#### Галерэя 

Файл:Lietuvos herbas Vytis.Lithuanian CoA Vytis of 15th c.jpg|«Пагоня» з «Калюмнамі».
Файл:Vytautas coin of the Principality of Smolensk (vassal state of Lithuania) 2.jpg|Манета Вітаўта 1392–1410 гадоў. Смаленскае княства
Файл:Coat of Arms of Polotsk (XVI c.).svg|«Пячатка Полацкая» на вялікай пячатцы вялікага князя маскоўскага Івана IV, 2-я палова XVI ст.
Файл:Печать Бреста 1543–1596.png|Пячатка Берасця (1543-1596)
Файл:Coat of arms of the Trakai Voivodeship with an armed soldier and Columns of Gediminas from the Armorial Lyncenich - olde dratun. 15th century. Retouch.png|Герб Троцкага ваяводства
Файл:Alex K Grundwald flags 1410-02.svg|Рэканструкцыя сцяга адной з харугваў у Грунвальдскай бітве 1410 года.
Файл:Banner of Vilnius Voivodeship (1609-1618)-2.svg|Рэканструкцыя харугвы Віленскага ваяводства, другі бок.
Файл:Aŭgust Sas, Pahonia. Аўгуст Сас, Пагоня (1738, 1883).jpg|Пячатка вялікага князя літоўскага, 1738 год.
Файл:Vitaŭt Vialiki, Kalumny. Вітаўт Вялікі, Калюмны (1555).jpg|Партрэт Вітаўта на велікакняжацкім стальцы, XVI ст.
Файл:Kalumny. Калюмны (P. Böse, 1742).jpg|«Калюмны» з генеалогіі Радзівілаў.
Файл:Czworak 1568 Wilno.jpg|Манета 1568 года, «Пагоня» і «Калюмны», Вільня.

### Літоўская Рэспубліка 

Файл:Vilnius. Citizens of Vilnius greeting the Lithuanian army in the Cathedral Square, 1939 11 23.jpg|Літоўскае войска ўваходзіць у Вільню, 1939 года.
Файл:Ministry of Finance of Lithuania with Vytis (Waykimas) and the Columns of Gediminas in Kaunas, 1930.jpg|Будынак Міністэрства фінансаў Літвы, Каўнас, 1930
Файл:Independence Monument in Rokiskis (1931).jpg|Святочная цырымонія да дзесяцігоддзя незалежнасці Літвы, 1931 год. 
Файл:Lithuanian cadets near War school in Kaunas 1938.jpg|Літоўскія кадэты, Каўнас 1938 год.

«Слупы Гедыміна» ўжываліся літоўскім нацыянальным рухам, які набіраў сілу і папулярнасць на пачатку ХХ ст. Пасля ўтварэння Літоўскай Рэспублікі ў 1918 годзе сімвал выкарыстоўваўся літоўскай арміяй, авіяцыяй, дзяржаўнымі ўстановамі, рознымі арганізацыямі, на грошах і ордэнах.

### Савецкі Саюз 
а.]]
Пасля анексіі Літвы Савецкім Саюзам сімвал быў забаронены. Выкарыстоўваўся літоўцамі як сімвал пратэсту. У адрозненні ад «Пагоні» намаляваць яго было значна лягчэй. Падчас «Спяваючай рэвалюцыі» канца 1980-х гадоў, «Калюмны» сталі знакам рэфарматарскага руху Саюдзіс.

## Сучаснае выкарыстанне 
«Слупы Гедыміна» знаходзяцца на гербе Сейма Літвы і ў эмблемах літоўскіх узброеных сіл: сухапутных сіл, ваенна-паветраных сіл, ваенна-марскога флоту, ваеннай паліцыі, добраахвотніцкіх сіл нацыянальнай абароны. «Слупы Гедыміна» таксама выяўлены на гербах Старога Тракая, Тракайскага раёна самакіравання і Шымкайчаў. Сімвал таксама выкарыстоўваецца на многіх помніках па ўсёй краіне.

У Беларусі «Калюмны» выкарыстоўваюцца ў першую чаргу грамадствам і беларускай дыяспарай, на афіцыйным узроўні выяўлены на гербе пасёлка Брагіна, а таксама на помніку князю Гедыміну ў Лідзе.

Ва Украіне выяўлены на гербе Жытомірскай вобласці.

Пасля расійскага ўварвання ва Украіну герб выкарыстоўвалі беларускія часці, якія ваююць на баку Украіны.

Файл:Emblem of the Pahonia Regiment.png|Эмблема палка «Пагоня»
Файл:1st assault company Belarus.png|Эмблема 1-й асобнай беларускай дэсантна-штурмавой групы
Файл:Coat of Arms of Brahin 2001.svg|Герб Брагіна
Файл:Coat of arms of the Seimas of Lithuania.svg|Сімвал Сейма Літвы, вялікі герб Літвы
Файл:Insignia of the Lithuanian Armed Forces.svg|Узброеныя сілы Літвы
Файл:Presidential Seal of the Republic of Lithuania.png|Пячатка Прэзідэнта Літвы
Файл:Simkaičiai COA.png|Герб Шымкайчаў
Файл:Coat of Arms of Zhytomyr Oblast.svg|Герб Жытомірскай вобласці
Файл:Monument with the Columns of Gediminas, dedicated to the Lithuanian Wars of Independence in Joniškis, Molėtai district, Lithuania.jpg|Помнік у Літве прысвечаны вайне за незалежнасць
Файл:Joint Light Tactical Vehicles of the Lithuanian Armed Forces 2021-Aug-17 Rukla.jpg|"Калюмны" на літоўскай бронемашыне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Калюмны
Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы