Справа «Беларускага Гаюна»

**Справа Беларускага Гаюна** — палітычна матываваны крымінальны пераслед, распачаты рэжымам Лукашэнкі супраць інфарматараў маніторынгавага OSINT-праекта «Беларускі Гаюн», які адсочваў ваенную актыўнасць расійскіх і беларускіх войск пасля пачатку расійска-ўкраінскай вайны.

## Перадгісторыя 
Беларускі Гаюн з’явіўся ў пачатку студзеня 2022 года як маніторынгавая ініцыятыва па адсочванні перамяшчэння расійскай тэхнікі і войск па тэрыторыі Беларусі. Перад праектам стаяла задача назіраць за колькасцю тэхнікі, якую завозяць у краіну і вывозяць назад, дзе патэнцыяльна можа ўзнікнуць новая расійская вайсковая база.

## Рэакцыя спецслужб 
У сакавіку 2022 года МУС РБ прызнала тэлеграм-канал праекта экстрэмісцкім фарміраваннем. У красавіку 2022 года на канал падпісалася больш за 360 тысяч чалавек. На той момант 90 % аўдыторыі складалі падпісчыкі з Украіны, а астатняя частка — беларусы.

У снежні 2022 года супрацоўнікі беларускіх сілавых органаў пад выглядам назіральнікаў «Беларускага Гаюна» спрабавалі даведацца пра асабістыя даныя і фарміраваць дасье на падпісчыкаў праекта. Рабілі яны гэта з дапамогай чат-ботаў для знаёмстваў. У паведамленнях, у не надакучлівай форме, яны прасілі пазначыць імя і прозвішча, дату нараджэння, месца пражывання, а таксама іншыя асабістыя даныя

На момант 8 верасня 2023 года стваральніку праекта было вядома пра 10 выпадкаў арышту за ўзаемадзеянне з Беларускім Гаюном. Антон Матолька заявіў, што недзе людзі былі ідэнтыфікаваны праз вулічнае відэаназіранне, а недзе праз знойдзены ў тэлефоне тэлеграм-бот.

У красавіку 2023 года па беларускім дзяржаўным тэлебачанні паказалі фільм, дзе было расказана пра затрыманне айцішніка Дзмітрыя Маставога. Аўтары фільма абвінавацілі яго ў стварэнні анлайн-трансляцыі на аэрадроме Мачулішчы. Яны заявілі, што чат-бот «Гаюна» кантралюецца беларускімі сілавымі органамі. Медыя «Zerkalo» адзначыла, што ў эфіры дзяржаўнага ТБ няма доказаў гэтым заявам, а замест здымкаў перапіскі аўтары ўжывалі камп’ютарную графіку. Адміністрацыя «Гаюна» заявіла, што затрыманы праграміст не рабіў для іх прамых трансляцый, а паведамленні пра кантроль іх чат-бота сілавікамі — «лухта».

5 лютага 2025 года Антон Матолька паведаміў, што ў выніку несанкцыянаванага ўваходу беларускія сілавікі раніцай атрымалі доступ да чата з ботам «Гаюна», куды збіралася інфармацыя ад людзей. Сілавікі атрымалі доступ да чата, перайшоўшы па запрашальнай спасылцы, якая была створана яшчэ 2 сакавіка 2022 года. Спасылку на бот «Гаюна» яны знайшлі на тэлефоне затрыманай незадоўга да таго актывісткі, якая працяглы час хавалася ў Беларусі. У момант пранікнення сілавікоў у чат у яго наладах не была ўключаная функцыя схавання старых паведамленняў для новых карыстальнікаў. Маштаб выгружанага аб’ёма дадзеных невядомы. Кіраўнік BYSOL Андрэй Стрыжак заявіў, што праз доступ сілавікоў да інфармацыі з чат-бота «Беларускага Гаюна» толькі за суткі на іх гарачую лінію прыйшло 50 запытаў па экстраннай эвакуацыі з Беларусі.

Гомельскі абласны суд 20 жніўня вынес першы прысуд па справе «Беларускага Гаюна» — жыхару Хойніцкага раёна, евангельскаму пастару Алегу Лойку прысудзілі да трох з паловай гадоў пазбаўлення волі ва ўмовах узмоцненага рэжыму.

У канцы жніўня 2025 года, паводле звестак «Флагштока», больш за 250 жыхароў Гомельскай вобласці затрыманы з пачатку 2025 года па справе «Беларускага Гаюна».

У верасні 2025 года стала вядома пра яшчэ аднаго фігуранта «справы Гаюна», якога арыштавалі ў чэрвені 2025 года, — Кірыла Краўцова, заснавальніка арт-вёскі Чырвоны Кастрычнік (Рэчыцкі раён) і ўдзельніка акцыі дзярСМІ «З табурэткай да акіяна».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)
Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі
Катэгорыя:Крымінальныя справы ў Беларусі