Дыёдны мост

**Дыёдны мост** — электрычная прылада, электрычная схема для пераўтварэння пераменнага току ў пульсуючы (пастаянны). Выпростванне з дапамогай дыёднага моста называецца **двухпаўперыядным**.

Існуюць аднафазныя і шматфазныя масты. Аднафазны мост выконваецца па маставой схеме Грэтца. Першапачаткова ў ёй выкарыстоўваліся электравакуумныя дыёды, і гэтая схема лічылася складаным і дарагім рашэннем, замест яе звычайна ўжывалася схема Міткевіча, у якой другасная абмотка трансфарматара мае сярэдні вывад. Цяпер, калі паўправадніковыя дыёды сталі таннейшымі і даступныя практычна ўсім, у большасці выпадкаў ужываецца маставая схема, за выключэннем некаторых нізкавольтных выпрамнікаў, дзеючых паводле схемы Міткевіча, якая мае адносна большы ККД.

Замест дыёдаў ў схеме могуць прымяняцца выпрамляльныя вентылі любых тыпаў, напрыклад селенавыя выпрамнікі, ртутныя вентылі і іншыя, прынцып дзеяння схемы ад гэтага не змяняецца.

Таксама ў плячах маста выкарыстоўваюць кіраваныя вентылі, напрыклад, тырыстар або ігнітроны, пры гэтым магчыма кіраванне выхадным напружаннем выпрамляльніка з дапамогай фазаімпульснага кіравання вентылямі.

## Гісторыя 
Схема выпроствальнага маста была вынайдзена польскім электратэхнікам Каралем Полакам і запатэнтавана ў снежні 1895 года ў Вялікабрытаніі, і ў студзені 1896 года ў Германіі.

У 1897 годзе нямецкі фізік Леа Грэтц незалежна ад папярэднікаў вынайшаў і апублікаваў апісанне аналагічнай схемы. Публікацыя Грэтца стала шырока вядомай электратэхнікам таго часу, таму гэтую схему і цяпер часта называюць *схема Грэтца* або *мостам Грэтца*.

У 1924 годзе савецкі электратэхнік А. М. Ларыёнаў вынайшаў маставую схему двухпаўперыяднага выпрамніка трохфазнага току, названую яго імем.

## Прынцып дзеяння 
### Аднафазны мост (схема Грэтца) 
На ўваход (\sim U) падаецца пераменнае напружанне, не абавязкова сінусоіднае. У адным з паўперыядаў адкрыты два дыёды ў процілеглых плячах моста, і ток праходзіць толькі праз гэтыя 2 дыёды, а 2 іншых у іншай пары процілеглых плячэй пры гэтым зачыненыя. На іншым паўперыядзе адкрываюцца два іншых дыёды і іншая пара дыёдаў замыкаецца. У нагрузцы R_L ток у абодвух паўперыядах цячэ ў адным кірунку, — дыёдны мост пераўтворыць пераменны ток у пульсавалы пастаянны.

Так як з нагрузкай заўсёды паслядоўна ўключаны 2 дыёды, на кожным з якіх у адкрытым стане падае частка ўваходнага напружання U_{rd}, то максімальнае пульсуючае напружанне на нагрузцы U_{R_L max} заўсёды менш амплітуды ўваходнага напружання U_0 на падвоенае прамое падзенне напружання на дыёдзе. Амплітуда пераменнага напружання больш эфектыўнага напружання U_{eff} ў \sqrt{2} разы:

: U_{R_L max} = U_0 - 2\ U_{rd} = \sqrt{2}\ U_{eff} - 2\ U_{rd}.

Велічыня падзення напружання на адным дыёдзе залежыць ад паўправадніковага матэрыялу і тыпу дыёда так, напрыклад, у крамянёвых дыёдаў з p-n-пераходам прамое падзенне пры малых токах праз дыёд складае  пры токах блізкіх да гранічна дапушчальным для канкрэтнага прыбора  У германіевых дыёдаў і дыёдаў Шоткі   і   адпаведна. Страты энергіі, выкліканыя прамым падзеннем напружання на дыёдах зніжаюць ККД выпрамніка, асабліва гэта зніжэнне істотна пры выпрамленні нізкіх напружанняў. Напрыклад, крыніца сілкавання з дыёдным мостам на крамянёвых дыёдах з p-n-пераходам на  і токам  (выхадныя магутнасць  будзе мець ККД не больш  Таму ў нізкавольтных моцнатокавых выпрамніках ўжываюць у асноўным дыёды Шоткі або схемы актыўнага выпрамлення з дапамогай актыўных кіраваных ключоў, напрыклад, магутных палявых транзістараў.

Частата пульсацый f_p выпрамленага напружання роўная падвоенай частаце пераменнага напружання сілкавання f_0:

: f_p = 2\ f_0.

Сярэдні ток I_{dm} праз любы дыёд пры сярэднім току нагрузкі I_{R_L}:

Далей формулы прыведзены ў здагадцы, што прамое падзенне на дыёдах роўна 0.

Размах пульсацый U_p (рознасць напружанняў паміж максімальным і мінімальным значэннямі) на выхадзе моста *без згладжваючага ёмістага фільтра*:

: U_p = U_0 = \sqrt 2\ U_{eff} \approx 1{,}41\ U_{eff}.

Максімальнае адваротнае напружанне U_r на дыёдзе пры працы моста на ёмістную нагрузку:

: U_r = U_0 = \sqrt 2\ U_{eff}.

Сярэдняе значэнне \overline{U} выпрамленнага напружання:

: \overline{U} = \frac {2\ U_0}{\pi} = \frac {2 \sqrt 2\ U_{eff}}{\pi} \approx 0{,}64\ U_0 \approx 0{,}9\ U_{eff}.

## Заўвагі 

Катэгорыя:Радыётэхніка
Катэгорыя:Сілавая электроніка
Катэгорыя:Крыніцы сілкавання
Катэгорыя:Электратэхніка
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі