open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Babka Tower

**Babka Tower** — небаскроб у Варшаве, Польшча. Вышыня будынка складае 105 метраў, з’яўляецца першым жылым будынкам горада, вышыня якога перавысіла адзнаку 100 метраў, і з’яўляецца другім па вышыні жылым будынкам Варшавы. У доме 28 паверхаў, з якіх 25 надземных і 3 падземных. Будаўніцтва было завершана ў 2000 годзе.
 
Дом размешчаны на плошчы Бабка, ад якой і паходзіць назва.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Babka Tower

Катэгорыя:Небаскробы Варшавы
Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:2000 год у Варшаве
TP SA Tower

**TP SA Tower** — небаскроб у Варшаве, Польшча. Вышыня 30-павярховага небаскроба складае 128 метраў, таксама будынак мае 5 падземных паверхаў. Будаўніцтва планавалася скончыць да 30 чэрвеня 2002 года, аднак генпадрадчык, кампанія PIA Piasecki SA не паспеў у тэрмін, пасля чаго ў пачатку 2003 года будаўніцтвам занялася PORR Polska SA, і небаскроб быў здадзены ў снежні 2003 года. Падчас будаўніцтва падмурка быў знойдзены 580-кілаграмовы артылерыйскі снарад часоў другой сусветнай вайны.
 
Плошча дома складае 50 000 м², з іх 41 000 м² карыснай плошчы. У доме знаходзіцца штаб-кватэра кампаніі Telekomunikacja Polska SA. Таксама ў ім размешчана кафэ і два рэстараны і некалькі апартаментаў, у падземнай частцы размешчана аўтастаянка. Поўны кошт будаўніцтва склала 200 млн. злотых.

## Спасылкі 
* TP S.A. Tower на SkyscraperPage.com 

Катэгорыя:Небаскробы Варшавы
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 100 да 149 метраў
Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:2003 год у Варшаве
Сабор Святых Станіслава і Вацлава

**Сабор святых Станіслава і Вацлава** ў Кракаве на ўзгорку Вавель — кафедральны сабор Кракаўскай архідыяцэзіі каталіцкай царквы Польшчы.

## Гісторыя 
На месцы цяперашняга храма раней размяшчаліся два іншыя будынкі: Кафедральны касцёл св. Вацлава (быў пабудаваны ў 1020 і разбураны чэшскім князем Бржэціславам ў 1038) і асвечаны ў 1142 трохнефны касцёл біскупа і святога велікамучаніка Станіслава Шчапаноўскага. Гэты будынак згарэў ў 1305 годзе, засталася толькі крыпта св. Леанарда.
 
Некалькі гадоў пазней біскуп Нанкер пачаў будаваць трэці, ужо гатычны храм. Паколькі Кракаў заставаўся да 1609 года сталіцай Польшчы, кафедральны сабор служыў адначасова прыдворным храмам, а ў падземных пахавальнях спачываюць каралі Польшчы.
 
Вавельскі сабор быў у наступных стагоддзях неаднаразова перабудаваны. Вакол будынка былі пабудаваныя капліцы, сярод іх капліца караля Жыгімонта, шэдэўр рэнесанснай архітэктуры, работы італьянскага дойліда Барталамеа Берэцы (1533).
 
На званіцы Жыгімонта, пабудаванай у XIV стагоддзі як частка ўмацаванняў Вавельскага пагорка, знаходзіцца звон «Зігмунд», самы вядомы са званоў Польшчы, з’яўляецца нацыянальным сімвалам краіны.
 
Ў 1399 годзе ў архікафедральным саборы была пахавана каралева Польшчы святая Ядзвіга, а ў XVII стагоддзі пабудаваны ў цэнтры сабора маўзалей святога Станіслава Шчапаноўскага.

## Вядомыя асобы 
]]
У кафедры пахаваныя амаль усе каралі Польшчы ад Уладзіслаў I Лакетка да Станіслава Ляшчынскага (17 каралёў, у тым ліку 2 каралевы), кракаўскія біскупы і іншыя вядомыя дзеячы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Skowron Ryszard Wawel. Kronika dziejów; Kraków: Zamek Królewski na Wawelu, 2001, ISBN 83-88476-05-X.
* Michał Rożek Katedra Wawelska w XVII wieku, Wydawnictwo Literackie; Kraków 1980, ISBN 83-08-00198-X.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Віртуальная кафедра
* Віртуальны шпацыр па кафедры 

Катэгорыя:Саборы Польшчы
Катэгорыя:Вавель
Кракаў
Кракаў
Катэгорыя:Касцёлы Кракава
Катэгорыя:Касцёлы Кракаўскай архідыяцэзіі
Уіндвардсайд

**Уіндвардсайд** () — найбуйнейшы горад на востраве Саба (Нідэрландскія Антыльскія астравы). Названы з-за таго, што знаходзіцца на наветраным боку вострава. Размешчаны ля падножжа гары Маўнт-Сцэнеры.
 
У горадзе знаходзяцца гістарычны Музей Сабы, Мемарыяльны музей Гары Л. Джонсана.

Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Малыя Антыльскія астравы
Інтэркантыненталь Варшава

**Інтэркантыненталь Варшава** () — небаскроб у Варшаве, Польшча. У будынку размешчаны гатэль *InterContinental*. Вышыня 45-павярховага небаскроба - 154 метра, разам з антэнай - 164 метраў. Будынак спраектаваны групай архітэктараў пад кіраўніцтвам Тадэвуша Спіхала. 23 красавіка 2004 г. адбылося ўрачыстае адкрыццё будынка.

У будынку - 326 нумароў, 12 залаў для пасяджэнняў, бальная зала, саўна, фітнес-клуб, SPA, салярый, 2 бара і 2 рэстарана. На 43 і на 44 паверхах размешчаны басейн. Пад зямлёй размешчана паркоўка на 175 аўтамабіляў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* InterContinental Варшава на SkyscraperPage.com 

Катэгорыя:Небаскробы Варшавы
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 150 да 199 метраў
Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:2004 год у Варшаве
Палац Астрожскіх

**Палац Астрожскіх** — барочны асабняк у Варшаве, у якім знаходзіцца Музычнае таварыства імя Фрэдэрыка Шапена. Будаўніцтва варшаўскай рэзідэнцыі задумаў апошні з князёў Астрожскіх, Януш, які прыняў каталіцтва. Пасля яго смерці ў 1620 годзе на месцы падрыхтаванага ім для замка ўзнёслага бастыёна дыпламат Ян Гнінскі пабудаваў уласны асабняк (арх. Тыльман ван Гамерэн). У 1725 годзе палац набылі Замойскія.
 
У пачатку XIX стагоддзя струхлелы палац здаваўся пад кватэры, потым быў прыстасаваны пад ваенны шпіталь, пакуль яго ў 1859 годзе не выкупіў Польскі музычны інстытут. Менавіта ў гэтым будынку працавалі такія буйныя музыкі, як Манюшка і Падзярэўскі. Падчас Другой сусветнай вайны немцы разбурылі палац, але ў 1949-54 гг. ён быў адноўлены з руін.

Выява:Ostrogski Palace Chopin Museum June 2010 d.jpg
Выява:Ostrogski Palace Chopin Museum June 2010 c.jpg
Выява:Ostrogski Palace Chopin Museum June 2010 e.jpg
Выява:Ostrogski Palace Chopin Museum June 2010 g.jpg

## Гл. таксама 
* Астрожскі замак

## Літаратура 
* Agnieszka Sypek, Robert Sypek: Zamki i warownie ziemi mazowieckiej. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2002, s. 38-39. ISBN 83-88542-34-6.
* Tadeusz S. Jaroszewski: Księga Pałaców Warszawy. Warszawa: Interpress, 1985. ISBN 83-223-2047-7.

## Спасылкі 
* 

Астрожскіх
Катэгорыя:Музеі Варшавы
Катэгорыя:Астрожскія
Катэгорыя:Збудаванні Варшавы ў стылі барока
Станіслаў Выспяньскі

**Станіслаў Матэвуш Ігнацы Выспяньскі** (; ,  — , ) — польскі паэт, драматург, жывапісец, дызайнер мэблі і інтэр'ераў. Дзейнасць С. Выспяньскага ў выяўленчым мастацтве характарызуецца вялікай разнастайнасцю: праекты вітражоў (чатыры з іх у кракаўскім Францысканскім касцёле), дэкарацыйны насценны жывапіс, шматлікія партрэты, пейзажы. Пэўны час С. Выспяньскі быў галоўным мастаком часопіса «Życie», рэдагаванага С. Пшыбышэўскім.

Адзін з найбольш выдатных і рознабаковых мастакоў Еўропы свайго часу. У творчасці ён удала спалучаў ідэі мадэрну з фальклорнымі і гістарычнымі матывамі. Аўтар серыі сімвалічных нацыянальных драм, прасякнутых мастацкай філасофіяй руху «Маладая Польшча». Неафіцыйна яго называлі «чацвёртым польскім прарокам» (разам з польскай «тройцай» паэтаў-прарокаў (Міцкевічам, Славацкім, Красіньскім). Шырока вядомыя яго п'есы: «Варшавянка» (1898), «Мелеагр» (1899), «Праклён» (1900), «Вызваленне» (1903), «Лістападаўская ноч» (апубл. 1908), «Вяртанне Адысея» (апубл. 1917).

Самы вядомы літаратурны твор С. Выспяньскага — драма «Вяселле» (1901), дзе аўтар, пераходзячы ад рэалістычнай да натуралістычнай, неарамантычнай і сімвалістычнай формаў, ставіць пытанні нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння адзінай Польшчы, знаходжання супольнага погляду на сучаснасць і будучыню палякаў рознымі слаямі тагачаснага грамадства — шляхтай, сялянствам, «разначыннай» інтэлігенцыяй. Пры гэтым драматург надае нацыянальнаму гістарычнаму матэрыялу ўніверсальны сэнс, метафізічнае вымярэнне ці, наадварот, глядзіць на сусветную гісторыю і агульнаеўрапейскія міфы праз прызму польскіх праблем. У розных крыніцах «Вяселле» называюць найлепшым творам польскай драматургіі ХХ ст.

## Беларускія пераклады 
* Выспяньскі С. Вяселле: Драмы. Пер. з польск., слова замест пасляслоўя і каментары Лявона Баршчэўскага. Мн.: Выдавец Зміцер Колас, 2014. ISBN 978-985-6992-40-0.

## Літаратура 
* Хмяльніцкі М. М. Польская драматургія ХХ стагоддзя. — Мінск: БДУ, 2008 ISBN 978-985-518-007-5;
* Marta Tomczyk-Maryon, Wyspiański, wyd. PIW, Warszawa 2009 ISBN 978-83-06-03191-1;
* Skierkowska Е., Plastyka St. Wyspiańskiego, Warszawa — Kraków, 1958;
* Łempicka A., Stanisław Wyspiański, в кн.: Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku, ser. 5 — Literatura okresu Młodej Polski, t. 2, Warszawa, 1967;
* Stanisław Wyspiański, (2 wyd.), Warszawa, 1967;
* Stokowa М., Stanisław Wyspiański. Monografia bibliograficzna, (t. 1—3), Kraków, (1967—68).

## Спасылкі 
* Біяграфія 
* Падрабязная біяграфія 
* Біяграфія і тэксты  
* Біяграфія і тэксты
* Аўтапартрэты  
* Дзіцячыя партрэты 
* Мужчынскія партрэты 
* Карціны Выспяньскага
* Карціны Выспяньскага 
* Выспяньскі ў Нацыянальным музеі Варшавы  

Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Драматургі Польшчы
Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Бірманская мова

**Бірманская мова**, таксама **м’янманская мова** — тонавая, рэгістравая мова з ізахроннымі складамі, аналітычная мова з парадкам слоў SOV, уваходзіць у лола-бірманскай групу тыбета-бірманскай падсямьі сіна-тыбецкай (кітайска-тыбецкай) моўнай сям’і. Пісьменнасць — бірманскае пісьмо, якое паходзіць ад пісьменнасці брахмі.

З’яўляецца афіцыйнай мовай М’янмы (былой Бірмы). На бірманскай размаўляюць бірманцы і некаторыя нацыянальныя меншасці, у прыватнасці, моны. Сярод сіна-тыбецкіх моў па колькасці носьбітаў саступае толькі кітайскай. Найстаражытны тэкст на бірманскай мове — надпіс М’язедзі — адносіцца да 1113 года.

У фанетыцы 11 галосных, 33 зычныя фанемы. Бірманская мова з’яўляецца тонавай (мае 4 тоны) з аднаскладовай будовай кораня. Асноўныя спосабы словаўтварэння — словаскладанне і афіксацыя аглюцінатыўнага тыпу. У марфалогіі вылучаюцца іменныя і дзеяслоўныя класы слоў, а таксама службовыя словы, што разам з парадкам слоў перадаюць сінтаксічныя адносіны. Пісьменства складовае, пабудаванае на аснове аднаго з відаў паўднёваіндыйскага пісьма.

## Літаратура 
* 
* John Okell & Anna Allot: Burmese/Myanmar Dictionary of Grammatical Forms. Curzon Press, Richmond 2001, ISBN 0-7007-1530-4.

## Спасылкі 
* Myanmar/Burmese script and pronunciation
* Бірманскія слоўнікі
* Відэа. М’янманскія песні з тытрамі http://www.youtube.com/watch?v=F03awKBFo_c&feature=fvwrel http://www.youtube.com/watch?v=BS1CKOJL7Xo&feature=related http://www.youtube.com/watch?v=x3KKb3JW66I&feature=related

### Бірманскія шрыфты, якія падтрымліваюць Юнікод 
* MyMyanmar Unicode System 
* Padauk Font

Катэгорыя:Тыбета-бірманскія мовы
Катэгорыя:Мовы М’янмы
Катэгорыя:Тонавыя мовы
Солан (рака)

**Со́лан** (у верхнім цячэнні — *Казённая канава*) — рака ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Арэса (басейн Прыпяці).

Даўжыня ракі 32 км. Пачынаецца за 4 км на паўночны захад ад вёскі Зялёная Дуброва, упадае ў Арэсу за 1,6 км на ад вёскі Баравікі. Працякае па паўднёва-заходняй частцы Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км. Плошча вадазбору 278 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,4 м³/с. Даліна ракі на большай частцы невыразная. Пойма адсутнічае ў верхнім цячэнні, у сярэднім і ніжнім — двухбаковая шырынёй 200—500 метраў. Рэчышча ад вытоку каналізаванае  (на працягу 19,6 км), у астатняй частцы звілістае, шырынёй 5—10 м.

Асноўны прыток — рака Салянка.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник "Водные объекты Республики Беларусь" 

Катэгорыя:Рэкі Старадарожскага раёна
Катэгорыя:Басейн Пцічы
Энергетычны напой

**Энергетычны напой** - напой, у складзе якога знаходзяцца стымулюючыя рэчывы (часцей за ўсё кафеін). Лічыцца сродкам разумовай і фізічнай стымуляцыі. Часцей за ўсё ў склад энергетычных напояў уваходзіць цукар, часам - раслінныя экстракты і амінакіслоты. Энергетычныя напоі таксама могуць быць газаванымі.

Кава, гарбата і іншыя натуральныя напоі, што змяшчаюць кафеін, не з'яўляюцца энергетычнымі напоямі. Таксама не лічацца энергетычнымі безалкагольныя напоі накшталт Кока-колы.

Беларускі рынак энергетычных напояў прадстаўлены такімі брэндамі як Red Bull, Burn, Бізон і DYNAMI:T.

Катэгорыя:Безалкагольныя напоі
Гран-пры Сінгапура

**Гран-Пры Сінгапура** — гонка ў календары Чэмпіянату Свету па Формуле-1. Гран-пры праходзіць у Сінгапуры на Marina Bay Street Circuit, трасе, якая праходзіць па гарадскіх вуліцах горада. Гонка стала першай сярод усіх гран-пры, якая праводзілася пры штучным асвятленні ноччу. Таксама траса з’яўляецца першай гарадской трасай Формулы-1 у Азіі. Першым пераможцам Гран-Пры Сінгапура быў іспанскі пілот каманды Renault F1 Фернанда Алонса.

## Гісторыя 
### Вытокі 
Упершыню гран-пры быў праведзены ў 1961 годзе пад назвай *Orient Year Grand Prix*. У наступны год гонка атрымала назву Гран-Пры Малайзіі, бо Сінгапур з’яўляўся адным са Штатаў Малайзіі. Пасля 1965 года, калі Сінгапур атрымаў незалежнасць, гонка атрымала сваю цяперашнюю назву. Заезды праводзіліся па вуліцах горада, што выклікала шмат нязручнасцей для жыхароў і муніцыпалітэту. Па гэтых прычынах, у 1973 годзе правядзенне Гран-Пры Сінгапура было спынена.

### Формула-1 
У лістападзе 2007 года Урад Сінгапура пры падтрымцы Сінгапурскага Агенцтва па Турызму і тэлекамунікацыйнай кампаніі SingTel падпісалі дамоўленасць з босам Формулы-1 Берні Эклстоўнам аб аднаўленні гран-пры і ўключэнні яго ў афіцыйны каляндар Формулы-1 з 2008 года. Усе 110.000 квіткоў былі распрададзены на першы гран-пры пасля аднаўлення. Гран-пры Сінгапура стаў 15 этапам чэмпіянату 2008 года, першым этапам, які праводзіўся ноччу пры штучным асвятленні. Гэта было зроблена для павялічэння тэлеаўдыторыі за кошт еўрапейскіх тэлегледачоў, якія атрымалі магчымасць сачыць за гонкай у больш зручны час. Гонка была выйграна пілотам каманды Renault F1 Фернанда Алонса, чыя перамога была, як потым высветлілася, спланавана з дапамогай махлярства з боку боса каманды Флавіа Брыаторэ і другога пілота каманды Нельсана Піке-малодшага.

За выключэннем дробных змен у паваротах 1, 2, 3 і 10 дзеля павелічэння верагоднасці абгонаў, профіль трасы амаль што не змяняўся.

## Пераможцы 
*Ружовым пазначаны гонкі, якія праводзілі не пад эгідай Формулы-1*

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Гран-Пры Сінгапура

Катэгорыя:Гран-пры Формулы-1
Палац губернатараў (Львоў)

**Палац губернатараў** — помнік гісторыі і архітэктуры ў Львове (Украіна). Будынак адносіцца да тыпу палацавай архітэктуры позняга класіцызму. Знаходзіцца за паўночнай мяжой сярэднявечнага горада, прылягае да будынка Галіцкага намесніцтва. Адрас: вул. Віннічэнка, 16.

Будынак быў перабудаваны пад палац па праекце архітэктара Гельмана ў 1821 годзе, у канцы XIX стагоддзя быў рэканструяваны.

Будынак Г-падобны ў плане, падоўжаны ўздоўж вуліцы, цагляны, трохпавярховы з бакавымі рознай шырыні рызалітамі, завершанымі трохвугольнымі франтонамі. Рызаліты на вышыню двух верхніх паверхаў аформлены пілястрамі іанічнага ордара. Па цэнтры над уваходам размешчаны балкон на металічных фігурных кранштэйнах. Вокны другога і трэцяга паверхаў апраўлены прафіляванымі ліштвамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палацы Львова
Катэгорыя:Славутасці Львова
Палац Бельскіх (Львоў)

**Палац Бельскіх** — помнік архітэктуры ў Львове (Украіна). Размешчаны на вул. Каперніка, 42. З савецкага часу тут размяшчаецца **Дом настаўніка**, а таксама **Польскі народны тэатр**.

Палац быў перабудаваны ў 1921—1923 гадах архітэктарам прафесарам І. А. Багенскім. Будынак вырашаны ў духу неакласіцызму, спалучае гармонію прапорцый і, строгасць і высакароднасць архітэктурнага вобраза. Будынак цагляны, у плане прамавугольны, трохпавярховы. Рызаліт аформлены калонным порцікам і ўвянчаны атыкам. Вокны і нішы над імі дэкараваны. У інтэр'еры ёсць парадная зала.

Палац аддзелены ад вуліцы металічнай рашоткай і брамай.

## Літаратура 
* Островский Г. С. Львов. Издание второе, переработанное и дополненное. Ленинград: Искусство, 1975. С.166.
* Энциклопедия Львова. Т. 1. / За ред. А. Козицького та І. Підкови. — Львів: «Літопис», 2007. С.205

Катэгорыя:Культура Львова
Катэгорыя:Палацы Львова
Катэгорыя:Славутасці Львова
Катэгорыя:Збудаванні ў стылі неакласіцызм
Вялікі млын

**Вялікі млын** () — адна са славутасцей Гданьска, знаходзіцца ў паўночнай частцы Старога горада.

Млын быў пабудаваны Тэўтонскім ордэнам з цэглы ў XIV стагоддзі. У Сярэднявеччы гэта быў адзін з найбуйнейшых прамысловых будынкаў Еўропы. Млын меў 12, а потым 18 вадзяных колаў, якія прыводзіліся ў рух водамі Радунскага канала. У будынку млына размяшчаліся таксама склад і пякарня.

У цяперашні час у будынку размяшчаецца музей бурштыну.

## Літаратура 
* Jerzy Samp: Miasto czterdziestu bram. Gdańsk: marpress, 2000, s. 33-36. ISBN 83-85349-71-5.

## Спасылкі 
* Die Große Mühle in der Danziger Altstadt 

Катэгорыя:Вадзяныя млыны Польшчы
Катэгорыя:Славутасці Гданьска
Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Збудаванні Польшчы ў гатычным стылі
Пагада Шведагон

**Пагада Шведагон** — 98-метровая пазалочаная ступа ў Янгоне, М’янма. Назва паходзіць ад «Shwe» (бірм. золата) і «Dagon» — старажытнай назвы Янгона. Самая ўшанаваная ў Бірме пагада, паводле падання змяшчае рэліквіі чатырох Буд: посах Какусандхі, вадзяны фільтр Канагаманы, частку тунікі Касапы і восем валасоў Гаўтамы.
 
У 1608 годзе войскі партугальскага авантурыста Філіпэ дэ Брыта-э-Нікотэ разрабавалі яе і выкралі трохсоттонны звон Дхамазедзі, інкруставаны каштоўнасцямі. Звон затануў на глыбіні дзесяці метраў у глейкім дне ракі Іравадзі і з тых часоў лічыцца згубленым. У 1825 годзе брытанцы спрабавалі вывезці з Бірмы іншы звон, які мясціўся ў Шведагоне — Сінгумін, які важыць 23 тоны. Аднак лодка, на якой яго спрабавалі даставіць у Калькуту, не вытрымаў вагі звона і затануў. У выніку, англічане паабяцалі пакінуць Сінгумін бірманцам, калі тыя змогуць падняць звон са дна. Мясцовыя жыхары, прасунуўлі пад звон бамбукавыя бярвёны і ён усплыў самастойна.

## Літаратура 
* Martin, Steve (2002). Lonely Planet Myanmar (Burma). Lonely Planet Publications. ISBN 1-74059-190-9.
* "Dictionary of Buddhism" by Damien Keown (Oxford University Press, 2003) ISBN 0-19-860560-9

Шведагон
Шведагон
Катэгорыя:Пагады
Катэгорыя:Янгон
Капліца Жыгімонта

thumb|left| Каралеўскія саркафагі
thumb|Купал капліцы|left
**Капліца Жыгімонта**; таксама **Каралеўская капліца** або **Ягелонская капліца** — адна з дзевятнаццаці капліц, якія атачаюць Вавельскі архікафедральны касцёл у Кракаве.

Нямецкі гісторык мастацтва Аўгуст Атамар Эсенвейн (1831-1892) назваў яе ў 1867 годзе «жамчужынай Рэнесансу на паўночным баку Альпаў». Капліца з'яўляецца прыкладам чыстага фларэнційскага рэнесансу за межамі Італіі.

Пасля смерці Барбары Запальяі, першай жонкі караля Жыгімонта І Старога, кароль-удавец вырашыў пабудаваць маўзалей сваёй дынастыі. Кароль даручыў стварэнне капліцы фларэнційскаму архітэктару Барталамеа Берэчы, які прадставіў каралю першыя эскізы капліцы ў 1517 годзе. Працы пачаліся ў 1519 годзе пасля разбурэння старой капліцы Казіміра IIІ Вялікага. У 1525 г. капліца была пабудавана ў папярэднім выглядзе, у 1526 годзе быў узведзены купал, будаўнічыя работы былі скончаны ў 1531 годзе. У 1533 капліца была асвечана.

Пры будаўніцтве дойліду Берэчы дапамагалі і іншыя італьянскія майстры: Антоніа дзі Ф'езоле, Нікола Кастыльёнэ, Філіпа дзі Ф'езоле, Бернардзіна Дзанобі дэ Дж'яноціс, Джыёвані Солі, Джыёвані Чыні да Сіена і Джіёвані Марыя Падавана.

## Архітэктура 
Капліца пабудавана згодна з квадратным планам. Эліптычны купал абапіраецца на васьмігранны тамбур з круглымі вокнамі. Купал пакрыты т. зв. «рыбінай лускай» (дахоўкай) з пазалочанай меднай бляхі.

Фасады падзелены пілястрамі і карнізамі. Адзіны ўваход вядзе праз аркаду з дэкаратыўнымі кратамі з боку касцёла.

Праект капліцы з'яўляецца самастойнай працай Берэчы і не мае ніводнага аналага ў Італіі.

## Літаратура 
* Kazimierz Kuczman, Wzgórze Wawelskie: Przewodnik, Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu, Ministerstwo Kultury i Sztuki, Zarząd Muzeów i Ochrony Zabytków, Kraków 1988, wyd. drugie.
* Krzysztof J. Czyżewski, Królewska katedra na Wawelu. Przewodnik, Kraków 2002.

Катэгорыя:Вавель
Катэгорыя:Каталіцкія капліцы
Катэгорыя:Капліцы Польшчы
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Кракава
Катэгорыя:Храмы Святога Жыгімонта
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Кракаве
Падзенне метэарыта на Урале ў 2013 годзе

міні

**Падзенне метэарыта на Урале ў 2013 годзе** — падзея, якая адбылася 15 лютага 2013 года. Палёт баліда назіралі ў Свярдлоўскай, Курганскай і Цюменскай абласцях Расіі, а таксама ў паўночных раёнах Казахстана. Метэарыт выбухнуў над Чалябінскам на вышыні 30-70 км прыкладна ў 09:20 па мясцовым часе і выбіў вокны ў будынку. Паводле ацэнкі вучоных Расійскай акадэміі навук, маса метэарыта склала 10 тон. Хуткасць баліда пры падзенні склала ад 20 да 70 кіламетраў у секунду.

З-за выбухнай хвалі пацярпелі каля 1,2 тыс. чалавек. Шпіталяваны па розных даных ад больш за 40 да 112 чалавек. Двое пацярпелых знаходзяцца ў рэанімацыі. Шмат траўмаў было ад выбітага шкла. Выбухная хваля пашкодзіла будынкі. Матэрыяльная шкода перавысіла мільярд рублёў па папярэдняй ацэнцы. Быў уведзены рэжым надзвычайнай сітуацыі.

Некалькімі днямі раней, 11 лютага на Урале над тэрыторыяй Башкірыі таксама быў зафіксаваны пралёт буйнога баліда.

## Спасылкі 
* 
* 
* Челябинские школьники получили ранения после падения метеорита *Взгляд.ру*
* В результате падения метеорита в Челябинской области пострадали более 100 человек *Лента.ру*
* Падение метеорита на Урале: хроника *РИА Новости*
* Падение метеорита вид из Сатки  *Ай Сатка.ру*
* В результате падения метеорита пострадали более сотни жителей Челябинской области *World News Federal Press*
* Список онлайн мониторов которые будут транслировать движение метеорита *Last-portal.ru*

Катэгорыя:Катастрофы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Катастрофы ў Расіі
Катэгорыя:Катастрофы 2013 года
Катэгорыя:Метэарыты
Катэгорыя:Падзеі 15 лютага
Катэгорыя:Люты 2013 года
Катэгорыя:2013 год у Расіі
Катэгорыя:Гісторыя Чалябінскай вобласці
Пазнаньская ратуша

**Пазнаньская ратуша** () — ратуша ў Познані.

Знаходзіцца ратуша на плошчы Стары рынак у Старой Познані. Сучасны будынак быў пабудаваны ў стылі Рэнесанс у 1550—1560 гг. па праекце архітэктара Джавані Батыста да Квадра. Да гэтага тут была размешчана старая ратуша канца XIII стагоддзя, практычна цалкам знішчаная пажарам 1536 года. У 1675 годзе вежа з гадзіннікам была знішчана маланкай, але адноўленая да 1690 года, яе вышыня была 90 м. Аднак, У 1725 годзе верхняя частка была знішчана ураганам. У 1781-1784 гг была праведзена рэканструкцыя, былі ўнесены элементы класіцызму. У 1910-1913 гг у гады нямецкай акупацыі ў будынак былі ўнесены элементы германскай архітэктуры.

Ратуша была гарадскім адміністрацыйным будынкам да 1939 года. У 1945 годзе ў Пазнаньскай бітве ратуша была сур'ёзна пашкоджана. Аднаўленне доўжылася да сярэдзіны 1950-х, будынку вярнулі многія першапачатковыя рысы стылю Адраджэння. Сёння Пазнаньская ратуша з'яўляецца музеем.

## Галерэя 

File:Poznan Ratusz Wn 241-34.jpg
File:City hall in Poznań 01.JPG
File:Poznan 28 ratusz.jpg
File:Boat and city hall Poznan.JPG

## Літаратура 
* Franciszek Jaśkowiak, Włodzimierz Łęcki, Poznań i okolice. Przewodnik, Warszawa 1983, Sport i Turystyka ISBN 83-217-2434-5
* Zbigniew Szymanowski, Marta Tomczyszyn, Poznań, Bielsko-Biała 1999, Pascal ISBN 83-87696-24-2
* Kronika Miasta Poznania 2/2004 Ratusz, Poznań 2004, Wydawnictwo Miejskie ISSN 0137-3552

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Познані
Катэгорыя:Ратушы Польшчы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Познані
Катэгорыя:Музеі Познані
Міжнародная прэмія Гайрднера

**Міжнародная прэмія Гайрднера** () — штогадовая навуковая прэмія, якая ўручаецца Фондам «*Gairdner Foundation*» (Канада) за выбітныя дасягненні ў галіне медыцынскіх навук. Адна з самых прэстыжных у свеце біямедыцынскіх узнагарод.

## Гісторыя 
Фонд *The Gairdner Foundation* быў створаны ў 1957 годзе Дэймсам Артурам Гайрднерам. Першае ўручэнне прэмій адбылося ў 1959 годзе. На 2009 год прэмію атрымалі 298 чалавек з 13 краін, у тым ліку 42 канадцы.
 
Лаўрэат гэтай прэміі традыцыйна разглядаецца як галоўны кандыдат на Нобелеўскую прэмію па медыцыне. Па даных на 2007 год, 69 Нобелеўскіх лаўрэатаў да яе раней ужо атрымалі Міжнародную прэмію Гайрднера. Прэмія ў памеры 100.000 канадскіх долараў уручаецца штогод, як правіла, некалькім (3-6) біёлагам або медыкам.

## Спіс лаўрэатаў 
*Гэта няпоўны спіс*

### 1950-я 
### 1960-я 
* (1961) Ульф фон Эйлер
* (1962) Фрэнсіс Гары Крык
* (1966) Родні Портэр
* (1967) Крысціян Рэнэ дэ Дзюў, Джордж Паладэ, Джуліус Аксельрад
* (1968) Джордж Херберт Хітчынгс
* (1969) Эрл Сазерленд
* (1970) Нільс Кай Ернэ, Роберт Брус Мерыфілд

### 1970-я 
* (1971) Фрэдэрык Сенгер, Саламон Арон Берсан, Разалін Сасмэн Ялаў
* (1972) Сунэ Бергстрэм
* (1974) Гілемэн Ражэ Гіймэн, Эндру Віктар Шалі, Дэвід Балтымар, Хоўард Тэмін
* (1975) Барух Сэмюэл Бламберг
* (1976) Годфрэй Ньюбалд Хаўнсфілд, Джордж Дэйвіс Снел
* (1977) Жан Дасэ
* (1978) Эдвін Крэбс, Сідней Брэнер
* (1979) Джэймс Уайт Блэк, Фрэдэрык Сенгер, Уолтэр Гілберт
* (1980) Хар Гобінд Карана, Пол Берг

### 1980-я 
* (1981) Майкл Сцюарт Браўн, Джозеф Голдстайн, Георг Кёлер, Сезар Мільштэйн, Бенгт Самуэльсан
* (1982) Гюнтэр Блобель, Арвід Карлсан
* (1983) Сусуму Танегава
* (1984) Майкл Бішап, Харальд Вармус, Марцін Родбел, Алфрэд Гілман
* (1985) Стэнлі Коэн
* (1986) Філіп Шарп, Рольф Цынкернагель, Пітэр Чарлз Догерці
* (1987) Эрык Кэндэл, Эдвард Льюіс
* (1988) Роберт Лефкавіц
* (1989) Эрвін Неер, Берт Закман
* (1990) Эдуард Донал Томас

### 1990-я 
* (1991) Роберт Ферчгат, Сідней Брэнер
* (1993) Стэнлі Бен Прузінер
* (1995) Роджэр Цьсен
* (1999) Аўрам Гершко
* (2000) Роджэр Корнберг

### 2000-я 
* (2007) Томас Стэйц

### 2010-я 
* (2012) Джэфры Хол, Майкл Росбаш, Майкл Янг
* (2013) Грэг Уінтэр, Майкл Хаўтан (першы чалавек, які адмовіўся ад прэміі)
* (2017) Дэвід Джуліус

### 2020-я 
* (2022) Дру Вайсман

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спісы вучоных
Катэгорыя:Медыцынскія ўзнагароды
Музей польскай авіяцыі

**Музей Польскай Авіяцыі** () — музей гісторыі развіцця авіяцыйных тэхналогій.

## Гісторыя 
Музей заснаваны ў 1964 годзе ў Кракаве, самы буйны авіяцыйны музей Польшчы. Ён размешчаны на месцы аднаго з самых старых у Еўропе аэрапортаў, былога аэрапорта Kraków-Rakowice-Czyżyny. У экспазіцыі больш 150 самалётаў, планёраў і верталётаў. Велізарная калекцыя рухавікоў. Некаторыя экспанаты - адзіныя ў свеце.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Музея Польскай Авіяцыі
* Wikimapia
* Фатаграфіі музея

Катэгорыя:Авіяцыйныя музеі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кракава
Катэгорыя:Музеі Кракава
Катэгорыя:З’явіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:1964 год у Кракаве
Зварка

**Зва́рка** — тэхналагічны працэс атрымання нераздымнага злучэння цвёрдых матэрыялаў, дэталей машын, канструкцый і збудаванняў пры іх награванні або пластычным дэфармаванні, у выніку якіх у месцы злучэння ўстанаўліваюцца трывалыя міжатамныя сувязі. Вызначаецца прадукцыйнасцю, універсальнасцю і эканамічнасцю. Пашырана ў прамысловай вытворчасці і будаўніцтве. Найбольшае значэнне мае зварка металаў і сплаваў; зварваюць таксама пластмасы, шкло, кераміку і інш.

## Гісторыя 
Прасцейшыя прыёмы зваркі былі вядомы ў 8—7-м тысячагоддзі да н.э. Зваркай часцей за ўсё злучаліся вырабы з медзі, бронзы, свінцу, волава і іншых металаў і сплаваў. Злучальныя дэталі награвалі і месца злучэння залівалі загадзя падрыхтаваным расплаўленым металам (так званая, ліцейная зварка).Вырабы з жалеза і яго сплаваў атрымлівалі нагрэвам дэталей у кавальскіх горнах да *«зварачнага жару»* і потым злучалі іх коўкай (кавальская зварка).
У 1882 годзе  і ў 1890 годзе М. Г. Славянаў прапанавалі выкарыстаць у мэтах зваркі электрычную дугу.
У пачатку 20 ст. былі зроблены першыя спробы зваркі і рэзкі сумессю гаручых газаў з кіслародам. У 1903 годзе французскі інжынер Э. Фушэ атрымаў у Германіі патэнт на ацэтылен-кіслародную гарэлку.

У 2-й палове 20 ст. у тэхналагічным працэсе зваркі сталі выкарыстоўвацца іншыя віды энергіі — плазму, электронныя, фатонныя і лазерныя прамяні, выбух, ультрагук і інш.

## Класіфікацыя 
Па фізічных прыкметах выдзяляюцца класы зваркі:
* тэрмічная зварка,
* тэрмамеханічная зварка,
* механічная зварка.

### Тэрмічная зварка 
Тэрмічная зварка выконваецца плаўленнем з выкарыстаннем цеплавой энергіі. Падзяляецца на наступныя віды:
* электрадугавая (дугавая),
* электрашлакавая,
* электронна-прамянёвая,
* плазменна-прамянёвая,
* іонна-прамянёвая,
* зварка тлеючым разрадам,
* светлавая,
* індукцыйная,
* газавая,
* тэрмітная,
* ліцейная.

### Тэрмамеханічная зварка 
Тэрмічная зварка выконваецца плаўленнем з выкарыстаннем цеплавой энергіі і ціску. Падзяляецца на наступныя віды:
* кантактная,
* дыфузійная,
* індукцыйнапрэсавая,
* газапрэсавая,
* тэрмакапрэсійная,
* дугапрэсавая,
* шлакапрэсавая,
* тэрмітнапрэсавая,
* пячная.

### Механічная зварка 
Механічная зварка выконваецца з выкарыстаннем механічнай энергіі і ціску і падзяляецца на наступныя віды:.
* халодная зварка,
* зварка выбухам,
* ультрагукавая,
* зварка трэннем,
* магнітна-імпульсная зварка.

## Гл. таксама 
* Зварное злучэнне

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Хренов К. К.* Сварка // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* Классификация сварки металлов
Старамесцкая ратуша

**Старамесцкая ратуша** () — ратуша ў Празе, была закладзена ў 1338 годзе на падставе прывілею, падараванага Старамесцкім гараджанам каралём Янам Люксембургскім. Комплекс складаецца з некалькіх дамоў, што прылягаюць да Старамесцкай плошчы і  злучаных у адно цэлае для патрэб магістрата Пражскага Старога горада. У будынку ратушы знаходзіцца музей, праходзяць выстаўкі, а таксама ўрачыста рэгіструюць шлюбы ў спецыяльнай зале.

## Гісторыя 
### Заснаванне ратушы 
Гістарычна першым будынкам быў вуглавы раннегатычны дом канца XIII стагоддзя, які гараджане атрымалі ад багатага купца Вольфа Каменэ. Дамінантай дома была магутная прызматычная вежа, пабудаваная ў 1364 годзе. У 1381 годзе была пабудавана гатычная капліца. У пачатку XV стагоддзя да паўднёвага боку былі прыбудаваны куранты.

### Пашырэнне ратушы 
У 1360 годзе да заходняга боку першага будынка быў прыбудаваны другі корпус, у якім знаходзілася зала пасяджэнняў мясцовага самакіравання з драўлянай гатычнай столлю.
 
У 1458 годзе мясцовыя ўлады купілі трэці будынак — дом гарбара Мікша, пабудаваны на раманскім падмурку.
 
У 1805-1807 гадах наверсе быў усталяваны новы гадзіннік і прыбудавана пляцоўка. Наступны будынак быў дабудаваны да ратушы ў 1830-1834 гадах. У гэты ж час да ратушы было далучана ўсходняе крыло, якое служыла ёй яшчэ з XIV стагоддзя. Аднак будынкі ўсходняга крыла былі знесены, а на іх месцы пабудавалі новагатычнае крыло па праекце архітэктараў Петэра Нобіле і Паўла Спрэнгера.
 
У 1880 годзе архітэктар Баўм перабудаваў у стылі новага рэнесансу дом Мікша.

### Пажар ратушы 
У маі 1945 года ратуша служыла адным з пунктаў абароны - у яе непасрэднай блізкасці праходзілі баі паміж паўстанцамі і гітлераўскай арміяй, з прычыны чаго ратуша моцна пацярпела. Пажар цалкам знішчыў новагатычнае крыло, шкода была нанесена вежы і курантам.

## Літаратура 
* Vladimir Soukop, Praga. Mondadori, 2004. ISBN 9788837026318

## Спасылкі 
* Выстаўкі і экспазіцыі ў Старамесцкай ратушы  

Катэгорыя:Славутасці Прагі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Прагі
Катэгорыя:З'явіліся ў 1338 годзе
Катэгорыя:XIV стагоддзе ў Празе
Катэгорыя:Ратушы Чэхіі
Катэгорыя:Старэ-Места
Аліўскі кафедральны сабор

**Аліўскі кафедральны сабор** або **Базіліка Святой Троіцы, Дзевы Марыі і Святога Бернарда** — разам з палацам абатаў з'яўляўся часткай абацтва цыстэрцыянаў, знаходзіцца ў гданьскім раёне Аліва. Галоўны храм Гданьскай архідыяцэзіі.
 
Трохнефная базіліка з шматгранным прэсвітэрыем і трансептам выканана ў гатычным стылі з элементамі барочных упрыгожванняў. Гістарычна служыла галоўным храмам Памераніі, магільным склепам мясцовых князёў і герцагаў.
 
Фасад фланкіруюць дзве вежы вышынёй 46 м з макаўкамі ў стылі барока. У цэнтры фасада партал 1688 года.
 
На скрыжаванні сярэдняга нефа з трансепта знаходзіцца вежка-званніца.
 
Храм мае даўжыню 107 м, шырыню 19 м і вышыню 17,7 м з'яўляецца самым доўгім цыстэрцыянскім касцёлам у свеце.
 
## Гісторыя 
* 2 ліпеня 1186 года - заснаваны цыстэрцыянскі кляштар.
* 1224 і 1234 або 1236 - раманскі кляштар быў двойчы спалены прусамі.
* 1350 - пасля трэцяга пажару касцёл і кляштар зноў адноўлены ў гатычным стылі.
* 1831 - указам прускага ўрада кляштар быў скасаваны, частка будынкаў перададзена каталіцкай парафіі.
* 1925 - касцёл стаў кафедральным.
* 1992 год - кафедральны касцёл стаў рэзідэнцыяй гданьскай архідыяцэзіі.

## Інтэр'ер 
Унутры касцёла знаходзяцца 23 мармуровыя алтары ў стылях барока і ракако. Першы галоўны алтар быў створаны ў 1605 годзе і меў стыль нідэрландскага рэнесансу. У 1688 годзе, заменены новым.
 
Самым каштоўным аб'ектам унутры касцёла з'яўляецца арган, які быў пабудаваны ў 1763—1788 гадах манахам Іагана Вільгельмам Вульфам.

Выява:Catedral de Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 06.jpg
Выява:Catedral de Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 13.jpg
Выява :Bazylika archikatedralna w Gdańsku-Oliwie - 041.JPG
Выява:Oliva Kathedrale Kanzel.jpg

## Гл. таксама 
* Цыстэрцыянскае абацтва ў Аліве

## Літаратура 
* Franciszek Mamuszka: Oliwa: Okruchy z dziejów, zabytki. Gdańsk: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985. ISBN 83-03-00938-9.
* Maria i Andrzej Szypowscy: Oliwa: Muzyka wieków. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1987. ISBN 83-223-2441-3.

## Спасылкі 
*Шэдэўры Аліўскага касцёла 

Катэгорыя:Цыстэрцыянскія кляштары
Катэгорыя:Саборы Польшчы
Катэгорыя:Касцёлы Гданьска
Катэгорыя:Гданьская архідыяцэзія
Катэгорыя:Базілікі Польшчы
Зумба

**Зумба** — танцавальная фітнес-канцэпцыя, зарадзілася ў Калумбіі, заснавальнік — калумбійскі харэограф Албэрта "Бето" Перэз.

Зумба спалучае элементы аэробікі і танцаў такіх як кумбя, самба, мерэнга, салса, мамбо, фламенка, ча-ча, рэгетон, сока, белідэнс, хіп-хоп, бангра, аксэ музік і танга.

## Спасылкі 
* http://www.zumba.com/en-US/about/
* Zumba Shakes the Monotony Out of Ordinary Aerobics Classes

Катэгорыя:Танцы
Вуліца Янкі Маўра (Мінск)

**Вуліца Янкі Маўра** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска. Названа ў гонар у гонар Янкі Маўра (1883—1971), беларускага дзіцячага пісьменніка.

Знаходзіцца ў заходняй частцы Мінска. Атрымала сучасную назву ў 1972 годзе. Дагэтуль называлася 2-гі Бетонны завулак. Першапачаткова мела працягласць 2,1 км ад Дуніна-Марцінкевіча да Глаголева. Пазней адлегласць скарацілася з-за будаўніцтва прамысловых аб’ектаў паміж вуліцамі Панамарэнкі і Глаголева.
 

Забудавана 5-9-павярховымі дамамі (аўтар праекта Р. Андрэева і іншыя). Участак, набліжаны да вуліцы Панамарэнкі, забудаваны 2-павярховымі дамамі.

Па вуліцы не ходзіць грамадскі транспарт.

## Перасячэнні 
Перасякаецца з вуліцамі:
* Адоеўскага
* Панамарэнкі

## Спасылкі 
* Вуліца Янкі Маўра на сайце «Мінск стары і новы» 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар людзей
Іераманах

**Іераманах** () — у хрысціянстве манах, які мае сан святара. Іераманахам становяцца манахі праз хіратанію ці белыя святары праз манаскі пострыг.
 
Іерасхіманах — схіманах, які мае сан святара.
 
Святары ў манаскім чыне (іераманах) сярод іншых абяцанняў, якія даюць пры манаскім пострыгу, даюць зарок непрыдбання, адмаўляючыся ад асабістай маёмасці і перадаючы ўсё царкве.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

*
Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Ордэн Культуры

**Ордэн Культуры** () — японскі ордэн, які ўручаецца за дасягненні ў галіне культуры.

Заснаваны 11 лютага 1937 года. Узнагароджваюцца ордэнам як мужчыны, так і жанчыны, якія ўнеслі ўклад у японскае мастацтва, літаратуру і культуру. Ордэн не мае ступеняў, паколькі лічыцца, што заслугі ў галіне культуры класіфікаваць немагчыма. Ордэн уручаецца імператарам Японіі ў Дзень культуры (3 лістапада).

## Лаўрэаты 
*Гэта няпоўны спіс кавалераў Ордэна Культуры.*

* 1984 — Сусуму Танегава, малекулярны біёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1987)
* 1985 — Акіра Курасава, кінарэжысёр, прадзюсар і сцэнарыст
* 2002 — Каіці Танака, інжынер і хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2002)
* Кэндзабура Оэ, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры, адзіны, хто адказаўся ад Ордэна Культуры (1994). 

## Літаратура 
* Peterson, James W., Barry C. Weaver and Michael A. Quigley. (2001). *Orders and Medals of Japan and Associated States.* San Ramon, California: Orders and Medals Society of America. 10-ISBN 1-890974-09-9; 13-ISBN 978-1-890974-09-1

## Спасылкі 
* Japan, Cabinet Office: Decorations and Medals
** Decoration Bureau: Order of Culture
* Japan Mint: Production Process 

Катэгорыя:Ордэны Японіі
Вальтметр

**Вальтметр** — прылада для вымярэння ЭРС ці напружання ў электрычным ланцугу. Падключаецца паралельна нагрузцы. Бываюць аналагавыя (са стрэлачным або светлавым паказальнікам) і лічбавыя, паводле сістэм вымярэння — электра-статычныя, электра-магнітныя, магніталектрычныя і электронныя. Пашырэнне межаў вымярэння дасягаецца з дапамогай дадатковых рэзістараў, дзялільнікаў і трансфарматараў напружання. Можа спалучацца ў больш складаных прыборах з іншымі электрычнымі прыладамі (напр. ампервальтомметр).

thumb|300px|Пазначэнне вальтметра і схема падключэння вальтметра да электрычнага ланцуга

## Гл.таксама 
* Вольт, адзінка вымярэння

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Радыёвымяральныя прыборы
Катэгорыя:Электравымяральныя прыборы
Катэгорыя:Вымяральныя прыборы
Іжма

**І́жма** (, ) — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі, у Рэспубліцы Комі, левы прыток ракі Пячора.

## Геаграфія 
Даўжыня ракі 531 км. Плошча вадазбору 31 000 км². Іжма бярэ пачатак на поўдні Ціманскага кража, цячэ на паўночны захад. У вярхоўях берагі пакрытыя лесам, у ніжнім цячэнні па берагах больш лугоў і балот. Рэчышча звілістае, у верхнім і сярэднім цячэнні ў рэчышчы ёсць парогі і камяністыя перакаты. Самы вялікі парог — Селем-Косьет (Сардэчны) — знаходзіцца ніжэй Саснагорска. Ад вусця Ухты Іжма суднаходная. У ніжнім цячэнні Іжма моцна пашыраецца (да 400—1000 м), цячэнне слабее, рака пачынае ўтвараць пратокі, затокі і вялікія астравы. Упадае ў Пячору каля вёскі Усць-Іжма некалькімі пратокамі. Жыўленне ракі снегавое.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* Агафонова *С. А., Рулёва С. Н.* Ижма // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Рэспублікі Комі
Катэгорыя:Прытокі Пячоры
Іерогліф

[thumb|[Егіпецкае пісьмо]]
**Іерогліф** () — пісьмовы знак у некаторых сістэмах пісьма. Іерогліфы могуць азначаць як асобныя гукі і склады (элементы алфавітнага і сілабічнага пісьма), так і марфемы, цэлыя словы і паняцці (ідэаграмы).

## Гл. таксама 
* Клінапіс
* Егіпецкія іерогліфы
* Пісьменнасць мая
* Піктаграма
* Ідэаграма
* Лагаграма
* Герб
* Лагатып

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2


Катэгорыя:Пісьменнасць
Дзьюла Іеш

**Дзью́ла І́еш** (, Фельшэрацэгрэшпуста, медзье Тольна — , Будапешт) — венгерскі паэт, пісьменнік і перакладчык, адзін з лідараў «народных пісьменнікаў» — рэалістычнага кірунку ў венгерскай літаратуры другой чвэрці XX стагоддзя.

У 1919—1926 гг. у эміграцыі. Вучыўся ў Сарбоне (Францыя).

## Творчасць 
Як паэт пачынаў пад уплывам экспрэсіянізму і сюррэалізму, паступова пераходзячы да рэалістычнага метаду. У 1950-1960-я гг. ў яго паэзіі ўзмацніліся экзістэнцыялісцкія тэндэнцыі. У творах Іеша праблемы нацыянальнай памяці, узаемадачынення гісторыі і сучаснасці, асобы і улады, індывідуальнага і народнага быцця: паэтычныя зборнікі «Цяжкая зямля» (1928), «Скошаныя шэрагі» (1930), «Пад лятучымі нябёсамі» (1935), «Гармонія сярод руін» (1937), «Гледзячы ў вочы» (1947), «Поціскі рук» (1956), «Нахілены ветразь» (1965), «Незакончаныя вершы» (1971), «Дзіўны тэстамент» (1977), шматлікія паэмы. Аўтар раманаў «Людзі пушты» (1936), «У ладдзі Карона, або Сімптомы старасці» (1969), «Пажы Беатрычэ» (1979); драм «Псіхааналітык» (1948), «Прыклад Азоры», «Полымя паходні» (абедзве 1952), «Фаварыт» (1963), «Чыстыя» (1969), «Усё ці нічога, або Два жыцці ці ніводнага» (1974) і інш.; дарожных нататак «Расія» (1935), біяграфічнай кнігі «Пецёфі» (1936), крытычных артыкулаў і інш.

Верш «Настылы дом» пераклаў на беларускую мову Сяргей Грахоўскі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце праекта Венгерская літаратура  

Катэгорыя:Паэты Венгрыі
Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Венгрыі
Катэгорыя:Венгерскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Венгерскамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Кошута
Катэгорыя:Выпускнікі Парыжскага ўніверсітэта
Кажан-Гарадок

**Кажа́н-Гарадо́к** (, ) — аграгарадок у Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці, на рацэ Цна. Уваходзіць у склад Гарадоцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчаны за 17 км на паўднёвы ўсход ад Лунінца, 257 кіламетраў ад Брэста. Знаходзіцца на Прыпяцкім Палессі. За 4 км на поўдзень ад Кажан-Гарадка ў Прыпяць упадае рака Цна, паблізу гэтага месца знаходзіцца Відушава гара.

## Гісторыя 
Упершыню Кажан-Гарадок успамінаецца ў 1493 годзе пад назвай **Гарадзец**, уласнасць Пятра Мантыгірдавіча. У 1599 годзе мястэчка Навагрудскага павета. З 1613 года цэнтр воласці, 116 двароў, царква, належаў Ю. Падбярэзскаму. У 1635 годзе пабудаваны кальвінскі збор. Пазней уласнасць Тарнаўскіх. У 1655 годзе ў час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай спалены рускім войскам. У 1702 годзе захоплены атрадамі шведскага караля Карла XII. У 1744 годзе праваслаўная царква перададзена ўніятам. З 1795 года ў Расійскай імперыі, цэнтр воласці Пінскага павета.

З пачатку XVIII ст. да 1939 года вёска знаходзілася ва ўласнасці шляхецкага роду Шчытоў (Шчытоў-Неміровічаў).

У 1818 годзе пабудавана Мікалаеўская царква, якая была ў 1876 годзе перабудавана. У 1863 годзе адкрыта 2-класная царкоўная школа (у 1886 годзе навучалася 36 хлопчыкаў). У 1897 годзе было 3894 жыхары, у т.л. 1597 яўрэяў, царква, каталіцкая капліца, сінагога, 2 яўрэйскія малітоўныя дамы, школа, 3 млыны, 10 крам, заезны двор, штогод праводзілася некалькі кірмашоў.

У 1920—1939 гадах у складзе Польскай Рэспублікі, цэнтр гміны (да 1928) Лунінецкага павета.

З канца 1939 года ў складзе Беларускай ССР, з 1940 — цэнтр Гарадоцкага сельсавета ў Лунінецкім раёне. Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 3540 чалавек на 720 дварах.

У час нацысцкай акупацыі было створана гета ў Кажан-Гарадку. У кастрычніку 1942 года акупанты спалілі 152 дамоў, загубілі 975 чал.

У 1971 годзе ў вёсцы 2416 жыхароў на 656 дварах.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
.]]
* Свята-Мікалаеўская царква (1818) — 
* Сімяонаўская царква 19 ст.
* Археалагічныя помнікі
* Кажан-Гарадоцкія дубы-веліканы — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння.
* Відушава гара — сакральная гара каля вёскі, недалёка ад упадзення ракі Цны ў Прыпяць.

### Страчаная спадчына 
* Кажан-Гарадоцкая векавая ліпа — колішні батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння.

## Вядомыя асобы 
* Васіль Міхайлавіч Марковіч (нар. 1955) — беларускі дыпламат.
* Андрэй Данілавіч Гурбановіч (нар. 1945) — беларускі музыкант, аўтар песень.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Гурын, М. Кажан-Гарадок / Міхаіл Гурын // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. — С. 6. — ISBN 985-11-0041-2.
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Ляхавіцкага раёна / БелЭн; Рэдкал.: Э. Н. Гнеўка і інш.; Уклад. Т. В. Канапацкая. — Мн.: БелЭн, 1995. — 718 с.: іл. — С. 90—93, 213—257.

## Спасылкі 
* З гісторыі Кажан-Гарадка 
* *Васіль Туміловіч*. Кажан-Гарадок 500-гадовы 


Катэгорыя:Гарадоцкі сельсавет (Лунінецкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лунінецкага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Іван Сідаравіч Іжакевіч

**Іван Сідаравіч Іжакевіч** (, сяло Вішнапаль, Кіеўская губерня — , Кіеў) — украінскі мастак, графік, пісьменнік.
 
Нарадзіўся ў беднай сялянскай сям’і на Уманшчыне. У 1874 годзе ў 10-гадовым узросце адправіўся ў Кіеў, жадаючы стаць мастаком. Служыў пасланцам пры манастыры, у 1879—1881 гадах вучыўся ў мастацкай школе пры Кіева-Пячэрскай лаўры. Затым паступіў у прыватную школу мастака М. І. Мурашка. У 1882—1884 гадах удзельнічаў у рэстаўрацыі старадаўніх фрэсак Кірылаўскага манастыра ў Кіеве.
 
З 1884 года вучыўся ў Санкт-Пецярбургскай Акадэміі жывапісу, за поспехі быў узнагароджаны срэбнымі медалямі. У 1888 годзе з-за недахопу сродкаў быў вымушаны пакінуць Акадэмію, працаваў настаўнікам малявання ў сельскай школе. Ілюстраваў перыядычныя выданні, на працягу 29 гадоў супрацоўнічаў з часопісам «Ніва». У 1911 годзе распісваў царкву Святога Георгія ў горадзе Берасцечка на Валыні. З 1917 года жыў і працаваў у Кіеве.

File:Їжакевич І. С. Вежа Івана Мазепи (Печерськ). 1910-і рр.jpg|
|
File:Їжакевич І. С. Володимирська Гірка. 1910-і рр.jpg|
File:І.С. Їжакевич. Богоматір Оранта. 1884. Олія. Кирилівська церква, хори, конха молитовні.jpg|
File:І.С. Їжакевич Ф.І. Данилов. Святі апостоли Петро і Павло. 1884. Олія. Кирилівська церква, нижній регістр передвівтарних стовпів.jpg|
File:І.С. Їжакевич , Ф.І. Данилов. Святі апостоли Петро і Павло. 1884. Олія. Кирилівська церква, нижній регістр передвівтарних стовпів.jpg|
File:Izhakevich Intercession Monastery.jpg|

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пахаваныя на Байкавых могілках
Катэгорыя:Народныя мастакі Украіны
Катэгорыя:Графікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Графікі СССР
Катэгорыя:Графікі Украіны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чаркаскай вобласці
Brithenig

**Brithenig** (*брыфеніг, брытэніг, брытэнік*) — штучная мова, створаная новазеландцам Эндру Смітам у 1996 годзе. Гэты лінгвапраект уяўляе сабой альтэрнатыўна-гістарычную рэканструкцыю таго, як бы развівалася валійская мова, калі б на яе паўплывала народная латынь. *Brithenik* згадваецца ў альтэрнатыўнай гісторыі III Bethisad.

## Узор тэксту 
Ойча наш
: Nustr Padr, ke sia i llo gel:
: sia senghid tew nôn:
: gwein tew rheon:
: sia ffaeth tew wolont,
: syrs lla der sig i llo gel.
: Dun nustr pan diwrnal a nu h-eidd;
: e pharrddun llo nustr phechad a nu,
: si nu pharddunan llo nustr phechadur.
: E ngheidd rhen di nu in ill temp di drial,
: mai llifr nu di’ll mal.
: Per ill rheon, ill cofaeth e lla leir es ill tew,
: per segl e segl. Amen.

## Спасылкі 
Уводзіны ў Brithenig  

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Выдуманыя мовы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Ізаактан

**Ізаактан** (2,2,4-трыметылпентан) — лімітавы вуглевадарод аліфатычнага шэрагу. Хімічная формула: . Ізамер актана.

## Апісанне 
Ізаактан — празрыстая бясколерная вадкасць з пахам бензіну, дакладней, уайт-спірыту; tпл -107,38°C, tкіп 99,24°C, шчыльнасць 0,69192 г/см³ (20°C), n20D 1,39145, цеплыня згарання 5,463 МДж / моль, або 1305,29 ккал/моль (25°C, p = const), цеплыня выпарэння 307,63 дж/г, або 73,50 кал/г (25°C). Ізаактан нерастваральны ў вадзе, растваральны ў звычайных арганічных растваральніках; утварае азэатропныя сумесі, напрыклад з бензолам, метылавым і этылавым спіртамі.  

## Гаспадарчае значэнне 
Ізаактан выкарыстоўваюць (як дадатак) у вытворчасці авіяцыйных бензінаў, да якіх прад'яўляюць патрабаванне высокіх антыдэтанацыйных уласцівасцяў, а таксама ў якасці растваральніка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Алканы
Амперметр

**Амперметр** — прылада для вымярэння сілы току. Падключаецца паслядоўна з нагрузкай.

Амперметры бываюць магнітаэлектрычнымі, электрадынамічнымі, цеплавымі, дэтэктарнымі, тэрмаэлектрычнымі і фотаэлектрычнымі.

## Гл. таксама 
* Вальтметр
* Гальванометр
* Омметр
* Мультыметр
* Ампер

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце праграмы «Энциклопедический фонд России»  

Катэгорыя:Электравымяральныя прыборы
Катэгорыя:Вымяральныя прыборы