Новачаркаскае казацкае вучылішча

**Новачарка́скае каза́чае вучы́лішча** ()&nbsp;— ваенна-навучальная ўстанова Рускай Імператарскай, Данской і Рускай арміі для падрыхтоўкі афіцэраў у данскія (а таксама астраханскія) казачыя часці.

Падчас Грамадзянскай вайны вучылішча стала першым прытулкам для Добраахвотніцкай арміі, дзе добраахвотнікі атрымлівалі абмундзіраванне, рыштунак і зброю. У поўным складзе яно часта выкарыстоўвалася як дзеючая вайсковая часць на фронце супраць чырвоных.

Свята вучылішча адзначалася  — у дзень святога Архістратыга Міхаіла.

## Гісторыя 
Пасля ваеннай рэформы 1862—1865 гадоў у новаўтвораных ваенных акругах пачалі адкрывацца акруговыя юнкерскія вучылішчы. Казачыя юнкерскія вучылішчы былі адкрыты ў Арэнбургу (1867), Новачаркаску (1869) і Стаўрапалі (1870). У Новачаркаскім вучылішчы навучаліся юнкера Данскога і Астраханскага казачых войскаў.

* У 1869 годзе было створана *Новачаркаскае ўрадніцкае вучылішча*. Курс навучання складаў два гады.
* У 1871 годзе яно было перайменавана ў *Новачаркаскае казачае юнкерскае вучылішча*. Навучэнцы атрымалі званне юнкераў.
* У 1875 годзе ў вучылішча былі пераведзены юнкера са скасаваных казачых аддзелаў пры Віленскім і Варшаўскім пяхотных вучылішчах.
* У 1880 годзе вакансіі астраханскіх казакоў былі пераведзены ў Арэнбургскае казачае вучылішча, і Новачаркаскае вучылішча стала рыхтаваць афіцэраў толькі для Данскога войска.
* У 1898 годзе была пабудавана і асвечана дамавая царква Святога Архістратыга Міхаіла.
* У 1901 годзе ўведзены трохгадовы курс навучання.
* У 1905 годзе штат павялічаны да 180 юнкераў.
* У 1910 годзе ўстанова перайменавана ў *Новачаркаскае казачае вучылішча* з правамі ваенных вучылішчаў.
* У 1914 годзе з пачаткам вайны ўведзена паскораная праграма навучання (4-8 месяцаў) з выпускам у чыне прапаршчыка.
* У 1915 годзе шэфам вучылішча быў прызначаны цэсарэвіч Аляксей Мікалаевіч.

### Падчас Грамадзянскай вайны і ў эміграцыі 
У канцы 1917 года юнкеры вучылішча ўдзельнічалі ў раззбраенні салдат запасных палкоў і ахове Вайсковага атамана А.&nbsp;М.&nbsp;Каледзіна. У пачатку 1918 года вучылішча ў поўным складзе ўдзельнічала ў баях пад Растовам. У лютым 1918 года яно выступіла ў Стэпавы паход пад камандаваннем генерал-маёра П.&nbsp;Х.&nbsp;Папова.

17 мая 1918 года вучылішча аднавіла дзейнасць у Новачаркаску. 21 лістапада 1919 года яно было перайменавана ў *Атаманскае ваеннае вучылішча*. У снежні 1919 года пад націскам Чырвонай арміі пакінула Новачаркаск і адступіла да Наварасійска, а ў сакавіку 1920 года эвакуіравалася ў Крым.

У Крыме вучылішча было аб'яднана з Данскім ваенным вучылішчам у Данскі юнкерскі полк. Улетку 1920 года полк удзельнічаў у баях пад Кахоўкай, за што атрымаў Георгіеўскія пятліцы.

1 лістапада 1920 года вучылішча было эвакуіравана на востраў Лемнас, а ў жніўні 1921 года перавезена ў Балгарыю. У эміграцыі адбыліся тры выпускі юнкераў. З 1925 года вучылішча фактычна спыніла існаванне.

## Адукацыйны працэс 
На 1914 год вучылішча складалася з агульнага класа і двух спецыяльных класаў. Прымаліся толькі данскія казакі ва ўзросце 17-27 гадоў.

* Агульны клас (падрыхтоўчы курс) адпавядаў скарочанаму курсу выпускных класаў гімназіі.
* Першы спецыяльны клас (першы курс) уключаў вывучэнне ваенных навук і практычныя заняткі.
* Другі спецыяльны клас (другі курс) завяршаўся выпускам. Юнкера, якія паспяхова скончылі курс, атрымлівалі права на вытворчасць у чын харунжыга.

## Уніформа 
Юнкера насілі пагоны з падоўжнай нашыўкай (да 1871 года жоўтай, пасля — срэбнай). З 1904 года пагоны былі пунсовыя з шыфроўкай «Н. У.». У 1915 годзе быў прысвоены срэбны вензель цэсарэвіча Аляксея ў выглядзе літары «А».

## Начальнікі вучылішча 
* Аляксандр Карлавіч Мілер (1869—1873)
* Мікалай Аляксандравіч Траццякоў (1873—1885)
* Дзмітрый Савельевіч Шуваеў (1885—1889)
* Міхаіл Сцяпанавіч Цюлін (1889—1903)
* Аляксей Максімавіч Каледзін (1903—1906)
* Пётр Лукіч Гуслаўскі (1906—1910)
* Пётр Харытонавіч Папоў (1910—1918)
* Аляксандр Іпалітавіч Семянчэнкаў (1918—1920)
* Аляксей Міхайлавіч Максімаў (1920—1924)
* Уладзімір Пятровіч Папоў (1924—1935)
* Мікалай Рыгоравіч Зубаў (1935—1968)

## Вядомыя выпускнікі 
* Іван Аляксеевіч Бірукоў — атаман Астраханскага казачага войска.
* Пётр Харытонавіч Папоў — Данскі атаман.
* Фёдар Васільевіч Токараў — савецкі збройнік.
* Мікалай Мікалаевіч Туравераў — паэт.
* Аляксандр Аляксеевіч Ханжонкаў — піянер рускага кінематографа.
* Васіль Міхайлавіч Чарняцоў — палкоўнік, камандзір партызанскага атрада.
* Цімафей Цімафеевіч Шапкін — савецкі военачальнік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Новачаркаскае казачае вучылішча
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1869 годзе
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, расфарміраваныя ў 1925 годзе
Катэгорыя:Казачыя вучылішчы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Белы рух
Катэгорыя:Удзельнікі Наварасійскай эвакуацыі