Сяргей Палуян

**Сяргей Епіфанавіч Палуян** (; Крыптанімы: *П. Ян.; С. П.*) — беларускі публіцыст, празаік, літаратуразнавец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 кастрычніка 1890 года ў Брагіне Рэчыцкага павета, быў трэцім дзіцём у сям’і арандатараў Епіфана Іванавіча і Аляксандры Дзмітрыеўны Палуянаў. У сям’і было 5 дачок і 3 сыны. Праз пяць месяцаў па нараджэнні Сяргея сям’я пераехала на сталае месца жыхарства ў вёску Крышычы Юравіцкай воласці Мазырскага павета, дзе ў 1897 годзе купіла ўласны фальварак.

Вучыўся ў Мазырскай прагімназіі, дзе зблізіўся з рэвалюцыянерамі, распаўсюджваў улёткі і ўдзельнічаў у мітынгах. Праз пагрозу выключэння за рэвалюцыйную дзейнасць, пераведзены бацькам у Мітаўскую гімназію (цяпер — Елгава, Латвія) пад нагляд сваякоў, але ўдзелу ў рэвалюцыйных арганізацыях не спыніў. З прычыны палітычнай дзейнасці, якую бацька не ўхваляў, адбыўся іх канфлікт і разрыў.

У 1908 годзе самавольна з Мітавы з’ехаў у Кіеў, жыў у сваякоў, таксама ўдзельнічаў у рэвалюцыйным руху. Ездзіў у Вільню на сустрэчу з Янкам Купалам. У 1908 годзе ўвайшоў у кіруючы орган Беларускай сацыялістычнай грамады. Пісаў у «Нашу ніву», у тым ліку артыкулы «*Беларуская справа і ўкраінскае грамадства*», «*Лісты з Украіны*» (1909). З 1910 годзе зноў жыў у Кіеве. Працаваў у часопісах «Українська хата» і «Світло», дзе друкаваў свае творы, супрацоўнічаў з газетай «Рада» і іншымі.

Паводле афіцыйнай версіі, скончыў жыццё самагубствам у ноч з 7 на 8 красавіка 1910 года. Таксама ёсць версія пра гвалтоўную смерць. Пахаваны ў Кіеве на Байкавых могілках, магіла не захавалася.

Меў пазашлюбнага сына са сваёй каханкай Наталляй.

## Творчасць 
Падтрымліваў сяброўскія і творчыя сувязі з Янкам Купалам, Якубам Коласам, Максімам Багдановічам, Цішкам Гартным, Ядвігіным Ш. і іншымі.

Аўтар апавяданняў («*Вёска*» і іншыя), вершаваных і драматычных твораў (не выяўлены), вершаў у прозе, рэцэнзій («*Якуб Колас. Другое чытанне для дзяцей беларусаў*», «*Тарас на Парнасе*», «*Ядвігін Ш. Дзед Завала*» і іншыя), першага ў беларускай крытыцы агляднага артыкула «*Беларуская літаратура ў 1909 г.*», першага гістарычнага нарыса новай беларускай літаратуры «*Беларуская паэзія ў яе тыповых прадстаўніках*» (абодва 1910). Выступаў як тэатральны крытык («*Віленская беларуская вечарынка*», «*Беларускія вячоркі*», 1910 і іншыя). Даследаваў украінскую культуру і літаратуру, беларуска-ўкраінскія літаратурныя сувязі (цыкл артыкулаў «*Лісты з Украіны*» і іншыя). Адстойваў правы беларусаў на развіццё сваёй мовы і культуры («*Пра нацыянальную школу на Беларусі*», цыкл артыкулаў «*З нашага жыцця*»).

Не ўся творчая спадчына Сяргея Палуяна захавалася, цяпер вядома яго апавяданне «*Вёска*», абразок «*Хрыстос уваскрос!*» (зварот да беларускага народа), дваццаць адзін публіцыстычны артыкул, рэцэнзіі. Выйшаў зборнік твораў Сяргея Палуяна «*Лісты ў будучыню*» (1986).

## Бібліяграфія 
* Лісты ў будучыню: проза, публіцыстыка, крытыка / Сяргей Палуян. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1986. — 214, [1] c., [11] л. іл., партр., факсім.
* Творы. Успаміны. Прысвячэнні. Даследаванні / Сяргей Палуян; укладанне, падрыхтоўка тэксту, аглядныя аналітычныя артыкулы, прадмова i каментар Таццяны Кабржыцкай, Вячаслава Рагойшы. — Мінск : Кнігазбор, 2018. — 336 с. — (Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка»; выпуск 114). — ISBN 978-985-7207-51-0

## Памяць 
Памяці Сяргея Палуяна Янка Купала прысвяціў паэму «Курган» і вершы «*Памяці С. Палуяна*», Максім Багдановіч — першы і апошні прыжыццёвы зборнік твораў «Вянок» і вершы «*С. Палуяну*», Ядвігін Ш. — верш у прозе «*Раны*».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2005.
* Мысліцелі і асветнікі Беларусі: энцыкл. давед. — Мн., 1995.
* Слядамі знічкі: пра Сяргея Палуяна / Таццяна Кабржыцкая, Вячаслаў Рагойша. — Мінск : Выдавецтва ЦК КП Беларусі, 1990. — 79, [1] с. — (Бібліятэчка часопіса «Маладосць» ; № 11 (29)).

## Спасылкі 
* Полуян Сергей Епифанович // Знаменитые люди Гомельщины  

Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Тэатральныя крытыкі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі