Беларуска-ўкраінскія адносіны

thumb|right|Пасольства Украіны ў Мінску
**Дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Украінай** былі ўсталяваны 27 снежня 1991 года. У 1993 годзе адкрылася Беларускае пасольства ў Кіеве. З 13 чэрвеня 2016 года амбасадарам Беларусі ва Украіне з’яўляецца Ігар Сокал. З 2017 года амбасадар Украіны ў Беларусі — Ігар Кізім.

Двухбаковыя адносіны з’яўляюцца важнымі для абедзвюх дзяржаў, перш за ўсё з-за геаграфічнай і гісторыка-культурнай блізкасці. Аднак эканамічнае супрацоўніцтва паміж дзвюма краінамі доўгі час развіваецца значна больш актыўна палітычнага.

## Украінска-беларускія адносіны да XX стагоддзя 
Са старажытных часоў ўкраінцаў і беларусаў аб’ядноўвае агульныя гістарычныя карані. Блізкія сувязі протаўкраінскіх і протабеларускіх зямель існавалі і ў эпоху Кіеўскай Русі, і ў літоўскі перыяд гісторыі Украіны.

Беларусы актыўна ўдзельнічалі ў грамадска-палітычным жыцці Украіны, разам з украінцамі выступалі ў народных паўстаннях супраць сваіх і чужаземных заваёўнікаў. Шмат беларусаў было сярод запарожскіх казакоў, у войсках Багдана Хмяльніцкага ў перыяд Украінскай Вызваленчай вайны. Пасля падзелу Рэчы Паспалітай паміж Расіяй, Аўстрыяй і Прусіяй ў канцы XVIII стагоддзя, калі большасць украінскіх і беларускіх зямель апынуліся пад уладай Расійскай імперыі, Украіна і Беларусь сумесна выступілі супраць каланізатарскай палітыкі рускага царызму, накіраванай на поўную асіміляцыю ўкраінцаў і беларусаў.

## Украінскі-беларускія дыпламатычныя кантакты ў 1917-1920-х гадах 
Пад уплывам развіцця канфлікту паміж кіеўскай Цэнтральнай Радай і Часовым урадам аб аўтаноміі Украіны, Беларуская сацыялістычная грамада (БСГ), а з ёй і Цэнтральная рада беларускіх арганізацый, хутка пазбаўляліся ілюзій адносна здольнасці афіцыйнага Петраграда пайсці насустрач нацыянальным намаганням нярускіх народаў і прыняць меры ў напрамку федэралізацыі краіны. Таму цалкам лагічным стаў удзел беларускай дэлегацыі ў рабоце кіеўскага З’езду народаў. Ад БСГ у яе склад увайшлі С. Рак і І.Корбуш, ад меншавікоў — Я. Лёсік, беспартыйныя Л. Галькевіч, Паўліна Мядзіянка і І. Фарботка. Паказальна, што сёмым членам беларускай дэлегацыі стаў ураджэнец Гродзеншчыны, юрыст, эсэр Краскоўскі Іван Ігнатавіч. Падчас перамоў у Брэсце з нямецкім камандаваннем аб прадастаўленні ваеннай дапамогі, лічылася магчымым прыцягнуць нямецкія войскі, якія планавалася размясціць у Беларусі, прыцягваючы іх толькі да аховы паўночнай мяжы УНР з Беларуссю.

### Пытанне прызнання 
Яшчэ 19 лютага 1918 г. на неакупаваную тэрыторыю Беларусі ўступілі нямецкія войскі. У гэтых абставінах Выканаўчы Камітэт Рады Усебеларускага з'езда звярнуўся да народа з Першай Устаўной граматай, у якой абвясціў сябе часовай уладай у Беларусі. Для кіраўніцтва краем ствараўся ўрад — Народны Сакратарыят. 9 сакавіка гэтага ж года Выканаўчы Камітэт з’езда прыняў Другую Устаўную грамату, у якой абвешчалася Беларуская Народная Рэспубліка. Рада Усебеларускага з’езда надзялялася заканадаўчымі, а Народны Сакратарыят — выканаўчымі паўнамоцтвамі. Трэцяй Устаўной граматай ад 25 сакавіка 1918 года было аформлена Рашэнне аб незалежнасці. Ад гэтага часу Беларуская Народная Рэспубліка абвяшчалася вольнай і незалежнай дзяржавай і народы Беларусі ў асобе свайго ўстаноўчага з’езду вызначаць будучыню сваёй краіны. Прыняцце Акту аб незалежнасці ставіла першачарговую задачу для беларускага кіраўніцтва рашучых крокаў па прызнанні новай рэспублікі суседнімі дзяржавамі і еўрапейскай супольнасцю.

### Цэнтральная Рада 
Відавочна, што адзіным для Народнага Сакратарыята БНР партнёрскім «зацікаўленым бокам» магла быць толькі УНР, паколькі астатнія (Германія, Расія, варшаўская Рэгенцкая Рада) ні пры якіх умовах не пайшлі б на перамовы з прадстаўнікамі непрызнанага ўрада БНР. Нават петраградская і маскоўская арганізацыі БСН абвясцілі яго самазванай установай. У кастрычніку 1917 — лютым 1918 цесных кантактаў ні адбывалася. У значнай ступені гэта абумоўлена агульнай сітуацыяй грамадзянскай вайны на тэрыторыі як Беларусі, так і УНР. Але пэўную ролю ў з’яўленні нявызначанасці паміж двума кіруючымі цэнтрамі нацыянальна -дэмакратычных рэвалюцый адыграў і крызіс унутры вядучай партыі «Выканаўчага камітэта савета Усебеларускага з’езда» БСГ. Яе ўмеранае крыло паставілася з асуджэннем да бальшавіцкага перавароту ў Петраградзе, аднак левае (народніцкае) крыло праявіла схільнасць да згоды з Саўнаркамам. Урад УНР фактычна прызнаваў права Беларусі на самавызначэнне, аднак юрыдычнага пацверджання не адбылося. Увогуле, сакавік-красавік 1918 г вызначаліся інтэнсіўнасцю перамоўнага працэсу паміж Украінай і Беларуссю. Прадстаўнікі апошняй неаднаразова ўзнімалі пытанне дзяржаўных межаў падчас сумесных пасяджэнняў. Зыходзячы ўжо з таго, што ўкраінски ўрад уступіў з імі ў перамовы, беларусы на аснове законаў і звычаяў міжнароднага права бачылі ў гэтым схаваны акт прызнання Беларускай рэспублікі і паўнамоцтваў іх урада. Магчыма, у нейкай ступені, гэтаму спрыяла заява кіраўніка ўкраінскай дэлегацыі Ліхнякевіча, што ўкраінскі ўрад прызнаў БНР, але апублікаванне адпаведнага дакумента затрымалася.

### Дырэкторыя УНР 
У снежні 1918 года ва Украіне адбываецца чарговая змена ўрада. Дырэкторыя Украінскай Народнай Рэспублікі, якая прыйшла да ўлады, дэкларавала:

22 снежня 1918 г. надзвычайным паслом ва УНР быў прызначаны Аркадзь Смоліч. Аднак, праз бальшавіцкі наступ яму не ўдалося дабрацца да Кіева, таму 23 мая 1919 Надзвычайным Паслом БНР пры ўрадзе УНР урад А. Луцкевіча прызначыў Аляксандра Цвікевіча. А.Цвікевіч звярнуўся да кіраўніка МЗС УНР А.Лівіцкага з просьбай «пазыкі на 5-гадовы тэрмін у суме 20 млн нештэмпеляваных крон». Хадайніцтва беларускага пасла было задаволена.

Палітычная і фінансавая падтрымка ўкраінскім урадам БНР набывала асаблівае значэнне яшчэ і таму, што менавіта ў той час, у кастрычніку-лістападзе 1919 г., дэлегацыя Беларускай Нацыянальнай Рады на чале з А.Луцкевічам дамагалася прызнання незалежнасці БНР у Варшаве.

Непадатлівасць Варшавы ў пытанні прызнання БНР прывяла да расколу Беларускай Рады на сесіі ў Мінску 12-13 снежня 1919 г. Большая частка тэрыторыі Беларусі была тады акупаваная польскімі войскамі. Сацыял-дэмакраты і сацыял-федэралісты падтрымлівалі ідэю аб’яднання з Польшчай. Затое беларускія эсэры вылучылі лозунг барацьбы на два фронты — супраць палякаў і бальшавікоў. Іх урад на чале з В.Ластоўскім эміграваў у Каўнас, дзе ў красавіку 1920 было заключана беларуска-літоўскае пагадненне аб сумеснай барацьбе супраць Польшчы і бальшавікоў. Прыхільнікі польскай арыентацыі 13 снежня 1919 г. стварылі «Найвышэйшую Раду БНР» на чале з С.Ракам-Міхайлоўскім і ўласны ўрад на чале якога застаўся А.Луцкевіч. Абодва ўрады падтрымлівалі саюзніцкія адносіны з Саветам Народных Міністраў УНР, нават пасля падпісання Варшаўскага дагавора ў красавіку 1920 паміж УНР і Польшчай.

Наступ бальшавіцкіх войскаў у лістападзе 1920 паклаў канец ідэі Украінска-беларускага саюза. А надзею «Вышэйшай Рады БНР» на абвяшчэнне незалежнасці краіны і ўвядзенне над яе тэрыторыяй пратэктарата Лігі Нацый ці хаця б на федэратыўнае аб’яднанне з Польшчай развеяліся пасля заключэння 12 кастрычніка 1920 у Рызе папярэдніх умоў польска-савецкага мірнага дагавора.

Такім чынам, развіццё ўкраінскай і беларускай дзяржаўнасці ў 1917-1920-х гадах адбываліся ў складаных сацыяльна-эканамічных і ваенна-палітычных умовах, адбілася ў будучыні гістарычнага лёсу суседніх народаў. Менавіта гэтыя фактары ў спалучэнні з неспрыяльнай знешнепалітычнай кан’юнктурай перашкодзілі захаваць, абараніць незалежнасць і цэласнасць дзвюх рэспублік. Станаўленне ўкраінскай-беларускіх адносін адбывалася на фоне неспрыяльнай знешнепалітычнай сітуацыі ў Еўропе і ўнутрыпалітычнай у абедзвюх краінах, што не дазволіла ўсталяваць трывалыя дыпламатычныя кантакты, вырашыць шэраг міждзяржаўных праблем, і захаваць дзяржаўную незалежнасць.

## Сучасны этап беларуска-ўкраінскіх адносін 
Гісторыя ўтрымлівае пераканаўчыя прыклады ўзаемападтрымкі і ўзаемадапамогі ўкраінцаў і беларусаў у розных сферах грамадскага жыцця, на пераломных і вызначальных вехах іх нацыянальнага развіцця. Невыпадкова адным з першых міждзяржаўных дакументаў яшчэ Савецкай Украіны ў рамках Саюза ССР быў Дагавор паміж Украінскай ССР і Беларускай ССР ад 29 снежня 1990 года. Літаральна праз год, 27 снежня 1991 паміж ужо незалежнымі Украінай і Беларуссю былі ўсталяваны дыпламатычныя адносіны. 30 чэрвеня 1992 г. было адкрыта Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Беларусь, а 12 кастрычніка 1993 — Пасольства Беларусі ў Кіеве. У 2004 годзе Консульскі пункт украінскага Пасольства, які размешчаны ў Брэсце, быў ператвораны ў Генеральнае консульства Украіны.

17 жніўня 1995 года падчас афіцыйнага візіту ва Украіну Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі быў заключаны Дагавор аб дружбе, добрасуседстве і супрацоўніцтве паміж Украінай і Беларуссю. Вялікай дамовай замацавана развіццё сучасных украінскіх-беларускіх міждзяржаўных адносін на ўзаемнай павазе, даверы i згодзе, кіруючыся пры гэтым прынцыпамі павагі дзяржаўнага суверэнітэту, раўнапраўя і неўмяшання ва ўнутраныя справы адзін аднаго, а таксама іншымі агульнапрызнанымі прынцыпамі і нормамі міжнароднага права. Украіна і Беларусь прызналі непарушнасць існуючых паміж імі дзяржаўных межаў і пацвердзілі, што не маюць ніякіх тэрытарыяльных прэтэнзій адзін да аднаго і не вылучаць такіх прэтэнзій і ў будучыні. Грунтуючыся на гэтых прынцыпах, 12 мая 1997 у Кіеве быў заключаны Дагавор паміж Украінай і Рэспублікай Беларусь аб дзяржаўнай мяжы, які з’яўляецца бестэрміновым.

Ганаровым консулам Украіны ў Беларусі з’яўляецца беларускі бізнесмен Валянцін Байко.

17 жніўня 2020 года ўпершыню ў гісторыі двухбаковых адносін Украіна адклікала свайго амбасадара з Беларусі на кансультацыі для ацэнкі перспектыў украінска-беларускіх адносін у новай рэальнасці.

## Эканамічнае супрацоўніцтва 
Тавараабарот Беларусі і Украіны (экспарт ва Украіну і імпарт з Украіны; у млн. USD):

ImageSize = width:600 height:400
PlotArea = left:70 right:20 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.6,0.6,0.9)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
  id:cobar3 value:rgb(0.9,0.3,0.3)
DateFormat = yyyy
Period = from:-200 till:4500
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:10 align:left
  bar:00e from:0 till:559 color:cobar2
  bar:00i from:0 till:340
  bar:01e from:0 till:421 color:cobar2
  bar:01i from:0 till:277
  bar:02e from:0 till:271 color:cobar2
  bar:02i from:0 till:290
  bar:03e from:0 till:343 color:cobar2
  bar:03i from:0 till:362
  bar:04e from:0 till:539 color:cobar2
  bar:04i from:0 till:545
  bar:05e from:0 till:907 color:cobar2
  bar:05i from:0 till:893
  bar:06e from:0 till:1234 color:cobar2
  bar:06i from:0 till:1223
  bar:07e from:0 till:1469 color:cobar2
  bar:07i from:0 till:1534
  bar:08e from:0 till:2777 color:cobar2
  bar:08i from:0 till:2115
  bar:09e from:0 till:1691 color:cobar2
  bar:09i from:0 till:1290
  bar:10e from:0 till:2560 color:cobar2
  bar:10i from:0 till:1879
  bar:11e from:0 till:4159 color:cobar2
  bar:11i from:0 till:2035
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:00i at: -190 text: 2000 shift:(-24,4) 
  bar:01i at: -190 text: 2001 shift:(-24,4) 
  bar:02i at: -190 text: 2002 shift:(-24,4) 
  bar:03i at: -190 text: 2003 shift:(-24,4) 
  bar:04i at: -190 text: 2004 shift:(-24,4) 
  bar:05i at: -190 text: 2005 shift:(-24,4) 
  bar:06i at: -190 text: 2006 shift:(-24,4) 
  bar:07i at: -190 text: 2007 shift:(-24,4) 
  bar:08i at: -190 text: 2008 shift:(-24,4) 
  bar:09i at: -190 text: 2009 shift:(-24,4) 
  bar:10i at: -190 text: 2010 shift:(-24,4) 
  bar:11i at: -190 text: 2011 shift:(-24,4) 
  bar:06i at: 1220 text: 1223 shift:(-11,4) 
  bar:07i at: 1570 text: 1534 shift:(-11,4) 
  bar:08i at: 2140 text: 2115 shift:(-11,4) 
  bar:09i at: 1290 text: 1290 shift:(-11,4) 
  bar:10i at: 1900 text: 1879 shift:(-11,4) 
  bar:11i at: 2050 text: 2035 shift:(-11,4) 
  bar:06e at: 1280 text: 1234 shift:(-11,4) 
  bar:07e at: 1470 text: 1469 shift:(-11,4) 
  bar:08e at: 2800 text: 2777 shift:(-11,4) 
  bar:09e at: 1720 text: 1691 shift:(-11,4) 
  bar:10e at: 2580 text: 2560 shift:(-11,4) 
  bar:11e at: 4180 text: 4159 shift:(-11,4) 

Двухбаковае эканамічнае супрацоўніцтва развіваецца найперш дзякуючы геаграфічнай блізкасці дзвюх краін і ўзаемнай зацікаўленасці ў прадукцыі. За 2003—2008 тавараабарот павялічыўся больш як у 7 разоў — з 705,6 да 4905 млн долараў з нязначным станоўчым сальда для Беларусі. Аснову беларускага экспарту складае прадукцыя машынабудаўнічай і хімічнай прамысловасці, аснову ўкраінскага эксперту — прадукцыя металургічнай, машынабудаўнічай і харчовай прамысловасці, а таксама пастаўкі электраэнергіі. На тэрыторыі Украіны працуе некалькі супольных зборачных прадпрыемстваў. Найбуйнейшае з іх — прадпрыемства па зборцы трактараў МТЗ у Кіеве. Таксама працуюць прадпрыемствы па зборцы іншай сельскагаспадарчай тэхнікі і ліфтавага абсталявання.

Украіна — другі паводле сукупнага аб’ёму гандлёвы партнёр Беларусі, у тым ліку трэці паводле ўзроўню беларускага экспарту. Для Украіны Беларусь з’яўляецца пятым паводле аб’ёму гандлёвым партнёрам. Тавараабарот між краінамі змяніўся з $4,9 млрд у 2008 годзе (беларускі экспарт — 2,8 млрд; імпарт — 2,1 млрд.) да 3 млрд у 2009 (1,7 млрд; 1,3 млрд.) і 4,4 млрд у 2010 (2,5 млрд; 1,9 млрд.). Украінскія інвестыцыі ў Беларусь за 2010 год склалі $5,7 млрд.

### Прамысловасць 
22 красавіка 2021 года на падставе матэрыялаў Міністэрства развіцця эканомікі, гандлю і сельскай гаспадаркі Украіны, у якім выкладзены факты дыскрымінацыйных і недружалюбных дзеянняў з боку Беларусі (у прыватнасці, да такіх адносяцца ўтылізацыйны збор, які спаганяецца пры ўвозе ў Беларусь колавых транспартных сродкаў з Украіны, а таксама няроўныя ўмовы ўдзелу ў дзяржаўных закупках), Міжведамасная камісія па міжнародным гандлі Украіны (МКМГУ) прыняла рашэнне ўвесці спецыяльныя імпартныя пошліны (35 % ад мытнага кошту) на тэхніку з Беларусі (аўтобусы, транспартныя сродкі для перавозкі 10 чалавек і больш, у тым ліку вадзіцеля, грузавікі з дызельнымі рухавікамі і поўнай масай 5-20 т і больш за 20 т, а таксама грузавыя аўтамабілі для аварыйнага рамонту, аўтакраны, аўтамабілі-прыбіральнікі для дарог, аўтагідрапад’ёмнікі, аўтамабілі для паліва і аўтамабілі-майстэрні). Перад гэтым, 20 красавіка на сустрэчы з дэпутатам Вярхоўнай рады Украіны Яўгенам Шаўчэнкам прэзідэнт Беларусі А. Лукашэнка выказаў шкадаванне наконт таго, што суседняя краіна вядзе антыдэмпінгавыя расследаванні ў дачыненні да беларускай прадукцыі і папярэдзіў, што беларускі бок можа адказаць. Дылеры беларускіх машынабудаўнічых прадпрыемстваў падалі пазоў на Міжведамасную камісію па міжнародным гандлі Украіны, які разглядаў Акруговы адміністрацыйны суд горада Кіева. Суд прызнаў супрацьпраўным і адмяніў рашэнне Міжведамаснай камісіі па міжнародным гандлі Украіны. 8 снежня 2021 года МКМГУ адмяніла мытную спецпошліну ў 35 %.

### Энергетыка 
18 мая 2021 года міністр энергетыкі Украіны Герман Галушчанка звярнуўся да Нацыянальнай камісіі, якая ажыццяўляе дзяржаўнае рэгуляванне ў сферах энергетыкі і камунальных паслуг (НКРЭКП), каб НКРЭКП не выкарыстоўвала энергію з Беларусі і Расіі, таму што гэта «супярэчыць стратэгічным мэтам Украіны ў сферы энергетыкі, у прыватнасці сінхранізацыі Аб’яднанай энергетычнай сістэмы Украіны з ENTSO-E (Еўрапейская супольнасць аператараў магістральных сетак у галіне электраэнергетыкі), і патэнцыйна пагражае энергетычнай бяспецы». 26 мая НКРЭКП забараніла пастаўкі электраэнергіі з Расійскай Федэрацыі і Рэспублікі Беларусі да 1 кастрычніка 2021 года. 29 верасня НКРЭКП працягнуў забарону на імпарт электраэнергіі да 1 лістапада. 2 лістапада Беларусь паставіла Украіне электраэнергію ў межах дамовы аб аказанні аварыйнай дапамогі магутнасцю 500 МВт. 6 лістапада Беларусь аднавіла пастаўкі электраэнергіі ва Украіну ў рамках камерцыйнага пагаднення.

## Інцыдэнты 
* 21 кастрычніка 2016 года авіялайнер Boeing 737-8ZM беларускай авіякампаніі «Белавія» выконваў рэгулярны міжнародны пасажырскі рэйс В2-840 па маршруце Кіеў—Мінск, але неўзабаве пасля ўзлёту па патрабаванні СБУ быў вымушаны вярнуцца ў аэрапорт вылету. Пасля прызямлення быў затрыманы, а пасля адпушчаны журналіст і блогер Армен Марцірасян. Прадстаўнікі авіякампаніі «Белавія» сцвярджалі, што ўкраінскі дыспетчар апавясціў аб узняцці, у выпадку непадпарадкавання, знішчальнікаў на перахоп, падаўшы аўдыёзапісы перамоваў з пілотамі. Украінскі бок, у сваю чаргу, адмаўляў абвінавачванні. (гл. Інцыдэнт з пасадкай Boeing 737 у Кіеве)
* 24 студзеня 2022 года праўладныя беларускія прапагандысцкія telegram-каналы апублікавалі фота БПЛА, які нібыта парушыў дзяржаўную мяжу Беларусі ў «мэтах правядзення нелегальнай разведвальнай дзейнасці над ваенным палігонам „Брэсцкі“». Паводле звестак Міністэрства замежных спраў Беларусі, беспілотнік быў прымушаны да пасадкі спецыялістамі Узброенных Сіл Беларусі. 3 лютага Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь выклікала ваеннага аташэ пры Пасольстве Украіны палкоўніка Сяргея Кацубу і ўручыла ноту пратэсту.
* 29 снежня 2022 года, на фоне маштабных ракетных удараў Расіі па Украіне, адзін са снарадаў украінскай ЗРК С-300 упаў каля вёскі Гарбаха Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Як паведаміла Мінабароны Беларусі, ракета была збіта сіламі войскаў супрацьпаветранай абароны рэспублікі. Інцыдэнт адбыўся па аналогіі з лістападаўскім выпадкам у Польшчы, калі ракета СПА Украіны выпадкова трапіла на тэрыторыю гэтай краіны. Разглядаліся дзве версіі: ненаўмысны пуск зенітна-кіраванай ракеты з прычыны нізкай навучанасці разліку або няспраўнасці ракеты; наўмысная правакацыя Узброеных сіл Украіны.

## Гл. таксама 
* Беларусы ў Кіеве
* Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны
* Атрад Пагоня
* Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну
* Тактычная група «Беларусь»
* Усеўкраінскі саюз беларусаў

## Спасылкі 
* Пасольства Украіны ў Рэспубліцы Беларусь  
* Пасольства Рэспублікі Беларусь ва Украіне 
* Беларусь і Украіна супрацоўнічаюць пад пагрозай расійскага ціску Ostro.by