open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маці Божая Ружанцовая

** Найсвяцейшая Дзева Марыя Ружанцовая** — тытул Маці Божай, які выкарыстоўваюць каталікі для абазначэння Марыі. У адрозненне ад іншых марыйных тытулаў і заклікаў, гэты тытул звязаны не з пэўнай выявай, статуяй, санктуарыем ці касцёлам, але з малітвай і ружанцовай пабожнасцю.

## Свята 
]]
]]
Свята Маці Божай Ружанцовай адзначаецца 7 кастрычніка. Дата святкавання звязаная з перамогаю хрысціянскага флоту ў бітве з туркамі пры Лепанта ў 1571 годзе, якую прыпісваюць асабліваму заступніцтву Найсвяцейшай Дзевы Марыі. 7 кастрычніка 1571 годзе аб’яднаныя флоты Іспаніі, Венецыі і Папскай дзяржавы пад кіраўніцтвам дона Хуана Аўстрыйскага ўшчэнт разбілі турэцкі флот. Дзякуючы гэтай перамозе пры Лепанта ўдалося спыніць турэцкую экспансію на Міжземным моры.

Як паведамляюць старадаўнія хронікі, перамогу ў бітве пры Лепанта дапамагла здабыць нечаканая змена ветру, што палічылі цудоўным умяшальніцтвам Марыі ў выніку малітвы на ружанцы.

У гэты дзень па вуліцах Рыма на чале з Папам Пія V прайшла працэсія, удзельнікі якой разам маліліся на ружанцы. У працэсіі з пашанаю неслі абраз Маці Божай Снежнай з рымскай базілікі святой Марыі Вялікай, які мае тытул *Salus Populi Romani* — «Збаўленне рымскага народа».

З таго часу цудадзейная ікона Маці Божай Снежнай непарыўна звязана з ружанцовай малітвай і часам называецца абразам Маці Божай Пераможнай. Свята пад такой назвай устанавіў Папа Пій V, але праз год яго пераемнік Грыгорый ХІII замяніў яго на свята ў гонар Маці Божай Ружанцовай. У 1716 годзе Папа Клімент ХІ распаўсюдзіў святкаванне на ўвесь Касцёл. Папа Леў ХІII у 1883 годзе дадаў у Ларэтанскую літанію заклік «Каралева Ружанца святога, маліся за нас», а праз два гады заклікаў маліцца Ружанец на працягу ўсяго кастрычніка.

Сёння касцёл заахвочвае вернікаў на працягу ўсяго кастрычніка маліцца Ружанец.

## Асноўныя месцы культу 
У свеце ёсць шмат месцаў, якія называюць санктуарыем Найсвяцейшай Дзевы Марыі Ружанцовай. Большасць з іх з’яўляюцца цэнтрамі, звязанымі з ордэнам дамініканцаў, у якіх малітва на ружанцы мае асаблівае значэнне, і, паводле легенды, заснавальнік дамініканцаў — Дамінік Гусман — нібыта атрымаў ружанец ад Маці Божай пры аб’яўленні. У наш час культ ружанцовай малітвы звязаны з культам і аб’яўленнямі Найсвяцейшай Дзевы Марыі з Лурда і Маці Божай Фацімскай. Адным з пасланняў, якія прагучалі падчас аб’яўленняў, была просьба пастаянна маліцца на ружанцы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Каталіцкія святы
Катэгорыя:Святы 7 кастрычніка
Катэгорыя:Ружанец
Катэгорыя:Багародзіца
Катэгорыя:Іканаграфія Дзевы Марыі
Катэгорыя:Тытулы Дзевы Марыі
Хінцэльман

ілюстр., у Bechstein (1853) *Deutsches Sagenbuch*, No. 275 «Hinzelmann»]]
**Хінцэльман** () — хатні дух з міфалогіі паўночнай Германіі, які апякае хатнюю гаспадарку, аказвае дапамогу і папярэджвае пра магчымую бяду.

Гісторыя Хінцэльмана стала часткай нямецкай фальклорнай традыцыі, была апісана братамі Грым пад нумарам 75 у іхным зборніку «Нямецкія легенды» ().

Паводле легенды дух з’явіўся ўпершыню ў замку Худэмюлен (), а потым перасяліўся ў Айструп () — абодва ў Ніжняй Саксоніі.

## Знешні выгляд 
Хінцэльман спачатку праяўляўся гукамі — стукамі і шумамі, але паступова пачаў размаўляць з жыхарамі замка, хлопчыка з прыгожым тварам, светлымі доўгімі валасамі, апранутым у чырвонае паліто. Аднойчы ён дазволіў да сябе дакрануцца, і навобмацак ягонае цела было дзіцячым, але вельмі халодным.

## Уласцівасці 
Хінцэльман выконваў розныя хатнія працы, даглядаў за коньмі, дапамагаў знаходзіць згубленыя рэчы, папярэджваў пра магчымыя няўдачы.

Дух спяваў песні, складаў вершы, жартаваў, але мог і ўдарыць, калі на яго не звярталі ўвагі.

Паводле падання, у замку Хінцэльману адвялі асобны пакой з крэслам, сталом і ложкам, слугі пакідалі яму міску з салодкім малаком і белым хлебам.

## У масавай культуры 
Хінцэльман з'яўляецца адным з герояў рамана Ніла Геймана «Амерыканскія багі». Там ён клапоціцца пра невялікі горад Лэйксайд, але забяспечвае жыхарам дабрабыт у абмен на перыядычныя чалавечыя ахвяры, пра што ніхто ў горадзе не здагадваецца.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Фальклор
Катэгорыя:Фальклор Германіі
Катэгорыя:Міфічныя істоты
Місгендарынг

**Місгендарынг** () — выкарыстанне адносна чалавека гендарных маркераў, якія не супадаюць з яго гендарнай ідэнтычнасцю. Да гэтага паняцця адносяцца зварот або згадка чалавека ў неадпаведным граматычным родзе або з неадпаведнымі займеннікамі. Найчасцей з місгендарынгам сутыкаюцца трансгендарныя і небінарныя людзі. Тыповы прыклад місгендарынгу — дэднэймінг, зварот да трансгендарнага чалавека па імені, якое ён выкарыстоўваў да пераходу. Місгендарынг можа быць выпадковай памылкай, а можа быць наўмыснай спробай абразіць і прычыніць дыскамфорт. Часты місгендарынг негатыўна адбіваецца на псіхічным здароўі трансгендарных людзей — ён пагаршае гендарную дысфарыю.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гендар
Катэгорыя:Трансгендарнасць
Аманіцкая мова

**Аманіцкая мова** — мёртвая мова семіцкай моўнай сям'і, на якой размаўлялі старажытныя аманіцяне. Да нашага часу захавалася даволі мала помнікаў аманіцкай мовы. Упершыню яна была апісана як асобная мова ў 1970 годзе італьянскім усходазнаўцам .

## Крыніцы 
Навукоўцам удалося адшукаць пакуль толькі фрагменты аманіцкай мовы: надпіс з цытадэлі Амана IX стагоддзя да н.э., на бронзавай бутэльцы Тэль-Сіран VII–VI стагоддзяў да н.э. і на некалькіх астраканах.  

Даследчыкі схіляюцца, што гэта мова была надзвычай падобная на біблейскі іўрыт, але з некаторым магчымым арамейскім уплывам — у тым ліку з выкарыстаннем дзеяслова «bd» (עבד) замест больш распаўсюджанага ў біблейскім іўрыце «śh» (עשה) для «рабіць». Іншае прыкметнае адрозненне ад біблейскага іўрыту — спарадычнае захаванне жаночага роду ў адзіночным ліку. 

Захаваныя фрагмены гэтай мовы дазваляюць меркаваць, што аманіцяне таксама мелі ў асноўным тыповыя адпаведнасці дыфтонгаў, прычым такія словы, як ywmt (יומת *yawmōt, «дні»), захоўвалі /aw/ і паказвалі зрух у /o/, а іншыя словы, такія як yn (ין «віно»), паказвалі зрух /ay/ у ē (yēn < *yayn), як і ў іўрыце.

## Зноскі 
Катэгорыя:Семіцкія мовы
Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Менскі акруговы архіў Менскага акруговага камісарыята

ў 1943 годзе]]
**Менскі акруговы архіў** — архіў у Мінску, які дзейнічаў у час нямецкай акупацыі 1941—1944 гг. пры Менскім акруговым камісарыяце.

Дзейнічаў з 1941 года. З заняццем немцамі Мінска архівы, як і іншыя аб’екты культуры, апынуліся пад пагрозай знішчэння. Дакументы дарэвалюцыйнага перыяду Менскага абласнога архіва захоўваліся ў архівасховішчы № 1 у будынку былога Свята-Духавага храма па вул. Бакуніна, 3. Улетку праваслаўныя вернікі адкрылі зачыненыя бальшавікамі храмы. Каб вызваліць храм святар Уладзімір Фінькоўскі наняў 50 яўрэяў, якія на працягу трох дзён выкінулі на вуліцу ўсе дакументы з архівасховішча. Акрамя таго, Фінькоўскі забраў з архіва частку маёмасці.

У сакавіку 1942 г. пасаду загадчыцы архіва займала Яніна Мянжынская. Акрамя яе ў архіве працавала 3 чалавекі: Антон  Ганжын, Марыя  Бабкова, Вітольд  Мянжынскі. У чэрвені 1942 г. месца Ганжына заняў Вацлаў  Навакоўскі. У сувязі з тым, што Мянжынская была хворая (недастатковасць мітральнага клапана), яе абавязкі некаторы час у 1942 г. і 1943 г. выконваў Навакоўскі. У Менскім акруговым архіве падчас акупацыі знаходзіліся на захоўванні ўсе архіўныя фонды, якія засталіся ў Менску: дарэвалюцыйныя дакументы гістарычнага архіва, паслярэвалюцыйныя фонды, фонды перададзеныя напярэдадні войны з Віленскага архіва, у тым ліку і акты з Нясвіжскага архіва князёў Радзівілаў.

У архіве паслярэвалюцыйнага перыяду працягвалася праца па апрацоўцы неўпарадкаваных матэрыялаў адмысловага аддзела Беларускай ваеннай акругі, якія паступілі сюды ў 1937 г. У другой палове 1943 г. у сувязі з няспраўнасцю каналізацыі ў памяшканні архіва на Панцэрштрасэ, 6 (вул. Інтэрнацыянальная), усе акты, якія знаходзіліся там, былі перанесены на другі паверх. Пры гэтым усе дрэнна звязаныя, а таксама не звязаныя пачкі былі спакаваны. Паколькі ў архівасховішча не было памяшкання са стэлажамі, гэтыя дакументы заставаліся неразабранымі. У сувязі з рамонтам будынка ў студзені 1944 г. дакументы былі перанесены для захоўвання з другога паверху на гарышча. Як пісаў В. Навакоўскі: «яны падвергліся вялікай небяспекі быць знішчанымі пры любым непрыемным выпадку».

Адначасова праводзілася ўпарадкаванне архіўнай бібліятэкі, у якой захоўваліся кнігі арыштаванага напярэдадні вайны былога намесніка загадчыка ЦАУ БССР М. В. Мялешкі. Да вайны кнігі былі апячатаны і імі ніхто не карыстаўся. З пачаткам вайны шафа была ўзламана і частка кніг знікла.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Архівы Мінска
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:1941 год у Мінску
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Вуліца Кірыла і Мяфодзія (Мінск)
Сезон 2024/2025 «Гродна-93»

У сезоне 2024/2025 баскетбольны клуб «Гродна-93» з Гродна прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2024/2025 ( **1 месца**),
* Кубак Беларусі 2024 ( **уладальнік**).

## Склад каманды 
**У чэмпіянаце Беларусі**

**У Кубку Беларусі**

## Трэнеры каманды 
*  Дзмітрый Кузьмін (галоўны трэнер)
*  Юрый Чарняк
*  Генрых Бекіш

## Гл. таксама 
* Сезон 2023/2024 «Гродна-93»
* Сезон 2025/2026 «Гродна-93»

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com
* «ГРОДНО-93» ЗАВОЕВЫВАЕТ ЗВАНИЕ ЧЕМПИОНА БЕЛАРУСИ СПУСТЯ 21 ГОД
* ГРОДНО-93 – ОБЛАДАТЕЛЬ XXVIII BETERA-КУБКА РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ

2024/2025
Гродна-93
Катэгорыя:2024 год у Гродне
Катэгорыя:2025 год у Гродне
Алёна Швец

**Алена Швец** (сапраўднае імя — **Алёна Сяргееўна Швецова**; ) — расійская спявачка, аўтарка-выканаўца, гітарыстка, клавішніца. Працуе ў жанрах аўтарская песня і індзі-поп.

## Крыніцы
Сезон 2024/2025 «Мінска» (баскетбол)

У сезоне 2024/2025 баскетбольны клуб «Мінск» прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2024/2025 ( **2 месца**),
* Кубак Беларусі 2024 ( **фіналіст**).

## Склад каманды 
**У чэмпіянаце Беларусі**

**У Кубку Беларусі**

## Трэнеры асноўнай каманды 
*  Аляксандр Падзерачоў (галоўны трэнер)
*  Уладзімір Шарко
*  Эдуард Кемен
*  Дзяніс Коршук

## Гл. таксама 
* Сезон 2023/2024 «Мінска» (баскетбол)
* Сезон 2025/2026 «Мінска» (баскетбол)

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com
* Так сошлись звёзды

2024/2025
Мінск
Катэгорыя:2024 год у Мінску
Катэгорыя:2025 год у Мінску
Аманіцяне

**Аманіцяне** ( ) — семіцкі народ, які жыў у старажытнасці на ўсходнім беразе Ярдана да межаў Аравіі (сучасная Іарданія). Галоўным горадам аманіцянаў быў Рабат-Амон (цяпер Аман), вядомы грэкам і рымлянам пад імем Філадэльфіі. 

Паводле Бібліі, галоўным бажаствам амманіцянаў быў Молах, якому прыносіліся чалавечыя ахвярапрынашэнні. Таксама паводле яе, амманіцяне паходзілі ад Амона, сына Лота ад яго ўласнай дачкі, якая ўступіла ў сужыццё з ап'янёным бацькам.

## Гісторыя 
Згодна з Бібліяй, аманіты знішчылі волатаў-замзумімаў і захапілі іх землі на ўсход ад Іўдзеі. Іх тэрыторыя прасціралася паміж рэкамі Арнон і Явок, а таксама на ўсход ад Ярдана і Мёртвага мора да самых межаў Аравіі. Сталіцай Амана была Рава (Рава Амона), якая знаходзілася каля ракі Явок.  

### Канфлікты з Ізраілем 
Падчас заваявання Ханаану ізраільцяне, якія выйшлі з Егіпта, не сутыкнуліся непасрэдна з аманітамі. Аднак раней суседнія амарэі адваявалі ў аманітаў частку іх земляў да ракі Явок. Калі ж Майсей перамог амарэяў, гэтыя тэрыторыі (раней належалыя Аману) перайшлі пад уладу ізраільцян і былі падзелены паміж трыма родамі. Гэта паклала пачатак шматвяковай варожасці паміж двума народамі.  

На працягу гісторыі аманіты няраз пацярпелі ваенныя паразы:  

* Іфтах разбіў іх у часы Суддзяў;  
* цар Саўл перамог іх у бітве;  
* Давід нанёс ім рашучую паразу;  
* пазней іх разграмілі цары Іасафат і Іяфам.  

Пераможаныя аманіцяне плацілі даніну пераможцам, але тыя канчаткова не скарыліся і часам спрабавалі адпомсціць. Так, яны дапамагалі асірыйцам падчас разбурэння Ізраільскага царства (720 г. да н.э.) і халдэям падчас разбурэння Іўдзейскага царства (598 г. да н.э.). Калі Гедалія пачаў збіраць вакол сябе рэшткі пераможанага народа, Вааліш, цар аманіцян, паслаў да яго забойцаў і пасля здзяйснення забойства схаваў іх у сваім доме. Акрамя таго, аманіцяне былі сярод варожых народаў, якія супраціўляліся аднаўленню Іерусаліма (585 г. да н.э.) пасля вяртання габрэяў з Вавілона і ваявалі з яўрэямі яшчэ ў часы Макавеяў.

## Мова 
Аманіцяне размаўлялі на аманіцкай мове. Пры раскопках у Амоне знойдзены разбураныя дамы і грабніцы з керамічнымі вырабамі, падобнымі на старажытнаізраільскія, каменныя статуі, пячаткі з выразанымі на іх імёнамі ўладальнікаў і некалькі кароткіх надпісаў. Хоць паходжанне народа было змешаным, мова, на якой яны размаўлялі, была блізкая да яўрэйскай. Аманіцяне выкарыстоўвалі стары ханаана-фінікійскі алфавіт.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Старажытны Ізраіль і Іўдзея
Катэгорыя:Народы Ізраіля
Катэгорыя:Семіцкія народы
3-і завулак Зубачова (Мінск)

**3-і завулак Зубачова** — завулак у Кастрычніцкім раёне Мінска. Названы ў гонар Івана Мікалаевіча Зубачова (1898—1944), аднаго з кіраўнікоў абароны Брэсцкай крэпасці. Архітэктура завулка складаецца з трох 10-павярховых жылых дамоў, пабудаваных у 2019-21 гг., і паркінга, пабудаванага ў 2018-2019 гг.; уся забудова знаходзіцца на няцотным баку завулка. Раней завулак меў сядзібную забудову, ліквідаваную пасля 2019 г.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 3-і завулак Зубачова ў архітэктурнай базе Рhotobuildings
* 3-і завулак Зубачова на карце АТО.ВУ

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Прыгожы завулак (Мінск)

**Прыгожы завулак** — завулак у Кастрычніцкім раёне Мінска недалёк ад станцыі метро Інстытут Культуры. Архітэктура завулка складаецца з некалькіх 1-павярховых жылых дамоў сядзібнага тыпу, пабудаваных у другой палове ХІХ і пачатку ХХ ст. Гэтыя дамы будавалі для сябе чыгуначнікі, бо побач з завулкам пралягае лінія чыгункі. Некаторыя дамы захавалі старадаўнія разьбяныя аканіцы.

## Славутасці і цікавыя факты 
* Дом № 3 мог быць пабудаваны яшчэ ў ХІХ ст.
* Паводле інфармацыі краязнаўцы Кастрычніцкага раёна Антона Рудака: «Калі нумарацыя не мянялася, то ў нас ёсць такая інфармацыя, што ў доме № 8 у Прыгожым завулку жыў у пачатку стагоддзя такі чалавек, як інжынер-радыётэхнік Генрых Бортноўскі. Чым ён вядомы? Тым, што яшчэ падлеткам, юнаком ён у 1924 годзе ўстанавіў тут адну з першых у мінскіх радыёантэн. І ўжо ў 1932 годзе ён тут сканструяваў першы ў Мінску і, увогуле, у Беларусі тэлевізар. Цікава, што той тэлевізар так выглядаў, што яго экран быў памерам не больш, чым пачак запалак».
* Дом 6 быў месцам знаходжання спартыўна-тэхнічнага клуба ДТСААФ Кастрычніцкага раёна Мінска да знясення гэтага дома разам з часткай іншай забудовы завулка ў пачатку 1980-х гг.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Прыгожы завулак у архітэктурнай базе Рhotobuildings
* Красивые ли дома в переулке Красивом? Смотрите сами
* Красивый переулок на LiveJournal
* Здесь собрали первый в Беларуси телевизор, а соседи вместе ужинали под яблонями на автобусных сиденьях: история Красивого переулка (рэпартаж СТБ)
* Незнаёмае. Старый частный сектор в Минске. Instagram

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Ірына Іванаўна Кузняцова

**Ірына Іванаўна Кузняцова** (нар. ) — беларускі мастак шкла, жывапісец, дызайнер, паэт. 

## Біяграфія 
Нарадзілася 9 чэрвеня 1949 года ў Вільнюсе (Літоўская ССР), у сям'і беларуска-літоўскага мастака-архітэктара Івана Мядзведзева.

У 1973 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Таксама мае музычную адукацыю.

Муж — беларускі жывапісец-абстракцыяніст Анатоль Кузняцоў.

## Творчасць 
Працуе ў галіне мастацкага шкла і жывапісу. Член Беларускага Саюза мастакоў.

Адна з першых стварала ў Беларусі літыя вітражы і аб'ёмна-прасторавыя кампазіцыі для інтэр'ераў, эксперыментавала ў галіне мастацкага шкла, абстрактнага жывапісу, фатаграфіі, Камп’ютарнай графікі.

У 1992 годзе выйшаў сборнік вершаў «І чараўніцтва злучаная нітка...».

## Мастацкія праекты 
* 13 сакавіка — 28 красавіка 2013 года: «Крылом узляцела рука часу...» — сумесная з бацькам, беларускім мастаком Іванам Мядзведзевым выстаўка твораў, прысвечаных Гомелю у Карціннай галерэі Г. Х. Вашчанка.
* 23 мая — 20 чэрвеня 2017 года: «NAISSANCE DE L`IMAGE» — выстаўка графічных твораў у творчай прасторы «АРТМУЗА», Санкт-Пецярбург;
* 3 сакавіка — 4 красавіка 2021 года: «Настальгія ці ўспамін пра будучыню» — сумесная выстаўка з Анатолем Кузняцовым у арт-гасцёўне «Высокае Месца»; 
* 14 — 18 сакавіка 2022 года — сімпозіум мастацкага шкла ў Бярозаўцы, шклозавод «Нёман»;
* 10 лістапада — 11 снежня 2022 года: «АРТ-ШКЛО» — выстаўка мастацкага шкла па выніках сімпозіума на шклозаводзе «Нёман», Палац Мастацтва, Мінск;

## Спасылкі 
* artcenter.by Кузнецова Ирина
* [И колдовства связующая нить ...: сборник / Ирина Кузнецова]
* Мастацкая галерэя БелАРТ

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Ва-банк 2, або ўдар у адказ

**«Ва-банк 2, або ўдар у адказ»** () — польская крымінальная камедыя 1985 года рэжысёра Юльюша Махульскага. Працяг ягонай дэбютнай камедыі «Ва-банк» (1981).

## Сюжэт 
У маі 1936 года былы злодзей і банкір Густаў Крамер з дапамогай Штыца, з якім пазнаёміўся за кратамі, смела ўцякае з турмы. Але перад тым, як адправіцца за мяжу, вырашае ажыццявіць тое, пра што марыў у няволі — адпомсціць Генрыку Квінце. Ён наймае забойцу Тэндляжа, выкрадае дачку Марты Рыхлінскай і ладзіць пастку для Квінты — замыкае яго ў гаражы свайго сакратара Ставіскага і выклікае паліцыю. Тым не менш, удар у адказ не зусім удалы, бо Квінта аказваецца вельмі дальнабачным. Ён вырываецца з пасткі, і больш за тое — уцягваючы ў справу кінастудыю Датчаніна — робіць з уцёкаў Крамера ў Швейцарыю паездку ў польскую вёску Зэгжэ. Нядобрасумленны банкір зноў трапляе ў турму, а Квінта і Датчанін спусташаюць ягоны швейцарскі рахунак.

## У ролях 
* Ян Махульскі – Генрык Квінта
* Леанард Пятрашак – Густаў Крамер
* Вітольд Пыркаш – Датчанін
* Кшыштаф Кершноўскі – Нута
* Яцэк Хмельнік – Мокс
* Эльжбета Заянцуўна – Наталля
* Эва Шыкульска – Марта Рыхлінская
* Аня Гузэк – Юстыся Рыхлінская
* Браніслаў Урацлаўскі – Эдвард Штыц
* Юзаф Пара – камісар Прыгода
* Рышард Котыс – Мэльскі
* Збігнеў Гейгер – Ставіскі, сакратар Крамера
* Юзаф Яворскі – Тэндляж
* Гжэгаж Херамінскі – асістэнт камісара Прыгоды
* Марэк Вальчэўскі – Твардыевіч, дырэктар турмы
* Беата Тышкевіч – фальшывая графіня Жвірская
* Ежы Матуля – Януш
* Ян Крук – наёмны забойца
* Міхал Паўліцкі – старшыня Францішак Жвірскі
* Яхім Лямжа – «нямецкі салдат»
* Марэк Кемпінскі – Маліноўскі, падначалены Твардыевіча
* Чэслаў Пшыбыла – вартаўнік у турме
* Тадэвуш Кажушнік – «польскі салдат»
* Яўгеніюш Валачэк – селянін, якога Штыц сустрэў на дарозе
* Тадэвуш Багуцкі – адвакат Крамера
* Багдан Сламінскі – «нямецкі мытнік»
* Уладзімеж Мусяў – «Шпуля»
* Рышард Мруз – пілот

## Крытыка 
Нягледзячы на цікавы сюжэт і таленавітую акцёрскую ігру, «Ва-банк 2» не быў сустрэты крытыкамі гэтак жа прыхільна, як больш раннія карціны Юліуша Махульскага «Ва-банк» і «Сэксмісія».

## Узнагароды 
У 1985 на Фестывалі польскіх мастацкіх фільмаў кампазітар Генрык Кузняк атрымаў узнагароду за музыку да стужкі «Ва-банк 2, або ўдар у адказ», сама ж карціна была адзначана прэміяй гледачоў.

## Крыніцы 
## Бібліяграфія 
*  у базе IMDb (ang.)
* «Ва-банк 2, або ўдар у адказ» у базе Filmweb
* «Ва-банк 2, або ўдар у адказ» у базе filmpolski.pl

## Спасылкі 
* Кадры з «Ва-банк 2, або ўдар у адказ» на YouTube-канале кінастудыі Kadr
* Фота з фільма «Ва-банк 2, або ўдар у адказ» у базе Нацыянальнай фільматэкі „Fototeka”

Катэгорыя:Фільмы Польшчы 1985 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1985 года
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 1985 года
Катэгорыя:Кінакамедыі Польшчы
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Лодзі
Катэгорыя:Фільмы Юльюша Махульскага
Лінейны завулак (Мінск)

**Лінейны завулак** — завулак у Кастрычніцкім раёне Мінска недалёка ад Мінскага чыгуначнага вакзала і дыспетчарскай станцыі «Дружная». Па стане на 2025 г. захаваўся толькі дом 11 (насосная станцыя, пабудаваная ў 1985—1989 гг.). У 1950-54 гг. былі пабудаваны 3 трохпавярховыя дамы, якія былі знесены ў 1995, 1998 і 2018 гг.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Лінейны завулак у архітэктурнай базе Рhotobuildings
* Лінейны завулак на карце ATO.BY
* Лінейны завулак на Геадзэн

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Алег Міхайлавіч Газманаў

**Алег Міхайлавіч Газманаў** () — савецкі і расійскі спявак, кампазітар, паэт, акцёр, прадзюсар; народны артыст Расійскай Федэрацыі (2001). Сяміразовы лаўрэат Нацыянальнай расійскай прэміі «Авацыя».Набыў вядомасць у пачатку 1990-х гадоў дзякуючы песням «Есаул», «Мае думкі шалёныя».

З 6 кастрычніка 2022 года знаходзіцца пад санкцыямі Еўрапейскага Саюза і іншых краін у сувязі з падтрымку Расіі ва ўварванні на Украіну.

## Біяграфія 
## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* 1990 — «Эскадрон»
* 1991 — «Есаул»
* 1991 — «Морячка»
* 1994 — «Загулял»
* 1996 — «Бродяга»
* 1997 — «Эскадрон моих песен шальных…»
* 1998 — «Красная книга Олега Газманова»
* 2003 — «Мои ясные дни»
* 2005 — «Сделан в СССР»
* 2008 — «Семь футов под килем»
* 2012 — «Измерение жизни»
* 2015 — «Вперёд, Россия!»
* 2015 — «Не прощайтесь с любимыми»
* 2018 — «Жить — так жить!»
* 2021 — «7:0 в мою пользу»

## Крыніцы
Паненка-сялянка

**«Пане́нка-сяля́нка»** – аповесць Аляксандра Сяргеевіча Пушкіна з цыклу «Аповесцей нябожчыка Івана Пятровіча Белкіна», распачатая 19 і скончаная 20 верасня 1830 года.

Як і аповесць «Мяцеліца», «расказана» падстаўному аўтару Белкіну дзявіцай К. І. Т.

## Галоўныя героі 
* Іван Пятровіч Берастаў
* Аляксей – сын Івана Пятровіча
* Рыгор Іванавіч Мурамскі – памешчык-англаман, сусед Бераставых
* Ліза – дачка Рыгора Іванавіча

## Беларускія пераклады 
Пераклад аповесці на беларускую мову выдаваўся ў 1936 і 1938 гадах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларускі пераклад аповесці «Паненка-сялянка»

Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове
Катэгорыя:Творы Аляксандра Пушкіна
Катэгорыя:Творы 1830 года
Катэгорыя:Проза Аляксандра Пушкіна
Біплан (гурт)

**Біплан (Biplan)** — літоўскі гурт, які грае ў стылі поп-рок і інды-фолк. Адзін з самых папулярных літоўскіх музычных калектываў.

Гурт утварыўся ў Вільні ў 1995 годзе. Удзельнікамі першага складу былі Макс Мельман (вакал, гітара, акустычная гітара), Алег Аляксееў (гітара, вакал), Арцём Мышкін (бас-гітара) і Вячаслаў Аляксееў (ударныя).

## Гісторыя 
Пасля першых спроб знайсці свой стыль трамплінам да поспеху для гурта сталі выступы на Фестывалі горшых гуртоў і фестывалі «Рок-марш» (1996 год). У 1997 годзе гурт выпусціў дэбютны альбом «Banzai» («Банзай»).

## Склад групы 
* Макс Мельман — вакал, гітара.
* Алег Аляксееў — гітара.
* Серж Грэй — бас-гітара, клавішныя.

### Былыя ўдзельнікі: 
* Арцём Мышкін — бас-гітара (1995—2005)
* Слава Аляксееў — барабаны (1995—2001)
* Аляксандр Казакевіч — барабаны (2001—2018)

## Дыскаграфія 
* 1997 — Banzai
* 1998 — Braškės
* 1999 — Блондинкам
* 2000 — Jazz’e tik merginos
* 2001 — В джазе только девушки
* 2005 — Chuligans
* 2009 — Nuodai. P.S. Lyg paskutinį kartą
* 2012 — EP Meilė
* 2012 — Плюс/Минус
* 2014 — Visi keliai veda prie jūros
* 2015 — Kino filmai
* 2016 — Biplan 20!
* 2018 — Meile nesibaigia
* 2018 — Taves visi pasiilgo
* 2018 — I taikini

* 2019 — Nuo nulio iki mėnulio
* 2020 — Is tasko A
* 2020 — Sypsenos 2020
* 2020 — Kapitonai
* 2020 — Amore
* 2020 — Ketvirtadienis
* 2021 — Dziaze tik merginos
* 2021 — Vasara nesibaigs
* 2021 — Kaledos
* 2022 — Все буде Україна! (EP)

## Спасылкі 
Біяграфія гурта на сайце лэйбла «Снігіры»

Афіцыйны сайт гурта

Катэгорыя:Музычныя калектывы Літвы
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1995 годзе
Ігдрасіль

**Ігдрасіль** () — сусветнае дрэва, вакол якога існуе ўсё астатняе ў скандынаўскай міфалогіі, цесна звязана з тэмамі жыцця і смерці.

## Апісанне 
Часта апісваецца ў выглядзе гіганцкага ясеня, на якім трымаецца ўвесь свет. Лічыцца, што вобраз такога сусветнага дрэва ў скандынаўскай міфалогіі цесна звязаны з падобнымі вобразамі ў іншых культурах і рэлігіях. Напрыклад, з *дрэвам жыцця* або *дрэвам пазнання дабра і зла*, якія раслі ў Эдэмскім садзе згодна з аўраамічнымі рэлігіямі — іўдаізмам, хрысціянствам, ісламам.

У германа-скандынаўскай міфалогіі Ігдрасіль разглядаецца як дрэва, якое злучае дзевяць светаў, сярод якіх падземны свет — Ніфльхейм, зямны — Мідгард і свет багоў — Асгард. 

## Ігдрасіль і Одзін 
Паводле германа-скандынаўскіх міфаў, бог Одзін павесіўся на Ігдрасілі, каб спасцігнуць таямнічую мудрасць. Таксама лічыцца, што пасля Рагнароку — канца свету і апошняй бітвы багоў — Ігдрасіль стане крыніцай новага жыцця.

## Гл. таксама 
* Рагнарок
* Одзін
* Мідгард
* Скандынаўская міфалогія

## Крыніцы 
Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Катэгорыя:Нардыстыка
Катэгорыя:Раннія формы рэлігіі
Катэгорыя:Індаеўрапейская міфалогія
Трансмедыкалізм

**Трансмедыкалізм** — гэта ідэя, што трансгендарнасць з’яўляецца галоўным чынам медыцынскай праблемай, звязанай з неадпаведасцю пола, прызначанага чалавеку пры нараджэнні, з яго гендарнай ідэндычнасцю, і якая характарызуецца гендарнай дысфарыяй. Сярод трансмедыкалістаў існуюць рознагалоссі і дэбаты наконт дакладнага вызначэння таго, хто з’яўляецца трансгендарнай асобай, а хто не. Шматлікія спецыялісты ў вобласці трансгендарнай медыцыны лічуць, што людзі, якія ідэнтыфікуюць сябе трансгендарнымі, але не адчуваюць гендарную дысфарыю і не жадаюць здзейсніць медычны пераход з дапамогай гендарна-афірматыўнай гарманальнай тэрапіі ці аперацыі па карэкцыі пола, насамрэч трансгендарнымі не з’яўляюцца.

Некаторыя крытыкі лічуць, што трансмедыкалізм блізкі да медыцынскай мадэлі інваліднасці тым, што ён медыкалізуе прыкмету, што мае ў сабе як медычныя, так і сацыяльныя кампаненты.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Трансгендарнасць
Катэгорыя:Гендарныя даследаванні
Кавалюк

**Кавалюк** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аўгіння Трафімаўна Кавалюк (1934—2007) — беларуская паэтэса.
* Дарыюш Кавалюк (нар. 1996) — польскі лёгкаатлет, спрынтар, алімпійскі чэмпіён (2020).
* Кірыл Сяргеевіч Кавалюк (нар. 2003) — беларускі футбаліст.
* Сяргей Міхайлавіч Кавалюк (нар. 1980) — беларускі футбаліст.
Мік Хэран

**Мік Хэран** (; нар. 11 ліпеня 1963, Ньюкасл-эпон-Тайн, Вялікабрытанія) — брытанскі пісьменнік, аўтар дэтэктыўных і шпіёнскіх раманаў, сярод якіх найбольш вядомая кніжная серыя «Панылы дом» (), экранізаваная ў выглядзе серыяла «Кульгавыя коні». Адзначаны шэрагам літаратурных узнагарод. 

## Біяграфія 
Мік Хэран нарадзіўся 11 ліпеня 1963 у Ньюкасл-эпон-Тайн. Вывучаў англійскую літаратуру ў Бэйліял-каледжы — адным з найстарэйшых каледжаў Оксфардскага ўніверсітэта. Спачатку ствараў паэтычныя творы, але потым перайшоў да прозы. У 2003 выйшаў ягоны першы раман «Па могілкавай дарозе» ().

## Творчасць 
Найбольшую вядомасць Міку Хэрану прынесла шпіёнская серыя «Панылы дом» (), якую ён пачаў у 2010. Па стане на 2025 год яна складаецца з дзевяці кніг.

Рэгулярна публікуе кароткія апавяданні ў часопісе «Ellery Queen's Mystery Magazine».

## Узнагароды 
Быў адзначаны прэміямі «Залаты кінжал» (2013) і «Дыяментавы кінжал» (2025) Асацыяцыі аўтараў дэтэктываў (Вялікабрытанія).

## Экранізацыі 
Па кніжнай серыі Міка Хэрана «Панылы дом» () быў зняты серыял «Кульгавыя коні» з Гэры Олдменам у галоўнай ролі. Першы сезон стартаваў 1 красавіка 2022 на Apple TV+. Пасля гэтага серыял быў працягнуты яшчэ на пяць сезонаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Літаратура Вялікабрытаніі
Элеанора Арагонская

**Элеанора (Леанор) Арагонская** () — імя шэрагу прадстаўніц Арагонскай дынастыі:

**Арагонскія інфанты**
*  (1182—1226) — дачка караля Арагона Альфонса II, жонка графа Тулузы Раймунда VI.
* Элеанора Арагонская (1251 — у маленстве) — дачка караля Арагона Хаймэ I Заваёўніка.
* Элеанора Арагонская (каралева Кіпра) (1333 — 26 снежня 1417) — дачка Педра I Арагонскага, графа Ампур’яса, жонка караля Кіпра П’ера I дэ Лузіньяна.
*  — (1346—1405) графіня Кальтабелоты, дачка сіцылійскага інфанта Хаймэ Арагонскага, герцага Рандаца, Афін і Неапатрыі.
* Элеанора Арагонская (каралева Кастыліі) (20 лютага 1358 — 13 жніўня 1382) — дачка караля Арагона Педра IV Чапурыстага, жонка караля Кастыліі Хуана I.
* Элеанора Арагонская (1393) — дачка караля Арагона Хуана I Паляўнічага.
* Элеанора Арагонская (каралева Партугаліі) (1 лютага 1402 — 19 лютага 1445) — дачка караля Арагона Фердынанда I Справядлівага, жонка караля Партугаліі Дуарты.

**Прадстаўніцы галін Арагонскага дому, якія кіравалі за межамі Арагонскай кароны**
* Элеанора Праванская (каля 1223 — 26 чэрвеня 1291) — жонка караля Англіі Эдуарда I, дачка графа Праванса Раймунда Берэнгера V.
* Элеанора Арагонская (Неапалітанская) (22 чэрвеня 1450 — 11 кастрычніка 1493) — жонка герцага Ферары Эрколе I д’Эстэ, дачка караля Неапаля Фернанда I.
* Элеанора Арагонская (каралева Навары) (2 лютага 1426 — 12 лютага 1479) — рэгент Навары ў 1455—1479 гадах, каралева Навары з 28 студзеня па 12 лютага 1479 года, дачка караля Арагона Хуана II і каралевы Навары Бланкі I.
Ҭ

**Ҭ**, **ҭ** (*Т з ніжнім вынасным элементам*) — літара пашыранай кірыліцы. Выкарыстоўваецца ў абхазскую мову, дзе з'яўляецца 39-й літарай Абхазская пісьменнасць і пазначае зычны гук .

У лацінцы літара перадаецца як T, Ṭ, T’ ці Ţ, у грузінскім варыянце - як თ.

## Гл. таксама 
* Спіс літар кірыліцы
* Абхазская пісьменнасць

## Спасылкі 
* Transliteration of Non-Roman Scripts

Т
Яніна Уладзіславаўна Мянжынская

**Яніна Уладзіславаўна Мянжынская** () — беларускі навуковец, архівістка.

## Біяграфія 
Нарадзілася 8 кастрычніка 1913 года ў Мінску.

У час нямецкай акупацыяй у гады Вялікай Айчыннай вайны Яніна Мянжынская займала пасаду загадчыцы архіва Менскага акруговага архіва Менскага акруговага камісарыята. Акрамя яе ў архіве працавала 3 чалавекі: Антон  Ганжын, Марыя  Бабкова і родны брат Яніны — Вітольд Уладзіслававіч Мянжынскі. У чэрвені 1942 г. месца Ганжына заняў Вацлаў  Навакоўскі. У сувязі з тым, што Мянжынская была хворая (недастатковасць мітральнага клапана), яе абавязкі некаторы час у 1942 г. і 1943 г. выконваў Навакоўскі.

Паводле А. Шукелойця, у 1941 годзе *«ў Гістарычным архіве (у былым касцёле бернардзінцаў) засталася адна маладая прафесійная працаўніца, сп-ня Дзяржынская [відаць, ён блытае яе з Мянжынскай], якая адважна бараніла фонды ад розных валацугаў і зарганізавала нармальную дзейнасць гэтае ўстановы. Архіў камплектаваў па тры асобнікі ўсіх выдаваных кніжак, газет, лятучак, легальных і нелегальных»*.

Нягледзячы на добрасумленнае выкананне супрацоўнікамі архіва сваіх прафесійных абавязкаў, што садзейнічала забеспячэнню захаванасці кінутых на волю лёсу архіваў у гады акупацыі Мінска, яны былі абвінавачаны ў дапамаганні акупантам і падвергліся рэпрэсіям у паваенныя гады.

Яніна Мянжынская арыштавана 17 снежня 1944 года ў Мінску па адрасе: вул. Слонімская, д. 40, кв. 1. Асуджана асобай нарадай пры НКУС 21 ліпеня 1945 года за «супрацоўніцтва з нямецкімі акупантамі» да 4 гадоў папраўча-працоўных работ. Этапавана ва Унжэнскі канцлагер НКУС Горкаўскай вобласці (станцыя Сухабязводная). Вызвалена 28 студзеня 1948 года. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітавана прэзідыумам Мінскага абласнога суда 28 снежня 1989 года. Асабовая справа М. № 29058-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Памерла 28 снежня 2004 года ў Мінску.

## Сям’я 
Быў шлюбе з Пятром Пятровічам Таміным (1893—1967), з якім мела дачку Марыну (15 чэрвеня 1947 — 5 снежня 1995). У другім шлюбе з Феліцыянам Феліцыянавічам Райскім (1906—1974), чыё прозвішча ўзяла дачка ад першага шлюбу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архівісты Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Джэк Лаўдэн

**Джэк Эндру Лаўдэн** (; нар. 2 чэрвеня 1990, Чэлмсфард, Эсекс, Вялікабрытанія) — брытанскі акцёр кіно, тэатра і тэлебачання, найбольш вядомы сваімі работамі ў міні-серыяле BBC «Вайна і мір», у ваеннай драме «Дзюнкерк» і шпіёнскім серыяле «Кульгавыя коні». 

## Біяграфія 
Джэк Лаўдэн нарадзіўся 2 чэрвеня 1990 у горадзе Чэлмсфардзе ў Вялікабрытаніі. Марыў стаць футбалістам, наведваў балетныя класы, але паступова вырашыў спыніцца на акцёрскай дзейнасці. 

Бацькі аддалі яго ў Шатландскі моладзевы тэатр у Эдынбургу, калі яму было дзесяць гадоў.

У 2011 атрымаў ступень бакалаўра ў акцёрскім майстэрстве ў Шатландскай каралеўскай кансерваторыі ў Глазга.

## Творчасць 
Здымаўся ў рэкламе, кіно і на тэлебачанні, граў у тэатры. У 2014 быў названы сярод будучых зорак Вялікабрытаніі. 

Стаў вядомы ў свеце сваёй роллю Мікалая Растова ў міні-серыяле BBC «Вайна і мір» (2016).

Другой ягонай найбольш заўважнай роляй стала роля лётчыка ў фільме Крыстафера Нолана «Дзюнкерк» (2017).  

У 2019 стала вядома, што Лаўдэн разам з Beta Cinema вырашыў заснаваць уласную прадзюсарскую кампанію.

У снежні 2020 стала вядома, што Лаўдэн выканае галоўную ролю ў серыяле Apple TV «Кульгавыя коні». За гэту ролю ён быў намінаваны на «Эмі» як найлепшы акцёр другога плана (2024).

## Фільмаграфія 
## Асабістае жыццё 
Знаходзіцца ў шлюбе з ірландскай актрысай Сіршай Ронан, у траўні 2025 стала вядома, што яны чакаюць дзіця.

Падтрымлівае незалежнасць Шатландыі ад Вялікабрытаніі.

## Узнагароды 
* Адзначаны прэміяй Лоўрэнса Олівера () за ролю ў «Прывідах» (, 2014).
* Лаўрэат прэміі Іэна Чарлсана () за ролю ў «Прывідах» (, 2014).
* Узнагароджаны BAFTA за ролю ў фільме «Калібры» (, 2018).
* Узнагароджаны BAFTA за ролю ў фільме «Блаславенне» (, 2022).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі
Ҩ

**Ҩ**, **ҩ** (у Юнікоде называецца **абхазская ха**; таксама **О з пятлёй**) — літара пашыранай кірыліцы. Выкарыстоўваецца ў абхазскай мове, дзе з'яўляецца 60-й літарай алфавіту. Пазначае лабіяпалатальны апраксімант .

Адбываецца ад літары кірыліцы О. Літара прысутнічае ў самай першай версіі абхазскага алфавіту, складзенай у 1862 годзе.

У лацінцы літара перадаецца як ω, ò, ọ, yu, w, ÿ, у грузінскім варыянце — як ჳ.

## Гл. таксама 
* Спіс літар кірыліцы
* Абхазскі алфавіт

## Спасылкі 
* Transliteration of Non-Roman Scripts на сайце http://transliteration.eki.ee/

## Заўвагі
Слоўнік новай яўрэйскай літаратуры

**Лексікон фун дэр наер ідышэр літэратур** (לעקסיקאָן פֿון דער נײַער ייִדישער ליטעראַטור), што значыць «Слоўнік новай яўрэйскай літаратуры» — біяграфічны слоўнік на 8 тамоў, выдаваўся ў 1956-1981. Напісаны на ідышы. Змяшчае некалькі тысяч артыкулаў аб пісьменніках, вучоных, перакладчыках, і іншых аўтарах, якія пісалі на гэтай мове.

Слоўнік выдаваўся Кангрэсам яўрэйскай культуры (Congress for Jewish Culture) пры ўдзеле шматлікіх мецэнатаў, іншых яўрэйскіх арганізацый, прафсаюзаў, а друкаваўся ў Нью-Ёрку ў выдавецтве Marstin Press.

Рэдактарамі былі ў розны час літаратуразнаўцы Шмуіл Нігер, Аляксандр Памяранц, Янкеў Шацкі, Бэрл Каган, Эля Шульман, Эзраіл Нокс, Фроім Аўербах, Мойша Старкман. Сярод аўтараў слоўніка — Хаім Лейб Фукс, Хаім Мальцінскі, Зайнвел Дыямант, Борух Чубінскі, Іцхак Харлаш, Довід Вольпэ, Бейла Готэсман і інш.

Слоўнік не вычарпальны, а ў некаторых артыкулах ёсць лакуны. У 21 стагоддзі з’явіўся праект Yiddish Lexicon, які ўяўляе сабой англійскі пераклад старых артыкулаў са звесткамі з пазнейшых слоўнікаў.

## Спасылкі 
* Пошук
* Апісанне новага праекта

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавітаКатэгорыя:Кнігі 1956 годаКатэгорыя:Кнігі 1981 годаКатэгорыя:ЭнцыклапедыіКатэгорыя:Ідыш
Przegląd Środkowo-Wschodni

**Przegląd Środkowo-Wschodni** () — навуковы часопіс, які выдаецца Інстытутам міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы факультэта прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта. 

Часопіс быў заснаваны ў адказ на запыты прадстаўнікоў польскіх і замежных навуковых асяродкаў, чыя даследчая дзейнасць прысвечана рэгіёну Цэнтральна-Усходняй Еўропы. Асноўная мэта выдання — паказаць рэгіён як прастору ўзаемадзеяння розных культур і традыцый, што на працягу стагоддзяў фармавалі шматкультурную спадчыну
На сайце Інстытута міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы адзначалася 10-годдзе выдання; заснавальніцай і першай галоўнай рэдактаркай была праф. Ёанна Гетка, а ў пазнейшы час функцыю галоўнага рэдактара выконвае праф. Ежы Гжыбоўскі.

## Выдавец і ўстанова 
Часопіс выдаецца падраздзяленнем Варшаўскага ўніверсітэта (Польшча), звязаным з факультэтам прыкладной лінгвістыкі (*Wydział Lingwistyki Stosowanej*) і Інстытутам міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы.
Міжнародная (англійская) назва часопіса ў шэрагу каталогаў падаецца як *The Central and Eastern Review*.

## Профіль і змест 
Часопіс мае міждысцыплінарны характар і адрасаваны даследчыкам, што вывучаюць міжкультурныя дачыненні і з’явы культуры ў рэгіёне Цэнтральнай і Усходняй Еўропы.

## Рэцэнзаванне 
У ERIH PLUS часопіс адзначаны як рэцэнзаваны (peer reviewed) і такі, што мае навуковую рэдакцыйную раду.

## Рэдакцыя і кантакты 
У даступных апісаннях рэдакцыі пазначаецца, што галоўны рэдактар — праф. Ежы Гжыбоўскі, а намесніца галоўнага рэдактара — праф. Ёанна Гетка.
Рэдакцыя знаходзіцца ў Варшаве (ul. Dobra 55, 00-312 Warszawa), кантактны e-mail: *psw@uw.edu.pl*.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Przegląd Środkowo-Wschodni»
* Профіль часопіса ў DOAJ
* ISSN Portal (e-ISSN 2545-1324)
* ISSN Portal (p-ISSN 2543-618X)
* ERIH PLUS
* CEEOL
* BazHum

Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт
Катэгорыя:Часопісы Польшчы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы на польскай мове
Катэгорыя:Беларусазнаўства
Катэгорыя:Навуковыя часопісы Польшчы
Сусветны дзень чарапах

**Сусветны дзень чарапах** — гэта штогадовае свята, якое адзначаецца 23 мая. 

Першы раз гэтую дату адзначалі ў 2000 годзе з падачы «Амерыканскай службай выратавання чарапах». Гэты дзень быў створаны як штогадовае свята, каб дапамагчы людзям аддаваць даніну павагі і абараняць чарапах, звярнуць увагу на праблему знікнення і забруджвання асяроддзя пражывання чарапах, заахвочваць дзеянні накіраваныя на дапамогу чарапахам выжыць і квітнець, а таксама інфармаваць уладальнікаў чарапах аб правілах іх утрымання ў няволі.

Сусветны дзень чарапах адзначаюць па рознаму: ад пераапранання ў чарапах і нашэння адзення зялёнага колеру да выратавання чарапах, удзелу ў даследаваннях ці ўсынаўленне чарапах з рэабілітацыйных цэнтраў.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Святы паводле алфавіта
Катэгорыя:Чарапахі
Валадар пярсцёнкаў: Пярсцёнкі ўлады

**«Валадар пярсцёнкаў: Пярсцёнкі ўлады»** () — амерыканскі фэнтэзійны тэлесерыял Amazon Prime Video, заснаваны на творах Джона Толкіна, прэм’ера якога адбылася 1 верасня 2022. Серыял быў працягнуты на другі і трэці сезоны.

Падзеі ў серыяле, які здымаўся ў Новай Зеландыі і Вялікабрытаніі, адбываюцца за тысячы гадоў да падзей, апісаных у «Хобіце» і «Валадары пярсцёнкаў».

## Сюжэт 
Сюжэт развіваецца ў Другім узросце Серадзем’я, калі зноў нечакана ўзнікае пагроза ў асобе Саўрана. Галоўныя героі — эльфы, людзі, гномы і махнаногі — спрабуюць супрацьстаяць гэтай пагрозе.

У першым сезоне Галадрыель падазрае, што Саўран вярнуўся, і разам з таямнічым Халбрандам шукае спосабы спыніць яго. У фінале выяўляецца, што Халбранд і ёсць Саўран, які пачаў уплываць на стварэнне магічных пярсцёнкаў.

Другі сезон паглыбляе гісторыю, паказваючы наступствы стварэння пярсцёнкаў і рост улады Саўрана.

## У галоўных ролях 
* Морфід Кларк () — Галадрыель
* Чарлі Вікерс () — Саўран / Халбранд
* Джэк Лаўдэн () — Саўран у папярэдняй форме
* Роберт Арамаё () — Элранд
* Ісмаэль Крус Кардава () — Арандзір
* Маркела Кавена () — Норы Брэндзіфут
* Дэніэл Вэйман () — Незнаёмы / Гандальф
* Сінцыя Адай-Робінсан () — каралева-рэгент Мір’ель
* Лойд Оўэн () — Элендыл
* Оўэйн Артур () — прынц Дурын IV
* Сафія Номветэ () — прынцэса Дыса, жонка Дурына IV
* Бенджамін Уокер () — Гіль-Галад
* Чарльз Эдвардс () — Келебрымбар
* Максім Болдры () — Ісільдур
* Трыстан Гравель () — Фаразон

## Крытыка 
Першы і другі сезоны серыяла атрымалі змешаныя водгукі. У першым сезоне крытыкі адзначалі выдатныя візуальныя эфекты і маштаб, але звярталі ўвагу на павольны тэмп і недастатковую глыбіню персанажаў. Для другога сезона адзначалася паляпшэнне тэмпу і развіцця персанажаў.

Для першага сезона на агрэгатары водгукаў «Rotten Tomatoes» колькасць станоўчых рэцэнзій склала 84 %. Іншы агрэгатар аглядаў «Metacritic» ацаніў сезон у 71/100. Высока шоу ацанілі такія выданні, як «Collider», «Empire»,
«The Independent», «The New Yorker», «The New York Times», «Vanity Fair», «Variety» і іншыя. Такія выданні, як «CNN», «The Daily Telegraph», «Los Angeles Times», «Rolling Stone», «The Washington Post» спыніліся на змешанай ацэнцы сезона. На фоне пераважна хвалебных і сярэдніх водгукаў сустракаліся, аднак, і рэзка негатыўныя. Адмоўна сезон ацанілі ў «Daily Mail», «The Daily Wire», «Entertainment Weekly», «Forbes», «The Guardian».

Кевін Пэры з «The Independent» адзначыў, што серыял «*капаецца ў дадатках да „Валадара пярсцёнкаў“ Дж. Р. Р. Толкіна і знаходзіць золата*». У той жа час глядацкі рэйтынг на «Rotten Tomatoes» і «Metacritic» склаў адпаведна 38 % і 3.0/10, а «Metacritic» ацаніў сезон у 67/100. Глядацкія ацэнкі аказаліся крыху вышэйшымі ў параўнанні з папярэднім сезонам — 59 % на «Rotten Tomatoes» і 4.1/10 на «Metacritic» — але колькасць адзнак рэзка ўпала.
* Намінацыя на прэмію «Сатурн» як найлепшы фэнтэзійны тэлесерыял.
* Выйграў BAFTA за найлепшыя спецыяльныя, візуальныя і графічныя эфекты.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Тэлесерыялы паводле алфавіта
Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове
Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША
Катэгорыя:Тэлесерыялы 2022 года
Эльза Лаўла Рэнберг

**Эльза Лаўла Рэнберг** () — саамская актывістка, палітык.

## Біяграфія 
Нарадзілася 29 лістапада 1877 года ў сям’і аленяводаў Ларса Томасона Лаула і Крысціны Жазэфіны Ларсдотэр і вырасла паблізу пасёлка Дзіканеса. Пасля атрымання ў Стакгольме спецыяльнасці акушэркі, вярнулася ў родны пасёлак.

У 1904 годзе напісала і апублікавала на шведскай мове памфлет «Сутыкаемся мы з жыццём ці смерцю? Словы праўды пра саамскую сітуацыю» (*«Infor lif eller död? Sanningsord i de Lappska förhållandena»*), што зрабіла яе першай саамскай жанчынай, якая апублікавала ўласнае сачыненне. У працы закраналіся актуальныя для саамаў пытанні адукацыі, правы голасу, валодання зямлёй, што абудзіла палітычную і сацыяльную актыўнасць саамскага насельніцтва.

Ініцыявала вялікую саамскую сустрэчу, якая адбылася 6 лютага 1917 года ў Тронхейме (Нарвегія) — цяпер гэты дзень адзначаецца як Міжнародны дзень саамаў.

Памерла 22 ліпеня 1931 года ад туберкулёзу.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Аляксандр Памяранц

**Аляксандр Памяранц**, Шыя-Аляксандр () — яўрэйскі літаратуразнаўца, пісьменнік.

## Біяграфія 
Вучыўся ў хедары, на працягу 1913—1914 гг. у шчучынскай, мірскай ешыве, у 1917—1918 гг. на курсах іўрыта (?) і ў рускай гімназіі ў Астрагожску ля Варонежа і ў Менску. Пачаў пісаць у юнацтве. У 1919 годзе ўпершыню выступіў у друку, вершамі ў газеце «Гроднэр цайтунг», яны былі прысвечаны памяці Найдуса. Выехаў у Амерыку, жыў у Нью-Ёрку, у 1922—1923 прайшоў настаўніцкія курсы Рабочага кола. У 1924—1925 рэдагаваў зборнік «Юнг кузня», часопіс «Спартак», уваходзіў у рэдакцыю часопісаў «Хамэр», «Сігнал», «Югнт». У 1933—1935 жыў у савецкай Украіне, аспірант секцыі літаратуры і крытыкі пры Інстытуце яўрэйскай культуры ў Кіеве. Выдаў кнігу-дысертацыю аб літаратурнай суполцы «Пралетпэн». Летам вярнуўся ў ЗША. Супрацоўнік камуністычнай газеты «Моргн-фрайхайт», да 1950 года член камуністычнай партыі Амерыкі, адкуль выйшаў пад уплывам звестак пра рэпрэсіі. Працаваў у архівах Міжнароднага швейнага прафсаюза (*Ladies Garment Workers*) у аддзеле 22. Працаваў перакладчыкам навін у «Форвэртс». У 1955—1965 працаваў бібліёграфам Яўрэйскай духоўнай семінарыі ў Нью-Ёрку. У 1963 наведаў Ізраіль, Еўропу.

Разам з Флаксерам склаў бібліяграфію яўрэйскага друку ў СССР. Падрыхтаваў кнігу ў памяць Эдэльштата (1953). Удзельнічаў у выданні Вялікага слоўніка яўрэйскай мовы. Аўтар біяграфій у кнізе Нігера «Яўрэйскія пісьменнікі ў СССР» (1958), біяграфічных артыкулаў у «Слоўніку яўрэйскай літаратуры» (у першых трох тамах).

Друкаваўся ў Фрайхайт, Ікор, Най лэбм, Тог, Фрае арбэтэр штымэ, Цукунфт, ІВО блэтэр, Гроднэр опклангэн.

## Кнігі 
* «Пролетпэн» (Кіеў, 1935)
* А мэйдл фун Мінск (1942) — Дзеўка з Мінска
* Каўказ (1943)
* Цэрысэне кэйтн (1943) — Парваныя путы
* Інжэнэрн фун нэшомэс (1943) — Інжынеры душ
* А райзэ ін дэр цукунфт (1944) — Падарожжа ў будучыню
* Дэр трагішэр гойрл фун дзі ідышэ шрайбэр ін совет-русланд (1957) — Трагічны лёс яўрэйскіх пісьменнікаў у савецкай Расіі — адбітак з Jewish Book Annual № 15
* Дзі совецішэ харугэ малхэс (Буэнас-Айрэс, 1962) — Ахвяры дзяржавы
Зрабіў каталог, якім карыстаўся аўтар выдання
* *Adolph Oko*. Spinoza Bibliography (Boston: G. K. Hall, 1964)

## Спасылкі 
* М. Штаркман ALEKSANDER POMERANTS (ALEXANDER POMERANTZ) // Слоўнік новай яўрэйскай літаратуры, том 7.

Катэгорыя:Пісьменнікі БеларусіКатэгорыя:Пісьменнікі на ідышКатэгорыя:Літаратуразнаўцы УкраіныКатэгорыя:Пісьменнікі СССРКатэгорыя:Бібліёграфы
Галоўная акруга Баранавічы

**Галоўная акруга Баранавічы** (*гаўптгебіт*; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка нацысцкай Германіі у складзе генеральнай акругі Беларусь рэйхскамісарыята Остланд. Цэнтрам акругі быў горад Баранавічы.

На чале галоўнай акругі стаяў галоўны камісар (гаўпткамісар), з 1 верасня 1941 года па 17 лютага 1943 года гэтую пасаду займаў групенфюрар СА Фрыдрых Фенц.

## Гісторыя 
Створана на тэрыторыі Беларускай ССР 1 верасня 1941 года. Падзел тэрыторыі рэйхскамісарыята Остланд на галоўныя акругі ўводзіўся з відавочнымі планам на далейшае расшырэнне. Калі перспектывы расшырэння сталі вельмі слабымі, ад гэтага звяна адміністрацыйнай сістэмы адмовіліся. 4 сакавіка 1943 года галоўныя акругі скасавалі.

## Адміністрацыйны падзел 
Была падзелена на пяць акруг (*крайсгебіты*, ):

* акруга Баранавічы ();
* акруга Ліда ();
* акруга Слонім ();
* акруга Ганцавічы ();
* акруга Навагрудак ().

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Генеральная акруга Беларусь
Віхасоа

**Віхасоа** () — вёска ў воласці Куусалу павета Хар'юмаа, Эстонія. Знаходзіцца на тэрыторыі нацыянальнага парку Лахемаа. Размешчаны вакол вусця ракі Лоабу ў заліў Эру (частка Фінскага заліва).
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кыну (Куусалу)

**Кыну** () — вёска ў воласці Куусалу павета Хар'юмаа, Эстонія.  
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кыну (Йыгева)

**Кыну** () — вёска ў воласці Йыгева павета Йыгевамаа ў Эстоніі.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Кыну (Пых’я-Пярнумаа)

**Кыну**  — вёска ў воласці Пых'я-Пярнумаа павета Пярнумаа на захадзе цэнтральнай часткі Эстоніі. Былая станцыя на чыгуначнай лініі Талін - Пярну, якой кіраваў Elron, якая закрылася ў снежні 2018 года.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі