open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нова-Горыца

**Нова-Горыца** () — горад у заходняй частцы Славеніі, на мяжы з Італіяй. Размешчаны на рацэ Соча. Насельніцтва горада — 13 491 чалавек па дадзеных перапісу 2002 г., 13 852 чалавек па дадзеных на 2006 год. Насельніцтва Нова Горыцы з прыгарадамі складае каля 20 000 чалавек, а насельніцтва ўсяго раёна — 35 640.

Катэгорыя:Гарады Славеніі
Катэгорыя:Гарады, якія вылучаліся са складу іншага горада
Катэгорыя:Населеныя пункты, падзеленыя дзяржаўнай мяжой
Птуй

**Птуй** (, ) — горад Славеніі. Насельніцтва - 23 тысячы жыхароў.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Крысцьян Чэх, славенскі лёгкаатлет
## Гарады-пабрацімы 

Image:Ptuj Castle inside.JPG|Замак
Image:Ptuj3.jpg|Вуліца ў цэнтры Птуя

Катэгорыя:Гарады Славеніі
Славянскія краіны

thumb|275px|right|

**Славянскія краіны** — рэгіён, дзе пражываюць славяне і кажуць на славянскіх мовах. Тэрыторыя адпавядае больш або меней Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, а таксама Паўночнай Азіі і складаецца з наступных краін: Беларусь, Балгарыя, Боснія і Герцагавіна, Паўночная Македонія, Польшча, Расія, Сербія, Славакія, Славенія, Прыднястроўе (непрызнаная дзяржава), Харватыя, Чарнагорыя, Чэхія і Украіна. Агульная плошча славянскіх краін — 18 703 000 кв².

У іншых еўрапейскіх краінах таксама ёсць славянскае насельніцтва — лужычане у Германіі (Лужыца), ліпаване у Румыніі, славенцы і харваты у паўночна ўсходняй Італіі і паўднёвай Аўстрыі, а таксама значныя славянскія дыяспары ў Заходняй Еўропе.

Катэгорыя:Славяне
Кінематограф Югаславіі

**Югаслаўскае кіно** ніколі не катыравалася нараўне з кінематографам кіроўных краін міру, але вядома крытыкам сваёй самабытнасцю. Прызнаныя рэжысёры-майстры кіно з Югаславіі — Пурыша Джорджэвіч, Душан Макавееў, Эмір Кустурыца.

Прадстаўнікі іншых кінапрафесій практычна невядомыя, за выключэннем галівудскай акторкі сербкі Мілы Ёвавіч і акцёра Гойка Мітыча, які быў папулярным у СССР.

## Асаблівасці югаслаўскага кіно 
Нягледзячы на тое, што югаслаўскае кіно не занадта папулярна ў шырокай аўдыторыі, у яго ёсць то, чаго няма ў шматлікіх знакамітых кінематаграфічных школ — вядомы стыль. Асноўныя адметныя асаблівасці югаслаўскага кіно:
* Экспрэсіўнасць
* Геданізм
* Прыцягненне да абсурду
* Трагікамічнасць

Варта заўважыць, што спалучэнне гэтых рыс не заўсёды падабаецца крытыкам і гледачам, і выклікае ў іх прама процілеглыя эмоцыі — ад захаплення да поўнага непрымання.
Апочка

**Апочка** () — горад (з 1777 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Апочацкага раёна Пскоўскай вобласці. Насельніцтва 9,9 тыс. чалавек (2021). Заснаваны ў 1414 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Вялікая (басейн Пскоўскага возера), за 130 км ад Пскова.

Лясная гаспадарка, харчовая прамысловасць.

## Гісторыя 
Першае ўмацаванае паселішча на месцы Апочкі існавала ў XIV стагоддзі пад назвай Каложа. У 1406 годзе яно было разбурана войскамі Вітаўта. Восенню 1414 года паселішча было адноўлена пад новай назвай, якую яно атрымала ад вапнякоў, што ўсцілалі рачное дно. У XV стагоддзі Апочка мела земляны вал і драўляныя сцены. Пачынаючы ад 1426 года паселішча вытрымала некалькі аблог Вялікага Княства Літоўскага, Лівонскага ордэна і Рэчы Паспалітай. 

Неўзабаве тэрыторыя горада павялічылася, і апроч Верхняга горада (вала) з’явіўся і Ніжні. У XVI стагоддзі ў Апочцы меліся два манастыры — жаночы Успенскі і мужчынскі Мікольскі (скасаваныя ў 1764 годзе).

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Аляксандравіч Целяпнёў (нар. 1931) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарнай медыцыны, доктар ветэрынарных навук.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці
Гдоў

**Гдоў** () — горад (з 1708 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Гдоўскага раёна Пскоўскай вобласці. Насельніцтва 4,8 тыс. чалавек (2007). Заснаваны ў 1323 годзе. Горад размешчаны на рацэ Гдоўка за 2 км ад яе упадзення ў Чудское возера), за 125 км на поўнач ад Пскова.

Харчовая прамысловасць.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Рудальф Нуўдэ — эстонскі акцёр.
* Тамара Уладзіміраўна Салаўёва (нар. 1935) — вучоны ў галіне перапрацоўкі драўніны, доктар тэхнічных навук, прафесар.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці
Дрына

**Дрына** — рака на мяжы Сербіі і Босніі і Герцагавіны.

Ад зліцця двух рэк, якія ўтвараюць яе, да вусця працягласць Дрыны складае 346 км. З-за яе зеленаватых водаў сербы нярэдка называюць яе «зялёнка». У верхнім цячэнні Дрына ўецца серпантынам скрозь цясніны і вузкія горныя даліны, дзякуючы чаму лічыцца адной з самых маляўнічых рэк на Балканах.

## Гл. таксама 
* Пячора Гаўешціца
* Семберыя

Катэгорыя:Рэкі Сербіі
Катэгорыя:Рэкі Босніі і Герцагавіны
Іларыён (Капрал)

**Мітрапаліт Іларыён** (; свецкае імя **Ігар Аляксеевіч Капрал**; , Спірыт-Рывер, Канада — , Нью-Ёрк), Першаіерарх Рускай праваслаўнай царквы за мяжой.

Нарадзіўся ў сям’і выхадцаў з Заходняй Украіны. У 1972 годзе скончыў Свята-Троіцкую духоўную семінарыю ў Джордавіле. У 1974 годзе пастрыжаны ў манахі, у 1975 годзе ўзведзены ў сан іерадыякана, у 1976 годзе — у сан іераманаха.

Скончыў Сіракузскі ўніверсітэт (ЗША) па спецыяльнасці руская літаратура ў 1976 годзе. З 1984 года — епіскап Манхэтэнскі, сакратар Архіерэйскага Сінода РПЦЗ, з 1995 года — епіскап Вашынгтонскі, з 1996 года — архіепіскап Сіднейскі і Аўстралійска-Навазеландскі. У 2003 годзе ўзнагароджаны правам насіць дыямантавы крыж на клабуку. З 2006 года — першы намеснік старшыні Архіерэйскага Сінода РПЦЗ.

12 мая 2008 года пасля смерці мітрапаліта Лаўра (Шкурлы) абраны першаіерархам РПЦЗ. 14 мая таго ж года быў зацверджаны Свяшчэнным Сінодам Маскоўскага Патрыярхату на пасады Першаіерарха.

Памёр 16 мая 2022 года ў адной з лякарняў Нью-Ёрка ў дзве гадзіны дня па нью-ёркскім часе пасля працяглай хваробы.

Катэгорыя:Епіскапы Рускай замежнай царквы
Сацыялістычная партыя Белай Русі

**Сацыялістычная партыя Белай Русі**, СПБР — нелегальная палітычная арганізацыя, якая была створана ўвосені 1904 г.

СПБР дзейнічала ў цесным кантакце з , выступала за звяржэнне самадзяржаўя і ўстанаўлленне выбарнай народнай улады, заклікала моладзь не ісці ў войска, далучацца да народнага «бунту».

Мясцовыя арганізацыі СПБР мела ў Варшаве, Гродне, Мінску. Заснавальнікі і актывісты СПБР: Мар’ян Фальскі, Браніслаў Шушкевіч, Адам Жаба, Станіслаў і Казімір Трускоўскія.

СПБР выдала некалькі адозваў на беларускай мове («Царская гаспадарка», «Братцы мужыкі!», «Прызыўная» і інш.). Яны былі надрукаваны ў Варшаве, іх распаўсюдам займаліся пераважна члены Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ).

Супрацоўніцтва СПБР з БСГ, як меркавалася, павінна было прывесці да аб'яднання дзвюх арганізацый (ППС разлічвала замацаваць гэтым уплыў на дзейнасць БСГ). У канцы 1904 М. Фальскі распачаў перамовы аб аб'яднанні з прадстаўнікамі БСГ, але спадзяваных вынікаў яны не прынеслі.

СПБР спыніла сваю дзейнасць улетку 1907 г.

## Літаратура 
* Біч, М. Сацыялістычная партыя Белай Русі / Міхась Біч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 243. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1904 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1907 годзе
Крань

**Крань** () — горад на рацэ Сава ў паўночна-заходняй частцы Славеніі, за 20 км на паўночны захад ад сталіцы краіны — Любляны. Насельніцтва горада — 35 587 чалавек па дадзеных перапісу 2002 г. Насельніцтва ўсяго раёна складае 51 225 чалавек. Крань — самы вялікі горад рэгіёна Гарэньска і чацвёрты па велічыні горад краіны пасля Любляны, Марыбара і Цэле.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Славеніі
Сучаснасць

**Сучаснасць** — гэта ўмоўнасць, а не нейкае месца або эпоха (Сучаснасць часам выкарыстоўваецца як сінонім эпохі мадэрну).

Гэтая ўмоўнасць павінна разумецца як
* пэўны спосаб стаўлення да ўсяго, што цяпер адбываецца;
* як вольны выбар, які прымаецца толькі некаторымі з нас, як бы неабавязковы для ўсіх;
* гэта спосаб не толькі думаць, але і адчуваць, дзейнічаць і паводзіць сябе, прычым менавіта такім чынам, каб быць адпаведным бягучаму моманту;

## Гл. таксама 
* Час

Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Анталогія
Катэгорыя:Філасофія свядомасці
Цеплаперадача

**Цеплаперада́ча** – перадача унутранай (цеплавой) энергіі ад аднаго цела да іншага.

Другі закон тэрмадынамікі вызначае, што энергія пры цеплаперадачы заўсёды перадаецца ад больш гарачага цела (з больш высокай тэмпературай) да больш халоднага (з меншай тэмпературай). Хуткасць цеплаперадачы тым большая, чым большая рознасць тэмператур між целамі.

Энергія, што перадаецца пры цеплаперадачы, называецца цеплынёй, я яе колькасны выраз – колькасцю цяпла (цеплыні).

Існуюць наступныя віды цеплаперадачы:

* цеплаправоднасць
* канвекцыя
* цеплавое выпраменьванне

## Гл. таксама 
* Абсарбцыйная калона, прыклад цепламасаабменнага апарата
* Цеплаправоднасць
* Тэрмадынаміка
* Колькасць цеплыні
* Цеплаізаляцыя
* Цепларод
* Закон Фур'е і Закон Ньютана — Рыхмана

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:З’явы пераносу

Катэгорыя:Цеплыня
Мар’ян Фальскі

thumb|Магіла М. Фальскага
**Мар’ян Фа́льскі** (; , Нача, Ляхавіцкі раён — , ) — беларускі і польскі грамадскі дзеяч, навуковец, арганізатар асветы.

## Біяграфія 
Мар’ян Фальскі скончыў Політэхнічны інстытут у Варшаве. У 1903-06 дзеяч Польскай партыі сацыялістычнай (ППС). У 1903-04 супольна з В. Іваноўскім і С. Багушэўскім займаўся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве. Падрыхтаваў да друку пераважную частку матэрыялаў: у канцы 1903 пераклаў на беларускую мову (пад псеўд. Янка Сваяк) «Янку-музыканта» Г. Сянкевіча, «Да свайго Бога» С. Жаромскага і апавяданне невядомага аўтара «Ведзьма»; таксама падрыхтаваў тэкст ананімнай адозвы «Царская гаспадарка», выкарыстаўшы для гэтага выдадзеныя ППС у Лондане беларускія агітацыйныя брашуры. У канцы 1904 разам з В. Іваноўскім удзельнічаў у напісанні першага «Беларускага лемантара» — буквара на беларускай мове. Адзін з заснавальнікаў Сацыялістычнай партыі Белай Русі (1904), ад імя якой на беларускай мове выдаваліся прапагандыскія адозвы. У 1907 быў зняволены ў Варшаўскай цытадэлі.

У 1910 М. Фальскі выдаў польскамоўны лемантар «Навука чытання і пісання», які пазней шмат разоў удасканальваўся. У 1919-39 працаваў у Міністэрстве рэлігійных канфесій і народнай асветы Польшчы, пасля вайны — у Міністэрстве асветы. 3 1953 М. Фальскі ў Польскай акадэміі навук (ПАН), з 1954 прафесар, а з 1958 кіраўнік Лабараторыі структуры і арганізацыі асветы ПАН. Аўтар шматлікіх прац у галіне школьніцтва.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Александровіч С. Пуцявіны роднага слова. Мн., 1971.
* Туронак Ю. Удзел М. Фальскага ў беларускім выдавецкім руху / пер. з польск. // Туронак Ю. Мадэрная гісторыя Беларусі. 2-е выд. Вільня. 2008.

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Польшчы
Катэгорыя:Перакладчыкі прозы і драматургіі на беларускую мову
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Педагогі Польшчы
Катэгорыя:Вучоныя Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ляхавіцкім раёне
Цела

**Цела**:
* У матэматыцы:
** Цела, алгебра — мноства з двума аперацыямі (складанне і множанне), якое валодае вызначанымі ўласцівасцямі.
** Цела, геаметрыя — частка прасторы, абмежаваная замкнёнай паверхняй.
** Цела комплексу
* Цела, фізіка — матэрыяльны аб'ект.
* Нябеснае цела (у астраноміі).
* Цела, у праграмаванні — некаторая частка праграмы.
* Руднае цела (у геалогіі).
* Біялагічнае цела.
* Цела (фільм, 2015)
Сава (рака)

**Сава** (, , , ) — рака ў паўднёва-ўсходняй Еўропе, правы прыток Дуная. Даўжыня ракі — 945 км, плошча басейна — 95 719 км².

Працякае па тэрыторыі Славеніі, Харватыі, Босніі і Герцагавіны (утвараючы яе паўночную мяжу) і Сербіі.

Сава бярэ свой пачатак у гарах Славеніі на паўночны захад ад Любляны ў месцы зліцця двух рэк — Сава Далінска (*Sava Dolinska*) і Сава Бахінска (*Sava Bohinjska*), упадае ў Дунай у межах Бялграда.

Суднаходная на працягу 593 км ад г. Сісак у Харватыі да вусця.

Буйныя прытокі:
* Правыя — Любляніца, Мірна, Крка (Славенія); Купа, Уна (Харватыя), Врбас, Босна (Боснія), Дрына (мяжа Сербіі і Босніі і Герцагавіны), Колубара (Сербія).
* Левыя — Камнішка Быстрыца, Савінья (Славенія), Сутла, Лонья (Харватыя), Босут (Сербія).

Найбуйнейшы прыток — Дрына.

На рацэ размешчаныя шматлікія гарады:

* Славенія — Крань, Любляна, Літыя (*Litija*), Сеўніца (*Sevnica*), Кршко (*Krško*), Брэжыцэ (*Brežice*), Загор'е аб Саві (*Zagorje ob Savi*), Храстнік (*Hrastnik*).
* Харватыя — Заграб (*Zagreb*), Сісак (*Sisak*).

У месцы, дзе Сава з’яўляецца мяжой паміж Харватыяй і Босніяй і Герцагавінай, на ёй размешчана некалькі «парных» гарадоў на абодвух баках ад ракі:

* Харватыя/Боснія і Герцагавіна — Стара Градзішка (*Stara Gradiška*)/Градзішка (*Gradiška*), Давор (*Davor*)/Србац (*Srbac*), Славонскі Брод (*Slavonski Brod*)/Басанскі Брод (*Bosanski Brod*), Жупанья (*Županja*)/Араш'е (*Orašje*), Гунья (*Gunja*)/Брчко (*Brčko*).
* Сербія — Срэмска Мітравіца, Бялград.

Нягледзячы на тое, што Любляна была заснаваная на берагах прытоку Савы — Любляніцы, новыя кварталы горада падыходзяць да Савы, гэта дазваляе сцвярджаць, што Сава злучае тры сталіцы — Любляну, Заграб і Бялград. Рака мае вялікае транспартнае значэнне.

## Гл. таксама 
* Міжнародная камісія па рацэ Сава

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Славеніі
Катэгорыя:Рэкі Харватыі
Катэгорыя:Рэкі Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Рэкі Сербіі
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Прытокі Дуная
Літр

**Літр** (л, l, L, ℓ) — адзінка вымярэння аб'ёму, дапушчальная да ўжывання нараўне з адзінкамі СІ.

1 л = 10&minus;3 м³ = 1 дм³ (**кубічны дэцыметр**) = 10³ см³ (**кубічных сантыметраў**)

Вытворныя ад літра адзінкі — мілілітр (мл, ml), мікралітр і дэкалітр (dal).

1 мл = 10&minus;3 л = 10&minus;6 м³ = 1 см³

1 дал = 10 л = 10&minus;2 м³

## Аб’ём літра 
У 1901 годзе рашэннем 3-й Генеральнай канферэнцыі па мерах і вагах літр быў вызначаны як аб’ём 1 кг чыстай вады пры нармальным атмасферным ціску (760 мм рт. сп.) і тэмпературы найбольшай шчыльнасці вады (4 °C). Такім чынам, аб’ём 1 літра быў прыняты за 1,000028 дм³.

У 1964 годзе 12-я Генеральная канферэнцыя па мерах і вагах скасавала гэтае азначэнне і прыняла, што 1 л = 1 дм³.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння аб’ёму
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Ват (адзінка вымярэння)

**Ват** (пазначэнне: **Вт**, **W**) — у сістэме СІ адзінка вымярэння магутнасці.

Адрозніваюць механічную, цеплавую і электрычную магутнасць:
* у механіцы 1 ват роўны магутнасці, пры якой за час 1 секунда здзяйсняецца работа 1 джоуль.
* 1 ват магутнасці цеплавога струменя эквівалентны механічнай магутнасці ў 1 ват.
* 1 ват актыўнай электрычнай магутнасці таксама эквівалентны механічнай магутнасці ў 1 ват і вызначаецца як магутнасць сталага электрычнага току у 1 ампер пры напрузе 1 вольт.

Адзінка названая ў гонар шатландска-ірландскага вынаходніка-механіка Джэймса Уата (Вата), стваральніка ўніверсальнай паравой машыны.

## Кратныя і дзельныя адзінкі 
Найменні кратных і дзельных адінак утвараюць, дадаючы стандартныя прыстаўкі СІ да слова «ват»:

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння магутнасці
Невель

**Невель**:

## Беларусь 
* Невель — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці.

## Германія 
* Невель (ням. Newel) — камуна ў Германіі, у зямлі Рэйнланд-Пфальц.

## Расія 
* Возера Невель — возера ў Невельскім раёне на поўдні Пскоўскай вобласці.
* Невель — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Невельскага раёна Пскоўскай вобласці.
* Невель I — чыгуначная станцыя.
* Невель II — чыгуначная станцыя.
Наваржэў

**Наваржэ́ў** () — горад (з 1777 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Наваржэўскага раёна Пскоўскай вобласці. Заснаваны ў 1777 годзе.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 140 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Пскова, у раўніне пры адгор’ях Валдайскага ўзвышша. Горад размешчаны паміж двума азёрамі і падзелены на дзве паловы каналам, якім злучаныя азёры Расцо і Аршо.
## Насельніцтва 
## Прамысловасць 
Лёгкая, лесаперапрацоўчая і харчовая прамысловасць.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Ніна Іванаўна Смірнова (1928—1989) — вучоны ў галіне ветэрынарыі, доктар ветэрынарных навук, прафесар.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці
Новасакольнікі

**Новасакольнікі** () — горад (з 1925 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Новасакольніцкага раёна Пскоўскай вобласці. Заснаваны ў 1901 годзе. Размешчаны на поўдні Бяжаніцкага ўзвышша, на рацэ Малы Удрай, за 287 км на паўднёвы ўсход ад Пскова. Чыгуначны вузел. Друзавы, малочны заводы, хлебакамбінат, швейная вытворчасць. Вагоннае дэпо.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Аляксей Уладзіміравіч Ягораў — беларускі юрыст.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці
Остраў

**Остраў** () — горад (з 1342 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Остраўскага раёна Пскоўскай вобласці. Насельніцтва 24,5 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1777 годзе.
Горад размешчаны на рацэ Вялікая (упадае ў Пскоўскае возера), за 55 км ад Пскова.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Андрэй Рыгоравіч Андрэеў (1927—2016) — гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч, начальнік Беларускай чыгункі.
* Васіль Васілевіч Мяркур'еў, савецкі акцёр

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці
Пячоры

**Пячоры** (, ) — горад (з 1776 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Пячорскага раёна Пскоўскай вобласці. Насельніцтва 12,7 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1473 годзе.

У горадзе размешчаны Пскова-Пячорскі Свята-Успенскі мужчынскі манастыр.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці
Порхаў

**По́рхаў** () — горад (з 1777 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Порхаўскага раёна Пскоўскай вобласці. Насельніцтва 11,9 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1239 годзе.

Горад размешчаны на Шалонскай нізіне, на рацэ Шалонь (басейн возера Ільмень), за 88 км ад Пскова.

Вапнавы завод, рэлейны завод, харчовая прамысловасць.

## Насельніцтва 
* 1989 год — 14,1 тыс. чал.
* 2005 год — 11,9 тыс. чал.
* 2010 год — 11 066 чал.

## Вядомыя асобы 
* Павел Паўлавіч Кракалёў (нар. 1936) — беларускі архітэктар.

## Літаратура 
* Порхов // 

## Спасылкі 
* Сайт города Порхова 
* Словарь современных географических названий / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.

Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці
Пустошка (горад)

**Пустошка** () — горад (з 1925 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Пустошкінскага раёна Пскоўскай вобласці. Насельніцтва 4,2 тыс. чалавек (2016). Заснаваны ў 1901 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Крупея, на Вялікарэцкай раўніне за 191 км на паўднёвы ўсход ад Пскова. Чыгуначная станцыя.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Лясгас, прамкамбінат (дрэваапрацоўка), малочны завод, хлебакамбінат. Нафтабаза.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Пскоўскай вобласці
Пустошка

Назву **Пусто́шка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Пустошка — вёска ў Браслаўскім раёне
** Пустошка — хутар у Мёрскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Пустошка — вёска ў Бабруйскім раёне

### Расія 
#### Пскоўская вобласць 
* Пустошка — горад у Пскоўскай вобласці
#### Смаленская вобласць 
* Пустошка (Навадугінскі раён)
* Пустошка (Сычоўскі раён)
* Пустошка (Холм-Жыркоўскі раён)
Авангард

[thumb|right|200px|[Казімір Малевіч «Супрэматызм»]]
**Аванга́рд** (, «перадавы атрад») — абагульняючая назва
плыняў у еўрапейскім мастацтве, што ўзніклі на рубяжы XIX і XX стагоддзяў, выяўлена ў палемічна-баявой форме (адсюль само імя, узятае з ваенна-палітычнай лексікі). Яго часовымі рамкамі прынята лічыць перыяд з 1870 па 1938 год. *Авангард* характарызуецца эксперыментальным падыходам да мастацкай творчасці, які выходзіць за рамкі класічнай эстэтыкі, з выкарыстаннем арыгінальных, наватарскіх сродкаў выражэння, падкрэсленым сімвалізмам мастацкіх вобразаў.

Паняцце *авангард* у вялікай ступені эклектычна па сваёй сутнасці. Гэтым тэрмінам пазначаюць цэлы шэраг школ і напрамкаў у мастацтве, часам маюць дыяметральна процілеглую ідэйную аснову.

## Авангардысцкія плыні ў мастацтве 
### Авангард у выяўленчым мастацтве 
У гісторыі выяўленчага мастацтва Авангард азначаны як мастацкі напрамак пачатку XX стагоддзя і таму звязаны з мадэрнам і мадэрнізмам, а таксама з іншымі плынямі, такімі як:
* Абстрактны экспрэсіянізм
* Арфізм
* Баўхаўс
* Дадаізм
* Канструктывізм
* Кубізм
* Прымітывізм
* Супрэматызм
* Сюррэалізм
* Футурызм
* Экспрэсіянізм
* Сістэматызм
* Стохатызм
* Унізм

### Авангард у літаратуры 
Да яскравых прадстаўнікоў авангарднага мастацтва можна аднесці:
* экзістэнцыялізм — Альбер Камю, Жан-Поль Сартр;
* літаратура абсурда — Франц Кафка, Альбер Камю;
* экспрэсіянізм — Харукі Муракамі, ранні Леанід Андрэеў;
* футурызм — Аляксей Кручоных, Велімір Хлебнікаў, Уладзімір Маякоўскі.
* псіхалагізм — Герман Гессэ, Чак Паланік;

*
Катэгорыя:Мастацкія напрамкі
Катэгорыя:Эстэтыка
Катэгорыя:Мадэрнізм
Болхаў

thumb|left
**Болхаў** () — горад (з 1778 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Болхаўскага раёна Арлоўскай вобласці. Насельніцтва 12,1 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў XIII стагоддзі.

Горад размешчаны на рацэ Нугр (прыток Акі) на аўтамабільнай дарозе Арол — Бялеў, за 55 км на поўнач ад Арла.

Прадпрыемствы харчовай прамысловасці (хлебазавод, масласыраробчы завод), пеньказавод, мэблевая фабрыка, заводы паўправадніковых прыбораў, «Болхаўферммаш». Конезавод, племзавод буйной рагатай жывёлы.

## Вядомыя асобы 
* Аляксей Мікалаевіч Апухцін — рускі паэт, празаік.
* Мікалай Міхайлавіч Страхаў (1900—1978) — савецкі геолаг і геахімік, акадэмік Акадэміі навук СССР.

Катэгорыя:Гарады Арлоўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XIII стагоддзі
Дзмітроўск

**Дзмітро́ўск** () — горад (з 1782 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Дзмітроўскага раёна Арлоўскай вобласці. Насельніцтва 6,3 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1711 годзе.

Горад размешчаны на правым беразе ракі Абшчарыцы ля яе ўпадзення ў раку Нярусу (прыток Дзясны) на аўтамабільнай дарозе Кромы — Камарычы за 89 км на паўднёвы захад ад Арла.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Арлоўскай вобласці
Ліўны

**Ліўны** () — горад (з 1586 года) у Расіі, у складзе Арлоўскай вобласці. Насельніцтва 47,2 тыс. чалавек (2018), другі па кольскаці насельніцтва горад у вобласці. Заснаваны ў 1177 годзе. Горад размешчаны на паўднёвым усходзе Арлоўскай вобласці, на рацэ Сасна (прыток Дона), за 140 км ад Арла.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Леанід Міхайлавіч Рашаль, расійскі педыятр і хірург

Катэгорыя:Гарады Арлоўскай вобласці
Малаархангельск

**Малаархангельск** () — горад (з 1778 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Дзмітраўскага раёна Арлоўскай вобласці. Насельніцтва 3,7 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 12 стагоддзі.
За 14 км ад Арла. Машынабудаўнічы, масларобчы заводы.

Катэгорыя:Гарады Арлоўскай вобласці
Навасіль

**Навасіль** () — горад (з 1777 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Навасільскага раёна Арлоўскай вобласці. Насельніцтва 2,9 тыс. чалавек (2023). Заснаваны ў 1155 годзе.

Горад размешчаны ў межах Сярэднярускага ўзвышша, на правым беразе ракі Зушы, на аўтамабільнай дарозе Арол — Яфрэмаў, за 77 км на ўсход ад Арла.

Прадпрыемствы па перапрацоўцы сельскагаспадарчай прадукцыі.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вячаслаў Іванавіч Палунін, расійскі цыркавы артыст, рэжысёр

Катэгорыя:Гарады Арлоўскай вобласці
Арол (горад)

**Арол** () — горад (з 1708 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Арлоўскай вобласці. Насельніцтва 311,6 тыс. чалавек (2019). Горад размешчаны ў межах Сярэднярускага ўзвышша, на берагах ракі Акі і яе прытока Орліка.

## Назва 
Назва паселішча Арол ад назвы ракі Орлік. Тая лічыцца другаснай і перш мела ў аснове балцкі гідранімічны корань *Arl-*. У народа-этымалагічным сэнсе пазнейшы тапонім быў прыстасаваны пад назву птушкі арол.

Найбліжэйшыя гідранімічныя адпаведнікі — назвы ракі Арлея на ўсходзе ад смаленскага Кардымава, азёраў Арлея на поўначы ад Віцебска і Арлейка (< Арлея) каля Полацка, прускага возера *Arle*.

Адпачатная балцкая назва ракі Орлік значыла «Хуткаплынная (рака)».

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1566 годзе як крэпасць для абароны паўднёвых межаў Рускай дзяржавы. У пачатку XVII ст. — адзін з ачагоў Сялянскага паўстання пад правадырствам І. І. Балотнікава. У 1708 годзе ўваходзіў у склад Кіеўскай губерні, а з 1719 года — цэнтр Арлоўскай правінцыі, з 1727 года — у складзе Белгародскай губерні, з 1778 года — цэнтр Арлоўскай губерні. У XVIII—XIX стст. дваранска-купецкі горад з прадпрыемствамі па апрацоўцы сельскагаспадарчай сыравіны, ліцейнымі і механічнымі заводамі; буйны цэнтр хлебагандлю. З 1928 года знаходзіўся ў складзе Цэнтральна-Чарназёмнай вобласці, з 1934 года — у Курскай вобласці, з 1937 года — цэнтр Арлоўскай вобласці. 3 кастрычніка 1941 года быў акупаваны гітлераўскімі войскамі.

## Насельніцтва 
## Транспарт 
* Арлоўскі трамвай

## Беларусы ў Арле 
Беларусы з’яўляюцца чацвёртай нацыянальнасцю горада пасля рускіх, украінцаў, армян і ў агульнай колькасці жыхароў займаюць (0,28 %). У Арле нарадзіўся беларускі фізік Мікалай Сяргеевіч Акулаў.

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Міхаіл Міхайлавіч Бахцін (1895—1975) — рускі філосаф.
* Аляксандр Іванавіч Бухвостаў (нар. 1944) — беларускі палітычны і прафсаюзны дзеяч.
* Ігар Веніямінавіч Васілеўскі (нар. 1941) — педыятр. Доктар медыцынскіх навук (1992), прафесар (1993).
* Эдуард Міхайлавіч Дзямідаў (1932—1993) — беларускі архітэктар.
* Віктар Цімафеевіч Лебедзеў (нар. 1932) — беларускі акцёр.
* Уладзімір Аляксандравіч Русанаў (1875—1913) — расійскі даследчык Арктыкі.
* Іван Аляксандравіч Фамін (1872—1936) — рускі савецкі архітэктар.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Арлоўскай вобласці
Гразі (горад)

**Гразі** () — горад (з 1938 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Гразінскага раёна Ліпецкай вобласці. Насельніцтва 46,5 тыс. чалавек (2007). Заснаваны ў 1868 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Матыры за 20 км на паўднёвы ўсход ад Ліпецка. Вышыня цэнтра горада над узроўнем мора каля 120 м. Буйны чыгуначны вузел: тры чыгуначныя станцыі.

Асноўныя прадпрыемствы горада — ААТ «Гідраўлік», культыватарны завод, «Спецэлеватармельмаш». Харчовая прамысловасць прадстаўленая буйнейшымі ў вобласці цукровым заводам і заводам харчовых канцэнтратаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ліпецкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1868 годзе
Данкоў

**Данко́ў** () — горад (з 1779 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Данкоўскага раёна Ліпецкай вобласці. Насельніцтва 22,6 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1568 годзе. Горад размешчаны на рацэ Дон, за 86 км ад Ліпецка.

Хімічны, друзавы заводы, завод жалезабетонных канструкцыя, мясакамбінат.

Катэгорыя:Гарады Ліпецкай вобласці
Задонск

**Задонск** () — горад (з 1779 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Задонскага раёна Ліпецкай вобласці. Насельніцтва 10,2 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1615 годзе.

Задонск размешчаны ў межах Сярэднярускага ўзвышша ў маляўнічай мясцовасці на левым беразе ракі Дон, пры магістральнай аўтадарозе «Дон» федэральнага значэння (Растоў-на-Доне-Масква), за 92 км ад Ліпецка.

Харчовая прамысловасць.

## Вядомыя асобы 
* Ціхан Мікалаевіч Годнеў (1893—1982) — беларускі фізіёлаг раслін.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ліпецкай вобласці
Лебядзянь

**Лебядзянь** () — горад (з 1779 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Лебядзянскага раёна Ліпецкай вобласці. Насельніцтва 21,2 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1605 годзе.

Горад размешчаны на абодвух берагах ракі Дон, за 53 км на паўночны захад ад Ліпецка. Чыгуначная станцыя на лініі Ялец — Леў Талстой.

У горадзе дзейнічаюць некалькі машынабудаўнічых і харчовых прадпрыемстваў, у тым ліку буйнейшы ў Расіі вытворца сокаў.

Катэгорыя:Гарады Ліпецкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1605 годзе
Усмань

**У́смань** () — горад (з 1779 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Усманскага раёна Ліпецкай вобласці. Насельніцтва 19,6 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1645 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Усмань (басейн Дона), за 75 км ад Ліпецка.

Завод ліцейнага абсталявання, тытунёвая фабрыка.

## Насельніцтва 
* 1989 год — 20,9 тыс. чалавек
* 2005 год — 19,6 тыс. чалавек

## Літаратура 
* Усмань // 

Катэгорыя:Гарады Ліпецкай вобласці
Гразі

Назву **Гра́зі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Гразі — былы хутар у Падсвільскім сельсавеце Глыбоцкага раёна
** Гразі — хутар у Псуеўскім сельсавеце Глыбоцкага раёна

### Расія 
* Гразі — горад у Ліпецкай вобласці
Чаплыгін

**Чаплыгін** () — горад (з 1778 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Чаплыгінскага раёна Ліпецкай вобласці. Насельніцтва 13,2 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1638 годзе.

## Размяшчэнне 
Горад размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Ліпецкай вобласці, недалёка ад мяжы з Разанскай вобласцю, пры зліцці рэк Станавая Раса і Ягадная Раса (басейн Дона), за 85 км ад Ліпецка.

## Прамысловасць 
Асноўную долю займае харчовая прамысловасць, яна прадстаўлена такімі прадпрыемствамі, як ААТ «Чаплыгінмалако», ТАА «Ліпецкі мукамольны завод», ААТ «Чаплыгінскі крухмальны завод» (уваходзіць у групу кампаній «Амілка»), ТАА «Хлебакамбінат». Іншыя буйныя прамысловыя прадпрыемствы размешчаны на тэрыторыі асаблівай эканамічнай зоны рэгіянальнага ўзроўню прамыслова-вытворчага тыпу «Чаплыгінская». На яе тэрыторыі размешчаны завод водазапорнай арматуры аўстрыйскай кампаніі Гаўлэ, завод нямецкага вытворцы машын Ропа, завод па вытворчасці крапежных вырабаў індывідуальнага прадпрымальніка Ігара Тарасава, завод па зборцы і рамонту нямецкай сельскагаспадарчай тэхнікі кампаніі Горш, завод па вытворчасці сістэм кропельнага арашэння ЗАТ «Новае стагоддзе агратэхналогій».

## Транспарт 
Чаплыгін называюць «паўночнай брамай» Ліпецкай вобласці. Ад горада да трасы М6 «Каспій» — усяго 20 км. Чыгуначная станцыя Раненбург — чыгуначны вузел Паўднёва-Усходняй чыгункі; адсюль ідуць напрамкі на Маскву, на Мічурынск і Ялец. Гарадскі транспарт прадстаўлены аўтобусамі, легкавымі таксі, а з лета 2012 года таксама маршрутнымі таксі.

## Славутасці 
Чаплыгінцы беражліва ставяцца да гісторыка-культурнай спадчыны. Захаванасць забудовы XVIII—XIX стагоддзяў дасягае 60 %. На тэрыторыі горада знаходзяцца 52 помнікі архітэктуры, якія знаходзяцца пад аховай дзяржавы. Да цікавых мясцінаў горада і раёна адносяцца:
* Дзеючы Траецкі сабор (1818 г.)
* Царква Ушэсця (канец XVIII ст.)
* Мікольская царква (1858 г.)
* Успенская могілкавая царква (1831 г.) у стылі позняга класіцызму
* Храм у гонар Свяціцеля Мікалая Цудатворцы (1848—1855 гг.)
* Палац Меншыкава
Акрамя царкоўнай архітэктуры, ёсць будынкі мужчынскай і жаночай гімназій, духоўнага вучылішча, жылыя купецкія дамы. Адноўлены дом А. Д. Меншыкава; цяпер у ім размешчаны раённы краязнаўчы музей. У рамках святкавання 375-годдзя горада ў Чаплыгіне завяршыліся работы па будаўніцтве адзінага на тэрыторыі Расіі коннага помніка Пятру I і А. Д. Меншыкаву.

## Здымкі старога Чаплыгіна 

Файл:Чаплыгин.jpg|thumb|left|250px|Чаплыгін
Файл:Чаплыгин2.jpg|thumb|right|250px|Чаплыгін. Плошча
Файл:Чаплыгин4.jpg|thumb|left|250px|Чаплыгін. Плошча
Файл:Чаплыгин5.jpg|thumb|right|250px|Чаплыгін. Разанская вуліца

## Вядомыя асобы 
* Дзмітрый Міхайлавіч Дзьяканаў, расійскі акцёр

Катэгорыя:Гарады Ліпецкай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1638 годзе
Аляксандр

**Алякса́ндр**, **Алесь** () — адно з самых папулярных мужчынскіх імёнаў. У перакладзе са старажытнагрэчаскай мовы «мужны абаронца людзей» («алекс» — абаронца, «андрос» — мужчына). Жаночая форма — Аляксандра.

## Паходжанне 
Імя Аляксандр мае старажытнагрэчаскае паходжанне. Упершыню сустракаецца ў запісе мікенскім лінейным пісьмом у жаночай форме як . Імя Аляксандр меў траянскі царэвіч Парыс. У «Кіпрыях» Парыс называецца толькі Аляксандрам. Імя было распаўсюджана сярод македонскіх валадароў. Найбольш знакамітым з іх з’яўляўся Аляксандр Вялікі.

У хрысціянскую пару шырока выкарыстоўвалася ў якасці першага або другога імя. Так, імя Аляксандр было хросным імем вялікага князя Вітаўта і першым імем вялікага князя Аляксандра Ягелончыка, нададзеным імем некалькіх пап рымскіх.

## Іншамоўныя аналагі 
* 
* 
* 
*  (Ал'ііскандар)
*  (Алек'сандр)
* бас.: *Александар*
* 
* 
* 
* ідыш: אלעקסאנדער
* 
* 
* 
* 
* 
* кара.: *İskender*
* 
* крым.: *Искендер*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ст.-слав.: *Алєѯандръ*
* таджик.: *Искандари*
* тат.: *Искәндәр*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Вітаўт
* Аляксандр I Добры
* Аляксандр I (імператар расійскі)
* Аляксандр I Карагеоргіевіч
* Аляксандр II (імператар расійскі)
* Аляксандр II (кароль Шатландыі)
* Аляксандр Карлавіч Ельскі
* Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка
* Аляксандр Македонскі
* Аляксандр Парыс
* Аляксандр Сяргеевіч Пушкін
* Аляксандр Нічыпаравіч Шыманоўскі
* Аляксандр Ягелончык

## Спасылкі 
* ТЭОРЫЯ І ПРАКТЫКА МОВЫ Паходжанне беларускіх імёнаў 
* Behind the Name: Meaning, origin and history of the name Alexander

Аляксандр
Аляксандр
Аляксандра

**Аляксандра** — жаночае імя (ад  — «абаронца людзей»). Мужчынская форма імя — Аляксандр.

**Сандра** (, скарочаная форма імя Алесандра) — жаночае імя ў англамоўнай культуры.

## Паходжанне 
Упершыню сустракаецца ў запісе мікенскім лінейным пісьмом у жаночай форме як .

## Імяніны 
2 красавіка, 6 мая, 31 мая, 19 лістапада

## Міфалагічныя персанажы 
* Аляксандра — імя прарочыцы, больш вядомай як Касандра.

## Выбітныя носьбіты імя 
* Сандра Булак, актрыса
* Аляксандра Герасіменя, плыўчыха

## Гл. таксама 
* Востраў Аляксандра — найбуйнейшы востраў Антарктыкі
* Архіпелаг Аляксандра — архіпелаг у складзе штата Аляска

## Крыніцы 
Аляксандра
Катэгорыя:Імёны грэчаскага паходжання
Крэсла

]]
**Крэсла** — прадмет мэблі для сядзення чалавека. Звычайна мае спінку, акрамя таго можа мець мяккую абіўку і ручкі-падлакотнікі. Мэбля для сядзення двух і болей людзей завецца лавай (лаўкай) або канапай. Каб камфортна выцягнуць ногі, часам ужываюць пуфы.

Слова *крэсла* праславянскага паходжання. Так раней зваліся тры брускі, звязаныя трохвугольнікам, прымацаваныя да задняй часткі воза або саней для перавозкі грувасткай паклажы (напрыклад, дроў).

## Гісторыя 
Крэслы выкарыстоўваліся людзьмі са старажытнасці, хоць на працягу многіх стагоддзяў яны былі сімвалам стану і годнасці, а не прадметамі звычайнага выкарыстання. Толькі ў XVI стагоддзі крэслы сталі шырока распаўсюджанымі. Да таго часу людзі сядзелі на куфрах, лавах, услонах і табурэтках, якія былі звычайнымі сядзеннямі для паўсядзённага жыцця.

## Віды крэслаў 

Выява:Gascoin 01.jpg|Драўлянае крэсла без падлакотнікаў
Выява:Sihoo M57 mesh office chair 05.jpg|
Выява:Grand Taile.jpg|
Выява:Rocking Chair (32443140351).jpg|
Выява:Deck chair red.JPG|Шэзлонг

## Гл. таксама 
* Канапа

## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Мэбля
Ложак

thumb|right|Адзінарны ложак
**Ложак** — прадмет мэблі, прызначаны для адпачынку ў гарызантальным становішчы. Ложак звычайна размяшчаецца ў спальні, дзе складае аснову інтэр'еру.

## Канструкцыя
Ложак звычайна мае чатыры апоры (акрамя спецыфічных мадэляў), з дапамогай якіх яго рама прыпаднятая над падлогай, спінкі (пярэднюю і заднюю) і матрац. Рама, апоры і спінкі ложка могуць быць выраблены з металу, дрэва і радзей з іншых матэрыялаў.

Такая канструкцыя ложка дазваляе часова размяшчаць ці захоўваць пад ёй рэчы (напрыклад, чамадан з рэчамі) і вешаць на спінку рэчы.

Больш складаная канструкцыя ложка ўключае сябе вертыкальныя слупы і нават у некаторых выпадках дах. Гэтв дадатак у спалучэнні з пакрываючым яго заслонай аддзяляе прастору памяшкання ад прасторы, дзе размешчана сам ложак. Дадатковай функцыяй такога аддзялення можа быць абарона ад насякомых. Падвешаная на карнізе або калонах тканіна, якая затуляе ложак, называецца балдахін ом. 
 для сну з падгалоўнікам са складу пахавальнай мэблі царыцы Хетэпхерэс. Даўжыня лавы-177 см. рэканструкцыя арыгінала паказана ў Каіры, гэтая копія паказана ў музеі прыгожых мастацтваў у Бостане.]]

## Разнавіднасці
Адрозніваюць:
* адзінарны ложак
* двайны ложак
* двух'ярусны ложак
* ложак для немаўляці.

## Літаратура 
* 
* *И. Осиновская*. Поэтика вещи: кровать  // Осиновская И. А. Ирония и Эрос. Поэтика образного поля. — М., 2007, с. 155—168.
* *Иван Забелин* Домашний быт русских царей в XVI и XVII столетиях. — Москва: Издательство Транзиткнига, 2005. — С. 202—212 — ISBN 5-9578-2773-8
*
Катэгорыя:Мяккая мэбля
Стол

thumb|300px|Кававы столік

**Стол** — прадмет мэблі, які складаецца з гарызантальнай паверхні (стальніцы), прызначанай для размяшчэння на ёй прадметаў і выконвання работ, і падставы.

Сталы выкарыстоўваюцца для таго, каб размяшчаць прадметы, у прыватнасці ежу, на вышыні, зручнай для чалавека. Пры гэтым чалавек можа сядзець ці стаяць.
Форма стальніцы пераважна круглая ці прамавугольная, але існуе вялікая колькасць сталоў са стальніцай у форме іншых геаметрычных фігур, нават самых складаных. Колькасць апор змяняецца ад адной, якая знаходзіцца ў цэнтры да той колькасці, якую задумаў яго стваральнік.

Сталы ўпершыню з'явіліся ў Старажытным Егіпце і затым сталі шырока выкарыстоўвацца паўсюдна.

## Віды сталоў 
Існуе мноства разнавіднасцей стала: 
* барны стол (барная стойка)
* більярдны стол
* раздзелачны стол
* абедзенны стол (можа быць рассоўным)
* кававы стол
* сервіровачны стол
* пісьмовы стол
* часопісны стол 
* туалетны стол
* стол для тэлевізара (AV-стол)
* стол для пасяджэнняў
* стол для машыністкі
* камп'ютарны стол
* прыстаўны стол
* шахматны стол і інш.

## Галерэя 

|Стол для камп'ютара
Файл:Konferenzraum "Zunftstube" - panoramio.jpg|Стол для пасяджэнняў
Файл:2008-04-13 Expandable table expanding.jpg|Рассоўны стол
Файл:00-inlingua-wob-raum-1.JPG|Абедзенны стол
File:Jubilee Campus MMB «35 Melton Hall.jpg|Пісьмовы стол
File:Muzej Međimurja, Čakovec (Croatia) - stol za šah i mlin.jpg|Шахматны стол

## Гл. таксама 
* Верстак
* Дастархан — нізкі абедзенны стол

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мэбля
Канапа

**Канапа** — від мяккай мэблі, прызначаны для сядзення, ляжання. Ад крэсла адрозніваецца тым, што могуць сядзець некалькі чалавек. Разнавіднасць канапы — **канапа-ложак**, канапа, якая трансфармуеца ў спальнае месца.

Катэгорыя:Прадметы мэблі
Катэгорыя:Мяккая мэбля
Ялец (горад)

**Ялец** () — горад (з 1778 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Яльцоўскага раёна Ліпецкай вобласці. Насельніцтва 112,7 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1146 годзе.

Знаходзіцца за 65 км на захад ад Ліпецка. Размешчаны на берагах ракі Сасна пры ўпадзенні ў яе ракі Ельчык.

Машынабудаванне (гідрацыліндры для сельскагаспадарчага машынабудавання, помпавая тэхніка, медыцынская апаратура), будаўнічая індустрыя; хімічная, лёгкая, харчовая прамысловасць.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Валянцін Віктаравіч Волкаў (1881—1964) — беларускі жывапісец.
* Мікалай Мацвеевіч Турбін (1832—1913) — рускі ваенны дзеяч, генерал ад інфантэрыі, археолаг.
* Ціхан Мікалаевіч Хрэннікаў — савецкі і расійскі кампазітар

## Гл. таксама 
* Ялецкае княства
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ліпецкай вобласці
Ліпецк

**Лі́пецк** () — горад (з 1779 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Ліпецкай вобласці. Насельніцтва 500 тыс. чалавек (2024). Заснаваны ў 1703 годзе.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на мяжы Сярэднярускага ўзвышша і Окска-Данской раўніны, на абодвух берагах ракі Варонеж, за 438 км на поўдзень ад Масквы. Вышыня цэнтра горада над узроўнем мора каля 160 м.

## Эканоміка 
Асноўнае прадпрыемства горада — Наваліпецкі металургічны камбінат; таксама функцыянуе металургічнае прадпрыемства «Свабодны сокал». Развіта машынабудаванне і металаапрацоўка: ААТ «Ліпецкі трактар», АТ «Ліпецкі станкабудаўнічы завод», завод пускавых рухавікоў, заводы бытавой тэхнікі і іншыя. Ёсць прадпрыемствы па выпуску будаўнічых матэрыялаў: вытворчасць цэменту, сілікатнай цэглы, жалезабетонных канструкцый і інш. Хімічная прамысловасць: заводы — азотна-тукавы (на базе коксахімічнай вытворчасці Наваліпецкага металургічнага камбіната), «Хімпрадукт», гумава-пласмасавых вырабаў.

Апроч гэтага, маюцца шматлікія прадпрыемствы харчовай (кандытарская фабрыка, завод мінеральных вод і іншыя) і лёгкай прамысловасці (швейная фабрыка «Ліпчанка», фабрыка «Ліпецкія ўзоры», мэблевая фабрыка і іншыя)

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Васіль Іванавіч Вядзернікаў (1919—1991) — матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук
* Мікалай Канстанцінавіч Сакалоў (нар. 1946) — беларускі гісторык.

## Гл. таксама 
* Ліпецкі трамвай
* Ліпецкая авіяцыйная школа
* Беларуская вуліца

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 



Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1703 годзе
Whiskas

**«Whiskas»** () — міжнародны брэнд кармоў для котак, бізнес-падраздзялення Petcare амерыканскага вытворцы прадуктаў харчавання і кармоў для хатніх жывёл Mars, Incorporated. У асартымент кампаніі ўваходзяць розныя сухія і вільготныя кармы для котак.

## Гатункі кармоў 
«Whiskas» выпускаецца як у выглядзе сухога корму, так і ў выглядзе кансерваў з жэле, з рознымі смакамі і дадаткамі. Акрамя таго, кармы падпадзяляюцца для харчавання як дарослых асобін, так і кацянят.

Параўнальная табліца, паказвае адрозненні ў асноўных выглядах «мокрых» кармоў Whiskas (пакаванне 100г)

(дадзеныя вытворцы)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Whiskas

Катэгорыя:Каты
Катэгорыя:Гандлёвыя маркі
Maggi

**Магі** () — гандлёвая марка сухіх супоў і харчовых закрас. Уваходзіць у партфель брэндаў кампаніі Nestle.

## Гісторыя паходжання 
У 1882 годзе на сходзе грамадскай арганізацыі Swiss Public Welfare Society доктар Фрыдолін Шулер дакладваў пра вынікі аналізу захворванняў сярод рабочых. Адной з асноўных праблем доктар лічыў недахоп у ежы бялкоў. На яго думку, брак жывёльных бялкоў можна замясціць таннымі расліннымі. Ідэя зацікавіла прадпрымальніка Юліуса Магі, тым часам уладальніка кампаніі Julius Maggi & Cie, якая аб’ядноўвала млыны ў Кемптале, Цюрыху і Шафхаўзене.

19 лістапада 1884 года прадукт, распрацаваны кампаніяй Julius Maggi & Cie і групай навукоўцаў на чале з доктарам Шулерам, быў ухвалены грамадскай арганізацыяй.

У 1947 годзе Nestle уключыла ў свой склад кампанію-вытворца Maggi.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт брэнда Maggi
* Афіцыйны сайт кампаніі Nestlé

Катэгорыя:Гандлёвыя маркі
Патралогія

**Патралогія** (ад  айцец + *логас* навука): навука, якая вывучае гісторыю хрысціянскай літаратуры старажытных аўтараў (асабліва Айцоў Царквы), якія займаліся тэалогіяй.

## Прадмет і мэта 
Тэрмін «патралогія» упершыню ўжыў лютэранскі тэолаг Ян Герхарда ў назве працы «Patrologia sive de primitivae Ecclesiae christianae Doctorum vita ac lucubrationibus», якая была выдадзена ў Іене ў 1653 годзе.
Патралогія вывучае ўсе творы літаратуры ранняга хрысціянства, якія былі напісаны аўтарамі, якія знаходзіліся ў лучнасці з маладой Царквой, а таксама адступнікамі (схізматыкамі) і ерэтыкамі. Найбольшая ўвага аддаецца так званым Айцам Царквы.
Храналагічна патралогія абмежавана сёмым стагоддзем для пісьменнікаў заходняга хрысціянства і восьмым — для ўсходняга.
Мэтай патралогіі з’яўляецца апісанне жыцця і дзейнасці пісьменнікаў, пацверджанне аўтэнтычнасць твораў і д.п. Некаторыя адносяць патралогію да ліку гістарычных навук або да класічнай філасофіі. Большасць навукоўцаў лічыць патралогію тэалагічнай навукай.

## Айцы Царквы 
У старажытным хрысціянстве айцамі (бацькамі) называлі духоўных кіраўнікоў. Настаўнікамі веры было перадусім духавенства: епіскапы, прасвітары і дыяканы. З цягам часу «айцамі» пачалі называць выдатных дзеячаў, якія адрозніваліся красамоўствам, пісалі творы пра навучанне веры.
Цяпер прынята казаць пра чатыры крытэрыі, паводле якіх адносяць аўтараў да «Айцоў Царквы»: прававернасць навукі, святасць жыцця, старажытнасць, прызнанне Царквой.
Да 3 ст. у творах раннехрысціянскай літаратуры пераважала грэчаская мова. З цягам часу на Захадзе пануючае месца заняла лацінская мова. Апрача таго творы такога кшаталту пісаліся па-сірыйску, па-копцку і па-армянску.
Навучанне Айцоў Царквы мае вялікае значэнне для каталіцкага і праваслаўнага кірункаў хрысціянства (пасярэдне і для пратэстанцкага), бо іх праца дапамагла выкрышталізавацца веравучэнню маладой (тады непадзеленай) Царквы і погляду Царквы на пытанні маралі. Дзейнасць Айцоў Царквы залічваецца ў вялікай да Святой Традыцыі — аднаго са слупоў хрысціянскай большасці (Святая Традыцыя не прызнаецца пратэстанцкімі дэнамінацыямі). Вялікая частка Айцоў Царквы ўшаноўваецца Каталіцкай і Праваслаўнай Цэрквамі як святыя.

Храналагічны спіс пісьменнікаў ранняга хрысціянства (курсівам пазначаны ананімныя творы, у дужках — варыянты імёнаў, насупраць імя — год смерці пісьменніка).

Катэгорыя:Хрысціянскае багаслоўе
*
Smirnoff

**Smirnoff** — першапачаткова спіртавы завод, заснаваны ў Маскве Пятром Арсеньевічам Смірновым.

Марка Smirnoff пастаўляецца ў 130 краін. Цяпер належыць буйному брытанскаму вытворцу напояў **Diageo**. Smirnoff — самая прадаванная гарэлка і дыстыляваны спірт (сярод дарагіх) у свеце на сакавік 2006 года.

Катэгорыя:Гарэлка
Катэгорыя:Гандлёвыя маркі
Zippo

**Zippo** (*Зіпа*) — металічная бензінавая паветраабароненая запальніца, прызначаная для прысмальвання цыгарэт, якая вырабляецца кампаніяй «Zippo Manufacturing Company» у Брэдфардзе, штат Пенсільванія, ЗША з 1932 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі Zippo Manufacturing Company
* Першы беларускі сайт пра Zippo
* 

Катэгорыя:Гандлёвыя маркі
Катэгорыя:Крыніцы агню
Феадалізм

**Феадалізм** (ад ) — эканамічная і грамадская мадэль, пры якой асноўныя сацыяльныя класы людзей — феадалы (землеўладальнікі) і эканамічна залежнае ад іх сялянства; феадалы пры гэтым звязаныя друг з другам спецыфічным тыпам прававых абавязанняў, вядомых як *феадальныя ўсходы*.

Слова «феадалізм» выкарыстоўвалася англійскімі юрыстамі XVII ст. як пазначэнне тыпу ўласнасці; як грамадска-палітычны тэрмін яно ўжываецца ў Мантэск’ё. Паданне аб феадалізме як аб этапе сацыяльна-эканамічнай гісторыі чалавецтва, які адпавядаў у Еўропе Сярэднявеччу, развіваецца ў французскай гістарыяграфіі пачатку XIX ст., першым чынам у Гізо. У афіцыйным савецкім марксізме феадалізм разглядаўся ў якасці адной з пяці грамадска-гістарычных фармацый, больш высокай у параўнанні з рабаўладаннем. У XX ст. розныя гістарычныя школы высоўвалі розныя канцэпцыі феадалізму; некаторыя наогул не выкарыстоўвалі гэты тэрмін.
У сучаснай навуцы часта выкарыстоўваюцца тэрміны традыцыйнае грамадства, аграрнае грамадства.
Пануючы тып эканомікі пры феадальным ладзе — натуральная гаспадарка, уклад — традыцыйны.

Пры феадальных адносінах уладальнікі зямель (феадалы) былі ўключаны ў феадальную іерархію: ніжэйстаячы (васал) атрымліваў за службу зямельны надзел (феод або ф’еф) і прыгонных у вышэйстаячага (сеньёра). На чале феадальнай іерархіі стаяў манарх, але яго ўлада звычайна значна саслабленая ў параўнанні з паўнамоцтвамі буйных сеньёраў, якія, у сваю чаргу, не мелі абсалютнай улады над усімі землеўладальнікамі, што стаялі ніжэй за іх у феадальнай іерархіі (прынцып «васал майго васала — не мой васал», што дзейнічаў у шматлікіх дзяржавах кантынентальнай Еўропы). Сяляне працавалі на землях, што належалі феадалам усіх узроўняў, і плацілі ім паншчыну або чынш.

Феадалізм у Заходняй Еўропе, па шэрагу канцэпцый, стаў усталёўвацца яшчэ ў V ст. нашай эры ў позняй Рымскай імперыі. Адметнымі рысамі феадалізму ў Заходняй Еўропе былі высокая ступень палітычнай дэцэнтралізацыі, дуалізм свецкай і духоўнай улад, спецыфіка еўрапейскага горада як цэнтра рамяства і гандлю, ранняе развіццё гарызантальных грамадскіх структур, публічнага прыватнага права. Затым, у сярэднія стагоддзі, ён стаў панаваць у Еўропе аж да буржуазных рэвалюцый. На змену феадальнаму ладу прыйшоў капіталістычны.

У антычным свеце найболей блізкую да феадалізму сістэму мела Персідская імперыя, у якой цяжкаму вершніку даваўся надзел падобны з феадальным феодам.

## Гл. таксама 
* Феод
* Аграрнае грамадства
* Субінфеадацыя


Катэгорыя:Аграрнае грамадства
Катэгорыя:Грамадскі лад
Паншчына

**Паншчына** (,  або *Frondienst*, , ) — тэрмін для павіннасці, якую адпрацоўваюць прыгонныя і часова абавязаныя земляробы на карысць землеўладальніка, у асноўным за карыстанне часткай зямлі апошняга, што заключаецца ў дармовай абавязковай працы, пераважна сельскагаспадарчага характару.

Катэгорыя:Феадалізм