Fiat 124

**Fiat 124** — легкавы аўтамабіль сярэдняга класа кампаніі Fiat. Выпускаўся з 1966 па 1974 год. «Еўрапейскі аўтамабіль года—1967».

## Гісторыя 
Распрацоўка мадэлі *Fiat 124* вялася з другой чвэрці шасцідзесятых гадоў. Спраектаваны пад кіраўніцтвам . У 1966 годзе аўтамабіль быў паказаны на Парыжскім аўтасалоне. У наступным годзе лінейка папоўнілася ўніверсалам — *Fiat 124 Familiare*.
У 1967 годзе аўтамабілю быў прысуджаны тытул «Еўрапейскі аўтамабіль года».

У лістападзе 1970 года на аўтасалоне ў Турыне Fiat прадставіў абноўлены *«124»*-ы. Аўтамабіль атрымаў новую рашотку радыятара і новыя двух’ярусныя заднія ліхтары, з’явіліся вентыляцыйныя адтуліны на задняй стойцы. Мадэрнізаванаму *Special* цалкам перарабілі насавую частку, акружыўшы фары квадратнымі «акулярамі». *Special* таксама атрымаў перапрацаваную радыятарную рашотку чорнага колеру, якую перасякала гарызантальная светлая планка з новай эмлемай з чатырох сініх ромбаў. Паказальнікі павароту былі перанесены на вугал крыла збоку ад фар. Заднія ліхтары таксама былі новымі, гарызантальнай і прастакутнай формы, задняя панэль была акружана храміраваным молдынгам. Больш буйныя храміраваныя бамперы атрымалі падоўжную гумавую паласу. Разам з абнаўленнем таксама дэбютавала новая мадыфікацыя — **Fiat 124 Special T**. Літара *«T»* у назве была скарачэннем ад ''*, пазначаючы такім чынам, што на машыне ўсталяваны рухавік з двайным размеркавальным валам. Матор аб’ёмам 1,4 л выдаваў магутнасць 80 к.с. і дазваляў дасягаць максімальнай хуткасці 160 км/г.

Чарговае абнаўленне адбылося ў 1972 годзе. Зноў памянялі радыятарную рашотку. Траўмабяспечныя дзвярныя ручкі такія як на Speciale цяпер атрымалі ўсе без выключэння мадыфікацыі. Магутнасць матораў аб’ёмам 1,2 і 1,43 літра павялічылася на 5 к.с. *Speciale T* цяпер абсталёўваўся цалкам новым двухвальным рухавіком.

У 1973–1974 гады мадэль таксама экспартавалася ў ЗША, дзе была даступная з рухавіком 1,6 або 1,8 і трохступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач.

Зборка седанаў і ўніверсалаў Fiat 124 у Італіі працягвалася яшчэ два гады. Колькасць сабраных асобнікаў перавысіла паўтара мільёна. На змену прыйшоў Fiat 131 Mirafiori.

## Канструкцыя 
Fiat 124 меў кансерватыўную канструкцыю з класічнай кампаноўкай: рухавік размешчаны спераду, а вядучымі з’яўляюцца заднія колы.

Праектаваннем мадэлі кіраваў Оскар Мантабоне. Рухавік з верхнім размяшчэннем клапанаў быў распрацаваны . Шасі распрацаванае Адольфа Месоры з падвескай з вінтавымі спружынамі і мостам ззаду спалучалася з вуглаватым кузавам.

thumb|Інтэр’ер
Кузаў — чатырохдзверны пяцімесцавы. Даўжыня × шырыня × вышыня — 4030 × 1625 × 1420 мм; колавая база — 2420 мм. Уласная вага — 855 кг (*Special* — 945 кг). Аб’ём паліўнага бака — 39 л.

### Рухавікі 
Рухавік усталяваны спераду падоўжна.

Базавы матор — бензінавы, радны, чатырохцыліндравы. Мае ніжняе размяшчэнне размеркавальнага вала і, адпаведна, верхняе размяшчэнне клапанаў (OHV). Па два клапаны на цыліндр. Аб’ём — 1197 см³. Дыяметр цыліндра × ход поршня — 73,0 × 71,5 мм. Ступень сціску 8,8:1 дапускае выкарыстанне паліва з нізкім актанавым лікам. Магутнасць — 60 к.с. пры 5600 аб/хв. Круцільны момант — 87 Н·м пры 3400 аб/хв.

На мадыфікацыі *Special* і *Special T* усталёўвалі рухавікі аб’ёмам 1438 см³ і 1592 см³.

1438-кубовы рухавік версіі *Special T* у параўнанні з простым рухавіком 1,4 л меў клапаны большага дыяметра, паўсферычную камеру згарання, падвойны размеркавальны вал, які прыводзіўся ў рух зубчастым рамнём. Падача паліва ажыццяўлялася карбюратарам *Weber 32 DHS*. Дыяметр цыліндра × ход поршня — 80,0 × 71,5 мм. Ступень сціску — 8,9:1. Матор выдаваў магутнасць 80 к.с. пры 5800 аб/хв і 112 Н·м максімальнага круцільнага моманту пры 4000 аб/хв.

### Шасі 
Прывад перадаецца праз чатырохступеньчатую каробку перадач, у *Special T* з рухавіком 1,6 л — пяціступеньчатую. Спачатку канструкцыя задняй падвескі была ўзятая ад мадэлі 1400 1950 года — дзве падоўжныя штангі, адна папярочная і жорсткая бэлька моста. Праз два гады яе замянілі на больш складаную з чатырма падоўжнымі рычагамі і цягай Панара. Усе колы мелі дыскавыя тармазы.

З мадэрнізацыяй 1970 года аўтамабіль атрымаў генератар замест магнета і двухконтурную тармазную сістэму.

## Вытворчасць па-за межамі Італіі 
Вытворчасць мадэлі доўгі час працягвалася за межамі Італіі — па ліцэнзіі аўтамабіль выпускалі ў Іспаніі (SEAT 124), Паўднёвай Карэі, Індыі (Premier 118NE), Турцыі (TOFAŞ Murat 124) і СССР (ВАЗ-2101). Акрамя таго, зборка мадэлі з італьянскіх камплектаў дэталяў ажыццяўлялася ў Балгарыі і Югаславіі.
Па ўсім свеце было пабудавана звыш 15 мільёнаў ліцэнзійных копій і вытворных мадэляў.

### Балгарыя 
У канцы 1966 года Fiat падпісаў з Балканкар пагадненне аб зборцы аўтамабіляў Fiat 850 і Fiat 124 на заводзе ў Ловечы. Аўтамабілі мясцовай зборкі прадаваліся пад маркай . Дамова была заключана тэрмінам на 5 год і па заканчэнні ў 1971 годзе далей не працягвалася. Усяго было сабрана 274 седаны і 35 універсалаў Fiat 124.

### Іспанія 
Іспанскі вытворца SEAT займаўся ліцэнзійным выпускам аўтамабіляў Fiat з 1953 года. У 1968 годзе на аўтасалоне ў Барселоне быў прадстаўлены **SEAT 124**. Вытворчасць ажыццяўлялася на заводзе ў  (Барселона). У 1969 годзе пачалася вытворчасць універсалаў *Familiar*. Паступова ў мадэльны шэраг дадаліся розныя мадыфікацыі: *D*, *D Lujo*, *D Especial*, *LS*, *DLS''. Таксама выпускаліся купэ Sport (з 1970 па 1975 год).

У 1969 годзе з'явіўся **SEAT 1430**. Гэтая мадэль была заснавана на версіі *Special*, а пярэдняй часткай з квадратнымі фарамі была падобна на Fiat 125. Пад капотам быў 1,4-літровы (1438 см³) рухавік абсталяваны карбюратарам *Weber 32 DHS*. Магутнасць — 70 к.с. пры 5400 аб/хв, круцільны момант — 105 Н·м пры 3400 аб/хв. Седан важыў 910 кілаграмаў і мог паскарацца да 155 км/г. У 1973 годзе быў прадстаўлены *SEAT 1430 Especial 1600*. Гэтая мадэль атрымала новы рухавік з двума размеркавальнымі валамі аб'ёмам 1592 см³ і магутнасцю 95 к.с., а ў 1974 годзе *SEAT 1430 Especial 1800*, рухавік якога быў аб'ёмам 1756 см³ і развіваў магутнасць 118 к.с.

Выява:SEAT 124 police car.jpg|SEAT 124
Выява:SEAT 124 familiar.jpg|SEAT 124 Familiar
Выява:1973 Seat 1430 (4827154253).jpg|SEAT 1430
Выява:Seat 124 SC 1600 (1971) 20120818 090.jpg|SEAT 124 Sport

У 1975 годзе быў праведзены рэстайлінг *SEAT 124*. Аўтарам новага аблічча быў Джарджэта Джуджара. Разам з абнаўленнем, мадэлі *124* і *1430* аб'ядналі ў адно сямейства. У 1976 годзе вытворчасць аўтамабіля была перанесена з *Зона Франка* на завод *Landaben*. Праз гэта **Seat 124 D** узору 1975 года паводле месца паходжання атрымаў мянушку «Памплона».

Выява:1978 Seat 124 D LS (4645140422).jpg|SEAT 124 D (1975—1980)
Выява:1978 Seat 124 D LS (4645138962).jpg|Выгляд ззаду

Выпуск працягваўся да 1980 года. Усяго было выраблена 640 407 адзінак *Seat 124*. У 1985—2001 гады на базе *Seat 124 D* індыйская кампанія  выпускала аўтамабілі *Premier 118NE* і *Premier Viceroy*.

### Паўднёвая Карэя 
Кампанія  (Паўднёвая Карэя) была заснавана ў 1965 годзе і першапачаткова займалася вытворчасцю камерцыйных аўтамабіляў. У студзені 1970 года прадпрыемства пачало выпуск *Fiat 124*. Меркавалася, што яго запусцяць раней, але фінансавыя цяжкасці, з якімі сутыкнулася кампанія на працягу года пасля яе заснавання, затрымалі старт вытворчасці. У першы год «Азія Мотарс» вырабіла 1737 аўтамабіляў Fiat, лакалізацыя складала 30 адсоткаў. Вырабляліся толькі седаны. Спачатку аўтамабілі не адрозніваліся ад італьянскага арыгінала, але ўжо з 1971 года карэйскія Фіаты атрымалі новую рашотку радыятара і падвойныя фары. Вытворчасць была завершана ў красавіку 1973 года, калі скончыўся кантракт Asia Motors з італьянскім канцэрнам. Было выраблена 6775 машын.

### СССР 
thumb|left|Падпісанне пагаднення паміж Fiat і Савецкім урадам. Турын, 1966 год

4 мая 1966 года ў Турыне міністр аўтамабільнай прамысловасці СССР Аляксандр Тарасаў і прэзідэнт канцэрна Fiat  падпісалі папярэдняе пагадненне аб будаўніцтве ў горадзе Тальяці завода для вытворчасці *Fiat  124* у Савецкім саюзе. Генеральнае пагадненне паміж Fiat і Міністэрствам знешняга гандлю СССР было падпісана ў Маскве 15 жніўня 1966 года.

У ходзе выпрабаванняў у СССР выявіліся сур'ёзныя праблемы з трываласцю кузава і задніх дыскавых тармазоў. Невялікі дарожны прасвет і адсутнасць буксірных правушын рабілі праблематычнай эксплуатацыю машын на дрэнных дарогах. Ніжневальны рухавік савецкі бок палічыў састарэлым і бесперспектыўным з пункту гледжання далейшага развіцця канструкцыі. Усе заўвагі былі ўлічаны італьянскімі канструктарамі. Усяго ў канструкцыю Fiat 124 было ўнесена больш 800 змен. Адаптаваны варыянт быў падрыхтаваны да ліпеня 1967 года і атрымаў пазначэнне *Fiat 124R* («R» — Russo), савецкае пазначэнне — **ВАЗ-2101 «Жыгулі»**.
[thumb|Злева направа: [ВАЗ-2101, ВАЗ-2102, ВАЗ-2103]]
Замест ніжневальнага рухавіка (73х71,5 мм) ВАЗ-2101 атрымаў новы верхневальны рухавік (76х66 мм). Маючы такую ж ступень сціску (8,8) матор меў большую магутнасць (64 к.с. супраць 60 к.с. пры 5600 аб/хв). Круцільны момант павялічыўся з 87 Н·м да 89 Н·м (пры 3400 аб/хв). У каробцы перадач прымянілі сінхранізатары ад спартовай версіі Fiat 124. Павялічылі памер счаплення: 200 мм замест 182 мм у «Фіата». Пярэдняя падвеска ВАЗа у параўнанні з прататыпам канструктыўна не змянілася, але была зменена кінематыка, узмоцнены і зменены некаторыя дэталі, у прыватнасці, спружыны, шаравыя апоры. Ззаду, замест спружыннай падвескі з трыма штангамі і стабілізатарам спераду, паставілі іншую — на пяці штангах (падобная ўсталёўвалася на *Fiat 124 Special*). Ад задніх дыскавых тармазоў адмовіліся на карысць барабанных. Кожны з асобных контураў тармазоў атрымаў асобны бачок для тармазной вадкасці, у італьянскай версіі бачок быў агульны. Кузаў быў узмоцнены, маса вырасла прыкладна на 100 кг (955 кг у параўнанні з 855 кг у Фіата 124). Павелічэнне вагі часткова скампенсавана павелічэннем магутнасці рухавіка. Знешне машыны мала адрозніваліся. Іклы на бамперах у «Жыгулей» былі большага памеру, чым у «Фіата». Замест кнопкавых ручкак дзвярэй — выцяжныя, пад ніжні ўхоп. Такія дзвярныя ручкі першапачаткова планавалі ставіць толькі на ВАЗ-2103, аднак з мэтай уніфікацыі іх атрымаў таксама і ВАЗ-2101. На панэлі прыбораў замест сігнальнай лямпы перагрэву рухавіка з'явіўся паказальнік тэмпературы ахалоджвальнай вадкасці. Санкі пярэдніх сядзенняў Fiat перарабілі такім чынам, каб сядзенні раскладваліся, утвараючы спальнае месца.

У 1970 годзе завод пачаў вытворчасць седанаў ВАЗ-2101 (на экспартных рынках прадаваўся як *«Lada 1200»*), у 1971 годзе ўніверсалаў (ВАЗ-2102), а ў 1972 годзе пачалі выпускаць распрацаваны спецыяльна для СССР люксавы варыянт (ВАЗ-2103).

Выпуск сямейства ВАЗ-2101 і вытворных ад яго мадэляў працягваўся 42 гады: ВАЗ-2101 (1970—1988), ВАЗ-2102 (1971—1985), ВАЗ-2103 (1972—1984), ВАЗ-2106 (1976—2006), ВАЗ-2105 (1980—2010), ВАЗ-2107 (1982—2012), ВАЗ-2104 (1984—2012).

### Турцыя 
12 лютага 1971 года выпуск *Fiat 124* пачаўся на заводзе Tofaş (Бурса, Турцыя). Лакалізаваны аўтамабіль атрымаў назву **Murat 124** у гонар султана Мурада I. У першы год было выраблена 7 835 аўтамабіляў. Увосень 1975 года з канвеера сышоў 100-тысячны аўтамабіль. Агулам з 1971 да канца 1976 года было выраблена 134 867 адзінак.

Пасля мадэрнізацыі мадэль перайменавалі ў **Tofaş Serçe**, што азначае «верабей».

Выява:1976 Tofaş Murat 124 (Koç).jpg|Murat 124
Выява:Tofas Serce.JPG|Tofaş Serçe

### Індыя 
thumb|Premier 118 NE
Перамовы аб выпуску аўтамабілся ў Індыі пачаліся пасля візіту  ў гэтую краіну ў 1981 годзе. Паколькі Fiat на той момант даўно спыніў вытворчасць гэтай мадэлі і ўжо не меў яе прэс-формаў, вытворчае абсталяванне было набыта ў іспанскага вытворцы Seat. Пры гэтым кузаў быў мадыфікаваны для ўстаноўкі новага рухавіка і трансмісіі.

У 1985 годзе Premier Automobiles Ltd. запусціў вытворчасць **Premier 118NE**. Аўтамабіль атрымаў рухавік Nissan A12 аб'ёмам 1,2 літра (магутнасць 52 к.с.). У 1996 годзе на машыну пачалі ўсталёўваць дызельны рухавік аб'ёмам 1,38 літра (магутнасць 42 к.с.). Гэтая мадэль атрымала назву **Premier Viceroy**.

У 2001 годзе вытворчасць была спынена з-за нізкага попыту.

## Аўтамабілі кузаўных атэлье 
### Cabriolet C4 *(Carrozzeria Touring)* 
Пасля дэбюту мадэлі Fiat 124 міланскае атэлье  звярнулася да кіраўніцтва Fiat з ідэяй зрабіць кабрыялет. Fiat перадаў атэлье адну з самых першых машын, 44-ы выпушчаны асобнік. Пабудаваны кабрыялет **Fiat 124 Cabriolet C4** дэбютаваў на Турынскім аўтасалоне 1966 года.

Каб знізіць сабекошт, была захаваная большасць стандартных дэталяў кузава. Кузаў стаў двухдзверным, але пярэдняя і задняя часткі кузава практычна не былі закранутыя. Дзверы сталі шырэйшымі і трапецападобнай формы. Вышыню парогаў для надання кузаву жорсткасці нарасцілі ўдвая. Рамка лабавога шкла дзеля дынамічнага сілуэту атрымала нахіл.

Фінансавыя цяжкасці не дазволілі кампаніі наладзіць выпуск, і ў тым жа 1966 годзе атэлье зачынілася. Выставачная машына валошкавага колеру засталася ў адзіным экземпляры. Аўтамабіль захаваўся і знаходзіцца ў музеі Банфанці (Басана-дэль-Грапа, Італія).

### Smart *(Francis Lombardi)* 
У 1966 годзе  пабудавала купэ **Fiat 124 Smart** — вуглаватага стылю, з вялікім багажным аддзяленнем. Дзякуючы вялікай плошчы шклення і вузкім стойкам машына мела прасторны і светлы салон.

### Coupé *(Savio)* 
Турынскае атэлье  ў шасцідзясятыя гады было шчыльна звязана з Fiat — будавала кузавы для аўтобусаў і вырабляла машыны хуткай дапамогі на базе мікрааўтобусаў Fiat. У 1968 годзе на аўтасалоне ў Турыне Savio прадставіў купэ 2+2, створанае ў супрацоўніцтве з бюро . Аўтамабіль на шасі *Fiat 124* выдзяляўся незвычайным сілуэтам з угнутай задняй стойкай. Быў пабудаваны адзін асобнік.

### Eveline Coupé *(Vignale)* 
З 1967 па 1969 год  выпускала купэ **Eveline**. Дызайн работы Вірджыніа Вайра спалучаў стылітычныя элементы іншых машын распрацаваных атэлье Vignale: спераду купэ выглядала падобным на Jensen Interceptor, а дызайн задняй часткі адсылаў да Maserati Mexico. Машыны абсталёўваліся стандартнымі маторамі аб'ёмам 1,2 і 1,4 літра, шасі і хадавая частка былі такія самыя як ў седана *Fiat 124*.

## Гл. таксама 
* ВАЗ-2101
* SEAT 124
* Fiat 125
* Fiat 124 Spider (2016)

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  
*  
*  

## Спасылкі 
* Фіат — Вялікае гняздо
* 
* 
* 

124
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Еўрапейскі аўтамабіль года
Катэгорыя:Аўтамабілі 1960-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 1970-х