Масавае сачэнне ў Расіі

**Масавае сачэнне ў Расіі** ўключае ў сябе сакрэтнае назіранне, разведку на аснове адкрытых крыніц, збор даных аператараў сувязі і іншыя метады.

Сістэмы масавага сачэння — гэта легальны збор даных. Яны прысутнічаюць на розных сайтах, ва ўліковых запісах сацсетак і ажыццяўляюцца па розных каналах сувязі. Аператары мабільных тэлефонаў збіраюць і захоўваюць каардынаты званкоў (білінг); ва ўліковых запісах сацыяльных сетак ёсць асабістая інфармацыя, якая ўносіцца карыстальнікамі; многія камп’ютарныя праграмы збіраюць і захоўваюць даныя; у Інтэрнэце збіраюцца даныя аб трафіку і г. д. У сацыяльных, банкаўскіх і іншых арганізацыях грамадзяне пры заключэнні дагавораў падпісваюць згоду на апрацоўку персанальных даных, згаджаюцца (або не згаджаюцца) на ідэнтыфікацыю і збор біяметрычнай інфармацыі.

У цэлым, грамадства інфармаванае аб зборы персанальных даных, грамадзяне даюць свой дазвол на збор і апрацоўку персанальных даных, якое заўсёды могуць адклікаць (п. 2 арт. 9 Федэральнага закона № 152-ФЗ). Праблемы са зборам даных узнікаюць тады, калі сабраныя базы з персанальнай інфармацыяй аказваюцца ў адкрытым доступе ў выніку адсутнасці эфектыўнага кантролю і абароны збіраных даных або злачынных дзеянняў хакераў, а таксама нядобрасумленных супрацоўнікаў кампаній.

## Кантроль перамяшчэнняў 
З 2001 года ў Расіі для пакупкі чыгуначных білетаў неабходны пашпарт. З 2004 года гэтае патрабаванне распаўсюдзілася на авіяперавозкі, а з 2012 — на міжабласныя аўтобусныя зносіны. Такім чынам магчымы кантроль за перамяшчэннямі. З 2000 года МУС РФ выкарыстоўвае базу даных «Вышук-магістраль», у якую ўключаюць зняволеных, якія знаходзяцца ў вышуку Інтэрпола, падазраваных у здзяйсненні злачынстваў у Расіі, расіян, якія падазраюцца ў перавозцы боепрыпасаў, антыкварыяту, забойствах і тэрактах. З 2005 года ў гэтай базе даных з’явіўся новы раздзел, «Вартавы кантроль», куды ўносяцца даныя аб «патэнцыйных экстрэмістах». Па розных ацэнках, гэты раздзел змяшчае прозвішчы ад 3800 да 6500 чалавек.

Праваабаронцу Сяргея Шымавалоса з Ніжняга Ноўгарада ў 2007 і 2008 гадах міліцыя здымала з цягніка, падазраючы, што ён накіроўваецца на апазіцыйнае мерапрыемства, праводзіла асабісты дагляд. У 2011 годзе па ягоным звароце Еўрапейскі суд па правах чалавека прызнаў, што парадак функцыянавання базы даных «Вартавы кантроль» і адсутнасць мінімальных гарантый ад злоўжыванняў не адпавядаюць стандартам законнасці і прававой дакладнасці. Уключэнне Шымавалоса ў гэтую базу было прызнана парушэннем артыкула 8 Еўрапейскай канвенцыі аб абароне правоў чалавека.

## Семантычны архіў 
Краіны Садружнасці незалежных дзяржаў выкарыстоўваюць спецыяльную аналітычную сістэму, распрацаваную расійскай фірмай «Аналітычныя бізнес-рашэнні» пад назвай «Семантычны архіў». Апісваныя перавагі сістэмы:
* Аўтаматычны збор і апрацоўка даных як з унутраных (дакументы, базы даных, электронная пошта), так і са знешніх (блогі, рэсурсы навін, форумы, сацсеткі) крыніц.
* Адзіны рэестр для ўсіх тыпаў атрыманай інфармацыі
* Выманне даных, да прыкладу, аўтаматычнае і паў-аўтаматычнае выманне аб’ектаў, падзей і адносін з масіва дакументацыі
* Забеспячэнне базы ведаў і збор дасье па пэўных аб’ектах, расследаваннях, партнёрах, канкурэнтах, заказчыках і г.д
* Хуткае выяўленне няяўных (апасродкаваных) сувязяў паміж аб’ектамі і звязанымі з імі фактамі і падзеямі
* Прэзентацыя сабранай інфармацыі ў выглядзе семантычнай сеткі
* Візуалізацыя аналітычных даследаванняў у выглядзе дайджэстаў, дасье (бізнес-даведак), семантычных схем, графікаў, геакарт і іншых відах справаздач.

Выкарыстоўваецца ФСБ і МУС для адсочвання адкрытых крыніц і Інтэрнэту, уключаючы блогасферу і сацсеткі.

## САВМ 
Згодна з Сістэмай аператыўна-вышуковых Мерапрыемстваў (САВМ) расійскія аператары сувязі абавязаны ўсталёўваць праграмнае забеспячэнне, якое прадстаўляецца Федэральнай Службай Бяспекі, якое дазваляе адсочваць метаданыя карыстальнікаў і змесціва, уключаючы тэлефонныя званкі, трафік электроннай пошты і актыўнасць у сетцы Інтэрнэт.

Уведзеная ў 1995 годзе САВМ-1 ахоплівае тэлефонную сувязь, САВМ-2 (уведзена ў 1999 годзе) уключае таксама і Інтэрнэт-трафік, САВМ-3 збірае інфармацыю аб усіх сродках сувязі, забяспечваючы доўгатэрміновае захоўванне ўсёй інфармацыі і даных карыстальнікаў, уключаючы бягучыя запісы і месцазнаходжанне. У 2014 годзе сістэма была пашырана да сацыяльных сетак, і Міністэрства лічбавага развіцця сувязі і масавых камунікацый Расійскай Федэрацыі даручыла ўстанавіць новае абсталяванне з DPI.

У 2016 годзе ў САВМ-3 былі ўключаны асобныя засакрэчаныя рэгуляцыі, якія распаўсюджваюцца на ўсіх інтэрнэт-правайдэраў у Расійскай Федэрацыі.

Згодна з законам, ФСБ патрабуецца атрымаць ордэр ад суда на доступ да асабістых даных карыстальнікаў. На практыцы, назіранне можа пачацца задоўга да таго атрымання ці запыту ордэра, таксама ордэр не патрэбен аператару сувязі, і патрабуецца толькі для доступу да змесціва паведамленняў, а не для вымання метаданых.

Еўрапейскі суд па правах чалавека ў 2015 годзе па справе «Раман Захараў супраць Расійскай Федэрацыі» палічыў практыку праслухоўвання тэлефонных перамоў у Расіі парушэннем артыкула 8 Еўрапейскай канвенцыі аб правах чалавека, указаўшы на цэлы шэраг фундаментальных дэфектаў заканадаўства, якія дазваляюць абыйсці працэдуру дазволу і перахапляць любыя паведамленні без атрымання папярэдняга судовага рашэння. Паводле даных Судовага дэпартамента пры Вярхоўным Судзе РФ, з 2007 па 2015 гады судамі было разгледжана 4659325 хадайніцтваў аб кантролі і запісе тэлефонных і іншых перамоў, а таксама абмежаванні таямніцы перапіскі, з іх было задаволена 4517519, гэта значыць 9 %. Ад года да года колькасць запытаў павялічваецца, прычым найбольшыя тэмпы росту паказваюць запыты, якія падаюцца ў рамках аператыўна-вышуковых мерапрыемстваў, гэта значыць без узбуджэння крымінальнай справы.

У снежні 2011 года інтэрнэт-партал Lifenews апублікаваў некалькі дзясяткаў запісаў тэлефонных перамоў Барыса Нямцова. Увесну 2012 года «Камсамольская праўда» апублікавала сваім сайце запіс, на якім чалавек з голасам, «вельмі падобным» на голас Сяргея Удальцова, дамаўляецца аб арганізацыі платнай масоўкі на мітынгах.

## Ананімнасць у Інтэрнэце 
Аператары кропак бясплатнага доступу да Wi-Fi заканадаўча абавязаны збіраць персанальныя даныя ўсіх карыстальнікаў, вызначаць іх па пашпартах і захоўваць даныя на працягу паўгода (Пастановы Урада РФ № 758 і 801).

Усе ананімайзеры і праграмы, якія выкарыстоўваюць VPN, якія не выканалі патрабаванні па блакіроўцы сайтаў з адзінага рэестра, афіцыйна забаронены ў Расіі на лістапад 2017 года.

Анлайн-месенджары і іншыя сродкі распаўсюджвання інфармацыі, якія дазваляюць рэгістрацыю неідэнтыфікаваных карыстальнікаў, забаронены па стане на студзень 2018 года.

Катэгорыя:Цэнзура ў Расіі