open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Стэн Мікіта

**Станіслаў (Стэн) Мікіта** (), сапраўднае імя **Станіслаў Гут** (; 20 мая 1940, Сокалчэ, Славацкая рэспубліка) — канадскі хакеіст славацкага паходжання, ігрок клуба Нацыянальнай хакейнай лігі «Чыкага Блэкхакс». Лічыцца найлепшым цэнтральным нападнікам 1960-х.

## Біяграфія 
Станіслаў Гут нарадзіўся ў вёсцы Сокалчы (цяпер не існуе), і перад прыходам у Чэхаславакію камуністычнага рэжыму эміграваў з цёцяй і дзядзем у Сент-Катарынс (Антарыа, Канада). Ад сваякоў і атрымаў новае прозвішча Мікіта.

Гуляць у хакей пачаў за клуб Хакейнай асацыяцыі Антарыа «Сент-Катарынс Тыпіз», і пасля трох зорных сезонаў быў пераведзены ў яго старэйшы клуб «Чыкага Блэкхакс». У сваім другім НХЛ-аўскім сезоне (1961) заваяваў у складзе клуба кубак Стэнлі, стаўшы першым у лізе па колькасці закінутых у плэй-оф шайбаў (6).

Наступны сезон стаў для Стэна прарыўным. Мікіта стаў зорным цэнтравым у славутым «скутэрным звяне» (разам з правым нападнікам Кенам Уорэмам і левымі Эбам Мак-Дональдам і Дагам Монсам).

На пачатку кар’еры Стэн Мікіта быў сярод найбольш штрафаваных ігракоў лігі, аднак пазней намерыўся гуляць чысцей і двойчы атрымліваў мемарыяльны трафей лэдзі Бінг за спартыўныя паводзіны.

У 1973 годзе Мікіта разам з чыкагаўскім бізнесменам Эрвам Цягнібыкам заснавалі Амерыканскую хакейную асацыяцыю для слабачуючых, у якой выступалі глухія і ігракі з парушэннямі слыху.

Апошнія сезоны Стэна Мікіты былі азмрочаны хранічнымі траўмамі спіны, і ў выніку ён завяршыў кар’еру іграка ў сезоне 1979—1980 гадоў.

## Статыстыка 
## Узнагароды і дасягненні 
* 14-е месца па колькасці пунктаў, 16-е па колькасці перадачаў, 29-е па колькасці шайбаў, 32-к па колькасці згуляных матчаў (паводле саслоўя на канец сезона 2009—2010)
* Мемарыяльны трафей Харта як найкаштоўнейшы ігрок 1967 і 1968 гадоў
* Трафей Арта Роса як найлепшы бамбардзір 1964, 1965, 1967 і 1968
* Мемарыяльны трафей лэдзі Бінг 1967 і 1968
* Першая каманда ўсіх зорак НХЛ 1962, 1963, 1964, 1966, 1967 і 1968
* Другая каманда ўсіх зорак НХЛ 1965 і 1970
* Удзельнік матчаў зорак НХЛ 1964, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974 і 1975
* Трафей Лестэра Патрыка 1976
* Адзіны ігрок у гісторыі НХЛ, які атрымліваў трафеі Харта, Арта Роса і лэдзі Бінг у адным сезоне, прычым двойчы — у 1966-67 і 1967-68
* Уведзены ў славацкую Залу хакейнай славы ў 2002
* У 1998 уключаны на 17-й пазіцыі ў спіс 100 найлепшых хакеістаў паводле *The Hockey News*
* У славацкім Ружамбераку ў яго гонар названая лядовая арэна

## Гл. таксама 
* Спіс статыстычных лідараў НХЛ
* Спіс хакеістаў НХЛ, якія набралі 1000 пунктаў
* Спіс хакеістаў НХЛ, якія закінулі 500 шайбаў
* Спіс хакеістаў НХЛ, якія згулялі 1000 гульняў

## Спасылкі 
* Легенды хакею 
* Хакейная база даных 
* Еўрахакей 

Катэгорыя:Хакеісты Канады
Катэгорыя:Хакеісты НХЛ
Катэгорыя:Удзельнікі матчаў усіх зорак НХЛ
Катэгорыя:Уладальнікі Харт Трофі
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Стэнлі
Катэгорыя:Ігракі «Чыкага Блэкхокс»
Катэгорыя:Зала славы хакея з шайбай
Гідраавіяносец

]]

**Гідраавіяносец**, таксама **гідраавіятранспарт**, **авіятэндер**, **авіяматка** і **гідракрэйсер** — карабель, які забяспечвае групавое базаванне гідрасамалётаў з магчымасцю іх выпуску ў палёт і прыёму з вады. Гідраавіяносцы, перабудаваныя з транспартных судоў, класіфіцыраваліся як *авіятранспарты*. Старт гідрасамалётаў ажыццяўляўся, як правіла, пры дапамозе катапульт (паравых, пнеўматычных або механічных), на ранніх этапах развіцця авіяцыі як спосаб старту ўжывалі разбег па палубе гідраавіяаносца на скідваемай колавай калясцы. Авіятранспарты звычайна катапультамі не абсталяваліся і забяспечвалі старт гідрасамалётаў непасрэдна з вады, выгружаючы іх на ваду адмысловымі кранамі. Прыём гідрасамалётаў з вады пасля пасадкі заўсёды ажыццяўляўся пры дапамозе грузавых кранаў або стрэл, за выключэннем аднаго выпадку — пераробленая падчас Грамадзянскай вайны ў гідраавіятранспарт нафтаналіўная баржа «Камуна» Волжскай флатыліі Чырвонай Арміі ніякіх штатных пагруза-разгрузачных сродкаў не мела, і гідрасамалёты зацягваліся на палубу імправізаванага авіяносца мускульнай сілай аэрадромнай каманды па адмысловых драўляных пандусах. 
Таксама варта адрозніваць гідраавіяносцы і гідраавіятранспарты ад блізкіх да іх * плаўбаз гідраавіяцыі *. Апошнія не толькі не мелі катапульт, але і нават не неслі на сабе самалёты, а толькі абслугоўвалі, уяўляючы сабой перасоўную базу дальніх патрульных гідрасамалётаў, звычайна стаяўшую дзе-небудзь у спакойных водах, залівах або лагунах.

, 1914 год.]]

## Гл. таксама 
* Авіяносец
* Аэрастатаносец Русь
* Аэрастатаносец
* Верталётаносец
* Аэрастат

## Спасылкі 
* Потомки гидрокрейсеров

Катэгорыя:Тыпы ваенных караблёў
Г
Якуб Побуг Фрычынскі

**Якуб Побуг Фрычынскі** — рэжысёр і акцёр XVIII стагоддзя.

## Біяграфія 
Харунжы, камендант нясвіжскага кадэцкага корпуса князя Міхала Казіміра Радзівіла Рыбанькі. Акцёр-аматар і рэжысёр тэатра Францішкі Уршулі Радзівіл, у 1746—1753 гадах абавязковы ўдзельнік спектакляў у Нясвіжы і Альбе. У камедыі «Дасціпнае каханне» Францішкі Уршулі Радзівіл выканаў ролю Дзіяны. Навучаў кадэтаў сцэнічнаму мастацтву, рыхтаваў іх да удзелу ў драматычных і балетных спектаклях.

У 1750 годзе ўдзельнічаў у арганізацыі друкарні ў Нясвіжы. У 1754 годзе у Жоўтым (цяпер г. Жоўква, Украіна) выдаў «Камедыі і трагедыі» Ф. У. Радзівіл.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нясвіжскі кадэцкі корпус
Катэгорыя:Рэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Рэжысёры  XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Нясвіжскі тэатр Радзівілаў
Катэгорыя:Постаці Нясвіжа
Алібрый

**Аніцый Алібрый** () (пам. 23 кастрычніка 472) — рымскі імператар, які кіраваў з 11 ліпеня па 23 кастрычніка 472 года.

Алібрый быў канстанцінопальсхім сенатарам і кансулярам з роду Аніцыяў. Жанаты быў з малодшай дачкой Валентыніяна III, Плацыдзіяй, і праз гэта мог прэтэндаваць на рымскі пасад. Дзякуючы гэтым сувязям да яго добра ставіўся вандальскі кароль Гейзерых. Падтрымцы гэтага варвара Алібрый шмат у чым быў абавязаны сваім поспехам. Пасля таго як Рыцымер пачаў вайну супраць імператара Антэмія, Алібрый прыбыў у Італію і быў абвешчаны рымскім імператарам у лагеры Рыцымера.

Алібрый кіраваў зусім нядоўга і сканаў падчас эпідэміі чумы 23 кастрычніка 472 года.

У шлюбе з Плацыдзіяй у Алібрыя нарадзілася дачка Анікія Юліяна.

## Літаратура 
* *Гиббон, Э.* Закат и падение Римской империи. — , 1997.
* *Прокопий Кесарийский*. Войны Юстиниана. — М., 1993.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі ад чумы
Катэгорыя:Аніцыі
Logo (мова праграмавання)

**Лога** () — адукацыйная мова праграмавання, распрацаваная ў 1967 годзе ў Bolt, Beranek and Newman (BBN) Уолі Фірзігам і Сеймурам Пепертам. У першую чаргу прызначалася для матэматычных разлікаў і для навучання праграмаванню дзяцей дашкольнага і малодшага школьнага ўзросту.

Лога — мультыпарадыгменная адаптацыя і дыялект функцыянальнай мовы праграмавання Лісп. Таксама, Лога забяспечвае асяроддзе, у якім дзеці могуць развіваць свае навыкі разважання і рашэння задач.

## Літаратура 
* *Савіцкі М.* Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы: / Мікола Савіцкі. — Мн.: Энцыклапедыкс, 2009. — ISBN 978-985-6742-83-8
Германская Усходне-Азіяцкая крэйсерская эскадра

(Чылі) 3 лістапада 1914 года. «Шарнхорст» і «Гнейзенау» наперадзе, за імі «Нюрнберг». На пярэднім плане караблі чылійскага ВМФ.]]
**Герма́нская Усхо́дне-Азія́цкая крэ́йсерская эска́дра** (, называлася таксама проста «крэйсерскай эскадрай» — Kreuzergeschwader) — эскадра ваенна-марскога флоту Германскай імперыі, якая прызначалася для забеспячэння інтарэсаў Германіі ў Азіяцка-Ціхаакіянскім рэгіёне. Існавала пад гэтай назвай з 1897 па 1914 год.

## Літаратура 
* Больных А. Г. *Морские битвы Первой мировой: Схватка гигантов*. — М.: АСТ, 2000 
* Лихарев Д. В. *Адмирал Дэвид Битти и британский флот в первой половине XX века*. — СПб.: 1997. 

Катэгорыя:Ваенна-марскі флот Германіі
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Зольтан Фабры

**Зо́льтан Фа́бры** (; 15 кастрычніка 1917, Будапешт — 23 жніўня 1994, Будапешт) — венгерскі кінарэжысёр, сцэнарыст. Народны артыст Венгрыі (1965). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Венгрыі 1953, 1955, 1970.

## Біяграфія 
 ў Будапешце.]]
Рыхтаваўся стаць мастаком, вучыўся ў Інстытуце выяўленчых мастацтваў, затым у Будапешцкай тэатральнай акадэміі, якую скончыў у 1941 годзе. У 1941—1944 гадах акцёр і рэжысёр Нацыянальнага тэатра, у 1949 кіраўнік тэатра юнага гледача ў Будапешце. У 1952 годзе дэбютаваў як кінарэжысёр (фільм «Бура»).

## Творчасць 
Ствараў разнастайныя па жанрах і стылях фільмы, у якіх разглядаў асобу ў сувязі з гістарычным і сацыяльным асяродкам: «Карусель» (1956), «Спадар настаўнік Ганібал» (1956, прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Карлавых Варах), «Ганна Эйдэш» (1958), «Два таймы ў пекле» (1961), «Дваццаць гадзін» (1965, прызы міжнародных кінафестываляў у Маскве, Венецыі), «Пасля сезона» (1966, прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Венецыі), «Пятая пячатка» (1976, галоўны прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Маскве), «Венгры» (1978), «Рэквіем» (1982), «Прыходзьце на мае імяніны» (1984) і інш. Выступаў як сааўтар сцэнарыяў і мастак сваце фільмаў, тэатральны сцэнограф, кніжны графік. Яго творчасці прысвечаны фільм «Зольтан Фабры» (1980).

## Літаратура 
* Фабры Зольтан. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Кошута
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сярэбраны мядзведзь»
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Фаркашрэці
Катэгорыя:Народныя артысты Венгрыі
Катэгорыя:Выпускнікі Будапешцкай акадэміі тэатра і кіно
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага тэатра (Будапешт)
Нові-Садскі ўніверсітэт

**Нові-Садскі ўніверсітэт** () — сербскі ўніверсітэт у г. Нові-Сад, другі па велічыні ў краіне. Заснаваны ў 1960 годзе.

Складаецца з 14 факультэтаў, з якіх Тэхнічны факультэт імя Міхайла Пупіна знаходзіцца ў горадзе Зрэнянін (утвораны ў 1986 годзе на аснове створанага ў 1974 годзе Тэхніка-педагагічнага вучылішча), Педагагічны факультэт — у горадзе Сомбар, Эканамічны і Будаўнічы факультэты, а таксама Настаўніцкі факультэт з выкладаннем на венгерскай мове — у горадзе Субаціца, астатнія ўласна ў горадзе Нові-Сад.

У склад універсітэта таксама ўваходзіць Акадэмія мастацтваў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Універсітэта г. Нові-Сад

Катэгорыя:Нові-Сад
Катэгорыя:Універсітэты Сербіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе
JOSM

**JOSM** (Java-рэдактар OpenStreetMap-карт) — рэдактар OpenStreetMap-даных. Не патрабуе злучэння з інтэрнэтам падчас рэдагавання і падыходзіць для патрэб дасведчаных карыстальнікаў.

Па стане на 2016 год асноўная частка працы ў OpenStreetMap робіцца праз JOSM, каля 70 % змен у БД уносіцца з дапамогай гэтага праграмнага забеспячэння.

Праграма першапачаткова была распрацавана Імануілам Шольцам у канцы 2005 года.

## Зноскі 
## Спасылка 
* Афіцыйны сайт
* JOSM ў OpenStreetMap-Вікі

Катэгорыя:Геаінфармацыйныя сістэмы
Бамбардзіроўка Мадраса

**Бамбардзіро́ўка Мадра́са** германскім крэйсерам «Эмдэн» адбылася 22 верасня 1914 года. Гэта была адно з боесутыкненняў Першай сусветнай вайны на моры.

Нягледзячы на тое, што набег не нарабіў вялікага матэрыяльнага ўрону, ён меў велічэзнае маральнае значэнне. Прэстыжу Вялікабрытаніі сярод мясцовага насельніцтва быў нанесены сур'ёзны ўрон.

## Літаратура 
* А.Больных *Морские битвы Первой мировой: На океанских просторах*. — М.:Аст, 2000. ISBN 5-17-004429-1

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Падзеі 22 верасня
Катэгорыя:Верасень 1914 года
Дзмітрый Андрусаў

**Дзмітрый Андрусаў** (, ; 7 лістапада 1897, Юр’еў, Расійская імперыя — , Браціслава, ЧССР) — славацкі геолаг расійскага паходжання, член Акадэміі навук Славакіі. Лічыцца заснавальнікам сучаснай славацкай геалогіі.

## Біяграфія 
Дзмітрый Андрусаў нарадзіўся ў Юр’еве (цяпер Тарту, Эстонія). Унук археолага Генрыха Шлімана, сын геолага Мікалая Андрусава. У 1915—1918 навучаўся ў Петраградзе, у 1920—1922 — у Сарбонскім універсітэце (Францыя). Пасля працягнуў адукацыю на факультэце хімічных тэхналогій Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта ў Празе (скончыў у 1925). З 1929 працаваў у гэтым універсітэце.

У 1952—1970 кіраваў аддзелам геалогіі прыродазнаўчага факультэта. Акрамя лекцый, склаў некалькі падручнікаў і праводзіў экскурсіі на прыродзе. Заснаваў і ў 1957—1958 быў першым дырэктарам геалагічнай лабараторыі, пазней пераўтворанай у Геалагічны інстытут Акадэміі навук Славакіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тарту
Катэгорыя:Постаці славацкай геалогіі
Катэгорыя:Выпускнікі Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Густава Штайнмана
Катэгорыя:Памерлі ў Браціславе
Бой ля Пенанга

**Бой ля Пена́нга** — марскі бой Першай сусветнай вайны, які адбыўся 28 кастрычніка 1914 года. Ранняй раніцай нямецкі крэйсер «Эмдэн» патапіў ў гавані Пенанга крэйсер Расійскага імператарскага флота «Жэмчуг». Сонная каманда «Жэмчуга» не аказала практычна ніякага супраціўлення атацы германскага рэйдэра. Па «Жэмчугу» былі выпушчаны дзве тарпеды і адкрыты артылерыйскі агонь. У выніку тарпеднай атакі адбыўся выбух насавога снараднага склепа і затапленне крэйсера.

З 335 чалавек каманды карабля загінулі 81, пазней памерлі 7 і былі параненыя 122 .

У баі загінулі забітымі і патанулымі мічман Сіпайла і 85 чалавек каманды рускага крэйсера. Быў цяжка паранены лейтэнант Веньямінаў, лёгка параненыя лейтэнанты Селязнёў і Мардар'еў. З выратаваных 250 чалавек каманды 112 былі параненыя Официальное сообщение морского министерства от 17 октября 1914. // Летопись войны № 12. Официальный отдел..

30 кастрычніка «Эмдэн» перасадзіў палонных французскіх маракоў на брытанскі параход «Ньюберн», які рухаўся з Вялікабрытаніі ў Сінгапур.

Пасля вяртання ў Расію камандзір «Жэмчуга» і яго старшы памочнік былі адданыя пад суд і разжалаваны ў матросы.

## Літаратура 
* А.Больных *Морские битвы Первой мировой: На океанских просторах*. — М.:Аст, 2000. ISBN 5-17-004429-1

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Расіі
Катэгорыя:Марскія бітвы Францыі
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Кастрычнік 1914 года
Бой ля Занзібара (1914)

**Бой ля Занзіба́ра** адбыўся 20 верасня 1914 года паміж германскім крэйсерам «Кёнігсберг» і англійскім крэйсерам «Пегасус».

Англічане страцілі крэйсер «Пегасус», на якім з 234 чалавек экіпажа загінула 2 афіцэры і 32 матросы, і 59 чалавек было паранена. На беразе была разбурана радыёстанцыя і загінула 45 салдат англійскіх каланіяльных войскаў.

File:Konigsberg_shell.jpg|Кантэйнер з-пад кардзіта з крэйсера «Кёнігсберг»
File:Pegasus_bouy.jpg|Выратавальны круг з крэйсера «Пегасус»

## Літаратура 
* *Заморские театры Первой мировой войны*. — М.: Аст — Транзиткнига, 2003. ISBN 5-17-018624-X

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Падзеі 20 верасня
Катэгорыя:Верасень 1914 года
Янаш Ферэнчык

**Я́наш Фе́рэнчык** (; 18 студзеня 1907, Будапешт — 12 чэрвеня 1984, Будапешт) — венгерскі дырыжор. Лаўрэат Прэміі імя Л. Кошута 1951, 1961.

Як дырыжору уласцівы тонкае пачуццё розных стыляў, дакладнасць перадачы дэталей аўтарскага тэксту. Адзін з першых выканаўцаў твораў сучасных венгерскіх кампазітараў.

## Біяграфія 
Ферэнчык атрымаў адукацыю ў будапешцкай Музычнай акадэміі Ферэнца Ліста, дзе, у прыватнасці, вывучаў кампазіцыю пад кіраўніцтвам Ласла Лайты. Кар'еру дырыжора пачаў у 1927 годзе як асістэнт у Будапешцкай дзяржаўнай оперы. Працаваў з такімі выдатнымі дырыжорамі, як Бруна Вальтэр і Вільгельм Фуртвенглер, у пачатку 1930-х гг. быў асістэнтам Артура Тасканіні пры працы на Байрайцкім фестывалі, што аказала ўплыў на творчы стыль самога Ферэнчыка.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны Ферэнчык у 1945—1952 гг. узначальваў Сімфанічны аркестр Венгерскага радыё, адначасова ў 1948—1950 гадах быў галоўным запрошаным дырыжорам Венскай дзяржаўнай оперы. Затым у 1957—1974 гг. Ферэнчык кіраваў Будапешцкай дзяржаўнай операй, з 1952 г. і да канца жыцця ўзначальваў Венгерскі дзяржаўны сімфанічны аркестр, а ў 1960—1967 гадах быў і кіраўніком Будапешцкага філарманічнага аркестра. У 1948 і 1950 дырыжыраваў спектаклямі ў Венскай дзяржаўнай оперы, у 1957 г. упершыню выступіў у Вялікабрытаніі, у 1962 г. у ЗША. Заслужаны (1952), затым Народны (1954) артыст Венгерскай Народнай Рэспублікі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дырыжоры Венгрыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Венгрыі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Фаркашрэці
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Кошута
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Венгрыі
Бой ля Какосавых астравоў

**Бой ля Како́савых астраво́ў** адбыўся 9 лістапада 1914 года падчас Першай сусветнай вайны побач з Какосавымі астравамі, на паўночным усходзе Індыйскага акіяна. Нямецкі лёгкі крэйсер «Эмдэн» атакаваў Брытанскую кабельную станцыю на востраве , высадзіўшы дэсант для знішчэння кабельнай станцыі і радыёстанцыі, аднак тыя паспелі падняць трывогу. Праз некалькі гадзін на месца прыбыў аўстралійскі лёгкі крэйсер «Сіднэй». Бітва была першым боем адзін на адзін для ВМС Аўстраліі.

## Літаратура 
* *Coulthard-Clark Chris*. The Encyclopaedia of Australia's Battles. — Third. — Crows Nest: Allen and Unwin, 2010. — ISBN 9781742373355.

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Аўстраліі
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Аўстралія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Падзеі 9 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 1914 года
ПЛ/1

**ПЛ/1** () — працэдурная, імператыўная мова праграмавання, прызначаная для навуковага, інжынернага, бізнес-прымянення і сістэмнага праграмавання. Была выкарыстана ў розных акадэмічных, камерцыйных і прамысловых арганізацыях, пачынаючы ад прадстаўлення ў 1960-х гадах, і працягвае выкарыстоўвацца дагэтуль.

Асноўнымі сферамі прымянення ПЛ/1 з'яўляюцца апрацоўка дадзеных, лікавыя метады, навуковыя вылічэнні і сістэмнае праграмаванне; мова падтрымлівае рэкурсію, структураванае праграмаванне, апрацоўку звязаных структур даных, падтрымлівае лікі з фіксаванай і нефіксаванай коскай, камплексныя лікі, а таксама апрацоўку літарных радкоў і бітавых паслядоўнасцей. Сінтаксіс мовы падобны да англійскай, мова падыходзіць для апісання складаных фарматаў даных, у ёй даступны шырокі набор функцый для праверкі звестак і маніпулявання імі.

## Літаратура 
* Савіцкі М. Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы: / Мікола Савіцкі. Мн.: Энцыклапедыкс. 2009. ISBN 978-985-6742-83-8
Свята-Дабравешчанская царква (Забрэззе)

**Свята-Дабравешчанская царква** — праваслаўны храм у в. Забрэззе Валожынскага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1866 г. з бутавага каменю. Царкоўны пагост акаймаваны бутавай агароджай з брамай на восі царквы.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры сінадальнага накірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Храм сіметрычна-восевай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі. Складаецца з 4 частак: двух'яруснай вежы-званіцы (васьмярык на чацверыку), нізкага бабінца, асноўнага кубападобнага аб'ёму і пяціграннай апсіды. Квадратны ў плане асноўны аб'ём накрыты чатырохсхільным дахам з макаўкай у завяршэнні, над гранёным шатром званіцы — таксама макаўка. На фоне бутавай муроўкі сцен (таўшчыня 1,3 м) вылучаюцца атынкаваныя вуглавыя лапаткі, просты карніз, ліштвы здвоеных лучковых аконных праёмаў. Кілепадобнымі ліштвамі аздоблены арачныя праёмы 2-га атынкаванага яруса званіцы. Галоўны ўваход вырашаны прамавугольным парталам з двухсхільным дашкам на фігурных кранштэйнах над ганкам. Унутраная прастора перакрыта плоскай столлю.
Файл:Царква Забрэззя.jpg| Свята-Дабравешчанская царква 
Файл:Свята-Дабравешчанская царква (Забрэззе)-01.jpg|Свята-Дабравешчанская царква
Файл:Плошча Забрэззя.jpg|Свята-Дабравешчанская царква
Файл:Царква ў Забрэззі.jpg|Свята-Дабравешчанская царква

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Валожынскага раёна
Катэгорыя:Забрэззе
Катэгорыя:Храмы Маладзечанскай епархіі
Катэгорыя:1866 год у Беларусі
Свята-Ушэсцеўская царква (Забычанне)

**Свята-Ушэсцеўская царква** — праваслаўны храм у в. Забычанне Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Размешчана ў цэнтры вёскі, на плошчы.

## Гісторыя 
Першая драўляная царква ў імя апосталаў Пятра і Паўла згадваецца ў 1511 годзе. У пачатку XVII стагоддзя мясцовы шляхціч збудаваў у Забычанні новую драўляную царкву Святога Духа. Калі ў ёй перастала хапаць месца, было вырашана ўзвесці каменны храм.

У савецкія часы храм дзейнічаў да 1932 года, калі быў рэпрэсаваны святар Віктар Барташэвіч. З храма былі скінуты крыжы і званы, спалены абразы і царкоўныя рэчы. Будынак перадалі калгасу, які ўладкаваў у ім зернесховішча. Падчас Другой сусветнай вайны царква значна пацярпела: калі ішоў бой за вызваленне вёскі, на званіцы схаваліся 3 нямецкія снайперы.

Настаяцель царквы — айцец Міхаіл Салабуцін, па сумяшчальніцтве святар храма ў Фёдараўцы.

## Архітэктура 
Помнік эклектычнай архітэктуры з элементамі рэтраспектыўна-рускага стылю і неаготыкі. Чатырохчасткавая падоўжна-восевая кампазіцыя будынка складаецца з прытвора, трапезнай, малітоўнай залы і пяціграннай апсіды. Вертыкальнымі дамінантамі з’яўляюцца васьмігранныя шатровыя барабаны надбудаванай над прытворам званіцы і цэнтральнага кубападобнага аб’ёму.

Фасады крапаваны вуглавымі трохчвэртнымі калонкамі, зубчастымі фрызамі, аркатурнымі паясамі, прарэзаны падвойнымі арачнымі аконнымі праёмамі ў пластычных ліштвах. Вокны падвойныя, з паўцыркульнымі завяршэннямі. Асаблівасцю пластычнага вырашэння будынка з’яўляюцца шчытавыя завяршэнні сцен аб’ёмаў і барабанаў, абрысы якіх паўтараюць шматсхільны дах. У якасці гідраізаляцыі была выкарыстана бярозавая кара.

Унутры ў малітоўную залу адкрываецца светлавы барабан з самкнутым скляпеннем, абапёрты праз парусы на шырокія аркі прыдзелаў, апсіды і прытвора; апсіда перакрыта конхай. Арыгінальнае дэкаратыўнае ўбранне не захавалася. Ад першапачаковых рэліквій захаваўся драўляны вынасны запрастольны крыж, пакрыты разьбой, які сёстры Федарыставы, пеўчыя храма, паспелі схаваць, калі зачынялі царкву.

Вышыня будынка — 23–25 м, таўшчыня вонкавых сценаў — да 2 м. Для гідраізаляцыі ў падмурку пакладзены пласт бяросты.

Першапачаткова храм быў абнесены мураванай агароджай, у левым вуглу якой знаходзілася вартоўня. 
 

## Літаратура 
*  — С. 217
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Катэгорыя:1897 год у Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Касцюковіцкага раёна
Катэгорыя:Забычанне
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Храмы Магілёўскай і Мсціслаўскай епархіі
Царква Святой Ганны (Загор’е)

**Царква Святой Ганны** — праваслаўны храм у в. Загор'е Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці.

## Гісторыя 
Знаходзіцца на могілках. Пабудавана ў 1861 г. з дрэва. Прыпісаная да Пакроўскай царквы ў в. Турэц.

## Архітэктура 
Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным у плане зрубам пад двухсхільным дахам, завершаным па цэнтры макаўкай. Фасад вырашаны чатырохслуповай тэрасай пад трохвугольным франтонам. Вертыкальна ашаляваныя фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Загор’е (Турэцкі сельсавет)
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Карэліцкага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Храмы Святой Ганны
Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі
Катэгорыя:1861 год у Беларусі
Свята-Георгіеўская царква (Залужжа)

**Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўны храм у в. Залужжа Старадарожскага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
thumb|Іканастас у царкве
У паўночна-ўсходняй частцы вёскі. Пабудавана на мяжы XIX — XX стагоддзя з драўлянага бруса. Звесткі пра існаванне тут царквы адносяцца да XVI стагоддзя. У савецкі час выкарыстоўвалася пад вясковы клуб, першапачатковы выгляд вядомы па фотаздымку І. Сербава пачатку XX стагоддзя. З 1992 года дзейнічае.

## Архітэктура 
[thumb|[барабан (архітэктура)|Барабан царквы знутры]]
Царква — помнік народнага дойлідства. Манументальны крыжовы ў плане будынак. У яго сіметрычна-восевай кампазіцыі дамінуюць высокі папярочны трансепт і двух’ярусная званіца. Галоўны ўваход вылучаны шырокім чатырохслуповым порцікам з трохвугольным франтонам і вялікім ганкам. Да прамавугольнага прыруба апсіды прымыкаюць бакавыя рызніцы. Вялікія згрупаваныя аконныя праёмы ў разных ліштвах з франтонамі. У дэкоры фасадаў выкарыстана разнастайная шалёўка — гарызантальная на сценах і вертыкальная з разным арнаментам пад карнізам і на цокалі.

## Інтэр’ер 
Унутраная прастора аб’яднана агульнай плоскай столлю і ўяўляе сабой доўгую залу, у якую адкрываюцца бабінец і апсіда. Пры ўваходзе ў бабінец зроблены хоры з бакавой лесвіцай.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Старадарожскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Старадарожскага раёна
Катэгорыя:Залужжа (Старадарожскі раён)
Катэгорыя:Храмы Слуцкай епархіі
Свята-Петра-Паўлаўская царква (Замошша)

**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — праваслаўны храм у в. Замошша Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці.

## Гісторыя 
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1893 годзе з цэглы.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Чатырохчасткавую аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю фарміруюць двух’ярусны чатырохгранны шатровы прытвор-званіца, кароткая трапезная, кубападобная малітоўная зала пад шатровым дахам з макаўкай, гранёная апсіда. Фасады расчлянёны арачнымі аконнымі праёмамі і руставанымі лапаткамі, апяразаны гарадковымі фрызамі. Уваход аформлены кілепадобным парталам.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* * 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Замошша (Браслаўскі раён)
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Катэгорыя:1893 год у Беларусі
Бой ля Басфора (1915)

**Бой ля Басфо́ра** — боесутыкненне паміж Чарнаморскім флотам і нямецка-турэцкімі марскімі сіламі, якое адбылося 10 мая 1915 года ў ходзе ажыццяўлення рускім флотам бамбардзіроўкі Басфорскіх умацаванняў.

Бой адбываўся на дыстанцыі больш за 90 кабельтаў і скончыўся безвынікова: атрымаўшы 3 траплення  «Гёбен», які выйшаў з Басфора, вярнуўся ў праліў. Рускія караблі страт і пашкоджанняў не мелі.

## Літаратура 
* Флот в Первой мировой войне — *Т. 1. М., 1964*

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Расіі
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Марскія бітвы Асманскай імперыі
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Асманская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Падзеі 10 мая
Катэгорыя:Май 1915 года
Рэні

**Рэні** () — горад у Адэскай вобласці Украіны. Плошча 393 км². Насельніцтва 19 553 чал. (1 студзеня 2012).

## Гісторыя 
Горад заснаваны ў 1821 годзе.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Адэскай вобласці
Катэгорыя:Гарады на Дунаі
Катэгорыя:Населеныя пункты Рэнійскага раёна
Антон Дзям’янавіч Амельчанка

**Антон Амельчанка** (нар. , ) — беларускі футбаліст (брамнік) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі (2007—2011). У цяперашні час працуе трэнерам брамнікаў у мазырскай «Славіі».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец гомельскага футбола, у 2004 годзе дэбютаваў у асноўнай камандзе «Гомеля». У 2006 годзе, правёўшы ў беларускім клубе 20 матчаў у чэмпіянаце, перайшоў у «Маскву», дзе выступаў за дубліруючы склад. Некаторы час разам з Юрыем Жаўновым і Ільёй Гаўрылавым утвараў беларускае трыа брамнікаў «Масквы». Пасля спынення існавання сталічнага клуба ў сакавіку 2010 года стаў іграком «Растова», дзе здолеў замацавацца ў аснове. Па выніках сезона 2010 быў прызнаны аматарамі «Растова» найлепшым іграком клуба ў сезоне.

У снежні 2010 года перайшоў у маскоўскі «Лакаматыў», але гульнявой практыкі не меў, застаючыся на лаўцы запасных. Улетку 2012 года быў аддадзены ў арэнду грозненскаму «Цераку» да канца сезона 2012/13. У чэрвені 2013 года вярнуўся ў «Растоў», але ўжо не меў месца ў аснове, зрэдку з’яўляючыся на полі.

У чэрвені 2015 года падпісаў кантракт з варонежскім «Факелам», але ўжо ў лістападзе пакінуў яго. У студзені-лютым 2016 года праходзіў прагляд у «Анжы», але не падышоў. У выніку, вярнуўся ў Беларусь, папоўніўшы склад «Белшыны». У ліпені 2016 года пакінуў бабруйскі клуб. У другой палове 2016 года заставаўся без каманды, падтрымліваючы форму самастойна ў родным Гомелі.

У студзені 2017 года папоўніў склад «Крумкачоў». У сталічным клубе стаў асноўным брамнікам, аднак у маі 2017 года атрымаў траўму. У ліпені 2017 года праз праблемы са здароўем вырашыў завяршыць прафесійную кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі. 22 жніўня 2007 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Беларусі ў таварыскім матчы супраць зборнай Ізраіля (2:1). Усяго за нацыянальную зборную правёў 7 матчаў.

## Трэнерская кар’ера 
З 2018 года працаваў у «Гомелі» трэнерам брамнікаў дубліруючага складу. У студзені 2020 года ўвайшоў у трэнерскі штаб асноўнай каманды ў якасці трэнера брамнікаў. У снежні 2021 года разам з галоўным трэнерам Іванам Біёнчыкам перайшоў у салігорскі «Шахцёр». У красавіку 2022 года пакінуў «Шахцёр» разам з Біёнчыкам.

З ліпеня 2022 года працаваў трэнерам брамнікаў у акадэміі падмаскоўных «Хімкаў». У кастрычніку 2022 года ўвайшоў у трэнерскі штаб Біёнчыка ў мазырскай «Славіі». У красавіку 2023 года ў сувязі з траўмамі брамнікаў быў заяўлены за «Славію» таксама ў якасці іграка.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Расіі: 2014

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Растоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Ахмат Грозны
Катэгорыя:Ігракі ФК Факел Варонеж
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Бітва пры Каранелі

**Бі́тва пры Каране́лі**, **Каране́льская бі́тва** (, ) — марская бітва Першай сусветнай вайны, якая развярнулася паміж брытанскімі і германскімі крэйсерамі 1 лістапада 1914 года паблізу чылійскага порта Каранель.

У ходзе бітвы брытанская эскадра контр-адмірала Крыстафера Крэдака была разбіта германскай эскадрай графа Максіміліяна фон Шпее. Германскія крэйсеры, якія мелі перавагу ў хуткасці і артылерыйскім узбраенні, занялі спрыяльную пазіцыю і практычна без страт патапілі браняносныя крэйсеры «Гуд Хоуп» і «Монмут», разам з якімі на дно пайшлі 1654 брытанскіх марака, уключаючы адмірала Крэдака. «Глазга» і «Атранта» здолелі ўцячы.

## Літаратура 
* *Вильсон Х.* Линкоры в бою. 1914—1918 гг. — М.: Изографус, ЭКСМО, 2002. — 432 с. — (Военно-морская библиотека). — 7000 экз. — ISBN 5-946610-16-3.
* *Корбетт Дж.* Эскадра адмирала Шпее в бою. — М.: Морской исторический сборник, 1994. — 88 с. — (Корабли и сражения). — 5000 экз.
* *Корбетт Дж.* Операции английского флота в Первую мировую войну = Corbett, Julian S. Naval Operations. — New York, Longmans, Green and Co., 1920. — 2 vols. — Мн.: ООО «Харвест», 2003. — 480 с. — (Военно-историческая библиотека). — 5000 экз. — ISBN 985-13-1058-1.
* *Мужеников В. Б.* Броненосные крейсера Шарнхорст, Гнейзенау и Блюхер. (1905—1914). — Санкт-Петербург: ИСТФЛОТ, 2010. — 108 с. — (Боевые корабли мира). — 250 экз. — ISBN 978-5-98830-044-1.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Падзеі 1 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 1914 года
Аўгуст Але

**А́ўгуст А́ле** (; , г. , Эстонія — , ) — эстонскі пісьменнік.

## Біяграфія 
Скончыў у 1937 годзе Тартускі ўніверсітэт. Друкаваўся з 1911 года. Дэбютаваў рамантычна-сімвалісцкімі вершамі з міфалагічнымі матывамі (зборнікі «На астравах адзіноты», 1918; «Ліловы слон», 1923). Развіваў жанр сатырычнай эпіграмы, востра антыфашысцкага ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Аўтар зборнікаў вершаў «Carmina Barbata» (1921), «Мутныя хвалі» (1930), «Суровыя рытмы» (1934), «Эпіграмы» (1944) і інш. У 1946—1952 гадах рэдактар часопіса «Looming» («Творчасць»).

## Пераклады 
Паасобныя вершы Але перакладзены на беларускую мову. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Эстоніі
Катэгорыя:Рэдактары Эстоніі
Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Журналісты Эстоніі
Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Саратаўскага класічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Эстонскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Эстонскамоўныя паэты
Тэадор Альтэрман

'''Тэадор Юр'евіч А́льтэрман''' (; , в. Равіла, Эстонія — , , Эстонія) — эстонскі акцёр.
[thumb|Магілы Альтэрмана і [Карл Юнгхольц|Юнгхольца]]
Творчую дзейнасць пачаў у 1902 годзе. Адзін з арганізатараў і акцёр (з 1906) тэатра «Эстонія».

## Творчасць 
Стварыў яркія вобразы Леа Саалепа і Пійбілехта («Няўлоўны цуд» і «Дамавік» Э. Вільдэ), Барона («Скупы рыцар» А. Пушкіна), Атэла, Гамлета (аднайменныя п’есы У. Шэкспіра). Ігра Альтэрмана вылучалася майстэрствам пераўвасаблення, унутранага маналога. Як рэжысёр паставіў «Няўлоўны цуд», «Маскарад» М. Лермантава, «Без віны вінаватыя» А. Астроўскага і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акцёры Эстоніі
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнай оперы «Эстонія»
Эмэ Бээкман

**Э́мэ Бэ́экман** (; нар. , , Эстонія) — эстонская пісьменніца. Скончыла ў 1956 годзе Усесаюзны Дзяржаўны інстытут кінематаграфіі. Друкуецца з 1959 года.

## Творчасць 
У раманах «Трылогія пра Мір'ям» (1964—1972), «Чародка белых варон» (1967), «Пара раўнадзенства» (1971), «Чартацвет» (1974), «Родавае дрэва» (1977), «Магчымасць выбару» (1978) — маральна-этычныя праблемы, паказ духоўнай пераемнасці пакаленняў. Раман «Глухія бразготкі» (1968) пра нямецка-фашыскую акупацыю ў гады Другой сусветнай вайны. Аўтар твораў для дзяцей, кінасцэнарыяў, п'ес, нарысаў.

## Пераклады 
На беларускую мову творы Бээкман пераклаў М. Татур.

## Літаратура 
* 

### Беларускія пераклады 
* Чародка белых варон. Мн., 1973.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі УДІКа
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменніцы Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменніцы СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты СССР
Бой на Руфіджы

**Бой на Руфі́джы** (, ) — бітва, якая адбылася з кастрычніка 1914 года па 11 чэрвеня 1915 года падчас Першай сусветнай вайны ў Германскай Усходняй Афрыцы (сучасная Танзанія). Бой уяўляў сабой спробы магутнай брытанскай групоўкі блакаваць і знішчыць германскі лёгкі крэйсер «Кёнігсберг», што ў выніку прывяло да гібелі апошняга.

## Літаратура 
* *Farndale, Martin*. The Forgotten Fronts and the Home Base, 1914–18. — History of the Royal Regiment of Artillery. — Woolwich: The Royal Artillery Institution, 1988. — ISBN 1-870114-05-1.
* *Miller, Charles*. Battle for the Bundu: The First World War in East Africa. — London: Macmillan Publishing Co, 1974. — ISBN 978-0-02-584930-3.
* *Turner, Charles Cyril*. The Old Flying Days. — London: S. Low, Marston & Co, 1927. — С. 374.

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Марскія бітвы Германіі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне
Пээт Валак

**Пэ́эт Ва́лак** (, сапраўднае імя **Пе́этэр Пе́даяс** (); , вол. Валцвяціс Пярнускага раёна, Эстонія — ) — эстонскі пісьменнік. Майстар навелы.

Вучыўся жывапісу ў Тарту і Пецярбургу. Друкаваўся з 1908 года.

## Творчасць 
Першая кніга — камедыя «Кашмары» (1924). У кнігах навел (усіх 9) «Чорны крыж» (1925), «Бунт мазгоў» (1926), «Самасуд» (1932), «Справы навыварат» (1935) і інш., рамане «Бадзяга» (1927) — паўсядзённая рэчаіснасць, жыццё і характары абяздоленых людзей тагачаснай Эстоніі, напружаны драматызм, спалучэнне элементаў фантастыкі і рэалізму.

## Літаратура 
* Валак Пээт. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Эн Ветэмаа

**Эн Ве́тэмаа** (; нар. , , Эстонія) — эстонскі пісьменнік. Заслужаны пісьменнік Эстонскай ССР (1977).

## Біяграфія 
Друкуецца з 1958. Скончыў у 1959 годзе Талінскі політэхнічны інстытут, у 1965 годзе Талінскую кансерваторыю.

## Творчасць 
Аўтар паэтычных зборнікаў «Пераломны ўзрост» (1962), «Гульня ў снежкі» (1966), цыкла «маленькіх раманаў» («Манумент», 1965; «Стомленасць», 1967; «Рэквіем для губнога гармоніка», 1968; «Яйкі па-кітайску», 1969), рамана «Серабрыстая стужка» (1977). У творах узнімае маральна-этычныя праблемы, праблемы узаемаадносін сучасніка з грамадствам, крытыкуе цынічна-спажывецкія адносіны яго да жыцця. Майстар сацыяльнага гратэску (п’есы «Вячэра на пецярых», 1974; «Зноў гора ад розуму», 1975; «Ружоўнік», паст. 1976), камедыёграф («Сусана, або Школа майстроў», нап. 1974, і інш.). Зрабіў стылізаванае пералажэнне народнага эстонскага эпасу «Успаміны Калевіпоэга» (1971).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Заслужаныя пісьменнікі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Талінскага тэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Эстонскай акадэміі музыкі і тэатра
Аўгуст Війра

**А́ўгуст Петэравіч Ві́йра** (; , , каля Тарту, Эстонія — , Тарту) — эстонскі тэатральны дзеяч, рэжысёр, дырыжор; заснавальнік эстонскага музычнага тэатра.
## Біяграфія 
У 1878—1903 гадах кіраўнік эстонскай тэатральнай трупы «Ванемуйнэ». Пад яго кіраўніцтвам у 1883 годзе пастаўлены першы музычны спектакль на эстонскай мове — опера «Прэцыёза» К. М. Вебера. Сярод іншых пастановак: аперэты «Карневільскія званы» Р. Планкета (1885), «Цыганскі барон» І. Штрауса (1889), опера «Іосіф у Егіпце» Э. Мегюля (1899); творы эстонскай драматургіі — «Вар’яцтва Муру Міку» (1880) і «Адстаўны салдат» (1886) Ю. Кундзера, «Гэтакі мульк» Л. Койдулы (1884), п’есы класікаў, у т.л. Вальтэра, Мальера, У. Шэкспіра і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Эстоніі
Катэгорыя:Постаці тэатра «Ванемуйнэ»
Катэгорыя:Дырыжоры Эстоніі
Эдуард Війральт

**Э́дуард Ві́йральт** (; , в. Губаніцы, Санкт-Пецярбургская губерня, Расійская імперыя, цяпер Ленінградская вобласць —  Парыж, Францыя) — эстонскі графік.

## Біяграфія 
Пачаў займацца графікай у 1915—1919 гадах, калі быў вучнем Рэвельскай мастацка-прамысловай школы.

Вучыўся ў 1919—1924 годзе ў Вышэйшай мастацкай школе «Палас» у Тарту, у 1922—1923 гадах ў Дрэздэнскай акадэміі выяўленчых мастацтваў. У 1925 годзе атрымаў на адзін год стыпендыю для ўдасканалення майстэрства ў Парыжы, дзе жыў да пачатку Другой сусветнай вайны.

Вярнуўся ў Эстонію ў верасні 1939 года. У 1944 годзе з'ехаў у Аўстрыю, пасяліўшыся ў Вене. У 1946 годзе пераехаў у Парыж, дзе пражываў да сваёй смерці ў 1954 годзе. Пахаваны на могілках Пер-Лашэз.

## Творчасць 
Пад уплывам экспрэсіянізму ствараў напружана-драматычныя гратэскавыя гравюры, у якіх адлюстраваны трагічныя гарадскія кантрасты («Кабарэ», 1931, «Прапаведнік», 1932), гармонія чалавека і прыроды («Дзяўчынка-берберка з вярблюдам», 1940, «Ваколіцы Вільяндзі», 1943). Аўтар партрэтаў (мастака К. Раўда, «Эстонская дзяўчына» і інш.).

## Галерэя Эдуарда Війральта ў Таліне 
У 1996 годзе венесуэльскі прадпрымальнік эстонскага паходжанні Хары Мяніл разам з эстонскім мецэнатам Хенры Радэвалам, які жыве ў Швецыі, падарыў гораду Таліну 62 графічныя творы Війральта.

29 лістапада 1996 года ў будынку Эстонскай нацыянальнай бібліятэкі была адкрыта Галерэя Эдуарда Війральта, дзе экспануюцца творы мастака, прынесеныя ў дар эстонскай сталіцы Мянілам і Радэвалам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Катэгорыя:Графікі Эстоніі
Катэгорыя:Выпускнікі Вышэйшай мастацкай школы «Палас»
Катэгорыя:Выпускнікі Эстонскай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ленінградскай вобласці
Эдуард Вільдэ

**Эдуард Ві́льдэ** (; ) — эстонскі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 сакавіка 1865 года ў Пудыверэ. У 1875—1882 гадах вучыўся ў Таліне ў павятовым вучылішчы. З 1883 года працаваў журналістам у розных эстонскіх і нямецкіх газетах у Таліне, Тарту і Рызе.

У 1890—1892 гадах жыў у Берліне. У 1896 годзе жыў у Маскве, дзе падтрымліваў сувязь з марксісцкімі кружкамі латышскіх студэнтаў. Прымаў удзел у рэвалюцыйным руху 1905 года, вымушаны быў эміграваць у Фінляндыю, дзе выдаваў палітычны сатырычны часопіс «Шыбеніца» (1906), які тайна распаўсюджваўся ў Эстоніі. Затым эміграваў у Данію, жыў у Капенгагене. Паездка ў ЗША ў 1911 годзе дала пісьменніку матэрыял для зборніка сатырычных фельетонаў «Усмешкі».

Вярнуўся на радзіму пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года. Уступіў у эстонскую сацыял-дэмакратычную партыю. У даваеннай Эстоніі займаўся галоўным чынам выданнем збору сваіх сачыненняў.

Памёр 26 снежня 1933 года ў Таліне. Перад смерцю звярнуўся з заклікам да эстонскага народа, заклікаючы яго да актыўнай барацьбы супраць фашызму. Пахаваны ў Таліне на Лясных могілках.

## Творчасць 
Раннія творы — бытавыя, пераважна гумарыстычныя, апавяданні-фельетоны. Аўтар гістарычнай трылогіі «Вайна ў Махтра» (1902), «Калі сяляне з Аніл наведалі Талін» (1903), «Прарок Мальтсвет» (1905—1908) пра сялянскі рух 1850—1860-х гадоў у Эстоніі. Псіхалагічны раман «Малочнік з Мяэкюлы» (1916), апавяданні і нарысы (зборнік «Усмешкі», 1913), драма «Няўлоўны цуд» (1912), камедыя «Дамавік» (1913) і іншыя вызначаюцца драматызмам канфліктаў, напружанасцю дзеяння, эмацыянальнасцю мовы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Муя Вээтам

**Му́я Вэ́этам** (, сапраўднае імя **Эльтс Ры́стмягі** (); нар. , Трыйгійская воласць, павет Хар’ю, Эстонія — 15 снежня 1995, , Эстонія) — эстонская пісьменніца.

У 1929—1931 гадах вучылася ў Талінскім каледжы Таварыства народных універсітэтаў. Друкавалася з 1936 года.

## Творчасць 
У кнігах вершаў «Вачамі і сэрцам» (1949), «Успаміны пра пройдзены шлях» (1955) грамадзянская і пейзажная лірыка, у зборніках «Жалейка і люстэрка» (1959), «Сцяжыны і дзверы» (1968), «На мяжы мора і сушы» (1974), «Канапляны парус» (1982) актуальныя праблемы сучаснага грамадскага жыцця. Аўтар паэтычных і празаічных твораў для дзяцей, публіцыстычнай кнігі «Кветкі і карані» (1962), п'ес, лібрэта опер.

На эстонскую мову пераклала асобныя творы П. Броўкі (у зборніку «А дні ідуць», 1964), Я. Купалы (у зборніку «А зязюлька кукавала…», 1966), Я. Коласа (у зборніку «Звон шыбаў», 1968), Васіля Віткі (1980).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменніцы Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменніцы XX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі на эстонскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Чабачок амурскі

**Чабачок амурскі** (*Pseudorasbora parva*) — рыба сямейства карпавых атрада карпападобных.

Пашырана ў басейнах Амура, у Кітаі, Карэі, Японіі, на Тайвані; сустракаецца таксама ў сажалкавых гаспадарках Еўропы і Сярэдняй Азіі.

Даўжыня да 11 см. На целе буйная луска, у верхняй частцы цела на лускавінках цёмны абадок. Уздоўж бакоў цела вузкая цёмная паласа. Рот маленькі, верхні, папярочны. 

Корміцца ракападобнымі і лічынкамі хіранамід.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1846 годзе
Каарэл Ірд

**Ка́арэл Ірд** (; , , Ліфляндская губерня, Расійская імперыя — , Вільяндзі, Эстонская ССР, СССР) — эстонскі савецкі , , , . Народны артыст Эстоніі (1958), Народны артыст  СССР (1970), Герой Сацыялістычнай Працы (1984). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Эстоніі (1947) і Дзяржаўнай прэміі СССР (1967).

## Біяграфія 
Каарэл Ірд нарадзіўся  года ў Рызе (цяпер у Латвіі).

З 1932 года выступаў на сцэне тэатра «Эндла» ў Пярну. У 1932—1934 гадах акцёр і мастак-дэкаратар Рабочага тэатра ў Пярну. У 1934—1936 гадах вучыўся ў студыі драматычнага мастацтва ў Тарту, якую так і не скончыў.

У 1937—1939 гадах акцёр і рэжысёр Рабочага тэатра ў Тарту.
У 1939—1940 гадах спявак хору, у 1940—1941, 1944—1948, 1949—1950 і 1955—1986 гадах мастацкі кіраўнік і галоўны рэжысёр Дзяржаўнага акадэмічнага тэатра Эстонскай ССР «Ванемуйнэ» ў Тарту, які аб’ядноўваў усе жанры сцэнічнага мастацтва — оперу, драму, аперэту і балет. З 1940 года член УКП(б).

З пачаткам вайны ўступіў у знішчальны батальён, затым працаваў у эстонскіх мастацкіх ансамблях у Яраслаўлі.

У 1948—1949 гадах старшыня Камітэта па справах мастацтваў пры Савеце міністраў Эстонскай ССР. У 1950—1952 гадах не працаваў у тэатры.

У 1952—1955 гадах мастацкі кіраўнік і галоўны рэжысёр Драматычнага тэатра імя Л. Койдулы (цяпер — тэатр «Эндла») у Пярну. З 1961 года арганізатар, кіраўнік і педагог тэатральнай студыі пры тэатры «Ванемуйнэ».

Дэпутат Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР 6—7 (1963—1970) і 10 скліканняў (1980—1984). З 1976 года член ЦК КП Эстонскай ССР. У 1976—1982 гадах старшыня упраўлення Тэатральнага саюза Эстонскай ССР.

Памёр 25 снежня 1986 года ў псіхіятрычнай бальніцы ў Вільяндзі. Пахаваны на могілкі Раадзі ў Тарту.

## Творчасць 
Сярод пастановак у тэатры «Ванемуйнэ»: оперы «Агні помсты» Э. Капа (1945), «Бераг бур» Г. Эрнесакса (1958), «Заручыны ў манастыры» С. Пракоф’ева (1962), «Кацярына Ізмайлава» Д. Шастаковіча і «Лебядзіны палёт» В. Торміса (1966), «Джоні з Гвіяны» А. Буша (1969), «Піквікскі клуб» Р. Шантыра (1978); драматычныя спектаклі: «Мяшчане» (1946), «Ягор Булычоў і іншыя» (1950) М. Горкага, «Венецыянскі купец» (1958), «Карыялан» (1964) У. Шэкспіра, «Жыццё Галілея» (1961), «Швейк у другой сусветнай вайне» (1967) Б. Брэхта, «Дзікі і капітан» Ю. Смуўла (1965), «Сумленне» Э. Ранета. Пастаноўкі вылучалі глыбіня трактоўкі і сцэнічных вобразаў, арыгінальнае вырашэнне масавых сцэн. Сярод роляў: Ральф («Жыццё ў Цытадэлі» А. Якабсана), Хігінс («Пігмаліён» Б. Шоу), Трыгорын («Чайка» А. Чэхава), Пратасаў («Жывы труп» Л. Талстога).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР
Катэгорыя:Постаці тэатра «Ванемуйнэ»
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Эстонскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Эстонскай ССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Тарту
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Эстоніі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы СССР
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Раадзі