Японскія лічбы

**Японскія лічбы** — сукупнасць запазычанай кітайскай сістэмы ліку і ўласнай японскай, якая ўжываецца для запісу лікаў у сучаснай Японіі. З-за дублявання ўласнай сістэмы ліку запазычанай кітайскай ва ўсіх лікаў ёсць мінімум два чытання: он’ёмі і кун’ёмі.

## Японскія лічбы 
Зараз японцы карыстаюцца як арабскімі лічбамі (1, 2, 3), так і кітайскімі іеагліфічнымі (一, 二, 三). Арабскія звычайна выкарыстоўваюцца ў гарызантальным пісьме, а кітайскія — ў вертыкальным.

 Чытанне «мару» (круг) ужываецца пры называнні лічбаў па адной, адным з прыкладаў з’яўляецца назва знакамітай «Крамы 109» у Сібуя: «іці, мару, кю». Яго таксама жартам чытаюць .

  — папулярны кампанент японскіх імёнаў і тапонімаў. (гл. ніжэй)

Пачынаючы з «ман» (万), у лічбах больш не прапускаюць адзінку ў пачатку: , , .

Лічбы 4 і 9 лічацца ў японскай культуры нешчаслівымі: 4 — амафон слова смерць , а 9 — амафон слова «пакуты», «гаркі» . Таксама нешчаслівым лічыцца 13, але гэта запазычанне аналагічнага страху з амерыканскай і еўрапейскай культур.

У сучаснай японскай мове ўсе лічбы, акрамя 4 і 7, чытаюцца праз *он’ёмі*: 4,79 = «ён тэн нана кю». Тым не меней у назвах месяцаў усе лічбы чытаются праз он’ёмі: красавік — , ліпень — , верасень — .

* Дзесяткі ўтвараюцца дадаткам спераду слова «дзесяць» адпаведнага множніка:   і гэтак далей.
* Сотні ўтвараюцца дадаткам множніка да слова «сто»:  .
* Для ўтварэння тысяч ужываецца слова «тысяча» (сэн).
* Акрамя таго, маецца састарэлы множнік для ўтварэння лікаў ад 30 да 90: *кун’ёмі* + *со*: місо, ёсо, ісо, мусо, нанасо, ясо, коконосо.

 *Хяку* пераўтвараеййа ў *бяку* з-за рэндаку.

## Ступені дзесяткі 
### Вялікія лікі 
Японская сістэма злічэння групуе лічбы ў ліках чацвёркамі, а не тройкамі, як еўрапейская.

Варыятыўнасць утварылася праз з’яўленне старэйшага японскага матэматычнага трактату Дзінкокі, першае выданне якога выйшла ў 1627 годзе. У Дзінкокі змяшчалася мноства памылак, частка якіх была выпраўлена ў выданні 1631 года, а частка — у 1634 годе.

Прыклады: *(падзяленне лічбаў на групы дадзена дзеля зручнасці ўспрымання)*
* 1&nbsp;0000 : 一万 (іціман)
* 983&nbsp;6703 : 九百八十三万 六千七百三 (кю:хяку хацідзю: самман рокусэн нанахяку сан)
* 20&nbsp;3652&nbsp;1801 : 二十億 三千六百五十二万 千八百一 (нідзю:оку сандзэн роппяку годзю: німан сэн хаппяку іці)

Калі ў японскім тексце сустракаюцца арабскія лічбы, яны запісваюцца амерыканскім узорам: з коскамі паміж разрадамі кожныя тры лічбы. Еўрапейская натацыя можа ўжывацца таксама пры запісу лікаў лічбамі не больш за ман: 25 000 000 можна запісаць як 2 500万.

У японскай мове пры запісе доўгіх лікаў нулі разрадаў прапускаюць, у адрозненне ад кітайскай, дзе нуль абавязковы да запісу: 4002 па-японску запісваецца 四千二 (4*1000 + 2), а па-кітайску — 四千零二 (4*1000, 0, 2). Нягледзячы на гэта, пры чытанні нуль часам прагаворваюць, для гэтага ўжываюць слова *тобі* (飛び) ці *тондэ* (飛んで): «ёнсэн тобі ні» замест «ёнсэн ні».

### Малыя лікі 
У японскай мове ёсць дзве сістэмы запісу дзесятковых дробаў. Яны амаль не ўжываюцца ў паўсядзённым жыцці, але існуюць у некаторых спецыальных галінах, напрыклад, у падліку статыстыкі бейсбалістаў і спартовых команд, а таксама некалькіх ідыёмах, напрыклад, .

Першая сістэма:

Гэта сістэма ўжываецца пры ўтварэнні традыцыйных японскіх мер.

Другая сістэма лічыць долі інакш:

Гэта сістэма ўжываецца пры называнні коштаў:
* 
* 

За выключэннем «вары» гэта сістэма рэдка ўжываецца.

## У імёнах 
Існуюць імены , , , прозвішча . Адна з японскіх прэфектур завецца . У анімэ «Сэн і Ціхіро ў палоне духаў» абыгрываецца неадназначнасць чытання іерогліфа 千 — «сэн» альбо «ці»: імя галоўнай гераіні — ; вядзьмарка «забірае» імя ў Ціхіро, пакідаючы ёй толькі адзін іерогліф і мяняючы яго чытанне. З таго моменту Ціхіро завуць .

Акрамя таго, ёсць паслядоўнасць мужчынскіх імёнаў, якімі называюць дзяцей у парадку нараджэння:

# ,
# ,
# ,
# ,
# ,
# ,
# ,
# ,
# ,
# ,
# 　ці ,
# ,
#  ці .

Пасля Другой сусветнай вайны імёны «больш за» Сабуро амаль выйшлі з ужывання. Акрамя пазначаных імён, ёсць нават  і : іх, апроч іншых, маюць акцёр Кабукі Дзюсіро Коноэ (近衛 十四郎) і мангака Хякуро Мурасакі (村崎 百郎).

## Афіцыйнае ўжыванне 
Акрамя звычайных іерагліфічных лічбаў, маецца адмысловы набор знакаў, якімі лічбы пазначаюцца ў афіцыйных і фінансавых дакументах дзеля абароны ад падробкі. Яны называюцца . Сёння ўжываюцца дадзі адзінкі, двойкі, тройкі і дзясяткі — гэтыя знакі ў стандартным напісанні лёгка пераўтварыць у іншыя: адзінку — ў двойку, тройку — ў пяцёрку, дзясятку ў тысячу. У афіцыйным запісе адзінка разраду заўсёды ставіцца: 壱百壱拾 (1×100 + 1×10 = 110), звычайна гэты лік запісваецца як 百十.

Афіцыйныя лічбы:

Банкноты наміналам 1000 іен, 2000 іен, 5000 іен і 10000 іен маюць маркіроўку афіцыйнымі лічбамі: 壱千, 弐千, 五千, 壱万.

## Стараяпонскія лічбы 
У стараяпонскай былі лічбы, якія сення ўжо не ўжываюцца.

Зноскі:
* Транскрыпцыя асноўваецца на фанематычным прынцыпе і не адлюстроўвае сапраўднае гучанне японскай таго часу.
* Таксама гл. дзёдай токусю канадзукай.
* Падрадковыя лічбы значаць тып зычнага. Гл. Стараяпонская мова.

## Гл. таксама 
* В'етнамскія лічбы
* Карэйскія лічбы
* Лічбы Сучжоў — выкарыстоўваліся ў рукюанскіх мовах да анэксіі Рукю Японіяй.
* Японскія лікавыя суфіксы

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*  大数の名前について
* Ancient Japanese number system 
* English exercises for learning Japanese numerals
* Audio to learn the pronunciation for Japanese numbers 
* Convert kanji numerals to arabic numerals (sci.lang.japan FAQ page)
* Convert arabic numerals to kanji numerals (sci.lang.japan FAQ page)

Катэгорыя:Лічбы
Катэгорыя:Лічэбнікі