open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Банацкая Краіна

thumb|Карта Банацкай Краіны

**Банацкая Краіна** () — частка Ваеннай Краіны ў прыгранічнай з Асманскай імперыяй тэрыторыяй, якая размяшчаецца ў Банаце. У наш час Банацкая Краіна падзелена паміж Сербіяй і Румыніяй. Ваенная арганізацыя ў гэтым раёне была ўведзена аўстрыйскімі ўладамі ў 1718 годзе. У 1751 годзе Марыя Тэрэзія дэмілітарызавала паўночную частку Банацкай Краіны, у той час як яе паўднёвая частка ўваходзіла ў склад Ваеннай Краіны аж да яе скасавання. Банацкая Краіна была падзелена на тры палкі — нямецкі, сербскі і румынскі. У яе склад уваходзілі такія гарады як Панчэва, Бела-Црква, Тытэл, Жабаль, Алібунар, Ковін і г.д.

## Гл. таксама 
* Банат
* Ваенная Краіна

Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Бялградская вобласць

**Бялградская вобласць** () — адміністрацыйная адзінка Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў, цэнтрам якой была сталіца Каралеўства Бялград. Яна была створана ў 1922 годзе ў адпаведнасці з рэформай тэрытарыяльнага падзелу. Краіна была падзелена на 33 вобласці. У Бялградскую вобласць увайшлі наваколлі сталіцы, захад Баната і ўсход Бачкі. Пасля карэктоўкі межаў з Румыніяй, ёй быў перададзены горад Жомбаль. У 1929 годзе была ўведзена новая сістэма адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу, Каралеўства падзялілася на банавіны. У адпаведнасці з ёй Бялградская вобласць была падзелена паміж Дунайскай банавінай і адміністрацыяй горада Бялграда.

## Гл. таксама 
* Бялград
* Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў

Катэгорыя:Бялград
Бачка

thumb|right|300px|Карта рэгіёна Бачка
**Бачка** ( — ,  — , , , , ) — гісторыка-геаграфічны раён у Цэнтральнай Еўропе, размешчаны на Сярэднедунайскай нізіне, паміж рэкамі Ціса і Дунай.

Большая частка рэгіёна ўваходзіць у склад сербскага аўтаномнага края Ваяводзіна, меншая ў склад венгерскага медзье Бач-Кішкун. Частка сербскай Бачкі аспрэчваецца Харватыяй.

## Гісторыя 
Бачка населена людзьмі на працягу ўжо 4000 гадоў. Першымі яе жыхарамі былі ілірыйцы. У VI — VII стагоддзях тэрыторыю засялілі славяне, у IX стагоддзі яна ўвайшла ў склад Першага Балгарскага царства, напачатку X стагоддзя адышла да Венгрыі, у XVI стагоддзі была ўключана ў склад Асманскай імперыі, а з 1699 стала ўладаннем Габсбургскай манархіі. Пасля скасавання Ваеннай мяжы на тэрыторыі Бачкі шматлікія сербы, якія складалі большасць насельніцтва Бачкі, эмігравалі ў Банат ці ў Расію. У 1867 пры ўтварэнні Аўстра-Венгрыі Бачка ўвайшла ў склад Венгерскага каралеўства, дзе знаходзілася ў складзе камітата Бач-Бодраг. Паводле перапісу 1910 больш за 43 % насельніцтва ў Бачцы складалі венгры, больш за 28 % — паўднёвыя славяне, каля 22,5 % — немцы.

У 1918 у складзе правінцыі Банат, Бачка і Барановая Бачка ўвайшла ў склад Сербіі, а затым Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў. У 1920 паводле Трыянонскага мірнага дагавора яна была падзелена паміж Югаславіяй і Венгрыяй. У 1941 Бачка ўвайшла ў склад Венгрыі, і ў ёй сталі праводзіцца рэпрэсіі супраць славянскага насельніцтва, якія выклікалі ў адказ забойствы партызанамі венграў і немцаў.

## Гл. таксама 
* Рэгіёны Сербіі
* Ваяводзіна
* Банат
* Баранья

## Спасылкі 
* Сайт backabanat.com

Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Катэгорыя:Геаграфія Сербіі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Венгрыі
Катэгорыя:Ваяводзіна
Фердынанд VI

**Фердынанд VI** (;  — ) — кароль Іспаніі (1746—1759), сын Філіпа V і яго першай жонкі, Луізы Савойскай. Стрыечны брат Людовіка XV. Кароткае валадаранне Фердынанда аказалася ў цэлым паспяховым, паспрыяўшы выхаду Іспаніі з крызісу XVII стагоддзя.

## Асоба 
Уступіў на прастол на 33-м годзе жыцця, датуль не прымаў удзелу ў справах кіравання з-за варожых адносін да яго з боку яго мачахі Елізаветы Фарнезэ. Адрозніваючыся мяккім характарам і пакутуючы ад меланхоліі, ён падпарадкоўваўся ўплыву сваёй разумнай і энергічнай жонкі Барбары, дачкі караля Партугаліі Жуана V. Смерць жонкі ў 1758 годзе стала цяжкім ударам для караля, ён цяжка захварэў псіхічна і ненадоўга перажыў жонку.

## Палітычны бок кіравання 
Супрацоўнікамі Фердынанда ў справах кіравання былі маркіз дэ Энсенада, які кіраваў фінансамі, Хасэ дэ Карвахаль, які кіраваў замежнай палітыкай, Равага, спавядальнік караля, і спявак Фарынелі, былы саветнік Філіпа V. Карвахаль імкнуўся падтрымліваць дружалюбныя адносіны паміж Іспаніяй і Вялікабрытаніяй; пасля яго смерці (1754) Энсенада, вораг Англіі, настойваў на збліжэнні з Францыяй, што і стала прычынай яго адстаўкі.

Фердынанд жадаў заставацца нейтральным у міжнародных адносінах і засяроджваў свае клопаты на рэформах арміі, флоту, суда і адміністрацыі, на ажыўленні земляробства, прамысловасці і гандлю, на развіцці навуковай і мастацкай адукацыі. У гэтым дачыненні ён з’яўляецца папярэднікам Карла III і яго выбітных міністраў.

## Літаратура 
Акрамя агульных сачыненняў па гісторыі Іспаніі, якія ахопліваюць час Фердынанда, гл. Desdevises du Dezert, «L’Espagne de l’ancien régime» (П., 1897).

Катэгорыя:Каралі іспанскія
Катэгорыя:Іспанскія Бурбоны
Катэгорыя:Кіраўнікі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Псіхічнахворыя манархі
Віктар Амадэй II

**Віктар Амадэй II** (;  — ) — герцаг Савойскі ў 1675—1730 гадах, кароль Сіцыліі ў 1713—1720 гадах, кароль Сардзінскага каралеўства ў 1720—1730 гадах. Сын Карла Эмануіла II.

Шлюб з Ганнай Марыяй Арлеанскай, пляменніцай Людовіка XIV уцягнуў яго ў залежнасць ад Францыі. У 1690 годзе далучыўся да антыфранцузскай Аўгсбургскай лізе; у 1696 годзе, не дамогшыся ад Іспаніі перадачы яму, як саюзніку, Ламбардыі, заключыў з Францыяй мірны дагавор у Турыне (пацверджаны Рысвікскім дагаворам 1697).

У вайне за іспанскую спадчыну спачатку выступаў саюзнікам Францыі і выдаў сваю дачку за французскага прэтэндэнта на іспанскі трон Філіпа V, але ў 1703 годзе перайшоў у лагер праціўнікаў Францыі, якая не згаджалася на перадачу яму Ламбардыі.

Паводле Утрэхцкага мірнага дагавора (1713) атрымаў востраў Сіцылію, Ніцу і тытул караля.

Па выніках Вайны чацвярнога саюза быў вымушаны саступіць Сіцылію Аўстрыі, атрымаўшы наўзамен востраў Сардзінію, і ўтварыў разам з П’емонтам, Ніцай і Савояй новае Сардзінскае каралеўства.

Ва ўнутранай палітыцы праводзіў курс асветнага абсалютызму. У 1730 годзе адрокся ад прастола на карысць сына Карла Эмануіла III. У 1731 годзе здзейсніў беспаспяховую спробу вярнуць сабе ўладу. Быў схоплены сынам і памёр у няволі.

Заснавальнік Турынскага ўніверсітэта.

## Сям’я і дзеці 
У Шамберы, 6 мая 1684, Віктар Амадэй II ажаніўся з Ганнай Марыяй Арлеанскай, дачкой Філіпа Арлеанскага і Генрыэты Сцюарт. Дзеці:
* Марыя Адэлаіда Савойская (1685—1712), у шлюбе з Людовікам, герцагам Бургундскім
* Марыя Луіза Савойская (1688—1714), у шлюбе з каралём Іспаніі Філіпам V
* Віктар Амадэй (1699—1715), князь П’емонта
* Карл Эмануіл III (1701—1773), кароль Сардзініі, герцаг Савойскі і князь П’емонта.

Ужо быўшы ўдаўцом, ён жэніцца марганатычна, 2 жніўня 1730 года ў Турыне на Ганне Каналіс дзі Куміяна (1679—1769), пасля маркізе Спінья. Дзяцей у іх не было.

Таксама на працягу больш чым дзесяці гадоў у Віктара Амедэя была сувязь з маладой Жаннай Жэнеўевай (1670—1736) дачкой Луі Шарля д’Альбер герцага дэ Люін, унучкай знакамітай герцагіні дэ Шэўрэз. Два дзіцяці былі ўзаконены і тытулаваны 14 мая 1701:
* Віктар Франсуа (1694—1762), маркіз дэ Сюз.
* Марыя-Ганна-Францыска-Вікторыя (1690—1766), мадэмуазель дэ Сюз, у 1714 ажанілася з Віктарам Амадэем Савойскім (1690—1741), з’яўлялася бабуляй прынцэсы дэ Ламбаль.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Савойская дынастыя
Катэгорыя:Герцагі савойскія
Катэгорыя:Каралі сіцылійскія
Катэгорыя:Каралі сардзінскія
Катэгорыя:Генералісімусы
Катэгорыя:Удзельнікі вайны за іспанскую спадчыну
Катэгорыя:Кіраўнікі П’емонта
Ціса

**Ці́са** (, , , ) — рака ў цэнтральнай Еўропе, левы і самы доўгі прыток Дуная.

## Агульнае 
Ціса бярэ свой пачатак на ўсходзе Закарпацкай вобласці Украіны. Яе ўтвараюць, зліваючыся каля горада Рахава, рэкі Чорная Ціса і Белая Ціса. Выток Чорнай Цісы знаходзіцца на паўночна-ўсходніх схілах хрыбта Свідавец на вышыні 1400 м над узроўнем мора. Белая Ціса бярэ пачатак на паўднёва-заходніх схілах масіву Чарнагоры, на вышыні 1650 м над узроўнем мора.

У межах Украіны даўжыня Цісы складае 201 км. На асобных участках Ціса ўтварае мяжу Украіны з Румыніяй, а затым Украіны з Венгрыяй. Упадае ў Дунай на тэрыторыі Сербіі.

На Цісе размешчаны гарады: Рахаў, Цячаў, Хуст, Чоп (Украіна); Сігету-Мармацыей (Румынія); Домбрад, Токай, Сольнак, Сегед (Венгрыя).

## Прытокі 
* Правыя: Косаўская (41 км), Тэрэсва (56 км), Тэрэбля (91 км), Рыка (92 км), Боржава (106 км), Бодраг (188 км), Слана з Горнадам, Эгер (291 км), Задзьва, Егрычка, Кёрэш.
* Левыя: Вісеўл, Іза, Самеш, Кёрэш, Мурэш, Бегей, Батар, Красна, Масква.

## Спасылкі 
* Ціса крыніца
* Гісторыя засваення ракі  

Катэгорыя:Рэкі Закарпацкай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Славакіі
Катэгорыя:Рэкі Румыніі
Катэгорыя:Рэкі Сербіі
Катэгорыя:Рэкі Венгрыі
Катэгорыя:Прытокі Дуная
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Закарпацкая нізіна

**Закарпацкая нізіна** (*Прыцісянская нізіна*; ) — нізіна на паўднёвым захадзе Украіны ў Закарпацкай вобласці, частка Сярэднедунайскай раўніны, абмежавана з паўночнага ўсходу Вулканічным хрыбтом. Даўжыня 80-90 км, шырыня 22-35 км. Вышыня 102—120 м. У межах Закарпацкай нізіны выдзяляюцца ўзвышаныя Берагаўскія нізкагор’і.

У геаструктурных адносінах тэрыторыя ляжыць у межах Закарпацкага прагіна, які характарызуецца развіццём саляна-дыяпіравых структур. З гэтым звязаны саляны пакрыты і голы карст. Маюцца крыніцы лекавых мінеральных вод.

Паверхня плоская, спадзістая, слаба нахіленая ад перадгор’яў Усходніх Карпат на паўднёвы захад. Складаецца галоўным чынам з вулканічных парод і маласаў, перакрытых глінамі, галечнікамі і лёсамі. Пераважаюць ландшафты нізкатэрасных слабадрэнаваных раўнін, шматлікія западзіны.

Клімат умераны, вільготны, атмасферных ападкаў 620—700 мм у год. Улетку здараюцца моцныя залевы. Зіма мяккая, устойлівае снегавое покрыва фарміруецца рэдка. Нізіна дрэнуецца ракой Цісай і яе прытокамі — Баржавай, Латарыцай, Ужам. Сярод глебаўтваральных парод найбольш пашыраны алювіяльна-дэлювіяльныя сугліністыя і жвірова-пясчаныя адклады. Глебы пераважна буразёмныя (ападзоленыя і аглееныя) і алювіяльныя, месцамі лугава-балотныя і балотныя. Пераўвільготненыя глебы штучна дрэнаваныя. Створаны вадасховішчы і сажалкі. Для барацьбы з паводкамі ўздоўж рэк узведзены дамбы.

Закарпацкая нізіна густа заселена. Значная частка тэрыторыі разарана і занята пасевамі збожжавых (пшаніца, кукуруза) і тэхнічных культур (сланечнік, тытунь), а таксама садамі і вінаграднікамі. Месцамі сустракаюцца невялікія гаі дубова-грабавых лясоў, чорнаалешнікі.

## Спасылкі 
* .

Катэгорыя:Геаграфія Закарпацкай вобласці
Катэгорыя:Нізіны Украіны
Альфёльд

скай пусты ў Венгрыі.]]
**А́льфёльд** ( — нізіна, , , , ) — самая вялікая частка Сярэднедунайскай раўніны паміж Дунаем на захадзе і Карпатамі на ўсходзе, галоўным чынам у Венгрыі (з каля 100 000 км² агульнай плошчы Венгрыі Альфёльд займае 52 000 км²), а таксама ва ўсходняй Славакіі (Усходнеславацкая нізіна ў Кошыцкім краі), паўднёва-заходняй Украіне (Закарпацкая нізіна), заходняй Румыніі, паўночнай Сербіі і ўсходняй Харватыі.

Плоская раўніна, большая частка пакрыта лёсамі і лёсападобнымі суглінкамі, з урадлівымі чарназёмнымі глебамі, разаранымі пад збожжавыя культуры. На водападзеле Дуная і Цісы знаходзяцца вялікія плошчы сыпучых пяскоў з характэрнымі дзюннымі ўтварэннямі, выцягнутымі ў паўночна-заходнім напрамку ў адпаведнасці з пануючымі вятрамі. Па цэнтральнай частцы працякаюць рэкі Ціса і яе прыток Кёрэш, тут знаходзяцца буйныя гарады: у Венгрыі Сегед, Кечкемет і Дэбрэцэн, а ў Харватыі Осіек, Славанскі-Брод і Вукавар. На бяссцёкавых тэрыторыях — дробныя салё­ныя (со­давыя), перыядычна пе­расы­хаю­чыя азёры, якія выкарыстоўваюцца ў ле­кавых мэтах.

Развіваецца са­доўніцтва, гародніцтва (тама­ты, пе­рац па­прыка і інш.), жывёлагадоўля. Альфёльд — адна з трох буйных вінаробных зон Венгрыі, якая падзяляецца на драбнейшыя рэгіёны (у тым ліку Куншаг, Чонград).

## Зноскі 
Катэгорыя:Раўніны Венгрыі
Катэгорыя:Раўніны Румыніі
Катэгорыя:Нізіны Славакіі
Катэгорыя:Нізіны Украіны
Катэгорыя:Раўніны Харватыі
Катэгорыя:Раўніны Сербіі
Катэгорыя:Вінаробныя рэгіёны Венгрыі
Сярэднедунайская нізіна

**Сярэднедунайская нізіна** (**Сярэднедуна́йская раўні́на**, **Венгерская нізіна**, **Ціса-Дунайская нізіна**, **Панонская раўніна**; , , , , , , , , , ) — раўніна ў басейне сярэдняга цячэння ракі Дунай, у межах Венгрыі (вялікая частка), Славакіі, Румыніі, Харватыі і Аўстрыі; на паўночным усходзе заходзіць на тэрыторыю Закарпацкай вобласці Украіны. Плошча — каля 200 тыс. км².

Уяўляе сабой міжгорную тэктанічную нізіну, якую атачаюць Альпы, Карпаты, Дынарскае нагор’е і горы Усходняй Сербіі. Сярэднедунайская нізіна з’яўляецца ўзнятым дном Панонскага мора, што існавала ў перыяд пліяцэну. Шэраг гор (напрыклад, града Фрушка-Гара ў Сербіі) з’яўляюцца колішнімі астравамі ў Панонскім моры.

—Ціса—Дунай каля вёскі Руменка, недалёка ад Нові-Сада, Сербія]]
Вышыня — 100—200 м. Паверхня плоская — у Альфёльдзе (на ўсход ад Дуная) ці слабаўзгорыстая — Дунантуль (на захад ад Дуная) з асобнымі ізаляванымі гарамі сярэдняй вышыні (гэтак званае Задунайскае сярэднегор’е, вышынёй да 757 м). На паўночным захадзе — Кішальфёльд, большая частка якога ўяўляе сабой конус вынасу Прадуная. У склад Сярэднедунайскай нізіны ўваходзяць таксама Заграбскі басейн (на паўднёвым захадзе) і даліны рэк Драва і Сава на поўдні. На Сярэднедунайскай нізіне знаходзіцца возера Балатон. Радовішчы баксітаў (Гант, Іскасентдзьердзь у Венгрыі), нафты, прыроднага газу, бурага вугалю.

Клімат умераны, кантынентальны, на ўсходзе засушлівы. Сярэдняя тэмпература паветра студзеня ад −1 да −2 °C, у ліпені 20—22 °C. Ападкі — 500—600 мм, у гарах — да 900 мм у год. Пераважна чарназёмы і алювіяльныя глебы, на ўсходзе месцамі засоленыя. 70—80 % тэрыторыі Сярэднедунайскай нізіны разараны (пасевы пшаніцы, кукурузы, сады, вінаграднікі). Малаважныя ўчасткі лесастэпаў (галоўным чынам у гарах і перадгор’ях).

Сярэднедунайская нізіна густа населена; найбольш буйныя гарады — Будапешт (Венгрыя), Заграб (Харватыя), Браціслава (Славакія), Тымішаара (Румынія).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Середньодуна́йська рівнина́ //  — Т.10: Салют — Стогові. — 1983. — С. 132. — 543 стор.
* 
* 

Катэгорыя:Нізіны Украіны
Катэгорыя:Нізіны Славакіі
Катэгорыя:Геаграфія Венгрыі
Катэгорыя:Геаграфія Аўстрыі
Катэгорыя:Геаграфія Румыніі
Катэгорыя:Геаграфія Харватыі
Катэгорыя:Нізіны паводле алфавіта
Іштван V

**Іштван (Стэфан) V** (, , ) (каля 18 кастрычніка 1239, Буда, Венгрыя — 6 жніўня 1272, Востраў Кшэпель, Венгрыя) — кароль Венгрыі ў 1246—1272 гг.

## Першыя гады 
Ён быў старэйшым сынам венгерскага караля Белы IV і каралевы, Марыі Ласкарыны, дачкі Імператара Нікеі Феадора I Ласкарыса. На другім годзе пасля яго нараджэння, 11 красавіка 1241, мангольскія войскі разбілі армію яго бацькі ў бітве рацэ Шаё. Пасля прайгранай бітвы каралеўская сям’я вымушана была бегчы да Трау, добра ўмацаванага горада ў Далмацыі. Яны змаглі вярнуцца ў Венгрыю толькі пасля нечаканага сыходу сіл манголаў з Еўропы.

## Малодшы Кароль Венгрыі 
У 1246 годзе Іштван быў каранаваны як малодшы Кароль Венгрыі, і яго бацька даручыў яму кіраванне Харватыяй, Славоніяй і Далмацыяй, але гэтымі трыма абласцямі дэ-факта кіраваў Бан Стэфан Гут-Келед. Бацька Іштвана, спрабуючы ўціхамірыць моцнае племя язычнікаў полаўцаў-куманаў, арганізваў шлюб Іштвана (прыблізна ў 1253 годзе), з Элізабет, дачкой хана куманаў Кётэна.

У 1257 годзе Іштван запатрабаваў ад свайго бацькі, каб ён падзяліў каралеўства паміж імі, пасля чаго сабраў армію для барацьбы супраць старэйшага караля. Нарэшце, у 1258 годзе кароль Бела IV быў вымушаны саступіць яму кіраванне Трансільваніяй.

## Герцаг Штырыі 
Іштван прыняў удзел у ваеннай кампаніі свайго бацькі супраць штырыйцаў, якія паўсталі супраць кіравання венгерскага караля ў 1258 годзе. Пасля паспяховай кампаніі Кароль Бела IV прызначыў яго герцагам Штырыі.

Яго кіраванне, аднак, было непапулярна сярод яго новых падданых, і яны паўсталі супраць яго пры падтрымцы Караля Багеміі Отакара II. Іштван і яго бацька пачалі напад на землі Отакара II, але іх войскі былі разбіты 12 ліпеня 1260 года ў бітве пры Кроісенбруне. Пасля бітвы два караля Венгрыі саступілі герцагства Штырыя Каралю Багеміі, падпісаўшы мір у Пожані (славац. Браціслава).

Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Арпады
Людвіг Бехштайн

**Людвіг Бехштайн** (; ,  Веймар, Германія — , ) — нямецкі пісьменнік і складальнік зборнікаў народных казак.

## Біяграфічныя звесткі 
Быў пазашлюбным сынам Іаганы Караліны Даратэі Бехштайн і французскага эмігранта Луі Дзюпантро. У 1810 яго ўсынавіў дзядзька, Іаган Матэус Бехштайн. У 1821 годзе Людвіг скончыў гімназію, у 1829 вывучаў філасофію, гісторыю і літаратуру ў Лейпцыгу, у 1830 — у Мюнхене. У 1833 робіцца герцагскім бібліятэкарам у Майнінгене, з 1833 — дырэктар герцагскай бібліятэкі, у 1840 атрымлівае чын прыдворнага радцы, з 1848 кіраўнік грамадскага хенебергскага архіва.

## Творчасць 
Людвіг Бехштайн пісаў паэтычныя (лірычныя і патрыятычныя) творы, гістарычныя навелы і раманы, аднак славу яму прынеслі складзеныя ім зборнікі нямецкіх народных казак: "Цюрынгскія народныя казкі" (*Thüringische Volksmärchen*, 1823), "Нямецкая кніга казак" (*Deutsches Märchenbuch*, 1940), "Кніга нямецкіх сагаў" (*Deutsches Sagenbuch*, 1853) і інш.

## Спасылкі 
* prajdzisvet.org

Катэгорыя:Збіральнікі народных казак
Катэгорыя:Казачнікі
Катэгорыя:Гісторыкі Германіі
Катэгорыя:Масоны Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Марыя Ласкарына

**Марыя Ласкарына** (* 1206, Нікея, цяпер Ізнік, глей Бурса, Турцыя — 24 чэрвеня ці 16 ліпеня 1270, Эстэргам, Венгрыя) — нікейская прынцэса і венгерская каралева, жонка Белы IV.

## Біяграфія 
Марыя Ласкарына была дачкой імператара Нікейскай імперыі ў 1204—1221 гадах Феадора I Ласкарыса і яго жонкі Ганны Ангеліны (дачкі візантыйскага ўзурпатара Аляксея III Ангела). Унучка імператара Візантыі Аляксея III Ангела. Старэйшая сястра Ірыны Ласкарына, муж якой Іаан III Дука Ватац атрымаў у спадчыну нікейскі прастол.

У 1218 годзе з мэтай замацавання венгерска-візантыйскага саюза адбыўся шлюб Марыі Ласкарыны з каралевічам Белай. Тым часам маладым было па 12 гадоў.

У кастрычніку 1235 адбылася каранацыя Белы IV і Марыі, якія разым пражылі 35 гадоў. Бела IV памёр 26 мая 1270. Марыя Ласкарына перажыла мужа на два месяца. Пахавана ў касцёле дамініканак, пабудаваным для яе дачкой Святой Маргарытай Венгерскай.

## Шлюб і дзеці 
У шлюбе з Белай IV мела 10 дзяцей:

# Святая Кунегунда (Кінга) — жонка князя Польшчы Баляслава V Сарамлівага, якая пасля яго смерці стала манашкай і абатысай (кананізавана ў 1999);
# Святая Маргарыта Венгерская — з дзяцінства прызначаная для манаскага жыцця (кананізавана ў 1943).
# Ганна Венгерская — жонка князя галіцкага і чарнігаўскага Расціслава Міхайлавіча
# Каталіна († 1242)
# Маргарыта († 1242)
# Елізавета (1236—1271)&nbsp;— жонка князя Ніжняй Баварыі Генрыха ХІІІ
# Канстанцыя — жонка галіцка-валынскага караля Льва;
# Блажэнная Іаланда (Іалента, Алена) — жонка вялікапольскага герцага Баляслава Набожнага, якая пасля яго смерці таксама стала манашкай-кларысай, а затым і ігуменняй манастыра (беатыфікавана ў 1827);
# Іштван (Стэфан) — пераемнік свайго бацькі;
# Бела (1243—1269)

З 10 дзяцей караля Белы IV і Марыі дзве дачкі прылічаны да ліку каталіцкіх святых і адна — да ліку блажэнных.

## Спасылкі 
* Maria Lascarina, Queen Consort of Hungary (1206 - 1270
* Старонка Марыі Ласкарыны на вэб-фондзе сярэднявечнай генеалогіі
* Фонд сярэднявечнай генеалогіі / Венгрыя Генеалогія каралёў

Катэгорыя:Жанчыны XIII стагоддзя
Катэгорыя:Візантыйскія прынцэсы
Кішальфёльд

**Кішальфёльд**, **Малая Венгерская нізіна** (, , ) — частка Сярэднедунайскай раўніны ў паўночна-заходняй Венгрыі, паўднёва-заходняй Славакіі (галоўным чынам Жытны востраў) і ўсходняй Аўстрыі, паміж Дунаем, горамі Бакань і ўсходнімі адгор’ямі Альпаў. Плошча — каля 8000 км², даўжыня каля 140 км.

## Геаграфія 
Размешчана на паўночным захадзе Сярэднедунайскай нізіны. Прымеркавана да тэктанічнага прагіну (Браціслаўскай катлавіны), запоўненага магутнай тоўшчай рыхлых адкладаў і сучасным алювіем рэк Дунай і Раба. Вышыня 100—150 м. На поўначы — плоская раўніна з шырокімі далінамі, у межах якой Дунай падзяляецца на рукавы і пратокі; паўднёвая частка — узгорыстая раўніна з асобнымі астанцамі, складзенымі базальтамі. Клімат умераны, ападкаў каля 600 мм у год. Тэрыторыя дрэніруецца Дунаем і яго буйнымі прытокамі — Рабай і Вагам, а таксама больш дробнымі рэкамі, што сцякаюць з навакольных гор і ўтвараюць конусы вынасу. Значная частка Кішальфёльда разарана; пасевы пшаніцы, цукровага бурака. Шырокалісцевыя лясы захаваліся толькі на паўднёвым захадзе і на берагах Дуная.

Найважнейшыя гарады — Дзьёр, Комарам, Комарна, Дунайска Стрэда, Нове Замкі і Мошанмадзьяравар.

## Гісторыя 
У Кішальфёльдзе сельская гаспадарка развівалася пачынаючы з перыяду неаліту. Паўднёвая частка Кішальфёльда знаходзілася ў рымскай вобласці Панонія паміж I і V стагоддзямі, а пазней была населена германскімі і славянскімі плямёнамі. Каля 900 г. прыходзяць венгры. Пасля 900 г. рэгіён стаў часткай Венгерскага княства, а пачынаючы з 1000 г. Каралеўства Венгрыі. Пасля Першай сусветнай вайны Кішальфёльд быў падзелены паміж Венгрыяй, Чэхаславакіяй і Аўстрыяй. З 1977 Чэхаславакія сумесна з Венгрыяй будавалі вялікую дамбу і электрастанцыю «Габчікава-Надзьмараш», але ў 1989 Венгрыя аднабакова выйшла з праекта, што стала прычынай канфлікту паміж краінамі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Раўніны Венгрыі
Катэгорыя:Раўніны Аўстрыі
Катэгорыя:Нізіны Славакіі
Катэгорыя:Нізіны паводле алфавіта
Петыцыя аліўкавай галінкі

**Петыцыя аліўкавай галінкі** () — адозва да брытанскага караля ад імя Другога Кантынентальнага кангрэсу з прапановай спыніць баявыя дзеянні паміж каралеўскімі войскамі і амерыканскай рэвалюцыйнай арміяй. Дакумент распрацаваў адзін з удзельнікаў Кангрэса — Джон Дыкінсан, 5 ліпеня 1775 года, а 8 ліпеня 1775 года Петыцыя накіравана каралю Георгу ІІІ. Кароль адмовіўся пачаць перамовы з Кангрэсам і вырашыў пакараць паўстанцаў.

Назва «Петыцыя аліўкавай галінкі» паходзіць ад сімвала міру — аліўкавай галінкі. Петыцыя напісана напышлівай мовай і адрасавана толькі каралю, запэўнівае яго, што жыхары 13 паўночнаамерыканкіх калоній вядуць баявыя дзеянні не супраць караля, а бароняцца ад прыгнёту яго міністраў; караля ласкава просяць адмяніць непапулярныя законы, якія прывялі да непарадкаў у калоніях. Калі кароль Георг ІІІ праігнараваў Петыцыю, удзельнікі Кангрэса аб’ядналіся вакол рэвалюцыйнай часткі дэлегатаў і з часам Петыцыю стараліся згадваць радзей.

## Гл. таксама 
* Лаялісты
* Дэкларацыя незалежнасці ЗША
* Вайна за незалежнасць ЗША

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Андрэй Берастоўскі*. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. — Мінск: выдавец А. М. Вараксін, 2019. — 176 с. — 

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Вайна за незалежнасць ЗША
Шыдлоўскі

**Шыдлоўскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Адольф Уладзіміравіч Шыдлоўскі — мастак.
* Аляксандр Канстанцінавіч Шыдлоўскі (1911—2002) — беларускі культурны дзеяч.
* Вячаслаў Аляксандравіч Шыдлоўскі (1913—1997) — мемуарыст, геолаг, мастак, майстар шытарскай (пераплётнай) справы.
* Ігнат Іосіфавіч Шыдлоўскі (1793—1846) — беларускі і польскі паэт, перакладчык, выдавец, фалькларыст.
* Павел Іванавіч Шыдлоўскі (1908—1992) — дзеяч самадзейнага мастацтва.
* Сымон Шыдлоўскі (?—1906) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.
* Сяргей Алегавіч Шыдлоўскі (нар. 1973) — беларускі гісторык, эсэіст.
* Яўген Аляксандравіч Шыдлоўскі (нар. 1991) — беларускі футбаліст.
Чэпель

**Чэпель** () — вялікі востраў на рацэ Дунай, у Венгрыі. Даўжынёй — 48&nbsp;км; шырынёй 6-8&nbsp;км. Яго вобласць уключае 257&nbsp;км².

Востраў Чэпель пашырае поўдзень Будапешта. Паўночны пункт вострава — Чэпель — з’яўляецца XXI раёнам Будапешта. З Будапешта на востраў можна патрапіць прыгараднай чыгункай.

Вядомыя гарады: Рацкевэ, Сігетсентміклаш, Сігетхалам і Цёкель.

Востраў быў цэнтрам, адкуль венгры адпраўляліся на заваяванні, з прычыны таго, што ён стаў жыллём племя Арпада. Востраў названы ў гонар каня Арпада, Чэпеля.

Катэгорыя:Астравы на Дунаі
Катэгорыя:Геаграфія Будапешта
Падбалацянка

**Падбалацянка, панчошка, турак** (*Rozites caperatus*) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства , адзіны еўрапейскі від роду *Rozites*.

## Апісанне 
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 4—10 см, у маладых грыбоў паўшарападобная, потым пляскатая, па краі іншы раз з трэшчынкамі, сухая, жаўтавата-бураватая, з ружовым адценнем, укрытая тонкім мучністым налётам. Мякаць шчыльная, белая, пасля жаўцее, амаль без паху. Пласцінкі прырослыя, брудна-жаўтаватыя, бураватыя, з зубчастым краем. Ножка даўжынёй 4—8 см і 1—1,5 см у дыяметры, цыліндрычная або каля асновы расшыраная, суцэльная, жаўтаватая, з буйным белавата-жоўтым кольцам. Споры эліпсападобныя, жоўтыя, барадаўчатыя.
 Беларусі]]

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў Паўночным паўшар’і, у тым ліку па ўсёй тэрыторыі Беларусі (народныя назвы курачка, панчошка). Расце на вільготных мясцінах у хваёвых і мяшаных лясах у ліпені — верасні.

## Выкарыстанне 
Малавядомы ядомы грыб.

## Літаратура 
* Падбалацянка // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
* 
* 

Катэгорыя:Павуціннікавыя
Катэгорыя:Грыбы Еўропы
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Арпады

**Арпа́ды** (, , ) — дынастыя князёў (з 1000 года — каралёў) Венгрыі, якая кіравала з канца IX стагоддзя па 1301 год. У Сярэднявеччы дынастыю часта звалі «Домам Святых каралёў».

## Гісторыя 
Афіцыйная прамая мужчынская лінія спынілася ў 1301 годзе, але, паводле сямейных легенд, прамымі нашчадкамі Арпадаў па мужчынскай лініі з’яўляюцца бельгійскі дваранскі род Круа і шатландскі клан Драманд.

## Святыя і блажэнныя 
Шмат хто з членаў роду былі кананізаваны і беатыфікаваны:

* Святы Іштван, кананізаваны ў 1083 (таксама кананізаваны Праваслаўнай царквой у 2000).
* Святая Гізела, кананізавана ў 1975.
* Святы Эмерык, кананізаваны ў 1083.
* Святы Ласла, кананізаваны ў 1192.
* Святая Елізавета, кананізавана ў 1235.
* Святая Кунігунда — княгіня кракаўская, заступніца солездабытчыкаў, кананізавана ў 1999.
* , беатыфікавана ў 1631.
* Святая Маргарыта, кананізавана ў 1943.
* Святая Агнэса Чэшская, кананізавана ў 1989.
* Святая Ірына (Пірошка), дачка Ласла I, кананізавана Праваслаўнай царквой.

## Спасылкі 
* Лінія венгерскіх каралёў пасля Святога Іштвана (1038—1301)
Самуіл Аба

**Са́муіл Аба́** (**Ша́муэл Аба́**, ; каля 990 — ) — венгерскі кароль (1041—1044), быў жанаты з сястрой караля Іштвана I Святога.

## Біяграфія 
У 1041 годзе Самуіл Аба стаў на чале незадаволеных, якія паўсталі супраць караля Пятра Арсеола. Пасля выгнання апошняга быў каранаваны і стаў новым каралём. Аднак неўзабаве супраць яго ўтварылася моцная кааліцыя, якая мелася на мэце вярнуць на прастол караля Пятра. З прычыны таго, што Аба не выканаў умоў міру, заключага з імператарам Генрыхам III, апошні разам з выгнаным каралём Пятром уварваўся ў 1044 годзе ў Венгрыю і разбіў войска Абы пры Дзьёры . Пераможаны Самуіл Аба быў схоплены і абезгалоўлены.

Ад Самуіла Абы вядзе сваё паходжанне, хоць без пераканаўчых доказаў, адзін з венгерскіх дваранскіх родаў, імем якога ў канцы XIX стагоддзя зваўся камітат Абаўй (частка сучаснага медзье Боршад-Абаўй-Земплен).

Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Атон Арсеола

**Атон Арсеола** (;  — , Канстанцінопаль) — 27-ы венецыянскі дож (1009—1026).

## Біяграфія 
Атон Арсеола стаў самым маладым дожам Венецыі, стаўшы суправіцелем, а затым і атрымаўшы ў спадчыну трон пасля свайго бацькі П’етра II Арсеола ва ўзросце 16 гадоў. Пры абранні яго не было пададзена ніводнага голасу супраць. Быў жанаты з дачкой венгерскага караля Стэфана. Пасля смерці патрыярха Града Атон прызначыў на гэту пасаду свайго старэйшага брата Орса, які да таго займаў кафедру ў Тарчэла, а кафедру перадаў іншаму брату, Вітале. Гэта выклікала асцярогі ў часткі венецыянцаў, якія асцерагаліся, што Атон рыхтуе спадчынную манархію, іх узначаліў новы патрыярх Аквілеі Попа Трэфен. Трэфен, які заявіў свае прэтэнзіі на патрыярхію Граду, абвясціў Орса ўзурпатарам. Незадаволенасць венецыянцаў вымусіла Атона і Орса бегчы з Венецыі ў 1022 годзе. Трэфен увойдучы ў Града пачаў рабаваць цэрквы і кляштары, што выклікала гнеў венецыянцаў, якія заклікалі братоў Арсеола вярнуцца ў 1023 годзе, а ў 1024 годзе Ян XIX пацвердзіў незалежнасць дыяцэзіі Града. У 1026 годзе пры прызначэнні на царкоўныя пасады Атон ізноў сутыкнуўся з моцнай апазіцыяй венецыянцаў, якія схапілі яго, згалілі бараду і выгналі ў Канстанцінопаль.

Андрэа Дандала так апісваў Атона Арсеола праз тры стагоддзі пасля яго смерці:

Каталік па веры, чысты ў намерах, справядлівы ў судзе, набожны ў рэлігіі, прыстойны ў паўсядзённым жыцці, багаты, поўны добрых якасцей, а таму і быў усімі прызнаны сапраўдным спадчыннікам свайго бацькі і дзеда

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Венецыі
Пётр Арсеола

**Пётр Арсеола** (правільней **Петэр Арсеола**, , каля 1011,  — 1046 ці 1059, ) — другі кароль Венгрыі, сын малодшай сястры Іштвана Святога і венецыянскага дожа Атона Арсеола (сына дожа П’етра II).

## Біяграфія 
Выхоўваўся пры венгерскім двары. Пасля гібелі на паляванні прынца Імрэ (сына Іштвана Святога) 2 верасня 1031 года стаў прэтэндэнтам на венгерскі прастол.

Заняў трон у канцы лета 1038 года пасля смерці караля Іштвана. Каранаваўся ў Секешфехервары. Паслядоўна працягваў палітыку свайго папярэдніка, накіраваную на ўмацаванне дзяржавы і ўзмацненне хрысціянскай рэлігіі. Заснаваў шэраг манастыроў, з яго імем звязана заснаванне Будайскай парафіі, біскупства ў Вацы і будаўніцтва базілікі ў горадзе Печ.

У сваё першае кіраванне Пётр Арсеола вёў актыўную знешнюю палітыку, што праявілася ў сумеснай з чэшскім князем барацьбе супраць імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Генрыха III.

У 1041 годзе Пётр Арсеола быў зрынуты ў выніку змовы, і новым каралём стаў Самуіл Аба, муж яго цёткі па маці. Зрынуты Пётр Арсеола бег і быў вымушаны прасіць прыстанку ў нядаўняга праціўніка — германскага кіраўніка Генрыха III, — з дапамогай якога праз тры гады вярнуў венгерскі трон. У барацьбе за ўладу абапіраўся на фаварытаў Генрыха III, братоў Гуда і Келеда, якія карысталіся яго поўным заступніцтвам.

Вярнуўшы ўладу, Пётр увёў у краіне германскае права і тым самым адышоў ад палітыкі Іштвана. У 1045 годзе Пётр перадаў пазалочаную дзіду, якая сімвалізавала Венгрыю, Генрыху, ператварыўшы краіну ў васала германскай імперыі.

З-за прагерманскай палітыкі Пятра Арсеола супраць яго было арганізавана некалькі змоў, аднак ніводная з іх не атрымалася. У 1046 годзе ў краіне ўспыхнула язычніцкае паўстанне Ваты. Пётр Арсеола быў схоплены на заходняй мяжы Венгрыі і аслеплены. Звесткі пра далейшы лёс Пятра Арсеола супярэчлівыя: паводле адных, Пётр пасля асляплення быў забіты, паводле іншых (менш распаўсюджаных) — застаўся жывы, бег у Чэхію і там у 1055 годзе ажаніўся з удавой чэшскага князя Юдыце са Швейнфурта, і памёр толькі праз чатыры гады. Яго прах пахаваны ў Печскай базіліцы, якую ён заснаваў у 1040 годзе.

Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Андраш III

**Андраш III** (, , , памёр у ) — апошні кароль Венгрыі з 13 ліпеня 1290 года з дынастыі Арпадаў.

Пасля смерці 10 ліпеня Ласла IV Куна галоўная галіна дынастыі Арпадаў спынілася. Андраш III, унук Андраша II, сын яго пасмяротнага сына Стэфана Постума, герцага Славоніі, які меў больш за ўсіх правоў на венгерскі прастол, быў каранаваны. Імператар Рудольф I лічыў Венгрыю часткай Свяшчэннай Рымскай Імперыі і высунуў на венгерскі прастол герцага Альберта Аўстрыйскага. Аднак ужо праз год ён адмовіўся ад сваіх амбіцый і ў жніўні 1291 года заключыў мірны дагавор з Венгрыяй, наўзамен міру Андраш III абавязаўся разбурыць некалькі дробных крэпасцей на мяжы Венгрыі з аўстрыйскім герцагствам.

Увесь перыяд кіравання Андраша III прайшоў у барацьбе за ўладу з прадстаўнікамі венгерскай знаці, якая аспрэчвала законнасць яго абрання.

Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Арпады
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Карл Роберт

**Карл Роберт** (; ,  — , Вішэград, ) — кароль Венгрыі з 1301 года (1-ы раз), з 10 кастрычніка 1307 года (2-гі раз) (1-я каранацыя 15 чэрвеня 1309 года, 2-я — 27 жніўня 1310 года).

## Біяграфія 
Паходзіў з неапалітанскай лініі Анжуйскага дому. Карл Роберт быў сынам тытулярнага караля Венгрыі Карла Мартэла Анжуйскага (1271—1295) і Клеменцыі Габсбургскай (1262—1293). Меў дзвюх сясцёр: Беатрысу, дафіну В'енскую і Клеменцыю, якая стала каралевай Францыі.

Атрымаў кіраванне пасля працяглай барацьбы з двума прэтэндэнтамі (Вацлавам III Чэшскім і Атонам III Баварскім), а таксама ўнутранай алігархіяй, якая ўзначальвалася Матэ Чакам, Пятром Пэтуні і Аба Амадэем. Утаймаваў рух баронаў, шмат разоў вёў войны з Венецыяй, якой вымушаны быў саступіць Далмацыю, і з Сербіяй.

У 1327 годзе абвясціў горную рэгалію каралеўскай прэрагатывай.

Заваявальны паход супраць Валахіі (1330) не атрымаўся, а смуты па пераходзе ў спадчыну прастола ў Неапалі паставілі караля і Венгрыю ў цяжкае становішча. Тым не менш, яму атрымалася дамагчыся для свайго сына Андрэя рукі спадчынніцы неапалітанскага прастола Джаванны I, а для Людовіка — абвяшчэнныя яго спадчыннікам польскага караля Казіміра (1339).

## Шлюбы 
Карл Роберт быў жанаты тройчы:
* з 1306 года Марыя Бытамская (каля1295—1317) — дачка Казіміра Бытамскага і Алены
* з 1318 года Беатрыса Люксембургская (1305—1319) — дачка імператара Генрыха VII і Маргарыты Брабанцкай
* з 1320 года Елізавета Польская (1305—1380) — дачка Уладзіслава Лакеток і Ядзвігі Велікапольскай.

## Памяць 
Карл Роберт быў намаляваны на банкноце 200 венгерскіх форынтаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Анжу-Сіцылійскі дом
Катэгорыя:Пахаваныя ў Секешфехервары
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Ласла III

**Ла́сла III** (; 1199 — 7 мая 1205, Вена) — кароль Венгрыі і Харватыі з 26 жніўня па 30 лістапада 1204 кіраваў сумесна з бацькам, з 30 лістапада 1204 — аднаасобна. З дынастыі Арпадаў.

Ласла III — адзіны сын караля Венгрыі Імрэ і Канстанцыі Арагонскай. 26 жніўня 1204 года Ласла быў каранаваны пры жыцці бацькі, які жадаў гэтым забяспечыць правы сына на прастол. Дзядзька Ласла Андраш, які неаднаразова канфліктаваў з Імрэ, пакляўся абараняць малалетняга караля і быў прызначаны рэгентам. Пасля смерці Імрэ (30 лістапада 1204 года) Ласла III быў абвешчаны каралём Венгрыі і Харватыі. Андраш, стаўшы рэгентам, трымаў Ласла і яго маці Канстанцыю пад хатнім арыштам. Асцерагаючыся за сваё жыццё, Канстанцыя разам з сынам бегла ў Вену пад абарону Леапольда VI. 7 мая 1205 года Ласла III памёр у Вене. Атрымаўшы ў спадчыну венгерскі трон, Андраш II выпатрабаваў у Леапольда VI цела пляменніка і пахаваў яго ў Секешфехервары.

## Літаратура 
* Kristó Gyula — Makk Ferenc: Az Árpád-ház uralkodói (IPC Könyvek, 1996)
* Korai Magyar Történeti Lexikon (9-14. század), főszerkesztő: Kristó Gyula, szerkesztők: Engel Pál és Makk Ferenc (Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994)
* Magyarország Történeti Kronológiája I. — A kezdetektől 1526-ig, főszerkesztő: Benda Kálmán (Akadémiai Kiadó, Budapest, 1981)

Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Арпады
Катэгорыя:Манархі, якія памерлі ў дзяцінстве
Клеапатра II

**Клеапатра II** () — егіпецкая царыца, дачка Пталамея V і Клеапатры Сіры.

## Біяграфія 
Пасля смерці маці была выдадзена ажанілася са сваім братам Пталамеем VI у 173 г. да н.э., ад якога нарадзіла Пталамея VII, Клеапатру III і Клеапатру Тэю.

Была суправіцельніцай Пталамея VI з 171 па 164 гг. да н.э. Пасля яго смерці была вымушана ажаніцца са сваім другім братам Пталамеем VIII Фісконам, які забіў яе сына Пталамея VII, ад другога шлюбу яна таксама нарадзіла сына. У 142 г. да н.э. Фіскон ажаніўся з яе дачкой Клеапатрай III і абвясціў яе сваёй суправіцельніцай. у 131 г. да н.э. Клеапатра II падняла паўстанне і выгнала Пталамея VIII Фіскона і Клеапатру III з Егіпта. Пасля гэтага яна абвясціла свайго 12-гадовага сына Пталамея Мемфітыса царом і сваім намінальным суправіцелем. Аднак Пталамею VIII Фіскону атрымалася захапіць свайго сына, забіць яго і пераслаць часткі яго цела Клеапатры. Ёй прыйшлося застацца адзінай кіраўніцай. Пасля гэтага яна прапанавала егіпецкую карону Дэметрыю II Сірыйскаму, аднак ён таксама быў забіты Фісконам і ёй прыйшлося бегчы ў Сірыю. Публічнае прымірэнне з Пталамеем VIII Фісконам і Клеапатрай III адбылося ў 124 г. да н.э. Пасля гэтага яна кіравала сумесна са сваім братам і дачкой да 116 г. да н.э. Калі Пталамей VIII Фіскон памёр і адпісваў трон Клеапатры III. Неўзабаве пасля гэтага Клеапатра II памерла.

Катэгорыя:Пталамеі
Катэгорыя:Царыцы Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Кіраўнікі Афрыкі II стагоддзя да н.э.
Клеапатра III

**Клеапатра III** ()— егіпецкая царыца дачка Пталамея VI і Клеапатры II.

## Біяграфія 
Маці Пталамея IX, Пталамея Х, Клеапатры IV,   і Клеапатры Трыфаэны.

У 142 г. да н.э. Фіскон ажаніўся з Клеапатрай III і абвясціў яе сваёй суправіцельніцай. у 131 г. да н.э. Клеапатра II падняла паўстанне і выгнала Пталамея VIII Фіскона і Клеапатру III з Егіпта. Пасля гэтага яна абвясціла свайго 12-гадовага сына Пталамея Мемфітыса царом і сваім намінальным суправіцелем. Аднак Пталамею VIII Фіскона атрымалася захапіць свайго сына, забіць яго і пераслаць часткі яго цела Клеапатры. Ёй прыйшлося застацца адзінай кіраўніцай. Пасля гэтага яна прапанавала егіпецкую карону Дэметрыю II Сірыйскаму, аднак ён таксама быў забіты Фісконам і ёй прыйшлося бегчы ў Сірыю. Публічнае прымірэнне з Пталамеем VIII Фісконам і Клеапатрай II адбылося ў 124 г. да н.э. Пасля гэтага яна кіравала сумесна са сваім братам і дачкой да 116 г. да н.э. Калі Пталамей VIII Фіскон памёр і завяшчаў трон Клеапатры III і аднаму з сыноў па яе выбары.

Кіравала Егіптам, маючы ў суправіцелях напераменку аднаго са сваіх сыноў Пталамея IX Лафура ці Пталамея X Аляксандра I. Другі сын адсылаўся тым часам намеснікам на Кіпр. Была забіта Пталамеем X Аляксандрам I у 89 г. да н.э.

Катэгорыя:Пталамеі
Катэгорыя:Царыцы Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Мужы і жонкі кіраўнікоў II стагоддзя да н.э.
Фердынанд IV Габсбург

**Фердынанд IV** (; , Вена — , Вена) — Рымскі кароль з 1653 года, намінальны кароль Чэхіі c 1646 года і Венгрыі з 1647 года. Сын імператара Фердынанда III і яго першай жонкі Марыі Ганны, народжанай прынцэсы Іспанскай.

## Біяграфія 
left|thumb|150px|Імператрыца Марыя Ганна з сынам Фердынандам

Эрцгерцаг Франц Фердынанд быў старэйшым сынам у сям’і імператара Фердынанда III і Марыі Ганны Іспанскай. Меў дзвюх сясцёр і трох братоў (выжыў толькі эрцгерцаг Леапольд). Па маці — унук іспанскага караля Філіпа III і Маргарыты, народжанай эрцгерцагіні Аўстрыйскай.

У 1646 годзе ва ўзросце 13 гадоў абраны каралём Чэхіі, але фактычна не кіраваў.

У наступным годзе абраны каралём Венгрыі, каранацыя адбылася 16 чэрвеня ў Браціславе.

Вялікім палітычным поспехам імператара Фердынанда III стала абранне старэйшага сына рымскім каралём, якое адбылося 31 мая 1654 года. Фердынанд IV быў каранаваны ў Рэгенсбургу 18 чэрвеня таго ж года. Аднак 20-гадовы юнак заразіўся воспай і памёр 9 ліпеня 1654 года ў Вене. Пахаваны ў сямейным магільным склепе Габсбургаў.

Імператар цяжка перажываў смерць старэйшага сына, якая мела і сур’ёзныя палітычныя наступствы. Дамагчыся абрання Леапольда, малодшага брата памерлага Фердынанда IV, рымскім каралём змаглі толькі ў 1658 годзе. Але да таго часу ў 1657 годзе сканаў і сам імператар Фердынанд III.

Планаваўся шлюб паміж Фердынандам IV і іспанскай прынцэсай Марыяй Тэрэзіяй, старэйшай дачкой Філіпа IV, які не адбыўся з-за смерці прынца. Марыя-Тэрэзія пазней стала жонкай свайго кузена караля Францыі Людовіка XIV.

## Літаратура 
* Рыжов К. Все монархи мира. Западная Европа. — М.:Вече, 1999. — 656 с.— С.502. (Энциклопедии).
* Шимов Я. Австро-Венгерская империя. — М.:Изд-во Эксмо,2003. — 608 с. — С.104—105.

Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Каралі чэшскія
Катэгорыя:Каралі рымскія
Катэгорыя:Памерлі ад воспы
Парламенцкія выбары ў Аўстрыі (1945)

**Парламенцкія выбары ў Аўстрыі** прайшлі 25 лістапада 1945. Выбары былі праведзены ў адпаведнасці з аўстрыйскім законам аб выбарах 1929, аднак аўстрыйскім нацыстам і фашыстам было адмоўлена ва ўдзеле ў іх.

## Вынікі 
Катэгорыя:Выбары ў Аўстрыі
Катэгорыя:Выбары 1945 года
Катэгорыя:1945 год у Аўстрыі
Катэгорыя:Падзеі 25 лістапада
Катэгорыя:Лістапад 1945 года
Фердынанд IV

**Фердынанд IV ** :
* Фердынанд IV, кароль Кастыліі (1285—1312) — кароль Кастыліі (1295—1312)
* Фердынанд IV Габсбург (1633—1654) — Рымскі кароль (1653—1654), намінальны кароль Чэхіі (1646—1654) і Венгрыі (1647—1654)
* Фердынанд IV Неапалітанскі (1751—1825) — кароль Неапаля (1759—1806), потым кароль Сіцыліі (1806—1815) і кароль Абедзвюх Сіцылій (1815—1825)
* Фердынанд IV, вялікі герцаг Тасканскі (1835—1908) — вялікі герцаг Тасканскі (1859—1860)
Генрых Берэнгар

right|thumb|Руіны царквы Лорша
**Генрых Берэнгар** ці **Генрых VI** () — пам.  — старэйшы законны сын імператара Конрада III і Гертруды Зульцбахскай. Прадстаўнік дынастыі Гогенштаўфенаў.

Часам яго нумаруюць пад парадкавым нумарам як Генрых VI, менавіта гэта імя ён бы насіў, калі б узышоў на трон у якасці аднаасобнага кіраўніка. Ён быў названы ў гонар дзядулі свайго бацькі — Генрыха IV і дзядулі па матчынай лініі — графа Шульцбаха Берэнгара II.

Конрад назваў свайго сына суправіцелем у сакавіку 1147 і каранаваў яго 30 сакавіка ў Аахене. Генрыха падрыхтоўвалі да спадчыны бацькі, аднак ён памёр у 1150 годзе і быў пахаваны ў кляштары Лорша.

## Літаратура 
* Ugo Balzani, ''L'Italia tra il 1125 e il 1152*, cap. XXIII, vol. IV (*La riforma della chiesa e la lotta fra papi e imperatori*) della *Storia del Mondo Medievale*, 1999, pp.&nbsp;801–822;
* Austin Lane Poole, *Federico Barbarossa e la Germania*, cap. XXVI, vol. IV (*La riforma della chiesa e la lotta fra papi e imperatori*) della *Storia del Mondo Medievale'', 1999, pp.&nbsp;823–858.

  
Катэгорыя:Каралі германскія
Катэгорыя:Гогенштаўфены
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Палацца дэла Роверэ

**Палацца дэла Роверэ** — палац у Рыме, у Італіі, які выходзіць на вуліцу Віа дэла Канчыліяцыёнэ. Таксама вядомы як **Палацца дэі Пенітэнцыеры**.

Узвядзенне палаца было распачата ў 1480 годзе кардыналам Даменіка дэла Роверэ, сваяком Папы Сікста IV, магчыма па праекце фларэнційскага архітэктара Бачыа Пантэлі. Палац будаваўся паміж 1480 і 1490 гадамі; Пантэлі дакладна паўтарыў архітэктурны стыль Палацца Венецыя, аднаго з найважнейшых будынкаў Рыма XV стагоддзя. Пяць парадных зал цяпер выконваюць ролю афіцыйных прыёмных пакояў Ордэна Святой Труны Гасподняй Іерусалімскай.
]]

Назва **Палацца дэі Пенітэнцыеры** замацавалася за палацам у часы Папы Аляксандра VII, які размясціў тут папскіх спавядальнікаў, вядомых як *penitenzieri*. Цяпер у будынку Палацца дэла Роверэ размяшчаюцца гатэль і Ордэн Святой Труны Гасподняй Іерусалімскай.

## Апісанне 
Будынак мае масіўны фасад, па вобразу Палацца Венецыя, з вежай на левым боку. Імя Даменіка дэла Роверэ напісана на вокнах на першым паверсе, а герб на фасадзе палаца належыць Папе Кліменту XIV.

У інтэр’ер палаца ўваходзіць двухузроўневы двор: ніжні з порцікам і з васьміграннымі калонамі і студняй, і верхні з садам. Палац мае багатае ўнутранае ўбранне. Найбольш вядомай дэталлю інтэр’ера з’яўляецца  — галерэя з міфалагічных і алегарычных фігур, створаная мастаком Пінтурык’я ў 1501 годзе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палацы Рыма
Палац сенатараў (Рым)

]]
**Палац сенатараў** () — палац, размешчаны на П'яцца-дэль-Кампідолья, на Капіталійскім узгорку, у Рыме (Італія), пабудаваны з 1541 па 1605 год. Цяпер у ім размяшчаецца мэрыя горада Рыма, а ў ніжняй антычнай частцы будынка размешчана экспазіцыя Капіталійскіх музеяў.

На месцы сучаснага палаца ў 78 годзе да н.э. консулу Квінту Лутацыю Катулу ад імя Сената Рыма было даручана пабудаваць на Капіталійскім узгорку дзяржаўны архіў — Табуларый, праект якога выканаў у выніку архітэктар Луцый Карнелій.

У часы Сярэднявечча будынак прыйшоў у запусценне як і іншыя будынкі антычнага Рыма. Толькі рымская сям'я Корсі здолела выкарыстаць зручнае размяшчэнне будынка і пабудавала там свае ўмацаванні.

Сённяшні выгляд Палац сенатараў стаў набываць толькі з XVI стагоддзя, засноўваючыся на планах Мікеланджэла. Пад яго кіраўніцтвам былі збудаваны лесвіцы, якія вядуць да новага палаца. Пасярэдзіне лесвіцы ён размясціў фантан з антычнымі фігурамі - увасабленнямі Тыбра і Ніла. Пасля смерці Мікеланджэла ў 1564 годзе палац будуецца пад кіраўніцтвам архітэктараў Джакама дэла Порта і Джыралама Райнальдзі паміж 1573 і 1605 гадамі з малаважнымі зменамі ў параўнанні з праектам Мікеланджэла. Пасля пабудовы новага палаца захавалася ніжняя частка антычнага Табуларыя. Дзве вежы па баках таксама засталіся з часоў умацаванняў Корсі. Усё гэта надае палацу, нягледзячы на яго барочны фасад, некаторы від абарончага збудавання. Званіца пабудавана ў 1578 — 1582 гадах Марціна Лонгі Старэйшым, на месцы старой часткі будынка.

З 1871 года палац служыць рэзідэнцыяй мэра Рыма і яго адміністрацыі, таму яго асноўны будынак закрыты для турыстаў. У Палацы сенатараў 25 сакавіка 1957 года падпісаны Рымскі дагавор.

## Спасылкі 
Сенатараў
Замак Больчаў

**Замак Больчаў** (, ) — адзін з помнікаў сярэднявечнай рыцарскай архітэктуры Ніжняй Сілезіі. 

## Размяшчэнне 
Замак знаходзіцца на гранітны скале (561 м над узроўнем моры) ва ўсходняй частцы Заходніх Судэтаў, у гміне Янавіцы-Вельке ў Еленягурскім павеце Ніжнесілезскага ваяводства Польшчы.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1375 годзе. У першай палове XV стагоддзя быў разбураны ў бітве з гусітамі, адноўлены і пашыраны ў XVI стагоддзі. У 1645 годзе падчас Трыццацігадовай вайны яго занялі шведы і спалілы пры адыходзе. З тых часоў замак застаецца ў руінах.

## Спасылкі 
* Zamek Bolczow 

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ніжнесілезскага ваяводства
Карпікаўскае

**Ка́рпікаўскае, Карпінскае** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Паловіца, за 17 км на поўнач ад горада Глыбокае, каля вёсак Карпікі (нежылая) і Зубкі.

Плошча паверхні возера 0,21 км², даўжыня 1,2 км, найбольшая шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 2,68 км. Плошча вадазбору 16,8 км². Катлавіна возера лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Вышыня схілаў катлавіны 5—10 м. Берагавая лінія слабазвілістая.
Праз возера працякае рака Паловіца.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-32. Выданне 1980 г. Адпавядае стану мясцовасці на 1983 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Замак Хойнік

**Замак Хойнік** (, ) — адзін з помнікаў сярэднявечнай рыцарскай архітэктуры Ніжняй Сілезіі.

## Размяшчэнне 
Замак знаходзіцца на вяршыні гары Хойнік (612 м над узроўнем моры), у дзельніцы Сабешаў горада Еленя-Гура ў Ніжнесілезскім ваяводстве Польшчы.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў палове XIV стагоддзя. Падчас буры 31 жніўня 1675 года ад маланкі ўзнік пажар, які выклікаў частковае знішчэнне крэпасці. У 1860 годзе ў разбураным замку ўзнікла турбаза. З 1991 года тут адбываецца турнір стральбы з арбалета, адзін з самых вялікіх у Польшчы.

## Спасылкі 
* Замок Хойник  
* Замки и дворцы Нижней Силезии: Хойник  
* Zamek Chojnik 

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ніжнесілезскага ваяводства
Катэгорыя:Яленя Гура
П’етра II Арсеола

'''П'етра II Арсеола''' (961—1009) — 26-ы венецыянскі дож (з 991 года).

## Біяграфія 
Сын дожа П'етра I Арсеола.

Дож П'етра II Арсеола пачаў палітыку далучэння да Рэспублікі Святога Марка ўсходніх земляў, якая доўжылася больш за 500 гадоў. Ён распаўсюдзіў уплыў Венецыі на харватаў і славян Нерэтвы, вызваліў венецыянцаў ад 50-гадовай практыкі даніны славянскім піратам. Пачаў пашырэнне тэрыторыі Венецыянскай рэспублікі, разарыўшы пірацкія базы на астравах Ластава і Корчула, захапіў іх і горад Дуброўнік.

Перамога ў марской бітве з піратамі ў горада Задар у 1000 годзе, і атрыманне кантролю над усім Адрыятычным морам, паклалі пачатак шматвяковай цырымоніі «Свята заручын венецыянскага дожа з Адрыятычным морам».

У дожа было 11 дзяцей. Паводле некаторых даных, адна з дочак П'етра стала жонкай сына харвацкага караля Святласлава Суроньі, а адзін з сыноў, Іаан, быў жанаты з Марыяй, дачкой візантыйскага імператара Рамана III Аргіра. Іншы — Атоне — быў жанаты з сястрой венгерскага караля Іштвана I, ён жа стаў пераемнікам П'етра на пасадзе дожа. Сын Атоне — Пётр — пазней стаў каралём Венгрыі.

## Спасылкі 
* Pietro II Orseolo 
* Іаан Дыякан. Венецыянская хроніка IV, 30—78

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Венецыі
Катэгорыя:Пірацтва