open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крыжанка

**Крыжа́нка звычайная**, **Крыжанка** (*Anas platyrhynchos*) — птушка сямейства качыных атрада гусепадобных.

## Назва 
Народныя назвы качка, качур, крыжак, крыжная качка, крыжэнь.

## Апісанне 
Даўжыня да 63 см, маса да 2 кг. У самца вясной галава і шыя цёмна-зялёныя, на крылах сіне-фіялетавае «люстэрка», самка бураватая. Летам самец падобны да самкі. Корміцца расліннасцю, малюскамі, чарвякамі, насякомымі.

## Пашырэнне 
Пашырана ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы і Паўночна-Заходняй Афрыцы. Жыве на балотах, поймавых азёрах, лясных рэчках і інш. На Беларусі трапляецца ўсюды. Гавайскі падвід () — у Чырвонай кнізе МСАП.

## Асаблівасці біялогіі 
Гнёзды робяць на зямлі, зрэдку на галінах дрэў, у дуплах. Нясуць 6—16 (пераважна 8—12) яец. Птушаняты вывадковыя.

## Значэнне і выкарыстанне 
Аб’ект спартыўнага і прамысловага палявання. Ад крыжанкі паходзяць свойскія качкі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Качыныя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Птушкі на марках
Mercury Prize

**Mercury Prize** (у мінулым — Mercury Music Prize, вядомая таксама як Nationwide Mercury Prize, пазней — Barclaycard Mercury Prize) — штогадовая музычная прэмія, якая прысуджаецца за лепшы альбом Вялікабрытаніі і Ірландыі.

Была заснаваная ў 1992 годзе BPI (British Phonographic Industry) і BARD (British Association of Record Dealers) у якасці альтэрнатывы Brit Awards і першапачаткова спансавалася кампаніяй Mercury Communications (ужо не існуе). Крытэрыямі адбора (які выконваецца жюры, складзеным з прадстаўнікоў музычнай індустрыі) дэкларавана мастацкая вартасць, арыгінальнасць і наватарства. Узнагароджванне звычайна адбываецца ў пачатку верасня; спіс намінантаў агалошваецца ў ліпені.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Mercury Music Prize Official Site 
*BBC Mercury Music Prize Site ~ Official Broadcast Partner 

Катэгорыя:Музычныя прэміі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Дзірк Навіцкі

**Дзірк Вернер Навіцкі** (; , Вюрцбург, Баварыя, ФРГ) — нямецкі прафесійны баскетбаліст, які выступае за каманду Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі «Далас Маверыкс». Самы каштоўны гулец (MVP) рэгулярнага сезону НБА 2006/2007. У 2011 годзе прывёў каманду да свайго першага ў гісторыі чэмпіёнскага тытулу, стаўшы самым каштоўным гульцом фінальнай серыі. У складзе зборнай Германіі станавіўся лепшым снайперам чэмпіянатаў свету і Еўропы. Дзірк Навіцкі валодае пастаўленым кідком з добрай рэалізацыяй з блізкай і далёкай дыстанцый. Ён можа выступаць на пазіцыях: лёгкага форварда, цяжкага форварда, цэнтравога.

Катэгорыя:Спартсмены Германіі
Пруф

**Пруф** (, скарочана *PRF*; , скарочана *РР*, радзей *Spiegelglanz*,) — найвышэйшая якасць біцця манеты ці медаля, што атрымліваецца пры іх вырабе з выкарыстаннем адмысловага прыстасавання і прыладаў.

Манеты стану *пруф* вырабляюцца адмыслова для калекцыянераў у індывідуальным рэжыме з высокім працэнтам ручной працы. Тэхналогія вымагае некалькіх адцісканняў штэмпеляў на адну і тую самую паверхню манеты, якія адбываюцца пад ціскам ў сотні тон. Гатовыя манеты вымаюць уручную і змяшчаюць у адмысловыя празрыстыя капсулы ці запайваюць у пластык для захавання паверхні манеты, якую яшчэ называюць паліраванай.

Манеты якасці *пруф* маюць зусім роўную люстэркавую паверхню поля і, звычайна, матавы малюнак рэльефу. Зрэдчас сустракаецца так званы «рэверсіўны пруф», дзе поле матавае, а выявы люстэркавыя (паліраваныя). На манеце добра відныя найдрабнейшыя падрабязнасці.

Таксама на манеце не павінна быць бачных вокам драпін, насечак, задзірак, няроўнасці паверхні поля, неканцэнтрычных надсечак гурта і **слядоў дотыку рук**.

Любое выцягванне з капсулы і мацанне такой манеты пакідае на полі адбіткі пальцаў, якія ўжо немагчыма прыбраць. Манета пасля гэтага губляе сваю вартасць сярод калекцыянераў.

Катэгорыя:Нумізматыка
Юэн Мак-Грэгар

**Юэн Гордан Мак-Грэгар** (, ; нар. 31 сакавіка 1971, Перт, Шатландыя) — папулярны шатландскі . Лаўрэат прэміі BAFTA (1997, 2004).

Акцёр здымаецца як у незалежным кіно, так і ў высокабюджэтных галівудскіх праектах. Найбольш вядомыя фільмы з яго ўдзелам — «На ігле» (1996), «Інтымны дзённік» (1996), «Мулен Руж!» (2001), «Буйная рыба» (2003), «Да д’ябла любоў!» (2003), «Востраў» (2005), тры часткі эпапеі «Зорныя войны» (1999, 2002, 2005), «Я кахаю цябе, Філіп Морыс» (2009) і экранізацыя рамана Дэна Браўна «Анёлы і дэманы» (2009). У цяперашні час з’яўляецца адным з самых запатрабаваных акцёраў Вялікабрытаніі.

## Фільмаграфія (частковая) 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Ewanmcgregor.net 
* Longwayround.com  Дабрачынная дзейнасць Юэна Мак-Грэгара
* Біяграфіі акцёра на Tiscali.co.uk і TCMDB.com  
* Інтэрв’ю
** На Indielondon.co.uk  ад 2006 года 
** На BBC.co.uk ад 19 верасня 2003 года 
** На Suicidegirls.com ад 23 мая 2003 года 
** На Cinecon.com  ад 14 мая 2003 года 
** На Film.guardian.co.uk ад 23 кастрычніка 2002 года 

Катэгорыя:Паслы добрай волі ЮНІСЕФ
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Шакіл О’Ніл

**Шакіл Рашоўн О’Ніл** (;  г, Ньюарк, штат Нью-Джэрсі) — амерыканскі баскетбаліст. Ігрок «Арланда Мэджык» (1992-96), «Лос-Анджэлес Лэйкерс» (1996—2004), «Маямі Хіт» (2004—2008), «Фінікс Санз» (2008—2009) і «Кліўленд Кавальерс» (2009—2010), а таксама «Бостан Селтыкс» (2010—2011). Алімпійскі чэмпіён (1996), чэмпіён свету 1994 г., 4-разовы чэмпіён НБА (2000-02, 2006). У 1996-м г. быў унесены ў спіс 50 лепшых ігракоў у гісторыі НБА, і з усяго спісу ён быў самым маладым. Акрамя гэтага прызнаны самым каштоўным іграком НБА 2000 г., на працягу 15 гадоў (1993—2009) прымаў удзел у матчы ўсіх зорак, разам з Уілтам Чэмберленам утрымлівае рэкорд Асацыяцыі — 9 сезонаў (з іх 5 — запар) з самым высокім паказчыкам працэнта трапленняў з гульні. Шакіл О’Ніл тры разы ў сваёй кар’еры ганараваўся звання MVP Матчу ўсіх зорак (НБА) (2000, 2004, 2009).

## Спасылкі 
* Профіль на сайце НБА
* ShaqAttaq.net Фан-сайт Шакіл О’Ніла 
* Shaq Sunshine — Блог Шакіл О’Ніла 
* Статыстыка выступаў у НБА на сайце www.basketball-reference.com 
* Статыстыка выступаў на Алімпійскіх гульнях на сайце www.sports-reference.com 

Катэгорыя:Баскетбалісты НБА
Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па баскетболе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па баскетболе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Ігракі «Бостан Селтыкс»
Катэгорыя:Ігракі «Кліўленд Кавальерс»
Катэгорыя:Ігракі «Лос-Анджэлес Лейкерс»
Катэгорыя:Ігракі «Маямі Хіт»
Катэгорыя:Ігракі «Арланда Мэджык»
Катэгорыя:Ігракі «Фінікс Санз»
Катэгорыя:Ігракі зборнай ЗША па баскетболе
Катэгорыя:Хіп-хоп выканаўцы ЗША
Катэгорыя:Карыстальнікі Twitter
Катэгорыя:Масоны ЗША
Лаоскі кіп

**Кіп** (ISO 4217 — *LAK*) — афіцыйная валюта ў Лаосе. Дзеліцца на 10 атаў (але яны не выкарыстоўваюцца). У 1979 годзе ў Лаосе была праведзена валютная рэформа. 100 старых кіпаў мяняліся на 1 новы. Лаоскі кіп суадносіцца да долара па курсе прыкладна 1 USD = 10 000 LAK.

Катэгорыя:Лаос
Катэгорыя:Валюты
Эварыст Галуа

**Эварыст Галуа** (фр. Évariste Galois; 25 кастрычніка 1811, Бур-ла-Рэн, О-дэ-Сен, Францыя - 31 мая 1832, Парыж, Францыя) — французскі матэматык, заснавальнік сучаснай вышэйшай алгебры. Радыкальны рэвалюцыянер-рэспубліканец, ён быў застрэлены на дуэлі пры неадназначных абставінах ва ўзросце дваццаці гадоў.

## Літаратура 
А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава «Даведнік па вышэйшай матэматыцы», Мн., «ТетраСистемс», 2007, С.544

Катэгорыя:Забітыя на дуэлі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Францыі
Катэгорыя:Выпускнікі ліцэя Людовіка Вялікага
Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Брайтан і Хоўв

**Бра́йтан і Хо́ўв** () — унітарная адзінка са статусам «сіці» на паўднёвым захадзе цэрэманіяльнага графства Усходні Сусекс.

Горад утвораны 1 красавіка 1997 года шляхам аб'яднання гарадоў Брайтан і Хоўв у асобную ад неметрапольнага графства Усходні Сусекс унітарную адзінку. Займае плошчу 83 км², амываецца з поўдню пралівам Ла-Манш, на захадзе мяжуе з цырыманіяльным графствам Заходні Сусекс, на ўсходзе з неметрапольным графствам Усходні Сусекс. На тэрыторыі ўнітарнай адзінкі пражывае 256 600 чалавек пры сярэдняй шчыльнасці насельніцтва 3 040 чал./км² (2008). Галоўны горад унітарнай адзінкі — Хоўв (насельніцтва — 90 тым. чал.). Найбуйнейшы горад — Брайтан (150 тыс. чал).

У савеце ўнітарнай адзінкі Брайтан і Хоўв засядаюць 54 дэпутаты, абраных у 21 акрузе. У выніку апошніх выбараў 25 месцаў у савеце занятыя кансерватарамі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт унітарнай адзінкі Брайтан і Хоўв

Катэгорыя:Унітарныя адзінкі Англіі
Катэгорыя:Усходні Сусекс
Арланда Блум

**Арланда Блум** (; ), пры нараджэнні: **Арланда Джонатан Бланчард Блум** () — брытанскі кінаакцёр. Атрымаў вядомасць дзякуючы ролям у кiнатрылогii «Уладар парсцёнкаў» (2001, 2002, 2003), прыгодніцкім фільме «Піраты Карыбскага мора: Праклён „Чорнай пярліны“» (2003) і яго працягах «Піраты Карыбскага мора: Куфар мерцвяка» (2006) і «Піраты Карыбскага мора: На краі Свету» (2007).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Theorlandobloomfiles.com  Неафіцыйны сайт 
* Біяграфія акцёра на Tiscali.co.uk 

Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты MTV Movie & TV Awards
Euronext Brussels

**Брусельская фондавая біржа** была заснавана ў Бруселі (Бельгія) указам Напалеона ў 1801 годзе. 22 верасня 2000 года Брусельская біржа злілася з Парыжскай біржай і Амстэрдамскай фондавай біржай, утварыўшы Euronext першую пан’еўрапейскую біржу. Пасля зліцця была пераназвана ў Euronext Brussels. Самым вядомым індэксам Брусельскай фондавай біржы з’яўляецца BEL20.

## Гл. таксама 
* Euronext Paris
* Euronext Amsterdam

Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Брусель
Дзіяна Кругер

**Дзіяна Кругер** (, нар. 15 ліпеня 1976 г, Альгермісен, Германія), народжаная **Дзіяна Хайдкругер** (ням. Diane Heidkrüger) — нямецкая актрыса, прадзюсар і фотамадэль. На Канскім кінафестывалі ў 2003 годзе атрымала прыз кампаніі «Шопар» як найлепшая маладая актрыса.

Атрымала вядомасць дзякуючы ролям у гістарычным фільме «Троя» (2004), ваеннай драме «Шчаслівых Калядаў» (2005), а таксама ў прыгодніцкім баявіку «Скарб нацыі» (2004) і яго прадаўжэнні «Скарб нацыі: Кніга таямніц» (2007).

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Дыяна Кругер на сайце Кинопоиск.Ru
* Фан-сайт Дыяна Кругер 
* Дыяна Кругер на сайце Peoples.ru
* Анкета і артыкул пра Дыяну Кругер  на сайце часопіса «Касмаполітан»
* Інтэрв’ю:
** На сайце Filmz.ru пра фільм «Троя», май 2004 года
** На сайце BBC.co.uk перад прэм’ерай фільма «Скарб нацыі», снежань 2004 года 
** На сайце Ellegirl.ru  перад прэм’ерай фільма «Скарб нацыі: Кніга таямніц», снежань 2007 года

Катэгорыя:Фотамадэлі Германіі
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Бленхеймскі палац

**Палац Бленхейм**, **Бле́нем** або **Бленім** () — размешчаны ў Вудстаку (Оксфардшыр, Англія). Пабудаваны ў 1707—1722 па праекце Джона Ванбру і Нікаласа Хоксмура. Радавы маёнтак герцагаў Мальбара. Назва — у гонар перамогі Джона Чэрчыля над французамі пры Бленгейме. Тут нарадзіўся Уінстан Чэрчыль.

Палац быў спраектаваны ў досыць рэдкім для Англіі стылі барока. Ён сумяшчае ў сабе рысы жылога дома, маўзалея і нацыянальнага помніка.

У 1987 годзе Бленхеймскі палац быў уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Пункт на карце: Blenheim Palace 

Катэгорыя:Палацы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Збудаванні Вялікабрытаніі ў стылі барока
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Палацава-паркавыя ансамблі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Джона Ванбру
Euronext Paris

**Euronext Paris** — фондавая біржа ў Францыі, раней вядомая як Парыжская біржа. У 2000 годзе аб’ядналася з Амстэрдамскай і Брусельскай біржамі, утварыўшы Euronext, якая на гэты момант з’яўляецца другой па велічыні біржай у Еўропе пасля Лонданскай фондавай біржы.

## Гл. таксама 
* Спіс еўрапейскіх фондавых біржаў

Катэгорыя:Заходнееўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Эканоміка Парыжа
Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы
Карл Мэлоўн

**Карл Энтані Мэлоўн** (; нар. 24 ліпеня 1963, Самерфілд, штат Луізіяна) — амерыканскі баскетбаліст.

Быў задрафтаваны ў 1985 годзе, у першым раўндзе пад 13-м нумарам. Гулец клубаў НБА «Юта Джаз» (1985—2003) і «Лос-Анджэлес Лэйкерс» (2003—2004). Алімпійскі чэмпіён 1992 і 1996 гг. 3-разовы фіналіст сезону НБА (1997, 1998, 2004), 2-кратны MVP сезона (1997, 1999), 2-кратны MVP Матча Усіх Зорак (1989, 1993), 13-кратны удзельнік матча Усіх зорак (1988—1998, 2000—2001). Ён уваходзіць у лік 50 найлепшых гульцоў за ўсю гісторыю Асацыяцыі. Сябра Залы Славы НБА (1999).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры ЗША
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па баскетболе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Ігракі «Юта Джаз»
Катэгорыя:Ігракі «Лос-Анджэлес Лейкерс»
Катэгорыя:Баскетбалісты НБА з невыкарыстоўванымі нумарамі
Катэгорыя:Члены баскетбольнай Залы славы
Амстэрдамская фондавая біржа

**Амстэрдамская фондавая біржа** — былая назва біржы, размешчанай у Амстэрдаме. У верасні 2000 года яна злілася з Брусельскай фондавай біржай і Парыжскай фондавай біржай, утварыўшы аб'яднаную кампанію пад назвай Euronext, і вядомую цяпер як Euronext Amsterdam.

## Гісторыя 
Амстэрдамская Фондавая Біржа лічыцца самай старой у свеце. Яна была заснавана ў 1602 годзе Галандскай Ост-індскай кампаніяй (Verenigde Oostindische Compagnie, or "VOC"), пасля была пераназвана ў Амстэрдамскую Біржу і першая пачала гандляваць каштоўнымі паперамі.
У гісторыі біржаў вялікае значэнне мела Амстэрдамская таварная біржа, якая ўзнікла ў 1608 г. Менавіта на Амстэрдамскай біржы ўпершыню была ўведзена гандаль па ўзорах і пробах тавараў, а ў далейшым былі ўстаноўлены якасныя нормы для тавараў, што дазволіла весці гандаль без прадстаўлення на біржу самой прадукцыі.

Амстэрдамская біржа была першай біржай, на якой сталі праводзіцца аперацыі з каштоўнымі паперамі. Гандаль вёўся аблігацыямі дзяржаўных пазык Галандыі, Англіі, Партугаліі, акцыямі Галандскай і Брытанскай Ост-Індскай, а пазней — Вест-Індскай гандлёвых кампаній. Усяго на гэтай біржы катыраваліся каштоўныя паперы 44 найменняў.

## Гл. таксама 
* Спіс фондавых біржаў
* Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Euronext

Катэгорыя:Фондавыя біржы
Балгарская фондавая біржа — Сафія

**Балгарская фондавая біржа — Сафія** — фондавая біржа, якая ажыццяўляе сваю дзейнасць у Сафіі, сталіцы Балгарыі.
Была ўтворана 15 красавіка 1915 года царскім указам, але спыніла сваю дзейнасць пасля Другой сусветнай вайны, стаўшы камуністычнай дзяржавай. Нанова адкрылася ў 1991 годзе.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт біржы

Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Усходнееўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Эканоміка Балгарыі
Катэгорыя:Сафія
Euronext Lisbon

**Euronex Lisbon** — біржа, утвораная ў 2002 годзе шляхам набыцця біржай Euronext акцый Партугальскай фондавай біржы, якая стала паўнапраўным членам першай пан’еўрапейскай біржы, змяніўшы пры гэтым назву. Час правядзення гандлю: з 9 гадзін раніцы да 17 гадзін 30 хвілін вечара, з панядзелку па пятніцу ўключна.

## Спасылкі 
Сайт біржы

Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Паўднёваеўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Эканоміка Партугаліі
Катэгорыя:Лісабон
Rasdaq

**RASDAQ (Romanian Association of Securities Dealers Automated Quotation)** — рынак каштоўных папер у Румыніі. Была створана ў першую чаргу для гандлю акцыямі, якія размяркоўваліся праз праграму масавай прыватызацыі. Біржа пачала гандаль у 1996 годзе. Сёння налічваецца больш 2000 эмітэнтаў, акцыі якіх катыруюцца на рынку.

8 снежня 2005 года RASDAQ злілася з Бухарэсцкай фондавай біржай, і стала яе падраздзяленнем.
## Гл. таксама 
* Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на RASDAQ
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт біржы 

Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Эканоміка Румыніі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1996 годзе
Лара Фабіян

**Лара Фабіян**  (, сапраўднае прозвішча - **Крокарт** (); нар. , , Бельгія) — франкамоўная спявачка бельгійска-італьянскага паходжання, грамадзянка Канады. Выконвае песні на французскай, англійскай, італьянскай, іспанскай, партугальскай, нямецкай, рускай і іншых мовах. 31 кастрычніка 2010 года адбыўся яе канцэрт у Палацы Рэспублікі ў Мінску.

## Альбомы 
* Lara Fabian (1991)
* Carpe diem (1995)
* Pure (1997)
* Lara Fabian Live 1998 (1998)
* Eponyme (version anglaise) (1999)
* Lara Fabian (2000)
* Nue (2001)
* Lara Fabian Live 2002 (2002)
* En toute intimité (2003)
* A Wonderful Life (2004)
* 9 (Neuf) (2005)
* Un Regard 9 (Live) (2006)
* Toutes les femmes en moi (2009)
* Every woman in me (2009)
* Mademoiselle Zhivago (2010)
* Le secret (2013)
* Ma vie dans la tienne (2015)
* Camouflage (2017)
* Papillon (2019)
* Lockdowna sessions (2020)
* Je suis là (2024)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт спявачкі 

Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне
Андрэй Цівончык

**Андрэй Цівончык** () (нар. ) — нямецкі лёгкаатлет (скакун з шастом), бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 1996 года ў Атланце.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску. Вырас у Беларусі і ў 1989 годзе займаў чацвёртае месца ў сусветным спісе сярод юніёраў. З дапамогай спонсараў ён у 1993 годзе перасяліўся ў Германію і прыняў нямецкае грамадзянства, каб ужо ў 1994 годзе ўдзельнічаць у чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы ў складзе зборнай каманды Германіі, дзе заняў шостае месца. У 1995 годзе ён пабіў нямецкі нацыянальны рэкорд у скачках з шастом, скокнуўшы на 5,80 м.

З-за траўмы Андрэй Цівончык не змог узяць удзел у алімпійскіх гульнях 2000 года ў Сіднеі. У 2001 годзе ён пакінуў вялікі спорт і пачаў сваю адукацыю на фізіятэрапеўта. Пазней ён стаў трэнерам па скачках з шастом зборнай Катара па лёгкай атлетыцы. У 2004 годзе вярнуўся ў Германію.

Катэгорыя:Спартсмены Германіі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Крапыўныцкы

**Крапіўні́цкі** ці **Крапыўны́цкы** () — горад у цэнтры Украіны, адміністрацыйны цэнтр Кіраваградскай вобласці і Крапыўныцкага раёна (у яго склад не ўваходзіць); прамысловы і культурны цэнтр; вузел аўтадарог, чыгуначная станцыя на лініі Чарналеская — Памошная, аэрапорт.

## Назва 
Да 1924 г. — **Елісаветград**, у 1924—1934 гг. — **Зіноўеўск**, у 1934—1939 гг. — **Кірава**, да 2016 — **Кіраваград**.

У 2016 годзе горад Кіраваград перайменаваны ў Крапыўныцкы. Марка Крапіўніцкі — заслужаны ўкраінскі драматург і акцёр, нарадзіўся на тэрыторыі сучаснай Кіраваградскай вобласці. У Елісаветградзе, які пазней насіў імя Кіраваграда, адбыўся першы спектакль "Таварыства ўкраінскіх артыстаў пад кіраўніцтвам Крапіўніцкага.

## Геаграфія 
Крапыўныцкы размешчаны на Прыдняпроўскім ўзвышшы, у даліне і на берагах ракі Інгул (прыток ракі Паўднёвы Буг), пры ўпадзенні ў яе меншых рэк Сугакліі і Біянкі. Плошча населенага пункта — 10,3 тыс. га. Насельніцтва — 222.695 жыхароў (01.01. 2021 года).

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Эканоміка горада прадстаўлена прадпрыемствамі машынабудавання, лёгкай, харчовай і горнай прамысловасці. Асноўныя заводы:
* ЗАТ «Гідрасіла Груп» (па-ўкраінску: ЗАТ «Гідросила Груп», распрацоўка і вытворчасць гідраўлічных сілавых машынаў і кампанентаў гідрамашынаў),
* ААТ «Эльворті» (па-ўкраінску: ВАТ «Ельворті», вытворчасць засевак і тэхнікі па апрацоўцы глебы),
* ЗАТ НВП «Радый» (па-ўкраінску: ЗАТ НВП «Радій», электроніка, сістэмы абароны і кіравання для атамных электрастанцыяў).

## Асвета 
* Цэнтральнаўкраінскі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт
* Цэнтральнаўкраінскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Уладзіміра Віннічэнкі
* Эканоміка-тэхналагічны інстытут імя Роберта Эльворці

## Вядомыя асобы 
* Барыс Леанідавіч Аляксеенка (1910—1944) — беларускі акцёр.
* Пётр Дзмітрыевіч Пакаржэўскі (1889—1968) — рускі і савецкі жывапісец, графік, педагог.
* Яўген Міхайлавіч Харытоненка (1920—1998) — беларускі жывапісец, педагог.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Кіраваградскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1754 годзе
Роберт Інглунд

**Роберт Бартан Інглунд** (;  г.; Глендэйл, штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканскі , рэжысёр, самай вядомай роляй якога з’яўляецца выдуманы серыйны забойца Фрэдзі Кругер у серыі фільмаў жахаў «Кашмар на вуліцы Вязаў». Атрымаў намінацыю на прэмію «Сатурн» за выкананне роляў у фільмах гэтай серыі ў 1987 і 1988 гадах. Роберт Інглунд — акцёр класічнай школы.

## Фільмаграфія 
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Глендэйл (Каліфорнія)

**Глендэйл** () — горад на захадзе ЗША, штат Каліфорнія; паўночны прыгарад Лос-Анджэлеса. 135 тыс. жыхароў (1970). Разнастайная прамысловасць (15 тыс. занятых), вядучая галіна — авіяракетная.

З 1964 года ў Глендэйле размяшчаецца міжнародная штаб-кватэра International Karate Association.

З 2003 года ў Глендэйле размяшчаецца міжнародная штаб-кватэра фонду «Дарога да шчасця».

Таксама Глендэйл вядомы як горад, дзе ў 1945 годзе з’явілася першае ў свеце кафэ-марожанае Baskin Robbins.

## Гарады-пабрацімы 
*  Капан, Арменія
*  Хігасіясака, Японія
*  Тлакепаке, Мексіка
*  Разарыта-Біч, Ніжняя Каліфорнія, Мексіка
*  Хірасіма, Японія

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Роберт Інглунд
* Луі Ламур — амерыканскі пісьменік

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Арцём Цэгельскі

**Арцём Цэгельскі** (;  — снежань ) — грэка-каталіцкі святар, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Скончыў «галоўную» гімназію ў Львове (1932) і адначасова Духоўную акадэмію і Вышэйшы музычны інстытут імя Мікалая Лысенкі (1938). Яшчэ падчас багаслоўскага навучання Арцём Цэгельскі арганізоўваў сімфанічны аркестр Духоўнай акадэміі. У 1939—1941 гадах артыст аркестра Львоўскага тэатра оперы і балета.

## Сям'я 
* Унук — Алег Цягнібок, вядомы ўкраінскі палітык, старшыня нацыяналістычнай партыі УА «Свабода».

## Спасылкі 
* Звідки наші корені, з якого ми роду?  
* Повернення в «Тюрмі на Лонцького»

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Глендэйл (Арызона)

**Глендэйл** () — горад у акрузе Марыкопа, штат Арызона, ЗША. Глендэйл мяжуе з горадам Фінікс.
## Спорт 
Горад вядомы ў ЗША сваім клубам Нацыянальнай хакейнай лігі «Каёты Фінікса». У лютым 2008 года Глендэйл стаў месцам правядзення Суперкубка XLII. У маі 2010 года горад прыняў WWE WrestleMania XXVI.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Брэйдзі Элісан, амерыканскі стралок з лука

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Glendale news, sports and things to do from The Glendale Republic newspaper 

Катэгорыя:Гарады Арызоны
Майкл Джордан

**Майкл Джэфры Джордан** (; ) — амерыканскі баскетбаліст, былы ігрок НБА. Гуляў на пазіцыі атакавальнага абаронцы. Джордан згуляў важную ролю ў папулярызацыі НБА ва ўсім свеце ў 1980-х і 1990-х.

Пасля пачатку кар’еры ў камандзе Універсітэта Паўночнай Караліны (1982—1984), з якой ён выйграў чэмпіянат NCAA 1982 года, Джордан далучыўся да каманды «Чыкага Булз» ў 1984 годзе. Ён хутка стаў зоркай НБА, зачараваў публіку сваёй выніковай гульнёй. Яго здольнасць скакаць, прадэманстраваная на конкурсе па кідках зверху, калі ён забіў з лініі штрафнога кідка, прынесла яму мянушку «Air Jordan» і «Джордан Паветраны». Ён таксама набыў рэпутацыю аднаго з лепшых абаронцаў у баскетболе. У 1991 годзе ён выйграў свой першы чэмпіянат НБА з «Булз», пасля чаго паўтарыў поспех у 1992 і 1993 гадах. Хоць Джордан раптам сышоў з баскетбола пасля гібелі бацькі ў пачатку сезону 1993-94 і паспрабаваў зрабіць кар’еру ў бейсболе, ён вярнуўся ў 1995 і дапамог «Булз» выйграць яшчэ тры тытулы (1996, 1997 і 1998), адначасна ўсталяваўшы рэкорд НБА па колькасці выйграных матчаў на працягу рэгулярнага сезона — 72 перамогі (сезон 1995-96). У другі раз Джордан завяршыў кар’еру ў 1999 годзе, але вярнуўся яшчэ на два сезоны ў 2001 годзе ў якасці іграка «Вашынгтон Уізардс».

Пяць разоў прызнаваўся Самым каштоўным іграком Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі (1988, 1991, 1992, 1996, 1998), шэсць разоў — Самым каштоўным іграком фіналаў НБА (1991-93, 1996-98). З’яўляецца шасціразовым чэмпіёнам НБА (1991-93, 1996-98), двухразовым алімпійскім чэмпіёнам (1984, 1992), чатырнаццаць разоў удзельнічаў у матчах усіх зорак Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі (1985—1993, 1996—1998, 2002—2003), тры разы прызнаваўся самым карысным іграком Матча ўсіх зорак Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі (1988, 1996, 1998), 3 разы абіраўся на конкурс па кідках зверху (Slam Dunk Contest), двухразовы чэмпіён конкурсу па кідках зверху (1987, 1988). З’яўляецца адзіным іграком у гісторыі баскетбола, якому ўдавалася ў адным сезоне стаць алімпійскім чэмпіёнам, чэмпіёнам НБА і самым каштоўным іграком рэгулярнага сезона.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце НБА
* Статыстыка на сайце Basketball-Reference.com 
* 

Катэгорыя:Бейсбалісты ЗША
Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Катэгорыя:Баскетбалісты НБА
Катэгорыя:Ігракі «Вашынгтон Уізардс»
Катэгорыя:Ігракі «Чыкага Булз»
Катэгорыя:Спартсмены некалькіх відаў спорту
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па баскетболе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1984 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1984 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Члены баскетбольнай Залы славы
Катэгорыя:Уладальнікі каманд Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай ЗША па баскетболе
Катэгорыя:Чэмпіёны Амерыкі па баскетболе
Добасна (аграгарадок)

**До́басна** (, ) — аграгарадок у Кіраўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Добасненскага сельсавета. Побач з вёскай цячэ рака Добасна.

Паблізу знаходзіцца палацава-паркавы комплекс Булгакаў, пабудаваны ў 1830-я гады.

У 1839—1862 гадах у маёнтку Булгакаў працавала Дабаснянская цукровая мануфактура.

## Гісторыя 
У 1943 годзе пад нямецкай акупацыяй дзейнічала пачатковая школа.

## Вядомыя асобы 
* Віталь Дзмітрыевіч Савіцкі (1935—2016) — беларускі пісьменнік.
* Ядвігін Ш. (1869—1922) — беларускі празаік, публіцыст.

## Спасылкі 
* Добасна на карце раёна 

Катэгорыя:Добасненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
Гасцініца

[thumb|[Плаза, атэль|Атэль Плаза, Нью-Ёрк]]
[thumb|Гатэль Llao Llao у Барылочэ, [Аргенціна.]]
**Гасці́ніца**, **атэ́ль** (або **гатэ́ль**) — маёмасны комплекс (дом, будынак, частка будынка, іншыя пабудовы)  са спецыялізаванымі мэбляванымі пакоямі («нумарамі»)  для часовага пражывання асоб, якія прыяжджаюць у населены пункт. Звычайна прадастаўляюцца і іншыя паслугі (уборка, ахова), у залежнасці ад класа абслугоўвання.

Гасцініцы адрозніваюцца: паводле прызначэння — агульнага тыпу, ведамасныя, бізнес-гатэлі, турысцкія для аўтатурыстаў, матэлі, кемпінгі, курортныя, спартыўныя, для транзытных пасажыраў (пры вакзалах); паводле ўмяшчальнасці — малыя (да 100 месцаў), сярэднія (100—500 месцаў) і вялікія (больш за 500 месцаў); у залежнасці ад узроўню камфорту (паводле колькасці «зорак») — 1-,2-,3-,4-,5-зоркавыя; паводле рэжыму эксплуатацыі (круглагадовыя, сезонныя); паводле размяшчэння (горад, пасёлак, курорт і г.д.).
[thumb|злева|Традыцыйная гасцініца ў [Германія|Германіі]]

У складзе гасцініц вылучаюць памяшканні: жылыя (нумары), прыёму, сэрвісу, грамадскага харчавання (кавярня, рэстаран), адміністрацыйныя, гаспадарчыя. Пры высокакамфартабельных гасцініцах ёсць памяшканні культурна-масавыя (канцэртныя, выставачныя, канферэнц-залы), спартыўна-аздараўленчыя (басейны, саўны).

Гасцініцы ўзніклі ў глыбокай старажытнасці. У Заходняй Еўропе ролю гасцініц выконвалі харчэўні, аўстэрыі, заезныя дамы, корчмы; у краінах Сярэдняга Усходу і Цэнтральнай Азіі, Закаўказзя — караван-сараі (IX—XIV ст.). На Беларусі паходзяць ад гасцінага двара.

## Літаратура 
* Lundberg, Donald E., *The Hotel and Restaurant Business*, Boston: Cahners Books, 1974. ISBN 0-8436-2044-7

## Спасылкі 
*  (выява метак KMZ для Google Earth)


Катэгорыя:Камерцыйная нерухомасць
Катэгорыя:Жыллё
Фрэнсіс Фукуяма

**Фукуяма Фрэнсіс Ёсіхіра** (, нар. 27 кастрычніка 1952, ) — амерыканскі філосаф, палітычны эканаміст і пісьменнік японскага паходжання.

## Біяграфія 
Фрэнсіс Фукуяма нарадзіўся 27 кастрычніка 1952 года ў Чыкага. Атрымаў ступень бакалаўра ў Карнельскім універсітэце (штат Нью-Ёрк), затым — ступень доктара палітычных навук у Гарвардскім універсітэце.

У 1979—1980, 1983—1989 і 1995—1996 гадах працаваў супрацоўнікам дэпартамента палітычных навук у даследчым цэнтры Rand Corporation (Каліфорнія, ЗША). У 1981—1982 і 1989—1990 гадах з’яўляўся супрацоўнікам аддзела палітычнага планавання дзярждэпартамента ЗША, дзе спачатку спецыялізаваўся па Блізкім Усходзе, а затым па Еўропе. У 1981—1982 гадах таксама ўваходзіў у склад амерыканскай дэлегацыі на егіпецка-ізраільскіх перамовах па пытанні палестынскай аўтаноміі.

У сусветна вядомай кнізе «Канец гісторыі і апошні чалавек» () Фукуяма сцвярджае, што распаўсюд у свеце ліберальнай дэмакратыі заходняга ўзору сведчыць пра апошнюю кропку сацыякультурнай эвалюцыі чалавецтва і фармаванне канчатковай формы ўрада, канец веку ідэалагічных супрацьстаянняў, глабальных рэвалюцый і войнаў, а разам з імі — канец мастацтва, філасофіі ды інш.

У цяперашні час працуе прафесарам Школы паглыбленых міжнародных даследаванняў (Paul H. Nitze School of Advanced International Studies) пры Універсітэце Джона Хопкінса, а таксама дырэктарам праграмы міжнароднага развіцця SAIS і старшынёй рэдакцыйнага савета часопіса «Амерыканскія інтарэсы».

### Кнігі на англійскай 
* The End of History and the Last Man. Free Press, 1992. ISBN 0-02-910975-2
* Trust: The Social Virtues and the Creation of Prosperity. Free Press, 1995. ISBN 0-02-910976-0
* The End of Order (1997)
* The Great Disruption: Human Nature and the Reconstitution of Social Order. Free Press, 1999. ISBN 0-684-84530-X
* Our Posthuman Future: Consequences of the Biotechnology Revolution. Farrar, Straus and Giroux, 2002. ISBN 0-374-23643-7
* State-Building: Governance and World Order in the 21st Century. Cornell University Press, 2004. ISBN 0-8014-4292-3
* America at the Crossroads: Democracy, Power, and the Neoconservative Legacy (Yale University Press, 2006). ISBN 0-300-11399-4

Катэгорыя:Філосафы ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Палітолагі ЗША
Катэгорыя:Гегельянцы
Будслаў (значэнні)

Назву **Бу́дслаў** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Мінская вобласць:
** Будслаў — аграгарадок у Мядзельскім раёне
** Будслаў — пасёлак у Мядзельскім раёне
Жэрэмі Нжытап

**Жэрэмі Сорэле Нжытап Фотса** (; , Бафусам, Камерун) — футбаліст зборнай Камеруна. Гуляў як на пазіцыі паўабаронцы, так і на пазіцыі абаронцы. З’яўляецца адным з самых тытулаваных футбалістаў Афрыкі.

## Клубная кар’ера 
Прафесійную кар’еру пачынаў у 1995 годзе ў камандзе вышэйшай лігі камерунскага чэмпіянату «Расінг Бафусам».

У 1996 годзе склаў кантракт з камандай вышэйшай лігі чэмпіянату Парагвая «Сера Партэнья».

У 1997 годзе пераехаў у Турцыю, падпісаўшы кантракт з «Генчлербірлігі». Правёў у камандзе 2 сезоны.

З 1999 па 2003 год гуляў за мадрыдскі «Рэал». У складзе каманды станавіўся пераможцам Лігі Чэмпіёнаў у 2000 і 2002 гадах.

Сезон 2002—2003 гадоў, на правах арэнды, правёў у англійскім «Мідлсбра». Правёў выдатны сезон, адыграўшы 33 гульні і забіўшы 7 галоў.

У ліпені 2003 года за 6,9 млн фунтаў быў набыты клубам «Чэлсі». Правёў у камандзе 4 сезоны. У складзе каманды выйграваў:

* Чэмпіянат Англіі па футболе ў 2005 і 2006 гадах;
* Кубак Англіі па футболе ў 2007 годзе;
* Кубак англійскай лігі па футболе ў 2005 годзе;
* Суперкубак Англіі па футболе ў 2005 і 2007 гадах.

Пры трэнеры Клаўдзіа Раньеры быў гульцом асноўнага складу. З прыходам Жазэ Маўрынью прыйшлося змагацца за месца ў складзе з Паўлу Ферэйра.

У ліпені 2007 года, на правах вольнага агента, падпісаў трохгадовы кантракт з клубам «Ньюкасл Юнайтэд».

## Міжнародная кар’ера 
За зборную Камеруна гуляў з 1996 года. Удзельнік Чэмпіянату свету 2002 года. У складзе зборнай стаў алімпійскім чэмпіёнам 2000 года. Выйграваў Кубак афрыканскіх нацый 2000 і 2002 гадоў. У 2008 годзе стаў срэбным прызёрам.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце National-football-teams
* Профіль на сайце NUFC
* Профіль на сайце football-players 

Катэгорыя:Футбалісты Камеруна
Катэгорыя:Ігракі зборнай Камеруна па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Ларыса
Катэгорыя:Ігракі ФК Анкарагюджу
Катэгорыя:Ігракі ФК Ньюкасл Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мідлсбра
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Генчлербірлігі
Катэгорыя:Ігракі ФК Сера Партэнья
Катэгорыя:Ігракі ФК Расінг Бафусам
Фаіна Іпацьеўна Вахрава

**Фаіна Іпацьеўна Вахрава** ( — **Цзян Фанлян**; 15 мая 1916 — 15 снежня 2004) — першая лэдзі Рэспублікі Кітай (Тайвань) у 1978—1988 гадах.

## Біяграфія 
Нарадзілася 15 мая 1916 года пад Оршай у сям’і пуцявога абходчыка.

Асірацела ў раннім узросце. Вырасла ў Свярдлоўску, дзе ва ўзросце 16 гадоў, працуючы на Уралмашы, пазнаёмілася з Цзян Цзінго — сынам Чан Кайшы. Яны пажаніліся 15 сакавіка 1935 года. У снежні нарадзіўся старэйшы сын, Эрык. Год пазней пераехала з мужам у Кітай, дзе па патрабаванні свёкра былі здзейсненыя паўторныя шлюбныя цырымоніі, цяпер ужо па кітайскім абрадзе. Яна перажыла трох сваіх сыноў, якія памерлі неўзабаве ўслед за мужам. Іх адзіная дачка ў цяперашні час жыве ў ЗША.

Памерла 15 снежня 2004 года. Пахавана ў прысутнасці прэзідэнта і іншых афіцыйных асоб Рэспублікі Кітай (Тайваня).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскай губерні
Катэгорыя:Постаці Кітая
Цзян Цзінго

**Цзян Цзінго** ( — ) — кітайскі тайванскі грамадскі дзеяч, прэзідэнт Рэспублікі Кітай у 1978—1988 гадах (2 тэрміна).

## Уклад у палітыку 
Падчас праўлення Цзян Цзінго адменена ваеннае становішча, палітыка Тайваня пайшла дэмакратычным шляхам. Акрамя гэтага, пры ім эканоміка вострава паспяхова развівалася. Цзян Цзінго карыстаўся рэпутацыяй сумленнага палітыка. Пры яго адміністрацыі пачаліся Дзесяць вялікіх будоўляў. Цзян Цзінго надаваў вялікую ўвагу эканамічнаму росту Рэспублікі Кітай.

Жонка — Фаіна Іпацьеўна Вахiрэвiч.

Катэгорыя:Прэзідэнты Рэспублікі Кітай
Вазген I

**Вазген I** (, , свецкае імя: **Лявон Абрамавіч Палчан**) (20 верасня 1908 - 18 жніўня 1994) — Вярхоўны Патрыярх і Каталікос усіх армян, кіраўнік Армянскай Апостальскай Царквы з 1955 года па 1994 год.

Катэгорыя:Каталікосы ўсіх армян
Сяргей Іосіфавіч Параджанаў

**Сяргей Іосіфавіч Параджанаў** (Саркіс Параджанян) (; , 9 студзеня 1924, , Грузінская ССР, СССР — 21 ліпеня 1990, , Армянская ССР, СССР) — армянскі , . Народны артыст Украінскай ССР (1990), народны артыст Армянскай ССР (1990).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 студзеня 1924 года ў Тбілісі (Грузінская ССР).

Вучыўся на вакальным аддзяленні Тбіліскай кансерваторыі, у Тбіліскім інстытуце інжынераў транспарту. Скончыў рэжысёрскі факультэт Усесаюзнага інстытута кінематаграфіі (1952). У 1949 годзе пераехаў у Кіеў, дзе пачаў працаваць асістэнтам рэжысёра, потым рэжысёрам кінастудыі імя А. Даўжэнкі. У 1961 годзе зняў фільм «Украінская рапсодыя». Творы Параджанава вызначаюцца яркасцю і экспрэсіўнасцю рэжысёрскага бачання, багаццем выяўленчай фантазіі, метафарычнасцю, сімвалічнасцю, узвышанай паэтычнасцю, жывапіснасцю, свабодным выкарыстаннем розных нацыянальна-этнічных традыцый («Цені забытых продкаў», 1965; «Колер граната», 1969; «Легенда пра Сурамскую крэпасць», 1984; «Ашык-Керыб», 1988). Яго фільмы неаднаразова атрымлівалі ўзнагароды на прэстыжных міжнародных кінафестывалях. Творчасць Параджанава прызнана адной з вяршынь бессюжэтнага паэтычнага кінематографа, дзе акцёр (разам з касцюмам, дэкарацыямі і рэквізітам) з’яўляецца канструктыўным элементам складанага аўдыявізульнага калажа.

Памёр 21 ліпеня 1990 года ў Ерэване (Армянская ССР). Пасля смерці створаны Дом-музей Сяргея Параджанава.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

## Спасылкі 
* Parajanov.com Сяргей Параджанаў   

Катэгорыя:Народныя артысты Украінскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Армянскай ССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Нацыянальнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі
Катэгорыя:Дысідэнты Украіны
Катэгорыя:Пахаваныя ў пантэоне Камітаса
Катэгорыя:Асуджаныя за педэрастыю
Катэгорыя:Памерлі ад раку лёгкага
Арташэс I

**Арташэс I, Артаксій** (памёр каля 160 да н.э.) — селеўкідскі стратэг, пасля — цар Вялікай Арменіі з 189 да н.э., заснавальнік дынастыі Арташэсідаў.

## Гл. таксама 
* Армянскія кіраўнікі і цары
* Армянскія царскія дынастыі
* Вялікая Арменія

Катэгорыя:Цары армянскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Арменіі
Лявон Аранян

{{Шахматыст
 |Імя                  = Лявон Аранян
 |Арыгінал імя       = Լևոն Արոնյան
 |Выява          = Aronian01.jpg
 |Шырыня               = 220px
 |Апісанне выявы = 
 |Краіны               =   (4.10.2003—14.05.2004)
 |Імя пры нараджэнні     = 
 |Дата нараджэння        = 
 |Месца нараджэння       = 
 |Дата смерці          = 
 |Месца смерці         = 
 |Месца пражывання     = 
 |Нацыянальнасць       = 
 |Званне               = 
 |Максімальны рэйтынг = 2825 (май 2012, 2-і ў рэйтынгу ФІДЭ)
 |Актуальны рэйтынг   = 
 |Нумар ФІДЭ           = 13300474
 |Узнагароды і прэміі     =
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
Медаль «За заслугі перад Айчынай», Арменія
}}
**Лявон Рыгоравіч Аранян** (; нар. 6 кастрычніка 1982, Ерэван) — армянскі шахматыст, гросмайстар. Уладальнік Кубка свету па шахматах 2005 года, чэмпіён 37-й шахматнай Алімпіяды ў Турыне (2006) і 38-й шахматнай Алімпіяды ў Дрэздэне (2008) у складзе зборнай Арменіі, пераможца супертурніру ў Лінарэсе (2006) і Вейк-ан-Зэе 2007 і 2008, Сцепанакерт (2005), таксама мемарыяла Таля 2006 і 2010 гадоў. Пераможца Гран-пры ФІДЭ, Більбаа-Вялікі Шалом (2009), «Амбер» (2008, 2009, 2011), Чэмпіён свету па рапідзе (2009), Чэмпіён свету па шахматах Фішэра (2008, 2009), Чэмпіён свету па бліцы (2010). Пераможца каманднага чэмпіянату свету па шахматах (2011). Прэтэндэнт на сусветнае шахматнае першынства.

## Спасылкі 
* Біяграфія Лявона Араняна  

Катэгорыя:Шахматысты Арменіі
Катэгорыя:Шахматысты Германіі
Катэгорыя:Пераможцы шахматных Алімпіяд
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Маўсеса Харэнацы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Ерэвана
Юрый Міхайлавіч Лотман

{{Вучоны 
| Імя                  = Юрый Міхайлавіч Лотман
| Выява                 =
| Шырыня               = 250px
| Апісанне выявы              = Юрый Міхайлавіч Лотман(*фота Льва Зільбера*)
| Месца нараджэння       = 
| Месца смерці = 
| Навуковая сфера = літаратуразнаўства, культуралогія, семіётыка
| Месца працы = 
| Альма-матэр = 
| Навуковы кіраўнік =
| Знакамітыя вучні =
| Вядомы як =
| Узнагароды і прэміі ={ style="background: transparent"
         
}
}}
**Юрый Міхайлавіч Лотман** (; ; ) — эстонскі і савецкі літаратуразнаўца, культуролаг і семіётык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1922 годзе ў Петраградзе.

Пасля заканчэння ўніверсітэта да канца жыцця жыў і працаваў у Эстоніі, у Тартускім універсітэце ў сувязі з больш ліберальнай атмасферай у эстонскіх акадэмічных колах. 

Адзін з заснавальнікаў Тартуска-маскоўскай семіятычнай школы. Член-карэспандэнт Брытанскай акадэміі навук (1977), член Нарвежскай акадэміі навук (1987), акадэмік Шведскай каралеўскай акадэміі навук (1989) і член Эстонскай акадэміі навук.

У канцы 1980-х гадоў стварыў серыю пазнавальных тэлевізійных перадач «Гутаркі аб рускай культуры».

У час перабудовы ўдзельнічаў у палітычным жыцці Эстоніі. У кастрычніку 1988 года быў абраны ў раду упаўнаважаных Народнага фронту Эстоніі.

Памёр у Тарту ў 1993 годзе. Пахаваны на могілках Раадзі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выпускнікі філалагічнага факультэта Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Эстоніі
Катэгорыя:Філолагі СССР
Катэгорыя:Постаці эстонскай філалогіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Тартускага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Акадэмікі АН Эстоніі
Катэгорыя:Пушкіністы
Катэгорыя:Постаці семіётыкі
Катэгорыя:Тэарэтыкі кіно
Катэгорыя:Структуралісты
Катэгорыя:Вучні Петрышуле
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Брытанскай акадэміі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Раадзі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Нарвежскай акадэміі навук
Ілья Рыгоравіч Чаўчавадзэ

**Ілья Рыгоравіч Чаўчавадзэ** (;  27 кастрычніка (8 лістапада) 1837, Кварэлі, Кахетыя, Грузія — 30 жніўня (12 верасня) 1907, Цыцамуры, Грузія) — князь, грузінскі , , , змагар за нацыянальную незалежнасць і суверэнітэт Грузіі. Кананізаваны Грузінскай праваслаўнай царквой як Св. Ілья Праведны ў 1987 годзе. Адна з самых знакамітых нацыянальных фігур Грузіі пачатку XX стагоддзя. Сёння Ілью Чаўчавадзэ лічаць Pater Patriae (Айцец айчыны) Грузіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Палітыкі Грузіі
Катэгорыя:Ахвяры палітычных забойстваў
Катэгорыя:Забітыя пісьменнікі
Катэгорыя:Святыя Грузіі
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Дзеячы лібералізму
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Грузіі
Катэгорыя:Памерлі ў Грузіі
Катэгорыя:Праведныя
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Грузіі
Аляксандр Аляксандравіч Сурыкаў

**Аляксандр Аляксандравіч Сурыкаў** (; , ) — расійскі дзяржаўны дзеяч, губернатар Алтайскага края ў 1996—2004, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Расійскай Федэрацыі ў Беларусі (2006—2018).

## Пасол Расіі ў Беларусі 
З 6 лютага 2006 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Расійскай Федэрацыі ў Беларусі.

27 жніўня 2007 Сурыкаў заявіў, што ў адказ на планы ЗША па разгортванню элементаў сістэмы ПРА ва Усходняй Еўропе «Расія і Беларусь могуць прыняць рашэнне аб стварэнні новых сумесных ваенных аб’ектаў, у тым ліку і ядзерных». Пазней ён сказаў, што ў Расіі няма планаў размяшчэння ў Беларусі ядзернай зброі, а словы яго «няправільна інтэрпрэтавалі». Заява пасла, тым не менш, выклікала неадкладную рэзкую рэакцыю на Захадзе.

7 лютага 2009 Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь выступіла з крытыкай выказванняў пасла Расіі ў Мінску Аляксандра Сурыкава на прэс-канферэнцыі 6 лютага.

Катэгорыя:Узнагароджаныя імянной зброяй (Расія)
Катэгорыя:Заслужаныя будаўнікі РСФСР
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Федэрацыі Расіі (1993—1995)
Катэгорыя:Губернатары Алтайскага края
Катэгорыя:Паслы Расіі ў Беларусі
Цімур Муцураеў

**Цімур Муцураеў** (; нар. , Грозны) — чачэнскі бард, аўтар і выканаўца ўласных песень.

## Біяграфія 
Яго род паходзіць з чачэнскай вёскі Новыя Атагі. Цімур з дзяцінства займаўся спортам. У 1991 годзе стаў чэмпіёнам Чачэна-Інгушэціі па каратэ. У снежні 1994 года, з пачаткам Першай чачэнскай вайны Цімур ўстаў у шэрагі руху супраціву (Цэнтральны фронт). Быў цяжка паранены ў с. Сержэнь-Юрт.

Аўтар і выканаўца песень прысвечаных барацьбе чачэнскага народа за сваю незалежнасць.

## Цімур Муцураеў і Расія 
Міністэрствам юстыцыі Расійскай Федэрацыі творчасць Цімура Муцураева ўнесена ў спіс забароненых экстрэмісцкіх матэрыялаў.

Катэгорыя:Постаці Чачні
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі
Катэгорыя:Каратэкі
Валерыя Ільінічна Навадворская

**Валерыя Ільінічна Навадворская** () — расійскі палітычны дзеяч, дысідэнтка, праваабаронца, незалежная журналістка, заснавальніца ліберальнай партыі «Дэмакратычны саюз» (старшыня ЦКС ДС). Калумніст часопіса «The New Times».

## Біяграфія 
Нарадзілася 17 мая 1950 года ў Баранавічах ў сям’і Марыі Уладзіміраўны Навадворскай і Ільі Барысавіча Бурштына, які працаваў у сістэме забеспячэння горада.

У 9-гадовым узросце пераехала з сям’ёй у Маскву. Скончыла факультэт замежных моў Маскоўскага педагагічнага інстытута імя Н. К. Крупскай.

Не раз праследавалася савецкай уладай — змяшчалася ў псіхіятрычныя бальніцы, выклікалася на допыты, у яе кватэры праводзіліся ператрусы. У 1978, 1985, 1986 гадах яе судзілі за дысідэнцкую дзейнасць.

З 1990 года была парафіянкай Свята-Троіцкай грамады Украінскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы ў Маскве.

Памерла 12 ліпеня 2014 года ў Маскве.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Расіі
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Расіі
Gonioctena

**Gonioctena** — род жукоў подсямейства .

## Сістэматыка 
Некаторыя віды гэтага рода:
* *Gonioctena decemnotata* (Marsham, 1802)
* *Gonioctena flavicornis* (Suffrian, 1851)
* *Gonioctena intermedia* (Helliesen, 1913)
* *Gonioctena kaufmanni* (Miller, 1881)
* *Gonioctena linnaeana* (Schrank, 1781)
* *Gonioctena pallida* (Linnaeus, 1758)
* *Gonioctena quinquepunctata* (Fabricius, 1787)
* *Gonioctena viminalis* (Linnaeus, 1758)

Катэгорыя:Лістаеды
Антыцыклон

**Антыцыкло́н** — вобласць атмасфернага ціску з замкнёнымі канцэнтрычнымі ізабарамі на ўзроўні мора.

Антыцыклонам называюць вобласці дыяметрам ад некалькіх соцень да некалькіх тысяч км, якія характарызуюцца своеасаблівымі ўмовамі надвор’я і сістэмай цячэння паветра. Часам антыцыклон бывае шматцэнтравым. Антыцыклоны разам з якасна процілеглымі ім цыклонамі (абласцямі паніжанага ціску) з’яўляюцца найважнейшымі віхравымі формамі агульнай цыркуляцыі атмасферы.

Вятры ў антыцыклоне абгінаюць цэнтр па гадзіннікавай стрэлцы ў Паўночным паўшар’і (г. зн. адхіляецца ад барычнага градыента направа) і супраць гадзіннікавай стрэлкі ў Паўднёвым паўшар’і. Сыходны рух паветра ў антыцыклоне абумоўлівае адсутнасць воблачнасці. Улетку пераважае гарачае і сухое надвор’е, зімой — марознае і яснае.

У нізкім антыцыклоне (халодным) ізабары застаюцца замкнёнымі толькі ў самых ніжніх слаях трапасферы (да 1,5 км), а ў сярэдняй трапасферы павышаны ціск наогул не выяўляецца. Высокі антыцыклон (цёплы) захоўвае замкнёныя ізабары з антыцыкланічнай цыркуляцыяй нават у верхняй трапасферы.

Для антыцыклонаў характэрна перавага яснага або малавоблачнага надвор’я. З прычыны ахаладжэння паветра ад зямной паверхні ў халодную пару года і ноччу ў зоне антыцыклону магчыма ўтварэнне прыземных інверсій і нізкіх слаістых воблакаў і туманаў. Летам над сушай магчыма ўмераная дзённая канвекцыя з утварэннем кучавых воблакаў, якая назіраецца таксама і ў пасатах на звернутай да экватара перыферыі субтрапічных антыцыклонаў. Пры стабілізацыі антыцыклону ў нізкіх шыротах узнікаюць магутныя высокія субтрапічныя антыцыклоны. Стабілізацыя антыцыклону адбываецца таксама ў сярэдніх і ў палярных шыротах. Высокія маларухомыя антыцыклоны, якія парушаюць агульны заходні перанос паветраных мас сярэдніх шырот, называюцца абмежавальнымі (адбываецца з’ява блакіравання антыцыклону).

Узнікаюць антыцыклоны штодня, часцей за ўсё ў субтропіках (Азорскі антыцыклон) і над кантынентамі (Антарктычны антыцыклон, Азіяцкі антыцыклон і інш.).

## Геаграфія сталых антыцыклонаў 
* Азорскі антыцыклон
* Антарктычны антыцыклон
* Арктычны антыцыклон
* Бермудскі антыцыклон
* Гавайскі антыцыклон
* Грэнландскі антыцыклон
* Канадскі антыцыклон
* Паўночнаціхаакіянскі антыцыклон
* Сібірскі антыцыклон
* Паўднёва-Атлантычны антыцыклон
* Паўднёва-Індыйскі антыцыклон
* Паўднёва-Ціхаакіянскі антыцыклон

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Метэаралогія
Дом Саветаў (Магілёў)

**Дом Саветаў** — будынак у цэнтры Магілёва, размешчаны на паўночным боку плошчы Леніна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Магілёва
Катэгорыя:Плошча Леніна (Магілёў)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Магілёўскі абласны выканаўчы камітэт
Маска

thumb|Жанчына з карнавальнай маскай

**Маска** — прадмет, накладка на твар, які апранаецца, каб не быць распазнаным, альбо для абароны твару. Маска сваёй формай звычайна паўтарае чалавечы твар і мае прарэзы для вачэй і (радзей) рота і носа. Маскі выкарыстоўваліся са старажытнасці ў цырыманіяльных, эстэтычных, і практычных мэтах. Слова «маска» паходзіць праз французскае masque ад італьянскага maschera або іспанскага máscara. Магчымымі продкамі з’яўляюцца лацінскія (не класічныя) mascus, masca = «здань», і арабскае maskharah = «блазен», «чалавек на маскарадзе». 5000-гадовая Маска Warka, як мяркуюць, з’яўляецца самай старой, што дайшлі да нашых дзён масак.

Маскі могуць вырабляцца з разнастайных матэрыялаў: дрэва, металу, гіпсу, тканіны, скуры, пап’е-машэ і многіх іншых.
Прывакзальная плошча (Гомель)

**Прывакза́льная пло́шча** — адна з плошчаў горада Гомеля. Размешчана ў Чыгуначным раёне. Плошча названа ў адпаведнасці з размяшчэннем — пры чыгуначным вакзале.

## Перасякае вуліцы 
* праспект Леніна,
* вуліцу Перамогі
* Прывакзальная 
* Кісялёва
* Курчатава

## Будынкі, размешчаныя на плошчы 
[thumb|left|200px|Прыгарадны вакзал горада [Гомель|Гомеля]]
* Чыгуначны вакзал
* Прыгарадны чыгуначны вакзал
* Гасцініца «Гомель»
* Палац культуры чыгуначнікаў
* жылы дом.

## Літаратура 
* Гомель. Энциклопедический справочник. — Мн.: БелСэ, 1991. — 527 с.
* Гомель. Атлас. — Мн.: Белкартография, 2005. — 41 с.

## Спасылкі 
* Панарамная фатаграфія
* Карціна І. В. Мядзведзева — Гомель у 1958 годзе: 12 карцін Івана Мядзведзева 

Катэгорыя:Чыгуначны раён (Гомель)