open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аўрора (кінатэатр, Мінск)

**Аўрора** — шырокафарматны кінатэатр у горадзе Мінску, па адрасе вуліца Прытыцкага, дом 23. Кінатэатр адносіцца да катэгорыі мультыплексаў (3 залы). Кінатэатр «Аўрора» знаходзіцца ў муніцыпальнай уласнасці ўнітарнага прадпрыемства «Кінавідэапракат» Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта.

Адзін з найбольш наведвальных кінатэатраў Мінска, за 2016 год кінатэатр прыняў 414 064 гледачы.

## Гісторыя 
У 1986 годзе газета «Вячэрні Мінск» і ўпраўленне кінафікацыі Мінгарвыканкама аб’явілі конкурс на лепшую назву кінатэатра. Лідарам конкурсу стала назва «Мінск», за якую выступілі 105 чалавек, аднак насуперк гэтаму была выбрана назва «Аўрора», за якую былі ўсяго 22 чалавекі, таму што ў 1970 годзе адзначалася 70-годдзе Вялікага Кастрычніка, адным з галоўных сімвалаў якога быў крэйсер «Аўрора».

Адкрыўся 23 студзеня 1988 года.

## Архітэктура 
Пабудаваны ў 1987 г. (арх. Б. Ларчанка, Н. Цямнова, Т. Кузьміна, В. Клюковіч) на скрыжаванні пр. Пушкіна і вул. Прытыцкага, уваходзіць у грамадскі цэнтр жылога раёна. Блакіруецца з чатырнаццаціпавярховым гатэлем «Арбіта» і ўтварае разам з ім ураўнаважаную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю. Трохзальны (на 496, 300 і 205 месцаў) кінатэатр размешчаны на ўчастку з перападам рэльефу ў 6,5 м. Усе залы стаяць адзін за адным адпаведна рэльефу. Фае-тэрасы вырашаныя ў трох узроўнях (з верхняга прадугледжаныя ўваходы ў летнія панадворкі) і звязаныя паміж сабой лесвіцамі. Сучасныя для таго часу формы дойлідства, я то схілы даху, ліхтары верхняга асвятлення, прапарцыянальныя і рытмічна размешчаныя на складаным рэльефе аб’ёмы ствараюць дынамічную кампазіцыю.

## Характарыстыкі 
У кінатэатры 3 камфортных кіназалы з мяккімі крэсламі агульнай умяшчальнасцю 759 месцаў. Кожная зала мае сваю назву:
* 1 зала — Чырвоная (другая назва Вялікая зала) — 390 месцаў;
* 2 зала — Лазурная — 246 месцаў;
* 3 зала — Зала падвышанай камфортнасці 117 месцаў.

Тэхнічнае абсталяванне складаюць магутная сістэма аб’ёмнага агучвання Dolby CP 650 (Чырвоная зала і зала падвышанай камфортнасці) і CP 500D (Блакітная зала), кінапраектар MЕО 5X (ва ўсіх залах).

У кінатэатры размешчаны прасторны вестыбюль, бар (на 2 паверсе). Побач аўтастаянка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Кінатэатр «Аўрора» на афіцыйным сайце ўнітарнага прадпрыемства «Кінавідэапракат» Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта 
* Інтэр’ер кінатэатра «Аўрора» ў 3D 

Катэгорыя:Кінатэатры Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:1988 год у Мінску
Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Прытыцкага (Мінск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Барыса Ларчанкі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нэлі Цямновай
Картахенскі сабор

'''Картахенскі сабор Санта-Марыя-ла-В'еха''' () — былы кафедральны сабор горада Картахены.

У наш час сабор уяўляе сабой руіны. Фармальна ён з'яўляецца кафедрай дыяцэзіі Картахены, але дэ-факта яе асноўным саборам з'яўляецца Мурсійскі сабор.

Сам сабор вядомы з XIII стагоддзя, калі ў 1250 годзе Папам Рымскім была адноўлена дыяцэзія Картахены. Біскупам новай дыяцэзіі стаў францысканскі манах Педра Гальега, духоўнік Альфонса X.

Існуюць рознагалоссі, ці меў храм, які існаваў на месцы Санта-Марыя-ла-В'еха статус сабора. У запісах Сярэднявечча і эпохі Адраджэння будынак згадваецца як *Высокая царква* (*Iglesia Mayor*), а *Стары сабор* згадваецца толькі з XVIII стагоддзя. У канцы XIX стагоддзі асновы сярэднявечнай царквы паваліліся, пазней будынак аднавілі па праекце архітэктара Віктара Бельтры, у раманскім стылі з выкарыстаннем элементаў стылю мадэрн.

25 ліпеня 1936 года падчас баявых дзеянняў Іспанскай грамадзянскай вайны сабор быў пашкоджаны, знішчаны алтар. У 1939 годзе бамбёжка франкістаў знішчыла паўночную частку будынка, пасля чаго сабор быў пакінуты.

Разваліны сабора з'яўляюцца нацыянальным помнікам Іспаніі. У 1988 годзе пры раскопках каля руін быў выяўлены рымскі тэатр; высвятлілася, што стары сабор быў збудаваны ў верхняй частцы тэатра, а пры будаўніцтве выкарыстоўваліся матэрыялы з антычнага будынка.

## Спасылкі 
* Cathedral of St. Mary Major. Cartagena, Spain

Катэгорыя:Картахена
Катэгорыя:Саборы Іспаніі
Катэгорыя:Страчаныя храмы
Катэгорыя:Руіны
Руіны

]]
]]
thumb|Руіны Мачу-Пікчу

**Руіны** (ад , падаць, валіцца) — рэшткі былога будынка ці пабудовы.

## Гісторыя 
У Сярэднявеччы руіны падлягалі канчатковыму разбурэнню або іх часткі выкарыстоўваліся пры ўзвядзенні новай пабудовы на тым жа месцы. Нярэдка руіны служылі як каменяломня ці крыніца матэрыялу для іншых пабудоў. Антычныя руіны пачалі прыцягваць цікавасць мастацтва і культуры ў Эпоху Адраджэння. Падчас Французскай Рэвалюцыі антычныя руіны сталі лічыцца сімваламі палітычнай роўнасці.

З прыходам эпох Асветніцтва і Рамантызму сталі шанавацца таксама і сярэднявечныя руіны. Да іх сталі адносіцца як да адчувальных помнікаў мінулых часоў гістарычнага значэння. Іх панарама станавілася аб'ектам эмоцый аб ідэалізаваным мінулым, асабліва на фоне прамысловай рэвалюцыі, якая нярэдка ўспрымалася як пагроза. Шанаванне эстэтыкі старэння пачало выяўляцца ў англійскай культуры паркаў у XVIII стагоддзі, пры якой паркі ствараліся як інсцэноўка ландшафту з даданнем штучных руін. Шматлікія руіны крэпасцяў, замкаў і кляштараў набылі ў XIX стагоддзі вялікае, амаль сімвалічнае значэнне. Мастакі эпохі Рамантызму, такія як Каспар Давід Фрыдрых, дасягнулі славы збольшага дзякуючы выкарыстанню гэтага вобраза.

Сімвалізм руін выказаўся і ў гімне ГДР пад назвай «Адроджаная з руін». Руіны новага часу ўзнікалі з прычыны войн, тэрактаў ці эканамічнага заняпаду.

## Вядомыя руіны 
* Баальбек
* Акропаль
* Луксор
* Пампеі
* Рымскі форум
* Троя
* Ангкор
* Мачу-Пікчу
* Дом Паўлава

## Літаратура 
* С. Зенкин. Архитектурные руины  // Зенкин С. Н. Французский романтизм и идея культуры. М.: РГГУ, 2001, с. 32-39.

## Спасылкі
Французскія рэвалюцыі

**Французскія рэвалюцыі** — назва шэрагу карэнных і хуткіх пераваротаў у дзяржаўным і грамадскім ладзе Францыі ў перыяд з 1789 па 1958 гг. У сярэднім, адну французскую рэвалюцыю ад іншай аддзяляла ўсяго 19 гадоў.
 
У айчыннай гістарыяграфіі традыцыйна да французскіх рэвалюцый адносяцца:

* **Вялікая французская рэвалюцыя 1789—1794 гг.**, канца XVIII ст., якая ліквідавала абсалютызм.
* **Ліпеньская рэвалюцыя 1830 г.**, якая прывяла да звяржэння караля Карла X і ўзыходжання на прастол Луі-Філіпа I.
* **Лютаўская рэвалюцыя 1848 г.**, якая прывяла да звяржэння караля Луі-Філіпа I і ўсталявання Другой рэспублікі.
* **Вераснёвая рэвалюцыя 1870 г.**, якая прывяла да стварэння Трэцяй рэспублікі.

Акрамя таго, у Францыі адбываліся наступныя карэнныя і хуткія перавароты ў дзяржаўным і грамадскім ладзе:

* **Пераварот 18 брумера** (9 лістапада 1799 г.), у выніку якога Дырэкторыя была пазбаўлена ўлады і быў створана новы часовы ўрад на чале з Напалеонам Банапартам.
* **Рэстаўрацыя Бурбонаў 6 красавіка 1814 г.**
* **Плебісцыт 2 снежня 1852 г.**, які ўсталяваў канстытуцыйную манархію на чале з пляменнікам Напалеона I Луі Напалеонам Банапартам, які прыняў імя Напалеона III.
* **Парыжская камуна 1871 г.
* **Пераварот 10 ліпеня 1940 г.**, у выніку якога да ўлады прыйшоў Маршал Петэн.
* **Рэферэндум 13 кастрычніка 1946 г.**
* **Рэферэндум 28 верасня 1958 г.''', па выніках якога прынята новая канстытуцыя, а Шарль дэ Голь абвешчаны першым прэзідэнтам Пятай французскай рэспублікі.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Францыі
* Спіс рэвалюцый і паўстанняў
Мануэл II

**Мануэл II** (, 1889—1932) — апошні кароль Партугаліі. Належаў да дому Саксен-Кобург-Гота, афіцыйна лічачыся прадстаўніком дынастыі Браганса.

Другі сын караля Карлуша I і Амеліі Арлеанскай. Уступіў на прастол у 19-гадовым узросце пасля забойства ў Лісабоне бацькі і старэйшага брата спадчынніка прастола Луіша Філіпэ 1 лютага 1908. Сам Мануэл быў таксама лёгка паранены пры гэтым замаху. Звольніў дыктатарскі ўрад, прызначыў дэмакратычныя выбары, на якіх рашучую перамогу атрымалі сацыялісты і рэспубліканцы. Праз два гады (1910) быў зрынуты рэвалюцыяй, Партугалія абвешчана рэспублікай.

У эміграцыі Мануэл напісаў кнігу пра сярэдневяковую партугальскую літаратуру. Памёр у Вялікабрытаніі. Быў жанаты з Аўгустай Вікторыяй Гогенцолерн (1890—1966), але шлюб быў бяздзетным. З яго смерцю спынілася партугальская галіна Кобургскага дому. Вяршэнства ў дынастыі перайшло да далёкіх сваякоў (галіны Дуарці) — нашчадкаў выгнанага караля Мігеля I.

## Спасылкі 
* 
* Кароль у эміграцыі 

Катэгорыя:Каралі партугальскія
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Кобург-Браганса
Катэгорыя:Кавалеры Вышэйшага ордэна Святога Дабравешчання
Саксен-Кобург-Гота

**Са́ксен-Ко́бург-Го́та** (рэдка **Са́ксен-Ко́бург і Го́та**; ) — дзяржава, якая існавала з 1826 па 1918 год на тэрыторыі Германіі і складалася з герцагстваў Саксен-Кобург і Саксен-Гота, якія знаходзіліся ў асабістай уніі.

Назва **Саксен-Кобург-Гоцкай** таксама адносіцца да дынастыі, якая кіравала ў герцагстве і ў некаторых іншых краінах.

## Герцагства 
Герцагствы Саксен-Кобург і Саксен-Гота кіраваліся Эрнесцінской лініяй дынастыі Ветынаў. У 1826 годзе пасля смерці апошняга герцага Саксен-Гота-Альтэнбургскага, які не пакінуў пасля сябе спадчынніка, герцагства Саксен-Гота павінна было адысці Эрнсту I, герцагу Саксен-Кобург-Заальфельдскаму, разведзенаму да таго моманту, мужу Луізы Саксен-Гота-Альтэнбург, пляменніцы памерлага герцага. Паколькі іншыя галіны дынастыі, з-за разводу мужа і жонкі, выступілі супраць атрымання герцагам Эрнстам Готы, то ўзнік канфлікт, у выніку якога, у лістападзе 1826 года, бакі дасягнулі кампрамісу. Па дагаворы аб паздзеле 1826 года Эрнст атрымаў ва ўладанне Готу, але наўзамен саступіў Заальфельд галіне Саксен-Мейнінген. Пасля гэтага ён стаў Эрнстам I, герцагам Саксен-Кобург-Гоцкім, і адпаведна змяніў свой тытул на **Герцаг Саксен-Кобург і Гота**.

Эрнст I памёр у 1844 годзе, пасля чаго на трон уступіў яго сын Эрнст II. У перыяд яго кіравання герцагства склала з Прусіяй ваенную канвенцыю (1862), а пазней удзельнічала на боку манархіі Гогенцолернаў у аўстра-прускай вайне 1866—1867 гадоў.

Памерлы ў 1893 годзе Эрнст II не меў дзяцей, таму герцагства было перададзена нашчадкам Альберта Саксен-Кобург-Гоцкага, мужа каралевы Вікторыі, брата Эрнста. Канстытуцыі герцагстваў выключалі наследаванне герцагскага трона каралём Вялікабрытаніі і яго прамым спадчыннікам. Таму прынц Уэльскі Эдуард адмовіўся ад права на прастол герцагства на карысць свайго малодшага брата Альфрэда, герцага Эдынбургскага. Сын Альфрэда і Марыі Аляксандраўны, таксама Альфрэд, здзейсніў самагубства ў 1899 годзе, і пасля смерці герцага ў 1900 годзе на трон узышоў яго шаснаццацігадовы пляменнік, герцаг Олбані Карл-Эдуард — сын Леапольда, самага малодшага сына каралевы Вікторыі (трэці сын Вікторыі герцаг Артур Конахцкі і яго сын адмовіліся ад правоў на наследаванне). Да паўналецця Карла Эдуарда ў 1905 годзе герцагствам кіраваў спадчынны прынц Гогенлоэ-Лангенбургскі. Пасля Першай сусветнай вайны парламент Вялікабрытаніі прыняў закон, па якім герцаг з-за ўдзелу ў ваенных дзеяннях супраць Злучанага Каралеўства і яго саюзнікаў пазбаўляўся сваіх брытанскіх тытулаў.

Карл Эдуард кіраваў да 18 лістапада 1918 года, калі ён быў зрынуты Лістападаўскай рэвалюцыяй. Пасля гэтага Саксен-Кобург і Саксен-Гота сталі асобнымі дзяржавамі ў складзе Веймарскай рэспублікі, якія сталі неўзабаве часткай: Саксен-Кобург — Баварыі, а Саксен-Гота, аб'яднаўшыся з іншымі малымі дзяржавамі, — Цюрынгіі.

## Гл. таксама 
* Саксен-Кобург-Гоцкая дынастыя

## Літаратура 
* Энцыклапедычны слоўнік Ф. А. Бракгаўза і І. А. Ефрона

## Спасылкі 
* Herzogtum Sachsen-Coburg-Gotha 

Катэгорыя:Тэрыторыі Германскай імперыі
Кобург-Гота
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Партугальскае царазабойства

200px|thumb|Напад на каралеўскую сям’ю ва ўяўленні мастака
**Партугальскае царазабойства**, таксама **Лісабонскае царазабойства** (1 лютага 1908 года) — абстрэл партугальскай каралеўскай сям’і на плошчы Лісабона тэрарыстамі-рэспубліканцамі, незадаволенымі палітыкай караля і агульным становішчам у краіне. У выніку інцыдэнту загінулі сам кароль Карлуш I (1863—1908) і яго старэйшы сын герцаг Луіш Філіпэ (1887—1908). Незадаволенасць народа партугальскай манархіяй падагравалася ўжо даўно, на працягу папярэдніх 2-3 дзесяцігоддзяў. Пэўны ўклад у гэты працэс унеслі Брытанскі ўльтыматум 1890 года, рост папулярнасці якабінскіх і рэспубліканскіх ідэй сярод народа, асабліва ў буйных гарадах. Стаўленне да царазабойства ў Партугаліі доўгі час было вельмі неадназначным.

## Падзеі 
Тэрарысты-рэспубліканцы падпільнавалі каралеўскі картэж ля Гандлёвай плошчы, калі Карлуш з жонкай і двума сынамі вярталіся з адпачынку ў Лісабон. Тэрарысты падышлі да каралеўскай пары ўшчыльную, і каралева Амелія Арлеанская здолела выратаваць свайго малодшага Мануэла (1889—1932), гучна крычучы і адбіваючыся ад тэрарыстаў букетам кветак. Кароль і старэйшы сын былі застрэлены. Тэрарысты  і  былі забіты на месцы каралеўскай аховай.

## Наступствы 
Новым каралём быў абвешчаны выратаваны Мануэл II, аднак ён захапляўся музыкай і мастацтвам і яго абсалютна не цікавілі палітыка і армія, таму ўжо ў 1910 годзе ў выніку рэвалюцыі каралеўства Партугалія спыняе сваё існаванне. На змену яму прыходзіць Першая партугальская рэспубліка 1910—1926 гадоў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Партугаліі
Катэгорыя:Лісабон
Катэгорыя:1908
Катэгорыя:Царазабойствы
Амелія Арлеанская

**Марыя Амелія** Луіза Алена (, ;  — ) — прынцэса Арлеанская, жонка караля Партугаліі Карлуша I, каралева-кансорт Партугаліі.

## Біяграфія 
### Сям'я 
Старэйшая дачка Луі-Філіпа, графа Парыжскага і яго жонкі Марыі Ізабелы Арлеанскай. Нарадзілася ў Вялікабрытаніі дзе яе сям'я знаходзілася ў ссылцы пасля французскай рэвалюцыі. Яны змаглі вярнуцца ў Францыю толькі ў 1871 годзе.

22 мая 1886 года Амелія выйшла замуж за партугальскага прынца Карлуша. Ён быў старэйшым сынам караля Партугаліі Луіша I і спадчыннікам трона. У пары было трое дзяцей:
* Луіш Філіпэ (1887—1908), герцаг Браганса,
* Марыя Ганна (1887),
* Мануэл II (1889—1932).

### Кіраванне 
У 1892 годзе Амелія атрымала ад Папы Рымскага Льва XIII ганаровую ўзнагароду — Залатую ружу.

У кастрычніку 1889 года Карлуш змяніў на троне бацьку і разам з ім Амелія стала каралевай Партугаліі. Яна гуляла важную сацыяльную і культурную ролю ў краіне. У 1892 годзе яна заснавала «Інстытут дапамогі пацярпелым караблекрушэнне», у 1905 — «Музей каралеўскіх карэт» (у наш час Нацыянальны музей карэт). Асабліва важным было стварэнне «Нацыянальнай дапамогі хворым на туберкулез» для барацьбы супраць распаўсюджанай у той час хваробы.

На мяжы стагоддзяў палітычная сітуацыя ў краіне была нестабільнай. Кароль не карыстаўся павагай, абвінавачаны ў фінансавых махінацыях. У каралеўскай сям'і нарастала суперніцтва паміж дынастыямі Браганса і Саксен-Кобург-Гота. Рухі рэспубліканцаў і анархістаў знаходзілі ўсё большы водгуку сярод народа.

1 лютага 1908 года, калі Амелія з мужам і двума сынамі вярталіся з адпачынку ў Францыі ў Лісабон, два тэрарыста-рэспубліканца адкрылі агонь па іх адкрытым экіпажы. Кароль быў забіты на месцы, спадчыннік прастола Луіш Філіпэ памёр праз 20 хвілін, малодшы сын Мануэл быў лёгка паранены ў руку і стаў наступным каралём.

Пасля трагедыі каралева аддалілася ў палац Пена ў Сінтры, адкуль выходзіла толькі каб падтрымаць сына Мануэла II. Рэвалюцыйны рух набіраў сілу, у канчатковым выніку 5 кастрычніка 1910 Партугалія была абвешчана рэспублікай.

### Апошнія гады 
Каралеўская сям'я пакінула Партугалію. Амелія была прынята ў свайго брата Філіпа, герцага Арлеанскага ў Вялікабрытаніі. Пасля вяселля Мануэла з прынцэсай Аўгустай Вікторыяй Гогенцолерн былая каралева адправілася ў Францыю, дзе спынілася ў палацы Бельвю, каля Версаля.

У 1932 годзе Амелія перанесла яшчэ адну цяжкую страту — смерць сына Мануэла. Такім чынам яна стала апошняй прадстаўніцай партугальскай галіны Саксен-Кобургскай дынастыі. Падчас Другой сусветнай вайны ўрад Салазара прапанавала Амеліі палітычнае сховішча, але яна палічыла за лепшае застацца ў Францыі. Пасля заканчэння вайны яна наведала Партугалію. У 1945 каралева стала хроснай дона Дуартэ, цяперашняга герцага Браганса, умацаваўшы такім чынам прымірэнне дзвюх галін каралеўскай сям'і.

Каралева Амелія сканала ў Францыі, у сваім палацы Бельвю. Яе прах быў пахаваны побач з рэшткамі яе мужа і сына ў маўзалеі царквы Сан-Вісентэ-дэ-Фора ў Лісабоне. Яна засталася апошняй каралевай Партугаліі, бо манархія так і не была адноўлена.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Арлеанскі дом
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой ружай
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Партугаліі
Іван Пеха

**Іван Пеха** (; нар. , ) — славацкі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Гуляў у Славакіі, потым у Румыніі. Са жніўня па снежань 2008 года гуляў у арэндзе ў барысаўскім БАТЭ, у тым ліку ў Лізе чэмпіёнаў. Пасля два гады правёў у Азербайджане. У верасні 2011 года падпісаў кантракт з гродзенскім «Нёманам». Па заканчэнні сезона 2012 пакінуў гродзенскі клуб. У ліпені 2013 года стаў іграком клуба «Раван» з Баку.

У першай палове 2014 года гуляў за «Ліепаю». У ліпені 2014 года перайшоў у румынскі «Ацэлул», але не здолеў замацавацца ў гэтым клубе.

У лютым 2015 года стаў іграком эстонскай «Левадыі». У ліпені таго ж года кантракт з «Левадыяй» быў скасаваны, пасля чаго Пеха на працягу года заставаўся без клуба. У жніўні 2016 года падпісаў кантракт з польскім клубам «Матор» з Любліна, але ўжо ў кастрычніку пакінуў яго і пераехаў гуляць у ніжэйшыя лігі Іспаніі.

У студзені 2018 года стаў іграком літоўскага клуба «Атлантас», пакінуў яго ўлетку таго ж года. З верасня 2019 года выступаў за пражскі «Матарлет», у пачатку 2020 года далучыўся да аўстрыйскага «Кематэна». Летам 2020 года завяршыў кар’еру.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2008
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Азербайджана: 2011
*  Уладальнік Кубка Азербайджана: 2011

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Славакіі
Катэгорыя:Футбалісты паводле клубаў Аўстрыі
Катэгорыя:Футбалісты паводле клубаў Чэхіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Слован Браціслава
Катэгорыя:Ігракі ФК Сенец
Катэгорыя:Ігракі ФК Чахлэўл
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Хазар-Ленкарань
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Раван
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліепая
Катэгорыя:Ігракі ФК Ацэлул
Катэгорыя:Ігракі ФК Левадыя Талін
Катэгорыя:Ігракі ФК Матор Люблін
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарэв’еха
Катэгорыя:Ігракі ФК Сьюдад Мурсія
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлантас Клайпеда
Луіш Філіпэ (герцаг Браганса)

**Інфант Луіш Філіпе** (,  — ) — герцаг Браганса, старэйшы сын і спадчыннік караля Партугаліі Карлуша I і Амеліі Арлеанскай.

У 1907 годзе наведаў афрыканскія калоніі Партугаліі. Дзейнічаў як рэгент у перыяд адсутнасцяў бацькі.

1 лютага 1908 года разам з бацькам смяротна паранены ў Лісабоне тэрарыстамі-рэспубліканцамі. Карлуш I памёр адразу, інфант пражыў яшчэ 20 хвілін. У некаторых крыніцах азначана, што ён гэтыя 20 хвілін быў каралём (**Луіш II**) і што гэта было самае кароткае валадаранне ў гісторыі. Аднак у рэчаіснасці па партугальскіх законах не было аўтаматычнага наследавання, і кожны новы кароль павінен быў быць абвешчаны асобым чынам. Таму Луіш Філіпэ ніколі не валадарыў, а пасля забойстваў на прастол уступіў яго малодшы брат Мануэл II (лёгка паранены ў руку 1 лютага).

Катэгорыя:Спадчыннікі, якія не ўзышлі на прастол
Катэгорыя:Кобург-Браганса
Наша эра

**Наша эра**, скарочана **н. э.** (, скарочана *CE*) — абазначэнне перыяду часу пачынаючы ад першага года Грэгарыянскага календара. Эра бягучага летазлічэння, ужываемага ў большасці краін сучаснага свету.

Паняцце часцяком выкарыстоўваецца ў рэлігійнай форме «ад Нараджэння Хрыстова», скарочана «ад Н. Х.» (, скарочана *AD*, у перакладзе «у годзе Госпада нашага Ісуса Хрыста»). Адзінае, чым адрозніваюцца свецкая і рэлігійная формы, гэта назва.

Спачатку пачаўшая ўжывацца хрысціянамі Еўропы (не пазней за 1615 год), форма **наша эра** была перанята нехрысціянскімі культурамі, таксама як і дзеячамі навукі, і тымі, хто хацеў выглядаць чуллівым да нехрысціян. Хаця ў самой свецкай форме і няма спасылкі на сапраўднае паходжанне, але сутнасць застаецца ўсё той жа — амаль увесь свет лічыць час ад нараджэння Хрыста.

Катэгорыя:Каляндарныя эры
Скрыпень

**Скры́пень** (*Epilobium*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя, зрэдку аднагадовыя травяністыя расліны з прамым, мала разгалінаваным сцяблом. Лісце простае, суцэльнае, супраціўнае або чаргаванае, размеркаванае па даўжыні сцябла. Кветкі ружовыя, чырвоныя, белыя, у пазухах лісця або ў доўгай канцавой гронцы. Плод — каробачка.

## Віды 
Каля 200 відаў.

У Беларусі 11 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* .

Трапляецца на высечках, лясных палянах, уздоўж дарог.

## Значэнне 
Лекавыя, меданосныя і дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Epilobium* (Кипрей) // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Скрыпнёвыя
Фернанду II

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя = Фернанду II
| арыгінальнае імя = Fernando II de Portugal
| тытул = Прынц-кансорт Партугаліі
| сцяг =
| перыядпачатак = 9 красавіка 1836
| перыядканец = 16 верасня 1837
| сцяг_2 =
| тытул_2 = Кароль Партугаліі
| перыядпачатак_2 = 16 верасня 1837
| перыядканец_2 = 15 лістапада 1853
| папярэднік_2     = Марыя II
| пераемнік_2           = Педру V
| партрэт          = Retrato de D. Fernando de Saxe-Coburgo e Gotha, Joseph-Fourtuné Layraud, 1877 - Palácio Nacional da Pena.png
|подпіс =
| памер = 200px
| у шлюбе        = 
| дынастыя    = 
| бацька         =
| маці         = 
| дата нараджэння  = 
| месца нараджэння = 
| дата смерці  = 
| месца смерці =
| дзеці =
| узнагароды =
{

}
| Commons = Ferdinand II of Portugal
}}
**Фернанду II (Фердынанд II)** (поўнае імя Фердынанд Аўгуст Франц Антон ; 29 кастрычніка 1816 — 15 снежня 1885) — кароль Партугаліі з Саксен-Кобург-Гоцкай дынастыі, які кіраваў у 1837—1853 гадах.

Фердынанд нарадзіўся ў Германіі ў сям’і прынца Фердынанда Саксен-Кобург-Гоцкага (1785—1851) і прынцэсы Марыі Антоніі Кахары (1785—1851). У 1836 годзе ажаніўся з каралевай Партугаліі Марыяй II (1819—1853) і заснаваў новую дынастыю. За гады шлюбу ў іх нарадзілася 12 дзяцей:
* Педру V (1837—1861), муж прынцэсы Стэфаніі Гогенцолерн-Зігмарынген (1837—1859);
* Луіш I (1838—1889), муж Марыі Піі Італьянскай (1847—1911);
* Марыя (1840—1840);
* Жуан Марыя (1842—1861), 8-ы герцаг Бежа;
* Марыя Ганна (1843—1884), з 1859 жонка Георга I, караля Саксоніі;
* Антонія Марыя (1845—1913), з 1861 жонка Леапольда Гогенцолерн-Зігмарынген (1835—1905);
* Фернанду (1846—1861);
* Аўгусту (1847—1889);
* Леапольду (1849—1849);
* Марыя Глорыя (1851—1851);
* сын (1851);
* Яўгенія Марыя (1853—1853).

Пасля шлюбу быў падараваны тытул Каралеўскай Высокасці і герцага Браганса. Пасля нараджэння спадчынніка прастола Педру ў 1837 годзе атрымаў ад жонкі тытул караля.

18 (31) ліпеня 1850 атрымаў ад расійскага імператара Мікалая I вышэйшы расійскі ордэн Ордэн Святога Андрэя Першазванага.

У 1853 годзе пасля смерці жонкі быў абвешчаны рэгентам да паўналецця сына (1855). Пасля ўзвходжання на прастол Педру V не гуляў палітычнай ролі.

У 1869 годзе ажаніўся марганатычным шлюбам з опернай спявачкай Ізабелай Хенслер, графіняй Эдла (1836—1929). Адзін час зваўся магчымым кандыдатам на іспанскі прастол, тады вакантны пасля звяржэння Ізабелы II.

## Спасылкі 
* Пра Фернанду II 

Катэгорыя:Каралі партугальскія
Катэгорыя:Саксен-Кобург-Гоцкая дынастыя
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога апостала Андрэя Першазванага
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Партугаліі
Луіш I

**Луіш I** (; 31 кастрычніка 1838, Лісабон, Партугалія — 19 кастрычніка 1889, Кашкайш, Партугалія) — кароль Партугаліі з 11 лістапада 1861. Сын Марыі II і Фернанду II. Належаў да дому Саксен-Кобург-Гота, афіцыйна лічачыся прадстаўніком дынастыі Браганса.

Луіш I уступіў на трон пасля смерці свайго брата Педру V. Валадаранне Луіша было адзначана правядзеннем шэрагу ліберальных рэформ унутры краіны і адменай рабства ў калоніях. Партугалія пры ім зрабіла прыкметныя поспехі ў эканамічным развіцці. Таксама былі пашыраны каланіяльныя ўладанні ў Афрыцы.

Луіш быў адукаваным чалавекам і пісаў вершы на роднай мове, але не меў ніякіх іншых талентаў, якія дазвалялі б праславіцца на палітычнай ніве, дзе ён апынуўся пасля смерці яго двух старэйшых братоў, Педру V і Фернанду.

## Палітыка 
Ва ўнутранай палітыцы кіраванне Луіша I было адзначана неарыгінальнай і неэфектыўнай зменай пераходных урадаў, сфарміраваных у розны час ліберальна настроенымі прагрэсістамі і — кансерватыўна — рэгенератарамі, якім кароль спрыяў. На гады кіравання Луіша прыйшоўся адзін з перыядаў унутранай стагнацыі ў Партугаліі, калі каралеўства ў найбольшай ступені адставала ад іншых заходнееўрапейскіх дзяржаў Еўропы ў палітычнай, эканамічнай, тэхналагічнай сферах.

Каланіяльная палітыка ў перыяд кіравання Луіша была адзначана замацаваннем за Партугаліяй заліва Дэлагоа ў 1875 годзе, а таксама стратай Партугаліяй сухапутнай мяжы паміж Анголай і Мазамбікам у сувязі з пачаткам актыўнай дзейнасці бельгійцаў у Конга.

## Сям’я 
У 1862 годзе ажаніўся з Марыя-Піяй (1847—1911) — дачкой італьянскага караля Віктара Эмануіла II. Ад гэтага шлюбу нарадзіліся:
  
# Карлуш I (1863—1908) — перадапошні кароль Партугаліі
# Афонса (1865—1920) — герцаг Порту
# Сын (нар. і пам. 27/28 лістапада 1866).

## Памяць 
У гонар караля названы мост Понтэ-дэ-Дон-Луіш праз раку Дору ў Партугаліі. Злучае гарады Порту і Віла-Нова-ды-Гая.

## Спасылкі 
* Біяграфія Луіша I на igrejabranca.ru 

Катэгорыя:Каралі партугальскія
Катэгорыя:Кобург-Браганса
Сцяпан Сцяпанавіч Лаўшук

**Сцяпан Сцяпанавіч Лаўшук** (, г. Васілевічы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі літаратуразнавец, пісьменнік. Член-карэспандэнт НАН Беларусі (2004), доктар філалагічных навук (1998), прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рабочых. Пасля заканчэння Васілевіцкай сярэдняй школы № 2 (1961) працаваў рабочым у Пермскай вобласці і ў Васілевічах. Скончыў філалагічны факультэт БДУ (1967). Працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры, намеснікам дырэктара ў Дзятлавіцкай, Лахвенскай сярэдніх школах, загадчыкам аддзела арганізацыйна-камсамольскай работы райкама камсамола, дырэктарам Бродніцкай васьмігодкі Лунінецкага раёна. У 1970—1973 гадах займаўся ў аспірантуры пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР, пасля заканчэння якой працаваў да 2007 года ўключна малодшым, старшым, галоўным навуковым супрацоўнікам гэтага інстытута, затым галоўным навуковым супрацоўнікам Інстытута мовы і літаратуры НАН Беларусі. З 2012 года галоўны навуковы супрацоўнік Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1982 года.

## Навуковая дзейнасць і творчасць 
З 1972 выступае як крытык, літаратуразнавец. Даследуе праблемы развіцця беларускай драматургіі. Аўтар кніг «Сучасная беларуская драматургія» (1977), «Станаўленне беларускай савецкай драматургіі (20-я — пачатак 30-х гг.)» (1984), «Кандрат Крапіва і беларуская драматургія» (1986, 2002), «На драматургічных скрыжаваннях» (1989), «Гарызонты беларускай драматургіі» (2010), брашур «З думкай пра сучасніка: Агляд сучаснай беларускай драматургіі» (1977), «Першы народны артыст БССР» (1982) і «Высокія арбіты грамадзянскасці» (1984). Адзін з аўтараў «Истории белорусской советской литературы» (1977), «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры» (ч. 1-2, 1981-82), калектыўных даследаванняў «Беларуская літаратура і праблемы сучаснасці» (1978), «У. І. Ленін і Кастрычніцкая рэвалюцыя ў беларускай літаратуры» (1987), «Нарысы па гісторыі беларуска-рускіх літаратурных сувязей» у 4 кн. (1994—1995), «Тэатральная Беларусь» (2003, т.2), «Беларусы» (2012, т. 13 «Тэатральнае мастацтва»).

Складальнік кнігі «Беларуская дакастрычніцкая драматургія» (1978), зборніка У. Галубка «Творы» (1983), зборнікаў «П’есы» (1984), Збору твораў у 5 т. А. Макаёнка (1986—1990), фотаальбома «Кандрат Крапіва» (1989), збору твораў Кандрата Крапівы ў 6 тамах (1997—2004).

## Літаратура 
* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 / Уклад. А. Гардзіцкі. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994.
* Буклет юбілейнай выставы, прысвечанай 70-годдзю С. С. Лаўшука

## Спасылкі 
* Профіль члена-карэспандэнта С. С. Лаўшука на сайце НАН Беларусі
* Сцяпан Сцяпанавіч Лаўшук у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Выстава прысведчаная 70-годдзю Сцяпана Сцяпанавіча Лаўшука ў ЦНБ НАН Беларусі 
* Урачыстае мерапрыемства прысведчанае 70-годдзю Сцяпана Сцяпанавіча Лаўшука ў ЦНБ НАН Беларусі 

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэчыцкім раёне
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі СССР
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Святлана Валянцінаўна Снапкоўская

**Святлана Валянцінаўна Снапкоўская** (, ) — беларускі гісторык і педагог. Доктар гістарычных навук (1999), прафесар (2000).

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1979) і з 1980 года працавала ў ім. У 1992—2001 гадах загадчыца лабараторыі гісторыі адукацыі і этнапедагогікі Нацыянальнага інстытута адукацыі, адначасова ў 1997—2000 гадах загадчыца кафедры педагогікі і псіхалогіі Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў, з 2000 года ў Беларускім педагагічным універсітэце імя М. Танка.

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе гісторыю палітыкі царызму ў галіне адукацыі на Беларусі, педагогікі і асветы Беларусі ў 2-й пал. ХІХ ст. — пачатку XX ст. Адзін з рэдактараў калектыўных прац «Асвета і педагагічная думка на Беларусі: Бібліяграфічны паказ» (ч. 1—3, 1995—2001), «Народная педагогіка беларусаў» (1996).

## Выбраная бібліяграфія 
* «Сыном маладой Беларусі…»: Педагагічная спадчына Вацлава Ластоўскага // Роднае слова. 1993. № 10. С. 38-41.
* Ля вытокаў нацыянальнай педагогікі: 3 гісторыі школы і педагагічнай думкі Беларусі канца XIX — пачатку XX ст. Мн., 1995.
* Шляхі развіцця школы на Беларусі ў канцы XIX — пачатку XX ст. Мн., 1997.
* Адукацыйная палітыка і школа на Беларусі ў канцы XIX — пачатку XX стст. Мн., 1998.
* Гісторыя адукацыі і педагагічнай думкі Беларусі (60-я г. XIX — пачатак XX ст.). Мн., 2001.
* Гісторыя адукацыі і педагагічнай думкі: вучэб.-метад. дапам. / С. В. Снапкоўская; Бел. дзярж. пед. ун-т імя М. Танка. Мн., 2006.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Аршанскі павятовы рэвалюцыйны камітэт

**Аршанскі павятовы рэвалюцыйны камітэт** — часовы рэвалюцыйны орган па ўстанаўленні савецкай улады і барацьбе з контррэвалюцыяй на тэрыторыі Аршанскага павета ў 1919 — 1920 гг. Дзейнічаў з 26 кастрычніка 1919 да лета 1920 гг. Створаны паводле пастановы Аршанскага павятовага выканкома Савета ў складзе Жалезнякова (старшыня), Масюты (сакратар), Ігнацьева, Шыліханава. Павятовы выканком часова быў распушчаны, уся грамадзянская і ваенная ўлада перайшла да рэўкома. На тэрыторыі павета было абвешчана ваеннае становішча. Ваколіцы Оршы ў радыусе 25 вёрст аб'яўляліся ў стане аблогі. Грамадзянскія і ваенныя ўстановы павінны былі выконваць усе загады і распараджэнні рэўкома. У адрозненне ад многіх іншых гарадоў у Оршы працягваў дзейнічаць гарадскі Савет, праходзілі павятовыя з'езды Саветаў. Пры неабходнасці рэўком умешваўся ў дзейнасць дзяржаўных, ваенных і гаспадарчых органаў, грамадскіх арганізацый, распускаў сходы апазіцыйнага характару. Разам з надзвычайнай камісіяй арыштоўваў прадстаўнікоў апазіцыйных сіл, правёў рэгістрацыю асоб польскай нацыянальнасці і інш.

## Літаратура 
Башко, П. К. Аршанскі павятовы рэвалюцыйны камітэт / П. К. Башко // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. – С. 55 — 56. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:Гісторыя Оршы
Катэгорыя:Арганізацыі Оршы
Леў Мікалаевіч Гумілеўскі

**Леў Мікалаевіч Гуміле́ўскі** (, Масква — ) — беларускі , народны мастак Беларусі (1991).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 31 кастрычніка 1930 года ў Маскве. Пасля вайны апынуўся ў Нясвіжы. Вучыўся ў мастацкай студыі ў мастака М. К. Сеўрука (1946—1949). Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча. У 1955 годзе паступіў на аддзяленне скульптуры ў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў А. К. Глебава, А. А. Бембеля, А. Мазалёва.

Памёр 3 ліпеня 2021 года.

## Творчасць 
Працаваў у манументальнай і станкавай скульптуры. Асноўныя творы: помнікі Я. Купалу ў Мінску (у суаўтарстве з Анатолем Анікейчыкам і Андрэем Заспіцкім), помнікі Я. Янішчыц, Ал. Клімавай у Мінску, мемарыяльная дошка Ф. Багушэвічу ў Вільнюсе, помнік «Плошча Славы» у Магілёве; станкавыя кампазіцыі «Скіф», «Партызанская сям’я», «А. Міцкевіч» (у сааўтарстве), «Кастусь Каліноўскі», «Ценям Касцюшкі», «А. Пушкін», юным падпольшчыкам братам Сянько (1973) у Мінску, мемарыяльны комплекс у Магілёве «Барацьбітам за савецкую ўладу» (1982), статуя «Русалка» (1990), бюсты Юрыю Нясвіжскаму і Мікалаю Хрыстафору Радзівілу Сіротке ў Нясвіжы і інш. Разам з сынам Сяргеем стварыў помнікі Кірылу Тураўскаму ў Гомелі, Янку Купалу ў Маскве, Францішку Багушэвічу ў Смаргоні.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія БССР (1974),
* сярэбраны медаль імя Грэкава (1983),
* медаль Францыска Скарыны (2000),
* прэмія Саюзнай дзяржавы (2010).

## Літаратура 
*  — С. 174.

## Спасылкі 
* Юбілейная дата і пазачасавы кантэкст  // Культура (газета) 2020 № 44.
*
Сяргей Львовіч Гумілеўскі

**Сяргей Львовіч Гумілеўскі** (, Мінск) — беларускі .

## Біяграфія 
[міні|С. Л. Гумілеўскі. Бюст [Джавані Марыя Бернардоні|Дж. М. Бернардоні ў Нясвіжскім парку, 1993.]]
Нарадзіўся 29 сакавіка 1963 года ў Мінску. Бацька — скульптар, народны мастак Беларусі Леў Мікалаевіч Гумілеўскі. У 1987 годзе скончыў ў Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце. З 1994 па 1997 стажыраваўся ў творчых акадэмічных майстэрнях: вучыўся ў Леаніда Давідзенкі, Льва Гумілеўскага, Анатоля Арцімовіча, Міхаіла Савіцкага. Член Беларускага саюза мастакоў (1990).

Працуе ў манументальнай і станкавай скульптуры. Асноўныя творы:
* «Галубка», Цэнтральны батанічны сад, Мінск
* кампазіцыя «Юнацтва», Мінск
* станкавыя працы «Добравешчанне», «Еўфрасіння Полацкая», «Францыск Скарына», «Зорка Венера», «Кветка-лілея» і інш.

Разам з бацькам стварыў помнікі Кірылу Тураўскаму ў Гомелі, Янку Купалу ў Маскве, Францішку Багушэвічу ў Смаргоні і інш.

Лаўрэат прэміі Саюзнай Дзяржавы (2010).
Уладзімір Іванавіч Стальмашонак

**Уладзі́мір Іва́навіч Стальмашо́нак (Сцельмашонак)** (,  — , ) — беларускі мастак, педагог. Народны мастак БССР (1988), Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1981).

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна ў Ленінградзе (1957). У 1957—2000 выкладаў у Беларускай акадэміі мастацтваў. Старшыня праўлення Саюза мастакоў Беларусі (1965—1968, 1987—1989).

## Творчасць 
Працаваў у галіне станковага жывапісу, манументальнага мастацтва, графікі, дэкаратыўна-афарміцельскага мастацтва. Партрэты жанр найбольш прыцягваў мастака. Аўтар партрэтаў Якуба Коласа, Рыгора Шырмы, Францыска Скарыны, Кірылы Тураўскага, Пятра Мсціслаўца, Ефрасінні Полацкай і інш. Зрабіў больш за дваццаць партрэтаў прадстаўнікоў роду Радзівілаў, у тым ліку: «Творцы: Гётэ і Антоній Радзівіл», «Мацей Радзівіл», «Сафія Слуцкая (Сафія Юр’еўна Радзівіл)». У 1990-я гады пісаў карціны, прысвечаныя князям ВКЛ. Уражанні ад паездак выяўлены на карцінах «Стамбул. Порт», «Літва», «Літва. Ля кляштара», «Раніца ў Бухарэсце», «Лондан. Парламент» і інш. — гэта малюнкі, акварэлі, накіды, напісаныя за адзін сеанс. Асобныя карціны прысвечаны жонцы, сям’і і ўласным успамінам пра дзяцінства і прыемныя моманты жыцця («Успаміны», «Яўкінскія калядкі»). Работа «Вольга Мініч з вогненнай вёскі» стала галоўнай ілюстрацыяй да кнігі «Я з вогненнай вёскі». Незвычайна пабудаваная кампазіцыя карціны «Зона», прысвечанай Чарнобыльскай трагедыі: на фоне карты радыяцыйнага становішча чалавек, які, паводле слоў мастака, прайшоў вайну і перажыў жах катастрофы «мірнага атама».

Уладзімір Стальмашонак у Патсдаме для рэстарана «Мінск» зрабіў 16 вітражоў. У Мінску ім створаны вітраж для станцыі метро «Плошча Перамогі», мазаікі на станцыі «Маскоўская». 24 партрэты ганаровых грамадзян Беларусі пэндзля У. Стальмашонка знаходзяцца ў зале прыёмаў і пасяджэнняў Мінскай ратушы.

Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1989—1991 гадах.

## Літаратура 
* *Частнова Р.* Уладзімір Стальмашонак. — Мн., 1983.
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998: энцыкл. давед. — Мн., 1998. — С. 507.
* 
* *Ермалюк Н.* Той жыцця і волі варты, хто кожны дзень ідзе за іх на бой // «Звязда». № 124—125. 21 мая 2004.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Вучні Сяргея Каткова
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад творчых саюзаў
Катэгорыя:Члены Вярхоўнага Савета СССР (1989—1991)
Лятальнасць

**Лята́льнасць** (ад  - смяротны) - статыстычны паказчык, адлюстровываючы зносіны паміж колькасцю памерлых ад якой-небудзь хваробы (траўмы, ранення) і колькасцю перахварэлых (траўмаваных, параненых) гэтай хваробай, за пэўны часовы прамежак. 
A=\frac{B}{C}*{100\%}

Лятальнасць вылічаецца як дзель (A), у якім падзельнае (B) - колькасць памерлых за пэўны часовы прамежак, дзельнік (C) - колькасць перахварэлых за пэўны часовы прамежак, памножаны на сто (аснова) і вымяраецца ў працэнтах.
## Спасылкі 
* Адзнака выжывальнасці і смяротнасці: алгарытм разліку і прыклады
* Definitions of case fatality for coronary events in the WHO MONICA Project 
* Swine flu: what do CFR, virulence and mortality rate mean? 

Катэгорыя:Дэмаграфічная тэорыя
Катэгорыя:Сацыяльная гігіена
Саксен-Кобург-Гоцкая дынастыя

**Саксен-Кобург-Гоцкая дынастыя** (да 1826 года — **Саксен-Кобург-Заальфельдская**) — галіна Эрнесцінскай лініі старажытнай саксонскай дынастыі Ветынаў, якая кіравала ў некаторых дзяржавах Еўропы і з'яўляецца кіруючай дынастыяй у Бельгіі і Вялікабрытаніі.

У лістападзе 1826 года ўладарныя германскія князі прыйшлі да кампрамісу: Эрнст Саксен-Кобург-Заальфельдскі саступіў Заальфельд галіне Саксен-Мейнінген і атрымаў Готу. Пасля ён стаў Эрнстам I, герцагам **Саксен-Кобург-Гоцкім**.

На **брытанскі** трон Саксен-Кобург-Гоцкая дынастыя ўступіла пасля смерці каралевы Вікторыі ў 1901 годзе, калі каралём стаў яе сын ад Альберта Саксен-Кобург-Гоцкага Эдуард VII. У канцы Першай сусветнай вайны сын і пераемнік Эдуарда Георг V пазбавіўся ад нямецкай назвы, пераназваўшы дынастыю з Саксен-Кобург-Гоцкай у Віндзорскую (1917). Нашчадства цяперашняй каралевы Елізаветы II і яе мужа герцага Эдынбургскага фактычна ўжо належыць да дацкай дынастыі Глюксбургаў. Іх прозвішча па дакументах — Маўнтбетэн-Віндзар, бо Філіп перад шлюбам прыняў англізаванае прозвішча Маўнтбетэн, па маці (якая належала да Батэнбергаў — марганатычнай галіны Гесэнскага дому). Аднак афіцыйная назва кіруючай дынастыі і пасля Елізаветы II па-ранейшаму будзе «Віндзорская».

У **Бельгіі** дынастыя кіруе з самага пачатку бельгійскай дзяржаўнасці — з 1831 года, калі на трон узышоў брат Эрнста I Леапольд, нашчадкі якога займаюць бельгійскі прастол дагэтуль. Дачка Леапольда Шарлота стала жонкай імператара Мексікі Максіміліяна I. Пасля Першай сусветнай вайны кароль Альберт I змяніў нямецкае прозвішча дынастыі на *de Belgique* (у французскім напісанні) — *Van België* (у нідэрландскім напісанні).

Пляменнік Эрнста Фердынанд ажаніўся з **партугальскай** каралевай Марыяй II. Іх нашчадкі (як члены дынастыі Браганса-Кобург) кіравалі ў Партугаліі да 1910 года, калі там была абвешчана рэспубліка.

Іншы прадстаўнік дынастыі, таксама Фердынанд, стаў царом **Балгарыі**, манархія ў якой пала ў 1946 годзе. Глава каралеўскага Дому Балгарыі, былы цар Сімеон II, у 2001 годзе стаў прэм'ер-міністрам краіны і заставаўся ім да 2005 года. Гэта быў першы выпадак, калі былы манарх ізноў вярнуўся да ўлады шляхам дэмакратычных выбараў.

Прадстаўніцай Саксен-Кобург-Гоцкага дому была і Ганна Фёдараўна, жонка царэвіча Канстанціна Паўлавіча. Каралеве Вікторыі яна прыпадала роднай цёткай, а першаму бельгійскаму каралю Леапольду — сястрой.

## Кіраўнікі 
### Герцагі Саксен-Кобург-Гоцкія, 1826—1918 
right|250px
* Эрнст I (1826—1844)
* Эрнст II (1844—1893)
* Альфрэд (1893—1900)
* Карл-Эдуард (1900—1918)

### Каралі Бельгіі, 1830 — да нашага часу 
* Леапольд I (1831—1865)
* Леапольд II (1865—1909)
* Альберт I (1909—1934)
* Леапольд III (1934—1951)
* Бадуэн I (1951—1993)
* Альберт II (1993 — 2013)
* Філіп I з 2013

### Князі і цары Балгарыі, 1887—1946 
* Фердынанд I (князь у 1887—1908, цар у 1908—1918; адрачэнне)
* Барыс III (1918—1943) 
* Сімеон II (1943—1946), прэм'ер-міністр Балгарыі 2001-2005, лідар партыі Сімеон II.

## Літаратура 
* Энциклопедический словарь Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона

## Спасылкі 
* Herzogtum Sachsen-Coburg-Gotha
Заальфельд

**Заальфельд/Заале** () — горад у Германіі, у зямлі Цюрынгія.

Уваходзіць у склад раёна Заальфельд-Рудальштат. Падраздзяляецца на 14 гарадскіх раёнаў.

## Насельніцтва 
## Фатаграфіі 

Выява:Saale_Saalfeld.JPG|  
Выява:Blankenburger Tor Saalfeld.jpg|  
Выява:Rathaus Saalfeld.JPG|Ратуша 
Выява:Stadtkirche_Saalfeld.JPG|  
Выява:Saaltor Saalfeld.jpg|  

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Цюрынгіі
Лічбавы ідэнтыфікатар аб’екта

**DOI** (ад ), '''лічбавы ідэнтыфікатар аб'екта''' —  радок знакаў, які выкарыстоўваецца для унікальнай ідэнтыфікацыі аб'ектаў, напр. электронных дакументаў. Метаданыя аб аб'екце захоўваюцца ў сувязі з імем DOI і гэтыя метаданыя могуць ўключаць у сябе адрас, напрыклад, URL, у якім аб'ект можа быць знойдзены. DOI для дакумента з'яўляецца нязменным, у той час як яго месцазнаходжанне і іншыя метаданыя могуць быць змененыя. Спасылаючыся на дакумент у Інтэрнэце па яго DOI вы забяспечваеце больш стабільную сувязь, чым проста спасылаючыся на яго адрас.

Катэгорыя:Інфарматыка
Катэгорыя:Унікальныя ідэнтыфікатары
Іван Васільевіч Гайшун

**Іван Васільевіч Гайшун** (, в. Пятровічы, Бабруйскі раён, Магілеўская вобласць — ) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1984), прафесар (1992), акадэмік (1991) НАН Беларусі.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся 29 верасня 1946 года ў вёсцы Пятровічы. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1969). З таго часу працаваў у Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі: з 1984 — загадчык лабараторыі мадэлявання і аналізу сістэм, з 1985 — намеснік дырэктара па навуковай рабоце, з 1992 — дырэктар. Адначасова ў 1997—2002 гадах віцэ-прэзідэнт, з 2002 года член Прэзідыума НАН Беларусі, з 2012 па 2014 год акадэмік-сакратар Аддзялення фізікі, матэматыкі і інфарматыкі НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па дыферэнцыяльных ураўнаннях, тапалагічнай дынаміцы і ўстойлівасці абстрактных дынамічных сістэм. Распрацаваў тэорыю мнагамерных дыферэнцыяльных ураўнанняў, многапараметрычных дыферэнцыяльна-рознасцевых і дыскрэтных сістэм, якія ўзнікаюць у квантавай тэорыі поля, статыстычнай гідрадынаміцы.

Аўтар больш за 250 навуковых прац, у т.л. 5 манаграфій і падручніка.

## Выбраная бібліяграфія 
* Вполне разрешимые многомерные дифференциальные уравнения. — Мн., 1983.
* Линейные уравнения в полных производных. — Мн., 1989.
* Многопараметрические системы управления. — Мн., 1996.
* Введение в теорию линейных нестационарных систем. — Мн., 1999.
* 
* Системы с дискретным временем. — Мн., 2001.

## Прэміі і ўзнагароды 
Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2000, у сааўтарстве) — *за цыкл прац «Даследаванне асімптатычных уласцівасцей дыферэнцыяльных і дыскрэтных сістэм»*. Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны (2017). Лаўрэат прэміі Савета Міністраў СССР (1981), прэміі Акадэмій навук Украіны, Беларусі і Малдовы (2012).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Памяти учёного: ГАЙШУН Иван Васильевич  // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
* Іван Васільевіч Гайшун у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* 
* Гайшун Иван Васильевич  // Партал «Выдающиеся математики Беларуси»

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты НАНБ
Мухамед Сідкі Сулейман

**Мухамед Сідкі Сулейман** () ( — ) — егіпецкі дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Егіпта (1966—1967).

## Біяграфія 
* 1962—1966 гг. на пасадзе міністра адказваў за стварэнне Асуанскай плаціны.
* 1966—1967 гг. — прэм’ер-міністр Егіпта. На гэты перыяд прыйшлася Шасцідзённая вайна арабскіх краін з Ізраілем, якая завяршылася іх паразай,
* 1971—1978 гг. — кіраўнік Цэнтральнай арганізацыі аўдыту Егіпта.

## Спасылкі 
* Arab Republic of Egypt — Central Auditing Organization  

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Егіпта
Дафін

thumb|right|220px|Герб дафінаў
**Дафі́н** (), цалкам **дафін Францыі** () ці '''дафін В'енскі''' () — з XIV стагоддзя тытул спадчынніка французскага прастола (але толькі нашчадка дзеючага караля).

Тытул вядомы ў Францыі з ранняга Сярэднявечча. На гербе графа Гіга IV В'енскага быў намаляваны дэльфін (), і граф атрымаў мянушку «Le Dauphin». Затым тытул «Дафін В'енскі», які пайшоў ад гэтай мянушкі, атрымлівалі ў спадчыну графы В'енскія. Вобласць, якой яны кіравалі, атрымала назву Дафінэ. У 1349 годзе дафіны В'енскія прадалі тытул французскай кароне з умовай, што тытул будуць насіць спадчыннікі прастола.

Першым дафінам Францыі (спадчыннікам французскай кароны) стаў будучы кароль Францыі Карл V, сын Жана II Добрага. У далейшым гэты тытул насілі спадчыннікі прастола, якія з'яўляліся прамымі нашчадкамі кіруючых каралёў (сынамі, унукамі, праўнукамі); калі спадчыннікам быў брат, пляменнік ці іншы сваяк караля, ён не насіў тытула дафіна. Тытул захоўваўся да 1791 года, калі быў пасля ўвядзення ў Францыі недаўгавечнай канстытуцыйнай манархіі 1791—1792 гг. заменены на тытул «каралеўскі прынц» (*Prince Royal*).

Тытул быў адноўлены ў 1814 годзе пры Рэстаўрацыі Бурбонаў, але спачатку толькі тэарэтычна, бо Людовік XVIII быў бяздзетны. Пасля яго смерці ў 1824 дафінам Францыі стаў сын Карла X Луі-Антуан, герцаг Ангулемскі, які насіў тытул да 1830 года. Пасля Ліпеньскай Рэвалюцыі 1830 года тытул быў канчаткова скасаваны і зноў заменены на «каралеўскі прынц».

Тытул жонкі спадчынніка — **Дафіна** ().

## Спіс Дафінаў Францыі 
## Гл. таксама 
* Прынц
* Дафін Аверні
* Дафін В'енскі
* Ad usum delphini
* Інфант

*
*
Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Terminologia Anatomica

***Terminológia Anatómica*** ( — *TA*) — міжнародны стандарт у тэрміналогіі анатоміі чалавека. Распрацавана  — *FCAT*) і  — *IFAA*) і распаўсюджана ў 1998.

ТА замяніла папярэдні стандарт . *Terminologia Anatomica* змяшчае тэрміналогію для болеей чым 7500 вялікіх чалавечых (макраскапічных) анатамічных структур. У красавіку 2011 *Terminologia Anatomica* была апублікавана анлайн удзельнікамі Федэратыўнай міжнароднай праграмы па анатамічнай тэрміналогіі ( — *FIPAT*), пераемнікам *FCAT*.

Катэгорыя:Анатомія чалавека
Катэгорыя:Медыцынская тэрміналогія
Aero-Difusión

thumb|Aero-Difusión Jodel D-1190-S
**Aero-Difusión S.L.** — невялікая самалётабудаўнічая кампанія, заснаваная ў 1954 г. Хаймэ Ілера () і Пэдра Фeрнандэсам () у Сантандэры, Кантабрыя.

## Гісторыя 
У 1950 г. група аматараў з Сантандэра пад кіраўніцтвам Пэдра Фeрнандэса, Хаймэ Ілера і Лаўрэана Руіса () пабудавала некалькі самалётаў тыпаў Autoplan і Jodel. Даведаўшыся пра арганізацыю аматарскага руху авіятараў у Францыі, яны вырашылі заснаваць прадпрыемства па вытворчасці, рэканструкцыі і рамонце лёгкіх самалётаў — Aero-Difusión. Першы самалёт мадэлі Jodel D.112 з маторам Continental магутнасцю 65 к.с. быў пабудаваны ў пачатку 1955. Aero-Difusión вырабляла ліцэнзійныя варыянты Jodel D.112 і D.119 (з 1958) пад назвай **Popuplane**, а з 1963, пасля змены кіраўніцтва, ўдасканаленую версію **Aero-Difusión Jodel D-1190-S**, якую назвалі **Compostela**. На D.112 дадзенага вытворцы рабіліся выпрабаванні рухавіка ENMASA Flecha магутнасцю 90 к.с. Яго планавалася ставіць на мадэль **D-1190-F** — самалёт сувязі для ВПС Іспаніі (), які аднак так і не пайшоў у серыю, бо ў тэндары перамогу атрымаў самалёт AISA I.115. Было выраблена каля 6 адзінак D-1190-F. Да 1972 года прадпрыемства вырабіла больш за 120 самалётаў.

## Спасылкі 
* Jodel & Robin construction lists
* Fundació Parc Aeronàutic de Catalunya 

Катэгорыя:Кампаніі Іспаніі
Катэгорыя:Авіяцыя Іспаніі