open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Багародзіцк

**Багародзіцк** — горад (з 1777) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Багародзіцкага раёна Тульскай вобласці. Горад размешчаны на правым беразе ракі Упёрты (прыток Упы), за 65 км ад Тулы і 240 км ад Масквы. Чыгуначная станцыя Жданка. Паблізу ад горада — федэральная траса М4 «Дон».  

## Гісторыя 
Багародзіцк адносіцца да старажытных рускіх гарадоў, чыя першапачатковая гісторыя звязана з абаронай ад ворагаў паўднёвых межаў сярэднявечнай Маскоўскай дзяржавы.

У пачатку XVI стагоддзя з мэтай умацавання паўднёвай і паўднёва-ўсходняй межаў дзяржавы ўладкованы абарончы рубеж — засечная рыса. Многія вартаўнічыя заставы ў яе межах паступова станавіліся мястэчкамі, сярод іх Багародзіцк, заснаваны па ўказе цара Аляксея Міхайлавіча.

У 1924—1934 гадах Багародзіцк з’яўляўся цэнтрам Багародзіцкага раёна. З 1926 года страціў статус павятовага горада ў сувязі з ліквідацыяй Багародзіцкага павета.

У час Вялікай Айчыннай вайны горад быў у акупацыі з 15 лістапада па 15 снежня 1941 года. За гэты час нямецкая армія пакарала смерцю 32 чалавекі і разбурыла пры адступленні 65 % дамоў.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Юрый Іванавіч Андрэеў (нар. 1954) — беларускі палітык.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Тульскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1663 годзе
Багданава

Назву **Багда́нава** маюць:

## Прозвішча 
* Валянціна Уладзіміраўна Багданава (1947) — беларускі хімік, спецыяліст у галіне фізічнай хіміі і хіміі высокамалекулярных злучэнняў. Доктар хімічных навук (2005), старшы навуковы супрацоўнік (1988), прафесар (2011).
* Вольга Багданава (нар. 1994) — расійская валейбалістка.
* Галіна Барысаўна Багданава (нар. 1961) — беларуская журналістыка і пісьменніца.
* Ганна Ільінічна Багданава (1909 — ?) — беларуская ўрач-акушэр-гінеколаг і арганізатар аховы здароўя.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Багданава — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Багданава — аграгарадок у Сенненскім раёне
** Багданава — вёска ў Нямойтаўскім сельсавеце Сенненскага раёна
** Багданава — вёска ў Чашніцкім раёне
* Мінская вобласць:
** Багданава — вёска ў Вішнеўскім сельсавеце Валожынскага раёна
** Багданава — вёска ў Ракаўскім сельсавеце Валожынскага раёна
** Багданава — вёска ў Вілейскім раёне

### Расія 
* Багданава (Навасельскае сельскае паселішча)
* Багданава (Рослаўльскі раён)
* Багданава (Сямлёўскае сельскае паселішча)

## Гл. таксама 
* Багданаўка
Вусце (значэнні)

Назву **Ву́сце** маюць:

* Вусце ракі
* Вусце — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Расонка

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Вусце — аграгарадок у Аршанскім раёне
** Вусце — вёска ў Далёкаўскім сельсавеце Браслаўскага раёна
** Вусце — вёска ў Слабодкаўскім сельсавеце Браслаўскага раёна
** Вусце — вёска ў Верхнядзвінскім раёне
** Вусце — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Вусце — вёска ў Дубровенскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Вусце — вёска ў Дзятлаўскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Вусце — аграгарадок у Чавускім раёне
** Вусце — вёска ў Чэрыкаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Вусце — вёска ў Бярэзінскім раёне
### Расія 
* Вусце — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне.
* Вусце (Сычоўскі раён)
* Вусце — вёска ў Ярцаўскім раёне.
Старасцень водны

**Старасце́нь водны** (*Senecio aquaticus*) — кветкавая травяністая расліна роду  сямейства .

## Апісанне 
Двухгадовая або шматгадовая травяністая расліна з голым прамастойным або ўзыходным, у верхняй частцы галінастым зялёным, а ў ніжняй частцы злёгку чырванеючым баразнаватым сцяблом вышынёй 20—60 см і кароткім карэнішчам. Лісце лірападобнае, голае, крыху памяншаецца ў памерах знізу ўверх па сцяблу. Ніжняе сцябловае лісце звычайна сабрана ў разетку, якая зберагаецца да часу цвіцення расліны. Абгортка складаецца з 16—20 лісцікаў з цёмнай спінкай і больш светлымі плевачнымі краямі. Язычковыя кветкі жоўтыя, сабраны ў кошыкі дыяметрам да 2 см, апошнія ўтвараюць канечнае мяцёлчатае суквецце. Плод — вузкаканічная светлая голая рабрыстая сямянка.

## Пашырэнне 
Атлантычна-еўрапейскі рэліктавы від. На тэрыторыі Беларусі знаходзіцца ў асобных лакалітэтах і астраўных участках росту за паўднёва-ўсходняй мяжой арэала. Месцы росту — сырыя забалочаныя поймавыя лугі.

## Асаблівасці біялогіі 
Цвіце ў чэрвені—ліпені, пладаносіць у жніўні. Размнажаецца насеннем.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.
* 
* Лyговые травянистые растения. Биология и охрана: Справочник. / Губанов И. А., Киселева К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. — М.: Агропромиздат, 1990.
* 

## Спасылкі 
* 
* Крестовник // Архив природы России  

Катэгорыя:Старасцень
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1761 годзе
Бабіна (Гродзенскі раён)

**Ба́біна** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Аляксандравіч Даніловіч (нар. 1955), мовазнаўца, доктар філалагічных навук.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Гродзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Вярхполле

**Вярхпо́лле** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.

17 лістапада 1959 года перададзена са складу Гожаўскага сельсавета ў Парэцкі сельсавет.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Гродзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Маркішы

**Маркішы́** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.

Да 29 верасня 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Азёрскага сельсавета, да 10 снежня 1973 года — у складзе Наварудскага сельсавета.

## Назва 
Тут сама, у суседніх Азёрах, было прозвішча Маркіш. Ёсць латышскае *Markišs*.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Гродзенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Астравок 1

**Астраво́к 1** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Путрышкаўскага сельсавета.

Да 16 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Грандзіцкага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Путрышкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Старасцень эрукалісты

**Старасце́нь эрукалісты** (*Senecio erucifolius*) — кветкавая травяністая расліна роду  сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з прамым голым або крыху павуцініста апушаным, у верхняй частцы галінастым, часам чырванаватым сцяблом вышынёй 40—100 (60—120) см і доўгім паўзучым карэнішчам. Прыкаранёвае і ніжняе сцябловае лісце рана вяне, голае або злёгку апушанае, лірападобна перыстарассечанае, на чаранках; сярэдняе сцябловае — яйкападобнае, перыстарассечанае, з ланцэтападобнымі або лінейнымі, завостранымі суцэльнакрайнімі, зубчастымі або надрэзанымі на шматлікія долькі долямі. Абгортка званочкавая, голая або крыху павуціністая. Язычковыя кветкі (10—15) прадаўгаватыя, жоўтыя, сабраны ў шматлікія кошыкі, утвараюць шчыткападобнае суквецце. Плод — прадаўгавата-цыліндрычная, рабрыстая сямянка.

## Пашырэнне 
Еўразійскі стэпавы рэліктавы від. Пашырэнне: паўднёвыя і цэнтральныя раёны Еўропы, Каўказ, Сібір, Сярэдняя Азія. На тэрыторыі Беларусі знаходзіцца ў асобных лакалітэтах за паўночнай мяжой арэала. Месцы росту: ускрайкі сухіх сасновых і бярозавых лясоў, зараснікі хмызняку, сухія астэпаваныя схілы, поймавыя лугі.

Лекавая расліна.

## Асаблівасці біялогіі 
Цвіце ў чэрвені—жніўні, пладаносіць у жніўні-верасні. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае. Святлолюбівая расліна, ксерафіт, мезафіт, мезатроф.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. - ISBN 5-85700-095-5.
* 

## Спасылкі 
* 
* Крестовник // Архив природы России  

Катэгорыя:Старасцень
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1755 годзе
Астравок 2

**Астраво́к 2** (, ) — да 2008 года вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіла ў склад Путрышкаўскага сельсавета.

Да 11 лютага 1972 года вёска ўваходзіла ў склад Путрышкаўскага сельсавета, да 16 сакавіка 1987 года — у склад Грандзіцкага сельсавета. 24 красавіка 2008 вёска была ўключана ў межы горада Гродна.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Гродна
Грандзічы

**Гра́ндзічы** (, ) — да 2008 года вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці.

## Назва 
Было балцка-прускае імя *Grande**.* Паблізу сучаснай літоўска-польскай мяжы, за 80 км ад Грандзічаў, літоўскі тапонім *Grandai* (у множным ліку, ад *Grandas*).

Перасяленне прусаў на тэрыторыю цяперашняй Беларусі засведчана ў 13 ст. Побач з Грандзічамі - Цідовічы, а вышэй па Нёмане былі Гліндзічы (былі прускія імёны *Tidde, Glinde*).

З іншага боку, на процілеглым краі Еўропы вядомае англійскае прозвішча *Grand (*ад англ. *grand* — «вялікі»).

## Геаграфія 
На правым беразе ракі Нёман выдзяляецца Грандзіцкая гляцыядыслакацыя складзеная з мергельна-мелавых парод верхнега мелу, палеагенавых глаўканітава-кварцавых пяскоў і мергеляў, антрапагенавых водна-ледавіковых і ўласна ледавіковых (марэнных) адкладаў. Грандзіцкае радовішча мелу знаходзіцца за 0,7 км на захад ад былой вёскі, паклад у выглядзе трох лінз-блокаў звязаны з ледавіковымі адкладамі сожскага зледзянення, радовішча распрацоўваецца.

## Гісторыя 
Вядома з XVI стагоддзя.

У 1940—1987 гадах цэнтр Грандзіцкага сельсавета. Затым уваходзіла ў склад Путрышкаўскага сельсавета. 24 красавіка 2008 вёска была ўключана ў межы горада Гродна.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Роха — мураваны каталіцкі храм, узведзены ў 1910 годзе, помнік архітэктуры неаготыкі.

## Вядомыя асобы 
* Браніслаў Багатырэвіч (1870—1940) — беларуска-польскі ваенны.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Гродна
Малая Капліца

**Мала́я Каплі́ца** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Путрышкаўскага сельсавета.
## Вядомыя асобы 
* Ігнат Сымонавіч Легатовіч (1796-1867) — беларускі і польскі паэт, педагог.
* Антон Францавіч Клява (нар. 1933) — Герой Сацыялістычнай Працы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Путрышкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Прыгодзічы

**Прыго́дзічы** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці, на правым беразе р. Нёман. Уваходзіць у склад Путрышкаўскага сельсавета.

## Славутасці 
Прынёманскі кангламерат — геалагічны помнік прыроды, знаходзіцца за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі, на паўночным схіле Калодзежнага Рова.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Путрышкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Малышчына

**Малы́шчына** (, ) — да 2008 года вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіла ў склад Путрышкаўскага сельсавета.

2 снежня 1961 года вёска перададзена з Грандзіцкага сельсавета ў склад Путрышкаўскага сельсавета. 24 красавіка 2008 вёска была ўключана ў межы горада Гродна.

## Вядомыя асобы 
* Янка Натусевіч (1894—1921 ці 1922) — беларускі грамадскі дзеяч.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Гродна
Шчачынова

**Шчачыно́ва** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Путрышкаўскага сельсавета.

Каля вёскі на рацэ Нёман размешчана Гродзенская ГЭС — буйнейшая гідраэлектрастанцыя Беларусі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Путрышкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Ялоўшчына

**Яло́ўшчына** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Путрышкаўскага сельсавета.

## Назва 
Фіксаваліся лідскія прозвішчы Яловіч, Ялевіч, койданаўскае Ялоўскі. Мяркуецца, што аснова *Jal-* выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Путрышкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Баброўня

**Бабро́ўня** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Скідзельскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Макар Краўцоў (1891—1939) — беларускі паэт, публіцыст, перакладчык, дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху
* Міхась Васілёк (сапр. Міхаіл Восіпавіч Касцевіч; 1905—1960) — беларускі паэт.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Скідзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Бандары (Гродзенскі раён)

**Бандары́** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Скідзельскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Пятровіч Сыты (нар. 1943) — вучоны ў галіне кардыялогіі, доктар медыцынскіх навук (1993).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Скідзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Путрышкі

**Путры́шкі** (, ) — аграгарадок у Беларусі, у Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Путрышкаўскага сельсавета.

## Назва 
Было горадзенскае прозвішча Путра. Ёсць літоўскія *Putra, Putreika*, латышскія *Putra, Putris*. Звязваецца з літоўскім *putra* "вадкая каша; едала", адкуль і адпаведнае беларускае дыялектнае *путра*, з якім звязваў прозвішчы тыпу Путра і М. Бірыла.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 7 км у напрамку на ўсход ад горада Гродна.

## Насельніцтва 
* 1999 год — 2073 жыхароў.
* 2000 год — 2029 жыхароў, 705 двароў.
* 2009 год — 1847 жыхароў.
* 2019 год — 1721 жыхароў.

## Гістарычныя і памятныя мясціны 
* Касцёл Святога Казіміра (2006).
* Брацкая магіла савецкіх воінаў. 
* Помнік на месцы загубы савецкіх грамадзян нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Путрышкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Бярві

**Бярві́** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Скідзельскага сельсавета.

## Назва 
У гэтым жа рэгіёне (Адэльск) фіксавалася прозвішча Бервінскі. Было старое літоўскае (Вількамір) Бервіс.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Скідзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Дуброва (Путрышкаўскі сельсавет)

**Дубро́ва** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Путрышкаўскага сельсавета.

Да 16 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Грандзіцкага сельсавета. 24 красавіка 2008 частка вёскі была ўключана ў межы горада Гродна.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Гродна
Гліняны

**Гліня́ны** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Скідзельскага сельсавета.

У 1940—1972 гадах цэнтр Глінянскага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Віктаравіч Аутка (нар. 1972) — беларускі палітык.
* Сяргей Іванавіч Літвін (нар. 1960) — беларускі палітык.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Скідзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Залясяны

**Заляся́ны** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Скідзельскага сельсавета.

## Назва 
Тут сама (Азёры) фіксавалася прозвішча Залес. Ёсць літоўскае *Zaleska*.

В. Жучкевіч звязваў тапонім з выразам «за лесам».

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Скідзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Карашава (Гродзенскі раён)

**Кара́шава** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Скідзельскага сельсавета.

## Назва 
Былі горадзенскія прозвішчы Карашэўскі, Карашка,  Карашкевіч, з Друі было Караш. Ёсць літоўскія *Karašas, Karašà, Karaška*, латышскае *Karašs*.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Скідзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Кашубінцы (вёска)

**Кашу́бінцы** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Скідзельскага сельсавета.

## Славутасці 
* Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1750—1773)
* Плябанія (1905)
* Склеп-пахавальня (1862, 1-я пал. XX ст.)
* Сядзіба (XIX ст.)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Скідзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Мількаўшчына (Гродзенскі раён)

**Мі́лькаўшчына** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Скідзельскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1986 годзе да вёскі далучана суседняя вёска Крыўляны.

## Славутасці 
* Свята-Пакроўская царква (1904—1908) — 
* Сядзіба (XIX ст.) 
* Рэшткі каталіцкай капліцы (XIX ст.)
* Капліца-надмагілле (XIX ст.)

* Мемарыяльны знак на месцы сядзібы Паўлоўскіх, дзе нарадзілася Эліза Ажэшка

## Вядомыя асобы 
* Эліза Ажэшка (1841—1910) — польская пісьменніца беларускага паходжання.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Скідзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Сікорыца

**Сіко́рыца** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Скідзельскага сельсавета.

## Назва 
Паблізу фіксавалася жалудоцкае прозвішча Сікорскі. У гэтым жа панёманскім рэгіёне былі поразаўскія Сікор і Сікар (*Sikor, Sikar*). З Васілішак было Сікаровіч, засведчанае і падвіленскае Сікарскі. Ёсць усходнелітоўскі тапонім *Sikariškiai* (“Сікары́шкі”).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Скідзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Рыскі (Гродзенскі раён)

**Ры́скі** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Скідзельскага сельсавета.

## Назва 
Фіксавалася старое горадзенскае прозвішча Рыска. З-пад Зэльвы (Крамяніца) было Рыскевіч.

З іншага боку, беларускі савецкі географ В. Жучкевіч па сугуччы звязваў з "рысь".

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скідзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Гезгалы (аграгарадок)

**Ге́згалы** (, ) — аграгарадок у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Моўчадзь. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.

Да 2014 года Гезгалы ўтваралі асобны Гезгалаўскі пассавет.

Выява:Гезгальская ГЭС.JPG|Гезгальская ГЭС
Выява:Гезгальскае вадасховішча.JPG|Гезгальскае вадасховішча

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Ананічы (Дзятлаўскі раён)

**Ана́нічы** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Казлоўшчынскага сельсавета.

З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад Дзянісаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Партызанская (Гродзенскі раён)

**Партыза́нская** (, ) (да 1964 года **Пузаві́чы**) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Скідзельскага сельсавета.

## Гісторыя 
### Пузавічы 
14 ліпеня 1943 года Пузавічы спалены нацыстамі разам з жыхарамі (загінула каля 400 чалавек). Гэтыя падзеі апісаны Янкам Брылём у кароткім апавяданні «Memento Mori». Прататыпам безыменнага героя-пячніка быў беларускі актывіст са Скідзельшчыны Даніла Скварнюк, з якім малады Брыль пазнаёміўся ў 1936 годзе.

У ліпені 1943 года карнікі спалілі ў ваколіцах Гродна акрамя Пузавічаў таксама вёскі Шкленск, Сіні Камень, Палом’е, Шаулічы і Княжаводцы пад Мастамі, забіўшы ў іх каля дзвюх тысяч чалавек.

### Партызанская 
Вёска адноўлена пасля вайны. 30 ліпеня 1964 года Пузавічы перайменаваны ў Партызанскую.

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Скідзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Дзянісава (Дзятлаўскі раён)

**Дзяні́сава** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Казлоўшчынскага сельсавета.

З 28 сакавіка 1977 года да 30 снежня 2003 года вёска з’яўлялася цэнтрам Дзянісаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 25 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Дзятлава, за 135 км ад Гродна, за 30 км ад чыгуначнай станцыі Слонім.

## Насельніцтва 
* 1997 год — 408 жыхароў, 133 двары.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 141.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Некрашы (Гродзенскі раён)

**Некрашы́** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Скідзельскага сельсавета.

## Славутасці 
* Свята-Георгіеўская царква

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Мікалаевіч Праўко (нар. 1950) — Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь (2018), Ганаровы грамадзянін горада Ашмяны (2013).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Скідзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
1940-я

**1940-я гады** — дзесяцігоддзе, якое ахоплівае гады з 1940 па 1949. Пачатак-сярэдзіна 1940-х гадоў адзначылася падзеямі Другой сусветнай вайной, якая аказала каласальны ўплыў на большасць краін і народаў Еўропы, Азіі і іншых частак свету. Вайна паказала няздольнасць заходнееўрапейскага краін ўтрымліваць велізарныя каланіяльныя імперыі, і частка краін змагла дамагчыся незалежнасці: Эфіопія, Ісландыя, Сірыя, Ліван, В'етнам, Інданезія. Адным з галоўных вынікаў Другой сусветнай вайны стала стварэнне Арганізацыі Аб'яднаных Нацый на аснове Антыфашысцкай кааліцыі для прадухілення сусветных войнаў у будучыні. У 1946 годзе пачынаецца Халодная вайна.

## Спасылкі
Вянскі

**Вянскі́** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзятлаўскага сельсавета.

Да 13 ліпеня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Вензавецкага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзятлаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Жадзейкі (Дзятлаўскі раён)

**Жадзе́йкі** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вензавецкага сельсавета.

## Назва 
Фіксавалася прозвішча Жадэйка (Каменка), было віленскае Жадэйкевіч.. На думку М. Бірылы, прозвішчы *Жадзейка, Жадзька* паходзяць ад слова *жадаць* (з'яўляюцца памяншальнымі ад асновы *жад, жадзь*). Ёсць заходнеўкраінскі прозвішчны памяншальны суфікс *-ейк-*.

Ёсць літоўскія *Žadeika, Žadeikis**.* Як імя фігуруе ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. сярод літоўскага ўпіцкага баярства: *"Жадеико Номиковичъ".* Антрапанімічны суфікс -*eik*- у балцка-літоўскіх прозвішчах адзін з найбольш папулярны*х.* Было лідскае прозвішча Жад*.* Аснова *Žad-* выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах*.*

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вензавецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Гернікі

**Ге́рнікі** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вензавецкага сельсавета.

У 1624 годзе згадваюцца як Гірнікі ў складзе Маркаўскага войтаўства Дзятлаўскай (Здзянцёльскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.

## Вядомыя асобы 
* Іосіф Ігнатавіч Мацюкевіч (1890—1938) — беларускі мовазнаўца.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вензавецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Кашкалы

**Кашкалы́** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вензавецкага сельсавета.

## Назва 
Тут сама фіксавалася зецельскае прозвішча Кашкала, было літоўкае троцкае Кашкалевіч.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вензавецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Гірычы

**Гі́рычы** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вензавецкага сельсавета.

У 1624 годзе згадваюцца ў складзе Вензавецкай воласці ва ўласнасці Сапегаў.

## Назва 
Фіксаваліся прозвішчы Гір (Даўкшышкі), Гірэйка (Любча), Гірыч (Жалудок). Ёсць літоўскія *Gira, Giraitis*, латышскае *Girs*. Аснова *Gir*- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вензавецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Пад’яварка

'''Пад'я́варка''' (, ) — былы хутар у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіў у склад Вензавецкага сельсавета.

Ліквідаваны ў 2008 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі
Юравічы (Дзятлаўскі раён)

**Ю́равічы** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Вензавецкага сельсавета.

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца на заходняй ускраіне Навагрудскага ўзвышша. Побач мае выток рака Дзятлаўка.

## Гісторыя 
У 1624 годзе згадваюцца ў складзе Вензавецкай воласці ва ўласнасці Сапегаў. У 1940—1973 гадах цэнтр Юравіцкага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Арсеній Аляксандравіч Барысевіч (нар. 1939) — беларускі спецыяліст у галіне будаўнічай механікі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вензавецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Гімн Рэспублікі Карэя

**Эгука** () — гімн Рэспублікі Карэя . Назва ў перакладзе з карэйскай мовы азначае «патрыятычная песня».

## Тэкст гімна 
;1.
:동해 물과 백두산이 마르고 닳도록
:하나님이 보우하사 우리 나라만세.

;2.
:남산 위에 저 소나무 철갑을 두른 듯
:바람서리 불변함은 우리 기상일세.

;3.
:가을 하늘 공활한데 높고 구름 없이
:밝은 달은 우리 가슴 일편단심일세.

;4.
:이 기상과 이 맘으로 충성을 다하여
:괴로우나 즐거우나 나라 사랑하세.

;Прыпеў
:무궁화 삼천리 화려강산
:대한 사람 대한으로 길이 보전하세.

## Спасылкі 
* Гімн Рэспублікі Карэя на Youtube

Карэя Рэспубліка
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Паўднёвай Карэі
Войневічы (Дзятлаўскі раён)

**Во́йневічы** (, ) — аграгарадок у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Войневіцкага сельсавета.

## Назва 
Вядомае літоўскае адыменнае бяссуфікснае прозвішча *Vainys*, адпаведны тапонім *Vainiai*.

## Насельніцтва 
* 226 жыхароў, 87 двароў (1996)

## Інфраструктура 
Працуюць Дом культуры, бібліятэка, камбінат бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі
* Курган

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Войневіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Петрашулевічы

**Петрашу́левічы** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці, каля ракі Хітрая. Уваходзіць у склад Войневіцкага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Войневіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Каменка (Дзятлаўскі сельсавет)

**Ка́менка** () — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзятлаўскага сельсавета.

Да 13 ліпеня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Вензавецкага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзятлаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Гярбелевічы

**Гярбе́левічы** (, , сустракаецца назва **Гербелевічы**) — вёска ў Беларусі, у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Казлоўшчынскага сельсавета.

У 1954—1977 гадах цэнтр Гярбелевіцкага сельсавета, да 13 ліпеня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Гярбелевіцкага сельсавета.

## Назва 
Было старое лідскае прозвішча Гербель, паблізу фіксавалася эйшышскае Гэрбэлевіч. Ёсць літоўскія *Gerbelis, Gerbelys.* Сярод старажытных балцка-літоўскіх імёнаў бытавалі асновы *Ger-, Bel-.*

Ёсць нямецкія прозвішчы *Herbel, Herbell, Herbele* — ад старажытнаверхненямецкага, старажытнасаксонскага *heri* «войска».

Нямецкага паходжання ў Расіі быў дваранскі род Гербель нямецкага паходжання (ням. *Härbel*), яго пачынальнік прыехаў у Расію у 1719 годзе.

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Васілевіч Радзіеўскі (нар. 1936) — вучоны-эканаміст, доктар эканамічных навук, прафесар.
* Іван Мікалаевіч Белы (1938—1997) — беларускі эканаміст.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Лявонавічы (Дзятлаўскі раён)

**Ляво́навічы** (, ) — аграгарадок у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Казлоўшчынскага сельсавета.

Да 13 ліпеня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Гярбелевіцкага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Пётр Аляксандравіч Скіба (1946—2004) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне абсталявання і тэхналогій лазернай апрацоўкі.
* Юрый Аляксандравіч Тарасюк (1913 — ?) — беларускі навуковец.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Мядзвінавічы

**Мядзві́навічы** (, ) — вёска ў Беларусі, у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Казлоўшчынскага сельсавета.

У 1624 годзе згадваюцца як Мідзвінавічы ў складзе Вензавецкай воласці ва ўласнасці Сапегаў.

З 1977 года да 13 ліпеня 2007 года вёска з’яўлялася цэнтрам Гярбелевіцкага сельсавета.

## Назва 
Назва адыменная, ад двухасноўнага балцка-літоўскага імя ''Med-vin'as.* У літоўскай антрапаніміі вядомыя адпаведныя іменныя асновы *Med-* i *Vin-.''

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 13 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Дзятлава, за 150 км ад Гродна, за 27 км ад чыгуначнай станцыі Наваельня.

## Насельніцтва 
* 1999 год — 153 жыхары, 77 двароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 67.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Аханяны

**Аханя́ны** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчана на Навагрудскім узвышшы, за 15 км на ўсход ад Дзятлава, 3 км ад чыг. ст. Наваельня. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па дарозе Дзятлава—Навагрудак.

Галоўная прамалінейная вуліца вёкі забудавана двухбакова драўлянымі сядзібамі. Да яе перпендыкулярна прымыкае больш кароткая прамалінейная вуліца з аднабаковай забудовай.

Каля паўднёва-ўсходняй ускраіны вёскі знаходзіцца Аханянскае радовішча мелу. Паклад у выглядзе асобных блокаў-адорвеняў прымеркаваны да тоўшчы ледавіковай марэны сожскага зледзянення. Агульная плошча блокаў каля 2,5 га.

## Гісторыя 
У 1878 годзе вёска ў Дварэцкай воласці Слонімскага павета Расійскай імперыі.

У Першую сусветную вайну са жніўня 1915 года да 1918 года тэрыторыя занята германскімі войскамі. Пасля польска-савецкай вайны, з 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі. Належала да Дварэцкай гміны Слонімскага павета Навагрудскага ваяводства.

З лістапада 1939 года ў БССР.

## Насельніцтва 
* 1880 год — 63 чал.
* 1897 год — 154 чал., 19 двароў.
* 1923 год — 180 чал., 31 двор.
* 1940 год — 170 чал., 46 двароў.
* 1996 год — 80 чал., 38 гаспадарак.
* 2015 год — 20 чал., 16 гаспадарак.
* 2019 год — 9 чал.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Данілавіцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Варакомшчына

**Варако́мшчына** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Адамчык В.У. — беларускі празаік, драматург, кінасцэнарыст.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Данілавіцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Круцілавічы

**Круці́лавічы** (, ) — аграгарадок у Беларусі, у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Данілавіцкага сельсавета.

## Назва 
У Перапісе войска 1528 г. сярод жамойцкага каршаўскага баярства – “*Кгаиль Крутилович*".

З іншага боку - блр. *круціць*.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 19 км у напрамку на ўсход ад горада Дзятлава, за 183 км ад Гродна, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Наваельня.

## Насельніцтва 
* 1998 год — 537 жыхароў, 162 двары.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 489.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Данілавіцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Бакшты (Дзятлаўскі раён)

**Ба́кшты** (, ) — хутар у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Заполле (Дзятлаўскі раён)

**Запо́лле** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзятлаўскага сельсавета.

У 1624 годзе згадваецца ў складзе Маркаўскага войтаўства Дзятлаўскай (Здзянцёльскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзятлаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Дзямянаўцы

**Дзямя́наўцы** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Парэцкага сельсавета.

Да 13 ліпеня 2007 года вёска ўваходзіла ў склад Дзямянавецкага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 30 км на паўночны захад ад Дзятлава, 108 км ад Гродна. На захадзе вёскі возера, на ўсходзе і поўдні мяжуе з лесам. З паўночнага боку ад вёскі працякае рака Нёман, з поўдня прылягае Ліпічанская пушча, паблізу адзначана вялікая дзюна вышынёй 10-12 метраў, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. 

Аснову планіроўкі складае звілістая шырокая вуліца, забудаваная дыухбакова драўлянымі сядзібамі. Грамадскія будынкі размешчаны сярод жылля.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 297 жыхароў, 33 двары.
* 1908 год — 311 жыхароў.
* 1940 год — 288 жыхароў, 72 двары.
* 1959 год — 379 жыхароў.
* 1971 год — 375 жыхароў, 104 гаспадаркі.
* 1996 год — 185 жыхароў, 87 гаспадарак.
* 2009 год — 89 чал.
* 2015 год — 82 жыхары, 51 гаспадарка.

## Славутасці 
* Курганны могільнік, за 1,5 км на захад ад вёскі.
* Селішча, VI—VIII ст., на заходняй ускраіне вёскі.
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну (1967).
* Сергіеўская царква (2011).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Парэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Малдуці

**Малду́ці** () — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзятлаўскага сельсавета.

У 1960 і 1963—1973 гадах цэнтр Дзятлаўскага сельсавета.

## Назва 
Ёсць літоўскае прозвішча *Maldutis*. З гэтага рэгіёну (Моўчадзь) фіксавалася прозвішча Малдоўскі. Было гервяцкае Малдзіс, відзаўскае Мальдоўскі. Ёсць літоўскія *Maldis, Maldaitis, Maldeikis*. Аснова *Mald*- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзятлаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Раклевічы

**Ра́клевічы** (, ) — аграгарадок у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці, каля аўтадарогі Дзятлава—Наваельня. За 7 км на паўночны ўсход ад г. Дзятлава, 148 км ад Гродна, 9 км ад чыгуначнай станцыі Наваельня. 322 жыхары, 110 двароў (2001). Уваходзіць у склад Дзятлаўскага сельсавета.

Базавая школа, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі.

У 1624 годзе згадваюцца ў складзе Маркаўскага войтаўства Дзятлаўскай (Здзянцёльскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.

## Назва 
Ёсць літоўскае прозвішча *Raklevičius*, літоўскі тапонім *Raklėniškis* (Віленшчына).

З іншага боку, інакш складзенае прозвішча *Ракала* М. Бірыла тлумачыць ад украінскага *ракити* «квакаць».

## Славутасці 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзятлаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Алёхнавічы (Дзятлаўскі раён)

**Алёхнавічы** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.

У 1624 годзе згадваюцца ў складзе Краглёўскай воласці ва ўласнасці Сапегаў.

## Вядомыя асобы 
* Алена Аляксандраўна Новік (нар. 1962) — беларускі палітык.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Бандары (Дзятлаўскі раён)

**Бандары́** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца за 27 км на поўнач ад Дзятлава, на рацэ Нёман, на беразе невялікага возера Войтава Яма, на захадзе мяжуе з лесам. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе, далей цераз Гезгалы, па шашы Ліда—Дзятлава. Непадалёк праходзіць чыгунка Ліда—Баранавічы, на супрацьлеглым беразе знаходзіцца станцыя Нёман.

Дзве прамалінейныя вуліцы сыходзяцца на ўсходняй ускраіне і забудаваны двухбакова драўлянымі сядзібамі.

## Гісторыя 
Вопіс парафій Лідскага дэканата 1784 года згадвае вёску Бандары ў складзе Беліцкай парафіі, як уласнасць князя Караля Радзівіла ў дзяржанні Статкевіча, генерал-маёра літоўскіх войскаў.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. У 1865 годзе ў Лідскім павеце Віленскай губерні, 74 душы мужчынскага полу. У 1897 годзе ў Беліцкай воласці.

У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы, з 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 216 чал.
* 1905 год — 259 чал.
* 1908 год — 269 чал.
* 1923 год — 239 чал.
* 1996 год — 55 чал.
* 2009 год — 26 чал.
* 2015 год — 18 чал.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Гезгалы (вёска)

**Ге́згалы** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1940—1954 гадах цэнтр Гезгальскага сельсавета.

У 1959 г. для задавальнення энергетычных патрэб і рыбагадоўлі на рацэ Моўчадзь створана Гезгальскае вадасховішча.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Пенчыцы

**Пе́нчыцы** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзятлаўскага сельсавета.

## Назва 
Фіксавалася ашмянскае прозвішча Пенеўскі, жалудоцкія Пеневіч і Пеноўскі, з-пад Косава было Пенюн, былі віленскае Пенюць, старое літоўскае Пенёніс. Ёсць сучаснае літоўскае *Penelis*, латышскія *Pens, Pēns*. Аснова *Pen-* выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзятлаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Жукоўшчына (Дзятлаўскі раён)

**Жуко́ўшчына** (, ) — аграгарадок у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.

З 1973 года цэнтр сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Раймунд Корсак (1768—1817) — польскі паэт.

## Славутасці 
* Жукоўшчынская сядзіба (XIX стагоддзе) — 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Вусце (Дзятлаўскі раён)

**Ву́сце** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 14 км на поўнач ад Дзятлава. Транспартыя сувязі па мясцовай дарозе і далей па дарозе Дзятлава—Ліда.

Ва ўрочышчы Салтанскі лес на захад ад вёскі ўпадае ў Моўчадзь рака Промша. На ўсходзе вёска мяжуе з лесам.

## Гісторыя 
У 1567 годзе знаходзілася ва ўладанні К. Астрожскага ў Слонімскім павеце Навагрудскага ваяводства ВКЛ, у Ахонаўскім войтаўстве. У 1624 годзе згадваецца ў складзе Ахонаўскага войтаўства Дзятлаўскай (Здзянцёльскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.

## Вядомыя асобы 
* Таіса Іванаўна Данілевіч (нар. 1958) — беларускі педагог і палітык.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Коскі (Дзятлаўскі раён)

**Ко́скі** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.

## Назва 
Тут сама фіксавалася зецельскае прозвішча Коска, было ваўкавыскае Каскевіч (*Koskiewicz*).

Сярод горадзенскага баярства ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. - "*Васко Косчичъ"*.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Пецюкі

**Пецюкі́** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1624 годзе згадваюцца ў складзе Маркаўскага войтаўства Дзятлаўскай (Здзянцёльскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.

У жніўні 1919 Ігнат Дварчанін адкрыў беларускую пачатковую школу.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Зачэпічы (Дзятлаўскі раён)

**Зачэ́пічы** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.

## Гісторыя 
Вопіс парафій Лідскага дэканата ў 1784 годзе згадвае вёску Зачэпічы ў Беліцкай парафіі як уласнасць ваяводы віленскага Караля Станіслава Радзівіла, у дзяржанні Мараўскага. Існавала карчма.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы, з 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

## Насельніцтва 
* 1880 год — 341 жыхар.
* 1897 год — 451 жыхар, 53 двары.
* 1908 год — 455 жыхароў.
* 1923 год — 404 жыхары, 78 двароў.
* 1940 год — 466 жыхароў, 147 двароў.
* 1959 год — 392 жыхары.
* 1996 год — 113 жыхароў, 63 гаспадаркі.
* 2015 год — 34 жыхары, 21 гаспадарка.
* 2019 год — 30 чал.

## Вядомыя асобы 
* Аляксей Яновіч (нар. 1939) — беларускі гаспадарчы і дзяржаўны дзеяч.
* Пятрусь Граніт, сапр. Іван Івашэвіч (1909—1980) — беларускі паэт.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Погіры (Дзятлаўскі раён)

**По́гіры** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 6 км на поўнач ад Дзятлава, на ўсходзе мяжуе з лесам. Транспартныя сувязі па аўтадарозе  Дзятлава—Ліда. Галоўная прамалінейная вуліца выцягнута перпендыкулярна да шашы і забудавана двухбакова драўлянымі і мураванымі сядзібамі. З паўднёвага ўсходу да шашы накіравана другая прамалінейная вуліца. Складскі і гаспадарчы сектар размешчаны на поўнач і поўдзень ад жылля.

## Назва 
Назва Погіры мясцовага балцка-літоўскага паходжання, звязана з літоўскім *pogirys* «узлесак, край пушчы; поле каля пушчы», далей да літоўскага *giria* «пушча».

Погіры ўваходзілі ў арэал астраўной літоўскай зецельскай гаворкі на нёманскім левабярэжжы.

## Гісторыя 
Упершыню ўпамінаюцца пад 1580 годам у складзе маёнтка Здзяцель. Мемуарыстамі канца XVII ст. населены пункт згадваецца ў якасці месца палявання. У 1624 годзе згадваюцца ў складзе Краглёўскага войтаўства Дзятлаўскай (Здзянцёльскай) воласці ва ўласнасці Сапегаў.

## Насельніцтва 
* 1880 год — 361 жыхар.
* 1885 год — 562 жыхары, 77 двароў.
* 1897 год — 751 жыхар, 121 двор.
* 1905 год — 848 жыхароў.
* 1923 год — 797 жыхароў, 147 двароў.
* 1940 год — 898 жыхароў, 195 двароў.
* 1959 год — 743 жыхары.
* 1996 год — 255 жыхароў, 117 гаспадарак.
* 2009 год — 156 жыхароў.
* 2015 год — 127 жыхароў, 66 гаспадарак.

## Вядомыя асобы 
* Ігнат Сымонавіч Дварчанін (1895—1937) — дзеяч беларускага нацыянальнага руху, паэт, літаратуразнавец.
* Марыя Іосіфаўна Канюшкевіч (нар. 1943) — беларускі мовазнавец.
* Міхаіл Міхайлавіч Кугейка (нар. 1948) — беларускі фізік-оптык.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Агароднікі (Дварэцкі сельсавет)

**Агаро́днікі** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.

Да 1 ліпеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Азяранскага сельсавета, пасля — у склад Раготнаўскага сельсавета. Да 30 сакавіка 2021 года вёска ўваходзіла ў склад Мяляхавіцкага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Нясілавічы

**Нясі́лавічы** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 22 км на паўночны захад ад Дзятлава.

За 1,2 км на паўночны захад ад вёскі ўпадае ў Нёман рака Моўчадзь. На паўднёвым захадзе мяжуе з лесам.

## Гісторыя 
У ваколіцах вядомы стаянкі каменнага і бронзавага вякоў. Першыя людзі аблюбавалі сабе пясчаны невялікі ўзгорак за 1 км на паўднёвы захад ад сучаснай вёскі, на краі плоскай наднёманскай тэрасы, паўднёвей якога працякаў ручай. Тут былі знойдзены лістападобныя крамянёвыя наканечнікі стрэл і іншыя крамянёвыя рэчы, тыповыя для свідэрскай культуры.

Паселішча эпохі мезаліту выяўлена на паўночнай ускраіне вёскі, на высокай дзюне каля левага берага ракі Моўчадзь, у месцы яе выхаду на левабярэжны поплаў Нёмана (паўночная частка помніка знішчана кар’ерам). На захаванай частцы пад пяском выяўлены шараваты гумусавы пласт, які звычайна застаецца на месцы доўга існаваўшых чалавечых паселішчаў. У пласце сустракаюцца ланцэтападобныя вастрыі з пласцінак і дробныя наканечнікі ў выглядзе трапецый. Крамянёвы інвентар адрозніваецца ад свідэрскага драбнейшымі памерамі.

Другая стаянка належыць да канца мезаліту і бронзавага веку (датуецца VI—I тысячагоддзямі да н.э.), знаходзіцца за 1,5 км на захад ад вёскі, па паўднёва-заходнім краі дзюны левабярэжнага поплаву Нёмана. Далей, за 200 м на поўдзень, на мысе тэрасы, над зарослай даўняй старыцай Нёмана выяўлена стаянка да эпохі неаліту (датуецца IV тысячагоддзем да н.э.). У наваколлі Нясілавічаў вядома яшчэ шэраг стаянак. Выяўлены рэшткі агнішчаў, крамянёвыя прылады працы, фрагменты керамікі.

Вопіс парафій Лідскага дэканата 1784 года згадвае вёску Нясілаўцы ў складзе Беліцкай парафіі, як уласнасць ваяводы віленскага Караля Радзівіла. Тут існавалі карчма, млын і тартак на рацэ Моўчадзі. Цераз вёску ішоў Слонімскі тракт, які вёў на поўнач да Нёмана, дзе працаваў канатны паром. На поўдзень дарога ішла цераз дрэнную грэблю, праз спачатку дубовы, а потым сасновы лес да вёскі Гезгалы.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы, з 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Чарняўскі М.* Нясілавічы // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыкл. — Мн.: БелЭн, 1993.
* 

Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Выгада (Дзятлаўскі раён)

**Вы́гада** (, ) — хутар (да 2017 г. пасёлак) у Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Каля хутара, на левым беразе р. Моўчадзі археолагамі выяўлены курганны могільнік (7 курганоў, адзін з якіх вышынёй 3 м).

Да 30 сакавіка 2021 года хутар уваходзіў у склад Мяляхавіцкага сельсавета.

## Інфаструктура 
У хутары існуе чыгуначная станцыя на лініі Баранавічы-Палескія — Ліда. Прах хутар праходзіць рэспубліканская дарога  (Баранавічы—Моўчадзь—Дзятлава).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Страла (Дзятлаўскі раён)

**Страла́** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.

У 1624 годзе згадваецца ў складзе Краглёўскай воласці ва ўласнасці Сапегаў. У 1940—1973 гадах цэнтр Стрэльскага сельсавета.

]]

## Вядомыя асобы 
* Юльян Корсак (1806—1885) — паэт і перакладчык, сябар Адама Міцкевіча

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна
Нагародавічы

**Нагаро́давічы** (, ) — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Жукоўшчынскага сельсавета.

## Гісторыя 
Нагародавічы ў XVI — пачатку XVII ст. уласнасць сям’і Вельямінаў-Руцкіх. «Слоўнік геаграфічны…» піша, што тут адбыўся першы з’езд уніяцкай капітулы пад кіраўніцтвам мітрапаліта Іосіфа Руцкога. Першая драўляная царква была так сама пабудавана мітрапалітам Руцкім, аб чым сведчылі дакументы якія знаходзіліся ў царкве яшчэ на пачатку XX ст. Пра царкву «Слоўнік геаграфічны…» паведамляе, што да перабудовы 1894 г. яна захоўвала свой першапачатковы выгляд.

З 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці БССР. У 1954—1972 гадах цэнтр Нагародавіцкага сельсавета.

## Славутасці 
* Царква Свяціцеля Мікалая Цудатворцы 2-я палова 19 ст.

## Вядомыя асобы 
* Вікенцій Ігнатавіч Дмахоўскі (1807—1862) — мастак.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Лаўрэш Леанід. 400-годдзе базыльянскай кангрэгацыі ў Нагародавічах // на pawet.net
* Лаўрэш Леанід. Грэка-каталіцкая парафія ў Нагародавічах // Лідскі Летапісец. 2017. № 2(78). C. 28-39. // на pawet.net
* Лаўрэш Леанід. Гісторыя вёскі і маёнтка Нагародавічы // Дзятлава і Дзятлаўскі край: гісторыка-культурная і археалагічная спадчына: зб. навук. арт. / Нац. акад, навук Беларусі, ін-т гісторыі; рэдкал.: В. Л. Лакіза &#91;і інш.&#93;. Мінск, 2023. С. 107-117. // на pawet.net

Катэгорыя:Жукоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна