open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Італа Кальвіна

**Італа Кальвіна** (;  — ) — італьянскі , прадстаўнік неарэалізму.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Сант'яга-дэ-Лас-Вегас (*Santiago de Las Vegas*) на Кубе, дзе працаваў яго бацька. У хуткім часе сям'я вярнулася ў Італію. Дзяцінства правёў у Сан-Рэма, там атрымаў сярэднюю адукацыю.
 
Напачатку Другой сусветнай вайны перапыніў навучанне на аграрным факультэце і ў 1943 годзе далучыўся да партызанскага руху. У 1945 годзе пераяжджае ў Турын, дзе супрацоўнічае ў розных газетах. Стаецца членам Камуністычнай партыі.

Пасля вайны зноў вучыцца, але на філалагічным факультэце.

У 1947 годзе скончыў універсітэт, абараніўшы дыпломную працу па творчасці Джозефа Конрада, і пачаў працаваць у камуністычнай газеце *«L’Unità»*.

З дапамогай сяброў-пісьменнікаў Чэзарэ Павезэ і Эліа Вітарыні Італа Кальвіна выдаў першую кнігу «Сцежка павучыных гнёздаў» (*Il sentiero dei nidi di ragno*) — неарэалістычную аповесць, заснаваную на ўласным партызанскім досведзе, а ў 1949 годзе — зборнік апавяданняў «Апошнім прыходзіць груган» (*Ultimo viene il corvo*). Абедзве кнігі з'явіліся ў асяроддзі неарэалізму. У гэты перыяд выходзіць і кніга «Юнакі з По» (*I giovani del Po*), неарэалістычная і пралетарская паводле тэматыкі, блізкая да прозы Ч.Павезэ.
 
У 1952 годзе Італа Кальвіна пакідае сацыяльную, рэалістычную літаратуру і прысвячае сябе фантастыцы. Выходзяць творы «Раздвоены віконт» (*Il visconte dimezzato*), «Барон на дрэве» (*Il barone rampante*) і «Рыцар, які не існуе» (*Il cavaliere inesistente*), якія складаюць трылогію з назвай «Нашыя продкі» (*I nostri antenati*). Трылогія малюе алегарычны вобраз сучаснага чалавека.
У 1956 годзе Італа Кальвіна выдае зборнік «Італьянскія казкі» (*Fiabe Italiane*).
У 1963 годзе выйшаў зборнік апавяданняў для дзяцей «Маркавальда, альбо Поры года ў горадзе» (*Marcovaldo, ovvero le stagioni in cittá*).

У 1964 годзе пісьменнік наведвае Парыж, знаёміцца з Раланам Бартам і Клодам Леві-Стросам і захапляецца сацыялогіяй, касмалогіяй і семіётыкай. Новыя зацікаўленасці паўплывалі і на яго творчасць: неўзабаве выходзіць зборнік апавяданняў «Космакамічныя гісторыі» (1965), а ў 1969 годзе — раман «Замак скрыжаваных лёсаў» (*Il castello dei destini incrociati*). Гэтыя, а таксама наступныя творы ствараліся пад значным уплывам фантастыкі і сюррэалізму: «Нябачныя гарады» (*Le cittá invisibili*, 1972), «Калі адной зімовай ноччу вандроўнік...» (*Se una notte d’inverno un viaggiatore..*, 1979).

У 1975 годзе пісьменнік стаў ганаровым сябрам Амерыканскай Акадэміі, у наступным годзе атрымаў Аўстрыйскую Дзяржаўную прэмію за еўрапейскую літаратуру.

У 1983 годзе выйшаў зборнік «Паламар».

Памёр Італа Кальвіна ў Сіене ў 1985 годзе.

## Літаратура 
* Luca Baranelli, Bibliografia di Italo Calvino, Pisa, Edizioni della Normale, 2007.

Катэгорыя:Пісьменнікі-постмадэрністы
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Італіі
Катэгорыя:Казачнікі
Катэгорыя:Камуністы Італіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Віярэджа
Ісая Берлін

**Ісая Берлін** (;  — ) — англійскі філосаф, гісторык ідэй, тэарэтык. Лаўрэат Іерусалімскай прэміі 1979 года.

## Біяграфія 
[thumb|230px|Мемарыяльная дошка на доме ў [Рыга|Рызе, дзе прайшло дзяцінства]]
Ісая Берлін нарадзіўся ў Рызе, быў адзіным выжыўшым дзіцём у заможнай яўрэйскай сям'і. Разам з сям'ёю жыў у Пскове, сведка падзей лютаўскай і кастрычніцкай рэвалюцыяў 1917 года. Сям'я з'язджае з Латвіі ў Англію ў 1920 годзе. У 1935 годзе Ісая бліскуча скончвае Оксфардскі ўніверсітэт і атрымлівае ступень магістра. У 1941 годзе Ісая Берлін працаваў у брытанскай службе інфармацыі ў Нью-Ёрку. У 1942—1945 гадах ён — першы сакратар брытанскага пасольства ў ЗША, яго справаздачы пра настроі ў Вашынгтоне з вялікай увагай вывучаў Уінстан Чэрчыль.

У 1974 г. ён становіцца прэзідэнтам Брытанскай акадэміі. З 1975 г. І. Берлін — прафесар сацыяльна-палітычных навук у каледжы Усіх Душ у Оксфардзе.

У 1957 годзе каралева Вялікабрытаніі ўзвяла Ісаю Берліна ў рыцарскі сан, а ў 1971 годзе ён стаў кавалерам ордэна «За заслугі». Памёр у 1997 годзе.

## Працы 
* 1939 «Карл Маркс» (*Karl Marx: His Life and Environment*)
* 1953 «Вожык і ліса» (''The Hedgehog and the Fox: An Essay on Tolstoy's View of History*)
* 1955 «Гістарычная непазбежнасць»
* 1956 «Стагоддзе асветы» (*The Age of Enlightenment: The Eighteenth-Century Philosophers*)
* 1958 «Дзве канцэпцыі волі»
* 1969 «Чатыры эсэ пра волю» (*Four Essays on Liberty*)
* 1978 «Рускія мысляры» (*Russian Thinkers*)
* 1978 «Паняцці і катэгорыі» (*Concepts and Categories: Philosophical Essays*)
* 1979 «Супраць цячэння» (*Against the Current: Essays in the History of Ideas*)
* 1980 «Асабістыя ўражанні» (*Personal Impressions*)
* 1990 «Скрыўленае дрэва чалавецтва: часткі з гісторыі ідэй» (*The Crooked Timber of Humanity: Chapters in the History of Ideas*)
* 1996 «Сенс рэальнасці» (*The Sense of Reality: Studies in Ideas and their History'')

Шматлікія працы І. Берліна прысвечаны гісторыі рускай думкі, у прыватнасці, нараджэнню рускай інтэлігенцыі, яе ўнёску ў лібералізм і яе разладу з заходнім лібералізмам.

## Гл. таксама 
* Лібералізм

Катэгорыя:Філосафы-аналітыкі
Катэгорыя:Філосафы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Прэзідэнты Брытанскай акадэміі
Катэгорыя:Дзеячы лібералізму
Катэгорыя:Мемуарысты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кавалеры брытанскага ордэна Заслуг
Катэгорыя:Рыцары-бакалаўры
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Эразма
Цэлесцін I

**Цэлесцін I** (; памёр 27 ліпеня 432, Рым) — Папа Рымскі з 10 верасня 422 года па 27 ліпеня 432 года.

## Біяграфія 
Пры Цэлесціне афрыканскія епархіі выйшлі з падпарадкавання Рыму. Адначасова Цэлесцін змагаўся з нестарыянствам. У 430 годзе ён сабраў у Рыме царкоўны сабор і асудзіў дактрыну Несторыя. Кірылу Александрыйскаму, з якім Цэлесцін меў перапіску, былі прадастаўлены дэлегацкія паўнамоцтвы, з даручэннем прадстаўляць архібіскупа Рыма на Эфескім саборы ў 431 годзе.

Шануецца як святы, памяць у Праваслаўнай царкве здзяйсняецца , у Каталіцкай царкве — 6 красавіка.

## Спасылкі 
* Цэлесцін I. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Кананізаваныя Папы Рымскія
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя V стагоддзя
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы V стагоддзя
Чэзарэ Павезэ

**Чэзарэ Павезэ** ( — ) — адзін з найвыбітнейшых італьянскіх пісьменнікаў XX стагоддзя. Нарадзіўся ў Санта-Стэфана-Бельба, у правінцыі Кунеа і ў хуткім часе пераехаў у Турын. Усё жыццё намагаўся перамагчы ўнутраную самоту. Даследчык і мысляр з левымі палітычнымі поглядамі, ён сканчае жыццё самагубствам у 42-гадовым узросце.

Каштоўная спадчына Чэзарэ Павезэ як аўтара, перакладчыка і крытыка. У маладосці пачаў займацца англамоўнай літаратурай, скончыў навучанне ва ўніверсітэце дыпломнай працай, прысвечанай паэзіі Уолта Уітмена. Перакладаў амерыканскіх і брытанскіх аўтараў, якія былі новымі для італьянскай чытацкай публікі, у тым ліку Дэфо, Фолкнера, Джойса і Дзікенса.

Супрацоўнічаў пры стварэнні «Амерыканскай анталогіі» (*l’Antologia americana*), укладальнікам якой быў Эліа Вітарыні.

У 1935 годзе быў арыштаваны па абвінавачанні ў антыфашызме і правёў за кратамі амаль год. Пасля вайны далучыўся да Італьянскай Камуністычнай партыі. Няўдачы ў асабістым жыцці і палітычнае расчараванне прывялі яго да самагубства праз перадазіроўку барбітуратаў. Яго блізкі сябар пісьменнік Давідэ Лаёла апісвае ў сваёй кнізе *«Il vizio assurdo»* («Абсурдная загана») экзістэнцыйны непакой, які заўсёды ўплываў на жыццё п'емонцкага пісьменніка.

## Бібліяграфія 
* *Lavorare stanca* («Праца стамляе»), 1936
* *Il Compagno* («Таварыш»), 1947
* *Dialoghi con Leucò* («Дыялогі з Леўко»), 1947
* *La luna e i falò* (Месяц і вогнішча), 1950
* *Il mestiere di vivere: Diario 1935—1950* («Справа жыцця: Дзённікі 1935—1950»), 1952

## Літаратура 
* Biasin G.-P. The smile of the Gods; a thematic study of Cesare Pavese’s works. Ithaca: Cornell UP, 1968
* Lajolo D. An absurd vice: a biography of Cesare Pavese. New York: New Directions, 1983
* Pampaloni G. Cesare Pavese. Camposampiero: Edizioni del Noce, 1982

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі
Катэгорыя:Паэты Італіі
Катэгорыя:Італамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Італамоўныя паэты
Катэгорыя:Аўтары знакамітых дзённікаў
Катэгорыя:Камуністы Італіі
Катэгорыя:Пісьменнікі-самазабойцы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Стрэга
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Мельбурнскі ўніверсітэт

**Мельбурнскі ўніверсітэт** () — аўстралійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Мельбурн у штаце Вікторыя.

## Агульная характарыстыка 
Заснаваны ў 1853 годзе, гэта другі старэйшы ўніверсітэт Аўстраліі і самы стары ў штаце Вікторыя. Яго галоўны кампус размешчаны ў Парквіле, унутраным прыгарадзе на поўнач ад цэнтральнага дзелавога раёна Мельбурна, некалькі іншых кампусаў размешчаны па ўсім штаце. Універсітэт звязаны са шматлікімі інстытутамі і навукова-даследчымі цэнтрамі, у тым ліку з інстытутам медыцынскіх даследаванняў, інстытутам неўралогіі і псіхічнага здароўя, інстытутам прыкладных эканамічных і сацыяльных даследаванняў і інш. Чатыры аўстралійскія прэм'ер-міністры і пяць генерал-губернатараў скончылі гэты ўніверсітэт. Восем лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі выкладалі, вучыліся і праводзілі ласледаванні ў ім — больш, чым у будзь-якім іншым аўстралійскім універсітэце.

## Структура 
* Факультэт архітэктуры, будаўніцтва і планавання
* Факультэт мастацтваў
* Факультэт бізнесу і эканомікі
* Факультэт адукацыі
* Факультэт інжынерыі і інфармацыйных тэхналогій
* Факультэт выяўленчага мастацтва і музыкі
* Школа права
* Факультэт медыцыны, стаматалогіі і навук пра здароўе
* Факультэт прыродазнаўчых навук

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Аўстраліі
Катэгорыя:Мельбурн
Масіма Мараці

**Масіма Мараці** (; ) — італьянскі нафтапрамысловец, суўладальнік заснаванай яго бацькам Анджэла Мараці карпарацыі Сарас С. П.А (Saras SpA), уладальнік і прэзідэнт (1995—2004 і з 2006 годзе футбольнага клуба «Інтэрнацыянале» (Мілан).

## Сям'я 
Масіма Мараці чацвёрты сын італьянскага прамыслоўца, уладальніка і прэзідэнта (1955—1968) «залатой эры» Інтэра Анджэла Мараці. Жанаты з Эміліяй Бос, мае пяцярых дзяцей. Жонка яго брата Джанмарка, Летыцыя Мараці — мэр Мілана.

## Інтэрнацыянале 
За час кіраўніцтва Масіма Мараці футбольным клубам Інтэр, клуб станавіўся:
* Уладальнікам кубка УЕФА 1998
* чэмпіёнам Італіі 2006, 2007, 2008, 2009, 2010
* Уладальнікам Кубка Італіі 2005, 2006, 2010, 2011
* Суперкубка Італіі 2005, 2006, 2008, 2010
* Пераможцам Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2010
* Чэмпіёнам свету сярод клубаў 2011

У цэлым дзейнасць Мараці як прэзідэнта Інтэра ацэньваецца вельмі неадназначна. З аднаго боку ён, без сумневу, заўзятар нумар адзін і моцна ўлюблёны ў сваю каманду. Ён ніколі нічога не шкадаваў для яе. Дзякуючы яму ў камандзе гулялі сусветныя зоркі — Раналда, Адрыяна Лейтэ Рыбейра, Крысціян Віера, Луіш Фігу, Хуан Себасцьян Верон. Але з іншага боку часцяком яго дзеяння выглядалі не зусім прафесійна. Куплі ігракоў за любыя грошы выглядалі вельмі хаатычна. З 1995 годзе ў Інтэр было ўкладзена ад 750 да 900 мільёнаў еўра. Часам купляліся ігракі, якія зусім не пасавалі камандзе, і, наадварот, прамым канкурэнтам аддаваліся ігракі, якія вельмі ўдала раскрываліся на новым месцы (Андрэа Пірла, Кларэнс Зэедорф).

Гэтак жа, вельмі часта не ўдавалася Мараці спрацавацца з трэнерамі. Поспехі, такія як Раберта Манчыні або Жазэ Маўрынью, суседнічалі з праваламі — Марчэла Ліпі або Эктар Купер.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Італіі
Катэгорыя:Прэзідэнты футбольных клубаў
Катэгорыя:ФК Інтэрнацыянале Мілан
Джамбатыста Марына

**Джамбаты́ста Мары́на** (;  — ) — вядомы італьянскі паэт, адзін з найвыбітнейшых зачынальнікаў літаратуры барока ў Італіі.

Джамбатыста Марына нарадзіўся ў Неапалі, у сям'і юрыста. Зводмаладзь у яго выявілася схільнасць да паэзіі і літаратурных заняткаў, якія ён упадабаў запланаванай яго бацькам юрыдычнае кар'еры. Неўзабаве быў выгнаны бацькам з дому. Некалькі год правёў у Францыі пры двары Людовіка XIII. Памёр у Неапалі.

Літаратурная спадчына Марына вялікая і разнастайная. Яго пяру належаць лірычныя вершы, аб'яднаныя ў зборнік *«Ліра»* (1602—1614), празаічныя *«Словы на святыя тэмы»*, *«Лісты»*, зборнік *«Галерэя»*, у якім змешчаныя вершаваныя каментары да твораў выяўленчага мастацтва, збор міфалагічных і пастаральных ідылій *«Валынка»*, вялізарная эпічная паэма *«Адоніс»* (1623), якая атрымала супрацьлеглыя водгукі крытыкаў, паэма *«Збіванне немаўлят»*. У лірычнай паэзіі Марына стаў заснавальнікам асаблівага напрамку барока, які атрымаў назву «марынізм».

## Літаратура 
* Colombo C. Cultura e tradizione nell’Adone di G.B.Marino. — Padova: 1967.
* Lectura Marini. A cura di F. Guardiani. -Toronto: 1989.
* Tristan M.-F. La scene de l’ecriture. Essai sur la poesie philosophique du cavalier Marin

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Італіі
Катэгорыя:Пісьменнікі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Маньерызм
Катэгорыя:Пісьменнікі барока
Катэгорыя:Літаратурныя творы па сюжэтах грэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Сатырыкі
Катэгорыя:Калекцыянеры Італіі
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Святых Маўрыкія і Лазара
Наталія Гінзбург

і Наталія Гінзбург.]]

**Наталі́я Гі́нзбург** (; ) — італьянская пісьменніца.

## Біяграфія 
**Наталія Леві** нарадзілася ў Палерма ў яўрэйскай сям’і, якая паходзіла з Трыесту. Яе бацька Джузэпэ Леві, універсітэцкі выкладчык, і тры браты былі арыштаваны і асуджаны па справе антыфашызму.

Дзяцінства і маладосць Наталія правяла ў Турыне, дзе захапілася літаратурнай дзейнасцю. Дэбютавала ў 1933 годзе першым расказам «Дзеці» (), апублікаваным у часопісе «Solaria». У 1938 годзе ажанілася з Леонэ Гінсбургам і ад гэтага часу новым прозвішчам падпісвала ўсе свае творы.

У гэтыя гады ўсталявала трывалыя стасункі з прадстаўнікамі турынскага антыфашысцкага руху і ў прыватнасці з інтэлектуаламі вакол выдавецтва «Einaudi», з якімі яе муж, універсітэцкі выкладчык рускай літаратуры супрацоўнічаў з 1933 года.

У 1940 годзе следам за мужам едзе ў высылку ў Абруца, дзе засталася да 1943 года. У 1942 годзе піша і друкуецца пад псеўданімам Алесандра Тарнімпартэ. Першы раман «Вуліца, якая вядзе ў горад» («*La strada che va in città*») выйшаў у 1945 годзе.

У лютым 1944 года пасля смерці мужа ў вязніцы Наталія вяртаецца ў Турын, дзе да канца другой сусветнай вайны працуе ў выдавецтве «Einaudi».

У 1947 годзе выходзіць другі раман пісьменніцы «Так было» («*È stato così*»), за які яна атрымала літаратурную прэмію «Tempo».

У 1950 годзе выходзіць замуж за англіста Габрыэле Бальдсіні, дырэктара Інстытута італьянскай культуры ў Лондане. Для Наталіі пачынаецца прадукцыйны творчы перыяд, у якім яна арыентуецца збольшага на ўспаміны і псіхалагічны аналіз.

У 1952 годзе выходзяць «Усе нашыя ўчора» («*Tutti i nostri ieri*»), у 1957 — зборнік доўгіх расказаў і раман «Стралец» («*Sagittario*»), у 1961 — «Галасы вечара» («*Le voci della sera*»).

У 1962 годзе выходзіць зборнік эсэ «Маленькія годнасці» («*Le piccole virtù*»), у 1963 годзе аўтар атрымала прэмію «Strega» за «Сямейны лексікон» («*Lessico famigliare*»).

У 1969 годзе памірае муж пісьменніцы, і ад таго часу яна прысвячае сябе выключна літаратуры.

У 1983 годзе балатуецца ў парламент у спісах Камуністычнай партыі Італіі.

Памерла ў Рыме ў 1991 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія

Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі
Катэгорыя:Камуністы Італіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Стрэга
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Віярэджа
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Кампа Верана
Стэфана Бені

**Стэфана Бені** (; ; ) — італьянскі журналіст, паэт і празаік. Аўтар раманаў і зборнікаў апавяданняў. Друкуецца ў газетах і часопісах (''L'Espresso*, *Panorama*, *La Repubblica*, *Il Manifesto*, *Cuore*, *Tango*).

У 1989 годзе зняў фільм «*Musica per vecchi animali*» («Музыка для старых жывёл») паводле свайго рамана «*Comici spaventati guerrieri*».

У яго раманах хаваецца моцная сатыра на італьянскае грамадства апошніх дзесяцігоддзяў. У яго стылі шырока выкарыстоўваецца гульня словаў, неалагізмы і пародыя на іншыя літаратурныя стылі. Кнігі Стэфана Бені перакладзены на больш чым на два дзясяткі моў свету, сярод якіх англійская, нямецкая, дацкая, чэшская, нідэрландская, фінская, французская, літоўская, партугальская, іспанская, турэцкая і іншыя.

## Бібліяграфія 
* *Bar Sport* (1976)
* *La tribù di Moro Seduto* (1977)
* *Non siamo stato noi* (1978)
* *Il Benni furioso* (1979)
* *Spettacoloso* (1981)
* *Prima o poi l'amore arriva* (1981)
* *Terra!* (1983)
* *I meravigliosi animali di Stranalandia* (1984)
* *Il ritorno del Benni furioso* (1986)
* *Comici spaventati guerrieri* (1986)
* *Il bar sotto il mare* (1987)
* *Baol* (1990)
* *Ballate* (1991)
* *La Compagnia dei Celestini* (1992)
* *L'ultima lacrima* (1994)
* *Elianto* (1996)
* *Bar Sport Duemila* (1997)
* *Blues in sedici* (1998)
* *Teatro* (1999)
* *Spiriti* (2000)
* *Dottor Niù, corsivi diabolici per tragedie evitabili* (2001)
* *Saltatempo* (2001)
* *Teatro 2* (2003)
* *Achille piè veloce* (2003)
* *Margherita Dolcevita* (2005)
* *Misterioso. Viaggio nel silenzio di Thelonius Monk* (2005)
* *Baldanders'' (аўдыёкніга, 2006)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Асабістая старонка Стэфана Бені

Катэгорыя:Асобы

Катэгорыя:Паэты Італіі
Катэгорыя:Драматургі Італіі
Катэгорыя:Журналісты Італіі
Іньяцыа Сілонэ

**Іньяцыа Сілонэ** (;  — ) — італьянскі пісьменнік, публіцыст, палітычны дзеяч сацыялістычнай арыентацыі.
thumb|справа|250px|Магіла Іньяцыа Сілонэ ў Пешыне

## Біяграфія 
У 1911 годзе страціў бацьку, у 1915 — маці і іншых членаў сям'і падчас Авецанскага землетрасення. У 1917 уступіў у Італьянскую сацыялістычную партыю. У 1921 стаў адным з заснавальнікаў Італьянскай камуністычнай партыі. Брат Іньяцыа быў арыштаваны як член ІКП і памёр ад збіцця ў турме (1931).

У 1927 наведаў СССР. У 1930 па ідэйных меркаваннях парваў з ІКП. У яго былі выяўлены сухоты, выявіліся прыступы дэпрэсіі. У 1931—1945 жыў у Швейцарыі, пачаў актыўна займацца літаратурай. Антыфашысцкі раман «Фантамара» (1933) адразу ж з'явіўся ў перакладах на нямецкі (1933) і англійскі (1934), атрымаў высокую ацэнку Троцкага і стаў пачаткам абруцкай трылогіі Сілонэ, якая ўключыла пазней раманы «Хлеб і віно» (1937) і «Насенне пад снегам» (1943). Выступаў з публіцыстыкай, накіраванай супраць таталітарызму («Школа дыктатараў», 1938). У гады вайны ўвайшоў у швейцарскую падпольную арганізацыю, якая падтрымлівала рух Супраціўлення ў Італіі, паралельна стаў агентам разведслужбы ЗША (падпольная мянушка – Лен).

Пасля вызвалення Італіі вярнуўся на радзіму, стаў актыўным дзеячам сацыялістычнай партыі, рэдактарам газеты «Аванці». Актыўна выступаў супраць сталінізму, перайшоў на пазіцыі хрысціянскага сацыялізму. Разам з Андрэ Жыдам, Артурам Кестлерам і інш. удзельнічаў у знакамітай антытаталітарнай анталогіі «Бог, які пацярпеў крах» (1949). Браў удзел у працы міжнароднага Кангрэса за волю культуры. Пасля публікацыі матэрыялаў пра яго сувязь з амерыканскай разведслужбай (1967) адышоў ад палітыкі, засяродзіўшыся на літаратуры.

## Працы 
### Раманы 
* 1930 «Фантамара» (*Fontamara*)
* 1934 «Вандроўка ў Парыж» (*Un viaggio a Parigi*)
* 1936 «Хлеб і віно» (*Pane e Vino*)
* 1941 «Насенне пад снегам» (*Il seme sotto la neve*)
* 1952 «Жменя ажыны» (*Una manciata di more*)
* 1956 «Сакрэт Лукі» (*Il segreto di Luca*)
* 1960 «Ліса і камеліі» (*La volpe e le camelie*)
* 1968 «Лёс аднаго беднага хрысціяніна» (''L'avventura di un povero cristiano*) - прэмія Кампьела
* 1971 «Севярына» (*L'avventura di un povero cristiano*) - завершаны жонкай, апублікаваны пасмяротна ў 1981 годзе

### Публіцыстыка 
* 1934 «Фашызм. Паходжанне і развіццё» (*Il Fascismo. Origini e sviluppo*)
* 1938 «Школа дыктатараў» (*La scuola dei dittatori*)
* 1939 «Жывыя думкі аб Мазыні» (*The living thoughts of Mazzini*)
* 1944 «Дакладная цыдулка са швейцарскай турмы» (*Memoriale dal carcere svizzero*)
* 1965 «Яно - выйсце бяспекі» (*Uscita di sicurezza'')

### П'есы 
* 1944 «І ён схаваўся» (*Ed egli si nascose*)
* 1969 «Прыгода беднага хрысціяніна» (''L'avventura di un povero cristiano'')

## Спасылкі 
* Іньяцыа Сілонэ на сайце IMDB

Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі
Катэгорыя:Публіцысты Італіі
Катэгорыя:Сацыялісты Італіі
Катэгорыя:Хрысціянскія сацыялісты
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Антыкамуністы
Меноці Гарыбальдзі

**Дамені́ка Мено́цці Гарыба́льдзі** (; , , Бразілія — , ) — польскі і італьянскі генерал, вольны муляр.

## Біяграфія 
міні|злева|Меноці Гарыбальдзі
міні|злева|Помнік на магіле Меноці Гарыбальдзі
Сын Джузэпэ Гарыбальдзі і Ганны Марыі дэ Хесус Рыбейра (вядомай як Аніта Гарыбальдзі). У 1860 браў удзел у «выправе тысячы чырвоных кашуль» на Сіцылію і ў бітве пад Аспрамонтэ ў часе Рысарджымента.

Падчас Студзеньскага паўстання генерал Юзаф Высоцкі, галоўнакамандуючы ўзброеных сіл Люблінскага ваяводства і забранага края, прызначыў Гарыбальдзі даводцам усходняй выправы і заклікаў да *ўварвання са сваімі аддзеламі ў польскія правінцыі, якія застаюцца пад маскоўскім падзелам, разам з польскімі аддзеламі, што фарміруюцца ў Канстанцінопалі і Тульчы*. На іх чале Гарыбальдзі меў высадзіцца ў раёне Адэсы. Аднак выправа так і не здзейснілася.

Браў удзел у франка-прускай вайне 1870—1871.

## Спасылкі 
* Гарыбальдзі

Катэгорыя:Ваенныя Італіі
Катэгорыя:Палітыкі Італіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Памерлі ад малярыі
Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Італіі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Масоны
Катэгорыя:Генералы паўстання 1863—1864 гадоў
Беціна фон Арнім

**Беціна фон Арнім** (; , Франкфурт-на-Майне — , ) — нямецкая пісьменніца і адна з асноўных прадстаўнікоў нямецкага рамантызму. Дачка Максіміліяны фон Ларош, сястра Клеменса Брэнтана і жонка пісьменніка Ахіма фон Арніма.

## Біяграфія 
Беціна фон Арнім была шчыльна звязаная з нямецкімі пісьменнікамі Клеменсам Брэнтана і Ахімам фон Арнімам: першы быў яе братам, другі яе мужам. Яе дачка Гізэла фон Арнім таксама стала выбітнай пісьменніцай.

Беттына нарадзілася 4 красавіка 1785 года ў Франкфурце-на-Майне ў вялікай сям’і італьянскага гандляра. Яе маці Сафі фон Ларош была аўтарй раманаў, а брат Клеменс Брэнтана — выбітным паэтам і заснавальнікам гейдэльбергскай школы рамантычнай паэзіі. Гэта ён натхніў яе на чытанне сучаснай паэзіі таго часу, асабліва творчасці Іагана Вольфганга Гётэ.

### Беціна фон Арнім і Гётэ 
У 1806 годзе пачалося працяглае сяброўства Беціны фон Арнім з маці Гётэ, Катарынай Элізабет Гётэ. Паэт не адказваў на ўзнёслыя лісты Беціны. Праз год Беціна была прадстаўлена абажанаму ёй Гётэ ў Веймары, і завязалася ліставанне, якое пасля смерці Гётэ было апублікавана Бецінай фон Арнім пад загалоўкам «Ліставанне Гётэ з дзіцем». У 1811 годзе сяброўскія адносіны паміж Бецінай і Гётэ былі разорваны з-за скандалу паміж Бецінай і жонкай Гётэ Крысціянай.

На выставе карцін сябра Гётэ Іагана Генрыха Маера Беціна дазволіла сабе абразліва адгукнуцца пра творчасць мастака. У адказ на гэта Крысціяна сарвала з Беціны акуляры, а Беціна назвала Крысціяну «шалёнай каўбасой». З гэтага часу дом Гётэ быў закрыты для Беціны і яе мужа. Пасля сустрэчы з парай Арнімаў праз год у Бад-Тэпліцы, Гётэ зрабіў выгляд, што не заўважыў іх. На шматлікія лісты Беціны да Гётэ адказу таксама не паследвала.

Беціне быў прысвечаны раман Мілана Кундэры «Несмяротнасць» (Nesmrtelnost; 1990).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гаспадыні літаратурных салонаў
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Франкфурце-на-Майне
Катэгорыя:Памерлі ў Берліне
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Матыяс Клаўдыус

**Матыяс Клаўдыус** (;  — ) – нямецкі пісьменнік і журналіст.

Вывучаў тэалогію ў Іене, але навучання не скончыў. Выпусціў у 1762 годзе першы зборнік вершаў, якія крытыка ацаніла як пераймальніцтва. Пад канец 1760-х гадоў працаваў у гамбургскай газеце, сустракаўся з Іаганам Гердэрам, Г. Э. Лесінгам і асабліва на яго паўплываўшым Ф. Г. Клопштакам. У 1770—1775 гадах сам выдаваў газету «Wandsbecker Bote», дзе надрукаваў мноства артыкулаў, апавяданняў, вершаў, баек, а пад канец жыцця апублікаваў поўны збор сваіх твораў: «Sämmtliche Werke des Wandsbecker Boten» (1790—1812). Клаўдыус быў адным з першых нямецкіх пісьменнікаў, якія заняліся народным побытам і пісалі для народа. Ён умеў спалучыць у сваіх творах простасць з дасціпнасцю і ў свой час стаў улюбёным пісьменнікам як простага народа, так і культурных класаў Германіі. Рэзкі і пякучы сатырык, Клаўдыус разам з тым выявіў шмат таленту ў вершах, то поўных пачуцця, то вясёлых. Вельмі папулярнымі былі яго застольныя песні, у якіх апявалася рэйнскае віно («Bekränzt mit Laub», «Der Mond ist aufgegangen», «Wenn Jemand eine Reise thut» і г. д.).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Енскага ўніверсітэта‏
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся 15 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1740 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шлезвіг-Гольштэйне
Катэгорыя:Памерлі 21 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1815 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Гамбургу
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Журналісты Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Эліа Вітарыні

**Эліа Вітарыні** (; ,  — , ) — італьянскі пісьменнік-самавук, перакладчык.

Нарадзіўся ў Сіракузе. У дзяцінстве разам з бацькам-чыгуначнікам вандраваў па Сіцыліі. Пасля заканчэння сярэдняй школы без жадання наведваў бухгалтарскую школу, пакуль, пасля некалькіх уцёкаў з дому, у 1924 годзе не з’ехаў з Сіцыліі.

Некаторы час працаваў рахункаводам на будаўнічым прадпрыемстве ў Венецыі Джуліі, а пасля пераехаў у Фларэнцыю, дзе працаваў карэктарам у газеце «*Nazione*».

У гэты час пачаў пісаць артыкулы і празаічныя творы, якія дасылаў Курцыа Малапартэ, а той друкаваў у часопісе «*Conquista dello Stato*».

У 1927 годзе ў «*La Fiera Letteraria*» публікуе першы значны празаічны твор «*Ritratto di re Gianpiero*» («Партрэт караля Джанп’ера»).

У 1933—1934 гадах у выдавецтве «Solaria» па частках выходзіць раман «Чырвоны гваздзік», які праз фашысцкую цэнзуру мог выйсці цалкам толькі ў 1948 годзе.

У 1934 годзе з прычыны атручання волавам быў вымушаны пакінуць сваю працу карэктара і зарабляў на жыццё перакладамі з англійскай (вядомыя яго пераклады Фолкнера, По, Лоўрэнса).

У 1938—1939 гадах выходзіць па частках у часопісе «*Letteratura*» раман «*Conversazione in Sicilia*» («Размова на Сіцыліі»), які быў выдадзены адной кнігай у 1941 годзе.

У 1939 годзе Вітарыні пераязджае ў Мілан, дзе займаецца выданнем серыі «*La Corona*» і з’яўляецца куратарам анталогіі амерыканскай літаратуры, якая праз фашысцкую цэнзуру была выдадзеная толькі ў 1942 годзе.

У 1942 годзе пісьменнік збліжаецца з падпольнай камуністычнай партыяй і актыўна ўдзельнічае ў супраціве.

У 1945 годзе засноўвае часопіс «*Il Politecnico*», прысвечаны сучаснай культуры, а таксама публікуе раман «*Uomini e no*» («Людзі і нелюдзі»).

У апошнія гады жыцця працуе кансультантам у вядомым выдавецтве «*Einaudi»*. Памёр у Мілане ў 1966 годзе.

## Бібліяграфія 
* «*Conversazione in Sicilia*» («Размова на Сіцыліі»)
* «*Uomini e no*» («Людзі і нелюдзі»)
* «*Il garofano rosso*» («Чырвоны гваздзік»)
* «*Erica e suoi fratelli*» («Эрыка і яе браты»)
* «*Le donne dі Messina*» («Жанчыны Месіны»)

## Літаратура 
* Addamo S., Vittorini e la narrativa siciliana contemporanea, Caltanisseta — Roma, [1962];
* Salinari C., Preludio e fine del realismo in Italia, Napoli, 1967;
* Calvino I., Vittorini. Progettazione e letteratura. Mil., 1968;
* Heiney D., Three Italian novelists. Moravia, Pavese, Vittorini, Ann Arbor, [1968].

Катэгорыя:Камуністы Італіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Адрыян Нэстасэ

**Нэстасэ Адрыян** (па-румынску Adrian Năstase; , ) — румынскі палітык.

Юрыст, спецыяліст у міжнародным праве. Скончыў юрыдычны і гісторыка-філасофскі факультэты Бухарэсцкага ўніверсітэта. У 1990 выбраны дэпутатам у парламент, у 1990—1992 гадах быў міністрам замежных спраў, у 1992—1996 гадах — старшынёй палаты дэпутатаў, у 1996—2000 — віцэ-старшыня палаты дэпутатаў і лідар сацыял-дэмакратычнае парламенцкай апазіцыі.

У снежні 2000 года стаў прэм’ер-міністрам Румыніі, са студзеня 2001 года з’яўляўся таксама старшынёй Румынскай сацыял-дэмакратычнай партыі. Падчас яго прэм’ерства Румынія праводзіла перамовы аб уступленні ў Еўрапейскі Саюз. У снежні 2004 года браў удзел у прэзідэнцкіх выбарах, на якіх прайграў Траяну Бэсеску, набраўшы 51,23 % галасоў супраць 48,77 %. Пасля гэтага 20 снежня 2004 года пайшоў у адстаўку з пасады прэм’ер-міністра. З 21 снежня 2004 года зноў займае пасаду старшыні палаты дэпутатаў.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Румыніі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Румыніі
Катэгорыя:Дыпламаты Румыніі
Катэгорыя:Юрысты Румыніі
Сяргей Станішаў

**Сярге́й Дзмі́трыевіч Стані́шаў** (; , Херсон, Украіна) — балгарскі палітык, журналіст і гісторык, з'яўляецца кіраўніком Балгарскай сацыялістычнай партыі (БСП), з 17 жніўня 2005 па 27 ліпеня 2009 года — прэм'ер-міністр Балгарыі.

Бацька, *Дзімітар Станішаў*, паходзіў з вёскі Штука (Македонія) і быў сакратаром Балгарскай камуністычнай партыі, маці *Дзіна Мухіна*, была расейкай, якая выкладала славістыку ў Сафійскім універсітэце.

Станішаў скончыў гістарычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта імя Ламаносава. Тэмай дыпломнай працы была «*Роля мундзіра ў выхаванні ваеннага духа Чырвонай Арміі*». Да 1996 года Станішаў меў расійскае грамадзянства. У 1999—2000 гг. стажыраваўся ў *Лонданскай Школе эканомікі і палітычных навук*.

З 1994 да 1995 года працаваў журналістам. Потым быў галоўным экспертам у аддзеле замежнай і міжнароднай палітыкі Балгарскай сацыялістычнай партыі. У траўні 2001 года быў абраны адным з кіраўнікоў партыі, а ў чэрвені таго ж года — удзельнікам «Кааліцыі на карысць Балгарыі» ў склад якой уваходзіла і Сацыялістычная партыя. У снежні 2001 года Станішаў быў абраны кіраўніком партыі. З 2001 года — дэпутат парламенту.

У парламенцкіх выбарах 2005 года яго партыя атрымала 31 % галасоў. Пасля абвяшчэння вынікаў (25 чэрвеня) Станішаў абвясціў, што ў новым кабінеце міністраў няма больш месцаў для прадстаўнікоў *Народнага руху Сімяона II*, які быў прэм'ерам з 2001 да 2005 гг. Але калі 27 ліпеня яго спіс кабінета міністраў не быў прыняты парламентам, былі распачаты спробы стварэння кааліцыйнага ўрада. Кааліцыйны ўрад пачаў сваю працу 17 жніўня 2005 года.

На парламенцкіх выбарах 2009 года левацэнтрысцкая «Кааліцыя за Балгарыю», якую ўзвачальваў Станішаў, пацярпела разгромнае паражэнне, сабраўшы толькі 17 % галасоў. 27 ліпеня 2009 года Сяргей Станішаў выйшаў у адстаўку, аднак, нягледзячы на наступныя скандалы, адмовіўся пакінуць пост лідара БСП.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Херсоне
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Балгарыі
Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта МДУ
Катэгорыя:Журналісты Балгарыі
Дзіна Буцаці

**Дзі́на Буца́ці** (;  — ) — італьянскі пісьменнік, журналіст і мастак. Адзін з майстроў апавядання ў італьянскай і еўрапейскай літаратуры XX стагоддзя.

## Біяграфічныя звесткі 
Буцаці нарадзіўся ў Белуна на віле, дзе яго заможная міланская сям’я праводзіла летнія месяцы. Быў трэцім з чатырох дзяцей. Яго малодшы брат Адрыяна стаў славутым генетыкам. Бацька, Джуліа Чэзарэ, паходзіў са старой белунскай дынастыі. Маці Альба Мантавані (дачка пісьменніка Дзіна Мантавані) была венецыянкай і належала да дынастыі венецыянскіх дожаў Бадоэр Партэчыпацыа. Буцаці вельмі любіў музыку (навучаўся іграць на фартэпіяна і скрыпцы), маляванне і горы. Гэтыя захапленні і сфарміравалі шматбаковы талент пісьменніка.

З юнацтва жыў у Мілане, дзе наведваў юрыдычны факультэт, каб задаволіць жаданне бацькі бачыць яго адвакатам. У 1928 годзе, незадоўга да заканчэння навучання, уладкаваўся практыкантам у рэдакцыю газеты «*Corriere della Sera*», дзе пазней працаваў карэспандэнтам. У гэтым жа годзе завяршыў навучанне.

У 1935 і 1936 гадах Буцаці займаўся штомесячным літаратурным дадаткам да газеты. У гэтыя гады Буцаці пачынае пісаць свае славутыя кароткія апавяданні, некаторыя з іх публікуючы ў «*Corriere della Sera*». Разам з пісьменніцкай дзейнасцю Буцаці працягвае займацца і дзейнасцю журналісцкай.

## Творчасць 
У 1933 годзе выйшаў яго першы раман «*Bàrnabo delle montagne*» («Барнаба з гор»), а праз два гады «*Il segreto del Bosco Vecchio*» («Таямніца Боска Векіа»). Паводле абодвух раманаў італьянскімі рэжысёрамі былі зняты кінафільмы: першы экранізаваў Марыа Брэнта ў 1994 годзе, другі Эрмана Ольмі ў 1993.

Найвялікшы поспех 1939 года — раман «*Il deserto dei Tartari*» («Татарская пустыня»), паводле якога рэжысёр Валерыа Дзурліні зняў аднайменны фільм. У 1942 годзе выйшаў зборнік апавяданняў «Сямёра пасланцоў». У гэтых творах адчуваецца рэха філасофіі (К. Ясперса, М. Хайдэгера, Ж. П. Сартра) і рэальнасці часоў 2-й сусветнай вайны. Зацікаўленасць экзістэнцыяльнымі пытаннямі, сувязь з праблематыкай твораў Ф. Кафкі адчувальныя ў зборніках апавяданняў «Страх у Ла Скала» (1949), «Падзенне Баліверны» (1954), «60 апавяданняў» (1958), аповесці «Павялічаны партрэт» (1960) і інш.

Аўгар кніг для дзяцей, п’ес, оперных лібрэта. Выбраныя эсэ змешчаныя ў зборніку «*Cronache terrestri*» («Зямныя кронікі»). Займаўся жывапісам і мастацкай крытыкай.
 
Непакой, адчуванне абсурднасці існавання і подыху смерці — асноўныя рысы светапогляду яго персанажаў. Падзеі, на першы погляд рэальныя, у творах пісьменніка захоўваюць элемент фантастычнага, ірэальнага.

Частым героем літаратурных твораў Буцаці з’яўляецца менавіта лёс, усемагутны і неасяжны, часта здзеклівы. Нават творы пра каханне закранаюць непрадказальнасць фатуму. Творчасць Дзіна Буцаці адносіцца да фантастычнага жанру, а таксама выяўляе блізкасць да жанру літаратуры жахаў.

## Літаратура 
* *Логіш С. В.* Буцаці // 

## Спасылкі 
* Сайт таварыства Дзіна Буцаці
* 

Катэгорыя:Італьянскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі
Катэгорыя:Драматургі Італіі
Катэгорыя:Журналісты Італіі
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Італіі
Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Стрэга
Джура Якшыч

**Джура Якшыч** (па-сербску *Ђура Јакшић*; , Српска Црня — , ) — сербскі мастак, паэт, празаік, драматург, член сербскай багемы і патрыёт. Найвялікшы лірык сербскага рамантызму і адзін з найвыбітнейшых сербскіх мастакоў 19 стагоддзя.

Бунтарны, жарсны і чуллівы аўтар патрыятычных, свабадалюбных вершаў, але таксама лірычныя вершы і паэзію глыбокага болю.

Паэтычнымі ўзорамі для Якшыча былі Шандар Пецёфі, Байран, а жывапісным узорам — Рэмбрант.

## Спасылкі 
* 
* Абраныя вершы (серб.)
* Якшыч у славянскай бібліятэцы (серб.)

Катэгорыя:Пісьменнікі Сербіі
Катэгорыя:Мастакі Сербіі
Катэгорыя:Паэты Сербіі
Катэгорыя:Пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сербіі
Стойка Стойкаў

**Стойка Стойкаў** (;  — ) — балгарскі навуковец, вядомы мовазнавец, балгарыст, заснавальнік балгарскай дыялекталогіі.
## Біяграфія 
Стойка Стойкаў вывучаў славянскую філалогію ў Сафійскім універсітэце. Ён спецыялізаваўся ў фанетыцы, дыялекталогіі і славянскім мовазнаўстве ў Празе (1937—1939). Атрымаў ступень доктара філасофіі ў Карлавым універсітэце (1939). Працаваў у Інстытуце балгарскай мовы БАН (ад 1942 года — асістэнт, у 1952-1969 — кіраўнік секцыі балгарскай дыялекталогіі лінгвістычнага атласа, ад 1958 года таксама намеснік дырэктара Інстытута), і ў Сафійскім універсітэце (асістэнт з 1943, дацэнт з 1947, прафесар у 1950—1969). Быў дэканам філалагічнага факультэта СУ (1953—1954, 1962—1966) і прарэктарам (1958—1960). Кіраўнік Камісіі па фанетыцы і фаналогіі Міжнароднага Камітэта Славістаў (1968—1969) і яго сакратар (1959—1964).

Катэгорыя:Мовазнаўцы Балгарыі
Катэгорыя:Лексікографы
Катэгорыя:Дыялектолагі
Катэгорыя:Фанетысты
Катэгорыя:Члены Балгарскай акадэміі навук
Яраполк Ізяславіч

**Яраполк Ізяславіч,** у праваслаўі **Гаўрыіл**, у каталіцтве **Пётр**; (паміж 1043 і 1050 — 22.11.1086 або 22.11.1087) — князь уладзімірскі (валынскі).

## Біяграфія 
Сын вялікага князя кіеўскага Ізяслава Яраславіча, унук вялікага князя Яраслава.

У 1071 годзе перамог полацкага князя Усяслава Брачыславіча пад Галацічаскам, пасля, імаверна, атрымаў ад бацькі Полацкае княства. У 1073 годзе падчас міжусобіцы выгнаны з Русі разам з бацькам і братам Святаполкам.

Выгнанцы шукалі падтрымкі ў Польшчы і Германіі, дзе Яраполк Ізяславіч ажаніўся з Кунігундай (Ірынай), дачкой мейсенскага маркграфа Атона. У 1075 годзе са згоды бацькі Яраполк Ізяславіч заключыў дагавор з Папам Рыгорам VII, які прызнаў Яраполка «рускім каралём» і абяцаў дапамогу ў здабыцці кіеўскага стальца; Яраполк Ізяславіч прыняў каталіцтва і абяцаў ператварыць Русь у «лен святога Пятра», то-бок прызнаваў Папу сваім сеньёрам.

Пасля вяртання бацькі ў 1077 годзе на Русь, атрымаў ад яго Вышгарад. У канцы 1078 года вялікі кіеўскі князь Усевалад Яраславіч даў Яраполку Уладзімірскае (Валынскае) княства, да якога, паводле некаторых звестак, дадаў Тураўскае (паводле іншых звестак, Тураўскае княства атрымаў Давыд Ігаравіч).

Пасля смерці бацькі ў 1078 годзе, Яраполк некалькі гадоў змагаўся за сталец ва Уладзіміры. У 1085 годзе ўзняў мяцеж супраць дзядзькі — вялікага князя кіеўскага Усевалада Яраславіча, але вымушаны быў уцячы ў Польшчу. У 1086 годзе вярнуўся і зноў атрымаў Уладзімірскае княства. У неўзабаве забіты сваімі праціўнікамі.

Захаваліся 2 партрэты Яраполка Ізяславіча XI ст. ў «Кодэксе Гертруды» («Трырскай псалтыры»).

Прылічаны да святых Рускай праваслаўнай царквой, дзень памяці — 22 лістапада (5 снежня).

## Літаратура 
* *Шматаў В.* Партрэт Яраполка ў мініяцюрах // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. 1980. N"4.
* *Барвенава Г.* Княскія строі Кунэгунды і Яраполка паводле мініятураў «Кодэксу Гертруды» // Спадчына. 1998. № 6.
* Яраполк Ізяславіч // ЭГБ у 6 т. Т. 6. Кн. ІІ. Мн., 2003.

Катэгорыя:Князі полацкія
Катэгорыя:Князі тураўскія
Катэгорыя:Князі валынскія
Спіруліна

**Спірулі́на** (*Spirulina*) — род ніткаватых сіне-зялёных водарасцей (цыянабактэрый) сямейства .

## Апісанне 
Ніткі адзіночныя, часам скручаныя ў форме спіралі, сіне-зялёныя, радзей жоўта-зялёныя, здольныя да вярчальнага і паступальнага руху. Размнажаюцца мнагаклетачнымі фрагментамі нітак (гармагоніямі).

## Пашырэнне 
Каля 30 відаў. Трапляюцца ў вадаёмах, тэрмальных крыніцах, глеі, глебе. На Беларусі сустракаюцца , , ,  і інш.

## Значэнне і выкарыстанне 
Асобныя віды ядомыя. Культывуюцца для вырабу лекаў, біялагічных дабавак, атрымання харчовага бялку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цыянабактэрыі
Марка Цэпенкаў

**Марка Костаў Цэпенкаў** (па-балгарску i па-македонску *Марко Костов Цепенков*; 1829, Прылеп — , ) — балгарскі фалькларыст, найвыбітнейшы збіральнік македонскай вуснай народнай творчасці. Нарадзіўся ў Прылепе ў вельмі беднай сям'і. Праз нястачу не змог атрымаць сярэднюю адукацыю. Вывучыўся на краўца. У 1856 годзе пад уплывам дзейнасці Дзімітра Міладзінава пачаў збіраць вусную народную творчасць. Сярод усіх фалькларыстаў Марка Цэпенкаў мае найдаўжэйшую збіральніцкую практыку — больш за 40 гадоў. Фонд сабранай ім народнай творчасці з'яўляецца найбагацейшым сярод усіх македонскіх фалькларыстаў. Сабраў больш за 5500 прыказак і прымавак, 150 песень, 100 загадак, больш за 200 тлумачэнняў сноў, 67 дзіцячых гульняў. Свой матэрыял Марка Цэпенкаў збіраў у ваколіцах Прылепа, а таксама Біталы, Скоп'я, Штыпа, Велеса і Дэбара. Запісы публікаваў у *"Зборніку народнай творчасці, навукі і літаратуры"* ў Сафіі.

Акрамя збірання фальклору пісаў стылізаваныя пад фальклорную паэзію вершы.

Памёр Марка Цэпенкаў у нястачы, самотны і забыты 29 снежня 1920 у Сафіі, дзе і быў пахаваны.

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія

Катэгорыя:Фалькларысты Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Постаці балгарскай этналогіі
Катэгорыя:Постаці паўночнамакедонскай этналогіі
Катэгорыя:Славісты
Катэгорыя:Паэты Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Драматургі Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Паэты Балгарыі
Катэгорыя:Драматургі Балгарыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Прылепе
Катэгорыя:Пахаваныя ў Сафіі
Бранка Радзічавіч

**Бранка Радзічавіч** (па-сербску *Бранко Радичевић*; , Славонскі-Брод — , ) — сербскі паэт эпохі рамантызму.

## Біяграфія 
У 1830 годзе ягона сям’я перасяляецца ў Земун. Наведваю гімназію ў Срэмскіх-Карлаўцах, заканчвае сярэднюю адукацыю ў Тэмішвары. Вывучае медыцыну і права ў Вене, дзе знаёміцца з Вукам Караджычам і робіцца гарлівым прыхільнікам яго ідэй.

Паэзія Б.Радзічавіча, якая зыходзіла з народнай творчасці, адкрыла эпоху сербскага рамантызму і сапраўднага нацыянальнага адраджэння. Пісаў народнай мовай і рэфармаваным правапісам у часе, калі Караджыч і яго аднадумцы з цяжкасцю прасоўвалі рэформу. Вершы Радзічавіча, якія не адпавядалі традыцыям псеўдакласіцыстычнай паэзіі і не былі напісаныя «славянасербскай» мовай, сутыкнуліся з непрыманнем кансерватараў і нават былі забароненыя ў Сербіі. Толькі пасля смерці аўтара паэзія дачакалася прызнання. яго творчасць стала блізкай перадусім маладому рамантычнаму пакаленню 60-х гадоў, таму што прыносіла ў літаратуру матывы простых пачуццяў, маладосці, патрыятызму.
Выйшлі два зборнікі з назвай «Песме» («Вершы») пры жыцці і адзін пасмяротна.

Памёр ад сухотаў.

## Літаратура 
* Jovan Skerlić, Istorija Nove Srpske Književnosti / A History of New Serbian Literature (Belgrade, 1914 and 1921), pages 279—288

Катэгорыя:Паэты Сербіі
Катэгорыя:Сербскамоўныя паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харватыі
Браніслаў Нушыч

**Браніслаў Нушыч** (па-сербску *Бранислав Нушић/Branislav Nušić*; ,  — ) — сербскі празаік, драматург, эсэіст, журналіст і дыпламат.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 кастрычніка 1864 года ў Бялградзе як *Алкібіяд Нуша*. Яго бацька гандляваў збожжам, але ў хуткім часе пасля нараджэння дзіцяці страціў свой капітал. Сям’я пераехала ў Смедэрэва, дзе Нушыч правёў дзяцінства. Па дасягненні 18 гадоў афіцыйна змяніў імя на «Браніслаў Нушыч». Скончыў юрыдычны факультэт у Бялградзе ў 1884 годзе.

Удзельнічаў у сербска-балгарскай вайне 1885 года. Пасля вайны надрукаваў у газеце «Дневны ліст» сатырычны верш «*Два рабы*», за які быў асуджаны на два гады катаргі. У вершы высмейвалася сербская манархія, і ў першую чаргу кароль Мілан Абрэнавіч.

У 1889 годзе заняў дзяржаўную пасаду: стаў чыноўнікам МЗС і быў адпраўлены ў консульства ў Бітале, дзе ажаніўся ў 1893 годзе. На поўдні Сербіі і ў Македоніі правёў каля дзесяці гадоў. Ягонай апошняй пасадай у гэтым рэгіёне было месца віцэ-консула ў Прышціне.

У 1900 годзе прызначаны сакратаром Міністэрства асветы і загадчыкам літаратурнай часткі Нацыянальнага тэатра ў Бялградзе. З 1904 года кіруе Сербскім нацыянальным тэатрам у Нові-Садзе. У 1905 годзе пакінуў гэту пасаду і пераехаў у Бялград, дзе працаваў журналістам. Пісаў пад псеўданімам «*Бен Акиба*». У 1912 годзе ў функцыі дзяржаўнага чыноўніка вярнуўся ў Біталу, а ў 1913 годзе заснаваў тэатр у Скоп’і, дзе жыў да 1915 года. Пакінуў краіну разам з войскам у часе Першай сусветнай вайны, да канца баявых дзеянняў жыў у Італіі, Швейцарыі, Францыі.

Пасля вайны кіруе аддзелам мастацтва Міністэрства асветы (да 1923 года), Нацыянальным тэатрам у Сараеве. У 1927 годзе вяртаецца ў Бялград.

У 1933 годзе абраны ў сябры Сербскай каралеўскай акадэміі.

## Творчасць 
Творчая спадчына Нушыча вельмі аб’ёмная і разнастайная. Пасля першых паэтычных спробаў пераарыентаваўся на рэалістычную і гумарыстычную прозу і камедыі, якія пісаў з 1880-х гадоў да канца XIX стагоддзя. У сатыры Нушыча адлюстроўвалася частка сербскай палітычнай рэчаіснасці, і ўсё ж ён быў больш гумарыстам і жартаўніком, чым сатырыкам.

Патрыятычныя драмы Нушыча не дасягаюць літаратурнага ўзроўню яго камедый.

## Бібліяграфія 
### Драмы 
* «*Тако је морало бити*»
* «*Јесења киша*»
* «*Иза божјих леђа*»
* «*Пучина*»

### Камедыі 
* «*Госпођа министарка*»
* «*Народни посланик*»
* «*Мистер Долар*»
* «*Ожалошћена породица*»
* «*Покојник*»
* «*Сумњиво лице*»
* «*Др*»
* «*Протекција*»
* «*Свет*»
* «*Пут око света*»

### Раманы 
* «*Аутобиографија*»
* «*Општинско дете*» (у Сараеве выдадзена як «*Općinsko dijete*»)
* «*Хајдуци*»

### Апавяданні 
* «*Политички противник*»
* «*Посмртно слово*»
* «*Класа*»
* «*Приповетке једног каплара*»

### Трагедыі 
* «*Кнез Иво од Семберије*»
* «*Хаџи-Лоја*»
* «*Наход*»

## Беларускія пераклады 
* Аўтабіяграфія: аповесць / Браніслаў Нушыч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1985. — 228, [1] с., [1] л. партр. — (Бібліятэка замежнай прозы).

Катэгорыя:Пісьменнікі Сербіі
Катэгорыя:Драматургі Сербіі
Катэгорыя:Выпускнікі Бялградскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Акадэмікі Сербскай акадэміі навук і мастацтваў
Лаза Лазаравіч

**Лазар «Лаза» Лазаравіч** (;  — ) — сербскі пісьменнік і псіхіятар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Шабцы ў сям'і гандляра. Сярэднюю адукацыю атрымаў у родным мястэчку, потым вучыўся ў Бялградзе і Берліне. Пасля заканчэння навучання працаваў урачом у Бялградзе. Быў членам Сербскага навуковага таварыства і Акадэміі навук. Аўтар навуковых прац у галіне медыцыны. Працаваў урачом на войнах 1878—1879 і 1885 гадоў. Памёр у Бялградзе 10 студзеня 1891 года як асабісты лекар караля.

## Творчасць 
Літаратурную дзейнасць пачаў з перакладу Чарнышэўскага («*Што рабіць*?»). Уласныя творы пачаў пісаць пазней, пасля вяртання з Берліна. Першае апублікаванае апавяданне «*Први пут с оцем на јутрење*» было сустрэта вельмі прыязна. У васьмідзесятых гадах выходзяць яго галоўныя і найлепшыя апавяданні «*Школска икона*», «*У добри час хајдуци*», «*На бунару*», «*Вертер*», «*Све ће то народ позлатити*» и «*Ветар*». Акрамя гэтага, калі не лічыць урыўкаў і замалёвак, напісаў яшчэ толькі два апавяданні («*Он зна све*» і «*Швабица*»).

Лазаравіч быў адным з першых сербскіх празаікаў, які звярнуў увагу на ўнутраны свет асобы, якую апісвае, і на псіхалагічны аналіз. У яго сучаснікаў Мілавана Глішыча і Янкі Весялінавіча псіхааналізу ў глыбокім сэньсе практычна няма. Лазаравіч апісвае менавіта зломы, змены ў людскай псіхалогіі. Распрацоўваў матыў «новага» чалавека (таксама як і сучаснікі Мілаван Глішыч і Стэван Срэмац), негатыўна ставячыся да гэтай грамадскай з'явы. Так пераходзіць і да крытыкі грамадства як цэлага.

Лаза Лазаравіч — найлепшы стыліст сербскага рэалізму, часам называны «сербскім Тургеневым».

## Спасылкі 
* Апавяданні Лазы Лазаравіча 

Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Сербскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Сербіі
Катэгорыя:Медыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці сербскай псіхіятрыі
Катэгорыя:Выпускнікі Бялградскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Перакладчыкі Сербіі
Сіма Матавуль

**Сіма Матавуль** (; ,  — , ) — сербскі пісьменнік-рэаліст. Аўтар апавяданняў з жыцця Далмацыі, Чарнагорыі і Бялграду, а таксама двух раманаў — «*Bakonja fra Brne*» і «*Uskok*».

## Біяграфія 
Пасля навучання ў Шыбеніку і Задары настаўнічае па далмацкіх вёсках і ў Херцаг-Нові. У 1881 годзе пераяжджае ў Чарнагорыю. Некалькі месяцаў правёў у Парыжы. Потым перасяляецца ў Сербію, дзе выкладае ў гімназіі і чыноўнічае. У Бялградзе правёў рэшту жыцця. Быў сябрам Сербскай каралеўскай акадэміі.

Аўтар каля сямідзесяці апавяданняў і навел, двух раманаў і некалькіх тамоў падарожных нататак, успамінаў і літаратурных артыкулаў рознага зместу. Самы значны яго твор такога кшталту — «*Биљешке једног писца*». Напісаў дзве драмы — «*3авјет*» і «*На слави*». Займаўся перакладам, перадусім з французскай.

Матавуль пачаў пісаць у сталым узросце. Быў адным з самых адукаваных еўрапейскіх пісьменнікаў. Цікавіўся філасофіяй і гісторыяй.

Да з’яўлення Сімы Матавуля ў сербскай літаратуры пераважалі рускія, венгерскія і нямецкія літаратурныя ўплывы. З ім пачынае адчувацца раманскі ўплыў, перш за ўсё французскі.

Як празаік вылучаецца вострым і цвярозым светабачаннем, здольнасцю заўважаць характэрныя рысы персанажаў і сітуацый.

Катэгорыя:Пісьменнікі Сербіі
Катэгорыя:Сербскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Празаікі