open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гномы (Серадзем’е)

**Гномы** () — у свеце Толкіна раса, створаная Валам Аулэ без дазволу Ілуватара. Але з часам яны сталі вольным народам Серадзем’я.

## Гісторыя народаў 
Зарадзіліся гномы ў пячорах. З самага пачатку іх было сем.

Таму ў часы Другой Эпохі гномам было дадзена сем пярсцёнкаў, да якіх паспеў дакрануцца Саўран, але гномы не пайшлі за цёмным уладаром.

Менавіта пра іх у большасці расказваецца ў «Хобіце», дзе апавядаецца пра вяртанне захопленай Смаўгам гары Эрэбор (Адзінокая гара).

Катэгорыя:Народы Серадзем’я
Катэгорыя:Серадзем’е
Ха Шы Мін

**Ха Шы Мін** (*Hồ Chí Minh*;  — ) — в’етнамскі камуністычны дзеяч, кіраўнік жнівеньскай рэвалюцыі ў В’етнамскай імперыі, першы прэзідэнт Дэмакратычнай Рэспублікі В’етнам (ДРВ). Сапраўднае імя — Нгуен Шынь Кунг і Нгуен Тат Тхань. Яшчэ адзін псеўданім — Нгуен Ай Куок («Нгуен-патрыёт»).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 мая 1890 г. ў правінцыі Нгеян.

У 1911 з’ехаў за мяжу, дзе працаваў матросам. З 1916 па 1923 год жыў у ЗША, Англіі, Францыі. У 1920 г. ўступае у Французскую камуністычную партыю. З дапамогай новых сяброў-аднапартыйцаў трапіў у Савецкі Саюз, дзе працягнуў палітычную дзейнасць і канчаткова сфарміраваўся як камуністычны лідар.

З 1920-х гадоў — актывіст Камінтэрну.

У 1925 г. арганізаваў Таварыства рэвалюцыйнай моладзі В’етнама. Каб пазбегнуць арышту быў вымушаны жыць у Камбоджы. У той час у Індакітаі ўжо дзейнічалі паасобку камуністычныя группы. Ха Шы Мін аб’яднаў іх, дзякуючы гэтаму ў 1930 г. была арганізавана Камуністычная партыя Індакітая.

З 1946 па 1955 гг. быў прэм’ер-міністрам Паўночнага В’етнама. З 1946 па 1969 гг. — прэзідэнт Паўночнага В’етнама.
]]
Пахаваны у Ханоі, у маўзалеі, на плошчы Бадзінь.

## Памяць 
* У яго гонар, у 1976 г., сталіца Паўднёвага В’етнама горад Сайгон быў перайменаваны ў Хашымін.
* У Маскве у 1969 — названа плошча Ха Шы Міна, на якой яму пазней адкрылі помнік.
* У Санкт-Пецярбургу, (горад-пабрацім Хашыміна), у 1978 г., названа вуліца Ха Шы Міна.
* 19 мая 2010 г. ў двары ўсходняга факультэту СПБДУ (Санкт-Пецярбург) быў адкрыты помнік Ха Шы Міну .

## Літаратура 
* «Хо Ши Мин». Избранное. Библиотека вьетнамской литературы, Прогресс, 1979&nbsp;г.
* «Хо Ши Мин». Избранное. Воспоминания о Хо Ши Мине. Издательство политической литературы, 1990 г. ISBN 5-250-00856-9
* Евгений Кобелев. «Хо Ши Мин». Жизнь замечательных людей, Молодая гвардия, 1983&nbsp;г.
* Афонин С., Кобелев Е. «Товарищ Хо Ши Мин». М.: Политиздат, 1980 г.
* Афонин С., Кобелев Е. «Беседы о Хо Ши Мине». М.: Детская литература, 1987 г.

## Спасылкі 
* Sovetika.ru — сайт о Советской эпохе Хо Ши Мин — речи и выступления
* Нят-Нам.ру — материалы о Вьетнаме Встречи с Хо Ши Мином.

Катэгорыя:Палітыкі В’етнама
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Леніністы
Катэгорыя:Антыкаланіялісты
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры В’етнама
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры В’етнама
Катэгорыя:Дэпутаты Нацыянальнага сходу В’етнама
Мінас-Цірыт

**Мі́нас-Ці́рыт** () — у легендарыуме Толкіна, горад і замак у Серадзем’і, сталіца Гондара з другой паловы Трэцяй Эпохі. Першапачаткова ён быў пабудаваны дзеля аховы былой сталіцы каралеўства, Асгіліята, ад нападу з захаду, але стаў сталіцай, калі Асгіліят прыйшоў у заняпад пасля Вялікай Чумы. Мінас-Цірыт часцяком згадваецца як «Белы горад» і горад каралёў. Рахірым гэта месца завуць Мундбург. У кульмінацыі кнігі «Уладар Пярсцёнкаў» горад трапляе пад асаду саюзных войскаў Мордара, вядомую як бітва на Пеленорскіх палях.

## Горад 
Найвялікшы замак дабра ў Серадзем’і. Ён складаецца з сямі кругоў (узроўняў). На самым верхнім знаходзіцца цытадэль і Белая Вежа Гондара. Там жа стаіць і Белае дрэва — сімвал Гондара.

Дата пачатку будаўніцтва невядома. Першым кіраўніком быў Анарыён (сын Элендзіла) разам з Ісільдурам.

У 2 г. Трэцяй Эпохі Ісільдур прынёс у горад расток Белага дрэва. У 1640 г. з прычыны вялікай эпідэміі чумы ў Асгіліяце (пры гэтым і смерці караля) сталіца аўтаматычна перайшла сюды. У 2698 г. перайменаванне **Мінас-Анара** ў **Мінас-Цірыт**. У **3019 г.** калі і адбываліся падзеі Уладара Пярсцёнкаў, горад быў асаджаны арміямі Мордара і інш. Перамаглі Гондар і Рохан.

Пасля каранацыі Арагорна (**Элессара**) горад зноў стаў называцца **Мінас-Анар**.

## Спасылкі 
* Мінас-Цірыт ў энцыклапедыі Арды
Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі

**Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі** () — адна з двух найбуйнейшых палітычных партый Германіі.

Дзве сацыял-дэмакратычныя арганізацыі, Усеагульная нямецкая рабочая асацыяцыя () і Сацыял-дэмакратычная рабочая партыя Германіі (), былі створаны ў 1863 і 1869, а ў 1875 яны аб’ядналіся. У сучасным выглядзе партыя існуе з 1890 года. Пасля 1933 года партыя партыя дзейнічала падпольна. Пасля 1945 года ў ГДР партыя была аб’яднана з іншымі левымі партыямі ў Сацыялістычную адзіную партыю Германіі; у ФРГ партыя стала адной з двух вядучых палітычных сіл краіны разам з Хрысціянска-дэмакратычным саюзам.

4 канцлераў Веймарскай рэспублікі (Фрыдрых Эберт, Філіп Шэйдэман, Густаў Баўэр i Герман Мюлер), 4 канцлераў Германіі ФРГ (Вілі Брант, Гельмут Шміт, Герхард Шродэр і Олаф Шольц) і 3 прэзідэнты (Фрыдрых Эберт (Веймарская рэспубліка), Густаў Хайнеман і Ёханес Рау) былі прадстаўнікамі СДПГ.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Партыі-члены ПЕС

Катэгорыя:Сацыял-дэмакратычныя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Германскай імперыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Веймарскай рэспублікі
Катэгорыя:Палітычныя партыі ФРГ
Катэгорыя:Левацэнтрысцкія партыі
Катэгорыя:Сацыялістычны інтэрнацыянал
Катэгорыя:З’явіліся ў 1863 годзе
Петр Нечас

**Петр Нечас** (; нар. , Угерске-Градзішцэ, Чэхаславакія) — чэшскі палітык, кіраўнік Грамадзянская дэмакратычнай партыі, з 28 чэрвеня 2010 года — прэм'ер-міністр Чэхіі.

Скончыў Масарыкаў універсітэт у Брно, па прафесіі — фізік. У 1996 годзе абраны ў парламент ад ГДП, у 2006-09 быў віцэ-прэм'ерам, а таксама міністрам працы і сацыяльнай бяспекі. У красавіку 2010 года стаў новым кіраўніком ГДП. На парламенцкіх выбарах 28-29 мая (траўня) ГДП атрымала 53 месцы ў парламенце з 200. 4 чэрвеня прэзідэнт Чэхіі Вацлаў Клаўс даверыў Нечасу сфарміраваць новы кааліцыйны ўрад краіны, што дае Нечасу магчымасць стаць прэм'ер-міністрам краіны пры ўмове згоды з гэтым іншых удзельнікаў патэнцыяльнай кааліцыі — партый TOP 09 (Традыцыя. Адказнасць. Росквіт. 09) і «Грамадскія справы».
Шасцідзённая вайна

**Шасцідзённая вайна** (, *Мільхемет Шэшэт ха-Йамім*; , *Ḥarb al‑Ayyam as‑Sitta* або , *Ḥarb 1967*) — вайна на Блізкім Усходзе паміж Ізраілем, з аднаго боку, і Егіптам, Сірыяй, Іарданіяй, Іракам і Алжырам з другога (5 —  года). На канец вайны Ізраіль усталяваў кантроль над Сінайскім паўвостравам, Сектарам Газы, Заходнім берагам, Усходнім Іерусалімам і Голанскімі вышынямі. Наступствы вайны дагэтуль вызначаюць палітычную сітуацыю ў рэгіёне.


Катэгорыя:Войны Ізраіля
Катэгорыя:Войны Егіпта
Катэгорыя:Войны Сірыі
Катэгорыя:Войны Іарданіі
Катэгорыя:Войны Ірака
Катэгорыя:Войны Алжыра
Катэгорыя:1967 год у Ізраілі
.22 Short

[thumb|300px|right|.22 Short (з лева) разам з патронам [.22 Long Rifle (з права)]]

**.22 Short** (.22 Шорт, .22 Kurz, .22 Курц) — дробнакаліберны ўнітарны патрон кольцавага ўзгарання 22-га калібра (5,6 мм), адзін з найменш магутных у сваім класе.

## Гісторыя 
.22 Short — найстарэйшы патрон з усіх патронаў, якія зараз вырабляюцца. Быў створаны прыкладна ў 1857 годзе вядомай амерыканскай зброевай фірмай Smith & Wesson для рэвальвера Smith and Wesson Model 1. У першыя гады патрон менаваўся проста .22 (г. зн. калібр, які меў 0,22 дзюйма), але пасля з’яўлення ў 1871 годзе даўжэйшага патрона .22 Long Rifle ён атрымаў сваё цяперашняе найменне short, г. зн. кароткі. Назва адпавядае вонкаваму выгляду гэтага сапраўды малюсенькага боепрыпасу — даўжыня патрона ўсяго 17,5 мм. Аднак гэты патрон можа пры энэргіі 95 Дж развіць хуткасць 319 м/с.
thumb|left|300px|Кішэнны амерыканскі рэвальвер NAA22S пад .22 Short

Патрон быў першапачаткова прызначаны для малагабарытных рэвальвераў, якія служылі сродкам самаабароны. Аднак пад яго з’явілася шмат мадэляў і доўгай зброі.

У першыя гады ён выпускаўся з зарадам з дымлівага пораху. Услед за вынаходствам бяздымнага пораху ў 1887 годзе, гэты тып патрона атрымаў у спартыўных стралковых колах самае шырокае распаўсюджванне.

## Асаблівасці і ўжыванне 
.22 Short — маламагутны патрон. Аддача пры стральбе ім практычна не адчуваецца. Пачатковая хуткасць кулі ў яго невялікая, звычайна ў межах 320—350 м/с, што прыкладна роўна хуткасці шроту паляўнічай стрэльбы. Адсутнасць аддачы, адносна слабы гук стрэлу (пры выкарыстанні глушыцеля, гук стрэла амаль не чутны) і малая дальнасць палёту кулі робяць гэты патрон вельмі падыходным для пачатковага навучання стральбе, напрыклад у школьных цірах. Патрон .22 Short апынуўся моцна поцеснены патронам .22 Long Rifle, але па-ранейшаму ўжываецца даволі шырока.

Ён выпускаецца пераважна са свінцовай безабалонкавай куляй, аднак існуюць варыянты і з амяднённай куляй (мае ў галаўной частцы экспрэсную пустэчу). Зрэшты, для палявання ён падыходзіць дрэнна — дульная энергія кулі дастатковая толькі для стральбы жывёл не больш буйнога пацука, хаця ў прынцыпе, гэтым патронам можна біць птушку. Аднак эфектыўная далёкасць стральбы — максімум 50 метраў — абмяжоўвае яго ўжыванне па птушцы. Таму асноўная ніша патрона .22 Short — спартыўная стральба.

Патронам .22 Short пры неабходнасці можна страляць са зброі пад даўжэйшыя патроны сямейства .22 з мінімальнымі стратамі, паколькі дыяметр кулі ў яго, як і ў даўжэйшых «субратаў» такі жа, як і ў гільзы. Паляўнічыя часам у якасці змушанай меры ўжываюць яго пры здабычы пушнога звера, устаўляючы яго ў «мялкашкі» (напрыклад, стрэльбу ТОЗ-8) разлічаныя на патрон .22 Long Rifle.

У продажы патрон .22 Short знайсці нескладана — яго вырабляе большасць зброевых фірмаў. Кошт яго вельмі невялікі, што яшчэ больш падвышае яго значэнне як масавага вучэбнага боепрыпасу.

## Спасылкі 
* Weapon.ua

.22 Short
Другая Эпоха Серадзем’я

**Другая Эпоха Серадзем’я** — перыяд часу ў свеце Толкіна.

**Другая Эпоха** пачалася пасля выгнання Моргата ў Пустату Манвэ. Закончылася яна падзеннем Саўрана, якога паверг Ісільдур, знаходзячыся ў саставе Апошняга Саюза.

Катэгорыя:Эпохі Серадзем’я
Першая Эпоха Серадзем’я

**Першая Эпоха Серадзем’я** — перыяд часу ў свеце Толкіна.

**Першая Эпоха** пачалася са з’яўлення Сонца і Месяца. Закончылася перамогай над Моргатам і затапленнем Белерыянда.

## Храналогія падзей 
* 1 П.Э. — Першы ўзыход Месяца і Сонца. Прабуджэнне людзей, малодшых дзяцей Ілуватара, пры першым узыходзе Сонца ў Хільдорыене.
* 60 П.Э. — Трэцяя бітва Белерыянда: ***Дагар Агларэб***.
* 60-445 П.Э. — Асада Ангбанда.
* 206 П.Э. — Першае з’яўленне Глаўрунга, першага агнядышнага дракона.
* 444 П.Э. — Нараджэнне Ху́ара, брата Ху́рына.
* 455 П.Э. — Чацвёртая бітва Белерыянда: ***Дагар Браголах*** або ***Бітва раптоўнага полымя***.
* 470 П.Э. — Нараджэнне Дзіёра Аранэля.
* 471 П.Э. — Ху́ар бярэ ў жонкі Ры́ян, дачку Белегунда.
* 472 П.Э. — Пятая бітва Белерыянда: ***Нірнаэт Арнаэдыяд*** або ***Бітва незлічоных слёз***.
* 473 П.Э. — Нараджэнне Ніэнар, дачкі Хурына.
* 499 П.Э. — Смерць Ніэнар Нініэль і Турына Турамбара.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эпохі Серадзем’я
Пісталет МЦМ

**Пісталет МЦМ** (Марголіна Цэлевы, МЦ, МЦМ, МЦУ) — паўаўтаматычны пісталет пад патроны тыпу .22 LR, прызначаны ў асноўным для спартыўнай стральбы (упражненні МП-1 — МП-5). Адметнай асаблівасцю пісталета з'яўляюцца яго добрыя стралковыя характарыстыкі пры невысокім кошце. Добрая зброя для пачатковага навучання стральбе.

## Адметнасці 
* Хоць пісталет і прызначаны для патронаў .22 LR, але пры неабходнасці можна выкарыстоўваць і .22 Short

thumb|300px|right|Пісталет МЦМ, на тэрыторыі былога СССР найбольш распаўсюджаны спартыўны пісталет пад патрон .22 LR

## Спасылкі 
Катэгорыя:Самазарадныя пісталеты СССР
Вольны затвор

**Вольны затвор**, або **вольная засаўка** — прынцып працы аўтаматыкі агнястрэльнай зброі, заснаваны на паглынанні затворам энергіі аддачы. Пры гэтым затвор пачынае рухацца назад пад ціскам парахавых газаў. Энергіі «задняга ходу» затвору хапае на работу аўтаматыкі (экстрагаванне стрэлянай гільзы, узвод баявой спружыны, падача новага патрона ў ствол).

Вольная засаўка канструцыйна прасцей за кожны іншы тып працы аўтаматыкі, аднак павялічвае вагу зброі, а таксама хістанні пры стральбе з прычыны свайго хуткага зваротна-паступальнага руху і саўдарэння затвора аб ствольную каробку.

Праз сваю прастату аўтаматыка на аснове вольнага затвора шырока ўжывалася ў мінулым, асабліва ў пісталетах-кулямётах, нават такіх распаўсюджаных як MP18, «Суомі», MP40, ППШ, ППС, STEN, Uzi. Аднак у цяперашні час пісталеты-кулямёты выкарыстоўваюць больш дасканалыя механізмы з паўсвабодным затворам або нават адводам парахавых газаў, хоць свабодны затвор таксама застаецца папулярным (асабліва ў танных мадэлях).

Свабодны затвор вельмі часта выкарыстоўваецца ў пісталетах, асабліва пад параўнальна маламагутныя патроны (ПМ, АПС, ПСМ, і іншыя), бо маса затвора пісталета звычайна нашмат меней за масу затвора пісталет-кулямёта.

Некаторыя паўаўтаматычныя вінтоўкі малога калібру таксама выкарыстоўваюць схему з вольным затворам (напрыклад карабін Beretta CX4 Storm пад патрон 9х19 мм).

## Матэрыялы затвора 
Важная перавага вольнага затвора тое, што пры стрэле ён зведвае толькі дэфармацыю сціску. Гэтую дэфармацыю здольны паспяхова ўспрымаць многія віды матэрыялаў, што дазваляе выкарыстоўваць для вырабу затвору параўнальна малатрывалыя, але танныя і простыя ў апрацоўцы матэрыялы — незакалённую малавугляродзістую сталь, алюмініевую бронзу (як у часткі выпуску брытанскага STEN), цынк-алюмініевы ліццёвы сплаў ZAMAK (пісталеты і карабіны фірмы Hi-Point Firearms), і г.д.

Аднак з прычыны ўжывання танных матэрыялаў некалькі цярпіць даўгавечнасць зброі, і пры вялікім настрэлу на яго дэталях з’яўляецца наклёп. Праблема даўгавечнасці ў такім выпадку можа быць часткова вырашана ўжываннем буфераў, якія змякчаюць адкат рухомых частак у задняе становішча.

## Гл. таксама 
* Аўтаматыкі зброі на аснове аддачы ствала 

## Спасылкі 
* Апісанне працы вольнай засаўкі

Катэгорыя:Прынцыпы працы агнястрэльнай зброі
Катэгорыя:Агнястрэльная зброя
Эльфы (Серадзем’е)

**Эльфы** () — у свеце Толкіна старэйшыя дзеці Ілуватара. Вольны народ Серадзем’я. Называлі себя «Квэндзі» (). Адпаведна, іх мова мае назву квэнья. Правобразам толкінаўскіх персанажаў сталі **эльфы** ірландскага і брытанскага фальклору.

## Асаблівасці эльфаў 
На самай справе эльфы — не бессмяротныя. Іх жыццё храналагічна роўнае існаванню Арды (фантастычнага свету, дзе жылі ўсе істоты, якіх прыдумаў Толкін). Калі знікне Арда, не стане і эльфаў. Такім чынам, іх жыццё расцягваецца на бясконцыя тысячагоддзі. Ніколі не хварэюць, паскорана папраўляюцца пасля ран. Маюць зрок і слых мацнейшыя, чым у людзей . Добра валодаюць магіяй, могуць чытаць будучыню.

Сталеюць эльфы значна марудней, чым людзі. Прыкладна ў 50 год эльф набывае дарослы воблік (адпаведны чалавечаму юнацтву), у якім застаецца ўсё жыццё. Па мудрасці эльфы пераўзыходзяць людзей, але духоўнай сталасці дасягаюць, верагодна, ва ўзросце 3 000 гадоў. Да гэтага свет здаецца ім новым, прыгожым і цікавым, а пасля пачынае абцяжарваць сваёй аднастайнасцю і цыклічнымі паўторамі падзей. Менавіта таму, магчыма, Толкін называў «юнымі» эльфаў Першай і Другой Эпохі, калі большасці гэтых істот не было 3 000 гадоў. У Трэцюю Эпоху такіх маладых эльфаў амаль не засталося. Іх культура прасякнулася песімізмам і сумам.

Пасля 3000-гадовага «юнацтва» пачынаецца новы цыкл жыцця эльфа — «сталасць», якая скончваецца, верагодна, у 10 000 гадоў, пасля чаго пачынаецца «старасць». У тэкстах Толкіна згадваецца толькі адзін эльф, якому было больш за 10 000 гадоў, — Кірдан. У яго ўжо была барада — рыса, не ўласцівая эльфам.

## Гісторыя народаў 
 і авары]]
У Серадзем’і эльфы лічацца самымі цудоўнымі істотамі. Былі створаныя Валарамі — пазней за гномаў, але раней набылі прытомнасць. Прачнуліся ля возера Куйвіэйнен і пабачылі зорнае неба, з тых часоў назаўсёды палюбілі зоркі. Спачатку баяліся Валараў, але потым большая частка іх (якая атрымала потым назву «Эльдар») перасялілася ў чароўную краіну Валінор. Частка эльфаў засталася ля возера і атрымала назву «Авары» («не прыняўшыя»). З Валінора многія перасяліліся ў Серадзем’е.

Першая Эпоха была эпохай эльфаў. У Другую іх культура пачала вянуць. У трэцюю эльфы сталі пакідаць Серадзем’е і вяртацца ў Валінор. Вядома, што ў Чацвёртую Эпоху эльфаў у Серадзем’і засталіся толькі адзінкі. Яны настолькі аслабелі, што сталі нябачныя чалавечаму воку, нібыта прывіды, якія блукаюць па Серадзем’і, усімі забытыя, і сумуюць аб былых часах, калі Серадзем’е было юным.

У часы Другой Эпохі яны выкавалі ўсе дзевятнаццаць пярсцёнкаў (Пярсцёнак Усеўладдзя выкаваў сам Саўран), і тры з іх дасталіся самім эльфам.

Да людзей эльфы спачатку ставіліся мірна, але пасля шматлікіх здрад прасякнуліся недаверам да іх.

Пасля Канца Свету эльфы далучацца да айнураў і сальюць з імі галасы ў Другой Мелодыі (Першая Мелодыя мела месца напярэдадні стварэння сусвету).

## Спасылкі 
* Эльфы ў «Энцыклапедыі Серадзем’я»

Катэгорыя:Народы Серадзем’я
Катэгорыя:Серадзем’е
Акмяніца

**Акмяніца**, **Акменіца** — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 38 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 м/км. Выцякае з возера Дунакля на тэрыторыі Латвіі. Працякае праз возера Каменка. Упадае ў возера Струста з паўночнага захаду. Рэчышча ад вусця ўгару на 2,9 км каналізаванае.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.

Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Рэкі Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Друйкі
Аколіца (рака)

**Ручай Аколіца** — рака ў Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Сож (басейн Дняпра). 

Даўжыня 7,5 (7,3) км. Выток знаходзіцца ў напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Падасінкі.

## Літаратура 
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5 т. — Т. ?. — Мн.: БелСЭ, 1983. — С. 162, 373, 486

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник "Водные объекты Республики Беларусь"  

Катэгорыя:Прытокі Сажа
Катэгорыя:Рэкі Крычаўскага раёна
Акоўка

**Ако́ўка**, **Іва́наўка** — рака ў Беларусі, у Слонімскім і Зэльвенскім раёнах Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Зэльвянка (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 58 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,5 ‰. Пачынаецца каля вёскі Мыслава Слонімскага раёна, цячэ праз возера Бяздоннае, упадае ў Зэльвянку за 1 км на поўнач ад аграгарадка Кашалі Зэльвенскага раёна. На працягу 2 км каналізаваная (ад вытоку да вёскі Збочна).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Зэльвенскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Зэльвянкі
Жалобны какаду белахвосты

**Белахвосты жалобны какаду** (*Calyptorhynchus (Zanda) latirostris*) — птушка сямейства какаду, эндэмік Аўстраліі.

## Апісанне 
Адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў сямейства: даўжыня — 54-56 см, размах крылаў — каля 110 см, маса — 520—790 г. Асноўная афарбоўка апярэння чорная з хвалепадобным струменевым малюнкам жаўтлява-белага колеру, які ўтвараецца за кошт светлых пёравых аблямоўак; каля шыі і на грудзях гэтыя аблямоўкі шырэйшыя.

На патыліцы — чубок даўжынёй 2,5—3 см, які ўзбуджаная птушка распускае веерам. На шчоках — вялікія жаўтлява-белыя плямы. Крайнія рулявыя пёры жаўтлява-белыя з шырокім чорным полем па краі, цэнтральныя пёры хваста — цалкам чорныя. Радужка цёмна-карычневая, ногі карычнявата-шэрыя.

Палавы дымарфізм добра развіты. Найбольш прыкметныя адрозненні праяўляюцца ў афарбоўцы дзюбы і аголенай скуры вакол вачэй: у самца дзюба цёмна-шэрая і кольцы каля вачэй ружовыя, у самкі дзюба гліністага колеру і кольцы блакітна-шэрыя. Адрозненні і ў малюнку апярэння: у самак плямы па баках галавы больш светлыя і маюць выразную мяжу, светлыя стракаціны на грудзях і бруху шырэйшыя, утвараюць суцэльныя папярочныя лініі. Ногі ў самак таксама афарбаваны ў больш светлыя колеры. Лінька працягваецца са студзеня-лютага па красавік-травень, чаргаргавальнасць змены пер’евага покрыва вывучана слаба.

У маладых птушак абодвух полаў, як і дарослых самак, дзюбу афарбаваны ў гліністы колер, кольцы вакол вачэй шэрыя, афарбоўка апярэння з меншым развіццём белых стракацін. Іх таксама можна адрозніць па характэрных просьбітных крыках. Вонкавыя палавыя прыкметы самцоў пачынаюць выяўляцца ў канцы першага года жыцця і цалкам набываюць дарослы выгляд у двухгадовым узросце.

Катэгорыя:Какаду
Акунёўка (рака)

**Акунёўка**, **Свіервіца** — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 151 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰.

Асноўны прыток — рака Сцярвінка (справа).

Выцякае з возера Даўблі прыкладна за 1,3 км на ўсход ад вёскі Даўблі, цячэ ў межах Браслаўскай грады. Упадае ў возера Дрывяты з поўдня, за 0,7 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад вёскі Дукелі. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу. У басейне ракі азёры Рудакіс, Бяржонка, Пагошча, Опса, Сцярвель.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
* 
* 
* Ліст карты N-35-18. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1983 год.
* Ліст карты N-35-19. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Друйкі
5.6x39 мм

**5.6x39 мм** (.220 Russian) — патрон, вынайдзены ў канцы 1950-х гадоў для палявання на аленяў у СССР. Па сутнасці прадстаўляе ўкарочаны 7.62x39 мм патрон.

Прыкладна з 1965 года гэты патрон пачалі вырабляць і ў Фінляндыі (на заводах SAKO і Lapua).

## Спасылкі 
* Паляўнічыя выданні 
* 5.6x39 

5,6×39 мм
Катэгорыя:Паляўнічыя патроны
Катэгорыя:Вінтовачныя патроны
Андрэй Анатолевіч Кудзіненка

**Андрэй Анатолевіч Кудзіне́нка** (нар. 20 кастрычніка 1971, Брэст, Беларусь) — беларускі кінарэжысёр. Сын архітэктара Анатоля Кудзіненкі.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую акадэмію мастацтваў у 1998 годзе, затым аспірантуру, падчас вучобы атрымліваў стыпендыю адмысловага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы таленавітай моладзі, якая мае творчыя дасягненні. Андрэй Кудзіненка — адзін з апошніх вучняў легенды «Беларусьфільма» Віктара Турава. Пасля сканчэння Акадэміі здымаў кароткаметражныя фільмы, рэкламу. У 2002 годзе Кудзіненка зняў поўнаметражны дэбют «Битва пяти воинств» ().

Зняў фільм «Акупацыя. Містэрыі» (2004). Істужку, якая апавядае пра жыццё ў акупаванай нацыстамі Заходняй Беларусі, запрасілі ў афіцыйную праграму Ратэрдамскага міжнароднага кінафэсту. Услед за гэтым «Акупацыю» паказалі ў паралельнай праграме Маскоўскага міжнароднага кінафестывалю. У Беларусі фільм быў забаронены да паказу Міністэрствам культуры Беларусі. Кудзіненка паехаў у Расію, дзе ўдзельнічаў у шэрагу праектаў, папрацаваў у камандзе Паўла Лунгіна. У 2009 годзе рэжысёр атрымаў запрашэнне «Беларусьфільма», а на пачатку 2010 года Міністэрства культуры вярнула фільм «Акупацыя. Містэрыі» ў адзіны дзяржаўны рэгістр, і 15 лютага 2010 года адбылася беларуская прэм’ера фільма.

На кінастудыі «Беларусьфільма» Андрэй Кудзіненка пачынаў працу над «Масакрай», гэты фільм сам рэжысёр акрэсліў як сінтэз містычнага трылера, меладрамы і эротыкі. Сюжэт «Масакры» (сцэнарыст Аляксандр Качан) грунтуецца на навеле Праспера Мерымэ пра мядзведзя-пярэваратня («Локіс») і па матывах старажытных беларускіх легенд.

Уладальнік прыза «За найлепшы дэбют» на фестывалі «Літаратура і кіно» (Гатчына, Расія), «За найлепшы эксперыментальны фільм» на MediaWave’ 99 (Венгрыя).

У кастрычніку 2012 і 2014 гадоў выступіў членам журы кінафестывалю беларускага кіно, які праходзіў у Варшаве (Польшча). З 2015 года куратар мультымедыйнага праекту «Хронотопь».

## Спасылкі 
* Кудзіненка: Я ня бачу сябе ў расійскім кіно // svaboda.org
* «ХРАНАТОПь» Беларуская. Андрэй Кудзіненка запрашае да сучаснай міфалогіі // novychas.by

Катэгорыя:Кінарэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Альзініца

**Альзіні́ца**, **Баярская** — рака ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток Ушачы (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 29 км. Плошча вадазбору 270 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,7 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2 ‰.

Выцякае з возера Жабінок, цячэ ў межах Ушацка-Лепельскага ўзвышша праз азёры Селішча (ад вытоку да возера называецца *Баярскай*) і Матырына. Упадае ва Ушачу за 6 км на поўнач ад гарадскога пасёлка Ушачы.

У басейне Альзініцы знаходзяцца азёры Гародна, Вялікі Супонец, Малы Супонец, Вадавое, Прысухае, Пусцёнак, Ухвішча, Бярэзінец, Утвіна, Пліна, Белянок, Малое Уклейна, Вялікае Уклейна, Вітава, Баравянок (каля в. Лажане), Баравянок (каля в. Двор Пліна), Вянок, Строкты і інш.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў. — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
* 
* 

## Спасылкі 
* Альзініца 

Катэгорыя:Басейн Ушачы
Катэгорыя:Рэкі Ушацкага раёна
Альніца (рака)

**Альніца** — рака ў Глускім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Даколька (басейн Дняпра).
 
Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 54 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 м/км. Пачынаецца каля вёскі Баравішча, вусце — за 2 км на захад ад вёскі Бараціна. Рэчышча каналізаванае.

Прытокі — ручаі і меліярацыйныя каналы.  Каля вёскі Вольніца на рацэ сажалка.

## Літаратура 
* 
* Ольница // 
* 
* Ліст карты N-35-117. Выданне 1981 г.
* Ліст карты N-35-118. Выданне 1981 г.

Катэгорыя:Рэкі Глускага раёна
Катэгорыя:Басейн Пцічы
Какаду Гофіна

**Какаду Гофіна** (*Cacatua goffiniana*, сін. *Cacatua goffini*, *Kakatoe goffini*) — птушка сямейства какаду.

## Знешні выгляд 
Адзін з найбольш дробных прадстаўнікоў сямейства. Яго памер не перавышае 30 см; вага — 300—400 г. Афарбоўка апярэння белая, аброць светла-ружовая, унутраны бок махавых і рулявых пёраў бледна-жоўтага колеру. Чуб круглы, з маленькіх пёраў чырвонага колеру. Бяспер’евая зона вакол вачэй блакітнага або светла-шэрага колеру. Праз лоб паміж вачыма праходзіць светла-аранжавая паласа. Дзюба светлая, касцянога колеру. У самак радужка чырвона-карычневая, у самцоў — чорная.

## Пашырэнне 
Жыве на астравах Танімбар (Інданезія).

Засяляе высакаствольныя субтрапічныя і трапічныя лясы.

## Размнажэнне 
Гняздуюцца ў дуплах дрэў. У кладцы 2-3 яйкі. Яйкі выседжваюць абое бацькоў: самка ноччу, самец днём.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Dieter Hoppe: Kakadus — Lebensweise, Haltung und Zucht, Eugen Ulmer Verlag, Stuttgart 1986, ISBN 3-8001-7155-4

Катэгорыя:Какаду
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1863 годзе
Альхоўка (прыток Белай Натапы)

**Альхо́ўка** — рака ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Белая Натапа (басейн Дняпра). Даўжыня 9 км. Пачынаецца за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Залессе, вусце за 1 км на паўночны захад ад вёскі Клін. У ніжнім цячэнні 4 км рэчышча каналізаваныя. Каля вёскі Шэйкі плаціна і сажалка.

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы/ Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007.-480 с.

Катэгорыя:Басейн Сажа
Катэгорыя:Рэкі Мсціслаўскага раёна
Альхоўка (прыток Жыварэзкі)

**Альхо́ўка** — рака ў Магілёўскім раёне Беларусі, левы прыток ракі Жыварэзка (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 43 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 ‰. Пачынаецца каля вёскі Пясчанка, вусце за 1 км на ўсход ад аграгарадка Вендараж. Вадазбор раўнінны. Каля вёсак Міхалёва і Карчомка на рацэ сажалка.

## Літаратура 
* 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы/ Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
*  — С. 79.
* 
* Ліст карты N-36-73. Выданне 1979 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Магілёўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лахвы
Альхоўка (басейн Нёмана)

**Альхоўка**, **Атцэдка**, **Атцэда** — рака ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Нёман.

Даўжыня ракі 17 км. Плошча вадазбору 72 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 ‰. Пачынаецца з сажалак на паўднёвым захадзе ад вёскі Атцэда, упадае ў Нёман за 1 км на паўднёвы захад ад горада Стоўбцы. На працягу 3,8 км каналізаваная (выток — 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Кучкуны). У горадзе Стоўбцы на рацэ пабудавана сажалка.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-90. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1983 г.

Катэгорыя:Рэкі Стаўбцоўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Фрунзэ Мкртчан

**Фрунзэ** (**Фрунзік**, **Мгер**) **Мушэгавіч Мкртчан** (; , Ленінакан, Арменія — , Ерэван) — савецкі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр, народны артыст Армянскай ССР (1971), народны артыст СССР (1984).

## Біяграфія 
* З 1945 — памочнік кінамеханіка ў клубе тэкстыльнай фабрыкі горада Ленінакана, у вольны час наведвае рэпетыцыі самадзейнага тэатра.
* З 1947 — Ленінаканскі тэатр імя Мравяна.
* 1951—1956 — навучанне ў ерэванскім тэатральна-мастацкім інстытуце.
* 1956 — прыняты ў трупу Акадэмічнага тэатра імя Сундукяна ў Ерэване. Паралельна з вучобай пачынае здымацца ў кіно. Першы фільм з яго ўдзелам ("У пошуках адрасата ") выйшаў на экраны ў 1955 годзе.

## Званні і ўзнагароды 
* 1971 — народны артыст Армянскай ССР
* 1972 — заслужаны артыст Дагестанскай АССР
* 1975 — дзяржаўная прэмія Армянскай ССР, за ўдзел у фільме «Трыкутнік»
* 1978 — дзяржаўная прэмія СССР, за ўдзел у фільме «Міміно»
* 1984 — народны артыст СССР

Катэгорыя:Акцёры Арменіі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры СССР
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Арменіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Народныя артысты Армянскай ССР
Катэгорыя:Асобы на марках
Спарышы

**Спарышы, блізняты, двайнікі** — ганчарны выраб.

Гліняная пасудзіна з 2-х ці 3-х гаршчкоў (зрэдку і сальніцы) аднолькавага ці рознага памеру, змацаваных ручкай (да гаршчкоў рабіліся накрыўкі). У спарышах насілі ежу на поле ў сенакос ці жніво.

## Паходжанне назвы 
Першапачаткова тэрмінам «спарыш» называлі двайное зерне ці двайны колас — сімвал урадлівасці. У міфалогіі ўсходніх славян Спарыш — дух жніва, надзелены здольнасцю забяспечваць «спор», г.зн. ураджай і багацце, дастатак і шчасце ў цэлым.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Незвычайная экскурсія ў Міёрскім гісторыка-этнаграфічным музеі // Афіцыйны сайт раённай газеты «Міёрскі навіны»
* Спарыш («блізняты», «двайнічкі») // Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік

Катэгорыя:Ганчарства
Катэгорыя:Посуд
Катэгорыя:Этнаграфія
Катэгорыя:Ёмістасці
Чацвёртая Эпоха Серадзем’я

**Чацвёртая Эпоха Серадзем’я** — перыяд гісторыі Серадзем’я ў Легендарыуме Толкіна. Чацвёртая Эпоха распачалася пасля падзення Саўрана і знішчэння Адзінага Пярсцёнка, аднак афіцыйны пачатак эпохі адбыўся двума гадамі пазней, калі хавальнікі Трох Пярсцёнкаў пакінулі Серадзем’е, адплыўшы на Закрайні Захад ().

Паколькі падзеі ўсіх літаратурных твораў Толкіна, прысвечаных Серадзем’ю, адбываюцца ў больш раннія часы, інфармацыі пра падзеі Чацвёртай Эпохі параўнальна мала. Амаль усе звесткі тычацца першага стагоддзя і сабраны ў дадатках да «*Уладара Пярсцёнкаў*». Інфармацыі пра пазнейшыя падзеі ў Серадзем’і практычна не існуе. Застаецца невядомай і працягласць Чацвёртай Эпохі.

## Храналогія падзей 
У прыведзеным храналагічным спісе прысутнічаюць наступныя скарачэнні: ***Ч. Э.*** — Чацвёртая Эпоха, ***Ш. Л.*** — Шырскае летазлічэнне.

* 9 Ч. Э. (1430 Ш. Л.) — Нараджаецца Фарамір, сын Перэгрына.
* 20 Ч. Э. (1441 Ш. Л.) — Спадар Сэмвайз становіцца Мэрам Шыра трэці раз.
* 27 Ч. Э. (1448 Ш. Л.) — Спадар Сэмвайз становіцца Мэрам Шыра чацвёрты раз.
* 34 Ч. Э. (1455 Ш. Л.) — Спадар Сэмвайз становіцца Мэрам Шыра пяты раз.
* 41 Ч. Э. (1462 Ш. Л.) — Спадар Сэмвайз становіцца Мэрам Шыра шосты раз.
* 48 Ч. Э. (1469 Ш. Л.) — Спадар Сэмвайз становіцца Мэрам Шыра сёмы і апошні раз.
* 55 Ч. Э. (1476 Ш. Л.) — Спадар Сэмвайз складае з сябе паўнамоцтвы Мэра Шыра ва ўзросце 96 гадоў.
* 63 Ч. Э. (1484 Ш. Л.) — Восенню памірае Эамер Эадзіг, кароль Рохана.
* 120 Ч. Э. (1541 Ш. Л.) — 1 сакавіка адыходзіць Кароль Элесар. Пасля яго смерці Легалас будуе ў Ітыліене шэры карабель і, спусціўшыся ўніз па Андуіне, адпраўляецца за Мора. Кажуць, што разам з ім сышоў і гном Гімлі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эпохі Серадзем’я
Ніжні замак (Віцебск)

**Ніжні замак** — колішні замак у Віцебску на паўднёвы ўсход і поўдзень ад Верхняга замка. З усходу і поўдня абмежаваны ручаём, з захаду абмываўся Заходняй Дзвіной. Плошча — 7-7,5 га. Першае паселішча ў заходняй частцы замка ў VI-VIII стст. (знойдзеныя матэрыялы банцараўска-тушэмлянскай культуры). Да XVII ст. было 12 вежаў і 3 вежы-брамы — Жыдоўская, Заручаўская, Валконскі круглік; 9 глухіх вежаў — Напрудная, Мяшчанскі і Духаўскі круглік, Княжыцкая, Тарапецкая, Дамініканская, Швыкаўская, Старасельская, Сярэдняя. Доўгая лініі абароны складала 1256 м. На тэрыторыі Ніжняга замка знаходзілася Дабравешчанская царква, Аляксееўскі манастыр, палац Агінскага, дом Шапкіна і інш. Канчаткова згарэў у 1757 годзе.

У 1959 г. у час земляных работ па плошчы Свабоды выпадкова выяўлена першая на Беларусі берасцяная грамата 13—14 стагоддзяў. Культурны пласт на пл. Свабоды 5—8 м. У ім добра захаваліся дрэва і арганічныя рэшткі.

## Літаратура 
* * Бубенька, Т. С.* Ніжні замак // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 72—73.
* Ніжні замак // *Кішык, Ю. Н.* Панарама старога Віцебска / Ю. Н. Кішык. — Мн., 1995. — С. 21—23.
* *Якімовіч, Ю. А*. Помнікі горадабудаўніцтва Віцебска / Ю. А. Якімовіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 592.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Віцебска
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Віцебска
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Віцебска
Ствол

* Ствол — галоўнае сцябло дрэва
* Ствол — асноўная частка агнястрэльнай зброі
* Шахтны ствол
Спіс палітычных партый Сербіі

**Палітычныя партыі ў Сербіі** пачалі фарміравацца ў XIX стагоддзі.

Пасля распаду Югаславіі ў незалежнай Сербіі, нягледзячы на аўтарытарную, па меркаванні многіх, сістэму, пачала развівацца партыйная сістэма. На палітычным поле з'явілася мноства малых і буйных партый, шмат у чым дзякуючы нескладанаму заканадаўству, якое дазваляла зарэгістраваць новую партыю пры зборы 1000 подпісаў. Цяпер у Скупшчыне Сербіі прадстаўлены каля 25 партый, уключаючы партыі этнічных меншасцей. Толькі 7 з іх маюць больш 10 мандатаў.

## Сучасныя партыі (буйнейшыя) 
* Дэмакратычная партыя, лідар — Борыс Тадзіч, 64 месцы ў парламенце
* Сербская радыкальная партыя, лідар — Воіслаў Шэшэль, 57 месцаў, у апазіцыі
* Г17+, ліберальная, лідар — Младжан Дзінкіч, 22 месцы
* Дэмакратычная партыя Сербіі, лідар — Воіслаў Каштуніца, 21 месца, у апазіцыі
* Сербская прагрэсіўная партыя, кансерватыўная, лідар — Таміслаў Нікаліч, 20 месцаў, у апазіцыі
* Сацыялістычная партыя Сербіі, 12 месцаў
* Ліберальна-дэмакратычная партыя Сербіі, 10 месцаў, у апазіцыі
* Новая Сербія, кансерватыўная, 9 месцаў, у апазіцыі
* Ліга сацыял-дэмакратаў Ваяводзіны, 5 месцаў
* Партыя аб'яднаных пенсіянераў Сербіі, 5 месцаў
* Альянс ваяводзінскіх венграў, 4 месцаў
* Сацыял-дэмакратычная партыя Сербіі, 4 месцы
* Сербскі рух аднаўлення, манархічная, 4 месцы

## Гістарычныя партыі 
* Сербская прагрэсіўная партыя (*«напрэднякі»*)
* Народная радыкальная партыя
* Самастойная радыкальная партыя (*«самастальцы»*)

Сербія
*
Аграгарадок

**А́грагарадо́к** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларусі, добраўпарадкаваны населены пункт у сельскай мясцовасці, у якім створана вытворчая і сацыяльная інфраструктура для забеспячэння сацыяльных стандартаў насельніцтва. Як правіла, у аграгарадку пражывае менш за тысячу чалавек.

Феномен «аграгарадка» з'явіўся ў сярэдзіне 2000-х у Беларусі ў сувязі з прыняццем **Дзяржаўнай праграмы адраджэння і развіцця сяла на 2005—2010 гады**. Першым створаным аграгарадком сталі Езеры Чэрыкаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Планавалася, што да канца 2011 года будзе завяршана стварэнне сеткі аграгарадкоў, а іх колькасць перавысіць 1,5 тысяч.

У канцы 2000-х пачалося паступовае распаўсюджванне гэтага тыпу паселішча і адпаведнай арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці ў іншых краінах (Венесуэла).

Згодна з Тэхнічнай інструкцыяй аб перадачы найменняў геаграфічных аб'ектаў з рускай мовы на беларускую, аграгарадок мае скарачэнне аг.

Катэгорыя:Прэзідэнцтва Аляксандра Лукашэнкі
Катэгорыя:Населеныя пункты
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасля 1990 года)
Г17+

**Г17+** () — партыя ў Сербіі.

Па ідэалогіі з'яўляецца ліберальнай (па сучаснай тэрміналогіі — ліберальна-кансерватыўнай); таксама партыя выступае за хутчэйшае ўступленне Сербіі ў Еўрасаюз. Была заснавана як пазаўрадавая арганізацыя ў 1997 годзе, а як партыя была створана ў снежні 2002 года. Атрымала назву з-за таго, што першапачаткова ўяўляла сабой **г**рупу з **17** ліберальных эканамістаў. На апошніх выбарах 2008 года партыя выступіла ў альянсе з Дэмакратычнай партыяй і атрымала 21 месца (зараз партыя мае 22 месцы), а пасля іх увайшла ва ўрад. Ва ўрадзе прадстаўнікі партыі займаюць пасты міністраў эканомікі, культуры, камунікацый, аховы здароўя, моладзі і спорту, а таксама нацыянальнага інвестыцыйнага плану. лідар партыі — Младжан Дзінкіч.

Партыя з'яўляецца адзінай у Сербіі, якая ўваходзіць ва ўсе тры ўрады пачынаючы з 2004 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт партыі

Катэгорыя:Палітычныя партыі Сербіі
Катэгорыя:Правацэнтрысцкія партыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Поль Гаген

**Эжэн Анры Поль Гаге́н** (; ) — французскі мастак, скульптар-кераміст і графік. Разам з Сезанам і Ван Гогам быў буйным прадстаўніком постімпрэсіянізму.

## Гл. таксама 
* А, ты раўнуеш?

## Зноскі
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Скульптары Францыі
Deftones

**«Deftones»** — гурт з Сакрамента, Каліфорнія, ЗША, выконвае альтэрнатыўны/ню-метал.

## Біяграфія 
У склад Deftones уваходзяць Чына Марэна, Чы Чэнг, Эйб Канінгем, Стывен Карпентэр і Фрэнк Дэльгада. Апошні стаў паўнавартасным чальцом групы толькі пачынаючы з трэцяга студыйнага альбома «White Pony» (2000), які на дадзены момант шматлікімі лічыцца найбольш паспяховым рэлізам гурта. Першы альбом «Adrenaline» выйшаў у 1995, на год пазней дэбютнай кружэлкі Korn. Гэтыя гурты лічацца заснавальнікамі ню-метала, і, хоць Korn застаюцца куды больш камерцыйна выгодным праектам, менавіта стылістыка і манеры Deftones былі перапрацаваныя Limp Bizkit (гурт нярэдка выяўляў ўдзячнасць Deftones «за натхненне» як у сваіх буклетах, так і ў некаторых тэкстах песняў) і Linkin Park, самымі на дадзены момант запатрабаванымі калектывамі падобнага роду. Абодва гурта выконвалі на сваіх канцэртах песні Deftones (першыя — «7 Words», з дэбютнага альбома, другія — «My Own Summer», альбом «Around the Fur», 1997).

## Склад 
* Чына Марэна () — вакал, гітара
* Стывен Карпентэр () — гітара
* Чы Чэнг () — бас-гітара
* Фрэнк Дэльгада () — клавішы
* Эйб Канінгем () — барабаны

## Дыскаграфія 
## Спасылкі 
* 
* 
* Deftones World 
* Deftones на MySpace 
* Поўная біяграфія Deftones

Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:Ню-метал-гурты
Madsen (кулямёт)

**Madsen** — дацкі кулямёт часоў Першай Сусветнай вайны. Вырабляўся фірмай «Dansk Rekylrifle Syndikat». Madsen - першы ў гісторыі серыйны ручны кулямёт.
thumb|left|250px|Кулямёт Madsen

Кулямёт быў вельмі лёгкім, простым у вытворчасці і танным. Быў прыняты на ўзбраенне кавалерыі Даніі ў 1903 г. Ужываўся расійскай кавалерыяй у Руска-Японскай вайне (было закуплена 1250 адзінак). Кулямёт не выклікаў цікавасці ў Брытанскага Вайсковага Офіса. Пазней, у 1915 г. эксперты прапаноўвалі ўзброіць танк Mark I кулямётам Madsen.

Кулямёт часта закліньвала - з-за праблем з магазінам, асабліва ў пыльных і вільготных умовах. Дзякуючы лёгкай масе кулямёта яго пачалі выкарыстаць у авіяцыі, але тамака ён апынуўся неэфектыўным - кулямёт валодаў малой дальнасцю стральбы.

Кулямёт вырабляўся ў розных варыянтах больш 50 гадоў. Яго выраблялі практычна для ўсіх калібраў. Асабліва папулярным Madsen быў у Лацінскай Амерыцы. Madsen стаяў на ўзбраенні войскаў 34 краін. Вытворчасць кулямёта спынілася ў 1955 годзе.

## Спасылкі 
* Кулямёты Першай Сусветнай.Madsen 

Катэгорыя:Кулямёты
Сварог

**Сваро́г** — у славянскай міфалогіі бог неба, нябеснага агню. У старажытнагрэчаскай міфалогіі яму адпавядаў бог Гефест. У язычніцкім пантэоне Сварог займаў другаснае месца.

Паводле старажытнага міфа, Сварог злучыў неба і зямлю, навучыў людзей каваць жалеза. Яму прыпісвалася ўвядзенне манагамнага шлюбу і кары за парушэнне гэтага звычаю (парушальнікаў быццам бы кідаў у вогненную печ).

Паступова Сварог страціў значэнне галоўнага божаства. Ім стаў Дажбог, потым Пярун. З пашырэннем хрысціянства рысы Сварога як апекуна шлюбу нададзены Кузьме.

## Літаратура 
* 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. / Укладальнік: Эдуард Дубянецкі — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — ISBN 985-11-0277-6.
* 

Катэгорыя:Славянскія багі
Катэгорыя:Багі агню
Катэгорыя:Багі-кавалі
Сімонэ Пепэ

**Сімонэ Пепэ** (; нар. , , Лацыа, Італія) — італьянскі футбаліст, правы крайні паўабаронца. Выступаў за нацыянальную зборную Італіі (2008—2011).

## Кар’ера 
### Клубная 
Пепэ — выхаванец сталічнай «Ромы», але за рымскі клуб ён не згуляў ні разу. Двойчы «Рома» аддавала Пепэ ў арэнду. У «Лека» ён правёў 5 матчаў, не забіўшы ніводнага мяча. Куды ўдалей Пепэ правёў сезон 2002/03, калі ён здолеў замацавацца ў аснове «Тэрама», правёўшы за клуб 31 матч і забіўшы 11 галоў.

У 2003 годзе Пепэ быў набыты «Палерма». Перш чым дэбютаваць у Серыі A, Пепэ адправіўся ў арэнду ў «П'ячэнцу». У 2005 годзе «Палерма» вярнуў яго з арэнды, спадзяючыся знайсці ў ім замену Луку Тоні, які пайшоў у «Фіярэнціны», але Пепэ не здолеў замацавацца ў камандзе і перайшоў ва «Удзінезэ».

У гульца былі добрыя перспектывы, але ён не змог канкураваць з Асамоа Г'янам, які выдатна паказаў сябе на чэмпіянаце свету 2006, і зноў адправіўся ў арэнду — на гэты раз у «Кальяры». Вярнуўшыся ва «Удзінезэ», Пепэ нарэшце змог асвоіцца ў камандзе.

9 чэрвеня 2010 падпісаў кантракт на тры гады з турынскім «Ювентусам»; заробак склаў 7,5 млн еўра за ўвесь перыяд дагавора. 22 чэрвеня 2011 года «Ювентус» выкупіў ва «Удзінезэ» ўсе правы на футбаліста за 7,5 млн еўра і падпісаў з гульцом кантракт тэрмінам на 4 гады. Улетку 2015 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Ювентус» у якасці свабоднага агента.

11 жніўня 2015 года «К'ева» абвясціла аб падпісанні кантракта з Пепэ. Па заканчэнні сезону 2015/16 пакінуў «К'ева» ў якасці свабоднага агента і ў жніўні 2016 года стаў іграком «Пескары». Па заканчэнні сезону 2016/17 завяршыў прафесійную кар’еру.

### Міжнародная 
Пепе прайшоў большасць юнацкіх і моладзевых каманд зборнай Італіі, даволі часта забіваючы. У асноўнай зборнай дэбютаваў у 25-гадовым ўзросце 11 кастрычніка 2008 года ў Сафіі у адборачным матчы чэмпіянату свету 2010 супраць зборнай Балгарыі (0:0).

## Дасягненні 
**Ювентус**
* Чэмпіён Італіі (4): 2012, 2013, 2014, 2015
* Уладальнік Кубка Італіі: 2015
* Уладальнік Суперкубка Італіі (2): 2012, 2013

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Пескара
Катэгорыя:Ігракі ФК К’ева
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Катэгорыя:Ігракі ФК Удзінезэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Кальяры
Катэгорыя:Ігракі ФК Палерма
Катэгорыя:Ігракі ФК П’ячэнца
Катэгорыя:Ігракі ФК Тэрама
Катэгорыя:Ігракі ФК Лека
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Сербская радыкальная партыя

**Сербская радыкальная партыя** (, **СРС**) — партыя ў Сербіі.

Заснавана ў Бялградзе ў 1991 годзе. Падчас Баснійскай вайны і вайны ў Харватыі была цесна звязана з сербскімі ваеннымі атрадамі на тэрыторыі былой Югаславіі. У 90-я СРС з’яўлялася адной з двух вядучых партый разам з Сацыялістычнай партыяй Сербіі. Пасля «бульдозернай рэвалюцыі» партыя знаходзіцца ў апазіцыі. На парламенцкіх выбарах 2008 года партыя атрымала 29,46 % галасоў і 78 месцаў у парламенце з 250.

Адзіны з моманту заснавання партыі лідар — Воіслаў Шэшэль — знаходзіцца пад прысудам у Гаазе з-за магчымага ўдзелу ў ваенных злачынствах. Доўгі час рэальным кіраўніком партыі быў Томіслаў Нікаліч, але ў 2008 годзе ён заснаваў Сербскую прагрэсіўную партыю, ў якую перайшлі каля 20 дэпутатаў.
[thumb|left|237px|Штаб-кватэра партыі, [Горад Бялград|Бялград]]

Першымі пунктамі праграмы партыі з’яўляецца сербскі нацыяналізм: збіранне сербскіх зямель (у тым ліку Косава і частка тэрыторый суседніх дзяржаў) і развіццё нацыянальнай культуры. Партыя таксама выступае за самастойнае развіццё краіны і ўласны знешнепалітычны курс Сербіі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт партыі

Катэгорыя:Палітычныя партыі Сербіі
Катэгорыя:Нацыяналістычныя партыі Сербіі
Какаду малукскі

**Малукскі**, таксама **чырвонахохлы какаду** (*Cacatua moluccensis*, сін. *Plyctolophus moluccensis*) — птушка сямейства какаду.

## Апісанне 
Даўжыня цела — 46-52 см, сярэдняя маса — 850 г; самкі крыху буйнейшыя за самцоў. Афарбоўка апярэння белая, на галаве, шыі, грудзях і бруху бледна-ружовае адценне. Падхвосце аранжава-жоўтае. Падкрыллі аранжава-ружовыя. Даўжыня чубка — прыкладна 15 см. Вонкавыя пёры белыя, унутраныя чырвона-аранжавыя. Лапы цёмна-шэрыя. Дзюба чорна-шэрая. Кольцы вакол вачэй без пёраў, белага колеру з сіняватым адценнем. Самец і самка маюць аднолькавую афарбоўку. Радужка ў самца чорная, у самкі карычневая. Гэты прыкмета робіцца заўважнай на чацвёртым годзе жыцця.

## Арэал 
Эндэмік Інданезіі. Жыве на паўднёвых Малукскіх астравах Серам і Амбон, яшчэ на двух невялікіх астравах Сапаруа і Харуку, верагодна, вымер. Большая частка папуляцыі распаўсюджана на Сераме, дзе месцамі гэта звычайная птушка (напрыклад, нацыянальным парку Манусела). У 1990-я гады колькасць какаду скарацілася на 20-40 % і, па дадзеных Міжнароднага саюза аховы прыроды на сярэдзіну 2010-х гадоў, працягвае скарачацца з прычыны незаконнага адлову і гандлю. Іншыя фактары, якія негатыўна адбіваюцца на папугаях: камерцыйная высечка лясоў, урбанізацыя і ўзвядзенне ліній электраперадач, у выніку якіх прыродныя месцы пасялення гэтых птушак памяншаюцца ў памерах і падвяргаюцца фрагментацыі.

## Спосаб жыцця 
Засяляюць вільготныя трапічныя лясы, забалочаныя лясы, узлескі, высечкі з невялікімі групамі дрэў, мангравыя зараснікі, какосавыя насаджэнні, прыбярэжныя зоны, да вышыні 1000 м над узроўнем мора. Трымаюцца парамі, дробнымі і вялікімі зграямі (ад 20 асобін). Аддаюць перавагу высокім дрэвам. Начуюць групамі да 16 птушак. Асцярожныя, у выпадку небяспекі хутка ляцяць. Найбольш актыўныя раніцай і позна днём. Сілкуюцца насеннем, пладамі (у тым ліку зялёнымі какосавымі арэхамі), ягадамі, арэхамі, насякомымі і іх лічынкамі. Можа адной лапай трымаць ежу, а дзюбай адломваць ад яе кавалкі. Падчас дажджу купаюцца, вісячы ўніз галавой і расправіўшы крылы.

## Літаратура 
* Какаду́ // Животные в доме Энциклопедия / Редкол.: В. Г. Гребцова и др.. — М. : Большая рос. энцикл., 1994. — С. 105—106. — 304 с. ил.; 27. — 150 000 экз. — ISBN 5-85270-118-1.

## Спасылкі 
* Молуккский какаду // Ташкентский Зоопарк

Катэгорыя:Какаду
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1788 годзе
Фёдар Васільевіч Токараў

**Фёдар Васільевіч Токараў** (2 (14) чэрвеня 1871 — ) — савецкі канструктар стралковай зброі, Герой Сацыялістычнай Працы (1940), доктар тэхнічных навук.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Канструктары стралковай зброі
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Канструктары СССР
Катэгорыя:Постаці Сестрарэцка
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Тулы