open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Луннік ажываючы

**Лу́ннік ажыва́ючы** (*Lunaria rediviva*) — шматгадовая травяністая расліна, від роду  сямейства .

Рэлікт трацічнага перыяду, арэал скарачаецца, рэдкі від.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Арэал віду ахоплівае амаль усю тэрыторыю Еўропы (Данія, поўдзень Швецыі, Аўстрыя, Бельгія, Германія, Венгрыя, Польшча, Албанія, Балгарыя, Югаславія, Італія, уключаючы Сардзінію, Румынія, Францыя, Партугалія, Іспанія), у тым ліку Еўрапейскую частку Расіі (паўночны ўсход), Беларусь, Украіну. Занесена ў Паўночную Амерыку.

Расце ў цяністых лісцяных лясах на свежых, слабакіслых, багатых пажыўнымі рэчывамі, гумусных, друзлых, шчабністых або гліністых глебах.

## Батанічнае апісанне 
Сцябло вышынёй 30-100 см, прамы, наверсе разгалінаваны, шурпаты, пакрыты бялёсымі адлеглымі валасінкамі.

Лісце на хвосціках, сэрцападобныя, зубчастыя, каротка-валасістыя. Ніжняе лісце супратыўнае, верхняе чарговае. Зверху цёмна-зялёнае, коратка апушанае, знізу сіне-зялёнае, апушана валасінкамі ў асноўным па жылках.

Кветкі буйныя, духмяныя, сабраны ў мяцёлкавае суквецце. Пялёсткі ліловыя, зрэдку белыя, даўжынёй каля 14 мм. Цвіце ў красавіку — чэрвені.

Стручкі павіслыя, буйныя, даўжынёй 4-5 см, даўгавата-эліптычныя, з абодвух канцоў вострыя. Насенне пупышкападобнае, шырыня іх удвая больш даўжыні. Насенне спее ў жніўні.

Від апісаны з Еўропы.

## Практычнае выкарыстанне 
Насенне лунніку ажываючага валодае мачагонным і заспакаяльным дзеяннем. У старадаўніх рускіх лячэбніках можна знайсці шматлікія згадкі пра гэту расліну. Водны настой насення лунніку ўжывалі пры курчах ў дзяцей, так званым «радзімчыку», пры эпілепсіі, а таксама як мачагонны сродак.

Хімічны склад расліны пакуль не вывучаны. Цяпер як лекавую яе амаль не выкарыстоўваюць.

Аддае перавагу друзлай, добра ўвільготненай глебе. Размнажаецца вегетатыўна і насеннем. У спрыяльных умовах дае багаты самасеў. Частых перасадак не любіць.

## Таксономия 
Вид **Лунник оживающий** входит в род  сямейства  парадку .

## Ахова 
Расліна ставіцца да рэдкіх і знікаючых відаў. Занесена Ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Рандушка Д., Шомшак Л., Габерова И.* Цветовой атлас растений. — Братислава: Издательство «Обзор», 1990. — С.416. — ISBN 80-215-0068-9

Катэгорыя:Капуставыя
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Метр у секунду

**Метр у секунду** (м/с) — адзінка вымярэння скорасці ў Міжнароднай сістэме адзінак (СІ). Аб'ект, які рухаецца з хуткасцю 1 м/с, праходзіць за секунду адзін метр.

## Пераход паміж адзінкамі скорасці 
* 1 м/с раўняецца 3,6 км/ч
* 1 км/г раўняецца 0,277777… м/с
* 1 ф/с (фут у секунду) раўняецца 0,3048 м/с

Скорасць святла ў вакууме — фундаментальная фізічная пастаянная, па азначэнню, *дакладна* роўная  метрам у секунду.

## Кратныя адзінкі 
Кіламетр у секунду (км/с, г. зн кіла-м/с) ровен 1000 м/с ці 3600 км/ч. Гэта адзінка рэдка ўжываецца ў зямных умовах, але выкарыстоўваецца ў астраноміі і касманаўтыцы.

## Дробныя адзінкі 
Сантыметр у секунду (см/с, г. зн. санты-м/с) з'яўляецца адзінкай скорасці з сістэме СГС і ровен 10−2 м/с.
* 1 м/с = 100 см/с
* 1 км/г = 27,7777… см/с

## Адзінкі з прыстаўкамі 
Значэнні, большыя за 109, ужываць немэтазгодна, бо скорасць святла — найбольшая (наколькі на сёння вядома) скорасць, якая раўняецца 3 \cdot 10^8 м/с.

## Гл. таксама 
* м/с²
## Крыніцы 
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння скорасці
Катэгорыя:СІ
Тэарэма Эйлера (тэорыя лікаў)

**Тэарэма Эйлера** ў тэорыі лікаў абвяшчае:

Калі a і m узаемна простыя, то a^{\varphi(m)} \equiv 1 \pmod m, дзе \varphi(m) — функцыя Эйлера.

Частковым выпадкам тэарэмы Эйлера з'яўляецца малая тэарэма Ферма (пры простым *m*). У сваю чаргу, тэарэма Эйлера з'яўляецца следствам тэарэмы Лагранжа.

## Доказы 
### З дапамогай тэорыі лікаў 
Хай x_1, \dots, x_{\varphi(m)} — усе розныя натуральныя лікі, меншыя m і ўзаемна простыя з ім.

Разгледзім усе магчымыя здабыткі x_i a для ўсіх i ад 1 да \varphi(m)

Паколькі a ўзаемна просты з m і x_i ўзаемна просты з m, то і x_i a таксама ўзаемна просты з m, г. зн. x_i a \equiv x_j\pmod m для некаторага j.

Адзначым, што ўсе астачы x_i a пры дзяленні на m розныя. Сапраўды, хай гэта не так, то існуюць такія i_1 \neq i_2, што

: x_{i_1} a \equiv x_{i_2} a\pmod m
або
: (x_{i_1} - x_{i_2}) a \equiv 0\pmod m.

Так як a ўзаемна просты з m, то апошняе роўнасць раўнасільная таму , што

: x_{i_1} - x_{i_2} \equiv 0\pmod m или x_{i_1} \equiv x_{i_2}\pmod m.

Гэта супярэчыць таму, што лікі x_1, \dots, x_{\varphi(m)} парамі розныя па модулю m.

Перамножым ўсе параўнанні выгляду x_i a \equiv x_j\pmod m. Атрымаем:

: x_1 \cdots x_{\varphi(m)} a^{\varphi(m)} \equiv x_1 \cdots x_{\varphi(m)}\pmod m
або
: x_1 \cdots x_{\varphi(m)} (a^{\varphi(m)}-1) \equiv 0\pmod m.

Паколькі лік x_1 \cdots x_{\varphi(m)} ўзаемна просты з m, то апошняе параўнанне раўнасільнае таму, што

: a^{\varphi(m)}-1 \equiv 0\pmod m 
или 
:a^{\varphi(m)} \equiv 1\pmod m. ■

### З дапамогай тэорыі груп 
Разгледзім мультыплікатыўную групу \mathbb Z_n^* абаротных элементаў колцы вылікаў \mathbb Z_n. Яе парадак роўны \varphi(n) паводле вызначэння функцыі Эйлера. Паколькі лік a ўзаемна просты з n, элемент \overline a у \mathbb Z_n, які адпавядае яму, з'яўляецца абаротным і належыць \mathbb Z_n^*. Элемент \overline{a}\in \mathbb Z_n^* спараджае цыклічную падгрупу, парадак якой, згодна з тэарэме Лагранжа, дзеліць \varphi(n), адсюль \overline a^{\varphi(n)}=\overline 1. ■

## Гл. таксама 
* Функцыя Эйлера
* Малая тэарэма Ферма

Катэгорыя:Тэорыя лікаў
Аляксей Аляксеевіч Волкаў

**Аляксе́й Аляксе́евіч Во́лкаў** (; , с. Дзмітрыева, , Разанская губерня, Расійская імперыя — , г. Масква) — савецкі дзяржаўны і партыйны работнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў рускай сялянскай сям’і, скончыў пачатковую школу ў роднай вёсцы. Працаваў у саматужных майстэрнях. З 1912 працаваў у Пецярбургу: на , суднабудаўнічай верфі,  ваенных судоў. У 1915—1917 гадах працаваў такелажнікам у Гельсінгфорсе і Свеаборгу.

У 1915 г. уступіў у РСДРП. У 1917 г. — член завадскога камітэта Пуцілаўскага завода, старшыня кантрольнай камісіі. У 1917—1918 гг. — у Чырвонай гвардыі ў Петраградзе. З чэрвеня 1918 года па жнівень 1920 года загадваў аддзелам аховы здароўя, быў членам Выканаўчага камітэта аднаго з раёнаў Петраграда, член тройкі Маскоўскай вобласці замест М. С. Хрушчова.

З 11 жніўня 1937 года па 18 чэрвеня 1938 выконваў абавязкі першага сакратара ЦК КП(б) Беларусі, першы сакратар Чувашскага абласнога камітэта УКП(б) (1 кастрычніка 1938 г. — 4 сакавіка 1940 г; раней, з 17 па 24 верасня 1938 г. — выконваючы абавязкі). З 21 сакавіка 1939 года па 20 лютага 1941 быў членам Цэнтральнай Рэвізійнай камісіі УКП(б). З 1940 г. працаваў намеснікам старшыні Прэзідыума Усесаюзнага Савета лесапрамысловай кааперацыі, дырэктарам фабрыкі ў Маскве.

Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання (з 1937 г., член Савета Саюза ад Беларускай ССР), членам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Постаці Ташкента
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР ад акруг Беларусі
Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Першыя сакратары Чувашскага абкама КПСС
Катэгорыя:Першыя сакратары Мінскага гаркама КП Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Разанскай вобласці
Формула Ньютана — Лейбніца

**Формула Ньютана — Лейбніца**, або **асноўная тэарэма аналізу**, устанаўлівае сувязь паміж дзвюма аперацыямі: узяццем вызначанага інтэграла і вылічэннем першаіснай.

## Гісторыя 
Яшчэ да з’яўлення матэматычнага аналізу дадзеная тэарэма (у геаметрычнай або механічнай фармулёўцы) была вядомая Тарычэлі,  і . Напрыклад, Бароу апісаў гэты факт ў 1670 годзе як залежнасць паміж задачамі на  і на правядзенне датычных. Пасля стварэння Ньютанам і Лейбніцам дыферэнцыяльнага і інтэгральнага злічэнняў сэнс формулы стаў трактавацца чыста матэматычна: аперацыі дыферэнцыравання і інтэгравання ўзаемна процілеглыя.

Ньютан сфармуляваў тэарэму славесна наступным чынам: «Для атрымання належнага значэння плошчы, прылеглай да некаторай часткі абсцыс, гэтую плошчу заўсёды трэба браць роўнай рознасці значэнняў z [першаіснай], адпаведных часткам абсцыс, абмежаваным пачаткам і канцом плошчы».

У Лейбніца запіс дадзенай формулы ў сучасным выглядзе таксама адсутнічае, паколькі абазначэнне вызначанага інтэграла з’явілася значна пазней, у Фур’е ў пачатку XIX стагоддзя. Сучаснае афармленне і строгі доказ упершыню былі апублікаваны таксама ў пачатку XIX стагоддзя .

## Гл. таксама 
* Асноўная тэарэма алгебры
* Асноўная тэарэма арыфметыкі

## Літаратура 
* Камынин Л. И. Математический анализ. Т. 1, 2. — 2001.
* Демидович Б. П. Отдел 3. Формула Ньютона — Лейбница // Сборник задач и упражнений по математическому анализу. — 1990. — (Курс высшей математики и математической физики).
* Никифоровский В. А. Путь к интегралу. — М.: Наука, 1985.

Катэгорыя:Матэматычны аналіз
Катэгорыя:Тэарэмы
Джэф Кандзі

**Джэф Кандзі** (; нар. ) — англійскі былы прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Джэфа Кандзі на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Прэзідэнт Бразіліі

**Прэзідэнт Бразіліі** (афіцыйна *Прэзідэнт Федэратыўнай Рэспублікі Бразілія* або проста *Прэзідэнт Рэспублікі*) — глава дзяржавы ў Бразіліі, глава выканаўчай улады і галоўнакамандуючы Узброенымі сіламі Бразіліі. Пасада ўведзена ў 1891 годзе пасля прыняцця першай рэспубліканскай канстытуцыі. Першым прэзідэнтам Бразіліі стаў Дэадору да Фансека.

Дзеючы прэзідэнт Бразіліі — Луіс Інасіу Лула да Сілва. Гэта 39-ы прэзідэнт Бразіліі.

## Выбары і інаўгурацыя 
Паводле дзеючай канстытуцыі прэзідэнт Бразіліі не павінен быць маладзейшым за 35 гадоў. Ён выбіраецца на прамых усеагульных выбарах з ліку кандыдатаў, высунутых афіцыйна зарэгістраванымі палітычнымі партыямі і кааліцыямі. Выбары прэзідэнта Бразіліі праводзяцца за дзевяноста дзён да заканчэння паўнамоцтваў дзеючага прэзідэнта. Калі ніводны кандыдат не атрымаў абсалютную большасць галасоў, праводзіцца другі тур галасавання.

Прэзідэнт Бразіліі ўступае на пасаду на пасяджэнні Нацыянальнага кангрэса, дзе прымае прысягу выконваць і абараняць канстытуцыю краіны, выконваць законы, спрыяць агульнаму дабрабыту бразільскага народа, падтрымліваць адзінства, цэласнасць і незалежнасць Бразіліі. Тэрмін паўнамоцтваў прэзідэнта пачынаецца з 1 студзеня года, наступнага за выбарамі.

У 1997 годзе ў Канстытуцыю Бразіліі была ўнесена папраўка, якая дазваляе перавыбранне прэзідэнта на другі тэрмін.

## Паўнамоцтвы 
У кампетэнцыю прэзідэнта Бразіліі ўваходзіць падпісанне і публікацыя законаў і часовых актаў, усталяванне дыпламатычных адносін з дзяржавамі і падпісанне міжнародных дагавораў. Прэзідэнт накіроўвае на разгляд кангрэса планы развіцця і праекты бюджэту. Таксама прэзідэнт з'яўляецца вярхоўным галоўнакамандуючым Узброенымі сіламі і мае права ўводзіць надзвычайнае і аблогавае становішчы, аб'яўляць вайну, амніставаць, змякчаць прысуды.

Прэзідэнт не можа пакідаць краіну на тэрмін большы за 15 дзён без дазволу Нацыянальнага кангрэса, у адваротным выпадку ён можа быць зняты з пасады.

## Парадак замяшчэння 
У выпадку немагчымасці выканання прэзідэнтам сваіх абавязкаў іх выконвае віцэ-прэзідэнт. Калі маюцца перашкоды для выканання абавязкаў віцэ-прэзідэнтам, то далейшы парадак замяшчэння такі:
* Старшыня Палаты дэпутатаў
* Старшыня Федэральнага сената
* Старшыня Федэральнага вярхоўнага суда

## Гл. таксама 
* Спіс прэзідэнтаў Бразіліі
* Віцэ-прэзідэнт Бразіліі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт прэзідэнта Бразіліі

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Бразіліі
Катэгорыя:Гісторыя Бразіліі
Алена Генадзьеўна Бундзелева

**Алена Генадзьеўна Бундзелева** (, ) — беларуская артыстка оперы (лірычнае сапрана). Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь (2013).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1966 годзе ў Мінску.

У 1993 годзе скончыла Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі (клас Т.Ніжнікавай). З 1993 года — салістка Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета.

На сцэне Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета стварыла запамінальныя вобразы ў операх розных эпох і кампазітараў. Сярод лепшых роляў — Паміна («Чарадзейная флейта» В. А. Моцарта), Віялета («Травіята» Дж. Вердзі), Нэда («Паяцы» Р. Леанкавала), Мімі («Багема» Дж. Пучыні), Мікаэла («Кармэн» Ж. Бізэ), Лю («Турандот» Дж. Пучыні), Надзея Яноўская («Дзікае паляванне караля Стаха» У. Солтана). У партыі Таццяны («Яўген Анегін» П. Чайкоўскага), паводле ацэнак крытыкі і публікі, дасягнула надзвычай высокага артыстызму, стварыўшы стылістычна дасканалы вобраз персанажа А. Пушкіна і П. Чайкоўскага.

Актыўна выступае ў беларускім рэпертуары, у тым ліку супрацоўнічае з «Беларускай капэлай» пад кіраўніцтвам В.Скорабагатава. Сярод найбольш значных прац у нацыянальным рэпертуары: Грэтхен («Фаўст» А. Радзівіла), тонкі і пачуццёвы вобраз Надзеі Яноўскай («Дзікае паляванне караля Стаха» У. Солтана).

Мае вялікі канцэртны рэпертуар.

## Рэпертуар 
* *Графіня* («Вяселле Фігара» В.А. Моцарта)
* *Паміна* («Чарадзейная флейта» В.А. Моцарта)
* *Фані* («Шлюбны вэксаль» Дж. Расіні)
* *Віялета* («Травіята» Дж. Вердзі)
* *Нэда* («Паяцы» Р. Леанкавала)
* *Мімі* («Багема» Дж. Пучыні)
* *Чыо-Чыо-сан* («Мадам Батэрфляй» Дж. Пучыні)
* *Лаўрэта* («Джані Скікі» Дж. Пучыні)
* *Лю* («Турандот» Дж. Пучыні)
* *Мікаэла* («Кармэн» Ж. Бізэ)
* *Таццяна* («Яўген Анегін» П.Чайкоўскага)
* *Палавецкая дзяўчына* («Князь Ігар» А. Барадзіна)
* *Ксенія* («Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага)
* *Марфа* («Царская нявеста» М. Рымскага-Корсакава)
* *Царэўна Ненаглядная Краса* («Кашчэй бессмяротны» М. Рымскага-Корсакава)
* *Вераніка* («Горад майстроў» Г. Гладкова)
* *Грэтхен* («Фаўст» А. Радзівіла)
* *Першая жонка* («Сіняя Барада і ягоныя жонкі» В. Капыцько)
* *Кобі* («Візіт дамы» С. Картэса)
* *Алена Іванаўна Папова* («Мядзведзь» С. Картэса)
* *Надзея Яноўская* («Дзікае паляванне караля Стаха» У. Солтана)

## Ацэнка творчасці 
Паводле водгукаў крытыкі, спявачка валодае прыгожа афарбаваным голасам, багатым на цёплыя адценні, таксама вялікай сцэнічнай абаяльнасцю і артыстызмам, які найбольш выяўяляецца падчас стварэння вобразаў лірычных гераінь. 

## Ганаровыя званні, узнагароды і прэміі 
* Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь (2013)
* Медаль Францыска Скарыны (2008)

## Спасылкі 
* Бундзелева Алена Генадзьеўна  // Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі
* Алена Бундзелева  // Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Закон вялікіх лікаў

**Закон вялікіх лікаў** у тэорыі імавернасцей сцвярджае, што эмпірычнае сярэдняе (сярэдняе арыфметычнае) досыць вялікай канчатковай выбаркі з фіксаванага размеркавання блізка да тэарэтычнага сярэдняга (матэматычнага чакання) гэтага размеркавання. У залежнасці ад выгляду збежнасці адрозніваюць слабы закон вялікіх лікаў, калі мае месца збежнасць па імавернасці, і ўзмоцнены закон вялікіх лікаў, калі мае месца збежнасць амаль усюды.

Заўсёды знойдзецца такі канчатковы лік выпрабаванняў, пры якім з любой зададзенай наперад імавернасцю менш за 1 адносная частата з'яўлення некаторай падзеі будзе як заўгодна мала адрознівацца ад яго імавернасці.

Агульны сэнс закона вялікіх лікаў — сумеснае дзеянне вялікай колькасці аднолькавых і незалежных выпадковых фактараў прыводзіць да выніку, які у мяжы не залежыць ад выпадку.

На гэтай уласцівасці заснаваныя метады ацэнкі імавернасці на аснове аналізу канчатковай выбаркі. Наглядным прыкладам з'яўляецца прагноз вынікаў выбараў на аснове апытання выбаркі выбаршчыкаў.

## Слабы закон вялікіх лікаў 
Хай ёсць бясконцая паслядоўнасць (паслядоўны пералік) аднолькава размеркаваных і некарэляваных выпадковых велічынь \{X_i\}_{i=1}^{\infty}, вызначаных на адной імавернаснай прасторы (\Omega,\mathcal{F},\mathbb{P}). Гэта значыць іх каварыяцыя \mathrm{cov}(X_i,X_j) = 0,\; \forall i \not=j. Хай \mathbb{E}X_i = \mu,\; \forall i\in \mathbb{N}. Пазначым S_n выбарачнае сярэдняе першых n членаў:

S_n = \frac{1}{n} \sum\limits_{i=1}^n X_i,\; n \in \mathbb{N}.

Тады S_n \to^{\!\!\!\!\!\! \mathbb{P}} \mu.

Гэта значыць для ўсякага станоўчага \varepsilon,
: 
    \lim_{n\to\infty}\Pr\!\left(\,|S_n-\mu| 

## Узмоцнены закон вялікіх лікаў 
Хай ёсць бясконцая паслядоўнасць незалежных аднолькава размеркаваных выпадковых велічынь \{X_i\}_{i=1}^{\infty}, вызначаных на адной імавернаснай прасторы (\Omega,\mathcal{F},\mathbb{P}). Хай \mathbb{E}X_i = \mu,\; \forall i\in \mathbb{N}. Пазначым S_n выбарачнае сярэдняе першых n членаў:

: S_n = \frac{1}{n} \sum\limits_{i=1}^n X_i,\; n \in \mathbb{N}.

Тады S_n \to \mu амаль заўсёды.

Гэта значыць

: 
    \Pr\!\left( \lim_{n\to\infty} S_n = \mu \right) = 1.
  

## Заўвагі 
Прыведзеная фармулёўка слабага закона вялікіх лікаў мяркуе, што выпадковыя велічыні маюць другі момант. Аднак гэта не абавязкова. З ўзмоцненага закона вялікіх лікаў выцякае, што сумы S_n незалежных выпадковых велічынь імкнуцца да нуля і па імавернасці пры ўмове існавання толькі першага моманту.

## Літаратура 
* *Ширяев А. Н.* Вероятность, — : Наука. 1989.
* *Чистяков В. П.* Курс теории вероятностей, — , 1982.

Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Вужачкі

**Вужачкі** — шматзначны тэрмін

* народная назва віду кветак 
* народная назва віду грыбоў 
* народная назва віду грыбоў
Арар

**Ара́р** (, ад  — маліцца, або  — вусны; таксама ад  — час) — дэталь аблачэння дыякана і іпадыякана ў Праваслаўнай і Уніяцкай Цэрквах— доўгая вузкая стужка. Дыякан носіць арар на левым плячы, пры гэтым адзін канец спускаецца на грудзі, другі на спіну. Архідыякан і протадыякан носяць двайны арар — два арары, з якіх адзін ускладаецца як у дыякана, а другі ад левага пляча да правага сцягна і злучаецца канцамі. Іпадыякан ускладае арар крыжападобна.

## Літаратура 
* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

Катэгорыя:Аблачэнне праваслаўнага і ўніяцкага духавенства
Сезон 2013 ФК Белшына

У 2013-м годзе футбольны клуб «Белшына» прымаў удзел у трох афіцыйных турнірах: 
* Чэмпіянаце Беларусі 2013 (7 месца), 
* Кубку Беларусі 2012/2013 (вылет у чвэрцьфінале), 
* Кубку Беларусі 2013/2014 (выхад у чвэрцьфінал),

## Склад каманды 
### Ігракі 
|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

*Заўвагі*
# Ігрок пакінуў ФК «Белшына» (яго нумар можа быць выдадзены іншаму іграку).
# Пасля рыскі пададзены ігракі, якія прыйшлі ў каманду ў сярэдзіне сезону.

* Капітан каманды:  Аляксандр Шагойка

### Трэнерскі штаб 
*  Аляксандр Сяднёў (1973 г.н.) − галоўны трэнер
*  Віталь Паўлаў (1965 г.н.) − старшы трэнер
*  Дзмітрый Касянок (1970 г.н.) − трэнер па навукова-метадычнай працы
*  Ігар Харлан (1975 г.н.) − трэнер брамнікаў
*  Барыс Сініцын (1953 г.н.) − галоўны трэнер дубля

### Трансферы зіма 2012—2013 
#### Прыйшлі ў клуб 
* У арэнду

#### Пакінулі клуб 
* У арэнду
** З арэнды

### Трансферы лета 2013 
#### Прыйшлі ў клуб 
* У арэнду

#### Пакінулі клуб 
* З арэнды

## Спасылкі 
* Сезон 2013 на сайце football.by
* Сезон 2013 на сайце teams.by

2013
Белшына
Катэгорыя:2013 год у Бабруйску
Епітрахіль

**Епітрахі́ль** ( — нашыйнік) — частка богаслужэбнага аблачэння праваслаўнага або ўніяцкага святара і архіерэя — доўгая стужка, якая абводзіцца вакол шыі і абодвума канцамі спускаецца на грудзі. Спераду сшыта або замацавана гузікамі, ускладаецца паверх падрызніка або расы. Без епітрахілі святар або архіерэй не могуць свяшчэннадзейнічаць. Епітрахіль з’явілася да IV ст. Архіерэй пры пасвячэнні дыякана ў сан святара абводзіць яго шыю дыяканскім арарам так, што абодва яго канцы роўна спускаюцца на грудзях уніз да падола і пры гэтым злучаюцца адзін з другім. Утвораная з арара епітрахіль азначала, што святар, не губляючы дыяканскага сану, набывае двайны арар у параўнанні з дыяканам і атрымлівае асаблівую ласку Божую, якая дае яму права і абавязак быць не толькі служыцелем, але і ажыццяўляць Святыя Таінствы Царквы.

## Літаратура 
* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

Катэгорыя:Аблачэнне праваслаўнага і ўніяцкага духавенства
Катэгорыя:Накідкі
Камілаўка

**Каміла́ўка** () — галаўны ўбор праваслаўных і ўніяцкіх святароў і дыяканаў у выглядзе пашыранага кверху цыліндра, абцягнутага тканінай. Назва паходзіць ад візантыйскіх галаўных убораў, якія вырабляліся з вярблюджай воўны. Фіялетавая богаслужэбная камілаўка даецца ў якасці ўзнагароды архідыяканам, протадыяканам і святарам. Чорная камілаўка — частка аблачэння манаха, а таксама богаслужэбнага аблачэння іерадыякана.

## Літаратура 
* *Завальнюк У.М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

Катэгорыя:Аблачэнне праваслаўнага і ўніяцкага духавенства
Суперкубак Азербайджана па футболе

**Суперкубак Азербайджана па футболе** — аднаматчавы турнір, у якім гуляюць ўладальнік кубка Азербайджана і чэмпіён папярэдняга сезону. У выпадку, калі кубак і чэмпіянат выйграла адна каманда, то яна і становіцца уладальнікам гэтага трафея. Праходзіў з 1993 па 1995 гады. Суперкубак была адроджаны ў 2013 годзе, аднак пасля аднаго розыгрышу зноў перастаў праводзіцца.

## Фіналы 
## Перамогі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт   
* “Səhər” Superkuboku – 1992
* “Səhər” Superkuboku – 1993
* “Səhər” Superkuboku – 1994/95
* Azərbaycan Superkuboku – 2012/13

Катэгорыя:Футбол у Азербайджане
Азербайджан
Шыракароты

**Шыракароты** (*Eurystomus*) — род птушак сямейства сівагракавых атраду . Пашыраны ў трапічнай Афрыцы, на Мадагаскары, у паўднёвай і ўсходняй Азіі, Новай Гвінеі і Аўстраліі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Сівагракавыя
Праклён смакоўніцы

220px|thumb|Ісус праклінае бясплодную смакоўніцу 
**Праклён смакоўніцы** — евангельская падзея, адзін з цудаў Ісуса Хрыста. Падзея запісана ў Евангеллях ад Марка і Матфея, але адсутнічае ў Евангеллях ад Лукі і Яна. У апавяданні Евангелля ад Марка падзея складаецца з двух частак: у першай, адразу пасля трыумфальнага ўезду ў Ерусалім і да ачышчэння храма, Ісус праклінае смакоўніцу за тое, што бясплодная; ў другой частцы, як мяркуецца ўжо на наступны дзень, дрэва засохла, што заахвоціла Ісуса сказаць пра дзейснасць малітвы. Апавяданне ў Матфея прадстаўляе сабой як цэласную падзею.

## Біблейскае апавяданне 
Апавяданне паводле Марк. 11:12-14 і 11:20-25:

*На другі дзень, калі яны выйшлі з Віфаніі, Ён схацеў есці; і, угледзеўшы здалёку смакоўніцу, пакрытую лісьцем, пайшоў, ці не знойдзе чаго на ёй; але, падышоўшы да яе, нічога не знайшоў, апрача лісця, бо яшчэ не час быў збіраць смоквы. І сказаў ёй Ісус: ад сёння хай ніхто з цябе не есць плоду вавек. І чулі гэта вучні Ягоныя.*

Апавяданне згодна Матф. 21:18-22:

*А раніцай, вяртаючыся ў горад, схацеў есці. І, угледзеўшы пры дарозе адну смакоўніцу, падышоў да яе і, нічога на ёй не знайшоўшы, акрамя толькі лісця, кажа ёй: хай не будзе больш ад цябе плоду вавек. І адразу ўсохла смакоўніца. Убачыўшы гэта, вучні здзівіліся і казалі: як гэта адразу ўсохла смакоўніца? А Ісус сказаў ім у адказ: праўду кажу вам: калі будзеце мець веру і не спаняверыцеся, не толькі зробіце тое, што зроблена са смакоўніцай, але, калі і гары гэтай скажаце: «падыміся і кінься ў мора», — будзе; і ўсё, чаго ні папросіце ў малітве з вераю, атрымаеце.*

Большасць навукоўцаў лічаць, што спачатку было напісана Евангелле ад Марка, якое было выкарыстана ў якасці крыніцы для Евангелля ад Матфея. 

Праклён смакоўніцы быў звязаны з тым, што звычайна на дрэве сперша з'яўляўся плён, а пасля лісцё. Такім чынам, калі Ісус наблізіўся да пакрытага лісцём дрэва, чакалася, што там будзе плён. Але дрэва падавала марныя спадзяванні, таму і было праклята. У духоўным сэнсе смакоўніца сімвалізавала народ Ізраіля, які меў паўнату Божых дабраславенняў, але не прыносіў натрэбнага Божага плёну. Такім чынам, яго таксама ў хуткім часе чакаў праклён.

Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Цуды Ісуса Хрыста
Палац Нацыянальнага кангрэса Бразіліі

**Палац Нацыянальнага кангрэса** (неафіцыйная назва **Палац Нерэу Рамуса**; ) — будынак, дзе засядае Нацыянальны кангрэс Бразіліі. Размешчаны ў сталіцы краіны, горадзе Бразілія. Пабудаваны па праекце Оскара Німеера.

Сам будынак уяўляе сабой паралелепіпед, на якім размешчаны дзве паўсферы, а паміж імі два паралельныя небаскробы вышынёй каля ста метраў. Пад паўсферай-купалам знаходзяцца памяшканні Федэральнага сената, пад паўсферай-чарай — памяшканні Палаты дэпутатаў. Будынак злучаны падземнымі тунэлямі з суседнімі, якія таксама належаць да комплексу.

## Галерэя 

Файл: Brasilia Congress xenia antunes.JPG
Файл: Brasilia National Congress.JPG
Файл:Congreso Nacional, Brasília DF, 05 2006.JPG

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Бразіліі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Бразіліі
Магдалена Сібіла Брандэнбург-Байрэйцкая

**Магдалена Сібіла Брандэнбург-Кульмбах-Байрэйцкая** (; ,  — , ) — нямецкая прынцэса, у шлюбе курфюрсціна Саксонская.

## Біяграфія 
Дачка маркграфа Крысціяна Брандэнбург-Байрэйцкага (1581—1655) і Марыі Прускай, Магдалена Сібіла ажанілася з курпрынцам Іагана Георга II 13 лістапада 1638 года ў Дрэздэне. У шлюбе нарадзілася трое дзяцей:
* Сібіла Марыя (1642—1643)
* Эрдмута Сафія (1644—1670), у шлюбе з маркграфам Крысціянам Эрнстам Брандэнбург-Байрэйцкім
* Іаган Георг III (1647—1691), курфюрст Саксонскі, жанаты на прынцэсе Ганне Сафіі Дацкай

Магдалена сябравала са шведскай каралеўскай сям'ёй і ў 1639 годзе сваім лістом шведскаму военачальніку здолела абараніць ад спусташэння горад Пірну. У 1680 годзе пасля смерці мужа курфюрсціна выдалілася ў Фрайберг, дзе ў яе была ўласная сяліба. Пахавана ў Фрайбергскім саборы.

## Літаратура 
* Franz Otto Stichart: *Galerie der sächsischen Fürstinnen; biogr. Skizzen sämtlicher Ahnfrauen des kgl. Hauses Sachsen.* Leipzig 1857.
* Fritz Roth: *Restlose Auswertungen von Leichenpredigten für genealogische und kulturhistorische Zwecke.* Selbstverlag, Boppard/Rhein 1980, Bd. 10, S. 492, R 9803

Катэгорыя:Нямецкія прынцэсы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Фрайбергскім саборы
Катэгорыя:Гогенцолерны
Спіс прэзідэнтаў Бразіліі

Да 1889 года Бразілія была манархіяй. У 1806 годзе партугальскі кароль Жуан VI, ратуючыся ад напалеонаўскіх войнаў, перанёс свой двор у Рыа-дэ-Жанэйра, стаўшы, тым самым, першым еўрапейскім манархам, які кіраваў метраполіяй з калоніі. У 1821 годзе ён вярнуўся ў Партугалію, прызначыўшы сына віцэ-каралём, а ў 1822 годзе яго сын Педру I адмовіўся падпарадкоўвацца рашэнню партугальскага парламента аб роспуску віцэ-каралеўства і абвясціў незалежнасць Бразіліі. У 1831 годзе ён адрокся ад прастола на карысць свайго сына Педру II. Апошні быў зрынуты ў 1889 годзе ў выніку ваеннага перавароту. З гэтага моманту Бразілія стала прэзідэнцкай рэспублікай. Ніжэй прыведзены спіс яе прэзідэнтаў.

## Старая рэспубліка (1889—1930) 
Пасля абвяшчэння рэспублікі маршал Дэадору да Фансека сфарміраваў часовы ўрад. Праз тры гады, у 1891 годзе, была прынята канстытуцыя, складзеная на ўзор Канстытуцыі ЗША. Дэадору да Фансека быў выбраны прэзідэнтам у Кангрэсе паводле новай канстытуцыі. На пасаду прэзідэнта маглі балатавацца толькі дастаткова багатыя кандыдаты, і прэзідэнты па чарзе паходзілі з двух штатаў — Сан-Паўлу і Мінас-Жэрайс.

У 1930 годзе, калі Бразілія знаходзілася ў цяжкім эканамічным становішчы ў выніку Вялікай дэпрэсіі ў ЗША, адбылася рэвалюцыя, і Старая Рэспубліка перастала існаваць. Прэзідэнт Вашынгтан Луіс, які паходзіў з Сан-Паўлу, парушыў правіла чаргавання штатаў і падтрымаў новага кандыдата, Жуліу Прэстыса, таксама з Сан-Паўлу. Прэстыс быў выбраны, але так і не заняў пасаду, з прычыны таго, што Луіс быў зрынуты за тры тыдні да заканчэння тэрміна.

## Перыяд 1930—1945 
## Рэспубліка 1946 года 
У 1945 годзе Варгас быў зрынуты ў выніку ваеннага перавароту, але пасля быў ізноў выбраны прэзідэнтам. Падчас гэтай так званай Другой рэспублікі палітыка вызначалася суперніцтвам трох партый: левай Бразільскай рабочай партыяй і правацэнтрысцкай сацыял-дэмакратычнай, якія падтрымлівалі Варгаса, а таксама правага Нацыянальна-дэмакратычны саюз, які знаходзіўся ў апазіцыі да яго. Другая рэспубліка была палітычна нестабільная, пасля самагубства Варгаса ў 1954 годзе большасць прэзідэнтаў заставаліся ва ўладзе толькі на кароткія тэрміны. Галасаванне за прэзідэнта і віцэ-прэзідэнта праводзілася раздзельна. Апошні з прэзідэнтаў гэтай рэспублікі, Жуан Гуларт, быў зрынуты ў выніку ваеннага перавароту, пасля чаго ў Бразіліі на працяглы перыяд была ўсталявана ваенная дыктатура.

## Ваенная дыктатура (1964—1985) 
## Новая рэспубліка (з 1985 года) 
thumb|200px|Прэзідэнцкі штандар Бразіліі

У канцы 1980-х гадоў пачаўся працэс паступовага пераходу да грамадзянскага кіравання. У 1985 годзе, калі скончыўся тэрмін апошняга ваеннага прэзідэнта, Танкрэду Невіс быў выбраны на пасаду прэзідэнта Камісіяй выбаршчыкаў, але памёр да ўступлення на пасаду. Першым грамадзянскім прэзідэнтам з 1964 года стаў Жазэ Сарней. У 1988 годзе была прынята новая канстытуцыя, па якой прэзідэнта пачалі выбіраць усенародным галасаваннем. З 1955 года дазваляецца абранне прэзідэнта на другі тэрмін.

## Гл. таксама 
* Прэзідэнт Бразіліі
* Віцэ-прэзідэнт Бразіліі

## Спасылкі 
* Прэзідэнты Бразіліі на сайце ўрада www.presidencia.gov.br

*
Б
П
Нацыянальны тэатр (Бразілія)

[thumb|Нацыянальны тэатр імя [Клаўдыу Сантору.]]
**Нацыянальны тэатр імя Клаўдыу Сантору** () — тэатр у Бразілія, названы ў гонар вядомага скрыпача.

Як і шматлікія іншыя будынкі сталіцы Бразіліі, будынак пабудавана па праекце Оскара Німеера ў стылі мадэрн. Будаўніцтва тэатра працягвалася з ліпеня 1960 года да канца 1966 года, але ўжо праз дзесяць гадоў пасля адкрыцця пачалася рэканструкцыя, якая доўжылася да 1981 года.

У будынку тэатра маюцца тры залы. Малая зала *Nepomuceno* названа ў гонар Алберту Непамусену, кампазітара і дырыжора і ўмяшчае ўсяго 60 чалавек. Другая зала, на 407 гледачоў, носіць імя *Martins Pena* у гонар вядомага драматурга, Мартынса Пена. Самая вялікая зала на 1407 месцаў носіць назву *Villa-Lobos* у памяць пра Эйтора Віла-Лобаса, аднаго з самых вядомых класічных кампазітараў Лацінскай Амерыкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1966 годзе
Катэгорыя:Тэатры Бразіліі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Бразіліі
Катэгорыя:Архітэктурны мадэрнізм
Катэгорыя:Будынкі, пабудаваныя па праекце Оскара Німеера
Базіліка Святога Іштвана

**Базіліка Святога Іштвана** () — каталіцкі сабор у Будапешце, найбуйнейшы храм сталіцы Венгрыі. Будапешцкая базіліка — сукафедральны сабор архідыяцэзіі Эстэргама-Будапешта разам з базілікай Святога Адальберта і сукафедра прымаса Венгрыі.

## Гісторыя 
Будаўніцтва базілікі па праекце архітэктара Ёжэфа Хільда пачалося ў 1851 годзе і доўжылася 54 гады. У 1868 годзе, калі храм быў практычна гатовы, абваліўся купала будынка. Міклаш Ібль, які ўзначаліў будаўніцтва, здолеў узвесці новы купал па ўласным праекце, удала ўпісаўшы яго ў кампазіцыю ўсяго будынка. Завяршаў будаўніцтва ўжо Ёжэф Каўзер, на долю якога выпалі, галоўным чынам, унутраныя працы.

Сабор быў асвячоны 9 лістапада 1905 года. На асвячэнні прысутнічаў імператар Франц Іосіф I. У 1938 годзе Папа Пій XII прысвоіў сабору Святога Іштвана ганаровы статус малой базілікі.

## Архітэктура 
Базіліка Святога Іштвана размешчана ў Пешце, займае большую частку плошчы Святога Іштвана (). Базіліка арыентавана па лініі захад-усход. Галоўны фасад базілікі выходзіць на захад, замыкае сабой перспектыву вуліцы Зрыні (). Апсіда выходзіць на вуліцу Байчы-Жылінскі ().

Даўжыня сабора — 87,4 метраў, шырыня — 55 метраў і вышыня — 96 метраў. Нароўні з будынкам парламента (вышыня абодвух будынкаў аднолькавая — 96 метраў) — самы высокі будынак Будапешта. Базіліка Святога Іштвана разам з базілікай Святога Адальберта ў Эстэргаме і Эгерскай базілікай уваходзіць у тройку найбуйнейшых цэркваў краіны.

Храм пабудаваны ў стылі неакласіцызм, у плане ўяўляе сабой роўнабаковы крыж. Над сяродкрыжжам размешчаны масіўны купал вышынёй 96 метраў і дыяметрам 22 метра.

Па баках ад галоўнага фасада размешчаны дзве высокія званіцы. У правай званіцы знаходзіцца самы вялікі звон краіны вагай у 9 тон. Над цэнтральным уваходам высечана надпіс на латыні — Ego sum via veritas et vita (Я — і шлях і праўда і жыццё ).

### Інтэр'ер 
Сцены і калоны храма аздоблены мармурам розных парод. Інтэр'ер багата ўпрыгожаны мазаікай, выкананай лепшымі венгерскімі майстрамі. У алтарнай прасторы пад балдахінам на калонах знаходзіцца статуя Святога Іштвана, выкананая скульптарам Алаяшам Штроблем; вакол размешчаны пяць бронзавых барэльефаў, на якіх адлюстраваны сцэны з яго жыцця.

Злева ад алтара знаходзіцца пазалочаная рака, у якой захоўваюцца мошчы Святога Іштвана (правая рука). 20 жніўня, у Дзень Святога Іштвана, па традыцыі, раку выносяць з сабора і здзяйсняюць з ёй хросны ход.

Сабор упрыгожаны вітражамі, на якіх намаляваны фігуры святых. Купал сабора вянчае выява стварэнні свету.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Саборы
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Венгрыі
Катэгорыя:Храмы Будапешта
Катэгорыя:1905 год у Будапешце
Крывая (Клімавіцкі раён)

**Крыва́я** (, ) — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Родненскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1999 год — 7 чалавек
* 2010 год — 2 чалавекі
* 2013 год — 1 чалавек

## Вядомыя асобы 
* Іван Сяргеевіч Лягенчанка, акушэр-гінеколаг, кандыдат медыцынскіх навук, дацэнт, Заслужаны ўрач БССР. Ён ў 1947 годзе абгрунтаваў і ўкараніў у практыку метад ажыўлення нібыта памерлых нованароджаных, які ўвайшоў ва ўсе кіраўніцтва па акушэрстве і гінекалогіі як у СССР, так і за мяжой, і дазволіў знізіць смяротнасць нованароджаных, якія нарадзіліся ў стане асфіксіі, з 20-25 % да 2,8-4 %.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Родненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёна
Аляксандр Мікітавіч Шыхаў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Аляксандр Мікітавіч Шыхаў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння =
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = , 
 |гады службы      = 1936—1938, 1941—1970
 |званне           = падпалкоўнік
 |род войскаў      = НКУС СССР
 |камандаваў       = спецатрады «Пачын», «Волат»
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
      
-
    
-
 медалі
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Аляксандр Мікітавіч Шы́хаў** ( — ) — удзельнік партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1944).

Нарадзіўся ў вёсцы Пясчанка Вяцкай губерні (зараз у О́рычаўскім раёне Кіраўскай вобласці). Скончыў сярэднюю школу, працаваў у горадзе Кіраў на машынабудаўнічым прадпрыемстве і ў аблвыканкаме. У 1936—1938 гг. праходзіў службу ў Чырвонай Арміі. З чэрвеня 1941 года ў , у кастрычніку 1941 г. камандзір ўзвода. Удзельнік бітвы за Маскву.

У маі—чэрвені 1943 г. камандзір спецатрада «Пачын», які дзейнічаў на тэрыторыі Гомельскай вобласці. У студзені—ліпені 1944 г. камандзір спецатрада «Волаты», які дзейнічаў на тэрыторыі Баранавіцкай, Пінскай і Мінскай абласцей.

Пасля вайны А. М. Шыхаў працягваў службу ў органах НКУС і КДБ СССР. Скончыў Ваенны інстытут МУС СССР. З 1970 г. падпалкоўнік А. М. Шыхаў у адстаўцы. Жыў у Маскве. Памёр 14 верасня 1995 г. Пахаваны ў Маскве на Траекураўскіх могілках.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 2 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 181-я Отдельная рота ОСНАЗ НКГБ 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраўскай вобласці
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Іван Сяргеевіч Лягенчанка

**Іван Сяргеевіч Ляге́нчанка** ( — ) — акушэр-гінеколаг, кандыдат медыцынскіх навук, дацэнт (1951). Заслужаны ўрач БССР (1956).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Крывая (зараз у  Магілёўскай вобласці Беларусі). У 1923 годзе скончыў Казанскі ўніверсітэт. У 1945—1968 гг. на пасадзе загадчыка кафедрай у Беларускім інстытуце ўдасканалення ўрачоў. У 1945—1952 гг. акушэр-гінеколаг Міністэрства аховы здароўя БССР.

## Навуковая дзейнасць 
У 1947 годзе абгрунтаваў і ўкараніў у практыку метад ажыўлення нібыта памерлых нованароджаных, які ўвайшоў ва ўсе кіраўніцтва па акушэрстве і гінекалогіі як у СССР, так і за мяжой, і дазволіў знізіць смяротнасць нованароджаных, якія нарадзіліся ў стане асфіксіі, з 20—25 % да 2,8—4 %.

Сярод апублікаванага:
* Физиологический метод оживления мниоумерших новорожденных // Акушерство и гинекология. 1947. № 4.

## Літаратура 
*  — С. 419.

Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Гінеколагі Беларусі
Катэгорыя:Акушэры Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі
Катэгорыя:Заслужаныя ўрачы Беларускай ССР
Дзяленне з астачай

**Дзяленне з астачай** (**дзяленне па модулю**, **знаходжанне астачы ад дзялення**) — арыфметычная аперацыя, від аперацыі дзялення, вынікам якой з'яўляюцца два цэлыя лікі: няпоўная дзель і астача ад дзялення цэлага ліку на другі цэлы лік.

Астача ад дзялення ўтвараецца, калі вынік дзялення нельга выразіць цэлым лікам, пры гэтым астача ад дзялення павінна быць па абсалютнай велічыні меншаю за дзельнік. У выпадку, калі лікі дзеляцца адзін на аднаго без астачы, лічаць, што астача роўная нулю. Тэрмін ужываецца таксама пры дзяленні мнагачленаў.

## Азначэнне 
### Натуральныя лікі 
Падзяліць цэлы лік a\, на натуральны лік 0  з астачай азначае прадставіць яго ў выглядзе:

: a = b\,q + r,\quad 0 \leqslant r 

Пры гэтым  называецца **няпоўнаю дзеллю**, а  — **астачаю ад дзялення**   на .

Прыклад:

* Пры дзяленні з астачаю дадатнага ліку a = 78 на b = 33 атрымліваем няпоўную дзель q = 2 і астачу r = 12. Праверка: 78 = 33 \cdot 2 + 12.

### Абагульненні 
#### Цэлыя лікі 
Формула 
: r = a - \lfloor a/b \rfloor\cdot b

абагульняе паняцце астачы на выпадак дзялення цэлага ліку a на цэлы лік b. Пры гэтым выконваюцца суадносіны a = bq+r і няроўнасць 0\leqslant |r|.

Прыклады:

* раз астачай называецца неадмоўны лік, які ў суме са здабыткам няпоўнае дзелі і дзельніка дае дзеліва, то матэматычна дакладным будзе наступнае рашэнне:

Пры дзяленні з астачаю адмоўнага ліку math>a = -78 на b = 33 атрымліваем няпоўную дзель q = -3 і астачу r = 21. Праверка: -78 = 33 \cdot (-3) + 21. 

* пры дзяленні з астачаю дадатнага ліку a = 17 на b = 33 атрымліваем няпоўную дзель q = 0 і астачу r = 17. Праверка: 117 = 33 \cdot 0 + 17.

#### Рэчаісныя лікі 
Любы рэчаісны лік a можна без астачы падзяліць на любы ненулявы рэчаісны лік b. Пры гэтым дзель таксама будзе рэчаісным лікам. Калі ж дзель па ўмове павінна быць цэлым лікам, у гэтым выпадку астача будзе рэчаісным лікам, гэта значыць можа аказацца дробным лікам.

Фармальна:

: калі a,b\in \mathbb{R}, b\ne 0, то ~a = p b+q, дзе 0\leqslant q
Прыклад:
: ~ 7{,}9 : 2{,}1 = 3 (астача 1,6)

#### Мнагачлены 
Пры дзяленні двух мнагачленаў f(x) і g(x) ступень рэшткавага мнагачлена павінна быць строга меншаю за ступень дзельніка:
: f(x) = q(x) g(x) + r(x),
прычым \deg(r) 

Прыклад:
: 2x^2 + 4x + 5 = (x+1)(2x + 2) + 3
(астача **3**).

## Гл. таксама 
* Дзялімасць

Катэгорыя:Дзяленне
Міхай Полак

**Мі́хай Полак** (; , Вена — , Пешт) — аўстра-венгерскі архітэктар, прадстаўнік класіцызму.

## Біяграфія 
Першыя ўрокі ў архітэктуры атрымаў ад свайго бацькі, таксама архітэктара. Вучыўся ў венскай Акадэміі мастацтваў. У 1794 годзе пераехаў у Мілан да свайго зводнага брата Леапольда Полака, дзе ўдзельнічаў у працы над Міланскім саборам. У 1798 годзе пераехаў у Пешт для працы над праектам лютэранскай царквы.

З 1808 года Міхай Полак уваходзіў у архітэктурны камітэт Пешта і тым самым адыграў велізарную ролю ў афармленні горада. У Пешце Полак будаваў жылыя дамы і палацы ў стылі позняй готыкі з элементамі класіцызму. Па праекце Полака ў Будапешце пабудаваны будынкі Венгерскага нацыянальнага музея, палаца Шандара ў Будзе і былой ваеннай акадэміі Людовікі. Імя Міхая Полака носіць адна з плошчаў венгерскай сталіцы ў Пешце непадалёк ад Венгерскага нацыянальнага музея.

## Гл. таксама 
* Архітэктура Венгрыі

## Спасылкі 
* Міхай Полак у ВСЭ

Катэгорыя:Архітэктары Венгрыі
Катэгорыя:Архітэктары Аўстрыі
Катэгорыя:Выпускнікі Венскай акадэміі мастацтваў
Віцэ-прэзідэнт Бразіліі

**Віцэ-прэзідэнт Бразіліі** () — другая па значнасці службовая асоба ў выканаўчай уладзе Бразіліі. Віцэ-прэзідэнт замяшчае прэзідэнта ў выпадку немагчымасці выканання апошнім сваіх абавязкаў, і займае яго пасаду, пакуль яна вакантная. Першым на пасада віцэ-прэзідэнта ў 1891 годзе Бразіліі ўступіў Фларыяну Пейшоту.

З 1891 па 1964 год віцэ-прэзідэнт Бразіліі таксама адначасова з’яўляўся старшынёй Федэральнага Сената.

Апошні дзеючы віцэ-прэзідэнт Бразіліі — Мішэл Тэмер. Ён уступіў на пасаду 1 студзеня 2011 года, стаўшы, такім чынам, 25-м віцэ-прэзідэнтам краіны. Пасля таго, як ён стаў в.а. прэзідэнта, на гэту пасаду аб’яўлена вакансія.

## Выбары і інаўгурацыя 
Паводле дзеючай канстытуцыі, кандыдаты на пасаду віцэ-прэзідэнта Бразіліі рэгіструюцца разам з кандыдатамі ў прэзідэнты. Выбары віцэ-прэзідэнта праводзяцца адначасова з прэзідэнцкімі. На пасаду віцэ-прэзідэнт таксама ўступае адначасова з прэзідэнтам: іх інаўгурацыя праходзіць на пасяджэнні Кангрэса, дзе яны прыносяць прысягу выконваць, абараняць і ўжываць Канстытуцыю, выконваць законы, спрыяць агульнаму дабрабыту бразільскага народа, падтрымліваць адзінства, цэласнасць і незалежнасць краіны.

## Спіс віцэ-прэзідэнтаў Бразіліі 
## Гл. таксама 
* Прэзідэнт Бразіліі
* Спіс прэзідэнтаў Бразіліі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт віцэ-прэзідэнта Бразіліі.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Бразіліі
Катэгорыя:Гісторыя Бразіліі
Праспект Андрашы

]]
**Праспект А́ндрашы** () — парадны праспект венгерскай сталіцы. За сваё велічнае элегантнае аблічча праспект завуць будапешцкімі Елісейскімі Палямі. Носіць імя міністра замежных спраў Аўстра-Венгрыі Дзьюлы Андрашы. Праспект даўжынёй 2,5 км злучае плошчу Ферэнца Дэака з плошчай Герояў і Гарадскім паркам. Пад праспектам Андрашы пракладзена першая галіна найстарэйшага ў кантынентальнай Еўропе метрапалітэна.

Праспект Андрашы быў пабудаваны ў сувязі са святкаваннем тысячагоддзя здабыцця венграмі радзімы, якое адзначалася ў 1896 годзе, па грандыёзным праекце архітэктара Міклаша Ібля з прыцягненнем шматлікіх знакамітых архітэктараў таго часу, у тым ліку Эдзёна Лехнера. Праект прадугледжваў знос больш за дзвесце дамоў і замену іх новымі, выкананымі ў псеўдагістарычным стылі, а рэалізацыя праекта заняла сорак гадоў. У 1885 годзе новы праспект у Пешце стаў адной з самых пампезных вуліц Еўропы. Праспект некалькі разоў змяняў сваю назву: першапачатковы Радыяльны праспект спачатку быў пераназваны ў праспект Андрашы, затым пасля Другой сусветнай вайны насіў імя Сталіна. У рэвалюцыйным 1956 годзе быў пераназваны ў праспект Моладзі, а далей аж да 1989 года зваўся праспектам Народнай рэспублікі. У 2002 годзе праспект Андрашы быў унесены ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Асноўныя славутасці 
* Музей пошты
* Венгерскі дзяржаўны оперны тэатр
* Дзяржаўны лялечны тэатр
* Палац Дрэкслера
* Мемарыяльны музей Ферэнца Ліста
* Музычная акадэмія Ферэнца Ліста
* Музей Эрнста
* Музей усходнеазіяцкага мастацтва імя Ферэнца Хопа
* Дом-музей Золтана Кодая
* Венгерскі ўніверсітэт выяўленчых мастацтваў
* Музей тэрору

## Гл. таксама 
* Архітэктура Венгрыі
## Літаратура 
* Венгрия. Издательство «Вокруг света», 2009 ISBN 978-5-98652-226-5
* Михаэль Херл. Будапешт. Издательство Polyglott, 1996 ISBN 5-88395-021-3

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Будапешта
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Венгрыі
Вакзал Келеці

thumb|Вакзал Келеці

**Вакзал Келеці** ( — «Усходні вакзал») — найбуйнейшы з трох чыгуначных вакзалаў Будапешта нароўні з Ньюгаці і Дэлі. Вакзал размяшчаецца ў Пешце ў VIII-м раёне на плошчы Бараша (). Побач знаходзіцца станцыя метро «Келеці паяўдвар».

Будынак вакзала пабудаваны ў стылі неарэнесансу ў 1881—1884 гадах. Фасад упрыгожваюць скульптуры вынаходнікаў Джэймса Уата і Джорджа Стэфенсана. На момант свайго адкрыцця вакзал лічыўся адным з самых сучасных вакзалаў Цэнтральнай Еўропы і быў абсталяваны электрычным асвятленнем. Рэстаўрацыя вакзала праходзіла ў 1998 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вакзалы Будапешта
Катэгорыя:Чыгуначныя вакзалы паводле алфавіта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1884 годзе
Катэгорыя:1884 год у Будапешце
Вакзал Ньюгаці

thumb|Вакзал Ньюгаці
**Вакзал Ньюгаці** ( — «Заходні вакзал»; скар. *Nyugati pu*) — адзін з трох асноўных вакзалаў Будапешта нароўні з Келеці і Дэлі. Размешчаны на плошчы Ньюгаці () у Пешце (VI раён). Побач размешчана станцыя 3-й лініі Будапешцкага метрапалітэна Ньюгаці паяўдвар.

Будынак вакзала быў пабудаваны ў 1874—1877 гадах кампаніяй Eiffel & Cie пад кантролем Гюстава Эйфеля замест старога будынка вакзала, які больш не адказваў узрослым патрабаванням. Будаўніцтва вялося без зносу старога будынка, прама над ім.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вакзалы Будапешта
Катэгорыя:Чыгуначныя вакзалы паводле алфавіта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1877 годзе
Катэгорыя:1877 год у Будапешце
Маргіт

**Востраў Маргіт**, (*Маргітсігет*,  — *востраў Маргарыты*) — востраў на Дунаі ў горадзе Будапешце. Востраў размешчаны ў цэнтры горада паміж дзвюма часткамі венгерскай сталіцы — Будай і Пештам і злучаецца з імі мостам Маргарыты ў паўднёвай частцы і мостам Арпада ў паўночнай. Даўжыня вострава — 2,5 км, плошча — 0,965 км². Востраў цалкам заняты паркам, карыстаецца папулярнасцю ў якасці месца адпачынку ў турыстаў і жыхароў горада. На востраве размешчана некалькі гатэляў з крыніцамі тэрмальнай вады. Праезд аўтатранспарту, за выключэннем таксі, аўтобусаў і веларыкшаў, забаронены.

## Гісторыя 
Гісторыя будапешцкага вострава на Дунаі пачынаецца пад імем *«Заечы востраў»*. Кароль Венгрыі Бела IV даў зарок аддаць сваю дачку Маргарыту ў манашкі ў дамініканскі кляштар, які займаў большую частку вострава, у выпадку збавення ад нашэсця манголаў. Пасля збавення ад нашэсця ён выканаў сваё абяцанне. Яго дачка памерла ва ўзросце 28 гадоў. Дзякуючы шанаванню святой дачкі караля востраў урэшце атрымаў яе імя.

## Спасылкі 
* Венгрыя — погляд знутры Востраў Маргіт 

Катэгорыя:Геаграфія Будапешта
Катэгорыя:Астравы на Дунаі
Міклаш Ібль

**Мі́клаш Ібль** (; ,  — , ) — венгерскі архітэктар, выдатны прадстаўнік псеўдагістарызму ў еўрапейскай архітэктуры. Найбольш вядомая праца Ібля — Венгерскі дзяржаўны оперны тэатр. Па праекце Міклаша Ібля быў пракладзены парадны праспект венгерскай сталіцы — праспект Андрашы.

Атрымаў адукацыю ў венскім Політэхнічным інстытуце і мюнхенскай Акадэміі мастацтваў. Некаторы час працаваў разам з Міхаем Полакам. Напачатку 1840-х гадоў падарожнічаў па Італіі. Браў удзел у стварэнні Венгерскай акадэміі навук, але так і не стаў яе членам. Пахаваны на могілках Керэпешы ў Будапешце.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Венгрыі
Варашлігет

у парку Варашлігет]]
 ў парку Варашлігет]]
**Варашлігет** ( — «гарадскі парк») — парк у Будапешце побач з плошчай Герояў, месца прагулак будапешцаў і гасцей венгерскай сталіцы.

На месцы парку Варашлігет калісьці знаходзіліся паляўнічыя ўгоддзі караля Мацьяша, якія ўяўлялі сабой цяжкапраходную багністую мясцовасць у пойме Дуная з беднай расліннасцю. Пры Леапольдзе I гэта тэрыторыя была перададзена пад пашы. У 1799 годзе пры Марыі Тэрэзіі балоты былі асушаны і пасаджаны дрэвы. Таксама была пракладзена сістэма каналаў. Цяпер у парку Варашлігет, плошча якога складае 1 кв. км, расце каля 7 тысяч дрэў, у тым ліку даволі экзатычных і старажытных.

У парку Варашлігет маецца некалькі штучных вадаёмаў, каля аднаго з якіх узвышаецца замак Вайдахуняд. Замак быў пабудаваны ў гонар святкавання ў 1896 годзе 1000-годдзя здабыцця венграмі радзімы па праекце архітэктара Ігнаца Альпара першапачаткова як драўляная дэкарацыя для спектакля, а затым у 1904 годзе ўвекавечаны ў камені. У свой праект замка Альпар уключыў элементы 21 знакамітага збудавання Венгрыі, у тым ліку крэпасці Вайдахуняд у Трансільваніі, крэпасці Шэгешвара, вежы брашаўскай крэпасці Каталіна, царквы ў Яку і цэлага шэрагу іншых храмаў, вежаў і замкаў. Помнік Ігнацу Альпару ўсталяваны ля ўваходу ў Вайдахуняд. У выніку комплекс замка спалучае ў сабе адразу некалькі архітэктурных стыляў: раманскі, гатычны, рэнесанс і барока. У адным з флігеляў Вайдахуняда размяшчаецца першы ў свеце Сельскагаспадарчы музей.

У парку Варашлігет знаходзіцца знакамітая купальня Сечэні, сталічны цырк, заапарк, Музей транспарту, а таксама знакаміты рэстаран Будапешта «Гундэль», якому ўжо больш за 150 гадоў.

## План парку 
## Літаратура 
* Венгрия. Издательство «Вокруг света», 2009 ISBN 978-5-98652-226-5
* Михаэль Херл. Будапешт. Издательство Polyglott, 1996 ISBN 5-88395-021-3

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паркі Будапешта
Катэгорыя:Славутасці Будапешта