Тэфтэлі

[thumb|right|200px|[Шведскія тэфтэлі]]
**Тэфтэлі** — мясная страва ў выглядзе невялікіх шарыкаў, якія гатуюцца з фаршу, часам з паніровачнымі сухарамі, цыбуляй, спецыямі, яйкамі і зелянінай. Шарыкі звычайна робяцца рукамі. Іх можна смажыць, варыць, запякаць, гатаваць на пару або тушыць у соусе.

## Гісторыя 
Старажытнарымская кухарская кніга *Apicius* налічвала мноства рэцэптаў страў падобных да тэфтэляў. Раннія рэцэпты, уключаныя ў некаторыя з самых ранніх вядомых арабскіх кулінарных кніг, як правіла, складаліся з прыпраўленнага мяса ягня ў форме шарыкаў аранжавага колеру і пакрытага глазурай з яечнага жаўтка, а часам і шафрана. Існуе шмат рэгіянальных варыянтаў, сярод іх вылучаюцца незвычайна вялікія азербайджанскія (іранскія) тэбрызскія тэфтэлі, якія маюць сярэдні дыяметр 20&nbsp;см.

Кітайскі рэцэпт «Чатыры вясёлыя тэфтэлі» (四喜丸子—*Si Xi Wanzi*) паходзіць з кухні правінцыі Шаньдун, гісторыя якой магчама ўзыходзіць да дынастыі Цынь (221 г. да н.э. да 207 г. да н.э.).

## Тэфтэлі ў розных краінах 
thumb|Балгарскія вялікія тэфтэлі
thumb|Клопсы з бульбяным пюрэ з Польшчы
thumb|right|Дацкія тэфтэлі
[thumb|right|Кітайскія тэфтэлі і [рыбныя шарыкі]]
[thumb|right|Інданезійскі суп з [локшына|локшыны і баксо]]
thumb|Філіпінскія *almondigas*
Розныя рэцэпты прыгатавання тэфтэляў можна знайсці па ўсім свеце ад Еўропы да Азіі. Таксама існуе вялікая колькасць варыянтаў прыгатавання кюфты ад Балкан да Індыі.

### Еўропа 
* Албанскія смажаныя тэфтэлі (*qofte të fërguara*) уключаюць сыр фета.
* У Аўстрыі смажаныя тэфтэлі называюцца *Fleischlaibchen* або *Fleischlaberl*.
* У Балгарыі тэфтэлі называюцца *kyufte* і звычайна гатуюцца з ялавічнага фаршу ці свініны, або спалучэння таго і іншага. Іх можна смажыць або гатаваць на грылі. Часта ўтрымліваюць нарэзаную кубікамі цыбулю і намочаны хлеб. У Балгарыі карыстаюцца вялікай папулярнасцю.
* У Бельгіі тэфтэлі называюцца *ballekes* або *bouletten* у Фландрыі, і, як правіла, робяцца з сумесі ялавічыны і свініны ў сухарах і нарэзанай цыбуляй. Існуюць таксама іншыя адрозненні, у тым ліку выкарыстанне розных відаў мяса і нарэзанай гародніны.
* У Вялікабрытаніі фаготы ўяўляюць сабой тэфтэлі са свініны. Фаготы традыцыйна гатуюцца з фаршу са свінога сэрца, печані і тлустага мяса жывата ці бекона разам з зелянінай і спецыямі, а часам і паніровачнымі сухарамі.
* Дацкія фрыкадэлькі вядомы як *Frikadeller*. Як правіла, яны гатуюцца са свініны, цяляціны, цыбулі, яек, солі і перца; з фаршу робяцца трохі сплясканыя шарыкі, гатовыя для абсмажвання на патэльні.
* У фінскай кухні тэфтэлі (*lihapullat*) робяцца з ялавічнага фаршу або сумесі ялавічыны і свініны, ці нават з аленіны, змяшанай з сухарамі, размачанымі ў малацэ і дробна нарэзанай цыбуляй. Яны прыпраўляюцца белым перцам і соллю. Фінскія тэфтэлі традыцыйна падаюцца з падліўкай, адварной бульбай (або пюрэ), бруснічным варэннем, а часам і салёным агурком.
* У Швецыі тэфтэлі (*köttbullar*) гатуюцца з ялавічнага фаршу або сумесі фаршу з ялавічыны, свініны, часам цяляціны. Таксама могуць дадаваць сухары, размочаныя ў малацэ, дробна нарэзаную (абсмажаную) цыбулю, крыху булёна, са спецый — белы перац, духмяны перац і соль. Шведскія тэфтэлі (або *фрыкадэлькі*) традыцыйна ставяцца на стол разам з падліўкай, бульбай, бруснічным соусам, а часам і салёным агурком.

### Амерыка 
* У Злучаных Штатах тэфтэлі, як правіла, ужываюць са спагеці. У амерыканскай кухні ёсць страва — спагеці і тэфтэлі, якая з’явілася дзякуючы італьянскім імігрантам, якія прыбылі з Паўднёвай Італіі ў пачатку 19 стагоддзя.

### Блізкі Усход і Паўднёвая Азія 
* У Афганістане тэфтэлі традыцыйна ўжываюцца з хатнімі супамі, або могуць гатавацца з таматным соусам, у склад якога могуць уваходзіць слівавыя костачкі для павялічэння даўкасці. Ужываюцца з хлебам або рысам.
* У Турцыі тэфтэлі называюцца кюфта і карыстаюцца велізарнай папулярнасцю. Існуе не менш 50 розных варыянтаў кюфты. Тэфтэлі ў Турцыі звычайна гатуюць з фаршу з бараніны або сумесі бараніны і ялавічыны.

### Усходняя і Паўднёва-Усходняя Азія 
* У В’етнаме тэфтэлі (*thịt viên mọc, bò viên, cá viên*) могуць выкарыстоўвацца пры гатаванні супа фо ці супа *hủ tiếu*. Звычайна тэфтэлі гатуюць у таматным соусе і перад падачай на стол абсыпаюць дробна нарэзанай зялёнай цыбуляй і перцам. У *bún chả* (страва з в’етнамскай рысавай локшынай) тэфтэлі гатуюцца на грылі (*chả*) і ставяцца на стол разам з рысавай локшынай (*bún*) і соусам (на аснове рыбнага соуса з рысавым воцатам, цукрам, часнаком і перцам чылі). *Xíu Mại* — гэта тэфтэлі са свініны ў таматным соусе, часта ставіцца на стол з багетам.
* Кітайскія тэфтэлі (асабліва распаўсюджаны ў кухні Шанхая) часцей за ўсё гатуюць са свініны і, як правіла, на пару або вараць, з даданнем соевага соусу або без. Вялікія тэфтэлі, так званыя ільвіныя галовы, могуць быць ад 5 см да 10 см у дыяметры. меншыя па памеры тэфтэлі называюцца свінымі шарыкамі і выкарыстоўваюцца для падрыхтоўкі супаў. У кантонскай кухне тэфтэлі гатуюць з ялавічыны на пару і падаюць на стол у якасці дзімсама. Таксама існуюць ялавічынныя і рыбныя шарыкі. У Паўночным Кітаі тэфтэлі, зробленыя з фаршу і мукі, часта гатуюцца ў фрыцюры і ўжываюцца ў асаблівых выпадках.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стравы з сечанага мяса