open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нацыянальны парк Аі-Аіс Рыхтэрсвельд

**Аі-Аіс Рыхтэрсвельд** () — нацыянальны парк на поўдні Намібіі і паўночным захадзе ПАР. Утвораны ў 2003 г. Займае тэрыторыю 6 045 км².

## Каньён ракі Фіш 
Большую частку нацыянальнага парка Аі-Аіс Рыхтэрсвельд займае каньён у ніжнім цячэнні ракі Фіш (5 900 км²). Яго даўжыня дасягае 161 км, а глыбіня — да 550 м. Ён сфарміраваўся каля 500 млн гадоў таму ў вільготную геалагічную эпоху ў выніку як воднай эрозіі, так і зрухаў зямной кары. Для каньёна характэрны разнастайныя скальныя фарміраванні. У раёне каньёна знаходзяцца гарачыя крыніцы.

## Прырода 
Для нацыянальнага парка храктэрны пустынныя, паўпустынныя і стэпавыя травяністыя ландшафты. Сустракаюцца 1600 відаў раслін, у тым ліку каля 100 відаў эндэмікаў. Тэрыторыю парка насяляюць антылопы, малпы, леапарды, каракалы і іншыя рэдкія жывёлы. 

## Турызм 
Аі-Аіс Рыхтэрсвельд — важная турыстычная славутасць Намібіі і ПАР. Уезд на тэрыторыі Намібіі. Для турыстаў пракладзены тры машруты ўздоўж ракі Фіш, арганізуецца скальны марафон. Для наведвання парка патрабуецца пісьмовы дазвол. Улетку наведванне парка забаронена з-за высокай тэмпературы паветра і скарачэння ўзроўню вады ў рацэ.

## Спасылкі 
* /Ai/Ais - Richtersveld Transfrontier Park
* Fish River Canyon
* Greater Fish River Canyon Landscape 

Аі-Аіс
Аі-Аіс
Аі-Аіс
АПЛ (мова праграмавання)

**АПЛ** (, названа ў гонар кнігі *A Programming Language*)  — мова праграмавання, распрацаваная ў 1960-я гады Кеннэтам Іверсонам. Цэнтральны тып дадзеных мовы — мнагамерны масіў. Мова выкарыстоўвае шырокі спектр спецыяльных графічных сімвалаў для прадстаўлення большасці аператараў, што дазваляе мець надзвычай сціслы сінтаксіс. Мова АПЛ зрабіла важны ўплыў на развіццё канцэптнага мадэлявання, электронных табліц і функцыянальнага праграмавання, а таксама камп'ютарных матэматычных пакетаў. Мова АПЛ натхніла на стварэнне некалькіх іншых моў праграмавання. Выкарыстоўваецца па сённяшні дзень для некаторых прыкладанняў.

## Літаратура 
* Савіцкі М. Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы: / Мікола Савіцкі. Мн.: Энцыклапедыкс. 2009. ISBN 978-985-6742-83-8

Катэгорыя:Мовы праграмавання платформы .NET
Катэгорыя:Функцыянальныя мовы праграмавання
Ян Заіц

**Ян Заіц** (; 3 ліпеня 1950, Віткаў — 25 лютага 1969, Прага) — чэшскі студэнт, які здзейсніў самаспаленне ў знак пратэсту супраць акупацыі Чэхаславакіі войскамі краін Варшаўскай дамовы.

Ян Заіц быў сынам прадаўца касметыкі і настаўніцы. З 1965 года навучаўся ў чыгуначным тэхнікуме ў Шумпэрку. Напачатку збіраўся скончыць тэхнікум і пачаць вывучаць ветэрынарную справу, але хвароба бацькі і цяжкая фінансавая сітуацыя змусілі яго змяніць планы. Пад час вучобы цікавіўся літаратурай, паэзіяй і спрабаваў пісаць байкі. Быў прыхільнікам "пражскай вясны".
Home Children

**Home Children** — праграма дзіцячай прымусовай міграцыі. Заснавана Эні Макферсан у 1869 годзе. Больш за 100000 дзяцей былі адпраўлены са Злучанага Каралеўства ў Аўстралію, Канаду, Новую Зеландыю і Паўднёвую Афрыку.

Аўстралія выбачылася за ўдзел у Home Children; ў лютым 2010 года прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі Гордан Браўн афіцыйна выбачыўся перад сем’ямі дзяцей, якія пацярпелі. 16 лістапада 2009 года, канадскі міністр іміграцыі Джэйсан Кені заявіў, што Канада не будзе прасіць прабачэння ў дзяцей-мігрантаў.

Катэгорыя:Дэмаграфія
Катэгорыя:Гісторыя Канады
Катэгорыя:Гісторыя Аўстраліі
Катэгорыя:Дзеці
Марцін Фрыч

**Ма́рцін Фрыч** (; ,  — ) — чэхаславацкі кінарэжысёр; адзін з заснавальнікаў нацыянальнага кінамастацтва. Народны артыст Чэхаславакіі (1965). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Чэхаславакіі (1950, 1951). 

## Творчасць 
Працаваў у тэатры, кіналабараторыі. Першыя фільмы «Патэр Войцех» (1928), «Арганіст сабора Св. Віта» (1929). Сярод найбольш значных фільмаў: камедыі «Гэй, рулі» (1934), «Свет належыць нам» (1937), «Пекар імператара» (1951), гістарычныя  «Янашык» (1936, прыз Міжнароднага кінафестывалю ў Венецыі), «Сцеражыся!» (1947), гісторыка-рэвалюцыйны «Загартаваныя» (1950, прыз Міжнароднага  кінафестывалю ў Карлавых Варах, Чэхія), біяграфічны «Тайна крыві» (1953). Зняў таксама фільмы «Рэвізор» (1933), «Белая спражка» (1960), «Людзі з фургонаў» (1966).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Чэхаславакіі
Святлана Велмар-Янкавіч

**Святлана Велмар-Янкавіч** (, 1 лютага 1933, Бялград, Каралеўства Югаславія — 9 красавіка 2014, , Рэспубліка Сербія) — сербская пісьменніца.

## Біяграфія 
З сям'і інтэлектуалаў. Бацька, пісьменнік Уладзімір Велмар-Янкавіч, член урада нацыянальнага выратавання пры нямецкай вайсковай адміністрацыі ў Сербіі (намеснік міністра культуры і рэлігіі), пакінуў краіну ў верасні 1944, жыў у Італіі і Іспаніі, загінуў у аўтамабільнай катастрофе. Скончыла жаночую гімназію ў Бялградзе. На другім курсе ўніверсітэта занялася журналістыкай. З 1959 працавала ў выдавецтве *Асвета*. З 1989 займалася вылучна літаратурнай працай.

## Выбраныя творы 
### Раманы 
* Шнар/ Ožiljak (1956)
* Цямніца/ Lagum (1990, тэлефільм 1998)
* Бязодня/ Bezdno (1995)
* Нігдэя/ Nigdina (2000)
* Prozraci, аўтабіяграфічны раман (2003)
* Vostanije (2004)

### Апавяданні 
* Дорчал/ Dorcol (1981)
* Vracar (1994)
* Glasovi (1997)

### П'есы 
* Князь Міхайла/ Knez Mihailo (1994, тэлефільм 1998)
* Жезл/ Žezlo (2001)

### Эсэ 
* Savremenici (1968)
* Ukletnici (1993)
* Izabranici (2005)

## Прызнанне 
Прэміі Верба Андрыча, Машы Сялімавіча, прэмія Нацыянальнай бібліятэкі Сербіі за самую папулярную кнігу года (1992), прэмія часопіса НІН за лепшы раман года (1995) і інш. Член Сербскай акадэміі навук і мастацтваў (2009).

Проза перакладзена на многія мовы, улучаючы карэйскую.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Сербскай акадэміі навук і мастацтваў 
* На сайце IMDB
* Некралог у газеце *Палітыка*

Катэгорыя:Пісьменнікі Сербіі
Ружыца Сокіч

**Ружыца Сокіч**, вядомая як **Ружа Сода** (, *, Белград&nbsp;— †, Белград)&nbsp;— сербская актрыса і пісьменніца.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бялградзе
Катэгорыя:Пісьменнікі Сербіі
Катэгорыя:Памерлі ў Бялградзе
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Актрысы Сербіі
Мадзьярызацыя

**Мадзьярызацыя** (, ад  «мадзьяр», «вугорац», «венгерская мова») — пераход на венгерскую мову і засваенне венгерскай культуры невенгерскімі народамі. Тэрмін «мадзьярызацыя» атрымаў найбольшую вядомасць у гістарыяграфіі ў дачыненні да перыяду 1867—1918 гг. у гісторыі Аўстра-Венгрыі, калі венгерская вярхушка разгарнула мэтанакіраваную, амбіцыйную і даволі агрэсіўную палітыку па асіміляцыі невенгерскіх меншасцей на землях Венгерскага каралеўства. Галоўным аб’ектам гэтай палітыкі былі харваты, з якімі ў 1868 годзе было заключана венгерска-харвацкае пагадненне аб падзеле ўладных паўнамоцтваў у Транслейтаніі (але, нягледзячы на яго, палітыка мадзьярызацыі ў Харватыі вялася на працягу другой паловы XIX стагоддзя), а таксама славакі. Нацыянальныя меншасці — трансільванскія саксы, румыны, яўрэі, русіны, цыганы, сербы — таксама былі аб’ектамі асіміляцыі. Палітыка мела некаторы часовы поспех, пераважна ў гарадской мясцовасці, але выклікала масавую незадаволенасць заваяваных народаў і прывяла да распаду Аўстра-Венгрыі ў 1918 г. на шэраг незалежных дзяржаў, у якіх венгерскія меншасці сталі аб’ектам зваротнай дыскрымінацыі.

## Спасылкі 
* Славянскі фактар у развіцці Венгрыі ў апошняй трэці XIX — пачатку XX ст. 
* «Венгерскі аповед» у «Гісторыі Заходняй Еўропы ў Новы Час» Н. І. Карэёва, альбо аб распаўсюджаных клішэ і стэрэатыпах у асобным гістарычным даследаванні 
* Мадзьярызацыя

Катэгорыя:Культурная асіміляцыя
Катэгорыя:Венгерская мова
Катэгорыя:Гісторыя Венгрыі
Катэгорыя:Палітыка Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Грамадства Аўстра-Венгрыі
Оля Іваніцкі

**Оля Іваніцкі** (; 10 мая 1931, Панчэва — 24 чэрвеня 2009, Белград) — сербская мастачка, а таксама скульптар, архітэктар, паэт і дызайнер.

Оля Іваніцкі (сапраўднае поўнае імя *Ольга*) нарадзілася 10 мая 1931 года ў рускай бальніцы ў сям'і рускіх Васіля Васіленка-Іваніцкага і Веранікі Міхайлаўны Пятроўскай, якія з'ехалі з Расіі пасля Кастрычніцкага перавароту. Спачатку жылі ў Крагуевац пераезду ў Бялград, дзе Оля вучылася на скульптара ў акадэміі. Хоць яна і паступіла вучыцца на скульптара, аднак больш за ўсё любіла займацца жывапісам. У 1957 годзе скончыла акадэмію ў класе прафесара Срэтэна Стаянавіча. Пасля завяршэння аспірантуры, у 1962 годзе атрымала стыпендыю ад фонду Форда, каб працягнуць навучанне ў ЗША, а ў 1978 годзе ўдзельнічае ў праграме Фулбрайт «Artist in Residence - Rhode Island School of Design ».

Адзін з заснавальнікаў «Ніш Арт» у 2007 годзе стварыў фонд Олі Іваніцкі, канчатковай мэтай якога з'яўляецца стварэнне музея Олі Іваніцкі.

Памерла 24 чэрвеня 2009 года ў Бялград і пасля аперацыі на сэрцы.. Пахавана на Алеі заслужаных грамадзян на Новых могілках у Бялградзе.

Оля Іваніцкі мела 99 персанальных выставак. Яе работы знаходзяцца ў многіх музеях і галерэях па ўсім свеце. Мела ўзнагароды на радзіме і за мяжой. У прыватнасці, прызнаная лепшым мастаком XX стагоддзя на тэрыторыі Югаславіі.

## Літаратура 
* Протић, Б. Миодраг (1970). „Оља Ивањицки“. Српско сликарство ХХ века, Том 2. - Библиотека Синтезе. YU-Београд: Нолит. стр. 533 страна. 
* Žarko Domljan, Likovna enciklopedija Jugoslavije, Volume 1, Jugoslavenski leksikografski zavod "Miroslav Krleža", Zagreb, (1984.) Str. 660. 

Катэгорыя:Постаці Бялграда
Катэгорыя:Паэты Сербіі
Святлана Бойкавіч

**Святлана «Цэца» Бойкавіч** (; нар. 14 снежня 1947, Земун, Сербія) — адна з самых вядомых сербскіх актрыс. Яна вядомая выкананнем галоўных роляў у папулярных тэлесерыялах і сваёй кар'ерай у тэатры.

## Біяграфія 
Яна нарадзілася ў Земуне ў сям'і бацькі Цветкі, з горада Куманова, афіцэра, вайсковага тапографа, а потым і палкоўніка і мамы Вары Іліч, хатнія гаспадыні з горада Княжэвац. Яна вырасла ў цэнтры Белграда, на Врачары.

Яна выступала ў розных тэатрах, аматарскі тэатр «ДАДОВ», Белградскі драматычны тэатр, Югаслаўскі драматычны тэатр, Нацыянальны тэатр у Белградзе, тэатр «Атэлье 212», Сербскі нацыянальны тэатр, гарадскі тэатр Панчэва, тэатр Гардош-Земун, тэатр «Культ», тэатр «Пуж», тэатр «Мадэрна гаража», гарадскі тэатр Будва, Нацыянальны тэатр Рэспублікі Сербскай.

Яна атрымала ўзнагароду «Добричин прстен» (найвышэйшая ўзнагарода за жыццёвыя тэатральныя дасягненні ў Сербіі) у 2005 годзе і ўзнагароду «Велика Жанка» ў 2001 годзе.

З 2001 года прафесар ФДМ (Факультэта драматычнага мастацтва) у Белградзе.

Удава актора Мілаша Жуціча і рэжысёра Любаміра Драшкіча. Маці акторкі Катарыны Жуціч.

## Выбраная фільмаграфія 
* 1972 — «Чучук Стана» / *Чучук Стана* - *Чучук Стана*
* 1977 — «Пёс, які любіў цягнікі» / *Пас који је волео возове* — *Міка*
* 1978 — «На мяжы правалу» / *Повратак отписаних* - *Стана*

### Выбраныя тэлесерыялы: 
* 1987—1991 — «Лепшае жыццё» / *Бољи живот* — *Эмілія Пападзіч*
* 1993—1996 — «Шчаслівыя людзі» / *Срећни људи* — *Антонія Міларадавіч*
* 1998—2001 — «Породично благо» / *Породично благо* — *Валерыя Гаўрычавіч*
* 2006—2008 — «Белы карабель» / *Бела лађа* — *Ясміна Пантэліч*
* 2007—2008 — «Ліпавая вуліца» / *Улица липа* — *Дуда*

## Спасылкі 
* 
* Svetlana Bojković
Лепа Брэна

**Лепа Брэна** (), сапраўднае імя **Фахрэта Жываінавіч**, у дзявоцтве **Яхіч** (, нарадзілася 20 кастрычніка 1960 у Тузле) — югаслаўская і баснійская спявачка, актрыса і прадзюсар, самая папулярная спявачка не толькі Босніі і Герцагавіны, але і краін былой Югаславіі (у свеце прададзена больш 40 мільёнаў асобнікаў яе альбомаў).

## Дыскаграфія 
* *Čačak, Čačak* (1981)
* *Mile voli disko* (1982)
* *Sitnije, Cile, sitnije* (1983)
* *Bato, Bato* (1984)
* *Pile moje* (1985)
* *Jedan dan života* (1985)
* *Voli me, voli* (1986)
* *Uske pantalone* (1986)
* *Hajde da se volimo* (1987)
* *Četiri godine* (1989)
* *Lepa Brena & Slatki Greh* (1990)
* *Boli me uvo za sve* (1990)
* *Zaljubiška* (1991)
* *Ja nemam drugi dom* (1994)
* *Kazna Božija* (1995)
* *Luda za tobom* (1996)
* *Pomračenje sunca* (2000)
* *Lepa Brena (The Best of — Dupli CD)* (2004)
* *Uđi slobodno…* (2008)
* *Začarani krug* (2011)
* *Izvorne i novokomponovane narodne pesme* (2013)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Югаславіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Актрысы Югаславіі
Мілена Паўлавіч-Барылі

**Мілена Паўлавіч-Барылі** (; 5 лістапада 1909, Пажаравац, Сербія — 6 сакавіка 1945, Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША) — сербская паэтка і мастачка.

## Біяграфія 
Мілена Паўлавіч-Барылу нарадзілася 5 лістапада 1909 года ў горадзе Пажаравац (Сербія). Яе бацька, Бруна Барылі, быў кампазітарам, музычным крытыкам і паэтам. Яе маці, Данічы Паўлавіч, паходзіла з дынастыі Карагеоргіевічаў і вывучала мастацтва. У 1922—1926 гадах Мілена вывучала мастацтва ў Каралеўскай школе мастацтваў у Белградзе, а ў 1926—1928 гадах — у Мюнхене.

Напачатку 1930-х гадоў Мілена пакінула Сербію. Да пачатку Другой сусветнай вайны яна некалькі разоў ненадоўга прыязджала ў Сербію. Большую частку ж свайго часу яна праводзіла ў Іспаніі, Рыме, Парыжы і Лондане, дзе мела магчымасць мець зносіны з Жанам Както і Андрэ Брэтонам. Мілена трапіла пад уплыў многіх заходніх школ мастацтва і мастакоў, у прыватнасці Джорджа дэ Кірыка. Пасля 1939 года Мілена жыла ў Нью-Ёрку.

Мілена памерла 6 сакавіка 1945 года. Сярод прычын смерці зваліся паданне з каня і сардэчны прыступ.

## Творчасць 
Тэматыка яе прац размаітая — гэта і партрэты, і інтэрпрэтацыі біблейскіх сюжэтаў. Сярод матываў — вэлюмы, анёлы, статуі Венеры і арлекіны. Многія яе працы ўвесь час выстаўлены ў Рыме, Нью-Ёрке, Белградзе, а таксама ў родным горадзе Пажаравацы. Дом, у якім яна нарадзілася, быў пераўтвораны ў музей у 1962 годзе.

Milena Pavlović-Barili 1977 YU 1713 stamp.jpg|«Аўтапартрэт», 1938
Milena Pavlović-Barili 2009 Serbian stamp.jpg|«Аўтапартрэт», 1939
Milena Pavlović-Barili 1993 YU 2604 stamp.jpg|«Дзеянне з люстэркам»

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Работы Мілены Паўлавіч-Барылі  
* Milena Pavlović-Barili

Катэгорыя:Паэты Сербіі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пажаравацы
Мілева Марыч

**Мілева Эйнштэйн-Ма́рыч** (; , , Аўстра-Венгрыя — , , Швейцарыя) — першая жонка Альберта Эйнштэйна, выкладчык фізікі і матэматыкі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Mileva Maric-Einstein (Общество памяти Теслы)

Катэгорыя:Альберт Эйнштэйн
Тузла

**Тузла** — шматзначны тапонім. Назву Тузла маюць:
* Тузла — горад у Босніі і Герцагавіне.
* Тузла — пясчаны востраў у Керчанскім праліве Азоўскага мора.
Шумадыя

**Шумадыя** () — гістарычная вобласць у цэнтральнай Сербіі. Складаецца з Шумадийскай акругі і шэрагу прылеглых тэрыторый. Вобласць некалі была багатая лясамі, адсюль і яе назва (*Шума (Šuma)* — лес). Цэнтрам вобласці і Шумадыйскай акругі з'яўляецца горад Крагуевац.

## Гісторыя 
У XVII-XIX стагоддзях лясы Шумадыі служылі сховішчам гайдукоў, якія змагаліся супраць турак. У 1804 годзе ў Шумадыйскім сяле Орашац было абвешчана Першае сербскае паўстанне. Яго ўзначаліў нацыянальны герой Сербіі Карагеоргій. Другое сербскае паўстанне 1815 года, узначаленае Мілашам Абрэнавічам, з дапамогай Расіі, завершылася поспехам. Сербія з турэцкага пашалыка стала аўтаномным княствам.

У 1922—1929 гады адным з адміністрацыйных раёнаў Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў была Шумадыйская вобласць, якая прыкладна супадала па межах з цяперашняй Шумадыйскай акругай. Цэнтрам вобласці, як і цяпер, быў старажытны горад Крагуевац.

## Спасылкі 
* Stragari — village in Šumadija 
* http://www.zastavinsoliter.com 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Балкан
Palingenia longicauda

**Palingenia longicauda** — від насякомых з сямейства Palingeniidae.

## Біялагічнае апісанне 
Крылы дарослых асобін гемінізаваныя (падоўжныя жылкі парамі збліжаныя). Пярэднія крылы з 3 парамі жылак. Функцыянальнымі з’яўляюцца толькі пярэднія ногі самца. Парацерк рудыментарны. Церкі самца ўдвая даўжэйшыя за цела, у самак роўныя даўжыні цела. Галава карычневая, грудзі і ногі жоўтыя ці бялёсыя, брушка і церкі жаўтлявыя. Лічынкі жаўтлява-карычневыя. Галёнкі пярэдніх ног з масіўнымі зубцамі звонку. Зубцы «біўняў» (дыстальных вырастаў мандыбул) вялікія, недыферэнцыяваныя. 3-7 сегменты брушка з доўгімі латэральнымі атожылкамі.

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Аўсянікі
Марыч

**Марыч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алекс Марыч, аўстралійскі баскетбаліст
* Любіца Марыч, сербскі кампазітар, педагог
* Мілева Марыч, першая жонка Альберта Эйнштэйна
* Янез Марыч, славенскі біятланіст
Нацыянальная бібліятэка Сербіі

**Нацыянальная бібліятэка Сербіі** () — найбуйнейшая навуковая бібліятэка краіны, размешчаная ў Бялградзе, у абшчыне Врачар.

## Гісторыя 
Заснаванне бібліятэкі звязана з гістарычнай падзеяй лютага 1832 года, калі Дзімітрые Давідавіч, выдавец першай сербскай газеты, звярнуўся з лістом да князя Мілаша Абрэнавіча. Князь прыслухаўся да гэтай прапановы і ў лістападзе таго ж года князь распарадзіўся адпраўляць абавязковыя асобнікі ў Нацыянальную бібліятэку.

У час Першай сусветнай вайны будынак бібліятэкі і яе зборы пацярпелі ў выніку бамбардзіровак, таму для іх захавання ацалелыя часткі збору былі перавезены з Бялграда ў Ніш і Крагуевац. Пасля заканчэння вайны і паводле Акта аб Нацыянальнай бібліятэцы і Закона аб друку ад 1919 года, бібліятэка стала цэнтральнай дзяржаўнай і атрымала права атрымання абавязковых асобнікаў кніг, што публікаваліся па ўсім каралеўстве Югаславія.

У красавіку 1941 года, пасля пачатку ўварвання краін «восі» ў Югаславію, у час нямецкіх бамбардзіровак Бялграда будынак бібліятэкі быў цалкам знішчаны разам са зборам кніг у 500 000 асобнікаў, неацэннай калекцыяй з 1424 кірылічных рукапісаў і статутаў, калекцыяй старадаўніх карт і гравюр, якая налічвала 1500 адзінак, калекцыяй з 4000 часопісаў, 1800 газетных загалоўкаў, багатымі і ўнікальнымі архівамі турэцкіх дакументаў і з усімі спісамі і каталогамі.

Пасля вызвалення Бялграда ў 1944 годзе і змяненні сацыяльных умоў, пачаўся перыяд інтэнсіўнага аднаўлення. У 1973 годзе быў узведзены сучасны будынак бібліятэкі.

## Фонды 
Асноўныя фонды бібліятэкі ўключаюць: кнігі, апублікаваныя пасля 1868 на сербскай і іншых паўднёваславянскіх мовах і кнігі на замежных мовах з 1700 года, сербскія перыядычныя выданні, а таксама перыядычныя выданні на мовах былой Югаславіі і іншых замежных мовах, вялікая калекцыя даведкавай літаратуры: слоўнікі, энцыклапедыі, каталогі ў друкаванай і электроннай форме.

Спецыяльныя калекцыі змяшчаюць: старажытныя і рэдкія кнігі, надрукаваныя ў XVIII і XIX стагоддзях на паўднёваславянскіх мовах, а таксама рэдкая літаратура на замежных мовах з 1700 года, бібліяфільныя і мініяцюрныя выданні, рукапісы і архіўныя дакументы, карты, ноты і партытуры, фанаграмы, фотадакументы, карціны, гравюры, плакаты і да таго падобнае.

Калекцыя рукапісаў складаецца з рукапісных кніг XII—XVIII стагоддзяў, пераважна на сербскай мове, невялікай колькасці рукапісных кніг на балгарскай, македонскай і рускай мовах, інкунабул і старадрукаў 1494—1638 гадоў, мікрафільмаў рукапісных кніг на паўднёваславянскіх мовах.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Культура Бялграда
Сербія
Катэгорыя:З’явіліся ў 1832 годзе
Катэгорыя:Бібліятэкі Сербіі
Горад Д’ябла

'''«Горад Д'ябла»''' () — прыродная славутасць на гары Радан на поўдні Сербіі у  да паўднёвага ўсходу ад горада Куршумлія.

Утварэнне ўяўляе сабою 202 каменныя слупы вышынёй ад 2 да  сярэднім дыяметрам , на вяршынях якіх мясцуюцца каменныя блокі вагой . Слупы маюць натуральнае паходжанне, яны паўсталі дзякуючы выветрыванню. У раёне ёсць дзве водныя крыніцы: Вада Д'ябла і Калодзеж Д'ябла.

Незвычайнасць утварэння спарадзіла сярод мясцовых жыхароў мноства змрочных легендаў, услед за якімі яно атрымала назву «Горада Д'ябла». Антураж месца выкарыстоўваецца для прыцягнення турыстаў, большасць экскурсій праводзіцца ноччу.

У 1959 годзе тэрыторыя «Гарады Д'ябла» атрымала ахоўны статус, у 1995 годзе ўрад Сербіі прысвоіў яму статус помніка прыроды. У 2002 годзе ЮНЕСКА уключыла «Горад Д'ябла» ў папярэдні спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны.

* Виртуальный тур по «Городу Дьявола»

Катэгорыя:Горы Сербіі
Ісідора Секуліч

**Ісідора Се́куліч** (серб. Исидора Секулић; 16 лютага 1877, Машорын, (цяпер Паўднёва-Бачская акруга, Ваяводзіна) — 5 красавіка 1958, Бялград) — сербская югаслаўская пісьменніца, эсэіст, перакладчык, літаратурны крытык. Доктар навук. Першая жанчына-акадэмік Сербскай акадэміі навук і мастацтваў (1950). Самая вядомая сербская пісьменніца першай паловы ХХ стагоддзя.

## Выбраныя творы 
* *Сапутници* (1913)
* *Писма из Норвешке (1914)*
* *Из прошлости (1919)*
* *Ђакон Богородичине цркве (1919)*
* *Кроника паланачког гробља (1940)*
* *Записи (1941)*
* *Аналитички тренуци и теме, т. 1-3 (1941)*
* *Записи о моме народу (1948)*
* *Његошу књига дубоке оданости (1951)*
* *Говор и језик, културна смотра народа*

Катэгорыя:Дактары навук
Катэгорыя:Перакладчыкі Сербіі
Катэгорыя:Паліглоты
Катэгорыя:Сербскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ваяводзіне
Валянцін Бакфарк

**Валянцін Грэф Ба́кфарк**, або **Ба́лінт Ба́кфарк** (; жнівень 1506 або 1507, г. Брашо, Трансільванія (цяпер , Румынія) — 13 або ) — кампазітар і лютніст эпохі Адраджэння. Значную частку жыцця правёў у Вялікім Княстве Літоўскім.

## Біяграфія 
Напачатку працаваў у Трансільваніі, Францыі і, магчыма, у Італіі. 3 12 чэрвеня 1549 прыдворны лютніст вялікага князя літоўскага і караля польскага Жыгімонта Аўгуста. Пасля смерці Барбары Радзівіл выехаў у Каралявец да герцага Альбрэхта, які выдаткаваў пенсію для яго жонкі Кацярыны з Нарбутаў і дзяцей.

У час гастроляў Бакфарк па Еўропе у Ліёне у 1553 годзе выйшаў яго 1-ы друкаваны збор твораў. У 1554—1565 гадах жыў і працаваў у Вільні, падрыхтаваў 2-і збор твораў, прысвечаны Жыгімонту Аўгусту (выдадзены у Кракаве). У 1560-х гадах было выкрытана, што Бакфарк шпіёніў і інфармаваў пра сітуацыю пры польскім каралеўскім двары герцага Прусіі Альбрэхта. У сувязі з гэтым страціў давер і заступніцтва караля, яго дом у Вільні ў 1566 годзе быў знесены, а сам ён бег у Познань, а затым у Вену.

3 1566 жыў пры імператарскім двары у Вене, потым у Венгрыі. У 1571 годзе пераехаў у Падую, дзе працаваў да сваёй смерці.

## Творчасць 
Творчасць Бакфарка — адно з найвялікшых дасягненняў еўрапейскай лютневай музыкі XVI ст. Віртуознае валоданне тэхнікай ігры на лютні Бакфарк выкарыстоўваў пры стварэнні фантазій, рычэкараў, у т.л. складаных поліфанічных кампазіцый, транскрыпцый сачыненняў аўтарства іншых кампазітараў эпохі. У сваіх творах ён рэалізоўваў цэласныя архітэктанічныя канцэпцыі, у якіх спалучалікя фармальныя элементы позняга матэта з песеннымі, характэрнымі для канцоны і мадрыгала.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары XVI стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары Венгрыі
Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта
Катэгорыя:Музыканты XVI стагоддзя
Катэгорыя:Музыканты Венгрыі
Катэгорыя:Музыканты Аўстрыі
Катэгорыя:Памерлі ад чумы
Катэгорыя:Лютністы Венгрыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брашове
Катэгорыя:Памерлі ў Падуі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1500-я гады
Катэгорыя:Музыканты Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Музыканты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Постаці Вільнюса
Янаш Вітэз

**Янаш Вітэз** (; каля 1408 — ) — венгерскі архібіскуп, канцлер Венгерскага каралеўства, выхавальнік Мацьяша Хуньядзі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і дробнага харвацкага двараніна. Вучыўся ў Падуанскім універсітэце. Пасля вяртання ў Венгрыю зрабіў галавакружную кар’еру: ад заграбскага каноніка да варадскага біскупа, а затым эстэргамскага архібіскупа-прымаса і канцлера Венгерскага каралеўства. Ён служыў Жыгімонту і абодвум Хуньядзі: кіраўніку Венгрыі Янашу і яго сыну, каралю Мацьяшу, да якога быў запрошаны выхавальнікам.

У канцылярыі Жыгімонта Янаш Вітэз пазнаёміўся з Энеем Сільвіа Пікаламіні, які працаваў у ёй пэўны час. Яшчэ ў бытнасць варадскім біскупам, Янаш Вітэз згуртаваў вакол сябе літаратурны кружок паводле тыпу гуманістычнай акадэміі, у якую ўвайшоў і Верджэрыа. Адным з першых у Венгрыі ён стаў калекцыянаваць кодэксы, сабраўшы вялікую бібліятэку, частка якой пазней папоўніла знакамітую бібліятэку Мацьяша. Аснову яго калекцыі склалі працы антычных аўтараў. Янаш Вітэз не быў гуманістам у поўным сэнсе гэтага слова. Антычныя аўтары ўяўлялі для яго хутчэй новы ідэал літаратурнага стылю і чысціні лацінскай мовы, інструмент навострывання ўласнага пяра, чым крыніцу новага светапогляду. Стаўшы канцлерам, ён услед за Верджэрыа ўкараняў новую лацінскую культуру ў каралеўскай канцылярыі. Менавіта ў гэтай сферы ён увекавечыў сябе ў гісторыі венгерскай культуры, пакінуўшы багатую эпісталярную спадчыну. Яго лісты служылі ўзорам для маладых дыпламатаў і адміністратараў. Яны быў сабраны ў 1451 г., пазней, у пачатку XVI ст., выдадзены амаль як падручнікі. Янаш Вітэз аказваў таксама падтрымку моладзі ў атрыманні неабходнай адукацыі. Нямала яго стыпендыятаў вучыліся ў італьянскіх універсітэтах. У сваім жа каралеўстве, у Пожані (сучасная Браціслава), ён заснаваў Academia Istropolitana — першая вышэйшая навучальная ўстанова, арганізаваная па тыпу Балонскага ўніверсітэта. Аднак акадэмія ненадоўга перажыла свайго стваральніка.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1410-я гады
Катэгорыя:Культура Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Архібіскупы эстэргамскія
Катэгорыя:Выхавальнікі манархаў
Нацыянальны парк Прыбалатанскага ўзвышша

thumb|250px|Унутранае возера на Ціхані
**Нацыянальны парк Прыбалатанскага ўзвышша** () — нацыянальны парк у паўднёва-заходняй частцы Венгрыі, у Цэнтральна-Задунайскім краі на тэрыторыі медзье Зала і Веспрэм. Плошча нацыянальнага парку складае 570 км². Парк заснаваны ў 1997 годзе.

Нацыянальны парк размешчаны на поўнач ад возера Балатан, у горах Бакань, і цягнецца вузкай паласой уздоўж усяго возера ад Балатанфюрэда да Кестхея. Шырыня парку складае ад 1 да 15 кіламетраў. Найбольш цікавымі месцамі парку з'яўляюцца паўвостраў Ціхань, пячоры Тапальцы, басейны рэк Тапальца і Калі, горы Паўднёвага Баканя і забалочаная тэрыторыя ў вусце Залы — Кіш-Балатан (Малы Балатан).

Тэрыторыя парку гарыстая, ландшафт — вулканічны. Тут размешчана мноства патухлых вулканаў, былых гейзераў, кратараў, выхадаў лавы, што маюць парой вельмі мудрагелістыя формы. Самы вялікі базальтавы «арган» размешчаны на гары Сент-Дзьёрдзь. За гэтай гарой, побач з горадам Тапальца знаходзіцца ўваход у пячоры з падземнымі азёрамі, выяўленыя толькі ў 1903 годзе.

У парку расце мноства рэдкіх раслін, з іх дзвесце відаў знаходзяцца пад аховай, а дзевяць пад узмоцненай аховай. Жыве вялікая колькасць птушак і рэдкіх жывёл. Унутраныя азёры паўвострава Ціхань і Кіш-Балатан адыгрываюць важную ролю ў сезонных міграцыях пералётных птушак, якія выкарыстоўваюць іх для адпачынку.

Запаведны луг Шашдзі з'яўляецца адзіным у Венгрыі месцам, дзе расце рэліктавая расліна ледавіковага перыяду — .

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка парку 
* Пра парк на сайце hungary-ru

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Венгрыі
Ілюстраваная хроніка

**Ілюстраваная хроніка** () — сярэднявечная венгерская хроніка, якая меркавана была напісана , святаром  ў горадзе Секешфехервар.

Найпрыгажэйшая венгерская сярэдневяковая хроніка, якая вядома сваімі ілюстрацыямі (147 мініяцюр), адсюль і яе назва — ілюстраваная хроніка. Мініяцюры з’яўляюцца цудоўнай крыніцай інфармацыі пра жыццё, адзенне і звычаі сярэдневяковай Венгрыі. Хроніка апісвае легендарнае паходжанне і сярэдневяковую гісторыю венграў да XIV ст., да часу кіравання Карла I Роберта. Хроніка створана ў 1360 годзе ў часы кіравання Людовіка I Вялікага.

Па невядомых прычынах хроніка знаходзілася ў Вене, дзе была знойдзена ў XIX ст. У 1933 годзе яна была перавезена ў Будапешт, дзе цяпер захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы імя Ферэнца Сечэні.

## Галерэя 

File:Attila-ChroniconPictum.jpg|*Атыла*
File:Attila-PopeLeo-ChroniconPictum.jpg|*Атыла сустракае папу Льва I*
File:BelaIV-ChroniconPictum.jpg|*Бела IV*
File:Geza-ChroniconPictum.jpg|*Геза*
File:HetVezer-ChroniconPictum.jpg|*Сем капітанаў*
File:HunSiege-ChroniconPictum.jpg|*Аблога гунамі Аквілеі*
File:Konyves Kalman.jpg|*Коламан I*
File:Laszlo-ChroniconPictum.jpg|*Ласла I Святы*
File:Laszlo-Coronation-ChroniconPictum.jpg|*Каранацыя Ласла I*
File:Lehel-Kurtje-ChroniconPictum.jpg|*Леле*
File:Magyarok-Bejovetele-ChroniconPictum.jpg|*Уварванне венграў*
File:Istvan-ChroniconPictum.jpg|*Іштван I Святы*
File:FeherSzarvas-ChroniconPictum.jpg|*Гунар і Магар* (венгерская легенда)

## Спасылкі 
* Венгерская ілюстраваная хроніка  
* Рэпрадукцыі мініяцюр 

Катэгорыя:Гісторыя Славакіі
Катэгорыя:Гісторыя Венгрыі
Катэгорыя:Венгерская літаратура
Катэгорыя:Венгерскія хронікі
Катэгорыя:Гісторыя Закарпацкай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Румыніі
Катэгорыя:Культура Венгрыі
Катэгорыя:Гісторыя Валыні
Катэгорыя:ілюмінаваныя рукапісы
Катэгорыя:Кнігі XIV стагоддзя
Катэгорыя:Нацыянальная бібліятэка імя Ферэнца Сечэні
Бела Ілеш

**Бе́ла І́леш** (, г. , Славакія — , , Венгрыя) — венгерскі пісьменнік.

## Біяграфія 
Скончыў Будапешцкі ўніверсітэт. Удзельнік рэвалюцыі 1919 года ў Венгрыі потым у эміграцыі. З 1921 года ў Аўстрыі, Чэхаславакіі, у 1923—1945 гг. у СССР. У Другую сусветную вайну служыў у Чырвонай Арміі.

## Творчасць 
Аўтар раманаў «Нататкі доктара Пала Утрыуша» (1917), «Ціса гарыць» (на рускай мове 1929—1933, венгерскай — 1957), «Вяртанне радзімы» (кнігі 1—З, 1952—1954), трылогіі «Карпацкая рапсодыя» (на рускай мове 1941, венгерскай — 1945), аповесцей, апавяданняў. Галоўныя тэмы твораў — рэвалюцыйны рух венгерскіх рабочых, сацыяльнае абуджэнне сялянства, падзеі Другой сусветнай вайны, лёс венгерскай эміграцыі.

## Пераклады 
* Тыса гарыць: Раман. Кн. 1—3. Мн., 1932—34;
* Вецер з усходу : Урывак з рамана / Бела Ілеш; Пер. С. Шаціла. — Мн. : Белдзяржвыд, 1930. — 42, [1] с.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Венгрыі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Журналісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Журналісты Венгрыі
Ёзеф Ёахім

**Ё́зеф,** або **Ё́жэф Ё́ахім** (; ,  каля Прэсбурга, Аўстрыйская імперыя — , ) — венгерскі , , , .

## Біяграфія 
Вучыўся ў І. Бёма, Ф. Давіда. Выступаў з 1838 года. У 1849—1866 гг. канцэртмайстар у Веймары і Гановеры. З 1866 года ў Берліне, з 1868 года дырэктар і прафесар Вышэйшай музычнай школы. Заснавальнік (1869) і кіраўнік струннага квартэта.

## Творчасць 
Сярод твораў 3 канцэрты для скрыпкі з аркестрам, п'есы для скрыпкі і фартэпіяна, песні і інш.; стварыў шэраг скрыпічных транскрыпцый (у т.л. «Венгерскія танцы» І. Брамса). Аўтар працы «Скрыпічная школа» (т. 1—З, 1905; з А. Мозерам).

## Літаратура 
* Іоахім Іожэф 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Скрыпачы Венгрыі
Катэгорыя:Скрыпачы Германіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Венгрыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Германіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бона
Катэгорыя:Кавалеры Баварскага ордэна Максіміліяна «За дасягненні ў навуцы і мастацтве»
Катэгорыя:Пахаваныя на Мемарыяльных могілках кайзера Вільгельма
Катэгорыя:Канцэртмайстары
Універсітэт Земельвайса

**Універсітэт Земельвайса** () — найстарэйшая медыцынская навучальная ўстанова Венгрыі.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1769 годзе як медыцынскі факультэт Трнаўскага ўніверсітэта (пазней — Будапешцкага ўніверсітэта).

У 1951 годзе на базе медыцынскага факультэта Будапешцкага ўніверсітэта быў арганізаваны *Будапешцкі медыцынскі ўніверсітэт*.

У 1969 годзе ўніверсітэту было прысвоена імя вядомага венгерскага ўрача і прафесара ўніверсітэта Ігнаца Земельвайса (1818—1865). Навучальная ўстанова пачала называцца *Медыцынскім універсітэтам Земельвайса*.

У студзені 2000 года адбылося аб'яднанне Медыцынскага ўніверсітэта Земельвайса з Універсітэтам навук аб здароўі Імрэ Хайнала і Універсітэтам фізічнага выхавання. Аб'яднаны ўніверсітэт атрымаў назву *Універсітэта Земельвайса*.

## Факультэты 
* Агульнай медыцыны
* Фармакалогіі
* Стаматалогіі
* Фізічнага выхавання і спорту
* Дзяржаўнай службы аховы здароўя

Выкладанне вядзецца на трох мовах — венгерскай, нямецкай (з 1983 года) і англійскай (з 1989 года).

## Спасылкі 
* Гісторыя Універсітэта Земельвайса на афіцыйным сайце
* Факты і лічбы
* Факультэты

Катэгорыя:Універсітэты Будапешта
Катэгорыя:Медыцынскія ўніверсітэты
Катэгорыя:З’явіліся ў 1769 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:1951 год у Будапешце
Катэгорыя:1769 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Будапешце
Пал Кадаша

**Пал Ка́даша** (; 6 верасня 1903, Лева, Аўстра-Венгрыя, цяпер Левіцы, Славакія — 30 сакавіка 1983, Будапешт, Венгрыя) — венгерскі , , . Народны артыст Венгрыі (1963). Ганаровы чл. Каралеўскай акадэміі музыкі ў Лондане (1967), член-карэспандэнт Акадэміі мастацтваў ГДР (1970). Лаўрэат прэміі імя Л. Кошута 1950, 1975 і Ф. Эркеля 1955, 1962.

## Біяграфія 
У 1927 годзе скончыў Вышэйшую музычную школу ў Будапешце па класах кампазіцыі (клас З. Кодая) і фартэпіяна, выкладаў у ёй, з 1945 года прафесар. З 1923 года выступаў як піяніст. Арганізатар 1-га Міжнароднага конкурсу імя Б. Бартака і Фестывалю музыкі ў Будапешце.

## Творчасць 
У творчасці развіваў традыцыі Бартака. Сярод твораў: опера-араторыя «Дзяржаве ўласціва памыляцца» (паст. 1947), «Прыгода ў Хусце» (1951), 5 кантат; 8 сімфоній (1942—1968); 7 канцэртаў для інструментаў з аркестрам, камерна-інструментальныя ансамблі, вакальныя цыклы, фартэпіянныя п’есы і інш.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Заслужаныя артысты Венгрыі
Катэгорыя:Народныя артысты Венгрыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Кошута
Нотр-Дам

**Нотр-Дам** () — штучны востраў на рацэ Святога Лаўрэнція ў Манрэалі, Квебек (правінцыя), Канада. Востраў размешчаны на ўсход ад вострава Святой Алены і на захад ад марскога шляху Святога Лаўрэнція, на паўднёвым беразе вострава размешчаны горад Сен-Ламбер. Разам з востравам Святой Алены, Нотр-Дам з'яўляецца часткай архіпелага Ашлагі, на якім размешчаны парк Жана-Драпо. На паўднёвым захадзе востраў злучаны з мацерыком.

Парк Жана-Драпо афіцыйна прызнаны часткай веласіпеднай сеткі дарог Роўт-Верт і трансканадскай дарогі.

Тут знаходзіцца аўтадром імя Жыля Вільнёва, які прымае Гран-пры Канады ў Формуле-1.

## Гісторыя 
Востраў Нотр-Дам быў пабудаваны за дзесяць месяцаў з 15 млн тон пароды, якая заставалася пасля пракладкі Манрэальскага метрапалітэна ў 1965 годзе. Ён быў створаны для Сусветнай выстаўкі-67, да стагоддзя Канады.

Амаль усе павільёны былі знесены ў 1975 годзе, каб вызваліць дарогу для доўгага акадэмічнага веславання да Алімпійскіх гульняў 1976. Алімпійскі басейн у Манрэалі па-ранейшаму з'яўляецца найбуйнейшым штучным вяслярным басейнам у Паўночнай Амерыцы. Былыя павільёны Францыі і павільён Квебека былі знесены для ўзвядзення Манрэальскага казіно; буйная ігральная ўстанова належыць і кіруецца Урадам Квебека.

У паркавай зоне на заходняй частцы вострава ёсць невялікае возера з пляжам, адкрытае на працягу летняга сезона.

У 1980 годзе тэмпы азелянення і добраўпарадкавання вострава паскорыліся, калі востраў прымаў *Floralies Internationales* — садоўніцкую выстаўку раслін з дзясяткаў краін.

У парку адбыўся чэмпіянат свету па веславанні на байдарках і каноэ ў 1986 годзе.

## Міжсезонне 
Увосень і ўвесну наведвальнікі вострава Нотр-Дам галоўным чынам — ігракі ў казіно. Падчас самай халоднай часткі зімы, лёд басейна выкарыстоўваецца фігурыстамі ў якасці катка.

## Аўтадром імя Жыля Вільнёва 
Кожнае лета, на аўтадроме імя Жыля Вільнёва праходзіць Гран-пры Канады Формулы-1.

## Літаратура 
* 1976 Summer Olympics official report.  Volume 2. pp. 112-7.
* Gray, Jeremy. Montreal. Lonely Planet, 2004. p. 50 and 59.
* Frommer, Arthur. Montreal and Quebec City, 2007. p. 65.
* McKay, Emma ed. Montreal and Quebec City. Colour guide, 2005. p. 23..
* Ulysses Travel Guides Collective (2007). Montreal. Montreal: Ulysses Travel Guides. . External link in |publisher= (help) pp. 189—190

## Спасылкі 
* Parc Jean-Drapeau (official website)
* Notre Dame Island at Expo 67 

Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Манрэаль
Катэгорыя:Рака Святога Лаўрэнція
Катэгорыя:Астравы Канады
Каталіцкі ўніверсітэт Петэра Пазманя

**Каталіцкі ўніверсітэт Пе́тэра Па́зманя** () — недзяржаўны каталіцкі ўніверсітэт у Венгрыі. Розныя факультэты ўніверсітэта размяшчаюцца ў Будапешце, Пілішчабе і Эстэргаме. Універсітэт заснаваны ў 1635 годзе, носіць імя свайго заснавальніка, кардынала Петэра Пазманя. Вядомы таксама як *Пазманеум*. У 2009 годзе ўніверсітэт налічваў 736 выкладчыкаў і 9 469 студэнтаў. Усяго за гады існавання ўніверсітэта яго скончылі каля 26 тысяч чалавек.

## Гісторыя 
Будапешцкі ўніверсітэт і Каталіцкі ўніверсітэт Петэра Пазманя маюць агульную гісторыю. 12 мая 1635 года кардынал Петэр Пазмань падпісаў указ аб заснаванні ў горадзе Надзьсамбат (суч. Трнава, Славакія) універсітэта з двума факультэтамі — вольных мастацтваў і тэалогіі. Пазней быў адкрыты яшчэ шэраг факультэтаў. У 1777 годзе ўніверсітэт з Трнава быў пераведзены ў Буду, а ў 1784 годзе — у Пешт. Да 1844 года выкладанне ва ўніверсітэце вялося на лацінскай мове. З 1895 года ва ўніверсітэце атрымалі магчымасць навучацца і жанчыны. У 1950 годзе факультэт тэалогіі быў вылучаны ў Каталіцкі ўніверсітэт імя Петэра Пазманя, іншыя факультэты засталіся ў складзе Будапешцкага ўніверсітэта.

Да 1992 года ўніверсітэт Петэра Пазманя меў толькі факультэт тэалогіі, іншыя факультэты Пазманеума былі заснаваны ў канцы XX — пачатку XXI стагоддзя. Факультэт гуманітарных навук адкрыты ў 1992 годзе, факультэт права і палітычных дысцыплін у 1995, факультэт інфармацыйных тэхналогій у 1998. У 2008 годзе ў склад універсітэта ў якасці факультэта педагогікі быў уключаны заснаваны ў 1842 годзе педагагічны каледж Янаша Вітэза.

## Структура 
Каталіцкі інстытут Петэра Пазманя складаецца з 5 факультэтаў, інстытута кананічнага права, некалькіх лабараторый і даследчых цэнтраў.

* Факультэт тэалогіі (Будапешт)
* Факультэт гуманітарных навук (Пілішчаба). Будынкі факультэта пабудаваны ў 90-х гадах XX стагоддзя на месцы былых баракаў Савецкай арміі ў арыгінальным сучасным стылі. Архітэктар — Імрэ Макавец.
* Факультэт права і палітычных дысцыплін (Будапешт)
* Факультэт інфармацыйных тэхналогій (Будапешт)
* Факультэт педагогікі імя Янаша Вітэза (Эстэргам)

Інстытут кананічнага права прызначаны для аспірантаў — выпускнікоў універсітэта. Заснаваны ў 1996 годзе дэкрэтам Святога Прастола. Размешчаны ў Будапешце.

Рэктар універсітэта — доктар Сабалч Сурамі, прэзідэнт — прымас Венгрыі, кардынал Петэр Эрдзё.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт універсітэта 

Катэгорыя:Універсітэты Венгрыі
Катэгорыя:Каталіцкія ўніверсітэты
Катэгорыя:Універсітэты Будапешта
Катэгорыя:Універсітэты  Эстэргама
Катэгорыя:З’явіліся ў 1950 годзе
Музычны ўніверсітэт Ферэнца Ліста

**Музычны ўніверсітэт Фе́рэнца Лі́ста** () — вядучая вышэйшая музычная навучальная ўстанова Венгрыі, размешчанае ў Будапешце.

Заснаваны ў 1875 годзе Ферэнцам Лістам і першапачаткова размяшчалася ў яго ўласным доме. Да 1919 года называлася *Каралеўскай венгерскай акадэміяй музыкі* (), затым проста *Музычным каледжам*, у 1925 годзе атрымала сваю цяперашнюю назву. У склад вучэльні ўваходзяць таксама музей, даследчы цэнтр Ліста і музычнае вучылішча імя Бартака.

## Рэктары Акадэміі 
* Ферэнц Эркель (1875—1887)
* Эдзён Міхалавіч (1887—1919)
* Енё Хубаі (1919—1934)
* Эрнэст фон Донаньі (1934—1943)
* Эдэ Затурэцкі (1943—1957)
* Ферэнц Саба (1958—1967)
* Дэнеш Ковач (1967—1980)
* Ёжэф Уйфалушы (1980—1988)
* Ёжэф Шопрані (1988—1994)
* Іштван Ланташ (1994—1997)
* Шандар Фальваі (1997—2004)
* Андраш Бата (2004—2013)
* Андрэа Віг (1 лістапада 2013—па цяперашні час)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт акадэміі  

Катэгорыя:Кансерваторыі паводле алфавіта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1875 годзе
Катэгорыя:1875 год у Будапешце
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Будапешта
Катэгорыя:Універсітэты Будапешта
Катэгорыя:Аб’екты Еўрапейскай спадчыны
Усходняя місія езуітаў у Альбярціне

**Усходняя місія езуітаў у Альбярціне** — місія езуітаў, якая пачала дзейнасць 4 лістапада 1924 года ў Альбярціне (цяпер Слонім) з мэтай паступовага пераводу праваслаўнага насельніцтва беларускіх ваяводстваў Польшчы ў каталіцтва праз неаўніяцтва і дзейнасці сярод расійскіх эмігрантскіх асяродкаў (частка Папскай камісіі «Pro Russia»).

## Літаратура 
* Надсан Аляксандар. Pro patria aliena: Кляштар беларускіх айцоў марыянаў у Друі (1924—1938)
* Надсан Аляксандар. Княгіня Радзівіл і справа адраджэньня Уніі ў Беларусі
* Усходняя Папская семінарыя ў Дубне 
* Усходняя місія езуітаў у Альбертыне 
* Міжваенная унія ў Заходняй Беларусі

Катэгорыя:Неаўніяцтва
Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Слоніма
Катэгорыя:Ордэн езуітаў на Беларусі
Катэгорыя:1924 год у Заходняй Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе
Будапешцкі эканамічны ўніверсітэт

**Будапешцкі эканамічны ўніверсітэт** () — венгерская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, размешчаная ў Будапешце.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт спецыялізуецца на вывучэнні бізнесу і сацыяльных навук. Заснаваны ў 1857 годзе купцамі і банкірамі Аўстра-Венгрыі з мэтай стварэння эканамічнай прафесійнай падрыхтоўкі вышэйшай адукацыі. Гэта адна з найстарэйшых дзяржаўных эканамічных ВНУ ў Еўропе і свеце. Установа з’яўляецца вядучай і найбуйнейшай эканамічнай ВНУ Венгрыі і праводзіць навучанне і даследаванні ў галіне лідарства, эканомікі, кіравання, маркетынгу, прадпрымальніцтва, арганізацыйных паводзінаў і іншых галін эканамічных ведаў. На дадзены момант яе найбольш вядомымі праграмамі з’яўляюцца фінансы, бухгалтарскі ўлік, стратэгічны менеджмент і турызм. ВНУ прапануе шырокі спектр акадэмічных праграм. У апошнім навучальным годзе яна прапануе 12 праграм бакалаўрыяту, у тым ліку большасць праграм на англійскай, французскай, нямецкай і венгерскай мовах, 12 магістарскіх праграм, з якіх найбольш папулярнымі з’яўляюцца магістр фінансаў, магістр менеджменту, магістр міжнароднага бізнесу і магістр кіравання турызмам. Акрамя таго, прапануецца дактарантура па менеджменце на венгерскай, англійскай, нямецкай, галандскай або французскай мовах. Ступень доктара гэтай ВНУ прызнаецца ва ўсім Еўрапейскім саюзе і па ўсім свеце.

## Структура 
* Інстытут замежных моў і камунікацый
* Інстытут гандлю і маркетынгу
* Інстытут эканомікі
* Інстытут колькасных метадаў
* Інстытут менеджменту і бізнес-ІТ
* Інстытут эканомікі міжнароднага бізнесу
* Інстытут фінансаў і ўліку
* Інстытут грамадскіх навук і педагогікі
* Інстытут турызму і гасціннасці
* Доктарская школа па прадпрымальніцтву і бізнесу

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт універсітэта

Катэгорыя:Універсітэты Будапешта
Катэгорыя:Эканамічныя ўніверсітэты
Катэгорыя:Бізнес-школы
Наўклуфт

**На́ўклуфт** (, ад  «вузкая рашчыліна») — горы ў цэнтральнай Намібіі. Найвышэйшы пункт — 1965 м над ўзроўнем акіяну. Агульная плошча — 850 км².

## Геаграфія 
Горы Наўклуфт знаходзяцца ў зоне так званага нахілу, які адлучае цэнтральнае плато Намібіі ад пустыні Наміб. Назва паходзіць ад міжгорных рашчылін, якія ў каланіяльныя часы выкарыстоўваліся жывёлагадоўцамі для перагону статкаў.
 
Дзякуючы высокім вяршыням (найвышэйшая дасягае 1965 м) Наўклуфт затрымоўвае вільготныя сезонныя вятры і з’яўляецца выдатным вадазборнікам. Сярэднегадавая колькасць ападкаў вагаецца ад 50 мм да 300 мм. У гарах Наўклуфт бярэ пачатак рака Фіш, самая доўгая ў межах Намібіі.

## Геалогія 
Горы Наўклуфт сфарміраваліся ў пачатку Кембрыйскага перыяда каля 525—500 млн гадоў таму ў выніку тэктанічных зрухаў зямной кары. Складаюцца пераважна з асадкавых горных парод — вапнякоў і даламітаў. Характэрны карставыя рашчыліны, у тым ліку пячоры і западзіны — рэшткі старажытных саляных азёр.

## Прырода 
Горы Наўклуфт — адна з найбольш прыродна багатых зон Намібіі. Тут сустракаецца болей за 400 відаў раслін. На заходнім засушлівым схіле пераважаюць карлікавыя хмызнякі, на больш вільготным усходнім — лугі, саванна і гаі, дзе растуць акацыі, фікусы, чорнае дрэва, мята, гваздзікакветныя і г. д. Распаўсюджаныя прадстаўнікі фаўны — зебры, антылопы, гіены, рэдкія яшчаркі і інш.

Для аховы прыроды гор Наўклуфт створаны нацыянальныя паркі і запаведнікі — Наміб-Наўклуфт, Наўклуфт-Зебра парк, Гамсберг.

## Спасылкі 
* NAUKLUFT-experience
* NAUKLUFT GEOLOGY — MOUNTAIN RANGE ON THE MOVE

Катэгорыя:Горы Намібіі
Катэгорыя:Горныя сістэмы Афрыкі
Абрадавы рух у Галіцыі

**Абрадавы рух у Галіцыі** — кампанія, якая праводзілася ўніяцкім духавенствам у Галіцыі, каб выдаліць з літургіі элементы лацінскага абраду, якія з'явіліся ў ёй паміж XVII і XIX стагоддзямі. Гэта быў метад барацьбы за нацыянальнае самавызначэнне русінаў (украінцаў) у Галіцыі. Узорам для святароў удзельнікаў руху былі абрадавыя традыцыі Праваслаўнай Царквы Расіі. Абрадавы рух праводзіўся па ініцыятыве шырокіх мас, без скаардынаванага плана і без афіцыйнага дазволу грэка-каталіцкай іерархіі.

Катэгорыя:Галіцкае русафільства
Катэгорыя:Украінская грэкакаталіцкая царква
Марцін Бенка

**Ма́рцін Бе́нка** (, в. Кірыпалец, цяпер Косталіштэ, раён Малацкі, , Славакія — , Малацкі, , Славакія) — славацкі жывапісец і графік. Народны мастак ЧССР (1953). Адзін са стваральнікаў славацкай школы жывапісу XX ст.

Вучыўся ў школе А. Кальводы ў Празе. Аўтар манументальных паэтычных сцэн сялянскага жыцця, выкананых у свабоднай постімпрэсіяністычнай манеры, мяккіх і стрыманых па каларыце: «Ля люлькі» (1929), «Лесарубы пад Саланінам» (1931), «Па дарозе на горную пашу» (1933), «Дзве жанчыны», «Бацька з сынам» (абедзве 1934), «Жанчыны-гаранкі з Ліптова» (1936) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Карціны М. Бенка
* Martin Benka: Captivated by nature

Катэгорыя:Мастакі Чэхаславакіі
Катэгорыя:Мастакі Славакіі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Славакіі
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Чэхаславакіі
Катэгорыя:Дызайнеры
Катэгорыя:Кавалеры чэхаславацкага ордэна Рэспублікі
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Чэхаславакіі
Катэгорыя:Народныя мастакі
Катэгорыя:Графікі Чэхаславакіі
Катэгорыя:Графікі Славакіі
Катэгорыя:Кубізм
Катэгорыя:Мадэрнізм
Катэгорыя:Пахаваныя на Народных могілках у Марціне
Катэгорыя:Шрыфтавікі
Рэвізора

**«Рэвізора»** () — шоу, якое выходзіць штосераду на тэлеканале «Пятница!» з 4 чэрвеня 2014 года. З’яўляецца аналагам украінскага тэлешоу «Рэвізор».

## Аб праграме 
Шоу «Рэвізора» ацэньвае якасць паслуг розных публічных устаноў: гатэляў, хостэлаў, рэстаранаў, кафэ, клубаў, аквапаркаў і іншых грамадскіх месцаў, якія прадстаўляюць рознага роду паслугі наведвальнікам. Здымкі першага выпуску ў горадзе Стаўрапаль пачаліся ў лютым 2014 года.

На сайце тэлеканала «Пятница!», жыхары розных гарадоў пакідаюць водгукі аб наведанных імі грамадскіх установах. На аснове гэтых водгукаў, супрацоўнікі праграмы «Ревизорро» складаюць спіс месцаў для праверкі. Сэнс праграмы заключаецца ў тым, што здымачная група без папярэджання, наведвае грамадскае месца, для таго каб яго супрацоўнікі не змаглі падрыхтавацца да іх візіту, і паказвае гледачам праграмы плюсы і мінусы гэтай установы. У некаторых выпусках праграмы ўдзельнічаюць гледачы, якія разам з вядучай карыстаюцца паслугамі устаноў, правяраюць якасць ежы і чысціню памяшканняў.

Уладальнікі ўстаноў нярэдка прапаноўваюць грошы супрацоўнікам «Рэвізора», для таго каб яны загадзя папярэдзілі іх пра візіт здымачнай групы і паказалі іх установу ў больш выгадным для тэлегледачоў святле. Аднак супрацоўнікі праграмы адпрэчваюць падобныя прапановы, так як сэнс праграмы заключаецца менавіта ў бесстароннім сведчанні і дэманстрацыі фактаў рэчаіснасці.

## Вядучыя 
З самага пачатку трансляцыі тэлеперадачы «Рэвізора» вядучай праграмы з’яўлялася Алена Лятучая. У красавіку 2016 года стала вядома, што Лятучая пакідае пасаду вядучай і стане прадзюсарам праграмы і тэлеканала.

13 красавіка пасаду вядучай праграмы афіцыйна заняла Вольга Раманоўская. 13 кастрычніка 2016 года Алена Лятучая вярнулася ў праект.

30 кастрычніка 2017 года Лятучая са скандалам сышла з тэлеканала «Пятніца!» на «Першы канал», дзе стала весці новы праект «Лятучы атрад», але ў студзені 2018 года праграма была закрыта. 15 лістапада 2017 года новай вядучай «Рэвізора» стала Настасся Самбурская. Прэм’ера 6-га сезона з Настассяй Самбурскай адбылася 30 студзеня 2018 года.

З 7-га сезона яе сувядучай стала Іда Галіч. Сам фармат праграмы быў зменены. Вядучыя ацэньвалі гастранамічныя славутасці гарадоў.

З 8-га сезона вядучай шоу стала Ксенія Мілас. Быў вернуты стары фармат.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Тэлеперадачы Расіі
Катэгорыя:Тэлеперадачы тэлеканала «Пятница!»
Алена Генадзеўна Маціеўская

**Алена Генадзеўна Маціе́ўская** (у дзявоцтве **Браці́шка** нар. , г. , Расія) — беларуская спартсменка (акадэмічнае веславанне). Заслужаны майстар спорту СССР (1984). Скончыла Беларускі інстытут фізічнай культуры (1985). , сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 1980 года, .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) Беларусі
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 1980 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1980 года
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па акадэмічным веславанні
Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК