open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тэльцкі замак

**Тэльцкі замак** () — замак у горадзе Тэльч.

Першае дакументальна пацверджанае згадванне пра замак адносіцца да 1335 года. Тады Тэльч належаў каралю Яну Люксембургскаму і яго сыну (пазней імператару Карлу IV). Праз чатыры гады Ян абмяняў Тэльч на памежны замак Банаў (знаходзіцца непадалёк ад горада Угерскі Брод), які належаў Ольдржыху III з Градца. З тых часоў да 1604 года ў замку панавалі Паны з Градца.

Дагэтуль у замку захоўваюцца багата ўпрыгожаныя драўляныя столі і каштоўныя інтэр'еры эпохі Рэнесансу, якія адносяцца пераважна да XVI стагоддзя. Надпісы на сценах выкананы галоўным чынам на чэшскай ці лацінскай мовах. Знадворку: «Лепш сціплы прыбытак пад сваім драўляным дахам, чым пад чужым». Унутры: «Блаславенне божае зыходзіць на багатых людзей».

Паны з Градца ў канцы XVI стагоддзя не пакінулі пасля сябе мужчынскага нашчадства. У 1604 годзе апошняя прадстаўніца роду і спадчынніца ўсяго стану Луцыя-Отылія выйшла замуж за Вілема Славату з Хлума і Кошумберка, які падчас Пражскай дэфенестрацыі ў 1618 годзе ён быў выкінуты з акна Пражскага града. У 1691 годзе замкам валодаюць Ліхтэнштэйны з Кастэлькорна, бо ўнучка Вілема Славаты выйшла замуж за графа Ліхтэнштэйна-Кастэлькорн. Пасля смерці апошняга прадстаўніка гэтага роду ў 1761 годзе адзін са сваякоў Алаіз-Подстацкі аб'ядноўвае гербы абодвух родаў. Ліхтэнштэйн-Подстацкія валодаюць Тэльчам аж да 1945 года, калі яны былі высланы ў Аўстрыю.

У студзені 2007 г. замак Тэльча перамог у чэшскім конкурсе «Самы казачны замак Чэхіі». Унутры замка экскурсіі праводзяцца толькі ў суправаджэнні гіда.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка замка Тэльч

Катэгорыя:Замкі Чэхіі
Катэгорыя:Тэльч
Лібуша

зе]]

**Лі́буша**, або **Любуша** (, , або *Libuscha*, адбываецца ад агульнаслав. *Ljuboslava) — у чэшскіх легендах мудрая кіраўніца і продак каралёў Чэхіі (меркавана VIII стагоддзе).

## Легенда 
Паводле «Чэшскай хронікі» Казьмы Пражскага (XII стагоддзе), *Лібуша* — адна з трох дочак чэшскага князя Крока, які заснаваў, паводле падання, адзін з найстаражытных гарадоў (пар. польскага Крака, заснавальніка Кракава). Яе сястра *Казі* шанавалася як выдатная прадракальніца і лекарка. *Тэтка* — як заснавальніца культу духоў («горных, лясных і вадзяных німф»). Малодшая Лібуша — наймудрая з трох сясцёр — выбіраецца правадыром («суддзёй») племя пасля смерці бацькі. Нягледзячы на яе мудрае кіраванне, мужчыны племя неўзабаве пачынаюць выказваць незадаволенасць тым, што імі кіруе жанчына, просяць назваць ім кіраўніка-мужчыну. Тады Лібуша па парадзе старэйшын абвясціла, што выйдзе замуж за чалавека, да якога прывядзе яе конь. Так і здарылася: мужам яе стаў араты Пржэмысл з сяла Стадзіцы. Яна таксама прадракае заснаванне Прагі. Па легендзе з прадказаннем звязана і імя сталіцы: яна адправіла слуг у лес, і там яны знайшлі чалавека, які склюдаваў парог дому — адсюль і слова «Прага». У шлюбе з Пржэмыслам, Лібуша нарадзіла сына Незамысла, а таксама Радабыля і Людаміра, і такім чынам паклала пачатак дынастыі Пржэмыславічаў —  прыродных каралёў Чэхіі.

Лібуша таксама заснавала замак Лібушын (цяпер раён Кладна). Казьма піша, што гэта «вельмі магутны град каля лесу, які цягнецца да вёскі Збечно».

Легенда пра Лібушу адлюстроўвае пераход чэшскіх плямёнаў ад матрыярхату да патрыярхальнага ладу, прычым зусім не безумоўны і не канчатковы. Вядома, напрыклад, што пасля смерці Лібушы чэшскія жанчыны вырашылі здабыць незалежнасць ад улады мужчын і заснавалі замак Дэвін, які быў заваяваны толькі праз шмат гадоў.

Апроч сапраўдных старажытных легенд, Лібуша фігуруе таксама ў фальсіфікаванай Зеленагорскага рукапісу Вацлава Ганкі, дзе апісваецца суд пад яе старшынствам і прадстаўлена рамантычна ідэалізаваная дэмакратыя старажытных чэхаў.

У гонар Лібушы названы астэроід (264) Либуса, адкрыты ў 1886 годзе.

## Гл. таксама 
* Каралева славян

## Літаратура 
* Либуше // Мифологический словарь/ Гл. ред. Е. М. Мелетинский. — М.:Советская энциклопедия, 1990. — 672 с.
* *Козьма Пражский*. Чешская хроника, М., 1962.
* *Алоис Ирасек*. Старинные чешские сказания. М. 1983.
* 
* *Щавелёв А. С.* Славянские легенды о первых князьях. Сравнительно-историческое исследование моделей власти у славян.  — М.: Северный паломник, 2007.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці чэшскай гісторыі
Катэгорыя:Пржэмысловічы
Катэгорыя:Героі славянскіх міфаў
Дамінанта (архітэктура)

— адна з архітэктурных дамінант Пецярбурга]]
**Дамінанта** (, ) — пануючы, а дакладней — выключны элемент, які значна адрозніваецца па сваіх уласцівасцях ад астатніх форм прасторавай кампазіцыі. Дамінанта не абявазкова пераўзыходзіць па сваіх уласцівасцях шэраговыя элементы, напрыклад, мае значную вышыню (напрыклад, званіца, вежа) і такім чынам вызначае сілуэт забудовы.

## Літаратура 
* Кишик, Ю.Н. Архитектурная композиция. — Минск : Вышэйшая школа, 2010. — 191 с. — ISBN 978-985-06-1352-3.
## Спасылкі 
* Архитектурный словарь — Доминанта 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Упернавік

**Упернавік** — невялікі горад і сталіца аднайменнага муніцыпалітэта, размешчанага на поўначы Заходняй Грэнландыі. Заснаваны ў 1772 годзе. Мяжуе з Ууманакам на поўдні, Каанаакам на поўначы і Паўночна-Усходнім Нацыянальным паркам на ўсходзе і паўночным усходзе. Насельніцтва муніцыпалітэта Упернавіка складае каля 3000 чалавек, частка якіх жывуць (1144 чалавек) у горадзе Упернавік, а астатнія ў дзесяці паселішчах муніцыпалітэта, уключаючы Куларсуак, з насельніцтвам 405 чалавек. Транспартная сувязь ажыццяўляецца паветраным шляхам, якое абслугоўвае мясцовая авіякампанія Air Greenland.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Грэнландыі
Кутна-Гора

**Ку́тна-Го́ра** (), гістарычна **Кутэнберг** () — горад у Сярэднячэшскім краі. З’яўляецца муніцыпалітэтам з пашыранымі паўнамоцтвамі і адміністрацыйным цэнтрам раёна Кутна-Гора. Размешчаны за 60 км на ўсход ад Прагі, на плато Кутна-Гора на вышыні 254 м над узроўнем мора.

Насельніцтва — 21,1 тысяч жыхароў (2005).

## Гісторыя 
Горад заснаваны ў першай палове XIII стагоддзя. Цэнтр сярэдневяковай срэбраздабыўной індустрыі (у XIII стагоддзі рудні горада давалі траціну агульнаеўрапейскай здабычы срэбра), дзякуючы чаму горад быў другім па багацці ў Чэшскім каралеўстве.

Менавіта рудні і сталі прычынай утварэння першых гарняцкіх пасёлкаў, адзін з якіх атрымаў назву «Cuthna Antiqua», што азначае «старая манаская рыза». Адзін з манахаў, паводле падання, заснуў на суседнім узгорку, а ў сне ўбачыў сярэбраныя зліткі. Прачнуўшыся, ён сапраўды знайшоў іх у паказаным у сне месцы і накрыў гэта месца сваёй рызай. Кутна-Гора стала месцам першай у Еўропе «сярэбранай ліхаманкі». Вакол шахт з’явілася хаатычнае нагрувашчванне халуп, корчмаў, лазняў, крам і да т.п. Затым разрозненыя пасёлкі аб’ядналіся, і Кутна-Гора здабыла прывілеі каралеўскага горада.

Была моцна разбурана ў часы гусіцкіх войнаў. Праз вычарпанне руд да сярэдзіны XVI стагоддзя горад прыйшоў у заняпад.

## Славутасці 
Вядомы шматлікімі помнікамі гатычнай архітэктуры.
* Сабор Святой Варвары 1388—1547 — самы вядомы архітэктурны помнік Кутна-Горы — другі па велічыні і значнасці гатычны храм Чэхіі, пабудаваны ў стылі позняй (уладзіслаўскай) готыкі
* Касцёл Святога Якава Старэйшага (1330)
* Будынак архідыяканства (1594—1599)
* Езуіцкі калегіум (1667—1700)
* Былы манетны двор — Влашскі (Італьянскі) двор (XIII стагоддзе)
* Барочны чумны слуп (1713—1715)
* На ўскраіку горада, у мястэчку Седлец — касцёл Усіх Святых з костніцай пры могілках (каля 1400)
* У Седлецы — сабор Узнясення Дзевы Марыі і Святога Яна Хрысціцеля (1280—1320, 1702—1714)
* Музей срэбра «Градзек» і сярэдневяковая сярэбраная шахта (1485—1505)
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы пры могілках (каля 1415)
* Касцёл Усіх Святых (каля 1290)
* Капэла Божага Цела (каля 1400)
* Кляштар урсулінак (1733—1743)
* Касцёл Маці Божай на Намнеці (1360—1470)
* Касцёл Святога Яна Непамуцкага (1734—1750)
* Каменны фантан (1493—1495)
* Каменны дом (1485—1495)
* Помнік Святому Вацлаву

Гістарычны цэнтр горада ўваходзіць у Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Эканоміка 
Шкловыдзімальны завод, піўная вытворчасць, тытунёвая фабрыка Philip Morris, завод кампаніі «Foxconn».

## Насельніцтва 
## Транспарт 
### Чыгуначны транспарт 
У межах горада знаходзіцца тры станцыі: Кутна-Гора-галоўная і, на адгалінаванні, Кутна-Гора-Седлец () і Кутна-Гора-горад (). Апошняя станцыя знаходзіцца бліжэй усяго да гістарычнай часткі горада.

### Аўтатранспарт 
Некалькі ўнутрыгарадскіх маршрутаў. Міжгародняя сувязь ажыццяўляецца з аўтобуснай станцыі.

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Радка Дэнемаркава (нар. 1968) — чэшская пісьменніца.

## Гл. таксама 
* Костніца ў Седлецы

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кутна-Гора — інфармацыйны партал
* Кутна-Гора. Фотагалерэя
* Кутна Гора — славутасцямі і гісторыяй

Катэгорыя:Гарады Сярэднячэшскага края
Дзечын

**Дзе́чын** (), был. **Тэчэн-Бодэнбах** () — горад на поўначы Чэшскай рэспублікі, ва Усцецкім краі. Размешчаны на рацэ Эльба, недалёка ад мяжы з Германіяй. Адміністрацыйны цэнтр раёна Дзечын. Насельніцтва паводле даных на 2012 год складае 50 311 чалавек.

Дзечын ляжыць на важнай чыгуначнай галіне Прага — Дрэздэн — Берлін. З'яўляецца буйным прамысловым цэнтрам. Сярэдняя вышыня горада над узроўнем мора складае ўсяго 135 м, такім чынам, Дзечын з'яўляецца самым нізкаразмешчаным горадам Чэхіі.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Усцецкага края
Уладзіслаў Сямёнавіч Міляноўскі

**Уладзіслаў Сямёнавіч Міляноўскі** ( — ) — інжынер-архітэктар, творчае жыццё якога цесна звязана з Магілёвам.

## Біяграфія 
### Адукацыя 
Нарадзіўся ў 1830 годзе, якое скончыў у 1853 годзе са званнем архітэктарскага памочніка і з правам на чын X класа (некаторыя крыніцы памылкова падаюць што У. Міляноўскі быў губернскім архітэктарам). Адначасова выконваў абавязкі епархіальнага архітэктара (1854-91).

Пахаваны на Польскіх могілках у Магілёве
** Свята-Троіцкі сабор у г. Чэрыкаве (не захаваўся)
** Свята-Міхайлаўская царква ў г. Клімавічах
* Мураваныя пяціглавыя цэркві на р. Проні ў г. Чавусах
* пад’язны шлях ад Оршы да ст. Маскоўска-Брэсцкай чыгункі

## Грамадская дзейнасць 
Больш 20 гадоў займаўся страхавой справай у рускім таварыстве, складаўся дырэктарам магілёўскага папячыцельскага аб турмах камітэту і іншае.

## Узнагароды 
* ордэн Святога Уладзіміра 4-й ступені
* ордэн Святога Станіслава 2-й ступені
* кавалер ордэна Святой Ганны 2-й ступені
* кавалер ордэна Святой Ганны 3-й ступені
* Медаль у памяць вайны 1853-56

## Спасылкі 
* Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892 с. 220

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Магілёва
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Магілёва
Шварц

**Шварц** (,  — *чорны*) — распаўсюджанае нямецкае і яўрэйскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аўром Шварц, журналіст
* Аўром-Шмуіл Шварц, паэт
* Герш Шварц, пісьменнік
* Дэвід Хейвуд Шварц, амерыканскі дыпламат
* Ізроіл-Янкеў Шварц, паэт
* Копл Шварц, дзеяч рабочага руху
* Ларан Шварц, французскі матэматык
* Леан Шварц, паэт
* Марак Шварц, мастак і скульптар
* Меер Шварц, драматург і сцэнарыст
* Мэйлах Шварц, пісьменнік
* Мелвін Шварц, амерыканскі фізік, прафесар, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1988)
* Мікалай Ільіч Шварц (1886—?) — урач-тэрапеўт. Доктар медыцынскіх навук (1938), прафесар (1949).
* Нісан Шварц, паэт
* Пінхас Шварц (Крук), журналіст
* Райманд Шварц, паэт-эсперантыст
* Сімха Шварц, паэт і скульптар
* Уільям Самуэль Шварц (1896—1977) — жывапісец, графік і скульптар.
* Франц Ксавер Шварц, дзяржаўны і палітычны дзеяч нацысцкай Германіі, загадчык фінансамі НСДАП
* Хаім Шварц, паэт
* Шлойме Шварц (Чарны), паэт
* Шмуіл Шварц, вязень савецкіх лагераў
* Шолам Шварц
* Шымен-Ар'я Шварц, рэлігійны дзеяч
* Юліян Шварц, тэатральны дзеяч
* Янкеў Шварц, лонданскі рэлігійны дзеяч
* Яўген Львовіч Шварц, рускі савецкі драматург
1994 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва

[thumb|[Ілья Яфімавіч Рэпін|І. Я. Рэпін, карціна «Беларус» (1892) на паштовай марцы Беларусі]]
**1994** год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

## Падзеі 
* Нацыянальная выстаўка інсітнага мастацтва «INSITA — 1994», Нацыянальная бібліятэка Беларусі, Мінск
* Персанальная выстаўка Артура Клінава галерея «Vita Nova», Мінск
* лістапад — «Фатаграфія з Мінску»: Галіна Маскалёва, Ігар Саўчанка, Уладзімір Парфянок, Сяргей Кажамякін, Уладзімір Шахлевіч. Галерэя ІФА, Берлін
* восень — «Мастакі з Мінску»: Зоя Літвінава, Наталля Залозная, Артур Клінаў, Віктар Пятроў-Хруцкі, Марта Шматава. Дні культуры Мінска ў Боне, форум мастакоў «Кюнстлерфорум», Германія

## З’явіліся 
* Музейны комплекс старажытных народных рамёстваў і тэхналогій «Дудуткі»
* Мёрскі гісторыка-этнаграфічны музей
* Калінкавіцкі дзяржаўны краязнаўчы музей
* Краснапольскі гісторыка-этнаграфічны музей
* Круглянскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей

## Узнагароды 
* Уладзімір Тоўсцік стаў Лаўрэатам Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь

## Памерлі 
* 4 жніўня — Ізраіль Басаў (нар. 1918), беларускі жывапісец і графік, найбольш яркі і самабытны прадстаўнік беларускага савецкага андэграўнду 1970-х — 1980-х гадоў
* 6 верасня — Хаім Ліўшыц (нар. 1912), беларускі мастак, педагог
* 5 кастрычніка — Іван Фяцісаў, (нар. 1920), беларускі мастак. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1989)
* 13 лістапада — Анатоль Ткачонак (нар. 1922), беларускі графік і мастак-пейзажыст
* 28 лістапада — Уладзімір Мудрогін (нар. 1924), беларускі мастак, сцэнограф
* 8 снежня — Мікалай Рыжанкоў (нар. 1932), беларускі скульптар
* Яўген Пакаташкін (нар. 1937), беларускі мастак-графік

## Галерэя жывапісу 

Выява:Viktor Shmataŭ 1994 Funeral in the Chernobyl zone.jpg|Віктар Шматаў «Пахаванне ў Чарнобыльскай зоне»
Выява:Viktar Smataŭ 1994 Farewell.jpg|Віктар Шматаў «Развітанне»

Катэгорыя:1994 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў
Беларусь
Ледзькаўская сотня

**Ледзькаўская сотня** — адна з 15 соцень Магілёва, частка Шклоўскага пасада.

Сотня размяшчалася ва ўсходнім кірунку ад Нагорскай сотні, па-за межамі ўмацаванняў Старога горада, займала працяг вуліц Першамайскай і Ленінскай ад вуліцы Карла Лібкнехта да Камсамольскага сквера.

На тэрыторыі пасада знаходзілася Далёка-Васкрасенская царква. У канцы XVIII стагоддзя на яе месцы быў пабудаван кафедральны сабор Святога Іосіфа ў памяць знаходжання ў Магілёве расійскай імператрыцы Кацярыны II і аўстрыйскага імператара Іосіфа II. У час іх спаткання ў Магілёве было вырашана пытанне канчатковага падзелу Рэчы Паспалітай. Цяпер на гэтым месцы стаіць гасцініца «Дняпроўская».

Катэгорыя:Сотні Магілёва
Катэгорыя:Шклоўскі пасад
Міляноўскі

**Міляноўскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Уладзіслаў Сямёнавіч Міляноўскі — беларускі архітэктар.
* Эдмунд Сямёнавіч Міляноўскі — расійскі архітэктар.
* Яўген Сямёнавіч Міляноўскі — савецкі і рускі энтамолаг.
Нагорская сотня

**Нагорская сотня**, або **Нагорскае прадмесце** — адна з 15 соцень Магілёва, меншая частка Нагорскага пасада ў межах Бліжняга вала. Знаходзілася паміж сучаснымі вуліцамі Болдзіна і Камсамольскай (паміж плошчамі Арджанікідзэ і Тэатральнай). У яе таксама ўваходзілі працяг Першамайскай і Ленінскай вуліц, а таксама Піянерскай і Карла Маркса ад Камсамольскай да вуліцы Карла Лібкнехта (былая Пажарная).

У XVII ст. тут стаяла Прачысценская царква (не захавалася).

Катэгорыя:Стары горад (Магілёў)
Астрожская сотня

**Астрожская сотня** — адна з 15 соцень Магілёва і найбольш буйная частка Нагорскага пасада ў межах Бліжняга вала.

На яе тэрыторыі знаходзіліся замак, гандлёвая плошча, а таксама цяперашні спуск да Дняпроўскага моста.

## Спасылкі 
* Могилевский Кремль.

Катэгорыя:Сотні Магілёва
Блізкі вал

на малюнку Мікалая Львова]]
**Блізкі**, **Бліжні**, або **Кругавы вал** — земляны абарончы вал у Магілёве. Другі вал горада, разам з замкавым і трэцім, Палявым, валамі складаў развітую абарончую сістэму гарадскіх умацаванняў.

Існаваў з 1630-х гадоў да канца XVIII стагоддзя. У плане ўяўляе сабой трохвугольнік, два доўгія бакі якога — гэта высокія стромкія берагі Дняпра і Дубравенкі, трэці — глыбокі роў і магутная бастыённая фартыфікацыя. Блізкі вал праходзіў ад замка (з боку Дняпра) па сучасных вул. Вал Чырвонай Зоркі да плошчы Арджанікідзэ, паміж вуліцамі Болдзіна і Камсамольскай, да будынка Музея дзекабрыстаў па вул. Першамайскай і заканчваўся каля замка з боку сучаснага будынка акруговага суда. Перыметр вала складаў 690 сажняў, або каля 1449 метраў. Вал ахопліваў так званую Астрожскую сотню Нагорскага пасада.
 з надпісам «Градъ Могилевъ» з «Кнігі жыцій святых», XVIII ст., на пярэднім плане — Блізкі вал з Каралеўскай брамай (справа)]]
У другой палове XVII ст. ён меў 15 бастыёнаў, вал з драўляным брустверам пад дахам, 4 каменныя ўязныя брамы: Ветраная, Алейная, Каралеўская, Дубравенская брамы.

Катэгорыя:Валы
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Зніклі ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1630-я гады
Нагорскі пасад

**Нагорскі пасад**, пазней **Стары горад** — гандлёва-рамесная і найбольш старажытная частка Магілёва. Згадваецца ў дакументах XVI—XVIII стагоддзяў. Тэрыторыя пасада ў наш час абмежавана вуліцамі Лазарэнкі (былая Вялікакняжацкая, Віленская), Камсамольская (былая Дваранская), Архірэйскі вал Г. Каніскага (былы вал Чырвоная Зорка, Архірэйскі вал) і Левая Дубровенка.

У XV ст. пачалася складвацца планіроўка пасада, у 1478 годзе была пабудавана драўляная Спаская царква. Верагодна, яна размяшчалася на тэрыторыі квартала, абмежаванага з поўдня вул. Архірэйскі Вал, з поўначы вул. Ветраная, з захаду Спаскім, з усходу — Фарным (да сярэдзіны XVII ст. вул. Няхвёдаўская) завулкамі, дзе ў XVI—XVIII стст. сфарміраваўся комплекс Спаскага манастыра. Ускосна гэта пацвярджаецца знойдзенымі ў 1994 годзе рэшткамі могілак XV ст.

Каля 1526 года на месцы старажынага замка на высокім плато, дзе цяпер размяшчаецца парк імя Горкага, быў пабудаваны новы Магілёўскі замак, плошчай больш за 1 га. Паміж замкам і пасадам сфарміравалася гандлёвая плошча, якая ў пачатку XVII ст. займала тэрыторыю больш за 2 га і мела форму няправільнага многавугольніка. На плошчы знаходзілася 26 драўляных крам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Могилевский Кремль.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Магілёва
Хвастоў

**Хвастоў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Мікалаевіч Хвастоў (1871—1918) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі.
* Міхаіл Міхайлавіч Хвастоў — беларускі дзяржаўны дзеяч і дыпламат.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Быстрыца

Назву **Бы́стрыца** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Быстрыца — вёска ў Кобрынскім раёне
* Віцебская вобласць:
** Быстрыца — вёска ў Полацкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Быстрыца — вёска ў Астравецкім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Быстрыца — вёска ў Мсціслаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Быстрыца — аграгарадок у Капыльскім раёне

## Рэкі 
* Быстрыца — рака ў Полацкім раёне
Ветраная брама (Магілёў)

**Ветраная брама** — адна з чатырох брам Блізкага вала ў Магілёве. Згадваецца ў дакументах XVI—XVIII стст. Яна знаходзілася ў паўночнай частцы вала і стаяла на адной з дзвюх галоўных вуліц Старога горада —  Ветранай (цяпер — Ленінская вуліца). Каменны будынак завяршаўся флюгерамі. Перад ёй знаходзіўся абарончы роў і мост

## Спасылкі 
* Могилевский Кремль.

Катэгорыя:Стары горад (Магілёў)
Катэгорыя:Зніклі ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Магілёва
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя расійскімі ўладамі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Магілёва
Антон Георгіевіч Храмых

**Антон Храмых** (нар. ) — украінскі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец александрыйскай ДЮСШ «Крышталь». Пасля вучобы некаторы гуляў у харкаўскім «Арсенале».

У перыяд з 2001 па 2003 гады гуляў у камандзе найвышэйшага дывізіёна Беларусі «Дняпро-Трансмаш». За галоўную каманду правёў 38 матчаў, яшчэ 34 згуляў за дубль. Узімку 2004 года вярнуўся ва Украіну, дзе заключыў кантракт з адэскім «Чарнаморцам». 14 сакавіка таго ж года ў матчы супраць «Зоркі» дэбютаваў у Вышэйшай лізе чэмпіянату Украіны.

З 2005 года гуляў у розных камандах Першай лігі. Узімку 2013 перайшоў у алчэўскую «Сталь». Разам з камандай стаў срэбраным прызёрам Першай лігі 2012/13.

З сакавіка 2015 года знаходзіўся на праглядзе ў наваполацкім «Нафтане», і ў выніку ў красавіку падпісаў кантракт з гэтым клубам. У «Нафтане» стаў асноўным левым абаронцам. З чэрвеня не гуляў з-за траўмы, а ў ліпені пакінуў наваполацкі клуб.

У жніўні 2015 года стаў іграком клуба трэцяга ўкраінскага дывізіёна «Рэал Фарма». У ліпені 2017 года пасля двух гадоў у Другой лізе папоўніў склад першалігавай «Жамчужыны», аднак ужо праз два месяцы пакінуў каманду і завяршыў кар’еру. Пасля стаў працаваць дзіцячым трэнерам у адэскім «Чарнаморцы».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарнаморац Адэса
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарнаморац-2 Адэса
Катэгорыя:Ігракі ФК Мікалаеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Днестр Авідзіяпаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Геліяс Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Сталь Алчэўск
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Фарма
Катэгорыя:Ігракі ФК Жамчужына Адэса
Аляксандр Пятровіч Чумакоў

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя     = Аляксандр Пятровіч Чумакоў
| арыгінальнае імя   = 
| партрэт            = Aleksandr Petrovich Chumakov c. 2000.jpg
| подпіс             = 
| шырыня партрэта    = 
| тытул              = Міністр абароны Беларусі
| парадак            = 5
| сцяг               = Flag of Belarus.svg
| сцяг2              = Эмблема Министерства обороны Республики Беларусь.png
| перыядпачатак      = 1 лістапада 1996
| перыядканец        = 28 сакавіка 2001
| папярэднік         = Леанід Сямёнавіч Мальцаў
| пераемнік          = Леанід Сямёнавіч Мальцаў
| прэзідэнт          = Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка
| нацыянальнасць     = рускі
| веравызнанне       = 
| дата нараджэння    = 26.11.1941
| месца нараджэння   = 
| дата смерці        =
| месца смерці       =
| пахаваны           =
| бацька             =
| маці               =
| жонка              =
| дзеці              =
| гады службы        = 1958-2001
| прыналежнасць      = 
| род войскаў        =
| званне             = 
| камандаваў         = Генеральным штабам УС РБ, Міністэрствам абароны Беларусі
| бітвы              =
| партыя             =
| дзейнасць          =
| прафесія           =
| алукацыя           = 1. Адэскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча 2. Ваенная акадэмія імя Фрунзе 3. Ваенная акадэмія Генеральнага штаба
| навуковая ступень  =
| узнагароды         =
{ style="background:transparent"
      
}
| аўтограф           =
| сайт               =
| Commons            =
}}
**Алякса́ндр Пятровіч Чумакоў** (нар. , в. Ільінка Дубоўскага раёна ), вайсковы і дзяржаўны дзеяч Беларусі, міністр абароны Рэспублікі Беларусь (1996—2001).

## Біяграфія 
У 1958 паступіў у Адэскае вышэйшае агульнавайскавое каманднае вучылішча. Пасля праходзіў службу ў Адэскай ваеннай акруге. З 1967 года пачаў навучанне ў Ваеннай акадэміі імя Фрунзе, праходзіў службу ў Чырвонасцяжнай Закаўказскай ваеннай акруге. У 1978 годзе быў накіраваны ў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сілаў пасля якой быў прызначаны камандзірам 120-ай гвардзейскай мотастралковай дывізіі, затым камандзірам Асобнага армейскага корпуса Чырвонасцяжнай Беларускай ваеннай акругі, дыслацыраваннага ў Уруччы. У 1986 годзе быў прызначаны камандуючым 20 арміі Групы савецкіх войск у Германіі. З 1988 года — начальнік штаба і першы намеснік камандуючага ЧБВА.

З чэрвеня 1991 года па ліпень 1995 знаходзіўся ў замежных камандзіроўках — быў у Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспубліцы і ўдзельнічаў у нармалізацыі Прыднястроўскага канфлікта ў Малдове.

Са снежня 1995 года па кастрычнік 1996 года — начальнік Глаўнага штаба Узброенных Сіл Рэспублікі Беларусь — першы намеснік міністра абароны Рэспублікі Беларусь. З кастрычніка 1996 года па студзень 1997‑га выконваючы абавязкі, а са студзеня 1997 па красавік 2001‑га — міністр абароны Беларусі.

## Спасылкі 
* http://vsr.mil.by/2011/11/26/moj-komdiv-aleksandr-chumakov/ 

Катэгорыя:Міністры абароны Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Ваенныя Беларусі
Катэгорыя:Начальнікі Генеральнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь
Дангола

**Дангола** () — горад на поўначы Судана, адміністрацыйны цэнтр вілаята Поўнач. Насельніцтва (2012 г.) — 13 563 чал.

## Гісторыя 
Горад Дангола быў заснаваны ў XIV стагоддзі арабамі пасля зруйнавання Старой Данголы. Меў крэпасць, апісаную ў 1699 годзе. французскім вандроўнікам Шарлям Пансэ. У 1820 годзе захоплены егіпцянамі. У 1896 годзе для падаўлення паўстання махдзістаў у горад уведзены брытанскія войскі. З 1956 года ў складзе незалежнага Судана.

## Геаграфія 
Горад Дангола месціцца на левым беразе тракі Ніл за 458 км на паўночны захад ад Хартума, сталіцы Судана, за 600 км на паўднёвы захад ад Асуана. Клімат субрапічны пустынны. Сярэдняя тэмпература паветра студзеня +17,6 °C. Сярэдняя тэмпература чэрвеня +34 °C. Гадавая колькасць ападкаў — 13,6 мм.

## Эканоміка 
Дангола — важны транзітны цэнтр на поўначы Судана. У горадзе працуе ўніверсітэт.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Introducing Dongola
* SUDAN: A TEMPLE TOO FAR IN DONGOLA 
* Dongola Climate & Temperature

Дангола
Катэгорыя:Населеныя пункты на Ніле
Уладзімір Гаджаў

**Уладзімір Гаджаў** (; нар. , Пазарджык, Балгарыя) — балгарскі футбаліст, паўабаронца клуба «Хебар» з Пазарджыка і былы ігрок нацыянальнай зборнай Балгарыі.

## Кар’ера 
Уладзімір пачаў займацца футболам у акадэміі клуба «Леўскі», аднак ужо ў 17 гадоў з’ехаў у Грэцыю ў клуб «Панатынаікос». Аднак, у грэчаскім клубе паўабаронца не здолеў згуляць і большасць часу правёў у арэндах. У 2008 годзе вярнуўся ў клуб «Леўскі» на правах арэнды. 9 жніўня 2008 года Уладзімір дэбютаваў за клуб у матчы супраць клуба «Віхрэн». 27 жніўня ігрок забіў мяч у браму беларускага БАТЭ ў трэцім кваліфікацыйным раўндзе Лігі чэмпіёнаў.

У канцы 2014 года з’явілася інфармацыя пра перамовы іграка з мінскім «Дынама», паводле звестак балгарын патрабаваў заробак у памеры 50 тысяч долараў за месяц. Мінскі клуб, аднак, адмовіўся ад падпісання футбаліста з-за прасочвання звестак у СМІ да пераходу.

У снежні 2015 года падпісаў папярэдні кантракт з расійскай «Кубанню», аднак з-за фінансавых праблем краснадарскага клуба ў студзені 2016 года пагадненне было разарвана, пры гэтым Уладзімір так і не з’явіўся ў стане клуба. У сакавіку 2016 года папоўніў склад англійскага «Ковентры Сіці».

У ліпені 2017 года перайшоў у кіпрскі клуб «Анартосіс». Пакінуў каманду па заканчэнні сезону 2017/18. У кастрычніку 2018 года вярнуўся ў Балгарыі, стаўшы іграком клуба «Бярое» з Стара-Загоры. У жніўні 2019 года перабраўся ў «Хебар» з другога балгарскага дывізіёна.

### Міжнародная 
Дэбютаваў у складзе зборнай Балгарыі 17 лістапада 2010 года ў таварыскім матчы супраць зборнай Сербіі.

## Дасягненні 
**«Леўскі»**:
* Чэмпіён Балгарыі: 2009
* Уладальнік Суперкубка Балгарыі: 2009

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Балгарыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Балгарыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Хебар Пазарджык
Катэгорыя:Ігракі ФК Бярое
Катэгорыя:Ігракі ФК Анартосіс
Катэгорыя:Ігракі ФК Ковентры Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Леўскі
Катэгорыя:Ігракі ФК ОФІ
Катэгорыя:Ігракі ФК Левадыякос
Катэгорыя:Ігракі ФК Панатынаікос
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пазарджыку
Напад на ўніверсітэцкі каледж Гарысы

**Напад на ** — тэрарыстычны акт, здзейснены 2 красавіка 2015 у горадзе Гарыса, на ўсходзе Кеніі, у выніку якога 147 чалавек загінулі і 79 былі паранены. Адказнасць за напад узяла на сябе самалійская групоўка Харакат аш-Шабаб.

## Ход падзей 
Група баевікоў са схаванымі пад маскамі тварамі напала на кампус універсітэта ў Гарысе раніцай, адкрыла хаатычную стральбу, пасля чаго захапіла студэнтаў, якія не паспелі пакінуць кампус, у закладнікі. У закладніках баевікоў апынулася 533 студэнты, 60 выкладчыкаў і супрацоўнікаў універсітэта. Паводле слоў сведак, баевікі выбіралі ў якасці ахвяр хрысціян.

На 18:30 2 красавіка ўдалося вызваліць 500 студэнтаў і акружыць баевікоў у адным з універсітэцкіх карпусоў. 3 красавіка аперацыя супраць баевікоў была завершана, паліцыі ўдалося застрэліць чатырох баевікоў. Аперацыя доўжылася некалькі гадзін.

Каля 80 % навучэнцаў універсітэта не з’яўляюцца мясцовымі жыхарамі. Значную частку насельніцтва Гарысы складаюць выхадцы з Самалі.

## Гл. таксама 
* Тэрарыстычны акт у Кампале, 2010

## Спасылкі 
* У Кеніі баевікі атакавалі ўніверсітэт: 147 загінула, 79 паранены
* Баевікі атакавалі ўніверсітэт у Кеніі. 70 загінула, 79 паранены
* 147 dead, Islamist gunmen killed after attack at Kenya college // CNN 

Катэгорыя:Ганенні на хрысціян
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2015 года
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты, здзейсненыя ў Кеніі
Катэгорыя:Падзеі 2 красавіка
Катэгорыя:Красавік 2015 года
Катэгорыя:2015 год у Кеніі
Катэгорыя:Захопы закладнікаў
Боржак Дочкал

**Бо́ржак До́чкал** (; нар. , Местац-Кралавэ, Чэхаславакія) — чэшскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Чэхіі (2012—2022).

## Кар’ера 
Займацца футболам Боржак пачаў у горадзе Подзебрады. Таленавітага паўабаронцу запрыкмецілі ў пражскай «Славіі», куды малады хлопец з’ехаў у 10 гадоў. Скончыўшы акадэмію «Славіі», Дочкал дэбютаваў у асноўным складзе каманды ў матчы супраць «Кладна». Свой першы гол за клуб забіў у трэцім матчы, які праходзіў супраць «Цепліцаў». У 2008 годзе ігрок накіраваўся ў клуб «Слован».

Пасля некаторага часу праведзенага за мяжой у жніўні 2013 года паўабаронца вярнуўся на радзіму, дзе падпісаў трохгадовы кантракт са сталічнай «Спартай». У лютым 2017 года стаў іграком кітайскага клуба «Хэнань Цзянье». У лютым 2018 года на правах арэнды далучыўся да клуба амерыканскай МЛС «Філадэльфія Юніян».

У лютым 2019 года вярнуўся ў «Спарту», дзе і завяршыў кар’еру ў 2022 годзе.

## Дасягненні 
**«Слован»**:
* Чэмпіён Чэхіі: 2012

**«Спарта»**:
* Чэмпіён Чэхіі: 2014
* Уладальнік Кубка Чэхіі (2): 2014, 2020

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце *eurofotbal.cz*

Катэгорыя:Футбалісты Чэхіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Чэхіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Прага
Катэгорыя:Ігракі ФК Кладна
Катэгорыя:Ігракі ФК Слован Ліберац
Катэгорыя:Ігракі ФК Каньяспор
Катэгорыя:Ігракі ФК Русенбарг
Катэгорыя:Ігракі ФК Спарта Прага
Катэгорыя:Ігракі ФК Хэнань
Катэгорыя:Ігракі ФК Філадэльфія Юніян
Анатоль Іванавіч Касценка

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя     = Анатоль Іванавіч Касценка
| арыгінальнае імя   = 
| партрэт            = 
| подпіс             = 
| шырыня партрэта    = 
| тытул              = Міністр абароны Беларусі
| парадак            = 
| сцяг               = Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg
| сцяг2              = Эмблема Министерства обороны Республики Беларусь.png
| перыядпачатак      = 28 ліпеня 1994
| перыядканец        = 6 чэрвеня 1995
| папярэднік         = Павел Паўлавіч Казлоўскі
| пераемнік          = Леанід Сямёнавіч Мальцаў
| прэзідэнт          = Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка
| нацыянальнасць     =
| веравызнанне       = 
| дата нараджэння    = 27.01.1940
| месца нараджэння   = 
| дата смерці        =
| месца смерці       =
| пахаваны           =
| бацька             =
| маці               =
| жонка              =
| дзеці              =
| гады службы        = 
| прыналежнасць      = 
| род войскаў        =
| званне             = 
| камандаваў         = Беларускай ваеннай акругай, Міністэрствам абароны Беларусі
| бітвы              =
| партыя             =
| дзейнасць          =
| прафесія           =
| утварэнне          = 1. Кіеўскае сувораўскае ваеннае вучылішча 2. Адэскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча 3. Ваенная акадэмія імя Фрунзе 4. Ваенная акадэмія Генеральнага штаба
| навуковая ступень  =
| узнагароды         =
{ style="background:transparent"
      
}
| аўтограф          =
| сайт              =
| Commons           =
}}
**Анатоль Іва́навіч Касце́нка** () — вайсковы і дзяржаўны дзеяч Беларусі, Міністр абароны Рэспублікі Беларусь (1994—1995).

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскае сувораўскае ваеннае вучылішча, потым Адэскае вышэйшае агульнавайскавое каманднае вучылішча. Служыў у Групе савецкіх войскаў у Германіі. З 1967 годзе пачаў навучанне ў Ваеннай акадэміі імя Фрунзе, праходзіў службу ў Чырвонасцяжнай Беларускай ваеннай акруге. Быў накіраваны ў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сілаў, пасля якой быў прызначаны камандзірам 18-ай кулямётна-артылерыйскай дывізіі на Камчатцы. У 1987 вяртаецца ў Беларускую ваенную акругу на пасаду першага намесніка камандуючага. У 1989 годзе быў прызначаны камандуючым БВА.

28 ліпеня 1994 года прызначаны Міністрам абароны Рэспублікі Беларусь

## Спасылкі 
* http://www.vminsk.by/news/26/60492/

Катэгорыя:Міністры абароны Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Ваенныя Беларусі
Шчоўна

* Шчоўна — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, басейн Вяты
* Шчоўна — хутар у Перабродскім сельсавеце Мёрскага раёна Віцебскай вобласці
Эль-Куру

**Эль-Куру** () — археалагічны помнік на поўначы Судана на месцы пахавання манархаў старажытнага Куша. Уяўляе сабою некропаль VIII — IV стст. да н. э. з пірамід і грабніц. Разам з археалагічным помнікам Джэбель-Баркал, ад якога знаходзіцца ў 13 км, унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
Эль-Куру з’яўляўся адным з сакральных пахавальных цэнтраў дзяржавы Куш перыядаў Напаты і пачатку Мероэ. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што Эль-Куру набыў сваю значнасць ужо ў канцы 2 тысячагоддзя да н. э., калі Куш вызваліўся з-пад улады Егіпта. Аднак найстаражытнейшыя магільні, выяўленыя ў Эль-Куру, пакуль датуюцца VIII ст. да н. э. Аднымі з першых пахаваных тут лічацца *корэ* Алара, брат Кашты, і яго жонкі.

Археалагічныя даследаванні пачаліся ў 1918 г. і працягваюцца да нашых дзён. Выяўлена больш за два дзясяткі пірамід і грабніц. Апошнія пахаванні датуюцца IV ст. да н. э. Пахаванні Эль-Куру месцяцца на трох узвышшах на беразе Ніла, падзеленых сухімі пратокамі. Магільні маюць розную стылістыку. Большасць з іх знаходзіцца ў цэнтральнай частцы археалагічнага помніка. У 120 м на паўночны захад ад асноўнага некропаля валадароў Куша і членаў іх сямей знойдзены 4 магільні, у якіх пахаваны коні.

Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што ў старажытнасці Эль-Куру быў сапраўдным горадам мёртвых, закрытым для простых людзей, і быў абнесены мурам.

## Асаблівасці пахаванняў 
Найстаражытнейшымі пахаваннямі Эль-Куру лічацца курганы, што мелі выгляд малой мастабы, невысокую агароджу і бакавыя падземныя пахавальныя камеры. Пазней з’явіліся мастабы з падковападобнымі па форме сценамі і круглявай унутранай пахавальнай камерай. Паміж сцяной мастабы і камерай знаходзіліся розныя бытавыя прадметы, знойдзена мноства чарапкоў керамікі. Наступны этап будаўніцтва грабніц характарызаваўся шырокімі прамавугольнымі мастабамі.

Росквіт будаўніцтва манументальных пірамід і буйных грабніц у Эль-Куру прыпадае на IV ст. да н. э. У адрозненне ад ранніх мастаб, піраміды Эль-Куру мелі стромкія нахілы, пашыраную падземную камеру з калонамі і асобным саркафагам, унутраныя сцены ўпрыгожваліся роспісам.

## Гл. таксама 
* Джэбель-Баркал
* Мероэ
* Нуры

## Спасылкі 
* International El Kurru Project
* El Kurru, Sudan 
* Desert 'dream' realized: Sudan pyramid hunt gets funding
* New Excavations at El Kurru: Beyond the Napatan Royal Cemetery

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты
Катэгорыя:Археалогія ў Судане
Катэгорыя:Нубія
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Судане
Скіфская пліта

thumb|250px|
**Скіфская пліта** — маладая платформа паўночнай зоны Міжземнаморскага геасінклінальнага пояса.

Займае Раўнінны Крым, Азоўскае мора і Перадкаўказзе. Мяжуе на поўначы з Усходне-Еўрапейскай платформай, на поўдні з Горным Крымам і краявымі прагінамі Вялікага Каўказа.

## Геалогія 
Складзена з фундамента (слабаметамарфізаваныя тэрыгенна-карбанатныя адклады сярэдняга палеазою, у паўднёвай частцы эпібайкальскія масівы метамарфічных парод), пераходнага познапермскага-ранняюрскага комплексу і чахла (сярэдняюрскія — антрапагенавыя адклады, магутнасць 0,1—8 км). На Скіфскай пліце вылучаюць Прычарнаморскую ўпадзіну, Цэнтральнакрымскае і Стаўрапольскае падняцці і іншыя структуры. 

Скіфская пліта фарміравалася пераважна ў байкальскі, герцынскі і раннекімерыйскі тэктанічныя цыклы. На асадканамнажэнне ўплывала сумежная (на поўдні) альпійская геасінкліналь.

## Карысныя выкапні 
Вядомы радовішчы нафты (Перадкаўказзе), газу (Раўніннны Крым, Заходняе Перадкаўказзе), буйныя рэсурсы артэзіянскіх вод, вядзецца здабыча солей брому і лячэбных гразей (Заходні Карым).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэктоніка Расіі
Катэгорыя:Тэктоніка Украіны
Кубак Канады (хакей)

**Кубак Канады** — хакейны турнір сярод нацыянальных зборных, які праходзіў пяць разоў з 1976 па 1991 год. Пачынаючы з 1996 года турнір атрымаў назву «Кубак свету».

## Пераможцы 
## Спасылкі 
* Canada Versus the Soviet Union 

*
Залаты пярсцёнак з Бярэсця

**Залаты пярсцёнак з Бярэсця** — пярсцёнак XIV стагоддзя з золата, выяўлены на тэрыторыі старажытнага гарадзішча Бярэсця ў 1977 годзе падчас раскопак, якімі кіраваў Пётр Фёдаравіч Лысенка. Пасля вывучэння ён быў перададзены ў фонды Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея. Захоўваўся ў запасніках і не выстаўляўся на ўсеагульны агляд з меркаванняў бяспекі да 3 красавіка 2015 года, калі публіка ўпершыню пабачыла пярсцёнак у рамках праекта «Унікальны экспанат».

## Апісанне 
Пярсцёнак выраблены з тоўстых круглых залатых дратоў, скручаных паміж сабой у выглядзе жгутоў і звітых у касу. Каса цэнтральнай часткі пярсцёнка мае шырыню 10 мм. Дыяметр пярсцёнка складае 20 мм. Ён важыць каля 10 грамаў і зроблены з золата 750 пробы.

Пярсцёнак верагодна адносіцца да скандынаўскіх упрыгажэнняў вікінгаў. Падобная стылістыка шырока прадстаўлена ў экспанатах Гістарычнага музея ў Стакгольме. Таксама падобныя «пераплеценыя» бранзалеты сустракаліся і ў т.зв. Полацкім залатым скарбе.

## Спасылкі 
* На выставе ў Брэсце паказалі ўнікальны залаты пярсцёнак XIV стагоддзя

Катэгорыя:Гісторыя Брэста
Катэгорыя:Золата
Катэгорыя:Вікінгі
Катэгорыя:Пярсцёнкі
Павел Аляксеевіч Мандрык

**Павел Аляксеевіч Мандрык** (нар. , Барысаў, Мінская вобласць) — беларускі матэматык. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1989), дацэнт (1990).

## Біяграфія 
У 1979 годзе скончыў факультэт прыкладной матэматыкі БДУ па спецыяльнасці «Прыкладная матэматыка», дзе і працуе: загадчык кафедры вылічальнай матэматыкі, адначасова з 1989 па 1996 год — намеснік дэкана. У 1989 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Лікавыя метады рашэння дыферэнцыяльных ураўненняў спецыальнага тыпу з палепшанымі ўласцівасцямі ўзгодненасці рознаснай і дыферэнцыяльнай задач».

З 9 верасня 1996 года па 15 сакавіка 2019 года быў дэканам факультэта прыкладной матэматыкі і інфарматыкі БДУ. У 2004—2009 гадах на грамадскіх пачатках працаваў прарэктарам БДУ па адукацыйных інавацыях і інфармацыйных тэхналогіях, з 2009 года па 2017 год — намеснікам першага прарэктара БДУ па адукацыйных інавацыях і інфармацыйных тэхналогіях.

## Узнагароды 
* Медаль «За працоўныя заслугі» (2011)
* Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2001),
* Нагрудны знак «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1997),
* Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2006, 2013),
* Заслужаны работнік БДУ (2011),
* Падзяка рэктара БДУ (2006, 2010),
* Ганаровая грамата БДУ (1985, 1994, 2002, 2005, 2008),
* Грамата Аператыўна-аналітычнага цэнтра пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (2011),
* Ганаровая грамата Мінскага гарадскога савета дэпутатаў (2008),
* Лаурэат персанальнай надбаўкі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за выдатны ўклад у сацыяльна-эканамічнае развіццё рэспублікі (2005),
* Лаурэат Спецыяльнага фонда Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па сацыяльнай падтрымцы здольных навучэнцаў і студэнтаў за асаблівы ўклад у развіццё здольнасцей адораных навучэнцаў і студэнтаў (2008, 2010).

## Навуковыя працы 
* Козлов В. П., Мандрик П. А. Системы интегральных и дифференциальных уравнений с L -параметром в задачах математической физики и методы идентификации тепловых характеристик / Под ред. Н. И. Юрчука — Мн.: БГУ, 2000. — 555 с.
* A method of paired integral equations in the region of laplace transforms for solving nonstationary heat conduction problems with mixed discontinuous boundary conditions // Journal of Engineering Physics and Thermophysics, Vol. 72, No. 3, 1999, pp. 534—549. (N. I. Yurchuk, V. P. Kozlov, and P. A. Mandrik)

## Спасылкі 
* Профіль П. А. Мандрыка на сайце ФПМІ БДУ 

Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Дэканы факультэта прыкладной матэматыкі і інфарматыкі БДУ
Прычарнаморская ўпадзіна

thumb|250px|
**Прычарнаморская ўпадзіна** — структура ў паўднёвай частцы Усходне-Еўрапейскай платформы; на поўначы мяжуе з Украінскім шчытом, на поўдні мяжа яе ідзе пад узровень Чорнага і Азоўскага мораў.

Прычарнаморская ўпадзіна з'яўляецца платформавай структураю, крышталічны фундамент якой апушчаны на розную, як правіла значную, глыбіню. Паверхня яго нахілена з поўначы на поўдзень, ад Украінскага шчыта ў бок Чорнага мора. Дакембрыйскі асадкава-метамарфічны комплекс залягае каля Перакопскага перашыйку на глыбіні звыш 2000 м, каля Адэсы — 1600 м.

Гэта параўнальна маладая накладзеная структура. Асадкі, што напаўняюць упадзіну, ляжаць на дакембрыйскіх і эпігерцынскіх блоках, падзеленых шэрагам грабенападобных дэпрэсій, дзе фундамент апушчаны да глыбіні 10000 м. З асадкавых парод найбольшай магутнасці дасягаюць неагенавыя адклады. 

Паверхня тэрыторыі нізінная, з шырокімі рачнымі далінамі, ліманамі (гл. Прычарнаморская нізіна).

## Літаратура 
* Мала гірнича енциклопедія. В 3-х т. / За ред. В. С. Білецького. — Донецьк: Донбас, 2004. — ISBN 966-7804-14-3.

Катэгорыя:Тэктоніка Украіны
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Генеральны штаб Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь

**Генера́льны штаб Узбро́еных Сіл Рэспу́блікі Белару́сь** — цэнтральны орган ваеннага кіравання, які ажыццяўляе аператыўнае кіраванне Узброенымі Сіламі, арганізуе ўзаемадзеянне і каардынуе дзейнасць Узброеных Сіл, іншых войск, органаў дзяржаўнай бяспекі, вайсковых фарміраванняў, створанных ў адпаведнасці з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь па выкананні задач у галіне абароны краіны.

## Структура 
* Галоўнае аператыўнае ўпраўленне
* Галоўнае разведвальнае ўпраўленне
* Галоўнае арганізацыйна-мабілізацыйнае ўпраўленне
* Інфармацыйна-аналітычнае ўпраўленне
* Упраўленне сувязі
* Упраўленне тэррытарыяльнай абароны
* Упраўленне інжынерных войск
* Упраўленне ракетных войск і артылерыі
* Упраўленне радыёэлектроннай барацьбы
* Упраўленне радыяцыйнай, хімічнай, біялагічнай абароны і экалогіі
* Сёмае ўпраўленне
* Навігацыйна-тапаграфічнае ўпраўленне
* Арганізацыйны аддзел
* Восьмае ўпраўленне
* Фінансавы аддзел

## Начальнікі 
* Мікалай Паўлавіч Чуркін (1992—1994)
* Леанід Сямёнавіч Мальцаў (1994—1995)
* Аляксандр Пятровіч Чумакоў (1995—1997)
* Міхаіл Фёдаравіч Казлоў (1997—2001)
* Сяргей Пятровіч Гурулёў (2001—2009)
* Пётр Мікалаевіч Ціханоўскі (2009—2013)
* Алег Аляксеевіч Белаконеў (2014—2019)
* Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч (2020—2021)
* Віктар Уладзіміравіч Гулевіч (2021—2024)
* Павел Мікалаевіч Муравейка (з 2024)

## Спасылкі 
* Палажэнне аб Генеральным штабе Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь  


Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Вярхоўны Галоўнакамандуючы Узброенымі Сіламі Рэспублікі Беларусь

**Вярхоўны Галоўнакамандуючы Узброенымі Сіламі Рэспублікі Беларусь** - вышэйшая пасада ўва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь. Згодна з ч. 28 артыкула 84 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь з'яўляецца Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь.

Артыкул 84.Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь:
...

28) з’яўляецца Галоўнакамандуючым Узброенымі Сіламі Рэспублікі Беларусь; назначае на пасады і вызваляе ад пасад вышэйшае камандаванне Узброеных Сіл; 

...
 

## Спасылкі 
* Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь 


Беларусь
Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Курловіч

**Курловіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Курловіч — спартсмен-цяжкаатлет, майстар спорту СССР.
* Багуслаў Станіслававіч Курловіч — расійскі і беларускі вучоны.
* Вадзім Вячаслававіч Курловіч — беларускі футбаліст.
* Дзмітрый Міраслававіч Курловіч (нар. 1980) — беларускі географ. Кандыдат геаграфічных навук (2011), дацэнт (2014).
Павел Юр’евіч Грачышка

**Павел Грачышка** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў мінскай «Зорцы-БДУ». Ужо ва ўзросце 17 гадоў замацаваўся ў асноўным складзе клуба. У 2007 годзе з’ехаў у Чэхію, дзе на працягу трох гадоў выступаў за «Мост». Пасля вяртання зноў стаў выступаць за «Зорку-БДУ», ужо ў Другой лізе.

Улетку 2011 года разам з партнёрамі па камандзе Артурам Слабашэвічам, Яраславам Шкурко і Дзянісам Трапашкам перайшоў у клуб «Смалявічы», які ўзначаліў вядомы беларускі трэнер Юрый Пунтус. На наступны год разам з гэтым клубам атрымаў перамогу ў Другой лізе.

У сезоне 2013 выступаў за «Смалявічы-СТІ» ў Першай лізе, быў адным з лідараў каманды. Па заканчэнні сезона, у снежні 2013 года, падпісаў кантракт з «Гомелем». Аднак не здолеў замацавацца ў складзе гомельскага клуба, і ў лютым 2014 года быў аддадзены ў арэнду мазырскай «Славіі», якую на той момант узначаліў Пунтус. У «Славіі» трывала гуляў у аснове, звычайна на пазіцыі правага абаронцы. Па выніках сезона 2014 дапамог мазырскаму клубу вярнуцца ў Вышэйшую лігу.

У снежні 2014 года, па заканчэнні тэрміну арэнды, разарваў кантракт з «Гомелем». Са студзеня 2015 года зноў апынуўся ў складзе «Славіі» і ў выніку распачаў у складзе гэтага клуба сезон 2015 у якасці асноўнага цэнтральнага абаронцы.

У лютым 2016 года прыбыў на прагляд у «Белшыну», з якой у сакавіку падпісаў пагадненне. У першай палове сезона не быў іграком асновы, згуляў у некалькіх матчах. Улетку 2016 года, калі большасць ігракоў пакінула «Белшыну», застаўся ў клубе і стаў асноўным цэнтральным абаронцам, але канец сезона прапусціў з-за траўмы. Па заканчэнні сезона 2016 пакінуў Бабруйск.

У маі 2017 года далучыўся да мінскага «Энергетыка-БДУ». На наступны год у якасці аднаго з лідараў дапамог камандзе праз 13 гадоў вярнуцца ў Вышэйшую лігу. Сезон 2019 пачынаў асноўным абаронцам сталічнага клуба, пазней стаў часам выхадзіць на замену.

У ліпені 2019 года пакінуў «Энергетык-БДУ» і неўзабаве стаў іграком мінскага НФК, дзе замацаваўся ў аснове. У снежні 2019 года падоўжыў кантракт з НФК на сезон 2020, у новым сезоне стаў капітанам каманды, якая змяніла назву на «Крумкачы», заставаўся іграком стартавага складу. У снежні 2020 года стала вядома, што Грачышка застанецца ў камандзе на наступны сезон. У 2021 годзе быў адным з лідараў «Крумкачоў».

У студзені 2022 года перайшоў у «Слуцк». У студзені 2024 года пакінуў слуцкі клуб, а ў лютым абвясціў пра завяршэнне кар’еры.

## Грамадская дзейнасць 
18 жніўня падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў спартыўнай галіны Рэспублікі Беларусь з патрабаваннем прызнаць несапраўднымі выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, якія прайшлі 9 жніўня 2020 года.

## Дасягненні 
*  Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі: 2012

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ФК Банік Мост
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Канчаны (возера)

**Канчаны** — возера ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці, за 26 км на поўнач ад горада Верхнядзвінск, за 1 км на поўдзень ад вёскі Канчаны, за 1,5 км на паўднёвы захад ад возера Асвейскае, у басейне ракі Свольна.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,27 км. Даўжыня берагавой лініі 0,9 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 3 м, на поўдні і поўначы пад лесам, на захадзе і ўсходзе разараныя. Уздоўж заходняга берага забалочаная пойма шырынёй 30 м.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Верхнядзвінскага раёна
Максімава (возера)

**Максімава** — возера ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці, на мяжы з Латвіяй. Знаходзіцца за 23 км на паўночны захад ад горада Верхнядзвінск, за 7,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Росіца, у басейне ракі Росіца.

Плошча паверхні 0,4 км². Даўжыня 1,4 км, найбольшая шырыня 0,6 км. Даўжыня берагавой лініі 3,52 км. Плошча вадазбору каля 2,71 км².

Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, спадзістыя, параслі лесам, на поўначы разараныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя, пад лесам і хмызняком. У цэнтры возера знаходзіцца востраў плошчай 0,8 га. На поўдні выцякае ручай у раку Росіца.

## Літаратура 
* 
* 
*  — С. 544.
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Росіцы
Катэгорыя:Азёры Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Азёры Латвіі