Джузэпэ Сака

**Джузэ́пэ Са́ка** або **Джузэпэ дэ Сака** (, ; , , Італія — , ) — архітэктар, італьянец. Прадстаўнік архітэктуры барока і класіцызму. У 1770-я гады кіраваў будаўнічай школай у Гродне.

## Біяграфія 
У 1768 годзе з’явіўся ў Варшаве. Першай значнай праявай здольнасцей быў праект пахавальнага катафалка () для каралевы Марыі Ляшчынскай, што знаходзіцца і цяпер у  у Варшаве. Выкананы праект быў у суаўтарстве з вядомым архітэктарам Якубам Фантана, з якім Джузэпэ працаваў над праектам перабудовы касцёла Святога Яна ў Варшаве.

У 1771 годзе па запрашэнні гродзенскага старосты Антонія Тызенгаўза пераязжае ў Гродна. Вясной таго ж года Джузэпэ залічаюць паручнікам воінскага гарнізона ў Гродне. У 1775 годзе атрымаў званне капітана кавалерыі ВКЛ, пасля займае пасаду гарадзенскага гараднічага і быў набілітаваны.
[thumb|right|250px|[Новы замак (Гродна)|Новы замак у Гродне]]
 у 1894 годзе]]
12 снежня 1771 рашэннем камісіі фінансаў ВКЛ дэ Сака з акладам у 600 польскіх злотых прызначаецца на пасаду архітэктара «Яго каралеўскай Вялікасці». У яго абавязкі ўваходзіў пільны нагляд за будаўніцтвам мясцовых каралеўскіх мануфактур. У гэты час Сака распрацаваў арыгінальны праект перабудовы новага Каралеўскага замка ў Гродне, каралеўскага паляўнічага палаца ў , каралеўскай рэзідэнцыі ў Станіславове. У 1779 Сака стварае для гродзенскага маршалка Юрыя Валовіча адзін з прыгажэйшых помнікаў архітэктуры — палацава-паркавы комплекс Свяцк. Сядзіба добра захавалася. У 1770—1776 гадах дэ Сака пры ўдзеле італьянца Карла Спампані і француза Якуба Габрыеля быў спраектаваны пышны палац Яўхіма Храптовіча ў Шчорсах. У наш час палац не захаваўся, застаўся толькі будынак бібліятэкі Храптовічаў. У 1760—1780 гадах па праектах Сака будуецца палац Тызенгаўзаў у Паставах.

У 1788 годзе кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі за вялікія заслугі ўзнагародзіў архітэктара маёнткам  (каля Беластоку, Польшча). У сваім маёнтку ў 1781 годзе Сака ўзвеў капліцу, пазней былі пабудаваныя гаспадарчыя і жылыя памяшканні, разбіты сад і агарод. Да нашых дзён сядзіба Сака не захавалася.

У красавіку 1788 года Сака бярэ шлюб у гродзенскім бернардзінскім касцёле з Францішкай Манькоўскай, роднай сястрой мастака Тамаша Манькоўскага, з якім дэ Сака займаўся роспісам сцен Свяцкага палаца.

У 1793 годзе Станіслаў Аўгуст Панятоўскі  дараваў дэ Сака, маёру войск польскіх, урочышча Бабіньска Буда, якое змяшчалася ў Аліцкай эканоміі.

У канцы 1790 Сака сур’ёзна захварэў на туберкулёз і пераехаў у Гродна. Тут, у Доме масонаў 20 снежня 1798 ім было напісана перадсмяротнае завяшчанне. Паводле яго Джузэпэ дэ Сака, маёр былых войск польскіх, запісаў жонцы, Францішцы з Манькоўскіх дэ Сака, добры Дубасьна і Бабіньска Буда і ўсю рухомасць.

Пахаваны на Каталіцкіх фарных могілках у Гродне.

## Творы 
]]

* Гродзенскія каралеўскія мануфактуры.
*  каля Гродна.
* Станіславаўскі палац каля Гродна.
* Свяцкі палац Ю. Валовіча.
* Шчорсаўскі палац (разам з Карла Спампані і Я. Габрыэлем).
* Дзмітрыеўская царква ў Шчорсах (разам з Я. Габрыэлем).
*  у Гродне, рэканструкцыя (разам з І. Г. Мёзерам).
*  у Вільні.
* Палац Тызенгаўзаў у Паставах.
* Новы замак у Гродне, рэканструкцыя.
* Ратуша ў Гродне, 1775 (разам з Фрэйліхам).
*  (Польшча).
* Праект ратушы ў Вільні, 1784 (не быў ажыццёўлены).

## Ушанаванне памяці 
thumb|right|250px|Помнік Дж. Сака ў Гродне на Гарадніцы
У 2008 на беразе ручая Гараднічанкі ў Швейцарскай даліне была ўсталявана бронзавая скульптура Джузэпэ Сака. Скульптура выканана Аляксандрам Анціпіным. Джузэпэ Сака трымае на каленях план горада Гродна, на якім напісана «Гарадніца, план» і пазначана дата «1780».

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* [Архітэктар Яго каралеўскай Вялікасці](http://www.perspektiva-info.by/stati/architektor-ego-korolevskogo-velichestva —) 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Архітэктары Польшчы
Катэгорыя:Архітэктары Літвы
Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Архітэктары Гродна
Катэгорыя:Архітэктары Вільнюса