Скупы рыцар (п’еса)

**«Скупы́ ры́цар»** — адна з «маленькіх трагедый» Аляксандра Сяргеевіча Пушкіна, напісаная ў болдзінскую восень 1830 года.

## Стварэнне і абнародаванне 
 ў ролі Скупога рыцара (1888)]]
Задума п'есы (магчыма, навеянай цяжкімі адносінамі паэта са скупым бацькам) лунала ў галаве Пушкіна яшчэ ў студзені 1826 года (запіс у рукапісе таго часу: «*Жыд і сын. Граф*»).

Болдзінскі рукапіс мае дату «23 кастрычніка 1830 г.»; перад ім дадзены эпіграф з Дзяржавіна:

: «*Досць і табе у склепах жыць,*
: *Крот бы ў цяснінах падзямельных*».

Пушкін рашыўся апублікаваць «Скупога рыцара» толькі ў 1836 годзе, у першай кніжцы «Современника» за подпісам Р. (французскі ініцыял прозвішча Пушкіна). Каб пазбегнуць папрокаў у незавершанасці п'есы, публікацыя была абстаўлена як літаратурная містыфікацыя, з падзагалоўкам: «*Сцэна з Чэнстанавай трагікамедыі: The Covetous Knight*». Насамрэч у Чэнстана (ці Шэнстана) няма твора з такой назвай.

## Паходжанне сюжэта 
### Аўтабіяграфічная версія 
У 1855 г. першы біёграф Пушкіна Аненкаў тлумачыў містыфікацыйны падзагаловак «Скупога рыцара» наступным чынам: «*прычыну, якая вымусіла Пушкіна аддаліць ад сябе гонар першай ідэі, трэба шукаць, як мы чулі, у боязі прымяненняў і беспадстаўных чутак*». Аднак «прымяненні» ўсё-такі паследавалі. Цэлы шэраг фактаў указвае на фінансавыя праблемы ва ўзаемаадносінах паэта з бацькам. Той жа Аненкаў паведамляе, што пры выпуску з Ліцэя 17-гадоваму Аляксандру Пушкіну праз скупасць бацькі не ўдалося трапіць у бліскучы Лейб-гвардыі гусарскі полк: «Сяргей Львовіч адгаворваўся недахопам сродкаў і згаджаўся толькі на паступленне сына ў адзін з пяхотных гвардзейскіх палкоў». У далейшым, у перыяд паўднёвай ссылкі, паэт не меў ніякай матэрыяльнай падтрымкі з дому (нават у першыя месяцы, калі праз бюракратычныя затрымкі вымушаны быў абыходзіцца без казённага даравання). З часам дараванне пачалі выплачваць, але яго не ставала, як гэта вынікае з ліста А. С. Пушкіна брату Льву (Адэса, 25 жніўня 1823 года): «*Патлумач бацьку майму, што я без яго грошай жыць не магу  мне балюча бачыць абыякавасць бацькі майго да майго стану*» . Паэт жыў у бядоце і пазней, у Міхайлаўскім. З ліста да брата Льва (28 ліпеня 1825 года): «*мне патрэбны грошы ці павесіцца*».

### Версія літаратурных рэмінісцэнцый 
Прыхільнікі гэтай версіі бачаць у сюжэце «Скупога рыцара» перайманне еўрапейскіх літаратараў, якія распрацоўвалі тэму скупасці.

«Тып скупога ўзыходзіць да героя камедыі рымскага драматурга Плаўта (III—II в. до н. э.) „Скарбонка“. Два элементы, намечаныя ў гэтай камедыі: маналог скупога, звернуты да скарбу, і яго канфлікт з уласным спадчыннікам — сталі кананічнымі ў творах пра скупых. Наяўныя яны і ў камедыі Мальера „Скупы“, на якую ў вялікай ступені арыентавана пушкінская драма».

### Гістарычная версія 
Савецкі літаратуразнаўца Р. А. Гукоўскі (1902—1950) дапусціў, што Пушкін выкарыстоўваў пры працы над «Скупым рыцарам» гістарычны і побытавы матэрыял шматтомнай працы Праспера дэ Баранта «Гісторыя герцагаў Бургундскіх дома Валуа». Прататыпам пушкінскага Герцага Гукоўскі лічыў Філіпа Добрага, герцага Бургундыі ў 1419—1467 гг.

Версія Гукоўскага не знайшла распаўсюду ў літаратуры. Ва ўсіх без выключэння каментарыях да выданняў «Скупога рыцара», якія выйшлі ў свет да 2017 г., яе існаванне папросту замоўчваецца. Публікацыі прыхільнікаў Гукоўскага нешматлікія, а ў стане яго праціўнікаў аказаўся аўтарытэтнейшы літаратуразнаўца Юрый Лотман (1922—1993).

У 2017 г. прапанавана мадыфикацыя схемы Гукоўскага: гістарычным прататыпам Герцага прызнаецца не Філіп Добры, а яго сын і спадчыннік Карл Смелы. Для фінальнай сцэны «Скупога рыцара» Пушкін выкарыстаў рэальны гістарычны эпізод, які меў месца пры бургундскім двары ў 1472 г. і быў апісаны Барантам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:П'есы Аляксандра Пушкіна
Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове
Катэгорыя:Творы 1830 года