open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Павел Сяргеевіч Грачоў

**Павел Сяргеевіч Грачоў** (1 студзеня 1948, Тульская вобласць — 23 верасня 2012, Краснагорск, Маскоўская вобласць) — расійскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, военачальнік, Герой Савецкага Саюза (1988), міністр абароны Расійскай Федэрацыі (1992—1996), першы расійскі генерал арміі (май 1992).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Міністры абароны Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Ерэвана
Катэгорыя:Выпускнікі Разанскага вышэйшага паветрана-дэсантнага каманднага вучылішча
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Генштаба
Катэгорыя:Памерлі ад менінгаэнцэфаліту
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Сін’я Яманака

**Сін’я Яманака** () — японскі вучоны, прафесар Інстытута перадавых медыцынскіх навук (Institute for Frontier Medical Sciences) ва Універсітэце Кіёта, дырэктар Цэнтра па даследаванні і прымянення iPS-клетак (Center for iPS Cell Research and Application (CiRA)) Універсітэта Кіёта, вядучы даследчык Інстытута сардэчна-сасудзiстых захворванняў Гладстана, Сан-Францыска. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (2012).

У 2006 годзе ўпершыню ў свеце атрымаў індукаваныя плюрыпатэнтныя стваловыя клеткі (iPS-клеткі), дзякуючы чаму набыў сусветную вядомасць.

## Спасылкі 
* Лабараторыя Яманака 
* Cін’я Яманака ў колькасці 100 фіналістаў сярод самых уплывовых людзей у свеце 
* Біяграфія Яманака

Катэгорыя:Медыкі Японіі
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі Гайрднера
Джон Гёрдан

**Джон Гёрдан** (, ) — брытанскі біёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па медыцыне (2012) (сумесна з японскім вучоным Сін’я Яманака) «за працы ў галіне біялогіі развіцця і атрымання індукаваных стваловых клетак».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Біёлагі Вялікабрытаніі
Аэрастатыка

thumb|180px|Паветраны шар.
**Аэрастатыка** ( — *паветра*;  — «нерухомы») — раздзел гідрааэрамеханікі, у якім вывучаецца раўнавага газападобных асяроддзяў, у асноўным атмасферы.

Галоўным прадстаўніком газападобных рэчываў з'яўляецца паветра. Паветра, падобна дп вадкіх і цвёрдых цел, знаходзіцца пад уплывам сілы цяжару і з прычыны гэтага вырабляе ціск на зямную паверхню. У супрацьлегласць ўплыву цяжару, у паветра ёсць асаблівае імкненне, уласцівае ўсім газам, па магчымасці пашырыцца і заняць магчыма большы аб'ём, г.зн. паветра валодае пругкасцю. Гэта ўласцівасць з'яўляецца прычынай памяншэння шчыльнасці паветра ў верхніх пластах, бо сіле пашырэння, або пругкасці пласта паветра, які ляжыць на вялікіх вышынях, процідзейнічае адносна меншы ціск астатніх вышэй ляжачых пластоў.

Катэгорыя:Паветра
Катэгорыя:Аэрадынаміка
Жаклін Паскаль

**Жаклін Паскаль** (; 4 кастрычніка 1625, Клермон-Феран, Авернь, Францыя - 4 кастрычніка 1661, Парыж) — французская паэтэса, рэлігійны дзеяч Францыі XVII стагоддзя, сястра Блеза Паскаля, манашка манастыра Пор-Раяль.

Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Катэгорыя:Манашкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клермон-Феране
Уладзімір Іванавіч Жбанаў

**Уладзімір Іванавіч Жбанаў** (, Мінск — , Мінск) — беларускі скульптар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 студзеня 1954 года ў Мінску ў сям’і вайскоўца.

У 1973 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя Глебава. У 1979 г. скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (аддзяленне скульптуры мастацкага факультэта).

Служыў у Афганістане. Пасля войска тры гады вучыўся ў творчых майстэрнях Акадэміі мастацтваў СССР. У 1985—1999 гады — выкладчык вышэйшай катэгорыі ў Мінскім мастацкім вучылішчы імя Глебава.

З 1993 года член Беларускага саюза мастакоў.

## Працы 
### Устаноўленыя ў Мінску 
]]
* «Таня» (1981) — Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь
* «Вера Харужая» (1982) — Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь
* Герб Рэспублікі Беларусь (1996) — будынак Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь
* «Незнаёмка» (1998) — Міхайлаўскі сквер
* «Курыльшчык» (1999) — Міхайлаўскі сквер
* «Дзяўчынка з парасонам» (2000) — Міхайлаўскі сквер
* «Дама з сабачкам» (2001) — Камароўскі рынак
* «Фатограф» (2001) — Камароўскі рынак
* «Экіпаж» (2004) — ля ратушы
* «Гусар» (2004) — Музей гісторыі горада Мінска (выстава аднаго твора ва ўнутраным двары)
* «Дойлід» (2006) — плошча Незалежнасці

### Устаноўленыя ў іншых гарадах 
* «Дама з сабачкам», копія — Магілёў, на прыступках Драматычнага тэатра
* «Паручнік Ржэўскі» — Паўлаград, Украіна
* Скульптура-фантан «Залаты трохліснік» (2011) — Маладзечна (на галоўнай плошчы), устаноўлены да «Дажынак—2011»)
* «Вястун» (2011) — Маладзечна (на плошчы Старое Места).

## Спасылкі 
* У нас у гасцях вядомы скульптар Жбанаў 
* Помнік паручніку Ржэўскаму (Паўлаград)
* 
* На Старым Месце ўсталявалі «Вестуна» (+фота), сайт rh.by 

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выкладчыкі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Страдань (рака)

**Стра́дань** — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці. Правы прыток ракі Палата (басейн Заходняй Дзвіны).

Пачынаецца за 9 км на захад ад вёскі Дрэтунь у лясістай і забалочанай мясцовасці. Даўжыня ракі 14 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км. Плошча вадазбору 70 км². У Страдань упадаюць ручаі (у тым ліку з азёр Беразіно і Пасужа) і невялікая рэчка Чарніца.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Палаты
Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёна
Салары

**Салары** (саманазва ''Salar'er'') — цюркскі народ, насельнікі памежжа правінцый Цынхай і Ганьсу КНР. Значная частка пражывае ў Сюньхуа-Саларскім аўтаномным павеце правінцыі Цынхай. Агульная колькасць (2013 г.) - 142 тыс. чал.

## Гісторыя
Салары паходзяць ад групы цюркаў-мусульман, якія пакінулі ў XIII ст. Самарканд і пасяліліся не далёка ад паўночнай мяжы Тыбета. У 1370 г. яны трапілі ў залежнасць ад Кітая. Сярод вярхушкі салараў распаўсюдзіліся кітайскія тытулы і прозвішчы.

У XVIII ст. сярод мясцовых вернікаў распаўсюдзіліся суфійскія вучэнні. Пад іх уплывам у 1781 г. успыхнула саларскае паўстанне, задушанае кітайскім войскам. У 1895 г. паўстанне паўтарылася, прычым суправаджалася крывавымі сутычкамі з мусульманамі-хуэй. 

У 1930-ых гг. салары падтрымалі кітайцаў у барацьбе з Японіяй, служылі ў кітайскай арміі генерала Ма Буфанга, паказалі сябе як адважныя і даволі жорсткія салдаты, што асабліва выявілася ў баях у верасні 1940 г. Пасля вайны частка салараў перайшла на бок кітайскіх камуністаў, але былі і тыя, хто вёў барацьбу да канца 1950-ых гг.

У нашы дні салары прызнаюцца як афіцыйная нацыянальная меншасць, маюць адпаведныя правы і прывілегіі.

## Асаблівасці культуры
Галоўным заняткам здаўна з'яўляецца ірыгацыйнае земляробства. Вырошчваюць проса, жыта, кукурузу, грэчку, садавіну, гародніну і г. д. Развядзенне жывёлы мае дапаможны характар. Распаўсюджаны цяслярнае, кавальскае, шавецкае рамёствы.

Звычайная ежа складаецца з густога супу *куджа*, лапшы з кавалкамі мяса (бараніны і кураціны), рысу, саланаватага чая з малаком, які ўжываюць разам з хлебам. На святы робяць салодкія піражкі *баацзы*, аладкі *куймак*, паравыя пампушкі *мома*. Ядуць палачкамі.

Салары селяцца буйнымі родамі ў невялікіх вёсках. Хаціны будуюць з гліны і сырой цэглы. Замест фундаменту выкарыстоўваюць камяні. Бліз жытлаў узводзяцца гаспадарчыя пабудовы. 

Ад суседзяў салары адрозніваюцца толькі некаторымі элементамі вопраткі. Мужчыны апранаюць невялікі капялюш з тканіны. Жанчыны раней насілі *кейту*, галаўны ўбор, які прыкрываў валасы, вушы, шыю і частку спіны. 

У мінулым хлопцы ўступалі ў шлюб ва ўзросце 16 - 17 гадоў, дзяўчыны яшчэ раней. Сем'і патрылакальныя малыя нуклеарныя і пашыраныя. Пашыраныя сустракаліся радзей. Звычайна гэта былі братэрскія сем'і *агней*. Была распаўсюджана палігінія. 

Ужо ў кан. XVII ст. кітайскія ўлады перадалі зямлю ў карыстанне сем'ям, што садзейнічала знікненню традыцыйных абшчын. Аднак да нашых дзён захоўваюцца сваяцкія саюзы *камсен*. 

Image: Salar husband from Xunhua.jpg|Салар. Фота 1933 г.
Image:Salar wife from Xunhua.jpg|Саларская жанчына. Фота 1933 г.
Image:Salar muslim wedding in Xunhua.jpg|Саларскае вяселле. Фота 1932 г.
Image:Minaret and tower of Salar mosque shrine in Kehtsikung.jpg|Саларская мячэць. Фота 1933 г.

## Мова
Мова салараў належыць да цюркскай моўнай сям'і, вельмі блізкая да уйгурскай і ўзбекскай моў. Адзінай пісьмовасці не мае. 

## Рэлігія
Асноўная рэлігія — іслам.

## Спасылкі
*Salar Ethnic Minority 
*Salar of China
*The Salar Ethnic Group 

Катэгорыя:Цюркскія народы
Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Кітая
Шпага

thumb|450px|Класічная шпага, ад якой паходзяць спартыўныя шпагі
**Шпага** () — халодная колюча-сякучая або колючая зброя, паходзіць ад мяча, складаецца з доўгага (каля 1 метра і больш), прамога адно-двухлязовага або кантаванага клінка і ручкі (эфеса) з дужкай і гардай рознай формы. У спартыўным фехтаванні існуюць таксама рапіра і эспадрон. У адрозненне ад рапіры, якая ўзнікла як палегчаная шпага, эспадрон мае самастойнае паходжанне.

Катэгорыя:Клінковая зброя
Катэгорыя:Халодная зброя паводле алфавіта
Стылет

thumb|250px|Баявы стылет V-42
thumb|250 px|Квадрэла (чатырохгранны стылет)
**Стылет** (, ад  — «палачка для пісьма», «востры стрыжань») — колючая халодная зброя, кінжал італьянскага паходжання з прамой крыжавінай, тонкім і вузкім клінком. У класічным варыянце не мае ляза. Перасек клінка можа быць круглым, авальным, трох- (часцей за ўсё) або чатырохгранным. Знайшоў распаўсюджванне з пачатку XVI стагоддзя, у часы Рэнесансу, быў вядомы і раней. Невялікі памер стылета дазваляў насіць яго пад вопраткай або маскіраваць ў розных прадметах, з-за чаго быў папулярны ў наёмных забойцаў і змоўцаў, а таксама ў жанчын. У ваеннай справе стылет выкарыстоўваўся ў якасці дадатковай зброі ці зброі самаабароны супраць ворага, апранутага ў даспехі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Халодная зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:Кінжалы
Катэгорыя:Клінковая зброя
Белакрылы крыжадзюб

**Белакрылы крыжадзюб** (*Loxia leucoptera*) — пеўчая птушка роду  сямейства .

## Апісанне 
Белакрылы крыжадзюб дасягае велічыні ад 14 да 16 см і па целаскладзе трохі саступае крыжадзюбу-яловіку. Дзюба прыстасавана для расколвання шышак лістоўніцы. Ярка выяўлены палавы дымарфізм: апярэнне ў самак жоўтага колеру, а ў самцоў малінава-чырвонае альбо цагляна-чырвонае. Крылы афарбаваныя ў чорны колер. У больш спелых птушак на крылах таксама ёсць дзве белыя палоскі, за што від атрымаў сваю назву.

Катэгорыя:Уюрковыя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1789 годзе
Катэгорыя:Птушкі на марках
Францішак Багамолец

**Францішак Багамолец** (; , Віцебшчына — ) — польскі і беларускі драматург, публіцыст, выдавец.

## Біяграфічныя звесткі 
Паходзіў з віцебскай шляхты. Адзін з 6 сыноў Паўла Багамольца, старосты дварэцкага, адміністратара капыльскага, усвяцкага і невельскага графства, шматкротнага пасла на вальны сойм ад віцебскай шляхты ў 1730-я гады, у шлюбе з Цадроўскай. Падчас вучобы ў Віленскай акадэміі ўступіў у ордэн езуітаў. Пасля заканчэння акадэміі настаўнічаў. У 1747—1749 гадах вывучаў багаслоўе ў Рыме. Пасля вяртання з-за мяжы ўзначаліў групоўку езуітаў, якая імкнулася да пераўтварэнняў у грамадстве і народнай асвеце. Выкладаў рыторыку ў Віленскім, з 1752 года ў Варшаўскім езуіцкіх калегіумах. У Варшаве згуртаваў вакол сябе суполку з свецкіх і духоўных прыхільнікаў рэформ, т.зв. «кузню Багамольца». Вылучаўся шматбаковай дасведчанасцю. Стала жыў у Варшаве, сябраваў з палітычнай элітай. Быў адным з заснавальнікаў польскай драматургіі (канвіктарскіх п’ес), паэтаў, прапагандыстаў адукацыі і культуры на роднай (польскай) мове. Заснаваў і рэдагаваў у Варшаве часопісы «Wiadomości Uprzywilejowane Warszawskie» («Варшаўскія прывілейныя навіны»), «Kurier Warszawski» («Варшаўскі кур’ер»).

## Творчасць, выдавецкая дзейнасць 
Стварыў больш за 20 камедый для школьнага тэатра («Модныя кавалеры», «Хітры гаспадар», «Польскі парыжанін» і інш.), у якіх з пазіцый памяркоўнага асветніцтва крытыкаваў норавы Рэчы Паспалітай, заганы шляхты. Яго п’есы «Добры пан» і «Жаніцьба па календары» вострасацыяльныя паводле пастаўленых у іх пытанняў. У «Добрым пане», дзе на сцэну выведзены сяляне, праводзіцца думка пра іх роўнасць са шляхтай. Складаў вершы.

Апублікаваў у серыі «Збор польскіх летапісаў» (т. 1—4, 1764—68) хронікі М. Бельскага, М. Стрыйкоўскага, М. Кромера, А. Гваньіні. Выдаў пісьмы Я. Каханоўскага, П. Каханоўскага, С. Любамірскага, М. Сарбеўскага.

Будучы паслядоўным асветнікам, Ф. Багамолец выступаў супраць засілля ў літаратуры лацінскай мовы, але дапускаў запазычанні з блізкароднасных моў, у т.л. і беларускай, ці як ён гаварыў «русінскай мовы». Збіраў беларускія прыказкі і прымаўкі, якімі хацеў дапоўніць зборнік С. Рысінскага.

Ф. Багамолец меў непасрэднае дачыненне да першай польскай оперы — «Ашчасліўленая беднасць», напісанай паводле яго лібрэта кампазітарам М. Каміньскім і пастаўленай 11 ліпеня 1778 ў Нацыянальным тэатры ў Варшаве.

## Літаратура 
* 
* Мальдзіс А., Мархель У. Пачатак станаўлення новай літаратуры // Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. Т. 2. — 2-е выд. — Мн., 2010.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Драматургі Польшчы
Катэгорыя:Публіцысты Польшчы
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Езуіты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Постаці Асветніцтва
Мінск-22

**Мінск-22** — савецкая электронная вылічальная машына другога пакалення. Паводле класіфікацыі, прынятай у пачатку вытворчасці, належала да ЭВМ сярэдняга класа. Машына стваралася для вырашэння планава-эканамічных задач у народнай гаспадарцы.
З'яўлялася мадэрнізацыяй «Мінск-2», мела магчымасць павелічэння аператыўнай памяці і магчымасць далучэння новых прылад уводу-вываду. Серыйная вытворчасць пачалася ў 1965 годзе.
thumb|
## Тэхнічныя характарыстыкі 
* Разраднасць (даўжыня слова): 37 разрадаў;
* Сістэма каманд: 108 каманд, двухадрасная, фармат адрасу залежыць ад рэжыму работы — звычайны рэжым ці рэжым Т;
* Ёмістасць аператыўнай памяці на магнітных сардэчніках (МАЗП): 8192 слоў;
* Цыкл звароту да МАЗП: 24 мксек;
* Ёмістасць знешняй памяці на магнітнай стужцы (8 стужкапрацяжных механізмаў): 100 тыс. слоў на 1 катушку;
* спосаб прадстаўлення інфармацыі: лікі з фіксаванай і нефіксаванай коскай, літарна-лічбавая інфармацыя ў 6-разрадным кодзе М-2 (6 сімвалаў у ячэйцы, знакавы разрад не ужываецца);
* дыяпазон прадстаўлення лікаў:
** з фіксаванай коскай: 0 ≤ |x| −19 — 0,9223372·1019;
* хуткасць уводу інфармацыі:
** з перфастужкі: 1000 радкоў/сек
** з перфакартак: 300 картак/мін;
* хуткасць вываду інфармацыі:
** на перфастужку: 80 радкоў/сек
** на перфакарткі: 100 картак/мін;
** на літарна-лічбавы друкавальны механізм: 25 — 400 радкоў/мін;

Хуткадзейнасць: каля 56 тысяч аперацый/сек;
Час выканання асноўных аперацый:
* складанне двух двайковых 37-разрадных лікаў з фіксаванай коскай: 12 мксек;
* складанне двух двайковых 37-разрадных лікаў з нефіксаванай коскай: 75 мксек;
* памнажэнне двух двайковых 37-разрадных лікаў з нефіксаванай коскай: 200 мксек;

## Праграмнае забеспячэнне 
Для Мінск-22 было распрацавана досыць багатае праграмнае забеспячэнне:
* бібліятэкі стандартных праграм (БСП-63 ці БСП-67);
* сістэма сімвальнага кадавання (ССК);
* аўтакод для вырашэння інжынерных задач «АКИ»;
* транслятар з мовы АЛГЭК (тып КОБОЛ);
* транслятар з мовы АЛГОЛ (МЭИ-3);
* транслятар з мовы ФАРТРАН;

## Літаратура 
* *Калачёв В. М., Якубович М. М.* Программирование на ЭЦВМ «Минск-2» и «Минск-22» — Москва «Советское радио» 1971.
* *Королёв Л. Н.* Структура ЭВМ и их математическое обеспечение — Москва «Наука» 1974.

## Спасылкі 
* *Исаев В. П.* «Минск»  // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Гісторыя камп’ютарнай тэхнікі
Страўнікавы сок

**Страўнікавы сок** — сакрэт, які выпрацоўваецца рознымі клеткамі слізістай абалонкі страўніка. Удзельнічае ў страваванні.

## Хімічны склад страўнікавага соку 
Асноўныя хімічныя кампаненты страўнікавага соку:
* вада (995 г/л);
* хларыды (5-6 г/л);
* сульфаты (10 мг/л);
* фасфаты (10-60 мг/л);
* гідракарбанаты (0-1,2 г/л) натрыю, калію, кальцыю, магнію;
* аміяк (20-80 мг/л).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Біялагічныя вадкасці СКТ
Катэгорыя:Страваванне
Катэгорыя:Страўнік чалавека
Страуснік

**Стра́уснік**, **Папараць**, **Страусапёр** (*Matteuccia*) — род папарацей сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з тоўстым кароткім карэнішчам і прыкаранёвай разеткай лісця. Лісце (ваі) чаргаванае, простае, дыморфнае (бывае вегетатыўнае і спараноснае). Вегетатыўнае лісце — зялёнае, 2‑перыста-раздзеленае, стэрыльнае, даўжынёй да 1,5–1,7 м, ліставая пласцінка эліптычная. Спараноснае — спачатку зялёнае, пазней цёмна-карычневае, перыста-рассечанае (па форме нагадвае страусавае пяро, адсюль назва), утвараецца ў сярэдзіне вегетацыі і застаецца да вясны наступнага года. Спараноснае лісце ў 2–3 разы карацейшае за вегетатыўнае і звонку абружана ім. Сорусы акруглыя, размешчаны ў адзін радок і прыкрыты краем ліставой пласцінкі, індузій чашападобны. Споры бобападобныя, зялёныя (маюць хларафіл), хутка губляюць усходжасць. Размнажаецца спорамі і доўгімі сталонамі, якія адыходзяць ад карэнішча. Зарастак (гаметафіт) слаявінны, фотасінтэзуючы.

## Пашырэнне 
3 віды пашыраны ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я. На тэрыторыі Беларусі  трапляецца пераважна ў цэнтральным, усходнім і паўночным рэгіёнах па берагах лясных рэк і ручаёў, у пойменных лясах, на балоцістых лугах і нізінных балотах. Часта вырошчваецца ў якасці дэкаратыўнай расліны.

## Прымяненне 
Дэкаратыўная, харчовая расліна (выкарыстоўваецца маладое лісце, скручанае ўліткападобна), прымяняецца ў народнай медыцыне і як інсектыцыд.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Анаклеевыя
Катэгорыя:Таксоны, названыя ў гонар людзей
Страфа

**Страфа** ( — паварот) — гэта змацаваная пэўнай рыфмоўкай або кляўзацыяй інтанацыйна-сінтаксічная еднасць двух ці больш вершаваных радкоў, якая рэгулярна паўтараецца ў вершаваным творы. У антычнай паэзіі, якая не ведала рыфмаў, страфу арганізоўвала метрыка — строга ўпарадкаванае размяшчэнне вершарадоў пэўных памераў. У пазнейшым вершы, у тым ліку і ў сучасным сілаба-танічным, метрычная арганізацыя страфы часткова засталася — у ёй нярэдка паўтараюцца ў строгай паслядоўнасці разнастопныя радкі аднаго памеру (напрыклад, спалучэнне шасцістопнага і чатырохстопнага ямба, чатырохстопнага і трохстопнага дактыля і г. д.). Аднолькавасць рыфмоўкі або кляўзацыі — важны, але толькі знешні элемент страфічнага комплексу. Асноўнае ў страфе — гэта рытмічная цэласнасць, якая прадвызначае аднароднасць рытмічнага малюнка ў межах аналагічных строф, а таксама інтанацыйна-сінтаксічная еднасць, дзякуючы якой строфы набываюць адносную змястоўную завершанасць і самастойнасць і выразна аддзяляюцца адна ад другой міжстрофнымі паўзамі, а на пісьме яшчэ і графічна — прабеламі.

## Гл. таксама 
* Вершаскладанне
* Алкеева страфа
* Алкманава страфа
* Анегінская страфа
* Антыстрафа

## Літаратура 
* 
* 
* 

*
Катэгорыя:Вершаскладанне
Страфоіда

**Страфо́іда** (ад  — паварот) — алгебраічная крывая 3-га парадку.
thumb|280px|Мал. 1
thumb|280px|Мал. 2
У прамавугольнай сістэме каардынат апісваецца ўраўненнем
: y^2 \left( x - a \right) - 2x^2y \cos \alpha + x^2 \left( a + x \right) = 0.

У палярнай сістэме каардынат апісваецца ўраўненнем
:  \rho = - \frac{a \cos2 \phi}{ \cos \phi}.

Будуецца наступным чынам (гл. Мал. 1):

У дэкартавай сістэме каардынат, дзе вось абсцыс накіравана па OX, а вось ардынат па OD, зададзена фіксаваная кропка A на восі OX. Праз кропку А праводзіцца адвольная прамая AL, якая перасякае вось ардынат у кропцы P. Ад кропкі P, на адлегласці роўнай OP, у абодва бакі ўздоўж прамой AL знаходзяцца кропкі M1 і M2. Геаметрычнае месца кропак M1 і M2 утвараюць страфоіду.

У прамавугольнай сістэме каардынат будуецца прамая страфоіда альбо проста страфоіда, якая прадстаўлена на Мал.1. У касавугольнай сістэме каардынат будуецца касая страфоіда — Мал.2.

Уласцівасці страфоіды даследаваў Э. Тарычэлі.

## Літаратура 
* 
* *Васильев Н. Б., Гутенмахер В. Л.* Прямые и кривые. — 3-е изд. — М.: МЦНМО, 2000.
* 
* 

## Спасылкі 
* Строфоида  // Сайт Тульскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Л. М. Талстога

Катэгорыя:Крывыя
Карчма

]]

**Карчма** — пабудова, дзе падарожнік мог падхарчавацца і пераначаваць; месцы сходаў, урачыстасцей і шляхецкіх сеймікаў.

Корчмы будавалася на гандлёвых плошчах гарадоў, мястэчак, у некаторых сёлах і фальварках, на гандлёвых шляхах, ля рачных перапраў і прыстаней, пры млынах і інш. Традыцыйна карчма мела ў цэнтры заезд (тып стайні), па баках шынок і пакой для пастаяльцаў. Часам апошнія маглі размяшчаецца ў мезаніне. Каля карчмы маглі будавацца бровары, разнастайныя гаспадарчыя збудаванні, гандлёвыя крамы.

## Аўстэрыя 
Аўстэрыя () — заезны дом; тып карчмы. Вядома ў Польшчы і ВКЛ з XVI ст., найбольш пашырана з XVIII ст. Размяшчаліся аўстэрыі звычайна на гандлёвых плошчах або галоўных вуліцах гарадоў і мястэчак. Будавалі іх з дрэва, цэглы, у тэхніцы «прускага муру». У плане пераважала форма прамавугольніка. Уключалі стайні, вазоўні, гасціныя пакоі, каморы. Гасціныя пакоі абсталёўваліся лавамі, сталамі, мелі кафляную грубку для ацяплення памяшкання і мураваную печ для гатавання ежы. Некаторыя аўстэрыі былі складанымі комплексамі, якія ўключалі жылыя, гаспадарчыя, гандлёвыя і іншыя будынкі, згрупаваныя вакол агульнага двара. Аўстэрыі сталі прататыпам для гасцініц і паштовых станцый.

## Шынок 
Падвідам карчмы лічыцца шынок, у якім, у адрозненне ад апошняй, не было жылых пакояў. Шынком таксама называлі ўласна залу абслугоўвання ў карчме.

## Гл. таксама 
* Беларуская карчма

## Спасылкі 
Катэгорыя:Піцейныя ўстановы
Катэгорыя:Прадпрыемствы грамадскага харчавання
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідства
Страчок

**Страчо́к**, **Глузд** (*Gyromitra*) — род сумчатых грыбоў сямейства .

## Апісанне 
Пладовыя целы (апатэцыі) шапкавыя. Шапка няправільна-акруглая, звіліста-маршчакаватая (у смарчка асенняга — лопасцева-седлападобная), з глыбокімі складкамі, у выглядзе камячка змятага аксаміту, каштанава-карычневая, часта з прырослым да ножкі краем, пустая. Ножка звычайна кароткая, няправільных абрысаў, пустая, крохкая, белая, часам з фіялетавым адценнем. Споры эліпсоідныя, гладкія, бясколерныя, з дзвюма кроплямі алею на канцах.

## Пашырэнне і экалогія 
Пашыраны ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я, у т. л. на тэрыторыі Беларусі. Сапратрофы. Растуць пераважна на пясчанай глебе ў хваёвых лясах.

## Віды 
Адрозніваюцца 3 віды;  і  — вясеннія грыбы,  пладаносіць увосень.

## Спажыванне 
Умоўна ядомыя грыбы, спажываюцца сушаныя. Часта іх блытаюць з ядомымі смаржкамі (Morchella spp.).

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Пецыцальныя
Стромбалі

**Стро́мбалі** (, ) — дзеючы вулкан у Італіі. Размешчаны ў Тырэнскім моры на поўнач ад Сіцыліі, належыць групе Ліпарскіх астравоў. Назва паходзіць ад лацінскай формы strongulē ст.-грэч. слова στρογγύλη («круглы»), дзякуючы яго круглявай выпуклай форме.
thumb|left|Стромбалі. Трохмерная анімацыя
thumb|left|Тыповы выкід вулканічных бомбаў
thumb|left|Выліванне лавы — рэдкая для Стромбалі з’ява
thumb|left| Вывяржэнне Стромбалі. Анімаваная выява
Вулкан Стромбалі пастаянна актыўны і знакаміты частымі маленькімі вывяржэннямі. Апошняе буйное вывяржэнне адбылося 13 красавіка 2009 года. Вышыня вулкана 926 м над узроўнем мора, над узроўнем марскога дна — звыш 2000 м. Мае 3 актыўных кратара.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Stromboli online — Volcanoes of the World 

Катэгорыя:Вулканы паводле алфавіта
Катэгорыя:Ліпарскія астравы
Катэгорыя:Вулканы Італіі
Строма

**Стро́ма** (ад  — падсцілка) — аснова органаў жывёл, якая складаецца з неаформленай злучальнай тканкі.

У строме знаходзяцца валакністыя структуры, што абумоўліваюць яе апорнае значэнне, размяшчаюцца спецыфічныя элементы органаў, праходзяць крывяносныя і лімфатычныя сасуды.

Таксама стромай называюць бялковую аснову эрытрацытаў і пластыд, спляценне гіфаў, на якім размешчаны пладовыя целы або канідыяносцы ў сумчатых і недасканалых грыбоў. У водарасцей і вышэйшых раслін бясколерная бялковая аснова пластыд, у якую пагружана строга спарадкаваная сістэма мембран — носьбітаў пігментаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Строма // Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров. — 2-е изд., испр. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 863 с. — 150 000 экз. — ISBN 5-85270-002-9.
* 
* 
*  (Электронный ресурс)
* 

Катэгорыя:Гісталогія
Бернарда Строцы

**Бернарда Строцы** (, празваны як *Капучына* (іт. il Cappuccino, «капуцын»), а таксама як Прэтэ Джэновезэ (іт. il Prete genovese, «Генуэзскі святар»); каля 1581, Генуя — 2 жніўня 1644, Венецыя) — італьянскі мастак, прадстаўнік барока. У многіх адносінах Строцы з'яўляецца характэрным натуралістам. Яго таксама можна прылічыць да караваджыстаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1581 годзе ў Генуі. Вучань Валерыя Кортэ і сіенца П'етра Соры (1595—97).

У 1598 годзе ў семнаццаць гадоў Строцы ўступіў у ордэн капуцынаў і паступіў у капуцынскі манастыр. Прыкладна ў 1610 годзе, калі яму было каля 29 гадоў, Строцы з дазволу генерала ордэна пакінуў манастыр, каб стаць свецкім святаром і тым самым дапамагаць сваёй сям'і, якая засталася без сродкаў.

Паміж 1614 і 1621 годам лічыўся карабельным інжынерам Генуэзскай рэспублікі.

У Генуі Бернарда пазнаёміўся з паслядоўнікамі Караваджа французам Сімонам Вуэ (быў у Генуі ў 1620—1621) і італьянцам Арацыа Джэнтылескі (быў у Генуі ў 1621—1623), гэта адбілася на яго манеры пісьма. Таксама на Строцы паўплывала і знаёмства з творамі Рубенса, ван Дэйка, якія працавалі ў Генуі і пакінулі шмат сваіх карцін.

У 1630 годзе пасля смерці маці ордэн капуцынаў запатрабаваў вяртання Строцы. Ён не пажадаў вяртацца ў манастыр, пасля чаго яго арыштавалі. Аднак Строцы ўдалося збегчы. Ён пасяліўся ў Венецыі каля 1631.

## Творчасць 
thumb|«Кухарка», паміж 1615-18
Зазнаў уплывы П. П. Рубенса, П. Веранезе. Пісаў напачатку пераважна невялікія абразы ў духу маньерызму. У 1610 атрымаў дазвол пакідаць кляштар капуцынаў для заняткаў мастацтвам, што паспрыяла станаўленню яго стылю, які вызначаўся свабоднай, сакавітай манерай пісьма, тонкасцю каларыту, гульнёй святлаценю, жыццёвай праўдзівасцю вобразнага ладу: карціны «Кухарка» (паміж 1615—18), «Рай» (1625), «Мадонна з дзіцем, святымі і анёламі» (1629), «Адрачэнне апостала Пятра», «Тлумачэнне сну Іосіфам», «Пакланенне пастухоў»; серыя партрэтаў; фрэскі ў палацы маркізаў Чэнтурыёні ў Сан-П'етра д'АрЭна (1623—25), у касцёле Сан-Даменіка ў Генуі (1625) і інш.
[thumb|left|*Партрэт [Клаўдзіа Мантэвердзі*, 1640. Венецыя, галерэя Акадэміі]]
Пазней у Венецыі стаў адным з буйнейшых партрэтыстаў (партрэт дожа Ф. Эрыца, 1631, і інш.). Сярод іншых твораў: размалёўка скляпення бібліятэкі Марчыяна («Алегорыя Скульптуры», 1635), карціны «Баляванне ў Сімона Фарысея», «Выкраданне Еўропы», «Пакутніцтва святога Себасцьяна», «Святы Лаўрэнцій падае міласціну», «Мінерва», «Алегорыя Добрага імя» і інш.

Паўплываў на развіццё генуэзскай і венецыянскай школ жывапісу.

## Літаратура 
* *Пешын С.* Строцы // 

## Спасылкі 
* Працы ў музеях свету
* Галерэя карцін Бернарда Строцы

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі-манахі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Генуі
Катэгорыя:Памерлі 2 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1644 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Венецыі
Катэгорыя:Мастакі барока
Катэгорыя:Дынастыя Строцы
Сумчаты воўк

**Су́мчаты воўк**, **тасманійскі воўк**, **тылацын** (*Thylacinus cynocephalus*) — драпежнае сумчатае млекакормячае, адзіны прадстаўнік сямейства . Належыць да вымерлых відаў.

## Апісанне 
Даўжыня цела да 130 см, хваста да 65 см. Афарбоўка шэра-жаўтаватая, па баках задняй часткі тулава 16—18 карычневых палос. Іклы і карэнныя зубы моцна развітыя. Тулава падоўжанае, канечнасці адносна кароткія, пальцаходныя, на задніх першы палец адсутнічае.

## Пашырэнне 
Быў пашыраны ў Аўстраліі. Пасля распаўсюджання там сабакі дынга захоўваўся да пачатку ХХ стагоддзя толькі на востраве Тасманія. Трапляўся ў лясістай мясцовасці. Апошнія звесткі пра тасманійскага ваўка адносяцца да 1940-х гадоў.

У 1999 годзе  у Сіднеі спрабаваў кланіраваць звера. Затым прымалася яшчэ некалькі спроб атрымаць або ўзнавіць часткі ДНК з існых узораў.

## Асаблівасці біялогіі 
Вывадковая сумка адкрываецца назад. Нараджалася да 4 дзіцянят, выношваліся ў сумцы да 3 месяцаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сумчатыя
Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі
Катэгорыя:Эндэмікі Аўстраліі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1808 годзе
Выклічнікі англійскай мовы

**Выклічнікі** англійскай мовы (English interjections) — гэта часціны мовы, якія выражаюць розныя пачуцці.

Сярод гамы пачуццяў, якія могуць перадавацца выклічнікамі англійскай мовы, ёсць радасць і захапленне (wow!/ого!), злосць і незадавальненне (tut!/ат!, ай!), збянтэжанасць (yikes!, oops!/вой!) і здзіўленне (oh!/вой!). Асаблівую цяжкасць для тых, хто вывучае англійскую мову як замежную, могуць уяўляць выклічнікі oi, які адпавядае беларускаму «гэй!», а не «вой!» і there, які можа быць рознымі часцінамі мовы ў розных кантэкстах, а як выклічнік выкарыстоўваецца пры суцяшэнні тых, хто плача, і перадаецца па-беларуску «ну-ну, хопіць». Калі выклічнік выкарыстоўваецца як лаянка (напр., gosh! «чорт!»), ён можа перадаваць і адмоўныя пачуцці. Выклічнік yahoo (давай!, разам!) стаў назвай інтэрнэт-партала. Выклічнікі ў сказе аддзяляюцца коскамі і іншымі знакамі прыпынку.

Трэба адрозніваць выклічнікі ад слоў, якімі перадаюць імітацыю гукаў жывёл (напр., іржанне коней «neigh»), гукаў якія робяць прадметы, з’явы прыроды (напр., грукат выбуху ці стрэлу «bang»).

## Спасылкі 
* Спіс выклічнікаў англійскай мовы
* Выклічнікі англійскай мовы 

Катэгорыя:Англійская мова
Мікалай Мікалаевіч Страхаў

**Мікалай Мікалаевіч Стра́хаў** (; , Белгарад, Курская губерня — ) — расійскі філосаф, публіцыст, літаратурны крытык, член-карэспандэнт Пецярбургскай акадэміі навук (1889).

У кнігах «Свет як цэлае» (рус. *Мир как целое*, 1872), «Аб вечных ісцінах» (рус. *О вечных истинах*, 1887), «Філасофскія нарысы» (рус. *Философские очерки*, 1895) вышэйшай формай пазнання лічыў рэлігію, крытыкаваў сучасны матэрыялізм, а таксама спірытызм; у публіцыстыцы падзяляў ідэі прыналежнасці да «глебы», т. зв. «почвенничества». Артыкулы пра Л. Талстога (у тым ліку пра «Вайну і мір»); першы біёграф Ф. Дастаеўскага.

## Літаратура 
* 
* 
* *Фатеев В. А.* Н. Н. Страхов: личность, творчество, эпоха. — СПб.: Изд-во «Пушкинский дом», 2021.

## Спасылкі 
* 
* Первый биограф Федора Достоевского // ГодЛитературы. РФ 
* Библиотека-музей Н. Н. Страхова   // Белгародскі дзяржаўны нацыянальны даследчы ўніверсітэт

Катэгорыя:Постаці дастаевістыкі
Катэгорыя:Манархісты Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі
Катэгорыя:Публіцысты Расіі
Катэгорыя:Філосафы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Філосафы Расіі
Катэгорыя:Галоўны педагагічны інстытут
Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі
Іван Іванавіч Строчка

**Іван Іванавіч Стро́чка** (, вёска Пажарышча, Сенненскі павет, цяпер  — , Кіеў) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Скончыў 7 класаў сярэдняй школы і 2 курсы Леніградскага электратэхнікума. З 1939 года ў Чырвонай Арміі.
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны са жніўня 1941 г. У 1942 годзе скончыў Растоўскае артылерыйскае вучылішча. Ваяваў на Паўднёвым, 1-м Украінскім і 4-м Украінскім франтах, удзельнік баёў на Паўночным Каўказе, Украіне, у Польшчы.

Камандзір узвода 13-га знішчальна-процітанкавага артылерыйскага палка 37-й асобнай знішчальна-процітанкавай артылерыйскай брыгады 1-га Украінскага фронту малодшы лейтэнант Строчка вызначыўся ў жніўні 1944 года пры фарсіраванні Віслы каля горада Сандамір: з байцамі ўзвода фарсіраваў раку, захапіў плацдарм, на якім адбіў 5 атак, падбіў 6 танкаў праціўніка; у час бою змяніў камандзіра батарэі і ўтрымліваў рубеж да падыходу падмацавання.

У 1946 годзе скончыў Вышэйшую афіцэрскую артылерыйскую школу, у 1956 годзе Ваенную артылерыйскую камандную акадэмію. Да 1970 года ў Савецкай Арміі, да 1994 года на адміністрацыйнай рабоце. Жыў у Кіеве. Працаваў намеснікам дырэктара Кіеўскага бюро падарожжаў і экскурсій.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* 2 ордэны Чырвонай Зоркі
* Медаль «За баявыя заслугі»
* Медалі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Строчко Иван Иванович // Праект «Память народа»
* Алея імя Героя Савецкага Саюза Івана Строчкі   // Бешанковіцкая раённая газета «Зара»

Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Азербайджанскі дзяржаўны тэатр юнага гледача

[thumb|Азербайджанскі дзяржаўны тэатр юнага гледача, чэрвень [2010 года.]]
**Азербайджанскі дзяржаўны тэатр юнага гледача** () — азербайджанскі тэатр юнага гледача у горадзе Баку.

## Гісторыя тэатра 
Тэатр быў заснаваны ў 1928 годзе, тады руская трупа дала першы спектакль. У 1930 годзе ў склад тэатра ўвайшла і азербайджанская трупа, створаная на аснове піянерскага драматычнага гуртка пры Бакінскім клубе маракоў.

Першыя гады тэатр ставіў п'есы рускіх пісьменнікаў, якія былі і ў рэпертуары ТЮГаў іншых гарадоў СССР. П'есы гэтыя перакладаліся на азербайджанскую мову. У 1930-я гады ў рэпертуары з'яўляюцца спектаклі па п'есах азербайджанскіх драматургаў: «На вуліцах» Джафарава і Мелік-Еганава (1932), «Нергіз» (1936), «Аяз» (1937), «Гызыл Гуш» Сеідзадэ» (1938), «Партызан Мамед» Іскандэрава і Рахмана (1939).
 
У 1936 годзе тэатру было прысвоена імя Максіма Горкага.
 
Тэатр таксама ставіць класічную драматургію расійскіх і замежных аўтараў, п'есы савецкіх пісьменнікаў і драматургаў: "Рэвізор" М. В. Гогаля (1937), «Слуга двух гаспадароў» Шэкспіра (1946), «Як гартавалася сталь» А. М. Астроўскага (1947).

### Трупа тэатра 
* Эльхан Гурбанаў (1952—2011)

## У Сеціве 
* Інфармацыя пра тэатр 

Катэгорыя:Тэатры паводле алфавіта
Катэгорыя:Тэатры Баку
Катэгорыя:З’явіліся ў 1928 годзе
Струвэ

**Струвэ** — прозвішча нямецкага паходжання.

## Вядомыя носьбіты 
* Васіль Васілевіч Струвэ (1889—1965) — савецкі гісторык-усходазнавец.
* Васіль Якаўлевіч Струвэ (1793—1864) — расійскі астраном і геадэзіст.
* Ота Людвігавіч Струвэ — амерыканскі астраном.
* Пётр Бернгардавіч Струвэ — расійскі філосаф сацыёлаг.

## Гл. таксама 
* Дуга Струвэ
Спас

**Спас**, або **Я́блычны Спас** (таксама *Другі́ Спас, Вялі́кі Спас, Сярэ́дні Спас, Іспа́с*) — старажытнае славянскае земляробчае свята, звязанае з выспяваннем пладоў. Адзначаецца . У хрысціянскай традыцыі Вялікі Спас азначае свята Праабражэння Гасподняга. Спас асабліва шанавалі ў народзе, у гэты дзень у храмах асвячаюць яблыкі і іншыя плады, пасля чаго дазваляецца іх есці. Лічыцца, што з гэтага дня лета заканчваецца і пачынаецца восень. 

У народным календары адзначаюцца таксама Першы Спас, або Макавей , і Трэці, Малы, «хлебны», «арэхавы» Спас . 

## Традыцыі ў Беларусі 
У гэты дзень у храмах асвячалі яблыкі і іншыя плады, пасля чаго дазвалялася іх ужываць: «*Добра яблычка к Іспасу*». Асвечаныя яблыкі пакідалі на магілах блізкіх людзей. Да Яблычнага Спаса яблыкі (а таксама грушы, агрэст, струкавую гародніну) есці забаранялася, асабліва жанчынам, у якіх раней паміралі дзеці. Згодна з народным павер’ем, у гэты дзень Бог (ці Божая Маці) раздае на нябёсах усім памерлым дзеткам па яблычку, а таму дзіцяці, чыя маці каштавала іх не парою, пачастунку не дастанецца. Страшылі таксама бацькоў, якія дачасна елі яблыкі, што ў іх паўміраюць дзеці.

У народзе Спас лічылі днём адлёту буслоў. Калі буслы пачыналі рыхтавацца да вылету ў вырай за тыдзень перад Спасам, чакалася, што зіма надыдзе раней і будзе марозная, а вясна цяплейшая; калі ж пасля Спаса — восень будзе цёплая, зіма позняя, а вясна халодная. Адлёт буслоў сведчыў пра набліжэнне зімы, а прыказкі нагадвалі: «*Спас — лета шась!*», «*Спас — бяры рукавіцы ў запас*».

Да ўсходу сонца праводзілі абрад выгнання клапоў. «*Прыйшоў Спас, штоб не было клапоў у вас!*». Праз тое, што на тую пару з’яўляецца шмат аваднёў, у Лельчыцкім раёне кажуць: «*Прыйшоў Спас, то пабярэ чорт і нас*».

Таксама ў гэты дзень асвячалі мёд, які напярэдадні даставалі з вулляў. Лічылася, што бортніку нельга шкадаваць мёду для дзяцей, бо інакш у яго прападуць пчолы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*  С. 161—162

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славянскія святы
Катэгорыя:Беларускія народныя святы
Катэгорыя:Святы
Катэгорыя:Народны каляндар усходніх славян
Васіль Васілевіч Струвэ

**Васіль Васілевіч Стру́вэ** (; , Санкт-Пецярбург — , Ленінград) — найбуйнейшы савецкі ўсходазнавец (егіптолаг і асірыёлаг), заснавальнік савецкай школы гісторыкаў Старажытнага Усходу, доктар гістарычных навук (15.02.1934, без абароны дысертацыі), акадэмік Акадэміі навук СССР (1935).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу. У час вучобы ў гімназіі праявіў здольнасць да вывучэння моў і вывучыў лацінскую і грэчаскую мовы. У 1911 годзе скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта (сучасны Інстытут гісторыі Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта). У 1911—1913 гадах быў пакінуты пры ўніверсітэце для падрыхтоўкі да выкладчыцкай працы. У 1914 годзе знаходзіўся ў камандзіроўцы ў Германіі, дзе праходзіў стажыроўку па ўдасканаленню ведаў егіпецкай мовы.

З 1916 года і да канца жыцця В. В. Струвэ працаваў у Петраградскім (Леніградскім) універсітэце. У 1916—1920 гадах — прыват-дацэнт на факультэце ўсходніх моў, у 1920—1930 і 1944—1965 гадах — прафесар Усходняга факультэта, у 1952—1965 гадах — загадчык кафедры гісторыі краін Старажытнага Усходу
* Ордэн Леніна (1945)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1959)
* Ганаровы член-карэспандэнт Пражскай акадэміі навук.
* Медалі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 394. — 671 с. с илл.
* 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник. / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1992.

## Спасылкі 
* 
* Василий Васильевич Струве // Інстытут усходніх рукапісаў РАН
* Струве Василий Васильевич  // Санкт-Пецярбургскі інстытут гісторыі РАН
* Струве Василий Васильевич // Архівы РАН
* Этюды об учёных. Струве Василий Васильевич // Научно-просветительский Центр палеоэтнологических исследований (ЦПИ)
* Струве Василий (Вильгельм) Васильевич (Вильгельмович) // Биографика СПбГУ. Санкт-Петербургский государственный университет

Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі СПбДУ
Катэгорыя:Егіптолагі
Катэгорыя:Асірыёлагі
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Усходазнаўцы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Усходазнаўцы СССР
Катэгорыя:Эрмітаж
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Катэгорыя:Замежныя члены Чэхаславацкай АН
Літаграфія

. Літаграфія невядомага мастака XIX стагоддзя паводле старажытнага партрэта.]]
**Літагра́фія** (ад  — камень і  — пішу) — спосаб друку, пры якім адбітак атрымліваецца пераносам фарбы пад ціскам з плоскай, гладкай або зярністай, паверхні камення (вапняку) або металічнай формы непасрэдна на паперу. Спосаб быў вынайдзены ў 1796 годзе нямецкім пісьменнікам і акцёрам Алаізам Зенефельдэрам як танны метад выдання тэатральных твораў. Літаграфія можа выкарыстоўвацца як для друку тэкстаў, гэтак і ілюстрацый. У беларускай графіцы літаграфія вядома з першай паловы XIX стагоддзя.

**Літаграфіяй** таксама называюць асобны твор, выраблены сродкамі літаграфіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Литогра́фия // Краткий словарь терминов изобразительного искусства / Под. общ. редакцией Г. Г. Обухова — М.: Советский художник, 1961. — С. 84—85. — 192 с. — 15 000 экз.
* Литогра́фия // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Слульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга I. А—М., 1986 — С. 408—409. — 447 с, ил , 32 л. ил. — 200 000 экз.
* *Атанасова Иванка*. Словарь терминов изобразительного искусства — Велико Тырново: Великотырновский университет им. Кирилла и Мефодия, Филологический факультет, Кафедра русистики, 2006. - С. 59. — 142 с. — ISBN 954-775-578-1, ISBN 978-954-775-578-9.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Эстамп
Катэгорыя:Тэхналогія паўправаднікоў
Наўліцкае

**На́ўліцкае возера**, **На́ўліцы**, **Наўліца** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нежлеўка (прыток Ушачы), за 20 км на паўднёвы захад ад горада Полацк.

## Назва 
Назва возера балцкага паходжання. З усіх засведчаных назоўных формаў найранейшая — Наўліца (памяншальна ад «Наўля»).

Найбліжэйшы гідранімічны аналаг — назвы дзвюх рэк Наўля (прыток сожскага Астра на ўсходзе ад Рослаўля і прыток Дзясны пасля Бранска).

Ад індаеўрапейскага **nāṷ-* «смерць, мярцвяк». У непасрэднай блізкасці да сожскай Наўлі (сцякаюць з аднаго ўзвышша) — дзесенская рака Мярцвіца, назва якой, як мяркуецца, калькуе назву Наўлі. Рэчкі з назвай Мярцвіца таксама на поўначы і на поўдні ад Мсціслава (прытокі сожскай Віхры і сожскай Чорнай Натапы).

На поўначы ад Наўліцкага возера, каля Лепеля — назва вёскі Наўлечка (каля возера Добрына).

Адпачатная форма гэтых назваў — **Navi̯a*. Значэнне назвы Наўліцкага возера — «Мёртвае (возера)».

## Гідраграфія 
Плошча паверхні 3,86 км². Даўжыня возера 3,43 км, найбольшая шырыня 1,74 км. Найбольшая глыбіня дасягае 12,9 м. Даўжыня берагавой лініі 11,4 км. Аб’ём вады ў возеры 23,5 млн м³. Плошча вадазбору 11,3 км².

Катлавіна возера лопасцевай формы падпруднага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй ад 3—5 да 25 метраў, стромкія. Берагавая лінія звілістая, у паўднёвай частцы ўтварае залівы і паўастравы. Берагі нізкія, пясчаныя і пясчана-галечныя. У заходняй і паўночна-заходняй частцы возера берагі абразійныя вышынёй 0,6—0,8 м. Вакол возера (акрамя заходняй часткі) тарфяністая пойма шырынёй да 200 метраў. Найбольшыя глыбіні каля заходняга берага возера. Мелкаводдзе пясчанае, глыбакаводная частка дна выслана гліністым ілам. Возера мезатрофнае, слабапраточнае. Упадаюць 2 ручаі і выцякае ручай у возера Нежлева.

Зарастае каля 30 % плошчы дна возера. Расліннасць пашыраецца да глыбіні 6 м і займае палосу шырынёй 50—100 м ад берага. Сярод раслін: чарот, трыснёг, разак, рагаліснік, рдзесты, харавыя водарасці.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, судак, акунь, карп, плотка, гусцяра, карась і іншыя віды рыб. Зарыблялася рачным вугром у 2007 г. і таўсталобікам.

Каля возера вёскі Наўліца, Гуры, Дубнякі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Струга (Столінскі раён)

**Стру́га** (, ) — аграгарадок у Столінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Стружскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца каля ракі Гарынь, за 5 кіламетраў у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Столін, за 250 кіламетраў ад Брэста, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Гарынь.

## Гісторыя 
Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 912 чалавек у 179 дварах.

У ліпені 1944 года гітлераўцамі было спалена 144 дамоў, забіта 15 чалавек.

## Насельніцтва 
* 977 жыхароў, 296 двароў (2001).

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Амбулаторыя
* Аптэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Свята-Міхайлаўская царква (пачатак XX стагоддзя).
* Брацкая магіла савецкіх воінаў. — 
* Каля вёскі славянскае паселішча VII—IX стагоддзяў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стружскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Столінскага раёна
Стробіл

[thumb|upright=0.7|У [Хвошч лясны|хвашча ляснога, як і ў большасці іншых хвошчападобных, стробілы ўзнікаюць на канцах сцеблаў]]
**Стро́біл** ( ад  — хваёвая або яловая шышка) — орган размнажэння некаторых вышэйшых раслін: дзеразападобных і хвошчападобных, голанасенных.

Стробіл — відазменены ўкарочаны парастак, мае спецыялізаванае лісце — спарафілы, на якіх фарміруюцца спораўтваральныя органы — спарангіі. У разнаспоравых раслін стробіл дэфірынцыраваны на мікрастробілы і мегастробілы. Відазменены лускападобны мегастробіл — насенная лускавіна хвойных раслін.

## Гл. таксама 
* Шышка

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Генератыўныя органы раслін
Югуры

**Югуры** або **жоўтыя ўйгуры** (саманазва *юйгу*) — народ, насельнікі паўночных адгор'яў Цыляншань у правінцыі Ганьсу, а таксама ля ўзбярэжжа возера Кукунор у правінцыі Цынхай (КНР). Агульная колькасць - 13719 чал. (2000 г.).

Югуры - нашчадкі старажытных уйгураў, якія захавалі качавы лад жыцця і ў адрозненні ад сучасных уйгураў прынялі будызм ламаісцкага кірунку, а не іслам. Да пач. XVIII ст. карысталіся асабістай літаратурнай мовай цюркскага паходжання на аснове сагдыйскай графікі. Але пазней яна была выціскнута літаратурнай тыбецкай мовай.

Сучасныя югуры падзяляюцца на 3 моўныя групы. Большасць складаюць *сарыг югур*, якія захавалі старажытную гутарковую мову цюркскага паходжання, блізкую да моў сібірскіх хакасаў і шорцаў. Яны насяляюць стэп і горы на ўсход ад Цыляншань, падзяляюцца на стэпавых югураў *айлыг* і горцаў *таглыг*. Дзве групы *шыра югур* жывуць на поўнач ад Цыляншань і ля возера Кукунор. Жыхары поўначы размаўляюць на югурскай мове мангольскага паходжання, а цынхайскія югуры - на дыялекце тыбецкай мовы.

У XVIII - сяр. XX стст. *сарыг югур* і *шыра югур* захоўвалі адасобленасць, але ў 1954 г. кітайскія ўлады стварылі ў Ганьсу аўтаномны югурскі павет і распаўсюдзілі на ўсіх югураў адзіную назву *юйгу*.

## Спасылкі 
* Yugur Nationality
* Yugur Nationality (Yugu)

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Кітая
Катэгорыя:Цюркскія народы
Катэгорыя:Мангольскія народы
Філагенетыка

**Філагенетыка**, або **філагенетычная сістэматыка** — галіна біялагічнай сістэматыкі, якая займаецца ідэнтыфікацыяй і праясненням эвалюцыйных узаемаадносін сярод розных відаў жыцця на Зямлі, як сучасных, так і вымерлых. Эвалюцыйная тэорыя сцвярджае, што падабенства сярод індывідаў ці відаў часта паказвае на агульнае паходжанне або агульнага продка. Таму ўзаемаадносіны, устаноўленыя філагенетычнай сістэматыкай, часта апісваюць эвалюцыйную гісторыю відаў і іх філагенез, гістарычныя ўзаемаадносіны паміж галінамі арганізмаў ці іх частак, напрыклад, іх генаў. Філагенетычная таксанамія, якая з’яўляецца адгалінаваннем, але не лагічным працягам філагенетычнай сістэматыкі, займаецца класіфікацыяй груп арганізмаў паводле ступені іх эвалюцыйных адносін.

Заснавальнікам сістэматыкі, галіны навукі, якая займаецца класіфікацыяй жывых арганізмаў і ўзаемаадносінамі паміж кампанентамі жывога, лічыцца Карл Ліней. Аднак толькі ў канцы 1950-х гадоў нямецкі энтамолаг Вілі Хеніг выказаў ідэю, што сістэматыка павінна адлюстроўваць вядомую эвалюцыйную гісторыю так блізка, наколькі магчыма. Так быў заснаваны падыход да сістэматыкі, які ён назваў філагенетычнай сістэматыкай. Праціўнікі Хеніга грэбліва называлі яго паслядоўнікаў «кладыстамі», з-за акцэнту на прызнанне толькі монафілетычных груп, т. зв. клад. Аднак кладысты хутка прынялі гэтую назву як карысны тэрмін, і кладыстычны падыход пачаў пераважаць у сістэматыцы. Супрацьлегласцю філагенетычнай сістэматыкі з’яўляецца .

## Гл. таксама 
* Філагенетычная сістэматыка раслін

Катэгорыя:Біялагічная сістэматыка
Катэгорыя:Эвалюцыйная біялогія