open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іаан Прадцеча

**Іаан Прадцеча**, **Іаан (Ян) Хрысціцель** (ст.-слав. Іоаннъ Крестѧи; , Старажытнагрэч.: Ἰωάννης ὁ βαπτίζων; ) — паводле Бібліі, прапаведнік, які хрысціў Ісуса Хрыста.

Бацька Іаана Хрысціцеля — Захарый, іерусалімскі свяшчэннік, паводле біблейскага падання, належаў да свяшчэннічаскага іудзейскага роду і да самай старасці быў бяздзетным. Калі ж яму ў храме было відзенне анёла, які паведаміў яму чаканае нараджэнне сына, Захарый усумніўся, за што быў пакараны нематою і пазбаўлены ад яе толькі пасля нараджэння сына. Маці — Елізавета, паводле біблейскага падання, паходзіла з роду Аарона і даводзілася сваячкай багародзіцы.

Іаан Хрысціцель незадаволены станам грамадства, яшчэ ў маладосці пасяліўся ў пустыні, дзе вырас у прапаведніка-прарока. На пятнаццатым годзе валадарства рымскага імператара Тыберыя, калі кіраўніком Іудзеі быў Понцій Пілат, ён з’явіўся ля Іардана з пропаведдзю пакаяння і паведамленнем, што набліжаецца прыход царства нябеснага. Знешнім знакам пакаяння і духоўнага абнаўлення ён абраў хрышчэнне праз абмыванне ў вадзе. Прыняць яго павучэнне прыйшоў і сам Ісус Хрыстос з Назарэта, якога і хрысціў Іаан ў Іардане. Выкрываючы ў сваіх пропаведзях аблуды і заганы людзей, Іаан не шкадаваў і зямных уладароў. Ён выклікаў незадавальненне галілейскага цара Ірада, які, не церпячы выкрыцця за незаконную пазашлюбную сувязь з жонкай свайго брата Ірадыядай, пасадзіў прапаведніка ў турму. Там ён стаў ахвярай Ірадыяды, якая патрабавала, каб ёй прынеслі на талерцы адсечаную галаву Іаана Прадцечу. Хрысціянская царква прылічыла гэтага прапаведніка да ліку сваіх святых і для ўшанавання яго памяці адвяла ў святцах шэраг дзён.

## Іаан у ісламе 
У ісламе Іаан лічыцца прарокам. Паводле Карану, дзе Іаан названы імем Ях’я, Бог паслаў яму мудрасць яшчэ ў дзяцінстве (19:7-12). Каран апісвае Іаана як «чыстага», «набожнага», «уважлівага да сваіх бацькоў» і «не ганарыстага» (19:7-15). Каран таксама называе Іаана «прарокам праведных», які быў пасланы, каб «пацвердзіць слова ад Алаха» (3:39).

## Іаан у мандэізме 
Мандэісты лічаць Іаана, якога яны, як і мусульмане, называюць Ях’яй, найвялікшым і апошнім прарокам, а таксама месіяй.

## Гл. таксама 
* Ірад Філіп I

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Персанажы Новага Запавету
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Аскетызм
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя I стагоддзя
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»

Катэгорыя:Хрышчэнне
Карскія Вароты

thumb|left|Размяшчэнне Карскіх Варот
**Карскія Вароты** () — праліў паміж астравамі Новая Зямля і Вайгач, злучае моры Баранцава і Карскае. Даўжыня 33 км, шырыня каля 45 км, найменшая глыбіня 52 м. Значную частку года пакрыты ільдамі.

Катэгорыя:Новая Зямля
Катэгорыя:Баранцава мора
Катэгорыя:Карскае мора
Катэгорыя:Пралівы Расіі
Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна
Вайгач

**Вайгач** () — востраў на мяжы Баранцава і Карскага мораў, адносіцца да Ненецкай аўтаномнай акругі Архангельскай вобласці Расіі.

Аддзелены ад мацерыка вузкім пралівам Югорскі Шар і ад Новай Зямлі пралівам Карскія Вароты. Плошча вострава 3,4 тыс. км². Паверхня раўнінная, з дзвюма паралельнымі градамі, вышынёй да 170 м. Складзены гліністымі сланцамі, пясчанікамі і вапнякамі. Расліннасць тундравая. Шмат азёр і балот. У 1950 годзе на востраве адчыненая палярная станцыя. На востраве захавалася некалькі ненецкіх свяцілішчаў.

## Літаратура 
* 

## Тапаграфiчныя карты 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Катэгорыя:Астравы Баранцавага мора
Катэгорыя:Астравы Ненецкай аўтаномнай акругі
Югорскі Шар

**Юго́рскі Шар** () — праліў паміж берагамі вострава Вайгач і мацерыка Еўразія, злучае паўднёвыя часткі Баранцава і Карскага мораў. 

Даўжыня праліва каля 40 км, шырыня ад 2,5 да 12 км. Найбольшая глыбіня 36 м. Вялікую частку года пакрыты лёдам. Берагі праліва абрывістыя, уцёсістыя і скалістыя. Дрэўнай расліннасці на берагах няма, ёсць бедная трава, сланка, мох і ягель.

## Гісторыя даследаванняў 
Упершыню прайшлі Югорскі Шар у 1580 годзе галандцы Іэт і Джакмон, назваўшы гэты праліў Насау. Пазней з’явіўся рускі варыянт — Вайгачскі праліў. У цяперашні час праліў называецца Югорскі Шар. З XVII стагоддзя рускімі падарожнікамі праліў выкарыстоўваўся на шляху ў Мангазею. Больш дакладнае абследаванне Югорскага Шара праізведзена ў 1893 і 1898 гадах экспедыцыямі Дабратворскага і Вількіцкага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пралівы Расіі
Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна
Востраў Вількіцкага

* Востраў Вількіцкага, расійскі востраў у Карскім моры
* Востраў Вількіцкага, расійскі востраў ва Усходне-Сібірскім моры ў складзе астравоў Дэ-Лонга
Мора Альбаран

**Мора Альбара́н** — самае заходняе мора ў складзе Міжземнага мора. Яно размешчана непасрэдна перад Гібралтарскім пралівам і дасягае ў даўжыню каля 400 км, а ў шырыню 200 км, характарызуецца глыбінямі ад 1000 да 1500 м, максімум да 2000 м у самай усходняй частцы. Марфалогія дна складаная, вылучаюцца некалькі ўнутраных упадзін і падводных хрыбтоў. Самы вялікі хрыбет Альбаран распасціраецца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад і выходзіць вышэй узроўню мора ў выглядзе невялікага вулканічнага вострава Альбаран, размешчанага ў цэнтры басейна. Хрыбет размяжоўвае басейн на тры суббасейны: заходні, паўднёвы і ўсходні Альбаран.
Мора названа па астраўку (5 кв. км) Альбаран, змешчанаму ў гэтым моры; яго назва ад ісп. *albor* 'беласць', 'світанак', 'пачатак', хутчэй за ўсё, у першым, каляровым значэнні. Але калі дапусціць, што першаснай была назва мора, то яна можа быць растлумачана з значэння 'пачатак', бо гэтае мора ўяўляе сабой пачатак Міжземнага мора.

## Літаратура 
* Географический энциклопедический словарь. Москва. «Советская энциклопедия». 1989. стор. 25

Катэгорыя:Моры Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Міжземнае мора
Востраў Вількіцкага (Карскае мора)

**Востраў Вількіцкага** (), расійскі востраў размешчаны на ўсходзе Карскага мора, паміж Обскай губой і Енісейскім залівам. Адносіцца да тэрыторыі Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі. Востраў мае форму паўмесяца, звернутага выпукласцю на поўнач. Шырыня каля 9 км, даўжыня каля 18 км. Паверхня пясчаная, узгорыстая, пакрытая тундравай расліннасцю. Адкрыты ў 1874 годзе. Сваю назву востраў атрымаў у гонар рускага гідрографа-геадэзіста генерал-лейтэнанта А. І. Вількіцкага.

## Тапаграфiчныя карты 
* 
* 

Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Катэгорыя:Астравы Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі
Вялікі Бегічаў

**Вялікі Бегічаў** () — востраў, размешчаны ля выхаду з Хатангскага заліва ў паўднёва-заходняй частцы мора Лапцевых. Адносіцца да тэрыторыі Якуціі. Даўжыня вострава 61 км, шырыня 57 км, влошча каля 1800 км², вышыня да 201 м. Паверхня пакрытая тундравай расліннасцю. На востраве водзяцца пясцы, алені, ва ўзбярэжных водах маржы. На захад, у 7 км размешчаны востраў Малы Бегічаў. Абодва вострава адкрытыя Н. А. Бегічавым.

Катэгорыя:Астравы Якуціі
Катэгорыя:Астравы мора Лапцевых
Каін

**Каін** () — паводле біблейскага падання, старэйшы сын Адама і Евы, земляроб, які ад зайздрасці забіў свайго роднага брата Авеля-пастуха за тое, што бог прыняў дары апошняга, а яго дары адхіліў. За гэты ўчынак быў асуджаны і пракляты богам. У паданні пра забойства Каінам Авеля шэраг даследчыкаў бачаць яскравае адлюстраванне барацьбы земляробчых і жывёлагадоўчых этнічных груп яўрэйскага народа старажытнага часу.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Персанажы Пяцікніжжа
Катэгорыя:Сюжэты пра ахвярапрынашэнні
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Катэгорыя:Каін і Авель
Катэгорыя:Кніга Быццё
Катэгорыя:Іўдаістычная міфалогія
Катэгорыя:Братазабойцы
Сіняя (рака)

**Сі́няя**, **Сінія** — рака ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Свіслач (басейн Дняпра).

## Назва 
У складальніка спісу гідронімаў дняпроўскага басейна П. Маштакова (1913) згаданы толькі варыянт "Сінія".

Паводле Ул. Тапарова, балцкая назва з дыялектным суфіксам *-ija*. Магчыма, існуе сувязь з літоўскімі назвамі Seina, Sienis. Літоўскія гідронімы Seina, Sainas А. Ванагас звязваў з літоўскім at-sainus «павольны, неахайны, лянівы», далей — да старажытнаісландскага *seinn* «павольны, позні», сярэдневерхненямецкага *seine* «павольны, лянівы», фракійскага *seinas* «лянівы, павольны» (гэтае далей да індаеўрапейскага *sei- : si- «слабець; вялы, слабы; апускацца, пагружацца»). Пазней Ул. Тапароў, згадваючы і прыклад дняпроўскай Сініі, той жа корань Sein- бачыў у назве рэчкі Сінболна на Павоччы, а "павольную" семантыку гідроніма ілюстраваў наяўнасцю суседняга да Сінболны ручая Ленівой. Значэнне назвы - "Павольная, нехуткаплынная".

Паводле беларускага географа В. Жучкевіча, назва ракі Сіняя ўтвораная ад асновы *сінь*, *сінец* — выхады закісу жалеза на забалочаным лугу, таксама зараснікі *сінелы*, *сінюхі*.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 23 км. Плошча вадазбору 508 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰. Пачынаецца за 3 км на захад ад вёскі Паплавы, вусце за 2,8 км на паўночны ўсход ад вёскі Цяплухі. Рэчышча каналізаванае.

**Асноўныя прытокі**: Каранскі канал (рака Точанка), канал Халадцова, рака Млынка (справа), Пратасевіцкі канал (злева).

**На рацэ**: горад Асіповічы.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 км²) Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Асіповіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Мора Скоша

[thumb|right|300px|[Акваторыя мора Скоша на карце паўднёвага паўшар’я]]
**Мора Скоша** () — міжастраўное мора паміж астравамі Паўднёвая Георгія, Паўднёвымі Сандвічавымі і Паўднёвымі Аркнейскімі.

Большая частка мора ляжыць у межах Атлантычнага акіяна, меншая — у межах Паўднёвага акіяна. На захадзе злучаецца пралівам Дрэйка з Ціхім акіянам. Плошча звыш 1,3 млн км². Глыбіні перавышаюць 5 тысяч метраў. З’яўляецца найглыбейшым паводле сярэдняй глыбіні морам у свеце. Максімальная глыбіня 6022 м. Сярэдняя тэмпература вады на паверхні ад 6 °C да −1 °C. Салёнасць каля 34 ‰.

У асноўным знаходзіцца ў субпалярных шыротах. Воды ўмераных шырот пануюць толькі ў яго паўночна-заходняй частцы, у сярэдняй — пераважаюць паўднёвыя палярныя воды Антарктычнай цыркумпалярнай плыні, а ў паўднёва-ўсходнюю частку з поўдня паступае яшчэ халаднейшая вада з мора Уэдэла. Над морам пануюць моцныя заходнія вятры, часта здараюцца штормы. З’яўляецца адным з галоўных раёнаў зараджэння антарктычных айсбергаў, таму яны тут вельмі частыя.

У моры велізарная колькасць крыля, якая служыць кормам для рыб, марскіх птушак і вусатых кітоў. Развіта рыбная лоўля. Названа ў 1932 годзе па назве экспедыцыйнага судна «Скотыя» шатландскай антарктычнай экспедыцыі У. Бруса.

Катэгорыя:Моры Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Моры Паўднёвага акіяна
Балеарскае мора

**Балеарскае мора** () — ускрайкавае мора на поўдні Еўропы ля ўсходніх берагоў Пірэнейскага паўвострава, аддзеленае ад асноўнай акваторыі Міжземнага мора Балеарскімі астравамі. Плошча 86 000 км², сярэдняя глыбіня 767 м, максімальная 2132 м. Сярэдняя тэмпература вады на паверхні ад 12 °C у лютым да 25 °C і больш у жніўні. Салёнасць 36-38 ‰, на глыбіні больш. Дно выслана пяскамі і глеямі. Упадаюць рэкі з Пірэнейскага паўвострава: Эбра, Турыя, Хікар і інш. Інтэнсіўнае суднаходства, развіта рыбалоўства.

## Гл. таксама 
* Валенсійскі заліў

Катэгорыя:Моры Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Міжземнае мора
Катэгорыя:Геаграфія Іспаніі
Саргасава мора

**Сарга́сава мора** — раён антыцыкланічнага кругазвароту вод у Атлантычным акіяне, абмежаваны цячэннямі: на захадзе&nbsp;— Гальфстрымам, на поўначы&nbsp;— Паўночна Атлантычным, на ўсходзе&nbsp;— Канарскім, на поўдні&nbsp;— Паўночным Пасатным. Адзінае неабмежаванае сушай мора на Зямлі. Дынамічныя межы мора збольшага адпавядаюць Азорскаму антыцыклону.

Плошча мора 6—7 млн км² (залежыць ад становішча плыняў). Тэмпература вады на паверхні 18—23 °С узімку, 26—28 °C улетку. Салёнасць 36,5—37 ‰. У моры размешчаны Бермудскія астравы.

Назва паходзіць ад роду водарасцей , што засяляюць паверхню мора. Унікальнасць гэтых водарасцей у іхняй галапелагічнасці — гэта значыць, што іх поўны жыццёвы цыкл, у тым ліку вегетатыўнае размнажэнне, праходзіць на марской паверхні, у той час як іншыя водарасці выкарыстоўваюць для размнажэння марское дно.

У моры пражываюць крэветкі, крабы, рыбы і іншыя марскія жывёлы. Чарапахі выкарыстоўваюць водарасці Sargassum у якасці ежы і прытулку для патомства.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Моры Атлантычнага акіяна
Зіма

**Зіма́** — пара́ года, паміж восенню і вясною.

Складаецца з трох месяцаў: у паўночным паўшар’і — снежня, студзеня і лютага, у паўднёвым — чэрвеня, ліпеня і жніўня.

Ва ўмеранай кліматычнай зоне з’яўляецца самым халодным часам года. Звычайна ўзімку выпадае снег і нізкая тэмпература паветра.

Астранамічная зіма доўжыцца з 22 снежня да 21 сакавіка (у паўночным паўшар’і).

## Гл. таксама 
* Зіма — горад у Іркуцкай вобласці Расіі.
* Ядзерная зіма

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Поры года
Восень

[thumb|300px|Восеньскі краявід, [Хансю.]]
**Восень** — адна з чатырох пор года паміж летам і зімою. Складаецца з трох месяцаў: у паўночным паўшар'і — верасня, кастрычніка і лістапада, у паўднёвым — сакавіка, красавіка і мая.

У адрозненне ад *каляндарнай*, *астранамічная восень* надыходзіць пазней — падчас восеньскага раўнадзенства 22 або 23 верасня (у паўночным паўшар'і) або 20 або 21 сакавіка (у паўднёвым паўшар'і) і працягваецца да зімовага сонцастаяння (21 або 22 снежня ў паўночным паўшар'і, 20 або 21 чэрвеня ў паўднёвым паўшар'і).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Поры года
Катэгорыя:Восень
Лета

**Лета** — адна з чатырох пор года паміж вясною і восенню. Складаецца з трох месяцаў: у паўночным паўшар'і — чэрвеня, ліпеня і жніўня, у паўднёвым — снежня, студзеня і лютага.

Лета — самая гарачая пара года з самымі доўгімі днямі.

У экватарыяльнам і трапічным клімаце вылучаюць сухія і вільготныя сезоны. У некаторых Еўрапейскіх краінах пачынаецца 21 чэрвеня (да прыкладу Партугалія).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Поры года
Вясна

thumb|Вясеннія кветкі
**Вясна́** — адна з чатырох пор года паміж зімою і летам.

У адрозненне ад *каляндарнай*, *астранамічная вясна* надыходзіць пазней — падчас веснавога раўнадзенства 20 — 22 сакавіка (у Паўночным паўшар'і), або 22 — 23 верасня (у Паўднёвым паўшар'і) — і працягваецца да летняга сонцастаяння (20 або 21 чэрвеня у Паўночным паўшар'і, 21 або 22 снежня у Паўднёвым паўшар'і).

Веснавыя месяцы ў Паўночным паўшар’і — сакавік, красавік, май, у Паўднёвым — верасень, кастрычнік, лістапад.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Поры года
Мар’яніўка

**Мар’яніўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Гарохіўскім раёне Валынскай вобласці Украіны. Насельніцтва 2 500 чалавек (2024). Стаіць на рацэ Ліпень.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Валынскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарохіўскага раёна
Крыцкае мора

**Крыцкае мора** (грэч. *Κρητικό Πέλαγος*), мора ў складзе Міжземнага мора. Размешчана паміж востравам Крыт і астравамі Кіклады. На поўначы мяжуе з Эгейскі морам.

Катэгорыя:Моры Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Міжземнае мора
Візэ (востраў)

**Востраў Візэ**, **Зямля Візэ** () — расійскі востраў плошчай 288 км², размешчаны ў паўночнай частцы Карскага мора.

Рэльеф вострава раўнінны з невялікімі ўзгоркамі, максімальная вышыня 22 м над узроўнем мора. Геалагічна Зямля Візе складзеная глінай і марскім пяском. Клімат вострава суровы, тэмпература самых цёплых месяцаў ледзь перавышае нулявую адзнаку. Востраў уяўляе сабою арктычную пустыню, зрэдку пакрытую тундрай (у асноўным, ягель і лішайнікі). Мінімальная тэмпература за гады назірання складае −52,0 °С, сярэднегадавая колькасць ападкаў — 242 мм, у асноўным у выглядзе снега.

## Гісторыя 
Востраў адрозніваецца гісторыяй свайго адкрыцця. У 1910-х гадах судна «Святая Анна» пад кіраўніцтвам Г. Л. Брусілава дрэйфавала ў Карскім моры. У 1914 годзе судна загінула, але яго штурман В. І. Альбанаў здолеў выратаваць вахцены журнал.

У 1924 годдзе савецкі акіянограф (а таксама метэаролаг і палярны даследчык) У. Ю. Візэ вывучаў лінію дрэйфу судна, заціснутага ва льдах. Па адхіленні марскога цячэння ён выказаў здагадку, што чыннік гэтага — у існаванні вострава і даў вельмі дакладныя геаграфічныя каардынаты. На ледаколе «Георгій Сядоў» у 1930 годзе Візэ, удзельнік экспедыцыі пад кіраўніцтвам О. Ю. Шміта, першым ступіў на тэарэтычна прадказаны ім самім востраў.

З 1 лістапада 1945 года на паўднёвым беразе вострава працуе гідраметэаралагічная палярная станцыя, адна з самых паўночных у свеце. Сталага насельніцтва на востраве няма.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — 480 с.: іл.
* 

## Спасылкі 
* Станцыя на востраве Візэ  

Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Астравы Вароніна

**Астравы Вароніна** () — група з двух астравоў ва ўсходняй частцы Карскага мора. Належаць да тэрыторыі Краснаярскага края. Сваю назву астравы атрымалі ў гонар Уладзіміра Іванавіча Вароніна.

Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Ірландскае мора

**Ірландскае мора** — частка Атлантычнага акіяна, паміж 51° 40' — 54° 30' з. ш. і 3° — 6° з. д.; мяжуе на поўначы з Шатландыяй, на захадзе — з Ірландыяй, на поўдні — з Уэльсам і на ўсходзе — з Англіяй. На паўднёвым захадзе пераходзіць у канал св. Георгія, на поўначы — у Паўночны канал і праз іх злучаецца з акіянам.

Астравы: Мэн, Англсі, Холіхэд і інш.

## Клімат 
На працягу года над Ірландскім морам пераважаюць заходнія вятры, што выклікаюць у зімовы час частыя штормы. Тэмпература паветра зімой каля 5 ° C, летам паветра праграваецца да 15 ° C. Вада мае тэмпературу ад 5-9 ° С (люты) да 13-16 ° С (жнівень). На працягу года над Ірландскім морам пераважаюць заходнія вятры, у зімовы час што выклікаюць частыя штормы. Тэмпература паветра зімой каля 5 ° C, летам паветра выграваецца да 15 ° C. Вада мае тэмпературу ад 5-9 ° С (люты) да 13-16 ° С (жнівень), ад глыбіні залежыць мала. Салёнасць змяняецца ад 32 да 34,8 ‰. Паверхневыя цячэнні ўтвараюць цыклонавы кругазварот, дасягаючы хуткасці больш за 4 вузлоў у праліве святога Георга каля ўзбярэжжа Ірландыі. Самыя слабыя цячэнні знаходзяцца ў заходне-цэнтральнай частцы мора. Прылівы паўсутачныя, вышыня ад 1,2 да 6,1 м. Максімальная вышыня назіраецца на паўночным захадзе узбярэжжа Англіі. Прыліўныя плыні ўваходзяць у Ірландскае мора з поўначы і поўдня, сустракаючыся на шыраце 54 ° N, крыху на поўдзень ад выспы Мэн.
Вікторыя (востраў, Расія)

**Вікторыя** () — расійскі востраў паміж Шпіцбергенам і архіпелагам Зямля Франца-Іосіфа. Плошча каля 40 км², даўжыня каля 5 км, шырыня 2,5 км. Уваходзіць у склад Прыморскага раёна Архангельскай вобласці. З’яўляецца самым заходнім востравам арктычных уладанняў Расіі, знаходзіцца за 62 км на ўсход ад нарвежскага вострава Белы.

Востраў быў адкрыты 20 ліпеня 1898 года нарвежскімі капітанамі Юханам Нільсенам і Людвігам Бернардам Себулансенам. На наступны дзень востраў быў заўважаны П. У. Нільсенам, капітанам паравой яхты «Вікторыя», і названы ў гонар карабля.

Паколькі востраў ляжаў па-за межамі палярных уладанняў Нарвегіі, замацаваных дагаворам аб Шпіцбергене 1920 года, ён лічыўся нічыйнай зямлёй, пакуль СССР не заявіў свае правы на яго і на Зямлю Франца-Іосіфа дэкрэтам ад 15 красавіка 1926 года, які афіцыйна ўсталяваў межы палярных уладанняў СССР. Нарвегія заявіла пратэст і нават паспрабавала (у 1929—1930 гг.) заняць востраў. Савецкі сцяг быў упершыню падняты на Вікторыі 29 жніўня 1932 г. С. У. Паповым, капітанам экспедыцыйнага карабля «Мікалай Кніповіч».

Катэгорыя:Астравы Баранцавага мора
Катэгорыя:Астравы Архангельскай вобласці
Астравы Гейберга

** Астравы Гейберга** (**Астравы Акселя Гейберга**) () — расійскі архіпелаг у Карскім моры паміж Таймырскім паўвостравам і Паўночнай Зямлёй, адміністрацыйна адносіцца да Краснаярскага края. На ўсходзе архіпелаг абмежаваны пралівам Вількіцкага. Уключае ў сябе 4 невялікіх вострава: Паўночны, Заходні, Паўднёвы і Усходні. Уваходзяць у Вялікі Арктычны запаведнік.

Астравы былі названыя Фрыцьёфам Нансенам у гонар консула Акселя Гейберга, які фінансаваў нарвежскія палярныя экспедыцыі «Фрама».

Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Кніга Руф

**Кніга Руф** ( **Мэгілат Рут** — «Скрутак Рут»; ; )
 — 31-я частка Танаха, 5-я кніга Ктувім, кніга Старога Запавету Бібліі.

У «Кнізе Руф» падрабязна выкладзена гісторыя жыцця галоўнай гераіні кнігі, Руф. «Кніга Руф» — гэта свайго роду букалічная аповесць, якая яркімі фарбамі малюе патрыярхальны побыт таго часу. Апавяданне пра тое, як бедная Руф збірала каласы на жніве багатага Воаза, як апошні, звярнуўшы на яе ўвагу, загадаў рабочым пабольш пакідаць недажатых каласоў, як, па савеце свякрухі, Руф сарамліва прад’явіла свае роднасныя правы на Воаза і як апошні перад старэйшынамі горада пацвердзіў сваё права на яе, выкладзена з непараўнальнай прастатой і шчырасцю.

## Біблія Францыска Скарыны 
Кніга «Руф» выдання Ф. Скарыны захавалася да нашага часу ў 8 асобніках. На тытульным аркушы гэтай кнігі Бібліі змешчана арыгінальная тлумачальная гравюра: «*Руф, прабаба царя Давыдова, подбирает класы за женци*». Перад тэкстам твора пададзена застаўка з кнігі «Ісус Навін», якая часта паўтараецца ў іншых кнігах, выдадзеных Скарынам.

## Пераклады 
* Кніга Руф (Скарына) (КНИГИ РУФЪ ПОЧИНАЮТСЯ, еже суть о понимании Вооза жены Руфъ, от неяже племеня родися Христосъ)
* Кніга Рут у перакладзе Васіля Сёмухі
* Кніга Руціна ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* Кніга Рут  у перакладзе Леаніда Галяка
* Кніга Рут у перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Кніга Рут у перакладзе Антонія Бокуна
* Книга Рутъ з Віленскага кодэксу 262
* Кніга Руты ў перакладзе Яна Пятроўскага
## Крыніцы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Танах:Пісанні
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Джэрсі

**Джэ́рсі** () — востраў у праліве Ла-Манш, у складзе Нармандскіх астравоў. Самы буйны па плошчы (116 км²) сярод Нармандскіх астравоў.

Насельніцтва — 89 тыс. чалавек. Джэрсі знаходзіцца пад юрысдыкцыяй брытанскай кароны, аднак не з’яўляецца часткай Вялікабрытаніі і не ўваходзіць у Еўрасаюз. У склад кароннага валодання Джэрсі ўваходзіць таксама некалькі маленькіх астравоў.

## Насельніцтва 
* 1977 год — 74,4 тsс. чал.

## Вядомыя асобы 
* Джэралд Дарэл (1925—1995) — брытанскі натураліст, навуковец-заолаг, пісьменнік. У 1959 годзе заснаваў на востраве прыватны заапарк — сучасны Парк дзікай прыроды імя Дарэла ().
* Генры Кэвел (нар. у 1983) — англійскі акцёр.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Востраў Джэрсі 
* Аб Джэрсі для турыстаў 


Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі
Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта
Гібралтар

**Гібралтар** () — заморская тэрыторыя Вялікабрытаніі на поўдні Пірэнейскага паўвострава, улучае Гібралтарскую скалу і пясчаны пярэсмык, які злучае скалу з Пірэнейскім паўвостравам. Назва «Гібралтар» паходзіць ад імя арабскага военачальніка Тарык ібн Зіяда. У яго гонар Гібралтарская скала была названая гарой Тарыка ().

## Гісторыя 
Гібралтар доўгі час знаходзіўся ў валоданні маўраў, якія захапілі яго ў вестготаў у 711 годзе. У 1462 годзе падчас Рэканкісты ён перайшоў у валоданне Іспаніі. У 1704 годзе на закаце Іспанскай імперыі быў захоплены ангельскай эскадрай пад камандаваннем адмірала Джорджа Рука. У 1713 годзе паводле Утрэхтскай мірнай дамовы, навязанай Іспаніі Англіяй і Францыяй, Гібралтар адышоў да Вялікабрытаніі. Іспанцы беспаспяхова спрабавалі ўзяць крэпасць у 1727 годзе падчас англа-іспанскай вайны, а таксама іспана-французскай «вялікай аблогі» (1779—1783). Па Версальскай дамове 1783 года скала засталася брытанскім уладаннем.

У 1830 Гібралтар быў афіцыйна абвешчаны калоніяй Вялікабрытаніі. Яго значэнне яшчэ больш узрасло пасля адкрыцця ў 1869 годзе Суэцкага канала, які удвая скараціў шлях у Еўропу з Індыі. Ўладанне скалой давала магчымасць кантролю над суднаходствам ў Міжземным моры.

У 1940 годзе ў пачатку Другой сусветнай вайны каўдыльё Франсіска Франка, выконваючы ўзброены нейтралітэт, адхіліў прапанову Гітлера захапіць брытанскі Гібралтар.

У 1964 Гібралтар атрымаў сваю канстытуцыю. У калёніі быў створаны парламент — Палата сходу і сфарміраваны ўрад. У 1969 годзе была прынятая новая канстытуцыя, згодна якой уводзілася поўнае ўнутранае самакіраванне.

## Геаграфія і прырода 
Займае стратэгічную пазіцыю над Гібралтарскім пралівам, які злучае Міжземнае мора з Атлантычным акіянам.

Гібралтар — адзінае месца ў Еўропе, дзе жывуць дзікія малпы — маготы. Па мясцовым павер’і, Гібралтар будзе брытанскім датуль, пакуль жывая хоць адна малпа.

## Славутыя мясціны 
* Пячора Горама
* Пячора Святога Міхаіла
* Трафальгарскія могілкі
* Стадыён Вікторыя

## Спасылкі 
* Інтэрактыўная карта Гібралтара
* Фота Гібралтара 
* Афіцыйны сайт заканадаўства Гібралтара
* Афіцыйны сайт ураду Гібралтара

Катэгорыя:Фінікійскія калоніі

Катэгорыя:Парты Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Ваенныя парты
Катэгорыя:Марскія крэпасці
Катэгорыя:Заморскія тэрыторыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гарады-дзяржавы
Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі
Катэгорыя:Спрэчныя тэрыторыі ў Еўропе
Мора Лабрадор

[thumb|300px|Мора Лабрадор (паміж Грэнландыяй і [Канадай)]]
**Мора Лабрадор** — частка Атлантычнага акіяна, паміж паўвостравам Лабрадор, востравам Ньюфаўндленд і Грэнландыяй. Плошча — 840 тыс. км², глыбіня — 4316 м.

Мора Лабрадор верагодна сфармавалася каля 40 мільёнаў гадоў назад. Адзін з самых вялікіх у міры турбідытавых каналаў праходзіць з поўначы на поўдзень пасярэдзіне мора.

## Літаратура 
* Clarke, R.A. & J.-C. Gascard. The Formation of Labrador Sea Water. Part I: Large-Scale Processes // *Journal of Physical Oceanography*, Volume 13, Issue 10 (October 1983), pp.&nbsp;1764–1778.
* Clarke, R.A. & J.-C. Gascard. The Formation of Labrador Sea Water. Part II: Mesoscale and Smaller-Scale Processes // *Journal of Physical Oceanography*, Volume 13, Issue 10 (October 1983), pp.&nbsp;1779–1797.
* Dickson, R. From the Labrador Sea to global change // *Nature*, Vol. 386 (1997), pp.&nbsp;649–650.
* Talley, L.D. & M.S. McCartney. Distribution and Circulation of Labrador Sea Water // *Journal of Physical Oceanography*, Volume 12, Issue 11 (November 1982), pp.&nbsp;1189–1205. http://ams.allenpress.com/perlserv/?request=get-abstract&issn=1520-0485&volume=012&issue=11&page=1189

Катэгорыя:Моры Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Моры Канады
Понцій Пілат

**Понцій Пілат** (), рымскі пракуратар Іўдзеі (26—36).

Падчас яго дзесяцігадовага кіраўніцтва ўзмацніўся сацыяльна-палітычны і рэлігійны прыгнёт падуладнага Рымскай імперыі іўдзейскага насельніцтва, што выклікала шэраг народных паўстанняў, якія бязлітасна ім падаўляліся, у выніку чаго Рым вымушаны быў змясціць Пілата. Пастаяннай яго рэзідэнцыяй была Кесарыя, але па святах і для важных адміністрацыйных спраў ён прыязджаў у Іерусалім і там падоўгу затрымліваўся. Меў жорсткі і вераломны характар, Біблія прыпісвае Понцію Пілату зацверджанне смяротнага прыгавору Ісусу Хрысту. Пасля чаго пракуратар узяў вады і памыў рукі перад народам па старадаўняму звычаю, які сімвалізаваў невінаватасць у праліцці крыві. Пракуратар публічна заявіў, што не ён асабіста, а іўдзейскія жрацы хацелі гэтай смерці. Пра далейшы жыццёвы лёс Пілата дакладна нічога невядома. Па сведчанню царкоўна-палітычнага дзеяча 4 ст. Яўсевія Кесарыйскага, ён скончыў жыццё самагубствам, а іншыя сцвярджаюць, што яго пакараў смерцю імператар Нерон.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Постаці Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Персанажы Новага Запавету
Катэгорыя:Пракуратары Іўдзеі
Геральд

**Геральд** (), расійскі востраў у Чукоцкім моры, у 60 км на ўсход ад вострава Урангеля. Уяўляе сабою граніта-гнейсавы астанец. Плошча 8 км². Максімальная вышыня над узроўнем мора — 380 м.

Клімат суровы. Вялікую частку года над раёнам перамяшчаюцца масы халоднага арктычнага паветра з нізкім утрыманнем вільгаці і пылу. Улетку з паўднёвага ўсходу даходзіць цяплейшае і вільготнае паветра з Ціхага акіяна. Перыядычна прыходзяць сухія і моцна нагрэтыя паветраныя масы з Сібіры. Палярны дзень — з 2-й дэкады мая па 20-я чысла ліпеня. Палярная ноч — з 2-й дэкады лістапада па канец студзеня.

Зімы працяглыя, характарызуюцца ўстойлівым марозным надвор’ем, моцнымі паўночнымі ветрамі. Сярэдняя тэмпература студзеня −21,3 ºС, асабліва халодныя месяцы — люты і сакавік. У гэты перыяд тэмпература на працягу тыдняў трымаецца ніжэй за −30 ºС, частыя завеі пры хуткасці ветра да 40 м/с і вышэй. Лета прахалоднае, здараюцца замаразкі і снегапады, сярэдняя тэмпература ліпеня вагаецца ад +2 ºС да +2,5 ºС. Сярэдняя адносная вільготнасць каля 88 %, гадавая сума ападкаў каля 120 мм. Разам з востравам Урангеля ўваходзіць у склад запаведніка «Востраў Урангеля».

Катэгорыя:Астравы Чукоцкага мора
Катэгорыя:Астравы Чукоцкай аўтаномнай акругі
Дунай (астравы)

**Дунай** () — невялікія астравы ў дэльце Лены, у моры Лапцевых. Адносяцца да тэрыторыі Якуціі (Расія). Астравы: Ягорша, Лепешкалабыт-Белькее, Дунай-Арыта.

Катэгорыя:Астравы Якуціі
Катэгорыя:Астравы мора Лапцевых
Іяхонія

(1553)]]
**Іяхонія**, **Яхонія** (; у Ф. Скарыны — Іяхін.

Згодна з вавілонскай хронікай, Іерусалім капітуляваў 2 Адара (16 сакавіка) 597 г. да н.э.:

У сёмы месяц (Навухаданосара) у месяцы Кіслеў (лістапад / снежань) цар Вавілонскі сабраў сваё войска, і пасля таго як ён уварваўся ў зямлі Хатыла (Сірыя / Палесціна), ён аблажыў горад Іўдзеі. На другі дзень месяца Адара (16 сакавіка) ён захапіў горад і ўзяў цара (Іяхонія) у палон. Ён паставіў на тым месцы цара (Седэкія) сваёй воляй, а пасля таго, як атрымаў багатую даніну, ён даслаў (іх) у Вавілон.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цары іўдзейскія
Астравы Весцяў ЦВК

**Астравы Весцяў ЦВК** () — група астравоў, знаходзіцца на поўдні Карскага мора. Плошча каля 90 км². Востраў Палогі (вышыня да 26 м) і Востраў Трайны (вышыня да 42 м) з'яўляюцца самымі вялікімі. Астравы складаюцца з крышталічных сланцаў, пясчанікаў і трапаў. Паверхню пакрывае расліннасць арктычнай тундры. Лесу няма. Астравы былі адкрыты савецкімі экспедыцыямі на ледаколах «Русанаў» і «А. Сібіракоў» у 1932—1933 гадах.

Астравы названыя ў гонар газеты Цэнтральнага Выканаўчага Камітэта СССР «Весці» (*Известия*).

Катэгорыя:Астравы Расіі
Катэгорыя:Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна
Каменныя астравы

thumb|right|285px|легенда|Каменныя астравы
**Каменныя астравы** (), група астравоў, размешчаных ў Пясінскім заліве Карскага мора, ля берагу паўвострава Таймыр. Адносяцца да тэрыторыі Краснаярскага края. У склад Каменных астравоў уваходзяць астравы Заходні Каменны, Усходні Каменны, Растаргуева і Маржова.

Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Катэгорыя:Астравы Расіі
Катэгорыя:Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна
Калючын

**Калючын** (), расійскі востраў у Чукоцкім моры. Знаходзіцца на поўначы Іўльцінскага раёна Чукоцкай аўтаномнай акругі побач з сялом Нуцепельмен. На востраве жывуць белыя мядзведзі, знаходзяцца птушыныя базары і логавішча моржаў. Побач з востравам праходзяць маршруты міграцыі грэнландскіх кітоў.

Катэгорыя:Астравы Чукоцкага мора
Катэгорыя:Астравы Чукоцкай аўтаномнай акругі
Астравы Камсамольскай праўды

**Астравы Камсамольскай праўды** (), 9 астравоў у паўднёва-заходняй частцы мора Лапцевых, у складзе Краснаярскага края. Астравы Вялікі (20 на 11 км) і Самуіла (14 на 5,6 км) з’яўляюцца найбольш буйнымі з іх. Вышыня да 68 м. Рэльеф узгорысты, складзеныя астравы галоўным чынам пяскамі. Паверхню пакрывае тундравая расліннасць. Востраў Самуіла і некаторыя іншыя былі адкрытыя ў 1736 годзе В. Прончышчавым.

Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Катэгорыя:Астравы мора Лапцевых
Востраў Неўпакоева

**Востраў Неўпакоева** () — расійскі востраў, які знаходзіцца ў Енісейскім заліве Карскага мора, на поўначы ад Гыданскага паўвострава. Адносіцца да тэрыторыі Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі.

Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Катэгорыя:Астравы Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі
Прускі мур

[thumb|Фахверкавыя дамы ў [Горнбургу (Германія).]]

**Прускі мур** альбо **фахверк** () — тып канструкцыі будынку, заснаваны на запаўненні муроўкаю драўлянага каркасу. Звычайна каркас застаецца бачны, раздзяляючы фасад на панэлі рознай формы і надаючы будынку характэрны маляўнічы выгляд.

## Спасылкі
* German Framework for friends 

Катэгорыя:Архітэктура Германіі
Катэгорыя:Архітэктура Францыі
Катэгорыя:Архітэктура Нідэрландаў
Катэгорыя:Будаўнічыя тэхналогіі
Катэгорыя:Архітэктура Сярэдневякоўя
Новасібірскія астравы

**Новасібірскія астравы** () — архіпелаг у Паўночным Ледавітым акіяне паміж Морам Лапцевых і Усходне-Сібірскім морам, адміністрацыйна адносіцца да Рэспублікі Саха (Расія). Плошча каля 38 тыс. км². Складаецца з трох груп астравоў — Ляхаўскія астравы, уласна Новасібірскія астравы (або Анжу) і астравы Дэ-Лонга.

Першым пра астравы ў пачатку XVIII стагоддзя паведаміў казак , які плаваў ад вусця Лены да Калымы, ён у 1710 годзе знайшоў востраў Вялікі Ляхаўскі і аб’ехаў яго на сабачай запрэжцы. У 1712 годзе Пермякоў у складзе атрада казакаў, узначаленага , ужо высадзіўся на востраў Вялікі Ляхаўскі.

Геалагічна на архіпелагу пераважаюць шматгадовамёрзлыя пароды і падземныя льды. Максімальная вышыня — 374 м (востраў Кацельны). На астравах пануе арктычны клімат, яны пакрытыя снегам 9-10 месяцаў у годзе. Пераважныя тэмпературы студзеня −28 °C — −31 °C. У ліпені на ўзбярэжжы тэмпература звычайна да 3 °C, у цэнтральнай частцы — на некалькі градусаў цяплей. Ландшафт астравоў — арктычная тундра, азёры і балоты.

На архіпелагу здабываць пясца. На востраве Кацельны з 1933 года дзейнічае палярная станцыя.

## Гл. таксама 
* Ілья Ягоравіч Вінакураў
* Якаў Саннікаў

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Астравы Расіі
Катэгорыя:Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна
Архіпелаг Нордэншэльда

**Архіпелаг Нордэншэльда** (), расійскі архіпелаг у паўднёва-ўсходняй частцы Карскага мора, які працягнуўся з захаду на ўсход на 93 км. Уваходзіць у склад Краснаярскага края. Архіпелаг складаецца з 90 астравоў, якія ўтвараюць некалькі груп: астравы Вількіцкага, Усходнія, Літке, Пахтусава, Цыволькі. Адзін з найболей буйных і самы паўночны востраў архіпелага Нордэншэльда — востраў Рускі.

Астравы пераважна складаюцца з вывергнутых парод. У 30-х гг. XX ст. архіпелаг быў даследаваны савецкімі экспедыцыямі на «Седове» і «Таросе». Сваю назвы астравы атрымалі ў гонар Нільса Адольфа Эрыка Нордэншэльда.thumb|250px|right|Архіпелаг Нордэншэльда
thumb|250px|right|Архипелаг Норденшельда
Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Катэгорыя:Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна
Авакум (прарок)

**Авакум** (, [ḥabaqūq]) — адзін з біблейскіх 12 меншых прарокаў, які, паводле падання, паходзіў з Сімяонава пакалення і жыў у часы вавілонскага палону.

, XVIII ст.]]
Перад нашэсцем Навухаданосара, ведаючы, што горад не зможа супраціўляцца такому моцнаму заваёўніку, ён пакінуў Іерусалім і пасяліўся ў адным аравійскім горадзе. Калі ж халдзеі пакінулі Іўдзею, ён вярнуўся на радзіму, займаўся хлебаробствам і за два гады перад вяртаннем іўдзеяў з вавілонскага палону памёр. Стыль Авакума вылучаецца велічнасцю, прастатой, яснасцю, сцісласцю і выразнасцю думкі.

## Гл. таксама 
* Кніга прарока Авакума

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прарокі Старога Запавету
Юзюк Фарботка

**Юзюк Фарбо́тка**, поўнае імя **Язэ́п Аўгусці́навіч Фарбо́тка** або **Юзаф Фарботка** (, в. , Мінскі павет, Мінская губерня, цяпер , Мінская вобласць; крыптанімы: *І. Ф.*; *Ф. І.*; *Ю. Ф.*; *Ю. Ф.-ко*) — , ) — беларускі паэт, літаратуразнавец, перакладчык, фатограф, удзельнік грамадска-палітычнага руху Беларусі пачатку ХХ стагоддзя.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскую класічную гімназію ў 1914 годзе, да 1918 года вучыўся ў Кіеўскім універсітэце. У 1916 удзельнічаў у працы клуба «Беларуская хатка». У 1918—1920 гадах уключыўся ў беларускі палітычны і культурны рух на Украіне і ў Мінску.

У 1918 годзе быў кансультантам і кіраўніком справамі беларускай дэлегацыі на перамовах з Украінскай Народнай Рэспублікай, дзе абмяркоўваліся вайскова-палітычныя пытанні і эканамічнае супрацоўніцтва Беларусі і Украіны. У Кіеве была створаная сумесная гандлёвая палата, Беларуска-Украінскае Таварыства Збліжэння. Дэлегацыя забяспечыла ўкраінскія пастаўкі харчавання ў Беларусь.

У 1919 працаваў акцёрам у «Беларускім савецкім тэатры». Супрацоўнік літаратурна-асветніцкага аддзела Наркамасветы Літоўска-Беларускай ССР. У 1920 — адміністратар Беларускага тэатра ў Мінску.

У 1920—1924 гадах вучыўся ў Віленскім універсітэце, пасля працаваў там выкладчыкам заалогіі.

У 1922 годзе Фарботку згадвае Яўхім Карскі ў трэцім томе «Беларусаў».

У 1932 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. Працаваў таксама ў Ваяводскай управе ў Вільні ў сельскагаспадарчым аддзяленні. Пасля вайны арыштаваны і сасланы ў Данбас.

У канцы 1945 г. пасяліўся ў Лодзі (Польшча).

## Творчасць 
Дэбютаваў вершамі «Зацьменне», «Зруйнаваў» у Нашай Ніве ў 1912 годзе. Друкаваўся пад крыптанімамі «І. Ф.», «Ф. І.», «Ю. Ф.», «Ю. Ф.-ко» і іншымі.

Пад уплывам Максіма Багдановіча пісаў санеты, трыялеты. Творчасць Фарботкі прасякнута болем за лёс роднага краю, верай у яго лепшую будучыню, лірызмам (верш «Баліць мая душа і сэрца цяжка б’ец-ца…», 1914; санеты «Памяці забітага брата», 1915; «Санет: А. Зязюлю», 1916; «Памяці Максіма Багдановіча», 1918; артыкул «Згукі сусветнай вайны 1914—1918 гт. у беларускай паэзіі», 1919).

На беларускую мову пераклаў урывак паэмы Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш», вершы Уладзіміра Бенядзіктава і іншых. У кнізе «Беларусь у песнях: Літаратурна-гістарычны нарыс» (1920) расказаў пра гісторыю беларускай паэзіі ХІХ — пачатку ХХ ст. на фоне нацыянальна-вызваленчай барацьбы народа.

Займаўся мастацкай фатаграфіяй у «Віленскім фотаклубе» Яна Булгака.

## Сям’я 
Быў жанаты з Уладзяй (Уладзіславай) — дачкой Альберта Паўловіча.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Календарыюм // Czasopis, 9’2008.

## Спасылкі 
* *Сяргей Крапівін* Язэп Фарботка — паэт «Нашай Нівы» і дыпламат БНР // nashaniva.by, 02.10.2011, 00:38
* Глагоўская Лена. Юзюк Фарботка-забыты фатаграфік // на pawet.net
* Рада Беларускай Народнай Рэспублікі. Язэп Фарботка

Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Фатографы Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Талмуд

**Талмуд** (, «навучанне») — збор дагматычных, рэлігійна-этычных і прававых законапалажэнняў іўдаізму, якія склаліся на працягу 4 ст. да н.э. — 5 ст. н.э. часткова на старажытнаяўрэйскай мове, а часткова на арамейскіх дыялектах.

Зборнік змяшчае павучанні па маралі і праву, разважанні пра дагматыку і рэлігійны культ, паданні пра светапабудову, навуковыя звесткі па медыцыне, астраноміі, геаграфіі, матэматыцы, заалогіі, батаніцы, фізіцы і, такім чынам, уяўляе сабой своеасаблівы від старажытнаяўрэйскай энцыклапедыі. Самая старажытная частка Талмуда, якая называецца **Мішна** (г.зн. *паўтарэнне*), дае тлумачэнне норм закону Пяцікніжжа Майсея. Мішна напісана на іўрыце, падзелена на 63 трактаты, якія згрупаваны ў 6 раздзелаў (седарым): Зераім (Пасевы) — збор законаў аб пасевах і пазямельных абавязках, аб прынашэннях на карысць духавенства, бедных і інш. (у пачатку гэтага раздзела змешчаны трактат аб малітвах і блаславеннях — Берахот); Моэд (Святы) — законы пра суботу, святы і пасты; Нашым (Жонкі) — аб шлюбах, разводах і іншых пытаннях сямейнага права; Незікін (Пашкоджанні) — грамадзянскае і крымінальнае права, а таксама трактат «Абот», які змяшчае павучальныя выслоўі; Кадашым (Святыні) — законы аб кашруце (рытуальных правілах харчавання), ежы, а таксама аб ахвярапрынашэннях і абрадах іерусалімскага храма; Тагарот (Ачышчэнні) — законы аб рытуальнай чысціні для святароў і недухоўных асоб. Кожны раздзел (седэр) падзяляецца на трактаты (месіхтот), кожны трактат на часткі (перакім), а кожная частка на артыкулы (мішны).

Потым Мішна стала прадметам тлумачэння іўдзейскіх багасловаў. Зборнік гэтых тлумачэнняў атрымаў назву **Гемара** (г.зн. *завяршэнне*). Гемара напісана на арамейскай мове. Мішна разам з Гемарай і складае змест Талмуда, які змяшчае юрыдычна-прававыя палажэнні, рэгламентуючыя сямейнае і грамадскае жыццё іудзеяў, розныя паданні, прытчы, казкі, апавяданні, якія спадарожнічалі жыццю іудзеяў. Як рэлігійная кніга Талмуд прасякнуты ідэяй залежнасці чалавека ад бога, пропаведдзю цярпення і нецярпімасці да іншаверцаў.

Тлумачэнні Мішны зроблены ў Палесціне і ў Вавілоніі, таму адрозніваюць два варыянты Талмуда — палесцінскі, або іерусалімскі (Талмуд Іерушалмі), і вавілонскі (Талмуд Баўлі). Талмуд змяшчае 613 рэлігійных прадпісанняў. 365 з іх складаюцца з абмежаванняў і забарон, 248 — з указанняў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Іўдаізм
Катэгорыя:Свяшчэнныя кнігі
Кніга прарока Данііла

**Кні́га праро́ка Данііла** (, **Сефер Даніэль**, ад , *Dānī’ēl* — *Бог мой суддзя*; ; ) — кніга кананічнага Старога Запавету, 35-я частка Танаху, 9-я кніга Кетувім.

У грэчаскіх перакладах Бібліі (Септуагінта, рэдакцыя Тэадацыёна) і хрысціянскай традыцыі кніга прарока Данііла займае чацвёртае месца сярод прароцкіх кніг. У іўдзейскай і пратэстанцкай версіях кніга падзелена на дзве часткі па 6 раздзелаў, паміж якімі няма непасрэднай сувязі, за выняткам асобы Данііла.

## Кароткі змест 
Першая, гістарычная частка (раздзелы 1—6), апісвае жыццё прарока Данііла і тагачасныя падзеі ў вавілонскім і міда-персідскіх царствах, у якіх ён або яго сябры бралі непасрэдны ўдзел. У другой частцы (раздзелы 7—12) апісаныя відзежы і адкрыцці, дадзеныя Даніілу, датычныя лёсу Іўдзеі і паганскіх царстваў, якія мелі ўплыў на гісторыю Божага народа.

Разнастайныя паводле зместу, абедзве часткі кнігі прарока Данііла раскрываюць адно вучэнне пра сусветнае Царства Боскае і Сына Чалавечага ў іх трыумфе над паганствам.

### Дадаткі 
У напісанай на кайнэ версіі Септуагінты ёсць яшчэ тры раздзелы кнігі Данііла, якіх няма ў яўрэйска-арамейскім тэксце. Гэтыя раздзелы ўключаны ў канон рымска-каталіцкай, праваслаўнай, усходніх і асірыйскай Біблій, аднак большасць пратэстанцкіх цэркваў лічаць іх апакрыфічнымі.

Змест дадаткаў:
* Малітва Азарыі і Спеў трох дзяцей у гарачай печы (Данііл 3:24—90). Устаўлены паміж вершамі 23 і 24, калі лічыць паводле пратэстанцкага канону.
* Сюзана і старэйшыны. У ранніх грэчаскіх манускрыптах знаходзілася перад Данііла 1:1 (як пралог), у Вульгаце — 13 раздзел.
* Бел і цмок. У грэчаскім тэксце пасля Данііла 12:13 (эпілог); у Вульгаце — 14 раздзел.

## Аўтарства 
Аўтарам кнігі традыцыйна лічаць прарока Данііла, знатнага іўдзея (1:3,6), які ў трэці год уладарства цара Іаакіма забраны ў Вавілон (1:1,3-6), дзе выхоўваўся пры царскім двары (1:4,17-18). Першая частка, якая распавядае пра жыццё Данііла пры вавілонскім двары (раздзелы 1—6), датаваная III стагоддзем. Другая палова (раздзелы 7—12) датавана часам уладарства Антыёха IV Епіфана, селеўкідскага цара Сірыі ў 167—163 да н.э. Такім чынам, аўтар кнігі падаў вядомую яму палітычную гісторыю рэгіёну як старажытныя прароцтвы. Грэчаскія дадаткі да кнігі (не ўключаныя ў пратэстанцкі і іўдзейскі каноны), імаверна, складзены да з’яўлення грэчаскага перакладу каля 100 да н.э.

## Выданне Скарыны 
Выданне Францыска Скарыны кнігі «Прарок Данііл» захавалася ў 10 асобніках. На тытульным аркушы змешчана тэматычная гравюра: «*Даниилу, седящему со львы, принесе Аввакум обед*». Аркушы 1 адв.— 4 адв. займае прадмова Францыска Скарыны, у канцы якой паўторана віньетка з кнігі «Іоў», а на аршушы 5 — застаўка з кнігі «Ісус Навін».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Кніга Прарока Данііла ў перакладзе Васіля Сёмухі
* Кніга прарокі Данеля  ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* Кніга прарока Данілы  ў перакладзе Леаніда Галяка
* Кніга Даніэля ў перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Кніга Данііла ў перакладзе Антонія Бокуна

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта

Катэгорыя:Апакаліптычная літаратура
Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Танах:Пісанні
Ксеркс I

**Ксеркс I** (513 — 465 да н.э.) — цар персідскі (485—465 да н.э.).

## Біяграфічныя звесткі 
З дынастыі Ахеменідаў, сын Дарыя I і Атосы, дачкі Кіра II. Задушыў паўстанне егіпцян (486—484 да н.э.). Пасля пачатку ў 482 да н.э. паўстання вавіланян разбурыў г. Вавілон, а Вавілонію ператварыў у персідскую сатрапію (правінцыю). Няўдачы Ксеркса ў грэка-персідскіх войнах (паражэнні каля Саламіна ў 480, Мікале ў 479, Платэяў у 479 да н.э.) аслабілі магутнасць дзяржавы Ахеменідаў. Каб умацаваць цэнтралізацыю дзяржавы, правёў рэлігійную рэформу. Забіты ў выніку дварцовай змовы.

[міні|злева|[Францішак Смуглевіч. *Эсфір перад Ксерксам*. 1778]]
Розныя прамыя і ўскосныя даныя сведчаць, што Ксеркс I пад іменем **Агасвер** згадваецца ў кнізе «Эсфір», як апякун яўрэяў.

Сын Ксеркса I — Артаксеркс I Лангіман.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ахеменіды
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Кіраўнікі V стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Удзельнікі грэка-персідскіх войнаў
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Фараоны дваццаць сёмай дынастыі
Катэгорыя:Цары персідскія
Іасія (цар іўдзейскі)

]]
**Іасія**, **Асія** () — паводле біблейскіх звестак, сын і пераемнік Амона, цар іўдзейскі, які стаў царом пасля смерці бацькі, калі яму было толькі 8 гадоў.

## Біяграфія 
Дасягнуўшы свайго паўналецця, праявіў сябе заўзятым ворагам паганскага ідалапаклонства. Рашуча разбураў паганскія капішчы і ахвярнікі, знішчаў ідалаў і куміраў. Будучы абаронцам рэлігійнай чысціні, ён паспяхова знішчаў сляды паганства не толькі на тэрыторыі свайго Іўдзейскага царства, але і на землях, падуладных Ізраільскаму царству. У бітве з егіпцянамі на 31-м годзе свайго валадарства Іасія атрымаў смяротную рану, ад якой памёр, і быў пахаваны ў Іерусаліме. Яго смерць аплакаў Ерамія ў сваёй жалобнай песні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Цары іўдзейскія
Герб Беларусі

**Дзяржаўны герб Рэспублікі Беларусь** — адзін з афіцыйных сімвалаў Рэспублікі Беларусь як суверэннай дзяржавы.

Паводле афіцыйнага апісання, уяўляе сабой размешчаны ў сярэбраным полі залаты контур Дзяржаўнай граніцы Рэспублікі Беларусь, накладзены на залатыя промні сонца, якое ўзыходзіць над зямным шарам. Уверсе поля знаходзіцца пяціканцовая чырвоная зорка. Герб абрамлены вянком з залатых каласоў, пераплеценых справа кветкамі канюшыны, злева — кветкамі лёну. Вянок тройчы перавіты з кожнага боку чырвона-зялёнай стужкай, у сярэдняй частцы якой у аснове герба ў два радкі напісаны золатам словы «Рэспубліка Беларусь».

Герб быў уведзены ў 1995 годзе паводле вынікаў усеагульнага рэферэндуму 7 чэрвеня 1995. Ён замяніў герб «Пагоня», які выкарыстоўваўся з 19 верасня 1991 года.

За аснову новага Дзяржаўнага герба Беларусі быў прыняты Дзяржаўны герб Беларускай ССР.

У 2012 годзе ў Дзяржаўны герб Рэспублікі Беларусь былі ўнесены шэраг змен. Некаторыя змены былі ўнесены ў герб таксама ў 2020 годзе, згодна з законам абноўленая выява дзяржаўнага герба выкарыстоўваецца з 4 студзеня 2021 года. Сама выява герба засталася той жа, але змяніліся дэталі. Контур краіны стаў залатым замест зялёнага, змяніліся формы каласоў, канюшыны і лёну. Змяніўся колер мацерыкоў на зямным шары — яны сталі цёмна-аранжавымі замест сініх. Сам шар трохі разгарнуўся, цяпер на ім бачна тая частка Еўропы, у якой размешчана Беларусь.

## Гісторыя дзяржаўных гербаў Беларусі 
## Гл. таксама 
* Сцяг Беларусі
* Пагоня (герб)
* Бела-чырвона-белы сцяг

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* .
* *Адамушко В. И., Елинская М. М.* Современная геральдика Беларуси. — 2-е изд. — Минск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2014. — 536 с. — ISBN 978-985-11-0786-1.
* *Самович А.* Родословная современного Государственного герба Беларуси // Беларуская думка. 2021. № 4. -- С. 73-81.

## Спасылкі 
* Дзяржаўныя знакі Беларусі
* Геральдика.by
* Государственный герб Республики Беларусь в редакции 2012 года. 

Беларусь
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Беларусі
Катэгорыя:Гербы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасля 1990 года)
Веспасіян

**Ціт Флавій Веспасіян** (;  — ) — рымскі імператар (69—79), заснавальнік дынастыі Флавіяў.

Першы імператар, што паходзіў з нязнатнай сям’і. У часы імператарства Калігулы быў ваенным трыбунам у Фракіі, потым квестарам, а пасля прадстаўніком вышэйшай судовай улады. У 51 быў прызначаны консулам, пазней намеснікам у Афрыцы. Пры імперагарах Клаўдзіі і Нероне займаў вышэйшыя пасады ў магістратуры і камандаванні. У 66 Нерон прызначыў яго галоўнакамандуючым рымскага войска ў Палесціне. Пасля звяржэння Нерона прысягнуў на вернасць са сваім войскам спачатку Гальбе, а пасля яго забойства — Атону. Аднак пасля смерці апошняга (69) егіпецкія войскі абвясцілі Веспасіяна імператарам. Будучы імператарам, ён уключыў многіх прадстаўнікоў правінцыяльнай знаці ў сенат і распаўсюдзіў на іх шэраг правоў рымскага і лацінскага грамадзянства, умацоўваў сацыяльную базу рабаўладальніцкай імперыі, траціў вялікія сродкі на ўзвядзенне манументальных грамадскіх будынкаў. Пасля смерці ў 79 пакінуў двух сыноў, Ціта і Даміцыяна, якія таксама былі імператарамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рымскія імператары I стагоддзя