Генрых Бёль

**Генрых Тэадор Бёль** (; ,  — , ) — нямецкі пісьменнік і перакладчык. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 1972 года.

## Біяграфія 
### Даваеннае жыццё 
Нарадзіўся ў шматдзетнай сям’і столяра. З 1924 па 1928 гады вучыўся ў каталіцкай школе, затым працягнуў навучанне ў кёльнскай Гімназіі кайзера Вільгельма. У гэты час у яго праявіліся літаратурныя здольнасці.

Па сканчэнню класічнай гімназіі (1936 год) працаваў памочнікам прадаўца ў кнігарні. Атрымаў права паступіць ва ўніверсітэт, пасля таго, калі адбыў шасцімесячную, абавязковую ў нацысцкай Германіі, працоўную павіннасць.

Меў намер вывучаць літаратуру ў Кёльнскім універсітэце, аднак летам 1939 года быў прызваны ў вермахт.

Падчас Другой сусветнай вайны ваяваў на тэрыторыі Францыі, СССР, Румыніі і Венгрыі. У пачатку 1945 года трапіў у амерыканскі палон, у снежні быў вызвалены.

### Пасляваеннае жыццё 
Калі Генрых Бель вярнуўся ў Кёльн, ён пачаў прафесійна займацца пісьменніцкай дзейнасцю, сумяшчаючы яе з вучобай ва ўніверсітэце.

У 1950 годзе Бёль стаў удзельнікам «Групы 47». У 1952 годзе у праграмным артыкуле «Прызнанне літаратуры руін», своеасаблівым маніфесце гэтага літаратурнага аб’яднання, Бёль заклікаў да стварэння «новай» нямецкай мовы — простай і праўдзівай, злучанай з пэўнай рэчаіснасцю.

У 1967 годзе Бёль атрымлівае прэстыжную нямецкую прэмію Георга Бюхнера. У 1971 годзе Бёль быў абраны прэзідэнтам нямецкага ПЭН-клуба, а затым узначаліў і міжнародны ПЭН-клуб. Гэты пост ён займаў да 1974 года.

У 1969 годзе на тэлебачанні адбылася прэм’ера знятага Генрыхам Бёлем дакументальнага фільма «Пісьменнік і яго горад: Дастаеўскі і Пецярбург». У 1967 годзе Бёль пабываў у Маскве, Тбілісі і Ленінградзе, дзе збіраў матэрыял для яго. Яшчэ адна паездка адбылася праз год, у 1968 годзе, але толькі ў Ленінград.

У 1972 ён першым з нямецкіх пісьменнікаў пасляваеннага пакалення быў узнагароджаны Нобелеўскай прэміяй. Шмат у чым на рашэнне Нобелеўскага камітэта паўплываў выхад новага рамана пісьменніка «Групавы партрэт з дамай» (1971 год), у якім пісьменнік паспрабаваў стварыць грандыёзную панараму гісторыі Германіі XX стагоддзя.

### Сям’я 
У 1942 годзе Генрых Бель ажаніўся з перакладчыцай з англійскай мовы Ганнай Мары Чэх (памерла ў 2004 годзе), якая была сяброўкай яго сястры. У іх было трое сыноў, яшчэ адзін памёр неўзабаве пасля нараджэння.

### Пахаванне 
Генрых Бёль памёр 16 ліпеня 1985 года ў Лангенбройхе.

Пахаваны 19 ліпеня 1985 гады ў Борнхайме-Мертэне побач з Кёльнам пры вялікай скупнасці народа, з удзелам калегаў-пісьменнікаў і палітычных дзеячаў.

## Творчасць 
Раннія аповеды Г. Бёля па характары падобныя да аповедаў многіх нямецкіх аўтараў кан. 1940-х; яны ўяўляюць сабою хуткамаляваныя, бязлітасна рэалістычныя партрэты «маленькіх людзей», якія насяляюць руіны разбамбаваных гарадоў. Як і аповеды, першыя яго раманы — «Цягнік прыйшоў своечасова» (*Der Zug war pünktlich*, 1949), «Дзе ты быў, Адам?» (*Wo warst du, Adam?*, 1951), «І не сказаў ні едінага слова» (*Und sagte kein einziges Wort*, 1954) — гучаць абвінавачваннем жахам і хаосу вайны. Калі Г. Бёль адышоў ад тэмы вайны і выжывання, манера яго змянілася. У кнізе «Більярд а палове дзесятай» (*Billiard um Halbzehn*, 1959), які часта завуць лепшым яго раманам, Г. Бёль выкарыстоўвае складаныя апавядальныя прыёмы, сціскаючы ў адзіны дзень досвед трох пакаленняў заможнай нямецкай сям'і. У рамане «Вачамі блазна» (*Ansichten eines Clowns*, 1963) выкрываюцца норавы каталіцкага істэблішменту. «Групавы партрэт з дамай» (*Gruppenbild mit Dame*, 1971), самы аб'ёмны і найбольш наватарскі раман Г. Бёля, напісаны ў форме падрабязнай бюракратычнай справаздачы, дзе каля 60 чалавек характарызуюць нейкую персону, ствараючы мазаічную панараму нямецкага жыцця пасля 1-ай сусветнай вайны. «Страчаны гонар Катарыны Блум» (*Die Verlorene Ehre der Katharina Blum*, 1974) — іранічная замалёўка на тэму бульварнай прэсы і плётак.

Бёль быў першым і, мабыць, самым папулярным у СССР заходнегерманскім пісьменнікам маладога паваеннага пакалення, кнігі якога былі выдадзены ў перакладзе на рускую. З 1952 па 1973 на рускай мове было апублікавана больш 80 аповедаў, аповесцяў, раманаў і артыкулаў пісьменніка, прычым яго кнігі выходзілі нашмат вялікімі тыражамі, чым на радзіме, у ФРГ. Пісьменнік неаднаразова бываў у СССР, аднак быў вядомы і як крытык савецкага рэжыму. Прымаў у сябе А. Салжаніцына і Льва Копелева, выгнаных са СССР. У папярэдні перыяд Бёль нелегальна вывозіў рукапісы Салжаніцына на Захад, дзе яны былі апублікаваны. У выніку твора Бёля былі забаронены да публікацыі ў Савецкім Саюзе. Забарона была зняты толькі ў сярэдзіне 1980-х гг. з пачаткам перабудовы.

У творчай спадчыне Г. Бёля — раман «Пад канвоем клопату» (*Fürsorgliche Belagerung*, 1979) пра тэрарызм; «Што станецца з хлопчыкам, ці Якая-небудзь справа па кніжнай частцы» (*Was soll aus dem Jungen bloss werden? oder: Irgend was mit Büchern*, 1981) — успаміны пра ранняе юнацтва ў Кёльне.

У пачатку 1990-х гадоў на папялішчы дому Бёля знайшлі рукапісы, у якіх знаходзіўся тэкст самага першага рамана пісьменніка — «Анёл маўчаў». Гэты раман пасля стварэння быў самім аўтарам, абцяжараным сям'ёй і якія патрабуюць у грошах, «разабраны» на мноства асобных аповедаў дзеля атрымання большага ганарару.

## Сачыненні 
* *Aus der «Vorzeit»*. 1947
* *Die Botschaft*. 1947 (Вестка; 1957)
* *Der Mann mit den Messern*. 1948 (Чалавек з нажамі; 1957)
* *So ein Rummel*. 1948
* *Der Zug war punktlich*. 1949 (Цягнік прыбывае па раскладзе; 1971)
* *Mein teures Bein*. 1950 (Вельмі дарагая нага; 1952)
* *Wanderer, kommst du nach Spa…*. 1950 (Падарожнік, калі ты прыйдзеш у Спа…; 1957)
* *Die schwarzen Schafe*. 1951 (Паршывая авечка; 1964)
* *Wo warst du, Adam?*. 1951 (Дзе ты быў, Адам?; 1963)
* *Nicht nur zur Weihnachtszeit*. 1952 (Не толькі пад каляды; 1959)
* *Die Waage der Baleks*. 1952 (Шалі Балеков; 1956)
* *Abenteuer eines Brotbeutels*. 1953 (Гісторыя аднаго салдацкага мяшка; 1957)
* *Die Postkarte*. 1953 (Паштовая паштоўка; 1956)
* *Und sagte kein einziges Wort*. 1953 (І не казаў ніводнага слова; 1957)
* *Haus ohne Huter*. 1954 (Хата без гаспадара; 1960)
* *Das Brot der fruhen Jahre*. 1955 (Хлеб ранніх гадоў; 1958)
* *Der Lacher*. 1955 (Пастаўшчык смеху; 1957)
* *Zum Tee bei Dr. Borsig*. 1955 (На кубку чаю ў доктара Борзіга; 1968)
* *Wie in schlechten Romanen*. 1956 (Як у дрэнных раманах; 1962)
* *Irisches Tagebuch*. 1957 (Ірландскі дзённік; 1963)
* *Die Spurlosen*. 1957 (Няўлоўныя; 1968)
* *Doktor Murkes gesammeltes Schweigen*. 1955 (Маўчанне доктара Мурцы; 1956)
* *Billard um halb zehn*. 1959 (Більярд у палове дзясятага; 1961)
* *Ein Schluck Erde*. 1962
* *Ansichten eines Clowns*. 1963 (Вачамі блазна; 1964)
* *Entfernung von der Truppe*. 1964 (Самавольная адлучка; 1965)
* *Ende einer Dienstfahrt*. 1966 (Чым скончылася адна камандзіроўка; 1966)
* *Gruppenbild mit Dame*. 1971 (Групавы партрэт з дамай; 1973)
* Страчаны гонар Катарыны Блюм / *Die verlorene Ehre der Katharina Blum*. 1974
* *Berichte zur Gesinnungslage der Nation*. 1975
* *Fursorgliche Belagerung*. 1979
* *Was soll aus dem Jungen blo? werden?*. 1981
* *Das Vermachtnis*. Entstanden 1948/49; Druck 1981
* *Vermintes Gelande*. 1982
* *Die Verwundung*. Fruhe Erzahlungen; Druck 1983
* *Bild-Bonn-Boenisch*. 1984
* *Frauen vor Flusslandschaft*. 1985
* *Der Engel schwieg*. Entstanden 1949-51; Druck 1992
* *Der blasse Hund*. Fruhe Erzahlungen; Druck 1995
* *Kreuz ohne Liebe*. 1946/47 (Крыж без кахання; 2002)

## Беларускія пераклады 
* Більярд а палове дзясятай: раман, апавяданні / Пер. з ням.і прадм. Л. Баршчэўскага. — Мн.: Маст.літ., 1993. — 366 с. — (Б-ка замеж.прозы).
* Дом без гаспадара: раман / Пер. з ням. Л. Дарашкевіч. — Мн.: Беларусь, 1996. — 284, [1] с. — (Школьная бібліятэка).

## Памяць 
У 1987 у Кёльне быў створаны  — няўрадавая арганізацыя, якая цесна ўзаемадзейнічае з партыяй «Зялёных» (яго аддзяленні існуюць у шматлікіх краінах, у тым ліку і ў Расіі). Фонд падтрымлівае праекты ў сферы развіцця грамадства, экалогіі, праў чалавека.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Рожновский С. В. Генрих Бёлль. — М., 1965
* Бёлль Г. Собрание сочинений, тт. 1-5. — М., 1989—1996

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка, прысьвечаная Генрыху Бёлю 
* Апавяданне «Рызыка пісьменства» у перакладзе Алеся Пяткевіча (па-беларуску)
* Апавяданне «Мой сумны твар»  у перакладзе Алеся Пяткевіча (па-беларуску)
* Апавяданне «Мой сумны твар»  у перакладзе Раісы Крывальцэвіч (па-беларуску)
* Творы на «Беларускай Палічцы»

Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Германіі