Казімір IV Ягелончык

**Казімір Андрэй Ягайлавіч (Ягелончык, Ягелон)** (,  — , ) — вялікі князь літоўскі (1440—1492), кароль польскі (1447—1492).

## Біяграфія 
Малодшы сын Ягайлы і Соф’і Гальшанскай.

Абраны вялікім князем незалежніцкай партыяй на чале з Янам Гаштольдам пасля забойства Жыгімонта Кейстутавіча (1440). Пры абранні абяцаў вярнуць ВКЛ Валынь і Падолле захопленыя Польшчай, што пазней і выканаў. У 1444 г. вярнуў ад Польшчы ў склад ВКЛ Дарагічынскую зямлю. Пасля смерці свайго старэйшага брата Уладзіслава, караля польскага, быў запрошаны на польскі сталец. Але Казімір доўгі час не пагаджаўся, яго не адпускалі князі і баяры ВКЛ, якія не жадалі нават персанальнай уніі з Польшчай, але пасля пад уплывам маці даў згоду. У чэрвені 1447 г. абраны каралём Польшчы, але прысягу даў толькі ў 1453 г. У 1454 г. Казімір ажаніўся з Альжбэтай, дачкой памерлага германскага караля Альбрэхта II. У Казіміра і Альжбэты было трынаццаць дзяцей.

## Унутраная палітыка 
[thumb|злева|Казімір Ягелончык, малюнак [Ян Матэйка|Я. Матэйкі]]
Намагаўся ўмацаваць велікакняжацкую ўладу, аднак гэтага не атрымалася, вымушаны быў пашырыць правы феадалаў і шляхты. У 1441 г. задушыў выступленне смаленскіх гараджан, а ў 1490—1492 гг. — выступленні сялян на поўдні ВКЛ і Польшчы.
У 1447 г. выдаў гэтак званы Казіміраў прывілей, якім пашырыў правы феадалаў ВКЛ, гарантаваў права ўласнасці на зямлю, вольны выезд за мяжу, права судзіць залежных ад іх людзей. У прывілеі прадугледжвалася, што зямлю і дзяржаўныя пасады ў ВКЛ маглі атрымліваць толькі мясцовыя феадалы. Пры Казіміры вырасла роля паноў-рады і ўзмацніўся яе ўплыў на дзейнасць вялікага князя.
, выява 1591 года аўтарства Томаша Трэтэра.]]
У 1457 годзе выдаў прывілей, паводле якога жыхары ВКЛ маглі вольна выязджаць за мяжу, акрамя варожых краін, у тым ліку для набыцця адукацыі. Аказваў матэрыяльную дапамогу студэнтам з дзяржаўнага скарбу. У 1468 г. выдаў Судзебнік, першую спробу кадыфікацыі крымінальнага і працэсуальнага права ВКЛ. У 1471 г. ліквідаваў удзельныя княствы. Прадстаўнікі незалежніцкай партыі, незадаволеныя збліжэннем з Польшчай, у 1480-х гадах арганізавалі змову супраць Казіміра, але яна была выкрыта. Выданнем Няшаўскага статута Казімір пачаў час палітычнага панавання ў Польшчы шляхецкага стану.

## Знешняя палітыка 
Пры Казіміры васалам Польшчы стала Мазавецкае княства, было далучана Асвенцімскае княства. У выніку трынаццацігадовай вайны з крыжакамі (1454—1466) па Таруньскім дагаворы (1466) Польшча вярнула Памор’е, атрымала Заходнюю Прусію, а Тэўтонскі ордэн трапіў у васальную залежнасць. Казіміру давялося амаль штогод адбіваць татарскія наезды. Добра прыняў намер наўгародскіх баяр на чале з Марфай Барэцкай далучыць Вялікі Ноўгарад да ВКЛ, але Іван III пасля доўгай аблогі захапіў Ноўгарад і жорстка расправіўся з баярамі.

## Нашчадкі 
* Уладзіслаў Ягелончык (1456—1516), кароль чэшскі
* Ядвіга Ягелонка (1457—1502)
* Казімір (1458—1484)
* Ян I Ольбрахт (1459—1501), кароль польскі
* Аляксандр Ягелончык (1461—1506), вялікі князь літоўскі 
* Сафія Ягелонка (1464—1512)
* Альжбэта (1465—1466)
* Жыгімонт Стары (1467—1548)
* Фрыдэрык Ягелончык (1468—1503), біскуп кракаўскі, кардынал
* Альжбэта II (1472—1480)
* Ганна Ягелонка (1476—1503)
* Барбара Ягелонка (1478—1534)
* Альжбэта III (1483—1517)

## Гл. таксама 
* Дагавор ВКЛ і Маскоўскай дзяржавы, 1449

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 7. — Мн., 1998.
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 18. — Мн., 2004. — С. 229.
* Беларусь: энцыкл. давед. — Мн., 1995.
* 
* Мысліцелі i асветнікі Беларусі: Х — ХІХ стагоддзі: энцыкл. давед. — Мн., 1995. — С. 86.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 4. — Мн., 1997.
* *Герасімчык В.* Праклён Ягелона. «Рукі каралёў сягаюць далёка» // Наша гісторыя, № 5, 2018, с. 50-52. ISBN 2617—2305

Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія
Катэгорыя:Каралі польскія
Катэгорыя:Ягелоны
Катэгорыя:Асобы на марках