open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пліса (Глыбоцкі раён)

**Плі́са** (, ) — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці на беразе возера Пліса ля вытоку ракі Мнюта, за 21 км на паўночны ўсход ад горада Глыбокае. Бліжэйшая чыгуначная станцыя — Падсвілле (10 км). Уваходзіць у склад Пліскага сельсавета.

## Гісторыя 
Вёска Пліса вядома з пісьмовых крыніц з XVI ст. Пазначана на карце Полацкага ваяводства 1579 г. С. Пахлавіцкага. У розны час належала К. Астрожскаму, М. Пётуху, Р. Падбіпенту, В. Корсаку, Дэшпатам-Зяновічам.

У выніку 2-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 г. Пліса адышла да Расійскай імперыі, цэнтр воласці Дзісненскага павета Мінскай губерні. У 1887 г. (1884) г. ў вёсцы пабудавана Параскеўская царква. З 1842 г. Пліса ў Віленскай губерні.

У 1918 г. Пліса акупіравана германскімі войскамі, у 1919—1920 гг. яна была занята польскімі войскамі.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 г. у складзе Польшчы — цэнтр воласці Дзісненскага павета Віленскага ваяводства. З 1939 г. у складзе БССР. У 1940—1950 гг. была цэнтрам Пліскага раёна.

У час Вялікай Айчыннай вайны у ліпені 1941 — ліпені 1944 г. была акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. 1 чэрвеня 1942 г. было ліквідавана гета з 419 чал. яўрэйскай нацыянальнасці.

З 1962 г. вёска ў складзе Глыбоцкага раёна.

8 ліпеня 2016 года на беразе ледніковага, глыбокаводнага возера Пліса адкрыўся экслюзіўны Санаторна-курортны комплекс «Пліса». Комплекс займае паверхню 4,2 кв. кіламетраў.

## Насельніцтва 
* 1921 год — 844 жыхары, 147 двароў.
* 1931 год — 1040 жыхароў, 181 двароў.

## Транспарт 
* Каля вёскі праходзіць аўтамабільная дарога  Глыбокае—Полацк.
* За 10 км на поўдзень знаходзіцца чыгуначная станцыя Падсвілле.

## Славутасці 
* Каменны крыж (XIV—XVII стст.), насупраць царквы. Да 2008 г. стаяў каля старой дарогі Полацк — Глыбокае. — 
* Царква Святой Параскевы Пятніцы (1887)
* Шэраговая забудова (кан. XIX — першая пал. XX стст.)
* Яўрэйская могілкі (XVIII — першая пал. XX стст.)
Каля вёскі знаходзяцца археалагічныя помнікі (паселішча эпохі неаліту, бронзавага і ранняга жалезнага вякоў) і геалагічны помнік прыроды — Пліскія тры вялікія валуны.
* Курган, насупраць канторы  — 
* Паселішча, за 0,5 км ад вёскі — 

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
*  
* 
* 


Катэгорыя:Пліскі сельсавет (Глыбоцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства
Абрахам Пайс

**Абрахам Пайс** (; 19 мая 1918, , Нідэрланды — 28 ліпеня 2000, , Данія) — амерыканскі фізік-тэарэтык і гісторык навукі галандскага паходжання. Навуковыя працы Пайса прысвечаны пытанням ядзернай фізікі, фізікі элементарных часціц, квантавай тэорыі поля: у ліку яго асноўных дасягненняў ідэя асацыятыўнага нараджэння дзіўных часціц, тэорыя змяшаных станаў часціц і іх асцыляцый, ён таксама ўвёў тэрміны «лептон» і «барыён». Пайс з'яўляецца аўтарам шэрагу прац па гісторыі фізікі, у тым ліку папулярных біяграфій Эйнштэйна, Бора і Опенгеймера.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фізікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Гісторыкі навукі
Катэгорыя:Імігрыравалі ў ЗША з Нідэрландаў
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Эндру Геманта
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчна-сасудзістых захворванняў
Strand Magazine

**«Strand Magazine»** — штомесячны часопіс белетрыстыкі, заснаваны Джорджам Ньюнсам. Выдаваўся ў Вялікабрытаніі са студзеня 1891 па сакавік 1950.

Катэгорыя:Літаратурныя часопісы
Катэгорыя:Зніклі ў 1950 годзе
Белетрыстыка

**Белетры́стыка** ( — «мастацкая літаратура») — апавядальная мастацкая проза — раманы, аповесці, апавяданні, навелы.

Сёння часта пад белетрыстыкай разумеюць «масавую літаратуру», якая супрацьстаіць «высокай літаратуры», — але дагэтуль дакладнага вызначэння гэтых паняццяў не існуе, што ўласна і абцяжарвае дыскурс па гэтым пытанні.

У рэчаіснасці, белетрыстыка супрацьстаіць публіцыстыцы, гэтак званаму дакументальнаму жанру.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. —  экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Літаратура
Катэгорыя:Мастацкая літаратура
Публіцыстыка

**Публіцы́стыка** (ад  — грамадскі) — від літаратуры, прысвечаны грамадска-палітычным пытанням і іншым праблемам грамадства, у прыватнасці гістарычным і навуковым, актуальным для сучаснасці і будучыні, а таксама творы на гэтую тэму — артыкулы, нарысы, памфлеты, фельетоны і г.д. Ад чыста навуковага твора публіцыстычны адрозніваецца дапушчальнасцю пэўнай ацэнкі з'яў (часам суб'ектыўнай) і імкненнем да высноў на будучыню. Мэта публіцыстыкі — змена грамадскай свядомасці.

Прынцыповая супрацьлегласць публіцыстыцы — белетрыстыка.

## Глядзіце таксама
* Журналістыка
* Журналіст
П’ер Лемойн

**П’ер Лемойн Дэбервіль** (;  — , Гавана, Куба) — французскі салдат, капітан судна, даследчык, каланіяльны адміністратар, рыцар ордэна Сен-Луі, авантурыст, карсар, гандляр і адзін з заснавальнікаў французскай калоніі Луізіяна ў Новай Францыі.

## Бібліяграфія 
* «Le Moyne d’Iberville», Dictionary of Canadian Biography Online, Univ. of Toronto, Canada, 2009, webpage: bio-ca-940.
* Guy Frégault, *Iberville le conquérant* (Montréal, 1944)

## Спасылкі 
* the *Catholic Encyclopedia*
* *Pierre Le Moyne d’Iberville at the Valiants Memorial* 

Катэгорыя:Падарожнікі Францыі
Катэгорыя:Мараплаўцы Францыі
Катэгорыя:Піраты Францыі
Джордж Ньюнс

**Джордж Ньюнс** (13 сакавіка 1851, Дэрбішыр — 9 чэрвеня 1910) — англійскі выдавец і рэдактар. З 1891 года публікаваў часопіс Strand Magazine.

Катэгорыя:Выдаўцы Вялікабрытаніі
Сусветная выстаўка (1867)

]]
**Сусветную выстаўку** (*Exposition Universelle*), якая праходзіла з красавіка па лістапад 1867 года ў Парыжы на Марсавым полі, наведала каля 9 мільёнаў чалавек, у тым ліку расійскі самадзержац Аляксандр II.

На выстаўцы было прадстаўлена мноства тэхнічных навінак, якія сведчылі не толькі пра новае ўжыванне электрычнасці — тэлеграфны апарат Х’юга, электрычныя фары, падводны кабель; таксама былі прадэманстраваны гідраўлічны ліфт, шарыкападшыпнікі, механічная цестамешалка і больш дасканалыя земляробчыя прылады.

Пачынаючы з гэтай выстаўкі свае экспазіцыі краіны-ўдзельніцы сталі размяшчаць у адмыслова пабудаваных імі нацыянальных павільёнах: на гэтай выстаўцы наведвальнік змог убачыць цірольскую вёску, рускую хату, егіпецкі караван-сарай, усходні мінарэт, турэцкія лазні, кітайскі тэатр, англійскі катэдж, амерыканскае ранча, галандскую ферму, японскі кіёск і рэканструкцыю рымскіх катакомбаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сусветныя выстаўкі
Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Катэгорыя:1867
Даліна манументаў

thumb|370px|Панарама Даліны манументаў
**Даліна манументаў** або **Даліна помнікаў** (, ) — унікальнае геалагічнае ўтварэнне, размешчанае на паўночным усходзе штата Арызона і на паўднёвым усходзе штата Юта (ЗША), уздоўж мяжы паміж штатамі, на тэрыторыі рэзервацыі індзейскага племя наваха, адзін з нацыянальных сімвалаў Злучаных Штатаў.

Уяўляе сабою ўзвышаную раўніну, якая з'яўляецца часткай плато Каларада. Верхні пласт раўніны, які складаецца з мяккіх асадкавых парод, быў цалкам разбураны, але над роўнай пустыннай паверхняй застаўся шэраг скал-астанцаў, складзеных з меней схільнага да выветрывання чырвонага пясчаніку. Шэраг найбольш выбітных скал мае ўласныя імёны (Усходняя Рукавіца і Заходняя Рукавіца, Тры Сястры і інш.).

[злева|thumb|Даліна манументаў, [Арызона, ЗША]]

На тэрыторыі даліны працуе парк «Даліна манументаў», які належыць племя наваха. Даліна служыць адной з найбольш вядомых турыстычных славутасцяў ЗША; на яе тэрыторыі здымаліся сцэны шэрагу кінастужак (сярод іх — шматлікія вестэрны Джона Форда, у тым ліку «Дыліжанс», «Мая дарагая Клеменціна», «Шукальнікі»; «Бестурботны яздок», «Назад у будучыню 3», «Форэст Гамп», «Доктар Хто» і інш.), а таксама кліпы і рэкламныя ролікі, прысвечаныя «каўбойскай» тэматыцы.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт парку «Даліна манументаў» 
* Карта Даліны манументаў 

Катэгорыя:Даліны ЗША
Катэгорыя:Арызона
Катэгорыя:Юта
Грамада беларускай моладзі ў Горадні

**«Грамада беларускай моладзі ў Горадні»** — беларуская маладзёжная арганізацыя ў Гродне. Існавала з мая 1919 да 1921 года.

Ініцыятары стварэння — Тамаш Грыб, Паўліна Мядзёлка, Лукаш Дзекуць-Малей і інш. У кастрычніку 1919 года налічвала 100 сяброў, большасць з іх складалі былыя ўцекачы Першай сусветнай вайны, настаўнікі беларускіх школ. 14 кастрычніка 1919 года на 2-м агульным сходзе ў кіраўніцтва Грамады абраны Паўліна Мядзёлка (старшыня), Курбскі і Амяльянчык (нам. старшыні), К. Салошык (сакратар). Паводле статута мела на мэце гуртаванне моладзі, прапаганду роднай мовы, гісторыі, геаграфіі, фальклору, развіццё спорту і фізічнай культуры. Працавалі секцыі: самаадукацыйная, літаратурная, драматычная, харавая, спартыўная і інш.; драматычны гурток (кіраўніца П. Мядзёлка), хор (кіраўнік У. Шах). Арганізоўваліся лекцыі па беларусазнаўстве, вечарыны, тэатральныя спектаклі, частка грашовых збораў ішла на падтрымку беларускага дзіцячага прытулку і беларускіх школ. Філіялы грамады дзейнічалі ў вёсцы Крынкі (кіраўнік А. Парук) і вёсцы Верцялішкі (В. Сянцевіч). Пры спартыўнай секцыі ў 1920 года існавалі скаўцкая дружына і дзве футбольныя каманды. Грамада супрацоўнічала з Гродзенскай цэнтральнай вучыцельскай радай, мела кантакты з Беларускай цэнтральнай школьнай радай, Часовым беларускім нацыянальным камітэтам і інш. Цярпела ганенні ад польскіх улад.

## Літаратура 
* Карповіч М. Пра беларускі тэатр у Горадні // Наш край. 1929. № 3.
* Мядзёлка П. Сцежкамі жыцця: Успаміны. Мн., 1974.
* Ляхоўскі У. «Грамада беларускай моладзі ў Горадні» // ЭГБ ў 6 т. Т. 3. Мн., 1996.

Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:1919 год у Гродне
Катэгорыя:Арганізацыі Гродна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1921 годзе
Гродзенскі беларускі сялянскі з’езд

'''Гродзенскі беларускі сялянскі з'езд''', Беларускі сялянскі з'езд у Гродне — сход прадстаўнікоў сялянства Гродзенскай губерні, адбыўся 15—16.12.1918.

Скліканы ў Гродне пасля выдання Граматы Рады Беларускай Народнай Рэспублікі ад 28.11.1918 аб неабходнасці стварэння беларускіх рад. Мелася на ўвазе, што на тэрыторыі, не занятай пасля дэнансацыі Брэсцкага міру бальшавікамі, будуць створаны беларускія органы ўлады, каб такім чынам перашкодзіць імкненню адроджанай польскай дзяржавы захапіць заходнія землі Беларусі, якія яшчэ заставаліся пад германскай акупацыяй і фармальна ўваходзілі ў склад Літоўскай Рэспублікі.

Старшынёй з'езда абраны намеснік старшыні Рады БНР А. Смоліч, намеснікам — А. Якубецкі. Парадак дня: аб палітычным становішчы, аб зямельнай справе, аб выплаце ваенных стратаў і дапамозе ахвярам вайны, аб школьнай справе.

«Дзеля абароны правоў беларускага народу на яго родную зямлю і вольнае, нацыянальнае развіццё» з'езд вырашыў стварыць моцную арганізацыю ў вёсках і паветах, арганізаваць сельскія і валасныя камітэты, абраў Гродзенскую павятовую Раду. Дэлегаты пратэставалі супраць стварэння пад кіраўніцтвам ксяндзоў і пры згодзе германскіх акупацыйных улад парафіяльных камітэтаў, якія былі першымі органамі польскай дзяржаўнасці на заходніх землях Беларусі. Каб процістаяць узброеным польскім атрадам, якія займаліся рабаўніцтвам у вёсках і мястэчках, з'езд даручыў валасным камітэтам арганізаваць міліцыю і запатрабаваць у немцаў зброю. Прыняў рэзалюцыю, паводле якой зямля павінна была «адысці да працоўнага народу без выкупу». Пры валасных камітэтах ствараліся зямельныя камісіі, якім належала правесці вопіс зямлі, клапаціцца аб гаспадарцы і засеве палёў. З'езд прыняў рэзалюцыю аб выплаце ваенных стратаў, выказаўся за ўдзел прадстаўнікоў Беларусі ў мірнай канферэнцыі «дзеля абароны права беларускага народу і сплаты ваенных стратаў», прасіў Віленскую Беларускую Раду стварыць Цэнтральны Камітэт для дапамогі пацярпелым ад вайны. Валасныя камітэты павінны былі ўзяць на сябе школьныя справы. Прадугледжвалася, што выкладанне павінна весціся на беларускай мове.

З'езд стварыў арганізацыйны камітэт для склікання Краёвага беларускага з'езду Гродзеншчыны, у яго склад увайшлі Ф. Данілюк, С. Якавюк, А. Басель, А. Якубецкі, А. Саўчыц, Л. Дзекуць-Малей, А. Алексючанка, П. Якубецкі і Я. Натусевіч. Аргкамітэт меў права кааптацыі. Меркавалася, што краёвы беларускі з'езд Гродзеншчыны будзе скліканы 9.1.1919 у Гродне, аднак германскія ўлады, якія супрацоўнічалі з польскімі арганізацыямі, не дазволілі яго правесці.

## Літаратура 
* *Луцкевіч А.* Дзённік // Полымя. 1991. № 4—5.
* *Сідарзвіч А.* Гродзенскі беларускі сялянскі з'езд // ЭГБ ў 6 т. Т. 3. Мн., 1996.

Катэгорыя:1918 год у Гродне
Катэгорыя:Падзеі ў Гродне
Катэгорыя:Снежань 1918 года
Гродзенская павятовая рада

**Гродзенская павятовая рада** — орган улады ў снежні 1918 — красавіку 1919 ў Гродне.

Утворана 15—16.12.1918 Гродзенскім беларускім сялянскім з’ездам. У Раду ўваходзілі А. Якубецкі (старшыня), Я. Натусевіч, У. Курбскі, З. Качан, А. Грыкоўскі, Л. Дзекуць-Малей, А. Алексючанка, Я. Міхайлоўскі, П. Міськевіч, М. Сарока, Р. Злоцкі, А. Сініма, С. Гайко, А. Ламашэвіч. Прадугледжвалася, што ў Раду ўвойдзе па аднаму прадстаўніку ад тых воласцяў, якія не мелі сваіх дэлегатаў на з’ездзе. Дзейнасць Рады праходзіла ва ўмовах германскай акупацыі Гродзенскага павета, які фармальна належаў Літоўскай Рэспубліцы, таму германскія ўлады чынілі ёй перашкоды. Адначасова ў Гродне і яго ваколіцах дзейнічалі польскія арганізацыі і ўзброеныя атрады, якія рыхтавалі глебу для ўстанаўлення польскай улады і амаль не сустракалі процідзеяння з боку немцаў. Гродзенская павятовая Рада працавала ў цесным кантакце з Радаю Народных Міністраў БНР, якая 27.12.1918 пераехала з Вільні ў Гродна, а таксама з камісарам Гродзенскага павета ад Міністэрства беларускіх спраў Літвы П. Крачэўскім. Спыніла дзейнасць пасля акупацыі Гродна польскімі войскам.

## Літаратура 
* *Луцкевіч, А.* Дзённік / А. Луцкевіч // Полымя. 1991. № 4—5.
* 

Катэгорыя:Гісторыя Гродна
Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі
Сусветная выстаўка (1851)

[thumb|[Каралева Вікторыя адкрывае Сусветную выстаўку ў *Крыштальным палацы*]]
**Вялікая выстаўка прамысловых прац усіх народаў** () — выстаўка, якая праходзіла ў лонданскім Гайд-парку з 1 мая па 15 кастрычніка 1851 года і стала вяхой у гісторыі прамысловай рэвалюцыі. З-за ўдзелу многіх краін неўзабаве ёй далі мянушку сусветнай. На гэтай першай сусветнай выстаўцы былі прадстаўлены прамысловыя тавары і розныя вырабы рамяства, машыны, вытворчыя метады, а таксама карысныя выкапні і творы выяўленчага мастацтва.

Ініцыятыва па правядзенні выстаўкі належыць брытанскаму саюзу рамеснікаў (). Калі праект у 1849 годзе быў прадстаўлены грамадскасці, то рэзананс сярод брытанскіх прамыслоўцаў і бізнесменаў быў станоўчым. Яны бачылі ў выстаўцы ідэальную платформу для падтрымкі сусветнага свабоднага гандлю.

Пры заступніцтве прынца Альберта арганізацыяй і кіраўніцтвам займаўся Генры Коўл і камітэт з 24 чалавек, званы «каралеўскай камісіяй» (). Яго састаў зацвярджаўся асабіста каралевай, што надавала праекту дзяржаўны аўтарытэт. Але фінансаваннем праекта займаліся арганізатары. Нават паліцэйскія, якія ахоўвалі выстаўкі, аплачваліся імі. 

[thumb|left|285px|[Крыштальны палац]]

Для правядзення выстаўкі быў збудаваны Крыштальны палац — гіганцкі будынак са шкла і сталі, прадвеснік сучаснай архітэктуры. Унутры палаца гледачам дэманстравалі дзіўныя вынаходствы — такія, як прататып факс-машыны і т.з. прадракальнік бур. Для прыцягнення публікі дэманстраваліся і іншыя дзівоцтвы — напрыклад, знакаміты дыямент Кахінур. Таксама, былі выстаўлены багатыя паляўнічыя трафеі вядомага паляўнічага і даследчыка Паўднёвай Афрыкі Роэліна Гордана-Камінга. Гэта была сапраўдная вітрына Брытанскай імперыі.

Ажыятаж вакол выстаўкі, якую наведала да 6 мільёнаў чалавек (трэць насельніцтва Брытаніі), прынёс арганізатарам вялікі прыбытак, які пайшоў на заснаванне музеяў Альбертопаля. Ініцыятыву правядзення сусветных выставак тут жа падхапілі французы, якія адказалі на выклік англічан сусветнай выстаўкай 1855 года. З тых часоў такія мерапрыемствы сталі праводзіцца рэгулярна.

## Літаратура 
* John R. Davis: The Great Exhibition. Sutton, Stroud 1999, ISBN 0-7509-1614-1

Катэгорыя:Сусветныя выстаўкі
Катэгорыя:Гісторыя Лондана
Катэгорыя:Падзеі ў Лондане
Катэгорыя:1851
Гродзенская медыцынская акадэмія

**Гродзенская медыцынская акадэмія**, Гродзенская медыцынская школа — першая на Беларусі вышэйшая навучальная ўстанова па падрыхтоўцы медыцынскага персаналу. Існавала ў 1775—1781 гадах у Гродне.

Адкрыта па ініцыятыве А. Тызенгаўза ў спецыяльна ўзведзеным трохпавярховым будынку. Арганізатарам і кіраўніком акадэміі быў французскі ўрач, вучоны-натураліст Ж. Э. Жылібер. Мела 3 аддзяленні: падрыхтоўкі «сучасных урачоў для гарадоў» (10 чал.), падрыхтоўкі правінцыяльных урачоў і хірургаў (20 чал.), аддзяленне павітух (спачатку на 5, пазней на 17 чал.). Навучэнцы ўтрымліваліся за кошт казны, пасля заканчэння вучобы павінны былі працаваць у Брэсцкім, Гродзенскім, Оліцкім, Шавельскім каралеўскіх уладаннях, адкуль і набіраліся. Навучанне мела акадэмічны характар. Працавалі 5 выкладчыкаў, 2 фельчары і акушэрка. Пры акадэміі дзейнічалі шпіталь на 60 ложкаў, анатамічны тэатр і музей, кабінет прыродазнаўства, аптэка, бібліятэка, батанічны сад (першы на тэрыторыі Беларусі і ў Рэчы Паспалітай). Ж. Э. Жылібер падтрымліваў навуковыя сувязі з Расійскай акадэміяй навук. У 1778 ён паведамляў аб першым выпуску (12 чал.). Пасля таго, як А. Тызенгаўз у 1780 быў змешчаны з пасады гродзенскага старосты, Ж. Э. Жылібер разам са сваімі вучнямі пераехаў у Вільню. Школа стала базай для стварэння ў 1781 медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта.

Пасля пераносу акадэміі ў Вільню будынак перайшоў да князёў Чацвярцінскіх, якія адыгрывалі значную ролю пры каралеўскім двары, і быў дастасаваны пад палац. Будынак у перабудаваным выглядзе захаваўся да сёння.

## Літаратура 
* Грицкевич В. С факелом Гиппократа: Из истории белорусской медицины. Мн., 1987.
* Цішчанка Я. Гродзенская медыцынская акадэмія // ЭГБ ў 6 т. Т. 3. Мн., 1996.

Катэгорыя:Адукацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Гісторыя Гродна
Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі
Грамадзянін (газета)

**«Hramadzianin»** («Грамадзянін») — газета левай фракцыі Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ). Выдавалася 14.1—25.3.1919 ў Вільні на беларускай мове, з № 5 друкавалася лацінкай.

Выходзіла 2 разы на тыдзень. Выступала ў абарону інтарэсаў сялян і рабочых Беларусі і Літвы, за самавызначэнне народаў, агітавала за стварэнне сялянскіх і работніцкіх радаў і іх каміттаў, рэальнага народаўладдзя.

Выйшла 20 нумароў, з і 14 і 15 здвоеныя. Закрыта ў сувязі з наступленнем польскіх легіёнаў і пераездам асноўнага аўтара Т. Грыба ў Гродна.

## Літаратура 
* Ліс А. «Грамадзянін» // ЭГБ ў 6 т. Т. 3. Мн., 1996.

Катэгорыя:Беларуская сацыялістычная грамада
Катэгорыя:Выданні на беларускай мове лацінкай
Катэгорыя:Газеты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Газеты Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:1919 год у Вільні
Сусветная выстаўка (1889)

**Сусветная выстаўка 1889 года** праходзіла ў Парыжы з 6 мая па 31 кастрычніка і была прымеркавана да стагоддзя ўзяцця Бастыліі. Як уваходная арка на тэрыторыю экспазіцыі ў Тракадэро інжынеру Гюставу Эйфелю была замоўлена знакамітая Эйфелева вежа, якую па заканчэнні выстаўкі меркавалася разабраць.

Архітэктары павільёнаў, імкнучыся зазірнуць у будучыню, спаборнічалі адзін з адным ва ўтапічнасці праектаў. Сапраўдны фурор выклікала 111-мятровая галерэя машын — на той момант самае вялікае крытае памяшканне ў свеце. Яна была збудавана са зварачнага жалеза, а не адліванай сталі, як планавалася спачатку, што выклікала ажыўленую дыскусію аб практычных і мастацкіх уласцівасцях гэтых матэрыялаў.

Каралевай гэтай выстаўкі прэса ахрысціла электрычнасць. Акрамя ўласцівасцяў электрычнасці, дэманстравалася вялікае мноства тэкстыльных станкоў і паравых машын, сярод якіх былі аўтамабіль Даймлера і аўтамабіль Бэнца.

Утылітарныя заняткі суправаджаліся багатай забаўляльнай праграмай: у дні выстаўкі была гэтая прэм’ера оперы Ж. Маснэ «Эсклармонда» і адкрыта кабарэ «Мулен Руж». Балі давалі ў павільёне, стылізаваным пад Бастылію.

## Гл. таксама 
* Справа Гуфэ

## Спасылкі 
Катэгорыя:Трэцяя французская рэспубліка
Катэгорыя:Гісторыя Парыжа
Катэгорыя:1889
Катэгорыя:Сусветныя выстаўкі
Катэгорыя:Падзеі 6 мая
Вінчэнца Скамоцы

**Вінчэнца Скамоцы** (*Vincenzo Scamozzi*; 2 верасня 1548 — 7 жніўня 1616) — апошні выдатны архітэктар італьянскага Рэнесансу, самы таленавіты вучань Паладзіа, які ўвайшоў у гісторыю архітэктуры як «бацька класіцызму».http://books.google.com/books?id=YEMuAAAAMAAJ&dq=%22caused+Palladianism+to+influence&as_brr=0 Родам з Вічэнцы.

Яго першым настаўнікам быў уласны бацька — буйны падрадчык, які знаходзіўся пад уплывам Серліа. Пасля наведвання Рыма ў 1579—1580 гадах. Скамоцы пасяліўся ў Венецыі, дабудоўваючы пачатыя Паладзіа ў родным горадзе будынкі, уключаючы тэатр Алімпіка і вілу Капра. Развіў традыцыі Паладзіа пры будаўніцтве вілы Молін пад Падуяй і тэатра Ганзага ў Саб’янеце.

Скамоцы адным з першых прымяніў бастыённую сістэму ўмацаванняў — пры ўзвядзенні крэпасці Пальманова ля падножжа італьянскіх Альпаў. У 1600 годзе ездзіў ў Францыю; яго альбом замалёвак паўночнай архітэктуры быў апублікаваны толькі ў 1960 годзе. Па-за межамі Італіі ўдзельнічаў у праектаванні Зальцбургскага сабора.

Галоўная праца Скамоцы — «Ідэя ўніверсальнай архітэктуры» — выйшла з друку за год да яго смерці. У гэтай працы архітэктар адстойваў неабходнасць выпрацоўкі адзінай архітэктурнай мовы на аснове асваення дасягненняў антычнасці. Пад уплыў ідэй Паладзіа-Скамоцы падпаў англічанін Ініга Джонс, які наведаў Італію ў тыя гады і з падачы якога паладыянства надоўга стала пануючай тэндэнцыяй у англійскай архітэктуры.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Венецыі
Катэгорыя:Архітэктары Адраджэння
Google Sky

**Google Sky** (Google неба) — дадатак Google Maps, які дазваляе праглядаць касмічную прастору, якая атачае Зямлю. Створана пры дапамозе тэлескопа Хабл. Выпушчана 27 жніўня 2007 года.

## Google Earth 
Першая версія Google Sky была створана на віртуальным глобусе пад назвай Google Earth. Яна ўтрымлівае некалькі пластоў, аналагічна рэжыму зямлі. Яна супастаўлена з выявамі на ўнутранай сферы Google Earth, і разглядаецца знутры, з цэнтра. У наш час Google Earth сутыкаецца з канкурэнцыяй з боку WorldWide Telescope, створанага Microsoft.

## Пласты 
* Бягучыя падзеі на небе
* Наша сонечная сістэма: паказвае размяшчэнне аб’ектаў, арбіт і інфармацыю пра сонечную сістэму.
* Двор астраноміі: паказвае інфармацыю пра сузор’яі і іншыя славутасці прасторы бачны з тэлескопа ў двары.
* Абсерваторыі
** Хабл
** IRAS
* Цэнтр адукацыі
** Фатаграфіі неба і аўдыёзапісы
** Віртуальны Турызм
** Кіраўніцтва карыстальніка па галактыцы
** Жыццё зоркі
* Гістарычныя карты неба
** Карты зорнага неба Рамсея
** Карта сузор’яў
** Супольнасць: форум у рамках Супольнасці Google Earth.

## Вэб-сайт 
Google таксама выпусціў Інтэрнэт-версію Google Sky, якая была створана ў адказ на папулярнасць дадатку Google Earth. Гэта версія даступная без спампоўкі, і была створана 13 сакавіка 2008 года. Гэта версія выпушчана на 26 мовах (з’яўляецца першым прадуктам Google Maps для падтрымкі моў).

Магчымасці:

* Пошук
* Пласты
** Інфрачырвоныя карты
** Мікрахвалевыя карты
** Гістарычныя карты
* Галерэя
** Галерэя фатаграфій ад Хабла і іншых тэлескопаў
** Галерэя рэнтгенаўскай здымкаў Чандра
** Галерэя ўльтрафіялетавых здымкаў GALEX
** Галерэя інфрачырвоных здымкаў Спітцэра.
* Бягучыя пазіцыі планет і сузор’яў.

## Гл. таксама 
* KStars
* Celestia
* Stellarium
* RedShift
* WorldWide Telescope
* Space Engine

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://www.google.com/sky/

Катэгорыя:Віртуальныя атласы
Катэгорыя:Базы даных у Інтэрнэце
Катэгорыя:Адукацыйнае праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:Сэрвісы Google
Катэгорыя:Вэб-картаграфія
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Віртуальныя планетарыі
WolframAlpha

**Wolfram|Alpha** — база ведаў і набор вылічальных алгарытмаў (англ. computational knowledge engine). Не з'яўляецца пошукавай сістэмай. Запушчана 15 траўня 2009 года.

## Апісанне праекта 
Аснавальнік праекта Стывен Вальфрам упэўнены, што зможа перавесці пытанні на натуральных мовах у фармат, зразумелы для камп’ютараў, што дазволіць выконваць вылічэнні і пошук праз трыльёны адзінак
«Куратараў даных» з выкарыстаннем мільёнаў радкоў алгарытмаў для выдачы карыстальніку адказаў.

Нова Співак, адзін з самых вядомых прадпрымальнікаў у тэхналагічнай сферы, выказаў меркаванне, што *"Wolfram|Alpha можа быць такім жа значным, як і Google"*.

Wolfram|Alpha не вяртае пералік спасылак, заснаваны на выніках запроса, а вылічвае адказ, грунтуючыся на ўласнай базе ведаў, якая ўтрымлівае даныя па матэматыцы, фізіцы, астраноміі, хіміі, біялогіі, медыцыне, гісторыі, геаграфіі, палітыцы, музыцы, кінематаграфіі, а таксама інфармацыю пра вядомых асоб і інтэрнэт-сайты. Ён можа пераводзіць даныя між рознымі адзінкамі вымярэння, сістэмамі злічэння, падбіраць агульную формулу паслядоўнасці, знаходзіць магчымыя замкнутыя формы для прыблізных дробных лікаў, вылічваць сумы, граніцы, інтэгралы, рашаць ураўненні і сістэмы ўраўненняў, выконваць аперацыі з матрыцамі, вызначаць уласцівасці лікаў і геаметрычных фігур.

Катэгорыя:Праграмнае_забеспячэнне
Катэгорыя:Навуковыя сайты
DirectX

**DirectX** (ад  — прамы, непасрэдны) — гэта набор API, распрацаваных для рашэння задач, звязаных з праграмаваннем пад Microsoft Windows. Найбольш шырока выкарыстоўваецца пры напісанні камп’ютарных гульняў. Пакет сродкаў распрацоўкі DirectX пад Microsoft Windows бясплатна даступны на сайце Microsoft. Часта абноўленыя версіі DirectX пастаўляюцца разам з гульнявымі дадаткамі.

## DirectX API 
Практычна ўсе часткі DirectX API уяўляюць сабой наборы COM-сумяшчальных аб’ектаў.

У цэлым, DirectX падраздзяляецца на:

* **DirectX Graphics**, набор інтэрфейсаў, якія раней (да версіі 8.0) дзяліліся на:
** DirectDraw : інтэрфейс вываду растравай графікі. (Яго распрацоўка даўно спынена)
** Direct3D (D3D): інтэрфейс вываду трохмерных прымітываў.
* DirectInput: інтэрфейс, які выкарыстоўваецца для апрацоўкі даных, якія паступаюць з клавіятуры, мышы, джойсціка і інш. гульнявых кантролераў.
* DirectPlay: інтэрфейс сеткавай камунікацыі гульняў.
* DirectSound: інтэрфейс нізкаўзроўневай працы з гукам (фармату Wave)
* DirectMusic: інтэрфейс прайгравання музыкі ў фарматах Microsoft.
* DirectShow: інтэрфейс, які выкарыстоўваецца для ўводу/вываду аўдыё і/або відэа даных.
** DirectX Instruments — тэхналогія, якая дазваляе на аснове мультымедыйнага API DirectX ствараць і выкарыстоўваць праграмныя сінтэзатары. У адрозненне ад DX-убудоў, такія праграмы могуць цалкам кіравацца па MIDI і служаць галоўным чынам не для апрацоўкі, а для сінтэзу гуку. Тэхналогія DXi была папулярная ў 2001—2004 гг., асабліва ў праграмных прадуктах Cakewalk, але з часам прайграла «вайну фарматаў» тэхналогіі VST ад Steinberg.
* DirectSetup: частка, адказная за ўсталяванне DirectX.
* DirectX Media Objects: рэалізуе функцыянальную падтрымку паточных аб’ектаў (напрыклад, кадзіроўшчыкі/дэкадзіроўшчыкі)
* Direct2D : інтэрфейс вываду двухмернай графікі

## Гл. таксама 
* GDI
* OpenGL
* Simple DirectMedia Layer
* X (DirectX) — фармат файла для захоўвання 3D аб’ектаў, распрацаваны Microsoft для DirectX
* Direct3D 11 — версія, якая ўжываецца галоўным чынам у Windows 7 (уключана) і Windows Vista для дадаткаў
* Спіс гульняў, якія падтрымліваюць DirectX 10

## Спасылкі 
* DirectX на афіцыйным сайце Microsoft

Катэгорыя:API
Катэгорыя:Microsoft Windows
Катэгорыя:Графічныя бібліятэкі
Катэгорыя:Бібліятэкі трохмернай графікі
Карыстальніцкае пагадненне

**Карыстальніцкае пагадненне** ( — «ліцэнзійнае пагадненне з канцавым карыстальнікам»; скарачаецца да , вымаўляецца «*ю-ла*») — дагавор паміж уладальнікам камп’ютарнай праграмы і карыстальнікам яе копіі.

Звычайна выкарыстоўваецца разам з прапрыетарным ПЗ (напрыклад, прадуктамі карпарацый Microsoft, Apple), а таксама дыстрыбутывамі свабоднага ПА з нясвабоднымі элементамі (напрыклад, Mozilla Firefox да версіі 3.0.4 уключна).

Катэгорыя:Ліцэнзіі на праграмнае забеспячэнне
Рыгор Піліпавіч Клікушын

**Рыгор Піліпавіч Клікушын** (, сяло Сладкова, Цюменская губерня, РСФСР — ) — беларускі мастак-графік, член Саюза мастакоў Беларусі. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 снежня 1921 года ў с. Сладкова Цюменскай губерні.

З 1939 па 1941 год выкладаў маляванне ў родным сяле. У 1941 годзе пайшоў на фронт. Пасля заканчэння курсаў тэлеграфістаў служыў у Новасібірскім зенітным палку тэлеграфістам і картографам пры штабе.
 
У 1946 годзе пераехаў у Віцебск і паступіў у педагагічны інстытут на гістарычны факультэт. У 1950 годзе пачаў выкладаць гісторыю ў мастацка-графічным педагагічным вучылішчы Віцебска (пазней ператворанага ў мастацка-графічны факультэт).

У 1956 годзе скончыў мастацкае аддзяленне Маскоўскага завочнага паліграфічнага інстытута і працягнуў выкладанне ў педінстытуце на ўтвораным у 1959 годзе мастацка-графічным факультэце. У 1964—1970 гг. — загадчык кафедры выяўленчага мастацтва факультэта.
У 1970—1995 гг. — мастак-афарміцель Віцебскай абласной друкарні.

Памёр 12 лютага 2014 года.

## Творчасць 
Г. П. Клікушын — аўтар каля 10 гравюр, 40 творчых малюнкаў. Ім аформлена больш за 70 кніг, сярод якіх кнігі твораў К. Крапівы, К. Паўстоўскага, А. Дзюма, Ч. Дзікенса і іншыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Графікі СССР
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Храм Цэзара

thumb|Разваліны храма
thumb|Рэканструкцыя

**Храм Цэзара** ( — храм абагаяўлёнага Юлія) — храм у гонар Гая Юлія Цэзара на рымскім форуме.

Храм размяшчаўся ў паўднёва-ўсходняй частцы форуму, на месцы, дзе было спалена цела забітага Цэзара. Цэзар стаў другім, пасля Ромула, абагаяўлёным рымлянінам. Будаўніцтва пачалося праз два гады пасля забойства Цэзара ў 42 годзе да н. э., асвячоны толькі ў 29 годзе да н. э. Па малюнках на манетах стала магчымым аднавіць аблічча храма. На подыуме размяшчаўся круглы алтар.

Ад храма захавалася да нашых дзён толькі частка подыўма.

## Літаратура 
* Filippo Coarelli, *Il Foro romano. Periodo repubblicano e augusteo*, Roma 1985, ISBN 88-85020-68-2, pp. 308—323.
* Maria Floriani Squarciapino, «Il fregio del tempio del Divo Giulio», in *Rendiconti dell’Accademia Nazionale dei Lincei*, 12, 1957, pp. 270—284.
* Pierre Gros, voce *Iulius, Divus, aedes*, in Eva Margareta Steinby (a cura di), *Lexicon topographicum urbis Romae*, III, Roma 1996, ISBN 88-7140-096-8, pp. 116—119.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рымскі форум
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Дахрысціянскія храмы Рыма
Ціхан Васілевіч Кібардзін

**Ціхан Васілевіч Кібардзін** (, горад Слабадской, Кіраўская вобласць — ) — гарадскі архітэктар Віцебска ў 1890—1924 гадах. Аўтар праектаў мноства гарадскіх будынкаў канца XIX — пачатку XX стагоддзяў.

## Біяграфія 
У 1888 годзе скончыў архітэктурнае аддзяленне Імператарскай Акадэміі мастацтваў у Пецярбургу.
 
У 1890 годзе Кібардзін прыехаў у Віцебск на пасаду малодшага архітэктара будаўнічага аддзялення Віцебскага губернскага кіравання, у красавіку 1890 быў прызначаны гарадскім архітэктарам. Працаваў на гэтай пасадзе да 1917 года. Жыў у Віцебску ў пабудаваным каля 1900 годзе на ўласныя сродкі доме на Успенскай вуліцы (вул. Крылова, 6).
 
У 1890 годзе Ц. В. Кібардзін распрацаваў генеральны план Віцебска. У 1902 годзе пад кіраўніцтвам Кібардзіна быў створаны яшчэ адзін генеральны план горада. У ім Ціхан Васілевіч паспрабаваў наладзіць рэгулярнасць гарадской забудовы і забяспечыць кампактнасць горада. 1914 прызначаны на пасаду архітэктара пры Віцебскай жаночай Марыінскай гімназіі.
 
Пасля рэвалюцыі быў прызначаны павятовым і гарадскім інжынерам, у 1923 годзе — губернскім архітэктарам. У канцы 1920-х пераехаў у Ленінград.

## Працы 
* Аднаўленне пасля пажару будынка гарадскога тэатра (не захаваўся; 1897)
* Генеральны план Віцебска (1890, 1902)
* Перабудова будынка сярэдзіны XIX стагоддзя на вуліцы Талстога, 2 (першыя гады XX стагоддзя)
* Надбудова трэцяга паверху Віцебскай ратушы (1911)
* Помнік героям Вайны 1812 года (сумесна з І. Фаміным; 1911-12)
* Дзяржаўны банк (будынак не захаваўся; знаходзіўся на Замкавай вуліцы)
* Бальніца духоўнай семінарыі (вуліца Камісара Крылова, 5; 1908-10)
* Уласны дом (вуліца Камісара Крылова, 6)

## Сям'я 
* Таццяна Ціханаўна Кібардзіна — савецкая расійская актрыса тэатра і кіно, народная артыстка РСФСР (1951), лаўрэат Сталінскай прэміі (1951).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3

## Спасылкі 
* Кибардин, Тихон Васильевич 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраўскай вобласці
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Віцебска
Дзвінская дзяржаўная беларуская гімназія

**Дзвінская дзяржаўная беларуская гімназія** — сярэдняя навучальная ўстанова беларускай нацыянальнай меншасці ў Латвіі. Існавала ў 1922—38 у Даўгаўпілсе (да 1920 Дзвінск) на вуліцы Варшавас (Варшаўскай).

Адкрыта 3.12.1922 дзякуючы намаганням членаў беларускага культурна-асветнага таварыства «Бацькаўшчына». Дырэктары гімназіі І. Краскоўскі (1922—25), С. Сахараў (1925—32), выкладчыкі У. Пігулеўскі, П. Мядзёлка (Грыб), А. Якубецкі, Я. Гайлевіч і інш. Сярод прадметаў беларуская, латышская, руская, лацінская і нямецкая мовы, гісторыя, матэматыка, закон божы і інш.

У гімназіі дзейнічалі літаратурна-гістарычны, мастацкі, фатафафічны, радыётэхнічны гурткі, хор, балалаечны аркестр, выдаваўся на гектографе вучнёўскі часопіс «Школьная праца» (1926—30, выйшла 14 нумароў). Вучні збіралі фальклор, выступалі з лекцыямі і канцэртамі, ставілі спектаклі па п'есах Я. Купалы, Ф. Аляхновіча, К. Каганца, В. Дуніна-Марцінкевіча, В. Сахаравай. Пры гімназіі існаваў 45-ы беларускі скаўцкі атрад. Былі праведзены мерапрыемствы з нагоды 400-годдзя беларускага друку і першадрукара Ф. Скарыны, 20-годдзя літаратурнай дзейнасці Я. Купалы і Я. Коласа, 25-й гадавіны з дня смерці Ф. Багушэвіча. 9-10.4.1927 з лекцыямі па гісторыі беларускай літаратуры ў гімназіі выступіў В. Ластоўскі. Цесную сувязь падтрымлівалі з гімназіяй Я. Райніс, Б. Брэжга, К. Езавітаў.

У гімназіі вучыліся дзеячы беларускай, латышскай, рускай, польскай, чэшскай і славацкай культур: пісьменнікі А. Бартуль, П. Сакол (П. Масальскі), В. Казлоўская, М. Талерка, Э. Вайвадзіш, В. Вальтар, перакладчык Я. Доўгі, мастакі П. Мірановіч, М. Калінін, нядоўгі час вучыўся беларускі мастак Міхась Сеўрук; оперная спявачка Н. Мікалаева-Комісар, рэжысёр Я. Камаржынскі, археолаг Л. Краскоўская і інш.

3 верасня 1932 пачалася паступовая ліквідацыя гімназіі (зачынены 1-ы клас, звольнены С. Сахараў).  

## Літаратура 
* 
* Сахараў С. Гістарычны нарыс пяцігоддзя Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі за 1922—1927 гг. Дзвінск, 1927.
* Казак-Казакевіч Э. Мой жыццяпіс // Голас Радзімы. 1992. 1 кастр.—12 лістап.
* Гваздзёў, С. Міхаіл Сеўрук: Мастак з Божай міласці. - Мінск: "Харвест", 2015. - 64 с.


Катэгорыя:Беларуская мова ў Латвіі
Катэгорыя:Даўгаўпілс
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з беларускай мовай навучання
Катэгорыя:З’явіліся ў 1922 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1938 годзе
Стоўбцы (значэнні)

**Стоўбцы:**

* Стоўбцы — горад у Мінскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Стаўбцоўскага раёна
* Сто́ўбцы — станцыя Беларускай чыгункі
* Сто́ўбцы — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тросніца
Норма Алеандра

**Но́рма Алеа́ндра-Рабле́да** (Буэнас-Айрэс, 2 мая 1936) () — аргенцінская актрыса, рэжысёр кіно і тэатра, сцэнарыст.

## Біяграфія 
З сям’і акцёраў тэатра і кіно. Пачала выступаць на сцэне разам з бацькамі ва ўзросце 9 гадоў. Гуляла ў п’есах Эўрыпіда, Мальера, Лопэ дэ Вэгі, Сервантэса, Цірса дэ Маліна, О’Ніла, Брэхта, Артура Мілера, Тэнесі Уільямса, Жана Ануя, Марыа Варгас Льёса. Выступала на радыё. У кіно дэбютавала ў 1952, адыграла больш чым у 50 фільмах. Актыўна працавала і працуе на тэлебачанні. У 1976—1981 жыла ва Уругваі і Іспаніі, здымалася ў іспанскіх кінарэжысёраў, пазней працавала ў Галівудзе.

Выступае таксама як паэт, драматург і сцэнарыст.

Сястра — актрыса Марыя Ванер, сын — акцёр Оскар Ферыньё.

## Спасылкі 
* На сайце Кіно Аргенціны  

Катэгорыя:Актрысы Аргенціны
Ціза

**Ціза** () — сярэднявечная віла ў заходняй частцы горада Палерма, Сіцылія, помнік араба-нарманскага стылю.

Будаўніцтва вілы было пачата ў XII стагоддзі арабскімі майстрамі для караля Сіцыліі Вільгельма I, але завершаны аб’ект прыняў толькі яго сын Вільгельм II Добры. Віла задумвалася ў якасці летняй рэзідэнцыі нарманскіх каралёў, як частка вялікай зоны для палявання, вядомай як Джэнаард (Рай на зямлі), якая таксама ўключала ў сябе палац Куба і яшчэ пару будынкаў. Яе стыль паказвае на ўплыў маўрытанскай культуры ў Сіцыліі у той час.

Назва Цыза паходзіць ад арабскага слова al-Azîz, якое азначае «высакароднае», «слаўнае», «пышнае». Гэта ж слова, напісанае шрыфтам *насх*, захавана на ўваходзе ў вілу, як звычайна рабілася на многіх ісламскіх збудаваннях таго часу.

У XIV стагоддзі на вілу былі дададзеныя зубцы, шляхам частковага знішчэння надпісу на арабскай мове, які красаваў раней на яго даху. Больш значныя змены былі зроблены ў XVII стагоддзі: над уваходам з’явілася мармуровая эмблема з выявай двух ільвоў, была зменена планіроўка некаторых унутраных пакояў, збудаваная вялікая лесвіца, а таксама прабіта некалькі новых вокнаў.

З 1808 па 1950 год у віле знаходзілася рэзідэнцыя графаў Натабартала дзі Ск’яра. Пазней віла была выкупленая кіраўніцтвам рэгіёну Сіцылія і ў 1970-1980-х гадах у ёй была праведзена рэстаўрацыя. У цяперашні час у пакоях вілы размешчаны ісламскія творы мастацтваў, а таксама многія артэфакты раёнаў Міжземнага мора.

## Літаратура 
* U. Staacke, *Un palazzo normanno a Palermo : la Zisa, la cultura musulmana negli edifici del Re*, Palermo 1991
* Giuseppe Bellafiore, *La Zisa di Palermo*, Palermo 1994
* Ugo Rosa, *Attraverso la Zisa*, Biblioteca del Cenide, 2007
* Micaela Sposito, *La Zisa e Palermo*, Dario Flaccovio Editore, Palermo 2003

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палерма
Катэгорыя:Вілы Італіі
Цірса дэ Маліна

**Цірса дэ Маліна** (, сапраўдныя імя і прозвішча **Габрыэль Цэльес**, ;  — ) — іспанскі , навеліст, доктар багаслоўя, манах і афіцыйны гістарыёграф ордэна мерседарыяў. Нарадзіўся ў дваранскай сям’і. Вучыўся ва ўніверсітэце Алькала-дэ-Энареса. У 1601 годзе стаў манахам ордэна Багародзіцы Міласэрнай. У 1634 годзе быў прызначаны членам праўлення ордэна, у 1635 — яго гістарыёграфам, у 1639 атрымаў ступень магістра багаслоўя.

## Творчасць 
Аўтар больш за 400 вершаваных п’ес, з якіх да нас дайшло толькі 84 камедыі і 5 «аўта». Таксама звяртаўся да розных празаічных жанраў (зборнік навел і твораў на розныя тэмы «Таледскія вілы» (), выдадзеныя ў 1624).

## Асноўныя творы 
* «Сарамлівец у палацы» (1606)
* «Пакаранне легкадумнасці» (сач. 1613)
* «Святая Хуана» (1614)
* «Каханне і рэўнасць прымусяць паразумнець» (1616, трупа Вальдэса)
* «Праўда заўсёды дапамагае» (1623, трупа X. Б. Валенсіяна ў Кордаве)
* «Любоў-лекарка» (1625?)
* «Дон Хіль Зялёныя нагавіцы» (выд. 1630)
* драма «Абачлівасць жанчыны» (выд. 1634)
* «Лепшая жняярка» (выд. 1634)
* «Багародзіца аліўкавага гаю» (выд. 1636)
* гераічная камедыя «Антона Гарсія» (выд. 1635)
* «Асуджаны за недахоп веры» (выд. 1635)
* «Набожная Марта» (выд. 1636)

Катэгорыя:Каталіцкія манахі
Катэгорыя:Пісьменнікі барока
Катэгорыя:Пісьменнікі Іспаніі
Катэгорыя:Іспанамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Дактары багаслоўя
Катэгорыя:Пісьменнікі-святары
Біплан

thumb|right|200px|Біплан
[thumb|right|200px|[Ан-2]]
**Біплан** — самалёт з дзвюма нясучымі паверхнямі (крыламі), звычайна размешчанымі адно над адным. Дадзеная канструкцыя дазваляе атрымаць вялікую плошчу крылаў і пад'ёмную сілу пры меншым размаху крыла, што вельмі істотна пры недахопе трываласці. У параўнанні з монапланам для ўзлёту і пасадкі біплану патрабуецца значна меншая паласа. Недахопам з'яўляецца падвышаны аэрадынамічны супраціў. Акрамя таго, крылы самалётаў звычайна выраблялі з дрэва і абцягвалі тканінай. Трываласць такіх крылаў не дазваляла рабіць іх занадта вялікімі ці ставіць занадта магутны рухавік. Паступова на працягу 1930-х гг на змену драўляным самалётам сталі прыходзіць металічныя монапланы са значна большай трываласцю.

## Гл. таксама 
* Ан-2

Катэгорыя:Аэрадынамічныя схемы
Сацыялістычная вуліца (Гродна)

**Сацыялістычная вуліца** — вуліца ў цэнтральнай частцы горада Гродна. Названа ў 1939 годзе, раней дзялілася на *Паштовую*, *Гарохавую*, *Базарную* вуліцы.

Працягласць — каля 1000 метраў ад вуліцы Ажэшка да вуліцы Парыжскай камуны. Пачала фарміравацца ў першай палове 19 ст., захавалася забудова 1880—1930 гг. У 1958-63 гг пабудаваны квартал чатырохпавярховых жылых дамоў. На вуліцы размешчаны адзін з карпусоў Гродзенскага ўніверсітэта, першы гродзенскі кінатэатр «Чырвоная зорка», кафэ, крамы. На вуліцы ходзіць грамадскі транспарт: аўтобус, тралейбус.

## Літаратура 
Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Гродна
LNER Class A4 4468 Mallard

**Паравоз Mallard № 4468 Лондан-Паўночна-Усходняй чыгункі класа A4 4-6-2 Pacific** — хуткасны паравоз, пабудаваны ў Данкастэры (Англія) у 1938 годзе.

Mallard быў распрацаваны сэрам Найджэлам Грэйслі ў якасці лакаматыва, спецыяльна прызначанага для руху хуткасных цягнікоў. Абводы яго абцякальніка былі правераны ў аэрадынамічнай трубе на хуткасцях звыш 100 міль у гадзіну (160 км/г). Mallard выкарыстоўваўся ў цягніковай працы да сваёй адстаўкі ў 1963 годзе. За час эксплуатацыі ён прайшоў амаль паўтары мільёны міль (2,4 мільёна кіламетраў).

У 1980-х гадах Mallard быў адноўлены да працоўнага стану, але выкарыстоўваўся толькі для руху некалькіх экскурсійных цягнікоў паміж Ёркам і Скарбара ў ліпені 1986 года і пары прабегаў паміж Ёркам і Харагейтам / Лідс на Вялікдзень ў 1987 годзе. Mallard з'яўляецца адзіным пакінутым паравозам тыпу A4, выфарбаваным у фірмовыя колеры LNER і адноўленымі ў першапачатковым стане бакавымі абцякальнікамі (хоць рэплікі A4 таксама маюць бакавыя абцякальнікі).

У цяперашні час Mallard з'яўляецца часткай Нацыянальнай Калекцыі ў Нацыянальным Чыгуначным Музеі Злучанага Каралеўства ў Ёрку.

Лакаматыў разам з тэндарам мае даўжыню 70 футаў і важыць 165 імперскіх тон. Ён афарбаваны ў колеры LNER - блакітны корпус, чырвоныя колы і дышаль сталёвага колеру.

## Тэхнічная інфармацыя 
## Літаратура 
* Allen, Cecil J. (1949). The Locomotive Exchanges 1870 - 1948. Ian Allan Ltd. A comprehensive book on locomotive exchanges, giving details of each trial and the locomotives involved.
* Boddy, M.G.; Neve, E.; Yeadon, W.B. (April 1973). Fry, E.V.. ed. Part 2A: Tender Engines - Classes A1 to A10. Locomotives of the L.N.E.R.. Kenilworth: RCTS. ISBN 0 901115 25 8.
* Clarke, David (2005). Locomotives in Detail: 3 Gresley 4-6-2- A4 Class. Ian Allan Publishing. ISBN 0-7110-3085-5. An overall history of the Gresley A4 class, as well as unparalleled details about the class and individual members.

## Спасылкі 
* National Railway Museum
** Mallard at the museum 
** Museum panoramas including view of Mallard footplate 
* A4 Pacific Page in the LNER Encyclopedia

Катэгорыя:Захаваныя паравозы ў Вялікабрытаніі
A4
Катэгорыя:Сусветныя рэкорды
Катэгорыя:Асобныя паравозы
Званае (возера, басейн Званіцы)

**Зва́нае** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Званіца (прыток Дрысы).

Плошча паверхні возера 1,28 км², даўжыня 1,78 км, найбольшая шырыня 1,1 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 3 м, сярэдняя складае каля 1,9 м. Аб’ём вады 2,49 млн м³.
Катлавіна Званага рэшткавага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй ад 8—9 (на захадзе і паўднёвым усходзе) да 15—30 метраў. Схілы катлавіны стромкія, складзеныя з суглінкаў і супесяў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія і сплавінныя. Дно возера плоскае, выслана сапрапелем.

Возера Званае слабапраточнае, эўтрофнае. Упадаюць ручаі, выцякае рака Званіца. Надводная расліннасць распаўсюджана паласой да 40 метраў уздоўж берагоў, падводная ўкрывае амаль усю паверхню дна возера.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лінь, карась, плотка і іншыя віды рыб.

На паўночным беразе возера вёска Званае.

## Літаратура 
* *Міронаў В. Р.* Званае возера. // 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-22. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1986 г.

## Спасылкі 
* Званае возера 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Званае

**Званае:**

* Зва́нае — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Званіца
* Званае — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свіна
* Званае — вёска ў Азінскім сельсавеце Полацкага раёна Віцебскай вобласці.
* Званае — вёска ў Маласітнянскім сельсавеце Полацкага раёна Віцебскай вобласці.
Мітрафан

**Мітрафан**:
* Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі
* Мітрафан (Краснапольскі)
П’ер Карнель

**П’ер Карнель** (; , Руан, Францыя — , Парыж) — французскі драматург, «бацька французскай трагедыі», адзін з творцаў класіцызму ў французскай літаратуры.

## Біяграфічныя звесткі 
Сын адваката; дзяцінства правёў у вёсцы, навучаўся ў езуіцкай школе, затым вывучаў права і атрымаў месца пракурора, замала, аднак, цікавячыся службовай кар’ерай. Творчасць Карнеля адлюстроўвала супольную барацьбу ў перыяд станаўлення абсалютызму.

## Творчасць 
Літаратурную дзейнасць пачаў з вершаў (зборнік «Паэтычная сумесь», 1632). Першая спроба ў жанры камедыі — «Меліта» (паст. 1629), у жанры трагедыі — «Медэя» (паст. 1635). Пасля пастаноўкі трагедыі «Сід» (1637), якая прадзманстравала складанасць духоўнага свету чалавека, прыярытэт розуму, свядомасці і стала ўзорным творам класіцызму, эталонам прыгожага ў французскай культуры, драматурга пачалі называць «Вялікі Карнель». Аўтар трагедый «першай манеры» («Гарацый», паст. 1640; «Цына», паст. 1640—41; «Паліеўкт», паст. 1641—42), для якіх характэрны раўнавага асабістага і грамадзянскага, агульначалавечага і патрыятычнага, вытрыманасць у эстэтычных законах класіцызму. У трагедыях «другой манеры» («Радагуна», паст. 1644—45; «Іраклій», паст. 1646; «Нікамед», паст. 1651; «Пертарыт», паст. 1651) акцэнт зроблены на асабістым пачатку, больш складанай стала інтрыга, з’явіўся матыў антаганістычнасці інтарэсаў асобы і дзяржавы, узмацніўся момант ірацыянальнасці, што сведчыла пра ўплыў барока. Трагедыям «трэцяй манеры» («Эдып», паст. 1659; «Серторый», паст. 1662; «Сафанісба», паст. 1663; «Атон», паст. 1664; «Атыла»; паст. 1667; «Ціт і Берэніка», паст. 1670) уласцівы рэзкі крэн у бок дзяржаўнага, ператварэнне героя ў «функцыю» грамадства, што і абумовіла заняпад творчасці П. Карнеля і правал трагедыі «Сурэна» (паст. 1674).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Драматургі Францыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Крэмэнчук

**Крэмэнчу́к** (), таксама **Крамянчу́г** — горад у цэнтральнай Украіне, адміністрацыйны цэнтр Крэмэнчуцкага раёна (не ўваходзіць у яго склад) Палтаўскай вобласці.

З адкрыццём у 1869 годзе Крукаўскага вагона-будаўнічага завода, аднаго з найстарэйшых прадпрыемстваў гэтага тыпу ва Усходняй Еўропе, горад жыве пераважна з прамысловасці.

Складаецца з Аўтазаводскага і Крукаўскага раёнаў. Размешчаны на Дняпры. Крэмэнчуцкая агламерацыя ўваходзіць у дзясятку найбуйнейшых ва Украіне з насельніцтвам каля паўмільёна чалавек.

## Прамысловасць 
* Крэмэнчуцкі аўтамабільны завод

## Адукацыя і навука 
* Крэмэнчуцкі нацыянальны ўніверсітэт імя Міхаіла Астраградскага

## Вядомыя асобы 
* Яўгенія Іонаўна Гурарый (1903—1977) — беларускі і ўкраінскі архітэктар.
* Фёдар Амосавіч Дронаў (1925—1994) — вучоны, эканаміст, доктар эканамічных навук, член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР, Заслужаны эканаміст БССР.
* Барыс Аляксеевіч Чычыбабін — паэт
* Андрэй Сяргеевіч Бацула (нар. 1992) — украінскі футбаліст.
* Таццяна Ігараўна Макляцова (нар. 1966) — беларускі мастак і дызайнер.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Фотаздымкі Крэмэнчука  
* Ускраіны Кременчуга — гісторыя горада ў фотаздымках і артыкулах
* Мясцовая газета «Телеграфъ»


Катэгорыя:Гарады Палтаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры