open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міхаіл Карнілавіч Канькоў

**Міхаіл Карнілавіч Канькоў** (нар. , вёска Пачашова, Глазаўскі раён, Удмуртыя - 16 красавіка 2015, Брэст, Брэсцкая вобласць, Беларусь) — беларускі мастак і дызайнер.

## Біяграфія 
У 1966 годзе скончыў Кунгурскае прафесійна-мастацкае вучылішча па спецыяльнасці «Мастацкая апрацоўка камня». Быў прызваны ў Савецкую армію ў Брэст, дзе і застаўся пасля заканчэння тэрміну службы. Працаваў у галіне комплекснага мастацкага праектыравання і афармлення ітэр’еру, музейных экспазіцый, манументальна-дэкаратыўнага жывапісу  ў плакаце, станкавага жывапісу і графікі.

* З 1962 па 1972 займаў пасаду метадыста па выяўленчым мастацтве ў Брэсцкім абласным Доме народнай творчасці
* З 1972 па 1977 працаваў мастаком-афарміцелем на прадпрыемствах Брэста
* З 1991 года з'яўляўся галоўным мастак Брэсцкага камбіната «Мастацтва». На камбінаце ён доўгі час працаваў сумесна з Барысам Малахавым, які меў архітэктурную адукацыю. Вынікам сумеснай працы стала афармленне Музея выратаваных каштоўнасцей, Дома грамадзянскіх абрадаў, многіх школ, бальніц, паліклінік, Палацаў культуры, дзіцячых садкоў у Брэсце, Музея хлеба ў вёсцы Расна Камянецкага раёна.
* З 1994 года уваходзіў у Беларускі саюз мастакоў, таксама стал кіраваць творчай майстэрняй «АРТ-М»
* З 1995 па 2004 займаў пасаду старшыні праўлення Брэсцкай абласной арганізацыі Беларускага Саюза мастакоў

Памёр 16 красавіка 2015 года ў Брэсце. 18 красавіка пасля адпявання ў Свята-Серафімаўскай царкве быў пахаваны на гарадскіх могілках Плоска.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Ашкалі

**Ашкалі** () — субэтнічная група албанцаў. Жывуць у Сербіі, пераважна на тэрыторыі Косава. Агульная колькасць (2015 г.) — 18 200 чал. Асноўная рэлігія — іслам.

Самі ашкалі лічаць сябе нашчадкамі выхадцаў з Ірана або Ізраіля. Да канца XX ст. яны не вылучалі сябе з ліку астатніх албанцаў Косава, хаця ў Югаславіі разглядаліся як цыганы-мусульмане, што ўпадабалі аселы лад жыцця і албанскую мову. Падчас Косаўскага крызісу 1996—1999 гг. ашкалі былі запрошаны для перагавораў з прадстаўнікамі ўрада Сербіі ў якасці самастойнай этнічнай меншасці. У Косава была створаны асобныя нацыянальныя палітычныя партыі ашкалі, якія прымаюць удзел у выбарах. У Сербіі ў горадзе Нові-Сад дзейнічае культурная арганізацыя «Матыца Ашкалі».

## Гл. таксама 
* Косаўскія албанцы
* Гараны

## Спасылкі 
* Матыца Ашкалі 
* Гісторыя і ідэнтычнасць ашкалі

Катэгорыя:Цыганы
Катэгорыя:Народы Еўропы
Катэгорыя:Балканскія народы
Катэгорыя:Албанцы
Маеўскае

**Ма́еўскае во́зера** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Свячанка (працякае праз возера). Знаходзіца за 18 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Чашнікі на мяжы з Сенненскім раёнам, прыкладна за 0,8 км на паўночны ўсход ад вёскі Хотліна Чашніцкага раёна і за 0,9 км на паўночны захад ад вёскі Малы Азярэцк Сенненскага раёна.

Плошча паверхні возера 0,16 км². Даўжыня 0,88 км, найбольшая шырыня 0,27 (0,28) км, даўжыня берагавой лініі 2 (3) км. Найбольшая глыбіня 10,5 м. Аб’ём вады 0,78 млн м³. Плошча вадазбору 100 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны стромкія на ўсходзе, вышынёй да 16 м. Астатнія схілы спадзістыя, вышынёй 2—3 м. Вакол возера вузкая, месцамі забалочаная пойма. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна нізкія, пясчаныя. Праз возера працякае рака Свячанка і на поўдні злучае яго з Хотлінскім возерам.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-47. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Чашніцкага раёна
Балерына

**Балеры́на**, або **бале́тніца** ( — танцоўшчыца, ад  — танчыць), мужчынская форма — **бале́тнік**.

## Спасылкі 
* The Ballerina Gallery — фатаграфіі вядомых балерын

Катэгорыя:Артысты балета
Катэгорыя:Тэатральныя прафесіі
Кірасір

**Кірасі́ры** — від цяжкай кавалерыі, коннікі якой былі абаронены кірасай (ахоўнае ўзбраенне з двух пласцін, выцягнутых па форме грудзей і спіны і злучаных спражкамі на плячах і баках), і мелі на ўзбраенні палаш, пісталеты і карабін. У Заходняй Еўропе кірасіры з'явіліся ў кан. 17 ст. У 18 - пач. 19 ст. кірасірскія палкі, прызначаныя для нанясення вырашальнага ўдару, існавалі ў большасці еўрапейскіх армій. У пач. 20 ст. кірасы былі ліквідаваныя (акрамя параднай формы), а назва «кірасірскі» захавалася па традыцыі за асобнымі палкамі ў некаторых арміях.

## Гл. таксама 
* Рэйтары

Катэгорыя:Кавалерыя
Катэгорыя:Ваенная форма
Форт Клінтан (Вест-Пойнт)

[thumb|справа|Рэшткі земляных умацаванняў форта з статуяй [Тадэвуш Касцюшка|Касцюшкі на заднем плане]]thumb|справа|Памятка дошка на ўмацаваннях з імем Т. Кастюшкі
**Форт Клінтан** () — галоўны пункт абароны сеткі ўмацаванняў  у Вэст-Пойнце часоў Вайны за незалежнасць.

Форт быў пад камандаваннем і названы ў гонар Бенедыкта Арнольда да яго здрады рэвалюцыйнай арміі і пераходу да брытанцаў, пазней перайменаваны ў гонар генерала Джэймса Клінтана.

Будаўніцтва пачата пад камандаваннем капітана Луі дэ ла Радыр'е (), а завершана пад камандаваннем Тадэвуша Касцюшкі паміж 1778—1780 гадамі; форт быў ключавым пунктам, ён кантраляваў паварот ракі Гудзон, вялікага ланцуга ўмацаванняў. Пасля вайны, рэшткі форта Клінтан прыйшлі ў заняпад і ўрэшце былі знесены, каб вызваліць месца для пашырэння Ваеннай акадэміі ЗША, заснаванай на тэрыторыі форта ў 1802 годзе. Цяпер усё, што засталося ад форта, — некаторыя земляныя і каменныя збудаванні, лёгка ўбачыць з дарогі Тэйера (), якая агінае раўніны і футбольныя палі ў Вэст-Пойнце.

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Азгур

**А́згур** — яўрэйскае прозвішча

## Вядомыя носьбіты 
* Галіна Гаўрылаўна Азгур (1921—2005) — мастак-жывапісец, жонка скульптара Заіра Азгура;
* Заір Ісакавіч Азгур (1908—1995) — савецкі і беларускі скульптар.
Інстытут Пастэра

[250px|thumb|Інстытут Пастэра. Будынак музея і пахавальня [Луі Пастэр|Пастэра.]]

**Інстытут Пастэра** () — французскі прыватны некамерцыйны навуковы інстытут у Парыжы, які займаецца даследаваннямі ў вобласці біялогіі, мікраарганізмаў, інфекцыйных захворванняў і вакцын. Названы ў гонар знакамітага французскага навукоўца-мікрабіёлага Луі Пастэра, заснавальніка і першага дырэктара інстытута. Інстытут быў заснаваны 4 чэрвеня 1887 года і адкрыты 14 лістапада 1888 года.

З’яўляецца адным з сусветных лідараў у вывучэнні інфекцыйных захворванняў. У Інстытуце Пастэра былі зроблены найважнейшыя адкрыцці, якія прывялі да паспяховай барацьбы супраць такіх вірулентных захворванняў як дыфтэрыя, слупняк, туберкулёз, поліяміэліт, грып, жоўтая ліхаманка і чума. У 1983 годзе тут быў адкрыты вірус імунадэфіцыту чалавека. З 1908 года 8 навукоўцаў інстытута сталі лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі ў вобласці медыцыны і фізіялогіі.

У 1903—1905 гадах у інстытуце праходзіў стажыроўку хірург, адзін з заснавальнікаў савецкай анкалогіі, акадэмік Акадэміі Медыцынскіх навук СССР, член-карэспандэнт Акадэміі навук СССР Мікалай Мікалаевіч Пятроў.

## Спасылкі 
* Інстытут Пастэра: афіцыйны сайт.
* Гісторыя Інстытута Пастэра
* Інстытут Пастэра ў Мантэвідэа 

Катэгорыя:Навуковыя інстытуты Францыі
Катэгорыя:Біялагічныя інстытуты
П
Катэгорыя:Арганізацыі медыцынскія і аховы здароўя
Рамсес

**Рамсес** — імя некалькіх старажытнаегіпецкіх фараонаў.

* Рамсес I — старажытнаегіпецкі фараон з XIX дынастыі.
* Рамсес II Вялікі — старажытнаегіпецкі фараон з XIX дынастыі, адзін з найвядомых фараонаў Старажытнага Егіпта. Менавіта ў гонар яго называлі наступных Рамсесаў.
* Рамсес III — старажытнаегіпецкі фараон з XX дынастыі.
* Рамсес IV — старажытнаегіпецкі фараон з XX дынастыі.
* Рамсес V — старажытнаегіпецкі фараон з XX дынастыі.
* Рамсес VI — старажытнаегіпецкі фараон з XX дынастыі.
* Рамсес VII — старажытнаегіпецкі фараон з XX дынастыі.
* Рамсес VIII — старажытнаегіпецкі фараон з XX дынастыі.
* Рамсес IX — старажытнаегіпецкі фараон з XX дынастыі.
* Рамсес X — старажытнаегіпецкі фараон з XX дынастыі.
* Рамсес XI — старажытнаегіпецкі фараон з XX дынастыі.
* Рамсес Саптах — старажытнаегіпецкі фараон з XIX дынастыі.
Капусніца (суп)

**Капусніца (капусняк)** — традыцыйны ўкраінскі, славацкі і польскі від супоў з квашанай капусты. З’яўляецца аналагам рускіх шчэй, але не варта лічыць гэта адной і той жа стравай, так як капусніца рыхтуецца выключна з квашанай капусты.
Традыцыйная страва на калядным стале.

## Разнавіднасці 
Існуе вялікая колькасць розных рэцэптаў капусняка. Ва ўкраінскай кухне капусту адціскаюць ад расола, а пры падвышанай кіслотнасці папярэдне прамываюць вадой. У польскай распаўсюджаны больш кіслы варыянт з неаджатай капусты з расолам.
 
Падчас пастоў вараць вегетарыянскі (посны) капусняк. Ёсць варыянты рэцэптаў з грыбамі і на рыбным булёне.

## Цікавыя факты 
* Назву французскага фільма «La Soupe Aux Choux» з Луі дэ Фюнэсам у галоўнай ролі, можна перакласці як «Капусняк».

Катэгорыя:Супы з агародніны
Катэгорыя:Славацкая кухня
Катэгорыя:Польская кухня
Катэгорыя:Украінская кухня
Катэгорыя:Стравы з капусты
Старажытнагрэчаская каланізацыя Паўночнага Прычарнамор’я

'''Старажытнагрэчаская каланізацыя Паўночнага Прычарнамор'я** — частка, адзін з асноўных накірункаў працэсу агульнагрэчаскага каланізацыйнага руху VIII - VI стагоддзяў да н. э. (**Вялікай грэцкай каланізацыі)'''. Часовыя рамкі старажытнагрэцкай каланізацыі Паўночнага Прычарнамор'я - сярэдзіна VII-V стагоддзе да н. э. Праходзіла ў некалькі этапаў і на некалькіх напрамках: заходнім (Ніжняе Пабужжа і Ніжняе Прыдняпроўе, Заходні і Паўднёва-Заходні Крым) і ўсходнім (абодва берагі Керчанскага праліва, узбярэжжа Каўказа і Прыазоўя). У ходзе каланізацыі было заснавана некалькі дзясяткаў полісаў і пасёлкаў, сярод якіх самымі буйнымі былі Баспор Кімерыйскі, Ольвія, Херсанес Таўрычаскі, Фанагорыя, Тыра, Німфей, .

З часу грэчаскай каланізацыі ў Прычарнамор'і найбольшай папулярнасцю карыстаўся культ Апалона.

## Геаграфічныя межы і клімат рэгіёну 
Каб трапіць у цяперашняе Прыазоўе, старажытным грэкам неабходна было прайсці Керчанскі праліў, пры гэтым у той час узровень Сусветнага акіяна быў значна ніжэй - як адзначае археолаг Павел Ларанок "Азоўскага мора, якім мы яго бачым цяпер, не існавала. Дакладна вядома, што яго ўзровень быў на некалькі метраў ніжэй. У Герадота няма згадкі пра мора, ён называе гэты вадаём «Меатыдскім балотам», «скіфскімі сажалкамі»".

## Напрамкі і характар старажытнагрэчаскай каланізацыі Паўночнага Прычарнамор'я 
Самай позняй старажытнагрэчаскай калоніяй ў Паўночным Прычарнамор'і стаў Херсанес Таўрычаскі.
Самай магутнай дзяржавай, якая ўзнікла тут стала Баспорскае царства.

Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Катэгорыя:Паўночнае Прычарнамор’е
Катэгорыя:Старажытнагрэчаская каланізацыя
Нараджэнне Хрыстова (абраз з Пружан)

**Нараджэнне Хрыстова** — ікона XVII ст., якая паходзіць з горада Пружаны. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі. Ікона сумяшчае два евангельскія сюжэты — «Раство» і «Пакланенне вешчуноў» — і вылучаецца своеасаблівасцю кампазіцыі, тонкім майстэрствам жывапісу і шчырай верай.

## Апісанне 
Ікона адлюстроўвае важную падзею ў гісторыі чалавецтва, апісаную ў Евангеллі ад Лукі, — прыход Збавіцеля. Гэта здарылася ў часы імператара Аўгуста, калі Іосіф і Марыя ішлі на перапіс у Віфлеем. Ім давялося начаваць у пячоры, якая выкарыстоўвалася для жывёлы. На яе фоне злева адлюстравана Дзева Марыя са спавітым Богам-немаўляткам, за ёю Іосіф і невядомая святая, магчыма, Лізавета. Справа ад прастола на пачцівай адлегласці размясціліся тры ўсходнія вешчуны, якія прынеслі дары толькі што народжанаму Цару Нябеснаму, вол і асёл. Далей бачны пастухі, якія загналі сваіх авечак за драўляную загароду. У нябёсах віфлеемская зорка пасылае прамень святла на зямлю і анёлы трымаюць стужку з евангельскім тэкстам: «Хвала ў вышніх Богу, і на зямлі мір, у людзях зычлівасць».

Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Пружаны
Мена (возера)

**Ме́на** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Крашанка (цячэ праз возера), за 7 км у напрамку на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Федаронкі.

Плошча паверхні возера 0,38 км². Даўжыня 1,06 км, найбольшая шырыня 0,58 км, даўжыня берагавой лініі 2,88 км. Найбольшая глыбіня 1,9 м, сярэдняя 1,1 м. Аб'ём вады ў возеры 0,43 млн м³. Плошча вадазбору 132 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны на паўднёвым усходзе і паўночным захадзе спадзістыя, вышынёй 2—5 м, астатнія невыразныя. Берагі сплавінныя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй да 300 м. Дно высланае сапрапелямі. Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Цалкам зарастае. Праз возера працякае рака Крашанка.

## Літаратура 
* 
* 
## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 68/262

**Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН A/RES/68/262** прынятая 27 сакавіка 2014 года праз адкрытае галасаванне на 80-м пленарным пасяджэнні 68-й сесіі генеральнай асамблеі ААН. 68-я сесія ГА ААН была скліканая адмыслова для разгляду пытання пра анексію Расіяй часткі тэрыторыі Украіны (Аўтаномная Рэспубліка Крым і горад Севастопаль).

Дакумент пад назвай **«Тэрытарыяльная цэласнасць Украіны»** быў прыняты, як рэакцыя ААН на анексію Расіяй часткі тэрыторыі Украіны (Аўтаномная Рэспубліка Крым і горад Севастопаль). Рэзалюцыя пацвердзіла абавязацельствы ГА ААН датычна тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны ў яе міжнародна прызнаных межах і падкрэсліла несапраўднасць крымскага рэферэндуму (2014).

За дакумент прагаласавалі 100 дзяржаў-членаў ААН. 11 краін прагаласавалі супраць гэтай рэзалюцыі. Прадстаўнікі 58 дзяржаў-членаў ААН устрымаліся, а 24 дзяржавы не бралі ўдзелу ў галасаванні з-за адсутнасці іх прадстаўнікоў на 68-й сесіі ГА ААН.

Рэзалюцыю ініцыявалі 6 краін: Канада, Коста-Рыка, Германія, Літва, Польшча і Украіна. Прыняццю рэзалюцыі папярэднічалі беспаспяховыя спробы Рады бяспекі ААН (сем сесій) знайсці рашэнне па пытанні крымскага крызісу. Вынікам гэтых намаганняў стала толькі вета з боку Расіі.

## Спасылкі 
* Поўны тэкст рэзалюцыі 68/262 (en) 

## Гл. таксама 
* Арганізацыя Аб’яднаных Нацый
* Расійскае ўварванне ў Крым

Катэгорыя:Рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі ААН
Катэгорыя:2014 год у палітыцы
Катэгорыя:Анексія Крыма Расіяй
Ярамір

**Ярамі́р**, **Яро́мер** (стар. , , , стар. ) — заходнеславянскае мужчынскае асабістае імя. Сустракаецца ў чэшскай, славацкай, польскай, сербскай, харвацкай мовах. Жаночая форма — Яраміра.

Мяніны адзначаюць 24 верасня, 18 лютага (Славакія).

## Паходжанне і значэнне 
Складаецца з двух каранёў *яра-* і *мір*. Магчымыя значэнні:
* польскае *jary* (архаічнае) = «рухавы, малады, дужы»; *mir* = «аўтарытэт, прэстыж»
* верхнелужыцкае *jara* = «вельмі»; *měr* = «мір»
* чэшскае *jaro* = «вясна»; *mír* = «мір»
* стараславянскае *яр* = «сонца»; *мір* = «мір, сьвет»

## Вядомыя асобы 
* Ярамір — біскуп пражскі
* Ярамір Вэйвода — чэшскі кампазітар
* Ярамір Чэшскі — князь Чэхіі
* Ярамір Ягр — чэшскі хакеіст

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Славянскія імёны
Лія Мацееўна Салавей

**Лія Мацееўна Салавей** (нар. , в. Навасёлкі Жаснянскай гміны Пастаўскага павета Польшчы, цяпер у межах Мядзела) — беларуская фалькларыстка. Кандыдат філалагічных навук (1974)

## Жыццё і дзейнасць 
Нарадзілася ў сялянскай сям'і. Бацька — Мацей Піліпавіч Скурко, маці — Надзея Восіпаўна з Чарняўскіх. Сям'я жыла на хутары. Скончыла педагагічнае вучылішча, затым бібліятэчны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута, захаплялася спортам. Працавала ў аддзеле старых кніг Брэсцкай абласной бібліятэкі, дзе тым часам разгарнуў асветніцкую дзейнасць Уладзімір Калеснік. Семінары У. Калесніка, вандроўкі па Заходнім Палессі абудзілі цікавасць Ліі да беларускай культурнай спадчыны.

У 1968 годзе паступіла ў аспірантуру Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР. Тэмай уступнага рэферата былі фальклорныя матывы ў творчасці Максіма Танка. Тэма кандыдацкай дысертацыі (1974) — беларускія народныя балады. У дысертацыі з розных крыніц — архіўных, апублікаваных, экспедыцыйных — Л. Салавей разабрала гэты не вывучаны да таго часу матэрыял, сабрала і сістэматызавала сотні балад побытавага і міфалагічнага зместу, якія склалі 2 тамы «Беларускай народнай творчасці» (1977—1978). Дысертацыя стала асновай капітальнай манаграфіі «Беларуская народная балада» (1978). Наступнай працай была падрыхтоўка матэрыялаў і ўступны артыкул да тома «Валачобныя песні» (1980). Пазней Л. Салавей даследавала яшчэ адзін фальклорны жанр — абрадавае ігрышча пад назвай «Жаніцьба Цярэшкі», адпаведны том «Беларускай народнай творчасці» падрыхтаваны ёю ў суаўтарстве з музыказнаўцам І. Назінай (1993). Таксама зрабіла значны ўклад у вывучэнне вербальнай магіі беларусаў. Супрацоўнічае з выданнямі «Беларускага кнігазбору».

Падчас навуковых экспедыцый, разам з фальклорнымі запісамі Лія Салавей сабрала калекцыю беларускага народнага ткацтва — ручнікоў, абрусаў, посцілак — асновай якой былі вырабы яе маці.

Лія Салавей аўтар нарысаў пра духоўную спадчыну беларусаў у шэрагу кніг з серыі «Памяць» (Мядзельскі, Нясвіжскі, Верхнядзвінскі раёны) і шматлікіх артыкулаў. Таксама Лія Салавей сярод аўтараў кнігі «Міфалогія. Духоўныя вершы» (2003), энцыклапедычнага слоўніка «Беларуская міфалогія» (2004), кнігі «Замовы» (2009, укладанне У. Васілевіч, Л. Салавей, уступны артыкул Л. Салавей), энцыклапедычнага даведніка «Міфалогія беларусаў» (2011).

Разам з У. Васілевічам Лія Салавей пераклала на беларускую каштоўнае этнаграфічнае даследавання Часлава Пяткевіча «Рэчыцкае Палессе. Этнаграфічныя матэрыялы» (Частка 1. Матэрыяльная культура; 2004), а таксама пераклала з польскай працу Казіміра Машынскага «Усходняе Палессе» (выдадзена ў «Беларускім кнігазборы», 2014).

## Прызнанне 
* Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1986) за ўдзел у складанні шматтомнага выдання «Беларуская народная творчасць».

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. — Т. 14. — Мн., 2002.
* Беларускі фальклор: энцыклапедыя. В 2 т. Т. 1. — Мн., 2006.

Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мядзеле
Бенджамін Раш

**Бенджамін Раш** (, 4 студзеня 1746 [24 снежня 1745 па старым стылі] — 19 красавіка 1813) — адзін з бацькоў-заснавальнікаў Злучаных Штатаў. Раш быў грамадскім дзеячам у Філадэльфіі, дзе ён быў лекарам, палітыкам, грамадскім дзеячам, педагогам і гуманістам, а таксама заснавальнікам коледжа Дыкінсана ў Карлайле, штат Пенсільванія.

Раш падпісаў Дэкларацыю незалежнасці і прыняў ўдзел у Кантынентальным кангрэсе. Ён служыў у якасці хірурга ў Кантынентальнай арміі. Раш таксама быў прафесарам хіміі, медыцынскай тэорыі і клінічнай практыкі ў універсітэце Пенсільваніі.

Раш быў лідарам амерыканскай Асветы, і актыўным прыхільнікам амерыканскай рэвалюцыі. Ён быў лідарам ратыфікацыі Канстытуцыі ў Пенсільваніі ў 1788 годзе. Раш быў прыхільнікам многіх рэформаў, асабліва ў галінах медыцыны і адукацыі. Ён выступаў супраць рабства, за бясплатныя дзяржаўныя школы, за паляпшэнне адукацыі для жанчын і больш асветы для пенітэнцыярнай сістэмы. Як вядучы лекар краіны, Раш аказаў вялікі ўплыў на фарміраванне медыцынскай прафесіі ў ЗША. Як прыхільнік Асветы, Раш імкнуўся да арганізацыі ўсіх медыцынскіх ведаў вакол тлумачальных тэорый, а не на спадзяванне на эмпірычныя метады. Раш сцвярджаў, што хвароба была вынікам дысбалансу ў фізічнай сістэме арганізма і было выклікана непаладкамі ў галаўным мозгу. Яго падыход падрыхтаваў глебу для наступных медыцынскіх даследаванняў, хоць сам Раш не прымаў уздзелу ні ў адным з іх. Раш спрыяў здароўю насельніцтва шляхам прапаганды чыстаты навакольнага асяроддзя і падкрэсліваючы важнасць асабістай і ваеннай гігіены. Яго даследаванне псіхічных захворванняў зрабілі яго адным з заснавальнікаў амерыканскай псіхіятрыі.

Катэгорыя:Бацькі-заснавальнікі ЗША
Катэгорыя:Падпісанты дэкларацыі назалежнасці ЗША
78-ы полк пяхоты

**78-ы полк слу́цкіх стральцо́ў** (, 78 pp) — адзінка пяхоты Самаабароны Літвы і Беларусі і Войска Польскага Польскай Рэспублікі. Сфарміраваны ў лютым — красавіку 1920 як **Слуцкі полк стральцоў** у складзе 2-й беларуска-літоўскай дывізіі. Прымаў удзел у польска-савецкай вайне 1920 года, уварванні ў Вільню і стварэнні Сярэдняй Літвы. 12 кастрычніка 1921 полк атрымаў нумарацыю польскага войска — 78-ы полк пяхоты.

Свята палка — 26 ліпеня, у гадавіну геройскага ўчынку падхарунжага Аляксандра Ота пад Кузніцай.

Полк знаходзіўся ў гарнізоне Баранавічы (запасны батальён у Брэсце).

Падчас ваенных дзеянняў 1939 уваходзіў у склад 20-й дывізіі пяхоты, што змагалася ў Арміі Модлін.

## Камандзіры палка 
* падпалкоўнік Эмануэль Якубовіч — 1923
* падпалкоўнік Казімір Дудзінскі — 1939

## Афіцэры палка 
* Юзаф Кабылецкі (намеснік камандзіра палка 1931—1935)

## Штандар 
Наданне штандара і яго зацверджанне адбылося ў 1923 годзе. Штандар фінансавалі горад Баранавічы і баранавіцкая зямля. 1 чэрвеня 1923 яго ўручыў палку генерал Люцыян Жалігоўскі.

Катэгорыя:Гісторыя Баранавічаў
Катэгорыя:Палкі пяхоты Польскай Рэспублікі, 1918—1939
2-я горнастралковая дывізія (Трэці рэйх)

**2-я горная дывізія** () — створаная ў красавіку 1938 годзе з 6-й дывізіі аўстрыйскай арміі.

## Баявы шлях дывізіі 
У верасні 1939 годзе дывізія ўдзельнічала ў Польскай кампаніі (нападала з Славакіі ў кірунку Львова).

У 1940 годзе ўдзельнічала ў Нарвежскай кампаніі, у тым ліку у баях за Нарвік. У чэрвені 1940 года ваявала пад Нарвікам (у складзе 138-й і 139-й горна-егерскія палкі), уваходзіла ў склад 19-га горнага корпуса «Нарвегія» 20-й Лапландскай арміі.

З 22 чэрвеня 1941 — наступала на Мурманск. У лістападзе 1944 — адступіла ў Нарвегію. У 1944 падраздзяленні дывізіі ўтрымлівалі найбольш трывалыя ўмацаванні ў цэнтры абароны корпусу, перакрывалі кірункі на Луастары і Петсама. У кастрычніку 1944 года дывізія акружана і знішчана ў раёне Кандалакшы. Рэшткі перадыслякаваны ў Данію, перафарміраваны, бралі ўдзел у лютым 1945 годзе ў баях пад Вюртэмбергам.

З лютага 1945 — на Заходнім фронце (на заходняй мяжы Германіі). Да канца вайны рэшткі дывізіі адступілі ў заходнюю Аўстрыю. Здаліся амерыканцам.

## Склад дывізіі 
* 136-ы горна-егерскі полк
* 137-ы горна-егерскі полк
* 140-ы горна-егерскі полк
* 111-ы горна-артылерыйскі полк
** горны супрацьтанкавы батальён
** горны разведвальны батальён
** горны сапёрны батальён
** горны батальён сувязі

## Камандзіры дывізіі 
* з 1 красавіка 1938 — генерал-лейтэнант Валянцін Фаерштайн
* з 4 сакавіка 1941 — генерал-лейтэнант Эрнст Шлемер
* з 2 сакавіка 1942 — генерал-лейтэнант Георг фон Хенгель
* з 1 лістапада 1943 — генерал-лейтэнант Ханс Дэген
* з 9 лютага 1945 — генерал-лейтэнант Вілібальд Уц

## Літаратура 
* Roland Kaltenegger: *Die deutsche Gebirgstruppe 1935—1945*, Universitas Verlag, 2000, ISBN 978-3-8004-1196-2

## Спасылкі 
* Фотаальбом вайскоўца 136-га горна-стралковага палка са складу 2-й горна стралковай дывізіі  У альбоме сабраныя здымкі, зробленыя ў Запаляр’і ў перыяд з 1942 па 1944 гг.

Катэгорыя:Узброеныя сілы Трэцяга рэйха
Катэгорыя:З’явіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1945 годзе
Уайнапуціна

**Уайнапуціна** (, ад  — «малады», '''' — «вулкан») — вялікі вулкан, размешчаны ў вулканічным нагор'і ў паўднёвым Перу.

Вулкан не мае вызначанага горнага профілю, болей падобны да вялікага вулканічнага кратара. Вядомы катастрафічным вывяржэннем 19 лютага 1600 года (6 балаў паводле шкалы вулканічных вывяржэнняў), якое было наймацнейшым вывяржэннем у Паўднёвай Амерыцы за ўвесь час.

Лічыцца, што гэта вывяржэнне магло быць прычынаю вялікіх кліматычных змен у хадзе так званага «Малога ледавіковага перыяду».

## Сучаснасць 
Вулкан Уайнапуціна набыў шырокую папулярнасць увесну 2014 у сувязі з падзеямі на паўднёвым усходзе Украіны і ўдзелу ў іх расійскага лідара. Яшчэ большай легендарнасці гэтай гары надае той факт, што ў 2014 чакаецца другое ў гісторыі вывяржэнне Уайнапуціны.

## Спасылкі 
* Volcano Live

Катэгорыя:Геаграфія Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Вулканы Перу
Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Боша

**Боша** (, , ), або **лом** (саманазва: *լոմ*) — група цыган у Закаўказзі і на ўсходзе Турцыі. Агульная колькасць — каля 2000 чал. Большасць з іх жыве ў Грузіі.

Боша паходзяць ад дом, якія перасяліліся на тэрыторыю Арменіі ў канцы 1 - пачатку 2 тысячагоддзя н. э. з Ірана. У XIV - XVI ст. пад уплывам Армянскай царквы яны прынялі армянскую мову. На аснове заходніх дыялектаў армянскай мовы і мовы дамары сфарміраваўся асобны дыялект боша *ламаўрэн*. 

Да XIX ст. асноўная частка гэтага народа насяляла тэрыторыю сучаснага паўночнага ўсходу Турцыі, аднак пасля руска-турэцкай вайны 1828-1829 гадоў разам з армянамі перасялілася ў Расійскую імперыю. Частка боша вяла паўкачавы лад жыцця, займалася гарбарствам і дробным гандлем, але таксама быў значны пласт гарадскога насельніцтва, прадстаўленага рамеснікамі. У канцы XIX - 1-й палове XX ст. пад уплывам армянскага культурнага адраджэння многія боша былі асіміляваны сярод армян. У Асманскай імперыі і Турэцкай рэспубліцы асіміляцыі садзейнічала прыняцце ісламу. 

У нашы дні ў Рэспубліцы Арменія жыве толькі некалькі дзесяткаў чалавек, якія вызначаюцца як боша. Амаль усе яны — гараджане. У Грузіі боша кампактна насяляюць некалькі раёнаў на паўднёвым усходзе краіны. Яны культурна блізкія да мясцовых армян, аднак маюць кантакты з грузінскімі абшчынамі дом і рома. Вернікі з Арменіі і Грузіі пераважна хрысціяне, прыхільнікі Армянскай царквы. У Турцыі боша жывуць каля Эрзурума, а таксама ў буйных гарадах, спавядаюць як хрысціянства, так і іслам. 

## Спасылкі 
* Elena Marushiakova & Vesselin Popov, THE ‘GYPSIES’ (DOM – LOM – ROM) IN SOUTHERN CAUCASUS (GEORGIA, ARMENIA, AZERBAIJAN)
* The Lom people, also called Armenian Gypsies
* Давид Балаян, Боша – кто они?
* Gypsies - Armeniapedia

Катэгорыя:Цыганы
Катэгорыя:Народы Арменіі
Катэгорыя:Народы Грузіі
Катэгорыя:Народы Турцыі
Любіцына

**Любі́цына** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Тураўлянка, за 30 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёскі Двор Суша.

Плошча паверхні возера 0,35 км². Даўжыня 1,05 км, найбольшая шырыня 0,43 км, даўжыня берагавой лініі 2,73 км. Найбольшая глыбіня 5,6 м, сярэдняя 3,8 м. Аб'ём вады ў возеры 1,33 млн м³. Плошча вадазбору 1,25 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 10—16 м, на поўначы і паўднёвым усходзе пераважна спадзістыя вышынёй 1—4 м. Паўночна-ўсходнія і заходнія схілы катлавіны стромкія ў ніжняй частцы. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, месцамі тарфяністыя, вышынёй да 0,2 м. У паўднёвай частцы берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, на паўночным захадзе часткова сплавінныя. Дно да глыбіні 1,5 м укрываюць пясчаныя адклады, глыбей — крэменязёмісты сапрапель. Возера эўтрофнае і слабапраточнае. У заходняй частцы злучаецца пратокай з возера Цеменіца. Расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 2,5 м. Каля берагоў палоса трыснягу і чароту шырынёй да 5 м.

## Літаратура 
* *Макрыцкі А. М.* Любіцына // 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Эгрэгар

**Эгрэ́гар** (ад  «які не спіць») — у акультных і новых (нетрадыцыйных) рэлігійных рухах — душа рэчы, анёл, «ментальны кандэнсат», які спараджаецца думкамі і эмоцыямі людзей і атрымлівае самастойнае быццё.

Паводле меркавання прыхільнікаў, эгрэгарамі валодаюць рэліквіі, памятныя рэчы і іншыя прадметы, якія, на іх думку, дапамагаюць ім або, наадварот, нясуць праклён. Сіла і даўгавечнасць эгрэгара залежыць ад узгодненасці і колькасці групы. Сучасная навука не прызнае існавання эгрэгараў.

## Паходжанне тэрміна 
Першы аўтар, які выкарыстаў гэта слова ў сучасных мовах — Віктор Гюго. Слова з'яўляецца ў першым выпуску паэтычнага зборніка «Легенды стагоддзяў» (), спачатку як прыметнік, затым як назоўнік, з невыразным значэннем. Спатрэбілася, відаць, аўтару для рыфмы з *-or*. Французскае *égrégore* — стандартная перадача , літаральна «які не спіць». Старажытнагрэчаскім словам часам пазначалі біблейскіх анёлаў ці анёлападобных духоў. Сустракаецца ў Кнізе прарока Данііла і ў кнігах Еноха (апокрыфы).

Французскі акультыст Эліфас Леві атаясамляў эгрэгараў з традыцыяй, якая тычыцца бацькоў гігантаў, «якія не спяць». Леві апісваў эгрэгараў як жудасных істот, якія «душаць нас без жалю, паколькі не ведаюць пра наша існаванне».

Канцэпцыя эгрэгараў як ментальнага кандэнсату была развіта Ордэнам розенкрэйцараў і Герметычным Ордэнам Залаты Світанак.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Bernstein, L.S. (1998). «Egregor». The Rosicrucian Archive. Confraternity of the Rose Cross. Retrieved November 22, 2011.
* Butler, Walter Ernest (1970). «The Egregore of a School». Servantsofthelight.org. The Servants of the Light. Retrieved November 22, 2011.
* Flowers, S. Edred (1995). Fire & Ice: Magical Teachings of Germany's Greatest Secret Occult Order. Llewellyn's Teutonic Magick Series (2nd ed.). Llewellyn Publications. ISBN 0-87542-776-6.
* Верищагин Д. С. «Эгрегоры человеческого мира. Логика и навыки взаимодействия» СПб, ИД Афина 2008,
* Анатолий Некрасов «Эгрегоры» (4-е изд. — Москва, ИД Амрита-Русь 2010).

Катэгорыя:Нью-эйдж
Катэгорыя:Акультызм
Катэгорыя:Эзатэрыка
Лука Модрыч

**Лука Модрыч** (; нар. , , Югаславія) — харвацкі футбаліст, паўабаронца іспанскага клуба «Рэал Мадрыд» і нацыянальнай зборнай Харватыі.

У 2018 годзе быў прызнаны найлепшым іграком чэмпіянату свету ў Расіі, атрымаў званні футбаліста года па версіі ФІФА, найлепшага футбаліста сезона па версіі УЕФА і «Залаты мяч» France Football.

## Біяграфія 
У 2002 годзе, ва ўзросце 16 гадоў Лука Модрыч падпісаў кантракт з заграбскім «Дынама», але, правёўшы адзін сезон за моладзевы склад, быў аддадзены ў арэнду клуба баснійскіх харватаў «Зрыньскі» з Мостара, дзе ён хутка паказаў свой патэнцыял, стаўшы найлепшым іграком года ў баснійскай Прэм’ер-лізе, пры тым, што тады яму было ўсяго 18 гадоў. У наступным годзе ён быў зноў аддадзены ў арэнду, на гэты раз харвацкаму «Інтэру» з горада Запрэшыч, дзе ён атрымаў званне «футбольная надзея Харватыі». Вярнуўшыся ў «Дынама» ў 2005 годзе Модрыч падоўжыў свой кантракт да 2015 года.

26 красавіка 2008 года Модрыч падпісаў папярэдняе пагадненне з англійскім клубам «Тотэнхэм», згодна з якім ігрок павінен прайсці медыцынскае абследаванне і атрымаць дазвол на працу ў Вялікабрытаніі. Асноўны кантракт разлічаны на 6 гадоў, сума трансферу склала £16,5 млн, гэта рэкордная трансферная выплата клуба, пасля куплі Дарэна Бента ў 2007 годзе.

Улетку 2011 года з’явілася інфармацыя аб зацікаўленасці ў паслугах Модрыча кіраўніцтва лонданскага «Чэлсі», але «Тотэнхэм» адмовіўся прадаваць іграка ў «Чэлсі» за 30 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў. Узімку 2012 года з’явілася інфармацыя аб зацікаўленасці ў паслугах Модрыча кіраўніцтва «Манчэстэр Юнайтэд», якія прапануюць за хаўбека 50 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў.

27 жніўня 2012 года Модрыч падпісаў кантракт з мадрыдскім «Рэалам» тэрмінам на пяць гадоў. Іспанскі клуб заплаціў 35 млн фунтаў стэрлінгаў за трансфер харвата.

У 2018 годзе Лука Модрыч прызнаны найлепшым іграком планеты па версіі ФІФА. У гэтым годзе ён выйграў з «Рэалам» Лігу чэмпіёнаў і ў складзе зборнай Харватыі стаў сярэбраным прызёрам чэмпіянату свету ў Расіі. 3 снежня 2018 года Лука Модрыч атрымаў «Залаты мяч» — прыз найлепшаму футбалісту года па версіі штотыднёвіка *France Football*.

## Дасягненні 
 **«Дынама»**:
* Чэмпіён Харватыі (3): 2006, 2007, 2008
* Уладальнік Кубка Харватыі: 2007, 2008
* Уладальнік Суперкубка Харватыі: 2006

 **«Рэал»**:
* Чэмпіён Іспаніі (3): 2017, 2020, 2022
* Уладальнік Кубка Іспаніі (2): 2014, 2023
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі (4): 2012, 2017, 2019/20, 2021/22
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў (5): 2014, 2016, 2017, 2018, 2022
* Уладальнік Суперкубка УЕФА (4): 2014, 2016, 2017, 2022
* Пераможца клубнага чэмпіянату свету (4): 2016, 2017, 2018, 2022

 **Харватыя**:
* Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету: 2018
* Бронзавы прызёр чэмпіянату свету: 2022

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Харватыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Харватыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Заграб
Катэгорыя:Ігракі ФК Зрыньскі Мостар
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэр Запрэшыч
Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Уладальнікі «Залатога мяча»
Огнен Вукоевіч

**Огнен Вукоевіч** (; нар. , , СФРЮ) — харвацкі футбаліст, паўабаронца. Выступаў за нацыянальную зборную Харватыі (2007—2014). У цяперашні час працуе галоўным трэнерам моладзевай (да 20 гадоў) зборнай Харватыі.

## Кар’ера 
### Клубная 
Вукоевіч з’яўляецца выхаванцам футбольнага клуба «Б’елавар», у складзе якога гуляў у трэцяй лізе чэмпіянату Харватыі. У 2003 годзе падпісаў свой першы прафесійны кантракт з клубам «Славен Бялупа» з Капрыўніцы. У 2005 годзе перайшоў у бельгійскі «Льерс», але не здолеў там раскрыцца і ўжо ў снежні 2005 года вярнуўся на радзіму, у заграбскае «Дынама». У складзе «Дынама» замацаваўся ў сезоне 2006/07, стаў адным з лідараў каманды. 25 мая 2008 года падпісаў пяцігадовы кантракт з кіеўскім «Дынама», у інтэрв’ю прэс-службе клуба сказаў, што аддаў перавагу яму перад «Сэлтыкам», «Аяксам» і «Баварыяй».

У лютым 2013 года да канца сезону 2012/13 быў аддадзены ў арэнду ў маскоўскі «Спартак», а сезон 2014/15 правёў у арэндзе ў заграбскім «Дынама», разам з якім выйграў чэмпіянат і Кубак Харватыі. У чэрвені 2015 года перайшоў у венскую «Аўстрыю», якую пакінуў у 2017 годзе і завяршыў кар’еру.

### Міжнародная 
З жніўня 2007 года рэгулярна выклікаўся ў зборную Харватыі. Дэбютаваў за нацыянальную каманду 16 кастрычніка 2007 года ў таварыскай сустрэчы супраць зборнай Славакіі. У тым жа матчы забіў свой першы гол за зборную.

### Трэнерская 
З 2017 года працаваў скаўтам у кіеўскім «Дынама» і нацыянальнай зборнай Харватыі. У маі 2019 года быў прызначаны галоўным трэнерам моладзевай (да 20 гадоў) зборнай Харватыі.

## Дасягненні 
**«Дынама» Заграб**
* Чэмпіён Харватыі (4): 2006, 2007, 2008, 2015
* Уладальнік Кубка Харватыі (3): 2006, 2008, 2015
* Уладальнік Суперкубка Харватыі: 2006

**«Дынама» Кіеў**
* Чэмпіён Украіны: 2009
* Уладальнік Кубка Украіны: 2014
* Уладальнік Суперкубка Украіны (2): 2009, 2011

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Прафайл на афіцыйным сайце «Дынама» Кіеў 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Харватыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Харватыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Аўстрыя Вена
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Заграб
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Льерс
Катэгорыя:Ігракі ФК Славен Бялупа
Катэгорыя:Ігракі ФК Б’елавар
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Харватыі
Катэгорыя:Трэнеры моладзевай зборнай Харватыі па футболе
ФК Сент-Джонстан

**«Сент-Джонстан»** () ― прафесійны шатландскі футбольны клуб з горада Перт. Нягледзячы на тое, што клуб быў заснаваны ў 1884 годзе, першую гульню футбалісты згулялі толькі ў лютым 1885 года. Хатнія гульні з 1889 года праводзіць на стадыёне «Макдыярмід Парк».

З сезону 2009/10 клуб зноў прымае ўдзел у розыгрышы шатландскай Прэм’ер-лігі, пасля таго як сем сезонаў дагуль каманда праводзіла ў ніжэйшых лігах. Клуб гістарычна дастаткова часта хістаецца па першых двух дывізіёнах, то вылятаючы, то зноў вяртаючыся ў вышэйшую лігу. З-за гэтага клуб атрымаў мянушку Ё-Ё Клуб. Традыцыйна галоўнымі супернікамі з’яўляюцца два клубы з Данды: «Данды» і «Данды Юнайтэд». Матчы «Сент-Джонстана» з абодвума клубамі Данды маюць назва ― дэрбі Тайсайду, але асабліва матчы з «Данды» з’яўляюцца больш прынцыповымі.

За сваю больш чым стогадовую гісторыю клуб толькі адзін раз перамагаў у значных спаборніцтвах, выйграўшы ў 2014 годзе Кубак Шатландыі.

## Дасягненні 
* **Уладальнік Кубка Шатландыі**: 2014
* **Уладальнік Чэлендж кубка Шатландыі**: 2008

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Старонка на BBC Sport
* Старонка клуба на *The Perthshire Advertiser* 

Сент-Джонстан

Катэгорыя:З’явіліся ў 1903 годзе
Ніка Краньчар

**Ні́ка Кра́ньчар** (; нар. , , СФРЮ) — харвацкі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Харватыі (2004—2014).

## Кар’ера 
### Раннія гады 
Сын былога футбаліста і трэнера харвацкай зборнай Златкі Краньчара. Ніка правёў частку свайго дзяцінства ў Вене, пакуль бацька гуляў за венскі «Рапід» да 1991 года. У 17 гадоў Ніка стаў самым маладым капітанам у гісторыі заграбскага «Дынама», аднак узімку 2005 года перайшоў у склад галоўнага суперніка «Дынама» — клуб «Хайдук» са Спліта за рэкордную для Харватыі суму ў 1,5 млн еўра. У сезоне 2004/05 у складзе «Хайдука» ён стаў чэмпіёнам Харватыі і здабыў сталае месца ў нацыянальнай зборнай.

### «Портсмут» 
Пасля вельмі паспяховага старту ў сезоне 2006/07 Ніка падпісаў чатырохгадовы кантракт з англійскім клубам «Портсмут».

### «Тотэнхэм Хотспур» 
У апошні дзень летніх трансфераў, 1 верасня 2009 года, Ніка Краньчар перайшоў з «Портсмута» ў «Тотэнхэм Хотспур». Сума ўгоды паміж клубамі склала 2,5 млн фунтаў стэрлінгаў. Пасля паспяховага сезона 2009/10, Ніка трывала асеў на лаўцы запасных каманды Гары Рэднапа і ў лістападзе 2010 года з’явілася інфармацыя, што ён і Дэвід Бентлі будуць прададзеныя ў зімовае трансфернае акно.

### «Дынама» Кіеў 
6 чэрвеня 2012 года Ніка Краньчар перайшоў ва ўкраінскі клуб «Дынама» з Кіева. Кантракт быў падпісаны тэрмінам на 4 гады. Кампенсацыя за пераход, паводле неафіцыйных дадзеных, склала 7 млн еўра, а гадавая заробная плата іграка — 2 мільёны.

З 2013 па 2015 год Краньчар на правах арэнды выступаў за англійскі «Куінз Парк Рэйнджэрс». У жніўні 2015 года стала вядома, што сезон 2015/16 паўабаронца пачне ў складзе «Дынама». У студзені 2016 паміж іграком і клубам было дасягнута пагадненне аб датэрміновым скасаванні кантракта.

### «Нью-Ёрк Космас» 
У сакавіку 2016 года перабраўся ў амерыканскую MLS, падпісаўшы кантракт з клубам «Нью-Ёрк Космас».

### «Рэйнджэрс» 
У чэрвені 2016 года стаў іграком шатландскага клуба «Рэйнджэрс», які праз чатыры гады вярнуў месца ў элітным дывізіёне. Аднак, за паўтары сезоны правёў толькі 16 матчаў у чэмпіянаце Шатландыі. У сакавіку 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў «Рэйнджэрс» і завяршыў прафесійную кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Ніка дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Харватыі 18 жніўня 2004 года ў таварыскім матчы супраць зборнай Ізраіля.

## Дасягненні 
**«Дынама» Заграб**
* Чэмпіён Харватыі: 2003
* Уладальнік Кубка Харватыі (2): 2002, 2004

**«Хайдук»**
* Чэмпіён Харватыі: 2005
* Уладальнік Суперкубка Харватыі: 2005

**«Портсмут»**
* Уладальнік Кубка Англіі: 2008

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Харватыі
Катэгорыя:Футбалісты Аўстрыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Харватыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэйнджэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Нью-Ёрк Космас
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Куінз Парк Рэйнджэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур
Катэгорыя:Ігракі ФК Портсмут
Катэгорыя:Ігракі ФК Хайдук Спліт
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Заграб
Дарыя Срна

**Да́рыя Срна** (; нар. , Меткавіч, СФРЮ) — харвацкі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Харватыі (2002—2016). На клубным узроўні вядомы па выступах за данецкі «Шахцёр», дзе доўгі час быў капітанам. У цяперашні час працуе спартыўным дырэктарам «Шахцёра».

## Клубная кар’ера 
### «Хайдук» 
Пасля заканчэння акадэміі Дарыя апынуўся ў спліцкім «Хайдуку», колеры якога ў той час абаранялі Мілан Рапаіч, Іван Лека, Матэ Біліч, Сціпэ Плецікоса. Калі Дарыя ў 17 гадоў выступаў за юніёрскую каманду, яго падключылі да асновы. «Хайдук» гуляў з заграбскім «Дынама» ў фінале Кубка Харватыі, тады «Хайдук» атрымаў паражэнне з лікам 1:3. Гэта быў першы матч Дарыя, ён выйшаў на поле на 65-й хвіліне і атрымаў чырвоную картку за тое, што ўдарыў суперніка ў твар. Праз два гады ў 19 гадоў стаў чэмпіёнам Харватыі.

### «Шахцёр» 
Мог перайсці ў «Шальке 04», дортмундскую «Барусію», «Рому», «Кайзерслаўтэрн» і кіеўскае «Дынама». Аднак «Шахцёр» быў найбольш пэўны і прапанаваў найлепшыя ўмовы кантракту. Таксама некалькі чалавек з былой Югаславіі з’ехалі ва Украіну, і Дарыя прыняў прапанову з Данецка.

Харвацкі легіянер дэбютаваў у «Шахцёры» 12 ліпеня 2003 года ў матчы супраць запарожскага «Металурга». Бернд Шустэр на 76-й хвіліне паядынку выпусціў Срна на замену замест бразільца Брандау. Гэты матч завяршыўся буйной перамогай «аранжава-чорных» з лікам 3:0. Першы матч за «Шахцёр» у еўракубках згуляў у першым раўндзе Кубка УЕФА 24 жніўня 2003 года супраць бухарэсцкага «Дынама».

У снежні 2016 года з’явілася інфармацыя аб магчымым пераходзе Срны ў «Барселону», аднак абаронца застаўся ва Украіне. У верасні 2017 года была пацверджана станоўчая допінг-проба Срны і пазней ён быў дыскваліфікаваны да 22 жніўня 2018 года. У красавіку 2018 года абвясціў аб зыходзе з «Шахцёра».

### «Кальяры» 
У чэрвені 2018 года падпісаў кантракт з італьянскім клубам «Кальяры».

## Міжнародная кар’ера 
У зборнай Харватыі дэбютаваў у лістападзе 2002 года ў таварыскім матчы супраць зборнай Румыніі.

## Трэнерская кар’ера 
У чэрвені 2019 года вярнуўся ў данецкі «Шахцёр», калі стаў памочнікам новага галоўнага трэнера Луіша Каштру. З 2020 года стаў працаваць спартыўным дырэктарам клуба.

У кастрычніку 2023 года, пасля звальнення Патрыка ван Леўвена і да прызначэння Марына Пушыча быў выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера «Шахцёра».

## Дасягненні 
«**Хайдук**»
* Чэмпіён Харватыі: 2001
* Уладальнік Кубка Харватыі: 2003

«**Шахцёр**»
* Чэмпіён Украіны (10): 2005, 2006, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2017, 2018
* Уладальнік Кубка Украіны (8): 2004, 2008, 2011, 2012, 2013, 2016, 2017, 2018
* Уладальнік Суперкубка Украіны (8): 2005, 2008, 2010, 2012, 2013, 2014, 2015, 2017
* Уладальнік Кубка УЕФА: 2009

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Харватыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Харватыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Хайдук Спліт
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Кальяры
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Харватыі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Шахцёр Данецк
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Украіны
Життя починається знов

***«Життя починається знов»*** — сінгл украінскага гурта «Океан Ельзи», які з'явіўся 17 жніўня 2015 года ў выглядзе аўдыёзапісу на канале YouTube. Першымі  песню пачулі 14 жніўня параненыя байцы АТО, якія знаходзіліся на лячэнні ў львоўскім шпіталі. Уваходзіць у альбом Без меж.

## Кампазіцыя 
# Життя починається знов (4:20)

## Лірыка 
Музыка і словы — Святаслаў Вакарчук

Ти починаєш, мій день на світанку. 
Нестриманим літнім дощем. 
Ти апельсиновий сік до сніданку. 
На фото, з яскравим плащем. 
Ти залітаєш в вікно по обіді. 
Із вітром, що кличе весну.

Нову, знову...

Темне волосся, в кафе незнайомки. 
Від тебе вечірній привіт. 
Фраза в кіно, на останній хвилині. 
Дає несподіваний слід. 
І не залишила, вільного місця. 
Ти у моєму житті.

Твоя, зброя...

* Прыпеў: *

Десь там у океані подій. 
Десь там на висоті моїх мрій. 
Десь там, там де панує любов. 
І я відчуваю, як серце співає. 
Як поруч з тобою. 
Життя починаеться знов... 
Починається знов...

Там десь по радіо, чути так тихо. 
Близькі і рідні слова. 
А тут від подібного з далеку сміху. 
Обертом йде голова. 
І кожну мить я помічаю, як доля дає мені знак.

Знову, і знову.

* Прыпеў: *

Десь там у океані подій. 
Десь там на висоті моїх мрій. 
Десь там, там де панує любов. 
І я відчуваю, як серце співає. 
Як поруч з тобою. 
Життя починаеться знов... 
Починається знов...

* Прыпеў: *

Десь там у океані подій. 
Десь там на висоті моїх мрій. 
Десь там, там де панує любов. 
І я відчуваю, як серце співає. 
Як поруч з тобою. 
Життя починаеться знов... 
Починається знов...

* Прыпеў: *

Десь там у океані подій. 
Десь там на висоті моїх мрій. 
Десь там, там де панує любов. 
І я відчуваю, як серце співає. 
Як поруч з тобою. 
Життя починаеться знов... 
Починається знов...

## Музыкі 
### Океан Ельзи 
* Святаслаў Вакарчук - музыка, словы, вакал
* Мілаш Еліч - клавішныя, аранжыроўка духавых
* Уладзімір Апсеніца - гітары 
* Дзяніс Глінін - барабаны, перкусія 
* Дзяніс Дудко - бас-гітара

### Запрошаныя музыкі 
* Антон Самуцін, Яўген Хазаў - трубы 
* Сяргей Богдан - флюгельгорн 
* Аляксандр Чаркін - трамбон

## Відэакліп 
26 ліпеня 2015 года пад Кіевам адбыліся здымкі кліпа. Была працягнута практыка, якая была ўжытая для пры здымцы кліпа сінгла «Не твоя війна» : на здымкі кліпа па папярэдняй рэгістрацыі запрашаліся усе жадаючыя, якіх аказалася 281 чалавек.

## Цікавыя факты 
У пачатку лета 2015 года прыпеў гэтага сінглу прагучаў у рэкламе ўкраінскага мабільнага аператара «Кіеўстар».

Катэгорыя:Океан Ельзи
Гордан Шыльдэнфельд

**Гордан Шыльдэнфельд** (; нар. , , СФРЮ) — харвацкі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Харватыі (2009—2016).

## Клубная кар’ера 
Гордан з’яўляецца выхаванцам футбольнага клуба «Шыбенік». Ва ўзросце 16 гадоў дэбютаваў у асноўным складзе каманды супраць «Каменя» з Інграда. Правёў сезон 2005/06 у другой харвацкай лізе, здолеў вывесці каманду ў першую лігу і дзякуючы сваім выступам атрымаў мноства прапаноў ад вядомых харвацкіх клубаў. Абраў у выніку ў зімовым міжсезонні «Дынама» з Заграба, у складзе якога адгуляў сезон 2007/08.

У 2008 годзе быў выкуплены турэцкім клубам «Бешыкташ», але летам быў аддадзены ў арэнду нямецкаму «Дуйсбургу». Праз год зноў перайшоў на правах арэнды, але ўжо ў аўстрыйскі «Штурм». 8 чэрвеня 2010 года падпісаў трохгадовае пагадненне аб выступе за клуб, сума ўгоды склала 400 тысяч еўра. Паміж клубамі было дасягнута пагадненне, што ў выпадку датэрміновага разрыву кантракту 20% сумы пяройдуць да «Бешыкташа». 7 ліпеня 2011 года ён падпісаў кантракт з нямецкім клубам «Айнтрахт», такім чынам, скасаваўшы пагадненне са «Штурмам». Сума ўгоды склала мільён еўра.

10 ліпеня 2012 года склаў трохгадовы кантракт з маскоўскім «Дынама». Аднак, не замацаваўшысяў стартавым складзе, у студзені 2013 года быў аддадзены ў арэнду грэчаскаму ПАОК, пазней два гады таксама на правах арэнды гуляў за «Панатынаікос».

Улетку 2015 года вярнуўся ў Харватыю, стаўшы іграком заграбскага «Дынама». У ліпені 2017 года перайшоў у кіпрскі клуб «Анартосіс», дзе гуляў тры з паловай гады. У студзені 2021 года вярнуўся ў «Шыбенік» да канца сезона, а ў ліпені зноў адправіўся ў Кіпр і далучыўся да «Арыса». Па заканчэнні сезона 2021/22 завяршыў прафесійную кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
14 лістапада 2009 года дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Харватыі, выйшаўшы на 59-й хвіліне замест Дарыя Срны ў матчы супраць зборнай Ліхтэнштэйна.

## Дасягненні 
**«Дынама» Заграб**
* Чэмпіён Харватыі (2): 2008, 2016
* Уладальнік Кубка Харватыі (2): 2008, 2016

**«Штурм»**
* Чэмпіён Аўстрыі: 2011
* Уладальнік Кубка Аўстрыі: 2010

**«Панатынаікос»**
* Уладальнік Кубка Грэцыі: 2014

## Асабістае жыццё 
Яго бацька з’яўляецца аўстрыйцам паводле нацыянальнасці, які ёсць выхадцам са Славеніі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Харватыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Харватыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Шыбенік
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Заграб
Катэгорыя:Ігракі ФК Бешыкташ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дуйсбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Штурм Грац
Катэгорыя:Ігракі ФК Айнтрахт Франкфурт
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК ПАОК
Катэгорыя:Ігракі ФК Панатынаікос
Катэгорыя:Ігракі ФК Анартосіс
Катэгорыя:Ігракі ФК Арыс Лімасол
Мэй Сівэнь

**Мэй Сівэнь** (; нар. , Кітай) — кітайскі былы прафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/8 фіналу Шанхай Мастэрс 2016 года.

## Спасылкі 
* Статыстыка Мэя Сівэня на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Кітая
Джо Дэлані

**Джо Дэлані** (; нар. ,  Ірландыя) — ірландскі былы прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Джо Дэлані на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Ірландыі