open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Агнёўка вялікая васковая

**Агнёўка вялікая васковая**, **агнёўка пчаліная** (*Galleria mellonella*) — від матылёў сямейства .

Пашырана ў раёнах пчалярства. Жыве ў вуллях, актыўная на змярканні і ноччу. Пашкоджвае воск і вашчыну. Лёт матылёў у маі — жніўні. Вусені (даўжыня 14—18 мм) кормяцца воскам сотаў і адкідамі, зімуюць у коканах. За год 2—3 пакаленні.

## Літаратура 
*  — С. 27—28.

Катэгорыя:Агнёўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Агняцветка грэбнявусая

**Агняцве́тка грэбнявусая** (*Schizotus pectinicornis*) — від жукоў сямейства агняцветак (краснушак).

## Апісанне 
Цела даўжынёй 7—9 мм, плоскае. Галава чорная, сцябліністая, каля асновы з глыбокай перацяжкай. Пярэдняспінка круглая, вузейшая за надкрылы, чырвоная. Надкрылы з падоўжнымі рабрынкамі, на канцы расшыраныя, ярка-чырвоныя. Лічынкі рухомыя, з доўгім (да 30 мм) тонкім целам. 

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў Еўропе. Жывуць ў лісцевых лясах, на ствалах дрэў. Драпежнікі, кормяцца насякомымі, якія жывуць пад карой.

## Літаратура 
*  Агняцветкі //  — С. 28.

## Спасылкі 
* *Schizotus pectinicornis* (Linnaeus, 1758) // Fauna Europaea

Катэгорыя:Агняцветкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Братаўка дуброўная

**Братаўка дуброўная**, **Братаўка гаёвая**, **Іван-ды-мар’я** (*Melampyrum nemorosum*) — аднагадовая травяністая расліна сямейства заразіхавых.

## Назва 
Братаўка дуброўная, мядунка, іван-да-мар’я, брат з сястрою, дзвонец, дзень і ноч, сачоўка, чмельнік, братаўка, братоўка, брат-сястра, званец лугавы.

## Батанічнае апісанне 
Расліна з ярка-жоўтымі кветкамі з чырвона-бурай трубкай і сіне-фіялетавымі прыкветкамі ў коласападобных суквеццях.

На тэрыторыі Беларусі расце ў лясах, хмызняках, на палянах, цвіце ў чэрвені—верасні.

## Выкарыстанне 
Лекавая (супрацьзапаленчы, ранагаючы сродак) расліна. З лекавай мэтай выкарыстоўваюцца сцёблы, лісце, кветкі, плады.

## Літаратура 
* *Дзмітрыева С.* Братаўка //  — С. 327—328.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Братаўка
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Дзяніс Аляксеевіч Рутэнка

{{Гандбаліст
|імя               = Дзяніс Рутэнка
|поўнае імя        = Дзяніс Аляксеевіч Рутэнка
|выява             = 
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  = 
|грамадзянства     = 
|рост              = 
|вага              = 
|пазіцыя           = правы крайні
|клуб              = 
|нумар             = 
|моладзевыя клубы  = 
|моладзевыя гады   = 
|клубы             = 
|нацыянальная зборная      = 

{ style="background: transparent"

}
|абнаўленне дадзеных аб клубе    = 
|абнаўленне дадзеных аб зборнай = 1 студзеня 2019
}}

**Дзяні́с Рутэ́нка** (нар. , , БССР) — беларускі гандбаліст, правы крайні. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі (2003—2018). Брат гандбаліста Сяргея Рутэнкі.

## Кар’ера 
Гуляць пачаў у мінскім «Аркатроне», з якім дэбютаваў у Кубку кубкаў сезона 2002/03. У 2004 годзе перайшоў у італьянскі клуб «Канверсана». Пасля гуляў у славенскім «Словень-Градцы», з якім выйшаў у трэці раўнд Кубка ЕГФ сезона 2006/07.

Упершыню згуляў за зборную Беларусі 6 снежня 2003 года супраць зборнай Румыніі.

У 2008 годзе вярнуўся ў Мінск, дзе выступаў за «Дынама». З дынамаўцамі ён пяць разоў станавіўся чэмпіёнам Беларусі і двойчы перамагаў у Кубку, а на міжнароднай арэне выходзіў у чвэрцьфінал Кубка ЕГФ 2011/12 і плэй-оф Лігі чэмпіёнаў ЕГФ 2012/13. Пасля расфарміравання клуба перайшоў у сакавіку 2014 года ў БГК імя Мяшкова, з якім у гэтым жа сезоне выйграў чэмпіянат і кубак краіны.

У ліпені 2019 года стаў іграком мінскага СКА. У маі 2020 года завяршыў кар’еру.

## Грамадская дзейнасць 
18 жніўня падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў спартыўнай галіны Рэспублікі Беларусь з патрабаваннем прызнаць несапраўднымі выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, якія прайшлі 9 жніўня 2020 года.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Беларусі (12): 2003, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019
* Уладальнік Кубка Беларусі (8): 2003, 2010, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018
* Сярэбраны прызёр SEHA-лігі (2): 2014, 2015

## Статыстыка 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце БГК імя А. П. Мяшкова 
* Спіскавы склад ігракоў мужчынскай гандбольнай каманды «БГК імя А. П. Мяшкова» (Брэст) на перыяд 2016/2017 гг. 
* Профіль  на старонцы ЕГФ

Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Ігракі ГК СКА Мінск
Катэгорыя:Ігракі БГК імя Мяшкова
Катэгорыя:Ігракі ГК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ГК Прэвент
Катэгорыя:Ігракі ГК Канверсана
Катэгорыя:Ігракі ГК Аркатрон Мінск
Воцатны ангідрыд

**Воцатны ангідрыд** — ангідрыд воцатнай кіслаты, (CH3CO)2O.

Бясколерная празрыстая рухомая вадкасць з рэзкім пахам. Тэмпература плаўлення -73,1 °С. Тэмпература кіпення 139,6 °С. Шчыльнасць 1,083 г/см³. Раствараецца ў бензоле, дыэтылавым эфіры, этаноле, абмежавана ў вадзе. У гарачай вадзе гідралізуецца да воцатнай кіслаты.

## Выкарыстанне 
Воцатны ангідрыд выкарыстоўваецца ў вытворчасці ацэтылцэлюлозы, вінілацэтату, фарбавальнікаў, пахучых рэчываў і лекавых сродкаў і інш.

## Шкоднае ўздзеянне 
Воцатны ангідрыд таксічны. Выклікае раздражненне верхніх дыхальных шляхоў і вачэй, апёкі скуры.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру
* Інфармацыя на сайце CharChem

Катэгорыя:Ангідрыды
Водзьга

**Во́дзьга** — рака ў Беларусі, у Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Свольна (басейн Заходняй Дзвіны).

## Назва 
Без устаўнога *-n-* у гідронімах (у аднаасноўных тыпу літоўскага гідроніма *Vadagà / Vedegà*, сожскага Удага, у двухасноўных тыпу прускага *Asege-wad* «Яршовае возера», яцвяжскага Ясельда), 

Далей да індаеўрапейскага «воднага» кораня **aṷed- : aud- : ūd-*, якое ад **aṷ(e)-* «апырскваць, увільгатняць, цячы».

Такі ж пераход **Vad- > Вод-* у назве дняпроўскай ракі Водса (< **Vad(u)sa*).

, які добра вядомы ў літоўскім назва- і словаўтварэнні: напрыклад, *ežys* «вожык» (этымалагічна «калючы») — *ežegys* «ёрш („калючая“ рыба)». Гэты пашыральнік у балцкіх назвах верхнедняпроўскіх рэк Рыдага (< **Rūdaga*) «Рудая (рака)», Лапуга «Лісіная (рака)».

## Водаапісанне 
Даўжыня ракі 20 км, плошча вадазбору 60 км². Пачынаецца за 0,2 км у напрамку на паўднёвы захад ад былой вёскі Маскалёнкі. Упадае ў Свольну прыкладна за 0,8 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Пользіна 2. Вадазбор у паўночна-заходняй частцы Полацкай нізіны. Рэчышча Водзьгі ў верхнім цячэнні каналізаванае на працягу прыкладна 6 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні складае 1,1 м/км. Рака прымае сцёк ручаёў і меліярацыйных каналаў.

Каля ракі населеныя пункты Стараселле, Каханавічы, Казлоўшчына, Мядзведскія.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свольны
Саюз (ракета-носьбіт)

**«Саю́з»** — савецкія, пазней расійскія 3-ступеньчатыя ракеты-носьбіты (РН) для вывядзення на каляземныя арбіты пілатуемых і аўтаматычных касмічных апаратаў.

Стартавая маса (разам з касмічным караблём) ~310 т, максімальная маса карыснага грузу ~7 т.

Пры дапамозе РН «Саюз» з 1966 года выводзіліся ў космас некаторыя ШСЗ серыі «Космас», цяпер выводзяцца КК «Саюз» і «Прагрэс».

Запускаюцца з касмадромаў Байканур і Плясецк.

РН «Саюз» з дадатковай 4-й ступенню, якая выкарыстоўвалася з 1961 года для запуску ў космас некаторых касмічных апаратаў серый «Венера», «Зонд», «Космас», «Маланка», «Марс», «Месяц», «Прагноз», называлася РН «Маланка».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ракеты-носьбіты
Катэгорыя:Ракеты-носьбіты СССР
Катэгорыя:Касманаўтыка СССР
Катэгорыя:Вынаходніцтвы СССР
Саюз (касмічны карабель)

**«Саю́з»** — серыя савецкіх, пазней расійскіх касмічных караблёў (КК) аднаразовага выкарыстання для арбітальных палётаў вакол Зямлі; таксама праграма іх распрацоўкі (з 1962) і запускаў (з 1966). Распрацоўшчык і вытворца караблёў «Саюз» — РКК «Энергія».

КК «Саюз» прызначаліся для вырашэння тэхнічных і навуковых задач у каляземнай касмічнай прасторы, дастаўкі экіпажаў (1—3 чал.) на борт арбітальных станцый і вяртання касманаўтаў на Зямлю; былі і беспілотныя мадыфікацыі.

У 1967—81 гадах на арбіты было выведзена 40 «Саюзаў», у тым ліку 2 беспілотныя.

Маса запраўленага і ўкамплектаванага «Саюза» да 6,9 т, даўжыня 7,2 м, дыяметр 2,7 м. Аб’ём жылых адсекаў 10,45 м³. Плошча панэлей сонечных батарэй да 14 м². Працягласць аўтаномнага палёту да 30 сутак, у складзе арбітальнага комплексу — да 180 сутак.

На арбіту выводзіцца аднайменнай ракетай-носьбітам з касмадрома Байканур.

Складаецца з 3 адсекаў, якія злучаны паміж сабой і аддзяляюцца пры пасадцы:
* спускальны апарат, дзе знаходзіцца экіпаж у час старту, стыкоўкі, расстыкоўкі і пасадкі;
* арбітальны (бытавы) адсек са стыковачным агрэгатам;
* прыборна-агрэгатны адсек з рухальнай устаноўкай.

На базе «Саюза» быў распрацаваны КК «Саюз Т» (запускі ў 1979—86) і «Саюз ТМ» (з 1986) для дастаўкі экіпажаў адпаведна на арбітальныя станцыі «Салют» і «Мір» і вяртання касманаўтаў на Зямлю.

«Саюз ТМ» выкарыстоўваецца як карабель-выратавальнік для Міжнароднай касмічнай станцыі. Было запушчана 15 «Саюзаў Т» і 32 «Саюзаў ТМ» (2000). На аснове «Саюза» створаны таксама грузавы транспартны КК «Прагрэс».

На працягу шэрагу гадоў касмічныя караблі серыі «Саюз» з’яўляліся адзіным сродкам выхаду чалавецтва ў космас

Файл:Soyuz TMA-08M (29250982970).jpg|Ккасмічны карабель Саюз ТМА 8
Файл:Soyuz TMA-16 approaching ISS.jpg|Ккасмічны карабель Саюз ТМА 16
Файл:Soyuz TMA-7 spacecraft2edit1.jpg|Ккасмічны карабель Саюз ТМА 7

## Зноскі 
## Гл. таксама 
* Саюз (ракета-носьбіт)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Космическая программа «Союз» // сайт Научно-исследовательского испытательного центра подготовки космонавтов им. Ю. А. Гагарина 

Катэгорыя:Пілатуемыя касмічныя апараты
Катэгорыя:Касмічныя караблі серыі «Саюз»
Катэгорыя:Касманаўтыка СССР
Катэгорыя:Касманаўтыка Расіі
Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква

Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква — назва шэрага храмаў асвячоных у гонар святых Казьмы і Даміяна (Казьмы і Дзям’яна) :

## Беларусь 
* Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Вішнева)
* Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Гарадок)
* Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Драчкава)
* Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Клінок)
* Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Луткі)
* Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Любонічы)
* Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Негарэлае)
* Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Сноў)
* Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Слуцк)
* Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Шчыткавічы)
Казімір Рдултоўскі

**Казімір Рдултоўскі** ( — ) — буйны землеўласнік Мінскай губерні (Расійская імперыя), навагрудскі павятовы маршалак (1811—1814).

Заснавальнік палацавага комплексу Рдултоўскіх у Снове.

## Паходжанне і сям’я 
Належаў да каталіцкага шляхецкага роду Рдултоўскіх, які адносіўся ў XVIII ст. да рэгіянальнай эліты Новагародскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.

Казімір Рдултоўскі нарадзіўся ў 1785 г. у шляхецкай каталіцкай сям’і Яна Хрызастома Рдултоўскага (1735—1791) і графіні Францішкі Ржавускай. Ян Хрызастом Рдултоўскі (1735—1791) быў новагародскім падваяводам і пад канец жыцця валодаў вялізнай латыфундыяй (паводле слоў Паўла Рдултоўскага (нар. 1902 г.), каля 240 тыс. дзесяцін зямлі). Па маці Казімір Рдултоўскі прыходзіўся праўнукам князю Міхалу Казіміру Радзівілу «Рыбаньку».

## Служба і ўзнагароды 
У 1803 г. Казімір Рдултоўскі быў прыняты ў склад братоў-воінаў Расійскага каталіцкага прыёрства.

У палацы кіпела свецкае жыццё. Тут Казімір прымаў знакамітых персон. Вядома, што ў яго ў гасцях пабываў брат Напалеона Банапарта Еранім.

Акрамя будаўніцтва гэтай рэзідэнцыі Казімір Рдултоўскі праславіўся таксама поспехамі ў сельскай гаспадарцы, агародніцтве, развіцці сноўской прамысловасці — пры ім у Снове была пабудавана вялікая суконная фабрыка, чым на той момант маглі пахваліцца нямногія багатыя сядзібы.

У 1836 г. па загадзе Казіміра Рдултоўскага ў Снове пабудавалі каменны храм, асвячоны ў гонар усё Першавярхоўных апосталаў, які пазней, у 1893 г., быў рэканструяваны і пераасвечаны ў праваслаўны храм Святых Касьмы і Даміяна.

У прэм’ернай пастаноўцы рэжысёра  (1949, Варшава) яго ролю выконваў Чэслаў Каліноўскі, у пастаноўцы  (1949, Познань) — Тадэвуш Хмялеўскі, у пастаноўцы Ежы Ронарда Буянскага (1949, Кракаў) — , у пастаноўцы  (1969, Тэатр польскага радыё) —  і .

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Kazimierz Rdułtowski h. Drogosław 

Казімір
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі навагрудскія
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Арбітальная станцыя

thumb|Станцыя «Мір» над Зямлёю.
**Арбіта́льная ста́нцыя** — касмічны апарат, які працяглы час функцыянуе на арбіце штучнага спадарожніка Зямлі або іншай планеты ці яе спадарожніка. Можа дзейнічаць у пілатуемым (з экіпажам касманаўтаў) і аўтаматычным рэжымах.

Першая ў свеце эксперыментальная арбітальная станцыя была створана 16 студзеня 1969 года на арбіце стыкоўкай караблёў «Саюз-4» і «Саюз-5»; доўгачасовая савецкая арбітальная станцыя «Салют» выведзена на арбіту 19 красавіка 1971 года; у ЗША арбітальная станцыя «Скайлэб» была запушчана 14 мая 1973 года; з 20 лютага 1986 па 23 сакавіка 2001 года дзейнічала арбітальная станцыя «Мір».

Арбітальная станцыя дастаўляецца на арбіту 2 спосабамі:
* цалкам збіраецца на Зямлі і выводзіцца на арбіту ракетай-носьбітам (маса і габарыты арбітальнай станцыі абмежаваны энергетычнымі магчымасцямі ракеты);
* зборка ажыццяўляецца на арбіце з элементаў, якія дастаўляюцца ракетамі-носьбітамі ці транспартнымі караблямі, што дае магчымасць ствараць арбітальныя станцыі неабходнай масы, аб'ёму і канфігурацыі, у працэсе эксплуатацыі мяняць яе прызначэнне і спецыялізацыю. Найбольш важная праблема пры стварэнні арбітальнай станцыі — стыкоўка на арбіце.

Канструкцыі арбітальных станцый прадугледжваюць вырашэнне праблем пераадольвання працяглага ўздзеяння бязважкасці на арганізм чалавека, аховы ад радыяцыі і мікраметэарытаў, забеспячэння надзейнасці і дастатковага рэсурсу працы бартавых сістэм і інш.

Арбітальныя станцыі выкарыстоўваюцца для даследавання каляземнай (каляпланетнай) касмічнай прасторы і планеты Зямлі з арбіты штучнага спадарожніка; правядзення метэаралагічных і астранамічных назіранняў, медыка-біялагічных і тэхнічных эксперыментаў, ваеннай разведкі і іншага, могуць служыць базай для зборкі і запуску цяжкіх міжпланетных касмічных караблёў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Тыпы штучных спадарожнікаў
Катэгорыя:Вынаходніцтвы СССР
Арда (арганізацыя)

**Арда́** — у цюркскіх і мангольскіх народаў першапачатковая ваенна-адміністрацыйная арганізацыя ці аб'яднанне некалькіх плямён, лагер качэўнікаў; у сярэдневяковых цюрка-мангольскіх феадальных дзяржавах сталіца, стаўка хана. Адсюль назва дзяржаў, а таксама саюзаў качавых плямён (напрыклад, Залатая Арда, Крымская Арда).

## Літаратура 
* Арда //  С. 474.

Катэгорыя:Гісторыя дзяржавы
Катэгорыя:Качэўнікі
Арда

**Арда́**:
* Арда — ваенна-адміністрацыйная арганізацыя ці аб’яднанне некалькіх качавых плямён у цюркаў і манголаў.
** Залатая Арда
** Вялікая Арда
** Буджацкая арда
* Арда (у пераносным сэнсе) — шматлікае неарганізаванае зборышча людзей, натоўп.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Арда — аграгарадок у Клецкім раёне Мінскай вобласці.

### Казахстан 
* Арда (Усходне-Казахстанская вобласць)

### Расія 
* Арда (сяло)

## Іншае 
* А́рда — назва Зямлі ў дагістарычны перыяд у легендарыуме Толкіна.
Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі

**Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі** (; —) — буйны землеўласнік Мінскай губерні (Расійская імперыя), слуцкі павятовы маршалак (1835—1838), .

## Паходжанне і сям'я 
Належаў да каталіцкага шляхецкага роду Рдултоўскіх, які адносіўся ў XVIII ст. да рэгіянальнай эліты Новагародскага ваяводства ВКЛ. Яго дзед — Ян Хрызастом Рдултоўскі (1735—1791) быў новагародскім падваяводам і пад канец жыцця валодаў вялізнай латыфундыяй (каля 240 тыс. дзесяцін зямлі).

Канстанцін Тадэвуш нарадзіўся ў 1804 г. у сям'і Казіміра Рдултоўскага (1785—1855) і Тэрэзы Рдултоўскай, якая была зводнай сястрой свайго мужа Казіміра Рдултоўскага — дачкой ад другой жонкі Яна Хрызастома Рдултоўскага. Спецыяльны дазвол на такі блізкароднасны шлюб быў атрыманы ад Папы Рымскага, для чаго Казімір Рдултоўскі папярэдне выдаткаваў вялікія грошы ў Рым. 
* 2) Яўген Рдултоўскі (1839—1911) — жонкай стане Людвіка Яўстахаўна Рдултоўская, яго кузіна — дачка Яўстаха Казіміравіча Рдултоўскага (1824—1902), роднага брата Канстанціна Тадэвуша Рдултоўскага.

## Маёнтак 
Канстанцін Рдултоўскі атрымаў у спадчыну ад бацькі маёнтак Верхні Чарніхаў (Верхні Чарніхаў, Трасцянец і інш.) у Слуцкім павеце Мінскай губерні.

У 1835 г. ён атрымаў у пасаг за жонкай Валерыяй значны маёнтак Савейкі. У 1860 г. Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі маёнтак Савейкі прадаў свайму аканому-адміністратару Гектару Навіцкаму.

У 1828 г. Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі перакладаў на англійскую мову «Санеты» Адама Міцкевіча. Да перакладу быў прыкладзены ўласны верш Рдултоўскага, прысвечаны Адаму Міцкевічу. Паміж паэтамі узнікаюць таварыскія адносіны. Міцкевіч, удзячны за пераклад «Санетаў», назваў Рдултоўскага «хвацкім» паэтам, адзначыўшы ў вершах надзвычай прыгожыя думкі і стылістычную свабоду перакладу.

Канстанцін Рдултоўскі стаў першым аўтарам, які напісаў працу пра творчасць класіка  Шата Руставелі на адной з еўрапейскіх моў. Яго важнае па сваім значэнні даследаванне з'явілася на польскай мове ў 1830 г.е Канстанцін Рдултоўскі таксама ўласнаручна зрабіў пераклад фрагменту. Празаічны пераклад аўтарства Рдултоўскага быў апублікаваны ў Вільні ў 1831 г..

Восенню 1828 г. у Санкт-Пецярбургу, y салоне сваёй траюраднай сястры, вядомай прыгажуні , Рдултоўскі разам з Міцкевічам сустракаўся з Аляксандрам Пушкіным. У прэм'ернай пастаноўцы рэжысёра  (1949, Варшава) яго ролю выконваў , у пастаноўцы  (1949, Познань) — Збігнеў Лабадзінскі, у пастаноўцы Ежы Ронарда Буянскага (1949, Кракаў) — , у пастаноўцы  (1969, Тэатр польскага радыё) —  і .

## Літаратура 
* 
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław – Warszawa – Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — 474 s.

Канстанцін Тадэвуш
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі слуцкія
Катэгорыя:Усходазнаўцы Польшчы
Капліца-пахавальня Рдултоўскіх

**Капліца-пахавальня (грабовец) Рдултоўскіх** — рэдкі ўзор мемарыяльнай архітэктуры. З’яўляецца часткай сядзібна-паркавага комплекса Рдултоўскіх у в. Верхняе Чэрніхава Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры ампіру. Капліца-пахавальня Рдултоўскіх нагадвае склеп і ўяўляе сабой прамавугольны ў плане будынак памерамі 8 на 10 м, напалову засыпаны зямлёй. Складзены з цэглы і патынкаваны, таўшчыня сцен складае 70 см.

На галоўным фасадзе чатырохкалонны порцік дарычнага ордара, з трохвугольным франтонам на швелеры, апяразаны карнізам на буйных дэнтыкулах. Фасадная сцяна прарэзана прамавугольнымі 2 аконнымі і ўваходным праёмамі.

Шырокі ўваходны праём вядзе ў прытвор, перакрыты паўцыркульным скляпеннем. Далей ідзе спуск па ступенях уніз праз арку ў памяшканне крыпты памерамі 5х5 м, перакрытае крыжовым скляпеннем. У бакавых сценах па 6 арачных ніш-пахавальняў для дамавін у два ярусы.

На камерах меліся табліцы, захавалася ў пашкоджаным выглядзе толькі адна з іх з надпісам «Эўгеніуш Рдултоўскі 1839—1911», якая сведчыць пра пахаванне вядомага ўладальніка сядзібы Яўгена Канстанцінавіча Рдултоўскага (1839—1911), які быў удзельнікам Студзеньскага паўстання і сынам Канстанціна Тадэвуша Рдултоўскага (1824—1902).

З боку ўезду ў сядзібу ўздоўж капліцы пасаджаны рад ліпы з чатырох дрэў і караганы; ля галоўнага фасада разлі ружы і бэз. Сцежка сада злучала капліцу-пахавальню з сядзібным домам, размешчаны на супрацьлеглых канцах восі.

## Літаратура 
* 
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — 474 s.
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Культавыя збудаванні Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Верхняе Чэрніхава
Катэгорыя:Рдултоўскія
Катэгорыя:Капліцы-пахавальні Беларусі
Катэгорыя:Капліцы Брэсцкай вобласці
Рдултоўскі

**Рдултоўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Казімір Рдултоўскі
* Канстанцін Тадэвуш Рдултоўскі
* Яўстах Рдултоўскі
Карэляцыя

**Карэля́цыя** ў матэматычнай статыстыцы — статыстычная ці імавернасная залежнасць паміж велічынямі, з’явамі, падзеямі, якая не мае строга функцыянальнага характару.

Выкарыстоўваецца ў тэорыі імавернасцей, кібернетыцы і інш., а таксама для выяўлення статыстычных і імавернасных заканамернасцей у фізіцы, хіміі, тэхніцы:
: \rho(X, Y) = \frac{\operatorname{cov}(X, Y)}{\sqrt{\operatorname{Var}(X) \operatorname{Var}(Y)}}.

Каэфіцыент карэляцыі мае наступныя ўласцівасці:
* Модуль каэфіцыента карэляцыі меншы або роўны адзінцы:
:: |\rho(X, Y)| \leq 1.
* Каэфіцыент карэляцыі паміж дзвюма незалежнымі велічынямі роўны нулю. Пры гэтым ён можа быць нулявым і для некаторых пар залежных велічынь.
* Калі паміж дзвюма выпадковымі велічынямі існуе , то бок Y = aX + b, то модуль каэфіцыента іх карэляцыі роўны 1.

## Гл. таксама 
* Матэматычная статыстыка

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Карэляцыя ў матэматычнай статыстыцы //  С. 125.
* 

Катэгорыя:Матэматычная статыстыка
Катэгорыя:Эканаметрыка
Катэгорыя:Безразмерныя параметры
Наше время

**«Наше время» (Том третий)** () — альбом беларускага гурта «Sounduk», выдадзены ў 2013 годзе.

## Гісторыя стварэння 
Альбом з’яўляецца заключнай часткай трылогіі. Афіцыйная прэзентацыя адбылася 30 лістапада 2013 года ў мінскім клубе «RE:PUBLIC». Да выхаду альбома гурт прыдумаў уласны алфавіт і змясціў яго ў буклеце да дыску пад лозунгам «Наше время — наш язык». Аранжыроўкай песень займаўся ўвесь склад гурта.

## Крытыка 
Меркаванне музычнага крытыка Сяргея Будкіна:

Музычны журналіст Алег Клімаў, у сваю чаргу, адзначыў, што альбом нагадвае як бы дапіску да папярэдняга альбома, нейкі бонусны дадатак. Музычны журналіст Дзмітрый Падбярэзскі мяркуе, што альбом запісаны *«шчыра, чэсна, без прэтэнзій»*. Ягор Цывілька лічыць, што *«альбом падкупае з першай жа песні, якая лёгка змяняе маркотны зімовы настрой»*.

## Спіс кампазіцый 
## Выканаўцы 
* Ганна Хітрык — вакал
* Ягор Дзыгун — гітары, вакал
* Павел Чымбаевіч — бас
* Андрэй Сапоненка — барабаны, перкусія
* Юлія Глушыцкая —віяланчэль, раяль, вакал

## Іншыя ўдзельнікі 
* Зміцер Хаменка
* Павел Трацяк
* Алег Даманчук — рэжысёр (студыя «maple tree»)
* Марыя Мухіна — дызайн дыска (студыя «5005/SOUS»)

## Спасылкі 
* Презентация альбома «Наше время» на афіцыйным сайце гурта

Катэгорыя:Альбомы 2013 года
Катэгорыя:Альбомы гурта «Sounduk»
Скланенне

**Склане́нне** — катэгарыяльная адзнака іменных часцін мовы; змяненне па склонах, абумоўленае сінтаксічнымі сувязямі адпаведных слоў у пэўным кантэксце.

*Скланеннем* таксама называецца тып формазмянення. Сістэма склонавых форм у пэўным тыпе называецца парадыгмай скланення. Вылучаюць субстантыўнае (назоўнікавае) і ад'ектыўнае (прыметнікавае) скланенне.
Скланенне ад'ектыўных разрадаў слоў (прыметнікаў, парадкавых лічэбнікаў, абагульнена-якасных займеннікаў, дзеепрыметнікаў) у параўнанні з субстантыўнымі (назоўнікамі, колькаснымі лічэбнікамі, абагульнена-прадметнымі займеннікамі) больш уніфікаванае і менш разнастайнае па формах выражэння склонавых значэнняў.

Слова *«скланенне»* таксама абазначае групу назоўнікаў, аб'яднаных агульнасцю ўтварэння склонавых форм.

## Скланенне назоўнікаў у беларускай мове 
У беларускай мове вылучаюць 3 тыпы скланення:
* да 1-га скланення адносяцца назоўнікі жаночага роду (тыпу «вада», «зямля»),
* да 2-га — назоўнікі мужчынскага і ніякага роду (тыпу «дол», «сяло»),
* да 3-га — назоўнікі жаночага роду (тыпу «ноч», «даль»).
Асобныя групы складаюць:
* назоўнікі агульнага і мужчынскага роду (тыпу «сірата», «ваявода»),
* рознаскланяльныя (тыпу «дзіця», «імя»)
* і нескланяльныя назоўнікі (іншамоўнага паходжання, некаторыя прозвішчы асоб жаночага і мужчынскага полу і інш.), склонавыя значэнні якіх вызначаюцца граматычнымі формамі дапасаваных да іх слоў ці сінтаксічнай сувяззю кіравання («маё амплуа», «нашага аташэ», «сустрэў Гурло», «пазнаёміўся з Баранавых» і інш.).

## Літаратура 
* 
* Беларуская граматыка. Ч. 1. — Мн., 1985.
* *Шуба П. П.* Сучасная беларуская мова: Марфаналогія. Марфалогія. — Мн., 1987.
* *Булыгина Т. В., Крылов С. А.* Склонение // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: 1990.

Катэгорыя:Словазмяненне
Катэгорыя:Граматычныя катэгорыі імя
Катэгорыя:Склон
Помнік Дзяржынскаму (Мінск)

**Помнік Феліксу Эдмундавічу Дзяржынскаму** — помнік у Мінску, прысвечаны дзяржаўнаму і палітычнаму дзеячу СССР, заснавальніку УНК. Размешчаны на бульвары на скрыжаванні вул. Камсамольскай і пр. Незалежнасці. Устаноўлены ў 1955 годзе. Аўтарамі помніка з'яўляюцца скульптар Заір Азгур і архітэктар В. Волчак.

## Апісанне 
Помнік уяўляе сабой пагрудны бронзавы бюст Фелікса Эдмундавіча Дзяржынскага на абліцаваным чорным паліраваным гранітам пастаменце ў форме ўсечанай піраміды. Партрэт дакладна перадае рысы твару «рыцара рэвалюцыі», яго непахісную волю. На цокалі бронзавы вянок.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Помнікі Дзяржынскаму
Катэгорыя:Творы Заіра Азгура
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Камсамольская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:1955 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Віктара Волчака
Медумскія гусі

**Медумскія гусі, Гусі з Медума** — вядомая жывапісная сцэна з афарбаванай тынкоўкі, якая паходзіць з грабніцы егіпецкага прынца Нефермаата, якая знаходзіцца ў мастабе 16 у Медуме. У цяперашні час закансерваваны арыгінал фрыза знаходзіцца ў Каірскім музеі. Дакладная копія маецца таксама ў Брытанскім музеі.

## Гісторыя 
Прыкладнай датай стварэння фрыза з'яўляецца 2550 да н. э.

Сцэна была знойдзена ў 1871 годзе  і . Яна была часткай вялікай сцэны ворыва, сяўбы і палявання. Фрэска была знята вучонымі са сцяны, каб быць перанесенай у музей.

Асаблівасцю гэтай карціны з'яўляецца не толькі яе высокае дэталёвае адлюстраванне птушак, але таксама ўнікальнасць яе тэхнікі ва ўсім старажытным Егіпце.

## Апісанне 
Памеры фрыза 172 на 27 см. У такой якасці яны неаднаразова былі выкарыстаны на карцінах у грабніцах.

Ёсць адрозненні ў апярэнні птушак, якія парушаюць агульную сіметрыю сцэны. Гэты прыклад егіпецкага жывапісу лічыцца шэдэўрам.

Мастацтва Старажытнага царства надавала самую пільную ўвагу дэталям раслін і жывёл, таму нават сёння магчыма ідэнтыфікацыя відаў гусей на фрызе. Дзве крайнія птушкі з'яўляюцца прадстаўнікамі віду , пара злева ставіцца да віду , а пара справа — да віду . Трэба аддзначыць, што  і  не сустракаюцца ў Егіпце.

Медумскія гусі створаны кропкавай тэхнікай, кожная выява створана з мноства каляровых плям, пры гэтым фігуры гусей выглядаюць уражальна натуральнымі і жывымі. Для дасягнення эфекту глыбіні, гусі намаляваны парамі, а невыразныя зялёныя расліны з чырвонымі кветкамі дапаўняюць карціну птушак, якія пасвяцца на беразе сажалкі. Прэтэнзіі Тырадрыці былі ў хуткім часе адхілены Захі Хавасам і іншымі вядомымі егіптолагамі.

## Літаратура 
* Patrick F. Houlihan: The Birds of Ancient Egypt. The American University in Cairo Press, Kairo 1988, S. 57-62, ISBN 977-424-185-1.
* Amenta, Alessia (2005). I tesori del Museo egizio del Cairo. Ed. White Star.

## Спасылкі 
* Ученые: древнеегипетская «Мона Лиза» может быть фальшивкой 

Катэгорыя:Фрызы
Катэгорыя:Мастацтва Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:3 тысячагоддзе да н.э.
Катэгорыя:Фрэскі
Салют (касмічная праграма)

thumb|Эмблема праграмы «Салют».
**«Салю́т»** — серыя савецкіх арбітальных станцый для палётаў па каляземнай арбіце; праграма іх распрацоўкі, запускаў і эксплуатацыі.

Арбітальныя станцыі «Салют» прызначаліся для правядзення медыка-біялагічных, астрафізічных, навукова-тэхнічных, тэхналагічных даследаванняў і эксперыментаў, назіранняў і даследаванняў Зямлі, яе атмасферы і каляземнай касмічнай прасторы.

Максімальная маса 18,9 т, маса навуковай апаратуры да 2,5 т, аб'ём жылых адсекаў каля 100 м³.
Палёты здзяйсняліся з касманаўтамі на борце і ў аўтаматычным рэжыме.

У 1971—83 гадах было запушчана 7 «Салютаў» (на арбіту выводзіліся ракетай-носьбітам «Пратон» з касмадрома Байканур).

«Салюты» складаліся з пераходнага, рабочага, агрэгатнага (з рухальнай устаноўкай) адсекаў і прамежкавай камеры («Салют-6» і «Салют-7» мелі дадатковы стыковачны агрэгат).
У склад «Салюта» ўваходзілі сістэмы жыццезабеспячэння, электрасілкавання (сонечныя батарэі), сувязі, арыентацыі і кіравання, стыкоўкі з касмічнымі караблямі, навук, абсталяванне і інш.

«Салюты» не прызначаліся для вяртання на Зямлю; дастаўка і змена экіпажа праводзіліся пры дапамозе касмічных караблёў «Саюз», паліва, абсталявання і іншага — транспартнымі караблямі «Прагрэс».

«Салют-1» (запуск 19 красавіка 1971) — першая ў свеце пілатуемая арбітальная станцыя (экіпаж Г. Ц. Дабравольскі, У. М. Волкаў, В. І. Пацаеў).

Да «Салютаў» здзейснілі палёты 50 касмічных апаратаў. На борце «Салютаў» працавалі 17 асноўных экспедыцый (14—237 сутак) і 15 экспедыцый наведвання (3—13 сутак). У складзе міжнародных экіпажаў па праграме «Інтэркосмас» на «Салюце-6» і «Салюце-7» працавалі касманаўты 10 краін свету.
Камандзірамі экспедыцый былі і ўраджэнцы Беларусі П. А. Клімук («Салют-4», «Салют-6» — міжнародныя) і У. В. Кавалёнак («Салют-6» — двойчы).

## Літаратура 
* «Салют» //  С. 121.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Арбітальныя станцыі серыі «Салют»
Катэгорыя:Пілатуемыя касмічныя апараты
Катэгорыя:Арбітальныя станцыі
Катэгорыя:Касманаўтыка СССР
Катэгорыя:Касмічныя праграмы
Паўднёвая Афрыка (значэнні)

**Паўднёвая Афрыка**:
* Паўднёвая Афрыка — геаграфічны рэгіён Афрыкі
* Паўднёвая Афрыка, таксама Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка — дзяржава на поўдні Афрыканскага кантынента
* Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка, больш вядомая пад неафіцыянальнай назвай Трансвааль (1852 – 1902) — бурская рэспубліка на тэрыторыі сучаснай ПАР.
* Паўднёва-Афрыканскі Саюз (1910 – 1961) — незалежны дамініён Брытанскай Садружнасці да скасавання манархіі і абвяшчэння ПАР.
Яўстах Рдултоўскі

**Яўстах Рдултоўскі** (—) — буйны землеўласнік Мінскай губерні (Расійская імперыя), апошні з роду ўладальнік палацавага комплексу Рдултоўскіх у Снове.

## Паходжанне і сям’я 
Належаў да каталіцкага шляхецкага роду Рдултоўскіх, які адносіўся ў XVIII ст. да рэгіянальнай эліты Новагародскага ваяводства ВКЛ. Яго дзед — Ян Хрызастом Рдултоўскі (1735—1791) быў новагародскім падваяводам і пад канец жыцця валодаў вялізнай латыфундыяй (каля 240 тыс. дзесяцін зямлі).

Яўстах Рдултоўскі нарадзіўся ў 1824 г. у сям’і Казіміра Рдултоўскага (1785—1855) і Тэрэзы Рдултоўскай. Тэрэза Рдултоўская была зводнай сястрой свайго мужа Казіміра Рдултоўскага — дачкой ад другой жонкі Яна Хрызастома Рдултоўскага (Канстанцыі Булгарын). Спецыяльны дазвол на такі блізкароднасны шлюб быў атрыманы ад папы рымскага, для чаго Казімір Рдултоўскі папярэдне выдаткаваў вялікія грошы ў Рым:
* 1) Казімір Яўстахавіч Рдултоўскі — памёр безпатомна;
* 2) Стэфан Яўстахавіч Рдултоўскі — памёр безпатомна;
* 3) Марыя Яўстахаўна Рдултоўская — яе мужам стане блізкі сусед — пан Ян Антонавіч Мержаеўскі;
* 4) Людвіка Яўстахаўна Рдултоўская — яе мужам стане Яўген Рдултоўскі (1839—1911), яе кузэн і сын Канстанціна Тадэвуша Рдултоўскага (1804—1869).

## Маёнтак 
]]
Яўстах Рдултоўскі атрымаў у спадчыну ад бацькі вялізную латыфундыю — маёнтак маёнтак Сноў (Верхні Сноў, Ніжні Сноў, Адахоўшчына, Селявічы, Карчы і інш.) і таксама раскошны сноўскім палацам у Слуцкім павеце Мінскай губерні.

У 1854 г. большая частка маёнтка Сноў (2672 дзесяцін зямлі і лесу) разам са сноўскім палацам перайшла ад Яўстаха Рдултоўскага ва ўласнасць барона Густава Гарцінга (1819—1879). Паводле сямейнага падання Яўстах Рдултоўскі маёнтак Сноў прайграў у карты барону Густаву Гарцінгу.

Пасля сваёй смерці пакінуў дзецям толькі тры фальваркі са сваёй былой латыфундыі — Адахаўшчына, Сялявічы, Карчы ў Слуцкім павеце Мінскай губерні.

## Літаратура 
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — 474 s.

Яўстах
Агнёўкі

**Агнёўкі** (*Pyralidae*) — сямейства матылёў.

## Апісанне 
Матылі з тонкім целам, доўгімі нагамі, яркія і стракатыя, з шаўкавістым бляскам. Крылы (размах 13—35 мм) складаюцца трохвугольнікам ці абгортваюць цела трубачкай. Хабаток, сківічныя і губныя шыпікі добра развітыя.

## Пашырэнне 
Пашыраны на ўсіх мацерыках, акрамя Антарктыды. Налічваюцца тысячы відаў. На Беларусі дзясяткі відаў жывуць у лясах, на лугах, некаторыя — на вадзяных раслінах, прадуктовых складах, у збожжасховішчах, млынах.

## Асаблівасці біялогіі 
Развіццё з поўным ператварэннем. Яйцы светлыя, авальныя, бочкападобныя ці пляскатыя. Вусені голыя, маюць толькі першасныя шчацінкі, пераважна алігафагі; жывуць у шаўкавінных трубках, якія прымацаваны да раслін або знаходзяцца ў глебе, дзярніне, іншы раз у скрутку лісця, сцягнутага шаўкавіннымі ніткамі, у вадзе. Кукалкі верацёнападобныя, з круглаватай галавой, шчыльным хіцінізаваным покрывам. Вусені некаторых відаў угрызаюцца ў кветкі і плады, іншыя кормяцца лісцем, каранямі.

## Меры барацьбы 
Меры барацьбы: для свірнавых шкоднікаў — механічная ачыстка сховішчаў з наступнай хімічнай дэзінсекцыяй, хаванне зерня і прадуктаў толькі ўстаноўленых кандыцый, ахаладжэнне і прамарожванне прадуктаў, тэрмічная і газавая дэзінсекцыя; для шкоднікаў раслін — агратэхнічныя і хімічныя.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Дом з мязузай

**Дом з мязу́зай** — будынак у Ракаўскім прадмесці Мінска. Размешчаны на рагу вуліц Ракаўскай і Вызвалення № 20/15. Пабудаваны на рубяжы XIX—XX стст.

## Гісторыя 
Дом з мязузай атрымаў сваю назву праз тое, што пры ўваходзе ў будынак з правага боку заставаўся след ад мязузы, адмысловага футарала, у якім знаходзіўся згорнуты світак пергаменту з двума фрагментамі Торы, напісанымі на іўрыце. Гэта сведчыць пра тое, што ў гэтым доме ў XIX — пачатку XX стагоддзя пражывала яўрэйская сям’я.

## Архітэктура 
Уяўляе сабой двухпавярховы вуглавы Г-падобны ў плане неатынкаваны цагляны будынак. Накрыты вальмавым дахам, злучаны з суседнімі пабудовамі. Паверхі фасада, які выходзіць на вуліцу Ракаўскую, падзелены карнізным поясам. Лучковыя аконныя праёмы маюць дэкаратыўныя ліштвы на другім паверсе і аздоблены прамымі сандрыкамі на першым. У паўночна-заходняй частцы фасада — скразная лучковая арка, побач размешчаны ўваход. На другім паверсе невялікія балконы. Пад карнізам даху праходзіць пояс сухарыкаў. Уваходныя дзверы аздоблены фігурнымі філёнгамі, вітымі калонкамі па баках, якія завершаны стылізаванымі капітэлямі. Вуглавая частка будынка скошана, акцэнтавана балконам з чыгуннай агароджай і атыкавай сценкай. Фасад, які выходзіць на вул. Вызвалення, таксама падзелены карнізным поясам, дэкарыраваны паясамі сухарыкаў, ліштвамі, накладнымі цаглянымі падаконнымі ўстаўкамі, лапаткамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:Ракаўская вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Вызвалення (Мінск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Мінску
Пажар у Мінску (1809)

**Пажар у Мінску** — буйны пажар, які адбыўся ў Мінску 14 жніўня 1809 года.

Таксама выгарэла вялікая частка драўляных пабудоў Траецкага манастыра базыліянак, заснаванага ў 1630 годзе. Захаваныя будынкі пасля ліквідацыі уніі ў 1839 годзе былі перададзены Мінскай гарадской бальніцы.

## Наступствы 
Пажар 1809 года прымусіў гарадскія ўлады кардынальна перагледзець палітыку горадабудаўніцтва ў Мінску. Быў распрацаваны праект рэгулярнай перапланіроўкі Траецкай Гары. Да гэтага часу адносіцца прынцыпова новае праектнае рашэнне планіроўкі ўсёй левабярэжнай часткі Мінска, якое ў агульных рысах захавалася да нашых дзён. Таксама было распрацавана палажэнне аб нармаванай забудове з вельмі жорсткімі патрабаваннямі да будаўніцтва дамоў. У цэнтральнай частцы Мінска, Верхнім горадзе, дазваляецца будаваць толькі мураваныя, крытыя дахоўкай дамы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Андрей Готин. Из истории пожарно-спасательной службы столицы 

Катэгорыя:Гарадскія пажары ў Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 14 жніўня
Катэгорыя:Жнівень 1809 года
Катэгорыя:1809 год у Мінску
Катэгорыя:Пажары ў Мінску
Помнік Максіму Багдановічу

**Помнік Максіму Багдановічу** — помнік у Мінску, прысвечаны класіку беларускай літаратуры паэту Максіму Багдановічу. Размешчаны ў скверы Траецкая Гара на плошчы Парыжскай Камуны, злева ад цэнтральнага ўваходу ў Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь, недалёка ад былога дома, у якім нарадзіўся і жыў Максім Багдановіч.

## Гісторыя 
Адкрыты 9 снежня 1981, у дзень 90-годдзя з дня нараджэння паэта. Аўтарамі помніка з'яўляюцца скульптар С. Вакар, архітэктары Ю. Казакоў і Л. Маскалевіч. На месцы помніка планавалася стварыць фантан. Такое рашэнне ўлад выклікала абурэнне лідараў беларускай апазіцыі ў эміграцыі, якія параўноўвалі дэмантаж помніка Багдановіча з заменай бела-чырвона-белага сцяга пасля рэферэндуму 1995 года. У чэрвені 2008 года помнік быў устаноўлены на новым месцы ў скверы, каля вуліцы М. Багдановіча. Адносна былога месцазнаходжання помнік перанеслі на 150 метраў на паўночны захад, бліжэй да месца нараджэння паэта, і павярнулі тварам да Свіслачы, па восі вуліцы Архітэктара Заборскага, якая праходзіць паміж домам на вуліцы М. Багдановіча, 27 і Сувораўскім вучылішчам.

## Апісанне 
Бронзавая скульптура вышынёй 4,6 м устаноўлена на нізкім ступеньчатым пастаменце з чырвонага граніту вышынёй 0,6 м, арыентавана на вул. М. Багдановіча (першапачаткова на вул. Я. Купалы). Паэт паказаны са скрыжаванымі на грудзях рукамі, з букетам васількоў у правай руцэ. У ракурсе фігуры, задумлівым, скіраваным удалячынь поглядзе адлюстравана сыноўняя любоў да роднай беларускай зямлі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Помнік Максіму Багдановічу ідэальны для катання на скейце 
* Помнік Максіму Багдановічу
* Помнік Максіму Багдановічу

Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Плошча Парыжскай Камуны (Мінск)
Катэгорыя:Максім Багдановіч
Катэгорыя:З’явіліся ў 1981 годзе
Катэгорыя:1981 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леанарда Маскалевіча
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юрыя Казакова
Катэгорыя:Творы Сяргея Вакара
Катэгорыя:Помнікі літаратарам
Агаткі двухдомныя

**Ага́ткі двухдомныя** (*Antennaria dioica*) — від кветкавых раслін сямейства .

## Назвы 
Народныя назвы: *сухотнік палявы, шчасце, пух, кацалапкі, мёртвае зелле, сухапут, грызнік, коткі, скочыкі, стакротка*.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 5—30 см, двухдомная, густа апушаная белалямцавымі валаскамі. Карэнішча галінастае, парасткі шматлікія, сцелюцца і ўкараняюцца. Лісце серабрыста-шэрае, прыкаранёвае ланцэтнае або лапацістае, у разетках, сцябловае — лінейна-ланцэтнае. Кветкі трубчастыя белыя (двухполыя), ружовыя (песцікавыя) у круглаватых або яйцападобных кошыках, сабраных у шчыткападобна-галоўчатыя суквецці, зрэдку кошыкі адзіночныя. Лісцікі абгорткі сухія, плеўкавыя. Плод — дробная гладкая сямянка з чубком.

## Распаўсюджанне 
На тэрыторыі Беларусі растуць у сухіх лясах (пераважна хваёвых), на лугах і схілах. Цвітуць у маі—чэрвені.

## Значэнне 
Лекавая (кроваспыняльны і жаўцягонны сродак) расліна, мае ў сабе дубільныя рэчывы, смалу, спанін, вітамін К, фітастэрол. З лекавай мэтай выкарыстоўваюцца сцёблы з лісцем (збіраюцца ў час цвіцення) і кветкі (да распускання). Дэкаратыўная расліна (вядомая пад назвай антэнарыя), прыдатная на дывановыя клумбы, бардзюры, сухія букеты.

## Літаратура 
*  — С. 26.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1791 годзе
Генадзь Мікалаевіч Жабіцкі

{{Дзяржаўны дзеяч
 |беларускае імя   = Генадзь Мікалаевіч Жабіцкі
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |тытул            = Міністр унутраных спраў БССР
 |парадак-жан      = 
 |пад імем         = 
 |сцяг             = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic.svg
 |перыядпачатак    = 14 снежня 1978
 |перыядканец      = 12 снежня 1983
 |перыяд праўлення = 
 |папярэднік       = Аляксей Клімаўскі 
 |пераемнік        = Віктар Піскароў
 |партрэт          = Генадзь Мікалаевіч Жабіцкі.jpg
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 
 |званне           = генерал-лейтэнант 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |партыя           = КПСС (з 1959)
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = 
{ style="background:transparent"
  
}
 |Commons        = 
 |адукацыя       = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Гена́дзь Мікала́евіч Жабі́цкі** (, вёска Барок , Віцебская вобласць — ) — савецкі і беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр унутраных спраў Беларускай ССР, генерал-лейтэнант унутранай службы.

## Біяграфія 
З сялянскай сям’і. Вучыўся ў Багушэўскай школе ў 1948—1949 гадах. Скончыў БДУ імя Леніна (1955).

Працаваў на камсамольскай рабоце ў Багушэўску. У 1955—1959 гг. на камсамольскай рабоце ў Магілёўскай вобласці.

У 1959—1964 гадах сакратар, 2-гі сакратар, у 1964—1970 гадах — 1-ы сакратар ЦК ЛКСМБ (абраны 14 верасня 1964 года).

У 1970—1976 гадах у апараце ЦК КПБ. На XXV і XXVII з’ездах ЦК абіраўся членам ЦК КПБ (1966—1984). У 1966—1971 гадах — кандыдат у члены Бюро ЦК КПБ.

У 1978—1984 — Міністр унутраных спраў Беларусі, генерал-лейтэнант.

Дэпутат Вярхоўнага савета СССР 7-га склікання (1966—1970) і Вярхоўнага савета БССР некалькіх скліканняў. Выкладчык школы МУС. Кіраўнік грамадзянскай абароны БССР, Член КПСС з 1959 года.

## Узнагароды 
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* медалі

## Спасылкі 
* , т. IV, стар.398
* НКУС-МУС Беларускай ССР

Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК ЛКСМБ
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Кандыдаты ў члены бюро ЦК КПБ
Брахігобіус

**Брахігобіус** (*Brachygobius*) — род рыб сямейства бычкоў атрада акунепадобных.

Пашыраны ў трапічных вадаёмах, часцей у саланаватай вадзе вусцяў рэк. Вядомы як акварыумная рыба.

Даўжыня 4—4,5 см. Цела спераду цыліндрычнае, ззаду моцна сплюшчанае з бакоў. Галава кароткая. Цела і плаўнікі жоўтыя, з карычняватымі або амаль чорнымі папярочнымі палосамі ці плямамі. Спінных плаўнікоў два, пярэдні з цвёрдымі прамянямі.

Трымаюць рыб у акварыумах з падсоленай вадой (у прэснай больш успрыімлівыя да хвароб) і рознымі ўкрыццямі на дне.

## Літаратура 
* Брахігобіус // Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983. — С. 328.

Катэгорыя:Акварыумныя рыбы
Катэгорыя:Бычковыя
Смактуны

**Смактуны́**, **Трэматоды** (*Trematoda*) — клас паразітычных плоскіх чарвей. Паразіты рыб, земнаводных, паўзуноў, млекакормячых жывёл і чалавека. Выклікаюць трэматадозы.

## Апісанне 
Даўжыня ад 0,1 мм да 1,5 м. Цела двухбакова-сіметрычнае, ланцэтападобнае, грушападобнае, зрэдку круглявае або ніткападобнае, брудна-белае, шараватае, жоўта-белае, ружаватае, часта з цёмнымі плямамі. Маюць скурна-мускульны мяшок з эпітэлію і шматслойнай мускулатуры. Звычайна маюць 2 (ротавы і брушны), радзей 1 прысосак. Ёсць нервовая, выдзяляльная, стрававальная сістэмы. Крывяноснай і дыхальнай сістэм няма.

## Асаблівасці біялогіі 
Кормяцца крывёю, лімфай, тканкамі гаспадара. Пераважна гермафрадыты. Развіцце складанае, з чаргаваннем пакаленняў (размнажаюцца не толькі палаваспелыя формы, але і лічынкі) і зменай гаспадароў. Палаваспелыя (марыты) адкладваюць яйцы, з якіх у навакольным асяроддзі ці ў целе прамежкавых гаспадароў (пераважна малюскаў) выходзяць лічынкі (мірацыдыі). Прамежкавыя і дадатковыя гаспадары — малюскі, насякомыя, апалонікі, рыбы.

## Класіфікацыя 
Адрозніваецца каля 20 тысяч відаў. Найбольш вядомыя , , , , ,  і інш.

## Літаратура 
* 
*
Помнік Сяргею Іванавічу Грыцаўцу (Мінск)

**Помнік Сяргею Іванавічу Грыцаўцу** — помнік у Мінску, прысвечаны савецкаму лётчыку, першаму двойчы Герою Савецкага Саюза С. І. Грыцаўцу. Размешчаны на бульвары па вул. Леніна, арыентаваны на праспект Незалежнасці. Аўтарамі помніка з'яўляюцца скульптар Заір Азгур і архітэктар В. Волчак.

## Гісторыя 
Першапачаткова ўстаноўлены ў 1951 г., насупраць будынка Белдзяржцырка, узвядзенне якога пачалося праз тры гады. Сквер быў маладым, за дрэвамі добра праглядаўся будынак штаба Беларускай ваеннай акругі. У 1960-я гады наваколлі бюста аблюбавалі стылягі, якіх праследвалі ўлады, іх слэнг нават папоўніўся фразай «пайсці на Грыцавец». У 1972 годзе помнік быў перанесены на бульвар па вул. Леніна, на яго месцы ў парку быў устаноўлены помнік Я. Купалу, чыё 90-годдзе з дня нараджэння тады адзначалася.

## Гл. таксама 
* Помнік Сяргею Іванавічу Грыцаўцу (Баранавічы)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Памятник Сергею Ивановичу Грицевцу 
* 

Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Творы Заіра Азгура
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:1951 год у Мінску
Хайнань (востраў)

**Хайнань** ( — *Хайнаньдао*)  — востраў на паўднёвым усходзе Кітая. Абмываецца Паўднёва-Кітайскім морам. Разам з шэрагам дробных астравоў уваходзіць у аднайменную правінцыю. Плошча вострава складае 33&nbsp;920 км².

## Клімат 
Клімат субэкватарыяльны. Сярэднегадавая тэмпература паветра +24 °C. На востраве 300 сонечных дзён.

Катэгорыя:Астравы Кітая
Катэгорыя:Астравы Паўднёва-Кітайскага мора
Катэгорыя:Хайнань
18-я армія (Германская імперыя)

**18-я а́рмія** () — воінскае аб’яднанне армейскага узроўню Імперскай Германскай Арміі падчас Першай сусветнай вайны. Была сфармавана 22 снежня 1917 года ў Францыі на базе групы армій Войрша. Удзельнічала толькі ў баявых дзеяннях на Заходнем фронце. 

## Гісторыя баявых дзеянняў 
18 армія была адной з трох армій (разам з 17-й і 19-й), якія былі ўтвораныя ў канцы 1917 (пачатку 1918) года з войскаў, якія былі перакінутыя з Усходняга фронту. Яны павінны былі прыняць удзел у Вясновым наступленні Людэндорфа. Германцы адчувалі, што гэта адзіны шанц перамагчы перад тым, як прыбудзе вялікая армія з неабмежаванымі рэсурсамі са ЗША. Яны таксама мелі часовую перавагу над супернікам у 50 дывізій, якія яны змаглі зняць з Усходняга фронту пасля падпісання Брэсцкага міру.

Пад канец вайны ўваходзіла ў склад групы армій кронпрынца.

## Баявы склад на 30 кастрычніка 1918 года 
* І баварскі корпус (Генерал ад артылерыі Максімільян Рытэр фон Хён)
* Рэзервовы XXVІ корпус (Генерал-лейтэнант Оскар фон Ватэр)
* Рэзервовы XVIIІ корпус (Генерал-лейтэнант Людвіг Зігер)
* XІV корпус (Генерал-лейтэнант Фрыдрых фон Гантард)

## Камандуючыя 
18-я армія увесь свой час існавання была пад камандаваннем генерала ад інфантэрыі Оскара фон Гуцьера.

## Гл. таксама 
* Баявы расклад Германскай імперскай арміі ў 1918 годзе
 

Катэгорыя:Ваенная гісторыя Германіі
Катэгорыя:Арміі Германіі ў Першай сусветнай вайне
Масавае забойства

**Масавае забойства** (таксама ўжываецца слова **бойня**, **масакра** ці **разня**) — наўмыснае забойства вялікай колькасці людзей (у большасці выпадкаў няўзброеных), ажыццёўленае за кароткі прамежак часу. Часта, але не заўсёды з’яўляецца інструментам палітыкі тэрору і нават генацыду, аднак можа здзяйсняцца асобамі з псіхічнымі адхіленнямі або ў стане афекту. Масавае забойства, здзейсненае групай узброеных экстрэмістаў адносна якой-небудзь этнарэлігійнай групы, як правіла, называюць пагромам або разнёй.

Катэгорыя:Злачынствы
Сойм Каралеўства Польскага

.]]
**Сойм Каралеўства Польскага** — саслоўна-прадстаўнічы орган ў XV — першай палове XVI стагоддзяў. Насіў арыстакратычны характар. Дамінуючае становішча мелі буйныя землеўладальнікі. Пасля заключэння у 1569 годзе Люблінскай уніі большасць з тых, хто меў права прымаць удзел у працы сейма Каралеўства Польскага, атрымалі месца ў аб'яднаным сойме Рэчы Паспалітай.

Катэгорыя:Парламент
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Вітаміны групы B

**Вітаміны групы B** — група водарастваральных вітамінаў, якія адыгрываюць вялікую ролю ў клетачным метабалізме.

Некаторыя рэчывы раней адносіліся да вітамінаў групы B, але пазней было даказана, што яны з’яўляюцца толькі вітамінападобнымі рэчывамі або сінтэзуюцца ў арганізме чалавека.

## Пералік 
## Не лічацца вітамінамі 
## Спасылкі 
* Listing of vitamins  // Newsweek, Harvard, June 9, 2009