open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вістан

**ААТ «ВІСТАН»** — прадпрыемства па вытворчасці круглашліфавальных, цэнтравых і бесцэнтравых станкоў, зубаапрацоўчых, апрацоўчых цэнтраў з ЛПК, такарных, спецыяльных, міні, дрэваапрацоўчых станкоў. Знаходзіцца ў горадзе Віцебск.

## Дырэктары 
* Уладзімір Паўлавіч Туравінаў (1999—2006)
* Валерый Іванавіч Коршак (2006—2019)
* Дзмітрый Уладзіміравіч Навацкі (2020—2021)
* Васіль Міхайлавіч Каліненка (2021-2024)
* Дзяніс Аляксеевіч Гусеў (з 2024)
## Гісторыя 
Армейскія майстэрні былі арганізаваны ў канцы 1914 года. У красавіку 1918 года майстэрні былі пераўтвораны ў завод сельскагаспадарчых машын, які ў хуткім часе стаў адным з асноўных пастаўшчыкоў абсталявання для сельскай гаспадаркі Беларусі.

У 1931 годзе быў перададзены ў падчыненне Народнага камісарыята станкабудаўнічай прамысловасці СССР. Першыя станкі былі сабраны ў пачатку 1932 года. Гэта былі паліравальныя станкі мадэлі 385А.
 
У гады Вялікай Айчыннай вайны завод быў эвакуіраваны ў г. Арэнбург, дзе восенню 1941 года выпускаў боепрыпасы для фронту. У 1944 годзе адразу ж пасля вызвалення горада пачалося аднаўленне завода і яго спецыялізацыя па выпуску бясцэнтравашліфавальных, плоскашліфавальных, заточных і шараапрацоўчых станкоў. У маі 1945 года даў першую прадукцыю ліцейны цэх. У 1948 годзе завод перайшоў на выпуск больш складанай прадукцыі. У 1960 годзе рашэннем урада была вызначана агульная рэканструкцыя завода і яго спецыялізацыя. Было прынята рашэнне пра выпуск бясцэнтравашліфавальных станкоў універсальных і спецыяльных.
 
22 лістапада 2002 года Загадам Міністэрства прамысловасці РБ адбылася рэарганізацыя «Віцебскага станкабудаўнічага завода „ВІСТАН“ імя С. Кірава» шляхам далучэння да яго «Віцебскага завода імя Камінтэрна». Новая структура носіць назву "Віцебскі станкабудаўнічы завод «ВІСТАН».

## Санкцыі 
Знаходзіцца пад санкцыямі Украіны з мая 2023 года.

27 студзеня 2025 года Канада ўвяла санкцыі супраць завода «ў сувязі з працяглымі грубымі і сістэматычнымі парушэннямі правоў чалавека рэжымам Лукашэнкі ў Беларусі, а таксама яго падтрымкай парушэння Расіяй суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны».

## Літаратура 
* Віцебскі станкабудаўнічы завод «Вістан» // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 459.
Катэгорыя:Кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1914 годзе
Катэгорыя:1914 год у Віцебску
Катэгорыя:Станкабудаўнічыя заводы
Сцяг індустрыялізацыі

**Сцяг індустрыялізацыі** — прадпрыемства лёгкай прамысловасці Віцебска, штогод выпускае да 8 тысяч адзінак прадукцыі. Спецыялізуецца на пашыве адзення.

## Гісторыя 
У пачатку 1920-х гадоў было вырашана аб’яднаць усе прыватныя швейныя майстэрні ў дзяржаўныя. Для гэтага былі адпушчаны памяшканні на былой Канатнай (цяпер — вуліца Дзімітрава) і Шасэйнай вуліцах. У 1925 годзе майстэрня на Канатнай вуліцы была перайменавана ў швейную фабрыку «Прафінтэрт», а майстэрня на Шасэйнай стала яе філіялам. Расла колькасць працуючых. У 1928—1929 гадах іх налічвалася больш за 2 тысячы.
 
Было прынята рашэнне аб будаўніцтве новага будынка фабрыкі. Моладзь уключыліся ў стварэнне першынца беларускай індустрыі, аб’яўленага ўдарнай камсамольскай будоўляй, якая пачалася ў другой палове 1928 года. Месцам узвядзення фабрыкі была выбрана ўскраіна горада на правым баку Суражскага тракту. Новае прадпрыемства павінна было стаць гігантам, на якім працавала б да 1500 чалавек у змену.
 
Адкрыццё швейнай фабрыкі адбылося 7 лістапада 1930 года. 27 лістапада фабрыцы было прысвоена імя «Сцяг індустрыялізацыі».
 
З уводам фабрыкі ў строй Віцебск стаў буйнейшым цэнтрам швейнай прамысловасці БССР. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны гадавая магутнасць дасягнула 3,5 млн швейных вырабаў. У першыя дні вайны фабрыка эвакуіравана ў Саратаў, дзе выпускала прадукцыю для фронту. Адноўлена ў Віцебску ў 1944 годзе.

## Дырэктары 
* Вольга Васільеўна Белянкова (са студзеня 1996)
* Кацярына Іванаўна Молчан

## Крыніцы 
## Літаратура 
* «Знамя индустриализации», Витебская швейная фабрика // Витебск: энциклопедический справочник / редкол.: И. П. Шамякин [и др.]. — Мн., 1988. — C. 191.
* Кейсы о белорусском бизнесе : методическое пособие. ― Витебск, 2012.
* 

Катэгорыя:Швейныя фабрыкі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1930 годзе
Катэгорыя:1930 год у Віцебску
Катэгорыя:Вытворцы адзення і абутку Беларусі
Батык

**Батык** — агульная назва тэхнік роспісу тканін пры дапамозе фарбавальнікаў; распісаная тканіна ў гэтых тэхніках. Адрозніваюць батык, заснаваны на абмежаванні расцякаемасці фарбавальнікаў рэзервуючымі саставамі (на тканіну наносяць воск, парафін, гумавы клей і г.д.), на выкарыстанні загушчальнікаў (на тканіну наносяць або дадаюць у фарбу крухмал, дэкстрын і г. д.), абвязванні складзенай ці скручанай тканіны ніткай (тэхніка «бандан»), a таксама «свабодны роспіс» (роспіс тканіны без рэзервуючых саставаў з выкарыстаннем загушчальнікаў). Батык — традыцыйныя тэхнікі роспісу тканін народаў Інданезіі. У Еўропе, у тым ліку і ў Беларусі, батык вядомы з канца XIX — пачатку XX стагоддзя.

## Беларускія мастакі 
* Таццяна Козік

## Літаратура 
* Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў. Мінск: Беларусь, 2001. ISBN 985-01-0124-5

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэхнікі выяўленчага мастацтва
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Катэгорыя:Рукадзелле
Катэгорыя:Народныя промыслы
Слаістыя воблакі

, Аўстралія]]
**Слаістыя воблакі**, **пластаватыя воблакі** (*Stratus, St*) — шэры воблачны слой з дастаткова аднароднай асновай, з якога могуць выпадаць імжа, ледзяныя іголкі і снежныя зерні.

## Апісанне 
Звычайна гэтыя воблакі закрываюць усё неба шэрай заслонай, але зрэдку могуць назірацца ў выглядзе парваных воблачных мас. Часта ніжняя паверхня іх бывае парванай, касмыкаватай.

Размешчаны на вышыні да 2 км. Складаюцца пераважна з кропель (пры нізкіх тэмпературах пераахалоджаных). Узнікаюць у выніку ахаладжэння паветра ад подсцільнай паверхні і дадатковага ахаладжэння ў працэсе турбулентнасці; на ўтварэнне ўплывае і турбулентны перанос вадзяной пары знізу і ўвільгатненне паветра ападкамі, якія выпадаюць з воблакаў іншых тыпаў.

3 найбольш магутных і шчыльных слаістых воблакаў выпадаюць слабыя атмасферныя ападкі.

## Віды і разнавіднасці 
Слаістыя воблакі падзяляюцца на наступныя віды:
* Слаістыя туманападобныя (*Stratus nebulosus, St neb.*) — аднародныя воблакі шэрага ці жоўта-шэрага колеру, нізка размяшчаюцца над зямной паверхняй.
* Слаістыя хвалістыя (*Stratus undulatus, St und.*) — воблакі шэрага ці жоўта-шэрага колеру, на ніжняй паверхні якіх слаба праглядваюцца хвалі ў выглядзе чаргавання больш цёмных і светлых частак.
* Слаістыя разадраныя (*Stratus fractus, St fr.*) — гэта намнажэнне асобных воблакаў з разадранымі краямі або касмыкаватага покрыва з абвіслымі камякамі;
** разадрана-дажджавыя (*Stratus fractonimbus, St frnb.*) — нізкія шэрыя, змрочныя, падраныя воблакі, утвараюцца пад слоем воблакаў, з якіх выпадаюць ападкі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Воблакі
Перламутраўка Фрыга

**Перламутраўка фрыга** (*Boloria frigga* ці *Clossiana frigga*) — насякомае атраду лускакрылыя (*Lepidoptera*), сямейства німфаліды (*Nymphalidae*).

## Апісанне 
Размах крылаў 34-37 мм. Асноўны тон афарбоўкі чырванавата-вохрысты. На крылах невялікія круглыя чорныя плямы, уздоўж краю крылаў і ў прыкаранёвай частцы ломаныя лініі, цёмныя ўчасткі. Знізу пярэднія крылы святлейшыя, заднія крылы чырвона-карычневыя ў прыкаранёвай частцы, з ломанай перавяззю з белых і жоўтых плям пасярэдзіне. На вонкавай частцы крылаў шырокая вохрыстая перавязь з ружавата-фіялетавым адлівам і радам слабавыражаных плям у вочкі.

## Арэал 
Тундра і тайга Еўразіі і Амерыкі, горы Алтая і Тарбагатая, Прыамур'е. У Беларусі выяўлены толькі на балотным масіве паблізу в.Блужа ў Пухавіцкім раёне.

## Асаблівасці біялогіі 
Від аселы. За год дае 1 пакаленне. Матылі лётаюць нядоўга — з другой паловы траўня да пачатку чэрвеня. Вусені кормяцца на марошцы і, напэўна, на іншых відах балотнай расліннасці. Зімуюць вусені.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Німфаліды
Катэгорыя:Блужа (аграгарадок)
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1791 годзе
Ушу

**Ушу** (**у-шу**) — традыцыйная кітайская сістэма ўдасканалення асобы; комплекс воінскіх дысцыплін. Падзяляецца на некалькі разнавіднасцей: аздараўленчае, традыцыйнае (сямейна-кланавае), баявое, ці ваеннае. Сюды ўваходзяць таксама цыгун, валоданне рознымі баявымі прыстасаваннямі і інш. Уключае шырокі набор фізічных практыкаванняў і прыёмы бою з рознымі відамі зброі ці без яе. Рэлігійна-філасофскай асновай ушу з’яўляюцца даасізм, будызм, канфуцыянства. У сучасны перыяд атрымала пашырэнне не толькі ў Кітаі, але і ў многіх іншых краінах свету. Міжнародная федэрацыя ушу заснавана ў 1990 і аб’ядноўвае звыш 40 краін (1999). Чэмпіянаты Еўропы па ушу праводзяцца з 1990, а чэмпіянаты свету — з 1991. У Беларусі існуе мноства секцый і таварыстваў ушу.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

Катэгорыя:Культура Кітая
Катэгорыя:Баявыя мастацтвы Кітая
Катэгорыя:Баявыя мастацтвы паводле алфавіта
Страчанае пакаленне

**«Страчанае пакаленне»** — вызначэнне групы замежных пісьменнікаў, што ў 1920-я г. выступілі з творамі, у якіх адлюстраваліся расчараванне ў сучаснай цывілізацыі і страта асветніцкіх ідэалаў (веры ў станоўчую сілу навуковага прагрэсу, сацыяльную справядлівасць, моц «разумных» норм гуманнасці і маралі). Гэтыя эмоцыі і пачуцці абвастрыліся, паглыбіліся пад уплывам трагічнага вопыту Першай сусветнай вайны. Тэрмін прыпісваецца амерыканскай пісьменніцы Г.Стайн. Сярод яркіх прадстаўнікоў «Страчанага пакалення» - Э.Хемінгуэй, Р.Олдынгтан, Э.М.Рэмарк і інш.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6 
Укладальнік: Эдуард Дубянецкі 

Катэгорыя:Літаратура
Рычард Олдынгтан

**Рычард Олдынгтан** (; сапр. — **Эдуард Годфры Олдынгтан**; , Портсмут — , Сюры-ан-Во, Францыя) — англійскі паэт, празаік, навеліст, крытык і перакладчык.

Адзін з галоўных прадстаўнікоў імажызму, уваходзіў ва ўсе імажысцкія анталогіі, рэдагаваў часопіс «The Egoist» (1914—1917). Ягоны раман «Смерць героя» (*Death of a Hero*, 1929) лічыцца адным з найлепшых антываенных раманаў побач з творамі Рэмарка і Хемінгуэя.

## Бібліяграфія 
* 1915 Вобразы (1910—1915) / *Images* (1910—1915)
* 1919 Вобразы жадання / *Images of Desire*
* 1915 Вобразы вайны / *Images of War*
* 1919 Вайна і каханне: Вершы 1915—1918 / *War and Love: Poems* 1915—1918
* 1923 Высылка і іншыя вершы / *Exile and Other Poems*
* 1929 Смерць героя / *Death of a Hero*
* 1931 Дачка палкоўніка / *The Colonel’s Daughter*
* 1932 Рахманыя адказы (пяць аповесцей) / *Soft Answers*
* 1933 Усе людзі — ворагі / *All Men Are Enemies*
* 1934 Жанчыны павінны працаваць / *Women Must Work*
* 1938 Сямёра супраць Рыўза. Сатырычны раман / *Seven Against Reeves: A Comedy-Farce*
* 1939 Адрынуты госць / *Rejected Guest*
* 1946 Герцаг (жыццё Уэлінгтана) / *A Life of Wellington: The Duke*
* 1950 Захоплены (жыццё Д. Г. Лоўрэнса) / An Appreciation: D. H. Lawrence 1885—1930
* 1954 Самазванец Лоўрэнс: Чалавек і легенда / *Lawrence L’Imposteur: T.E. Lawrence, The Legend and the Man*
* 1957 Партрэт бунтара: Жыццё і працы Роберта Льюіса Стывенсана / *Portrait of a Rebel: The Life and Work of Robert Louis Stevenson*

## Глядзіце таксама 
* Страчанае пакаленне

## Спасылкі 
* Рычард Олдынгтан на Беларускай Палічцы

Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Імажызм
Піцірым Аляксандравіч Сарокін

**Піцірым Аляксандравіч Сарокін** (, ; — ) — расійска-амерыканскі сацыёлаг, філосаф і культуролаг.

## Біяграфія 
Скончыў юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта (1914). У 1922 годзе высланы з Расіі, жыў у ЗША. Выкладаў у розных амерыканскіх універсітэтах. Быў прэзідэнтам Амерыканскай сацыялагічнай асацыяцыі.

## Навуковая дзейнасць 
Разглядаў гістарычны працэс як цыклічную змену асноўных тыпаў культуры, ці «суперсістэм» (ідэацыйная культура, ідэалістычная культура, пачуццёвая культура), у аснове якіх ляжыць інтэграваная сфера каштоўнасцей, сімвалаў. Сцвярджаў, што гісторыя ўяўляе сабой сацыякультурны працэс, нормай якога з’яўляецца дынаміка каштоўнасных арыенціраў, іх змена і пастаянны пошук новых «ідэальных мэтаў». Лічыў, што сучасная культура перажывае ўсеагульны крызіс, які абумоўлены надзвычай моцным развіццём матэрыялізму і навукі. Асноўнае выйсце з гэтай тупіковай сітуацыі бачыў у развіцці рэлігійнай «ідэалістычнай культуры». Адзін з родапачынальнікаў тэорый сацыяльнай стратыфікацыі і сацыяльнай мабільнасці. Сярод яго вучняў — вядомыя амерыканскія сацыёлагі Р. Мертан, Т. Парсанс, Р. Мілз і інш. Асноўныя працы — «Сістэма сацыялогіі» (Т. 1-2; 1920); «Сацыяльная мабільнасць» (1927), «Сацыяльная і культурная дынаміка» (Т. 1-4; 1962).

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Сацыёлагі ЗША
Катэгорыя:Культуролагі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Комі
Бонч-Бруевіч

**Бонч-Бруевіч** — прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Уладзімір Дзмітрыевіч Бонч-Бруевіч, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, доктар гістарычных навук
* Міхаіл Дзмітрыевіч Бонч-Бруевіч, расійскі і савецкі геадэзіст, военачальнік
Сцыентызм

**Сцыенты́зм** (ад  — веды, навука) — светапоглядная пазіцыя, заснаваная на ўяўленні пра навуковыя веды як найвышэйшую каштоўнасць культуры і ўмову арыентацыі чалавека ў свеце.

Аформіўся ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя. Арыентуецца пераважна на метадалогію і вынікі прыродазнаўчых ведаў і прызнае за навукай права і здольнасць рашэння ўсіх сацыяльных праблем. Супрацьлеглая сцыентызму светапоглядная пазіцыя (антысцыентызм) падкрэслівае абмежаванасць магчымасцей навукі і разглядае яе як прычыну ўзнікнення шматлікіх сацыяльных і экалагічных праблем.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — ISBN 985-11-0277-6.
* 
* 

Катэгорыя:Філасофія навукі
Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы
Катэгорыя:Культуралогія
Балатнакветнік шчыталісты

**Балатнакветнік шчыталісты**, **Німфейнік шчыталісты** (*Nymphoides peltata*) — рэліктавы від травяністых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая водная расліна з паўзучым карэнішчам даўжынёй да 1—1,5 м, якое замацоўваецца на дне вадаёма. Сцёблы дасягаюць паверхні вады. Лісце з кветкамі плаваюць на паверхні вады. Лісце акругла-эліптычнае, каля асновы сэрцападобнае, на верхавінцы выемчастае, знізу густа пакрытае залозістымі плямкамі. Кветкі ярка-жоўтыя, у дыяметры да 5 см. Вяночак глыбока рассечаны на махрыстыя па краях лопасці, чашачка 5-раздзельная. Плод — яйкападобная каробачка.

Цвіце ў чэрвені-жніўні, пладаносіць у верасні. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае.

## Экалогія 
Расце невялікімі групамі на мелкаводдзях (30—50 см) у непраточных ці мала праточных вадаёмах (рэках, старыцах, азёрах і сажалках) з пясчаным і глейка-пясчаным дном.

## Арэал 
Еўразійскі, па паходжанню дэрыватны трапагенны від. На тэрыторыі Беларусі сустракаецца на рацэ Нёман у Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці.

## Выкарыстанне 
Дэкаратыўная расліна.

## Ахова 
Уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі 1-га і 2-га выданняў (1981, 1993). Знаходзіцца пад дзяржаўнай аховай у Літве, Польшчы і Украіне. Уключаны ў Чырвоную кнігу Латвіі (0 катэгорыя).

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* *Дорофеев А. М., Сюборова С. Ф.* Они не должы исчезнуть: Книга для учащихся — Мн.: Народная асвета, 1987. — 200 с.: ил. — 89 000 экз. — С. 152. 
*  — С. 240.

## Спасылкі 
* 
* *Nymphoides peltata* (S.G.Gmel.) Kuntze // The Plant List

Катэгорыя:Бабковыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Яблычны штрудэль

**Яблычны штрудэль** () — традыцыйны венскі штрудэль, папулярны ў Аўстрыі і ў многіх краінах Еўропы, якія калісьці належалі Аўстра-Венгерскай імперыі (1867-1918).

## Гісторыя 
*Штрудэль* з'яўляецца адным з відаў салодкага або салёнага слаістага печыва з начынкай унутры, набыў папулярнасць у 18 стагоддзі ў Габсбургскай імперыі (1278-1780). 

Аўстрыйская кухня складалася пад уплывам кухань розных народаў (турэцкай, баснійскай, швейцарскай, эльзаскай, французскай, галандскай, італьянскай, нямецкай, чэшска-мараўскай, венгерскай, польскай, харвацкай, славенскай, славацкай, сербскай і яўрэйскай кухняў) на працягу многіх стагоддзяў пашырэння аўстрыйскай імперыі Габсбургаў. 

Штрудэль звязаны таксама з пахлавой з Асманскай імперыі, і прыйшоў у Аўстрыю праз турэцкую ў венгерскую, а затым з венгерскай у аўстрыйскую кухню. 

Яблычны штрудэль лічыцца нацыянальнай стравай Аўстрыі разам з венскім шніцалем і тафэльшпіцам. 

Самы стары  рэцэпт штрудэля вядомы з 1696 года, гэты рукапісны рэцэпт размешчаны ў Венскай гарадской бібліятэцы.

## Апісанне 
Яблычны штрудэль складаецца з выцяжнога цеста з яблычнай начынкай унутры. Начынка робіцца з таркаваных прыгатаваных яблык, цукра, карыцы, разынак і хлебных крошак. 

Для прыгатавання штрудэля выкарыстоўваюць прэснае цеста. Цеста у класічным рэцэпце складаецца з мукі, масла (або сметанковага масла) і солі, аднак існуе шмат розных іншых варыяцый цеста.

Падаецца з ванільным марожаным, узбітымі вяршкамі, крэмам або ванільным соусам. Яблычны штрудэль таксама падаюць з гарбатай, кавай або нават з шампанскім. Яблычны штрудэль з'яўляецца адным з найбольш распаўсюджаных пачастункаў у венскіх кавярнях.

## Гл. таксама 
* Штрудэль
* Яблычны пірог

Катэгорыя:Стравы з яблык
Катэгорыя:Аўстрыйская кухня
Nescafé

**Nescafé** — найбуйнейшая ў свеце гандлёвая марка растваральнай кавы кампаніі Nestlé.

## Назва 
Назва «Nescafé» з'яўляецца камбінацыяй двух слоў: «Nestlé» і «café».

## Гісторыя 
У 1930-х гадах Бразілія звярнулася да «Nestlé» з просьбай знайсці спосаб захавання і прамысловай перапрацоўкі кававага зерня. На працягу многіх гадоў Бразілія сутыкалася з праблемай перавытворчасці зялёнай кавы. Штогод велізарныя запасы кавы знікалі з-за адсутнасці тэхналогіі перапрацоўкі і захавання зерня пасля сушкі і першаснай апрацоўкі.
 
Макс Моргенталер і яго калегі па замове на працягу сямі гадоў шукалі спосаб стварыць «кававы кубік», які б захоўваў усе ўласцівасці кававага зерня і мог вытрымліваць працяглае захоўванне, а затым ператвараўся б у напой шляхам дадання вады.
 
1 красавіка 1938 г. «Nescafé» быў упершыню праведзены ў прамысловых умовах. Вытворчасць была пачата на фабрыцы ў швейцарскім мястэчку Орб, у 50 км ад штаб-кватэры «Nestlé» у горадзе Вевэ. «Nescafé» хутка набыў папулярнасць ва ўсім свеце. Падчас Другой сусветнай вайны ўся прадукцыя завода ў ЗША, якая складала каля 1 мільёна упаковак у год, ішла выключна на забеспячэнне арміі. У многіх мовах вытворныя ад слова «Nescafé» сталі імёнамі намінальнымі, пачалі пазначаць растваральную каву наогул (серб. нес-кафа, араб. نسكافيه і інш.)
 
На сённяшні дзень «Nescafé» з'яўляецца лідарам на рынку кавы ў 83 краінах свету.

## Разнавіднасці 
* Nescafé Classic
* Nescafé Gold Дэкаф, лагодны
* Nescafé Espiro
* Nescafé Cap Colombie
* Nescafé Espresso
* Nescafé Montego
* «Nescafé для дам»
* Nescafé Alta Rica
* Nescafé EXELLA («Эксела»)
* Nescafé KOUMIBAISEN («Каюмі Байзен»)
* Nescafé President («Прэзідэнт»)
* Nescafe Estet
* Nescafé Brasero
* Nescafé Kenjara
* Nescafé Green Blend
* Nescafé Taster's Choice

## Спасылкі 
* www.nescafe.com — Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гандлёвыя маркі Nestlé
Катэгорыя:Гандлёвыя маркі кавы
Кава з лікёрам

**Кава з лікёрам** — зборная назва кававых напояў, якія вырабляюцца з даданнем спіртнога (часта - з лікёрам). На стол ставіцца ў спецыяльным куфлі, часта - з даданнем вяршкоў і цукру.

## Разнавіднасці 
* «Кава па-ірландску» (з даданнем віскі)
* Кава з брэндзі
* «Французская кава» (з даданнем лікёру Grand Marnier)
* Італьянская класічная (з даданнем амарэта)
* Кава па-нямецку (з даданнем шнапса)
* Каліпса (з даданнем рому і лікёру Тыя Марыя або Калуа)
* «Шын-Шын» (з даданнем рому)
* «Фарысей» (з даданнем рому)
* Кава па-англійску (з даданнем джыну)
* Кава па-руску (з даданнем гарэлкі)
* Karsk (з даданнем самагону або гарэлкі)
* Кава мока-глінтвейн (з даданнем віна)

Катэгорыя:Кававыя напоі
Катэгорыя:Алкагольныя напоі
Рафаэль Кальдэра

**Рафаэль Антоніа Кальдэра Радрыгес** (;  — ) — прэзідэнт Венесуэлы з 1969 года па 1974 год і з 1994 года па 1999 год.

## Спасылкі 
* Афіцыйная біяграфія  
* Гаворкі і біяграфія 
* Біяграфія CIDOB Foundation  

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Венесуэлы
Катэгорыя:Прэзідэнты Венесуэлы
Катэгорыя:Юрысты
Катэгорыя:Юрысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Юрысты Венесуэлы
Раманс

**Раманс** — камерны музычна-паэтычны твор для голасу з інструментальным суправаджэннем (найчасцей фартэпіянным). Тэксты раманса могуць мець лірычны, сатырычны, апавядальны характар. Шырокае распаўсюджанне раманс атрымаў у 19-20 ст. (Бетховен, Шуберт, Шуман, Ліст, Брамс, Грыг, Глінка, Чайкоўскі, Рахманінаў і інш.). Часам рамансам называюць пявучыя інструментальныя п'есы: раманс для фартэпіяна Чайкоўскага, раманс для скрыпкі з аркестрам Бетховена.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

Катэгорыя:Музычныя жанры
Катэгорыя:Раманс
Рок-опера

**Рок-опера** — сцэнічна-музычны жанр; музычна-драматычны твор, стылістычнай асновай якога з'яўляецца рок-музыка. Узнікла ў 1960-я г. у ЗША і Вялікабрытаніі ў выніку спалучэння традыцый оперы і рок-музыкі на аснове форм, уласцівых аперэце, мюзіклу, часткова джазу. Сярод найбольш вядомых рок-опер - «Ісус Хрыстос - суперзорка» Э.Л.Уэбера (паст. 1971, экранізацыя 1972), «Фантом у оперы» Уэбера і Ц.Райса (1987), «Арфей і Эўрыдыка» А.Журбіна (1975), «Зорка і смерць Хаакіна Мур'еты» (1976) і «Юнона і Авось» (1981) А.Рыбнікава, «Стадыён» А.Градскага (1982) і інш. У Беларусі да жанру рок-оперы можна аднесці «Курган» І.Лучанка ў выкананні «Песняроў» (1977).

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6 
 

Катэгорыя:Віды і жанры тэатра
Катэгорыя:Жанры оперы
Эндру Лойд Уэбер

**Эндру Лойд Уэбер**, барон Лойд-Уэбер (; нар. , Кенсінгтан, Лондан, Вялікабрытанія) — англійскі кампазітар, старэйшы сын арганіста Уільяма Лойда Уэбера і брат віяланчэліста Джуліяна Лойда Уэбера. 

Лойд Уэбер пачаў складаць ва ўзросце шасці гадоў, свой першы твор апублікаваў у дзевяць гадоў.
Лорд Лойд Уэбер дамогся вялікіх поспехаў на ніве музычнага тэатра. Некаторыя яго мюзіклы ідуць больш за дзесяць гадоў як у Вест-Эндзе, так і на Брадвеі. Ён стварыў 18 мюзіклаў, дзве тэмы да кінафільмаў і адзін рэквіем. У 1992 годзе кампазітару быў падараваны тытул рыцара, а затым і тытул сэра. Ён ўладальнік мноства прэстыжных узнагарод. Некалькі з яго песень, у прыватнасці «The Music of the Night» з мюзікла «Прывід оперы», «I Don't Know How to Love Him» з рок-оперы «Ісус Хрыстос - суперзорка", "Don't Cry for Me, Argentina» з «Эвіты» і «Memory»з «Котак», сталі хітамі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Кампазітары Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лондане
Катэгорыя:Кампазітары — аўтары рэквіемаў
Мюзікл

» (2014) у Беларускім дзяржаўным акадэмічным музычным тэатры]]
**Мюзікл** ( — музычны) — музычны сцэнічны жанр, які спалучае элементы драматычнага, харэаграфічнага і опернага мастацтваў. Сфарміраваўся ў ЗША ў канцы 19 — пачатку 20 ст. на аснове аб'яднання розных самастойных тыпаў відовішчаў (аперэты, шоу, рэвю, меладрамы і інш.). Перыяд росквіту мюзіклу — сярэдзіна 20 ст. («Мая цудоўная лэдзі» Ф. Лоў, 1956; «Вестсайдская гісторыя» Л. Бернстайна, 1957; «Скрыпач на даху» Дж. Бока, 1964 і інш.). Шырокую вядомасць атрымалі таксама экранізацыі мюзіклаў — «Дзяўчаты з Рашфора» М. Леграна (1966), «Смешная дзяўчына» Дж. Стайна (1969), «Олівер» Л. Барта (1970) і інш. У 1980-1990-я г. беларускія кампазітары стварылі нямала твораў ў жанры мюзіклаў — А. Мдзівані («Мес Менд», 1987), У. Кандрусевіч («Нявеста для Марціна», 1988; «Джулія», 1990); С. Бельцюкоў («Сцяпан — вялікі пан», 1989), А. Будзько («Пітэр Пэн», 1990) і інш.

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6

Катэгорыя:Музычныя жанры
Адзіная сацыялістычная партыя Венесуэлы

**Адзіная сацыялістычная партыя Венесуэлы** (, **PSUV**) — левая палітычная партыя, якая ўтварылася 24 сакавіка 2007 года пасля Баліварыянскай рэвалюцыі на чале з прэзідэнтам Уга Чавесам. Сёння PSUV з’яўляецца кіруючай партыяй і найбуйнейшым левым рухам Заходняга паўшар’я, налічваючы да 7 мільёнаў членаў.
 
На апошніх парламенцкіх выбарах 26 верасня 2010 г. партыя атрымала, па папярэдніх дадзеных, не менш 93 месцаў у парламенце са 165, хоць да выбараў яна мела абсалютную большасцю ў парламенце (116 месцаў) з-за байкоту апазіцыяй папярэдніх выбараў.
 
На выбарах кіраўнікоў штатаў партыя перамагла ў 20 правінцыях з 23. Апазіцыя дамаглася ўлады толькі ў трох абласцях — Амасонас, Лара і Міранда.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Венесуэлы
Лонг блэк

[thumb|right|350px|Лонг блэк у кавярні [Брысбена]]
**Лонг блэк** () — кававы напой на аснове эспрэса, распаўсюджаны ў Аўстраліі і Новай Зеландыі.

Гатуецца дадаваннем двайной порцыі эспрэса ў гарачую ваду, звычайна, падагрэтую эспрэса-машынай.
 
Падобны да амерыкана, дзе наадварот -- вада дадаецца ў эспрэса. Паслядоўнасць гатавання лонг блэк дазваляе захаваць характэрную для эспрэса пенку.

Катэгорыя:Кававыя напоі
Катэгорыя:Кава
Эспрэса-машына

**Эспрэса-машына** — прылада, прызначаная для прыгатавання кававага напою эспрэса.
 
Прынцып дзеяння эспрэса-машыны заключаецца ў прапусканні гарачай вады праз пласт молатай кавы пад ціскам. Многія сучасныя мадэлі таксама абсталяваны капучынатарам.

## Прынцып працы 
Упершыню з'явіўліся ў 1901 годзе, эспрэса-машына неаднаразова мяняла канструкцыю і прынцып працы.

Катэгорыя:Кухонная тэхніка
Перкалятар

**Перкалятар** — разнавіднасць чайніка (кававаркі) для прыгатавання кавы. Слова «перкалятар» паходзіць ад англ. percolation (у сваю чаргу ад лац. percōlāre) - «прасочванне». Перкалятар звычайна вырабляецца са сталі.
 
У ходзе прыгатавання кавы ў перкалятары кіпень пад ціскам пранікае ў камеру з молатай абсмажанай кавай, прасочваецца праз яе і сцякае ў ёмістасць з гатовым напоем.
 
Перкалятары былі найбольш распаўсюджаныя ў 1970-х гадах, аднак іх паступова выцеснілі аўтаматычныя капежная кававарка і фрэнч-прэс, а таксама рост папулярнасці эспрэса.

## Гісторыя 
Кафейнік, які працуе па прынцыпе перкаляцыі быў вынайдзены брытанцам Бэнджамінам Томпсанам, графам Румфардам, аднак яго вынаходніцтва не прадугледжвала выкарыстанне трубкі для ўздыму вады.
 
Перкалятар ў сучасным выглядзе быў запатэнтаваны ў 1889 годзе амерыканскім фермерам Хансам Гудрычам. Патэнт прадугледжваў, у тым ліку, выкарыстанне камеры для нагрэву вады і трубкі для яе ўздыму ў верхнюю частку кафейнік.

Катэгорыя:Кава
Катэгорыя:Кухонная тэхніка
Орачэны

**О́рачэны** або **о́рачаны** () — тунгуса-маньчжурскі народ, насельнікі Паўночна-Усходняга Кітая, пераважна ва Унутранай Манголіі і правінцыі Хэйлунцзян. Агульная колькасць (2010 г.) - каля 10 тыс. чал.

## Гісторыя
Назва орачэнаў сустракаецца ўжо ў XVII ст. і можа паходзіць ад тунгускіх слоў "алень" ці "горы". Да гэтага часу яны насялялі паўночны бераг ракі Амур і, магчыма, з'яўляліся адной з груп эвенкаў-аленяводаў. Аднак сутычкі з рускімі казакамі вымусілі іх перасяліцца на поўдзень.

У сярэдзіне XX ст. колькасць орачэнаў значна скарацілася. Улады КНР надалі ім афіцыйны статус нацыянальнай меншасці, які прадугледжвае пэўныя прывілеі, стымулявалі аселасць і сацыяльна-эканамічныя пераўтварэнні. Ва Унутранай Манголіі была створана орачэнская тэрытарыяльна-адміністрацыйная адзінка. Аднак вынікам гэтых змен таксама стаў заняпад традыцыйнай культуры і роднай мовы орачэнаў.

## Традыцыйная культура
Галоўнымі заняткамі орачэнаў здаўна з'яўляліся паўкачавое паляванне, збіральніцтва і рыбалоўства. Найбольш важным аб'ектам палявання з'яўлялася казуля. Орачэны наогул пазбягалі месц, дзе гэтая жывёла не жыла. Сушанае мяса казулі лічылася галоўнай ежай. Са скуры казулі шылі вопратку і абутак. Скуру здымалі з галавы разам з рогамі і выраблялі з яе шапкі. Паляванне на футравых звяроў мела больш камерцыйнае значэнне. Футра мянялі ў кітайцаў і манголаў на розныя тавары. Але мяса футравых звяроў таксама ўжывалася ў ежу. Раней орачэны славіліся як выдатныя стралкі з лука. Агнястрэльнай зброяй яны сталі карыстацца толькі ў XIX ст. Здабычай займаліся як мужчыны, так і жанчыны.

Земляробства з'явілася толькі ў сярэдзіне XX ст., аднак жывёлагадоўля была вядома здаўна. Орачэны трымалі коней, якіх выкарыстоўвалі для руху па гарах. Орачэнскія коні невялікія, затое вельмі цягавітыя, прывучаныя сілкавацца сушаным мясам і ягадамі.

Звычайным жытлом была разборная канічная каркасная канструкцыя з бярозавых жэрдак, якая накрывалася варанай бярозавай карай і шкурамі дзікіх жывёл. На швах для ўпрыгожвання прывязваліся скураныя пэндзлікі. У сярэдзіне жытла ладзіўся агмень. Падлогу рабілі двухслаёвую таксама са скуры, прычым на ніжнюю частку ішло да 50 скур. Верхняя частка хутка брудзілася, таму для яе бралі горшыя скуры, а часцяком і тканіны.

Орачэны падзяюцца на экзагамныя роды, шлюбы ўнутры якіх забаронены. Яны складаюцца з малых нуклеарных сем'яў. Глава сям'і — заўсёды мужчына.

## Мова
Родная мова орачэнаў блізкая да паўднёвых дыялектаў эвенкійскай мовы, непісьменная. У наш час фактычна выцеснена кітайскай.

## Рэлігія
Орачэны вераць у шматлікіх духаў прыроды, а таксама духаў-абаронцаў сям'і і рода. Рэліквіі-абярэгі захоўваюць на тычцы над жытлом. Практыкуюцца шматлікія табу. Нябожчыкаў хаваюць у дуплах дрэў. Орачэны шануюць мядзведзя. Раней праводзіліся мядзведжыя святы, якія аднак скончваліся рытуальным забойствам звера. У мінулым важную ролю ў грамадстве таксама адыгрывалі шаманы *саман* і *удаю*.

## Спасылкі
*Oroqen of China
*The Oroqen ethnic minority
*The Oroqen Ethnic Group 
*Oroqen Nationality
*The Growing Shadow Of The Oroqen Language And Culture

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Кітая
Катэгорыя:Тунгуса-маньчжурскія народы
Вісмуцін

**Вісмуцін**, **вісмутавы бляск** — мінерал класа сульфідаў, сульфід вісмуту, Bi2S3. Прымесі свінцу, медзі, сурмы, селену, жалеза і інш. Упершыню знойдзены ў Балівіі ў 1832 годзе.

Крышталізуецца ў рамбічнай сінгніі. Крышталі ігольчастыя, пласцінкі, зярністыя і прамяністыя агрэгаты. Непразрысты. Колер ад алавяна-белага да свінцова-шэрага. Бляск металічны. Цвёрдасць 3,5 па шкале Моаса. Шчыльнасць 6,8 г/см³.

Рэдкі мінерал, трапляецца ў высокатэмпературных гідратэрмальных жылах і ў гранітных пегматытах. Галоўны мінерал вісмутавых руд. Радовішчы ў Балівіі, Перу, Казахстане, Расіі, Сярэдняй Азіі. Таксама вядомы ў Аўстраліі, Вялікабрытаніі, Італіі (наваколлі Турына), Мексіцы, Германіі, Нарвегіі, Румыніі, ЗША (штат Невада) і на Мадагаскары.

## Літаратура 
* Вісмуцін // 

## Спасылкі 
* Вісмуцін на сайце КаталогМинералов.Ru
* Вісмуцін на сайце Кристаллов.net

Катэгорыя:Мінералы вісмуту
Катэгорыя:Руды
Катэгорыя:Сульфіды (мінералы)
Іаганес Вісліцэнус

**Іаганес  Вісліцэнус** (; , Кляйнехштэт, каля г. Кверфурт, Германія — ) — нямецкі хімік-арганік.

Вучыўся ва ўніверсітэтах Цюрыха і Гале. 3 1861 выкладаў у Цюрыху, Вюрцбургу, Лейпцыгскім універсітэце (з 1867 прафесар).

Навуковыя працы па тэорыі хімічнай будовы і ізамерыі арганічных злучэнняў. Выказаў меркаванне, што малочная і мяса-малочная кіслоты з'яўляюцца прасторавымі ізамерамі (1869). На падставе гэтага Якаб Хендрык вант Гоф стварыў стэрэахімічную тэорыю. Паказаў існаванне геаметрычных (цыс-, транс-) ізамераў на прыкладзе малеінавай і фумаравай кіслот (1887).

## Літаратура 
* Вісліцэнус // БЭ ў 18 т. Т. 4. Мн., 1997.
* Wilhelm Sonne: *Erinnerungen an Johannes Wislicenus aus den Jahren 1876—1881.* — Leipzig: Engelmann, 1907. (Google Books)

Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дэві
Морыц Аўгуст Зойберт

**Морыц Аўгуст Зойберт** ( або .

## Навуковыя працы 
* *Exkursionsflora für das Großherzogthum Baden*.
* *Lehrbuch der gesamten Pflanzenkunde*.
* *Flora Azorica: mit Hochstetter, Christian Ferdinand*.
* *Symbolae ad erinacei europaei anatomen*.

## Літаратура 
* Ernst Wunschmann: *Seubert, Moritz August*. In: *Allgemeine Deutsche Biographie* (ADB). Band 34, Duncker & Humblot, Leipzig 1892, S. 51 f.

## Спасылкі 
* DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek: Moritz Seubert
* Allgemeine deutsche Biographie & Neue deutsche Biographie (Digitale Register): Moritz August Seubert

Катэгорыя:Батанікі Германіі
Леапольд Кні

**Карл Ігнат Леапольд Кні** (; ,  — , ) — нямецкі батанік, які вывучаў, у асноўным, грыбы, імхі, папараці і водарасці.

Вучыўся ў Брэславе, Мюнхене і ў Берліне (у Аляксандра Браўна).

З 1873 года прафесар фізіялогіі раслін у Берлінскім універсітэце і ў Вышэйшай земляробчай школе, дырэктар Інстытута фізіялогіі раслін. Сярод яго вучняў у Берліне быў фізіёлаг раслін Герман Фёхтынг (1847-1917).

Кні вядомы выданнем насценных табліц па ўсіх аддзелах батанікі (). Гэта цудоўнае выданне ўяўляе сабой навуковую працу, заснаваную на самастойных даследаваннях. Тэкст, які на 554 старонках тлумачыць табліцы, часта ўтрымліваў шэраг вельмі каштоўных манаграфій. Ілюстрацыйная частка адрознівалася дэталёвай прапрацоўкай. Выданне пачалося ў 1874 годзе і скончылася ў 1911 годзе. Былі выдадзены 117 табліц.

Léopold Kny et Albert Peter-Planches botaniques murales (1).jpg
Léopold Kny et Albert Peter-Planches botaniques murales (2).jpg

## Навуковыя працы 
* Beiträge zur Entwickelungsgeschichte der laubigen Lebermoose (Лейпцыг, 1864)
* Ueber Bau und Entwickelung des Farnantheridiums (Берлін, 1869)
* Beiträge zur Entwickelungsgeschichte der Farnkräuter // Pringsheim’s Jahrbuch, VII, 1872
* Entwickelung der Parkeriaceen // Nova acta Acad. Leop. Carol., XXXVII, 1875
* Ueber das Dickenwachsthum des Helzkörpers in seiner Abhängigkeit von äusseren Einflüssen (Берлін, 1882)

## Спасылкі 
* Botanische Wandtafeln Леапольда Кні  

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Батанікі Германіі
Катэгорыя:Альголагі
Катэгорыя:Міколагі Германіі
Сыта

**Сыта́** — страва у многіх народаў, засалоджаная мёдам вада.

Сыту выкарыстоўвалі ў якасці поснай закраскі для кашы, куцці, кісялю. Самастойна спажывалі ў посныя дні. На памінкі, Дзяды гатавалася абрадавая страва *канун* — у сыту дадавалі хлеб.

## Выкарыстанне ў пчалярстве 
Пчаляры выкарыстоўвалі вадкую і густую сыту ў якасці падкормкі пчол. Вадкая складалася з 2—3 частак вады і 1 часткі мёду і выкарыстоўвалася вясной і раннім летам з мэтай павелічэння расплоду. Густая сыта гатавалася з 2—3 частак мёду і адной часткі вады і выкарыстоўвалася пры недахопе мёду ў вуллі пасля зімы.

## Літаратура 
* *Вештарт І. Ф., Цярохін С. Ф.* Сыта́ // 
* Сыта́ // 
* 
* Сыта́ // Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. Т. 13 : С—Т / Уклад. М. Я. Абрагімовіч, Р. М. Малько і інш.; гал. рэд. Г. А. Цыхун; Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Беларуская навука, 2010. — С. 125—126. — 351 с. — 600 экз. — ISBN	978-985-08-1185-1.

## Спасылкі 
* *Лазаренко А. И.* Русское сыта и его этимологические связи // Научный журнал по языкознанию и литературоведению *Язык и культура*, 2011. — № 3 (15). — С. 51—57.
* *Казаченко Б.* «ВЕСЕЛИЕ ПИТИ» // Наука и жизнь, № 2, 2006.

Катэгорыя:Безалкагольныя напоі
Катэгорыя:Ежа ў рэлігіі
Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Руская кухня
Катэгорыя:Пчалярства
Катэгорыя:Славянская кухня
Катэгорыя:Славянская абрадавая ежа і напоі
Катэгорыя:Рускія напоі
Катэгорыя:Мядовыя напоі
Катэгорыя:Калядная ежа
Катэгорыя:Памінальная ежа
Павідла

thumb|250px|Павідла
**Павідла** (ад ) — харчовы прадукт, які атрымліваецца варэннем фруктовага або ягаднага пюрэ з цукрам. Часам дадаюцца смакавыя дабаўкі (карыца, гваздзік і т.п.).
 
Павідла ўяўляе сабой светла-карычневую аднастайную масу без цвёрдых украпванняў, валодае кісла-салодкім смакам. Калі пюрэ мае нізкую кіслотнасць, то ў павідла дадаецца лімонная або іншая харчовая кіслата.
 
Гатовае павідла змяшчае не больш за 34% вільгаці і не менш за 60% цукру. Каларыйнасць 250-260 ккал/100г. Найбольшай папулярнасцю карыстаюцца яблычнае, абрыкосавае, вішнёвае, слівавае, журавінавае, грушавае павідла.

## Гл. таксама 
* Варэнне
* Джэм

## Спасылкі 
* Рэцэпт павідла  на сайце Eat-Cook.biz
* Банка Джем//Першы сайт пра варэнне, павідла і канфіцюр  

Катэгорыя:Кандытарскія вырабы
Катэгорыя:Дэсерты
Lingua Ignota

**Lingua Ignota** ( «невядомая мова») — адна з першых штучных моў, апісаная ў 12-ым стагоддзі абатысай Хільдэгардай Бінгенскай. Часткова была апісаная ў трактаце Хільдэгарды «Lingua Ignota per simplicem hominem Hildegardem parolata», які дайшоў да нашага часу ў двух манускрыптах, якія датуюцца прыблізна 1200 годам; гэта Вісбадэнскі кодэкс і Берлінскі манускрыпт.

Апісанне ўяўляе гласарый з 1011 слоў (большай часткай назоўнікаў, але з дабаўленнем невялікай колькасці прыметнікаў), дадзеных у іерархічным парадку — у пачатку ідуць словы для Бога, анёлаў і святых — з тлумачэннямі пераважна на латыні і ў меншай ступені на нямецкай мове. У гласарыі магчыма знайсці сляды словаўтварэння шляхам словазлучэння і з дапамогай суфіксаў. Лексіка мовы ўяўляецца апрыёрнай, але граматыка падобна да лацінскай.

Мэта стварэння мовы застаецца нам невядомай. Таксама невядома, ці быў хто знаёмы акрамя Хільдэгарды са створанай ёй мовай. У 19 стагоддзі некаторыя лічылі, што мова задумвалася як «ідэальная» і універсальная, але зараз лічыцца, што яна павінна была заставацца таемнай, і ўспрымалася аўтарам як плод боскага натхнення. Так ці не, але пасля смерці Хільдэгарды ніхто не захаваў ведаў аб яе мове.

## Тэкст на Lingua Ignota 
Адзіны захаваўшыся да нашага часу тэкст на Lingua Ignota мае наступны змест:

O *orzchis* Ecclesia, armis divinis praecincta, et hyacinto ornata, tu es *caldemia* stigmatum *loifolum* et urbus scienciarum. O, o tu es etiam *crizanta* in alto sono, et es *chorzta* gemma.

Выдзеленыя словы — лексічныя адзінкі Lingua Ignota, астатнія з’яўляюцца лацінскімі. З пяці словаў толькі *loifol* («людзі») уваходзіць у згаданы вышэй гласарый; наяўнасць яшчэ чатырох — сведчанне таго, што лексікон Lingua Ignota не вычэрпваўся 1011 словамі.

Катэгорыя:Штучныя мовы
Леанціна Прайс

**Леанціна Прайс** (нар. , г. Лорэл, штат Місісіпі, ЗША) — амерыканская спявачка (сапрана).

## Біяграфія 
Скончыла Джульярдскую музычную школу (1952). Як оперная спявачка дэбютавала ў 1951. У 1959 у тэатры «Ла Скала». 3 1961 салістка «Метраполітэн-опера» ў Нью-Ёрку. 3 1985 выступае як камерная спявачка.

## Творчасць 
Валодае голасам выключнай прыгажосці і насычанасці. Яе выкананне вылучаецца вялікім драматызмам, сілай экспрэсіі. Адна з лепшых выканальніц партый Аіды («Аіда» Дж. Вердзі) і Кармэн («Кармэн» Ж. Бізэ). Сярод іншых партый: Донна Ганна («Дон Жуан» В. А. Моцарта), Тоска («Тоска» Дж. Пучыні) і інш. Тонкі інтэрпрэтатар камерных вакальных твораў, у т.л. цыкла «Песні самотніка» С. Барбера, створанага для яе.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 т. Т. 12. Мн., 2001.

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі ЗША
Вэнджанне

**Вэнджанне** — спосаб апрацоўкі харчовых прадуктаў (пераважна сала, мяса, рыбы, сыру) для павышэння стойкасці пры доўгім захоўванні і надання ім спецыфічных смакавых якасцей; адзін са спосабаў кансервавання. Заснаваны на бактэрыцыдным і бактэрыястатычным дзеянні дыму, цяпла, вяндлярных вадкасцей і парашкоў.

Разнавіднасці вэнджання — *абсмажванне* і *запяканне ў дыме*.

Прамысловае вэнджанне робіцца ў спецыяльных вяндлярных прыстасаваннях дымам ад няпоўнага згарання драўніны ліставых парод: халоднае пры тэмпературы 18-22 °C працягласцю прыблізна 3-7 сутак (мясных прадуктаў) і 20-40 °C працягласцю 0,5-3 сутак (рыбных); гарачае пры тэмпературы 35-50 °C на працягу 12-48 гадзін і 80-160 °C на працягу 0,5-6 гадзін. Пры мокрым вэнджанні вяндлярныя вадкасці наносяць на прадукты, дадаюць у фарш (пры вырабе каўбас) або ў сумесь для салення (пры вырабе вяндліны). Выкарыстоўваецца і электрычны (паскораны) спосаб вэнджання, пры якім іанізаваныя токам часціцы дыму накіравана рухаюцца ў электрычным полі высокага напружання і асядаюць на паверхні прадуктаў.

На Беларусі здаўна свіныя лапаткі, кумпякі, каркавіну, каўбасы вэндзілі ў дамашніх вяндлярнях, комінах, лазнях, ёўнях. У якасці палівалі выкарыстоўвалі трэскі, стружкі, пілаванне дубу, вольхі, клёну, ясеню, каштану, яблыні, грушы. Каб надаць вяндліне прыемны пах, палілі ядловец (з іголкамі і шышкаягадамі), ельнік з шышкамі.

## Літаратура 
* Вэнджанне // БЭ ў 18 тамах. Т.4, Мн., 1997, С.336-337

Катэгорыя:Мясаперапрацоўка
Замак (востраў, возера Мядзел)

**За́мак** () — востраў на возеры Мядзел. Прыкладная плошча — 0,142 км². Незаселены.

## Геаграфія 
thumb|left|Карта
Знаходзіцца на возеры Мядзел прыкладна ў 8 км на поўнач ад цэнтра горада Мядзел і 123,7 км на паўночны захад ад Мінска.

Востраў Замак — самы вялікі з усіх астравоў возера Мядзел. Найбольшая даўжыня — 515,54 м, найбольшая шырыня — 443,2 м. Агульная плошча — каля 0,142 км².

Сфарміраваны ледавіковымі адкладаннямі. Сярэдняя вышыня 20—25 м над узроўнем мора. Сталых паверхневых вадацёкаў на тэрыторыі Замка няма.

Берагі адносна нізкія, часткова зарастаюць трыснягом. На поўначы вылучаюцца прагаліны пясчаных пляжаў. Частка сушы пакрыта лесам.

Востраў уваходзіць у склад Нарачанскага нацыянальнага парка.

## Гісторыя 
У сярэднявеччы востраў Замак разам з суседнімі больш дробнымі астравамі Гарадок і Уклейна складаў частку ўмацаваных паселішчаў горада Мядзел на возеры Мядзел. На ім знаходзілася гарадзішча, якое на працягу XII — XV стст. тройчы гарэла. Каля гарадзішча месцілася неўмацаванае селішча (каля 1,5 га).

Лічыцца, што Замак падобна астатнім пасяленням старажытнага Мядзеля быў пакінуты жыхарамі ў XV ст. пасля эпідэміі. Яны перасяліліся на бераг возера Мястра, дзе знаходзіцца сучасны горад.

## Археалогія 
Археалагічныя раскопкі праводзіліся ў 1934 г., 1956 г., 1981 г., 1985 г., але да нашага часу паселішчы на востраве Замак даследаваны толькі часткова (каля 40 м²).

Выяўлена, што культурны пласт гарадзішча дасягае 2,43 м. Падзяляецца на 3 гарызонты:

* Верхні, шэры, насычаны дробнымі каменьчыкамі, кавалкамі абмазкі, вугалем, косткамі птушак, рыб, дзікіх і свойскіх жывёл.
* Сярэдні складаецца з белаватай, чырвонай і шэрай гумусавай гліны.
* Ніжні, чорны, утрымоўвае матэрыялы XII — XIII стст.

Селішча было знойдзена ў падножжа гарадзішча і даследавана ў 1981 г. М. А. Ткачовым. Яно складалася з драўляных пабудоў, культурны пласт — 0,6—0,7 м.

## Славутасці 
* Гарадзішча (X—XV стагоддзі) — 
* Селішча (VI—VIII стагоддзі) — 

## Спасылкі 
* Востраў Замак на myadel.info 
* Востраў Замак на brsmok.by

Катэгорыя:Астравы Беларусі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Азёрныя астравы
Катэгорыя:Геаграфія Мядзельскага раёна
Замак (востраў, возера Іказнь)

**За́мак** () — востраў на возеры Іказнь. Прыкладная плошча — 2,5 га. Незаселены.

## Геаграфія 
Востраў Замак знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы возера Іказнь за 55 м ад заходняга берага, на якім размяшчаецца вёска Іказнь, за 10 км на ўсход ад Браслава, за 20,8 км на захад ад Мёраў, за 189,4 км на паўночны захад ад Віцебска, за 193 км на поўнач ад Мінска. Даўжыня — 248,3 м, найбольшая шырыня — 102,4 м.

Суша складзена асадкавымі пародамі, пад пластом дзёрну сустракаюцца пясчаныя глебы і суглінкі. Берагі нізкія, часткова зарастаюць трыснягом. На паўночным захадзе вострава — узвышша, на якім знаходзіцца замчышча — рэшткі Іказненскага замка.

## Гісторыя 
У 1504 г. браслаўскі стараста Іван Сапега заклаў на востраве Іказненскі замак. Узвышаная частка пагорка (55х30 м) з поўначы і ўсходу была абведзена мурам таўшчынёй 2 м, складзеным з валуноў і цэглы. Заходні бок ахоўваўся гліняным валам, на якім былі драўляныя сцены. На паўднёвым краі замкавага пагорка стаяла мураванае збудаванне (20х18 м, таўшчыня сцен 2 м) з цэглы і валуноў. У паўднёвым куце пагорка на курганападобным насыпе стаяла драўляная вежа. Схілы замкавага пагорка амаль да самай вады былі забрукаваны. Уезд у замак размяшчаўся па цэнтры заходняй сцяны.

Падыходы да замка і ўсю астатнюю тэрыторыю вострава займаў падзамак. З поўдня і паўднёвага захаду ён быў абнесены земляным валам вышынёй каля 2 м з драўлянымі канструкцыямі на ім. Пад замкам, у паўночным-заходнім баку, знаходзілася сажалка (47 х 17 м) для рыбы, злучаная спецыяльнай пратокай з возерам. Дно і бераг яе былі абкладзены камянямі і тоўстымі дошкамі. Праз сажалку да замкавай брамы вёў драўляны мост. З берагам замак быў злучаны сканструяваным на чаўнах драўляным мостам, які ў выпадку ваеннай небяспекі лёгка і хутка разбіраўся.

Замак быў разбураны падчас Вялікай Паўночнай вайны і больш не ўзнаўляўся.

У 1971 і 1989 гг. на востраве праводзіліся археалагічныя раскопкі.

## Спасылкі 
* Гісторыя Іказні
* Замчышча ў вёсцы Іказнь
* Пяць прычын наведаць Іказнь — Браславская звезда 

Катэгорыя:Астравы Беларусі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Іказнь (аграгарадок)
Катэгорыя:Азёрныя астравы
Катэгорыя:Геаграфія Браслаўскага раёна
Ярус

**Ярус** — рад, строй, парадак у даўжыню, па ўзроўні; пласт, слой; кожны з радоў, якія ляжаць адзін на ці над іншым.

* **Ярус** у архітэктуры — элемент гарызантальнага члянення, частка збудавання, якая паўтараецца; ярусы размяшчаюцца адзін над адным.
** **Ярус** у тэатры — балкон з месцамі для гледачоў, які ідзе ўздоўж задняй і бакавых сцен глядзельнай залы.
* **Ярус** у геалогіі — падраздзяленне агульнай стратыграфічнай шкалы, якое аб'ядноўвае адклады, якія ўтварыліся на працягу аднаго геалагічнага стагоддзя і адказваюць вызначанаму этапу геалагічнага развіцця.
* **Ярус** у геабатаніцы — элемент вертыкальнай структуры фітацэнозу.
Ліхтар (архітэктура)

**Ліхтар** у архітэктуры — адкрытая бэлечная канструкцыя, якая вянчае будынак і служыць для асвятлення ці вентыляцыі. 
[thumb|200px|right|Ліхтар кафедральнага сабора [Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ ў Фларэнцыі]]

[thumb|150px|left|ліхтар кафедральнага [Сабор Ілі|сабора Ілі]]
Такога роду канструкцыі часам сустракаюцца ў сярэднявечных пабудовах (ліхтар кафедральнага сабора Ілі). Пазней пад словам *ліхтар* сталі разумець адкрыты верхні ярус вежы, што звязана з падабенствам гэтага архітэктурнага элемента з ліхтаром і выкарыстаннем яго ў якасці месцазнаходжання сігнальнага агню. 

У архітэктуры Адраджэння і барока *ліхтаром* звалі маленькую купалападобную надбудову з дэкаратыўнымі аркадамі, якая часам выкарыстоўвалася для асвятлення памяшкання, але часцей выконвала дэкаратыўную функцыю. 

Найбольш вядомымі саборамі з ліхтаром на купале з'яўляюцца кафедральны сабор Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ ў Фларэнцыі, Сабор Святога Пятра ў Рыме, Сабор Святога Паўла ў Лондане і Капітолій у Вашынгтоне. 

Пад ліхтаром таксама разумеюць: 
* Зашклёны або выступ у сцяне будынка на вышыню 1-2 ці больш паверхаў з шэрагам вокнаў 
* Шкляная частка дахавага пакрыцця, прызначаная для верхняга асвятлення

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Натуральнае асвятленне
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Святлопразрыстыя канструкцыі
Ліхтар (значэнні)

**Ліхтар**:

* **Ліхтар** — пераносная ці стацыянарная штучная крыніца святла.
** **Вулічны ліхтар** — ужываецца ў вулічным асвятленні для штучнага павелічэння аптычнай бачнасці на вуліцы ў цёмны час сутак.
** **Ручны ліхтар**, ліхтарык — невялікая, носная крыніца святла для індывідуальнага выкарыстання.
** **Лабараторны ліхтар** — крыніца неактынічнага святла (якое не дзейнічае на фатаграфічную эмульсію), ужываецца ў фоталабараторыях для візуальнага кантролю за апрацоўкай фотапаперы і іншых святлоадчувальных матэрыялаў.
* **Ліхтар, архітэктура** — адкрытая бэлечная канструкцыя, якая вянчае будынак і служыць для асвятлення ці вентыляцыі.
* **Ліхтар, авіяцыя** — празрыстая частка пілоцкай кабіны, якая абараняе экіпаж і пасажыраў ад уздзеяння сустрэчнага патоку паветра, пагодных умоў і шуму.
* **Ліхтар, музыка** — знак нотнага запісу, які пазначае пераход да іншай часткі твора.

## Гл. таксама 
* **Чароўны ліхтар** (значэнні)
* **Лямпа** (значэнні)
Чацвярык

**Чацвяры́к**:
* Старая руская мера:
** Чацвярык — адзінка аб'ёму сыпкіх целаў;
** Чацвярык — старадаўняя мера плошчы.
* Камплект з чатырох аднастайных прадметаў ці прадмет, які складаецца з чатырох аднастайных частак:
** Чацвярык — у архітэктуры чатырохвугольнае ў плане збудаванне або частка збудавання;
** Чацвярык — чатырохконная запрэжка (сама па сабе ці разам з возам);
** Чацвярык — чатыры карты аднолькавага значэння.
* Прадмет мерай у 4 якія-небудзь адзінкі:
** Чацвярык — куль у чатыры пуды.
* Чацвярык — старадаўняе імя, якое часам давалі чацвёртаму дзіцяці (ці чацвёртаму сыну) у сям'і.