open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лунінецкі раённы краязнаўчы музей

**Луніне́цкі раённы краязна́ўчы музе́й** — музей, створаны ў горадзе Лунінец (Брэсцкая вобласць, Беларусь) паводле пастановы Бюро ЦК КПБ ад 11 верасня 1978 года. Для наведвальнікаў адкрыты 17 лютага 1986 года.

Асноўны фонд музея налічвае 10754 адзінак захоўвання (на 01.01.2015), навукова-дапаможны — 2900 адзінак. Плошча экспазіцыйных памяшканняў — 170 м².

Аснову экспазіцыі складаюць калекцыі: археалогія, этнаграфія, гісторыя тэхнікі, нумізматыка[[]], дакументы, фотадакументы, друкаваныя выданні, баністыка, сфрагістыка, фалерыстыка. Найбольш цікавыя рэчы з калекцый музея: сякеры каменнага веку; зуб маманта; 2 грамафоны ХІХ стагоддзя; экспанаты, якія сведчаць пра знаходжанне на Лунінеччыне Якуба Коласа і А. Блока, пра рэвалюцыйныя падзеі 1905 г., 1917 г., пра перыяд уваходжання тэрыторыі раёна ў склад Польшчы (1921—1939 гг.); калекцыя шкляных вырабаў — цукерачніцы, крэманкі, селядзечніцы; асабістыя рэчы партызан перыяду Вялікай Айчыннай вайны; прадметы побыту лунінчан пасляваеннага перыяду; вырабы Лунінецкага завода электрарухавікоў і інш. Экспазіцыя музея размешчана ў 5 залах.

## Дырэктары 
* Я. Б. Шэцар,
* В. Р. Чарняўскі,
* Ю. Р. Навасёлаў,
* Н. І. Казанкова,
* Г. А. Іванюковіч,
* С. А. Гарда,
* Н. У. Макаед,
* Н. І. Клеўжыц,
* А. М. Палынкевіч (з 2008 года).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музеі Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Лунінца
Катэгорыя:Культура Лунінца
Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:1978 год у Беларусі
Полацкая мастацкая галерэя

.]]
**Полацкая гарадская карцінная галерэя** — мастацкая галерэя Полацка. Адкрыта 20 лютага 1981 года як філіял Краязнаўчага музея. У 1985 годзе яна ўвайшла ў склад Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка.

## Гісторыя 
З 1981 па 1991 г. Карцінная галерэя размяшчалася ў будынку Богаяўленскага сабора, помніку архітэктуры XVIII стагоддзя, які раней з'яўляўся саборам Богаяўленскага мужчынскага манастыра, заснаванага ў XVI стагоддзі.

У 1992 годзе, у сувязі з перадачай будынка Богаяўленскага сабора Полацкай епархіі, дзейнасць Карціннай галерэі працягвалася ў будынку Музея беларускага кнігадрукавання.

З 2002 года Мастацкая галерэя, як філіял Нацыянальнага Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка, размяшчаецца ў адным з карпусоў былога езуіцкага калегіума, адкрытага ў 1581 годзе па загаду караля Рэчы Паспалітай Стэфана Баторыя. Пасля 1784 будаўніцтва новых карпусоў калегіума ўзначаліў Габрыэль Грубер — вядомы ў Еўропе архітэктар, матэматык, фізік, астраном, тэолаг. Па яго праекце ў 1788 г. быў пабудаваны спецыяльны трохпавярховы корпус для музея. Сярод калекцый гістарычнага і прыродазнаўчага планаў, у гэтым музеі знаходзілася карцінная галерэя, у сходзе якой былі палотны Сальватору Розы з Вероны, варшаўскага мастака Шымона Чаховіча, працы Ігната Дорату, Аўгустына Нядзвецкага, Малахоўскага і інш, копіі з палотнаў Рафаэля, Тыцыяна, Рубенса. Сцены галерэі ўпрыгожвалі фрэскі, выкананыя самім г. Грубер. У цяперашні час у Мастацкай галерэі размешчаны: пастаянная экспазіцыя, некалькі залаў для зменных выстаў і Мастацкі салон.

## Экспазіцыя 
Пастаянная экспазіцыя знаёміць з развіццём выяўленчага мастацтва Беларусі, пачынаючы з раздзела «Сценапіс XII—XIX стагоддзяў Спаса-Праабражэнскай царквы XII стагоддзя Полацкага Спаса-Еўфрасіннеўскага манастыра».

Раздзел іканапісу XVIII—XIX стагоддзяў, акрамя існуючых культавых прадметаў, уключае ў сябе шэсць абразоў XVIII стагоддзя мясцовай школы іканапісу з іканастаса Сафійскага сабора, калекцыю культавага меднага ліцця XIX стагоддзя і прадметы археалогіі XII стагоддзя.

Раздзел «Мастацтва Беларусі XX стагоддзя» ў храналагічным парадку, з 1935 г., прасочвае этапы развіцця беларускага мастацтва і знаёміць са значнымі імёнамі мастакоў.

Калекцыя ўвесь час папаўняюцца па меры правядзення археалагічных раскопак у горадзе, раскрыцця сценапісу аднаго з самых старажытных храмаў Беларусі, Спаса-Праабражэнскай царквы XII ст., вывучэння і пошуку гістарычнага мінулага Полаччыны, набыцця твораў беларускіх мастакоў.

## Літаратура 
* Музеі Беларусі=Museums Belarus: Інфармацыя аб музеях сістэмы Мін-ва культуры Рэсп. Беларусь / Склад. А. Б. Сташкевіч [і інш.]; Пер. з бел. мовы А. Б. Сташкевіч, В. У. Мірончык. — Мн.: Беларусь, 2001. — 272.

Катэгорыя:Музеі Полацка
Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб адукацыі

**Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб адукацыі** — кодэкс, прыняты Палатай прадстаўнікоў 2 снежня 2010 года. Ухвалены Саветам Рэспублікі 22 снежня 2010 года і заснаваны на дзеючых законах ("Аб адукацыі", "Аб прафесійна-тэхнічнай адукацыі", "Аб адукацыі асоб з асаблівасцямі псіха-фізічнага развіцця (спецыяльнай адукацыі)", "Аб агульнай сярэдняй адукацыі", "Аб вышэйшай адукацыі"), Дэкрэце Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 17 ліпеня 2008 г. № 15 "Аб асобных пытаннях агульнай сярэдняй адукацыі" і накіраваны на комплекснае і сістэмнае рэгуляванне грамадскіх адносін у сферы адукацыі.

Кодэкс прадугледжвае стварэнне на базе існуючых прававых інстытутаў адзінага, цэласнага механізма прававога рэгулявання адукацыйных адносін, забяспечвае сістэматызацыю і ўпарадкаванне прававых норм, скарачэнне колькасці нарматыўных прававых актаў у гэтай сферы, а таксама ліквідацыю іншых існуючых недахопаў у рэгуляванні адукацыйных адносін.

Структурна кодэкс складаецца з Агульнай і Асаблівай частак, у якіх паслядоўна і сістэмна выкладзены ўстояныя і апраўдалыя сябе прававыя нормы, а таксама нормы, запатрабаваныя сучасным станам адукацыйных адносін.

## Спасылкі 
* КОДЕКС РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ОБ ОБРАЗОВАНИИ 

Адукацыя
Катэгорыя:Адукацыя ў Беларусі
Катэгорыя:2010 год у Беларусі
Катэгорыя:2010 год у праве
Светлагорская карцінная галерэя «Традыцыя» імя Германа Пранішнікава

**Светлагорская карцінная галерэя «Традыцыя» імя Германа Пранішнікава** — галерэя Светлагорска, створана 19 верасня 1992 года.

У 4-х выставачных залах экспазіцыйнай плошчай 232 м², экспануюцца творы вядомых прафесійных мастакоў Беларусі, далёкага і блізкага замежжа.

Неаднаразова паказвалі свае персанальныя выставы народныя мастакі Беларусі: Гаўрыла Вашчанка, Леанід Шчамялёў, Барыс Аракчэеў, Васіль Шаранговіч, Уладзімір Стэльмашонак; акадэмікі жывапісу і графікі: Анатоль Бараноўскі, Уладзімір Зінкевіч, Віктар Альшэўскі, Уладзімір Савіч, Уладзімір Басалыга, Валерый Славук, Фелікс Янушкевіч, Уладзімір Вішнеўскі, Павел Татарнікаў і інш.

Асноўны фонд карціннай галерэі налічвае больш за 450 работ: жывапіс, графіка, скульптура. Навукова-дапаможны фонд — 82 работы.

Штогод у карціннай галерэі экспануецца больш за 50 стацыянарных, выязных і абменных выстаў, з наведваннем каля 12000 чалавек. Праводзіцца каля 600 экскурсій, лекцыі.

Карцінная галерэя «Традыцыя» ўдастоена Міжнароднай прэміі часопіса «Актуалідат ХХ стагоддзе» ў Іспаніі.

## Выстаўкі 2011 года 
* выкладчыкаў и студэнтаў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, куратар — Уладзімір Зінкевіч (Мінск)
* Яўгена Шаціхіна (Рэчыца)
* «Памятае зямля беларуская», куратар — Уладзімір Уродніч (Мінск)
* «Подых вясны», мастакі Гомеля
* Андрэя Крылова (Гомель)
* Віктара Чарнаволенка (Масква)
* Нінэль Шчаснай (Мінск)
* Ніны Файбушэвіч (Рагачоў)
* Святаслава Федарэнка (Мінск)
* Уладзіміра Зінкевіча (Мінск)
* Гаўрылы и Канстанціна Вашчанкі (Мінск)
* Ігара Гардзіёнка і Вольгі Гардзіёнак–Кірэевай (Мінск)
* Яўгена Барысенкі (Светлагорск)

## Спасылкі 
* Старонка музея 
* [*Ізяслаў Катляроў(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B7%D1%8F%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A0%D1%8B%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%BB%D1%8F%D1%80%D0%BE%D1%9E)*. Гісторыя «Традыцыі» ў успамінах.]
* *Светлагорскія навіны* 
* *Изяслав Котляров* Светлогорской картинной галерее «Традиция» им. Г. Прянишникова исполняется 30 лет  // Светлагорскія навіны

Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Культура Светлагорска
Катэгорыя:Мастацкія музеі Беларусі
Рэспубліка (газета)

**Рэспубліка** — грамадска-палітычная газета. Выдаецца з чэрвеня 1991 года ў Мінску на беларускай і рускай мовах штодзённа. Заснавальнік — Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь. Асвятляе пытанні грамадска-палітычнага жыцця краіны, праблемы эканомікі, культуры, навукі, адукацыі, спорту, дзейнасць органаў заканадаўчай і выканаўчай улады.

Публікуе пастановы Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь, распараджэнні прэм'ер-міністра, іншыя прававыя акты рэспубліканскіх органаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:1991 год у Мінску
Рыхард Іаган Кун

**Рыхард Іаган Кун** (; ,  — , ) — нямецкі хімік і біяхімік.

## Біяграфія 
Вучыўся (1919—1922) і працаваў у Мюнхене ў Р. Вільштэтэра. З 1926 года прафесар у Вышэйшай тэхнічнай школе і дырэктар Хімічнага інстытута ў Цюрыху. З 1928 года прафесар Гайдэльбергскага ўніверсітэта і кіраўнік хімічнага аддзяленні ў інстытуце Макса Планка.

## Асноўныя працы 
Усталяваў будову і ажыццявіў сінтэз шматлікіх прыродных рэчываў (у тым ліку каля 300 раслінных пігментаў). Вывучаў сувязь хімічнай будовы ненасычаных злучэнняў з іх фізічнымі (аптычнымі, магнітнымі і дыэлектрычнымі) ўласцівасцямі. У 1944 годзе сінтэзаваў баявое атрутнае рэчыва заман.

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1938) за працы па каратыноідах і вітамінах.

## Літаратура 
* Farber Ed., Nobel prize winners in chemistry, L.— N. Y., 1963.

Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Хімікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Біяхімікі Германіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Гайдэльбергскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Германіі
Катэгорыя:Члены Акадэміі навук ГДР
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Брэсцкі абласны краязнаўчы музей

**Брэсцкі абласны краязнаўчы музей** — музей, заснаваны ў 1945 годзе ў горадзе Брэсце. Адкрыты для наведвальнікаў 22 ліпеня 1957 года. Зарэгістраваны 16.04.2001 г. як установа культуры з сучаснай назвай.

## Гісторыя 
, у якім да пачатку 1990-х гг. размяшчаўся музей]]
Краязнаўчы музей у Брэсце адкрыўся вясной 1941 г., але ў Вялікую Айчынную вайну пад час гітлераўскай акупацыі ўсе яго экспанаты былі знішчаны. 27 сакавіка 1945 г. выканкам Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных прыняў рашэнне аб стварэнні абласнога гістарычнага музея. 11 чэрвеня 1945 г. Савет Народных Камісараў БССР падтрымаў гэтую ініцыятыву пастановай «Аб аднаўленні абласных гісторыка-краязнаўчых музеяў у гарадах Гомелі, Бабруйску, Пінску і Брэсце». 30 жніўня 1945 г. Брэсцкі абласны камітэт КП(б)Б пастанавіў пачаць збор і вывучэнне матэрыялаў пра Вялікую Айчынную вайну на тэрыторыі вобласці. 14 верасня 1948 г. Брэсцкі гарвыканкам вырашыў перадаць пад музей будынак Крыжаўзвіжанскага касцёла (узведзены ў 1856 г.). Першая пастаянная экспазіцыя музея пачала дзейнічаць у 1957 г. 

З 1990 года размяшчаецца ў будынку, узведзеным у пачатку XX стагоддзя, які быў пабудаваны для мясцовага купца Арона Фогеля. Будынак музея ўключаны ў зону гістарычнай планіроўкі і забудовы Брэста. Музеем кіравалі Н. П. Паўлоўская, І. В. Біруля, Н. М. Калашнікава, М. М. Слепакова, Т. А. Слесарук, Т. М. Новікава. З 2010 г. дырэктар А. У. Міцюкоў.

## Фонды 
Асноўны фонд музея і яго філіялаў (2008) налічвае 161 900 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 54 569 адзінак. Агульная экспазіцыйная плошча 510 м², выставачная — 248,8 м². На 1-м паверсе ў 4 залах размешчана экспазіцыя «Родная прырода», у якой прадстаўлены асноўныя тыпы раслін і жывёл, што насяляюць Брэсцкую вобласць. 
 у 1962 годзе. Булава гетмана і пярнач XVII ст.]]

Экспанаты 1-й залы характарызуюць фізіка-геаграфічныя асаблівасці Берасцейшчыны, карысныя выкапні і геалагічную гісторыю краю. Тут дэманструюцца акамянеласці мелавога перыяду мезазойскай эры — марскія вожыкі, губкі, ракавіны марскіх малюскаў, а таксама рэканструкцыя левай пярэдняй канечнасці маманта вышынёй 3,5 м. Прыродныя ландшафты Брэсцкай вобласці і асноўныя прадстаўнікі флоры і фаўны паказаны ў 4 дыярамах. Асаблівае месца ў экспазіцыі займае калекцыя насякомых (налічвае каля 500 прадстаўнікоў розных атрадаў). Другая зала прысвечана самаму вялікаму і старажытнаму лесу Еўропы — Белавежскай пушчы. Экалагічныя праблемы, пытанні аховы навакольнага асяроддзя раскрываюць экспанаты наступных залаў.

 і Грабавецкі (на заднім плане) ідалы]]

## Філіялы 
Музей мае 4 філіялы: археалагічны музей «Бярэсце», музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці», мастацкі музей, «Камянецкая вежа».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Музеі Брэста
Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі

Катэгорыя:Вуліца Карла Маркса (Брэст)
Катэгорыя:Вуліца Будзённага (Брэст)
Народная газета

**«Народная газета»** — грамадска-палітычная газета. Прапагандысцкае выданне Аляксандра Лукашэнкі з 1995 года.

## Гісторыя 
Выдаецца з 2 кастрычніка 1990 года ў Мінску на беларускай і рускай мовах штодзённа. Заснавальнік — адкрытае акцыянернае таварыства «Народная газета». У першай палове 1990-х гадоў з’яўлялася афіцыйнай газетай Вярхоўнага савету Рэспублікі Беларусь (законнага парламента). Газета займала ўмераную цэнтрысцкую пазіцыю, імкнучыся адлюстраваць палітычныя погляды большасці грамадзян.

Прызначаны ў 1990 годзе галоўным рэдактарам, Іосіф Сярэдзіч некаторымі публікацыямі хутка настроіў супраць сябе парламенцкую большасць. Першы такі званочак празвінеў у студзені 1991 г., калі «Народная газета» распачала публікацыю твора Ф. Аляхновіча «У кіпцюрах ГПУ». Далей былі рэзкія артыкулы З. Пазняка «Пра Леніна і камуністаў», «О русском империализме и его опасности» і інш. Прасавецкія дэпутаты вінавацілі І. Сярэдзіча ў асабістых амбіцыях.

10 сакавіка 1995 года ў газеце быў надрукаваны ліст да прэзідэнта ад імя Здзіслава Вальняровіча, дзе выкладзены радыкальныя настроі аўтара (ім насамрэч была выкладчыца Рэгіна Зімніцкая). 17 сакавіка 1995 г. выйшаў указ прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі пад назвай «Аб асобных парушэннях заканадаўства ў дзейнасці сродкаў масавай інфармацыі». Праз публікацыю пад рубрыкай «Пісьмо да Прэзідэнта», што, паводле кіраўніка дзяржавы, заклікала да гвалту і грамадзянскага процістаяння, быў вызвалены ад пасады галоўнага рэдактара «Народнай газеты» Іосіф Сярэдзіч. Па законе прэзідэнт не меў права вызваляць галоўнага рэдактара ад пасады, бо апошні прызначаўся Вярхоўным Саветам. Аднак ва ўказе ішла гаворка пра «канстытуцыйныя правы прэзідэнта па забеспячэнні стабільнасці, правоў і свабод грамадзянаў». Такія правы кіраўніку дзяржавы фармальна надаваў пункт 1 артыкула 100 прынятай летась Канстытуцыі. Нягледзячы на заклікі апазіцыі, Вярхоўны Савет не адстаяў галоўнага рэдактара ўласнага выдання. Іосіф Сярэдзіч стварыў новую газету «Народная Воля», першы нумар якой выйшаў 11 ліпеня 1995 г. Тым часам «Народная газета», перайшоўшы на аднабаковае асвятленне грамадскіх падзей, згубіла больш за палову сваіх чытачоў (наклад зменшыўся ад 558,4 тыс. асобнікаў у сакавіку 1995 да 258,1 тыс. у верасні 2005).

## Сучаснасць 
Асвятляе пытанні грамадска-палітычнага, міжнароднага жыцця, праблемы эканомікі, культуры, навукі, дзейнасць органаў заканадаўчай і выканаўчай улады Рэспублікі Беларусь.

Шмат увагі аддае пытанням маралі і права, адносінам чалавека і грамадства. Публікуе заканадаўчыя акты, матэрыялы інфармацыйна-палітычныя, па пытаннях эканомікі, адукацыі, культуры і гісторыі Беларусі, экалогіі, сацыяльных праблемах, спорце.

Шырока выкарыстоўвае лісты чытачоў, пазаштатных аўтараў.

## Галоўныя рэдактары 
* Іосіф Сярэдзіч (1990—1995)
* Мікалай Галко (1995—1996)
* Міхаіл Шыманскі (1996—2004)
* Уладзімір Андрыевіч (2005—2014)
* Ігар Савосценка (з 2014)

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Газеты на беларускай мове
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Прапаганда ў Беларусі
Мемарыяльны музей Івана Сікоры

**Мемарыяльны музей Івана Сікоры** — музей, створаны ў 1988 г. у вёсцы Алашкі (Шаркаўшчынскі раён, Віцебская вобласць). У 1999 г. будынак музея капітальна адрамантаваны. Філіял Мастацка-этнаграфічнага музея імя Я. М. Драздовіча.

## Апісанне 
Музей збірае і захоўвае матэрыял аб жыцці і дзейнасці садавода-селекцыянера Івана Сікоры. У музеі 11 раздзелаў: развіццё садоўніцтва ў Беларусі; кабінет І. П. Сікоры; бібліятэка І. П. Сікоры; М. Прышвін, Л. Лявонаў у лёсе І. П. Сікоры; перапіска І. П. Сікоры з доктарам навук, прафесарам М. А. Лісавенкам; навукова-даследчая праца І. П. Сікоры; П. Сергіевіч, М. Машара; А.К .Шчаслівы (фатаграфіі, ксеракопіі, арыгіналы пісем вучонага); энтузіясты садоўніцтва; І. П. Сікора і юныя натуралісты; дары садоў.

На тэрыторыі музея размешчаны пладаносны сад агульнай плошчай 3 гектары, колькасцю 245 дрэў, і малады сад (356 дрэў). Супрацоўнікі музея абсталявалі гадавальнік для саджанцаў пладовых дрэў.

У 2002 г. было прывіта 240 саджанцаў, з іх 100 штук — гатунку «Памяць Сікоры», 100 штук — «Беларуская малінаўка», 20 — «Сікораўская антонаўка», 20 — белы наліў. Пасаджана 150 кустоў чорных парэчак. Саджанцы, вырашчаныя супрацоўнікамі музея, рэалізоўваюцца насельніцтву.

## Літаратура 
* Мемарыяльны музей Івана Сікоры // Памяць: Шаркаўшчынскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. Л. М. Лабачэўская; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2004 — С. 452.

Катэгорыя:Музеі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Алашкі Вялікія
Катэгорыя:Культура Шаркаўшчынскага раёна
Аўсоны

**Аўсоны**, або **аўзоны** ()  – старажытнае італійскае племя, у 1 тысячагоддзі да н. э. насялялі Паўднёвую Італію (Кампанію і Сіцылію).

Аўсоны перасяліліся на поўдзень Італіі з поўначы прыкладна ў 2 тысячагоддзі да н. э. Старажытныя грэкі, якія каланізавалі Італію, лічылі іх карэннымі насельнікамі Кампаніі і разам з іншымі італійскімі народамі адносілі да тырэнцаў. Сярод аўтараў эпохі элінізму была распаўсюджана думка, што назва аўсонаў паходзіць ад іх продка Аўсона. Яго сын Ліпар насяліў Ліпарскія астравы. Страбон прыводзіў розныя погляды на гісторыю аўсонаў, якія ў яго час ужо не існавалі, і зафіксаваў яшчэ адну іх старажытную назву — **опікі**, хаця прызнаваў, што аўсоны і опікі могуць быць рознымі народамі.

З канца 2 тысячагоддзя да н. э. аўсоны знаходзіліся пад значным уплывам культуры Грэцыі і этрускаў. У канцы V ст. да н. э. Кампанія была захоплена самнітамі. Відавочна, частка аўсонаў была адсунута на поўнач. Ціт Лівій узгадвае аб паходзе рымскіх консулаў да Кампаніі праз землі аўсонаў-аўрункаў падчас вайны з самнітамі ў 343 - 341 гг. да н. э. Іншыя аўсоны былі вымушаны перасяліцца на поўдзень, у тым ліку на Сіцылію, дзе асіміляваліся да эпохі рымскага заваявання.

Катэгорыя:Італійскія народы
Катэгорыя:Старажытныя народы
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Тырэны

**Тырэ́ны** (), **тырсе́ны** () — зборная назва народаў Міжземнамор'я (вакол Балканскага паўвострава і ў Італіі), дадзеная ім старажытнымі грэкамі. 

Герадот лічыў тырэнаў выхадцамі з Лідыі, якія пасля 18 гадоў голаду перасяліліся ў Італію пад правадырствам валадарскага сына Тырсена. Геланік атаесамляў тырэнаў з пеласгамі. Ужо ў эпоху элінізму тырэнамі называлі этрускаў, а вобласць, населеную імі, — Тырэніяй, хаця ў папярэднія часы да тырэнаў таксама адносілі і залежныя ад іх італійскія народы. Страбон пісаў наступнае: "*Рымляне клічуць тырэнаў этрускамі або тускамі. Грэкі, як паведамляюць, далі ім такое найменне з-за Тырэна, сына Аціса, які адправіўся сюды разам з пасяленцамі з Лідыі*". Згодна Тацыту, этрускі таксама лічылі сябе сваякамі лідыйцаў.

Катэгорыя:Насельніцтва Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Старажытныя народы
Катэгорыя:Этрускі
Катэгорыя:Італійскія народы
Швейцарская вышэйшая тэхнічная школа Цюрыха

**Швейцарская вышэйшая тэхнічная школа Цюрыха** (, ) — вышэйшая навучальная ўстанова з правамі ўніверсітэта ў Цюрыху ў Швейцарыі.

Вышэйшая тэхнічная школа ў Цюрыху была заснавана 16 кастрычніка 1855 года і з'яўляецца самай прэстыжнай ВНУ Швейцарыі

## Гісторыя 
Пасля доўгіх дэбатаў у маладой канфедэратыўнай дзяржаве Швейцарыя, ці трэба заснаваць побач з існуючым кантанальнай яшчэ і федэральную вышэйшую навучальную ўстанову, 7 лютага 1854 года быў зацверджаны закон аб «федэральным політэхнічным вучылішчы ў сувязі з вучылішчам для вышэйшай вучобы дакладных, палітычных і гуманітарных навук» і вучылішча прыступіла да працы 16 кастрычніка 1855 года ў Цюрыху. Але вучоба была абмежавана тэхнічнымі прадметамі, з прычыны таго, што каталіцкія, вясковыя кантоны, якія мелі свае ўніверсітэты, жадалі прадухіліць інтэлектуальны манапалізм пратэстанцкіх, гарадскіх кантонаў.

Новая навучальная ўстанова павінны былі размясціцца ў новым будынку. Кантон і горад Цюрых арганізавалі архітэктурны конкурс, у якім перамог нямецкі архітэктар Готфрыд Земпер. Новы будынак быў пабудаваны па яго праекце ў 1858—1864 гадах.

## Факультэты 
* Архітэктура і будаўнічыя навукі
*Інжынерныя навукі
* Прыродазнаўчыя навукі і матэматыка
* Сістэмнаарыентаваныя прыродазнаўчыя навукі
* Менеджмент і сацыяльныя навукі

## Гл. таксама 
* e-rara.ch

## Спасылкі 
* ETH Zürich - YouTube

Катэгорыя:Універсітэты Швейцарыі
Катэгорыя:Цюрых
Катэгорыя:Вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы Швейцарыі
Паўль Карэр

**Паўль Карэр** (Paul Karrer; ,  — ) — швейцарскі хімік-арганік, матэматык і біяхімік.

## Біяграфія 
У 1911 годзе скончыў Цюрыхскі ўніверсітэт. У 1912—1918 гадах у Франкфурце-на-Майне сумесна з П. Эрліхам праводзіў фармака-хімічныя даследаванні комплексных соляў металаў і атрымаў срэбна-сальварсанавы комплекс. З 1918 года прафесар Цюрыхскага ўніверсітэта, з 1919 года дырэктар хімічнага інстытута ў Цюрыху.

## Асноўныя працы 
Устанавіў будову і сінтэзаваў шэраг біялагічна актыўных прыродных злучэнняў (вугляводы, алкалоіды, лецыцін, антацыянідыны, многія каратыноіды, вітаміны A, B2, Е, Да, B1 і іх каферментныя формы).

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1937) сумесна з англійскім навукоўцам У. Хоўарсам.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Біяхімікі Швейцарыі
Катэгорыя:Хімікі Швейцарыі
Дзьёрдзь дэ Хевешы

**Дзьёрдзь дэ Хевешы** (вядомы таксама як **Георг Чарлз дэ Хевешы** або **Георг Карл фон Хевешы** , ; ,  — , , ФРГ) — венгерскі хімік, ганаровы акадэмік Венгерскай АН, замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (1939), лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1943), адзін з адкрывальнікаў гафнію.

## Біяграфія 
У 1908 годзе скончыў Будапешцкі ўніверсітэт.

Прафесар універсітэтаў:

* Будапешцкі ўніверсітэт (1918)
* Універсітэт Капенгагена (1920—1926, 1934—1943)
* Універсітэт Фрайбурга (1926—1934)
* Стакгольмскі ўніверсітэт (1943).

Калі падчас Другой сусветнай вайны германскія войскі ў красавіку 1940 акупавалі дацкую сталіцу Капенгаген, дэ Хевешы растварыў залатыя нобелеўскія медалі нямецкіх фізікаў Макса фон Лаўэ і Джэймса Франка ў царскай гарэлцы, каб схаваць іх ад нямецкіх акупантаў. Фон Лаўэ і Франк знаходзіліся ў апазіцыі да нацыянал-сацыялізму ў Германіі і даверылі свае медалі Нільсу Бору, каб прадухіліць канфіскацыю ў Германіі. Немцам прыняцце і нашэнне нобелеўскага медаля было забаронена пасля таго, як праціўнік нацыянал-сацыялізму Карл фон Асецкі ў 1935 годзе атрымаў Нобелеўскую прэмію міру. Пасля заканчэння вайны дэ Хевешы экстрагаваў схаванае ў царскай гарэлцы золата і перадаў яго Шведскай каралеўскай акадэміі навук, якая вырабіла новыя медалі і перадала іх фон Лаўэ і Франку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Хімікі Венгрыі
Катэгорыя:Постаці радыебіялогіі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Леапольд Ружычка

**Леапольд Ружычка** (; , горад Вукавар, Харватыя — , Мамерн, Швейцарыя) — швейцарскі хімік-арганік.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння (1910) Вышэйшай тэхнічнай школы ў Карлсруэ там жа працаваў асістэнтам у Г. Штаўдынгера; пасля пераезду з ім у Швейцарыю (1912) працаваў у Канфедэратыўнай вышэйшай тэхнічнай школе ў Цюрыху — прафесар у 1923—1925 і 1929—1957 гадах, у 1926 −1929 гадах прафесар арганічнай хіміі Утрэхцкага ўніверсітэта.

## Асноўныя працы 
Асноўныя працы прысвечаны ўсталяванню будовы (ірон, фарнезол і інш.) і шляхоў біягенезу («ізапрэнавае правіла») тэрпеноідных злучэнняў, сінтэзу стэроідаў (у тым ліку ў 1934—1935 сінтэз мужчынскіх палавых гармонаў андрастэрону і тэстастэрону) і макрацыклічных злучэнняў (мускон і інш.)

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1939, сумесна з А. Бутэнантам).

Катэгорыя:Хімікі Швейцарыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Утрэхцкага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Швейцарыі
Адольф Фрыдрых Бутэнант

**Адольф Фрыдрых Бутэнант** (; , , Германія — , , Германія) — нямецкі біяхімік. Быў заўважаны ў супрацоўніцтве з доктарам Менгеле.

## Біяграфія 
У 1931-1933 гадах дацэнт Гётынгенскага ўніверсітэта, у 1933-1936 гадах прафесар Вышэйшай тэхнічны школы ў Данцыгу (цяпер Гданьск). Затым дырэктар інстытутаў біяхіміі: у Берліне (1936-1944), у Цюбінгене (1944-1956) і ў Мюнхене (з 1956). З 1960 года прэзідэнт таварыства імя М. Планка.

## Асноўныя працы 
Працы прысвечаны хіміі палавых гармонаў. Бутэнант вылучыў з мачы чалавека андрастэрон і дэгідраэпіандрастэрон (1931), вывучыў іх хімічную будову.

## Прызнанне заслуг 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1939; сумесна са швейцарскім навукоўцам Л. Ружычка). Даследаванні Бутэнанта біяхіміі гарманальных рэчываў у насякомых адзначаны прэміяй імя П. Эрліха.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Выпускнікі Марбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Біяхімікі Германіі
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены Акадэміі навук ГДР
Джон Хоўард Нортрап

**Джон Хоўард Нортрап** (; , , штат Нью-Ёрк — , , штат Арызона) — амерыканскі біяхімік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1946, разам з Дж. Самнерам).

## Біяграфія 
Нортрап нарадзіўся ў сям’і заолага і выкладчыка Калумбійскага ўніверсітэта. Яго маці Аліса Нортрап працавала настаўнікам батанікі ў Хантэр-каледжы, бацька памёр у лабараторыі падчас выбуху за два тыдні да нараджэння Джона.

Скончыў Калумбійскі ўніверсітэт у 1912 годзе, з 1915 доктар філасофіі там жа. У 1916—1961 гадах працаваў у Ракфелераўскім інстытуце медыцынскіх даследаванняў. Падчас Другой сусветнай вайны, ён праводзіў даследаванні для арміі ЗША ў галіне вытворчасці ацэтону і этанолу шляхам ферментацыі. Пасля гэтая праца прывяла да вывучэння ферментаў.

У 1917 годзе ажаніўся з Луізай Уокер, у яго было двое дзяцей: сын Джон стаў акіянографам, і дачка Аліса, якая выйшла замуж за лаўрэата Нобелеўскай прэміі Фрэдэрыка Робінса. У 1987 годзе Нортрап скончыў жыццё самагубствам.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Мілаш Рніч

**Мілаш Рніч** (, нар. ) — сербскі футбаліст, абаронца клуба «Раднічкі» з Новай Пазовы.

## Клубная кар’ера 
Доўгі час гуляў за клуб трэцяга дывізіёна Сербіі «Раднічкі», а ў 2012 годзе перабраўся ў клуб элітнага дывізіёна «Нові-Пазар», стаў там асноўным абаронцам.

У студзені 2013 года перайшоў у «Мінск». У складзе «Мінска» гуляў звычайна на пазіцыі левага абаронцы, дзе чаргаваўся з Юрыем Астравухам. 8 жніўня 2013 года ў адказным матчы 3-га кваліфікацыйнага раўнда Лігі Еўропы супраць «Сент-Джонстана» адзначыўся голам, які дазволіў «Мінску» прайсці ў наступны раўнд.

У студзені 2014 года падоўжыў кантракт з мінскім клубам. У сезоне 2014 ужо трывала выступаў на пазіцыі левага абаронцы, здолеўшы выцесніць адтуль Астравуха. У чэрвені 2014 адправіўся на прагляд ва ўладзівастоцкую «Прамень-Энергію», але неўзабаве вярнуўся ў «Мінск». У ліпені 2014 года кантракт з мінскім клубам быў разарваны.

У жніўні 2014 года вярнуўся ў Сербію, стаўшы іграком клуба «Доньі Срэм», але хутка перабраўся ў «Раднічкі» з Крагуеўца. За «Раднічкі» згуляў усяго ў пяці матчах і ў канцы 2014 года пакінуў клуб. Першую палову 2015 года заставаўся без клуба, а ўлетку далучыўся да «Металаца». У ліпені 2016 года перайшоў у албанскі клуб «Фламуртары», дзе правёў адзін сезон.

У верасні 2017 года далучыўся да клуба Першай лігі Сербіі «Раднічкі» з Пірата. У студзені 2018 года перайшоў у клуб Суперлігі «Бачка» з Бачка-Паланкі, аднак так і не згуляў за гэты клуб і ў верасні 2018 года вярнуўся ў «Раднічкі» Пірат.

У жніўні 2019 года папоўніў склад «Смедарава» ў Першай лізе, з 2019 года стаў гуляць за клубы ніжэйшых ліг.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2013

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце «Мінска»  

Катэгорыя:Футбалісты Сербіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Раднічкі Нова Пазова
Катэгорыя:Ігракі ФК Нові-Пазар
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Раднічкі Крагуевац
Катэгорыя:Ігракі ФК Металац Горні Міланавац
Катэгорыя:Ігракі ФК Фламуртары Влёра
Катэгорыя:Ігракі ФК Раднічкі Пірат
Катэгорыя:Ігракі ФК Бачка Бачка-Паланка
Катэгорыя:Ігракі ФК Смедарава
Катэгорыя:Ігракі ФК Мачва 1929 Богаціч
Катэгорыя:Ігракі ФК Амладзінац Нові Банаўці
Фёдар Антонавіч Піскуноў

)]]
**Фёдар Антонавіч Піскуноў** (, в. Раманавічы — , Мінск) — беларускі лексікограф і мовазнавец.

## Біяграфія 
Скончыў хімічны факультэт БДУ (1966—1971). У 1971—1974 гг. працаваў старшым лабарантам, малодшым навуковым супрацоўнікам у Інстытуце торфу АН БССР (з 1990 года — Інстытут прыродакарыстання). З 1974 да 1983 г. быў інжынерам-тэхнолагам, інжынерам-хімікам, начальнікам лабараторыі, начальнікам сектара на вытворча-тэхнічным аб’яднанні «Інтэграл», дзе выявіў сябе рацыяналізатарам і вынаходнікам. У 1983—2008 гг. — старшы інжынер, навуковы супрацоўнік Інстытута электронікі НАНБ. У 2008—2010 гг. — Фізіка-тэхнічнага інстытута НАНБ.

## Дзейнасць 
Асноўныя навуковыя інтарэсы ў сферы лінгвістыкі — камп’ютарная лексікаграфія, прыкладная марфалогія і ўніфікацыя беларускага правапісу.

На працягу двух апошніх дзесяцігоддзяў самастойна распрацоўваў электронную базу даных беларускай мовы. Вынікам гэтай працы стаў «Вялікі слоўнік беларускай мовы» (2012) — першы ў беларускай лексікаграфіі арфаграфічна-граматычны слоўнік. Аб’ём рэестру слоўніка каля 223 тысяч слоў; апрацавана больш за 70 мільёнаў словаўжыванняў з  літаратурных крыніц.

На чале групы супрацоўнікаў стварыў першую прафесійную праграму праверкі беларускай арфаграфіі «Літара» для Microsoft Office 2000—2003 і перадаў яе ў свабоднае карыстанне (2004). Упершыню ў беларускай лінгвістыцы выканаў поўную марфалагічную класіфікацыю парадыгмаў беларускага дзеяслова і назоўніка, на аснове якіх стварыў электронны слоўнік «Парадыгма» аб’ёмам больш за 134 тысячы лексем. Прэзентацыя і перадача ў свабоднае карыстанне. У канцэнтраваным выглядзе погляды Фёдара Піскунова наконт стану беларускай мовы і надзённых задач для яе адраджэння змешчаны ў аўтарскай прадмове да «Вялікага слоўніка беларускай мовы».

Фёдар Піскуноў лічыў, што *«*зварот да прадстаўнічых моўных БД — гэта эфектыўны шлях выяўлення тэндэнцый напісання, што паслужыць асновай для фармулявання прапаноў па ўдакладненні або змене правапісных нормаў*»*. Быў упэўнены ў *«*непрымальнасці пашырэння паняцця „нарматыўнасць“ за межы чыста правапісных фактаў мовы». У дачыненні да стандартызацыі мовы аб’ектам крытыкі сп. Піскунова з’яўляліся «шабланізацыя падыходаў і кіраванне „літарай“, а не „духам“ прадпісанняў, непераадольнае і пакуль пашыранае ўяўленне „няма слова ў слоўніку — няма ў мове“».

## Гл. таксама 
* Старонка, прысвечаная асобе Фёдара Піскунова, яго праектам і публікацыям, на сайце Philology.BY

## Зноскі 
## Бібліяграфія 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
*  (пілотны тыраж)   (асноўны тыраж)
* 

Катэгорыя:Лексікографы Беларусі
Катэгорыя:Постаці Гомельскага раёна
Кляновы сіроп

**Кляновы сіроп** — сіроп, звычайна зроблены з соку ксілемы відаў ,  або .

Кляновы сіроп спачатку збіраўся і выкарыстоўваўся карэннымі амерыканцамі, пазней прыняты і еўрапейскімі пасяленцамі. Яго часцей за ўсё ядуць з вафлямі, блінамі, аўсянкай і французскім тостам. У Канадзе сіропы павінны мець  66% цукру, каб называцца «кляновым сіропам»; ў ЗША любы сіроп, не зроблены амаль цалкам з кляновага соку, не можа быць маркіраваны як «клён».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Амерыканская кухня
Катэгорыя:Канадская кухня
Катэгорыя:Дэсерты
Катэгорыя:Сіропы
Уолтэр Хоўарс

**Уолтэр Хоўарс** (,  — , ) — англійскі хімік-арганік і біяхімік, член Лонданскага каралеўскага таварыства (1928).

## Біяграфія 
Скончыў Гётынгенскі ўніверсітэт (доктар філасофіі, 1910), у 1911 годзе доктар навук Манчэстэрскага ўніверсітэта. З 1912 г. прафесар універсітэта Сент-Андрус, з 1920 года — Армстранг-каледжа ў Ньюкасле, у 1925—1948 гадах — Бірмінгемскага ўніверсітэта.

## Асноўныя працы 
Асноўныя працы па хіміі вугляводаў. Вызначыў будову і вывучыў уласцівасці многіх цукроў (мальтозы, лактозы, крухмалу, цэлюлозы і інш.) Удасканаліў наменклатуру цукроў. Адным з першых (1933) ажыццявіў сінтэз аскарбінавай кіслаты (вітамін С). Аўтар тэрміна канфармацыя. У гады Другой сусветнай вайны ўдзельнічаў у распрацоўках, звязаных з прымяненнем атамнай энергіі.

## Нобелеўская прэмія 
Падчас працы ў Бірмінгемскім універсітэце атрымаў Нобелеўскую прэмію па хіміі (1937, сумесна з П. Карэрам).

Катэгорыя:Біяхімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Хімікі Вялікабрытаніі
Страказа перавязаная

**Страказа перавязаная**, або **сціснутабрух перавязаны** (*Sympetrum pedemontanum*) — насякомае з сямейства сапраўдных стракоз.

## Апісанне 
Брушка даўжынёй 18-25 мм, ад цёмна-жоўтага да ярка-чырвонага колеру. Крылы з шырокай карычневай перавяззю перад верхавінай. Даўжыня задніх крылаў 21-27 мм.

## Пашырэнне 
Пашырана ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы. У Беларусі рэдкі лакальны від, які знаходзіцца на мяжы арэала.

Месцы пражывання: адкрытыя біятопы паблізу слабапраточных або стаячых вадаёмаў. Дарослыя формы ад вады на вялікія адлегласці не адлятаюць.

## Асаблівасці біялогіі 
Цыкл развіцця 1—2 гады. Лічынкі жывуць у невялікіх слабапраточных вадаёмах, моцна зарослых воднай расліннасцю. Лёт імага ў другой палове лета і ў пачатку восені. Палёт слабы, пырхлівы, асобіны часта садзяцца на субстрат.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* 

Катэгорыя:Сапраўдныя стракозы
Рататуй

thumb|200px|Рататуй
**Рататуй** (; ад «rata» - ежа ў прастамоўі і гл. «Touiller» - памешваць) — традыцыйная агароднінная страва праванскай кухні з перцаў, баклажанаў і кабачкоў, шмат у чым падобная да венгерскага леча.

## Гісторыя 
Паўстаўшы першапачаткова ў раёне сучаснай Ніцы, рататуй быў стравай небагатых сялян, якія рыхтавалі яго ўлетку са свежай гародніны. У арыгінальны рэцэпт ўваходзілі кабачкі, памідоры, перац, цыбуля і часнок. У сучасны варыянт стравы таксама дадаюць баклажан.

Выява:Ratatouille02.jpg|Праванскі рататуй
Выява:Confit byaldi prep.jpg|Нашынкоўка для рататуя «кольцамі»
Выява:Confit byaldi 1.jpg| 
Выява:Confit byaldi 2.jpg|Аўтарскі рататуй у форме спіралі

Катэгорыя:Французская кухня
Катэгорыя:стравы з агародніны
Уільям Фрэнсіс Джыёк

**Уільям Фрэнсіс Джыёк** (; , , Канада — , , штат Каліфорнія) — амерыканскі фізіка-хімік, член Акадэміі мастацтваў і навук ЗША і Нацыянальнай АН.

## Біяграфія 
У 1920 годзе скончыў хімічны каледж Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Берклі, з 1934 года прафесар хіміі там жа.

## Асноўныя працы 
Асноўныя працы: даследаванне і эксперымент, праверка 3-га пачатку тэрмадынамікі, вымярэнне энтрапіі і іншых тэрмадынамічных уласцівасцей рэчываў пры звышнізкіх тэмпературах, у прыватнасці кандэнсаваных газаў. Сумесна з Х.Джонстанам даказаў існаванне ізатопаў кіслароду 17O і 18O. Сумесна з Д.Мак-Дугалам распрацаваў метад адыябатычнага размагнічвання для атрымання тэмператур ніжэй 1К і спосаб вымярэння звышнізкіх тэмператур.

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1949) «за ўклад у хімічную тэрмадынаміку, асабліва ў тую яе галіну, якая вывучае паводзіны рэчываў пры экстрэмальна нізкіх тэмпературах».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
NGC 715

**NGC 715** (іншыя абазначэнні — **MCG -2-5-69**, **PGC 6991**) — спіральная галактыка (Sb) у сузор’і Кіт.

Гэты аб’ект уваходзіць у колькасць пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1886 годзе
0715
Катэгорыя:Кіт (сузор’е)
Катэгорыя:Спіральныя галактыкі
Іозеф Менгеле

{{Персона
 |імя                  = Ёзеф Менгеле
 |арыгінал імя       = Josef Mengele
 |выява          = WP Josef Mengele 1956.jpg
 |шырыня               = 190px
 |апісанне выявы = Фота з аргенцінскіх дакументаў Менгеле,1956 год
 |імя пры нараджэнні     = 
 |род дзейнасці     = 
 | дата нараджэння = 
|месца нараджэння       =  
 |грамадзянства          =
 |падданства           = 
 |месца смерці         =  
 |бацька                 = 
 |маці                 = 
 |жонка              = Ірэна ШэнбайнМарта Менгеле
 |дзеці                 = Рольф Менгеле
 |узнагароды і прэміі     = {

-

}
 |аўтограф              = Josef Mengele Signature.svg
 }}
**Іозеф Менгеле** (; , ,  — , , штат Сан-Паўлу, Бразілія) — нямецкі доктар, які праводзіў вопыты на вязнях лагера Асвенцім у час Другой сусветнай вайны. Доктар Менгеле асабіста займаўся адборам вязняў, якія прыбывалі ў лагер. Пасля вайны ўцёк з Германіі ў Лацінскую Амерыку, баючыся пераследу. Спробы знайсці Менгеле, каб аддаць яго пад суд, не ўвянчаліся поспехам, хоць, па сцвярджэннях Рафі Эйтана і яшчэ аднаго з ветэранаў «Масада» Алекса Мелера, яны высачылі Менгеле ў Буэнас-Айрэсе падчас правядзення аперацыі па выкраданні Адольфа Эйхмана, але захопліваць яго адначасова з Эйхманам або адразу ж пасля захопу апошняга было занадта рызыкоўна. Памёр у Бразіліі.

Значную частку работы Менгеле складалі вопыты над вязнямі, уключаючы анатаміраванне жывых немаўлят; кастрацыя хлопчыкаў і мужчын без выкарыстання анестэтыкаў; падвяргаў жанчын ударам току высокага напружання, тэстуючы іх вынослівасць. Аднойчы ён нават стэрылізаваў групу польскіх манахінь пры дапамозе рэнтгенаўскага выпраменьвання.

За 21 месяц сваёй работы ў Асвенціме здабыў рэпутацыю аднаго з самых небяспечных нацыстаў, атрымаў мянушку «Анёл Смерці». Асабіста сустракаў цягнікі з вязнямі, якія прыязджалі ў лагер, і сам вырашаў, каму з іх трэба будзе працаваць у лагеры, хто пойдзе на яго вопыты, а хто адразу ж адправіцца ў газавую камеру.

Асаблівую цікавасць у доктара Менгеле выклікалі блізняты. У 1943 годзе Менгеле выбіраў двайнят, якія прыбывалі ў лагер, і пасяляў іх у спецыяльных бараках. З 3 тысяч двайнят выжылі толькі 300. Часта тыя, што засталіся ў жывых пасля вопытаў доктара, рабілі сабе смерць. Менгеле таксама выяўляў цікавасць да фізіялагічных анамалій, у прыватнасці да карлікаў. Праводзіў эксперыменты над  сям'ёй Овіц — яўрэйскімі музыкамі-ліліпутамі з Румыніі.

Катэгорыя:Злачынцы Халакоста
Катэгорыя:Нацысцкія злачынцы
Катэгорыя:Нацысцкая медыцына
Катэгорыя:Служачыя канцлагераў
Катэгорыя:Расавая гігіена
Катэгорыя:Афіцэры СС
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Медыкі Германіі
Катэгорыя:Эксперыменты нацыстаў над людзьмі
Катэгорыя:Члены НСДАП
Катэгорыя:Постаці Халакоста ў Польшчы
Катэгорыя:Патанулі
NGC 704-2

**NGC 704-2** — галактыка ў сузор’і Андрамеда.

Гэты аб’ект не ўваходзіць у колькасць пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога і быў дададзены пазней.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

0704
Катэгорыя:Андрамеда (сузор’е)
Таіна Адама Сора

**Таіна Адама Сора** (, нар. 20 снежня 1981, Саефія, Кот-д’Івуар) — івуарыйскі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў гуляць у Кот-д’Івуары за клуб «Сабе Спортс», пазней перайшоў у мацнейшы клуб АСЕК, з якім стаў чэмпіёнам краіны. У 2006 годзе перайшоў у мінскі МТЗ-РІПА, пазней гуляў за «Мінск». Сезон 2012 правёў ва ўзбекскім «Шуртане».

У снежні 2012 года перайшоў у салігорскі «Шахцёр». Спачатку звачайна выхадзіў на замену, але потым, пасля таго як траўму атрымаў асноўны апорны паўабаронца Андрэй Хачатуран, Сора заняў яго месца ў стартавым складзе.

Сезон 2014 распачаў, выходзячы на замену, а пасля таго як асноўны апорны паўабаронца Аляксей Тупчы атрымаў траўму ў красавіку 2014 года, то Сора стаў выхадзіць у аснове. Аднак, 26 красавіка 2014 года ў матчы з «Дняпром» сам атрымаў траўму, з-за якой выбыў да канца сезона.

У пачатку 2015 года рыхтаваўся да наступнага сезона разам з «Шахцёрам». Аднак, 1 красавіка 2015 года разарваў кантракт з гарнякамі і перайшоў у гродзенскі «Нёман». У «Нёмане» трывала гуляў у аснове, але ў верасні 2015 года дамовіўся з гродзенскім клубам аб разарванні кантракта і ад’ехаў на радзіму.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Кот-д’Івуара: 2005
*  Чэмпіён Кот-д’Івуара: 2005
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2008, 2014
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2010, 2014
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2013

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Кот-д’Івуара
Катэгорыя:Ігракі ФК Сабе Спортс
Катэгорыя:Ігракі ФК АСЕК Мімозас
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Шуртан
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Герман Штаўдынгер

**Герман Штаўдынгер** (; ,  — , ) — нямецкі хімік.

## Біяграфія 
Навучаўся ва ўніверсітэтах Гале і Мюнхена, Вышэйшай тэхнічнай школе ў Дармштаце.

Прафесар ва ўніверсітэтах:
* 1908—1912: Вышэйшая тэхнічная школа ў Карлсруэ
* 1912—1926: Канфедэратыўная вышэйшая школа ў Цюрыху
* 1926—1951: Універсітэт Фрайбурга

Дырэктар Дзяржаўнага інстытута высокамалекулярных злучэнняў (1940—1956).

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1953).

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Германіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Фрайбурга
Ота Паўль Герман Дзільс

**Ота Паўль Герман Дзільс** (; ,  — , ) — нямецкі хімік-арганік.

## Біяграфія 
Сын вядомага нямецкага лінгвіста і даследчыка рэлігій Германа Аляксандра Дзільса. У 1899 годзе скончыў Берлінскі ўніверсітэт, дзе з 1906 года быў прафесарам; з 1916 года прафесар Кільскага ўніверсітэта.

## Асноўныя працы 
Дзільс прапанаваў у 1927 спосаб дэгідравання арганічных злучэнняў з дапамогай селену без змены іх вугляроднага шкілета; дэгідраваў халестэрын і іншыя стэрыны.

## Нобелеўская прэмія 
У 1928 годзе сумесна з К.Альдэрам адкрыў дыенавы сінтэз і атрымаў з дапамогай гэтага метаду вялікую колькасць арганічных злучэнняў розных класаў (Нобелеўская прэмія па хіміі, 1950, сумесна з К.Альдэрам).

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Смаргонскі гісторыка-краязнаўчы музей

**Смаргонскі гісторыка-краязнаўчы музей** — музей Смаргоні. Створаны рашэннем Савета Міністраў БССР у маі 1984 г. Адкрыты для наведвальнікаў у чэрвені 1984 года. Першапачаткова музей быў размешчаны ў помніку архітэктуры ХVІ ст. — былым кальвінскім зборы ў Смаргоні.

На момант адкрыцця ў асноўным фондзе музея налічвалася 254 музейных прадметаў, з іх 183 — экспанаты, якія тычыліся гісторыі ў савецкі перыяд. За 1985 год асноўны фонд музея папоўніўся на 333 экспанаты.

Да канца 1984 г. быў распрацаваны тэматыка-экспазіцыйны план будучай экспазіцыі музея, у студзені 1985 г. заключаны дагавор з ВА «Белрэстаўрацыя» аб стварэнні мастацкага праекта экспазіцыі музея.

У маі 1986 г. Міністэрства культуры прапанавала змяніць профіль музея і замест гісторыка-краязнаўчага стварыць адзіны ў рэспубліцы музей-тэатр «Батлейка». Быў выкананы і зацверджаны праект прыстасавання будынка, пачаўся тэрміновы збор экспанатаў.
. «Дзяўчынка ў капелюшы». 1930-я]]

У кастрычніку 1986 г. МК БССР зноў пераглядае пытанне аб музеі і прымае рашэнне стварыць у Смаргоні музей Беларускага народнага тэатра.

У маі 1987 г. зноў вярнуліся да музея-тэатра «Батлейка» і МК БССР зноў зацвердзіла гэтае рашэнне. Адначасова было ўзгоднена, што экспазіцыя гісторыка-краязнаўчага музея будзе стварацца ў будынку тагачаснага РДК.

У снежні 1987 г. усе праектныя работы былі завершаны.
Былы кальвінскі збор (а праз некаторы час і будынак РДК) перадаюцца каталіцкай абшчыне.

Музей часова, на правах арэнды, пераязджае на другі паверх толькі што пабудаванай крамы.

15.12.1998 г. Смаргонскі райвыканкам прымае рашэнне аб перадачы будынка цалкам на баланс аддзела культуры для яго рэканструкцыі пад музей. З гэтага часу пачынаецца работа па стварэнню экспазіцыі.

19.12.2004 г. навукова-метадычная рада УК «Гродзенскі гісторыка-краязнаўчы музей» зацвердзіла тэматыка-экспазіцыйны план Смаргонскага гісторыка-краязнаўчага музея і прыняла ў цэлым генеральны.

9221 музейны прадмет асноўнага і 4766 — навукова-дапаможнага фондаў.

## Спасылкі 
* У Смаргонскім музеі можна пабачыць сапраўдную мэблю 19 стагоддзя  // «Рэгіянальная газета»
* Смаргонцы рыхтуюць выставу па нумізматыцы і баністыцы, якая яшчэ ніколі не экспанавалася  // «Рэгіянальная газета»

Катэгорыя:Музеі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Смаргоні
Катэгорыя:Культура Смаргоні
Ашмянскі краязнаўчы музей імя Ф. К. Багушэвіча

**Ашмянскі краязнаўчы музей імя Ф. К. Багушэвіча** — музей у Беларусі, заснаваны ў горадзе Ашмяны паводле пастановы Савета Міністраў БССР ад 27 верасня 1952 г. Адкрыты для наведвальнікаў 16 кастрычніка 1955 г. Плошча экспазіцыі на той час складала 144 м². Музеем кіравалі А. М. Кушнераў, В. У. Свенціхоўскі, Л.Дз. Яфімцава, М. Ф. Спірыдонаў, В. Р. Навумаў, Ю. М. Борд, М. М. Бараноўскі, А. Р. Каранеўскі, Д. І. Васілеўская. З 1998 г. дырэктар Ж. І. Іванова.

У 1981 годзе плошча экспазіцыі музея складала 248 м². Дзейнічалі аддзелы гісторыі дасавецкага перыяду, гісторыі савецкага перыяду і аддзел прыроды.

Асноўны фонд музея (2008) налічвае 9144 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 9870 адзінак. У калекцыях музея старажытныя прылады працы, фрагменты шклянога і керамічнага посуду XI—XVI ст., знойдзеныя пры археалагічных раскопках на Ашмяншчыне, манеты 18 — 19 ст., прадметы побыту, творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, вырабы народных майстроў, дакументы і фотаздымкі па гісторыі Ашмянскага краю. Экспанаты расказваюць пра ўдзельнікаў гістарычных і рэвалюцыйных падзей М. С. Арэхву, Г. Дэмбінскага, А. Снядэцкага. У фондах музея зберагаюцца дакументы і матэрыялы перыяду Вялікай Айчыннай вайны, у тым ліку аб партызанскай брыгадзе імя Гастэлы, якая дзейнічала на тэрыторыі раёна, друкарскі станок, партызанскія газеты і лістоўкі. Значная частка калекцыі прысвечана жыццю і творчасці Францішака Багушэвіча: асабістыя рэчы, выданні яго твораў, макет дома ў Кушлянах і інш. У музейнай бібліятэцы захоўваецца каля 1,5 тысячы тамоў каштоўных выданняў XIX—XX ст.

У 2000 г. музей пераведзены ў гістарычны будынак у цэнтры горада і закрыты для наведвальнікаў. З верасня 2006 г. вядзецца рэканструкцыя. Выставачная дзейнасць адбываецца ў навучальных установах, установах культуры, іншых музеях.

## Літаратура 
* 
* {Крыніцы/ЭПБ|1|*Васлеўская Д. І.* Ашмянскі краязнаўчы музей}} — С. 197—198.

Катэгорыя:Музеі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Ашмян
Катэгорыя:Культура Ашмян
Арчэр Джон Портэр Марцін

**Арчэр Джон Портэр Марцін** (; ,  — ) — англійскі біяхімік і фізіка-хімік, член Лонданскага каралеўскага таварыства (1950).

## Біяграфія і працы 
Скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт (1932). Там жа з 1934 года распрацоўваў метады вылучэння вітаміну Е і нікацінавай кіслаты, для чаго стварыў эфектыўны супрацьточны апарат. Сумесна з Р. Л. М. Сінгам сканструяваў амінакіслотны аналізатар. Далейшыя даследаванні прывялі іх да стварэння ў 1944 годзе метаду храматаграфіі на паперы. У 1946—1948 гадах Марцін займаўся вылучэннем і ачысткай пеніцыліну. Затым у Нацыянальным інстытуце медыцынскіх даследаванняў у Лондане працаваў над вылучэннем біялагічна важных рэчываў і развіццём метаду газа-вадкаснай храматаграфіі. З 1965 года экстраардынарны прафесар Вышэйшай тэхнічнай школы ў горадзе Эйндхавен (Нідэрланды).

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1952, сумесна з Р. Л. М. Сінгам) за распрацоўку метадаў храматаграфіі.

Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Біяхімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Бостанская публічная бібліятэка

**Бостанская публічная бібліятэка** (*Boston Public Library*) з'яўляецца адной з найбуйнейшых агульнадаступных бібліятэк у ЗША. Будынак бібліятэкі — адзін з найлепшых у Амерыцы прыкладаў неарэнесанснай архітэктуры.

Першая муніцыпальная бібліятэка Амерыкі, якая карысталася фінансавай падтрымкай прыватных асоб. Тут упершыню ў ЗША было дазволена выдаваць кнігі і іншыя матэрыялы на дом. Над галоўным уваходам у бібліятэку знаходзіцца надпіс: «Бясплатна для ўсіх»

Паводле Амерыканскай асацыяцыі бібліятэк, Бостанская грамадская бібліятэка з'яўляецца трэцяй па велічыні фондаў бібліятэкай у ЗША, маючы больш 15 мільёнаў тамоў, пасля бібліятэкі Кангрэса і Нью-Ёркскай публічнай бібліятэкі. 

## Гл. таксама 
* Найбуйнейшыя бібліятэкі свету

## Спасылкі
*Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Культура Бостана
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Бостана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1895 годзе
Катэгорыя:Бібліятэкі ЗША