open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гістарычны слоўнік Беларусі

**Гістарычны слоўнік Беларусі** () — энцыклапедыя на англійскай мове, выдадзеная ў 1998. Частка серыі «European historical dictionaries» (№28). Укладальнік Янка Запруднік. Налічвае больш за 4200 артыкулаў.

Слоўнік змяшчае інфармацыю пра вядомых дзеячаў і падзеі беларускай гісторыі, дзяржаўныя інстытуты ў гістарычнай перспектыве, святых Беларусі, нацыянальныя святы і звычаі, палітычныя партыі Беларусі, нацыянальныя меншасці і інш. Таксама прэзентуецца шэраг значных фігураў расійскае гісторыі, якія моцна паўплывалі на лёсы Беларусі (Іван III, Іван IV, Екацярына II, Сталін, Ленін і інш.). Дадатак утрымлівае пералік уладароў Беларусі з 860 (ад Рагвалода) да 1997.

Аўтар падае пазіцыю беларускіх гісторыкаў па праблеме спадчыны Вялікага Княства Літоўскага: ён падкрэслівае эканамічны патэнцыял земляў сучаснай Беларусі ў Вялікім Княстве і культурны аспект, г.зн. той факт, што беларуская мова была дзяржаўнай у Княстве, што беларуская культура ў ім дамінавала, асабліва ў XVI ст.

## Бібліяграфія 
* Zaprudnik, Jan. Historical Dictionary of Belarus. — Lamham. — London: Scarecrow Press, 1998.— 338 p. ISBN 0-8108-3449-9.

Катэгорыя:Англійскія энцыклапедыі
Катэгорыя:Беларускія энцыклапедыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе
Вінтун

[thumb|Рассяленне вінтун у першай палове [19 стагоддзе|XIX ст.]]
**Вінтун** — група малых індзейскіх народаў у Каліфорніі, якія размаўляюць на вінтунскіх мовах. 

Лічыцца, што продкі вінтун мігрыравалі на тэрыторыю Каліфорніі ў сярэдзіне 1 тысячагоддзя да н. э. Ота фон Садоўшкі, амерыканскі антраполаг венгерскага паходжання, сцвярджаў, што продкі вінтун прыбылі з Сібіры ў Каліфорнію на лодках каля 3 тысяч гадоў таму. 

Сярод сучасных вінтун вылучаюць асобныя народы:

* Вінту
* Намлакі
* Патвін

## Літаратура 
* *Eargle, D.* Native California: An Introductory Guide to the Original Peoples From Earliest to Modern Times. - San Francisco: Trees Company Press, 2008. ISBN 978-0-937401-11-8

Катэгорыя:Народы ЗША

Катэгорыя:Індзейцы Паўночнай Амерыкі
Вінтунскія мовы

**Вінтунскія мовы** — сям'я паўночнаамерыканскіх індзейскіх моў, распаўсюджаная ў Каліфорніі. 

Падзяляецца на 2 групы:
* Паўночныя вінтунскія
:: Мова вінту
:: Мова намлакі
* Паўднёвыя вінтунскія
:: Мовы патвін

У наш час усе вінтунскія мовы зніклі або знаходзяцца пад пагрозай знікнення. Паводле ЮНЕСКА захавалася толькі 2 носьбіта моў вінту і патвін.

## Спасылкі 
* Wintuan Languages

Катэгорыя:Мовы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Вінтун
Брацкая магіла савецкіх воінаў і падпольшчыкаў (вуліца Талбухіна, Мінск)

**Брацкая магіла савецкіх воінаў і падпольшчыкаў** — мемарыял на вул. Талбухіна ў Мінску, размешчаны на месцы масавага пахавання савецкіх ваеннапалонных, якія знаходзіліся ў нямецкім лагеры на тэрыторыі цяперашняга гадзіннікавага завода і памерлі ў 1941-44 гг., а таксама іншых чырвонаармейцаў і падпольшчыкаў перапахаваных у гэтай брацкай магіле ў пачатку 1950-х гг. Афіцыйна лічыцца, што тут пахавана 10000 чал. Звесткі маюцца на 238 пахаваных. З 1980 г. пахаванне замацавана за выканкамам Першамайскага раёна Мінска. Дагляд магілы ажыццяўляюць Мінскі гадзіннікавы завод, Дзяржаўны камітэт пагранічных войскаў і СШ № 63. Магіла ніякім чынам не адгароджана, і ніякіх механізмаў абароны пліт з імёнамі некаторых пахаваных ад хаджэння ці сядзення з боку адпачываючых у скверы, дзе яна знаходзіцца, не прадугледжана.

## Вядомыя людзі, пахаваныя тут 
* Алена Чыжэўская, падпольшчыца

Катэгорыя:Вуліца Талбухіна (Мінск)
Катэгорыя:Могілкі Мінска
Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі
Пегас

**Пегас** () у старажытнагрэчаскай міфалогіі — чароўны (часта крылаты) конь, які нарадзіўся з крыві або тулава забітай Персеем гаргоны Медузы як плод яе сувязі з Пасейдонам. Пегас узнёсся на Алімп, дзе прыносіў Зеўсу гром і маланкі. Паводле другога міфа, багі падаравалі Пегаса герою Белерафонту, а той узляцеў на ім і забіў пачвару Хімеру, якая спусташала краіну. Ударам капыта Пегас выбіў на гары Гелікон крыніцу Гіпакрэну, вада якой надае натхненне паэтам. Адказ «асядлаць Пегаса» — стаць паэтам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Катастэрызмы
Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Міфічныя коні
Андрамеда (значэнні)

**Андрамеда**:
* Андрамеда — у грэчаскай міфалогіі дачка эфіопскага цара Кефея і Касіяпеі
* Андрамеда (сузор’е)
* Адна з назваў роду раслін
Касіяпея

**Касіяпея**:
* Касіяпея (міфалогія)
* Касіяпея (сузор’е)
* Кассиопея — музычны гурт
Компас (значэнні)

* **Компас** — прылада, якая паказвае кірунак геаграфічнага або магнітнага мерыдыяну
* Компас (сузор’е)
Муха

**Муха**:
* *Мухі* — насякомыя атрада двухкрылых, падатрада караткавусыя
** Муха звычайная
** Муха маркоўная
** Муха пакаёвая

## Асобы 
* Альфонс Марыя Муха — жывапісец, тэатральны мастак, ілюстратар
* Васіль Лаўрэнцьевіч Муха — беларускі дзеяч, левы сацыяліст-рэвалюцыянер
* Уладзімір Сцяпанавіч Муха — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі

## Астраномія 
* Муха (сузор’е)

## Геаграфія 
* Сяргееўскае (Муха) — возера ў Пухавіцкім раёне
Разец (значэнні)

* Разец — рэзны інструмент.
* Разец — адзін з васьмі зубоў для захопу ежы ежы
* Разец — сузор’е паўднёвага паўшар’я
Мая (значэнні)

**Мая** — шматзначны тэрмін:

* Мая — група індзейскіх народаў у Мексіцы, Гватэмале, Гандурасе, Сальвадоры і Белізе
* Мая — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Хабараўскам краі і Якуціі, правы прыток ракі Алдан
Насельніцтва Літвы

Літву насяляе каля 2,9 млн чал (2025). Гэта ў два разы больш за Эстонію, у паўтара — за Латвію.

## Дэмаграфія 
Да пачатку 1990-х насельніцтва павялічвалася і на сваім піку (1990—1991) дасягнула 3,7 млн чал. Пасля распаду СССР і ўступлення Літвы ў ЕС насельніцтва краіны паменшылася на 0,9 млн чал. або на 25 % і працягвае памяншацца. Падобныя тэмпы дэпапуляцыі ў свеце толькі ў Латвіі і Балгарыі. Змяншэнне насельніцтва мае пад сабою два складнікі: перавышэнне смяротнасці (14,6 на адну тысячу) над нараджальнасцю (9,9) і міграцыйны адток у краіны Заходняй Еўропы (-6). Такім чынам, тэмп змяншэння насельніцтва Літвы ў 2017 склаў −1,1 %. Сярэдні ўзрост літоўцаў — 43,7 гады, доля асоб старэйшых за 65 гадоў наблізілася да 20 %.

## Этнічны склад 
86,7 % насельніцтва Літвы належаць да этнічных літоўцаў, якія размаўляюць па-літоўску (літоўская мова — адна з дзвюх жывых балтыйскіх моў), на дзяржаўнай мове краіны. Найбольш значныя нацыянальныя меншасці: палякі (5.6 %), рускія (4.8 %), беларусы (1.3 %). Традыцыйнай рэлігіяй Літвы з’яўляецца каталіцтва.

## Рэлігіі 
Не менш за 77 % літоўцаў з’яўляюцца каталікамі. Пратэстанцкая супольнасць складае 1,9 % ад агульнага насельніцтва. Пратэстанты кампактна жывуць у паўночнай і заходняй частках Літвы. Таксама ў краіне жывуць наступныя рэлігійныя меншасці: праваслаўныя, 4,9 % насельніцтва (у асноўным рускія), іудзеі, мусульмане, бахаі, караімы (старажытнае адгалінаванне ад іудаізму, прадстаўленае ў Літве суполкай з Тракая), якія разам складаюць каля 1,6 % насельнікаў краіны.

## Рассяленне 
Насельніцтва размешчана па тэрыторыі краіны даволі раўнамерна. У 2018 крыху больш за дзве траціны літоўцаў (67,7 %) пражываюлі ў гарадах. Асноўны прыток насельніцтва з вёсак у гарады прыйшоўся на савецкія часы, аднак ён працягваўся і пасля, асабліва дзякуючы праграме развіцця рэгіянальных цэнтраў, такіх як Марыямпале, Алітус, Мажэйкяй і інш. Самыя буйныя гарады Літвы (па звестках на 2015 г.):
# Вільнюс — 542 932 жых.
# Каўнас — 299 912 жых.
# Клайпеда — 155 812 жых.
# Шаўляй — 103 969 жых.
# Панявежыс — 94 028 жых.

У вялікіх гарадах асабліва заўважна дэпапуляцыя. Так насельніцтва Каўнаса, Клайпеды, Шаўляя, Паневяжыса ў 2010—2015 гадах зменшылася на 15-20 тыс. чалавек у кожным горадзе.
6-я армія (Францыя)

**6-я а́рмія** () — палявая армія сухапутных войскаў Францыі ў часы Першай і Другой сусветных войнаў.

## Гісторыя 
***6-я французская армія*** была сфарміравана 26 жніўня 1914 года шляхам перафармавання французскай арміі «Ларэйн» на пачатку ўзброенага канфлікту з Германскай імперыяй.

## Камандаванне 
### Камандуючыя 
; 1-я сусветная вайна
* дывізіённы генерал Мішэль Жазэф Мануры () (26 жніўня 1914 — 13 сакавіка 1915);
* дывізіённы генерал П’ер Луі Дзюбуа () (13 сакавіка 1915 — 26 лютага 1916);
* дывізіённы генерал Мары Эміль Фаёль () (26 лютага 1916 — 19 снежня 1916);
* дывізіённы генерал Шарль Манжэн () (19 снежня 1916 — 4 мая 1917);
* дывізіённы генерал Поль Мастрэ () (4 мая — 11 снежня 1917);
* дывізіённы генерал Дэні Агюст Дзюшэ () (11 снежня 1917 — 10 чэрвеня 1918);
* дывізіённы генерал Жан-Мары Дэгатэ () (10 чэрвеня — 15 кастрычніка 1918);
* дывізіённы генерал Антуан дэ Байсадзі () (15 кастрычніка — 18 лістапада 1918);
* дывізіённы генерал Жан-Мары Дэгатэ (18 лістапада 1918 — кастрычнік 1919).

; 2-я сусветная вайна
* генерал армейскага корпуса Антуан Бесон () (2 верасня — 16 кастрычніка 1939);
* генерал армейскага корпуса, з 10 лютага 1940 армейскі генерал Рэнэ Алры () (16 кастрычніка 1939 — 1 ліпеня 1940);
* дывізіённы генерал Рабер-Агюст Тушэ () (ліпень 1940).

## Літаратура 
* Sharp, Lee: The French Army 1939-1940 Organisation: Order of Battle: Operational History Volume I. Lee Sharp (1. painos The Military Press 2002), 2001. ISBN 0-85420-321-4.

## Спасылкі 
* Site dédié à l'home Armée française durant la période du 10 mai au 25 juin 1940
* Les opérations des 1ere et 2ème armées françaises

Катэгорыя:Арміі Францыі падчас Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Арміі Францыі падчас Другой сусветнай вайны
Інтэрфакс

«**Інтэрфакс**» — расійскае прыватнае інфармацыйнае агенцтва, заснаванае ў часы СССР у ліпені 1989 года. У 1994—2021 гадах мела падраздзяленне ў Беларусі.

## Структура 
У склад агенцтва ўваходзяць галіновыя службы «Інтэрфакс-АВН», «Інтэрфакс-АГІ», «Інтэрфакс-АКІ», «Інтэрфакс-АНІ», «Інтэрфакс-АФІ», «Інтэрфакс-Дылінг», «Інтэрфакс-Тэлеком». Агенцтва мае падраздзяленні ў 7 з 8 федэральных акруг Расіі, акрамя Паўночна-Каўказскай. Таксама мае падраздзяленні ў такіх краінах, як Азербайджан, Англія, Беларусь, ЗША, Казахстан, Кітай, Германія, Польшча, Украіна.

Паводле паведамленняў СМІ ў красавіку 2007 года інфармацыйная група «Interfax» набыла 90 % акцый інфармагенцтва «Финмаркет». Па інфармацыі «Газета. Ru», кампанію пачалі рыхтаваць да продажу яшчэ ў 2006 годзе, для чаго была праведзена ацэнка бізнесу. Па выніках гэтай ацэнкі кошт «Финмаркет» склаў парадку 7 мільёнаў долараў ЗША. Аднак і «Interfax», і «Финмаркет» сцвярджаюць, што сума пагаднення амаль у два разы менш за гэтую лічбу.

## Беларусь 
10 красавіка 1994 года агенцтва стварыла падраздзяленне ў Беларусі, што ў 2009 годзе налічвала больш за 70 супрацоўнікаў. 1 студзеня 2022 года інфармацыйнае агенцтва «Інтэрфакс-Захад» спыніла сваю дзейнасць у Беларусі «ў сувязі са зменамі, унесенымі ў Закон аб сродках масавай інфармацыі Рэспублікі Беларусь у маі 2021 года». Пасля адпаведных паправак у Закон заснавальнікам СМІ ў Беларусі не можа выступаць замежная юрыдычная асоба, а таксама замежны грамадзянін або асоба без грамадзянства. Акрамя гэтага, ім не можа быць юрыдычная асоба, у якой 20 або больш % паёў валодаюць замежная дзяржава або замежныя грамадзяне. Супрацоўнікі «Інтэрфакса-Захад» пры закрыцці пераўладкаваліся ў камунікацыйнае агенцтва «Драйв-медыя» і на партал «Смарт Прэса».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Падраздзяленне ў Беларусі

Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1989 годзе
Катэгорыя:Інфармацыйныя агенцтвы СССР
Катэгорыя:Інфармацыйныя агенцтвы Расіі
Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ Расіі
Катэгорыя:Інтэрфакс
Зазуля

**Зазуля** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Іванавіч Зазуля — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання
* Раман Вячаслававіч Зазуля — украінскі футбаліст
Манус

**Ма́нус** () — галоўны востраў групы астравоў Адміралцейства ў архіпелагу Бісмарка. Адміністрацыйна належыць правінцыі Манус (Папуа — Новая Гвінея).

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Яго плошча складае 1940,2 (1600) км². Даўжыня берагавой лініі 361,3 км. Вышыні да 718 м (гара Дрэмсель).

Галоўны горад — Ларэнгау.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Manus Island // Encyclopaedia Britannica
* UN SYSTEM-WIDE EARTHWATCH Web Site 
* The Manusian people, culture, organizations and places that make this a great province of Papua New Guinea

Катэгорыя:Астравы Папуа — Новай Гвінеі
Кішчанка

**Кішчанка** () — украінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Міхайлавіч Кішчанка (1933—1997) — беларускі мастак, народны мастак Беларусі (1991).
* Арцемій (Кішчанка) (1952—2023) — архіепіскап Беларускай праваслаўнай царквы на спачыне.
Ількевіч

**Ількевіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Ількевіч (нар. 2003) — беларускі валейбаліст. 
* Георгій Іванавіч Ількевіч — беларускі геолаг
* Мікалай Мікалаевіч Ількевіч — расійскі пісьменнік і гісторык
Дагу Перынчэк

**Дагу́ Перынчэ́к** (нар. 17 чэрвеня 1942) — турэцкі палітык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1942 годзе ў Газіянтэпе ў сям’і Садыка Перынчэка і яго жонкі Лебібе Алджайту. Скончыў пачатковую школу Анкара Сарар, ліцэй Атацюрка і старэйшую школу Бахчэліўлер Дэнеме.

У 1968 годзе прымаў удзел у чарговай спробе адкрыцця часопіса «Aydınlık». Адзін з заснавальнікаў рэвалюцыйнай рабоча-сялянскай партыі Турцыі.
21 сакавіка 2008 года быў арыштаваны як адзін з падазраваных па справе «Эргенекон». 5 жніўня 2013 года быў прысуджаны да пажыццёвага зняволення. У сакавіку 2014 года прысуд адменены.

### Арышт у Швейцарыі 
Падчас сваіх візітаў у Швейцарыю Перынчэк неаднаразова называў генацыд армян «вялікай міжнароднай хлуснёй». У сакавіку 2007 года ён быў прызнаны швейцарскім судом вінаватым у расавай дыскрымінацыі і прысуджаны да 90 дзён турэмнага зняволення і штрафу ў памеры тры тысячы швейцарскіх франкаў. Перынчэк падаў апеляцыю, але Федэральны суд Швейцарыі прызнаў прысуд законным. Пасля гэтага была пададзеная скарга ў ЕСПЧ. У снежні 2013 года ніжняя палата суда ЕСПЧ прызнала, што Швейцарыя парушыла права Дагу Перынчэка на свабоду выказвання. Урад Швейцарыі аспрэчыў гэта рашэнне, але Вялікая Палата суда ЕСПЧ прызнала рашэнне законным.

Катэгорыя:Палітыкі Турцыі
Ігнатовіч

**Ігнатовіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Андрэй Сяргеевіч Ігнатовіч (нар. 2003) — беларускі футбаліст.
* Барыс Усеваладавіч Ігнатовіч (1899—1976) — савецкі фатограф
* Вольга Усеваладаўна Ігнатовіч (1905—1984) — савецкая фатографка.
* Пётр Рыгоравіч Ігнатовіч (1937—2022) — беларускі гісторык.
* Мікалай Іванавіч Ігнатовіч (1940—1992) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Генеральны пракурор Рэспублікі Беларусь.
* Сяргей Сяргеевіч Ігнатовіч (нар. 1992) — беларускі футбаліст.
* Фёдар Іванавіч Ігнатовіч (1938—2016) — беларускі лекар-гігіеніст, гісторык медыцыны, краязнавец.
Развіццё сельскай мясцовасці

**Развіццё сельскай мясцовасці** — комплекс дзеянняў, накіраваных на павышэнне якасці жыцця і эканамічнага дабрабыту жыхароў сельскіх населеных пунктаў, а таксама барацьбу з так званым крызісам сяла — неспрыяльнымі эканоміка-дэмаграфічнымі тэндэнцыямі, якія назіраюцца ў сельскай мясцовасці ў апошнія дзесяцігоддзі. Гэта паняцце ўключае як павелічэнне эфектыўнасці традыцыйных сельскіх заняткаў, так і развіццё больш сучасных галін, у першую чаргу турызму. Дзяржаўныя дэпартаменты і праграмы, прыватныя фонды і даследчыя арганізацыі, якія працуюць у гэтай сферы, існуюць па ўсім свеце.

## Цікавыя факты 
* У 2018 годзе ў Беларусі адкрылася школа-лабараторыя па развіцці сельскай мясцовасці Мінскай і Гомельскай абласцей «VioskaLab».

Катэгорыя:Сельская геаграфія
Сельская мясцовасць

**Сельская мясцовасць** — уся заселеная тэрыторыя па-за гарадамі і прыгарадамі. Да сельскай мясцовасці адносяцца як розныя населеныя пункты сельскага тыпу (пасёлкі, сёлы, вёскі, хутары), так і асобныя домаўладання і групы домаўладанняў па-за афіцыйна пазначанымі населенымі пунктамі. Яна таксама ўключае натуральныя і антрапагенныя ландшафты, якія акружаюць населеныя пункты.

## Гл. таксама 
* Развіццё сельскай мясцовасці

Катэгорыя:Сельская геаграфія
Мемарыяльная дошка

ў Мінску (вул. Карла Маркса, 36)]]
**Мемарыяльная дошка** — пліта (звычайна з каменя, металу) з надпісам і выявай (рэльеф, гравіроўка), якая ўвекавечвае памяць пра выдатную асобу ці знамянальную падзеі. Устанаўліваецца звычайна на фасадах, радзей у інтэр'ерах будынкаў.

У Беларусі мемарыяльныя дошкі вядомыя з 19 ст. (А. Міцкевічу ў Навагрудку, У. Сыракомлі ў касцёле езуітаў у Нясвіжы). Шмат мемарыяльных дошак пастаўлена ў 1960—2000-я гг. Для ўзбагачэння мастацкага вобразу ў кампазіцыю мемарыяльных дошак часта ўключаюць выявы-сімвалы віду дзейнасці асобы, якой яны прысвечаны: кніга на мемарыяльнай дошцы Міколу Гусоўскаму, капітэль іанічнага ордара — архітэктару У. А. Каралю, фрагмент габелена — А. М. Кішчанку, партрэтная выява мастака з палітрай — В. Цвірку; форму разгорнутай кнігі маюцьмемарыяльныя дошкі А. Пашкевіч (Цётцы); П. Глебку. А. Куляшову, М. Лынькову, у выглядзе дрэва мемарыяльныя дошкі І. Мележу; тэатральнай заслоны на дошцы П. С. Малчанаву, Л. П. Аляксандроўскай, Л. І. Ржэцкай, Г. П. Глебаву, Б. В. Платонаву; выява цымбал на мемарыяльнай дошцы Р. Р. Шырму. Шмат разнастайных па кампазіцыі мемарыяльных дошак прысвечана падзеям Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года, грамадзянскай вайны і інтэрвенцыі 1918—1920 гадоў, Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гадоў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мемарыяльныя збудаванні
Медыка-рэабілітацыйная экспертная камісія

**Медыка-рэабілітацыйная экспертная камісія** (**МРЭК**) — медыцынская камісія, якая вызначае наяўнасць, прычыны, ступень інваліднасці і працаздольнасці інвалідаў. Утворана ў 1992 годзе замест урачэбна-працоўных экспертных камісій. Заключэнні і працоўныя рэкамендацыі МРЭК абавязковыя для выканання адміністрацыяй прадпрыемстваў, устаноў, гаспадарак і інш. МРЭК з’яўляецца юрыдычнай асобай, фінансуецца за кошт бюджэтных асігнаванняў на ахову здароўя, знаходзіцца ў непасрэдным падпарадкаванні ўпраўленняў аховы здароўя аблвыканкамаў і Камітэта па ахове здароўя (Мінск). У Беларусі функцыянуюць (2006) 27 МРЭК: вышэйшыя (рэспубліканскі, абласныя), першасныя (гарадскія, раённыя, міжраённыя), у тым ліку спецыялізаваныя для хворых на туберкулёз, сардэчна-сасудзістыя, анкалагічныя і інш. захворванні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ахова здароўя ў Беларусі
Андрэеўская вуліца (Мінск)

**Андрэеўская вуліца** — вуліца ў цэнтры Мінска. Знаходзіцца ў Партызанскім раёне і ідзе ад вуліцы Пуліхава да вуліцы Антонаўскай. Даўжыня — 0,7 км. Перасякаецца з вуліцай Захарава. На вуліцы знаходзяцца дзяржаўнае прадпрыемства «Мінскрэклама», дрэваапрацоўчае і будаўнічае прадпрыемствы, прадуктовая крама. У 1960-я—1980-я гады жылы квартал, абмежаваны вуліцамі Андрэеўскай, Антонаўскай і Захарава, меў сярод моладзі назву «Абісінія».  Сёння жылы квартал па Андрэеўскай належыць да ліку найболей прэстыжных у Партызанскім раёне (па папулярнасці адразу за вуліцамі Першамайскай і Захарава).

## Гісторыя 
У сярэдзіне 19-га стагоддзя месца, дзе цяпер праходзіць вуліца, знаходзілася па-за межамі горада. На гарадской карце 1898 года вуліца была ўжо пазначаная. Менавіта ў гэты час горад хутка рос і з’яўлялася шмат новых вуліц, для пошуку арыгінальных назваў якіх у служачых гарадской управы часам не хапала фантазіі.

У час нацысцкай акупацыі назва вуліцы была змененая на «Bosehstrasse»(?).

## Забудова 
## Далягляды вуліцы 

Файл:Менск Андрэеўская - від з Пуліхава.JPG|Від на пачатак вуліцы ад перакрыжавання з вуліцай Пуліхава
Файл:Менск - перакрыжаваньне Захарава і Андрэеўскай.JPG|Від на перакрыжаванне з вуліцай Захарава
Файл:Менск Андрэеўская - від з Захарава ў бок крамы Суседзі.JPG|Від на паўночны-ўсход ад перакрыжавання з вуліцай Захарава
Файл:Менск Андрэеўская сквэр (2).JPG|Сквер уздоўж вуліцы Андрэеўскай паміж вуліцамі Пуліхава і Антонаўскай

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Сацукевіч, Іван. Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў ХІХ — пачатку ХХ стст.  // «Беларускі Калегіюм», 4 чэрвеня 2008.

## Спасылкі 
* Вуліца Андрэеўская// wikimapia.org
* Вуліца Андрэеўская// ato.by

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Партызанскі раён (Мінск)
Юкі (індзейцы)

**Юкі** (саманазва: ''Ukomno'm*) — індзейскі народ у Каліфорніі (ЗША). Агульная колькасць (2010 г.) — 569 чал.

Некаторыя лінгвісты лічаць, што юкі маюць агульнае паходжанне з індзейцамі-вапа, аднак існуюць гіпотэзы пра іх сувязь з алганкінамі. У першай палове XIX ст. яны насялялі частку ўзбярэжжа і землі вакол рэк на поўначы Каліфорніі.

Асноўнымі заняткамі былі рыбалоўства і збіральніцтва. Падзяляліся на 9 розных груп на чале з правадырамі; гэтыя групы не былі шматлікімі, але вялі актыўныя войны з суседзямі.

У 1854 г. амерыканцы перасялілі юкі ў рэзервацыю Раўнд-Тэбл Вэлі. У 1936 г. яна атрымала аўтаномію.

Традыцыйная культура адметна васьмярковай сістэмай ліку, абавязковай ініцыяцыяй падлеткаў, рэлігійным культам нябеснага бога *Taikó-mol''.

## Спасылкі 
* Yuki — California Indians
* Native Languages of the Americas: Yuki Indian Legends, Myths, and Stories
* Benjamin Madley, California's Yuki Indians: Defining Genocide in Native American History
* THE YUKI

Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Індзейцы Паўночнай Амерыкі
Цюкян

**Цюкя́н** () — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Рэспубліцы Саха (Якуція), левы прыток ракі Вілюй (басейн Лены).

Даўжыня ракі 747 км. Плошча вадазбору 16 300 км². Сярэдні расход вады ў вусці каля 30 м³/с. Сярэдні шматгадовы сцёк складае 0,947 км³/год. Выток ракі знаходзіцца на Сярэднесібірскім пласкагор’і. Працякае па Цэнтральнаякуцкай раўніне. Даліна ракі вузкая ў верхнім цячэнні і шырокая ў ніжнім. Рэчышча звілістае, на раўніннай частцы з шырокай поймай і шматлікімі лукавінамі. У басейне ракі вялікая колькасць балот і азёр. Замярзае ў першай дэкадзе кастрычніка, вызваляецца ад лёду ў сярэдзіне мая. У верхнім цячэнні рака на некалькі месяцаў перамярзае. Жыўленне снегавое і дажджавое.

Асноўны прыток — Чылі (правы).

## Літаратура 
* 
* Тюкян // 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* *Иванов В. В.* Тюкян // Нвучно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Река Тюкян. Вид из космоса // Интернет-портал «ГЕО — РОССИЯ» — виртуальная картографическая энциклопедия"

Катэгорыя:Рэкі Якуціі
Катэгорыя:Басейн Лены
Ляўко Рыгоравіч Лук’яненка

**Ляўко Рыгоравіч Лук’яненка** (24 жніўня 1928 — 7 ліпеня 2018) — украінскі дысідэнт, палітык.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў вёсцы Хрыпаўка Гараднянскага раёна Чарнігаўскай вобласці. У 1953 годзе ўступіў у КПСС і паступіў на юрыдычны факультэт МДУ імя М. Ламаносава. Пазней стварыў апазіцыйны ў адносінах да савецкай улады «Украінскі рабоча-сялянскі саюз». Выступаў за аддзяленне Украіны ад СССР, пасля чаго быў выключаны з партыі.

За антысавецкую дзейнасць у маі 1961 года Львоўскі абласны суд прысудзіў яго да расстрэлу. Крыху пазней Вярхоўны суд замяніў расстрэл 15 гадамі пазбаўлення волі. Пасля выхаду на волю ў 1976 годзе Лук’яненка стаў адным з заснавальнікаў Украінскай Хельсінкскай групы. У наступным годзе яго зноў арыштавалі і прысудзілі да дзесяці гадоў турэмнага зняволення і пяці гадоў высылкі. Усяго Ляўко Лук’яненка правёў у зняволенні 26 гадоў.

Аўтар «Акту абвяшчэння незалежнасці Украіны» ад 24 жніўня 1991 года, дэпутат чатырох скліканняў Вярхоўнай Рады Украіны.

Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны I склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны II склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны IV склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны V склікання
Катэгорыя:Дысідэнты Украіны
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Убінскае

**У́бінскае** () — бяссцёкавае прэснаводнае возера ў Новасібірскай вобласці Расіі, на тэрыторыі Барабінскай нізіны.

Плошча паверхні возера 436 км². Даўжыня 37 км, найбольшая шырыня 17 км. Глыбіня да 4 м. Пераважаючыя глыбіні ў перыяд высокай вады складаюць 2—2,8 м, плошча паверхні да 440 км². У малаводны перыяд сярэдняя глыбіня возера складае 0,6 м, найбольшая — да 1 м. Плошча вадазбору 2990 км². Жыўленне пераважна з балотаў і снегавое. У перыяд высокай вады існуе сцёк па рацэ Убінка ў раку Ом. Катлавіна возера авальнай формы, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны пакатыя і забалочаныя. Дно возера роўнае, гліністае, высланае тоўстым слоем ілу. Па дне возера праходзіць прыдонны ўвал (працяг Каргацкай грывы). На возеры 5 астравоў. Замярзае ў лістападзе, ускрываецца ў другой палове мая. Возера мезатрофнае, значна зарастае.

Каля возера знаходзяцца некалькі сельскіх населеных пунктаў. Буйнейшы — Чорны Мыс (каля паўночнага берага). На беразе возера знаходзіцца Зарэчна-Убінскі курганны могільнік VI—XVII стст. (160 курганаў).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Озеро Убинское // Государственный водный реестр РФ
* Убинское озеро // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru
* Озеро Убинское // Информационно-аналитическое интернет-издание о воде АкваЭксперт. Ру 
* *Измайлова А. В.* Убинскае озеро // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Азёры Новасібірскай вобласці
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Вуліца Мянжынскага (Магілёў)

**Вуліца Мянжы́нскага** — вуліца ў Ленінскім раёне Магілёва.

## Гісторыя 
Гістарычная назва — **Малое Завалле**. У 1939 годзе перайменавана ў гонар савецкага дзяржаўнага і партыйнага дзеяча Вячаслава Мянжынскага. Сучаснае аблічча вуліцы пачало фарміравацца ў канцы 1940 — пачатку 1950-х гадоў калі, паводле генплана 1947—1950 гадоў пачалася рэканструкцыя цэнтральнай часткі горада. Паводле генплана 1980—1981 гадоў вуліца ўваходзіла ў зону забудовы цэнтральнага планіровачнага раёна.

* № 14 — Сярэдняя школа № 11. У будынку школы ў 1941 годзе знаходзіўся штаб 172-й сталковай дывізіі (камандзір М. Т. Раманаў), якая абараняла горад ад нацыстаў. У 1964 годзе на будынку ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

* № 16 — будынак пачатку ХХ стагоддзя — 
* № 18 — будынак пачатку ХХ стагоддзя — 
* № 20 — 24-кватэрны чатырохпавярховы жылы дом па тыпавым праекце Н. Макляцовай (пабудаваны прыкладна ў 1932—1938 гг.).
* № 31 — 24-кватэрны чатырохпавярховы жылы дом па тыпавым праекце Н. Макляцовай (пабудаваны прыкладна ў 1932—1938 гг.).

## Паркі і скверы 
На большай частцы сваёй даўжыні вуліца ўяўляе сабой бульвар.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ленінскі раён (Магілёў)
Выганашчанскае (значэнні)

Назву **Выганашчанскае** маюць:

* Выганашчанскае — возера ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі
* Выганашчанскае балота
* Выганашчанскае — гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Брэсцкай вобласці
Намлакі

**Намлакі** (саманазва: *Nomlaqa*) — індзейскі народ у Каліфорніі (ЗША). Агульная колькасць (2010 г.) -  322 чал.

Да прыходу еўрапейцаў намлакі насялялі даліну ракі Сакрамента, падзяляліся на рачную і перадгорную групы. Кантакты з іспанцамі пачаліся ў 1808 г., амерыканцамі — ў 1832 г. У 1851 г. Каліфорнія і ЗША заключылі з правадырамі шэраг мірных дагавораў. У 1852 - 1866 гг. намлакі былі пераселены ў рэзервацыі.

Асноўнымі традыцыйнымі заняткамі былі паляванне, збіральніцтва і рыбалоўства. Жанчыны і дзеці збіралі жалуды, арэхі, канюшыну і іншыя травы. Мужчыны палявалі з дапамогай лука і стрэл, пастак на аленяў, ласёў, мядзведзяў, трусаў і іншых жывёл. Рыбалоўства мела пераважна сезонны, але важны для гаспадаркі характар.

Вёскі намлакі ўмяшчалі ад 25 да 200 жыхароў, якія складалі адзіны род *olkapna*. Галоўным тыпам жытла з'яўляўся вікіяп. Найбольшы вікіяп належаў вясковаму правадыру, паколькі ў ім збіраліся мужчынскія рады. Фармальна правадыры былі выбарнымі, але часцяком гэта пасада пераходзіла па спадчыне. Акрамя агульнай мужчынскай рады функцыянавала малая з набліжаных да правадыра сваякоў. Кіраванне адбывалася згодна вуснаму праву *huta*. Яно рэгулявала ўзаемаадносіны паміж аднавяскоўцамі і прадстаўнікамі іншых родаў.

Культура намлакі знакаміта веснавымі танцамі і святамі ў гонар сталення дзяўчат. Рэлігійныя цырымоніі арганізоўваў вясковы правадыр.

## Спасылкі 
* NOMLAQA BODA
* WALTER GOLDSCHMIDT, Nomlaki
* Nomlaki - California Indians
* Nomlaki – Elder Creek Oak Sanctuary 

Катэгорыя:Вінтун
Катэгорыя:Народы ЗША
Маніпуляцыі фактамі: латвійскі варыянт

**«Маніпуляцыі фактамі: латвійскі варыянт. Чатырнаццаць вострых пытанняў і прамых адказаў»** () — кніга фінскага журналіста Юка Рыслакі () пра гісторыю Латвіі, апублікаваная ў 2007 годзе фінскім выдаўцом «Vastapaino». У кнізе аўтар разглядае розныя заявы пра Латвію, якія распаўсюджваюцца заходнімі і расійскімі сродкамі масавай інфармацыі, і спрабуе абвергнуць іх, карыстаючыся арыгінальнымі крыніцамі і асабістымі назіраннямі.

## Гісторыя выдання 
У 2008 годзе кніга была апублікаваная на англійскай мове пад назвай «The Case for Latvia. Disinformation Campaigns Against a Small Nation». У 2011 годзе быў апублікаваны яе пераклад на рускую мову пад назвай «Манипуляции фактами: латвийский вариант».

Катэгорыя:Кнігі 2008 года
Дрывасек-скурнік

**Дрывасек-скурнік** (*Prionus coriarius*) — від жукоў-вусачоў.

## Апісанне 
Даўжыня цела — 18—45 мм. Афарбоўка самца смаляна-чорная, бліскучая; самкі — чырванавата-карычневая ці бурая. Вусікі прымацаваны за межамі выемкі вачэй, трэці членік падоўжаны. Пярэднеспінка шырокая, бакавы край з трыма зубцамі.

## Пашырэнне 
Насяляе дубовыя, грабава-дубовыя і грабава-букавыя лясы. Пашыраны ў Еўропе, Малой Азіі, Іране, на Каўказе, у Паўночнай Афрыцы.

## Асаблівасці біялогіі 
Самкі адкладваюць яйцы ў глебе на адмерлыя карані і прыкаранёвую частку ствалоў і пнёў. Лічынкі развіваюцца ў драўніне дуба, граба і некаторых іншых лісцевых парод. Лёт жукоў назіраецца ў ліпені-жніўні. Жыццёвы цыкл — 2—3 гады.

## Літаратура 
*  — С. 498.

Катэгорыя:Вусачы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Рабкор (значэнні)

**Рабко́р** — шматзначнае скарачэнне. 
* Рабкор —  пасёлак у Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці.
* Рабкор —  чыгуначная станцыя ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці.
* Рабкор — альбом беларускага рок-гурту «Ляпіс Трубяцкі»
* Рабкор Live — канцэртны альбом беларускага рок-гурту «Ляпіс Трубяцкі»
Патвін

**Патвін** (саманазва: *Patwin*, літаральна "народ") — індзейскі народ у Каліфорніі (ЗША), паўднёвая галіна вінтун. Агульная колькасць (1910 г.) -  1000 чал.

Да сярэдзіны XIX ст. патвін насялялі даліну ракі Сакрамента. Археалагічныя раскопкі 1948 - 1955 гг. сведчаць пра тое, што продкі патвін жылі ў гэтай мясцовасці каля 1500 гадоў. Падзяляліся на паўночную і паўднёвую групы, кожная з якіх размаўляла на асобнай мове. Яны не мелі агульнай саманазвы. Сучасная саманазва **патвін** была ўведзена амерыканскім журналістам і этнографам Стывенам Паўэрсам. 

Асноўнымі заняткамі з'яўляліся збіральніцтва, паляванне і рыбалоўства. Адзінай свойскай жывёлай быў сабака, мяса якога лічылася неядомым па рэлігійных прычынах. 

Першыя кантакты з еўрапейцамі пачаліся ў 1808 г. Пасля далучэння Каліфорніі да ЗША былі пераселены ў некалькі рэзервацый, дзе актыўна змешваліся з іншымі вінтун. У 1910 г. Альфрэд Льюіс Кробер ацэньваў іх агульную колькасць у 1000 чалавек. 

У нашы дні ў жывых застаўся толькі 1 чалавек, што размаўляе на паўночнай мове патвін. Паўднёвая мова патвін мёртвая. У Каліфорніі дзейнічае шэраг праектаў па адраджэнню паўночнай мовы.  

## Спасылкі 
* Patwin — California Indians
* TRIBES OF CALIFORNIA
* Territory: Patwin 
* Quail Ridge Reserve — Human History Patwin 

Катэгорыя:Вінтун
Катэгорыя:Народы ЗША
.հայ

**.հայ** ( — з арм. «армянскі»)  — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Рэспублікі Арменія.

Заяўка на дэлегаванне дамена была адобраная 20 лістапада 2014 года. У даменных імёнах падтрымліваюцца ўсе літары армянскага алфавіту.

Па стане на 9 ліпеня 2018 года ў даменнай зоне зарэгістраваныя 274 дамены.

## Гл. таксама 
* .am
* .бел

Катэгорыя:Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню
Мадс Мікельсен

**Ма́дс Ды́тман Мі́кельсен** (; 22 лістапада 1965, Капенгаген, Данія) — дацкі акцёр. У 2012 годзе быў адзначаны ўзнагародай за найлепшую мужчынскую ролю на Канскім кінафестывалі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акцёры Даніі
Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя
Тулома

**Туло́ма** () — рака на Кольскім паўвостраве, у Кольскім раёне Мурманскай вобласці Расіі, упадае ў Баранцава мора.

Даўжыня ракі 64 км. Плошча вадазбору 21 500 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,3 м/км. Сярэдні расход вады 255 м³/с (228 м³/с у ніжнім б’ефе Ніжнетуломскай ГЭС і 241 м³/с бліжэй да вусця). Аб’ём сцёку 7,606 км³/год. Рака бярэ пачатак з Натвозера. Упадае ў Кольскі заліў Баранцава мора. Жыўленне ракі пераважна снегавое. На рацэ шмат парогаў. Замярзае Тулома ў лістападзе — снежні, вызваляецца ад лёду ў маі.

На рацэ горад Кола, гарадскія пасёлкі Мурмашы і Верхнетуломскі, сяло Тулома, Верхнетуломская і Ніжнетуломская ГЭС з вадасховішчамі.

## Літаратура 
* Тулома // 

## Спасылкі 
* Река Тулома // Государственный водный реестр РФ
* *Жук В. А., Повалишникова Е. С.* Тулома // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Тулома // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Рэкі Мурманскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Баранцава мора
Секстант (значэнні)

**Секстант**:
* Секстант — навігацыйны астранамічны інструмент
* Секстант — сузор’е паўднёвага паўшар’я
Секстант

**Секстант** ( — шостая частка), у марской справе часцей **секстан** — вугламерны адбівальны інструмент, асноўная частка якога — дуга памерам у 1/6 частку акружнасці (60°), падзеленая на градусы і долі градуса (лімб). Вымярае вуглы да 120°. Выкарыстоўваецца ў мараходнай і авіяцыйнай астраноміі для вымярэння вышынь нябесных свяціл і берагавых прадметаў над гарызонтам, а таксама вуглоў паміж бачнымі з карабля прадметамі.

Выявы аб’ектаў, напрыклад нябеснага свяціла і марскога гарызонту, паміж якімі вымяраецца вуглавая адлегласць, сумяшчаецца ў трубе секстанта. Гэта дае магчымасць не замацоўваць секстант на нерухомай аснове, рабіць вымярэнні, трымаючы яго ў руках. Для астранамічнага вызначэння месца карабля ці самалёта секстантам вымяраюць вышыні некалькіх нябесных свяціл, а потым будуюць вышынныя лініі становішча з улікам папраўкі на паніжэнне гарызонту з прычыны шарападобнасці Зямлі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Астранамічныя інструменты
Катэгорыя:Марская навігацыя
Арыён (міфалогія)

**Арыён** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі славуты паляўнічы, які вылучаўся незвычайнай прыгажосцю і такім ростам, што яго часам называлі волатам. Сюжэты пра Арыёна вельмі заблытаныя. Месцам яго смерці называецца Беотыя, Дэлас, Хіяс, Крыт, Эўбея. Міф звязвае з ім з’яўленне сузор’я Арыён.

Катэгорыя:Катастэрызмы
Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Селеніды

**Селеніды** — злучэнні селену з менш электраадмоўнымі элементамі. Вядомыя для металаў і неметалаў. Крышталічныя рэчывы часта з металічным бляскам. Па хімічных уласцівасцях блізкія да сульфідаў і тэлурыдаў. Маюць паўправадніковую або металічную электраправоднасць. Выкарыстоўваюць у фотарэзістарах і фотаэлементах (селенід цынку, кадмію, ртуці), у лазерах (селенід галію), як кампаненты сухіх антыфрыкцыйных змазак пры ўмовах высокага вакууму (напрыклад, у касмічных апаратах) і цвёрдых змазак вузлоў трэння машын, каталізатары ў арганічным сінтэзе (селенід малібдэну, вальфраму, ніобію), пігменты для фарбаў (селенід кадмію)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Злучэнні селену
Катэгорыя:Солі
Туба (значэнні)

Назву **Туба** маюць:

* Туба — духавы музычны інструмент

## Тапонімы 
* Туба — горад у цэнтральнай частцы Сенегала
* Туба — рака ў Краснаярскім краі Расіі, прыток ракі Енісей
* Туба — рака ў Іркуцкай вобласці Расіі, прыток ракі Ілім
Чышмы

**Чышмы** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Чышмінскага раёна Рэспублікі Башкартастан Расійскай Федэрацыі. Утварае муніцыпальнае ўтварэнне Чышмінскі пассавет са статусам гарадскога паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе. Размешчаны за 37 км на паўднёвы захад ад Уфы. За 1 км ад аднайменнай чыгуначнай станцыі. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1946 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Башкартастана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1650 годзе
Пагранічны

**Пагранічны**:

## Беларусь 
* Пагранічны (Бераставіцкі раён)

## Расія 
* Пагранічны (Прыморскі край)
Лучагорск

**Лучагорск** () — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Пажарскага раёна Прыморскага края Расіі. Заснаваны ў 1966 годзе. Лучагорск — самы буйны на Далёкім Усходзе населены пункт, які не мае статусу горада. Размешчаны на рацэ Кантравод і на беразе Лучагорскага вадасховішча, за 9 км на ўсход ад чыгуначнай станцыі Лучагорск Далёкаўсходняй чыгункі на лініі Уладзівасток — Хабараўск. 19 146 чал. (2018).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Прыморскага края
Вінту

**Вінту** (саманазва: *Wintu*) — індзейскі народ у Каліфорніі (ЗША), паўночная галіна вінтун. Агульная колькасць у 2018 годзе —  2 700 чалавек.

Да сярэдзіны XIX ст. вінту насялялі паўночную частку даліны ракі Сакрамента і навакольныя перадгор'і. Яны займаліся паляваннем, збіральніцтвам і сезонным рыбалоўствам, гандлявалі з суседзямі зброяй, рыбнай мукой, скурамі дзікіх жывёл і інш. 

Паселішчы складаліся з 4 — 30 хацін, падобных да вікіяпаў, накрытых травянымі цыноўкамі. Насельніцтва аднаго паселішча фарміравала асобны род. На чале стаяў правадыр. Яго ўладу абмяжоўвала рада найбольш паважаных мужчын. Правадыр арганізоўваў сумесную працу, рэлігійныя рытуалы і святы. Ваенныя сутычкі адбываліся пераважна з-за права на паляванне і збор жалудоў у пэўнай мясцовасці. Забойствы маглі кампенсавацца матэрыяльнымі рэчамі.   

Першыя кантакты з мексіканцамі і амерыканцамі пачаліся з 1820-х гадоў. Вінту моцна пацярпелі ад эпідэміі малярыі ў 1830-я галы. У 1846 годзе некалькі дзесяткаў прадстаўнікоў гэтага народа загінулі падчас нападу амерыканскіх здабытчыкаў золата. У 1852—1866 гадах былі пераселены ў рэзервацыі.

У выніку асіміляцыі сучасныя вінту амаль страцілі родную мову, у жывых захаваўся толькі адзін яе носьбіт.  

## Спасылкі 
* Winnemem Wintu 
* Wintu Tribe of Northern California 
* Wintu - California Indians
* Cora du Bois, Wintu Ethnography

Катэгорыя:Вінтун
Катэгорыя:Народы ЗША
Добрая партыя

**Добрая партыя** () — нацыяналістычная, кансерватыўная, свецкая і центрысцкая палітычная партыя Турэцкай Рэспублікі. Яна створана 25 кастрычніка 2017 г. выхадцамі з правай Партыі нацыяналістычнага руху, якія разышліся ў поглядах з кіраўніцтвам гэтай партыі, якое падтрымала на рэферэндуме ў 2016 годзе пераход да прэзідэнцкай рэспублікі. Старшынёй партыі з’яўляецца Мераль Акшэнер. Партыя падтрымлівае прынцыпы і ідэалы заснавальніка Турцыі — Кемаля Атацюрка. 19 красавіка 2018 года мела ў парламенце Турцыі 5 дэпутатаў. 22 красавіка ў парламенце мела 20 дэпутатаў.

Генеральны сакратар — Айтун Чырай.

Дзякуючы таму, што ўдзельнічала ў выбарах 2018 года ў складзе Нацыяльнага альянсу, набрала 10 % і ўвайшла ў парламент.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Турцыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2017 годзе
Дом пад шпілем (Мінск)

**Дом пад шпі́лем** — жылы дом у Мінску, які месціцца на рагу Камуністычнай і Чырвонай вуліц 14/1. Пабудаваны ў 1952 годзе паводле праекта Марка Ліфшыца і Элкано Гальдштэйна.

## Гісторыя 
Праект дома распрацаваны аўтарскім калектывам у інстытуце «Ваенпраект». На горадабудаўнічым савеце 17 красавіка 1951 года пры разглядзе эскізнага праекта комплексу Уладзімір Адамавіч Кароль адзначыў: *«Я надаю гэтай забудове важнае значэнне. Яна фарміруе адно з самых характэрных месцаў горада. Увесь гэты комплекс у хуткім часе будзе гучаць чароўнай сімфоніяй у архітэктуры сталіцы»*.

Вежу будынка спраектаваў архітэктар Уладзімір Ісачэнка. На вежы пэўны час месціўся вышкавы выведвальны пункт.

## Архітэктура 
Будынак пяціпавярховы, Г-падобны ў плане. Пастаўлены на ўзгорку, арыентаваны на набярэжную ракі Свіслач. Вуглавая частка — васьмігранны эркер, завершаны трох’ярусным ліхтаром са шпілем. Шпіль з’яўляецца вышыннай дамінантай кампазіцыі. Вулічныя фасады амаль раўназначныя, завершаны развітым карнізам на мадульёнах. 3 паверхі апрацаваныя буйным рустам, на 4-м і 5-м балконы аформленыя парталамі з пілястрамі і трохвугольнымі франтонамі. З боку Камуністычнай вуліцы зроблены праезд. Дваравыя фасады вырашаныя сціпла.

Першы паверх выкарыстоўваецца гандлёвымі ўстановамі, чатыры верхнія паверхі — жылыя, аднолькавай планіроўкі (двухкватэрныя секцыі з трыма і чатырма пакоямі). Планіроўка жылых секцый індывідуальная.

## Літаратура 
*  С. 216

## Спасылкі 
Катэгорыя:1952 год у Мінску
Катэгорыя:Камуністычная вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Чырвоная вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі савецкага класіцызму
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мордуха Ліўшыца
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Элкано Гальдштэйна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Уладзіміра Ісачанкі
Пагранічны (Прыморскі край)

**Пагранічны** () — пасёлак гарадскога тыпу на паўднёвым захадзе Прыморскага краю Расіі, адміністрацыйны цэнтр Пагранічнага раёна. За 205 км ад Уладзівастока (па аўтадарозе), за 15 км ад мяжы з КНР. Насельніцтва — 10 186 чал. (2018).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Прыморскага края
Кавалерава

**Кавалерава** () — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Кавалераўскага раёна Прыморскага края Расіі. Размешчаны ў даліне Зяркальнай ракі, праз пасёлак працякае рака Кавалераўка. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1950 года. У савецкі перыяд працавала горадаўтваральнае прадпрыемства — Хрустальненскі горна-абагачальны камбінат, які вёў здабычу і ўзбагачэнне алавянай руды. Сучасная эканоміка раёна датацыйная, лесанарыхтоўкі.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Прыморскага края
Чугуеўка

**Чугуеўка** () — сяло ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Чугуеўскага раёна Прыморскага края. Насельніцтва — 12 171 чал. (2010). Чугуеўка — трэцяе па колькасці насельніцтва сяло на Далёкім Усходзе Расіі. Размешчана на рацэ Усуры. За 190 км (па прамой), 320 км (па аўтадарозе) ад Уладзівастока.

Катэгорыя:Населеныя пункты Прыморскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1903 годзе
Тэмель Карамалааглу

**Тэмель Карамалааглу** (нар. , Кахраманмараш) — турэцкі палітык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 ліпеня 1941 года. Скончыў Навукова-тэхналагічны інстытут пры Манчэстэрскім ўніверсітэце. Затым працаваў у арганізацыі дзяржаўнага планавання. У 1977 годзе ўступіў у партыю нацыянальнага выратавання, якую ўзначальваў Неджмецін Эрбакан. У 1977-1980 і 1996-2002 гадах з'яўляўся членам Вялікага нацыянальнага сходу. У 1989-1995 гадах займаў пасаду кіраўніка Сіваса.

У кастрычніку 2016 года на чарговым кангрэсе партыі шчасця быў абраны яе старшынёй.

У красавіку 2018 года намеснік старшыні партыі шчасця Бірол Айдын абвясціў, што Карамалааглу вылучаны ад партыі кандыдатам у прэзідэнты на маючых адбыцца выбарах.

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Турцыі
Катэгорыя:Мэры Сіваса
Катэгорыя:Члены Вялікага нацыянальнага сходу Турцыі
Кіраўскі (Прыморскі край)

**Кіраўскі** () — пасёлак гарадскога тыпу Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кіраўскага раёна Прыморскага краю. Насельніцтва — 8215 чал. (2018). За 322 км па аўтадарозе ад Уладзівастока. Бальнічны комплекс, школа, музей, раённы дом культуры, аўтавакзал, жылыя шматпавярховыя дамы.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Прыморскага края
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Сяргея Кірава
Мугла

**Мугла** () — горад і раён у паўднёва-заходняй Турцыі, адміністрацыйны цэнтр ілу Мугла. Па стане на 2011 год у горадзе пражывала 62 635 чалавек і 97 207 чалавек у раёне. Плошча раёна складае 1649 км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Турцыі
Катэгорыя:Карыя
Вольга Аляксандраўна Бруснікіна

**Во́льга Алякса́ндраўна Брусні́кіна** (; нар.  года, , СССР) — расійская спартсменка, заслужаны майстар спорту па сінхронным плаванні. Трохкратная алімпійская чэмпіёнка (Сідней-2000 — дуэт і група, Афіны-2004 — група), шматразовая чэмпіёнка свету і Еўропы. У дуэце доўгія гады выступала з Марыяй Кісялёвай.

Пачала займацца сінхронным плаваннем у 14-гадовым узросце, у 1993 годзе выйграла юнацкі чэмпіянат свету. Выпускніца Расійскага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры. Выступала за МДФСА «Дынама». У 2001 годзе была ўзнагароджана ордэнам Пашаны. Завяршыла спартыўную кар’еру ў 2004 годзе. У 2009 годзе ўключана ў Залу Славы сусветнага плавання.

Катэгорыя:Сінхраністы Расіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Расіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёнкі па сінхронным плаванні
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года
Катэгорыя:Сінхраністы на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Сінхраністы на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Сінхраністы на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі Расійскага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры, спорту, моладзі і турызму
Партыя нацыяналістычнага руху

**Партыя нацыяналістычнага руху** (, *MHP*) — ультраправая палітычная партыя Турэцкай Рэспублікі. Створана ў 1969 годзе Алпарсланам Цюркешам на аснове Рэспубліканскай сялянскай нацыянальнай партыі. Стаіць на пазіцыях панцюркізму і праварадыкальнай ідэалогіі Трэцяга шляху. У 1970-я акцэнтавала антыкамунізм і антысаветызм, удзельнічала ў сістэме Гладыа. Забароненая пасля ваеннага перавароту 1980 года. Аднавіла дзейнасць пры вяртанні да канстытуцыйных парадкаў. У 1990-х пераключылася на супрацьдзеянне курдскаму сепаратысцкаму руху. Займае вельмі правы фланг турэцкай палітычнай сістэмы. Знаходзіцца ў апазіцыі да кіруючай традыцыяналісцкай Партыі справядлівасці і развіцця. Валодае ваенізаванай моладзевай арганізацыяй Шэрыя ваўкі. Пасля скону Алпарслана Цюркеша старшынёй партыі з’яўляецца Дэўлет Бахчэлі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Статут

Катэгорыя:Антыкамуністычныя арганізацыі
Катэгорыя:Ультраправыя партыі
Катэгорыя:Неафашызм
Катэгорыя:Палітычныя партыі Турцыі
Нацыянальны ўніверсітэт «Адэская палітэхніка»

**Адэ́скі нацыяна́льны по́літэхнічны універсітэ́т** (АНПУ; ) — тэхнічная вышэйшая навучальная ўстанова г. Адэса (Украіна). Заснаваны 18 верасня 1918 года намаганнямі адэскага інжынера і палітыка М. В. Брайкевіча. У 1918—1933 гады — Адэскі політэхнічны інстытут (АПІ), у 1933—1944 гады — Адэскі індустрыяльны інстытут (АІІ), у 1944—1993 гады — Адэскі політэхнічны інстытут, у 1993—2001 гады — Адэскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт (АДзПУ), з 2001 года — Адэскі нацыянальны політэхнічны ўніверсітэт (АНПУ).У 2021 годзе ВНУ атрымала сваю сучасную назву.

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Ігар Дзмітрыевіч Ліхавы, украінскі палітык і дыпламат

## Спасылкі 
Катэгорыя:Універсітэты Адэсы

Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Холкемская Біблія

**Холкемская Біблія** (Лондан, Брытанская бібліятэка,  47682) — ілюстраваны зборнік біблейскіх і апакрыфічных гісторый, напісаных нарманскай мовай. Ён быў створаны ў Англіі ў працягу дзесяцігоддзя да 1350 для выкарыстання неапазнаным манахам-дамініканцам. На ілюстрацыях намаляваныя гісторыі ў сучасных аўтару англійскіх рэаліях, што робіць яго візуальнай крыніцай пра сярэднявечнае . Раней Біблія была часткай кніжнага збору  ў Норфалку, цяпер захоўваецца ў Брытанскай бібліятэцы.

Факсімільнае выданне пад рэдакцыяйМішэль Браўн было апублікавана Брытанскай бібліятэкай у 2007 годзе.

## Спасылкі 
* Bible (the 'Holkham Bible Picture Book')  
* Holkham Bible  

Катэгорыя:Біблейскія рукапісы
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы
Катэгорыя:Французскія пераклады Бібліі
Катэгорыя:Нарманская мова
Катэгорыя:Брытанская бібліятэка
Peripatopsis leonina

**Peripatopsis leonina **- від аніхафораў сямейства Peripatopsidae.

Peripatopsis leonina мае толькі адзін запіс з тыповага месцапражывання;  (таксама вядомы як Ільвіны пагорак), Паўднёвая Афрыка, дзе ён быў знойдзены пад камянямі ў невялікіх ярах. Сігнал-Хіл знаходзіцца ў зоне фінбошу. *Peripatopsis leonina* раней лічыліся вымерлымі, але ў цяперашні час ім прысвоен статус віду, які , паводле Чырвонай кнігі МСАП з кансерватыўных меркаванняў, што від можа яшчэ існаваць, але пакуль неапазнаны. Страта асяроддзя пражывання і дэградацыя, як лічыцца, сталі прычынай заняпаду гэтага віду.

Катэгорыя:Аніхафоры
1899 год у гісторыі кіно

**1899** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 1 ліпеня — Чарлз Лоўтан, англійскі і амерыканскі акцёр і рэжысёр (пам. 1962).
* 13 жніўня — Альфрэд Хічкак, англійскі кінарэжысёр, прадзюсар і сцэнарыст (пам. 1980).
* 25 снежня — Хамфры Богарт, амерыканскі кінаакцёр (пам. 1957).

## Памерлі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе