Арабскі алфавіт

**Ара́бскі алфавіт**, **арабскае пісьмо**, **ара́біца** — літарнае кансанантнае пісьмо, якім карыстаюцца арабскамоўныя народы, а таксама, з пэўнымі зменамі, некаторыя народы Ірана, Афганістана, Пакістана, Індыі (урду, брахуі, кашмірцы), уйгуры ў Сінь-цзян-Уйгурскім раёне Кітая, чамы ў Камбоджы, мусульмане ў заходніх раёнах В’етнама. З сярэднявечча арабскім пісьмом шырока карыстаюцца неарабскія народы (туркі, татары, узбекі і інш.).

На тэрыторыі Беларусі з XVI ст., а магчыма з XV ст., арабскім алфавітам карысталіся беларускія татары, запісвалі ім старабеларускую мову, на якую паступова перайшлі (падрабязней гл. ніжэй у раздзеле Беларускі арабскі алфавіт).

Арабскае пісьмо склалася на аснове набацейскага пісьма (4 ст. да н.э. — 1 ст.), якое ўзыходзіць да старажытнаарамейскага (гл. заходнесеміцкае пісьмо). Уласна арабскае пісьмо з’явілася ў пачатку 6 ст. і развілося ў сярэдзіне 7 ст. пры першым запісе Карана (651). Спачатку уключала *28 літар* толькі для зычных, затым былі ўведзены дадатковыя дыякрытычныя знакі для адрознення падобных у напісанні літар, абазначэння галосных або іх адсутнасці і для ўдваення зычных. Кірунак пісьма справа налева. Значная колькасць літар мае 4 напісанні ў залежнасці ад пазіцыі ў слове, некаторыя пары літар ствараюць на пісьме лігатуры. Арабскае пісьмо мае шмат адмен: арнаментальны куфічны шрыфт; насх, якім карыстаюцца для тыпаграфскага набору; насталік; магрыбі і інш.

Словы пішуцца так:
* спачатку пішуць часткі літар, што не патрабуюць адрыву пісьмовай прылады ад паперы;
* затым, дадаюць тыя часткі літар, што патрабуюць адрыву пісьмовай прылады: вертыкальныя рыскі літар (ك ,ط ,ظ), і кропкі, якія існуюць у многіх літарах;
* калі патрэбна, расстаўляюць дапаможныя значкі (агласоўкі (харакаты))

## Зычныя 
Кожная з 28 літар, апроч літары аліф, абазначае адзін зычны гук. Напісанне літар мяняецца ў залежнасці ад яе размяшчэння ўнутры слова. Усе літары аднаго слова пішуцца злітна, апроч літар (эліф, даль, заль, ра, зай, ваў), яны не злучаюцца з наступнай літарай.

## Арабскія лічбы 
З VIII стагоддзя для запісу лікаў выкарыстоўваецца пазіцыйная дзесятковая сістэма злічэння, са змененымі індыйскімі лічбамі. Лічбы ў ліку пішуцца злева направа.

## Каліграфія 
Важнае месца ў арабскай культуры пісьма займае мастацтва каліграфіі. У асноўным па прычыне рэлігійнай забароны на стварэнне выяў жывых істот каліграфія стала адным з асноўных відаў сакральнага мастацтва ў мусульманскім свеце. Ёсць некалькі стыляў каліграфічнага пісьма.

### Каліграфічныя стылі 
Адзін з самых старажытных стыляў арабскага пісьма — гэта **куфі**, ці **куфічны** (, ад назвы горада Куфа).

Шрыфт, які стаў стандартным сродкам запісу для арабскай мовы, — гэта **насх** ( «капіраванне»).

Некаторыя каліграфічныя стылі выкарыстоўваліся толькі ў дэкаратыўных мэтах, г.зн. для каліграм — мастацкіх твораў каліграфаў. Такі шрыфт **су́люс** ( «трэць») з яго шырокімі, свабоднымі росчыркамі.

## Беларускі арабскі алфавіт 
 (каля 1750—1800 гг.)]]
На землях Вялікага Княства Літоўскага (у тым ліку на тэрыторыі сучаснай Беларусі) з XVI стагоддзя сфарміравалася ўнікальная пісьмовая традыцыя — беларуская арабіца. Ёй карысталіся ліпкаўскія татары, якія паступова забыліся на цюркскую мову і перайшлі на старабеларускую, але захавалі рэлігійную прыхільнасць да арабскага пісьма.

Алфавіт складаўся з 28 графем арабскага пісьма з даданнем адмысловых літар для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, якіх няма ў арабскай мове. Напрыклад, для гукаў [дз’] і [ц’] былі створаны ўнікальныя графемы «даль» і «сад» з трыма кропкамі ўнізе ( і ). Для гукаў [п], [ч] і [ж] выкарыстоўваліся персідскія графемы.

Гэтым пісьмом напісаны кітабы, хамаілы, тафсіры і тэджвіды, якія сёння з’яўляюцца важнымі помнікамі беларускай пісьменнасці і мовы.

## Гл. таксама 
* Арабская мова
* Гісторыя пісьменства
* Беларускі арабскі алфавіт
* Арэбіца
* Іслам

## Літаратура 
* Истрин В. А. Возникновение и развитие письма. 2 изд. — М., 1965;
* Фридрих И. История письма. Пер. с нем. — М., 1979.

## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Абджады
Катэгорыя:Пісьменства
Катэгорыя:Арабская мова