open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Піпін (кароль Італіі)

**Піпін Італьянскі** () імя пры нараджэнні — Карламан; ( — , Мілан) — кароль Італіі з дынастыі Каралінгаў, кіраваў з 781 года. Сын Карла Вялікага і Хільдэгарды Вінцгау.

15 красавіка 781 года атрымаў ад бацькі Італьянскае каралеўства і новае імя — Піпін, у гонар свайго дзеда.

У 791 годзе Піпін здзейсніў удалы паход супраць князя Беневенцкага Грымаальда III на поўдзень Італіі, падвергшы частку тэрыторыі герцагства спусташэнню. Пазней да Франкскай дзяржавы была далучана Істрыя.

Паход паўтарыўся ў 793 годзе, але быў прыпынены з-за голаду і падзяжу коней.

У 796 годзе Піпін быў накіраваны бацькам супраць авараў. Падышоўшы да Дуная, ён стаў там лагерам; авары, бачачы такую велізарную армію, забілі свайго кагана і з новымі правадырамі паўсталі перад Піпінам, прапануючы яму зямлю і ўладу. Але Піпін рушыў далей на ўсход, разбурыў Рынг (умацаваны лагер, «сталіцу» авараў) і авалодаў вялікай здабычай.

Памёр у Мілане 8 ліпеня 810 года.

## Літаратура 
* Западная Европа. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. — Т. 2.
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Каралінгі
Катэгорыя:Каралі італьянскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Карламан (кароль Баварыі)

**Карламан** (, ) (830 — 22 верасня 880, Альцётынг, Баварыя) — кароль Баварыі (з 876 года) і Італіі (з 877 года) з дынастыі Каралінгаў.

## Біяграфія 
Карламан быў старэйшым сынам Людовіка II Нямецкага, караля Усходне-Франкскага каралеўства, (Германіі) і Эмы Баварскай, дочкі Вельфа I, графа Альтдорфа. У 861 годзе Карламан падняў паўстанне супраць свайго бацькі, а ў 863 годзе да новага мецяжу Карламана далучыліся і яго малодшыя браты Людовік III Малодшы і Карл III Тоўсты. У 865 годзе Людовік Нямецкі быў вымушаны саступіць Баварыю Карламану, а ў наступным годзе ён перадаў Саксонію Людовіку Малодшаму, а Швабію Карлу Талстому. Пазней Карламан прымірыўся са сваім бацькам, і яны разам змагаліся за імперскую карону з імператарам Людовікам II, праўда няўдала.

Пасля смерці бацькі ў 876 годзе Германія была падзелена паміж Карламанам і яго братамі. У 877 годзе памёр кароль Заходне-Франкскага каралеўства і імператар Захаду Карл II Лысы, што дазволіла сынам Людовіка Нямецкага прад’явіць прэтэнзіі на яго спадчыну. Карламан атрымаў карону Італіі, а яго малодшы брат Карл III Тоўсты стаў імператарам. Але ўжо ў 879 годзе Карламана разбіў параліч, і, прадчуваючы смерць, ён вырашыў падзяліць свае ўладанні. Людовік Малодшы атрымаў Баварыю, а Карл Тоўсты — Італію. Карламан не быў у шлюбе і не меў законных дзяцей, аднак ад нейкай Ліўтсвінды ў яго быў незаконнанароджаны сын Арнульф, якому ён завяшчал Карынтыю. Карламан сканаў 22 верасня 880 года ў Альцётынге, пахаваны ў манастырскай царкве.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Каралі германскія
Катэгорыя:Каралі італьянскія
Катэгорыя:Каралі баварскія
Батэнбергі

**Батэнбергі** () — марганатычная галіна Гесэнскага дому, фактычна — правячая дынастыя ў Вялікабрытаніі пачынаючы з 2022 года.

Большая частка членаў сям’і, якая жыве ў Вялікабрытаніі, адмовілася ад сваіх нямецкіх тытулаў у 1917 годзе з-за вайны з Германіяй. Яны ўзялі прозвішча Маўнтбэтэн — пераклад прозвішча Батэнберг на англійскую мову з перастановай частак.

## Гісторыя 
У 1851 годзе Аляксандр Гесэн-Дармштацкі ажаніўся з Юліяй фон Хаўке, прыдворнай дамай яго сястры Марыі Аляксандраўны. Шлюб быў марганатычным. Брат Аляксандра вялікі герцаг Гесэнскі Людвіг III даў Юліі тытул графіні Батэнберг для яе і яе нашчадкаў, якія не змогуць прэтэндаваць на гесэнскі прастол. Тытул быў створаны па назве горада ў Гесэне, дзе муж і жонка некаторы час жылі ў адзіноце. У 1858 Юлія была ўзведзена да рангу прынцэсы. Пяць дзяцей Аляксандра і прынцэсы Батэнберг мелі тытул прынца ці прынцэсы і зварот Светласць.

## Прадстаўнікі роду 
* Юлія, прынцэса Батэнберг (1825—1895)
** Марыя (1852—1923)
** Людвіг (1854—1921), адмовіўся ад прозвішча ў 1917 і стаў маркізам Мілфард-Хэвен; быў жанаты з Вікторяй Гесэн-Дармштацкай. Іх дзеці насілі прозвішча Маўнтбэтэн:
*** Аліса (1885—1969), замужам за Андрэем, прынцам Грэчаскім; ад гэтага шлюбу нарадзіўся прынц Філіп Грэчаскі, у 1947 годзе які ажаніўся з будучай каралевай Елізаветай II.
*** Луіза (1889—1965), замужам за каралём Швецыі Густавам VI Адольфам (другая жонка, з 1950 каралева),
*** Джордж (Георг; 1892—1938), 2-гі маркіз Мілфард-Хэвен, жанаты з Надзеяй Міхайлаўне Торбі,
*** Луіс (Людвіг; 1900—1979), граф Маўнтбатэн Бірманскі (1946), жанаты з Эдвінай Эшлі.
** Аляксандр (1857—1893), князь Балгарыі, пазней граф Гартэнау, быў жанаты з Іаанай Лойзінгер, дзеці:
*** Асен (1890—1965)
*** Цвятана (1893—1935)
** Генрых (1858—1896), быў жанаты з брытанскай прынцэсе Беатрысай, дзеці:
*** Аляксандр (1886—1960), адмовіўся ад прозвішча ў 1917 і стаў маркізам Кэрысбрук,
*** Вікторыя Яўгеній (1887—1969), замужам за каралём Іспаніі Альфонсам XIII
*** Леапольд (1889—1922),
*** Морыц (1891—1914).
** Франц Іосіф (1861—1924), быў жанаты з прынцэсай Ганнай Чарнагорскай, дзяцей не мелі.

## Спасылкі 
* Генеалагічнае дрэва роду Батэнбергаў 

Катэгорыя:Гесэнскі дом
Сусветная кніга фактаў

right|thumb|250px|Вокладка
**Сусветная кніга фактаў** () — кніга, якая штогод выдаецца Цэнтральным разведвальным упраўленнем ЗША ў стылі альманаха пра краіны свету.

Першае сакрэтнае выданне з'явілася ў жніўні 1962 года, першае несакрэтнае — у чэрвені 1971 года.

Паводле аб'явы, апублікаванай на сайце даведніка, ЦРУ не плануе больш друкаваць гэту кнігу, а засяродзіцца на напаўненні анлайн-версіі даведніка.

Утрымлівае наступныя даныя пра краіны свету:
* Гісторыя
* Геаграфія
* Дэмаграфія
* Дзяржаўны лад
* Эканоміка
* Тэлекамунікацыі
* Транспарт
* Узброеныя сілы

## Гл. таксама 
* Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне

## Спасылкі 
* Даведнік ЦРУ паводле краін свету 

Катэгорыя:Штогоднікі
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Даведнікі
Катэгорыя:Цэнтральнае разведвальнае кіраванне
Міхась Канстанцінавіч Міцкевіч

**Міхась (Міхаіл) Канстанцінавіч Міцкевіч** (, Менск — , Мінск) — беларускі навуковец у галіне апрацоўкі металаў. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1980). Доктар тэхнічных навук (1985). Майстар спорту СССР па стэндавай стральбе. Малодшы сын Якуба Коласа.

## Біяграфія 
Міхась Канстанцінавіч Міцкевіч маладзейшы з трох сыноў Якуба Коласа.

Да пачатку нямецкай акупацыі ў час Другой сусветнай вайны закончыў восем класаў сярэдняй школы № 49 Мінска (I—VII класы вучыўся ў школе № 14 Мінска), у 1943 г. — дзесяцігодку ў Ташкенце з атэстатам выдатніка. Паступіў у Варонежскі авіяцыйны інстытут на машынабудаўнічы факультэт (інстытут месціўся ў Ташкенце ў час эвакуацыі); у тым самым годзе перавёўся ў Маскоўскі авіяцыйны інстытут на аналагічны факультэт. У 1947 г. пераехаў у Мінск. У 1949 г. скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (цяпер — БНТУ) па спецыяльнасці «тэхналогія машынабудавання».

З 1949 г. працаваў у Фізіка-тэхнічным інстытуце Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Беларусь, дзе займаў пасады малодшага навуковага супрацоўніка (1949—1961), галоўнага інжынера лабараторыі (1961—1968), загадчыка лабараторыі (1969—1993). З 1993 г. — галоўны навуковы супрацоўнік.

Падрыхтаваў больш за 150 навуковых прац, аўтар звыш 20 вынаходніцтваў.

Памёр 27 мая 2020 года. Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску.

## Узнагароды 
За распрацоўкі ў галіне тэхналогіі і абсталявання для электраэразійнай апрацоўкі металаў уганараваны Дзяржаўнай прэміяй БССР (1980).

## Сям’я 
Жонка Міхася Канстанцінавіча — Наталля Іванаўна Фёдарава (1924—2012), дачка беларускага пісьменніка Янкі Маўра. З ёй меў траіх дзяцей: сыноў Сяргея (1947—2025) і Кастуся і дачку Марыю.

## Спорт 
Мае званне «майстар спорту», браў удзел і быў прызёрам першай спартакіяды народаў СССР (1956) у спаборніцтвах па стэндавай стральбе.

## Хобі 
Захапленні — паляванне, фатаграфія, складанне эпіграм.

## У літаратурнай творчасці свайго бацькі 
Стаў прататыпам галоўнага героя дзіцячай паэмы Якуба Коласа «Міхасёвы прыгоды» (1934). Малодшаму сыну паэт прысвяціў таксама вершы: «Рагатка» (1934), «Дронік» (1935—1936), «Не тужы» (1939), «Сыну» (1942), «Міхасю» (1943), «…Адстану я, і час разлукі» (1946).

## Літаратура 
*  — С. 489.

## Спасылкі 
* Міхась Канстанцінавіч Міцкевіч // yakubkolas.by
* Сын Якуба Коласа: З часоў бацькі стан беларускай мовы толькі пагоршыўся  // lit-bel.org

Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Катэгорыя:Якуб Колас
Катэгорыя:Майстры спорту СССР
Pour le Mérite

**Pour le Mérite** () — ордэн, які з'яўляўся вышэйшай ваеннай узнагародай Прусіі да канца Першай сусветнай вайны. Неафіцыйна назваўся «Блакітны Макс» ().

Узнагарода была заснавана ў 1740 годзе прускім каралём Фрыдрыхам Вялікім, які даў яму французскую назву паколькі гэта была асноўная мова прускага двара таго часу. Першапачаткова «Pour le Mérite» узнагароджваліся як за ваенныя, так і грамадзянскія заслугі, але ў студзені 1810 года Фрыдрых Вільгельм III пастанавіў, што гэты ордэн можа ўручацца толькі ваенным.

У 1842 годзе Фрыдрых Вільгельм IV заснаваў грамадзянскую разнавіднасць ордэна: «За заслугі ў навуцы і мастацтве» () у трох абласцях: гуманітарныя навукі, прыродазнаўчыя навукі і выяўленчае мастацтва. Адной з самых вядомых дзеячаў мастацтва, ганараваных гэтага ордэна, была Кетэ Кольвіц, у якой гэты ордэн быў пазней адабраны гітлераўцамі.

У 1915 годзе Эрвін Ромель, камандуючы падраздзяленнем горных егераў падчас першага наступу ў Шампані, захапіў важны ўмацаваны пункт праціўніка, вымусіўшы адступіць цэлую французскую брыгаду. Узнагародай за гэта стаў ваенны ордэн «Pour le Mérite».

У наш час ордэн уручаецца прэзідэнтам ФРГ толькі за грамадзянскія заслугі.

## Гл. таксама 
* Ордэны Прусіі

## Спасылкі 
* Орден «Pour Le Mérite», *За заслуги…*
* http://www.firstworldwar.com/atoz/pourlemerite.htm
* http://www.pourlemerite.org/

Катэгорыя:Ордэны Прусіі
Леанід Фёдаравіч Яўменаў

**Леанід Фёдаравіч Яўме́наў** (, , Магілеўская вобласць — ) — беларускі філосаф, пісьменнік. Доктар філасофскіх навук (1977), прафесар (1979). Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1991).

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў сям’і настаўнікаў. Скончыў аддзяленне філасофіі гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1955), аспірантуру Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1961). У 1954—1958 гг. — сакратар Мінскага гаркама камсамола. У 1961—1970 гг. — дацэнт Мінскага педагагічнага інстытута замежных моў. У 1970—1971 гг. — лектар ЦК КПБ. З 1971 — міжнародны чыноўнік у дэпартаменце сацыяльных, гуманітарных навук і культуры ЮНЕСКА, з 1975 года — загадчык кафедры этыкі, эстэтыкі і навуковага атэізму БДУ, з 1979 — загадчык сектара Інстытута філасофіі і права АН БССР. З 1982 па 1999 — загадчык аддзела навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках АН БССР. З 2002 загадчык кафедры, з 2006 прафесар Беларускага інстытута правазнаўства.
У 2009—2016 — галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута філасофіі НАН Беларусі.

Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1981 г.

## Творчасць, навуковая дзейнасць 
Выступаў ў друку з мастацкімі творамі з 1949 года (бабруйская газета «Камуніст»). Выдаў зборнікі паэзіі «Чужая планета» (1980) і «Блізкія далі» (1983). Тэма радзімы, Беларусі, хараства роднай зямлі моцна гучаць у творах паэта. Перакладаў сучасную французскую і франкамоўную паэзію.

Аўтар навуковых прац па філасофіі, этыцы і эстэтыцы. Асобнымі выданнямі выйшлі «Філасофія антымарксізму і дыялектыка» (1981), «Антыгуманістычныя тэндэнцыі ў сучасным буржуазным мастацтве» (1983) і інш.

## Выбраная бібліяграфія 
* Тотальный кризис и права человека. Мн.: Беларускі кнiгазбор, 1996.
* Международная идеология прав человека: проблемы — решения. Опыт философского исследования. Мн.: Бел. издат-во «Хата», 2000.
* Канцэптуальныя асновы палітычнай філасофіі Аб’яднаных Нацый Еўропы / Леанід Фёдаравіч Яўменаў // Полымя. — 2013. — N 8. — С. 174—188.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Банько, В. К.* Леанід Фёдаравіч Яўменаў / В. К. Банько // Весці НАН Беларусі. — 2002. — № 2. — С. 123—124.
* *Тузава, Т. М.* Леанід Фёдаравіч Яўменаў / Т. М. Тузава, А. А. Лазаркевіч // Весці НАН Беларусі. — 2007. — № 3. — С. 12-125.
* Яўменаў Леанід Фёдаравіч //  — С. 315.

## Спасылкі 
* Яўменаў Леанід Фёдаравіч на сайце НАН Беларусі
* Леанід Фёдаравіч Яўменаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Вехи славного пути. Памяти члена-корреспондента Л. Ф. Евменова // Философские исследования. Сборник научных трудов. — 2020. — Выпуск 7. — С. 385—388. 

Катэгорыя:Члены-карэспандэнты НАНБ
Катэгорыя:Дактары філасофскіх навук
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта
Іосіф I Габсбург

**Іосіф I** (; , Вена — , Вена) — рымскі кароль з 23 студзеня 1690 года, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі з 5 мая 1705 года, кароль Чэхіі з 5 мая 1705 года, кароль Венгрыі з 9 снежня 1687 года (13 чэрвеня 1707 года быў зрынуты венгерскім соймам, пасля прыгнечання паўстання Ферэнца Ракошы ізноў заняў прастол 21 лютага 1711 года), эрцгерцаг Аўстрыйскі з дынастыі Габсбургаў; старэйшы сын імператара Леапольда I і Элеаноры Нойбургскай.

## Біяграфія 
Іосіф нарадзіўся 26 ліпеня 1678 года ў Вене. Выхоўваўся пад кіраўніцтвам герцага Дзітрыха Ота фон Сальма, вывучыў некалькі моў. У 1687 годзе атрымаў венгерскую карону, а пасля смерці бацькі 5 мая 1705 года ўступіў на прастол і быў каранаваны.

Энергічна працягнуў пачатую яго бацькам вайну за іспанскую спадчыну супраць Францыі. Дзякуючы перамогам Яўгенія Савойскага і англійскага военачальніка герцага Мальбара яму атрымалася выгнаць французаў з Італіі і Нідэрландаў і перайсці да наступу. Каб вызваліць сабе рукі для барацьбы на Захадзе, Іосіф у 1707 годзе склаў дагавор з каралём Карлам XII Шведскім, які на шляху з Польшчы ў Саксонію прайшоў праз Сілезію.

Па Альтранштэцкаму міру Іосіф даў сілезскім пратэстантам свабоду веравызнання і вярнуў ім большую частку аднятых езуітамі цэркваў. У той жа час ён вымусіў Папу прызнаць яго брата Карла іспанскім каралём. У 1708 ён абвясціў няміласць на курфюрстаў баварскага і кёльнскага, за адносіны з Францыяй, але яго жаданне злучыць Баварыю з Аўстрыяй сустрэла моцнае процідзеянне як нямецкіх, так і іншых дзяржаў.

Венгерскае паўстанне Ферэнца Ракоці Іосіф паспяхова здушыў. Ён быў адукаваным і разумным кіраўніком, памяркоўным да іншаверцаў, адзін з найбольш энергічных сярод нямецкіх Габсбургаў. Пры ім Аўстрыя дасягнула вялікага значэння ў Еўропе. Фінансавае кіраванне ён палепшыў пры дапамозе Гундакера фон Штарэмберга; ім таксама прыняты былі меры для палягчэння становішча крапасных сялян.

Іосіф сканаў ад воспы 17 красавіка 1711 года ў Вене.

## Сям’я 
У 1699 годзе ён ажаніўся з Вільгельмінай Амаліяй Браўншвайг-Люнебургскай (1673—1742). У іх нарадзілася дзве дочкі:
* Марыя Жазефа (1699—1757), у 1719 выйшла замуж за караля Польшчы Аўгуста Саксонскага,
* Марыя Амалія (1701—1756), у 1722 выйшла замуж за курфюрста Баварыі Карла Альбрэхта.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Каралі венгерскія
Катэгорыя:Каралі чэшскія
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Памерлі ад воспы
Геркулес

**Геркулес** (, Геркуле́с) — старажытнарымскае імя героя старажытнагрэчаскіх міфаў Геракла.

Таксама можа азначаць:
* Геркулес — сузор'е.
* «Геркулес» — савецкая марка аўсяных шматкоў.
* «Геркулес» — прадпрыемства, якое вырабляе замарожаныя паўфабрыкаты, марожанае і малочную прадукцыю ва Украіне і яго гандлёвая марка.

## Фільмы 
*

## Гл. таксама 
* Дзіўныя падарожжы Геркулеса, тэлесерыял.
* Hercules Graphics Card — стандарт манітораў і відэаадптараў.
Сергуч

**Се́ргуч** — рака ў Беларусі, у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн ракі Дняпро).

Даўжыня ракі 47 кіламетраў. Плошча вадазбору 238 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,2 м/км. Пачынаецца з возера Тэкліц, працякае праз азёры Вольшыца, Плаўна і Манец; частка сцёку трапляе ў Бярэзінскі канал (басейн Заходняй Дзвіны); ніжэй возера Манец цячэ пад назвай Бузянка. Пратокай злучана з возерам Домжарыцкае, ніжэй вёскі Домжарыцы асноўны сцёк ідзе па Сергуцкім канале. Вусце за 4 кіламетры на поўдзень ад вёскі Крайцы. Рака працякае па Верхнебярэзінскай нізіне, амаль цалкам у межах Бярэзінскага біясфернага запаведніка. Даліна невыразная, каля вытоку трапецападобная, шырынёй 0,5—1 км. Пойма двухбаковая, у вытокавай частцы шырыня яе 50—250 метраў, паблізу ўпадзення ў возера Вольшыца 1—1,3 км. Рэчышча ад вытоку да возера Вольшыца звілістае. Берагі ракі пераважна невыразныя, забалочаныя.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Катэгорыя:Рэкі Лепельскага раёна
Варфаламееўская ноч

**Варфаламееўская ноч** ( — разня Св. Варфаламея) — масавая разня гугенотаў у Францыі, учыненая каталікамі ў ноч на 24 жніўня 1572 года, напярэдадні дня Святога Варфаламея. Па розных ацэнках, загінула каля 40 тысяч чалавек.

Традыцыйна прынята лічыць, што Варфаламееўская ноч была справакавана Кацярынай Медычы, маці французскага караля Карла IX, з падачы сваіх італьянскіх саветнікаў, такіх як  і . Разня адбылася праз шэсць дзён пасля вяселля каралеўскай сястры Маргарыты з пратэстантам Генрыхам Наварскім, у сувязі з якой многія з самых багатых і вядомых гугенотаў сабраліся ў пераважна каталіцкім Парыжы. Разня пачалася 24 жніўня 1572 года, напярэдадні дня Святога Варфаламея, праз два дні пасля замаху на адмірала Гаспара Каліньі, ваеннага і палітычнага правадыра гугенотаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэфармацыя
Катэгорыя:Гугеноцкія войны
1572
24
Катэгорыя:1572 год у Еўропе
Катэгорыя:Пагромы
Катэгорыя:Ночы з асабістым імем
Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Францыі
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Францыі
Людовік III Малодшы

**Людовік III Малодшы** (;  — , Франкфурт) — кароль Аквітаніі (пад імем **Людовік II**) у 852—855 гадах, кароль Франконіі, Цюрынгіі і Саксоніі з 865 года, кароль Баварыі з 880 года, кароль Латарынгіі з 876 года, сын Людовіка II Нямецкага, караля Усходне-Франкскага каралеўства, і Эмы Баварскай, дачкі Вельфа I, графа Альтдорфа.

## Біяграфія 
У 865 годзе, падзяліўшы паміж сынамі каралеўства, Людовік II Нямецкі вылучыў Людовіку III Франконію, Цюрынгію і Саксонію. У 871 годзе Людовік і яго брат Карламан паўсталі супраць бацькі, крыўдуючы на тое, што той не вылучыў ім долі ў нядаўна набытай Латарынгіі. У 872 годзе Людовік II Нямецкі саступіў і падзяліў Латарынгію паміж сынамі. Людовік III атрымаў пры гэтым Фрысландыю.

Пасля смерці бацькі ў кастрычніку 876 года Людовік атрымаў рашучую перамогу ў бітве пры Андэрнасе над дзядзькам Карлам II Лысым і здолеў абараніць сваё каралеўства.

У 879 годзе, пасля смерці французскага караля Людовіка II Заікі, Людовік Малодшы ўварваўся ў Латарынгію і авалодаў той яе часткай, якая належала Карлу Лысаму. Гэта набыццё было замацавана ў 880 годзе Рыбмонскім дагаворам.

У гэтым жа годзе Людовік III Малодшы нанёс паразу вікінгам у бітве пры Тымеоне, а затым, не чакаючы смерці хворага брата Карламана, ён склаў дагавор з малодшым братам Карлам Талстым аб паздзеле яго ўладанняў. Па гэтым пагадненні да Людовіка адышла Баварыя.

## Шлюб і дзеці 
* Жонка: (з 29 лістапада 874) **Ліўтгарда Саксонская** (каля 845 — 17/30 лістапада 885), дачка Людольфа Саксонскага, маркграфа Астфаліі (каля 805 — 12 сакавіка 866) і Оды Білунг (каля 806 — 17 мая 913). Дзеці:
** **Людовік** (каля 877 — лістапад 879)
** **Хільдэгарда** (878/881 — пасля 895)
* акрамя таго, у яго быў пазашлюбны сын
** **Гуга** (855/860 — люты 880)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Каралінгі
Катэгорыя:Каралі латарынгскія
Катэгорыя:Каралі германскія
Катэгорыя:Каралі аквітанскія
Катэгорыя:Каралі баварскія
Сердава

**Се́рдава** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нача, за 24 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, каля гарадскога пасёлка Ветрына.

Плошча паверхні 1,1 км². Даўжыня 2,92 км, найбольшая шырыня 0,7 км. Даўжыня берагавой лініі 6,86 км. Найбольшая глыбіня 9 м, сярэдняя — 4,6 м. Аб’ём вады 5,04 млн м³. Плошча вадазбору 3,61 км².
Катлавіна возера складанага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 10—25 м (на паўночным захадзе 30—35 м), на вышыні 2—6 м абразійны ўступ. Ёсць 2 вялікія (на поўдні і захадзе) і некалькі меншых заліваў, 5 астравоў агульнай плошчай 0,09 км². Берагі нізкія, часткова пад хмызняком, на поўначы і захадзе часткова сплавінныя. На поўначы, паўднёвым усходзе і захадзе возера забалочаная, парослая хмызняком пойма шырынёй 20—30 м. Дно возера выслана пяском, глыбей 4 м — ілам. Глыбіні да 4 м займаюць каля 34 % плошчы возера.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Шырыня паласы надводнай расліннасці 2—10 м, пашырана да глыбіні 2,2 м. Падводная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 2,5—3,5 м. Упадаюць 2 ручаі. У паўночнай частцы выцякае ручай у возера Рудзёнкава.

У возеры водзяцца акунь, шчупак, лешч, гусцяра, плотка, лінь, мянтуз, краснапёрка і іншыя віды рыб.

Каля возера праходзіць аўтамабільная дарога .

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-021. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Начы (прыток Заходняй Дзвіны)
Васіль Ісакавіч Талаш

**Васі́ль Іса́кавіч Тала́ш**, больш вядомы па мянушцы **Дзед Талаш** () — удзельнік савецкага партызанскага руху ў гады польска-савецкай (1919—1921) і Другой сусветнай войнаў на Беларусі. Галоўны герой аповесці Якуба Коласа «Дрыгва».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Белка Мазырскага павета (цяпер уваходзіць у мяжу горада Петрыкаў Гомельскай вобласці) у беднай сялянскай сям’і. Не змог у Белцы атрымаць свой надзел зямлі пасля жаніцьбы, таму быў вымушаны пайсці жыць да жонкі ў вёску Навасёлкі.

У 1919 годзе ў час акупацыі павета польскімі войскамі быў разведчыкам Чырвонай Арміі. Арганізаваў і ўзначаліў партызанскі атрад (300 чалавек), які з боем заняў вёску Навасёлкі.
  
У час Другой сусветнай вайны быў арыштаваны гітлераўцамі за сувязь з савецкімі партызанамі, але хутка вызвалены. У студзені 1943 года з дапамогай партызан перапраўлены ў Маскву. Выступаў перад рабочымі, салдатамі, якія адпраўляліся на фронт. Лістоўкі Васіля Талаша з заклікамі да барацьбы з немцамі распаўсюджваліся на акупіраванай тэрыторыі. У 1944 годзе, пасля вяртання на радзіму ў Беларусь, працаўладкаваўся лесніком у Петрыкаўскае лясніцтва.

Памёр 23 жніўня 1946 года ў шпіталі падчас аперацыі. Пахаваны на Петрыкаўскіх гарадскіх могілках, на магіле ўсталяваны помнік.

## Цікавыя факты 
[275px|thumb|[Якуб Колас|Я. Колас і Дзед Талаш у кабінеце пісьменніка. 1943]] 
У сярэдзіне 1930-х гадоў мясцовая Петрыкаўская ўлада негатыўна ставілася да Талаша, бо амаль што 90-гадовы ветэран не падтрымаў калектывізацыю. 4 кастрычніка 1936 года бюро Петрыкаўскага райкама партыі прыняло пастанову:

## Узнагароды 
* Ордэн Чырвонага Сцяга (1928)
* Ордэн Айчыннай вайны І ступені
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» I ступені
* Знак «За шматгадовую і бездакорную службу ў дзяржаўнай лесаахове СССР»

## Памяць 
* Імя Талаша носяць вуліцы ў Мінску і Петрыкаве
* Дом-музей дзеда Талаша ў вёсцы Навасёлкі
* Помнік (скульптар З. Азгур), як частка кампазіцыі на плошчы Якуба Коласа ў Мінску
* Помнік работы З. Азгура ў гарадскім парку Петрыкава (устаноўлены ў 1958)
* Мастацкі фільм «Талаш» па аповесці Якуба Коласа «Дрыгва» (Беларусьфільм, 2011; рэжысёр Сяргей Шульга)

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Дом-музей деда Талаша 
* Памятники г. Минска. Дед Талаш
* Талаш  // Газета «Минский курьер»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаве
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Петрыкаве
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Партызану Айчыннай вайны»
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
БАТЭ

* **БАТЭ** — барысаўскі завод аўтатрактарнага электраабсталявання.
* **БАТЭ** — барысаўскі футбольны клуб.
* **БАТЭ** — беларускі клуб па пляжным футболе
Серпентарый

**Серпентарый** (ад , род. скл. serpentis - змяя) — памяшканне або прастора (напрыклад, парк) для ўтрымання змей з мэтай атрымання ад іх яду; разнавіднасць тэрарыума. Бываюць таксама дэкаратыўныя і дэманстратыўныя серпентарыі. Першыя серпентарыі былі адкрыты ў Лонданскім (1849) і Парыжскім заапарках (1895).

На Беларусі існуюць серпентарыі ў вёсцы Шчытоўка (1987, Сенненскі раён, Віцебская вобласць) і ў пасёлку Бараўляны пад Мінскам (1988).

## Гл. таксама 
* Змеі
* Тэрарыум

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Галерэя змей у канадскім серпентарыі  (англ.)
* Серпентарый мыса Страху ва Уілмінгтане ў Паўночнай Караліне  (англ.)
* Серпентарый на востраве Эдзіста (англ.)

Катэгорыя:Герпеталогія
Нацыянальны інстытут статыстыкі і эканамічных даследаванняў Францыі

**Нацыянальны інстытут статыстыкі і эканамічных даследаванняў Францыі** (, скар. **INSEE** або **Insee**) — інстытут, які займаецца разлікам і аналізам афіцыйных статыстычных даных у Францыі. Ён знаходзіцца пад кіраваннем Міністэрства эканомікі, прамысловасці і занятасці. Паколькі ўстанова мае статус інстытута, то фактычна яна незалежна. З кастрычніка 2007 года дырэктарам інстытута з'яўляецца Жан-Філіп Каці.

## Задачы 
Асноўныя функцыі INSEE:

* Арганізацыя і правядзенне перапісаў насельніцтва, а таксама публікацыя рознай статыстыкі, якая тычацца насельніцтва Францыі
* Збор інфармацыі (перыядычны або кропкавы) пра цікавасць насельніцтва да прадпрыемстваў і гаспадаркі
* Ацэнка асноўных сацыяльна-эканамічных паказчыкаў, якія тычацца Францыі (ВУП, беспрацоўе, узровень беднаты і г.д.)
* Публікацыя розных індэксаў (індэксы коштаў і прыбытку, індэкс спажывецкіх коштаў, разлік інфляцыі і г.д.)

## Гл. таксама 
* Код INSEE

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт INSEE  

Катэгорыя:Статыстычныя арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі Францыі
Серна

**Се́рна**, або **Сарна** (*Rupicapra rupicapra*) — млекакормячае сямейства пустарогіх атраду парнакапытных. Жыве ў Еўропе і Малой Азіі.

## Апісанне 
Памеры серны складаюць прыкладна 1 метр у даўжыню і 75 см у карку. Хвост вельмі кароткі, яго даўжыня не перавышае 8 см. Вага серны складае ад 30 да 50 кг. Мае кампактны і моцны целасклад са стройнай шыяй, кароткай пысай, вострымі вушамі, даўжыня якіх складае амаль палову даўжыні галавы. У серны доўгія стройныя ногі з плоскімі капытамі, а таксама дасягаюць 25 см выгнутыя назад рогі, уласцівыя абодвум полам. За імі знаходзіцца адтуліна, з якой падчас перыяду спарвання вылучаецца слізісты, смуродны сакрэт.

## Гл. таксама 
* Rupicapra rupicapra tatrica

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пустарогія
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Сысуны Еўразіі
Катэгорыя:Негеральдычныя фігуры
Міністр замежных спраў Францыі

thumb|Будынак Міністэрства замежных спраў Францыі на набярэжнай Кэ д’Арсэ
**Міністр замежных спраў** () ва Урадзе Францыі з’яўляецца членам кабінета, адказным за адносіны Французскай Рэспублікі з замежнымі краінамі. У падпарадкаванні міністра знаходзяцца міністр-дэлегат па еўрапейскіх справах, міністр-дэлегат па справах развіцця і міністр-дэлегат па справах французскіх грамадзян за мяжой і франкафоніі. У наш час міністрам з’яўляецца Кацярына Калона.

Міністэрства замежных спраў ( размешчана на набярэжнай Кэ д’Арсэ (''Quai d'Orsay'') у Парыжы. Кэ д’Арсэ часта выкарыстоўваецца як сінонім **Міністэрства замежных спраў Францыі**. Частка цэнтральнага апарата Міністэрства размешчана ў Нанце.

## Гісторыя 
У 1589 годзе чатыры французскіх дзяржаўных сакратарыята, якія спецыялізаваліся на асобных кірунках знешняй палітыкі, былі аб’яднаны, і быў прызначаны Дзяржаўны сакратар па замежных справах.

Пасада Дзяржаўнага сакратара па замежных справах была ператворана ў пасаду міністра замежных спраў у 1791 годзе. Усе міністэрскія пасты былі скасаваны ў 1794 у адпаведнасці з рашэннем Нацыянальнага Канвента і адноўлены Дырэкторыяй (у перыяд Дырэкторыі пасада назвалася «Міністр замежных зносін»). Напалеон Банапарт аднавіў назву пасаду «Міністр замежных спраў».

На працягу кароткага перыяду ў 1980-х пост быў паўторна пераназваны ў «міністр знешніх зносін».

З 2007 года па 2012 год да назвы пасады былі дададзены словы «і еўрапейскіх». З 2012 года вярнулі старую назву.

## Задачы Міністэрства 
* Інфармаванне Прэзідэнта і Старшыні ўрада Францыі аб міжнародным становішчы і сітуацыі ў іншых краінах.
* Распрацоўка стратэгіі знешняй палітыкі Францыі.
* Ажыццяўленне і каардынацыя міжнародных адносін Французскай Рэспублікі.
* Абарона інтарэсаў французскіх грамадзян за мяжой.

 


Катэгорыя:Дзяржаўны лад Францыі
Францыя
Серпенцініт

**Серпенціні́т**, **змеявік** — шчыльная горная парода (не блытаць з мінералам серпенцін), якая ўтварылася ў выніку змены (серпенцінізацыі) гіпербазітаў пры метамарфізме магматычных парод групы перыдатыта і пікрыта, часам таксама даламітаў і даламітавых вапнякоў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вызначэнне горных парод 
* Серпенцініт у Геавікіпедыі
* Характарыстыка серпенцініту 

Катэгорыя:Горныя пароды
Катэгорыя:Прыродны камень
Спіс краін паводле ВУП (ППЗ)

thumb|400px|Карта ВУП свету паводле краін паводле «Даведніка ЦРУ паводле краін свету», 2019 год
Існуе тры **спісы краін свету, размешчаных у адпаведнасці з велічынёй валавага ўнутранага прадукта (ВУП)**, гэта значыць коштам усіх канцавых тавараў і паслуг, вырабленых у краіне за адзін год. Доларавыя ацэнкі ВУП, прыведзеныя тут, атрыманы пры дапамозе падліку па **парытэту пакупніцкай здольнасці (ППЗ)**.

**1. МВФ.** У першай табліцы ВУП прыведзены паводле падлікаў Міжнароднага валютнага фонду. У табліцы прыведзены даныя па 182 (з 187) дзяржавам-членаў МВФ, а таксама Спецыяльнаму адміністрацыйнаму раёну Ганконг (які ўваходзіць у склад Кітая) і Кітайскай рэспубліцы (Тайвань), якія не маюць членствы ў МВФ. З дзяржаў-членаў МВФ няма даных па асацыяваных са ЗША Палау, Маршалавым астравам і Мікранезіі, а таксама па Сан-Марына і фактычна распаламу Самалі. Таксама азначаны падлікі для свету ў цэлым і Еўрапейскага саюза.

**2. Сусветны банк.** У другой табліцы прыведзены даныя па ВУП 178 з 192 краін-членаў ААН, Ганконга і Макаа, а таксама па ВУП Еўразоны і сусветнаму ВУП. Гэты спіс — вынік падлікаў Сусветнага банка.

**3. ЦРУ ЗША.** У трэцяй табліцы прыведзены ацэнкі Цэнтральнага разведвальнага ўпраўлення, публікуемыя ў Кнізе фактаў.

Даныя МВФ і ЦРУ — за 2011 год, Сусветнага банка за 2010 год (частка даных дадзены за больш раннія гады, з указаннем якога менавіта года); за адзінку прыняты мільярд міжнародных долараў.

## Краіны па ВУП (ППЗ) 
|

|

|- valign="top"
|
|
|}

## Гл. таксама 
* Спіс краін паводле ВУП (намінал)
* Алфавітны спіс краін і тэрыторый
* Спіс краін і залежных тэрыторый паводле плошчы
* Спіс краін паводле насельніцтва
* Спіс краін паводле шчыльнасці насельніцтва
* Спіс краін паводле ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва

## Спасылкі 
* Карты і графікі: эканоміка: ВУП 
* Карты і графікі: ВУП і насельніцтва

ВУП ППЗ
Юджын Сернан

{{Касманаўт
|імя              = Юджын Сернан
|арыгінал імя     = 
|партрэт          = Cernan s71-51308.jpg
|шырыня           = 200 px
|подпіс           =
|Краіна           = 
|Спецыяльнасць    =
|Вайсковае званне =
|місіі            = Джэміні-9A, Апалон-10, Апалон-17
|дата нараджэння  = 14.3.1934
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 16.1.2017
|месца смерці     =
|узнагароды       =
{ style="background:transparent;"
   
-
  
}
}}
thumb|Сернан напачатку трэцяга выхаду на Месяц
**Юджын Эндру Сернан** (; 14 сакавіка 1934 года — 16 студзеня 2017 года) — астранаўт ЗША. Апошні, на дадзены момант, чалавек, які стаяў на паверхні Месяца.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 14 сакавіка 1934 года ў горадзе Чыкага, штат Ілінойс. Мае славацкія і чэшскія карані. Прозвішча дзеда-славака было Чэрнан, яно ператварылася ў Сернан з-за англійскіх правіл чытання.

Ён быў у космасе тройчы: у якасці другога пілота «Джэміні-9А» у чэрвені 1966 года, як пілот «Апалона-10» у маі 1969 года, і як камандзір «Апалона-17» у снежні 1972 года.

У наш час Сернан з'яўляецца апошнім чалавекам, які стаяў на паверхні Месяцы (14 снежня 1972 года). Апошнія словы, сказаныя чалавекам на Месяцы, належаць Сернану:

«Боб, гаворыць Джын, я на паверхні, і, робячы апошні крок чалавека з паверхні , вяртаючыся дахаты, каб калі-небудзь вярнуцца — але, мы верым, у не вельмі далёкай будучыні — я б проста хацеў  тое, што, я думаю, застанецца ў гісторыі. Што сённяшні выклік Амерыкі вызначыў будучыя лёсы чалавецтва. І, пакідаючы Месяц у  Таўрус-Літраў, мы сыходзім гэтак жа як і прыйшлі і, з Божай дапамогай, вернемся — з мірам і надзеяй для ўсяго чалавецтва. Поспеху экіпажу „Апалона-17“». (8:14:00 UTC, 14 снежня 1972)

## Узнагароды і заслугі 
* Узнагароджаны Крыжам «За выдатныя лётныя заслугі» ад ВМС (Distinguished Flying Cross),
* двума медалямі ВМС «За выдатныя заслугі» (Navy Distinguished Service Medal).
* Узнагароджаны двума медалямі НАСА «За выдатныя заслугі» (NASA Distinguished Service Medal),
* медалём НАСА «За выключныя заслугі» (NASA Exceptional Service Medal).
* Яго імя ўнесена ў Залу славы амерыканскіх астранаўтаў (US Astronaut Hall of Fame).
* Ордэн Двайнога белага крыжа 2 класа (Славакія, 25 верасня 1994 года)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Юджын Эндру Сернан
* Космас: храналогія замежных пускаў і падзей, 1972 

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Катэгорыя:Людзі, якія пабылі на Месяцы
Катэгорыя:НАСА
Міхаіл Дзмітрыеў

**Міхаіл Дзмітрыеў**:
* Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў — этнограф, фалькларыст, педагог
* Міхаіл Апанасавіч Дзмітрыеў (1921—2001) — педагог, доктар педагагічных навук, Герой Сацыялістычнай Працы
Серэмбан

**Серэмба́н** (, , ) — горад у Малайзіі, сталіца штата Негеры-Сембілан.

Горад размешчаны за 30 км ад узбярэжжа, у даліне ракі Лігі, ля падножжа горнага хрыбта Тытывангса. Мясцовасць пераважна ўзгорыстая, глебы — чырвоныя латэрытавыя, прыдатныя для вырошчвання каўчуканосаў і масленічнай пальмы. У часы бурнай здабычы волава, рака Логі была галоўным транспартным гандлёвым шляхам. Сёння — гэта галоўная крыніца вады для Серэмбана і ўсяго Негеры-Сембелана. Клімат, як і ў большай частцы заходняй Малайзіі, гарачы і вільготны, з сярэднімі тэмпературамі 27—30 °C.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Малайзіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1840 годзе
Аўгустава дарога

thumb|300px|right|Аўгустава дарога
**Аўгустава дарога** (, іншыя назвы: *Via Herculea* і *Via Exterior*) — адна з рымскіх дарог на ўсходнім узбярэжжы Пірэнейскага паўвострава, найдаўжэйшая (1500 км) у Рымскай Іспаніі. Аўгустава дарога з'яўлялася працягам Даміцыевай дарогі з Рыма да Кадыса на поўдні сучаснай Іспаніі і пралягала ўздоўж Міжземнага мора.

Віа Аўгуста злучала наступныя гарады: Гадэс (Кадыс), Новы Карфаген (Картахена), Валенціа (Валенсія), Сагунт (Сагунта), Таракон (Тарагона), Барсіна (Барселона), Герунда (Херона). У горадзе Мартарэль дарога перасякае раку Льябрэгат па мосту Д'ябла, які быў пабудаваны ў Сярэднявеччы на падмурку антычнага рымскага моста.

Раней дарога звалася *Via Herculea* або *Via Heraclea* (Геркулесава дарога), Ганібалава дарога і *Via Exterior*, але была пераназвана ў гонар Актавіяна Аўгуста дзякуючы пашырэнню і паляпшэнням, праведзенымі падчас кіравання Аўгуста. Асабліва ў гады з 8 па 2 да н.э. Аўгустава дарога стала асноўнай транспартнай і гандлёвай воссю паміж рымскімі правінцыямі, гарадамі і портамі на Міжземным моры.

## Галерэя 

File:Sagunt. Via Augusta 1.JPG|Рэшткі дарогі ў Сагунта
Via Augusta de Tarraco..jpg|Мадэль Аўгуставай дарогі ў Тараконе
Panissars.jpg|Скрыжаванне Аўгуставай і Даміцыевай дарог у Панісара

Катэгорыя:Рымскія дарогі
Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Савецкая вуліца (Мінск)

**Савецкая вуліца** — часткова пешаходная вуліца ў Мінску.

## Гісторыя 
 і дом Сямёна Сушы]]
Цяперашняя Савецкая раней была часткай Захар’еўскай вуліцы. Правы бок вуліцы забудаваны ў 1875—1908 гг. Левы — няцотны — аформіўся ў 1976 г.

## Размяшчэнне 
Бярэ свой пачатак ад скрыжавання з вуліцай Бабруйскай і ідзе да скрыжавання з вуліцай Свярдлова, упіраючыся ў будынак гасцініцы «Мінск». Частка вуліцы ідзе па плошчы Незалежнасці.

## Аб’екты на вуліцы 
]]
На Савецкай размешчаны: Дом урада, Чырвоны касцёл, дамы Уніхоўскага і Абрампольскага ў стылі мадэрн, Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка. На Савецкай, 6, знаходзіцца Беларуская транспартная пракуратура, на Савецкай, 9 — Міністэрства па падатках і зборах.

Плошча Мяснікова, пачатак вуліцы Савецкай, дамы № 2, 4, 6, 8.

* № 9 — на гэтым месцы размяшчаўся 2-павярховы дом мешчаніна Сямёна Сушы (адрас у 1910 — Захар’еўская, д. 7, пасля 1914 — д. 9). Знесены ў пасляваенны час.
* № 14 — трохпавярховы дом Яніцкага (1903). У будынку размяшчаецца Інстытут перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі суддзяў, работнікаў пракуратуры, судоў і ўстаноў юстыцыі БДУ — 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Пешаходныя вуліцы Беларусі
Фрысландыя (гістарычная вобласць)

::''Калі вы патрапілі сюды з перанакіравання "Фрызія", тое гл. арт. каралеўства Фрызія, а таксама Фрысландыя, значэнні

thumb|right|397px
240px|thumb|right|Неафіцыйны фрызскі сцяг
**Фрызія (Фрысландыя)** (; ; ; ) — гістарычная вобласць на ўзбярэжжы Паўночнага мора, якая займае яго ўчастак ад нідэрландскага возера Эйселмер прыкладна да ўзбярэжжа Даніі. Месца пражывання фрызаў.

Цяпер тэрыторыя Фрызіі (Фрысландыі) падзелена на тры часткі:
* Фрызія (Фрысландыя) (Заходняя Фрызія / Заходняя Фрысландыя) — правінцыя Нідэрландаў.
* Фрызія (Фрысландыя) — раён Ніжняй Саксоніі (Германія)
** Усходняя Фрызія (Фрысландыя)
* Паўночная Фрызія (Фрысландыя) — раён Шлезвіга-Гольштэйна (Германія)

## Гісторыя 
Фрызы вядомыя з часоў рымскіх паходаў супраць германцаў. У Сярэднявеччы мелі ўласную дзяржаву. Паводка ў дзень Святой Люсіі, якая адбылася 14 снежня 1287 года, пазбавіла краіну значнай часткі тэрыторыі.

## Гл. таксама 
* Фрызскія астравы

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Еўропы
Катэгорыя:Геаграфія Германіі
Катэгорыя:Ніжняя Саксонія
Катэгорыя:Шлезвіг-Гольштэйн
Катэгорыя:Геаграфія Нідэрландаў
*
Яўген Юр’евіч Клапоцкі

**Яўген Клапоцкі** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец брэсцкага футбола, з 2011 года гуляў за асноўны склад брэсцкага «Дынама». У красавіку 2013 года, пасля зыходу з клуба Віталя Гайдучыка, стаў асноўным цэнтральным абаронцам і капітанам брэсцкага клуба. У ліпені 2013 атрымаў траўму, з-за якой прапусціў тры месяцы. Вярнуўся на поле ў кастрычніку 2013 года і зноў замацаваўся ў асноўным складзе.

У пачатку 2014 года капітанства ў камандзе перайшло да Рамана Васілюка, але Клапоцкі застаўся асноўным цэнтральным абаронцам. Аднак, у чэрвені 2014 года атрымаў чарговую траўму і выбыў да канца сезона. У лютым 2015 года падоўжыў кантракт з «Дынама». У маі 2015 года зноў атрымаў траўму, а пасля аднаўлення ў верасні быў пераведзены ў дубль. У снежні 2015 года з-за даўгоў «Дынама» перад футбалістам БФФ надаў Клапоцкаму статус свабоднага агента.

У лютым 2016 года пасля прагляду падпісаў кантракт з «Тарпеда-БелАЗ». У складзе жодзінскага клуба неўзабаве замацаваўся ў якасці асноўнага цэнтральнага абаронцы. Дапамог камандзе выйграць Кубак Беларусі 2016, забіўшы пераможныя мячы ў чвэрцьфінале супраць мінскага «Дынама» і паўфінале супраць «Мінска». 14 ліпеня 2016 года трапным ударам са штрафнога прынёс «Тарпеда-БелАЗ» гасцявую перамогу над «Дэбрэцэнам» у Лізе Еўропы (2:1). Дзякуючы паспяховай гульні за жодзінскі клуб стаў выклікацца ў нацыянальную зборную Беларусі, хоць у 2016 годзе так і не дэбютаваў за яе.

У студзені 2017 года падоўжыў пагадненне з жодзінцамі. У сезоне 2017 з’яўляўся на полі нерэгулярна, чаргуючыся ў складзе з іншымі футбалістамі. Па заканчэнні сезона ў лістападзе 2017 года пакінуў «Тарпеда-БелАЗ».

У лютым 2018 года стаў іграком «Віцебска», дзе замацаваўся ў асноўным складзе. У другой палове 2019 года не гуляў з-за траўмы, пасля вярнуўся ў склад.

У студзені 2021 года пакінуў «Віцебск» і неўзабаве падпісаў кантракт з брэсцкім «Рухам». Аднак, з-за траўмы так і не згуляў за брэсцкую каманду. У снежні 2021 года па пагадненні бакоў пакінуў «Рух».

У верасні 2022 года стала вядома, што Клапоцкі завяршыў кар’еру і стаў працаваць трэнерам у юнацкай камандзе брэсцкага «Дынама».

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі. У яе складзе ў студзені 2014 выступаў на Кубку Садружнасці, дзе дапамог зборнай Беларусі заняць трэцяе месца (забіў 3 галы на турніры).

У 2016 годзе прыцягваўся да збораў нацыянальнай зборнай Беларусі, але так і не згуляў за яе. У ліпені 2017 года выступаў за другую зборную Беларусі на Кубку Караля ў Тайландзе.

## Дасягненні 
*  Уладальнік Кубка Беларусі: 2016
*  У спісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2016

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск
Катэгорыя:Ігракі ФК Рух Брэст
Аляксандр Уладзіміравіч Дземідовіч

**Аляксандр Дземідовіч** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца.

Родны брат Аляксандра, Вадзім Дземідовіч, таксама футбаліст.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец брэсцкага футбола, з 2008 гуляў за брэсцкае «Дынама» (у сезоне 2012 каманда называлася «Брэст»), але не здолеў замацавацца ў асноўным складзе. У жніўні 2012 года перайшоў у мікашэвіцкі «Граніт», дзе стаў асноўным абаронцам.

У лютым 2014 года падпісаў кантракт з «Лідай». У лідскім клубе таксама замацаваўся ў аснове. У студзені 2015 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Ліду». Сезон 2015 распачаў у «Баранавічах», якія вярнуліся ў Першую лігу. У пачатку 2016 года праходзіў прагляд у брэсцкім «Дынама», але не падышоў і далучыўся да «Смаргоні».

У жніўні 2016 года падпісаў кантракт з гродзенскім «Нёманам», аднак у другой палове сезона 2016 не правёў ніводнага матча за асноўную каманду. У сакавіку 2017 года падоўжыў кантракт з гродзенцамі да канца сезона 2017, але неўзабаве быў аддадзены ў арэнду «Смалявічам-СТІ». Па выніках сезона 2017 дапамог смалявіцкаму клубу выйсці ў Вышэйшую лігу. У снежні 2017 года вярнуўся з арэнды ў «Нёман».

У лютым 2018 года праходзіў прагляд у «Мінску», але беспаспяхова і ў сакавіку далучыўся да брэсцкага «Руха», з якім у выніку падпісаў кантракт. Дапамог брэсцкай камандзе ў сезоне 2018 атрымаць перамогу ў Другой лізе. У першай палове 2019 года заставаўся іграком «Руха», аднак не правёў у Першай лізе ніводнага матча, згуляў толькі ў адным матчы ў Кубку Беларусі.

У ліпені 2019 года пакінуў брэсцкі клуб і неўзабаве далучыўся да пінскай «Хвалі», дзе стаў адным і асноўных ігракоў. Пакінуў «Хвалю» па заканчэнні сезона 2019.

У красавіку 2020 года стаў іграком мікашэвіцкага «Граніта», дзе гуляў да канца сезона 2020. У 2021 годзе выступаў за «Брэстжылбуд» у Другой лізе.

## Дасягненні 
*  Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі: 2018

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда
Катэгорыя:Ігракі ФК Баранавічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Рух Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Брэстжылбуд
Аляксандр Аляксандравіч Забара

**Аляксандр Забара** (нар. , Новая Кахоўка, УССР) — украінскі футбаліст, абаронца і паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Гуляў ва Украіне (у асноўным у Першай лізе) і ў Літве. У ліпені 2011 года падпісаў кантракт з брэсцкім «Дынама». 15 чэрвеня 2012 года ў матчы супраць барысаўскага БАТЭ выйшаў на замену на 89-й хвіліне і забіў гол пасля падачы вуглавога, тым самым аформіўшы першую ў гісторыі гасцявую перамогу (0:1) брэсцкага клуба над барысаўскім у Вышэйшай лізе. У жніўні 2012 года Забара быў пераведзены ў дублюючы склад, а ў хуткім часе пакінуў клуб і завяршыў кар’еру.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Украіны
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарнаморац-2 Адэса
Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Луганск
Катэгорыя:Ігракі ФК СКВІЧ
Катэгорыя:Ігракі ФК Шаўляй
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрас Вісагінас
Катэгорыя:Ігракі ФК Днестр Авідзіяпаль
Катэгорыя:Ігракі ФК Александрыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Сталь Кам’янскэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Геліяс Харкаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Фрыдрых III

**Фрыдрых III** — імя некалькіх манархаў Еўропы:
* Фрыдрых III (каля 1122—1190) — герцаг Швабіі
* Фрыдрых III, бургграф Нюрнберга (каля 1220—1297) — бургграф Нюрнберга
* Фрыдрых III, кароль Германіі (1298—1330) — кароль Германіі
* Фрыдрых III, маркграф Мейсена (1332—1381) — маркграф Мейсена, і ландграф Цюрынгіі з 1349 года
* Фрыдрых III (герцаг Аўстрыі) (1347—1362) — герцаг Аўстрыі
* Фрыдрых III, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (1415—1493) — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі
* Фрыдрых III Мудры (1463—1525) — курфюрст Саксоніі
* Фрыдрых III Набожны (1515—1576) — курфюрст Пфальца
* Фрыдрых III Гольштэйн-Готарпскі (1597—1659) — герцаг Гольштэйн-Готарпскі
* Фрэдэрык III (Фрыдрых) (1609—1670) — кароль Даніі і Нарвегіі
* Фрыдрых III (1657—1713) — брадэнбургскі курфюрст, першы кароль Прусіі пад імем *Фрыдрых I*
* Фрыдрых III, ландграф Гесэн-Гомбурга (1673—1746) — ландграф Гесэн-Гомбурга
* Фрыдрых III, герцаг Саксен-Гота-Альтэнбурга (1699—1772) — герцаг Саксен-Гота-Альтэнбурга
* Фрыдрых III (1831—1888) — імператар Германіі і кароль Прусіі ў 1888 годзе.
Фрыдрых II

**Фрыдрых II**:

* Фрыдрых II Аднавокі (1090—1147) — герцаг Швабіі (1105—1147).
* Фрыдрых II (каля 1188—1255) — бургграф Нюрнберга, граф Цолерна.
* Фрыдрых II, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (1194—1250) — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (з 1220 г.)
* Фрыдрых II, герцаг Аўстрыі (1201—1246) — герцаг Аўстрыі (з 1230 г.) з дынастыі Бабенбергаў
* Федэрыга II, кароль Сіцыліі (1272—1337) — кароль Сіцыліі (з 1296 г.)
* Фрыдрых II, маркграф Мейсена (1319—1349) — маркграф Мейсена, і ландграф Цюрынгіі з 1323 года
* Фрыдрых II (1327—1344) — герцаг Аўстрыі (не кіраваў) з дынастыі Габсбургаў
* Фрыдрых II, курфюрст Саксоніі (1412—1464) — курфюрст Саксоніі (c 1428 г.)
* Фрыдрых II, маркграф Брандэнбурга (1413—1470) — маркграф Брандэнбурга (з 1440 г.)
* Фрыдрых II, курфюрст Пфальца (1482—1556) — курфюрст Пфальца (з 1544 года)
* Фрыдрых II, ландграф Гесэн-Гомбурга (1633—1708) — ландграф Гесэн-Гомбурга
* Фрыдрых II, герцаг Саксен-Гота-Альтэнбурга (1676—1732) — герцаг Саксен-Гота-Альтэнбурга
* Фрыдрых II Вялікі (1712—1786) — кароль Прусіі (з 1740 г.)
* Фрыдрых II, ландграф Гесэн-Каселя (1720—1785) — ландграф Гесэн-Каселя з 1760 года.
* Фрыдрых II, герцаг Анхальта (1856—1918) — герцаг Анхальта ў 1904—1918 гадах.
Ордэн Падвойнага белага крыжа

**Ордэн Падвойнага белага крыжа** () — ордэн Славакіі.

Ордэн заснаваны Законам ад 2 лютага 1994 года № 37/1994.

## Падставы для ўзнагароджання 
Ордэнам узнагароджваюцца грамадзяне іншых дзяржаў за выбітныя заслугі па ўсебаковым развіцці адносін паміж дзяржавамі, пашырэнні правоў і магчымасцяў Славацкай Рэспублікі ў міжнародных адносінах і заслугі ў распаўсюджванні добрага імя Славакіі за мяжой.

## Класы ордэна 
Ордэн мае грамадзянскую і ваенную катэгорыі, якія падзяляюцца на тры класа. Вышэйшы — 1 клас.

* Ордэн Падвойнага белага крыжа 1 класа.

Знак ордэна носіцца на ордэнскай плечавай стужцы. Зорка ордэна носіцца на грудзі.

* Ордэн Падвойнага белага крыжа 2 класа

Знак ордэна носіцца на шыйнай стужцы. Зорка носіцца на грудзі.

* Ордэн Падвойнага белага крыжа 3 класа

Знак ордэна носіцца на шыйнай стужцы.

## Гл. таксама 
* Узнагароды Славакіі

## Спасылкі 
* Zákon NR SR o štátnych vyznamenaniach 
* Republic of Slovakia: Order of the White Double Cross

Катэгорыя:Ордэн Падвойнага белага крыжа
Катэгорыя:Ордэны Славакіі
Сяргей Іванавіч Вабішчэвіч

**Сяргей Вабішчэвіч** (нар. ) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Клубная кар’ера 
Выступаў за дубль брэсцкага «Дынама», з 2011 года часам праходзіў у асноўную каманду.

У сезоне 2013 гуляў у асноўным за дубль, за асноўную каманду правёў на полі ўсяго 7 хвілін. У сезоне 2014 увогуле не з’яўляўся на полі ў асноўнай камандзе, і ў студзені 2015 года пакінуў брэсцкі клуб і завяршыў прафесійную кар’еру.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст