open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мегарэльеф

**Мегарэльеф** ((, , )) — самыя буйныя элементы рэльефу зямной паверхні: мацерыковыя выступы, упадзіны акіянаў, горныя паясы, горныя і раўнінныя краіны, разломы планетарнага маштабу, выяўленыя ў рэльефе і г. д.

Формы мегарэльефу абумоўлены сіламі агульнапланетарнага характару, якія ўзаемадзейнічаюць з усімі іншымі сіламі эндагеннага і экзагеннага характару.

## Літаратура 
. В&nbsp;3-х&nbsp;т.&nbsp;/ За&nbsp;ред. .&nbsp;— Донецьк: Донбас, 2004.&nbsp;— ISBN 966-7804-14-3.

Катэгорыя:Формы рэльефу
Нізіна

thumb|right|Загорская нізіна
**Нізіна**, **нізінная раўніна** — раўнінны ўчастак сушы, размешчаны не вышэй за 200 м над узроўнем мора

Прыкладамі нізін з’яўляюцца Амазонская, Ла-Плацкая, Інда-Гангская, Прыкаспійская; у Беларусі — Полацкая, Нёманская, Цэнтральна-Бярэзінская, Палеская.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раўніны
Узвышша

]]
**Узвышша** — раўнінны ўчастак сушы, прыўзняты ў параўнанні з прылеглымі тэрыторыямі, і размешчаны на вышынях ад 200 да 500 м над узроўнем мора.

Некаторыя ўзвышшы ў Беларусі — Мінскае, Навагрудскае, Аршанскае, Віцебскае.

Катэгорыя:Раўніны
Катэгорыя:Формы рэльефу
Ідэальны газ

**Ідэа́льны газ** – матэматычная мадэль газу, у якой прымаюцца за нуль сілы межмалекулярнага ўзаемадзеяння, а таксама ўласны аб'ём малекул газу.

Ідэальны газ мае наступныя ўласцівасці:

* малекулы ідэальнага газу не маюць аб'ёму – ўвесь яго аб'ём складаюць «прамежкі» між малекуламі
* малекулы ідэальнага газу ўзаемадзейнічаюць між сабой толькі пры сутыкненнях
* усе сутыкненні малекул ідэальнага газу з'яўляюцца пругкімі, гэта значыць такімі, пры якіх агульная кінетычная энергія не змяняецца.

Адрозніваюць класічны ідэальны газ, часціцы якога падпарадкоўваюцца законам класічнай механікі, і квантавая ідэальны газ. У апошнім адрозніваюць два віды: часціцы аднаго падпарадкоўваюцца статыстыцы Бозэ-Эйнштэйна, другога – Фермі – Дзірака.

Паводзіны ідэальнага газу апісвае кінетычная тэорыя ідэальных газаў.

Паветраныя газы (кісларод, азот і інш.) пры тэмпературах і ціску блізкіх да нармальных з добрай ступенню дакладнасці адпавядаюць мадэлі ідэальнага газу. З дапамогай мадэлі ідэальнага газу апісваюцца таксама іншыя сістэмы, у якіх памер часціц малы адносна адлегласцей паміж імі, а ўзаемадзеянні адбываюцца толькі на малых адлегласцях (напрыклад, «электронны газ» валентных электронаў у металах, броўнаўскі рух і да т.п.)

## Гл. таксама 
* Газавыя законы
* Рэальны газ

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Статыстычная фізіка
Катэгорыя:Матэматычныя мадэлі
Катэгорыя:Ідэалізацыі ў фізіцы
Катэгорыя:Газ
Праміле

**Праміле** (ад  — на кожную тысячу) — адна тысячная доля якой-небудзь велічыні або адна дзясятая частка працэнта.

Абазначаецца ‰ (Юнікод: U+2030). Адзін праміле вызначаюць як:
: 1 ‰ = 10−3= 0,001 = 0,1 %

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Зямная кара

**Зямная кара** — верхняя абалонка «цвёрдай» Зямлі, якая складае верхнюю частку літасферы.

Абмежавана зверху атмасферай і гідрасферай, знізу — мантыяй Зямлі. Яе магутнасць на раўнінах 35-40 км, у гарах 70-80 км, пад акіянам — 5-15 км. Зямная кара падраздзяляецца на ўстойлівыя (платформы) і рухомыя (геасінкліналі) ўчасткі.

Зямная кара ўтворана галоўным чынам магматычнымі горнымі пародамі. Маюцца таксама асадкавыя і метамарфічныя горныя пароды. Адрозніваюць мацерыковую і акіянічную зямную кару, а таксама пераходныя яе тыпы: субмацерыковую і субакіянічную.

Верхняя частка зямной кары, якая разглядаецца як шматкампанентная дынамічная сістэма, называецца **геалагічным асяроддзем**. Геалагічнае асяроддзе знаходзіцца пад уздзеяннем інжынернай дзейнасці чалавека і, у сваю чаргу, у пэўнай ступені вызначае гэту дзейнасць.

Верхняя частка кары дасягальная для вывучэння ў агаленнях і свідравінамі да глыбіні 10-15 км. Больш глыбокія зоны даследуюцца геафізічнымі метадамі. Мацерыковая кара складаецца з асадкавага (скорасць пашырэння падоўжных сейсмічных хваль Vр да 4,5 км/с), «гранітнага» (Vр 5,1—6,4 км/с) і «базальтавага» (Vр 6,1—7,4 км/с) слаёў. «Гранітны» і «базальтавы» слаі ўмоўныя і гістарычна звязаныя з вылучэннем паверхні Конрада (Vр 6,2 км/с), якая раздзяляе іх.

Звышглыбіннае свідраванне сведчыць, што гэтая мяжа мае ўмоўны характар, таму «гранітны» і «базальтавы» слаі аб’ядноўваюць паняццем кансалідаванай кары. «Гранітны» слой па складзе парод больш адпавядае гранітна-гнейсаваму (сярэдняя шчыльнасць 2,6-2,7 т/м³), «базальтавы» — гранулітава-базітаваму (2,7-3 т/м³). Акіянічная кара адрозніваецца ад мацерыковай адсутнасцю «гранітнага» слоя, меншай магутнасцю і больш маладым узростам (юра, мел, кайназой). Суцэльнасць зямной кары перарываецца шматлікімі разломамі. Некаторыя з іх дасягаюць мантыі і ўтвараюць корава-мантыйныя блокі. Зямная кара знаходзіцца ў стане ізастатычнай раўнавагі. Зонай яе выраўноўвання з’яўляецца астэнасфера. Зямную кару аддзяляе ад мантыі Зямлі паверхня Махаровічыча.

## Хімічны склад 
Найбольш распаўсюджаныя паводле масы хімічныя элементы ў зямной кары (разам з акіянамі і атмасферай) — кісларод (49.5 %), крэмній (25.7 %), алюміній (7.5 %), жалеза (4.7 %), кальцый (3.4 %). Іншыя элементы складаюць 9,2 % масы.

## Літаратура 
* 
* Геаграфія ў тэрмінахі паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 352 с.: іл. ISBN 985-11-0262-8.
* 

Катэгорыя:Будова Зямлі
Катэгорыя:Літасфера
Раён (геаграфія)

**Раён** у **геаграфіі** — цэласная тэрыторыя (акваторыя), якая характарызуецца агульнымі ўласцівасцямі. Адно з ключавых паняццяў у геаграфіі, а таксама ў сумежных навуках.

## Гл. таксама 
* Фізіка-геаграфічны раён
* Ландшафтны раён
* Эканамічны раён

## Крыніцы 
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Аляксей Барысавіч Куракін

**Аляксей Барысавіч Куракін** (19 (30) верасня 1759 — 30 снежня 1829 (11 студзеня 1830) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, князь. У 1796—1797 генерал-пракурор пры імператары Паўле, пры Аляксандры I — маларасійскім ваенным губернатарам (1802—1807). З 1804 член Абавязковага савета. У 1807—1810 міністр унутраных спраў. З 1821 старшыня Дэпартамента дзяржаўнай эканоміі Дзяржаўнага савета. З 1826 канцлер Расійскіх ордэнаў. Член Вярхоўнага крымінальнага суда над дзекабрыстамі.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Паўвостраў

.]]
**Паўво́страў** — участак сушы, які ўразаецца ў водную прастору; з трох бакоў абкружаны вадой, з чацвёртага боку злучаецца з масівам сушы (мацерыка, вострава).

Большасць паўвастравоў — просты працяг мацерыка (Апенінскі і Балканскі п-вы ў Еўропе, Малая Азія і Індакітай у Азіі, Самалі ў Афрыцы, Лабрадор і Аляска ў Паўночнай Амерыцы). Іншыя паўвастравы раней былі астравамі, а потым далучыліся да мацерыкоў (Індастан, Камчатка, Крымскі, Малака, Фларыда). Самы вялікі паўвостраў Зямлі — Аравійскі.

## Спасылкі 
* Полуостров // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Восіп Пятровіч Казадаўлеў

**Восіп Пятровіч Казадаўлеў** ( — ) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, пісьменнік, міністр унутраных спраў з 1810 па 1819 год. З 1783 — саветнік пры дырэктары Імператарскай акадэміі навук, сурэдактар «Собеседника любителей российского слова», пры Паўле I сенатар, у 1809 заснаваў афіцыйную газету «Северная Почта», у 1810—1819 міністр унутраных спраў. Акрамя перакладаў (з Гётэ, Цюмеля), вершы (апублікаваныя ў «Русской поэзии» Венгерава IV вып.).

Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Сенатары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Акадэміі Расійскай
Доўгае (возера, Глыбоцкі раён)

**До́ўгае во́зера** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці (басейн ракі Шошы). Найглыбейшае возера Беларусі (да 53,7 м).

## Гідраграфія 
Плошча паверхні возера — 2,19 км², даўжыня каля 7 км, найбольшая шырыня 0,7 км, сярэдняя — 0,4 км. Найбольшая глыбіня дасягае 53,7 м, сярэдняя 16,6 м. Аб’ём вады 43,17 млн м³, плошча вадазбору 30,4 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, глыбока ўрэзана (на 70-80 м) у тоўшчу марэны. Падводныя схілы катлавіны вельмі стромкія.

Схілы вышынёй ад 10 метраў на паўночным захадзе і паўднёвым усходзе да 25—30 метраў у астатняй частцы, стромкія, складзеныя з суглінкаў. Берагавая лінія Доўгага возера звілістая, даўжынёй 14,9 км. Берагі ў асноўным зліваюцца са схіламі, на паўночным захадзе і паўднёвым усходзе нізкія да 0,2 м, зарослыя хмызняком.

Літаральная зона вузкая. Ложа возера з глыбіні 3 м мае карытападобную форму. У цэнтральнай частцы возера па доўгай восі цягнецца некалькі глыбокіх упадзін, падзеленых падняццямі дна. Зона мелкаводдзя пясчаная і пясчана-галечная, месцамі з валунамі. У глыбакаводнай частцы дно глеістае, у залівах пакрыта сапрапелем.

Упадаюць ручаі з азёр Свядава і Псуя, выцякае ручай у возера Шо.

## Экалогія 
Возера Доўгае мезатрофнае, слабапраточнае. Возера зарастае слаба. Надводная расліннасць пашыраецца на адлегласць да 25 метраў ад берага, месцамі адсутнічае. Падводная расліннасць пашырана да глыбіні 5—7 метраў.

Па ўсёй тоўшчы вады шмат кіслароду і нізкія тэмпературы; улетку толькі паверневы слой вады да глыбіні 7‒8 м праграецца да 18‒20 °C, глыбей (да 20 м) — да 5‒6 °С.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, акунь, плотка, мянтуз, лінь, сняток і іншыя віды рыб. Адзначаны пасяленні баброў, жыве рэліктавы від ледавіковага перыяду — рачок лімнакалянус даўгахвосты, бакаплаў Паласа.

На возеры і навакольнай тэрыторыі створаны гідралагічны заказнік «Доўгае»

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Долгое на Посейдон.by 
* Возера Доўгае
* Долгое — самое глубокое озеро 

Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Шошы
Катэгорыя:Заказнікі Беларусі
Іван Мікалаевіч Дурнаво

* Іван Мікалаевіч Дурнаво (1834-1903), старшыня Камітэра міністраў Расійскай імперыі
* Іван Мікалаевіч Дурнаво (1784-1850), вайсковы дзеяч Расійскай імперыі, удзельнік войнаў з Напалеонам
Іван Мікалаевіч Дурнаво (1834)

**Іван Мікалаевіч Дурнаво** () (1 (13) сакавіка 1834, Чарнігаўская губерня — 29 мая (11 чэрвеня) , ля Берліна) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, міністр унутраных спраў (1889—1895), старшыня Камітэта міністраў (1895—1903).

## Губернатар і міністр 
У 1863 годзе Іван Дурнаво быў прызначаны губернатарам Чарнігаўскай губерні, у 1870 быў пераведзены ў якасці губернатара ў Екацярынаслаў, тады гэты горад яшчэ не з'яўляўся важным эканамічным цэнтрам. У 1875 г. з'яўляўся ганаровым міравым суддзём горада Новамаскоўска, Екацерынаслаўскай губерні. У 1882 годзе новы імператар Аляксандр III прызначыў яго таварышам (намеснiкам) міністра ўнутраных спраў Дзмітрыя Талстога. У 1886 годзе Дурнаво, які карыстаўся ў тыя гады вялікім даверам імператарскай сям'і, таксама ўзначаліў 4-е аддзяленне ўласнай імператарскай канцылярыі, праз якую ажыццяўлялася дабрачынная дзейнасць. На гэтай пасадзе Дурнаво рацыянальна выкарыстаў наяўныя сродкі і адкрыў больш за 500 новых устаноў.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Дзмітрый Мікалаевіч Блудаў

**Дзмітрый Мікалаевіч Блудаў** () (5 (16) красавіка 1785 — 19 лютага (2 сакавіка) 1864), дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, літаратар, дыпламат, граф, міністра ўнутраных спраў у 1832—1838 гадах.

Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Расійскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Акадэміі Расійскай
Катэгорыя:Міністры юстыцыі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ганаровыя аматары Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Леў Аляксеевіч Пяроўскі

**Леў Аляксеевіч Пяро́ўскі** () ( — ) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, граф, міністр унутраных спраў (1841—1852), міністр імператарскага двара.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Калекцыянеры манет
Аляксандр Рыгоравіч Строганаў

**Аляксандр Рыгоравіч Стро́ганаў** (; —) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, генерал-ад’ютант, граф, член Дзяржаўнага савета, міністр унутраных спраў (1839—1841).

## Біяграфія 
Выхоўваўся ў Корпусе інжынераў шляхоў зносін; уступіў у Лейб-гвардыі артылерыйскую брыгаду, удзельнічаў у бітвах пад Дрэздэнам, Кульмам, Лейпцыгам; знаходзіўся пры заняцці Парыжа; у 1831 годзе ўдзельнічаў у падаўленні паўстання 1830—1831 гадоў. У 1834 годзе Строганаў прызначаны намеснікам міністра ўнутраных спраў.

У 1836—1839 гадах быў чарнігаўскім, палтаўскім і харкаўскім генерал-губернатарам, а з 1839 года па 1841 год кіраваў Міністэрствам унутраных спраў Расійскай Імперыі.

З 1849 года быў членам Дзяржаўнага савета. Прабыўшы год (1854) ваенным губернатарам Пецярбурга, ён потым быў каля 9 гадоў Новарасійскім і Бесарабскім генерал-губернатарам. У бытнасць у Адэсе граф Строганаў цікавіўся дзейнасцю тамтэйшага Таварыства гісторыі і старажытнасцяў Расіі, быў яго прэзідэнтам і зрабіў вельмі шмат каштоўных ахвяраванняў у музей. Велічэзную сваю бібліятэку ён адпісаў Томскаму ўніверсітэту.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Адэсы
Катэгорыя:Мецэнаты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Удзельнікі прыгнечання паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты (Расійская імперыя)
Дзмітрый Гаўрылавіч Бібікаў

**Дзмітрый Гаўрылавіч Бібікаў** () ( — ) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, генерал ад інфантэрыі, удзельнік руска-турэцкай і Айчыннай вайны. З 1837 кіеўскі генерал-губернатар; пры ім уведзеныя інвентары у Паўднёва-заходнім краі; міністр унутраных спраў (1852—1855).

Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1806—1812
Катэгорыя:Тайныя саветнікі
Катэгорыя:Генералы ад інфантэрыі (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Кіеўскія генерал-губернатары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ліпецкай вобласці
Пётр Аляксандравіч Валуеў

**Пётр Аляксандравіч Валуеў** () ( — ), дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, граф, міністр унутраных спраў (1861—1868), старшыня Камітэта міністраў (1877—1881).

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Арсеній Андрэевіч Закрэўскі

**Арсеній Андрэевіч Закрэўскі** ( (1783?), сяло Бернікава, Зубцоўскі павет, Цвярская губерня, Расійская імперыя — , Фларэнцыя, Італія) — вайсковы і дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі.

## Біяграфія 
У 1802 годзе скончыў Гродзенскі кадэцкі корпус. Удзельнічаў у войнах з Францыяй (1805, 1806—1807, 1812—1815), Швецыяй (1808—1809) і Турцыяй (1806—1811). У бітве пры Аўстэрліцы выратаваў ад палону камандзіра палка генерала М. М. Каменскага, пасля чаго стаў яго ад'ютантам.

Вызначыўся ў бітве пры Прэйсіш-Эйлаў, атрымаўшы залатую шпагу «За адвагу». Падчас руска-швецкай вайны прымаў удзел у бітвах у возера Куартане, пры Аравайсе і інш. Пасля прызначэння Каменскага галоўнакамандуючым рускім войскам у Малдавіі ў сакавіку 1810 г. Закрэўскі быў прызначаны начальнікам яго паходнай канцылярыі. Удзельнічаў у бітвах пры Баціне, у штурме Рушчука, двойчы быў паранены і двойчы кантужаны. 22 верасня (4 кастрычніка) 1811 узнагароджаны ордэнам Св. Георгія 4-га класа № 1009.

У маі 1811 г. цяжка хворы Каменскі пакінуў армію, і Закрэўскі (ужо ў чыне маёра) суправаджаў начальніка ў Адэсу, дзе той памёр. Перад смерцю Каменскі перадаў ад’ютанту дакументы для перадачы імператару, і Закрэўскі, пахаваўшы генерала, паехаў у Пецярбург.

У снежні 1811 г. пасля аўдыенцыі ў Аляксандра I ён быў прызначаны ад’ютантам генерала М. Б. Барклая дэ Толі. У лютым 1812 г. узведзены ў палкоўнікі Праабражэнскага палка і прызначаны начальнікам Асобнай канцылярыі вайсковага міністра — па сутнасці, кіраўніком рускай ваеннай выведкі і контрвыведкі. Падчас Айчыннай вайны вылучыўся ў баях пад Віцебскам, Смаленскам, пры Валуцінай гары, у Барадзінскай бітве. З снежня 1812 г. — флігель-ад’ютант, з восені 1813 г. — генерал. Удзельнічаў у замежных паходах Расійскай арміі, быў пры Барклаі дэ Толі і пры Аляксандры I.

У 1815—1823 гадах займаў пост дзяжурнага генерала Галоўнага штаба. У 1823 г. прызначаны генерал-губернатарам Фінляндыі. З 1828 па 1832 — міністр унутраных спраў Расіі, кіраваў ліквідацыяй халернай эпідэміі ў 1830—1831 гадах У 1848—1859 — ваенны губернатар Масквы. У 1861 — паехаў у Фларэнцыю, дзе і памёр.

## Літаратура 
* Краткое биографическое воспоминание о графе А. А. Закревском // Русский архив, 1865. — Изд. 2-е. — М., 1866. — Стб. 1115—1124.
* 

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Военачальнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі Барадзінскай бітвы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 1 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 2 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 3 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 4 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 1 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 3 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Pour le Mérite
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонага арла
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Людовіка
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Залатога льва Насау
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цвярской вобласці
Сяргей Сцяпанавіч Ланской

{{ДД
|Імя              = Сяргей Сцяпанавіч Ланской
|Выява      = Lanskoy Sergei (1787-1862).jpg
|Шырыня           = 270px
|Апісанне выявы          = Сяргей Ланской, член Дзяржаўнага савета *(~1850 год)*
|Дата нараджэння    =
|Месца нараджэння   = 
|Дата смерці      = 
|Месца смерці     = 
|Грамадзянства      = 
|Адукацыя      = 
|Веравызнанне  = 
|Род дзейнасці = 
|Узнагароды          = {
  
-
  
}
}}

**Сяргей Сцяпанавіч Ланской** (; 1787—1862) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, граф (з 1861), член Дзяржаўнага савета, міністр унутраных спраў (1855—1861), вядомы дзеяч Сялянскай рэформы.Уваходзіў у Остзейскі камітэт па рэформе землеўладання ў Остзейскім краі.

Быў узнагароджаны ордэнамі Св. Ганны 1 ст. (1834), Св. Аляксандра Неўскага (1845), Св. Аляксандра Неўскага — з дыяментамі (1848), Св. Уладзіміра 1 ст. (1853), Св. Андрэя Першазванага (1856), Св. Андрэя Першазванага з дыяментамі (1859).

Сяргей Сцяпанавіч
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Уладзімірскія губернатары
Катэгорыя:Кастрамскія губернатары
Катэгорыя:Масоны Расіі
Катэгорыя:Пахаваныя на Смаленскіх праваслаўных могілках
Аляксандр Ягоравіч Цімашаў

{{Дзяржаўны дзеяч
 |імя              = Аляксандр Ягоравіч Цімашаў
 |выява      = General Timashev by Ivan Tyurin.jpg
 |дата нараджэння    = 
 |месца нараджэння   = 
 |грамадзянства      = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |род              =
 |бацька             = 
 |маці             = 
 |жонка          = 
 |дзеці             = 
 |узнагароды          = {style="background:transparent"
{

}
{style="background:transparent"

}
Замежных дзяржаў:
{style="background:transparent"

-

-

}
}}

**Аляксандр Ягоравіч Цімашаў** () (3 (15) красавіка 1818, Арэнбургская губерня-20 студзеня (1 лютага) 1893, Санкт-Пецярбург) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, генерал-ад’ютант, член Дзяржаўнага савета (з 1867), кіраўнік Трэцяга аддзялення Уласнай Яго Імператарскай Вялікасці Канцылярыі (1856—1861), ваенны генерал-губернатар Казанскай, Вяцкай і Пермскай губерняў (1861—1864), ганаровы грамадзянін Казані (з 1864), міністр пошт і тэлеграфаў (1867—1868), міністр унутраных спраў (1868—1878). Быў супернікам буржуазных ператварэнняў у Расіі, адным з арганізатараў барацьбы з рэвалюцыйным рухам.

## Гл. таксама 
* Міністэрства пошт і тэлеграфаў

Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Генералы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Казані
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Смаленска
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Петразаводска
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Гісторыя пошты Расіі
Леў Савіч Макаў

**Леў Савіч Макаў** () (1830—1883), дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, міністр унутраных спраў (1878—1879), стварыў інстытут ураднікаў. З 1880 — кіруючы замежнымі веравызнаннямі, аднавіў адносіны з Рымскай курыяй. Міністр пошт і тэлеграфаў (1880—1881). З 1881 — член Дзяржаўнага савета. Застраліўся.

## Біяграфія 
Па здушэнні нацыянальна-вызваленчага паўстання (1863—1864), расійскія ўлады за верную службу «*царю и отечеству*», перадалі канфіскаваную маёмасць і паселішча Мар’іна Горка Баніфацыя Крупскага царскаму чыноўніку Макаву. Баніфацый Крупскі быў высланы ў Сібір, за арганізацыю нацыянальна-вызваленчага паўстання.

## Гл. таксама 
* Міністэрства пошт і тэлеграфаў

## Гл. таксама 
* Міністэрства пошт і тэлеграфаў

Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Палітыкі-самазабойцы
Катэгорыя:Застрэліліся
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя пошты Расіі
Катэгорыя:Постаці Мар’інай Горкі
Катэгорыя:Постаці Блоні
Катэгорыя:Члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Постаці Мар’інагорскага сельскагаспадарчага тэхнікума імя У. Е. Лабанка
Міхаіл Тарыэлавіч Ларыс-Мелікаў

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя              = Граф Міхаіл Тарыэлавіч Ларыс-Мелікаў
| арыгінал імя   = Միքաէլ Տարիելի Լորիս-Մելիքով
| выява      = LorisMelikov Aivazovsky.jpg
| апісанне выявы = М. Т. Ларыс-Мелікаў. Партрэт Айвазоўскага. 1888
| шырыня           = 
| пасада        = Міністр унутраных спраў Расійскай імперыі
| парадак          = 17
| перыядпачатак     = 6 жніўня 1880
| перыядканец      = 4 мая 1881
| сцяг             = Flag of Russia.svg
| манарх           = Аляксандр IIАляксандр III
| папярэднік   = Леў Макаў
| пераемнік         = Мікалай Ігнацьеў
| веравызнанне  = армяна-грыгарыянскае
| дата нараджэння    = 
| месца нараджэння   = 
| дата смерці      = 
| месца смерці     = 
| пахаваны        = 
| імя пры нараджэнні =
| бацька             Князь Тарыел Зурабавіч Ларыс-Мелікаў
| маці             = Княгіня Кацярына Ахвердава
| жонка          = Князёўна Ніна Іванаўна Аргуцінская-Далгарукава
| дзеці             =
| гады службы      =
| прыналежнасць   = 
| род войскаў = казачыя войскі, Генеральны штаб
| званне = генерал ад кавалерыі
| камандаваў = 
| бітвы = Каўказская вайна, Крымская вайна, 
|узнагароды = { style="background: transparent"
  
-
     
-
   
  
-
     
-
    
}
Залатая зброя «За адвагу» (1847, 1854)
}}
**Міхаіл Тарыэлавіч Ларыс-Мелікаў** () (1825—1888), вайсковы і дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, міністр унутраных спраў (1879—1881), удзельнік Каўказскай, Крымскай, руска-турэцкай войнаў, генерал ад кавалерый. Губернатар шэрага губерняў. У 1880 годзе на Лорыс-Мелікава рабіў замах слуцкі мешчанін Іпаліт Младзецкі.

Катэгорыя:Военачальнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Церскія казакі
Катэгорыя:Удзельнікі Каўказскіх войн
Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1877—1878
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Астрахані
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой зброяй «За адвагу»
Суша

**Су́ша** — частка зямной паверхні, не пакрытая акіянамі і морамі (мацерыкі і астравы).

Агульная плошча зямной сушы — больш за 149 млн кв. км (29,2 % паверхні Зямлі). Звычайна ў паняцце сушы не ўключаюцца азёры і вадасховішчы. Сярэдняя вышыня сушы — 875 м над узроўнем мора, мінімальная — 417 м ніжэй ўзроўня мора (Мёртвае мора). Найбольшая вышыня 8848 м (гара Джамалунгма.

## Літаратура 
* 
* Су́ша // 
* 

## Спасылкі 
* Распределение суши и воды по земному шару // Научный центр «Геоприрода»

Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Мікалай Паўлавіч Ігнацьеў

**Мікалай Паўлавіч Ігнацьеў** () (, Санкт-Пецярбург — , Кіеўская губерня), дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, дыпламат-панславіст, граф, міністр унутраных спраў (1881—1882), член Дзяржаўнага савета. Прадзед канадскага гісторыка і палітыка Майкла Гранта Ігнацьева.

Мікалай Паўлавіч
Катэгорыя:Выпускнікі Пажаскага корпуса
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Паслы Расійскай імперыі ў Кітаі
Катэгорыя:Паслы Расійскай імперыі ў Турцыі
Катэгорыя:Удзельнікі Сярэднеазіяцкіх паходаў
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя Далёкага Усходу
Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міністры дзяржаўных маёмасцяў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Панславісты
Катэгорыя:Ганаровыя члены Імператарскага праваслаўнага палесцінскага таварыства
Катэгорыя:Памерлі ў Вінніцкай вобласці
Słowo Ojczyste

**«Сло́во Ойчы́стэ»**, **Słowo Ojczyste** (*Роднае слова*) — часопіс, які выдаецца ў Гродне на польскай мове грамадскім аб'яднаннем «Польская Маці Школьная на Беларусі» («Polska Macierz Szkolna na Białorusi»).

Часопіс асвятляе жыццё грамадскага аб'яднання, дзейнасць педагогаў і пляцовак, якія займаюцца навучаннем польскай мове. Значнае месца аддаецца прапановам і матэрыялам па методыцы навучання, парадам педагогам. Выданне таксама змяшчае артыкулы па гісторыі, краязнаўстве, літаратурныя творы польскіх аўтараў, легенды і паданні.

На пачатак 2008 г. выдадзена больш за 90 нумароў часопіса. Галоўны рэдактар — Ірына Чарняк.

## У Сеціве 
* Polska Macierz Szkolna na Białorusi — Miesięcznik «Słowo Ojczyste» 

Катэгорыя:Навукова-метадычныя часопісы
Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы на польскай мове
Катэгорыя:Палякі на Беларусі
Дзмітрый Андрэевіч Талстой

**Дзмітрый Андрэевіч Талстой** () (1 (13) сакавіка 1823, Масква — 26 красавіка (7 мая) 1889, Санкт-Пецярбург), дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, обер-пракурор Свяцейшага Сінода (1865—1880), граф, міністр унутраных спраў і шэф жандармаў (1882—1889), член Дзяржаўнага савета (з 1880), міністр народнай асветы (1886—1880), прэзідэнт Расійскай Акадэміі навук (1982—1889).

## Біяграфія 
У 1843 годзе скончыў Царскасельскі ліцэй. З 1848 г. на службе ў дэпартаменце духоўных спраў Міністэрства ўнутраных спраў, а з 1853 года ў Марскім міністэрстве. Правёў рэформы сярэдняй адукацыі (1871), гарадскіх вучылішчаў (1874), духоўных навучальных устаноў пры Сінодзе. Сумесна з А. Дз. Пазухіным распрацаваў праекты «Закона аб земскіх участковых начальніках» (1889), «Палажэння аб земскіх установах» (1896). Аўтар прац «Гісторыя фінансавых устаноў Расіі з часоў заснавання дзяржавы да смерці імп. Кацярыны II» (1848), «Рымскі каталіцызм у Расіі» (1876).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Дзмітрый Андрэевіч
Катэгорыя:Графы
Катэгорыя:Выпускнікі Царскасельскага ліцэя
Катэгорыя:Обер-пракуроры Найсвяцейшага Урадаўнічага Сінода
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міністры асветы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Расійскай акадэміі навук
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Сенатары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Манархісты Расіі
Катэгорыя:Вучоныя XIX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзямідаўскай прэміі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Чарапаўца
Пётр Дзмітрыевіч Святаполк-Мірскі

**Пётр Дзмітрыевіч Святаполк-Мірскі** (;  — ) — князь, расійскі дзяржаўны дзеяч, генерал-ад’ютант, міністр унутраных спраў (1904—1905), пераемнік на гэтай пасадзе Вячаслава Канстанцінавіча Плевэ.

Жонка - фрэйліна Кацярына Аляксееўна Бобрынская († 22.4.1926, Парыж), дачка графа А. В. Бобрынскага (1831—1888).

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Пётр Дзмітрыевіч
Катэгорыя:Выпускнікі Пажаскага корпуса
Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскай ваеннай акадэміі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Екацярынаслаўскія губернатары
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Пензы
Катэгорыя:Павятовыя маршалкі
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1877—1878
Катэгорыя:Генералы ад кавалерыі (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Флігель-ад’ютанты (Расія)
Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты (Расійская імперыя)
Вячаслаў Канстанцінавіч Плевэ

**Вячаслаў Канстанцінавіч Плевэ** () (, Мяшчоўск, Калужская губерня — , Пецярбург) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, міністр унутраных спраў (1902—1904).

## Біяграфія 
У 1867 скончыў юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У 1867—1881 служыў у міністэрстве юстыцыі, у 1881—1884 дырэктар Дэпартамента дзяржаўнай паліцыі МУС, з 1884 года сенатар, з 1885 — намеснік міністра ўнутраных спраў, з 1895 статс-сакратар Яго Імператарскай Вялікасці, з 1899 сапраўдны тайны саветнік. У 1902 годе прызначаны міністрам унутраных спраў пераемнікам Дзмітрыя Сяргеевіча Сіпягіна і шэфам Корпуса жандармаў. Забіты тэрарыстам у 1904 годзе.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Аляксандр Рыгоравіч Булыгін

**Аляксандр Рыгоравіч Булыгін** (;  — ) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, міністр унутраных спраў (20 студзеня-17 кастрычніка 1905).

На пасту міністра ўнутраных спраў быў пераемнікам Пятра Дзмітрыевіча Святаполк-Мірскага.

## Біяграфія 
З дваран, праваслаўны. Меў 3340 дзесяцін зямлі ў Разанскай і Саратаўскай губернях, дом у Маскве. У 1871 годзе скончыў Імператарскае вучылішча правазнаўства і служыў спачатку па ведамстве міністэрства юстыцыі, следчым у Кіеўскай губерні. У 1873 годзе прызначаны чыноўнікам асаблівых даручэнняў пры Саратаўскім губернатары. У 1879 годзе прызначаны інспектарам Галоўнага турэмнага ўпраўлення. У 1881 годзе абраны зарайскім павятовым правадыром дваранства ў Разанскай губерні. 1888 па 1889 год быў Тамбоўскім віцэ-губернатарам. У 1889 годзе — калужскі губернатар. У 1893 годзе — маскоўскі губернатар. У 1896 годзе — гофмайстар.

Сапраўдны стацкі саветнік, адзін з старшын Пецярбургскага англійскага клуба. Неўзабаве пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г., 13 сакавіка таго ж года, перанёс апаплексічны ўдар і адышоў ад палітычнай дзейнасці, з'ехаў у свой маёнтак у Разанскай губерні.

У 1919 годзе быў арыштаваны ГубЧК і расстраляны па яе прысуду «за рэакцыйную палітыку ў 1905».

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Дзмітрый Сяргеевіч Сіпягін

**Дзмітрый Сяргеевіч Сіпягін** () (8 (20) сакавіка 1853, Кіеў—2 (15) красавіка 1902, Пецярбург) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, міністр унутраных спраў (1900—1902).

## Біяграфія 
З дваран Маскоўскай губерні. Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт (1876). У 1888 курляндскі, у 1891—1893 маскоўскі губернатар. У 1893 намеснік міністра дзяржаўных маёмасцяў, з 1894 намеснік міністра ўнутраных спраў, з 1900 міністр унутраных спраў. Забіты ў 1902 годзе эсэрам Балмашовым.

На пасту міністра ўнутраных спраў быў пераемнікам Івана Логінавіча Гарамыкіна.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Іван Логінавіч Гарамыкін

{{Дзяржаўны дзеяч
|імя                = Іван Логінавіч Гарамыкін
|арыгінал імя       = 
|парадак            = 5
|выява              = Ivan Logginovitch Goremykin, c. 1906.jpg
|апісанне выявы     = 
|пасада             = старшыня Савета міністраў Расійскай імперыі
|сцяг               = Flag of Russia.svg
|перыядпачатак      = 31 студзеня (ст. ст.) 1914
|перыядканец        = 20 студзеня  1916
|папярэднік         = Уладзімір Мікалаевіч Какоўцаў
|пераемнік          = Барыс Уладзіміравіч Шцюрмер
|пасада_2           = старшыня Савета міністраў Расійскай імперыі
|сцяг_2             = Flag of Russia.svg
|парадак_2          = 2
|перыядпачатак_2    =  22 красавіка 
|перыядканец_2      =  8 ліпеня 1906
|папярэднік_2       = Сяргей Юльевіч Вітэ
|пераемнік_2        = Пётр Аркадзевіч Сталыпін
|пасада_3           = міністр унутраных спраў Расійскай імперыі
|сцяг_3             = Flag of Russia.svg
|парадак_3          = 18
|перыядпачатак_3    =   1895
|перыядканец_3      =   1899
|папярэднік_3       = Іван Мікалаевіч Дурнаво
|пераемнік_3        = Дзмітрый Сяргеевіч Сіпягін
|адукацыя           = Імператарскае вучылішча правазнаўства
|навуковая ступень  = 
|прафесія           = 
|партыя             = 
|дата нараджэння    =
|месца нараджэння   =  
|дата смерці        = 
|месца смерці       = 
|у шлюбе            = Аляксандра Іванаўна Капгер
|дзеці              = **сын:** Міхаіл**дочкі:** Аляксандра, Таццяна
|пахаваны           =
|веравызнанне       = Праваслаўе
|бацька             = Логін Іванавіч Гарамыкін
|маці               = Капіталіна Мікалаеўна Манкошава
|узнагароды         = { style="background: transparent"
 
-
   
}
}}
**Іван Логінавіч Гарамыкін** (; ,  — , ) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, старшыня Савета міністраў (1906; 1914—1916), міністр унутраных спраў (1895—1900), член Дзяржаўнага савета.

Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Вучылішча правазнаўства
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога апостала Андрэя Першазванага
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Манархісты Расіі
Катэгорыя:Дзейсныя тайныя саветнікі 1-га класа
Катэгорыя:Ганаровыя члены Імператарскага праваслаўнага палесцінскага таварыства
Аляксандр Дзмітрыевіч Пратапопаў

**Аляксандр Дзмітрыевіч Пратапопаў** () (, Сімбірск — , Масква) — расійскі палітык і дзяржаўны дзеяч, буйны памешчык і прамысловец, член Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Сімбірскай губерні. Апошні Міністр унутраных спраў Расійскай імперыі (16 верасня 1916 — 28 лютага 1917).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Саюз 17 кастрычніка
Фёдар Фёдаравіч Трэпаў

* Фёдар Фёдаравіч Трэпаў (1812 — 1889), губернатар Санкт-Пецярбурга
* Фёдар Фёдаравіч Трэпаў (1854 – 1938) — кіеўскі, валынскі і падольскі генерал-губернатар.
Трэпаў

**Трэпаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Фёдар Фёдаравіч Трэпаў (1812—1889), губернатар Санкт-Пецярбурга
* Фёдар Фёдаравіч Трэпаў (1854—1938), кіеўскі, валынскі і падольскі генерал-губернатар.
* Аляксандр Фёдаравіч Трэпаў (1862—1928), старшыня Савета міністраў Расійскай імперыі
* Дзмітрый Фёдаравіч Трэпаў (1855—1906), губернатар Санкт-Пецярбурга

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Фёдар Фёдаравіч Трэпаў (1854)

**Фёдар Фёдаравіч Трэпаў** (;  — ) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, кіеўскі генерал-губернатар (1908—1914). З верасня па снежань 1914 памочнік вярхоўнага начальніка санітарнай і эвакуацыйнай часткі; у 1916—1917 вайсковы губернатар абласцей Аўстра-Венгрыі, занятых падчас вайны. Генерал-ад’ютант; сенатар; член Дзяржаўнага савета.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі эміграваў у Францыю. Памёр у Ніцы.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Кіеўскія генерал-губернатары
Сяргей Юльевіч Вітэ

**Сяргей Юльевіч Вітэ** () (17 (29) чэрвеня 1849, Тыфліс—28 лютага (13 сакавіка) 1915, Петраград) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, граф, міністр фінансаў Расіі (1892—1903), старшыня Камітэта міністраў (з 1905 — Савета міністраў) Расійскай імперыі (1903—1906).

Асноўныя дасягненні Вітэ на дзяржаўнай службе:
* Пад кіраўніцтвам З.Вітэ быў складзены імператарскі Маніфест 17 кастрычніка 1905, які падараваў грамадзянскія свабоды.
* Пры яго актыўным удзеле праведзеныя дзяржаўныя рэформы, уключаючы стварэнне Дзяржаўнай Думы, ператварэнне Дзяржаўнага савета, увядзенне выбарчага заканадаўства і рэдагаванне Асноўных дзяржаўных законаў Расійскай імперыі.
* Актыўна садзейнічаў будаўніцтву Транссібірскай магістралі і Кітайска-Усходняй чыгункі.
* Правёў грашовую рэформу 1897 па ўвядзенню залатога стандарту рубля.
* Распрацаваў праграму рэформ, рэалізаваную П. А. Сталыпінам.
* Быў прыхільнікам паскоранага развіцця прамысловасці і развіцця капіталізму.
* Садзейнічаў «першай расійскай індустрыялізацыі» 1890-х гадоў.
* Правёў рэформу падаткаабкладання прамысловасці.
* Садзейнічаў уводзінам дзяржаўнай «віннай манаполіі» на алкаголь.
* Выявіў выдатныя дыпламатычныя здольнасці (Саюзны дагавор з Кітаем, заключэнне Портсмуцкага міру з Японіяй, гандлёвы дагавор з Германіяй, атрыманне крэдытаў у Францыі).

Катэгорыя:Міністры фінансаў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міністры шляхоў зносін Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Графы
Катэгорыя:Постаці Кішынёва
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Фінансісты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Архангельска
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Запарожжа
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Екацярынбурга
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Казані
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Ніжняга Ноўгарада
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Адэсы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Арэнбурга
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Чарапаўца
Катэгорыя:Гісторыя Далёкага Усходу
Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Сапраўдныя тайныя саветнікі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Імператарскага праваслаўнага палесцінскага таварыства
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Памерлі ад менінгіту
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Таліна
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Запарожжа
Дзмітрый Фёдаравіч Трэпаў

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя                = Дзмітрый Фёдаравіч Трэпаў
| выява        = Dmitry Fyodorovich Trepov, 1905.jpg
| шырыня             = 225px
| пасада          = Таварыш Міністра ўнутраных спраў  Расійскай імперыі
| сцяг               = Flag of Russia.svg
| перыядпачатак       = 1905
| перыядканец        = 1906
| папярэднік     = 
| пераемнік           = 
| дата нараджэння      =
| месца нараджэння     = 
| дата смерці        =
| месца смерці       = 
| род                = 
| бацька               = 
| маці               = 
| веравызнанне    = 
| пахаваны          = 
**1.** Сабор Пятра і Паўла, Пецяргоф, Расійская імперыя 
**2.** у канцы 30-х цела перанеслі ў невядомым кірунку
| жонка            = 
| дзеці               = 
| узнагароды            =
{style="background:transparent"

-

-

}
Замежныя:
{style="background:transparent"

-
60px|border|link=Ордэн Альбрэхта|Афіцэр ордэна Альбрэхта60px|border|link=Камандор 2 класа ордэна Эрнесцінскага дому
-
60px|border|link=Ордэн Белага слана|Рыцар-камандор ордэна Белага слана60px|border|link=Ордэн «Святы Аляксандр»|Вялікі афіцэр ордэна «Святы Аляксандр»
-

}
| аўтограф           = 
}}
**Дзмітрый Фёдаравіч Трэпаў** (; 1855—1906) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, маскоўскі обер-паліцмайстар (1896—1905), губернатар Санкт-Пецярбурга (1905).

Пасля заканчэння Пажаскага корпуса служыў у лейб-гвардыі. У 1900 г. нададзены чын генерал-маёра. Перажыў два няўдалыя замахі. У 1905 годзе стаў намеснікам міністра ўнутраных спраў, начальнікам паліцыі Санкт-Пецярбурга і камандуючым асобным корпусам жандармаў.

З 26 кастрычніка 1905 г. пецяргофскі палацавы камендант.

Дзмітрый Фёдаравіч
Катэгорыя:Манархісты Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі Пажаскага корпуса
Катэгорыя:Генерал-маёры Світы
Катэгорыя:Паліцмайстры Расійскай імперыі
Фёдар Фёдаравіч Трэпаў (1812)

{{Ваенны дзеяч
 |імя            = Фёдар Фёдаравіч Трэпаў
 |выява    = Trepov F F old.jpg
 |шырыня         = 250px
 |дата нараджэння  = 
 |дата смерці    = 
 |месца нараджэння =  
 |месца смерці   =  
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1831—1878
 |званне         = генерал-ад’ютант генерал ад кавалерыі
 |род войскаў      = кавалерыя
 |камандаваў     =
 |частка          =
 |бітвы       = Паўстанне 1830 года Паўстанне 1863 года
 |сувязі          =  
 |у адстаўцы     =
 |узнагароды        =
{ style="background:transparent"
 4-й ст.
-
 1-й ст. 2-й ст. 4-й ст.
-
 2-й ст. 4-й ст. 1-й ст.
}
{style="background:transparent"

-

-

-

-

-

}
}}
**Фёдар Фёдаравіч Трэпаў** () (1812—1889) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі. Бацька Дзмітрыя Фёдаравіча Трэпава

Удзельнічаў у падаўленні паўстанняў 1831 і 1863—1864 гадоў. Камандаваў конным жандармскім палком у Кіеве. У 1866 годзе прызначаны обер-паліцмайстрам Санкт-Пецярбурга, у 1867 прызначаны ў генерал-ад’ютанты. У 1873—1878 гг. губернатар Пецярбурга. У 1878 годзе перажыў пакушэнне тэрарысткі Веры Засуліч. Выйшаў у адстаўку ў чыне генерала ад кавалерыі.

Катэгорыя:Паліцмайстры Расійскай імперыі
Фёдар Фёдаравіч (старэйшы)
Катэгорыя:Постаці спецслужбаў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ахвяры рэвалюцыйнага тэрору ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі прыгнечання паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі прыгнечання паўстання 1830—1831 гадоў
Пётр Андрэевіч Кляйнміхель

**Пётр Андрэевіч Кляйнміхель** () (1793—1869), дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, граф, ваенны міністр (1842), міністр шляхоў зносін (1842—1855), член Дзяржаўнага савета. Пры ім был дабудаваны Мікалаеўскі мост праз Неву, пабудаваны новы будынак Эрмітажа, Мікалаеўская чыгунка і інш.

## Гл. таксама 
* Род Кляйнміхеляў

Пётр Андрэевіч
Катэгорыя:Выпускнікі Другога кадэцкага корпуса
Катэгорыя:Ваенныя Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міністры шляхоў зносін Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога апостала Андрэя Першазванага
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Уладзіміра 1 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Аляксандра Неўскага
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Ганаровыя члены Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Дурнаво

* Дзмітрый Мікалаевіч Дурнаво, расійскі дзяржаўны дзеяч, обер-гофмайстар
* Іван Мікалаевіч Дурнаво (1784—1850), вайсковы дзеяч Расійскай імперыі, удзельнік войн з Напалеонам
* Іван Мікалаевіч Дурнаво (1834—1903), старшыня Камітэра міністраў Расійскай імперыі
* Мікалай Дзмітрыевіч Дурнаво, расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч
* Мікалай Мікалаевіч Дурнаво, лінгвіст, акадэмік АН БССР
* Павел Дзмітрыевіч Дурнаво, расійскі гофмайстар, тайны саветнік, літаратар
* Пётр Мікалаевіч Дурнаво, дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, міністр унутраных спраў
* Пётр Паўлавіч Дурнаво, генера-губернатар Масквы ў 1905 годзе
Аляксандр Аляксандравіч Макараў

**Аляксандр Аляксандравіч Макараў** () (1845—1915) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, міністр унутраных спраў (1911—1912), міністр юстыцыі (1916—1917).

Скончыў Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт і стаў служыць у міністэрстве правасуддзя. Даслужыўся да Грамадскага Абвінаваўцы, і пасля стаў кіраўніком раённага суда. У 1906 ён быў прызначаны кіраўніком апеляцыйнай інстанцыі Харкава. У 1906 годзе ён быў прызначаны памочнікам міністра ўнутраных спраў паліцыі пад Сталыпінам до таго часу, пакуль не быў прызначаны імператарскім сакратаром у 1909. Ён быў прызначаны міністрам унутраных спраў у 1911 пасля забойства Сталыпіна па рэкамендацыі Какоўцава. Пакінуў пост у снежні 1912 пасля Ленскага растрэла і нязгоды рэгулявання прэсы. У апошнія месяцы 1916 года быў прызначаны на пост міністра юстыцыі, на якім знаходзіўся да лютаўскай рэвалюцыі 1917 года. Ён быў арыштаваны і забіты бальшавікамі ў 1919.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Пётр Мікалаевіч Дурнаво

**Пётр Мікалаевіч Дурнаво** (; ) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, міністр унутраных спраў (22 кастрычніка 1905—16 красавіка 1906).

## Міністр унутраных спраў 
Пасля адстаўкі 22 кастрычніка 1905 г. А. Булыгіна стаў міністрам унутраных спраў у кабінеце С. Ю. Вітэ. 30 кастрычніка 1905 г. прызначаны членам Дзяржаўнага савета, а 1 студзеня 1906 г. — у сапраўдныя таемныя дарадцы.

У кастрычніку 1905 — красавіку 1906 Дурнаво жыў у Пецярбургу па адрасе набярэжная ракі Фантанкі, 16 (будынак дэпартамента паліцыі).

У барацьбе супраць рэвалюцыі 1905—1907 гадоў ужываў жорсткія меры, падтрымліваў дзейнасць чарнасоценных арганізацый. З-за гэтага ў 1906 годзе эсэрамі было вырашана забіць Дурнаво, але гэты план ім ажыццявіць не ўдалося. У Швейцарыі эсэрка Лявонцьева ва ўпор застрэліла пажылога французскага гандляра, які, на сваю бяду, быў вельмі падобны да адстаўнога міністра.

Працяглы канфлікт Дурнаво з прэм’ерам (якога ён абвінавачваў у патуранні рэвалюцыйнай дзейнасці) стаў адной з прычын адстаўкі і Вітэ 22 красавіка 1906, а ўслед за ім і ўсяго кабінета, уключаючы і самога міністра ўнутраных спраў, які саступiў свой пост П. А. Сталыпіну. Пры адстаўцы Дурнаво атрымаў званне статс-сакратара я.і.в., а 25 красавіка 1906 г. быў закліканы да прысутнасці ў рэфармаваным Дзяржаўным савеце. У верхняй палаце ў 1906—1915 гадах быў лідарам групы правых.

У 1911 годзе дзеянні Дурнаво і В. Ф. Трэпава, накіраваныя на адхіленне Дзяржаўным Саветам урадавага законапраекта аб земствах ў заходніх губернях, выклікалі востры палітычны крызіс. Вынікам быў ў часовы роспуск Думы і Дзяржсавета 12-15 сакавіка 1911 года і прыняцце закона па арт. 87 Асноўных дзяржаўных законаў. Дурнаво атрымаў загад імператара абвясціць сябе хворым і ўстрымацца ад удзелу ў пасяджэннях Савета да 1912 года.

Памёр 11 верасня 1915 года ў Петраградзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Асобы
Мікалай Аляксеевіч Маклакоў

**Мікалай Аляксеевіч Маклакоў** (;  — ) — расійскі дзяржаўны дзеяч, міністр унутраных спраў (1912—1915), гофмайстар двара, член Дзяржаўнага савета.

## Біяграфія 
У 1914 годзе быў ініцыятарам забароны ўшанавання 100-гадовай гадавіны нараджэння Тараса Шаўчэнкі. Звольнены 5 чэрвеня 1915 года з пасады міністра. Падчас Лютаўскай рэвалюцыі 28 лютага 1917 года арыштаваны, знаходзіўся ў зняволенні ў Петрапаўлаўскай крэпасці. Дапытваўся Надзвычайнай следчай камісіяй Часовага ўрада. Пераведзены з крэпасці 11 кастрычніка 1917 года ў бальніцу Канасевіча, дзе утрымліваўся пад вартай. Летам 1918 года адпраўлены ў Маскву. Публічна расстраляны ВЧК 23 жніўня (5 верасня) 1918 года ў Пятроўскім парку ў першы дзень пасля аб’яўлення чырвонага тэрору.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Кляйнміхелі

**Кляйнміхелі** — рускі графскі род. Яго родапачынальнік Андрэй Андрэевіч Кляйнміхель быў у пачатку XIX стагоддзя дырэктарам 2-га кадэцкага корпуса. Яго сын Пётр Андрэевіч у 1839 быў узведзены ў графскую годнасць. Род графаў Кляйнміхеляў быў занесены ў V частку радаслоўнай кнігі Курскай, Харкаўскай і Чарнігаўскай губерніяў (Гярбоўнік XI, 13).

## Крыніцы
Закон Гей-Люсака

**Зако́н Гей-Люса́ка** – адзін з газавых законаў, які вызначае паводзіны ідэальнага газу ў ізахорным працэсе. Гэты закон сцвярджае, што пры пастаянным аб'ёме ціск газу прапарцыйны яго тэмпературы, гэта значыць, адносіна ціску да тэмпературы застаецца нязменнай:

\frac P T = const

## Літаратура 
* 
* 
* .
* .
* .

Гей-Люсака
Гей-Люсака
Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Аляксей Мікалаевіч Хвастоў

**Аляксей Мікалаевіч Хвастоў** () ( — ) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, міністр унутраных спраў (1915—1916).

Дваранін. Буйны землеўласнік Валагодскай, Варонежскай, Арлоўскай і Тульскай губерняў. У 1893 годзе скончыў Імператарскі Аляксандраўскі ліцэй з срэбным медалём. Працаваў службоўцам у розных дэпартаментах Сената. З 1898 — намеснік пракурора Цвярскога акруговага суду. З 1900 — намеснік пракурора Маскоўскага акруговага суду. З сакавіка 1904 мінскі, з кастрычніка 1904 — тульскі віцэ-губернатар. З 2 чэрвеня 1906 па 1910 — валагоцкі губернатар. З 23 жніўня па 1912 — ніжагародскі губернатар, пакінуў свой пост у сувязі з абраннем у Дзяржаўную Думу ад Арлоўскай губерніі. Старшыня фракцыі правых у 4-й Дзяржаўнай думе, пазней — міністр унутраных спраў Расіі з 26 верасня 1915 па 3 сакавіка 1916. Падчас лютаўскай рэвалюцыі арыштаваны, пасажаны ў Петрапаўлаўскую крэпасць, дапытваўся Надзвычайнай следчай камісіяй часовага ўрада, абвінавачваўся ў растраце казённых грошай. Пасля кастрычніцкай рэвалюцыі быў пакінуты ў зняволенні, у жніўні 1918 года быў перавезены ў Маскву. Расстраляны падчас чырвонага тэрору разам з групай святароў і правых палітыкаў (еп. Яфрэм Кузняцоў, прат. І. І. Васторгаў, М. А. Маклакоў, І. Г. Шчаглавітаў, З. П. Белецкі і інш.).

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі

Катэгорыя:Выпускнікі Аляксандраўскага ліцэя
Катэгорыя:Члены Саюза рускага народа
Катэгорыя:Члены Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі IV склікання
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Пракуроры Расійскай імперыі
Аляксей Мікалаевіч
Катэгорыя:Ніжагародскія губернатары
Катэгорыя:Валагодскія губернатары
Катэгорыя:Загінулі ў Грамадзянскую вайну ў Расіі
Катэгорыя:Мінскія віцэ-губернатары
Ізапрацэс

**Ізапрацэ́с** — тэрмадынамічны працэс, у якім той ці іншы параметр сістэмы застаецца нязменным.

Разглядаюць наступныя ізапрацэсы:
* ізатэрмічны працэс — працэс, у якім не мяняецца тэмпература сістэмы
* ізабарны працэс — працэс, у якім не мяняецца ціск сістэмы
* ізахорны працэс — працэс, у якім не мяняецца аб'ём сістэмы
* адыябатны працэс — працэс, у якім сістэма не абменьваецца цеплынёй са знешнімі аб'ектамі.

Катэгорыя:Тэрмадынамічныя працэсы
Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Фізіка
Фітацэнон

**Фітацэнон** — абагульнены безрангавы фітацэноз, які вылучаецца на першым этапе класіфікацыі расліннасці (пры выкарыстанні эколага-фларыстычнага падыходу). Затым, на далейшых этапах фітацэнону прысвойваецца адпаведны ранг. 

Тэрмін у фітацэналогіі, прапанаваны ў 1965 годзе Э. ван дэр Маарэлем. Фітацэнон  вылучаецца шляхам складання зводнай табліцы відавога складу апісанняў, разліку сталасці ўсіх адзначаных відаў, а затым, па чарзе супастаўляючы радкі відаў з сярэдняй сустракаемасцю (якія з'яўляюцца, як правіла, діферэнцыруючымі), вылучэння ў актыўную табліцу групы відаў з падобным размеркаваннем. Згрупаваныя па падабенстве фларыстычнага складу слупкі (г.зн. апісанні) і будуць з'яўляцца фітацэнонамі.

## Літаратура 
* *Миркин Б. М., Розенберг Г. С., Наумова Л. Г.* Словарь понятий и терминов современной фитоценологии. — М.: Наука, 1989. — 223 с.
* *Миркин Б. М., Наумова Л. Г., Соломещ А. И.* Современная наука о растительности. — М.: Логос, 2001. — 264 с.

Катэгорыя:Геабатаніка