Мікалай Аляксандравіч Халадкоўскі

**Мікалай Аляксандравіч Халадкоўскі** (, Іркуцк — 2 красавіка 1921, Петраград) — рускі заолаг, паэт-перакладчык, член-карэспандэнт Пецярбургскай акадэміі навук, заслужаны прафесар. Адзін з заснавальнікаў  ў Расіі — ім быў пераведзены на рускую мову шэраг вядомых нямецкіх выданняў па энтамалогіі, якія папулярызавалі гэтую навуку ў Расіі.

## Біяграфія 
### Дзяцінства і адукацыя 
Нарадзіцца  года ў Іркуцку, у сям’і лекара. У двухгадовым узросце, у сувязі з прызначэннем бацькі на новае месца службы, разам з сям’ёй пераехаў у Пецярбург.

Пачатковую адукацыю атрымаў у , якую скончыў у 1875 годзе. У гэтым жа годзе паступіў у  і скончыў яе ў 1880, але цвёрдага намеру быць практыкуючым лекарам у яго не было. Пасля заканчэння акадэміі, падрыхтаваўшыся самастойна, ён вытрымаў іспыты на ступень  на фізіка-матэматычным факультэце Санкт-Пецярбургскага універсітэта. Атрыманы дыплом адкрыў яму дарогу для службы і для працы па заалагічнай спецыяльнасці.

З 1880 па 1884 год выкладаў натуральную гісторыю ў прыватных навучальных установах, на дзяржаўную службу паступіў 18 снежня 1883 года — асістэнтам пры кафедры заалогіі . У 1885 годзе быў абраны па конкурсе прыват-дацэнтам па кафедры заалогіі  ў Пецярбург (з 1902 года — прафесар). У 1886 годзе атрымаў ступень магістра заалогіі, а ў 1891 годзе — ступень доктара заалогіі Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта.

Акрамя таго, у 1886—1887гадах чытаў лекцыі на  у 1887—1891 гадах быў прыват-дацэнтам Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта.

У 1891 годзе быў запрошаны чытаць лекцыі заалогіі і параўнальнай анатоміі ў Ваенна-медыцынскай акадэміі, дзе ў наступным годзе быў абраны экстраардынарным прафесарам (затым ардынарным прафесарам акадэміі), заняўшы кафедру заалогіі і параўнальнай анатоміі пасля смерці свайго настаўніка Э. К. Бранта. У 1892 годзе быў камандзіраваны за мяжу , а ў 1897 годзе-Ваенна-медыцынскай акадэміяй.

Быў выраблены ў правадзейныя стацкія саветнікі 6 снежня 1904 года; узнагароджаны ордэнамі: Св. Ганны 2-й ст., Св. Уладзіміра 3-й ст., Св. Станіслава 1-й ст..

Памёр 2 красавіка 1921 ў Петраградзе. Пахаваны на Багаслоўскіх могілках.

## Навуковая і літаратурная дзейнасць 
Першыя свае навуковыя працы зрабіў яшчэ студэнтам Медыка-хірургічнай акадэміі. З тых часоў апублікаваў шэраг спецыяльных даследаванняў, пераважна па , эмбрыялогіі і  насякомых. Таксама ён склаў навучальныя кіраўніцтва па заалогіі і энтамалогіі. Асаблівую цікавасць уяўляюць яго даследаванні складаных цыклаў развіцця  — шкоднікаў іглічных дрэў. Халадкоўскі быў прыхільнікам эвалюцыйнага вучэння Чарльза Дарвіна і публікаваў свае навукова-папулярныя працы па тэорыі эвалюцыі і агульных пытаннях біялогіі, якія спрыялі шырокаму распаўсюджванню  ў Расіі. Рашуча выступаў супраць ідэалізму ў прыродазнаўстве.

Галоўным літаратурным дасягненнем Холодковского лічыцца пераклад «Фаўста» Ё. В. Гётэ, за які 19 кастрычніка 1917 года Расійскай акадэміяй навук яму была прысуджана поўная . Акрамя таго, ён пераклаў паэму Эразма Дарвіна «Храм прыроды» і шэраг твораў Д. Байрана, Ф. Шылера, У. Шэкспіра, Д. Мільтана, Г. Лангфела і іншых. Невялікая колькасць арыгінальных вершаў Халадкоўскага апублікаваныя пасмяротна  і  у зборніку «Гербарый маёй дачкі» (Пг., 1922).

Пад рэдакцыяй Халадкоўскага выйшаў пераклад кнігі К. Гюнтэра «Цэйлон. Увядзенне ў свет тропікаў» (: Выданне А. Ф. Девриена, 1914), выкананы яго дачкой-Наталляй Халадкоўскай.

### Пераклады 
* Ёган Вольфганг фон Гётэ
** «Фаўст» (1-е выданне — 1878)
** «»
* Імрэ Мадач
** «» (1904)
* 
** «Вызвалены Праметэй» (1908)
* Джон Мільтан
** «Згублены рай» (1911)
* Эразм Дарвін
** «Храм прыроды» (1911)
* 
** «» (трылогія)
* Уільям Шэкспір
** «»
** «»
** «Король Ричард второй»
** 
* Генры Лангфела
** «»
* Джордж Байран
** Вершы
* Фрыдрых Шылер
* 
** «»
* Эрнст Тэадор Амадэй Гофман
* Вільгельм Гаўф
* 
* 
* Нікалаус Ленау

### Сачыненні 
* Мужской половой аппарат чешуекрылых: Сравнительно-анатомическое исследование. — СПб.: Тип. Имп. АН, 1886. — 130 с.: 5 л. ил. — (Записки Имп. акад. наук; т. 52, № 4. Прил.).
* Краткий курс энтомологии, с обращением особенного внимания на насекомых, имеющих значение в лесном хозяйстве: к изучению дисциплины / Н. А. Холодковский. — Изд. Лесного Департамента. — СПб.: Тип. И. Н. Скороходова, 1890. — VI, [2], 628 с., 335 ил.
* Вольфганг Гёте. Его жизнь и литературная деятельность: биографический очерк; с портретом Вольфганга Гёте, гравированным в Лейпциге Геданом / Н. А. Холодковский. — Санкт-Петербург: Типография Ю. Н. Эрлих, 1891. — VI, 94 с. — (Жизнь замечательных людей. Биографическая библиотека Ф. Павленкова).
* Карл Бэр. Его жизнь и научная деятельность: с портретом К. Бэра, гравированным в Лейпциге Геданом / биографический очерк Н. А. Холодковского. — С.-Петербург: Типография Ю. Н. Эрлих, 1893. — [1—5], 6—78 с.: портр. — (Жизнь замечательных людей: биографическая библиотека Ф. Павленкова)
* Курс энтомологии, теоретической и прикладной / сост. Холодковский Н. А. — 2-е изд., перераб. — СПб.: Изд. А. Ф. Девриена, 1896. — X, [2], 628 с.: 387 ил.
* Атлас бабочек Европы и отчасти русско-азиатских владений: обработал и дополнил применительно к русской фауне Н. А. Холодковский  / Э. Гофман; ред. Н. А. Холодковский. — С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1897. — 357 с.: 72 хромолитографированные a-табл.
* Атлас человеческих глист, в. 1—3. — , 1898—1899;
* Птицы Европы. Практическая орнитология с атласом европейских птиц: с 60 таблицами в красках изображений птиц, их яиц, способов препаровки птичьих шкурок и набивки чучел, с 237 политипажами в тексте, 4 картами и определителем птиц / составили Н. А. Холодковский, А. А. Силантьев. — Санкт-Петербург: А. Ф. Девриен, 1901. — XIV, [2], CLVIII, 636 с. разд. пагин.: ил., [60] вкл. л. ил.
* Chermes viridanus и его биологический цикл; О гермафродитизме у хермесов // Дневник XI-го Съезда русских естествоиспытателей и врачей. — СПб.: тип. М. Меркушева, 1902. — № 3. — С. 77—78. — (Секц. зоологии и сравнит. анатомии).
* Учебник зоологии и сравнительной анатомии, преимущественно для медиков. — 1-е изд. — СПб.: А. Ф. Девриен, 1905. — 940 с.
* Хермесы, вредящие хвойным деревьям: Сельскохозяйственная монография / Н. А. Холодковский; Гл. упр. землеустройства и земледелия, Департамент земледелия. — Изд. 2-е, изм. и доп. — Пг.: тип. М. Меркушева, 1915. — 89 с.: 7 ил.
* [http://e-heritage.ru/Book/10075485 ] / [Н. Холодковский]. — СПб., 1916. — [3] с.
* Биологические очерки. Сб. избр. статей. — —, 1923;
* Курс энтомологии теоретической и прикладной, 4 изд., т. 1—3. — —, 1927—1931;
* Гербарий моей дочери. [Стихи] / пред. А. П. Семёнова-Тян-Шанского. — Пг.: [Изд. П. П. Сойкина и И. Ф. Афанасьева], 1922. — 72 с.
** Гербарий моей дочери / Сост., комм., послесл. П. Квартальнова. — : Летний сад, 2017. — 312 с.: ил. — ISBN 978-5-98856-300-6.

### Пераклады і рэдагаванне 
* Гофман Э. Атлас бабочек Европы и отчасти русско-азиатских владений: старопечатная книга / Э. Гофманъ; Обраб. и дополн. применит. к русской фауне Н. А. Холодковский. — С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1897. — 357 с.: С 72 хромолитографированными табл.
* Гюнтер К. «Происхождение и развитие человека. Путь развития от простейшего животного до человека», атлас / Перевод с немецкого, редакция Н. А. Холодковского, 1909 г. — С.-Петербург: издание А. Ф. Девриена, 90 таблиц.
* Берге Ф. Маленький атлас бабочек для начинающих собирателей: атлас / Ф. Берге; Въ перераб. Г. Ребеля; Пер. с нем. Н. А. Холодковского. — С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1913. — 212 с.: С 97 рис. в тексте и 24 цветными таблицами на отдельных листах.

## Памяць 
У 1947 годзе Акадэмія навук СССР заснавала прэмію імя М. А. Халадкоўскага па энтамалогіі. Прэзідыум Акадэміі навук пастанавіў праводзіць штогод у дзень смерці М. А. Халадкоўскага (2 красавіка) навуковыя чытанні, прысвечаныя пытанням энтамалогіі, паразіталогіі і біялогіі.

## Літаратура 
* Холодковский Николай Александрович // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* 

## Спасылкі 
* Сачыненні Халадкоўскага на сайце Lib.ru: класіка

## Крыніцы 
Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі
Катэгорыя:Аўтары Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Энтамолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Заолагі Расійскай імперыі