Надзя Рушава

**Надзея Мікалаеўна** (**Надзя**) **Рушава** (;) — савецкая мастачка-графік. Надзя пакінула пасля сябе велізарную мастацкую спадчыну — каля дванаццаці тысяч малюнкаў. Дакладную іх колькасць немагчыма падлічыць — значная доля разышлася ў лістах, сотні лістоў мастачка падарыла сябрам і знаёмым, немалая колькасць работ па розных прычынах не вярнулася з першых выстаў. Многія яе малюнкі захоўваюцца ў музеі Льва Талстога у Маскве, у музеі-філіяле імя Надзі Рушавай ў горадзе Кызыл, у Пушкінскім доме Акадэміі навук ў Санкт-Пецярбургу, Нацыянальным фондзе культуры, гарадскім музеі Сарова Ніжагародскай вобласці і Дзяржаўным музеі А. С. Пушкіна ў Маскве.

Прайшло больш за 160 выстаў яе работ у розных краінах: Японіі, Германіі, ЗША, Індыі, Манголіі, Польшчы і шмат іншых. На арт-рынку рэйтынг Надзі Рушавай па версіі АМР — 4А, «прафесійны мастак з індывідуальным стылем».

## Біяграфія 
Надзея Рушава нарадзілася 31 студзеня 1952 года ў Улан-Батары ў Мангольскай Народнай Рэспубліцы ў сям’і Савецкага мастака Мікалая Канстанцінавіча Рушава (1918—1975). Яе маці-першая тувінская балерына Наталля Дойдалаўна Ажыкмаа-Рушава (1926—2015). Улетку 1952 года сям’я пераехала ў Маскву.

Надзя пачала маляваць з пяці гадоў, прычым ніхто не навучаў яе маляванню, таксама да школы яе не вучылі чытаць і пісаць. У сямігадовым узросце, будучы першакласніцай, яна пачала маляваць рэгулярна, кожны дзень не больш за паўгадзіны пасля ўрокаў. Тады ж яна за адзін вечар намалявала трыццаць шэсць ілюстрацый да «Казкі пра цара Салтана» Пушкіна, за той час, пакуль бацька чытаў гэтую яе любімую казку ўслых. У 1964 годзе прайшла першая афіцыйная выстава мастачкі-вундэркінда.

Сканала 6 сакавіка 1969 года у бальніцы ва ўзросце 17 гадоў з-за разрыву прыроджанай анеўрызмы сасуда галаўнога мозгу і наступнага кровазліцця ў мозг (гемарагічны інсульт).

## Выставы 
* У маі 1964 года адбылася першая выстава яе малюнкаў, арганізаваная часопісам «Юнацтва» (Надзя вучылася ў пятым класе). Пасля гэтай выставы ў тым жа годзе ў шостым нумары часопіса з’явіліся першыя публікацыі яе малюнкаў, калі ёй было ўсяго 12 гадоў.
* За наступныя пяць гадоў яе жыцця адбылося пятнаццаць персанальных выстаў у СССР, Польшчы, Чэхаславакіі, Румыніі, Індыі.
* У 1965 годзе ў трэцім нумары часопіса «Юнацтва» былі апублікаваныя першыя ілюстрацыі трынаццацігадовай Надзі да мастацкага твора — аповесці Эдуарда Пашнева «Ньютанаў яблык».
* Наперадзе былі ілюстрацыі да раманаў «Вайна і мір» Льва Талстога і «Майстар і Маргарыта» Міхаіла Булгакава і слава будучага кніжнага графіка, хоць сама юная мастачка марыла стаць мастачкай-мультыплікатарам.
* У 1967 годзе была ў Артэк, дзе пазнаёмілася з Алегам Сафараліевым.
* У лістападзе 1973 года ва Ульянаўскім абласным мастацкім музеі адбылася выстава больш за дзвесце работ юнай мастачкі.

### Творчасць 
Сярод яе работ — ілюстрацыі да міфаў Старажытнай Элады, твор А. С. Пушкіна, Л. М. Талстога, М. А. Булгакава. Усяго былі праілюстраваны творы каля пяцідзесяці аўтараў.

Праца над «Майстрам і Маргарытай» стала для яе апошняй. Адначасова для «Майстра і Маргарыты» Надзя стала першай мастачкай. На тытульнай ілюстрацыі, якая паказвае сустрэчу Берліёза і Бяздомнага на Патрыяршых сажалках, Алена Сяргееўна Булгакава, удава Міхаіла Афанасьевіча, пакінула свой аўтограф «Як шкада, што я не ведала гэтую незвычайную істоту — Надзю Рушаву».

Сярод Надзіных замалёвак ёсць некалькі такіх, на якіх намаляваны балет «Ганна Карэніна». Такі балет сапраўды быў пастаўлены ўжо пасля смерці мастачкі, і галоўную ролю ў ім танчыла Мая Плісецкая.

Яе малюнкі нараджаліся без эскізаў, заўсёды малявала ўраз, набела, і яна ніколі не карысталася ласцікам. *«Я іх загадзя бачу… яны праступаюць на паперы, як вадзяныя знакі, і мне застаецца іх чым-небудзь абвесці»,* — казала Надзя.

## Памяць пра Надзю Рушаву 
* Пахавана ў Маскве, на Пакроўскіх могілках (1 месца). На яе магіле пастаўлены помнік, дзе адлюстраваны яе малюнак «Кентаўраня».
* Малюнак Надзі «Кентаўраня» стаў эмблемай аўтаномнай некамерцыйнай арганізацыі «Міжнародны цэнтр неігравога кіно і тэлебачання „Кентаўр“», які займаецца падрыхтоўкай і правядзеннем кінафестывалю «Пасланне да чалавека». На аснове малюнка выкананы штогадовыя прызы фестывалю «Залаты Кентаўр» "і «Срэбны Кентаўр». У 2003 годзе на лесвіцы Санкт-Пецярбургскага Дома кіно адкрыты помнік Кентаўраню.
* Яе імем названы Цэнтр адукацыі № 1466 (былая маскоўская школа № 470), у якой яна вучылася. У школе адкрыты музей яе жыцця і творчасці.
* Малюнак «Хлапчук-Кібальчыш» быў узяты касманаўтам Георгіем Грэчка ў касмічны палёт і размяшчаўся на борце станцыі «Салют-4». 31 студзеня 1975 года, у дзень нараджэння мастачкі, падчас сеансу сувязі з зямлёй Касманаўты распавялі пра Надзю і прадэманстравалі яе малюнак. Гэты рэпартаж выйшаў ва ўсесаюзнай праграме «Час» і ў іншых краінах.
* У Маскве побач са школай № 1466 імя Н. Рушавай на Ерэванскай вуліцы (тэрыторыя дома № 26) адкрыты парк «Надзея» у гонар Надзі Рушавай. У парку 21 чэрвеня 2014 года адкрыты помнік — металічнае кентаўраня па матывах малюнка Надзі (скульптар — Андрэй Волкаў).
* 29 верасня 2023 года ў сталіцы Тувы Кызыле адкрыты помнік Надзі Рушавай (скульптар — Байза Ондар).
* 21 кастрычніка 1982 года савецкі астраном Л. Г. Карачкіна адкрыла малаю планету № 3516, якую назвала ў гонар Надзі — Rusheva.
* На Каўказе ёсць перавал Надзі Рушавай.
* Існуе п’еса «Дзяўчынка Надзя» (1973), прысвечаная лёсу Н. М. Рушавай. Аўтар п’есы — драматург Ганна Радзівонава.
* Каса Надзі Рушевой, адрэзаная пры яе жыцці, стала асновай выпрабаванні для экстрасэнсаў ў 13 выпуску 1 сезону шоў «Новая бітва экстрасэнсаў», які выйшаў у эфір тэлеканала ТНТ 3 снежня 2022 года.

## Бібліяграфія 
* Альбом «Графика Нади Рушевой» — Изобразительное искусство, Москва, 1976. Составитель: Николай Константинович Рушев. Автор текста: Георгий Викторович Панфилов.
* Последний год Надежды. Воспоминания о моей дочери. Автор: Рушев Н. К. — М.: ТЕИС, 2007.
* Мама Нади Рушевой. Автор: Зоя Донгак — Кызыл: ОАО «Тываполиграф». 2014.
* Э. И. Пашнёв «Девочка и олень», Москва, Терра-Книжный клуб, 2001, 276 страниц. Иллюстрации Нади Рушевой.
* 

## Дакументальныя фільмы 
* Цябе, як першае каханне… (1969)
* Надзя Рушава (1972)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт Школы Москвы ГБОУ № 1466 им Надежды Рушевой
* Сайт школьного мемориального музея Нади Рушевой
* Пророчество в рисунках (фильм из серии «Как уходили кумиры»)
* Музей Нади Рушевой в школе № 1466.
* Лёгкость гения… Сообщество в livejournal.com
* «Мир Нади Рушевой» (наиболее полная интернет-галерея рисунков Нади на сайте «Нооген»).
* Надя Рушева. Неисправленная двойка 
* Лев Кассиль. «Воображение Нади Рушевой». Журнал «Юность», 1964 год, № 6, стр. 110—113. (оригинал в формате GIF, стр. 110 (недоступная ссылка), стр. 111 (недоступная ссылка), стр. 112 (недоступная ссылка), стр. 113 (недоступная ссылка) — самая первая публикация о Наде).
* Академик В. Ватагин. «Аполлон и Дафна». Журнал «Юность», 1969 год, № 9, стр. 111—113. (оригинал в формате GIF, стр. 111 (недоступная ссылка), стр. 112 (недоступная ссылка), стр. 113 (недоступная ссылка) — статья на смерть Нади).
* «Это очень важно — быть человеком!». Журнал «Юность», 1977 год, № 1, стр. 96-101. (оригинал в формате GIF, стр. 96, стр. 97 (недоступная ссылка), стр. 98 (недоступная ссылка), стр. 99, стр. 100, стр. 101 — письма Нади Рушевой к Алику Сафаралиеву, её другу по «Артеку»).
* «Это очень важно — быть человеком!»  (письма Нади Рушевой к Алику Сафаралиеву, её другу по «Артеку», текстовая версия).
* В. Киселёв «Месяц в Артеке»  (книга об артековском периоде жизни Нади).
* Эдуард Пашнев. «Девочка и олень»  (роман-биография Нади Рушевой иллюстрированный её рисунками. 1974 г.)
* Николай Рушев. «Последний год Надежды»

Катэгорыя:Памерлі ад унутрымазгавога кровазліцця
Катэгорыя:Графікі Расіі
Катэгорыя:Графікі СССР