open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алкагалізм

**Алкагалізм** — наркатычная залежнасць, якая характарызуецца хваравітай цягай да ўжывання алкагольных напояў (псіхічная і фізічная залежнасць) і алкагольным (хімічным) пашкоджаннем унутраных органаў. Пры алкагалізме адбываецца дэградацыя чалавека як асобы; страта ўнутранага «Я».

Азначэнне *алкаголік* лічаць дэгуманізавальным, паталагізавальным і неэтычным. Да людзей хворых на алкагалізм лепей ужываць азначэнне *чалавек з алкагольнай залежнасцю* або *чалавек, які цярпіць на алкагольную залежнасць*.

## Праявы 
Хваробай паражаюцца галаўны мозг (амнезія, галюцыноз, дэпрэсія, псіхоз,  і эпілепсія), кроў (малакроўе), нервы (), падстраўнікавая залоза (панкрэатыт), печань (жаўтуха, тлушчавая дыстрафія і цыроз), скура (язва), страўнік (гастрыт), сэрца (інфаркт і ) і яечкі (імпатэнцыя).

## Беларусь 
Станам на 16 красавіка 2013 года ў Беларусі на адмысловым уліку стаяла каля 270 тысяч залежных ад алкаголю людзей.

## Гл. таксама 
* Пахмелле

## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Сацыяльныя праблемы
Бурса (правінцыя)

thumb|right|250px|Бурса
**Бурса** (), правінцыя на захадзе Турцыі на ўзбярэжжы Мармуровага мора. Плошча 11 тыс. кв. км. Насельніцтва 2413 тысяч чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтр — горад Бурса.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Каджаэлі (правінцыя)

**Каджаэлі** (), правінцыя на паўночным захадзе Турцыі на ўзбярэжжы Мармуровага і Чорнага мораў. Плошча 3,6 тыс. кв. км. Насельніцтва 1437 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Ізміт.

Адна з найбольш эканамічна развітых правінцый краіны.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Сакар’я (правінцыя)

'''Сакар'я''' (), правінцыя на паўночным захадзе Турцыі на ўзбярэжжы Чорнага мора у ніжнім цячэнні і вусці ракі Сакар'я. Плошча 4,9 тыс. кв. км. Насельніцтва 835 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Адапазары.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Готхальд Эфраім Лесінг

**Готхальд Эфраім Лесінг** (; , , Саксонія — , ) — нямецкі драматург, тэарэтык мастацтва літаратурны крытык-асветнік. Заснавальнік нямецкай класічнай літаратуры.

На беларускую мову асобныя вершы пераклаў Уладзімір Папковіч.

Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Драматургі Германіі
Катэгорыя:Эсэісты Германіі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Германіі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Постаці Асветніцтва
Катэгорыя:Паэтыка
Катэгорыя:Масоны Германіі
Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук
Стамбул (правінцыя)

**Стамбул** (), правінцыя на паўночным захадзе Турцыі на ўзбярэжжы Мармуровага і Чорнага мораў. Плошча 5,3 тыс. кв. км. Насельніцтва 18 867 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Стамбул.
thumb|left|250px|Стамбул і праліў Басфор

## Вядомыя асобы 
* Забел Есаян

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Балыкесір (правінцыя)

thumb|right|250px|Балыкесір
thumb|right|250px|Правінцыя Балыкесір на карце Турцыі
**Балыкесір** (), правінцыя на захадзе Турцыі на ўзбярэжжы Мармуровага і Эгейскага мораў. Плошча 14,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 1103 тысяч чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтр — горад Балыкесір.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Ялава (правінцыя)

**Ялава** () — правінцыя на захадзе Турцыі на ўзбярэжжы Мармуровага мора. Плошча 0,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 182 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Ялава.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Айдын (правінцыя)

**Айдын** () — правінцыя на паўднёвым захадзе Турцыі, на ўзбярэжжы Эгейскага мора. Плошча 7,9 тыс. кв. км. Насельніцтва 991 тысяч чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтр — горад Айдын.

## Славутасці 
Раскопкі старажытнагрэчаскага горада Мілет. Турыстычны цэнтр — горад Гюзельчамлы.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Аф’ёнкарахісар (правінцыя)

thumb|right|250px|Славуты легальны аф'ёнкарахісарскі мак
'''Аф'ёнкарахісар''' (), правінцыя на захадзе Турцыі. Плошча 14,5 тыс. кв. км. Насельніцтва 829 тысяч чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтр — горад Аф'ёнкарахісар.

У цэнтральных раёнах правінцыі вырошчваецца опійны мак, з якога робіцца большая частка легальнага опіюма для выкарыстання ў фармакалогіі, які пастаўляецца ў ЗША, Нідэрланды і іншыя краіны свету.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Кютах’я (правінцыя)

'''Кютах'я''' (), правінцыя на захадзе Турцыі. Плошча 12,1 тыс. кв. км. Насельніцтва 583 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Кютах'я.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Маніса (правінцыя)

**Маніса** () — правінцыя на захадзе Турцыі. Плошча 13,1 тыс. км². Насельніцтва — 1319 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Маніса.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Мугла (правінцыя)

thumb|right|250px|Мугла
thumb|right|250px|Правінцыя Мугла на карце Турцыі
**Мугла** (), правінцыя на паўднёвым захадзе Турцыі. Плошча 12,7 тыс. кв. км. Насельніцтва 766 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Мугла.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Дэнізлі (правінцыя)

**Дэнізлі** () — правінцыя на паўднёвым захадзе Турцыі. Плошча 11,7 тыс. кв. км. Насельніцтва 883 тысяч чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтр — горад Дэнізлі.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Сабака свойскі

**Саба́ка** — млекакормячая жывёла сямейства сабачых. Існуюць сотні парод сабак, якія істотна адрозніваюцца адна ад адной.

## Асаблівасці біялогіі 
Тыповыя драпежнікі, якія могуць праяўляць агрэсію. Маюць 42 зубы (12 разцоў, 4 клыкі, 26 карэнных), з іх найбольш развіты клыкі. Канечнасці пальцаходныя; на пярэдніх лапах па 5 пальцаў (адзін не кранаецца зямлі), на задніх па 4. Косці вызначаюцца адносна невялікай масай і высокай трываласцю.

Развіты слых, зрок, нюх. Добра бегаюць, скачуць, плаваюць. Мозг развіты. Дрэсіруюцца з разнастайнымі мэтамі.

Палавой спеласці самкі дасягаюць у 7—8, самцы ў 10—12 месяцаў. Цяжарнасць 58—65 сутак. Нараджаюць 1—18 сляпых, глухіх, без зубоў шчанят. Жывуць 10—12 гадоў. 

## Прыручэнне 
Паходзіць ад воўка, прыручаны каля 10 тыс. гадоў да н.э. Вядома каля 400 сучасных парод, якія адрозніваюцца памерамі, экстэр'ерам, паводзінамі. Напрыклад, вышыня ў карку можа вагацца ад некалькіх сантыметраў (чыхуахуа) да амаль метра (ірландскі воўкадаў, дог), колер — ад белага да чорнага, уключна руды, шэры, карычневы, у вялікай разнастайнасці адценняў. Падзяляюцца на 3 асноўныя групы: дэкаратыўна-пакаёвыя сабакі, паляўнічыя сабакі, службовыя сабакі.

## Пароды свойскіх сабак 
* Аляскінскі маламут
* Англійскі сетэр
* Балонкі
* Бігль
* Бультэр’ер
* Грэнландскі сабака
* Ісландскі сабака
* Ньюфаўндленд
* Нямецкая аўчарка
* Нямецкі баксёр
* Сенбернар
* Сібірскі хаскі
* Спаніэлі
* Такса
* Ханаанскі сабака
* Чыхуахуа
* Шарпей
* Шатландскі сетэр

## Сабакагадоўля 
Сабакагадоўля — развядзенне сабак свойскіх культурных парод. Вылучаюць службовую (для вартаўнічай, пагранічнай, ездавой, пастухоўскай і інш. службаў), паляўнічую (спартыўнае і прамысловае паляванне), дэкаратыўна-пакаёвую сабакагадоўлю. Тэарэтычная аснова сабакагадоўлі — кіналогія.

Пры селекцыйнай рабоце сабак ацэньваюць і адбіраюць па канстытуцыі, экстэр'еры, рабочых і псіхічных якасцях і інш. Службовых і паляўнічых сабак гадуюць у спец.ыяльных гаспадарках, а таксама сабакаводы-аматары. Утрыманне сабак у гарадах і пасёлках гарадскога тыпу рэгламентуецца абавязковай рэгістрацыяй, правіламі ўтрымання ў жылых памяшканнях і выгулу, тэрмінамі прышчэпак і інш. Праводзяцца выстаўкі сабак.

## Гл. таксама 
* Дынга

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6.
* 
* 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара / Рэдкал М. А. Ткачоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 736 с.: іл. ISBN 3-85700-079-3


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Хатнія жывёлы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Арангутаны

**Арангутаны** (*Pongo*) — род чалавекападобных малпаў, адны з блізкіх родзічаў чалавека.

## Назва 
Назва паходзіць ад малайскага *Orang Hutan*, што азначае «лясны чалавек» (*orang* — «чалавек», *hutan* — «лес»).

## Апіанне 
Рост самцоў да 1,5 м, маса да 200 кг, самкі значна меншыя. Склад цела масіўны. Заднія канечнасці кароткія, пярэднія доўгія з размахам да 2,25 м. Вельмі развітая мускулатура. Цела ўкрытае рэдкімі валасамі чырвона-карычневага колеру, на плячах даўжыня валасоў да 40 см. 

## Пашырэнне 
Арангутаны — адзіны сучасны род у падсямействе *Ponginae*. Да вымерлых родаў адносяцца гігантапітэкі (*Gigantopithecus*) і сівапітэкі (*Sivapithecus*).

Колькасць невялікая. У дзікай прыродзе сустракаюцца ў лясах на астравах Калімантан (Барнэа) і Суматра Малайскага архіпелагу.

Выпальванне лясоў становіцца ўсё больш распаўсюджанай з’явай, нават у нацыянальных парках на Барнэа і Суматры, дзе захаваліся гэтыя жывёлы. Маленькіх арангутангаў выкрадаюць для продажу, і гэта часта звязана з забойствам іх маці.

Род уключаны ў Міжнародную Чырвоную кнігу.

## Асаблівасці біялогіі 
Жывуць на дрэвах, дзе будуюць гнёзды. Кормяцца пладамі (найчасцей дурману), птушанятамі, яйкамі. Нараджаюць адно дзіцяня масай 1,5—2 кг, якое маці корміць малаком да З—4 гадоў. Жывуць да 30 гадоў. 

## Віды 
* 
* 

## Гл. таксама 
* Інтэлект арангутанаў

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гамініды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1799 годзе
Анкара (правінцыя)

**Анкара** () — правінцыя ў цэнтральнай частцы Турцыі. Плошча 25,6 тыс. км². Насельніцтва — 5017 тысяч чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтр — горад Анкара.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Пробашч

**Пробашч** (праз  і  ад  — начальнік, загадчык), **парох**, **плябан**, y каталіцкай царкве **ксёндз** — кіраўнік парафіі, настаяцель парафіяльнага касцёла. Да 19 стагоддзя тытул пробашча мелі нешматлікія кіраўнікі парафій, напрыклад, некаторыя члены капітула, астатнія называліся плябанамі. У 1-й трэці 19 стагоддзя з 14 парафій Гродзенскага дэканата ўзначальваліся Пробашчамі Гродзенская фарная і Вялікабераставіцкая.

У Каталіцкім касцёле пробашч прызначаецца біскупам душпастырам і кіраўніком парафіі. Такім чынам ён адказны за душпастырства сярод парафіян i матэрыяльнае становішча ў парафіі. Статус пробашча ў кананічным праве акрэслены фармуліроўкай: *Пастыр даручанай яму парафіі пад уладай біскупа* (*Pastor proprius paroeciae sibi commisae sub auctoritate Episcopi*).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Катэгорыя:Лютэранская іерархія
Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Кахраманмараш (правінцыя)

thumb|right|250px|Кахраманмараш
**Кахраманмараш** () — правінцыя на поўдні Турцыі. Плошча — 17,3 тыс. кв. км. Насельніцтва — 1034 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Кахраманмараш.

## Адміністрацыйны падзел 
Адміністрацыйна правінцыя дзеліцца на дзесяць раёнаў:
* Афшын
* Андырын
* Гексун
* Кахраманмараш
* Нурхак
* Пазарджык
* Цюркаглу
* Чаглаянджэрыт
* Экінезю
* Эльбістан

## Спасылкі 
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Янычары

thumb|300px|Янычары-афіцэры
**Янычары** (, што азначае «*новае войска*») від пяхотных войск і асабістая ахова султана ў Асманскай імперыі. Свой пачатак бяруць з 14 ст., заснаваныя Мурадам I, расфарміраваныя ў 1826 г. па загадзе султана Махмуда II.

Янычары былі арганізаваныя на ўзор егіпецкіх мамелюкоў, у войска набіраліся хрысціянскія дзеці, у асноўным з Каўказа і Балкан, якія ў далейшым выхоўваліся ў ісламскіх ваенных традыцыях.

Першыя янычарскія палкі складаліся з зняволеных і рабоў. Пасля султан Селім І у 1380 г. прапанаваў пэўныя выгляды падаткаў — папаўняць полк хрысціянскімі хлопчыкамі, якія адбіраліся ў бацькоў ва ўзросце 7-14 гадоў. Дзеці рэкрутаваліся з адпаведнымі крытэрыямі і аддаваліся на выхаванне. У асноўным гэта былі сербскія, балгарскія і албанскія, а пазней грэчаскія і венгерскія дзеці. Вядома, што захопленаму насельніцтву, было горка ад гэтай практыкі.

Янычары выхоўваліся ў строгай дысцыпліне (вялікія фізічныя нагрузкі і жыццё, практычна, ў манаскіх умовах) у школах, дзе яны жылі ў бясшлюбнасці і вывучалі іслам. У адрозненне ад вольных мусульман, янычарам забаранялася насіць бараду, вусы за рэдкім выключэннем.

Толькі тыя, якія досыць добра праявілі сябе, ва ўзросце 24-25 гадоў атрымлівалі званне янычара.
У абмен за адданасць і прыхільнасць, янычары атрымлівалі прывілеі і палёгкі, у пачатку гэта зарплата толькі за час вайны, але потым пажыццёвая. Пенсіянеры і інваліды нават атрымлівалі пенсію.

Ужо ў сярэдзіне 18 ст. янычары працуюць ў якасці ахоўнікаў парадку, альбо занятыя ў гандлі. Хоць яны заўсёды жылі ў казармах, тым не менш мелі высокі ўзровень жыцця, былі вызваленыя ад падаткаў і мелі паважаны сацыяльны статус. Многія сталі афіцэрамі і адукаванымі людзьмі.

Корпус янычар знаходзіўся пад моцным рэлігійным уплывам суфійскага ордэна Бекташы. Ордэн быў забаронены адначасова з роспускам янычар.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Узброеныя сілы Асманскай імперыі
Катэгорыя:Пяхота
Катэгорыя:Ваенныя фарміраванні і падраздзяленні Сярэдневякоўя
Гарыла

**Гары́ла** (*Gorilla*) — род малпаў, які ўключае ў сабе самых вялікіх прадстаўнікоў атрада прыматаў. Упершыню апісаны на прыкладзе заходняй гарылы 1847 годзе амерыканскім місіянерам Т.Саважам :en:Thomas S. Savage. Паводле апошніх даследаванняў (Primate Taxonomy, Colin Groves, 2001. — ISBN 1-56098-872-X) род гарыл ўключае два віды з двума падвідамі кожны:
* Заходняя гарыла (*Gorilla gorilla*)
** Заходняя раўнінная гарыла (*Gorilla gorilla gorilla*)
** Заходняя рачная гарыла (*Gorilla gorilla diehli*)
* Усходняя гарыла (Gorilla beringei)
** Усходняя горная гарыла (*Gorilla beringei beringei*)
** Усходняя раўнінная гарыла (*Gorilla beringei graueri*)

Пашырана ў заходняй і цэнтральнай Афрыкі. Жыве ў густых трапічных або горных лясах невялікімі статкамі (па 5-30 асобін), важакамі з'яўляюцца магутныя самцы. Усходняя горная гарыла ахоўваецца ў 7 нацыянальных парках, занесена ў Чырвоную кнігу МСАП.

Самая буйная малпа. Рост дарослых самцоў да 2 метраў, шырыня плячэй каля 1 м, размах рук да 2,6 м, абхват грудзей да 1,5 м, маса да 300 кг, самкі ўдвая меншыя. Склад масіўны, вельмі развіта мускулатура, валодаюць вялікай сілай. Валасы і скура чорныя, з узростам у самцоў на спіне з'яўляецца серабрыстая паласа. Галава вялікая; аб'ём мозга да 750 см³, па будове блізкі да мозга чалавека. Расліннаедныя. Будуюць гнёзды на зямлі або на дрэвах. Нараджаюць 1 дзіця раз у 3-5 гадоў. Пераносяць няволю і размнажаюцца.

## Літаратура 
* 

## Гл. таксама
* Інтэлект гарыл

Катэгорыя:Гамініды
Катэгорыя:Чалавекападобныя малпы
Генадзь Андрэевіч Зюганаў

**Генадзь Андрэевіч Зюганаў** (, Мымрына, Арлоўская вобласць) — расійскі палітык, дэпутат Дзяржаўнай думы, лідар Камуністычнай партыі Расіі з часу заснавання.

На выбарах Прэзідэнта Расіі 4 сакавіка 2012 г заняў другое месца, набраў 17% галасоў

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і настаўнікаў. Скончыў з сярэбраным медалём Мымрынскую сярэднюю школу Хатынецкага раёна Арлоўскай вобласці ў 1961 годзе. У 1962 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Арлоўскага педагагічнага інстытута, які скончыў з адзнакай ў 1969 годзе.
У 1963—1966 гадах праходзіў тэрміновую службу ва ўзводзе радыяцыйна-хімічнай разведкі Групы савецкіх войскаў у Германіі (у цяперашні час — палкоўнік запасу хімічных войскаў). Доктар філасофскіх навук.

Жонка — Надзея Вітальеўна Зюганава, дзеці: сын Андрэй 1968 г.н., дачка Таццяна 1974 г.н.

## Спасылкі 
*  
*  
* Афіцыйны сайт Генадзя Зюганава 
* Афіцыйны сайт Камуністычнай партыі Расіі

Катэгорыя:Палітыкі СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Філосафы Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Арлоўскай вобласці
Катэгорыя:Члены КПРФ
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі I склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі II склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі III склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі IV склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі V склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі VI склікання
Катэгорыя:Палкоўнікі Расіі
Катэгорыя:Дактары філасофскіх навук
Катэгорыя:Выпускнікі Арлоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Расіі (2012)
Ёзгат (правінцыя)

thumb|left|250px|Ёзгат
**Ёзгат** (), правінцыя ў цэнтральнай частцы Турцыі. Плошча 14 тыс. кв. км. Насельніцтва 727 тысяч чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтр — горад Ёзгат.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Караман (правінцыя)

thumb|left|250px|Караман
**Караман** (), правінцыя на поўдні Турцыі. Плошча 9,2 тыс. кв. км. Насельніцтва 226 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Караман.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Кайсеры (правінцыя)

**Кайсеры** (), правінцыя ў цэнтральнай Турцыі. Плошча 16,9 тыс. кв. км. Насельніцтва 1101 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Кайсеры.

Славутыя мясціны: Кюльтэпэ-Каніш і інш. 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Беларуская федэрацыя футбола

**Беларуская федэрацыя футбола** (БФФ) — грамадская арганізацыя, якая займаецца правядзеннем футбольнага першынства і падрыхтоўкай зборных Беларусі па футболе.

## Гісторыя 
Заснаваная 22 снежня 1989 года. З 1992 года ў складзе Міжнароднага саюза футбольных таварыстваў, а з 1993 года — Саюзу еўрапейскіх футбольных таварыстваў.

### Перыяд кіраўніцтва У. Базанава 
27 сакавіка 2019 года старшынёй БФФ быў абраны Уладзімір Базанаў. 

У пачатку 2020 года, падчас пандэміі COVID-19, калі ўсе еўрапейскія чэмпіянаты і большасць сусветных былі спынены, кіраўніцтва АБФФ прыняло рашэнне чэмпіянат Беларусі працягваць. У далейшым асобныя матчы пераносіліся ў сувязі з успышкамі хваробы ў камандах, але не заўсёды: напрыклад, некалькі футбалістаў брэсцкага «Дынама» былі вымушаны гуляць з COVID-19 супраць «Смалявічаў» (16-ы тур) і гродзенскага «Нёмана» (18-ы тур). 

У жніўні 2021 года падчас пратэстаў у краіне кіраўніцтва АБФФ не дазваляла масава збірацца заўзятарам у Мінску: адбыліся пераносы гульняў 21-га тура чэмпіяната Беларусі сталічных клубаў «Дынама» і «Мінск»; пазней матчы праходзілі без гледачоў.

Вясной 2020 года УЕФА зрабіла заяву, што выплаціць кожнай асацыяцыі, у т.л. АБФФ, 4,3 млн еўра. Аднак, ці атрымала федэрацыя грошы, і калі так, то на што яны былі зрасходаваны, невядома.

За 2019 — першую палову 2021 гадоў пры старшынстве Базанава на пасадзе старшыні нацыянальная зборная правяла 24 матчы, з якіх 7 перамог, 3 нічыі і 14 паражэнняў. У перыяд кіраўніцтва Уладзіміра Базанава 5 прафесійных футбольных клубаў спынілі існаванне.

## Скандалы 
У красавіку 2021 года адзін з намеснікаў старшыні федэрацыі Міхаіл Юр’евіч Ботнікаў быў спынены супрацоўнікамі ДАІ, якія зафіксавалі алкагольнае ап’яненне (1,3 праміль). Быў складзены пратакол па ч.2 арт. 18.15 КоАП Рэспублікі Беларусь.

## Структура АБФФ 
У адпаведнасці з палажэннямі Статута АБФФ акрамя Канферэнцыі, як вышэйшага органа, органы Асацыяцыі падпадзяляюцца на некалькі груп.

**Кіруючыя органы**:
* Выканаўчы камітэт (Выканкам);
* Бюро Выканаўчага камітэта (Бюро Выканкама);
* Старшыня.

**Дысцыплінарныя і юрысдыкцыйных органы**:
* Футбольны арбітраж;
* Апеляцыйны камітэт;
* Камітэт кантрольна-дысцыплінарны і па этычных пытаннях;
* Камітэт па клубнаму ліцэнзаванню;
* Апеляцыйны камітэт па клубнаму ліцэнзаванню;
* Камітэт па статусе і пераходах футбалістаў.

**Адміністрацыйны орган**:
* Адміністрацыя АБФФ.

**Орган фінансавага кантролю**:
* Унутраны орган фінансавага кантролю — кантрольна-рэвізійная камісія.

## Старшыні 
* Яўген Шунтаў (1989—1999)
* Рыгор Фёдараў (1999—2003)
* Генадзь Мікалаевіч Невыглас (2003 — 22 красавіка 2011)
* Сяргей Мікалаевіч Румас (22 красавіка 2011 — 27 сакавіка 2019)
* Уладзімір Аляксандравіч Базанаў (27 сакавіка 2019 — 22 сакавіка 2023)
* Мікалай Мікалаевіч Шарснёў (з 22 сакавіка 2023)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Футбол у Беларусі
Беларусь
Катэгорыя:Спартыўныя арганізацыі Беларусі
Кыршэхір (правінцыя)

**Кыршэхір** (), правінцыя ў цэнтры Турцыі. Плошча 6,6 тыс. кв. км. Насельніцтва 223 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Кыршэхір.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Свойскі асёл

**Свойскі асёл** (*Equus asinus asinus*) — прыручаны падвід афрыканскага асла з роду коней атрада няпарнакапытных. Усе хатнія аслы адносяцца да афрыканскіх аслоў, у той час як прыручэнне куланаў (азіяцкіх аслоў) ніколі не ўдавалася.

## Пароды 
* Каталонскі асёл

Катэгорыя:Коні
Жырафа

**Жыра́фа** (*Giraffa camelopardalis*) — жывёла з атраду парнакапытных, сямейства жырафавыя. Жырафа з’яўляецца самай высокай наземнай жывёлай планеты.

## Апісанне 
Буйная жывёла, тулава кароткае, на высокіх нагах (пярэднія даўжэйшыя, чым заднія); шыя вельмі доўгая, але шыйных пазванкоў 7, як і ў большасці млекакормячых. Вышыня цела да 6 м, маса да 1000 кг (самцы большыя за самак). Мае 1 або 2 пары рожкаў, пакрытых скурай з валаскамі. Афарбоўка светла-жоўтая з цёмнымі плямамі.

Нараджае 1 дзіцяня. Корміцца лісцем і галінкамі дрэў, найчасцей акацыяй.

## Распаўсюджанне 
Пашырана ў Афрыцы на поўдзень ад Сахары, у адкрытых стэпах (саваннах) з рэдкімі дрэвамі і кустамі. Жыве невялікімі групамі па 7-15 (зрэдку болей) асобін.

Захавалася пераважна ў нацыянальных парках.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Жырафавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Аэрапорт (станцыя метро, Ганконг)

thumb|Станцыя метро Аэрапорт, Ганконг
«**Аэрапорт**» — станцыя Ганконгскага метрапалітэна, якая знаходзіцца на востраве Лантау. Станцыя была аткрыта 6 ліпеня 1998. Станцыя абслугоўвае Ганконскі Міжнародны аэрапорт, і аб'яднаная з пасажырскім тэрміналам.
Платформа 3 была пабудавана насупраць платформы 1, каб ўлічыць доступ да новага SkyPlaza і Тэрмінала 2. Новая платформа пачала працаваць 28 лютага 2007, калі дадатковыя паслугі рэгістрацыі адкрыліся ў тэрмінале 2. Цягнікі аэрапорта Экспрэс (Airport Express), спыняюцца на станцыі адкрываюць дзве дзверы адначасова і для платформаў - дзверы злева адкрываюцца для тэрмінала 1, і дзверы справа адкрываюцца для тэрмінала 2 і SkyPlaza.

Катэгорыя:Метрапалітэн
Катэгорыя:Ганконг
Вавёркі

**Вавё́ркі** (*Sciurus*) — род грызуноў сямейства вавёркавых. Апроч уласна роду *Sciurus*, вавёркамі называюць таксама шэраг прадстаўнікоў сямейства вавёркавых з радоў бурундуковыя вавёркі (*Tamiasciurus*), пальмавыя вавёркі (*Funambulus*) і іншых. Уласна род *Sciurus* аб'ядноўвае каля 30 відаў, распаўсюджаных у Еўропе, Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы і ўмераным поясе Азіі.

Вавёрка роду *Sciurus* мае падоўжанае цела з пухнатым доўгім хвастом, доўгія вушы, колер цьмяна-буры з белым брушкам, часам шэры (асабліва ўзімку).

## Распаўсюджванне 
Вавёркі распаўсюджаны па ўсім свеце, апроч Аўстраліі і Антарктыды. Больш за ўсё відаў вавёрак сустракаецца на тэрыторыі амерыканскіх кантынентаў: у Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы. За межамі Амерыкі сустракаецца ўсяго 3 віды вавёрак:
* Еўразійская вавёрка (*Sciurus vulgaris*) распаўсюджана амаль па ўсёй Еўропе і на значнай частцы Азіі;
* Каўказская вавёрка (*Sciurus anomalus*) распаўсюджана ў асноўным на Каўказе;
* Японская вавёрка (*Sciurus lis*) — эндэмік Сахаліна.
У XVIII ст. з развіццём тэхнікі і гандлю паміж ЗША і Вялікабрытаніяй, у Еўропу быў інтрадуцыраваны адзін з паўночнаамерыканскіх відаў вавёрак — Каралінская вавёрка.

Катэгорыя:Вавёркавыя
Сівас (правінцыя)

**Сівас** (), правінцыя ў цэнтральнай частцы Турцыі. Плошча 28,5 тыс. кв. км. Насельніцтва 810 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Сівас.

Землі Сіваса славяцца багатым гістарычным і культурным мінулым, у сярэднявечча тут праходзіў Вялікі шоўкавы шлях. На тэрыторыі правінцыі размяшчаюцца аб’екты спіса Сусветнай спадчыны — Вялікая мячэць і дапасаваны да яе медыцынскі цэнтр у горадзе Дыўрыйі.

## Гл. таксама 
* Аруцюн Тыратуравіч Галенц

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Эскішэхір (правінцыя)

**Эскішэхір** (), правінцыя ў паўночна-заходняй Турцыі. Плошча 13,7 тыс. кв. км. Насельніцтва 725 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Эскішэхір.

Важны прамысловы раён краіны.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Агры (правінцыя)

**Агры** () — правінцыя на ўсходзе Турцыі. Плошча 11,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 571 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Агры.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Ардахан (правінцыя)

thumb|right|250px|Правінцыя Ардахан на карце Турцыі
**Ардахан** (), правінцыя на паўночным усходзе Турцыі. Плошча 5,6 тыс. кв. км. Насельніцтва 124 тысячы чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтр — горад Ардахан.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Бітліс (правінцыя)

thumb|right|250px|Правінцыя Бітліс на карце Турцыі
**Бітліс** (), правінцыя на ўсходзе Турцыі. Плошча 6,7 тыс. кв. км. Насельніцтва 413 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Бітліс.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Хакары (правінцыя)

**Хакары** (), правінцыя на паўднёвым усходзе Турцыі. Плошча 7 тыс. кв. км. Насельніцтва 247 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Хакары.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Цыгара

**Цыга́ра** () — скрутак лісця цыліндрычнай формы.

Назва паходзіць ад *stitar*, што на мове майя значыць «курыць».

Асноўная мэта курэння цыгары, як лічаць курцы — задавальнення ад тытунёвага водару. Таксама цыгару часта лічаць прыкметай высокага сацыяльнага статусу чалавека, які курыць.

Цыгара складаецца з трох частак — покрыўны ліст (*capa*), абалонка; злучальны ліст (*capote*) і сярэдзіна цыгары — напаўняльнік (*tripa*). Напаўняльнік складаецца з тытунёвага лісця розных гатункаў. Звычайна іх тры: *ligero* (верхні ліст расліны, якія атрымлівае найбольш сонечнага святла, ён дадае цыгары моцнасць), *seco* (надае водар) і *volado* (ніжнія лісты тытунёвай расліны, забяспечвае гарэнне цыгары).

## Цыгара з напоямі 
Многія курцы цыгар звычайна сумяшчаць курэнне з піццём якіх-небудзь водарных напояў. Гэта могуць быць як моцныя алкагольныя напоі, як ром, каньяк або віскі, так і менш моцныя, як партвейн і віно, або безалкагольныя, напрыклад, кава. Строгіх правіл такіх спалучэнняў няма, большасць курцоў робіць гэта на ўласны густ і смак. **Фумелье** ( — *курыць*) — прафесійны дэгустатар цыгар, які мусіць таксама разбірацца ў алкагольных напоях і іх спалучэнні з цыгарамі.

Катэгорыя:Тытунь
Карс (правінцыя)

**Карс** (), правінцыя на поўдні Турцыі. Плошча 9,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 312 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Карс.

Некранутыя водна-балотныя ўгоддзі Карса даюць прытулак 321 віду птушак з 465 відаў, зафіксаваных у Турцыі. Прынамсі 214 з іх гняздзіцца на возеры Куюджук. Лясы Сарыкаміс на поўдні правінцыі багатыя драпежнікамі (воўк, мядзведзь, рысь). 

## Вядомыя асобы 
* Ерануі Аршакаўна Асламазян

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Малат’я (правінцыя)

thumb|right|250px|Правінцыя Малат'я на карце Турцыі
'''Малат'я''' (), правінцыя на ўсходзе Турцыі. Плошча 12,3 тыс. кв. км. Насельніцтва 722 тысячы чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Малат'я.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Адыяман (правінцыя)

**Адыяман** () — правінцыя на паўднёвым усходзе Турцыі. Плошча 7,6 тыс. кв. км. Насельніцтва 664 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Адыяман.

## Вядомыя асобы 
* Лукіян з Самасаты

## Спасылкі 
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Канстанцін Мікалаевіч Бацюшкаў

**Канстанцін Мікалаевіч Бацюшкаў** (, Волагда — , Волагда) — рускі .

Глава анакрэантычнага кірунку ў рускай лірыцы («Вясёлая гадзіна», «Мае пенаты», «Вакханка»). Пазней перажыў духоўны крызіс («Надзея», «Да сябра»); у жанры элегіі матывы непадзеленага кахання («Расстанне», «Мой геній»), высокі трагізм («Тас, які памірае», «Выслоўе Мельхісядэка»).

Катэгорыя:Памерлі ад сыпнога тыфу
Рэнэ Магрыт

**Рэнэ Франсуа Гіслен Магрыт** (; , , Бельгія — ) — бельгійскі мастак-сюррэаліст. Вядомы як аўтар кемлівых і разам з тым паэтычна загадкавых карцін.

## Спасылкі 
* http://www.magrittemuseum.be
* http://www.artcyclopedia.com(http://www.artcyclopedia.com/artists/magritte_rene.html)
* Рэнэ Магрыт. Прынцып задавальнення

Катэгорыя:Постаці бельгійскага мастацтва
Катэгорыя:Постаці мастацтва XX стагоддзя
Катэгорыя:Сюррэалізм
*
Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы
Аксарай (правінцыя)

**Аксарай** () — правінцыя ў цэнтральнай частцы Турцыі ў гістарычнай вобласці Кападокія. Плошча 7,6 тыс. кв. км. Насельніцтва 419 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Аксарай.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Канстанцін Канстанцінавіч Арцэулаў

**Канстанцін Канстанцінавіч Арцэулаў** (1891—1980) — расійскі лётчык-выпрабавальнік і планерыст. Першым у Расіі выканаў на самалёце наўмысны штопар (1916). У далейшым гэтая фігура вышэйшага пілатажу была ўключана ў курс навучання лётчыкаў-знішчальнікаў, што пашырыла манеўраныя магчымасці самалёта ў баі і паменшыла колькасць ахвяр у авіяцыі.

Узнагароджаны ордэнамі Святога Уладзіміра 4-й ступені з мячамі, Святой Ганны 4-й ступені і трыма іншымі ордэнамі.

Лютаўскую і Кастрычніцкую рэвалюцыі сустрэў у Крыме. У 1918 годзе, выконваючы даручэнне салдацкага камітэта знішчальнага аддзялення, фарміраваў на базе школы 1-й Чырвоны сацыялістычны авіяцыйны атрад. Пры занятку Крыму Урангель, як былы афіцэр, не з’явіўся добраахвотна, быў фармальна мабілізаваны Урангель, фактычна застаючыся на пасады інструктара Качыньскай авіяшколы, якія лічыліся ў рэзерве войска і фактычна не дзейнічала. Падтрымліваў адносіны з бальшавіцкім падполлем. Калі ў лістападзе 1920 Чырвоная Армія падышла да Перакопа і пачаліся баі на перашыеку, агульным сходам салдат быў абраны начальнікам лётнай часткі школы, лётаў для сувязі з надыходзячымі часткамі Чырвонай Арміі. З прыездам камандавання быў афіцыйна залічаны ў шэрагі ў РККА, застаўшыся на той жа пасадзе.

Катэгорыя:Расійскія лётчыкі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Лётчыкі СССР
Катэгорыя:Планерызм
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Крыма
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Кавалерысты Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Мерсін (правінцыя)

thumb|right|250px|Правінцыя Мерсін на карце Турцыі
**Мерсін** (), правінцыя на поўдні Турцыі. Плошча 15,8 тыс. кв. км. Насельніцтва 1596 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Мерсін.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Хатай (правінцыя)

thumb|right|250px|Хатай
**Хатай** () — правінцыя на поўдні Турцыі. Плошча 5,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 1386 тысяч чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтр — горад Антак'я.

Прыналежнасць правінцыі Хатай доўгі час заставалася прычынай напружанасці ў стасунках паміж Турцыяй і Сірыяй. Апошняя да 2005 года не прызнавала турэцкага суверэнітэту над гэтай тэрыторыяй.

## Гісторыя 
Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны ў 1918 годзе гэта правінцыя ўвайшла ў склад Сірыі, якая знаходзілася пад кіраваннем Францыі.

У 1936 годзе турэцкі ўрад падаў скаргу ў Лігу Нацый, у якой патрабаваў уключэння Хатая ў склад Турцыі. У лістападзе таго ж года правінцыі быў нададзены статус аўтаноміі ў складзе Французскай Сірыі.

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Турцыі
Катэгорыя:Гісторыя Сірыі
Мымрына

**Мы́мрына** — сяло ў Хатынецкім раёне Арлоўскай вобласці. Знаходзіцца за 100 км ад Арла.

Сяло атрымала сваю назву ад мянушкі, якую сяляне далі сваёй памешчыцы — яны называлі яе Мымрай.

Пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС Мымрына апынулася ў зоне радыёактыўнага заражэння чацвёртай ступені.

У 1944 тут нарадзіўся і вучыўся ў мясцовай школе лідар КПРФ Генадзь Зюганаў. Пасля мясцовыя жыхары зрабілі з помніка Леніну, які знаходзіцца тут, помнік Генадзю Зюганаву..

## Спасылкі 
* Сяло Мымрына Хатынецкага раёна

Катэгорыя:Населеныя пункты Арлоўскай вобласці
Вольга Віктараўна Хілько

**Вольга Хілько** (нар. , ) — беларуская спарстменка, майстар спорту міжнароднага класу па вольнай барацьбе (вагавая катэгорыя да 63 кг і да 67 кг), член нацыянальнай зборнай Рэспублікі Беларусь па вольнай барацьбе.

* 2004 — 5 месца на Алімпійскіх гульнях у Афінах (Грэцыя).
* 2005 — золата на Кіеўскім турніры (Кіеў, Украіна); бронза чэмпіянату сьвету па грэка-рымскай барацьбе (Будапешт).
* 2006 — срэбра Адкрытага чэмпіянату Аўстрыі (Оберварт).
* 2006 — золата турніра серыі Гран-пры (Дормаген, Германія).
* 2006 — золата Міжнароднага турніра Гран-пры на прызы Аляксандра Мядзведзя (Мінск, Беларусь).
* 2007 — золата на ХХ турніры «Трофі Мілонэ», прысвечаным памяці атлета Вінчэнца Варыяле (Ліда-дзі-Осція, Італія)
* 2007 — бронза на турніры серыі Гран-пры па вольнай і жаночай барацьбе «Іван Ярыгін-2007» (Краснаярск, Расія).
* 2008 — срэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы (Тамперэ, Фінляндыя).
* 2008 — пераможца кваліфікацыйнага алімпійскага турніру(Эдмантан, Канада), дзе заваявала ліцэнзію на ўдзел у Алімпійскіх гульнях у Пекіне (Кітай).
* 2009 — золата Гран-пры Туркуан (Францыя).

Трэнер — Артур Зайцаў.

* Інтэрв’ю ў «СБ» (+фота).
* Інтэрв’ю ў «Спортивной панораме» .

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Барцы Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Працоўная партыя Карэі

**Працоўная партыя Карэі** () — кіруючая партыя ў Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспубліцы. ППК з'яўляецца лідыруючай партыяй у КНДР з 1946 года. Узначальвалася Кім Ду Бонам, Кім Ір Сенам (1946—1994) і сынам апошняга, Кім Чэн Ірам (з 1994). ППК — кіруючая партыя ў краіне (у краіне дзейнічаюць таксама Сацыял-дэмакратычная партыя Карэі і Партыя маладых сяброў нябеснага шляху Чхандаге-Чханудан, якія прызнаюць кіруючую ролю ППК). Ідэалогія партыі ўпісваецца ў канцэпцыю *чучхе*, якая падносіцца як карэйскі варыянт марксізму-ленінізму.

Датай стварэння Працоўнай партыі Карэі лічыцца 10 кастрычніка 1945 года. У гэты дзень карэйскія камуністы аднавілі Камуністычную партыю Карэі. Гэты дзень з'яўляецца дзяржаўным святам КНДР — Днём заснавання Працоўнай партыі Карэі.

Катэгорыя:Паўночная Карэя
Іван Сяргеевіч Сакалоў-Мікітоў

**Іван Сяргеевіч Сакалоў-Мікітоў** (1892 — ) — рускі пісьменнік.

## Біяграфія 
З 1912 года працаваў у Рэвелі сакратаром газеты «Ревельский листок», працаваў на гандлёвым караблі, пабываў у многіх партовых гарадах Еўропы і Афрыкі. У 1915 годзе ў сувязі з Першай Сусветнай ён вярнуўся ў Расію. Падчас вайны разам з лётчыкам Глебам Аляхновічам здзяйсняў баявыя вылеты на бамбавіку «Ілля Мурамец».

У 1919 годзе запісваецца матросам на гандлёвае судна «Омск». Аднак у 1920 годзе ў Англіі судна арыштоўваецца і за даўгі прадаецца з аўкцыёну. Сакалоў-Мікітоў год жыве ў Англіі, а затым у 1921 годзе перабіраецца ў Германію. У 1922 годзе Сокалаў-Мікітоў сустрэўся ў Берліне з Максімам Горкім, які дапамог яму атрымаць дакументы для вяртання на Радзіму.

Пасля вяртання ў СССР Сокалаў-Мікітоў шмат падарожнічае, удзельнічае ў арктычных экспедыцыях на ледаколе «Георгій Сядоў», узначаленых Ота Шмітам. За экспедыцыямі ў Паўночны Ледавіты акіян, на Зямлю Франца-Іосіфа і Паўночную Зямлю была экспедыцыя па выратаванні ледакола «Малыгін», у якой ён удзельнічаў як карэспандэнт «Известий».
У 1930—1931 гадах выходзяць цыклы «Заморскія апавяданні», «На Белай Зямлі» аповесць «Дзяцінства».
У 1929—1934 гадах Сокалаў-Мікітоў жыве і працуе ў Гатчыне.

1 ліпеня 1934 года Сокалаў-Мікітоў прыняты ў члены Саюза савецкіх пісьменнікаў. Падчас Другой сусветнай вайны працуе ў Пярмі спецыяльным карэспандэнтам «Известий». Летам 1945 года вяртаецца ў Ленінград.

## Літаратура 
* Воспоминания об И. С. Соколове-Микитове. — М.: Советский писатель, 1984.

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Журналісты Расіі
Катэгорыя:Журналісты СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі-натуралісты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Калужскай вобласці
Канстанцін Міхайлавіч Фафанаў

**Канстанцін Міхайлавіч Фафанаў** (, Санкт-Пецярбург — , Санкт-Пецярбург) — рускі паэт. Адыход ад змрочнай сацыяльнай рэчаіснасці ў ілюзорны свет, характэрны для дэкадансу, спалучаўся з рэалістычнымі матывамі (паэмы «Ваўкі», 1889, «Вясновая паэма», 1892).

Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Андрэй Іванавіч Астэрман

{{Дзяржаўны дзеяч
 |імя                  = Андрэй Іванавіч Астэрман 
 |арыгінал імя       = 
 |выява          = Генрих Иоганн Фридрих (Андрей Иванович) Остерман.jpg
 |шырыня               = 200px
 |апісанне выявы = 
 |герб                 = 
 |подпіс герба        = 
 |шырыня герба         =

 |пасада            = Віцэ-канцлер Расійскай Імперыі
 |сцяг                 = Coat of arms of Russia in 17th century.png
 |сцяг2                = 
 |перыядпачатак         = 1725
 |перыядканец          = 1741
 |манарх               = Кацярына I, Пётр II, Ганна Іаанаўна, Іван VI

 |пасада_2          = Прэзідэнт Калегіі замежных спраў
 |сцяг_2               = Coat of arms of Russia in 17th century.png
 |сцяг2_2              = 
 |перыядпачатак_2       = 1734
 |перыядканец_2        = 1740
 |папярэднік_2     = Гаўрыіл Іванавіч Галаўкін
 |пераемнік_2           = Аляксей Міхайлавіч Чаркаскі
 |манарх_2             = Ганна Іаанаўна

 
 |дата нараджэння      = 
 |месца нараджэння     = 
 |дата смерці        = 
 |месца смерці       = 
 |пахаваны          = Бярозаўскі цвінтарМагіла графа Астэрмана
 |бацька               = 
 |маці               = 
 |жонка            = 
 |дзеці               = 
 |адукацыя        = 
 |веравызнанне    = 
 |узнагароды            =
{

}
 |аўтограф           = 
 |манаграма         = 
}}
**Генрых Іаган Фрыдрых Астэрман**, у Расіі — **Андрэй Іванавіч Астэрман** (, Бохум, Вестфалія, — , Бярозаў, цяпер пасёлак Бярозава Цюменскай вобласці) — расійскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, граф (1730).

На расійскай службе з 1703 года. Член Вярхоўнага тайнага савета. Фактычны кіраўнік унутранай і знешняй палітыкі Расіі пры Ганне Іванаўне. Генерал-адмірал (1740, пазбаўлены звання ў 1741). У 1741 годзе сасланы Лізаветай Пятроўнай у Бярозаў, дзе і памёр.

Заснавальнік Роду Астэрманаў.

## Славутасці 
Катэгорыя:Паплечнікі Пятра I
Катэгорыя:Генерал-адміралы (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога апостала Андрэя Першазванага
Катэгорыя:Члены Вярхоўнага тайнага савета
Катэгорыя:Прысуджаныя да смяротнага пакарання
Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір
Катэгорыя:Пахаваныя ў Цюменскай вобласці
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Андрэй Іванавіч
Аляксандр Яраславіч Неўскі

**Аляксандр Яраславіч** (, Пераяслаў-Залескі — , Гарадзец) — князь наўгародскі (1236—1240, 1241—1251), цвярскі (1247—1252), вялікі князь кіеўскі (1249—1263), уладзімірскі (1252—1263). Прылічаны да святых Рускай праваслаўнай царквой.

У XV ст. ад наўгародцаў празваны **Храбрым**, у XVI ст. — **Неўскім**. Пры мітрапаліце Макарыі, на Маскоўскім саборы 1547 года, кананізаваны Рускай праваслаўнай царквой як дабраверны. У агіяграфічнай літаратуры выведзены ідэальным князем-ваяром.

З роду Рурыкавічаў. Сын пераяслаўскага князя Яраслава Усеваладавіча. Паводле Жыція, разбіў шведаў у бітве на Няве 15 ліпеня 1240 года, але заходнія крыніцы гэта не пацвярджаюць. Вясной 1241 года ўзяў і разбурыў крэпасць Капор'е, выгнаў немцаў са Пскова. У 1242 годзе разбіў немцаў на лёдзе Чудскога возера. У 1245 годзе адбіў некалькі літоўскіх набегаў на паўночна-заходнюю Русь, у 1253 годзе адбіў напад немцаў на Пскоў, заключыў дагавор з Лівонскім ордэнам, у 1256 годзе здзейсніў паспяховы паход у Фінляндыю. Вёў перапіску з Папам Рымскім, яе мэты, вынікі і ацэнкі спрэчныя ў гістарыяграфіі. Імкнуўся да захавання міру з ардынскімі ханамі, пяць разоў ездзіў да Каракарума і Сарая. Пахаваны ў саборы Раждзественскага манастыра ва Уладзіміры.
Загадам расійскага імператара Пятра I, у 1724 годзе рэшткі Аляксандра Яраславіча перанесены з Уладзіміра ў Санкт-Пецярбург у Аляксандра-Неўскі манастыр (пазней лаўру), дзе захоўваюцца да цяперашняга часу.

## Літаратура 
* Князь Александр Невский и его эпоха: Исслед. и материалы. — СПб., 1995;
* *Пашуто В. Т.* Александр Невский. М.; Екатеринбург, 1995.
* *Раздорский А. И.* Александр Невский, кн. (1220 или 1221—1263) // Санкт-Петербург: Энциклопедия. 2-е изд., испр. и доп. — СПб: ООО «Бизнес-пресса»; М.: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2006. 1024 с.: ил. — ISBN 5-8110-0107-X

Катэгорыя:Князі наўгародскія
Катэгорыя:Князі цвярскія
Катэгорыя:Вялікія князі кіеўскія
Катэгорыя:Вялікія князі ўладзімірскія

Катэгорыя:Дабраверныя
Іван Андрэевіч Астэрман

**Іван Андрээвіч Астэрман** ( — ) — малодшы сын віцэ-канцлера графа Андрэя Іванавіча Астэрмана, віцэ-канцлер з 1775 года. Узнагароджаны ордэнамі Святога Уладзіміра I ступені (1782) і Святога апостала Андрэя Першазваннага (1784).

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Іван Андрээвіч
Фёдар Андрэевіч Астэрман

**Фёдар Андрэевіч Астэрман** ( — ) — старэйшы сын віцэ-канцлера графа Андрэя Іванавіча Астэрмана. Няміласць бацькі адбілася і на ім; ён быў пераведзены з гвардыі ў армію, у Траецкі пяхотны полк, размешчаны ў Башкірскіх землях, дзе праслужыў 20 гадоў. У Сямігадовую вайну ўдзельнічаў ва ўсіх буйных бітвах, звярнуў на сябе ўвага імператрыцы і ізноў заняў высокае становішча. З 1773 маскоўскі губернатар, затым сенатар. За адсутнасцю дзяцей, перадаў тытул свайму стрыечнаму пляменніку, А. І. Талстому. Памёр у Маскве, пакінуўшы цікавыя «Заўвагі на занатоўкі Манштэйна аб Расіі»

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Фёдар Андрэевіч
Астэрманы

**Астэрманы** () — расійскі дваранскі род германскага паходжання. Заснавальнік рода — Андрэй Іванавіч (Генрых Іаган Фрыдрых) Астэрман, які нарадзіўся ў Вестфаліі, расійскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, граф, на рускай службе з 1703 года.

Іншыя прадстаўнікі:
* Фёдар Андрэевіч Астэрман
* Іван Андрэевіч Астэрман
* Аляксандр Іванавіч Астэрман-Талстой

У 1863 годзе тытул перайшоў да сына В. М. Галіцына - Мсціслава.


Катэгорыя:Нямецкія прозвішчы
Фёдар Іванавіч Цютчаў

**Фёдар Іванавіч Цютчаў** (; (, Аўстуг, Бранскі павет, Арлоўская губерня — , Царскае Сяло) — рускі паэт, дыпламат, кансерватыўны публіцыст, член-карэспандэнт Пецярбургскай АН з 1857 г.

## Біяграфія 
Жыў у Мюнхене, Турыне, Парыжы, быў знаёмы з Г. Гейнэ і Ф. В. Шэлінгам. Удзелу ў літаратурным жыцці не браў і ніколі сам сябе не зваў літаратарам. Захавалася каля 400 ягоных вершаў, некаторыя радкі з якіх вельмі часта цытуюцца ў Расіі.

Ягоныя раннія вершы належаць паэтычнай традыцыі XVIII стагоддзя. У 1830-х гадах у іх асабліва моцныя традыцыі еўрапейскага, асабліва нямецкага, рамантызму. Гэта ў большасці філасофская, медытатыўная, лірыка, асноўныя тэмы якой — разважанні аб светабудове, чалавечым лёсе, натуры. У 1840-я гады ён піша некалькі палітычных артыкулаў, прысвечаных праблеме ўзаемаадносінаў Расіі і Заходняй цывілізацыі. У 1850-х гадах Цютчаў стварае шмат пранізлівых любоўных вершаў, у якіх каханне асэнсоўваецца як трагедыя. Пазней яны былі аб’яднаныя ў гэтак званае «Дзянісьеўскае кола», г. зн. цыкл вершаў, прысвечаных палюбоўніцы паэта Алене Аляксандраўне Дзянісьевай. У 1860-я і 1870-я гады ў творчасці Цютчава пераважаюць палітычныя вершы.

Найбольш знакаміты ягоны верш — *«Silentium!» («Маўчанне»)*, горкі заклік да маўчання, шкадаванне аб тым, што адзін чалавек ніколі не можа цалкам зразумець іншага. Радок «Мысль изреченная есть ложь» («Думка сказаная ёсць хлуснёю») — адзін з тых афарызмаў Цютчава, што цытуюцца часцей за іншыя, таксама як «Умом Россию не понять» («Розумам Расею не зразумець») і «Нам не дано предугадать, как слово наше отзовется» («Нам ня дадзена прадбачыць, як адгукнецца наша слова»).

Даследаваннем цютчаўскай паэзіі як неад’емнай часткі паэтыка-медытатыўнай культуры займаецца беларускі літаратуразнаўца Ю. С. Пятачкоў (Мінск) . Ім паказаны своеасаблівы і арыгінальны ўклад рускага філосафа ад паэзіі ў развіццё паэтычнай медытацыі як асобага рода лірыкі, рэпрэзентантам якога з’яўляецца неад’емнае злучэнне ў паэтыка-мастацкім слове філасофіі, паэзіі і рэлігіі. У Рэспубліцы Беларусь вывучэнне Ф. І. Цютчава надта лакальнае, амаль пункцірнае (Г. М. Юсцінская (Мінск), Н. Баршчэўская (Брэст), В. Вільхавая (Брэст) і інш.). Беларускіх цютчаведаў з цяжкасцю можна вызначыць. За выключэннем хіба што Л. В. Пумпянскага (беларуса па паходжанні, вядомага рускага літаратуразнаўцу і цютчаведа). Сярод украінскіх ураджэнцаў — асабліва вызначаюцца А. Э. Палонскі, кандыдат тэхналагічных навук і кібернетык, Л. У. Тодараў (вядомы савецка-рускі літаратуразнаўца).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філалагічнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дыпламаты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках (Санкт-Пецярбург)
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Славянафілы
Катэгорыя:Цэнзары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Дыпламаты Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бранскай вобласці
Пушкін (горад)

**Пушкін** (, да 1918 — *Царскае Сяло*, з 1918 па 1937 — *Дзецкае Сяло*) — горад у складзе Пушкінскага раёна горада федэральнага значэння Санкт-Пецярбурга і яго ўнутрыгарадскае муніцыпальнае ўтварэнне, у 1936 годзе быў перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Ленінграда. Буйны турыстычны, навуковы, навучальны і ваенна-прамысловы цэнтр. Уключаны ў спіс помнікаў, якія ахоўваюцца ЮНЕСКА, у складзе аб’екта «Гістарычны цэнтр Санкт-Пецярбурга і звязаныя з ім комплексы помнікаў».

Насельніцтва — 112 978 чал. (2021).

Праз горад праходзіць чыгуначная лінія Санкт-Пецярбург — Віцебск, на яго тэрыторыі размешчаны чыгуначная станцыя Царскае Сяло і прыпыначны пункт Дзецкасельскі. Адлегласць паміж Віцебскім вакзалам Санкт-Пецярбурга і Царскім Сялом — 23 км. Паштамт Санкт-Пецярбурга і аддзяленне сувязі № 1 Пушкіна размешчаны на адлегласці 24 км па прамой. Горад размешчаны ў межах Прынеўскай нізіны.

Загарадная імператарская рэзідэнцыя Царскае Сяло была заснавана ў 1710 годзе; горад — з 1808 года. У горадзе знаходзіцца музей-запаведнік «Царскае Сяло» — помнік горадабудаўнічага мастацтва і палацава-паркавы ансамбль XVIII — пачатку XX стагоддзя.

Радзіма дзеяча народнай асветы, археолага, педагога, краязнаўца Мікалая Пятровіча Авенарыуса.

## Назвы горада 
* Са́рская М́ыза — 1710 — канец 1710-х
* Са́рскае Сяло́ — канец 1710-х — жнівень 1724
* Дабраве́шчанскае — жнівень — верасень 1724
* Са́рскае Сяло́ — верасень 1724 — 1780-я
* Ца́рскае Сяло́ — 1780-я — 1917
* у 1808 — 1820-х — адначасова Сафі́я
* Салда́цкае Сяло́ — кастрычнік 1917—1918
* Дзе́цкае Сяло́ (імя Урыцкага) — 1918—1937
* 9 лютага 1937 года ў гонар А. С. Пушкiна горад быў перайменаваны ў Пушкін.

## Насельніцтва 
## Палацы і паркі 
Палацы і паркі Царскага Сяла ўваходзяць у склад Дзяржаўнага мастацка-архітэктрунага палацава-паркавага музея запаведніка «Царскае Сяло» (акрамя Асобнага і Буфернага паркаў). Крымская калона, Марэйская калона.

### Палацы 
* Аляксандраўскі палац
* Баболаўскі палац
* Екацярынінскі палац
* Запасны (Уладзімірскі) палац
* Палац княгіні Палей

### Паркі 
* Аляксандраўскі парк
* Баболаўскі парк
* Екацярынінскі парк
* Асобны (Ніжні) парк
* Буферны парк

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Мікалай Пятровіч Авенарыус (1834—1903) — дзеяч народнай асветы, археолаг, педагог, краязнавец.
* Іаанна Дзмітрыеўна Хлопіна (1905-?) — урач-патолагаанатом. Доктар медыцынскіх навук (1955), прафесар (1956).
* Людміла Іванаўна Варанчыхіна (нар. 1939) — доктар хімічных навук, прафесар.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады ў складзе Санкт-Пецярбурга

Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Аляксандра Пушкіна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1710 годзе
Зеленагорск (Санкт-Пецярбург)

**Зеленагорск** (; да 1948 **Тэрыё́кі**, ) — горад (з 1946 года) у Расіі, у складзе Курортнага раёна Санкт-Пецярбурга. Насельніцтва 12,0 тыс. чалавек (2003). Горад размешчаны ў паўночнай частцы Санкт-Пецярбурга.

Катэгорыя:Гарады ў складзе Санкт-Пецярбурга
Аляксей Міхайлавіч Чарамухін

{{Вучоны
 |Месца нараджэння       = , Расійская імперыя
 |Месца смерці         = , Літоўская ССР
 |Навуковая сфера        = 
 |Месца працы         = 
 |Навуковая ступень       =  (1937)
 |Навуковае званне        = прафесар
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік = 
 |Знакамітыя вучні   = 
 |Вядомы як         = 
 |Узнагароды і прэміі     = { style="background: transparent"
     
}
{ style="background: transparent"
     
  
-
   
}
**Узнагароды Расійскай імперыі:**
{ style="background: transparent"
     
-
     
}
**Замежныя ўзнагароды:**

}}
**Аляксей Міхайлавіч Чарамухін** (; 1895—1958), расійскі навуковец. Канструктар і выпрабавальнік першых савецкіх верталётаў (1927—1935). Кіраваў разлікамі трываласці самалётаў у КБ А. Н. Тупалева (з 1938). Ленінская прэмія (1957). Дзяржаўная прэмія СССР (1949, 1952).

Катэгорыя:Лётчыкі Расіі
Катэгорыя:Расійскія лётчыкі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі МДТУ
Катэгорыя:Машынабудаўнікі
Сестрарэцк

**Сестрарэцк** () — горад у Расіі, у складзе Курортнага раёна Санкт-Пецярбурга. Насельніцтва 40,3 тыс. чалавек (2003). Заснаваны ў 1714 годзе.  Горад размешчаны ў паўночнай частцы Санкт-Пецярбурга. У паўднёвай частцы горада мясцовасць Тархаўка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады ў складзе Санкт-Пецярбурга

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1714 годзе