open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крк (востраў)

**Крк** () — востраў у Адрыятычным моры. Уваходзіць у склад Харватыі. Плошча — 405,78 км². Насельніцтва — 20165 чал. (2011 г.). Адміністрацыйны цэнтр — горад Крк.

## Геаграфія 
Крк — адзін з найбуйнейшых астравоў Харватыі і ўсяго Адрыятычнага мора. Аддзелены ад мацерыка вузкім пралівам (каля 1430 м), праз які ў 1980 г. быў пабудаваны мост. Сфарміраваны пераважна вапнякамі. Паўночныя берагі скалістыя. Паўднёвыя — спадзістыя, са шматлікімі пляжамі. Найвышэйшы пункт — 568 м. На цэнтральных і паўднёвых узгор’ях захаваліся рэшткі шыракалістых і хваёвых лясоў.

## Гісторыя 
Крк быў населены ў эпоху неаліту. Знойдзены таксама рэшткі паселішчаў бронзавага веку, жалезнага веку і рымскіх часоў. Відавочна, у перыяд знаходжання ў складзе Рымскай імперыі быў населены выхадцамі з Італіі, бо кіраваўся італійскімі законамі. У 49 г. да н.э. не далёка ад Крк адбылася марская бітва паміж Цэзарам і Пампеям.

У ранняе Сярэднявечча ўваходзіў у склад Візантыі, што было падцверджана дагаворам 812 г. паміж візантыйскім і франкскім імператарамі. У гэты час на востраў перасяляліся славяне, якіх адціскалі авары. Відавочна, насельніцтва ў гэты час было змешаным, бо крыніцы сведчаць, што жыхары Крк размаўлялі на «стракатай мове». Акрамя харвацкай мовы, тут доўгі час карысталіся веглійскім дыялектам далмацкай мовы.

У XI ст. захоплены венецыянцамі. Яны перадалі ўладу над Крк мясцовай сям’і Дуджамаў, прадстаўнікі якой атрымалі тытул графаў Крк. Дуджамы выплачвалі Венецыі падаткі, аднак захоўвалі ўнутраную аўтаномію і вялі актыўную знешнюю палітыку. У XIII ст. яны захапілі таксама частку мацерыковага адрыятычнага ўзбярэжжа і фармальна падпарадкаваліся Венгрыі. У 1430 г. за іх сям’ёй замацавалася прозвішча Франкапанаў. Сцвярджалася, што яны маюць старажытнае рымскае паходжанне. Адгалінаванні Франкапанаў заставаліся дамінуючымі магнатамі Харватыі да сяр. XVII ст.

XIV — XVI стст. адзначаныя культурным росквітам Крк. Дзякуючы дзейнасці графаў, востраў наведвалі многія інтэлектуальныя дзеячы Харватыі. Тут доўгі час карысталіся глаголіцай.

У 1480 г. Крк зноў адышоў да Венецыі. У 1797 г. далучаны да Аўстрыйскай імперыі. У 1918—1920 гг. акупаваны Італіяй. У 1920 г. стаў часткай Югаславіі. У гады II Сусветнай вайны зноў акупаваны Італіяй, а ў 1943—1945 гг. — нацысцкай Германіяй. Пасля вайны вярнуўся ў склад Югаславіі. З 1991 г. у складзе незалежнай Харватыі.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Асновай эканомікі з’яўляюцца сельская гаспадарка, вытворчасць белага віна і абслугоўванне турыстаў.

## Галерэя 

Image:Bridge by Martin - 02.JPG|Мост, які злучае з мацерыком
Image: Monument to fisherman.jpg|Помнік рыбаку ў Нівіцэ
Image:Biserujka Höhle 2007 Kroatien 112.jpg|Карставая пячора Бісеруйка
Image:Baška beach.jpg|Пляж каля горада Башка
Image:Felsenküste krk mali.jpg|Лес на ўзбярэжжы
Image:Suha Ričina 1.jpg|Рака

## Спасылкі 
* Island Krk 
* Turistička zajednica otoka Krka

Катэгорыя:Астравы Харватыі
Катэгорыя:Астравы Адрыятычнага мора
Станіслаў Глябовіч

**Станіслаў Глябовіч** (? — 1513) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Намеснік мерацкі ў 1492—1495 гадах, маршалак гаспадарскі ў 1492—1511 гадах, намеснік віцебскі ў 1495—1501 гадах, браслаўскі з 1501 года, полацкі з 1502 года, ваявода полацкі з 1505 года. Разам з братамі Юрыем і Пятром уваходзіў у велікакняжацкую раду. Вызначыўся на дыпламатычнай службе — удзельнічаў у пасольствах да вялікага князя маскоўскага ў 1492, 1499, 1503, 1504, 1511 гадах.

## Сям’я 
Паходзіў з роду Глябовічаў гербу «Ляліва».
Сын смаленскага намесніка Глеба і Мілохны Ганны Рачкоўны. Ажаніўся з Соф’яй Корчаўскай (памерла пасля 1537), пакінуў дзяцей:
* Альжбету, жонку спачатку Івана Сапегі, а потым Рыгора Осціка;
* Катажыну, жонку Мацея Клочкі;
* невядомую з імя дачку, жонку Станіслава Пяткевіча;
* Мікалая (? — пасля 1533);
* Яна (? — да 1541).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Глябовічаў 

Станіслаў
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Намеснікі віцебскія
Катэгорыя:Старосты браслаўскія
Катэгорыя:Старосты мерацкія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Намеснікі полацкія
Марфеміка

**Марфеміка** — раздзел мовазнаўства, які вывучае структуру слова, яго структурныя часткі — марфемы, іх віды, будову і спалучальнасць у слове ці словаформе.

### Гісторыя марфемікі 
У самастойную галіну навукі марфеміка вылучылася толькі ў 60-80-ыя гг. XX ст. Дагэтуль марфеміка ўкроплівалася ў марфалогію ці этымалогію.

## Прадмет даследавання марфемікі 
Прадмет даследавання — марфемная будова слова і структурныя часткі слова (марфемы). Пры гэтым марфемная будова слова вывучаецца адначасова і з фармальнага, і з семантычнага боку.

## Задачы марфемікі 
Задачы марфемікі:
* вывучэнне і даследаванне марфемнай будовы словаў;
* вывучэнне марфемы як структурнай часткі слова з пункту гледжання яе формы і зместу;
* вывучэнне іерархіі марфем: паслядоўнасць размяшчэння марфем у слове, іх набор у мове, статус марфем як моўных адзінак;
* асаблівасці спалучэння марфем у слове;
* даследаванне марфем з пункту гледжання прадуктыўнасці (частотнасці ўжывання) і рэгулярнасці іх у мове;
* даследаванне эмацыйна-стылістычнай афарбоўкі слоў.

## Сувязь марфемікі з іншымі раздзеламі мовазнаўства 
##### Сувязь са словаўтварэннем 
Сувязь марфемікі са словаўтварэннем асабліва цесная. Сувязным звяном паміж імі з'яўляецца слова. Марфемы існуюць толькі ў складзе слова і выдзяляюцца толькі са словаў, а ўтварэнне новых словаў адбываецца на базе словаў і марфем.

##### Сувязь з лексікалогіяй 
Кожнае новае ўтворанае слова ўключаецца ў лексічны слоўнік мовы, а лексічны слоўнік мовы — аб'ект даследавання лексікалогіі.

##### Сувязь з марфалогіяй 
Кожнае слова належыць да пэўнай часціны мовы. Вывучэннем часцін мовы займаецца марфалогія. Кожная часціна мовы мае свае ўніверсальныя і спецыфічныя марфемы, якія ўдзельнічаюць ва ўтварэнні новых словаў.

##### Сувязь з арфаграфіяй 
Адзін з сучасных прынцыпаў беларускай арфаграфіі называецца марфалагічны. Ён патрабуе графічнай аднастайнасці перадачы марфем на пісьме незалежна ад іх вымаўлення.

##### Сувязь з фанетыкай 
Спалучэнне марфем у слове заснаванае на фанетычных законах і суправаджаецца фанетычнымі з'явамі (чаргаванне).

##### Сувязь з этымалогіяй 
У працэсе гістарычнага развіцця мовы марфемная структура словаў можа змяняцца (спрошчвацца).

##### Сувязь з сінтаксісам 
На базе словазлучэнняў утвараюцца складаныя словы.

##### Сувязь з фразеалогіяй 
Ад устойлівых выразаў утвараюцца словы (скаліць зубы — скалазуб).

## Літаратура 
* Беларуская граматыка: У 2 ч. — Мн: Навука і тэхніка. — Ч. 1. Фаналогія. Арфаэпія. Марфалогія. Словаўтварэнне. Націск, 1985.
* Граматыка беларускай мовы. У 2 т. Т. 1. Мінск: Навука і тэхніка, 1962.

Катэгорыя:Словаўтварэнне
Катэгорыя:Марфалогія мовы
Спіс універсітэтаў Азербайджана

У **Азербайджане** дзейнічае 51 **нацыянальны ўніверсітэт**, якія размешчаны ў розных гарадах краіны.

## Спіс ваенных ВНУ Азербайджана 
* Азербайджанскае вышэйшае ваеннае вучылішча

## Спіс тэатральных ВНУ Азербайджана 
* Азербайджанскі тэатральны інстытут імя М. А. Аліева

## Спіс медыцынскіх ВНУ Азербайджана 
* Азербайджанскі медыцынскі ўніверсітэт

## Спіс грамадзянскіх ВНУ Азербайджана 
* Азербайджанская акадэмія працы і сацыяльных адносінаў
* Азербайджанская дзяржаўная акадэмія мастацтваў
* Азербайджанская дзяржаўная марская акадэмія
* Азербайджанская дзяржаўная нафтавая акадэмія
* Азербайджанская нацыянальная кансерваторыя
* Азербайджанскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт
* Азербайджанскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт
* Азербайджанскі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў
* Азербайджанскі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт
* Азербайджанскі інстытут турызму
* Азербайджанскі інстытут настаўнікаў
* Азербайджанскі міжнародны ўніверсітэт
* Азербайджанскі грамадска-палітычны ўніверсітэт
* Азербайджанскі тэхнічны ўніверсітэт
* Азербайджанскі тэхналагічны ўніверсітэт (Гянджа)
* Азербайджанскі ўніверсітэт архітэктуры і будаўніцтва
* Азербайджанскі ўніверсітэт моў
* Азербайджанскі ўніверсітэт кааперацыі
* Акадэмія дзяржаўнага кіравання пры прэзідэнце Азербайджанскай Рэспублікі
* Бакінскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Бакінскі ўніверсітэт для дзяўчат
* Бакінскі славянскі ўніверсітэт
* Бакінскі ўніверсітэт «Азія»
* Бакінскі ўніверсітэт «Еўразія»
* Бакінскі ўніверсітэт бізнесу
* Гянджынскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Заходні ўніверсітэт
* Лянкяранский дзяржаўны ўніверсітэт
* Мингечаурский політэхнічны інстытут
* Нахчыванскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Нахчыванскі інстытут настаўнікаў
* Нахчыванскі прыватны ўніверсітэт
* Нацыянальная акадэмія авіяцыі
* Сумгаіцкі дзяржаўны ўніверсітэт
* Універсітэт «Азербайджан»
* Універсітэт «Каўказ»
* Універсітэт «Одлар йурду»
* Універсітэт «Тяфяккюр»
* Універсітэт Хазар

## Гл. таксама 
* Адукацыя ў Азербайджане

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Інфармацыя аб ВНУ Азербайджана  
* Спіс ВНУ Азербайджана  

Катэгорыя:Адукацыя ў Азербайджане
Універсітэты
Азербайджан
Леў Міхайлавіч Сапега

**Леў Сапега** (да 1555 — паміж 20 жніўня і 20 верасня 1610) — суддзя земскі гарадзенскі (з 1590).

## Біяграфія 
З чарэйска-ружанскай лініі Сапегаў, сын Міхаіла і Марыны з Быстрэйскіх, брат Мікалая, вялікага кухмістра літоўскага.

У 1581 годзе збіраў падаткі ў Віцебскім ваяводстве. У 1584 годзе атрымаў урад войскага віцебскага, у 1590 — суддзі земскага гарадзенскага. У 1598 годзе дэпутат Трыбунала ВКЛ.

Перайшоў з праваслаўя ў кальвінізм.

## Сям’я 
У шлюбе з Аленай, дачкой вялікага пісара Міхаіла Гарабурды, дзяцей не было. Асноўныя свае маёнткі запісаў пляменнікам Яну Дамініку, Мікалаю і Фрыдэрыку Мікалаевічам Сапегам, з умовай выплаты 4000 коп літоўскіх грошаў жонцы.

## Літаратура 
* 

Леў Міхайлавіч
Катэгорыя:Суддзі земскія гарадзенскія
Катэгорыя:Войскія віцебскія
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Віктар Францавіч Багдановіч

**Віктар Францавіч Багдановіч** (, г. Жыткавічы — ) — генерал-лейтэнант (1949).

## Біяграфія 
Член КПСС з 1926 года. Скончыў Ваенную акадэмію Генштаба ў 1943 годзе. У Чырвонай Арміі з 1922.

Удзельнік савецка-фінскай вайны 1939-40. У перыяд Вялікай Айчыннай вайны з 1941 г. на Паўночна-Заходнім, Волхаўскім, Ленінградскім, Стэпавым, Паўднёва-Заходнім і 3-м Украінскім франтах: начальнік штаба корпуса, арміі.

З красавіка 1944 намеснік камандуючага войскамі , Туркестанскай ваенных акруг.

У 1956-61 у апараце Міністэрства абароны СССР.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенныя СССР
Фрыдэрык Сапега

**Фрыдэрык Сапега** (да 1585 — да красавіка 1650) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Дваранін гаспадарскі (зг. 1611), падкаморы віцебскі (1620—1637), староста гарадзенскі (1637—1650), ваявода мсціслаўскі (1647—1650); староста астрынскі (1611—1650).

## Біяграфія 
З чарэйска-ружанскай лініі Сапегаў, малодшы сын вялікага кухмістра літоўскага Мікалая Сапегі і Багданы з Масальскіх. Улюбёнец маці.

Вучыўся ў Віленскай акадэміі, з 1599 года ў Інгальштаце.

Напярэдадні смерці бацька пераказаў Фрыдэрыку Астрынскае староства, на што ён 7 лістапада 1611 года як гаспадарскі дваранін атрымаў каралеўскае пацвярджэнне.

У 1614 годзе атрымаў прывілей на Тупічаны Ваўкавыскага павета, па смерці Станіслава Лапатэцкага. У 1620 годзе атрымаў пацвярджэнне на ўрад падкаморага віцебскага. У 1636 годзе атрымаў ад Казіміра Льва Сапегі староства гарадзенскае (пацверджана ў 1637 годзе).

Браў удзел у вайне са Швецыяй у 1626—1629 гадах, выправе на Смаленск у 1633—1634 гадах.

Выбіраўся паслом на соймы 1624, 1632, 1646, 1648 гадоў (у апошніх двух, відаць, не удзельнічаў праз пагаршэнне здароўя).

У 1647 годзе атрымаў урад ваяводы мсціслаўскага.

Пахаваны ў манастыры базылянаў у Чарлёне.

## Сям’я 
У першым шлюбе (да 1623) з Крысцінай, дачкой земскага суддзі берасцейскага Фёдара Пацея і падкаморыны мельніцкай Ганны Іжыковіч. У другім шлюбе (1644) з Ганнай з Пацаў. Нашчадкаў не пакінуў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Фрыдэрык
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Падкаморыя віцебскія
Катэгорыя:Старосты гарадзенскія
Катэгорыя:Старосты астрынскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Багданчук

**Багданчу́к** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Іванавіч Багданчук, грамадска-палітычны дзеяч, рэдактар
* Сяргей Яфімавіч Багданчук, дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі 
* Яўген Міхайлавіч Багданчук, Герой Сацыялістычнай Працы
Яўрэйская ратуша (Прага)

**Яўрэйская ратуша** () у Ёзэфаве, Прага, была пабудавана побач са Старановай сінагогай на рагу вуліц Майзелава (Maiselova) і Чэрвенай (Červená) у 1586 годзе ў стылі рэнесанс па фундацыі мэра Мардэхая Майзеля. Свой галоўны фасад у стылі ракако ратуша набыла ў 18 стагоддзі. Будынак быў галоўным малітоўным домам мясцовай яўрэйская абшчыны, але ў цяперашні час ён закрыты для публікі. Будынак ратушы, магчыма, найбольш вядомы сваімі дзвюма гадзіннікамі, адзін на вежы з рымскімі лічбамі, другі, ніжэй, з яўрэйскімі лічбамі і стрэлкамі, якія паварочваюцца супраць гадзіннікавай стрэлкі, з прычыны таго, што на іўрыце чытаюць справа налева. Яўрэйская супольнасць атрымала права пабудаваць зялёную драўляную вежу з гадзіннікамі пасля таго, як яны прынялі ўдзел у абароне Карлава моста супраць шведскіх войскаў у 1648 годзе.

## Гл. таксама 
* Пражскія куранты

## Літаратура 
* OBŮRKOVÁ, Eva. Kam v Praze. Brno : Computer Press, 2006. 176 s. ISBN 80-251-1282-9.

Катэгорыя:Славутасці Прагі
Катэгорыя:Гадзіннікавыя вежы
Катэгорыя:Ратушы Чэхіі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Празе
Замкавая царква ў Ваўкавыску

**Замкавая царква** — помнік архітэктуры XII ст. на тэрыторыі Замкавай гары Ваўкавыска. З’яўляецца помнікам Гродзенскай школы дойлідства.

## Асаблівасці храма 
Археолагамі выяўлены толькі падмурак царквы, па невядомых прычынах будаўніцтва храма было спынена. Калі меркаваць па падмурку і форме плана, будынак павінен быў уяўляць 6-слупавую і 3-нефавую царкву. Памеры храма — прыблізна 22 х 16 м. Падкупальная прастора павінна была стварацца 4 заходнімі (а не ўсходнімі, як гэта звычайна было) крыжападобнымі ў плане слупамі. Цэнтральная апсіда паўкруглая, бакавая прамавугольная. Да паўднёва-заходняга вугла будынка павінна была прымыкаць квадратная ў плане вежа, у якой, верагодна, магла б знаходзіцца лесвіца на хоры.

Побач з падмуркам знойдзены складзеная ў штабелі плінфа, вялікая яма з вапнай (плошчай больш за 30 м², пласт вапны таўшчынёй 1—1,2 м), шмат камянёў з адшліфаваным бокам, падрыхтаваных для будаўніцтва і пакладзеных у рад. Выяўленая на Замчышчы плінфа некалькіх тыпаў: прамавугольная памерамі 3,5—4,5 х 14,7—16,5 х 26—28,5 см, трапецападобная, з круглаватым вуглом, з паўкруглым кароткім канцом, на тарцах плінфаў ёсць рэльефныя знакі.

## Археалагічныя даследаванні царквы 
У 1925 Ю. Ядкоўскі папярэдне вызначыў месцазнаходжанне храма і адкапаў склад старажытнай плінфы. У 1956 В. Р. Тарасенка выявіў падмурак храма. У 1958 Г. І. Пех зрабіў поўную зачыстку фундамента. Пазней храм вывучалі П. А. Рапапорт (1959), М. К. Каргер (1966), будаўнічы матэрыял царквы даследаваў Я. Г. Звяруга (1967).

## Літаратура 
* Зверуго Я. Г. Древний Волковыск X—XIV вв. Минск, 1975
* Раппопорт П. А. Русская архитектура X—XIII вв.: кат. памятников. Ленинград, 1982
* Трусов О. А. Памятники монументального зодчества Белоруссии XI—XVII вв.: архит.-археол. анализ. Минск, 1988
* Археалогія Беларусі: энцыклапедыя, Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш. У 2 т., Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009, Т. 1. А-К, 496 с., ISBN 978-985-11-0354-2

Катэгорыя:Гродзенская школа дойлідства
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Ваўкавыскага раёна
Катэгорыя:Храмы Ваўкавыска
Катэгорыя:Гісторыя Ваўкавыска
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Любэч

**Любэч**, таксама **Любеч** () — колішні горад, цяпер пасёлак гарадскога тыпу ў Рыпкынскім раёне Чарнігаўскай вобласці Украіны, на Дняпры. Насельніцтва 2381 чал. (2007).

Знаходзіцца за 58 км ад Чарнігава, за 28 км ад чыгуначнай станцыі Няданчычы на лініі Чарнігаў — Оўруч.

## Гісторыя 
* 882: першы ўспамін пра Любеч у Аповесці мінулых часоў, калі князь Алег захапіў горад і ўсталяваў над ім сваю ўладу.
* 1024—1036 і 1054—1239: у складзе Чарнігаўскага княства.
* 1097: шэсць князёў Рурыкавічаў з кіеўскіх, чарнігаўскіх, пераяслаўскіх і валынскіх зямель — усе акрамя полацкага князя Усяслава, які проста не быў запрошаны, правялі ў Любечы свой з'езд, паводле пастаноў якога «Руская зямля» — вотчына нашчадкаў Яраслава Мудрага — канчаткова падзялілася на абасобленыя ўладанні трох старэйшых ліній — Ізяславічаў, Святаславічаў і Усеваладавічаў. Гэты падзел не тычыўся толькі Полацкай зямлі і Ноўгарада. Вотчынныя правы на Кіеў перайшлі толькі да нашчадкаў Ізяслава. Так быў пахаваны родавы сюзерэнітэт як форма ўлады на Русі.
* 1356: увайшоў у склад Вялікага Княства Літоўскага.
* 1-я пал. XV ст.: перайшоў у валоданне Манівідаў.
* 1471: цэнтр воласці Кіеўскага ваяводства.
* 1484: вялікі князь Казімір надаў Любеч збегламу з Вялікага княства Маскоўскага князю Васілю Міхайлавічу Вярэйскаму.
* 1500—1508: горад захапілі маскоўскія войскі.
* 1526: размежаванне Гомельскага і Любецкага старостваў.
* 1569: згодна з умовамі Люблінскай уніі апынуўся ў Каралеўстве Польскім.
* 1571: у Любечы было 502 дымы; у склад Любецкага староства ўваходзілі Лоеўская воласць  і шэраг вёсак сучаснага Брагінскага раёна.
* 1623: атрымаў Магдэбургскае права.
* 1635: у Чарнігаўскім ваяводстве.
* 1646: у складзе Лоеўска-Любецкага староства перайшоў у Старадубскі павет Смаленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага.
* 1667: згодна з Андрусаўскім перамір'ем трапіў пад уладу Маскоўскай дзяржавы; соценны горад Чарнігаўскага казацкага палка.
* XVIII—XIX стст.: невялікае мястэчка Чарнігаўскай губерні.
* 1 верасня 1941 — 23 верасня 1943: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.
* 1986: пацярпеў ад аварыі на Чарнобыльскай АЭС.

## Славутасці 
* Замчышча.
* Царква Праабражэння Гасподняга (1817).

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Людвігавіч Алейнік (нар. 1958) — беларускі пісьменнік.
* Антоній Пячэрскі (~982—1073) — хрысціянскі святы, царкоўны дзеяч Русі. 
* Валерый Стралко (нар. 1938) — беларускі перакладчык.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Lubecz //  S. 395—396
* 
* Кондратьев И.В. Любеч (материалы к справочно-энциклопедическим изданиям) // Северянская летопись. – 2008. - №2. – С.35-45. (на укр.яз.)(Размещено: http://www.igor-condr.narod.ru/pages/istor.html)
* Кондратьєв І. Любецьке староство (XVІ — середина XVII ст.). — Чернігів: Видавець Лозовий В., 2014. — 384 с.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чарнігаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Рыпкынскага раёна

Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры
Звязда (выдавецкі дом)

**Выдавецкі дом «Звязда»** — рэдакцыйна-выдавецкая ўстанова (РВУ).

## Гісторыя 
Створана ў лістападзе 2012 годзе. У склад РВУ уваходзяць літаратурна-мастацкія і грамадска-палітычныя часопісы «Полымя», «Маладосць», «Нёман», альманах «Вожык», газета «Літаратура і мастацтва»), выдавецкі аддзел, які ажыццяўляе выпуск кніг (раней уваходзілі ў склад рэдакцыйна-выдавецкай установы «Літаратура і мастацтва»), а таксама газета «Звязда».

Першым кіраўніком установы быў Алесь Карлюкевіч (з лістапада 2012 года — выканаўца абавязкаў, са снежня 2012 — дырэктар-галоўны рэдактар РВУ). Са снежня 2016 года пераемнікам Карлюкевіча прызначаны Павел Сухарукаў. У жніўні 2020 года дырэктарам зноў прызначаны Алесь Карлюкевіч.

## Выдавецкая дзейнасць 
У 2022 годзе выдавецкі холдынг «Звязда» выдаў 1 067 найменняў кніг і брашур на беларускай мове агульным накладам 2,83 млн асобнікаў. З іх найбольш накладная вучэбная літаратура, якую лічаць у катэгорыі "сацыяльна значнай", апроч яе выйшла 972 найменні мастацкай літаратуры агульным накладам 1,13 млн асобнікаў, такім чынам, сярэдні наклад выдання на беларускай мове толькі 1,16 тысяч асобнікаў. Мастацкая літаратура на беларускай мове склала толькі 11,3 % агульнага выпуску кніжнай прадукцыі па найменнях (для дарослых — 6,7 %, для дзяцей — 4,7 %), па накладзе яшчэ меней — толькі 5,6 %. Для дзяцей і юнацтва ў 2022 годзе выдадзена 564 кнігі на ўсіх мовах, агульным накладам 1495,7 тысяч асобнікаў. З агульнай колькасці найменняў дзіцячай літаратуры на ўсіх мовах пазнавальная літаратура складае 29 %, літаратурна-мастацкія выданні — 71 %. Сярэдні тыраж аднаго выдання дзіцячай кнігі на ўсіх мовах склаў 2,7 тыс. асобнікаў.

## Спасылкі 
* Сайт РВУ Выдавецкі дом «Звязда»

Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2012 годзе
Катэгорыя:2012 год у Мінску
Катэгорыя:Беларуская літаратура XXI стагоддзя
Рабер Кампен

» — частка дыптыха, Эрмітаж]]
**Рабер Кампен** ( або 1379, Валансьен, Нідэрланды — , г. Турнэ) — нідэрландскі жывапісец, які, як правіла, атаясамліваецца з  — невядомым мастаком, які стаіць ля вытокаў традыцыі  (так званых «фламандскіх прымітываў»). Настаўнік Рагіра ван дэр Вейдэна і адзін з першых партрэтыстаў у еўрапейскім жывапісе.

## Біяграфія 
Пра мастака Рабера Кампена, якому прыпісваюцца карціны Флемальскага майстра, вядома досыць многа. Лічыцца, што Рабер Кампен нарадзіўся горадзе Валансьене — некалі квітнеючай сталіцы графства Эно. У датыроўцы гэтай падзеі даследчыкі разыходзяцца, называючы розныя даты паміж 1375 і 1380 гадамі. Імя Кампена сустракаецца ў дакументах пачынаючы з 1406 года. У 1410 годзе ён атрымаў правы грамадзянства ў буйным фламандскім горадзе Турнэ і стаў там гарадскім жывапісцам. У дакументах гарадскога архіва захаваліся дадзеныя, што яму належала некалькі дамоў у Турнэ, што сведчыць пра пэўны матэрыяльны дабрабыт Кампена. Крыніцы сведчаць, што мастак валодаў вялікай майстэрняй са мноствам вучняў (упершыню гэтая майстэрня згадваецца ў 1418 годзе), сярод якіх былі вядомыя пасля жывапісцы Рагір ван дэр Вейдэн (у дакуменце аб прыёме вучня стаіць імя Ражэле дэ ля Пастарэ, але даследчыкі лічаць, што гэта Рагір ван дэр Вейдэн) і , якія згадваюцца як яго вучні з 1427 па 1432 годы. Ёсць меркаванне, што ў 1427 годзе ў Турнэ наведаў Ян ван Эйк, які прыехаў у горад, верагодна, для знаёмства з мастацтвам Кампена. Кампен адыгрываў тады важную ролю ў грамадскім жыцці горада, браўся за самую разнастайную працу, ад фрэсак да кардонаў для шпалер, не кажучы ўжо пра менш буйныя заказы. Адзіны дакладна датаваны твор, які прыпісваецца Кампену, «Алтар Верлена» адносіцца да 1438 года (цяпер знаходзіцца ў Прада, Мадрыд). У 1423 годзе Кампен прыняў удзел у выступе гараджан супраць кіруючага у Турнэ патрыцыята, увайшоўшы пасля таго ў лік членаў новага гарадскога кіравання. Неўзабаве, аднак, патрыцыі зноў вярнуліся да ўлады, а мастак падвергся пераследам. Ёсць меркаванне, што гэта было выклікана палітычнымі сімпатыямі Кампена да французскага караля ў эпоху вострага суперніцтва паміж бургундскім герцагствам і французскім каралеўствам.

## Літаратура 
* Кампен // БЭ ў 18 т. Т. 7. Мн., 1998.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Фландрыі
Крк (горад)

**Крк**  (, ) — горад у Харватыі, адміністрацыйны цэнтр вострава Крк. Насельніцтва (20011 г.) - 6243 чал.

## Гісторыя
Горад Крк быў вядомы ўжо ў часы Рымскай імперыі. Першапачаткова меў назву Курыкта (). У першыя стагоддзі н. э. быў добра ўмацаваны. Пасля распаду адзінай імперыі ўвайшоў у склад Візантыі, што было пацверджана дагаворам 812 г. паміж візантыйскім і франкскім імператарамі. У VII ст. пацярпеў ад нашэсця авараў, аднак хутка быў узноўлены.

У 900 г. заснавана рымска-каталіцкае біскупства Крк ().

У XI ст. захоплены венецыянцамі. Горад стаў цэнтрам графства Крк, уладары якога толькі фармальна залежалі ад Венецыі. Імі быў пабудаваны магутны замак Крк. Дзякуючы высілкам графаў і біскупаў у XIV - XVI стст. горад лічыўся адным з галоўных культурных цэнтраў Харватыі.

У 1480 г. Крк зноў быў падначалены Венецыі. Апошні граф Іван VII Франкапан быў арыштаваны і памёр у венецыянскай турме. Горад і востраў кіраваліся венецыянскім губернатарам, аднак мелі пэўную аўтаномію. Большасць мясцовых дакументаў складалася на глаголіцы. У пач. XVI ст. у сувязі з пашырэннем Асманскай Порты насельніцтва значна павялічылася за лік бежанцаў з мацерыка.

У 1797 г. горад далучаны да Аўстрыйскай імперыі. У 1918 - 1920 гг. акупаваны Італіяй. У 1920 г. стаў часткай Югаславіі. У міжваенны перыяд пачаў развівацца турызм.

З 1991 г. у складзе незалежнай Харватыі.

## Эканоміка
Галоўны занятак мясцовага насельніцтва — абслугоўванне турыстаў. Жыхары Крк маюць адзін з лепшых у Харватыі ўзроўняў жыцця. У Крк месціцца галоўны офіс буйной будаўнічай кампаніі *GP Krk*.

## Славутыя мясціны
У прыморскай частцы захавалася старая забудова, у тым ліку некалькі касцёлаў і кляштар XIII - XVIII стст. Найбольшую цікавасць уяўляюць гарадскі мур, які пачаў будавацца яшчэ ў 1 тысячагоддзі да н. э., а таксама замак сям'і графаў Франкапанаў (XIII ст.).

## Спасылкі
*Афіцыйны сайт
*Турыстычная інфармацыя 
*Біскупства
*Замак 

Катэгорыя:Гарады Харватыі
Катэгорыя:Крк (востраў)
Эдзіта Станіславаўна П’еха

'''Эдзіта Станіславаўна П'еха''' (нар. , г. Нуаэль-су-Лан, Францыя) — расійская эстрадная спявачка. Народная артыстка СССР (1988).

Скончыла педагагічны ліцэй у Гданьску (Польшча), вучылася ў Ленінградскім універсітэце. 3 1955 артыстка Ленканцэрта (з 1994 Пецярбургканцэрт). Першая выканальніца шматлікіх песень В. Салаўёва-Сядога, А. Астроўскага, А. Пятрова, А. Фельцмана і інш. У рэпертуары таксама французскія і польскія песні. Творчасць адметная лірычнасцю і высакароднасцю выканання. Знялася ў мастацкіх фільмах: «Лёс рэзідэнта», «Непапраўны лгун», «Брыльянты для дыктатуры пралетарыяту».

## Літаратура 
* П'еха // БЭ ў 18 т. Т. 12. Мн., 2001.

Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Авацыя»
Пеўнік

**Пеўнік**, **Гіднум выемчаты**, **Вожычнік жоўты** (*Hydnum repandum*) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства яжоўнікавых.

## Назва 
Народныя назвы: мядзведзік, мядзведак, каты, катэ, мядзьведзь, вядзьмедзік, вядзьмедзіца, сямірогі, мядзведжае вушка, курачка, мядзьвежае вуха, кароўка, пупач, мядзведжае вуха, галубок, петушок.

## Апісанне 
Пладовае цела — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 3—12 см, пукатая або злёгку ўвагнутая, часта няправільнай формы, ад белага да вохрыста-жоўтага колеру. Гіменафор у выглядзе крохкіх шыпікаў. Ножка кароткая, суцэльная, часам уздутая каля асновы. Мякаць белая, шчыльная. Споры бясколерныя, яйцападобныя. Пладаносіць з ліпеня па верасень.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Паўночным паўшар’і ў хваёвых і змешаных лясах, часцей сярод імхоў. На Беларусі трапляецца ў лясах з ліп.

## Выкарыстанне 
Ядомы ў маладым узросце.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ежовик желтый, гиндум выемчатый  // Энциклопедия грибника / сост. Н. Е. Гладышев. — М: СТОЛИЦА-ПРИНТ, 2004. — 288с: ил. — (Полезная книга).

Катэгорыя:Яжоўнікавыя
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Шандар Пецёфі

**Ша́ндар Пе́цёфі** (; , г. Кішкёрэш, Венгрыя — ) — венгерскі паэт, прадстаўнік рэвалюцыйнага рамантызму.

Быў статыстам у тэатры, салдатам, вандроўным акцёрам. Друкаваўся з 1842 года.

У ранняй паэзіі (зборнік «Вершы», 1844; паэма-казка «Віцязь Янаш», 1845), прасякнутай фальклорнымі матывамі, галоўныя тэмы — прыгажосць роднага краю, багаты духоўны свет людзей. Песімістычна-рамантычныя настроі выразіліся ў лірычным цыкле «Хмары» (1845—1846), драме «Тыгрыца і гіена» (1845), паэмах «Пішта Сілай», «Шалга», рамане «Катава вяроўка» (усе 1846). Пад уплывам паўстання 1846 г. у Галіцыі і рэвалюцыйных падзей у Пешце 1848—1849 гг. яго паэзія набыла яскрава рэвалюцыйна-дэмакратычны характар (вершы «Мае песні», «Венгерац я...», «Нацыянальная песня», «На шыбеніцу каралёў!» і інш.). У вершах «Еўропа змоўкла», «Эрдэйская армія», «Мадзьяр пераможа» выказваў упэўненасць у перамозе рэвалюцыйных ідэалаў. Паэма «Апостал» (1848, поўнасцю апублікавана ў 1874 г.) пра трагічны лёс рэвалюцыянера.

На беларускую мову яго вершы пераклалі А. Зарыцкі, Я. Семяжон, М. Хведаровіч, М. Аўрамчык, апавяданні — Г. Сапрыка, М. Татур.

 СССР]]

## Беларускія пераклады 
* Ліра і меч: Выбр. Пер. М. Хведаровіча. Прадм. Дз. Рада. Мн., 1971.
* Выбраная паэзія: Пер. М. Хведаровіча; новая рэд. перакладаў М. Ермалаева. Мн., 2017.
* У кн.: Венгерскія апавяданні. Мн., 1957.
* У кн.: Семяжон Я. Сем цудаў свету: Выбр. пераклады паэзіі. Мн., 1977.
* У кн.: Зарыцкі А. У свет па песні: Выбр. пераклады паэзіі. Мн., 1978.

## Літаратура 
* *Баршчэўскі Л.* Пецёфі // 

Катэгорыя:Паэты Венгрыі
Катэгорыя:Асобы на марках
Зорка Венера (опера)

**Зорка Венера** — опера кампазітара Ю. У. Семянякі, пастаўленая на лібрэта А. Бачылы ў 1970 годзе пад кіраўніцтвам дырыжора Кірыла Ціханава рэжысёрам Сямёнам Штэйнам.

## Працоўная група оперы 
Хормайстар оперы Аляксей Кагадзееў, мастак-пастаноўшчык Яўген Чамадураў, балетмайстар Сямён Дрэчын.

Лейтматывам оперы стаў аднайменны раманс на словы М. Багдановіча на музыку Сымона Рак-Міхайлоўскага. З-за таго, што С. Рак-Міхайлоўскі быў рэпрэсаваны, аўтарства раманса ў даведачнай літаратуры падавалася народным, а пасля выкарыстання музыкі ў оперы аўтарам памылкова лічылі Ю. Семянякі.

## Акцёры 
* Максім Багдановіч — Аркадзь Маркавіч Саўчанка
* Вераніка — Святлана Піліпаўна Данілюк, Лідзія Іванаўна Галушкіна
* Пётр — Валерый Ігнатавіч Глушакоў (першы выканаўца), 
* Маці — Людміла Іванаўна Златава

## Літаратура 
* Кулешова Г. Некоторые особенности драматургии опер «Ранак» Г. Вагнера и «Зорка Венера» Ю. Семеняко // Белорусская музыка. Вып. 3. Мн., 1978.

Катэгорыя:Музыка Беларусі
Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:Оперы на беларускай мове
Леанід Іванавіч Багдановіч

**Леанід Іванавіч Багдановіч** (, Менск — 16 мая 2021) — беларускі савецкі дэрматавенеролаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар (1960). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1976).

## Біяграфія 
У 1949 годзе скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут. З 1958 г. загадчык кафедры скурных і венерычных хвароб Віцебскага медыцынскага інстытута. Работы па ультрагукавой тэрапіі захворванняў скуры.

## Працы 
* Об изменениях нервной системы у больных чешуйчатым лишаем: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата медицинских наук / Л. И. Богданович; Минский государственный медицинский институт. 1954
* Л. И. Богданович. Ультразвук при лечении кожных болезней. 1967
* Л. И. Богданович. Лечение кожных болезней ультразвуком. 1959
* Научно-исследовательская работа студентов: Метод. пособие для преподавателей и студентов мед. и фармацевт. ин-тов / М. Г. Сачек, Л. И. Богданович, П. И. Лобко и др.; Под ред. М. Г. Сачека. 1989
* Ультразвук и реактивность организма / А. А. Чиркин, Л. И. Богданович, В. С. Улащик. 1977

## Літаратура 
* 
* Гарелик, П. В. 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 458—459.

## Спасылкі 
* ПРОФЕССОР ЛЕОНИД БОГДАНОВИЧ: «ЖИВИТЕ ПО СОВЕСТИ»  

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі БССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэрматолагі Беларусі
Кубак Беларусі па футболе 2012/2013

**Кубак Беларусі па футболе 2012/2013** — 22-і розыгрыш Кубка Беларусі. 
Пераможцам Кубка стаў футбольны клуб «Мінск» (першы раз у гісторыі), 
які ў фінале перамог іншы мінскі клуб «Дынама» у серыі пенальці. Як пераможца Кубка, «Мінск» атрымаў права 
ўдзельнічаць у 2-ім кваліфікацыйным раўндзе Лігі Еўропы 2013/2014.

## Каляндар 
## 1/32 фінала 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 32 клубы:
* 6 пераможцаў рэгіянальных Кубкаў (Д4 — КФК);
* 16 клубаў Другой Лігі (Д3) (усе клубы лігі, акрамя чатырох фарм-клубаў);
* 10 клубаў Першай Лігі (Д2) (з 15).

Гульні прайшлі 13 чэрвеня 2012.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## 1/16 фінала 
На гэтай стадыі прынялі ўдзел 32 клубы:
* 16 пераможцаў 1/32 фінала;
* 5 астатніх клубаў Першай Лігі (Д2): «Гарадзея», СКВІЧ (Мінск), «Дняпро» (Магілёў), «Граніт» (Мікашэвічы) і «Бяроза-2010».
* 11 клубаў Вышэйшай Лігі (усе).

Гульні прайшлі з 19 ліпеня па 9 верасня 2012.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## 1/8 фінала 
Гульні прайшлі з 26 верасня па 21 лістапада 2012.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## Чвэрцьфіналы 
Гульні прайшлі 16 і 17 сакавіка 2013.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## Паўфіналы 
Гульні прайшлі 3 красавіка 2013.
*Згодна з рэгламентам, на дадзенай стадыі пераможца вызначаецца па выніку аднаго матчу.*

## Фінал 

## Спасылкі 
* football.by

2013
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2012 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2013 годзе
Катэгорыя:2012 год у футболе
Катэгорыя:2013 год у футболе
Аляксандр Юр’евіч

**Аляксандр Юр’евіч** (кан. XIV—пач. XV ст. — пасля 1454) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Падскарбі земскі (зг. 1442—1454).

## Біяграфія 
Звесткі пра пана Аляксандра Юр’евіча дужа скупыя. Магчыма, нашчадак або родзіч радных паноў вял. кн. Свідрыгайлы — Івана і Андрэя Валатовічаў. Такую думку выказвалі прынамсі О. Галецкі і А. Аднарожанка, бо ў 1433 годзе «отчызнай» пана Андрэя Валатовіча названа Загорава, а ў 1470-я гады яно ўжо уладанне сына пана Аляксандра Юр’евіча. Паны Іван і Андрэй Валатовічы запісаны ў памяннік Гарадзішчанскага манастыра, туды ж запісаны і *«скарбнік земскі літоўскі пан Аляксандр»,* напэўна, тоесны Аляксандру Юр’евічу.

Згадваецца як скарбны ў 1442-1443 (датавана 6 індыктам, ), калі атрымаў 10 «чалавек» Судзейкаецаў. Таксама вядома наданне нейкаму Аляксандру без тытула і ўраду людзей-даннікаў, якіх перад тым Міцька Таўтвілавіч трымаў, датуецца ваяводствам Даўгерда (да 1442/1443) і пісарствам Логвіна (з 1440), складальнікі зборнікаў *РИБ* не выключалі, што ён можа быць тоесны пану Аляксандру Юр’евічу.

Сам як падскарбі земскі быў сведкам надання 14.9.1451-1454 (датавана без года). Паводле «Хронікі Быхаўца», пасля паразы пад Хойніцамі (18.9.1454) ваяводы віленскі Ян Гаштольд і троцкі Івашка Манівідавіч паслалі з панам падскарбім Аляксандрам Юр’евічам 80000 залатых каралю Казіміру, які прасіў паноў-раду пазыкі са скарбу на новую кампанію супраць Ордэна.

Да пачатку XX ст. Загораўскаму манастыру належаў звон з надпісам: , — апісаны ў 1892 годзе. Станам на 1908 год, надтрэснуты звон, вагой 12 пудоў 30 фунтаў, захоўваўся ў галоўнай бажніцы манастыра. Дата на зване — 7000 год ад стварэння свету, адпавядае 1492 году, але не вядома ці пэўна яна пададзена апісаннем 1892 года, да цяперашняга часу звон не захаваўся.

Паводле надпісу на зване, трымаў маёнтак Загорава.

## Сям’я 
Паводле надпісу на зване, жанаты быў з Настассяй невядомага паходжання. З паслання да Папы Сікста IV ад 1476 года вядомы сыны — Міхаіл з Загорава, Андрэй з , Солтан і Іван, з іншых крыніц — сын Юрый і бязыменная дачка, жонка Багдана Храптовіча.

У сучаснай гістарыяграфіі Аляксандра Юр’евіча і частку яго нашчадкаў далучаюць да роду Солтанаў, але самі так зваліся толькі нашчадкі Солтана Аляксандравіча.

## Літаратура 
* Pomianyk of Horodyshche [Text] / The University of Manitoba. Department of Slavic studies. — Winnipeg : The Ukrainian of Manitoba press, 1962 . — (Radings in Slavic literature ; 2). Part 1 : A.D. 1484 / The University of Manitoba. Department of Slavic studies; ed. J. B. Rudnyckyj. — 1962. — 54 p.
* 
* 
* 

Катэгорыя:Солтаны
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Аляксей Зарыцкі

**Аляксей Зарыцкі** (, , Магілёўская вобласць — ) — беларускі паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і служачага. У 1928 скончыў сярэднюю школу ў Бабруйску, працаваў электраманцёрам на Бабруйскім дрэваапрацоўчым камбінаце. У 1936 скончыў Маскоўскі інстытут замежных моў. З 1938 па 1946 служыў у Савецкай Арміі. у 1941-42 удзельнічаў у баях пад Арлом і Масквой, памочнік начальніка разведаддзела штаба паветрана-дэсантнага корпуса. Затым у якасці інструктара армейскага палітаддзела прымаў удзел у баявых аперацыях на Волхаўскім і Ленінградскім франтах. Быў супрацоўнікам, пасля загадчыкам аддзела паэзіі часопіса «Полымя». Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1935 года.

Пахаваны на мінскіх Чыжоўскіх могілках.

## Творчасць 
Першы верш надрукаваў у 1927, у 1932 выйшаў першы зборнік вершаў «Эпічныя фрагменты». У пасляваенны час выдаў кнігі паэзіі «Дняпроўскае рэха» (1946), «Арліная крыніца» (1947), «Наш сын» і «Світанскія сады» (1950), «Вершы і паэмы» (1952), «Залатое дно» (1955), «Праз бурныя парогі» (1957), «Пасылка ў рай» (1960), «Размова з сэрцам» (1961), «Вяртанне на зямлю» (1966), «Мая асяніна» і «У дарогу» (1973), «Талоны на бяссмерце» і «Пераклічка гадоў» (1974), «Каля вячэрняга кастра» (1979), «Трывожная госця» (1986). У 1965 выдадзена кніга апавяданняў на рускай мове «Вересковый мед», У 1985 — кніга ўспамінаў, крытычных артыкулаў, нарысаў «За словам-падарункам». У 1969 і ў 1981 выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах.

Перакладаў з рускай, украінскай, літоўскай, нямецкай, польскай, лужыцка-сербскай моў. Асобнымі кнігамі выйшлі зборнік А. Туманяна «Казкі і легенды» (1958), паэма К. Данелайціса «Чатыры пары года» (1961), балада А. Міцкевіча «Свіцязанка» (1976) і кніга выбраных перакладаў «У свет па песні» (1978).

## Узнагароды 
Узнагароджаны двума ордэнамі Айчыннай вайны II ступені і медалямі.

## Літаратура 
* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 / Уклад.: А. Гардзіцкі. Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з літоўскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з нямецкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Наш шлях

**«Наш шлях»** — грамадска-палітычны і літаратурны часопіс, орган Беларускага студэнцкага саюза.

Выдаваўся з сакавіка 1922 да восені 1923 ў Вільні на беларускай мове. 3-за фінансавых цяжкасцей выходзіў нерэгулярна. Адказныя рэдактары Б. Туронак, Л. Мазалеўскі.

Галоўная мэта выдання — больш глыбокае пазнанне Беларусі, адраджэнне нацыянальнай свядомасці, змаганне за дзяржаўную незалежнасць. Апублікаваны артыкулы А. Луцкевіча «Вялікае свята», «Студэнцкая моладзь у беларускім руху», канспект яго лекцыі «Развіццё палітычнай думкі ў Беларусі». Ідэйныя пошукі моладзі адлюстраваны ў артыкуле «Шляхі беларускай студэнцкай моладзі» М. Крывічонка, «Наш шлях», «Аб нашым месіянізме» С. Радзіміча (верагодна абодва псеўданімы Б. Туронка). Актуальнасцю, творчым пошукам вылучаліся артыкулы і нарысы Ф. Маркотнага (Ф. Пяткевіча), М. М. (М. Марцінчыка).

Інфармаваў пра культурна-асветную працу студэнтаў-беларусаў Віленскага ўніверсітэта, друкаваў хроніку з жыцця беларускіх студэнтаў у Маскве, Мінску, Празе, паведамляў пра лёс беларускай асветы ў Латвіі. Змяшчаў вершы Н. Арсенневай, З. Верас, І. Дварчаніна, Г. Леўчыка, апавяданні Л. Леўскага, А. Пакуцкага і інш.

## Літаратура 
* Вабішчэвіч А., Ліс А. «Наш шлях» // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн.: БелЭн, 2000.
* Туронак Ю. Памяці Браніслава Туронка. Варшава—Нью-Ёрк: БІНіМ. 1990.

Катэгорыя:Беларускі студэнцкі саюз
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1922 годзе
Катэгорыя:Друкаваныя выданні, закрытыя ў 1923 годзе
Андрэй Аляксандравіч Солтан

**Андрэй Аляксандравіч Солтан**, або **Андрушка Аляксандравіч** (? — да 21 чэрвеня 1498) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Падскарбі земскі (1486—1498).

## Біяграфія 
Сын падскарбія земскага Аляксандра Юр’евіча, у сучаснай гістарыяграфіі далучаецца да роду Солтанаў, хаця сам сябе так не называў. У 1486 годзе пасля брата Солтана Аляксандравіча стаў падскарбім земскім і заставаўся да смерці. Меў сына Івана, які быў падскарбім дворным, і двух дачок — Настассю і невядомую на імя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Андрэй Аляксандравіч
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Казімір Францкевіч-Радзімінскі

**Казімір Францкевіч-Радзімінскі** (1 сакавіка 1638, Вільня — 23 жніўня 1694) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Францкевічаў-Радзімінскіх герба «Бродзіц». Сын Міхала, стольніка полацкага, і Ганны Кляноўскай.

Падчашы менскі, лідскі падкаморы з 1674 і староста з 1679, падскарбі надворны ВКЛ з 1689; маршалак Трыбуналу ВКЛ у 1682, 1688 і 1693; староста крэўскі.

Валодаў Жалудком, Ішчалнай, Нявішай, Галавічполем, Заполлем пад Лідай, дваром у Лідзе і іншымі добрамі. Заснаваў кляштар кармелітаў у Жалудку, базыльянскі манастыр ва Ушачах.

## Сям’я 
Быў жанаты з Аляксандрай, дачкой Яна Нарушэвіча. Памёр бяздзетным. У якасці апекуноў сваёй жонкі прызначыў Эліяша Міхала Рымвіда, маршалка лідскага і Аляксандра Нарушэвіча, старасту ўшпольскага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Казімір
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Старосты лідскія
Катэгорыя:Падкаморыя лідскія
Катэгорыя:Падчашыі менскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Старосты крэўскія
Ян Себасцьян Кэнштарт

**Ян Себасцьян Кэнштарт** (? — 1670) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Харунжы жамойцкі, ваявода менскі з 1654 года, кашталян троцкі з 1667 года.

Быў жанаты з Кацярынай, дачкой лідскага маршалка Філона Копця.

## Літаратура 
* Aleksander Gieysztor, *Jan Sebastian Kęsztort*, w: Польскі біяграфічны слоўнік, т.XII, 1966-1967, с. 371.

Ян Себасцьян
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Харунжыя жамойцкія
Гедэон Раецкі

**Гедэон Раецкі (Дунін-Раецкі)** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, дорпацкі падкаморы, парнаўскі кашталян з 1631, у снежні 1634 году названы кашталянам менскім, менскі ваявода з 1649, румбарскі староста.

З роду Раецкіх герба «Лебедзь», сын троцкага войскага Бальцара.

Удзельнічаў у вайсковых экспедыцыях гетмана Яна Караля Хадкевіча; у 1625 годзе, калі шведскі кароль Густаў II Адольф уварваўся у ВКЛ, быў абраны камандзірам вількамірскай шляхты, разам з якой разбіў шведскі атрад у 100 коней пад Чадошкамі (*pod Czadoscami*); ў 1633 годзе сваім коштам выставіў харугву і прыбыў пад Смаленск дзеля дапамогі каралю Уладзіславу, ад якога атрымаў потым ва ўзнагароду шэраг дзяржаўных пасад.

Меў чатырох сыноў: румбарскага старосту Уладзіслава, лідскага маршалка Тэафіла, Жыгімонта і Гедэона; і трох дачок:
* , якая была замужам чатыры разы: за берасцейскім падкаморым Вацлавам Ляшчынскім, потым за смаленскім ваяводам Адамам Саковічам, далей за падольскім генералам Мікалаем Патоцкім і, нарэшце, за харунжым надворным каронным Войцехам Пражмоўскім;
* , тройчы ў шлюбе, першы раз з лідскім маршалкам Аляксандрам Халецкім, потым з падскарбіем літоўскім Гедэонам Міхалам Трызнам, і нарэшце за літоўскім падчашым Крыштафам Патоцкім;
* , у шлюбе з слонімскім старостам Стэфанам Францкевічам-Радзімінскім.

## Літаратура 
* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839—1846.

Гедэон
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Кашталяны парнаўскія
Катэгорыя:Падкаморыя дорпацкія
Катэгорыя:Старосты румбарскія
Мікалай Сапега (сын Багдана)

**Мікалай Сапега** (1558—1638) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Ваявода менскі (1611—1618) і новагародскі (з 1618).

## Біяграфія 
Вучыўся Балонскім універсітэце, потым у Рыме і Арлеане. Пасля вяртання быў паслом на соймы, у 1596 ездзіў з дыпламатычнай місіяй у Швецыю.

У 1608—1609 лячыўся ў Карлавых Варах. Пасля вяртання ў 1611 атрымаў пасаду менскага ваяводы. З 1618 — ваявода новагародскі.

Валодаў Боцькамі на Падляшшы.

## Сям’я 
З магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Багдана і Ганны з Вішнявецкіх. Меў братоў Паўла Стэфана і Андрэя.

У шлюбе з Рэгінай Дарагастайскай меў сыноў Паўла, Тамаша і Казіміра Мікалая, а таксама дачку Альжбету, жонку Паўла Войны. Пасля смерці першай жонкі пабраўся шлюбам з Соф’яй Дэмбоўскай, але дзяцей ад другога шлюбу не меў.

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Мікалай Сапега, сын Багдана
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Альбрыхт Канстанцін Цеханавецкі

**Альбрыхт Канстанцін Цеханавецкі** (? — 12 чэрвеня 1675) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Староста опсаўскі, губскі і лепельскі, аршанскі з 1663, земскі маршалак з 1660, абозны ВКЛ з 1664.

Палкоўнік, удзельнік вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667, у 1663 часова камандаваў войскамі ВКЛ.

## Сям'я 
З роду Цеханавецкіх герба «Дуброва», сын Крыштафа, менскага ваяводы, і Антанелі з Друцкіх-Горскіх. Меў брата Мікалая Валерыяна. Быў жанаты з Ганнай з Кантакузінаў, меў 3 дачок і 6 сыноў, якія не займалі высокіх пасад.

## Літаратура 
* 
* 

Альбрыхт Канстанцін
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі земскія аршанскія
Катэгорыя:Старосты опсаўскія
Катэгорыя:Старосты лепельскія
Катэгорыя:Старосты губскія
Аляксандр Віктаравіч Бычанок

**Аляксандр Бычанок** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Беларусі (2011).

## Клубная кар’ера 
Выхаванец магілёўскай СДЮШАР-7, гуляў за «Дняпро», салігорскі «Шахцёр». У 2010 годзе ў складзе «Дняпра» гуляў у Лізе Еўропы.

У снежні 2010 года стаў іграком мінскага «Дынама». У сезоне 2011 быў трывалым іграком асновы, а ў пачатку 2012 года стаў радзей з’яўляцца на полі. У выніку ў ліпені 2012 года быў аддадзены ў арэнду ў «Кайрат» у чэмпіянат Казахстана. Пасля вяртання з арэнды застаўся ў «Дынама», але ў пачатку звычайна толькі выхадзіў на замену. З чэрвеня 2013 года, пры новым галоўным трэнеры Роберце Масканце, здолеў замацавацца ў асноўным складзе, дзе стаў выкарыстоўвацца як флангавы паўабаронца (да гэтага звычайна гуляў у апорнай зоне).

У студзені 2014 года пакінуў «Дынама» і неўзабаве перайшоў у «Гомель». У складзе «Гомеля» спачатку выкарыстоўваўся як атакуючы паўабаронца, але пазней быў пераведзены ў апорную зону, часам гуляў у якасці флангавага абаронцы. Па заканчэнні кантракта ў снежні 2014 года пакінуў «Гомель».

У пачатку 2015 года падтрымліваў форму ў «Іслачы», адначасова шукаючы магчымасць перайсці ў замежны клуб. У выніку ў красавіку 2015 года падпісаў кантракт з літоўскім клубам «Тракай», якому двойчы дапамог стаць срэбраным прызёрам чэмпіянату Літвы. У снежні 2017 года пакінуў «Тракай».

У студзені 2018 года стаў трэніравацца з «Іслаччу» і ў выніку падпісаў кантракт з клубам. Стаў адным з асноўных ігракоў, спачатку звычайна з’яўляўся ў стартавым складзе, пазней стаў часцей выхадзіць на замену. У красавіку 2019 года не гуляў з-за траўмы, пазней стаў з’яўляцца ў складзе, чаргуючы выхаду ў старце і на замену. У лістападзе 2019 года падоўжыў кантракт з «Іслаччу». У 2020 годзе стаў часцей выхадзіць на замену.

У снежні 2020 года завяршыў кар’еру. У студзені 2021 года заняў пасаду спартыўнага дырэктара «Іслачы».

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі. У 2011 годзе выклікаўся ў нацыянальную зборную, згуляў адзін матч за алімпійскую зборную Беларусі.

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (4): 2006, 2007, 2009, 2013
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Літвы (2): 2015, 2016
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Літвы: 2017

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайрат Алматы
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыцярэй
Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач
Менамская нізіна

**Мена́мская нізіна** знаходзіцца ў басейне ракі Менам-Чао-Прая, у Тайландзе.

Абмываецца Сіямскім залівам Паўднёва-Кітайскага мора. Даўжыня каля 500 км. Плошча каля 100 тыс. км².

Размешчана на месцы тэктанічнай упадзіны, паміж гарамі цэнтральнай часткі Індакітая на захадзе і плато Карат на ўсходзе. Запоўнена алювіяльнымі адкладамі ракі Менам-Чао-Прая і яе прытокаў. Пераважаюць раўніны, на поўначы з градамі астанцовых узгоркаў, складзеных пераважна з вапнякоў. На поўдні — берагавыя валы ўздоўж узбярэжжа Сіямскага заліва. Густая сетка рэк і арашальных каналаў, шмат балот.

Клімат субэкватарыяльны мусонны, ападкаў больш за 1000 мм за год. Лістападныя мусонныя лясы і хмызнякі, у дэльце — мангравыя лясы, зараснікі пальмы ніпа.

Значныя тэрыторыі разараны пад пасевы рысу (жытніца краіны). На Менамскай нізіне — горад Бангкок.

## Літаратура 
*  — С. 282.
* Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* 

Катэгорыя:Геаграфія Тайланда
Катэгорыя:Нізіны
Катэгорыя:Раўніны Азіі
Менам-Чао-Прая

**Менам-Чао-Прая**, **Менам, Чаўпхрая** () — рака на паўвостраве Індакітай, самая вялікая ў Тайландзе.

Даўжыня каля 1200 км (ад вытоку галоўнага прытока — ракі Пінг — 1500 км), плошча вадазбору каля 150 тыс. км².

Пачынаецца ў гарах на поўначы краіны, цячэ па Менамскай нізіне, упадае ў Сіямскі заліў Паўднёва-Кітайскага мора, утварае дэльту.

Жыўленне дажджавое, рэжым мусонны. Паўнаводная летам, сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні каля 2700 м³/с.

Выкарыстоўваецца пераважна для арашэння рысавых палёў. Вядзецца рыбалоўства. Суднаходная на 400 км (ад вусця ракі Пінг), у паводкі на 750 км (ад горада Утарадыт). Сплаўная. У дэльце ракі — горад Бангкок.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Тайланда
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Ціхі акіян