open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Царства (біялогія)

**Царства** () — іерархічная ступень навуковай класіфікацыі біялагічных відаў. Таксон самага высокага ўзроўню сярод асноўных.

Гістарычна выдзялялася 5 царстваў жывых арганізмаў: жывёлы, расліны, грыбы, бактэрыі, вірусы. З 1997 года да іх далучаюць яшчэ 2 царствы: пратысты і археі. З 1998 выдзяляюць царства храмісты.

У 1969 годзе прапанавана класіфікацыя з пяццю царствамі, якая карыстаецца папулярнасцю і цяпер. Яна засноўваецца на адрозненнях арганізмаў у жыўленні — прадстаўнікі царства раслін шматклетачныя аўтатрофы, жывёлы — шматклетачныя гетэратрофы, грыбы — шматклетачныя сапратрофы. Царствы пратыстаў і бактэрый складаюцца з аднаклетачных і прасцейшых арганізмаў. Усе пяць царстваў падзелены на надцарства эукарыёты і пракарыёты, у залежнасці ад таго, ці маюць клеткі гэтых арганізмаў ядро.

Катэгорыя:Таксанамічныя рангі
Храмісты

**Храмісты** (*Chromista*) — поліфілетычная група, адно з царстваў у сістэме Томаса Кавалір-Сміта, прапанаванай ў 1981 годзе; раней храмісты лічыліся падцарствам пратыстаў.

Гэта арганізмы, клеткі якіх складаюцца з двух эукарыятычных клетак, адна з якіх знаходзіцца ўсярэдзіне іншай і ўключае хларапласту, а таксама эвалюцыйныя нашчадкі такіх арганізмаў, падобныя да іх, але страцілі ўнутраны эукарыятычны сімбіёнт. Да гэтых арганізмаў адносяцца некаторыя водарасці (гетэраконтныя), апаліны (буйныя аднаклетачныя істоты са жгуткамі, што жывуць у клаацы жабы), а таксама некаторыя арганізмы, якія раней лічыліся грыбамі.

Храмісты дзеляцца на 3 групы:
* Гетэракантафітавыя водарасці (*Heterokontophyta*), якія ўключаюць у сябе: ааміцэты, дыятомавыя водарасці і інш.
* Гаптафітавыя водарасці (*Haptophyta*)
* Крыптафітавыя водарасці (*Cryptophyta*)
Геранім Аляксандравіч Хадкевіч

**Геранім Аляксандравіч Хадкевіч** (каля 1500 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Падчашы літоўскі (1542—1544), кашталян троцкі (1544—1549), староста жамойцкі (1545—1561), кашталян віленскі (1559—1561)

Быў старостам ашмянскім (1538—1541), радуньскім (1542—1545), цельшаўскім (1546—1554), вількійскім (1536 ці 1550—1561), шклоўскім (1550—1554).

Граф шклоўскі і быхаўскі. Пачынальнік быхаўскай лініі рода Хадкевічаў, якая скончылася у 1626 годзе.

## Біяграфія 
З роду Хадкевічаў, сын Аляксандра і брат Рыгора і Юрыя. Бацька Яна і дзед Яна Караля.

У 1555 годзе вялікі князь літоўскі Жыгімонт Аўгуст паслаў яго з дыпламатычнай місіяй да папы рымскага Паўла IV і імператара Фердынанда, які дараваў яму і нашчадкам тытул графа Свяшчэннай Рымскай імперыі.

## Радавод 
## Літаратура 
* 
* *Кіркене, Г.* Новы погляд на род Хадкевічаў — графаў на Шклове і Мышы / Г. Кіркене // ARCHE. — 2014. — № 6. — С. 59—70.

Геранім Аляксандравіч
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты ашмянскія
Катэгорыя:Старосты радунскія
Катэгорыя:Старосты цельшаўскія
Катэгорыя:Старосты вількійскія
Катэгорыя:Старосты шклоўскія
Аўтатрофы

**Аўтатро́фы**, **аўтатро́фныя аргані́змы** ( — сам +  — ежа) — арганізмы, якія сінтэзуюць арганічныя злучэнні з неарганічных.

Аўтатрофы складаюць першы ярус у харчовай пірамідзе (першыя звёны харчовых ланцугоў). Менавіта яны з’яўляюцца першаснымі прадуцэнтамі арганічнага рэчыва ў біясферы, забяспечваючы ежай гетэратрофаў. Варта адзначыць, што часам рэзкай мяжы паміж аўтатрофамі і гетэратрофамі правесці немагчыма. Напрыклад, аднаклетачная эўглена пры святле з’яўляецца аўтатрофам, а ў цемры — гетэратрофам.

Аўтатрофныя арганізмы для пабудовы свайго цела выкарыстоўваюць неарганічныя рэчывы — глебу, ваду, паветра. Пры гэтым амаль заўсёды крыніцай вугляроду з’яўляецца вуглякіслы газ. Пры гэтым адны з іх (фотатрофы) атрымліваюць неабходную энергію ад Сонца, іншыя (хематрофы) — ад хімічных рэакцый неарганічных злучэнняў.

## Гл. таксама 
* Гетэратрофы
* Міксатрофы

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Трафічная экалогія
Астравы Эпарсэ

thumb|250px|Афіцыйны сцяг Французскіх Паўднёвых і Антарктычных Тэрыторый
thumb|250px|Астравы Эпарсэ

**Астравы Эпарсэ** (Раскіданыя астравы, ) — астравы ў Індыйскім акіяне, уваходныя ў склад Французскіх Паўднёвых і Антарктычных тэрыторый. Кіруюцца з Рэюньёна.

Уключае каралавыя астравы Басас-да-Індыя, астравы Глар'ёз, Еўропа, Жуан дэ Нова (аспрэчваюцца Мадагаскарам) і Трамлен (аспрэчваецца Маўрыкіем).

Плошча тэрыторыі — 38,6 км², насельніцтва — 56 чалавек (персанал навуковых станцый). Найбуйнейшы востраў — Еўропа — мае плошчу 28 км².

## Карты 

Image:Bassas da india 76.jpg|Басас-да-Індыя
Выява:Ile europa 76.jpg|Еўропа
Image:Iles glorieuses 76.jpg|Гларыёса

Image:Ile juan de nova 76.jpg|Жуан дэ Нова
Image:Tromelin map be.png|Трамлен


Катэгорыя:Астравы Афрыкі
Бакасі

**Бакасі** () — паўвостраў у Заходняй Афрыцы, размешчаны паўднёва-заходней Калабара, абмываецца Біяфрскім залівам Гвінейскага заліва Атлантычнага акіяна. Плошча паўвострава складае 665 квадратных кіламетраў. З 14 жніўня 2008 года паўвостраў Бакасі належыць Камеруну, з’яўляючыся крайняй паўднёва-заходняй часткай дэпартамента Ндыяна Паўднёва-заходняга рэгіёна. Да гэтага паўвостраў Бакасі ўваходзіў у склад Нігерыі, але па рашэнні Міжнароднага суда ААН, вынесеным 22 лістапада 2007 года, ён павінен быў быць перададзены Камеруну. Нягледзячы на гэта, сенат Нігерыі не прызнаў гэта рашэнне, бо яно супярэчыла канстытуцыі краіны.

## Спасылкі 
* International Court of Justice, press release on decision 
* Nigerian Government official statement in response to the ruling 
* BBC News report on handover, 8 August 2006
* BBC News report on handover, 14 August 2008
* Archive of Articles on the Bakassi conundrum 

Бакасі
Бакасі
Бакасі
Бакасі
Бакасі
Руда

[thumb|[Жалеза|Жалезная руда]]
[thumb|[Марганец|Марганцавая руда]]

**Руда́** — від карысных выкапняў, прыроднае мінеральнае ўтварэнне, якое змяшчае злучэнні карысных кампанентаў (мінералаў, металаў) у канцэнтрацыях, якія робяць выманне гэтых мінералаў эканамічна мэтазгодным. Эканамічная мэтазгоднасць вызначаецца кандыцыямі ў рудзе. Нараўне з самароднымі металамі існуюць руды металаў (жалеза, волава, медзі, цынку, нікелю і г.д.). Адрозніваюць металічныя і неметалічныя рудныя карысныя выкапні; да апошніх адносяцца, напрыклад п'езакварц, флюарыт і інш.

## Некаторыя з рудных мінералаў 
* Аргентыт, Ag2S
* Барыт, BaSO4
* Берыл, Be3Al(SiO3)6
* Барніт, Cu5FeS4
* Касітэрыт, SnO2
* Прустыт, AgAsS
* Хальказін, Cu2S
* Халькапірыт (медны калчадан), CuFeS2

## Гл. таксама 
* Жалезная руда
* Марганцавыя руды (Руды Mn)
* Нікелевыя руды
* Танталавыя руды
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карысныя выкапні
Катэгорыя:Руды
Катэгорыя:Металургія
Марцін Генрых Клапрот

**Марцін Генрых Клапрот** (; 1 снежня 1743, Вернігеродэ — 1 студзеня 1817, Берлін) — нямецкі хімік, першаадкрывальнік трох хімічных элементаў: цырконія, урану і тытана. Бацька ўсходазнаўца Юліуса Клапрота.

Вялікую частку жыцця быў аптэкарам. Працаваў у Кведлінбургу, Гановеры, Данцыгу, ў 1771 г. перабраўся ў Берлін. Нарэшце, у 1787 Клапрот быў запрошаны выкладаць хімію ў Артылерыйскую акадэмію, а з заснаваннем Берлінскага ўніверсітэта стаў у 1810 г. яго прафесарам.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Хімікі Германіі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Сен-Поль

**Сен-Поль** (або Сент-Поль, ) — востраў у Індыйскім акіяне, які ўваходзіць у склад Французскіх Паўднёвых і антарктычных Тэрыторый, размешчаны за 85 кіламетраў на поўдзень ад вострава Амстэрдам, з якім утварае архіпелаг Амстэрдам і Сен-Поль.

## Геаграфія і прырода 
thumb|left|Карта
Сен-Поль уяўляе сабой вулканічны востраў з дыяметрам каля 12 кіламетраў, практычна пазбаўлены дрэў. У цэнтры вострава знаходзіцца заліў — кальдэра вулкана, запоўненая вадой.

Клімат вострава Сен-Поль падобны да клімата вострава Амстэрдам. Сярэднемесячныя тэмпературы вагаюцца ад 10-11 ° С зімой да 17-17,5 °C летам. На астравах размешчаныя калоніі пінгвінаў, цюленяў і марскіх птушак.

## Гісторыя 
Адкрыты ў XVII стагоддзі галандцамі.

У канцы XVIII — першай палове XIX стагоддзяў перыядычна наведваўся паляўнічымі на ластаногіх. У 1825 г. распачаты імі пажар знішчыў мясцовыя эндэмічныя дрэвы *philica*.

У 1843 годзе губернатар Рэюньёну даў дазвол мясцовым гандлярам на атрыманне ўладання на востраве. Дэкрэт ад 3 чэрвеня 1843 года фактычна далучаў Сен-Поль да Францыі. Аднак уладанне так і не было атрымана. З другой паловы XIX стагоддзя востраў наведвалі навуковыя экспедыцыі.

21 лістапада 1924 года далучаны да Мадагаскарскіх уладанняў Францыі. У канцы 1920-х гадоў на Сен-Поле было пабудавана брэтонскае паселішча, жыхары якога займаліся ловам і пераапрацоўкай рыбы. Але з-за эканамічнай дэпрэсіі ў 1931 года паселішча было ліквідавана.

У жніўні 1955 года далучаны да Французскіх Паўднёвых і Антарктычных тэрыторый. У 2006 г. уключаны ў склад Нацыянальнага запаведніка Французскіх Паўднёвых тэрыторый.

Востраў незаселены, але яго наведваюць навуковыя экспедыцыі.

## Спасылкі 
* Фотагалерэя вострава Сен-Поль 
* Наведванне вострава Сен-Поль
* 

Катэгорыя:Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Астравы Францыі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Азяты

**Азя́ты** (, ) — аграгарадок у Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Азяцкага сельсавета.

## Славутасці 
* Свята-Мікалаеўская царква (1870 г.) — 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азяцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёна
Новая Гусявіца

**Но́вая Гусяві́ца** (, ) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Гусявіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 25 км на паўднёвы ўсход ад Буда-Кашалёва, 11 км ад чыгуначнай станцыі Уза (на лініі Жлобін — Гомель), 30 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На ўсходзе і поўначы меліярацыйныя каналы.

## Транспартная сетка 
Аўтамабільная дарога Крыўск — Уваравічы. Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой далучаюцца дзве крывалінейныя вуліцы з завулкамі. Забудова двухбаковая, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XIX стагоддзя, калі вёска Гусявіца падзялілася на дзве: Старая Гусявіца і Новая Гусявіца, у Рудзянецкай воласці Беліцкага павета Магілёўскай губерні. Па рэвізскіх матэрыялах 1859 года ў валоданні графіні А. М. Мелінай. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: школа граматы, хлебазапасны магазін, 2 ветракі, карчма. Больш за палову гаспадарак займаліся вырабам фурманак, калёс, санак. У 1909 годзе 1338 дзесяцін зямлі, школа, млын.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Новагусявіцкага сельсавета Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Вольная праца», дзейнічалі вятрак, дрэваапрацоўчая майстэрня і кузня.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў баях за вёску ў лістападзе 1943 года загінулі 12 савецкіх салдат (пахаваны ў брацкай магіле на могілках). На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 189 жыхароў, у памяць пра якіх у 1971 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны абеліск.

У 1959 годзе ў складзе калгаса імя В. І. Леніна (цэнтр — вёска Старая Гусявіца). Лесапільня, млын, швейная майстэрня, базавая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, сталовая, магазін.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 215 гаспадарак, 623 жыхары.

### Дынаміка 
* 1897 год — 114 двароў, 795 жыхароў (паводле перапісу).
* 1909 год — 817 жыхароў.
* 1959 год — 564 жыхары (паводле перапісу).
* 2004 год — 215 гаспадарак, 623 жыхары.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Аркадзь Тарасавіч Кобрусеў (нар. 1937) — Герой Сацыялістычнай Працы (1988).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Гусявіцкі сельсавет
Баранцы (Жабінкаўскі раён)

**Баранцы́** (, ) — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Азяцкага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азяцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёна
Баранцы

Назву **Баранцы** маюць:

* Баранцы — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці
* Баранцы — вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці
* Баранцы — вёска ў Ельскім раёне Гомельскай вобласці
Маўрыкій (востраў)

**Маўрыкій** — востраў у заходняй частцы Індыйскага акіяна. Асноўная частка Рэспублікі Маўрыкій.

## Геаграфія 
Востраў Маўрыкій уваходзіць у склад Маскарэнскіх астравоў. Тэрыторыя вострава складае 1865 км². Вялікую частку вострава займае амаль плоскае ўзвышша. Найвышэйшы пункт — гара Пітон (826 м).

## Клімат 
Клімат трапічны марскі. Сярэднямесячная тэмпература лютага складае +23 градусу Цэльсія, жніўня — +19 градусаў Цэльсія. Сярэднегадовая колькасць ападкаў размеркавана нераўнамерна — ад 1 500 (у горных раёнах) да 5 000 (на прыбярэжных раўнінах).

## Фауна і флора 
Каля трэці тэрыторыі вострава займаюць трапічныя лясы. Маецца разнастайная фаўна, у тым ліку эндэмічныя віды (мурашка *Proceratium avium* і іншыя).

## Гісторыя 
Востраў Маўрыкій быў адкрыты ў X стагоддзі арабамі і атрымаў назву Дына Аробі. Напачатку XVI стагоддзя на ім высадзіліся партугальцы і назвалі яго Сішна, па імі аднаго з партугальскіх караблёў. У 1598 годзе была пачата яго каланізацыя галандцамі. Востраў атрымаў назву па лацінскай форме імя Морыца Аранскага.

Катэгорыя:Маскарэнскія астравы
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Астравы Маўрыкія
Маніёк

**Маніёк, маніёт, маніёк ядомы, касава** (*Manihot esculenta*) — від раслін сямейства , важная харчовая расліна тропікаў.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая вечназялёная куставая расліна. Маніёк дасягае двух з паловай метраў у вышыню; корань можа дасягаць васьмі сантыметраў у дыяметры і аднаго метра ў даўжыню, маса вагаецца ад трох да дзесяці кг.

## Выкарыстанне 
Шырока культывуецца ў Афрыцы. У ежу ідзе падобны да бульбіны корань. У караняплодах шмат крухмалу. У сырым выглядзе караняплоды вельмі атрутныя, і ўжываюцца ў ежу толькі варанымі або печанымі. З сырога маніёка робяць крупы (тапіёку), з якой вараць кулеш, а сушаны маніёк перамолваюць ў муку, з якой пякуць тонкія аладкі.

## Літаратура 
*  — С. 80.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Малачайныя
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Мікалай Пятровіч Лугоўскі

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя     = Мікалай Пятровіч Лугоўскі
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 01.12.1911 (14)
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 25.06.1944
 |месца смерці   = 
 |партрэт        = 
 |подпіс        = 
 |мянушка       = 
 |псеўданім      = 
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1939—1944
 |званне         = капітан
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў     = 
 |частка          = 
 |бітвы       = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды        = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
   
}
 |Commons        = 
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс        = 
}}
**Мікалай Пятровіч Луго́ўскі** (, в. Равуча, Аршанскі павет, цяпер Талачынскі раён — ) — камандзір стралковага батальёна, капітан. Герой Савецкага Саюза (1944).

М. П. Лугоўскі нарадзіўся ў вёсцы Равуча Аршанскага павета (сучасны Талачынскі раён). В 1932 годзе скончыў Маскоўскі электратэхнікум. Працаваў у Сібіры на будоўлях і на прадпрыемствах у Алма-Аце. У Чырвонай Арміі з 1939 года. У гады Вялікай Айчыннай вайны на фронце з 1941 г. У 1942 годзе скончыў пяхотнае вучылішча.

Вызначыўся ў час Вялікай Айчыннай вайны пры вызваленні Віцебскай вобласці. 23 чэрвеня 1944 г. стралковы батальён 1124-га стралковага полка (334-я стралковая дывізія, 43-я армія, 1-ы Прыбалтыйскі фронт) пад камандваннем М. Лугаўскога прарваў абарону ворага на тэрыторыі Сіроцінскага раёна (сучасны Шумілінскі раён), вызваліў вёскі Гуркі і Ермакі і выйшаў тыл праціўніка. На працягу дня чырвонаармейцы адбілі 9 контратак праціўніка і вызвалілі вёскі Крупчына і Засіннікі. 24 чэрвеня 1944 г. батальён фарсіраваў раку Заходняя Дзвіна ля вёскі Грынёва, захапіў плацдарм і выйшаў на шашу Віцебск—Бешанковічы.

М. П. Лугоўскі загінуў у баі 26 чэрвеня 1944 года. Пахаваны ў гарадскім пасёлку .

Імем героя названа вуліца ў Бешанковічах, Друцкая школа ў Талачынскім раёне.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Талачынскім раёне
Катэгорыя:Пахаваныя ў Бешанковічах
Катэгорыя:Капітаны СССР
Верасовыя

**Верасовыя**, **Верасавыя** (*Ericaceae*) — сямейства двухдольных раслін парадку верасакветкавыя.

## Апісанне 
Сям’я верасовых уключае хмызнякі і паўхмызнякі, іншы раз невялікія дрэвы; расліны большай часткай вечназялёныя. Лісты простыя, іншы раз лускаватыя, без прылісткаў, часта ксераморфнага вобліку. Кветкі правільныя, радзей некалькі зігаморфныя, двухполыя, звычайна з пяці-чатырохчленных кругоў. Вяночак спайнапялёсткавы, радзей свабоднапялёсткавы. Тычынак у два разы больш, чым пялёсткаў, ці столькі ж. Яны не зрастаюцца з пялёсткамі ці злучаны толькі з іх асновамі. Гінецэй з 4, радзей з 5 карпел, цэнакарпны, завязь верхняя ці ніжняя. Плады — каробачкі, касцянкі ці ягады.

## Пашырэнне 
Агульная колькасць родаў — больш за 120, колькасць відаў — больш за 4000. Расліны гэтага сямейства распаўсюджаныя па ўсім зямным шары (у тропіках — звычайна ў гарах), не сустракаючыся толькі ў стэпах і пустынях.

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6


Катэгорыя:Сямействы раслін
Генры Кавендыш

**Ге́нры Ка́вендыш** (; , , Францыя — , , Вялікабрытанія) — брытанскі фізік і хімік, член Лонданскага каралеўскага таварыства (з 1760 года).

Скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт (1753). Асноўныя працы прысвечаны хіміі газаў і розным раздзелам эксперыментальнай фізікі. Распрацаваў методыку збірання, ачысткі і вывучэння газаў, з дапамогай якой ў 1766 годзе яму ўдалося атрымаць у чыстым выглядзе вадарод і вуглякіслы газ, усталяваць іх удзельную вагу. Вызначыў склад паветра (1781). Спальваючы вадарод, усталяваў хімічны склад вады (1784). З дапамогай электрычнай іскры атрымаў вокіслы азоту і даследаваў іх уласцівасці (1785). Большасць работ Кавендыша у галіне цеплыні і электрычнасці былі апублікаваныя толькі праз шмат гадоў пасля яго смерці (працы па электрычнасці — у 1879 годзе). Кавендыш увёў у навуку паняцце электрычнага патэнцыялу, даследаваў залежнасць ёмістасці электрычнага кандэнсатара ад асяроддзя, вывучаў узаемадзеянне электрычных зарадаў, апярэдзіў закон Ш. Кулона. Упершыню сфармуляваў паняцце цеплаёмістасці. Імем Кавендыша названа ў 1871 годзе фізічная лабараторыя ў Кембрыджскім універсітэце.

## Літаратура 
* , С.399

## Спасылкі 
* Біяграфія Кавендыша ў Брытаніцы
* The life of the Hon. Henry Cavendish

Катэгорыя:Дом Кавендыш
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Хімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Першаадкрывальнікі хімічных элементаў
Сульфід магнію

**Сульфід магнію** — бінарнае неарганічнае злучэнне магнію і серы з формулай MgS, бясколерныя крышталі.

## Атрыманне 
* Непасрэдна з элементаў:
::\mathsf{Mg + S \ \xrightarrow{800^oC}\ MgS }

## Фізічныя ўласцівасці 
Сульфід магнію ўтварае бясколерныя (або ружавата-чырвоныя з-за прымешак) крышталі, кубічных Сінгон, прасторавая група *F&nbsp;m3m*, параметры ячэйкі *a* = 0,51913 нм, Z = 4, ўпакоўка тыпу NaCl.

## Хімічныя ўласцівасці 
* Рэагуе з вадой, павольна з халоднай:
::\mathsf{3\ MgS + 2\ H_2O \ \xrightarrow{\ }\ Mg(HS)_2 + 2\ MgO + H_2S }

* Хутчэй з гарачай:
::\mathsf{MgS + H_2O \ \xrightarrow{\ }\ MgO + H_2S }

* Рэагуе з кіслотамі:
::\mathsf{MgS + 2\ HCl \ \xrightarrow{\ }\ MgCl_2 + H_2S }

* Акісляецца кіслародам:
::\mathsf{MgS + 2\ O_2 \ \xrightarrow{\ }\ MgSO_4 }

## Літаратура 
* *Рипан Р., Четяну И.* Неорганическая химия. Химия металлов — М.: Мир, 1971. — Т. 1. — 561 с.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б. П. и др. — 2-е изд., испр. — М.-Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
* Справочник химика / Редкол.: Никольский Б. П. и др. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Химическая энциклопедия / Редкол.: Кнунянц И. Л. и др. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — Т. 2. — 671 с. — ISBN 5-82270-035-5.

Катэгорыя:Сульфіды
Катэгорыя:Злучэнні магнію
Новая Уза

**Но́вая Уза́** (, ) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Марозавіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 4 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 40 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На паўднёвай ускраіне рака Уза (прыток ракі Сож).

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Буда-Кашалёва — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай амаль мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска Марозавічы).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 17 гаспадарак, 30 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1959 год — 131 жыхар (паводле перапісу).
* 2004 год — 17 гаспадарак, 30 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет
Тапіномы

**Тапіно́мы** (*Tapinoma*) — род дробных мурашак падсямейства . Больш за 60 відаў. На тэрыторыі Беларусі трапляюцца два віды.

## Спіс відаў 
* *Tapinoma acuminatum* Forel, 1907
* *Tapinoma amazone* Wheeler, 1934
* . Сустракаецца ў тым ліку на тэрыторыі Беларусі.
* *Tapinoma andamanense* Forel, 1903
* *Tapinoma annandalei* (Wheeler, 1928)
* *Tapinoma antarcticum* Forel, 1904
* *Tapinoma arnoldi* Forel, 1913
* *Tapinoma atriceps* Emery, 1888
* *Tapinoma carininotum* Weber, 1943
* *Tapinoma chiaromontei* Menozzi, 1930
* *Tapinoma christophi* Emery, 1925
* *Tapinoma danitschi* Forel, 1915
* *Tapinoma demissum* Bolton, 1995
* *Tapinoma emeryanum* Kuznetsov-Ugamsky, 1927
* *Tapinoma epinotale* Karavaiev, 1935
* 
* *Tapinoma flavidum* Andre, 1892
* *Tapinoma fragile* Smith, 1876
* *Tapinoma funiculare* Santschi, 1928
* *Tapinoma geei* Wheeler, 1927
* *Tapinoma gibbosum* Stitz, 1933
* *Tapinoma glaucum* (Viehmeyer, 1916)
* *Tapinoma heyeri* Forel, 1902
* *Tapinoma indicum* Forel, 1895
* *Tapinoma israele* Forel, 1904
* *Tapinoma karavaievi* Emery, 1925
* *Tapinoma kinburni* Karavaiev, 1937
* *Tapinoma litorale* Wheeler, 1905
* *Tapinoma luffae* (Kurian, 1955)
* *Tapinoma lugubre* Santschi, 1917
* *Tapinoma luridum* Emery, 1908
* *Tapinoma luteum* (Emery, 1895)
* 
* *Tapinoma menozzii* Donisthorpe, 1936
* *Tapinoma minimum* Mayr, 1895
* *Tapinoma minor* Bernard, 1945
* *Tapinoma minutissimum* Emery, 1891
* *Tapinoma minutum* Mayr, 1862
* *Tapinoma modestum* Santschi, 1932
* *Tapinoma muelleri* Karavaiev, 1926
* *Tapinoma opacum* Wheeler & Mann, 1914
* *Tapinoma orthocephalum* Stitz, 1934
* *Tapinoma pallipes* Smith, 1876
* *Tapinoma panamense* Wheeler, 1934
* *Tapinoma philippinense* Donisthorpe, 1942
* *Tapinoma pomone* Donisthorpe, 1947
* *Tapinoma pygmaeum* Dufour, 1857
* *Tapinoma ramulorum* Emery, 1896
* *Tapinoma rasenum* Smith & Lavigne, 1973
* *Tapinoma rectinotum* Wheeler, 1927
* *Tapinoma rottnestense* Wheeler, 1934
* *Tapinoma schultzei* (Forel, 1910)
* 
* *Tapinoma silvestrii* Wheeler, 1928
* *Tapinoma simrothi* Krausse, 1911
* *Tapinoma sinense* Emery, 1925
* *Tapinoma subtile* Santschi, 1911
* *Tapinoma troche* Wilson, 1985
* *Tapinoma vexatum* Santschi, 1919
* *Tapinoma wheeleri* (Mann, 1935)
* *Tapinoma williamsi* (Wheeler, 1935)
* *Tapinoma wroughtonii* Forel, 1904

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мурашкі
Азяцкі сельсавет

**Азя́цкі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Азяты.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Старасельскага сельсавета, вёскі Горы, Звозы, Лясавец, Субаты і Шарашоўцы перададзены ў склад Чарнянскага сельсавета Дзівінскага раёна. 31 сакавіка 1959 года далучана тэрыторыя скасаванага Чыжэўшчынскага сельсавета. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Кобрынскага раёна. 21 студзеня 1961 года ў склад Рагозненскага сельсавета перададзены вёскі Багданы, Мышчыцы, Рыкавічы, Хадасы і Чыжэўшчына. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Жабінкаўскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 9 населеных пунктаў.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1247 чалавек, з іх 93,7 % — беларусы, 3,1 % — рускія, 2,8 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 1098 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кобрынскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Перагрузачны

**Перагру́зачны** (, ) — пасёлак і чыгуначная станцыя ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпініцкага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 23 км на паўночны захад ад Буда-Кашалёва, 68 км ад Гомеля.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Жлобін — Гомель. Забудова драўляная сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1930-х гадах пры торфапрадпрыемстве «Беліцкае» і чыгуначнай станцыі «Перагрузачная». Сучасная назва прысвоена пасёлку Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 21 студзеня 1969 года.

Да 1 снежня 2009 года пасёлак уваходзіў у склад Будалюшаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 6 гаспадарак, 7 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1959 год — 55 жыхароў.
* 2004 год — 6 гаспадарак, 7 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Ліпініцкі сельсавет
Марыя Калас

**Марыя Калас** (, імя ў пасведчанні аб нараджэнні **Сафія Сесілія Калас**, англ. *Sophia Cecelia Kalos*, хроснае імя **Сесілія Сафія Ганна Марыя Калагеропулас** грэч. Μαρία Καλογεροπούλου; 2/, , Нью-Ёрк, ЗША — , , Францыя) — амерыканская  (драматычнае сапрана), адна з найвялікшых оперных спявачак XX стагоддзя.

## Біяграфія 
Нарадзілася 2 (4) снежня 1923 года ў Нью-Ёрку (ЗША) у сям’і грэчаскіх эмігрантаў.

Вучылася ў Афінскай кансерваторыі. Дэбютавала ў Афінах (1938). 3 1950 салістка буйнейшых оперных тэатраў свету «Ла Скала» (Мілан), «Ковент-Гардэн» (Лондан), опернага тэатра Чыкага, «Метраполітэн-опера» (Нью-Ёрк).

Валодала голасам вялікага дыяпазону, выключным артыстызмам, майстэрствам бельканта. Сярод партый: Медэя («Медэя» Л. Керубіні), Лючыя, Ганна Балейн («Лючыя ды Ламермур», «Ганна Балейн» Г. Даніцэці), Норма, Аміна, Імагена («Норма», «Самнамбула», «Пірат» В. Беліні), Віялета («Травіята» Дж. Вердзі), Тоска, Чыо-Чыосан (аднайм. оперы Дж. Пучыні), Разіна («Севільскі цырульнік» Дж. Расіні, Кармэн («Кармэн» Ж. Бізэ).

Марыя Калас не абмяжоўвалася віртуознымі каларатурамі ў операх, а ператварыла свой голас у галоўны выразны сродак. Яна стала ўніверсальнай спявачкай з рэпертуарам ад класічных опер-серыя тыпу «Вясталкі» Спанціні да апошніх опер Вердзі, верысцкіх опер Пучыні і музычных драм Вагнера.

Здымалася ў кіно («Медэя», 1969), займалася рэжысёрскай дзейнасцю.

Памерла 16 верасня 1977 года ў Парыжы.

## Ушанаванне памяці 
* 3 1982 года ў Афінах праводзіцца Міжнародны конкурс вакалістаў імя Марыі Калас.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.7, Мн., 1999
* Ardoin John, THE CALLAS LEGACY. Seribner-New York.
* Remy Pierre-Jean, CALLAS — UNE VIE. Editions Ramsay — Parigi.
* Jellinek George, CALLAS-PORTRAIT OF A PRIMA DONNA. Ziff Davis-New York.
* Юрген Кестинг. Мария Каллас. — Москва, Аграф, 2001.

## Спасылкі 
* Запісы Марыі Калас
* Фатаграфіі
* Біяграфія і запісы опер
* Радыёперадачы (2) «Марыя Калас» цыклу М. Малькова «З калекцыі рэдкіх запісаў» 

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты ЗША
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Першамайскі (Буда-Кашалёўскі раён)

**Першама́йскі** (, ) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпініцкага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 14 км на поўнач ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 62 км ад Гомеля.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Чачэрск — Буда-Кашалёва. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны на пачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1925 годзе ў Ліпініцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Бабруйскай акругі. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў мястэчку і наваколлях базіраваўся партызанскі атрад № 108 імя Г. І. Катоўскага. Вызвалены ад акупантаў 2 снежня 1943 года. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Світанак» (цэнтр — вёска Ліпінічы).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 13 гаспадарак, 29 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1925 год — 16 двароў.
* 1959 год — 117 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 13 гаспадарак, 29 жыхароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Годфры Коплі

Сэр **Годфры Коплі, 2-і баранэт** (, пр. 1653 — 9 красавіка 1709) — багаты англійскі землеўладальнік, калекцыянер мастацкіх твораў, палітык, больш за ўсё вядомы сваім ахвяраваннем 100 фунтаў стэрлінгаў Лонданскаму каралеўскаму таварыству, членам якога ён быў (з 1691), для заснавання медаля, якім узнагароджваўся б навуковец, чые доследы атрымалі б найбольшае адабрэнне таварыства, для паляпшэння ведаў пра прыроду. Медаль Коплі з'яўляецца найстарэйшай дзейснай навуковай узнагародай, папярэдніцай Нобелеўскай прэміі.
Годфры Коплі быў членам парламента Англіі ад Элдбара (1679-1685) і Ціска (1695-1709).

Годфры Коплі жыў у мястэчку Спротбра, якое зараз уваходзіць у склад Донкастэра, што ў Паўднёвым Ёркшыры.

Катэгорыя: Бароны
Катэгорыя: Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Возера-Пойма

**Во́зера-По́йма** (, ) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Кашалёўскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 8 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 56 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На паўднёвай ускраіне рака Гліна (прыток ракі Ліпа).

## Транспартная сетка 
Побач аўтамабільная дарога Чачэрск — Буда-Кашалёва. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў кастрычніку 1943 года акупанты спалілі 19 двароў. На фронце загінулі 11 жыхароў мястэчка. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шарыбаўскі» (цэнтр — вёска Шарыбаўка).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 20 гаспадарак, 24 жыхара.

### Дынаміка 
* 1940 год — 23 двары, 76 жыхароў.
* 1959 год — 113 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 20 гаспадарак, 24 жыхара.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Кашалёўскі сельсавет
Судагда

**Судагда** — горад ва Уладзімірскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Судагадскага раёна.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 40 км на паўднёвы ўсход ад Уладзіміра, на рацэ Судагдзе (правы прыток Клязьмы), за 6 км ад аднайменнай чыгуначнай станцыі (канцавой на галінцы ад лініі Каўроў — Мурам).

Гістарычна Судагда размяшчалася на буйным паштовым тракце з Уладзіміра ў Мурам; ў цяперашні час аўтамагістраль Уладзімір — Мурам — Арзамас праходзіць на поўнач ад горада.

## Спасылкі 
* Адміністрацыя горада Судагда. Афіцыйны сайт
* Судагда на сайце Саюза малых гарадоў Расіі
* Запрашэнне ў Судагду. Асноўныя звесткі пра горад і раёне
* Пра горад Судагдзе
* Экскурсія па горадзе

Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Струніна

**Струніна** — горад у Аляксандраўскім раёне Уладзімірскай вобласці Расіі.

Насельніцтва — 15,3 тыс. жыхароў (2009)

## Геаграфія 
Размешчаны на Смаленска-Маскоўскім узвышшы, за 8 км на захад ад раённага цэнтра і за 131 км на паўночны захад ад Уладзіміра, ля вытока ракі Малокча.

## Вядомыя асобы 
* Усевалад Паўлінавіч Гольцаў (род. 1931) — спецыяліст у галіне радыяцыйнага матэрыялазнаўства, фізікі цвёрдага цела. Доктар тэхнічных навук (1975), прафесар.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт адміністрацыі горада
* Храмы горада Струніна
* На сайце «Народны каталог праваслаўнай архітэктуры»

Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Польпін

**По́льпін** (, ) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Кашалёўскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 4 км на поўнач ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 52 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На заходняй ускраіне меліярацыйны канал.

## Транспартная сетка 
Побач аўтадарога Чачэрск — Буда-Кашалёва. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай амаль мерыдыянальнай арыентацыі вуліцы, забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснавана на пачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шарыбаўскі» (цэнтр — вёска Шарыбаўка).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 16 гаспадарак, 36 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1959 год — 77 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 16 гаспадарак, 36 жыхароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Кашалёўскі сельсавет
Юр’еў-Польскі

**Юр’еў-Польскі** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Юр’еў-Польскага раёна Уладзімірскай вобласці.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на рацэ Калокша (прыток Клязьмы), за 68 км на паўночны ўсход ад Уладзіміра і за 180 км на паўночны ўсход ад Масквы.

## Насельніцтва 
Дынаміка колькасці насельніцтва горада:

ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:22247
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1859 color:gray1 width:1 
   from:0 till:4279 width:15  text:4279 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1897 color:gray1 width:1 
   from:0 till:5759 width:15  text:5759 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1926 color:gray1 width:1 
   from:0 till:8100 width:15  text:8100 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1939 color:gray1 width:1 
   from:0 till:15200 width:15  text:15&nbsp;200 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1959 color:gray1 width:1 
   from:0 till:16801 width:15  text:16&nbsp;801 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1970 color:gray1 width:1 
   from:0 till:22096 width:15  text:22&nbsp;096 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1979 color:gray1 width:1 
   from:0 till:21091 width:15  text:21&nbsp;091 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1989 color:gray1 width:1 
   from:0 till:22247 width:15  text:22&nbsp;247 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2002 color:gray1 width:1 
   from:0 till:19906 width:15  text:19&nbsp;906 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2009 color:gray1 width:1 
   from:0 till:19510 width:15  text:19510 textcolor:red fontsize:8px

Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Катэгорыя:Залатое кальцо Расіі
Катэгорыя:Гарады Русі
Камешкава

**Камешкава** — горад ва Уладзімірскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Камешкаўскага раёна.

Насельніцтва - 13,6 тыс. чалавек (2009).

## Геаграфія 
Горад размешчаны на Клязьмінска-Нерлінскай нізіне, за 41 км на паўночны ўсход ад горада Уладзіміра, займае тэрыторыю ў 791 га.

## Славутасці 
У наваколлях Камешкава — некалькі цэркваў XVII—XIX стагоддзяў. У горадзе царква Узнясення Гасподняя (1906).

## Культура, утварэнне 
У горадзе — 4 школы: № 1, № 2 (пачатковая), № 3, № 4 (карэкцыйная). Палова будынка 4-й школы адведзена пад дзіцячы сад.

## Спасылкі 
* На сайце «Віртуальны горад Уладзімір» 

Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Медаль Коплі

**Медаль Коплі** () — вышэйшая ўзнагарода Каралеўскага таварыства Вялікабрытаніі. Прысуджаецца «за выбітныя дасягненні ў якой-небудзь галіне навукі».

Медаль заснаваў сэр Годфры Коплі (, 1653—1709), багаты землеўладальнік, аматар навукі і член Каралеўскага таварыства. У сваім завяшчанні ён распарадзіўся заснаваць фонд, працэнты з якога павінны штогод накіроўвацца, па меркаванні Каралеўскага таварыства, на заахвочванне навуковай дзейнасці. Акрамя медалю, лаўрэат атрымліваў грашовую прэмію ў памеры 100 фунтаў. У наш час памер прэміі павялічаны да 5000 фунтаў.

Першую прэмію атрымаў у 1731 годзе Стывен Грэй, за адкрыццё перадачы электрычнасці на адлегласць. Другая прэмія (1732) дасталася яму ж. З тых часоў прэмія, за рэдкім выключэннем, прысуджалася кожны год; сярод яе лаўрэатаў мноства ўладальнікаў нобелеўскай прэміі (52 — па фізіцы, 14 — па хіміі, 21 — па медыцыне).

## Спасылкі 
*  
*  
*  
*  
* Першапачатковы выгляд медалю  (1737)
* Сучасны выгляд  

Коплі
Коплі
Карабанава

**Карабанава** — горад (з 1938) ў Расіі, у Аляксандраўскім раёне Уладзімірскай вобласці.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на левым беразе ракі Шэрая (упадае ў раку Шэрна, прыток Клязьмы), за 128 км на паўночны захад ад Уладзіміра і за 9 км на поўдзень ад Аляксандрава. Чыгуначная станцыя на Вялікім кольцы Маскоўскай чыгункі.

## Спасылкі 
* Неафіцыйны сайт аддзялення міліцыі горада Карабанава
* Неафіцыйны сайт горада Карабанава
* Сайт пра творчасць горада Карабанава (тэставая версія)
* Храмы горада Карабанава
* Афіцыйны сайт школы № 9 гарады Карабанава 

Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Кальчугіна

**Кальчугіна** — горад у Расіі, ва Уладзімірскай вобласці, адміністрацыйны цэнтр Кальчугінскага раёна. Насельніцтва 45,4 тыс. чалавек (2010).

## Геаграфія 
Горад размешчаны на рацэ Пёкша (прыток Клязьмы), у Юр'еўскім аполлі, на так званых адгор'ях Маскоўскага ўзвышша, за 74 км ад Уладзіміра, за 131 км ад Масквы, за 30 км ад Юр'еў-Польскага ў паўночна-заходняй частцы Уладзімірскай вобласці, уваходзіць у Паўночна-Заходні унутрыабласны эканамічны раён.

## Спасылкі 
* Сайт адміністрацыі горада Кальчугіна

Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Пёкша

**Пёкша** — рака ва Уладзімірскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Клязьмы (басейна Волгі). Даўжыня 127 км.

## Апісанне 
Рака Пёкша ўтвараецца каля вёскі Старкова і ўпадае ў Клязьму на 428-м км на ўзроўні 105 м. Цячэ на паўднёвы ўсход і ўпадае ў Клязьму недалёка ад Касцярова. Даўжыня ракі 127 км, сярэдні ўхіл 0,356 м/км, шырыня ад 10 да 32 метраў, глыбіня ад 1 да 6 метраў.

Рака вельмі звілістая, хуткая, у вярхоўях магчымыя завалы, ёсць некалькі разбураных плацін. Дно месцамі глеістае, але большай часткай пясчанае. Берагі стромкія, месцамі абрывістыя, парослыя спелым змяшаным лесам. На берагах ракі вялікая колькасць старадаўніх паркаў. Рака з'яўляецца месцам адпачынку, на ёй размешчаны санаторыі і дамы адпачынку. У лістападзе - снежні замярзае да красавіка.

Катэгорыя:Прытокі Клязьмы
Катэгорыя:Рэкі Уладзімірскай вобласці
Курлава

**Курлава** (да 1998 года пасёлак гарадскога тыпу **Курлаўскі**) — горад у Гусь-Хрустальным раёне Уладзімірскай вобласці Расіі.

Насельніцтва — 6,9 тыс. чалавек (2009).

Размешчаны за 18 км на поўдзень ад Гусь-Хрустальнага, чыгуначная станцыя на лініі Уладзімір-Тумская.

## Славутасці 
Драўляная царква прападобнага Серафіма Сароўскага (пабудавана ў 1990-х), музычная школа, гасцініца.

## Спасылкі 
* На сайце «Віртуальны Уладзімір» 
* Афіцыйны сайт Адміністрацыі горада Курлова

Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Касцярова

**Касцярова** — горад у Петушынскім раёне Уладзімірскай вобласці Расіі.

Насельніцтва — 8,7 тыс. чалавек (2010).

## Геаграфія 
Размешчаны за 52 км на захад ад Уладзіміра і 9 км ад горада Петушкі на рацэ Вялікая Ліпня (левы прыток Клязьмы). Чыгуначная станцыя Касцярова на лініі Масква - Уладзімір.

## Адукацыя, культура 
У горадзе дзейнічаюць культурна-дасугавы цэнтр, краязнаўчы музей, музычная школа.

## Прамысловасць 
* Асноўнае прадпрыемства — камбінат тэхнічных пластмас — у 1991 годзе распалася на некалькі дробных вытворчасцяў.
* Развіта лясная прамысловасць.
* Паляванне і рыбалоўства.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гарадской адміністрацыі
* На сайце адміністрацыі Петушынскага раёна
* На сайце «Віртуальны Уладзімір» 

Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Меленкі

**Меленкі** — горад у Расіі, цэнтр Меленкаўскага раёна Уладзімірскай вобласці.

Насельніцтва — 15,2 тыс. жыхароў (2010).

## Геаграфія 
Горад размешчаны ва ўсходняй частцы Мяшчэрскай нізіны, на рацэ Унжа (прыток Акі), на аўтамабільнай дарозе Мурам — Тамбоў, за 22 км на поўдзень па закрытай лініі ад чыгуначнай станцыі Бутыліцы (лінія Мурам — Кураўскае). Па аўтадарозе за 39 км ад Мурама, і за 150 км ад абласнога цэнтра.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт адміністрацыі Меленкаўскага раёна 

Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Петушкі (горад)

**Петушкі** — горад у Расійскай Федэрацыі, адміністрацыйны цэнтр Петушынскага раёна Уладзімірскай вобласці.

Насельніцтва 14,8 тыс. жыхароў (2009).

## Геаграфія 
Петушкі размешчаны на левым беразе ракі Клязьмы (басейн Волгі), за 67 км на паўднёвы захад ад Уладзіміра, за 120 км на ўсход ад Масквы. Горад знаходзіцца на аўтамагістралі Масква - Ніжні Ноўгарад. Чыгуначная станцыя.

У ваколіцах радовішчы пяску, гліны, торфу.

## Спасылкі 
* Сайт адміністрацыі горада
* Сайт адміністрацыі Петушынскага раёна
* Гісторыя і таямніцы землі Петушынскай
* Гісторыя герба Петушкоў
* 

Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Кіржач

**Кіржач** — горад ва Уладзімірскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Кіржацкага раёна.

Размешчаны за 125 км на захад ад Уладзіміра, за 90 км ад Масквы на рацэ Кіржач (левы прыток Клязьмы). Чыгуначная станцыя на лініі Аляксандраў — Арэхава-Зуева, якая ўваходзіць у Вялікае чыгуначнае кольца вакол Масквы. Насельніцтва — 30,0 тыс. чалавек (2010 год).

## Вядомыя асобы 
* Васіль Мікалаевіч Карэлін (1897—1974) — спецыяліст у галіне заатэхніі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1960), прафесар (1963).

## Спасылкі 
* Сайт адміністрацыі горада
* Кіржач. Гісторыка-мастацкі музей 
* 

Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1332 годзе
Радужны (Уладзімірская вобласць)

**Радужны** — горад, гарадская акруга ва Уладзімірскай вобласці Расіі.

## Геаграфія 
Размешчаны за 25 км ад Уладзіміра, у боку ад асноўных аўтамабільных магістраляў, у лясным масіве. Агульная плошча — 11302 га, з іх каля 90 % пакрыта лясамі.

На поўначы і ўсходзе горад мяжуе з Судагадскім раёнам, на захадзе — з Собінскім раёнам.

Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Порасль

**По́расль** (, ) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Крыўскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 18 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 28 км ад Гомеля.

## Транспартная сетка 
Побач аўтадарога Жлобін — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай двухбакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ў Крыўскім сельсавеце Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі. Побач аднайменны хутар. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе калгаса імя В. І. Чапаева (цэнтр — вёска Крыўск).

У 1969 годзе ў пасёлак перасяліліся жыхары пасёлка Рагавы.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 25 гаспадарак, 33 жыхара.

### Дынаміка 
* 1925 год — 18 двароў, 103 жыхара; на сялібе — 1 двор, 3 жыхара.
* 1959 год — 135 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 25 гаспадарак, 33 жыхара.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Крыўскі сельсавет
Пакроў (Расія)

**Пакроў** — горад у Расіі, у Петушынскім раёне Уладзімірскай вобласці. Насельніцтва 15,6 тыс. чал. (2009).

З'яўляецца малым горадам і знаходзіцца ў межах Петушынскага раёна Уладзімірскай вобласці. Размешчаны за 15 км ад мяжы Маскоўскай і Уладзімірскай абласцей, на 105 км на ўсход ад МКАД і за 82 км на захад ад Уладзіміра. Праз горад праходзіць федэральная аўтамабільная дарога М7 Масква-Ніжні Ноўгарад-Уфа, а таксама чыгунка Масква-Уладзімір-Ніжні Ноўгарад (станцыя «Пакроў» — за 4 км ад горада).

Горад займае выгаднае эканоміка-геаграфічнае становішча паміж найбуйнейшымі абласнымі цэнтрамі Еўрапейскай часткі Расіі і размешчаны на самай прывабнай турыстычнай трасе маршруту «Залатое кольца Расіі».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* На сайце адміністрацыі Петушынскага раёна
* На сайце «Віртуальны Уладзімір» 


Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Собінка

**Собінка** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Собінскага раёна Уладзімірскай вобласці.

Насельніцтва — 17,4 тыс. чалавек (2021).

## Геаграфія 
Размешчаны за 37 км на паўднёвы захад ад Уладзіміра, на правым беразе ракі Клязьма (прыток Акі), у паўночна-заходняй частцы Мяшчэрскай нізіны.

Катэгорыя:Гарады Уладзімірскай вобласці
Казьма Пруткоў

**Казьма Пятровіч Пруткоў** — літаратурная маска, пад якой у часопісах «Сучаснік», «Іскра» і іншых выступалі ў 50-60-я гады XIX стагоддзя паэты Аляксей Канстанцінавіч Талстой (найбольшы ў колькасным вылічэнні ўклад), браты Аляксей, Уладзімір і Аляксандр Жамчужнікавы (фактычна — іх калектыўны псеўданім), а таксама Пётр Яршоў.

Сатырычныя вершы, афарызмы Казьмы Пруткова і самая яго выява высмейвалі разумовы застой, палітычную «добранамеранасць», парадыравалі літаратурнае эпігонства.

Катэгорыя:Руская літаратура

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Калектыўныя псеўданімы
Ахмад-шах Дурані

**Ахмад-шах Дурані** (احمد شاه دراني), таксама вядомы як **Ахмад-шах Абдалі** (احمد شاه ابدالي) — заснавальнік Дуранійскай імперыі, якая з’яўляецца пачаткам сучаснага Афганістана. Пасля забойства Надзір-шаха Афшар, ён стаў эмірам Харасана, а пазней заснавальнікам і кіраўніком ўласнай імперыі. Пуштуны Афганістана часта называюць яго *Baba* («бацька»).

## Спасылкі 
* 
* Invasions of Ahmad Shah Abdali
* Abdali Tribe History 

Катэгорыя:Манархі Афганістана