Абу Хамід Аль-Газалі

**Аль-Газалі́** (), поўнае імя **Абу-Хамі́д Мухама́д ібн-Мухама́д Аль-Газалі́́** , ;  — ) — ісламскі багаслоў і філосаф персідскага паходжання, нарадзіўся ў мястэчку Тус (Харасан). Адзін з найбольш аўтарытэтных настаўнікаў, уваходзіць у лік пачынальнікаў суфізма. З 1091 года ўзначальваў багаслоўскую школу ў Багдадзе па запрашэнні сельджукскага султана. Дзейнасць аль-Газалі была накіравана на фармаванне ўсебаковага і сістэматычнага вучэння суфізма, ён сфармуляваў тэарэтычную базу суфізма і дамогся яго інтэграцыі з агульнапрызнаным ісламам.
Разглядаючы пытанне аб свабодзе волі чалавека і боскае яе прызначэння, Газалі развіваў канцэпцыю «прысваенне» — касба, па якой чалавек вольны выбіраць паміж дрэннымі і добрымі ўчынкамі, накшталт прапануюцца ёй Алахам, і таму нясе за іх адказнасць. У шэрагу твораў разгарнуў палеміку з мусульманскімі філосафамі, прадстаўнікамі ўсходняга арыстацелізму (Аль-Фараб, Ібн Сіна і іншымі), па праблемах вечнасці свету, тэорыі прычыннасці і да таго падобнае. Выкладаючы погляды філосафаў, фактычна спрыяў іх распаўсюджванню ў мусульманскім свеце.

Газалі моцна паўплываў на развіццё мусульманскай думкі, а таксама на сярэднявечную мусульманскую філасофію, атрымліваўшы мянушку Худжжат аль-іслам (Довад ісламу).

## Біяграфія 
а) ў Тусе, Маўзалей аль-Газалі, верагодна, знаходзіўся ля ўвахода]]

Абу Хамід аль-Газалі нарадзіўся ў 1058 годзе. Яго сям'я жыла ў Тусе і мела персідскае паходжанне. Бацька Абу Хаміда быў прядыльшчыкам воўны. Ён рана пайшоў з жыцця і выхаваннем Абу Хаміда і яго брата Абуль-Футуха Ахмада заняўся адзін з сяброў бацькі. Неўзабаве спадчына, пакінутая бацькам, вычарпалася і паколькі сябар бацькі сам быў вельмі бедны, ён прапанаваў братам паступіць у медрэсэ ў якасці вучняў, каб пракарміць сябе.

У 1070 годзе аль-Газалі разам з братам пераехалі ў Джурджан (Гарган) для працягу навучання ў імама Ахмада ар-Разікані і Абуль-Касім Джурджыяні. У 1080 годзе аль-Газалі паехаў у Нішапур для таго, каб стаць студэнтам вядомага мусульманскага вучонага Абуль-Маалі аль-Джувайні (пам. у 1085 годзе), вядомага як Імам аль-Харамайн. У імама аль-Джувайні Абу Хамід вывучаў фікх, усул аль-фікх, ашарыцкі калам і іншыя дысцыпліны. Сярод настаўнікаў аль-Газалі, якія навучылі яго тонкасцям суфізму, былі Фазл ібн Мухамад аль-Фарамізі (вучань Абуль-Касіма аль-Кушайры) і Юсуф ан-Насадж.

Неўзабаве маладога і таленавітага багаслова заўважае сельджукскі візір Нізам аль-Мульк. Ён запрасіў Аль-Газалі ў Багдад і даручыў яму ўзначаліць медрэсэ Нізаміі. З 1091 па 1095 год ён выкладаў ісламскае права ў створанай ім вучонай установе. У медрэсэ вучылася каля 300 вучняў, сярод якіх былі: Абу Бакр ібн аль-Арабі, Абу Джыльда ібн ар-Разар, Абу Гайс аль-Джайлі, аль-Барбабазі, Абуль-Байіх аль-Бакраджы, Абуль-Абас аль-Аклішы, Абдул-Кадыр аль-Джылані, Мухамад ібн Ях'я аш-Шафіі і іншыя вядомыя ісламскія багасловы.

У 1092 годзе Нізам аль-Мульк гіне ад рук ісмаілітаў і ў 1095 годзе аль-Газалі на падставе ажыццяўлення хаджа разам з сям'ёй пакідае Багдад.

## Багаслоўская дзейнасць 
Абу Хамід аль-газу быў паслядоўнікам шафиитской прававой школы (мазхаб) і ашаритской Акіда. Яго працы спрыялі развіццю сістэматычнага прадстаўлення суфізм і яго інтэграцыі ў артадаксальны суніцкі іслам. Аль-газу падвяргаў крытычнаму разгляду становішча ўсіх асноўных напрамкаў ісламскай думкі ад ісламскай тэалогіі, суфізму, ісмаілізму да філасофіі.

### Калам 
Думкі аль-газу аказалі важнае ўплыў не толькі на мусульманскіх, але і на хрысціянскіх сярэднявечных філосафаў. Аль-Газалі лічаць і бачных прадстаўнікоў ашарыцкага калама (фактычна апошнім вялікім філосафам калама, якія завяршылі стварэнне ашарыцкай метафізікі) і асноватворным тэолагам суфізму. Яго асобу самапаглыбленасць мысляра і містыка, не адмаўляемся ад перадачы сваіх ведаў іншым, але пазбягаць мірскіх ушанаванняў і ўлады, вельмі папулярны як прыклад «сапраўднага» мусульманіна — муміна.

Аль-Газалі увёў новую інтэрпрэтацыю паняцця джыхад ў Каране. На думку аль-газу ў 95 аяте суры Ан-Нісан («Жанчыны») гаворка не ідзе аб барацьбе на поле бою, а пра пераадоленне свайго ніжэйшага «я» (нафс). Тэму джыхаду закрануў у кнізе «Аль-Васіт фільт-мазхаб» (том 6).

Па ўзроўні пазнавальных здольнасцей людзей аль-Газалі дзяліў іх на дзве катэгорыі: «шырокую публіку», «масу» (аль-ама, аль-'авам), і «выбраных» (аль-хаса). Да першай катэгорыі ён адносіў радавых вернікаў, якія слепа следуюць рэлігійнай традыцыі. Перад такімі людзьмі нельга даваць сімволікай-алегарычнае тлумачэнне святым тэкстам. Да першай катэгорыі ён таксама адносіў і мутакалімаў, функцыя якіх павінна абмяжоўвацца абаронай догмаў ісламу ад новаўвядзенняў (біда). Да другой катэгорыі ён прылічаў, перш за ўсё філосафаў (фаласіфа) і суфіяў, якія прыходзяць да маністынага погляду на быццё з дапамогай інтуіцыі (ільхам).

Пасля таго, як аль-газу будучы яшчэ маладым чалавекам напісаў кнігу «аль-Манхуль фі усул аль-фікх» (Асновы ісламскага права, 1109 год), яго настаўнік Абдул-Малік аль-Джувейні сказаў: «Ты пахаваў мяне, у той час калі я яшчэ жывы, няўжо ты ня мог пацярпець пакуль я памру. Твая кніга пакрывае маю кнігу».

Хафіз аз-Захабі (пам. у 1348 годзе) у біяграфіі аль-Газалі пісаў: «Аль-Газалі, шэйх, імам, акіян ведаў, довад ісламу, феномен свайго часу, прыгажосць рэлігіі, Абу Хамід Мухамад ібн Мухамад ібн Мухамад ібн Мухамад ібн Ахмад ат-Туси аш-Шафіі аль-Газалі. Уладальнік многіх твораў, вельмі дасціпны. Навучаўся ў пачатку ісламскага праве ў сваім горадзе, далей перасяліўся ў Найсабур і знаходзіўся ў гуртку студэнтаў, вучыўся ў імама аль-Харамайн, і увабраў у сябе ісламскае права за кароткі час, і стаў красамоўным і спрытным у дыскусіі і быў асноўным з дыскутуючых».

## Уплыў Аль-Газаі на сусветную філасофію і светапогляд 
Аль-Газалі адразу ж стаў пераклацца на шматлікія мовы, атрымаў вядомасць у хрысціянскай Еўропе і ў яўрэйскіх грамадах.

### Уплыў на хрысціянства 
З яго творамі быў знакам Фама Аквінскі, які яго высока цаніў.

У канцы XII стагоддзя складанне «Намеры філосафаў» было перакладзена на лацінскую мову і шырока распаўсюдзілася. «Logica et philosophia Algazelis» пераклаў Дамінік Гундзісалін сумесна з яўрэйскім навукоўцам Авендаутам. Гэты пераклад стаў асноўнай крыніцай ў Еўропе па вывучэнню арабскай філасофіі. Пры гэтым ён памылкова лічыўся паслядоўнікам Авіцэны.

### Уплыў на яўрэйскую думку 
У XII — XIII стагоддзях яўрэйскае насельніцтва арабскай Іспаніі актыўна валодала арабскай мовай, і яўрэйскія мысляры маглі непасрэдна ўспрымаць арабскую літаратуру. Иехуда Галеві ў сваіх палемічных працах супраць Арыстоцеля ішоў пазіцыі аль-газу («Самоопровержение філосафаў»), супрацьпастаўляючы невыразнасць філасофіі матэматыцы і логіцы. Абрахам ібн Дауд (Abraham ibn Daud) у складанні Эмунах Рамах наадварот ішоў Авіцэне і аль-Газалі ў канцэпцыі волі, намеры і экстазу (па працы аль-Газалі «Намеры філосафаў»).

## Працы 
Абу Хамід аль-Газалі з'яўляецца аўтарам больш чым 70 кніг па багаслоўскіх навуках, філасофіі і суфізму.
* Мішкат аль-Анвар («Ніша Свету») — тлумачэнне Хадысе аб сямідзесяці тысячах завесах.

### Філасофія 
* Макасід аль-фаласіфа (1094) ( — намеры філосафаў) — кніга, у якой дадзена аб'ектыўнае і сістэматызаванае выклад асноўных палажэнняў логікі, фізікі і метафізікі ўсходніх перыпатэтыкаў.
* Тахафут аль-фаласіфа ( — самаабвяржэнне філосафаў) — сачыненне, якое стала знакамітым на захадзе і лічыцца аспрэчаннем філасофскай школы, вядомай у арабскай асяроддзі пад назвай «фалясіфа» (галоўным чынам, паслядоўнікі аль-Кіндзі). Разуменне назвы гэтай кнігі як атакі на філасофію наогул уяўляе сабой тыповы ўзор ілжывых сяброў перакладчыка. Добра вядомая палемічная кніга Ібн Рушдзі c аспрэчаннем аль-газу «Тахафут аль-тахафут» (Самаабвяржэнне самаабвяржэння), вядомая таксама і ў яўрэйскай традыцыі.

### Тэалогія 
* Аль-іктысад фі ль-ітыкад (1095) ( — сярэдні шлях тэалогіі)
* Ар-рысаля аль-Кудсія (1097) («Ліст з Іерусаліма»)
* Кітаб аль-арбаін фі усул аль-дын («Сорак главаў аб прынцыпах Веры»)
* Мізан аль-хамаль (1095) ()
* Файсаль ат-тафрык Байн аль-іслам ва аз-зандака ( — Крытэрыі адрознівання ісламу ад ерэтычных вучэнняў) — палемічная праца супраць ісмаілітаў (батынітаў)

### Логіка 
У сваіх працах па логіцы аль-Газалі папулярызаваў логіку ўсходніх перыпатетыкаў. Рабіў ён гэта змяняючы яе тэрміналогію і прадстаўляючы правілы логікі так, як быццам яны выводзяцца ім з Карана і Суны.

* Міяр аль-ільм (1095)
* Аль-Кустас аль-Мустакім (1096) ( — Правільныя шалі)
* Міхак ан-Назар (1095) ()

## Гл. таксама 
* Суфізм
* Філасофія
* Тэалогія
* Логіка
* Фікх

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Абу Хамид ал-Газали. Правильные весы (ал-Кустас ал-мустаким). — В кн.: Григорян С.&nbsp;Н. Из истории философии народов Средней Азии и Ирана 7–12 вв. М., 1960 ;

## Спасылкі 
* Сайт прысвечаны аль-Газалі.
* Газалі і рэформы ў ісламе.
* Al-Ghazali Web Site 
* Ihya Web Sitesi 
* The Alchemy of Happiness tr. Claud Field, 1909.
* Full text of The Alchemy of Happiness, from Al-Ghazali Website
* Full text of Incoherence of the Philosophers, from Al-Ghazali Website
* Full text of The Niche for Lights tr. by W.H.T. Gairdner, 1924.
* Extensive List of books by Al-Ghazali — Fons Vitae books 

Катэгорыя:Ісламскія багасловы
Катэгорыя:Ісламскія правазнаўцы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Філосафы