Альбрэхт V (герцаг Баварыі)

**А́льбрэхт V Баварскі** (, **Альбрэхт V Вялікадушны** (); , Мюнхен, герцагства Баварыя — , Мюнхен) — герцаг Баварыі з 1550 года.

## Кіраванне 
Альберт атрымаў адукацыю ў Інгальштаце ў выкладчыкаў-каталікоў. Ён быў адным з нешматлікіх нямецкіх князёў, які цвёрда стаяў на баку каталіцтва, і адным з кіраўнікоў нямецкай контррэфармацыі. Пасля смерці бацькі ў 1550 годзе ён стаў герцагам Баварыі. Некаторыя гісторыкі паказваюць на малаважную ролю герцага Альбрэхта V у кіраванні дзяржавай. Напрыклад, Генрых Бемер так ахарактарызаваў асобу герцага:
*«…герцаг быў дабрадушны, але гультаяваты, бестурботны і пазбаўлены ўсякай сур’ёзнага ўсведамлення сваіх абавязкаў.»*
[thumb|left|Альбрэхт V і яго жонка Ганна за гульнёй у шахматы. [Ганс Міліх]]
Герцаг усё ж браў удзел у справах дзяржаўнага кіравання, аднак быў пад моцным уплывам сваіх саветнікаў, сярод якіх на пачатковым этапе яго кіравання былі два каталікі, Георг Штокхамер і Вігулеус Хунт. Апошні адыгрываў важную ролю ў падзеях, якія прывялі да падпісання Пасаўскага дагавора ў 1552 і Аўгсбургскага міру ў 1555 годзе.

Назіраючы сур’ёзную неабходнасць у царкоўнай рэформе, герцаг прыняў дапамогу езуітаў і 7 ліпеня 1556 года 8 айцоў-езуітаў і 12 схаластыкаў прыбытку ў Інгальштат. Менавіта ва ўніверсітэце Інгальштата, заснаваным Альбертам V, езуіты ўпершыню занялі сур’ёзныя выкладчыцкія пасады. У Інгальштаце езуіты адкрылі гімназію, а ў 1578 годзе яшчэ і бясплатную семінарыю. Пры ім калегіумы езуітаў з’явіліся таксама ў Аўгсбургу і Мюнхене (у 1559 годзе), асаблівы ўплыў набыў езуіт Пётр Канізій.

Рэлігійная палітыка герцага Альбрэхта пасля з’яўлення ордэна езуітаў у Баварыі набыла даволі рэзкую контррэфармацыйную афарбоўку. Пачынаючы з 1563 года герцаг стаў бязлітасна пераследваць анабаптыстаў (паводле слоў езуіта Агрыкалы, «агнём, вадою і жалезам») і паслядоўна знішчаць пратэстанцкія кнігі і памфлеты. Тысячы адступнікаў ад рымскай каталіцкай царквы былі выгнаны з Баварыі. Гарадскому савету Мюнхена герцаг Альбрэхт заявіў літаральна наступнае:
*«Але слава Божая і выратаванне душ мусяць быць пастаўлены вышэй за ўсе свецкія інтарэсы.»*

Альберт намагаўся зрабіць свайго сына Эрнста архібіскупам-курфюрстам Кёльна. Гэта адбылося толькі пасля смерці Альберта, аднак на працягу наступных двух стагоддзяў гэтую пасаду займалі баварскія Вітэльсбахі. З 1560 года Альбрэхт кіраваў таксама графствам Глатц у якасці пераемніка свайго дзядзькі Эрнэста Зальцбургскага, але прадаў яго імператару Максіміліяну II у 1567 годзе.

## Мецэнацтва 
Альбрэхт быў аматарам мастацтваў, мецэнатам і калекцыянерам і зрабіў Мюнхен адным з культурных цэнтраў Еўропы. Кнігі яго асабістай бібліятэкі паслужылі асновай для Баварскай дзяржаўнай бібліятэкі ў Мюнхене. Ён меў велізарную калекцыю грэчаскага і рымскага антыкварыяту, карцін і манет. Для захоўвання сваёй калекцыі герцаг адвёў Антыкварыум у Мюнхенскай рэзідэнцыі, які стаў найбуйнейшай залай твораў мастацтва Рэнесансу на поўнач ад Альпаў. Ён запрасіў да двара Арланда дзі Ласа і падтрымліваў многіх іншых творчых асоб, што пацягнула за сабой узнікненне немалых даўгоў. Герцаг выступіў заказчыкам ілюстраванага вопісу каштоўнасцей сваёй жонкі «Кніга скарбаў герцагіні Ганны Баварскай» — манускрыпта, выкананага мастаком Гансам Міліхам у 1555 годзе.

Альбрэхт V быў пахаваны ў мюнхенскай Фраўэнкірхэ. Пераемнікам стаў яго сын Вільгельм.

## Сям’я 
Сын герцага Баварыі Вільгельма IV і Марыі Якабы Бадэнскай.

У 1547 годзе Альбрэхт ажаніўся з Ганнай Аўстрыйскай (1528—1590), дачкой імператара Фердынанда I. Мэтай саюза было заканчэнне палітычнага суперніцтва паміж Аўстрыяй і Баварыяй. З сямі дзяцей герцага выжылі пяцёра:

* **Вільгельм V** (1548—1626), герцаг Баварыі;
* **Фердынанд** (1550—1608), уступіў у марганатычны шлюб;
* **Марыя Ганна** (1551—1608), выйшла замуж за Аўстрыйскага эрцгерцага Карла II;
* **Максіміліяна Марыя** (1552—1614)
* **Эрнст** (1554—1612), архібіскуп і курфюрст Кёльна у 1583—1612.

Альбрэхт быў апекуном сястры Якобы Бадэнскай, пасля герцагіні Юліхскай, і Філіпа Бадэнскага, пасля маркграфа Бадэна-Бадэна.

## Літаратура 
* Генрих Бемер. История ордена иезуитов// Орден иезуитов: правда и вымысел. М.: Издательство АСТ, 2004. — 539 с.

## Спасылкі 
* Дзеці Альбрэхта V і Ганны Аўстрыйскай 

Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў мюнхенскай Фраўэнкірхэ
Катэгорыя:Калекцыянеры Германіі
Катэгорыя:Бібліяфілы
Катэгорыя:Калекцыянеры мастацтва
Катэгорыя:Калекцыянеры манет