ЗАЗ-1102 «Таўрыя»

**ЗАЗ-1102 «Таўрыя»** — пярэднепрывадны мікралітражны аўтамабіль з кузавам трохдзверны «хэтчбек», які вырабляўся Запорожскім аўтамабільным заводам з 1987 па 2007 год.

Аўтамабіль стаў асновай для цэлага шэрагу аўтамабіляў, якія з'яўляліся як мадыфікацыяй базавай мадэлі (больш за 40 разнастайных варыянтаў), так і самастойнымі мадэлямі на яе платформе: ЗАЗ-1103 «Славута», ЗАЗ-1105 «Дана» і камерцыйны пікап ЗАЗ-11055 «Pick-Up».

У 2007 годзе вытворчасць ЗАЗ-1102 была спынена, а вытворчасць ЗАЗ-1103 «Славута» і ЗАЗ-11055 «Pick-Up» працягвалася да студзеня 2011 года.

## Гісторыя 
### Распрацоўка 
Яшчэ пад канец 60-х гадоў у КБ завода «Камунар» у ініцыятыўным парадку пачало распрацоўку пярэднепрываднага аўтамабіля малога класу пад назвай «Перспектыва» для замены «Запарожца» ЗАЗ-968, выкарыстоўваючы распрацоўкі НАМІ (НАМІ-0132), а пазней ВАЗа (ВАЗ-ЗЭ1101).

У сямідзясятыя гады было створана некалькі эксперыментальных мадэляў з кузавамі «хэтчбек» і «двухдзверны седан». Аднак афіцыйнае тэхнічнае заданне на распрацоўку ад Мінаўтапрама СССР было атрымана толькі ў 1978 годзе.

Пасля зборкі першай доследнай партыі і пачатку працэсу даводкі, Мінаўтапрам кардынальна змяніў тэхнічнае заданне, прымусіўшы завадское КБ перапраектаваць аўтамабіль з аглядкай на Ford Fiesta ўзору 1976 года. Пры гэтым адначасова канструктарам ставілася мэта пераўзысці «Фіесту» па характарыстыках. Прыкладна тое ж самае адбылося ў тыя гады на АЗЛК, які пад ціскам Мінаўтапрама быў прымушаны праектаваць прынцыпова новую пярэднепрывадную платформу — будучы «Масквіч-2141» — нягледзячы на наяўнасць прататыпа С-3, які ўжо знаходзіўся на перадсерыйнай стадыі.

Заданне на распрацоўку і надалей працягвала змяняцца — Мінаўтапрам выстаўляў усё новыя патрабаванні па пераўзыходу шэрагу разнастайных замежных «малалітражак» тых гадоў: «Фіат-Уна», «Осцін-Метро» і іншых. Гэта, сумесна з недахопам фінансавання, якое да сярэдзіны васьмідзясятых ішло пераважна на асваенне новых пярэднепрывадных мадэляў Волжскага завода, прывяло да празмернага зацягвання ўкаранення аўтамабіля ў вытворчасць.

Новай машыне вырашылі даць і новую назву. Для гэтага ў канцы 1985 года ў мясцовых газетах «Индустриальное Запорожье» і «Комунаровець» быў абвешчаны конкурс. Сярод прапанаваных чытачамі былі «Хорціца», «Днепр», «Славуціч», «Січ» і інш. Журы аддало перавагу назве **«Таўрыя»**.

### 1987—1998 
Першыя серыйныя «Таўрыі» сышлі з канвеера 18 лістапада 1987 года, кошт аўтамабіля склаў 5100 рублёў. Адначасова са стандартным варыянтам, была распачата вытворчасць ЗАЗ-1102 у камплектацыі «люкс», якая адрознівалася павялічанай да 155 км/г максімальнай хуткасцю (замест 145 км/г у стандартным варыянце), устаноўкай магнітолы, двухкамернага карбюратара тыпу «солекс» (замест аднакамернага) і афарбоўкай кузава металізаванай эмаллю; пры гэтым кошт ЗАЗ-1102 у камплектацыі «люкс» складаў 5300 рублёў.

Аўтамабілі ў палепшанай камплектацыі з індэксам ЗАЗ-110206 пачалі выпускацца ў першым квартале 1990 года. Гэтая версія адрознівалася ад базавай ЗАЗ-1102 палепшанай абіўкай салона, новым абліцоўваннем радыятара і фарамі з нахільным рассейвальнікам, устаноўленым у адной плоскасці з рашоткай радыятара, а таксама молдынгамі на бакавінах і паўторнікамі паваротнікаў у вуглах пярэдніх крылаў. Задняе шкло атрымала электрычнае абаграванне, ачышчальнік і абмывальнік. Цана машыны складала 5429 рублёў.

У 1991 годзе адбыўся першы рэстайлінг аўтамабіля: змянілася форма пярэдніх крылаў і элементаў салону, была спроба перайсці з дарагой чэхаславацкай оптыкі на даступную айчынную. Наступным годам вырабніцтва працягвалася з пераменным поспехам: адбілася крызісная сітуацыя ва Украіне і нізкая якасць камплектуючых.

### «Таўрыя Нова» 
[thumb|Таўрыя Нова на [Знакі паштовай аплаты Украіны (1999)|ўкраінскай паштовай марцы (1999)]]
У 1998 годзе, з прыходам карэйскіх інвестараў, пачынаецца выраб аўтамабіля **Таўрыя Нова** — удасканаленай мадыфікацыі Таўрыі.

Кузаў быў узмоцнены за кошт павелічэння таўшчыні верхняй вонкавай і ніжняй унутранай панэлі перадка, ланжэронаў пырскавікоў, папярочкаў і ланжэронаў пярэдняй часткі падлогі, увядзення дадаковых кропак зваркі, узмацняльнікаў пярэдніх стоек і праёмаў дзвярэй. Аўтамабіль таксама быў зменены знешне і ў салоне. Спераду ўсталёўвалася іншае абліцоўванне радыятара з новым гандлёвым знакам. У салоне сядзенні займелі новую тканую абіўку і ўдасканаленую панэль прыладаў.

Кіраўніцтва завода некалькі разоў (у 2006 і 2007 гады) заяўляла аб хуткім зняцці мадэлі з вытворчасці. Масавы выпуск мадэлі ЗАЗ-1102 «Таўрыя» з кузавам хэтчбэк быў спынены ў 2007 годзе, хоць асобныя экзэмпляры вырабляліся да восені 2009 года.

Пад канец студзеня 2011 года з канвеера сышоў апошні аўтамабіль мадэлі ЗАЗ-1103 «Славута», які быў прададзены з інтэрнэт-аўкцыёна 11 лютага 2011 года за 47 020 грн. Прамым нашчадкам «Славуты» на канвееры стаў ZAZ Forza.

## Мадэльны шэраг 
### Камплектацыі 
thumb|ЗАЗ-1102 з правым рулём

### ЗАЗ-110240, ЗАЗ-110260 
thumb|left|200px|ЗАЗ-110240
**ЗАЗ-11024** — мадыфікацыя з павялічаным аб'ёмам багажніка. Для павелічэння аб'ёма замест звычайных задніх дзвярэй былі ўжытыя новыя, якія надавалі хэтчбеку форму ўніверсала.

Фургон на базе гэтай мадыфікацыі меў пазначэнне **ЗАЗ-11026**. Яе кузаў быў пазбаўлены вокнаў у задняй частцы кузава, унутры адсутнічала задняя канапа замест якой утворана грузавая пляцоўка.

### Самастойныя мадэлі 
#### ЗАЗ-1103 «Славута» 
thumb|ЗАЗ-1103 Славута
**ЗАЗ-1103 «Славута»** — легкавы пярэднепрывадны аўтамабіль  В-класа з кузавам тыпу ліфтбэк. Кузаў ЗАЗ-1103 закрыты, цэльнаметалічны, апорнага тыпу, так званы ліфтбэк: аўтамабіль мае 5 дзвярэй, заднія дзверы багажнага адсеку адчыняюцца разам з заднім шклом. Пярэдні і задні бамперы пластыкавыя і афарбованы ў колер кузава.

Вырабляўся на Запарожскім аўтамабілебудаўнічым заводзе з 1999 па 2011 год.

#### ЗАЗ-1105 «Дана» 
thumb|ЗАЗ-1105 Дана
**ЗАЗ-1105 «Дана»** мае пяцідзверны кузаў універсал, які адрозневаецца ад кузава ЗАЗ-110206 ці ЗАЗ-110216 змененай знешняй формай бакавіны, панэлі капоту, пярэдняга і задняга бампераў, падоўжаным "дахам", новай крышкай задку і заднімі ліхтарамі.

У параўнанні з «Таўрыяй» у «Даны» была палепшана аэрадынаміка кузава (Cx = 0,37 супраць 0,39 в «Таўрыі»). Стандартный салон камплектацыі — «Таўрыя-люкс». Грузападымальнасць — 200 кг (з пяццю пасажырамі).

Вырабляўся з 1994 па 1997 год.

#### ЗАЗ-11055 «Pick-Up» 
thumb|left|ЗАЗ-110550
thumb|ЗАЗ-11055840 «Pick-Up»

**ЗАЗ-110550 «Pick-Up»** уяўляе сабой камерцыйную развазную мадыфікацыю. Кабіна кіроўцы размежавана з грузавой платформай перагародкай са шклом. Задні борт зроблены адкідным. Пад заказ грузавая платформа магла быць абсталявана мяккім альбо жорсткім пластыкавым верхам, фактычна пераўтвараўшым аўтамабіль у фургон з карысным аб'ёмам грузавога адсеку да 2,5 м³.

Вырабляўся ў 1992—2014 гадах.

## Канструкцыя 
; Дзверы
маюць замкі з вілачным ротарам і загваздкавым фіксатарам на кузаве. Багажныя дзверы маюць вонкавы замок, адкідваюцца ўверх на ўнутраных завесах і ўтрымліваюцца ў адчыненым палажэнні двума газанапоўненымі тэлескапічнымі ўпорамі.

; Сістэма змазкі
камбінаваная — пад ціскам змазваюцца падшыпнікі каленчатага і размеркавальнага валаў, восі каромыслаў; распыленнем масла — цыліндры і механізм газаразмеркавання. Шасцяроністая масляная помпа з шасцернямі ўнутранага зачаплення, маслапрыймальнікам і рэдукцыйным клапанам размешчаны на пярэднім торцы блока цыліндраў, прыводзіцца ў рух ад каленчатага вала.

; Сістэма сілкавання
Карбюратар эмульсійнага тыпу, двухкамерны з падальным патокам і збалансаванай паплаўковай камерай, аўтаномнай сістэмай халастога ходу, сеткаватым фільтрам на ўваходзе паліва. Паветраачышчальнік са зменным фільтравальным элементам. Паліўная помпа дыяфрагменыя, з сеткаватым фільтрам і рычагом ручной падпампоўкі паліва.

; Сістэма вентыляцыі картэра
замкнёная праз паветраачышчальнік і карбюратар.

; Сістэма астуджэння
вадкасная, закрытага тыпу, з напаўпразрыстым пашыральным бачком, запоўненая спецыяльнай незамярзальнай вадкасцю ТАСОЛ-А40М або ТАСОЛ-А65М. Тэрмастат з цвёрдым напаўняльнікам ТС103-06. Пачатак адкрыцця клапана пры 87 ± 2&nbsp;°C; поўнае адкрыццё пры 102&nbsp;°C  . Помпа цэнтрабежная, прыводзіцца плосказубістым рамянём ад каленчатага валу. Электравентылятар радыятара сістэмы астуджэння рухавіка замацаваны ў кажуху радыятара, уключаецца аўтаматычна термавыключальнікам, які знаходзіцца ў правым бачку радыятара.

; Сістэма запальвання
батарэйная, намінальная напруга 12 вольт, бескантактная; мае датчык-размеркавальнік тыпу 5308.3706 або 5301.3706 з датчыкам Хола, цэнтрабежным і вакуумным рэгулятарам апярэджання запальвання з прывадам ад размеркавальнага валу, камутатар тыпу 3620.3734 і катушка запальвання тыпу 27.3705 Свечы запальвання А17ДВ-10 або А17ДВР з разьбой М14 × 1,25-6Е даўжынёй разьбы 18 мм. Пачатковая ўстаноўка вугла апярэджання запальвання (5° да ВМК ходу сціску) усталёўваецца па пазнаках на шківе каленчатага валу і ахоўнай накрыўкі прывада механізму газаразмеркавання.

; Сістэма выпуску газаў 
настроеная, з рэзанатарам і глушыльнікам. Выхлапны патрубак размешчаны ззаду, злева.

; Счапленне
аднадыскавае, сухое, з дыяфрагменай націскной спружынай. Прывад уключэння счаплення механічны, тросавы.

; Каробка перадач
механічная, двухвальная, троххадавая з пяццю перадачамі наперад і адной назад, усе шасцярні (акрамя шасцярэнек задняга ходу) касазубыя з сінхранізатарамі. Пераключэнне перадач - дыстанцыйнае, рычагом і механізмам, усталяваным у тунэлі падлогі кузава.

Перадатачныя лікі:

;Галоўная перадача
цыліндрычная, касазубая. Перадатачны лік — 3,875.

;Дыферэнцыял 
канічны, з двума сатэлітамі.

;Прывад колаў
валы з шарнірамі роўных вуглавых хуткасцяў. Левы вал карацей, чым правы.

;Пярэдняя падвеска
незалежная, тыпу «хісткаючаяся свечка» з цыліндрычнымі спружынамі і тэлескапічнымі амартызацыйнымі стойкамі двухбаковага дзеяння.

;Задняя падвеска
паўнезалежная з папярочнай бэлькай, цыліндрычнымі спружынамі з гідраўлічнымі тэлескапічнымі амартызатарамі двухбаковага дзеяння.

;Рулявое кіраванне
рэечнае, з супрацьугоннай прыладай. Рулявы механізм злучаецца з паваротнымі стойкамі бакавымі цягамі. Рулявы вал разрэзны, часткі вала злучаюцца муфтай з гумовымі ўтулкамі.

;Колы
Колавы дыск «Таўрыі» не мае цэнтральнай ступіцы, ролю якой выконвае ступічны фланец. Такое незвычайнае рашэнне ЗАЗ-1102 атрымаў у спадчыну ад заднематорных Запарожцаў, але шпілек мацавання пры гэтым было тры, а не чатыры. Памер вобада — 4J × 13. Наяўнасць адтуліны па цэнтры дыска дазволіла канструктарам размясціць запасное кола ў маторным адсеку на стакане пярэдняй падвескі. Шыны — радыяльныя, звышнізкапрофільныя, бяскамерныя памерам 155/70 R13 мадэлі БЛ-85.

;Тармазная сістэма 
гідраўлічная двухконтурная, якая складаецца з дзвюх незалежных сістэм для тармажэння пярэдніх і задніх колаў па дыяганалі (левае пярэдняе — правае задняе, правае пярэдняе — левае задняе).

Пярэднія тармазы — дыскавыя, маюць плаваючыя клямары і аўтаматычную сістэму кампенсацыі зносу накладак тармазных калодак.

Заднія тармазы — барабанныя, калодкі плаваюць з аўтаматычнай кампенсацыяй зносу накладак тармазных калодак.

Стаяначны тормаз — ручной, з тросовым прывадам на калодкі задніх колаў ад рычага, размешчанага на тунэлі падлогі паміж пярэднімі сядзеннямі.

;Акумулятарная батарэя
тыпу 6СТ-44А, Неабслугоўваная.

; Вонкавае асвятленне і светлавая сігналізацыя
* Фары з галагенавымі лямпамі, убудаванымі габарытнымі агнямі, рэгулятарамі нахілу ў залежнасці ад загрузкі аўтамабіля, пярэднія паказальнікі паваротаў з аранжавымі рассейвальнікамі
* Заднія ліхтары, якія ўключаюць у сябе габарытныя агні і супрацьімглістыя ліхтары з чырвонымі рассейвальнікамі, паказальнікі павароту з аранжавымі рассейвальнікамі, ліхтары задняга ходу і асвятлення нумарнога знака з белымі рассейвальнікамі, бакавыя паказальнікі паваротаў з жоўтымі рассейвальнікамі.
* Салон асвятляецца плафонам, устаноўленым над праёмам дзверы кіроўцы.

; Абсталяванне кузава
* Панэль прыбораў: спідометр з лічыльнікам пройдзенага шляху, вымяральныя прыборы і кантрольныя лямпы,
* Попельніца на панэлі прыбораў і на абіўцы бакавін,
* Скрыня для дробных рэчаў,
* Супрацьсонечныя брылі,
* Ацяпляльнік,
* Ачышчальнікі і амывальнікі ветравой і задняй шыбы,
* Вонкавыя і ўнутранае люстэркі,
* Поручні з гаплікамі,
* Рамяні бяспекі двух тыпаў - пярэднія з інэрцыйнымі катушкамі — пярэдніх і задніх сядзенняў,
* Палічка для дробных рэчаў за спінкай запаснога сядзення, якая адначасова зачыняе багажнае аддзяленне,
* Пярэдні і задні пластмасавы бамперы,
* Пярэднія і заднія правушыны для буксіроўкі аўтамабіля,
* Фартухі задніх колаў,
* Брудаабаронныя пырскавікі рухавіка.

Аўтамабіль можа быць выкарыстаны для работы з прычэпам, які мае цягава-счэпную прыладу шаравога тыпу па ОСТ 37.001.096-77, для ўстаноўкі якога ў канструкцыі задніх ланжэронаў аўтамабіля прадугледжаны па дзве адтуліны дыяметрам 11 мм з кожнага боку.

Поўная маса прычэпа, які мае буксавацца:
* Ня абсталяванага тармазамі - 250 кг,
* Абсталяванага тармазамі - 500 кг.
Цягава-счэпная прылада і пераходныя прылады для падлучэння электраабсталявання прычэпа ў камплект аўтамабіля не ўваходзяць.

### Тэхнічныя характарыстыкі 
## Экспарт 
У той час «Таўрыя» пазіцыянавалася як выключна эканамічны аўтамабіль. У 1989 годзе Мінаўтапрамам СССР было выпушчана рэкламнае відэа для заходняга рынку, у якім кіроўца запраўляе «Таўрыю» з сваёй запальніцы. Гэтае відэа атрымала ў Канах «Бронзавага ільва» у намінацыі «гандлёвая рэклама».

У пачатку 90-х аўтамабіль прадаваўся ў Чылі пад маркай Lada. З кастрычніка 1990 года па лістапад 1991 года імпарцёрам *"Lada Chile"* было прададзена 1595 машын.

У Францыі акрамя звычайнай Таўрыі, з 1991 па 1993 год прадавалася **Poch Tavria XL**, удасканаленая французскай кампаніяй *Poch*. Машыну вывелі на рынак, паколькі звычайны ЗАЗ-1102 лічыўся ў Еўропе ўжо састарэлай мадэллю. Дапрацоўкі ўключалі іншую рашотку радыятара, новыя бамперы пафарбаваныя ў колер кузава і арыгінальныя каўпакі на колах. У салоне з'явіліся больш якасныя матэрыялы.

З 1992 года на сумесным прадпрыемстве *Ukraine – Greece S.А.* у Грэцыі ў горадзе Салонікі выраблялі тры мадыфікацыі на базе ЗАЗ-1102: пікап, фургон і машына з кузавам тыпа «ландо».

## У Беларусі 
У 1995 годзе на базе 124-га аўтарамонтнага завода і рэгіянальнага спецаўтацэнтра «Беларусь-Таўрыя» было створана ЗАТ «Таўрыя-Мінск» для выпуску аўтамабіляў ЗАЗ-1102 «Таўрыя» з ручным кіраваннем для інвалідаў. У 1996 годзе сабралі 300 машын, у 1997 — 350. На 1998 і 1999 гады збіраліся павялічыць план да 550 аўтамабіляў у год, але такія паказчыкі не забяспечвалі рэнтабельнасці, і вытворчасць была спынена.

## Літаратура 
* 
* 

## Гл. таксама 
* 
* ЗАЗ-968
* ЗАЗ-1103
* ЗАЗ-1105

1102
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аўтамабілі Беларусі