Яшуны

**Яшуны**, таксама **Яшунай** () — мястэчка ў Літве, на рацэ Мерачанка. Цэнтр сянюніі Салечніцкага раёна Віленскага павета. Месціцца за 17 км на паўночны захад ад Салечнікаў, за 18 км ад Вільні.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўспамін пра Яшуны як вялікакняжацкае ўладанне датуецца 1402 годам. Мясціна была на ўскраіне Рудніцкай пушчы. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 годоў Яшуны ўвайшлі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства. У пачатку XVI стагоддзя тут збудавалі першы касцёл (існаваў да першай паловы XVII стагоддзя).

На мяжы XVI і XVII стагоддзяў Яшуны перайшлі ў валоданне Радзівілаў. У часы Рэфармацыі тут пачаў дзейнічаць кальвінскі збор. У XVIII стагоддзі збор разабралі, а на яго месцы збудавалі драўляную каталіцкую капліцу (існавала да пачатку XIX стагоддзя).

### Пад уладай Расійскай імперыі 
]]

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Яшуны апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце. У 1811 годзе маёнтак набыў Ігнацій Балінскі, па смерці якога ў 1819 годзе Яшуны перайшлі да яго сына Міхала. У 1824—1828 гадах тут збудавалі новы палац, утварылі парк. Цягам 1820—1830-х гадоў сядзіба Балінскіх была значным культурным асяродкам на Віленшчыне. У маёнтку спыняліся Тамаш Зан, Юльюш Славацкі, Антоній Эдвард Адынец, Юзаф Мяноўскі, Андрэй Бенедыкт Клангевіч і інш. Па смерці Міхала Балінскага (1864) Яшуны перайшлі да яго сына Канстанціна. У XIX стагоддзі ў маёнтку працавала цагельня, з 1886 года — папяровая вытворчасць.

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Яшуны занялі войскі Германскай імперыі.

Jašuny, Kaplica. Яшуны, Капліца (1833).jpg|Капліца, 1833 г.
Jašuny, Balinski. Яшуны, Балінскі (E. Gorazdowski, 1865).jpg|Сядзіба. Э. Гараздоўскі, 1865 г.
Jašuny, Balinski. Яшуны, Балінскі (N. Orda, 1875).jpg|Сядзіба. Н. Орда, 1875 г.
Jašuny, Jan Śniadecki. Яшуны, Ян Сьнядэцкі (1878).jpg|Магіла Яна Снядэцкага, 1878 г.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У пачатку студзеня 1919 года тэрыторыя занята Чырвонай Арміяй, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. З другой паловы сакавіка пад кантролем Польшчы. Таксама на тэрыторыю прэтэндавала Літва. 8 кастрычніка 1920 года пад Яшунамі, пры пераправе цераз Мерачанку, адбылася дзвюхгадзінная бойка паміж польскай Літоўска-беларускай дывізіяй Люцыяна Жалігоўскага. У выніку Яшуны апынуліся ў складзе польскай марыянеткавай Сярэдняй Літвы. 

З 1922 года — у складзе Польшчы, у Віленскім павеце Віленскага ваяводства. У беларускай гістарыяграфіі землі вядомыя як Заходняя Беларусь. У 1929 годзе завяршылася будова Касцёла Святога Яна Хрысціцеля.

У другой палове верасня 1939 года Яшуны заняты Чырвонай Арміяй, 10 кастрычніка 1939 года паводле дагавора з СССР тэрыторыя Віленскай вобласці перададзена Літве. З 1940 года ў Літоўскай ССР. У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі. У 1941 годзе нацысты знішчылі ў мястэчку 575 чалавек, галоўным чынам яўрэяў. 

Цягам 1950—1995 гадоў Яшуны былі цэнтрам сельсавета. З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы. У 2001 годзе адбылося афіцыйнае зацвярджэнне герба.

Jašuny, Balinski. Яшуны, Балінскі (G. Bonoldi, 1861).jpg|Сядзіба, 1861 г.
Jašuny, Balinski. Яшуны, Балінскі (1901-14).jpg|Сядзіба, да 1915 г.
Jašuny, Balinski. Яшуны, Балінскі (J. Bułhak, 1930).jpg|Сядзіба. Я. Булгак, 1930 г.
Jašuny, Čyhunačnaja. Яшуны, Чыгуначная (1915-18).jpg|Чыгуначная станцыя, 

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1882 год — 344 чал.; 1885 год — 142 чал.
* **XX стагоддзе**: 1959 год — 537 чал.; 1970 год — 367 чал.; 1977 год — 540 чал.; ; 1979 год — 725 чал.; 1985 год — 642 чал.; 1986 год — 543 чал.; 1989 год — 506 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2001 год — 879 чал.

## Інфраструктура 
Каля мястэчка дзейнічае аднайменная чыгуначная станцыя.

## Славутасці 
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (1929)
* Могілкі Балінскіх (1830)
* Сядзібна-паркавы комплекс Балінскіх (1824)

## Вядомыя асобы 
У Яшунах пахаваны беларускі паэт, сатырык, журналіст і мастак Іван (Янка) Маразовіч (1895—1937).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Jaszuny //  S. 509.

## Спасылкі