open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свейн Б’ёрнсан

{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя            = Свейн Б'ёрнсан
 | арыгінальнае імя          = Sveinn Björnsson
 | партрэт                   = Sveinn Björnsson.jpg
 | шырыня партрэта           = 
 | подпіс                    = 
 | герб                      = 
 | подпіс герба              =

 | тытул                     = Прэзідэнт Ісландыі
 | парадак                   = 1
 | сцяг                      = Flag of the President of Iceland.svg
 | перыядпачатак             = 17 чэрвеня 1944
 | перыядканец               = 25 студзеня 1952
 | папярэднік                = пасада зацверджаная; Крысціян X як Кароль Ісландыі
 | пераемнік                 = Аўсгейр Аўсгейрсан

 | тытул_2                   = Рэгент Ісландыі
 | сцяг_2                    = Standard of the Regent of Iceland (1941–1944).svg
 | перыядпачатак_2           = 1941
 | перыядканец_2             = 1944
 | манарх_2                  = Крысціян X

 | прэм'ер                   = 
 | віцэ-прэзідэнт            = 
 | прэзідэнт                 = 
 | манарх                    = 
 | губернатар                = 
 | віцэ-губернатар           = 
 | каментар                  =

| дата нараджэння      = 
| месца нараджэння = 
| дата смерці =
| месца смерці =
 | пахаваны                  = 
 | дынастыя                  = 
 | бацька                    = 
 | маці                      = 
 | муж                       = 
 | жонка                     = 
 | у шлюбе                   = 
 | дзеці                     =

 | гады службы               = 
 | прыналежнасць             = 
 | род войскаў               = 
 | званне                    = 
 | камандаваў                = 
 | бітвы                     =

 | навуковая сфера           = 
 | месца працы               = 
 | вядомы як                 =

 | партыя                    = 
 | дзейнасць                 = 
 | прафесія                  = 
 | адукацыя                  = 
 | вучоная ступень           = 
 | манаграма                 = 
 | рэлігія                   = 
 | узнагароды                = {

}
 | аўтограф                  = 
 | Commons                   = 
}}
'''Свейн Б'ёрнсан''' (; 27 лютага 1881 — 25 студзеня 1952) — першы прэзідэнт незалежнай Ісландыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 27 лютага 1881 у Капенгагене. У 1912 стаў членам Гарадскога савета Рэйк’явіка. У 1914—1916 і ў 1920 быў членам ісландскага парламента — Альтынга. Пасля здабыцця Ісландыяй аўтаноміі ў 1918 стаў прэзідэнтам Гарадскога савета Рэйк’явіка (да 1920). У тыя ж гады займаў кіруючыя пасады ў розных кампаніях і банкаўскіх установах Ісландыі. У 1920—1924 і 1926—1940 пасланнік Ісландыі ў Даніі. У 1941—1944 — рэгент Ісландыі.

24 мая 1944 у Ісландыі быў праведзены рэферэндум аб незалежнасці ад Даніі. На рэферэндуме было прынята станоўча рашэнне і 17 чэрвеня 1944 Альтынг выбірае Б'ёрнсана першым прэзідэнтам Ісландыі тэрмінам на 1 год.

У 1945 пераабіраецца ўсенародным галасаваннем, у 1949 пераабіраецца на наступны тэрмін. Памёр 25 студзеня 1952 падчас чарговага прэзідэнцкага тэрміну. Пасля яго смерці краінай кіруе трыумвірат з старшыні Альтынга, прэм'ер-міністра і Галоўнага суддзі Вярхоўнага Суда да абрання наступнага прэзідэнта.
Замкавая гара

**Замкавая гара** — назва розных узвышшаў і населеных пунктаў у розных краінах свету.

## Беларусь 
* Замкавая гара (Пуцэвіцкая) — найвышэйшы пункт Наваградскага ўзвышша (323 м).
* Замкавая гара ў Мазыры — узгорак, на якім размяшчаўся дзядзінец горада Мазыр; зараз размяшчаецца рэканструкцыя замка.
* Замкавая гара ў Мсціславе — гарадзішча (дзядзінец), першапачатковы цэнтр гістарычнага Мсціслава.
* Замкавая гара ў Наваградку — узвышша, на якім знаходзяцца рэшткі Наваградскага замка.
* Замкавая гара — гарадзішча XII—XIII стст. у Крычаве, дзе некалі стаяў замак.

## Гл. таксама 
* Шлосберг
* Кэстлхіл
Крыст’яўн Эльд’яўдн

**Крыст’яўн Эльд’яўдн** () — трэці прэзідэнт Ісландыі (з 1968 па 1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 6 снежня 1916 г., горад Дальвік. Вывучаў археалогію ва Ўніверсітэце Капенгагена, выкладаў у ісландскім універсітэце. У 1957 г. атрымаў ступень доктара за даследаванні паганства ў Ісландыі. З 1947 па 1968 гг. — Дырэктар Нацыянальнага музея Ісландыі.

У 1966—1968 гг. вёў серыю адукацыйных тэлепраграм на ісландскай тэлебачанні, у якіх ён паказваў і распавядаў аб экспанатах Нацыянальнага музея ў гістарычным кантэксце. Гэтыя тэлеперадачы заваявалі вялікую ўвагу тэлегледачоў і зрабілі іх аўтара і вядучага адным з вядомых людзей у краіне.

Пачаўшы выбарчую кампанію 1968 г., значна саступаў свайму суперніку Гунару Тродсэну, Эльд’яўрд выйграў выбары з вынікам 65,6 %. У 1972 і 1976 гг. аўтаматычна пераабіраўся прэзідэнтам у сувязі з адсутнасцю іншых кандыдатаў. У 1980 г. адмовіўся ўдзельнічаць у выбарах для таго, каб мець час скончыць свае навуковыя працы.

Пры Крыст’яўне Эльд’яўдне адбыўся самы значны знешнепалітычны крызіс з моманту абвяшчэньня незалежнасці — «трасковая вайна».

Сын — пісьменнік, дачка — аўтар і ілюстратар дзіцячых кніг.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Ісландыі
Катэгорыя:Постаці ісландскай археалогіі
Аўсгейр Аўсгейрсан

**Аўсгейр Аўсгейрсан** ( ; 13 мая 1894 — 15 верасня 1972) — ісландскі палітык, у 1932—1934 — прэм'ер-міністр Ісландыі, у 1952—1968 — 2-і прэзідэнт Ісландыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 13 мая 1894 года. У 1915 годзе скончыў з адзнакай тэалагічны факультэт ісландскага універсітэта ў Рэйк’явіку, аднак быў прызнаны занадта маладым для таго, каб стаць пастарам. У 1917 годзе ажаніўся з Дорай Торхальсдотцір, бацька якой быў біскупам Ісландыі, а брат — Трыгві Торхальсан — у 1927—1932 гадах быў прэм’ер-міністрам Ісландыі.

У 1923—1952 гадах — дэпутат альтынга ад Прагрэсіўнай партыі, старшынёй якой быў у 1932—1933 гадах. У 1931—1934 міністр фінансаў і ў 1932—1934 прэм’ер-міністр кааліцыйнага ўрада сацыял-дэмакратаў і прагрэсістаў. У 1934 перайшоў у Сацыял-дэмакратычную партыю, з якой выйшаў у сувязі з выбраннем на пасаду прэзідэнта. З 1938 года да свайго абрання Прэзідэнтам Аўсгейрсан быў дырэктарам ісландскага банка «Утвегсбанкі Ісландс». Пасля смерці 25 студзеня 1952 г. першага Прэзідэнта Ісландыі Свейна Б’ёрнсана Аўсгейрсан 1 жніўня 1952 г. стаў Прэзідэнтам. Пераабіраўся ў 1956, 1960 і 1964 гадах, усе тры разы аўтаматычна станавіўся прэзідэнтам у сувязі з адсутнасцю іншага кандыдата. Неўзабаве пасля пачатку чацвёртага тэрміна памерла ад лейкеміі яго жонка. Аўсгейрсан прымае рашэнне не балатавацца на пяты тэрмін у 1968 годзе і аказвае падтрымку кандыдату ў прэзідэнты, свайму зяцю Гунару Тродсану, аднак нечакана той прайграе Крысціяну Эльд’яўрну.

Катэгорыя:Прэзідэнты Ісландыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Ісландыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Ісландыі
Калейдаскоп

**Калейдаскоп** (ад  — прыгожы, εἶδος — від, σκοπέω — гляджу, назіраю) — аптычны прыбор-цацка, часцей за ўсё ў выглядзе трубкі, якая змяшчае ўнутры тры (часам два ці больш трох) падоўжных, складзеных пад кутом кавалкі люстранога шкла; пры паварочванні трубкі вакол падоўжнай восі каляровыя элементы, якія знаходзяцца паміж люстэркамі, адлюстроўваюцца і ствараюць зменлівыя сіметрычныя ўзоры. Рознае ўзаемнае размяшчэнне люстэркаў дазваляе атрымаць розную колькасць дубляваных малюнкаў: 45 ° — 8, 60 ° — 6, 90 ° — 4.

У пераносным сэнсе — хуткая змена з'яў, асоб, падзей.

Катэгорыя:Оптыка
Катэгорыя:Цацкі
Вігдзіс Фінбагадоцір

**Вігдзіс Фінбагадоцір** (, нарадзілася 15 красавіка 1930) — чацвёрты прэзідэнт Ісландыі з 1980 года. З’яўлялася першай жанчынай у свеце, абранай на пасаду канстытуцыйнага кіраўніка дзяржавы (і наогул другой жанчынай-прэзідэнтам у свеце пасля ўспадкавання мужу без выбараў аргенцінкі Ісабель Марцінес дэ Перон).

## Біяграфія 
Вігдзіс Фінбагадоцір не рыхтавалася да палітычнай кар’еры. Яна вывучала французскую мову і літаратуру ва ўніверсітэце Грэнобля і Сарбоне ў Парыжы з 1943 па 1949 год, гісторыю тэатра ва Універсітэце Капенгагена.

З 1972 года кіравала Нацыянальным тэатрам у Рэйк’явіку. Упершыню была абраная прэзідэнтам у 1980 годзе і заставалася на гэтай пасадзе чатыры тэрміну. Займаючы пасаду прэзідэнта, надавала вялікую ўвагу развіццю ісландскай мовы, унікальнай культуры Ісландыі і цікавасцям моладзі. Заснавальнік і кіраўнік Асацыяцыі дапамогі дзецям у Ісландыі.

Як прэзідэнт Ісландыі, з’яўлялася гросмайстрам ордэна Сокала.

У 1996 годзе, адмовіўшыся ад удзелу ў чарговых выбарах, яна ўзначаліла Сусветны савет жанчын-лідараў. Пасля сыходу з пасады прэзідэнта краіны абрана пажыццёвым ганаровым членам Асацыяцыі правоў жанчын Ісландыі. Адначасова Вігдзіс Фінбагадоцір з’яўляецца Паслом добрай волі ЮНЕСКА па пытаннях развіцця моўнай разнастайнасці і ганаровым доктарам шэрагу ўніверсітэтаў у Францыі, ЗША, Канадзе, Фінляндыі, Швецыі, Вялікабрытаніі і Японіі.

Катэгорыя:Прэзідэнты Ісландыі
Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты
Пажар

**Пажар** — некантралюемы працэс гарэння, які наносіць матэрыяльны ўрон, шкоду жыцця і здароўю грамадзян, інтарэсам грамадства і дзяржавы.

## Прычыны ўзнікнення пажараў 
* неасцярожнае абыходжанне з агнём;
* невыкананне правілаў эксплуатацыі вытворчага абсталявання і электрычных прылад;
* самазагаранне рэчываў і матэрыялаў;
* разрады статычнай электрычнасці;
* навальнічныя разрады;
* падпалы, баявыя дзеянні;
* сонечны прамень, дзеючы праз ўсялякія аптычныя сістэмы.

## Віды пажараў паводле мест ўзнікнення 
]]
* пажары на транспартных сродках;
* стэпавыя і палявыя пажары;
* падземныя пажары на шахтах і рудніках;
* тарфяныя і лясныя пажары;
* тэхнагенныя пажары (пажары ў цыстэрнах і рэзервуарах, на электрастанцыях);
* пажары ў будынках.

## Прадухіленне і барацьба с пажарамі 
Меры прадухілення пажараў дзеляцца на прафілактычныя і пажаратушэнне. Для папярэджаня аб пажарах існуе пажарны апавяшчальнік.

Найбольш даступнымі сродкамі тушэння загаранняў і пажараў з’яўляюцца вада, пясок, ручныя вогнетушыльнікі, азбеставыя і брызентавыя посцілкі, а таксама галінкі дрэў і адзенне.

## Буйныя пажары 
* Вялікі лонданскі пажар
* Пажары ў Брэсце
* Пажар 1885 года ў Гродне

## Спасылкі 
Катэгорыя:Агонь
Катэгорыя:Надзвычайныя сітуацыі
Катэгорыя:Пажарная справа

Катэгорыя:Віды агню
Род-Айленд

**Род-Айленд** () — самы маленькі па плошчы штат ЗША, які ўваходзіць у рэгіён Новая Англія і размешчаны на беразе Атлантычнага акіяна. Род-Айленд быў адной з 13 амерыканскіх калоній, паўсталых супраць Англіі. Першапачаткова штат складаўся з двух частак: Правідэнскія плантацыі (мацерыковая частка штата, найбуйнейшы горад — Провідэнс) і Востраў Род (астраўная частка, найбуйнейшы горад — Ньюпарт).

## Гісторыя 
Калонія Род-Айленд была заснаваная ў 1636 годзе Роджэрам Вільямсам, пасля таго, як ён быў выгнаны з Калоніі Масачусецкага заліва з-за яго рэлігійных поглядаў. Ён пасяліўся на мысе, які агароджвае заліў Нарагансет каля ракі Машасак, назваўшы гэтае месца Правідэнс і абвясціўшы там свабоду веравызнання для баптысцкіх пасяленцаў.

18 мая 1652 Род-Айленд прыняў першы ў Паўночнай Амерыцы закон, які забараніў рабства.

Image:J29upwind.jpg
Image:Masonic Temple, Providence RI.jpg
Image:Claiborne Pell Newport Bridge.jpg

## Гл. таксама 
* Блок (востраў)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Штаты ЗША
Паўночныя Марыянскія астравы

**Паўночныя Марыянскія астравы** (ПМА) (анг.: Northern Mariana Islands), Садружнасць Паўночных Марыянскіх астравоў (чамора Sankattan Siha Na Islas Mariånas) — мае статус недалучанай тэрыторыі (organized unincorporated territory), свабодна асацыяванай (commonwealth) з ЗША, знаходзіцца ў заходняй частцы Ціхага акіяна на архіпелагу Марыянскія астравы, дзелячы іх з Гуамам, да поўначы ад Каралінскіх астравоў (Федэратыўныя Штаты Мікранезіі).

## Агульныя звесткі 
Тэрыторыя — 477 км ². Сталіца на востраве Сайпан. Усяго 16 астравоў, самыя буйныя — Сайпан, Цініян, Рота, Паган.

Насельніцтва каля 86 тыс. чалавек. Этнічны склад: пераважна выхадцы з Філіпін, кітайцы, рэфалуваш і чамора.

## Мовы 
Афіцыйныя мовы чамора, рэфалуваш і англійская.

## Рэлігія 
Веравызнанне: пераважае каталіцызм.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўрада Паўночных Марыянскіх астравоў 
* Агульная инфармацыя


Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі
Астраўныя тэрыторыі ЗША

**Астраўныя тэрыторыі ЗША** (анг.: Insular areas) - тэрытарыяльныя ўладанні ЗША, якія не ўваходзяць у склад якога-небудзь з 50 штатаў краіны або Федэральнай акругі Калумбія. Астраўной тэрыторыяй можа звацца пратэктарат, садружнасць, вольна асацыяваная дзяржава, залежная тэрыторыя і г.д.

Жыхары шэрагу астраўных тэрыторый лічацца грамадзянамі ЗША, хаця не плацяць федэральных падаткаў і не могуць удзельнічаць у прэзідэнцкіх выбарах. Тавары, вырабленыя на астраўных тэрыторыях, могуць мець пазнаку Made in USA.

У лік астраўных тэрыторый уваходзяць ўладанні ў Ціхім акіяне і Карыбскім моры.
Прэзідэнт Ісландыі

**Прэзідэнт Ісландыі** ажыццяўляе выканаўчую ўладу нараўне з іншымі дзяржаўнымі органамі выканаўчай улады ў адпаведнасці з Канстытуцыяй (ад 17 чэрвеня 1944 г.) і іншымі законамі Ісландыі. Адначасова, разам з Альтынгам, ён ажыццяўляе заканадаўчую ўладу. Такім чынам, па Канстытуцыі, прэзідэнт Ісландыі з'яўляецца носбітам як выканаўчай, так і заканадаўчай улады.

## Парадак абрання 
Прэзідэнтам можа быць любая асоба, якая дасягнула ўзросту 35 гадоў і адказвае патрабаванням, устаноўленым для ўдзелу ў выбарах у Альтынг, за выключэннем патрабавання аб месцы жыхарства, можа быць абрана прэзідэнтам. Прэзідэнт абіраецца прамым таемным галасаваннем асоб, якія маюць права ўдзелу ў выбарах у Альтынг. Кандыдатуру асобы, якая вылучаюцца ў якасці прэзідэнта, павінны афіцыйна прапанаваць не менш за 1 500 і не больш за 3 000 выбаршчыкаў. Калі кандыдатаў некалькі, законна абраным з'яўляецца той, хто атрымаў большасць галасоў. Калі маецца толькі адзін кандыдат, ён лічыцца законна абраным без галасавання.

Тэрмін паўнамоцтваў прэзідэнта пачынаецца 1 жніўня і заканчваецца 31 ліпеня праз чатыры гады . Выбары прэзідэнта праводзяцца ў чэрвені ці ліпені таго года, у якім заканчваецца тэрмін яго паўнамоцтваў. У выпадку смерці прэзідэнта або яго выхаду ў адстаўку да заканчэння тэрміну паўнамоцтваў новы прэзідэнт абіраецца на перыяд, які сканчаецца 31 ліпеня чацвёртага года пасля выбараў.

Калі пасада прэзідэнта апынецца вакантнай або калі прэзідэнт часова не ў стане выконваць свае абавязкі з прычыны знаходжання за мяжой, хваробы або па іншых прычынах, Прэм’ер-міністр, Старшыня Аб'яднанага Альтынга і Галоўны суддзя Вярхоўнага суда ажыццяўляюць паўнамоцтвы прэзідэнта. Старшыня Аб'яднанага Альтынга старшынствуе на іх сходах. У выпадках рознагалоссяў пытанне вырашаецца большасцю галасоў.
Уэйк

**Востраў Уэйк** () — атол, знаходзіцца ў паўночнай частцы Ціхага акіяна (Акіянія), на сярэдзіне шляху паміж Гавайскімі астравамі і востравам Гуам. Раней уключаўся ў склад архіпелага Ансона.

## Геаграфія 
У склад атола ўваходзяць уласна востраў Уэйк з вышынёй да 6 метраў над узроўнем мора, а таксама больш дробныя астраўкі Уілкс і Піл, злучаныя з Уэйк мастамі. Агульная плошча — 6,5 км² (па іншых дадзеных — 7,4 км²).

## Гісторыя 
Атол быў адкрыты іспанцамі ў 1568 годзе. Назву атол атрымаў у гонар брытанскага капітана Уільяма Уэйка, які высадзіўся тут у 1796 годзе. 4 лютага 1898 года астравы былі анексаваны Злучанымі Штатамі, а 17 студзеня 1899 года статус астравоў быў аформлены як амерыканская залежная тэрыторыя. У 1935 годзе авіякампанія *ПанАм* пабудавала тут невялікі аэрадром для абслугоўвання авіярэйсаў паміж ЗША і Кітаем. 

У 1941 годзе на атоле была пабудавана ваенная база амерыканскага войска. Тут знаходзілася 517 вайскоўцаў і 1221 цывільных працоўных.

Пад час атакі на Пёрл-Харбар 8 снежня 1941 года Японія здзейсніла паветраную атаку на атол. Бітва за Уэйк скончылася 23 снежня заняццем вострава японскімі войскамі. На працягу Другой Сусветнай вайны атол толькі некалькі разоў бамбардзіраваўся амерыканскай авіяцыяй і заставаўся пад японскім кантролем да канца вайны. Японскі гарнізон капітуляваў 4 верасня 1945 года.

У чэрвені 1947 года ваенная база была зачынена, а кіраўніцтва над атолам перайшло да цывільнай улады. З 1962 да 1972 года атолам кіравала Міністэрства замежных спраў, а потым кіраўніцтва перайшло да Ваенна-паветраных войскаў. У 1994 годзе кіраўніцтва перайшло да Міністэрства абароны (тут павінны былі быць размешчаныя элементы амерыканскай супрацьпаветранай абароны), а ў 1997 годзе востраў вярнуўся пад кіраўніцтва Міністэрства замежных спраў.

## Палітыка 
Уладанне ЗША, адміністрацыйна падпарадкаваны міністэрству ўнутраных спраў ЗША, кіруецца камандаваннем ВПС ЗША.

## Прыродныя ўмовы 
Клімат атола трапічны, пасатны, даволі сухі — ападкаў у сярэднім каля 1000 мм у год.

Крыніц прэснай вады няма (для забеспячэння базы пітной вадой былі збудаваныя вадазборныя рэзервуары і апрасняльная ўстаноўка).

Пясчаныя глебы атола малаўрадлівыя. Расліннасць бедная, адзіны від птушак (нялётных), які жыве на востраве, быў цалкам знішчаны японскімі салдатамі падчас акупацыі (у канцы вайны, бо іх перасталі забяспечваць звонку, і салдаты пералавілі і з'елі ўсіх птушак).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Атолы
Катэгорыя:ЗША
Шамбор (замак)

**Замак Шамбор** () — самы буйны з усіх замкаў Луары. Быў пабудаваны па загадзе Францыска I, які хацеў быць бліжэй да каханай дамы — графіні Туры, якая жыла непадалёк.

Будаўніцтва вялося паміж 1519 і 1547 гадамі на выгіне ракі Касон (Cosson) — невялікага прытоку ракі Беўрон (Beuvron), якая ўпадае ў Луару, прыблізна за 6 км ад левага берага Луары і за 14 км на ўсход ад Блуа ў французскім дэпартаменце Луар і Шэр.

За гады існавання Шамборскі замак быў прытулкам многіх знакамітых асоб — тут тварыў Мальер і займаўся даследаваннямі граф Сен-Жермен, а Морыц Саксонскі нават размяшчаў у раскошных памяшканнях свой полк.

## Кур’ёзы 
* На другім паверсе размяшчаецца аддзяленне Музея палявання і прыроды;
* Вёска Шамбор таксама належыць дзяржаве, а хаткі выкарыстоўваюцца ў турыстычных мэтах.

## У кіно 
Замак Шамбор стаў дэкарацыяй пры здымках музычнага фільма «Асліная шкура» рэж. Жака Дзёмі ў 1970 г.

## Выявы 

Image:Chambord-20050319.jpg
Image:Chambord1.jpg
Image:France Loir-et-Cher Chambord Chateau 01.jpg
Image:Chat Chambord solcou 01 062006.jpg
Image:France Loir-et-Cher Chambord Chateau 06.jpg
Image:France Loir-et-Cher Chambord Chateau 07.jpg
Image:France Loir-et-Cher Chambord Chateau 08.jpg
Image:Chat Chambord front 062006.jpg

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Фатаграфіі замка 

Шамбор
Шамбор
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі
Катэгорыя:Гістарычныя помнікі Францыі
Катэгорыя:Музеі Францыі
Шамбор
Голад

**Голад** — стан арганізма, выкліканы недастатковым паступленнем рэчываў, неабходных для падтрымання гамеастазу. У глабальным сэнсе — гэта сацыяльная з’ява вызначаная адсутнасцю або недахопам жыццёва неабходных кампанентаў у рацыёне харчавання, з’яўляецца адной з глабальных праблем чалавецтва. Працэс здаволення голаду для чалавека адбываецца досыць хуткім у параўнанні з іншымі жывымі арганізмамі чынам: ежа здавальняе пачуццё голаду прыкладна праз 7 хвілін пасля посілку.

## Гл. таксама 
* Галадамор
* Смага
* Недаяданне
* Голад ва Усходняй Афрыцы, 2011


Катэгорыя:Пачуцці
Катэгорыя:Абставіны смерці
Смага

**Смага** — фізіялагічнае адчуванне, якое адносіцца да разраду агульных пачуццяў і служыць сігналам таго, што арганізм мае патрэбу ў вадзе.

## Сімптомы 
Збядненне цела вадой вядзе да адчування гарачыні і сухасці ў глотцы, распаўсюджваецца на ўвесь рот і вусны. Рот, язык, вусны робяцца сухімі. Слізістая абалонка іх чарсцвее, робіцца шурпатай, можа нават трэскацца; сліна робіцца густой, клейкай, язык рухаецца з цяжкасцю і ён ліпне да нёба. Далей да паказаных з’яў далучаюцца непрыемнае пачуццё сцягвання глоткі і спякота ў сферы паражніны рота і вуснаў, а пасля да гэтых мясцовых з’яў далучаюцца пачашчаны пульс і дыханне, агульны ліхаманкавы ўзбуджаны стан з неспакоем і трызненнем і сухой гарачай скурай.

## Гл. таксама 
* Голад

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пачуцці
Густавія

**Густавія** () — горад, сталіца заморскай абшчыны Францыі Сен-Бартэльмі, якая ўтварылася толькі ў 2007 годзе, (да гэтага Сен-Бартэльмі быў аддаленым раёнам заморскага дэпартамента Гвадэлупа).

Насельніцтва — 3,2 тыс. жыхароў (2005) з 6,8 тыс. усёй абшчыны Сен-Бартэльмі.

Сваю назву горад атрымаў у гонар шведскага караля Густава III, калі Францыя ў 1785 годзе ў абмен на правы гандлю ў рэгіёне саступіла частку сваіх уладанняў. У 1878 годзе Густавія з Сен-Бартэльмі зноў перайшла да Францыі.

Асноўная галіна эканомікі Густавіі, як і ўсёй абшчыны — турызм.

З славутасцяў захаваліся некалькі англіканскіх цэркваў сярэдзіны XIX стагоддзя. Аднак, большасць жыхароў Густавіі — каталікі.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Францыі
Ваёмінг

**Ваёмінг** ( ) — высакагорны штат на захадзе ЗША, які ўваходзіць у групу так званых Горных штатаў. Насельніцтва — 532,7 тыс. чалавек (50-е, гэта значыць апошняе месца сярод штатаў ЗША; даныя 2008 г.). Этнічны склад: немцы — 25,9 %, англічане — 15,9 %, ірландцы — 13,3 %, «амерыканцы» — 6,5 %, нарвежцы — 4,3 %, шведы — 3,5 %.

Штат з самай нізкай ў краіне пасля Аляскі шчыльнасцю насельніцтва (1,8 чалавека на км ²).

Сталіца і найбуйнейшы горад — Шаен. Афіцыйная мянушка — «Штат раўнапраўя» ().

## Вядомыя асобы 
* Джэксан Полак (1912—1956) — амерыканскі мастак.

Катэгорыя:Штаты ЗША
Місісіпі (штат)

**Місісіпі** () — штат на поўдні ЗША, 20-ы па ліку штат, які ўвайшоў у склад саюзнай дзяржавы. Насельніцтва 2.800.000 чалавек (31-е месца ў ЗША; даныя 2000 года). Сталіца і найбуйнейшы горад — Джэксан. Афіцыйная мянушка — «Штат магноліі» (анг. Magnolia State), неафіцыйная — «Штат гасціннасці».

## Геаграфія 
Місісіпі займае плошчу 125.546 км². На поўначы штат мяжуе з Тэнесі, на ўсходзе — з Алабама, на паўднёвым-захадзе — з Луізіянай, на паўночным захадзе — з Арканзас. На поўдні Місісіпі абмываецца водамі Мексіканскага заліва. Сваю назву штат атрымаў ад ракі Місісіпі, што цячэ ўздоўж яго заходняй мяжы.

## Вядомыя асобы 
* Тэнесі Уільямс
* Пайнтап Перкінс
* Айк Цёрнер (1931—2007) — амерыканскі рытм-н-блюзавы музыкант і прадзюсар, адзін з заснавальнікаў рок-н-ролу.

Катэгорыя:Штаты ЗША
Глеб Самойлоff & The Matrixx

**Глеб Самойлоff & The Matrixx** (скарочана *The Matrixx*) — расійскі рок-гурт, створаны адным з удзельнікаў гурта «Агата Кристи» Глебам Самойлавым у 2010 годзе пасля спынення яе існавання. Грае ў стылі неа-пост-готыка, готык-рок.

## Склад 
* Глеб Самойлаў — вакал, гітара, аўтар песень
* Дзмітрый «Snake» Хакімаў — ударныя, менеджмент
* Канстанцін Бекрэў — клавішныя, бас-гітара, бэк-вакал
* Валерый Аркадзін — гітара.

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* 2010 — «Прекрасное жестоко»
* 2011 — «Треш»
* 2013 — «Живые но мёртвые»
* 2015 — «Резня в Асбесте»
* 2017 — «Здравствуй»

### Акустычныя альбомы 
* 2014 — *Light*

**Міні-альбомы**

* EP2021

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Музычныя калектывы Расіі
Вуліца Кузьмы Чорнага (Мінск)

**Вуліца Кузьмы Чорнага** — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар беларускага празаіка, публіцыста, драматурга Кузьмы Чорнага (1900—1944). Першапачатковая назва вуліцы — Пераносная.

Вуліца Кузьмы Чорнага бярэ пачатак ад вуліцы Сурганава і заканчваецца скрыжаваннем з вуліцай Талбухіна. Перасякаецца з вуліцамі Чарнышэўскага, Калініна і завулкам Калініна.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Агата Кристи

**«Агата Кристи»** — расійскі рок-гурт, існаваў у 1988—2010 гадах. Заснаваны Вадзімам Самойлавым, Аляксандрам Казловым і Пятром Маем у 1988 годзе ў Свярдлоўску (цяпер Екацярынбург). Непасрэдным папярэднікам «Агаты Кристи» быў ВІА «УПИ-РТФ». Падчас запісу альбому «Второй фронт» да групы далычыўся Глеб Самойлаў.

На працягу свайго існавання творчасць групы перасякаецца са шматлікімі накірункамі рок-музыкі, аднак з усіх прыкметна пераважае пост-панк. Склад таксама некалькі разоў змяняўся, але творчым касцяком групы ўвесь час заставаліся браты Самойловы. Візітнай карткай групы з’яўляецца нейкая містычнасць, асуджанасць, дэпрэсіўная атмасфера, экспрэсіўная манера выканання і прасякнутыя «магіяй» тэксты песень. Такія кампазіцыі як «Как на войне», «Опиум для никого», «Сказочная тайга» і «Ковёр-вертолёт» сталі прызнанымі хітамі.

Усяго група выпусціла дзесяць студыйных альбомаў, пяць сборникаў, два альбома з рэміксамі, тры макси-сінгла, васямнаццаць відэакліпаў.

У 2009 годзе было аб’яўлена аб спыненні існаванні гурта пасля выхаду апошняга альбому «Эпилог» і заключнага канцэрнага тура, што і адбылося з 2010 годзе. Сёння Глеб Самойлаў з’яўляецца лідарам гурта «Глеб Самойлоff & The Matrixx». Вадзім займаецца прадзюсарскай дзейнасцю, барацьбой з пірацтвам, а таксама абяцае па хуткім часе стварыць сваю групу.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* Второй фронт (1988)
* Коварство и любовь (1989)
* Декаданс (1990)
* Позорная звезда (1993)
* Опиум (1995)
* Ураган (1997)
* Чудеса (1998)
* Майн Кайф? (2000)
* Триллер. Часть 1 (2004)
* Эпилог (2010)

Катэгорыя:Музычныя калектывы Расіі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:Рок-гурты Расіі
Маркіён

**Маркіён з Сінопы** (; каля  — ) — раннехрысціянскі ерэтык.

Нарадзіўся ў чарнаморскім горадзе Сіноп. Быў блізкі да вучэння гностыкаў. Пасля выгнання з хрысціянскай суполкі стварыў сваю суполку ў Рыме. Маркіён адмаўляў Стары Запавет і лічыў іўдзейскага Яхве злым богам; новазапаветны бог лічыўся ім добрым богам, які супрацьстаіць Яхве. Маркіён патрабаваў ад сваіх паслядоўнікаў аскетычнага жыцця і вучыў, што целы людзей не будуць уваскрэшаныя, у адрозненне ад душы.

Маркіён таксама быў адным з першых, хто паспрабаваў аб’яднаць хрысціянскія тэксты ў адзіны канон. Яго версія канона ўключала Евангелле ад Лукі і 10 апостальскіх пасланняў.

Катэгорыя:Гностыкі
Катэгорыя:Хрысціянскія філосафы Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Хрысціянскія багасловы
Зінаіда Бандарэнка

**Зінаі́да Бандарэ́нка**:
* Зінаіда Аляксандраўна Бандарэнка (нар. 1939) — дыктар Беларускага тэлебачання, Народная артыстка Беларусі (1985).
* Зінаіда Васілеўна Бандарэнка (нар. 1937) — Герой Сацыялістычнай Працы
Нармада

**Нарма́да**, або **Нарба́да** () — адна са свяшчэнных рэк Індыі (самая ўшанаваная пасля Ганга).

Працякае ў цэнтральнай частцы краіны, упадае ў Камбейскі заліў Аравійскага мора ўтвараючы эстуарый. Агульная даўжыня складае 1310 км (1250 км). Плошча вадазбору каля 102 000 км². Сярэдні расход вады 1260 м³/с. Выкарыстоўваецца для арашэння і суднаходства.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Індыі
Іль і Вілен

**Іль і Вілен** (, ) — дэпартамент на захадзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Брэтань. Парадкавы нумар 35. Адміністрацыйны цэнтр — Рэн. Насельніцтва 903,4 тыс. чалавек (23-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 6878 км². Праз дэпартамент працякаюць рэкі Іль, Вілен, Ранс, Куэнон.

Дэпартамент уключае 4 акругі, 53 кантона і 352 камуны.

Іль і Вілен — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Брэтань. Назва мясцовых рэк Іль і Вілена.

## Гарады 
* Горад Канкаль
* Горад Фужэр

## Вядомыя асобы 
* Ф. Р. дэ Шатабрыян (1768—1848) — французскі пісьменнік і дыпламат, адзін з заснавальнікаў рамантызму ў французскай літаратуры

## У Сеціве 
* Prefecture website  (in French)
* Conseil General website (in French)
Эндр (дэпартамент)

**Эндр** () — дэпартамент на захадзе цэнтральнай часткі Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Цэнтр. Парадкавы нумар 36. Адміністрацыйны цэнтр — Шатару. Насельніцтва 231,14 тыс. чалавек (81-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 6791 км². Праз дэпартамент працякае рака Эндр.

Дэпартамент уключае 2 акругі, 54 кантона і 293 камуны і мяжуе з такімі дэпартаментамі як: Эндр і Луара, Луар і Шэр, Шэр, Кроз, В'ена.

Эндр — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Беры. Назва паходзіць ад ракі Эндр.

## Спасылкі 
* Prefecture website (in French)
* Conseil General website (in French)
Эндр і Луара

**Эндр і Луара** () — дэпартамент Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Цэнтр. Парадкавы нумар 37. Адміністрацыйны цэнтр — Тур. Насельніцтва 554 тыс. чалавек (1999). Дэпартамент названы ад імя дзвюх асноўных рэк на яго тэрыторыі.

Плошча тэрыторыі 6127 км².

Дэпартамент уключае 3 акругі, 37 кантонаў і 277 камун.

Эндр і Луара — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Турэнь.

## Гл. таксама 
* Замак Шэнансо
* Замак Юсэ
Ізер (дэпартамент)

**Ізер** () — дэпартамент на паўднёвым усходзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Авернь — Рона-Альпы. Парадкавы нумар 38. Адміністрацыйны цэнтр — Грэнобль. Насельніцтва 1,094 млн чалавек (16-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 7431 км². Праз дэпартамент працякае рака Ізер.

Дэпартамент уключае 3 акругі, 58 кантонаў і 533 камуны.

Ізер — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Дафінэ. Назва паходзіць ад ракі Ізер. Вылучаная дэпартаменту першапачатковая тэрыторыя затым двойчы падзялалася — у 1852 і 1967 г.

## Вядомыя асобы 
* Гектар Берліёз
* Грэгары Лемаршаль

## Спасылкі 
* Conseil General website 
* Prefecture website
Юра (дэпартамент)

**Юра** () — дэпартамент на ўсходзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Франш-Кантэ. Парадкавы нумар 39. Адміністрацыйны цэнтр — Лонь-ле-Саньэ. Насельніцтва 251 тыс. чалавек (79-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Юра — адзін з першых дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былой правінцыі Франш-Кантэ. Назва паходзіць ад горнай сістэмы Юра.

Плошча тэрыторыі 4999 км².

Дэпартамент уключае 3 акругі, 34 кантона і 545 камун.

## Спасылкі 
* Старонка дэпартамента
Ланды (дэпартамент)

**Ланды** (*фр. Landes*) — дэпартамент на паўднёвым захадзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Аквітанія. Парадкавы нумар 40. Адміністрацыйны цэнтр — Мон-дэ-Марсан. Насельніцтва 327,3 тыс. чалавек (68-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Ланды — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былых правінцый Гіень і Гасконь.

Плошча тэрыторыі 9243 км² — па гэтым паказчыку Ланды займаюць другое месца сярод кантынентальных дэпартаментаў краіны. У Ландах размешчаны адзін з самых буйных у Францыі лясных масіваў, які займае каля 67% тэрыторыі дэпартамента. Уваходзіць у склад аднайменнай прыроднай вобласці.

Дэпартамент уключае 2 акругі, 30 кантонаў і 331 камуну.

## Спасылкі 
* Сайт прэфектуры 
* Ахоўваныя лясы пясчаных выдмаў
Купальнік горны

**Купальнік горны** ці **Буквіца** (*Arnica montana*) — від шматгадовых травяністых раслін сямейства Астравыя.

## Назвы 
Купальнік горны, арнік, буквіца, гарнік, касцян, лясны цітун, пералёт, тур, чамярыца, баравы гваздзік, заячча капуста.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расце на тэрыторыі Еўропы.

Расце ў хваёвых борах і ў хваёва-бярозавых лясах, на лясных лугах і палянах, узлесках, сярод хмызнякоў, на прасеках і мурожных лугах, часам на забалочаных лугах. У гарах паднімаецца да альпійскага пояса. Аддае перавагу пясчаным кіслым глебам з сярэдняй вільготнасцю.

Уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі.

## Батанічнае апісанне 
Карэнішча паўзучае, гарызантальна разгалінаванае, даўжынёй да 15 см, дыяметрам каля 1 см, са шматлікімі ніткападобнымі каранямі, звонку карычневае.

Сцябло прамастаячае, уверсе часта разгалінаванае, вышынёй 15-80 см, пакрытае простымі і жалезістым валасінкамі, асабліва густымі ў верхняй частцы.

Прыкаранёвыя лісты разеткі шырокія, авальныя або даўгавата-авальныя, тупаватыя, з выбітнымі бакавымі жылкамі, зверху з валасінкамі, коратка звужаныя ў хвосцік або амаль сядзячыя. Сцябловыя — парныя, супраціўныя, даўжынёй 15-17 см, шырынёй да 4-5 см, даўгаватыя або ланцэтападобныя, рэдка даўгавата-авальныя (ніжняя пара), у верхняй палове сцябла, асабліва на галінах, з адным-некалькімі чарговымі, лінейнымі, завостранымі лістамі.

Цвіце ў чэрвені — жніўні (у высакагор'ях ліпені — верасні). Плады спеюць у ліпені — верасні.

## Выкарыстанне 
Дэкаратыўная, лекавая, меданосная і харчовая расліна.

## Сінонімы 
* *Doronicum arnica*, Desf. (1804)
* *Doronicum montanum*, (L.) Lam. (1786)
* *Doronicum montanum*, (L.) Lam.

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Яраполк Святаславіч

**Яраполк Святаславіч** (? — ) — князь кіеўскі (970—972), вялікі князь кіеўскі (972—978).

## Біяграфія 
Сын Святаслава Ігаравіча.

Упершыню згадваецца пад 968 годам, калі печанегі ў адсутнасць Святаслава аблажылі Кіеў, дзе знаходзілася княгіня Вольга з трыма ўнукамі — Яраполкам, Алегам і Уладзімірам. У 970 годзе Святаслаў дзеліць уладанні паміж сынамі — Яраполк становіцца атрымаў старэйшы сталец у Кіеве. Святаслаў Ігаравіч загінуў у 972 годзе, такім чынам Яраполк стаў старэйшым князем.

У 975 годзе па намове ваяводы Свенельда князь Яраполк захапіў Драўлянскую зямлю, уладанне брата Алега, які пры гэтым загінуў у баі пад Оўручам. Другі брат — наўгародскі князь Уладзімір, дазнаўся пра гібель Алега і ўцёк з Ноўгарада да варагаў у Швецыю, а Яраполк пасадзіў у Ноўгарадзе сваіх намеснікаў.

У 976 годзе Яраполк хадзіў супраць печанегаў і, перамогшы іх, усклаў даніну. У 977 годзе на службу да Яраполка прыйшоў печанежскі князь Ілдзея. У 977 годзе ў Кіеў прыбыло візантыйскае пасольства, пацвердзіўшы ранейшыя мірныя пагадненні Русі і Візантыі.

У 978 годзе Уладзімір вярнуўся ў Ноўгарад і абвясціў вайну Яраполку. Абодва браты сваталіся да Рагнеды, дачкі полацкага князя Рагвалода, які прыняў сватаўство Яраполка і адмовіў Уладзіміру.

Войска Уладзіміра захапіла Полацк, Рагвалод з сям’ёй забілі, а Рагнеда прымушана стаць уладзіміравай жонкай. Уладзімір аблажыў Кіеў, Яраполк выбег адтуль і закрыўся ў Родні. Ваявода Яраполка Блуд здрадзіў яго, заманіў на перамовы з Уладзімірам, дзе Яраполка забілі.

У 1044 годзе рэшткі Яраполка эксгумавалі, ахрысцілі і паклалі ў царкве Святой Багародзіцы ў Кіеве.

## Літаратура 
* Историко-биографический словарь «Повести временных лет»: учеб. пособие / В. А. Зверев; науч. ред. В. С. Елагин, В. В. Назанский. — Новосибирск: НГПУ, 2002. — 98 с.
* Рыжов К. В. Все монархи мира. Россия: 600 кратких жизнеописаний / К. В. Рыжов. — М. : Вече, 2001. — 640 с.

Катэгорыя:Рурыкавічы
Гайнік іржавы

**Гайнік іржавы**, **Гайнік цёмна-чырвоны** (*Epipactis atrorubens*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй да 60 см, са шчыльным, прамым, у верхняй частцы густа пакрытым пухам сцяблом, часам лілова-фіялетавага колеру. Карэнішчы скарочаныя, тоўстыя; 5—9 авальных завостраных жорсткіх лістоў. Суквецце — аднабокая гронка, даўжынёй да 20 см.

Лісце яйкападобна-падоўжанае, ліловага колеру. Цёмна-чырвоныя, паніклыя кветкі без шпорца, з сэрцападобнай губой з пахам ванілі. Лісточкі калякветніка і кветаножкі пакрытыя пухам. Губа прыстасаваная для апылення насякомымі з кароткімі хабаткамі.

## Распаўсюджанне 
Сустракаецца ў Еўропе, Заходняй Сібіры, Малой Азіі, Іране. На тэрыторыі Расіі расце ў еўрапейскай часткі, на Каўказе, у Заходняй Сібіры.

## Статус 
III (R) катэгорыя, рэдкі від (па іншых дадзеных II (V) катэгорыя, від, колькасць якога скарачаецца) . Унесены ў Дадатак II да Канвенцыі СІТЕС.

Занесены ў Чырвоныя кнігі Сярэдняга Урала (1996), Курганскай вобласці, Ніжагародскай вобласці, Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі, рэспублікі Башкартастан, рэспублік Марый Эл, Чувашыя, Комі (1998), Беларусі. У зводку «Рэдкія і знікаючыя расліны Сібіры» (1980).

## Спасылкі 
* 
* Таксанамія на сайце Tropicos.org. Missouri Botanical Garden 
* Tela Botanica 24384  

Катэгорыя:Эпідэндравыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1809 годзе
Бургенланд

**Бургенланд** (, , , , прэк. *Gradišče,* , ) — самая ўсходняя і найменш населеная федэральная зямля ў Аўстрыі. Тэрыторыя Бургенланд дзеліцца на два штатутарштадта (горада, прыраўнаных у адміністрацыйным стаўленні да акруг) і сем акругаў, якія складаюцца, у сваю чаргу, з 171 камуны. Працягласць тэрыторыі з поўначы на поўдзень складае 166 км, пры гэтым працягласць з захаду на ўсход у самым вузкім месцы (у Зіграбене) складае ўсяго 5 км. Сталіца і найбуйнейшы горад — Айзенштадт. Насельніцтва — 278 тыс. чалавек (9-е месца сярод зямель; даныя 2001 года.).

## Гл. таксама 
* Хойрыгер
Stromae

**Поль ван Хаўер** (; , Брусель, Бельгія), больш вядомы як **Stromae** — спявак і аўтар песень бельгійска-руандыйскага паходжання ў стылі хіп-хоп і электра. Стаў папулярным пасля выхаду песні «Alors on danse», якая заставалася на першым месцы ў шматлікіх краінах Еўропы.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
### Міні-альбомы 
### Мікстэйпы 
### Відэаальбомы 
### Сінглы 
### Іншыя песні 
### Відэакліпы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* Афіцыйны канал Stromae на YouTube

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Бельгіі
Гампрын

**Гампрын** () — абшчына ў Ліхтэнштэйне.

Насельніцтва — 1436 чал. Афіцыйны код — 1595.

## Гл. таксама 
* Міжнародная акадэмія філасофіі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Абшчыны Ліхтэнштэйна
Маўрэн

**Маўрэн** (ням. Mauren) — абшчына ў Ліхтэнштэйне.

Насельніцтва — 3686 чал. Афіцыйны код — 7008.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Абшчыны Ліхтэнштэйна
Ругель

**Ругель** (ням. Ruggell) — абшчына ў княстве Ліхтэнштэйн.

Насельніцтва — 1932 чал. Афіцыйны код — 7010.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Абшчыны Ліхтэнштэйна
Шэленберг

**Шэленберг** (ням. Schellenberg) — абшчына ў Ліхтэнштэйне.

Насельніцтва — 974 чал. Афіцыйны код — 7011.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Абшчыны Ліхтэнштэйна
Луар і Шэр

**Луар і Шэр** () — дэпартамент на захадзе Францыі, адзін з дэпартаментаў рэгіёна Цэнтр. Парадкавы нумар 41. Адміністрацыйны цэнтр — Блуа. Насельніцтва 315 тыс. чалавек (69-е месца сярод дэпартаментаў, даныя 1999 г.).

Плошча тэрыторыі 6343 км². Праз дэпартамент працякаюць рэкі Луара і Шэр.

Дэпартамент уключае 3 акругі, 30 кантонаў і 391 камуну.

Луар і Шэр — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утвораных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 г. Паўстаў на тэрыторыі былых правінцый Арлеанэ і Турэнь. Назва дэпартамета паходзіць ад мясцовых рэк.

## Гл. таксама 
* Замак Шамбор

## Вядомыя асобы 
* Стэфан, кароль Англіі

## Спасылкі 
* Prefecture website (in French)
* Conseil General website  (in French)
* http://www.ville-blois.fr/
Вярэя

**Верэя** — горад раённага падпарадкавання ў Нара-Фамінскім раёне Маскоўскай вобласці Расіі. Горад размешчаны на правым беразе ракі Пратва́ (басейн Акі), за 111 км на паўднёвы захад ад Масквы, за 27 км да поўдня ад чыгуначнай станцыі Дорахава і за 22 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Мажайск.

## Назва 
Назва паселішча ад назвы аднайменнай ракі Вярэя, на якой паселішча паўстала. Рачная назва Вярэя балцкага паходжання.

З шэрагу рачных назваў з коранем *Var- : Ver- : Vir-*, ад індаеўрапейскага **ṷer-* «вада; дождж; рака». Ад гэтага кораня літоўскае *virti* «булькацець; варыцца ад награвання», *versmė* «крыніца», *virulys* «вір».

Гідранімічныя аналагі сярод літоўскіх водных назваў — *Varė, Varius, Varena, Var-upė (: Var-), Verys, Vereta, Ver-upė (: Ver-), Virinta, Virėkšta (: Vir-)*. Зусім блізкія да вярэйскай назвы і рачныя назвы Вярэйка (< **Ver-ej-*) на Верхнім Падонні і Павоччы, той жа корань у назве дзесенскай ракі Вярэслінка (*Ver-, -sl-*).

Такія назвы, як Вярэя, маглі з большай ахвотай надавацца рэкам з мноствам крыніцаў.

У назве Вярэя балцкі гідранімічны пашыральнік *-ej-*, як у падняпроўскіх балцкіх гідронімах **Vedēja*, **Rupēja*, літоўскіх *Asveja*, *Roveja*, у водных назвах Асвея, Мярэя. Блізкія пашыральнікі *-ij-, -uj-* у водных назвах тыпу Ілія, Бабруя. Пашыральнік *-ej-* выкарыстоўваецца ў літоўскім слова- і назваўтварэнні (*tekėti* «цячы» — *tekėja* «цячэнне»).

Вярэя ў складзе шэрагу гарадоў з назвамі балцкага гідранімічнага паходжання, што дугой атачаюць Маскву з заходняга боку (Валакаламск, Руза, Мажайск, Нара-Фамінск, Серпухаў).
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
У горадзе — швейная фабрыка (цяпер не працуе), Верэйскі механічны завод (ВЭЗ), філіял маскоўскага ФГУП НВП «Торый», прадпрыемствы па перапрацоўцы сельскагаспадарчай прадукцыі, ФГУП «Мослес» (галаўная арганізацыя).

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Анатолевіч Мартынаў (нар. 1968) — беларускі спартсмен (кулявая стральба).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці
Эшэн

**Эшэн** (ням. Eschen) — абшчына ў княстве Ліхтэнштэйн.

Насельніцтва — 4087 чал. Афіцыйны код — 7007.

## Гісторыя 
На тэрыторыі Эшэна знаходзяцца старажытныя паселішчы Малансер і Шнэлер. У Нэндэльне былі выяўленыя сцены ўмацавальных збудаванняў перыяду рымскай імперыі. Эшэн упершыню з’явіўся ў перапісу эпохі Каралінгаў прыкладна ў 850 г., там ён называўся Эсанай (назва магчыма паходзіць ад кельцкага «esca» (што ў перакладзе азначае «ля вады»). У 1217 увайшоў у склад княства.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Абшчыны Ліхтэнштэйна
Бальцэрс

**Бальцэрс** (ням. Balzers) — абшчына ў княстве Ліхтэнштэйн.

Насельніцтва — 4509 чал. Афіцыйны код — 7003.

Большая частка камуны знаходзіцца на ўсходнім беразе Рэйна. У Бальцэрсе маецца невялікі аэрадром для верталётаў (у Ліхтэнштэйне няма аэрапортаў).

## Гісторыя і культура 
Гістарычна ў сучасную камуну ўваходзілі дзве вёскі — Бальцэрс і Мельс на захадзе. У культурах двух вёсак ёсць малапрыкметныя адрозненні, якія праяўляюцца ў некаторых звычаях, такіх як «Funken» (літар. «Іскра») — вясновы рытуал, які мае дахрысціянскія паходжанне, які складаецца ў развядзенні вялікага вогнішча, які да гэтага часу праводзіцца ў кожнай вёсцы асобна.

## Гл. таксама 
* Замак Гутэнберг

## Спасылкі 
Катэгорыя:Абшчыны Ліхтэнштэйна
Бінаўральны эфект

**Бінаўральны эфект**, **лакалізацыя гуку** (ад  — пара і  — вуха)  — здольнасць чалавека і жывёл вызначаць, у якім напрамку ад іх знаходзіцца крыніца гуку. Эфект абумоўлены наяўнасцю двух гукапрымальнікаў — вушэй. Гукавыя хвалі звычайна падыходзяць да аднаго вуха раней, чым да другога. Вушы здольныя ўлоўліваць гэтую розніцу, калі яна не меншая за 0,00003 сек. Каб вызначыць напрамак, адкуль ідзе гук, чалавек паварочвае галаву да крыніцы гуку так, каб вушы ўчулі гук адначасова. Гэты эфект выкарыстоўваецца ў гукаўлоўніках.

## Гл. таксама 
Слых

Катэгорыя:Акустыка
Катэгорыя:Адчуванні
Катэгорыя:Псіхафізіялогія
Катэгорыя:Слых
Катэгорыя:Вуха
Амерыканскія Віргінскія астравы

**Амерыканскія Віргінскія астравы** (АВА) — група астравоў у Карыбскім моры, аўтаномная тэрыторыя ЗША.

Самыя вялікія тры вострава: Сент-Томас, Сент-Джон, Санта-Крус.

Плошча — 344 км ², насельніцтва — каля 100 тыс. чалавек.

Геаграфічна з'яўляюцца часткай Віргінскіх астравоў (якія ўключаюць у сябе таксама Брытанскія Віргінскія астравы).

Тэрыторыя была набытая ЗША ў Даніі 17 студзеня 1917 года (усе фармальнасці былі завершаны 31 сакавіка таго ж года). Кіруецца міністэрствам ўнутраных спраў ЗША. Жыхары маюць статус грамадзян Злучаных Штатаў.

Сталіца — горад Шарлот-Амалі.

## Гл. таксама 
* Брытанскія Віргінскія астравы
Каменсалізм

**Каменсалізм** ( — літаральна «каля стала», «за адным сталом») — узаемаадносіны паміж індывідамі ці групамі розных відаў, якія суіснуюць без канфліктаў і без узаемадапамогі (напрыклад,  і чалавек).

## Віды каменсалізму 
У залежнасці ад характару ўзаемаадносін відаў-каменсалаў вылучаюць тры формы:
* Сінайкія (кватэрыянства) — адна жывёла (каменсал) выкарыстоўвае іншую жывёлу (яго ракавіну, гняздо і да т.п.) у якасці прытулку;
* Эпайкія — адна жывёла (каменсал) прымацоўваецца да жывёлы іншага віду ці жыве каля яе, якая робіцца «гаспадаром» (напрыклад, рыба-прыліпала плаўніком-прысоскай прымацоўваецца да скуры акул і іншых буйных рыб, перасоўваючыся з іх дапамогай і сілкуючыся рэшткамі іх ежы);
* Энтайкія — адны жывёлы селяцца ўнутры іншых, якія маюць сувязь са знешнім асяроддзем.

## Прыклады каменсалізму ў раслін 
Прыкладам каменсалізму могуць служыць бабовыя (напрыклад, канюшына) і трава, якія сумесна растуць на глебах, бедных даступнымі злучэннямі азоту, але багатых злучэннямі калію і фосфару. Пры гэтым калі збажыну не падаўляе бабовае, то яна ў сваю чаргу забяспечвае яго дадатковай колькасцю даступнага азоту. Але падобныя ўзаемаадносіны могуць працягвацца толькі да тых часоў, пакуль глеба бедная азотам і травы не могуць моцна разрастацца. Калі ж у выніку росту бабовых і актыўнай працы азотфіксуючых цыбульковых бактэрый у глебе назапашваецца дастатковая колькасць даступных для раслін злучэнняў азоту, гэты тып узаемаадносін мяняецца канкурэнцыяй. Вынікам яе, як правіла, з’яўляецца поўнае ці частковае выцясненне менш канкурэнтаздольных бабовых з фітацэнозу.

Іншы варыянт каменсалізму: аднабаковая дапамога расліны-«няні» іншай расліне. Так, бяроза ці алешына могуць быць няняй для елі: яны абараняюць маладыя елкі ад простых сонечных прамянёў, без чаго на адкрытым месцы елка вырасці не можа, а таксама абараняюць усходы маладых ялінак ад выціскання іх з глебы марозам. Такі тып узаемаадносін характэрны толькі для маладых раслін елкі. Як правіла, пры дасягненні елкай пэўнага ўзросту яна пачынае паводзіць сябе як вельмі моцны канкурэнт і душыць сваіх нянь.

У падобных адносінах існуюць хмызнякі з сямействаў Ясноткавыя і Астравыя і паўднёва-амерыканскія кактусы. Маючы асаблівы тыпам фотасінтэзу (САМ-метабалізм), які адбываецца днём пры зачыненых вусцейках, маладыя кактусы моцна пераграваюцца і церпяць ад простага сонечнага святла. Таму яны могуць развівацца толькі ў ценю пад абаронай засухаўстойлівых хмызнякоў.

## Гл. таксама 
* Сімбіёз
* Паразітызм
* Аменсалізм
* Мутуалізм

Катэгорыя:Сімбіёз
Аменсалізм

**Аменсалізм** (ад  — трапеза) — тып межвідавых узаемаадносін, пры якім адзін від, названы аменсалам, перажывае прыгнёт росту і развіцця, а другі, які называецца інгібітарам, такім выпрабаванняў не схільны.
Антыбіёз і алелапатыя — падобныя віды ўзаемаадносін.

## Аменсалізм у раслін 
Аменсалізм шырока распаўсюджаны ва ўзаемаадносінах відаў раслін і інгібіруючым фактарам з'яўляецца альбо адмоўнае асяроддзеўтварэнне (аднабаковае або, радзей, узаемнае), альбо вылучэнне інгібітарам у навакольнае асяроддзе якіх-небудзь прыжыццёвых вылучэнняў, якія адмоўна ўздзейнічаюць на расліну-аменсал (алелапатыя).

Прыкладам аднабаковага адмоўнага асяроддзеўтварэння можа служыць уплыў дрэваў-дамінантаў на віды мохавага і травянога ярусаў. Пад полагам дрэў памяншаецца асветленасць, павышаецца вільготнасць паветра. Пры раскладанні ападаючых дрэў глеба збядняецца, паколькі пры гэтым утвараюцца кіслоты, якія спрыяюць вымыванню элементаў мінеральнага харчавання ўглыб глебавага пласта. Гэты працэс асабліва актыўны ў тайговым яловым лесе, таму што елка — моцны асяроддзеўтваральны від. Цягавітыя віды, якія ўдзельнічаюць у надглебавым покрыве, кампенсуюць згубнасць гэтага ўплыву і забяспечваюць экалагічную раўнавагу ў такім лесе. Пры гэтым дрэвы (інгібітары) не ўступаюць у канкурэнтныя адносіны з відамі надглебавага покрыва (аменсаламі), таму што канкурэнцыя мае на ўвазе спаборніцтва паміж відамі пры выкарыстанні пэўнага рэсурсу асяроддзя.

Прыклад узаемнага адмоўнага асяроддзеўтварэння — адносіны сфагнавых імхоў і сасудзістых раслін на сфагнавым балоце. Між сфагнавымі мохамі,  якія неабмежавана растуць уверх, і судзінкавымі раслінамі — верасовымі (багун, балотны мірт, андрамеда, журавіны), хвояй і некаторымі аокамі — складваюцца адносіны ўзаемнага аменсалізму без канкурэнцыі. Сфагнавыя мохі даволі хутка растуць, павышаюць узровень паверхні балота і паступова хаваюць у сваёй тоўшчы шматгадовыя жывыя органы кветкавых раслін, выступаючы як інгібітары. Гэта прыводзіць да прыгнёту кветкавых раслін, якія вымушаныя перамяшчаць свае карэнішча і карані як уверх, так і да участкаў балота, дзе паверхня нарастае не гэтак хутка. У сваю чаргу кветкавыя расліны зацямняюць мохі ападаючы лісця, што прыводзіць да запаволення іх росту. Такім чынам, паміж сфагнавымі мохамі і кветкавымі раслінамі ўсталёўваецца раўнавага «ўмеранага ўзаемапрыгнятання» без узнікнення канкурэнтных адносін.

## Глядзіце таксама 
* Тыпы адносін паміж арганізмамі
* Сімбіёз
* Паразітызм
* Каменсалізм
* Мутуалізм

Катэгорыя:Сімбіёз
Рычард Хек

**Рычард Хек** (; , Спрынгфілд) — амерыканскі хімік. Вядомы адкрыццём рэакцыі Хека. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі за 2010 год.

## Літаратура 
* *R. Van Noorden* Clever coupling catalysts lauded by chemistry Nobel // *Nature.* — 6.10.2010

## Спасылкі 
* Richard Heck на сайце Нобелеўскага камітэта

Катэгорыя:Хімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі