Нумерыян

**Марк Аўрэлій Нумерый Нумерыян** (), больш вядомы ў рымскай гістарыяграфіі як **Нумерыян**, — рымскі імператар, які кіраваў у 283—284 гадах.

Нумерыян быў малодшым сынам  Кара. Пасля таго, як Кар быў абвешчаны імператарам, ён прызначыў Нумерыяна сваім суправіцелем з тытулам цэзара. Пасля пачатку чарговай рымска-персідскай вайны Нумерыян разам з бацькам узяў удзел у паходзе. Пасля гібелі Кара ён стаў аўгустам на Усходзе, тым часам як яго старэйшы брат Карын кіраваў заходняй часткай імперыі. Неўзабаве пасля вяртання з вайны супраць персаў Нумерыян быў забіты ў Малой Азіі.

Нумерыян насіў наступныя : «Германскі Найвялікшы», «Персідскі Найвялікшы» — з 283 года; «Брытанскі Найвялікшы» з 284 года.

## Біяграфія 
### Абвяшчэнне цэзарам 
Будучы імператар Марк Аўрэлій Нумерый Нумерыян нарадзіўся каля 253 ці ў 254 годзе.

Па інфармацыі гісторыкаў Іаана Занары,  і , Кар здабыў важную перамогу над персамі, захапіўшы  і персідскую сталіцу  (блізу сучаснага Аль-Мадаін у Іраку), пасля чаго пераправіўся на процілеглы бераг Тыгра. У гонар гэтай падзеі Кар, Нумерыян і Карын прынялі пераможны тытул «Персідскі Найвялікшы». Аднак Кар сканаў у ліпені ці ў пачатку жніўня 283 года, магчыма, з-за маланкі, якая ўдарыла ў яго намёт. Уільям Ледбетэр мяркуе, што Кар быў забіты Апрам з маўклівай згоды Нумерыяна.

### Кіраванне ў якасці аўгуста і смерць 
 з партрэтам Нумерыяна.]]
Пасля смерці свайго бацькі Нумерыян уступіў на прастол у якасці аўгуста, стаў суправіцелем Карына, які атрымаў гэты тытул яшчэ пры жыцці Кара. У 283 годзе ён атрымаў тытул вялікага пантыфіка, а ў 284 годзе стаў ардынарным консулам разам са сваім братам. Нягледзячы на тое, што на некаторых манетах Нумерыян яшчэ прысутнічае са сваім ранейшым тытулам «Правадыр моладзі», на іншых абодва імператары знаходзяцца ў раўнапраўным становішчы. Апроч таго, на адным бронзавым медальёне, дзе Нумерыян намаляваны ў пышным усходнім адзенні, можна ўбачыць, што браты, якія знаходзяцца побач, звяртаюцца з прамовай да легіянераў, хоць у рэальнасці іх падзялялі вялікія адлегласці.

Карын хутка прыбыў з Галіі ў Рым, дзе правёў зіму 283/284 года, тым часам як Нумерыян затрымаўся на Усходзе. Раптоўная смерць яго бацькі спыніла кампанію, і рымляне пачалі спарадкаванае адступленне з Персіі, якому персы не правілі ніякіх перашкод. Магчыма, Нумерыян спыніў вайну з-за благога прадвесця, якім з'яўлялася смерць яго бацькі, ці ж ён проста не меў жадання працягваць ваенныя дзеянні. У той час былі выпушчаны манеты з надпісам «Уціхамірнік свету». Аднак фармальна вайна не скончылася, і перамовы з Персіяй былі праведзены толькі ў пачатку кіравання Дыяклетыяна ў 288 годзе, а таксама пасля паспяховага паходу суправіцеля Дыяклетыяна Галерыя.

На думку некаторых сучасных гісторыкаў (прыкладам, італьянскага навукоўца ), версія пра паспяховы адыход войскаў Нумерыяна была рымскай прапагандай, мэтай якой была схаваць паразу імператара ад сасанідскага цара Бахрама II і яго наступную гібель. Гэта дапушчэнне заснавана на паведамленнях Іаана Занары і Іаана Малалы: паводле інфармацыі Занары Нумерыян працягнуў наступленне і пацярпеў паразу ад персідскай арміі, быў узяты ў палон, дзе з яго злупілі скуру; Малала паведамляе пра тое, што імператар быў абложаны персамі ў Карах, потым быў захоплены і забіты (прытым гэтак жа, як і Занара, Малала паведамляе пра тое, што з Нумерыяна злупілі скуру). Але, па ўсёй бачнасці, гэтыя падзеі былі скапіяваны з акалічнасцяў смерці імператара Валерыяна I, якая адбылася за дваццаць гадоў да кіравання Нумерыяна. У 284 годзе Нумерыян прысвоіў сабе пераможны тытул «Брытанскі Найвялікшы», бо ў гэты час Карын здабыў некалькі перамог у Брытаніі. У рэчаіснасці гэтага адбыцца не магло, таму што Нумерыян не жыў у Рыме цягам усяго свайго кіравання. Таму даследчыкі або лічаць, што Хрысанф і Дар'я былі пакараны смерцю на загад Карына, або адносяць іх пакутніцтва да кіравання Валярыяна. Манеты з імем Нумерыяна, выпушчаныя ў малаазіяцкім горадзе  у канцы 284 года, не дазваляюць вызначыць яго месцазнаходжанне.

Неўзабаве пасля наведвання Эмесы Нумерыян захварэў. Яго набліжаныя, у тым ліку і прэфект прэторыя Арый Апр, гаварылі салдатам, якія ўвесь час пыталі іх пра стан імператара, што Нумерыян пакутуе ад запалення вачэй з-за працяглай бессані і таму змушаны перасоўвацца ў закрытых насілках, каб захоўваць вочы ад сонца і ветру. Дакладная прычына смерці Нумерыяна невядомая: або ён памёр ад хваробы, або яго забіў Апр, які меркаваў уявіць смерць імператара як натуральную і самому завалодаць імператарскім тытулам. Аднак, калі армія дасягнула віфінскага горада Нікамедыя, характэрны трупны пах, што выходзіў ад насілак, больш не дазволіў Апру хаваць праўду. Салдаты разарвалі шторы, што хавалі Нумерыяна, і выявілі, што імператар ужо некалькі дзён мёртвы.

### Вынікі кіравання 
Па ўсёй бачнасці, высокія ваенныя чыны былі асвядомлены пра смерць Нумерыяна, але дамовіліся захоўваць маўчанне, каб праверыць лаяльнасць арміі па дачыненні да Нумерыяна. Апр афіцыйна паведаміў навіну пра смерць Нумерыяна ў лістападзе 284 года каля Нікамедыі, пасля чаго прэфект быў схоплены легіянерамі. Трыбуны і палкаводцы 20 лістапада 284 года сабралі на ваенны савет армію для абрання новага імператара, дзе *«па выкліканні звыш»* выбралі камандуючага  Валерыя Дыёкла, нягледзячы на спробы Апра заручыцца іх падтрымкай і самому стаць імператарам. Флавій Вопіск Сіракузянін прыводзіць наступныя прычыны такога выбару:

*«Гэта быў выдатны чалавек, разумны, які любіў дзяржаву, які любіў сваіх падначаленых, які ўмеў выконваць усё тое, чаго патрабавалі акалічнасці таго часу. Ён быў заўсёды перапоўнены высокіх задум; часам, аднак, твар яго прымаў трохі цвёрды выраз, але развагай і вылучнай цвёрдасцю ён душыў руху свайго неспакойнага сэрца»*. Да таго ж у выніку менавіта ён выняў найбольшую карысць са смерці Нумерыяна..

Апроч таго, біёграф прынцэпса расказвае таксама і пра тое, што зварот, які Нумерыян адправіў сенатарам, быў, па аповедах сведак, гэтак выразна складзеным, што імі быў выпушчаны загад, паводле якога ва Ульпіевай бібліятэцы (пабудаванай архітэктарам Траяна Апаладорам Дамаскім на форуме Траяна) усталёўвалася статуя ў гонар імператара, аднак не як гасудару, а як рытору. На ёй была высечана наступны пасвячальны надпіс: «Нумерыяну Цэзару, самаму магутнаму прамоўцу свайго часу».

Больш ні ў адной крыніцы не расказваецца пра асобу Нумерыяна. Аднак вядома пра тое, што вышэйназваны паэт  згадваў у сваёй працы «Кінегетыка» («Пра паляванне») пра жаданне напісаць эпічную паэму, што расказвала б пра дзеі Карына і Нумерыяна, але гэты план, па ўсёй бачнасці, так і не быў ажыццёўлены .

## Крыніцы 
## Літаратура 
### Першасная літаратура 
* 
* 
* 

### Даследаванні 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рымскія консулы III стагоддзя
Катэгорыя:Салдацкія імператары
Катэгорыя:Забітыя манархі