open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гадзілавічы (археалагічны помнік)

**Гадзілавічы** — археалагічны помнік, курганны могільнік радзімічаў каля в. Гадзілавічы Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці. За 1,5 км на паўночны захад ад вёскі, на левым беразе р. Дняпро. Датуецца X — XII ст. Захавалася каля 100 (было каля 400) паўсферычных насыпаў вышынёй 0,5 — 2 м, дыяметрам 5 — 12 м. Вядомы з 1873. Абследавалі ў 1892 М. В. Фурсаў і С. Ю. Чалоўскі, даследавалі ў 1930 А. М. Ляўданскі, у 1964 Г. Ф. Салаўёва, у 1981 А. М. Плавінскі і В. Н. Рабцэвіч. Пахавальны абрад — трупапалажэнне на гарызонце на рытуальным вогнішчы галавой на захад (часам з невялікімі адхіленнямі на паўднёвы захад), у адзінкавых выпадках — на ўсход. Вакол многіх касцякоў выяўлены попельна-вугальныя («вогаенныя») кольцы. Знойдзены нажы, крэсівы, бранзалеты, пярсцёнкападобныя і сяміпрамянёвыя скроневыя кольцы, фібулы, сярэбраны псеўдавіты пярсцёнак, бронзавыя паясныя кольцы, шматлікія разнастайныя шкляныя (золата- і сярэбрашкляныя бачонкападобныя, зонныя, малінападобныя, бісер) і сердалікавыя пацеркі, вітая грыўня, бразготкі, медныя пярсцёнкі, бронзавыя падвескі-лунніцы, пятлістыя, манетападобныя (некаторыя з выявай галавы быка) падвескі, бронзавыя паясныя накладкі, якія маюць аналагі ў матэрыялах  каля Смаленска (Расія). Сярод шматлікіх фрагментаў кругавой керамікі выяўлены 2 цэлыя гаршчкі вышынёй 10 см. На адным з іх лінейны і хвалісты арнамент, у другога на донцы кляймо — крыж у коле.

## Літаратура 
* *Ляўданскі, A. M.* Кароткае паведамленне аб доследах культур эпохі жалеза ў БССР у 1930—1931 гт. // Запіскі аддзела гуманітарных навук Беларускай акадэміі навук. Кніга. Працы секцыі археалогіі. Т. III. — Мн., 1932.
* *Соловьева, Г. Ф.* Погребальные обряды // Древности железного века в междуречье Десны и Днепра. Выпуски 1 — 2: I. Археологическая карта; II. Погребальные обряды. — М.: Изд-во Академии наук СССР, 1962. — (Археалогия СССР. Свод археологических источников. Выпуск Д1—12).
* *Соловьева, Г. Ф.* Славянские курганы близ г. Рогачева Гомельской области // КСИА. — 1972. — Вып. 129.
* *Плавінскі, A. M.* Курганная група // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1983. — № 4. 
* *Плавинский, А. Н.* Раскопки курганов в Рогачевском районе археологической экспедицией Белгосуниверситета // Старажытнасці Рагачоўшчыны: Матэрыялаў навукова-практычнай канферэнцыі / [Уклад.: Г. В. Цітовіч, І. М. Язэпенка; Навук. рэд. А. М. Мядзведзеў]. — Мн. — Рагачоў, 2000. — 94 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гадзілавічы
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Рагачоўскага раёна
Катэгорыя:Радзімічы
IBM PC/XT

**IBM PC/XT** ці **IBM 5160** (скарачэнне ад eXtended Technology) — сямейства персанальных камп’ютараў карпарацыі IBM, другое пакаленне IBM PC на базе шаснаццацібітнага (з васьмібітнай шынай даных) працэсара Intel 8088. Прэзентавана ў сакавіку 1983, вытворчасць працягвалася да 1986 года. У адрозненне ад арыгінальнага IBM PC, уключае ў сябе ўсталяваны ў сістэмны блок MFM-цвёрды дыск з інтэрфейсам ST-412, аб’ёмам 10 Мбайт (у пазнейшых мадыфікацыях — 20 Мбайт), АЗП ёмістасцю 128 (базавая мадыфікацыя) ці 256 Кбайт з недакументаванай магчымасцю пашырэння да 640 Кбайт шляхам замены мікрасхем памяці на мацярынскай плаце ці пашырэння з дапамогай карт памяці, якія ўсталёўваюцца ў адзін з васьмі (замест пяці ў мадэлі 5150) раз’ёмаў шыны ISA. Дыскаводы для гнуткіх дыскаў сталі двухбаковымі, і іх ёмістасць падвоілася ў параўнанні з папярэдняй мадэллю. У **IBM PC/XT** можна было дадаць другі дыскавод 5¼" і цвёрды дыск. Базавая канфігурацыя была ўкамплектавана манахромным (чорна-белы) MDA ці 16-каляровым (з практычнай магчымасцю адначасова адлюстроўваць толькі 4 розныя колеры) CGA відэаадаптарам. У пазнейшых мадыфікацыях выкарыстоўваўся ўжо відэаадаптар EGA. Клавіятура мела 84 клавішы: у адрозненне ад сучаснай, на ёй адсутнічаў сегмент кіравання курсорам (гэта функцыя была на лічбавым сегменце справа); пазней пачалі выпускаць *універсальныя клавіятуры XT/AT* (з адпаведным пераключальнікам на дне корпуса). У якасці базавай АС ужывалася PC-DOS 2.0

## Гл. таксама 
* IBM PC
* Відэаадаптар
* PC-DOS

## Спасылкі 
* PC XT — Model 5160 на old-computers.com 
* Гісторыя IBM PC

Катэгорыя:Гісторыя камп’ютарнай тэхнікі
IBM PCjr

**IBM PCjr** (*PC junior*, *IBM 4860*) — сямейства персанальных камп’ютараў карпарацыі IBM, першая спроба кампаніі выйсці на рынак хатніх камп’ютараў. У сувязі з некаторымі канструктыўнымі недахопамі, няпоўнай сумяшчальнасцю з IBM PC і памылкамі ў маркетынгавай палітыцы, мадэль не мела камерцыйнага поспеху. Журнал PC World унёс IBM PCjr у «спіс 25 горшых тэхнічных прадуктаў усіх часоў». Камп’ютар быў анансаваны 1 лістапада 1983 года, а ў сакавіку 1985 года вытворчасць была спынена.

## Тэхнічныя характарыстыкі 
PCjr вырабляўся ў двух варыянтах: мадэль 4860-004 з 64 КБ АЗП, коштам $669 і 4860-067 з АЗП 128 КБ і дыскаводам 5,25“, коштам $1269.
* **Працэсар:** Intel 8088 з тактавай частатой 4,77 МГц.
* **Памяць:** АЗП 64-128 КБ на мацярынскай плаце, пашыральнай да 640—736 КБ з дапамогай модуля памяці. ПЗП 24 КБ з BIOS і касетным Бэйсікам.
* **Відэа:** Motorola 6845, «CGA Plus». Гэты чып таксама афіцыйна зваўся VGA (Video Gate Array), не варта блытаць з Video Graphics Adapter ці Array. Пад відэапамяць выкарыстоўвалася ад 2 КБ да 96 КБ сістэмнай памяці.
** Тэкставыя рэжымы: 40×25, 80×25, 16 колераў.
** Графічныя рэжымы: 320×200×4, 640×200×2, 160×100×16, 160×200×16, 320×200×16, 640×200×4.
* **Гук:** музычны сапрацэсар Texas Instruments SN76496; 3 галасы, 16 узроўняў гучнасці, генератар белага шуму.
* **Знешнія запамінальныя прылады:** бытавы касетны магнітафон, апцыянальна дыскавод 5,25".
* **Парты уводу-вываду:** касетны магнітафон, светлавое пяро, 2 джойстыкі, RGB манітор, кампазітнае відэа, TV, аўдыё, клавіятура, Centronics (апцыянальна), RS232, 2 слоты для картрыджаў.
* **Клавіятура:** інфрачырвоная, гумавая, 62 клавішы. Ёсць магчымасць далучэння стандартнай клавіятуры.

Фірма Tandy вырабляла клон PCjr — Tandy 1000. IBM вярнулася на рынак хатніх камп’ютараў у 1990 годзе, з больш паспяховай серыяй IBM PS/1.

## Спасылкі 
* PC Junior на old-computers.com  
* Рэклама PC Jr  

Катэгорыя:Гісторыя камп’ютарнай тэхнікі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1983 годзе
Гайкоўка (археалагічны помнік)

**Гайкоўка** — археалагічны помнік, стаянка грэнскай культуры каля вёскі Гайкоўка Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі, на беразе возера, у басейне ракі Беседзь, на схіле ўрочышча Печанеж.

Выявіў у 1926 годзе і даследаваў у 1930 годзе К. М. Палікарповіч, у 1972 годзе В. Ф. Капыцін даследаваў 265 м². Культурны пласт залягае пад ворывам на глыбіні 0,4—0,5 м. Знойдзены 1974 артэфакты, у тым ліку 351 прылада працы: тронкавыя наканечнікі стрэл, бакавыя, вуглавыя і сярэдзінна-вуглавыя разцы, канцавыя, падакруглыя і двайныя скрабкі, скрэблападобныя прылады, авальныя сякеры і цёслы, пласціны-ўкладышы, вырабы з выемкамі, праколкі і вастрыі, пласціны і адшчэпы з рэтушшу. Апрацоўка крэменю адбывалася на паселішчы, пра што сведчыць вялікая колькасць нуклеўсаў, пласцін і адшчэпаў.

## Літаратура 
* 
* *Копытин, В. Ф.* Археологические памятники Костюковичского района Могилевской области / В. Ф. Копытин; Могилевский государственный педагогический институт им. А. А. Кулешова, Могилевский областной краеведческий музей, Государственная историко-культурная экспедиция. — Могилев: Изд-во Могилевского государственного педагогического института, 1996. — 111 с.,[33] л. ил.
* *Копытин, В. Ф.* Свод памятников археологии чернобыльской зоны Могилевской области / Науч. ред. Г. В. Штыхов; Могилевский государственный университет им. А. А. Кулешова, Могилевский областной краеведческий музей. — Могилёв: Изд-во Могилевского государственного университета, 1998. — 241 с.

Катэгорыя:Стаянкі Касцюковіцкага раёна
Катэгорыя:Гайкоўка
Гейнэ

* Андрэй Хрыстафоравіч Гейнэ — удзельнік барацьбы за Савецкую ўладу ў Беларусі
* Аркадзь Андрэевіч Гейнэ — беларускі паэт
* Генрых Гейнэ — нямецкі паэт, публіцыст і крытык
Ян Саўдэк

{{Персона
 |імя                  = Ян Саўдэк
 |арыгінал імя       = 
 |выява          = Svět knihy 2010 - Jan Saudek 01.JPG
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = 
 |апісанне             = 2010 год
 |імя пры нараджэнні     = 
 |род дзейнасці     = фотамастак
 |дата нараджэння        = 13.05.1935
 |месца нараджэння       = , Чэхаславакія
 |грамадзянства          = 
 |падданства           = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |бацька                 = 
 |маці                 = 
 |муж               = 
 |жонка              = 
 |дзеці                 = 
 |узнагароды і прэміі     = { style="background:transparent"
 
}
 |сайт                 = saudek.com
 |вікісховішча            = 
}}

**Ян Саўдэк** (; 13 мая 1935, Прага) — культавы чэшскі фотамастак. Вядомы дзякуючы сваім адважным і шакавальным працам, з'яўляецца візітнай карткай Чэхіі ў свеце фатаграфіі, мае ўласныя выстаўкі ў больш за 400 гарадах свету.

## Біяграфія 
З яўрэйскай сям'і, шматлікія члены якой загінулі ў Тэрэзіне; Ян з братам-блізнём Карэлам былі аддадзены ў дзіцячы лагер.

У 1950 годзе ўпершыню ўзяў у рукі фотаапарат.

З 1952 па 1983 год працаваў у тыпаграфіі.

У 1990 годзе ўзнагароджаны французскім Ордэнам Мастацтваў і літаратуры.

Брат-блізнё — ілюстратар коміксаў Карэл Саўдэк.

## Спасылкі 
* Персанальны сайт , 
* 
* Ян Саўдэк на PhotoIsland 

Катэгорыя:Блізняты паводле алфавіта
Катэгорыя:Фатографы паводле алфавіта
Катэгорыя:Фатографы Чэхіі
Катэгорыя:Фатографы Чэхаславакіі
Катэгорыя:Выжылі ў Халакосце
Галаснікі

]]
 ў Маскве]]
**Галаснікі** — гліняныя пасудзіны ў выглядзе высокага збана з доўгім вузкім горлам, якія ўмуроўвалі ў сцены і скляпенні храмаў горлам у інтэр'ер. Галаснікі паляпшалі акустыку памяшкання, аблягчалі мураваную сцяну. У Беларусі вядомы з XII ст., у муроўцы сцен гродзенскіх Барысаглебскай і Ніжняй цэркваў. Вышыня гродзенскіх галаснікоў вагаецца ад 38 да 49,5 см. Дыяметр гарлавін галаснікоў Каложскай царквы ўсярэдзіне 7—8 см, паверхня пакрыта шчыльным лінейным (шнураваным) арнаментам. Галаснікі выкарыстоўвалі полацкія і наваградскія майстры (Барысаглебская царква ў Навагрудку, Спаса-Праабражэнская царква Ефрасіннеўскага манастыра ў Полацку). Часам замест галаснікоў у Полацку ўжываліся амфары.

## Літаратура 
* Трусаў, А. Манументальнае дойлідства Беларусі XI—XVIII стагоддзяў: Гісторыя будаўнічай тэхнікі / Алег Трусаў; Навук. рэд. Г. В. Штыхаў. — Мн.: ТАА «Лекцыя», 2001. — 203 с. — ISBN 985-6305-29-2.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Акустыка
Катэгорыя:Старажытнаруская архітэктура
Беларускія нацыянальныя галаўныя ўборы

**Галаўныя ўборы** — састаўная частка адзення беларусаў. У мінулым адлюстроўвалі сацыяльнае, а жаночыя — і сямейнае становішча чалавека. Паводле археалагічных знаходак найбольш раннія галаўныя ўборы вядомы з эпохі неаліту — скураныя ці футравыя шапачкі, часам упрыгожаныя бурштынавымі гузікамі. У раннім жалезным веку насілі шапачкі са спірале- ці акулярападобнымі падвескамі. Галаўныя ўборы плямён зарубінецкай і мілаградскай культур нагадвалі скіфскія і сармацкія (у жанчын — чапец і пакрывала, расшытае пацеркамі). У IX — XIII ст. дзяўчаты насілі вянкі з бяросты ці лубу, абшытыя скурай або тканінай (б. в. Аўсянікі Магілёўскага раёна), часам з шаўковай тасьмой, металічнымі венчыкамі. Упрыгожвалі іх вышыўкай ніткамі, шклянымі пацеркамі, зрэдку залачонымі бляшкамі (г. Навагрудак, вёскі Камена Вілейскага, Жукавец Бярэзінскага раёнаў). Вясельныя галаўныя ўборы выяўлены каля царквы XII ст. ў Мінску: вянок з кветак, з расшытым ачэллем на бяросце, рэшткамі лёгкай тканіны. Жанчыны на сколатыя валасы надзявалі чапец, шапачку, кіку, аснову якіх рабілі з бяросты ці лубу, абцягвалі тканінай ці скурай (вёскі Узноснае Талачынскага, Дзям’янкі Добрушскага раёнаў), расшывалі, як і дзявочыя вянкі. Да галаўных убораў жанчын і дзяўчат прымацоўвалі скроневыя кольцы. Для балцкіх плямён VII — XIII ст. характэрны жаночы галаўны вянок-упрыгажэнне — вайнага. 3 іх найбольш пашыраныя лентападобныя з 3—6 радоў бронзавых спіралек уперамежку з бронзавымі пласцінамі, нанізанымі на тонкія жгуты з лыка. У XI — XII ст. вянкі дапаўняліся трапецападобнымі падвескамі і званочкамі.

На паўночным захадзе Беларусі жанчыны насілі шапачкі, упрыгожаныя спераду металічнымі пласідінамі (вёскі Апонаўцы і Пузелі Воранаўскага, Вензаўшчына Шчучынскага раёнаў), наміткі (зашпільвалі булаўкамі), павой, убрус (накшталт сучасных шаляў), якія выраблялі з розных тканін белага ці чырвонага колераў, упрыгожвалі вышыўкай, нашывалі металічныя бляшкі рознай формы (в. Казлоўцы Міёрскага раёна). Гараджанкі насілі ачэлле з 2 сагнутых драўляных валікаў, абшытых тканінай, на якой замацоўвалі да 20 металічных дужак, заможныя на шалі надзявалі шапкі, аздобленыя футрам. Мужчыны насілі суконныя ці лямцавыя каўпакі з нізкім паўкруглым, конусападобным верхам, з аколышам, часта абшытыя футрам (гарады Брэст, Полацк).

## Гл. таксама 
* Аблавуха
* Брыль (капялюш)

## Літаратура 
* Дучыц, Л. У. Галаўныя ўборы / Л. У. Дучыц // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А — К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 211. — ISBN 978-985-11-0354-2.

Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Галацэн

**Галацэн** ( — «целы, увесь» +  — «новы») — сучасная геалагічная эпоха, апошні ў гісторыі Зямлі адрэзак чацвярцічнага перыяду, які лічаць на тэрыторыях, што былі пакрыты ў антрапагене ледавіком, пасляледавікоўем. Тэрмін «галацэн» прапанаваны ў 1869 годзе французскім даследчыкам П.Жарвэ. Паводле радыевугляроднага датавання большасць даследчыкаў вызначае мяжу плейстацэну — галацэну датай 10,3 тыс. гадоў таму назад. У пачатку галацэнам вызначылася сучасная занальнасць расліннага покрыва, з зямлі зніклі апошнія прадстаўнікі мамантавага палеалітычнага комплексу, адбыўся пераход ад палеаліту да мезаліту. Галацэнавы гарызонт у адпаведнасці са зменамі кліматычных фаз складаецца з 3 падгарызонтаў. Ранні (10,3 — 8 тыс. гадоў таму назад) уключае прэбарэальны (10,3 — 9,2 тыс. гадоў) і барэальны (9,2 — 8 тыс. гадоў) перыяды з халодным і ўмераным кліматам. Сярэдні (8 — 2,5 тыс. гадоў назад) падзяляецца на вельмі цёплы і вільготны атлантычны (кліматычны оптымум галацэна, 8 — 5 тыс. гадоў) і ўмераны сухі суббарэальны (5 — 2,5 тыс. гадоў) перыяды. У познім сучасным субатлантычным перыядзе (пачаўся 2,5 тыс. гадоў таму назад) усталявалася ўмеранае вільготнае надвор'е. Пры гэтым па дадзеных палеакліматычных рэканструкцый увесь час адбывалася чаргаванне пацяпленняў і пахаладанняў, што дазволіла даследчыкам вылучыць у кожным з перыядаў адпаведныя этапы. Пачатак ранняга галацэну лічаць мяжой палеаліту і мезаліту, на працягу ўсяго этапу (у эпоху мезаліту) адбывалася засяленне чалавекам тэрыторыі Беларусі.

## Гл. таксама 
* Геахраналагічная шкала
* Апошні ледніковы максімум
* Антрапацэн

## Літаратура 
* *Вознячук, Л. Н., Вальчик, М. А.* Морфология, строение и история развития долины Немана в неоплейстоцене и голоцене = Morphology, geology and development of the Niemen valley in neopleistocene and holocene = Марфалогія, будова і гісторыя развіцця даліны Нёмана ў неаплейстацэне і галацэне / Л. Н. Вознячук, М. А. Вальчик; Академия наук Белорусской ССР, Институт геохимии и геофизики. — Мн.: Наука и техника, 1978. — 211 с.
* *Калечыц, А. Г.* Галацэн / А. Г. Калечыц // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А — К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 212. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* *Лукашев, К. И.* Развитие биосферы в голоцене / Академия наук Белорусской ССР, Институт геохимии и геофизики. — Мн.: Наука и техника, 1978. — 177, [1] c.
* *Саидова, Х. М.* Экология шельфовых сообществ фораминифер и палеосреда голоцена Берингова и Чукотского морей / Российская АН, Институт океанологии им. П. П. Ширшова. — М.: Наука, 1994. — 95 с. — ISBN ISBN 5-02-003578-5.
Touch

**touch** — каманда Unix, якая прызначана для ўсталёўкі часу апошняга змянення файла ці часу доступу. Таксама ўжываецца для стварэння пустых файлаў.

## Гісторыя 
Утыліта touch з’явілася ў аперацыйнай сістэме AT&T UNIX Version 7. Версія ўтыліты touch, якая знаходзіцца ў камплекце з GNU coreutils, была распрацавана Полам Рабінам, Арнольдам Робінсам, Джымам Кінгданам, Дэвідам МакКінзі і Рэндзі Смітам.

## Спецыфікацыя 
Згодна POSIX утыліта touch змяняе час апошняга змянення файла ці час апошняга доступу да яго. Імя файла ці шлях да яго перадаецца ў якасці аргумента. Калі файл не існуе, утыліта стварае пусты файл с указаным імем і ўсталёвае час апошняй змены і апошняга доступу ў значэнне, перададзенае ў якасці аргумента. Калі аргумент часу не зададзены, ужываецца бягучы час.

## Сінтаксіс каманды 
`
**touch** [-acfhm] [-r файл] [-t [[CC]YY]MMDDhhmm.[SS]] файл`
  **-a**
  Вызначае час апошняга доступу да файлу. Час апошняга змянення не усталёўваецца, калі відавочна  не зададзены ключ -m
  **-c**
  Загадвае ўтыліце не ствараць файл, калі ён не існуе, пры гэтым ніякіх паведамленняў аб памылцы паказана не будзе.
  **-f**
  Спрабуе аднавіць інфармацыю аб часе, нават калі правы доступу файла не дазваляюць гэта рабіць.
  **-h**
  Загадвае ўтыліце не змяняць даные аб файле, калі ён зададзены сімвалічнай спасылкай.
  **-m**
  Вызначае час апошняга змянення файла.
  **-r** *file*
  Выкарыстоўваць значэнні часу з файла, зададзенага аргументам *file*.
  **-t** *time*
  Вызначае час апошняга змянення і доступу ў адпаведнасці з указаным фарматам *time*.

Фармат даты, указанай у ключы -t задаецца ў адпаведнасці з шаблонам `[[СС]YY]MMDDhhmm[.SS]`:

  **СС** — першыя дзве лічбы года.
  **YY** — апошнія дзве лічбы года.
  Калі параметр CC не зададзены і значэнне YY знаходзіцца ў межах 69 і 99, то  СС вызначаецца роўным 19,
  у адваротным выпадку ужываецца 20.
  **MM** — двухзначны нумар месяца.
  **DD** — двухзначны нумар дня.
  **hh** — значэнне гадзін даты.
  **mm** — значэнне хвілін даты.
  **SS** — значэнне секунд даты.

У розных UNIX-падобных сістэмах сінтаксіс каманды можа адрознівацца. Напрыклад, GNU touch змяшчае опцыю -d, якая дазваляе усталёўваць дату ў фарматах, якія адрозніваюцца ад згаданага вышэй.

## Прыклады 
Стварае файл myfile.txt і усталёўвае час апошняга змянення і доступу ў бягучы час у сістэме; калі файл існуе — аднаўляе час апошняга змянення і доступу не змяняючы пры гэтым зместу файла:
 # touch myfile.txt

Усталёўвае дату апошняга змянення і доступу на 8:46:26 31 студзеня 2007 г.:
 # touch -t 200701310846.26 index.html
 # touch -d '2007-01-31 8:46:26' index.html
 # touch -d 'Jan 31 2007 8:46:26' index.html

## Спасылкі 
* touch  — даведкавая старонка GNU coreutils
* touch — даведкавая старонка аперацыйнай сістэмы OpenBSD
* Афіцыйная спецыфікацыя touch
* Прыклады ўжывання touch 

Катэгорыя:Утыліты UNIX
Свята-Пакроўская царква (Гарадзечна)

**Царква́ Пакрова Прасвятой Багародзіцы** — праваслаўная царква ў Гарадзечне Пружанскага раёна, збудаваная ў памяць бітвы паміж расійскімі і напалеонаўскімі войскамі ў 1812 годзе. Помнік архітэктуры з элементамі класіцызму.

## Гісторыя 
[thumb|злева|250px|[Валянцін Ваньковіч|Валенцій Ваньковіч. *Партрэт Войцеха Пуслоўскага*]]
На сустрэчах і ў ліставанні з гродзенскім губернатарам генерал Аляксандр Тармасаў неаднаразова выказваў думкі пра неабходнасць ушанавання памяці Гарадзечанскай бітвы. Фундатарам пабудовы стаў уласнік Гарадзечны і Плянты Войцех Пуслоўскі, былы маршалак Слонімскага павета, а будаўніком — памешчык Шэмет. Збудаваная ўніяцкай царква была адчынена на свята Пакрова 1825 года і атрымала назву Свята-Пакроўскай. Пазней царква пераўтваралася то ў каталіцкую, то ў праваслаўную, то назад ва ўніяцкую. Пасля скасавання уніі ў 1839 годзе ў царкве быў усталяваны іканастас, а па здушэнні паўстання 1863 года яна была канчаткова перададзеная праваслаўным.

6 лютага 1963 года Савет па справах Рускай праваслаўнай царквы пры Савеце міністраў СССР прыняў рашэнне аб ліквідацыі прыхода ў вёсцы Гарадзечна. У будынку царквы пэўны час размяшчалася калгаснае зернясховішча і школьная спартыўная зала. Паступова ў царкве праржавеў дах, уваходная арка і каменная агароджа былі разабраны, сам будынак храма знаходзіўся ў поўным запусценні.

## Архітэктура 
Будынак прамавугольны ў плане, над уваходам вежа-званіца. Асноўны трохнефавы аб'ём накрыты двухсхільным дахам, у цэнтры якога размешчаны васьмігранны светлавы барабан. На галоўным фасадзе накладны порцік. Вокны акаймаваны простымі ліштвамі.

Асаблівую велічнасць храму надавалі 12 калон (дзве пры ўваходзе і 10 унутры), якія сімвалізавалі «12-ы год».

Першапачаткова царква мела выгляд велізарнага свірна; не было ні купала, ні званіцы.

## Літаратура 
* 
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. - Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. - 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Храмы Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пружанскага раёна
Катэгорыя:Гарадзечна (Пружанскі раён)
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:1825 год у Беларусі
Галбея (археалагічны помнік)

**Галбея** — археалагічны помнік, гарадзішча і курганны могільнік каля в. Галбея Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці. Выяўлены ў канцы XIX ст. Фёдарам Пакроўскім, абследавалі ў 1938 годзе Уладзімір Галубовіч і Хэлена Цэгак-Галубовіч.

### Гарадзішча 
Знаходзіцца за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Галбея, на правым беразе ракі Галбіца, на ўзгорку Гарадзец. Пляцоўка талеркападобнай формы дыяметрам 45 м, па краі мае вал, які вельмі аплыў. Яго найбольшая вышыня над самай нізкай часткай пляцоўкі ад 1,4 на захадзе да 2,4 м на паўночным усходзе, шырыня 4—6 м. 3 паўночнага, паўночна-заходняга і ўсходняга бакоў каля падножжа гарадзішча знаходзіцца забалочаны роў, з паўднёвага — возера. Раскоп (8x4 м), выцягнуты з поўдня на поўнач, быў закладзены ў паўднёва-заходняй частцы пляцоўкі, на поўначы ад унутранага падножжа вала. Магутнасць культурнага пласта 0,9—1,2 м. У мацерыку выяўлены 4 буйныя ямы і мноства дробных, у буйных ямах было шмат вугольчыкаў, а ў самай паўночнай з іх знойдзены кавалкі кальцыніраванай косткі. Самая масавая катэгорыя знаходак — фрагменты ганчарнай непаліванай керамікі, трапляліся таксама гліняная абмазка, дзындра, рэшткі жалезных прылад, косткі жывёл (дзіка, свінні, буйной рагатай жывёлы і інш.). Паводле формы венчыкаў керамікі гарадзішча датуецца X—XV ст. На думку літоўскага археолага Г. Забелы, гарадзішча Галбея напярэдадні ўтварэння ВКЛ з’яўлялася памежным пунктам Нальшанскай зямлі. Абследавалі ў 1972 годзе Яраслаў Звяруга, у 1997 — Эдвард Зайкоўскі. У 1992 годзе шурф заклала А. В. Квяткоўская, у 1998 годзе раскопкі праводзіў Эдвард Зайкоўскі (раскапаў 32 м²).

### Курганны могільнік 
За 1 км на ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Валатоўкі, на правым беразе ракі Чэртка. 49 насыпаў дыяметрам 4—10 м, вышыня 0,2—1,7 м. Курганы размешчаны кучна, на невялікай адлегласці адзін ад аднаго, большасць насыпаў пашкоджана ямамі і траншэямі. Абследаваў у 1972 годзе Яраслаў Звяруга. Раскопкі не праводзіліся.

## Літаратура 
* *Зайкоўскі, Э. М., Звяруга, Я. Г.* Галбея / Э. М. Зайкоўскі, Я. Г. Звяруга // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [складальнік Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А — К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 211—212. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* *Голубович, Е., Голубович, В.* Славянские поселения правобережной Дисны в Вилейском округе БССР // Краткие сообщения о докладах и полевых исследованиях Института истории материальной культуры. — 1945. — Вып. XI. — С. 126—137.
* *Касценя, А.* Стагоддзяў мінулых схаваныя тайны // Звязда. — 1990. — № . — 30 жніўня. — С.
* *Покровский, Ф. В.* Археологическая карта Виленской губернии / Ф. В. Покровский. — Вильна: Типография А. Г. Сыркина, 1893. — XVIII, 164 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Галбея (вёска)
Катэгорыя:Гарадзішчы Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Пастаўскага раёна
Галінова (археалагічны помнік)

**Галінова** — археалагічны помнік, гарадзішчы і курганныя могільнікі каля вёскі Галінова Вілейскага раёна Мінскай вобласці.

## Гарадзішча 
Знаходзіцца за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі, у лесе, на мысе прыроднага ўзвышша. Мясцовая назва Скабеева Гара. Пляцоўка дыяметрам 55 м, па краі ўмацавана валам вышынёй да 3 м. 3 заходняга і ўсходняга бакоў ёсць дадатковыя дугападобныя валы вышынёй 1,5—2 м. Выявіў і абследаваў у 1850-я г. А. Г. К. Кіркор, абследавалі ў 1980 годзе А. Р. Мітрафанаў, у 1985 годзе Я. Г. Звяруга. Раскопкі не праводзіліся.

## Курганныя могільнікі 
### Курганны могільнік-1 
Магчыма, адносіцца да балтаў. За 0,2 км на паўночным усходзе ад гарадзішча, абапал дарогі ў в. Студзёнкі. Мясцовая назва Валатоўкі. 77 круглых насыпаў, якія цягнуцца вузкай паласой з паўднёвага захаду на паўночны ўсход на 0,5 км. Дыяметр насыпаў 5—11 м, вышыня 0,6—1,7 м. Каля большасці насыпаў захаваліся кругавыя раўкі. Прыблізна трэцяя частка курганоў пашкоджана. 15 курганоў у 1934, 1937 гадах даследавалі Г. Цэгак-Галубовіч і У. Галубовіч, абследаваў у 1985 годзе Я. Г. Звяруга. Пахавальны абрад — трупаспаленне на гарызонце. Пахавальны інвентар: жалезныя нажы, фібулы, спражкі, тачыльныя камяні, бранзалеты з бронзы, трапецападобныя і круглыя падвескі, абломкі грывень, ляпныя слабапрафіляваныя гаршкі і пасудзіны слоікавай формы. Датуецца VII—X стагоддзямі.

### Курганны могільнік-2 
Знаходзіцца за 0,4 км на паўночным усходзе ад могільніка-1. 3 расплывістыя насыпы дыяметрам 7—9 м, вышыня 0,7—0,9 м. Выявіў і абследаваў у 1985 годзе Я. Г. Звяруга.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Hołubowicz, E. Pięć lat pracy terenowej Muzeum Archeologicznego Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (1933—1937) = Cinq ans de travail au Musée d’Archéologie de l’Université d’Etienne Batory à Wilno 1933—1937 / Włodzimierz Hołubowicz. — [S.l.: s.n., 1938]. — S. [1], 84-90: mapa. (Odb.: Rocznik Archeologiczny. T. 1. — Wilno, 1937.)
* Гуревич, Ф. Д. Древности Белорусского Понеманья / Ф. Д. Гуревич; [Отв. ред. П. Н. Третьяков]; Академия наук СССР, Институт археологии. — М. — Л.: Изд-во Академии наук СССР, 1962. — 219, [3] c., [3] л. карт.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Галінова (Вілейскі раён)
Катэгорыя:Гарадзішчы Вілейскага раёна
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Вілейскага раёна
Кэтрын Рос

**Кэтрын Рос** (; ) — амерыканская актрыса, намінантка на прэмію «Оскар» у 1967 годзе.

## Біяграфія 
Кэтрын Джульет Рос нарадзілася 29 студзеня 1940 года ў Галівудзе. Пазней яе сям'я пераехала ва Уолнет-Крык, усходні прыгарад Сан-Францыска. Яна вучылася ў сярэдняй школе Лас-Ломас і каледжы Дыябла-Вэлі ў Плізант-Хіл, штат Каліфорнія, дзе і пачалася яе акцёрская кар'ера з удзелу ў здымках у студэнцкім фільме.
 
У кіно яна найбольш вядомая па ролі Элейн Робінсан ў фільме «Выпускнік» (1967), з Дасцінам Хофманам і ролі Эты Плэйс у «Буч Кэсідзі і Сандэнс Кід» (1969) з Полам Ньюманам і Робертам Рэдфардам у галоўных ролях.
 
Падчас здымак у фільме «Псіханутыя» (1978) Кэтрын пазнаёмілася з акцёрам Сэмам Эліятам, за якога ў 1984 годзе выйшла замуж. Кэтрын і Сэм маюць адну дачку, Клеа.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Галівудзе
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Акцёры вестэрнаў
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Луіза Флетчэр

**Луіза Флетчэр** (;  — 23 верасня 2022) — амерыканская актрыса, вядомая дзякуючы ролі сястры Рэтчэд у культавым фільме «Пралятаючы па-над гняздом зязюлі» (1975), за якую яна атрымала прэмію «Оскар».

## Біяграфія 
Упершыню на экране Флетчэр з’явілася як запрошаная актрыса тэлесерыяла, яна сыграла ў адным з эпізодаў знакамітага тэлесерыяла «Мэверык» і «Недатыкальныя». Праз празмерна высокі рост акцёрская кар’ера Флетчэр не задалася. У 1960 годзе Флетчэр выйшла замуж і прысвяціла сябе выхаванню дзяцей. Праз дзесяць гадоў з падачы Роберта Олтмена яна аднавіла кінакар’еру і праз год сыграла сваю знакамітую ролю ў фільме Мілаша Формана «Пралятаючы па-над гняздом зязюлі».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Неафіцыйны сайт

Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Хобіт: Нечаканая вандроўка

**«Хо́біт: Нечаканая вандроўка»** () — першая частка кінатрылогіі  рэжысёра Пітэра Джэксана, паводле кнігі Дж. Р. Р. Толкіна «Хобіт, або Туды і назад». Прыквел кінатрылогіі «Уладар пярсцёнкаў» ад той жа студыі і з блізкім наборам акцёраў. Трылогія складаецца з наступных фільмаў: «Хобіт: Нечаканая вандроўка» (*The Hobbit: An Unexpected Journey*, 14 снежня 2012 года), «Хобіт: Пустка Смаўга» (*The Hobbit: The Desolation of Smaug*, 13 снежня 2013 года) і «Хобіт: Бітва пяці войскаў» (*The Hobbit: There and Back Again*, 18 ліпеня 2014 года). Гэта першы фільм, які быў зняты з частатой 48 кадраў у секунду на камерах RED Epic з разрозненнем 5K высокай якасці. Прэм’ера адбылася 28 лістапада 2012 года ва Уэлінгтане (Новая Зеландыя). У сусветны пракат фільм выйшаў 14 снежня ў фарматах: 2D, 3D і IMAX 3D.

## Гл. таксама 
* Пітэр Джэксан
* Хобіт: Пустка Смаўга — другі фільм трылогіі
* Хобіт: Бітва пяці войскаў — трэці фільм трылогіі
* Хобіт, або Туды і назад — аповесць-казка, пакладзеная ў аснову трылогіі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны блог карціны
*   (на 23 снежня 2012)
*  

Катэгорыя:Фільмы Новай Зеландыі 2012 года
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2012 года
Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы 2012 года
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы Новай Зеландыі
Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы Новай Зеландыі
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША
Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-прыквелы
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Джона Рональда Руэла Толкіна
Катэгорыя:Фільмы Пітэра Джэксана
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Фрэн Уолш
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Філіпы Боенс
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Пітэра Джэксана
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Гільерма дэль Тора
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Говард Шор
Катэгорыя:Фільмы MGM
Тахумулька

**Тахуму́лька** () — стратавулкан у заходняй частцы Гватэмалы. Мае вышыню 4203 (4220, 4217) м і з’яўляецца найвышэйшым пунктам Гватэмалы і Цэнтральнай Амерыкі.
 
Вулкан складзены з андэзітаў. Конус мае дзве вяршыні; усходні конус — старажытны з кратарам дыяметрам да 70 м, заходні — малады. На схілах — дубова-хваёвыя лясы, у верхняй частцы — ксерафітныя горныя лугі. Узыходжанне можна ажыццявіць з горада Сан-Маркас, які размешчаны за 14 км на паўднёвы ўсход.

Апошняе вывяржэнне вулкана адбылося ў 1863 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Tajumulco — SummitPost.org
* Volcano Live

Катэгорыя:Вулканы Гватэмалы
Катэгорыя:Стратавулканы
Тбіліскі эмірат

**Тбілі́скі эміра́т** — ісламскае дзяржаўнае ўтварэнне пад эгідай Арабскага халіфата, якое існавала ва Усходняй Грузіі з 736 па 1122 год (фактычна — да 1080 года). Эмірат кіраваўся спачатку дынастыяй Шуабідаў (галіна дынастыі Амеядаў), а затым пасля адступніцтва эміра Саака, яе змяніла дынастыя Джафарыдаў. Сталіца — Тбілісі.
 
Утварэнне эмірата — следства арабскіх заваяванняў на Каўказе, якія пачаліся ў 645 годзе і пасля 90 гадоў прывялі да ўзяцця Тбілісі (735) войскамі арабскага палкаводца Мервана з дынастыі Амеядаў, празванага грузінамі за яго жорсткасць «глухім», бо ён быў глухі да народных пакут, армяне празвалі яго «сляпым», бо ён быў сляпы да народных слёз, арабы празвалі яго «аслом» за ўпартасць (халіф Марван II). Мерван быў прызначаны намеснікам Каўказа, у яго задачы ўваходзіла ісламізацыя ўсяго рэгіёну, а ў Тбілісі ён прызначыў эміра, улада якога распаўсюджвалася на ўсю Усходнюю Грузію (а да 778 года — і на захад краіны).
 
Да пачатку IX стагоддзя тэрыторыя эмірата скарацілася да межаў Картлі. Уласна мусульманскім горадам можна было назваць толькі Эль-Тэфеліс, які быў перабудаваны на ўзор іншых гарадоў халіфата і па насельніцтву сярод гарадоў Каўказа саступаў толькі Дэрбенту. Асноўная ж частка насельніцтва ў рэгіёнах прытрымлівалася хрысціянскай веры.
 
У сярэдзіне IX стагоддзя тбіліскі эмір паспрабаваў спыніў выплачваць халіфу даніну. У адказ Абасіды адправілі карную экспедыцыю пад кіраўніцтвам гуляма Бугі ал-Кабіра (853). Тбілісі быў падвергнуты разгрому, а непакорлівы эмір Саак з дынастыі Шуабідаў быў укрыжаваны. Хрысціянскае насельніцтва пачало міграваць ў абхазскае царства, а тэрыторыя эмірата працягвала скарачацца. У XI стагоддзі эміру падпарадкоўваўся толькі Тбілісі з прыгарадамі.
 
Пасля 1080 года згадкі пра Тбіліскі эмірат знікаюць. Паводле грузінскіх крыніц, горадам кіраваў савет старэйшын. У 1122 годзе ў Тбілісі трыумфальна увайшоў цар Давід Будаўнік, які зрабіў горад сталіцай дзяржавы Баграціёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Грузіі
Катэгорыя:Халіфат
Катэгорыя:Гісторыя Тбілісі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Каўказа
Катэгорыя:Гістарычныя эміраты
Тканкавае дыханне

**Тка́нкавае дыха́нне**, **клетачнае дыханне** — сукупнасць біяхімічных рэакцый, якія праходзяць у клетках жывых арганізмаў, у ходзе якіх адбываецца акісленне вугляводаў, ліпідаў і амінакіслот да вуглякіслага газу і вады. Вызваленая энергія запашваецца ў хімічных сувязях макраэргічных злучэнняў (АТФ і інш.) і можа быць выкарыстана па меры неабходнасці. Уваходзіць у групу працэсаў катабалізму.

Аб фізіялагічных працэсах транспарціроўкі да клетак мнагаклетачных арганізмаў кіслароду і выдаленні ад іх вуглякіслага газу гл. артыкул Дыханне.

## Гл. таксама 
* Закісанне

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

*
Аляксандр Аляксандравіч Кліменка

**Аляксандр Кліменка** (, ) — беларускі футбаліст (нападнік) і трэнер.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мазырскага футбола, гуляў у мазырскай «Славіі». У 2003 годзе перайшоў у клуб другога расійскага дывізіёна «Балтыка», але не замацаваўся і вярнуўся ў «Славію». Найлепшыя сезоны правёў у салігорскім «Шахцёры», з якім выйграў золата чэмпіянату 2005 і стаў найлепшым бамбардзірам у сезоне 2006. Пасля перайшоў у «Гомель», а ў пачатку 2011 года вярнуўся ў «Славію», якой дапамог выйграць Першую лігу 2011.

У сакавіку 2013 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры і перайшоў на трэнерскую працу ў «Славіі». У 2019 годзе ўзначаліў дубль клуба, а ў жніўні 2020 года вярнуўся да працы з юнацкімі камандамі. У пачатку 2022 года як ігрок далучыўся да калінкавіцкай «Вертыкалі» ў Другой лізе.

## Міжнародная кар’ера 
У 2002—2005 гадах гуляў за моладзевую зборную Беларусі. 2 лютага 2007 года згуляў свой адзіны матч за нацыянальную зборную Беларусі (таварыскі матч супраць Ірана).

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2005
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2006, 2007
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі (2): 2010, 2011
*  Найлепшы бамбардзір чэмпіянату Беларусі: 2006
*  Найлепшы нападнік чэмпіянату Беларусі: 2006
*  У спісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2005, 2006

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Балтыка Калінінград
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Вертыкаль Калінкавічы
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Ткацкі станок

. Сялянка за ткацкім станам. в. Дзятлавічы, Лунінецкі раён. 1913 год.]]

**Тка́цкі стано́к** — асноўная машына ткацкай вытворчасці, абсталяванне або прылада для вырабу разнастайных відаў ворсавых, гладкіх, плеценых і іншых дываноў, баваўняных, шаўковых, шарсцяных, і іншых тканін, а таксама іншай прадукцыі тэкстыльнай прамысловасці.

## Гл. таксама 
* 
* Цалаванне чаўнака

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Станкі
Катэгорыя:Абсталяванне і прылады для працы з тэкстылем
Катэгорыя:Ткацкая справа
Ткачыкавыя

**Ткачыкавыя** (*Ploceidae*) — самая буйная па колькасці формаў сямейства птушак, у якое ўваходзяць да 272 відаў. Афрыка з'яўляецца цэнтрам паходжання гэтага сямейства. Але распаўсюджаны ткачыкі і ў Еўропе, і ў Азіі, і ў Аўстраліі. Даўжыня цела ткачыкаў 7,6-30 см. Афарбоўка прадстаўнікоў гэтага сямейства птушак залежыць ад месцаў пражывання.

## Класіфікацыя 
Сямейства налічвае 17 родаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* *Федоренко А. П.* Тка́чикові // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1984. — Т. 11, кн. 1 : Стодола — Фітогеографія. — С. 273. — 606, [2] с., [22] арк. іл. : іл., портр., карти с.


Катэгорыя:Сямействы птушак
Ума Турман

{{Кінематаграфіст
 |імя                  = Ума Турман
 |арыгінал імя       = Uma Karuna Thurman
 |выява          = Uma Thurman photographed by Jiyang Chen.jpg
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = Ума Турман у верасні 2011 года
 |імя пры нараджэнні     = Uma Karuna Thurman
 |дата нараджэння        = 29.4.1970
 |месца нараджэння       = , ЗША
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |прафесія            = 
 |грамадзянства          = 
 |гады актыўнасці      = 1984 — наш час
 |кірунак          = 
 |кінастудыя           = 
 |узнагароды              = «Залаты глобус» (2002)
{ style="background: transparent"
 
}
 |imdb_id              = 0000235
 |сайт                 = 
}}
**Ума Каруна Турман** (; ) — амерыканская актрыса.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і прафесара Калумбійскага універсітэта, спецыяліста па ўсходніх рэлігіях Роберта Турмана, а яе маці Нена (у дзявоцтве фон Шлеебругэ), шведская мадэль, цяпер псіхатэрапеўт па прафесіі, некалі нядоўгі час была замужам за Цімаці Ліры. Бацька Нены — немец, а маці — шведка.
 
Уму назвалі ў гонар індуісцкай багіні. Акрамя таго, з санскрыту імя актрысы перакладаецца як «не пакутаваць».
 
Прыехаўшы ў Нью-Ёрк, Ума працавала пасудамыйкай і спрабавала прабіцца ў фотамадэлі. Па-сапраўднаму яе заўважылі толькі пасля эпізадычнай ролі ў фантастычным фільме Тэры Гільяма «Прыгоды барона Мюнхгаўзена».
 
Вядомасць прыйшла да яе пасля фільма «Генры і Джун», дзе яна сыграла жонку пісьменніка Генры Мілера.

## Узнагароды 
7 лютага 2006 Ума Турман ўзнагароджана французскім Ордэнам мастацтваў і літаратуры.

## Выбраная фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бостане
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Кавалеры французскага Ордэна мастацтваў і літаратуры
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Тладыянта

**Тладыя́нта** (*Thladiantha*) — род кветкавых раслін сямейства .
 
Распаўсюджаныя ў Паўднёва-Усходняй Азіі. На тэрыторыі Беларусі 1 від — .

Культывуецца як дэкаратыўная павойная расліна, часам дзічэе.

## Апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны з клубнепадобна патоўшчанымі каранямі. Сцёблы даўжынёй да 4 метраў, лазяць пры дапамозе вусікаў. Лісце простае, суцэльнае, сэрцападобнае, на доўгіх чаранках. Кветкі аднаполыя (тычынкавыя ў гронках або адзіночныя), жоўтыя, званочкавыя. Плод — цыліндрычная чырвоная сакавітая салодкая гарбузіна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Thladiantha // The Plant List

Катэгорыя:Гарбузовыя
Тлемсен

**Тлемсе́н** (, ) — горад на паўночным захадзе Алжыра, сталіца аднайменнага вілаета.

Горад мае старажытную гісторыю, і яго называюць «жамчужынай Магрыба». Размешчаны ў глыбіні Алжыра, на некаторым аддаленні ад мора, і акружаны вінаграднікамі і аліўкавымі садамі. Ён знакаміты гарбарнай і тэкстыльнай прамысловасцю, а таксама вытворчасцю дываноў. Тлемсен з’яўляецца таксама турыстычным аб’ектам, дзякуючы помнікам берберскай, арабскай, турэцкай і французскай каланіяльнай культур. Вузел чыгунак і аўтамабільных дарог.

## Гісторыя 
Вядомы з III стагоддзя як рымскі горад Памарыя. У VII стагоддзі быў захоплены арабамі. У XI—XVI стагоддзях важны культурны і гандлёвы цэнтр.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
У Тлемсене і наваколлі помнікі архітэктуры XII—XIV стагоддзяў, руіны рымскіх паселішчаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Алжыра
Уладзімір Станіслававіч Гаеў

**Уладзімір Гаеў** (нар. , ) — беларускі футбаліст (брамнік) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам брамнікаў клуба «Слуцк».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мазырскага футбола, доўгі час гуляў у мазырскай «Славіі». У 2003 годзе перайшоў у «Гомель», але ў хуткім часе быў заўважаны румынскім «Дынама». У Румыніі правёў тры сезоны, за якія паспеў выйграць шматлікія трафеі. Пасля года ў адэскім «Чарнаморцы» перайшоў у салігорскі «Шахцёр», потым гуляў у «Савіце» і «Гомелі».

У пачатку 2011 года вярнуўся ў «Славію» ў якасці асноўнага брамніка і стаў капітанам каманды. Дапамог клубу выйграць Першую лігу 2011, пазней заставаўся асноўным брамнікам клуба ў Вышэйшай лізе.

У сезоне 2013 спачатку саступаў месца ў старце Сімасу Скіндэрысу, але потым вярнуў месца ў аснове. 3 жніўня 2013 года, захаваўшы вароты ў недатыкальнасці ў матчы супраць «Тарпеда-БелАЗ» (1:0), уступіў у беларускі «Клуб сухіх брамнікаў».

## Міжнародная кар’ера 
У 2006—2007 гадах згуляў чатыры матчы за нацыянальную зборную Беларусі.

## Трэнерская кар’ера 
У пачатку 2016 года, завяршыўшы кар’еру іграка, перайшоў на пасаду трэнера брамнікаў мазырскага клуба. У студзені 2018 года было абвешчана, што Гаеў стане трэнерам брамнікаў у «Слуцку».

У студзені 2024 года падоўжыў кантракт са «Слуцкам».

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (3): 1996, 2000, 2003
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 1999
*  Уладальнік Кубка Беларусі (2): 1996, 2000
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі (2): 2010, 2011
*   Чэмпіён Румыніі: 2003/2004
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Румыніі: 2004/2005
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Румыніі: 2005/2006
*  Уладальнік Кубка Румыніі (2): 2004, 2005
*  Уладальнік Суперкубка Румыніі: 2005
* Уваходзіць у Клуб «сухіх» варатароў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК РВАР Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Бухарэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарнаморац Адэса
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Савіт
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Дваццаць адно (фільм)

**«Дваццаць адно»** () — амерыканскі фільм-драма, зняты рэжысёрам Робертам Лукетычам па раману Бена Мезрыча, напісанаму ў 2003 годзе, — «Удар па казіно. Як сарваць куш: Рэальная гісторыя шасці студэнтаў, якія абгулялі Лас-Вегас на мільёны долараў». Прэм’ера ў ЗША была прызначана на 28 сакавіка 2008 года. У галоўных ролях зняліся Джым Сцёрджэс, Кевін Спейсі, Кейт Босуарт, Джейкаб Пітс, Лоўрэнс Фішберн, Аарон Ю. З 30 сакавіка па 6 красавіка 2008 года, фільм з’яўляўся самым наведвальным у кінатэатрах ЗША, за час пракату ў ЗША касавыя зборы склалі $.

## Слоганы 
* «Winner, winner, chicken dinner!»
* «They proved the Vegas Blackjack System was beatable… by beating the hell out of it».
* «Nobody is allowed to beat the System. It’s the cardinal rule of Vegas».

## Сюжэт 
Каманда з пяці студэнтаў MIT пад кіраўніцтвам былога іграка, цяпер рэспектабельнага выкладчыка вышэйшай матэматыкі з элементамі тэорыі імавернасцей, распрацоўвае план, пры дапамозе якога імавернасць выйгрышу пры гульні ў блэкджэк павялічваецца ў некалькі разоў. На працягу 12 тыдняў каманда з 6 чалавек па нядзелях вылятае з Бостана ў Лас-Вегас з адзінай мэтай — абгуляць казіно.

## Саўндтрэк 
# The Rolling Stones — «You Can't Always Get What You Want» (Remixed by Soulwax) (6:07)
# MGMT — «Time to Pretend» (Super Clean Version) (4:20)
# LCD Soundsystem — «Big Ideas» (5:41)
# D. Sardy featuring Liela Moss — «Giant» (3:42)
# Amon Tobin — «Always» (3:38)
# Peter Bjorn and John — «Young Folks» (4:37)
# Junkie XL featuring Electrocute — «Mad Pursuit» (4:16)
# Get Shakes — «Sister Self Doubt» (4:22)
# The Aliens — «I Am The Unknown» (5:27)
# Rihanna — «Shut Up And Drive» (3:34)
# Knivez Out — «Alright» (3:31)
# Domino — «Tropical Moonlight» (3:28)
# Unkle — «Hold My Hand» (4:58)
# Mark Ronson featuring Kasabian — «L.S.F. (Lost Souls Forever)» (3:32)
# Broadcast — «Tender Buttons» (2:51)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт фільма
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 2008 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы 2008 года
Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2008 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША
Катэгорыя:Дэтэктыўныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра Лас-Вегас
Катэгорыя:Фільмы пра матэматыку
Джым Сцёрджэс

**Джэймс Энтані «Джым» Сцёрджэс** (, нар.  года, Лондан, Англія) — англійскі тэле- і кінаакцёр, спявак.

Пачаў сваю кар'еру ў сярэдзіне 1990-х са здымак у кінасерыялах. Найбольшую вядомасць атрымаў пасля выхаду фільма «Дваццаць адно».

## Біяграфія 
Джым нарадзіўся 16 мая 1981 года, вырас у горадзе Фарнхаме, графства Сурэй, у 40 мілях на паўднёвы захад ад Лондана.

Скончыў Салфардскі ўніверсітэт. Тым часам быў удзельнікам групы «Dilated Spies».

Першая прыкметная роля ў кіно — *Джуд* у фільме «Праз Сусвет». Прэм'ерны паказ фільма адбыўся на Таронцкім кінафестывалі 10 верасня 2007 года.

17 красавіка 2008 года на экраны выйшаў фільм «Дваццаць адно», у якім Джым выканаў галоўную ролю. Яго герой — матэматычны геній, які выйграе дзякуючы сваім здольнасцям велізарныя сумы грошай у казіно Лас-Вегаса. Таксама ў фільме зняліся Кейт Босварт, Лоўрэнс Фішбарн і Кевін Спейсі.

## Фільмаграфія 
## Узнагароды і намінацыі 
* 2008 — спецыяльны прыз кінафестывалю *ShoWest Convention* за лепшую кампанію ў кадры (фільм «Дваццаць адно»)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі
Бенядзікт Дабшэвіч

**Бенядзікт Дабшэвіч** (, каля Навагрудка або на Жамойці — 1794) — філосаф, тэолаг, прадстаўнік эклектычнай філасофіі ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Біяграфія 
У 1739 годзе ўступіў у ордэн езуітаў. Навучаўся ў Навагрудскім езуіцкім калегіуме і Віленскай езуіцкай акадэміі.

Выкладаў філасофію і тэалогію ў Навагрудскім і Полацкім езуіцкім калегіумах, Віленскай езуіцкай акадэміі, у 1772—1773 дэкан тэалагічнага факультэта акадэміі, у 1773—1774 віцэ-канцлер акадэміі. 3 1782 узначальваў акруговую школу ў Крожах, у 1792—1794 рэктар Жамойцкай школьнай акругі.

## Погляды і працы 
У філасофскіх поглядах прытрымліваўся картэзіянства пазнейшага часу, у логіцы — школы Пар-Раяль, Х. Вольфа і Ф. Брэскага. Даволі дакладна выкладаў погляды еўрапейскіх філосафаў і натуразнаўцаў (напрыклад, геліяцэнтрычную сістэму М. Каперніка і яго паслядоўнікаў).

Выдаў кнігі «Погляды новых філосафаў...» (1760), якая складалася з яго лекцый у Навагрудскім калегіуме. У гэтай кнізе выклаў сістэмы Р. Дэкарта, П. Гасендзі і тэорыі І. Кеплера, І. Ньютана і інш.; «Лекцыі па логіцы...» (Вільня, 1761), у якой сцвярджаў, што класічная логіка з пашанай ставіцца да матэматыкі, без якой філасофстваваць ці лагізаваць «усё адно, што хадзіць без ног».

Вызнаваў 3 віды пазнання: гістарычнае, філасофскае і матэматычнае. Спалучаў тэалагічны светапогляд з новафіласофскімі поглядамі, што не магло не прывесці да ўнутраных супярэчнасцей, якія найбольш выразна выявіліся ў яго кнізе «Тэзісы ва ўніверсальную філасофію» (1763).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Багасловы Беларусі
Катэгорыя:Філосафы Літвы
Катэгорыя:Багасловы Літвы
Вінцэнт Святаполк-Мірскі

**Вінцэнт Святаполк-Мірскі** () — князь, адзін з нямногіх «краёвых» арыстакратаў у беларускім нацыянальным руху. Член Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны ў Вільні. Удзельнік Беларускай канферэнцыі ў Вільні ў студзені 1918 года, уваходзіў у прэзідыум арганізацыйнага камітэта ў справе яе склікання і разам з Іванам Луцкевічам выступіў на ёй з рэфератам «Школьная справа». Разам з Вацлавам Ластоўскім заснаваў Беларускае дабрачыннае таварыства «Золак», якое ўтрымлівала ў Вільні дзіцячы прытулак і школу.

## Літаратура 
* *Цярэшчанка К.* Мой удзел у беларускім руху / Кузьма Цярэшчанка // ARCHE. — 2011. — № 11. — С. 66.

Вінцэнт
Тлушчавая тканка

**Тлу́шчавая тка́нка** — разнавіднасць злучальнай тканкі жывых арганізмаў, якая ўтвараецца з мезенхімы і складаецца з тлушчавых клетак — адыпацытаў. Амаль усю тлушчавую клетку, спецыфічная функцыя якой — назапашванне і абмен тлушчу, запаўняе тлушчавая кропля, акружаная абадком цытаплазмы з адсунутым на перыферыю клеткавым ядром. У пазваночных тлушчавая тканка размяшчаецца галоўным чынам пад скурай (падскурна-тлушчавая абалоніна) і ў сальніку, паміж органамі, утвараючы мяккія пругкія пракладкі. У большасці выпадкаў — гэта круглявае, жоўтае жэлепадобнае цела.
 
Асноўнае фізіялагічнае значэнне тлушчавай тканкі: яна засцерагае арганізм ад страты цяпла і нясе функцыю энергетычнага дэпо (пры галаданні колькасць тлушчу ў клетках памяншаецца, пры ўзмоцненым харчаванні — павялічваецца). У водных млекакормячых, якія жывуць у халодных водах Арктыкі і Антарктыкі, пласт падскурнай тлушчавай абалонкі дасягае значнай таўшчыні (у некаторых кітоў — да 50 см).

## Гл. таксама 
* Тлушчавыя залозы

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Cannon, B; Nedergaard, J 
* 

*