Ніжнялужыцкая мова

**Ніжнялу́жыцкая мова** (*dolnoserbska rěc*, *dolnoserbšćina*) — адна з дзвюх літаратурных моў лужычанаў (лужыцкіх сербаў), распаўсюджаная ў вобласці Ніжняя Лужыца ва ўсходняй Германіі (федэральная зямля Брандэнбург). Уваходзіць у лужыцкую падгрупу заходнеславянскіх моў.

Колькасць носьбітаў мовы — 7 240 чалавек (1995 год).

На крышталізацыю ніжнялужыцкай літаратурнай нормы вельмі паўплывала верхнелужыцкая мова, але насупраць ёй ніжнялужыцкая менш нармавана і кадыфікавана, ёй уласцівыя няўстойлівасць і вялікая варыянтнасць.
Мовы лужыцкай групы падзяляюць усе заходнеславянскія моўныя чэрты, часткай набліжаючыся да моў ляхіцкай падгрупы, часткай — да чэшска-славацкіх. Мовы Горнай і Долнай Лужыцы маюць значную колькасць супольных чэрт і ў той жа час адрозніваюцца паміж сабой на ўсіх узроўнях моўнай сістэмы (фанетыка, марфалогія, лексіка), мяжу паміж імі ўтвараюць ізаглосы некалькіх старажытных моўных з’яў.

Рэгулятарам літаратурнай мовы з’яўляецца Ніжнялужыцкая моўная камісія, якая дзейнічае цяпер пры лужыцкай прасветнай грамадзе «Маціца сербская».

## Моўная геаграфія 
На ніжнялужыцкай мове размаўляюць ва Усходняй Германіі на абшары вакол горада Котбус. Агульная колькасць носьбітаў падаецца ў розных крыніцах ад 5 да 15 тысяч, але колькасць актыўных карыстальнікаў трохі меншая.

 у Котбусе]]
Ніжнялужыцкая мова знікае, што абгрунтоўваюць дэмаграфічныя падлікі. Большасць размоўнікаў — людзі старэйшага ўзросту. Моладзь карыстаецца нямецкай мовай, што дае большую магчымасць зрабіць кар’еру.

Ёсць спробы захаваць мову ад знікнення. Да найважнейшых адносіцца «Вітай-праграма», што ставіць за мэту развіццё ніжнялужыцкай мовы ў дзіцячых садках. Вынікі праграмы, аднак, далёкія ад станоўчых, што не дазваляе глядзець на будучыню мовы аптымістычна. Існуе збянтажанасць, што як самі лужычане не паспрабуюць рашуча захаваць мову, яна можа знікнуць на працягу наступных двух ці трох пакаленняў.

### Дыялекты 
* заходнекотбускі;
* усходнекотбускі;
* веташаўскі.

## Пісьмовасць 
Пісьмовасць на грунце лацінкі створана ў XVI сталецці.

Назоўнікі скланяюцца ў 6 склонах: назоўным, родным, давальным, вінавальным, творным, месным.

Жаночы род назоўнікаў мае 3 скланенні: к I-му адносяцца назоўнікі з асновай на цвёрды зычны і канчаткам *-a* у назоўным склоне, к II-му — назоўнікі з асновай на мяккі ці зацвярдзелы (гістарычна мяккі) зычны (*c*, *s*, *z*, *š*, *ž*) і канчаткам *-a* у назоўным склоне, па III-ім змяняюцца назоўнікі з нулявым канчаткам.

Скланенне назоўнікаў жаночага роду на ўзоры словаў *głowa* «галава», *droga* «дарога», *zemja* «зямля», *duša* «душа», *kosć* «костка», *rěc* «мова»:

#### Лічэбнік 
Лічэбнікі ад 1 па 21:

#### Займеннік 
Скланенне асабовых займеннікаў першай і другой асобы:

#### Дзеяслоў 
Дзеяслоў ніжнялужыцкай мовы мае такія катэгорыі, як час, лад, трыванне, стан, асоба, лік і род.

У літаратурнай мове сістэма часу складаецца з цяперашняга і будучага часоў, формаў мінулага часу (перфект, плюсквамперфект, аорыст, імперфект). Але ўжо ў XIX ст. аорыст, перфект і плюсквамперфект пачалі знікаць з гутарковай мовы, а ў сучасны момант пакідаюць і літаратурную норму.

Перфект утвараецца састаўным чынам: l-дзеепрыметнік і дапаможны дзеяслоў *byť* у цяперашнім часе. Змяненне дзеяслова *piś* «піць» у перфекце.

## Гл. таксама 
* Панашэму
* Сербалужыцкая літаратура
* Крысціян Фрыдрых Штэмпель — перакладчык старажытнагрэчаскай літаратуры.

## Сеціва 
* Тэкставы корпус
* Часопіс Nowy Casnik


Катэгорыя:Мовы Германіі