Маўзалей Галы Плацыдзіі

**Маўзале́й Га́лы Плацы́дзіі** () — крыжавакупальная пабудова, размешчаная побач з базілікай Сан-Вітале ў Равене.

Маўзалей датуецца прыблізна другой чвэрцю V стагоддзя і ўпрыгожаны самымі раннімі з захаваных равенскіх мазаік. Хоць пабудова прыпісваецца Гале Плацыдзіі, дачцэ імператара Феадосія Вялікага, маўзалей не стаў месцам яе пахавання. У 1996 годзе маўзалей у ліку іншых раннехрысціянскіх помнікаў Равены быў уключаны ў лік аб'ектаў Сусветнай спадчыны пад № 788.

## Гісторыя маўзалея 
[thumb|left|250px|Ранішні выхад візантыйскай царыцы да грабніц сваіх продкаў ([Васіль Сяргеевіч Смірноў|В. С. Смірноў, 1880-я). Дзеянне разгортваецца ў маўзалеі Галы Плацыдзіі.]]
Маўзалей доўгі час служыў араторыем пры палацавай базіліцы Санта-Крочэ, якая не захавалася. Верагодна, ён быў капэлай-малельняй, прысвечанай велікамучаніку Лаўрэнцію, які асабліва шанаваўся ў родзе Галы Плацыдзіі і чыя выява змешчана на самым бачным месцы — у люнеце насупраць увахода.

Пабудова, нягледзячы на мазаікі, звязаныя з памінальным культам, не стала месцам пахавання Галы Плацыдзіі — яна памерла 27 лістапада 450 годзе ў Рыме і, найбольш верагодна, была пахавана ў радавым магільным склепе імператара Феадосія Сан-Петраніла недалёка ад сабора святога Пятра. Ніводны антычны гісторык не згадваў пра пахаванне імператрыцы ў Равене, маўчыць пра гэта і Андрэа Агнела ў сваёй хроніцы «*Liber Pontificalis Ecclesiae Ravennatis*». Наяўныя ў маўзалеі саркафагі, якія прыпісваюцца самой Гале і яе найбліжэйшым сваякам, па меркаванні шэрага даследчыкаў, першапачаткова не знаходзіліся ў ім, першы раз пра іх згадвае ў XIV стагоддзі біскуп Рынальда да Канкарэджыа. Маўзалей у плане ўяўляе сабой лацінскі крыж (доўгая вось — 12,75 м, папярочная — 10,25 м).

Вонкавы аскетычны выгляд маўзалея ўпрыгожваюць толькі плоскія вертыкальныя выступы — лапаткі, злучаныя з плоскімі аркамі («*глухая аркада*»). Апошнія сваім рытмічным чаргаваннем ажыўляюць вонкавы выгляд трох бакоў маўзалея. Чацвёрты (паўночны) галоўны фасад упрыгожаны фрызам з дзвюма пантэрамі і вінаграднымі лозамі. Тут рымская мастацкая спадчына з яго старанна выкананымі дэталямі і пластычнымі фігурамі злілася з хрысціянскім імкненнем да абсалютнасці і трансцэндэнтнасці, што стварыла непаўторны мазаічны ансамбль.

У карагод зорак, якія атачаюць крыж, уключаюцца евангелісты, якія знаходзяцца ў вуглах скляпення, прадстаўленыя іх залатымі сімвалічнымі выявамі: львом (Марк), цялём (Лука), арлом (Ян Багаслоў) і анёлам (Матфей).

### Апосталы 
250px|thumb|Выявы апосталаў у люнеце
У верхніх люнетах па баках ад акон змешчаны парныя выявы васьмі з дванаццаці апосталаў. Паколькі ў сярэдзіне кожнага з чатырох люнетаў знаходзіцца акно, мазаічыст быў пастаўлены перад выбарам: намаляваць усіх 12 апосталаў і парушыць сіметрыю (у гэтым выпадку ў кожным люнеце два апостала аказваліся б з аднаго боку акна і толькі адзін — па левую), або захаваць сіметрыю, ахвяраваўшы чатырма апосталамі. Імкненне да сіметрыі перамагло: «лішнія» чатыры апостала выцеснены ў «галіны» маўзалея.

Вучні Хрыста намаляваны ў поўны рост з рукамі, узнятымі да намаляванага на столі крыжа, выражаючы евангельскі заклік Ісуса: «*вазьмі крыж свой і ідзі за Мною…*» (). Апосталы намаляваны ў сенатарскіх тогах, іх рука паднята ўгару ў традыцыйным сенатарскім жэсце прывітання. Усе апосталы надзелены спецыфічным партрэтнымі рысамі, хоць з прычыны таго, што іконаграфічны канон у V стагоддзі яшчэ не сфарміраваўся, апазнаць намаляваных персанажаў немагчыма. Выключэннямі з'яўляюцца апосталы Пётр (намаляваны з ключамі) і Павел (высокі лоб, тыповыя яўрэйскія рысы).

thumb|left|250px|Галубы, якія п'юць з крыніцы вады жывой
Апосталы намаляваны так, што працягваюць паваротамі сваіх фігур пачаты ў мазаіцы купала кругавы рух. Ён завяршаецца ва ўсходнім люнеце, дзе намаляваны апосталы Пётр і Павел. Тут, як і ў мазаіцы купала, дзеля кірунку на Усход мастак парушыў логіку, прадпісаную архітэктурай будынкі (доўгая вось якога арыентавана па лініі поўнач-поўдзень)

Ісус намаляваны ў вобразе маладога безбародага юнака-пастуха, вакол якога па зялёнай траве пасвяцца авечкі, і Месія ласкава дакранаецца да адной з іх. У адрозненне ад катакомбнага жывапісу, дзе Пастыр быў звычайным вясковым пастухом, тут Ісус апрануты ў залаты хітон, а на каленях ляжыць пурпурны плашч. Ён сядзіць на пагорку (вобраз трона), трымаючы ў руцэ крыж, які выступае ў ролі імператарскага жазла. Акадэмік В. Н. Лазараў адзначае велічную паставу Хрыста: яго ногі скрыжаваны, правая рука дакранаецца да галава авечкі, але погляд пры гэтым звернуты ў іншы бок. Дзякуючы такой паставе, Пастыр становіцца сэнсавым цэнтрам мазаікі: ён бачыць усіх сваіх авечак, і ўсе авечкі глядзяць на яго.

Для мазаікі характэрны тонкія пераходы колеру, выкарыстанне паўтонаў для выявы скуры. Усё гэта нароўні з пышнай рамай, якая атачае мазаіку, сведчыць пра ўплыў антычнага мастацтва.

### Мазаіка паўднёвага люнета 
thumb|260px|Святы Лаўрэнцій, які ідзе на вогнішча (?)
У паўднёвым ніжнім люнеце змешчана мазаіка наступнага зместу. Справа чалавек белых адзеннях, якія развяваюцца на вятру, з крыжом і кнігай у руках, ідзе да цэнтра мазаікі. Злева ў расчыненай шафе на паліцах ляжаць чатыры кнігі, падпісаныя Матфей, Марк, Лука і Ян, гэта значыць, відавочна, чатыры Евангеллі. У цэнтры мазаікі пад рашоткай палае агонь. Паколькі галоўны герой мазаікі не падпісаны, выказваецца некалькі версій, якія тлумачаць значэнне мазаікі.

* Чалавек у белых адзеннях — Хрыстос у Сваім другім прышэсці. У гэтым выпадку кніга, якую Ён трымае ў руках, тлумачыцца як адна з кніг, адпаведна з якімі будуць асуджаны жывыя і мёртвыя (). Агонь у цэнтры ў гэтым выпадку становіцца знакам геены вогненай.
* У белых адзеннях намаляваны Анёл з «кніжкай раскрытай»(), які аб'яўляе дзень Страшнага суда.
* Чалавек у белых адзеннях — адзін з Бацькоў Царквы, гатовы кінуць у агонь ерэтычныя пісанні.

* Найбольш распаўсюджаная версія — на мазаіцы намаляваны святы Лаўрэнцій, які ідзе прыняць смерць на падпаленым у цэнтры кампазіцыі вогнішчы. Яго адзенні дэманструюць жаданне мучаніка прыняць смерць за Хрыста, а рашотка ў гэтым выпадку лёгка тлумачыцца як прылада для пакарання яго смерцю. Крыж у руках мучаніка тлумачыцца як працэсійны крыж, а кніга — Псалтыр, абодва прадмета паказваюць на дыяканскі сан Лаўрэнція. У камбінацыі з Евангеллямі, якія ляжаць у шафе, крыж і кніга ў руках Лаўрэнція сімвалізуюць, што ён прыняў мучаніцтва пераймаючы Хрыста і засвоіўшы Яго вучэнне..
* *Саркафаг Валентыніяна* — датуецца VI стагоддзем, устаноўлены ў правай галіне «крыжа». Мае паўцыліндрычнае века з лускаватым арнаментам. На пярэдняй сценцы намаляваны ягня-Хрыстос, які стаіць ля падножжа ўзгорка, з якога выцякаюць чатыры райскія ракі, узгорак увянчаны крыжам, на перакладзіне якога сядзяць два голуба. На абедзвюх бакавых сценках намаляваны крыж з ракавінай (часта ўжываны ў катакамбным жывапісу сімвал смерці, з якой адраджаецца жыццё). У 1738 годзе гэты саркафаг таксама быў распячатаны, у ім былі выяўлены касцяныя рэшткі мужчыны і жанчыны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Галы
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Італіі
Катэгорыя:Мастацтва Візантыі
Катэгорыя:Равена
Катэгорыя:Мазаіка
Катэгорыя:З’явіліся ў V стагоддзі