open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Херускі

**Херу́скі** () — старажытнагерманскае племя. Адносіцца да ўсходняй групы старажытнагерманскіх плямёнаў.

## Агульныя звесткі 
Упершыню пра херускаў паведамляе Юлій Цэзар. Звесткі пра гэта племя ёсць таксама ў Тацыта.

Плямёны херускаў жылі з канца першага тысячагоддзя да нашай эры на абодвух берагах сярэдняга цячэння Везера і яго прытокаў, а таксама ў перадгор'ях хрыбта Гарц. Іх уладанні распасціраліся да басейна ракі Эльба.

У 4 годзе нашай эры апынуліся пад уладай Рыма. У 9 годзе н. э., незадаволеныя вялікімі падатковымі паборамі і наборам рэкрутаў у рымскую армію, херускі паўсталі пад правадырствам Армінія. Яны разам з іншымі германскімі плямёнамі нанеслі разгромнае паражэнне ў Тэўтабургскім лесе тром рымскім легіёнам, на чале з Квінтыліем Варам.

Толькі праз некалькі гадоў херускі былі разгромлены, а Арміній ваяваў супраць Рыма, пакуль не быў забіты ў 21 годзе сваімі сваякамі.

Пасля гэтага ў херускаў пачаліся ўнутраныя разлады і войны з суседнімі плямёнамі. Пасля 21 года нашай эры яны былі заваяваны плямёнамі хатаў.

Каля 330 года рэшткі херускаў увайшлі ў племянны саюз саксаў. Херускі згадваюцца сярод плямёнаў, якія супрацьстаялі Канстанціну Вялікаму.

## Літаратура 
* 
* Колосовская Ю. К., «Рим и мир племен на Дунае. I—IV вв. н. э.», Наука, 2000,ISBN 5020087068

## Спасылкі 
Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
ФК Баер 04 Леверкузен

**«Баер 04»** () — нямецкі футбольны клуб з горада Леверкузен, Паўночны Рэйн-Вестфалія. Заснаваны 1 ліпеня 1904 года як спартыўны праект хіміка-фармацэўтычнага гіганта Bayer. У цяперашні час выступае ў Бундэслізе. Хатнія матчы праводзіць на стадыёне «Бай-Арэна», які змяшчае 30 210 гледачоў.

У сезоне 2023/24 «Баер 04» ўпершыню стаў чэмпіёнам Бундэслігі. Рэкордная серыя леверкузенцаў без паражэнняў цягам сезона склала 51 гульню і абарвалася толькі 22 мая ў фінале Лігі Еўропы, дзе каманда саступіла італьянскай «Аталанце».

## Дасягненні 
### Германія 
* **Чэмпіянат Германіі:**
**  1-е месца **(1)**: **2023/24**
**  2-е месца **(6)**: **1996/97, 1998/99, 1999/00, 2001/02, 2010/11, 2024/25**
* **Кубак Германіі:**
**  **Пераможца (2)**: **1992/93, 2023/24**
**  Фіналіст **(3)**: **2001/02, 2008/09, 2019/20**
* **Суперкубак Германіі:**
**  Фіналіст **(1)**: **1993**

### Еўракубкі 
* **Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў:**
**  Фіналіст **(1)**: **2001/02**
* **Ліга Еўропы:**
**  Фіналіст **(1)**: **2023/24**
* **Кубак УЕФА:**
**  **Пераможца (1)**: **1987/88**

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Баер 04 Леверкузен
Салічныя франкі

[thumb|right|300px|Кароль франкаў даруе народу *[Салічны закон*. Французская мініяцюра XIV ст.]]
**Салічныя франкі**, або **заходнія франкі** () — галіна франкаў, якая самастойна жыла з 420 года ў Таксандрыі і пазней у Турнэ. Правадыр Фарамонд — фігура, магчыма, выдуманая — перайшоў са сваімі падданымі Рэйн у заходнім кірунку, умацаваўся там і адлучыўся такім чынам ад рэйнскіх франкаў. Фарамонд лічыцца заснавальнікам дынастыі Меравінгаў, якая вярнулася ў 509 годзе ў свае ранейшыя землі і заваявала іх.

У 486 годзе дзяржава салічных франкаў пачала называцца Суасонскім каралеўствам, што сведчыла пра тое, што кароль Хлодвіг I пашырыў свае ўладанні на поўдзень, адваяваўшы землі ў рымлян. Таксама ён анексаваў розныя дробныя дзяржавы і перамог франкскіх канкурэнтаў. Прававым кодэксам салічных франкаў быў Салічны закон.

## Правадыры салічных франкаў 
* Фарамонд 420—428
* Хладыён *Доўгавалосы* 428—447
* Меравей 448—458
* Хільдэрык I 458—481
* Хлодвіг I 481—511

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Франкі
Бруктэры

**Бруктэры** (; ; ) — старажытнагерманскае племя, якое жыло паміж ракой Ліпэ і верхняй часткай басейна ракі Эмс, на тэрыторыі сучаснай нямецкай зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Паходжанне назвы бруктэраў спрэчна. Існуе гіпотэза, што яна паходзіць ад слова Brook=Bruch, балота (пар. суч. англ. *brook* — «крыніца»).

## Гісторыя 
Бруктэры становяцца вядомымі каля 12 г. да н.э. Арэал рассялення бруктэраў размяшчаўся непасрэдна на поўдзень ад земляў хаўкаў і хамаваў, з якімі бруктэры ўступілі ў саюз, што дазволіла шэрагу прырэйнскіх германскіх плямёнаў атрымаць перамогу над рымлянамі ў Тэўтабургскім лесе ў 9 г. н.э. Не менш паспяховым для бруктэраў было і Батаўскае паўстанне 68-69 гг. Пазней бруктэры ўвайшлі ў склад саюза рыпуарскіх франкаў, і, відаць, растварыліся сярод іх, паступова мігруючы на поўдзень ад ракі Ліпэ. Самым вядомым паўлегендарным персанажам бруктэраў была іх мудрая дзева Веледа, якая ўзначаліла іх атрады падчас Батаўскага паўстання і якую бруктэры шанавалі як багіню.

## Літаратура 
* 
* Бруктэры. Класічныя старажытнасці 

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы
Рыпуарскія франкі

**Рыпуарскія франкі** (ад  — бераг ракі; ) — група плямёнаў франкаў, якая жыла па берагах Рэйна і Майна.

У адрозненне ад салічных франкаў, якія перасяліліся да берага мора, а затым заваявалі Галію і былі асіміляваны гала-рымлянамі, рыпуарскія франкі засталіся на ранейшых месцах рассялення. У рыпуарскіх франкаў даўжэй захоўваўся першабытнаабшчынны лад.

У канцы V ст. каралём рыпуарскіх франкаў быў Сігеберт Кульгавай, а сталіцай — Кёльн. У бітве пры Тальбіяку ў 498 годзе рыпуарскія франкі разбілі алеманаў, пасля чаго кароль салічных франкаў Хлодвіг I пачаў імкнуцца да аб'яднання ўсіх франкскіх плямёнаў пад сваёй уладай. Пасля забойства Сігеберта і яго сына Хлодвіг абвясціў сябе таксама каралём рыпуарскіх франкаў. Фактычнае далучэнне рыпуарскіх франкаў да Франкскай дзяржавы расцягнулася на VI—VII стагоддзі. У гэта перыяд запісана Рыпуарская праўда, якая рэгламентавала звычаёвае права.

У выніку падзелу Франкскай імперыі баольшая частка тэрыторыі рыпуарскіх франкаў апынулася ў складзе Усходне-Франкскага каралеўства.

Рыпуарскія франкі захавалі сваю мову, якая стала асновай рэйнскіх і франконскіх дыялектаў нямецкай мовы.

## Спасылкі 
* Chisholm, Hugh (1910). *Franks*, In *The Encyclopædia Britannica: A Dictionary of Arts, Sciences, Literature and General Information*, V. 11, pp.&nbsp;35–36.http://books.google.com/books?id=mEcEAAAAYAAJ&dq
* Jordanes (ca 551 AD). *Getica*, v. 191. Online translation retrieved Nov. 1, 2007.http://www.hieronymus.us/Goths/Goths2.htm 
* Perry, Walter Copland. (1857) *The Franks, from Their First Appearance in History to the Death of King Pepin*. Longman, Brown, Green: 1857.
* Rivers, Theodore John. (1986) *Laws of the Salian and Ripuarian Franks.* New York: AMS Press, 1986.
* *France: Early Frankish Period*, In *Encyclopædia Britannica*, p.&nbsp;119. Retrieved Nov. 1, 2007, from *Encyclopædia Britannica Online.*http://www.britannica.com/eb/article-40265

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Франкі
ФК Ліль

**«Ліль»** () — французскі прафесійны футбольны клуб з аднайменнага горада. Заснаваны ў 1944 годзе шляхам аб’яднання клубаў «Алімпік Ліль» і . У цяперашні час выступае ў Лізе 1. Хатнія матчы праводзіць на стадыёне «П’ер Маруа», пабудаваным у 2012 годзе і які змяшчае 50 186 гледачоў.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Францыі:**
** **Пераможца (4):** 1945/46, 1953/54, 2010/11, 2020/21

***Кубак Францыі:**
** **Уладальнік (6):** 1946, 1947, 1948, 1953, 1955, 2011

***Суперкубак Францыі:**
** **Уладальнік (1):** 2021

***Кубак Інтэртота:** 
** **Пераможца (1):** 2004

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Ліль
Залатыя рогі з Галехуса

**Залатыя рогі з Галехуса** — два залатых рога рознай велічыні, выяўленыя ў Галехусе на поўнач ад Цёндэра ў Паўднёвай Ютландыі (Данія). Даўжэйшы з рогаў быў знойдзены ў 1639 годзе, а другі — у 1734 годзе, усяго ў 15-20 метрах ад месца выяўлення першага. Рогі датуюцца V стагоддзем н.э., на іх намаляваны незразумелыя міфалагічныя фігуры. На меншым з рогаў маецца надпіс старэйшымі рунамі.

Арыгіналы рогаў былі напачатку XIX стагоддзя выкрадзены і пераплаўлены. На аснове захаваных замалёвак рогаў былі створаны копіі, якія захоўваюцца ў Нацыянальным музеі Даніі ў Капенгагене і ў музеі Мёсгард каля Орхуса. Копіі рогаў таксама выкрадаліся (і вярталіся) двойчы.

## Літаратура 
* Willy Hartner: *Die Goldhörner von Gallehus*. In: *Bild der Wissenschaft*, Stuttgart 1972,11,1210-1216.
* Willy Hartner: *Die Goldhörner von Gallehus*. F. Steiner, Stuttgart 1998. ISBN 351500078X

Катэгорыя:Археалогія ў Даніі
Катэгорыя:Германцы
Катэгорыя:Еўропа жалезнага веку
Катэгорыя:Нацыянальны музей Даніі
Снукерны сезон 2007/2008

**Снукерны сезон 2007/2008** уяўляе сабой серыю турніраў па снукеры, якія праходзілі ў часовым прамежку паміж 16 чэрвеня 2007 і 15 мая 2008.


Катэгорыя:Снукерныя сезоны
Эвеліна Разелі

**Эвеліна Разелі** (; , Паск'ява) — швейцарская хакеістка. Ігрок зборнай Швейцарыі па хакеі. Амплуа — нападаючы. Бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 2014 года. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2012 года.  На пачатак 2014 года на клубным узроўні гуляе за каманду Лугана ў чэмпіянаце Швейцарыі, двухразовая чэмпіёнка краіны. Да матчаў нацыянальнай зборнай прыцягваецца з 2011 года. 

Валодае англійскім і італьянскім мовамі. Кумірам спартсменкі з'яўляецца швейцарскі тэнісіст Роджэр Федэрэр.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurohockey.com
* Профіль на афіцыйным сайце Алімпійскіх гульняў 2014 

Катэгорыя:Хакеісткі Швейцарыі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Барабаншчык з Ваўкавыска

**Барабаншчык з Ваўкавыска** — унікальная шахматная фігурка пешкі XII ст., знойдзеная ў Ваўкавыску. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь.

## Апісанне 
Мініяцюрная касцяная фігурка вышынёй 25 мм уяўляе сабой скульптурку барабаншчыка, змешчаную на трохвугольнай аснове, які падае сігнал да бою. Ваенны музыка — прысадзісты чалавек з няправільнымі рысамі твару і зачэсанымі назад доўгімі валасамі. На галаве — нізкія шапачка, якая нагадвае сучасны берэт. Апрануты у доўгую да каленяў падпяразаную кашулю, на нагах — боты. З пляча на шырокай стужцы звісае «бубен». Разьбяр імкнуўся перадаць дэталі, якія лічыў важнымі. У правай руцэ барабаншчыка — узятая ўверх загнутая на канцы палка-вашчага, якой білі па барабане або літаўрах. Старажытны майстра выканаў фігурку ў мяккай гумарыстычнай танальнасці, што дасягнута дзякуючы ўмеламу выкарыстанню аднаго са спосабаў шаржыравання — наўмыснай дэфармацыі асобных рысаў характару або аблічча. Тут разьбяр сканцэнтраваў сваю ўвагу на твары: выцягнуў ніжнюю сківіцу, павялічыў мясісты нос.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Ваўкавыска
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Данкастэр

**Данкастэр** () — горад у Паўднёвым Ёркшыры, Англія. Разам з прыгарадамі і пасёлкамі, якія атачаюць горад, Данкастэр уваходзіць у муніцыпальны раён Данкастэр, які па перапісу 2011 года мае насельніцтва 302,400 чалавек.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Данкастэр
Катэгорыя:Гарады Англіі
Doncaster Dome (забаўляльны цэнтр)

**Забаўляльны цэнтр «Doncaster Dome»** — арэна і забаўляльны цэнтр у Данкастэры, Англія. Ён уключае ў сябе плавальны комплекс, бары, спартыўную арэну і першую ў Вялікабрытаніі двухузроўневую коўзанку.

## Зноскі 
Катэгорыя:Пабудовы Данкастэра
Катэгорыя:Славутасці Данкастэра
Катэгорыя:Арэны для дартса
Вялікае Мажэйкава

**Вялікае Мажэйкава**  (, ) — аграгарадок у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Цэнтр Мажэйкаўскага сельсавета.

Помнік архітэктуры: сядзіба канца 18 — пач. 19 ст. з паркам, закладзеным у 1787, і гаспадарчымі будынкамі.

## Літаратура 
* *Брэгер Г.* Вялікае Мажэйкава // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т.2. Мн.: БелЭн, 1994.

## Спасылкі 
* 
* radzima.org
* Лаўрэш Леанід. Страчаная цывілізацыя: Маёнтак Вялікае Мажэйкава // Новы Замак. 2022. № 11. С. 206-228. // на pawet.net

Катэгорыя:Мажэйкаўскі сельсавет (Шчучынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёна
Пярсцёнак

Пярсцёнак|thumb
**Пярсцёнак** — кольца або абруч, звычайна, з каштоўнага металу, а таксама з каштоўнымі камянямі, якія носіцца на пальцы як упрыгажэнне або знак шлюбу. Разнавіднасці пярсцёнка — персцень і сыгнет (пярсцёнак-пячатка).

## Спасылкі 

Катэгорыя:Упрыгажэнні
Пацеркі

**Пацеркі**, або **кара́лі** — упрыгажэнне з круглых або іншай формы невялічкіх пацерак з бурштыну, шкла і пад., нанізаных на нітку; Пацеркі звычайна надзяваюцца на шыю, аднак бываюць пацеркі для рук і для ног.

## Гісторыя 
Пацеркі — адны з найстаражытнейшых упрыгожанняў. Тры ракавіны малюскаў з перфарацыяй, знойдзеныя археолагамі ў Ізраілі і Алжыры, і вырабленыя прыблізна 90 тыс. гадоў назад, лічацца элементамі першых ювелірных вырабаў, створаных чалавекам. У 2007 годзе на ўсходзе Марока былі знойдзены асобныя дэкараваныя і перфараваныя ракавіны, з якіх, магчыма, складаліся каралі; іх узрост — 82 тысячы гадоў. У пячоры Бломбас (ПАР) было знойдзена больш за 40 ракавін са слядамі афарбоўкі і слядамі, якія сведчаць пра выкарыстанне ў каралях узростам у 75 тыс. гадоў. Косці, сківіцы жывёл, чалавечыя чарапы спрадвеку надзяваліся на шыю як трафеі перамог (звычай гэты дагэтуль распаўсюджаны сярод дзікуноў). У помніках палеаліту археолагі знаходзяць прасвідраваныя косці, зубы, ракавіны і іншыя рэчы, якія верагодна служылі да вырабу пацерак у першабытнага чалавека. Пазней з'яўляюцца рознага роду каменьчыкі з правільна акругленай адтулінай, алебастр, бурштын, жэмчуг і інш. У бронзавы і жалезны вякі пацеркі ўжываліся ў форме металічных кольцаў (трапляюцца і залатыя, ужо ў канцы неаліту).

## Гл. таксама 
* Пацерка
* Бісер
* Ружанец

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Упрыгажэнні
Біруза

**Біруза́** (ад  — *«фірузэ»* — «камень шчасця», або  — *піруз* — «які атрымлівае перамогу») — мінерал, гідратаваны фасфат алюмінію і медзі CuAl6[PO4]4(OH)8·5H2O, адзін з самых папулярных са старажытнасці і дагэтуль вырабных і паўкаштоўных камянёў. Трохклінная сінгонія, трохклінна-пінакаідальны від сіметрыі.

## Паходжанне назвы 
Французскае слова *«Turquoise»* паходзіць ад старафранцузскага *«Pierre turquoise»*, што азначае *«Турэцкі камень»*. Аднак, біруза здабывалася ў шахтах гістарычнай правінцыі Ірана, Харасан і экспартавалася адтуль па Вялікаму шаўковаму шляху праз Турцыю ў Еўропу, і таму асацыявалася з Усходам.

## Уласцівасці 
Колер ад яркага нябесна-блакітнага ці блакітнавата-сіняга да блакітнавата-зялёнага і блякла-зялёнага. Колер парашка (рысы) белы. Бляск слабы васковы, непразрыстая. Цвёрдасць 5—6, шчыльнасць 2,6-2,8. Дысперсія адсутнічае. Плеахраізм слабы. Люмінесцэнцыя звычайна адсутнічае, часам белаватая, блакітнаватая. Двухпераламленне +0,054.

Склад (%): 37,60 — Al2O3; 9,78 — CuO; 34,90 — P2O5; 17,72 — H2O.

Пры гартаванні бурэе і трэскаецца (чым адрозніваецца ад большасці падробак), раствараецца ў салянай кіслаце.

## Формы знаходжання 
Скрытакрысталічныя шчыльныя масы, пражылкі, скарыначкі, дробныя круглявыя ўкрапванні, круглявыя грудкаватыя канкрэцыі гронкападобных формаў. На зрэзе часта з характэрнымі сеткаватымі тонкімі галінаванымі жылкамі чорнага ці бурага колеру («павуцінневая біруза»).

## Паходжанне і распаўсюджанне 
Утварэнне бірузы звычайна звязана з гіпергеннымі ці нізкатэмпературнымі (180°—80&nbsp;°C) гідратэрмальнымі працэсамі. Паклады бірузы часта звязаны з зонамі паўторнага змянення медных радовішчаў.

### Распаўсюджанне мінерала 
Біруза заўсёды была папулярным каменем і высока цанілася, яна была і застаецца сярод першых вырабных камянёў. Яе радовішчы шматлікія, але іх запасы як правіла невялікія, з прычыны чаго мэтавая здабыча натуральнай сыравіны абыходзіцца даволі дорага. Цэнтры здабычы бірузы вядомыя ў шматлікіх старажытных цывілізацыях, а некаторыя старадаўнія капальні дзейнічаюць і цяпер. Аднак значная частка натуральнай бірузы сёння здабываецца на буйных медных радовішчах як пабочны прадукт, у прыватнасці ў ЗША.

## Радовішчы 
Радовішчы — Егіпет, Сінайскі паўвостраў, Іран, Афганістан, Таджыкістан, Узбекістан, Туркменістан, ЗША, Танзанія, Аўстралія, Аргенціна.

## Літаратура 
* 
* Декоративные разновидности цветного камня СССР/ Под общ. ред. Е. Киевленко. М.: Недра, 1989.

## Спасылкі 
* Біруза ў базе webmineral.com 

Катэгорыя:Фасфаты, мінералы
Катэгорыя:Фасфаты, арсенаты і ванадаты, мінералы
Катэгорыя:Мінералы алюмінію
Катэгорыя:Мінералы медзі
Катэгорыя:Вырабныя камяні
Катэгорыя:Каштоўныя камяні
Арнаўт Даніэль

**Арнаўт Даніэль** (; таксама **Арнальда**, або **Арно**) — правансальскі трубадур; жыў у канцы XII стагоддзя пры двары Рычарда I, караля англійскага, і пры дварах паўднёвай Францыі, гады творчасці 1180—1195.

## Біяграфія. Творчасць 
Дваранін з нараджэння, атрымаў адукацыю, але, як паведамляе яго сярэднявечная «біяграфія», «пакінуў навукі дзеля спеву».

Лірыка Даніэля туманная, вершы нязграбныя. Сярэднявечны аўтар яго жыццяпісу заўважае, што ён «абраў род твора ў вытанчаных рыфмах, так што песні яго нялёгка ні зразумець, ні запомніць». Але Дантэ высока цаніў яго рыцарска-прыдворныя песні і называў Даніэля «першым спеваком кахання». У XXVI песні «Боскай камедыі» ад асобы паэта Гвіда Гвініцэлі ён называе Даніэля лепшым паэтам.

Творчасць Даніэля — росквіт цёмнага стылю. Даніэль першы з трубадураў стаў пісаць свае творы ў форме сексціны. Яго сексціна *Lo ferm voler qu’el cor m’intra* («Сляпую страсць, што ў сэрца ўваходзіць…») паслужыла ўзорам для пераймання такім паэтам як Дантэ і Петрарка.

## Літаратура 
* Песни трубадуров / Сост. А. Г. Наймана, М.: Наука, 1979, с.260, илл.

## Спасылкі 
* 
* Біяграфія і творы Арнаўта Даніэля

Катэгорыя:Трубадуры
Катэгорыя:Паэты XII стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Гісторыя каралёў Брытаніі

**«Гісторыя каралёў Брытаніі»** (; таксама **«Гісторыя брытаў»**) — псеўдагістарычная праца па брытанскай гісторыі, напісаная каля 1136 года Гальфрыдам Монмуцкім. Яна ўяўляе сабой хроніку кіравання брытанскіх каралёў на працягу двух тысячагоддзяў, ад засялення Брытаніі траянцамі і да захопу значнай яе часткі англасаксамі каля VII стагоддзя. «Гісторыя каралёў Брытаніі» стала адной з галоўных крыніц фарміравання брытанскага міфалагічнага цыклу.

Хоць да XVI стагоддзя праца Гальфрыда ўспрымалася некрытычна, з XVII стагоддзя стала лічыцца, што яна ўяўляе малую каштоўнасць з гістарычнага пункта гледжання — калі апісанне падзей, такіх як уварванне Юлія Цэзара ў Брытанію, можа быць праверана па іншых крыніцах, Гальфрыд аказваецца вельмі недакладным — аднак яна застаецца значным творам сярэднявечнай літаратуры, які змяшчае першую вядомую версію гісторыі караля Ліра і яго трох дочак, а таксама першае паслядоўнае апавяданне пра жыццё легендарнага караля Артура.

## Гл. таксама 
* Спіс легендарных каралёў Брытаніі

## Спасылкі 
* Арыгінальны лацінскі тэкст на Google Books

Катэгорыя:Літаратура на лацінскай мове
Катэгорыя:Кнігі XII стагоддзя
Катэгорыя:Легендарныя каралі Брытаніі
Катэгорыя:Кнігі Артурыяны
Вільгельм Цірскі

thumb|Вільгельм Цірскі выяўляе сляды праказы на руках Балдуіна IV
**Вільгельм Цірскі ** (; каля 1130,  — , ) — французскі гісторык.

## Біяграфія 
Быў архідыяканам цірскага мітрапаліта і выхавальнікам спадчыннага прынца Балдуіна, затым паслом у Канстанцінопалі і Рыме. Заключыў у 1168 годзе саюз з імператарам Мануілам I Камнінам. У 1174 годзе Вільгельм быў прызначаны архібіскупам Цірскім і кіраваў палітыкай Іерусалімскага каралеўства.

У 1179 годзе прысутнічаў у Рыме на Трэцім Латэранскім саборы, які ўсталяваў парадак абрання Рымскіх Пап. Пасля смерці Балдуіна IV (1185) каралеўства было на краю гібелі, і Вільгельм паехаў у Францыю прапаведаваць крыжовы паход. На яго заклік адклікнуліся каралі Францыі і Англіі.

Свабодна валодаў лацінскай, французскай, грэчаскай, арабскай, сірыйскай і нямецкай мовамі.

Твор Вільгельма «Historia belli sacri a principibus christianis in Palaestina et in Oriente gesti» уяўляе сабой добрасумленную справаздача пра бачанае і чутае з першых рук. Вільгельм напісаў 22 кнігі, манах Герольд дадаў сем кніг, а невядомы манах давёў гісторыю да 1275 года.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Гісторыкі Францыі
Катэгорыя:Гісторыкі крыжовых паходаў
Катэгорыя:Храністы
Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі XII стагоддзя
Катэгорыя:Архідыяканы
Катэгорыя:Каталіцкія архібіскупы
Катэгорыя:Іерусалімскае каралеўства
Вукан Няманіч

**Вукан Няманіч** (; 1172—1207) — жупан Дыяклеі з 1196 да 1202 года; вялікі жупан Рашкі (Сербіі) з 1202 да 1204 года; князь Зэты з 1204 да 1207 года. Паходзіў з дынастыі Няманічаў.

## Біяграфія 
Вукан быў сынам вялікага жупана (кіраўніка) Рашкі — Стэфана Немані, які ў 1196 годзе зрабіў Вукана жупанам Дыяклеі (Дуклі). Пасля 1199 Вукан пачынае ўсталёўваць палітычныя адносіны з папскім Рымам і Каралеўствам Венгрыя. Свае перамовы Вукан вёў праз Іаана, архібіскупа Антыварыйскага. Мэтай яго было атрымаць ад Папы Рымскага права на Сербію. Наўзамен Вукан абяцаў падпарадкаваць Сербскае княства Рыму.

У той жа час Вукан дамовіўся з Імрэ, каралём Венгрыі, пра падтрымку з яго боку. Імрэ, у сваю чаргу, спадзяваўся ўсталяваць пратэктарат трэба ўсёй тэрыторыяй Сербіі. У 1202 годзе Вукан пачаў дзейнічаць. Яму ўдалося зрынуць свайго брата Стэфана II з прастола з дапамогай венгерскай арміі. Аднак, неўзабаве супраць венгерскага ўмяшання выступіў Калаян, цар Балгарыі. У 1203 годзе ён разбіў армію Вукана пад горадам Ніш. Гэтым скарыстаўся Стэфан II, які вярнуў сабе ўладу над вялікай жупаніяй. У прымірыцелем братоў выступіў Сава (Растка), старэйшы брат Стэфана і Вукана. З прычыны гэтага Вукан стаў князем Зэты на поўдні дзяржавы.

## Сям’я 
1. Жонка (імя невядома)

Дзеці:
* Джурджэ
* Стэфан
* Дзмітрый

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Georges Castellan, Histoire des Balkans, XIVe-XXe siècle, éditions Fayard (ISBN 2-213-60526-2)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Няманічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Гісторыя Сербіі
Стэфан Неманя

thumb|Стэфан Неманя
**Стэ́фан I Не́маня** (, Рыбніца — , манастыр Хіландар) — сербскі вялікі князь (жупан), заснавальнік дынастыі Няманічаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1114 годзе ад сербскага жупана Завіда і быў малодшым з чатырох сыноў.

У 1170 годзе ў барацьбе са сваімі братамі заняў сербскі велікакняжацкі трон і абвясціў пра незалежнасць Сербіі ад Візантыі. У выніку ўмелай замежнапалітычнай дзейнасці павялічыў тэрыторыю сербскай дзяржавы. Адзіная феадальная дзяржава, якая склалася пры ім да канца XII стагоддзі ўключала Зэту, Рашку, Хум, частку Адрыятычнага прымор’я і на ўсходзе — землі да Срэдзеца (Сафіі).

У 1196 годзе Стэфан I Неманя, ва ўзросце 82 гадоў, адрокся ад прастола перадаўшы велікакняжацкую ўладу свайму сыну — Стэфану Першавенчанаму, прыняў манаскі пострыг з імем Сімяон і пасяліўся ў манастыры Студзеніца.

Неўзабаве пайшоў услед за сваім сынам — святым Савам, на святую гару Афон у заснаваны ім афонскі манастыр Хіландар, дзе праз 4 года, 13 лютага 1199, 1200(?) годзе, сканаў.

## Ушанаванне памяці 
Кананізаваны Сербскай праваслаўнай царквой у ліку святых, з імем прападобны Сімяон Міратачывы, з прычыны таго, што з яго мошчаў сачылася святая міра. Памяць яго здзяйсняецца .

Святы Сава перанёс рэшткі свайго бацькі на радзіму ў Сербію і паклаў у храме Прасвятой Багародзіцы ў манастыры Студзеніца. Гэты храм і манастыр Стэфан Неманя ўзвёў і багата ўпрыгожыў, яшчэ быўшы князем.

## Сям’я 
Стэфан Неманя заснаваў сярэдневяковую сербскую дынастыю Няманічаў. Ад княгіні Анастасіі меў трох сыноў і трох дочак:
* Вукан (да 1165 — пасля 1207), князь Дуклі (1190—1208), і вялікі князь Сербіі (1202—1204)
* Стэфан (1165—1228), вялікі князь Сербіі (1196—1217), кароль Рашкі (Сербія) (1217—1227), з 1227 года манах Сімон
* Растка (1169/71/74/75—1235/36), архібіскуп незалежнай сербскай царквы, вядомы і кананізаваны пад манаскім імем Сава
* *Яфімія*, жонка Мануэла Ангеласа Дукі, рэгента Салонікі
* *невядомая па імі дачка*
* *невядомая па імі дачка*

## Спасылкі 
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XII стагоддзя
Катэгорыя:Святыя Сербіі
Катэгорыя:Постаці Хіландара
Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Няманічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Рашка (дзяржава)

**Ра́шка** () — гістарычная дзяржава (акруга) і мясцовасць на паўднёвым захадзе Сербіі. Распасціраецца з усходу ад рэк Ібар і Лім праз Косава да мяжы з Чарнагорыяй і Босніяй. На поўначы рэгіён ахоплівае сучасныя акругі Злацібар, Рашка і Моравіца. Паўднёвая частка Рашкі знаходзіцца сёння на поўначы Чарнагорыі і часткова ў паўночнай Албаніі.

## Этымалогія 
Паводле адной з тэорый, назва гістарычнай мясцовасці паходзіць ад горада Рас, заснаванага рымлянамі. Іншая тэорыя зыходзіць з таго, што гэта сербская назва рэгіёна ці племя, якое яны сустрэлі пры засяленні Балканскага паўвострава (VII стагоддзе).

## Гісторыя 
Кіраўніком першай адносна незалежнай дзяржавы, якая з’явілася на сербскай зямлі, быў з сярэдзіны IX стагоддзя князь Уластымір, заснавальнік дынастыі Уласціміравічаў. Візантыйскі імператар Канстанцін VII апісаў у сваёй працы *De Administrando Imperio* Рашку як зямлю сербаў на Балканах. У канцы XI стагоддзя Рашка ўвайшла ў сферу ўплыву сербскага караля Дуклі Канстанціна Бодзіна, які для яе кіравання прызначыў жупана Вукана, заснавальніка дынастыі Няманічаў. У 1217 годзе Рашка па ініцыятыве Стэфана Немані здабыла статус каралеўства.

У 1219 годзе Раскае епіскапства, падпарадкаванае да таго часу Охрыдскаму архіепіскапству, патрапіла пад юрысдыкцыю аўтакефальнай Сербскай праваслаўнай царквы, якая сама стала ў 1346 годзе архіепіскапствам.

У сярэдзіне XV стагоддзя Рашку заваявалі туркі. Паўночная частка Рашкі заставалася пад уладай турак да Другога сербскага паўстання ў 1815 годзе, а паўднёвая да Першай Балканскай вайны.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Сербіі
* Сербскае царства
* Няманічы

## Літаратура 
* Vladimir Ćorović, Ilustrovana istorija Srba, knjige 1-6, Beograd, 2005—2006.
* Blasón de Raška 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Сербіі
Строімір

**Строімір** (, 848—890) — жупан Сербіі, другі сын сербскага князя Уластыміра. Разам са сваімі братамі, вялікім жупанам Муцімірам і суправіцелем Гойнікам, адбіў напады булгар пад правадырствам хана Барыса. Падчас кіравання Строіміра і яго братоў была завершана хрысціянізацыя сербскіх плямёнаў. Кіраванню траіх братоў рушыла ўслед кіраванне сыноў Муціміра, на чале з Перваславам.

Па ініцыятыве Строіміра ў Сербіі з'явіліся ўласныя дзяржаўныя сімвалы, якія з'яўляюцца сёння найстаражытнейшым доказам заснавання сербскай дзяржавы ў IX стагоддзі. Яго залатая пячатка з грэчаскім надпісам «няхай бароніць Бог Сербію» былі набыты сербскім урадам на аўкцыёне ў Мюнхене 11 ліпеня 2006 за 20 тысяч еўра.

## Шлюб і дзеці 
* Імя жонкі Строіміра не вядома. Сын:
** Кланімір Строіміравіч, бацька Часлава Кланіміравіча, князя Сербіі

## Спасылкі 
* Fondation for Medieval Genealogy: Кіраўнікі Сербіі

Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Уласціміравічы
Гойнік

**Гойнік** () — малодшы сын сербскага князя Уласціміра, які кіраваў Сербіяй разам са сваімі братамі Муцімірам і Строімірам паміж 860 і 891. Браты здолелі адбіць напад балгарскага хана Барыса. Падчас іх кіравання была завершана хрысціянізацыя сербскіх плямёнаў. Пераемнікам братоў быў сын Муціміра Перваслаў, аднак пасля яго на трон узышоў сын Гойніка Петар Гойнікавіч.

## Шлюб і дзеці 
* Імя жонкі Гойніка не вядома. Сын:
** Петар Гойнікавіч (пам. 917) — кіраўнік Сербіі

## Спасылкі 
* Fondation for Medieval Genealogy : Кіраўнікі Сербіі

Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Уласціміравічы
Гідроліз

**Гідроліз **— рэакцыя абменнага ўзаемадзеяння паміж рэчывам і вадой.

**Пры гідролізе солей**, утвораных слабай асновай і моцнай кіслатой (напрыклад, хларыд амонію NH4Cl) ці — моцнай асновай і слабай кіслатой (напрыклад, ацэтат натрыю CH3COONa), водныя растворы маюць кіслую (NH4+Cl-+HOH=NH4OH+Cl-+H+) ці шчолачную (CH3COO-+Na++HOH=CH3COOH+Na++OH-) рэакцыю, што абумоўлена ўтварэннем слабых электралітаў. Гідроліз солей, утвораных моцнымі асновай і кіслатой, не ідзе.

Гідролізам абумоўлена існаванне буферных раствораў, здольных падтрымліваць пастаянную кіслотнасць.

Гідроліз мінералаў выклікае змяненні ў саставе зямной кары.

**Пры гідролізе арганічных злучэнняў** пад уздзеяннем вады разрываюцца сувязі ў малекуле з утварэннем двух і больш злучэнняў. Гідроліз вугляводаў і бялкоў у жывым арганізме каталізуюць ферменты гідралазы. Гідроліз адыгрывае значную ролю ў працэсах засваення стравы і ўнутрыклетачнага абмену. З дапамогай гідролізу ў хімічнай прамысловасці атрымліваюць спірты, карбонавыя кіслоты з іх вытворных, мыла і гліцэрыны з тлушчаў.

**Гідроліз раслінных матэрыялаў** — аснова гідролізных вытворчасцей. У працэсе тэрмакаталітычнага гідролізу з поліцукрыдаў (цэлюлоза і геміцэлюлозы), якія складаюць каля 70 % расліннай біямасы, утвараюцца растваральныя ў вадзе монацукрыды і прадукты іх распаду, што пераходзяць у раствор — гідралізат. Гідралізат акрамя монацукрыдаў (2,5 — 3,5 %, пераважна пентозы і гексозы) мае фурфурол, оксіметафурфурол, воцатную і мурашыную кіслоты, гумінавыя рэчывы і інш. Пасля гідролізу застаецца цвёрды астатак — гідролізны лігнін (30-35 % ад масы сыравіны).

Хімічнай і біяхімічнай перапрацоўкай (ферментацыяй) гідралізату атрымліваюць харчовую глюкозу, тэхнічную ксілозу, шмататамныя спірты (ксіліт, сарбіт), гліцэрын, этыленгліколь, этылавы спірт, ацэтон, бялковыя кармавыя дрожджы, вітаміны і інш. З гідролізнага лігніну атрымліваюць адсарбенты, арганамінеральныя ўгнаенні, паліва і іншыя прадукты тэхнічнага прызначэння.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хімічныя рэакцыі
Петар Гойнікавіч

**Петар Гойнікавіч** () — сын Гойніка і пляменнік Муціміра, які кіраваў Сербіяй у якасці вялікага жупана з 892 да 917.

Узышоў на прастол з дапамогай Візантыі, выгнаўшы свайго стрыечнага брата Перваслава. Быў блізкім саюзнікам Візантыі, аднак у канцы свайго кіравання быў пераможаны і ўзяты ў палон балгарскім царом Сімяонам I. Пасля гэтага Сербія стала знаходзіцца пад уладай Балгарыі.

Адным з яго сыноў быў жупан Дуклі Хвалімір Петравіч.

Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Уласціміравічы
Муцімір

**Му́цімір** (; пам. 891) — старэйшы сын сербскага князя Уласціміра, вялікі жупан Сербіі з 860 па 891. Разам са сваімі братамі Строімірам і Гойнікам, якія былі яго суправіцелямі, разбіў балгарскую армію пад правадырствам хана Барыса. Падчас кіравання Муціміра і яго братоў была завершана хрысціянізацыя Сербіі. Пасля Муціміра на прастол узышлі яго сыны на чале з Перваславам.

## Шлюб і дзеці 
* Імя жонкі Муціміра не вядома. Дзеці:
** Перваслаў Муціміравіч (пам. 891) — кіраўнік Сербіі
** Бран Муціміравіч — суправіцель Перваслава
** Стэфан Муціміравіч — суправіцель Перваслава

## Спасылкі 
* Fondation for Medieval Genealogy: Кіраўнікі Сербіі

Катэгорыя:Кіраўнікі Сербіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Уласціміравічы
Азербайджанская Прэм’ер-ліга

**Азербайджанская Прэм’ер-ліга** () — наймацнейшая ліга азербайджанскага футбола. Праводзіцца па кругавой сістэме, кожная каманда гуляе з кожнай па 4 матчы. У сезоне 2008/2009 чэмпіянат Азербайджана быў перайменаваны з Вышэйшай лігі ў Прэм’ер-лігу.

У спаборніцтве ўдзельнічаюць 8 клубаў, якія прадстаўляюць розныя рэгіёны краіны. Сезон пачынаецца ў жніўні і працягваецца да канца мая наступнага года з зімовым перапынкам з пачатку снежня да сярэдзіны лютага. Каманды, якая заняла апошняе месца па выніках сезона, выбывае ў першы дывізіён, а яе месца адпаведна займае найлепшы клуб першага эшалона.

## Пераможцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт УПЛ — Азербайджанская Прэм’ер-ліга    
* Афіцыйны сайт АФФА — Асацыяцыі Футбольных Федэрацый Азербайджана    
* Афіцыйны сайт ПФЛ — Прафесійнай Футбольнай Лігі Азербайджана   
* Чэмпіянат Азербайджана на сайце www.rsssf.com 
* Чэмпіянат Азербайджана на сайце «Архіў галоў» 

Азербайджанская Прэм’ер-ліга
Азербайджан
Катэгорыя:Спартыўныя спаборніцтвы ў Азербайджане
Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры 2014

**Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі 2014** — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 30 чэрвеня па 6 ліпеня 2014 года на арэне стадыёну Бендыга, у Бендыга, Аўстралія. Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі 2014 стаў 16-м розыгрышам турніру. Прызавы фонд турніру склаў А$, з якіх А$ атрымаў пераможца.

## Прызавыя грошы 
Прызавы фонд турніру склаў А$500,000. Пераможца турніру атрымаў А$75,000.

## Уайлдкард раўнд 
Два аўстралійскія аматары, Мэцью Болтан і Джоль Янгер, атрымалі ўайлдкард ад арганізатараў турніру. Яны гулялі ў папярэднім раўндзе за права выступаць у першым крузе асноўнага турніру супраць двух выпадковых гульцоў, якія прайшлі кваліфікацыйны раўнд: Эндру Хігінсана і Дамініка Дэйла.

## Асноўная сетка 
## Спасылкі 
* Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі 2014 на Snooker.org 
* Статыстыка адкрытага чэмпіянату Аўстраліі 2014 на CueTracker.net 
* Фотаздымкі World Snooker з адкрытага чэмпіянату Аўстраліі 2014 на Facebook

Катэгорыя:Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры
Катэгорыя:Снукерны сезон 2014/2015
Катэгорыя:2014 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Аўстраліі ў 2014 годзе
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Аўстраліі
Катэгорыя:Чэрвень 2014 года
Катэгорыя:Ліпень 2014 года
Аўраам ібн Эзра

**Аўраам бен Меір ібн Эзра**, (, ; , , тайфа Худзідаў — , , Каралеўства Навара) — знакаміты сярэднявечны яўрэйскі філосаф, паэт, мысляр, лінгвіст, астролаг, астраном і матэматык.

Ібн-Эзра нарадзіўся ў горадзе Тудэла (цяпер у правінцыі Навара, Іспанія) у часы пасля распаду Кордаўскага халіфата. Пакінуў Іспанію ў 1140 годзе ў сувязі з ганеннямі на яўрэяў. Ён жыў у Паўночнай Афрыцы, Егіпце, Палесціне, Італіі (Рым, Лука, Мантуя, Верона), Францыі (Нарбона, Без'е, Дро, Радэз) і Лондане. Памёр на поўдні Францыі пасля доўгіх гадоў падарожжаў і галечы.

Ібн-Эзра з'яўляецца адным з заснавальнікаў граматыкі іўрыта. Яму таксама належаць знакамітыя каментарыі да Торы. Сярод матэматычных дасягненняў, яму належаць вылічэнні і ўласцівасці біномных каэфіцыентаў. Ім таксама было напісана шмат кніг па астраноміі і астралогіі.

Месяцавы кратар  названы ў яго гонар.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астролагі XII стагоддзя
Катэгорыя:Рабіны Іспаніі
Катэгорыя:Постаці XII стагоддзя
Катэгорыя:Яўрэйскія каментатары Бібліі
Катэгорыя:Яўрэйскамоўныя паэты Сярэднявечча
Катэгорыя:Паэты на іўрыце
Катэгорыя:Яўрэйскія філосафы
Катэгорыя:Перакладчыкі з арабскай мовы
Катэгорыя:Постаці іспанскай астралогіі
Ліга Еўропы УЕФА 2014/2015

**Ліга Еўропы УЕФА 2014/15** — 44-ы розыгрыш штогадовага клубнага турніру ў еўрапейскім футболе і 6-ы пад назвай Ліга Еўропы УЕФА. Фінальны матч адбыўся 27 мая 2015 года на Нацыянальным стадыёне ў Варшаве. Пераможцам, як і ў папярэднім сезоне, стаў іспанскі клуб «Севілья», які ў фінале перамог украінскі «Дняпро» з лікам 3:2.

Гэта першы розыгрыш турніру, у якім клубы павінны адпавядаць правілам фінансавай сумленнай гульні УЕФА.
Клуб Гібралтара, чыя футбольная асацыяцыя была прынята ў якасці 54-га члена УЕФА на кангрэсе арганізацыі ў маі 2013 года, дэбютуе ў спаборніцтве.

## Удзельнікі 
У розыгрышы Лігі Еўропы УЕФА 2014/2015 гадоў удзельнічаюць 195 каманд з 54 асацыяцый. Колькасць месцаў размяркоўваецца паводле табліцы каэфіцыентаў УЕФА пасля еўракубкавага сезона 2012/2013 гадоў.

Так у сезоне 2014/2015 месцы размяркоўваюцца наступным чынам: 
* Асацыяцыі з рангам 1-6 і 10-51 (акрамя Ліхтэнштэйна): 3 каманды; 
* Асацыяцыі з рангам 7-9: 4 каманды; 
* Асацыяцыі з рангам 52-53: 2 каманды; 
* Асацыяцыі Ліхтэнштэйна і Гібралтара: па 1 камандзе. 
Апроч іх у розыгрышы ўдзельнічаюць: 
* 15 каманд, якія прайгралі ў трэцім кваліфікацыйным раўндзе Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2014/15; 
* 10 каманд, якія прайгралі ў чацвёртым кваліфікацыйным раўндзе Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2014/15; 
* 8 каманд, якія занялі трэція месцы ў групавым раўндзе Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2014/15; 
* 3 каманды, якія занялі першыя тры месцы ў рэйтынгу фейр-плэй УЕФА.

### Рэйтынг асацыяцый 
Рэйтынг футбольных асацыяцый і адпаведна размеркаванне месцаў у Лізе чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015 сярод краін фарміруецца на падставе табліцы каэфіцыентаў УЕФА, у якой для гэтага розыгрышу ўлічваюцца вынікі выступленняў клубаў у афіцыйных еўрапейскіх клубных спаборніцтвах з сезона 2009/2010 да сезона 2012/2013 уключна.

|

|

|}

Швецыя, Нарвегія і Фінляндыя атрымалі +1 прадстаўніка па выніках рэйтынгу фейр-плэй УЕФА.

## Расклад турніра
Усе цырымоніі лёсаванняў прайшлі ў штаб-кватэры УЕФА ў Ньёне (Швейцарыя), за выключэннем лёсавання групавой стадыі.

Матчы кваліфікацыі і плэй-оф таксама могуць быць згуляны ў аўторак і сераду, замест чацвера, з-за непрадбачаных абставін.

## Кваліфікацыйныя раўнды
### Першы кваліфікацыйны раўнд
### Другі кваліфікацыйны раўнд
### Трэці кваліфікацыйны раўнд
### Раўнд плэй-оф кваліфікацыі 
## Групавы этап 
### Група A 
### Група B 
### Група C 
### Група D 
### Група E 
### Група F 
### Група G 
### Група H 
### Група I 
### Група J 
### Група K 
### Група L 
## Плэй-оф 
### 1/16 фіналу 
Першыя матчы былі згуляныя 19 лютага, а матчы ў адказ 26 лютага.

### 1/8 фіналу 
Першыя матчы былі згуляныя 12 сакавіка, а матчы ў адказ 19 сакавіка.

### 1/4 фіналу 
Першыя матчы былі згуляныя 16 красавіка, а матчы ў адказ 23 красавіка.

### 1/2 фіналу 
Першыя матчы былі згуляныя 7 мая, а матчы ў адказ 14 мая.

### Фінал 
Катэгорыя:Ліга Еўропы УЕФА
Катэгорыя:2014 год у футболе
Катэгорыя:2015 год у футболе
Віктар Кліма

**Віктар Кліма** (, нарадзіўся , Швехат) — аўстрыйскі дзяржаўны і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Віктар Кліма працягнуў палітыку «вялікай кааліцыі», сфармаваў кабінет з прадстаўнікоў дзвюх найбуйнейшых партый краіны сацыял-дэмакратычнай і кансерватыўнай Аўстрыйскай народнай партыі. Віцэ-канцлерам ў кабінеце Клімы стаў лідар кансерватараў Вольфганг Шусель.

Урад Клімы актыўна праводзіў прыватызацыю дзяржаўнага сектара эканомікі і зрабіў шэраг крокаў па ператварэнні «сацыяльна арыентаванай» эканамічнай палітыкі ў больш ліберальную. Менавіта з адмовай ад сацыяльна арыентаванай палітыкі звязваецца падзенне папулярнасці сацыял-дэмакратаў у іх традыцыйнага працоўнага электарату.

У выніку сацыял-дэмакраты атрымалі паразу на ўсеагульных выбарах у кастрычніку 1999 года. У выніку Аўстрыйская народная партыя змагла памяняць партнёра па кааліцыі на Аўстрыйскую партыю свабоды і сфармаваць кансерватыўны кабінет, які ўзначаліў Вольфганг Шусель.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сацыял-дэмакраты Аўстрыі
Катэгорыя:Канцлеры Аўстрыі
Катэгорыя:Міністры транспарту Аўстрыі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Аўстрыі
Леапольд Фігль

**Леапольд Фігль** (; , Руст, Ніжняя Аўстрыя — , Вена) — аўстрыйскі палітык, член АНП, федэральны канцлер Аўстрыі ў 1945—1953 гг.

## Біяграфія 
З 1931 года — віцэ-старшыня Фермерскай лігі Ніжняй Аўстрыі, з 1933 — старшыня. Пры рэжыме Дольфуса увайшоў у склад федэральнай рады па эканамічнай палітыцы. Пасля аншлюсу арыштаваны і адпраўлены ў канцэнтрацыйны лагер Дахаў, у маі 1943 года вызвалены, працаваў нафтавым інжынерам, у кастрычніку 1944-га зноў арыштаваны, адпраўлены ў Маўтхаўзен і ў лютым 1945 прысуджаны да пакарання смерцю за «дзяржаўную здраду». У тым жа годзе вызвалены савецкімі войскамі, арганізоўваў забеспячэнне жыхароў Вены харчаваннем. 14 красавіка 1945 г аднавіў Фермерскую лігу і 17 красавіка ўвайшоў разам з ёй у склад створанай Аўстрыйскай народнай партыі (АНП), стаўшы яе віцэ-старшынёй. 27 красавіка стаў в. а. прэм’ер-міністра Ніжняй Аўстрыі і віцэ-прэм’ерам.

Пасля правядзення ў снежні таго ж года свабодных парламенцкіх выбараў, на якіх АНП атрымала пераканаўчую перамогу, сфармаваў вялікую кааліцыю з СПА, якая праіснавала да 1966 года, і стаў канцлерам. 26 лістапада 1953 года Фігль сышоў з пасады канцлера і стаў міністрам замежных спраў Аўстрыі ва ўрадзе Юліуса Рааба, падпісаўшы ў гэтай якасці Дэкларацыю аб незалежнасці Аўстрыі. У 1959 годзе па выніках парламенцкіх выбараў, якія павялічылі прадстаўніцтва сацыялістаў, новым міністрам замежных спраў стаў сябра СПА Бруна Крайскі. Фігль быў абраны старшынёй парламента (Нацыянальнага савета), а з 1962 году стаў прэм’ер-міністрам роднай Ніжняй Аўстрыі, займаючы гэтую пасаду да студзеня 1965 года.

Катэгорыя:Канцлеры Аўстрыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Аўстрыі
Катэгорыя:Члены Аўстрыйскай народнай партыі
Катэгорыя:Вязні канцэнтрацыйнага лагера Маўтгаўзен
Неданошанае дзіця

**Неданошанае дзіця** — дзіця, якое нарадзілася заўчасна (22-38 тыдняў цяжарнасці).

У неданошаных дзяцей тонкая, у складкі, скура, на твары маршчыністая, слаба развітыя пазногці, мяккія вушныя ракавіны (усяго больш 50 прыкмет). Мае фізіялагічныя асблівасці — аслабленае дыханне, вяласць, санлівасць, зніжаны імунітэт, тэрмалабільнасць і інш., у выніку — схільнасць да захворванняў. У першыя гады жыцця можа адставаць у фізічным і псіхічным развіцці ў залежнасці ад ступені неданошанасці. Вылучаюць групу глыбока неданошаных дзяцей, сярод якіх высокія паказчыкі захваральнасці і смяротнасці.

Вуходжванне неданошаных дзяцей ажыццяўляецца ў медыцынскіх апаратах (кувезах) у спецыяльных установах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паталогія цяжарнасці
Ненач

**Не́нач** — рака ў Беларусі, у Калінкавіцкім і Мазырскім раёнах, левы прыток ракі Прыпяць.

## Назва 
На думку В. Жучкевіча, Э. Мурзаева, А. Рогалева, назва ракі паходзіць ад тэрміна *ненач* — непачатая справа, непачатая работа, у пераносным значэнні — цаліна, неўзараныя землі, некрануты лес.

## Водаапісанне 
Даўжыня ракі 41 км. Плошча вадазбору 796 км. Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 м/км. Пачынаецца за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Рудніца Калінкавіцкага раёна, вусце каля рачнога порта Мазыр (Пхоў). Цячэ па нізіне Прыдняпроўскай нізіне і Мазырскім Палессі. Даліна невыразная, каля вёскі Антонаўка Калінкавіцкага раёна трапецападобная (шырыня 500—800 м). Пойма двухбаковая (шырыня 0,3—0,6 км), у ніжнім цячэнні зліваецца з поймай Прыпяці. Рэчышча ад вытоку на працягу 34,6 км каналізаванае. Рака прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў. Асноўныя прытокі — канал Ненач (справа) і ручай Шыздра (злева).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-143. Выданне 1975 года.
                  

Катэгорыя:Рэкі Калінкавіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Мазырскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Новамаскоўск

**Новамаскоўск**:

* Горад Новамаскоўск, Расія
* Горад Новамаскоўск, Украіна
Нованароджанае дзіця

**Нованароджанае дзіця** — дзіця з моманту нараджэння і да канца першага месяца. Бывае даношанае (цяжарнасць 38-41 тыдзень), неданошанае дзіця, пераношанае дзіця (цяжарнасць больш за 41 тыдзень). Пасля нараджэння нованароджанае дзіця прыстасоўваецца да ўмоў навакольнага асяроддзя. Адбываецца ўдасканальванне органаў і сістэм арганізма, асабліва сардэчна-сасудзістай сістэмы, сістэмы імунітэту. Нованароджанае дзіця мае масу цела ў сярэднім 3000-4000 г, даўжыня 50-52 см. Даўжыня галавы складае чвэрць цела, акружнасць чэрапа 34-36 см (на 1-2 см больш за акружнасць грудной клеткі). Да 3-га дня адпадае кукса пупавіны. У першыя 3-4 дні ў нованароджаных адбываецца «фізіялагаічная» страта масы цела (да 10 %), з 6-7-га дня маса пачынае прыбываць (за 1-ы тыдзень павялічваецца на 600—700 г). Пераношанае нованароджанае дзіця мае прыкметы трафічных парушэнняў (напрыклад, шчыльныя косці чэрапа з закрытымі швамі і малымі цемчкамі), больш скхільнае да захворванняў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяцінства
Катэгорыя:Антагенез чалавека
Катэгорыя:Неанаталогія
Новамаскоўск (Расія)

**Новамаскоўск** (да 1933 г. — **Бобрыкі**; з 1933 па 1961 — **Сталінагорск**) — горад у Тульскай вобласці Расіі, каля вытокаў рэк Дон і Шат. 128 902 жыхароў (2013). Чыгуначная станцыя. Цэнтр вытворчасці мінеральных угнаенняў.

## Прамысловасць 
Машынабудаванне, металаапрацоўка, дрэваапрацоўка, лёгкая , харчовая прамысловасць. Здабыча бурага вугалю. ГРЭС.

## Насельніцтва 
## Культура 
* Драматычны тэатр
* Музей гісторыі горада

## Вядомыя асобы 
* Дзмітрый Васілевіч Бабкін (нар. 1943) — беларускі мастак-афарміцель.
* Мікалай Васілевіч Сеўбітаў (нар. 1947) — беларускі архітэктар.

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Тульскай вобласці
Новамаскоўскі Троіцкі сабор

**Новамаскоўскі Троіцкі сабор** — помнік украінскага драўлянага дойлідства 18 стагоддзя ў горадзе Новамаскоўск Днепрапятроўскай вобласці Украіны. Узведзены 1773-1781 гадах дойлідам Акімам Паграбняком. Храм крыжападобны ў плане, 9-часткавы, увянчаны 9 купаламі з заломамі. У 1888 годзе перабудаваны. У інтэр’еры выкарыстаны ўнікальны прыём вышыннага раскрыцця ўнутранай прасторы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата
Катэгорыя:Саборы Украіны
Н
Катэгорыя:Збудаванні Украіны ў стылі барока
Катэгорыя:Драўляныя храмы Украіны
Катэгорыя:Новамаскоўск (Украіна)
Катэгорыя:1778 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ва Украіне
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Днепрапятроўскай вобласці
Новік

**Новік** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Аляксандраўна Новік (нар. 1962) — беларускі палітык.
* Аляксандр Рыгоравіч Новік (нар. 1994) — беларускі футбаліст
* Антон Генадзевіч Новік (нар. 1998) — беларускі футбаліст
* Арцём Іванавіч Новік — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі сельскагаспадарчых жывёл.
* Валянціна Міхайлаўна Новік (1946—2011) — беларуская паэтэса, празаік, літаратуразнавец.
* Васіль Лук’янавіч Новік (1909—1989) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Віталь Ігаравіч Новік (нар. 1994) — беларускі футбаліст
* Ганна Аляксееўна Новік — беларуская паэтэса, удзельніца нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі
* Ганна Юр’еўна Новік (нар. 1990) — беларуская паэтэса.
* Ірына Аляксандраўна Новік — беларускі матэматык
* Марына Новік — беларуская лёгкаатлетка
* Марыя Іванаўна Новік (нар. 1957) — беларускі мовазнавец. 
* 
* Сяргей Генадзевіч Новік (нар. 1993) — беларускі футбаліст
* Сяргей Новік-Пяюн — беларускі пісьменнік
* Юрый Іосіфавіч Новік — беларускі юрыст
* Яўген Канстанцінавіч Новік — беларускі гісторык
Норыдж

**Но́рыдж** — горад на паўднёвым усходзе Вялікабрытаніі, на рацэ Уэнсем. Адміністрацыйны цэнтр графства Норфалк. 129 500 жыхароў (2006). Транспартны вузел.

## Гісторыя 
Няма ніякіх звестак пра тое, што тэрыторыя горада была населена да ўварвання саксаў, якія ў VII стагоддзі заснавалі сяло *Norwic* («паўночнае паселішча»), спустошанае датчанамі ў 1004 годзе. Першая гарадская хартыя адносіцца да 1158 года. У Сярэднявеччы Норыдж быў адным з самых квітнеючых гарадоў правінцыйнай Англіі, нароўні з Брысталем і Ёркам. У горадзе і яго наваколлях дзейнічала мноства воўнапрадзільняў, на якіх працавалі фламандцы, што прыехалі ў Норфалк па запрашэнні караля Эдуарда III у 1336 годзе. Прыток эмігрантаў з Іспанскіх Нідэрландаў узмацніўся падчас Нідэрландскай рэвалюцыі, так што да 1579 года з 16-тысячнага насельніцтва Норыджа кожны трэці быў замежнікам.

Значэнне горада пахіснулася ў XVIII стагоддзі ў сувязі з эканамічным уздымам Манчэстэра, Глазга і іншых прамысловых цэнтраў на поўначы краіны. У наш час у Норыджы развіта пераважна абутковая прамысловасць. У 1964 годзе быў заснаваны Універсітэт Усходняй Англіі.

## Прамысловасць 
Абутковая (галоўны цэнтр краіны), машынабудаўнічая, паліграфічная, харчовая.

## Культура 
Універсітэт, музеі.
Раманска-гатычны сабор (XI—XV стст.), замак (XII ст.).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Уільям Джэксан Гукер, англійскі батанік
* Філіп Пулман, пісьменнік

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Норфалк (графства)
Храм-трыконх Бельчыцкага манастыра

**Храм-трыконх** — адна з чатырох вядомых цэркваў Бельчыцкага манастыра ў Полацку, падмуркі якога былі знойдзены падчас земляных работ у канцы XVIII ст.. Храм быў узведзены, верагодна, у першай палове ці сярэдзіне XII ст. Звестак пра яго захавалася вельмі мала, паколькі будынак быў разбураны яшчэ задоўга да адкрыцця, пра што сведчыць складзеныя ў той час невядомым аўтарам запіска і план.

## Архітэктура 
На падставе запіскі і плана можна меркаваць, што храм быў чатырохслуповы, меў адну апсіду з усходу і па адной з паўночнага і паўднёвага бакоў, тры ўваходы і крыпту. Такім чынам, не толькі ўнутраны аб'ём царквы меў крыжападобнае чляненне, яно прачытвалася і ў знешніх формах. Аналагічны тып культавага будынка, вядомы як храм-, рэдкі для старажытнабеларускіх земляў і больш вядомы ў архітэктуры Балгарыі, Сербіі, Грэцыі (Афонскі манастыр), можа разглядацца і як архітэктурнае запазычанне, і як прыклад культурных, канфесійных сувязей Полацкага княства з іншымі праваслаўнымі краінамі Еўропы

Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Полацка
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Полацка
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Бельчыцкі манастыр