open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сяргей Агафонавіч Лупікаў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Сяргей Агафонавіч Лупікаў
|дата нараджэння  = 26.10.1923
|месца нараджэння = в. Бяседавічы, , Магілёўская вобласць
|дата смерці      = 31.03.1995
|месца смерці     = 
|выява            = 
|памер            = 
|апісанне выявы   = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 
|званне           = 
|род войскаў      = 
|камандаваў       = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
-
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Сяргей Агафонович Лупиков** (26 кастрычніка 1923, Бяседавічы Хоцімскі раён, Магілёўская вобласць — 31 сакавіка 1995, Магілёў) — камандзір аддзялення; памочнік камандзіра; камандзір узвода пешай разведкі 1223-га стралковага палка 369-й стралковай дывізіі 2-га Беларускага фронту, сяржант. Поўны кавалер ордэна Славы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 26 кастрычніка 1923 года ў вёсцы Бяседавічы Хоцімскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі ў сялянскай сям'і. Беларус. Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў у калгасе.

У Чырвонай Арміі і ў баях Вялікай Айчыннай вайны з кастрычніка 1943 года. Ваяваў на 2-м Беларускім фронце.

Камандзір аддзялення, узвода пешай разведкі 1223-га стралковага палка чырвонаармеец Сяргей Лупікаў 15 жніўня 1944 г. ў складзе разведвальнай групы пераправіўся праз раку Бобр у раёне польскага горада Асавец і разведаў варожую агнявую сістэму. Затым, у ліку першых уварваўся ў траншэю ворага, у перастрэлцы знішчыў чатырох праціўнікаў і захапіў сем «языкоў». Пад шквальным агнём праціўніка чырвонаармеец Лупікаў прымаў удзел у будаўніцтве моста праз раку Бобр.

Загадам па 369-й стралковай дывізіі № 096 ад 21 жніўня 1944 года за мужнасць і адвагу праяўленыя ў баях чырвонаармеец Лупікаў Сяргей Агафонавіч узнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

У ноч на 27 сакавіка 1945 года ўзвод пад камандаваннем сяржанта Сяргея Лупікава разведаў чатыры пераправы праз раку Ісача, што забяспечыла магчымасць савецкім перадавым частках ўварвацца ў польскі горад Гдыня. У баях за Гдыню ўзвод сяржанта Лупікава захапіў варожы авіяцыйны завод, знішчыў трыццаць аднаго і паланіў паўсотні праціўнікаў.

5 мая 1945 года камандуючы 2-м Беларускім фронтам Маршал Савецкага Саюза Ракасоўскі К. К. прадставіў сяржанта Лупікава С. А. да ордэна Славы 1-й ступені.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 чэрвеня 1945 года за ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў баях з нямецка-варожымі захопнікамі сяржант Лупікаў Сяргей Агафонавіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені, стаўшы поўным кавалерам ордэна Славы.

Пасля вайны старшына Лупікаў С. А. дэмабілізаваны. Жыў у абласным цэнтры Беларусі горадзе Магілёве. Працаваў у будаўнічым упраўленні № 60. Памёр 31 сакавіка 1995 года.

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступені, Славы 1-й, 2-й, 3-й ступені, медалямі.

## Літаратура 
* Долготович Б. Д. Кавалеры ордена Славы. Минск, 2006.
* 
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. Минск, 1984.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна Славы
Катэгорыя:Разведчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Эліяху Бенджамін Уошберн

**Эліяху Бенджамін Уошберн** (; , Лівермар, штат Мэн (ЗША) — , ) — амерыканскі палітычны дзеяч, адзін са стваральнікаў Рэспубліканскай Партыі ЗША, дзяржаўны сакратар ЗША ў 1869 годзе, пасол ЗША ў Францыі.

## Біяграфія 
Прадстаўляючы штат Ілінойс у Палаце прадстаўнікоў кангрэса, быў блізкі да прэзідэнта ЗША Аўраама Лінкальна. Першапачаткова ўваходзіў у партыю вігаў, затым стаў адным з першых членам і лідараў зноў створанай Рэспубліканскай партыі ЗША.

Змяніў Уільяма Сьюарда на пасадзе дзяржаўнага сакратара ЗША ў кабінеце прэзідэнта Уліса Гранта, але прабыў на пасадзе ўсяго 12 дзён у сакавіку 1869 года, самы кароткі час у гісторыі ЗША. Затым быў прызначаны на пасаду пасла ЗША ў Францыі і граў важную ролю ў падпарадкаванні перамоў аб перамір’і ў 1870 годзе.

Пасля выхаду ў адстаўку ў 1876 годзе жыў у Чыкага. Памёр у 1887 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Катэгорыя:Паслы ЗША ў Францыі
Ілір Мета

**Ілір Мета** (; нар. , Чаравода) — албанскі палітык, прэм’ер-міністр Албаніі з 1999 па 2002. Быў міністрам замежных спраў з 2002 па 2003 і зноў з 2009 па 2010, і з 2013 года — спікер парламента Албаніі. Таксама займаў пасады віцэ-прэм’ера і міністра эканомікі, гандлю і энергетыкі, у абодвух левых і правых урадах.

Як член Сацыялістычнай партыі Албаніі, Мета быў прэм’ер-міністрам з 1999 па 2002. Пасля ён заснаваў Сацыялістычны рух за інтэграцыю ў 2004 годзе і працягвае кіраваць партыяй. З 2009 па 2013, СРІ быў членам кіруючай кааліцыі з Дэмакратычнай партыяй.

Пасля парламенцкіх выбараў 2013, Ілір Мета быў абраны спікерам парламента 10 верасня 2013 года.

28 красавіка 2017 года быў абраны Прэзідэнтам Албаніі. За яго кандыдатуру прагаласавалі 87 дэпутатаў з 140. Уступленне на пасаду адбылося 24 ліпеня 2017 года.

Катэгорыя:Прэзідэнты Албаніі
Каралеўскія палацы Абамея

**Каралеўскія палацы Абамея** — комплекс з 12 палацаў дагамейскіх правіцеляў, плошча — 40 га ў цэнтры бенінскага горада Абамей, аб’ект са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. 

Кожны новы кароль Беніна, які кіраваў краінай з 1625 па 1900 гг., будаваў уласны палац побач са старым будынкам рэзідэнцыі.

Каралеўскія палацы Абамея — велізарны архітэктурны ансамбль, акружаны агульнай сцяной. У канцы 19 ст. яго большая частка была знішчана пажарам.

Унутраныя інтэр’еры ўпрыгожаны насценным жывапісам і бронзавай скульптурай. Звонку будынкі ўпрыгожваюць бронзавыя барэльефы. Акрамя таго, кожны кароль будаваў асобны палац у самім горадзе.

Пасля разбуральнага тарнада ў 1984 г. палацы былі ўнесены ЮНЕСКА ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення. З таго часу рэалізоўвалася праграма па кансервацыі і рэстаўрацыі гэтага ўнікальнага комплексу, які сведчыць пра культуру, архітэктуру і традыцыйныя тэхналогіі старажытнай дзяржавы. Створаны музей, у якім можна ўбачыць прадметы культа вуду і аб’екты мастацтва. 

У 2007 г. комплекс выключаны са спісу аб'ектаў Сусветнай спадчыны, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення.

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:ЮНЕСКА
Савет Нацыянальнай Бяспекі ЗША

**Савет Нацыянальнай Бяспекі** (, скарочана **СНБ**) — кансультатыўны орган пры прэзідэнце ЗША для вырашэння найбольш важных пытанняў нацыянальнай бяспекі і знешняй палітыкі, і каардынацыі дзеянняў усіх асноўных ведамстваў, звязаных з названымі пытаннямі.

## Гісторыя 
Савет нацыянальнай бяспекі быў створаны ў 1947 годзе законам аб нацыянальнай бяспецы. Яго стварэнню паслужыла перакананасць уплывовых амерыканскіх палітыкаў у тым, што дыпламатыя Дзяржаўнага дэпартаменту ЗША больш не была здольная стрымліваць СССР пры напружаных адносінах паміж СССР і ЗША. Канчатковай мэтай яго стварэння было забеспячэнне ўзгодненасці дзеянняў паміж ваенна-марскімі сіламі, Корпусам марской пяхоты, сухапутнымі войскамі і ваенна-паветранымі сіламі ЗША.

Катэгорыя:Дзяржаўныя арганізацыі ЗША
Піранскі заліў

**Піранскі заліў** — заліў у паўночнай частцы Адрыятычнага мора, з’яўляецца часткай паўднёвага ўскрайку заліва Трыест.

Заліў быў названы ў гонар горада Піран. Берагі заліва дзеляцца паміж Харватыяй і Славеніяй. Заліў Піран аддзяляецца лініяй, якая злучае Мыс Савудрыі на поўдні да мыса Мадоны на поўначы і складае каля 19 км². З 1990-х гадоў назва заліва Савудрыя выкарыстоўваецца ў Харватыі.

На ўсходнім славенскім узбярэжжы заліва размешчаны горад Піран, Портараж і Луцыя.

Катэгорыя:Адрыятычнае мора
Катэгорыя:Залівы Славеніі
Катэгорыя:Залівы Харватыі
Дубна (прыток Волгі)

**Дубна** — рака ва Уладзімірскай, Маскоўскай і часткова Цвярской абласцях Расійскай Федэрацыі, правы прыток ракі Волга.

Дубна бярэ пачатак ва Уладзімірскай вобласці, паміж паселішчамі Карэлы і Зезявітава, паблізу горада Аляксандраў, на схілах Клінска-Дзмітраўскай грады. Рака ўпадае ў Волгу на ўсход ад горада Дубна, за 8 км ніжэй Іванькаўскай плаціны. Даўжыня ракі 167 км, плошча вадазбору — 5350 км².

На Дубне — аднайменны горад, рабочы пасёлак Вярбілкі.

Катэгорыя:Рэкі Уладзімірскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Маскоўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Цвярской вобласці
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Насенне гарбуза

**Насенне гарбуза** () — ядомае насенне гарбузоў або кабачкоў, звычайна, авальнае і плоскае. У большасці разнавіднасцяў гарбузоў пакрытыя шчыльнай жорсткай абалонкай белага колеру. У ежу ідзе спелае, ачышчанае ад рэшткаў каляплодніка і высушанае без падагрэву насенне.

## Падрыхтоўка 
Пасля здабыцця з пладоў насенне старанна прамываюць пад праточнай вадой і сушаць на адкрытым паветры пад падстрэшкамі або на гарышчах з добрай вентыляцыяй. Пры парушэнні правілаў сушкі яны цямнеюць, броснеюць і набываюць старонні пах. Некандыцыйнае насенне ўжываць не варта. У рознічны продаж насенне паступае як у абалонцы, так і ачышчаным.

## Склад 
У гарбузовым насенні змяшчаецца тлушч (да 40 %), у склад якога ўваходзяць гліцэрыды ліноленавай (да 45 %), алеінавай (да 25 %), пальміцінавай і стэарынавай (каля 30 %) кіслот; эфірны алей, фітастэрыны — кукурбітол, смалістыя рэчывы, арганічныя кіслоты; вітаміны C, B1 (да 0,2 мг/%); караціноіды і карацін разам — 20 мг/%, амінакіслоты.

## Выкарыстанне 
Гарбузовае насенне найбольш папулярнае ў Мексіцы і Усходняй Еўропе. Насенне гарбуза — адзін з інгрэдыентаў мексіканскай падліўкі .

Насенне ўжываюць для перакусу ў сырым выглядзе або вараць, смажаць, пражаць на духу з дадаваннем цукру, карыцы або солі. Цеплавая апрацоўка памяншае ўтрыманне вітамінаў, але не ўплывае на змяшчэнне мікраэлементаў.

У афіцыйнай медыцыне насенне гарбузоў ужываюць як процігліставы сродак, у тым ліку пры інвазіі стужачнымі глістамі. У народнай медыцыне насенне раяць ужываць пры прастатыце.

## Алей 
З-за моцнага водару пры гатаванні ежы яго звычайна змешваць з іншымі відамі расліннага алею. Колер вар'іруецца ад рудавата-карычневага да цёмна-зялёнага. Гэты алей папулярны на паўднёвым усходзе Еўропы, асабліва ў краінах колішніх уладанняў Габсбургаў. Пацверджана яго эфектыўнасць для палягчэння сімптомаў адэномы прастаты. З гарбузовага алею выпрацоўваюць лекавы прэпарат «Тыквеол».

Катэгорыя:Мексіканская кухня
Катэгорыя:Ядомыя арэхі і семечкі
Катэгорыя:Гарбузовыя
Раміз Алія

**Раміз Алія** (; , Шкодэр — , ) — албанскі палітык і дзяржаўны дзеяч, пераемнік Энвера Ходжы. Першы сакратар ЦК кіруючай кампартыі з 1985 па 1991 год. У 1991—1992 гадах — прэзідэнт Албаніі. Беспаспяхова спрабаваў ўзначаліць працэс албанскіх рэформаў. Пасля падзення камуністычнага рэжыму двойчы прыцягваўся да судовай адказнасці. Быў асуджаны да турэмнага зняволення. Вызвалены пасля змены ўлады ў 1997 годзе.

Катэгорыя:Прэзідэнты Албаніі
Чумыш

**Чумы́ш** () — рака ў Кемераўскай вобласці і Алтайскім краі Расіі, правы прыток ракі Об.

Даўжыня ракі 644 км, плошча вадазборнага басейна 23 900 км². Бярэ пачатак на Салаірскім кражы ў Кемераўскай вобласці двума вытокамі: Кара-Чумыш і Том-Чумыш. У вярхоўях з парогамі, каля вусця разбіваецца на 2 рукавы. Упадае ў Об за 88 км ніжэй горада Барнаул. Пераважна працякае па Бійска-Чумышскім узвышшы. Правабярэжную частку басейна (68 % плошчы) займае паўднёва-заходняя частка Салаірскага кража і Перадсалаірская раўніна. Жыўленне пераважна снегавое. Расход вады за 74 км ад вусця складае 146 м³/с. Замярзае ў 1-й палове лістапада.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Река Чумыш // Государственный водный реестр РФ

Катэгорыя:Рэкі Кемераўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Алтайскага края
Катэгорыя:Прытокі Обі
Магілёўскі дзяржаўны абласны ліцэй №1

**Магілёўскі дзяржаўны абласны ліцэй № 1** — установа адукацыі Магілёўскай вобласці, уваходзіць у склад вучэбна-метадычнага комплекса на базе Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэту імя Аркадзя Куляшова.

## Гісторыя 
У канцы 20-га стагоддзя ў сістэме народнай адукацыі Рэспублікі Беларусь з’явіліся навучальныя ўстановы новага тыпу: каледжы, ліцэі, гімназіі. Першай падобнай навучальнай установай у горадзе Магілёве стаў абласны ліцэй пры МДУ імя А. А. Куляшова па вуліцы Вароўскага.

Ліцэй пры Магілёўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. А. Куляшова створаны згодна з рашэннем Магілёўскага аблвыканкама № 5 ад 17 красавіка 1990 года і адкрыты 1 ліпеня 1990 года..

1918 — Школа чырвоных камандзіраў.

У гады ВАВ — Гестапа.

1947—1951 — Педагагічнае вучылішча.

1957—1990 — школа-інтэрнат № 1 горада Магілёва БССР.

З 1990 — Абласны ліцэй.

## Дасягненні вучняў 
Вучнямі ліцэя атрыманы 21 дыплом на міжнародных алімпіядах, 313 дыпломаў на рэспубліканскіх.

## Профільнае навучанне 
У ліцэі працуюць профільныя класы з фізіка-матэматычным, хіміка-біялагічным, грамадазнаўчым і філалагічным накірункамі.

## Гл. таксама 
* Сайт ліцэя 

Катэгорыя:Ліцэі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Магілёва
Усцізеркі

**Усцізе́ркі** — рака ў Смаргонскім і Астравецкім раёнах Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Вілія (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 11 км (з іх 5 км на тэрыторыі Смаргонскага раёна). Сярэдні нахіл воднай паверхні 2 м/км. Плошча вадазбору 47 км². Выток ракі знаходзіцца ва ўрочышчы *Голае балота*, за 4 км у напрамку на поўдзень ад вёскі Старая Рудня (Смаргонскі раён). Упадае ў Вілію прыкладна за 1,3 км у напрамку на поўнач ад хутара Вусцізер’е (Астравецкі раён). Вадазбор у межах Нарачана-Вілейскай нізіны. У вярхоўі прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Астравецкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Віліі
Марго Вальстрэм

**Марго Элізабэт Вальстрэм** (; нар. 28 верасня 1954) — шведскі палітык. Міністр замежных спраў Швецыі з 2014 года. Сябра Сацыял-дэмакратычнай партыі.

## Біяграфія 
У 1988 годзе стала міністрам па грамадзянскіх справах, затым займала пасаду міністра культуры і міністра па сацыяльных пытаннях. У 1999 годзе ўвайшла ў Еўракамісію як камісар па навакольным асяроддзі, пасля была яе першым віцэ-прэзідэнтам і камісарам па міжінстытуцыянальных сувязях. Спецпрадстаўнік генеральнага сакратара ААН па пытаннях сэксуальнага гвалту ва ўмовах канфліктаў з 2010 года.

Першы блогер сярод членаў Еўракамісіі. У 2006 годзе была прызнана самай папулярнай жанчынай Швецыі.

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Швецыі
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Швецыі
Майка

**Майка** — нацельнае адзенне без рукавоў, ніжняя (сподняя) бялізна. Можа выкарыстоўвацца як частка спартыўнай формы ў некаторых відах спорту.

## Гісторыя 
Першыя майкі шылі з бавоўны, у нашы дні майка можа быць пашытая з мноства матэрыялаў. 

Дзякуючы Джорджу Масану майкі набылі папулярнасць у ЗША прыкладна ў сярэдзіне 1980-х гадоў.
Існуе меркаванне, што майкі сталі папулярнымі дзякуючы рок-зоркам, якія надзявалі іх на сваіх канцэртах, прыклад зорак перанялі фанаты. Тым не менш, майка часта з’яўлялася і на кінаэкранах, выгадна дэманструючы сілу, моц, мужнасць і рашучасць кінагероя.

Як верхняя вопратка, майка стала асабліва папулярнай у кліматычна гарачых рэгіёнах Амерыкі ў 80-я гады XX стагоддзя, а ў некаторых краінах яна лічыцца цалкам прымальным убраннем для выхаду ў людзі.

Несумненна, безрукаўкам аддаюць перавагу жыхары краін з вельмі цёплым кліматам, бо тонкая тканіна і адсутнасць рукавоў спрыяюць добрай вентыляцыі.

## «Майка-алкагалічка» (фруктападобная майка) 
## Гл. таксама 
* Футболка

## Літаратура 
* Майка, Рыфленая баваўняная сподняя сарочка белага колеру. Прэс энд Сан-Бюлетин, 13 студзеня 2003 (A Sleeveless, Ribbed White Cotton Undershirt by Booth Moore, Press & Sun-Bulletin, January 13, 2003)

## Спасылкі 
* EtymologyOnLine (ЭтымалогіяАнлайн — на англійскай мове)
* Гімназія каля скрыжавання  — спартыўная майка-«саколка» і гісторыя яе з’яўлення.

Катэгорыя:Адзенне
Англа-занзібарская вайна

**Англа-занзібарская вайна** — узброены канфлікт між Злучаным Каралеўствам і Занзібарскім султанатам, які адбыўся 27 жніўня 1896. Вайна цягнулася 38-45 хвілін, стаўшы найкарацейшай вайной у гісторыі. Непасрэднай прычынай стала смерць прабрытанскага султана Хамад ібн Тувайні 25 жніўня 1896 і ўзыход на прастол Халіда ібн Баргаша. Брытанскія ўлады разлічвалі, што новым султанам стане больш лаяльны Хамуд ібн Мухамад. Паводле дагавора 1886 года на атрыманне пасады султана патрабаваўся дазвол брытанскага консула, чаго ў выпадку з Халідам не было зроблена. Гэты факт і стаў *casus belli*, пасля якога брытанцы выставілі ультыматум з патрабаваннем да Халідавых войскаў сысці з султанавага палаца. У адказ Халід ібн Баргаш склікаў сваю гвардыю і забарыкадаваўся ўнутры.
left|thumb|Дыспазіцыі ваенна-марскіх сіл а 900

Тэрмін ультыматыму скончыўся а 09:00 гадзіне 27 жніўня паводле мясцовага часу. Да гэтай пары брытанцы сабралі ў затоцы тры крэйсеры, дзве кананеркі, 150 марпехаў і маракоў, 900 занзібарцаў. Палац султана абаранялі каля 2800 занзібарцаў, па большасці набраных з грамадзянскага насельніцтва, а таксама гвардыі, слугаў і рабоў. Абаронцы мелі некалькі гармат і кулямётаў. Каралеўскім флотам камандаваў контрадмірал Гары Роўсан, занзібарскую абарону ўзначальваў брыгадны генерал арміі Лойд Мэцьюс, першы міністр Занзібара. А 09:02 брытанцы пачалі бамбардзіроўку палаца, падпалілі яго і абясшкодзілі артылерыю. На моры адбылася сутычка, у якой брытанцы патапілі каралеўскую яхту занзібарцаў HHS *Glasgow* і два меншыя судны. А 09:40 перастрэлка спынілася, калі з палаца быў скінуты занзібарскі сцяг.

Войскі султана Халіда страцілі 500 чалавек забітымі і параненымі, у брытанцаў быў паранены толькі адзін марак.

Султан Халід ібн Баргаш, які бег з палаца,  атрымаў прытулак у германскім пасольстве. З прычыны таго, што новы ўрад Занзібара, неадкладна сфарміраваны брытанцамі, зацвердзіў яго арышт, атрад Каралеўскай марской пяхоты бесперапынна дзяжурыў каля агароджы пасольства, каб арыштаваць былога султана ў той момант, калі ён выйдзе за межы тэрыторыі пасольства.

Каб эвакуіраваць былога султана, нямецкаму боку прыйшлося пайсці на хітрасць. 2 кастрычніка 1896 года ў порт прыйшоў нямецкі крэйсер «Арлан» (Seeadler). Шлюпка з крэйсера была дастаўлена на бераг, затым на плячах германскіх матросаў прынесена да дзвярэй пасольства, дзе ў яе сеў Халід ібн Баргаш. Пасля гэтага шлюпку тым жа чынам аднеслі да мора і даставілі на крэйсер. Юрыдычна, паводле прававых нормаў, якія дзейнічалі тады, шлюпка лічылася часткай карабля, да якога яна прыпісана і незалежна ад месцазнаходжання была экстэрытарыяльная. Такім чынам, былы султан, які знаходзіўся ў шлюпцы, фармальна ўвесь час знаходзіўся на германскай тэрыторыі.

Брытанцы хутка паставілі на чале марыянетачнага ўрада султана Хамуда. Ад гэтага часу скончыў існаванне суверэнны Занзібарскі султанат і пачаўся перыяд пад брытанскім кантролем.

Катэгорыя:Войны XIX стагоддзя
Катэгорыя:Войны Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыя Занзібара
Катэгорыя:Гісторыя Танзаніі
1896
27
Катэгорыя:Канфлікты 1896 года
Катэгорыя:Аб’екты Кнігі рэкордаў Гінэса
Валянцін Міхайлавіч Цярэнцьеў

{{Навуковец 
 |Імя                  = Валянцін Міхайлавіч Цярэнцьеў
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Месца смерці         =
 |Грамадзянства        = 
 |Навуковая сфера      = фізіялогія раслін
 |Месца працы          = Інстытут эксперыментальнай батанікі АН БССР
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія
 |Навуковы кіраўнік    = Ц. М. Годнеў
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = 
{ style="background:transparent"
  
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы          = 
}}

**Валянцін Міхайлавіч Цярэ́нцьеў** (,  — ) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі раслін. Доктар біялагічных навук (1959). Прафесар (1962). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1980).

## Біяграфія 
В. М. Цярэнцьеў нарадзіўся ў горадзе Веліж (сучасны раённы цэнтр у Смаленскай вобласці Расіі). У 1936 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію. Член КПСС з 1938 года. З 1946 года ў Інстытуце біялогіі Акадэміі навук БССР, з 1951 г. вучоны сакратар прэзідыума АН БССР. У 1948 годзе пад кіраўніцтвам Ц. М. Годнева абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1958 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Основные вопросы физиологии хлебных злаков на торфяной почве». З 1954 г. загадчык лабараторыі, а з 1978 г. навуковы кансультант Інстытута эксперыментальнай батанікі АН БССР.

## Навуковая дзейнасць 
В. М. Цярэнцьеў займаўся вывучэннем фізіялогіі жыўлення, абмену рэчываў, прадукцыйнасці сельскагаспадарчых раслін, фізіялогіі збожжавых культур на тарфяных глебах, уплыву мікраэлементаў на фарміраванне механічнай тканкі раслін у сувязі з устойлівасцю да палягання, тэхналогіі вырошчвання гароднінных і дэкаратыўных раслін у замкнёных экасістэмах з выкарыстаннем штучных глебаў.

Сярод апублікаваных прац:
* Особенности физиологии роста хлебных злаков на торфяных почвах — Мн., 1970.
* Полифосфаты и минеральное питание растений — Мн., 1978 (у сааўтарстве).

## Літаратура 
*  — С. 305.
* *Ламан М. А.* Цярэнцьеў Валянцін Міхайлавіч //  — С. 196—197.

## Спасылкі 
* ТЕРЕНТЬЕВ Валентин Михайлович (1907—1983)  // Сайт Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Катэгорыя:Батанікі СССР
Петрапаўлаўскі сабор (Казань)

**Петрапаўлаўскі сабор у Казані** — праваслаўны храм, пабудаваны ў стылі  па загаду Пятра I ў 1726 годзе.

У гэтым храме былі ўсе рускія імператары, пачынаючы ад Кацярыны II, акрамя Мікалая II. Таксама яго наведалі знакамітыя людзі: Аляксандр Гумбальт, Аляксандр Дзюма. У хоры сабора спяваў Фёдар Шаляпін.

## Іканастас 
thumb|злева|Іканастас Петрапаўлаўскага сабора
Галоўнае ўпрыгажэнне сабора — 7-ярусны іканастас вышынёй 25 метраў.

## Пасля 1917 года 
У канцы 1930 гадоў настаяцель прыхода Андрэй Багалюбаў быў арыштаваны за «антысавецкую дзейнасць».

З 1931 года пачалася кампанія па закрыцці храма. У 1931 годзе на сходзе груп палітасветы выступала таварыш Шысранава, якая, з прычыны вострай патрэбы ў жылплошчы ўвогуле і пад культурныя ўстановы ў прыватнасці, запатрабавала перадаць сабор «пад клуб, чытальню ці бібліятэку», для чаго была накіравана рэзалюцыя ў аблсавет СВБ. Ужо на наступны дзень СВБ скіраваў тав. Карнілава з антырэлігійнай лекцыяй на тэму «Пра рэлігію і культурную рэвалюцыю» на макаронную фабрыку, «ТатБудаб'яднанне» і кандытарскую фабрыку, а ў наступныя дні яшчэ шэраг арганізацый, агітуючы за «вызваленне ад папоўскіх пут той масы насельніцтва, якая яшчэ не ўсвядоміла шкоды і хлусні рэлігіі». Усе справаздачы з падобных мерапрыемстваў збіраліся з мэтай, каб мець поўны пакет дакументаў для закрыцця храма.

## Спасылкі 
* Петрапаўлаўскі сабор на сайце Казанскай епархіі 

Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расіі
Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1726 годзе
Катэгорыя:Саборы Расіі
Катэгорыя:Храмы Святых Пятра і Паўла
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Казані
Катэгорыя:1726 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Казані
Кофта

**Кофта** — прадмет шарсцянога вязанага адзення для верхняй часткі цела з зашпількай знізу даверху спераду.

Кофта стала асновай для з'яўлення астатніх прадметаў плечавога вязанага адзення — свэтраў, пуловераў, джэмпераў, жакетаў. 

Кофта як прадмет адзення вядомая шмат стагоддзяў. Па некаторых дадзеных, кофты вязалі і насілі яшчэ ў старажытным Егіпце. Цалкам дакладна вядома, што кофты ў якасці ўцяпляльнага слоя ў вопратцы насілі ў Еўропе, пачынаючы з XIII стагоддзя.

## Этымалогія 
Слова «кофта» запазычана з еўрапейскіх моў — польскай, а ў той у сваю чаргу ад шведскага kofta — з германскіх моў (пар. шведскае kofta «кароткае сукенка, плашч»). Само германскае слова запазычана з турэцкага — «кафтан». Верагодна, у рускую мову слова кофта прыйшло непасрэдна з цюркскіх моў ад слова «кафтан».

## Кардыганы 
Адной з разнавіднасцей кофты з'яўляецца **кардыган** () — вязаны шарсцяны жакет па постаці, без каўняра, з глыбокім выразам.

Названы ў гонар сёмага графа Кардыгана, якому прыпісваюць вынаходніцтва гэтага прадмета адзення з мэтай уцяплення форменнага мундзіра.

## Гл. таксама 
* Пуловер
* Джэмпер
* Світар

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вязаны кардыган ў жаночым гардэробе: актуальныя тэндэнцыі 

Катэгорыя:Адзенне
Катэгорыя:Верхняе адзенне
Палац віцэ-губернатара (Гродна)

**Палац віцэ-губернатара Максімовіча** — двухпавярховы будынак, размешчаны па адрасе: г. Гродна, вул. Ажэшка, 3. Пабудаваны К. Максімовічам ў 1803 годзе ў стылі класіцызм. Цяпер дом разам з прыбудаваным 9-ці павярховым будынкам займае Гродзенскі абласны выканаўчы камітэт.

## Гісторыя 
Будынак у стылі класіцызму быў пабудаваны Кандратам Максімовічам у 1803 годзе. Максімовіч вучыўся ў Віленскім універсітэце, пасля служыў у войску, даслужыўся да чыну маёра. Быў прыдворным дарадцам, экспедытарам гаспадарчага адзела Найвышэйшага ўпраўлення Расійскай імперыі, з 1807 года выконваў абавязкі гродзенскага віцэ-губернатара.

У будынку падчас французка-расійскай вайны 1812 года знаходзіўся штаб Жэрома Банапарта, брата Напалеона І. У 1827 годзе з-за грашовых злоўжыванняў дом быў забраны ў карысць казны, пасля некаторы час сдаваўся ў арэнду. Пасля выкарыстоўваўся для размяшчэння розных устаноў: казённай палаты, губернскага ўпраўлення, дэпартаменту дзяржаўнага казначэйства, архіваў, канцэлярыі падатковай інспекцыі, рэстарану. Летам 1920 года падчас савецка-польскай вайны у доме знаходзіўся гродзенскі рэвалюцыйны камітэт, 1-2 жніўня ў будынку спыняўся Ф. Дзяржынскі. У польскі час у доме знаходзіліся: сядзіба гродзенскага павятовага староства, міністрэрства грамадскіх прац, міністэрства фінансаў, гарадскі музей, казіно для гарадскіх чыноўнікаў, ашчадная каса Гродзенскага павета, рэдакцыя «Газеты польскай зямлі Гродзенскай». У савецкі час — Выканаўчы камітэт абласнога Савета народных дэпутатаў. У 1970 годзе на доме ўсталявана мемарыяльная дошка Ф. Дзяржынскаму.

## Архітэктура 
Будынак двухпавярховы, Г-падобны ў плане. Цэнтральная частка вылучана 4 калонамі і порцікам з элементамі дарычнага і карынфскага ордэраў. Калоны на высокіх п'едесталах падтрымліваюць антаблемент з трохвугольным франтонам. Галоўны фасад члянены філёнгамі, раскрапаваны рустам, прафіляваны карнізам. Вокны маюць фігурныя ліштвы і сандрыкі. У інтэр'еры знаходзіцца вестыбюль з параднай лесвіцай. Планіроўка паверхаў — калідорная, па баках размешчаны невялікія пакоі, у тарцах — залы.

## Літаратура 
* Калектыў аўтараў: А. Вашкевіч, А. Госцеў, В. Саяпін і інш. Біяграфія гарадзенскіх вуліц. Ад Фартоў да Каложы. — Гродна-Вроцлаў: Вроцлаўская навуковая друкарня, 2012. 370 с. ISBN 978-93-61617-77-8.
* Гродно. Энциклопедический справочник Белорус. Сов. Энцикл. / И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. 438 с.

Катэгорыя:Славутасці Гродна
Катэгорыя:Збудаванні Гродна ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Вуліца Ажэшка (Гродна)
Катэгорыя:1803 год у Гродне
Вержбалоўка

**Вержбало́ўка**, **Лазо́ўка** — рака ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Гожка (басейн Нёмана). Даўжыня 13 км. Пачынаецца на паўднёвы ўсход ад вёскі Казловічы, упадае ў Гожку каля вёскі Багушоўка. На ўсім працягу каналізаваная. На паўднёва-ўсходняй ускраіне аграгарадка Верцялішкі створана сажалка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нёмана
Паўсярэдні (гандбол)

**Паўсярэдні** — гулец, які гуляе пераважна ў лініі абароны на адным з флангаў (правам ці левым) і адказвае за пачатак атакі.

У французскай і нямецкай мовах  і паўсярэднія лічацца гульцамі лініі абароны і пазначаюцца агульнымі тэрмінамі: «задні» (), «гулец задняй лініі» () або «Aufbau» (у Аўстрыі). У англійскай мове паўсярэдні называецца правым абаронцам () або левым абаронцам ().

Катэгорыя:Гандбольная тэрміналогія
Джордж К’юкар

**Джордж Д’юі К’юкар** ці Джордж Цукор (; 7 ліпеня 1899 — 24 студзеня 1983) — амерыканскі кінарэжысёр і сцэнарыст, многія з фільмаў якога — «Абед у восем», «Філадэльфійская гісторыя», «Газавае святло», «Рабро Адама» «Мая цудоўная лэдзі» (1964, «Оскар» за найлепшую рэжысуру) — увайшлі ў залаты фонд Галівуду.

## Фільмаграфія 
* 1964 — «Мая цудоўная лэдзі» / *My Fair Lady*

## Крыніцы
Расійскае харчовае эмбарга (з 2014)

**Расійскае харчовае эмбарга** — забарона ўвозу на тэрыторыю Расійскай Федэрацыі з 2014 г. «асобных відаў сельскагаспадарчай прадукцыі, сыравіны і харчавання, краінай паходжання якіх з'яўляецца дзяржава, якая прыняла рашэнне аб увядзенні эканамічных санкцый у дачыненні да расійскіх юрыдычных і (або) фізічных асоб або далучыліся да такога рашэння». Значнага ўрону (па выніках прымянення эмбарга ў 2014 — 2015 гг.) эканомікі гэтых дзяржаў ад эмбарга не панеслі. Расія ж у 2014 — 2015 гг., на фоне ўсплёску інфляцыі ў цэлым, значна ўзраслі рознічныя цэны на харчовыя прадукты, павялічылася выкарыстанне замяняльнікаў пры вытворчасці прадуктаў харчавання (пальмавага алею, сухога малака), а таксама рээкспарт забароненай прадукцыі з трэціх краін (напрыклад, яблыкаў з Беларусі, Сербіі).

## Перадгісторыя і мэта ўвядзення эмбарга 
У сакавіку 2014 года, пасля анэксіі Крыма Расіяй, ЗША і ЕС увялі санкцыі супраць Расіі. У санкцыйны спіс ЕС першапачаткова была ўнесена 61 асоба. Таксама санкцыі 29 красавіка ўвялі Японія і Канада. Пашырэнне спісаў стала рэакцыяй на правядзенне рэферэндумаў на ўсходзе Украіны.

## Эканамічныя наступствы для Расіі 
Катэгорыя:Эканоміка Расіі
Катэгорыя:Знешняя палітыка Расіі
Катэгорыя:Міжнародныя санкцыі
Кепі

**Кепі**, **кепка** (фр. *képi*, з швейц.- ад  — *галаўны ўбор*) — род фуражкі з маленькім цвёрдым донцам, які складаецца з высокага адносна мяккага аколыша, і доўгага, шырокага, прамога брыля.

## Кепі ў форме 
Як правіла, з'яўляецца элементам формы людзей, якія маюць справу з тэхнікай (вадзіцелі, рамонтнікі) з-за наяўнасці брыля, які затуляе ад знешняга ўздзеяння на твар. *Кепі* зручныя тым, што іх можна скласці і прыбраць. 
File:Képi gendarmerie pontificale.jpg|Кепі Корпуса жандараў горада-дзяржавы Ватыкан.
File:French Foreign Legion dsc06878.jpg|Салдаты Французскага Замежнага легіёна.
File:Gendarmes_DSC00690.jpg|Жандары.
File:French army kepi dsc06829.jpg|Сучаснае французскае вайсковае кепі.

## З гісторыі 
 і ад'ютант Лейб-Гвардыі Літоўскага палка (у паўсядзённай і параднай формах), 1862 г.]]
Лічыцца, што кепі з'явілася ў арміі і сярэдне навучальных установах Францыі і ў Расіі 19 ст.
Існавала ў рускіх узброеных сілах з 1862 па 1881 г. пад назвай «шапак новага ўзору». У 1870 г. было таксама галаўным уборам вучняў класічных гімназій і рэальных вучылішчаў.

## Гл. таксама 
* Фуражка
* Бярэ
* Пілотка
* Коппола — традыцыйная сіцылійская кепка.
* Бейсболка
* Восьміклінка

## Літаратура 
* Слоўнік Ожегова
* Розныя палажэнні аб форме
* Энцыклапедычны слоўнік Ф. А. Бракгаўза і І. А. Эфрона
* Тлумачальны слоўнік Ушакова

## Спасылкі 
* Кепі — кепка ў СССР

Катэгорыя:Ваенная форма
Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Катэгорыя:Уніформа
Яленка

**Яле́нка** — рака ў Крычаўскім і Чэрыкаўскім раёнах Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Волчас (прыток ракі Сож, басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 15 км (6 км на тэрыторыі Крычаўскага раёна). Плошча вадазбору 41 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 1,8 км у напрамку на захад ад вёскі Дарагая (Крычаўскі раён). Упадае ў Волчас каля былой вёскі Камаровічы, прыкладна за 2,5 км на поўнач ад вёскі Зоры (Чэрыкаўскі раён). Вадазбор у межах Аршанска-Магілёўскай раўніны. Прыток — рака Лена (злева). У вярхоўі перасыхае.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-36-76. выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1985 г.
* Ліст карты N-36-75. выданне 1982 г.
* Ліст карты N-36-77. выданне 1982 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Крычаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чэрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сажа
Ваўчаягадавыя

**Ваўчаягадавыя** (*Thymelaeaceae*) — сямейства двухдольных раслін, якое належыць да парадку мальвакветных (раней уключалася ў асобны парадак ваўчаягадакветных).

## Апісанне 
Кусты, дрэвы, радзей паўкусты і травяністыя расліны з чаргаваным або супраціўным суцэльным без прылісткаў лісцем. Кветкі двух- або аднаполыя, правільныя ці зрэдку няправільныя, безпялёсткавыя, звычайна 5- або 4-членныя, радзей 6- ці 3-членныя. у пазушных або пазапазушных суквеццях, іншы раз адзіночныя. Тычынак аднолькавая колькасць з чашалісцікамі або (часцей) удвая больш. Гінецэй з 2—12 пладалісцікаў.

Завязь верхняя, часцей 1-гнездавая, з 1 вісячым семязародкам. Плод — ягада, касцянка (з мясістым слоем) ці каробачка. Насенне звычайна з бедным эндаспермам.

## Пашырэнне 
Вылучаецца больш за 50 родаў. Пашыраны амаль па ўсім зямным шары за выключэннем палярных абласцей. На Беларусі вядомыя 2 дзікарослыя і 2 інтрадукаваныя віды з роду ваўчаягада.

## Роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя і дэкаратыўныя расліны. Ёсць ядавітыя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Чарнуха (рака)

**Чарну́ха** — рака ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Гожка (басейн Нёмана). Даўжыня 9 км. Пачынаецца сярод лесу, за 3 км на паўднёвы захад ад вёскі Рыбніца, упадае ў Гожку каля вёскі Гумбачы. Рэчышча на працягу 6,5 км перад вусцем каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нёмана
Лесніца (рака)

**Ле́сніца** — рака ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Гожка (басейн Нёмана). Даўжыня 12 км. Плошча вадазбору 32 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,8‰. Пачынаецца за 2,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Вярхполле, упадае ў Гожку на ўскраіне аграгарадка Гожа. Ад вытоку на працягу 4 км каналізаваная.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нёмана
Бабы

**Ба́бы** — памінальны дзень у Беларусі, які папярэднічаў дзядам.

## Сутнасць 
Ушанаванне продкаў у старажытнасці праводзілася 2 дні — у адпаведнасці з полам нябожчыка. *Бабы* адрозніваліся ад дзядоў больш сціплым асартыментам страў: не ставілі на стол скаромнага, пяклі посныя бліны, варылі квас з грыбамі ці вяленай рыбай, кісель.

Ужо ў XIX ст. *Бабы* не адзначалі.

## Гл. таксама 
* Дзяды

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Славянскія святы
Катэгорыя:Культура Беларусі
Катэгорыя:Беларускія народныя святы
Катэгорыя:Святы
Катэгорыя:Культ продкаў
Ваўчаягада

**Ваўчая́гада**, **Воўчнік** (*Daphne*) — род кветкавых раслін сямейства ваўчаягадавых.

## Апісанне 
Лістападныя ці вечназялёныя кусты або невялікія дрэўцы. Лісце чаргаванае, зрэдку супраціўнае, простае, прадаўгавата-ланцэтнае, на кароткіх чаранках. Кветкі ружовыя, белыя ці жаўтаватыя, у галоўчатых суквеццях або ў кароткіх гронках, рэдка па 2—5 у пазухах лісця ці адзіночныя, двухполыя, пахучыя. Плод — сакаўная ярка-чырвоная аднанасенная касцянка.

## Пашырэнне 
Адрозніваецца каля 70 відаў (каля 100, 92). Пашыраны ў Еўропе (пераважна ў Міжземнамор’і), Паўднёва-Усходняй Азіі, Гімалаях, Іране. На тэрыторыі Беларусі ў цяністых вільготных хвойных і лісцевых лясах расце ; , трапляецца вельмі рэдка на Палессі ў хваёвых барах. У Цэнтральным батанічным садзе АН Беларусі інтрадукаваны  і .

## Значэнне і выкарыстанне 
Дэкаратыўныя, тэхнічныя (фарбавальныя, дубільныя і камедзяносныя), лекавыя (плады і кара — вонкавы раздражняльны, ірвотны, слабіцельны, процігельмінтны і інш. сродак), меданосныя і інсектыцыдныя расліны. Плады і кара расліны ядавітыя, сок утрымлівае алкалоіды мезерэін і дафнін (дафнетаксін). 

## Літаратура 
* 
*  — С. 425.
* 

## Спасылкі 
* 
* Daphne // The Plant List

Катэгорыя:Ваўчаягадавыя
Вастрыца чалавечая

**Вастрыца чалавечая** (*Enterobius vermicularis*) — від круглых чарвей. Паразітуе ў канцавым аддзеле тонкага кішэчніка і ў тоўстым кішэчніку чалавека.

## Апісанне 
Цела даўжынёй 2—12 мм, белаватае, укрыта кутыкулай, унутраная поласць запоўнена вадкасцю. Самкі даўжэйшыя за самцоў. Задні канец у самак роўны, завостраны, у самцоў кручкападобны. Рот з трыма губамі.

## Жыццёвы цыкл 
Жыве каля 1 месяца. Размнажаецца без прамежкавага гаспадара. Полаваспелыя самкі выпаўзаюць праз заднепраходную адтуліну, адкладваюць каля яе яйцы (да 10—12 тыс.) і гінуць. Яйцы у вонкавым асяроддзі выспяваюць (становяцца інвазійнымі) праз 6 гадзін. Трапляюць у арганізм чалапека з ежай, вадой і ў кішэчніку ператвараюцца ў дарослых паразітаў. Выклікаюць энтэрабіёз.

## Гаспадары 
Акрамя чалавека ў якасці гаспадароў адзначаны такія віды прыматаў, як , ,  і .

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аксіўрыды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Канстанцін Аляксандравіч Шуін

**Канстанцін Аляксандравіч Шу́ін** ( — ) — вучоны ў галіне агародніцтва. Доктар сельскагаспадарчых навук (1964), прафесар (1964). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Барысаўскае (Растоўскі раён Растоўскай вобласці Расіі). У 1940 годзе скончыў Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію імя К. А. Ціміразева. Член КПСС з 1940 года. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1954 года загадчык кафедры плодаагародніцтва Бурацкага сельскагаспадарчага інстытута. З 1961 года загадчык кафедры плодаагародніцтва ў Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі.

## Навуковая дзейнасць 
К. А. Шуіну належаць працы па аграбатаніцы і арашэнню агароднінных культур, вырошчванню агародніны ў ахоўным грунце.

Сярод апублікаванага:
* Выращивание овощей под синтетической плёнкой — Мн., 1966.
* Овощные культуры — Мн., 1974.
* 70 видов овощей на огороде — Мн., 1979.
* Овощеводство: учебное пособие — Мн., 1987.
* Огород с весны до осени [Текст] / К. А. Шуин, Н. Я. Ипполитова, Н. К. Закревская. — 2-е изд. — Мн.: Ураджай, 1998. — 256 с.: ил. — ISBN 985-04-0297-0

## Літаратура 
* 
* 
* Константин Александрович Шуин: (к 100-летию со дня рождения) / В. В. Скорина // Вестник Белорусской государственной сельскохозяйственной академии : научно-методический журнал. — 2013. ― № 4. ― С. 155―156.

## Спасылкі 
* Кафедра плодоовощеводства / История   // Сайт Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэмі
* 
* 
* Шуин Константин Александрович  // Праект «Память народа»

Катэгорыя:Аграномы СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Растоўскай вобласці
Катэгорыя:Выпускнікі РДАУ-МСГА імя К. А. Ціміразева
Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Марыям Мірзахані

**Марыя́м Мірзахані́** (; 3 мая 1977, Тэгеран — 15 ліпеня 2017, Стэнфард) — іранскі і амерыканскі матэматык, якая спецыялізавалася на геаметрыі Лабачэўскага, тэорыі Тэйхмюлера, эргадычнай тэорыі, сімплектычнай геаметрыі. У 2014 годзе атрымала Філдсаўскую прэмію, стаўшы першай жанчынай-лаўрэатам і першым лаўрэатам з Ірана.

## Біяграфія 
Сярэднюю адукацыю атрымала ў школе Фарзанеган — адной са школ спецыяльна для дзяўчат, якія ўваходзяць у структуру Нацыянальнай арганізацыі па развіццю выключных талентаў у Іране. У 1994 і 1995 гадах выйграла залатыя медалі на міжнародных матэматычных алімпіядах. У 1999 годзе закончыла Тэхналагічны ўніверсітэт Шарыф у Тэгеране.

З 1999 года жыла ў ЗША. У 2004 годзе атрымала доктарскую ступень у Гарвардскім універсітэце. З 2008 года — прафесар матэматыкі ў Стэнфардскім універсітэце.

У 2010 годзе на Міжнародным матэматычным кангрэсе была запрошаным дакладчыкам на тэму «Тапалогія, дынамічныя сістэмы і звычайныя дыферэнцыяльныя ўраўненні».

У 2014 годзе стала лаўрэатам Філдсаўскай прэміі за «выдатны ўклад у дынаміку і геаметрыю рыманавых паверхняў і тэорыю прастор іх модуляў».

Памерла 14 ліпеня 2017 года ў  ад наступстваў раку грудзей, які быў упершыню дыягнаставаны ў 2013 годзе.

## Сям'я 
Муж — Ян Вондрак (), вучоны ў галіне інфарматыкі чэшскага паходжання, дачка — Анахіта.

## Узнагароды 
* Прэмія Блюменталя Амерыканскага матэматычнага таварыства (2009)
* Прэмія Руф Сатэр (2013)
* Прэмія Математычнага інстытута Клэя (2014)
* Філдсаўская прэмія (2014)

## Асноўныя працы 
* *Simple geodesics and Weil-Petersson volumes of moduli spaces of bordered Riemann surfaces.* Inventiones Mathematicae 167, 179—222 (2007) pdf
* *Weil-Petersson volumes and intersection theory on the moduli space of curves.* Journal of the American Mathematical Society 20, 1-23 (2007) pdf 
* *Growth of the number of simple closed geodesics on hyperbolic surfaces.* Annals of Mathematics (2) 168-1, 97-125 (2008) pdf
* *Growth of Weil-Petersson volumes and random hyperbolic surfaces of large genus.* J. Differential Geom. 94 (2013), no. 2, 267—300 pdf
* *Invariant and stationary measures for the SL(2,R) action on moduli space*. (сумесна з Алексам Эскіным]]) pdf

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Ірана
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Геометры
Катэгорыя:Таполагі
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Лаўрэаты Філдсаўскай прэміі
Катэгорыя:Жанчыны-матэматыкі
Катэгорыя:Выкладчыкі Стэнфарда
Катэгорыя:Памерлі ад раку малочнай залозы
Васілёк рэйнскі

**Васілёк рэйнскі** (*Centaurea rhenana*) — травяністая расліна роду  сямейства .

## Апісанне 
Двухгадовая расліна вышынёю 30—80 см. Сцябло ад сярэдзіны разгалінаваныя, усе галінкі падоўжаныя. Лісце перыста-рассечанае, укрытае кропкавымі залозкамі, ніжняе на чаранках, сярэдняе і верхняе сядзячае, самае верхняе часта суцэльнае. Кветкавыя кошыкі ружовыя. Абгортка яйцападобная, лісцікі яе пераходзяць у калючку.

#### Пылок 

Файл:Centaurea stoebe (zoom4 16-08-25 1).png|Zoom 4
Файл:Centaurea stoebe (zoom10 16-08-25 1).png|Zoom 10
Файл:Centaurea stoebe (zoom40 16-08-25 1).png|Zoom 40
Файл:Centaurea stoebe (zoom60 16-08-25 1).png|Zoom 60

## Пашырэнне 
Пашыраны ва ўмераным поясе Сярэдняй Еўропы і Паўночнай Амерыкі. На тэрыторыі Беларусі трапляецца ў паўднёвых раёнах. Расце па сухіх адкрытых мясцінах — узлесках, пясчаных буграх, уздоўж дарог. Цвіце ў ліпені—верасні.

## Літаратура 
* *Кудрашова М. Г.*, *Пашына Г. В.* . — С. 418-419

Катэгорыя:Васілёк
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Васілёк усходні

**Васілёк усходні** (*Centaurea orientalis*) — травяністая расліна сямейства астравых.

## Апісанне 
Апушаная расліна вышынёй 80—100 см. Кветкавыя кошыкі жоўтыя. Цвіце ў чэрвені—верасні.

## Арэал 
Радзіма — Еўропа, Каўказ. Інтрадукаваны на Беларусі.

## Літаратура 
* *Кудрашова М. Г.*, *Пашына Г. В.* . — С. 418—419

Катэгорыя:Васілёк
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Травы
Васілёк мяккі

**Васілёк мяккі** (*Centaurea mollis*) — кветкавая травяністая расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Павуцінна-лямцава-апушаная расліна вышынёй 40—55 см. Лісце простае, чаргаванае. Суквецце — кошык. Краявыя кветкі сінія або блакітныя, сярэдзінныя фіялетава-ліловыя. Плод — сухая сямянка.

## Арэал 
Радзіма — Еўропа. Сустракаецца ў Паўночнай Амерыцы. Інтрадукаваны на тэрыторыі Беларусі.

## Літаратура 
* 
* *Гинда Л. В., Починок Т. В.* Оценка изменчивости систематических признаков Centaurea mollis Walds. et Kit. и C. marmarosiensis (Jav.) Czer. // Науч. зап. Гос. природоведч. музея. — Львов, 2009. — Вып. 25. — С. 203—208.

## Спасылкі 
* *Centaurea mollis* Waldst. & Kit. // European Environment Agency (EEA)
* *Centaurea mollis* Waldst. et Kit // Ornamental Plants From Russia And Adjacent States Of The Former Soviet Union

Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Васілёк
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Васілішкаўскі валун

**Васілішкаўскі валун** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння ў Беларусі. Знаходзіцца на паўднёва-ўсходняй ускраіне аграгарадка Васілішкі Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці.

Валун ружовага буйназярністага граніту (рапаківі) даўжыня 4,9 м, шырыня 3 м, вышыня 1,7 м, у абводзе 11,7 м, аб'ём 25 м³, маса 66 т. Прынесены ледавіком каля 125 тыс. гадоў назад са Скандынавіі. На паўднёвым баку мае паглыбленне памерам 0,5 х 0,6 м са згладжанымі і адшліфаванымі сценкамі, якое нагадвае крэсла, каля яго ямка глыбінёй 3 см, у папярочніку 5 см. У старажытныя часы валуну пакланяліся.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Васілішкі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Культавыя камяні
Івенс Адамака

**Івенс Адамака** (; нар. ) — ганскі футбаліст, нападнік славенскага клуба «Драваград».

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру на радзіме ў клубе «Фар Рэйнджэрс». У сакавіку 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Гомель» і ў выніку падпісаў кантракт. Спачатку гуляў за дубль, дэбютаваў у Вышэйшай лізе 15 красавіка 2017 года, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча трэцяга тура супраць «Славіі» (2:0). Пазней здолеў замацавацца ў асноўнай камандзе, стаў з’яўляцца на полі ў стартавым складзе. 24 чэрвеня 2017 года адзначыўся першым голам у Вышэйшай лізе, калі ў кампенсаваны час прынёс «Гомелю» перамогу над «Мінскам» (2:1). У другой палове сезона 2017 страціў месца ў аснове. У снежні 2017 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Гомель».

У 2018 годзе зноў выступаў за «Фар Рэйнджэрс», а ў кастрычніку 2018 года перайшоў у славенскі клуб «Рудар» з Вяленья, падпісаўшы двухгадовы кантракт. У лютым 2019 года, не згуляўшы за «Рудар» ні ў адным матчы, быў аддадзены ў арэнду ў «Драваград», а ў ліпені перайшоў у гэты клуб на трывалай аснове.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Ганы
Катэгорыя:Ігракі ФК Драваград
Катэгорыя:Ігракі ФК Рудар Вяленье
Катэгорыя:Ігракі ФК Фар Рэйнджэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Джон Форд (рэжысёр)

**Джон Форд** (, сапраўднае імя Джон Марцін Фіні, , 1 лютага 1894, Кейп-Элізабэт, Мэн — 31 жніўня 1973, Палм-Дэзерт, Каліфорнія) — амерыканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар і пісьменнік, найбуйнейшы майстар вестэрна, адзіны ў гісторыі ўладальнік чатырох «Оскараў» за найлепшую рэжысуру.
## Фільмаграфія 
* 1952 — Ціхі чалавек

## Зноскі
Сярмяжка

**Сярмя́жка** — рака ў Стаўбцоўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Сула (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 93 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 1 км у напрамку на ўсход ад вёскі Беламошша. Упадае ў Сулу прыкладна за 1 км на поўнач ад вёскі Найдзёнавічы. Вадазбор раўнінны. Асноўны прыток — рака Лубянка (рака) (злева).

Каля ракі вёскі Астравы, Вялікая Гуменаўшчына і Малая Гуменаўшчына.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-90. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1983 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Стаўбцоўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сулы (прыток Нёмана)
Сярпок

**Сярпо́к** (*Falcaria*) — род травяністых раслін сямейства . Налічвае 5 (каля 5) (адзіны від — ) відаў, пашыраных ва ўмераным поясе Еўразіі і Паўночнай Афрыкі.

## Батанічнае апісанне 
Сярпок звычайны — двухгадовая кветкавая расліна з прамым галінастым сцяблом вышынёй 30—60 см і верацёнападобным коранем. Лісце чаргаванае, трайчастае і простае, скурыстае, зубчастае па краі. Кветкі белыя, у складаных парасоніках. Пялёскаў — 5. Плод — віслаплоднік.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліна пашырана ва ўмераным поясе Еўразіі і Паўночнай Афрыкі. Расце на ўзлесках і палянах, стэпах, саваннах, стэпавых лугах, аблогах, пашах, пустках, каля дарог, па берагах рэк і ручаёў. Святлолюбівая расліна, ксерафіт, мезатроф, эўтроф.

## Выкарыстанне 
Лекавыя расліны. Маладое лісце выкарыстоўваюць у якасці прыправы і на салату. Насенне мае смак, падобны да смаку насення кмену.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Дудченко Л. Г., Козьяков А. С., Кривенко В. В.* Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения: Справочник / Отв. ред. К. М. Сытник. — К.: Наукова думка, 1989. — 304 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-12-000483-0.
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Парасонавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1759 годзе
Катэгорыя:Пустазелле
Перлаўка

**Пе́рлаўка** (*Melica*) — род кветкавых раслін сямейства . Налічвае каля 80 відаў.

## Апісанне 
Шматгадовыя травяністыя карэнішчавыя расліны. Сцябло прамастойнае або каленчата ўзыходнае каля нізу. Лісце з вузкалінейнай шурпатай пласцінкай. Суквецце — аднабокая коласападобная мяцёлка. Каласкі з 2—5 кветак, з 1—3 ніжнімі двухполымі кветкамі і булавападобнымі прыдаткамі з недаразвітых кветак на версе. Плод — зярняўка.

## Пашырэнне і выкарыстанне 
Расліны пашыраны ва ўмераным поясе абодвух паўшар'яў Зямлі і гарах тропікаў. Кармавыя і дэкаратыўныя расліны.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 174

## Спасылкі 
* 
* Melica  // The Plant List

Катэгорыя:Метлюжковыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Афрыкі