open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пасаман

**Акруга Пасаман** () — акруга ў складзе правінцыі Заходняя Суматра. Адміністрацыйны цэнтр — горад Лубук-Сікапінг.

## Геаграфія 
Плошча акругі — 7835 км ². На поўдні мяжуе з акругай Агам, на паўднёвым захадзе — з акругай Заходні Пасаман, на паўднёвым усходзе — з акругай Ліма-Пулух-Кота, на поўначы і паўночным захадзе — з тэрыторыяй правінцыі Паўночная Суматра, на паўночным усходзе — з тэрыторыяй правінцыі Рыау.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2010 года, на тэрыторыі акругі пражывала 253299 чалавек.

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя акругі Пасаман адміністрацыйна падзяляецца на 12 раёнаў (*kecamatan*), якія ў сваю чаргу дзеляцца на 211 сельскіх паселішчаў (*kelurahan*).
Раёны ў складзе акругі:

Катэгорыя:Акругі правінцыі Заходняя Суматра
Агам

**Акруга Агам** () — акруга ў складзе правінцыі Заходняя Суматра. Адміністрацыйны цэнтр — горад Лубук-Басунг.

## Геаграфія 
Плошча акругі — 2 232,3 км². На поўначы мяжуе з акругамі Пасаман і Заходні Пасаман, на поўдні — з акругамі Паданг-Парыяман і Танах-Датар, на ўсходзе — з акругай Ліма-Пулух-Кота, на захадзе абмываецца водамі Індыйскага акіяна. Унутры тэрыторыі акругі знаходзіцца горад — муніцыпалітэт Букіцінгі.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2010 года, на тэрыторыі акругі пражывала 454853 чалавека. У нацыянальным складзе пераважаюць прадстаўнікі народнасці мінангкабау, таксама прадстаўлены яванцы і батакі.

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя акругі Агам падзяляецца на 16 раёнаў (*kecamatan*), якія ў сваю чаргу дзеляцца на 82 сельскіх паселішча (*kelurahan*).Раёны ў складзе акругі:

Катэгорыя:Акругі правінцыі Заходняя Суматра
Паданг-Парыяман

**Акруга Паданг-Парыяман** () — акруга ў складзе правінцыі Заходняя Суматра. Адміністрацыйны цэнтр — горад Парыт-Малінтанг.

## Геаграфія 
Плошча акругі — 1 328,79 км². На поўначы мяжуе з акругай Агам, на ўсходзе — з акругамі Танах-Датар і Салок, на поўдні — з тэрыторыяй муніцыпалітэта Паданг, на захадзе мяжуе з тэрыторыяй муніцыпалітэта Парыяман і абмываецца водамі Індыйскага акіяна.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2010 года, на тэрыторыі акругі пражывала 391056 чалавек.

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя акругі Паданг-Парыяман адміністрацыйна падзяляецца на 17 раёнаў (*kecamatan*):

Катэгорыя:Акругі правінцыі Заходняя Суматра
Турын (значэнні)

**Турын:**

* Турын — аграгарадок у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі
* Турын — горад у Італіі, сталіца рэгіёну П’емонт
* Турын — колішняя правінцыя рэгіёну П’емонт

## Гл. таксама 
* Турыно
* Турыншчына

* Турынск
Ліма-Пулух-Кота

**Акруга Ліма-Пулух-Кота** () — акруга ў складзе правінцыі Заходняя Суматра. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сарыламак.

## Геаграфія 
Плошча акругі — 3 354,3 км². На захадзе мяжуе з акругамі Пасаман і Агам, на поўдні — з акругамі Танах-Датар і Сіджунджунг, на поўначы і ўсходзе — з тэрыторыяй правінцыі Рыау. Унутры тэрыторыі акругі знаходзіцца горад-муніцыпалітэт Паякумбух.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2010 года, на тэрыторыі акругі пражывала 348 555 чалавек.

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя акругі Ліма-Пулух-Кота адміністрацыйна падзяляецца на 13 раёнаў (*kecamatan*), якія ў сваю чаргу дзеляцца на 180 сельскіх паселішчаў (*kelurahan*).
Раёны ў складзе акругі:

Катэгорыя:Акругі правінцыі Заходняя Суматра
Букіцінгі

**Букіцінгі** () — горад у Інданезіі, уваходзіць у склад правінцыі Заходняя Суматра. Тэрыторыя горада выдзелена ў самастойную адміністрацыйную адзінку — муніцыпалітэт.

## Геаграфічнае палажэнне 
Горад знаходзіцца ў цэнтральнай частцы правінцыі, на захадзе вострава Суматра, паблізу ад вулканаў Сінгаланг і Мерапі. Абсалютная вышыня — 918 метраў над узроўнем мора.
Букіцінгі размешчаны на адлегласці прыблізна 65 кіламетраў на поўнач ад Паданга, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі.

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя муніцыпалітэта Букіцінгі падзяляецца на тры раёна (*kecamatan*), якія ў сваю чаргу дзеляцца на 24 сельскіх паселішча (*kelurahan*). Агульная плошча муніцыпалітэта — 25,24 км².

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны ў 1825 годзе галандцамі і быў вядомы як Форт-дэ-Кок. Падчас Другой сусветнай вайны Суматра была акупаваная японскімі войскамі, і ў 1943 годзе ў Букіцінгі з Сінгапура быў перанесены штаб 25-й японскай арміі. У 1949 годзе горад быў афіцыйна перайменаваны ў Букіцінгі.

## Насельніцтва 
Паводле дадзеных афіцыйнага перапісу 2010 года, насельніцтва складала 111312 чалавек. Дынаміка колькасці насельніцтва горада па гадах:

У нацыянальным складзе пераважаюць прадстаўнікі народнасці мінангкабау, таксама прадстаўлены кітайцы, яванцы, тамілы і батакі.

Катэгорыя:Гарады Інданезіі
Савахлунта

**Савахлунта** () — горад у Інданезіі, уваходзіць у склад правінцыі Заходняя Суматра. Тэрыторыя горада выдзелена ў самастойную адміністрацыйную адзінку — муніцыпалітэт.

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны ў 1888 галандцамі. Узнікненні горада спрыяла адкрыццё ў гэтым раёне буйнога радовішча каменнага вугалю.

## Геаграфічнае палажэнне 
Горад знаходзіцца ў цэнтральнай частцы правінцыі, на захадзе вострава Суматра, у гарыстай мясцовасці хрыбта Барысан. Абсалютная вышыня — 256 метраў над узроўнем мора.
Савахлунта размешчаны на адлегласці прыблізна 50 кіламетраў на ўсход-паўночны ўсход (ENE) ад Паданга, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі.

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя муніцыпалітэта Савахлунта адміністрацыйна падзяляецца на чатыры раёны (*kecamatan*), якія ў сваю чаргу дзеляцца на 10 сельскіх паселішчаў (*kelurahan*). Агульная плошча муніцыпалітэта — 273,45 км².

## Насельніцтва 
Паводле дадзеных афіцыйнага перапісу 2010 года, насельніцтва складала 35464 чалавекі. Дынаміка колькасці насельніцтва горада па гадах:

Катэгорыя:Гарады Інданезіі
Сяргей Міхайлавіч Ліпатаў

**Сяргей Міхайлавіч Ліпатаў** (, вёска Глухаўка, Серпухаўскі павет, Маскоўская губерня, Расійская імперыя — ) — савецкі беларускі вучоны ў галіне фізічнай і калоіднай хіміі. Доктар хімічных навук (1936). Прафесар (1934). Акадэмік АН БССР (1940).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт (1923). У 1924—1927 гг. працаваў у 1-й хімічнай лабараторыі Маскоўскай паркаленабіўной фабрыкі, з 1927 г. загадваў навуковай часткай цэнтральнай лабараторыі Іванава-Вазнясенскага тэкстыльнага трэста, адначасова выкладаў у Іванава-Вазнясенскім політэхнічным інстытуце. З 1929 г. загадчык лабараторыі Фізіка-хімічнага інстытута імя Л. Я. Карпава, у 1932—1937 гг. прафесар, загадчык кафедры Маскоўскага інстытута лёгкай прамысловасці, з 1938 года загадчык лабараторыі Калоідна-электрахімічнага інстытута АН СССР, адначасова начальнік навукова-праграмнага аддзела Прэзідыума АН СССР. У 1940—1944 гг. віцэ-прэзідэнт АН БССР і загадчык лабараторыі Інстытута хіміі АН БССР. У 1944—1959 гг. загадчык кафедры Маскоўскага тэкстыльнага інстытута, адначасова кіраўнік лабараторыі высокапалімераў і расліннай сыравіны Інстытута хіміі АН БССР. У 1959—1960 гг. загадчык лабараторыі Інстытута фізіка-арганічнай хіміі АН БССР.

## Навуковая і арганізацыйная дзейнасць 
Асноўныя працы ў галіне калоіднай хіміі і хіміі высокамалекулярных злучэнняў. Распрацаваў агульную тэорыю сінерэзісу (прэмія імя Д. І. Мендзялеева АН СССР), вакуумны спосаб фарбавання, схему атрымання віскозы, спосаб атрымання спірту з крухмала- і цэлюлозазамяшчальнай сыравіны, якія ў далейшым былі ўкаранёныя ў прамысловасць.

Падрыхтаваў 20 кандыдатаў і 4 дактароў навук.

У гады Вялікай Айчыннай вайны быў накіраваны ў Ташкент для арганізацыі працы Акадэміі навук БССР. 6 студзеня 1942 года там адбылося першае пасля эвакуацыі з Мінску паседжанне Прэзідыума АН БССР пад кіраўніцтвам віцэ-прэзідэнта АН БССР С. М. Ліпатава, дзе былі разгледжаны пытанні, звязаныя з аднаўленнем дзейнасці Акадэміі навук БССР. У 1942—1944 гадах загадваў лабараторыяй Інстытута хіміі АН БССР, адноўленай на новым месцы, ў Ташкенце. Адначасова ажыццяўляў выкладчыцкую дзейнасць у Сярэднеазіяцкім універсітэце.

## Бібліяграфія 
Аўтар больш 150 навуковых прац, 6 манаграфій. Асноўныя працы:
* Учение о коллоидах. М., 1933.
* Проблема застудневания лиофильных коллоидов. М., 1937.
* Проблемы учения о лиофильных коллоидах. Мн., 1941.
* Высокополимерные соединения: лиофильные коллоиды. Ташкент: АН БССР, 1943.
* Физико-химия коллоидов. М.-Л.: Госхимиздат, 1948.

## Спасылкі 
* Сяргей Міхайлавіч Ліпатаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Акадэмік ЛІПАТАЎ Сяргей Міхайлавіч
* Электронный каталог ЦНБ НАН Беларуси — Липатов, Сергей Михайлович 
* История белорусской науки в лицах — Сергей Михайлович Липатов 

Катэгорыя:Фізікахімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Дактары хімічных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі Нацыянальнага ўніверсітэта Узбекістана
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты НАНБ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскоўскай вобласці
Ліпатаў

**Ліпатаў** - прозвішча.

* Віль Ліпатаў - савецкі пісьменнік
* Сяргей Міхайлавіч Ліпатаў - беларускі савецкі хімік, акадэмік АН БССР
Варгін

**Варгін** — паводле звестак Я. Баршчэўскага, кароль кошак у беларускай міфалогіі. 

## Апісанне 
Вялізарных памераў, увесь чорны, з бліскучай поўсцю - гладкай і мяккай. Вочы гараць, нібыта полымя. Можа нечакана з'яўляцца перад людзьмі і гэтак жа містычна знікаць, нават калі дзверы і вокны зачынены. Мог сяліцца сярод людзей, уваходзіць у ласку ў тых ці іншых гаспадароў, але ўсякі раз выклікаў у іх жудасныя псіхічныя расстройствы, ператвараў у сацыяльных аўтсайдэраў, прымушаў сварыцца з роднымі і сябрамі. Скончвалася поўным фізічным і маральным знясіленнем ахвяры. Кашэчы кароль Варгін мог таксама выклікаць з'яўленне ў галаве чалавека рою восаў, матылёў альбо пачварных істот, пасля чаго чалавек, зразумела, паміраў у страшэнных пакутах. Справіцца з Варгінам мог толькі моцны "прыродны" чараўнік, якіх пачварны кот баяўся, як агня.  

## Этымалогія імя 
«Варгін» паходзіць ад літоўскага *varginti* («мучыць», «прыносіць пакуты»). 

## Літаратура 
* Міфалогія беларусаў: энцыкладпедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл.

##  Спасылкі 
* Варгін (bestiary.us)

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Раман Волкаў

**Раман Волкаў**:
* Раман Леанідавіч Волкаў (нар. 1987) — беларускі футбаліст.
* Раман Міхайлавіч Волкаў — украінскі фалькларыст.
Інданезійскі Калімантан

**Інданезійскі Калімантан** або **інданезійскі Барнеа** — паўднёвая частка вострава Калімантан (іншая назва вострава — Барнеа), якая належыць Інданезіі. На востраве размешчаны таксама ўсходняя частка Малайзіі і Бруней. У англійскай мове інданезійскую частка вострава называюць проста Калімантан (), у той час як увесь востраў вядомы пад назвай Барнеа ().

Інданезійская частка вострава займае плошчу 582 593 км² або прыкладна 78 % тэрыторыі астравы (агульная плошча вострава — 743 330 км²), у ёй пражывае каля 70% насельніцтва вострава..

Інданезійская частка Калімантана ўключае ў сябе пяць правінцый :

* Заходні Калімантан;
* Цэнтральны Калімантан;
* Паўднёвы Калімантан;
* Усходні Калімантан;
* Паўночны Калімантан.

Катэгорыя:Геаграфія Інданезіі
Катэгорыя:Калімантан
Ігар Фігейрэду

**Ігар Фігейрэду** (; , , Бразілія) — бразільскі прафесійны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Ігара Фігейрэду на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Бразіліі
Полімерызацыя

у з утварэннем полістыролу]]
**Полімерызацыя** — метад сінтэзу высокамалекулярных злучэнняў, пры якім малекула палімера (макрамалекула) утвараецца шляхам паслядоўнага далучэння малекул нізкамалекулярных рэчываў (манамераў) да актыўнага цэнтра на канцы растучага ланцуга. Колькасць звёнаў у ланцугу макрамалекулы мае назву *ступені полімерызацыі*.

Па колькасці манамераў, удзельнічаючых у працэсе полімерызацыі — гомаполімерызацыя (адзін манамер) і суполімерызацыя (два і больш манамераў). Полімерызацыя адбываецца за кошт разрыву кратных сувязей (C=C, C=O, C=N і г.д.) або сувязей цыклаў у зыходных манамерах. У залежнасці ад прыроды актыўных цэнтраў полімерызацыя падзяляецца на радыкальную і іонную.

## Гісторыя 
Полімерызацыя была адкрыта ў сярэдзіне XIX стагоддзя, практычна адначасова з вылучэннем першых здольных да яе рэчываў (вінілхларыду, стыролу, ізапрэну). Хімічная сутнасць полімерызацыі была ўсвядомлена ў 20-х — 30-х гадах XX стагоддзя дзякуючы працам Г. Штаўдынгера, С. В. Лебедзева, К. Цыглера, Г. Марка і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Химия и физика полимеров. Лабораторный практикум: учеб.-метод. пособие для студентов специальности 1-48 01 02 «Химическая технология органических веществ, материалов и изделий» / Н. Р. Прокопчук [и др.]. — Мн.: БГТУ, 2021. — 126 с. — 130 экз. — ISBN 978-985-530-890-5.
* *Сутягин В. М.*, *Бондалетова Л. И.* Химия и физика полимеров: Учебное пособие. — Томск: Изд-во ТПУ, 2003. — 208 с. — 150 экз.

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру
* Полимеризация // Інфармацыйна-аналітычны партал MPlast.by — Полимеры для Всех!
* 

Катэгорыя:Палімеры
Народная Біблія

**Народная Біблія** - сукупнасць некананічных апавяданняў, якія дапаўняюць сюжэты Святого Пісання падрабязнасцямі, тлумачаць першапрычыны прыродных з'яў, абапіраючыся на персанажаў і матывы Старога і Новага Запаветаў. З'яўляецца часткай народнага фальклору, змяшчае ў сабе казачныя элементы, рэшткі язычніцкіх міфалагічных уяўленняў і першабытнага культу жывёл. Месцы язычніцкіх багоў у старажытных сюжэтах нярэдка займае хрысціянскі Бог ці святыя (Ілля, Пятро, Юрай і інш). 

Народная Біблія можа ўспрымацца як частка міфалогіі, але ў большасці выпадкаў гэтыя паданні выдаюцца і вывучаюцца асобна, між тым як літаратура па міфалогіі часцей за ўсё змяшчае толькі ўласна язычніцкія, дахрысціянскія міфалагчіныя звесткі. Выданні па славянскай міфалогіі, аднак, нярэдка робяцца выключэннем, - не ў апошнюю чаргу з-за сціпласці звестак аб "чыстых" язычніцкіх верваннях старажытных славян.  

## Літаратура 
* Міфалогія беларусаў: энцыкладпедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл. С. 561-562. 

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Сезон 2013 ФК Славія-Мазыр

У 2013-м годзе футбольны клуб «Славія» з Мазыра прымаў удзел у двух афіцыйных турнірах:

* Чэмпіянаце Беларусі 2013 (12 месца і вылет у Першую лігу),  
* Кубку Беларусі 2013/2014 (вылет у 1/8 фінала).

## Склад каманды 
|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

*Заўвагі*
# Ігрок пакінуў ФК «Славія-Мазыр» (яго нумар можа быць выдадзены іншаму іграку).
# Пасля рыскі пададзены ігракі, якія прыйшлі ў каманду ў сярэдзіне сезону.

* Капітан каманды:  Уладзімір Гаеў

### Трэнерскі штаб 
*  Юрый Малееў (1968 г.н.) − галоўны трэнер
*  Сяргей Цыкала (1955 г.н.) − старшы трэнер
*  Сяргей Зяневіч (1976 г.н.) − трэнер
*  Ігар Цыкала (1984 г.н.) − трэнер па навукова-метадычнай працы
*  Вячаслаў Шэўчык (1970 г.н.) − галоўны трэнер дубля

### Трансферы зіма 2012—2013 
#### Прыйшлі ў клуб 
* У арэнду

#### Пакінулі клуб 
* У арэнду

### Трансферы лета 2013 
#### Прыйшлі ў клуб 
* У арэнду

#### Пакінулі клуб 
* З арэнды

## Спасылкі 
* Сезон 2013 на сайце football.by
* Сезон 2013 на сайце teams.by

2013
Славія-Мазыр
Катэгорыя:2013 год у Мазыры
Фрэгат

**Фрэгат** — у парусным ваенным флоце 17-першай палове 19 стагоддзя драўляны 3-мачтавы карабель для разведкі і канвойнай службы. Меў 2 батарэйныя палубы (закрытую і адкрытую), да 60 гармат і большую хуткасць, за лінейны карабель.

У Другую Сусветную вайну баявы карабель, аналагічны вартавому (Вялікабрытанія), пераходны тып паміж крэйсерам і эскадраным мінаносцам (ЗША). Прызначаўся для процілодачнай і проціпаветранай абароны баявых караблёў і канвояў транспарту. Меў артылерысцкае і тарпеднае ўзбраенне.

Сучасны карабель у ВМС некаторых дзяржаў для процілодачнай і проціпаветранай абароны. Водазмяшчэнне да 4000 тон, мае ракетна-артылерыйскае ўзбраенне і ўстаноўкі рэактыўных бомбакідальнікаў.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 576 с.: іл.

Катэгорыя:Тыпы ваенных караблёў
Катэгорыя:Парусныя фрэгаты
Катэгорыя:Фрэгаты
Прыродныя рэсурсы

**Прыродныя рэсурсы** — натуральныя рэсурсы: целы і сілы прыроды, якія на дадзеным узроўні развіцця прадукцыйных сіл і вывучанасці могуць быць выкарыстаны для задавальнення патрэбаў чалавечага грамадства. Сукупнасць аб'ектаў і сістэм жывой і нежывой прыроды, кампаненты прыроднага асяроддзя навакол чалавека, якія выкарыстоўваюцца ў працэсе грамадскай вытворчасці для задавальнення матэрыяльных і культурных патрэбаў чалавека і грамадства.

Адна з цэнтральных праблем навукі — забеспячэнне насельніцтва неабходнымі ПР цяпер і ў будучыні, аналіз і ацэнку якіх вырабляюць геаграфія і эканоміка.

## Класіфікацыя 
Прыродныя рэсурсы могуць быць невычэрпныя і вычэрпныя. Невычэрпныя рэсурсы не сканчаюцца, а вычарпаў сканчаюцца па меры іх распрацоўкі і (або) па іншых прычынах

* Па паходжанні:
** Рэсурсы прыродных кампанентаў (мінеральныя, кліматычныя, водныя, раслінныя, глебавыя, жывёльнага свету)
** Рэсурсы прыродна-тэрытарыяльных комплексаў (горнапрамысловыя, водагаспадарчыя, селітэбныя, лесагаспадарчыя)
* Па відах гаспадарчага выкарыстання:
** Рэсурсы прамысловай вытворчасці
*** Энергетычныя рэсурсы (гаручыя карысныя выкапні, гідраэнергаресурсы, біяпаліва, ядзерная сыравіна)
*** Неэнергетычныя рэсурсы (мінеральныя, водныя, зямельныя, лясныя, рыбныя рэсурсы)
** Рэсурсы сельскагаспадарчай вытворчасці (агракліматычныя, зямельна-глебавыя, раслінныя рэсурсы — кармавая база, вады арашэння, вадапою і змест)
* Па выгляду вычарпальныя:
* Вычэрпныя
** Неаднаўляльныя (мінеральныя, зямельныя рэсурсы);
** Аднаўляльныя (рэсурсы расліннага і жывёльнага свету);
** Не цалкам аднаўляльныя — хуткасць аднаўлення ніжэй за ўзровень гаспадарчага спажывання (ворныя прыдатныя глебы, спелаузростныя лясы, рэгіянальныя водныя рэсурсы);
* Невычэрпныя рэсурсы (водныя, кліматычныя).
* Па ступені заменнасці:
* Незаменныя;
* Заменныя.
* Па крытэрыі выкарыстання:
* Вытворчыя (прамысловыя, сельскагаспадарчыя);
** Патэнцыяльна-перспектыўныя;
** Рэкрэацыйныя (прыродныя комплексы і іх кампаненты, культурна-гістарычныя славутасці, эканамічны патэнцыял тэрыторыі).

## Спасылкі 
* Проклятие природных ресурсов
* Сырьевые резервы землян. Имеется ли возможность покинуть Солнечную систему в настоящее время?

Катэгорыя:Экалогія
Катэгорыя:Фактары вытворчасці
Катэгорыя:Эканамічная геаграфія
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Полістырол

**Полістырол** — сінтэтычны тэрмапластычны палімер лінейнай будовы, прадукт полімерызацыі стыролу.

## Уласцівасці 
Цвёрдае аморфнае бясколернае або жаўтаватае рэчыва. Ступень палімерызацыі 600—2500. Малекулярная маса 50&nbsp;000—200&nbsp;000. Шчыльнасць 1060 кг/м³ (пры тэмпературы 20 °C). Тэмпература шклавання 93 °C. Пры тэмпературы 220 °C полістырол пачынае раскладацца.
Раствараецца ў араматычных і хларыраваных аліфатычных вуглевадародах (у стыроле, ацэтоне, талуоле, хлараформе, тэтрахлорметане і інш.). Полістыролу ўласцівы нізкая механічная трываласць і цеплаўстойлівасць (каля 100 °C па Віка). Дыэлектрычныя ўласцівасці полістыролу добрыя і мала залежаць ад тэмпературы і частаты току.

## Атрыманне 
Полістырол у прамысловасці атрымліваюць палімерызацыяй стыролу, супалімер стыролу з малеінавым ангідрыдам.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Рабинович В. А., Хавин З. Я.* Краткий химический справочник Л.: Химия, 1977. — С 212. // ХиМиК.ру 
* Артыкул на ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Пластмасы
Беларуская калійная кампанія

**ААТ «Беларуская калійная кампанія», (БКК)** — пастаўшчык хлорыстага калія.

Гандлёвымі аперацыямі БКК кіруе галаўны офіс, які размешчаны ў Мінску, пры садзейнічанні чатырох прадстаўніцтваў кампаніі за мяжой. Рэгіянальныя прадстаўніцтвы кампаніі дзейнічаюць у Дэлі, Пекіне, Сінгапуры і Сан-Паўлу.

БКК экспартуе калійныя ўгнаенні ў Еўропу, Індыю, Кітай, Цэнтральную і Паўднёвую Амерыку, Азіяцка-Ціхаакіянскі рэгіён, Афрыку і Блізкі Усход.

## Гісторыя 
Беларуская калійная кампанія (БКК) заснавана ў красавіку 2005 года Рэспубліканскім унітарным прадпрыемствам «Вытворчае аб’яднанне „Беларуськалій“» і адкрытым акцыянерным таварыствам «Уралкалій» (Расійская Федэрацыя). Пры гэтым акцыянерам належала па 50 % акцый кампаніі.

У маі 2008 года склад акцыянераў змяніўся, і акцыі размеркаваліся наступным чынам: «Уралкалій» — 50 %, «Беларуськалій» — 45 % і дзяржаўнае аб’яднанне «Беларуская чыгунка» — 5 %. Асноўная мэта сумеснай працы прадпрыемстваў — экспартныя пастаўкі калійных угнаенняў на сусветныя рынкі.

На наступным этапе акцыянерамі кампаніі выступілі ААТ «Беларуськалій» (48 %), «Беларуская чыгунка» (42 %) і РУП «Белэксімгарант» (10 %).

З 2 снежня 2021 года па 15 снежня 2025 года БКК і яе ўкраінскае прадстаўніцтва «Аграрозквіт» знаходзіліся ў санкцыйным спісе Міністэрства фінансаў ЗША.

У 2022 годзе БКК была ўнесена ў санкцыйныя спісы Канады, ЕС, Швейцарыі.

У верасні 2024 года Суд Еўрапейскага саюза адмовіўся зняць санкцыі ЕС з Беларускай калійнай кампаніі.

## Прадукцыя 
БКК прапануе наступныя прадукты:
* стандартны хларыд калію (белы і ружовы),
* грануляваны хларыд калію (белы і ружовы),
* тэхнічныя (утрыманне K2O не менш 62 %) і сельскагаспадарчыя разнавіднасці (утрыманне K2O не менш за 60 %).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным спісе ЕС
Гуды

**Гуды** () — адна з літоўскіх назваў беларусаў. У ХІХ ст. існавалі таксама іншыя значэнні гэтага паняцця, так жыхары Прусіі называлі жамойтаў, а таксама іншых сваіх паўднёвых суседзяў — літвінаў, аўкштотаў, палякаў і рускіх.

## Паходжанне 
Слова вядомае ад XV ст. Найбольш пашыраны погляд, што слова *гуды* паходзіць ад назвы народу готаў. Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў ІІ—ІІІ ст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі ішлі ўздоўж сучасных беларускіх земляў, па тэрыторыі Польшчы. З цягам часу назва *гуды* была перанесеная з готаў на іншыя суседнія народы, пакуль, урэшце, не замацавалася за беларусамі. Ад этноніму гуды, ці адпаведных атрапанонімаў паходзіць назва шэрагу населеных пунктаў у Беларусі (калі 15 на памежжы з Літвой), у Літве (па ўсёй тэрыторыі каля 150), Латвіі і Польшчы.

Часта ў літоўскай мове замест слова *Gudai* для пазначэння беларусаў ужываецца *Baltarusiai*.

## Літаратура 
* *Охманьский Е.* Иноземные поселения в Литве в ХІІІ-ХІV вв. в свете этнонимических местных названий: Пер. с пол. // Балто-славянские исследования, 1980. — М., 1981
* *Рогалев А. Ф.* Этноним гуды на географической карте: поиски ист. мотивации // Сов. этнография. 1989. № 6.

Катэгорыя:Беларусы
Катэгорыя:Балты
Катэгорыя:Готы
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Амет-Хан Султан

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Амет-Хан Султан
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = на паўднёвы ўсход ад Масквы
 |партрэт          = Amet-khan Sultan.jpg
 |подпіс           = 
 |мянушка          = «кароль тарана»
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1939—1971
 |званне           = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background: transparent"
   
}
{ style="background: transparent"
-
       
-
      
-
      
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Аме́т-Ха́н Султа́н** (,  — ) — савецкі лётчык-ас, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Двойчы Герой Савецкага Саюза, заслужаны лётчык-выпрабавальнік СССР. Нацыянальны герой крымскататарскага народа.

## Біяграфія 
### Даваенны час 
Амет-Хан Султан нарадзіўся 25 кастрычніка 1920 у пасёлку Алупка Ялцінскага павета Таўрычаскай губерні (цяпер горад Алупка Ялцінскага гарсавета) у рабочай сям’і. Бацька Амет-Хана — Султан — лакец па , маці Насіб — крымская татарка. Амет-Хан лічыў сябе крымскім татарынам

### Вялікая Айчынная вайна 
Свой першы баявы вылет на разведку праціўніка здзейсніў на досвітку 22 чэрвеня 1941 года. У кастрычніку 1941 прызначаны камандзірам звяна таго ж палка (147-я знішчальная авіяцыйная дывізія, Паўднёва-Заходні фронт). Да гэтага часу зрабіў 130 баявых вылетаў на самалётах І-16 і  на разведку і штурмоўку войскаў праціўніка, за што ўзнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга. У канцы снежня 1941 г. лейтэнант Амет-Хан у ліку іншых лётчыкаў палка быў накіраваны ў Кінешму (Іванаўская вобласць) для перападрыхтоўкі на англійскі знішчальнік . Затым вярнуўся ў свой полк, які ў гэты час увайшоў у сістэму СПА горада Яраслаўля. Войскі гітлераўцаў не дайшлі да горада, але авіяцыя саперніка наносіла па ім бомбавыя ўдары, таму СПА для Яраслаўля была жыццёва неабходнай. 31 мая 1942 года горад быў атакаваны «Юнкерсамі». Савецкія знішчальнікі ўступілі ў сутычку. Амет-Хан Султан патраціў усе боепрыпасы, нагнаў праціўніка і тараніў яго. «Харыкейн» захраснуў у , але савецкі лётчык выбраўся з кабіны і прызямліўся пры дапамозе парашута. За подзвіг у небе Яраслаўля Амет-Хан Султан быў узнагароджаны ордэнам Леніна.

### Пасля вайны 
23 верасня 1961 г. Амет-Хану Султану было прысвоена званне «Заслужаны лётчык-выпрабавальнік СССР» (нумар знака — 38). За час лётнай працы ён асвоіў каля 100 тыпаў лятальных апаратаў, яго налёт склаў 4237 гадзін.

Жыў у горадзе Жукоўскі Маскоўскай вобласці.

Загінуў 1 лютага 1971 года пры выкананні выпрабавальнага палёту на лятучай лабараторыі Ту-16, прызначанай для выпрабавання новага рэактыўнага рухавіка.

### Спасылкі 
* Фотографии Амет-Хана Султана у самолётов в 9 гиап

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крыме
Катамаран

**Катамаран** — 1) плыт для кароткіх зносін і рыбнай лоўлі ў народаў азіцякага ўзбярэжжа Індыйскага акіяна, а таксама астравоў Ціхага акіяна і Паўднёвай Амерыкі. Перамяшчаецца з дапамогай вёслаў або ветразяў. 2) Невялікае грабное або ветразевае судна з некалькіх выдзеўбаных і завостраных з канцоў бярвён, злучаных масткамі. 3) Сучаснае марское або рачное судна (грузавое, рыбалоўнае, пасажырскае, буксірнае, спартыўнае) з двума злучанымі (палубай або фермамі) у верхняй частцы паралельнымі карпусамі. Мае добрую ўстойлівасць і мараходныя якасці, вялікую палубу. Катамаран называецца таксама аднакорпуснае судна з паплавамі-балансірамі па баках.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тыпы суднаў і караблёў
Лён і Лляніца

**Лён і Лляніца** - персаніфікаваны ўраджай лёну і яго міфічная жонка ў беларускай міфалогіі. Асэнсоўваюцца як мужчынскі і жаночы пачаткі льнянога поля. Калі сяляне засявалі яго, то клікалі Лён і Лляніцу да сябе, просячы добры ўраджай. Звычай уключаў эратычны падтэкст: ад "супругаў" патрабавалі, каб яны актыўна "апыляліся" (гэта значыць, апылялі льняныя кветкі). Павер'е зафіксавана толькі на Веткаўшчыне. 

## Літатарута 
Лапа Г.І. Аб шлюбных матывах у земдяробчых абрадах на веткаўшчыне. VІІІ Міжнародныя навуковыя чытанні, прысвечаныя Сцяпану Некрашэвічу. Ч. 2. Гомель, 2007.

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Афон

**Афон** (, ) — назва гары (вышыня 2033 м) і аднайменнага паўвострава ў Македоніі на поўначы Усходняй Грэцыі, таксама вядомага як «Святая Гара» (, «А́гіён Арос»).

У сістэме адміністрацыйных раёнаў Грэцыі мае назву «**Аўтаномная манаская дзяржава Святой Гары**» (). Нягледзячы на афіцыйную назву, не з’яўляецца самастойнай дзяржавай. Гэта самакіраваная супольнасць 20 праваслаўных манастыроў у непасрэднай царкоўнай юрысдыкцыі Канстанцінопальскага Патрыярха (з 1312). З’яўляецца найбуйнейшым у свеце цэнтрам праваслаўнага манаства.

Суверэнітэт Грэцыі над паўвостравам замацаваны Лазанскім дагаворам 1923 года; рэжым самакіравання грунтуецца на палажэннях першага Статута Святой гары Афон («Трагоса»), зацверджанага Хрысавулам імператара Іаана Цымісхія ў 972 годзе.

У адрозненне ад астатняй часткі Канстанцінопальскага Патрыярхата, на Афоне выкарыстоўваецца выключна юліянскі каляндар, у тым ліку ў адміністрацыйных дакументах.

У 2001 годзе насельніцтва Афона складала 2262 чалавек. Для параўнання, у 1903 годзе насельніцтва гары Афон складала прыблізна 7432 чалавек, а ў 1917 годзе — каля 10500 чалавек.

Для праваслаўных усяго свету Афон — адно з галоўных святых месцаў, шануецца як зямны Удзел Багародзіцы. Аб’ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Адным з самых вядомых звычаяў манаскай гары Афон з’яўляецца забарона на ўезд жанчынам і жывёлам жаночага полу.

Катэгорыя:Горы Грэцыі
Катэгорыя:Паўвостравы Грэцыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Грэцыі
Катэгорыя:Свяшчэнныя горы
Катэгорыя:Сегрэгацыя па прыкмеце полу
Вікіпедыя на іда

**Вікіпедыя на іда** (іда*Wikipedio per ido*) — раздзел Вікіпедыі на штучнай мове іда.

Станам на    года раздзел Вікіпедыі на іда ўтрымлівае  . Зарэгістравана  , з якіх  зрабілі якое-небудзь дзеянне за апошнія 30 дзён,   маюць статус адміністратара. Агульная колькасць правак складае .

## Спасылкі 
* Галоўная старонка Вікіпедыі на іда

Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Катэгорыя:Вікіпедыі на штучных мовах
Вікіпедыя на інтэрлінгве

**Вікіпедыя на інтэрлінгве** (інтэрлінг. Wikipedia in interlingua) - раздзел Вікіпедыі на штучнай мове інтэрлінгва.

Па стану на    года раздзел Вікіпедыі на інтэрлінгве ўтрымлівае  . Зарэгістравана  , з якіх  зрабілі якое-небудзь деянне за апошнія 30 дзён,   маюць статус адміністратара. Агульная колькасць правак складае .

## Спасылкі 
* Вікіпедыя на інтэрлінгве 

Катэгорыя:Раздзелы Вікіпедыі
Катэгорыя:Вікіпедыі на штучных мовах
Зачараваныя князёўны

**Зачараваныя князёўны** — у беларускай міфалогіі прыгожыя дзяўчыны (часцей за ўсё каралеўскага, княжацкага ці панскага роду), якія зрабіліся ахвярамі катастрофы, ператварыліся ў здані (ці іншыя звышнатуральныя істоты) і вымушаны перыядычна з'яўляцца на месцы, якое было звязана з катастрофаю. Сярод вядомых зачараваных князёвен:

* Кінгі;
* Ахоўніца затанулага горада, які знік пад вадою, каб не дастацца рускаму войску, і на месцы якога ўтварылася возера Свіцязь;
* Князёўна з вострава на Езярышчанскім возеры (Віцебскі раён). Жыла ў падзямеллі з жалезнай брамай і часам выходзіла на паверхню з двума вялкімі сабакамі, каб вартаваць скарб. Пазней яна закахалася ў рыбака і паказала яму, дзе схавана золата.

      
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Мяжа

**Мяжа** — шматзначны тэрмін.

* Мяжа — пояс незааранай зямлі паміж двума палямі.

## Тапонім 
### Беларусь 
* Мяжа — возера ў Беларусі ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ловаць
* Мяжа — аграгарадок у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці

### Расія 
* Мяжа — прыток Дзвіны ў у Цвярской і Смаленскай абласцях.
* Мяжа — прыток Унжы ў Кастармской вобласці.

## Гл. таксама 
* Мяжа аселасці
* Мяжа Опенгеймера — Волкава
* Мяжа Роша
* Фірнавая мяжа
* Мяжа Чандрасекара
Інстытут радыяцыйнай бяспекі «Белрад»

**Інстытут радыяцыйнай бяспекі «Белрад»** — недзяржаўная арганізацыя ў Рэспубліцы Беларусь, якая займаецца радыяцыйным манітараваннем жыхароў Чарнобыльскай зоны і іхніх прадуктаў харчавання, распрацоўкай сродкаў забеспячэння радыяцыйнай бяспекі і абароны насельніцтва на тэрыторыях, забруджаных радыенуклідамі, правядзенне навуковых даследаванняў. Заснаваны ў 1990 годзе прафесарам, членам-карэспандэнтам НАНБ Васілём Барысавічам Несцярэнкам.

## Дзейнасць 
Інстытут рэгулярна ладзіць маніторынг утрымання цэзію-137 ў арганізме дзяцей.

Распрацоўвае і вырабляе дазіметры і іншае радыяметрычнае абсталяванне.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Навука ў Беларусі
Катэгорыя:Навукова-доследныя інстытуты
Выбух у Мінску (2008)

**Выбух у Мінску**, непадалёк ад мемарыяла Гораду-герою, адбыўся пасля паўночы 4 ліпеня 2008 г. у час святкаванняў у гонар Дня Незалежнасці Беларусі. У выніку выбуху атрымалі раненні 54 чалавекі, якія прысутнічалі на канцэрце. Здарэнне было аднесена да катэгорыі «злоснае хуліганства».

У ходзе следства былі дапытаныя больш за дзесятак апазіцыянераў. Таксама выбух стаў падставай для масавага ўзяцця адбіткаў пальцаў амаль ва ўсяго мужчынскага насельніцтва Беларусі.

Імаверныя выканаўцы выбуху затрыманыя ў ходзе расследавання тэракту ў мінскім метро ў 2011 годзе.

Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты, здзейсненыя ў Беларусі
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2000-х
Катэгорыя:Падзеі 4 ліпеня
Катэгорыя:Ліпень 2008 года
Катэгорыя:2008 год у Мінску
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Звадкаваны прыродны газ

thumb|300px|СПГ-воз
thumb|300px|Краіны — экспарцёры (чырвоны) і імпарцёры (сіні) ЗПГ у 2009 годзе
**Звадкаваны прыродны газ (ЗПГ)** () — прыродны газ, штучна звадкаваны праз ахаладжэнне да −160 °C для палягчэння захоўвання і транспарціроўкі. Важны спосаб забеспячэння энергарэсурсамі многіх краін, у тым ліку Японіі, Францыі, Бельгіі, Іспаніі, Паўднёвай Карэі.

## Фізіка-хімічныя характарыстыкі 
ЗПГ уяўляе бясколерную вадкасць без паху са шчыльнасцю ў 2 разы меншай за ваду. На 75-99 % складаецца з метану. Тэмпература кіпення −158…−163 °C. У вадкім стане не гаручы, не таксічны, не агрэсіўны. Для ўжывання выпарваецца да зыходнага стану. Пры згаранні пароў утварае дыяксід вугляроду і вадзяную пару.

Чысты ЗПГ не гарыць, сам сабою не ўзгарае і не выбухае. На адкрытай прасторы пры звычайнай тэмпературы ЗПГ вяртаецца да газавага стану, хутка выпараецца і растае ў паветры. Пры выпарэнні ЗПГ, прыродны газ можа ўзгарэць, калі адбудзецца кантакт з полымем. Для ўзгарання мусіць быць канцэнтрацыя выпарэнняў ЗПГ у паветры ад 5 % да 15 %. Калі канцэнтрацыя меней за 5 %, то выпарэнняў мала для ўзгарання, а калі болей за 15 %, то для ўзгарання ў асяроддзі дужа мала кіслароду.

## Здабыванне 
ЗПГ здабываюць з прыроднага газу праз сцісканне з далейшым ахаладжэннем. Працэс звадкавання ідзе ступенямі, на кожнай з іх газ сціскаецца ў 5-12 разоў, затым ахаладжаецца і перадаецца на наступную ступень. Уласна звадкаванне адбываецца пры ахаладжэнні пасля апошняй ступені сціскання. Агулам пры звадкаванні прыродны газ змяншаецца ў аб'ёме прыкладна ў 600 разоў. Такім чынам, 1 тона ЗПГ прыкладна роўная 1,38 тыс. м³ прыроднага газу.

Працэс звадкавання вымагае значных выдаткаў энергіі — да 25 % яе колькасці ў ЗПГ. Звадкоўваюць на некалькіх відах ўстановак — дросельных, турбадэтандэрных, турбінна-віхравых і інш. Ёсць тэхналогіі ашчаджэння пры звадкаванні да 50 % выдаткаў, з выкарыстанне энергіі, якая губляецца на газаразмеркавальных станцыях пры драселіраванні прыроднага газу ад ціску магістральнага трубаправода (4-6 МПа) да ціску спажыўца (0,3-1,2 МПа). Пры гэтым выкарыстоўваецца як уласна патэнцыяльная энергія сціснутага газу, так і натуральнае ахаладжэнне газу пры зніжэнні ціску. Таксама дадаткова ашчаджаецца энергія неабходная для падагрэву газу перад падачай спажыўцу.

ЗПГ здабываюць на адмысловых заводах, звычайна размешчаных паблізу раёнаў здабычы прыроднага газу.

## Захоўванне і транспарціроўка 
Здабыты ЗПГ захоўваюць у адмысловых крыацыстэрнах, змайстраваных на прынцыпах сасуда Дзюара.

Транспарціруюць ЗПГ на спецыялізаваных марскіх суднах — газавозах, абсталяваных крыацыстэрнамі, а таксама на спецыяльных аўтамабілях і ў чыгуначных цыстэрнах.

Для ўжывання ЗПГ рэгазіфікуюць.

## Рэгазіфікацыя 
Рэгазіфікацыя — выпарванне ЗПГ без доступу паветра. Рэгазіфікаваны ЗПГ, фактычна прыродны газ, транспарціруюць канечным спажыўцам па трубаправодах.

## Літаратура 
* Звадкаванне газаў // БЭ у 18 т. — Т. 7. — С. 32-33.
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прыродны газ
Катэгорыя:Паліва
Катэгорыя:Вадкасць
Беларуская ўніверсальная таварная біржа

**Беларуская ўніверсальная таварная біржа** (*БУТБ*) — таварная біржа, заснаваная ў 2004 годзе ў Мінску. Ажыццяўляе гандаль драўнінай, металам, сельскагаспадарчай прадукцыяй, а таксама прамысловымі і спажывецкімі таварамі. З 2012 года працуе секцыя тэрміновага рынку. Біржа мае прадстаўніцтвы ў кожным абласным цэнтры, а таксама ў Вільнюсе (Літва), Рызе (Латвія) і Маскве (Расія). З панядзелка па чацвер працуе з 9-й да 18-й гадзіны. У пятніцу — да 16:45.

## Гісторыя 
Першыя таргі драўнінай адбыліся 2 чэрвеня 2005 года. З чэрвеня таксама пачаліся таргі металам. У студзені 2006-га пачаліся таргі харчаваннем. У сакавіку адчынілася аддзяленне ў Брэсце. У 2008 годзе аддзяленні былі ў кожным абласным цэнтры. У маі 2009-га з'явілася магчымасць ажыццяўляць дамовы праз Сеціва. З сакавіка 2011 года біржа ўдзельнічае ў Аб'яднанні ф'ючарсных рынкаў (АФР). 1 ліпеня 2014 года колькасць улічаных удзельнікаў гандлю і кліентаў брокераў перавысіла 13,8 тыс., у тым ліку 2,9 тыс. (21 %) іншаземцаў з 56 краін.

## Літаратура 
* *Зоя Варанцова*, *Алена Даўжанок*, *Яўген Пясецкі*. Торг — справа высакародная // Звязда : газета. — 29 чэрвеня 2010. — № 124 (26732). — С. 6. — ISSN 1990-763x;
* Дзяржаўныя закупкі на электронных аўкцыёнах Інфаграфіка // БЕЛТА, 15 лістапада 2011.

Катэгорыя:Біржы
Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Беларусі
Грэйдар

**Грэ́йдар** (, ад  — нівеліраваць) — землярыйная дарожна-будаўнічая машына. Рабочы орган грэйдара — адвал з нажом, якім зразаюць і разраўноўваюць грунт ці сыпкі будаўнічы матэрыял (пры стварэнні землянога палатна, планіроўцы адкосаў насыпаў і выемак, рамонце гравійных і грунтавых дарог). Прадукцыйнасць да 45 м³/ гадз. Разнавіднасць грэйдара -грэйдар-элеватар.

Падзяляюцца на прычапныя і самаходныя грэйдары (аўтагрэйдары). Прычапныя грйдэры бываюць лёгкія (з нажом да 2,5-3 метраў) і цяжкія (3,5-4,5 метраў). Аўтагрэйдары больш прадукцыйныя і манеўраныя, дадаткова могуць аснашчацца кіркоўшчыкам, плужным снегаачышчальнікам, бульдозерным адвалам, навясным скрэперам. Бываюць лёгкія (нож 2,5-3,5 метраў, магутнасць рухавіка да 55-67 кВт), сярэднія (3-3,6 метраў, 74-110 кВт) і цяжкія (3,6-3,8 метраў, больш як 150 кВт). Кіраванне рабочым органам грэйдара механічным або гідраўлічным прыводам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дарожная тэхніка
Катэгорыя:Грэйдары
Катэгорыя:Грунт
Гідракасцюм

**Гідракасцюм**, **гідракамбінезон** — вадалазны рыштунак лёгкага тыпу, які засцерагае вадалаза ад пераахладжэння і траўмаў пры работах пад вадой. Бываюць воданепранікальныя («сухія», ізалююць цела вадалаза ад вады) і водапранікальныя («мокрыя», утрымліваюць ваду, якая пранікла праз гідракасцюм і сагрэта целам вадалаза). Складаецца са шлема, кашулі з пяльчаткамі (або без іх) і штаноў з ботамі. Да шлема далучаюцца трубкі дыхальнага апарата.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дайвінг
Катэгорыя:Спартыўны інвентар
Сад Кіёсумі

[thumb|Сад Кіёсумі: сажалка і [чайны домік]]
 — традыцыйны японскі сад, размешчаны ў раёне Фукагава ў Токіа. Сад быў разбіты ў 1878-85 гадах па жаданні Івасакі Ятара — буйнога прамыслоўца эпохі Мэйдзі, заснавальніка кампаніі Міцубісі.

Сад займае плошчу каля 81000 кв. метраў і размешчаны вакол велізарнай сажалкі, якую ўпрыгожваюць тры вялікіх астравы і чайны домік. Прагулачная дарожка маляўніча пятляе ўздоўж берага, фактычна, толькі вузкая паласа дрэў, якія растуць па перыметры сажалкі, аддзяляе сад ад шумнай вуліцы Кіёсума Доры. У сажалцы жывуць карпы, некалькі відаў чарапах і мноства птушак: качкі, чаплі, чайкі, якія прылятаюць з размешчанай непадалёк ракі Суміда.

Непаўторнае аблічча саду Кіёсумі надаюць камяні. Сям’я Іватары збірала па ўсёй Японіі прыгожыя абкатаныя вадой буйныя валуны, якія былі прывезены сюды на параходах кампаніі Міцубісі. З гэтых камянёў былі пабудаваны штучныя ўзгоркі і сухія вадаспады, дзве паслядоўнасці роўных камянёў утвараюць дарожкі па мелкаводдзі — *іса-ватары*. Агульная колькасць камянёў, выкарыстаных для ўпрыгожвання саду, такая вялікая, што сад можа ўспрымацца як сад камянёў.

## Галерэя 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Славутасці Японіі
Катэгорыя:Сады і паркі Японіі
Катэгорыя:Японскі сад
Еўропа-парк

thumb|right|225px|Атракцыён «Eurosat»
**Еўропа-парк** () — другі па наведвальнасці парк забаў у Еўропе пасля Дыснэйлэнда ў Парыжы. Знаходзіцца ў гарадку Руст у федэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмберг на паўднёвым захадзе Германіі. Быў адкрыты ў 1975 годзе, у 2007 годзе яго наведвальнасць склала 4 мільёна чалавек.

Шматлікія атракцыёны знаходзяцца ў розных тэматычных раздзелах парку, якія ўяўляюць дзяржавы Еўропы: Германію, Францыю, Швейцарыю, Італію, Нідэрланды, Расію, Іспанію, Грэцыю, Партугалію, Англію і скандынаўскія краіны.

## Гл. таксама 
* Legoland

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Еўропа-парку

Катэгорыя:Паркі забаў
Катэгорыя:Бадэн-Вюртэмберг
Вышынная хвароба

**Вышынная хвароба**, **горная хвароба** — паталагічны стан арганізма, абумоўлены знаходжаннем у разраджаным паветры на вялікіх вышынях; у дачыненні выпадкаў знаходжання называецца горнай хваробай.

Развіваецца як вынік кіслароднага галадання (гіпаксія). Праяўляецца задышкай, сэрцабіццем, галавакружэннем, пачашчэннем пульсу, галаўным болем, мышачнай слабасцю, шумам у вушах, насавымі кравацёкамі, магчымыя парушэнні сардэчнай дзейнасці і страта прытомнасці.

## Лячэнне 
Паступовы спуск з вышыні, кісларод, тэрапеўтычны прэпараты — абязбольвальныя, узбуджальныя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні
Міхась Вышынскі

**Міхась (Міхаіл Антонавіч) Вышынскі** (,  — , в. Айнаравічы, Мінская вобласць) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і настаўніка. Пасля заканчэння школы фабрычна-заводскага навучання ў 1957 годзе працаваў муляром на будоўлях Мінска. Адначасова вучыўся ў вячэрняй школе. У 1965 годзе скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, настаўнічаў на Брэстчыне і Міншчыне. У 1967 — 1968 гг. працаваў рэдактарам мастацкай літаратуры ў выдавецтве «Беларусь», у 1968 — 1969 гг. — рэдактарам аддзела прозы часопіса «Нёман». У 1970 — 1975 гг. — рэдактар вяшчання для дзяцей і юнацтва Беларускага радыё. У 1980 — 90-х гадах жыў на Лагойшчыне, у вёсцы Айнаравічы, падтрымліваў цесную сувязь з рэдакцыяй раённай га­зеты «Родны край», дзе публікаваліся яго апавяданні, нарысы.

Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1970 года.

Памёр  года ў вёсцы Айнаравічы. Пахаваны там жа.

## Творчасць 
Літаратурнай працай пачаў займацца з 1959 г. (апублікаваў нарыс у газеце «Калгасная праўда»). Аўтар кніг аповесцей і апавяданняў «Вокны ўначы» (1969), «На павароце» (1973), «Крыніца, светлая вадзіца» (1979), «У полі, за сялом...» (апавяданні для дзяцей, 1981), «Людзі вясны» (нарысы, 1982).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Аканне

**А́канне** — заканамернасць ужывання галосных гукаў, якая заключаецца ў выкарыстанні гука [а] у ненаціскным становішчы пасля цвёрдых зычных на месцы націскных галосных [о], [э] (*кол* — *калы́*, *цэ́гла* — *цагля́ны*).

## Паходжанне 
Прычыны і час узнікнення акання ва ўсходніх славян у лінгвістычнай навуцы асвятляюцца неадназначна. Паводле Р. І. Аванесава, аканне ўзнікла ў канцы XII — пачатку XIII стагоддзяў і звязана са змяненнем былога націску і рэдукцыяй націскных галосных.

Некаторыя лічаць, што аканне з’явілася адносна позна, не раней XIV стагоддзя. Найбольш старажытныя выпадкі змешвання літар **о** і **а** на пісьме ў ненаціскных складах адносяцца да гэтага часу і зафіксаваны ў помніках маскоўскага паходжання.

Існуе меркаванне (яно ўзыходзіць да Аляксея Шахматава) пра больш раннія з’яўленні акання. Згодна з ім, аканне ўзнікае яшчэ ў некаторых гаворках праславянскай мовы з прычыны страты даўготнага проціпастаўлення ў сістэме вакалізму. Прычына позняга адлюстравання акання на пісьме ў гэтым выпадку тлумачыцца адсутнасцю старажытных помнікаў, напісаных на тэрыторыі распаўсюджвання гэтай з’явы.

## Распаўсюджванне 
Аканне з’яўляецца нормай у беларускай (перадаецца і на пісьме) і рускай літаратурных мовах, а таксама ўласціва беларускім мясцовым гаворкам асноўнага масіву (за выключэннем мазырскай групы), паўднёварускім, частцы сярэднярускіх гаворак; ненарматыўнае ў паўночных дыялектах украінскай мовы.

Поўнае аканне ахоплівае ўсе ненаціскныя пазіцыі. Пры няпоўным аканні (гаворкі паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы) адбываецца пераход галосных [о], [э] у [а] у пераднаціскных, а таксама ў закрытых паслянаціскных складах і не адбываецца ў канцавых адкрытых (*чарну́шка*, але *чо́рно*;
*ба́цько*, *ке́пско*).

Дысімілятыўнае аканне (віцебская і ўсходнемагілёўская групы гаворак) заключаецца ў з’яўленні гука [а] у першым пераднаціскным складзе пасля цвёрдых зычных пры наяўнасці пад націскам любога гука, акрамя [а], і невыразнага гука [ъ] або [ы] пры наяўнасці пад націскам гука [а]. Падобныя гукі адзначаюцца і ў іншых ненаціскных складах, за выключэннем канцавога адкрытага складу: *шчако́й* — *шчыка́*, *траве́* — *трыва́*, *бъръда́*, аднак *мно́га*, *го́ра*.

Пры недысімілятыўным (моцным) аканні (полацкая група гаворак, сярэднебеларускія гаворкі, паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы, беларуская літаратурная мова) у словах і іх формах у адпаведнасці з галоснымі [о], [э] пад націскам у ненаціскным становішчы вымаўляецца гук [а]: *во́ды* — *вада́*, *цэ́ны* — *цана́*, *чалаве́к*, *гавары́ў*.

## Гл. таксама 
* Дыялекты беларускай мовы

## Літаратура 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

Катэгорыя:Беларуская фанетыка
Андрэй Януаравіч Вышынскі

**Андрэй Януаравіч Вышынскі** (; , Адэса, Расія — , Нью-Ёрк, ЗША) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч. Дыпламат, юрыст, адзін з арганізатараў сталінскіх рэпрэсій. Член ЦК ВКП (б) (з 1939 года), кандыдат у члены Прэзідыума ЦК КПСС (1952—1953). Пракурор СССР (1935—1939). Кіраўнік МЗС СССР (1949—1953). Член ЦВК СССР 7 склікання, дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 1, 2, 4 скліканняў. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Савецкага Саюза (14 чэрвеня 1943). Доктар юрыдычных навук (1936). У 1925—1928 гадах — рэктар Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР
Катэгорыя:Члены ЦВК СССР
Катэгорыя:Пахаваныя ў некропалі каля Крамлёўскай сцяны
Катэгорыя:Рэктары і дырэктары Маскоўскага ўніверсітэта
Вышынскі

**Вышынскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Януаравіч Вышынскі, адзін з арганізатараў Сталінскіх рэпрэсій
* Міхась Вышынскі, беларускі пісьменнік
* Стэфан Вышынскі (1901—1981) — польскі рымска-каталіцкі дзеяч, кардынал.
Англійскі сад (Мюнхен)

**Англійскі сад** (, таксама Англійскі парк) у Мюнхене — адзін з найбуйнейшых гарадскіх паркаў у свеце, яго агульная плошча — 4,17 км², а працягласць — прыблізна 5,5 кіламетраў ад цэнтра Мюнхена да яго паўночнай ускраіны. Парк быў створаны ў 1792 годзе садовым архітэктарам Фрыдрыхам Людвігам Шкелем і атрымаў сваю назву ў гонар ужытага пры яго праектаванні архітэктурнага стылю англійскага ландшафтнага парку, які, у супрацьлегласць пампезнаму і сіметрычнаму французскаму парку, імкнецца да максімальнай натуральнасці кампазіцыі, аддаючы перавагу пейзажнаму стылю перад рэгулярным. Парк з’яўляецца адным з першых народных паркаў (гэта значыць даступных для ўсіх) у сучаснай Еўропе.

Па плошчы Англійскі сад у Мюнхене большы, чым знакамітыя  у Нью-Ёрку ці Гайд-парк у Лондане. Ён з’яўляецца ўпадабаным месцам адпачынку як мюнхенцаў, так і шматлікіх турыстаў. Памер парку, яго славутасці (Кітайская вежа, Манаптэр), піўныя сады, атмасфера адпачынку, а таксама паляны, на якіх дазволена загараць нудыстам, зрабілі Англійскі парк вядомым ва ўсім свеце.
, Рэзідэнцыя, Фраўэнкірхэ, Тэатынеркірхэ]]

## Літаратура 
* C. Bauer, *Der Englische Garten in München*. Munich: Harbeke, 1964
* J. H. Biller and H.-P. Rasp, *München, Kunst und Kultur*. Munich: Südwest, ed. 18, 2006. ISBN 978-3-517-06977-7
* T. Dombart, *Der Englische Garten zu München*. Munich: Hornung, 1972. ISBN 3-87364-023-6
* P. Freiherr von Freyberg (ed.), *Der Englische Garten in München*. Munich: Knürr, 2000. ISBN 3-928432-29-X
* E. D. Schmid (ed.), *Englischer Garten München*. Munich: Bayerische Verwaltung der staatlichen Schlösser, Gärten und Seen, ed. 2, 1989

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Баварскага кіравання паркамі і замкамі пра Англійскі парк.
* Старонка пра парк на афіцыйным сайце Мюнхена
* Кароткая інфармацыя на рускай мове на афіцыйным сайце Мюнхена 
* Кітайская вежа — інтэрактыўная 360° панарама.

Катэгорыя:Сады і паркі Мюнхена