Данія

**Да́нія** (), **Карале́ўства Да́нія** () — дзяржава ў Паўночнай Еўропе. Размешчана на паўвостраве Ютландыя, астравах Дацкага архіпелага (найбуйнейшыя — Зеландыя, Фюн, Лолан, Фальстэр, Лангелан, Мён), а таксама на востраве Борнхальм і ў паўночнай частцы Паўночна-Фрызскіх астравоў (усяго 407 астравоў, населеныя — 99). Самая паўднёвая краіна Скандынавіі.

На захадзе абмываецца Паўночным морам, на паўднёвым усходзе — Балтыйскім; на поўначы пралівам Скагерак аддзелена ад Нарвегіі, на паўночным усходзе пралівамі Катэгат і Эрэсун (Зунд) — ад Швецыі; на поўдні мае сухапутную мяжу з Германіяй (даўжыня 68 км).

Данія разам з Фарэрскімі астравамі і Грэнландыяй утварае Садружнасць Каралеўства Данія.

Плошча — 43,1 тыс. км² (без Грэнландыі і Фарэрскіх астравоў). Насельніцтва — 5,4 млн. чалавек (2007 год).

Сталіца — горад Капенгаген. Афіцыйная мова — дацкая. Грашовая адзінка — дацкая крона.

## Дзяржаўны лад 
Данія — канстытуцыйная манархія. Кіраўнік дзяржавы — кароль (каралева). Заканадаўчую ўладу кароль ажыццяўляе сумесна з парламентам, выканаўчую ўладу – сумесна з Дзяржаўным саветам.

Афіцыйная царква — Евангелічная лютэранская царква Даніі. Кароль павінен належаць да гэтай царквы.

Кароль ажыццяўляе вярхоўную ўладу праз міністраў, якія нясуць адказнасць за кіраванне караля – яго акты  пацвярджаюцца контрсігнатурай адказных міністраў. Кароль прызначае і звальняе ў адстаўку прэм’ер-міністра і іншых міністраў.

Вышэйшы заканадаўчы орган — аднапалатны парламент ( — народны сход), які выбіраецца на 4 гады ўсеагульным галасаваннем. Складаецца не больш чым са 179 дэпутатаў (у тым ліку 2 абіраюцца ад Фарэрскіх астравоў і 2 — ад Грэнландыі). Кароль можа прызначыць новыя выбары ў любы час, акрамя перыяду паміж прызначэннем урада і прадстаўленнем прэм’ер-міністра парламенту.

Вышэйшы выканаўчы орган — Дзяржаўны савет, у склад якога ўваходзяць паўналетні спадчыннік пасаду і міністры на чале з прэм’ер-міністрам (Савет міністраў). Пасяджэнні Дзяржсавета вядзе кароль, калі не даручае разгляд пытанняў Савету міністраў.

Міністры маюць патрэбу ў даверы парламента. Вотум недаверу цягне адстаўку міністра, а калі адносіцца да прэм’ер-міністра, то ўсяго ўрада, калі не будуць прызначаны новыя ўсеагульныя выбары ў парламент, але большасць датчан не лічаць, што рэлігія мае важную ролю ў іх жыцці, і разглядаюць яе ў асноўным як цырыманіяльную функцыю.

Праз рост іміграцыі другой па велічыні рэлігіяй у Даніі стаў іслам, што прывяло да канфліктаў — найбольш вядомым прыкладам такога сутыкнення культур стала спрэчка наконт карыкатур на прарока Мухамеда, якая адбылася ў 2005 годзе.

### Адукацыя і навука 
Базавая дзевяцігадовая адукацыя абавязковая для кожнага дзіцяці ад 7-мі год. Найбольш распаўсюджаная форма атрымання такой адукацыі. Як школьную, гэтак і вышэйшую адукацыю грамадзяне краіны могуць атрымаць бясплатна. Статус вышэйшых у 2003 годзе мелі 162 навучальныя ўстановы, з іх 6 універсітэтаў або ўніверсітэцкіх цэнтраў, у якіх навучаліся 78 993 студэнтаў http://www.dst.dk/HomeUK/Statistics/ofs/Publications/Yearbook/2005.aspx. Сярод 25-64-гадовых датчанаў 28 % мелі ў 2002 годзе вышэйшую адукацыю; меркаваная сярэдняя працягласць адукацыі дзяцей, якія толькі пайшлі ў школу, ацэньваецца ў 16,1 гады. У Даніі налічваецца амаль 5 тысяч аспірантаў. Па дадзеных арганізацыі ISI Web of Knowledge http://www.thomsonisi.com , 51 159 навуковых артыкулаў, прынамсі адзін з аўтараў якіх мае дацкі адрас, за 2001 — пачатак 2006 года было ўнесена ў каталог *Science Citation Index Expanded* (параўн. з 21 686 — з украінскімі адрасамі, 70 690 — з польскімі, і толькі 1 291 — з беларускімі). На навуковыя даследаванні і распрацоўкі ў 2003 годзе было выдаткавана 2,63 % СУП, прычым прыватныя выдаткі роўніліся 1,83 % СУП, г.зн. больш за дзве траціны ад усяе сумы.

### Асобы і брэнды 
[thumb|right|Кубікі [LEGO вядомыя па ўсім свеце не менш за казкі Андэрсена]]
У экспартным варыянце культурнага пантэону Даніі дамінуюць тры постаці: гэта казачнік Ханс Крысціян Андэрсен, філосаф Сёрэн К’еркегор і фізік яўрэйскага паходжання Нільс Бор. Выхаванцам савецкай школы павінны быць памятныя таксама астраном Ціха Браге (1546—1601), чые запісы назіранняў планетных рухаў леглі ў падмурак кеплеравых законаў нябеснай механікі; астраном Оле Ромер (1644—1710), які ўпершыню вылічыў хуткасць святла; фізік Ганс Эрстэд (1777—1851), які назіраў сувязь паміж пераменным токам і магнітным полем. А аматары «элітарнага» мінімалісцкага кіно чулі пра рэжысёра Ларса фон Трыера, да чыйго кабінету ў капенгагенскай студыі вядзе доўгі калідор дацкамоўных цытат з яшчэ больш вядомага, хаця і не дацкага, дзеяча Маа Цзэдуна. З Даніі ў 1949 годзе пачалі сваё пераможнае шэсце па свеце дзіцячыя кубікі LEGO http://www.lego.com (па-дацку *leg godt* — гуляй добра), вытворчасць якіх сёння дасягае 600 штук штосекунду. Дацкаму бровару належаць піўныя брэнды «Carlsberg» і «Tuborg» http://carlsberg.com. Але ўсё ж, мабыць, найбольш вядомая дацкая фігура — прыдуманы англійскім драматургам Шэкспірам Гамлет, прынц Дацкі, які жыў, паводле п’есы, у рэальным замку Кронборг на поўначы ад Капенгагену.

## Гл. таксама 
* Першы кароль Даніі — Кнуд I Гардэкнуд
* Рака Конгеа
* Рака Ск'ерн
* Парламенцкія выбары ў Даніі, 2011
* Замак Фрэдэрыксборг
* Андэрс Фог Расмусэн
* Петэр Шмейхель

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная дацкая статыстыка Danmarks Statistik
* Афіцыйны інфармацыйны партал denmark.dk
* Англамоўны турыстычны партал visitdenmark.dk


Катэгорыя:Канстытуцыйныя манархіі
Катэгорыя:Краіны Еўрапейскага Саюза
Катэгорыя:Дзяржавы НАТА