open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Луіза Дзюпен

**Луіза Дзюпен** (таксама **Мадам Дзюпен**, ; поўнае імя: *Луіза Мары Мадлен Гіём дэ Фантэн*, ; 28 кастрычніка 1706, Парыж, Французскае Каралеўства ― 20 лістапада 1799, замак Шэнансо, Турэнь, Французская Рэспубліка) ― французская пісьменніца, гаспадыня літаратурнага салона і феміністка. Адна з слынных постацяў французскай Эпохі Асветніцтва. Прабабка Жорж Санд.

## Біяграфія 
Гісторыкі XVIII стагоддзя згадваюць яе ў сувязі з дзейнасцю салонаў, ідэйных рухаў, у якіх Луіза Дзюпен адыгрывала стратэгічную ролю. Нарадзілася 28 кастрычніка 1706 года ў Парыжы. Дачка знакамітай актрысы свайго часу Манон Данкур і магутнага банкіра Самюэля Бернара, Луіза атрымала лепшую адукацыю.

1 снежня 1722 года яна абралася шлюбам з старэйшым за яе на дваццаць гадоў генеральным адкупінікам-падаткоўнікам Клодам Дзюпенам (1686-1769), пазнейшым адміністратарам каралеўскіх каронных маёнткаў, якому ў 1727 годзе нарадзіла сына Жака-Армана Дзюпена дэ Шэнансо (1727—1767).

У 1767 годзе сын Жак Арман памёр ад жоўтай ліхаманкі на Рэюньёне пасля таго, як быў дэпартаваны туды ў 1765 годзе з-за шматлікіх даўгоў ад азартных гульняў. Праз два гады, у 1769 годзе, ейны муж Клод памёр у Парыжы ва ўзросце 83 гадоў.

У 1782 г. мадам Дзюпен цалкам перабралася ў Шэнансо, дзе і памерла ў 1799 г. ва ўзросце 93 гадоў. Кажуць, дзякуючы сяброўскім адносінам з насельніцтвам, яна змагла выратаваць замак ад разрабавання і разбурэння падчас рэвалюцыі.

Пахаваная ў Шэнансо.

## Дзейнасць 
Акрамя ўтрымання вядомага на ўвесь Парыж літаратурнага салона, Мадам Дзюпен зьўлялася аўтаркай філасофскіх прац.

У 1720 Мадам дэ Ламбер спрабавала выдаць твор слыннай салонніцы, але не ўдалося. У 2022 годзе ў выдавецтве Payot запланаваная першая публікацыя трактату, напісанага ў 1745 годзе.

## Творы 
* 1749: Réflexions sur quelques parties d'un livre intitulé de l’Esprit des lois (разам з мужам)
* 1745—1751: La défense des femmes et l'égalité entre les sexes.

## Літаратура 
* Frédéric Marty, Louise Dupin. Défendre l’égalité des sexes en 1750, Classiques Garnier, «L’Europe des Lumières», 2021.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменніцы Францыі
Катэгорыя:Філосафы Францыі
Катэгорыя:Эпоха Асветніцтва
Катэгорыя:Постаці фемінізму
Ганзурына (пасёлак пры станцыі)

**Ганзу́рына** () — населены пункт (тып: станцыя) у Івалгінскім раёне Бураціі, у Расіі. Уваходзіць у сельскае паселішча «Арангойскае». Размешчаны пры чыгуначнай станцыі Ганзурына.

## Геаграфія 
Размешчаны за 8 км на ўсход ад цэнтра сельскага паселішча, улуса Арангой, на левым беразе ракі Селенгі, каля паўднёвага падножжа Ганзурынскага камлюка. З 4 км ніжэй па Селензе знаходзіцца старадаўняе сяло Ганзурына. На станцыю выходзіць аўтадарога з 42-га кіламетру аўтамагістралі А340.

## Гісторыя 
Пасёлак пры станцыі ўзнік у канцы 1930-х гадоў пры будаўніцтве паўднёвай лініі УСЧ Улан-Удэ — Наўшкі каля сяла Ганзурына. У 1939 годзе па станцыі прайшоў першы цягнік.

25 жніўня 1960 года, са скасаваннем Івалгінскага аймака, сяло Ганзурына і пасёлак станцыі Ганзурына Арангойскага самсавета перададзены ў падпарадкаванне Селенгінскага аймака. 8 снежня 1960 года гэтыя населеныя пункты перададзены ў склад Тарбагатайскага аймака.

З утварэннем у 1963 годзе Улан-Удэнскага аймака сяло і станцыя Ганзурына ўвайшлі ў склад гэтага раёна. 19 жніўня 1985 года за кошт рэарганізацыі Улан-Удэнскага раёна ўтвораны Івалгінскі раён і населеныя пункты па левабярэжжы Селенгі ўвайшлі ў склад новастворанага раёна.

## Інфраструктура 
Пуцявая гаспадарка. Дзейнічае чыгуначная станцыя Ганзурына.

## Вядомыя асобы 
* Вячаслаў Феліксавіч Шалькевіч (нар. 1941) — беларускі філосаф і гісторык.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Бураціі
Шчыльнасць імавернасці

. На графіку IQR — .]]

**Шчыльнасць імавернасці** абсалютна непарыўнага размеркавання — функцыя, якая паказвае адносную імавернасць таго, што выпадковая велічыня прыме значэнне ў  некаторага пункту. Напрыклад, калі шчыльнасць імавернасці ў пункце 0 удвая большая за шчыльнасць у пункце 3, то значэнні выпадковай велічыні будуць трапляць у наваколле нуля ўдвая часцей, чым у наваколле тройкі.

Інтэграл шчыльнасці імавернасці па некаторым  (іншымі словамі, плошча пад графікам шчыльнасці) роўны імавернасці таго, што значэнне выпадковай велічыні будзе ляжаць у гэтым прамежку. Шчыльнасць імавернасці прымае толькі неадмоўныя значэнні, а агульная плошча пад цэлым графікам роўная 1.

## Прыклад 
, медыяны і матспадзявання на графіку шчыльнасці імавернасці некаторага размеркавання.]]

Няхай існуе бактэрыя, якая жыве ў сярэднім ад 4 да 6 гадзін. Дапусцім, што імавернасць таго, што бактэрыя загіне ў інтэрвале ад 5 да 5.01 гадзіны роўная 0.02 (то бок 2 %), ад 5 да 5.001 гадзіны — 0.002, ад 5 да 5.0001 гадзіны — 0.0002, і гэтак далей. У гэтым выпадку дзель (імавернасць смерці ў інтэрвале)/(працягласць інтэрвалу) роўная \frac{0.02}{5.01 - 5} = 2. Тады можна сказаць, што шчыльнасць імавернасці смерці бактэрыі ў пункце 5 роўная 2. Каб знайсці імавернасць таго, што бактэрыя загіне ў некаторым невялікім інтэрвале каля 5 гадзін, трэба памножыць даўжыню гэтага інтэрвалу (у гадзінах) на шчыльнасць. Напрыклад, імавернасць таго, што бактэрыя загіне цягам 3 секунд пасля 5 гадзін, роўная 2 \cdot \frac{3}{60 \cdot 60} \approx 0.0017 = 0.17 %.

Трэба заўважыць, што імавернасць будзе дадатнай для інтэрвалаў, у той час як імавернасць таго, што бактэрыя загіне роўна ў 5 гадзін, роўная нулю, хоць і такая падзея гіпатэтычна магчымая. З гэтай прычыны і ўводзіцца паняцце шчыльнасці, звязанае з імавернасцю на інтэрвале.

На практыцы значэнне дачынення паміж імавернасцю і працягласцю інтэрвалу можа змяняцца пры памяншэнні інтэрвалу, а не быць канстантным як у прыкладзе вышэй, таму каб знайсці шчыльнасць у пункце робяць пераход к ліміту
: f_X(t) = \lim_{\Delta t \to 0} \frac{P(t \leq X \leq t + \Delta t)}{\Delta t},
дзе X — выпадковая велічыня (напрыклад, час смерці бактэрыі), f_X — шчыльнасць імавернасці, P(t \leq X \leq t + \Delta t) — імавернасць таго, што X прыме значэнне ад t да t + \Delta t.

## Сувязь з функцыяй размеркавання 
Адным са спосабаў задання размеркавання выпадковай велічыні ёсць функцыя размеркавання, якая вызначаецца як
: F_\xi (x) = P(\xi 
дзе \xi — выпадковая велічыня, P(\xi  — імавернасць таго, што \xi прымае значэнні, меншыя за некаторы рэчаісны лік x.

Для абсалютна непарыўных размеркаванняў функцыя размеркавання звязаная са шчыльнасцю імавернасці праз роўнасць F_\xi (x) = \int_{-\infty}^x f_\xi(t) dt. Пры гэтым  мае месца роўнасць F_\xi'(x) = f_\xi (x), то бок шчыльнасць імавернасці ёсць вытворная ад функцыі размеркавання.

## Гл. таксама 
* Умоўная шчыльнасць размеркавання

Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Эдвард Кліх

**Эдвард Кліх** (; 1878—1939) — польскі дыялектолаг, краязнавец, збіральнік фальклору. 
## Біяграфія 
Скончыў Ягелонскі ўніверсітэт у Кракаве. Прафесар Пазнанскага ўніверсітэта (1929). Даследаваў гаворкі польскай, беларускай, украінскай і цыганскай моў, польскую хрысціянскую тэрміналогію. У Навагрудскім павеце ад казачніка Алеся Ваўчка запісаў 18 беларускіх народных казак і апавяданняў. Аўтар рэцэнзіі на «Этымалагічны слоўнік» Аляксандра Брукнера, у якой адзначыў уплыў усходнеславянскіх моў на польскую.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Фалькларысты Польшчы
Сноп

: апошні сноп. Расія, пачатак XX ст.]]

**Сноп** — пучок зрэзаных сцёблаў збожжавых, лёну або іншых раслін, перавязаны перавяслам. Снапы збожжавых зручныя для абмалоту зерня. У славянскіх традыцыйных уяўленнях, сноп — засяроджанне вегетатыўнай сілы раслін і сімвалізуе ўрадлівасць і багацце гаспадаркі.

Этымалогія з праславянскага **snopъ*, якое, як лічаць, паходзіць з праіндаеўрапейскага кораня **(s)nē(u)* — «звязваць» (параўнай са  — «павязка»).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Раўнамернае размеркаванне

Пад **раўнамерным размеркаваннем** можа мецца на ўвазе:

* Раўнамернае дыскрэтнае размеркаванне
* Раўнамернае непарыўнае размеркаванне
Тэўтберга

**Тэўтберга** (; ? — 875) — жонка караля Латарынгіі Лотара II.

## Біяграфія 
У лістападзе 855 года выйшла замуж за караля франкаў Лотара II. Шлюб быў бяздзетным.

З 857 года Лотар II змагаўся за развод. Тры гады ён спрабаваў дабіцца сваёй мэты ў свецкіх судах. Калі гэтага не атрымалася, то ў 860 годзе звярнуўся да царкоўнага суда. Развод мусіў быў даць магчымасць Лотару II ажаніцца з сваёй палюбоўніцай Вальдрадай.

Развод пацвердзілі на Сінодзе ў Мецы. Аднак супраць гэтага выказаліся Папа Мікалай I і архібіскуп рэймскі Гінкмар, які ўклаў трактат () з тэалагічным абгрунтаваннем незаконнасці дзеянняў Лотара II. Яны аспрэчылі развод, адлучыўшы Лотара II ад Царквы. У 865 годзе Лотар II мусіў вярнуцца да Тэўтбергі.

Шлюб не спыняўся да смерці Лотара II у 869 годзе. Па яго смерці Тэўтберга пайшла ў абацтва Святога Гласінда ў Мецы. Памерла як ігумення гэтага кляштара.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Базаніды
Катэгорыя:Каралевы франкаў
Катэгорыя:Сужэнцы кіраўнікоў IX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці каралеўства Латарынгія
Аўтобусная аварыя ў Венецыі

Увечары 3 кастрычніка 2023 года ў венецыянскім раёне Местрэ адбылося буйное дарожна-транспартнае здарэнне, калі аўтобус трапіў на чыгуначныя шляхі. У аўтакатастрофе загінуў 21 чалавек, яшчэ 18 пацярпелі.

## Здарэнне 
Аўтакатастрофа адбылася ў 19:38 па мясцовым часе. Аўтобус кампаніі «La Linea» перавозіў 40 турыстаў ад плошчы Пьяцале Рома ў цэнтры Венецыі на кемпінг у раёне Маргера. Па словах відавочцаў, машына праехала каля 50 метраў па аўтамабільным мосце з Местры ў Маргеру, а затым, пратараніўшы агароджу, упала з 15-метровай вышыні на чыгуначныя шляхі і загарэлася. 

Першапачаткова СМІ паведамлялі, што аўтобус быў запраўлены метанам і, закрануўшы лініі электраперадач пры падзенні, загарэўся. Кампанія-ўладальнік заявіла, што транспарт быў электрычным. Камандуючы пажарнай брыгады, якая прыехала за месца здарэння, паведаміў СМІ, што пажар быў выкліканы акумулятарамі аўтобуса, яшчэ 18 атрымалі раненні, з якіх 9 апынуліся ў цяжкім стане. Сярод загінуўшых і пацярпелых — грамадзяне Украіны, Германіі, Харватыі, Францыі, Аўстрыі і Іспаніі. Адзіным грамадзянінам Італіі, загінулым у аўтакатастрофе, стаў 40-гадовы кіроўца аўтобуса Альберта Рыцота з сямігадовым стажам.

## Рэакцыя 
Мэр Венецыі Луіджы Бруньяра назваў гэтую падзею «апакаліптычнай». У горадзе была абвешчаная афіцыйная жалоба, на адміністрацыйных будынках ва ўсёй правінцыі Венета былі прыспушчаныя сцягі. Венецыянскі патрыярх Франчэска Маралья здзейсніў набажэнства на месцы трагедыі. 4 кастрычніка парламент Італіі ўшанаваў хвілінай маўчання ахвяр аварыі.

Спачуванні ў сувязі з аўтакатастрофай выказалі старшыня Савета Міністраў Італіі Джорджа Мелоні, прэзідэнт Італіі Серджа Матарэла, прэзідэнт Францыі Эмануэль Макрон, міністр замежных спраў Германіі Аналена Бербак, старшыня Еўрапейскага савета Шарль Мішэль, старшыня Еўрапейскай камісіі Урсула фон дэр Ляен.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Кастрычнік 2023 года
Катэгорыя:Падзеі 3 кастрычніка
Катэгорыя:2023 год у Італіі
Катэгорыя:Транспартныя здарэнні 2023 года
Катэгорыя:Гісторыя Венецыі
Раўнамернае непарыўнае размеркаванне

{{Размеркаванне імавернасцей
  |name       = Раўнамернае непарыўнае размеркаванне
  |type       = density
  |pdf_image  = 
  |cdf_image  = |
  |notation   = \mathcal{U} _{[a,b]}, R[a, b]
  |parameters = - \infty 
  |support    = [a,b]
  |pdf        = \begin{cases}
                  \frac{1}{b-a},   & x \in [a,b] \\
                  0,               & x \notin [a,b]
                \end{cases}
  |cdf        = \begin{cases}
                  0,               & x  b
                \end{cases}
  |mean       = \tfrac{1}{2}(a+b)
  |median     = \tfrac{1}{2}(a+b)
  |mode       = усе значэнні ў (a,b)
  |variance   = \tfrac{1}{12} (b-a)^2
  |mad        = \tfrac{1}{4} (b-a)
  |skewness   = 0
  |kurtosis   = - \tfrac{6}{5}
  |entropy    = \ln (b-a)
  |mgf        = \begin{cases}
                        \frac{ \mathrm{e} ^{tb} - \mathrm{e} ^{ta} }{t(b-a)}, & t \neq 0 \\
                         1, & t = 0
                      \end{cases}
  |char       = \begin{cases}
                        \frac{ \mathrm{e} ^{ \mathrm{i} tb } - \mathrm{e} ^{ \mathrm{i} ta } }{ \mathrm{i} t(b-a) }, & t \neq 0 \\
                         1, & t = 0
                      \end{cases}
}}

**Раўнамернае непарыўнае размеркаванне** — размеркаванне імавернасцей, характэрнае для выпадковай велічыні, якая прымае значэнні на некаторым  [a, b], і шчыльнасць імавернасці якой нязменная на ўсім гэтым прамежку. Для раўнамерна размеркаванай выпадковай велічыні, імавернасці якіх-кольвек двух прамежкаў у  [a, b]  роўныя тады і толькі тады, калі яны маюць роўную даўжыню.

## Азначэнне 
### Шчыльнасць імавернасці 
Шчыльнасць імавернасці раўнамернага непарыўнага размеркавання мае выгляд.

### Функцыя размеркавання 
Функцыя размеркавання раўнамернага непарыўнага размеркавання мае выгляд
: 
  F(x) = \begin{cases}
  0, & x  b.
  \end{cases}

## Характарыстыкі 
### Матэматычнае спадзяванне 
Матэматычнае спадзяванне раўнамернага непарыўнага размеркаванне мае выгляд
: \mathbb{E}[X] = \int_{-\infty}^{\infty} x f(x) dx = \int_{a}^{b} x \frac{1}{b - a} dx =
: = \frac{1}{b-a} \frac{x^2}{2}\bigg\vert_a^b = \frac{b^2 - a^2}{2(b-a)} = \frac{a+b}{2}.

### Дысперсія 
Дысперсію раўнамернага непарыўнага размеркавання можна знайсці па формуле
: Var(X) = \mathbb{E}[X^2] - (\mathbb{E}[X])^2 = \int_{a}^{b} x^2 \frac{1}{b - a} dx - \left(\frac{a+b}{2}\right)^2 = 
: = \frac{b^3 - a^3}{3(b-a)} - \left(\frac{a+b}{2}\right)^2 = \frac{b^2 + ab + a^2}{3} - \frac{a^2 + 2ab + b^2}{4} = \frac{(b-a)^2}{12}.

## Выкарыстанне 
* Геаметрычная імавернасць —  для задач, дзе часціца выпадкова кідаецца на мноства \Omega \subset \mathbb{R}^n і каардынаты падзення раўнамерна размеркаваныя па гэтым мностве.
* Прыбліжэнне ліку π метадам Монтэ-Карла праз генерацыю пары раўнамерна размеркаваных выпадковых велічынь.
* Метад ацэнкі ліку Эйлера шляхам генерацыі шэрагу раўнамерна размеркаваных выпадковых велічынь пакуль іх сума не перавысіць 1.

Катэгорыя:Размеркаванні імавернасцей
Барыс Анатольевіч Васіленка

**Барыс Анатольевіч Васіленка** (нар. 14 верасня 1940 Растоў-на-Доне, СССР — пам. 2017 Івана-Франкоўск) — савецкі і ўкраінскі гісторык, археолаг. Вядучы спецыяліст па антычнай археалогіі і грэчаскай кераміцы Паўночнага Прычарнамор’я.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 верасня 1940 г. у г. Растове-на-Доне, Савецкі Саюз. У школьныя гады захапіўся археалогіяй, на выбар прафесіі паўплывалі інтарэсы сям’і. У 1965 годзе скончыў гістарычны факультэт Кіеўскага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі.

Падчас вучобы з 1960 па 1962 гады працаваў у аддзеле археалогіі Ялцінскага краязнаўчага музея. З 1965 года — старшы навуковы супрацоўнік Бахчысарайскага гісторыка-археалагічнага музея. Адначасова паступіў у аспірантуру Адэскага ўніверсітэта імя Іллі Мечнікава. Навуковым кіраўніком работы стаў доктар гістарычных навук, прафесар Пётр Іосіпавіч Карышкоўскі.

Дзякуючы веданню грэчаскай мовы ён даследаваў невядомыя керамічныя знакі грэчаскіх паселішчаў і іх уплыў на паўночна-заходнюю частку басейна Чорнага мора. З 1977 г. — дацэнт кафедры ўсеагульнай гісторыі. За перыяд з 1987 па 1988 гг. Таменчук і Васіленка выявілі больш за 1500 помнікаў археалогіі.

У навуковым даробку Барыса Анатольевіча вывучэнне больш за 230 помнікаў культур і выяўленне 150 помнікаў трыпальскай культуры. Падрыхтаваў археалагічную справу «Збор помнікаў гісторыі і культуры Украіны». З 2000 года на пенсіі.

Аўтар шэрагу артыкулаў, прысвечаных антычнай і першабытнай археалогіі. У прыватнасці, прысвечаны Букіўне V, Вікторыі I, XV, Марківцы I. Памёр у 2017 г. у Івана-Франкоўску.

## Асабістае жыццё 
Жонка Святлана Пятроўна Васіленка, у шлюбе нарадзіла двух дзяцей — Алега і Аляксандра. Ведаў лацінскую і грэчаскую мовы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыкі Украіны
Катэгорыя:Археолагі Украіны
Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта Кіеўскага ўніверсітэта
Бенжамен Бурыжо

**Бенжаме́н Бурыжо́** (; нар. 14 студзеня 1994) — французскі футбаліст, паўабаронца клуба «Рэн». Капітан каманды.

## Кар’ера 
У 2005 годзе далучыўся да акадэміі клуба «Ланс». 11 лістапада 2013 годзе дэбютаваў матчы Лігі 2 супраць «Ньёра», які скончыўся ўнічыю з лікам 2:2. Праз год стаў часцей прыцягвацца да асноўнага складу, але ў сакавіку 2015 года атрымаў пашкоджанне. У 2017 годзе далучыўся да «Рэна», склаўшы кантракт на чатыры гады. Незважаючы на тое, што ігрок ужо цяпер гуляў у найвышэйшым дывізіёне, ён адразу здабыў месца ў асноўным складзе каманды.

## Дасягненні 
**«Рэн»**:
* Уладальнік Кубка Францыі: 2019

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Францыі
Катэгорыя:Ігракі ФК Ланс
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэн
Палац (фільм)

«**Палац**» () — мастацкі фільм 2023 года рэжысёра Рамана Паланскага, дваццаць трэці поўнаметражны мастацкі фільм рэжысёра. Аўтарамі сцэнарыя выступілі Раман Паланскі і Ежы Скалімоўскі. Галоўныя ролі выканалі Мікі Рурк, , Фані Ардан, Аляксандр Пятроў і іншыя. Фільм з’яўляецца капрадукцыяй Італіі, Швейцарыі, Польшчы, Францыі.

Прэм’ера фільма адбылася 2 верасня 2023 года ў межах пазаконкурснай праграмы 80-га Венецыянскага кінафестывалю.

## Сюжэт 
Падзеі фільма адбываюцца ў раскошным швейцарскім гатэлі напярэдадні Новага года. У сюжэце «*пераплятаюцца лёсы гасцей і тых, хто іх абслугоўвае*».

## Акцёрскі склад 
*  — *Хансуэлі*
* Фані Ардан — *Констанс Роўз Мары дэ ла Вале*
* Джон Кліз — *Артур Уільям Далас III*
* Мікі Рурк — *Білі Краш*
*  — *місіс Робінсан*
* Бронвін Джэймс — *Магнолія*
*  — *доктар Ліма*
*  — *Бонга*
* Аляксандр Пятроў — *Антон, расійскі госць*
*  — *Каспар Тэль*
*  — *Таніна*
* Марына Страхава — *Наташа*
* Мішэль Шапа — *Зорыя*

## Вытворчасць і прэм’ера 
Фільм быў анансаваны ў красавіку 2021 года. Сцэнарый карціны напісаў сам Раман Паланскі сумесна з Ежы Скалімоўскім (папярэдняя сумесная праца гэтых кінематаграфістаў — фільм 1962 года «Нож у вадзе»), музыку — Аляксандр Дэспла. Спрадзюсіравалі карціну італьянскія кінакампаніі «Rai Cinema» і «Eliseo Entertainment». Здымкі пачаліся ў Швейцарыі ў красавіку 2022 года, прычым аператарам стаў нязменны партнёр Паланскага Павел Эдэльман. Сярод акцёраў у галоўных ролях Мікі Рурк,  і Фані Ардан. Бюджэт карціны складае 13 мільёнаў еўра.

Прэм’ера «Палаца» была запланавана на зіму 2023 года. У чэрвені 2023 года стала вядома, што сусветная прэм’ера фільма адбудзецца на 80-м Венецыянскім кінафестывалі ў верасні, у пазаконкурснай праграме. Першы трэйлер карціны выйшаў у пачатку жніўня 2023 года.

## Ацэнкі 
Кінакрытыкі вядучых сусветных выданняў рэзка раскрытыкавалі фільм, назваўшы яго безгустоўным. Пасля прэм’еры на сайце-агрэгатары прафесійных рэцэнзій «Rotten Tomatoes» фільм атрымаў рэйтынг 0%.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы Італіі 2023 года
Катэгорыя:Фільмы Швейцарыі 2023 года
Катэгорыя:Фільмы Польшчы 2023 года
Катэгорыя:Фільмы Францыі 2023 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 2023 года
Катэгорыя:Кінакамедыі Італіі
Катэгорыя:Кінакамедыі Швейцарыі
Катэгорыя:Кінакамедыі Польшчы
Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы на італьянскай мове
Катэгорыя:Фільмы Рамана Паланскага
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Рамана Паланскага
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Ежы Скалімоўскага
Сферычная геаметрыя

(чырвоны колер), утвораны трыма вялікімі кругамі]]
**Сферы́чная геаме́трыя** — раздзел геаметрыі, які вывучае геаметрычныя фігуры, размешчаныя на сферы, і іх уласцівасці. Узнікла ў старажытнасці з патрэб астраноміі і атрымала развіццё разам з развіццём мараплаўства і геаграфіі.

Асноўныя паняціі сферычнай геаметрыі — пункты сферы, кругі (вялікія і малыя) і рух сферы.

Вялікія кругі атрымліваюцца пры перасячэнні сферы плоскасцямі, якія праходзяць праз яе цэнтр. Вялікі круг дзеліць сферу на дзве роўныя часткі. Малы круг утвараеццы пры перасячэнні сферы плоскасцю, якая не праходзіць праз яе цэнтр і падзяляе сферу на дзве няроўныя часткі. Рух сферы — пераўтварэнне сферы, пры якім захоўваецца адлегласць паміж любымі яе пунктамі.

У сферычнай геаметрыі разглядаюцца двухвугольнікі, трохвугольнікі, лініі, дугі і іншыя фігуры.

## Гл. таксама 
* Сферычная трыганаметрыя
* Сферычная астраномія

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Сферическая геометрия // Проблемно-Ориентированная Информационно-Вычислительная Система на сайце Тульскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Л. М. Талстога

Катэгорыя:Сферычная геаметрыя
Андрус (Тэхас)

**Андрус** () — горад ЗША, размешчаны ў паўночна-заходняй частцы штата Тэхас, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі. Па дадзеных перапісу за 2010 год колькасць жыхароў - 11 088 чалавек, паводле ацэнкі Бюро перапісу ЗША ў 2018 годзе ў горадзе пражывала 13 762 чалавекі.

Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Астракізм

**Астракізм** () — у Старажытных Афінах у VI—V ст. да н.э. выгнанне з горада асобных грамадзян паводле рашэння народнага сходу (звычайна на 10 гадоў). У пераносным значэнні — выгнанне, ганенне.

Уведзены Клісфенам як мера супраць аднаўлення тыраніі і ўпершыню выкарыстаны ў 488/487 да н.э., пазней служыў мерай палітычнай барацьбы. Пытанне аб астракізме штогод ставілася перад народным сходам. Кожны, хто меў права голасу, пісаў на чарапку імя таго, каго лічыў небяспечным для народа.

Падобнае выгнанне грамадзян існавала ў Аргасе, Сіракузах і іншых гарадах.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старажытныя Афіны
Ансан (Тэхас)

**Ансан** () — горад ЗША, размешчаны ў паўночнай частцы штата Тэхас, адміністрацыйны цэнтр акругі Джонс.  З’яўляецца часткай метрапалітэнскага арэала Абілін.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Андрус (акруга)

**Андрус** () — акруга штата Тэхас Злучаных Штатаў Амерыкі. На 2000 год у ёй пражывала 13 004 чалавекі. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2008 годзе насельніцтва акругі складала 13 645 чалавек. Акруговы цэнтр — горад Андрус. Акруга Андрус — адна з 46 «сухіх» акруг Тэхаса, гэта значыць акруг, дзе дзейнічае «сухі закон». Акруга Андрус была сфарміравана ў 1876 годзе ўказам 15 легіслатуры Тэхаса. Названа ў гонар Рычарда Эндруса (), першага чалавека, які загінуў у вайне за незалежнасць Тэхаса ў 1835 годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Арчэр (акруга)

**Арчэр** () — акруга ЗША, у штаце Тэхас, утворана ў 1858 годзе з акругі Фанін. Станам на 2000 год насельніцтва Арчэра складала 8854 чалавекі. Акруговы цэнтр — горад Арчэр-Сіці. Акруга Арчэр названа ў гонар упаўнаважанага прадстаўніка рэспублікі Тэхас Брэнча Тэнера Арчэра. Паводле даных Бюро перапісу насельніцтва ЗША акруга мае агульную плошчу 2398 км², з якіх 2356 км² складае суша.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Джонс (акруга, Тэхас)

**Джонс** () — акруга ЗША, штат Тэхас. Афіцыйна ўтворана ў 1881 годзе з участкаў акруг Бехар і Боске, і названы ў гонар Энсана Джонса — чацвёртага прэзідэнта Рэспублікі Тэхас. На 2000 год колькасць насельніцтва складала 20785 чалавек. Акруговы цэнтр горад Ансан.

Акруга Джонс — адна з 46 акруг Тэхаса з дзейным сухім законам або абмежаваннямі на продаж спіртных напояў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Атэнс

**Атэнс**:
* Атэнс (Агая)
* Атэнс (Алабама)
* Атэнс (Джорджыя)
* Атэнс (Тэхас)
Валянцін Браніслававіч Шалькевіч

**Валянцін Браніслававіч Шалькевіч** (, Мінск — ) — беларускі вучоны ў галіне неўралогіі і нейрахірургіі. Доктар медыцынскіх навук (1989), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Скончыў у 1969 годзе Мінскі медыцынскі інстытут. З 1969 года ў НДІ неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі. У 1974 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Змены біяэлектрычнай актыўнасці галаўнога мозгу пры інтракраніяльных мяшоччатых анеўрызмах». У 1976 годзе абраны кіраўніком неўралагічнага аддзялення, а з 1980 года прызначаны намеснікам дырэктара Інстытута па навуковай рабоце. У 1988 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Часовыя парушэнні кровазвароту ў артэрыях вертэбральна-базілярнай сістэмы (клініка, дыягностыка, лячэнне)». Доктарская дысертацыя пакладзена ў аснову далейшых даследаванняў па клініцы, дыягностыцы і лячэнню вострых ішэмічных парушэнняў мазгавога кровазвароту ўжо з ужываннем інфармацыйна-камп’ютарных тэхналогій.

Жанаты. Сын — Леанід Валянцінавіч Шалькевіч

## Дзейнасць 
Кіраваў навуковымі распрацоўкамі шэрагу навуковых супрацоўнікаў НДІ і практычных лекараў. Апублікаваў 248 навуковых прац па сасудзістай паталогіі галаўнога мозга. Атрымаў 24 аўтарскія пасведчанні, аўтар 11 метадычных рэкамендацый.

Пад кіраўніцтвам Валянціна Шалькевіча абаронена 16 кандыдацкіх дысертацый, 11 з іх — практычнымі лекарамі. Быў пачынальнікам распрацовак і ўкаранення інавацыйных метадаў лячэння і дыягностыкі захворванняў нервовай сістэмы. Заснаваў на Беларусі кірунак па вывучэнні і распрацоўцы найбольш эфектыўных метадаў лячэння і дыягностыкі захворванняў нервовай сістэмы з дапамогай гіпер- і гіпабаратэрапіі. Яго рэкамендацыі не страцілі актуальнасці і выкарыстоўвацца ў даследаваннях па гіпа- і гіпербаратэрапіі. Супрацоўнікі, які непасрэдна працавалі з ім, працягваюць развіваць пачатыя пад яго кіраўніцтвам даследаванні па ўкараненні матэматычных метадаў (фармальнай логікі) аналізу гетэрагеннасці праяў вострых парушэнняў мазгавога кровазвароту і для дыферэнцыяльнай дыягностыкі падтыпаў транзіторных ішэмічных атак (ТІА).

Лаўрэат прэміі імя В. М. Бехцерава. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 21 верасня 1994 г. № 3204-XII узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь. Выдатнік аховы здароўя (СССР) з 1980 года. Вынаходнік СССР.

## Працы 
* Биоэлектрическая активность головного мозга под влияннем гипобаротерапии у больных мигренью (разам з Г. І. Аўсянкінай, К. А. Садоха) // Периферическая нервная система: Сб. науч. тр. Мн., 1997. Вып. 20;
* Повторные ишемнческие инсульты (разам з С. Р. Котавай) // Мед. новости. 1999. № 4.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Неўролагі Беларусі
Катэгорыя:Нейрахірургі Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Атэнс (Тэхас)

**Атэнс** () — горад ЗША, размешчаны ва ўсходняй частцы штата Тэхас, адміністрацыйны цэнтр акругі Хендэрсан. Па дадзеных перапісу за 2010 год колькасць жыхароў складала 12 710 чалавек, паводле ацэнкі Бюро перапісу ЗША ў 2018 годзе ў горадзе пражывала 12 677 чалавек.

Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Хендэрсан (акруга, Тэхас)

**Хендэрсан** () — акруга ЗША, штат Тэхас. На 2000 год колькасць насельніцтва складала 73276 чалавек. Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2009 годзе насельніцтва акругі складала 78 921 чалавек. Акруговы цэнтр — Атэнс. Акруга Хендэрсан была сфарміравана ў 1846 годзе. Названа ў гонар Джэймса Пінкні Хендэрсана — першага губернатара штата Тэхас.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акругі Тэхаса
Джэймс Пінкні Хендэрсан

**Джэймс Пінкні Хендэрсан** (; , Лінкальнтан, Паўночная Караліна — , Вашынгтон) — тэхаскі і амерыканскі палітык і ваенны дзеяч, першы губернатар штата Тэхас (1846—1847), сенатар ЗША (1857—1858), член дэмакратычнай партыі.
Сербы ў Беларусі

Сербы засялялі Беларусь па розных прычынах і ў розныя перыяды. Сярод іх былі прадстаўнікі шляхты, царкоўныя саноўнікі, распаўсюджвальнікі агульнаславянскіх ідэй, рэфарматары адукацыі, а таксама культурныя дзеячы і навукоўцы. Былі ў Беларусі і сербскія ваяры, якія змагаліся ў войнах ХХ стагоддзя. У Першую сусветную вайну ў Мінску, Гомелі і іншых гарадах існавалі лагеры сербскіх добраахвотнікаў. Вядома, што каля трохсот сербаў з Бачкі і Бараньі ў Вялікую Айчынную ваявалі ў складзе паўсотні беларускіх партызанскіх атрадаў, пра што сведчаць спісы з былога Музея кампартыі ў Мінску. Сёння ў краіне пражывае каля 1000 сербаў. Дзейнічае культурна-асветніцкае таварыства *«Сербскі цэнтр»* . 

## Знакамітыя сербы Беларусі 
* **Гана Якшыч Глінская** — дачка сербскага князя Стэфана Якшыча. Ажанілася з Васілём Львовічам Глінскім. Князі Глінскія мелі ўладанні ў Палессі. Дачка Ганны і Васіля, Елена, ажанілася з маскоўскім князем Васілём III, іх сынам быў Іван Грозны. 
* **Сямён Гаўрылавіч Зорыч-Неранджыч** — генерал і ўладальнік вялікага маёнтка ў Шклове, дзе разам з ім дзейнічалі шмат знакамітых сербаў, сярод якіх Дасітэй Абрадавіч, Сава Тэкелія і Герасім Зеліч. Паходзіць з Далмацыі. Яго бацька, Гаўрыла Неранджыч, прыехаў сюды ў XVIII стагоддзі. Ён быў усыноўлены генералам сербскага паходжання Максімам Зорычам, які ў 1752 годзе перабраўся ў Расію. За паспяховую ваенную кар’еру Максім Зорыч быў узнагароджаны Кацярынай II маёнткам у Пскове. Сімён Зорыч таксама карыстаўся даверам імператрыцы, якая падарыла яму некалькі маёнткаў. Найбольш значным яго дасягненнем стала заснаванне Шклоўскага дваранскага вучылішча, адкрытага ў 1778 годзе. Сярод настаўнікаў у школе Зорыча былі сербскія навукоўцы Дасітэй Абрадавіч і Эмануіл Янкавіч.
* **Тэадор Янкавіч-Мірыеўскі** — рэфарматар сербскай і румынскай адукацыі. Па запрашэнні Кацярыны II прыехаў у Расію. Адразу пасля прыезду імператрыца надала яму дваранства і маёнтак у Магілёўскай губерні.
* **Даніла Сердзіч** — генерал-лейтэнант Чырвонай арміі. Узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга. Пачатак і канец яго ваеннай кар’еры звязаны з Беларуссю. У сакавіку 1914 г. паступіў у гродзенскае ваеннае вучылішча. Ваенную кар’еру пачаў у гарнізоне Гродна ў складзе кавалерыйскага палка, а пасля пачатку Першай сусветнай вайны трапіў у сербскую добраахвотніцкую дывізію ў Адэсе. У 1936 г. прыехаў у Мінск, дзе быў камандзірам 3-га кавалерыйскага корпуса і начальнікам гарнізона. Стаў членам ЦК КП(б)Б.
* **Уладзімір Іванавіч Пічэта** — навуковец, вывучаў гісторыю Беларусі. Член Расійскай і Беларускай акадэмій навук.

## Гл. таксама 
* Беларуска-сербскія адносіны
## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Пројекат Растко - Срби у Белорусији

Катэгорыя:Народы Беларусі
Катэгорыя:Сербы
Сферычныя функцыі

**Сферы́чныя фу́нкцыі**, **шаравыя функцыі**, **сферычныя гармонікі** — спецыяльныя функцыі, якія выкарыстоўваюцца пры вывучэнні фізічных з’яў у прасторавых абласцях, абмежаваных сферычнымі паверхнямі, і для вырашэння фізічных задач, якія валодаюць сферычнай сіметрыяй.

Сферычныя функцыі з’яўляюцца рашэннямі дыферэнцыяльнага ўраўнення, якое атрымліваецца пры раздзяленні пераменных ва ўраўненні Лапласа ў сферычных каардынатах. Уведзены ў канцы XVIII староддзя А. Лежандрам і П. Лапласам.

Сферычныя функцыі маюць вялікае значэнне ў тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў у прыватных вытворных і тэарэтычнай фізіцы (у прыватнасці ў задачах разліку электронных арбіталей у атаме, гравітацыйнага поля геоіда, магнітнага поля планет і інтэнсіўнасці рэліктавага выпраменьвання), у тэорыі патэнцыялу ў матэматычнай фізіцы і механіцы.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Пальцев Б. В.* Сферические функции  // МФТІ
* 

## Спасылкі 
* 
* *Петров Е. Е.* Сферические функции на конечном аффинном пространстве с цепочкой подгрупп Зелевинского // Матем. заметки, 57:3 (1995), 434—444; Math. Notes, 57:3 (1995), 300—306.
* *Будак В. П., Желтов В. С., Калакуцкий Т. К., Селиванов В. А., Хабибрахманова И. А* Использование сферических функций в многоракурсном телевидении и компьютерном моделировании  // Маскоўскі тэхнічны ўніверсітэт сувязі і інфарматыкі

Катэгорыя:Спецыяльныя функцыі
Катэгорыя:Дыферэнцыяльныя ўраўненні
Катэгорыя:Гарманічны аналіз
Шалькевіч

**Шальке́віч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Валянцін Браніслававіч Шалькевіч (1945—2001) — беларускі вучоны ў галіне неўралогіі і нейрахірургіі.
* Вячаслаў Феліксавіч Шалькевіч (нар. 1941) — беларускі філосаф і гісторык.
* Леанід Валянцінавіч Шалькевіч (нар. 1972) — беларускі вучоны ў галіне дзіцячай неўралогіі.
Гроза (Харкаўская вобласць)

**Гроза** () — сяло Шаўчэнкаўскай пасялковай грамады Куп’янскага раёна Харкаўскай вобласці Украіны. Насельніцтва — 452 чалавекі.

Да 2020 года орган мясцовага самакіравання — Петрапольская сельская грамада.

## Геаграфія 
Сяло *Гроза* размешчана на ручаі Вітай Яр, адным з вытокаў ракі Сярэдняя Балаклейка. На адлегласці 1 км знаходзяцца сёлы Агурціўка, Самарскэ і Алэксандрыўка, за 2,5 км — пгт Шаўчэнкава. Побач праходзіць аўтамабільная дарога Н26.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1922 годзе.

12 чэрвеня 2020 года паводле распараджэння Кабінета Міністраў Украіны № 725-р «Пра вызначэнне адміністрацыйных цэнтраў і зацвярджэнне тэрыторый тэрытарыяльных грамад Харкаўскай вобласці», увайшло ў склад Шаўчэнкаўскай пасялковай грамады.

17 ліпеня 2020 года пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы і ліквідацыі Шаўчэнкаўскага раёна увайшло ў склад Куп’янскага раёна Харкаўскай вобласці.

У лютым — верасні 2022 года сяло было пад расійскай акупацыяй. 9 верасня 2022 года ў ходзе харкаўскага контрнаступлення УСУ вызвалілі сяло. 5 кастрычніка 2023 года адбыўся абстрэл расійскай арміяй крамы і кафэ, у выніку якога загінулі 55 чалавек, сярод іх — шасцігадовае дзіця.

## Насельніцтва 
### Мова 
Размеркаванне насельніцтва па роднай мове па даных перапісу 2001 года:

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Надвор’е ў вёсцы Гроза 

Катэгорыя:Населеныя пункты Харкаўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1922 годзе
Сферычная хваля

**Сферы́чная хва́ля** — хваля, радыяльна радыяльна ад крыніцы ваганняў або збягаецца да прыёмніка і мае хвалевы фронт у выглядзе сферы.

Адрозніваюць сіметрычную і несіметрычную сферычныя хвалі.

*Сіметрычная сферычная хваля*, якая распаўсюджваецца ў аднародным непаглынальным асяроддзі, апісваецца ўраўненнем
:  u(r, t) = \cfrac {A} {r} \cdot e^{i \omega t \pm i k r},
дзе
: \cfrac {A} {r} — амплітуда ваганняў, якая ўбывае,
: r — адлегласць ад пункта назірання да крыніцы ваганняў,
: \omega — вуглавая частата,
: i — уяўная адзінка,
: k = \frac{2\pi}{\lambda} — хвалевы лік.

Несіметрычная сферычная хваля мае сферычныя хвалевыя паверхні, а яе амплітуда залежыць ад вуглавых каардынат. Фазавыя франты пры гэтым застаюцца нязменнымі. Несіметрычная сферычная хваля звычайна фарміруецца ў аднародным асяроддзі на дастаткова вялікай адлегласці ад крыніцы выпраменьвання. Падборам вуглавога размеркавання інтэнсіўнасці сферычную хвалю магчыма сканцэнтраваць унутры пэўнага цялеснага вугла. Гэтая ўласцівасць, напрыклад, выкарыстоўваецца пры фарміраванні дыяграмы накіраванасці антэн).

## Гл. таксама 
* Плоская хваля
* Цыліндрычная хваля
* Прынцып Гюйгенса—Фрэнеля

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Семенцов, Д. И.* Основы теории распространения электромагнитных волн: учебное пособие / Д. И Семенцов, С. А. Афанасьев, Д. Г. Санников. − Ульяновск: УлГУ, 2012. — 112 с. — 100 экз.

## Спасылкі 
* Звук и акустика  // Энцыклапедыя «Кругасвет»

Катэгорыя:Хвалі
Катэгорыя:Хвалевая фізіка
Марк Кукурэлья

**Марк Кукурэ́лья** (; нар. 22 ліпеня 1998) — іспанскі футбаліст, левы абаронца англійскага клуба «Чэлсі».

## Кар’ера 
Кукурэлья ўваходзіў у структуру «Барселоны», але абараняў колеры рэзервовай каманды. Таксама на правах арэнды некалькі сезонаў правёў у клубах «Эйбар» і «Хетафэ». У апошні з клубаў перайшоў у сакавіку 2020 года на паўнавартасны кантракт. У 2021 годзе далучыўся да англійскага клуба «Брайтан энд Хоўв Альбіён», але праз год ужо быў футбалістам «Чэлсі».

## Дасягненні 
**«Барселона»**:
* Уладальнік Кубка Іспаніі: 2018

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Іспаніі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Іспаніі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона B
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Эйбар
Катэгорыя:Ігракі ФК Хетафэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Брайтан энд Хоўв Альбіён
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Арчэр-Сіці

**Арчэр-Сіці** () — горад ЗША, размешчаны ў паўночнай частцы штата Тэхас, адміністрацыйны цэнтр акругі Арчэр. Па дадзеных перапісу за 2010 год колькасць жыхароў складала 1834 чалавекі, паводле ацэнкі Бюро перапісу ЗША ў 2018 годзе ў горадзе пражывала 1772 чалавекі. Указ тэхаскай легіслатуры аб стварэнні акругі і прызначэнні Арчэр-Сіці адміністрацыйным цэнтрам новай акругі быў падпісаны ў 1858 годзе.

Катэгорыя:Гарады Тэхаса
Чэмпіянат свету па футболе 2030

**Чэмпіянат свету па футболе 2030** (таксама Кубак свету ФІФА 2030) — 24-ы чэмпіянат свету па футболе ФІФА, фінальная частка якога павінна прайсці летам  года. Пройдзе роўна праз сто гадоў пасля першага ў гісторыі чэмпіянату свету. Турнір прымуць Іспанія, Партугалія і Марока. Уругвай, Аргенціна і Парагвай прымуць па адным матчы адкрыцця турніру. Прэзідэнт ФІФА Джані Інфанціна заявіў у сакавіку 2021 года: «*чым больш кандыдатаў у нас будзе, тым лепш…*» і паабяцаў зрабіць выбар месца правядзення турніру 2030 года «*чыстым*» і «*празрыстым*».

## Спасылкі
Катэгорыя:Чэмпіянаты свету па футболе
Катэгорыя:2030 год у футболе
Наргіз Махамадзі

**Наргіз Махамадзі** (; ) — іранская праваабаронца, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (2023).

Наргіз Махамадзі пачала сваю праваабарончую дзейнасць у 1990-я гады, студэнткай факультэта фізікі. Па заканчэнні ўніверсітэта працавала інжынерам, але таксама пісала аўтарскія калонкі ў некаторыя іранскія выданні.

У 2003 годзе яна пачала працаваць у Тэгеранскім цэнтры абароны правоў чалавека, заснаваным іншай іранскай актывісткай, лаўрэаткай Нобелеўскай прэміі міру Шырын Эбадзі. У 2011 годзе Наргіз Махамадзі была ўпершыню арыштаваная і прысуджаная да турэмнага зняволення. Праз два гады яна выйшла на волю і далучылася да кампаніі супраць смяротнага пакарання ў Іране. За гэтую дзейнасць яна зноў была арыштаваная ў 2015 годзе. У 2016 годзе прысуджаная да 16 год турэмнага зняволення. Пасля вяртання ў турму выступала супраць катаванняў і сэксуальнага гвалту, які прымяняецца да палітычных зняволеных — жанчын у іранскіх турмах. З турмы яна таксама падтрымала пратэсты 2022 года і арганізавала некалькі акцый салідарнасці сярод зняволеных, за што ўлады зрабілі яшчэ больш строгімі ўмовы яе зняволення.

6 кастрычніка 2023 года Наргіз Махамадзі ўдастоена Нобелеўскай прэміі міру за «яе барацьбу з гвалтам іранскага рэжыму і за роўныя правы і свабоды для ўсіх».

## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Ірана
Пагосцкая воласць

**Пагосцкая воласць** — назва шэрагу адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак у Расійскай імперыі і СССР:
* Пагосцкая воласць — воласць у Ігуменскім павеце Мінскай губерні.
* Пагосцкая воласць — воласць у Слуцкім павеце Мінскай губерні.
Размеркаванне Эрланга

{{Размеркаванне імавернасцей
|name       =Размеркаванне Эрланга
|type       =density
|pdf_image  =
|cdf_image  =
|parameters = k \in \{1,2,3,\ldots\}, форма  \lambda \in (0,\infty), частатаальтэрнатыўна:  \beta = 1/\lambda, маштаб
|support    = x \in [0, \infty)
|pdf        = \frac{\lambda^k x^{k-1} e^{-\lambda x}}{(k-1)!}
|cdf        = P(k, \lambda x) = \frac{\gamma(k, \lambda x)}{(k - 1)!} = 1 - \sum_{n=0}^{k-1}\frac{1}{n!}e^{-\lambda x}(\lambda x)^{n}
|mean       = \frac{k}{\lambda}
|mode       = \frac{1}{\lambda}(k - 1)
|variance   = \frac{k}{\lambda^2}
|median     =Няма аналітычнай формы
|skewness   = \frac{2}{\sqrt{k}}

|kurtosis   = \frac{6}{k}
|entropy    = (1 - k)\psi(k) + \ln\left[\frac{\Gamma(k)}{\lambda}\right] + k
|mgf        = \left(1 - \frac{t}{\lambda}\right)^{-k} для  t 
|char       = \left(1 - \frac{it}{\lambda}\right)^{-k}|
}}
**Размеркаванне Эрланга** — абсалютна непарыўнае размеркаванне імавернасцей з ненулявой шчыльнасцю на прамені [0, \infty) і двума параметрамі:
* дадатны цэлы лік k — ;
* дадатны рэчаісны лік \lambda — ; часам замест яго ўжываецца \beta = 1/\lambda — .

Размеркаванне Эрланга мае сума k незалежных паказнікава размеркаваных выпадковых велічынь з матэматычным спадзяваннем, роўным 1/\lambda. Акрамя таго, гэта размеркаванне часу да здарэння k-й падзеі у  з частатой \lambda.

Калі k = 1, размеркаванне Эрланга становіцца паказнікавым. Размеркаванне Эрланга — асобны выпадак гама-размеркавання з натуральным каэфіцыентам формы.

Размеркаванне Эрланга было распрацавана  каб падлічыць колькасць званкоў, якую можна напраўляць адначасова аператарам . Гэтая праца па вывучэнні тэлефоннага трафіку была пашырана для мадэлявання часу чакання ў разнастайных . Размеркаванне таксама выкарыстоўваецца ў галіне .

## Азначэнне 
Кажуць, што выпадковая велічыня мае размеркаванне Эрланга, калі яе шчыльнасць роўная
: f(x)= 
  \begin{cases}
    \frac{\lambda^k}{(k - 1)!} x^{k - 1} e^{-\lambda x }, & x > 0, \\
    0, & x \leq 0.
  \end{cases}

Эрланга
Размеркаванне Кашы

{{Размеркаванне імавернасцей
 | name       =Размеркаванне Кашы
 | type       =density
 | box_width  =300px
 | pdf_image  =Фіялетавая крывая адлюстроўвае стандартнае размеркаванне Кашы
 | cdf_image  =
 | parameters =x_0\! зрух (рэчаісны лік)\gamma > 0  (дадатны рэчаісны лік)
 | support    =\displaystyle x \in (-\infty, +\infty)\!
 | pdf        =\frac{1}{\pi\gamma\,\left[1 + \left(\frac{x-x_0}{\gamma}\right)^2\right]}\!
 | cdf        =\frac{1}{\pi} \arctan\left(\frac{x-x_0}{\gamma}\right)+\frac{1}{2}\!
 | quantile   = x_0+\gamma\,\tan[\pi(p-\tfrac{1}{2})]

 | mean       =нявызначанае
 | median     =x_0\!
 | mode       =x_0\!
 | variance   =нявызначаная
 | mad        =\gamma
 | skewness   =нявызначаны
 | kurtosis   =нявызначаны
 | entropy    =\log(4\pi\gamma)\!
 | mgf        =не існуе
 | char       =\displaystyle \exp(x_0\,i\,t-\gamma\,|t|)\!
 | fisher     = \frac{1}{2\gamma^2}
}}

**Размеркаванне Кашы** — абсалютна непарыўнае размеркаванне імавернасцей, названае ў гонар Агюстэна Кашы. Вядомае таксама, асабліва ў фізіцы, пад назвай «**размеркаванне Лорэнца**» (у гонар Хендрыка Лорэнца). Размеркаванне Кашы мае пункт перасячэння , выпушчанага пад раўнамерна размеркаваным вуглом, з воссю абсцыс. Гэта таксама размеркаванне дачынення паміж двума незалежнымі нармальна размеркаванымі выпадковымі велічынямі з нулявым матэматычным спадзяваннем.

У статыстыцы размеркаванне Кашы часта выкарыстоўваюць як прыклад «» размеркавання, бо яго матэматычнае спадзяванне і дысперсія нявызначаныя.

## Азначэнне 
Размеркаваннем Кашы завецца размеркаванне са шчыльнасцю
: f(x) = \frac{1}{\pi\gamma} \frac{1}{1 + \left(\frac{x - x_0}{\gamma}\right)^2}, 
дзе x_0 \in \mathbb{R}, \gamma > 0 — параметры.

Функцыя размеркавання Кашы мае выгляд
: F(x) = \frac{1}{2} + \frac{1}{\pi} \arctan \frac{x - x_0}{\gamma}.

Кашы
Атака на Ваенную акадэмію Хомса

5 кастрычніка 2023 года Ваенная акадэмія Хомса трапіла пад удар беспілотнікаў, у выніку чаго па меншай меры 125 чалавек загінулі і больш за 277 атрымалі раненні. Інцыдэнт адбыўся падчас урачыстай цырымоніі выпуску кадэтаў.  

## Інцыдэнт 
Напад беспілотнікаў адбыўся пасля ўзмацнення сутыкненняў у «зоне дээскалацыі», размешчанай на паўночным захадзе Сірыі.

Удар па акадэміі нанесены адразу пасля заканчэння цырымоніі ўручэння дыпломаў. Сярод забітых апынуліся 89 выпускнікоў і 36 мірных жыхароў, у тым ліку 31 жанчына і пяцёра дзяцей. Мяркуецца, што беспілотнікі прыляцелі з падкантрольных паўстанцам тэрыторыях на паўночны захад ад Хомса.

Міністр абароны Сірыі Алі Махмуд Абас прысутнічаў на цырымоніі ўручэння дыпломаў, але сышоў перад нападам. Пазней ён наведаў ваенны шпіталь Абдул-Кадэр Шакфа, куды былі дастаўлены некалькі параненых.

## Наступствы 
Міністэрства абароны Сірыі паабяцала адказаць на атакі «поўнай сілай». 

Неўзабаве сірыйскія вайскоўцы нанеслі ракетныя і артылерыйскія ўдары па кантраляванай апазіцыяй зоне правінцыі Ідліб, забіўшы прынамсі 24 чалавек і параніўшы яшчэ 37. Улады таксама абстралялі кантраляваныя паўстанцамі раёны правінцый Ідліб і Алепа. Па рэгіёнах на паўночным захадзе правінцыі Хама ўдары нанесла расійская авіяцыя.

## Рэакцыя 
Урад Сірыі, пачынаючы з 6 кастрычніка, абвясціў трохдзённую жалобу. У МЗС краіны асудзілі напад на акадэмію як «баязлівы тэрарыстычны акт», здзейснены падтрымоўванымі ЗША «тэрарыстычнымі групоўкамі» з мэтай дэстабілізацыі сітуацыі.

Іран і Аб’яднаныя Арабскія Эміраты апублікавалі заяву з асуджэннем нападу. Алжыр, Арменія, Беларусь, Бразілія, Егіпет, Індыя, Ірак, Аман, Расія і Венесуэла выказалі свае спачуванні ўраду Сірыі. Спецыяльны пасланнік ААН у Сірыі Гейр Педэрсен назваў атаку «жахлівай» і заклікаў усе бакі канфлікту «праяўляць максімальную стрыманасць».

## Заўвагі 
Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Сірыі
Катэгорыя:Кастрычнік 2023 года
Катэгорыя:Падзеі 5 кастрычніка
Катэгорыя:2023 год у Сірыі
Размеркаванне хі-квадрат

{{Размеркаванне імавернасцей
  | name       = Размеркаванне хі-квадрат
  | type       = density
  | pdf_image  = 
  | cdf_image  = 
  | notation   = \chi^2(k)\; або \chi^2_k\!
  | parameters = k \in \mathbb{N}^{*}~~ ступені свабоды
  | support    = x \in (0, +\infty)\; калі k = 1, інакш x \in [0, +\infty)\;
  | pdf        = \frac{1}{2^{k/2}\Gamma(k/2)}\; x^{k/2-1} e^{-x/2}\; 
  | cdf        = \frac{1}{\Gamma(k/2 )} \; \gamma\left(\frac{k}{2},\,\frac{x}{2}\right)\;
  | mean       = k
  | median     = \approx k\bigg(1-\frac{2}{9k}\bigg)^3\;
  | mode       = \max(k-2,0)\;
  | variance   = 2k\;
  | skewness   = \sqrt{8/k}\,
  | kurtosis   = \frac{12}{k}
  | entropy    = \begin{align}\frac{k}{2}&+\ln(2\Gamma(\frac{k}{2})) \\ &\!+(1-\frac{k}{2})\psi(\frac{k}{2})\end{align}
  | mgf        = (1-2t)^{-k/2}  для  t 
  | char       = (1-2it)^{-k/2}
|pgf=(1-2\ln t)^{-k/2}  для  0}}

**Размеркаванне хі-квадрат** (або **\chi^2-размеркаванне**) з k  — размеркаванне сумы квадратаў k незалежных выпадковых велічынь са стандартным нармальным размеркаваннем. Размеркаванне хі-квадрат — асобны выпадак гама-размеркавання, і адно з найчасцей выкарыстоўваемых размеркаванняў у , у прыватнасці пры  і пабудове .

## Азначэнне 
Размеркаваннем хі-квадрат завецца размеркаванне са шчыльнасцю
: f(x)= 
  \begin{cases}
    \frac{1}{2^{k/2} \Gamma(k/2)} x^{k/2 - 1} e^{-x/2}, & x > 0, \\
    0, & x \leq 0,
  \end{cases}

дзе k \in \mathbb{N} — параметр размеркавання, вядомы як «ступені свабоды», \Gamma(k/2) — гама-функцыя.

Хі-квадрат
Аляксандр Трафімавіч Кірсанаў

**Аляксандр Трафімавіч Кірсанаў** (, Старое Чыркава, Хвалынскі раён, Саратаўская вобласць — ) — беларускі савецкі аграхімік. Доктар сельскагаспадарчых навук, прафесар (1909).

## Біяграфія 
Скончыў у 1908 годзе сельскагаспадарчы інстытут у Берліне. У 1913—1920 гадах кіраўнік Мінскай балотнай станцыі, у 1922—1925 гадах рэктар Беларускага інстытута сельскай і лясной гаспадаркі. У 1931—1941 гадах загадчык лабараторыі аграхіміі Глебавага інстытута АН СССР, потым Усесаюзнай акадэміі сельскагаспадарчых навук. У 1923—1927 гадах член ЦВК БССР.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя працы па вывучэнню балот, вапнаванню і ўрадлівасці глебаў. Вывучаў балотныя масівы Беларусі. Аўтар метаду вызначэння даступнай (рухомай) P2O5 для раслін у глебе.

## Творы 
* К вопросам опытного изучения болот Полесья в целях культуры. — Мн., 1914. — (Труды Минской районной опытной болотной станции, № 1);
* Известкование как фактор урожайности.— 3 изд. — М.; Л., 1931.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аграхімікі Беларусі
Першая Усебеларуская краязнаўчая канферэнцыя

**Першая Усебеларуская краязнаўчая канферэнцыя** адбылася  года ў Менску. Каля 40 дэлегатаў ад краязнаўчых і грамадскіх арганізацый. У дакладзе Цэнтральнага бюро краязнаўства (дакладчык С. Скандракоў), выступленнях У. Пічэты, М. Мялешкі і інш. адзначаліся дасягненні мясцовых краязнаўчых арганізацый, выяўленне аб’ектаў вывучэння, папулярызацыі вынікаў даследаванняў, у т. л. выданне зборніка «Віцебшчына» (т. 1—2, 1925—1928), стварэнне музея ў Оршы, вывучэнне курганоў на Мазыршчыне. Падкрэслівалася неабходнасць стварэння масавых краязнаўчых арганізацый, выдання інструкцыйна-метадычнай літаратуры і спецыяльнага часопіса.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Краязнаўства Беларусі
Катэгорыя:1924 год у Мінску
Катэгорыя:Падзеі  29 лістапада
Першы Усебеларускі краязнаўчы з’езд

**Першы Усебеларускі краязнаўчы з’езд** адбыўся 7 —  года. 146 дэлегатаў ад Інбелкульта, Цэнтральнага бюро краязнаўства (ЦБК), музеяў і 167 краязнаўчых арганізацый (5 тыс. членаў).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Краязнаўства Беларусі
Катэгорыя:1926 год у Мінску
Катэгорыя:Люты 1926 года