Баранавіцкі раён

**Бара́навіцкі раё́н** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — горад абласнога падпарадкавання Баранавічы.

Утвораны 15 студзеня 1940 года як Навамышскі, у 1957 годзе быў перайменаваны ў Баранавіцкі раён. У сучасных межах існуе з 1962 года. Плошча 2,2 тыс. км². Працягласць з захаду на ўсход — 71 км, з поўначы на поўдзень — 100 км.

## Адміністрацыйны падзел 
Раён уключае гарадскі пасёлак Гарадзішча, 240 населеных пунктаў, 14 сельсаветаў: Велікалуцкі, Вольнаўскі, Гарадзішчанскі, Жамчужненскі, Крошынскі, Ляснянскі, Малахавецкі, Маўчадскі, Мілавідскі, Навамышскі, Падгорнаўскі, Палонкаўскі, Пачапаўскі і Сталовіцкі.

## Геаграфія 
Большая частка раёна размешчана на Баранавіцкай раўніне, паўночная частка — на схіле Навагрудскага ўзвышша. Паверхня ўзгорыста-раўнінная, пераважаюць вышыні 180—240 м. Самы высокі пункт раёна 267 м знаходзіцца каля в. Зялёная.

Найбольшая рака — Шчара з прытокамі Мышанка, Лахазва, Іса, на поўначы — р. Сэрвач, на паўночным захадзе — Моўчадзь. Створана вадасховішча Гаць. Ёсць азёры Калдычэўскае, Дамашэўскае, Грэнкі.

Лясы займаюць 33 % тэрыторыі. Пад балотамі 18,7 тыс. га, амаль усе нізінныя, часткова асушаныя.

На тэрыторыі раёна знаходзяцца частка біялагічнага заказніка Баранавіцкі, Моўчадскае насаджэнне еўрапейскай лістоўніцы. Ахоўваецца помнік прыроды Карчоўскія дубы-блізняты.

Агульная плошча сельска-гаспадарчых угоддзяў 117 тыс. га, з іх асушаных 18,6 тыс. га.

Пашыраны дзярнова-падзолістыя, дзярнова-падзолістыя забалочаныя і тарфяна-балотныя глебы.

Карысныя выкапні: торф, будаўнічыя пяскі, гліны, пясчана-жвіровы матэрыял.

## Клімат 
Сярэдняя тэмпература студзеня -6,1 °С, ліпеня 18 °С. Ападкаў 630 мм за год. Вегетацыйны перыяд 193 дні.

## Гісторыя 
8 красавіка 1957 года Навамышскі раён перайменаваны ў Баранавіцкі. 14 кастрычніка 1957 года да раёна далучаны Гавінавіцкі і Мілавідскі сельсаветы скасаванага Быценскага раёна. 17 лістапада 1959 года скасаваны Балабанавіцкі і Лотвіцкі сельсаветы, Лукаўскі сельсавет перайменаваны ў Велікалуцкі. 22 сакавіка 1962 года Люшнеўскі сельсавет перайменаваны ў Перхавіцкі, скасаваны Лаўрынавіцкі сельсавет. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак Гарадзішча, Велікасельскі, Вольнаўскі, Гірмантаўскі, Душкавецкі, Карчоўскі, Крошынскі, Маўчадскі, Мядзеневіцкі, Падлясейскі, Пачапаўскі, Савіцкі, Сталовіцкі сельсаветы скасаванага Гарадзішчанскага раёна. 1 жніўня 1964 года Гавінавіцкі сельсавет перайменаваны ў Падгорнаўскі, у 1965 годзе Чэшаўленскі сельсавет — у Цешаўлянскі. 19 студзеня 1965 года скасаваны Велікасельскі сельсавет. 16 лістапада 1970 года Душкавецкі сельсавет перайменаваны ў Зялёнаўскі. 17 лютага 1975 года скасаваны Гірмантаўскі сельсавет. 6 жніўня 1979 года Гірмантаўскі сельсавет утвораны зноў, а Зялёнаўскі сельсавет скасаваны. 18 сакавіка 1985 года ўтвораны Жамчужненскі сельсавет, скасаваны Перхавіцкі сельсавет. 15 сакавіка 1986 года Мядзеневіцкі сельсавет скасаваны. 21 ліпеня 1986 года Савіцкі сельсавет перайменаваны ў Петкавіцкі, утвораны Паланечкаўскі сельсавет. 19 студзеня 1987 года скасаваны Падлясейскі сельсавет, адноўлены Мядзеневіцкі сельсавет.
26 чэрвеня 2013 года скасаваны Гірмантаўскі, Карчоўскі, Каўпеніцкі, Мядзеневіцкі, Паланечкаўскі, Петкавіцкі, Уцёскі і Цешаўлянскі сельсаветы, Гарадзішчанскі пассавет рэарганізаваны ў Гарадзішчанскі сельсавет.

## Насельніцтва 
Колькасць насельніцтва:
* 55,4 тыс. чал. (1990)
* 52,8 тыс. чал. (1995)
* 47,8 тыс. чал. (2003)

На працягу 1990-х гадоў колькасць насельніцтва скарачалася.

Нацыянальны склад насельніцтва (1999): беларусы — 83,1 %, палякі — 9,0 %, рускія — 6,0 %, іншыя — 1,9 %.

## Эканоміка 
Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі — мяса-малочная жывёлагадоўля (буйная рагатая жывёла, свінагадоўля, авечкагадоўля), птушкагадоўля, бульбаводства. Вырошчваюць цукровыя буракі, збожжавыя культуры, лён, агародніну.

Прамысловасць раёна прадстаўлена прадпрыемствамі паліўнай (брыкет), дрэваапрацоўчай (піламатэрыялы, зрубы садовых домікаў), харчовай галіны.

## Інфраструктура 
У сістэме адукацыі раёна 19 дашкольных устаноў, 20 сярэднеагульнаадукацыйных школ, 10 базавых школ, дзіцячая спартыўная школа. Дзейнічаюць тэхналагічны тэхнмкум і тэхнікум лёгкай прамысловасці, медыцынскае, педагагічнае і музычнае вучылішчы, ПТВ.

Працуюць 67 бібліятэк, 5 бальніц.

Зоны адпачынку:
* турбаза «Лясное возера»
* дзіцячы аздараўленчы цэнтр «Дружба»

## Транспарт 
Па тэрыторыі раёна праходзяць чыгункі Масква — Мінск — Брэст, Вільнюс — Лунінец, Магілёў — Ваўкавыск — Асіповічы, аўтамабільныя дарогі Масква — Брэст, Кобрын — Івацэвічы — Стоўбцы, Баранавічы — Слонім — Гродна, Баранавічы — Палонка — Слонім, з Баранавічаў на Навагрудак, Ляхавічы, Нясвіж.

## Памятныя мясціны 
### Помнікі прыроды 
* Карчоўскія дубы-блізняты
* Камень філарэтаў

### Помнікі архітэктуры 
* Свята-Троіцкая царква ў в. Вольна
* Свята-Троіцкая царква ў в. Вялікая Сваротва
* Свята-Георгіеўская царква ў в. Вялікія Лукі
* Крыжаўзвіжанская царква і Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Ружанцовай (18 ст.) у г. п. Гарадзішча
* Троіцкі касцёл у в. Ішкалдзь
* Свята-Успенская царква ў в. Люшнева
* Мемарыяльная капліца на месцы Мілавідскай бітвы 1863 каля в. Мілавіды
* Паштовая станцыя ў в. Мілавіды
* Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага ў в. Мілавіды
* Свята-Петра-Паўлаўская царква ў в. Моўчадзь
* Праабражэнскі касцёл (пач. 19 ст.) і Праабражэнская царква (сярэдзіна 19 ст.) у в. Новая Мыш
* Свята-Антоніеўская царква ў в. Падгорная
* Палац кн. Канстанціна Радзівіла (канец 18 ст. — пач. 19 ст.) і Юр’еўскі касцёл (19 ст.) у в. Паланечка
* Свята-Мікалаеўская царква ў в. Палонка
* Свята-Пакроўская царква ў в. Паручын
* Свята-Пакроўская царква і Свята-Мікалаеўская царква ў в. Пачапава
* Палацава-паркавы комплекс Лашкевічаў у в. Стайкі
* Касцёл Сэрца Ісуса (19—20 ст.) і царква Іаана Хрысціцеля (18 ст.) у в. Сталовічы
* Царква Святой велікамучаніцы Параскевы Пятніцы ў в. Чэрніхава 
* Сядзібна-паркавы комплекс Катлубаяў у в. Ястрамбель

Выява:Church of the Exaltation of the Holy Cross in Haradzišča.jpg|Свята-Крыжаўзвіжанская царква ў г. п. Гарадзішча
Выява:Костел Н.Мышь.jpg|Праабражэнскі касцёл у в. Новая Мыш
Выява:Novaja Myš, carkva (2010).jpg|Царква Праабражэння Гасподня ў в. Новая Мыш
Выява:Belarus-Palanechka-Church of George-1.jpg|Юр’еўскі касцёл у в. Паланечка
Выява:stajkipalac.jpg|Палац Лашкевічаў (19 ст.) у в. Стайкі

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Міхаіл Ігнатавіч Аверын, дзяржаўны дзеяч БССР.
* Аляксандр Бабко, Герой Сацыялістычнай Працы.
* Паўлюк Багрым, паэт.
* Багуслаў Багданавіч Вільчкоўскі, Герой Сацыялістычнай Працы.
* Мікалай Лявонцьевіч Вяленка, Герой Сацыялістычнай Працы.
* Уладзіслаў Галубок, драматург, празаік, рэжысёр, акцёр, мастак. Народны артыст БССР (1928).
* Аляксандр Андрэевіч Данілевіч, педагог, матэматык.
* Уладзімір Емяльянчык (1955, в. Вялікія Лукі — 2003) — беларускі гісторык.
* Алесь Жамойцін, паэт.
* Расціслаў Афанасьевіч Жмойдзяк, беларускі географ, картограф.
* Ніна Сымонаўна Загорская, беларуская паэтэса.
* Іван Канстанцінавіч Кабушкін, Герой Савецкага Саюза.
* Анатоль Клышка, пісьменнік.
* Іван Платонавіч Крэнь, беларускі гісторык.
* Адам Міцкевіч, паэт.
* Уладзімір Русак (1949, в. Муцькавічы — 2019) — праваслаўны дыякан, публіцыст, дысідэнт у СССР, палітычны зняволены ў СССР.
* Андрэй Рымша, вялікалітоўскі паэт.
* Іван Серада, першы старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

## Старшыня Баранавіцкага раённага выканаўчага камітэта 
* Мікалай Уладзіміравіч Даменікан
* Мікалай Мяфодзьевіч Язубец
* Міхаіл Мікалаевіч Палуян

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с. іл.
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* INTEX-PRESS Online — Навіны Баранавіцкага рэгіёна 
* Адметнасці Баранавіцкага раёна ў здымках на Radzima.org


Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1957 годзе