Ту-134

**Ту-134** (па кадыфікацыі НАТА: Crusty — «Хрумсткі») — савецкі пасажырскі самалёт 2-га класа на 76-80 пасажыраў для авіяліній малой і сярэдняй працягласці, распрацаваны ў пачатку 1960-х гадоў у АКБ ім. Тупалева і які выпускаўся серыйна з 1966 па 1984 год на Харкаўскім авіяцыйным вытворчым аб’яднанні. Першы палёт выканаў 29 ліпеня 1963 гады, у эксплуатацыі з верасня 1967 гады. Адзін з самых масавых пасажырскіх самалётаў, якія выпускаліся ў Савецкім Звязе. Усяго, разам з вопытнымі і перадсерыйнымі ўзорамі, было пабудавана 854 самалёты ўсіх мадыфікацый. Цалкам вытворчасць была спынена ў 1989 годзе. Ту-134 пастаўляўся на экспарт у краіны Варшаўскай дамовы.

Ту-134 — блізкамагістральны пасажырскі самалёт з двума турбарэактыўнымі двухконтурнымі рухавікамі Д-30. Рухавікі ўстаноўлены ў хваставой частцы фюзеляжа на пілонах, што значна знізіла шум у салоне ў параўнанні з самалётамі папярэдніх пакаленняў і спрасціла абслугоўванне ЛА, зрабіўшы яго менш дарагім, але абцяжарыла хвост. Гарызантальнае апярэнне паднята на вяршыню кіля (Т-вобразнае апярэнне). Паліва размешчана ў кесон-баках крыла.

Ту-134 быў сертыфікаваны па міжнародных нормах. Самалёт будаваўся ў розных мадыфікацыях: пасажырскія, машыны спецыяльнага прызначэння, лабараторыі. Выкарыстоўваўся таксама ў школах ВПС.

Гісторыя

Да пачатку 1960-х гадоў аснову парка блізкамагістральных самалётаў у СССР і сацыялістычных краінах складалі поршневыя Іл-14, якія бралі на борт да 36 пасажыраў. У гэты час грамадзянская авіяцыя ўступала ў рэактыўную эпоху. Першы ў СССР рэактыўны самалёт Ту-104 выкарыстоўваўся толькі на міжнародных і асабліва загружаных унутрысаюзных лініях, тады як на рэгіянальных маршрутах выкарыстоўваліся маральна састарэлыя самалёты. З’явілася запатрабаванне ў рэактыўным самалёце з далёкасцю да 2000 км, крэйсерскай хуткасцю 800—900 км/ч і пасажыраўмяшчальнасцю не меней 40 чалавек, які можна было бы выкарыстаць на кароткіх узлётна-пасадачных палосах. 1 жніўня 1960-га Савет міністраў СССР зацвердзіў сакрэтную пастанову № 826—341 аб стварэнні хуткаснага пасажырскага самалёта Ту-124А.

Ту-134 не праектаваўся як новы самалёт, а прадстаўляе глыбокую мадыфікацыю Ту-124 з размяшчэннем ТРДД у хваставой частцы фюзеляжа . Сам фюзеляж надтачылі і замянілі апярэнне на Т-вобразнае. Праект пад абазначэннем Ту-124А быў распрацаваны ў 1961 годзе. Першыя два вопытныя экзэмпляры (бартавыя нумары СССР-45075 і 45076) былі выраблены ў 1963 годзе. У ліпені таго ж года самалёт упершыню ўзняўся ў неба. Галоўным канструктарам быў прызначаны Леанід Сялякоў, які раней працаваў у АКБ Мясішчава, Якаўлева і Чаламея.

Мадыфікацыі

Ту-134 (1966—1970)

Базавая праектная мадыфікацыя з зашклёным носам. Самалёты першай серыі маглі ўзяць на борт да 64 пасажыраў, пазней колькасць узрастае да 72. Назву Ту-134 самалёт атрымаў у 1966 годзе. Першыя Ту-134 былі абсталяваныя двума рухавікамі Д-20П-125 (2 × 5800 кгс). Увесну 1969 гады Ту-134 быў прадстаўлены на авіясалоне ў Ле-Буржы. Усяго самалётаў базавай версіі было выпушчана 78 адзінак, уключаючы 2 вопытныя (1963) і 9 перадсерыйных (1964—1965), 30 з іх былі пастаўлены на экспарт у ГДР і Польшчу. Самалёты абсталёўваліся рухавікамі Д-30 I серыі (2 × 6300 кгс). Для памяншэння даўжыні прабегу ўсталёўваўся тармазны парашут.

**Ту-134А (1970—1980)**

Ту-134А — першая серыйная мадыфікацыя. Самалёт выпускаўся з красавіка 1970 да 1980 года. На Ту-134А ўсталявалі больш дасканалыя рухавікі Д-30 другой серыі з паменшаным выдаткам паліва і рэверсам цягі, дзякуючы чаму тармазны парашут стаў не патрэбен, а ў хваставой частцы фюзеляжа, дзе размяшчаўся парашут, была ўсталяваная дапаможная сілавая ўстаноўка (ВСУ) ТАЯ-8 .

Акрамя гэтага, фюзеляж Ту-134А стаў даўжэйшы на 2,1 м, колькасць пасажырскіх крэслаў узрасла да 76. Частка Ту-134А была выпушчана з радыёлакатарам «Навальніца-134», з прычыны чаго працоўнае месца штурмана было перанесена ў пілотскую кабіну і знаходзілася ў праходзе. . Гэтыя самалёты набылі выгляд, характэрны для Ту-134Б.

**Ту-134А-2 — самалёт з пераробленым шкляным носам.**

**Ту-134А-3 — Другая серыя, з удасканаленымі турбарэактыўнымі рухавікамі Салаўёва Д-30 трэцяй серыі.**

**Ту-134АК** **— самалёт з салонам 1 класа на 24 месцы і салонам «люкс» на 13 пасажыраў. Адрозніваўся наяўнасцю другіх дзвярэй для пасажыраў з убудаваным трапам. Частка самалётаў абсталявалася сродкамі спецсувязі. Выпускаўся, у асноўным, для ВПС і ўрадавых перавозак.**

**Ту-134А «салон» — аналаг Ту-134АК з адной дзвярыма.**

**Ту-134Б (1980—1984) — Мадэрнізаваны Ту-134А. Зніжана маса пустога самалёта, дабаўлены вялікія заднія аварыйныя выхады, экіпаж скараціўся да 3 чалавек, распрацавана новая кампаноўка салона, грузавога адсека і дапаможных памяшканняў, пасажыраўмяшчальнасць павялічылася да 80 месц. Серыйная вытворчасць пачалася ў сакавіку 1980 года. Замест зашклёнай насавой кабіны штурмана ўсталявана радыёлакацыйная сістэма «Навальніца-134». Кіраванне сілавой усталёўкай, трымерам руля вышыні і навігацыйнай сістэмай перанесена на цэнтральны пульт. У адрозненне ад Ту-134А з «радарным носам» было ўсталявана 2 экрана лакатара на бакавых пультах замест аднаго пасярэдзіне. Некаторыя мадэлі Бы маюць павялічаны запас паліва.**

**Ту-134Б-3 — Мадэрнізаваны самалёт Ту-134Б з рухавікамі Салаўёва Д-30 трэцяй серыі.**

**Ту-134БВ — Мадыфікацыя для адпрацоўкі і кантролю сістэмы аўтаматычнай пасадкі «Вымпел», стваранай для касмічнага чоўна «Буран».**

**Ту-134Б «салон»** — самалёт падвышанай камфортнасці на базе Ту-134Б. Адрозніваўся наяўнасцю другіх дзвярэй для пасажыраў у хваставой частцы. Выраблена 7 самалётаў. Яшчэ некалькі самалётаў пераабсталявана з пасажырскіх Ту-134Б, пры гэтым другія дзверы адсутнічалі.

Іншыя

**Ту-134ЛК — Мадыфікацыя, якая ўяўляе сабой лятаючую лабараторыю для адпрацоўкі касмічных праграм і трэніроўкі касманаўтаў.**

Ту-134М — Праект мадэрнізаванага Ту-134Б. На самалёт меркавалася ўсталяваць рухавікі Д-436Т1-134 і новае абсталяванне. Распрацаваны ў 1993 годзе.

Ту-134С — Праект грузавога самалёта на базе Ту-134А.

Ту-134СХ — Самалёт для сельскагаспадарчых патрэб.

Ту-134УБЛ — Трэнажор для навучання экіпажаў лётчыкаў марской і стратэгічнай авіяцыі. Самалёт адрознівае асаблівая канструкцыя насавой часткі фюзеляжа, падобная з бамбавікамі Ту-22М і Ту-160.

Ту-134УБЛ-Ш — Трэнажор для навучання штурманаў марской і стратэгічнай авіяцыі. Ад Ту-134УБЛ яго адрознівае дадатковае працоўнае месца штурмана ў центроплане, абсталяванае навігацыйным комплексам НК-45 (ужываецца на Ту-22М3) і двума шматзамкавымі балачнымі трымальнікамі МБД3-У6-68ш у ніжняй частцы фюзеляжа, што дазваляе выконваць практычнае. з выкарыстаннем комплексу НК-45. Максімальная баявая нагрузка — 8 шт. АФАБ-100-120.

Ту-134Ш (Ту-134Уч) — Самалёт для трэніровак штурманаў далёкай і франтавой бамбардзіровачнай авіяцыі. У пасажырскім салоне абсталявана 12 працоўных месцаў. У насавой частцы ўстаноўлена радыёлакацыйная сістэма «Рубін-1» ці «Ініцыятыва». Выпускаўся ў варыянтах Ту-134Ш-1 (для групавога навучання пілатаванню і бамбамятання ў дачыненні да самалётаў Ту-22 і Ту-22М) і Ту-134Ш-2 (для падрыхтоўкі штурманаў франтавой авіяцыі).

**Ту-134Ш-СЛ — Лятаючая лабараторыя для выпрабаванняў радыёэлектроннага абсталявання.**

**Ту-134А-3М** — VIP-мадыфікацыя. Усяго існуе 6 такіх самалётаў (65721, 65723, 65724, 65917, 65928, 65930). Перароблены з Ту-134СХ.

Ту-134А-4 — Ён жа Ту-134УБЛ.

Серыйную вытворчасць Ту-134 была спынена ў 1984 годзе, аднак, яшчэ на працягу наступных пяці гадоў, да 1989 года ўключна, Харкаўскі авіяцыйны завод па асобных заказах выпускаў мадыфікацыі Ту-134АК, Ту-134А-3М, Ту-134СХ.

## Зноскі 
Катэгорыя:Пасажырскія самалёты
Катэгорыя:Самалёты Тупалева