open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зарніца шыракалістая

**Зарніца шыракалістая**, або **Зарніца жаўтазелялістая** (*Linaria genistifolia*) — травяністая шматгадовая расліна, від роду ; цяпер гэты род звычайна адносяць да сямейства , але раней змяшчалі ў сямейства  або .

## Батанічнае апісанне 
]]
Расліна голая, шызая.

Сцёблы 40-80 см вышынёй, прамыя, адзіночныя або ў ліку 2-5, ля аснавання з некалькімі бясплоднымі парасткамі, у верхняй частцы мяцёлкава галінастыя.

Ніжняе лісце ад шырокаяйкападобных да яйкападобных, верхняе ланцэтнае, адцягнута завостранае, мясістае, з трыма прыкметнымі жылкамі.

Кветкі сабраны ў мяцёлкавыя, друзлыя, доўгія, 10-15-кветкавыя суквецці. Кветаножкі 3-6 мм даўжынёй, роўныя або перавышаюць па даўжыні прыкветкі. Чашачка з ланцэтнымі, тонка завостранымі долямі, 6-7 мм даўжынёй. Вяночак светла-жоўты, 11-12 мм даўжынёй (без шпоры), трубка вяночка шырокая, лопасці верхняй губы завостраныя, ніжняя губа ў зеве з бялеса-жоўтым апушэннем, лопасці яе яйкападобныя, 4 мм шырынёй, шпора злёгку выгнутая, 7-12 мм даўжынёй. Цвіценне ў ліпені.

Каробачка шарападобная, 5-6 мм у папярочніку, роўная або трохі больш чашачкі. Насенне трохграневае, з вузкай паласой па гранях, на плоскасцях сеткава маршчыністае.

## Распаўсюджанне 
Еўропа: Аўстрыя, Чэхаславакія, Венгрыя, Польшча, Албанія, Балгарыя, Югаславія, Грэцыя, Італія, Румынія; тэрыторыя былога СССР: Беларусь, Малдова, Еўрапейская частка Расіі, Украіна, Алтай, Заходняя Сібір, Каўказ (Арменія, Грузія), поўнач Казахстана; Азія: Турцыя.

Святлолюбівая расліна, ксерафіт і мезатроф. Расце на пясках, пустках, сухіх лугах, камяністых россыпах, у лясах, парках, даволі звычайная расліна.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Linaria genistifolia* (L.) Mill. (Льнянка дроколистная) // ИАС «ООПТ России» 
* 

Катэгорыя:Зарніца
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1768 годзе
Сусветны дзень мадэрну

**Сусветны дзень мадэрну** () - штогадовае свята 10 чэрвеня. Створана для прапаганды мастацтва высокага стылю мадэрн у архітэктуры, жывапісе, музыцы і г.д., а таксама захавання яго спадчыны. К гэтай даце ладзяцца выставы, фотаконкурсы, экскурсіі, чытанні.

## Гісторыя свята
Ідэя першага Міжнароднага дня мадэрну ў 2013 годзе прыйшла з Венгрыі, дзе ён прайшоў у Музеі прыкладнога мастацтва па ініцыятыве часопіса Szecessziós Magazin. З тых часоў штогадовы Дзень мадэрну праходзіць пры падтрымцы Еўрапейскага руху Réseau Art Nouveau Network (Брусэль) і Art Nouveau European Route (Барселона). Датай яго правядзення абрана 10 чэрвеня, бо ў гэты дзень памерлі два выдатныя прадстаўнікі гэтага стылю: Антоніа Гаўдзі і Эдэн Лехнер.

## Асаблівасці
* Ужо Першы Міжнародны дзень мадэрну ў 2013 годзе быў міжнародным у поўным сэнсе слова і ўключаў у сябе падзеі ў Венгрыі, Партугаліі, Фінляндыі, Польшчы, Харватыі, Вялікабрытаніі, Швецыі, Іспаніі, Бельгіі, Германіі, Нідэрландах.
* У 2018 годзе дзень быў прысвечаны любімым архітэктарам.
* У 2019 годзе дзень быў прысвечаны лесвіцам, у падтрымку дня выступіў Альянс еўрапейскай спадчыны.

Катэгорыя:Мадэрн
Катэгорыя:Неафіцыйныя святы
Катэгорыя:Міжнародныя дні
Катэгорыя:З’явіліся ў 2013 годзе
Андрыіўка (Ужгарадскі раён)

**Андры́іўка** (, ) — вёска ва Ужгарадскім раёне Закарпацкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Ірляўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ужгарадскага раёна
Ян Кшыштаф Бялецкі

**Ян Кшыштаф Бялецкі** (; нар. 3 мая 1951, Быдгашч) — польскі палітык, эканаміст, прэм’ер-міністр з 4 студзеня па 5 снежня 1991 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы
Катэгорыя:Эканамісты Польшчы
Крамер супраць Крамера

**«Крамер супраць Крамера»** () — амерыканскі кінафільм 1979 года рэжысёра Роберта Бентана і экранізацыя рамана Эверы Кормэна. Пяць прэмій «Оскар», уключаючы за найлепшы фільм.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы 1979 года
Катэгорыя:Фільмы-меладрамы ЗША
Катэгорыя:Экранізацыі раманаў
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»
Катэгорыя:Фільмы, знятыя лаўрэатамі прэміі «Оскар» за «Найлепшую рэжысуру»
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях лаўрэатаў прэміі «Оскар» за «Найлепшы адаптаваны сцэнарый»
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшы фільм — драма
Катэгорыя:Фільмы пра развод
Катэгорыя:Фільмы пра Нью-Ёрк
Катэгорыя:Фільмы Columbia Pictures
Смолка

Назву **Смо́лка** маюць:

* Смолка — рака на мяжы Мядзельскага раёна Мінскай вобласці і Астравецкага раёна Гродзенскай вобласці
* Смолка — вёска ў Чавускім рёане Магілёўскай вобласці

## Расліны 
*  — скасаваны род кветкавых раслін
* народная назва віду 
* народная назва віду 
* народная назва віду 
* народная назва віду 
* народная назва віду
Рожа Домашцына

**Ро́жа До́машцына** (, 11 жніўня 1952, Серняны, Верхняя Лужыца, Германія) — лужыцкая паэтка. Лаўрэат прэміі імя Якуба Чышынскага.

## Біяграфія 
Нарадзілася 11 жніўня 1951 года ў лужыцкай вёсцы Серняны (Цэрна). З 1968 па 1972 год працавала ў рэдакцыі лужыцкага дзіцячага часопіса «Płomjo» і штодзённай газеце «Nowa Doba» (сёння — «Serbske Nowiny»). З 1970 года стала публікаваць свае вершы ў лужыцкім перыядычным друку. З 1979 года вучылася ў Бергбаў. З 1984 года працавала сакратаром і справаводам у вёсцы Горнікецы (Кнапенроде). З 1985 года па 1989 год вучылася ў Лейпцыгскім літаратурным інстытуце. З 1990 года з'яўляецца вольным пісьменнікам.

У 1994 годзе была ўдастоена за свае творы літаратурнай прэміі горада Фельбах і ў 1995 годзе — літаратурнай прэміі імя Якуба Чышынскага.

## Сачыненні 
Піша на верхнялужыцкай мове.

* *«Wróćo ja doprědka du»*, 1990;
* *«Pře wšě płoty»*, 1994;
* *«Pobate bobate»*, 1999;
* *«My na AGRA»*, 2004;
* *«Prjedy hač woteńdźeš»*, 2011.

## Літаратура 
* Гугнин А. А., Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М., 1997, стр. 7, 174, 181—182, ISBN 5-7576-0063-2
* Dichtung des 20. Jahrhunderts: Meine 24 sächsischen Dichter, Hrsg. Gerhard Pötzsch, 2 CDs, Militzke Verlag Leipzig 2009, ISBN 978-3-86189-935-8
## Спасылкі 
* Бібліяграфія

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Якуба Чышынскага
Катэгорыя:Лужыцкамоўныя паэты
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ганны Зэгерс
Лён слабіцельны

**Лён слабіцельны**, або **Лён слабільны** (*Línum cathárticum*) — від адна- і двухгадовых травяністых раслін роду  сямейства .

## Распаўсюджанне і экалогія 
Гемікрыптафіт, распаўсюджаны ў Еўропе ў розных кліматычных умовах, у Паўночнай Афрыцы (Марока), Заходняй Азіі (Іран і Турцыя), у Закаўказзі (Арменія і Азербайджан).

У Расіі сустракаецца ў еўрапейскай частцы (у тым ліку на Паўночным Каўказе), у Дагестане.

Занесены і натуралізаваўся амаль паўсюль у свеце ў раёнах з умераным кліматам.

Расце ў розных травяністых супольнасцях (за выключэннем базальных кангламератаў), такіх як малініі, зараснікі аўсяніцы.

## Біялагічнае апісанне 
Аднагадовая і двухгадовая травяністая расліна вышынёй 5—30 см, з простым узыходзячым сцяблом.

Лісце адносна дробнае, дзідападобнае-яйкападобнае, супраціўнае, сядзячае, з суцэльным краем, голае, толькі ля асновы сцябла, па краі раснічастае.

Кветкі сабраны ў вілаватае суквецце на доўгіх тонкіх кветканосах. Вяночак белы. Час цвіцення — з сярэдзіны чэрвеня да канца ліпеня.

Плод — шарападобная каробачка.

## Значэнне і прымяненне 
Выкарыстоўваюць як слабільнае.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лён
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Лён многагадовы

**Лён многагадовы** (*Linum perenne*)&nbsp;— шматгадовая травяністая расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Сцёблы 30-100&nbsp;см вышынёй.

Лісце лінейнае або лінейна-ланцэтнае, даўжынёй 0,4-5&nbsp;см, шырынёй 0,5-3&nbsp;мм.

Пялёсткі блакітныя, з жаўтлявымі кіпцікамі.

Цвіце ў маі-ліпені.

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны ў Еўропе. Ва Украіне сустракаецца ў стэпе, лесастэпе і на поўдні Палесся, расце на камяністых схілах, сухіх палянах, узлесках, у хмызняках.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Linum perenne

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Лён
Навэ (Кіраваградская вобласць)

**Навэ** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Крапыўныцкім раёне Кіраваградскай вобласці Украіны, падпарадкаваны гарадскому савету Крапыўныцкага. У пасёлку знаходзіцца чыгуначная станцыя "Лэлэкіўка" на лініі Знам'янка - Памічна.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраваградскай вобласці
Пантаіўка

**Пантаіўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраваградскай вобласці Украіны, падпарадкаваны гарадскому савету Александрыі. Чыгуначная станцыя Знам'янскай дырэкцыі Адэскай чыгункі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраваградскай вобласці
Тыйглаш

**Тыйглаш** () — вёска ва Ужгарадскім раёне Закарпацкай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Тыйглашскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Ужгарадскага раёна
Пабузкэ

**Пабузкэ** (), таксама ўжываецца размоўны варыянт **Пабужжа** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Галаваніўскім раёне Кіраваградскай вобласці Украіны недалёка ад Паўднёвага Бугу (адсюль і назва). Пасёлак узнік побач з будоўляй нікелевага і металургійнага камбінатаў у 1950-1960-я гг. Сёння камбінат працуе на імпартнай рудзе, якую завозяць з Новай Каледоніі і Інданезіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраваградскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Галаваніўскага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1959 годзе
Еўрапейскія гульні 2023

**Еўрапейскія гульні 2023**, **III Еўрапейскія гульні** () — міжнародныя спаборніцтвы, якія прайшлі ў Кракаве (Польшча) у 2023 годзе.

Каштаваць арганізацыя ІІІ Еўрапейскіх гульняў будзе 400 мільёнаў злотых. Згодна з пагадненнем, урад фінансуе палову выдаткаў на арганізацыю мерапрыемства. На астатнюю частку грошы выдзяляюць па палове, то бок па 100 мільёнаў злотых, горад Кракаў і Малапольскае ваяводства. 

## Каманды-ўдзельніцы 

*  (100)
*  (40)
*  (27)
*  (55)
*  (170)
*  (112)
*  Каманда бежанцаў (5)
*  (140)
*  (55)
*  (238)
*  (252)
*  (358)
*  (96)
*  (170)
*  (163)
*  (139)
*  (123)
*  (38)
*  (346)
*  (358)
*  (72)
*  (38)
*  (99)
*  (148)
*  (7)
*  (60)
*  (74)
*  (36)
*  (3)
*  (154)
*  (185)
*  (209)
*  (38)
*  (393) (гаспадар)
*  (149)
*  (32)
*  (124)
*  (145)
*  (140)
*  (193)
*  (263)
*  (118)
*  (315)
*  (131)
*  (40)
*  (270)
*  (213)
*  (142)
*  (103)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чэрвень 2023 года
Тайнік сэрцападобны

**Та́йнік сэрцападобны** (*Listéra cordáta*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Тайнік сэрцападобны — шматгадовая травяністая расліна. Карэнішча паўзучае.

Лісце супраціўнае, сэрцападобнай формы.
Кветкі дробныя, жоўта-зялёныя, сабраны ў шматкветкавыя суквецці, размешчаныя на канцы сцябла вышынёй 25—60 см. Плод — каробачка.

## Арэал і экалогія 
Арэал — раёны з умераным кліматам Еўропы і Паўночнай Амерыкі, на поўначы сустракаецца ў тундравых раёнах Еўразіі і ў Грэнландыі. Аддае перавагу вільготным зацененым месцам, у асноўным у лясной зоне. У гарах можа расці да вышыні 2000 м (у паўднёвай частцы арэалу). Ценевынослівая расліна, гіграфіт, алігатроф, мезатроф.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Эпідэндравыя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1813 годзе
Верабейнік палявы

**Верабейнік палявы**, **Бугласоід палявы** (*Buglossoides arvensis*)&nbsp;— від травяністых раслін сямейства , распаўсюджаны ў Паўночнай Афрыцы, Еўропе, умеранай і трапічнай Азіі.

## Апісанне 
Аднагадовая расліна, 15-50 (70)&nbsp;см вышынёй, ад прамой да той, што сцелецца, зялёная. Сцёблы пакрытыя толькі простымі валасінкамі. Лісце лінейна-даўгаватае, ланцэтнае, вузка-эліптычнае або ланцэтнае звужанае да аснавання, 0.8-4.5 (10) × 0.2-1.2 (2)&nbsp;см, вострае да тупога або круглявае на верхавіне, сядзячае або трохі аблягае сцябло ў аснове. Суквецці простыя, тэрмінальныя або пазухавыя. Чашачка густа бледна шчаціністая; чашалісцікі прамыя, лінейна-шылападобныя, 3-6&nbsp;мм даўжынёй, становячыся да 0,8-1,5&nbsp;см даўжынёй у пладах, тупыя або вострыя. Вяночак 4-6 (8)&nbsp;мм даўжынёй, белы, ад бледна- да цёмна-сіняга, або пурпурны, варонкападобны або седлападобны, трубка даўжынёй з чашачку або крыху даўжэй. Арэшкі бялёсыя або бледна-карычневыя, вельмі цвёрдыя, глянцавыя, 2-3 (4) × 1.5-2.5&nbsp;мм, ад дробна да буйна бугарковых; дзюба кароткая, тупая, злёгку загнутая.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаны ў Паўночнай Афрыцы, Еўропе, умеранай і трапічнай Азіі; шырока натуралізаваўся.

Ва Украіне від расце на пашах, пустках, пакладах як пустазелле на палях, у садах&nbsp;— на ўсёй тэрыторыі звычайны; пустазелле.

## Галерэя 

Buglossoides arvensis kz01.jpg|Лісце, кветкі
Lithospermum arvense (3625710180).jpg|Няспелыя плады
84 Lithospermum arvense.jpg|Батанічная ілюстрацыя

Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Бурачнікавыя
Навэ

**Навэ** (, ) — тапонім.

## Італія 
* Навэ — камуна ў рэгіёне Ламбардыя.

## Украіна 
* Навэ — пасёлак гарадскога тыпу ў Крапыўныцкім раёне Кіраваградскай вобласці.
* Навэ — вёска ў Кіева-Святошынскім раёне Кіеўскай вобласці.
* Навэ — вёска ў Млыніўскім раёне Ровенскай вобласці.
* Навэ — вёска ў Ахтырскім раёне Сумской вобласці.
* Навэ — вёска ў Чарнігаўскім раёне Чарнігаўскай вобласці.
* Навэ — пасёлак у Бахмацкім раёне Чарнігаўскай вобласці.
Новаархангельск

**Новаархангельск** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Новаархангельскім раёне Кіраваградскай вобласці Украіны, раённы цэнтр. Паселішча пабуданава ў 1740-я гг. па загадзе кіеўскага губернатара як умацаваны пункт на мяжы Расійскай імперыі з Рэччу Паспалітай.

## Вядомыя асобы 
* Алег Сцяпанавіч Сітнікаў (нар. 1914) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканомікі прамысловасці.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраваградскай вобласці
Капітаніўка

**Капітаніўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Навамыргарадскім раёне Кіраваградскай вобласці Украіны. Чыгуначная станцыя на лініі Адэса — Бахмач. Заснаваны Станіславам Канецпольскім як слабада ў 1638 г. Ад XVIII ст. адносілася да Чыгырынскага павета Кіеўскай губерні. Цукровы завод, элеватар, аграпрадпрыемствы і інш.

## Вядомыя асобы 
* Alyona Alyona (нар. 1991) — украінскі рэп-выканавец, аўтар песень.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраваградскай вобласці
Капітаніўка (значэнні)

**Капітаніўка** () — тапонім ва Украіне.

## Пасёлак 
* Капітаніўка — Кіраваградская вобласць, Навамыргарадскі раён

## Вёскі 
* Капітаніўка — Кіеўская вобласць, Кіева-Святошынскі раён
* Капітаніўка — Адэская вобласць, Лыманскі раён
* Капітаніўка — Сумская вобласць, Канатопскі раён
* Капітаніўка — Сумская вобласць, Сумскі раён
Лісавэ

**Лісавэ** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Алэксандрыўскім раёне Кіраваградскай вобласці Украіны.

Пасёлак заснаваны ў 1960-х гг. як ваенны гарадок «Кіраваград-25» вайсковай часткі № 14427, якая выконвала задачы па ядзерна-тэхнічнаму забеспячэнню Узброеных Сіл СССР. Пасёлак мае аўтаномную структуру забеспячэння жыццядзейнасці насельніцтва і ўласную жыллёва-камунальную і сацыяльна-культурную сферу. Тут размешчана 37 жылых дамоў (з іх 14 чатырохпавярховых, 1 двухпавярховы, 22 аднапавярховых), 8 аб’ектаў сацыяльна-культурнай сферы, у прыватнасці: школа, дзіцячы сад, сталовая, дом афіцэраў, ваенны лазарэт, лазня, пральня, крамы, паштовае аддзяленне, а таксама 15 аб’ектаў камунальнага прызначэння, інжынерныя сеткі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраваградскай вобласці
Завалля

**Завалля** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Гайваранскім раёне Кіраваградскай вобласці Украіны на рацэ Паўднёвы Буг каля адміністратыўнай мяжы з Адэскай вобласцю.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраваградскай вобласці
Лісавэ (значэнні)

**Лісавэ** () — тапонім ва Украіне.

## Пасёлак гарадскога тыпу 
* Лісавэ - Кіраваградская вобласць, Алэксандрыўскі раён

## Сёла 
* Лісавэ - Чарнігаўская вобласць, Ніжынскі раён
* Лісавэ - Жытомірская вобласць, Бараніўскі раён
* Лісавэ - Чарнігаўская вобласць, Карукіўскі раён
* Лісавэ - Ровенская вобласць, Дубровыцкі раён
* Лісавэ - Кіеўская вобласць, Палескі раён
* Лісавэ - Валынская вобласць, Манэвыцкі раён
* Лісавэ - Ровенская вобласць, Ракытніўскі раён
* Лісавэ - Жытомірская вобласць, Малынскі раён
* Лісавэ - Жытомірская вобласць, Ямільчынскі раён

## Гл. таксама 
* Лясное
Знам’янка Друга

**Знам’янка Друга** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраваградскай вобласці Украіны, падпарадкаваны Знам'янскаму гарадскому савету. Пасёлак заснаваны ў 1730 г. перасяленцамі-стараверамі з Расіі, верагодна са Знаменкі Арлоўскай губерні. Гэта паселішча дало назву чыгуначнай станцыі і гораду Знам’янка.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраваградскай вобласці
Лутугынскі раён

**Лутугынскі раён** () — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе Луганскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Лутугынэ

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 7  пасялковых і 8 сельскіх саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад, 8 пасёлкаў гарадскога тыпу, 26 сёлаў і 11 пасёлкаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Луганскай вобласці
Наўгародка

**Наўгародка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Наўгародкіўскім раёне Кіраваградскай вобласці Украіны, раённы цэнтр. У пасёлку знаходзіцца чыгуначная станцыя «Куцыўка» на лініі Знам’янка — Далынска. Паселішча заснавана як казацкая слабада. З 1860 г. — мястэчка Херсонскай губерні.
 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраваградскай вобласці
Маладзіжнэ

**Маладзіжнэ** () — тапонім ва Украіне.

## Пасёлкі гарадскога тыпу 
* Маладзіжнэ - Кіраваградская вобласць, Далынскі раён
* Маладзіжнэ - Аўтаномная Рэспубліка Крым, Сімферопальскі раён

## Сёла 
* Маладзіжнэ - Жытомірская вобласць, Пулынскі раён
* Маладзіжнэ - Ровенская вобласць, Дубенскі раён
* Маладзіжнэ - Чарнігаўская вобласць, Бабровыцкі раён

## Гл. таксама 
* Маладзёжнае
Кампанііўка

**Кампанііўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кампанііўскім раёне Кіраваградскай вобласці Украіны за 30 ад Крапыўныцкага, раённы цэнтр.

## Персаналіі 
* Артэм Сытнык — першы дырэктар Нацыянальнага антыкарупцыйнага бюро Украіны (з 2015 г.).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраваградскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Кампанііўскага раёна
Падкідыш

**«Падкідыш»** () — савецкі мастацкі фільм, зняты на студыі «Масфільм» у 1939 годзе рэжысёрам Таццянай Лукашэвіч па сцэнарыі Рыны Зялёнай і Агніі Барто.

Катэгорыя:Кінакамедыі СССР
Катэгорыя:Фільмы студыі «Масфільм»
Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў
Катэгорыя:Дзіцячыя фільмы
Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра Маскву
Катэгорыя:Фільмы СССР
Катэгорыя:Фільмы СССР 1939 года
Прыбярэжнік

**Прыбярэ́жнік** (*Littorella*) — род кветкавых раслін сямейства , які змяшчае 2 або 3 віды, што жывуць у вадзе.

## Віды 
Род налічвае 3 віды:

* . Сустракаецца ў Еўропе ад Ісландыі да Чорнага мора.
*  сустракаецца на поўначы Паўночнай Амерыкі.
*  сустракаецца ў Патагоніі, паўднёвым Чылі і Аргенціне і на Фалклендскіх астравах.

Некаторыя аўтары лічаць *L. uniflora* і *L. americana* адным відам, але малекулярныя даныя паказваюць, што *L. americana* бліжэй да *L. australis*, чым да *L. uniflora*, што сведчыць на карысць прызнання трох асобных відаў. Іншыя меркаванні, такія як больш шырокі арэал і больш частае цвіценне *L. uniflora*, таксама сведчаць пра наяўнасць трох відаў. Цалкам верагодна, што род з’явіўся ў Еўропе і спачатку распаўсюдзіўся па Паўночнай Амерыцы, а адтуль і ў Паўднёвай Амерыцы, прычым абодва рассяленні адбываліся ў плейстацэне ці пазней.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Трыпутнікавыя
Вавельскі цмок

**Ва́вельскі цмо́к**, **Вавельскі дракон** () — легендарны цмок, які нібыта жыў у пячоры (званай *Цмочай ямай*) ля падножжа Вавельскага ўзгорка ў Кракаве.

## Легенда 
Згодна з найбольш старажытным (XII стагоддзе) варыянтам гэтай легенды, выкладзеным Вінцэнтам Кадлубекам, у часы праўлення караля Крака (легендарнага заснавальніка Кракава, па імі якога горад атрымаў сваю назву) у Кракаве з’явілася істота — цмок, званы *жываглотам* (,  — то бок істота, якая заглатывала сваіх ахвяр цалкам). Раз у тыдзень цмоку належала прыносіць у ахвяру карову; калі ж ён не атрымліваў яе, то наўзамен пажыраў людзей. Каб выратаваць горад ад пачвары, Крак паслаў двух сваіх сыноў, Крака і Леха, забіць дракона. Адолець змея ў паядынку сыны не змаглі, таму яны пайшлі на хітрасць. Яны набілі шкуру каровы серай, і, праглынуўшы гэта пудзіла, цмок задыхнуўся. Пасля смерці пачвары браты пасварыліся з-за таго, каму з іх належыць перамога. Старэйшы брат, Лех, забіў малодшага, а вярнуўшыся ў замак, сказаў, што Крак паў у бітве з цмокам. Аднак таямніца братазабойцы была раскрытая і Леха выгналі з краіны, а ў гонар нявінна забітага Крака назвалі горад.

Ян Длугаш у сваёй хроніцы перамогу над цмокам прыпісаў самому каралю, а братазабойства перанёс у той час, калі Крак ужо памёр.
 
Іншая версія легенды (XVI стагоддзе), якая належыць Яўхіму Бельскаму, абвяшчае, што дракона перамог шавец Скуба. Ён падкінуў монстру цяльца, начыненага серай. Цмоку, які з’еў цяля, пачало так пячы ў горле, што ён выпіў паў-Віслы і лопнуў.

## Увасабленні 
У 1972 годзе каля Вавельскага ўзгорка на Чэрвеньскім бульвары ў Кракаве быў пастаўлены помнік цмоку, аўтарам якога з’яўляецца польскі скульптар Браніслаў Хромы. Цмок вывяргае агонь кожныя 5 хвілін або па СМС па кароткім нумары тэлефона з тэкстам «smok».

У 2015 годзе студыя  зняла кароткаметражны фільм (1-ы па ліку) з серыі «Legendy Polskie», дзе цмок — гэта атлетычнага целаскладу татуіраваны мужчына (якога сыграў дацкі бодзібілдар ) і яго велізарная лятаючая машына. Цмок — вялікі аматар прыгожых дзяўчат, якіх выкрадае і трымае ў сваім сховішчы на адной з загарадных віл.

## Галерэя 

Файл:Krakowdragon.jpg
Файл:Smok Wawelski.jpg
Файл:Kraków Smok Wawelski pomnik Chromy 1991-05.jpg
Файл:Вавельский дракон.jpg

## Гл. таксама 
* Зілант
* Варшаўская русалка
* Змей Гарыныч
* Агністы Змей
* Пан Твардоўскі

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вавель
Катэгорыя:Цмокі
Катэгорыя:Кракаўскія традыцыі
Катэгорыя:Помнікі Кракава
Катэгорыя:Выдуманыя рэптыліі
Новаалэксііўка

**Новааляксееўка** ці **Новаалэксііўка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Гэнічэскім раёне Херсонскай вобласці Украіны.

Вузлавая чыгуначная станцыя на лініі Мелітопаль — Джанкой з адгалінаваннем на Гэнічэск. З 28 снежня 2014 г. у сувязі са спыненнем руху цягнікоў ў Крым з’яўляецца канцавой для ўсіх цягнікоў, якія курсіравалі да гэтага часу да Сімферопаля, Севастопаля, Еўпаторыі, Керчы і Феадосіі з мацерыковай Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Мяцеж на «Баўнці» (фільм, 1935)

**«Мяцеж на „Баунці“»** () — буйнамаштабны амерыканскі фільм 1935 года аб падзеях на караблі «Баунці» ў канцы XVIII стагоддзя. Заснаваны на аднайменным рамане Чарлза Нордхафа і Джэймса Нормана Хала (1932).

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы 1935 года
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»
Катэгорыя:Фільмы пра смяротнае пакаранне
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Каліфорніі
Арнашт Мука

{{Вучоны
|Навуковая сфера = лінгвістыка
|Узнагароды і прэміі = {
 
}
{
 
}
}}
**Арнашт Мука** (, ; 10 сакавіка 1854, вёска Вулькі-Восык, Лужыца — 10 кастрычніка 1932, Баўтцэн) — сербалужыцкі педагог, грамадскі дзеяч і славіст. Заснавальнік Сербалужыцкага музея і Сербалужыцкага дома ў Баўтцене.

## Біяграфія 
Лічыцца адным з самых выбітных сербалужыцкіх гуманістаў XIX і XX стагоддзяў, значна паспрыяўшых развіццю лужыцкай нацыянальнай свядомасці. У 1874—1879 гадах вучыўся ў Лейпцыгскім універсітэце, дзе вывучаў класічную філалогію і славістыку. У 1875 годзе арганізаваў першы моладзевы летнік-фестываль для лужыцкіх гімназістаў пад назвай «Схадзаванка». З 1879 г. быў настаўнікам у Цітаў (Жытава), а пазней у гімназіі ў Баўтцэне (Будзішын). З юнага ўзросту стаў удзельнічаць у лужыцкім культурным і навуковым руху. Член Societas Slavica Budissenensis, а таксама Маціцы Сербскай.

У 1882—1886 гадах быў рэдактарам часопіса Łuzica, а ў 1884—1932 гадах рэдагаваў «Časopis Maćicy Serbskeje» (Часопіс Маціцы Сербскай). На старонках гэтага часопіса ў 1884—1886 гг. ён публікаваў дэмаграфічнае даследаванне *«Statistikа Łužiskich Serbow»*, у якім прадставіў статыстычныя дадзеныя аб колькасці, рассяленню, сацыяльнай структуры і ўзроўні адукацыі лужыцкіх сербаў.

Дзякуючы яго рашучасці і арганізатарскім талентам атрымалася ў 1904 годзе адкрыць Сербалужыцкі дом у Баўтцэне. Акрамя таго, Мука спрабаваў арганізаваць Сербалужыцкі музей. Быў членам шэрагу акадэмій і навуковых таварыстваў (у тым ліку абраны членам-карэспандэнтам Пецярбургскай Акадэміі навук). Падчас падарожжаў па Лужыцы, праводзіў даследаванні мовы, фальклору і культурнай спадчыны лужычанаў. Быў аўтарам мноства навуковых прац, якія моцна паўплывалі на лужыцкую інтэлігенцыю. Выступаў супраць германізацыі. Двойчы адпраўляўся нямецкімі ўладамі ў ссылку ўглыб Германіі за нацыяналістычную дзейнасць.

Пахаваны на Тухарскіх могілках у Будзішыне.

### Навуковая спадчына 
* *Szczątki języka połabskiego Wendów Luneburskich,* [in:] i Materiały prace Komisyi językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, t. I, Kraków 1904, s. 313—569.
* *Historische und vergleichende Laut — und Formenlehre der niedersorbischen (niederlausitzisch — wendischen) Sprache*, Lipsk 1891
* *Słownik dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow*, St. Petersburg — Praga 1911
* *Statistika łužiskich Serbow*, 1980. На аснове гэтай працы ў сучаснай Германіі былі вызначаны межы культурна-тэрытарыяльнай аўтаноміі «Лужыцкая пасяленчая вобласць».

## Літаратура 
* *Гугнин А. А.* Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М., 1997. — ISBN 5-7576-0063-2 
* 

## Спасылкі 
* Арнашт Мука ў Лужыцкім музеі
* 

Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Славісты Германіі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Германіі
Катэгорыя:Лужыцкія публіцысты
Жыцік мнагакветкавы

**Жыцік мнагакветкавы**, **Жыцік шматкветкавы** (*Lolium multiflorum*)&nbsp;— від раслін сямейства . Від насяляе ад Міжземнамор’я да Гімалаяў; натуралізаваны ў Канадзе і ЗША.

## Апісанне 
Аднагадовая або двухгадовая расліна 20-65 (100)&nbsp;см даўжынёй; сцёблы прамыя або ўзыходзячыя могуць быць ляжачымі пры аснаванні, гладкія або шурпатыя пад суквеццем. Лігула 1-2&nbsp;мм даўжынёй. Ліставыя пласціны лінейныя, 6-26 x 0.4-1&nbsp;см, ніжняя паверхня гладкая, а верхняя паверхня шурпатая.

## Распаўсюджанне 
Від насяляе ад Міжземнамор’я да Гімалаяў. Натуралізаваны ў Канадзе і ЗША.

Ва Украіне расце у дарог, на пустазельных месцах, у населеных пунктах, садах і парках, як інтрадукаваны — у лясных і лесастэпавых раёнах і паўднёвым Крыме, зрэдку. Кармавая, газон ая трава.

## Галерэя 

Italiaans raaigras spruiten (Lolium multiflorum tillers).jpg|Расліна
Italiaans raaigras vruchten (Lolium multiflorum fruits).jpg|Плады
Lolium multiflorum — Flora Batava — Volume v15.jpg|

Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Метлюжковыя
Жыцік расстаўлены

**Жыцік расстаўлены**, **Жытвіца**, **Жыцік**, **Дурнап’ян** (*Lolium remotum*)&nbsp;— від раслін сямейства . Від утвораны сярэднім чынам паміж кросбрыдынгам і інбрыдынгам і блізкі да .

## Апісанне 
Аднагадовая расліна 30-60 (100)&nbsp;см даўжынёй; сцёблы прамыя. Лігула 1-2.5&nbsp;мм даўжынёй, абрэзаная. Ліставыя пласціны лінейныя, 10-26 см x 1-6.5&nbsp;мм, паверхні гладкія або шурпатыя ніжэй суквецця.

## Распаўсюджанне 
Натуралізаваны від: Ірак, Афганістан, Іран, Кітай, Індыя, Пакістан, Аўстралія, Расія, Беларусь, Украіна, Іспанія (Лас-Пальмас, Санта-Крус на Тэнэрыфэ), Аргенціна.

Ва Украіне расце як пустазелле ў пасевах ільну: вядомыя адзінкавыя месцазнаходжанні ў Львоўскай, Ровенскай, Жытомірскай і Сумскай абласцях.

## Зноскі 
Катэгорыя:Метлюжковыя
Жыцік ап’яняючы

**Жыцік ап’яняючы** (*Lolium temulentum*)&nbsp;— від раслін сямейства , родам з Міжземнамор’я, але цяпер гэта шырока распаўсюджаны натуралізаваны від.

## Назва 
Жыцік ап'яняючы, галавіца, жыцец, жыцік, жыціц.

## Апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна 40-80 (120)&nbsp;см даўжынёй, расце ў адзіночку ці ў пучку; сцёблы прамыя або ўзыходзячыя, голыя, гладкія або шурпатыя да коласу, 3-5 вузлоў. Ліставыя похвы прыкметна паласатыя, даволі шчыльныя, дарсальна закругленыя, гладкія або шурпатыя, голыя. Лігула ≈2&nbsp;мм даўжынёй. Ліставыя пласціны 6-30(40) x 0.3-1.3&nbsp;см, лінейныя, шурпатыя або гладкія, за выключэннем краёў.

Ніжняя кветкавая луска з асцюком 7-12&nbsp;мм даўжынёй. Каласковая луска роўная каласку або даўжэй, 12-30&nbsp;см даўжынёй. Каласы 10-30&nbsp;см даўжынёй, з шурпатай воссю. Каласкі (3) 6-8-кветкавыя. Пылавікі ≈2.5&nbsp;мм даўжынёй, лінейныя. Зярняўкі ≈7&nbsp;мм даўжынёй, шырыня ў 2-3 разы менш, эліптычнай-даўгаватыя, шчыльна заключаны ў кветкавыя лускі. 2n = 14.

Ва Украіне расце ў пасевах, радзей на палетках, ля дарог, на пустазельных месцах — на Палессі, заходніх лясных раёнах і поўначы правабярэжнага лесастэпу. Пустазелле.

## Галерэя 

Lolium temulentum 002.JPG|Суквецці
Nsr-slika-147.png|Батанічная ілюстрацыя

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Метлюжковыя
Ян Кіліян

**Ян Кі́ліян**, англійскі варыянт — **Джон Кіліян** (, , 22 сакавіка 1811, вёска Дзеляны, каля Хохкірха, Германія — 12 верасня 1884, Сербін, Тэхас, ЗША) — лютэранскі пастар, пад кіраўніцтвам якога група лужыцкіх эмігрантаў у 1854 годзе прыбыла ў ЗША і заснавала ў штаце Тэхас населены пункт Сербін.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 сакавіка 1811 года ў сям’і Пятра Кіліяна і Марыі з роду Матакец у вёсцы Дэляны, каля горада Хохкірха. У дзесяцігадовым узросце страціў бацьку і быў аддадзены на выхаванне свайму дзядзьку Яну Матайку ў вёску Нечын. Сярэднюю адукацыю атрымаў у гімназіях у Рахлаў і Баўтцэне, па заканчэнні якіх паступіў на тэалагічны факультэт Лейпцыгскага універсітэта. З 1834 па 1837 год быў пастарам лютэранскага прыходу ў Хохкірху. Пасля смерці дзядзькі стаў настаяцелем прыхода ў вёсцы Котацы. З 1848 года служыў у Вайгерсдорфе, Усходняя Прусія.

У 1854 годзе ўзначаліў групу лужычанаў з лютэранскіх прыходаў ва Усходняй Прусіі і Саксоніі ў складзе 558 чалавек, якія адправіліся ў ЗША на караблі «Ben Nevis» і заснавалі прыкладна ў 80 кіламетрах на ўсход ад Остына лужыцкую калонію. 25 сакавіка 1854 года пад яго кіраўніцтвам быў заснаваны лютэранскі прыход, які ўвайшоў у склад лютэранскага саюза «Лютэранская царква — Місурыйскі сінод», стаўшы першым лютэранскім прыходам на тэрыторыі Тэхаса. У канцы XIX стагоддзя Сербін, заснаваны першымі каланістамі-лужычанамі, стаў «мацярынскай» калоніяй для далейшых эмігрантаў з Лужыцы.

## Памяць 
* Каля лютэранскага прыходу ў Хохкірхе ўсталяваны помнік, прысвечаны Яну Кіліяну.
* У тэхаскім універсітэце «Concordia University Texas» знаходзіцца кампус, які носіць імя Яна Кіліяна.

## Літаратура 
* Blasig, A. The Wends of Texas (The Naylor Company. San Antonio, Texas. 1957)
* Grider, S. The Wendish Texans (The University of Texas Institute of Texan Cultures. San Antonio, Texas. 1982)
* Malinkowa, T. Shores of Hope: Wends Go Overseas (Austin: Concordia University Press, 2009)
* Nielsen, G. In Search of Home, Nineteenth-Century Wendish Immigration (College Station: Texas A & M University Press.1989)
* Trudla Malinkowa: Ufer der Hoffnung. Sorbische Auswanderer nach Übersee., Domowina-Verlag, Bautzen 1995
* Arnd Matthes: Die Familie Kilian in Döhlen. W: Lětopis. Zwjazk 58 (2011), čo. 2, str. 70-73
* Trudla Malinkowa: Lutherski farar — serbski kěrlušer — nawoda wupućowarjow (2). W: Rozhlad, 04/2011
* Jan Kilian (1811—1884). Pastor, Poet, Emigrant, Schriften des Sorbischen Instituts 58, 

## Спасылкі 
* Біяграфія  

Катэгорыя:Лужычане
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Германіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Германіі
Спіс зорак сузор’я Жураўля

У прыведзеным спісе пералічаны ўсе зоркі сузор’я Жураўля да бачнай зорнай велічыні +6,5m і іншыя зоркі, якія ўяўляюць пэўную цікавасць: пераменныя, з планетнымі сістэмамі, звышновыя і г. д.

## Гл. таксама
*Спісы зорак паводле сузор’яў

## Спасылкі
*
*
*
*
*
*


Журавель
Перыла

**Перы́ла** (*Perilla*) — род кветкавых раслін сямейства . Налічвае 5 відаў (1 від — ), пашыраных у Паўднёвай, Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі і Паўночнай Амерыцы.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя травяністыя расліны са стрыжнёвым карэнішчам, якое паглыбляецца ў глебу на 1 м і болей. Сцябло прамое, галінастае ў верхняй частцы, чатырохграннае, вышынёй да 1,5 м. Лісце супраціўнае, на чаранках, апушанае, з пільчатазазубраным краем. Кветкі дробныя, апушаныя, у гронкападобных суквеццях. Плод — арэшак.

## Гаспадарчае значэнне 
У насенні перылы кустовай маецца 40—45 % тэхнічнага перылавага алею, які выкарыстоўваецца ў лакафарбавай, аўтамабільнай, суднабудаўнічай і электратэхнічнай прамысловасці. Макуха ідзе на корм жывёле.

Выкарыстоўваецца таксама як дэкаратыўная расліна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Род 15. Perílla L. — Пери́лла // *Маевский П. Ф.* Флора средней полосы европейской части России. 11-е изд. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2014. — С. 417, 425. — 635 с., ил. — ISBN 978-5-87317-958-9.
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Ясноткавыя
Катэгорыя:Алейныя культуры
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Каланчак

**Каланчак** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Каланчацкім раёне Херсонскай вобласці Украіны.

За 20 км ад пасёлка размешчана чыгуначная станцыя з такою ж самай назвай на лініі Херсон - Джанкой, а таксама - часовы пункт пропуску праз адміністратыўную мяжу з Крымам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Тэхаскі музей культурнай спадчыны лужычанаў

**Тэхаскі музей культурнай спадчыны лужычанаў** () — музей, які знаходзіцца ў населеным пункце Сербін, Тэхас, ЗША. Адзіны музей, прысвечаны гісторыі і культуры лужыцкага народа ў Паўночнай Амерыцы. Знаходзіцца каля лютэранскай царквы святога Паўла.

У XIX і пачатку XX стагоддзяў Сербін быў «мацярынскай калоніяй» для эмігрантаў з Лужыцы. У мінулым у будынку размяшчалася лужыцкая сярэдняя школа для дзяцей лужычанаў, якія складалі большасць у Сербіне.

Музей уяўляе сабой комплекс аднапавярховых будынкаў. У цяперашні час ён складаецца з некалькіх невялікіх выставачных залаў. У склад музея ўваходзяць таксама дзве арыгінальныя сялянскія хаты з бярвення, якія стаяць асобна, пабудаваныя ў 1856 годзе неўзабаве пасля таго, як сюды прыбылі першыя перасяленцы з Лужыцы. Музей дэманструе некалькі арыгінальных экспанатаў, прысвечаных лужыцкай культуры, у прыватнасці — велікодныя яйкі, народныя касцюмы, рукапісы і мноства фатаграфій.

Пры музеі дзейнічае архіў і бібліятэка пад назвай «Lillie Moerbe Caldwell Memorial Library», якая збірае друкаваныя выданні на лужыцкіх, нямецкай і англійскай мовах, прысвечаныя лужыцкай культуры. Архіў збірае асабістыя дакументы, фотаматэрыялы і крыніцы, звязаныя з генеалогіяй розных лужыцкіх родаў. У архіве захоўваецца некалькі рэдкіх рукапісаў.

Пры музеі дзейнічае сувенірная крама.

Музей адкрыты з аўторка па нядзелю з 13.00 да 17.00 гадзін.

## Гл. таксама 
* Вендскі музей

## Спасылкі 
* Сайт таварыства «Texas Wendish Heritage Society»

Катэгорыя:Музеі Тэхаса
Катэгорыя:Этнаграфічныя музеі ЗША
Катэгорыя:Лужыцкая культура
Лазурнэ

**Лазурнэ** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Скадоўскім раёне Херсонскай вобласці Украіны. Значны прыморскі кліматычны курорт і рэкрэацыйны цэнтр на беразе Чорнага мора.

У пасёлку размешчана каля 30 баз адпачынку і дзіцячых лагераў, таксама можна зняць жыллё ў прыватным сектары. Узбярэжжа пакатае, пляжы пясчаныя. Большасць пляжаў абсталяваныя ценявымі навесамі, парасонамі і распранальнямі. У цэнтральнай частцы пасёлка знаходзіцца мноства кафэ і бараў з летнімі пляцоўкамі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Херсонскай вобласці
Бружмель Альберта

**Бружмель Альберта** (*Lonicera spinosa*) — кветкавая расліна сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Карлікавыя лістападныя кусты да 60 см вышынёй, лістападныя, часта з дубцовымі, бязлісцевымі галінамі. Кара расшчэпленая. Зімовыя пупышкі з некалькімі лускавінкамі. Лісце супраціўнае; хвосцік каля 1 мм; ліставая пласцінка лінейная да даўгаватай, 4-15 × 1-2 мм, голая, аснаванне шырока клінаватае да закругленага, па краі тупое. Парныя кветкі духмяныя, пазухавыя ля аснавання бакавых маладых галін; кветканос да 1 мм; прыкветкі лісцяныя, даўжэй завязі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бружмель
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Кусты
Бружмель жоўты

**Бружмель жоўты** (*Lonicera flava*) — від кветкавых раслін роду  сямейства , што насяляе на ўсходзе ЗША.

Катэгорыя:Бружмель
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Бружмель залацісты

**Бружмель залацісты** (*Lonicera chrysantha*) — куст, від роду  сямейства . У дзікім выглядзе расце на Далёкім Усходзе, у лясах, далінах рэк і на горных схілах.

## Батанічнае апісанне 
Лістападны куст вышынёй да 2 м. Парасткі тонкія, полыя ўнутры, з карой шэрага колеру, маладыя парасткі апушаны.

Лісце простае, яйкападобнае або рамбічна-ланцэтнае, завостранае, з шырокаклінападобным або закругленым аснаваннем, даўжынёй да 12 см, шырынёй 3-5 см. Знізу маюць жосткаваласістае, а па краі раснічастае апушэнне.

Кветкі жаўтлява-белыя, са слабым водарам, даўжынёй да 2,5 см, размешчаны парамі ў пазухах лісця. Час цвіцення — май-чэрвень.

Плады — парныя шарападобныя чырвоныя ягады дыяметрам да 8 мм. Спеюць у канцы жніўня — верасні, доўга не ападаюць.

## Значэнне і выкарыстанне 
Дэкаратыўная расліна, асабліва прыгожа выглядае ў перыяд паспявання пладоў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Бружмель
Бружмель Каралькова

**Бружмель Каралькова** (*Lonicera korolkowii*) — від роду  сямейства .

Дэкаратыўны куст. Выкарыстоўваецца ў адзіночных і групавых пасадках.

## Распаўсюджанне 
Заходні Цянь-Шань і Паміра-Алай.

У гарах на ўзлесках і ў падлеску арэхава-пладовых, лісцяных лясоў, а таксама ў зарасніках кустоў у верхняй частцы лясной зоны, радзей у субальпійскім поясе да вышыні 3000 метраў над узроўнем мора.

## Апісанне 
Лістападны куст да 3 м вышынёй.

Лісце да 3 см даўжынёй, шырокаяйкападобнае або эліптычнае, востраканцовае, з шырокаклінападобным аснаваннем, блакітна-зялёнае, часцей шызае.

Бутоны светла-чырвоныя. Кветкі ружовыя.

Працягласць цвіцення каля 2 тыдняў.

Плады шарападобныя, ярка-аранжавыя або чырвоныя. Спеюць у канцы жніўня — верасні.

## У культуры 
У Галоўным батанічным садзе РАН бружмель Каралькова высажваўся двойчы ў 1957 годзе. Частка раслін сабрана на Гісарскім хрыбце, у даліне ракі , іншыя асобнікі сабраныя ў , паблізу вусця Кара-Арчы. Цвіце з канца мая па чэрвень. Пры пасеве пад зіму ўсходы з’яўляюцца вясной. Зацвітае на 3-й год.

У культуры з 1880 года.

Святлалюбная і зімастойкая расліна (кліматычная зона ад 4 да 9). Глеба рн 4,5—8,5.

Размнажаецца насеннем, тронкамі і адводкамі.

## Значэнне і выкарыстанне 
Дэкаратыўны на працягу ўсяго перыяду вегетацыі.

Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Бружмель
Бружмель Максімовіча

**Бружмель Максімовіча** (*Lonícera maximowíczii*) — куст, від роду  сямейства . Расце на Далёкім Усходзе Расіі, у Кітаі і Карэі.

Від названы ў гонар Карла Іванавіча Максімовіча (1827—1891), расійскага батаніка, акадэміка Імператарскай Санкт-Пецярбургскай Акадэміі Навук, даследчыка флоры Далёкага Усходу і Японіі.

## Батанічнае апісанне 
Лістападны разгалісты моцна галінаваны куст вышынёй да 2 метраў. Кара старых парасткаў светла-шэрая, маладых — зялёная ці фіялетавая, без апушэння.

Лісце эліптычнае або даўгавата-яйкападобнае, 3-7 см даўжынёй, цёмна-зялёнае, на кароткіх хвосціках, з раснічастым апушэннем па краях.

Кветкі фіялетава-чырвоныя, даўжынёй да 13 мм, размешчаны парамі ў пазухах лісця, прычым размешчаны вельмі цікава — кожная пара схаваная пад сваім лістом. Час цвіцення — чэрвень.

Плады яйкападобныя, ярка-чырвоныя, бліскучыя, парамі зрослыя аснаваннямі і разбежныя наверсе накшталт рожак, спеюць у канцы жніўня-верасні.

## Літаратура 
* Деревья и кустарники СССР / Под ред. П. И. Лапина. — М.: Мысль, 1966. — С. 536.

Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Бружмель
Бружмель чорны

**Бружмель чорны** (*Lonicera nigra*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бружмель
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Кусты
Бружмель Маака

**Бружмель Маака** (*Lonicera maackii*) — куст, від роду Бружмель сямейства . У дзікім выглядзе расце ў Сярэдняй Азіі ў паўночным і заходнім Кітаі, Манголіі, Японіі, Карэі і на паўднёвым усходзе Расіі, у Прыморскім краі.

## Этымалогія 
Відавую назву расліна атрымала ў гонар Рычарда Карлавіча Маака, рускага натураліста XIX стагоддзя.

## Батанічнае апісанне 
Разгалісты лістападны куст вышынёй да 5 м.

Парасткі светла-шэрыя, маладыя з густым апушэннем з кароткіх валасінак.

Лісце даўжынёй 4,5-8,5 см, супратыўнае, яйкападобна-эліптычнай або шырокаланцэтнай формы, завостранае на канцы, цэльнакрайняе. Верхні бок ліставай пласцінкі цёмна-зялёны, ніжні святлей. Восенню становяцца ліловымі або пурпурно-жоўтымі. Хвосцікі лісця кароткія.

Кветкі белыя, даўжынёй да 2,5 см, са слабым прыемным водарам. Размешчаны парамі ў пазухах лісця. Час цвіцення — чэрвень.

Плады шарападобныя, цёмна-чырвоныя, дыяметрам каля 6 мм. Утрымліваюць шматлікае дробнае насенне. Спеюць у жніўні-верасні, доўга не ападае. Неядомыя.

### Экалогія 
У некаторых абласцях ЗША бружмель Маака лічыцца непажаданым інвазіўным відам і вырошчванне яго там абмежавана або забаронена . Насенне хутка разносіцца птушкамі, якія ядуць плады, і бружмель ўтварае густыя зараснікі, якія перашкаджаюць росту мясцовых кустоў і іншых раслін. Колькасць бружмелю Маака кантралююць высечкай або выпальваннем зараснікаў да ўзроўню каранёў, а таксама апрацоўкай гербіцыдамі.

## Прымяненне 
Бружмель Маака шырока ўжываецца ў якасці дэкаратыўнай расліны ў садова-паркавым дызайне. Хутка расце і ўтварае шчыльныя жывыя загарадзі. Створана некалькі культурных формаў, напрыклад, 'Erubescens' з ружовымі кветкамі, 'Rem Red' з прамымі парасткамі..

Файл:Amur honeysuckle flower 20080501 085320 1.png|Кветкі бружмелю Маака буйным планам
Файл:Lonicera maackii1.jpg|Лісце і плады позна восенню
Файл:LoniceraMaackii5.jpg|Лісце і плады бружмелю Маака
Файл:LoniceraMackii4.jpg|Жывая загарадзь з бружмелю Маака

## Літаратура 
* Декоративные растения СССР / Б. Н. Головкин, Л. А. Китаева,. — М.: Мысль, 1986. — С. 254, 255.
* Деревья и кустарники СССР / Под ред П. И. Лапина. — М.: Мысль, 1966. — С. 539.

Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Бружмель
Свідзіна (значэнні)

**Свідзіна**

*  — падрод раслін
*  — цяпер скасаваны род раслін
* народная назва віду
Бружмель Рупрэхта

**Бружмель Рупрэхта** (*Lonicera ruprechtiana*) — куст, від роду  сямейства .

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Бружмель
Лукаш Іванавіч Мамоніч

**Лукаш Мамоніч** (?—)  — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Прадстаўнік беларускага купецкага роду Мамонічаў, сын Івана. Меў братоў Багдана і Кузьму, якія займаліся выдавецкай дзейнасцю. У 1582 годзе Лука Мамоніч атрымаў прывілей на войтаўства.

Стараста дзісенскі, з 20 снежня 1585 года скарбны гаспадарскі. Меў некалькі маёнткаў. Фінансаваў друкарню і дастаўляў для яе паперу з уласнай паперні ў маёнтку Павільня. Належаў да праваслаўнага брацтва Св. Тройцы, пасля прыхільнік уніі.

## Спасылкі 
* 

Лукаш Іванавіч
Катэгорыя:Друкары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Скарбныя
Катэгорыя:Старосты дзісенскія
Марцыян Уладзіслававіч Гедройц

**Марцыян Уладзіслававіч Гедройц** (?—) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Прадстаўнік княскага роду Гедройцаў, сын Уладзіслава Пятровіча. Падстолі полацкі з 1613, віленскі падсудак з 1634, суддзя земскі з 1647. У 1625 годзе ўдзельнічаў у ваенных дзеяннях у Інфлянтах. Маршалак Галоўнага Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага ў 1634 годзе.

Быў электарам Уладзіслава IV Вазы з Полацкага ваяводства ў 1632 годзе.

Вызнаваў кальвінізм.

## Сям’я 
Быў жанаты з Барбарай Сямёнаўнай Вайнянкай, удавой па Л. І. Мамонічу.

## Літаратура 
* Artur Walden, Marszałkowie świeccy Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego w latach 1633—1648, w: Czasopismo Prawno-Historyczne, Tom LXV — 2013 — Zeszyt 1, s. 167.
* Herbarz polski, t. VI, Warszawa 1903, s. 13.
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego, t. 1, Województwo Wileńskie XIV—XVIII wiek, pod red. A. Rachuby, Warszawa 2004, s. 649.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Падстоліі полацкія
Катэгорыя:Падсудкі віленскія
Катэгорыя:Суддзі земскія віленскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Пётр Міхайлавіч Брэнч

**Пётр Міха́йлавіч Брэнч** (, , Расійская імперыя — ) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, міністр мясцовай прамысловасці БССР (1951—1953).

## Біяграфія 
У 1927 годзе скончыў Віцебскую прафесійна-тэхнічную школу металістаў імя Калініна, у 1927—1928 слухач Аршанскага рабочага факультэта.

Працоўную дзейнасць пачаў на авіяцыйных заводах Масквы і Куйбышава.
 
З верасня 1944 па 1947 гады — інструктар Прамысловага аддзела ЦК КП(б) Беларусі, з 1947 па люты 1949 сакратар Мінскага абласнога камітэта КП(б)Б, 19 лютага 1949 года быў абраны сакратаром ЦК КП(б)Б. У 1950 — 1951 гадах намеснік, з 1951 і да скасавання Міністэрства ў 1953 годзе — міністр мясцовай прамысловасці БССР. Пасля працаваў на пасадзе 1-га намесніка міністра сельскай гаспадаркі БССР. У 1955 годзе быў абраны сакратаром Брэсцкага абласнога камітэта КП Беларусі. Са студзеня 1963 і да 1965 працаваў намеснікам начальніка ўпраўлення станкабудавання і агульнага машынабудавання Беларускага СНГ і начальнікам Тэхнічнага ўпраўлення Беларускага СНГ.

Член ЦК КПБ (1949—1960). 

## Спасылкі 
* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991 

Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Міністры мясцовай прамысловасці БССР
Катэгорыя:Сакратары Брэсцкага абкама КПБ
Катэгорыя:Сакратары Мінскага абкама КПБ
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Брэнч

**Брэнч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алаіз Алаізавіч Брэнч (1929—1928) — латышскі рэжысёр
* Міхаіл Пятровіч Брэнч (нар. 1936) — беларускі спецыяліст у галіне энергетычнага машынабудавання. Заслужаны работнік транспарту Беларускай ССР.
* Пётр Міхайлавіч Брэнч (1908—1990) — беларускі савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч
Карл Людвіг Гардынг

**Ка́рл Лю́двіг Га́рдынг** (;  — ) — нямецкі астраном, які адкрыў астэроід Юнону.

У 1804 годзе Іаган Іеранімус Шротэр наняў Гардынга ў якасці рэпетытара для свайго сына. У тым жа годзе Гардынг адкрыў Юнону ў абсерваторыі Шротэра. Пазней Гардынг працаваў у Гётынгене памочнікам Гауса.

Апроч Юноны, Гардынг адкрыў тры каметы і апублікаваў «*Atlas novus coelestis*», каталог зорнага неба, які змяшчае 120 тысяч зорак.

У гонар Гардынга названы  і .

Катэгорыя:Астраномы Германіі
Катэгорыя:Астраномы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Астраномы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Першаадкрывальнікі астэроідаў
Катэгорыя:Першаадкрывальнікі камет
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Выпускнікі Гётынгенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Гётынгенскага ўніверсітэта
Галіна Гаўрылаўна Петрачэнка

**Галіна Гаўрылаўна Петрачэ́нка** ( — ) — вучоны ў галіне педагогікі, кандыдат педагагічных навук (1954), прафесар (1983).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў вёсцы Бярозаўка (, Гомельская вобласць, Беларусь). У 1945 годзе скончыла Астраханскі педагагічны інстытут, у 1948 годзе — Ленінградскі педагагічны інстытут. З 1948 года працавала ў Міністэрстве асветы БССР. З 1953 года Г. Г. Петрачэнка ў Беларускім педагагічным інстытуце (сучасны Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка), з 1966 года на пасадзе загадчыка кафедрай.

## Навуковая дзейнасць 
Г. Г. Петрачэнка належаць навуковыя працы па псіхолага-педагагічных асновах дашкольнага выхавання і праблемах адукацыі дзяцей дашкольнага ўзросту. Сярод апублікаванага:
* Педагогические ситуации в дошкольной педагогике : учеб. пособие для студентов пед. ин-тов по специальности 2110 «Педагогика и психология (дошкольная)» и педучилищ по специальностям 2010 «Воспитание в дошкольных учреждениях» и 2002 «Дошкольное воспитание»  — Мн. : Вышэйшая школа, 1984.
* Первые уроки гражданственности: Пособие для учителя по ознакормление детей шестилетнего возраста с общественной жизнью  — Мн. : Народная асвета, 1982.
* Ситуативные задачи в педагогике: учебное пособие для студентов педагогических институтов  — Мн. : Университетское, 1990.

## Літаратура 
*  — С. 334.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі