open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Зінкевіч

**Зінке́віч** — беларускае прозвішча. Утворана ад імя Зіна.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Уладзіміравіч Зінкевіч (нар. 1983) — беларускі мастак-графік, дырэктар мінскага Палаца мастацтва.
* Анатоль Міхайлавіч Зінкевіч (1938—2012) — Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі БССР (1983).
* Марыя Міронаўна Зінкевіч (1924—2010) — беларуская актрыса, Заслужаная артыстка Беларусі (1980).
* Міхал (Зінкевіч) (нар. 1966) — украінскі архірэй Праваслаўнай Царквы Украіны, мітрапаліт Валынскі.
* Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч (нар. 1951) — беларускі мастак, педагог, прафесар БДАМ.
* Яна Вадзімаўна Зінкевіч (нар. 1995) — украінскі медык-добраахвотнік.

## Гл. таксама 
* Зянкевіч

## Крыніцы
AC/DC

**«AC/DC»** — аўстралійскі рок-гурт, створаны ў лістападзе 1973 года братамі Малкальмам і Ангусам Янгамі, якія былі членамі гурта да хваробы і зыходу Малкальма ў 2014 годзе. Звычайна іх называюць хард-рок або блюз-рок гуртом, але таксама лічаць піянерамі цяжкага металу, хоць самі ўдзельнікі заўсёды называлі сваю музыку проста «рок-н-ролам». Станам на 2024 год, адзін з самых прадаваных гуртоў усіх часоў, агулам прададзена больш за 200 мільёнаў альбомаў «AC/DC» па ўсім свеце.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**
* *High Voltage* (1975, толькі ў Аўстраліі)
* *T.N.T.* (1975, толькі ў Аўстраліі)
* *High Voltage* (1976, міжнародная версія)
* *Dirty Deeds Done Dirt Cheap* (1976)
* *Let There Be Rock* (1977)
* *Powerage* (1978)
* *Highway to Hell* (1979)
* *Back in Black* (1980)
* *For Those About to Rock We Salute You* (1981)
* *Flick of the Switch* (1983)
* *Fly on the Wall* (1985)
* *Blow Up Your Video* (1988)
* *The Razors Edge* (1990)
* *Ballbreaker* (1995)
* *Stiff Upper Lip* (2000)
* *Black Ice* (2008)
* *Rock or Bust* (2014)
* *Power Up* (2020)

## Крыніцы 
Катэгорыя:AC/DC
Катэгорыя:Аўстралійскія хард-рок-гурты
Катэгорыя:Блюз-рок-гурты
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Хэві-метал-гурты
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1973 годзе
Bon Jovi

**«Bon Jovi»** — амерыканскі рок-гурт з Сэйрэвіля, штат Нью-Джэрсі, утвораны ў 1983 годзе. У склад гурта ўваходзяць вакаліст Джон Бон Джові (пры нараджэнні Джон Фрэнсіс Банджові малодшы), піяніст і клавішнік Дэвід Браян і барабанчык Ціка Торэс. Гурт атрымаў міжнароднае прызнанне ў 1986 годзе, дзякуючы альбому «Slippery When Wet».

Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Хард-рок
Балівуд

]]
**Балівуд** () — кінаіндустрыя на мове хіндзі, якая базуецца ў Мумбаі, Індыя. Тэрмін часта няправільна выкарыстоўваецца для абазначэння ўсяго індыйскага кіно, аднак Балівуд з'яўляецца толькі часткай вялікай індыйскай кінаіндустрыі, якая ўключае ў сябе іншыя вытворчыя цэнтры, якія вырабляюць фільмы на розных мовах. Балівуд з'яўляецца адным з найбуйнейшых прадзюсерскіх цэнтраў у Індыі і адным з найбуйнейшых цэнтраў кінавытворчасці ў свеце. Больш афіцыйна яго называюць **Хіндзімоўны кінематограф**.

Катэгорыя:Балівуд
Катэгорыя:Кінематограф Індыі
Катэгорыя:Хіндустані
Вусатая сініца

**Вусатая сініца** (*Panurus biarmicus*) — дробная птушка сямейства цімеліевых атрада вераб’інападобных.

## Апісанне 
Даўжыня цела 15-18 см, размах крылаў 16-19 см. Верх цела і доўгі хвост у самцоў і самак карычневыя з карычным адценнем, дзюба жоўтая, у самца на шэра-блакітнай галаве чорныя «вусы» і чорнае падхвосце. Самка без чорнага (за выключэннем плямак на крылах), верх галавы карычневы. Маладыя падобныя да самкі, але больш цёмныя, маладыя самцы з чорнай плямкай на плячах. Голас: далікатнае шчабятанне з уплеценымі позывамі.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны, плямісты — ад Заходняй і Паўднёвай Еўропы праз Цэнтральную Азію да Прыморскага краю. Ізаляавана трапляецца ў Японіі. Насяляе зарастаючыя вадаёмы з вялікімі ўчасткамі трыснягу і рагозу. На Беларусі вельмі рэдкі, спарадычна пашыраны на гнездаванні і зімуючы від (упершыню адзначаны на гнездаванні толькі ў 1993 г.).

Паўночныя папуляцыі пералётныя, паўднёвыя — аселыя. Месца зімовак у межах гнездавога арэала і на поўдзень на прылеглых тэрыторыях.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо робіць у густым і паламаным трыснягу або рагозе, добра схаванае, няшчыльнае, з шырокіх (да 2,5 см), непераплеценых лістоў рагозу або трыснягу (па-за шарападобнае гняздо выступае мноства іх канцоў). Багатая высцілка з каласкоў квітучага трыснягу.

Яйкі (5-8, часам 3-11) раўнамерна падоўжаныя да авальных, белыя да крэмава-белых; крапінкі і пражылкі дробныя і нешматлікія, карычневыя або цёмна-карычневыя. Памеры: 18 х 14 мм.

## Падвіды 
* *P. b. biarmicus* — Паўднёвая, Цэнтральная і Паўночная Еўропа;
* *P. b. russicus* — ад Аўстрыі і Балкан праз Малую Азію і поўдзень Расіі да Маньчжурыі і Ірана;
* *P. b. kosswigi* — поўдзень Турцыі.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вераб’інападобныя
Універсітэт Святога Франсіска Хаўера

**Універсітэт Святога Франсіска Хаўера** () — дзяржаўны ўніверсітэт у Сукрэ, Балівія. Адзін з найстарэйшых універсітэтаў Новага свету, заснаваны ў 1624 годзе па загадзе іспанскага караля Філіпа IV і пры падтрымцы Папы Інакенція XII. Універсітэт быў прызначаны для забяспячэння адукацыі ў галінах права і тэалогіі нашчадкам багатых джэнтры Паўднёвай Амерыкі.

Катэгорыя:Універсітэты Балівіі
Алімпійскі стадыён (Берлін)

**Алімпійскі стадыён** () — стадыён у Берліне, Германія. «Алімпійскі стадыён» з’яўляецца другім па велічыні стадыёнам у Германіі (пасля Сігнал Ідуна Парка) і хатнім стадыёнам футбольнага клуба «Герта» з 1963 года.

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 1936
Катэгорыя:Стадыёны чэмпіянату свету па футболе 1974
Катэгорыя:Стадыёны чэмпіянату свету па футболе 2006
Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Германіі
Катэгорыя:ФК Герта Берлін
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Берліна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:1936 год у Берліне
Музей Гугенхайма ў Більбаа

**Музей Гугенхайма ў Більбаа** (; ) — музей сучаснага мастацтва, распрацаваны канадска-амерыканскім архітэктарам Фрэнкам Геры і размешчаны ў горадзе Більбаа, Краіна Баскаў, Іспанія. Музей быў адчынены 18 кастрычніка 1997 года былым каралём Іспаніі Хуанам Карласам I. Гэта адзін з некалькіх музеяў, якія належаць Фонду Саламона Гугенхайма.

## Зноскі 
Катэгорыя:Музеі сучаснага мастацтва ў Іспаніі
Катэгорыя:Музеі Більбаа
Катэгорыя:Экспрэсіянісцкая архітэктура
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Фрэнка Гэры
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Мексіцы

У '''спісе аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Мексіцы''' значыцца 32 найменні (на 2014), гэта складае  ад агульнай колькасці ( на  год).

У спіс уключаны:
* 27 культурных аб'ектаў (13 дакалумбавай і 14 посткаланіяльнай эпохі)
* 5 прыродных аб'ектаў
З гэтых аб'ектаў 10 прызнаны шэдэўрамі чалавечага генія (крытэрый i) і 4 — прыроднымі феноменамі выключнай прыгажосці і эстэтычнай важнасці (крытэрый vii).

Акрамя гэтага, станам на 2014 год, 25 аб'ектаў на тэрыторыі дзяржавы знаходзяцца ў спісе кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны, у тым ліку 11 — па культурных, 4 — па прыродных і 4 — па змяшаных крытэрыях.

Мексіка ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 23 лютага 1984 года. Першы аб'ект на тэрыторыі Мексікі быў занесены ў спіс у 1987 годзе на 11-й сесіі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
У гэтай табліцы аб'екты размешчаны ў храналагічным парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 
## Папярэдні спіс 
У табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе прыведзены аб'екты, прапанаваныя ўрадам Мексікі ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Гл. таксама 
* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Цэнтральнай Амерыцы
* Дакалумбавы руіны Мексікі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ў Мексіцы
* Каталог спасылак па Сусветнай спадчыне ў Мексіцы

Катэгорыя:Спісы:Мексіка

Мексіка
Русіны

Назву **Русіны** маюць:

* Русіны — этнонім, які выкарыстоўваўся ў дачыненні да жыхароў Русі
* Русіны — усходнеславянская этнічная група, якая пражывае пераважна ва Усходняй Еўропе

## Населены пункт 
* Русіны — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці.

## Гл. таксама 
* Вялікая Русілаўка
* Рутэны
Банжул (акруга)

thumb|300px|Акруга на карце Гамбіі
**Банжул** () — адна з шасці акругаў Гамбіі, якая размяшчаецца на захадзе краіны. Мае выхад да Атлантычнага акіяна. Адміністрацыйны цэнтр — Банжул, які таксама з'яўляецца сталіцай краіны. Плошча — 88 км², насельніцтва складае 437 531 (на 2010 год).
Пачапава

Назву **Пача́пава** маюць:

### Населеныя пункты 
* Пачапава — аграгарадок у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці
* Пачапава — вёска ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці
Флатацыя

**Флата́цыя** (, , літаральна — плаванне на паверхні вады) — працэсы раздзялення дробных цвёрдых часцінак у воднай суспензіі (пульпе) або растворы і вылучэння кропель дысперснай фазы з эмульсіі, заснаваны на адрозненні іх канцэнтрацыі (адсорбцыі) на мяжы падзелу фаз у залежнасці ад іх паверхневай актыўнасці і змочвальнасці вадкасцю.

Гідрафобныя часцінкі (дрэнна змочваюцца) замацоўваюцца на мяжы падзелу фаз (звычайна газу і вадкасці) і аддзяляюцца ад гідрафільных (добра змочваюцца) часцінак.

## Масляная і плёначная флатацыя 
Метад маслянай флатацыі прапанаваны ў Вялікабрытаніі ў 1860 годзе У. Хайнсам. Зыходны матэрыял перамешваецца з маслам і вадой. Сульфідныя мінералы змочваюцца маслам і ўсплываюць на паверхню, адкуль здымаюцца. Гэты від флатацыі выкарыстоўваўся у працэсах абагачэння графітавай руды ў Марыупалі (1904). Першы патэнт на гэты метад выдадзены Адольфу и Артуру Беселям ў Германіі ў 1877 годзе. Асобныя малекулы іоны, таксама тонкадысперсныя і калоідныя часцінкі ўзаемадзейнічаюць з флатагентамі і пераносяцца пузыркамі газу ў пену або плёнку на паверхні раствору. Магчыма выкарыстанне гэтага метады ў перапрацоўцы прамысловых стокаў, марской вады, тэрмальных падземных вод і інш.

## Электрафлатацыя 
Метад электрафлатацыі выкарыстоўвае пузыркі вадароду і кіслароду, што ўтвараюцца пры электралітычным раскладанні вады.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру
* Горная энциклопедия
* Хімічны партал ChemPort.Ru
* 

Катэгорыя:Горная справа
Катэгорыя:Металургія
Катэгорыя:Хімічная прамысловасць
Шэлюта

**Шэлюта** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Ігаравіч Шэлюта (нар. 1960) — расійскі і беларускі дызайнер, мастак-канцэптуаліст, арт-дырэктар
* Апалінары Шэлюта (1884—1960) — польскі піяніст, кампазітар 
* Уладзіслаў Мікалаевіч Вяроўкін-Шэлюта — беларускі гісторык, даследчык радоў беларускай шляхты
Супермэн

**Супермэ́н** або **суперме́н** () — выдуманы супергерой, персанаж коміксаў выдавецтва DC Comics і культавы амерыканскі герой. У іранічным значэнні — чалавек, упэўнены ў сваёй перавазе над іншымі.

Супермэн быў створаны мастаком Джо Шустэрам і пісьменнікам Джэры Сінгелам і ўпершыню з’явіўся ў коміксе Action Comics#1 у 1938 годзе.

Супермэн нарадзіўся на планеце Крыптон і атрымаў імя **Кал-Эл**. Калі ён быў дзіцём, бацькі адправілі яго на Зямлю на маленькім касмічным караблі за некалькі імгненняў да таго, як Крыптон быў знішчаны ў выніку прыроднага катаклізму. Яго карабель прызямліўся недалёка ад выдуманага гарадка Смолвіль. Ён быў знойдзены і ўсыноўлены фермерамі Джонатанам і Мартай Кент, якія назвалі яго **Кларкам Кентам**. Кларк развіў розныя звышчалавечыя здольнасці, такія як неверагодная сіла і непранікальная скура. Яго прыёмныя бацькі параілі яму выкарыстоўваць свае здольнасці на карысць чалавецтва, і ён вырашыў змагацца са злачыннасцю. Каб абараніць сваё асабістае жыццё, ён пераапранаецца ў стракаты касцюм і выкарыстоўвае псеўданім «Супермэн», калі змагаецца са злачыннасцю. Персанаж, як правіла, носіць сіні касцюм, чырвоны плашч і чырвона-жоўты сімвал «S» на грудзях. Кларк жыве ў выдуманым амерыканскім горадзе Метропаліс, дзе ён працуе журналістам у *Daily Planet*.

Супермэн — гэта архетып супергероя: ён носіць дзіўны касцюм, выкарыстоўвае кодавае імя і змагаецца са злом з дапамогай экстраардынарных здольнасцей. Хоць ёсць больш раннія персанажы, якія, магчыма, адпавядаюць гэтаму вызначэнню, менавіта Супермэн папулярызаваў жанр супергерояў і ўсталяваў яго ўмоўнасці. Ён быў самым прадаваным супергероем у амерыканскіх коміксах да 1980-х гадоў.

## Сілы і здольнасці 
* Сверхчалавечая сіла, цягавітасць, спрыт, рэфлексы
* Палепшаны зрок
* Палёт
* Суперхуткасць
* Непаражальнасць
* Рэгенерацыя
* Суперінтэлект
* Паглынанне сонечнай энергіі

## Фільмы і серыялы 
## Мультфільмы 
**Мультсерыялы:**

* Супермэн (1941—1943)
* Новыя Прыгоды Супермэна (1966—1970)
* Супермэн (1988)
* Супермэн (1997—2000)

**Мультфільмы:**

* Супермэн: Брэйніяк Атакуе (2006)
* Супермэн: Судны дзень (2007)
* Цёмная Ліга Справядлівасці: Вайна Апакаліпсіса (2020)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт
* Супермэн у Базе даных DC
* Супермэн на IMDb

Катэгорыя:Супергероі DC Comics
Шацкі раён

Назву **Шацкі раён** маюць:

* Шацкі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1927 гадах.
* Шацкі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Разанскай вобласці Расіі.
* Шацкі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Валынскай вобласці Украіны.
Спіс сысуноў Азербайджана

**Спіс сысуноў Азербайджана** ўключае каля **109** відаў класа сысуны, якія насяляюць на тэрыторыі Азербайджана (паўднёва-ўсходняя Еўропа, заходняя Азія).

З **109** указаных у табліцы відаў, **0** верагодна знік, **0** знаходзіцца пад крытычнай пагрозай, **2** знаходзіцца пад пагрозай знікнення, **5** схільныя да знікнення, **13** знаходзяцца ў блізкім да пагрозлівага стане.

Наступныя тэгі выкарыстоўваюцца для вылучэння ахоўнага статусу кожнага віду па адзнаках МСАП:

## Спіс 
## Спасылкі 
* Складзены з дапамогай пашыранага пошуку на вэб-сайце МСАП 

Катэгорыя:Спісы:Азербайджан
Азербайджан
Азербайджан
Катэгорыя:Прырода Азербайджана
Мораўскае княства

**Мо́раўскае кня́ства** — княства, якое знаходзілася на тэрыторыях сённяшніх паўднёвай Маравіі, паўночна-ўсходняй Аўстрыі і заходняй Славакіі. Духоўным цэнтрам і цэнтрам улады была «*Моравія*» (найхутчэй, сучасная вёска Мікулчыцы ў Чэхіі). Першая згадка Мораванаў датуецца 822 г. у сувязі з удзелам *паслоў Мораванаў* () на сойме ў Франкфурту.

## Гісторыя 
На тэрыторыях паўднёвай Маравіі і заходняй Славакіі мяркуецца сталае існаванне ў мінулым абшчын, якія прымалі ўдзел ва ўтварэнні Дзяржавы Само. Уварванне авараў дапамагло Карлу Вялікаму ў 791 г. накіраваць войска ажно да рэгіёнаў сучаснай Чэхіі і Маравіі. Змяненне меж Франкскай дзяржавы пакінула значны ўплыў на жыццё славян, якія трапілі пад уплыў Рэгенсбургскага, Пасаўскага і Зальцбургскага біскупстваў.

Першым вядомым князем быў Моймір I, які ў 833 г. пачаў паход на Нітранскае княства, выгнаў яго кіраўніка Прыбіну і стварыў такім чынам Вялікую Маравію.

## Гл. таксама 
* Нітранскае княства
* Вялікая Маравія

## Спасылкі 
* Гісторыя Вялікай Маравіі 

Катэгорыя:Вялікая Маравія
Катэгорыя:Гісторыя Славакіі
Рыгіднасць

**Рыгі́днасць** ( — цвёрды) — цвёрдасць, пругкасць, неэластычнасць.

У фізіялогіі — рэзкае павышэнне тонусу анатамічных структур і іх супраціўляльнасці дэфарміраванню.

У псіхалогіі — непадрыхтаванасць да змен праграмы дзеяння ў адпаведнасці з новымі сітуацыйнымі патрабаваннямі.

У псіхалогіі вылучаюць кагнітыўную, матывацыйную і афектыўную рыгіднасці. 
* *Кагнітыўная рыгіднасць* — непадрыхтаванасць да пабудовы новай канцэптуальнай карціны навакольнага свету пры атрыманні дадатковай інфармацыі, якая супярэчыць старой карціне свету. 
* *Матывацыйная рыгіднасць* — непадрыхтаванасць да адмовы ад ужо сфарміраваных патрэбнасцей і ад звыклых спосабаў іх задавальнення або да прыняцця новых матываў. Можаў адлюстроўвацца ва ўтварэнні звышкаштоўных ідэй. 
* *Афектыўная рыгіднасць* — непадрыхтаванасць да змен у звязванні тых або іншых падзей з пэўнымі афектыўнымі рэакцыямі. Адлюстроўваецца цяжкасцямі пры эмацыйным навучэнні, у залішняй фіксаванасці на аб'ектах канстантнасці эмацыйнай ацэнкі тых або іншых падзей, а таксама, як і ў выпадку з матывацыйнай рыгіднасцю, ва ўтварэнні звышкаштоўных ідэй.

## Гл. таксама 
* Лабільнасць

Катэгорыя:Паводзіны чалавека
Катэгорыя:Фізіялогія
Малая ромбападобная цягліца

**Мала́я ро́мбападо́бная цяглі́ца** () — парная плоская шырокая цягліца другога слоя цягліц спіны, якая знаходзіцца пад трапецападобнай цягліцай паміж лапаткамі і мае выгляд плоскай шырокай ромбападобнай пласціны. Пачынаецца ад васцяватых адросткаў двух ніжніх шыйных пазванкоў і замацоўваецца да медыяльнага краю лапаткі. Вялікая і малая ромбападобныя цягліцы нярэдка аддзяляюцца адна ад адной толькі невялікай злучальнатканкавай праслойкай.

## Функцыя 
Цягліца набліжае лапатку да пазваночнага слупа па касой лініі, якая накіроўваецца да сярэдзіны і ўверх.

## Кровазабеспячэнне 
Цягліца забяспечваецца крывёю папярочнай артэрыі шыі, надлапаткавай артэрыі, задніх міжрабровых артэрый ().

## Інервацыя 
Цягліца інервуецца дарсальным нервам лапаткі () праз наступныя спіннамазгавыя сегменты: CIV—CV.

## Гл. таксама 
* Мускулы чалавека
* Мускулы

## Літаратура 
* Синельников Р. Д., Синельников Я. Р., Синельников А. Я. Атлас анатомии человека: Учеб. пособие: В 4 т. Т. 1. — 7-е изд., перераб. — М.: РИА «Новая волна» : Издатель Умеренков, 2010. — 344 с.: ил. ISBN 978-5-7864-0199-9 (Новая волна) ISBN 978-5-94368-050-2 (Изд. Умеренков) 
* Анатомический словарь: русско-белорусско-латинский, белорусско-латинский, латинско-белорусский / С.П.Ярошевич, Л.Н.Бойцов, Д.В.Ковалева и др. — Мн.: Дизайн ПРО, 1998. — 480 с. ISBN 985-6182-63-8.
* Руска-беларускі тлумачальны слоўнік медыцынскіх тэрмінаў : для супрацоўнікаў сферы аховы здароўя, студэнтаў медыцынскіх устаноў вышэйшай і сярэдняй адукацыі / В. І. Варанец. — Мінск : выдавецтва "Чатыры чвэрці", 2013. — 208 с. ISBN 978-985-7058-13-6.
* Піскуноў, Ф. А. Вялікі слоўнік беларускай мовы : Арфаграфія, акцэнтуацыя, парадыгматыка : каля 223 тысяч слоў / Фёдар Піскуноў. — Мінск : Зміцер Колас, 2012. — XVI + 1196 с. ISBN 978-985-6992-17-2
* Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И. Анатомия человека. — 11-е переработанное и дополненное. — Гиппократ. — 704 с. — 5000 экз. — ISBN 5-8232-0192-3 
* Анатомия человека. В 2 т.  Под ред. Сапина М.Р. 5-е изд., перераб. и доп. - М.: 2001. -  Т.1 - 640с., Т.2 - 640с. 

Катэгорыя:Цягліцы спіны
Гіпакінезія

**Гіпакінезі́я** ( — знізу, пад;  — рух) — стан недастатковай рухальнай актыўнасці арганізма з абмежаваннем тэмпу і аб'ёму рухаў. Гіпакінезія магчымая на фоне неўралагічных і псіхічных разладаў, напрыклад, паркінсанізму і іншых экстрапірамідных сіндромаў, дэпрэсіўнага, кататанічнага і апатычнага ступару. Таксама гіпакінезія можа быць выклікана маларухавым характарам працоўнай дзейнасці або ладу жыцця ўвогуле. У гэтым выпадку яна можа прывесці да гыпадынаміі.

Катэгорыя:Неўралагічныя сіндромы
Катэгорыя:Псіхапаталагічныя сіндромы
Першамайскі (Баранавіцкі раён)

**Першама́йскі** (, ) — пасёлак у Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Навамышскага сельсавета. Размешчаны за 20 км на паўночны захад ад Баранавічаў, за 3 км ад чыгуначнай станцыі Мордзічы на лініі Баранавічы — Ліда.

## Гісторыя 
Упамінаецца як пасёлак Першамайскі ў матэрыялах перапісу 1970 года.

Да 26 чэрвеня 2013 года пасёлак уваходзіў у склад Цешаўлянскага сельсавета.

## Інфраструктура 
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Дзіцячыя яслі-сад
* Сталовая
* Магазін

## Насельніцтва 
* 53 гаспадаркі, 304 жыхары (1998)
* 99 гаспадарак, 290 жыхароў (2005)

## Славутасці 
* Брацкая магіла (1944) — 

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навамышскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Трэмар

**Трэ́мар** ( — дрыжанне) — хуткія, рытмічныя, з частатой каля 10 Гц, рухі канечнасцей або тулава, выкліканыя мышачнымі скарачэннямі і звязаныя з часовай затрымкай карэктуючай аферэнтнай імпульсацыі, праз што рэалізацыя руху і захаванне позы адбываецца за кошт пастаяннай падладкі рухаў да нейкага сярэдняга значэння. Падчас стомы і моцных эмоцый, а таксама пры паталогіі нервовай сістэмы трэмар істотна ўзмацняецца. У прыватнасці, паталагічны трэмар (трэмар спакою) назіраецца пры хваробе Паркінсона.

Трэмарам часам называюць фіксацыйныя рухі вачэй, якія маюць высокую частату і малую амплітуду.

## Фенаменалагічная класіфікацыя 
# Трэмар спакою — узнікае ў цягліцах, якія знаходзяцца ў стане адноснага спакою.
# Трэмар дзеяння (акцыйны трэмар) — узнікае пры адвольным скарачэнні цягліц.
## Пастуральны (позны) трэмар — узнікае пры ўтрыманні позы (напрыклад, трэмар выцягнутых рук).
## Кінетычны трэмар — узнікае падчас руху.
##* Інтэнцыйны трэмар (ад  — намер) — узнікае пры набліжэнні да мэты (напрыклад, спробе трапіць пальцам у нос).

## Этыяпатагенетычная класіфікацыя 
# Фізіялагічны і ўзмоцнены (акцэнтуіраваны) фізіялагічны трэмар.
# Эсенцыяльны (сямейны і спарадычны).
# Паркінсанічны трэмар пры хваробе Паркінсона і сіндроме паркінсанізму.
# Цэрэбелярны (мазжачковы).
# «Рубральны» (сярэднемазгавы).
# Дыстанічны.
# Нейрапатычны.
# Псіхагенны.
# Ятрагенны (індуцыраваны лекамі).

## Літаратура 
* Д. Р. Штульман, О. С. Левин. Неврология. Справочник практического врача. // М. «Медпресс», 2008.
* Голубев В. Л., Вейн А. М. Неврологические синдромы // М. МЕДпресс-информ, 2007.

Катэгорыя:Гіперкінезы
Катэгорыя:Сімптомы захворванняў нервовай сістэмы
Люшнева

**Лю́шнева** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Навамышскага сельсавета. Размешчана за 28 км на паўночны захад ад Баранавічаў, за 18 км ад чыгуначнай станцыі Міцкевічы на лініі Баранавічы — Ліда, пры аўтадарозе з Моўчадзі ў Палонку, за 1,5 км ад ракі Іса.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядома з сярэдзіны XVI стагоддзя як сяло. З канца XVI стагоддзя належала Сапегам.

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Навагрудскім павеце Слонімскай, з 1797 года Літоўскай, з 1801 года Гродзенскай губерняў.

У 1886 годзе ў сяле дзейнічалі валасное праўленне, Свята-Успенская царква, народнае вучылішча (адкрыта ў 1863 годзе), карчма, побач — вадзяны млын і лесапільны завод. Існавалі лесараспрацоўчыя, сплаўныя, возніцкія і іншыя промыслы.

У пачатку XX стагоддзя сяло (912 жыхароў), працавала народнае вучылішча (у 1901 годзе ў ім вучылася 80 дзяцей). 3 кастрычніка 1908 года селянін Іван Чарнагрэбель, капаючы на сваёй сядзібе яму для бульбы, знайшоў 258 сярэбраных прускіх манет 1600-х гадоў і прадставіў іх  у паліцыю. Аднак усе манеты былі вернуты з-за таго, што «каштоўнасць ... манет толькі крыху перавышае кошт металу». З селяніна ўзялі распіску аб атрыманні назад скарба з указаннем дакладнага месца знаходкі

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, цэнтр гміны Слонімскага павета. Побач з вёскай размяшчаўся аднайменны фальварак (9 дамоў, 72 жыхары)

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай вобласці. У час Вялікай Айчыннай вайны з канца чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне. З 12 кастрычніка 1940 года да 22 сакавіка 1962 года цэнтр Люшнеўскага сельсавета. З 22 сакавіка 1962 года да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Цешаўлянскага сельсавета.

## Інфраструктура 
* Майстэрні па рамонце сельскагаспадарчай тэхнікі
* Ветэрынарны пункт
* Аддзяленне сувязі
* 2 магазіны
* Базавая школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Дзіцячыя яслі-сад
* Аўтаматычная тэлефонная станцыя
* Фельчарска-акушэрскі пункт

## Насельніцтва 
* 55 двароў, 572 жыхары (1886)
* 42 дамы, 332 жыхары (1921)
* 535 жыхароў (1959)
* 745 жыхароў (1970)
* 272 двары, 697 жыхароў (1972)
* 172 двары, 478 жыхароў (1998)

## Славутасці 
* Свята-Успенская царква (1865)
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан
* Курган перыяду ранняга сярэднявечча (XI—XIII стагоддзі), за 1,8 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, на ўзлеску — 

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Міхайлавіч Вараб’ёў (нар. 1942) — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, балетмайстар. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1975). Народны артыст Беларусі (1987).

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Навамышскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Лебяжаны

**Лебяжа́ны** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Навамышскага сельсавета. Размешчаны за 15 км на паўночны захад ад Баранавічаў, на аўтадарозе Баранавічы — Ліда, каля ракі Мышанкі.

## Гісторыя 
У 1884 годзе вёска і фальварак у Навамышскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні. З 1890 года дзейнічала народнае вучылішча.

У 1909 годзе побач з вёскай знаходзіўся аднайменны маёнтак (6 двароў, 65 жыхароў).

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У час Вялікай Айчыннай вайны з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінулі 9 вяскоўцаў.

Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Цешаўлянскага сельсавета.

## Інфраструктура 
* Магазін

## Насельніцтва 
* 10 двароў (1884)
* 29 двароў, 255 жыхароў (1909)
* 18 дамоў, 104 жыхары (1921)
* 217 жыхароў (1939)
* 217 жыхароў (1959)
* 193 жыхары (1970)
* 47 двароў, 95 жыхароў (1998)

## Памятныя мясціны 
* У цэнтры вёскі знаходзіцца брацкая магіла савецкіх воінаў

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навамышскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Забалацце (Баранавіцкі раён)

**За́балацце** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Навамышскага сельсавета. Размешчана за 17 км на захад ад Баранавічаў, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Дамашэвічы на лініі Баранавічы — Ліда.

## Гісторыя 
У 1897 годзе вёска Навамышскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, працавалі хлебазапасны магазін і карчма.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У час Вялікай Айчыннай вайны з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 38 вяскоўцаў.

Каля вёскі 8 ліпеня 1944 года вызначылася група савецкіх разведчыкаў, якія захапілі 6 мінамётаў, 4 радыёстанцыі і шмат іншай тэхнікі, узялі ў палон 7 нямецкіх салдат і афіцэраў. За гэты подзвіг сяржанту С. Ашыраву і радавому М. Яроміну было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Цешаўлянскага сельсавета.

## Інфраструктура 
* Саўгасная сядзіба
* Сельскагаспадарчыя механічныя майстэрні
* Ветэрынарны ўчастак
* Дом быту
* Базавая шкоола
* Клуб
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі
* Магазін

## Насельніцтва 
* 45 двароў, 374 жыхары (1897)
* 77 двароў, 604 жыхары (1909)
* 41 дом, 259 жыхароў (1921)
* 521 жыхар (1939)
* 545 жыхароў (1970)
* 139 двароў, 405 жыхароў (1998)
* 143 гаспадаркі, 362 жыхары (2005)

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навамышскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Старая Мыш

**Стара́я Мыш** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Навамышскага сельсавета. Размешчана за 12 км на паўночны захад ад Баранавічаў, на рацэ Мышанцы.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI стагоддзя пад назвай Мыш, велікакняжацкая (дзяржаўная) уласнасць. З 1568 года ўладанне Яна Караля Хадкевіча, які недалёка ад паселішча, на правым беразе ракі Мышанкі, пабудаваў Мышскі замак. Замкавыя ўмацаванні былі пазначаны на карце Вялікага Княства Літоўскага XVI стагоддзя. Разбураны ў 1654 годзе ў час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў.

Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі, у Навагрудскім павеце Слонімскай, з 1797 года Літоўскай, з 1801 года Гродзенскай губерняў.

У пачатку XX стагоддзя маёнтак Старая Мыш, у Навамышскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, 11 двароў, 128 жыхароў. Побач з маёнткам знаходзілася сяленне Мыш: 2 двары, 11 жыхароў.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, фальварак Старая Мыш у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Навамышскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года ў Баранавіцкім раёне.

У час Вялікай Айчыннай вайны з канца чэрвеня 1941 года да 8 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. На франтах вайны загінула 5 землякоў.

Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Цешаўлянскага сельсавета.

## Інфраструктура 
* Магазін

## Насельніцтва 
* 4 дамы, 23 жыхары (1921)
* 32 жыхары (1939)
* 85 жыхароў (1959)
* 187 жыхароў (1970)
* 32 двары, 54 жыхары (1998)
* 18 гаспадарак, 34 жыхары (2005)

## Славутасці 
* Гарадзішча перыяду сярэднявечча (XVI стагоддзе), за 0,1 км на поўдзень вёскі, на правым беразе ракі Мышанкі — 
* Бровар і спіртапрыёмнік

Старая Мыш. Валы замка Хадкевіча (01).jpg|Гарадзішча
Старая Мыш. Спіртапрыёмнік і бровар (01).jpg|Спіртапрыёмнік
Старая Мыш. Спіртапрыёмнік і бровар (02).jpg|Бровар 
Старая Мыш. Архітэктурны элемент.jpg|Частка архітэктурнага дэкору
Старая Мыш. Поле.jpg|Поле

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.
* *Дубейка, В. М.* На беразе Мышанкі. — Мінск : Чатыры чвэрці, 2018. — 288 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Навамышскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Першамайскі

Назву **Першама́йскі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Першамайскі — пасёлак у Баранавіцкім раёне
* Гомельская вобласць:
** Першамайскі — пасёлак у Ліпініцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна
** Першамайскі — былы пасёлак у Патапаўскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна
** Першамайскі — былы пасёлак у Чабатовіцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна
** Першамайскі — пасёлак у Данілавіцкім сельсавеце Веткаўскага раёна
** Першамайскі — пасёлак у Свяцілавіцкім сельсавеце Веткаўскага раёна
** Першамайскі — пасёлак у Добрушскім раёне
** Першамайскі — пасёлак у Чачэрскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Першамайскі Пасёлак — вёска ў Карэліцкім раёне
** Першамайскі — пасёлак у Лідскім раёне
* Мінская вобласць:
** Першамайскі — пасёлак у Валожынскім раёне

## Гл. таксама 
* Первае Мая
* Первамайск
* Первамайская
* Первамайскі
* Первы Май
* Першае Мая
* Першамай
* Першамайск
* Першамайская
Цешаўле

**Це́шаўле** (, ) — вёска ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Навамышскага сельсавета. Размешчана за 20 км на паўночны захад ад Баранавічаў, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Мордзічы на лініі Баранавічы — Ліда, за 2 км ад ракі Мышанкі, на аўтадарозе Дзятлава — Новая Мыш.

## Гісторыя 
У 1897 годзе вёска Навамышскай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні, працавалі хлебазапасны магазін і карчма.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Навамышскай гміне Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета Навамышскага раёна Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 года Брэсцкай абласцей, з 8 красавіка 1957 года Баранавіцкага раёна.

У час Вялікай Айчыннай вайны з канца чэрвеня 1941 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Вызвалена 8 ліпеня 1944 года. Пры вызваленні вёскі Цешаўля вызначыўся камандзір агнявога ўзвода артылерыйска-мінамётнага палка старшы лейтэнант Р. А. Чакмянёў. 8 ліпеня 1944 года ўзвод пад яго камандаваннем захапіў абарончы пункт гітлераўцаў у вёсцы, адбіў тут 2 контратакі праціўніка, знішчыў 4 танкі і каля 250 гітлераўцаў. Чакмянёў загінуў у гэтым баі, пахаваны ў суседнім пасёлку Першамайскім. 25 верасня 1944 года Чакмянёву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. На франтах вайны загінула 40 вяскоўцаў.

Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Цешаўлянскага сельсавета.

## Інфраструктура 
* Выканком сельсавета
* Калгасная сядзіба
* Механічныя майстэрні
* Ветэрынарны ўчастак
* Клуб
* Бібліятэка
* Дом быту
* Бальніца
* Сярэдняя школа (з 1997 года працуе краязнаўчы музей)
* Аддзяленне сувязі
* Аўтаматычная тэлефонная станцыя
* Ашчадны банк
* 2 магазіны

## Насельніцтва 
* 68 двароў, 717 жыхароў (1897)
* 130 двароў, 920 жыхароў; маёнтак — 9 двароў, 77 жыхароў (1909)
* 109 дамоў, 20 жыхароў; фальварак — 4 дамы, 20 жыхароў (1921)
* 885 жыхароў, у былым фальварку — 11 жыхароў (1939)
* 310 жыхароў (1959)
* 753 жыхары (1970)
* 208 гаспадарак, 673 жыхары (1998)
* 262 гаспадаркі, 630 жыхароў (2003)
* 248 гаспадарак, 617 жыхароў (2005)

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну

## Вядомыя асобы 
* Адольф Кабылінскі (1816—1894) — калекцыянер, збіральнік шляхецкага гумарыстычнага фальклору.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навамышскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Баранавіцкага раёна
Васіль Рыгоравіч Пяроў

**Васіль Рыгоравіч Пяроў** (2 або 4.1.1834, Табольск — ) — рускі жывапісец і графік. Член-заснавальнік Таварыства перасоўных мастацкіх выставак. Акадэмік жывапісу (1866), прафесар (1870).

## Біяграфія 
Вучыўся ў Арзамаскай школе жывапісу (1846-49, з перапынкамі), Маскоўскім вучылішчы жывапісу, скульптуры і дойлідства (1853-61) у С. К. Заранкі, з 1871 года выкладчык гэтага вучылішча. На пенсію АМ быў за мяжой (1862-69). У ранніх творах выкрываў недахопы тагачаснага грамадства: «Прыезд станавога на следства» (1857), «Першы чын» (1860). У пазнейшых творах надаваў амаль гратэскавую сацыяльную характарыстыку носьбітам грамадскага зла ў прыгонніцкай Расіі («Пропаведзь на вёсцы», «Сельскі хрэсны ход на Вялікдзень», абодва 1861; «Чаяванне ў Мыцішчах», 1862; «Прыезд гувернанткі ў купецкі дом», 1866; «Манастырская трапеза», 1865-75). Цяжкае жыццё сялян і гараджан адлюстраваў у творах «Сляпы музыка» (1864), «Праводзіны нябожчыка» (1865). «Тройка» (1866), «Тапельніца» (1867), «Апошні шынок ля заставы» (1868).

## Літаратура 
*
Страявы канал

**Страявы канал** — меліярацыйны канал у Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Даўжыня 13,5 км. Пачынаецца з канала на меліярацыйнай сістэме «Жыткавічы», за 8 км на паўночны ўсход ад вёскі Юркевічы, вусце за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Хісцецкі Бор, заканчваецца водаразмеркавальнікам, адкуль вада цячэ ў рэкі Гніліца, Навуць і Рудзянецкі канал. Асноўныя прытокі — Заклецкая канава, Страявая канава, Расошская канава (злева).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Жыткавіцкага раёна
Баваўняны алей

**Баваўняны алей** — раслінны алей з насення бавоўніку. Вадкасць ад светла-жоўтага (рафінаваны баваўняны алей) да карычневага колеру, тэмпература застывання ад 5 да −6 °C, шчыльнасць 0,918-0,932*10³ кг/м³. Нерастваральны ў вадзе, растваральны ў арганічных растаральніках (акрамя метылавага і этылавага спіртоў). Мае 22-25 % тлустых насычаных кіслот, 23-35 % алеінавай, 34-57 % лінолевай кіслот. Атрымліваюць прасаваннем насення ці яго экстрагаваннем арганічнымі растваральнікамі. Баваўняны алей — сыравіна ў вытворчасці тлустых кіслот, гліцэрыны, мыла, кампанент змазачных матэрыялаў, пакостаў, алкідных смолаў; рафінаваны — харчовых прадуктаў (напрыклад, маргарыну)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Алеі
Фоліевая кіслата

**Фо́ліевая кіслата́, вітамін B, вітамін B** — біялагічна актыўнае рэчыва, вітамін з групы В, пігмент жоўтага колеру, C19H19N7O6.
Фоліевую кіслату і яе вытворныя аб’ядноўваюць таксама пад назвай *фалацын*.

 фоліевай кіслаты]]
Фоліева кіслата ўпершыню вылучана амерыканскім хімікам Р. Уільямсам у 1941 годзе, сінтэзавана ў 1945 годзе групай даследчыкаў пад кіраўніцтвам біяхіміка Йелапрагада Субарао ().

## Уласцівасці 
Па сваёй структуры фоліевая кіслата ўяўляе злучэнне глутамінавай і параамімнабензойнай кіслот з жоўтым пігментам птэрынам. Дробнакрышталічны парашок без паху і смаку. Малярная маса 441,41. Разбураецца пры тэмпературы 250 °С і ў водных растворах і шчолачным асяроддзі ў прысутнасці кіслароду пад ўздзеяннем святла. Дрэнна раствараецца ў вадзе. Не раствараецца ў ацэтоне, дыэтылавым эфіры, хлараформе і вуглевадародах.

## У прыродзе 
Фоліевая кіслата прысутнічае ва ўсіх жывёльных, раслінных клетках і ў мікраарганізмах. Асабліва вялікая колькасць фоліевай кіслаты ўтрымліваецца ў лісцях зялёных раслін, такіх харчовых прадуктах, як печань, ныркі, пятрушка, салата, зерневы хлеб і хлеб з мукі грубага памолу і інш. У яйках, мясе і малацэ фоліевай кіслаты значна менш.

## Біялагічная роля 
Актыўная форма фоліевай кіслаты — тэтрагідрафоліевая кіслата — удзельнічае ў працэсах сінтэзу ДНК м РНК, працэсах дзялення і росту клетак . Каферментныя формы ўдзельнічаюць у сінтэзе пурынавых асноў — адэніну і гуаніну.
Недахоп фоліевай кіслаты вядзе да развіцця макрацытарнай анеміі, стаматыту, гастрыту, энтэрыту. У перыяд цяжарнасці недахоп фоліевай кіслаты прыводзіць да гіпатрафіі нованароджаных, парушэнняў развіцця, з’яўлення прыроджаных заган.

Арганізм чалавека фоліевай кіслатой забяспечваецца разам з ежай.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Семяненя І. М.* Фоліевая кіслата // 

## Спасылкі 
* Фалацын на сайце ХиМиК.ру
* Фолиевая кислота (folic acid) на сайце ХиМиК.ру
* Фолиевая кислота // Энцыклапедыя Кругасвет
* Folic Acid // Miracle Man of Miracle Drugs Dr. Yellapragada Subbarow 
* 

Катэгорыя:Вітаміны
Апольскі павет

Назву **Апольскі павет** маюць:

* Апольскі павет, Люблінскае ваяводства
* Апольскі павет, Апольскае ваяводства
Баргушацкі хрыбет

**Баргушацкі хрыбет** () — усходняе адгор'е Зангезурскага хрыбта, у Арменіі. Вышыня да 3399 м (гара Арамазд). Складзены пераважна з вулканагенна-асадкавых парод з інтрузіямі гранітаў. На схілах дубовыя і дубова-грабавыя лясы, вышэй — субальпійскія і альпійскія лугі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта
Катэгорыя:Горныя хрыбты Арменіі
Катэгорыя:Горныя хрыбты Армянскага нагор’я
Апольскі павет (Люблінскае ваяводства)

**Апольскі павет** () — павет у Люблінскім ваяводстве Польшчы.

Быў утвораны 1 студзеня 1999 года ў выніку польскай рэформы мясцовага самакіравання. Адміністрацыйным цэнтрам павету з'яўляецца горад Аполе-Любэльске, які знаходзіцца ў 44 кіламетрах ад Любліна. У павеце знаходзіцца яшчэ адзін горад – Панятова, які знаходзіцца ў 8 км ад Аполе-Любэльске.

Плошча павету складае 804,14 км². Па стане на 2005 год насельніцтва налічвала каля 63 000 чалавек, з якіх у Панятове жыло 9,9 тысяч, а ў Аполе-Любэльске 8,8 тысяч.

Апольскі павет адміністрацыйна падзелены на 7 гмін.

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе
Рэвільяхіхеда

**Рэвільяхіхе́да** () — востраў у складзе архіпелага Аляксандра, штат Аляска, ЗША.

## Геаграфія 
Даўжыня вострава — 89 км, найбольшая шырыня — 48 км, плошча — 2755 км². З'яўляецца 12-м па велічыні востравам ЗША і 166-м у свеце.
На ўсходзе аддзелены ад мацерыка пралівам Бем-Канал шырынёй у самай вузкай частцы 1,5 км, на поўдні ад вострава Анет пралівамі Рэвільяхіхеда і Нікалс-Пэссэдж.

## Гісторыя 
Першым еўрапейцам, які ўбачыў востраў, быў іспанскі даследчык Хасінта Кааманья ў 1792 годзе. У наступным годзе Джордж Ванкувер даў востраву назву ў гонар Хуана Вісэнтэ дэ Гюэмеса, 2-га графа Рэвільяхіхеда, тады віцэ-караля Новай Іспаніі (Мексікі).

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2000 года на востраве жыло 13 950 чалавек, пераважная колькасць з якіх у гарадах Кетчыкан (13 025 жыхароў з прыгарадамі) і Сэксмен (431 жыхар) — абодва населеных пункта знаходзяцца ў паўднёвай частцы вострава прыкладна ў 4 км адзін ад аднаго.

## Эканоміка 
Асноўныя заняткі жыхароў вострава — рыбалоўства (Кетчыкан, акрамя іншага, называюць «Сусветная сталіца ласося». Адна з неафіцыйных назваў галоўнага горада вострава — «Сталіца дажджу».

## Спасылкі 
* Турысцкая карта вострава на сайце ''experienceketchikan.com
* Графік прыліваў і адліваў  у заліве Альва-Бэй, востраў Рэвільяхіхеда

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Аляскі
Рэвільяхіхеда (праліў)

**Рэвільяхіхеда Чанэл** () — праліў у архіпелагу Аляксандра (штат Аляска). Даўжыня 56 км. Прасціраецца на паўночны захад ад праліва Дыксан-Энтранс паміж мацерыком на ўсходзе, востравам Рэвільяхіхеда на поўначы, астравамі Дзюк і Анет на паўднёвым захадзе. З’яўляецца часткай Унутранага Праходу ў Кетчыкан.

Праліў атрымаў сваю назву ў 1793 годзе ў гонар Хуана Вісэнтэ дэ Гюэмеса, 2-га графа Рэвільяхіхеда, віцэ-караля Новай Іспаніі.

Маяк Tree Point Light — важная дапамога ў навігацыі ў праліве.

Катэгорыя:Пралівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Пралівы ЗША
Павел Уладзіміравіч Калаур

**Павел Уладзіміравіч Калау́р** (часам *Калавур*; нар. , Белавуша, Столінскі раён) — беларускі банкір, старшыня праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь з 27 снежня 2014 года па 10 сакавіка 2025 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 14 жніўня 1962 года ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці.

Скончыў Пінскі ўлікова-крэдытны тэхнікум (сёння — Палескі дзяржаўны ўніверсітэт) у 1980 годзе па спецыяльнасці «Улік у ашчадных касах». У 1985 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя Куйбышава (сёння — Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт) па спецыяльнасці «Фінансы і крэдыт». У 2001 годзе абараніў дысертацыю на суісканне навуковай ступені кандыдата эканамічных навук, тэма дысертацыі — «Манетарны саюз Беларусі і Расіі: эканамічныя перадумовы і наступствы».

Працаваў у Стаўбцоўскім, Беразінскім, Валожынскім аддзяленнях Дзяржбанка СССР — спачатку эканамістам, пасля намеснікам кіраўніка і кіраўніком адпаведна (1985—1987). З 1988 года кіраваў Валожынскім аддзяленнем Аграпрамбанка СССР, а пасля яго рэструктурызацыі — кіраўніком адпаведнага аддзялення Белаграпрамбанка (да 1993). У 1993—1999 быў намеснікам старшыні праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, у 1999—2010 — першым намеснікам старшыні. У 2010—2014 кіраваў Белзнешэканамбанкам.

27 снежня 2014 года прызначаны старшынёй праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь.

Пры ім была выпрацавана праграма грашова-крэдытнай палітыкі пры абмежаваным павышэнні грашовай масы. У 2017 годзе ўпершыню за ўсе гады незалежнасці інфляцыя складае ўсяго 6 %. Рэдактары выдання «Наша Ніва» назвалі чалавекам года Паўла Калаура і яго каманду — за стабілізацыю рубля і вяртанне даверу да нацыянальнай валюты.

10 сакавіка 2025 пазбаўлены пасады.

Кандыдат эканамічных навук, аўтар шэрагу артыкулаў на эканамічную тэматыку. Ганаровы супрацоўнік банкаўскай сістэмы Рэспублікі Беларусь.

## Прозвішча 
У міжрэччы Прыпяці і Гарыні, дзе сустракаецца прозвішча Калаур, ёсць і адыменны тапонім Калауравічы, які ад балцка-літоўскага двухасноўнага імя тыпу *Kal-a-uras* (з асновамі *Kal-, Ur-*, вядомымі ў літоўскім іменніку). Больш аўтэнтычная форма прозвішча, якая адпавядае балцка-літоўскай іменнай крыніцы, — Калаур.

## Спасылкі 
* Звесткі на афіцыйным сайце Нацыянальнага банка

Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Столінскім раёне
Катэгорыя:Кіраўнікі Нацыянальнага банка Беларусі
Флорэш

**Фло́рэш** () — востраў у заходняй групе Азорскага архіпелага ў Атлантычным акіяне. Плошча — 143 км². Насельніцтва (2011 г.) — 3 793 чал.

## Геаграфія 
Востраў Флорэш — самы заходні з усіх буйных Азорскіх астравоў. Знаходзіцца ў 270,6 км на паўночны захад ад Орты, у 18,18 км на паўднёвы захад ад суседняга вострава Корву. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 16,95 км. Найбольшая шырыня з захаду на ўсход — 12,39 км.

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Месціцца на ўсходняй ускраіне Паўночна-Амерыканскай тэктанічнай пліты. Сфарміраваўся ў выніку некалькіх вывяржэнняў на працягу 2,2 млн гадоў таму — 0,4 млн гадоў таму. Апошнія вывяржэнні на поўдні Флорэша ўтварылі шырокую кальдэру. Аснову паверхні складаюць базальтавыя скалы. Берагі пераважна стромкія. Цэнтральная частка гарыстая. Найвышэйшы пункт — гара Мору-Алту (914 м). Востраў Флорэш знаходзіцца ў зоне сталай сейсмічнай актыўнасці.

Клімат міжземнаморскі ўмераны. Сярэднегадавая тэмпература +17,3 °C. Улетку сярэдняя дзённая тэмпература можа дасягаць +30 °C, а ўзімку ніколі не бывае ніжэй за +2,1 °C. Гадавая колькасць ападкаў — 1 642,1 мм.

## Гісторыя 
Востраў Флорэш быў адкрыты партугальцамі ў 1452 г. Спроба фламандскіх перасяленцаў стварыць калонію скончылася беспаспяхова з-за ізаляванасці. Сталая каланізацыя пачалася толькі ў XVI ст. выхадцамі з Партугаліі. З сярэдзіны XVIII ст. востраў з’яўляўся цэнтрам здабычы кітоў у Паўночнай Атлантыцы, часцяком наведваўся амерыканскімі кітабойнымі караблямі. Даследаванні генетыкаў паказалі, што, нягледзячы на адносную ізаляванасць, астравіцяне маюць разнастайную генетычную спадчыну ў выніку кантактаў з іншаземнымі маракамі. У XX ст. пабудаваны аэрапорт і французская станцыя сачэння за спадарожнікамі.

## Інфраструктура 
Адміністрацыйным цэнтрам вострава Флорэш фактычна з’яўляецца паселішча Санта-Круз на ўсходнім узбярэжжы, каля якога дзейнічае аэрапорт. На паўднёвым захадзе каля паселішча Лаеш пабудаваны марскі порт, злучаны паромнай пераправай з востравам Корву і Ортай. Асноўныя галіны эканомікі — малочная жывёлагадоўля, вытворчасць сыру, турызм.

## Спасылкі 
* Flores — Azores
* Flores — the Flower Island
* The volcanotectonic evolution of Flores Island, Azores (Portugal)
* Genetic structure of Flores island (Azores, Portugal) in the 19th century and in the present day: evidence from surname analysis

Катэгорыя:Астравы Партугаліі
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Азорскія астравы
Фотатырыстар

**Фотатыры́стар** — тырыстар, перавод якога са стану з нізкай электраправоднасцю ў стан з высокай электраправоднасцю ажыццяўляецца ўздзеяннем святла.

Асвятленне крышталя фотатырыстара або яго часткі выклікае ўзнікненне носьбітаў электрычнага зараду абодвух знакаў і павелічэнню току праз тырыстарную структуру на велічыню фотатоку.

Канструктыўна фотатырыстар уяўляе монакрышталь (звычайна з крэмнію) з *p—n—p—n-* або *n—p—n—p-*структурай, змешчаны ў непразрысты герметычны корпус з празрыстым акенцам. У якасці крыніцы кіруючага светлавога патоку выкарыстоўваюцца лямпы напальвання, імпульсныя газаразрадныя лямпы, святлодыёды, квантавыя генератары (лазеры) і інш.

Фотатырыстары выкарыстоўваюцца ў схемах і прыладах аўтаматычнага кіравання і аховы, вылічальнай тэхнікі, высакавольтных электрычных пераўтваральніках і інш. Таксама з'яўляюцца часткай **оптатырыстара** — прылады, у непразрыстым корпусе якой змешчаны адначасова паўправадніковая тырыстарная структура і крыніца кіруючага выпраменьвання (святлодыёд). 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Фототиристор // Большой энциклопедический политехнический словарь — 2004.
* Фототиристор // Энциклопедический мультимедийный интернет-ресурс «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия»

Катэгорыя:Паўправадніковыя прылады
Катэгорыя:Сілавая электроніка
Баргузінскі хрыбет

**Баргузінскі хрыбет**() — горны хрыбет у Забайкаллі, у Бураціі. Працягваецца на 280 км уздоўж паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа возера Байкал. Вышыня да 2841 м.

Складзены з гранітаў і крышталічных сланцаў. У рэльефе выдзяляюцца вострыя скалістыя вяршыні, стромкія схілы, раздзеленыя цяснінамі і ускладненыя карамі. Маюцца выхады тэрмальных мінеральных крыніц.

На заходнім схіле хваёва-лістоўнічная і цемнахвойная тайга, на ўсходнім схіле да вышыні 1400 м пераважае лістоўнічная тайга, вышэй — рэдкалессі з зараснікамі кедравага стланіка, якія змяняюцца горнымі тундрамі і ўчасткамі альпійскіх лугоў.

На заходнім схіле знаходзяцца Баргузінскі запаведнік, паўднёвей Забайкальскі нацыянальны парк.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Забайкалле
Катэгорыя:Горныя хрыбты Азіі
Катэгорыя:Горныя хрыбты Бураціі
Востраў Баранава

**Во́страў Бара́нава** (), **востраў Сітка** — востраў у архіпелагу Аляксандра (ЗША, штат Аляска).

Плошча вострава 4162 км². Даўжыня каля 160 км, шырыня каля 50 км. Вышыні да 1432 м. Вільготныя хваёвыя лясы. Рыбалоўства, лесанарыхтоўкі. У 2000 годзе насельніцтва вострава складала 8532 чалавек. Асноўны населены пункт і порт — горад Сітка.

Названы ў гонар Аляксандра Андрэевіча Баранава — першага Галоўнага правіцеля рускіх паселішчаў у Амерыцы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Малая советская энциклопедия / Гл. ред. Б. А. Введенский — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1958. — 250 000 экз. — Т. 1. — С. 799.
* 
* 

Катэгорыя:Астравы Аляскі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна