Гаўрыіл Беластоцкі

**Гаўрыі́л Беласто́цкі** або **Гаўрыі́л Заблу́даўскі**, таксама **Гаўрыі́л Слу́цкі** і **Гаўрыі́л Зве́ркаўскі** (сапраўднае імя **Гаўрыі́л Пятро́віч Гоўдзель**;  — ) — праваслаўны святы, мучанік. Культ шанавання распаўсюджаны найперш у Беларусі і на Падляшшы (Польшча). Паводле ўяўленняў, пашыраных сярод вернікаў праваслаўнай царквы, быў закатаваны іўдзеямі. Днём памяці ў праваслаўнай царкве выступае .

Шанаванне Гаўрыіла Беластоцкага крытыкуецца як прыклад крывавага паклёпу на яўрэяў. Амаль у такім жа выглядзе гісторыя пра выкраданне і забойства Гаўрыіла Беластоцкага «жыдам-арандатарам» пераказана ў «Слоўніку гістарычным пра святых, праслаўленых у Расійскай Царкве, і пра некаторых падзвіжнікаў благачэсця, мясцовашанаваных» (Санкт-Пецярбург, 1862), гаворыцца, што бацькі Гаўрыіла адшукалі цела і пахавалі яго на могілках у роднай вёсцы. Мучаніцкая смерць Гаўрыіла стала прадметам судовага разбору, вынікі справы былі запісаны ў «кнігах праўных магдэбургіі Заблудаўскай». Падчас эпідэміі ў 1720 годзе мясцовыя жыхары стараліся хаваць памерлых дзяцей побач з магілай Гаўрыіла. Паводле легенды, падчас аднаго з такіх пахаванняў выпадкова зачапілі труну Гаўрыіла і знайшлі яго нятленныя мошчы. Іх перанеслі ў крыпту Зверкаўскай царквы. У 1746 годзе царква згарэла, але мошчы Гаўрыіла засталіся непашкоджанымі. Абгарэла толькі ручка дзіцяці, у тым жа годзе мошчы перанеслі ў Заблудаўскі Успенскі манастыр, пасля перанясення мошчаў ручка дзіцяці цудоўным чынам зажыла і пакрылася скурай. У 1755 годзе мошчы з Заблудава былі перанесены ў Слуцкі манастыр.

У выдадзенай у 1913 годзе брашуры, якую прыпісваюць Уладзіміру Далю, «Запіска пра рытуальныя забойствы» паведамляецца, што ў «Мінскай губерні, каля Слуцка, у Свята-Траецкім манастыры, спачываюць мошчы дзіцяці Гаўрыіла, закатаванага ў 1690 годзе жыдамі. У надпісе расказаны ўсе падрабязнасці гэтага здарэння; злачынства ўчынена ў Беластоку, труп знойдзены ў густым хлебе, са звычайнымі ў гэтых выпадках знакамі. Сабакі адкрылі лаем сваім цела дзіцяці, прызнанага пасля мясцовым угоднікам. У гонар яго складзены малебныя песні, вядомыя пад назвай трапара і кандака. Яўрэй, арандатар Шутка, быў галоўным забойцам. Пра судовае вядзенне гэтай справы помнікаў не засталося праз пажары».

На афіцыйным партале Беларускага экзархата Рускай праваслаўнай царквы, а таксама ў артыкуле Яраслава Харкевіча і Валерыя Чарапіцы ў Праваслаўнай энцыклапедыі біяграфія Гаўрыіла прыводзіцца з шэрагам іншых падрабязнасцей, у іх, у кнізе Дзімітрыя (Самбікіна) «Месяцаслоў святых, усёй Рускай царквой або мясцова шанаваных і паказальнік святкаванняў у гонар ікон Божай Маці і св. угоднікаў Божых у нашай айчыне» (1898) і на афіцыйным партале Беларускага экзархата сцвярджаецца, што справа «пра забойства хлопчыка Гаўрыіла» разбіралася ў судзе Заблудава, і злачынцы панеслі заслужанае пакаранне: «Пра гэта хто хоча падрабязна ведаць, адсылаем да кніг праўных магдэбургіі Заблудаўскай, кажа старадаўні запіс».

У 1919 годзе савецкі юрыст Іван Шпіцберг пісаў пра тое, што «Праўныя (гэта значыць метрычныя) кнігі Заблудаўскай магдэбургіі», на якія робіцца спасылка ў «Жыціях святых», не захаваліся, і сама асоба Гаўрыіла і абставіны працэсу становяцца міфічнымі.

## Гісторыя кананізацыі 
 да твора Філарэта (Гумілеўскага) «Рускія святыя, шанаваныя ўсёй Царквой або мясцова: Досвед апісання жыцця іх». 1885 год.]]
У 1755 годзе мошчы святога былі перанесены хрэсным ходам у Слуцкі Свята-Троіцкага манастыр. Труна з целам Гаўрыіла ляжала адкрытай, цела было паколата. Да ракі (грабніца, у якой захоўваюцца мошчы святых) была прымацавана таблічка: «Мошчы дзіцяці Гаўрыіла Гаўдалючэнкі з вёскі Зверкі графства Заблудаўскага, народжанага 1684 года сакавіка 22 дня, а закатаванага ад жыдоў у Белым Стоку 1690 года красавіка 20 дня. Пра гэта, хто хоча падрабязней ведаць, адсылаецца да кніг праўных Магдэбургіі Слуцкай. 1755 года мая 9 дня, за шчаслівым княжаннем найяснейшага князя Іераніма».

Розныя аўтары пра кананізацыю Гаўрыіла паведамляюць супярэчлівыя звесткі. У артыкуле Яраслава Харкевіча і Валерыя Чарапіцы ў Праваслаўнай энцыклапедыі напісана, што Гаўрыіла кананізавала ў 1820 годзе РПЦ. Гісторык Рускай царквы Яўген Галубінскі ў фундаментальнай працы «Гісторыя кананізацыі святых у Рускай Царкве» (1903) піша, што ніякай афіцыйнай кананізацыі ад імя Найсвяцейшага сінода дзіцяці Гаўрыіла не было нават як мясцовашанаванага святога. Даследаванні Галубінскага пра адсутнасць кананізацыі Найсвяцейшым сінодам Гаўрыіла пацвярджае сябра Найсвяцейшага сінода з 1819 года, мітрапаліт Маскоўскі Філарэт (Драздоў). У адным са сваіх твораў, напісаным у 1820-х гадах з нагоды ўнясення Гаўрыіла ў «Слоўнік гістарычны пра святых угоднікаў праваслаўнай расійскай Царквы», на падставе сведчання «Гісторыі Іерархіі» Філарэт піша, што «ні гэтая гісторыя, ні царкоўны склеп (пра які згадвалася пры апавяданні пра знаходжанне мошчаў Гаўрыіла), ні архімандрыт Казачынскі не маюць права прылічаць да ліку святых». Філарэт (Гумілеўскі) у кнізе цытуе старадаўнія польскія вершы архімандрыта Міхаіла Казачынскага. Жывапісец і гісторык мастацтва Фёдар Солнцаў стварыў іканаграфічны малюнак Гаўрыіла да кнігі Філарэта. На вялікім крыжы намаляваны распяты Гаўрыіл. Крыж замацаваны ў карыце, у якое струменьчыкамі сцякае кроў з ран ад цвікоў у руках, нагах і з паколатага цела (сабраная кроў — для далейшага выкарыстання ў зверскіх рытуалах). Усё цела Гаўрыіла ў крывавых плямах, кашуля спушчана да пояса, карыта на падстаўцы. На падлозе ляжаць малаток, кляшчы, два нажы — адзін з якіх з вострым канцом.

У 1793 годзе па другім падзеле Рэчы Паспалітай Слуцк увайшоў у склад Расійскай імперыі як павятовы горад Мінскай губерні. У канцы XIX стагоддзя шанаванне Гаўрыіла дзякуючы мерапрыемствам расійскага епархіяльнага начальства атрымала асаблівае распаўсюджанне ў Літоўскай і Гродзенскай епархіях. У 1891 годзе на ракай з мошчамі была ўсталявана ікона святога — дар мастака Івана Трутнева. У 1893 годзе было загадана мець іконы Гаўрыіла ва ўсіх цэрквах епархій; у 1894 годзе была ўладкавана капліца на месцы, дзе меркавана стаяла хата Пятра Гоўдзеля ў Зверках, і быў устаноўлены штогадовы хрэсны ход з Заблудава ў Зверкі 20 красавіка; у 1895 годзе была асвечана царква ў імя Слуцкага мучаніка ў мястэчку Друскеніках Гродзенскага павета. У 1903 годзе Найсвяцейшы Сінод уключыў імя Гаўрыіла ў «Верны месяцаслоў усіх рускіх святых, шанаваных малебнамі і ўрачыстымі літургіямі агульнацаркоўна і мясцова, складзены паводле данясенняў Найсвяцейшаму Сіноду праасвяшчэнных усіх епархій у 1901—1902 гадах» і прызначыў яму агульнацаркоўнае святкаванне 20 красавіка. «Служба Святому мучаніку дзіцяці Гаўрыілу, у лета Гасподняе 1690-я ад іўдзеяў закатаванаму ў Беластоку градзе, чые нятленныя мошчы ў градзе Слуцку дагэтуль спачываюць» з’явілася ў 1908 годзе (складзена архіепіскапам Валынскім і Жытомірскім Антоніем). На думку Міхаіла Паазерскага, служба дзіцяці мае пагромны характар, «закатаванае жыдамі» дзіця было незаменнай прыладай для распальвання нацыянальнай варожасці, да якой звярталіся апошнія Раманавы дзеля падтрымкі свайго імператарскага трона, які ўжо хістаўся.

## Культ у XX стагоддзі 
]]

### Першая палова XX ст. 
У 1908 годзе частка мошчаў Гаўрыіла была перанесена са Слуцка ў Жыровіцкі манастыр.

У 1911 годзе на судзе ў «справе Бейліса» абвінавачанне прад’яўляла мошчы Гаўрыіла як аргумент са свайго боку.

Пасля закрыцця Слуцкага Троіцкага манастыра ў 1930 годзе мошчы па аглядзе адмысловай камісіі былі перавезены ў Менск, у Музей атэізму.

### Пасля распаду СССР 
У 1992 годзе па дабраслаўленні Патрыяршага экзарха Беларусі мітрапаліта Філарэта мошчы былі перададзены Польскай праваслаўнай царкве. Архіепіскап Беластоцка-Гданьскі Сава (Грыцуняк) (які стаў у 1998 годзе настаяцелем Польскай праваслаўнай царквы) урачыста перанёс іх у Свята-Мікалаеўскі сабор Беластока, дзе яны і цяпер выступаюць аб’ектам паломніцтва. У вёсцы Зверкі дзейнічае жаночы манастыр Нараджэння Найсвяцейшай Багародзіцы, дзе пабудавана царква ў імя Гаўрыіла Беластоцкага, якая ёсць месцам паломніцтва як для Рускай, так і для Польскай праваслаўных цэркваў.

У жніўні 2012 года маскоўскі патрыярх Кірыл у час наведвання Польшчы пакланіўся мошчам Гаўрыіла Беластоцкага.

## Гімнаграфія 
У 1855 годзе была складзена малітва мучаніку Гаўрыілу — ігуменам Мадэстам, рэктарам Слуцкай семінарыі.

Файл:Malinniki Cerkiew1.JPG|. 
Файл:Plebania i baptysterium w siemiatyczach.JPG|Хрысцільная капліца Гаўрыіла Заблудаўскага. Сямятычы
Файл:Podlaskie - Zabłudów - Zwierki - Zwierki 46 - Monaster - Cerkiew - front;lewo.JPG|Царква Гаўрыіла Заблудаўскага . 

## Судовая справа аб антысеміцкай агітацыі, звязаная з мошчамі Гаўрыіла 
У 1919 годзе ў Маскве была распачата судовая справа аб антысеміцкай агітацыі ў саборы Васіля Блажэннага ў сувязі з выяўленнем у ім пахавальні «мучаніка Гаўрыіла». 26 кастрычніка 1919 года сабор Васіля Блажэннага наведалі члены РКП(б) камандзіры Першых маскоўскіх кулямётных курсаў РСЧА Антонаў і Баскакаў з просьбай паказаць ім славутасці. Вартаўнічыха Машкова на ніжнім паверсе сабора паказала ім пахавальню-скрыню і расказала, што «*Тут ляжыць палова мошчаў дзіцяці Гаўрыіла, якога яўрэі зарэзалі. Бо ім патрэбна руская кроў… Яны яе п’юць. Нашы ўсе святары гэта ведаюць і нам казалі. Гэтую справу вывучыў наш святар, протаіерэй Кузняцоў. Сам протаіерэй мне гэта казаў*». 27 кастрычніка 1919 года сабор наведала выпускніца Петрыградскага ўніверсітэта Клемент, якой вартаўнік Машкоў сказаў, што «*Дзіця Гаўрыіл закатавана жыдамі… Яны яго забілі і з жылы кроў пілі. Раней былі пісаныя лісткі. Мошчы прывазныя*».

Пасля рака з мошчамі была адчынена, і была праведзена медыцынская экспертыза гэтых мошчаў пры ўдзеле прафесараў Першага Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта на кафедры анатоміі — Раждзественскага, на кафедры хіміі — Цярэнцьева, судовага ўрача Масквы Пятра Семяноўскага. Яны заключылі, што знойдзеная косць (2,5 см шырыні і 3,7 см даўжыні) ёсць правая бакавая частка патылічнай косці чалавека; яны выказалі здагадку, што яна належала дзіцяці; вызначыць даўнасць гэтай косці было немагчыма і прапаганды антысемітызму, бо апісаныя катаванні і чалавечыя ахвярапрынашэнні супярэчаць базавым палажэнням іўдаізму.

У 1823 годзе следчым, якія займаліся «Веліжскай справай», не ўдалося знайсці ніякіх архіўных матэрыялаў аб гісторыі Гаўрыіла. Аляксандр Панчанка мяркуе, што легенда пра Гаўрыіла не мела рэальнай асновы і была сканструявана ў 1720-х гадах пасля адшукання мошчаў.

Рэлігіязнавец Мікалай Гардзіенка пісаў пра культ Гаўрыіла:

У 1975 годзе Аляксандр Мень выказваў надзею, што Гаўрыіл Беластоцкі і некаторыя іншыя будуць калі-небудзь дэкананізаваны: «*Я спадзяюся, што гэтыя святыя будуць дэкананізаваны. Працэсы дэкананізацыі вядомыя рускаму праваслаўю*».

На афіцыйным партале Беларускай праваслаўнай царквы ў артыкуле, прысвечаным Гаўрыілу Беластоцкаму, ёсць заўвага, у якой гаворыцца: «*Праваслаўная царква ўсведамляе, што крывавы паклёп доўгія гады быў падставай для палітычных інтрыг і спекуляцый з мэтай падагнаць ганенні на прыхільнікаў іўдаісцкай веры*», «*для яўрэяў, якія строга выконваюць закон Майсееў, кроў ёсць гэтак жа забароненай, як і для хрысціян*». Такім чынам, забойства Гаўрыіла Беластоцкага прыпісваецца не іўдзеям, а нейкай яўрэйскай «секце фанатыкаў», а Беларуская праваслаўная царква выказваецца на карысць адмовы ад традыцыйных антысеміцкіх абвінавачванняў.

Пасля паездкі па былым Савецкім Саюзе ў 1997 годзе дырэктар Бюро па правах чалавека і захаванні законнасці ў былым Савецкім Саюзе, прэзідэнт Амерыканскай асацыяцыі яўрэяў з былога СССР Леанід Стонаў у сувязі з адраджэннем інтарэсу да культу накіраваў пісьмовыя запыты дырэктару Белтэлерадыёкампаніі Георгію Кісялю і прэзідэнту Беларусі Аляксандру Лукашэнку. У запытах былі абгрунтаваны асцярогі наконт развіцця ў Беларусі антысемітызму і тлумачылася абсурднасць абвінавачванняў яўрэяў у рытуальных забойствах, 2004, 2005 і 2006 гадах, а таксама падкамітэта Кангрэса ЗША па замежных справах. Гэтыя матэрыялы былі таксама перададзены ў ААН.

Федэрацыя яўрэйскіх абшчын Расіі (ФЯАР) накіравала ліст кіраўніку УДТРК з просьбай патлумачыць з’яўленне на канале «Расія 24» гісторыі пра Гаўрыіла Беластоцкага. Супрацоўнікі ФЯАР назвалі гісторыю забойства дзіцяці Гаўрыіла «*сярэднявечнай міфалогіяй*» і выказалі здзіўленне, «*якім чынам у наш час у такім буйным і сур’ёзным СМІ, як „Расія 24“, можна прайграваць без якога-небудзь выразнага каментарыя сярэднявечную міфалогію, якая ўжо не раз у мінулым служыла прычынай масавых забойстваў і пагромаў яўрэйскага насельніцтва і была шматразова абвергнута, у тым ліку самімі прадстаўнікамі царквы*».

## Падобныя выпадкі 
Англіканская царква ў 1966 годзе скасавала як заснаванае на зламыснай містыфікацыі шанаванне мясцовашанаванага брытанскага каталіцкага святога .

Аналагічна зрабіў у 1965 годзе Другі Ватыканскі сабор, які скасаваў шанаванне  як прыклад крывавага паклёпу ў каталіцызме, і выдаліў яго імя з мартыралогіі рымска-каталіцкай епархіі Трэнта.

У канцы XX стагоддзя праз відавочны антысемітызм жыццеапісання рабіліся неаднаразовыя спробы дэкананізацыі  — як па просьбах яўрэйскіх абшчын, так і самімі хрысціянамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Дело об антисемитской агитации в соборе Василия Блаженного, в связи с обнаружением в нём усыпальницы «мученика Гавриила».
* *В. Давыдов.* Наветная святыня
* Святой Гавриил. Официальный портал Белорусской Православной Церкви
* *Д. Мельцер.* Будет ли конец юдофобству в Беларуси?, «Vestnik», Номер 16(197) 4 Августа, 1998
* *Я. Басин*. Антисемитизм в Беларуси (2005)
* «Зеленые минеи» 20 апреля. Святаго мученика младенца Гавриила Белостокскаго (†1690)
* МИНЕИ БОГОСЛУЖЕБНЫЯ (СЕНТЯБРЬ-АВГУСТЪ). Мѣ́сяца Апри́ллія въ 20-й де́нь. Слу́жба свято́му му́ченику Гавріи́лу младе́нцу, въ лѣ́то Госпо́дне 1690-е отъ іуде́й уму́ченному въ Бѣлосто́цѣ гра́дѣ.

Катэгорыя:Праваслаўныя святары
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя Беларусі
Катэгорыя:Забітыя дзеці