open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Верхавая язда

**Верхавая язда, або язда** — спосаб перамяшчэння, пры якім чалавек (*вершнік*) знаходзіцца на спіне жывёлы (часцей каня, радзей — асла, вярблюда, слана і інш.). У больш вузкім сэнсе — адзін з відаў аматарскага спорту або вольнага часу. У прафесійным конным спорце верхавая язда дзеліцца на асобныя дысцыпліны, такія як гонкі, аб’язджанне, канкур, трохбор’я, джыгітовка, вальтыжыроўка. Выкарыстанне верхавой язды з лячэбнай мэтай называецца іпатэрапіяй.

## Гістарычная даведка 
Упершыню конь апынуўся пад сядлом чалавека ў Азіі; прыпісваюць гэта аднаму з скіфскіх пляменаў. Еўрапейцы запазычылі гэты спосаб перамяшчэння ў персаў, галоўным чынам у ваенных мэтах, і адразу ж дасягнулі ў гэтым дачыненні вялікага майстэрства; вялікай папулярнасцю карысталіся конніцы фесалійская і фракійская; гэтаму спрыяла стварэнне ў Грэцыі, а затым і Рыме і асаблівых акадэмій верхавой язды. Трэба, аднак, заўважыць, што ў эпоху рымскага валадарства кавалерыя ўяўляла сабой толькі дапаможны від зброі і наогул была недастаткова кваліфікаванай. Менавіта майстэрства язды не магло дасягнуць вялікай вышыні, таму што ездзілі і грэкі, і рымляне без сёдлаў і стрэмян, і без дастатковай ўпэўненасці ў пасадцы ў іх таму не магло быць ўдалага ваеннага прымянення дадзенага навыку. Тым не менш, іх пасадка была практычнай і лёгкай. Яе змяненне было услед за вынаходствам сядла, а затым, пазней, цяжкіх рыцарскіх даспехаў. Затым змены ў верхавой яздзе абумоўліваліся ваеннымі і тактычнымі патрабаваннямі, што прад’яўляюцца кавалерыі, у адношэнні жа да аматараў — патрабаваннямі моды на той ці іншы род верхавога спорту.

## Асаблівасці верхавой язды ў розных народаў 
Верхавая язда з часу ўвядзення яе ў цывілізаваных народаў рэзка падзялілася на два роду: простае выкарыстанне каня без яго папярэдняга навучання і выхавання, з ужываннем толькі некаторых прыёмаў, якія маюць на мэце пакарыць яго волю воле вершніка, і язда на конях, прыгатаваных для гэтай мэты па вядомых правілах вядомай школы. Усходнія народы пераважна карысталіся першым спосабам, будучы прыроднымі кавалеристами, з малых гадоў знаёмыя з канём. Такім спосабам па цяперашні час ездзяць ўсе азіяцкія народы, жыхары Паўднёвай Амерыкі (каўбоі), збольшага расійскія і украінскія казакі і карэнныя жыхары Каўказа, а таксама большасць наезнікаў-самавукаў, напрыклад, фермеры, сяляне і г. д.

Нельга не заўважыць, што так званыя прыродныя коннікі таксама маюць некаторыя строга пэўныя правілы верхавой язды, выпрацаваныя практыкай і якія перадаюцца з пакалення ў пакаленне, казакам жа прыйшлося з прычыны тактычных патрабаванняў прыняць некаторыя прыёмы і правілы культурных наезнікаў, тым не менш пакінуўшы ў аснове язды свае прынцыпы. Усе еўрапейскія народы прынялі штучны спосаб верхавой язды, які на працягу многіх стагоддзяў падвергнуўся шматлікім зменам, і ў цяперашні час яшчэ нельга казаць аб тым, што нават агульныя прынцыпы верхавой язды, не толькі асобныя, больш дробныя правілы, усталяваныя цалкам пэўна і лічыліся б бясспрэчнымі.

## Гл. таксама 
* Конны спорт

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Індывідуальныя віды спорту
Катэгорыя:Конны спорт
Хачынка (рака)

**Хачы́нка** — рака ў Слаўгарадскім і Быхаўскім раёнах Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Ухлясць (басейн Дняпра). Даўжыня 12 км. Плошча вадазбору 37 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 ‰. Пачынаецца за 0,7 км на поўдзень ад былой вёскі Запалянне Слаўгарадскага раёна, вусце за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Ліпаўка Краснаслабодскага сельсавета Быхаўскага раёна. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Ухлясці
Катэгорыя:Рэкі Слаўгарадскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Быхаўскага раёна
Чычы Муса

**Чычы Муса** (нар. , Гома, Дэмакратычная Рэспубліка Конга) — кангалезскі футбаліст, паўабаронца клуба «Віта» з Кіншасы.

## Клубная кар’ера 
Выступаў на радзіме за клуб «Рэнесанс ду Конга», пазней гуляў у Танзаніі за клуб «Сімба» і ў Замбіі за «Білдкон».

У сакавіку 2018 года стаў іграком беларускага клуба «Слуцк». Здолен замацавацца ў асноўным складзе случан. У снежні 2018 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Слуцк». 

У 2020 годзе далучыўся да клуба «Букаву Дава», а ў жніўні 2021 года перайшоў у бурундзійскі «Бумамуру». У ліпені 2023 года стаў іграком «Віты».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэнесанс ду Конга
Катэгорыя:Ігракі ФК Сімба
Катэгорыя:Ігракі ФК Білдкон
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Віта
Вярэнка

**Вярэ́нка**, **Варэ́нка**, **Вярэ́мка** — рака ў Іўеўескім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Чапунька (басейн Нёмана). Даўжыня 17 км. Плошча вадазбору 75 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 ‰. Пачынаецца каля вёскі Гуршчына, упадае ў Чапуньку каля вёскі Лежневічы. На ўсім працягу каналізаваная.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Іўеўскага раёна
Алабіран Муіва

**Алабіран (Ола) Блесінг Муіва** (; нар. ) — нігерыйскі футбаліст, нападнік украінскага клуба «Дынама» з Кіева.

## Клубная кар’ера 
Першым еўрапейскім клубам Алабірана стаў малдаўскі «Саксан», да якога ён далучыўся ў пачатку 2017 года і замацаваўся ў аснове. Улетку таго ж года перабраўся ва ўзбекскі «Лакаматыў», дзе рэдка з’яўляўся на полі, аднак разам з камандай стаў чэмпіёнам краіны. Па заканчэнні сезона 2017 пакінуў «Лакаматыў».

У студзені 2018 года разам з аднаклубнікам Махамедам Канэ прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Прамень» з Мінска і ў сакавіку падпісаў з ім кантракт.  Спачатку выхадзіў на замену ў асноўнай камандзе, пазней стаў выступаць за дубль, дзе за паўгады забіў 6 гадоў.

У жніўні 2018 года, пакінуўшы «Прамень», папоўніў склад расійскага клуба «Тамбоў». Па выніках сезона 2018/19 дапамог камандзе выйсці ў Прэм’ер-лігу.

У студзені 2020 года, пакінуўшы «Тамбоў», падпісаў кантракт на 3,5 гады з кіеўскім «Дынама». Аднак, не замацаваўся ў складзе, толькі аднойчы выйшаў на поле ў чэмпіянаце Украіны. У жніўні 2020 года быў адддзены ў арэнду данецкаму «Алімпіку», гуляў там да канца сезона 2020/21. У жніўні 2021 года на правах арэнды далучыўся да харвацкай «Горыцы», дзе часцей заставаўся на лаўцы запасных. У чэрвені 2022 года вярнуўся ў «Дынама».

## Міжнародная кар’ера 
З 2019 года выступае за алімпійскую зборную Нігерыі.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Узбекістана: 2017
*  Пераможца Першынства ФНЛ: 2019
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Украіны: 2020

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Нігерыі
Катэгорыя:Ігракі ФК Саксан
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Ташкент
Катэгорыя:Ігракі ФК Прамень Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тамбоў
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Кіеў
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпік Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Горыца
Feeling Good

«**Feeling Good**» — песня на англійскай мове, адна з самых вядомых песень у рэпертуары амерыканскай спявачкі Ніны Сімон.

Песня была напісана брытанскімі песеннікамі Энтані Ньюлі і Леслі Брыкасам (вядомымі таксама ў якасці аўтараў тэатральнай п’есы 1961 года *Stop The World — I Want To Get Off* і музыкі для кінастужкі 1971 года «Вілі Вонка і шакаладная фабрыка») для іх мюзікла *The Roar Of The Greasepaint — The Smell Of The Crowd*, пастаўленага на Брадвеі ў 1965 годзе.

У арыгінальнай брадвейскай пастаноўцы 1965 года песню выконваў акцёр Гілберт Прайс. У тым жа 1965 годзе песню ўключыла ў свой альбом *I Put a Spell on You* амерыканская спявачка Ніна Сімон. Менавіта з ёй гэта песня цяпер перш за ўсё асацыюецца, і сярод яе рэпертуара песня «Felling Good» таксама адна з самых вядомых. Як піша музычны сайт Songfacts, вакальныя прыёмы Ніны Сімон вельмі падышлі да гэтай песні, якая гаворыць пра «весялосць і дастатак» чалавека, які перажыў цяжкія часы.

У 1994 годзе песня ў выкананні Ніны Сімон была выкарыстана ў рэкламнай кампаніі аўтамабіляў Фольксваген, што зноў зрабіла яе вельмі папулярнай. У Вялікабрытаніі тады сінгл з ёй дасягнуў 40 месца.

У 1997 годзе сваю версію выпусціў як сінгл дуэт Хаф і Херб. Іх версія дасягнула ў Вялікабрытаніі 31 месцы.

За гады песня таксама запісвалася такімі артыстамі, як гурт Pussycat Dolls, Майкл Бубле, гурты Traffic і Eeels, а таксама Джонам Колтрэйнам і гуртам Muse. Акрамя таго, сэмплы з яе выкарыстоўвалі ў сваіх песнях у стылях R&B і хіп-хоп Мэры Джэй Блайдж (у песні «About You» з альбома 2005 года *The Breakthrough*), Джэй-Зі з Канье Уэстам (у песні «New Day» з альбома 2011 года *Watch the Throne* і Фло-Рыда (у песні 2013 года «How I Feel»).

Катэгорыя:Музычныя творы 1964 года
Катэгорыя:Песні на англійскай мове
Джорджэ Шушняр

**Джорджэ Шушняр** (; нар. , Рума, Сербія) — сербскі і чарнагорскі футбаліст, нападнік клуба «Жэлезнічар» з Панчава.

## Клубная кар’ера 
На юнацкім узроўні гуляў за клуб «Аякс», пазней далучыўся да іншага клуба з Нові-Сада — «Вайводзіны», у складзе якога дэбютаваў у сербскай Суперлізе 5 снежня 2009 года ў матчы супраць «Явара» (0:1). У сезоне 2010/11 на правах арэнды гуляў за «Доньі Срэм», якому дапамог выйсці ў Першую лігу. У першай палове сезона 2011/12 выступаў за «Доньі Срэм» у Першай лізе, пасля чаго перабраўся ў чарнагорскую «Суцьеску». У першай палове 2013 года зноў выступаў за «Вайводзіну», пазней два сезоны правёў у складзе «Ягодзіны».

У 2015 годзе стаў іграком швейцарскага клуба «Лугана», аднак не здолеў замацавацца ў складзе. У другой палове 2016 года гуляў арэндзе ў клубе Чэлендж-лігі «К’яса». У ліпені 2017 года перайшоў у латвійскі клуб «Рыга», дзе гуляў да канца сезона.

У красавіку 2018 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Тарпеда» з Мінска. У ліпені 2018 года па пагадненні бакоў пакінуў мінскую каманду і неўзабаве перайшоў у «Мачву». У 2021 годзе выступаў за бразільскую «Самамбаю», а ў лютым 2022 года далучыўся да «Слабады», якой дапамог выйсціў Першую лігу. У пачтаку 2023 года перайшоў у «Жэлезнічар» з Панчава.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за юнацкую зборную Сербіі.

У жніўні 2012 года быў выкліканы ў моладзевую зборную Чарнагорыі для ўдзелу ў Мемарыяле Лабаноўскага, аднак так і не згуляў на турніры.

## Дасягненні 
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Сербіі (2): 2012/13, 2013/14
*  Пераможца Сербскай лігі Вайводзіна: 2010/11
*  Пераможца Сербскай лігі Захад: 2021/22
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Латвіі: 2017

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Чарнагорыі
Катэгорыя:Футбалісты Сербіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Вайводзіна
Катэгорыя:Ігракі ФК Доньі Срэм
Катэгорыя:Ігракі ФК Суцьеска Нікшыч
Катэгорыя:Ігракі ФК Ягодзіна
Катэгорыя:Ігракі ФК Лугана
Катэгорыя:Ігракі ФК К’яса
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыга
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мачва Шабац
Катэгорыя:Ігракі ФК Самамбая
Катэгорыя:Ігракі ФК Слабада Ужыцэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Жэлезнічар Панчава
Ростакскі ўніверсітэт

**Ростакскі ўніверсітэт** () — найстарэйшы ўніверсітэт у раёне Балтыйскага мора, трэці ў спісе найбольш старадаўніх універсітэтаў Германіі. Заснаваны 13 лютага 1419 года герцагамі Ёганам IV Мекленбургскім, Альбрэхтам V Мекленбургскім і гарадской радай Ростака. У 1976—1990 гадах Ростакскі ўніверсітэт насіў імя першага прэзідэнта ГДР Вільгельма Піка.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны сайт універсітэцкай бібліятэкі 


Катэгорыя:Вільгельм Пік
Катэгорыя:Універсітэты Германіі
Апіялогія

**Апіялогія** (ад  «пчала» і  — логас) — навука, якая даследуе меданосных пчол.

## Падобныя тэрміны 
* **Апідалогія** (Apidology) — варыянт напісання апіялогіі, які распаўсюджаны галоўным чанам ў Еўропе, і які часам разумеюць ў больш шырокім сэнсе, як навука аб пчолах.
* **Апікалогія** (Apicology) — экалогія меданосных пчол. 
* **Меліталогія** (Melittology) — навука аб пчолах (акрамя меданоснай пчалы, вядома больш за 17 000 відаў пчол).

## Спіс найбуйнейшых апіёлагаў (апідолагаў) 
* Ферапонт Галаваты
* Пётр Пракаповіч (1775—1850), украінскі пчалавод
* Карл Фрыш (1886—1982), Нобелеўскі лаўрэат

## Часопісы 
* «Пчалаводства», Расія
* «Apiacta» (орган «Apimondia», з 1966), ЗША
* «American Bee Journal» (з 1861), ЗША
* «Apidologie» (з 1958)
* «Gleanings in Bee Culture» (з 1872), ЗША.

## Гл. таксама 
* Мёд
* Меданосная пчала
* Пчолы
* Апітэрапія

## Спасылкі 
* Брытанская асацыяцыя пчалаводаў
* University of Illinois — Honey Bee Research Group
* Thomas D Seeley
* Dr. Mark L. Winston

Катэгорыя:Энтамалогія
Уільям Кірбі

**Уільям Кірбі** (; 19 верасня 1759, Вітнэсгем — 4 ліпеня 1850) — англійскі энтамолаг, ганаровы прэзідэнт Лонданскага каралеўскага энтамалагічнага таварыства.

## Біяграфія 
Адзін з заснавальнікаў энтамалогіі нарадзіўся 19 верасня 1759 года ў Вітнэсгеме (каля Іпсуіча, Суфалк, Англія). Яго дзедам быў англійскі тапограф Джон Кірбі, а стрыечнай сястрой — пісьменніца . Сярод яго сяброў, з якімі ён здзяйсняў сумесныя экскурсіі на прыроду, былі натураліст Чарлз Сатан, энтамолаг , батанік Сэр Уільям Джэксан Гукер і іншыя.

Памёр святаром у Баргеме ў 1850.

## Працы 
Напісаў «Monographia apium Angliae» (Іпсўіч, 1802, 2 т.; манаграфія аб пчолах Англіі), «Introduction to Entomology» (сумесна з Уільямам Спенсам, 3 т., 1815—1826; у дарэвалюцыйнай Расіі выйшла пад назвай *Кэрби и Спэнсъ «/Общая/ Естественная история насекомыхъ …»*).

## Таксанамія 
Від жукоў-вусачоў Agapanthia kirbyi (Gyllenhal, 1817) названы ў яго гонар.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Энтамолагі
Катэгорыя:Заолагі Вялікабрытаніі
Польская школа кінематографа

**Польская школа кінематографа** () — нефармальная сацыяльнае і мастацкае аб'яднанне рэжысёраў і сцэнарыстаў Польшчы ў перыяд сярэдзіны 1950-х — пачатку 1960-х гадоў.

## Мастацкія асаблівасці 
Творчыя прынцыпы і мастацкія прыёмы Польскай школы кінематографа знаходзіліся пад моцным уплывам італьянскага неарэалізму. Асноўным штуршком у развіцці напрамка паслужыла агульная лібералізацыя поглядаў у сацыялістычным лагеры, якая настала ў пачатку 1950-х гадоў. Галоўнай для нацыянальнага кінематографа тэмай стаў аналіз месца Польшчы падчас Другой сусветнай вайны, нямецкай акупацыі, Варшаўскага паўстання, лёсу былых салдат Арміі краёвай. Падзеі, якія адбывалісь утой час, дэмакратычныя перамены, часова дазволілі казаць аб гэтых падзеях досыць адкрыта. Пры гэтым палітычная цэнзура ў сацыялістычнай дзяржаве ўплывала на творчы працэс і гэтым абумовіла адрозненне Польскай школы кінематографа ад цалкам адкрытага італьянскага неарэалізму. Тым не менш, аўтары напрамка першымі ва Ўсходняй Еўропе ярка падкрэслівалі нацыянальныя асаблівасці характару і адкрыта выступалі супраць навязаных стандартаў сацыялістычнага рэалізму. Пры гэтым існавалі дзве асноўныя тэндэнцыі развіцця руху: маладыя рэжысёры, як Анджэй Вайда, даследавалі героіку польскага народа (што па-рознаму ацэньвалася ў розныя гістарычныя перыяды), а іншая група (найбольш прыкметнымі з якіх быў Анджэй Мунк) аналізавалі польскі характар праз іронію, гумар і развянчанне нацыянальных міфаў. Сярод не менш яркіх рэжысёраў Польскай школы кінематографа трэба назваць Ежы Кавалеровіча, Войцеха Ежы Хаса, Тадэвуша Канавіцкага.

## Кінематаграфісты і фільмы 
=== Анджэй Вайда, 1959 год) — псіхалагічная драма з дэтэктыўным сюжэтам. Фільм з'яўляецца «напружаным, пераканаўчым, праніклівым партрэтам натоўпу, яго паводзін, эмацыйных патрэбаў, (схільнасці) істэрыі».
* «Маці Яна ад анёлаў» (, 1961 год) — гісторыка-псіхалагічная драма. Фільм «Маці Яна ад анёлаў» служыць «правакацыйным і дакучлівым адлюстраваннем вечнай духоўнай барацьбы чалавека з неазначальнай прыродай граху і цялеснага існавання».

### Войцех Ежы Хас 
* «Пятля» (, 1957 год) — драма чалавека, які пакутуе на алкагалізм.
* «Як быць каханай» (, 1963 год) — гісторыя тэатральнай актрысы ў акупаванай і пасляваеннай Польшчы.

## Спасылкі 
* Сайт да 50-годдзя Польскай школы кінематографа  

Катэгорыя:Гісторыя кіно
Катэгорыя:Кінематограф Польшчы
Катэгорыя:Кірункі ў кіно
Людміла Барысаўна Нарусава

**Людміла Барысаўна Нарусава** (; ) — расійскі гісторык і дзяржаўны дзеяч. Член Савета Федэрацыі Расіі ад Тувы (2002—2010, з 2016 года) і Бранскай вобласці (2010—2012). Дэпутат Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі (1996—1999). Удава мэра Санкт-Пецярбурга Анатоля Сабчака і маці Ксеніі Сабчак.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Палітыкі Расіі
Падміколле (парк)

**Падміколле** () — парк у Магілёве, размешчаны на тэрыторыі аднайменнага прадмесця.

Першапачаткова тэрыторыя расчышчана ад смецця, кустоў, каля 200 хворых дрэў. Работы вяліся паэтапна: першым этапам асвоены ўчастак плошчай каля 3,5 га, другі ахопліваў каля 9 га. Планавалася, што тэрыторыя парку ў выніку зойме каля 100 га.

На тэрыторыі парку былі пракладзены дарожкі, высаджаны маладыя дрэвы, пастаўлены лаўкі і ўрны, пітныя фантанчыкі. З праекта былі выключаны фестывальная пляцоўка і буйны гандлёвы цэнтр. У час работы быў выяўлены падмурак, які, паводле меркавання археолагаў, мог быць часткай дома бургамістра. У перспектыве пусціць па тэрыторыі парку электрамабілі, якімі змогуць карыстацца людзі з абмежаванымі магчымасцямі.

Побач вялося будаўніцтва лесвіцы з каскаднымі фантанамі, каб звязаць парк з плошча Арджанікідзэ. Замест іх вернікі папрасілі ўзвесці капліцу. Аднак улады горада палічылі суседства капліцы побач з пляжам недарэчным, такое рашэнне магло прывесці да неабходнасці перанесці пляж ці значнай карэктоўкі планіроўкі парку і генплана забудовы Магілёва. З’явілася ініцыятыўная група «Падміколле», якая прапанавала стварыць музейна-гістарычны комплекс «Пакроўскі пасад».

Працы па стварэнні гарадскога парку культуры і адпачынку «Падміколле» завяршыліся ў канцы 2018 года.

## Спасылкі 
* Парк в Подниколье — «зеленое сердце» Могилёва 

Катэгорыя:Паркі Магілёва
Катэгорыя:Падміколле
Дзмітрый Фёдаравіч Мезенцаў

**Дзмітрый Фёдаравіч Мезенцаў** (; ) — расійскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.

Губернатар Іркуцкай вобласці Расійскай Федэрацыі (8 чэрвеня 2009 — 18 мая 2012). Член Савета Федэрацыі і прадстаўнік ад Адміністрацыі Іркуцкай вобласці (2002—2009). Генеральны сакратар ШАС (1 студзеня 2013 — 31 снежня 2015). З 1 студзеня 2016 года — член Савета Федэрацыі Расіі ад Сахалінскай вобласці.

Член Саюза журналістаў Расіі, кандыдат псіхалагічных навук.

30 красавіка 2019 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Расійскай Федэрацыі ў Рэспубліцы Беларусь замест скандальна вядомага Міхаіла Бабіча.

Дзяржаўны сакратар Саюзнай дзяржавы (19 сакавіка 2021 — 17 красавіка 2025).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Губернатары Іркуцкай вобласці
Катэгорыя:Кіраўнікі рэгіёнаў Расіі
Катэгорыя:Кандыдаты псіхалагічных навук
Катэгорыя:Паслы Расіі ў Беларусі
Дзьёрдзь Лазар

**Дзьёрдзь Лазар** (, 15 верасня 1924, Ішасег, медзье Пешт, Венгрыя — 2 кастрычніка 2014, Будапешт, Венгрыя) — венгерскі дзяржаўны дзеяч, старшыня Савета міністраў Венгерскай Народнай Рэспублікі 15 мая 1975 — 25 чэрвеня 1987.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Венгрыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў медзье Пешт
Хіраптэралогія

**Хіраптэралогія** — раздзел заалогіі (тэрыялогіі), які вывучае рукакрылых сысуноў, такіх як кажаны.

## Таварыствы і арганізацыі 
* *Камісія па рукакрылых* пры Тэрыялагічным таварыстве РАН http://zmmu.msu.ru/bats/rbgrhp/history.htm
* *Міжнародны саюз аховы рукакрылых* — Bat Conservation International (BCI), Остын, штат Тэхас (ЗША, заснаваны ў 1982 годзе). http://www.batcon.org/

## Часопісы 
* *Acta Chiropterologica* (Польшча)http://www.miiz.waw.pl/miz/index.php?option=com_wrapper&Itemid=124&lang=iso-8859-2 
* *Plecotus et al.* (1998-, Расія) http://zmmu.msu.ru/bats/plecotus/plecot.htm

## Міжнародная ноч кажаноў 
Свята кажаноў адбываецца ў ноч восеньскага раўнадзенства 21 верасня. Гісторыя свята бярэ пачатак у антычнай старажытнасці, калі яно называўся па-іншаму і насіла містычны, а не прыродаахоўны характар. У цяперашні час праводзіцца ў шэрагу Еўрапейскіх краін, дзе найбольш папулярна экалагічная палітыка.http://www.museum.ru/N14740

## Гл. таксама 
* Рукакрылыя
* Тэрыялогія

## Спасылкі 
* Сайт «Кажаны»
* nyctalus.com

Катэгорыя:Раздзелы заалогіі
Баргузін (рака)

**Баргузі́н** () — рака ў Азіяцкай частцы Расіі, у Курумканскім і Баргузінскім раёнах Бураціі. Упадае ў возера Байкал.

Даўжыня ракі 480 км. Плошча вадазбору 21 100 м³/с. Аб’ём гадавога сцёку 3,85 км³/год. Выток ракі знаходзіцца на месцы стыку Ікацкага і Паўднёва-Муйскага хрыбтоў. Упадае ў Баргузінскі заліў возера Байкал за 1,5 км ад пасёлка Усць-Баргузін. Вадазбор ракі знаходзіцца на схілах Ікацкага хрыбта, Амуцкай і Баргузінскай катлавін. Працякае праз возера Балан-Тамур. Жыўленне ракі пераважна дажджавое.

Прытокі Баргузіна: Давачан, Амут, Туракіна, Акумту, Сінінда, Джырга, Улюнга, Сухі Баргузін, Сухітке, Арзагуні, Гарга, Шаманка, Тун, Іна, Адамаўка, Малая Гусіха, Вялікая Гусіха, Шанталык і інш. У басейне ракі азёры Ала-Нур, Малан-Зурхен, Светлае (Кіслае), Малы Халзар, Вялікі Халзар, Яхе-Нур і інш.

Рака суднаходная на 138 км ад вусця да улуса Элэсун.

## Літаратура 
* 
* Малая советская энциклопедия / Гл. ред. Б. А. Введенский — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1958. — 250 000 экз. — Т. 1. — С. 804.
* 

## Спасылкі 
* 
* *Иванов В. В.* Баргузин // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Река Баргузин // Природа Байкала

Катэгорыя:Рэкі Бураціі
Катэгорыя:Басейн Карскага мора
Катэгорыя:Байкал
Вазузскае вадасховішча

**Вазу́зскае** ( — вадасховішча ў Смаленскай і Цвярской абласцях Расіі на рацэ Вазуза. З’яўляецца часткай Вазузскай гідратэхнічнай сістэмы.

Вадасховішча ўведзена ў эксплуатацыю ў 1977 годзе. Плошча паверхні пры нармальным падпорным узроўні 106 км, найбольшая шырыня 2,1 км. Найбольшая глыбіня 28,1 м, сярэдняя — 5,1 м. Ваганні ўзроўню вады да 10 м. Карысны аб’ём 428 млн м³. Плаціна вадасховішча земляная і знаходзіцца за 5,1 км ад вусця Вазузы. Даўжыня плаціны 883 м, яе вышыня 35 м. Плошча вадазбору 6890 км². Катлавіна вадасховішча складаецца з чатырох плёсаў, утвораных затопленымі далінамі рэк Вазуза, Асуга, Касня, Гжаць.

Каналам Гжаць—Яўза Вазузскае вадасховішча злучаецца з Яўзскім вадасховішчам і разам з Верхнерузскім вадасховішчам утварае Вазузскую гідратэхнічную сістэму, выкарыстоўваемую ў мэтах паляпшэння водазабеспячэння горада Масквы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Вазузское водохранилище // Федеральное агентство водных ресурсов (Росводресурсы) 
* *Григорьева И. Л.* Вазузское водохранилище // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Геаграфія Смаленскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Цвярской вобласці
Катэгорыя:Басейн Волгі
Упадзіна Афар

**Упадзіна Афар** (**Афарскі трохкунік**) — тэтканічная ўпадзіна на паўночным усходзе Афрыкі ў аснове Афрыканскага рогу на тэрыторыі Эфіопіі (большая частка), Эрытрэі, Джыбуці. З’яўляецца месцам сустрэчы сістэмы Вялікіх Афрыканскіх разломаў з акіянічнымі рыфтамі Чырвонага мора і Адэнскага заліва. У межах упадзіны размешчана возра Асаль — найніжэйшы пункт усёй Афрыкі (-155 метраў ад узроўня мора). 

## Геалагічная будова 
У тэктанічным аспекце ўпадзіна ўяўляе сабою трайнік — той рэдкі выпадак, калі ў адной кропцы сыходзяцца тры разломы. З поўдня падыходзіць кантынентальны ўсходне-афрыканскі рыфт, з паўночнага ўсходу і паўночнага захаду да яго прымыкаюць марскія рыфты Адэнскага заліву і Чырвонага мора адпаведна. Месца сустрэчы разломаў адзначана возерам Абэ. Паўночная частка ўпадзіны — другое ў наш час месца пасля Ісландыі, дзе можна паназіраць акіянічны рыфтагенез. 

Ва ўсіх трох "нагах" трайніка зямная кара разыходзіцца з хуткасцю 1-2 см у год, што суправаджаецца землетрасеннямі і глыбокімі расколінамі ў сотні метраў даўжынёй, а дно даліны апускаецца ўсё глыбей. Таксама тэктанічныя працэсы суправаджаюцца вулканічнай актыўнасцю — у даліне маюцца буйныя дзеючыя вулканы Эртале і Дабаху. Адзінае вядомае вывяржэнне вулкана Дабаху адбылося ў 2005 годзе. Яно суправаджалася выліваннем 2,5 км³ лавы, што стварыла гіганцкую дайку; выкідам піракластычных парод, фарміраваннем паверхневай расколіны даўжынёй 500 м і глыбінёй 8 м. 

На працягу наступных мільёнаў гадоў геолагі чакаюць разбурэння і разыходжання хрыбтоў, што аддзяляюць упадзіну Афар ад Чырвонага мора. У выніку мора затопіць упадзіну і гэта стане пачаткам фарміравання вялікага ўсходне-афрыканскага мора.

## Прырода ўпадзіны 
Упадзіна Афар з’яўляецца адным з найгарачэйшых месцам планеты. І калі па абсалютных паказчыках яна прайграе Трыпалі і Даліне Смерці, то па сярэдняй тэмпературы ёй няма роўных. Да прыкладу, ва ўпадзіне Данакіль — самай гарачай частцы ўпадзіны — зімовай раніцай тэмпература паветра можа дасягаць 37 ° С. На працягу лета тэмпература ніколі не падае ніжэй за 40 ° С, на працягу года — 34 °. Колькасць ападкаў за год не перавышае 100-200 мм і памяншаецца пры набліжэнні да ўзбярэжжа. Такі пякельны клімат не надта спрыяе фарміраванню гідраграфічнай сеткі і багаццю расліннасці. Што да рэк, то ўпадзіну дрэнуе рака Аваш, вобласць жыўлення якой ляжыць на Эфіопскім сугор’і. На прасторах упадзіны ніжняе цячэнне ракі не можа пахваліцца прытокамі. У засушлівыя гады Аваш распадаецца на ланцуг салёных азёр ва ўпадзіне Данакіль. У больш абводненыя гады Аваш сканчае свой шлях у возеры Аббэ. 

Краявіды ўпадзіны пераважна пустынныя і паўпустынныя. Расліннасць прадстаўлена засухаўстойлівымі відамі: невялікія дрэвы (драцэны), хмызнякі і травы. Адзіным значным аазісам зялёнага жыцця з'яўляецца даліна ракі Аваш. Млекакормячыя прадстаўлены траваеднымі: зебра Грэві, газелі, бейза; ёсць тут апошні арэал афрыканскіх дзікіх аслоў. Птушкі прадстаўлены наступнымі відамі: страус, эндэмічных жаўрук Heteromirafra archeri, птушка-сакратар.

Катэгорыя:Геалогія Афрыкі
Катэгорыя:Геаграфія Эфіопіі
Катэгорыя:Упадзіны
Катэгорыя:Сухія вобласці ніжэй узроўня мора
Сапатысцкая армія нацыянальнага вызвалення

**Сапатысцкая Армія Нацыянальнага Вызвалення, САНВ** () — леварадыкальны рух у самым паўднёвым мексіканскім штаце Ч’япас. Назва ўзыходзіць да імя генерала Эміліяна Сапаты — героя Мексіканскай рэвалюцыі 1910—1920 гадоў. Амаль ва ўсіх вёсках САНВ ёсць выявы Сапаты, Чэ Гевары і субкамандантэ Маркаса.

## Гісторыя і дзейнасць 
Студзень 1994 — на поўдні Мексікі пачалося паўстанне, у якім прынялі ўдзел да 4 тыс. сапатыстаў і невялікая колькасць індзейцаў. Мяцеж, які доўжыўся 12 дзён, скончыўся падпісаннем хісткага перамір’я.

Кастрычнік 1995 — у Мехіка ўрадавымі сіламі быў арыштаваны адзін з кіраўнікоў САНВ, Fernando Yáñez Muñoz («Comandante German»).

1996 — пасля арыштаў яшчэ некалькіх прыхільнікаў САНВ групоўка пераходзіць ад узброенай барацьбы да агітацыі сваіх ідэй сярод жыхароў Ч’япаса і суседніх штатаў.

Снежань 2002 — САНВ ініцыявала блакаду дарог на ранча «Эсмеральда», уладальнікамі якога з’яўляліся грамадзяне ЗША. Акцыя была накіраванына супраць амерыканскай ваеннай прысутнасці ў краіне.

28 чэрвеня 2005 — сапатысты прадставілі Шостую Дэкларацыю Лакандонскіх джунгляў, абвясціўшы Мексіцы і свету свае асновы і светапогляд. Дэкларацыя заяўляе аб падтрымцы карэнных народаў.

Студзень 2006 — быў праведзены марш сапатыстаў ва ўсіх 32 рэгіёнах краіны. Акцыя праводзілася ў межах «Іншай кампаніі».

Кастрычнік 2007 — Субкамандантэ Маркас, лідар САНВ, праводзіць сустрэчу з прадстаўнікамі індзейскіх народаў Мексікі. Сапатысты заявілі, што гэтае мерапрыемства прымеркавана да 515-годдзя ўварвання на зямлі індзейцаў, якія затым падвергнуліся «капіталістычнай псуты і эксплуатацыі».

Ліпень 2012 — Энрыкэ Пенья Н’ета быў абраны прэзідэнтам Мексікі. Новы кіраўнік дзяржавы працягнуў праамерыканскую палітыку сваіх папярэднікаў. Сапатысты правялі пратэстныя акцыі ў штаце Ч’япас супраць новай улады.

## Ідэалогія 
Ідэалогія сапатысцкага руху аб’ядноўвае традыцыйныя вераванні майя з сацыялізмам, анархізмам і марксізмам. У неасапатызму відаць гістарычны ўплыў мексіканскіх анархістаў і розных лацінаамерыканскіх сацыялістаў. У канцы XX стагоддзя субкамандантэ Маркас унёс марксісцкі элемент у рух.

## Спасылкі 
* Zapatistas: The war with no breath?
* Сайт Субкамандантэ Маркаса 
* http://mediaknowledge.ru/c5c61a64780f6f5f.html

Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Нацыянальна-вызваленчыя рухі
Катэгорыя:Партызанскія рухі
Катэгорыя:Палітыка Мексікі
Кулажка

**Кула́жка** — рака ў Мёрскім і Шаркаўшчынскім раёнах Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Густатка (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 16 км. Плошча вадазбору 86 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,5‰.  Пачынаецца за 1,7 км на захад ад вёскі Дзеверкі Мёрскага раёна, цячэ па заходняй частцы Полацкай нізіны, вусце на паўночнай ускраіне гарадскога пасёлка Шаркаўшчына.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Мёрскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Шаркаўшчынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Янкі (прыток Дзісны)
Шэпэціўка

**Шэпэці́ўка**, таксама *Шапято́ўка* () — горад абласнога падпарадкавання ў Хмяльніцкай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Шэпэціўскага раёна, адзін з найбольшых чыгуначных вузлоў края. Плошча 40 км². Насельніцтва 39&nbsp;666 чалавек (2024).

## Геаграфія 
Горад размешчаны на поўначы Хмяльніцкай вобласці, на рацэ Гуска, за 103 км ад Хмяльніцкага і 272 км ад Кіева. Чыгуначная станцыя Шэпэціўка і Шэпэціўка-Падольска.

Першыя згадкі датуюцца 1594 годам. Горад з 1619 года.

## Гісторыя 
* 1619: атрымаў статус горада.
* 1594: першыя згадкі ў пісьмовых крыніцах (у складзе Крамянецкага павета).
* 1793: у складзе Заслаўскага намесніцтва.
* 1865: у Шэпэціўке заснавана аднакласная народная вучэльня (з 1900 — двухкласная).
* 1873: першая чыгуначная лінія Кіеў — Брэст.
* 2 лістапада 1915: пачала функцыянаваць дзялянка Жлобін — Шэпэціўка чыгункі Пецярбург — Адэса.
* 1922: адміністрацыйны цэнтр Шэпэціўскага раёна.

## Насельніцтва 
Дэмаграфічны рост насельніцтва

ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:55000
ScaleMajor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMajor = unit:year increment:25000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1891 from:0 till:5926
  bar:1923 from:0 till:12072
  bar:1979 from:0 till:43484
  bar:1989 from:0 till:50876
  bar:1991 color:cobar2 from:0 till:51900
  bar:2001 from:0 till:48212
  bar:2004 from:0 till:47988
  bar:2005 from:0 till:46044
  bar:2010 from:0 till:43706

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1891 at: 5926 text: 5.926 shift:(-14,5)
  bar:1923 at: 12072 text: 12.072 shift:(-14,5)
  bar:1979 at:43484 text: 43.484 shift:(-14,5)
  bar:1989 at:50876 text: 50.876 shift:(-14,5)
  bar:1991 at:51900 text: 51.900 shift:(-14,5)
  bar:2001 at:48212 text: 48.212 shift:(-14,5)
  bar:2004 at:47988 text: 47.988 shift:(-14,5)
  bar:2005 at:46044 text: 46.044 shift:(-14,5)
  bar:2010 at:43706 text: 43.706 shift:(-14,5)

## Галерэя 

File:Locomotive 9P-610 Shepetivka.jpg|Лакаматыў 9Р-610
File:Шепетівка. двірець.JPG|Станцыя Шэпэціўка
File:Будівля Церкви московського православ'я.JPG|Сабор Святога Міхаіла
File:Shepetivka2.JPG|Вуліцы Шэпэціўкі

## Выдатныя асобы 
* Астроўскі Мікалай — савецкі пісьменнік
* Валянціна Матвіенка — расійская дзяржаўная дзеччка, губернатар і старшыня Ураду Санкт-Пецярбурга, старшыня Савета Федэрацыі.
* Герась Сакаленка — украінскі паэт, журналіст і актывіст украінскага нацыянальна-вызваленчага руху, аўтар вершаў ў стыле рамантызму.
* Коцік Валянцін — Герой Савецкага Саюза

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Прагноз надвор’я ў м. Шэпэціўка
* ПАСПОРТ міської територіальної громади м. Шепетівка  на Офіційна сторінка Хмельницької обласної ради
* Рахунковая картка, м. Шэпэціўка

Катэгорыя:Гарады Хмяльніцкай вобласці
Канстытуцыя 3 мая 1791 (карціна)

**«Канстытуцыя 3 мая 1791 года»** — карціна Яна Матэйкі, напісаная да стагоддзя прыняцця першай польскай канстытуцыі. У гэтым творы злучаныя ў асобна ўзятым моманце мноства сюжэтных ліній развіцця польскай гісторыі. У дадзеным выпадку абраны момант пераходу паслоў Сейма з Залы пасяджэнняў у сабор св. Яна.

Па вуліцы ў кірунку да касцёла рухаюцца, акружаныя вітаючым іх натоўпам, творцы і прыхільнікі Канстытуцыі. Працэсію ўзначальвае кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі (17). Крыху наводдаль ад караля ідзе аўтар рэформы адукацыі Гуга Калантай (11). За яго спіной стаяць Ігнат Патоцкі (13) і Адам Чартарыйскі (14).

Ззаду нясуць на сваіх плячах двух маршалаў сейма — Станіслава Малахоўскага (1) і Казіміра Нестара Сапегу (5). Адзін з апорных — Юльян Нямцэвіч (6), другі (пад паднятым тэкстам Канстытуцыі) — Ігнат Закжэўскі (3). За ім відаць твар Тадэвуша Касцюшкі (4). Замыкаюць шэсце Станіслаў Сташыц (26) і Анджэй Замойскі (27). Апошні цягнее за сабой селяніна-разяваку з натоўпу (33). Паміж імі — Антоні Тызенгаўз (32).

Ля сцяны пад скульптурай стаіць Антон-Станіслаў Святаполк-Чацвярцінскі (21), павешаны варшавянамі у чэрвені 1794. Спіной да гледачоў з перавяззю стаіць адзін з самых багатых вяльможаў Польшчы, вялікі каронны гетман Рэчы Паспалітай Францішак-Ксаверы Браніцкі (10), будучы цесць Міхаіла Варанцова.

Упаў на зямлю Ян Сухаржэўскі (8). Побач у светлым з паднятай рукой Казімеж Канопка (29). Справа на кані — Юзаф Панятоўскі (34). Злева ўнізе ў натоўпе павярнуўся тварам да гледача Ян Кіліньскі (24). Акрамя таго, на карціне намаляваны Даратэя (герцагіня Курляндыі) (18), марганатычная жонка караля Эльжбета Грабоўска (19) і Ян Декерт (20), Антоній Златніцкі (22).

Сярод прадстаўленых на карціне сведак гістарычнай падзеі знаходзяцца і так званыя фігуры-каментары — вобразы, закліканыя незаўважна і ненавязліва падкрэсліць аўтарскае стаўленне да таго, што здарылася. На карціне даследчыкі знаходзяць як мінімум дзве падобныя фігуры: гэта стары яўрэй, які красамоўна жэстыкулюе (37, у правым ніжнім куце) і ксёндз Хофбаўэр (25, у ніжняга краю карціны, злева). Лічыцца, што гэтыя фігуры паказваюць крытычнае стаўленне мастака да адлюстроўваемай падзеі. Матэйка на самой справе быў перакананым кансерватарам, праціўнікам ліберальных палажэнняў Канстытуцыі.

## Спасылкі 
* Marek Rezler, Z Matejką przez polskie dzieje: Konstytucja 3 maja

Катэгорыя:Карціны Яна Матэйкі
Катэгорыя:Карціны на гістарычныя сюжэты
Катэгорыя:Карціны 1891 года
Катэгорыя:Карціны са збораў Каралеўскага замка
Чорнагалоў звычайны

**Чорнагалоў звычайны** (*Prunella vulgaris*) — від кветкавых раслін з роду  сямейства .

## Назва 
Чорнагалоў звычайны, брунэлька, бурнэлька, чарнагубка, дзеравянка, хмялёк, гарлянка.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з паўзучым карэнішчам. Сцябло вышынёй 10—60 см, прамое або прыўзнятае, часам галінастае, голае ўнізе, чатырохграннае, апушанае па рэбрах. Лісце супраціўнае, суцэльнакрайняе, на чарашках (акрамя верхняй пары). Верхняя пара лісця сядзячая, ахоплівае аснову суквецця. Кветкі цёмна-сіняга і фіялетавага колеру, у густым галоўчатым або коласападобным суквецці, складзеным з 6 кветкавых кальчакоў. Плод — гладкі арэшак.

## Арэал і экалогія 
Расліна распаўсюджана на тэрыторыі Еўразіі, Паўночнай Амерыкі, Паўночнай Афрыкі і Аўстраліі. Расце ў лясах, на ўзлесках і палянах, на лугах, берагах вадаёмаў.

## Выкарыстанне 
Расліны выкарыстоўваюцца ў народнай медыцыне пры ангіне, запаленні верхніх дыхальных шляхоў і інш. Вырошчваецца ў якасці дэкаратыўнай расліны.

## Ахова 
Чорнагалоў звычайны занесены ў Чырвоную кнігу Якуціі.

## Літаратура 
*  — С. 341.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мятныя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Флора Аўстраліі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Яўген Сцяпанавіч Саўчанка

{{ДД
|узнагароды = 
{ style="background: transparent"
     
-
     
-
 
}
}}
**Яўге́н Сцяпа́навіч Са́ўчанка** (; нар. 8 красавіка 1950) — губернатар Белгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі з 11 кастрычніка 1993 па 22 верасня 2020 года. Член Савета Федэрацыі Расіі з 22 верасня 2020 года.

## Біяграфія 
[thumb|left|282px|[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрый Мядзведзеў і Яўген Саўчанка]]
Яўген Саўчанка нарадзіўся ў пасёлку Красная Яруга Курскай вобласці (з 1954 года — Белгародскай вобласці). Пасля сканчэння школы і тэхнікума працаваў аграномам Ракіцянскага калгаса, а пасля дырэктарам саўгаса. Уздымаючыся па партыйнай лесвіцы, працаваў спачатку ў раённых, затым у абласных партыйных органах, у ЦК КПСС і Міністэрстве сельскай гаспадаркі РСФСР.

У 1993 годзе быў абраны губернатарам роднай Белгародчыны. На выбарах 1999 года з вялікім адрывам перамог Уладзіміра Жырыноўскага, а ў 2003 быў абраны на трэці тэрмін, атрымаўшы 61 % і перамогшы асноўнага апанента, камуніста Васілія Алтухава.

Яўген Саўчанка з’яўляецца членам Аграрнай Партыі Расіі і падтрымлівае Уладзіміра Пуціна.

На Белгародчыне, адным з найбольш паспяховых рэгіёнаў Расіі, Яўген Саўчанка працягвае карыстацца папулярнасцю.

У 2004 годзе Саўчанка ініцыяваў кампанію супраць ужывання абсцэннай лексыкі, а ў 2006 у Белгародскай вобласці з’явіўся абавязковы школьны прадмет «асновы Праваслаўя», што выклікала крытыку камуністаў і прадстаўнікоў іншых канфесій.

## Сям’я 
Яўген Саўчанка жанаты, мае дзвюх дачок.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Яўгена Саўчанкі 
* Афіцыйная старонка губернатара і ўрада Белгародскай вобласці 

Катэгорыя:Губернатары Белгародскай вобласці
Катэгорыя:Палітыкі Расіі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены «Адзінай Расіі»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Белгародскай вобласці
Катэгорыя:Члены Савета Федэрацыі Расіі (з 2000)
Расяйнейская бітва

**Расяйне́йская бітва** — назва савецкага франтавога контрудару ў раёне на паўднёвы захад ад Шаўляя 23 — 25 чэрвеня 1941 года, праведзенага ў рамках Прыбалтыйскай стратэгічнай абарончай аперацыі.

## Вынікі бітвы 
Контрудар 12-га і 3-га мехкарпусоў з-за недахопу арганізацыі і забеспячэння звёўся да паспешлівых, няўзгодненых па месцы і часу дзеянняў. Яго вынікі апынуліся нязначнымі, а страты асабістага склада і танкаў вялікія.

ВПС Паўночна-Заходняга фронту за першыя тры дні вайны страцілі 921 самалёт і апынуліся не ў стане падтрымаць савецкія войскі з паветра. 

Асноўная задача — затрымаць прасоўванне суперніка — выкананая не была. Вынік бітвы — паражэнне.

25 чэрвеня камандуючы фронтам атрымаў дырэктыву Стаўкі Галоўнага Камандавання, якая запатрабавала арганізаваць абарону сіламі адыходзячых аб’яднанняў, рэзерваў і злучэнняў другога эшалона па Заходняй Дзвіне.

Але яшчэ 24 чэрвеня нямецкі 56-ы мотакорпус выйшаў на шашу, якая вядзе да Даўгаўпілса, прайшоўшы 170 км. 26 чэрвеня Даўгаўпілс быў захоплены. 

2 ліпеня, пасля адбіцця савецкіх атак, да Заходняй Дзвіны ў раёне Екабпілса выйшаў другі мотакорпус 4-й танкавай групы — 41-ы.

Нямецкая 3-я танкавая група пасля бітвы за Алітус заняла Вільнюс, выйшла на аператыўны прастор і пачала наступленне на Мінскім напрамку (глядзі далей «Беластоцка-Мінская бітва»).

## Спасылкі 
* Б. Н. Петров. Военные действия на северо-западном направлении в начальный период войны.
Катэгорыя:Бітвы ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы ў Літве
Катэгорыя:Канфлікты 1941 года
Катэгорыя:Чэрвень 1941 года
Катэгорыя:Танкавыя бітвы Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Танкавыя бітвы нацысцкай Германіі
Катэгорыя:Танкавыя бітвы СССР
Ілаўка

**І́лаўка** — рака ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Дзісна (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 10 км. Пачынаецца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Ляскова, вусце за 0,6 км на ўсход ад вёскі Курылава. Ад вытоку на працягу 3,3 км рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Дзісны
Катэгорыя:Рэкі Шаркаўшчынскага раёна
Босанска-Грахава

**Босанска-Грахава** (, ) — горад у заходняй частцы Босніі і Герцагавіны, які з навакольнымі паселішчамі ўтварае **абшчыну Босанска-Грахава** () ў складзе Кантона 10 Федэрацыі Босніі і Герцагавіны на мяжы з Харватыяй. Суседнія абшчыны Кантона — Дрвар, Ліўна, Гламач — і іх адміністрацыйныя цэнтры знаходзяцца на нязначнай адлегласці ад Босанска-Грахава. У выніку перадачы паўночна-заходняй часткі былой вялікай абшчыны Дрвар вакол сяла *Марцін-Броду* ў падпарадкаванне Града Біхач Унска-Санскага кантона, абшчына Босанска-Грахава мяжуе з апошнім. Да Кніну, былой сталіцы Рэспублікі Сербскай Краіны, адлегласць ад Босанска-Грахава па аўтадарозе крыху большая за 30 кіламетраў.

## Геаграфія 
Абшчына Босанска-Грахава размешчана ў горнай мясцовасці ў дыяпазоне вышыняў ад 700 да 1862 метраў над узроўнем мора. Гэтая тэрыторыя мае тыповы дынарскі рэльеф, з характэрнымі высакагор’ямі, сярод якіх найбольш значнае тут Шатор з вяршыняй 1862 метры, што чаргуюцца з карставымі палямі, з якіх на абшчыну прыпадае *Грахаўскае поле*, што атрымала назву па размешчанаму ў ім горадзе, а таксама часткі *Пашыча поля* ды *Ліваньскага поля*.

Босанска-Грахава знаходзіцца на водападзеле Чорнага і Адрыятычнага мора. Рэкі Струга, Унац, Гудая адносяцца да чарнаморскага басейна, тады як Карана і рэкі *Ліваньскага поля* — да адрыятычнага. На Шаторы, на вышыні 1488 метраў размешчана *Шаторскае возера* памерамі 337x127 метраў, якое з’яўляецца ледавіковым возерам, глыбінёй да 8 метраў з празрыстасцю 4 метры. Таксама ў краі маюцца яшчэ два прыродныя возеры і два штучныя.

Босанска-Грахава знаходзіцца ў пераходнай зоне паміж кантынентальным і міжземнаморскім кліматам, тыповыя праявы якіх тут чаргуюцца. Але, мяркуючы па колькасці ападкаў і суадносна высокім увільгатненні, вялікі ўплыў маюць атмасферныя патокі з Адрыятыкі.

У карставым масіве *Стражбеніца* знаходзіцца адна з вялікіх сістэмаў пячор у Босніі і Герцагавіны — пячора *Ледзяніца*, з выяўленай даследаваннямі даўжынёй 697 метраў і плошчай 8477 м². Маецца шэраг іншых цікавых пячораў.

## Гісторыя 
## Насельніцтва 
Паводле перапісу насельніцтва 2013 года, колькасць насельніцтва ў населеным пункце Босанска-Грахава склала 876 чалавек, што ў параўнанні з даваеннай колькасцю жыхароў у 2 096 чалавек з’яўляецца вельмі значным скарачэннем, як і ва ўсёй абшчыне — у ёй на 2013 год было 2 028 чалавек, што нават трохі меней, чым было толькі ў адміністрацыйным цэнтры да вайны. Гэта звязана з занадта павольным і частковым вяртаннем, пачынаючы з 1996 году, гістарычна пераважаючага сербскага насельніцтва ў абшчыну, пасля зыходу ў верасні 1995 года, падчас ратавання ад нападу харвацкіх акупантаў.

Склад насельніцтва ў межах тэрыторыі абшчыны Босанска-Грахава:

#### 2013 
* Сербы — 2 028 (82,81 %)
* Харваты — 393 (16,05 %)
* Баснійцы — 6 (0,245 %)
* Іншыя — 22 (0,898 %)

#### 1991 
* Сербы — 7 888 (94,91 %)
* Харваты — 226 (2,719 %)
* Мусульмане — 12 (0,144 %)
* Югаславы — 135 (1,624 %)
* Іншыя — 50 (0,602 %)

#### 1981 
* Сербы — 7 739 (85,68 %)
* Харваты — 264 (2,923 %)
* Мусульмане — 5 (0,055 %)
* Югаславы — 978 (10,83 %)
* Іншыя — 25 (0,277 %)

## Гаспадарка 
Катэгорыя:Гарады Федэрацыі Босніі і Герцагавіны
Сезон НБА 2017/2018

**Сезон НБА 2017/2018** — 72-і сезон Нацыянальнай Баскетбольнай Асацыяцыі.

## Рэгулярны сезон 
### Гульні 
### Турнірная табліца паводле дывізіёнаў 
### Турнірная табліца паводле канферэнцый 
## Плэй-оф 
### Сетка 
## Статыстыка 
### Лідары паводле асабістай статыстыкі 
### Найвышэйшыя асабістыя паказчыкі ў асобнай гульні 
### Лідары паводле каманднай статыстыкі 
## Узнагароды 
### Выніковыя ўзнагароды 
#### Сімвалічныя пяцёркі 
### Гульцы тыдня 
### Гульцы месяца 
### Навічкі месяца 
### Трэнеры месяца 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:2017 год у баскетболе
Катэгорыя:2018 год у баскетболе
Старыя могілкі (Пінск)

**Старыя могілкі** — самы стары і вядомы некропаль Пінска. Могілкі ўключаюць у сябе каталіцкія, праваслаўныя, яўрэйскія, агульнагарадскія і воінскія пахаванні, на іх пахаваны беларускія і польскія рэлігійныя, культурныя і грамадска-палітычныя дзеячы. Цераз могілкі ідзе вуліца Спакойная.

## Гісторыя 
Першыя пахаванні на могілках адносяцца да пачатку XIX стагоддзя. Каталіцкія і праваслаўныя пахаванні дзяліў праезд, які стаў пазней часткай вуліцы Спакойнай. Некаторыя надмагіллі і агароджы XIX — пачатку XX стагоддзяў выкананы на высокім мастацкім узроўні з каштоўных матэрыялаў і прадстаўляюць мастацтва пінскіх скульптараў, разьбяроў па камені, ліцейшчыкаў і кавалёў.

На могілках месціўся драўляны касцёл Маці Божай Балеснай, пабудаваны ў 1820 годзе. На пачатку 1980-х гадоў ён згарэў. На пляцы на месцы былога касцёла ўсталяваны крыж, каля якога штогод вернікі збіраюцца 1 лістапада на супольную малітву.

У 1823 годзе пабудавана драўляная праваслаўная царква ў стылі класіцызму, якая існавала да 1980-х гадоў. Далейшы лёс невядомы, захаваліся дзве мураваныя калоны ганка.

## Пахаванні 
На могілках пахаваны прадстаўнікі вядомых родаў Агінскіх, Бутрымовічаў, Ордаў, Скірмунтаў, маці вядомага польскага журналіста Рышарда Капусцінскага, маці архітэктара Івана Жалтоўскага, бацькі біскупа Пінскай дыяцэзіі Казіміра Букрабы.

На могілках месцяцца рускія і нямецкія пахаванні перыяду Першай сусветнай вайны, польскія гарнізонныя пахаванні.

### Вядомыя асобы 
* Вітольд Данілевіч-Чачот (1846—1929) — ксёндз пралат, прафесар.
* Уладзімір Рыгоравіч Канарэеў (1915—1973) — Герой Савецкага Саюза (1945).
* Гартэнзія з Ордаў (1808—1894) — сястра Напалеона Орды, жонка Аляксандра Скірмунта.
* Дзмітрый Міхайлавіч Мінееў (1916—1954) — Герой Савецкага Саюза (1945).
* Герман Іванавіч Пучкоў (1923—1981) — Герой Савецкага Саюза (1946).
* Леан Святаполк-Мірскі (1871—1925) — ксёндз пралат, пробашч пінскай катэдры і генеральны вікарый Пінскай дыяцэзіі.
* Гелена Скірмунт (1827—1874) — беларуская мастачка і скульптар.
* Казімір Скірмунт (1824—1880) — уласнік маёнткаў Калоднае і Рухча
* Канстанцыя Скірмунт (1852—1933) — беларуская публіцыстка, гісторык.
* Генавефа з Пуслоўскіх (1852—1936), дачка графа Вандаліна Пуслоўскага, жонка віленскага губернскага правадыра дваранства 
* Іосіф Гдалевіч Бернштэйн (1904—1966) — удзельнік рэвалюцыйнага і нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі.

Pinsk, Spakojnaja, Sylvija Nielubovič-Tukalskaja. Пінск, Спакойная, Сыльвія Нелюбовіч-Тукальская (1915-18) (3).jpg|Помнік Сільвіі Нелюбовіч-Тукальскай, перыяд Першай сусветнай вайны
Pinsk, mohilki. Пінск, могілкі (2021) 20.jpg|Помнік Сільвіі Нелюбовіч-Тукальскай, 2021 г.
Пінск. Старыя могілкі (каталіцкія) (287).jpg|Магіла Гелены Скірмунт 
Pinsk, mohilki. Пінск, могілкі (2021) 01.jpg|

Пінск. Старыя могілкі (нямецкія вайсковыя) (15).jpg|Помнік у частцы нямецкіх вайсковых пахаванняў
Pinsk, mohilki. Пінск, могілкі (2021) 21.jpg|
Pinsk, mohilki. Пінск, могілкі (2021) 09.jpg|
Pinsk, mohilki. Пінск, могілкі (2021) 06.jpg|Магіла Аляксандра Бутрымовіча

## Спасылкі 
Катэгорыя:Могілкі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Пінска
Аваш

**Аваш** () (старая назва — Гаваш) — рака на паўночным усходзе Афрыкі ў межах Эфіопскага нагор’я і ўпадзіны Афар, галоўная рака Эфіопіі. Упадае ў бяссцёкавае возера Аббэ. Зялёная даліна ракі — адзіны  значны аазіс у гэтым засушлівым рэгіёне.

## Гідраграфія 
Аваш бярэ пачатак на Эфіопскім нагор'і за 70 км на захад ад Адыс-Абебы, далей цячэ па Вялікай рыфтавай даліне і сканчае свой бег у возеры Аббэ, што ва ўпадзіне Афар, за 100 км ад заліва Таджура. Такім чынам, Аваш адносіцца да басейна ўнутранага сцёку. Даўжыня ракі — 1200 км. Зрэшты, як шмат для якіх рэк засушлівых абласцей, для Аваша характэрна цячэнне "навыварат". Шматводная ў верхнім цячэнні, дзе жывіцца багатымі ападкамі падчас сезону дажджоў, рака, трапляючы ў пякельны клімат упадзіны Афар, вельмі хутка мізарнее і ў засушлівыя гады нават не даносіць ваду да возера Аббэ, распадаючыся на пацеркі дробных азёраў. Усе буйныя прытокі — Гавадзі, Кабена, Баркана — Аваш прымае на Эфіопскім нагор'і. У перыяд высокай вады ўзровень ракі ў вярхоўях падымаецца на 15-20 метраў.

## Гаспадарчае выкарыстанне 
Аваш валодае значным гідраэнергетычным патэнцыялам — найбуйнейшая плаціна была пабудавана ў 1960 годзе на адлегласці каля 75 км ад Адыс-Абебы, у выніку чаго на рацэ ўтварылася вадасховішча Кока (іншая назва — Геліла) плошчай 180 км². Вада з Кокі бярэцца на арашэнне плантацый цукровага трыснягу. Хуткае асадканакапленне пагражае занясеннем усяго аб'ёму вадасховішча.

## Прарадзіма чалавека 
Чалавек жыў у даліне ракі Аваш з часоў узнікнення роду Homo. Тут былі знойдзены шматлікія астанкі дачалавечых гамінідаў (аўстралапітэкі). Палеанталагічныя знаходкі маюць узрост каля 3-4 млн гадоў і з'яўляюцца сведчаннем эвалюцыі чалавека. У 1974 годзе былі выяўленыя 52 фрагменты шкілета знакамітай Люсі. У 1980 г. даліна ніжняга цячэння ракі была ўнесена ў спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Катэгорыя:Рэкі Эфіопіі
Іван Паўлавіч Неўмывакін

**Іван Паўлавіч Неўмывакін** (; ) — савецкі і расійскі медык, спецыяліст па касмічнай і альтэрнатыўнай медыцыне, доктар медыцынскіх навук (1983), сапраўдны член і прафесар Расійскай Акадэміі прыродазнаўчых навук. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Латвійскай ССР.

Атрымаў поўнае вышэйшую адукацыю: Кыргызская дзяржаўная медыцынская акадэмія імя І. К. Ахунбаева (1951). Працаваў у Інстытуце медыка-біялагічных праблем Расійскай Акадэміі навук.

З 2014 г. ганаровы член Міжнароднай асацыяцыі "Генералы свету - за мір".

Аўтар каля ста кніг.

## Спасылкі 
* http://nanmprof.org/Structure/List.aspx  (глядзі прэзідэнцкі савет)
* Болезней не существует: правила здоровья Ивана Неумывакина / Редакционная статья // «Marie Claire»
* *Александр Никонов.* Расстрига  // «Story», апрель 2017

Катэгорыя:Постаці касмічнай медыцыны
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ святога дабравернага князя Данііла Маскоўскага III ступені
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Латвійскай ССР