Вітальд Маньчак

**Ві́тальд Ма́ньчак** (; , Сасновец — , ) — польскі мовазнавец, знаўца раманскіх і індаеўрапейскіх моў, прафесар Ягелонскага ўнвіерсітэта, член Польскай акадэміі ведаў.

## Адукацыя і навуковая кар'ера 
* 1945 – выпуск у Сасноўцы
* 1947 – выпуск у Гандлёвай акадэміі
* 1948 – магістр раманскай філалогіі ў Ягелонскім універсітэце
* 1950 – доктар гуманітарных навук
* 1954 – намеснік прафесара на раманістыцы Ягелонскага ўніверсітэта
* 1957 – дацэнт
* 1971 – надзвычайны прафесар
* 1982 – звычайны прафесар
* 1994 – professor emeritus

## Выкананне абавязкаў 
* 1954–1958 – сакратар Польскага мовазнаўчага таварыства
* 1967–1972 – сакратар Польскага таварыства падтрымкі навуковага супрацоўніцтва з Францыяй
* 1970–1974 – дырэктар Інстытут раманскай філалогіі Ягелонскага ўніверсітэта

## Навуковая дзейнасць 
Маньчак з'яўляецца аўтарам 960 навуковых прац, у тым ліку 23 манаграфій.

### Найважнейшыя навуковыя дасягненні 
У сферы агульнага мовазнаўства разглядаў наступныя пытанні:
* крытэрый праўды ў мовазнаўстве – паводле Маньчака, "крытэрый праўды" ў мовазнаўстве (і ў многіх гуманітарных навуках) абапіраецца на суб'ектыўныя перадумовы (напр., на аўтарытэт вучонага), а не кантралюецца аб'ектыўнымі перадумовамі (напр., статыстычных ці матэматычных метадаў); сам аўтар фармулюе свае тэзісы або кантралюе гіпотэзы іншых вучоных з выкарыстаннем статыстычных метадаў, перанятых з дакладных навук;
* сутнасць уласных назваў – паводле Маньчака, уласныя назвы не могуць перакладацца на іншую мову (напр.,  – , , ) і пад. з'яўляюцца фанетычнымі адаптацыямі гэтага слова) у той час, як агульныя назвы без праблем перакладаюцца ( перакладаецца як ,  i ). Маньчак лічыць, што распаўсюджаная дэфініцыя, паводле якой уласныя назвы маюць індывідуальны характар і адносяцца да адзінкавых дэсігнатаў, а агульныя назвы адносяцца да многіх дэсігнатаў, цалкам неадэкватная. Імя *Вітольд* носіць шмат людзей, тое ж адбываецца з прозвішчамі (напр., прозвішчы *Лі*, *Новак*, *Лопес*, *Сміт* вылучаюць тысячы і нават мільёны чалавек).
* сутнасць моўнай роднасці – Маньчак адхіляе распаўсюджаны тэзіс, што "моўная роднасць праяўляецца не ў лексіцы, а ў граматыцы", і фармулюе закон, што ступень моўнай роднасці вызначаюць лексічныя падабенствы, а не фанетычныя ці марфалагічныя супадзенні;
* законы аналагічнага развіцця – аўтар адхіляе законы аналагічнага развіцця, сфармуляваныя Ежы Курыловічам, і фармулюе ўласныя законы з апорай на статыстычныя даныя;
* нерэгулярнае фанетычнае развіццё, выкліканае частотнасцю – Маньчак лічыць, што нерэгулярнае фанетычнае развіццё, выкліканае частотнасцю, – гэта трэці, акрамя рэгулярнага фанетычнага развіцця і аналагічнага развіцця, фактар, які вызначае форму слова;
* вартасць статыстыкі ў мовазнаўчых даследаваннях – правільныя толькі тыя моўныя гіпотэзы і законы, якія можна праверыць на базе статыстычнага і матэматычнага метаду. Напрыклад, няверная, паводле Маньчака, не верны тэзіс Матэа Барталі пра перыферыйныя архаізмы (сфармуляваны ў 1925 годзе), які кажа, што інавацыі ўзнікаюць у цэнтры, а архаізмы ўтрымліваюцца на перыферыі, паколькі гэтаму супярэчаць лічбы і дакладныя падлікі, зробленыя на лексічнай аснове.

Акрамя прац па агульным мовазнаўстве, Маньчак выдаў важныя працы па індаеўрапейскім мовазнаўстве, раманістыцы, германістыцы, балтыстыцы і славістыцы. Ён таксама займаўся паходжаннем індаеўрапейскіх народаў, у тым ліку таксама паходжаннем раманскіх, германскіх і славянскіх народаў. Маньчак апублікаваў шмат прац, дзе прадставіў свае аргументы аўтахтоннага этнагенезу славян.

Як прызнаваў сам Маньчак, найбольшы ўплыў на яго як навукоўца аказаў Гуга Штэйнхаўс, дзядзька яго жонкі.

### Выбраныя працы 
* *Gramatyka francuska*, Warszawa 1960 (wyd. 2 – 1961, wyd. 3 – 1965).
* *Gramatyka włoska*, Warszawa 1961 (wyd. 2 – 1963, wyd. 3 – 1966).
* *Polska fonetyka i morfologia historyczna*, Łódź 1965 (wyd. 2 – Warszawa 1975, wyd. 3 – 1983).
* *Gramatyka hiszpańska*, Warszawa 1966.
* *Z zagadnień językoznawstwa ogólnego*, Wrocław 1970.
* *Fonética y morfología histórica del español*, Kraków 1976 (wyd. 2 – 1989).
* *Le latin classique, langue romane commune*, Wrocław 1977.
* *Praojczyzna Słowian*, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź 1981, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, .
* *De la préhistoire des peuples indo-européens*, Kraków 1992, Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego, .
* *Problemy językoznawstwa ogólnego*, Wrocław 1996, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, .
* *Wieża Babel*, Wrocław – Warszawa – Kraków 1999, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, .
* *O pochodzeniu i dialekcie Kaszubów*, Gdańsk 2002, Oficyna Czec, .
* *Przedhistoryczne migracje Słowian i pochodzenie języka staro-cerkiewno-słowiańskiego*, Kraków 2004, PAU, .

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Opera maiora et minora Witoldi Mańczak / Travaux publiés par Witold Mańczak*, [w:] *Munus Amicitiae. Studia linguistica in honorem Witoldi Mańczak septuagenarii*, edenda curaverunt Anna Bochnakowa et Stanisław Widłak, Cracoviae 1995, s. IX–XXIX. (lista publikacji W. Mańczaka do roku 1995).
* Witold Mańczak, *Językoznawstwo oparte nie na wierze w nieomylność autorytetów, ale na statystyce*, [w:] Jan Wawrzyńczyk, Dariusz Bralewski, *Ze wspomnień polskich językoznawców*, Oficyna Wydawnicza LEKSEM, Łask 2010, s. 22–43,  (autobiografia i przegląd dokonań).
* Jerzy Treder, *Posłowie. Witold Mańczak jako badacz kaszubszczyzny*, [w:] *O pochodzeniu i dialekcie Kaszubów*, Gdańsk 2002, Oficyna Czec, , s. 117–121 (biogram, dorobek naukowy).

## Спасылкі 
* Публікацыі Вітальда Маньчака ў камп'ютарным каталогу Ягелонскай бібліятэкі ў храналагічным парадку
* Сайт Вітальда Маньчака (пол.)
* Вітальд Маньчак (некралог) (пол.)