Барунская базыльянская школа

**Бару́нская базылья́нская шко́ла** — колішняя сярэдняя навучальная ўстанова свецкага кірунку, якая дзейнічала ў мястэчку Баруны Ашмянскага павета пры кляштары манахаў-базыльян. Школа рыхтавала кадры для грамадзянскай службы і ўтрымлівалася на сродкі базыльянскага ордэна. У 1804—1811 гадах фізіку выкладаў Юльян Спірыдовіч.

Праграма навучання ўключала:
* Мовы: лацінская, французская, нямецкая, руская (з 1800 г.), красамоўства (рыторыка).
* Дакладныя навукі: арыфметыка, матэматыка, фізіка.
* Гуманітарныя і прыродазнаўчыя навукі: гісторыя, права, эканоміка, геаграфія, батаніка, гісторыя Святога Пісання.
* Прыкладныя прадметы: сельская гаспадарка.
Расклад дня пачынаўся з імшы ў 6:30, заняткі працягваліся з перапынкамі да 17:00. Навучальны год завяршаўся публічнымі экзаменамі. Пры школе знаходзіўся манах, які валодаў лекарскім майстэрствам, і неабходны набор лекаў.

Для праверкі ведаў выкарыстоўвалася сістэма аўдытараў — лепшых вучняў, якія правяралі заданні ў сваіх калег і дакладвалі выкладчыку. На чале класа стаяў «імператар» (лепшы вучань), які вёў журнал паспяховасці («эрату»). Ацэнкі ў «эраце» выстаўляліся словамі: «умее», «сумняваецца», «памыляўся», «умее не добра», «не дэкламаваў», «не ўмее». Найбольш здольныя выпускнікі працягвалі адукацыю ў Віленскім універсітэце.

## Вучні 
У XIX стагоддзі ў школе займалася ад 140 да 200 юнакоў ва ўзросце 9—25 гадоў. Асноўны кантынгент складалі сыны шляхты з Ашмянскага і суседніх паветаў.

Паводле звестак 1826 года, навучалася 152 вучні (ва ўзросце 16—25 гадоў), з іх:
* па веравызнанні: 151 рымска-каталік;
* па паходжанні: 143 са шляхты, 3 з мяшчан, 6 сыноў уніяцкіх святароў;
* па месцы нараджэння: 139 ураджэнцаў Гродзенскай губерні.

Два першыя класы называліся ніжнімі, а іх вучні насілі пагардлівую мянушку «мінімусы» ( — найменшы) і не мелі роўных правоў з вучнямі чатырох старэйшых (вышэйшых) класаў. Вучні жылі ў дамах мяшчан і знаходзіліся пад наглядам гувернёраў (старэйшых вучняў, званых «пенсіянерамі»).

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
Многія выпускнікі школы сталі вядомымі дзеячамі навукі, культуры і грамадскага жыцця XIX стагоддзя, займалі высокія пасады ў органах улады і царкоўнай іерархіі.

* Антон Вырвіч — матэматык, прафесар Віленскага ўніверсітэта (быў выпускніком школы).
* Вінцэнт Карчэўскі — ад’юнкт прафесара астраноміі Віленскага ўніверсітэта.
* Антоній Камінскі — аўтар прац па асновах геаграфіі і матэматыкі.
* Леанард Ходзька — пісьменнік, гісторык, географ.
* Ігнат Ходзька — пісьменнік (аўтар успамінаў пра школьнае жыццё ў Барунах).
* Антон Эдвард Адынец — паэт, перакладчык, мемуарыст (таксама пакінуў успаміны пра школу).
* Юльян Корсак — паэт і перакладчык.
* Станіслаў Мацкевіч — губернатар Плоцка, а затым Любліна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Бітэль П.* Баруны // Голас Радзімы. — 1991. — 31 кастрычніка.
* *Палуцкая С. В.* Барунская базыльянская школа і яе выхаванцы // Ашмяншчына: Гісторыя і сучаснасць: Матэрыялы навук.-практ. краязн. канф., Ашмяны, 15 кастр. 1993 г. — Гродна-Ашмяны, 1995. — С. 25—34.

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1617 годзе
Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Баруны (Ашмянскі раён)
Катэгорыя:Зніклі ў 1835 годзе
Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі
Катэгорыя:Адукацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Адукацыя ў Расійскай імперыі