open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джон Лоўгі Бэрд

**Джон Лоўгі Бэрд** (таксама **Байрд**; анг. John Logie Baird; 13 жніўня 1888, Хеленсбург, (Шатландыя) - 14 чэрвеня 1946, Бексхіл, Сасэкс, Англія) — шатландскі інжынер, які атрымаў вядомасць за стварэнне першай механічнай тэлевізійнай сістэмы. Хоць пасля механічнае тэлебачанне было выцеснена распрацоўкамі Уладзіміра Зварыкіна і Філа Фарнсворта ў галіне электроннага тэлебачання, першыя тэлевізары Бэрда - важны крок у развіцці тэлебачання.

## Эксперыменты ў тэлебачанні 
Нягледзячы на тое, што тэлебачанне - гэта вынік працы шматлікіх вынаходнікаў, Бэрд з'яўляецца адным з піянераў. Ён застанецца вядомым як першы чалавек, які перадаў чорна-белую (градацыі шэрага) выяву аб'екта на адлегласць. Гэтай тэмай займаліся многія інжынеры, але Бэрд першы дамогся выніку. Гэта было пасля замены фотаэлектрычнага элемента камеры на больш дасканалы і выкарыстання відэаўзмацняльніка.

У сваіх першых тэлевізійных эксперыментах Бэрд выкарыстаў дыск Ніпкова і ў лютым 1924 года ён прадэманстраваў механічную тэлевізійную сістэму, здольную перадаваць і адлюстроўваць якія рухаюцца выявы. Сістэма прайгравала ўсяго толькі сілуэты здымаюцца аб'ектаў, напрыклад выгінання пальцаў. Ужо 25 сакавіка 1925 года ў краме «Селфріджэз» (Лондан) адбылася прэм'ера трохтыднёвай дэманстрацыі тэлебачання.

## Гл. таксама 
* Аванес Абгаравіч Адамян

## Літаратура 
* Baird, John Logie, *Television and Me: The Memoirs of John Logie Baird*. Edinburgh: Mercat Press, 2004. ISBN 1-84183-063-1 
* Kamm, Antony, and Malcolm Baird, *John Logie Baird: A Life*. Edinburgh: NMS Publishing, 2002. ISBN 1-901663-76-0 
* McArthur, Tom, and Peter Waddell, *The Secret Life of John Logie Baird*. London: Hutchinson, 1986. ISBN 0-09-158720-4. 
* McLean, Donald F., *Restoring Baird’s Image*. The Institute of Electrical Engineers, 2000. ISBN 0-85296-795-0. 
* Rowland, John, *The Television Man: The Story of John Logie Baird*. New York: Roy Publishers, 1967. 
* Tiltman, Ronald Frank, *Baird of Television*. New York: Arno Press, 1974. (Reprint of 1933 ed.) ISBN 0-405-06061-0. 

## Спасылкі 
* The Baird Television Website 
* Baird on DigitalCentury.com  
* Mechanical TV: Baird Television  
* Baird bio on BBC site 
* John Logie Baird biography at BFI Screenonline 
* How to build a Baird televisor  — also contains many detailed references to Baird’s history 
* John Logie Baird — Gizmohighway Technology Guide  
* Narrow Bandwidth Television Association 
* Phonovision 
* Blog describing many missing UK Television programmes — containing entries about Baird 30 line and 240 line broadcasts 

Катэгорыя:Вынаходнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Вынаходнікі Вялікабрытаніі
Георг Фрыдрых Бернхард Рыман

**Георг Фрыдрых Бернхард Рыман** (; , Брэзеленц, Гановер — , Селаска, Італія, каля Лага-Маджорэ) — нямецкі матэматык. За сваё кароткае жыццё (усяго 10 гадоў працы) ён ператварыў адразу некалькі раздзелаў матэматыкі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і беднага пастара, другім з шасці яго дзяцей, у вёсцы Брэзеленц, недалёка ад Даненберга. Маці Рымана памерла ад сухотаў, калі ён яшчэ вучыўся ў школе; ад гэтай жа хваробы памерлі дзве яго сястры.

Схільнасці да матэматыкі выяўляліся ў маладога Рымана яшчэ ў дзяцінстве, але, саступаючы жаданням бацькі, Рыман паступіў у 1846 годзе ў Гётынгенскі ўніверсітэт для вывучэння філалогіі і тэалогіі. Аднак тут ён слухае лекцыі Гаўса і прымае канчатковае рашэнне стаць матэматыкам.

1847: пераходзіць у Берлінскі ўніверсітэт, слухае лекцыі Дырыхле, Якобі і Штайнера.

1849: вяртаецца ў Гётынген. Знаёміцца з Веберам, які становіцца яго настаўнікам і блізкім сябрам. Годам пазней набывае яшчэ аднаго сябра — Дэдэкінда.

1851: абараняе доктарскую «Падставы тэорыі функцый комплекснай зменнай». У ёй Рыман увёў паняцце, пазней вядомае як рыманава паверхня.

1854: Каб прэтэндаваць на пасаду экстраардынарнага прафесара, Рыман па статуце павінен выступіць перад прафесарскім складам. У прысутнасці Гаўса Рыман чытае гістарычны даклад «Аб гіпотэзах, якія ляжаць у падставе геаметрыі». З яго пачынаецца рыманава геаметрыя.

Даклад не дапамог — Рымана не зацвярджаюць. Аднак тэкст выступу быў апублікаваны, хоць і з вялікім спазненнем (1868), і гэта стала эпахальнай падзеяй для геаметрыі. У канчатковым рахунку Рыман быў прыняты прыват-дацэнтам Гётынгенскага ўніверсітэта, чытае курс абелевых функцый.

1857: публікуе класічныя працы па тэорыі абелевых функцый і аналітычнай тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў. Пераведзены на пасаду экстраардынарнага прафесара Гётынгенскага ўніверсітэта.

Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Выкладчыкі Гётынгенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Хрысціян Гюйгенс

**Хрысціян Гюйгенс ван Зейліхем**, таксама **Крысціян Гюйгенс** () (нідэрл. Christiaan Huygens, 14 красавіка 1629, Гаага — 8 ліпеня 1695, тамака жа) — нідэрландскі механік, фізік, матэматык, астраном і вынаходнік.

## Біяграфія 
Гюйгенс нарадзіўся ў Гаазе. Бацька яго Канстанцін Гюйгенс (Хейгенс), тайны саветнік прынца Аранскага, быў выдатным літаратарам, які атрымаў таксама добрую навуковую адукацыю.

Малады Гюйгенс вывучаў права і матэматыку ў Лейдэнскім ўніверсітэце, затым вырашыў прысвяціць сябе навуцы.

У 1651 г. апублікаваў «Развагі аб квадратуры парабалы, эліпса і кола».

Разам з братам ён ўдасканаліў тэлескоп, давёў яго да 92-кратнага павелічэння, і заняўся вывучэннем неба. Першая вядомасць прыйшла да Гюйгенса, калі ён адкрыў кольцы Сатурна (Галілей іх таксама бачыў, але не змог зразумець, што гэта такое) і спадарожнік гэтай планеты, Тытан.

У 1657 г. Гюйгенс атрымаў галандскі патэнт на канструкцыю маятнікавага гадзінніка. У апошнія гады жыцця гэты механізм спрабаваў стварыць Галілей, але яму перашкодзіла прагрэсавальная слепата. Гадзіннік Гюйгенса рэальна працаваў і забяспечваў цудоўную для таго часу дакладнасць ходу. Цэнтральным элементам канструкцыі быў прыдуманы Гюйгенсам якар, які перыядычна падштурхоўваў маятнік і падтрымліваў незатухльныя ваганні. Сканструяваны Гюйгенсам дакладны і недарагі гадзіннік з маятнікам хутка атрымаў вельмі шырокае распаўсюджанне па ўсім свеце.

У 1665 г. па запрашэнні Кальбера пасяліўся ў Парыжы і быў прыняты ў лік членаў Акадэміі навук. У 1666 г. па прапанове таго ж Кальбера становіцца яе першым прэзідэнтам. Гюйгенс кіраваў Акадэміяй 15 гадоў.

У 1673 годзе пад назвай «маятнікавы гадзіннік» выходзіць выключна змястоўная праца па кінематыцы паскоранага руху. Гэтая кніга была настольнай у Ньютана, які завяршыў пачатае Галілеем і працяг Гюйгенс пабудова падмурка механікі.

1681 г.: у сувязі з вызначанай адменай Нантскага эдыкта Гюйгенс, не жадаючы пераходзіць у каталіцызм, вярнуўся ў Галандыю, дзе працягнуў свае навуковыя даследаванні.

## Асноўныя працы 
* Horologium oscillatorium , 1673 (Маятнікавыя гадзіннікі, на лацінскай).
* Kosmotheeoros. (англійскі пераклад выдання 1698 года) — астранамічныя адкрыцці Гюйгенса, гіпотэзы пра іншыя планеты.
* Treatise on Light (Трактат пра святло, англійскі пераклад).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Лейдэнскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Астраномы Нідэрландаў
Катэгорыя:Астраномы XVII стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі Нідэрландаў
Катэгорыя:Матэматыкі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Дзікае поле

**Дзікае поле**, *Поле* - традыцыйная назва прычарнаморскіх стэпаў у XVI-XVII ст. У вузкім сэнсе — гістарычная назва неразмежаваных і слаба заселеных прычарнаморскіх стэпаў паміж сярэднім і ніжнім цячэнням Днястра на захадзе, ніжнім цячэнням Дона і Северскага Данца на ўсходзе, ад левага прытоку Дняпра — Самары і вярхоўяў прытокаў Паўднёвага Буга — Сынюхы і Ингула на поўначы, да Чорнага і Азоўскага мораў і Крыма на поўдні. У шырокім сэнсе - назва ўсяго Вялікага еўразійскага стэпу, які таксама называўся Вялікай Скіфіяй ў часы антычнасці або Вялікай Тартарыяй ў часы сярэднявечча ў еўрапейскіх і ўсходніх (пераважна персідскіх) крыніцах.

Займала тэрыторыю сучаснага Цэнтральнага Чарназем'я і частку сучаснай Украіны (басейны рэк Северскі Данец, Ворскла і інш.), а таксама землі Ніжняга Прыдоння, Сярэдняга і Ніжняга Паволжа. Тэрыторыя Дзікага поля ахоплівала акрамя дзікага стэпу вялікую частку асвоеных зямель, якія ўваходзілі ў склад Курскага, Ялецкага і часткова Разанскага княстваў. Да канца XIV ст. першыя 2 княствы спынілі сваё існаванне, а іх цэнтры, як і іншыя навакольныя гарады, ператварыліся ў гарадзішчы. У XIV — XVI ст. тэрыторыя Дзікага поля ўмоўна падзелена паміж ВКЛ (потым Рэччу Паспалітай) і Расійскай дзяржавай. Але гэты падзел не прызнаваўся нашчадкамі Залатой Арды (Вялікай Ардой, Крымскім ханствам), а Дзікае поле выкарыстоўвалася імі эпізадычна як качэўі (напрыклад, у 1490, 1491, 1501 гг.). Рэальнай улады над тэрыторыяй Дзікаг поля не мелі ні маскоўскі, ні літоўскі бок. Паводле дагавора 1503 вялікая частка Дзікага поля намінальна трапіла ў склад Расійскай дзяржавы. Паступова яго памеры скарачаліся. Калі ў 1-й палове XVI ст. Дзікае поле пачыналася адразу за Тулай, то ў сярэдзіне таго ж стагоддзя яно адсунулася да адноўленых гарадоў Арла, Данкава, Шацка і інш. 3 1571 г. «на Полі» пачала няспынна дзейнічаць агульнадзяржаўная расійская вартавая служба, арганізатарам якой быў баярын М.І.Варатынскі. Неўзабаве полем сталі называць тэрыторыю, на якой стаяла расійская ахова і дзейнічалі раз'езды. Да канца XVI ст. пабудаваны ці адноўлены шэраг гарадоў (Варонеж, Ліўны, Курск, Белгарад, Ялец і інш.), а сама тэрыторыю Дзікага поля стала часткай расійскіх зямель. У нізоўях Дона пачало канцэнтравацца аўтаномнае данское казацтва. Такім чынам, у канцы XVI ст. тэрмін «Поле» страціў першапачатковы сэнс, але працягваў ужывацца для абазначэння пэўнага геаграфічнага рэгіёна.

## Літаратура 
* 
** Заговорский, В.П. История вхождения Центрального Черноземья в состав Российского государства в XVI веке / В.П.Загоровский. - Воронеж: Издательство Воронежского университета, 1991. - 269, [1] с.

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Украіны
Аб’яднанне Германіі (1990)

**Аб’яднанне Германіі 1990 года** — далучэнне ГДР і Заходняга Берліна да ФРГ, адбылося 3 кастрычніка 1990 года.

## Гісторыя 
Пасля першых шматпартыйных выбараў 1990 года аснову для аб’яднання дзвюх германскіх дзяржаў паклаў Дагавор аб канчатковым урэгуляванні ў дачыненні да Германіі (таксама вядомы як Дагавор «Два плюс чатыры», па краінах, якія падпісалі яго: ГДР і ФРГ плюс Вялікабрытанія, Францыя, СССР, ЗША).

Пасля Другой сусветнай вайны Германія была падзелена на 12 тэрыторый. 2 тэрыторыі адышлі да СССР і Польшчы, 1 тэрыторыя — незалежны Саар, 5 тэрыторый — зоны акупацыі СССР, ЗША (Брэмен і Паўднёвая Германія), Вялікабрытаніі і Францыі, і 4 берлінскія зоны. У 1948 годзе тры зоны Вялікабрытаніі і ЗША аб’ядналіся ў Бізонію, да якіх затым далучылася Францыя (Трызонія), і была абвешчаная ФРГ. У 1949 годзе на тэрыторыі савецкіх зон абвешчаная ГДР. Берлінскі анклаў абвешчаны фармальна пад пратэктаратам ЗША, Вялікабрытаніі і Францыі. У 1953 годзе Саар увайшоў у ФРГ.

ГДР і ФРГ лічыліся правапераемнікамі даваеннай Германіі.

Паміж ГДР і ФРГ была мяжа з адмыслова ўскладненым рэжымам. У 1989 годзе ФРГ перайшла на палегчаны рэжым. Пасля гэтага пачаўся пераезд немцаў ГДР праз Аўстрыю ў ФРГ. Палегчаны рэжым у ГДР быў усталяваны ў лістападзе 1989 года.

У выніку аб’яднання на тэрыторыі былой ГДР былі створаны пяць новых зямель (Мекленбург-Пярэдняя Памеранія, Брандэнбург, Саксонія, Саксонія-Анхальт і Цюрынгія), а на частцы тэрыторыі ГДР і Заходняга Берліна — зямля Берлін. Межы земляў, якія ўваходзілі ў склад ФРГ да аб’яднання, не змяніліся.

Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:1990 год у Германіі
Катэгорыя:Падзеі 3 кастрычніка
Катэгорыя:Кастрычнік 1990 года
Катэгорыя:1990 год у палітыцы
Брэсцкі лядовы палац спорту

**«Брэ́сцкі лядо́вы пала́ц спо́рту»** — спарткомплекс у горадзе Брэст, размешчаны па адрасе вул. Маскоўская, 151.

Пабудаваны ў 2000 годзе (архіт. В. Кескевіч). Уведзены ў эксплуатацыю 30 чэрвеня 2000 года. Палац спорту пабудаваны за кошт сродкаў рэспубліканскага бюджэту і з’яўляецца гарадской камунальнай уласнасцю. Арэна служыць хатняй пляцоўкай хакейнага клуба «Брэст», які выступае ў беларускай экстралізе, а таксама базай для дзіцячых хакейных секцый і ДЮСШ.

## Архітэктура 
Агульная плошча складае 10 571 м²: галоўная спартыўная арэна каля 1800 м². Уключае глядзельную залу на 2 тыс. месцаў, лядовае поле (61 х 30 м), галоўны і касавы вестыбюлі, фае, раздзявальні, трэнажорная зала, прэс-цэнтр, адміністрацыйныя і тэхнічныя памяшканні і інш. У палацы праводзяцца навучальна-трэніровачныя заняткі, хакейныя матчы, рэспубліканскія і міжнародныя спаборніцтвы па хакеі з шайбай, фігурным катанню, фехтаванні і інш. Прадугледжана магчымасць трансфармавання хакейнай каробкі ў пляцоўку для гульнявых відаў спорту, спартыўных адзінаборстваў, тэніса, цяжкай атлетыкі, гімнастыкі, бокса, а таксама ў сцэну для правядзення канцэртаў і іншых відовішчных мерапрыемстваў. У вольны ад спартыўных мерапрыемстваў час лядовая пляцоўка задзейнічана для правядзення масавых катанняў на каньках.

Разам з Брэсцкім лёгкаатлетычным манежам складае комплекс — Брэсцкае камунальнае культурна-спартыўнае УП «Палац спорту».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* «Брэсцкі лядовы палац спорту» на афіцыйным сайце ХК «Брэст» 
* «Брэсцкі лядовы палац спорту» на сайце «Горад Брэст і яго гісторыя» 
* «Брэсцкі лядовы палац спорту» на сайте «НаКатке — все катки Беларуси» 

Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:Лядовыя арэны Беларусі
Катэгорыя:Спорт у Брэсце
Спорт
Катэгорыя:2000 год у Брэсце
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Валерыя Кескевіча
Катэгорыя:Маскоўская вуліца (Брэст)
Тонкая кішка

**Тонкая кішка** () — аддзел страўнікава-кішачнага тракта чалавека, які размяшчаецца паміж страўнікам і тоўстай кішкай. У тонкай кішцы ў асноўным і праходзіць працэс стрававання. Асноўная функцыя тонкай кішкі ёсць усмоктванне пажыўных рэчываў і мінералаў з ежы.

Тонкая кішка у дарослага чалавека ў сярэднім дасягае некалькіх метраў. Даўжыня тонкай кішкі ў нябожчыка на 50 % даўжэй, бо пры смерці страчваецца мышачны тонус. У дыяметр тонкая кішка дасягае 2,5—3 см. Паверхня тонкай кішкі можа павялічыцца з-за сваёй асаблівай структуры, і можа скласці каля 6 метраў у даўжыню.

## Дзяленне 
Тонкая кішка складаецца з трох структурных частак: дванаццаціперснай, худой і падуздышнай кішак.

### Дванаццаціперсная кішка 
Дванаццаціперсная кішка пачынаецца пад печанню на ўзроўні 12 груднога або 1 паяснічнай пазванка, справа ад пазваночага слупа. Пачынаючыся ад страўніка, кішка ідзе злева направа і ззаду, затым паварочвае ўніз і спускаецца зьпераду да правай ныркі да ўзроўню другога або верхняга аддзела 3 паяснічнага пазванка; тут яна паварочвае налева, размяшчаючыся амаль гарызантальна і перасякаючы спераду ніжнюю полую вену, а затым ідзе на ўскос да брушной аорты, і, нарэшце, на ўзроўні цела першага або другога паяснічнага пазванка, злева ад яго, пераходзіць у худую кішку. Такім чынам, дванаццаціперсная кішка ўтварае падкову або няпоўнае колца, якое ахоплівае галоўку і збольшага цела падстраўнікавай залозы.

Пачатковы аддзел кішкі называецца верхняй часткай (), другі аддзел — сыходнай часткай (), апошні аддзел — гарызантальнай або ніжняй часткай (), якая непасрэдна пераходзіць ва ўзыходную частку (). Пры пераходзе верхняй часткі ў сыходную ўтвораецца верхні выгіб дванаццаціперснай кішкі (), пры пераходзе зыходнай часткі ў гарызантальную ўтвораецца ніжні выгіб (), і, нарэшце, пры пераходзе кішкі ў худую ўтвораецца круты выгіб ().

### Худая кішка 
Сярэднім аддзелам тонкай кішкі, які размяшчаецца паміж дванаццаціперснай і падуздышнай кішкамі, з’яўляецца худая кішка. У сценцы худой кішкі размяшчаюцца два пласты мышачнай тканкі, як знешні падоўжны і ўнутраны цыркулярны. Акрамя таго, гладкацягліцавыя клеткі ёсць у слізістай абалонцы кішкі. Даўжыня худой кішкі ў дарослага чалавека дасягае 0,9—1,8 метраў. У жанчын яна карацей за мужчынскія. У жывога чалавека кішка знаходзіцца ў танічнымі напружаным стане. Пасля смерці яна расцягваецца і яе даўжыня можа дасягаць 2,4 метры.

Якой-небудзь выразна выяўленай анатамічнай структуры, якая падзяляла б худую і падуздышную кішкі не існуе. Аднак маюцца выразныя адрозненні паміж гэтымі двума аддзеламі тонкай кішкі, напрыклад, падуздышная мае большы дыяметр, яе сценка таўшчэй за сценку худой і яна больш багата забяспечаная сасудамі.

### Падуздышная кішка 
Падуздышная кішка размяшчаецца ў правай ніжняй частцы брушной поласці ў правым боку падуздышнай ямкі, паміж худой кішкай і сляпой кішкай, якая з’яўляецца верхнім аддзелам тоўстай кішкі. Ад апошняй яна аддзяляецца ілеацэкальным клапанам.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Тонкая кішка . Organismus humanus


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Абел Янсзан Тасман

**Абел Янсзан Та́сман** (, 1603, Лутхегаст, правінцыя Гронінген — 10 кастрычніка 1659, Батавія) — галандскі мараплавец, даследчык і купец. Атрымаў сусветнае прызнанне за ўзначаленыя ім марскія паходы ў 1642—1644 гадах. Першым сярод вядомых еўрапейскіх даследчыкаў дасягнуў берагоў Новай Зеландыі, Тонга і Фіджы. Вынікам яго падарожжаў стала пацверджанне таго, што Аўстралія гэта адзіны зямельны масіў.

## Ушанаванне памяці 
У памяць аб Абелу Янсзане Тасмане названыя:

* Адкрыты ім востраў Тасманія ля берагоў Аўстраліі
* Паўвостраў Тасман на востраве таманія
* Тасманава мора ў паўднёвай частцы Ціхага Акіяна паміж берагамі Аўстраліі і Новай Зеландыі
* Катлавіна ў паўднёвай частцы Ціхага Акіяна паміж берагамі Аўстраліі і Новай Зеландыі
* Зямля Тасмана — выступ мацерыка Аўстраліі ў паўночнай частцы штата Заходняя Аўстралія
* Мост даўжынёй 1,3 км у горадзе Хобарт — адміністрацыйны цэнтр Тасманіі
* Хуткасная дарога (Tasman Highway (or A3) на востраве Тасманія
* Нацыянальны парк у Новай Зеландыі
* Горная вяршыня ў Новай Зеландыі
* Возера ў Новай Зеландыі
* Заліў у Новай Зеландыі
* Адміністрацыйны раён у Новай Зеландыі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* AUSTRALIAN HISTORY: ABEL TASMAN 
* Story: Tasman, Abel Janszoon

Катэгорыя:Мараплаўцы Нідэрландаў
Катэгорыя:Даследчыкі Ціхага акіяна
Катэгорыя:Даследчыкі Аўстраліі і Акіяніі
Сярэдняя Прыпяць

**Ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння «Сярэдняя Прыпяць»** — прыродаахоўчая тэрыторыя, якая месціцца на тэрыторыях Столінскага, Пінскага, Лунінецкага раёнаў Брэсцкай вобласці і Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці.

## Апісанне 
Заказнік быў створаны пастановай Савету Міністраў ад 19 ліпеня 1999 г. на месцы заказнікаў «Вусце Лані», «Нізоўе Ясельды», «Нізоўе Случы». Поўная назва — Рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Сярэдняя Прыпяць». Плошча складае 90 447 га.

15 асобін завезлі ў заказнік з латвійскага нацыянальнага парка «» і выпусцілі на вольны выпас на мясцовых поймавых лугах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сохранение биоразнообразия Полесья, «Средняя Припять». Час доступу: 6 лютага, 2011 
* ГА «Ахова птушак Бацькаўшчыны», «Сярэдняя Прыпяць». Час доступу: 6 лютага, 2011 
* «Палеская праўда» ад 23.12.2010 08:01. Час доступу: 6 лютага, 2011 
* *Сахвон, В. В.* Роль пойменных лесов ландшафтного заказника «Средняя Припять» в сохранении редких и малочисленных видов птиц  
* Дзяржаўная прыродаахоўная ўстанова «Ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння» «Сярэдняя Прыпяць» і «Прастыр» 

Катэгорыя:Ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Тэрыторыі, важныя для птушак
Катэгорыя:Лунінецкі раён
Катэгорыя:Пінскі раён
Катэгорыя:Столінскі раён
Катэгорыя:Жыткавіцкі раён
Гнеў

[thumb|Фрагмент карціны [Сем смяротных грахоў і Чатыры апошнія рэчы, карціна Босха|«Сем смяротных грахоў і Чатыры апошнія рэчы» Е. Босха]]

**Гнеў** — адмоўна афарбаваны афект, накіраваны супраць адчуваемай несправядлівасці, і суправаджаецца жаданнем ліквідаваць яе.

## У ісламе 
У ісламе гнеў разумеецца як эмацыйная ўзрушанасць, выкліканая моцнай незадаволенасцю з-за крыўды або несправядлівасці. Лічыцца, што «імгненны гнеў», узнікненне якога непадуладна кантролю чалавека, з’яўляецца натуральным і не заганным. У адрозненне ад яго, дзеянні, якія здзяйсняюцца пад уплывам гневу — асуджаюцца.

## У хрысціянстве 
У хрысціянстве гнеў разумеецца як «моцны, узбуджаны стан духу супраць блізкага», грахоўнасць або бязгрэшнасць якога залежыць ад яго прычын, мэты і ступені. Лічыцца, што гнеў набожных людзей уяўляе сабой іх крайнюю агіду і абурэнне супраць граху, з’яўляецца бязгрэшным і не чужым нават Богу. У той жа час гнеў супраць блізкага, асабліва зацягвальны, лічыцца грахоўным, здольным перарастаць у злосць і жаданне помсты. Грахоўны гнеў лічыцца адным з сямі смяротных грахоў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мараль
Катэгорыя:Грахі
Катэгорыя:Афекты
Мара

**Ма́ра**, таксама **Мроя** — запаветнае жаданне, ідэалізаваная мэта, якая абяцае шчасце.

Мара можа быць у кожнага чалавека, але таксама кажуць пра мару сацыяльных груп, грамадскіх класаў. Мара з’яўляецца адной з асноўных тэм рамантычнай літаратуры, кінафільмаў. Звычайна лічаць, што летуценнасць ўласцівая маладому пакаленню. Мара таксама з’яўляецца ідэалагічным клішэ, выкарыстоўваным у прапагандзе, напрыклад «мара аб свабодзе», «мара аб светлай будучыні», «мара аб бяспечных адносінах». У ЗША папулярна клішэ «амерыканская мара». Часам мары прыпісваюць колер — «блакітная мара», «ружовая мара». Гэтак жа мары бываюць не гэтак глабальнымі, як гэта прынята лічыць. У аднаго чалавека можа быць некалькі «мараў». Гэта могуць быць проста жаданні, па нейкіх прычынах не выкананыя ў момант іх узнікнення, але чалавек усё ж жадае, каб яны ўвасобіліся ў рэальнасць. Напрыклад, такой марай можа быць жаданне паехаць у нейкае месца — гэта не ашчасціць чалавека да канца яго дзён, затое ён будзе ўспамінаць аб гэтай падзеі досыць доўга, як аб адным з найбольш прыемных момантаў у якім-небудзь перыядзе яго жыцця.

## Літаратура 
* Ма́ра // 

Катэгорыя:Асабістае жыццё
Страх

**Страх**, таксама больш моцны страх завецца **Жах** (не блытаць з Жуда, Жудасць) — унутраны стан, абумоўлены пагражальным рэальным ці меркаваным бедствам. З пункту гледжання псіхалогіі лічыцца адмоўна афарбаваным эмацыйным працэсам.

## Страх ў псіхалогіі 
З пункту гледжання псіхалогіі страх з’яўляецца эмацыйным працэсам. У тэорыі дыферэнцыяльных эмоцый К. Ізарда страх аднесены да базавых эмоцый, гэта значыць з’яўляецца прыроджаным эмацыйным працэсам, з генетычна зададзеным фізіялагічным кампанентам, строга вызначанай мімічнай праявай і канкрэтным суб’ектыўным перажываннем. Прычынамі страху лічаць рэальную або ўяўную небяспеку. Страх мабілізуе арганізм для рэалізацыі пазбягальных паводзін, збягання.

## Гл. таксама 
* Паніка
* Фобія
* Ахлафобія

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Псіхааналіз
Банска-Бістрыца

**Банска-Бістрыца** ( — горад у Славакіі, адміністрацыйны цэнтр Банскабістрыцкага края, месціца на рацэ Грон.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Славакіі
Жыліна

**Жы́ліна** (, , , ) — горад на паўночным захадзе Славакіі, пры ўпадзенні ў раку Ваг рэк Кісуца і Райч'янка, цэнтр аднайменнага Жылінскага края.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Міхал Масны (нар. 1979) — славацкі валейбаліст.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Славакіі
Тоўстая кішка

**То́ўстая кішка́** () — ніжняя, канцавая частка страўнікава-кішачнага тракта, менавіта ў ніжняй частцы праходзіць у асноўным усмоктваньне вады і фармавання з ежавай кашыцы (хімуса) афорлеменнага калу. З'яўляецца вытворным задняй кішкі.

Тоўстая кішка мае такую назву, бо яе сценкі таўшчэй за сценкі тонкай кішкі за кошт большай таўшчыні цягліцавага і злучальнатканкавага слаёў, а таксама таму, што дыяметр яе ўнутраннага прагала, ці паражніны, таксама больш за дыяметр прагала тонкай кішкі.

## Фунцыі 
Працэс праходжання ежы праз тоўстую кішку займае каля 16 гадзін. У ёй з астаткаў ежы выдаляюцца вада і некаторыя пажыўныя рэчывы, перад тым, як прадукты стрававання будць выдаленыя з арганізму. Тоўстая кішка паглынае вітаміны, якія ўтвараюцца абадочнымі бактэрыямі, як вітамін К, вітамін В12, тыямін і рыбафлавін. У тоўстай кішцы таксама ўшчыльняюцца фекаліи да тога стану пакуль яны не змогуць быць вызваленыя праз анус у працэсе дэфекацыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Брушная поласць

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Шчасце

**Шчасце** — **1)** псіхалагічны стан, пры якім чалавек адчувае ўнутраную задаволенасць умовамі свайго быцця, поўніцу і асэнсаванасць жыцця, і ажыццяўленне свайго прызначэння; **2)** эйфарычны стан індывіда падчас фрустрацыі.

Аж да гэтага часу феномен шчасця вывучаецца філасофіяй, этыкай і псіхалогіяй. Аднак з прычыны таго, што канкурэнцыя ідэалогій набывае асабліва востры характар, патрабуецца строга навуковы падыход да дадзеных даследаванняў. Гэта нараджае неабходнасць стварэння асаблівай навукі (напр., «феліцыталогіі» або «эўдэмалогіі»).

## Гл. таксама 
* Міжнародны індэкс шчасця
* Ангедонія
* Апатыя
* Атараксія
* Эўдэманізм
* Эйфарыя
* Нірвана
* Катарсіс
* Поспех
* Экстаз
* Радасць

## Літаратура 
* Diener E. Subjective well-being // Psychological Bulletin, 1984
* Diener E., Seligman M. E. P. Very happy people // Psychological Science, 2000
* Diener E., Suh E., Lucas R.E., Smith H. Subjective well-being: Three decades of Progress // Psychological Bulletin, 1999
* Galati, D., & Sotgiu, I. Happiness and Positive Emotions. In: A.Delle Fave (ed.) Positive Psychology. Special issue of Ricerche di Psicologia, anno XXVII, N 1, 2004, 41-62.

Катэгорыя:Этыка
Катэгорыя:Эмоцыі
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Спіс вуліц Брэста

У Брэсце звыш 335 вуліц, завулкаў, праспектаў, бульвараў і плошчаў. Пасля перанясення горада ў 1830-40-я гады на правы бок ракі Мухавец склалася просталінейная планіроўка. Агульная працягласць вулічнай сеткі звыш 200 км.
У гэтым спісе прыведзены вуліцы, завулкі, плошчы, праспекты, праезды, тупікі, набярэжныя Брэста.

## Спасылкі
Англійская рэвалюцыя

**Англійская рэвалюцыя XVII стагоддзя** (вядомая таксама як **Англійская грамадзянская вайна**; ; ў савецкай гістарыяграфіі **Англійская буржуазная рэвалюцыя**) — працэс пераходу ў Англіі ад абсалютнай манархіі да канстытуцыйнай, пры якой улада караля абмежаваная ўладай парламента, а таксама гарантаваныя грамадзянскія свабоды.

Рэвалюцыя прыняла форму канфлікту выканаўчай і заканадаўчай уладаў (кароль супраць парламента), што перарасло ў грамадзянскую вайну, а таксама ў форму рэлігійнай вайны паміж англіканамі і пурытанамі. У Англійскай рэвалюцыі быў заўважаны, хоць гуляў і другарадную ролю, таксама элемент нацыянальнай барацьбы (паміж англічанамі, шатландцамі і ірландцамі).

## Тэрміналогія 
Тэрмін «Англійская грамадзянская вайна» з’яўляецца агульнавядомай назвай рэвалюцыі, аднак гісторыкі часта падзяляюць яе на 2 ці 3 розныя вайны. Нягледзячы на тое, што паняцце апісвае падзеі, якія адбываліся ў Англіі, канфлікт таксама ўключаў у сябе войны супраць Шатландыі і Ірландыі і іх грамадзянскія войны.

У адрозненне ад іншых грамадзянскіх войнаў у Англіі, па сутнасці ўяўляюць сабой барацьбу за ўладу, гэтая вайна закранала яшчэ і сам лад кіравання ў Брытаніі і Ірландыі.

## Грамадзянская вайна 
### Пачатак вайны 
Вялікая колькасць раялістаў далучылася да войска караля. У той час прадстаўнікі вышэйшых саслоўяў з дзяцінства былі навучаны ездзіць конна, што было вялікай перавагай для караля, пад чыім камандаваннем апынулася моцная кавалерыя.

У кастрычніку 1642 года а Карл I і яго войскі накіраваліся да Лондана. Пляменнік караля, Прынц Руперт, быў прызначаны галоўнакамандуючым кавалерыяй. Нягледзячы на тое, што прынцу было ўсяго дваццаць тры, ён ужо набыў вялікі вопыт у бітвах за галандцаў. Прынц Руперт навучыў кавалерыю тактыцы, якой ён сам вывучыўся ў Швецыі. Тактыка ўключала ў сябе зшыбку з ворагам на поўным скаку, і коні трымаліся бок аб бок да самага сутыкнення.

### Олівер Кромвель 
На першых стадыях вайны ў парламенцкага войска быў велізарны недахоп. Большасць салдат ніколі не ваявалі і не трымалі зброі ў руках. Пры нападзе кавалерыі прынца Руперта яны часта ўцякалі з поля бою. Адзін з афіцэраў парламенцкай арміі, Олівер Кромвель, звярнуў увагу на варожую кавалерыю. Нягледзячы на тое што ў яго не было ваеннай адукацыі, яго вопыт землеўладальніка дазваляў яму разбірацца ў канях. Ён быў перакананы, што стварыўшы добра дысцыплінаванае войска, ён зможа атрымаць перамогу над каралеўскай кавалерыяй.

Кромвель ведаў, што піканосцы, узброеныя 5-метровымі пікамі, маглі даць добры адпор «кавалерам». Ён таксама заўважыў, што кавалерыя Руперта была дрэнна дысцыплінавана і, атакуючы, кожны вершнік нападаў на індывідуальную цэль. Кромвель тады навучыў сваіх вершнікаў не рассыпацца пры нападзе і трымацца разам. Яго кавалерыя прыняла ўдзел у баі пры Марстон-Муры ў Ёркшыры месца ў ліпені 1644 года. У выніку перамогі пры Марстон-Муры ўвесь поўнач Англіі апынуўся ва ўладзе парламента.

### Армія новага ўзору 
### Бітва пры Нэсбі 
## Гл. таксама 
* Славутая рэвалюцыя

Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Грамадзянскія войны
Рычаг

thumb|
**Рыча́г** — самая простая механічная прылада, якая ўяўляе сабой цвёрдае цела (ашэстак), якое верціцца вакол кропкі апоры. Бакі перакладзіны па баках ад кропкі апоры завуцца плячыма рычага.

Рычаг выкарыстоўваецца для атрымання большага намагання на кароткім плячы з дапамогай меншага намагання на доўгім плячы (або для атрымання большага перамяшчэння на доўгім плячы з дапамогай меншага перамяшчэння на кароткім плячы). Зрабіўшы плячо рычага досыць доўгім, тэарэтычна, можна развіць любое намаганне.

Прыватнымі выпадкамі рычага з’яўляюцца таксама два іншыя простыя механізмы: варот і блок.

Катэгорыя:Механізмы
Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Фестываль

thumb|Фестываль
**Фестываль** (, ад  — святочны) — масавае свята, паказ (агляд) дасягненняў музычнага, тэатральнага, эстраднага, цыркавога або кінамастацтва.

## Гісторыя 
* Першыя фестывалі, якія з’явіліся ў Вялікабрытаніі, былі музычнымі.
* З XX стагоддзя становяцца папулярнымі міжнародныя фестывалі.
* Некаторыя фестывалі моладзі і студэнтаў праходзілі пад лозунгамі «За мір і дружбу» і «За салідарнасць, мір і дружбу».
* Адным з першых фестываляў у незалежнай Беларусі адкрыўся 18 ліпеня 1992 года — Славянскі Базар у Віцебску.

## Спасылкі
Цырк

**Цырк** ( — круг) — адзін з відаў сцэнічнага мастацтва, паводле законаў якога будуецца забаўляльнае шоу, як правіла, на арэне спецыяльнага будынка (круглай формы з высокім купалам).

Уключае акрабатыку, жангліраванне, эквілібрыстыку, клаўнаду, ілюзіённае мастацтва, дрэсіроўку жывёл і інш. Яго галоўныя выразныя сродкі — дзеянне, трук, якія нярэдка ляжаць за межамі звычайнай логікі. Цыркавое прадстаўленне складаецца з нумароў — асобных закончаных выступленняў аднаго ці групы артыстаў. Склаўся на аснове старажытных народных святаў, працоўных працэсаў, спартовых спаборніцтваў. Міжнародны Дзень Цырка адзначаецца ў трэцюю суботу красавіка.

## Гісторыя 
Выступленні акрабатаў, жанглёраў, дрэсіроўшчыкаў былі вядомыя яшчэ ў Старажытных Егіпце, Грэцыі і Рыме. Цыркавыя нумары ўключаліся ў выступленні сярэднявечных вандроўных артыстаў (гістрыёнаў, шпільманаў, скамарохаў і інш.). З XII ст. у Еўропе ўзніклі школы верхавой язды, дзе рыхтавалі наезднікаў, дрэсіравалі коней, праводзілі паказальныя выступленні. У XVIII ст. шырокае распаўсюджанне атрымаў конны цырк. З XIX ст. пачалі стварацца стацыянарныя цыркі ў Германіі, Італіі, Францыі, Расіі.

### Беларусь 
У Беларусі элементы цыркавога мастацтва выявіліся ў творчасці скамарохаў. З XVII ст. ствараліся спецыяльныя школы дрэсіроўкі мядзведзяў (напр., «Смаргонская акадэмія»), вяровачных скакуноў і штукароў у мястэчку Семежава Слуцкага павета. З пачатку XVIII ст. адбываліся гастролі замежных цыркавых труп і асобных выканаўцаў, якія выступалі на плошчах, кірмашах і ў цырках-шапіто (брызентавых круглых палатках з арэнай і месцамі для гледачоў). У 1959 адкрыўся першы стацыянарны Беларускі дзяржаўны цырк, у 1972 — стацыянарны Гомельскі дзяржаўны цырк.

## Гл. таксама 
* Sirkus Finlandia

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
Гарлачык

**Гарлачык** (*Nymphaea*) — род кветкавых раслін сямейства гарлачыкавых.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя бессцябловыя травяністыя расліны з моцным гарызантальным карэнішчам і плаваючым на паверхні вады круглавата-авальным скурыстым лісцем на доўгіх чаранках. Кветкі адзіночныя, двухполыя, рознага колеру (белыя, ружовыя, блакітныя, ліловыя і інш.), дыяметрам да 30 см, на доўгіх кветаножках. Плод — падобная на гарлачык (адсюль назва роду) шматнасенная мясістая зялёная ягада.

## Арэал і экалогія 
Вядома каля 50 відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ў трапічным і ўмераным паясах. На Беларусі 3 дзікарослыя віды: ,  і . Растуць у азёрах, вадасховішчах, у рэках з павольнай плынню на глыбіні да 2 м, нярэдка ўтвараюць зараснікі. Вядомы міжвідавыя гібрыды.

## Значэнне і выкарыстанне 
Харчовыя, кармавыя, дубільныя, лекавыя і дэкаратыўныя расліны. Карэнішча мае крухмал, алкалоід німфеін, дубільныя і іншыя рэчывы.

Катэгорыя:Гарлачыкавыя
Ірына Паўлаўна Асмус

**Ірына Паўлаўна Асмус** () — савецкая цыркавая артыстка, клоўн, вядомая па ролі Ірыскі ў тэлевізійнай перадачы «Абвгдэйка».

## Біяграфія 
Нарадзілася 28 красавіка 1941 года ў Ленінградзе.

Вучылася ў Дзяржаўным вучылішчы эстраднага і цыркавога мастацтва. Па заканчэнні вучылішча працавала ў цырку як эквілібрыстка на пяршах пад кіраўніцтвам Леаніда Касцюка. На адной з трэніровак атрымала сур’ёзную траўму, што перашкаджала яе працы ў цырку, таму вырашыла паступіць у драматычную студыю Ленінградскага тэатра юнага гледача, дзе выступала ў амплуа травесці.

Затым перайшла ў Тэатр імя В. Ф. Камісаржэўскай, дзе грала Папялушку, прынцэсу Лізавету з «Прынца і жабрака», Раймонду з «Рамантыкі для дарослых», Джульету і іншыя ролі. Пазней вярнулася ў цырк, але ўжо ў якасці клоўна, і выступала ў сольных нумарах пад сцэнічным псеўданімам Ірыска.

У 1978 годзе пачала здымацца ў тэлевізійнай перадачы «Абвгдэйка» пад псеўданімам Ірыска. Гэтая роля прынесла артыстцы найбольшую вядомасць у СССР. Але ў 1986 годзе І. Асмус адхілілі ад удзелу ў «Абвгдэйцы», замяніўшы яе іншай артысткай.

У сакавіку 1986 года выехала з цыркавымі гастролямі ў Гомель. На выступе 15 сакавіка на арэне Гомельскага цырка пры ўздыме на шыйнай пятлі пад купал цырка зламаўся механізм кручэння, што прывяло да падзення артысткі з васьміметровай вышыні і яе трагічнай гібелі.

Пахавана ў Санкт-Пецярбургу на Вялікаохцінскіх могілках.
Нізкія Татры

**Нізкія Татры** () — горны масіў у цэнтральнай Славакіі, частка Фатранска-Татранскай вобласці. Найвышэйшы пункт — гара Дзюмбер (2043 м). Тэрыторыя Нізкіх Татраў з'яўляецца народным паркам, дзякуючы сваёй унікальнай прыродзе. У шматлікіх месцах, напрыклад, паміж Чэртавіцай і Кралевай Голей тут яшчэ захаваліся некранутыя лясы. Нізкія Татры з'яўляюцца другім па значэнні пасля Высокіх Татраў турыстычным месцам Славакіі. Найбольш сучасныя і наведвальныя турыстычныя цэнтры размешчаны ў гор Хопак і Дзюмбер.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Карпаты
Гомельскі дзяржаўны цырк

**Го́мельскі дзяржа́ўны цырк** — стацыянарны цырк, размешчаны ў горадзе Гомелі. Цыркавы сезон доўжыцца з верасня па май, на працягу якога змяняюцца пяць-шэсць праграм.

## Гісторыя 
Упершыню цырк у Гомелі быў пабудаваны ў 1890-я гады прадпрымальнікам І. Слабадовым. Ён быў драўляны і размяшчаўся на Коннай плошчы (дзе цяпер размешчаны цэнтральны рынак), будынак існаваў да 1917 года. Другі цырк у Гомелі быў пабудаваны ў 1926 годзе, у 1932 годзе будынак быў перададзены тэатру, а ў 1941 годзе згарэў. У 1950-я гады працаваў цырк-шапіто.

Будаўніцтва новага стацыянарнага цырка пачалося ў студзені 1966 года паводле паўторна выкарыстанага праекта, распрацаванага ў Цэнтральным навукова-даследчым і праектным інстытуце відовішчных і спартыўных збудаванняў (архітэктары М. Шульмейстар, Ю. Маторын, А. Кудраўцаў (Масква), Ш. Хінчын (Гомель)).

У 100 м ад будынка цырка размяшчаецца гасцініца для артыстаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Культура Гомеля
Катэгорыя:Цыркі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Гомеля
Катэгорыя:1972 год у Гомелі
Катэгорыя:Савецкая вуліца (Гомель)
Малая Фатра

**Малая Фатра** () — горны масіў у паўночнай Славакіі, частка Фатранска-Татранскай вобласці. Найвышэйшы пункт — гара Вялікі Крывань (1708 м). Цікава, што Малая Фатра вышэй за Вялікую. Малая Фатра падзяляецца на дзве часткі:
* Лучанская
* Крыванская
На тэрыторыі Малой Фатры знаходзіцца чатырнаццаць ахоўваемых прыродных рэзервацый.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Карпаты
Вялікая Фатра

**Вялі́кая Фа́тра** () — горны масіў у паўночнай Славакіі, частка Фатранска-Татранскай вобласці. Найвышэйшы пункт — гара Острэдак (1592 м). Цікава, што Вялікая Фатра ніжэй за Малую.

У 1971 годзе тэрыторыя Вялікай Фатры была абвешчана запаведнікам, а з 1 красавіка 2002 года з’яўляецца Нацыянальным паркам. На тэрыторыі запаведніка расце каля 1000 відаў рэдкіх раслін, тут самая вялікая цісавая рошча ў Еўропе. Амаль 90 % тэрыторыі пакрыта букам, піхтай, таксама сустракаецца елка.

Значная частка хрыбта складзена з розных мезазойскіх пародаў. Цэнтральная частка складаецца са сланцаў, паўднёвая і паўднёва-заходняя з вапняку і даламіту.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Карпаты
Электрамагнітнае ўзаемадзеянне

**Электрамагнітнае ўзаемадзеянне** — адно з чатырох фундаментальных узаемадзеянняў. Электрамагнітнае ўзаемадзеянне існуе паміж часціцамі, якія валодаюць электрычным зарадам. З сучаснага пункту гледжання электрамагнітнае ўзаемадзеянне паміж зараджанымі часціцамі ажыццяўляецца не прама, а толькі з дапамогай электрамагнітнага поля.

Сукупнасць з’яў, якія вызначаюць непарыўную сувязь паміж электрычнымі і магнітнымі ўласцівасцямі матэрыі, а таксама фізічная тэорыя, якая вывучае гэту сувязь, называецца **электрамагнетызмам**.

З пункту гледжання квантавай тэорыі поля электрамагнітнае ўзаемадзеянне пераносіцца бязмасавым базонам — фатонам (часціцай, якую можна прадставіць як квантавае ўзбуджэнне электрамагнітнага поля). Сам фатон электрычным зарадам не валодае, а значыць не можа непасрэдна ўзаемадзейнічаць з іншымі фатонамі.

Электрамагнітнае і гравітацыйнае ўзаемадзеянні, у адрозненне ад слабага і моцнага, праяўляюць сябе на вялікіх маштабах (на макраўзроўні). Так, электрамагнетызм нясе адказнасць практычна за ўсе з’явы, якія сустракаюцца ў штодзённым жыцці, за выключэннем гравітацыі. Звычайна матэрыя прымае форму, у выніку міжмалекулярных сіл паміж асобнымі малекуламі ў рэчыве, прычынай жа узнікнення гэтых сіл з’яўляецца пераразмеркаванне зарадаў у часціцах рэчыва. Рух электронаў і ядзер унутры атамаў падпарадкоўваецца законам электрамагнетызму. Электрамагнітным узаемадзеяннем абумоўлены хімічныя працэсы, якія па сутнасці з’яўляюцца вынікам пераразмеркавання электронаў на энергетычных узроўнях.

Электрамагнетызм праяўляецца як у электрычных палях, так і ў магнітных палях. Абодва палі з’яўляюцца проста рознымі бакамі электрамагнетызму (як два бакі аднаго медаля), і, такім чынам, неразрыўна звязаныя паміж сабой. Зменнае электрычнае поле стварае магнітнае поле, і наадварот змяненне магнітнага поля спараджае электрычнае поле. Гэты эфект называецца электрамагнітнай індукцыяй, і ляжыць у аснове работы электрычных генератараў, асінхронных рухавікоў і трансфарматараў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фундаментальныя ўзаемадзеянні

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Малыя Карпаты

**Малыя Карпаты** () — частка Заходніх Карпатаў у Славакіі.

Працягнуліся ад Новага Места-па-над-Вагам да Браціславы. Найвышэйшы пункт — гара Зарубы, 768 м над узроўнем мора, знаходзіцца паблізу вёскі Смоленіцэ.

У 1976 годзе Малыя Карпаты ўзяты пад абарону дзяржавы як ландшафтны запаведнік, які ахапіў тэрыторыю ў 646,1 км². Частка Малых Карпатаў знаходзіцца таксама ў Аўстрыі, гэта Хундсхаймер Берге з найвышэйшым пунктам Хундсхаймер Берг, 480 м.

У Малых Карпатах ёсць цікавыя пячоры. Пячора Дрыны дасягае даўжыні 680 м, а Дзерава Скала захавала сведчанні пра жыццё тут чалавека разумнага ў эпоху неаліту.

Малыя Карпаты пакрыты ў асноўным змешаным лесам, які складаецца з буку, ясеня, клёна і ліпы. Флора Малых Карпат даволі разнастайная, тры віды раслін сустракаюцца на тэрыторыі Славакіі толькі ў Малых Карпатах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Карпаты
Втачнік

**Втачнік** () — горны масіў у цэнтральнай Славакіі вулканічнага паходжання, частка Славацкага Страдагор’я. Найвышэйшы пункт — гара Втачнік (1346 м). Втачнік падзяляецца на чатыры часткі:
* Высокі Втачнік
* Нізкі Втачнік
* Жупкаўска Бразда
* Рай

На тэрыторыі Втачніка знаходзіцца частка ахоўваемай прыроднай вобласці Понітрэ. Больш за палову тэрыторыі пакрыта пераважна дубова-букавымі лясамі, на схіле гары Втачнік знаходзіцца рэліктавы піхтавы гай, астатняе ў асноўным горныя лугі. Втачнік знаходзіцца ў басейнах рэкаў Грон і Нітра. Акрамя ахоўваемай прыроднай вобласці Понітрэ, на тэрыторыі Втачніка знаходзяцца меншыя ахоўваемыя рэзервацыі, напрыклад, Бухлаў-Жарнаў, Вялікі Врх, Кліча, Вялікая Скала і інш.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горы Славакіі
Катэгорыя:Заходнія Карпаты
Шцьяўніцкія горы

**Шцьяўніцкія горы** () — горны масіў у цэнтральнай Славакіі, частка Славацкага Страдагор’я. Найвышэйшы пункт — гара Сітна (1009 м). Шцьяўніцкія горы ляжаць у басейнах рэк Грон і прытока Іпеля Шцьяўніцы. На тэрыторыі Шцьяўніцкіх гор знаходзіцца найбуйнейшы ў Славакіі ахоўваемы прыродны парк «Шцьяўніцкі Врхі». Расліннасць — у асноўным дубовыя і букавыя лясы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Карпаты
Нянавісць

**Нянавісць** — інтэнсіўнае, адмоўна афарбаванае пачуццё, якое адлюстроўвае ўспрыманне аб'екта нянавісці як вельмі негатыўна ўплывовага на жыццё суб'екта, які перашкаджае задавальненню яго важных патрэбаў.

## Літаратура 
* Love and hate: the natural history of behavior patterns.  
* «Müssen wir hassen?» Margarete Mitscherlich // DTV Deutscher Taschenbuch; Auflage: N.-A. (1991), 256 Seiten; ISBN 978-3-423-15048-4
Семіраміда

[thumb|Вісячыя сады Семіраміды. Рэканструкцыя пачала [XX стагоддзя]]

**Семіраміда** альбо **Шаміра**, **Шамурамат**(, ; ) — у акадскай і старажытнаармянскай міфалогіях легендарная царыца Асірыі, жонка легендарнага цара Ніна, якая забіла яго хітрасцю і завалодала ўладай. Гістарычным правобразам Семіраміды з’яўляецца асірыйская царыца Шамурамат (812—803 гг. да н.э.), Вядомая фактычна толькі тым, што правіла аднаасобна, гэта з’яўляецца надзвычай рэдкай з’явай у краінах Старажытнага Усходу. У вобраз Шаміра-Семіраміды ўпляліся таксама рысы некаторых багінь, у прыватнасці — Месапатамскай багіні кахання Іштар (Істар). З імем Семіраміды традыцыйна звязваюць вісячыя сады Семіраміды, адно з сямі цудаў свету.

## Грэчаскія крыніцы 
Аб Шаміра-Семіраміды ў старажытнасці існавала мноства міфаў і легенд, частка якіх дайшла да нас у працах грэчаскіх аўтараў Ктэсія, Дыядора і інш.

Па дадзеных Ктэсія, Семіраміда — дачка багіні Дэркета і нейкага сірыйца (або дачка Дэркета), узгадаваныя і выхаваная галубамі, затым яе выхавала Сіма, яна паходзіла з Дамаска. Яна зрабілася жонкай кіраўніка Сірыі Она/Анея (альбо была наложніцай царскага раба), нарадзіла ад Анея двух сыноў і разам з мужам захапіла Бактры.

Катэгорыя:Вавілонія
Катэгорыя:Акадская міфалогія
Катэгорыя:Армянская міфалогія
Катэгорыя:Блізкі Усход у старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Катэгорыя:Кіраўнікі Асірыі
Катэгорыя:Старажытныя асірыйцы
Высокія Татры

**Высокія Татры** () — найвышэйшая частка Татраў і ўсіх Карпатаў, частка Фатранска-Татранскай вобласці. Найвышэйшы пункт — гара Герлахаўскі-Шціт (2655 м).

## Пікі 
15 самых высокіх пунктаў Высокіх Татраў усе размешчаны ў Славакіі:
* Герлахаўскі Шціт, 2655 м.
* Герлахаўска Вежа, 2642 м.
* Ламніцкі Шціт, 2634 м.
* Лядовы Шціт, 2627 м.
* Пышны Шціт, 2623 м.
* Задні Герлах, 2616 м.
* Лавінавы Шціт, 2606 м.
* Малы Лядовы Шціт, 2602 м.
* Катловы Шціт, 2601 м.
* Лавінава Вежа, 2600 м.
* Малы Пышны Шціт, 2591 м.
* Велка Літворава Вежа, 2581 м.
* Страпата Вежа, 2565 м.
* Кежмарскі Шціт, 2556 м.
* Высока, 2230 м.

## Даліны 
справа 300px|міні|Морске Вока
У Высокіх Татрах 23 даліны, большасць са славацкага боку.

## Азёры 
Найбольшае, Морске-Вока плошчай 34,54 га, глыбінёй 50,8 м, вышыня над узроўнем мора 1395,4 м, знаходзіцца з польскага боку. Найглыбейшае Вельке-Гінцава-Плес (20,08 га, 53 м, 1946 м), якое знаходзіцца ў Славакіі. Папулярны ў турыстаў Штрбске Плеса і Попрадске Плеса.

## Вадаспады 
Найбольш вядомыя вадаспады знаходзяцца на рацэ Сцюдзёны Паток. Самы вялікі, але не самы высокі, вадаспад з польскага боку — Сіклава. Яго вышыня 64-70 м, нахіл каля 35 °.

## Флора і фауна 
На славацкім і польскім баку ёсць запаведнікі — Татранскія Народныя Паркі, дзе жыве мноства ахоўных відаў раслін і жывёл.

## Гарады 
На тэрыторыі Высокіх Татраў знаходзіцца адзіны горад — Высоке Татры, які з’яўляецца базавым для экскурсій у Высокія Татры.

## Навука 
У Высокіх Татрах размешчаны дзве асноўныя астранамічныя абсерваторыі Славакіі: абсерваторыя Скалнатэ Плеса і абсерваторыя Ламніцкі Шціт.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Карпаты
Катэгорыя:Татры
Яглевіцкі сельсавет

**Ягле́віцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Яглевічы.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Косаўскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1947 года ў складзе Івацэвіцкага раёна. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Яблонкаўскага сельсавета. З 25 снежня 1962 года ў складзе Бярозаўскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — адноўленага Івацэвіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 10 населеных пунктаў. 2 сакавіка 1981 года ў склад Жытлінскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі Воля, Зыбайлы, Сярадава, Яблонка і хутар Зацішша). 9 жніўня 2022 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Любішчыцкага (4 населеныя пункты: аграгарадок Любішчыцы, вёскі Панкі, Плехава і пасёлак Майск) і Падстарынскага (7 населеных пунктаў: аграгарадок Падстарынь, вёскі Азярцо, Боркі, Кушняры, Руда, Сенькавічы і Халап’я) сельсаветаў.

## Населенныя пункты 
* Азярцо
* Бараны
* Боркі
* Галенчыцы
* Гічыцы
* Ёлкі
* Кушняры
* Любішчыцы
* Майск
* Падстарынь
* Панкі
* Плехава
* Руда
* Сенькавічы
* Халап’я
* Яглевічы

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (5 населеных пунктаў) — 1958 чалавек, з іх 95,0 % — беларусы, 3,1 % — рускія, 1,1 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (5 населеных пунктаў) — 1836 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Яглевічы

**Ягле́вічы** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Яглевіцкага сельсавета.

## Інфраструктура 
На тэрыторыі вёскі знаходзяцца: сярэдняя школа, сельскі клуб, шпіталь, аддзяленне сувязі, крама, бібліятэка.

## Славутасці 
* Свята-Георгіеўская царква (2009—2012)
* Брацкая магіла (1941–1944) — 
### Страчаная спадчына 
* Свята-Георгіеўская царква (1760, згарэла ў 1986 г.)

## Насельніцтва 
* 1999 год — 1479 чалавек
* 2010 год — 1417 чалавек

## Спасылкі 
* Яглевічы на «Radzima.org»
* 

Катэгорыя:Яглевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Грон

**Грон** () — другая па даўжыні рака Славакіі, левы прыток Дуная.

На берагах Грона размешчаны гарады Брэзна, Ж’яр-над-Гронам, Жарнавіца, Нова Баня, Тлмачэ, Левіцы, Жэльезаўцы, Коларава. Галоўныя прытокі — Парыж, Сікеніца і Слаціна.

У межах басейна Грона знаходзяцца горныя масівы Втачнік і Шцьяўніцкія горы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Славакіі
Катэгорыя:Прытокі Дуная