Цярнопальская вобласць

**Цярно́пальская во́бласць** () — вобласць на захадзе Украіны. Плошча вобласці складае 13,823 тыс. км². Насельніцтва — 1,015 млн чалавек (2025). Адміністрацыйны цэнтр — горад Цярнопаль.

У гістарычна-этнаграфічным плане ахоплівае ўсходнюю частку Галічыны, заходнюю частку Падолля і паўднёвую Валынь. У геаграфічным — размешчана на Падольскім узвышшы; паўднёвая мяжа Цярнопальскай вобласці праходзіць па рацэ Днестр, усходняя — па рацэ Збруч.

На тэрыторыі вобласці размешчана самая доўгая ў свеце карставая пячора Аптымістычная працягласцю 260 кіламетраў, а таксама адно з «» — Днястроўскі каньён. Таксама Цярнопальшчына вядомая Пачаіўскай лаўрай, цудатворнай  ў  і . Па колькасці  (34) Цярнопальшчына займае першае месца ва Украіне.

Плошча — 13 824 км² (2,29 % тэрыторыі Украіны). У вобласці , 17 пасёлкаў гарадскога тыпу, 1022 сельскія населеныя пункты, 3 раёны (да 17 ліпеня 2020 года — 17 раёнаў), 55 тэрытарыяльных грамад (да 12 чэрвеня 2020 года — 580 сельскіх саветаў).

## Насельніцтва 
Па стане на 1 снежня 2020 года ў рэгіёне пражывала  чалавекі, у тым ліку  чалавекі гарадскіх (44,18 %) і  чалавек сельскіх (55,82 %). Па колькасці насельніцтва Цярнопальская вобласць займае .

### Нацыянальны склад 
Паводле , з  чалавек, якія пражывалі ў Цярнопальскім ваяводстве,  (49,98 %) былі ўкраінцамі,  (44,98 %) — палякамі,  (4,83 %) — яўрэямі. Нацыянальная палітыка міжваеннай Польшчы была накіравана на змену этнамоўнага складу насельніцтва Заходняй Украіны шляхам перасялення туды этнічных палякаў і паланізацыі мясцовага насельніцтва.

Пасля , Халакосту,  і індустрыялізацыі пасляваеннага перыяду, якая суправаджалася іміграцыяй рускіх і ўраджэнцаў Усходняй Украіны, нацыянальны склад насельніцтва значна змяніўся. Каля 170 тысяч перамешчаных з Лемкаўшчыны, Надсяння, Падляшша і Холмшчыны украінцаў аказаліся ў Цярнопальскай вобласці. Акрамя таго, пасля Другой сусветнай вайны палякаў масава дэпартавалі з рэгіёна.

З 1950-х гадоў нацыянальны склад насельніцтва Цярнопальскай вобласці мае практычна манаэтнічны характар з тэндэнцыяй да далейшай гамагенізацыі.

Нацыянальны склад насельніцтва Цярнопальскай вобласці паводле даных перапісаў насельніцтва:

|}

Паводле перапісу насельніцтва 2001 года, украінцы складалі 99,15 % сельскага насельніцтва Цярнопальскай вобласці і 95,96 % яе гарадскога насельніцтва, у той час як рускія — 0,38 % і 2,44 % адпаведна.

### Моўны склад 
Паводле перапісу насельніцтва 1897 года, украінская мова была роднай для 80,69 % насельніцтва , які займаў паўночныя тэрыторыі цяперашняй Цярнопальскай вобласці, яўрэйскую мову роднай назвалі 12,23 %, рускую — 3,38 %, польскую — 3,01 %. Паводле перапісу насельніцтва 1900 года, 66,37 % насельніцтва аўстрыйскай часткі цяперашняй Цярнопальскай вобласці размаўлялі па-ўкраінску, па-польску — 32,78 %, па-нямецку — 0,85 %.

Родная мова насельніцтва Цярнопальскай вобласці паводле даных перапісаў насельніцтва:

|}
.]]
Паводле перапісу насельніцтва 2001 года, украінскую мову назвалі роднай 99,52 % сельскага насельніцтва Цярнопальскай вобласці і 96,71 % яе гарадскога насельніцтва, тады як рускую — 0,38 % і 2,31 %, адпаведна.

Украінскую мову роднай ўказалі 99,86 % украінцаў у Цярнопальскай вобласці (99,94 % у сельскай мясцовасці і 99,74 % у гарадской), а таксама 19,57 % рускіх (19,42 % у сельскай мясцовасці і 19,60 % у гарадской). Рускую мову назвалі роднай 80,34 % рускіх (80,46 % у сельскай мясцовасці і 80,31 % у гарадской) і 0,13 % украінцаў (0,05 % у сельскай мясцовасці і 0,24 % у гарадской).

6 лістапада 2018 года рашэннем  ў Цярнопальскай вобласці быў уведзены мараторый на публічнае выкарыстанне рускамоўнай культурнай прадукцыі.

Згодна з апытаннем, праведзеным  з 16 лістапада па 10 снежня 2018 года ў рамках праекта «Портрети Регіонів», 95 % жыхароў Цярнопальскай вобласці лічылі, што ўкраінская мова павінна быць адзінай дзяржаўнай мовай на ўсёй тэрыторыі Украіны. 2 % лічылі, што украінская мова павінна быць адзінай дзяржаўнай мовай, а руская — другой афіцыйнай мовай у некаторых рэгіёнах краіны. 3 % не змаглі адказаць.

У 2022 годзе рашэннем Цярнопальскай абласной рады ў Цярнопальскай вобласці была зацверджана «Абласная праграма развіцця і функцыянавання украінскай мовы ў Цярнопальскай вобласці на 2023—2027 гады», галоўнай мэтай якой з'яўляецца ўмацаванне пазіцый ўкраінскай мовы ў розных сферах грамадскага жыцця рэгіёну і ўкраінізацыя .

Згодна з даследаваннем Цэнтра кантэнт-аналізу, праведзеным з 15 жніўня па 15 верасня 2024 года, тэмай якога было суадносіны ўкраінскай і рускай моў ва украінскім сегменце сацыяльных сетак, у Цярнопальскай вобласці 94,6 % паведамленняў былі напісаны на ўкраінскай мове (у 2023 годзе — 92,0 %, у 2022 годзе — 85,8 %), тады як на рускай — 5,4 % (у 2023 годзе — 8,0 %, у 2022 годзе — 14,2 %).

Дынаміка суадносін моў навучання ва установах агульнай сярэдняй адукацыі Цярнопальскай вобласці:

Паміж 2012/13 і 2016/17 навучальнымі гадамі ў Цярнопальскай вобласці доля вучняў, якія вывучаюць рускую мову альбо ў рускамоўных класах, альбо як асобны прадмет ва ўкраінскамоўных класах, знізілася з 1,93 % да 1,12 %.

Паводле даных , па стане на 2024/25 навучальны год усе вучні ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі ў Цярнопальскай вобласці вучыліся ва ўкраінскамоўных класах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вобласці Украіны