open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Талінская тэлевежа

**Талінская тэлевежа** () знаходзіцца ў сталіцы Эстоніі, горадзе Талін. Дасягае ў вышыню 314 метраў і з'яўляецца самым высокім будынкам Эстоніі. У яснае надвор'е бачнасць да берагоў Фінляндыі. На 170 метры некалі знаходзіўся рэстаран. Доступ для наведвальнікаў быў зачынены 27 лістапада 2007 г. з-за неадпаведнасці правілаў супрацьпажарнай бяспекі.

## Характарыстыкі вежы 
* Вышыня аглядальнай пляцоўкі - 170 м 
* Вага - 20 000 т 
* Дыяметр аглядальнай пляцоўкі - 38 м 
* Глыбіня падмурка - 8,5 м 
* Таўшчыня падмурка - 2,5 м 
* Дапушчальнае адхіленне пры ветры: 
** канца вежы - 1,5 м 
** пляцоўкі - 0,9 м

## Спасылкі 
* Сайт тэлекамунікацыйнай кампаніі Levira - уласніка тэлевежы 
* «Minu aasta 1991»: Tallinna teletorni tuled  (на эст. мове)
* Тэлевежа падрасла

Катэгорыя:Тэлевежы
Катэгорыя:Вежы Таліна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1980 годзе
Катэгорыя:1980 год у Таліне
Катэгорыя:Пабудавана да Алімпіяды-80
Валга

**Валга** (, ) — горад на поўдні Эстоніі, адміністрацыйны цэнтр павета Валгамаа. Першы ўспамін пра горад датуецца 1286 годам. У 1584 годзе ад Стэфана Баторыя паселішча атрымала статус горада. Валга з’яўляецца важным транспартным вузлом краіны. Насельніцтва — 14153 чал (2009).

## Геаграфія 
Размешчаны на рацэ Педэлі (басейн возера Выртс’ярв). Ушчыльную прымыкае да латвійскага горада Валка, складаючы з ім, па сутнасці, адзіны горад. Плошча горада складае 16,5 км².

Горад знаходзіцца на скрыжаванні шашэйных і чыгуначных дарог. Горад перасякаюць шашы ў напрамку на Йыхві — Нарва, Уўлу (Пярну), Выру, Рыга. Чыгуначныя шляхі Талін — Тарту — Рыга злучаныя праз Тапу з магістраллю Талін — Нарва — Санкт-Пецярбург. Валга перасякае шлях у кірунку Выру — Пячоры на Пскоў. Адлегласць ад горада да Тарту па шашы складае 89 км, да Пярну — 144 км, да Таліна — 245 км, да Рыгі — 175 км, да Пскова — 170 км.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Уна Лахт (1924—2008) — эстонскі пісьменнік.
* Казімір Свёнтак (1914—2011) — рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, першы кардынал у гісторыі незалежнай Беларусі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Пылва

**Пылва** (старое напісанне **Пыльва**; ) — горад на ўсходзе Эстоніі, адміністрацыйны цэнтр павета Пылва. Размешчаны ля мяжы з Расіяй. Асноўнае насельніцтва — эстонцы і рускія.

## Гісторыя 
Першая згадка пра паселішча на месцы горада датуецца 1452 годам. Назва паходзіць ад эстонскага слова «каленка» (), аднак цалкам яе паходжанне застаецца няясным. Мясцовая легенда згадвае, што на гэтым месцы ў касцёле Святой Марыі была змешчана дзяўчына, яна трымалася на каленках, каб выгнаць з яе д’ябла. Па агульным меркаванні, з гэтае нагоды і быў названы горад.

Пылва знаходзілася на старым вайсковым шляху паміж Паўночнай і Паўднёвай Лівоніяй. Прыкладна ў 1240 годзе, неўзабаве пасля хрысціянізацыі Эстоніі, бернардзінскія манахі пабудавалі тут царкву, прысвечаную Дзеве Марыі. Царква была падпарадкавана Дэрпцкаму епіскапству. У XVI стагоддзі горад быў далучаны да Рускай дзяржавы. У 1582 годзе горад перайшоў, як частка паўднёвай Эстоніі, пад суверэнітэт Рэчы Паспалітай, а пазней увайшоў у склад Швецыі. У 1721 годзе паводле Ніштацкай дамовы Эстонія і Лівонія адышлі Расійскай імперыі.

Толькі пасля абвяшчэння незалежнасці Эстоніі ў 1918 годзе ў горадзе адбыўся нацыянальны ўздым.

## Палітычнае ўладкаванне 
Савет горада складаецца з 17 членаў, якія абіраюцца на мясцовых выбарах. Урад складаецца з пяці членаў.

## Насельніцтва 
## Адукацыя 
Пылва мае тры школы.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Вэб-камера, размешчаная ў Пылве 

Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Катэгорыя:Пылвамаа
Граздоўнік многараздзельны

**Граздоўнік многараздзельны** (*Botrychium multifidum* ці *Sceptridium multifidum*) — від шматгадовых травяністых раслін роду  сямейства .

Від з’яўляецца родным для Еўропы, Азіі і Паўночнай Амерыкі, дзе яна атрымаў шырокае распаўсюджванне і расце ў вільготных раёнах. Ён вырабляе адзін ліст, які ўзнікае непасрэдна з зямлі і можа дасягаць у вышыню да 30 см.

## Ахова 
У Чырвоную кнігу Беларусі ўключаны ўпершыню. Ахоўваецца ў Смаленскай вобласці Расіі, Літве, Латвіі і Польшчы. Уключаны ў Дадатак I да Бернскай канвенцыі.

## Спасылкі 
* 
* Граздоўнік многараздзельны ў Чырвонай кнізе Беларусі
* Jepson Manual Treatment
* USDA Plants Profile
* Flora of North America
* Фотагалерэя

Катэгорыя:Вужоўнікавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Хаапсалу

**Хаапсалу** (), гістарычная назва **Гапсаль** (, ) — горад на паўночным захадзе Эстоніі, адміністрацыйны цэнтр павета Ляэнэ. У перакладзе з эстонскай азначае «асінавы гай».

## Гісторыя 
Гістарычная селішча на месцы цяперашняга горада бесперапынна існавала сама меней з 1279 года, калі Гапсаль стаў галоўнай рэзідэнцыяй Озель-Вікскага біскупа і служыў ёй на працягу наступных 300 гадоў германскай (шведскай, дацкай і нямецкай) каланізацыі Эстоніі. Многія пабудовы той эпохі захаваліся ў архітэктурным абліччы горада — да прыкладу, замак Хаапсалу, а таксама заезны двор.

Haapsalu linnuse varemed1.jpg
Haapsalu linnuse kirik 2012.jpg|
Haapsalu linnuse varemed2.jpg|
Haapsalu Maarja õigeusu kirik.jpg|
Haapsalu kuursaal 2012.jpg|
Haapsalu raudteejaama ooteplatvorm.jpg|
Haapsalu raudteejaama veetorn.jpg|

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Музей эстонскай чыгункі

## Вядомыя асобы 
* Кая Канепі, эстонская тэнісістка
* Катрына Лехіс, эстонская фехтавальшчыца

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Катэгорыя:Ляэнэмаа
Кіеўская тэлевежа

**Кіеўская тэлевежа** — металічная прасторавая рашэтчатая пабудова вышынёй 385 метраў, знаходзіцца ў Кіеве, Украіна. Гэта самае высокае з рашэтчатых збудаванняў у свеце.

Будаўніцтва тэлевежы працягвалася з 1968 па 1973 гады. Маса металаканструкцый вежы — 2700 т. Вежа цалкам складаецца са стальных труб рознага дыяметра. Ніжняя частка вежы (база) складаецца з чатырох нахіленых рашэтчатых апор, якія падтрымліваюць прызматычную рашэтчатую частку. У цэнтральнай частцы вежы размешчана вертыкальная труба дыяметрам 4 метры.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кіева
Катэгорыя:Тэлевежы
Астанкінская тэлевежа

**Астанкінская тэлевежа** — тэлевізійная і радыёвяшчальная вежа, размешчаная ў Маскве. Вышыня — 540 м, чацвёрты ў свеце паводле вышыні будынак пасля небаскроба Бурдж-Халіфа (Дубай), тэлевежы Гуанчжоу (Гуанчжоу) і тэлевежы Сі-Эн Таўэр (Таронта).

Галоўны канструктар — Н. В. Нікіцін. Інжынеры — М. А. Шкуд і Б. А. Злобін. Галоўны архітэктар — Л. І. Баталаў. Архітэктары — Д. І. Бурдзін, М. А. Шкуд і Л. І. Шчыпакін. Рашэнне пра будаўніцтва вежы было прынята ў 1957 годзе, будаўніцтва вялося ў 1963—1967 гадах. Тым часам гэта быў самы высокі будынак свету.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вежы Масквы
Катэгорыя:Тэлевежы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1967 годзе
Катэгорыя:1967 год у Маскве
Берлінская тэлевежа

**Берлінская тэлевежа** вышынёй у 368 м з'яўляецца самым высокім будынкам Германіі і пасля Астанкінскай тэлевежы ў Маскве (540 м), Кіеўскай тэлевежы і Рыжскай тэлевежы чацвёртай па вышыні тэлевежай Еўропы. Не варта блытаць Берлінскую тэлевежу з вежай Функтурм у заходняй частцы горада.

## Планы 
Планы будаўніцтва тэлевежы ў Берліне на паўднёвым усходзе горада на пагорках Мюгельберг з'явіліся яшчэ ў 1950-я гг., але ўзвядзенне вежы было прыпынена па прычыне блізкасці да аэрапорта Берлін-Шёнэфельд.

У 1964 г. старшынёй СЕПГ Вальтэрам Ульбрыхтам было прынята рашэнне аб будаўніцтве тэлевежы на Александэрплацы.

## Літаратура 
* Peter Müller: *Symbol mit Aussicht. Der Ost-Berliner Fernsehturm*. Verlag für Bauwesen, 2. Aufl., 2000, ISBN 3-345-00761-4
* Sandra Siewert, Dirk Berger, Ingo Müller: *Von der Partei zur Party. Der Berliner Fernsehturm als Grafisches Symbol*. 2003, ISBN 3-00-012207-9

## Спасылкі 
* фатаграфіі будаўніцтва тэлевежы 
* Berliner Fernsehturm
* гарадская панарама -
* Афіцыйны сайт міжнароднай федэрацыі тэлевізійных веж  

Катэгорыя:Тэлевежы
Катэгорыя:Славутасці Берліна
Катэгорыя:Мітэ (раён)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе
Катэгорыя:1969 год у Берліне
Консулы Рымскай імперыі

**Пералік консулаў Рымскай імперыі** з 27 года да н. э. да пачатку VII стагоддзя, калі традыцыя кансулата канчаткова згасла. У часы Імперыі консулы страцілі ўладныя паўнамоцтвы, аднак фармальна засталіся вышэйшымі асобамі ў дзяржаве, па імёнах якіх называліся гады (г. зн. яны былі эпонімамі). Консульства да заканчэння свайго існавання заставалася найвышэйшым гонарам для любога жыхара Імперыі.

## I стагоддзе да н.э. 
## I стагоддзе 
## II стагоддзе 
## III стагоддзе 
## IV стагоддзе 
## V стагоддзе 
## VI стагоддзе 
## VII стагоддзе 
## Літаратура 
* Mommsen Th., Pearse R., eds (2006) [1892]. «Part 8: List (fasti) of the consuls to 354 AD». Хранаграфія 354 года.
* Degrassi, Attilio. I fasti consolari dell’impero romano dal 30 avanti Cristo al 613 dopo Cristo. Roma, 1952. 

#### Позняя імперыя 
* Jones A.H.M., Martindale J.R., Morris J. Prosopography of the Later Roman Empire: Volume I A.D. 260—395. Cambridge University Press: Cambridge, 1971.
* Jones A.H.M., Martindale J.R. The Prosopography of the Later Roman Empire: Volume II. A.D. 395—527. Cambridge University Press: Cambridge, 1980.
* Martindale J.R. The Prosopography of the Later Roman Empire: Volume III. AD 527—641. Cambridge University Press: Cambridge, 1992.
* Bagnall R.S., Cameron A., Schwarts S.R., Worp K.A. Consuls of the Later Roman Empire. Atlanta, Georgia, 1987. ISBN 155540099X ISBN 9781555400996
* Barnes T.D. The New Empire of Diocletian and Constantine. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1982. ISBN 0783722214

Катэгорыя:Рымская імперыя
Катэгорыя:Спісы:Старажытны Рым
Старажытны Рым
Малая дубовая стужачніца

**Малая дубовая стужачніца** ці **Малая дубовая стужка** (*Catocala promissa*) — від буйных матылёў сямейства .

## Арэал 
Сустракаецца ў Еўропе і Малой Азіі да Арменіі. Від выяўлены на ўсёй тэрыторыі Беларусі, за выключэннем Магілёўскай вобласці. Распаўсюджаны лакальна.

## Апісанне 
Размах крылаў 60—65 мм. Лёт з ліпеня па жнівень у залежнасці ад месцазнаходжання.

Вусені харчуюцца на дубах (напрыклад, ) і .

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоныя кнігі Маскоўскай вобласці Расіі, Усходняй Фенаскандыі для Германіі і Беларусі.

## Спасылкі 
* Малая дубовая стужачніца ў Чырвонай кнізе Беларусі  
* Bestimmungshilfe für die in Europa nachgewiesenen Schmetterlingsarten
* Catocala promissa (, 1775)
* Moths and Butterflies of Europe and North Africa
* Light Crimson Underwing at UKmoths
* Fauna Europaea 

Катэгорыя:Стужачніцы
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Андрэапаль

**Андрэапаль** () — горад (з 1967 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Андрэапальскага раёна Цвярской вобласці. Заснаваны ў 1907 годзе.

Горад размешчаны на атрогах Валдайскага ўзвышша, у вярхоўях Заходняй Дзвіны, за 286 км ад Цверы.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
У горадзе ёсць леспрамгас, вапнавы завод, дрэваапрацоўчы завод, парцалянавы завод, а таксама прадпрыемствы па вытворчасці будматэрыялаў. Чыгуначная станцыя.

Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Катэгорыя:Гарады на Дзвіне
Кінематограф

**Кінемато́граф** ( — рух і  — пісаць, адлюстроўваць) — від сучаснага выяўленчага мастацтва, з’явіўся ў XIX ст. і стаў папулярны ў XX ст. Таксама *кінематографам* называюць комплекс прылад і метадаў для здымак аб’ектаў у руху на кінастужку і наступнага прайгравання атрыманых здымкаў праз праецыраванне на экран. Часта, калі кажуць **кіно́**, маюць на ўвазе менавіта *кінематограф*, зрэдку ўжываюць варыянты тэрміна **сінемато́граф** (), **кінематагра́фія** і **кінамастацтва**.

Уплыў кінематографа на культуру і мастацтва бясспрэчны, выказваюць таксама меркаванні пра значнасць уплыву кінематографа на палітыку і эканоміку.

Кінематограф вывучае навука кіназнаўства.

Галіна прамысловасці, якая вырабляе кінафільмы, спецэфекты для кінафільмаў і мультыплікацыю, завецца **кінаіндустры́я**. У многіх краінах кінаіндустрыя — значная галіна эканомікі.

Вытворчасць кінафільмаў засяроджана на кінастудыях. Фільмы дэманструюць у кінатэатрах — стацыянарных і перасоўных, па тэлебачанні, распаўсюджваюцца як відэа на відэакасетах і відэадысках.

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Бежацк

**Бежацк** () — горад (з 1775) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Бежацкага раёна Цвярской вобласці. Заснаваны ў 1137 годзе.

Размешчаны ў паўночна-усходняй частцы Цвярской вобласці. З поўдня на поўнач праз горад працякае рака Малога, прымаючы ў межах горада адзін з буйнейшых сваіх прытокаў — раку Астрэчыну. Бежацк размешчаны за 126 км ад Цверы. Чыгуначная станцыя.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Асноўныя прадпрыемствы горада: завод «Автоспецоборудование» (вытворчасць кампрэсараў, асушальнікаў, пескаструйных апаратаў і інш.), вопытна-эксперыментальны завод (вытворчасць міні-пякарань, металаканструкцый, тэхналагічнага абсталявання), Бежэцксельмаш (вытворчасць ільнокамбайнаў і абсталявання для апрацоўкі лёну), завод «Алвіст» (вытворчасць спірту, алкагольнай прадукцыі), рамонтна-механічны завод (вытворчасць паілак для скаціны, рамонт сельскагаспадарчай тэхнікі), ільнозавод, мясакамбінат і інш.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Васіль Васілевіч Андрэеў (1861—1918) — рускі музыкант.
* Рыгор Яфімавіч Паспелаў (1916—2014) — беларускі спецыяліст у галіне энергетыкі.
* Вячаслаў Якаўлевіч Шышкоў (1873—1945) — савецкі пісьменнік.

Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1137 годзе
Сі-Эн Таўэр

**Сі-Эн Таўэр** (анг: CN Tower) — самы высокі будынак у свеце з 1976 па 2007 год. Яго вышыня складае 553,33 метра. Размешчаны ў Таронта (Канада, правінцыя Антарыа) і з'яўляецца сімвалам гэтага горада. Штогод Сі-Эн Таўэр наведваюць звыш 2 мільёнаў чалавек.

Першапачаткова абрэвіятура СN расшыфроўваўся як Canadian National (бо будынак належаў кампаніі Canadian National Railway Company), аднак, у 1995 годзе вежу набыла кампанія Canada Lands Company (CLC). Жыхары Таронта пажадалі захаваць ранейшую назву тэлевежы, таму цяпер абрэвіятура CN афіцыйна расшыфроўваецца як Canada's National.

Катэгорыя:Тэлевежы
Катэгорыя:Таронта
Горскі сельсавет (Горацкі раён)

**Го́рскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок Горы.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Горацкага раёна Аршанскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Горацкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Каменкаўскага сельсавета. 7 верасня 2000 года ў склад новаўтворанага Ходараўскага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (Палішына, Першыно і Ходараўка). 13 чэрвеня 2002 года да сельсавета далучана частка скасаванага Горацкага сельсавета (4 населеныя пункты: Вялікае Марозава, Малое Марозава, Мікуліна і Турышчава), а ў склад Ходараўскага сельсавета перададзены 9 населеных пунктаў (Акушкі, Альхавец, Аршані, Высоцкія, Гушчына, Каменка, Малькі, Саракапуды і Шаўнева). 20 лістапада 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага Ходараўскага сельсавета (10 населеных пунктаў: аграгарадок Каменка, вёскі Акушкі, Альхавец, Аршані, Высоцкія, Гушчына, Малькі, Першыно, Саракапуды і Шаўнева), а ў склад Паршынскага сельсавета перададзена вёска Малое Марозава.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (14 населеных пунктаў) — 1316 чалавек, з іх 94,7 % — беларусы, 4,3 % — рускія; паводле перапісу 2019 года (23 населеныя пункты) — 1284 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Тэлевежа Гуанчжоу

**Тэлевежа Гуанчжоу** — самая высокая тэлевежа ў свеце. Пабудавана ў 2005—2009 гадах кампаніяй *ARUP* да Азіяцкіх Гульняў 2010 года.

Вышыня тэлевежы складае 610 метраў. Да вышыні 450 метраў вежа ўзведзена ў выглядзе камбінацыі гіпербалоіднай апорнай сеткавай абалонкі і цэнтральнага ядра. Сеткавая абалонка вежы выканана са стальных труб вялікага дыяметра. Вежу завяршае стальны шпіль вышынёй 160 метраў. Вежа прызначана для трансляцыі тэлевізійных і радыёсігналаў, а таксама для агляду панарамы Гуанчжоу і разлічана на прыём 10 000 турыстаў у дзень.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кітая
Гуанчжоу
Катэгорыя:Гуанчжоу
Катэгорыя:Апорныя сеткаватыя абалонкі
Катэгорыя:Гіпербалоідныя канструкцыі
Апоўзень

**Апоўзень** — слізгальнае зрушэнне ўніз па ўхіле пад дзеяннем сіл цяжару мас грунта, якія фармуюць схілы ўзгоркаў, гор, рачныя, азёрныя 
і марскія тэрасы. Асноўнымі марфалагічнымі элементамі апоўзня з'яўляюцца:
* Цела апоўзня – горных парод, якая спаўзае і захавала сваю маналітнасць ці распалая на асобныя часткі. 
* Вяршыня апоўзня – верхні край масы, якая спаўзла, што мае часцей за ўсё выпуклы абрыс. 
* Паверхня слізгацення – паверхня, па якой адбываецца перасоўванне апоўзня. 
* Базіс апаўзання – ніжэйшая кропка руху апоўзня. Часцей за ўсё гэта падошва схілу, узровень дна ракі, паверхня водатрывалага гарызонту. У моры базіс спаўзання можа быць далёка ад берага, на глыбіні, гэта ўзровень дна, але рэальнае пасоўванне абмяжоўваецца абразіяй мора.  
* Сценка адрыву — верхняе выйсце паверхні слізгацення на паверхню зямлі. Па форме яна альбо паралельная схілу, альбо мае дугападобную форму, а ўхіл сценак 45° і больш. 

Апоўзні ўяўляюць сабою адзін з экзагенных схілавых працэсаў. 

**Аплывіна** — ссоўванне (аплыванне) уніз па схіле слоя глебы або рыхлых парод ад пераўвільгатнення. Паходжаннем аплывіны блізкія да апозняў, толькі меншых памераў (шырыня некалькі метраў, глыбіня да 1 м). Фарміруюцца ва ўмовах празмернага ўвільгатнення пры насычэнні глебаў і грунтоў талымі, дажджавымі або грунтавымі водамі да гразепадобнага стану. Трапляюцца ў раёнах шматгадовай мерзлаты, на незадзернаваных насыпах. У Беларусі пашыраны на лёсападобных пародах схілаў Мінскага, Навагрудскага і Аршанскага ўзвышшаў.

## Літаратура 
* Геаграфічныя паняцці i тэрміны: Энцыклапед. слоўнік. — Мн., 1999.

Катэгорыя:Геамарфалогія
Борджэ Мілад

**Бордж-я Мілад** (перс. برج میلاد - Borj-e Milâd, «Нараджэнне») - самы высокі будынак у Іране. Вежа размешчана ў горадзе Тэгеран. Вышыня вежы ад аснавання да канца шпіля антэны - 435 метраў. «Галава» вежы ўяўляе сабой вялікую капсулу з 12 паверхамі, дах якой размяшчаецца на вышыні 315 метраў. Ніжэй размешчаны лесвіцы і ліфты.

## Спасылкі 
* Сайт будаўнічага падрадчыка тэлевежы 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Тэлевежы
Катэгорыя:Архітэктура Тэгерана
Катэгорыя:Звышвысокія будынкі
Усходняя жамчужына

**«Усходняя жамчужына»** — самая высокая тэлевежа ў Азіі (вышыня 468 метраў), чацвёртая па вышыні ў свеце, галоўная славутасць раёна Пудун у Шанхаі. Сфера, што вянчае вежу, мае дыяметр 45 метраў і знаходзіцца на вышыні 263 метра над зямлёй.

У вежы знаходзіцца:
* рэстаран, на вышыні 267 метраў
* танцавальная пляцоўка, бар і 20 пакояў з караоке — на вышыні 271 метр
* пентхаус з агляднай пляцоўкай, канферэнц-залай і кававыя крамай — на вышыні 350 метраў

Побач размешчаны 88-павярховы небаскроб «Цзінь Маа», пяты па велічыні ў свеце. Тэлевежа вельмі прыгожа выглядае ўначы, з падсветкай.

Катэгорыя:Шанхай
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кітая
Катэгорыя:Тэлевежы
Асташкаў

**Асташкаў** () — горад (з 1770 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Асташкаўскага раёна Цвярской вобласці. Заснаваны ў 14 стагоддзі. Горад размешчаны на паўднёвым беразе возера Селігер, за 190 км ад Цверы.

## Гісторыя 
Вядомы з XIV стагоддзя. У грамаце літоўскага князя Альгерда да канстанцінопальскага патрыярха Філафея, датаванай 1371 годам, згадваецца Клічан — памежны гарадок Маскоўскага княства, які размяшчаўся на аднайменным востраве на Селігеры. У 1393 годзе Клічан быў захоплены і спалены наўгародцамі. Па легендзе, пасля гэтага ацалеў адзіны жыхар Клічана, рыбак Яўстафій (Асташка), які перабраўся на суседні паўвостраў на поўдзень Клічана — ад яго горад і атрымаў сваю назву.

У 1772—1775 — цэнтр Асташкаўскага павета Наўгародскай губерні. У 1775 годзе горад і павет былі перададзены ў склад Цвярскога намесніцтва (з 1776 — Цвярская губерня). Пры перапланіроўцы ў павятовых гарадах у XVIII стагоддзі менавіта новая планіроўка Асташкава была ўзята за ўзорную для іншых павятовых гарадоў Расійскай імперыі (як у 1763 г. новая рэгулярная планіроўка Цверы была прызнана за эталонную для губернскіх гарадоў). У 1929—1935 Асташкаў уваходзіў у склад Заходняй вобласці, з 1935 па 1990 — Калінінскай вобласці.

Чыгуначная станцыя.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Канстанцін Сяргеевіч Заслонаў
* Лявонцій Піліпавіч Магніцкі
* Яўген Паўлавіч Кудрашоў (1929—2011) — беларускі эканаміст. Кандыдат эканамічных навук (1966), дацэнт (1973).
* Анатоль Іванавіч Савін (1920—2016) — савецкі і расійскі вучоны ў галіне аўтаматызаваных сітэм кіравання.

Катэгорыя:Гарады Цвярской вобласці
Б

**Б, б** — другая літара кірылічнага алфавіта.

## Гісторыя 
Паходзіць з кірыліцкай **Б** («букі»), утворанай графічным відазмяненнем **В** («ведзі»), што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўнай **Β** («віта»). У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускага пісьменства. Абазначала зычныя гукі [б], [б’], пры аглушэнні [п] (*бубенъ* — [буб’эн], *губка* — [гупка], *хлебъ* — [хл’эп]). Не мела лічбавага значэння, бо лічбавае значэнне «два», уласцівае грэка-візантыйскай «віце», перайшло на кірыліцкую літару **В**. У рукапісах XIV—XVII стагоддзяў у сувязі з функцыянаваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма (устаў, паўустаў, скорапіс) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначаць час і месца напісання помнікаў. У XVI стагоддзі, дзякуючы выдавецкай дзейнасці Ф. Скарыны, акрамя рукапіснай, набыла друкаваную форму, стала адрознівацца як малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў было яшчэ непаслядоўным.

## Беларуская мова 
У сучаснай беларускай мове абазначае шумныя звонкія выбухныя губныя зычныя гукі [б], [б’] (*барва*, *бівень* — [б’ів’эн’]), а перад глухімі зычнымі і на канцы слоў — парны да [б] па звонкасці і глухасці гук [п] (*бабка* — [бапка], *грыб* — [грып]). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную форму. Выкарыстоўваецца ў афіцыйных абрэвіятурах (*БССР*, *ТБМ*). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне «другі» (*пункт «Б»*), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (*квадрат № 6б*).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Клавіятура
Катэгорыя:Літары кірыліцы
Катэгорыя:Балгарскі алфавіт
Катэгорыя:Беларускі алфавіт
Катэгорыя:Македонскі алфавіт
Катэгорыя:Рускі алфавіт
Катэгорыя:Украінскі алфавіт
Катэгорыя:Стараславянскі алфавіт
Катэгорыя:Вукавіца
Беларускі загранічны архіў

**Беларускі загранічны архіў ** у Празе створаны ў 1928 г. (ці ў 1929 г.) беларускай эміграцыяй з мэтай збору і захавання матэрыялаў гісторыі беларускага нацыянальна-вызваленчага руху.

Заснавальнік і першы загадчык М. Вяршынін, у 1934 – 1938 гг. загадчык архіва Т.Т. Грыб. Падпарадкоўваўся Міністэрству замежных спраў Чэхаславакіі і эміграцыйнаму ўраду БНР. Меў 4 аддзелы: дакументаў (у 1937 г. налічваў 15 000 назваў – матэрыялы Рады і дыпламатычных місій БНР, архівы беларускіх замежных арганізацый, устаноў, партый, успаміны, біяграфіі, перапіска беларускіх дзеячаў і іншае); бібліятэка беларусазнаўства (выданні пра Беларусь на беларускай і іншых мовах); перыядычных выданняў (у 1937 захоўваліся камплекты 214 назваў беларускіх газет); беларускай бібліяграфіі (12 000 пазіцый – гістарычная бібліяграфія  і картатэка па ўсіх пытаннях беларусазнаўства). У лютым 1938 г. прэзідэнт Рады БНР В.І.Захарка звярнуўся да прафесара Славіка, які курыраваў архіў ад Міністэрства замежных спраў, з просьбаю дазволіць прызначыць загадчыкам П. Бакача, але пытанне не было вырашана. У 2-ю сусветную вайну архіў падпарадкоўваўся нямецкім акупацыйным уладам - Міністэрству ўнутраных спраў Пратэктарата Багеміі і Маравіі. У 1943 г. І.А.Ермачэнка зноў узняў перад нямецкімі ўладамі пытанне аб прызначэнні загадчыка архіва; на гэту пасаду зноў быў прапанаваны Бакач. Але да канца вайны архіў так і заставаўся без загадчыка і фактычна не працаваў. Далейшы яго лёс невядомы. Можна меркаваць, што ён мог быць вывезены з Прагі беларускімі дзеячамі на Захад, альбо савецкімі спецслужбамі на Усход і знаходзіцца ў сховішчах на тэрыторыі былога СССР.

## Літаратура 
* Караленка, М. Беларускі загранічны архіў у Празе // Шях моладзі. 1938. - № 3 (119). - С.
* Сурмач, Г.І. Беларускі загранічны архіў у Празе / Г.І.Сурмач // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: М.В.Біч і іншыя. Том 1. А - Беліца. - Мн.: "Беларуская энцыклапедыя" імя Петруся Броўкі, 1993. - С. 432.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Чэхіі
Катэгорыя:Культура Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920-я гады
Катэгорыя:1920-я ў Празе
Бабіна лета

**Бабіна лета** — перыяд па-летняму цёплага (да 25…27&nbsp;°С) і сухога надвор’я напярэдадні восені. Бабіна лета настае пасля значнага пахаладання. Доўжыцца ад некалькіх сутак да 2-3 тыдняў.

У народным календары беларусаў цёплая пара ў канцы верасня — пачатку кастрычніка. На Беларусі яно працягваецца ад некалькіх дзён да двух тыдняў. Назва паходзіць, найбольш імаверна, ад таго, што на гэты час прыпадала пераважна «бабская» работа на гародзе і ў полі: убіралі гародніну, капалі бульбу, апрацоўвалі лён і каноплі. У некаторых раёнах Бабіным летам называлі тыдзень перад Пакровамі, калі варажылі на «шчаслівую бабулю» (бабку-павітуху).

Прырода ў такія дні маляўнічая, асабліва падчас лістападу. Калі бабіна лета працяглае, то могуць адзначацца выпадкі паўторнага цвіцення вішні, яблыні, чаромхі, можа з’явіцца свежая трава.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Метэаралогія
Курэссаарэ

**Курэссаарэ** (, да 1917 г. Арэнсбург, у 1952—1988 гг. Кінгісеп, ) — горад у Эстоніі, на востраве Саарэмаа, найбуйнейшы населены пункт і адміністрацыйны цэнтр павета Саарэ і воласці Ляэнэ-Саарэ. У горадзе размешчаны марская гавань і аднайменны аэрапорт.

## Геграфія 
Горад размешчаны на паўднёвым беразе найбуйнейшага эстонскага вострава Саарэмаа, на беразе Рыжскага заліва, у месцы ўпадзення ракі Пыдустэ.

## Насельніцтва 
## Памятныя мясціны 
* Крэпасць Курэссаарэ
* Курэссаарэскі гасціны двор
* Курэссаарэская ратуша
* Царква Святога Лаўрэнція (Курэссаарэ)
* Свята-Мікалаеўская царква (Курэссаарэ)
## Спорт 
Ёсць ФК Курэссаарэ, які трэніруецца на аднайменным стадыёне.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эвальд Аавік, эстонскі акцёр
* Міхкель Аксалу, эстонскі футбаліст
* Аляксандр Хрыстафоравіч Вастокаў, расійскі філолаг-славіст
* Вальдэмар Вялі, эстонскі барэц вольнага стылю, алімпійскі чэмпіён
* Ойген Дзюкер, мастак
* Мадыс Калас, эстонскі дзяржаўны дзеяч
* Карл Патрык Лаўк, эстонскі велагоншчык
* Ахта Леві, эстонскі пісьменнік
* Іва Ліна, эстонскі спявак, акцёр, тэлевядучы
* Хелі Ляэтс, эстрадная і камерная спявачка
* Рычард Карлавіч Маак, расійскі натураліст, даследчык Сібіры
* Канстанцін Мярска, эстонскі рэжысёр і аператар
* Тыйдрэк Нурмэ, эстонскі бягун
* Тыніс Пальтс, эстонскі палітык, мэр Таліна
* Мік Пахапіл, эстонскі лёгкаатлет
* Юры Піхл, эстонскі дзяржаўны дзеяч
* Ільмар Рааг, эстонскі рэжысёр
* Міхкель Райм, эстонскі шашэйны велагоншчык
* Індрэк Саар, эстонскі дзяржаўны дзеяч
* Тыма Тамемаа, эстонскі валейбаліст
* Пеэтэр Тарвас, эстонскі архітэктар
* Івар Карл Угі, нямецкі хімік

## Галерэя 

Kuressaare.Raekoda.jpg|Курэссаарэская ратуша
Castlekuressaare.JPG|Крэпасць Курэссаарэ
Kuressaare-1.JPG|Гістарычныя будынкі
Buildnings-by-kuressaare-center.jpg|Цэнтр горада

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Катэгорыя:Саарэмаа
Мнаганожка звычайная

**Мнаганожка звычайная**, **Плавун**, **Плывун** (*Polypodium vulgare*), папараць салодкая — від травяністых папарацей роду Мнаганожка сямейства Мнаганожкавыя.

## Распаўсюджванне і асяроддзе пражывання 
Барэальны горна-лясны рэліктавы від. Распаўсюджаная ва ўмеранай частцы Паўночнага паўшар’я (лясная, горна-лясная, субальпійская, горна-тундравая зоны), у шэрагу месцаў умеранага пояса. Сустракаецца ў паўночных, заходніх і цэнтральных раёнах Усходняй Еўропы, Крыме, на Каўказе, у Заходняй Сібіры, Сярэдняй Азіі, Паўночнай Амерыцы.

Расце ў рашчэлінах скал і на замшэлых камянях. На тэрыторыі Беларусі месцы росту: мінеральныя грунтавыя агаленні на схілах у далінах рэк і катлавінах азёр; радзей пні, каранёвыя лапы, паваленыя ствалы дрэў і замшэлыя валуны ў мяшаных, сасновых, саснова-яловых і шыракалістых лясах і зараснікі хмызняку. Адзіная папараць-эпіфіт, якая расце ў Сярэдняй Расіі.

## Батанічнае апісанне 
thumb|left|
Нізкарослая вечназялёная папараць з скурыстымі, пальчата-складанымі лістамі да 20 см даўжынёй.

Карэнішча паўзучае, пакрыта залаціста-карычневай лускою, мае салодки смак, дзякуючы якому атрымала народную назву «салодкі корань».

Сорусы размешчаны ў два шэрагі ўздоўж цэнтральнай жылкі, першапачаткова яны залацістыя, пазней цямнеюць. Споры саспяваюць ў першай палове лета.

## Ахова 
Занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі 1-га і 2-га выданняў (1981, 1993). Ахоўваецца ў Польшчы.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* *Фомин А. В.* Род 25. Многоножка — Polypodium L. // Флора СССР. В 30-ти томах / Главный редактор акад. В. Л. Комаров; Редактор тома М. М. Ильин. — М.—Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1934. — Т. I. — С. 85. — 302 + XVI с. — 5000 экз.
* *, , А.&nbsp;М.&nbsp;Краснова;* «» Справочник; Киев, , 1983. 
* *Дорофеев А. М., Сюборова С. Ф.* Они не должы исчезнуть: Книга для учащихся — Мн.: Народная асвета, 1987. — 200 с.: ил. — 89 000 экз. — С. 134.

## Спасылкі 
* Мнаганожка звычайная ў Чырвонай кнізе Беларусі 
* Мнаганожка звычайная на сайце GRIN  

Катэгорыя:Мнаганожкавыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Адміністрацыйны падзел Эстоніі

Эстонія дзеліцца на 15 паветаў ( — мааконд), іх узначальваюць старэйшыны (), прызначаныя ўрадам. Паветы ў сваю чаргу падзяляюцца на муніцыпалітэты двух тыпаў: гарады () і воласці ().

Ёсць таксама тып муніцыпальнага ўтварэння пасялковая воласць (), у склад якой уваходзіць і ўтварае яе тэрыторыю толькі адзін пасёлак. У Эстоніі шэсць пасялковых воласцяў: Аэгвійду, Ярвакандзі, Кохтла-Ныме, Лавассаарэ, Тоатсі і Вяндра.

Станам на 2010 год у Эстоніі 227 муніцыпалітэтаў, іх узначальваюць валасныя старэйшыны () або мэры гарадоў (). Талін дзеліцца на ўнутрыгарадскія адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі — часткі горада (). Управу часткі горада ўзначальвае старэйшына часткі горада ().

## Спіс паветаў Эстоніі 

Выява:Eesti_maakonnad_2006 ru.svg|450px|center|thumb|*(пстрыкам па назвах паветаў на карце адбываецца пераход на адпаведныя артыкулы)*
poly 149 174 230 291 137 327 40 263 Хійу
poly 197 110 338 228 338 319 263 375 203 242 Ляэнэ
poly 225 294 271 387 233 585 38 511 21 363 Саарэ
poly 534 33 567 172 515 174 492 245 421 185 342 240 246 141 Хар’ю
poly 531 35 567 168 514 176 572 197 569 221 594 244 597 263 666 247 693 192 670 170 666 85 Ляэнэ-Віру
poly 669 77 667 170 693 192 665 246 704 273 805 244 874 107 Іда-Віру
poly 340 240 422 185 490 246 475 314 443 318 433 308 374 323 338 322 Рапла
poly 270 375 337 318 373 327 433 307 486 314 477 352 453 361 449 408 484 421 446 495 345 546 Пярну
poly 476 309 515 173 573 197 569 223 594 243 596 275 546 317 505 340 484 335 491 313 Ярва
poly 454 365 479 348 482 334 505 338 545 319 597 366 602 379 591 454 560 462 527 507 458 486 487 418 445 401 Вільяндзі
poly 597 367 546 316 597 265 665 246 707 274 735 310 684 344 Йыгева
poly 600 365 676 347 748 300 809 443 731 412 662 452 637 439 591 461 Тарту
poly 525 512 556 461 637 442 662 453 658 495 632 501 652 588 622 598 Валга
poly 656 492 660 452 732 412 806 445 840 514 756 522 753 501 Пылва
poly 634 502 659 493 756 502 756 521 816 524 765 612 654 619 Выру

## Гісторыя 
У XIII стагоддзі эстонскія землі дзяліліся на 8 маакондаў: Вірумаа, Ляэнемаа, Равала, Саарэмаа, Сака, Уганда, Хар’юмаа, Ярвамаа.

Пасля ўваходжання ў склад СССР Эстонія ў 1947 годзе была падзелена на раёны (), а ў 1953 годзе быў праведзены эксперымент па падзеле Эстоніі на вобласці. Іх было створана тры:
* Пярнуская
* Талінская
* Тартуская

Аднак у тым жа 1953 годзе яны скасаваны. У 1987 годзе ў Эстоніі было 15 раёнаў і 6 гарадоў рэспубліканскага падпарадкавання. Гэтая сістэма адміністрацыйнага дзялення захавалася і пасля аднаўлення незалежнасці — раёны сталі называцца паветамі (маакондамі), а некаторыя змянілі назвы, але іх колькасць не змянілася. Гарады рэспубліканскага падпарадкавання, у тым ліку і Талін, былі ўключаныя ў склад паветаў.
Тартумаа

**Павет Тарту**, таксама **Тартумаа** () — адзін з 15 паветаў Эстонскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Тарту (насельніцтва 100 000). Плошча 2993 км ², насельніцтва 148847 (2006). Складаецца з 22 мясцовых самакіраванняў (3 горада, 19 воласцяў).

## Геграфія 
Праз Тартускі павет працякае рака Эмайыгі, якая злучае Чудское возера і возера Выртс'ярв і дзеліць павет на дзве часткі. Для прыроды Тартумаа характэрныя балоцістыя нізіны і ўзгоркавыя раўніны, якія перасякаюцца далінамі. Запаведнікі (забалочаныя землі і некранутыя лясы) займаюць больш за 10 % частцкі тэрыторыі павета.

## Прамысловасць 
Тыповая прадукцыя Тартускага павета — харчовыя прадукты, мэбля, адзенне, вырабы з пластмасы і будаўнічыя матэрыялы.

## Насельніцтва 
У павеце, як і ў Эстоніі ўвогуле, фіксуецца натуральнае змяншэнне насельніцтва. На 01.01.2006 у ім пражывалі 148.112 чалавек. У павеце пераважае эстонскае насельніцтва. Эстонцаў у павеце — 82,7 % насельніцтва (у тым ліку ў г. Тарту 79,0 %), рускія 13,8 %, украінцы 1,0 %, фіны 1,0 %, і іншыя 4,2 % (беларусы, немцы, татары, армяне і інш.) Гэта трэці па насельніцтве рэгіён Эстоніі пасля Іда-Вірумаа і сталічнага павета.

Alatskivi mõisa peahoone.jpg|
Saadjärve mõisa peahoone.jpg|
Tammistu mõisa peahoone.jpg|
Elva raudteejaama peahoone.jpg|

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Тартумаа

Катэгорыя:Паветы Эстоніі
Валгамаа

**Валгамаа** ( або ) — павет у Эстоніі, размешчаны ў паўднёвай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Валга, размешчаны на эстонска-латвійскай мяжы і ўтвараюць з латвійскім горадам Валка па сутнасці адзіны горад, падзелены мяжой. Павет складаецца з двух гарадоў (Валга і Тырва) і 11 воласцяў.

Рэльеф узгоркавы. На тэрыторыі павета размешчана больш за 200 азёр. Развіта турыстычная індустрыя, асабліва зімовыя віды спорту. У павеце знаходзіцца частка Каруласкага нацыянальнага парку.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Паветы Эстоніі
Бэці Альвер

**Бэ́ці А́львер** (, сапраўднае імя **Элізабет Лэпік** ();  г., , Расійская імперыя — , Тарту, Эстонская ССР) — эстонская паэтэса, празаік, перакладчыца. Народная пісьменніца Эстоніі (1981). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Эстоніі 1980.

## Біяграфія 
Элізабет Лэпік нарадзілася 23 лістапада 1906 года ў горадзе Йыгева Ліфляндскай губерні. У 1924 годзе скончыла школу ў Тарту, у 1924—1927гадах у Тартускім універсітэце вывучала эстонскую мову і літаратуру. 

## Творчасць 
У 1927 годзе дэбютавала як празаік, калі быў апублікаваны раман «Любоўніца ветру». У творах Альвер спалучаецца лірызм з філасофскім асэнсаваннем рэчаіснасці. Эмацыянальна багатая і дасканалая па форме паэзія Альвер  раскрывае адвечныя каштоўнасці жыцця (паэмы «Песня пра белую варону», 1931; «Арэхавая шкарлупіна», 1937; зборнік паэм «Надтрэснутае люстэрка», 1962; зборнікі вершаў «Пыл і агонь», 1936; «Зоркавы час», 1966; «Настрой», 1976; «Лятаючы горад», 1979, «Каралы Эмайыгі», 1986 і інш.). 

У перакладзе Бэці Альвер былі выдадзены паэмы А. С. Пушкіна і яго раман у вершах «Яўген Анегін» (1964). Вершы Бэці Альвер перакладзены на англійскую, італьянскую, польскую, рускую, чэшскую і іншыя мовы.

## Ушаванне памяці 
У гонар Бэці Альвер у яе родным горадзе Йыгева праводзяцца восеньскія дні паэзіі «Зорны час».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Перакладчыкі Эстоніі
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на эстонскую мову
Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Эстонскай ССР
Вырумаа

**Выру** ( або ) — павет у Эстоніі, размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны. Мяжуе з Расіяй, Латвіяй, паветамі Валга і Пылва. Адміністрацыйны цэнтр — горад Выру. Павет у адміністрацыйным дачыненні дзеліцца на 1 горад і 12 воласцяў.

Катэгорыя:Паветы Эстоніі
Іда-Вірумаа

**Іда-Віру** () — найбуйнейшы павет на паўночным усходзе Эстоніі, межы якога распасціраюцца да Фінскага заліва на поўначы, да ракі Нарва на ўсходзе і на поўдні — да Чудскога возера. На захадзе і паўднёвым захадзе мяжа павета цягнецца праз лясы і балоты, уздоўж тэрыторыі паветаў Ляэнэ-Вірумаа і Йыгевамаа. Плошча Іда-Віру — 3364,05 км², што складае 7,4 % ад плошчы ўсёй краіны. У цэнтры павета, за 165 км ад Таліна, знаходзіцца адміністрацыйны, фінансавы і культурны цэнтр Іда-Віру — горад Йыхві. Буйныя гарады — Нарва, Пюсі.

## Насельніцтва 
## Цікавыя факты 
* У цэнтры павета — горадзе Йыхві дзейнічае Беларуска-эстонскае згуртаванне.

Катэгорыя:Паветы Эстоніі
Йыгевамаа

**Йыгева** (эст. Jõgevamaa або Jõgeva maakond) — павет у Эстоніі, размешчаны ва ўсходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Йыгева. Павет у адміністрацыйным дачыненні дзеліцца на 3 горада і 10 воласцяў.

Цэнтр і захад павета размешчаны ў межах Сярэдне-Эстонскай раўніны. На ўсходзе вышыня тэрыторыі падае да базіса эрозіі — ўзроўню Чудскога возера, абмывае ўсходнія межы павета на працягу 30 км.

На тэрыторыі павета размешчана частка тэрыторыі Эндласкага і Алам-Пед’яскага запаведніка, а таксама Элістверэскі парк.

Kuremaa mõisa peahoone.jpg|
Kuremaa mõisa tuuleveski.jpg|
Torma kirik3.jpg|
Kaiu järv 26-05-2012.JPG|

## Гл. таксама 
* Возера Саад’ярв


Катэгорыя:Паветы Эстоніі
Ляэнэ-Вірумаа

**Ляэнэ-Віру** ( або ) — павет у Эстоніі, размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы краіны. З поўначы амываецца водамі Фінскага заліва. Мяжуе з паветамі Іда-Віру на ўсходзе, Йыгева на поўдні і Хар'ю і Ярва на захадзе. Адміністрацыйны цэнтр - горад Ракверэ. Павет у адміністрацыйным дачыненні дзеліцца на 2 горада і 13 воласцяў. Паўднёвая частка павета знаходзіцца ў межах Пандыверэскага ўзвышша. Там размяшчаецца шырокая карставая зона, адкуль бяруць пачатак многія рэкі. 

У павеце знаходзіцца найстарэйшы ў Эстоніі Лахемааскі нацыянальны парк.

Sagadi mõisa peahoone pargipoolne külg.jpg|
Mõdriku mõisa peahoone.jpg|
Lasila mõisa peahoone 2012.jpg|
Vihula mõisa tuuleveski.jpg|

Катэгорыя:Паветы Эстоніі
Ярвамаа

**Ярва** ( альбо ) — павет у Эстоніі, размешчаны ў цэнтральнай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Пайдэ. Павет у адміністрацыйным дачыненні дзеліцца на 1 горад і 11 воласцяў.

## Гісторыя 
У сваіх межах павет сфармаваўся да пачатку XIII стагоддзя.

## Геаграфія 
Найвышэйшы пункт павета — гара Валгехабуземягі (107 м), маюцца ландшафтны заказнік Кырвемаа (204 км²), Цюрыскае друмліннае поле (104 км²).

Seidla mõisa tuuleveski2.jpg|
Esna allikajärv.jpg|
Albu mõisa sild 2012.jpg|
Esna mõisa peahoone.jpg|
Koeru kirik.jpg|
Särevere mõisa peahoone.jpg|

Катэгорыя:Паветы Эстоніі
Вільяндзі (горад)

**Вільяндзі** (), да 1919 года — **Фелін** () — горад у Эстоніі, адміністрацыйны цэнтр павета Вільяндзі. Адлегласць ад Таліна — 161 км, ад Тарту — 81 км, ад Пярну — 97 км.

Галоўная гарадская славутасць — руіны замка Вільяндзі.

## Гісторыя 
* 1154 год — упершыню згадваецца ў каментарах да арабскага атласу, у летапісах — у 1211 годзе;
* 1211 год — паселішча захоплена ордэнам мечаносцаў;
* 1283 год — атрымана права горада;
* Пачатак XIV ст. — горад увайшоў у Ганзу;
* 1560 год — падчас Лівонскай вайны горад захоплены рускімі войскамі;
* Канец XVI ст. — перайшоў пад уладу Рэчы Паспалітай, у першай чвэрці XVII ст. — пад уладу Швецыі;
* 1721 год — адышоў да Расіі па ўмовах Ніштацкага міру;
* 1783 год — Вільяндзі вернуты статус горада, якога ён быў пазбаўлены ў перыяд шведскага панавання.

## Насельніцтва 
## Адукацыя і культура 
* Акадэмія культуры Вільяндзі
* Тэатр «Угала»
## Вядомыя асобы 
* Стэфан Айрапецян, эстонскі спявак
* Аўгуст Але, эстонскі пісьменнік
* Ген-Каарэл Гелат, эстонскі пісьменнік і крытык
* Яак Ёала, эстонскі спявак
* Уна Найсаа, эстонскі кампазітар
* Эп Петронэ, эстонская пісьменніца, журналістка
* Аарэ Пілв, эстонскі пісьменнік і літаратуразнаўца
* Ёакім Пухк, эстонскі дзяржаўны дзеяч
* Марк Соасар, эстонскі рэжысёр

## Гарады-пабрацімы 
*  Арэнсбург, Германія
*  Валміера, Латвія
*  Крацінга, Літва
*  Порваа, Фінляндыя
*  Цярнопаль, Украіна
*  Хэрнёсанд, Швецыя
*  Эслёў, Швецыя

## Галерэя 

Viljandi ordulinnuse varemed.jpg|
Viljandi Jaani kirik1.jpg|
Viljandi Pauluse kirik 31-08-2012.jpg|
Viljandi mõisa peahoone.jpg|
Elamu Viljandis Tallinna 16.jpg|
Elamu Viljandis Pikk 4.jpg|

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Вільяндзі «Eestigiid.ee»

Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Хіюмаа (павет)

**Хійу** () — павет у Эстоніі, тэрыторыя якога складаецца з вострава Хійумаа і маленькіх астравоў навокал яго.

Адміністрацыйны цэнтр павета — Кярдла.

У склад павета ўваходзяць 5 адміністрацыйных адзінак — горад Кярдла і 4 воласці:
* Эммастэ
* Кыргессаарэ
* Кяйна
* Пюхалепа

## Гл. таксама 
* Востраў Касары

Катэгорыя:Паветы Эстоніі
Катэгорыя:Хіюмаа
Спіс жужаляў Беларусі

**Пералік жужаляў Беларусі** ўключае ўсе віды і роды жукоў з сямейства Жужалі, знойдзеныя на тэрыторыі Беларусі.

На Беларусі знойдзена 333 віды жужаляў, у тым ліку 52 віды рода Bembidion, 38 відаў рода Amara, 21 від рода Agonum.

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
У Беларусі каля 38 відаў
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
250px|thumb|

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 
**  
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
*** 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
** 
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 

## Род  
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 

## Род  
thumb|250px|

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Род  
* 

## Род  
* 
* 
* 

## Род  
* 

## Літаратура 
*  Жуки подотряда Adephaga (сямейства Rhysodidae, Trachypachidae, Carabidae) // Фауна СССР. Жесткокрылые, т. 1, вып. 2. Л., изд-во «Наука», 1983. 341 с.

## Спасылкі 
* Жужалі (Carabidae) — позірк спецыяліста 

*
Жужалі
Муху

**Му́ху** (таксама вядомы як *Маон, Мухумаа*; ) — трэці па велічыні востраў Эстоніі пасля Саарэмаа і Хіюмаа, агульная плошча — 198 (204) км². Частка Маандзундскага архіпелага ў Балтыйскім моры.

Вышыні да 24 м. Як і суседнія астравы, Муху малаўрадлівы, бо складзены галоўным чынам вапнякамі і марскімі адкладаннямі антрапагена. Глебы друзавыя і пясчаныя. Ёсць хваёвыя лясы, а па берагах зараснікі трыснягу.

Асноўныя гаспадарчыя галіны — рыбалоўства і рыбаперапрацоўка, земляробства, жывёлагадоўля. На ўсходнім беразе вострава знаходзіцца порт Куйвасту.

Насельніцтва вострава — 1918 чалавек (2010). На востраве нарадзіўся эстонскі пісьменнік Ааду Хінт.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* muhu.ee
* muhu.info
* Muhu Island is quiet and peaceful 

Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Маанзундскі архіпелаг
Катэгорыя:Саарэмаа (павет)
*
Саарэмаа (павет)

**Саарэмаа** ( або ) — павет у Эстоніі, тэрыторыя якога складаецца з астравоў Саарэмаа, Муху, Абрука, Вільсандзі, Рухну і іншых больш дробных астравоў. Цэнтр — горад Курэссаарэ.

Катэгорыя:Паветы Эстоніі
Пылвамаа

**Пылва** ( або ) — павет на паўднёвым усходзе Эстоніі. Мяжуе з Расіяй на ўсходзе, а таксама з паветамі Выру, Валга і Тарту. Адміністрацыйны цэнтр — горад Пылва. Павет у адміністрацыйным дачыненні дзеліцца на 2 горада (Пылва і Рапіна) і 13 воласцяў.

На захадзе павета размешчана Атэпяскае ўзвышша, для гэтага рэгіёну характэрная вялікая колькасць азёр (усяго ў павеце іх каля 130). Цэнтральная частка занятая далінамі рэк (Ах'я, Піуза, Выханду і інш.). Усходняя частка забалочаная.

Катэгорыя:Паветы Эстоніі
Рапламаа

**Рапла** ( або ) — павет у Эстоніі, знаходзіцца ў заходняй частцы краіны. Мяжуе з паветамі Ярва на ўсходзе, Пярну на поўдні, Ляэнэ на захадзе і Хар’ю на поўначы. Адміністрацыйны цэнтр — горад Рапла. Павет у адміністрацыйным дачыненні дзеліцца на 10 воласцяў.

## Геаграфія 
Павет знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Паўночна-Эстонскага плато. Характарызуецца густой рачной сеткай (найбуйнейшая рачная сістэма Казары). З карысных выкапняў маюцца радовішчы вапняку, даламіту, торфу і гліны.

Valtu mõisa -Puraviku- tuuleveski.jpg|
Kohila vesiveski2.jpg|
Hageri kirik 2012.jpg|
Sutlema mõisa väravatorn 02-08-2012.jpg|
Kohila mõisa peahoone.jpg|
Lohu mõisa peahoone (1).jpg|

## Вядомыя асобы 
* Рагнар Нурксэ

Катэгорыя:Паветы Эстоніі
Ляэнэмаа

**Ляэнэ** ( або ) — павет у Эстоніі, знаходзіцца на крайнім захадзе мацерыковай часткі краіны. З поўначы і захаду абмываецца Балтыйскім морам. Мяжуе з паветамі Хар'ю на паўночным усходзе, Рапла на ўсходзе і Пярну на поўдні. Адміністрацыйны цэнтр — горад Хаапсалу. Павет у адміністрацыйным дачыненні дзеліцца на 1 горад і 11 воласцяў.

У склад павета ўваходзяць астравы Вормсі, Осмуссаар. Павет багаты на рэкрэацыйныя рэсурсы. Матсалускі запаведнік (476 км ²), батанічны заказнік.

Пасля нямецкага заваёвы у 1227 годзе, павет Ляэнэ зрабіўся цэнтрам Саар-Ляэнэскага біскупства, незалежнага княства ў межах Лівонскай канфедэрацыі. Часткі замка біскупа да гэтага часу захаваліся ў Хаапсалу.

## Гл. таксама 
* Карл Рысціківі

Катэгорыя:Паветы Эстоніі
Ігнат Казлоўскі

**Ігнат Казлоўскі**:
* Ігнат Ігнатавіч Казлоўскі (1846—1889) — рускі філолаг-славіст і палеограф
* Ігнат Ігнатавіч Казлоўскі (1917—1962) — ваенны лётчык, Герой Савецкага Саюза
Пярну (рака)

**Пя́рну** () — рака ў Эстоніі.

Даўжыня ракі 144 км, плошча вадазбору 6910 км². Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні 48,2 м³/с. Упадае ў Пярнускі заліў Рыжскага заліва Балтыйскага мора. На рацэ гарады Цюры, Сіндзі, у вусці — Пярну. Прытокі: Навесці, Саўга, Кяру.

## Гідраграфія 
Жыўленне змяшанае, у вярхоўях з перавагай падземнага, у нізоўях — дажджавое. Сярэдні расход вады за 26 км ад вусця 48,2 м³/сек. Замярзае не штогод (звычайна ў сярэдзіне снежня, раскрываецца ў канцы сакавіка). У прывусцевай частцы суднаходная. На Пярну маецца 11 плацін і малых ГЭС.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Балтыйскае мора
Пярнумаа

**Пярну** ( або ) — самы буйны па плошчы павет у Эстоніі, размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы краіны на ўзбярэжжы Рыжскага заліва. Мяжуе з паветамі Ляэнэ і Рапла на поўначы і Ярва і Вільяндзі на ўсходзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад Пярну. Павет у адміністрацыйным дачыненні дзеліцца на 2 горада 19 воласцяў.

Амаль палова тэрыторыі пакрыта лесам. Працякае рака Пярну. У склад павета ўваходзяць астравы Кіхну і Манілайд. Размешчана частка тэрыторыі нацыянальнага парку Саомаа, а таксама Нігуласкі запаведнік. На тэрыторыі павета знойдзена стаянка старажытнага чалавека (каменны век).

Павет з'яўляецца папулярным месцам адпачынку замежных турыстаў.

Катэгорыя:Паветы Эстоніі
Пярну (значэнні)

**Пярну** — назва розных геаграфічных аб’ектаў:
* Пярну — горад у Эстоніі.
* Пярну — заліў Балтыйскага мора ля берагоў Эстоніі.
* Пярнумаа ці Пярну — павет у Эстоніі.
* Пярну (прыпыначны пункт).
* Пярну — рака ў Эстоніі.