open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Некрашунская мячэць

**Некрашунская мячэць** — колішнія мячэць у вёсцы Некрашунцы Воранаўскага раёна. Першапачатковая мячэць, знішчаная ў 1915 годзе, з’яўлялася адным з найстаражытнейшых культавых збудаванняў беларускіх мусульман. Мячэць, пабудаваная ў 1926 годзе, была пасля Другой сусветнай вайны зачынена, а пасля разабрана.

## Гісторыя 
Паводле падання мусульманская грамада ў Некрашунцах з’явілася прыблізна ў 1415 годзе, маюцца дакладныя звесткі пра існаванне парафіі ў XVI стагоддзі, якая ў 1795 годзе налічвала 217 чалавек. У 1832 годзе быў праведзены рамонт мячэці. Будынак таксама рамантавалася ў пачатку XX стагоддзя. На рамонт пабудовы гроша далі амерыканскія татары і егіпецкі каралеўскі ўрад. У час Першай сусветнай вайны, 4 верасня 1915 года храм быў разбураны.

Некаторы час існаваў малітоўны дом. У 1925 годзе складзены дагавор на будаўніцтва мячэці. 8 кастрычніка 1926 года храм быў урачыста адкрыты, на адкрыцці сярод гасцей прысутнічалі рабін і ксёндз. Існавала таксама і мусульманская школа. Пасля ад’езду ў 1946 годзе ў Польшчу часткі татараў, у тым ліку і мулы мячэці, прыход спыніў дзейнасць. 

У 1950-я гады храм разабралі, зруб пайшоў на будаўніцтва бальніцы, ад самога будынка застаўся падмурак. Захаваліся 2 мізары, на якіх хавалі татараў, яшчэ двое могілак былі разбураны ў 1970-я гады.

## Архітэктура 
Як адзначае Станіслаў Крычынскі, мячэці ў Некрашунцах, Клецку і Ляхавічах сваёй архітэктурай падобныя да драўляных сельскіх касцёлаў. Сама мячэць уяўляе сабой драўляны зрубны будынак з міхрабам, накрыты двухсхільным дахам. Франтон увянчаны мінарэтам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Мячэці Беларусі
Катэгорыя:Драўляныя мячэці Беларусі
Катэгорыя:Колішнія мячэці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1926 годзе
Катэгорыя:1926 год у Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Храмы Воранаўскага раёна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Катэгорыя:Зніклі ў 1950-я гады
Джакама Банавентура

**Джа́кама Банавенту́ра** (; нар. , Сан-Северына-Марке, Італія) — італьянскі паўабаронца саудаўскага клуба «Аль-Шабаб».

## Кар’ера 
### Клубная 
Баневентура дэбютаваў за «Аталанту» 4 мая 2008 года ў матчы супраць «Ліворна». Гэта быў адзіны яго матч сезона 2007—2008 гадоў. Наступную гульню за клуб правёў 9 лістапада супраць «Фіярэнціны». 2009 і 2010 гады правёў у арэндах у іншых італьянскіх клубах.

У 2010 годзе Банавентура вярнуўся ў «Аталанту», падоўжыўшы кантракт да 2015 года. 1 верасня 2014 года Джакама перайшоў у склад «Мілана», які выдаткаваў за іграка 7 млн еўра.

### Міжнародная 
31 мая 2013 года Банавентура дэбютаваў за нацыянальную зборную Італіі, згуляўшы ў пераможным з лікам 4:0 матчы супраць зборнай Сан-Марына.

## Дасягненні 
**«Мілан»**:
* Уладальнік Суперкубка Італіі: 2016

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Аталанта»
* Статыстыка на сайце FIGC.it

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сан-Северына-Марке
Катэгорыя:футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Аталанта
Катэгорыя:Ігракі ФК Пегралетэзэ Крэма
Катэгорыя:Ігракі ФК Падова
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Шабаб Рыяд
Чэзарэ Бова

**Чэзарэ Бова** (; нар. , , Італія) — былы італьянскі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера 
Бова з'яўляецца выхаванцам «Ромы», за які не згуляў ніводнай гульні. Наступным клубам іграка стаў «Лечэ», за які Чэзарэ дэбютаваў 5 кастрычніка 2003 года ў матчы супраць «Брэшыі», прайграным «Лечэ» з лікам 1:4. 2 мая 2004 года ігрок забіў гол за клуб, які прынёс «Лечэ» перамогу над «Інтэрам» з лікам 2:1 і «выратаванне» ад вылету ў Серыю В. Улетку 2004 года Бова быў арэндаваны «Пармай», дзе правёў добры сезон, у выніку чаго частка трансферу іграка была выкуплена «Палерма». Улетку 2005 года Бова ўсё ж вярнуўся ў «Рому», аднак не часта выходзіў на поле, з-за канкурэнцыі з боку Куфура, Ківу і Мексеса.

У 2006 годзе, дзякуючы настойлівасці прэзідэнта «Палерма», Маўрыцыа Дзампарыні, клуб выкупіў астатнюю частку правоў на футбаліста за 2,1 млн еўра. Аднак замацавацца ў складзе клуба Бова не здолеў і ў апошні дзень зімовага трансфернага вакна перайшоў, на правах арэнды, у «Тарына». У ліпені 2007 года Бова перайшоў у «Джэноа», якая заплаціла за 50% правоў на футбаліста 3,3 млн еўра. У «Джэноа» Бова адразу атрымаў месца ў асноўным складзе клуба.

19 чэрвеня 2008 года Бова быў зноў набыты «Палерма», які заплаціў 4,5 млн еўра. Пасля гэтага зноў гуляў у «Джэноа», а на 9 ліпеня 2013 года быў набыты «Тарына», які шукаў замену Анджэла Агбону.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце «Палерма»

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Лечэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Парма
Катэгорыя:Ігракі ФК Палерма
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарына
Катэгорыя:Ігракі ФК Джэноа
Катэгорыя:Ігракі ФК Пескара
Даніэле Банера

**Даніэле Банера** (; нар.  года, Брэшыя, Італія) — былы італьянскі футбаліст і ігрок нацыянальнай зборнай Італіі. Гуляў на пазіцыі абаронцы.

## Кар’ера 
### «Брэшыя» 
Выхаванец клуба «Брэшыя», дзе і пачаў прафесійную кар’еру ў 1999 годзе.

### «Парма» 
З 2002 па 2006 гады гуляў за «Парму», дзе стаў адным з лідараў каманды.

### «Мілан» 
У ліпені 2006 года падпісаў чатырохгадовы кантракт з «Міланам». У камандзе ў Серыі A дэбютаваў 17 верасня 2006 года ў матчы супраць «Пармы» (0:2). У сезоне 2006—2007 гадоў разам з «Міланам» атрымаў перамогу ў Лізе чэмпіёнаў. У чэрвені 2009 года падоўжыў кантракт з «Міланам» да 2013 года.

23 мая 2013 года, не зважаючы ўвагі на чуткі аб пераходзе ў «Ювентус», Банера падпісаў новы кантракт з «Міланам» да 30 чэрвеня 2015 года.

## Міжнародная кар’ера 
Даніэле мае на сваім рахунку шаснаццаць матчаў у футболцы нацыянальнай зборнай Італіі. Дэбют у складзе зборнай адбыўся 5 верасня 2001 года ў матчы супраць зборнай Марока. Банера быў уключаны ў спіс зборнай на чэмпіянат свету 2006 года ў якасці рэзервовага іграка, але пасля таго, як Джанлука Дзамброта пацвердзіў, што здольны гуляць, Даніэле быў адпраўлены дадому.

## Дасягненні 
### Клубныя 
**Мілан**:
* Чэмпіён Італіі: 2011
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2007
* Уладальнік Суперкубка Еўропы: 2007
* Пераможца клубнага чэмпіянату свету: 2007

### Міжнародныя 
**Італія**:
* Бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў: 2004

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце «Мілана»
* Профіль на FIFA
* Профіль на FIGC

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэшыі
Катэгорыя:футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі алімпійскай зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года
Катэгорыя:Ігракі ФК Брэшыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Парма
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Вільярэал
Філіп Мархвіньскі

**Фі́ліп Мархві́ньскі** (; нар. ) — польскі футбаліст, атакуючы паўабаронца італьянскага клуба «Лечэ» і нацыянальнай зборнай Польшчы.

## Кар’ера 
### Клубная 
Мархвіньскі — выхаванец футбольнай акадэміі «Леха», дзе пачаў займацца футболам з 2009 года. 12 снежня 2018 года быў зарэгістраваны ў першай камандзе клуба. Ужо праз чатыры дні дэбютаваў у складзе «Леха» ў матчы супраць клуба сасноўскага «Заглэмбе», дзе адразу адзначыўся голам. Аднак, на той час ігрок яшчэ больш правёў матчаў у складзе рэзервовай камандзе «Леха». З сезона 2019—2020 гадоў ігрок крыху часцей з'яўляцца на полі, але звычайна выходзіў на змену. Болей часу пачаў атрымліваць у сезоне 2022—2023 гадоў.

### Міжнародная 
Паўабаронца стала прыцягваўся да ўсіх юнацкіх і моладзевых зборных краіны. Упершыню быў выкліканы на складу нацыянальнай зборнай Польшчы да матчаў адбору чэмпіянату Еўропы 2024 года ў кастрычніку 2023 года. Дэбютаваў у кашулі нацыянальнай зборнай 12 кастрычніка, з'явіўшыся на полі ў матчы супраць зборнай Фарэрскіх астравоў.

## Дасягненні 
**«Лех»**:
* Чэмпіён Польшчы: 2022

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:футбалісты Польшчы
Катэгорыя:Ігракі зборнай Польшчы па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Лех Познань
Катэгорыя:Ігракі ФК Лечэ
Сандзі-Кей (рыф)

**Сандзі-Кей** (, , ) — невялікі каралавы рыф у паўночнай частцы рыфа Ціту астравоў Спратлі ў Паўднёва-Кітайскім моры. Складаецца з шэрагу неглыбокіх рыфавых платформ з рухомымі пясчанымі водмелямі, на яго прэтэндуюць КНР, Філіпіны, Тайвань і В’етнам.

У сярэдзіне красавіка 2025 года берагавая ахова КНР правяла высадку на рыф, каб «ажыццявіць суверэнную юрысдыкцыю», узняўшы кітайскі сцяг на водмелі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спратлі
Катэгорыя:Спрэчныя астравы
Канклаў (значэнні)

**Канклаў** — шматзначны тэрмін:
* Канклаў — сход Калегіі кардыналаў для выбараў Папы Рымскага.
* «» — раман Роберта Харыса 2016 года.
* «Канклаў» — мастацкі фільм Эдварда Бергера 2024 года.
Казіміра Буйвід

**Казіміра Буйвід**, часам **Казіміра Буйвідова** (; ,  — 8 кастрычніка 1932, Кракаў, Польшча) ― польская публіцыстка, грамадская дзяячка, феміністка і атэістка.

## Біяграфія 
Была дачкой Людвікі Шчэснеўскай і Казіміра Клімантовіча з дробнай літоўскай шляхты. Рана згубіла маці і пераехала жыць да цёткі Караліны Петранелі Клімантовіч, удзельніцы Студзеньскага паўстання. Скончыла пансіянат для дзяўчат у Варшаве, здала іспыт і стала хатняй настаўніцай. Таксама яна скончыла курсы кравецтва і вывучала біялагічныя навукі ў Лятучым універсітэце.

У 1886 годзе яна выйшла замуж за Ода Буйвіда і адначасова стала лабаранткай у майстэрні свайго мужа. У 1893 годзе сям’я пераехала ў Кракаў, дзе Ода пачаў працаваць у Ягелонскім універсітэце, і Казіміра спачатку ўзяла на сябе адміністрацыйную працу, а з 1918 года — кіраванне Zakład Produkcji Surowic i Szczepionek (Zakład Produkcji Surowic i Szczepionek), заснаваным ейным мужам. Падчас Першай сусветнай вайны разам з мужам і старэйшай дачкой, лекаркай, кіравала шпіталем для параненых салдат польскіх легіёнаў.

Казіміра Буйвід памерла ў 1932 годзе. Радавая магіла Буйвідаў знаходзіцца на Ракавіцкіх могілках у Кракаве.

## Грамадская дзейнасць 
З 1893 г. працавала ў Таварыстве народных школ, была суарганізатаркай і прэзідэнткай Кракаўскай жаночай чытальні, заснавала бясплатныя хаты-чытальні для моладзі. У 1890-я гады яна афіцыйна выйшла з Рымска-каталіцкай царквы і заявіла пра свой неканфесійны, атэісцкі статус, што прывяло да сацыяльнага астракізму ў адносінах да Буйвідаў у кансерватыўным кракаўскім асяроддзі. Разам з мужам не хавалі сваіх сімпатый да ідэй сацыялізму.

У 1896—1906 гадах яна ўзначальвала Таварыства гімназійнай жаночай школы, заснавала першыя ў Польшчы гімназіі для дзяўчынак з праграмай і выпускным іспытам, эквівалентным у мужчынскіх гімназіях. Яна ініцыявала кампаніі па напісанні індывідуальных і калектыўных жаночых заяў на права на вучобу — гэта прывяло да прыёму першых студэнтак на навучанне ў 1896 годзе.

## Публіцыстычная дзейнасць 
У 1902—1907 гадах супрацоўнічала з перыядычным выданнем «Nowa Reforma», а ў 1907—1911 гадах з выданнем «Ster» і друкавалася ў Nowym Słowie.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:публіцысты Польшчы
Катэгорыя:Постаці фемінізму Польшчы
Катэгорыя:грамадскія дзеячы Польшчы
Жудасная праўда (фільм)

«**Жудасная праўда**» () — амерыканскі камедыйны фільм рэжысёра Леа Мак-Керы.

У 1996 годзе фільм быў абраны для ўключэння ў Нацыянальны рэестр фільмаў ЗША, лічачыся «культурна, гістарычна, ці эстэтычна значным».

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы Columbia Pictures
Святлана Яўгенаўна Харлап

**Святлана Яўгенаўна Харлап** (; ) — савецкая і расійская  тэатра і кіно, майстар агучвання і дубліравання, удзельнічала ў агучванні мноства тэлепраграм і мультфільмаў (у тым ліку ката Матроскіна ў мультфільме «Дзядзька Фёдар, сабака і кот»).

## Біяграфія 
Нарадзілася 17 снежня 1940 года ў Маскве.

У 1964 годзе скончыла тэатральную студыю пры Цэнтральным дзіцячым тэатры і пачала працаваць у трупе Цэнтральнага дзіцячага тэатра, дзе служыла да 2022 года.

У 1970 годзе скончыла тэатразнаўчы факультэт ГІТІС.

Займалася агучваннем мультфільмаў, супрацоўнічала з радыё і тэлебачаннем. Удзельнічала ў стварэнні дзіцячых тэлеперадач «Дабранач, малыя!», дзе яна падарыла свой голас персанажам Хрушы, Сцяпашкі і Каркушы, і «АБВГДэйка». Працавала на дубляжы замежных фільмаў, мультфільмаў і камп’ютарных гульняў, агучваючы, у асноўным, дзіцячыя ролі. Часцей за ўсё дублявала фільмы на студыях «Варус Відэа» і «СВ-Дубль».

Памерла 26 красавіка 2025 года ў маскоўскай бальніцы ад інсульту, ускладненага пнеўманіяй.

## Крыніцы
Харлап

**Харлап** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Дзмітрыевіч Харлап (нар. 1946) — беларускі дзяржаўны дзеяч, палітык і дыпламат.
* Святлана Яўгенаўна Харлап (1940—2025) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, майстар агучвання і дубліравання.
Ціхі чалавек

«**Ціхі чалавек**» () — рамантычная камедыя амерыканскага рэжысёра Джона Форда (1952), дзеянне якой адбываецца на заходнім узбярэжжы Ірландыі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Кінакамедыі 1952 года
Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1952 года
Ёст Людвік Дэцый

**Ёст Людвік Дэцый** (, сапраўднае імя **Ёдак Дзіц** (Dietz); нар. каля 1485, г. Вісембург, Эльзас — ) — польскі гісторык, эканаміст, дыпламат.

## Біяграфія 
Паходзіў з мяшчан. У 15 гадоў перасяліўся ў Маравію, займаўся гандлем, праблемамі горнай і манетнай справы. Прыкладна з 1507 г. у Кракаве, сакратаром банкіра Я. Бонера, з 1520 г. — сакратар караля польскага і вялікага князя літоўскага Жыгімонта Старога. З даручэннямі Бонера і Жыгімонта шмат разоў выязджаў у розныя краіны, галоўным чынам, у Італію.

З 1525 г. удзельнічаў у правядзенні грашовай рэформы, загадваў манетнымі дварамі ў Кракаве і Торуні. З 1535 г. займаўся прадпрымальніцтвам у Сілезіі і Кракаўскай зямлі.
, Кракаў]]

У палітычным жыцці быў прыхільнікам Габсбургаў, падтрымліваў цесныя сувязі з прускім герцагам Альбрэхтам, перапісваўся з гуманістамі і грамадскімі дзеячамі, у тым ліку з Эразмам Ратэрдамскім, М. Лютэрам.

Набыў вядомасць як мецэнат і кнігавыдавец. У 1521 г. у Кракаве разам з 2-м выданнем «Хронікі палякаў» Марціна з Мехава надрукаваны на лацінскай мове гістарычныя творы Дэцыя «Пра старажытных палякаў» («De vetustatibus Polonorum», кампіляцыя сачыненняў розных аўтараў), «Пра фамілію Ягелонаў» («De Jagellonum familia», апрацаваныя вытрымкі з працы Мацея з Мехава), «Пра часы караля Жыгімонта» («De Sigismundi regis temporibus»). Апошняя кніга — арыгінальны твор пра першыя гады панавання Жыгімонта Старога (1506—17), у якой утрымліваюцца каштоўныя звесткі пра войны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім, мяцеж Глінскіх 1508 г. У 1527 г. выдаў апісанне перамогі над татарамі ў бітве на Альшаніцы (1527).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521
* Jodok Ludwik Decjusz — *Księga o czasach króla Zygmunta*, przekład zespołowy pod kierunkiem K. Kumanieckiego, wstęp T. Bieńkowski, «Biblioteka Meandra» 28, PWN, Warszawa 1960
* Hirschberg A. O życiu i pismach J.L.Decjusza. Lwów, 1874.
* Валерый Пазднякоў. Ёст Людвік Дэцый. // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БЭ, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 684 с — ISBN 985-11-0314-4 °C. 614

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Дыпламаты Рэчы Паспалітай
Выбух у порце Шахід Раджаі

26 красавіка 2025 года ў порце Шахід Раджаі каля Бендэр-Абаса на поўдні Ірана адбыўся выбух і пажар, у выніку чаго загінулі прынамсі 70 чалавек і пацярпелі больш за 1200 чалавек.

Выбух выклікаў вялікі пажар і слуп чорнага дыму, бачны за кіламетры. Ударная хваля разбіла вокны і нанесла структурныя пашкоджанні будынкам за некалькі кіламетраў ад месца здарэння. Прынамсі адзін будынак абрынуўся. Паведамляецца, што шум быў чутны нават на востраве Кешм, размешчаным за 26 кіламетраў на поўдзень ад Бандар-Абасаа.

Порт з'яўляецца найбуйнейшым гандлёвым портам краіны. Ён апрацоўвае каля 80 мільёнаў тон тавараў у год. Размешчаны недалёка ад стратэгічнага Армузскага праліва, Шахід Раджаі служыць крытычна важным вузлом марскога гандлю краіны. Порт размешчаны прыкладна за 23 кіламетраў на захад ад Бендэр-Абаса і знаходзіцца побач з аб’ектамі Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі.

Улады пачалі расследаванне прычын выбуху. Папярэднія ацэнкі паказалі, што прычынай інцыдэнту магла стаць халатнасць пры абыходжанні з лёгкаўзгаральнымі матэрыяламі. Нацыянальная іранская нафтаперапрацоўчая і размеркавальная кампанія заявіла, што выбух не закрануў яе інфраструктуру, уключаючы нафтаперапрацоўчыя заводы, паліўныя рэзервуары, размеркавальныя комплексы або нафтаправоды.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Падзеі ў Іране
Катэгорыя:Катастрофы 2025 года
Катэгорыя:Падзеі 26 красавіка
Катэгорыя:Красавік 2025 года
Імперыя Лехітаў

**Імперыя Лехітаў** (**Вялікая Лехія**) – псеўдагістарычная тэорыя змовы, якая выказвае думку, што Польшча да перыяду хрысціянізацыі ўтварала велізарную імперыю, існаванне якой у цяперашні час адмаўляецца з-за фальсіфікацыі яе гісторыі.

Гэтую тэорыю часцей за ўсё падхопліваюць некрытычна настроеныя энтузіясты, якія цікавяцца славянскай гісторыяй і культурай, а таксама маладыя карыстальнікі Інтэрнэту. Гэтых людзей часта называюць *турбалехітамі* або *турбаславянамі*.

## Заснаванне тэорыі 
Канспіралагічныя тэорыі пра «імперыю лехітаў» часцей за ўсё грунтуюцца на «Хроніцы» Пракоша), у той жа час у іх прысутнічаюць некаторыя адсылкі да ідэалогіі сарматызму.

З часам тэорыі пра «імперыю» сталі гарачай тэмай шматлікіх прац, пачынаючы ад кніг з тысячнымі тыражамі і заканчваючы матэрыяламі, створанымі ў інтэрнэце, што прывяло да адноснай папулярызацыі тэмы.

## Змест тэорыі 
Паводле тэорый змовы, дахрысціянская Польшча мела імперыю, вядомую як «Імперыя Лехітаў» або «Вялікая Лехія», якая быццам ахоплівала большую частку Еўропы, распасціраючыся ад Рэйна або Луары на захадзе да Урала на ўсходзе і ад Балтыйскага мора на поўначы да Адрыятычнага і Чорнага мора на поўдні. Культурны ўплыў «старажытнапольскай дзяржавы» павінен быў выходзіць далёка за яе межы, а яе сіла як дзяржавы дазваляла ёй эфектыўна стрымліваць пашырэнне Рымскай імперыі. Версіі «гісторыі» Лехіцкай імперыі, аднак, вельмі разнастайныя і часта ўзаемна супярэчлівыя.

Адначасова прыхільнікі гэтай тэорыі адкідаюць дамінуючую на дадзены момант тэорыю алахтонскага паходжання славян і прымаюць аўтахтонны падыход. Паводле іх меркавання, усе славяне (якія называюць лехітамі) засялялі Цэнтральную і Усходнюю Еўропу ад 3800 да 3000 гадоў таму і былі прадстаўнікамі арыйскай расы. Таксама казалі, што лехаў шанавалі як «гасучую расу», што пацвярджаецца, сярод іншага, семіцкім словам «лах», якое азначае бажаство (напрыклад, у тэаніме Алах).

Тэорыя «Вялікай Лехіі» мае пэўную аналогію з папулярнай у Расіі тэорыяй «Вялікай Тартарыі», якая павінна была ахопліваць сучасныя Казахстан, Кітай, Манголію, а таксама рэгіёны Туркменістана, Узбекістана, Таджыкістана і Кыргызстана.

## Гл. таксама 
* Лех, Чэх і Рус

## Крыніцы 
Катэгорыя:Псеўдаархеалогія
Катэгорыя:Фальсіфікацыі
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Сарматызм
Слуцкая раўніна

**Слуцкая раўніна** — фізіка-геаграфічны раён Перадпалескай правінцыі на Беларусі.

Знаходзіцца на поўдні Мінскай вобласці. Мяжуе з Баранавіцкай раўнінай на захадзе, Капыльскай градой і Пухавіцкай раўнінай на поўначы, Бабруйскай раўнінай на ўсходзе, Ясельдзінска-Слуцкай нізінай на поўдні.

У тэктанічных адносінах прымеркавана да сумежных участкаў Беларускай антэклізы і Прыпяцкага прагіна. Крышталічны падмурак залягае на глыбіні ад 200 да 3000 м. Магутнасць антрапагенавых адкладаў вагаецца ад 10—20 да 100—120 м.

Паверхня паступова паніжаецца з поўначы на поўдзень. Абсалютныя вышыні ў асноўным большыя за 150—160 м, максімальныя адзнакі каля 200 м.

Асноўную тэрыторыю займае спадзістахвалістая водна-ледавіковая (з эолавымі ўзгоркамі, градамі) і дробнаўзгорыстая марэнная раўніны ў спалучэнні з краявымі ледавіковымі ўтварэннямі. Шырока прадстаўлены тэрмакарставыя паніжэнні і лагчыны сцёку даўжынёй да 10-12 км. Водна-ледавіковыя ландшафты дамінуюць на захадзе і ўсходзе, другаснамарэння пашыраны ў асноўным у цэнтральнай частцы, узгорыста-марэнна-эразійныя сустракаюцца на поўначы, азёрна-балотныя — на крайнім паўночным усходзе, азёрна-алювіяльныя — на поўдні, уздоўж рэк развіваюцца поймавыя ландшафты.

## Літаратура 
* *Бакарасов В. А.* Слуцкая равнина // Природа Беларуси. Энциклопедия. В 3 томах. Том 1. Земля и недра. — Минск: Беларуская энцыклапедыя, 2010. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0472-3 

Катэгорыя:Раўніны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Слуцкага раёна
Зыгмунт Закрэўскі

**Зыгмунт Закрэўскі** (; ,  — , ) — польскі нумізмат, хімік. Прафесар.

## Біяграфія 
Навучаўся хіміі найперш у Дрэздэне, пасля ў Карлсруэ, дзе доктарскую ступень з хіміі (1893), а таксама ў Швейцарыі, дзе абараніў дактарат з філасофіі. Працаваў на велікапольскіх цукроўнях. У 1914—1918 гадах пасол на прускі сойм. У 1919 годзе стараста стшэльненскі.

Зацікавіўся нумізматыкай яшчэ гімназістам. Асабліва цікавіўся пястаўскімі манетамі. У юнацкія гады пачаў даследаванне нумізматыкі з Бібліятэкі Рачынскіх у Познані. Пасля двух гадоў доследаў нават атрымаў права самастойнага даследавання сярэдневяковых дакументаў. Павялічваў свой збор на той час з дапамогай злотнікаў і зэгармістраў.

У 1888 годзе ва ўзросце 21 года меў 50 пястаўскіх манет пачынаючы з рэдкага дэнара Храбрага. Удзельнічаў у нумізматычных аўкцыёнах. Да яго па кансультацыі звярталіся вядомыя польскія і аўстрыйскія нумізматы.

Пасля Першай сусветнай вайны прызначаны загадчыкам кафедры сярэднявечнай нумізматыкі Пазнаньскага ўніверсітэта. У 1925—1927 гадах рэдактар часопіса «*Wiadomości numizmatyczne-archeologicznie*» («*Нумізматычна-археалагічныя ведамасці*»).

Пад час Другой сусветнай вайны — у Францыі ў ваколіцах Булонь-сюр-Мер. Пасля вайны нейкі час жыў у Італіі і Вялікабрытаніі. У 1948 годзе вярнуўся ў Польшчу.

У 1948 — выкладчык сярэдневяковай нумізматыкі ў Ягелонскім універсітэце. Выдаў больш за 60 нумізматычных прац.

Напрыканцы жыцця меў калекцыю больш за 5000 пястаўскіх манет збольшага Храбрага. Яго калекцыя трапіла ў Нацыянальны музей у Кракаве і ўвайшла ў склад збораў Чапскага.

## Спасылкі 
* Археалагічны музей у Познані

Катэгорыя:нумізматы Польшчы
Ляхавіцкая мячэць

**Ляхавіцкая мячэць** — колішняя мячэць у горадзе Ляхавічы. Будынак пабудаваны ў 1815 годзе. Разбурана ў 1917 годзе, у 1928 годзе адноўлена. Пасля Другой сусветнай вайны мячэць зачынена, а пасля разабраная.

## Гісторыя 
Мусульманская грамада ў Ляхавічах пражывала на Татарскай вуліцы (цяпер — Цітовіча), вернікі належалі да парафіі ў Асмолаве. Мячэць пабудавана ў 1815 годзе. У 1884 годзе хатыб Самуіл Варановіч прадставіў Мінскаму губернскаму праўленню праект узвядзення новага будынка. У 1917 года мячэць была разбурана.

У 1924 годзе, калі Заходняя Беларусь знаходзілася ў складзе міжваеннай Польшчы, пачаліся працы па аднаўленні мячэці, якая была адкрыта ў 1928 годзе. На рэстаўрацыю будынка сродку далі амерыканскія татары, віленскі муфтыят, а таксама егіпецкі кароль Фуад I. У 1947 годзе мячэць дзейнічала, але ў ёй не служыў мула. У 1960-я гады храм зачынілі.

## Архітэктура 
Як адзначае Станіслаў Крычынскі, мячэці ў Ляхавічах, Клецку і Некрашунцах сваёй архітэктурай падобныя да драўляных сельскіх касцёлаў. Сама мячэць уяўляе сабой драўляны зрубны будынак з міхрабом, накрытае чатырохсхільным дахам. Памяшканне было падзелена на дзве паловы: мужчынскую і жаночую, кожная з якіх мела свой уваход. Мінбар характэрны тым, што на ім была напісана дата ўзвядзення мячэці (30 жніўня 1815 года).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1815 годзе
Катэгорыя:Мячэці Беларусі
Катэгорыя:Драўляныя мячэці Беларусі
Катэгорыя:Колішнія мячэці
Катэгорыя:1928 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Ляхавіцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1928 годзе
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Зніклі ў 1960-я гады
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Дуэт

, 1628. Луўр]]

**Дуэ́т** ( ад  — два) — ансамбль з двух выканаўцаў.

Таксама дуэтам называецца вакальная п’еса для двух галасоў з інструментальным суправаджэннем; часта сустракаецца ў оперы, араторыі, кантаце; у аперэце — вядучы від вакальнага ансамбля; існуе і як самастойны жанр камернай вакальнай музыкі.

Дуэтам можа называцца інструментальная п’еса для двух выканаўцаў, а таксама для двух вядучых інструментальных галасоў з суправаджэннем; дуэтам часта называюць і п’есы для аднаго фартэпіяна ў чатыры рукі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Квінтэт

**Квінтэ́т** ( ад  — пяты) — ансамбль з пяці выканаўцаў (інструменталістаў ці вакалістаў).

Інструментальны квінтэт можа складацца з аднародных або разнародных інструментаў. Распаўсюджаныя квінтэты: струнны (струнны квартэт і другая віяланчэль або другі альт), фартэпіянны (струнны квартэт і фартэпіяна), духавых інструментаў (квартэт драўляных духавых і валторна).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Музычныя калектывы
Туба

{{Музычны інструмент
|назва                = Туба
|выява             = Tuba-Eb-sylver.png
|класіфікацыя           = 
* Духавы інструмент
** Медны духавы інструмент
|дыяпазон                = \new Staff \with { \remove "Time_signature_engraver" } {\clef bass \time 2/1
d,,1 \glissando bes }
|подпіс дыяпазону       = прыкладны практычны дыяпазон (ад «рэ» контрактавы і ніжэй да «сі-бемоль» малой актавы, але можна дасягнуць вышэйшых гукаў)
|роднасныя інструменты = эўфоніум, саксгорны, гелікон
|музыканты               =
}}
**Туба** (ад  'труба') — шырокамензурны духавы муштуковы аркестравы музычны інструмент самага нізкага рэгістра.

## Гісторыя 
З’явілася ў Еўропе ў 1820–1840-я гады. На Беларусі вядома з другой паловы ХІХ ст. у духавых аркестрах: Мінскім гарадскім, Мінскага вольна-пажарнага таварыства, Мінскага рэальнага вучылішча, ваенных аркестрах і інш. Выкарыстана ў творах беларускіх кампазітараў А. Багатырова, С. Бельцюкова, Э. Казачкова, У. Каральчука.

## Апісанне 
Уяўляе сабой доўгую састаўную шматразова сагнутую металічную трубку з раструбам і вентыльным механізмам. Валодае мяккім, выразным, аб'ёмным тэмбрам, кантраснай дынамікай.

## Асноўныя разнавіднасці 
* басовая туба
* клавікор
* вялікая басовая туба («кайзербас»)
* паходная
* валторнавая («вагнераўская»)
* гелікон
* сузафон
Найбольш пашыраны туба-бас і туба-кантрабас.

## Выкарыстанне 
У сімфанічных і духавых аркестрах выконвае пераважна функцыю басовага голасу, а таксама кантрапункт, сольныя фрагменты і творы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Музыка
Катэгорыя:Музычныя інструменты паводле алфавіта
Сеніцкі праезд (Мінск)

**Сеніцкі праезд** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска побач з былым старым аэрапортам. Назва гэтага і іншых падобных тапонімаў звязана з ракой Сеніцай пад Мінскам. Забудова Сеніцкага праезда выключна складаецца з аднапавярховых дамоў сядзібнага тыпу, частка якіх была знесена ў 2015-2016 гг. На рагу праезда і Нафтавага завулка знаходзіцца дом 15, які быў пабудаваны ў 1952 г. У 2020 г. побач з Сеніцкім праездам пачала працаваць станцыя метро «Кавальская Слабада».

## Гл. таксама 
* Аграгарадок Сеніца

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сеніцкі праезд на сайце Аto.by
* Сеніцкі праезд ў базе Рhotobuildings

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Гета ў Ельску

**Гета ў Ельску** (верасень 1941 — сакавік 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў горада Ельск і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
У 1939 годзе ў Ельску жыў 1231 габрэй. Горад быў захоплены нямецкімі войскамі 23 жніўня 1941 года. Акупацыя доўжылася 2 гады і 4,5 месяца — да 11 студзеня 1944 года. Дзякуючы таму, што ў горадзе мелася чыгуначная станцыя, амаль дзве траціны яўрэяў здолелі эвакуявацца, але каля 400 засталося.

Першы маштабны расстрэл вязняў немцы арганізавалі ў сярэдзіне верасня (па іншых звестках — у кастрычніку) 1941 года. Паліцыі па камандзе немцаў вывелі яўрэяў з будынка райвыканкама і пагналі па вуліцы Дабрынскай (цяпер — Пушкіна) у бок Оўруча. Старых і жанчын з груднымі дзецьмі везлі на калёсах. Калону з прыкладна 300 (500) чалавек ахоўвалі эсэсаўцы і паліцэйскія, забіваючы на месцы адстаючых. На ўскраіне Оўруча ўсіх расстралялі. Таксама паведамляецца, што 45 (47) яўрэяў у Ельску былі спалены жыўцом у лютым 1942 года.

## Памяць 
Частка парэшткаў пасля вайны былі перапахаваныя на габрэйскіх могілках. У 1969 годзе на вуліцы Ленінскай быў усталяваны абеліск у памяць усіх забітых мірных жыхароў Ельска і раёна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Ельск
Катэгорыя:Гісторыя Ельскага раёна
Катэгорыя:Ельск
Мэвл

**Мэвл** (сапраўднае імя **Уладзіслаў Станіслававіч Самахвалаў**; ) — беларускі музыкант.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 красавіка 1997 года ў Гомелі, Беларусь. Бацькі Станіслаў і Алена Самахвалавы (нар. 1974). Маці працавала медсястрой у радзільным доме г. Гомеля.

У школьныя гады захапляўся футболам, займаўся ім да 15 гадоў. Пасля заканчэння сярэдняй школы вырашыў не паступаць у УВА, прысвяціў сябе музыцы.

Некаторы час захапляўся рок-музыкай, у 16 гадоў стаў вакалістам метал-гурта «Reniwal», але праз паўгода група распалася.

У 17 гадоў паступіў у каледж у Мінску на аўтакранаўшчыка-стропальшчыка, але дыплом так і не забраў.

Пасля каледжа паўгода прапрацаваў у сеткавым маркетынгу.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомелі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 25 красавіка
Катэгорыя:Барытоны
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта
Вацлаў Лаціна

**Ва́цлаў Ла́ціна** (; , Глубока-над-Влтавай — , Рожмітал-пад-Тжэмшынам) — чэшскі празаік, паэт і гумарыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і суддзі; дзед — гісторык і пісьменнік .

Дзяцінства правёў у . У 1925 годзе скончыў гімназію ў Празе. Скончыў юрыдычны факультэт Карлавага ўніверсітэта (1925—1929). З 1930 працаваў у судзе спярша ў Хэбе, з 1934 — суддзёй. У 1945—1947 гадах супрацоўнік міністэрства інфармацыі, у 1947—1948 гадах раённы суддзя ў Празе, у 1948—1952 гадах сакратар у міністэрстве юстыцыі. У 1952—1953 гадах працаваў на . Ад 1953 года заняўся творчасцю. З 1973 года на пенсіі. Жыў у , апошнія гады жыцця правёў у доме састарэлых у Рожмітале-пад-Тжэмшынам.

## Творчасць 
Вацлаў Лаціна найбольш праславіўся літаратурнымі пародыямі. Так, найпаспяховейшым яго творам лічыцца «Чытанка пра напісанку» (), у якой на адну тэму спарадаваныя стылі розных чэшскіх літаратараў. Парадыйны характар мелі і творы «Юрыдычны додэкамерон» () і «Румпэнданцы» (, у якой аўтар параду́е прыёмы навуковай фантастыкі.

Таксама тыповымі для яго былі сатырычныя тэксты, пісаныя з левых пазіцый. У часы Першай рэспублікі высмейваў найперш нацыянал-сацыялістаў, аграрыяў, сацыял-дэмакратаў і фашыстаў, па вайне — калабарантаў і спекулянтаў. Таксама аб’ектам яго насмешак былі , напрыклад у рамане-тэтралогіі «Шляхецкія забаўкі» (: *Snobi táhnou*, *Architekt Solness, mistr zednický*, *Poruč psu*, *Jsme tu ještě*).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі
Катэгорыя:гумарысты Чэхіі
Праўдзівая хлусня

**«Праўдзівая хлусня»** () — амерыканскі камедыйны баявік 1994 года, сцэнарыст і рэжысёр Джэймс Кэмеран. Рымейк французскай камедыі «Татальнае сачэнне» (1991, рэжысёр Клод Зідзі).

*«Праўдзівая хлусня»* атрымала пераважна станоўчыя водгукі крытыкаў і ў выніку сабрала 378 мільёнаў долараў у сусветным пракаце, стаўшы трэцім па прыбытковасці фільмам 1994 года. За сваю ролю Джэймі Лі Кёрціс атрымала прэмію «Залаты глобус» за найлепшую жаночую ролю — мюзікл або камедыя і прэмію «Сатурн» за найлепшую жаночую ролю, а Кэмеран атрымаў прэмію «Сатурн» за найлепшую рэжысуру. Фільм таксама быў намінаваны на прэміі «Оскар» і BAFTA ў катэгорыі «Найлепшыя візуальныя эфекты», а таксама на сем прэмій «Сатурн».

## Сюжэт 
Для сям’і Гары Таскер — муж і бацька, чалавек сціплы, звычайны прадавец камп’ютараў, працаголік. А насамрэч Гары — агент таемнай урадавай службы, які спецыялізуецца на асоба небяспечных заданнях. Агент Таскер і далей працягваў бы весці падвойнае жыццё, калі б арабскія тэрарысты не выкралі Гары, а разам з ім і яго жонку Хэлен, якая нічога не падазравала.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1994 года
Катэгорыя:Фільмы-баевікі 1994 года
Катэгорыя:Кінакамедыі 1994 года
Катэгорыя:Фільмы Джэймса Кэмерана
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Джэймса Кэмерана
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Брэд Фідэль
Слаўгарадская раўніна

**Слаўгарадская раўніна** — геамарфалагічны раён вобласці раўнін і нізін Перадпалесся ў Беларусі. Водна-ледавікова-марэнная раўніна з краявымі ўтварэннямі размешчана ў міжрэччы Дняпра і Сажа, на мяжы Магілёўскай і Гомельскай абласцей.

У структурных адносінах раён прымеркаваны да зоны сучлянення Жлобінскай седлавіны і Аршанскай упадзіны. Фундамент пагружаецца па напрамку на поўнач ад -100 да -700 м і перакрыты адкладамі верхняга пратэразою, дэвону, юры, мелу і антрапагену.

## Літаратура 
* *Якушко О. Ф., Марьина Л. В., Емельянов Ю. Н.* Геоморфология Беларуси: Учебное пособие для студентов географических и геологических специальностей — Мн.: БГУ, 1999. 
* *Бакарасов В. А.* Славгородская равнина // Природа Беларуси. Энциклопедия. В 3 томах. Том 1. Земля и недра. — Мн.: БелЭн, 2010. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0472-3 

Катэгорыя:Раўніны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Рэльеф Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Слаўгарадскага раёна
Уладзіслаў Бартыноўскі

**Уладзіслаў Бартыноўскі** (;  — , ) — польскі нумізмат, бібліяфіл і археолаг.

## Біяграфія 
Адзін з заснавальнікаў Нумізматычнага і археалагічнага таварыства ў Кракаве ў 1888 годзе. Рэдактар з 1889 да 1900 года часопіса *Wiadomości numizmatyczno-archeologicznie* («*Нумізамытычна-археалагічныя ведамасці*») (1889—1939), дзе друкаваў свой каталог тытулаў і жыццяпісы гравёраў. Вынайшаў новы спосаб рэпрадукцыі манет, названы бартынатапія. Гэтая тэхналогія адышла, толькі пасля з’яўлення фатаграфіі.

Падтрымліваў сталыя кантакты з Эмерыкам Чапскім, даючы парады і з’яўляючыся пасрэднікам у набыцці манет. Намовіў перавезці калекцыю Чапскага з радавога маёнтка Станькава ў Кракаў. Пасля смерці Чапскага дапамагаў жонцы Альжбеце Чапскай у стварэнні напачатку прыватнага музея імя яе мужа.

У 1894—1910 гадах спарадкаваў і захоўваў нумізматычную калекцыю графа Анджэя Патоцкага.

Пад яго наглядам здабывалі практыку будучыя польскія нумізматы Фелікс Капера і Мар’ян Гумоўскі.

Меў у Кракаве краму дзе гандляваў друкамі і антыкварнымі нумізматамі.

## Зборы 
Калекцыянер старадрукаў, вадзяных знакаў, факсіміле тытулаў, пераплётаў, гравюр (збольшага партрэтаў) і польскіх манет. Сабраў некалькі тысяч медзярытаў, літаграфій і дрэварытаў, а таксама матэрыялы пра польскіх мастакоў і гравёраў. Стварыў каталог гравюр і мастакоў. Свой збор і каталог перадаў у Музей Чапскіх у Кракаве.

## Працы 
* Ikonografia królów, zbroi i wojska polskiego (1908, з 173 табліцамі)
* Skorowidz monet polskich K. Beyera (супольна з I. Палькоўскім, 1880)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* e-numizmatyka.pl

Катэгорыя:нумізматы Польшчы
Катэгорыя:Бібліяфілы Беларусі
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Георгіеўскі крыж

**Георгіеўскі крыж** (да 1913 года — **Знак адрознення Ваеннага ордэна**) — знак адрознення часоў Расійскай імперыі для ўзнагароджання ніжніх чыноў, заснаваны ў 1807 годзе і прылічаны да Ваеннага ордэна Святога Велікамучаніка і Перамаганосца Георгія. Найвышэйшая ўзнагарода для салдат і унтэр-афіцэраў за баявыя заслугі і адвагу, праяўленую супраць непрыяцеля.

У 1807—1856 гадах узнагарода мела толькі адну ступень, з 19 сакавіка 1856 года — чатыры ступені. Статутам 1913 года Знак адрознення ваеннага ордэна афіцыйна перайменаваны ў Георгіеўскі крыж і канчаткова ўстаноўлены колеру георгіеўскай стужкі (стужка з трыма чорнымі і двума аранжавымі палосамі).

З 24 чэрвеня 1917 года мог уручацца таксама і афіцэрам за подзвігі асабістай адвагі па ўдастоенню агульнага сходу салдат часці ці матросаў карабля.

У гады Грамадзянскай вайны кіраўніцтва Белага руху працягнулі практыку ўзнагароджання ніжніх чыноў Георгіеўскімі крыжамі.

У 1992 годзе Прэзідыум Вярхоўнага Савета Расіі пастанавіў аднавіць знак адрознення Георгіеўскі крыж.

## Спасылкі 
* База данных Георгиевских кавалеров Великой войны 1914—1918 
* Знаки отличия Военного ордена, Георгиевские кресты на сайте «Награды Императорской России 1702—1917 гг.»
** Подборка фотографий Георгиевских кавалеров
** Главная солдатская награда, статья Е. В. Лозовского
** Знак Отличия Военного Ордена, статья Е. С. Молло
** Знак Отличия Военного Ордена, статья В. А. Дурова
* Кресты на груди
* *Гололобов М. А.* Под знаком Святого Георгия

Катэгорыя:Узнагароды Расійскай імперыі
Катэгорыя:Знакі адрознення
Катэгорыя:Узнагароды Расіі
Эдвард Катлубай

**Эдвард Катлубай** (; 1822, г. Вільня — люты 1879, г. Пецярбург) — польскі гісторык і інжынер.

## Біяграфія 
Паходзіў з памешчыцкай сям’і татарскага паходжання, сын Міхала, уладальніка маёнткаў у Троцкім павеце. Вучыўся ў Пецярбургу. З 1844 годзе вёў гістарычныя даследаванні ў Нясвіжы, дзе меў доступ да архіва і збораў жывапісу.

У 1857 годзе выдаў зборнік копій партрэтаў (у выглядзе дрэварытаў) з каментарамі «Нясвіжская галерэя фамільных партрэтаў Радзівілаў» (). На аснове раней невядомых зыходных матэрыялаў ён апрацаваў, сярод іншага: «Адсячэнне Смаленска» () (1858) і біяграфію «Жыццё Януша Радзівіла» () (1859), у якой ён паспрабаваў рэабілітаваць магната.

Пакінуў у рукапісе «Ваенную гісторыю Польшчы» — адзін з першых зборнікаў, прысвечаных гэтай тэме (у трох тамах). Лічыцца адным з заснавальнікаў польскай ваеннай гістарыяграфіі (разам з Тадэвушам Корзанам, Канстанцінам Гурскім, Фердынандам Кудэлкам).

Быў членам Геральдычнай акадэміі ў Пізе і Археалагічнага таварыства ў Львове.

Падчас нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863—1864 гадоў Эдвард Катлубай падтрымліваў паўстанцкія атрады. З прычыны гэтага, пасля падаўлення паўстання, У Катлубаеў было канфіскавана другое, якое належыць ім маёнтак у Троцкім павеце — Курылішкі.

Вымушаны быў працаваць інжынерам. У 1863 годзе прымаў удзел у пабудове Пуцілаўскай чыгункі.

Ад шлюбу з Тэадорай, народжанай Лемяшэўскай, меў сына Генрыка, ветэрынара і рэдактара сельскагаспадарчых часопісаў.

Памёр Эдвард Катлубай ад сухотаў у Пецярбургу зімой 1879 года. Пахаваны на Бернардзінскіх могілках (кватэра XII) у Вільні. Многія свае матэрыялы ён завяшчаў пасля смерці Кракаўскай акадэміі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Słownik historyków polskich (pod redakcją Marii Prosińskiej-Jackl), Wiedza Powszechna, Warszawa 1994
* Aleksander Śnieżko, Edward Kotłubaj, w: Polski Słownik Biograficzny, tom XIV, 1968—1969

## Спасылкі 
* Публікацыі Эдварда Катлубая ў бібліятэцы Polona
* Працы ў FBC

Катэгорыя:гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:інжынеры Расійскай імперыі
Герцагства Кастра

**Кастра** (*Castro*) — герцагства са сталіцай у аднайменным горадзе, якое Папа Павел III Фарнезэ стварыў у 1537 годзе для свайго сына П'ера Луіджы Фарнезэ. Уладанні Фарнезэ раскінуліся ў Таскане ад берага Тырэнскага мора да астравоў Бальсенскага возера, уключаючы графствы Латэра і Рансільёнэ.

У 1545 годзе Фарнезэ дадалі да сваіх уладанняў Парму і П'ячэнцу. Менавіта Парма стала ў канчатковым выніку сталіцай іх уладанняў, у той час як значэнне Кастра няўхільна змяншалася. Адзіны з герцагаў Кастра, які не займаў пармскага прастола, — Арацыа Фарнезэ (1531—1553), муж французскай прынцэсы Дыяны дэ Валуа.

## Войны за Кастра 
У XVII стагоддзі Фарнезэ апынуліся на грані спусташэння і залезлі ў неаплатныя даўгі перад ватыканскімі банкірамі. Папа Урбан VIII з роду Барберыні, жадаючы забяспечыць будучыню сваіх пляменнікаў з роду Барберыні, запатрабаваў ад Адаарда Фарнезэ прадаць ім права на герцагства Кастра. Калі пармскі кіраўнік адказаў адмовай, папская армія ўварвалася ў межы герцагства (1641) і акупавала яго. [thumb|left|150px|[П'ер Луіджы Фарнезэ (герцаг Пармскі)|П'ер Луіджы Фарнезэ, 1-ы герцаг Кастра, на партрэце пэндзля Тыцыяна]]

Пасля некалькіх няўдалых спроб адваяваць страчаныя землі ў Таскане герцаг Адаарда звярнуўся па дапамогу да венецыянцаў, фларэнційскіх Медычы і модэнскіх Эстэ, якія былі занепакоены заваявальнымі памкненнямі Барберыні. Аб'яднаная армія нанесла Барберыні паражэнне пры Лагаскура, следствам якога стаў Ферарскі мір 1644 года, які аднавіў даваеннае становішча спраў.

Другая вайна за Кастра пачалася ў 1648 годзе, калі новы Папа Інакенцій X без папярэджання накіраваў у Кастра біскупа, а той забараніў Фарнезэ заязджаць у межы герцагства без дазволу Ватыкана. Біскуп паспрабаваў узяць кіраванне герцагствам у свае рукі, аднак трапіў у пастку і быў забіты. Папа ўсклаў адказнасць за злачынства на Фарнезэ і накіраваў свае войскі на заваяванне Кастра.

Горад быў узяты папскай арміяй 2 верасня 1649 года і цалкам разбураны. Мастацкія каштоўнасці былі вывезены ў Ватыкан. Сталіца Кастраўскай вобласці была перанесена ў Аквапендэнтэ. Пад націскам французскай кароны Ватыкан даў пармскім герцагам адтэрміноўку на аплату даўгоў і выкуп Кастра, спачатку да 1660, потым да 1664 года. Няздольнасць Фарнезэ пагасіць запазычанасць дазволіла пантыфіку канчаткова далучыць Кастра да Папскай вобласці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Caroline Castiglione. *Patrons and Adversaries: Nobles and Villagers in Italian Politics, 1640—1760*. Oxford University Press US, 2005. Pages 17–49.
* Helge Gamrath. *Farnese: Pomp, Power and Politics in Renaissance Italy*. ISBN 9788882654269.

Катэгорыя:Фарнезэ
Кастра
Катэгорыя:Гісторыя Тасканы
Крысціян Карнэліус Уленбек

**Крысціян Карнеліус Уленбек** (; , Ворбюрг, Нідэрланды – , Лугана, Швейцарыя) — нідэрландскі лінгвіст.

## Навуковая дзейнасць 
Займаўся вывучэннем балта-славянскіх моў, генетычнымі сувязямі баскскай мовы, а таксама праблемай класіфікацыі эскімоска-алеуцкіх моў і моў індзейцаў Паўночнай Амерыкі (у прыватнасці мовы сіксіка). У галіне індаеўрапеістыкі склаў старажытнаіндыйскі і гоцкі этымалагічныя слоўнікі. Высунуў гіпотэзу пра "скрыжаваны" характар граматычнага ладу індаеўрапейскіх моў. Займаўся тыпалагічным вывучэннем эргатыўнасці і высунуў гіпотэзу аб эргатыўным ладзе праіндаеўрапейскай мовы.

## Сачыненні 
* 
* Kurzgefasstes etymologisches Wörterbuch der altindischen Sprache by Uhlenbeck, C. C. (Christianus Cornelius), 1866-1951. Publication date 1898. Publisher Amsterdam : J. Müller Collection: Brigham Young university; Americana. Contributor: Harold B. Lee Library. Language: German Архіўная копія на archive.org
* Kurzgefasstes etymologisches Wörterbuch der gotischen Sprache, Volume 25. By Christianus Cornelius Uhlenbeck  Электронная версія на Google Books.ck
*Uhlenbeck, C.C. *A Concise Blackfoot Grammar Based on Material from the Southern Peigans*, New York: AMS, 1978. (Originally published 1938 by Hollandsche Uitgevers-Maatschappij, Amsterdam, in series *Verhandelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen te Amsterdam*, Afdeeling Letterkunde. Nieuwe Reeks, Deel XLI) OCLC: 3097417
*Uhlenbeck, C.C. *An English-Blackfoot Vocabulary*, New York: AMS, 1979. (Originally published 1930 in series: *Verhandelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen te Amsterdam*, Afd. Letterkunde, Nieuwe Reeks, Deel 29, No. 4) 
*Uhlenbeck, C.C. and R.H. van Gulik. *A Blackfoot-English Vocabulary Based on Material from the Southern Peigans*, Amsterdam: Uitgave van de N.V. Noord-Hollandsche Uitgevers-Jaatschapp-ij, 1934. (*Verhandelingen der Koninklijke Akademie Van WetenSchappen te Amsterdam*. Afdeeling Letterkunde, Nieuwe Reeks, Deel XXXIII, No. 2)
*

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вучоныя Нідэрландаў
Катэгорыя:Філолагі Нідэрландаў
Катэгорыя:Мовазнаўцы Нідэрландаў
Палявыя шпаты

**Палявыя шпаты** — група сілікатных пародаўтваральных мінералаў, аб’яднаных падобнай структурай, хімічным складам і фізічнымі ўласцівасцямі. Змяшчаюцца ў магматычных, метамарфічных і асадкавых горных пародах. Сярод распаўсюджаных палявых шпатаў — артаклаз (KAlSi3O8), альбіт (NaAlSi3O8) і  (CaAl2Si2O8).

Зямная кара складаецца больш чым на палову з палявых шпатаў. У  яны прысутнічаюць у саставе такіх магматычных парод як граніт, дыярыт і . У  іх можна знайсці ў складзе  і базальту. Дзякуючы працэсам выветрывання і , палявыя шпаты з магматычных парод пераходзяць у асадкавыя і метамарфічныя.

Агульная хімічная формула палявых шпатаў — X(Al,Si)4O8. На месцы X часта выступаюць іоны калію (K+), натрыю (Na+) або кальцыю (Ca++). Існуюць таксама вельмі рэдкія палявыя шпаты з іонамі барыю (Ba++), рубідыю (Rb+), стронцыю (Sr++) або жалеза (Fe++).

Выкарыстоўваюцца ў вытворчасці шкла і керамікі, а таксама як  для фарбаў, пластмасы і гумы. Некаторыя палявыя шпаты разглядаюцца як каштоўныя камяні, напрыклад месяцавы камень, , лабрадор, амазаніт і .

## Крыніцы
Прафесійная этыка

**Прафесійная этыка** — падраздзел практычнай (прыкладной) этыкі, сукупнасць нормаў, якія вызначаюць канкрэтныя маральныя абавязкі, звязаныя з выконваемай прафесіяй і сацыяльнымі прафесійнымі адносінамі. Прафесійная этыка з’яўляецца прыкладной сацыяльна-філасофскай дысцыплінай, якая вывучае паходжанне, сутнасць, спецыфіку, сацыяльныя функцыі маральна-прафесійных нормаў і адносін, а таксама заканамернасці іх развіцця на розных гістарычных этапах і дае адказ на пытанне, як з кропкі гледжання маралі павінны ці не павінны паводзіць сябе прадстаўнікі пэўнай прафесіі.

Можа уключаць у сябе:

* паводзіны спецыяліста ў працоўным асяроддзі
* нормы, якія адпавядаюць дзеючым законам і ведамасным нарматыўным дакументам
* прафесійныя веды
* адносіны ў калектыве і ўсведамленне маральнай адказнасці за выкананне прафесійных абавязкаў

## Задачы прафесійнай этыкі 
Прафесійная этыка спрабуе прымяніць агульныя маральныя прынцыпы і канцэпцыі да практычных пытанняў пэўнай прафесіі. Часцей за ўсе яна выкарыстоўваецца ў прафесіях, якія вызначаюцца як прафесіі грамадскага даверу. Асноўнымі задачамі прафесійнай этыкі з’яўляюцца:

* вывучэнне складанага працэса адлюстравання прафесійных адносін у маральнай свядомасці і у маральна-прафесійных нормах
* вызначэнне выразнай мяжы паміж маральна-прафесійнымі з’явамі і з’явамі прафесійнага майстэрства
* вывучэнне сацыяльных задач, мэтаў прафесіі і іх значэння для прагрэса грамадства

## Практычнае прымяненне 
У краінах, дзе існуюць дзяржаўныя органы і механізмы падтрымання стандартаў дзейнасці асобных прафесій, парушэнні прафесійнай этыкі пасля іх разгляду спецыяльнымі камітэтамі могуць быць падставай для пазбаўлення асобы ліцэнзіі на практыку ў рамках дадзенай прафесіі.

## Гл. таксама 
* Юрыдычная этыка
* Журналісцкая этыка
* Навуковая этыка
* Біятэхналагічная этыка
* Медыцынская этыка
* Iнжынерная этыка
* Этыка тэхналогій

## Крыніцы 
Катэгорыя:Этыка
Катэгорыя:Прафесійная этыка