open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яніс Царухіс

**Яніс Царухіс** (; 13 студзеня 1910, Пірэй — 20 ліпеня 1989, Афіны) — грэчаскі мастак і кінарэжысёр.

## Біяграфія 
Яніс Царухіс нарадзіўся ў 1910 годзе ў Пірэі. У перыяд 1929—1935 гадоў вучыўся ў Афінскай школе вытанчаных мастацтваў, быў студэнтам Фотыяса Контаглу, які пазнаёміў яго з візантыйскай іканаграфіяй. Паралельна таксама вывучаў народную архітэктуру і традыцыі грэчаскага народнага касцюма. Разам з Дзімітрысам Пікіёнісам, Фотыясам Контаглу і Ангелікай Хатзіміхалі ён узначальваў рух за ўвядзенне грэчаскай традыцыі ў жывапісе.

У перыяд 1935—1936 гадоў ён наведаў Стамбул, Парыж і Італію, дзе пазнаёміўся з мастацтвам Рэнесансу і імпрэсіянізму, адкрыў для сябе творы Тэофіласа Хатзіміхаіла, на яго мастацкае ўспрыманне значна паўплывалі такія мастакі, як Анры Маціс і Альберта Джакамеці.

Ён вярнуўся ў Грэцыю ў 1936 годзе і праз два гады стварыў сваю першую персанальную выстаўку ў Афінах. Удзельнічаў у баях італа-грэчаскай вайны ў 1940 годзе. У 1949 годзе ён і іншыя мастакі, у тым ліку Нікас Хатзікірыякас-Гікас, Яніс Мораліс, Нікас Нікалау, Нікас Энганопулас і Панаётыс Тэціс стварылі мастацкі кружок «армас». У 1951 адбыліся выстаўкі прац Царухіса ў Парыжы і Лондане. У 1958 годзе ён удзельнічаў у Венецыянскай біенале. У 1967 годзе ён пераехаў у Парыж.

У 1982 годзе адкрыты Музей Яніса Царухіса, якім стаў дом мастака ў афінскім прыгарадзе Марусі. Дзейнічае таксама Фонд Яніса Царухіса. Мастак памёр у 1989 годзе ў Афінах.

## Спасылкі 
* Фонд Яніса Царухіса
* Біяграфія і абраныя працы

Катэгорыя:Мастакі Грэцыі
Катэгорыя:Выпускнікі Афінскай школы прыгожых мастацтваў
Шкелькім Кані

**Шкелькім Кані** (; , Тырана) — албанскі эканаміст і банкір. Міністр фінансаў Албаніі 2013 г .

## Адукацыя 
Быў удастоены звання прафесара ў 2003 годзе і мае доктарскую ступень у галіне эканомікі ў Тыранскім універсітэце, спецыялізацыя — даследаванні ў банкаўскай сферы (1991). Ён завяршыў поўную аспірантуру па міжнароднай гандлі ва Універсітэце Тыраны, эканамічны факультэт (1981—1983). У 1980 годзе атрымаў ступень бакалаўра ў галіне фінансаў.

Ён свабодна валодае англійскай і мае добрае веды ў італьянскай, французскай, нямецкай і рускай мовах.

## Кар'ера 
Пачаў сваю палітычную кар'еру ў 1991 годзе, калі ён займаў пасаду віцэ-прэзідэнта Савета міністраў. Ён быў выбраны членам Народнага сходу Албаніі (1991—1992). За гэты час ён быў членам парламенцкай камітэта па эканоміцы і фінансах. Быў перавыбраны ў члены парламента ў 1997 годзе, а таксама быў членам парламенцкага камітэта па эканоміцы, фінансах і прыватызацыі. Кіраўнік Банка Албаніі (1997—2004). У гэты перыяд ён таксама займаў пасаду прадстаўніка МВФ і ШАГІ ў Албаніі. Выбраны дэпутатам у 2013 годзе.

Ажыццяўляў важныя дзяржаўныя функцыі, у тым ліку быў членам Міжведамаснага камітэта па эканамічнай палітыцы (1998—2004), членам і віцэ-прэзідэнтам клуба кіраўнікоў цэнтральных банкаў Сярэдняй Азіі, Чарнаморскага рэгіёна і Балканскіх краін, намеснікам старшыні урадавай ўстановы па пытаннях знешняга доўгу (1997—2004), старшынёй Савета фондавага рынку Тыраны (1997—2002), членам клуба Выканаўчага савета Лева (1994—1997), галоўным дырэктарам Камерцыйнага банка Албаніі (1990—1991); начальнік аддзела замежных спраў і члены Савета Банка Албаніі (1985—1990).

У 1994 годзе ён быў узнагароджаны сертыфікатам даследаванняў у палітычных навуках і дзяржаўнай палітыцы Heidelbergense Tiffinae College у Злучаных Штатах (чэрвень) і сертыфікатам дзелавога адміністравання (май). У перыяд паміж студзенем і сакавіком 1989 года, прыняў удзел у прасунутым курсе для аналізу крэдытнай палітыкі, прававой і інстытуцыйнай базы экспартных фінансавых гарантый у Бундэсбанку і KfW, Германія. У перыяд паміж лютым і маем 1985 года, ён  праходзіў курсы па банкаўскай палітыцы і дакументацыі ў Laenderbank ў Вене, Аўстрыя.

## Асабістае жыццё 
Жанаты.

## Спасылкі 
* Shkëlqim Cani // Albanian Government 

Катэгорыя:Эканамісты Албаніі
Катэгорыя:Палітыкі Албаніі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Албаніі
Руда (значэнні)

Назву **Руда́** маюць:
* Руда — від карысных выкапняў, прыроднае мінеральнае ўтварэнне, якое змяшчае злучэнні карысных кампанентаў (мінералаў, металаў) у канцэнтрацыях, якія робяць здабычу гэтых мінералаў эканамічна мэтазгодным

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Руда — вёска ў Івацэвіцкім раёне
* Віцебская вобласць:
** Руда — вёска ў Бешанковіцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Руда — вёска ў Навагрудскім раёне
* Мінская вобласць:
** Руда — вёска ў Клецкім раёне

### Італія 
* Руда — камуна ў рэгіёне Фрыўлі-Венецыя-Джулія
### Украіна 
* Руда (Білапільскі раён)
* Руда (Сноўскі раён)
Бітва пры Дырахіі (1081)

**Бітва пры Дырахіі** (цяпер горад Дурэс у Албаніі) адбылася 18 кастрычніка 1081 года паміж арміямі Візантыйскай імперыі і нарманаў з Паўднёвай Італіі. Рамеямі кіраваў імператар Аляксей I Камнін, нарманамі — Роберт Гвіскар. Бітва адбывалася недалёка ад Дырахія (таксама вядомага як *Дураца*) — візантыйскай сталіцы Ілірыі — і скончылася перамогай нарманаў.

Пасля заваявання Паўднёвай Італіі і Сіцыліі нарманамі візантыйскі імператар Міхаіл VII Дука ажаніў свайго сына з дачкой Роберта Гвіскара. Калі Міхаіл быў зрынуты, яго цесць вырашыў напасці на Візантыю ў 1081 годзе. Салдаты Гвіскара пачалі аблогу Дырахія, аднак яго флот быў разбіты венецыянцамі. 18 кастрычніка нарманскія войскі сутыкнуліся з візантыйцамі пад камандаваннем Камніна. Бітва пачалася з нападу правага флангу візантыйцаў, які здолеў абыйсці левы фланг праціўніка і разбіць яго, прымусіўшы ўцякаць. Варажскія найміты пачалі праслед тых, хто адыходзіў, але яны былі аддзелены ад галоўных сіл і забіты. Напад нарманскіх рыцараў на візантыйскі цэнтр вырашыў зыход бітвы, і воінам Камніна прыйшлося адступіць.

Пасля гэтай перамогі, у лютым 1082 года Гвіскар захапіў Дырахій і працягнуў наступ, авалодаўшы большай часткай Македоніі і Фесаліі. Але з-за нападу Свяшчэннай Рымскай імперыі на яго саюзніка — Папу Рымскага — Роберту прыйшлося пакінуць Грэцыю. Камандаванне над арміяй у Грэцыі прыняў Баэмунд Тарэнцкі, які атрымаў перамогу над Камнінам у некалькіх бітвах, але ў выніку быў разбіты ім каля горада Ларыса. Пры адступленні ў Італію нарманы страцілі ўсе захопленыя тэрыторыі, і Візантыя змагла пачаць аднаўленне ад мінулых міжусобіц і войнаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бітвы Візантыі
Катэгорыя:Бітвы XI стагоддзя
Катэгорыя:1081
Партрэт Кацярыны Тэнчынскай

**Партрэт Кацярыны Тэнчынскай** — прыжыццёвы партрэт слуцкай княгіні Кацярыны Тэнчынскай. Партрэт раней упрыгожваў карцінную галерэю Слуцкага замка, цяпер захоўваецца ў Нацыянальным музеі ў Варшаве.

## Апісанне 
Слуцкую княгіню адлюстраваў невядомы мастак. Як мяркуецца, карціна была напісана ад канца 1578 года да сярэдзіны 1581 года — паміж смерцю першага мужа, Юрыя Юр’евіча Алелькавіча, і другім шлюбам з Крыштафам Радзівілам. Лацінскі надпіс на палатне кажа: «Год панскі 1580. Кацярына, графіня з Тэнчына, божай ласкай княгіня слуцкая, свайго ўзросту 35 гадоў». На самой жа карціне княгіня выглядае значна старэй.

Княгіня наказана амаль франтальна, пакаленна, у адзенні ўдавы. Рукі на каленях складзены накрыж, у правай — белая хустачка, якая разам з жалобным строем адзення сімвалізуе сямейнае гора.

На Кацярыне касцюм па іспанска-польскай модзе. Жанчына апранута ў чорную сукенку без рукавоў, так званы *кшталт*, што мае маленькі выраз ля шыі, праз які бачна белая кашуля з невялікім каўняром-. Доўгія рукавы кашулі плаўна завужаны да запясця. На форне чорнай сукенкі выразна выступаюць вузкія кісці зложаных на паясніцы рук. На галаве чорная шапачка-чапец на цвёрдай аснове. Паверх чапца нізка на лоб накінуты празрысты ільняны фламандскі рантух, свабодна ахінаючы спіну і плечы.

## Атрыбуцыя 
У крыніцах падаецца, што аўтарам партрэту быў невядомы польскі жывапісец, магчыма . Паводле іншай версіі згодна архіўных звестак і даследаванняў вучонага-гісторыка А. Грыцкевіча гэты партрэт быў напісаны ў Слуцку і, верагодна, мясцовым мастаком. Аналіз жывапісных асаблівасцяў твора сведчыць пра знаёмства аўтара партрэта з кракаўскай мастацкай школай. Гэта не выпадкова, бо княгіня была родам з Кракава і сувязі слуцкага княжацкага двара з польскай сталіцай існавалі. Гэта ўзор распаўсюджанага ў той час тыпу «сармацкага партрэта».

Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага музея ў Варшаве
Катэгорыя:Гісторыя Слуцка
Катэгорыя:Жывапіс Беларусі
Катэгорыя:Карціны паводле алфавіта
Катэгорыя:Партрэты
Катэгорыя:Сармацкі партрэт
Скульптуры Марыі і Яна Багаслова з Мсцібава

**Скульптуры Марыі і Яна Багаслова** — познегатычныя скульптуры XVI ст. — першай паловы XVII ст. з касцёла Яна Хрысціцеля у в. Мсцібава Ваўкавыскага раёна, выкананыя ў традыцыях «ламанага стылю». Захоўваюцца ў Музеі старажытнабеларускай культуры НАН РБ.

## Апісанне 
Скульптуры адлюстроўваюць персанажаў кампазіцыі «Распяцце з прадстаячымі» — Марыю Магдаліну, або Дзеву Марыю і Яна Багаслова. Святыя апрануты ў хітоны, паверх іх плашчы-гімаціі. Адзенне прагожа спадае і драпіруецца глыбокімі ломкімі складкамі, якія падкрэсліваюць выразную лінію контуру. Укладзены ў характар пластычнай формы рух выяўляецца прыёмамі святла і ценю. Наўмысная напружанасць пастаў, павышаная экспрэсія, некалькі выцягнутыя прапорцыі фігур, што нагадваюць рэльеф і лепш за ўсё ўспрымаюцца франтальна, лінеарнасць складак вопраткі збліжаюць мсібаўскія скульптуры з работамі познегатычных майстроў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гатычнае мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Мсцібава
Катэгорыя:Славутасці Ваўкавыскага раёна
Катэгорыя:Скульптуры Беларусі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Драўляныя скульптуры
Катэгорыя:Музей старажытнабеларускай культуры
Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта
Катэгорыя:Скульптуры Беларусі XVII стагоддзя
Палітычныя партыі Албаніі

З 1945 па 1990 гады ў Албаніі існавала аднапартыйная сістэма. Адзінай партыяй была Камуністычная партыя Албаніі (пазней — Албанская партыя працы).

У 1990 годзе была прынятая шматпартыйная сістэма. З моманту яе ўвядзення дамінуючымі партыямі ў палітычнай сістэме Албаніі з'яўляюцца кансерватыўная Дэмакратычная партыя Албаніі і пост-камуністычная Сацыялістычная партыя Албаніі.

## Спіс палітычных партый Албаніі 
* Дэмакратычная партыя Албаніі (*Partia Demokratike e Shqipërisë*) (1990 —)
* Сацыялістычная партыя Албаніі (*Partia Socialiste e Shqipërisë*) (1991 —)
* Рэспубліканская партыя Албаніі (*Partia Republikane e Shqipërisë*) (1991)
* Новая дэмакратычная партыя (*Partia Demokrate e Re*) (1999 —)
* Хрысціянска-дэмакратычная партыя (*Partia Demokristiane e Shqipërisë*) (11.12.1991 —)
* Ліберальны дэмакратычны саюз (*Bashkimi Liberal Demokrat*)
* Сацыял-дэмакратычная партыя Албаніі (*Partia Socialdemokrate e Shqipërisë*) (1991 —)
* Сацыялістычны рух за Інтэграцыю (*Lëvizja Socialiste për Integrim*)


Албанія
Катэгорыя:Спісы:Албанія
Скульптура Міколы Мажайскага (Пскоў)

thumb|Пскоўская скульптура святога Міколы.
**Скульптура Міколы Мажайскага** была прынесена  ў Пскоў старцамі, «пераходцамі з іншых зямель», у 1540 годзе. Даследчыкі сцвярджаюць, што яны былі выхадцамі з Беларусі, відаць, беларускія праваслаўныя манахі, якія апынуліся тут у выніку войн, што праходзілі адна за другой на працягу першай паловы XVI ст.

Вядома, што праваслаўная царква забараняла ўпрыгожваць храмы скульптурнымі выявамі, чым сур'ёзна стрымлівала развіццё пластыкі. Разьбяныя скульптуры былі плоскія, амаль пазбаўленыя пукатасці і больш паходзілі на рэльеф. Мала вядомыя ў царкоўным ужытку драўляныя скульптуры выклікалі ў жыхароў горада сумненні:

и бысть псковичем в неведении, что во Пскове такие иконы на рези не бывали. И многие невежливые люди поста(но)виша: то есть болванное поклонение, и бысть в людех молва велика и смятение.

Толькі пасля таго як быў зроблены запыт наўгародскаму епіскапу Макарыю, які быў знаёмы з падобнымі скульптурамі, іх прызналі прадметамі свяшчэннага культу як і абразы.

## Апісанне 
Скульптура выканана «на рези в храмца 2 аршина, 8 вершков в высоту». У канцы XVII ст. яна была паноўлена пскоўскімі майстрамі: пафарбаваны адзенне і твар. Скульптура не прызначана для профільнага агляду і амаль пазбаўлена выпукласці, уласцівай пластычным формам цела. Рукі распасцёрты: у адной — пяцікупальны храм, у другой — меч. Плоскасна трактаваная фелонь за спіной Міколы ўтварае фон, на якім фігура выступае невысокім рэльефам.

Мікола паказаны ў візантыйскім епіскапскім аблачэнні - фелоні, амафоры з крыжам і без галаўнога ўбору. У пластычнай трактоўцы вобраза адзначаны раманска-гатычныя рысы, што зусім не ўласціва для рускай скульптуры. Такім чынам, захоўваючы строгі канон праваслаўнай іканаграфічнай схемы, яна нясе рысы заходінх уплываў, што сведчыць на карысць таго, што яна паходзіць з Вялікага Княства Літоўскага, мастацкая культура якога была звязана з традыцыямі сярэдневяковага мастацтва ўсходніх славян і Заходняй Еўропы.

## Гл. таксама 
* Скульптура Параскевы Пятніцы, Пскоў

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* М. А. Маханько. Чтимые иконы святителя Николая Чудотворца на реке Великой: От Пскова до Вятки.
* Пскоўская скульптура Міколы Мажайскага на сайце «Энциклопедия православной иконы». 
* Фотаздымак скульптуры  на сайце Пскоўскага музея-запаведніка. 

Катэгорыя:Раманскае мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гатычнае мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Пскова
Катэгорыя:Скульптуры Расіі
Катэгорыя:Драўляныя скульптуры
Яўген Іванавіч Чарвінскі

**Яўген Іванавіч Чарвінскі** ( — пасля 1889) — архітэктар сярэдзіны XIX стагоддзя. Акадэмік архітэктуры.

## Біяграфія 
Працаваў у Палтаве са снежня 1834 года канцылярыстам губернскай рысавальні, з 1838 — памочнікам архітэктара ў камісіі, якая ўзводзіла будынак кадэцкага корпуса. Ад Санкт-Пецярбургскай Акадэміі Мастацтваў атрымаў званне «вольнага мастака» (1846) і акадэміка (1852).

Дакладная дата смерці невядомая.

## Творчасць 
]]
Па яго праекце пабудавана   (1838) у с.   Палтаўскай губерні

Чарвінскі спраектаваў знакаміты «дом для гасцей»  ў с.  Прылуцкага павета Палтаўскай губерні (1854—1856), згарэў у 1917). Будынак, архітэктура якога паўтарала рысы дома казацкага старшыні часоў Запарожскай Сечы, як першынец новай украінскай нацыянальнай архітэктуры, меў надпіс: «Дом сей сооружен для оживления предания о жизни предков в памяти потомков». Архітэктуру будынка станоўча ацаніў Т. Шаўчэнка.

Сярод архітэктурных работ Чарвінскага таксама новая званіца над бабінцам  ў Ромнах (1866).

Пад кіраўніцтвам Я. Чарвінскага ў 1870—1889 гг. была пабудавана ў псеўдарускім стылі капліца-пахавальня Паскевічаў (праект ствараўся пры ўдзеле ) побач з Гомельскім Петрапаўлаўскім саборам для пахавання членаў сям'і Паскевічаў.

## Літаратура 
* Курилов И. А. Роменская старина: Исторические, статистические и бытовые записки о городе Ромне и его обывателях, от начала города до нашего времени. — Ромны, 1898. — С. 256, 258; ЕУ, Т. 10, 2000. — С. 3700; Ханко, 2002. — С. 202—203.
* 
* Полтавіка. Полтавська енциклопедія. Том 12. Релігія і Церква.— Полтава: «Полтавський літератор», 2009 — http://history-poltava.org.ua 

## Спасылкі 
* Червинский, Евгений Иванович 

Катэгорыя:Архітэктары Гомеля
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Украіны
Чарвінскі

**Чарвінскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Міхайлавіч Чарвінскі — рускі кінадраматург, празаік
* Лука Лявонцьевіч Чарвінскі — беларускі ўрач-эпідэміёлаг, арганізатар аховы здароўя
* Мікалай Іванавіч Чарвінскі — архітэктар
* Яўген Іванавіч Чарвінскі — архітэктар
Ян Баляслаў Луцкевіч

**Ян Балясла́ў Луцке́віч** ( — , Мінск) — расійскі вайсковец, у чыне капітана ўдзельнік Крымскай вайны. Бацька Яна і Антона Луцкевічаў.

## Біяграфія 
За баявыя заслугі ў абароне Севастопаля ўзнагароджаны ордэнамі Святога Георгія і Святой Ганны і двума медалямі. Быў паранены, з арміі дэмабілізаваўся. Свайго маёнтка Ян Баляслаў не меў. У 1860-я гады быў арандатарам маёнтка пана Вайніловіча ў Тарасевічах Бабруйскага павета Мінскай губерні. Імаверна, у гэты час пазнаёміўся з Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам, з якім пазней меў прыяцельскія адносіны, Дунін-Марцінкевіч у 1868 годзе прысвяціў Луцкевічу верш па-беларуску. Служыў на Лібава-Роменскай чыгунцы спачатку ў Шаўлях, а потым у Лібаве. У першым шлюбе Ян Баляслаў быў з Казімірай Асяцімскай, у іх нарадзіліся дзве дачкі — Станіслава (1877—1953) і Марыя Алёйзія (1876—1915). Пані Казіміра памерла ў 1878 або 1879 годзе.

Увесну 1880 года Ян Баляслаў узяў другі шлюб з Зоф’яй Лычкоўскай, дачкой уладальніка невялікага фальварка Ракуцёўшчына, каля мястэчка Краснага. У Яна Баляслава і Зоф’і было пяць дзяцей — Ян Герман (Іван; 1881—1919), Вікторыя (памерла ў маленстве), Антон (1884—1942), Эмілія (1886—1974), Стэфан (Сцяпан; 1889—1947). Стэфан быў названы ў гонар дзядзькі — Стэфана Луцкевіча, удзельніка паўстання 1863—1864 гадоў, загінулага ў 1863 годзе. Сям’я была каталіцкай, дома гаварылі па-польску.

Памёр 4 верасня 1895 года ў Мінску. Пахаваны на менскіх Кальварыйскіх могілках.

## Літаратура 
* 
* 
* *Тамковіч Ю. В*. "Належаў да беларускіх гурткоў усюды, дзе такія былі". Малодшы Луцкевіч, брат Антона і Івана // Пачатак. — 2021. —  №2 (169). — C. 32—37.

## Спасылкі 
* *Баринов И.* Документы Яна-Болеслава Луцкевича в Военно-историческом архиве (Москва): Свидетельство № 328 (реверс); Полный формулярный список от ноября 1862 года // Запісы беларусаведа. 5.10.2021.

Катэгорыя:Чыгуначнікі Беларусі
Монькі (значэнні)

Назву **Монькі** маюць:

* Монькі — горад у Падляскім ваяводстве Польшчы
* Монькі — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі
Міжпазванковая грыжа

**Міжпазванковая грыжа** — разрыў храстковага кольца вакол міжпазванковага дыска ў выніку ссыхання, што выклікае выпінанне студзяністага ядра дыска ў спіннамазгавы канал у сувязі з празмернай нагрузкай. Найчасцей паражае паяснічны аддзел пазваночніка.

## Прычыны 
Узнікненню хваробы спрыяе астэахандроз і скрыўленне пазваночніка, празмерная нагрузка на пазваночнік, парушэнне абмену рэчываў, няўстойлівае харчаванне, рыўковыя рухі, ушыб спіны, працяглае сядзенне і пераахаладжэнне.

## Праявы 
Хвароба выяўляецца праз боль у паясніцы і назе, што ўзмацняецца пры згінанні, сядзенні, натужванні, кашлі і чханні. Боль слабее пры ляжанні на здаровым баку, сагнуўшы хворую нагу ў каленным і тазасцегнавым суставах. Немач суправаджаецца слабасцю і адчуваннем здранцвення ў назе, а таксама ацёкам на месцы запалення заціснутага нерва.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Неўралогія
Катэгорыя:Захворванні пазваночніка
Аванес Шыраз

{{Пісьменнік
|Імя                 = Аванес Шыраз
|Арыгінал імя        = 
|Жанчына             = 
|Фота             =
|Памер               = 
|Подпіс           = 
|Імя пры нараджэнні = Анік Карапецян
|Псеўданімы          = 
|Месца нараджэння   = Александропаль, Эрыванская губерня, Расійская імперыя, цяпер Гюмры, Арменія
|Месца смерці       = Ерэван, Армянская ССР, цяпер Арменія
|Грамадзянства       =  →→ 
|Род дзейнасці      = 
|Гады актыўнасці    = 
|Кірунак            = 
|Жанр                = 
|Мова твораў                = 
|Мова2               = 
|Дэбют               = 
|Значныя творы       = 
|Прэміі              = 
|Узнагароды          = {
       
}
{
  
}
|Апісанне подпісу   = 
|ВікіКрыніца         = 
|ВікіКрыніца пераклады на беларускую = 
|Палічка             = 
|Камунікат           = 
|Сайт                = 
}}
**Аване́с Шыра́з** (сапр. — **Анік Карапецян**; ;  — ) — армянскі паэт, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Александропаль (цяпер Гюмры), падчас генацыду армян. Бацька быў забіты салдатамі ў полі падчас працы. Аванес рос у прытулку для сірот, пакуль аднойчы на рынку выпадкова не знайшоў сваю маці. Быў памочнікам шаўца, працаваў у Тэкстыльным камбінаце Ленінакана.

Яго першы твор «Прыход вясны» быў апублікаваны ў 1935 годзе, пасля чаго навеліст Атрпет даў маладому Аванесу псеўданім «Шыраз», параўнаўшы яго паэзію з ружамі персідскага горада Шыраза.

У 1937—1941 гадах вучыўся на філалагічным факультэце Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 1956 годзе — у Маскоўскім літаратурным інстытуце імя Горкага.

Апублікаваў зборнікі «Пачатак вясны», «Голас паэта», «Ліра Арменіі», «Сіяманта і Хджэзарэ», «Помнік маці», «Армянская дантыйская» і інш. За зборнік «Усечалавецкае» ў 1975 г. быў ганараваны Дзяржаўнай прэміяй Армянскае ССР.

У 1960 і 1969 гадах фірма «Мелодия» на вініле выпусціла вакальна-сімфанічны цыкл Авета Тэртэрана «Радзіма» на словы Аванеса Шыраза.

Памёр у сакавіку 1984 года ў Ерэване. Пахаваны ў пантэоне парку імя Камітаса.

## Творчасць 
Аванес Шыраз — класік армянскае літаратуры. Гэта паэт рамантычнага стылю і светаўспрымання. Зборнікі вершаў «Песня Арменіі» (1940), «Голас паэта», «Кніга песень» (абодва 1942), «Лірыка» (1946), «Кніга міру і кахання» (1949), «Ліра Арменіі» (кн. 1—3, 1958—1964), «Помнік маці» (1968) і іншыя прысвечаны радзіме, каханню, маці і прыродзе. У паэмах «Сіяманта і Хаджэзарэ» (1935), «Біблейскае» (1944) гармонія чалавека з прыродай.

На беларускую мову яго асобныя творы пераклалі Сцяпан Гаўрусёў, Анатоль Грачанікаў, Юрась Свірка.

## Памяць 
Ягоным імем названыя вуліцы ў Арменіі і Іране, у Гюмры ёсць музей паэта.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея Аванеса Шыраза 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гюмры
Катэгорыя:Армянскамоўныя паэты
Катэгорыя:Памерлі ў Ерэване
Лясны арэх

**Лясны арэх** — арэх любога з 20 відаў куста (радзей дрэва) рода Ляшчына сямейства Бярозавыя, у тым ліку  і . Акультураныя формы ляшчыны называюць **фундуком**.

## Апісанне 
Плод ляшчыны — аднанасенны амаль шарападобны ці некалькі выцягнуты арэх з дравяністым каляплоднікам. Плады скучаны па два—пяць, часам адзіночныя. Кожны арэх акружаны трубчастым надрэзаным покрывам, так званай плюскай, якая ўтварылася з прыкветка і двух прыкветнічкаў жаночай кветкі. Пладовая абгортка светла-зялёная, аксамітна апушаная, шырокабакалападобная ці званочкавая, адкрытая, амаль адной даўжыні з арэхам, складаецца з двух няправільна рассечана-лопасцевых лісточкаў.

## Культываванне 
Найбольшае распаўсюджванне і гаспадарчае значэнне мае .

На Каўказе і ў Крыме культывуюць , якую, як часам і ляшчыну звычайную, называюць фундуком. *Фундук* вырошчваюць у камерцыйных маштабах у Турцыі, Азербайджане, Італіі, Грэцыі, на Кіпры, у Грузіі, у Каталоніі на поўдні Іспаніі, у Вялікабрытаніі ў графстве Кент, а таксама ў амерыканскіх штатах Арэгон і Вашынгтон. Пры гэтым каля 75 % вырошчвае Турцыя — найбуйнейшы вытворца фундука ў свеце.

## Харчовая каштоўнасць 
*Харчовая каштоўнасць* — сукупнасць уласцівасцей прадукта, наяўнасць якой дазваляе задаволіць фізіялагічныя патрэбнасці чалавека ў неабходных рэчывах.

100 грамаў ляснога арэха ўтрымліваюць: бялок — 14,95 г, тлушч — 60,75 г, вугляводы — 17,0 г, вітамін A — 20 МЕ, вітамін B1 — 0,643 мг, вітамін B2 — 0,113 мг, вітамін B5 — 0,918 мг, вітамін B6 — 0,563 мг, вітамін PP — 1,8 мг, вітамін BC — 113 мкг, вітамін C — 6,3 мг, вітамін K — 14,2 мкг, вітамін E — 15,03 мг, кальцый — 114,0 мг, магній — 163,0 мг, жалеза — 4,7 мг, марганец — 6,175 мг, цынк — 2,45 мг, фосфар — 290,0 мг, калій — 680,0 мг, натрый — 0,0 мг. Утрыманне вады — 5,31 г. Энергетычная каштоўнасць — 628 ккал (2 629 кДж). Такім чынам, каля 400 грамаў ядраў ляснога арэха здольныя забяспечыць сутачную патрэбнасць дарослага чалавека ў калорыях.

Катэгорыя:Арэхавыя
*
Катэгорыя:Плод
Плюска

**Плю́ска** ( — кубачак) — чашападобны орган, які атачае плод некаторых раслін парадку . Утвараецца ў выніку зрастання лісцяў і прыкветкаў рэдукаванага суквецця. Можа цалкам пакрываць плод. thumb|right|Жалуды маюць выразную плюску
З'яўляецца характэрнай рысай раслін сямейства , таму асобныя даследчыкі адносілі расліны, які ўтвараюць плюскі (дуб, ляшчына, каштан), у асобнае сямейства, якое больш-менш супадае з названым сямействам. А. П. Дэкандоль у сваёй класіфікацыі аб'яднаў расліны, якія маюць плюскі, у сямейства () — літаральна гэта можна перавесці як *плюсканосныя*, або *кубачкападобныя*.

У класіфікацыі Бентама і Гукера, таксама састарэлай, таксама ёсць гэта сямейства, якое, праўда, аб'ядноўвае трохі больш раслін.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плод
Рэдукцыя (біялогія)

**Біялагічная рэдукцыя** (ад  — вяртаць; прыводзіць у пэўны стан) — памяншэнне, спрашчэнне будовы ці знікненне органаў у сувязі са стратай іх функцый падчас эвалюцыі.

Да прыкладу, прадстаўнікі сямейства  адрозніваюцца моцнай рэдукцыяй кветак: пялёсткі, а часам і чашалісцікі, у іх адсутнічаюць, мужчынскія кветкі ў некаторых відаў маюць усяго адну тычачку.

Нярэдка страта органамі ўласцівай ім функцыі адбываецца падчас індывідуальнага (антагенез) ці гістарычнага (філагенез) развіцця арганізмаў. Звычайна біялагічная рэдукцыя вядзе да росквіту віду (біялагічнага прагрэсу).

## Гл. таксама 
* Дэгенерацыя
* Інвалюцыя

## Літаратура 
* Биологический энциклопедический словарь / глав. ред. М. С. Гиляров. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 534.
* Словарь иностранных слов. — : «Сирин», 1996. — С. 423.

Тэрміны
Каляплоднік

) персіка ў разрэзе.]]
**Каляплоднік**, або **перыка́рпій** () — частка плода насенных раслін. Абалонка, якая атачае насенне і фарміруе знешні выгляд і форму плода, звычайна складае асноўную частку плода і служыць для абароны насення ад знешніх уздзеянняў. Фарміруецца з завязі, часам пры ўдзеле іншых органаў кветкі (напрыклад, гінецэя, кветаложы ці кубачка). Важная марфалагічная характарыстыка раслін.

Перыкарпій фарміруецца з трох, звычайна добра адрозных слаёў:
* вонкавы — пазаплоднік, або эпікарпій (), або экзакарпій.
* сярэдні — міжплоднік, або мезакарпій ().
* унутраны — унутрыплоднік, або эндакарпій ().

Тканка плода, якая фарміруецца пералічанымі слаямі, можа быць рознай кансістэнцыі ад мяккай і сакавітай да валакністай ці нават цвёрдай адраўнелай. У пладоў розных раслін найбольш прыкметныя, важныя з пункту гледжання чалавека часткі плода ўтвараюцца рознымі слаямі, што служыць класіфікацыйнай прыкметай расліны.

Са слаёў каляплодніка, звычайна з пазаплодніка сухіх пладоў, могуць фарміравацца розныя прыстасаванні ў форме шыпоў, лопасцяў, калючак з кручкамі ці шчацінак, якія спрыяюць распаўсюджванню насення ветрам і жывёламі. У шэрагу раслін каляплоднік забяспечвае вызваленне насення раскрыццём ці распадзеннем пладоў пасля іх паспявання.

Будова і ўласцівасці каляплодніка характарызуюць плады пры вызначэнні іх тыпу, гэта адна з асноўных прыкмет, якія ўжываюцца для класіфікацыі пладоў у карпалогіі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кветка
Катэгорыя:Насенне
Нарматыўны кантроль

**Нарматы́ўны кантро́ль** () у  — арганізацыя  і бібліяграфічнай інфармацыі шляхам прысваення кожнай тэме пэўнай назвы. Такія унікальныя загалоўкі паслядоўна выкарыстоўваюцца ў каталогу і працуюць разам з іншымі арганізацыйнымі дадзенымі, напрыклад, перакрыжаванымі спасылкамі. Кожны загаловак мае кароткае апісанне межаў дастасавальнасці і выкарыстання, такая арганізацыя дапамагае персаналу бібліятэк падтрымліваць каталог у актуальным стане і спрашчае працу даследчыкам.

Каталагізавальнікі прысвойваюць кожнай сутнасці (аўтар, кніга, серыя, выдавецтва) унікальны тэкставы ідэнтыфікатар, які паслядоўна выкарыстоўваецца для адназначнага апісання ўсіх адсылак да гэтай сутнасці, нават калі гэта варыянт запісу, псеўданім або крыптанім. Унікальны загаловак дазваляе атрымаць усю рэлевантную інфармацыю, уключаючы звесткі аб звязаных з дадзенай сутнасцю. Таму нарматыўны кантроль — разнавіднасць  і .

Хоць тэарэтычна нарматыўнаму кантролю можа падвяргацца любая інфармацыя (умоўныя загалоўкі, асабістыя імёны, карпаратыўныя назвы), у бібліятэках каталогі звычайна сканцэнтраваны вакол імёнаў аўтараў і назваў кніг. Класіфікацыя Бібліятэкі Кангрэса выконвае падобную функцыю, хоць звычайна іх разглядаюць асобна. З часам запісы нарматыўнага кантролю патрабуецца змяняць і абнаўляць; хоць яго мэтай не з'яўляецца стварэнне ідэальнай непарыўнай сістэмы захоўвання дадзеных, ён дапамагае сістэматызаваць і шукаць інфармацыю.

Катэгорыя:Бібліятэчная справа
Катэгорыя:Метаданыя
Албанцы ва Украіне

]]

**Албанцы на тэрыторыі сучаснай Украіны** з’яўляюцца адной з нацыянальных меншасцяў, якія зрабілі свой унёсак у станаўленне і развіццё гістарычнай вобласці Наваросія. На тэрыторыі Расійскай імперыі першыя албанамоўныя групы з’явіліся ў ходзе масавай іміграцыі праваслаўных народаў з Асманскай Балгарыі ў Расійскі Буджак у 1811 годзе. Грамадзянамі Украіны яны сталі пасля 1991 года. Паводле дадзеных усеўкраінскага перапісу 2001 года, у краіне пражывала 3308 албанцаў.

## Дынаміка колькасці 
Сучасныя арнаўты ўсё больш схільныя да асіміляцыі ў навакольнае іх славянскае асяроддзе. Пік колькасці быў адзначаны па перапісе 1970 (амаль 4 000). З тых часоў іх лік паступова скарачаецца. Зрэшты, яшчэ больш інтэнсіўная (у працэнтных адносінах) украінізацыя прагрэсуе таксама і сярод значна больш шматлікіх балгараў, гагаўзаў, малдаван, рускіх, якія здаўна пражывалі разам з арнаўтамі. Паводле дадзеных усеўкраінскага перапісу 2001 года, албанцы пражывалі ў 24 рэгіёнах краіны. Пры агульнай колькасці суполкі ў 3308 чалавек, большасць пражывала ў Адэскай (1862 чалавекі) і Запарожскай (892 чалавекі) абласцях.

Украіна
Катэгорыя:Народы Украіны
Тычынка

а (*Amaryllis*)]]
**Тычы́нка** () — частка кветкі кветкавых раслін, мужчынскі рэпрадуктыўны орган, у якім утвараецца пылок.

## Будова тычынкі 
Тычынка складаецца з тычынкавай ніці (стэрыльнай часткі) і пылавіка, у якім утвараецца пылковае зерне. Тычынкавая ніць з'яўляецца гамолагам мікраспарафіла разнаспоравых дзеразападобных і голанасенных.

У кожным з чатырох гнёздаў пылавіка з клетак археспорыя пасля меёзу ўтвараюцца *мікраспроры*, якія затым прарастаюць у мужчынскія гаметафіты — пылковыя зерні. Сукупнасць пылковых зерняў называецца пылком.

Колькасць тычачак у адной кветцы можа быць ад аднаго да некалькіх тысяч (напрыклад, у некаторых кактусаў). Сукупнасць тычачак кветкі называецца андрацэем. Тычынкі звычайна размешчаны на кветаложы спіральна ці па крузе.

Тычынкі могуць цалкам ці часткова зрастацца. У гарбузовых яны зрастаюцца цалкам, у астравых (складанакветных) — пылавікамі, у бабовых — тычынкавымі ніцямі (гэтыя ніці ў кветках прадстаўнікоў бабовых называюцца тычынкавымі трубкамі). У рафлезіевых і шэрагу прадстаўнікоў архідных тычынкі зрастаюцца з песцікам, утвараючы адмысловы орган, званы калонкай.

Форма тычынкі з'яўляецца сістэматычнай адзнакай.
## Гл. таксама 
* Песцік — жаночы рэпрадуктыўны орган кветкавых раслін.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Кветка
Армянская міфалогія

**Армянская міфалогія** — комплекс міфалагічных уяўленняў армян. Вытокі армянскай міфалогіі сыходзяць да міфалогіі і вераванняў плямёнаў, якія жылі на Армянскім нагор'і і ўдзельнічалі ў этнагенезе армянскага народа (урумейцы, мушкі, якія ўварваліся ў 12 ст. да н. э. у межы асірыйскай правінцыі Шупрыа, хурыта-урарцкія плямёны і інш.). Матыў барацьбы паміж урумейцамі і Асірыяй, а з 9 ст. — паміж Урарту і Асірыяй ў мадыфікаваным выглядзе лёг у аснову многіх старажытнаармянскіх міфаў. Армянская міфалогія складвалася пад значным уплывам іранскай культуры (многія бажаствы армянскага пантэона — іранскага паходжання: Арамазд, Анахіт, Вахагн і інш.), семіцкіх міфалагічных уяўленняў (напрыклад Астхік, Баршамін, Нанэ). У эліністычную эпоху (3-1 стст. да н. э.) старажытнаармянскія бажаствы атаясамляліся з антычнымі багамі: Арамазд — з Зеўсам, Анахіт — з Артэмідай, Вахагн — з Гераклам, Астхік — з Афрадытай, Нанэ — з Афінай, Міхр — з Гефестам, Тыр — з Апалонам або Гермесам.

Пасля афіцыйнага прыняцця ў Арменіі хрысціянства (301) з'яўляюцца новыя міфалагічныя вобразы і сюжэты, старажытныя міфы і вераванні падвяргаюцца трансфармацыі. У армянскай міфалогіі біблейскія персанажы пераймаюць функцыі архаічных багоў, духаў, напрыклад Ян Хрысціцель (армянскі Карапет) — Вахагна, Тыра, архангел Гаўрыіл (Габрыел Хрэштак) — Вахагна, духу смерці Гроха. У познім сярэднявеччы частковае ўздзеянне аказалі міфалагічныя ўяўленні суседніх мусульманскіх народаў.

Асноўныя звесткі пра армянскую міфалогію захаваліся ў творах старажытнагрэчаскіх, візантыйскіх (Платон, Герадот, Ксенафонт, Страбон, Пракоп Кесарыйскі), сярэднявечных армянскіх (5 ст. — Моўсес Харэнацы, Агатангехас (Агафангел), Езнік Кохбацы, 7 ст. — Себеас, Ананія Шыракацы) аўтараў, а таксама ў позняй народнай традыцыі.

## Гл. таксама 
* Айк, міфічны прабацька армян
* Дэў, армянская міфалогія
* Міхр

## Літаратура 
* Мифы народов мира: энциклопедия // Том 1; Изд-во «Сов. энциклопедия», 1987 г.
Дудук

**Дудук** — духавы музычны інструмент. Уяўляе сабой трубку з 9 адтулінамі і двайной трасцінай. Іграюць на 2 дудуках — адзін для мелодыі, другі для няспыннага гуку (арганны пункт). Дудук — адзін з самых распаўсюджаных інструментаў у Aрменіі, музыкай на дудуку суправаджаюць танцы. У 2005 годзе музыка армянскага дудука была прызнана шэдэўрам Сусветнай нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА.

Кампазіцыі на дудуку выкарыстоўваліся ў вядомых фільмах «Апошняе спакушэнне Хрыста» і «Гладыятар».

Вядомы музыкант Джаван Гаспаран.

## Спасылкі 
* Слухаць мелодыі на дудуку ў выкананні розных майстроў

Катэгорыя:Музычныя інструменты паводле алфавіта
Акракераўнскія горы

**Акракераўнскія горы** — горны масіў на крайнім паўночным захадзе сучаснай Албаніі, які спускаецца адхонамі прама ў Іанічнае мора. Крайняя паўднёвая кропка масіва, мыс Лінгвета, задае вузкую кропку праліва Атранта.

З'яўляюцца заходняй часткай  (), якія раздзяляе высакагорны  на заходнюю і ўсходнюю частку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горы Албаніі
Армянскі дыван

**Армянскія дываны** — тэрмін, які абазначае ворсавыя і бязворсавыя дываны, вытканыя армянамі пачынаючы з дахрысціянскага перыяду (да 301 г.) і да нашых дзён на тэрыторыі Армянскага нагор'я ці за яго межамі. Армянскае ткацтва дываноў непарыўна звязана з іншымі відамі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва армян і працягвае традыцыі нацыянальнага выяўленчага мастацтва. Галоўным адрозненнем армянскіх дываноў ад персідскіх, азербайджанскіх і іншых дываноў з'яўляецца выкарыстанне арнаментальных матываў са стылізаванымі выявамі жывёл і людзей. Традыцыйна ў Арменіі дыванамі высцілаюць падлогу, пакрываюць унутраныя сцены жылля, канапы, скрыні, сядзенні і ложкі. Дываны яшчэ часта служаць завесамі дзвярных праёмаў, рызніц і алтароў у храмах, імі пакрываюць самі алтары ў цэрквах.

Катэгорыя:Традыцыі Арменіі
Катэгорыя:Дываны
Інва Мула

**Інва Мула** (; нар.  г., Тырана, Албанія) — албанская оперная спявачка (лірычнае сапрана).

Спяваць пачала ў хоры Парыжскай оперы, а затым як салістка. У 1987 годзе перамагла на конкурсе ''Cantante d'Albania* ў Тыране, ў 1988 годзе на Міжнародным конкурсе імя Джорджэ Энеску ў Бухарэсце, а ў 1992 годзе яна перамагла на конкурсе Butterfly (Матылёк) у Барселоне.

У 1993 годзе яна атрымала ўзнагароду на першым міжнародным конкурсе оперных спевакоў «Апералія» (Operalia) заснаваным Пласіда Дамінга ў Парыжы. У сувязі з гэтай падзеяй быў выпушчаны дыск канцэрта. У гэтым жа годзе яна прымала ўдзел у розных канцэртах з гэтым вядомым тэнарам у тэатры Опера Бастыліі ў Парыжы, на фестывалі *Europalia Mexico'' ў Бруселі, пазней у Мюнхене і ў Осла.

У 1996 годзе яна ўдзельнічала ў оперы Луіджы Керубіні «Медэя» (запісана для ТБ) у Камп'ене, Францыя. У 1998 годзе яна звярнулася да оперы Жоржа Бізэ «Перцкая прыгажуня» (выпушчаны дыск, запіс для ТБ, у Японіі выпушчаны DVD). У 1997 годзе яна прыняла ўдзел у фільме «Пяты элемент», дзе яна агучыла ролю спявачкі Панны Плавалагуны). Пасля гэтага запісала оперу Пучыні «Ластаўка» з Анжэлай Георгіу для EMI. Для сцэнічнай пастаноўкі 2005 яна пераняла ад Анжэлы Георгіу галоўную ролю Магды ў пастаноўках у Тулузе і Парыжы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Албаніі
Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя
Арцём Іванавіч Мікаян

**Арцём Іванавіч Мікаян** (; імя пры нараджэнні **Анушаван Аванесавіч Мікаян** (арм. Անուշավան Հովհաննեսի Միկոյան); 23 ліпеня (5 жніўня) 1905, сяло Санаін, Тыфліская губерня, Расійская імперыя — , Масква, СССР) — савецкі авіяканструктар, генерал-палкоўнік інжынерна-тэхнічнай службы, кіраўнік АКБ-155.

Акадэмік АН СССР (1968), двойчы Герой Сацыялістычнай Працы, шасціразовы лаўрэат Сталінскай прэміі, лаўрэат Ленінскай прэміі (1962). Брат Анастаса Мікаяна. Член КПСС з 1925 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 3-8 скліканняў.

## Біяграфія 
Скончыў Ваенна-паветраную акадэмію імя М. Я. Жукоўскага ў 1936 годзе. З 1940 года галоўны канструктар доследнага канструктарскага бюро па самалётабудаванні, з 1956 года генеральны канструктар. З 1940 года пад кіраўніцтвам Мікаяна (разам з Міхаілам Гурэвічам) спраектаваў знішчальнік МіГ-1, мадыфікаваны варыянт якога МіГ-3 шырока выкарыстоўваўся ў Вялікую Айчынную вайну. Стварыяў шэраг звышгукавых знішчальнікаў, у тым ліку МіГ-21, МіГ-23, МіГ-29. На рэактыўным самалёце Е-266 яго канструкцыі ўстаноўлена некалькі сусветных рэкордаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Авіяканструктары паводле алфавіта
Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Двойчы Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гюмры
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Арменіі
Бліда

* Горад Бліда, горад у Алжыры
* Правінцыя Бліда, адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Алжыра
* Барбара Бліда, польскі палітык
Авенарыус

**Авенарыус** — прозвішча нямецкага паходжання.

Вядомыя носьбіты:
* Мікалай Пятровіч Авенарыус (1834—1903) — дзеяч народнай асветы, археолаг, педагог, краязнавец
* Міхаіл Пятровіч Авенарыус (1835—1895) — рускі фізік
* Рыхард Авенарыус — швейцарскі філосаф
Цэнтральны банк Рэспублікі Арменія

**Цэнтральны банк Рэспублікі Арменія** (ЦБА, ЦБ РА) () — юрыдычная асоба, адзіным заснавальнікам якой з'яўляецца Рэспубліка Арменія, з'яўляецца органам банкаўскага рэгулявання і банкаўскага нагляду.

Асноўнай задачай Цэнтральнага банка з'яўляецца забеспячэнне стабільнасці цэн у краіне. Задачамі Цэнтральнага банка таксама з'яўляюцца забеспячэнне неабходных умоў для стабільнасці, ліквіднасці, плацежаздольнасці і нармальнага функцыянавання банкаўскай сістэмы Рэспублікі Арменія і стварэнне і развіццё эфектыўнай плацёжна-разліковай сістэмы. Пры выкананні сваіх паўнамоцтваў Цэнтральны банк не залежыць ад выканаўчай улады.

Старшыня Цэнтральнага банка з'яўляецца вышэйшай службовай асобай Цэнтральнага банка. Старшыня Цэнтральнага банка прызначаецца Нацыянальным Сходам па прапанове Прэзідэнта Рэспублікі Арменія тэрмінам на шэсць гадоў. Намеснік Старшыні Цэнтральнага банка прызначаецца Прэзідэнтам Рэспублікі Арменія тэрмінам на шэсць гадоў, члены савета Цэнтральнага банка — тэрмінам на пяць гадоў.

Старшыня Цэнтральнага банка Арменіі — Артур Джавадзян.

Намеснік Старшыні Цэнтральнага банка — Нерсес Ерыцян.

Члены Савета Цэнтральнага банка — Алег Агасян, Ашот Мкртчан, Артур Сцепанян, Арменак Дарбінян, Вахтанг Абрамян.

Цэнтральны банк дзейнічае ў адпаведнасці з Канстытуцыяй і законамі Рэспублікі Арменія. У адпаведнасці з законам Законам «Аб Цэнтральным Банку Рэспублікі Арменія», Цэнтральны банк у мэтах рэалізацыі сваіх задач:
* выпускае валюту Рэспублікі Арменія, арганізуе і рэгулюе грашовы зварот;
* ажыццяўляе банкаўскае абслугоўванне Урада;
* з'яўляецца фінансавым агентам і кансультантам Урада;
* ліцэнзуе банкі, у прадугледжаных законам выпадках — і іншых асоб, рэгулюе і кантралюе іх дзейнасць;
* у якасці крэдытора апошняй інстанцыі дае банкам крэдыты;
* рэгулюе і кантралюе дзейнасць грашова-крэдытнай сістэмы;
* валодае, выкарыстоўвае і распараджаецца міжнароднымі рэзервамі Рэспублікі Арменія.

Цэнтральны банк Арменіі з'яўляецца заснавальнікам нацыянальнай аплатнай сістэмы разлікаў па пластыкавых картах Арменіан Кард.

Катэгорыя:Эканоміка Арменіі
Катэгорыя:Банкі Арменіі
Народны Рух Украіны

**Народны Рух Украіны** () — палітычная партыя Украіны, а таксама назва аднайменнай грамадскай арганізацыі. Лідар партыі — Барыс Тарасюк. Адзін з папярэдніх кіраўнікоў — Вячаслаў Чарнавіл.

## Удзел у выбарах 
На выбарах у Вярхоўную Раду Украіны 1994 года партыя атрымала 27 мандатаў у Вярхоўным Савеце Украіны. На выбарах у Вярхоўную Раду Украіны 1998 года партыя атрымала 32 мандаты (9,4 % галасоў) па партыйных спісах. Таксама прадстаўнікі партыі атрымалі перамогу ў 14 аднамандатных акругах. Партыя сфарміравала другую па колькасці фракцыю (пасля Камуністычнай партыі Украіны) у Вярхоўным Савеце Украіны. На выбарах у Вярхоўную Раду Украіны 2002 года, партыя прымала ўдзел у складзе выбарчага блока Віктара Юшчанкі «Наша Украіна». У 2006 годзе партыя прымала ўдзел у выбарах у складзе блока «Наша Украіна». На выбарах у Вярхоўную Раду Украіны 2006 года блок атрымаў 3 539 140 галасоў выбаршчыкаў, або 13,95 % (трэцяе месца). На датэрміновых выбарах у Вярхоўную Раду Украіны 2007 года партыя прымала ўдзел у складзе блока «Наша Украіна — Народная Самаабарона». Блок атрымаў 3 301 282 галасы выбаршчыкаў, або 14,15 % (трэцяе месца). У Вярхоўным Савеце блок атрымаў 72 мандаты.

## Гл. таксама 
* Вячаслаў Чарнавіл

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палітычныя партыі Украіны
Катэгорыя:Палітычныя партыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Распад СССР
Катэгорыя:Перабудова
Катэгорыя:Партыі-члены ЕНП
Катэгорыя:Народныя франты
Хурджын

**Хурджын** ці **хурджун**. У Арменіі хурджыны рабіліся са скуры ці воўны.

З даўніх часоў хурджун выкарыстоўваўся ва ўсходніх (у тым ліку каўказскіх) народаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Галантарэя
Катэгорыя:Побыт
Катэгорыя:Культура Азербайджана
Катэгорыя:Культура Арменіі
Гаішча

Назву **Гаішча** маюць:

* Гаішча — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці
* Гаішча — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці
* Гаішча — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці
Днепра-данецкая культура

**Дне́пра-дане́цкая культура** — усходнееўрапейская субнеалітычная археалагічная культура 5—3-га тыс. да н. э. Назва прапанавана  у 1956 годзе і пазней прынята другімі археологамі.

## Археалагічныя даследаванні 
Першыя помнікі выявілі ў 1927—1933 гадах украінскія даследчыкі А. В. Дабравольскі і М. Я. Рудзінскі. На падставе вынікаў раскопак на тарфянікавым паселішчы Маства (Корасценскі раён, Жытомірская вобласць) і некалькіх паселішчаў у Кіеўскім Падняпроўі, В. М. Даніленка выказаў думку пра іх прыналежнасць да асобнай, неалітычнай куьтуры, якая істотна адрозніваецца ад культуры грабеньчата-ямкавай («прауграфінскай») керамікі. Пазней, Д. Я. Цялегін, абгрунтаваў усваіх працах вывад пра існаванне асобнай культуры.

## Літаратура 
* *Телегин Д. Я.* Днепро-донецкая культура. Киев, 1968
* *J. P. Mallory. «Dnieper-Donets Culture», Encyclopedia of Indo-European Culture, Fitzroy Dearborn,* 1997. — ISBN 9781884964985

## Спасылкі 
* 
* И. В. Усачёва. «Утюжки» в культурах Евразии  

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны
Алівія Уайлд

**Алівія Уайлд** (, сапр. *Алівія Джэйн Какбэрн* . 10 сакавіка 1984 года, Нью-Ёрк) — амерыканская актрыса. Найбольшую вядомасць прынесла роля ўрача Рэмі «*Трынаццатай*» Хедлі у тэлесэрыяле «Доктар Хаус», Кворы ў фільме «Трон: Спадчына» і Элы ў фільме «Каўбоі супраць прышэльцаў».

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Грэка-каталіцкі цэнтр Святога і Праведнага Язэпа

**Грэка-каталіцкі цэнтр святога Язэпа** — цэнтр парафіі Св. Язэпа ў Мінску, які працуе з 2008 года. Мае капліцу, бібліятэку і іншыя памяшканні для святароў і вернікаў. Таксама па дамоўленасці мінскія ўніяты праводзяць набажэнствы ў рымска-каталіцкім касцёле св. Сымона і Алены. Адрас: Мінск, вул. Арджанікідзэ, 6.

## Спасылкі 
* http://www.openbelarus.by/ru/uniatstvo

Катэгорыя:Грэка-каталіцкія храмы Беларусі
Катэгорыя:Рэлігія ў Мінску
Маўзалей Аршакідаў

**Маўзалей Аршакідаў** () — пахавальня IV стагоддзя, узведзеная ў в. Ахцк для пахавання армянскіх цароў з дынастыі Аршакідаў (Аршакуні).

Рэшткі армянскіх цароў былі адабраны ў персаў, якія спрабавалі вывезці іх у Персію, верачы, што гэта дадасць ім славы, і перапахаваны ў сяле Ахцк. Для гэтага ў 359—360 гг. была пабудавана пахавальня.

Грабніца асвятляецца толькі святлом, якое пранікае праз дзвярны праём. На масіўных каменных слупах ўваходу захаваліся неразборлівыя барэльефы сцэн палявання. Унутры некропаля знаходзіцца невялікі паўкруглы алтар, каменныя саркафагі, размешчаныя справа і злева ад яго як бы ў крылах крыжа. Злева ад уваходу, паводле падання, былі пахаваныя астанкі цароў-язычнікаў з дынастыі Аршакідаў, а справа там, дзе праступае барэльеф з крыжам — цароў, які ўжо прынялі хрысціянства. Саркафагі пустыя, аднак час захаваў на іх барэльефы IV стагоддзя. На правым хрысціянскім саркафагу намаляваны воін, які забівае дзідай вепра. А на зацкаваным зверы павіслі сабакі — адзін учапіўся ў галаву, другі — у нагу. У цэнтральнай частцы саркафага вінаградная лаза, якая сплеценая кольцам, а ў ёй, як у гняздзе, спявае птушка. Унізе пасуцца жывёлы. Сцэна сутычкі чалавека з вепрам сімвалізуе вайну паміж Арменіяй і Персіяй, так як вепр намаляваны на пячатцы персідскага цара. У барэльефах пахавальні пераважае сімволіка, якая блізкая да зямлі, кветак]] і пладоў. Усё прасякнута антычным жыццялюбствам. Нават крыж заключаны ў кола, запоўнены лісцем, лозамі, птушкамі, якія дзюбаюць або вышукваюць сабе корм. І сам крыж нібы расквітнеў — завіваецца вінаградам, служыць галінамі для птушак, прарос гнуткімі лозамі з гронкамі спелых ягад.

Ушчыльную да пахавальні прымыкаў хрысціянскі храм, пабудаваны ў IV стагоддзі. Яго руіны захаваліся да нашых дзён. І храм, і пахавальня былі пабудаваныя на краю цясніны, на дне якой працякае рака Амберд. З абодвух бакоў цясніны знаходзяцца высокія, амаль стромыя, скалы. На ўсім працягу рэчышча ракі, на стромкіх схілах цяснін знаходзяцца шматлікія пячоры, размешчаныя ў непрыступных скалах.

## Фотагалерэя 

File:Arshakunyats Mausoleum 03.jpg|Уваход знутры
File:Arshakunyats Mausoleum 01.jpg|Ніша направа ад уваходу
File:Arshakunyats Mausoleum 05.jpg|Ніша налева ад уваходу
File:Church (7c) ruins, Aghdzk, Armenia2.jpg|Руіны храма (7 ст.)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Арменіі
Катэгорыя:Аршакіды
Катэгорыя:З’явіліся ў IV стагоддзі
Гаўрыла Сямёнавіч Віер

**Гаўры́ла Сямё́навіч Ві́ер** () — беларускі мастак, жывапісец.

## Біяграфія 
З 1905 года вучыўся і працаваў у Мінску ў іканапіснай майстэрні П. Курбатава, у 1910—1912 гадах вучыўся ў Пецярбургу ў мастака С. Ягорава, скончыў там у 1916 годзе Рысавальную школу таварыства заахвочвання мастацтваў. У 1921 годзе вярнуўся ў Мінск, працаваў дэкаратарам у тэатры «Чырвоная зала», выкладаў у чыгуначным тэхнікуме.

Пахаваны на Кальварыйскіх могілках у Мінску.

## Творы 
]]
Аўтар твораў «Малады мастак» (1923), «Старое і новае» (1927), «Суботнік» (1932), «Маладыя спартсмены» (1934). Лепшыя творы гістарычнага жанру: «Курлоўскі расстрэл» (1924), «Лядовае пабоішча» (1938), «3 ліпеня 1944 года ў Мінску» (1945); з партрэтаў — «Змітрок Бядуля» (1924), «Сямейны партрэт» (1927), «Кандрат Крапіва» (1938) і інш.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Малдове
Катэгорыя:Мастакі Беларусі