open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Узнікненне жыцця

**Узнікненне жыцця на Зямлі** — тэарэтычныя даследаванні аб верагоднай гісторыі ўзнікнення ўсяго жывога на планеце Зямля. Згодна з астранамічнымі і геалагічнымі дадзенымі, ўзрост Зямлі складае прыкладна 4,5 — 5 млрд. гадоў. Лічыцца, што ў мінулым стан нашай планеты быў мала падобны на сённяшні. Верагодна, тэмпература на паверхні была вельмі высокай (4000 — 8000&nbsp;°C), а па меры таго, як Зямля астывала, тугаплаўкія металы кандэнсаваліся і ўтварылі зямную кару; паверхня планеты была, напэўна, голай і няроўнай, таму што на ёй у выніку вулканічнай актыўнасці, рухаў і сцісканняў кары, выкліканых астуджэннем, адбывалася ўтварэнне зморшчын і разрываў.

Лічыцца, што гравітацыйнае поле яшчэ недастаткова шчыльнай планеты не магло ўтрымліваць лёгкія газы: вадарод, кісларод, азот, гелій і аргон, з-за чаго яны сыходзілі з зямной атмасферы. Але простыя злучэнні, якія змяшчаюць сярод іншых гэтыя элементы (вада, аміяк, CO2, метан) былі досыць цяжкімі і засталіся на планеце. Пакуль тэмпература Зямлі не ўпала ніжэй за 100&nbsp;°C, уся вада знаходзілася ў парападобным стане. Атмасфера была, відавочна, «аднаўленчай», пра што сведчыць наяўнасць у старажытных пародах металаў у адноўленай форме (напрыклад, двухвалентнага жалеза). Больш маладыя пароды ўтрымліваюць металы ў акісленай форме (Fe3+). Адсутнасць кіслароду, хутчэй за ўсё, была неабходнай умовай для ўзнікнення жыцця. Лабараторныя вопыты сведчаць аб тым, што арганічныя рэчывы (аснова жыцця) значна лягчэй ўтвараюцца ў збедненай кіслародам атмасферы.

## Гіпотэза РНК-свету 
Гэтая гіпотэза ўзнікнення жывых арганізмаў апошнім часам набывае ўсё больш прыхільнікаў. Сутнасць яе складаецца ў дапушчэнні, што заснавальнікамі жывых клетак былі малекулы РНК, а не бялкі.

Важным для развіцця гэтай тэорыі з'яўляецца адкрыццё з'явы самарэплікацыі (самаўзнаўлення) малекул РНК. Лічыцца, што шляхам самарэплікацыі малекулы РНК эвалюцыянавалі да складаных клеткавых утварэнняў.

Асноўнай праблемай гіпотэзы з'яўляецца складанасць спантаннага сінтэзуу адзінкавых малекул РНК, а таксама іх паслядоўнасцей.

## Гл. таксама 
* Уяўленні аб узнікненні жыцця на Зямлі
* Жыццё
* Стварэнне свету ў Бібліі

## Спасылкі 
* Zlobin, A.E. (2013). Tunguska similar impacts and origin of life. *Modern scientific researches and innovations*. No.12
* Zlobin, A.E. (2014) Symmetry infringement in mathematical metrics of hydrogen atom as illustration of ideas by V.I.Vernadsky concerning origin of life and biosphere. *Acta Naturae* (Special Issue 1): 48. 

Катэгорыя:Раздзелы біялогіі
*
Катэгорыя:Сінэргетыка
Катэгорыя:Нявырашаныя праблемы сучаснай фізікі
Катэгорыя:Эвалюцыя
Лявон Мамоніч

**Лявон Мамоніч** (? — пасля 1625) — кнігадрукар, пісьменнік, паэт-эпіграматыст.

Нарадзіўся ў сям’і Кузьмы Мамоніча — аднаго з заснавальнікаў віленскай друкарні Мамонічаў. 3 1601 па 1623 год выдаваў кнігі ўніяцкага і праваслаўнага кірункаў на старабеларускай, царкоўнаславянскай, польскай і лацінскай мовах. Пісаў да ix прадмовы і вершаваныя прысвячэнні.

## Творчасць 
На фарміраванне паэтычных здольнасцей Л. Мамоніча аказалі ўплыў эмблематычныя вершы А. Рымшы.

Змясціў вершы «На герб Лукаша Іванавіча Мамоніча» і «На герб яго міласці пан Сімяона Войны» ў «Псальмах Давіда-прарока» (1593) і «Евангеллі тлумачальным» (1595). Пазней стварыў два вершы-панегірыкі на герб Л. Сапегі — «На герб яго міласці пана Льва Сапегі» (1609) і «Эпікграму» (1617), якія размясціў у рэлігійных выданнях «Трыёдзь кветная» (1609) і «Служэбнік» (1617).

У «эпікграмах» Л. Мамоніч звяртаў увагу на сімвалічнае значэнне «месяца» і «зорак». Захапляючыся дабрачыннымі справамі Сімяона Войны, ён імкнуўся падкрэсліць перавагі «зоркі» свайго патрона над «зоркамі» іншых родаў. У вершы «На герб Л. Сапегі» ўжываецца простае азначэнне «крыжа» як «знака пабажнасці». Але ўжо ў іншых «эпікграмах» Л. Мамоніча азначэнне «крыж» на фоне нябеснага ззяння, стварыў вельмі выразны мастацкі малюнак, заснаваны на кантрасце святла і цемры. У панегірыку на герб Л. Сапегі Л. Мамоніч таксама прывёў адметнае азначэнне «крыжа», асновай для якога паслужыла назіранне над крыжападобным цаўём меча. У гэтым спалучэнні «крыж» сімвалізаваў гатоўнасць уладальніка герба да барацьбы з ворагамі хрысціянскай царквы.

Пяру Л. Мамоніча належаць некалькі прадмоваў і прысвячэнняў, у якіх беларускі пісьменнік распрацаваў істотныя праблемы біблійнай герменеўтыкі. Асабліва значная ў гэтым сэнсе «Прадмова» Л. Мамоніча да выдадзенага ім Псалтыра, у якой пісьменнік не толькі падаў характарыстыкі Псалтыра айцамі царквы, але і сфармуляваў уласны погляд на гэты твор. Паводле яго меркавання, кніга псальмаў карысная ў шматлікіх аспектах — яна прапануе праведнае жыццё, сапраўдную мараль, высокія ідэалы. У заканчэнні гэтай «Прадмовы» Л. Мамоніч апублікаваў невялікі, але надзвычай каштоўны тлумачальны слоўнік біблейных тэрмінаў, што яскрава мведчыць пра ягонае глыбокае зацікаўленне праблемамі біблійнай філалогіі..

## Спасылкі 
* На герб Ясневелможного пана, его Милости, пана Лео Сапеги

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Памерлі ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Друкары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Мамонічы
Віцебскі краёвы слоўнік

)]]
**Віцебскі краёвы слоўнік** — лексікаграфічны звод дыялектнай лексікі Віцебскай акругі краязнаўца Мікалая Каспяровіча, выдадзены ў 1927 годзе ў друкарні віцебскай акруговай газеты «Заря Запада» пад рэдакцыяй Міколы Байкова і Браніслава Эпімах-Шыпілы.

## Збор 
Збіранне матэрыялаў для слоўніка М. Каспяровіч пачаў увосень 1924 года, як толькі стаў інспектарам Віцебскага акруговага аддзела народнай асветы. Дзеля гэтага пры праўленні акруговага таварыства стварыў слоўнікавую камісію, ад імя праўлення і камісіі звярнуўся да шырокай грамадскасці з заклікам збіраць дыялектную лексіку да ўсіх мясцовых краязнаўчых арганізацый і выслаў неабходную колькасць выдадзенай Інбелкультам «Інструкцыі».

Вышэйзгаданыя мерапрыемствы заахвоцілі сотні людзей ва ўсіх раёнах акругі, і за паўтары гады камісія па ўкладанні слоўніка атрымала 36071 картку-слова ад 205 індывідуальных карэспандэнтаў і дзевяці калектыўных. На гэты час 10121 лексічная адзінка была зафіксавана самім М. Каспяровічам.

Першая частка слоўніка (да літары «Н») колькасцю 10 асобнікаў выйшла ў канцы 1926 года, а цалкам слоўнік быў выдадзены ў пачатку 1927 тыражом 1500 асобнікаў.

## Змест 
Слоўнік змяшчае 9703 словы, зафіксаваныя ў 591 населеным пункце былой Віцебскай акругі. Сустракаюцца агульнабеларускія словы, якія атрымалі права літаратурнай нормы, і дыялектныя, характэрныя толькі для Віцебшчыны і сумежных тэрыторый з колькаснаю перавагаю апошніх. Поруч са словамі ў алфавітным парадку асобнымі артыкуламі пададзеныя некаторыя фразеалагічныя, адвербіялізаваныя і выклічнікавыя спалучэнні словаў. Загалоўныя словы і словазлучэнні забяспечаны граматычнымі і стылістычнымі пазнакамі, значэнні іх раскрываюцца рускімі лексічнымі адпаведнікамі або апісальна і праілюстраваны адным-двума прыкладамі звязнага тэксту з пазначэннем раёна і населенага пункта, дзе яны былі запісаны.

Слоўнік утрымліваў дадатковы «Слоўнічак уласных найменняў», які змяшчаў 290 мужчынскіх і жаночых беларускіх мясцовых беларускіх імёнаў з рускімі перакладнымі адпаведнікамі.

## Літаратура 
* 
* Іван Германовіч. Мікола Каспяровіч. Жыццё і дзейнасць // Пра час «Узвышша». Матэрыялы навуковых канферэнцый, узвышаўскіх чытанняў (Мінск. 1999—2002) / Рэдкал.: Г. В. Запартыка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелНДІДАС, 2002. — С. 53—58. — 167 с.

Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Дыялектныя слоўнікі
Мамонічы

**Мамо́нічы** — род купцоў, друкароў і грамадскіх дзеячаў Вялікага Княства Літоўскага. У доме Мамонічаў у Вільні ў 1574—1623 гадах працавала заснаваная на іх сродкі друкарня, дзе за гэты час выйшла ад 80 да 100 кніг.

## Род 
У сям’і Івана Мамоніча было тры сыны — Багдан, Кузьма і Лука. Багдан займаўся купецкай справай, Кузьма і Лука (Лукаш) працяглы час займаліся выдавецкай дзейнасцю. У 1582 годзе Лука Мамоніч атрымаў прывілей на войтаўства.

Кузьма меў сына Льва, таксама друкара, які працаваў з бацькам і дзядзькам. У 1577, 1583, 1595 і 1601 гадах Кузьма займаў пасаду віленскага бурмістра.

## Друкарня 
У маі 1574 года ў доме Мамонічаў арганізавана друкарня Пётра Мсціслаўца. Матэрыяльна справе Мсціслаўца дапамагалі таксама актыўныя прыхільнікі праваслаўя браты Зарэцкія. Маёмасць Мсціслаўца ў друкарні не выкарыстоўвалася.

У 1575—1576 гадах былі выдадзеныя «Евангелле напрастольнае», «Псалтыр» і «Часовник». Выданні былі багата аздобленыя, надрукаваны на добрай паперы, буйным шрыфтам, з арнаментам і гравюрамі, упрыгожаныя ягадамі, лопнулымі гранатавымі яблыкамі, шышкамі, выгнутымі сцёбламі.

Неўзабаве між Мсціслаўцам і Мамонічамі пачаўся канфлікт. Пётр Мсціславец звярнуўся ў суд, яму было прысуджана ўсё друкарскае абсталяванне і 30 коп грошаў, а Кузьме Мамонічу — выдадзеныя кнігі. Дзейнасць друкарні аднавілася ў 1583 годзе пад кіраўніцтвам Кузьмы Мамоніча, яго брата Лукі і сына Льва. Магчыма, з імі супрацоўнічаў віленскі друкар Васіль Гарабурда, які выдаў у 1582 (або 1580) годзе Актоіх.

Кароль Стэфан Баторый 13 сакавіка 1586 года выдаў Мамонічам прывілей на друкаванне і продаж славянскіх кніг (пацверджаны 16 красавіка 1590 года).

Да падпісання Берасцейскай царкоўнай уніі 1596 года друкарня збольшага абслугоўвала патрэбы праваслаўных брацтваў, брацкіх школ, цэркваў, простых мяшчан. З XVII ст. друкарня забяспечвала патрэбы выключна ўніятаў. Справамі распараджаўся Лявон Кузьміч Мамоніч, імя якога ў выхадных звестках выданняў з’явілася ў 1609 годзе. Адсутнасць кніг для праваслаўных сведчыць пра адхіленне Кузьмы і Лукі Мамонічаў ад спраў і пераходу кіраваннем у рукі Лявона. Па смерці Кузьмы 16 ліпеня 1607 года Лявон атрымаў у спадчыну друкарню.

Усе выданні вылучаюцца добрым мастацкім аздабленнем, выкарыстаннем свецкіх гравюр. Мастак і гравёр Грынь Івановіч (вучань Івана Федаровіча) стварыў для друкарні курсіўныя шрыфты.

Да 1623 года выдадзена каля 85 выданняў (паводле іншых звестак 115) на царкоўнаславянскай, старабеларускай, лацінскай і польскай мовах.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Лев Мамонич — белорусский поэт и книгоиздатель конца XVI — начала XVII веков . История Беларуси IX—XVIII веков. Первоисточники.
* Кузьма Мамонич. Календарь истории Великого Княжества Литовского.
Бабіт

**Бабіт** — сплаў на аснове волава, свінцу, цынка і алюмінію з дамешкамі сурмы, медзі, кадмію, тэлуру, кальцыю і іншых хімічных элементаў.

Сплаў вынайдзены ў 1839 годзе Ісаакам Бэбітам () і названы ў яго гонар. Бабіт валодае добрымі антыфрыкцыйнымі ўласцівасцямі, высокай пластычнасцю і трываласцю да сцірання. Тэмпература плаўлення 300—440 °C.

Бабіты выкарыстоўваюцца для вырабу падшыпнікаў рухавікоў, пракатных станаў, чыгуначнага рухомага саставу і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Баббит // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Сплавы
Бурдж аль-Араб

**Бурдж аль-Араб** ( літаральна *«Арабская Вежа»*) — раскошны гатэль у Дубаі, самым буйным горадзе Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў. Будынак стаіць ля мора на адлегласці 280 метраў ад берага на штучным востраве, злучаным з зямлёй пры дапамозе моста. Маючы вышыню 321 метр, быў самым высокім гатэлем у свеце, пакуль не з’явіўся іншы дубайскі гатэль — Вежа Ружы — вышынёй 333 метра, які адкрыўся ў красавіку 2008 года.

Будаўніцтва гатэля пачалося ў 1994 годзе, для наведвальнікаў ён адкрыўся 1 снежня 1999 года. Гатэль быў пабудаваны ў выглядзе ветразя доу, арабскага судна. Бліжэй да верху знаходзіцца верталётная пляцоўка, а з іншага боку — рэстаран «Аль-Мунтаха» ( *Найвышэйшы*), абодва падтрымліваюцца кансольнымі бэлькамі.

## Гл. таксама 
* Бурдж-Халіфа

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Апісанне гатэля з фатаграфіямі
* Апісанне рэстаранаў і пляжу гатэля з фатаграфіямі
* Водгукі госцяў 

Катэгорыя:Гасцініцы ААЭ
Катэгорыя:Небаскробы Дубая
Катэгорыя:Звышвысокія будынкі
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 300 да 349 метраў
Катэгорыя:Штучныя астравы
Куцеінская друкарня

, надрукаванай у Куцеінскай друкарні.]]
**Куцеінская друкарня** — цэнтр беларускага кірылічнага кнігадрукавання ў XVII стагоддзі, дзейнічала ў 1630—1654 гадах пры Куцеінскім Богаяўленскім манастыры ў Оршы. Да 1632 года ўзначальвалася яе заснавальнікам Спірыдонам Собалем, пасля ад’езду якога чатыры гады не працавала.

Потым друкарню ўзначаліў ігумен Іаіль Труцэвіч. Карысталася падтрымкай магілёўскага і аршанскага мяшчанства, выдавала навукова-асветніцкую, царкоўна-палемічную і свецкую літаратуру на царкоўнаславянскай і старабеларускай мовах.

У ёй выдадзены «Брашна духоўнае» (1630), «Малітваслоў», «Буквар» (абодва 1631), «Часаслоў», «Новы запавет і Псалтыр», часткова дадрукаваны кіеўскі «Апостал» (усе 1632). З 1636 выдала яшчэ 14 кніг: «„На Ойча наш выклад“ Іаана Златавуста» (1636), «Гісторыя пра Варлаама і Іасафа» і «Дыдаскалія» С. Косава (абедзве 1637), «Псалтыр» (1642), «Актоіх Іаана Дамаскіна» (1646), «Трэфалагіён» (1647), «Дыёптра» (1651), «Лексікон…» П. Бярынды (1653) і інш. Усяго ў ёй выдадзены дваццаць кніг.

Выданні вылучаліся своасаблівым графічным афармленнем. Распаўсюджваліся на Беларусі, Украіне, у Літве, Расіі. У 1655 г. друкарскае абсталяванне было перавезена ў Іверскі Валдайскі манастыр пад Вялікім Ноўгарадам, у 1665 г. — у Васкрасенскі манастыр пад Масквой, у 1676 г. — на Друкарскі двор (Масква).

## Літаратура 
* Рэлігія і царква на Беларусі: Энцыкл. давед. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.; маст. А. А. Глекаў. — Мн.: БелЭн, 2001. — С. 174. — 368 с.

Катэгорыя:Друкарні Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Оршы
Катэгорыя:Культура Оршы
Дзесяціна (мера плошчы)

**Дзесяці́на**&nbsp;— састарэлая руская пазямельная мера, вядомая з канца XV&nbsp;стагоддзя. Назва паходзіць ад першапачатковага спосабу вызначэння памеру адзінкі: квадрата з бакамі, якія раўняліся 1/10 вярсты.

## Гісторыя 
Першапачаткова дзесяціна вымяралася дзвюма чвэрцьмі і ўяўляла сабой квадрат з бакамі ў 1/10 вярсты. Плошча такой дзесяціны складала 2500 квадратных сажняў. Межавой інструкцыяй 1753&nbsp;года памер казённай дзесяціны быў вызначаны ў 2400 квадратных сажняў (каля 1,0925&nbsp;га).

У XVIII&nbsp;— пачатку XX&nbsp;стагоддзя ўжываліся таксама іншыя разнавіднасці гэтай меры:
* *Гаспадарчая (касая) дзесяціна*&nbsp;— 3200 квадратных сажняў (памер 80 × 40).
* *Гаспадарчая круглая дзесяціна*&nbsp;— 3600 квадратных сажняў (памер 60 × 60).
* *Сотенная дзесяціна*&nbsp;— 10&nbsp;000 квадратных сажняў (памер 100 × 100).
* *Бахчавая дзесяціна*&nbsp;— 800 квадратных сажняў (памер 80 × 10).

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, у сувязі з пераходам да метрычнай сістэмы мер паводле дэкрэта СНК РСФСР ад 14 верасня 1918&nbsp;года, прымяненне дзесяціны было абмежавана. З 1 верасня 1927&nbsp;года выкарыстанне гэтай адзінкі было цалкам забаронена.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння плошчы
Катэгорыя:Руская сістэма мер
Жаробычы

**Жаро́бычы** — былая вёска ў Беларусі, цяпер частка вёскі Слабада, Сіроцінскі сельсавет, Шумілінскі раён, Віцебская вобласць.

## Назва 
У 1939 годзе вёска аб'яднана з вёскай Слабада, у сувязі з чым, сустракалася назва і Слабада-Жаробычы.

## Гісторыя 
Вядомыя паводле рукапісных гістарычных крыніц з 1563 года. Паводле Слоўніка геаграфічнага Каралеўства Польскага і іншых краёў славянскіх (1895), Жаробычы ўваходзілі ў склад Віцебскага павета. Вёска знаходзілася за 48 вёрст ад Віцебска. Тут дзейнічала царква Святога Ільі. Цэнтр маёнтка Жаробычы, уладання Косавых, з 652 дзесяцінамі зямлі.

Жаробычы ўваходзілі ў склад аднайменнай воласці, адміністрацыя (валасная ўправа) якой размяшчалася ў вёсцы Грэбніца Сяранская. Жаробыцкая воласць знаходзілася ў заходняй частцы Віцебскага павета. На поўначы межавала з Лосвідскай, на захадзе — з Храповіцкай, на паўднёвым усходзе — з Мышкаўскай, на поўдні — з Старасельскай воласцямі, на захадзе — з Ловажскай воласцю Полацкага павета. У склад воласці ўваходзіла 135 населеных пунктаў. Тут мелася 950 сялянскіх дамоў (апроч таго, 175 дамоў належалі іншым станам), у якіх пражывала 5638 сялян. На 1906 год існавалі маёнтак і сяло Жаробычы.

Жаробычы ўваходзілі ў склад і з'яўляліся цэнтрам Жаробыцкага сельсавета.

## Славутасці 
* Царква Святога прарока Ільі

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Сільвестр Косаў (канец XVI ст. — 1657) —  мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі.
Полацкая, віцебская і мсціслаўская архіепархія (уніяцкая)

ў 1772 годзе]]
**Полацкая, віцебская і мсціслаўская архіепархія (ўніяцкая)** – адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (архіепархія) уніяцкай царквы ў межах Вялікага Княства Літоўскага ў час існавання Рэчы Паспалітай, а пасля Расійскай імперыі.

Ахоплівала Полацкае, Віцебскае, Мсціслаўскае і Інфлянцкае ваяводствы, .

Кафедры архібіскупаў знаходзіліся ў Полацкім саборы Святой Сафіі і саборы Віцебскага ўспенскага манастыра. Кіруючыя архібіскупы мелі тытул полацкі, віцебскі і мсціслаўскі, часам таксама аршанскі і магілёўскі.

## Гісторыя 
### У 1596 — 1772 гадах 
Створана ў выніку пераводу Полацкай, віцебскай і мсціслаўскай архіепархіі ва ўніяцтва пасля Берасцейскай уніі 1596. Актыўнае пашырэнне ўніяцтва пачаў архібіскуп Іасафат Кунцэвіч, што прывяло да яго забойства ў 1623. У 1643 ён быў кананізаваны.

Нягледзячы на першапачатковае супраціўленне вернікаў, у 18 стагоддзі ўніяцтвам была ахоплена большасць насельніцтва архіепархіі. Полацкая кафедра лічылася адной з найбольш значных сярод уніяцкіх епархій, 7 полацкіх архібіскупаў сталі мітрапалітамі.

### У 1772 — 1828 гадах у складзе Расійскай імперыі 
Пасля 1-га падзела Рэчы Паспалітай 1772 тэрыторыя архіепархіі была далучана да Расійскай імперыі. У 1774 тут было каля 500 цэркваў. З 1777 ахоплівала Полацкую (з 1802 Віцебскую) і Магілёўскую губерні. З канца 18 стагоддзя пачаўся працэс пераводу часткі ўніятаў у праваслаўе. У 1828 полацкая архіепархія была ліквідавана, яе землі ўвайшлі ў склад новаўтворанай **Беларускай уніяцкай архіепархіі** з кафедрай у Полацку. У выніку Полацкага царкоўнага сабора 1839 уніяцкая царква была скасавана, беларуская ўніяцкая ахіепархія спыніла існаванне.

## Біскупы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел уніяцкай царквы
Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Кіеўская архіепархія (уніяцкая)

ў 1772 годзе]]

**Кіеўская архіепархія (уніяцкая)** – адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (архіепархія) ўніяцкай царквы ў межах Вялікага Княства Літоўскага і Кароны Каралеўства Польскага ў час існавання Рэчы Паспалітай, галоўная (мітрапаліцкая) архіепархія Кіеўскай, галіцкай і ўсяе Русі ўніяцкай мітраполіі.

З канца 16 стагоддзя ахоплівала Кіеўскае, Навагрудскае, Менскае, Віленскае, Троцкае ваяводствы і Жамойць.

## Гісторыя 
Створана ў выніку перавода Кіеўскай мітрапаліцкай праваслаўнай архіепархіі ва ўніяцтва пасля Берасцейскай уніі 1596.
Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай 1795 архіепархія была скасавана, а яе цэрквы і манастыры падначалены полацкаму архібіскупу.

## Біскупы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел уніяцкай царквы
Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Вежа Ружы

**Вежа Ружы** — 333-мятровы будынак (1 093 фута), які мае 72 паверхі, размешчана на шаша Шэйха Заеда ў Дубаі, ААЭ. Першапачаткова прадугледжвалася будаўніцтва вежы вышынёй 380 м (1 247 фута), але пры далейшым праектаванні вышыня была паменшана. Будаўніцтва было распачата ў 2004 годзе, а ў 2006 годзе, 24 кастрычніка, яно было скончана і быў усталяваны шпіль. Гасцініца адкрыта з красавіка 2008 года.

## Цікавыя факты 
* Будынак з’яўляецца самым высокім гатэлем у свеце, пасля таго, як у красавіку 2008 года ў ім адкрылася гасцініца «Rose Rotana Suites». Будынак вышэй, чым знакаміты Бурдж аль-Араб, вышыня якога складае 321 метр (таксама знаходзіцца ў Дубаі).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Emporis.com

Катэгорыя:Небаскробы Дубая
Катэгорыя:Звышвысокія будынкі
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 300 да 349 метраў
Заблудаўская друкарня

[thumb|200px|«[Евангелле навучальнае» (1568—1569) Івана Фёдарава і Пятра Мсціслаўца]]
**Заблудаўская друкарня** была заснаваная на сродкі вялікалітоўскага гетмана Рыгора Хадкевіча ў 1568 годзе.

Паўстала ў маёнтку Рыгора Хадкевіча ў мястэчку Заблудаў Гарадзенскага павета Вялікага Княства Літоўскага (цяпер у Польшчы). У ёй працавалі Іван Фёдараў і Пётр Мсціславец.

У 1568—1569 было надрукаванае «Евангелле навучальнае» — зборнік гутарак і павучанняў з тлумачэннем евангельскіх тэкстаў, тутсама быў змешчаны першы друкаваны твор старажытнай усходнеславянскай літаратуры — «Слова на Ушэсце» Кірылы Тураўскага. Да нашага часу захаваліся 44 асобнікі выдання.

Пасля ад’езду Пятра Мсціслаўца ў Вільню Іван Фёдараў выдаў у Заблудаўскай друкарні «Псалтыр з часаслоўцам» (1569—1570; зберагліся 3 асобнікі), змясціўшы ў ёй Пасхалію ў табліцах.

Выданні вызначаліся прыгожай арнаментыкай, застаўкамі, канцоўкамі, ініцыяламі. Выкарыстоўваліся гравюры, падаваліся выходныя звесткі. Заблудаўскія выданні пасля неаднаразова перавыдаваліся ў ВКЛ.

Друкарня спыніла сваю дзейнасць у 1570 годзе ў сувязі з грамадска-палітычнымі ўмовамі, якія ўскладніліся пасля ўтварэння Рэчы Паспалітай.

27 мая 2005 у гонар першадрукароў Заблудава быў адкрыты помнік з надпісамі па-польску і па-царкоўнаславянску.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Беларускае кола. Іван Фёдараў (1510 – 1583) 

Катэгорыя:Друкарні Вялікага Княства Літоўскага
Друкарня
Катэгорыя:З’явіліся ў 1568 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1570 годзе
Смаленская архіепархія (уніяцкая)

**Смаленская архіепархія (уніяцкая)** – адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (архіепархія) ўніяцкай царквы ў межах Вялікага Княства Літоўскага ў час існавання Рэчы Паспалітай.

Ахоплівала тэрыторыю Смаленскага і Чарнігаўскага ваяводстваў.

## Гісторыя 
Створана ў 1625. Пасля вайны вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў большая частка тэрыторыі епархіі адышла да Расіі. У ВКЛ да канца 18 стагоддзя працягвалі прызначацца смаленскія архібіскупы, якія мелі некалькі прыходаў у прыгранічных з Расіяй рэгіёнах.

## Епіскапы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел уніяцкай царквы
Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1625 годзе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Смаленску
Уладзімірская і Берасцейская епархія (уніяцкая)

ў 1772 годзе]]
**Уладзімірская і Берасцейская епархія** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (епархія) уніяцкай царквы ў Рэчы Паспалітай.

Берасцейская частка епархіі ахоплівала тэрыторыю Берасцейскага павета і Падляшскага ваяводства (без паўночнай часткі).

## Гісторыя 
Створана ў выніку пераходу Уладзімірскай і Берасцейскай праваслаўнай епархіі ва ўніяцтва пасля Берасцейскай уніі 1596 года.

У XVIII стагоддзі ў епархіі існавала пасада берасцейскага епіскапа-суфрагана, які кіраваў паўночнай часткай епархіі. У 1722 годзе епархія ахоплівала тэрыторыю 30 тыс. км², налічвала 18 дэканатаў і 489 парафій. Берасцейскае суфраганнае епіскапства ў 1772 годзе налічвала 10 дэканатаў (Бельскі, Бяльскі, Берасцейскі, Драгічынскі, Камянецкі, Кобрынскі, Мельніцкі, Палескі, Пружанскі, Уладаускі), 268 парафій і 4 базыльянскія манастыры.

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай тэрыторыя епархіі была падзелена паміж Расіяй, Аўстрыяй і Прусіяй, а сама яна скасавана. У 1798 годзе Павел I аднавіў яе частку ў выглядзе Берасцейскай епархіі. У 1809 годзе з яе была вылучана частка дзеля стварэння Віленскай уніяцкай епархіі, а таксама далучана тэрыторыя былой Супраслеўскай уніяцкай епархіі ў выніку таго, што Беласточчына апынулася ў межах Расійскай імперыі. Пасля 1828 года Берасцейская ўніяцкая епархія была скасавана, а яе тэрыторыя ўвайшла ў Літоўскую ўніяцкую епархію.

## Епіскапы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел уніяцкай царквы
Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Катэгорыя:Рэлігія ў Брэсцкай вобласці
Сітна

**Сітна** — тапанім

## Азёры 
* Сітна, Сітненскае, Сітняцкае — возера ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці
* Сітна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці

## Населеныя пункты 
* Сітна — вёска Ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці каля Сітненскага возера
* Вялікае Сітна — вёска Ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці каля возера Сітна
* Малае Сітна — вёска Ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці каля возера Ізмак
Язерскі

* Мікалай Мікалаевіч Язерскі
* Уладзімір Іванавіч Язерскі
* Павел Сямёнавіч Язерскі, вядомы як *Мікалай Станіслававіч Білецкі*
* Язерскі (паэма)
Сітна (возера, Полацкі раён)

**Сі́тна** — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Сосніца за 44 км у напрамку на паўночны ўсход ад Полацка каля вёскі Вялікае Сітна.

Плошча паверхні возера 1,83 км², даўжыня 2,82 км, найбольшая шырыня 0,97 км. Найбольшая глыбіня дасягае 7,5 м. Плошча вадазбору 8,5 км².
Катлавіна Сітна лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны маюць вышыню 8—9 метраў, спадзістыя, складзеныя з пяскоў і супяскоў. У паўднёвай частцы возера схілы катлавіны стромкія і дасягаюць у вышыню 17 метраў. Берагавая лінія возера слабазвілістая. Берагі вышынёй да 0,5 м, пясчаныя. На поўначы возера берагі тарфяністыя. Пойма шырынёй ад 10 да 40 метраў. На паўночным захадзе пойма возера пераходзіць у балота. Падводная частка катлавіна карытападобнай формы. Літаральная зона шырокая і займае каля 70&nbsp;% плошчы возера. Ёсць мелі з глыбінямі 1,2—2,3 м. Дно возера да глыбіні 4 м пясчанае і глеістае, глыбей — выслана крэменязёмістым сапрапелем.
Сітна моцна зарастае. Расліннасць пашырана на адлегласці да 200 м ад берага і да глыбіні 3,2 м.

Возера Сітна эўтрофнае, слабапраточнае. У возера ўпадаюць ручаі і меліярацыйныя каналы, у паўднёвай частцы выцякае ручай, які злучае Сітна з возерам Сіценец.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, гусцяра, плотка, карась і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-11. Выданне 1987 года. стан мясцовасці на 1986 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Сосніцы
Пінская і тураўская епархія (уніяцкая)

ў 1772 годзе]]
**Пінская і тураўская епархія (уніяцкая)** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (епархія) уніяцкай царквы ў межах Вялікага Княства Літоўскага ў час існавання Рэчы Паспалітай.

Ахоплівала ў асноўным тэрыторыю Пінскага павета Брэсцкага ваяводства.

## Гісторыя 
Створана ў выніку пераводу Пінскай і тураўскай праваслаўнай епархіі ва ўніяцтва пасля Берасцейскай уніі 1596 года. Была самай малалікай сярод уніяцкіх епархіяў па колькасці вернікаў: у 1666 — 10 парафіяльных цэркваў. У 1676 у каралеўскіх маёнтках епархіі было 39 святароў, у шляхецкіх — 46, усяго парафіян — 74. Колькасць парафій расла па меры пераводу ва ўніяцтва праваслаўных цэркваў і манастыроў. У 1668 уніяцкім стаў Пінскі Ляшчынскі манастыр.

У пачатку 18 стагоддзя ў епархіі каля 100 парафій. У 1722 годзе ўва унію пераведзена да 20 тысяч чалавек, у 1743 уніяцкімі становяцца Крупяцкі Увядзенскі і Навадворскі Успенскі манастыры. На 1772 епархія ахоплівала тэрыторыю 25,2 тысячы км² у Брэсцкім ваяводстве і налічвала каля 20 дэканатаў.

Пасля Падзелаў Рэчы Паспалітай тэрыторыя епархіі была далучана да Расійскай імперыі. У 1795 у сувязі з пераводам уніяцкіх прыходаў у праваслаўе і рэарганізацыяй структуры ўніяцкай царквы епархія скасавана. Парафіі, вернікі якіх засталіся ўніятамі, у 1798 увайшлі ў склад новаўтворанай Берасцейскай уніяцкай епархіі.

## Біскупы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* [Талочка Уладзіслаў. Уладыка Іяакім (Якім, Яўхім)//Наша Слова. № 30 (1441), 24 ліпеня 2019.](http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/2013/%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%86%D1%8F%D0%B0%D0%BA%D1%96%D0%BC_(%D0%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC,_%D0%AF%D1%9E%D1%85%D1%96%D0%BC).html) // на pawet.net

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел уніяцкай царквы
Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Сена (корм)

)]]

**Се́на** — сцёблы і лісце травяністых раслін, высушаныя да вільготнасці ніжэй 15—17 %. Адзін з асноўных грубых кармоў для сельскагаспадарчых жывёл, а таксама для падкормкі дзікіх жывёл.

## Нарыхтоўка і захоўванне 
Якасць сена залежыць ад батанічнага складу, месца, часу і спосабу нарыхтоўкі, умоў захавання. Найлепшае сена атрымліваецца з бабовых раслін (,  і , , ), таксама са злакаў (, , , , ,  і інш.).

Малакаштоўным з’яўляецца сена з буйных асок, хвашчоў, сітняку, папарацей.

Захоўваюць сена ў адрынах, пад навесамі, у абарогах, стагах або сціртах на адкрытым паветры. Для зручнасці перавозкі і захоўвання сена прасуюць. З размолатага высакаякаснага сена атрымліваецца сянная мука.

## Гл. таксама 
* Салома

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Се́на // 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Жывёлагадоўля
Катэгорыя:Раслінаводства
Віктар Лявонцьевіч Більдзюкевіч

{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя            = Віктар Лявонцьевіч Більдзюкевіч
 | арыгінальнае імя          = 
 | партрэт                   = 
 | шырыня партрэта           = 
 | подпіс                    = 
 | герб                      = 
 | подпіс герба              = 

 | тытул                     = Міністр прамысловасці будаўнічых матэрыялаў БССР
 | сцяг                      = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic.svg
 | парадак                   = 
 | перыядпачатак             = 1979
 | перыядканец               = 1991
 | перыяд праўлення          = 
 | папярэднік                = Міхаіл Тарасаў
 | пераемнік                 = Анатоль Майсяевіч

 | дата нараджэння           = 
 | месца нараджэння          =
 | дата смерці               = 
 | месца смерці              = 
 | пахаваны                  = 
 | дынастыя                  = 
 | бацька                    = 
 | маці                      = 
 | жонка                     = 
 | у шлюбе                   = 
 | дзеці                     = 

 | навуковая сфера           = 
 | месца працы               = 
 | вядомы як                 = 

 | партыя                    = 
 | дзейнасць                 = 
 | прафесія                  = 
 | адукацыя                  = 
 | вучоная ступень           = 
 | узнагароды                = { style="background:transparent"
     
-
 
}
 | аўтограф                  = 
 | Commons                   = 
}}
**Ві́ктар Ляво́нцьевіч Більдзюке́віч** (, г.  — ) — дзяржаўны дзеяч БССР, кандыдат тэхнічных навук (1967).

## Біяграфія 
Скончыў БПІ ў 1952 годзе. З 1952 года начальнік цэха, галоўны інжынер Мінскага завода архітэктурнай керамікі. З 1954 года галоўны інжынер, дырэктар Мінскага камбіната будаўнічых матэрыялаў. З 1967 года намеснік міністра, з 1979 года міністр прамысловасці будаўнічых матэрыялаў БССР.

 1972 за ўдзел у распрацоўцы новых тэхналагічных працэсаў, стварэнні і ўкараненні паточна-аўтаматызаваных канвеерных ліній вытворчасці керамічнай пліткі.

Кандыдат у члены ЦК КПБ з 1981 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР з 1980 года.

## Спасылкі 
* Некралог 

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Катэгорыя:Міністры прамысловасці будаўнічых матэрыялаў БССР
Вадзім Іосіфавіч Біндлер

**Вадзім Іосіфавіч Біндлер** (,  ) — беларускі савецкі спартсмен-акрабат. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1976).

Скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры ў 1979 годзе. З 1979 г. у СК ЧБВА. Абсалютны чэмпіён свету і Еўропы (1980, Познань, Польшча), чэмпіён свету (1976, Саарбрукен, ФРГ). Абсалютны чэмпіён Еўропы (1978, Рыга), чэмпіён Еўропы (1979, Сегед, ВНР). Абсалютны чэмпіён СССР (1977, 1979). Пераможца усесаюзных спаборніцтваў. Першы ў свеце выканаўца трайнога сальта назад (1974).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* VADIM BINDLER  
* Семен ЛИОКУМОВИЧ. ЕВРЕЙСКИЕ КОРОЛИ БЕЛОРУССКОЙ ГИМНАСТИКИ  

Катэгорыя:Спартсмены СССР
Катэгорыя:Спартсмены Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны свету
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР
Іаан Малала

**Іаа́н Мала́ла** (; каля  — 574/) — візантыйскі гісторык 6 ст. *Малала* — старажытнагрэчасая транслітарацыя сірыйскага слова «прамоўца», «рытар».

Аўтар «Хранаграфіі» (, 18 кніг), якая пачынаецца з легендарнай гісторыі егіпцян і даведзена да 563 г. Змяшчае шмат паэтычнага матэрыялу з усходняй грэчаскай міфалогіі, з апавяданняў пра Траянскую вайну і Аляксандра Македонскага. «Хроніка» выкарыстоўвалася рускімі летапісцамі і была перакладзена на старажытнарускую мову.

Славянскі пераклад мае ўстаўкі: апакрыфічныя запаветы 12 патрыярхаў і «Слова Афанасія Александрыйскага пра Мелхіседэка» (Мелхіседэка).

Катэгорыя:Гісторыкі Візантыі
Катэгорыя:Постаці гістарыяграфіі VI стагоддзі
Катэгорыя:Гісторыкі Юстыніяна I
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнага Рыма
Мікалай Станіслававіч Білецкі

**Мікала́й Станісла́вавіч Біле́цкі** (сапр. **Павел Сямёнавіч Язерскі**, , г. Пецярбург — ) — беларускі савецкі .

## Біяграфія 
Паходзіў з сям'і выхадца Гомельшчыны генерал-лейтэнанта С. І. Язерскага. Член КПСС. Вучыўся ў Петраградскім універсітэце ў 1913—1916 гадах. Пасля заканчэння ваенна-інжынернага вучылішча ў 1916 годзе накіраваны на Паўночна-Заходні фронт, з лютага 1917 член палкавога камітэта.

Са студзеня 1918 г. у аддзеле заканадаўчых здагадак Наркамата юстыцыі РСФСР. У ліпені — снежні 1918 на Усходнім фронце. Са студзеня 1919 г. у Гомелі, арганізатар і рэдактар газеты «Весткі рэвалюцыйнага камітэта г. Гомеля і павета». Член Гомельскага ГК РКП(б) і гарадскога Савета, узначальваў саюз савецкіх журналістаў Гомеля.

Закатаваны падчас Стракапытаўскага мяцежа 1919 года. Пахаваны ў брацкай магіле гомельскіх камунараў. Яго імем названа вуліца ў Гомелі.

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Гуджараці

**Гуджара́ці** (саманазва ગુજરાતી) — індаеўрапейская мова, родная для гуджаратцаў. Адна з 2 афіцыйных моў індыйскага штата Гуджарат.

Гутарковая мова падзяляецца на мноства дыялектаў. Літаратурная мова склалася ў XI—XVI стст.

## Спасылкі 
* Gujarati Online Dictionary & Language Resources
* Gujarati phrasebook at Wikivoyage
* UCLA Language Materials Project: Gujarati 
* Gujarati Wiktionary
* Gujarati to Hindi Translator (Online)
* Origin of Gujarati Language(in Gujarati)
* Gujarati Video 
* Bharatiya Bhasha Jyoti: Gujarati —a textbook for learning Gujarati through Hindi from the Central Institute of Indian Languages.

Катэгорыя:Індаарыйскія мовы
Катэгорыя:Мовы Індыі
Катэгорыя:Мовы Пакістана
Більдзюкевіч

**Більдзюкевіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адам Іосіфавіч Більдзюкевіч — беларускі культурна-асветны дзеяч, эканаміст.
* Аляксандр Віктаравіч Більдзюкевіч — беларускі хімік.
* Віктар Лявонцьевіч Більдзюкевіч — дзяржаўны дзеяч БССР.
* Лявон Лявонавіч Більдзюкевіч — беларускі педагог, матэматык, грамадскі дзеяч.
* Усевалад Віктаравіч Більдзюкевіч (1879 — пасля 1940) — беларускі праваслаўны свецкі і грамадскі дзеяч, публіцыст, журналіст, рэдактар.
Гурджары

**Гурджа́ры** або **Гуджа́ры** (саманазвы गुर्जर, گُرجر) — народ у Індыі, Пакістане, Непале і Афганістане. Агульная колькасць - 12 002 тыс. чал. (2011 г.)

Качавое племя гурджараў з'явілася ў Індыі ў сяр. 1 тысячагоддзя н. э. з Цэнтральнай Азіі. Некаторыя сучасныя даследчыкі адносяць іх да эфталітаў або тахараў, іншыя сцвярджаюць, што гурджары мелі цюркскае паходжанне. Некаторы час яны займалі землі на захадзе Утар-Прадэш, але ў VI - VII стст. прасунуліся на тэрыторыю сучаснай паўночна-заходняй Індыі. Лічыцца, што ад імя гурджараў узнікла назва штата Гуджарат. Старажытныя гурджары ушаноўвалі сонца, лічыліся добрымі воінамі, як стралкі з луку не мелі сабе роўных. Яны заснавалі дзяржаву Гурджара-Праціхара, якая дамінавала ў VI - XI стст. на поўначы і захадзе Індыі. Дынастыі гурджарскага паходжання працягвалі кіраваць пэўнымі раёнамі на тэрыторыі Індыі, Пакістана і Афганістана да XIX ст.

Частка гурджараў асела ў гарадах або ператварылася ў землеўладальнікаў і далучылася да варнаў кшатрыяў і брахманаў, змяніла мову і звычаі, але захавала саманазву. Частка працягвала прытрымлівацца паўкачавога ладу жыцця. У XI - XIV стст. многія з іх прынялі іслам, а ў XVI ст. - сікхізм. У XIX ст. гурджары аказалі жорсткі супраціў брытанскім заваёўнікам. З-за іх нежадання падпарадкоўвацца каланіяльным законам гурджараў нават адносілі да людзей, схільных да крымінальных злачынстваў. 

У нашы дні гурджары жывуць на поўначы і паўночным захадзе Індыі, у Пакістане, памежных раёнах Афганістана і Непала. Аселыя гурджары ў Індыі як правіла мала вылучаюцца са складу суседняга насельніцтва і адрозніваюцца толькі высокім каставым становішчам. У маі 2008 г. у Раджастхане аселыя гурджары запатрабавалі надаць ім статус племянной супольнасці, што гарантавала б ім большыя правы. Сутычкі з паліцыяй скончыліся праліццём крыві з абодвух бакоў і фактычна не прывялі да станоўчага выніку. 

Гурджары-качэўнікі працягваюць займацца жывёлагадоўляй, захоўваюць старыя звычаі і традыцыі.

Мова гурджараў мае індаеўрапейскае паходжанне. Карыстаюцца рознымі пісьмовымі сістэмамі.

## Спасылкі 
*Gujjar TRIBES
*Gurjar Times 

Катэгорыя:Індаеўрапейскія народы
Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Індыі
Катэгорыя:Народы Пакістана
Катэгорыя:Народы Афганістана
Катэгорыя:Народы Непала
Пярвішчанскае

**Пярві́шчанскае** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Лужаснянка, у 6 км на поўдзень ад горада Гарадок, у 1 км на захад ад вёскі Слабада.

Плошча паверхні возера 0,55 км². Найбольшая глыбіня 8,2 м. Даўжыня 1,95 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Найбольшая глыбіня дасягае 8,2 м. Аб'ём вады 1,2 млн. м³.
Катлавіна возера выцягнутая з захаду на ўсход і складаецца з двух плёсаў. Схілы катлавіны вышынёй ад 5—7 да 10—15 метраў, спадзістыя, складзеныя з суглінкаў. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія. Дно возера выслана глеем і сапрапелем, каля берагоў пясчанае. На захадзе возера востраў плошчай каля 0,1 га.
Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Злучана ручаём з возерам Глыбокае. На ўсходзе выцякае ручай у раку Чарніца. Зарастае больш паловы плошчы возера трыснягом, аерам, гарлачыкамі, рдзестамі і інш.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, язь, лінь, мянтуз і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Лужаснянкі
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Беларускі рабочы клуб

пад загадам Уладзіслава Галубка ў Беларускім рабочым клубе]]
**Беларускі рабочы клуб** — культурна-асветніцкая суполка, якая існавала ў 1920 годзе ў Мінску на Юраўскай вул., 19 і прапагандавала тэатральнае мастацтва.  Пры клубе існавала драматычная, музычная і харавая секцыі, бібліятэка і курсы беларусазнаўства. Рэжысёрамі драматычнай секцыі былі Фларыян Ждановіч, Уладзіслаў Галубок і Васіль Сташэўскі. Перыядычна працаваў таксама ў 1921, у кастрычніку 1922 і некаторы час у 1923 годзе.

Першая пастаноўка клуба, «Раскіданае гняздо» Я. Купалы, адбылася 1 красавіка 1920 года на вечары, прысвечаным паэту. Далей ішлі: «Суд» і «За мураванай сцяной» Ул. Галубка, «Міхалка» Далецкіх і інш.

Беларускі рабочы клуб быў часовай асноўнай базай для Трупы беларускіх артыстаў пад загадам Уладзіслава Галубка, якая пачала тут сваю дзейнасць 10 чэрвеня 1920 года прэм'ерай спектакля «Суд», пра які Уладзіслаў Галубок пазней пісаў:

Катэгорыя:Беларускія клубы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:1920 год у Мінску
Катэгорыя:Гісторыя Мінска
Берасцейская Біблія

**Берасцейская Бі́блія** — помнік кнігадрукавання XVI стагоддзя. Назва паходзіць ад месца выдання; вядомая таксама як **Радзівілаўская Біблія** паводле фундатара і **Піньчаўская Біблія** — паводле месца выканання перакладу.

## Апісанне 
Арыгінальная назва: «Biblia święta, tho iest, Księgi Starego y Nowego Zakonu, właśnie z Żydowskiego Greckiego y Łacińskiego, nowo na Polski ięzyk, z pilnością y wiernie wyłożone».

Гэта другі (пасля каталіцкай Бібліі Леапаліты) поўны пераклад Святога Пісьма на польскую мову літаратурную мову XVI стагоддзя, выдадзены на сродкі Мікалая Радзівіла Чорнага ў 1563 годзе. Стаў адным з першых поўных перакладаў новага часу з моў арыгіналу: іўрыта і грэчаскай мовы. Самая вялікая і багата аформленая беларуская друкаваная кніга XVI стагоддзя.

Кнігу адкрывае ліст-прысвячэнне, які Радзівіл Чорны адрасаваў каралю Жыгімонту II Аўгусту.

Мае вялікі аб’ём (каля 1500 старонак) фаліянтнага фармату. Акрамя біблейскіх тэкстаў уключае прадмовы і прысвячэнні, каментарыі і прадметны паказальнік (што было ўпершыню прыменена ў беларускім кнігадрукаванні). Надрукавана  у дзве калонкі па 58 радкоў у кожнай. Выданне багата упрыгожана: маюцца гравіраваныя тытульныя аркушы, прыгожыя ініцыялы, 14 арыгінальных гравюр-ілюстрацый у тэхніцы ксілаграфіі. З вялікім майстэрствам выкананы застаўкі, віньеткі, вялікія літары-ініцыялы. У Беларусі асобнікі Берасцейскай Бібліі захоўваюцца ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа НАН Беларусі, Брэсцкай абласной бібліятэцы і Музеі гісторыі горада Брэста.

## Публікацыі і ўшанаванне 
* У 16 ст. Берасцейская Біблія неаднаразова перавыдавалася. Каля дзесяці разоў выходзілі выданні яе розных частак.
* У 2001 г. у Германіі выйшаў рэпрынт Бібліі: Biblia Święta, to jest Księgi Starego i Nowego Zakonu, właśnie z Żydowskiego, Greckiego, i Łacińskiego, nowo na Polski język z pilnością i wiernie wyłożone // Biblia Slavica / Hrsg. von H. Rothe und F. Scholz unter Mitarbeit von Ch. Chanick und L. Udolph. Seria II: Polnische Bibeln. — Paderborn — München — Wien — Zürich, 2001.
* У 2019 г. Нацыянальная бібліятэка Беларусі па ініцыятыве і пад навуковым кантролем Алеся Сушы ажыццявіла факсімільнае ўзнаўленне Берасцейскай Бібліі. А праз год выйшла навуковая манаграфія пра саму Берасцейскую Біблію

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Суша, А. А. Асэнсаванне шэдэўра. Берасцейская Біблія / Алесь Суша (культуролаг). — Мінск : Нацыянальная бібліятэка Беларусі, 2020. — 259 с., [4] л.
* Берасцейская Біблія анлайн
* Берасцейская Біблія анлайн
* Берасцейская Біблія анлайн з архіваў Велікапольскай лічбавай бібліятэкі
* Берасцейская Біблія анлайн з архіваў Польскай інтэрнэт-бібліятэкі 
* Берасцейская Біблія :   віртуальная выстаўка на сайце Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я.Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Гісторыя Брэста
Катэгорыя:Пераклады Бібліі
Катэгорыя:Радзівілы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1563 годзе
Калісь

«**Калісь**» — двухактавая драма беларускага драматурга Францішка Аляхновіча, напісаная ў 1917 годзе ў часе яго знаходжання ў Чорным Боры пад Вільняй. Апублікаваная асобным выданнем у 1919 годзе.

З напісаннем гэтай драмы ў творчасць аўтара ўвайшла не зусім характэрная для яго тэма — тэма рэвалюцыі. Гэты твор быў забаронены як нямецкай, так і польскай цэнзурамі.

## Сюжэт 
Падзеі адбываюцца ў 1905—1906 гадах. Галоўны герой — малады рабочы і рэвалюцыянер Юрка Івашка. Ён перакананы ідэйны баец, які змагаецца з самадзяржаўем за сваё нацыянальнае і сацыяльнае вызваленне. Аўтару ўдаюцца вобразы яго паплечніцы Людвікі і яе маці, якая не дужа верыць у поспех рэвалюцыйных планаў і просіць іх адмовіцца ад безразважных авантур. Аднак пераконванні маці не здолелі ўратаваць дачку, якая гіне разам з Юркам ад жандарскіх куляў.

На тэатральных падмостках ролю Людвікі бліскуча выконвала Паўліна Мядзёлка.

Французская беларусістка Віржынія Шыманец адзначае:

у «Калісь» канва «Рамео і Джульеты» служыць прэтэкстам, каб паставіць крыж на рэвалюцыі, рэпрэзэнтуючы яе трагічнае вымярэнне.

## Літаратура 
* Калісь. Сцэнічны абразок у 2-х актах. Вільня: друкарня «Прамень», 1919. 32 с.

Катэгорыя:П’есы Францішка Аляхновіча
Катэгорыя:Творы 1917 года
Беларускі народны тэатр (Вільня)

**Беларускі Народны Тэатр** — беларускі тэатр, заснаваны ў Вільні 7 мая 1926 года. Кіраўніком з’яўляўся Пятро Булгак. Аднак, практычная дзейнасць гэтага тэатра была мінімальнай. Ён здолеў паставіць усяго некалькі спектакляў у Вільні і адзін — у Новай Вілейцы.

У пачатку чэрвеня 1927 года гэтая трупа была ператворана ў Вандроўны беларускі народны тэатр (ВБНТ) пры Віленскім аддзеле БІГіК.

## Выдадзеныя п’есы 
* Чорт і Баба. Жарт у 1 акце (паводле народнай казкі) // Беларускі народны тэатр: Сцэнічныя творы. Кн. 1. Вільня: выд. т-ва «Пагоня», 1927. 13 с.

Катэгорыя:Беларускія тэатры
Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
Катэгорыя:Тэатры Вільні
Катэгорыя:З’явіліся ў 1926 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1927 годзе
Катэгорыя:1926 год у Вільні
Андрэй Блажэвіч

**Андрэй Блажэвіч**, сапр.:*Андрэй Вангін* (, Відзы — , Гнеў, Польшча) — беларускі акцёр.
Вядучы акцёр трупы Галубка — Беларускага дзяржаўнага вандроўнага тэатра. Выступаў у характарных ролях.

## Біяграфія 
Арыштаваны ў 1937. Пасля Другой Сусветнай вайны выехаў у ПНР. Удзельнічаў у аматарскіх спектаклях на Памор'і.

З 1968 дажываў у доме састарэлых у Гдыні. Наведваў беларускі клуб у Гданьску пры Доўгім Таргу. Яго адведвалі Ірэна Мельнікаў і Анна Красько. Абедзве ўспамінаюць, як наракаў на адзіноту.

Пра яго згадваў Міхась Хмялеўскі на старонках «Нівы» ў 1970, публікуючы кароткую нататку пра галубкоўца А. Блажэвіча і яго здымак.

Увесну 1977 знік з дому састарэлых Гдыні. Толькі праз 25 год высветлілася, з прычыны пагаршэння здароўя яго перавезлі ў Гнеў — у адпаведны дом. Там пасля 19 дзён памёр. Пахаваны ў Гневе на каталіцкіх могілках, у той частцы, дзе хавалі жыхароў дому састарэлых.

Дзякуючы гданьскім беларусам магіла без помніка была адшукана. Дзякуючы складкам (да якіх далучыўся і Генеральны консул Рэспублікі Беларусь у Гданьску Міхал Аляксейчык) быў усталяваны помнік, які з граніту вельмі хутка выканаў мясцовы каменячос Рышард Адамчык.

Помнік адкрылі бурмістр Гнева Багдан Бадзёнг, дырэктар Дому для састарэлых Мечыслаў Матысяк і гданьская беларуска Анна Іванюк.

Тэрэса Эльманоўская знайшла ў доме састарэлых і дакументальны архіў Вангіна.

## Спасылкі 
* Даведнік Леаніда Маракова
* Жыццяпіс у выданні «Павет» № 13, снежань 2002 г. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Відзах
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ў Паморскім ваяводстве
Катэгорыя:Консулы Беларусі ў Польшчы
Васіль Пятровіч Сташэўскі

**Васіль Пятровіч Сташэ́ўскі** (11 (23) сакавіка 1895, в. Свінка, цяпер в. Лугавая, Капыльскі раён, Мінская вобласць — , Менск, НКУС) — беларускі драматург, перакладчык, празаік, грамадскі дзеяч. Псеўданім: *Базыль Сташэўскі*. Крыптанімы: *В. С.; В.Ст.*.

## Літаратура 
* 
* 
* Сташэўскі Васіль Пятровіч  // 
* Сташэўскі Васіль  // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі СССР
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Пакараныя смерцю пісьменнікі
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капыльскім раёне