open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хедзі Ламар

**Хедзі Ламар** (, народжаная **Хедвіг Ева Марыя Кіслер** ();  — ) — папулярная ў 1930—1940-я гады аўстрыйская, а потым амерыканская  кіно, а таксама вынаходніца.

## Біяграфія 
### Асабістае жыццё і здымкі ў кіно 
Хедзі Ламар нарадзілася ў яўрэйскай сям’і (бацька з Львова, маці з Будапешта) ў Веню (Аўстра-Венгрыя) з імем Хедвіга Ева Марыя Кислер. У 16 гадоў пайшла з дома. Паступіла ў тэатральную школу, пачала здымацца ў кіно. Дэбютавала ў нямецкім фільме «Дзяўчына ў начным клубе» (1930).

Сусветную слыннасць прынёс ёй чэхаславацка-аўстрыйскі фільм Густава Махаты «Экстаз» (Ева, 1933). Першая ў гісторыі мастацкага поўнаметражнага кіно дзесяціхвілінная сцэна аголенага купання ў лясным возеры цалкам нявінная па мерках XXI стагоддзя, але ў 1933 годзе яна выклікала буру эмоцый. Карціна была забаронена да паказу ў шэрагу краін і выпушчана ў пракат праз некалькі гадоў з цэнзурнымі купюрамі. У тым жа годзе Хедзі выйшла замуж за фабрыканта зброі, аўстрыйскага мільянера Фрыца Мандля. Мандль спрабаваў выкупіць усе копіі фільма «Экстаз» з венскага пракату.

Улетку 1937 года, пасля чатырох гадоў няўдалага шлюбу, фрау Мандль здзяйсне класічныя ўцёкі з замка, падсыпаўшы снатворнага пакаёўцы. На параходзе «Нармандыя» яна адпраўляецца з Лондана ў Нью-Ёрк. Актрысе не давядзецца абіваць парогі ў Галівудзе — рэакцыя на «Экстаз» была занадта гучнай, каб яго забыліся кінематаграфісты. На «Нармандыі» яна падпісвае кантракт з заснавальнікам студыі «MGM» Луісам Маерам. Паводле яго парады, каб не выклікаць непатрэбных асацыяцый у пурытанскай публікі ЗША, бярэ псеўданім. Хедвіг Кіслер робіцца *Хедзі Ламар* (псеўданім запазычаны ў актрысі «MGM» Барбары Ла Мар, ранейшай улюбёнкі Маера, памерлай у 1926 годзе ад разрыву сэрца на фоне злоўжывання наркотыкамі) і Cy Rice. У гэтай аўтабіяграфіі гаварылася, што актрыса пакутуе ад німфаманіі. Ламар падала пазоў выдаўцу, сцвярджаючы, што многія з падзей, апісаных у кнізе, былі прыдуманы суаўтарам. Кніга ўтрымвала таксама абаронены капірайтам матэрыял з артыкула пра Ламар, напісанага Джын Рынголд (*Gene Ringgold*) і апублікаванага у часопісе «Screen Facts» у 1965 г. У звязку з гэтым меў месца судовы працэс.

Хедзі Ламар сканала 19 студзеня 2000 года ў горадзе Арланда ва Фларыдзе на 86-м годзе жыцця. Пыл актрысы быў паводле тэстаменту развеяны на яе радзіме, у Аўстрыі, у Венскім Лесе.

## Літаратура 
* *Young C.* The films of Hedy Lamarr. — Secaucus: «Citadel Press», 1978.
* *Kranzpiller P.* Hedy Lamarr. — Bergatreute: «Eppe», 1997.
* *Körte P.* Hedy Lamarr: die stumme Sirene. — München: «Belleville», 2000.
* *Gaines A.* Hedy Lamarr. — Vero Beach: «Rourke Pub.», 2002.
* *Walters R.* Spread spectrum: Hedy Lamarr and the mobile phone. — Great Britain: «BookSurge», 2005.
* *Robbins T. a. o.* Hedy Lamarr and a secret communication system. — Mankato: «Capstone Press», 2007.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Зал Славы Вынаходнікаў 
* The Official Tribute Site (Фонд Хедзі Ламар) 
* Ламарр Хеди (Hedy Lamarr)  на сайте «Чтобы Помнили»

Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Вільгельм V Набожны

'*Вільгельм V *Набожны*** (; ; Ландсгут — ; Шлайсгайм) — герцаг Баварыі з 1579 па 1597 гады.

Прадстаўнік дынастыі Вітэльсбахаў — сын герцага Альбрэхта V і яго жонкі Ганны Аўстрыйскай. Як яго бацька і дзядуля, Вільгельм прытрымліваўся ідэй Контррэфармацыі.

## Біяграфія 
### Раннія гады 
Жыў у сваёй рэзідэнцыі крэпасць Траўсніц у Ландсгуце. Атрымаў езуіцкую адукацыю. Вольны час прысвячаў малітвам і рэлігійнай літаратуры. Быў паломнікам.

### Кіраванне 
Вяселле Вільгельма і Рэнаты|left|міні
У часы кіравання Вільгельма ўсё некаталіцкае насельніцтва вымушана было пакінуць Баварыю. Герцаг сфарміраваў Духоўны савет, які сачыў за становішчам рэлігійных спраў у краіне. Духоўны савет будаваў новыя кляштары, храмы і школы. У той час адбылася вялікая колькасць выпадкаў рэлігійнага спалення ведзьмаў.

Паміж 1583 і 1597 гадамі ў Мюнхене былі пабудаваны асноўныя цэнтры Контррэфармацыі — езуіцкі каледж і езуіцкая царква Св. Міхаіла. Расходы на адпраўку езуіцкіх місіянераў у Амерыку і Азію прывялі да спусташэння казны.

### Рэшта жыцця 
15 кастрычніка 1597 года Вільгельм вырашыў адрачыся ад прастола на карысць свайго сына Максіміліяна, а сам сышоў у манастыр, дзе правёў рэштку жыцця.

Памёр Вільгельм у 1626 годзе ў закладзеным ім палацы Шлайсгайм. Пахаваны ў храме Св. Міхаіла, які ён жа і пабудаваў, калі быў герцагам.

## Сям’я і дзеці 
thumb|left|300px|Вільгельм з жонкай Рэнатай
Ажаніўся з Рэнатай Латарынгскай (1544—1602) 22 лютага 1568 у Мюнхене. У іх нарадзілася 10 дзяцей, трое з якіх памерлі ў маленстве ці дзяцінстве.
* **Крыстаф** (нар. і пам. 1570)
* **Крысціна** (1571—1580)
* **Максіміліян I** (1573—1651) — герцаг Баварыі з 1597, курфюрст Баварыі з 1623.
* **Марыя Ганна** (1574—1616) — першая жонка германскага імператара Фердынанда II.
* **Філіп Вільгельм** (22 верасня 1576 — 18 мая 1598) — архібіскуп Рэгенсбурга з 1595, кардынал з 1597.
* **Фердынанд** (6 кастрычніка 1577 — 13 верасня 1650) — архібіскуп Кёльнскі.
* **Элеанора Магдалена** (1578—1579)
* **Карл** (1580—1587)
* **Альбрэхт VI** (26 лютага 1584 — 5 ліпеня 1666), герцаг Баварска-Лейхтэнбергскі
* **Магдалена** (4 ліпеня 1587 — 25 верасня 1628); муж: з 1613 **Вольфганг Вільгельм*' (4 лістапада 1578 — 20 сакавіка 1653), пфальцграф Нойбурга з 1614, герцаг Юліха і Берга з 1614

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* genealogy

Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Герцагі баварскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XVI стагоддзя
Анемарумбограф

**Анемо́граф** ці **анемарумбо́граф** (ад  — «вецер» + румб +  — «пісаць») — прыбор для непарыўнага аўтаматычнага запісу скорасці і накірунку ветру.

Вынік паказанняў прыбора на паперы называецца анемаграмай. Валодае функцыямі рэгістрацыі і апрацоўкі дадзеных вымярэння на персанальным камп'ютары, а таксама раздрукоўкі гэтых дадзеных на прынтары. Можа мець дадатковыя модулі для вываду вымераных параметраў на самапісец.

## Гл. таксама 
* Метэаралогія
* Анемометр

## Спасылкі 
* 
* Анемограф у БСЭ
* АНЕМОРУМБОГРАФ 

Катэгорыя:Вецер
Катэгорыя:Метэаралагічныя прылады
Катэгорыя:Прыборы
Мары Яхода

**Мары́ Яхо́да** (; , Вена — , Сусекс) — аўстрыйскі і брытанскі сацыяльны псіхолаг яўрэйскага паходжання.

## Біяграфія 
Вучылася ў венскай гімназіі для дзяўчынак. Пачынаючы з падлеткавага ўзросту, Марыя пачала ўдзельнічаць у Сацыял-дэмакратычнай партыі Аўстрыі. У 1928 годзе яна атрымала дыплом настаўніка ў Педагагічнай акадэміі Вены, у 1933 годзе атрымала ступень доктара філасофіі ў псіхалогіі ў Венскім універсітэце. У Вене пазнаёмілася з настаўнікам і будучым амерыканскім сацыёлагам Полам Лазарсфельдам, за якога выйшла замуж у 1926 годзе. 17 ліпеня 1930 года ў іх нарадзілася дачка Лота. У 1928 годзе Яхода некаторы час знаходзілася ў Парыжы, слухала лекцыі ў Сарбоне.

Разам з мужам Мары выканала шэраг навуковых даследаванняў, некаторыя з якіх апублікавала. У 1933 годзе, атрымаўшы ад Фонду Ракфелера стыпендыю, Лазарсфельд з’ехаў у ЗША, дзе застаўся жыць, бо не мог вярнуцца ў Аўстрыю пасля нацысцкага перавароту 1934 года. У гэтым жа годзе яны развяліся. З 1933 па 1936 год Яхода працавала ў Венскім універсітэце. Адначасова ўдзельнічала ў рэвалюцыйным сацыялістычным падполлі і ў 1936 годзе была арыштаваная за гэтую дзейнасць. З-за міжнароднага ўмяшання яна была вызвалена, у ліпені 1937 года пазбаўленая аўстрыйскага грамадзянства і з’ехала з краіны.

Мары спынілася ў Англіі, пражывала там падчас Другой сусветнай вайны. У 1945 годзе яна з’ехала ў ЗША. Працавала ў якасці прафесара сацыяльнай псіхалогіі ў Нью-Ёркскім універсітэце, выкладала ў Калумбійскім універсітэце, была навуковым супрацоўнікам Амерыканскага яўрэйскага камітэта.

Катэгорыя:Псіхолагі Аўстрыі
Катэгорыя:Псіхолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Псіхолагі ЗША
Ветраапыленне

**Ветраапыленне**, ці **анемафілія** (ад грэчаскага ανεμος — вецер, φιλια — любоў, сяброўства) — перанос пылку з адной расліны на іншую з дапамогай ветру, выгляд перакрыжаванага апылення.

Да ветроопыляемых належыць каля 15-20 % відаў покрытанасенных раслін (амаль усе збожжавыя, асака, бяроза, бук, крапіва, трыпутнік). Яны часта растуць на адкрытых месцах, утвараючы зараснікі аднаго віду (чарот, кавыль). Ляшчына, вольха, бяроза квітнеюць вясной, да распускання лісця. У ветраапыляльных раслін кветкі дробныя, малапрыкметныя, з спрошчаным несамастойным калякветнікам. Вялікія пыльнікі на доўгіх тычынкавых нітках далёка высунуты з калякветніка, песцікі адкрытыя, з вялікімі лычыкамі. Пылку ўтвараецца шмат, ён дробны, лёгкі, з гладкай паверхняй. Такі пылок цягам паветра часам падымаецца на кіламетр і больш уверх і на адлегласць у 50-60 км.

Самаапыленне папярэджвае: дыхагамія, раздзельнаполасц.

Прыстасаванне кветак да ветраапылення: пылок сухі, ліпкі, лычыкі песцікаў вылучаны з кветкі, пылавікі звісаюць разгойдваючыся.

## Літаратура 
* *Л. К. Полищук, П. М. Береговой.* Ботаника. — Киев: Издательство «Советская школа», 1974.

Катэгорыя:Апыленне
Анемахарыя

**Анемахарыя** (ад  — вецер і  — іду, распаўсюджваюся) — распаўсюджанне пладоў, насення, спор і іншых зародкаў раслін паветранымі плынямі, чаму спрыяюць малыя памеры і невялікая вага насення (архідныя, заразіхавыя), а таксама валасінкі на насенні і пладах (вербы, таполі), крылатыя нарасты (вязы, ясені, клёны), восці (кавылі) і іншыя прыстасаванні.

Катэгорыя:Экалогія раслін
Ангіяспазм

**Ангіяспа́зм** — хваравітая з'ява, якая складаецца ў звужэнні дробных артерый та капіляраў; абумоўлена засмучэннямі нервовай рэгуляцыі краваносных сасудаў. 

## Этыялогія 
Ангіяспазм бывае пры гіпертанічнай хваробе, таксама пры эмацыйным напружанні, пры моцных болевых раздражненнях (т.&nbsp;зв. рэфлекторны ангіяспазм).

У асноўным ангіяспазм узнікае перыядычна, доўжыцца ад некалькіх хвілін да некалькіх дзён. Часам ён можа прывесці да інсульту і інфаркту міякарда.

## Лячэнне 
Лячэнне ангіяспазму накіравана на ліквідацыю асноўнага захворвання; пры гэтым з поспехам прымяняюцца сасудапашыральныя прэпараты (нітрагліцэрын, валідол і інш.) і болесуцішальныя сродкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* АНГІОСПАЗМ  Фармацевтична енциклопедія

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Катэгорыя:Захворванні сасудаў
Ангіёма

**Ангіёма** ( — «сасудзістая пухліна») — пухліна, якая складаецца амаль выключна з новаўтвораных крывяносных сасудаў (сапраўдная ангіёма), або лімфатычных прастор (лімфангіёма). Сапраўдная ангіёма сустракаецца ў двух відах - у выглядзе простай ангіёмы і ў выглядзе пяшчэрнай сасудзістай пухліны.

Простая ангіёма ўяўляе плоскую або злёгку выпуклую пухліна цёмна-вішнёвага да сталёва-сіняга колеру, якая складаецца з пашыраных, ізвітых і згорнутых накшталт лейцара валасных сасудаў. Гэта большай часткай прыроджаныя пухліны, вядомыя пад назвай родных плям. Назіраюцца пераважна на лбе і шчоках і могуць дасягнуць велічыні далоні. Пяшчэрныя ангіёма ўяўляюць напружаныя, пульсавалыя пухліны цёмна-барвовага колеру, падобныя на тыповыя набраклыя тканкі цела. Будова іх такая, што ў іх шырокія пяшчэрныя паражніны кроў прыводзіцца вельмі вузкімі артэрыямі і адводзіцца з іх шырокімі венамі. Сустракаюцца пераважна ў печані пажылых людзей, а таксама ў тлушчавай тканцы вачніцы і ў костках.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні скуры і яе прыдаткаў
Чарнацелкі

**Чарнацелкі** (*Tenebrionidae*) — сямейства жукоў падатрада разнаедных. 

Больш за 17 тыс. відаў. Пашыраны амаль усюды, найбольш разнастайныя і шматлікія ў стэпах, пустынях і паўпустынях. Жывуць на адкрытых біятопах, на берагах вадаёмаў, у лясах, жылых і спецыяльных памяшканнях і інш. На Беларусі 53 віды, найбольш пашыраны віды з родаў , ,  і інш.

Даўжыня 2—70 мм. Форма цела разнастайная. Афарбоўка цёмная: чорная, бурая, зрэдку з ярка-металічным адлівам або з аранжавымі плямамі. Надкрылы зрастаюцца, задніх крылаў часта няма. Вусікі 10—11-членікавыя. Лічынкі доўгія, амаль цыліндрычныя, цвёрдыя, нагадваюць драцянікаў (адсюль назва лжэдрацянікі).

Кормяцца расліннымі рэшткамі, тканкамі жывых раслін. Шэраг відаў пашкоджваюць харчовыя, сельскагаспадарчыя культуры, радзей лясныя пароды дрэў.

## Літаратура 
* *Максімава С.* Чарнацелкі // 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Падканюшы літоўскі

**Падканюшы літоўскі** () — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім, які наглядаў за вялікакняскімі табунамі і стайнямі, кіраваў конюхамі. Урад вядомы з пачатку 17 стагоддзя. Першапачаткова прызначаўся канюшым, пазней — вялікім князем.

Падканюшымі літоўскімі былі:
* Станіслаў Баброўніцкі (1631)
* Леў Адахоўскі (1632)
* Фелікс Морштын (1632—1683)
* Аўрам Галухоўскі (? — 1693)
* Ян Тэадор Кашоўскі (? — 1699—1713; 30.4.1699 намінаваны князь Ян Святаполк-Чацвярцінскі, але гэтая намінацыя была адменена)
* Тэафіл Альберт Фінкенштэйн (18.3.1713; урад не прыняў)
* Ян Казімір Беганскі (12.3.1713 — 1717)
* Караль Выжыцкі (1717 — 29.11.1731)
*  (5.12.1731 — 19.7.1736)
* Міхал Слізень (24.7.1736 — 11.11.1760)
* Аляксандр Вяжэвіч (1760—1771)
* Ігнаці Стравінскі (1771—1787)
* Антоні Кабылінскі (1787—1790)
* Павел Булгарын (1790 —)

## Гл. таксама 
* Канюшы вялікі літоўскі

## Літаратура 
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.

Катэгорыя:Цэнтральныя ўрады Вялікага Княства Літоўскага
Марыя фон Эбнер-Эшэнбах

Баранэса **Марыя фон Эбнер-Эшэнбах** (; нар. **Дубская**;  — ) — аўстрыйская пісьменніца, драматург, папулярнасць якой у канцы XIX стагоддзя прынеслі псіхалагічныя раманы і аповесці. З найболей вядомых прац — раман «Мірскае дзіцё» (1887). Таксама вядомая сваімі цытатамі.

## Біяграфія 
Марыя фон Эбнер-Эшэнбах вырасла пад кіраўніцтвам сваёй мачахі, якая прышчапіла ёй любоў да нямецкай літаратуры, чым і вызначыла яе далейшы лёс. Жывячы тое ў маёнтак бацькі ў Маравіі, то ў аўстрыйскай сталіцы, Марыя мела магчымасць вывучыць адразу два грамадскія пласты, маляваных у яе творах: мараўскае сялянства і аўстрыйскую арыстакратыю.

Ва ўзросце 18-ці гадоў яна выйшла замуж за барона Э., ваеннага інжынера. Пад уплывам венскага Бург-тэатра яна паспрабавала свае сілы ў драматычнай творчасці, але трагедыя яе «Maria Stuart in Schottland» (1860), пастаўленая ў Карлсруэ, не мела поспеху ні на сцэне, ні ў крытыкі; за ёй былі «Marie Roland» (1867), «Doctor Ritter» (1872) і камедыя «Männertreue» (1874).

Поспех «Erzählungen» (1875) уразумеў пісьменніцы сапраўдную вобласць ужывання яе таленту, якое з большай яшчэ сілай выявілася ў «Dorf- und Schlossgeschichten» (1883). Зараз яна па праве лічыцца першай з сучасных нямецкіх пісьменніц, выбітнай па глыбіні назірання, аб’ектыўнасці выявы, тонкім гумары і жывым сацыяльным пачуцці.

Апроч указаных твораў, у «Gesammelte Schriften» (з 1892 г., 6 т.) Э. увайшлі «Aphorismen» (1880), «Parabeln, Marchen und Gedichte» (1892), новая серыя «Dorfund Schlossgeschichten» (1888), вялікія аповесці «Das Gemeindekind» (1888) і «Unsuhnbar» (1890). Выданне няпоўнае: у яго не ўвайшлі «Ein kleiner Roman» (1889) і шматлікія найпознія аповеды. Згодна ЭСБЕ, лепшыя з аповедаў: «Jakob Szela», «Die Unverstandene auf dem Dorfe», «Er lässt die Hand kussen», «Lotti, die Uhrmacherin», «Nach dem Tode», «Wieder die Alte», «Die Freiherrn von Gemperlein», «Oversberg», «Die Kapitalistinnen», «Zwei Komtessen», «Glaubenslos», «Rittmeister Brand», «Bertram Vogelweid».

Патроху кола яе назіранняў пашыралася; яна азнаёмілася таксама з буржуазнымі коламі і дала іх выяву; цікаўная таксама шырокая галерэя тыпаў прыслугі. Галоўная вартасць Эбнер-Эшэнбах — уменне расказваць; рух аповеда — яе асноўная мэта; ёй служаць, як яны ні ўдалыя самі па сабе, асобныя характары, асяроддзе, настроі. Выява грамадскіх супярэчнасцяў і несправядлівасцяў дзее ў яе творах тым мацней, што выяўна чужа кожнай тэндэнцыйнасці, непрымірымай з аптымістычным і ідэалістычным светапоглядам Эбнер-Эшэнбах.

Катэгорыя:Драматургі Аўстрыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстрыі
Свята-Успенская царква (Казлоўшчына)

**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у г.п. Казлоўшчына Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці.

## Гісторыя 
Знаходзіцца ў цэнтры пасёлка. Пабудавана ў 1928 годзе з дрэва на месцы драўлянага храма, вядомага з 1773 года. Абкладзена цэглай у канцы 20 ст.

## Архітэктура 
Твор народнага дойлідства з рысамі рэтраспектыўна-рускага стылю. Храм складаецца са зрубаў малітоўнай залы, бабінца з двух’яруснай чатырохграннай званіцай над ім і прамавугольнай у плане апсіды з прытворамі рызніц па баках. Асноўны зруб накрыты двухсхільным дахам, завершаным макаўкай. Званіца завершана цыбулепадобным купалам, апсіда — васьмігранным барабанам з галоўкай. Фасады гарызантальна ашаляваны, рытмічна расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі з вертыкальнымі бусамі-сцяжкамі ў прасценках. Уваход вылучаны слуповым арачным ганкам пад двухсхільным пакрыццём.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Дзятлаўскага раёна
Катэгорыя:Казлоўшчына
Катэгорыя:З’явіліся ў 1928 годзе
Катэгорыя:1928 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі
Новаапостальская царква

у]]
**Новаапо́стальская царква́** — міленіястычная дэнамінацыя, якая вылучылася з Каталіцкай апостальскай царквы ў Германіі ў 1863 годзе ў выніку схізмы. У канцы XIX стагоддзя дзейнічала таксама ў Нідэрландах.

Асноўнымі ідэямі новаапостальскага вучэння ёсць прэміленіялізм і другое прышэсце. Большасць астатніх дактрынаў супадаюць з хрысціянскімі, найболей з пратэстанцкімі (асабліва літургія), у той час як іерархія і арганізацыя параўнальная з рыма-каталіцкай царквой.

Новаапостальская царква лічыць сябе ўзноўленай прадаўжальніцай ранняй царквы, а сваіх лідараў — наступнікамі дванаццаці апосталаў. У пэўных аспектах гэтае вучэнне падобнае да рэстаўрацыянізму.

## Гл. таксама 
Новаапостальская царква ў Рэспубліцы Беларусь

## Спасылкі 
* Новаапостальская царква ў Беларусі 
* Міжнародная старонка Новаапостальскай царквы 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1863 годзе
Свята-Духаўская царква (Казяны)

**Свята-Духаўская царква** — праваслаўны храм у в. Казяны Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці.

## Гісторыя 
У цэнтры вёскі. Пабудавана на мяжы XIX — XX ст. (да 1903 годзе) з цэглы. Закрыта з 1967 годзе. Да 1990-х гадах. знаходзілася ў спустошаным паўзруйнаваным стане. Адноўлена.

У 1686 г. падкаморы літоўскі Ф. Я. Пац перадаў частку сваіх уладанняў віленскім бенедыкцінкам, якія пабудавалі тут драўляную ўніяцкую Духаўскую царкву (існавала ў 1800).

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры неарускага стылю. Чатырохчасткавую кампазіцыю фарміруюць двух’ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца, прамавугольная трапезная, кубападобная малітоўная зала, пяцігранная апсіда з бакавымі рызніцамі. На чырвоным фоне цаглянай муроўкі вылучаны атынкаваныя і пабеленыя элементы насычанага архітэктурнага дэкору: ліштвы арачных аконных праёмаў, аркатурныя фрызы, вуглавыя лапаткі. У сілуэце пануюць цыбулепадобны купал над асноўным аб’ёмам і макаўка над званіцай.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Казяны (Браслаўскі раён)
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Царква ў гонар Адсячэння Главы Іаана Прадцечы (Межная Слабада)

**Царква ў гонар Адсячэння Главы Іаана Прадцечы** — праваслаўны храм у в. Межная Слабада Клецкага раёна Мінскай вобласці. Размешчаны ў цэнтры вёскі, на могілках.

## Гісторыя 
Пабудавана на мяжы XIX—XX стагоддзяў з дрэва з брамай-званіцай. Да 1990-х гадоў не дзейнічала. Адноўлена ў 1993 годзе. Прыпісная да Свята-Петра-Паўлаўскай царквы в. Галынка.

## Архітэктура 
Твор народнага дойлідства. Храм прамавугольны ў плане, з трохграннай апсідай. Вальмавы дах завершаны па цэнтры васьмігранным барабанам з цыбулепадобнай галоўкай. Гарызантальна ашаляваныя сцены расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах. Уваход праз невялікі прытвор.
Перад царквой пастаўлена двух’ярусная чатырохгранная каркасная званіца з шатровым верхам. Сцены 2-га яруса прарэзаны ромбападобнымі праёмамі. Першы ярус выкананы ў выглядзе брамы. Гарызантальная шалёўка сцен аб’ядноўвае званіцу і царкву ў адзіны архітэктурны ансамбль.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Клецкага раёна
Катэгорыя:Межная Слабада
Катэгорыя:Храмы Слуцкай епархіі
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Анкілоз

**Анкілоз** (, ад  — сагнуты) — нерухомасць сустава, надыходзячая ў выніку ўтварэння касцянога, храстковага або фібрознага зрашчэння сустаўных канцоў сучленных костак.

Прычынай анкілозу могуць быць вострыя і хранічныя інфекцыі ў суставе, а таксама разбурэнне сустаўных канцоў паталагічнымі працэсамі пры раненнях і траўмах.

У залежнасці ад характару тканкі, якая развіваецца паміж сустаўнымі паверхнямі, адрозніваюць касцяны, фіброзны і храстковы анкілоз, а ў залежнасці ад працягласці працэсу ў суставе — поўны і частковы.

Лячэнне ажыццяўляецца шляхам аператыўнага ўмяшання.

Каб папярэдзіць развіццё анкілозу неабходна больш старанна сачыць за станам хворага суставу, адказна ставіцца да лячэння ўнутрысустаўных траўмаў, артратаў і артрозаў.

## Літаратура 
* 
* *Анкилоз* — статья из Большой советской энциклопедии&nbsp;(3-е издание)
* Анкилоз // Советский энциклопедический словарь / гл. ред. Прохоров А. М..&nbsp;— 3-е изд.&nbsp;— М.: Советская энциклопедия, 1984.&nbsp;— С.&nbsp;60.&nbsp;— 1600&nbsp;с.&nbsp;— 1 000 000 экз.

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Катэгорыя:Хірургічныя хваробы
Катэгорыя:Захворванні суставаў
Свята-Мікалаеўская царква (Калінавае)

**Свя́та-Мікала́еўская царква́** — праваслаўны храм у в. Калінавае (Блошнікі) Мёрскага раёна Віцебскай вобласці.

## Гісторыя 
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1900—1912 гадах з цэглы на месцы папярэдняга храма, які згадваецца ў 1895 годзе.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры сінадальнага накірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя храма ўключае двух’ярусную шатровую званіцу, нізкую трапезную, кубападобны аб’ём малітоўнай залы, пяцігранную апсіду з невялікай рызніцай. Вертыкальнымі дамінантамі збудавання з’яўляецца званіца з макаўкай у завяршэнні і цыбулепадобны купал на васьмігранным барабане над пакатым чатырохсхільным дахам асноўнага аб’ёму. Фасады дэкарыраваны зубчастымі фрызамі, лапаткамі, кілепадобнымі ліштвамі арачных аконных праёмаў.

## Інтэр’ер 
У інтэр’еры апсіда вылучана трох’ярусным драўляным іканастасам эклектычнай трактоўкі. Абраз 18 ст. «Святая з жэзлам».

## Літаратура 
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Калінавае
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Мёрскага раёна
Катэгорыя:1912 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Чартапалох

**Чартапало́х** (*Carduus*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Двухгадовыя і шматгадовыя калючыя травяністыя расліны вышынёю 0,3—2 м. Сцябло часцей з калюча-эубчастымі крыльцамі. Лісце чаргаванае, па краі з доўгімі калючкамі. Суквецці — кошыкі, адзіночныя або па 2—3 разам, агульная абгортка з чарапіцападобна размешчаных шыпаватых лісцікаў. Кветкі двухполыя, звычайна пурпурныя, ад 10—12 да 100 ў кошыку. Вяночак трубчаста-бакальчаты, часцей няправільна рассечаны. Плод — сямянка, гладкая, з чубком з простых зрослых каля асновы ў кольца валаскоў, якія лёгка ападаюць.

## Пашырэнне 
Адрозніваецца каля 120 відаў. Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай Афрыцы, заносныя — у Амерыцы, Аўстраліі. На тэрыторыі Беларусі 5 відаў чартапалоха: , ,  (народныя назвы бадзюлі, растроп, дзядоўнік), , . Трапляюцца па берагах рэк і ручаёў, у хмызняках, пасевах, каля жылля, на сметніках.

## Значэнне 
Пустазелле. Меданосныя, алейныя, дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
* 
*  — С. 327—328.
* 

## Спасылкі 
* 
* Genus: *Carduus* L. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)

Катэгорыя:Астравыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Анімалістыка

. Паштовая марка Беларусі]]
**Анімалістыка** (**Анімалістычны жанр**), часам таксама **Анімалізм** (ад  — жывёла) — жанр выяўленчага мастацтва, асноўным аб'ектам якога з'яўляюцца жывёлы, галоўным чынам у жывапісе, фатаграфіі, скульптуры, графіцы і радзей у дэкаратыўным мастацтве. Анімалістыка спалучае ў сабе прыродазнаўчыя і мастацкія пачаткі. Галоўнай задачай анімаліста могуць быць як дакладнасць малюнка жывёлы, так і мастацка-вобразныя характарыстыкі, уключаючы дэкаратыўную выразнасць або надзяленне жывёл уласцівымі людзям рысамі, учынкамі і перажываннямі (напрыклад, малюнак антрапаморфных персанажаў казак і баек).

Са скульптуры мае распаўсюджванне анімалістычная кераміка.

Стылізаваныя фігуры жывёл маюцца сярод помнікаў звярынага стылю, у мастацтве Старажытнага Усходу, Афрыкі, Акіяніі, старажытнай Амерыкі, у народнай творчасці многіх краін.

Мастакі, якія працуюць у анімалістычным жанры, называюцца анімалістамі.

## Спасылкі 
* *Animalística* — Экспазіцыя «Анімалістыка» ў Мадрыдскім універсітэце Камплутэнсэ


Катэгорыя:Жанры ў мастацтве
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва
Чартапалох кучаравы

**Чартапало́х кучаравы** (*Carduus crispus*) — від кветкавых травяністых раслін роду  сямейства .

## Назва 
Народныя назвы: бадзюлі, будзяк, калючка, растроп, дзядоўнік.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая расліна вышынёй 0,5—2 м з прамым, галінастым, да самых кошыкаў крылата-калючым сцяблом. Лісце мяккае, знізу бела- або шарсціста-лямцавае, выемчата-зубчастае ці лопасцевае, з мяккімі калючкамі даўжынёй не больш 3 мм. Ніжняе лісце даўжынёй да 20 см, шырынёй 10—15 см, на крылатым чаранку даўжынёй да 10—12 см. Кветкавыя кошыкі дыяметрам 1,5—5 см, пурпуровыя, рэдка ружовыя, белыя, па 2—4 скучаныя на верхавінках сцябла і галінак, не панікаюць у час цвіцення. Сямянкі шараватыя (1 расліна дае да 6500 сямянак).

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліна распаўсюджана ва ўмераных і трапічных (Індыя) абласцях Еўразіі. Натуралізавалася на тэрыторыі Нарвегіі і Паўночнай Амерыкі.
На тэрыторыі Беларусі цвіце ў чэрвені—кастрычніку.

## Гаспадарчае значэнне 
Лекавая і меданосная расліна. Пустазелле.

## Літаратура 
*  — С. 327—328.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астравыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Чубаткі

**Чуба́ткі** (*Notodontidae*) — сямейства начных матылёў.

## Біялагічнае апісанне 
Матылі розных памераў — размах крылаў ад 20 да 100 мм, заднія карацейшыя за пярэднія. На заднім краі пярэдніх крылаў валасісты выраст, падобны да зубца. Тулава тоўстае, доўгае, пакрытае пушыстымі валаскамі, таксама як і ногі. У спакойным стане складаюць крылы «дахам», а пярэднія ногі выцягваюць уперад.

Вусені рознай формы, яркія, звялікай плоскай галавой і пірамідальнымі вырастамі на целе, многія — з доўгімі ніцепадобнымі вырастамі на канцы цела. Пры дотыку вусені прымаюць пагражальную позу.

## Арэал 
Больш за 3 тыс. відаў пашыраны па ўсім свеце, на Беларусі адзначана 27 відаў.

## Літаратура 
* 
* 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Пацалунак (Густаў Клімт)

**«Пацалунак»** — карціна аўстрыйскага мастака і графіка Густава Клімта (1862–1918), аднаго з галоўных прадстаўнікоў венскай сецэсіі. Была створана ў 1908-1909 гадах. Захоўваецца ў Галерэі Бельведэр у Вене. Створаная ў «залаты перыяд» творчасці Клімта карціна з'яўляецца адной з самых вядомых работ мастака.

## Апісанне 
На карціне намаляваная пара. Закаханыя апранутыя ў мазаічную вопратку. Даследчыкі гісторыі мастацтва мяркуюць, што на карціне Клімт адлюстраваў самога сябе са сваёй каханай Эміліяй Луізай Флеге. У каларыце карціны пераважаюць залаты тон з украпваннем яркіх плямаў палявых кветак і багатым узорам адзення. На карціне пераважае дэкаратывізм (відовішчнасць). Клімт спрабаваў ураўнаважыць парыў і адцягнены дэкаратывізм. Жаночы твар звернуты да гледача і адкрыта ўвасабляе смагу.

## Зноскі 
Катэгорыя:Карціны Густава Клімта
Катэгорыя:Карціны ў Аўстрыі
Катэгорыя:Карціны 1908 года
Царква ў імя святога велікамучаніка Дзімітрыя Салунскага (Калоднае)

**Царква ў імя святога велікамучаніка Дзімітрыя Салунскага** — праваслаўны храм у в. Калоднае Столінскага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
Знаходзіцца на могілках. Пабудавана ў 19 ст. з дрэва. Прыпісная да царквы Раства Прасвятой Багародзіцы ў в. Радчыцк.

## Архітэктура 
Твор народнага дойлідства. Вырашана кубападобным зрубам пад шатровым дахам, завершаным макаўкай. Да фасада далучаны прытвор пад фігурным дахам з заломам, з супрацьлеглага боку — прамавугольная ў плане апсіда. Гарызантальна ашаляваныя бакавыя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі з трохвугольнымі сандрыкамі. Перад храмам пастаўлена двух’ярусная шатровая званіца народна-этнаграфічнай трактоўкі.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Калоднае
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Столінскага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Анаксія

**Анаксія** (ад  — адмоўная часціна, адсутнасць і oxygenium — кісларод) — адсутнасць кіслароду ў арганізме ці ў асобных органах, тканках, крыві (анаксемія). Раней анаксію называлі таксама і гіпаксіяй — недахоп кіслароду ў арганізме.

Анаксія - гэта стан, пры якім тканкі чалавечага арганізму атрымліваюць недастатковую колькасць кіслароду. Можа развіцца пры зніжэнні атмасфернага ціску на вялікіх вышынях, недастатковасці кровазвароту, памяншэнні ўтрымання эрытрацытаў ці гемаглабіну ў крыві, а таксама пры розных захворваннях сістэмы кровазвароту, напрыклад, у выпадку сардэчнай недастатковасці. Акрамя таго, можа узнікаць з прычыны недастатковага ўзбагачэння крыві кіслародам у лёгкіх з-за розных дыхальных парушэнняў або такіх захворванняў, як пнеўманія, пры якіх памяншаецца эфектыўная дыхальная паверхня лёгачнай тканкі. Пры сапраўднай агульнай анаксіі неўзабаве надыходзіць смерць.

## Спасылкі 
Гіпаксія і анаксія 

Катэгорыя:Паталагічныя працэсы
Вавілонская вежа (Пітэр Брэйгель)

**«Вавілонская вежа»** — твор з трох алейных карцін Пітэра Брэйгеля Старэйшага. Першая з іх, была напісана ў той час, калі Брэйгель быў у Рыме, і ў цяперашні час з’яўляецца страчанай. На дзвюх астаніх намалявана будаўніцтва Вавілонскай вежы, якая, у адпаведнасці з Бібліяй, была пабудавана адзіным моналінгвістычным чалавецтвам у знак іх дасягненняў і прадухілення іх рассейвання. Чалавекам на пярэднім плане, імаверна, з’ўляецца Німрод, які замовіў будаўніцтва вежы.

Катэгорыя:Карціны са збораў Музея гісторыі мастацтваў у Вене
Катэгорыя:Карціны Пітэра Брэйгеля Старэйшага
Катэгорыя:Вавілонская вежа
Эакранартый мохавы

**Эакранартый мохавы** (*Eocronartium muscicola*) — від гетэрабазідыяльных грыбоў сямейства .

## Апісанне 
Пладовыя целы тонкія, прамастойныя, ніце- або булавападобныя, вышынёй 0,5—3 см, шырынёй 1—3 мм, жорстка-мясістыя, з воскападобным гіменіем, белыя. Базідыі цыліндрычныя, з 3—4 папярочнымі перагародкамі. Базідыяспоры аднаклетачныя, верацёнападобныя, злёгку сагнутыя, бясколерныя.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы. Паразітуе на імхах з родаў , , ,  і інш.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Базідыяльныя грыбы
Хайнц Шульц-Нойдам

**Хайнц Шульц-Нойдам** (;  — ) — сусветна вядомы нямецкі графічны дызайнер, плакатыст і ілюстратар. Развіваў экспрэсіянізм ў кіно і быў адным са стваральнікаў амерыканскай плакатнай школы падчас залатых часоў Галівуда. Аўтар дзясяткаў плакатаў да сусветна вядомых фільмаў.

Катэгорыя:Графікі Германіі
Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Заходнепаморскім ваяводстве
Катэгорыя:Мастакі-плакатысты
Свята-Успенская царква (Капцёўка)

**Свята-Успенская царква** — праваслаўны храм у Беларусі, у вёсцы Капцёўка Гродзенскага раёна. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1864—1868 гадах (паводле звестак епархіі, у 1891 годзе) з бутавага каменю.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Чатырохчасткавы храм падоўжна-восевай кампазіцыі. Да кубападобнага ў плане асноўнага аб’ёму, накрытага чатырохсхільным дахам і завершанага васьмігранным барабанам з цыбулепадобнай галоўкай, праз прамавугольную трапезную далучаецца трох’ярусная шатровая званіца (васьмярык на 2 чацверыках). З усходу прымыкае паўкруглая апсіда. На ружовым фоне бутавай муроўкі сцен вылучаюцца элементы архітэктурнага дэкору: атынкаваныя і пабеленыя прафіляваныя ліштвы, руставаныя абрамленні арачных аконных праёмаў, вуглавыя лапаткі, аркатурныя фрызы і нішы. Арачныя праёмы атынкаванага яруса-звона дэкарыраваны кілепадобнымі какошнікамі.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Капцёўка
Катэгорыя:Храмы Гродзенскай і Ваўкавыскай епархіі
Катэгорыя:1868 год у Беларусі
Спаса-Ушэсцеўская царква (Капыль)

**Спаса-Ушэсцеўская царква** — праваслаўны храм у горадзе Капылі Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1866 годзе з бутавага каменю і цэглы на ўрадавыя сродкі (14 тыс. рублёў). У савецкі час выкарыстоўвалася пад музей.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры эклектыкі. Вырашана цэнтрычным крыжовым аб’ёмам, сярод аднолькавых крылаў якога вылучаецца трохгранная апсіда. У сілуэце дамінуе цэнтральны васьмігранны аб’ём. На фоне паліхромнай бутавай муроўкі фасадаў вылучаюцца атынкаваныя і пабеленыя элементы дэкору: вуглавыя лапаткі, парталы 3 лучковых уваходаў, ліштвы арачных аконных праёмаў. Над парталам галоўнага ўвахода стральчатая гатычная арка.

## Інтэр’ер 
У інтэр’еры ў цэнтральную залу шырокімі арачнымі прасветамі адкрываюцца прытвор, бакавыя прыдзелы і акруглая, перакрытая конхай апсіда.

## Настаяльнікі прыходу 
* Уладзімір Іларыёнавіч Пастэрнацкі (1932—1933)

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Храмы Капыля
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Капыльскага раёна
Катэгорыя:Храмы Слуцкай епархіі
Катэгорыя:1866 год у Беларусі
Петрапаўлаўская царква (Карэлічы)

**Петрапаўлаўская царква** — праваслаўны храм у г.п. Карэлічы Гродзенскай вобласці.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1866 годзе з цэглы. У 1877 годзе ўзведзена драўляная царкоўнапрыходская школа.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя трохчасткавая: прамавугольная ў плане трапезная са званіцай над ёй, кубападобны аб’ём малітоўнай залы з бакавымі прыдзеламі, паўкруглая апсіда з рызніцамі. Асноўны двух’ярусны аб’ём накрыты пакатым чатырохсхільным дахам і завершаны васьмігранным светлавым барабанам з гранёным сферычным купалам і макаўкай. Фасады дэкарыраваны вуглавым рустам, пілястрамі, прафіляваным карнізам, філёнгамі, ліштвамі арачных аконных праёмаў. Галоўны і бакавыя ўваходы вырашаны арачнымі парталамі.

## Інтэр’ер 
У інтэр'еры дамінуе цэнтральная зала з прасторай светлавога барабана, які падтрымліваюць 4 калоны і парусныя скляпенні. Апсіда вылучана драўляным іканастасам. У трапезнай лесвіца на званіцу. Абразы 18 ст. «Маці Божая Адзігітрыя» і «Пакроў».

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Карэлічаў
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Карэліцкага раёна
Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі
Катэгорыя:1866 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Святых Пятра і Паўла
Свята-Мікалаеўская царква (Камень)

**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у в. Камень Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.

## Гісторыя 
Знаходзіцца на могілках, на ўзвышаным левым беразе р. Бобрык. Пабудавана ў 1779 г. Прыпісная да Кірыла-Мяфодзіеўскага прыхода в. Пагост-Загародскі.

## Архітэктура 
Помнік народнага драўлянага дойлідства. Прамавугольны, пастаўлены на дубовыя слупы зруб злучаецца з пяціграннай апсідай і трох'яруснай (васьмярык на 2 чацверыках) шатровай з макаўкай званіцай. двухсхільны гонтавы дах адмежаваны ад вальмавага пакрыцця апсіды. Знадворку царква ашалявана.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Камень (Пінскі раён)
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пінскага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Храмы Святога Мікалая
Катэгорыя:1779 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Хамзанама

**Хамзанама** () распавядае пра легендарныя подзвігі Аміра Хамзы, дзядзькі прарока Магамета, але большасць гісторый з'яўляюцца «бесперапынным шэрагам рамантычных інтэрмедый, небяспечных падзей, збавенняў і гвалтоўных дзеянняў». На захадзе твор з'яўляецца найбольш вядомым з-за велізарнага ілюстраванага манускрыпта, замоўленага магольскім імператарам Акбарам прыблізна ў 1562 годзе.

Катэгорыя:Індыйскі жывапіс
Катэгорыя:Вусная традыцыя
Катэгорыя:Карціны 16 стагоддзя
Катэгорыя:Кнігі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Кнігі Індыі 16 стагоддзя
Катэгорыя:Фальклор Пакістана
Катэгорыя:Магольскае мастацтва
Катэгорыя:Ісламскія ілюмінаваныя рукапісы
Брэнерскі тунэль

**Брэнерскі тунэль** (, ) — чыгуначны тунэль ў стадыі будаўніцтва праз Усходнія Альпы пад перавалам Брэнер агульнай даўжынёй у 55 кіламетраў. Тунэль пачнецца ад галоўнага вакзала Інсбрука ў Аўстрыі і скончыцца ў Фартэццы (Італія), замяніўшы частку цяперашняй Брэнерскай чыгункі.

Катэгорыя:Высакахуткасныя чыгуначныя лініі Аўстрыі
Катэгорыя:Высакахуткасныя чыгуначныя лініі Італіі
Катэгорыя:Чыгуначныя тунэлі Аўстрыі
Катэгорыя:Чыгуначныя тунэлі Італіі
Катэгорыя:Транспарт у Паўднёвым Ціролі
Маргарэтэ Шутэ-Ліхоцкі

**Маргарэтэ (Грэта) Шутэ-Ліхоцкі** () — першая аўстрыйская жанчына-архітэктар і дызайнер, камуністычная актывістка ў руху супраціву нацызму. Найбольш вядомая распрацоўкай так званай Франкфурцкай кухні.

Катэгорыя:Архітэктары Аўстрыі
Катэгорыя:Стогадовыя доўгажыхары Аўстрыі
Катэгорыя:Камуністы Аўстрыі
Катэгорыя:Члены руху супраціву Аўстрыі
Вольга Таўскі-Тод

**Вольга Таўскі-Тод** ( — ) — аўстрыйскі, а пазней чэшска-амерыканскі матэматык.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Постаці амерыканскай матэматыкі 20 стагоддзя
Катэгорыя:Венскі гурток
Акадэмія навук Малдовы

**Акадэмія навук Малдовы** () — вышэйшая навуковая ўстанова Малдовы, вядучы цэнтр фундаментальных даследаванняў у галіне прыродазнаўчых і грамадскіх навук у краіне. Заснавана ў 1961 годзе на базе Малдаўскага філіяла Акадэміі навук СССР. Знаходзіцца ў Кішынёве.
Яшчэ ў чэрвені 1946 года Прэзідыум АН СССР прыняў развязак пра стварэнне ў Кішынёве Малдаўскай навукова-даследчыцкай базы Акадэміі навук СССР. Яе дырэктарам стаў акадэмік Акадэміі навук СССР В. П. Волгін. У кастрычніку 1949 года навукова-даследчыцкая база была ператворана ў Малдаўскі філіял Акадэміі навук СССР. З 1954 года яго ўзначаліў гісторык Я. С. Гросул.

Урачыстае адкрыццё акадэміі адбылося 2 жніўня 1961 года. 

Вядучыя кірункі даследаванняў Акадэміі: комплекс праблем, злучаных з падвышэннем прадукцыйнасці сельскай гаспадаркі, хімізаванне сельскай гаспадаркі; хімія біялагічна актыўных рэчываў; фізіка паўправаднікоў; ужыванне электрычных палёў і разрадаў у розных галінах тэхнікі; хімія комплексных злучэнняў; эканоміка; гісторыя, літаратура і мова малдаўскага народа.

У савецкі час Акадэмія выдавала «Весткі» (на малдаўскай і рускай мовах, з 1962), часопісы «Электронная апрацоўка матэрыялаў» (з 1965), «Малдаўская мова і літаратура» (на малдаўскай мове, з 1958) і іншыя, падрыхтавала да выдання Малдаўскую савецкую энцыклапедыю.

На 1 студзеня 2005 года ў Акадэміі навук працавалі 2107 супрацоўнікаў, з якіх 952 даследчыкі і 540 дактароў навук.

## Адрас 
Бул. Штэфан чэл Марэ 1, Кішынёў, MD 2001, Рэспубліка Малдова.

Каардынаты: 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Універсітэт Акадэміі навук   

Катэгорыя:Кішынёў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:Нацыянальныя акадэміі
Катэгорыя:Навука ў Малдове
Эўхеніа Касеру

**Эўхеніа Касеру (Касерыу)** (; 1921—2002) — нямецкі лінгвіст румынскага паходжання, спецыяліст па раманскім мовазнаўстве; прафесар, аўтар больш , ганаровы член Румынскай Акадэміі (1991).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 27 ліпеня 1921 года ў сяле Міхэйлень Каралеўства Румынія, пазней — Малдаўская ССР, цяпер Рэспубліка Малдова.

Вучыўся ў ліцэі *Liceul Teoretic «Ion Creangă»* горада Бельцы, дзе аднакласнікамі былі *Vadim Pirogan* — бесарабскі пісьменнік, і *Sergiu Grossu* — румынскі пісьменнік. Пасля сканчэння Яскага ўніверсітэта (горад Ясы) Эўхеніа адправіўся ў 1940 годзе ў Італію, дзе працягнуў навуку ў Італьянскім інстытуце культуры ў Рыме. Тут у 1944 годзе ён атрымаў доктарскую ступень за дысертацыю пра ўплыў Chanson de geste (жанр французскай сярэднявечнай літаратуры эпічнага зместу) на паэзію паўднёвых славянскіх народаў. У 1944—1945 гадах Касеру працаваў у Падуанскім універсітэце, з 1945 па 1949 год — у Міланскім універсітэце.

Некаторы час працаваў у Лацінскай Амерыцы — у Уругвайскім Рэспубліканскім універсітэце, потым вярнуўся ў Еўропу і да канца жыцця працаваў у Цюбінгенскім універсітэце, Германія.

Памёр 7 верасня 2002 года ў Цюбінгене, Германія.

## Спасылкі 
* Персанальный сайт 
* Eugenio Coșeriu  
* КОСЕРЮ Эухенио
Мікалай Дзмітрыевіч Філіп

**Мікалай Дзмітрыевіч Філіп** (3 сакавіка 1926, с. Сафія, Бельцкі павет — 15 мая 2009, Бельцы, Малдова) — малдаўскі фізік, ганаровы член Акадэміі навук Малдовы. Былы член КПСС.

Працаваў рэктарам у Бельцкім дзяржаўным універсітэце імя Алеку Русо.

## Біяграфія 
Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1962). Доктар фізіка-матэматычных навук (1979). Прафесар універсітэта (1980), вядучы спецыяліст у галіне радыёфізікі, працаваў па тэме «шыранне ўльтракароткіх радыёхваль».

У 1995 г. абіраецца ганаровым членам Акадэміі навук Малдовы. З 1997 года — сапраўдны член Міжнароднай акадэміі навук Вышэйшай школы. У 2000 г. — ганаровы доктар Яскага тэхнічнага ўніверсітэта імя Г. Асакі.

Н. Д. Філіп быў уключаны ў зборнік «2000 выбітных навукоўцаў 20-га стагоддзя», выдадзены Міжнародным біяграфічным цэнтрам.

## Узнагароды 
* Выдатнік народнай адукацыі СССР (1971).
* Заслужаны работнік вышэйшай школы МССР (1973).
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Малдова ў галіне навукі і тэхнікі (1996).
* Ганаровы грамадзянін горада Бельцы (2001).

## Ушанаванне памяці 
30 сакавіка 2010 года муніцыпальны Савет Бельцаў прыняў рашэнне пра прысваенне частцы вуліцы «26 Марта» імя акадэміка М. Філіпа.

## Публікацыі 
* Рассеяние радиоволн анизотропной ионосферой / Н. Д. Филипп ; Бельцкий государственный педагогический институт им. А. Руссо — Кишинёв : Штиинца, 1974. — 184, [3] с. : ил. ; 21 см;
* Ракурсное рассеяние УКВ среднеширотной ионосферой / Н. Д. Филипп; ответственный редактор А. А. Семёнов ; Бельцкий государственный педагогический институт им. А. Руссо. — Кишинёв : Штиинца, 1980. — 241 с. : ил. ; 22 см;
* Эволюция искусственных плазменных неоднородностей в ионосфере Земли / Н. Д. Филипп и др. ; Бельц. гос. пед. ин-т им. А. Руссо; отв. ред. В. Д. Гусев — Кишинёв : Штиинца, 1986. — 245,[1] с. : ил. ; 22 см;
* Современные методы исследования динамических процессов в ионосфере / Н. Д. Филипп, Н. Ш. Блаунштейн, Л. М. Ерухимов [и др.] ; Бэлцкий государственный педагогический институт им. А. Руссо; под ред. В. Д. Гусева. — Кишинёв : Штиинца, 1991. — 286, [1] с. : ил. ; 22 см. ISBN 5-376-00647-6.

## Зноскі 
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Радыёфізікі
Мікалай Андрэевіч Тэстэміцану

**Мікалай Андрэевіч Тэстэміцану** (1 жніўня 1927 года, сяло Окюл Алб, Бельцкі павет, Каралеўства Румынія — 20 верасня 1986, Малдаўская ССР) — малдоўскі хірург і палітычны дзеяч. Міністр аховы здароўя Малдаўскай ССР (1963—1968).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 1 жніўня 1927 года ў сяле Окюл Алб Бельцкага павета Бесарабіі (цяпер  Малдавіі).

З 1963 па 1968 год ён быў міністрам аховы здароўя Малдаўскай ССР.

У 1968 быў зніжаны ў пасадзе па вінавачанні ў спрыянні румынізацыі медычнага персаналу, у адрозненне ад савецкай палітыкі русіфікацыі.

У памяць пра яго была зроблены медаль, пераназваны вуліцы і будынкі. Дзяржаўны ўніверсітэт медыцыны і фармакалогіі у Кішынёве носіць імя Мікалая Тэстэміцану.

## Спасылкі 
* Site oficial — «In memoriam Nicolae Testemiţanu» 
* Universitatea de Stat de Medicină şi Farmacie «Nicolae Testemiţanu» 

Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бесарабіі
Зборная Малдовы па футболе

**Зборная Малдовы па футболе** прадстаўляе Малдову на міжнародных футбольных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, якая ажыццяўляе кантроль і кіраванне зборнай, з’яўляецца Малдоўская федэрацыя футбола.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Малдаўскай федэрацыі футбола
Андрэй Антонавіч Парцянка

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Андрэй Антонавіч Парцянка
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     =
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1939—1940, 1941—1945
 |званне           = малодшы сяржант
 |род войскаў      = пяхота
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Савецка-фінляндская вайна, 1939—1940, Вялікая Айчынная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
  
-
   
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Андрэй Антонавіч Парця́нка** ( — ) — удзельнік Савецка-фінляндскай і Вялікай Айчыннай войнаў, Герой Савецкага Саюза (1945, пасмяротна).

## Біяграфія 
А. А. Парцянка нарадзіўся ў вёсцы Дуброўка Магілёўскай губерні (зараз у  Мінскай вобласці Беларусі). Працаваў у калгасе. У 1939—1940 гг. праходзіў службу ў Чырвонай Арміі. Пасля звальнення са службы жыў у вёсцы Карэннае Венгераўскага раёна Новасібірскай вобласці. У Вялікую Айчынную вайну на фронце з ліпеня 1941 г. У баях пад Смаленскам быў паранены і трапіў у палон. Уцёк з палону на тэрыторыі Беларусі, прабраўся ў родную вёску і потым пайшоў у партызаны. Быў кулямётчыкам, мінёрам, разведчыкам у 1-й Беларускай партызанскай брыгадзе. Пасля цяжкага ранення ў канцы 1943 г. быў вывезены на Вялікую зямлю. Пасля лячэння ў шпіталі ў Смаленску А. А. Парцянка быў зноў прызваны на вайсковую службу. Удзельнік баёў на 1-м Прыбалтыйскім фронце са снежня 1944 г.

Кулямётчык малодшы сяржант А. А. Парцянка вызначыўся у баях на тэрыторыі Усходняй Прусіі. 29 студзеня 1945 г. з групай байцоў пераправіўся цераз заліў Курыш Хаф (Куршскі заліў), на касе Курыш Нерунг удзельнічаў у адбіцці 6 контратак праціўніка.
* Барэльеф у вёсцы Дуброўка на адной з стэл помніка землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну.
* У гонар А. А. Парцянка названая адна з вуліц у пасёлку Венгерава і школа ў сяле Паўлава Венгераўскага раёна Новасібірскай вобласці.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вечна ў памяці народнай (Інфармацыйна-бібліяграфічны паказальнік) — Мн.: ДУ «Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна», 2009. 
* Герои Советского Союза // Афіцыйны сайт Крупскага райвыканкама 

Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне

**А́ўстра-Ве́нгрыя** ўступіла ў Першую сусветную вайну 28 ліпеня 1914 года, роўна праз месяц пасля забойства эрцгерцага Франца-Фердынанда і яго жонкі ў Сараеве баснійскім сербам Гаўрылам Прынцыпам, 18-гадовым студэнтам, а таксама членам нацыяналістычнай арганізацыі «Чорная рука», аб'явіўшы вайну Сербіі.

## Літаратура 
* 
* 
*