Ілава (Польшча)

**Ілава** () — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Ілаўскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Ілава. Займае плошчу 21,88 км². Насельніцтва — 33 132 чалавекі (на 2018 год). Горад размешчаны на паўднёвым беразе возера Язёрак (Ілаўскае Паазер’е), над ракой Ілаўка. У 1975—1998 гадах адміністрацыйна ўваходзіў у склад Альштынскага ваяводства.

Горад знаходзіцца на Ілаўскім Паазер’і, над самым доўгім возерам ў Польшчы — Язёрак. Знаходзіцца на землях гістарычнай Памезаніі і на тэрыторыі, якую з XVI ст. называлі Верхняй Прусіяй (). Праз Ілаву цякуць рэкі Ілаўка і Тынвалд. У адміністрацыйных межах горада знаходзіцца самы вялікі востраў на тэрыторыі Польшчы — Вялікая Жулава, на які можна патрапіць на пароме. Горад знаходзіцца на тэрыторыі Зялёных лёгкіх Польшчы — абшару, які вызначаецца чыстатой паветра і разнастайнасцю прыроды. З захаду і поўначы з горадам мяжуе Ландшафтны парк Ілаўскае Паазер’е.

Ілава — цэнтр адпачынку, паралімпійскі і турыстычны. У лесе паблізу горада знаходзяцца цэнтры адпачынку Польскага тэлебачання Сарнувэк і Тлакавіска, дзе адпачываюць журналісты. З Ілавы можна даплыць да Балтыйскага мора праз возера Язёрак і гістарычны Элблонгскі канал. Перад Другой сусветнай вайной горад называлі «пярлінай Оберланда». Над возерам Сільм знаходзіцца адзін з некалькіх у свеце цэнтраў навучання капітанаў марскіх перавозак і партовых пілотаў, дзе яны навучаюцца манеўраваць марскімі суднамі з дапамогай мініяцюрных мадэлей. Горад называецца таксама польскай летняй сталіцай традыцыйнага джазу з-за арганізаванага там найстарэйшага фестывалю гэтага жанру музыкі ў Еўропе — Old Jazz Meeting «Złota Tarka». У Ілаве знаходзіцца Папская Кальварыя Ілаўскага Паазер’я. Знаходзіцца ў яе Крыжавая дарога, якой станцыі зробленыя ў форме каякаў у памяць двух візітаў Кароля Войтылы над возерам Язёрак, па якім будучы Папа Рымскі плаваў каякам з моладдзю. Ілава знаходзіцца на Дарозе Святога Якуба — аднаго з самых важных хрысціянскіх шляхоў пілігрымак у свеце), якая вядзе да кафедры ў Сант’яга-дэ-Кампастэла ў Іспаніі.

## Прырода 
Паводле дадзеных з 1 студзеня 2009 года, плошча горада складае 21,88 км², што ставіць яго на трэцяе месца ў Вармінска-Мазурскім ваяводстве і на пятае месца па колькасці насельніцтва.

Ілава і яго ваколіцы ляжаць у хвалепадобнай марэнай і сандровай тэрыторыі, якая адрозніваецца разнастайнымі формамі рэльефу. У межах горада, на возеры Язёрак (самае доўгае возера ў Польшчы і шостае па велічыні) знаходзіцца востраў Вялікая жулава з астанкамі старажытнапрускага гарадзішча. У наваколлях горада, на сандравых зямлях, знаходзяцца азёры, у асноўным вадасцёкавыя, акружаныя значнымі ляснымі комплексамі. У самой Ілаве, апрача вышэйзгаданага Язёрака, ёсць яшчэ больш за дзясятак дробных азёр (у тым ліку Малы Язёрак, Ілаўскае, Дул). Разам з Эльблонскім каналам азёры і рэкі Ілаўскага возера ўтвараюць шырокую сістэму ўнутранай навігацыі, якая злучае навакольныя вадаёмы. Гэты канал дазваляе плыць ад Ілавы да Балтыйскага мора. ]]

У наваколлі Ілавы, сярод іншых, ёсць:
* Ландшафтны парк Ілаўскага Паазер'я, які мае статус «Зялёныя лёгкія Польшчы»
** Прыродны заказнік «Чэрвіца»
** Прыродны заказнік возера Гаўды
** Прыродны заказнік Ясненскае возера (празрыстасць вады да 15 м)
* Прыродны заказнік возера Караш, запаведнік пад аховай Рамсарскай канвенцыі
* Прыродны заказнік возера Ілгі
* Ландшафтны парк Дылеўскіх пагоркаў
** Прыродны запаведнік Французскага возера
** Дылева
** Прыродны запаведнік ракі Дрвенца

## Гісторыя 
, возера Язёрак, вакзал Ілава-горад, казарма, прыстань]]

Гісторыя горада Ілава (па-нямецку «Deutsch-Eylau») бярэ пачатак з 1305 года. У тым жа годзе тэўтонскі комтур хрыстбургскі Зігхонд фон Шварцбург (Sieghond von Schwarzburg) заснаваў асаду на паўвостраве возера Язёрак на месцы старога прускага паселішча і надаў ёй гарадскія правы. У 1317 г. гарадскі прывілей быў адноўлены. У найстарэйшых дакументах горад фігуруе пад назвамі: «Ілавія» (1317), «Ilow themptonikalis» (1421), «Deutschen Ilow» (1404), «Deutschen Ylaw» (1421), «Ylow» (1437). Горад быў рэзідэнцыяй тэўтонскага чыноўніка пад камандаваннем комтура хрыстбургскага. У 1362—1363 гадах горад уразіла чума, якая якая пашкодзіла яго развіццю.

## Тапанімія 
Самай старажытнай формай назвы Ілава з’яўляецца лацінская «Ylavia». Гэта форма з’явілася ў лакацыйным дакуменце з 1317 года. У пазнейшых дакументах 1333 і 1334 гадоў сустракаецца «Ylav», а ў дакуменце з 1338 г. форма «Ylau». У пятнаццатым стагоддзі з’явіліся формы «Ylow» і «Ylow Thethoneticis». У 1430 і 1438 гадах дакументы, выдадзеныя крыжацкім комтурам хрыстбургскім, гаварылі пра «Deutschen Ylaw». У 1443, 1457 і 1458 гадах горад называўся «Ylaw», а ў 1456 г. была прынята форма «Ilau», затым у 1459 г. была зменена на «Eylaw». У 1457 г. была выкарыстана назва «Deutze Eylau», а ў 1468 г. іншая форма «Dwetsch Eylau». Паміж шаснаццатым і сямнаццатым стагоддзямі сустракаюцца назвы: «Teutshen Eylau», «Deutscheneylau» і «Theuto Ilavia». У 18 стагоддзі была прынята форма «Deutsch Eylau», якая выкарыстоўвалася да 1933 года. З 1 студзеня 1934 года назва была зменена на «Stadt Deutsch Eylau» («Stadt» — ням. горад). З 1945 года польская назвай горада стала «Iława» (Ілава), якая была афіцыйна зацверджана 7 мая 1946 г.

## Мікрараёны Ілавы 
* Старэ място (Стары горад)
* Цэнтрум (Цэнтр)
* Острудзке (Аструдскае)
* Пястовске (Пястоўкае)
* Млодых (Маладых)
* Кармаран
* Ліповы двур (Ліпавы двор)
* Гаерак
* Подлесьнэ (Падлеснае)
* Тшыдзестолеця (Трыццаці гадоў)
* Дзельніца Пшэмыслова (Прамысловы раён)
* Любавске (Любаўскае)
* Каперніка
* Новы сьвят (Новы свет)
* Слонэчнэ (Сонечнае)
* Маріна Ілава
* Войска польскего (Польскага войска)
* Собескего (Сабескага)

## Адукацыя 
### Пачатковыя школы 
* Пачатковая школа № 1 імя Мікалая Каперніка
* Пачатковая школа № 2 з інтэграцыйнымі аддзеламі імя Марыі Канапніцкай
* Пачатковая школа № 3 з інтэграцыйнымі аддзеламі імя Польскіх алімпійцаў
* Пачатковая школа № 4 імя Польскіх падарожнікаў
* Пачатковая школа № 5 з інтэграцыйнымі аддзеламі імя Польскіх лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі
* Калектыў школьна-навучальных устаноў — Пачатковая адмысловая школа
* Пачатковая школа ў Цэнтры пастаяннай адукацыі № 1

### Сярэднія і панадгімназыйныя школы 
* Калектыў агульнаадукацыйных школаў імя Стэфана Жэромскага
* Калектыў школаў імя Герояў верасня 1939
* Калектыў школаў імя Канстытуцыі 3 Мая
* Адмысловы школьна-навучальны асяродак
* Цэнтр адукацыі
* Цэнтр адукацыі дарослых «Альфа»
* Цэнтр прафесійнай адукацыі
* Цэнтр пастаяннай адукацыі № 1 (у папраўчай ўстанове)
* Ліцэй для дарослых «Эдума»

### Вышэйшыя школы 
* філіял Вышэйшай школы імя Паўла Ўлодковіца у Плоцку
* Гданскі тэхнічны ўніверсітэт — Эксперыментальны цэнтр факультэта акіянічнай тэхнікі і суднавых тэхналогій у Ілаве
* Універсітэт Мікалая Каперніка ў Торуні — Аддзел гідрабіялогіі (лімналагічная станцыя) у Ілаве
* Морская акадэмія у Гдыні — Навукова-даследчы цэнтр манеўравання караблёў (Школа капітанаў) у Ілаве
* Універсітэт Казіміра Вялікага у Быдгашчы — Настаўніцкі каледж замежных моў у Ілаве

### Мастацкія школы 
* Пачатковая дзяржаўная музычная школа 1. ступені імя Тадэвуша Бэрда