open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Беларуская канферэнцыя (1918)

**Беларуская канферэнцыя** адбылася 25—28 студзеня 1918 у Вільні. Склікана Арганізацыйным камітэтам, у які ўваходзілі прадстаўнікі розных сацыяльных колаў і беларускіх арганізацый з акупіраванай Германіяй тэрыторыі Беларусі. 

Правядзенне канферэнцыі было выклікана падзеямі ў Расіі (Кастрычніцкі пераварот 1917), ва ўсходняй частцы Беларусі (Усебеларускі з'езд, антыбеларуская палітыка бальшавікоў) і на тэрыторыі, акупіраванай германскімі войскамі (абвяшчэнне Літоўскай Рэспублікі ў снежні 1917). У сувязі з гэтым узнікла неабходнасць узгадніць мэты розных беларускіх арганізацый, «апрацаваць асновы беларускага народнага прадстаўніцтва» і «палажыць першы камень пад будоўлю нашай гасударственнай будучыні». 3 прычыны таго, што германскія акупацыйныя ўлады і Літоўская Тарыба падазрона ставіліся да беларускага вызваленчага руху, Арганізацыйны камітэт у сваёй абвестцы прапанаваў склікаць падрыхтоўчую нараду, якая, «разгледзеўшы сучаснае палітычнае палажэнне і вырабіўшы сабе ясны погляд на яго, павінна апрацаваць асновы арганізацыі беларускага народнага прадстаўніцтва». 

Нарада сабралася 25 студзеня 1918 у Вільні і абвясціла сябе Беларускай канферэнцыяй. Дэлегатам належала разгледзець
2 канцэпцыі: выпрацаваную ў верасні 1917 канферэнцыяй Беларускага народнага камітэта, Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы і Віленскага камітэта Беларускай сацыялістычнай грамады і выпрацаваную арганізацыяй Сувязь незалежнасці і непадзельнасці Беларусі. Пасля ўзгаднення сваіх пазіцый беларускія арганізацыі не адмовіліся ад ідэі Беларуска-Літоўскай дзяржавы. На думку ўдзельнікаў канферэнцыі, гэта дзяржава павінна была стаць канфедэрацыяй 2 аўтаномных тэрыторый — беларускай і літоўскай; у склад канфедэрацыі, павінны былі ўвайсці ўсе беларускія і ўсе літоўскія землі. 

На канферэнцыі быў абраны каардынацыйны цэнтр беларускіх арганізацый і прадстаўнічы орган акупіраванай Германіяй тэрыторыі Беларусі — Віленскую беларускую раду.

## Літаратура 
* Сідарэвіч, А. М. Беларуская канферэнцыя 1918 / А. М. Сідарэвіч //  — С. 374—375.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:1918 год у Вільні
Катэгорыя:Студзень 1918 года
Катэгорыя:Канферэнцыі
Зруб

]]
**Зруб** — канструкцыя з бярвенняў, аснова драўлянага збудавання ў выглядзе пакладзеных адно на адно і змацаваных па краях бярвенняў. Зруб рабіўся звычайна з хвоі, радзей з елкі, на Брэстчыне таксама ўжывалася асіна і вольха.

На тэрыторыі сучаснай Беларусі зруб вядомы з II—III стст., калі ён прыйшоў на змену больш архаічнай слупавой канструкцыі збудаванняў. А ў Х—ХІІІ стст. зрубная тэхніка стала пануючай на Беларусі. У далейшым на аснове зруба як планава-прасторавай адзінкі збудаванняў у выніку вар’іравання параметраў саміх збудаванняў і іх завяршэння былі вынайдзены разнастайныя віды кампазіцый: падоўжана-восевая, цэнтрычная і ярусная. Асабліва гэта характэрна для культавай архітэктуры.

На Беларусі па традыцыі зруб рабіўся адкрытым, не абмазваўся глінай і не тынкаваўся. Для ўцяплення пазы між бярвенняў маглі закладвацца імхом, або замазвацца глінай. Ужо ў XX ст. шырокае распаўсюджанне атрымала практыка ашалёўвання зруба хаты звонку. Звычайна першы вянок зруба (падваліны) рабіўся з моцнага дрэва (дуба), якое магло класціся проста на зямлю ці на спецыяльныя калодкі (штандары) ці камяні па вуглах.

## Віды змацавання зруба 
Злучалі бярвенні шляхам урубкі аднаго бервяна ў другое па вуглах зруба. Выдзяляюць наступныя спосабы змацавання бярвенняў:

### Вугал у чашку 
* Вугал **у чашку** (спосабы злучэння *у абло*, *у вугал*, *просты вугал*, *рускі вугал*), або вугал з рэшткам, калі за сцены зруба выступалі канцы бярвення. Спачатку чашкі і пазы высякаліся ў ніжніх бярвеннях, а на іх накладваліся верхнія, а пазней пачалі высякацца ў верхніх, што лепей засцерагала бярвенні ад уздзеяння вільгаці. Тэхніка распаўсюджана ва ўсходняй і паўночнай Беларусі.

### Просты замок 
* Зруб клаўся з брусоў, у месцы злучэння якіх рабіліся выемкі знізу і зверху для больш трывалага змацавання. Тэхніка распаўсюджана ў Заходнім Палессі. Магчыма запазычаны з Украіны.

### Вугал у каню 
* Чашкі вырэзваюцца з выемкай у адным бервяне і з выступам у другім. Лічыцца самабытнай з’явай заходняга Палесся.

### Чысты вугал 
* Таксам *гладкі*, *нямецкі* або вугал *у лапу* — зруб клаўся з брусоў, якія не выступалі вонкі. Лічыцца, што тэхніка ўзнікла пад уплывам мураванай архітэктуры. Параўнальна шырока распаўсюджаны на захадзе Беларусі.

## Іншыя элементы 
Першы вянок зруба — *падваліны*, або *падруб(а)* — рабіўся з моцнай пароды дрэва (найчасцей дуба).

Верхняя частка зруба — *павал* — часта рабілася пашыранай, каб быць асновай для даху і абараняць сцены ад ападкаў.

## Гл. таксама 
* Прызба

## Літаратура 
* *Якімовіч, Ю. А.* Драўлянае дойлідства беларускага Палесся — Мн., 1978.
* .

## Спасылкі 
Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Народная архітэктура
Капітуляр

]]
**Капітуляр** — памяшканне (пакой ці асобны будынак) пры саборы, калегіяце, кляштары альбо канвентхаўсе, якое выкарыстоўваецца для сходаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктура
Гейша

**Гейша** (, «Чалавек мастацтва») — дзяўчына, якая забаўляе сваіх кліентаў (гасцей) танцам, спевамі, вядзеннем чайнай цырымоніі, гутаркай, у тым ліку на інтымныя тэмы. Нягледзячы на тое, што паняцце «гейша» з’яўляецца найбольш распаўсюджаным пры абазначэнні падобных артыстак, як у японскай, так і ў астатніх сусветных мовах, уключаючы беларускую, у цяперашні час сустракаюцца і іншыя назвы для гэтай прафесіі.

## Гл. таксама 
* Гетэра

Катэгорыя:Грамадства Японіі
Катэгорыя:Культура Японіі
Капітэль

**Капітэль** — верхняя частка вертыкальнай апоры (калоны ці слупа), якая успрымала гарызантальную нагрузку (балка, архітраў).

## Гл. таксама 
* Абака

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Кардэгарда

thumb|right|Кардыгардыя ў Каралеўскім ваенным коледжы Канады
**Кардэгарда** таксама ўжываецца **кардэгардыя** () — збудаванне ў фартэцыях і замках XVI—XVIII стагоддзяў для размяшчэння каравула.

Кардэгарды будаваліся з цэглы, каменю, часам у тэхніцы прускага мура, але для ВКЛ і Беларусі найбольш характэрнымі былі *кардэгарды* з дрэва. Прыкладам у пачатку ХІХ стагоддзя ў Слуцкай фартэцыі ўсе чатыры *кардэгарды* ля брамаў былі драўлянымі.

Звычайна будавалася ў комплексе з брамай. Унутры месціліся памяшканні для варты і афіцэраў. Часам *кардэгарды* аб'ядноўваліся з астрогам-мытняй.

## Літаратура 
* *Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік.* Мінск, 1993. ISBN 5-85700-078-5

Катэгорыя:Архітэктура
Картуш (архітэктура)

Святаполк-Мірскіх з гербамі двух гарадоў: Кіева і Масквы на фасадзе Капліцы-пахавальні ў Міры]]
[250px|thumb|Картуш з гербам Рэчы Паспалітай на  ў [Горад Львоў|Львове]]
**Картуш** — скульптурнае або ляпное ўпрыгожанне ў выглядзе шчыта, не да канца разгорнутага скрутка, харугвы. У архітэктуры і скульптуры картуш меў высокую сімвалічную ролю і змяшчаў эмблемы, надпісы, знакі, арнамент і іншыя аздобы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктура
Катэгорыя:Скульптура
Кастэль

**Кастэль** — замак рэгулярнай формы з абарончымі сценамі, элементамі якога могуць быць сцены, фланкіруючыя вежы, жылыя пабудовы па перыметры сценаў.

## Гісторыя 
Абарончыя збудаванні рэгулярнай формы вядуць сваю гісторыю яшчэ з часоў Рымскай імперыі. У далейшым яны былі запазычаны арабскай фартыфікацыйнай навукай, і праз крыжовыя паходы трапілі назад у Еўропу.

Рэгулярныя замкі ў ВКЛ паўсталі пад моцным нямецкім культурным уплыву праз Тэўтонскі ордэн. Так званыя *Штаўфэнаўскія кастэлі*, што былі распаўсюджаны на нямецкамоўных тэрыторыях, а таксама ў падначаленай Штаўфэнам Паўднёвай Італіі мелі слаба выступаючыя вежы. Фланкіруючыя вежы у нямецкіх кастэлях былі першапачаткова непапулярныя, у той час як для *кастэляў французскага тыпу*, распаўсюджанага ў Францыі, Англіі і памежных да іх рэгіёнах, паўкруглыя ці круглыя фланкіруючыя вежы былі абавязковымі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Замкі
Кафалікон

**Кафалікон** (— «галоўны, агульны храм») — малітоўная зала хрысціянскага храма (у агульным сэнсе), сімвалізуе сусвет.

У традыцыі грэчаскай праваслаўнай царквы пад *кафаліконам* разумеюць галоўны храм манастырскага комплексу, названы ў імя патрона манастыра. У той жа час у манастыры маглі існаваць яшчэ некалькі храмаў, якія дапаўнялі *кафалікон*. У позняй антычнасці *кафаліконам* сталі называць асноўнае памяшканне храма.

Катэгорыя:Хрысціянскія манастыры
Катэгорыя:Тыпы праваслаўных храмаў
Круглік

**Кру́глік** — васьмігранная ў плане драўляная абарончая вежа, вядомая ў ВКЛ ў XVI—XVII стагоддзях.

*Круглікі* звычайна мелі васьмігранную форму, часам васьміграннік мог ставіцца на адна- ці двухпавярховы чацвярык. Зверху накрываліся шатровым дахам. 

У Віцебскіх замках XVII стагоддзя былі Валконскі, Духаўскі, Шарамецеў, Бабарыкін і Мяшчанскі круглікі.

## Літаратура 
* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік — Мінск, 1993. — ISBN 5-85700-078-5
* 

Катэгорыя:Архітэктура
Катэгорыя:Фартыфікацыйныя збудаванні
Клуатр

**Клуатр** — драўляная арачная галерэя наўкол усяго збудавання (лямуса, сырніцы і інш.) у традыцыйным беларускім дойлідстве.

## Літаратура 
* Якімовіч, Ю.А. Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. Мн., 1978.

Катэгорыя:Архітэктура
Крухта

**Крухта** — паўкруглы апсідны прытвор пры уваходзе ў храм, які нагадвае абарончы барбакан. 

## Гл. таксама 
* Бабінец

## Літаратура 
* *Марозаў, В. Ф.* Палац у Жылічах. — Мінск, 1992

Катэгорыя:Архітэктура
Канвентхаус

**Канвентхаўс** () — замак-кастэль рэгулярнай формы з комплексам жылых, сакральных і гаспадарчых пабудоваў, згрупаваных вакол невялікага ўнутранага двара і маючых абарончыя прыстасаванні на знешнім перыметры.

Канвентхаўс быў вынайдзены Тэўтонскім ордэнам, таму ў нямецкамоўнай традыцыі яго наўпрост называюць *Konventhaus* ці *Deutschordensburg* (замак Тэўтонскага ордэна). Сама ідэя і форма канвентхаўса бярэ свой пачатак ад рэгулярных замкаў-кастэляў нямецкага тыпу, ці штаўфэнаўскіх кастэляў.

## Гл. таксама 
* Капітуляр

Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага
Беларускі народны камітэт

**Беларускі народны камітэт** — каардынацыйны орган беларускіх палітычных, грамадскіх і прафесійных арганізацый.

Дзейнічаў у 1915—1918 гг. на тэрыторыі Беларусі, акупаванай Германіяй. Створаны ў Вільні. У БНК уваходзілі прадстаўнікі  Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы, Віленскага камітэта Беларускай сацыялістычнай грамады, Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны і інш. Узначальваў БНК А. Луцкевіч. Напачатку БНК прытрымліваўся канцэпцыі Канфедэрацыі ВКЛ. Пазней выказваўся за ўтварэнне Беларуска-Літоўскай дзяржавы з унутраным размежаваннем аўтаномных беларускіх і літоўскіх зямель. У чэрвені 1916 выпрацаваў ідэю Злучаных Штатаў ад Балтыйскага да Чорнага мораў. Гэту канцэпцыю БНК прадставіў Лазанскай канферэнцыі народаў Расіі (1916). БНК удзельнічаў у правядзенні Беларускай канферэнцыі 1918 у Вільні. На ёй была выбрана Віленская беларуская рада, якой БНК здаў свае паўнамоцтвы.

## Літаратура
* Луцкевіч, А. Злучаныя Штаты ад Балтыкі да Чорнага мора // Свабода. — 1990. — № 2. — С.
* Сідарэвіч, А. М. Беларускі народны камітэт / А. М. Сідарэвіч // . — С. 449—450.
* Сідарэвіч, А. Беларускі шлях // Літаратура і мастацтва. — 1990. — № . — 23 лістапада. — С.

Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі
Катэгорыя:1915 год у Вільні
Лапатка (архітэктура)

[Лапаткі вежы раманскай кірхі Святога Марціна ў [горад Карст, Германія|Карсце|thumb]]

**Лапа́тка** — вертыкальны выступ на сцяне будынка без базы і капітэлі. Вядома ў архітэктуры Заходняй Еўропы, у сярэдневяковым дойлідстве Расіі і Беларусі. Лапаткі звычайна ўспрымалі цяжар ад падпружных арак скляпенняў. Адначасова былі элементамі рытму і дэкору фасадаў, аздабляліся рустам, філёнгамі і інш. У драўляным дойлідстве ў выглядзе лапатак часам вырашалася шалёўка астаткаў зрубаў, якая аздаблялася дэкаратыўнымі разнымі накладкамі, размалёўкай. У некаторых збудаваннях XVIII-XIX стст. пад уплывам мураванай архітэктуры лапаткі аздаблялі канелюрамі або рустам.

## Літаратура 
* 
* *Слюнчанка, В. Р.* Барысаглебская (Каложская) царква ў Гродне. — Мінск, 1992.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Алах

**Алах** ( &nbsp;) — арабскае слова, якое азначае Бога. У ісламе слова Алах традыцыйна выкарыстоўваецца ў любой мове, што азначае як уласна Бога, так і адно з яго імёнаў.

Паводле веры мусульман, Алах — стваральнік і кіраўнік усяго існага. Акрамя яго ніхто не валодае гэтымі якасцямі. Існаванне Алаха неабходна для сусвету, а яго адсутнасць немагчыма. У Алаха няма роўных, і ў гэтым выяўляецца Яго абсалютнае адзінства.

Алах — імя ўласнае, яно адпавядае сапраўднаму Богу, Творцу і Госпаду ўсяго існага, уладальніку ўсіх выдатных імёнаў і якасцяў, Цэламу, Адзінаму. Алах вечны і не мае пачатку і канца. Спасціжэнне Яго чалавечым розумам немагчыма. Аднак некаторыя Яго атрыбутыўныя якасці паддаюцца прыблізнаму апісанню катэгорыямі чалавечага паняццевага апарата, гэта значыць, напрыклад, можна казаць пра Яго існаванне або дасканаласць.

Катэгорыя:Іслам
Кансоль (архітэктура)

thumb|150px|right|Кансоль у выглядзе завітка
**Кансоль** — выступ у сцяне ці ўмацаваная адным канцом у сцяне балка, яка падтрымлівала карніз, балкон, галерэю, фігуру, вазу ці інш.

У Грэцыі кансолі з вельмі лёгкімі праекцыямі ўжываліся для падтрымання дзвярных карнізаў. Храм Канкордзіі з'яўляецца першым прыкладам выкарыстання кансолі ў выглядзе завітка.

## Літаратура 
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Віцебскія замкі

**Віцебскія замкі** — драўляныя і мураваныя абарончыя збудаванні, што існавалі ў Віцебску ў XIV—XVIII стст.

## Гісторыя 
Паводле падання з Віцебскага летапісу, у 974 годзе кіеўская княгіня Вольга заснавала першы драўляны грод пры ўпадзенні Віцьбы ў Дзвіну.

Па ўваходжанні Віцебску ў склад Вялікага Княства Літоўскага ў XIV ст. вялікі князь Альгерд узвёў мураваныя ўмацаванні вакол Верхняга і Ніжняга замкаў.

, 2-я палова XIX ст.]]

Адно з найзначнейшых выпрабаванняў Віцебскіх замкаў адбылося ў 1393 годзе пры аблозе вялікім князем Вітаўтам, калі ўпершыню ў Вялікім Княстве Літоўскім былі ўжытыя гарматы. У 1396 годзе Вітаўт ізноў мусіў браць штурмам Віцебскія замкі. У спробе здабыць велікакняжацкі тытул Віцебск двойчы ў 1435 і 1437 гадах браў у аблогу Міхал Жыгімонтавіч. Тройчы ў 1516, 1519, 1568 гг. яго беспаспяхова штурмавалі маскоўскія войскі.

У 1614 годзе адбыўся вялікі пажар, у выніку якога большая драўляная частка Ніжняга і Верхняга замкаў ушчэнт згарэла. У час вайны 1654—1667 гадоў Віцебскія замкі пратрымаліся даўжэй за іншыя вялікалітоўскія ўмацаванні: іх абаронцы здаліся 22 лістапада 1654 года пасля ўпартай 14-тыднёвай аблогі. Захапіўшы замкі маскоўцы спрабавалі іх падрамантаваць, аднак стары мураваны замак Альгерда так і не аднаўляўся: замест мураваных сценаў і вежаў ставілі драўляныя зрубы.

У час Паўночнай вайны 28 верасня 1708 года паводле загаду расійскага цара Пятра I, а пасля ў 1752 годзе ізноў жа праз рускіх асаднікаў драўляныя замкі былі спаленыя, пасля чаго іх закінулі і больш не аднаўлялі.

У 1970 годзе на тэрыторыі Віцебскіх замкаў прайшлі археалагічныя даследаванні (кіраўнік — Міхась Ткачоў).

## Архітэктура 
Для Альгерда Віцебск меў выключна вялікае значэнне ў правядзенні актыўнай усходняй палітыкі (ваенных паходаў на Маскву), таму не дзіўна што вялікі князь загадаў збудаваць на месцы драўлянага старога гроду комплекс магутных мураваных умацаванняў, які складаўся з Верхняга і Ніжняга замкаў.

Верхні замак меў пяць абарончых вежаў, лінія ягонай абароны дасягала 392 сажань (800 метраў), тым часам сцяна Ніжняга замка дасягала 585 ½ сажань (1250 метраў) і была ўмацаваная трынаццацю вежамі.

## Сучаснасць 
У 2007 г. аднавілі Духаўскі круглік, у якім зараз знаходзіцца музей.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Матэрыялы пра Віцебскія замкі на www.vitebsk974.org 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Віцебска
Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Віцебска
Крэдэнс

**Крэдэнс** — памяшканне тыпу буфета, дзе захоўвалі посуд і іншае сталовае начынне. Існаваў у палацах і сядзібных дамах, звычайна прымыкаў да сталовай.

## Літаратура 
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Памяшканні
Катэгорыя:Кухня
Катэгорыя:Збераганне харчовых прадуктаў
Мірыян

**Мірыян I** (მირიანი) — трэці цар Іберыі, прадстаўнік дынастыі Фарнавазідаў.

Успадкаў трон ад Саурмага, які не пакінуў нашчадкаў па мушчынскай лініі і дынастыя перайшла па жаночай, праз шлюб дачцэ Саурмага і Мірыяна.

Падчас кіравання Мірыяна была ўмацавана Дар'яльская цясніна і падаўлена паўстанне горцаў у Кахеціі.

Катэгорыя:Цары грузінскія
Катэгорыя:Фарнавазіды
Катэгорыя:Гісторыя Грузіі
Карл II Анжуйскі

**Карл II Анжуйскі** (1248 — 5 мая 1309) — Кароль Неапаля, сын Карла I Анжуйскага.

У 1284 годзе трапіў у палон да Педра III, караля Арагона. Ні булы адлучэння Марціна IV, ні паход французаў не маглі прымусіць Педра III вызваліць Карла. Толькі ў 1288 годзе Якуб II, які б пасля смерці Педра III успадкаваў Сіцылію, вярнуў Карлу свабоду, вытаргаваў у яго закладнікаў і 30 тыс. марак срэбра. Насуперак абяцанню Карл аднавіў барацьбу супраць Арагона.

Якуб II, прызваны пасля смерці старэйшага брата, Альфонса III, да кіравання Арагонам (1291), перадачай Сіцыліі Карлу (1294) хацеў заключыць мір з Рымам, Анжуйскім домам і Францыяй, але адначасова заклікаў таксама свайго малодшага брата Федэрыга II да кіравання Сіцыліяй.

Барацьба з-за вострава працягвалася да самай смерці Карла.

## Сям’я 
Жонка — **Марыя Венгерская** (1257—1323), дачка Іштвана (Стэфана) V (1239—1272), караля Венгрыі (1270—1272). Праз яе Анжу-Сіцылійскі дом атрымаў права на прастол Венгрыі пасля спынення дынастыі Арпадаў. Меў 14 дзяцей, з якіх характэрны:

* **Карл Мартэл** (08.09.1271 — 12.08.1295) — быў каранаваны ў 1291 г. у якасці караля Венгрыі пасля смерці свайго дзядзькі з матчынай лініі Ласла IV, але фактычна не кіраваў (у Венгрыі каралём быў абраны Андраш III). Сын Карла Мартэла Карл I Роберт (1288 — 16.07.1342) здолеў дамагчыся венгерскай кароны, заснаваўшы Анжуйскую дынастыю, якая валадарыла ў Венгрыі да 1395 г.
* **Людовік** (09.02.1275 — 19.08.1297) адмовіўся ад дынастычных правоў дзеля служэння Царкве, скончыў жыццё біскупам Тулузы. Кананізаваны.
* **Роберт** (1277 + 16/19.01.1343), кароль Неапалю з 1309 г.
* **Філіп** (10.11.1278 — 26.12.1332), прынц Таранта. Па другой жонцы князь Ахаі і тытулярны імператар Лацінскай Канстанцінопальскай імперыі. Адзін з яго сыноў Людовік Таранцкі (1308 — 25.05.1362) — другі муж і суправіцель Джаваны I.
* **Іаан** (1294 — 05.04.1336), герцаг Дураца. Заснаваная ім лінія Анжуйскай дынастыі (лінія Дураца) кіравала Неапалем у 1382—1435 гг. у асобе Карла III Малога, Уладзіслава і Джаваны II.
* **Маргарыта** (1273 — 31.12.1299) — першая жонка **Карла Валуа**, прынесла яму ў пасаг Анжу і Мэн, маці Філіпа VI, першага караля Францыі з дынастыі Валуа.
* **Бланка** (1280 — 14.10.1310) — жонка **Хаймэ II** (1267—1327), караля Арагона (1291—1327) і Сіцыліі (1285—1295)
* **Элеанора** (1289 — 09.08.1341) — жонка **Федэрыга II** (1272—1336), караля Сіцыліі з 1295 г, заснавальніка Сіцылійскай лініі Арагонскага дому
* **Марыя** (1290—1347) — жонка **Санча I** (1276—1324), караля Маёркі

Катэгорыя:Кіраўнікі Неапалітанскага каралеўства
Катэгорыя:Анжу-Сіцылійскі дом
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Пётр Паўлавіч Марцаў

**Пётр Паўлавіч Марцаў** (, Мінск — , Мінск) — беларускі журналіст, выдавец, прадпрымальнік.

## Біяграфія 
Скончыў філалагічны факультэт БДУ (1984). У 1984—1986 г. працаваў настаўнікам рускай мовы і літаратуры ў школе працоўнай моладзі № 19 г. Мінска. У 1986—1988 г. працаваў карэспандэнтам, старэйшым рэдактарам у Беларускім тэлеграфным агенцтве (БЕЛТА). Змушаны быў звольніцца пасля свайго ўдзелу ў мітынгах каля Усходніх (Маскоўскіх) могілак і ў Курапатах. Кіраваў аддзелам часопіса «Парус» (1989—1990), уласным карэспандэнтам штотыднёвіка «Коммерсантъ» па Беларусі, дырэктарам карпункту «Коммерсантъ» і агенцтва «Постфактум» (1991—1993).

У 1992 г. пачаў займацца прадпрымальніцкай дзейнасцю: выдаваць газету «Биржи и банки: Белорусская деловая газета» (з 1999 — «Белорусская деловая газета»), штотыднёвік «Имя» (1995—1999). З 1997 г. — прэзідэнт ЗАТ «Белорусская деловая газета», галоўны рэдактар «Белорусской деловой газеты». З 2002 г. — генеральны дырэктар УП «Марат», выдавец «Белорусской деловой газеты» і «БДГ. Для служебного пользования». У сакавіку 2006 г. выхад «Белорусской деловой газеты» быў спынены ў сувязі з забаронай на яе друк у беларускіх друкарнях і распаўсюд праз РУП «Белпошта» і «Белсаюздрук».

Прадзюсар і адзін з аўтараў сцэнарыя дакументальнага фільма «Обыкновенный президент» (1996; Прэмія Міра Берлінскага кінафестывалю, 1997).

Разведзены, меў дачку і двух сыноў.

Уваходзіў у дваццатку самых уплывовых прадстаўнікоў мас-медыя краін СНД (2001). Узнагароджаны Ганаровым дыпломам Беларускай асацыяцыі журналістаў «За зацвярджэнне свабоды слова ў Беларусі».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі
Фарнаваз I

**Фарнаваз I** () — першы цар Іберыі, старажытнагрузінскай дзяржавы.

Спасылаючыся на гістарычныя крыніцы, большасць даследчыкаў датуюць кіраванне Фарнаваза 3 ст. да н.э.

З’яўляецца заснавальнікам правячай дынастыі Фарнавазідаў. Старажытны стваральнік грузінскай пісьменнасці. Заснавальнік горада Армазі — сталіцы Іберыі.

## Літаратура 
* Rapp, Stephen H. (2003), Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts. Peeters Bvba ISBN 90-429-1318-5.
* Toumanoff, Cyril (1963), Studies in Christian Caucasian History. Georgetown University Press.
* Suny, Ronald Grigor (1994), The Making of the Georgian Nation (2nd edition). Indiana University Press, ISBN 0-253-20915-3.

Катэгорыя:Цары грузінскія
Катэгорыя:Фарнавазіды
Катэгорыя:Абагаўлёныя манархі
Катэгорыя:Заснавальнікі рэлігій
Саурмаг

**Саурмаг I** (საურმაგი) — другі цар Іберыі (старажытнагрузінскай дзяржавы), прадстаўнік дынастыі Фарнавазідаў.

Паводле грузінскіх летапісаў з-за змовы дваран Саурмаг быў вымушаны бегчы ў суседняе Дзурдуксае царства, на радзіму яго маці. З дапамогай дзурдукаў Саурмаг вярнуў сталец і сабраў новае дваранства, цалкам падпарадкаванае яго ўладзе.

З-за адсутнасці дакладных крыніц, лічыцца, што ў Саурмага не было сына, і таму сталец успадкаваў яго прыёмны сын Мірыян.

## Літаратура 
* Rapp, Stephen H. (2003), Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts. Peeters Bvba, ISBN 90-429-1318-5.

Катэгорыя:Фарнавазіды
Катэгорыя:Цары грузінскія
Катэгорыя:Гісторыя Грузіі
Маладзёжная хакейная ліга

**Маладзёжная хакейная ліга** (МХЛ) — міжнародная хакейная ліга маладзёжных каманд. У лізе могуць удзельнічаць хакеісты ва ўзросте ад 17 да 21 года. На сённяшні дзень у лізе ўдзельнічаюць 29 камандаў з Расіі, Беларусі і Латвіі. 21 клуб з’яўляецца маладзёжным складам клубаў КХЛ, два — вышэйшай хакейнай лігі Расіі, адзі — «Юнацтва» з Адкрытага чэмпіяната Беларусі і пяць з’яўляюцца самастойнымі камандамі. Ліга праводзіць свой чэмпіянат, які адначасова з’яўляецца адкрытым чэмпіянатам Расіі сярод моладзі.

## Фармат 
Чэмпіянат складаецца з дзвюх частак: рэгулярнага сезона і раўнда плэй-оф. Каманды падзелены на дзве канферэнцыі (усходняя і заходняя), якія ў сваю чаргу дзеляцца на два дывізіёна.

Падчас рэгулярнага сезона клубы праводзяць па 4 матча з усімі камандамі са свайго дывізіёна, па 2 матчы з камандамі іншага дывізіёна сваёй канферэнцыі і па аднаму матчу паміж іншымі супернікам.

Па 4 лепшых каманд з кожнага дывізіёна выходзяць у плэй-оф, пераможца якога атрымоўвае Кубак Харламава і з’яўляецца чэмпіёнам МХЛ. Унутры канферэнцый праходзяць серыі матчаў 1/4, 1/2 фіналаў і фінал канферэнцыі, серыі гуляюцца да 3 перамог. Пераможцы канферэнцый гуляюць у фінале Кубка Харламава, які гуляецца да 4 перамог. Каманды, якія прайгралі ў фіналах канферэнцый гуляюць серыю, якая складаецца з двух матчаў, за трэцяе месца.

## Клубы 
## Гл. таксама 
* Кантынентальная хакейная ліга
* Вышэйшая хакейная ліга

## Спасылкі 
* сайт МХЛ
Люкарна

**Люкарна** — невялікі круглы ваконны праём у даху, купальным пакрыцці, тымпане франтона ці шчыпца. Мела распаўсюджанне ў час готыкі.

## Літаратура 
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Машыкуль

**Машыкуль** (: mâcher-«знішчаць» und coulis-«вадкасць») — спецыяльныя байніцы ў замках і гарадскіх умацаваннях, галоўнай функцыяй якіх было весці абстрэл прылеглай да сцяны зоны.

Магчымасць устройства машыкуляў у сцяну дасягалася вынасам баявой галерэі на выступаючых кансолях, краншэйнах або балках вонкі. Машыкулі ў такім выпадку размяшчаліся ў прамежку між кансолямі.
]]
Слова *машыкуль* прыйшло ў беларускую мову, верагодна з нямецкай ў XV — XVI стагоддзяў, разам і з самой формай такіх байніц у мураваных збудаваннях. У драўлянай абарончай архітэктуры форма байніц для абстрэлу прылеглай да сцяны зоны магла існаваць і раней. У прыватнасці ў летапісах згадваюцца т.зв. *падсябіцці*. Мясцовая назва сведчыць аб аўтаномнасці ўзнікнення самой з'явы.

## Гл. таксама 
* Падсябіцце

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фартыфікацыя
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Мезанін

]]
**Мезанін** — надбудова над сярэдняй часткай жылога дома (у сядзібах і гарадскіх дамах).

У мезаніне звычайна змяшчаліся жылыя ці дапаможныя памяшканні, у палацах і замках — парадныя і абарончыя залі. На фасадах мезанін афармляўся галерэямі, балконамі, франтонамі ці шчыпцамі.

## Літаратура 
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Вадзяны млын

.]]
 на паштовай марцы]]
**Вадзяны млын** — збудаванне для абмалоту зерня, механізмы якога прыводзяцца ў рух сілай вады.

Вадзяныя млыны з’явіліся на Беларусі ў XII—XIII стст. першапачаткова пры гаспадарках князёў і заможных манастыроў. Іх распаўсюджанне магло адбыцца пад уплывам заходніх суседзяў: напрыклад, у палякаў вадзяныя млыны вядомыя з XII ст. Асобны артыкул, прысвечаны ўрэгуляванню пытання будаўніцтва вадзяных млыноў, маецца ў Статуце 1529 года. На тэрыторыі Беларусі вадзяныя млыны шырока бытавалі да пачатку XX ст.: так, у адным Крычаўскім графстве ў 1786 годзе налічвалася 33 вадзяныя млыны.

, гравюра XVII ст. У цэнтры пазначаны літарай К вадзяны млын.]]

Месцам усталявання млыноў звычайна былі берагі рэк або праточных азёраў. Для павелічэння вытворчасці млына перад імі маглі стварацца штучныя ставы. Млыны на невялікіх ставах мелі адпаведныя памеры і будаваліся звычайна з дрэва, у той час як на вялікіх ставах маглі будавацца мураваныя двухпавярховыя млыны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вадзяныя млыны
Катэгорыя:Аб’екты на марках
Млын

**Млы́н** — гаспадарчае збудаванне абсталявае механізмам для абмалоту зерня. Асноўнымі часткамі млына з'яўляюцца жорны, што непасрэдна мелюць зерне і рухаючы механізм, паводле якога млыны падзяляюцца на тры тыпы: вадзяныя, ветраныя (ці ветракі) і паравыя.

Галоўным элементам млына з'яўляюцца жорны ў выглядзе двух цыліндрычных камянёў, якія ўласна і мелюць зерне. Розным, аднак, магла быць сіла, якая прыводзіла гэты механізім ў рух. Таму млыны падзяляюцца на:

* Ветраныя млыны, або ветракі
*Вадзяныя млыны
*Паравыя млыны

На тэрыторыі Беларусі першымі з'явіліся вадзяныя млыны, верагодна яшчэ ў ХІІ ст.. У другой палове ХІХ шырокае распаўсюджанне набылі ветракі або ветраныя млыны.

## Літаратура 
* *Ненадавец, А. М.* Легенды старых млыноў / А. Ненадавец. – Мінск: Беларуская навука, 2018. – 278 с.: іл. – (Традыцыйны лад жыцця). ISBN 978-985-08-2234-5

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы
Білева (жылы раён)

**Білева** — мікрараён у паўднёва-ўсходняй частцы Віцебска паміж Маскоўскім праспектам і праспектам Будаўнікоў. Назву атрымаў ад аднайменнай вёскі (часткова захавалася), уключанай у гарадскую тэрыторыю. 

Актыўна забудоўвацца 9-10-павярховымі буйнапанельнымі дамамі. У сувязі са значнай аддаленасць ад асноўных магістраляў гарадскога транспарту з'яўляецца бюджэтным. Будуецца школа. У перспектыве, пасля падаўжэння праспекта Будаўнікоў да мікрараёна і яго ўладкавання, — стане нароўні з мікрараёнам Поўдзень адным з асноўных спальных раёнаў горада. У мікрараёне працуе дзве прадуктовыя крамы, салон-цырульня і рамонт абутку і адзення.

## Асноўныя вуліцы 
* вуліца Багатырова
* вуліца Баграмяна
* вуліца Караткевіча

Катэгорыя:Жылыя раёны Віцебска
Максура

**Максура** — драўляная сценка альбо крата, якую ставяць у мячэцях, якая аддзяляе ўладу ад рэшты вернікаў. Пазней гэтай назвай сталі карыстацца, каб акрэсліць усю прастору, прызначаную для ўладара.

Катэгорыя:Іслам
Катэгорыя:Архітэктура
Сувязь незалежнасці і непадзельнасці Беларусі

**«Сувязь незалежнасці і непадзельнасці Беларусі»** — беларуская палітычная арганізацыя, дзейнічала ў 1916—1918 гадах у Вільні.

У арганізацыю ўваходзілі Вацлаў Ластоўскі, Вінцэнт Святаполк-Мірскі, Казімір Шафнагель і іншыя. З 2.6.1917 да 22.4.1918 года выдала прынамсі 5 лістовак з выкладам сваіх поглядаў (іх аўтарам лічыцца Ластоўскі). Адмаўляла ідэю Канфедэрацыі Вялікага княства Літоўскага, паводле якой на беларускіх і літоўскіх землях, акупіраваных Германіяй, прапаноўвалася стварыць беларуска-літоўскую дзяржаву; выступала за злучэнне падзеленай фронтам Беларусі ў «адзін суцэльны і незалежны арганізм». Прапаноўвала ўстанавіць у незалежнай дзяржаве рэспубліканскі лад, правесці беларусізацыю школ, рэлігійных і дзяржаўных устаноў з забеспячэннем правоў нацыянальных меншасцей. Выступала за тое, каб прадстаўнікі беларускага народа «з абедзвюх старон фронту» былі дапушчаны на мірную канферэнцыю і каб яна прызнала незалежнасць Беларусі; выказвала надзею, што польскае грамадства не будзе чыніць перашкоды ў культурным і нацыянальным будаўніцтве. Прызнаючы права літоўскага народа на незалежнасць, арганізацыя выступала супраць анексіянісцкіх памкненняў дзеячаў Літвы. Лічыла, што палітычная раўнавага ў Еўропе цесна звязана з вырашэннем украінскага пытання, вітала Украінскую раду і жадала, каб Украіна была прызнана незалежнай дзяржавай. Адначасова выказвалася за федэратыўныя сувязі з суседнімі народамі, вылучала ідэю «Беларуска-Украінскай федэратыўнай дзяржавы». Палажэнні праграмы, распрацаванай «Сувяззю незалежнасці і непадзельнасці Беларусі», прыняты Беларускім народным камітэтам (БНК), канферэнцыяй БНК, Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групай і Віленскім камітэтам Беларускай сацыялістычнай грамады (верасень 1917), а таксама Беларускай канферэнцыяй у Вільні (1918). Палажэнні гэтай праграмы спрабаваў ажыццявіць урад Беларускай Народнай Рэспублікі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
*  — С. 439

Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі
Катэгорыя:Арганізацыі Вільні
Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
Катэгорыя:1916 год у Вільні
Наас

**Наас** — галоўная прастора крыжова-купальнага храма, якой у плане адпавядае восем квадратных ці прастакутных ячэек-травеяў, што групуюцца вакол цэнтральнага падкупальнага квадрата. Прыём арганізацыі ўнутранай прасторы храма, запазычаны са старажытнагрэчаскай архітэктуры.

## Літаратура 
* *Слюнчанка, В. Р.* Барысаглебская (Каложская) царква ў Гродне. — Мінск, 1992.

Катэгорыя:Архітэктура
Павільён

[Асобны павільён, [:de:Hofgarten (München)|Hofgarten ў Мюнхене, Баварыя|thumb]]
**Павільён** — асобны будынак у парку ці садзе, або частка палацавага будынка, якая мае самастойную прастору і дах.

## Літаратура 
* *Марозаў, В. Ф.* Палац у Жылічах. — Мінск, 1992

Катэгорыя:Архітэктура
Падвал

**Падвал **— паверх будынка з узроўнем падлогі ніжэй узроўня зямлі больш чым на палову вышыні памяшканняў або першы падземны паверх Служыць для размяшчэння рознага абсталявання, харчоў. Характарызуецца стабільнасцю сутачных і гадавых тэмператур за кошт цеплаізалюючых уласцівасцяў зямлі і адсутнасці натуральнага сонечнага асвятлення.

Назва паходзіць ад памяшканняў, якія ў даўніну размяшчаліся ў крэпасцях пад іх ахоўным земляным валам ніжэй узроўню фартыфікацыйных збудаванняў. Вышыня падвалаў больш двух метраў, пры меншай вышыні прастору называецца тэхнічным падполлем і фактычна ўжо не з'яўляецца памяшканнем. У высокіх будынках падвалы звычайна больш развітыя (для ўстойлівасці будынка) і бываюць нават уключаюць некалькі паверхаў. У малапавярховых будынках часцей мае невялікую глыбіню. У апошняй траціне XX стагоддзя колькасць жылых будынкаў з падвалам стала скарачацца ў сувязі з распаўсюджваннем цэнтральнага цеплазабеспячэння і з заканчэннем практыкі абарудавання ў іх бамбасховішчаў. Пры ўзвядзенні будынкаў без падвалаў значна памяншаецца кошт падземнай часткі. Вонкавыя падвальныя сцены разлічваюць на ўспрыманне актыўнага ціску грунту, а таксама на часовыя нагрузкі, якія знаходзяцца на прызме абвальвання (напрыклад, ад вежавых кранаў, грузавых аўтамашын), што перадаюцца на іх грунтам. Каб пазбегнуць затаплення падвалаў пры будаўніцтве пракладваецца дрэнажная сістэма, вырабляецца гідраізаляцыя знешніх сцен і падлогі; для памяншэння вільготнасці паветра ўладкоўваецца вентыляцыя.

Невялікія падвалы звычайна выкарыстоўваюцца для гаспадарчых патрэб і размяшчэння часткі абсталявання і камунікацый будынка, у больш прасторных часта размяшчаюцца склады, невялікія офісы, невялікія вытворчасці і крамы, у вялікіх комплексах падвалы часта выкарыстоўваюцца для размяшчэння падземнай автопарковки. Невыкарыстоўваныя падвалы і гарышчы часта становяцца прытулкам бяздомных. 

## Прызначэнне 
Падвалы ў індывідуальных жылых дамах, прызначаныя для захоўвання запасаў ежы.

## Зноскі 
Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Усходні аўтавакзал (Мінск)

**Аўтавакзал «Усходні»** — былы аўтавакзал у Мінску. Размяшчаўся ў паўднёва-ўсходняй частцы горада побач з жылым раёнам Серабранка на дарожнай развязцы вуліц Ванеева, Алега Кашавога і праспекта Ракасоўскага.

Праект архітэктараў Л. Пагарэлава, Л. Кустовай і В. Ягадніцкага.

## Гісторыя 
У 1970-х гадах з павелічэннем пасажырскіх прыгарадных і міжгародніх аўтобусных перавозак, Цэнтральны аўтавакзал Мінска не спраўляўся з пасажырапатокам і адкрыццём новых маршрутаў. Таму ў канцы 1970-х гадоў прынялі рашэнне пабудаваць у горадзе яшчэ адзін аўтобусны вакзал, які назвалі «Усходнім». Здадзены ў эксплуатацыю ў 1983 годзе.

З 1 чэрвеня 2016 года з аўтавакзала перасталі хадзіць прыгарадныя, міжгароднія і міжнародныя аўтобусы. Пляцоўку сталі выкарыстоўваць для міжрэйсавага адстою. Усе аўтобусы, якія хадзілі з «Усходняга», адпраўляліся і прыбывалі на аўтавакзал «Цэнтральны».

Паведамлялася пра аднаўленне працы ў сакавіку 2020 года, але ўрэшце аўтавакзал канчаткова ліквідавалі і ў 2024 годзе пачалася яго рэканструкцыя з пераўтварэннем будынка ў гарадскі цэнтр тэхнічнай творчасці дзяцей і моладзі.

## Гл. таксама 
* Транспарт у Мінску
* Жылы раён Серабранка

## Крыніцы 
Катэгорыя:Аўтастанцыі і аўтавакзалы Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1983 годзе
Катэгорыя:1983 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Льва Пагарэлава
Катэгорыя:Вуліца Ванеева (Мінск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ларысы Кустовай
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Віктара Ягадніцкага
Мінскае маршрутнае таксі

**Мінскае маршрутнае таксі** — сукупнасць рэгулярных маршрутаў маршрутнага таксі ў г.Мінску.

## Гісторыя 
Як тып транспарту, маршрутныя таксі ўпершыню ўведзеныя аўтакамбінатам таксаматорнага транспарту ў Мінску ў 1974 годзе з мэтай паляпшэння перавозкі пасажыраў з цэнтра гораду ў жылыя раёны. На маршрутах выкарыстоўваліся  мікрааўтобусы РАФ-977ДМ, а з канца 70-х — РАФ-2203.

Пасля распаду СССР маршрутныя таксоўкі зніклі з вуліц гораду і з'явіліся зноў толькі ў 1996-м.

## Рухомы склад 
Паслугі маршрутных таксі надаюць у Мінску як прыватныя кампаніі, так і дзяржаўнае прадпрыемства «Мінсктранс». Апроч мікрааўтобусаў «Газель» таксама выкарыстоўваюцца: Mercedes-Benz Sprinter, Volkswagen Transporter, Peugeout Boxer, Ford Transit і некаторыя іншыя мадэлі розных вытворцаў.

## Аплата праезду 
Кошт праезду ў маршрутных таксі незафіксаваны: на розных маршрутах выкарыстоўваецца розны кошт, але ўтрымліваецца ў межах 1.50-2 руб. Да таго ж, кошт можа быць зніжаны, калі пасажыр праязджае нязначную частку маршруту.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Маршрутные такси. Транспорт в Минске  

Катэгорыя:Транспарт Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе
Катэгорыя:1974 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:1996 год у Мінску
Мотэ

у]]
]]
**Мо́тэ** (), **плесі** або **ферт** (), або **«нарма́нскі замак»**, або **«замак на пагорку»** () — ранні канструкцыйны тып драўлянага замка, распаўсюджаны ў X—XI стагоддзях пераважна ў Францыі і Англіі.

## Гісторыя 
Тып узнік і масава будаваўся ў дзяржаве Капетынгаў з X стагоддзя, найперш на паўночных землях. З сярэдзіны XI стагоддзя тып трапляе ў Англію, і масава будуецца там, а пазней у Уэльсе, Ірландыі і нізінах Шатландыі. З гэтага ж перыяду паходзіць англійскае слова для азначэння замку наогул — *castle* (*castel*). Словы «плесі», «ферт» ці «мот» (назва пагорку — цэнтральнай часткі такога замку) дасюль захоўваюцца ў назвах населеных пунктаў Францыі, што некалі прымыкалі да такіх замкаў.

З XII стагоддзя, а месцамі і з канца XI стагоддзя, такія замкі перабудоўваюцца ў каменныя ці драўляна-каменныя (шэл-кіп).

Асновай і галоўнай тыпалагічнай адметнасцю замку такога тыпу была драўляная вежа-данжон, пераважна простакутная ў плане і пастаўленая на «моту» (фр. *motte*, лац. *mota*) — прыродны ці штучны пагорак. Падэшва пагорку абводзілася сухім ці водным ровам. Верх пагорку раўняўся ў пляцоўку (плошчай да 40—50 м²), якая абводзілася тынам (часам з баявымі пляцоўкамі-забароламі), часам валам з тынам на ім. Праход па-над ровам на верх пагорку забяспечваўся здымным мостам, які мантаваўся на апорах. Звычайная вышыня пагорку складала 9—12 м, часам да 30 м (адзін з замкаў Норфалка каля Тэтфарда).

Побач з пагоркам звычайна змяшчаўся двор (англійскае «бейлі», *bailey*), дзе ставілі жытло для бліжэйшага акружэння феадала і для слугаў, а таксама некаторыя гаспадарчыя пабудовы. Гаспадарчы двор мог забяспечвацца ўласным абводам валу ці тыну, які прымыкаў да пагорку, акружаў яго, або мясціўся побач, але асобным абводам. Двароў магло быць два; плошча замку разам з дваром дасягала 0,6—1,2 га, і рэдка бывала вялікай.

## Гл. таксама 
* Фартыфікацыя
* Шэл-кіп

## Зноскі 
## Літаратура 
*  С.101—103.
*  С.54—59.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фартыфікацыя
Катэгорыя:Архітэктура
Успенская гара

на Успенскай горцы]]
**Успенская Гара** (*Успенская горка*, *Лысая гара*) — гістарычная мясцовасць Віцебска на высокім левым беразе Дзвіны. 

З поўдня абмяжована Віцьбай, з поўначы – Востра-Спаскай гарой (падзяляліся ярам, які пазней засыпаны і цяпер не бачны; раён сучаснай вуліцы Я. Купалы). Названа ад Успенскай царквы, вядомай тут з XV ст. У XIV-XVI стст. Успенская гара была часткай Завіцебнага пасада, пазней – Узгорскага замка. 

У пачатку XVII стагоддзя на Успенскай гары знаходзіўся Багародзіцкі пасад (27 дамоў, архіепіскапскі двор з гаспадарчымі пабудовамі).  

У 1636 годзе тут пабудавана новая царква, а ў 1743—1785 гадах – каменны касцёл і будынак базыльянскага манастыра (цяпер у ім змяшчаецца станкаінструментальны тэхнікум). Паводле інвентару 1664 года, да Успенскай гары вяла вуліца Багародзіцкая (цяпер вул. Крылова). 

У 1799 годзе касцёл быў перайменаваны ва Успенскі сабор. Пасля нівеліравання яра назва Успенская гара перанесена і на тэрыторыю былой Востра-Спаскай гары і замацавалася як Успенская горка. 

Яе цэнтральную частку займае сквер з помнікам героям Айчыннай вайны 1812 года, будынкам былога губернатарскага палаца, ваеннымі могілкамі.

## Літаратура 
* *Пасанен В. Э., Дикусар Е. А., Стёпин С. Г.* Горные вершины Витебской области. — Минск: Право и экономика, 2016. — 162 с. — ISBN 978-985-552-569-2. С.120, 129.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Віцебска
Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Цэнтральны аўтавакзал (Мінск)

**Цэнтральны аўтавакзал** — аўтавакзал у Мінску. Размешчаны на Прывакзальнай плошчы ў цэнтральнай частцы горада.

## Гісторыя 
Аўтавакзал быў пабудаваны на месцы былой воданапорнай вежы і пачаў сваю працу ў 1962 годзе.

15 жніўня 2007 г. вакзал быў зачынены на рэканструкцыю, а ў лістападзе ўжо быў дэмантаваны. На яго месцы быў пабудаваны новы комплекс, які адчыніў свае дзверы ў 2011 годзе.

## Перспектывы 
thumb|250px|left|Сучасны стан (2019 год).

Новы комплекс складаецца з пяці ўзроўняў: на першым, падземным, месцяцца тэхнічныя памяшканні і камеры захоўвання, на першым паверсе — касы і залы чакання. Вышэй месцяцца офісы і крамы. Каля вакзалу размешчаны таксама пяціўзроўневы паркінг, агульная плошча якога вырасце на 75% — з 2 да 3,5 тыс. м². Аўтавакзалу нададзены статус міжнароднага, дзякуючы чаму ёсць магчымасць адпраўляць рэгулярныя рэйсы ў Кіеў, Маскву, Варшаву, Прагу і іншыя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аўтастанцыі і аўтавакзалы Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1962 годзе
Катэгорыя:1962 год у Мінску
Катэгорыя:Прывакзальная плошча (Мінск)
Белорусская деловая газета

«**Белорусская деловая газета**» (; «») — беларуская грамадска-палітычная газета, заснаваная ў 1992 годзе. Нязменным рэдактарам быў Пётр Марцаў. Заснавальнікам і выдаўцом «БДГ» з’яўлялася выдавецкае прыватнае ўнітарнае прадпрыемства «Марат», газета пазіцыянавала сябе як «штодзённае незалежнае выданне дзелавых і палітычных кругоў Беларусі»; аб’ектыўна была адным з найболей аўтарытэтных незалежных СМІ Беларусі. За час дзейнасці БДГ неаднаразова прадпрымаліся спробы прыпыніць яе выпуск па розных прычынах, аднак кожны раз выпуск выдання аднаўляўся.

У 2003 годзе на засаду рэдактара заступіла Святлана Калінкіна. У газеце сталі публікавацца рэпартажы і артыкулы, якія крытыкуюць урад Лукашэнкі, у тым ліку серыя матэрыялаў пра суд над экс-дырэктарам канцэрна «Белдзяржхарчпрам» Віктарам Казекам, карупцыйны працэс над былым дырэктарам Мінскага трактарнага завода Міхаілам Лявонавым і апытанне чытачоў, ці павінен народ дазваляць Лукашэнка выкарыстоўваць прэзідэнцкі самалёт для асабістага карыстання. Артыкулы рэпарцёра Ірыны Халіп аб карупцыі ў асяроддзі афіцыйных уладаў прывялі да кароткачасовага прыпынення друку газеты за «абразу гонару і годнасці прэзідэнта».

3 чэрвеня 2003 года выйшаў сумесны нумар «Белорусской деловой газеты» да «Салідарнасці»: такім чынам рэдакцыя «Салідарнасці» падтрымала «БДГ», якую забараняў рэжым Лукашэнкі.

Неўзабаве газета была падвергнутая і афіцыйнай кампаніі пераследу: «палітычна матываваныя падатковыя праверкі, пагрозы забойства і затрыманні». Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь пачало запалохваць друкарні, якія б пагадзілася друкаваць газету, што вымусіла «БДГ» пераехаць друкавацца ў расійскі Смаленск за яе працу з «БДГ».

Газета спыніла выхад у сувязі з забаронай друкавацца ў беларускіх друкарнях і распаўсюджваннем праз РУП «Белпошта» і «Белсаюздрук» у 2006 годзе, на той час штотыднёвы тыраж складаў 65-70 тысяч асобнікаў.

Сёння існуе інтэрнэт-версія выдання «БДГ Деловая газета».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* БДГ Деловая газета  

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Газеты на рускай мове
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Вольная прэса Усходняй Еўропы»
Мінск-Паўночны

**Мі́нск-Паўночны** (, ) — станцыя Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Размешчана ў горадзе Мінску; на лініі Мінск-Пасажырскі — Маладзечна, паміж станцыяй Мінск-Пасажырскі і прыпыначным пунктам Радыятарны.

Выкарыстоўваецца як таварная станцыя і дэпо электрацягнікоў. З 5 лістапада 2011 года станцыя адкрыта для пасажыраў. Тут спыняюцца прыгарадныя цягнікі і цягнікі гарадской электрычкі. 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Станцыі Мінскага аддзялення Беларускай чыгункі
Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе
Катэгорыя:2011 год у Мінску
Маскоўскі аўтавакзал (Мінск)

**Маскоўскі аўтавакзал** — былы аўтавакзал у Мінску. Знаходзіўся на перакрыжаванні пр. Незалежнасці і вул. Філімонава, ва ўсходняй частцы гораду. Дакладны адрас: вул. Філімонава, 63.

Аўтавакзал абслугоўваў міжнародныя, міжгарадскія і прыгарадныя маршруты Віцебскага і Маскоўскага напрамкаў і Нацыянальны аэрапорт «Мінск-2». Быў разлічаны на абслугоўванне 15 тысячаў пасажыраў у суткі. На тэрыторыі вакзала працавала дыспетчарская станцыя, разваротнае кальцо для аўтобусаў і тралейбусаў, зала чаканняў, кавярні, гандлёвыя кропкі.

## Гісторыя 
Існуюць звесткі, што дэ-факта аўтавакзал «Маскоўскі» пачаў сваё існаванне з 1962 г. як філіял аўтавакзала «Цэнтральны». Але праект будаўніцтва замест невялікага павільёна комплексу будынкаў дарог і камунікацый быў распрацаваны толькі да 1990 г. З-за браку фінансавання будаўніцтва скончылася толькі ў 1999 годзе. Праект атрымаў тытул самага характэрнага постмадэрнісцкага аб’екту беларускай архітэктуры і гран-пры на рэспубліканскім конкурсе «Брэст-99».

Згодна парталу TOURIST.BY на момант эксплуатацыі вакзала яго структруру складалі: «касы, кавярня на 60 месцаў, адкрытыя міні-кавярні, гасцініца для вадзіцеляў, цырульня, гандлёвыя кропкі, залы чакання». Тая ж крыніца паведамляе, што за суткі вакзал мог абслугоўваць да 15 тыс. чал. а за гадзіну з вакзала адпраўляліся да 60 аўтобусаў.

У 2014 годзе стала вядома пра рашэнне знесці Аўтавакзал, на месцы якога планавалася пабудаваць новы комплекс расійскай кампаніі «Газпрам», а на скрыжаванні вуліцы Філімонава і праспекта Незалежнасці — транспартную развязку. З красавіка таго года аўтобусы прыгарадных маршрутаў былі перанесены ў аўтобусна-тралейбуснае дэпо на вуліцы Славінскага, а таксама некалькі адкрытых пляцовак ля Нацыянальнай бібліятэкі і станцыі метро «Уручча». Летам 2014 г. пачаўся знос комплекса будынкаў і камунікацый Аўтавакзала. На былой тэрыторыі вакзала па цяперашні час будуецца комплекс «Газпрама». Развязка на скрыжаванні вул. Філімонава і пр. Незалежнасці была пабудавана ў канцы чэрвеня 2016 г.

## Спасылкі 
* АВТОВОКЗАЛ МИНСК 
* Аўтавакзал «Маскоўскі». Ламаць і будаваць  // Минск старый и новый
* Аўтавакзал «Маскоўскі». Працяг гісторыі  // Минск старый и новый
* Як маскоўскія разбураюць наш «Маскоўскі» // Новы час
* Аўтавакзал «Маскоўскі» ў Мінску зносяць для будаўніцтва шматфункцыянальнага комплексу  // БелаПАН
 

Катэгорыя:Аўтастанцыі і аўтавакзалы Мінска
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска
Катэгорыя:Зніклі ў 2014 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе
Катэгорыя:1999 год у Мінску
Катэгорыя:Аб’екты ў Мінску, названыя ў гонар Масквы
Катэгорыя:Вуліца Філімонава (Мінск)
Падсябіцце

, Польшча]]
**Падсябіцце** — абарончая канструкцыя ў драўляным дойлідстве ў выглядзе гарызантальнай байніцы ў перакрыцці баявой галерэі, якая выступае за межы абарончых сценаў. У мураваным дойлідстве *падсябіцці* адпавядаюць машыкулямі.

Назва паходзіць ад выразу *біць пад сабой* і зафіксавана ў беларускіх і ўкраінскіх дакументах XVI стагоддзя.

## Літаратура 
* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1993. — ISBN 5-85700-078-5

Катэгорыя:Архітэктура
Перадбрам’е

**Перадбрам’е** — невялікае абарончае збудаванне перад брамай у выглядзе прасла сцяны прамавугольнай ці паўцыліндрычнай формы. У адрозненне ад барбакана, мела невялікія памеры і будавалася непасрэдна перад самой брамай.

*Перадбрам’е* было адным з найбольш распаўсюджаных відаў перадбрамных умацаванняў у Вялікім княстве Літоўскі у познім сярэднявеччы і раннім новым часе. Мураваныя перадбрам’і існавалі ў Мірскім замку і перад Рудніцкай брамай у Вільні.

## Гл. таксама 
* Барбакан

Катэгорыя:Будаўнічыя элементы і канструкцыі
Катэгорыя:Фартыфікацыя
Пандус

**Пандус** (фр. *pente douce* — палогі схіл) — прамавугольная або крывалінейная нахіленая пляцоўка для пад’езду брычак, карэт, аўтамабіляў да параднага ўваходу. Часам пандус выдзяляўся каланадай, балюстрадай ці бардзюрам.

Катэгорыя:Архітэктура
Ірына Казуліна

**Ірына Казуліна** ( — ) — грамадскі дзеяч, жонка экс-кандыдата ў прэзідэнты Аляксандра Казуліна.

## Біяграфія 
Скончыла механічна-матэматычны факультэт БДУ, дзе і пазнаёмілася са сваім будучым мужам Аляксандрам Казуліным. Працавала праграмістам у НПА «Планар», затым — у Цэнтры праблем чалавека БДУ. Пасля заканчэння Міжнароднай школы бізнесу і менеджменту тэхналогій БДУ працавала маркетолагам у тым самым Цэнтры.

Актыўна дапамагала хворым на рак малочнай залозы. У 2007 годзе выступіла адным з арганізатараў праведзенай у Мінску міжнароднай канферэнцыі па праблемах падтрымкі жанчын, хворых на рак малочнай залозы.

Памерла ў 19:40 23 лютага 2008 года на 49-м годзе жыцця.

## Спасылкі 
* Анлайн-канферэнцыя з Ірынай Казулінай (14.07.2006)
* Інтэрв’ю Ірыны Казулінай на YouTube (пачатак 2008 г.)

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ад раку