Жарэс Іванавіч Алфёраў

{{Вучоны
| Подпіс              = 2012
| Навуковая сфера = фізіка паўправаднікоў
| Навуковая ступень       = &nbsp;(1970)
| Навуковае званне        = прафесар (1972), &nbsp;(1979), &nbsp;(1991)
| Месца працы =
| Альма-матэр = 
| Узнагароды і прэміі = 
{ style="background:transparent"
  Нобелеўская прэмія па фізіцы&nbsp;(2000)
}
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
} 
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
}}
**Жарэ́с Іва́навіч Алфёраў** (,  — ) — савецкі і расійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы ў 2000 годзе за распрацоўку паўправадніковых гетэраструктур і стварэнне хуткіх опта- і мікраэлектронных кампанентаў. Яго даследаванні адыгралі вялікую ролю ў інфарматыцы. Быў дэпутатам Дзяржаўнай Думы Расійскай Федэрацыі. Ініцыяваў заснаванне прэміі «Глабальная энергія» ў 2002 годзе. Да 2006 года ўзначальваў Міжнародны камітэт па прысуджэнні гэтай прэміі. Замежны член НАН Беларусі.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў Віцебску ў сям’і Івана і Ганны Алфёравых. Названы ў гонар Жана Жарэса. Скончыў з залатым медалём сярэднюю школу № 42 ў Мінску. Быў залічаны на 1 курс Энергетычнага факультэта Беларускага політэхнічнага інстытута (цяпер Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт). Далей, паводле парады свайго настаўніка фізікі Я. Б. Мельцэрзона паехаў паступаць у Ленінград. У 1952 годзе Скончыў Ленінградскі электратэхнічны інстытут імя У. І. Ульянава (ЛЭТІ). З 1953 года працуе ў Фізіка-тэхнічным інстытуце імя А. Ф. Іофэ (з 1987 да мая 2003 года быў дырэктарам, з мая 2003 года да ліпеня 2006 года — навуковы кіраўнік). Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1961), доктар фізіка-матэматычных навук (1970). Прафесар ЛЭТІ (1972). У 1990—1991 гадах — віцэ-прэзідэнт АН СССР, старшыня Прэзідыуму Ленінградcкага навуковага цэнтра. З 2003 года — старшыня Навукова-адукацыйнага комплекса «Санкт-Пецярбургскі фізіка-тэхнічны навукова-адукацыйны цэнтр» РАН. Акадэмік АН СССР (1979), потым РАН. Віцэ-прэзідэнт РАН, старшыня прэзідыуму Санкт-Пецярбургскага навуковага цэнтра РАН. Галоўны рэдактар «Лістоў у Часопіс тэхнічнай фізікі», член рэдактарскай рады часопісу «Навука і жыццё».

Аўтар больш як 500 навуковых прац, трох манаграфій і каля пяцідзесяці вынаходніцтваў.

## У культуры 
На кінастудыі Беларусьфільм зняты дакументальны фільм «Лазар Алфёрава» (рэжысёр Уладзімір Мароз, 2008).

## Узнагароды 
**Узнагароды Расіі і СССР**
* Поўны кавалер ордэна «За заслугі перад Айчынай»:
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» I ступені (14 сакавіка 2005) — за выдатныя заслугі ў развіцці айчыннай навукі і актыўны ўдзел у заканатворчай дзейнасці
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» II ступені (2000)
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» III ступені (4 чэрвеня 1999) — за вялікі ўклад у развіццё айчыннай навукі, падрыхтоўку высокакваліфікаваных кадраў і ў сувязі з 275-годдзем Расійскай акадэміі навук
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (15 сакавіка 2010) — за заслугі перад дзяржавай, вялікі ўклад у развіццё айчыннай навукі і шматгадовую плённую дзейнасць
* Ордэн Леніна (1986)
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1980)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1975)
* Ордэн «Знак Пашаны» (1959)
* 
**Медалі**
* Дзяржаўная прэмія Расійскай Федэрацыі 2001 года ў галіне навукі і тэхнікі (5 жніўня 2002) за цыкл прац «Фундаментальныя даследаванні працэсаў фарміравання і ўласцівасцей гетэраструктур з квантавымі кропкамі і стварэнне лазераў на іх аснове»
* Ленінская прэмія (1972) — за фундаментальныя даследаванні гетеропереходов у паўправадніках і стварэнне новых прыбораў на іх аснове
* Дзяржаўная прэмія СССР (1984) — за распрацоўку ізаперыядычных гетэраструктур на аснове чацвярня цвёрдых раствораў паўправадніковых злучэнняў A3B5
* 
**Замежныя ўзнагароды**
* Ордэн Францыска Скарыны (Беларусь, 17 мая 2001) — за вялікі асабісты ўклад у развіццё фізічнай навукі, арганізацыю беларуска-расійскага навукова-тэхнічнага супрацоўніцтва, умацаванне дружбы народаў Беларусі і Расіі
* Ордэн князя Яраслава Мудрага (Украіна, 15 мая 2003) — за важкі асабісты ўклад у развіццё супрацоўніцтва паміж Украінай і Расійскай Федэрацыяй у сацыяльна-эканамічнай і гуманітарнай сферах
* Ордэн Дружбы народаў (Беларусь)

**Іншыя ўзнагароды**
* Нобелеўская прэмія (Швецыя, 2000) — за развіццё паўправадніковых гетэраструктур для высакаскорасны оптаэлектронікі
* Прэмія Ніка Холоньяка (Аптычнае таварыства ЗША, 2000)
* Хьюллет-Паккардовская прэмія (Еўрапейскае фізічнае таварыства, 1978) — за новыя працы ў галіне гетэрапереходаў
* Прэмія А. П. Карпінскага (ФРГ, 1989) — за ўклад у развіццё фізікі і тэхнікі гетэраструктур
* Прэмія імя А. Ф. Іофе (РАН, 1996) — за цыкл работ «Фотаэлектрычныя пераўтваральнікі сонечнага выпраменьвання на аснове гетэраструктур»
* Дзямідаўскі прэмія (Навуковы Дзямідаўскі фонд, Расія, 1999)
* Прэмія Кіёта (Инамори фонд, Японія, 2001) — за поспехі ў стварэнні паўправадніковых лазераў, якія працуюць у бесперапынным рэжыме пры пакаёвых тэмпературах — піянерскі крок у оптаэлектронікі
* Прэмія У. І. Вярнадскага (НАН Украіны, 2001)
* Прэмія «Расійскі Нацыянальны Алімп». Тытул «Чалавек-легенда» (РФ, 2001)
* Міжнародная энергетычная прэмія «Глабальная энергія» (Расія, 2005)
* Залаты медаль Х. Велькера (1987) — за піянерскія працы па тэорыі і тэхналогіі прыбораў на аснове злучэнняў III—V груп
* Медаль Балантайна (Інстытут Франкліна, ЗША, 1971) — за тэарэтычныя і эксперыментальныя даследаванні падвойных лазерных гетэраструктур, дзякуючы якім былі створаны крыніцы лазернага выпраменьвання малых памераў, якія працуюць у бесперапынным рэжыме пры пакаёвай тэмпературы
* Залаты медаль імя А. С. Папова (РАН, 1999)
* Залаты медаль (SPIE, 2002)
* Узнагарода сімпозіума па GaAs (1987) — за піянерскія працы ў галіне паўправадніковых гетэраструктур на аснове злучэнняў III—V груп і распрацоўку інжэкцыённых лазераў і фотадыёдаў
* Узнагарода «Залатая талерка» (Акадэмія дасягненняў, ЗША, 2002)
* XLIX Мендзялееўская чытальнік — 19 лютага 1993 года
* Званне і медаль Ганаровага прафесара МФТІ (2008)
* Узнагарода «Ганаровы ордэн Рау». Ганараваны звання «Ганаровы доктар Расійска-Армянскага (Славянскага) універсітэта». (ГОУ ВПО Расійска-Армянскі (Славянскі) універсітэт, Арменія, 2011)

## Спасылкі 
* Жарэс Іванавіч Алфёраў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Фізікі Расіі
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты РАН
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Віцебска
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мінска
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Расіі
Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзямідаўскай прэміі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Кіёта
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад навуковых таварыстваў
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі II склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі III склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі IV склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі V склікання
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены НДР
Катэгорыя:Члены КПРФ
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Замежныя члены НАНБ
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Беларусі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Дружбы народаў (Беларусь)
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук