Міхаіл Васільевіч Фрунзэ

{{Дзяржаўны дзеяч
|імя=Міхаіл Васільевіч Фрунзэ
|выява=
|шырыня=250px
|парадак=2
|пасада = старшыня Рэвалюцыйнага ваеннага савета СССР
|сцяг = Флаг СССР от 18 апреля 1924 года.png
|перыядпачатак = 26 студзеня
|перыядканец = 31 кастрычніка 1925
|папярэднік=Леў Давыдавіч Троцкі
|пераемнік=Клімент Яфрэмавіч Варашылаў
|пасада_2=Народны камісар па ваенных і марскіх справах СССР
|сцяг_2 = Флаг СССР от 18 апреля 1924 года.png
|перыядпачатак_2 = 25 студзеня
|перыядканец_2=31 кастрычніка 1925
|папярэднік_2 = Леў Давыдавіч Троцкі
|пераемнік_2=Клімент Яфрэмавіч Варашылаў
|прэм'ер_2=Аляксей Іванавіч Рыкаў
|парадак_2=2
|пасада_3=Кандыдат у члены Палітбюро ЦК РКП(б)
|сцяг_3=Symbol-hammer-and-sickle.svg
|перыядпачатак_3=2 чэрвеня 1924
|перыядканец_3=31 кастрычніка 1925
|дата нараджэння=
|месца нараджэння=
|дата смерці=
|месца смерці=
|гады службы=
|прыналежнасць=
|род войскаў=
|званне=камандуючы фронтам
|камандаваў=
|бітвы=
|партыя=РКП(б) з 1904 года
|прафесія=
|адукацыя=
|узнагароды=
{style="background: transparent"

}
**Ганаровая рэвалюцыйная зброя**
|аўтограф=Mikhail Frunze Signature.svg
}}
**Міхаіл Васільевіч Фру́нзэ** (, г. Пішпек, цяпер Бішкек, Кыргызстан — ) — рэвалюцыянер, савецкі партыйны, дзяржаўны і ваенны дзеяч.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў гімназію, у 1904 паступіў у Пецярбургскі політэхнічны інстытут, адкуль выключаны ў 1905 за ўдзел у студэнцкіх і рабочых рэвалюцыйных гуртках.

Член Іванава-Вазнясенскай сацыял-дэмакратычнай арганізацыі; адзін з арганізатараў і кіраўнікоў забастоўкі ў г. Іванава-Вазнясенск (1905), член аднаго з першых у Расіі Іванава-Вазнясенскага Савета рабочых дэпутатаў. На чале дружыны іванаўскіх і шуйскіх рабочых дапамагаў рабочым Масквы ў час Снежаньскага ўзброенага паўстання (1905). Дэлегат IV з’езда РСДРП (1906). Не раз арыштаваны, двойчы прыгавораны да пакарання смерцю, замененага пажыццёвай катаргай; 8 гадоў правёў у турмах і на катарзе. У канцы 1914 прыгавораны да пажыццёвай ссылкі ў Сібір, адкуль уцёк. Вёў рэвалюцыйную работу ў Іркуцку і Чыце. 3 красавіка 1916 на Заходнім фронце.

Пад псеўданімам М.А. Міхайлаў уладкаваўся вольнанаёмным у артылерыйскую часць у мяст. Івянец Мінскай губерні, потым статыстыкам камітэта Заходняга фронту Усерасійскага земскага саюза ў Мінску. Вёў рэвалюцыйную агітацыю на фронце, выступаў на мітынгах і падпольных сходах, арганізоўваў братанне салдат. Стварыў у Мінску групу РСДРП, якая стала адным з цэнтраў рэвалюцыйнай работы ў Мінскай губерні, мела аддзяленні ў 3-й і 10-й арміях і ваенных майстэрнях.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі з 4(17).3 да 12(25).10.1917 начальнік народнай міліцыі г. Мінска, адзін са стваральнікаў Мінскага Савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, член яго выканкома. Член Мінскага камітэта РСДРП(б), дэлегат Красавіцкай канферэнцыі РСДРП(б). На І з’ездзе ваенных і рабочых дэпутатаў армій і тылу Заходняга фронту выбраны членам Франтавога камітэта, на І з’ездзе сялянскіх дэпутатаў Мінскай і Віленскай губерняў — старшынёй выканкома Савета сялянскіх дэпутатаў Мінскай і Віленскай губерняў. Старшыня Мінскага губернскага сялянскага камітэта, кіраўнік дэлегацыі ад Беларусі на І Усерасійскім з’ездзе сялянскіх дэпутатаў, рэдактар «Крестьянской газеты», адзін з рэдактароў газеты «Звезда» — органа Мінскага камітэта РСДРП(б). У час барацьбы супраць карнілаўшчыны ўзначальваў рэвалюцыйныя войскі Мінскага раёна.

12(25).10.1917 накіраваны ў г. Шуя (старшыня Савета і павятовага камітэта РСДРП(б), потым у Іванава-Вазнясенск (старшыня губернскага каміэта РСДРП(б) і выканкома губернскага Савета). Са студзеня 1919 камандуючы 4-й арміяй, з красавіка 1919 Паўднёвай групай войск Усходняга фронту, з ліпеня 1919 камандуючы Усходнім, Туркестанскім і Паўднёвым франтамі. Свой палкаводчы талент выявіў у баях супраць войск Калчака, Урангеля і іншых армій «белай» гвардыі. У 1920—24 упаўнаважаны Рэўваенсавета рэспублікі на Украіне. камандуючы ўзброенымі сіламі Украіны і Крыма. 3 лютага 1922 намеснік старшыні Украінскага эканамічнага савета, кіраваў ліквідацыяй бандытызму на Украіне.

3 сакавіка 1924 намеснік старшыні РВС СССР і наркома па ваенных і марскіх справах СССР, адначасова начальнік штаба РСЧА, начальнік Ваеннай акадэміі РСЧА. Са студзеня 1925 старшыня РВС СССР і нарком па ваенных і марскіх справах СССР, з лютага 1925 член Савета працы і абароны СССР.

На X—XIII з’ездах РКП(б) выбраны членам ЦК, у 1924 — кандыдат у члены Палітбюро ЦК РКП(б). Быў членам ВЦВК і ЦВК СССР.

Вёў ваенна-тэарэтычную работу, аўтар прац па ваенных пытаннях.

## Выбраная бібліяграфія 
* Избранные произведения. — М.: 1950.
* Избранные произведения. Т. 1: 1918—1925 гг. / Фрунзе М. В. — М.: Воениздат, 1957. — 472 с.: портр.
* Избранные произведения. Т. 2: 1921—1925 гг. / Фрунзе М. В. — М.: Воениздат, 1957. — 498 с.: ил.
* Избранные произведения / Предисл. М. Гареева. — М.: Воениздат, 1977. — 480 с.: ил.
* Неизвестное и забытое: Публицистика, мемуары, документы и письма / Фрунзе М. В. — М.: Наука, 1991. — 272 с.

## Ушанаванне памяці 
Яго імем у 1926—91 быў названы г. Бішкек.

У Мінску на будынку, дзе ў 1917 размяшчалася народная міліцыя, у г.п. Івянец на доме, дзе жыў М. Фрунзэ, усталяваны мемарыяльныя дошкі. У 1975 годзе каля будынка Фрунзенскага райвыканкома ў Мінску пастаўлены помнік  М. Фрунзэ.

## Літаратура 
* *Хаўратовіч І.* Фрунзе // 

Катэгорыя:Узнагароджаныя ганаровай рэвалюцыйнай зброяй
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Члены РСДРП
Катэгорыя:Члены Прэзідыума ЦВК СССР
Катэгорыя:Члены ЦВК СССР
Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ПБ ЦК КПСС
Катэгорыя:Члены Усерасійскага Устаноўчага сходу
Катэгорыя:Дэлегаты IV з’езда РСДРП
Катэгорыя:Дэлегаты X з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XI з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Дэлегаты XII з’езда РКП(б)
Катэгорыя:Начальнікі Генеральнага штаба Савецкай арміі
Катэгорыя:Камандуючыя франтамі РСЧА ў Грамадзянскай вайне
Катэгорыя:Камандуючыя Кіеўскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Камандуючыя Туркестанскай ваеннай акругай
Катэгорыя:Памерлі ад сепсісу
Катэгорыя:Філатэлісты СССР
Катэгорыя:Ваенныя тэарэтыкі
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Зняволеныя Уладзімірскага цэнтрала
Катэгорыя:Выкладчыкі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ