open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ультыматум

200 px|thumb|Савецкі ўльтыматум групе армій «Курляндыя»
**Ультыматум** () — патрабаванне, звязанае з абмежаваннем часу, дадзенага на яго выкананне, а таксама з пагрозай сур'ёзных наступстваў у выпадку яго невыканання. Ультыматум з'яўляецца дэманстрацыяй нежадання якога-небудзь роду перамоў.

Ультыматумы ўжываюцца перш за ўсё ў палітыцы і часам папярэднічаюць абвяшчэнню вайны. Часам ультыматумы сустракаюцца і ў іншых жыццёвых абласцях, напрыклад у асабістым жыцці або ў эканоміцы. З этычнага пункта гледжання ўльтыматумы ў наш час ацэньваюцца хутчэй адмоўна, асабліва калі яны звязаны з шантажом. Тым не менш у пэўных палітычных сітуацыях ультыматумы здольныя прадухіліць большае зло.

## Гл. таксама 
* Дэмарш

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палітыка
Катэгорыя:Паводзіны
Магнус V Эрлінгсан

**Магнус V Эрлінгсан** (,  — ) — кароль Нарвегіі з 1161 па 1184 год. Быў сынам ярла Эрлінга Скаке і Крысціны Сігурдсдотэр, дачкі караля Сігурда I Крыжака і нарадзіўся, хутчэй за ўсё, у Этнэ, Хордалан. Быў абвешчаны каралём у пяцігадовым узросце ў 1161 годзе пасля гібелі Інгэ I, у разгар грамадзянскай вайны. Стаў першым каралём Нарвегіі, які прайшоў абрад каранацыі. Быў стаўленікам прыхільнікаў партыі Інгэ, а фактычным главой партыі стаў яго бацька Эрлінг Скаке, які прыняў тытул ярла. Адначасова партыя былых суправіцеляў Інгэ, Сігурда і Эйстэйна, лічыла каралём непаўналетняга Хокана II Шыракаплечага. Хокан быў забіты ў бітве ў 1162 годзе, і каля дзесяці гадоў Магнус заставаўся адзіным каралём Нарвегіі.

За гэты перыяд фактычным кіраўніком краіны быў Эрлінг, якому ўдалося істотна палепшыць адносіны з царквой (вельмі халодныя пры папярэдніх каралях), за што прыйшлося ўнесці змены ў парадак пераходу прастола ў спадчыну: цяпер прэтэндэнт на трон павінен быў быць народжаны ў законным шлюбе. Акрамя таго, ён заключыў саюз з дацкім каралём Вальдэмарам I.

У 1174 годзе партыя біркебейнераў падняла паўстанне супраць Магнуса, высунуўшы лідарам Эйстэйна Дзеву. Той быў забіты ў 1177 годзе ў бітве пры Рэ, аднак партыя біркебейнераў толькі ўзмацнілася пасля таго, як яе главой стаў Сверыр Сігурдсан, які аб’яднаў вакол сябе ўсіх незадаволеных палітыкай Эрлінга і Магнуса. У 1179 годзе Сверыр атрымаў важную перамогу ў бітве пры Кальвскінеце ў наваколлях Нідараса, у якой быў забіты Эрлінг Скаке. Магнус вёў барацьбу са Сверырам яшчэ некалькі гадоў. У заключнай бітве пры Фімрэйце ў Согне-фіёрдзе ў 1184 годзе Магнус загінуў, а Сверыр атрымаў канчатковую перамогу.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі нарвежскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Сцяг Балеарскіх астравоў

**Сцяг Балеарскіх астравоў ** — афіцыйны сцяг аўтаномнай супольнасці Іспаніі, размешчанага на аднайменным архіпелагу ў Міжземным моры. Сцяг зацверджаны ў 1983 годзе на аснове Саньеры — сцяга Каралеўства Арагон, часткай якога на працягу доўгага часу былі Балеарскія астравы.

## Гісторыя 
Афіцыйна Сцяг уключаны ў Статут Аўтаномнай супольнасці Балеарскія астравы арганічным законам 2/1983 ад 1 сакавіка 1983 года. Пазней у Статут уносіліся папраўкі Арганічнымі законамі 9/1994 і 3/1999, якія, аднак, не закранулі сцяг.

Паводле 6 Артыкула Статуту Балеарскіх астравоў сцяг Балеарскіх астравоў складаецца з гістарычна абумоўленых адметных сімвалаў: чатыры чырвоныя палосы на жоўтым фоне і белы замак з пяццю вежамі на фіялетавым фоне ў левым верхнім вугле. Пры гэтым кожны востраў можа мець свой уласны сцяг і адметныя сімвалы, зацверджаныя саветам вострава.

Статут не вызначае дакладныя адценні колераў сцяга, таму жоўты, чырвоны і фіялетавы могуць адрознівацца на розных сцягах. Таксама Статутам не задаецца выразная канструкцыя замка і яго выкананне можа істотна адрознівацца на розных сцягах. Як правіла замак малююць як сцяну, на якой пяць вежаў ідуць у рад, а цэнтральная трохі вышэй за іншыя.

Праект Статуту аўтаноміі Балеарскіх астравоў 1931 года, напісаны ў гады Другой Іспанскай Рэспублікі, але ў канчатковым выніку не зацверджаны, абвяшчаў, што сцягам супольнасці стане старажытны сцяг Каралеўства Мальёрка. Цяперашні сцяг Балеарскіх астравоў не адпавядае правілам геральдыкі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Балеарскія астравы
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Балеарскіх астравоў
Катэгорыя:Сцягі Іспаніі
Аргайл

**Аргайл** ( («*усходне-гэльскі*»); ) — гістарычная вобласць на захадзе Шатландыі, у гарах на ўзбярэжжы заліва Ферт-оф-Лорн. Часцяком у склад Аргайла ўключаюць гістарычныя тэрыторыі Кінтайр, Напдэйл, Ковал і Лорн, часам таксама Арднамурхан і Морверн. У наш час усе гэтыя землі ўваходзяць у склад вобласці Аргайл і Б’ют.

Найважнейшыя гарады Аргайла: Інверары, былая рэзідэнцыя графаў Аргайла, і Кэмпбелтаўн. Рэльеф уяўляе сабой паўднёва-заходнія адгор'і Шатландскага нагор'я. Узбярэжжа Аргайла надзвычай зрэзана, уздоўж берагавой лініі цягнецца ланцужок невялікіх астравоў.

Тэрыторыя Аргайла стала адной з першых каланізаваных ірландскімі перасяленцамі ў Шатландыю — скотамі, якія стварылі тут гэльскае каралеўства Дал Рыяда. У 843 г. дзяржавы скотаў і піктаў аб'ядналіся ў каралеўства Шатландыю. Перамяшчэнне цэнтраў дзяржаўнасці на ўсходняе ўзбярэжжа надоўга адвяло Аргайл ад асноўнай лініі развіцця шатландскага каралеўства. З IX стагоддзя ўзбярэжжа вобласці моцна пацярпела ад набегаў нарвежскіх вікінгаў. У 1140 г. на тэрыторыі Аргайла было створана незалежнае гэльска-нарвежскае Каралеўства Астравоў на чале з Сомерледам, аднак пасля яго смерці пачаліся бесперапынныя войны паміж нашчадкамі Сомерледа, чым скарысталіся шатландскія каралі, які ўсталявалі ў 1249 г. кантроль над Аргайлам.

[250px|злева|thumb|Замак [Кілхурн у Аргайле]]
У далейшым улада над Аргайлам аспрэчвалі два буйныя кланы — Мак-Дугалаў і Кэмпбелаў. Перамога засталася за апошнімі, якія арыентаваліся на цэнтральную ўладу і ў 1309 г. атрымалі тытул лордаў (з 1457 г. — графаў) Аргайла. Кэмпбелы адыгрывалі асноўную ролю ў працяглай барацьбе каралёў Шатландыі за падпарадкаванне гэльскіх кланаў заходніх рэгіёнаў краіны. (гл. Графы Аргайл). У 1641 г. Арчыбальд Кэмпбел, 8-ы граф Аргайл, атрымаў ад караля Карла I тытул маркіза Аргайла, што не перашкодзіла яму ўзначаліць антыкаралеўскую партыю падчас рэвалюцыі ў Англіі і Шатландыі. З 1701 г. глава роду Кэмпбелаў носіць тытул герцага Аргайла.

На тэрыторыі ўласна Аргайл размяшчаліся гістарычна землі шатландскіх кланаў Мак-Дугалаў, Кэмпбелаў, Мак-Грэгараў і Камеранаў.

## Спасылкі 
* 
* Кароткая гісторыя Аргайла на сайце Савета вобласці Аргайл і Б'ют.  
* Сайт *Argyll Online* — інфармацыя пра вобласць, яе культуры, гісторыі.  
* Турыстычны сайт «Хартленда» — Аргайл, Астравы, Лох-Ломанд і Форт-Вэлі. 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Шатландыі
Барабан (тэхніка)

**Бараба́н** — дэталь машыны, механізма ў форме пустацелага цыліндра, конуса альбо шматгранніка.
]]
Барабаны выкарыстоўваюцца ў зернесушыльных і зернеачышчальных машынах (трыерах), вярчальных печах, барабанна-шаравых млынах, прамывачных машынах, транспартных сродках (тармазны барабан) і інш. Таксама барабан з’яўляецца часткай пад’ёмна-транспартных машын — лябёдак, кранаў, пад’ёмнікаў, ліфтаў і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Аксамітнікавыя

**Аксамітнікавыя** (*Amaranthaceae*) — сямейства двухдольных раслін.

## Апісанне 
У большасці — гэта аднагадовыя і шматгадовыя травы, але ёсць таксама паўхмызнякі, хмызнякі і хмызняковыя ліяны. Лісты супраціўныя, суцэльныя, без прылісткаў. Кветкі дробныя, актынаморфныя, двухполыя, радзей аднаполыя. Калякветнік з 5, пры рэдукцыі, 1-4 лускаватых лісцікаў, ці зусім без іх. Тычынак 5, часам менш. Гінецэй з 2-3 (4) пладалісцікаў. Кветкі часта ў суквецці клубочак.

## Пашырэнне 
Шырока распаўсюджана ў тропіках, субтропіках і ва ўмераных абласцях. Уключае каля 65 родаў і 850—900 відаў. У Беларусі каля 11 відаў з роду аксамітнік.

## Класіфікацыя 
### Падсямействы 
Сістэма класіфікацыі APG II вылучае наступныя падсямействы:
* 
* 
* 
* 
* 
У многіх іншых класіфікацыя[ (напрыклад, сістэме Кронквіста) падсямейства *Chenopodioideae* трактуется як самастойнае сямейства .

### Роды 
Спіс родаў сямейства (78 родаў) паводле *Germplasm Resources Information Network* (*GRIN*) — адпавядае спісу родаў падсямейства *Amaranthoideae* у Сістэме класіфікацыі APG II. Паводле сайта The Plant List сямейства налічвае 178 роду.

На тэрыторыі Расіі і суседніх краін растуць прадстаўнікі шасці родаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
* Амарантовые //  

## Спасылкі 
* Amaranthaceae  // The Plant List
* 


Катэгорыя:Сямействы раслін
Камберленд (рака)

**Камберленд** () — рака на поўдні Злучаных Штатаў, левы прыток ракі Агая. Даўжыня — 1106 км, плошча басейна 46830 км². Сярэдні расход вады 774 м³/с. 

Бярэ пачатак у акрузе Харлан ва ўсходнім Кентукі на плато Камберленд, цячэ праз паўднёва-ўсходні Кентукі, перасякае паўночны Тэнесі, затым выгінаецца, паварочвае на поўнач у заходні Кентукі, дзе ўпадае ў раку Агая.

Жыўленне снегава-дажджавое. Характэрна вясенне-летняе разводдзе. 

Створаны буйныя вадасховішчы (у т.л. аднайменнае даўжынёй 160 км). Суднаходная на 738 км ад вусця. На рацэ горад Нэшвіл.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Кентукі
Катэгорыя:Рэкі Тэнесі
Катэгорыя:Прытокі Агая
Сейлем (Арэгон)

**Сейлем**, **Салем** (, ) — горад на паўночным захадзе ЗША, адміністрацыйны цэнтр штата Арэгон. Насельніцтва 154,6 тыс. чалавек (даныя 2010 года). Сейлем знаходзіцца ў паўночна-цэнтральнай частцы даліны Віламет, у акругах Мэрыян і Полк. Праз горад праходзіць 45-я паралель паўночнай шыраты. Згодна з бюро перапісу насельніцтва ЗША, агульная плошча горада — 120 км², з якіх: 118,4 км² — зямля і 1,6 км² (1,35 %) — вада.

## Гарады-пабрацімы 
*  Кімхэ, Паўднёвая Карэя
*  Кавагоэ, Японія

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 
* Гісторыя Сейлема
* Сейлема, Арэгон — турыстычны сайт
* Гандлёвая палата Сейлема

Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Арэгона
Краснадворскае

**Краснадворскае** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Заходняя Дзвіна, прыкладна за 4 км ад гарадскога пасёлка Руба, за 0,7 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Красны Двор.

Плошча паверхні возера 0,12 км². Даўжыня 0,68 км, найбольшая шырыня  0,22 км. Катлавіна Краснадворскага возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны парослыя хмызняком. Вакол возера забалочаная пойма.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Ролі

**Ролі** () — сталіца штата Паўночная Караліна (ЗША), другі па велічыні горад Паўночнай Караліны, 42-і ў ЗША. Горад названы ў гонар англійскага дзяржаўнага дзеяча, першаадкрывальніка і авантурыста Уолтэра Рэлі. Ролі знаходзіцца на паўночным усходзе цэнтральнай частцы Паўночнай Караліны, дзе сустракаюцца плато Підмант і Прыатлантычная нізіна. Большая частка Ролі размешчана на спадзістых пагорках, якія паступова зніжаюцца на ўсход, да плоскай прыбярэжнай раўніны. Ролі знаходзіцца ў 233 кіламетрах на поўдзень ад Рычманда, 373 кіламетрах на поўдзень ад Вашынгтона і 230 кіламетрах на паўночны ўсход ад Шарлат.

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Джасцін Грэй (нар. 1984) — амерыканскі баскетбаліст.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Паўночнай Караліны
Батан-Руж

**Ба́тан-Руж** (, ) — горад (з 1817 года) на поўдні ЗША, сталіца штата Луізіяна. Заснаваны ў 1719 годзе французскімі перасяленцамі. Насельніцтва 229 426 жыхароў (2013). Марскі і рачны порт у нізоўі ракі Місісіпі.

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Вузел чыгунак і аўтамабільных дарог. Буйны цэнтр нафтаперапрацоўкі і нафтахімічнай прамысловасці (вытворчасць сінтэтычнага каўчуку, хімікатаў, мінеральных угнаенняў). Вытворчасць гліназёму і алюмінію. У наваколлі — здабыча нафты, газу, серы.

## Адукацыя 
* Луізіянскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Луізіянскі тэхналагічны ўніверсітэт

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Гарады Луізіяны
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1719 годзе
Шаўні (народ)

**Ша́ўні**, **шо́ні** (саманазва: *Ša˙wano˙ki*) — індзейскі народ Паўночнай Амерыкі алганкінскай групы. Назва меркавана паходзіць ад алганкінскага слова *шаўан — паўднёўцы*. Першапачаткова жылі на тэрыторыі цяперашніх штатаў Агая, Заходняя Вірджынія, захад Мэрыленда, Кентукі і Пенсільванія. Меркавана паходзяць ад культуры Форт-Эйншэнт. Былі выцеснены іракезамі і пасля некалькіх перасяленняў ізноў апынуліся ў Агая. У далейшым шаўні дэпартавалі ў Місуры, а пасля наплыву белых пасяленцаў у Канзас і Аклахому. 

Агульная колькасць (2016 г.) — 2 900 чал.. Пражываюць галоўным чынам у штаце Аклахома.

## Сцягі 

## Выдатныя прадстаўнікі 
* Тэкумсэ

## Літаратура 
* Callender, Charles. «Shawnee» in *Northeast: Handbook of North American Indians*, vol. 15, ed. Bruce Trigger. Washington, D.C.: Smithsonian Institution, 1978. ISBN 0-16-072300-0
* Clifton, James A. *Star Woman and Other Shawnee Tales.* Lanham, MD: University Press of America, 1984. ISBN 0-8191-3712-X; ISBN 0-8191-3713-8 (pbk.)
* Edmunds, R. David. *The Shawnee Prophet*. Lincoln, Nebraska: University of Nebraska Press, 1983. ISBN 0-8032-1850-8.
* Edmunds, R. David. *Tecumseh and the Quest for Indian Leadership*. Originally published 1984. 2nd edition, New York: Pearson Longman, 2006. ISBN 0-321-04371-5

## Спасылкі 
* Absentee Shawnee Tribe of Oklahoma
* Shawnee History 

Катэгорыя:Шаўні
Катэгорыя:Індзейцы Аклахомы
Катэгорыя:Алганкіны
Катэгорыя:Аклахома
Уінстан-Сейлем

**Уінстан-Сейлем** () — горад на паўднёвым усходзе ЗША, штат Паўночная Караліна. 229 617 жыхароў (2010). Найбуйнейшы ў ЗША цэнтр тэкстыльнай і тытунёвай прамысловасці. Заснаваны ў 1849 годзе. Машынабудаванне, мэблевая, швейная і інш. прамысловасць. Універсітэт.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Паўночнай Караліны
Грынсбара (Паўночная Караліна)

**Грынсбара** () — горад у ЗША, у штаце Паўночная Караліна. Да 1895 года назва пісалася Greensborough. Заснаваны ў 1809 годзе. Названы ў гонар генерала Натаніэля Грына (Nathanael Green), удзельніка вайны за незалежнасць.

Насельніцтва 277080 (2012).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* О. Генры, амерыканскі пісьменнік

## Спорт 
* Караліна Пантэрз

## Гарады-пабрацімы 
*  Манбельяр, Францыя
*  Кішынёў, Малдова
*  Інкоу, Кітай

Катэгорыя:Гарады Паўночнай Караліны
Шарлат (Паўночная Караліна)

**Шарлат** () — горад у ЗША. Самы буйны горад у штаце Паўночная Караліна, па колькасці насельніцтва Шарлат займае сямнаццатае месца сярод найбуйнейшых гарадоў ЗША. Горад размешчаны на мяжы з Паўднёвай Каралінай у акрузе Мекленбург, адміністрацыйным цэнтрам якога ён і з’яўляецца.

Шарлат, дзе знаходзіцца штаб-кватэра самага буйнога банка ЗША — Bank of America, з’яўляецца другой па значэнні банкаўскай і фінансавай пляцоўкай ЗША і дзякуючы сваёй геаграфічнай блізкасці да паўднёвай і цэнтральнай часткі Атлантычнага акіяна ў апошнія гады ператварыўся ў важны авіятранспартны вузел на шляху ў Еўропу.

У Шарлат знаходзіцца адно з падраздзяленняў Універсітэта Паўночнай Караліны.

## Клімат 
Шарлат, як і большая частка паўднёвага ўсходу ЗША, мае вільготны субтрапічны клімат (*Cfa* паводле класіфікацыі клімату Кёпена) з чатырма выражанымі сезонамі. Зімы ў горадзе кароткія і пераважна халаднаватыя, з сярэдняй тэмпературай студзеня 4,5 °C. У сярэднім каля 58 начэй у годзе тэмпература паветра падае да нулявой адзнакі або ніжэй яе і толькі два дні, калі дзённая тэмпература не перавышае 0 °C. Самы сухі месяц — красавік. Лета ў Шарлаце гарачае і вільготнае з сярэдняй тэмпературай ліпеня 25,8 °C. Дзённая тэмпература, якая перавышае 32 °C трымаецца ў сярэднім 40 дзён у годзе. Восень, галоўным чынам, больш сухая пара года, чым вясна.

* Сярэднегадавая тэмпература — +15,4 °C
* Сярэднегадавая хуткасць ветру — 2,8 м/с
* Сярэднегадавая вільготнасць паветра — 67 %

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу насельніцтва ЗША ў 2010 годзе, расавы склад горада Шарлат:
* Белыя — 45,1 %
* Афраамерыканцы — 35,0 %
* Лацінаамерыканцы — 13,1 %
* Азіяты — 5,0 %
* Карэнныя амерыканцы — 0,5 %
* Гавайцы — 0,1 %
* Дзве або больш расы — 1,2 %

Сярэдні даход на хатнюю гаспадарку ў горадзе складае $48,670, а сярэдні даход на сям’ю $59,452.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Паўночнай Караліны
Нашвіл

**Нашвіл**, ці таксама **Нэшвіл** () — горад на паўднёвым усходзе ЗША. Сталіца штата Тэнесі. Заснаваны ў 1779 годзе. Насельніцтва 626 681 (2010). Вузел чыгунак і аўтадарог. Порт на рацэ Камберленд (басейн ракі Місісіпі). Аэрапорт. Гандлёва-фінансавы цэнтр.

## Гісторыя 
Да белай каланізацыі тэрыторыю Тэнэсі засялялі паляўнічыя плямёны чэрокі, чыкаса і шаўні, спадчыннікі Місісіпскай культуры, якая прыйшла ў заняпад і дэградавала. Першым еўрапейцам, які наведаў гэтыя землі, быў іспанскі даследчык Эрнанда дэ Сота ў 1540 годзе. Іспанцы абвясцілі раён часткай сваіх каланіяльных уладанняў, але не сталі засноўваць паселішчаў з прычыны агрэсіўнасці тубыльцаў. У XVII—XVIII стст. тэрыторыю наведвалі гандляры пушнінай з Новай Францыі, якія заснавалі некалькі гандлёвых пастоў. Пасля разгрому Новай Францыі падчас Сямігадовай вайны раён перайшоў пад кантроль англічан.

Горад быў заснаваны ў 1779 годзе выхадцамі з Вірджыніі і названы ў гонар Фрэнсіса Нэша, амерыканскага генерала, які ўдзельнічаў у Вайне за незалежнасць. Нашвіл хутка рос дзякуючы выгоднаму геаграфічнаму становішчу і наяўнасці зручнага рачнога порта. У 1806 годзе быў прыняты Статут горада, і ў тым жа годзе Нашвіл стаў адміністрацыйным цэнтрам акругі Дэвідсан. У 1843 годзе горад стаў пастаяннай сталіцай штата Тэнесі.

Да моманту пачатку Грамадзянскай вайны ў ЗША Нашвіл быў квітнеючым горадам, буйным рачным портам і важным чыгуначным вузлом Канфедэрацыі. Стратэгічнае значэнне Нашвіла зрабіла яго адной з першачарговых мэт для наступу паўночнікаў, і ў лютым 1862 года Нашвіл стаў першай сталіцай паўднёвых штатаў, захопленай праціўнікам. 15-16 снежня 1864 г. пад Нашвілам адбылася апошняя буйная бітва на Заходнім тэатры баявых дзеянняў. Армія паўночнікаў пад камандаваннем генерала Джорджа Томаса разграміла армію паўднёўцаў генерала Джона Худа.

Горад хутка аднавіўся ад наступстваў грамадзянскай вайны, не ў апошнюю чаргу дзякуючы таму, што ў Тэнесі, адзіным з паўднёвых штатаў, не была прызначана ваенная акупацыйная адміністрацыя. Дабрабыт апошняй траціны XIX стагоддзя даў Нашвілу мноства прыгожых будынкаў класічнага стылю, многія з якіх дагэтуль можна ўбачыць паблізу ад дзелавога цэнтра горада.

Сутыкнуўшыся са звычайнымі для Амерыкі таго часу праблемамі ў 1960-1980-х гг. (дэіндустрыялізацыя, уцёкі белых, заняпад цэнтральных раёнаў і ўтварэнне негрыцянскіх гета), Нашвіл перажыў трэці ў сваёй гісторыі эканамічны бум у 1990-х, тады ж была паспяхова рэалізавана амбіцыйная праграма па ажыўленні цэнтра горада.

## Клімат 
Нашвіл знаходзіцца ў зоне субтрапічнага акіянічнага клімату, з тыповымі для даных раёнаў гарачым і дажджлівым летам, халаднаватай і вільготнай зімой, мяккімі ўвесну і ўвосень.

Горад перыядычна падвяргаецца ўздзеянню тарнада, але сур'ёзную шкоду яны наносяць вельмі рэдка.

## Эканоміка 
Прамысловасць: харчовая, гарбарна-абутковая, хімічная, аўтамабільная, шынная, шкляная, электра-тэхнічная, радыёэлектронная. Буйны цэнтр гуказапісваючай вытворчасці.

## Вядомыя асобы 
## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША

Катэгорыя:Гарады Тэнесі
Паўночна-Каралінскі ўніверсітэт у Чапел-Хіл

**Паўночна-Каралінскі ўніверсітэт у Чапел-Хіл** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Чапел-Хіл у штаце Паўночная Караліна.

## Агульная характарыстыка 
Гэта флагман сістэмы Паўночна-Каралінскага ўніверсітэта. Пасля заснавання ў 1789 годзе ўніверсітэт упершыню пачаў набіраць студэнтаў у 1795 годзе, што зрабіла яго адным з найстарэйшых дзяржаўных універсітэтаў у Злучаных Штатах.

Заснаваны ў 1789 годзе Генеральнай Асамблеяй штата як Паўночна-Каралінскі ўніверсітэт. З 1963 года вядомы пад цяперашняй назвай. У дадзены момант ва ўніверсітэце навучаецца каля 27 000 студэнтаў. Член Асацыяцыі амерыканскіх універсітэтаў, якая існуе з 1900 года і аб'ядноўвае вядучыя даследчыя ВНУ ЗША.

Выкладчыкі і выпускнікі ўніверсітэта ўключаюць 9 лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі, 23 лаўрэата Пулітцэраўскай прэміі і 51 стыпендыята Родса. Сярод іншых вядомых выпускнікоў — прэзідэнт ЗША, віцэ-прэзідэнт ЗША, 38 губернатараў штатаў, 98 членаў Кангрэса ЗША і 9 членаў кабінета міністраў, а таксама генеральныя дырэктары кампаній, алімпійцы і прафесійныя спартсмены.

## Вядомыя выпускнікі 
* Уільям Руфус Кінг, 13-ы прэзідэнт ЗША

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Паўночная Караліна

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Паўночнай Караліны
Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Мусака

**Мусака** (; ; арм. *մուսատկա* («мусатка»); ; паўд. слав. *мусака/musaka*; араб. *musaqqaa*) — традыцыйная страва з баклажанаў на Балканах і Блізкім Усходзе.

У Грэцыі мусака складаецца з пластоў і, як правіла, падаецца гарачай. У Турцыі гэта страва падаеца ў выглядзе запяканкі і ўжываецца цёплай або пакаёвай тэмпературы. У арабскіх краінах мусаку ядуць халоднай.

## Этымалогія 
Слова *мусака* паходзіць ад арабскага слова *musaqqa`* («астуджаны», ад дзеяслова *saqqaa* — астуджаць), якое прыйшло ў іншыя мовы праз грэчаскую.

## Нацыянальныя варыянты 
### Грэчаская кухня 
### Балгарская кухня 
У Балгарыі мусака — гэта запечаная сумесь фаршу і бульбы з запраўкай. А страва накшталт грэчаскай мусакі, якая складаецца з рознай гародніны, бульбы і мяса, называюць «гювеч». Слова «гювеч» мае ў балгарскай мове і пераносны сэнс — *халява*.

### Турэцкая кухня 
Турэцкая мусака неслаёная. Замест гэтага, яна гатуецца з пасераванных баклажанаў, зялёнага перца, памідораў, цыбулі і мяснога фаршу. Ядуць яе з дзадзыкі і пловам. Існуюць таксама варыянты з цукіні, морквы і бульбы.

## Спасылкі 
* Мусака па-грэчаску 
* Мусака па-малдаўску 
* Мусака па-турэцку 
* Мусака класічная 

Катэгорыя:Арабская кухня
Катэгорыя:Балгарская кухня
Катэгорыя:Грэчаская кухня
Катэгорыя:Егіпецкая кухня
Катэгорыя:Малдаўская кухня
Катэгорыя:Румынская кухня
Катэгорыя:Турэцкая кухня
Катэгорыя:Балканская кухня
Катэгорыя:Македонская кухня
Катэгорыя:Сербская кухня
Катэгорыя:Баснійская кухня
Катэгорыя:Ліванская кухня
Катэгорыя:Сірыйская кухня
Катэгорыя:Палестынская кухня
Катэгорыя:Чарнагорская кухня
Катэгорыя:Стравы з бараніны
Катэгорыя:Стравы з баклажанаў
Катэгорыя:Стравы з сечанага мяса
Сэру Эпеніса Такамбау

**Сэру Эпінісу Такамбау** (фідж.: *Seru Epenisa Cakobau*; 1815 г. — 1 лютага 1883 г.) — правадыр вострава Мбау, першы і апошні кароль Фіджы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся на востраве Мбау або на адным з суседніх астравоў на ўсход ад Віці-Леву ў сям’і правадыра Таноа Вісавака, які аспрэчваў уладу Рока Туі-Мбау, вярхоўнага правадыра Мбау. У 1832 г. пасля чарговага канфлікта Таноа Вісавака пакінуў Мбау, таму Сэру Эпінісу гадаваўся за межамі радзімы. У 1837 г. ён вярнуўся на Мбау і ўзначаліў змову супраць Туі-Мбау. Пасля забойства вярхоўнага правадыра ўлада апынулася ў руках яго бацькі. Пазней Сэру Эпінісу атрымаў дадатковае імя Такамбау (літаральна «разбуральнік Мбау») і ажаніўся з адной з дачок зрынутага манарха.

У 1852 г. Сэру Эпінісу ўспадкоўваў уладу бацькі. Да таго часу правадыры Мбау ўжо кантралявалі значную частку Фіджы. Іх галоўнымі супернікамі былі вярхоўныя правадыры вострава Авалау і валадары Тонга. Авалау з’яўляўся галоўным і найбольш багатым цэнтрам еўрапейскага гандлю. Танганцы кантралявалі ўсходнія астравы Фіджы. У 1853 г. Такамбау заключыў дамову з валадаром Тонга, якая прадугледжвала дапамогу супраць правадыроў Авалау і іх саюзнікаў, а таксама хрышчэнне самога Сэру Эпінісу. У 1855 г. ён разам з танганцамі атрымаў перамогу. 11 студзеня 1857 г. афіцыйна прыняў хрысціянства і адмовіўся ад канібалізму.

У 1855 г. Сэру Эпінісу сутыкнуўся з ціскам ЗША, якія даслалі да берагоў Фіджы ваенны карабель і запатрабавалі 38 531 долараў у якасці кампенсацыі згуб амерыканскіх грамадзян. Такамбау спадзяваўся выйграць час і прызнаў частку свайго абавязка ў 5 000 долараў. У 1858 г. ЗША паўтарылі акцыю. Такамбау звярнуўся да брытанскага консула з прапановай перадаць значную частку сваёй тэрыторыі ў абмен на падтрымку і выплату абавязка. Аднак пасля наведвання Фіджы спецыяльнай брытанскай камісіяй яму было адмоўлена, паколькі чальцы камісіі палічылі, што Сэру Эпінісу не з’яўляецца паўнавартым манархам.

У 1865 г. па ініцыятыве брытанскіх гандляроў была створана канфедэрацыя правадыроў *тавата*. Такамбау абвяшчаўся вярхоўным правадыром, што дазволіла яму перадаць частку земляў прыватным уласнікам і такім чынам разлічыцца з ЗША. У 1871 г. пасля адмовы танганскага стаўленніка Ма’афу ад улады па ініцыятыве брытанцаў Сэру Эпінісу быў афіцыйна прызнаны каралём Фіджы, хаця яго ўлада абмяжоўвалася іншымі правадырамі. Аднак новы ўрад апынуўся эканамічна недзеяздольным, што прывяло да сацыяльных хваляванняў. 10 кастрычніка 1874 г. Такамбау афіцыйна адрокся ад тытула на карысць брытанскай каралевы Вікторыі.

Ужо ў якасці экс-манарха Такамбау наведаў разам з прадстаўнікамі сваёй сям’і Аўстралію, дзе ў той перыяд знаходзілася брытанская адміністрацыя. Візіт пакінуў у яго вялікае ўражанне. Аднак некалькі яго сыноў заразіліся адзёрным вірусам і прывезлі яго з Аўстраліі на Фіджы. Успыхнула эпідэмія, якая мела катастрафічныя наступствы. У выніку хваробы і паўстанняў загінула трэць фіджыйцаў.

Памёр 1 лютага 1883 г. на Фіджы. Пры жыцці быў двойчы жанаты, меў 11 дзяцей.

## Спасылкі 
* Epenisa Seru Cakobau, Ratu
* Solomoni Biumaiono, RATU CAKOBAU A cannibal and a barbarian
* Cakobau’s Fall And Restorationю 1850 To Kaba (1855) 

Такамбау
Такамбау
Анатоль Мікалаевіч Беразавой

**Анатоль Мікалаевіч Берагавой** (, пасёлак Энем, Тахтамукайскі раён, Адыгея — , Масква) — савецкі касманаўт. Герой Савецкага Саюза (1982), лётчык-касманаўт СССР (1982).

## Біяграфія 
Скончыў Ваенна-паветраную акадэмію імя Ю. А. Гагарына (1977). З 1970 года ў атрадзе касманаўтаў. Як камандзір здзейсніў касмічны палёт з В. В. Лебедзевым на караблях «Саюз Т-5, −6, −7» і арбітальнай станцыі «Салют-7» (13 мая — 10 снежня 1982).

У 1988—1990 гадах рыхтаваўся па праграме падрыхтоўкі камандзіра карабля-выратавальніка. 6 красавіка 1991 года палкоўнік Анатоль Мікалаевіч Беразавой быў прызначаны на пасаду намесніка камандзіра атрада касманаўтаў, аднак 31 кастрычніка 1992 з-за звальнення з Узброеных Сіл па ўзросту быў адлічаны з атрада касманаўтаў, пасля чаго да 20 сакавіка 1999 працаваў намеснікам прэзідэнта і членам бюро Федэрацыі касманаўтыкі Расіі, а таксама членам бюро прэзідыума Федэрацыі касманаўтыкі Расіі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Фенатыязін

**Фенатыязі́н, дыбензатыязін** — гетэрацыклічнае злучэнне, утрымліваючае атамы азоту і серы, С12Н9NS.

Крышталічнае рэчыва жоўтага колеру. Малярная маса 199,3. Тэмпература плаўлення 185,5—189 °C. Тэмпература кіпення (з раскладаннем) 371 °C. Добра раствараецца ў гарачым этаноле і воцатнай кіслаце, дрэнна — у ліграіне, дыэтылавым эфіры, бензоле. У халоднай сернай кіслаце раствараецца з вылучэннем SO. Валодае ўласцівасцямі араматычных злучэнняў.

## Атрыманне 
Фенатыязін упершыню атрыманы ў 1883 годзе А. Бернтсэнам. Атрымліваюць ў прамысловасці награваннем дыфенімламіну з серай пры тэмпературы 180—250 °C у прысутнасці I або AlCl.

## Выкарыстанне 
Фенатыязін выкарыстоўваецца ў якасці інсектыцыднага, антыгельмітнага сродкаў, антыаксіданта ў змазачным масле. Вытворныя фенатыязіну — лекавыя сродкі, інгібітары полімерызацыі, фарбавальнікі, антыаксіданты.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Гетэрацыклічныя злучэнні
Катэгорыя:Пестыцыды
Пакемон

— звышпапулярная медыяфраншыза, створаная Сатошы Таджыры ў 1996 годзе. Таварны знак «Пакемон» належыць Nintendo, адной з найбуйнейшых фірмаў-распрацоўшчыкаў камп'ютарных гульняў. «Пакемон» упершыню з'явіўся як пара гульняў для Game Boy, распрацаваных студыяй Game Freak. «Пакемон» стаў другой у свеце па папулярнасці серыяй камп'ютарных гульняў, саступіўшы толькі іншай серыі гульняў Nintendo, Mario. Па матывах гульняў існуе анімэ, якое карыстаецца каласальным поспехам у свеце, а таксама манга, калекцыйная картачная гульня і іншыя спадарожныя тавары. 

Само слова «пакемон» азначае выдуманую істоту, якая валодае звышнатуральнымі здольнасцямі. На дадзены момант існуе 718 разнавіднасцей пакемонаў. У выдуманым сусвеце «Пакемона» людзі, якія завуцца трэнерамі пакемонаў, навучаюць іх для бітваў з пакемонамі іншых трэнераў. Баі праходзяць да моманту, пакуль адзін з пакемонаў не падае без прытомнасці або яго трэнер не здаецца, — да смерці сутычкі не даходзяць. Як правіла, моцныя і дасведчаныя трэнеры пакемонаў карыстаюцца павагай.

## Гл. таксама 
* Пікачу

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:Пакемон
Катэгорыя:Медыяфраншызы
Шантаж

**Шанта́ж** () — прыватны выпадак вымагання. Выяўляецца ў патрабаванні перадачы маёмасці або права на маёмасць ці ажыццяўлення якіх-небудзь дзеянняў маёмаснага характару пад пагрозай учынення насілля над пацярпелым, яго блізкімі, знішчэння ці пашкоджання іх маёмасці, распаўсюджвання паклёпніцкіх або выдавання іншых звестак, якія захоўваюцца ў таямніцы. У Крымінальным кодэксе Рэспублікі Беларусь шантаж — таксама сродак учынення іншага злачынства, напрыклад, прымус да дзеянняў сексуальнага характару, да выканання ці невыканання пэўнай здзелкі ў галіне прадпрымальніцтва, прымушэнне сведкі, пацярпелага, эксперта да адмаўлення ад дачы паказанняў або дачы заведама ілжывых паказанняў.

## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Злачынствы
Ферт-оф-Форт

**Ферт-оф-Форт** (, ) — заліў Паўночнага мора ля ўсходніх берагоў Шатландыі. З поўначы Ферт-оф-Форт абмывае берагі вобласці Файф, з поўдня — вобласці Усходні Лотыян, Заходні Лотыян, Фолкерк і Эдынбург.

## Геаграфія 
Заліў удаецца ў сушу на адлегласць 77 км, шырыня ля ўваходу — 25 км. Глыбіня даходзіць да 46 м, шмат водмеляў і рыфаў. Уяўляе сабой эстуарый ракі Форт, якая ўпадае ў яго з захаду. Прылівы паўсутачныя, да 6 м, назіраюцца аж да горада Стэрлінг. Каля паловы ўнутранай часткі заліва было асушана для патрэб сельскай гаспадаркі і прамысловасці.

У 1790 годзе Ферт-оф-Форт быў злучаны з залівам Ферт-оф-Клайд цераз раку Клайд каналам, да якога трохі пазней быў прыбудаваны канал Юніян да Эдынбурга. У 1963 годзе каналы закрылі, і яны не выкарыстоўваліся да 2000 года. У 2002 годзе на стыку каналаў адкрыўся незвычайны суднапад’ёмнік — Фолкеркскае кола.

## Астравы 
Ля ўваходу ў заліў размешчаны астравы Мей (2 маякі і арніталагічная абсерваторыя) і скала Бас, побач з якімі ўздоўж паўднёвага берага размешчаны астравы Крэйгліт, Лам і Фідра. Бліжэй да цэнтральнай часткі заліва знаходзяцца астравы Інчкіт, Інчмікеры (быў стылізаваны пад ваенны карабель у гады Другой сусветнай), Краманд, Інчкалм і Інчгарві.

## Масты 
[thumb|200px|left|[Аўтамабільны мост цераз Ферт-оф-Форт|Аўтамабільны (злева) і чыгуначны (справа) масты цераз заліў]]

У перыяд з 1883 па 1890 гады ў сярэдняй частцы заліва паміж вёскамі Саўт-Куінсферы і Норт-Куінсферы быў пабудаваны адзін з першых кансольных мастоў у свеце, які таксама некалькі гадоў меў максімальную даўжыню пралёта — чыгуначны мост цераз Ферт-оф-Форт. Мост мае даўжыню каля 2,5 км і злучае сталіцу Шатландыі, горад Эдынбург з вобласцю Файф. Побач з чыгуначным мостам у 1964 годзе было завершана збудаванне аўтамабільнага моста цераз Ферт-оф-Форт, які замяніў паромную пераправу.

На заходнім краю заліва, ля Кінкардзіна, у перыяд з 1932 па 1936 гады быў пабудаваны аўтамабільны мост Кінкардзін. З-за моцнай загружанасці гэтага моста ў 2006 годзе пачалося будаўніцтва новага Клакмананшырскага моста, які быў уведзены ў эксплуатацыю 19 лістапада 2008 года.

## Гарады 
[thumb|200px|Від на [Лейт, порт Эдынбурга]]
[thumb|200px|[Інчкалмскае абацтва|Манастыр на востраве Інчкалм, пабудаваны Аляксандрам I у 1123 годзе]]

На берагах заліва размешчана шмат партовых гарадоў, найбуйнейшы з якіх — Эдынбург (порт Літ). У Грэйнджмуце размяшчаюцца нафтахімічныя комплексы, нафтавая платформа, былыя верфі ў Меціле, суднаразборны завод у Інверкітынгу, ваенна-марская база ў Розайце, электрастанцыя Лонганет у Кінкардзіне, а таксама шматлікія прамысловыя зоны ў Бернтайлендзе, Керкалдзі, Бо'Несе і Левене.

Сярод іншых значных населеных пунктаў:

## Гл. таксама 
* Ферт-оф-Тэй

## Спасылкі 
Катэгорыя:Залівы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Залівы Шатландыі
Паўднёва-Шатландскае ўзвышша

**Паўднёва-Шатландскае ўзвышша** — выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход узгорыстая вобласць на поўдні Шатландыі, паміж Сярэднешатландскай нізінай і мяжой з Англіяй. Складаецца са шматлікіх груп узгоркаў, сярод якіх Галаўэй-Хілс, Лаўтэр-Хілс, Пентландс, Ламермур-Хілс і Чэвіят-Хілс. Найвышэйшы пункт — гара Мерык на крайнім захадзе (843 м).

Пераважаюць вышыні 500—600 м. Узгоркі пакатыя. Паверхня парэзана шырокімі далінамі, дзе ёсць каравыя азёры, нагрувашчванні валуноў і марэны. Паўночная ўскраіна ўтворана скідамі. На ўсходзе працягам узвышша з'яўляюцца невысокія грады Ламермур і Чэвіят, падзеленыя глыбокаю далінай ракі Туід. Па градзе Чэвіят праходзіць мяжа Шатландыі з Англіяй.

Узгоркі галоўным чынам пакрытыя травой і верасам.

Нягледзячы на ўзгорысты рэльеф, тэрыторыя разам са Сярэднешатландскай нізінай адносіцца да гістарычнага рэгіёна Лоўленд, такім самым супрацьпастаўляючыся Хайленду на паўночным захадзе краіны.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Шатландыі
Катэгорыя:Раўніны Вялікабрытаніі
Клайд

**Клайд** (, ) — восьмая па велічыні рака ў Вялікабрытаніі і трэцяя ў Шатландыі, размешчана на поўдні Шатландыі.

## Гідраграфія 
Даўжыня 176 км (з эстуарыем 208 км), плошча басейна 4,1 тыс. км². Бярэ пачатак на паўночных схілах Паўднёва-Шатландскага ўзвышша, у вярхоўях цячэ па нізкагор’ях, а затым па ўзгорыстай раўніне, утвараючы вышэй за горад Ланарк парогі. Упадае ў заліў Ферт-оф-Клайд. Сярэдні расход вады ў вусці каля 70 м³/с. Увосень і ўзімку паўнаводная. 

## На рацэ 
На рацэ Клайд стаіць адзін з найбуйнейшых гарадоў Вялікабрытаніі — Глазга, да якога падымаюцца марскія судны, вышэй (да парогаў) — рачное суднаходства, на парогах размешчана ГЭС. Рака Клайд таксама злучана каналамі з Паўночным морам. У часы Брытанскай імперыі адыгрывала значную ролю ў суднабудаванні і гандлі.

На рацэ Клайд шырока распаўсюджана рыбалка. Сезон рыбнай лоўлі заканадаўча ўсталяваны з 15 сакавіка па 30 верасня. Рака асабліва прыцягвае аматараў стронгі, якая водзіцца тут у вялікай колькасці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Шатландыі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Ірландскае мора
Магнолія

**Магнолія** (*Magnolia*) — род кветкавых раслін сямейства магноліевых.

## Апісанне 
Дрэвы і кусты з простым, часам буйным (да 1 м) лісцем. Ліце мае ў сабе алкалоіды, эфірны алей і гліказіды. Кветкі верхавінкавыя, адзіночныя, двухполыя. Плод — спіральная шматлістоўка.

## Пашырэнне 
Адрозніваецца больш за 80 відаў. Пашыраны ва Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі, Амерыцы. Культывуецца больш за 15 відаў (лістападныя ва ўмераных, вечназялёныя ў трапічных і субтрапічных зонах).

## Выкарыстанне 
Лекавыя і дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Магноліевыя
Барыс Львовіч Хігрын

{{Ваенны дзеяч
 |імя            = Барыс Львовіч Хігрын
 |арыгінал імя =   
 |дата нараджэння  = 14.08.1909 (1)
 |дата смерці    = 5.07.1941
 |месца нараджэння = , Расійская імперыя
 |месца смерці   = , Бялыніцкі раён, Магілёўская вобласць, БССР
 |выява    = 
 |шырыня = 200px
 |апісанне выявы =     
 |мянушка =   
 |прыналежнасць =  
 |гады службы = 1931 - 1941
 |званне = капітан
 |род войскаў = Артылерыя
 |камандаваў = 
 |частка = 
 |бітвы = 
 |узнагароды = { 
  
}
 |сувязі = 
 |у адстаўцы = 
}}
**Барыс Львовіч Хігрын** (, , Расійская імперыя, цяпер Віцебская вобласць Беларусі — , Бялынічы, Магілёўская вобласць) — Герой Савецкага Саюза (1941).

Скончыў Маскоўскае артылерыйскае вучылішча (1933), у Чырвонай Арміі з 1931 года. Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі. У Вялікую Айчыннную вайну з 1941 года на Заходнім фронце. Артылерыйскі дывізіён на чале з капітанам Хігрыным вызначыўся 5 ліпеня 1941 года каля г.п. Бялынічы Магілёўскай вобласці ў баі з танкавай групай праціўніка: прычыніў ёй значныя страты ў жывой сіле і баявой тэхніцы; асабіста Хігрын падбіў 4 танкі гітлераўцаў. Загінуў у гэтым баі. На месцы гібелі Хігрына пастаўлена гармата з мемарыяльнай дошкай.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Пахаваныя ў Бялынічах
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Капітаны СССР
Магнолія буйнакветкавая

**Магнолія буйнакветкавая** (*Magnolia grandiflora*) — вечназялёнае дрэва сямейства магноліевых.

## Апісанне 
Дрэва да 30 м вышынёй з простымі, буйнымі, цэльнымі, скурыстымі, бліскучымі лістамі на кароткіх чаранках. Адзіночныя буйныя кветкі да 10 см у папярочніку. Кветаложа выпуклае, конусападобнае, на ім у 3-членных кругах 6-12 буйных белых духмяных пялёсткападобных лісточкаў калякветніка. На кветаложы па спіралі размяшчаюцца шматлікія тычынкі. Вышэй па спіралі знаходзяцца шматлікія песцікі (карпелы). Завязь аднагнездавая з двума семязачаткамі. Плод — шматлістоўка.

## Пашырэнне 
Радзіма — Фларыда (ЗША). Вырошчваюць у культуры як дэкаратыўнае дрэва.

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

Катэгорыя:Магноліевыя
Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1759 годзе
Барыс Андрэевіч Царыкаў

{{Ваенны дзеяч
 |імя                  = Барыс Андрэевіч Царыкаў
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці          =
 |месца смерці         = 
 |выява          = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = 
 |мянушка             = 
 |прыналежнасць       = 
 |гады службы          = 1941—1943
 |званне               = 
 |род войскаў            = пяхота
 |камандаваў           = 
 |частка                = 43-ы стралковы полк, 106-я стралковая дывізія
 |бітвы             = Вялікая Айчынная вайна
* Бітва за Днепр
 |узнагароды              = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
    
}
 |сувязі                = 
 |у адстаўцы           = 
 |вікісховішча            = 
 |аўтограф             = 
}}

**Барыс Андрэевіч Царыкаў** (, Гомель — , Гомельская вобласць) — разведчк 43-га стралковага палка 106-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Яфрэйтар. Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 31 кастрычніка 1926 года ў горадзе Гомель у сям’і служачага. Беларус. Адукацыя сярэдняя. У Чырвонай Арміі з 1941 года. У дзеючай арміі з лютага 1943 года.

Разведчык 43-га стралковага палка камсамолец чырвонаармеец Барыс Царыкаў з групай мінёраў 15 кастрычніка 1943 года першым пераправіўся праз раку Дняпро ў раёне пасёлка гарадскога тыпу Лоеў Гомельскай вобласці, узняўшы на правым беразе Чырвоны сцяг, і на працягу 5 сутак удзельнічаў у баях па пашырэнні плацдарму; 17-гадовы воін некалькі разоў вяртаўся на левы бераг з баявымі данясеннямі ў штаб.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання і праяўленыя пры гэтым геройства і мужнасць чырвонаармейцу Царыкаву Барысу Андрэевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Загінуў у баі 13 лістапада 1943 года. Пахаваны ў брацкай магіле ў пасёлку гарадскога тыпу Лоеў Гомельскай вобласці Беларусі.

## Памяць 
* Стэла ў гонар Б. А. Царыкава ўстаноўлена на Алеі Герояў у Гомелі (вул. Савецкая).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Аляксей Дзмітрыевіч Церашкоў

**Аляксей Дзмітрыевіч Церашко́ў** (, вёска Карма, Добрушскі раён, Гомельская вобласць — , Горкі, РСФСР) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант (1945). Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
На ваеннай службе з 1914 года. Удзельнік Першай сусветнай вайны. З 1918 года А. Д. Церашкоў у Чырвонай Арміі, удзельнік Грамадзянскай вайны на Заходні фронт|Заходнім фронце.
У 1922 годзе скончыў курсы «Выстрал», у 1941 годзе курсы ўдасканалення каманднага саставу пры Ваеннай акадэміі імя Фрунзэ.
23 мая 1943 года генерал-маёр А. Д. Церашкоў прызначаны камандзірам 38-га стралковага корпуса, які ўзначальваў да Перамогі. Корпус у складзе 50-й, 49-й і 33-й армій прымаў удзел у Смаленскай, Бранскай, Гомельска-Рэчыцкай наступальных аперацыях. У Беларускай стратэгічнай наступальнай аперацыі генерал-маёр А. Д. Церашкоў паспяхова дзейнічаў пры акружэнні і знішчэнні Магілёўскай групоўкі праціўніка, а ў ходзе Мінскай аперацыі забяспечыў высокі тэмп наступлення, з ходу вызваліўшы гарады Чавусы і Чэрвень. Корпус вызначыўся пры фарсіраванні Віслы ў раёне горада Пулавы і утрыманні пулаўскага плацдарма.

14 студзеня 1945 года ў ходзе Вісла-Одэрская стратэгічнай наступальнай аперацыі 38-ы стралковы корпус генерала А. Д. Церашкова ў складзе 33-й арміі 1-га Беларускага фронту прарваў абарону праціўніка на пулаўскім плацдарме і прыступіў да пераследу ворага. З ходу фарсіраваўшы раку Варта, байцы корпуса за 15 сутак з баямі прайшлі 400 кіламетраў, першымі з стралковых падраздзяленняў фронту ўступілі на тэрыторыю Германіі — Брандэнбурга, фарсіравалі Одэр і захапілі плацдарм у раёне горада Фюрстэнберг.
 у Добрушы.]]
Званне Героя Савецкага Саюза было прысвоена Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 6 красавіка 1945 года.

Пасля разгрому Германіі генерал-лейтэнант Церашкоў удзельнічаў у савецка-японскай вайне.

У пасляваеннай час генерал-лейтэнант Церашкоў працягнуў службу: камандаваў корпусам, быў намеснікам камандуючага Горкаўскага ваеннай акругі па ВНУ. З 1953 года ў адстаўцы. Пражываў у горадзе Горкім.

## Памяць 
* У Добрушы (Гомельская вобласць) на тэрыторыі Мемарыяльнага комплексу «Памяць» устаноўлены стэлы з імёнамі ўраджэнцаў раёна — Герояў Савецкага Саюза. На адной з стэл паказана імя А. Д. Церашкова.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* .

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Савецкія ваенныя спецыялісты ў Іспаніі
Катэгорыя:Удзельнікі баёў на Халхін-Голе
Катэгорыя:Камандзіры карпусоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-японскай вайны
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР
Гродзенскія корчмы

**Гродзенскія корчмы** — колішнія корчмы ў Гродне.

## Гісторыя 
Корчмы «Галеча», «Выгода» і «Раскоша» пабудаваны ў 1770-я гады абапал галоўнай магістралі Гарадніцы (арх. Ю. Мёзер, Д. Сака). «Галеча» і «Выгода» знесеныя ў канцы XIX ст., «Раскоша» знішчаная пад час рэканструкцыі вул. Ажэшкі.

## Архітэктура 
### Галеча 
Карчма «Галеча» складалася з кампактнага двухпавярховага мураванага будынка гатэля і выцягнутай прамавугольнай у плане драўлянай стайні з цагляным каркасам, якая прылягала да дваровага фасада гатэля. Будынкі былі накрытыя высокімі двухсхільнымі дахамі. Уваход у гатэль вылучаўся цэнтральным рызалітам з фігурным франтонам.

### Раскоша 
Карчма «Раскоша» мела сіметрычную кампазіцыю, складалася з трох аднапавярховых квадратных у плане аб'ёмаў, якія прылягалі адзін да аднаго вугламі і ўтваралі паўадкрыты двор. У цэнтральным аб'ёме размяшчаўся гатэль, у бакавых — стайні. Фасад гатэля быў аздоблены плоскімі лапаткамі і завяршаўся лучковым атыкавым франтонам, які закрываў тарэц двухсхільнага даху з мансардай. Стайні былі накрытыя пакатымі чатырохсхільнымі дахамі, сцены аздоблены руставанымі лапаткамі.

### Выгода 
Карчма «Выгода» складалася з кампактнага двухпавярховага накрытага дахоўкай мураванага будынка гатэля з балконамі на ўзроўні другога паверху і прамавугольнай у плане гаспадарчай прыбудовы, у якой размяшчаліся стайня, кладавыя і вялікая саладоўня.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Гродна
Катэгорыя:Корчмы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1770-я гады
Катэгорыя:Вуліца Ажэшка (Гродна)
Катэгорыя:Гарадніца
Валянцін Васілевіч Холад

{{Ваенны дзеяч
 |імя                  = Валянцін Васільевіч Холад
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |выява          = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = 
 |мянушка             = 
 |прыналежнасць       = 
 |гады службы          = 
 |званне               = 
 |род войскаў            = 
 |камандаваў           = 
 |частка                = 
 |бітвы             = 
 |узнагароды              = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
    
}
 |сувязі                = 
 |у адстаўцы           = 
 |вікісховішча            = 
 |аўтограф             = 
}}
**Валянцін Васілевіч Холад** (нар. , вёска Пятровічы, , Мінская вобласць) — Герой Савецкага Саюза (1982), контр-адмірал (1988).

Скончыў Першае вышэйшае ваенна-марское вучылішча падводнага плавання (1958), Ваенна-марскую акадэмію імя М. Г. Кузняцова (1988). У 1958-92 гг. на падводных лодках Паўночнага флоту: камандзір групы, старшы памочнік камандзіра лодкі. камандзір атамнага падводнага крэйсера, намеснік камандзіра злучэння падводных лодак. Капітан 1-га рангу Холад вызначыўся ў працяглым выпрабавальным перахдзе пад ільдамі Арктыкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Нямое кіно

**Нямое кіно** — назва кінематографа ад яго ўзнікнення (1895) да 1930-х гадоў, які характарызаваўся спецыфічнай сістэмай выразных сродкаў, найбольш адметным з якіх была адсутнасць гуку — «немата». Гэта кампенсавалася цітрамі, ігрой тапёраў, павышанымі мімікай і жэстыкуляцыяй акцёраў, падкрэсленым грымам. Узнаўленне выявы з хуткасцю 16 кадраў за секунду (цяпер 24) рабіла дзеянне больш рухомым. Чорна-белы колер часам спалучаўся з афарбоўкай, вірыраваннем стужкі. У 1930-я гады паступова саступіла месца гукавому кіно.

## Гл. таксама 
* Інтэртытры

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Хайленд (значэнні)

**Ха́йленд** ( — «высоказем'е»):

* Хайленд — вобласць у Шатландыі
* Хайланд — від шатландскага танца
Горада ЗША:
* Хайленд, Каліфорнія
* Хайленд, Ілінойс
* Хайленд, Індыяна
* Хайленд, Юта
* Хайленд-парк, Ілінойс
* Хайленд-парк, Мічыган
* Хайленд-парк, Нью-Джэрсі
Акругі ЗША:
* акруга Хайленд, Вірджынія
* акруга Хайленд, Агая
Пароды жывёл:
* Хайленд фолд — парода кошак
* Хайленд-страйт — парода кошак
* Вэст хайленд вайт тэр'ер — парода сабак групы тэр'ераў
* Хайленд — парода кароў
* Хайленд-поні — парода коней (Шатландскі горны поні)
Іншыя значэнні:
* Хайланд — нямецкі музычны гурт
* Highland Park — марка шатландскага віскі
Радыелагічны інцыдэнт у Краматорску

**Радыелагічны інцыдэнт у Краматорску** — факт радыеактыўнага апраменьвання жыхароў аднаго з панэльных будынкаў у Краматорску ў перыяд з 1980 па 1989 год.

Пад канец 1970-х у Каранскім кар’еры Данецкай вобласці, дзе здабывалі гравій і друз, была згублена ампула з цэзіем-137, які выкарыстоўваўся ва . Пачаліся пошукі, кіраўніцтва папярэдзіла сваіх шматлікіх замоўцаў пра згубу. Друз з гэтага кар’ера выкарыстоўвалі для будаўніцтва Алімпійскіх аб’ектаў у Маскве. Да заканчэння пошукаў пастаўкі друзу загадам урада СССР былі прыпынены. Праз тыдзень пошукі афіцыйна скончыліся няўдачай.

У 1980 годзе ў Краматорску быў здадзены ў эксплуатацыю панэльны будынак № 7 па вуліцы Гвардзейцаў-Кантэміраўцаў. Згубленая ампула памерам 8 на 4 мм, якая выпраменьвала 200 рэнтген за гадзіну, апынулася ўмураванай у адну са сцен дзіцячага пакоя.

Ужо ў 1981 годзе ў адной з кватэр памерла 18-гадовая дзяўчына, а праз год — яе 16-гадовы брат, потым — іх маці. У кватэру ўсялілася іншая сям’я, у якой неўзабаве памёр сын-падлетак. Усе загінулыя памерлі ад белакроў’я. Урачы тлумачылі дыягназ дрэннай спадчыннасцю. Бацька загінулых дамогся дэтальнага расследавання, якое выявіла высокі ўзровень радыеактыўнасці ў дзіцячым пакоі, у сумежнай кватэры за сцяной і ў кватэры паверхам вышэй.

Жыхароў выселілі, пасля чаго было вызначана дакладнае месца крыніцы выпраменьвання. Выразаўшы частку сцяны, яе даставілі ў Кіеўскі інстытут ядзерных даследаванняў, дзе ампула была выцягнута. Праз завадскі нумар быў вызначаны ўласнік ампулы.

Пасля выняцця ампулы гама-выпраменьванне ў будынку № 7 знікла, узровень радыеактыўнасці зраўняўся з фонавым.

## Наступствы 
У выніку радыеактыўнага апраменьвання за 9 год загінула 6 асоб (4 дзяцей і 2 дарослых), яшчэ 17 асоб прызналі інвалідамі.

## Гл. таксама 
* Аперацыя «Кліваж»
* Факел (ядзерны выбух)

## Спысылкі 
* Чернобыль в стене панельного дома  // «Восточный проект», 28.04.2003

Катэгорыя:Радыяцыйныя аварыі
Катэгорыя:Катастрофы ва Украіне
Катэгорыя:Краматорск
Катэгорыя:1980-я ва Украіне