Аб літоўскіх асабовых імёнах

**«Аб літо́ўскіх асабо́вых імё́нах»** () — навуковая праца літоўскага мовазнаўца Казімераса Бугі, выдадзеная ў 1911 годзе ў Вільні. Сучаснае літоўскае мовазнаўства лічыць гэтую публікацыю фундаментальным даследаваннем, якое заклала асновы літоўскай анамастыкі і сфарміравала традыцыю класіфікацыі літоўскіх уласных імён. Буга ўпершыню навукова абгрунтаваў і рэканструяваў аўтэнтычныя літоўскія формы імён вялікіх князёў і баяраў Вялікага Княства Літоўскага, якія ў гістарычных крыніцах фіксаваліся ў славянізаванай, латынізаванай або германізаванай формах.

## Гісторыя і праблематыка 
На пачатку XX стагоддзя ў літоўскай гістарыяграфіі стаяла сур’ёзная праблема ідэнтыфікацыі і слушнага напісання гістарычных уласных імён. Імёны ўладароў і вяльмож у летапісах і дакументах фіксаваліся на розных мовах, такіх як старабеларуская, лацінская, нямецкая або польская, што прыводзіла да з'яўлення мноства адрозных варыянтаў. Напрыклад, імя вялікага князя Ягайлы перадавалася як *Jogaila*, *Jogailis*, *Jagėla*, *Jėgaila*, *Jogėlis*, а імя Альгерда — як *Algirdas*, *Algerdas*, *Algertas*, *Algirtas*, *Algirtis*.

Акрамя таго, сярод некаторых тагачасных літоўскіх дзеячаў (такіх як Ёнас Спудуліс і М. Вянсловас) панавала перакананне, што двухкампанентныя імёны, якія заканчваюцца на *-as* або *-a*, з'яўляюцца славянізаванымі формамі. Яны прапаноўвалі штучна ўтвараць неалагізмы з канчаткам *-is* (напрыклад, *Norvydis*, *Gedvilis*). У сваёй працы Казімірас Буга прааналізаваў літоўскую лексіку і давёў, абапіраючыся на спрадвечныя агульныя словы (напрыклад, *arklãganas*, *dvìbradas*), што складаныя словы з канчаткамі *-as* і *-a* цалкам адпавядаюць літоўскай граматыцы і з'яўляюцца арганічнай часткай мовы. Як адзначаюць сучасныя даследчыкі (напрыклад, Алма Рагаўскайтэ), менавіта гэтая публікацыя Бугі запачаткавала традыцыю строгага падзелу ўласных імён на спрадвечныя (балцкія) і запазычаныя, якая захоўваецца ў літоўскай анамастыцы дагэтуль.

У сваёй працы Буга, сярод іншага, высветліў, што:
* літоўскі доўгі гук «a» перадаваўся праз рускае «o» (напрыклад, літоўскае *Trakai* запісвалася як *Троки*);
* кароткі літоўскі «e» заставаўся нязменным і фіксаваўся як «e»;
* гукі «i» і «y» перадаваліся праз літары «я», «и» або «ы» (напрыклад, *Girdivydas* запісвалася як *Кгирдивидъ*);
* літоўскія галосныя «u» і «ū» адпавядалі кірылічнаму «у» або «оу»;
* складаныя дыфтонгі «jau» і «iau» фіксаваліся праз «еу» або «еоу», дыфтонг «ie» замяняўся на «ѣ» або «е», а «uo» часцей за ўсё перадаваўся праз «o» ці «у».

Грунтуючыся на гэтых правілах і аналізе літоўскіх словаўтваральных асноў (што пацвярджаецца сучаснымі мовазнаўцамі, у прыватнасці Дайвай Сінкявічуце. Ніжэй пададзены спіс асноўных імён-рэканструктаў, выведзеных у гэтай публікацыі.

## Значэнне 
Праца Казіміраса Бугі зрабіла значны ўплыў на развіццё гістарычнага мовазнаўства Літвы. Распрацаваная ў ёй метадалогія і адноўленыя формы імён (у тым ліку ўладароў паганскай Літвы) былі назаўжды адаптаваныя ў літоўскі гістарычны і культурны дыскурс. Як падкрэсліваюць сучасныя даследчыкі з Інстытута літоўскай мовы, прапанаваная Бугам класіфікацыя стала нарматыўнай і развівалася найважнейшымі пазнейшымі літоўскімі мовазнаўцамі (Пятрасам Ёнікасам, Антанасам Салісам, Аляксандрасам Ванагасам). Гэтае даследаванне таксама заклала падмурак для стварэння фундаментальнага «Слоўніка літоўскай мовы», ініцыятарам і першым рэдактарам якога ў 1920-х гадах стаў сам К. Буга.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*Kazimieras Būga — ką mums papasakotų apie Dusetas, štetlą ir save

Катэгорыя:Анамастыка
Катэгорыя:Кнігі па лінгвістыцы
Катэгорыя:Кнігі 1911 года
Катэгорыя:Літоўская мова