open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Змена клімату ў Танзаніі

**Змена клімату ў Танзаніі** ўплывае на навакольнае асяроддзе, флору, фаўну і жыхароў Танзаніі. Тэмпература ў краіне павялічваецца, ад чаго рэзка расце верагоднасць інтэнсіўных ліўняў (якія прыводзяць да паводак) і перыядаў засухі. Высокі працэнт насельніцтва Танзаніі жыве ўздоўж узбярэжжа і залежыць ад рыбалоўства і аквакультуры. У 2012 годзе Танзанія распрацавала Нацыянальную стратэгію па змяненні клімату ў адказ на занепакоенасць датычна негатыўнага ўплыву кліматычных змен на сацыяльнае, эканамічнае і фізічнае асяроддзі краіны.

## Уздзеянне на навакольнае асяроддзе 
У перыяд з 1981 па 2016 год у некаторых частках паўночнага ўсходу і большай частцы поўдня Танзаніі адзначана пашырэнне засушлівых абласцей. Тым не менш, умераныя тэндэнцыі да ўвільгатнення назіраліся ў цэнтральнай частцы краіны, як і больш моцнае ўвільгатненне на паўночным захадзе. Выразная тэндэнцыя да пацяплення выяўляецца ў гадавой тэмпературы. Да 2090-х гадоў прагназуемае пацяпленне знаходзіцца ў прамежку ад 1,6 да 5,0&nbsp;°C і раўнамерна шырыцца па ўсёй краіне.

## Уздзеянне на людзей 
### Эканамічныя наступствы 
Сельская гаспадарка (ўключаючы жывёлагадоўлю) — пануючы сектар эканомікі Танзаніі, які забяспечвае сродкі да існавання, даход і занятасць. Аднак яго таксама прызнаюць найуразлівейшым да кліматычных змен сектарам. Напрыклад, моцная засуха ў Дадоме прывяла да зніжэння ўраджаю на 80 працэнтаў.

### Наступствы здароўю 
У Танзаніі існуе шэраг захворванняў, адчувальных да змен клімату, якія могуць стаць больш распаўсюджанымі падчас засухі або разводдзя. Успышкі халеры на паўночным усходзе, паўднёвым усходзе, у басейне возера Вікторыя і прыбярэжных раёнах Танзаніі былі выкліканы моцнымі ападкамі. Даследаванні таксама паказалі, што пачатковая рызыка халеры павялічваецца на 15-19&nbsp;% пры павышэнні тэмпературы на 1&nbsp;°C. Акрамя таго, прагназавалася, што ў 2030 годзе агульныя затраты на барацьбу з халерай, звязаныя са зменлівасцю клімату, складуць ад 0,32 % да 1,4 % нацыянальнага ВУП Танзаніі.

Вядома, што захворванне на малярыю падчас ліўняў і спякоты найвышэйшае, бо яны робяць месцы пасялення камароў (такія як сажалкі, басейны, студні або свідравіны, ручаі, рэкі і каналы) прыдатным месцам для размнажэння. НПАД дабілася поспеху ў заахвочванні ўключэння пытанняў змены клімату ў галіновую палітыку ў Танзаніі. Аднак міжгаліновае супрацоўніцтва, якое мае вырашальнае значэнне для ўвасаблення адаптацыйнай стратэгій, застаецца абмежаваным праз інстытуцыйныя цяжкасці, такія як дысбаланс улады, бюджэтныя абмежаванні і ўкаранёны галіновы падыход. Большасць праектаў у Танзаніі адносяцца да сельскай гаспадаркі і кіравання воднымі рэсурсамі (арашэнне, водазберажэнне, збор дажджавой вады), аднак важную ролю адыгрываюць таксама энергетыка і турызм.

У 2012 годзе Танзанія распрацавала Нацыянальную стратэгію па змене клімату ў адказ на занепакоенасць з нагоды негатыўных наступстваў змены клімату і яго зменлівасці для сацыяльнага, эканамічнага і фізічнага асяроддзя краіны.

## Гл. таксама 
* 

Катэгорыя:Прырода Танзаніі
Танзанія
Кортні Элдрыдж

**Кортні Элдрыдж** (нар. , Бостан, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст.

## Кар’ера 
Тры сезоны іграў за польскія клубы — «Кагер Гдыня», «Банк БПС Баскет Квідзын» і ў 2008—2009 за «Польфарму» са Старагарда. Кожны раз набіраў больш за 10 ачкоў за матч, каля 5 перадач, больш за 3,5 падбораў і 2 перахопу. У 2009 годзе пераехаў у Італію, дзе пачаў гуляць за каманду з другой лігі (LEGA 2) — «Лаціна Баскет».

Сезон 2011/12 правёў у беларускім «Мінск-2006».

## Спасылкі 
* Защитник «Минска-2006» Элдридж установил рекорд Единой лиги ВТБ по передачам

Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Катэгорыя:Ігракі «Баскета» Квідзын
Сезон 2011/2012 «Мінска-2006»

У сезоне 2011/2012 баскетбольны клуб «Мінск-2006» прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2011/2012 ( **1 месца**),
* Кубак Беларусі 2011 ( **уладальнік**),
* Адзіная ліга ВТБ 2011/2012 (9 месца, гр. В),
* Кубак выкліку ФІБА 2011/2012 (вылет з групавога этапу).

## Склад каманды 
**У Адзінай лізе ВТБ**

**У чэмпіянаце Беларусі**

**У Кубку Беларусі**

## Трэнеры каманды 
*  Андрэй Крыванос (галоўны трэнер)
*  Ігар Карнеенкаў

## Гл. таксама 
* Сезон 2010/2011 «Мінска-2006»
* Сезон 2012/2013 «Цмокі-Мінск»

## Спасылкі 
* 2011-2012
* Минск-2006-2011/2012. Единая лига ВТБ
* ТРАНСФЕРНЫЙ ПЕРИОД ЧЕМПИОНАТА

2011/2012
Мінск-2006
Катэгорыя:2011 год у Мінску
Катэгорыя:2012 год у Мінску
Бельскі сельсавет (Дрыбінскі раён)

**Бе́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Кішчыцы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дрыбінскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Бельск. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Дрыбінскім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года — у Горацкім раёне. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Кішчыцы. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Дрыбінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 верасня 1959 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Любіжскага сельсавета Горацкага раёна (3 населеныя пункты: вёскі Белая, Засценкі Белыя і Рабкі) і Чэрнеўскага сельсавета Шклоўскага раёна (4 населеныя пункты: вёскі Васільеўка, Галабурды, Зямцы і Кішчыцы).

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Горацкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1959 годзе
Šuma

**«Šuma»**, **Shuma** — беларускі электронны этна-праект, заснаваны спявачкамі Русяй і Надзеяй Чугуновай. Мае на мэце спалучыць даўнія народныя беларускія традыцыі з сучаснай клубнай моладзевай культурай. Да праекту таксама далучаны саўнпрадзюсар Аляксей Карабейнік, супрацоўнічае і з шэрагам іншых беларускіх бітмэйкераў. У даробку: міні-альбом «Золак», «remixes EP», shuma-медытацыя для супрацоўнікаў офісаў, shuma-бібліятэка беларускіх арнаментаў. Дэбютны альбом «Žnivo» (2015).

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* Жніво (2015)
* Сонца (2016)
* Me, Mother (2019)

## Зноскі 
Катэгорыя:Музычныя калектывы Беларусі
Катэгорыя:Электронныя музычныя калектывы Беларусі
Абдэльрахім Дагала

**Абдэльрахім Дагала** () — намеснік камандуючага Сіл аператыўнай падтрымкі Судана, генерал-лейтэнант.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў пачатку 1970-х у Паўднёвым Дарфуры. Паходзіць з клана Махамідаў арабскага бедуінскага племя рызейгат.

Першапачаткова служыў у памежных войсках, удзельнічаў у Дарфурскай вайне. У 2013 годзе перайшоў у Сілы аператыўнай падтрымкі (САП).

У 2018 годзе прызначаны намеснікам камандуючага САП.

Падчас Суданскай рэвалюцыі спрыяў падзенню рэжыму Амара аль-Башыра. У чэрвені 2019 года меркавана замовіў расправу ў Хартуме над сядзячай забастоўкай.

У верасні 2023 года з-за абвінавачванняў у парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту САП з УСС трапіў пад міжнародныя санкцыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ваенныя Судана
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты
Катэгорыя:Постаці трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане
Вядомыя асобы Бостана

]]
Вядомыя ўраджэнцы Бостана:

__NOTOC__
]]

## Б 
* Каралін Бертоцы (нар. 1966) — амерыканскі вучоны-хімік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 2022 года.
* Майкл Блумберг
* Эмілі Грын Болч
* Роберт Бэкан

## В 
* Роберт Бёрнс Вудвард

## Г 
* Уолтэр Гілберт
* Фрэнк Грыр
* Бенджамін Аптарп Гулд

## Д 
* Патрысія Даловы

## К 
* Джон Фрэнсіс Келі
* Генры Уэй Кендал
* Эдвард Кенэдзі
* Джон Сінглтан Коплі

## Л 
* Джэк Левін
* Роберт Лоўэл

## М 
* Роджэр Маерсан
* Джордж Майнат
* Брус Мак-Кандлес
* Крыста Мак-Оліф
* Джордж Мастоў
* Мертан Мілер
* Самуэль Морзэ

## Н 
* Генры Нокс
* Эдвард Нортан

## П 
* Сільвія Плат
* Эдгар Алан По

## Р 
* Эліят Рычардсан

## С 
* Джон Саліван
* Луіс Генры Салівен
* Сэмюэль Дэкстэр

## Т 
* Ума Турман
* Джэймс Тэйлар

## Ф 
* Кевін Файгі
* Юджын Фама
* Бенджамін Франклін

## Х 
* Уінслоў Хомер
* Чайлд Хэсем

## Ц 
* Ціхан

## Ш 
* Уільям Шарп

## Э 
* Уільям Максвел Эвартс
* Эдвард Эверэт
* Кортні Элдрыдж (нар. 1980) — амерыканскі баскетбаліст.
* Ралф Уолда Эмерсан
Žnivo

**«Žnivo»** — дэбютны студыйны альбом беларускага этна-электроннага гурта «Šuma», які выйшаў у 2015 годзе на расійскім лэйбле «Ketama Records».
## Спіс песень 
## Удзельнікі запісу 
*Руся — вакал, канцэпт
*Надзея Чугунова — вакал
*Аляксей Будзько — бас, клавішныя
### Запршаныя музыканты
*Андрэй Апановіч — дыджэрыду (4), вакал (8)
*Albin Brun — саксафон (7)
*дзіцячы хор «Весянчук» (8)
*Юлія Гібкоўская — вакал (10)
*саўндпрадусаванне, запіс, звядзенне, майстэрынг: Alexis Scorpio (1,2,4,7,8,9), Nick Cherny (3,5,6,10).

## Крытыка 
Музычны журналіст Сяргей Будкін з сайта Budzma.org мяркуе, што *«яны запісалі знакавы альбом ня толькі для беларускай фольк-плыні, але і для ўсёй нашай музыкі»*. Музычны крытык Ягор Цывілька з партала Experty.by заўважыў, што *«Руся з паплечнікамі робіць справу, значэнне якой цяжка пераацаніць»*. Музычны журналіст Аляксандр Чарнуха з партала Experty.by адзначыў, што *«„Жніво“ — гэта спалучэнне аўтэнтычнага песеннага матэрыялу, максімальнага набліжанага да першакрыніцы, і актуальнай еўрапейскай электронікі»*. Музычны крытык Зміцер Безкаравайны з партала Experty.by падсумоўвае: *«гэта абсалютна фірменны і якасны прадукт новага пакаленьня і вялікі крок у сучаснасць для беларускага фольку»*.
## Зноскі 
## Спасылкі
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Катэгорыя:Альбомы 2015 года
Сцябловы матылёк

**Сцябло́вы матылёк**, **кукурузны матылёк** (*Ostrinia nubilalis*) — матылёк роду  сямейства .

## Апісанне 
Імага жывуць 5—20 дзён. Характарызуюцца палавым дымарфізмам. Размах крылаў матылька складае 24—32 мм. У самак пярэднія крылы ад светла-жоўтага да карычневага колеру з дзвюма цёмнымі зігзагападобнымі лініямі. У самцоў крылы больш цёмныя. Яйцы адкладваюць на ніжняй пааверхні лісця групамі ад 2 да 70 і больш штук у кладцы (часцей 20—40). Агульная колькаць яец можа дасягаць 1250 штук.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Вредители сельскохозяйственных культур. *Ostrinia nubilalis* Hbn. — Кукурузный (стеблевой) мотылёк // Проект «Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения»
* Стеблевой мотылёк *Ostrinia nubilalis* (Hubner, 1796) // Бабочки Южного Урала
* *Быковская А. В., Трепашко Л. И.* Вредоносность стеблевого кукурузного мотылька (*Ostrinia nubilalis* Hbn.) в Беларуси // Журнал «Земледелие и растениеводство». 2015;(1):39—43.
* Ostrinia nubilalis // Macroid.ru — Классификатор-определить объектов природы
* Стеблевой кукуроузный мотылёк (*Ostrinia nubilalis* Hbn.) — его вредоносность в агроценозах 
* *Колесников Л. О., Васильев А. А.* Стеблевой мотылек (*Ostrinia nubilalis* Hbn.) и его вредоносность на промышленных посевах современных гибридов кукурузы // ВІСНИК Полтавської державної аграрної академії, 2017, № 1—2.
* *Ostrinia nubilalis* (Hubner, 1796) // Insecta.pro: международный энтомологический портал

Катэгорыя:Агнёўкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1796 годзе
Аляксандр Незабытоўскі

**Аляксандр Крыштаф Ян Незабытоўскі** (;  — ) — пісьменнік, філосаф, гісторык.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Незабытоўскіх герба «Любіч». Сын Крыштафа Незабытоўскага і Канстанцыі з Райскіх.

Нарадзіўся 2 кастрычніка 1819 года ў в. Смалічы Слуцкага павета (паводле іншых звестак 15 верасня 1818 года ў в.Зубкава Навагрудскага раёна) у сям’і прэзідэнта Мінскага губернскага межавога суда Хрыстафора Незабытоўскага ў Вільні.

## Творы 
* Rozamunda. Wilno, 1844; Barbara. Wilno, 1844; Jadwiga. Paryż, 1845;
* Reves d’amour, de gloire et de liberte. Paris, 1845;
* Katarzyna Wielka. Paryż; 1846.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Александровіч С. Х. Вольнадумца з-пад Нясвіжа Аляксандр Незабытоўскі: З гісторыі бел.пол. літ. і грамад.паліт. сувязей у 40я гады XIX стагоддзя. Мн., 1975.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясвіжскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім раёне
Аляксандр
Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Філосафы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Захар Барсук

**Захар Барсук** (Захар’я, ; 1915, Смалявічы — 1942) — яўрэйскі паэт.
## Біяграфія 
Меў другое імя Алман (אַלמן). Скончыў яўрэйскую школу ў Смалявічах, яўрэйскае аддзяленне літаратурнага факультэта Мінскага педагагічнага інстытута (1937). Прызваны на вайсковую службу. Удзельнік паходу ў Заходнюю Беларусь, савецка-фінскай вайны (1939-40). Атрымаў адпачынак і прыехаў у Менск, потым зноў у арміі. Загінуў на фронце Вялікай айчыннай вайны. Быў знаёмы з Рыгорам Рэлесам, Лейбам Квіткай. Узнагароджаны ордэнамі і медалямі.

Рыгор Рэлес успамінаў: «Захар быў бландзіністы, сярэдняга росту, хударлявы, голас меў мяккі, задушэўны. Ён быў схільны да жартаў, любіў апавядаць смяхотлівыя гісторыі. Крыўды ж пераносіў цярпліва».

Дэбютаваў у друку ў 1931 г. Пісаў на ідышы. Друкаваўся ў газетах «Юнгер ленінец» (Малады ленінец), «Юнгер арбетэр» (Малады рабочы), «Акцябр», «Літаратура і мастацтва», часопісе «Штэрн» («Зорка»). Спрабаваў сілы ў літаратурнай крытыцы. У 30-я гг. асобнымі выданнямі выйшлі кніжкі для дзяцей «Чалюскін», «Мамлакат». Вершы друкаваліся ў анталогіях, пасмяротна ў зборніках «Ліра» (1985), «Скрыжалі памяці» і «Недаспяваныя песні».

На беларускую мову яго вершы перакладаў Рыгор Барадулін.

## Бібліяграфія 
* טשעליוסקינ : א קינדער-פּאָעמע — Чэлюскін: а кіндэр-поэмэ — Менск, 1936
*Зборнікі*
* 10 піёнэрышэ лідэр. Менск, 1934
* Атаке. Менск, 1934
* Ломір зінген. Масква, 1940
* Лірэ.

## Гл. таксама 
* Рахіль Брохес
* Сара Каган
* Эля Каган
* Сямён Ляльчук
* Рува Рэйзін
* Леў Талалай
* Генадзь Шведзік

## Літаратура 
* Скрыжалі памяці. Кніга 1. — Мн.: Бел. кнігазбор, 2005. ISBN 985-504-014-7

## Спасылкі 
*Блог Дж. Фогеля

Катэгорыя:Яўрэйскія паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Паэты на ідыш
Жыдыкі

**Жыдыкі**, таксама **Жыдзі́кай** (, )— мястэчка ў Мажэйкаўскім раёне Цельшаўскага павета Літвы. Цэнтр Жыдыкаўскай сянюніі. Месцяцца за 21 км на захад ад горада Мажэйкі. За 4 км паўночны захад ад Жыдыкаў выток ракі Лосіс.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1568 годзе (ст.-бел.: Жидыки), маёнтак у Цельшаўскім павеце. Належалі езуітам, па скасаванні ордэна ўласнасць камісіі эдукацыйнай, з 1781 года ўласнасць Антонія Гелгуды.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Жыдыкі апынуліся ў складзе Расійскай імперыі. У другой палове XIX стагоддзя былі аднайменныя мястэчка і маёнтак у Цельшаўскім павеце, цэнтр Жыдыкаўскай воласці. У 1859 годзе было 15 дамоў, 155 жыхароў. У мястэчку быў парафіяльны каталіцкі касцёл, каталіцкая капліца, сінагога, жыдоўскі малітоўны дом, валасное праўленне, дом прытулку, народная школа, 14 крам, 3 дробныя гарбарні. Уклада-заліковае таварыства заснавана ў 1879 годзе. Маёнтак уласнасці Пуслоўскіх.

З 1918 года ў складзе Літвы.

## Вядомыя асобы 
У мястэчку жыла і памерла літоўская пісьменніца Шатрыёс Рагана (Марыя Пячкаўскайце).

## Галерэя 

File:Zidikai. Satrijos Raganos namas (1915-1930).jpg|Дом, у якім жыла пісьменніца Шатрыёс Рагана
Zidiku_baznycia_2005-08-13_resize.jpg|Касцёл
File:Zidikai. koplycia1, 2006-09-09.jpg|Капліца 
File:Zedeka5, 2006-09-09.jpg|Каплічка
File:Zidikai. Nepriklausomybes paminklas, 2006-09-09.jpg|Помнік незалежнасці Літвы (1928 г.) разбураны падчас савецкай акупацыі, адноўлены ў 1990 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Жыдзікайская сянюнія
Катэгорыя:Населеныя пункты Мажэйкейскага раёна
Ужуажарэй

**Ужу́ажарэй** () — вёска ў Радзвілішкіскім раёне Шаўляйскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Шадуўскай гарадской сянюніі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Шадуўская гарадская сянюнія
Катэгорыя:Населеныя пункты Радзвілішкіскага раёна
Ophrys bombyliflora

**Ophrys bombyliflora**&nbsp;— від кветкавых раслін сямейства .

## Назва 
Відавы эпітэт паходзіць ад  — «чмель»,  — «кветка» з-за знешняга выгляду губы.

## Апісанне 
Гэта травяністая расліна вышынёй 5-20 см, з яйцападобна-ланцэтным лісцем, размешчанымі ў разетцы. Прыкветкі шырокія і ўвагнутыя. Суквецці групуюць 2-5 кветак з зялёнымі чашалісцікамі. Пялёсткі кароткія, трохкутныя, тупыя, апушаныя, зелянява-жоўтыя, карычневыя ля асновы. Губа 3-долькавая, карычневая з пухнатай вяршыняй, голая і свінцовая пры аснове. Цвіце з лютага па май.

## Распаўсюджанне 
Расце на лугах і кустарніках да вышыні 1000 м. Мае перавагу да вапнавых глебаў. Распаўсюджваецца ў Міжземнамор’і (Партугалія, Гібралтар, Іспанія, Францыя, Італія і Мальта) і на Канарскіх астравах.

## Галерэя 

Файл:Ophrys_bombyliflora2.jpg
Файл:Ophrys_speculum_-_O._bombyliflora_-_O._bertolonii_-_O._insectifera_-_Moggridge_-_Flora_of_Mentone_pl._72_(1871).jpg

## Спасылкі 
* Encyclopedia of Life 
* Orchids of Italy 

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1799 годзе
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Офрыс
Ophrys lutea

**Ophrys lutea**&nbsp;— від кветкавых раслін сямейства .

## Назва 
Відавы эпітэт паходзіць ад &nbsp;— «жоўты».

## Батанічнае апісанне 
Дасягае вышыні 25-30&nbsp;см. Суквецці ўтрымліваюць ад 2 да 7 кветак. Мае шырокія асіметрычныя бакавыя чашалісцікі, спінныя чашалісцікі зменшаны. Разгорнутыя пялёсткі, жоўтыя з сіня-шэрым або карычневым цэнтрам. Апыляюцца самцамі пчол роду . Цвіце з сакавіка па май.

## Распаўсюджанне 
Ураджэнец Паўднёвай Еўропы, Паўночнай Афрыкі і Блізкага Усходу: ад Партугаліі і Марока да Сірыі. Расце да 1400&nbsp;м над узроўнем мора. Расце на поўным сонцы або ў цені на сухіх або вільготных вапнавых глебах, на пашах, у кустах і ў рэдкіх лясах.

## Галерэя 

Файл:Ophrys_lutea_Orchi_101.jpg
Файл:Ophrys_lutea_-_Curtis'_97_(Ser._3_no._27)_pl._5941_(1870).jpg
Файл:Ophrys_prhyganae_Monte_Pellegrino_0026.JPG
Файл:Ophrys_lutea_Mallorca_2008_35.jpg

## Спасылкі 
* Encyclopedia of Life 
* Orchids of Italy 

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1793 годзе
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Офрыс
Пажар на шахце імя Кастэнкі

28 кастрычніка 2023 года на шахце імя Кастэнкі ў Карагандзінскай вобласці Казахстана адбыўся пажар. Аварыя здарылася ў 2:33 на гарызонце мінус 100, глыбінёй каля 700 метраў. На той момант у шахце знаходзіліся ад 227 да 252 чалавек, на паверхню вывелі 208.

Загінулі 46 шахцёраў. Каля 20 чалавек былі шпіталізаваны.

Прычынай меркавана паслужыў выбух газаметану ў лаве. Прэзідэнт Казахстана Касым-Жамарт Такаеў распарадзіўся спыніць інвестыцыйнае супрацоўніцтва з кампаніяй «АрселорМиттал Теміртау», якая валодае шахтай. У Казахстане 29 кастрычніка быў абвешчаны днём жалобы. Генеральная пракуратура Казахстана ўзбудзіла па факце аварыі крымінальную справу па частцы 3 артыкула 277 КК Казахстана («Парушэнне правілаў бяспекі пры вядзенні горных або будаўнічых работ»).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пажары 2023 года
Катэгорыя:Кастрычнік 2023 года
Катэгорыя:Падзеі 28 кастрычніка
Катэгорыя:2023 год у Азіі
Катэгорыя:Тэхнагенныя катастрофы
Катэгорыя:Падзеі ў Казахстане
Вітольд Уладзіслававіч Румель

**Вітольд Уладзіслававіч Румель** (; 1855—1902) — расійскі генеалог.

## Біяграфія 
Вітольд Румель нарадзіўся ў 1855 годзе; паходзіў з дваранскага роду Румеляў.

Загадваючы архівам дэпартамента герольдыі, сабраў найбагацейшыя генеалагічныя матэрыялы. У 1886—1887 выдаў сумесна з У. У. Галубцовым два тамы «Радаводнага зборніка рускіх дваранскіх фамілій». Ён таксама стаў аўтарам значнай колькасці артыкулаў пра дваранскія роды Расійскай імперыі ў «Энцыклапедычным слоўніку Бракгаўза і Ефрона».

В. В. Румель  года ў Пецярбургскім храме Раства Хрыстова на Пясках абвянчаўся з «С. Пецярбургскай губерні, Гдоўскага павета, Сярэдкінскай воласці, вёскі Фядова сялянскай дзяўчынай Марыяй Пятровай».

Вітольд Уладзіслававіч Румель памёр у 1902 годзе і быў пахаваны ў Пецярбургу на Мікольскіх могілках Аляксандра-Неўскай лаўры.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аўтары Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона
Катэгорыя:Генеалогі Расійскай імперыі
Татой (могілкі)

**Тато́й** () — некропаль грэчаскіх манархаў, размешчаны ў паркавай зоне палаца Татой, на схіле гары Парніс у Атыцы, за 27 км ад цэнтра Афін (15 км ад граніцы горада).

## Гісторыя 
У 1880 годзе ў парку Татоя з’явілася першае пахаванне — малалетняй дачкі Георга I Вольгі. Пазней і іншыя дзеці Георга I знайшлі свой спачынак у маёнтку — Мікалай Георгіевіч, Андрэй Грэчаскі, Хрыстафор Грэчаскі і Марыя Георгіеўна.

На каралеўскіх могілках пахаваны ўсе грэчаскія каралі з дынастыі Глюксбургаў: Георг I, Канстанцін I (і яго жонка Сафія Пруская), Аляксандр I, Георг II, Павел I і Канстанцін II.

На могілках пахаваныя таксама прадстаўнікі рускай імператарскай дынастыі — каралева Вольга Канстанцінаўна, вялікая князёўна Алена Уладзіміраўна, вялікая княгіня Аляксандра Георгіеўна (у 1939 годзе яе рэшткі былі перанесены ў Грэцыю з СССР).

Пахаванні на могілках працягваюцца і пасля скасавання манархіі ў Грэцыі. У 1981 годзе тут была пахавана каралева Фрыдэрыка Грэчаская, удава Паўла I, а ў 1990-я і 2000-я — дзве грэчаскія прынцэсы: Кацярына, дачка Канстанціна I, а таксама дачка Аляксандра I Аляксандра Грэчаская і яго жонка Аспасія Манас.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Могілкі Грэцыі
Катэгорыя:Пахавальні
Катэгорыя:Парніс
Пячкавіцкі сельсавет

**Пя́чкавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Пячкавічы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як Пячкавіцкі (Пячкаўскі) сельсавет у складзе Расненскага раёна Калінінскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Аршанскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Расненскім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года — у Мсціслаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Доўгавіцкага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мсціслаўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Расненскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Заходскі сельсавет (Дрыбінскі раён)

**Захо́дскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Заходы.

Утвораны ў 1928 годзе як **Баброўскі сельсавет** у Расненскім раёне Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Баброва. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Расненскім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года — у Мсціслаўскім раёне БССР. 5 снежня 1931 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Заходы, сельсавет перайменаваны ў Заходскі. З 12 лютага 1935 года сельсавет у складзе адноўленага Дрыбінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. У 1939 годзе скасаваны, тэрыторыя далучана да Расненскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Расненскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мсціслаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1928 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1939 годзе
Заходскі сельсавет

Назву **Захо́дскі сельсавет** маюць:

* Заходскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці
* Заходскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласці
Ophrys speculum

**Ophrys speculum**&nbsp;— від кветкавых раслін сямейства .

## Назва 
Відавы эпітэт паходзіць ад &nbsp;— «люстраны».

## Батанічнае апісанне 
Гэта травяністы цыбульны геафіт, які дасягае вышыні 25-30&nbsp;см. Сподняе лісце яйцападобна-ланцэтнае, размешчанае ў разетках. Суквецце складаецца з ад 2 да 8 кветак. Чашалісцікі зелянявага колеру з карычневымі прожылкамі. Губа трохлопасцевая, апраўленая чырванавата-карычневымі тоўстымі валаскамі. Пялёсткі кароткія, апушаныя, маюць фіялетавы колер. Пялёсткі яйцападобныя, блакітны мяжуе з жоўтым, які з’яўляецца асновай, бакавыя пялёсткі ланцэтныя, жоўта-чырванаватыя. Цвіце з сакавіка па красавік. У раёнах, дзе насякомых-апыляльнікаў няма, можа абыходзіцца вегетатыўным размнажэннем.

## Распаўсюджанне 
Прысутнічае ў Партугаліі, Гібралтары, Іспаніі, Італіі і Францыі. Таксама ў Марока, Алжыры, Тунісе, Лівіі, на некалькіх астравах Эгейскага мора, у Анатоліі і Ліване. Расце на лугах, кустарніках і лясах з перавагай да вапнавых глебаў на вышынях ад 0 да 1200&nbsp;м над узроўнем мора.

## Галерэя 

Файл:Ophrys_ciliata_zingaro_040.jpg
Файл:Dasyscolia_ciliata.jpg
Файл:Ophrys_speculum_-_Curtis'_96_(Ser._3_no._26)_pl._5844_(1870).jpg

## Спасылкі 
* Encyclopedia of Life 
* Orchids of Italy 

Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Офрыс
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1800 годзе
Берагаўскія нізкагор’і

**Берагаўскія нізкагор’і** () — масіў плоскавяршынных вулканічных пагоркаў і расчлянёных схілавых паверхняў на правабярэжжы ракі Баржавы, у межах Закарпацкай нізіны, паблізу горада Берагава Закарпацкай вобласці Украіны.

Працягнуліся з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход на 12-18 км, шырыня 3-9 км, вышыня 115-369 м.

Тэктанічна звязаны з Закарпацкім прагінам. Пачынаючы з палеазою, тут адбываліся блокавыя рухі рознага напрамку, а ўздоўж разломаў вывяргалася магма. Так узнік ланцуг субвулканічных цел — пахаваных вулканаў, характэрных для Берагаўскай зоны горстаў; з цягам часу яны апынуліся на паверхні.

Берагаўскія нізкагор’і складаюцца з ліпарытаў і ліпарытавых туфаў. З карысных выкапняў маюцца перліт, каалініт, алуніт. Свінцова-цынкавыя руды звязаны з тоўшчай неагенавых туфаў, рудныя целы прадстаўлены кварц-барыт-сульфіднымі жыламі.

Фрагменты дуброў і хмызнякоў. Схілы часткова тэрасаваныя. Вінаграднікі, сады і ворныя землі.

## Літаратура 
* *Ковальчук І. П.* Берегівське горбогір'я // Географічна енциклопедія України : у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989. Т. 1. 

Катэгорыя:Геаграфія Закарпацкай вобласці
Катэгорыя:Узвышшы Украіны
Баржава (рака)

**Баржава** () — рака ў Закарпацкай вобласці Украіны. Правы прыток Цісы (басейн Дуная).

Даўжыня 106 км, плошча басейна 1360 км². Бярэ пачатак з крыніц на схілах г. Сцій масіва Баржава. У верхнім цячэнні мае горны характар, даліна месцамі V-падобная, шырыня яе ад 40 да 900 м. У нізоўях рака цячэ па Закарпацкай нізіне. Рэчышча моцна звілістае, ёсць астравы, на пойме шмат старыц. Шырыня рэчышча ад 0,6 да 53 м. Ухіл ракі 13 м/км. Асноўныя прытокі: Іршава (справа), Солва (злева). Для воднага рэжыму Баржавы характэрны частыя паводкі (на сакавік-жнівень прыпадае каля 70 % рачнога сцёку), няўстойлівая летне-асенняя і зімовая межань і веснавая паводка. Замярзае ў канцы снежня — пачатку студзеня, ускрываецца ў сакавіку. У асобныя гады ледаставу не бывае. Рэчышча Баржавы на асобных участках умацаванае, у ніжнім цячэнні збудавана некалькі дамб.

## Літаратура 
* *Кирилюк М. І.* Боржава // Географічна енциклопедія України : у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989. Т. 1. 

Катэгорыя:Прытокі Цісы
Катэгорыя:Рэкі Закарпацкай вобласці
Первамайскі сельсавет

**Первама́йскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дрыбінскага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Трылесіна.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Гасподаўскі (Трылесінскі) сельсавет** у складзе Дрыбінскага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Гасподы. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Дрыбінскім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года — у Горацкім раёне. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Трылесіна. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Дрыбінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 20 красавіка 1939 года сельсавет перайменаваны ў Первамайскі, а вёска Гасподы — у Первае Мая. З 16 верасня 1959 года ў складзе Горацкага раёна. 28 верасня 1959 года ў склад сельсавета ўключаны 10 населеных пунктаў скасаванага Суслаўскага сельсавета (вёскі Вялікае Шчокатава, Жакаўка, Засценкі, Каралёўка, Лукаць, Малое Шчокатава, Мокрадзь, Слабодка, Суслаўка і пасёлак Суслаўка). 24 чэрвеня 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Кароўчынскага сельсавета. 20 чэрвеня 1966 года з часткі сельсавета зноў утвораны Кароўчынскі сельсавет у складзе 11 населеных пунктаў (Жавань Вялікая, Жавань Малая, Кароўчына I, Кароўчына II, Кароўчынская Слабодка, Палуі, Хасеўка, Чартоўшчына, Шастакі, Шатнева і Юраўка). З 29 снежня 1989 года ў складзе адноўленага Дрыбінскага раёна. 20 лістапада 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Кароўчынскага сельсавета (9 населеных пунктаў: аграгарадок Кароўчына, вёскі Жавань, Палуі, Слабодка, Сонечная, Хасеўка, Шастакі, Шатнева і Юраўка).

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (13 населеных пунктаў) — 1585 чалавек, з іх 94,0 % — беларусы, 4,6 % — рускія, 0,8 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (22 населеныя пункты) — 2174 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Горацкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Баржава (горы)

**Баржава** () — горны масіў на Паланінскім хрыбце Усходніх Карпат паміж рэкамі Латарыцай і Рыкай у межах Закарпацкай вобласці Украіны.

Даўжыня звыш 50 км, шырыня да 3-4 км. Вышыня да 1681 м (г. Сцій).

Прыграбянёвыя паверхні выраўнаваныя, з асобнымі конусападобнымі вяршынямі. Складаецца з флішу (у пластах пераважаюць пескавікі). Схілы рассечаны рэчкамі.

Да вышыні 1450 м — пояс букавых лясоў, вышэй — субальпійская расліннасць. На схілах г. Сцій створаны заказнік.

На паўднёва-заходнім макрасхіле размешчана метэастанцыя Плай (1330 м). Раён турызму.

## Літаратура 
* *Ковальчук І. П.* Боржава // Географічна енциклопедія України : у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989. Т. 1. 

Катэгорыя:Геаграфія Закарпацкай вобласці
Катэгорыя:Украінскія Карпаты
Аперацыя «Хмарны слуп»

**Аперацыя «Хмарны слуп»** (, *«Амуд Анан»*) — кодавая назва ізраільскай ваеннай аперацыі ў сектары Газа, якая праводзілася з 14 па 21 лістапада 2012 года.

Заяўленая ізраільскім урадам мэта аперацыі — «нанясенне важкага ўдару» па ваеннай інфраструктуры кіруючага ў Газе ісламскага радыкальнага руху ХАМАС, прызнанага шэрагам краін тэрарыстычным, і па «іншых тэрарыстычных арганізацыях, якія дзейнічаюць у сектары Газа» і максімальна магчымае скарачэнне ракетных абстрэлаў тэрыторыі Ізраіля.

У ходзе аперацыі Арміяй абароны Ізраіля былі праведзены тысячы атак па ваенных мэтах у сектары Газа, у той жа час з сектара Газа было выпушчана не менш за 1500 некіравальных ракет па населеных пунктах на поўдні Ізраіля. Упершыню былі абстраляныя гарады цэнтра і ўсходу Ізраіля, такія як Рышон-ле-Цыён, Тэль-Авіў і Іерусалім.

21 лістапада 2012 года паміж прадстаўнікамі Ізраіля і ХАМАС у Егіпце было дасягнута пагадненне аб спыненні агню. Рэалізацыя спынення агню ажыццяўлялася на працягу тыдня з 21 лістапада па 28 лістапада 2012 года.

Аперацыя не ўключала ўваход наземных часцей у сектар Газа і ажыццяўлялася галоўным чынам ваенна-паветранымі сіламі, флотам, артылерыйскім корпусам і іншымі падраздзяленнямі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Араба-ізраільскі канфлікт
Катэгорыя:Канфлікты 2012 года
Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя
Катэгорыя:2012 год у Ізраілі
Катэгорыя:Лістапад 2012 года
Катэгорыя:Контртэрарыстычныя аперацыі
Джасцін Нокс

**Джасцін Нокс** (нар. , Таскалуса, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст, форвард.

## Кар’ера 
Выступаў за ўніверсітэт Паўночнай Караліны. Сезон 2011/12 правёў у беларускім «Мінск-2006».

## Спасылкі 
* За «Минск-2006» сыграют четыре американских баскетболиста

Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Катэгорыя:Ігракі «Вестэлспора» Маніса
Катэгорыя:Ігракі «Арландзіны» (баскетбол)
Катэгорыя:Ігракі «Дэн-Хелдэра» (баскетбол)
Альма

**Альма** — рака ў Крыме. Даўжыня 83 км, плошча басейна 635 км².

## Апісанне 
Утворана пры зліцці рэк Сарыс і Бабуганка на паўночных схілах Бабуган-яйлы, упадае ў Чорнае мора. Даліна ракі ў вярхоўі V-падобная, у вусці — асіметрычная. Рэчышча звілістае, утварае рукавы, вусце забалочана. Асноўныя прытокі: Сухая Альма (злева), Каса, Маўля (справа).

Жыўленне мяшанае, з перавагай дажджавога. Для воднага рэжыму Альмы характэрны частыя паводкі і павышэнні ўзроўняў (глыбіня павялічваецца да 2,5-5 м) у зімова-веснавы перыяд і малаводнасць (глыбіня ў межах 0,2-0,8 м) улетку і восенню. У снежні-сакавіку назіраюцца лядовыя ўтварэнні (шуга, заберагі), ледастаў бывае рэдка. Сярэдні расход вады 1,22 м³/с, максімальны — 114 м³/с. Модуль сцёку ў вярхоўі 27,6 л/с км², у сярэднім цячэнні — 5,0 л/с км². Ле­там пе­расы­ха­е ў сярэднім на 2 месяцы, у за­суш­лівыя гады да 6 месяцаў.

Для патрэб водакарыстання і арашэння створаны вадасховішчы. Вярхоўі ракі — у межах Крымскага прыроднага запаведніка.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Оліферов А. М.* Альма // Географічна енциклопедія України : у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989. Т. 1. 

Катэгорыя:Рэкі Крыма
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Чорнае мора
Цэнтральнакрымская раўніна

**Цэнтральнакрымская раўніна** — паўднёвая частка Паўночна-Крымскай раўніны.

Цягнецца ў выглядзе выпуклай на поўнач і выцягнутай субшыротна на 120 км паласы ад берага Чорнага мора і Тарханкуцкага ўзвышша на захадзе і паўночным захадзе да Прысівашскай нізіны на поўначы і паўночным усходзе, узгор’яў Керчанскага паўвострава на ўсходзе і Знешняга пояса Крымскіх гор на поўдні. Абсалютныя вышыні ад 40 м на поўначы да 120 м на поўдні.

Геаструктурную аснову складаюць Альмінская ўпадзіна і Цэнтральнакрымскае падняцце. Верхнія слаі геалагічнага разрэзу прадстаўлены пліяцэнавымі вапнякамі-ракушачнікамі і чырвона-бурымі пліяцэнава-антрапагенавымі глінамі, якія ўкрыты слоем жоўта-бурых суглінкаў.

Паверхня пераважна хвалістая, месцамі амаль плоская. Гушчыня расчлянення 0,3-0,6 км/км². Глыбіня расчлянення павялічваецца з 20-30 м у цэнтральнай частцы да 40-60 м на паўднёвым захадзе і паўднёвым усходзе. У далінах рэк Альмы, Чатырлыка, Салагыра, Індола тоўшчы галечнага алювія магутнасцю да 20 м перакрыты маладзейшымі дробназярністымі алювіяльна-дэлювіяльнымі адкладамі да 3-5 м таўшчыні. Сучасныя рэчышчы ў выглядзе вузкіх, звілістых каналаў сцёку ўрэзаны ў тоўшчу покрыўных адкладаў і галечнікаў на невялікую глыбіню, поймы слабаразвітыя.

Ландшафтная структура характарызуецца кавыльна-стэпавымі разаранымі мясцовасцямі — раўніннымі, далінна-балачнымі, прыморска-тэраснымі, прыбярэжна-ліманна-азёрнымі. Каля 70 % тэрыторыі разарана.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Єна В. Г.* Центральнокримська рівнина // Географічна енциклопедія України: в 3 т. / Редкол.: А. М. Маринич и др. — Т. 3. — К.: Українська радянська енциклопедія, 1993. — ISBN 5-88500-015-8. 

Катэгорыя:Раўніны Украіны
Катэгорыя:Рэльеф Крыма
Варапай

**Варапай** — беларускае прозвішча, а таксама тапонім.

## Прозвішча 
* Мікалай Іванавіч Варапай (1943—2022) — савецкі і расійскі вучоны-энергетык, член-карэспандэнт Расійскай акадэміі навук (2000).
* Яўген Сямёнавіч Варапай (нар. 1944) — беларускі фізік-оптык.

## Тапонім 
* Варапай — вёска ў Краснапільскім раёне Сумскай вобласці Украіны.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Курслабуды

**Курслабу́ды** () — былая вёска ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіла ў склад Забалацкага сельсавета.

Да 18 лістапада 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Ходасаўскага сельсавета. Скасавана 6 красавіка 1973 года.

## Спасылкі
Прыбойны (мыс)

**Прыбойны**, **Кара-Мрун** (, ) — мыс на Тарханкуцкім паўвостраве, самы заходні пункт Крыма. Знаходзіцца паміж Каркініцкім залівам і Караджынскай бухтай Чорнага мора.

Складзены з вапнякоў. Скалісты бераг з'яўляецца завяршэннем увалу Тарханкуцкага ўзвышша, што распасціраецца з паўночнага ўсходу.

Укрыты кавыльна-тыпчаковай расліннасцю, у балках — хмызняковыя зараснікі. На паўночным зсоўным узбярэжжы — ландшафтны заказнік Джангуль.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Єна О. В.* Прибійний // Географічна енциклопедія України: [в 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. Т. 3. — К.: Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 1993. 

Катэгорыя:Берагі Чорнага мора
Катэгорыя:Геаграфія Крыма
Катэгорыя:Мысы Украіны
Спіс універсітэтаў штата Мічыган

У штаце Мічыган (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты.

## Дзяржаўныя 
* Дзяржаўны ўніверсітэт Верхняга возера
* Дзяржаўны ўніверсітэт даліны ракі Вялікая
* Дзяржаўны ўніверсітэт даліны ракі Сагіна
* Дзяржаўны ўніверсітэт імя В. Н. Фэрыса
* Дзяржаўны ўніверсітэт імя Э. Уэйна
* Заходне-Мічыганскі ўніверсітэт
* Мічыганскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Мічыганскі тэхналагічны ўніверсітэт
* Мічыганскі ўніверсітэт
* Мічыганскі ўніверсітэт у Дырбарне
* Мічыганскі ўніверсітэт у Флінце
* Оклендскі ўніверсітэт
* Паўночна-Мічыганскі ўніверсітэт
* Усходне-Мічыганскі ўніверсітэт
* Цэнтральна-Мічыганскі ўніверсітэт

## Прыватныя 
* Алівецкі ўніверсітэт
* Дэвенпорцкі ўніверсітэт
* Дэтройцкі ўніверсітэт міласэрнасці
* Кальвінскі ўніверсітэт
* Кетэрынгскі ўніверсітэт
* Клірскі ўніверсітэт
* Краевугольны ўніверсітэт
* Лорэнсаўскі тэхналагічны ўніверсітэт
* Нортвудскі ўніверсітэт
* Рочэстэрскі ўніверсітэт
* Сіена-Хайцкі ўніверсітэт
* Спрынг-Арбарскі ўніверсітэт
* Універсітэт «Канкордыя» ў Ан-Арбар
* Універсітэт «Мадонна»
* Хрысціянскі ўніверсітэт «Грэйс»
* Эндрускі ўніверсітэт

Мічыган
Orchis anthropophora

**Orchis anthropophora**&nbsp;- від кветкавых раслін сямейства .

## Назва 
У англійскай мове называецца «мужчынская архідэя» ().

## Батанічнае апісанне 
Жоўтыя кветкі расліны падобныя на чалавечыя фігуры, а верхняя частка кветкі ўтварае «шлем».

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Расце ў Міжземнамор’і і Турцыі. У апошні час месцы росту значна скараціліся.

## Галерэя 

Файл:Aceras anthropophora (plant).jpg|alt=|Знешні выгляд
Файл:Aceras anthropophorum Saarland 01.jpg|alt=|Кветкі
Файл:Aceras anthropophorum leaves.jpg|alt=|Разетка

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1785 годзе
Катэгорыя:Флора Міжземнамор’я
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Ятрышнік
Ophrys tenthredinifera

**Ophrys tenthredinifera**&nbsp;— від кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Гэта травяністая расліна вышынёй ад 5 да 25&nbsp;см, прыкаранёвае лісце яйцападобна-ланцэтнае, у разетцы. Прыкветкі вялікія ружовыя. Суквецце складаецца з ад 2 да 10 кветак. Пялёсткі ў форме сэрца, апушаныя. Губа жоўта-карычневая, святлейшая па краі.

## Распаўсюджанне 
Від расце ў Міжземнаморскім рэгіёне ад Партугаліі і Марока да Турцыі. Расце на лугах, гарыгах, кустарнікавых раёнах і лясах на карбанатных пясчаніках і вапняках да вышынь 850—1100 метраў.

## Галерэя 

Файл:Ophrys_tenthredinifera.jpg
Файл:Ophrys_tenthredinifera_Mallorca_06.jpg
Файл:Ophrys_tenthredinifera1.JPG
Файл:Ophrys_tenthredinifera_-_The_Bot._Reg._3_pl._205_(1817).jpg

## Спасылкі 
* Encyclopedia of Life 
* Orchids of Italy 

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1805 годзе
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Офрыс
Вільгусовічы

**Вільгусо́вічы** (, ) — былы хутар у Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіў у склад Забалацкага сельсавета.

Скасаваны ў 1977 годзе.

## Назва 
У ХІХ ст. паблізу, у Расне, фіксавалася прозвішча Вільгусэвіч.

## Спасылкі
Амблітэл узброены

**Амблітэл узброены** (*Amblyteles armatorius*) — від наезнікаў сямейства , упершыню апісаны Іаганам Рэйнхалдам Форстэрам у 1771 годзе.

## Апісанне 
Насякомае можа дасягаць даўжыні 12-16&nbsp;мм, без уліку вусікаў, якія дасягаюць каля 9 мм. Галава і грудзі гэтага віду чорныя, за выключэннем жоўтага шчытка. Брушка жоўтае, у самак больш авальнае, з шырокімі чорнымі палосамі. Ногі жоўтыя, за выключэннем задніх, якія чорна-жоўтыя. У гэтага віду адсутнічае джала, таму характэрныя меткі прадстаўляюць сабой ахоўную мімікрыю. Самка мае вельмі кароткі яйцаклад, які не выступае з брушка.

Дарослых асобін звычайна можна знайсці летам на кветках, асабліва на відах сямейства . Яны харчуюцца нектарам і пылком. Дарослыя асобіны зімуюць. Самкі гэтага віду адкладаюць яйцы ў вусеняў молі. Пасля вылуплення лічынкі харчуюцца сваімі гаспадарамі, у асноўным прадстаўнікамі сямействаў  і , але таксама некаторымі відамі сямействаў , ,  і  (у тым ліку , ,  і ).

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
З’яўляецца палеарктычным відам, які прысутнічае на большай частцы Еўропы, на Блізкім Усходзе і ва Усходнім царстве. Звычайна гэтыя наезнікі сустракаюцца ў жывых агароджах, на лугах і ўзлесках яловых лясоў.

Катэгорыя:Іхнеўманіды
Прысівашская нізіна

**Прысівашская нізіна** () — частка Паўночна-Крымскай раўніны, знаходзіцца на поўначы Крыма.

Цягнецца ад Перакопскага перашыйка, уздоўж заліва Сіваш да Керчанскага перашыйка, на поўдні пераходзіць у Цэнтральнакрымскую раўніну. Вышыня да 50 м.

Паверхня выраўнаваная, плоская, з асобнымі лагчынамі і неглыбокімі балкамі. Для яе характэрна значная рассечанасць узбярэжжа Сіваша (Краснае возера, Айгульскае возера, Кірлеуцкае возера і інш.). Вялікія нізінныя ўчасткі перыядычна перасыхаюць і пакрываюцца саляной скарынкай.

Пераважаюць цёмна-каштанавыя, лугава-каштанавыя глебы з саланчакамі і саланцамі. Пашырана кавыльна-тыпчакова-палынная і тыпчакова-палынная стэпавая, а таксама палынная і салянкава-сарсазанавая паўпустынная расліннасць.

Для арашэння зямель пракладзены Паўночна-Крымскі канал.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Кузнецов О. Г.* Присиваська низовина // Географічна енциклопедія України: в 3 т. / Редкол.: А. М. Маринич и др. — Т. 3. — К.: Українська радянська енциклопедія, 1993. — ISBN 5-88500-015-8. 

Катэгорыя:Рэльеф Крыма
Катэгорыя:Нізіны Украіны
Geometrinae

**Geometrinae** — намінатыўнае падсямейства сямейства . Сямейства моцна разгалінавана, утрымоўваючы значную колькасць трыбаў, большасць з якіх цяпер вельмі малалікія або манатыпныя. У 2018 годзе філагенія і класіфікацыя, заснаваныя на малекулярна-філагенетычным аналізе, былі апублікаваны ў «Заалагічным часопісе Таварыства Лінея».

Апісана каля 2300 відаў, пераважна з тропікаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пядзенікі
Pseudocerastes urarachnoides

**Pseudocerastes urarachnoides** — рэдкі від ядавітых змей падсямейства . Эндэмік астанаў  і  на мяжы з Іракам.

## Гісторыя 
Упершыню выяўлены падчас навуковай экспедыцыі ў Іран у 1968 годзе. Але тады навукоўцы не змаглі разгадаць незвычайную структуру яе хваста і палічылі, што ў змеі прыроджаны дэфект або траўма. У 2001 годзе былі здабытыя новыя асобнікі і ў 2006 годзе біёлагам Бехзадам Фацінія і яго асістэнтамі быў зацверджаны новы від.

## Спосаб палявання 
Гадзюка паторгвае кончыкам незвычайнага хваста-прынады, ствараючы ілюзію руху павука. Калі птушка або яшчарка набліжаецца і спрабуе склюнуць «павука», ядавітая гадзюка за долі секунды забівае ахвяру. Хвост-прынада пачынае расці пасля нараджэння, але канчаткова фармуецца да сталага ўзросту. Характэрна і тое, што дарослыя змеі палююць падобным чынам у асноўным на пералётных птушак, паколькі мясцовыя ўжо ведаюць пра падобную хітрасць гадзюк.

Катэгорыя:Паўзуны Азіі
Катэгорыя:Гадзюкавыя
Кірыл Карлюк

**Кірыл Карлюк** (нар. 1984) — беларускі гісторык. Магістр гісторыі.

Скончыў у 2007 годзе Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М. Танка, у 2009 годзе магістратуру Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта ў Вільні па праграме Універсітэта Сёдэрторна «Параўнаўчая гісторыя краін Паўночна-ўсходняй Еўропы». Займаецца гісторыяй Вялікага Княства Літоўскага XVII—XVIII ст. Сфера навуковых зацікаўленняў: візуальныя даследаванні, культура і палітычная гісторыя Вялікага Княства Літоўскага. Куратар двух міжнародных выстаў у музеі Мірскага замку: «Наваградскі край вачыма Канута Русецкага» (2013) і «Ultima ratio regum. Беларусь у Паўночных войнах сярэдзіны XVII — пачатку XVIII ст.» (2017). Аўтар больш за 20 публікацый, у т.л. трох кніг.

Пераклаў з польскай мовы лісты Багуслава Радзівіла да Ганны Марыі Радзівіл.

## Спасылкі 
* Старонка К. Карлюка на academia.edu
* Старонка К. Карлюка на researchgate

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Arcyria cinerea

**Arcyria cinerea** — від слізевікоў сямейства .

## Апісанне 
Пладовыя целы маюць сцяблінкі і растуць асобна або шчыльна. Часам некалькі зрастаюцца ў аснове сцябла. Споравыя каробачкі ад канічнай да цыліндрычнай або яйцападобнай, радзей амаль сферычнай формы. У закрытым выглядзе яны маюць дыяметр ад 0,1 да 0,9 міліметраў і вышыню ад 1 да 4 міліметраў. Капіліцый, які змяшчаецца ў іх, пашыраецца толькі нязначна. Ён бялёсага, шэрага або бэжавага колеру. У радзейшых выпадках — шаравата-ружовага, карычняватага або зеленаватага колеру. Да паспявання часам лілова-ружовы.

Перапончатая аснова (гіпаталус) з’яўляецца агульнай для груп пладоў і мае форму дыска ў асобных пладовых целах. Ён напаўпразрысты, ад бескаляровага да светла-карычневага. Сцябло даўжынёй ад 0,2 да 1,5 міліметра мае маршчыністую паверхню. Яно афарбавана як споравая капсула або трохі цямнейшае да чорнага. У праходным святле ён выглядае светла-чырванавата-карычневым і запоўнены спорападобнымі цыстамі няправільнай формы ад круглявых да шырокаэліптычных. Яны маюць дыяметр у аснове 30 мікраметраў; на кончыку сцябла яны меншыя, нават менш за 10 мікраметраў у дыяметры.

Абалонка (перыдый) знікае, за выключэннем невялікай, плоскай або лейкападобнай чашачкі. Часам яна мае дробныя радыяльныя зморшчыны. У святле, якое праходзіць праз яе, яна выглядае жаўтлявай, амаль гладкай або мае тонкія кароткія лініі, некаторыя з якіх размешчаны ў выглядзе сеткі. Часам на капіліцыі маюцца невялікія рэшткі абалонкі.

Капіліцый не вельмі эластычны, мае дробную сетку і афарбаваны ад бясколернага да карычняватага. Ён амаль не мае свабодных канцоў і моцна прымацаваны да чашачкі. У месцах росту ён гладкі і дыяметрам ад 4 да 7 мікраметраў. Да вяршыні становіцца танчэй (1,5-4 мкм) і звычайна пакрыты выключна тонкімі шыпікамі або бародаўкамі.

У масе споры афарбаваны ў бэжавы і светла-шэры колер. У праходным святле яны выглядаюць амаль бясколернымі. Яны вельмі дробна бародаўчатыя і маюць групы больш буйных бародавак. Споры маюць дыяметр ад 6 да 8 мікраметраў.

Плазмодый белага, шэрага або жаўтлявага колеру.

## Экалогія і распаўсюджанне 
Асабліва часта на кары ў вільготных камерах з’яўляецца разам з . Таксама назіралася плоданашэнне разам са шматлікімі іншымі відамі.

Шырока распаўсюджаны ва ўсім свеце. Гэта адзін з самых распаўсюджаных слізевікоў у Цэнтральнай Еўропе.

## Літаратура 
* Hermann Neubert, Wolfgang Nowotny, Karlheinz Baumann: Die Myxomyceten Deutschlands und des angrenzenden Alpenraumes unter besonderer Berücksichtigung Österreichs. Band 1. Karlheinz Baumann Verlag, Gomaringen 1993, ISBN 3-929822-00-8.

Катэгорыя:Арцырыевыя
Рабер Геі

**Рабер Геі** (, 6 сакавіка 1941 — 19 верасня 2002) — трэці прэзідэнт Кот-д’Івуара, адстаўны генерал, прадстаўнік народа дан.

Нарадзіўся 6 сакавіка 1941 года ў Кабакуме. Прыйшоў да ўлады ў выніку ваеннага перавароту 24 снежня 1999 года, зрынуўшы папярэдняга прэзідэнта Анры Конана Бед’е. 22 кастрычніка 2000 правёў прэзідэнцкія выбары, на якіх атрымаў перамогу лідар апазіцыі Ларан Гбагбо. Геі спрабаваў сфальсіфікаваць вынікі выбараў, абвясціўшы сябе пераможцам. Але падлог быў настолькі відавочным, што, калі, праз пару дзён, генерал абвясціў сябе прэзідэнтам, па закліку Гбагбо жыхары Абіджана паўсталі і ўзялі штурмам прэзідэнцкі палац. Коштам жыцця некалькіх дзясяткаў чалавек палац быў узяты. Геі збег у горад Гусеса на мяжы з Ліберыяй. 19 верасня 2002 года ён арганізаваў ваенны мяцеж супраць Гбагбо, падчас якога быў забіты разам з міністрам унутраных спраў краіны Эмілем Бога Дуду. Таксама была забітая жонка генерала Роза Дуду Геі ().

## Спасылкі 
* Биография Роберта Геи на *encyclopedia.com*

Катэгорыя:Забітыя прэзідэнты
Катэгорыя:Прэзідэнты Кот-д’Івуара