open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барсук

**Барсу́к**, або **язве́ц** (*Meles meles*) — млекакормячае атрада драпежных звяроў *(Carnivora)*, сямейства куніцавых *(Mustelidae)*.

## Апісанне 
Даўжыня цела 65—85 см, хваста 12—18 см, маса дарослых самцоў да 12 кг. Самкі трохі меншыя. Восенню барсукі вельмі тлусцеюць і павялічваюць сваю масу ў 1,5—2 разы. Тулава масіўнае, прыземістае. Канечнасці кароткія, з моцнымі кіпцюрамі, прыстасаванымі да рыцця. Агульная афарбоўка буравата-шэрая, з дробнай чорнай рабізной. Морда белая, уздоўж галавы праз вочы праходзяць чорныя палосы.

## Пашырэнне 
Жыве ў Еўразіі (Усходняя Еўропа, Каўказ, Казахстан, Сярэдняя Азія, частка Сібіры, Далёкі Усход).

У Беларусі ў мінулым шматлікі від, у цяперашні час у многіх раёнах рэдкі або зусім знік.
 
Месцы пражывання: лясы, радзей хмызнякі на сухіх глебах з глыбокім заляганнем грунтовых вод, непадалёк ад адкрытай вады.

## Падвіды 
Падвіды:
* *Meles meles meles* (Заходняя Еўропа),
* *Meles meles marianensis* (Іспанія і Партугалія),
* *Meles meles leptorynchus* (Расія),
* *Meles meles leucurus* (Кітай, Тыбет),
* *Meles meles anaguma* (Японія).

## Асаблівасці біялогіі 
Вядзе напаўпадземны спосаб жыцця. Дзень праводзіць у нары, выходзіць у прыцемках і ноччу. Жыве сем'ямі. Актыўны з красавіка па кастрычнік—лістапад. На зіму ўпадае ў спячку. Корміцца карэннем і цыбулінамі раслін, ягадамі, жалудамі, пладамі яблынь і груш, дажджавымі чарвямі, лічынкамі і дарослымі насякомымі, амфібіямі, мышападобнымі грызунамі, яйкамі і птушанятамі.

Полавая спеласць у самак у 2, у самцоў — у 3 гады. Гон у сакавіку—красавіку і ў ліпені. Цяжарнасць з латэнтнай стадыяй, цягнецца 9—12 месяцаў. У сакавіку—красавіку нараджаецца 2—4 дзіцяняці. Працягласць жыцця 12—15 гадоў.

## Ахова 
Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоную кнігу Украіны.

## У філатэліі 
 
File:1194-1197 (Čyrvonaja kniha Respubliki Bielaruś. Sysuny) - First day cover.jpg|Канверт першага дня Беларусі, 2017 год
File:1196 (Čyrvonaja kniha Respubliki Bielaruś. Sysuny).jpg|Паштовая марка Беларусі, 2017 год
File:1194-1197 (Čyrvonaja kniha Respubliki Bielaruś. Sysuny) - Sheet.jpg|Малы аркуш Беларусі, 2017 год

## Літаратура 
* 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
Катэгорыя:Куніцавыя
Катэгорыя:Сысуны Еўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Konami

**«Konami Corporation»**  — адзін з кіроўных распрацоўшчыкаў і выдаўцоў камп’ютарных вiдэагульняў і кансольных відэагульняў, цацак для дзяцей, аплатных картак, анімэ, гандлёвых, гульнявых, забаўляльных аўтаматаў і іншых прадуктаў. Кампанія была заснаваная ў 1969 годзе як пракатчык і наладчык (рамонт) джукбоксаў у Асацы, Японія. Заснавальнікам быў Кагэмаса Кадзукі, які і дагэтуль у ёй з’яўляецца старшынёй.

Назва «Konami» адбываецца ад прозвішчаў заснавальнікаў — Кагэмасы **Ко**дзукі і яго партнёраў Есінабу **На**камы, Хіра **М**ацуды і Секіці **І**ісіхары, разам якія заснавалі «Konami Industry Co., Ltd» у 1973 годзе. «Konami» гэтак жа можа азначаць «*маленькая хваля(і)*» на японскай мове. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Токіа.
thumb|Штаб-кватэра
## Ключавыя постаці 
* Хідэа Кадзіма
* Кодзі Ігарасі

## Выдадзеныя гульні 
* серыя Pro Evolution Soccer, Pro Evolution Soccer 2, Pro Evolution Soccer 3, Pro Evolution Soccer 4, Pro Evolution Soccer 5
* серыя Silent Hill 1, Silent Hill 2, Silent Hill 3

Катэгорыя:Вытворцы камп’ютарных гульняў Японіі
Бедржых Сметана

**Бе́држых Сме́тана** (, пры хрышчэнні атрымаў імя **Фрыдрых**, ; , Літамышль — , ) — чэшскі кампазітар, піяніст і дырыжор, педагог, музычна-грамадскі дзеяч; заснавальнік чэшскай нацыянальнай кампазітарскай школы.

## Біяграфія 
У 1847 годзе скончыў прыватную школу ў Празе. Вучань І. Прокша. У 1848 годзе адкрыў сваю музычную школу ў Празе, якая пазней стала цэнтрам канцэртнай і асветніцкай дзейнасці прагрэсіўных чэшскіх музыкантаў. З 1856 года выступаў з канцэртамі ў Гётэбаргу (Швецыя) ў якасці піяніста і дырыжора. У 1861 годзе ўзначаліў артыстычнае таварыства «Умелецка бяседа», кіраваў мужчынскім хорам «Глагол Пражскі», пісаў для яго хоры на словы чэшскіх паэтаў, папулярызаваў музыку айчынных і іншых славянскіх кампазітараў. У 1866—1874 гадах дырыжор Нацыянальнага тэатра оперы.

## Творчасць 
Выступаў як музычны крытык. Пачынальнік розных жанраў нацыянальнай оперы і праграмнага сімфанізму. Яго творчасць, заснаваная на народна-песенных інтанацыях і рытмах, вызначаецца яркім нацыянальным каларытам, дэмакратычнасцю, патрыятычнай накіраванасцю, працягвае традыцыі рамантычнага праграмнага сімфанізму Ф. Ліста. Сярод твораў; оперы лірычна-камічная «Прададзеная нявеста» і гераічна-патрыятычная «Брандэнбуржцы ў Чэхіі» (абедзве паст. 1866), трагічная «Далібар» (паст. 1868), «Дзве удавы» (паст. 1874), эпічная «Лібуша» (паст. 1881); для аркестра — «Трыумфальная сімфонія» (1854), «Урачыстая уверцюра» (1849); сімфанічныя паэмы «Рычард III» (1858), «Лагер Валенштэйна» (1859), «Гакон Ярд» (1861); цыкл з 6 праграмных сімфоній паэм «Мая Радзіма» (1858—1879); 2 струнныя квартэты (1876, 1883), фартэпіянныя трыа, п’есы для фартэпіяна, у т.л. «Чэшскія танцы» (2 сшыткі, 1877, 1879), хоры, песні і інш.

У Дзяржаўным тэатры оперы і балета Беларусі ў 1949 годзе пастаўлена опера Сметаны «Прададзеная нявеста».

## Памяць 
З 1946 года штогод у дзень смерці Сметаны праводзіцца Міжнародны музычны фестываль «Пражская вясна», які адкрываецца выкананнем яго твораў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Бэлза И. Ф.* Сметана Бедржих // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* 
* Чэшскія кампазітары 
* 

Катэгорыя:Кампазітары Чэхіі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Глухія кампазітары
Катэгорыя:Дырыжоры Чэхіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Чэхіі
Катэгорыя:Пахаваныя на Вышаградскіх могілках
Торвальдур Скуласан

**Торвальдур Скуласан** (; , вёска Бардэйры — ) — ісландскі мастак.  Адзін з піянераў абстрактнага мастацтва ў Ісландыі. Самая вялікая калекцыя яго работ знаходзіцца ва ўласнасці ўніверсітэта мастацтва Ісландыі.

Восенню 1921 года ён пераехаў у Рэйк’явік і навучаўся ў Асгрымура Ёнсана. 16 лютага 1928 года ён правёў сваю першую выставу. У тым жа годзе ён адправіўся вучыцца ў Акадэмію мастацтваў у Осла. У 1931 годзе ён адправіцца ў Парыж і Капенгаген. З 1940 года вярнуўся ў Ісландыю.

Катэгорыя:Мастакі Ісландыі
Асгрымур Ёнсан

**Асгрымур Ёнсан** (;  — ) - ісландскі мастак, аддаваў перавагу ў творчасці краявідам, ілюстраваў кнігі. Родны брат Эйнара Ёнсана.

Катэгорыя:Мастакі Ісландыі
Аб’яднаная таксанамічная інфармацыйная служба

'''Аб'яднаная таксанамічная інфармацыйная служба'* (англ. *Integrated Taxonomic Information System'', ITIS) — міжурадавае партнёрства з удзелам ЗША, Канады і Мексікі, а таксама іншых арганізацый і спецыялістаў, якое мае мэтай стварэнне і падтрыманне поўнай і ўсебаковай адкрытай таксанамічнай базы дадзеных па ўсіх біялагічных відах.

## Спасылкі 
* Цэнтральны афіцыйны сайт арганізацыі Праверана 18 лістапада 2008 г.
* Канадскі сайт (ITIS*CA)  Праверана 18 лістапада 2008 г.
* Мексіканскі сайт (SIIT*MX)  Праверана 18 лістапада 2008 г.
* Бразільскі сайт (SIIT*Brasil) Праверана 18 лістапада 2008 г.

Катэгорыя:Біялагічныя арганізацыі
Google

**Google Inc.** (МФА , MWCD /ˈgü-gəl/, , ) — амерыканская кампанія па распрацоўцы праграмнага забеспячэння. Стварыла і валодае буйнейшай у свеце пошукавай сістэмай Google (доля рынку 84%).

Акрамя інтэрнэт-пошуку, Google займае першыя пазіцыі ў іншых галінах: электронная пошта, спадарожнікавыя карты, прылады для арганізацый, сацыяльныя сеткі і відэа-хостынг. Акрамя гэтага, былі распрацаваныя браўзер з адкрытым зыходным кодам, сэрвіс мабільных плацяжоў і мабільная аперацыйная сістэма.

Штаб-кватэра Google (Googleplex) знаходзіцца ў Маўнцін-В’ю, штат Каліфорнія. Кампанія трымае каля 1 млн сервераў па ўсім свеце, якія апрацоўваюць мільярды запытаў кожны дзень і індэксуюць каля 1 пэтабайта даных кожную гадзіну.

Google абвясціла сваёй галоўнай місіяй «упарадкаваць усю інфармацыю і зрабіць яе лёгкадасяжнай і карыснай». Google таксама мае неафіцыйны дэвіз ''Don't be evil'', які быў прапанаваны Полам Бакхайтам, вынаходнікам Gmail. Google крытыкаваўся ў пытаннях скрывання асабістай інфармацыі, аўтарскага права і цэнзуры.

Матчыная кампанія Google Alphabet Inc. уваходзіць у Вялікую пяцёрку амерыканскіх тэхналагічных карпарацый разам з Amazon, Apple, Meta і Microsoft.

## Гісторыя 
Google з’явіўся ў студзені 1996 года як навукова-даследчы праект Лары Пэйджа і Сяргея Брына, якія навучаліся ў Стэнфардскім універсітэце ў Каліфорніі.

Галоўнай асаблівасцю пошукавай сістэмы Google стала выкарыстанне сістэмы PageRank, па якой актуальнасць сайта вызначаецца колькасцю і важнасцю старонак, якія спасылаюцца на гэты сайт. Даменнае імя для Google было зарэгістравана 15 верасня 1997 года, а кампанія была зарэгістраваная 4 верасня 1998 года.

## Зноскі
## Спасылкі 
*

Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1998 годзе
Катэгорыя:ІТ-кампаніі ЗША
Нацыянальны цэнтр біятэхналагічнай інфармацыі ЗША

thumb|Лагатып Нацыянальнага цэнтра біятэхналагічнай інфармацыі (NCBI)
**Нацыянальны цэнтр біятэхналагічнай інфармацыі ЗША** (англ. *National Center for Biotechnological Information*, NCBI).

Заснаваны ў 1988 годзе ў Бетэсда (штат Мэрыленд, ЗША) як цэнтральны інстытут апрацоўкі ды захоўвання дадзеных малекулярнай біялогіі. З'яўляецца часткай Нацыянальнай медыцынскай бібліятэкі ЗША (англ. United States National Library of Medicine, NLM), падпадзелу Нацыянальнага інстытута здароўя (англ. National Institutes of Health, NIH).

NCBI падае інфармацыю пра базы дадзеных бялковых даменаў, ДНК (GenBank) і РНК, базы дадзеных артыкулаў навуковай літаратуры (PubMed) і таксанамічнай інфармацыі (TaxBrowser), забяспечвае пошук дадзеных пра пэўны біялагічны від (Taxonomy). Таксама ўтрымоўвае розныя стандартныя праграмы біяінфарматыкі (BLAST). Базы дадзеных даступныя праз пошукавую сістэму Entrez.

## Задачы NCBI 
* Стварэнне аўтаматызаваных сістэм для захоўвання і аналізу дадзеных па малекулярнай біялогіі, біямедыцыне і генетыцы.
* Камп'ютарная апрацоўка дадзеных, атрыманых у даследаваннях структуры і значэння біялагічна актыўных малекул і рэчываў.
* Садзейнічанне шырокаму выкарыстанню баз дадзеных і праграмнага забеспячэння для даследчыкаў у галіне біятэхналогій і медыцынскага персанала.
* Каардынаванне намаганняў па назапашванні біятэхналагічнай інфармацыі па ўсім свеце.

Штогод пад эгідай NCBI праводзяцца семінары і навуковыя канферэнцыі, прысвечаныя праблемам малекулярнай біялогіі, генетыкі, біямедыцыны. NCBI займаецца адукацыйнай дзейнасцю, у тым ліку ў рэжыме on-line.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт арганізацыі
* Открытый проект по коррекции данных NCBI

Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі ЗША
Катэгорыя:Базы даных у Інтэрнэце
Катэгорыя:Біяінфарматыка
Катэгорыя:Біялагічныя арганізацыі
Сцяг Ісландыі

**Сцяг Ісландыі** ўяўляе сабой палотнішча з прапорцыямі 18:25 блакітнага колеру, на якім змешчаны крыж чырвонага колеру з белай акантоўкай.

Сцяг прыняты ў 1944 годзе. Упершыню сцяг быў зацверджаны ў 1918 годзе, калі Ісландыя дамаглася частковага суверэнітэту ад Даніі. Выява сцяга адлюстроўвае скандынаўскую традыцыю, якая паходзіць ад сцяга Даніі. Чырвоны колер крыжа нагадвае аб уплыве Даніі. Блакітны і белы колеры з'яўляюцца традыцыйнымі колерамі Ісландыі і звязваюцца з колерамі ордэна Срэбнага сокала. У распрацоўцы сцяга ў 1913 годзе прымаў удзел ісландскі мастак Торарын Б. Торлаксан.

## Гісторыя 
Першы нацыянальны сцяг Ісландыі, вядомы як "Квітблаўінн" (, літаральна: "бела-блакітны"), уяўляў свабой белы крыж на цёмна-блакітным полі. Упершыню быў узняты ў 1897 годзе. 22 лістапада 1913 года каралеўскім дэкрэтам Даніі было падцверждана права Ісландыі на ўласны сцяг, а 19 чэрвеня 1915 года альтынгам зацверджаны нацыянальны сцяг вострава, аналагічны сучаснаму: белы крыж быў допоўнены ўнутраным чырвоным крыжам. У 1918 годзе Данія прызнала суверэнітэт Ісландыі ў межах уніі. 12 лютага 1919 года кароль Даніі і Ісландыі Крысціян X зацвердзіў ісландскі сцяг.

Ісландыя
Сцяг
Пуліхаў

**Пуліхаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Пятровіч Пуліхаў (1879—1906) — эсэр, член Лятучага атрада Паўночна-заходняй вобласці.
Торарын Б. Торлаксан

пэндзлю Торарына Б. Торлаксана]] **Торарын Б. Торлаксан** (;  — ) — адзін з першых ісландскіх сучасных мастакоў, першы ісландзец, які зрабіў выстаўку сваіх прац у Ісландыі, першы атрымальнік гранту ад дзяржавы. У 1913 годзе ўваходзіў у склад групы з пяці чалавек, якая распрацоўвала сцяг Ісландыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Ісландыі
Хрынгур Ёхансан

**Хрынгур Ёхансан** (;  — ) — ісландскі мастак.

Нарадзіўся ў мястэчку Хага. Скончыў школу рамёстваў і мастацтваў Ісландыі ў 1952 годзе, правёў сваю першую выставу ў 1962 годзе. Прымаў удзел у групавых выставах у Ісландыі, а таксама за мяжой. Працаваў настаўнікам у школе рамёстваў і мастацтваў Ісландыі ў 1959-1962 гадах. Праілюстрыраваў дзясяткі газет, часопісаў, а таксама шматлікіх будынкаў. Памёр у шпіталі ў Рэйк’явіку.

## Спасылкі 
* Biography 

Катэгорыя:Мастакі Ісландыі
Рабцэвіч

**Рабцэвіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Маркавіч Рабцэвіч — Герой Савецкага Саюза.
* Валянцін Навумавіч Рабцэвіч (1934—2008)— беларускі гісторык, нумізмат.
* Ірына Навумаўна Рабцэвіч (нар. 1952) — беларускі гісторык, нумізматка.

## Крыніцы
Чарлз Дзікенс

**Чарлз Джон Хафам Дзікенс**, часам **Дыкенс** (; ) — брытанскі пісьменнік-раманіст, прадстаўнік рэалізму. Працаваў таксама журналістам газеты «Morning Chronicle», рэдактарам літаратурнага часопіса «Bentley’s Miscellany».

## Беларускія пераклады 
* «» (1937)
* «» (1940)
* «Олівер Твіст» (2010)
* «Калядны харал» / Перакл. Г. Янкуты (2014)

Асобныя творы на беларускую перакладалі Г. Янкута, А. Ф. Брыль і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Диккенс Чарльз // Литературная энциклопедия: В 11 т. — [М.], 1929—1939.
* 
* «Dickens, Charles». Dictionary of National Biography. London: Smith, Elder & Co. 1885—1900.

## Спасылкі 
* 
* «Калядны харал у прозе: святочная гісторыя пра прывідаў» (частка першая і другая) на prajdzisvet.org]
* Гісторыя пра гоблінаў, якія скралі далакопа  (пер. Антон Францішак Брыль)
* Дзіця марыць пра зорку
* Творы Чарлза Дыкенса на англійскай мове. Сайт Open Library. Фарматы: PDF, Plain text, DAISY, ePub, DjVu, MOBI


Катэгорыя:Пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Катэгорыя:Рэпарцёры
Катэгорыя:Журналісты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Стэнографы
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Замах на Курлова

**Замах на Курлова (1906)** — тэрарыстычны акт здзейснены І. Пуліхавым і А. Ізмайловіч з мэтаю забойства мінскага губернатара П. Р. Курло́ва.

Пасля г.зв. Курло́ўскага расстрэлу, група эсераў, таксама ўзгадаўшы П. Р. Курлову экзекуцыю сялян у Курскім павеце і жорсткае збіццё ў Курску выхаванцаў землямернага вучылішча і школьнікаў, прысудзіла губернатара да смерці.

Выканаўцу прысуду вызначалі праз жрэбій. Жрэбій выпаў на Аксенкруга, але ён спужаўся. Тады Іван Пуліхаў добраахвотна вызваўся выканаць прысуд, да яго далучылася А. Ізмайловіч. Яны нанялі кватэру паблізу дома Курлова і доўга за ім назіралі. Акцыю фінансаваў Яўстафій Любанскі.

Для здзяйснення тэракту быў выкарыстаны момант адпявання ў Петрапаўлаўскім саборы памерлага генерал-маёра Курча. Калі з сабору вынеслі і паставілі на катафалк труну, Курлоў выпраміўся і Пуліхаў кінуў у яго бомбу. Бомба патрапіла ў галаву, але не падарвалася, бо перадавалася праз агента «ахранкі» Зінаіду Жучэнку, якая папярэдне адвезла яе ў Маскоўскае ахоўнае аддзяленне, дзе бомба была абясшкоджаная начальнікам аддзялення М. фон Котэнам.

Бомба ўпала Курлову пад ногі, вакол было шмат народу і паліцэйскіх. Пуліхава схапілі, тымчасова Ізмайловіч страляла з «Браўнінга» у паліцмейстара Норава. Ізмайловіч, адбіраючы ў яе зброю, збілі. Схопленых тэрарыстаў адвезлі ў 1-ю паліцэйскую частку.

## Літаратура 
* Бугаенко В. Иван Пулихов — кто он? Именем одного из первых террористов Беларуси названа улица Минска // Вечерний Минск, февр. 10, 1997.

Катэгорыя:1906 год у Мінску
Катэгорыя:Замахі
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты, здзейсненыя ў Беларусі
Фабіу Сімплісіу

**Фа́біу Энры́кі Сімплі́сіу** або **Фабіа Сімплісіа** (; , ) — бразільскі футбаліст, цэнтральны паўабаронца.

1 чэрвеня 2010 года ігрок падпісаў кантракт на тры гады з італьянскім клубам «Рома».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Вісэл Кобэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Сэрэса Осака
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Палерма
Катэгорыя:Ігракі ФК Парма
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Паўлу
Ігар Яўгенавіч Карнялюк

**І́гар Яўге́навіч Карнялю́к** (, Брэст, БССР) — савецкі, беларускі і расійскі ,  і музыкант.

## Біяграфія 
Пасля 8-га класа, у 1977, паступіў у Брэсцкае музычнае вучылішча на тэарэтыка-кампазітырскае аддзяленне. Але ўжо праз год з’ехаў у Ленінград, дзе паступіў у музычнае вучылішча пры Ленінградскай кансерваторыі імя М. А. Рымскага-Корсакава, якое скончыў у 1982. У 1987 скончыў Ленінградскую кансерваторыю па класе кампазіцыі. Як кампазітар Карнялюк фармаваўся на творчасці Queen, «Могучей кучки». З 1985 па 1988 працаваў музычным кіраўніком Ленінградскага тэатра «Буф» і пісаў для яго музыку. У 1985 адбыўся фанаграфічны дэбют кампазітара: фірма «Мелодыя» выпусціла міньён «Мальчик с девочкой дружил» у выкананні А. Асадуліна. У 1988 Карнялюк пачынае сольную кар’еру ў тэлепраграме «Музычны рынг», упершыню выходзіць у фінал конкурсу «Песня году».

Ігар Карнялюк з’яўляецца аўтарам музыкі да фільмаў «Бандыцкі Пецярбург», «Майстар і Маргарыта», «Неба і зямля», «Легенда пра Тампука», «Ідыёт», «Расійскі пераклад», «Тарас Бульба».

## Песні 
Ігар Карнялюк — аўтар больш за 200 папулярных песень. Як кампазітар і аўтар-выканаўца Ігарь напісаў музыку і выканаў наступныя песні:
* Билет на балет
* Будем танцевать
* Возвращайся
* Город, котого нет
* Дожди
* Дым
* Клёво
* Мало-ли…
* Месяц май
* Милый
* Пора домой
* Ходим по Парижу

## Дыскаграфія 
Дыскі з песнямі Ігара Карнелюка:

* 1988 — Билет на балет
* 1990 — Подожди
* 1994 — Я не могу так жить
* 1994 — Мои любимые песни
* 1998 — Привет, а это Корнелюк!
* 2003 — Саундтрек к сериалу «Бандитский Петербург»

## Крыніцы 
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Расійскай Федэрацыі
Пецярбург Дастаеўскага

**Пецярбург Дастаеўскага** — вобраз горада Санкт-Пецярбурга, створаны ў кнігах знакамітага пісьменніка.

Упершыню *Пецярбург Дастаеўскага* як феномен разгледжаны ў аднайменнай кнізе М. П. Анцыферава.

Асноваю для стварэння вобраза горада паслужылі як пецярбурскія адрасы Ф. М. Дастаеўскага і яго атачэння, так і іншыя вуліцы, плошчы і дамы, якія сталі героямі яго кніг (асабліва рамана «Злачынства і пакаранне»). Да апошніх можа залічыць, напрыклад:

* «Дом старухі-ліхвяркі» (Канал Грыбаедава, 104)
* «Дом Раскольнікава» (Грамадзянская вул., 19)
* «Дом Соні Мармеладавай» (Канал Грыбаедава, 73) — дом з тупым кутом.

Пецярбург Дастаеўскага з'яўляецца адным з найпапулярнейшых пешаходных экскурсійных маршрутаў у Санкт-Пецярбургу.

## Літаратура 
* Н. П. Анциферов. Душа Петербурга; Петербург Достоевского; Быль и миф Петербурга Репринт. воспроизведение изд. 1922, 1923, 1924 гг. М. Книга : Ред.-изд. центр N 2 «Канон», 1991.
* В. С. Бирон. Петербург Достоевского. Грав. на дереве Н. Кофанова. Л.:Товарищество «Свеча», 1991
* Е. Саруханян. Достоевский в Петербурге . Л.: Лениздат, 1970.
* Ю. Раков. Петербург — город литературных героев. СПБ.: Химия, 1999
* Г. Г. Бунатян, М. Г. Чарная. Литературные места Петербурга. СПБ.: Паритет, 2005
* Н. И. Галимзянов «Очерки о Достоевском»

Катэгорыя:Фёдар Дастаеўскі
Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
D

* **D, літара** — чацвёртая літара лацінскага алфавіту
* D, мова праграмавання
* Вітамін D
Сланечнік

**Сланечнік**, **сонечнік** (*Helianthus*) — род кветкавых раслін сямейства . Адзін з шматлікіх у гэтым сямействе. Налічваецца каля 70 відаў, род паходзіць з Паўночнай Амерыкі.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны. Звычайна, у залежнасці ад віду, вырастае вышынёю ў 50—390 см і нават болей. Мае грубае і валасістае сцябло, якое ў канцы мае разгалінаванне (сустракаецца звычайна ў дзікіх відаў). Лісце расце сіметрычна, калючае, яйцападобнай, або ў выглядзе сэрца, формы. На канцы сцябла знаходзіцца адзіночнае суквецце — кошык, якое ўвесь час накіравана да сонца, такім чынам сланечнік кіруе за сонцам з усходу на захад. Плод — сямянка.

## Значэнне і выкарыстанне 
Ужываецца ў харчовай прамысловасці (з яго насення робяць напрыклад сланечнікавы алей), а таксама хімічнай. У Амерыцы і Еўропе сланечнік вельмі часта выкарыстоўваецца як дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Катэгорыя:Алейныя культуры
Хмель

**Хмель** (*Humulus*) — род шматгадовых травяністых раслін сямейства каноплевых.

## Агульнае 
Усе віды хмелю — ліяны, растуць хутка. Лісце зверху цёмна-зялёнае, знізу светла-зялёнае. Кветкі аднаполыя, расліны двухдомныя. Цвіце ў чэрвені — жніўні. Плод — сціснуты бялёса-шэры арэшак, які паспявае ў верасні.

Сустракаецца толькі ў Паўночным паўшар’і. З-за сваёй патрэбы ў вільгаці звычайна расце на вільготных месцах: краях балот, узлесках, сярод хмызнякоў і інш., не трывае доўгай засухі. Хмель вырошчваюць як сельскагаспадарчую культуру, галоўным чынам для піваварнай прамысловасці.

## Спасылкі 
* Хмель // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Каноплевыя
Джэром Дэвід Сэлінджэр

**Джэро́м Дэ́від Сэ́лінджэр** ( ; , Нью-Ёрк — , Корніш, Нью-Гэмпшыр) — амерыканскі , класік літаратуры ЗША XX стагоддзя, найбольш вядомы як аўтар рамана «Лавец у жыце».

## Біяграфія 
Першыя апавяданні пачаў пісаць яшчэ ў Манхэтэнскай школе (сярэдзіна 1930-х). У пачатку 1940-х дэбютаваў з малой прозай у часопісе «Story», дзе было надрукаванае апавяданне «Маладыя людзі» (*The Young Folks*). Дж. Сэлінджэр не скончыў ні каледжа, ні ўніверсітэта і пасварыўся з бацькам; ён вырашыў прысвяціць сябе літаратуры.

У 1942 пісьменнік пайшоў у войска. Сяржант Сэлінджэр служыў у контрвыведцы, удзельнічаў у аперацыі «Нептун». З таго часу ваенная тэма стала адной з галоўных у яго творчасці.

У перыяд 1940—65 г. былі надрукаваныя 22 апавяданні, аповесці «Фрэні і Зуі», «Вышэй кроквы, цесляры!» і «Сэймур: Уводзіны», але значная частка яго твораў пакуль не апублікаваная. Вядомасць прынёс раман «Лавец у жыце» (1951), у якім успрымальны да прыгажосці летуценны падлетак процістаіць практыцызму, канфармізму і спажывецтву дарослых. Пасля поспеху рамана пісьменнік пакрысе рабіўся самотнікам — амаль не даваў інтэрв'ю, рэдка публікаваўся, а ў 1965 наогул спыніў супрацоўніцтва з літаратурнымі часопісамі. Таксама Дж. Сэлінджэр забараніў перавыдаваць свае раннія творы ажно да апавядання 1948 года «Добра ловіцца рыбка-бананка» і адмовіўся ад прапановаў экранізаваць свае творы (адно з апавяданняў экранізавалі, але фільм пісьменніку не спадабаўся). З канца 1940-х пачаў цікавіцца філасофіяй дзэн, індуізмам, пазней практыкаваў гамеапатыю і нетрадыцыйную медыцыну. Ён імкнуўся пазбегнуць папулярнасці і з сярэдзіны 1960-х пачаў пісаць толькі для сябе.

Паводле пэўных звестак, Дж. Сэлінджэр напісаў яшчэ два раманы і шмат твораў малой формы. У ізаляцыі ад астатняга свету ён пражыў да самай смерці. Пісьменнік негатыўна рэагаваў на абнародаванне сваіх лістоў, балюча ўспрымаў з'яўленне розных рэмэйкаў і сіквэлаў «Лаўца ў жыце». Гадамі ён амаль не кантактаваў з людзьмі, не выступаў на тэлебачанні і радыё; творы позняга Дж. Сэлінджэра не прызначаліся для прыжыццёвай публікацыі.

## Творы 
* Лавец у жыце (*The Catcher in the Rye*)
* Вышэй кроквы, цесляры! (R*aise High the Roof Beam, Carpenters*)
* Сімор: Уводзіны  (*Seymour: An Introduction*)
* Фрэні і Зуі  (*Franny and Zooey*)
* Гэпварт 16, 1924
* Пабачся з Эдзі
* Вінаваты, выпраўлюся
* Добра ловіцца рыбка-бананка (*A Perfect Day for Bananafish*)

## Беларускія пераклады 
* *Гэпварт* (пер. П. Марціновіча) // Крыніца. 1996. № 3(19).
* *Раз на тыдзень — не смяротна* (пер. А. Арцёмава) // ПрайдзіСвет. 2013. № 11.
* *Час бананавых рыбак* (пер. І. Бабкова) // Наша Ніва

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* prajdzisvet.org

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША XX стагоддзя
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Барыс Міхайлавіч Маісееў

**Барыс Міхайлавіч Маісееў** () — расійскі поп-спявак, артыст эстрады, танцоўшчык, харэограф, заслужаны артыст Расіі.

## Біяграфія 
### 1954-1960-я гады 
Нарадзіўся 4 сакавіка 1954 года ў Магілёве, у турме. Рос без бацькі, яго маці, Геня Барысаўна Маісеева (Мойсес), была палітвязнем. Памяці маці пасля яе смерці Барыс прысвяціў песню «Глуханямое каханне», бо яна была забіта глуханямым, які памыліўся дзвярыма.

Скончыўшы школу, з’ехаў у Мінск, дзе паступіў у харэаграфічнае вучылішча. Вучыўся ў балерыны Ніны Младзінскай. Скончыў вучылішча як класічны танцоўшчык.

Працаваў у Харкаўскім тэатры оперы і балета, пачаў артыстам і скончыў харэографам-пастаноўшчыкам.

### 1970-я гады 
У 1975 годзе з’ехаў у Каўнас, дзе танчыў у музычным тэатры. Пазней стаў галоўным балетмайстрам літоўскага аркестра «Трымітас».

У 1978 годзе стварыў танцавальнае трыа «Экспрэсія», у якім танцаваў з дзвюма дзяўчатамі. Пазней трыа перайшло працаваць у «Тэатр песні» спявачкі Алы Пугачовай.

Памёр 27 верасня 2022 года.

## Спасылкі 
* 
* канал Youtube
* Форум Барыса Маісеева

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Танцоры СССР
Катэгорыя:Харэографы Расіі
Катэгорыя:Члены «Адзінай Расіі»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Жазэ Сарамагу

**Жазэ́ ды Со́за Сарама́гу** (;  — ) — партугальскі пісьменнік і паэт левых палітычных поглядаў, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1998). Заснавальнік Нацыянальнага фронту абароны культуры. У канцы жыцця жыў на Лансаротэ ў Іспаніі.

## Беларускія пераклады 
Раман Ж. Сарамагу «Пячора» пераклала на беларускую мову Галіна Мітраховіч (2019).
* Пячора: раман / Жазэ Сарамагу. — Мінск : А. М. Янушкевіч, 2019. — 336, [1] с. — (Серыя «Noblesse Oblige»).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Як героі былі настаўнікамі і вучылі аўтара. Нобелеўская лекцыя
* Евангелле ад Сарамага «Наша Ніва», 22 чэрвеня 2010
* http://www.aufildemeslectures.net/?au=318
* http://www.monde-diplomatique.fr/2004/08/SARAMAGO/11481.html
* http://www.citi.pt/cultura/literatura/romance/saramago/index.html 
* Блог пісьменніка 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Норка еўрапейская

**Норка еўрапейская**, **Норыца** (*Mustela lutreola*) — млекакормячы драпежнік з сямейства куніцавых.

## Апісанне 
Норкі добра прыстасаваныя да жыцця каля вады. Маюць гнуткае цела, даўжыня якога 25-43 см, масаю 0,5-1,1 кг, самкі менш самцоў. Галава выцягнутая, з маленькімі круглявымі вушамі. Канечнасці кароткія, паміж пальцамі лап маюцца невялікія перапонкі, якія дапамагаюць жывёлам плаваць. Афарбоўка цела еўрапейскай норкі вар'іруе ад рудавата-бурага да цёмна-карычневага. Адметнай асаблівасцю гэтага віду норак з'яўляецца наяўнасць на канцы пысы белай плямы.

## Распаўсюджанне 
Сучасны арэал еўрапейскай норкі ў Еўропе гэта некалькі ізаляваных папуляцый: на паўночным усходзе Іспаніі і паўднёвым захадзе Францыі, у дэльце р. Дунай і цэнтры еўрапейскай часткі Расіі. У Беларусі ў 1980-90-х гадах былі выяўлены 3 лакальныя папуляцыі еўрапейскай норкі: у вярхоўях р. Ловаці, Лучосы і Сцвігі; магчыма ўжо знікла.

Выцясняецца акліматызаванай амерыканскай норкай. Папуляцыя еўрапейскай норкі адноўлена на астравах Хіюмаа і Саарэмаа, дзе амерыканскую норку штучна вынішчылі.

## Экалогія 
Ежу здабывае ў вадзе. Ва ўмовах Беларусі асноўным кормам еўрапейскай норкі на рэках з'яўляюцца жабы, дробныя сысуны і рыба невялікіх памераў. Сярод відаў рыб звычайна спажываюцца акунь, плотка, дробны шчупак, уюн і інш. Акрамя таго, у рацыён еўрапейскай норкі ўваходзяць птушкі, рачныя ракі, малюскі.
» з выявай норкі еўрапейскай]]

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Норка еўрапейская ў Чырвонай кнізе Беларусі

Катэгорыя:Куніцавыя
Катэгорыя:Жывёлы на манетах
ГЭС Чыжоўка

**ГЭС «Чыжоўка»** — малая гідраэлектрастанцыя на рацэ Свіслач каля вадаскіду Мінскай ЦЭЦ-3 (Чыжоўскае вадасховішча) у межах г. Мінска. Вызначаная магутнасць 260 кВт, плануемая выпрацоўка электрычнасці — 1,7 млн кВт*г штогод.. Уведзеная ў эксплуатацыю ў маі 2010 г..

Будаўніцтва планавалася пачаць у ліпні 2009, пачалося ў ліст. 2009 г., работы ажыццяўляў «Мінсквадбуд». Нарматыўны тэрмін будаўніцтва — 9 месяцаў. Устаноўлена 2 турбіны польскай вытворчасці. Кошт абсталявання каля 2 млрд руб., агульны кошт праекту каля 5 млрд руб. (2009). Будаўніцтва фінансуе «Мінскводаканал». Тэрмін акупнасці — каля 10 гадоў..

## Літаратура 
* В Чижовке завершается строительство мини-ГЭС // БЕЛТА: Экономика. 09.12.2009, 14:01.
* В Шабанах построят мини-ГЭС // Минск-Новости / Вавилова Н. / Новости регионов — 13.07.2010, 11:59.
* Строительство двух малых ГЭС планируется начать в Минске в текущем году // Шикуть О. / БЕЛТА 27.05.2010
* Строительство малой ГЭС на водосбросе Минской ТЭЦ-3 планируется начать в июле // Инновационные технологии в Беларуси: Инвестиции, наука, техника — Бюллетень www.government.by & www.belta.by. 2009, 19 июня.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрастанцыі Мінска
Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе
Катэгорыя:2010 год у Мінску
Герой Савецкага Саюза

**Герой Савецкага Саюза** — вышэйшая ступень адрознення СССР, ганаровае званне, якога ўдастойвалі за здзяйсненне подзвігу ці выдатных заслуг падчас баявых дзеянняў, а таксама, у якасці выключэння, і ў мірны час.

Званне ўпершыню ўстаноўлена Пастановай ЦВК СССР ад 16 красавіка 1934, дадатковы знак узнагароды для Героя Савецкага Саюза — медаль «Залатая Зорка» — заснаваны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 1 жніўня 1939. У адпаведнасці з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 14 мая 1973 разам з медалём «Залатая Зорка» герою ўручаліся таксама ордэн Леніна (вышэйшая ўзнагарода СССР) і грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР.

## Шматразовыя героі 
* Чатырохразовыя Героі Савецкага Саюза
* Тройчы Героі Савецкага Саюза
* Двойчы Героі Савецкага Саюза

## Гл. таксама 
* Спіс Герояў Савецкага Саюза, Беларусь

## Спасылкі 
* Белорусы — Герои Советского Союза 
* 504 героя СССР, жизнь которых связана с Беларусью

Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Узнагароды СССР
Герой Сацыялістычнай Працы

**Герой Сацыялістычнай Працы** — ганаровае званне ў СССР з 1938 па 1991 гады, вышэйшая ступень адрознення за працу. 

Узнагароджанай асобе ўручаліся медаль «Серп і Молат», ордэн Леніна і грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР. У адрозненне ад звання Героя Савецкага Саюза, не прысвойвалася замежным грамадзянам. 

## Гл. таксама 
* Герой Савецкага Саюза
* Герой Беларусі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Узнагароды СССР
Аляксандр Гумбальт

**Алякса́ндр фон Гу́мбальт** (; ,  — , ) — нямецкі вучоны-энцыклапедыст, фізік, метэаролаг, географ, батанік, заолог і падарожнік, малодшы брат вучонага Вільгельма фон Гумбальта.

Вучыўся ва ун-тах Франкфурта-на-Одэры, Гётынгена, у Гамбургскай гандлёвай і Фрайбергскай горнай акадэміях (1787—92). У 1799—1804 з французскім батанікам Э. Банпланам даследаваў Цэнтральную і Паўднёвую Амерыку, у 1829 ажыццявіў паездку на Урал, Алтай і Каспійскае мора. У працы «Космас» зрабіў спробу падсумаваць усе веды пра Сусвет і прыроду Зямлі.

Яго творы значна паўплывалі на развіццё прыродазнаўства. Адзін з заснавальнікаў геаграфіі раслін, краіна- і ландшафтазнаўства, геаграфіі раслін.

Імем Гумбальта названы хрыбты ў Цэнтральнай Азіі і Паўночнай Амерыцы, гара на в-ве Новая Каледонія, ледавік у Грэнландыі, акіянскае цячэнне каля берагоў Перу, шэраг раслін, мінерал (гумбальтыт), кратар на Месяцы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берліне
Катэгорыя:Батанікі Германіі
Катэгорыя:Геабатанікі
Катэгорыя:Географы Германіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонага арла Вялікі крыж
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа партугальскага ордэна Хрыста
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Аляксандра Неўскага
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Берліна
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Патсдама
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук

Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук
Катэгорыя:Кавалеры Баварскага ордэна Максіміліяна «За дасягненні ў навуцы і мастацтве»
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на манетах
Джайнізм

**Джайнізм** (санскр. जैन, jaina от санскр. जिन, jina, «пераможца») — старажытная дхармічная рэлігія, якая з’явілася ў Індыі прыкладна ў 6 стагоддзі да н.э. У адрозненне ад індуізму не з’яўляецца ведычнай рэлігіяй і ўяўляе сабой асобную (адну з дзвюх асноўных) індыйскую філасофска-рэлігійную плыню.

Заснавальнікам вучэння лічыцца кшатрый Вардхамана. Джайнізм не прызнаваў аўтарытэт «Ведаў», дазволіў уваходзіць у свае абшчыны мужчынам і жанчынам усіх варнаў (кастаў). Джайнізм захаваў індуісцкае вучэнне аб перараджэнні душ і аддзячанні за ўчынкі. Мэтай джайнаў з’яўляецца вызваленне ад перараджэнняў (нірвана). Паводле вучэння джайнаў, нірваны можа дасягнуць толькі аскет, які прытрымліваецца строгіх правілаў (у тым ліку «ахімсы» — непрычыненне шкоды жывым істотам). Джайнізм прапаведуе ненанясенне шкоды ўсім жывым істотам на гэтым свеце. Філасофія і практыка джайнізму заснаваныя на самаўдасканаленні душы дзеля дасягнення ўсёведання.

У сучасным свеце джайнізм прадстаўлены невялікай, але ўплывовай рэлігійнай супольнасцю (каля 12 млн чалавек, пераважна ў Індыі).

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6


Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Хордавыя

**Хордавыя** (*Chordata*) — тып другаснаротых жывёл, для якіх характэрна наяўнасць унутранага восевага шкілета ў выглядзе хорды, якая ў вышэйшых формаў замяняецца пазваночнікам.

Існаванне гэтага тыпу было абгрунтавана А. А. Кавалеўскім, які выявіў прынцыповае падабенства будовы ды развіцця бесчарапных і абалоннікаў з пазваночнымі жывёламі.

## Асаблівасці будовы 
Для ўсіх хордавых характэрны шэраг агульных рыс, якія адрозніваюць іх ад іншых жывёл:
* Наяўнасць **хорды** — унутранага шкілета ў выглядзе храстковападобнага стрыжня, размешчанага ўздоўж спіннога боку цела жывёлы. Хорда — гэта апора, якая забяспечвае падтрыманне формы цела, яна мае эктадэрмальнае паходжанне і ўяўляе сабою пругкі стрыжань, абкружаны абалонкай са злучальнай тканкі. На стадыі зародка яна ёсць ва ўсіх хордавых жывёл. Толькі ў нямногіх хорда захоўваецца і ў дарослым стане. У большасці ж яна па меры росту і развіцця зародка паступова замяшчаецца больш трывалым касцявым пазваночнікам. Менавіта дзякуючы наяўнасці трывалага ўнутранага шкілета памеры і маса цела хордавых самыя вялікія сярод усіх існуючых жывёл.
* **Цэнтральная нервовая сістэма** прадстаўлена нервовай трубкай, поласць якой запоўнена спіннамазгавой вадкасцю. У хрыбтовых жывёл яна ўтварае два аддзелы: галаўны і спінны мозг, на стадыі зародка яе пярэдні аддзел расшыраецца і пераўтвараецца ў галаўны мозг.
* **Стрававальная сістэма** размяшчаецца пад хордай. Яе пярэдні аддзел — глотка — пранізаны парнымі адтулінамі — жабравымі шчылінамі. У пярвічнаводных хордавых яны захоўваюцца на працягу ўсяго жыцця, а у наземных — толькі на ранніх стадыях развіцця.
* Крывяносная сістэма замкнутая. **Сэрца** размяшчаецца на брушным боку цела, пад хордай і стрававальнай трубкай.

## Класіфікацыя 
: **Падтып **
::: Клас 
::: Клас 
::: Клас 
: **Падтып **
::: Клас 
: **Падтып **
:: Надклас 
::: Клас 
::: Клас 
:: Надклас 
::: Клас 
::: Клас 
::: Клас 
:: Надклас 
::: Клас 
::: Клас 
::: Клас 
::: Клас 

## Зноскі 
## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6


Катэгорыя:Тыпы жывёл
Жызель Бюндхен

**Жызель Бюндхен** (; ) — бразільская мадэль і актрыса.
Прымала ўдзел у рэкламных кампаніях, арганізаваных мадэльерамі і дамамі мод «Ральф Ларэн» (англ. Ralph Lauren), «Дольчэ і Габана» (іт. Dolce & Gabbana), «Версачэ» (Versace), «Валянціна» (іт. Valentino), «Селін» (фр. Celine), «Джанфранка Ферэ» (іт. Gianfranco Ferré) і «Хлоэ» (фр. Chloé).

З’яўлялася на вокладках выданняў як «Vogue», «Marie Claire», «Harper’s Bazaar», «Arena», «Allure», «Rolling Stone». Знялася ў фільмах «Нью-ёркскае таксі» і «Д’ябал носіць Prada».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Топ-мадэлі
Катэгорыя:Анёлы Victoria’s Secret
Катэгорыя:Фотамадэлі Бразіліі
Антагенез

**Антагене́з** — індывідуальнае развіцце арганізма ад зараджэння (апладненне яйцаклеткі, дзяленне мацярынскай асобіны) да сканчэння жыцця (смерць або новае дзяленне). Тэрмін уведзены Э. Гекелем у 1866 годзе.

## Спасылкі 
*
Аляксандр Ануфрыевіч Кавалеўскі

**Аляксандр Ануфрыевіч Кавалеўскі** (; 1840—1901) — рускі біёлаг і эмбрыёлаг. Брат палеантолага-эвалюцыяніста Уладзіміра Кавалеўскага.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Санкт-Пецярбургскім універсітэце. Атрымаў ступень магістра за дысертацыю *«Гісторыя развіцця ланцэтніка — Amphioxus lanceolatus»*, ступень доктара за дысертацыю *«Пра развіццё Phoronis»*. Быў паслядоўна прафесарам заалогіі ў Казанскім, Кіеўскім і Наварасійскам універсітэтах. У 1870—1873 гадах здзейсніў паездку з навуковымі мэтамі на Чырвонае мора і ў Алжыр. У 1890 годзе абраны ардынарным акадэмікам Імператарскай Акадэміі Навук. З 1892 па 1901 год — дырэктар Севастопальскай біястанцыі.

## Літаратура 
* Ковалевский А. О. Избранные работы. — М.: Изд-во АН СССР, 1951.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Эвалюцыяністы
Катэгорыя:Заолагі Расіі
Катэгорыя:Біёлагі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі фізіка-матэматычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Аўтары Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках (Санкт-Пецярбург)
Катэгорыя:Эмбрыёлагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Латвіі
Біялогія развіцця

**Біялогія развіцця** — раздзел сучаснага біялагічнага вучэння пра працэсы індывідуальнага развіцця арганізма ад апладнення і эмбрыянальнага развіцця да нараджэння і смерці.

Як навука пачала фармавацца з сярэдзіны XX стагоддзя на аснове дадзеных малекулярнай біялогіі, эмбрыялогіі, генетыкі. Вывучае розныя аспекты працэсу развіцця на малекулярным, клетачным, тканкавым, органавым і арганізмавым узроўнях, вырашае фундаментальныя праблемы рэалізацыі праграм генетычнай інфармацыі ў ходзе антагенезу і малекулярных асноў фенатыпічных змен, нармальнага і пухліннага росту клетак і клетачных папуляцый, марфагенезу, спецыфікі клетачнай, тканкавай, органавай дыферэнцыроўкі, клетачных узаемадзеянняў, узнікнення і станаўлення рэгулятарных механізмаў, якія забяспечваюць цэласнасць развіцця, крытычных узроўняў у працэсе развіцця, рэгенерацыі і інш.

Дасягненні біялогіі развіцця перспектыўныя ў кіраванні развіццём раслін і жывёл, рэгуляцыі іх колькасці, полу і інш.

## Літаратура 
*
Газатурбінная ўстаноўка

**Газатурбінная ўстаноўка** (**ГТУ**), **газатурбінны рухавік** — цеплавы рухавік, рабочае цела якога ўвесь цыкл знаходзіцца ў газападобным стане. Рабочае цела сціскаецца ў кампрэсары, награваецца і пашыраецца ў газавай турбіне, дзе выпрацоўвае механічную энергію.

ГТУ бываюць адкрытага і закрытага (замкнутага) тыпу. У адкрытых ГТУ рабочым целам з’яўляецца паветра, якое паступае з атмасферы, за кошт яго адбываецца спальванне паліва ў камеры згарання і атрыманыя газы пасля турбіны адводзяцца ў атмасферу. У закрытых ГТУ рабочым целам можа з’яўляцца любы газ, які цыркуліруе па замкнёнаму контуру, і цеплыня да якога падводзіцца і адводзіцца ў спецыяльных цеплаабменніках. Найбольш распаўсюджаны адкрытыя ГТУ.

Для ГТУ закрытага тыпу можа выкарыстоўвацца любое паліва. Для адкрытых — газападобнае або высакаякаснае вадкаснае; вугаль ці іншае цвёрдае паліва могуць выкарыстоўвацца ў іх толькі пасля папярэдняй газіфікацыі.

ГТУ могуць быць простымі і складанымі. Цыкл простых ГТУ складаецца са сціскання рабочага цела, падводу да яго цеплыні, расшырэння яго ў турбіне і адводу цеплыні (гл. Тэрмадынамічны цыкл Брайтана). Складаныя ГТУ могуць мець шматступеньчаты кампрэсар, некалькі турбін, або камер згарання.

ГТУ выкарыстоўваюцца на транспарце (часцей у авіяцыі), для выпрацоўкі электраэнергіі (газатурбінная цеплаэлектрастанцыя), на газакампрэсарных станцыях. ГТУ выкарыстоўваюцца і на АЭС з газавымі рэактарамі, якія, аднак, не атрымалі шырокага распаўсюду.

ГТУ, якія выкарыстоўваюцца ў энергетыцы, маюць ніжэйшы ККДз, чым на паратурбінных электрастанцыях, акрамя гэтага яны, у асноўным, пакуль могуць спажываць толькі адносна дарагое паліва (прыродны газ, дызельнае паліва і г.д.). Але іх кошт ніжэйшы, да таго ж яны больш манеўраныя, чым паратурбінныя электрастанцыі. Таму газатурбінныя электрастанцыі звычайна выкарыстоўваюць як пікавыя крыніцы энергіі.

Пасля газавай турбіны газы маюць даволі высокую тэмпературу, таму іх можна выкарыстоўваць у камбінаваных устаноўках: атрымліваецца пара, якая ідзе потым у паравую турбіну. Сумарны ККДз такіх установак можа дасягаць 60 % (хаця ККДз саміх ГТУ звычайна не перавышае 40 %). Таксама выхлапныя газы могуць выкарыстоўваць для нагрэву вады або атрымання пары (ГТУ-ЦЭЦ) ці для іншых мэтаў (ГТУ-ЦЭЦ).

Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі
Катэгорыя:Газавыя турбіны
Індзейцы

**Індзейцы** — агульная назва карэннага насельніцтва Амерыкі (за выключэннем эскімосаў і алеўтаў). Назва ўзнікла ад памылковага ўяўлення першых еўрапейскіх мараплаўцаў (Хрыстафора Калумба і інш.) канца XV стагоддзя, якія лічылі адкрытыя імі заатлантычныя землі Індыяй. Па антрапалагічным тыпе індзейцы прыналежаць да амерыканоіднай расы.

## Распаўсюджванне і колькасць 
### Асноўныя плямёны індзейцаў 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Народы Амерыкі
Сікхізм

[thumb|right|[Кханда — найбольш значны сімвал сікхізму]]
thumb|Паломнік-сікх на фоне Залатога храма
**Сікхізм** (ад пендж. ਸਿੱਖੀ, «сікхӣ», «паслядоўнік, вучань») — монатэістычная рэлігія, заснаваная ў 16 стагоддзі ў паўночна-заходняй частцы Індастана гуру (духоўным настаўнікам) Нанакам, які жыў з 1469 па 1539 гады. Галоўным святым пісаннем сікхаў з’яўляецца Гуру Грантх Сахіб.
 
Сікхізм узнік на сутыку ісламу і індуізму, але з’яўляецца самастойнай рэлігійна-філасофскай канструкцыяй. Гэтай рэлігіяй успрымаюцца індуісцкія канцэпцыі кармы і перараджэння, але адпрэчваецца каставая сістэма. Сікхі вераць, што Бог з’яўляецца адзінай рэальнасцю і духоўнае вызваленне можа дасягацца шляхам здаволення яго праз сардэчны спеў, паўтор святога імя, медытацыю і служэнне. Цэнтральнай з’яўляецца канцэпцыя Халса, абранай расы святых воінаў, як і гэтак званае пяць «К»: канга (грэбень), какч (кароткія шырокія штаны), кірпань (меч), кара (стальны бранзалет), кес (неабрэзаныя валасы і барада).

На сёння сікхізм налічвае каля 30 млн паслядоўнікаў, з якіх 83 % пражывае ў Індыі, 76 % індыйскіх сікхаў жывуць у Пенджабе, таксама вернікі пражываюць у Пакістане. Колькасць вернікаў штогод павялічваецца. Шырока прадстаўлены ў дзяржаўным апараце і ўзброеных сілах Індыі (наступствы адпаведнай палітыкі брытанскай каланіяльнай адміністрацыі).

## Літаратура 
* Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2008), *Sikh Twareekh*, publisher Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 2008.
* Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2012), *Sikh History* (in 10 volumes), publisher Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 2010-12.
* 
* Kaur, Surjit, Amongst the Sikhs: Reaching for the Stars, New Delhi, Roli Books, 2003 ISBN 81-7436-267-3
* Khalsa, Guru Fatha Singh, *Five Paragons of Peace: Magic and Magnificence in the Guru’s Way*, Toronto, Monkey Minds Press, 2010, , gurufathasingh.com 
* Khalsa, Shanti Kaur, The History of Sikh Dharma of the Western Hemisphere, Sikh Dharma, Espanola, NM, 1995 ISBN 0-9639847-4-8
* 
* 
* Takhar, Opinderjit Kaur, Sikh Identity: An Exploration of Groups Among Sikhs, Ashgate Publishing Company, Burlington, VT, 2005 ISBN 0-7546-5202-5
* 
* Dilgeer, Dr Harjinder Singh (1997), *The Sikh Reference Book*, publisher Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 1997.
* Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2005), *Dictionary of Sikh Philosophy*, publisher Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 2005.
* Chopra, R. M. (2001), *Glory of Sikhism*, publisher Sanbun, New Delhi, 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Монатэізм
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Карабюк

**Карабюк** (), горад на поўначы Турцыі, у Чарнаморскім рэгіёне, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Карабюк. 100 тыс. жыхароў (2000). Адзін з асноўных металургічных цэнтраў краіны.

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Зангулдак

**Зангулдак** () — горад у Чарнаморскім рэгіёне Турцыі, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Зангулдак. Звыш 100 тыс. жыхароў. Важны порт на Чорным моры.

Славуты сваімі вугальнымі шахтамі (распрацоўкі мясцовых радовішчаў вядуцца з сярэдзіны XIX стагоддзя).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Турцыі
Мікалогія

**Мікалогія** (ад  — грыб) — раздзел біялогіі, навука, якая вывучае грыбы. Вывучае марфалагічныя, біялагічныя, фізіялагаічныя, біяхімічныя, экалагічныя асаблівасці грыбоў, іх геаграфію, сістэматыку, філагенію, значэнне ў жыцці чалавека.

Мікалогія можа быць *агульнай, воднай, глебавай, фітапаталагічнайй, медыцынскай, ветэрынарнай, тэхнічнай* і інш.

Цесна звязана з фітапаталогіяй, ліхеналогіяй, мікрабіялогіяй. Мае важнае значэнне для медыцыны, ветэрынарыі, сельскай гаспадаркі, мікрабіялагічнай, харчовай прамысловасці і інш.

## Гісторыя 
Да сярэдзіны XIX стагоддзя характэрны апісанне і спробы класіфікацыі грыбоў, пераважна макраскапічных (, , Х. Персан, Э. М. Фрыс і інш.). У другой палове XIX стагоддзя, з пачаткам вывучэння патагенных грыбоў, мікалогія вылучылася ў самастойную навуку (А. дэ Бары, М. С. Варонін, , ,  і інш.). З канца XIX стагоддзя развіваюцца фізіялогія і біяхімія грыбоў, эксперыментальныя метады даследаванняў (, , , ,  і інш.).

## Выбітныя навукоўцы 
* Іаган Готліб Гледзіч

## Літаратура 
*
Спадчыннасць

**Спадчыннасць** — уласцівасць арганізмаў забяспечваць матэрыяльную і функцыянальную пераемнасць паміж пакаленнямі, адзін з галоўных фактараў эвалюцыі. Праяўляецца ў бесперапыннасці жывой матэрыі пры змене пакаленняў. Фактары спадчыннасці лакалізаваны ў храмасомах і цытаплазме (цытаплазматычная спадчыннасць).

Генетычная інфармацыя захоўваецца, узнаўляецца і перадаецца пры размнажэнні арганізмаў у выглядзе малекул нуклеінавых кіслот (ДНК, РНК), якія з'яўляюцца матэрыяльнамі носьбітамі ўсіх відаў спадчыннасці.

Асобная роля ў спадчыннасці належыць дакладнасці ўзнаўлення малекул нуклеінавых кіслот у працэсах рэплікацыі і транскрыпцыі, а таксама высокай ступені дакладнасці сінтэзу бялкоў у працэсе трансляцыі.

Рэалізацыя спадчыннасці залежыць ад асаблівасцей генатыпу, знешніх умоў і адбываецца ў розных варыянтах. Напрыклад, асобіны з розным генатыпам маюць аднолькавы фенатып (дамінантнасць), арганізмы з аднолькавым генатыпам — розны фенатып (мадыфікацыі).

Функцыянальная пераемнасць пакаленняў забяспечваецца таксама перадачай інфармацыі ад аднаго пакалення да другога ў ходзе навучання, т. зв. *сігнальная спадчыннасць*. Аснова гэтага працэсу — умоўнарэфлекторная дзейнасць вышэйшых арганізмаў (асабліва ў чалавека).

У ходзе ўзнікнення і развіцця жыцця на Зямлі спадчыннасць адыгрывала вырашальную ролю шляхам спалучэння кансерватыўнасці са зменлівасцю ў замацаванні дасягнутых эвалюцыйных пераўтварэнняў. Вывучэнне заканамернасцей спадчыннасці мае важнае значэнне для медыцыны, сельскай гаспадаркі і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Генетыка
Нацыянальная інавацыйная сістэма

**Нацыянальная інавацыйная сістэма** — сукупнасць суб'ектаў і інстытутаў, дзейнасць якіх накіравана на ажыццяўленне і падтрымку ў ажыццяўленні інвацыйнай дзейнасці. 

Тэрмін прапанаваны Б.А.Лундвалам у 1980-х гг. Значны ўнёсак у тэорыю нацыянальнай інавацыйнай сістэмы зрабілі Р.Нельсан, К.Фрыман. 

## У Сеціве 
* Нацыянальная інавацыйная сістэма Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Інавацыі
Катэгорыя:Дзяржава
Дзяржаўная служба

**Дзяржаўная служба** — від прафесійнай дзейнасці.

## Беларусь 
У Рэспубліцы Беларусь дзяржаўная служба вызначаецца як прафесійная дзейнасць яе грамадзян, якія займаюць дзяржаўныя пасады для непасрэднага ажыццяўлення дзяржаўных паўнамоцтваў і (або) забеспячэння выканання функцый дзяржаўных органаў або службовых асоб Рэспублікі Беларусь.

Прававую аснову дзяржаўнай службы ў Рэспубліцы Беларусь ствараюць Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь, Закон Рэспублікі Беларусь ад 1 чэрвеня 2022 года № 175-З «Пра дзяржаўную службу ў Рэспубліцы Беларусь» і іншыя заканадаўчыя акты.

Віды дзяржаўнай службы:
* Дзяржаўная грамадзянская служба;
* Ваенная служба;
* Служба ў ваенізаваных арганізацыях.

: Дзяржаўны служачы

## Крыніцы