open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вята (рака)

**Вята** (паміж азёрамі Набіста і Шчоўна цячэ пад назвай *Хараброўка*) — рака ў Беларусі, у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток Заходняй Дзвіны.

## Назва 
Казімерас Буга выводзіў назву Вяты ад балцкага кораня *vent-* «гнуцца; гнуць». Як гідранімічныя аналагі ён разглядаў назвы Вэнта і Вяча. Адпачатная балцкая форма гідроніма — **Venta*, што значыць «Звілістая (рака)».

## Гідраграфія 
Даўжыня Вяты 31 км. Плошча вадазбору 424 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км. На рацэ ёсць вадаспад, які ўтварыўся на месцы разбуранай плаціны гідраэлектрастанцыі і кардоннай фабрыкі.

Выцякае з возера Набіста пад назвай Хараброўка. Цячэ па паўночнай ускраіне гідралагічнага заказніка Балота Мох. Верхняе цячэнне ў межах Браслаўскай грады, сярэдняе і ніжняе — на Полацкай нізіне. Упадае ў Заходнюю Дзвіну за 1 км на захад ад вёскі Вята, на мяжы з Латвіяй. Асноўны прыток — Галчыца (справа).

Рэчышча звілістае, ад вытоку на працягу 14 км каналізаванае. Даліна ў верхнім цячэнні невыразная, у сярэднім — трапецападобная, у ніжнім — скрынкападобная. У басейне ракі азёры агульнай плошчай 36 км² (Абстэрна, Важа, Набіста, Ідолта, Сумаўка, Шчоўна, Асінаўка, Ворань, Орцы, Цяцерка, Запалоссе, Лабейка, Канцынова, Нязвядка і іншыя).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Наместников, Н.* Вята / Н. Наместников // В сб. «Листопад исповедальный». — Мн.: И. П. Логвинов, 2008. — С. 21. — 500 экз. — ISBN 978-985-6800-93-4.
* Тапонімы ніжняга цячэння ракі Вяты ў даўнейшых і сучасных спісах, даведніках, слоўніках і сродках масавай інфармацыі // Што раньш было / Ф. Сіўко. — 2-е выд., удакл. і дап. — Віцебск: ВДУ імя П. М. Машэрава, 2023. — С. 4—38. — 84 с. — 56 экз. — ISBN 978-985-30-0014-6.
* Cіўко, Ф. Фабрыка Міжрэчча : ад паперні да вадаспада / Ф. Сіўко. — 2-е выд., удакл. і дап. — Віцебск : ВДУ імя П. М. Машэрава, 2025. — 44 с. — 9 экз. — ISBN 978-985-30-0217-1.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Водопад на реке Вята 

Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Рэкі Мёрскага раёна
Сумленне

)]]
**Сумле́нне** — катэгорыя этыкі, здольнасць асобы самастойна фармуляваць уласныя маральныя абавязкі і рэалізаваць маральны самакантроль, патрабаваць ад сябе іх выканання і рабіць ацэнку здзейсненых ёю учынкаў; адно з выяўленняў маральнай самасвядомасці асобы.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Этыка
Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Рысы асобы
Сумбава

**Сумба́ва** () — востраў у складзе Малых Зондскіх астравоў, тэрыторыя Інданезіі. Заходняя частка вострава называецца Семава з адміністрацыйным цэнтрам Сумбава-Бесар. Усходняя частка завецца Біма, і яе сталіцай з’яўляецца горад Біма-Рама.

Плошча вострава складае 15&nbsp;448 (каля 13 300) км². Насельніцтва каля 1 мільёна чалавек (2000).

У вострава даўгаватыя абрысы, ён працягнуўся з захаду на ўсход. Даўжыня каля 280 км і ў шырыня — 90 км. На захад ад Сумбавы размешчаны востраў Ламбок, на ўсход — востраў Флорэс. Ландшафт Сумбавы гарысты і пакрыты трапічным лесам. Узбярэжжа характарызуецца шматлікімі бухтамі. На поўначы вострава знаходзіцца вулкан Тамбора.

Карэннымі жыхарамі вострава Сумбава з’яўляюцца народы самава і мбоджа.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Sumbawa Island,The Paradise for Surfers // World In 1001 View

Катэгорыя:Заходнія Малыя Зондскія астравы
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Ірына Уладзіміраўна Сумнікава

{{Баскетбаліст
|імя                             = Ірына Сумнікава
|арыгінал імя                    = 
|выява                           = 
|шырыня                          = 
|апісанне выявы                  = 
|грамадзянства                   = 
|дата нараджэння                 = 
|месца нараджэння                = 
|рост                            = 
|вага                            = 
|пазіцыя                         = 
|клуб                            = 
|нумар                           = 
|клубы                           = 
|медалі                          = 

{ style="background: transparent"
 
}
}}
**Ірына Уладзіміраўна Сумнікава** (у дзявоцтве — Свірыдзенка; нар. , ) — беларуская і расійская баскетбалістка. Заслужаны майстар спорту СССР (1992). Рост — 170 см. Абаронца. Чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 1992 года. З’яўлялася асноўнай разыгрываючай зборнай Расіі. Скончыла Беларускую ДАФК.

Родная сястра алімпійскага чэмпіёна па гандболе Георгія Свірыдзенкі.

## Дасягненні 
* Чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 1992
* Бронзавы прызёр АГ 1988
* Удзельніца Алімпійскіх гульняў 1996 (5-е месца) і 2000 (6-е месца).
* Чэмпіёнка Еўропы 1989, 1991
* Бронзавы прызёр ЧЕ 1995, 1999
* Срэбны прызёр ЧС 1986
* Чэмпіёнка Расіі 2000, 2001
* Бронзавы прызёр чэмпіянату Расіі 2002
* Прызёр чэмпіянату Венгрыі 1998, 1999, 2000
* Срэбны прызёр чэмпіянату СССР 1989
* Бронзавы прызёр Кубка СССР 1982
* Бронзавы прызёр Спартакіяды народаў СССР 1983

## Узнагароды 
* Заслужаны майстар спорту СССР (1992),
* медаль «За выдатныя дасягненні і вынікі ў спорце»,
* ордэн Пашаны (2006).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Профіль на сайце ФІБА-Еўропы
* Статыстыка выступаў на Алімпіядах 
* Сумникова (Свириденко) Ирина Владимировна на сайце Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь
* Команда мечты по баскетболу на Олимпиаде-92 

Катэгорыя:Баскетбалісткі СССР
Катэгорыя:Баскетбалісткі Расіі
Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па баскетболе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1992 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па баскетболе
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Дынама» Масква
Катэгорыя:Ігракі «Гарызонта» Мінск
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Аб’яднанай каманды
Сумнік

**Су́мнік**, **залатацень**.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Артыкул на сайце Plantopedia.ru  
* Артыкул на сайце Gardenia.RU 
* Фильм «Внимание! Золотарник!» расскажет о новой экологической угрозе  
* Solidago  // The Plant List
* 

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Сумо

**Сумо** () — від нацыянальнай японскай барацьбы, адзінаборства, у якім два супернікі выяўляюць наймацнейшага на круглай пляцоўцы (дыяметр 4,6 м). Японцы адносяць сумо да баявых мастацтваў. Традыцыі сумо вядуцца з 8 стагоддзя, таму кожны паядынак суправаджаецца шматлікімі рытуаламі.
 
Японія з’яўляецца прызнаным цэнтрам сумо і адзінай краінай, дзе праводзяцца спаборніцтвы прафесіяналаў. У астатнім свеце існуе толькі аматарскае сумо.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Японская асацыяцыя сумо

Катэгорыя:Барацьба
Сумчаты д’ябал

**Сумчаты д’ябал** (*Sarcophilus laniarius*; стар. *Sarcophilus harrisii* (Boitard, 1841)) — млекакормячае сямейства драпежных сумчатых; адзіны сучасны від роду *Sarcophilus*.

## Назва 
Яго чорная афарбоўка, велізарная пашча з вострымі зубамі, начныя крыкі і люты нораў далі першым еўрапейскім пасяленцам падставу назваць гэтага драпежніка «д’яблам».

## Апісанне 
Сумчаты д’ябал — самы буйны з сучасных сумчатых драпежнікаў. Каржакаватая жывёла памерам з невялікага сабаку, аднак, з цяжкім целаскладам і цёмнай афарбоўкай больш нагадвае мініяцюрнага мядзведзя. Даўжыня яго цела 50-80 см, хваста — 23-30 см. Памеры цела залежаць ад узросту, месцажыхарства і харчавання. Самцы буйнейшыя за самак. Буйныя самцы важаць да 12 кг пры вышыні ў карку да 30 см.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1841 годзе
Катэгорыя:Эндэмікі Тасманіі
Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі
Катэгорыя:Драпежныя сумчатыя
Катэгорыя:Манатыпічныя роды сысуноў
Катэгорыя:Сумчатыя
Пасёлак гарадскога тыпу

**Пасёлак гарадскога тыпу** або **гарадскі (рабочы) пасёлак** — тып пераходнага паміж горадам і вёскай паселішча згодна з савецкай класіфікацыяй. Традыцыйна на Беларусі такія населеныя пункты называліся мястэчкамі.

У адрозненне ад сельскіх населеных пунктаў, у такіх пасёлках асноўная частка насельніцтва (не меней 85 %) не павінна быць занята ў сельскай гаспадарцы. У пасёлках гарадскога тыпу ў савецкі перыяд мінімальная колькасць жыхароў павінна была складаць 3 тысячы чалавек (у горадзе — 12 тысяч жыхароў). Часта ў такіх пасёлках было толькі адно галоўнае (горадаўтваральнае) прадпрыемства. Рабочыя пасёлкі размяшчаліся пры прамысловых прадпрыемствах (найчасцей пры торфапрадпрыемствах і шклозаводах), будоўлі, чыгуначных станцыях і інш., з насельніцтвам больш за 500 чал.

## Гісторыя 
У канцы XIX — пачатку XX стст., калі будаваліся буйныя прадпрыемствы, паблізу іх узніклі рабочыя слабодкі, пасёлкі, ускраіны. Яны мелі неўпарадкаваную, скучаную і хаатычную забудову (Ляхаўка, Камароўка, Гарэлае Балота і Каўказ у Гомелі і інш.). У 1920—1930-я гады рабочыя пасёлкі забудоўаліся комплексна (Камінтэрн у Мінску, Арэха-Выдрыца пры БелДРЭС): адначасова з 2—3-павярховымі жылымі дамамі будавалі дзіцячыя сады, школы, аб'екты культурна-бытавога прызначэння, выкарыстоўваліся таксама тыпавыя праекты 4—16-кватэрных дамоў. Рабочыя пасёлкі былі уведзены пастановай ЦВК і СНК БССР ад 15 ліпеня 1935 г.

Пасёлкі гарадскога тыпу ўтвараліся згодна з указам Вярхоўнага Савета БССР ад 27 верасня 1938 г. Тады да іх залічылі 101 паселішча, ранейшых мястэчак. Статус астатніх мястэчак панізілі да вёсак.

У Беларусі крытэрыі аднясення населеных пунктаў да катэгорый усталяваны Законам Рэспублікі Беларусь ад 5 мая 1998 г. № 154-З «Аб адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле і парадку рашэння пытанняў адміністрацыйна-тэрытарыяльнай будовы Рэспублікі Беларусь». Паводле яго, да катэгорыі пасёлкаў гарадскога тыпу адносяцца:
* *гарадскія пасёлкі* — населеныя пункты з колькасцю насельніцтва звыш 2 тыс. чалавек, якія маюць прамысловыя і камунальныя прадпрыемствы, сацыяльна-культурныя ўстановы, прадпрыемствы гандлю, грамадскага харчавання, бытавога абслугоўвання;
* *курортныя пасёлкі* — населеныя пункты з колькасцю насельніцтва не менш за 2 тыс. чалавек, на тэрыторыі якіх размешчаны санаторыі, дамы адпачынку, пансіянаты, іншыя аздараўленчыя ўстановы, прадпрыемствы гандлю, грамадскага харчавання і бытавога абслугоўвання насельніцтва, культурна-асветныя ўстановы;
* *рабочыя пасёлкі* — населеныя пункты з колькасцю насельніцтва не менш за 500 чалавек, размешчаныя пры прамысловых прадпрыемствах, электрастанцыях, будоўлях, чыгуначных станцыях і іншых аб'ектах. Прамысловая зона аддзелена санітарна-ахоўнай паласой, зялёныя насаджэнні якой утвараюць паркавую зону.

Станам на 2016 г. у Беларусі налічвалася 90 пасёлкаў гарадскога тыпу, у тым ліку 81 гарадскі пасёлак, 1 курортны пасёлак, 8 рабочых пасёлкаў (у 1999 г. — 16).

## Літаратура 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Населеныя пункты
Сунгары

**Су́нгары**, **Сунхуацзян** () — рака на паўночным усходзе Кітая, самы буйны прыток Амура па воднасці, ўпадае ў яго справа па цячэнні.

Даўжыня ракі 1927 (1870) км. Плошча вадазбору 524 000 км². Сярэдні расход вады каля горада Харбін складае 2470 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,13 м/км.

Рака Сунгары бярэ пачатак на пласкагор’і Чанбайшань (зліццё рэк Таудаацзян і Эрдаацзян) і працякае па тэрыторыі правінцый Гірын і Хэйлунцзян. На ёй знаходзяцца гарады Гірын, Харбін, Цзямусы. Сцёк ракі зарэгуляваны гідраэлектрастанцыямі. Самы вялікі прыток (левы) — рака Нуньцзян. Сярод прытокаў: Муданьцзян, Нуньцзян, Хуланьхэ, Іньмахэ, Хайфахэ, Лаліньхэ, Ашыхэ і інш.

## Літаратура 
* 
* Военный энциклопедический словарь / Пред. Гл. ред. комиссии Н. В. Огарков. — М. Воениздат, 1983. — 633 с. с ил., 30 л. ил.
* 
* 

## Спасылкі 
* Сунгари (река) // Сайт «Планета Земля» Geosfera.Org

Катэгорыя:Рэкі Кітая
Катэгорыя:Прытокі Амура
Сундсваль

**Су́ндсваль** () — горад у Швецыі, у правінцыі Медэльпад. Размешчаны ў прыроднай гавані на паўночна-ўсходнім узбярэжжы Батнічнага заліва, за 395 км ад Стакгольма.
 
Сундсваль заснаваны ў 1621 годзе.

## Насельніцтва 
* 1974 год — 92,5 тыс. чал.
* 1987 год — 93 тыс. чал.
* 2001 год — каля 110 тыс. чал.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эма Айхер — нямецкая гарналыжніца.
* Крысціна Сандберг (нар. 1971) — шведская пісьменніца.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Швецыі

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1621 годзе
Касцёл Святога Іосіфа (Рубяжэвічы)

**Касцёл Святога Іосіфа** — рымска-каталіцкі храм у вёсцы Рубяжэвічы (Мінская вобласць, Стаўбцоўскі раён)

## Гісторыя 
Касцёл пабудаваны ў 1907—1911 гг. у папулярным для таго часу неагатычным стылі. Дазвол улад на будаўніцтва касцёла ў Рубяжэвічах быў атрыманы ў 1905 г пасля шматлікіх хадайніцтваў мяшчаніна Антонія Тура. Участак пад будаўніцтва плошчай 6 дзесяцін быў ахвяраваны сялянамі Рубяжэвіцкай воласці. Значныя сродкі для будаўніцтва ахвяравалі памешчыкі Ленскія, уладальнікі маёнтка Сула, іншыя мясцовыя землеўладальнікі і прыхаджане. Духоўная кансісторыя выдаткавала на будаўніцтва 1000 рублёў. Праект касцёла не выяўлены. Вядома толькі, што ён быў узгоднены Будаўнічым аддзяленнем Мінскага губернскага праўлення 4 студзеня 1907 г.

Касцёл узведзены з часанага каменю. Завяршэнне будаўніцтва і асвячэнне касцёла адбылося 30 кастрычніка 1911 г. Працягвалася яшчэ работа па будаўніцтву трох прастолаў, спавядальні. Узвядзенне мураванай агароджы завершана ў 1924 г.

## Архітэктура 
Прамавугольны ў плане з васьміграннай апсідай, да якой сіметрычна прыбудаваны сакрысціi. Па баках галоўнага фасада ўзвышаюцца магутныя трох’ярусныя чацверыковыя вежы, умацаваныя па вуглах ступеньчатымі контрфорсамі і завершаныя востраканечнымі шатрамі. Тарэц нефа паміж вежамі завершаны двухсхільным зубчастым шчытом з круглым вітражным акном-ружай у цэнтры і бетонным лацінскім крыжам. Уваход вырашаны высокім гатычным парталам, фланкіраваным аналагічнымі аконнымі праёмамі. Высокія спічастыя аконныя праёмы рытмічна чляняць бакавыя фасады.

## Інтэр’ер 
Унутраная прастора падзелена васьміграннымі слупамі на тры нефы, перакрытыя спічастымі скляпеннямі з нервюрамі. Драўляны алтар у выглядзе спічастай аркі з вімпергам, таксама ў неагатычным стылі выкананы спавядальні, амбон. У ін- тэр’еры 12 насценных рэльефных пано на тэму «Крыжовы шлях Хрыста».

Побач касцёла стаіць бела-чырвона-белы помнік салдатам Польскай Рэспублікі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Здымкі на Radzima.org

Катэгорыя:Храмы Святога Іосіфа
Катэгорыя:Рубяжэвічы
Катэгорыя:Касцёлы Стаўбцоўскага раёна
Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Катэгорыя:1911 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неагатычным стылі
Гародна

Назву **Гаро́дна** маюць:

## Азёры 
### Беларусь 
### Віцебская вобласць 
* Гаро́дна — возера ва Ушацкім раёне 
* Гаро́дна — возера ў Расонскім раёне
* Гаро́дна — возера ў Шумілінскім раёне
* Гаро́дна — возера ў Віцебскім раёне
* Гаро́дна — возера ў Бешанковіцкім раёне
* Гародна — возера ў Полацкім раёне, у басейне ракі Дражбітка
* Вялікае Гародна — возера ў Гарадоцкім раёне

### Брэсцкая вобласць 
* Гародна — возера ў Столінскім раёне

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
Віцебская вобласць:
* Гародна — вёска ў Бешанковіцкім раёне 
* Гародна — вёска ў Шумілінскім раёне 
Гродзенская вобласць:
* Гародна — былая вёска ў Воранаўскім раёне, зараз у складзе аграгарадка Пагародна
### Расія 
* Гародна (Ярцаўскі раён)

## Глядзіце таксама 
* Гародня
* Гродна
Старыя Васілішкі

**Стары́я Васілі́шкі** (, ) — вёска ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Васілішкаўскага сельсавета.

Размешчана ў 21 км паўночны ўсход ад раённага цэнтра — горада Шчучына, і ў 70 км ад абласнога цэнтра — горада Гродна.

## Славутасці 
* Касцёл Святых Пятра і Паўла (1897—1903, архітэктар Канстанцін Вайцяхоўскі)
* Старавасілішкаўскі валун — геалагічны помнікі прыроды мясцовага значэння. Знаходзіўся за 1 км на паўночны захад ад вёскі, самавольна перамешчаны і пастаўлены перад свінакомплексам вёскі Збражкі каля будынка ААТ «Васілішкі».
* Дом Чэслава Немена

Файл:Staryja Vasiliški Старыя Васілішкі (2025) 01.jpg|Касцёл Святых Пятра і Паўла, 2025 г.
Файл:Зброжкі. Старавасілішкаўскі валун са Старых Васілішкаў (02).jpg|Старавасілішкаўскі валун у Збражках
Файл:Dom Czesława Niemena.jpg|Дом Чэслава Немена
Файл:Мемарыяльная дошка ў роднай вёсцы Чэслава Немэна.jpg|Мемарыяльная дошка ў памяць Чэслава Выджыцкага (Немэна) ў касцёле Св. Пятра і Паўла ў вёсцы Старыя Васілішкі

## Вядомыя асобы 
У вёсцы ў 1939 годзе нарадзіўся Чэслаў Выдрыцкі — вядомы польскі спявак, які выступаў пад псеўданімам Чэслаў Немен.

## Гл. таксама 
* Васілішкі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Населеныя пункты Рэспублікі Беларусь 
* Старыя Васілішкі — radzima.org
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Габрыэл Мкртычавіч Сундукян

**Габрыэл Мкртычавіч Сундукя́н** (,  — , ) — армянскі пісьменнік, драматург, адзін з арганізатараў армянскага тэатра.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Тыфлісе ў багатай купецкай сям’і.
* 1846—1850 — навучанне на ўсходнім аддзяленні гісторыка-філалагічнага факультэта Пецярбургскага ўніверсітэта, атрымаў ступень кандыдата ўсходніх моў і прызначэнне на пасаду перакладчыка ў канцылярыю каўказскага намесніка
* 1850—1853 — працаваў перакладчыкам пры канцылярыі намесніка Каўказа, затым начальнікам гаспадарчага аддзела Каўказскага кіравання дарог у Тыфлісе.
* 1853—1858 — за перадавыя погляды звольнены са службы і сасланы ў горад Дзербент
* 1858 — вярнуўся ў Тыфліс

Усё жыццё быў на дзяржаўнай службе, даслужыўся да генеральскага чыну (сапраўдны стацкі саветнік).

Імя Г. Сундукяна прысовена Армянскаму драматычнаму тэатру ў Ерэване.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Габриэл Сундукян и русский театр // Армянский музей Москвы и культуры наций
* Сундукян Габриэл Мкртичевич // Армянская энциклопедия фонда «Хайазг»
* Жемчужина армянской драматургии — Габриель Сундукян // Центр поддержки русско-армянских стратегических и общественных инициатив

Катэгорыя:Пісьменнікі Арменіі
Катэгорыя:Драматургі Арменіі
Палімеры

**Палімеры** ( — шмат; μέρος — частка) — неарганічныя і арганічныя, аморфныя і крышталічныя рэчывы, якія складаюцца з «монамерных звёнаў», злучаных у доўгія макрамалекулы хімічнымі або каардынацыйнымі сувязямі. Палімер — гэта высокамалекулярнае злучэнне: колькасць монамерных звёнаў у палімераў (ступень полімерызацыі) павінна быць досыць вялікай. У многіх выпадках колькасць звёнаў можа лічыцца дастатковай, каб аднесці малекулу да палімераў, калі пры даданні чарговага монамернага звяна малекулярныя ўласцівасці не змяняюцца. Як правіла, палімеры — рэчывы з малекулярнай масай ад некалькіх тысяч да некалькіх мільёнаў.

## Гл. таксама 
* Супалімеры
Вадзім Уладзіміравіч Дзеружынскі

**Вадзім Уладзіміравіч Дзеружы́нскі** (нар. , Растоў-на-Доне; Псеўданімы: *Вадим Ростов*, *Артём Деникин*) — беларускі журналіст і публіцыст.

## Біяграфія 
З 1977 года жыве ў Мінску. Служыў у ракетных войсках стратэгічнага прызначэння (РВСП). Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў. Працаваў перакладчыкам у Балгарыі, пяць гадоў быў радцам Аналітычнага кіравання Выканаўчага Сакратарыяту СНД у Мінску.

З 1998 года — галоўны рэдактар і сувыдавец «Аналитической газеты „Секретные исследования“». Аўтар кніг на тэмы непазнанага і альтэрнатыўнай гісторыі — «Энциклопедия аномальных явлений» (2008), «Теория заговора» (2009), «Тайны беларуской истории» (2009) і іншых.

Суд Цэнтральнага раёна Мінска 9 студзеня 2023 года прызнаў «экстрэмісцкім матэрыялам» яго кнігу «Забытая Беларусь».

## Творчасць 
Тэматыка гісторыка-літаратурнай творчасці: «гістарычна-рамантычныя міфы» пра беларусаў і Беларусь, гістарычна-ментальныя канцэпцыі як падмурак нацыі.

## Літаратура 
* 
* Деружинский, В. В. Тайны беларуской истории / Деружинский Вадим. — Минск: ФУАинформ, 2009. — 560 с.: илл. — (Неизвестная история).

## Спасылкі 
* Вадзім Дзеружынскі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Растове-на-Доне
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Суперфасфат

**Суперфасфа́т** — сумесь Ca(H2PO4)2*H2O і CaSO4.
Найбольш распаўсюджанае простае мінеральнае фосфарнае ўгнаенне.

Фосфар у суперфасфаце прысутнічае ў асноўным у выглядзе монакальцыйфасфату і свабоднай фосфарнай кіслаты. Угнаенне ўтрымоўвае гіпс і іншыя прымешкі (фасфаты жалеза і алюмінію, крэменязём, злучэнні фтору і інш.). 

Вырабляецца суперфасфат просты грануляваны, падвойны, аманізаваны, борны, марганізаваны, малібдэнавы.
Атрымоўваюць просты суперфасфат з фасфарытаў, апрацоўваючы іх сернай кіслатой, па рэакцыі:

**Са3 (РО4)2 + 2H2SO4** = **Са(H2PO4)2 + 2CaSO4**.

Выкарыстоўвацца суперфасфат на глебах усіх тыпаў у якасці перадпасмяўнога ўгнаення і падкормкі. Найбольш эфектыўны на шчолачных і нейтральных глебах. На кіслых глебах суперфасфат першапачаткова змешваецца з фасфарытнай мукой або перагноем, каб пазбегнуць пераўтварэнне фосфарнай кіслаты ў цяжкарастваральныя фасфаты жалеза і алюмінію. 

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Суперфосфат простой // Справочник Пестициды.ru

Катэгорыя:Неарганічныя злучэнні
Катэгорыя:Фосфарныя ўгнаенні
Лахва (Лунінецкі раён)

**Ла́хва** (, ) — вёска ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці, на рацэ Смердзь. Адміністрацыйны цэнтр Лахвенскага сельсавета. Насельніцтва 1850 чал. (2009). Знаходзіцца за 25 км на ўсход ад Лунінца, 2 км ад чыгуначнай станцыі Лахва (лінія Лунінец — Калінкавічы); на шашы Лунінец — Мікашэвічы.

## Назва 
На думку беларускага географа В. Жучкевіча, тапонім «Лахва», як і адпаведны гідронім, утварыўся ад этноніма лях.

Назва паселішча на іншых мовах: , 

## Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра вёску Лахва датуецца 1493. У XVI ст. яна ўвайшла ў склад Наваградскага павета Навагрудскага ваяводства. Мясцовасць знаходзілася ва ўладанні вялікіх князёў, пазней Кішкаў, Радзівілаў.

3 XVII ст. Лахва мела статус мястэчка, непадалёку існаваў сядзібны комплекс. У XVIII ст. тут збудавалі палац, у 1746 — мураваны касцёл Найсв. Тройцы.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Лахва апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Мазырскім павеце Мінскай губерні. Мясціна перайшла да Вітгенштэйнаў. У пач. XIX ст. тут працавалі фабрыкі па вырабу плеценай мэблі. Станам на 1886 — 112 двароў, школа, 2 царквы, капліца, 2 сінагогі, 2 крамы.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Лахва апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабілася цэнтрам гміны Лунінецкага павета Палескага ваяводства. У 1925—1938 гадах у мястэчку знаходзіўся штаб брыгады Корпуса аховы памежжа «Палессе».

У 1939 Лахва ўвайшла ў склад БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 зрабілася цэнтрам сельсавета Лунінецкага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі.

Перад вайной у вёсцы жыло 1840 чалавек у 546 дварах.

У Другую сусветную вайну 3 верасня 1942 года ў Лахве адбылося адно з першых паўстанняў у яўрэйскім гета.

У ліпені 1944 гадах гітлераўцамі было спалена 168 дамоў, забіта 437 чалавек

### Інфраструктура 
У Лахве працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, Брэсцкі абласны дзіцячы цэнтр медыцынскай рэабілітацыі «Лахва», дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Турыстычная інфармацыя 
### Славутасці 
За 2 км ад вёскі знаходзіцца паселішча жалезнага веку.

* Гістарычная забудова (кан. XIX — пач. XX стст.; фрагменты)
* Могілкі яўрэйскія
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (1880)

### Страчаная спадчына 
* Капліца
* Касцёл могілкавы
* Касцёл Найсв. Тройцы (1746)
* Сінагога

## Вядомыя асобы 
* Мар'ян Гутэн-Чапскі
*  (1890—1936) — амерыканскі педагог, пісьменнік.
* Канстанцін Фёдаравіч Шэўчык (нар. 1948) — беларускі палітык.
* Адам Пятровіч Басюкевіч (нар. 1949) — беларускі савецкі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч.

## Літаратура 
* 
* Łachwa //  S. 566—567.

## Спасылкі 
* Агульная інфармацыя
* Лахва на Radzima.org
* Лахва на Globustut.by

Катэгорыя:Лахвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лунінецкага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Гарадная (Столінскі раён)

**Гарадна́я** (, ) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці, на возеры Гародна. Адміністрацыйны цэнтр Гараднянскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 28 км на захад ад Століна, за 21 км ад чыгуначнай станцыі Гарынь.

За 3 км на поўнач—паўночны захад ад вёскі вядома Гараднянскае радовішча пяскоў, 3,5 км на захад — радовішча глін, паклады неагенавага ўзросту. Гліны распрацоўваюцца Гарынскім камбінатам будаўнічых матэрыялаў.

## Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра Гарадную датуецца 1448 годам. Ад часоў заснавання мясцовасць набыла вядомасць цэнтру традыцыйнай ганчарнай вытворчасці. У 1527 годзе крымскія татары спалілі паселішча, частку жыхароў узялі ў няволю.

thumb|злева|160px|Гарадскі герб з прывілея 1792 года

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Гарадная ўвайшла ў склад Пінскага павета Берасцейскага ваяводства. У 1579 або 1670 годзе мястэчка атрымала магдэбургскае права. З гэтага часу яно карысталася ўласным гербам «*у срэбным полі лось з залатымі рагамі*», пацверджаным 17 сакавіка 1792 года.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Гарадная апынулася ў складзе Расійскай імперыі. У 1803 годзе рашэннем Пінскага суда жыхары мястэчка былі пераведзены ў разрад дзяржаўных сялян. У другой палове XIX ст. у мястэчку было 236 будынкаў, на 1909 год — 1830 двароў.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Гарадная апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, спярша ў Лунінецкім павеце, а з 1 студзеня 1923 года — у Столінскім павеце Палескага ваяводства. У 1924 і 1925 гадах сюды перасялілася каля 200 радзінаў з Галіччыны. Перасяленцы стварылі асобнае паселішча хутарскога тыпу (мела назву «Калонія») і адрадзілі грэка-каталіцкую парафію. Неўзабаве ім перадалі будынак драўлянай царквы, першае набажэнства ў якім адбылося 5 студзеня 1928 года.

У 1939 годзе Гарадная ўвайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года зрабілася цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі.

Перад вайной у вёсцы жыло 1820 чалавек у 405 дварах. Гета ў Гарадной існавала з лета 1941 года. У 1942 годзе гітлераўцамі было спалена 58 дамоў, забіта 232 чалавекі

## Інфраструктура 
У Гарадной працуюць сярэдняя школа, бальніца, паліклініка, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Славутасці 
* За 2 км на паўночны ўсход ад Гарадной размяшчаюцца гарадзішча і паселішча.
* Свята-Троіцкая царква (XVIII ст.; колішняя грэка-каталіцкая, цяпер ва ўладанні БЭМП).
* Свята-Мікалаеўская царква

### Мерапрыемствы 
З 2008 года ў Гарадной арганізуюць міжнародныя пленэры ганчароў. Кожныя два гады ў вёсцы збіраюцца майстры з розных краін свету.

### Страчаная спадчына 
* Царква
* Капліца грэка-каталіцкая

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Мікалаевіч Вячорка (нар. 1974) — беларускі настаўнік, дэпутат.
* Валерый Іванавіч Вячорка (нар. 1973) — урач
* Адам Дзмітрыевіч Кавалька (нар. 1958) — беларускі палітык.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Гараднянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Столінскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства
Супалімеры

**Cупаліме́ры** — разнавіднасць палімераў, ланцугі малекул якіх складаюцца з двух або больш розных структурных звёнаў.

Адрозніваюць рэгулярныя і нерэгулярныя супалімеры (іх большасць). Розныя структурныя звёны нерэгулярных супалімераў беспарадкава размешчаныя ўздоўж ланцужка. У рэгулярных ж супалімерах розныя структурныя звёны размешчаны упарадкавана і, такім чынам, рэгулярныя супалімеры могуць быць прадстаўлены як звычайныя палімеры з вялікімі структурнымі звёнамі. Асобна можна назваць блок-супалімеры, якія складаюцца з некалькіх (гома)палімерных блокаў.

## Атрыманне 
Сінтэтычныя супалімеры атрымліваюць галоўным чынам суполімерызацыяй і суполікандэнсацыяй, таксама прывіўкай манамера да палімера, сінтэзаванага з іншага манамера.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Дерябина Г. И.* Сополимеризация: Учебное пособие — Самара: Самарский университет, 2012. — 48 с. — 100 экз.

## Спасылкі 
* *Говорун Е. Н., Назаров В. Г.* Сополимер // РОСНАНО
* Международные обозначения полимеров и сополимеров // Унипак. Ру

Катэгорыя:Палімеры
Альпень

**Альпе́нь** (, ) — вёска ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Веляміцкага сельсавета. Размешчаны за 2 км на захад ад Велямічаў, за 3 км на поўдзень ад Давыд-Гарадка, за 10 км на паўночны ўсход ад Рубля.

## Гісторыя 
Першая згадка пра населены пункт у архіўных дакументах прыпадае на 1479 год. У гэтым годзе княгіня Ганна, удава князя Свідрыгайлы, падарыла Альпень Зяновічу-Альпенскаму. У 1515 годзе князь Фёдар Яраслававіч падарыў Альпень Зяновію Сямёнавічу Ляшкевічу.

З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі. З 1939 года ў складзе Беларускай ССР.

## Насельніцтва 
У 1909 годзе ў Альпені было 175 двароў і пражывала 1150 чалавек. У 1939 годзе колькасць насельніцтва вёскі склала 1470 жыхароў. Паводле перапісу 1970 года ў Альпені пражывалі 1536 чалавек. На пачатак 1988 года ў вёсцы было 403 дамы і 857 чалавек (491 жанчына і 366 мужчын). У 1994 годзе зарэгістравана 351 гаспадарка і 689 жыхароў. На пачатак 2000 года ўжо засталіся толькі 323 хаты і 627 жыхароў. У 2002 годзе налічвалася 315 двароў і 635 жыхароў.

## Вуліцы 
Вёска мае вулічны тып пасялення. Тут налічваецца каля 20 вуліц і 5 завулкаў.

## Славутасці 
* Царква Успення Прасвятой Багародзіцы, пабудаваная ў 1888 годзе. З гэтай нагоды 28 жніўня ў вёсцы штогод праходзіць прастольнае свята, якое з'яўляецца неафіцыйным днём вёскі.

## Цікавая інфармацыя 
Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, знаходзячыся ў 1849 годзе ў Альпені, напісаў тут верш «Вясна!», які ўвайшоў у зборнікі яго твораў. Верш датаваны 12 мая 1849 года. А ўжо 13 мая ён піша верш «Прыпяць», пад якім напісана: «На водах Прыпяці; мая 13 дня 1849 года».

## Спасылкі 
* Альпень на Radzima.org
* Альпень
* Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч і Альпень
* Рэальны прагноз надвор'я ў вёсцы Альпень
* Альпенская шляхта 

Катэгорыя:Веляміцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Столінскага раёна
Свіслач (Асіповіцкі раён)

**Сві́слач** (, ) — аграгарадок у Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Свіслацкага сельсавета. 

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 25 км на паўночны ўсход ад Асіповічаў, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Ялізава; на скрыжаванні аўтамабільных дарог Асіповічы — Клічаў і Градзянка — Сычкова. 

На паўднёва-ўсходняй ускраіне аграгарадка рака Свіслач упадае ў Бярэзіну. Рачная прыстань.

## Гісторыя 
thumb|злева|Мястэчка і замак, 1900—1912

На мяжы XI—XII стагоддзяў на месцы цяперашняй вёскі існавала паселішча замкавага тыпу, умацаванае ровам і валам. У XIV стагоддзі Свіслач зрабілася цэнтрам княства, пазней — староства. У 1506 годзе мястэчка зруйнавалі татары, а ў 1535 годзе — маскоўскія захопнікі.

У сярэдзіне XVI стагоддзя Свіслач перайшла ва ўладанні Гарабурдаў гербу Габданк. Каля мястэчка існаваў замак. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад Менскага павета Менскага ваяводства. У 1648 годзе Свіслач захапіў казацкі загон Г. Бута, у Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) у верасні 1654 года — загон І. Залатарэнкі. У 1705 годзе ў мястэчку заснавалі кляштар францысканцаў.

У XVIII стагоддзі мястэчка належала Завішам герба «Лебедзь». Пасля, належала Незабытоўскім герба «Любіч».

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Свіслач апынулася ў складзе Расійскай імперыі, дзе зрабілася цэнтрам воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. У 1812 годзе з’яўлялася асноўнай штаб-кватэрай генерала Дамброўскага. Станам на 1886 год у мястэчку было 46 двароў, 2 школы, валасная ўправа, 2 царквы, касцёл, пошта, 40 крамаў.

У 1919 годзе Свіслач увайшла ў БССР, дзе ў 1924 годзе зрабілася цэнтрам раёна (з 1931 года — цэнтр сельсавета).

## Насельніцтва 
* 1886 год — 420 чал.
* 1919 год — 1897 чал. (3,4 % каталікі, 45,2 % праваслаўныя, 50,6 % яўрэі)
* 1999 год — 852 чал.
* 2009 год — 678 чал.

## Інфраструктура 
У Свіслачы працуюць сярэдняя і базавая школы, дашкольная ўстанова, бальніца, дом культуры, бібліятэка, пошта. Дзейнічае дзіцячы санаторый «Свіслач».

## Славутасці 
* Свіслацкае гарадзішча (ранні жалезны век, ранні феадалізм, VI стагоддзе да н.э. — I стагоддзе н.э., XI—XII стагоддзі), на паўночнай ускраіне аграгарадка, недалёка ад упадзення р. Свіслач у р. Бярэзіна — 
* Былы дом сям’і Яцко (1911 год) — 

### Страчаная спадчына 
* Свіслацкі замак (XII—XVII ст.)
* Касцёл і кляштар францысканцаў
* Сінагога
* Сядзіба
* Царква

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Дзям’янавіч Кунцэвіч (1934—2002) — вучоны ў галіне арганічнай і прыкладной хіміі, Герой Сацыялістычнай Працы.
* Шмарыя Хаімавіч Левін (1867-1935) - сіянісцкі актывіст, дэпутат Дзяржаўнай думы.
* Пётр Фёдаравіч Яноўскі (1933—2019) — беларускі трэнер па веславанні на байдарках і каноэ, заслужаны трэнер.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Świsłocz (3) //  S. 720—721.

## Спасылкі 
* мяст. Свіслач на Radzima.org

Катэгорыя:Свіслацкі сельсавет (Асіповіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Асіповіцкага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства
Герб Маладзечна

**Герб Маладзечна** — адзін з афіцыйных сімвалаў горада Маладзечна.

## Герб Маладзечна 1988—1999 
Маладзечна не мела ўласнага герба да 1988 года. Напярэдадні 600-годдзя Маладзечна быў аб’яўлены конкурс на стварэнне герба горада. Першае месца заняў член Саюза мастакоў БССР Ю. П. Герасіменка.

Першы герб Маладзечна быў зацверджаны 17 сакавіка 1988 года рашэннем № 38 выканкама Маладзечанскага гарадскога Савета народных дэпутатаў. Аўтары герба: доктар гістарычных навук, краязнаўца, археолаг, дырэктар краязнаўчага музея Генадзь Каханоўскі (1936—1994) і мастак Юрый Герасіменка-Жызнеўскі (1948—1997).

Герб уяўляе сабой залаты трохлістнік папараці на сінім фоне, які расце з зялёнага аснавання. На ім указана дата першага ўспаміну пра горад — 1388. Асноўны элемент герба — залаты трохлістнік папараці — сімвалізуе сталае імкненне людзей да шчасця, апетае беларускім народным паэтам, класікам сусветнай літаратуры Янкам Купалам, які нарадзіўся на Маладзечаншчыне. Месца злучэння лісцінак папараці азначае скрыжаванне галоўных дарог, якія праходзяць праз горад, якія дазволілі яму развівацца як буйному транспартнаму і індустрыяльнаму цэнтру. Зялёнае аснаванне сімвалізуе замчышча, вакол якога фармавалася паселішча, якое дало пачатак гораду. Сіні фон герба ўвасабляе сінь беларускіх азёр і рэк, красаванне лёну, веліч і прыгажосць беларускай прыроды. У абрамленні герба выкарыстаны малюнак белага беларускага ручніка з арнаментам залатога колеру, сімвалізуючага гасціннасць. У верхняй частцы апраўлення змешчаны надпіс золатам на беларускай мове «Маладзечна».

## Сучасны герб 
Сучасны герб зацверджаны Рашэннем № 23 Маладзечанскага гарадскога Савета дэпутатаў ад 21 снежня 1999 года і занесены ў Гербавы матрыкул Рэспублікі Беларусь 10 лютым 2000 года пад № 39. Аўтары герба: А. А. Шпунт і мастак І. А. Шпунт.

У блакітным полі іспанскага шчыта на срэбным воблаку Багародзіца ў залатой кароне, у блакітнай і залатой вопратцы і залатой мантыі з чырвоным падбоем. Багародзіца трымае белае покрыва ў руках.

## Літаратура 
* Сержан В., Миронов Н., Гербы белорусских городов на значках, Минск, 1991.
* Рассадин С. Я., Михальчанко А. М., Гербы и флаги городов и районов Беларуси, Минск, 2005.

Катэгорыя:Маладзечна
Маладзечна
Беластоцкае ваяводства (1919—1939)

**Беластоцкае ваяво́дства** () — адміністрацыйная адзінка ў міжваеннай Польскай Рэспубліцы. Цэнтр — Беласток.

Было ўтворана ў 1919 г. Скасавана ў выніку далучэння Заходняй Беларусі да БССР у 1939 г. згодна з пактам Молатава-Рыбентропа.

## Паветы 
У склад ваяводства ўваходзілі, у прыватнасці, Аўгустоўскі, Беластоцкі, Бельскі, Ваўкавыскі (з 1921 г.), Гродзенскі (з 1921 г.), Сакольскі і іншыя паветы.

## Ваяводы 
## Спасылкі 
* Адміністрацыйны падзел Беластоцкага ваяводства на сайце Radzima.net

Катэгорыя:Ваяводствы Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Заходняя Беларусь
Варацэвічы

**Варацэ́вічы** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Гарбахскага сельсавета.

## Гісторыя 
Упершыню згадвацца пад 1497 годам, калі пінскі князь Фёдар даў вёску Мацвею Грычыну, потым Варацэвічамі валодаў яго сын Война-Барыс. З 1528 года належалі Юрэвічам-Ільінічам, прыкладна з XVII ст. -- Ордам.

Да 1920 года ўваходзілі ў склад Кобрынскага павета Гродзенскай губерні. За польскім часам вёска—цэнтр гміны. У 1940—1954 гадах цэнтр Варацэвіцкага сельсавета. Да 2013 года ўваходзіла ў склад Снітаўскага сельсавета.

11 сакавіка 2011 года ўказам прэзідэнта «Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных и территориальных единиц Брестской области» зацверджаныя герб і сцяг вёскі.

## Славутасці 
* Музейны комплекс Напалеона Орды (1950-я г., 2007) — 
* Свята-Крыжаўзвіжанская царква (1869—1874) — 

### Страчаная спадчына 
* Сядзібна-паркавы комплекс Ордаў (XVIII ст.)

## Вядомыя асобы 
* Напалеон Орда (1807—1883) — беларускі мастак, кампазітар, пісьменнік, педагог, піяніст.

## Спасылкі 
* Здымкі на Radzima.org
* Валентина Козлович: В Вороцевичи, к Наполеону…, Советская Белоруссия №203 (22613), Четверг 26 октября 2006 года

Катэгорыя:Гарбахскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Замак Кейла

**За́мак Ке́йла** () — рэшткі замку ў эстонскім горадзе Кейла (павет Хар'ю).

У 1976 годзе мясцовыя краязнаўцы знайшлі ў зарасніку на паўднёва-ўсходняй ускраіне парку прамавугольны будынак са сценамі больш чым метровай даўжыні. На заходнім рагу будынка захаваліся сляды круглай вежы. Праведзеныя ў 1970-х і 1990-х раскопкі пацвердзілі, што даўней на гэтым месцы знаходзілася комплекс абарончых збудаванняў.

## Гісторыя 
Меркавана гэта была ўмацаваная сядзіба феадала па прозвішчы Кегель, пабудаваная прыкладна ў сярэдзіне XIV стагоддзя. Першыя згадкі пра яе адносяцца да 1433 года, калі новы ўласнік Арнт Калле прадаў сядзібу Лівонскаму ордэну. Верагодна ў 1470 годзе, падчас рэстаўрацыі Кейльскай царквы, сядзіба была перабудавана ў васальны замак: да асноўнага аб’ёму памерам 15х25 м была дабудавана вежа і нарошчаныя муры. Усе ўмацаванні былі абкружаны драўляным частаколам. У сярэдзіне таксама быў выкапаны калодзеж 4-метровай глыбіні.

Падчас Лівонскай вайны рускія войскі спалілі замак (1560). Цягам наступных 60 гадоў замак змяніў 11 уласнікаў.

XVII стагоддзе стала эпохай росквіту маёнтка, тут у прамысловых маштабах здабывалі ласося. Паводле шведскіх і нямецкіх дакументаў 1686 і 1694 гадоў замак быў двухпавярховы.

Падчас Паўночнай вайны 1710 года замак ізноў быў моцна пашкоджаны. У 1750 канчаткова закінуты. Рэшткі падвальных памяшканняў часткова выкарыстоўваліся яшчэ ў XIX стагоддзі. Паступова руіны зараслі, ператварыўшыся ў пагорак.

Цяпер плошча замка расчышчана, рэшткі муроў закансерваваны.

## Галерэя 

Выява:Keila linnuse plaan.jpg|План замка
Выява:Keila kindlustatud elamu varemed.jpg
Выява:Linnuse kaev.jpg|Калодзеж
Выява:Keila linnus 3.jpg

## Спасылкі 
* Музей Хар’юмаа 
* Эстонскія сядзібы

Катэгорыя:Замкі Эстоніі
Катэгорыя:Кейла
Дора Захараўна Кроз

**Дора Захараўна Кроз** (, горад Сянно — ) — беларуская спявачка (лірыка-каларатурнае сапрана).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускую студыю оперы і балета, Беларускую кансерваторыю. У 1933—1949 гг. салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі. Валодала голасам прыгожага серабрыстага тэмбру, тонкім музычным густам. Сярод лепшых партый: Марфачка («Алеся» Я. Цікоцкага), Марфа («Царская нявеста» М. Рымскага-Корсакава), Мікаэла («Кармэн» Ж. Бізэ), Джыльда, Віялета («Рыгалета», «Травіята» Дж. Вердзі). 3 іншых партый: Караліна («У пушчах Палесся» А. Багатырова), Руслана («Кветка шчасця» А. Туранкова), Разіна («Сявільскі цырульнік» Дж. Расіні), Алімпія («Казкі Гофмана» Ж. Афенбаха).

## Літаратура 
* Кроз Дора Захараўна // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 1. — С. 542.
* Кроз Дора Захараўна // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Сенненскага раёна / уклад. С. В. Шайко; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — С. 551.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Ісідар Міхайлавіч Балоцін

**Ісідар Міхайлавіч Балоцін** (*сапр* **Ізраіль Рувімавіч Балотны**; ) — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар). Народны артыст Беларускай ССР (1944).

Знакаміты выканаўца рамансаў і папулярных песень, самы вядомы выканаўца песні «Радзіма мая дарагая».

## Біяграфія 
Нарадзіўся 8 верасня 1907 года ў Бабруйску.

Скончыў Беларускі музычны тэхнікум (1930, педагогі В. Цвяткоў і А. Баначыч).

## Творчасць 
Валодаў гібкім выразным голасам, высокай прыроднай музыкальнасцю, пачуццём музычнага стылю. Майстэрства пераўвасаблення дазваляла яму ствараць вобразы самага рознага характару.

Меў у рэпертуары больш за 60 партый. Выканаў партыі ў нацыянальных спектаклях: Саўка («У пушчах Палесся» А. Багатырова), Конрад («Кветка шчасця» А. Туранкова), Сёмка («Алеся» Я. Цікоцкага).

## У культуры 
Заір Азгур у 1960 годзе стварыў гіпсавы бюст І. Балоціна.

## Узнагароды 
* Заслужаны артыст Беларускай ССР (1938).
* Народны артыст Беларускай ССР (1944).

## Спасылкі 
* Первый белорусский Фауст Исидор Болотин  

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага музычнага тэхнікума
Катэгорыя:Тэнары
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Соф’я Юр’еўна Друкер

**Соф’я Юр’еўна (Соня Гіршаўна) Дру́кер** (, , Горацкі павет, Магілёўская губерня — , ) — беларуская спявачка (драматычнае сапрана). Народная артыстка Беларусі (1955).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і яўрэйскага скрыпача Гірша Друкера, была малодшай дачкой.

У 1930 годзе скончыла Беларускі музычны тэхнікум. У 1930—1932 гадах вучылася ў Беларускай студыі оперы і балета, у 1932—1936 — у Беларускай кансерваторыі па класе вакалу ў П. І. Ціханава. Удасканальвалася як артыстка оперы ў Беларускай студыі оперы і балета пад кіраўніцтвам А. П. Баначыч (1930—1933). Раней займалася ў В. А. Цвяткова. У 1933—1941 і 1944—1977 гадах — салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР. У гады Другой сусветнай вайны спявала ў Саратаўскім тэатра оперы і балета, удзельнічала ў працы франтавых канцэртных брыгад, выступала перад партызанамі Віцебшчыны.

## Творчасць 
Друкер — адна з першых беларускіх оперных спявачак. Першая выканаўца партый у беларускіх нацыянальных операх — Аўгіння («У пушчах Палесся» А. В. Багатырова), Марыся («Міхась Падгорны» Я. К. Цікоцкага), Рагнеда Янаўна («Калючая ружа» Ю. У. Семянякі). Лепшыя партыі опернай класікі: Яраслаўна («Князь Ігар» А. П. Барадзіна), Наташа («Русалка» А. С. Даргамыжскага), Марыя («Мазепа» П. І. Чайкоўскага), Аіда («Аіда» Джузэпэ Вердзі) і інш.

## Сям’я 
У шлюбе з Рыгорам Прагіным, ад якога мела двух дзяцей, якія загінулі ў першы ж дзень бамбардзіроўкі Мінска нацыстамі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Вера Кроз.* Зусім не казачны лёс Соф’і Друкер  // «Культура», № 23 (789) 09.06.2007 — 16.06.2007.

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках
Ілья Аляксандравіч Гітгарц

**Ілья́ Алякса́ндравіч Гі́тгарц** (,  — , ) — беларускі  і . Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1955).

## Біяграфія 
Скончыў Петраградскую кансерваторыю па класе скрыпкі  (1916) і кампазіцыі М. А. Сакалова (1918).

Дэбютаваў у Палтаўскім оперным тэатры (1919). Быў дырыжорам оперы Народнага дома ў Петраградзе і загадчыкам музычнай часткай Другога Беларускага тэатра ў Віцебску (1922—1930). Быў адным з арганізатараў і дырыжораў Беларускай студыі оперы і балета.

У 1947—1951 гадах — дырыжор Беларускага тэатра оперы і балета (Мінск), дзе ажыццявіў пастаноўку оперы «Кастусь Каліноўскі» Лукаса (1947), балета «Князь-возера» Залатарова (1948) і іншых твораў. Працаваў у оперных тэатрах Куйбышава, Ташкента, Бішкека, Пермі, быў галоўным дырыжорам Іванаўскай філармоніі. У 1937—1939 гадах — дырыжор  (Масква).

З 1947 года выкладаў у Беларускай кансерваторыі (з 1949 года — дацэнт).

## Творчасць 
Дырыжорскія інтэрпрэтацыі Гітгарца выяўлялі ўласцівыя яму непасрэднасць адчування музыкі, імправізацыйны пачатак у выказванні, асаблівую ўвагу да меладычнага боку твора.

Аўтар музыкі да драматычных пастановак тэатра імя Я. Коласа «Каля тэрасы» М. Грамыкі (1927), «Калі спяваюць пеўні» Ю. Юр’іна (1928), «Качагары» І. Гурскага (1931).

### Пастаноўкі 
* «Кармэн» Ж. Бізэ (1933)
* «Яўген Анегін» П. Чайкоўскага (1933, 1948)
* «Пікавая дама» П. Чайкоўскага (1931)
* «» П. Чайкоўскага (1949)
* «Дуброўскі» Э. Напраўніка (1948)
* «» Дж. Пучыні (1950)
* «Князь-возера» В. Залатарова (1949)
* «Кастусь Каліноўскі» Д. Лукаса (1947)
* «Князь Ігар» А. Барадзіна (1934)
* «Салавей» М. Крошнера (1950)

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэатральныя педагогі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР
Саратаўскі акадэмічны тэатр оперы і балета

**Саратаўскі акадэмічны тэатр оперы і балета** — тэатр оперы і балета горада Саратава, заснаваны ў 1875 годзе.

## Гісторыя 
У 1860 годзе ў Саратаве пабудавалі летні тэатр, які стаў гастрольнай пляцоўкай для заезджых труп і знакамітых выканаўцаў. Тут у 1875 годзе прайшлі выступы першай рускай опернай трупы пад кіраўніцтвам вядомага тэатральнага дзеяча Расіі, акцёра і антрэпрэнёра Пятра Мядзведзева. Аснову рэпертуару складалі творы рускіх кампазітараў: «Жыццё за цара» і «Руслан і Людміла» М. І. Глінкі, «Русалка» А. С. Даргамыжскага, «Рагнеда» А. Н. Сярова, «Аскольдава магіла» А. Н. Вярстоўскага.

У 1887 годзе трупу ўзначаліў дырыжор Расіі Іван Паліцын. За дырыжорскім пультам у розны час стаялі бліскучыя дырыжоры Расіі А. Пазоўскі, А Паўлаў-Арбенін, В. Сук.

Першая прафесійная балетная трупа была створана ў 1928 годзе. З тэатрам звязана творчасць беларускай актрысы Соф’і Друкер.

Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1875 годзе
Катэгорыя:Тэатры Саратава
Катэгорыя:Оперныя тэатры Расіі
Катэгорыя:Тэатры балета Расіі
Катэгорыя:Акадэмічныя тэатры оперы і балета
Гімн Сурынама

**God zij met ons Suriname** — нацыянальны гімн Сурынама. Сучасны тэкст гімна быў напісаны ў 1959 годзе сурынамскім паэтам Трэфосай (сапраўднае імя Хенры дэ Зіл, 1916—1975), які па даручэнні члена Савета Міністраў Сурынама Франка Эсэдзі змяніў другую страфу нацыянальнага гімна Suriname's trotsche stroomen.

Першы варыянт гімна быў створаны ў 1893 годзе лютэранскім святаром Карнэліусам Атсесам Хукстрай для выкарыстання ў нядзельных школах, і пасля стаў неафіцыйным гімнам краіны. Трэфоса палічыў тэкст Хукстры занадта негатыўным і значна яго перарабіў.

Мелодыя для першага варыянту гімна была створана Іаганесам а Карсціянус дэ Пёем (1835—1924). Для новага варыянту Трэфоса першапачаткова выбраў твор Welkom Ёханеса Нікаласа Хелстоне (1853—1927), аднак сустрэў пратэст з боку каланіяльнай адміністрацыі. У цяперашні час гімн выконваецца на музыку дэ Пёя.

Першы куплет гімна выконваецца па-нідэрландску, другі — на мове сранан тонга.

## Тэкст гімна 
**Першы куплет (нідэрландская мова)**

: God zij met ons Suriname
: Hij verheff’ ons heerlijk land
: Hoe wij hier ook samen kwamen
: Aan zijn grond zijn wij verpand
: Werkend houden w’ in gedachten
: Recht en waarheid maken vrij
: Al wat goed is te betrachten
: Dat geeft aan ons land waardij.

**Другі куплет (Сранан тонга)**

: Opo! Kondreman, un opo!
: Sranangron e kari un
: Wans ope tata komopo
: Wi mu seti kondre bun.
: Stré def stré, wi no sa frede
: Gado de wi fesiman.
: Heri libi te na dede
: Wi sa feti gi Sranan.

## Англійскі пераклад 
**Першы куплет**

: God be with us Suriname
: He elevated our lovely land
: No matter how we came together here
: We are dedicated to his soil
: Working we keep in mind
: justice and truth make free
: All that's good we should do
: That gives value to our land

**Другі куплет**

: Rise country men, rise
: The soil of Suriname is calling you.
: Where ever our ancestors came from
: We should take care of our country.
: We are not afraid to fight
: God is our leader
: Our whole life until our death,
: We will fight for Suriname.

Катэгорыя:Сурынам
Катэгорыя:Гімны
Герб Сурынама

**Герб Сурынама** — адзін з дзяржаўных сімвалаў Сурынама, прыняты 25 лістапада 1975. Надпіс на гербе абвяшчае «Justitia-Pietas-Fides», што ў перакладзе з латыні азначае Справядлівасць, Праведнасць і Вернасць. На гербе намаляваныя два карэнныя жыхары краіны, якія трымаюць цэнтральны шчыт. Яго левая палова сімвалізуе мінулае, у якім у Сурынам на караблях прывозілі рабоў з Афрыкі. Правая палова ўвасабляе сучаснасць у выглядзе пальмы, якая з'яўляецца таксама сімвалам праведнага чалавека. Ромб ў цэнтры шчыта — стылізаваная форма сэрца — орган любові. Кропкі ромба паказваюць чатыры бакі свету. Жоўтая зорка ў ромбе з'яўляецца сімвалам даверу, а яе пяць канцавін ўвасабляюць 5 кантынентаў і пяць буйных этнічных груп, з якіх складаецца насельніцтва Сурынама.

## Глядзі таксама 
Сцяг Сурынама

Сурынам
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Сурынама