Вярблюд аднагорбы ў Аўстраліі

каля , Новы Паўднёвы Уэльс]]

**Аўстралійскія дзікія вярблюды** — інтрадукаваныя папуляцыі  (з Паўночнай Афрыкі, Блізкага Усходу і Індыйскага субкантынента). Імпартаваныя як каштоўныя ўючныя жывёлы з Брытанскай Індыі і Афганістана на працягу XIX стагоддзя (для транспарціроўкі і пражывання падчас даследавання і каланізацыі , многія з іх былі выпадкова выпушчаныя ў дзікую прыроду пасля таго, як матарызаваны транспарт замясціў выкарыстанне вярблюдаў у пачатку XX стагоддзя. Гэта прывяло да хуткага росту дзікай папуляцыі са шматлікімі экалагічнымі, сельскагаспадарчымі і сацыяльнымі наступствамі.

Здзічэлыя вярблюды ў Аўстраліі таксама вядомыя сваёй агрэсіўнасцю, калі сутыкаюцца са статкамі свойскай жывёлы (напрыклад, буйной рагатай жывёлы і авечак/коз); яны таксама могуць быць небяспечна тэрытарыяльнымі ў адносінах да людзей, асабліва самкі з нованароджанымі вярблюджанятамі самцы у . Увогуле, шлюбны перыяд вядомы як небяспечны час для знаходжання побач з вярблюдамі любога полу. Аднымі з першых скаржнікаў былі жывёлаводы, прадстаўнікі Цэнтральнага зямельнага савета і абарыгенныя землеўладальнікі ў пацярпелых раёнах. У 2009 годзе была прафінансавана праграма выбракоўвання вярблюдаў.

## Гісторыя 
Вярблюды паспяхова выкарыстоўваліся ў даследаванні пустыні ў іншых частках свету. Першая прапанова імпартаваць вярблюдаў у Аўстралію была зроблена ў 1822 годзе дацка-французскім географам і журналістам , у чыёй «Універсальнай геаграфіі» змяшчаецца наступнае:

Для такой экспедыцыі трэба выбраць людзей навукі і адвагі. Яны павінны быць забяспечаны разнастайнымі прыладамі і запасамі, а таксама рознымі жывёламі, сіламі і інстынктамі якіх яны могуць атрымаць дапамогу. У іх павінны быць валы з Буэнас-Айрэса або з англійскіх паселішчаў, мулы з Сенегала і драмадэры з Афрыкі ці Аравіі. Валы хадзілі па лясах і па гушчарах; мулы бяспечна хадзілі сярод суровых скал і пагорыстых краёў; драмадэры будуць перасякаць пясчаныя пустыні. Такім чынам, экспедыцыя будзе падрыхтавана да любой тэрыторыі, якая можа быць унутраная. Сабак таксама трэба браць, каб разводзіць дзічыну і адкрываць крыніцы вады; і нават было прапанавана браць свіней, каб знайсці ў глебе эскулентныя карані. Калі не будзе кенгуру і дзічыны, партыя будзе існаваць мясам сваіх уласных статкаў. Яны павінны быць забяспечаны паветраным шарам для назірання на адлегласці за любой сур’ёзнай перашкодай для іх прасоўвання ў пэўных накірунках і для пашырэння дыяпазону назіранняў, якія вока магло б зрабіць на такіх роўных землях, што занадта шырокія, каб дапусціць якія-небудзь вышыні ў межах іх зроку.

У 1839 годзе падпалкоўнік , другі губернатар Паўднёвай Аўстраліі, прапанаваў імпартаваць вярблюдаў для працы ў паўзасушлівых раёнах Аўстраліі.

Першы вярблюд прыбыў у Аўстралію ў 1840 годзе, замоўлены з Канарскіх астравоў братамі Філіпс з Адэлаіды (Генры Уэстан Філіпс (1818—1898); Джордж Філіпс (1820—1900); Г. М. Філіпс (невядома)). «*Apolline»* пад камандаваннем капітана Уільяма Дзіна прычаліў у порце Адэлаіда ў Паўднёвай Аўстраліі 12 кастрычніка 1840 года, але ўсе вярблюды, акрамя аднаго, загінулі ў падарожжы. Вярблюда, які выжыў, назвалі Гары. Гэты вярблюд, Гары, выкарыстоўваўся жывёлаводам і даследчыкам  для вывучэння ўнутраных раёнаў у яго злашчаснай экспедыцыі 1846 года ў засушлівыя ўнутраныя раёны Паўднёвай Аўстраліі каля возера Торэнс у пошуках новых сельскагаспадарчых угоддзяў. Яго сталі называць «чалавекам, якога застрэліў уласны вярблюд». 1 верасня Хоракс рыхтаваўся застрэліць птушку на беразе возера Датан. Яго вярблюд, які стаяў на каленях, варухнуўся, пакуль Хоракс перазараджаў пісталет, у выніку чаго пісталет стрэліў і пашкодзіў сярэднія пальцы яго правай рукі і шэраг зубоў. Хоракс памёр ад ран 23 верасня ў Пенвортаме пасля просьбы забіць вярблюда.

### «Афганскія» пагоншчыкі верблюды 
Першай буйной унутранай экспедыцыяй Аўстраліі, якая выкарыстала вярблюдаў у якасці асноўнага віду транспарту, была  ў 1860 годзе.  імпартаваў 24 вярблюдаў для экспедыцыі. Першыя  прыбылі 9 чэрвеня 1860 года ў порт Мельбурн з Карачы (тады вядомага як Курачы) на караблі «Chinsurah» для ўдзелу ў экспедыцыі. Як апісаў экспедыцыйны камітэт Вікторыі, «вярблюды былі б адносна бескарыснымі, калі іх не суправаджалі пагоншчыкі з іх радзімы». Пагоншчыкамі ў экспедыцыі былі 45-гадовы Дост Махамед, якога ўкусіў самец-вярблюд, што прывяло да незваротнай страты правай рукі, і Эса (Хасам) Хан з Калата, які захварэў каля . Яны даглядалі вярблюдаў, загружалі і разгружалі абсталяванне і правіянт, знаходзілі ваду ў экспедыцыі.

Пачынаючы з 1860-х гадоў невялікія групы пераважна мусульманскіх пагоншчыкаў вярблюдаў адпраўляліся ў і з Аўстраліі з інтэрвалам у тры гады для абслугоўвання ўнутранай жывёлагадоўчай прамысловасці Паўднёвай Аўстраліі. Перавозка грузаў і  на вярблюдах была для іх прыбытковым спосабам існавання. Калі іх веды аб аўстралійскай глыбінцы і эканоміцы павялічыліся, пагоншчыкі адкрылі ўласны бізнес, імпартуючы і кіруючы . Да 1890 года ў вярблюджым бізнэсе дамінавалі ў асноўным мусульманскія гандляры і брокеры, якіх звычайна называлі «» або «ганамі», нягледзячы на тое, што яны паходзілі з Брытанскай Індыі, а таксама з Афганістана, Егіпта і Турцыі. Яны належалі да чатырох асноўных груп: пуштуны, белуджы, панджабцы і сіндхі. Паводле ацэнак, па меншай меры 15 000 вярблюдаў са сваімі даглядчыкамі прыбылі ў Аўстралію паміж 1870 і 1900 гадамі. Большасць з гэтых вярблюдаў былі драмедарамі, асабліва з Індыі, у тым ліку з  з Раджастхана, які выкарыстоўваў верхавых вярблюдаў, здабытых з дэрвішскіх войнаў у Брытанскім Самалі, і раўнінных індыйскіх вярблюдаў для цяжкай працы. Таксама былі вярблюды з Самалі і Аравіі.

Развядзенне вярблюдаў было пачата ў 1866 годзе сэрам Томасам Элдэрам і Сэмюэлем Стакі на станцыях  і Умбератана ў Паўднёвай Аўстраліі. Мелася таксама дзяржаўная вярблюджая ферма ў Лондандэры, каля  ў Заходняй Аўстраліі, заснаваная ў 1894 годзе. Гэтыя прадпрыемствы працавалі каля 50 гадоў і забяспечвалі племянных жывёл для аўстралійскага гандлю вярблюдамі.

Вярблюдаў працягвалі выкарыстоўваць для даследаванняў унутры кантынента  у 1873 годзе,  у 1873 годзе,  у 1875-76 гадах,  ў 1885—1886 гадах,  у 1891—1892 гадах, у  ў 1896—1897 гадах і  у 1939 годзе. Яны таксама былі выкарыстаны пры будаўніцтве  і перавозілі секцыі труб для .

Увядзенне «Закона аб абмежаванні іміграцыі» 1901 года і  ўскладнілі ўезд у Аўстралію пагоншчыкам вярблюдаў.

### Здзічэнне вярблюдаў 
З ад’ездам многіх пагоншчыкаў вярблюдаў у пачатку XX стагоддзя і з’яўленнем матарызаванага транспарту ў 1920-х і 1930-х гадах некаторыя пагоншчыкі выпусцілі сваіх вярблюдаў у дзікую прыроду. Гэтыя жывёлы, якія добра падыходзяць для засушлівых умоў Цэнтральнай Аўстраліі, сталі пачаткам вялікай папуляцыі дзікіх вярблюдаў, якія існуюць і сёння.

## Вярблюды і абарыгены 
Па меры таго, як афганскія пагончыкі вярблюдаў усё часцей падарожнічалі па ўнутраных раёнах, яны сутыкнуліся са шматлікімі групамі абарыгенаў. Хутка пачаўся абмен навыкамі, ведамі і таварамі. Некаторыя пагоншчыкі дапамагалі абарыгенам, перавозячы тавары традыцыйнага абмену, у тым ліку  або наркатычную раслінную сумесь , па старажытных гандлёвых шляхах, такіх як . Вярблюды таксама прывезлі аддаленым групам абарыгенаў новыя тавары, такія як цукар, чай, тытунь, адзенне і металічныя прылады. Абарыгены ўключылі вярблюджую поўсць у свае традыцыйныя вырабы з нітак і далі інфармацыю аб пустынных водах і раслінных рэсурсах. Некаторыя пагоншчыкі наймалі мужчын і жанчын з абарыгенаў, каб дапамагаць ім у іх доўгіх паходах па пустыні. Гэта прывяло да некаторых трывалых партнёрстваў і некалькіх шлюбаў.

З 1928 па 1933 гады місіянер  здзейсніў сафары на вярблюдах у Цэнтральнай Аўстраліі з мэтай распаўсюджвання Евангелля. У большасці паездак ён наймаў чалавека з народа  Мікі Доу Доу ў якасці пагоншчыка, правадніка і перакладчыка, а часам чалавека па імені Барні. Першая з паездак Крамера была на хрыбты  і  і была спансіравана Асацыяцыяй сяброў абарыгенаў, якая патрабавала справаздачы аб умовах жыцця карэннага насельніцтва. Паводле біяграфіі Крамера, калі мужчыны падарожнічалі па пустыні і сустракаліся з мясцовымі жыхарамі, яны раздавалі ім , чай і цукар і гралі на грамафоне «Jesus Loves Me». Ноччу з дапамогай праектара «» Крэмер паказваў слайды Божага Нараджэння і жыцця Хрыста. Для многіх людзей гэта было іх першае ўражанне ад Раства, і падзея маляўніча ўстанавіла «асацыяцыю паміж вярблюдамі, падарункамі і хрысціянствам, якая была не проста сімвалічнай, але мела матэрыяльную рэальнасць».

Да 1930-х гадоў, калі пагоншчыкаў вярблюдаў стаў выцясняць аўтамабільны транспарт, гэта стала магчымасцю для абарыгенаў, якія навучыліся навыкам абыходжання з вярблюдамі і набылі ўласных жывёл, пашыраючы сваю мабільнасць і незалежнасць у памежным грамадстве, якое хутка змянялася. Так працягвалася прынамсі да канца 1960-х гадоў. Дакументальны фільм «Вярблюды і Піт’янджара», зняты  у 1968 годзе і выпушчаны ў 1969 годзе, распавядае пра групу мужчын , якія выязджаюць са сваёй базы ў паселішчы Арэёнга, каб злавіць дзікага вярблюда, прыручыць яго і дадаць да сваіх свойскіх статкаў. Затым яны выкарыстоўваюць вярблюдаў, каб дапамагчы перавезці вялікую групу людзей з Арэёнгі ў Папунью, што займае пешшу тры дні.

Вярблюды з’яўляюцца ў , прыклады захоўваюцца ў калекцыях Нацыянальнага музея Аўстраліі і музеяў Вікторыі.

Розныя  прынялі слова для абазначэння вярблюда, у тым ліку  (kamule),  (kamula) і  (kamwerl).

## Уздзеянне 
Аўстралія мае самую вялікую папуляцыю дзікіх вярблюдаў і адзінае ў свеце пагалоўе аднагорбых вярблюдаў, якія дэманструюць дзікія паводзіны. У 2008 годзе колькасць дзікіх вярблюдаў ацэньвалася ў больш за адзін мільён з магчымасцю падвойвання кожныя 8-10 гадоў. У 2013 годзе гэтая ацэнка была перагледжана да колькасці 600 000 вярблюдаў да выбракоўвання і каля 300 000 вярблюдаў пасля выбракоўвання са штогадовым ростам на 10 % у год.

### Уплыў на навакольнае асяроддзе 
Хоць іх уздзеянне на навакольнае асяроддзе не такое моцнае, як ад некаторых іншых шкоднікаў, завезеных у Аўстралію, вярблюды паглынаюць больш за 80 % даступных відаў раслін. Пагаршэнне навакольнага асяроддзя адбываецца, калі шчыльнасць перавышае дзве жывёлы на квадратны кіламетр, што цяпер мае месца на большай частцы іх арэалу ў Паўночнай тэрыторыі, дзе яны абмежаваныя двума асноўнымі рэгіёнамі: пустыняй Сімпсан і заходняй пустыннай зонай , Вялікай Пясчанай пустыні і . Некаторыя традыцыйныя харчовыя расліны, якія збіраюць абарыгены ў гэтых раёнах, сур’ёзна пацярпелі ад паядання вярблюдамі. Нягледзячы на тое, што іх ступні маюць мяккую падкладку, а не капыты, што зніжае верагоднасць эрозіі глебы, яны дэстабілізуюць грабяні дзюн, што можа спрыяць эрозіі. Здзічэлыя вярблюды сапраўды аказваюць прыкметны ўплыў на экасістэмы салёных азёр і, як было ўстаноўлена, забруджваюць вадапоі.

У Нацыянальным плане дзеянняў па дзікіх вярблюдах названы наступныя наступствы ўздзеяння на навакольнае асяроддзе: «вялікая шкода ландшафту, у тым ліку шкода расліннасці ў выніку пошуку ежы і вытоптвання, падаўленне аднаўлення некаторых відаў раслін, выбарачнае выгрызанне рэдкіх і знікаючых відаў флоры, шкода балотам праз абрастанне, вытаптванне і накапленне адкладаў, канкурэнцыя з мясцовымі жывёламі за ежу і прытулак і страта  ў расліннасці».

Некаторыя даследчыкі лічаць, што дзікія вярблюды могуць прынесці экалагічную карысць, запоўніўшы страчаныя нішы вымерлай , такой як  і , і могуць спрыяць зніжэнню ; тэорыя, у пэўным сэнсе падобная да канцэпцый .

Верблюды могуць быць эфектыўным процідзеяннем занесенаму пустазеллю .

### Уплыў на інфраструктуру 
Вярблюды могуць нанесці значную шкоду інфраструктуры, такой як краны, помпы і туалеты, у якасці сродку для здабычы вады, асабліва падчас моцнай засухі. Яны адчуваюць пах вады на адлегласці да пяці кіламетраў і нават прыцягваюцца вільгаццю, якая кандэнсуецца кандыцыянерамі. Вярблюды таксама пашкоджваюць жывёлагадоўчыя агароджы і вадапоі. Гэтыя наступствы асабліва адчувальныя для абарыгенаў і іншых аддаленых супольнасцях, дзе выдаткі на рамонт празмерна высокія.

Гніючыя целы вярблюдаў, якія былі затаптаны статкам у пошуках вады побач з паселішчамі людзей, могуць выклікаць дадатковыя праблемы.

### Эканамічны ўплыў 
У Нацыянальным плане дзеянняў па дзікіх вярблюдах названы наступныя эканамічныя наступствы: «выдаткі на прамы кантроль і кіраванне, шкода інфраструктуры (агароджы, двары, пашы, крыніцы вады), канкурэнцыя з буйной рагатай жывёлай за ежу і ваду, уцёкі буйной рагатай жывёлы з-за пашкоджання агароджы, знішчэнне рэсурсаў кустарніка». Праблема ўварвання вярблюдаў у пошуках вады стала настолькі сур’ёзнай, што  планаваў забіць 6000 вярблюдаў, якія сталі непрыемнасцю для суполкі , 500 км на паўднёвы захад ад Аліс-Спрынгс у Паўночнай тэрыторыі, дзе вярблюды прычынялі сур’ёзны ўрон у пошуках ежы і вады. Аб запланаванай выбракоўцы стала вядома на міжнародным узроўні і гэта выклікала моцную рэакцыю.

### Нацыянальны план дзеянняў па дзікіх вярблюдах, 2009—2013 гады 
У 2009 годзе была прафінансавана праграма выбракоўвання вярблюдаў на суму 19 мільёнаў аўстралійскіх долараў, і да 2013 года было забіта 160 000 вярблюдаў, паводле ацэнак, колькасць дзікай папуляцыі скарацілася прыкладна да 300 000. Аналіз пасля забойства прагназаваў першапачатковую колькасць каля 600 000, што з’яўляецца памылкай ацэнкі першапачатковай колькасці, большай, чым агульная колькасць адабраных жывёл.

Аўстралійскі праект кіравання дзікімі вярблюдамі (AFCMP) быў створаны ў 2009 годзе і дзейнічаў да 2013 года. Ім кіравала кампанія Ninti One Limited у Аліс-Спрынгс, якая фінансавалася ўрадам Аўстраліі на 19 мільёнаў аўстралійскіх долараў. Ён быў накіраваны на працу з уладальнікамі зямельных участкаў для нарошчвання іх патэнцыялу па кіраванні дзікімі вярблюдамі, адначасова памяншаючы ўздзеянне на ключавыя экалагічныя і культурныя аб’екты. Чакалася, што праект будзе завершаны да чэрвеня 2013 года, але яго падоўжылі на шэсць месяцаў. Ён быў завершаны ў рамках бюджэту на 4 мільёны аўстралійскіх долараў.

Гэта было супрацоўніцтва паміж дзевятнаццаццю ключавымі партнёрамі: урадамі Аўстраліі, , ,  і ; , , Ngaanyatjarra Council Inc., Kanyirninpa Jukurrpa, Pila Nguru Aborigenal Corporation,  і Western Desert Lands Corporation; South Australian Arid Lands NRM, Alinytjara Wilurara NRM Board,  і Rangelands NRM WA; Northern Territory Cattlemen’s Association; Australian Camel Industry Association; ; ; ; і .

У лістападзе 2010 года Дэпартамент аховы навакольнага асяроддзя ўрада Аўстраліі выпусціў Нацыянальны план дзеянняў па дзікіх вярблюдах, нацыянальны план кіравання тым, што было вызначана як «усталяваны шкоднік нацыянальнай значнасці» ў адпаведнасці са сваёй аўстралійскай стратэгіяй па барацьбе з шкоднікамі.

Кампанія Ninti One і яе партнёры атрымалі згоду на праграму выбракоўвання зямлі ад уладальнікаў плошчай больш за 1 300 000 квадратных кіламетраў. Розныя метады выбракоўвання выкарыстоўваліся ў розных рэгіёнах з павагай да заклапочанасці землеўладальнікаў-абарыгенаў.

Пасля завяршэння праекта ў 2013 годзе Аўстралійскі праект па кіраванні дзікімі вярблюдамі скараціў папуляцыю дзікіх вярблюдаў на 160 000 вярблюдаў. Сюды ўваходзіць больш за 130 000 выбраковак з паветра, 15 000 адлоўленых і 12 000 выбраковак на зямлі (адстрэл з аўтамабіля). Паводле ацэнак, засталося каля 300 000 вярблюдаў, папуляцыя павялічвалася на 10 % у год. Найбуйнейшая індывідуальная аперацыя знішчэння з паветра была праведзена ў сярэдзіне 2012 года на паўднёвым захадзе Паўночнай тэрыторыі. У ёй выкарыстоўвалі тры верталёты  у спалучэнні з двума верталётамі . Было вывезена 11 560 дзікіх вярблюдаў за 280 працоўных гадзін на працягу 12 дзён з тэрыторыі плошчай больш за 45 000 квадратных кіламетраў, коштам каля 30 долараў за галаву.

Праект сутыкнуўся з крытыкай з боку некаторых частак аўстралійскай вярблюджай прамысловасці, якія хацелі, каб дзікая папуляцыя здабывалася для перапрацоўкі , на рынак мяса свойскіх жывёл або на экспарт жывой жывёлы, сцвярджаючы, што гэта прывядзе да скарачэння адходаў і стварэння працоўных месцаў. Дрэнныя ўмовы для жывёл, высокі кошт перавозак, адсутнасць інфраструктуры ў аддаленых месцах і цяжкасці з атрыманнем неабходных дазволаў на дзейнасць на  — некаторыя з праблем, з якімі сутыкаецца вярблюджая прамысловасць.

Пастаяннае фінансаванне праграмы не прадугледжваецца. У 2013 годзе кампанія Ninti One падлічыла, што для падтрымання цяперашняга ўзроўню насельніцтва спатрэбіцца 4 мільёна аўстралійскіх долараў у год

### Выбракоўка зямель APY 2020 года 
У выніку шырока распаўсюджанай спёкі, засухі і лясных пажараў у Аўстраліі ў 2019—2020 гадах здзічэлыя вярблюды ўсё больш нападалі на населеныя пункты, асабліва на аддаленыя абшчыны абарыгенаў. На  у Паўднёвай Аўстраліі яны блукалі па вуліцах, пашкоджваючы будынкі і інфраструктуру ў пошуках вады. Вярблюды таксама знішчалі мясцовую расліннасць, забруджвалі запасы вады і знішчалі культурныя аб’екты. 8 студзеня 2020 года Дэпартамент аховы навакольнага асяроддзя і вады Паўднёвай Аўстраліі пачаў пяцідзённую выбракоўку вярблюдаў, першую масавую выбракоўку вярблюдаў у гэтым раёне. Прафесійныя стральцы забілі ад 4 000 да 5 000 вярблюдаў з верталётаў «…у адпаведнасці з самымі высокімі стандартамі дабрабыту жывёл».

## Вярблюджая прамысловасць 
### Вярблюджае мяса 
 спажываюць у Аўстраліі. Шматвідавая  ў  ў Квінслендзе, якой кіруе Meramist, рэгулярна перапрацоўвае дзікіх вярблюдаў, прадаючы мяса ў Еўропу, ЗША і Японію. Аўстралійская мясная кампанія Samex у , Паўднёвая Аўстралія, таксама аднавіла перапрацоўку дзікіх вярблюдаў у 2012 годзе . Вярблюды рэгулярна пастаўляецца карэннай вярблюджай кампаніяй, якой кіруе Савет Нгааньятжара на землях  ў Заходняй Аўстраліі, а таксама выкарыстоўваюцца вярблюды, якія адлоўліваюцца на землях  у Паўднёвай Аўстраліі. Невялікая бойня на станцыі Бонд-Спрынгс на поўнач ад Аліс-Спрынгс таксама перапрацоўвае невялікую колькасць вярблюдаў. Экспарт у Саудаўскую Аравію, дзе спажываецца , пачаўся ў 2002 годзе.

Мяса вярблюда таксама выкарыстоўвалася ў вытворчасці кармоў для хатніх і свойскіх жывёл у Аўстраліі. У 2011 годзе RSPCA выпусціла папярэджанне пасля таго, як даследаванне выявіла выпадкі цяжкіх і часам смяротных захворванняў печані ў сабак, што елі мяса вярблюда, якое змяшчае амінакіслату , прысутную ў некаторых відах роду раслін, вядомых як .

### Вярблюджае малако 
Першая ў Аўстраліі камерцыйная вярблюджая кампанія Australian Wild Camel Corporation была створана ў 2015 годзе ў , штат Квінсленд. Ёсць некалькі дробных  малаказаводаў, некаторыя з якіх хутка растуць: Summer Land Camels і QCamel у Цэнтральным Квінслендзе, у Верхняй паляўнічай акрузе Новага Паўднёвага Уэльса, Camel Milk Australia у , Квінсленд, і Australian Camel Dairies каля Перта ў Заходняй Аўстраліі. Кампанія Camel Milk на поўначы Вікторыі павялічылася з трох дзікіх вярблюдаў у 2014 годзе да больш чым 300 у 2019 годзе і экспартуе ў асноўным у Сінгапур, а пастаўкі свежых і парашкападобных прадуктаў павінны пачацца ў Тайланд і Малайзію.

Вытворчасць  ў Аўстраліі вырасла з 50 000 літраў вярблюджага малака ў 2016 годзе да 180 000 літраў у год у 2019 годзе.

### Турызм 
Існуюць вярблюджыя фермы, якія прапануюць турыстам прагулкі або паходы.

Таксама ў Цэнтральнай Аўстраліі праводзяцца два папулярныя спаборніцтвы па скачках на вярблюдах: Camel Cup у Аліс-Спрынгс і Uluru Camel Cup ва Улуру.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вярблюдавыя
Катэгорыя:Фаўна Аўстраліі
Катэгорыя:Інвазіўныя віды
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі