open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Google Talk

**Google Talk** (*Гугл Ток*, таксама **GTalk** — *Джы-Ток*) — спынены месэнджар ад Google з функцыямі абмена тэкставымі паведамленнямі і галасавой сувязі (VoIP). Першая бэта-версія выйшла 24 жніўня 2005 года.

Для абмену інфармацыі праграма выкарыстоўвала адкрыты пратакол XMPP, што рабіла магчымым абмен інфармацыяй з карыстальнікамі Jabber. VoIP у GTalk быў рэалізаваны праз пратакол падобны да Jingle. Пра механізм працы сервераў Talk публічна нідзе не паведамлялася.

Асобныя праграмы Google Talk былі даступныя для аперацыйных сістэм Microsoft Windows, Android, BlackBerry OS і ChromeOS. У сакавіку 2007 года быў выпушчаны Google Talk Gadget, модуль Talk на аснове Adobe Flash, які можна было дадаць на любую вэб-старонку, што дазваляла размаўляць у чаце з выкарыстаннем любой аперацыйнай сістэмы, якая падтрымлівала Adobe Flash Player. Мноства іншых XMMP-кліентаў таксама былі сумяшчальнымі з Google Talk, таму пытанняў з адсутнасцю падтрымкі на пэўных платформах не ўзнікала.

У красавіку 2012 года было абвешчана, што Google закрывае мабільную веб-праграму для Google Talk. На канферэнцыі Google I/O Conference 2013 Google абвясціла аб замене Google Talk на Google Hangouts. У лютым 2015 года Google спыніла распрацоўку кліента для Windows і рэкамендавала карыстальнікам выкарыстоўваць замест гэтага Google Hangouts на платформе браўзера Chrome. У чэрвені 2020 Google пачала пераносіць сваіх карыстальнікаў з Google Hangouts у Google Chat і Google Meet.

## Гл. таксама 
* Telegram
* WhatsApp

## Спасылкі 
* Google Talkabout, афіцыйны блог распрацоўшчыкаў

Катэгорыя:Праграмы імгненнага абмену паведамленнямі
Катэгорыя:Інтэрнэт-тэлефоны
Talk
WikiLeaks

**WikiLeaks** (ад англ. Wiki і leak — «выцечка») — міжнародны сацыяльны сеткавы праект, заснаваны на дапрацаваным вікі-рухавіку, у якім была ўведзена магчымасць ананімнага рэдагавання артыкулаў з выкарыстаннем тэхналогій MediaWiki, Freenet, Tor і PGP.

Мэтай праекта аб'яўлена «публікацыя і аналіз дакументаў, якія сталі даступнымі з прычыны ўцечкі інфармацыі». Для навігацыі магчыма выкарыстоўваць бяспечны доступ па пратаколу HTTPS. Нягледзячы на ​​сваю назву, Wikileaks не з'яўляецца вікі-сайтам: чытачы, якія не валодаюць адпаведным дазволам, не могуць рэдагаваць яго змест. Але стаць ананімнай крыніцай інфармацыі можа любы, хто ёй валодае і дашле ў «рэдакцыю».

WikiLeaks спачатку мела вікі-сайт, які мог вольна рэдагавацца наведвальнікамі, але пазней скарысталася традыцыйнай мадэллю апублікавання, якая болей не дазваляе рэдагаваць або каментаваць тэксты. Пасля таго, як сайт быў падвергнуты адлеглым масавым атакам, а таксама адмоваў розных інтэрнэт-правайдараў, маюцца некалькі люстэркаў.

## Беларусь 
30 жніўня 2011 года «Вікілікс» размясціў у Сеціве ліст амерыканскага пасла ў Беларусі Джорджа Крола ад 11 студзеня 2006 года, у якім адзначалася, што «пасля візіту латвійскага міністра на Тайвань *Кітай даў указанні Беларусі* на адзін дзень перанакіраваць паток сваіх тавараў не праз латвійскія, а эстонскія парты, і гэта каштавала латвійскаму парту некалькіх мільёнаў долараў». У лісце пасла ад 16 чэрвеня 2006 года чысты кошт актываў Аляксандра Лукашэнкі ацэньваўся ў *9 мільярдаў $*. У лісце з пасольства ў Маскве (Расія) ад 27 сакавіка 2009 года згадвалася, што ў 2008 годзе 15 % беларускіх студэнтаў не вярнуліся з летняй працы ў ЗША.

## Спасылкі 
* Асноўны адрас праекту на дадзены момант
* Афіцыйны спіс люстэркаў 


Катэгорыя:Інтэрнэт-цэнзура
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі Швецыі
Катэгорыя:Праекты на рухавіку MediaWiki
Катэгорыя:Свабода слова
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2006 годзе
Базарак

**Базарак** () — горад у Афганістане, цэнтр правінцыі Панджшэр.

Размешчаны на паўночным-захадзе краіны.

У 8 кіламетрах ад Базарака знаходзіцца маўзалей Ахмад Шах Масуда.

Катэгорыя:Гарады Афганістана
Панджшэр (правінцыя)

**Панджшэр** (перс.: پنجشیر, літаральна «Пяць Львоў») — адна з трыццаці чатырох абласцей Афганістана. Яе насельніцтва 328620, плошча - 3610 квадратных кіламетраў. Адміністрацыйны цэнтр - горад Базарак.

У вобласці базуюцца асноўныя сілы войскаў НАТА на чале з ЗША.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Міхаіл Ісакавіч Мукасей

**Міхаіл Ісакавіч Мукасей** (, в. Замосце, Беларусь — ) — савецкі разведчык у ЗША.

## Біяграфія 
Міхаіл Ісакавіч Мукасей нарадзіўся ў беларускай вёсцы Замосце ў яўрэйскай сям'і нашчадкавага каваля. У 18 гадоў адправіўся атрымоўваць адукацыю ў Ленінград, і ў 1937 годзе па распараджэнні ЦК ВКП(б) стаў слухачом школы Разведупраўлення Працоўна-сялянскай Чырвонай арміі.

Будучая жонка (пазнаёміліся ў Ленінградзе) — Лізавета Іванаўна нарадзілася ў 1912 годзе пад Уфой.

У 1939 годзе разам выехалі на працу па лініі ваеннай разведкі ў ЗША. У 1943 годзе Мукасей з сям'ёй вярнуўся ў Маскву і быў прызначаны намеснікам начальніка вучэбнай часткі адмысловай разведшколы. У 1955 годзе выязджае на нелегальную разведвальную працу ў адну з заходніх краін. У 1977 годзе Мукасей з сям'ёй вярнуўся ў Маскву, займаўся падрыхтоўкай маладых нелегалаў.

У снежні 2004 года Мукасеі выдалі кнігу сваіх успамінаў «Зефир і Эльза», у якой напісалі аб працы і жыцці за мяжой на працягу 30 гадоў.

Сын — Анатоль Мукасей, кінааператар.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Катэгорыя:Разведчыкі СССР
Катэгорыя:Пахаваныя на Хаванскіх могілках
Уладзімір Сяргеевіч Салаўёў

**Уладзімір Сяргеевіч Салаўёў** (; , Масква — , маёнтак Вузкае, Маскоўскі павет, Маскоўская губерня) — рускі філосаф, багаслоў, паэт, публіцыст, літаратурны крытык; ганаровы акадэмік Імператарскай Акадэміі навук па разраду прыгожага пісьменства (1900). Стаяў ля вытокаў рускага «духоўнага адраджэння» пачатку XX стагоддзя. Аказаў уплыў на рэлігійную філасофію Н. А. Бярдзяева, С. М. Булгакава, С. Н. і Я. Н. Трубяцкога, П. А. Фларэнскага, С. Л. Франка, а таксама на творчасць паэтаў-сімвалістаў — А. Белага, А. Блока і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філосафы Расіі
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Багасловы
Катэгорыя:Публіцысты Расіі
Катэгорыя:Крытыкі Расіі
Уладзімір Салаўёў

**Уладзімір Салаўёў**:
* Уладзімір Аляксеевіч Салаўёў — расійскі касманаўт
* Уладзімір Канстанцінавіч Салаўёў (?-?) — архітэктар
* Уладзімір Сяргеевіч Салаўёў (1853—1900) — рускі філосаф
* Уладзімір Рудольфавіч Салаўёў (нар. 1963) — расійскі журналіст
Німроз (правінцыя)

**Німроз** (пушту: نیمروز) — адна з трыццаці чатырох правінцый Афганістана.

Знаходзіцца на паўднёвым-захадзе краіны на межах Ірана і Белуджыстана. Тэрыторыя 41000 км ² з насельніцтвам 149.000 (на 2002). Гэта самая маланаселеная вобласць у краіне.

Складаецца з 5-і раёнаў:

* Чахар Бурджак
* Чахансур
* Канг
* Хаш Род
* Зарандж

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Джордж Габрыэль Стокс

Сэр **Джордж Габрыель (Габрыэль) Стокс** (; 13 жніўня 1819 — 1 лютага 1903) — англійскі фізік-тэарэтык і матэматык ірландскага паходжання. Працаваў у Кембрыджскім універсітэце, унёс значны ўклад у гідра- і газадынаміку (гл. Ураўненні Наўе-Стокса), оптыку і матэматычную фізіку. Быў сакратаром, а пазней прэзідэнтам Лонданскага каралеўскага таварыства.

## Гл. таксама 
* Закон Стокса
* Параметры Стокса
* Тэарэма Стокса

## Літаратура 
* 
* *А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава* Даведнік па вышэйшай матэматыцы — Мн., «ТетраСистемс», 2007. — С. 551.
* 

Катэгорыя:Матэматыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Вучоныя, у гонар якіх названы фізічныя адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Прэзідэнты Каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Ганаровыя члены Ваенна-медыцынскай акадэміі
Хрыстадэльфіяне

**Хрыстадэльфіяне** (з грэчаскай мовы — *браты і сёстры ў Хрысце*). Царква была заснавана ў 1864 годзе. У цяперашні час налічваецца каля 60 тысяч членаў — ў Англіі, Аўстраліі, Канадзе і ў Афрыцы.

Катэгорыя:Пратэстанцтва
Gmail

**Gmail** — бясплатны сэрвіс электроннай пошты ад Google. У першую чаргу, арыентаваны на працу праз браўзер, але таксама падтрымлівае пратаколы IMAP і POP3. Фінансава праект падтрымліваецца праз рэкламу, якая паказваецца на старонках веб-інтэрфейса. У Вялікабрытаніі і Германіі афіцыйная назва сэрвіса — **Google Mail**.

Gmail пачаў сваю працу 1 красавіка 2004 года ў якасці бэта-рэліза, рэгістрацыя працавала толькі праз запрашэнні. Мажлівасць атрымаць сваю скрыню з’явілася толькі 7 лютага 2007 года. Паводле стану на студзень 2019 года, Gmail кожны месяц карыстаюцца 2 мільярда людзей.

Пры запуску ў 2004 годзе Gmail прапанаваў 1 ГБ дыскавай прасторы для кожнага карыстальніка — значна больш, чым прапаноўвалі яго канкурэнты ў той час (ў большасці выпадкаў 2—4 мегабайты). Станам на 2023 год сэрвіс прапануе 15 ГБ бясплатнага сховішча для кожнага карыстальніка, якое падзелена паміж іншымі службамі Google, такімі як Google Drive і Google Photos.

Інтэрфейс Gmail арыентаваны на камфортны пошук інфармацыі ў прасторы карыстальніка, а выгляд перапіскі больш падобны да інтэрнэт-форуму ці нават рэха-канферэнцыі. Gmail таксама з’яўляецца яскравым прыкладам выкарыстання Ajax-тэхналогій.

## Гл. таксама 
* Google Talk

## Спасылкі 
* Служба Gmail
* Правілы выкарыстання паштовай скрыні Gmail

Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:Сэрвісы Google
Катэгорыя:Вэб-пошта
Аляксандр Іосіфавіч Батурын

**Аляксандр Іосіфавіч Батурын** (, Ашмяны — ) — савецкі  (бас-барытон), народны артыст РСФСР (1947), лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1943).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка. Бацька будучага спевака памёр, калі таму быў адзін год. У 1911 годзе сям’я перабралася ў Адэсу. Выступаў у самадзейнасці, быў заўважаны і накіраваны ў Пецярбургскую кансерваторыю.

У 1925 годзе скончыў Ленінградскую кансерваторыю. У 1927—1958 гадах саліст Вялікага тэатра оперы і балета (Масква). З 1948 года вёў клас сольнага спеву ў Маскоўскай кансерваторыі (з 1962 года прафесар).

Выступаў як канцэртны спявак. Гастраляваў у пасляваенны час у Польшчы, Чэхіі, ГДР, Бельгіі, Італіі, Англіі.

Пахаваны на Кунцаўскіх могілках у Маскве.

## Літаратура 
* Батурын Аляксандр Восіпавіч // Памяць: гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С. 568—569.
Белуджыстан

**Белуджыстан** — гістарычная вобласць на паўночным узбярэжжы Індыйскага акіяна, размешчаная на стыку рэгіёнаў Блізкі Усход і Індастан. Адміністрацыйна падзелены на правінцыі, якія ўваходзяць у склад сумежных дзяржаў: Афганістана (правінцыя Гільменд, правінцыя Кандагар), Ірана (Сістан і Белуджыстан) і Пакістана (правінцыя Белуджыстан). Пануючая рэлігія: іслам (Ханафіцкі мазхаб).

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Азіі
Катэгорыя:Белуджыстан
Гідрадынаміка

**Гідрадына́міка** — галіна фізікі суцэльных асяроддзяў, якая вывучае рух ідэальных і рэальных вадкасцей і газаў.

З пункту гледжання механікі, вадкасцю называецца рэчыва, у якога ў раўнавазе няма датычных напружанняў. Вадкасць валодае ўласцівасцямі цячы і прымаць форму пасудзіны, у які яна наліваецца або прымаць форму нерухомай або рухомай паверхні, праз якую яна праходзіць.

У патоках несціскаемых вадкасцяў звычайна дзейнічаюць розныя плыні і сілы. Напрыклад, ламінарнае або турбулентнае цячэнне, якое ўключае ў сябе сілы ціску, супраціўлення, глейкасці, цяжару і гэтак далей… Захаванне іх прапарцыйнасці азначае поўнае гідрадынамічнае падабенства. Ажыццяўленне на практыцы поўнага гідрадынамічнага падабенства аказваецца вельмі цяжкім, таму звычайна маюць справу з частковым (няпоўным) падабенствам, пры якім выконваецца прапарцыянальнасць толькі асноўных, галоўных сіл.

Як і ў іншых галінах фізікі суцэльных асяроддзяў, першым чынам ажыццяўляецца пераход ад рэальнага асяроддзя, якое складаецца з вялікага ліку асобных часціц (атамаў або малекул), — да *абстрактнага суцэльнага асяроддзя*.

Дзеля яго і пішуцца ураўненні руху: дыферэнцыяльныя ураўненні Наўе-Стокса ў частковых вытворных.

Практычнае прымяненне гідрадынамікі надзвычай разнастайнае. Гідрадынамікай карыстаюцца пры праектаванні караблёў і самалётаў, разліку трубаправодаў, помпаў, гідратурбін і вадазліўных плацін, пры даследаванні марскіх плыняў і рачных наносаў, вывучэнні фільтрацыі грунтавых вод і нафты ў падземных радовішчах.

## Гл. таксама 
* Гідрафізіка
* Аэрадынаміка
* Тэорыя дыферэнцыяльных ураўненняў
* Матэматычная фізіка
* Турбулентнае цячэнне
* Ламінарнае цячэнне

## Спасылкі 
* Fluid Mechanics // Prof. M.S. Cramer’s (Virginia Tech) 
* Navier-Stokes Equations: Foundations of Fluid Mechanics/ / Prof. M.S. Cramer’s (Virginia Tech) 
* Сайт, прысвечаны магнітнай гідрадынаміцы 
* Гідрадынаміка
Тама Куцюр

**Тама Куцюр** (, 21 снежня 1815, Санліс, Францыя — 30 сакавіка 1879, замак Вільер-ле-Бель) — французскі мастак.

Куцюр быў вучнем Антуана Жана Гро і Поля Дэлароша. У пачатку 40-х гг. карыстаўся вялікай папулярнасцю дзякуючы сваёй элегантнай манеры пісьма, характэрнай рысай класічнай французскай школы, з якой звязана вытанчанае пачуццё колеру і палёт творчай фантазіі, званы многімі французскім Веранезэ.

Выява:Thomas Couture 003.jpg
Выява:Drummer Boy 1857 Thomas Couture.jpg
Выява:Thomas Couture - The Supper after the Masked Ball.jpg

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Францыі XIX стагоддзя
Жазеф Пеладан

**Жазеф (Жазефен) Пеладан** (; , паблізу Ліёна — , Нёі-сюр-Сен) — французскі пісьменнік — сімваліст і акультыст, адзін з заснавальнікаў руху розенкрэйцараў у Францыі.

## Выбраныя творы 
* *Галоўная памылка, раман 1884*
* *Кур’ёз, 1885*
* *Іштар, 1888*
* *Каментары да адцягненай магіі, 1891*
* *Вавілон, трагедыя 1895*
* *Візантыйскі прынц, трагедыя 1896*
* *Эдып і Сфінкс, трагедыя ў прозе 1904*
* *Парцыфаль і Дон Кіхот, эсэ 1906*.

## Спасылкі 
* Ініцыятычная гаворка для прыёму ў Мартинистскую Ложу

Катэгорыя:Акультысты
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Эзатэрыкі
Катэгорыя:Сімвалісты
Катэгорыя:Мартыністы
Эдмон Аман-Жан

**Эдмон Франсуа Аман-Жан** (; 13 лістапада 1858 — 25 студзеня 1936) — французскі мастак эпохі Fin de siècle.

## Жыццё і творчасць 
Аман-Жан быў адным з самых выбітных французскіх сімвалістаў. У 1880 годзе ён паступае на вучобу ў парыжскую Школу вытанчаных мастацтваў, у клас Лемана, дзе знаёміцца і завязвае сяброўскія адносіны з Сёра. Пазней працуе над вялікім насценным палатном «Свяшчэнны гай». У 1885 годзе мастак здзяйсняе падарожжа ў Рым.

Аман-Жан спачатку стварае свае палотны на гістарычную і алегарычных тэматыку (напрыклад, «Жанна д'Арк»). Пасля быў вядомы галоўным чынам сваімі дэкаратыўнымі, поўнымі фантазіі, карцінамі («Венецыя»). Знакамітыя таксама яго жаночыя партрэты, якія адрозніваюцца сентыментальнай вытанчанасцю рысаў.

Мастак быў сябрам такіх вядомым французскіх сімвалістаў, як Малармэ і Пеладан. Браў удзел у салонах Ружа + Крыж, быў аўтарам плаката да Салону 1893 года. У 1925 годзе засноўвае, сумесна з Радэнам, Салон Цюільры.

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Мастакі-сімвалісты
Стэфан Малармэ

**Стэфан Малармэ** (; ) — французскі паэт, які належаў спачатку да парнасцаў (друкаваўся ў зб. «Сучасны Парнас»), а пазней стаў адным з правадыроў сімвалістаў. Аднесены Полем Верленам да ліку «выклятых паэтаў».

## Біяграфія 
Вучыўся ў Англіі і Францыі.

Друкаваўся з 1862 года. Зведаў уплыў Ш. Бадлера і Э. По. У эклозе «Папаўдзённы адпачынак Фаўна» (каля 1865), драматычнай паэме «Ірадыяда» (1867—69), паэмах «Ігітур» (1869), «Удача ніколі не скасуе выпадку» (1897), зборніках «Вершы» (1887), «Вершы з нагоды» (1880—98), «Вершы і проза» (1893), вершы «Проза для Дэзесента» (1885) праз полісемічны сімвал, сугестыўнасць імкнуўся да спасціжэння непасцігальнага, «звышпачуццёвага», таемнай сутнасці быцця. Яго паэзія адметная асацыятыўнасцю, меладычнасцю, адмаўленнем сінтаксічных і семантычных норм, насычана інверсіямі, прасякнута характэрнымі для эпохі дэкадансу настроямі тугі, адзіноты, безабароннасці чалавека. Аўтар філалагічных і гістарыных кніг «Англійскія словы» (1878), «Антычныя багі» (1880), зборніка тэарэтычных прац «Адхіленні» (1897), літаратурна-крытычных артыкулаў.

## Беларускія пераклады 
Асобныя вершы Малармэ пераклаў Андрэй Хадановіч.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Выкладчыкі ліцэя Кандарсэ
Альфрэд Кастлер

**Альфрэд Кастлер** (; 3 мая 1902, Гебвілер, Германская імперыя — 7 студзеня 1984, Бандоль, Францыя) — французскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1966) «за адкрыццё і распрацоўку аптычных метадаў даследавання рэзанансаў Герца ў атамах».

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.154

Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі Францыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Хольвека
Сцяпан Рыгоравіч Рункевіч

**Сцяпан Рыгоравіч Рункевіч** ( — ) — царкоўны гісторык і архівіст,  дзеяч Рускай Праваслаўнай Царквы, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Сын вясковага святара Мінскай епархіі. Скончыў Пецярбургскую духоўную акадэмію, выкладаў у ёй. Працаваў сакратаром Сіноду. Выдаў 5 выпускаў «Матэрыялаў для гісторыі Мінскай епархіі», якія выйшлі ў свет у Мінску ў 1892—1894. У Мінску ў 1893 выдаў «Кароткі гістарычны нарыс стагоддзя Мінскай епархіі…». У гэтым жа годзе ў Санкт-Пецярбургу пабачыла свет яго «Гісторыя Мінскай архіепіскапіі (1793—1832 гг.)». Аўтар іншых даследаванняў, а таксама артыкулаў, якія друкаваў у часопісе «Минские епархиальные ведомости».

У сваіх працах і публікацыях па гісторыі ўніяцкай царквы і Мінскай епархіі праваслаўнай царквы ў XVIII—XIX стст. разглядаў пытанні гісторыі Рэчы Паспалітай напярэдадні яе падзелу, яе ўзаемаадносіны з Расійскай імперыяй, падрабязна распрацаваў пытанне пра вяртанне ўніятаў у праваслаўе. Выкарыстаў вялікі архіўны матэрыял і прасачыў дадзены працэс у кожным прыходзе, аднак прытрымліваўся афіцыйна прынятага на той час пункту гледжання.

## Выбраная бібліяграфія 
* Материалы для истории Минской епархии / Собр. и объясн… — Минск: Типо-лит. Соломонова, [1892].
**  1: Письма к разным лицам преосвященного Виктора Садковского, первого минского архиепископа (I-CL). — [1892]. — [2], 201, XVI с. — Извлеч. из: Мин. епарх. ведомости. — 1891. — № 23, 24; 1892.-Т. 1-12, 15-24.
**  2: К истории Минского кафедрального собора. — [1893]. — 12 с. — Из: Мин. епарх. ведомости. — 1893. — № 21.
**  3: К истории монастырей Минской епархии. — Вып. 1: Описание монастырских земельных владений и угодий, составленное в 1800 году. — [18941. — 25 с. — Из: Мин. епарх. ведомости — 1894.-№ 2-5.
** 4: К истории монастырей Минской епархии. — Вып. 2: Историческое описание монастырей, составленное в 1800 г. _[1894]. 27 с. — Извлеч из: Мин. епарх. ведомости. — 1894. — № 7-11.

* История Минской архиепископии (1793-1832 гг.). – Санкт-Петербург : Типография А. Катанского и К°, 1893. – 622 с.

* Краткий исторический очерк столетия Минской епархии (1793 — 13 апреля 1893). – Минск : Типо-литография В. И. Соломонова, 1893. – 131 с.

* Жизнеописания Западнорусских униатских митрополитов. Т. 1. — СПб., 1897.

* Описание документов архива Западнорусских униатских митрополитов. — СПб.: Синод, тип., 1897—1907.
** Т. 1: 1470—1700. — 1897. — VIII, 502 с., IV л. ил
** Т. 2: 1701—1839. — 1907. -VIII, 1631 с.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі праваслаўнай царквы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі СПбДУ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асіповіцкім раёне
ЛСД

**ЛСД** (ЛСД-25, LSD, ад ) — дыэтыламід d-лізергінавай кіслаты. Псіхаактыўнае рэчыва, звычайна ўжываецца для рэкрэацыі і духоўных сеансаў. У Рэспубліцы Беларусь юрыдычна класіфікуецца як наркотык.

Хімічныя назвы: N,N-дыэтыламід лізергінавай кіслаты; N,N-дыэтыллізергаіламід. Умоўныя назвы і шыфры: LSD; LSD-25; Lysergide, Delysid. Брута-формула рэчыва: C20H25N3O.
ЛСД атрымаў нумар 25, паколькі быў 25-м злучэннем, сінтэзаваным з лізергінавай кіслаты.

Эфекты ад ужывання ЛСД звычайна ўключаюць змененыя думкі, пачуцці, і ўспрыманне наваколля. Шмат ужывальнікаў зазнаюць псеўдагалюцынацыі. Тыповымі з’яўляюцца пашыраныя зрэнкі, павышаны крывяны ціск і тэмпература цела. Эфекты звычайна пачынаюцца праз паўгадзіны і цягнуцца да дванаццаці гадзін.

Катэгорыя:Арганічныя рэчывы
Катэгорыя:Псіхадэлікі
Катэгорыя:Наркотыкі
Поліцукрыды

**Поліцукры́ды** (або **гліка́ны**) — адносна складаныя вугляводы, палімеры монацукрыдаў (такіх як глюкоза або цукроза) ці іх вытворных (напрыклад, амінацукрыдаў). Поліцукрыды маюць вялікую малекулярную вагу, часам — разгалінаваную структуру. Яны звычайна аморфныя, нерасстваральныя ў вадзе, ня маюць характэрнага для монацукрыдаў салодкага смаку.

Поліцукрыды, вытворныя ад аднаго тыпу монацукрыдаў, называюцца *гомаполіцукрыдамі (гомагліканамі)*, а болей за аднаго тыпу монацукрыдаў —*гетэраполіцукрыдамі (гетэрагліканамі)*.

Агульная формула поліцукрыдаў — звычайна Cn(H20)n − 1, дзе n — даволі вялікі лік, 200-500.

Прыкладамі поліцукрыдаў з'яўляюцца цэлюлоза, крухмал, глікаген, хіцін.

## Спасылкі
Цукроза

**Цукроза** C12H22O11, таксама **дыцукрыд**)  або *бураковы цукар*, *трысняговы цукар* — дыцукрыд, які складаецца з двух монацукрыдаў — α-глюкозы і β-фруктозы.

Цукроза з'яўляецца вельмі распаўсюджаным у прыродзе дыцукрыдам, яна сустракаецца ў садавіне і ягадах. Асабліва вяліка ўтрыманне цукрозы ў цукровых бураках і цукровым трыснягу, якія і выкарыстоўваюцца для прамысловай вытворчасці харчовага цукру.

Цукроза мае высокую растваральнасць. У хімічным дачыненні цукроза даволі інертная, бо пры перамяшчэнні з аднаго месца ў іншае амаль не залучаецца ў метабалізм. Часам цукроза адкладаецца ў якасці запаснога пажыўнага рэчыва.

Катэгорыя:Вугляводы
Хіцін

**Хіці́н** (C8H13O5N) — азотазмяшчальны поліцукрыд, упершыню вылучаны з вонкавых абалонак тарантул. Хімічная назва: полі-N-ацэтыл-D-глюкоза-2-амін.

Назва рэчыва «хіцін» паходзіць ад грэчаскага «хітон» («*χιτών*», тып вопраткі), што сімвалізуе ключавую ролю хіціну ў пабудове покрываў шматлікіх арганізмаў.

Гэта жорсткі паўпразрысты матэрыял, які з’яўляецца галоўным складнікам экзашкілета членістаногіх і прысутнічае ў клеткавых сценках грыбоў. Хіцін таксама вырабляецца ў арганізмах іншых жывых істот — разнастайных чарвякоў, кішачнаполасцевых і іншых.

Хіцін — адзін з найбольш распаўсюджаных у прыродзе поліцукрыдаў: штогод на Зямлі вырабляецца і раскладаецца каля 10 гігатонаў гэтага рэчыва. Звычайна ў арганізмах, што вырабляюць і выкарыстоўваюць хіцін, ён утрымліваецца не ў чыстым выглядзе, але ў комплексе з іншымі поліцукрыдамі і пратэінамі. Нягледзячы на тое, што хіцін з’яўляецца рэчывам, вытворным ад цэлюлозы, у арганізмах, што вырабляюць цэлюлозу (расліны, бактэрыі) хіцін знайсці не атрымалася.

У медыцыне хіцін выкарыстоўваецца для паскарэння загойвання ранаў: пакрытае хіцінам валакно, губкі і плеўкі скарачаюць час загойвання ранаў на велічыню да 30 %. Асабліва перспектыўнае — выкарыстанне хіцінавых матэрыялаў і інструментаў з хіцінавым пакрыццём пры лячэнні апёкаў.

Акрамя таго хіцін выкарыстоўваецца і ў касметычнай галіне як бяспечны і не раздражняльны для скуры палімерны напаўняльнік касметычных сродкаў.

У водным асяроддзі хіцін выяўляе хэлятныя хімічныя ўласцівасці, дзякуючы чаму фільтры на аснове хіціну паспяхова выкарыстоўваюцца для ачысткі сцёкавых вод ад аніённых забруджвальнікаў і такіх рэчываў як ДДТ і поліхлорбензолы.

## Гл. таксама 
* Спорапаленін

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Поліцукрыды
Катэгорыя:Біяпалімеры
Катэгорыя:Біямалекулы
Цэлюлоза

**Цэлюло́за**, таксама *клятчатка* ( от  «клетка») — (), белае цвёрдае рэчыва, нерастваральнае ў вадзе, малекула мае лінейную (полімерную) будову, структурная адзінка — рэшта β-глюкозы [С6Н7О2(OH)3]n. Поліцукрыд, галоўная складовая частка клетачных абалонак усіх вышэйшых раслін.

Катэгорыя:Поліцукрыды
Марын Ле Пен

**Марын Ле Пен** (; імя пры нараджэнні: **Марыён Ан Перын Ле Пен** (); ) — французскі палітык. Дачка вядомага палітыка-нацыяналіста Жана-Мары Ле Пена. Лідар «Нацыянальнага фронту», а затым палітычнай партыі «Нацыянальнае аб’яднанне».

## Біяграфія 
Скончыла Універсітэт Парыж II Пантэон-Асас са ступенню магістра права; працавала адвакатам. У 1986 годзе ўступіла ў Нацыянальны фронт.

З 2003 года займала пасаду выканаўчага віцэ-прэзідэнта Нацыянальнага фронту, дэпутат Еўрапарламента з 2004 года (у 2009 годзе пераабраная). Яна таксама з’яўляецца членам рэгіянальнага савета Нор-Па-дэ-Кале з сакавіка 2010 і членам муніцыпальнага савета Хенін-Бамонс (Па-дэ-Кале) з сакавіка 2008. У студзені 2011 Марын была абрана на пасаду кіраўніка Нацыянальнага фронту, які на працягу 38 гадоў займаў яе бацька.

Дэпутат Еўрапейскага парламента з 2004 года.

Кандыдат на французскіх прэзідэнцкіх выбарах 2012 года. Як паказалі сацыялагічныя апытанні, праведзеныя агенцтвам *Ifop* па замове газеты France Soir і Інстытутам Харыса па замове газеты «Le Parisien», на прэзідэнцкіх выбарах 2012 года ў першым туры за яе былі гатовыя прагаласаваць ад 20 да 23 % французаў, што выводзіла яе ў тройку самых папулярных палітыкаў Францыі.

Судовы працэс у дачыненні да Марын Ле Пэн пачаўся ў верасні 2024 года. Ёй было выстаўлена абвінавачанне ў «нямэтавым выкарыстанні грамадскіх грошай» Еўрасаюза з 2004 па 2016 год. Яна абвінавачваецца ў крадзяжы грашовых сродкаў шляхам фіктыўнага найму памочнікаў для працы ў Еўрапарламенце. Пракуратура Парыжа запатрабавала для яе пакарання ў выглядзе пяці гадоў турэмнага зняволення. Сама Ле Пэн параўнала запытаны для яе прыгавор з палітычным пакараннем.

Суд Парыжа 31 сакавіка 2025 года прызнаў яе вінаватай у растраце сродкаў Еўрапарламента. Марын Ле Пэн прыгаварылі да пазбаўлення волі на чатыры гады, з іх два — умоўна, два — з электронным бранзалетам. Ёй таксама забаронена выбірацца ў органы дзяржулады на працягу пяці гадоў, такім чынам яна пазбаўлена магчымасці ўдзельнічаць у прэзідэнцкіх выбарах 2027 года.

## Крыніцы 
## Бібліяграфія 
* *À contre flots*, Jacques Grancher, 2006 ISBN 2733909576 

## Спасылкі 
* Еўрапейскі парламент 

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (2012)
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (2017)
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (2022)
Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента
Мухамад Зія-уль-Хак

**Мухамад Зія-уль-Хак** (, Джаландхар — ) — пакістанскі ваенны і палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Удзельнік індыйска-пакістанскіх войнаў (1965, 1971). З 1973 года генерал і начальнік штаба сухапутнай арміі. У 1977 годзе ўзначаліў дзяржаўны ваенны пераварот, у 1977-78 кіраўнік урада і ваеннай адміністрацыі. З 1978 года прэзідэнт Пакістана. Імкнуўся да ісламізацыі эканамічнага і грамадскага жыцця ў краіне. Загінуў у авіякатастрофе.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Прэзідэнты Пакістана
Асіф Алі Зардары

**Асіф Алі Зардары** (, , , правінцыя Сінд, Дамініён Пакістан) — пакістанскі палітык.

Прэзідэнт Пакістана з 9 верасня 2008 па 9 верасня 2013 года і з 10 сакавіка 2024 года па цяперашні час.

## Біяграфія 
Асіф Алі Зардары паходзіць з заможнай сям’і землеўладальнікаў-сіндхаў. Вучыўся ў Вялікабрытаніі. Пасля вяртання на радзіму заняўся сямейным бізнесам. У 1987 годзе ён ажаніўся з Беназір Бхута.

У 1988 годзе Беназір Бхута заняла пасаду прэм’ер-міністра Пакістана, а праз два гады і сам Зардары прыйшоў у палітыку. Ён стаў дэпутатам парламента, потым міністрам аховы навакольнага асяроддзя і міністрам інвестыцый.

Быў прыцягнуты да крымінальнай адказнасці па абвінавачвалі ў карупцыі, а таксама ў іншых злачынствах. Некалькі гадоў ён правёў у турме. Толькі ў 2004 годзе Беназір Бхутта асабіста дамаглася ў Прэзідэнта Первеза Мушарафа вызвалення свайго мужа.

Пасля гібелі Беназір Бхута ў выніку тэракта ў снежні 2007 года, Зардары і іх сын Білаваў былі абраны сустаршынямі Пакістанскай народнай партыі.

На прэзідэнцкіх выбарах у верасні 2008 года Асіф Алі Зардары атрымаў большасць галасоў членаў калегіі выбаршчыкаў (481 голас з 702). Ён займаў пасаду з верасня 2008 года па верасень 2013 года.

Падчас яго кіравання краіна сутыкнулася і з эканамічнымі праблемамі. На фоне росту коштаў, беспрацоўя, бязладзіцы з забеспячэннем прэзідэнт вырашыў не вылучаць сваю кандыдатуру на новы тэрмін і пакінуў пасаду.

У 2018 годзе Асіф Алі Зардары зноў увайшоў у склад ніжняй палаты пакістанскага парламента. У сакавіку 2024 года ён атрымаў большасць галасоў выбаршчыкаў і другі раз стаў прэзідэнтам Пакістана.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэзідэнты Пакістана
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Мільярдэры Пакістана
Первез Мушараф

**Первез Мушараф** (, Дэлі, Брытанская Індыя — , Дубай, ААЭ) — ваенны, палітычны і дзяржаўны дзеяч Пакістана. Генерал, прэзідэнт Пакістана, прыйшоў да ўлады ў 1999 годзе ў выніку бяскроўнага дзяржаўнага перавароту.

## Дзяцінства, адукацыя 
Мушараф нарадзіўся ў Дэлі, у сям’і клерка міністэрства замежных спраў і быў другім з трох сыноў. У 1947 годзе разам з сям’ёй пераехаў у Карачы (Пакістан). У маленстве жыў у Турцыі, бо яго бацька служыў там дыпламатам. У Пакістане вучыўся ў хрысціянскіх школах, а затым атрымаў ваенную адукацыю ў Ваеннай акадэміі.

## Ваенная кар’ера 
Неўзабаве пасля заканчэння Ваеннай акадэміі, удзельнічаў у двух войнах супраць Індыі.

Первез Мушараф займаў розныя пасады ва ўзброеных сілах Пакістана, уключаючы камандуючага пяхотнай дывізіяй (1991) і камандуючага элітнага 1-га корпуса (1995). З’яўляўся намеснікам начальніка сакратарыята міністэрства абароны Пакістана, з 1993 па 1995 год займаў пасаду генеральнага дырэктара ўпраўлення агульнавайсковых аперацый галоўнага камандавання ўзброеных сіл.

7 кастрычніка 1998 года ўзведзены ў генералы і прызначаны начальнікам штаба сухапутных войскаў Пакістана.

## На чале дзяржавы 
Первез Мушараф прыйшоў да ўлады ў 1999 годзе ў выніку дзяржаўнага перавароту і кіраваў краінай да 2008 года.

## Пасля адстаўкі 
З 2014 года ў адносінах да яго ішлі судовыя пасяджэнні аб дзяржздрадзе. З 2016 экс-прэзідэнт жыве ў Дубаі. За мяжу яго адпусцілі на лячэнне, і на судзе ён не быў ні разу. 17 снежня 2019 года былога прэзідэнта Пакістана завочна прысудзілі да смяротнага пакарання. 13 студзеня 2020 смяротны прысуд быў скасаваны. Вышэйшы суд у Лахоры прызнаў неканстытуцыйным фармаванне складу спецыяльнага трыбуналу, які завочна судзіў Первеза Мушарафа.

## Спасылкі
Пакістанская рупія

**Пакіста́нская ру́пія** (, код ISO 4217: *PKR*) — афіцыйная валюта Пакістана. Эмісія кантралюецца Дзяржаўным банкам Пакістана. Распаўсюджанае скарачэнне рупіі — Rs.

## Гісторыя 
Паходжанне слова «рупія» ідзе ад санскрытскага слова rūp ці rūpā, што азначае «срэбра» ў многіх Інда-Арыйскіх мовах. На санскрыце слова rūpyakam азначае манету з срэбра.

Пакістанская рупія была ўведзена ў абарачэнне пасля атрымання краінай незалежнасці ад Брытаніі ў 1947 годзе. Некалькі першых месяцаў незалежнасці, Пакістан карыстаўся індыйскімі манетамі з паметкай «Пакістан». Новыя манеты і банкноты былі выпушчаны ў абарачэнне ў 1948 годзе. У 1961 годзе быў уведзены сучасны падзел рупіі на 100 пайсаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Валюты
Катэгорыя:Эканоміка Пакістана
Чан Кайшы

**Чан Кайшы** (дакладней **Дзян Цзешы**, , Сікоу, павет Фэнхуа, Чжэцзян, каля Нінбо — ) — ваенны і палітычны дзеяч Кітая, які ўзначаліў Гаміньдан у 1925 годзе пасля смерці Сунь Ятсена. Генералісімус. Сын — Цзян Цзінго.

## Біяграфія 
Скончыў ваенныя курсы ў г. Баадзін (Кітай) і пяхотнае вучылішча ў Токіа. З 1908 года ў рэвалюцыйнай арганізацыі Тунмэнхой. З часу Сіньхайскай рэвалюцыі (1911—13) паплечнік Сунь Ятсена і адзін з кіраўнікоў Гаміньдана.

Адзін з кіраўнікоў узброеных сіл ва ўрадзе Сунь Ятсена, з 1926 галоўнакамандуючы Нацыянальна-рэвалюцыйнай арміяй; адначасова з 1926 лідар Гаміньдана. У якасці галоўнакамандуючага Нацыянальна-рэвалюцыйнай арміі ўдзельнічаў у Паўночным паходзе 1926-27 гадоў. Чан Кайшы парваў з камуністамі і ў сакавіку 1927 абвясціў аб стварэнні свайго ўрада ў Нанкіне, які неўзабаве быў прызнаны нацыянальным урадам Кітая. Пасля нападу Японіі 7 ліпеня 1937 года на Кітай стварыў адзіны антыяпонскі нацыянальны фронт, у аснову якога было пакладзена пагадненне Камуністычнай партыі Кітая (КПК) і Гаміньдана аб сумесных дзеяннях.

2 жніўня 1943 года ў Чунцыне, куды Чан Кайшы перанёс рэзідэнцыю свайго ўрада пасля японскай акупацыі Нанкіна, памёр прэзідэнт нацыянальнага ўрада Кітая Лінь Сен. 13 верасня 1943 года Чан Кайшы быў абвешчаны прэзідэнтам цэнтральнага выканаўчага камітэта Гаміньдана. У кастрычніку адбылася цырымонія яго інаўгурацыі. У лістападзе 1943 года Чан прыняў удзел у Каірскай канферэнцыі, дзе ён, Прэзідэнт ЗША Франклін Дэлана Рузвельт і Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі Уінстан Чэрчыль падпісалі Каірскую дэкларацыю, сфармулявалі ваенную дактрыну саюзнікаў на Далёкім Усходзе. 17 мая 1945 года Чан Кайшы быў абраны цзун-цзаем (генеральным дырэктарам) Гаміньдана.

Пасля капітуляцыі Японіі (2 верасня 1945) адхіліў прапанову КПК аб стварэнні кааліцыйнага ўрада і ў чэрвені 1946 года развязаў новую грамадзянскую вайну. Пацярпеў паражэнне ад камуністаў у грамадзянскай вайне (1946—49), эвакуіраваўся з рэшткамі войск на востраў Тайвань, якім кіраваў да канца жыцця як Прэзідэнт Кітая. У 1950—60-я гады ініцыіраваў эканамічныя рэформы, якія ператварылі Тайвань ў адзін з найбольш развітых рэгіёнаў Азіі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кіраўнікі Кітая
Катэгорыя:Кіраўнікі Кітайскай Рэспублікі
Катэгорыя:Прэзідэнты
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Кітайскай Рэспублікі
Катэгорыя:Военачальнікі Кітая
Катэгорыя:Генералісімусы
Катэгорыя:Члены Гаміньдана
Катэгорыя:Палітыкі-эмігранты
Катэгорыя:Удзельнікі япона-кітайскай вайны (1937—1945)
Катэгорыя:Лідары краін-удзельніц Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Эра мілітарыстаў у Кітаі
Катэгорыя:Члены Выканкама Камінтэрна
Лактоза

**Лактоза** (ад   - малочны) С12Н22О11 — вуглявод групы дыцукрыдаў, змяшчаецца ў малацэ і малочных прадуктах. Малекула лактозы складаецца з астаткаў малекул глюкозы і галактозы.

Лактозу часам называюць малочным цукрам.

Катэгорыя:Вугляводы
Катэгорыя:Малако
Амілоза

thumb|300px|Структура амілозы
**Амілоза** (ад   - крухмал) — адзін з асноўных поліцукрыдаў крухмалу, які складаецца з лінейных або слабаразгалінаваных ланцужкоў малекул глюкозы, злучаных сувязямі паміж 1-м і 4-м вугляродныя атамамі.

## Уласцівасці 
Малекулярная маса ад 50 000 да 160 000. З растворам Іода дае цёмна-сіняе фарбаванне. Амілоза лёгка растваральныя ў вадзе. Пры набраканні крухмальных зерняў у цёплай вадзе ўтварае растваральную частку клейстара.

## Утрыманне ў крухмале 
Доля амілозы ў бульбяным, кукурузным, пшанічным крухмале 19-24%, у рысавым 17%, у яблычным 100%.

Катэгорыя:Вугляводы
Анатоль Сяргеевіч Казлоў

**Анатоль Сяргеевіч Казлоў** (нар. , вёска Асінаўка, , Магілёўская вобласць, БССР — ) — беларускі празаік, літаратуразнаўца.

## Біяграфія 
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт у 1985 годзе. Працаваў у будакашалёўскай раённай газеце «Авангард» (1985, 1987—1988), служыў у Савецкай Арміі ў Сібірскай ваеннай акрузе (1985—1987). У 1988—90 гадах вучыўся ў аспірантуры пры Інстытуце літаратуры АН БССР, працаваў над дысертацыяй «Сатыра і гумар у беларускай літаратуры 1920-х — пачатку 1930-х гадоў» (кіраўнік — Іван Навуменка).

У 1990—1992 гадах — загадчык аддзела публіцыстыкі і нарыса, у ?—2023 гадах — загадчык аддзела прозы часопіса «Полымя». У 1992—2003 і 2011—2014 гадах — загадчык аддзела прозы часопіса «Маладосць». Галоўны рэдактар газеты «Літаратура і мастацтва» (2003—2009). Супрацоўнік часопіса «Нёман» (2009—2011, 2014—?).

Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1991 года, з 2006 года — член Саюза пісьменнікаў Беларусі.

## Творчасць 
Аўтар празаічных зборнікаў:
* «Міражы ценяў» (1990),
* «І тады я памёр…» (1993),
* «Незламаная свечка» (2000),
* «Юргон» (2006),
* «Горад у нябёсах» (2009),
* Той, хто абганяе сны.— Мінск: Мастацкая літаратура, 2014.— 286 с. — ISBN 978-985-02-1601-4

## Літаратура 
* Казлоў А. Не люблю грыбоў і ягад// З росных сцяжын: аўтабіяграфіі пісьменнікаў Беларусі/ уклад. Мікола Мінзер. — Мн.: Літаратура і мастацтва, 2009. — С. 147—150.

Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Пекцінавыя рэчывы

**Пекцінавыя рэчывы** або **пекціны** (ад  — зацвярдзелы, змерзлы) — поліцукрыды, утвораныя рэшткамі галоўным чынам галактуронавай кіслаты. Прысутнічаюць ва ўсіх вышэйшых раслінах, асабліва шмат у садавіне і ў некаторых водарасцях. Пекціны, з’яўляючыся структурным элементам раслінных тканак, спрыяюць падтрыманню ў іх тургора, павялічваюць засухаўстойлівасць раслін, ўстойлівасць гародніны і садавіны пры захоўванні. Выкарыстоўваюцца ў харчовай прамысловасці — у якасці структурастваральнікаў (гелестваральнікаў), загушчальнікаў, а таксама ў медыцынскай і фармацэўтычнай прамысловасці — у якасці фізіялагічна актыўных рэчываў з карыснымі для арганізма чалавека ўласцівасцямі. У прамысловых маштабах атрымліваюць пекцінавыя рэчывы ў асноўным з яблычных і / або цытрусавых выцісканак, жамерынаў цукровых буракоў, сланечніка. Іншыя віды расліннай сыравіны не маюць асаблівага прамысловага і прыкладнога значэння.

Пекціны амаль не ўжываюцца стрававальнай сістэмай чалавека.

Катэгорыя:Харчовыя дабаўкі
Амілапекцін

**Амілапекцін** (ад  — «крухмал»,  — зацвярдзелы) — адзін з асноўных поліцукрыдаў крухмалу, які складаецца з разгалінаваных ланцужкоў малекул глюкозы, монацукрыдныя рэшткі звязаныя α (1 → 4) і α (1 → 6) гліказіднымі сувязямі.

## Уласцівасці 
Малекулярная маса дасягае 1 000 000. З іодам дае чырвона-фіялетавую афарбоўку. Амаль не растваральны ў халоднай вадзе, у гарачай вадзе ўтварае студзяністую частку клейстара.

## Знаходжанне ў прыродзе 
Доля амілапекціну ў бульбяным, кукурузным, рысавым крухмале — 76-81 %.

Катэгорыя:Вугляводы
Крухмал

**Крухмал** () — поліцукрыды амілозы і амілапекціну, монамераў, якой з’яўляецца альфа-глюкоза. Формула крухмалу:(C6H10O5)n. Крухмал, які сінтэзуецца рознымі раслінамі ў хларапласце, пад дзеяннем святла пры фотасінтэзе, крыху адрозніваецца па структуры зерняў, ступені полімерызацыі малекул, будове палімерных ланцугоў і фізіка-хімічным уласцівасцям.

Катэгорыя:Вугляводы
Лік Рэйнальдса

**Лік Рэйнальдса** або **крытэрый Рэйнальдса** () — безразмерная фізічная велічыня, якая з'яўляецца крытэрыем падабенства струменяў вадкасці ці газу. Лік Рэйнальдса вызначае імавернасць таго, ці будзе плынь ламінарнай, ці турбулентнай. Крытэрый названы ў гонар выдатнага ірландскага фізіка О. Рэйнальдса (1842—1912), аўтара шматлікіх піянерскіх прац па гідрадынаміцы.

Лік Рэйнальдса — адзін з найболей важных крытэрыяў падобнасці ў гідрадынаміцы.

## Азначэнне і фізічны сэнс 
Лік Рэйнальдса азначаюць наступным чынам:
: Re = \frac{\rho \cdot v \cdot d}{\eta}, 
дзе \rho — шчыльнасць асяроддзя, v — характэрная хуткасць, d — характэрны памер, \eta — дынамічная вязкасць асяроддзя.

Лік Рэйнальдса ёсць стасункам сіл інерцыі да сіл вязкасці.

## Крытычны лік Рэйнальдса 
Пераход плыні ад ламінарнага да турбулентнага цячэння адбываецца па дасягненні так званага *крытычнага ліку Рэйнальдса* Re_{kp}. Пры Re  цячэнне будзе ламінарным, а пры Re > Re_{kp} магчыма ўзнікненне турбулентнасці (бурлівай плыні). Крытычнае значэнне ліку Рейнальдса залежыць ад розных абставін, найперш ад таго, як і дзе цячэ вадкасць (ад пэўнага віду цячэння: цячэнне ў круглай трубе, цячэнне вакол шара і г.д.)

Напрыклад, для цячэння ў круглай трубе:
: Re_{kp} \simeq 2300.

Лік Рэйнальдса як крытэрый пераходу ад ламінарнага да турбулентнага цячэння адносна добра дзейнічае тады, калі вадкасць цячэ пад вонкавым ціскам (напорам). Калі напору няма, пераходная зона паміж ламінарным і турбулентным цячэннем расцягваецца, і выкарыстанне ліку Рэйнальдса ў якасці крытэрыю не заўсёды правамерна. Напрыклад, хоць у вадасховішчах фармальна вылічаныя значэнні ліку Рэйнальдса вельмі вялікія, а пры гэтым усё роўна назіраецца ламінарнае цячэнне.

Катэгорыя:Гідрадынаміка
Гор (правінцыя)

**Гор** (пушту غور) — афганская правінцыя. На захадзе мяжуе з правінцыяй Герат, на ўсходзе — з Баміянам, на поўначы з Фар'ябам, на поўдні з правінцыяй Гільменд.

У Сярэдневеччы правінцыя была цэнтрам дзяржавы Гурыдаў.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Баміян (правінцыя)

**Баміян** (дары بامیان Bāmiyān, пушту باميان) — правінцыя ў самым цэнтры Афганістана. На ўсходзе мяжуе з правінцыяй Парван, а на поўначы з Саманган. Пераважная насельніцтва - хазарэйцы.

Асноўнай славутасцю правінцыі з'яўляюцца Баміянскія статуі Буды, якія сведчаць, што да распаўсюджвання ісламу гэты край быў цэнтрам будызму.

Таксама тут размясціўся першы нацыянальны парк краіны - Бандэ-Амір, вядомы сваімі бірузовымі азёрамі на схілах гары Гіндукуш.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Забуль (правінцыя)

**Забуль** (пушту زابل) — гістарычная вобласць Афганістана, адна з 34-х правінцый. Забуль стаў незалежным ад суседняй правінцыі Кандагара ў 1963 годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад Калат.

Тэрыторыя 17 343 км² з насельніцтвам 365 920 чал. на 2004 г.

Мяжуе з Пакістанам, а таксама з афганскімі правінцыямі Газні і Пактыка на ўсходзе, Кандагар на паўднёвым-захадзе, і Урузган на поўначы.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Баміянскія статуі Буды

**Баміянскія статуі Буды** — дзве гіганцкія статуі Буды (55 і 37 метраў), якія ўваходзілі ў комплекс будыйскіх манастыроў у Баміянскай даліне. У 2001 годзе, насуперак пратэстаў сусветнай грамадскасці і іншых ісламскіх краін, статуі былі па-варварску разбураныя талібамі, якія палічылі, што яны з'яўляюцца паганскімі ідаламі і падлягаюць знішчэнню.

Статуі былі высечаныя ў навакольных скалах, часткова дапоўненыя трывалай тынкоўкай, што трымалася на драўлянай арматуры. Выкананыя з дрэва верхнія часткі скульптур былі страчаны яшчэ ў старажытнасці. Акрамя разбураных скульптур, у манастырах даліны маецца яшчэ адна, якая паказвае Буду, што ляжыць; яе раскопкі пачаліся ў 2004 годзе.

## Баміянская даліна. Гісторыя 
Баміянская даліна размешчана ў цэнтральнай частцы Афганістана, менш чым у 200 км на паўночны захад ад Кабула. У даліне знаходзіцца сучасны горад Баміян — цэнтр аднайменнай правінцыі Афганістана.

Даліна ўяўляе сабой адзіны зручны праход праз Гіндукуш, таму спрадвеку служыла гандлёвым калідорам.

У II стагоддзі тут паўсталі будысцкія манастыры. Пры цары Ашоку было пачата будаўніцтва гіганцкіх статуй, якое завяршылася толькі праз дзвесце гадоў. У V стагоддзі кітайскі падарожнік піша пра дзесяць манастыроў, якія засялялі тысячы манахаў. Шырокія пячорныя комплексы, высечаныя ў скалах, служылі заезным дваром для пілігрымаў і гандляроў. У XI стагоддзі даліна была далучаная да мусульманскай дзяржавы Газневідаў, аднак будысцкія святыні тады не былі разбураныя. У даліне вырас горад Гаўгале, упрыгожаны выдатнымі мячэцямі. У 1221 войскі Чынгісхана разбурылі горад і спустошылі даліну. У сярэднявеччы комплекс будысцкіх манастыроў у Баміянскай даліне атрымаў назву **Кафіркала** — горад няверных.

Катэгорыя:Будызм у Афганістане
Сегален Руаяль

**Мары-Сегален Руаяль** (; , , Сенегал) — французскі палітык-сацыяліст, прадстаўнік новага пакалення гэтай партыі, якая ўзмацнілася пасля няўдач правых кабінетаў у 2005—2006, член Нацыянальнай Асамблеі, кандыдат на пасаду прэзідэнта Францыі ад Сацыялістычнай партыі Францыі на прэзідэнцкіх выбарах-2007 (першая жанчына, вылучаная ў прэзідэнты ад найбуйнейшых партый). Выйшла з Нікаля Сарказі ў другі тур, дзе пацярпела паражэнне, набраўшы амаль 47 % галасоў.

## Гл. таксама 
* Сацыялістычная партыя Францыі
* Нацыянальная школа адміністрацыі, Францыя

Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (2007)
Катэгорыя:Міністры экалогіі Францыі
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Францыі
Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дакары
Катэгорыя:Члены французскай Сацыялістычнай партыі (1969)
Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута палітычных даследаванняў
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнай школы адміністрацыі (Францыя)
Педру Сантана Лопіш

**Пе́дру Міге́л ды Санта́на Ло́піш** (парт. Pedro Miguel de Santana Lopes, , ) — партугальскі палітык-сацыял-дэмакрат, прэм’ер-міністр Партугаліі з 29 чэрвеня 2004 да 12 сакавіка 2005.

Сантана Лопіш скончыў Лісабонскі ўніверсітэт і ўжо ў 1976 уступіў у ПСДП, у шэрагах якой пачаў палітычную кар’еру, стаўшы ў 1979 сакратаром прэм’ер-міністра Франсішку Са Карнейру, а ў 1986 — намеснікам дзяржаўнага сакратара ва ўрадзе Анібала Каваку Сілву. У 1987—1990 ён быў дэпутатам Еўрапейскага парламента, узначальваючы спіс ПСДП на выбарах туды, у 1995—1997 — прэзідэнтам футбольнага клуба Спортынг, у 1998—2001 — мэрам Фігейра-да-Фош (гэта быў адзіны выпадак, калі Сантана Лопіш знаходзіўся на пасадзе ўвесь адведзены тэрмін), а ў 2002—2004 — мэрам Лісабона. Таксама ён працаваў палітычным і спартыўным каментатарам у газетах і на тэлебачанні.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Партугаліі
Катэгорыя:Палітыкі Партугаліі
Нангархар (правінцыя)

**Нангархар** (пушту ننګرهار) — правінцыя на ўсходзе Афганістана ля пакістанскай мяжы. На поўначы мяжуе з правінцыяй Кунар. Тут размяшчаўся ўмацаваны раён Тора-Бора, дзе ў 2001 годзе хаваўся Усама бін Ладэн.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Антоніу Гутэрыш

**Антоніу Мануэ́л дэ Аліве́йра Гутэ́рыш** ( ; , ) — партугальскі палітык, генеральны сакратар Арганізацыі Аб’яднаных Нацый. У мінілым займаў пасады Вярхоўнага камісара ААН па справах бежанцаў (2005—2015), прэм’ер-міністра Партугаліі (1995—2002) і прэзідэнта Сацыялістычнага інтэрнацыянала (1999—2005).

## Біяграфія 
Антоніу Гутэрыш нарадзіўся ў Лісабоне ў 1949 годзе. Атрымаў вышэйшую адукацыю у Вышэйшым тэхнічным інстытуце, дзе потым выкладаў у 1973—1975 гадах і быў звязаны з моладзевымі каталіцкімі рухамі. У 1974 годзе заняўся палітыкай, далучыўшыся да Сацыялістычнай партыі Партугаліі. У 1992 годзе стаў Генеральным сакратаром партыі, а ў 1995—2002 гадах узначальваў урад Партугаліі. Падчас яго прэм'ерства адбылася Сусветная выстава ў Лісабоне (Экспа 98), Макаа быў перададзены Кітаю, а інданезійскія войскі скончылі акупацыю Партугальскага Тымора, які стаў незалежнай дзяржавай Усходні Тымор.

У 2005—2015 гадах працаваў Вярхоўным камісарам ААН па справах бежанцаў. Акрамя роднай партугальскай мовы таксама ведае іспанскую, французскую і англійскую.

## Асабістае жыццё 
У 1972 годзе Гутэрыш ажаніўся з Луізай Амеліяй Гімарайнш, якая памерла ад рака ў 1998 годзе. Ад гэтага шлюбу ў Гутэрыша засталося двое дзяцей. У 2001 годзе ажаніўся з Катарынай Маркеш дэ Алмейда Ваш Пінту, выхоўвае прыёмнага сына.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Сацінтэрна
Катэгорыя:Службовыя асобы ААН
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Партугаліі
Джаўзджан (правінцыя)

**Джаўзджан** (пушту جوزجان, тадж. Ҷӯзҷон) — правінцыя на поўначы Афганістана ля узбекскай мяжы. На ўсходзе мяжуе з правінцыяй Балх, а на захадзе з Фар'яб.

## Гісторыя 
У X стагоддзі тут знаходзілася княства, якім кіравала мясцовая дынастыя Ферыгунідаў, якая знаходзілася ў васальнай залежнасці ад Саманідаў. Радзіма генерала Дустума. Асноўнае насельніцтва узбекі і таджыкі. 2-4 жніўня 1998 захоплены рухам Талібан. У правінцыі развіта газавая прамысловасць.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Саманган (правінцыя)

**Саманган** (пушту سمنګان) — правінцыя на поўначы Афганістана. На паўночным захадзе мяжуе з правінцыяй Балх, на паўночным усходзе — з Кундуз, на ўсходзе — з Баглан, а на поўдні — з Баміян.

Катэгорыя:Правінцыі Афганістана
Абдул-Рашыд Дустум

**Абдул-Рашыд Дустум** (, ) (н. 1954) — афганскі ваенны і палітычны дзеяч; генерал, Двойчы Герой Афганістана (1986 і 1988).

У перыяд існавання Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан змагаўся на баку ўрада Наджыбулы супраць маджахедаў, але пазней перайшоў на іх бок. У ходзе працягваецца грамадзянскай вайны ўступаў у альянсы з рознымі супрацьлеглымі групоўкамі; ва ўмовах поўнай дэцэнтралізацыяй улады ў краіне, стварыў на падкантрольных яму тэрыторыях дэ-факта дзяржаву.

## Спасылкі 
* Генерал Абдул Рашыд Дустум 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)
Катэгорыя:Военачальнікі Афганістана
Катэгорыя:Палітыкі Афганістана
Катэгорыя:Начальнікі генеральных штабоў паводле краін
Катэгорыя:Члены НДПА
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Саўрскай рэвалюцыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Зорка», Афганістан