open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кастусь Станіслававіч Турко

**Кастусь Станіслававіч Турко ** (, в. Крошын — , ) — беларускі паэт, настаўнік.

## Біяграфія 
Кастусь Станіслававіч Турко нарадзіўся ў 1935 годзе ў в. Крошын Баранавіцкага раёна.

Пасля заканчэння ў 1956 г. Мінскага педагагічнага інстытута імя М. Горкага працаваў настаўнікам у Нясвіжскім, затым Ляхавіцкім раёнах, спецыялістам па сацыяльнай ахове дзяцінства ў аддзеле адукацыі Ляхавіцкага райвыканкама.

Друкавацца пачаў у студэнцкія гады.

Яго вершы змяшчаліся ў часопісах «Маладосць», «Беларусь», «Вожык», «Сельская гаспадарка Беларусі», газетах «Звязда», «Літаратура і мастацтва», «Наша слова», «Чырвоная змена», «Мінская праўда», «Заря», «Ніва», нясвіжскай і ляхавіцкай раённых газетах. Аўтар зборніка вершаў «Заўсёды з вамі» (1995).

Памёр у 2000 годзе.

## Творы 
* Турко, К. Заўсёды з вамі : вершы / Кастусь Турко. — Брэст : Упраўленне інфармацыі аблвыканкама, 1995. — 64 с.
* Турко, К. Шчара цячэ : [верш] / Кастусь Турко // Знамя коммунизма. — 1963. — 20 апреля. — С. 4.
* Турко, К. Вялікдзень : [верш] / Кастусь Турко // Агледзіны : вершы беларускіх паэтаў / склад. А. Бакач. — Мінск, 1998. — С. 195.
* Турко, К. Тварам да ветру : [вершы] / Кастусь Турко // Дзядзінец. Паэзія Берасцейшчыны : літаратурна-мастацкае выданне. — Брэст, 1999. — С. 20-21. — Змест : «Да ветру тварам садзяцца птушкі…»; «Я не праспаў ніводнай дзянніцы…»; «Мне далёкі час зараз мроіцца…» ; Парада; «Як ноч праляцела хутка…».
* Турко, К. «Лицом на ветер взлетает птаха…»; «Та весна и теперь мне помнится…» : [стихи] / Кастусь Турко // Белой вежы свет : поэзия Брестчины в переводах Валерия Гришковца. — Брест, 2005. — С. 33.
* Турко, К. «Лицом на ветер взлетает птаха…»; «Та весна и теперь мне помнится…» : [стихи] / Кастусь Турко // Белой вежы свет : сборник поэзии Брестчины в переводах Валерия Гришковца. — Минск, 2010. — С. 34-35.

## Літаратура аб жыцці і творчасці 
* Кастусь Турко // Літаратурная карта Берасцейшчыны / укл. А. Крэйдзіч. — Брэст, 2008. — С. 120—122.

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавіцкім раёне
Канстанцін Пятровіч Бадак

**Канстанцін Пятровіч Бадак  **() — арганізатар савецкай падпольнай групы ў Баранавічах за часамі Другой сусветнай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Вялікія Лукі Баранавіцкага павета Польскай Рэспублікі ў 1921 годзе. Вучыўся ў вясковай школе, гімназіі, Віленскім механічным тэхнікуме.

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР працаваў настаўнікам у Вялікалукскай школе, адначасова завочна вучыўся ў Маскоўскім сілікатна-будаўнічым інстытуце.

У Другую сусветную вайну становіцца сувязным савецкіх партызан, разведчыкам атрада. Загадам камандавання вясной 1943 года стварае ў лакаматыўным дэпо Баранавічаў падпольную групу, у якую ўваходзілі А. Ягораў, Я. Карніенка. Вясной 1944 года па падрыве воданапорнай вежы на чыгуначнай станцыі, што паралізавала рух цягнікоў, быў затрыманы немцамі. 26 красавіка 1944 года разам з паплечнікамі быў павешаны каля паваротнага кола на тэрыторыі лакаматыўнага дэпо.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 чэрвеня 1965 года пасмяротна ўзнагароджаны медалём «За адвагу».

## Ушанаванне памяці 
Імя Канстанціна Бадака носіць вуліца ў горадзе Баранавічы Усталявана мемарыяльная таблічка па вул. Даватара,1..

## Зноскі 
Катэгорыя:Павешаныя на акупаванай тэрыторыі СССР
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Віктар Антонавіч Сырыца

**Віктар Антонавіч Сыры́ца ** (, Слабодка, Нясвіжскі раён — , ) — дзеяч нацыянальна-дэмакратычнага руху Беларусі, педагог, гісторык, краязнаўца.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 сакавіка 1953 года ў вёсцы Слабодка Нясвіжскага раёна.

У 1979 скончыў Мінскі педагагічны інстытут па спецыяльнасці «Гісторыя і замежная (французская) мова».

Далейшы ягоны лёс і дзейнасць былі звязаны з Баранавічамі, дзе працаваў настаўнікам гісторыі ў сярэдніх школах № 6, № 8, № 20, у недзяржаўным эканоміка-юрыдычным каледжы. Пасля звальнення з палітычных матываў у 2006 працаваў рэпетытарам.

З 1994 па 2001 — сябра Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі «Народная Грамада», неаднаразова ўдзельнічаў у выбарах у гарадскі і абласны саветы дэпутатаў.

З 1996 да 2015 быў кіраўніком Баранавіцкай гарадской арганізацыі грамадскага аб’яднання «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны».

Як краязнаўца і гісторык, Сырыца шмат друкаваўся ў прэсе. Ініцыятар і арганізатар гістарычных чытанняў да 100-годдзя пачатку Першай сусветнай вайны, святаў, фэстаў (у тым ліку фэсту 2 чэрвеня 2013 года ў гонар 150-х угодкаў Мілавідскай бітвы 1863 года), віктарын. Даследаваў гісторыю паўстання 1863 года ў Баранавіцкім краі.

Адзін з ініцыятараў устаноўкі памятнага знака Палонкаўскай бітвы 1660 года.

Адзін з ініцыятараў перадачы «Люблю наш край» на баранавіцкім радыё. Вялікім дасягненнем Віктара Сырыцы стала аднаўленне пад ягоным кіраўніцтвам дома-сядзібы ТБМ у аграгарадку Русіно, што знаходзіцца ў прыгарадзе Баранавічаў.

За сваю грамадска-палітычную дзейнасць неаднаразова падвяргаўся рэпрэсіям з боку ўладаў у 2013—2015 гадах.

Памёр 9 лістапада 2015 года, быў пахаваны пад бел-чырвона-белым сцягам на могілках «Русіно». Ёй узнагароджваюць аўтараў найлепшых рэгіянальных ініцыятыў, якія папулярызуюць Беларушчыну.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай мовы
Майсей Іванавіч Таідзэ

**Майсей (Масе) Іванавіч Таі́дзэ** ( — ) — грузінскі савецкі мастак, жывапісец, педагог. Народны мастак СССР (1953), Народны мастак Грузінскай ССР (1953), правадзейны член Акадэміі мастацтваў СССР (1947), Герой Працы (1932). Бацька мастака І. М. Таідзэ.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Тыфлісе. У 1896—1899 гадах вучыўся ў Імператарскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбургу ў І. Я. Рэпіна. З 1899 года М. І. Таідзэ жыў у Тыфлісе (Тбілісі), прымаў удзел у асветніцкай і падпольнай рэвалюцыйнай дзейнасці, супрацоўнічаў з прагрэсіўнымі грузінскімі газетамі і часопісамі 1880-х — 1890-х гадоў. У 1922 годзе арганізаваў Народную мастацкую студыю і выкладаў у ёй. У 1930—1953 гадах М. Таідзэ прафесар Тбіліскай акадэміі мастацтваў.

Член Грузінскага мастацкага таварыства (1916—1921), Таварыства грузінскіх мастакоў (1922—1929), Асацыяцыі мастакоў рэвалюцыйнай Расіі (з 1927).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Тои́дзе Моисей (Мосе) Иванович // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 297. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.

## Спасылкі 
* Тоидзе Моисей (Мосе) Иванович // Расійская акадэмія мастацтваў
* Моисей Иванович Тоидзе // Артхтив 

Катэгорыя:Мастакі Грузіі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты СССР
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Грузіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расійскай імперыі
Катэгорыя:Народныя мастакі Грузінскай СССР
Новасібірскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт

**Новасібірскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова Новасібірска. Буйны навукова-адукацыйны цэнтр дзвюх абласцей Заходняй Сібіры: Новасібірскай, Томскай. За гады працы ўніверсітэт падрыхтаваў больш за 55 000 спецыялістаў для прадпрыемстваў АПК.

11 верасня 1936 г. Новасібірскі сельскагаспадарчы інстытут адкрыўся для першых студэнтаў. За год да гэтага, 14 лістапада 1935 года, быў падпісаны загад наркама земляробства СССР, паводле якога ў Новасібірску павінен быў быць арганізаваны сельскагаспадарчы інстытут з двума факультэтамі: агранамічным і заатэхнічным.

Да пачатку заняткаў быў падабраны выкладчыцкі склад: прафесары, дацэнты, асістэнты, арганізавана шэсць кафедр. У 1941 годзе адбыўся першы выпуск спецыялістаў: 45 аграномаў і 34 заатэхніка. У 1944 годзе, нягледзячы на ўсе складанасці ваеннага часу, адкрываецца факультэт механізацыі, у 1945 годзе — завочнае аддзяленне, якое праз дзевяць гадоў пераўтварылася ў факультэт завочнай адукацыі і ў 1992 годзе разам з факультэтам павышэння кваліфікацыі ператварылася ў інстытут завочнай адукацыі і павышэння кваліфікацыі. У 1960 годзе адкрыўся эканамічны факультэт, у 1962 годзе ад агранамічнага факультэта аддзяліўся першы за Уралам факультэт абароны раслін. У 1979 годзе пачалася падрыхтоўка ветэрынарных урачоў.

У 1982 годзе ў Кемерава адкрываецца першы філіял, які пазней будзе пераўтвораны ў Кемераўскі сельскагаспадарчы інстытут, а ў 2002 годзе атрымае статус самастойнай ВНУ. У 1990-х гадах у Томску з’яўляецца яшчэ адзін філіял — цяпер Томскі сельскагаспадарчы інстытут, у 2004 годзе — Паўночны філіял у горадзе Калпашава Томскай вобласці (закрыты).

У 1991 годзе інстытут прайшоў дзяржаўную атэстацыю і атрымаў статус універсітэта. У яго складзе з’яўляюцца юрыдычны факультэт і факультэт дзяржаўнага і муніцыпальнага ўпраўлення.

Пачынаюць фармавацца міжнародныя сувязі, што прыводзіць да арганізацыі міжнароднага аддзела, які працягвае актыўна развівацца і ўдасканальвацца. У тым жа 1991 годзе ў структуры ўніверсітэта ствараецца навукова-даследчы інстытут ветэрынарнай генетыкі і селекцыі. У 1996 годзе быў створаны НДІ жывёлагадоўлі, у 2003 — НДІ аховы раслін.
Георгій Канстанцінавіч Цапаеў

**Георгій Канстанцінавіч Цапаеў ** (, Ташкент — , ) — арганізатар прамысловасці, дырэктар Баранавіцкага баваўнянага камбіната.

## Біяграфія 
Георгій Канстанцінавіч Цапаеў нарадзіўся ў Ташкенце ў сям’і рабочага. Пасля заканчэння сярэдняй школы ў 1938 годзе паступіў у Іванаўскі тэкстыльны інстытут.

З пачаткам вайны быў курсантам Пензенскага пяхотнага вучылішча, з 1942 года — на фронце: камандзір узвода, намеснік камандзіра мінамётнай роты.

Пасля заканчэння вайны Георгій Цапаеў служыць у складзе савецкіх войскаў у Польшчы, Германіі.

З 1947 года працягнуў вучобу ў Іванаўскім інстытуце, дзе ў 1949 годзе атрымаў дыплом і накіроўваецца ў г.Кінешма, на Чырвонаволжскі камбінат. Працаваў майстрам, начальнікам цэха.

У 1952—1957 гадах Г. Цапаеў узначальваў фабрыку камбіната «Прыволжская камуна» у горадзе Навалакі, адкуль перавёўся на Фурманаўскую прадзільна-ткацкую фабрыку, дзе працаваў намеснікам начальніка, начальнікам ткацкай вытворчасці. З 1958 года — галоўны інжынер фабрыкі. У 1960 годзе Г. К. Цапаева пераводзяць на Вяліка-Кахамскі баваўняны камбінат галоўным інжынерам, пасля становіцца яго дырэктарам.

У 1963 годзе быў накіраваны на будаўніцтва Баранавіцкага баваўнянага камбіната. У 1980 годзе камбінат (4 фабрыкі, цэнтральная механічная і ліцейная майстэрні) быў пераўтвораны ў Вытворчае баваўнянае аб’яднанне.

9 лютага 1979 года Цапаеву Г. К. была прысвоена вучоная ступень кандыдата тэхнічных навук.

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Баявога Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 2-й ступені, «Знак Гонару»; медалямі «За абарону Савецкага Запаляр’я», «За Перамогу над Германіяй» і іншымі.

Ганаровае званне «Ганаровы работнік прамысловасці БССР» (1979).

29 ліпеня 2000 года рашэннем гарадскога Савета дэпутатаў № 45 прысвоена ганаровае званне «Ганаровы грамадзянін горада Баранавічы».

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Славутасці 
* Цапаев Георгий Константиновиx  // Сайт Баранавіцкага гарадскога выканаўчага камітэта
* Цапаев Георгий Константинович // Праект «Память народа»

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Баранавічаў
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Трусінае малако

**Трусінае малако** — натуральнае  матчына малако, якое выпрацоўваецца ў выглядзе  малочных залоз млекакормячых трусамі для кармлення сваіх нованароджаных трусянят. Малако  можна , яго выкарыстоўваюць як дыетычны касметычны і лекавы сродак.

## Натуральная лактацыя 
Асаблівую важнасць малако самкі труса прадстаўляе для трусянят першыя тры-чатыры тыдні пасля нараджэння, весь гэты тэрмін яны харчуюцца выключна ім, таму яго колькасць і якасць вызначаюць іх будучае здароўе. Звычайна ў памёце нараджаецца 7-8 трусянят, калі іх колькасць большая, то некаторыя асобіны будуць атрымліваць недастатковае харчаванне, адставаць у развіцці і нават могуць загінуць.

## Склад 
Малако трусаў утрымлівае ў чатыры разы болей бялка і ў тры разы болей мінеральных рэчываў, чым каровіна, у выніку чаго не толькі выклікае хуткі рост і развіццё трусянят, але і мае перспектывы выкарыстання чалавекам як біядадатак да харчавання.

Малако ў трусаў белага колеру, без паху, сметанковай кансістэнцыі. У залежнасці ад перыяду лактацыі, сезона года, кармлення і іншых фактараў хімічны склад трусінага малака змяняецца, аднак у сярэднім яно змяшчае,%: бялку — 12,9, тлушчу — 15, попелу — 2,4, у тым ліку кальцыя — 0, 64, фосфару — 0,44.

## Даенне 
Для атрымання малака наванароджаных трусянят адсаджваюць у другія гнёзды і праводзяць штодзённыя даенні малочных трусіх. За суткі можна атрымаць да 300 грам малака. Мяркуецца, што можна  атрымаць пароды трусаў, у якіх вытворчасць малака будзе павялічанай.

З цяжкасцяў малочнага трусаводства варта адзначыць неабходнасць арганізацыі замены харчавання для наванароджаных адсаджаных трусянят, для чаго, у прыватнасці, спрабуюць выкарыстоўваць штучныя сумесі заменнікаў малака для катоў і сабак. Таксама існуе неабходнасць у распрацоўцы спецыяльных клетак з даільнымі апаратамі.

Катэгорыя:Малако
Катэгорыя:Трусаводства
Традыцыя шанавання Святога каменя (Крамянец)

**Шанаванне Святога Каменя** — традыцыя, распаўсюджаная ў вёсцы Крамянец, Лагойскага раёна Мінскай вобласці ў Беларусі. Камень-следавік шануецца мясцовымі жыхарамі як святы камень, здольны дараваць дабрабыт і здароўе, выклікаць дождж. Людзі вераць, што сляды на камені пакінутыя Богам, калі той спускаўся з нябёсаў.

## Гісторыя 
Лагойшчына багатая на камяні, якія былі прынесены са Скандынавіі апошнім ледавіком. Шмат камянёў па-ранейшаму ва ўяўленнях мясцовых жыхароў надзелены сакральным значэннем. Па іх меркаванню. звычайныя камяні растуць, а святыя — не. Вялікая колькасць камянёў у рэгіёне, у тым ліку «сакральных», абумовіла трывалае развіццё і захаванне традыцыі шанавання камянёў-следавікоў.

Здаўна жыхары вёска Крамянец лічылі мясцовы камень-следавік святым. Яго так і называюць — Святы камень. Іншай назвы сучасныя жыхары не памятаюць. У 1980-х гг. яго даследаваў доктар геолага-мінералагічных навук з НАН Беларусі Эрнст Ляўкоў, а таксама геолагі Аляксандр Карабанаў і Валерый Вінакураў. Тады 74-гадовая жыхарка Крамянца Зося Рогач расказала, што камень таксама называлі Богаў, Дажбогаў. Хадзілі да яго на Вялікдзень, на Яна, Яблычны Спас, па нядзелях. На Вялікдзень ішлі да ўсходу сонца і неслі чырвоныя яйкі, , грошы. Мылі твар, вочы, ногі. У засуху да каменя ішлі дзевяць , высякалі калы ў рост чалавека і падважвалі імі камень — на трэці дзень ішоў дождж. Каб спыніць ужо непатрэбны дождж, калы вымалі з-пад каменя. Той, хто прыходзіў да каменя, спачатку клаў ахвяру (грошы, палатно, кветкі, хлеб, яблыкі, пернікі).

Мясцовыя жыхары таксама сведчаць, што раней ля валуна былі капліца і крынічка, вада з якой лічылася вельмі чыстай і карыснай, святой. Існуе паданне пра паходжанне выемак (слядоў) на камяні. 

## Цяперашні час 
Для жыхароў в. Крамянец Святы камень з’яўляецца аб’ектам культурнай памяці. Адначасова ён — месца шанавання і пакланення. Як сакральны аб’ект, ён падтрымліваецца вернікамі абодвух канфесій — праваслаўнай і каталіцкай. Да каменя заходзяць каталіцкія паломнікі, што ідуць штогод у Будслаў на фэст у гонар Маці Божай Будслаўскай. Дары, якія прыносяць да каменя, часта асвячаюць у праваслаўнай царкве.

## Ахоўны статус 
Камень-следавік перыяду бронзавага веку, 0,6 км на поўнач ад в. Крамянец — .

Святы камень ля в. Крамянец ахоўваецца дзяржавай як адметны помнік прыроды з 1987 года. Ля каменя ўстаноўлены ахоўны знак, а ў вёсцы — указальнік, у якім напрамку ісці да каменя.

У 2016 г. традыцыі шанавання Святога каменя в. Крамянец быў надазены статус нематэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці. Яна была ўключана ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь (шыфр — 63Б0000106).

## Гл. таксама 
* Культ каменнай дзяўчынкi

## Спасылкі 
* Жывая спадчына Беларусі: інвентар нематэрыяльнай культурнай спадчыны
* Дучыц Л. Традыцыя шанавання Святога каменя ў вёсцы Крамянец Лагойскага раёна Мінскай вобласці//Электронная бібліятэка БГУ

Катэгорыя:Культура Лагойскага раёна
Катэгорыя:Крамянец (Лагойскі раён)
LAPV Enok

**LAPV Enok** (**LAPV** — **L**ight **A**rmoured **P**atrol **V**ehicle, *Лёгкабраніраваная патрульная машына*; **Enok** з нямец. — «янотападобны сабака») — нямецкі бронеаўтамабіль. Распрацаваны кампаніяй *Armored Car System (ACS)* у 2005 годзе. Яе працоўнай станцыяй выступае ноўтбук *Rocky III*, замацаваны паміж сядзеннямі. Калі ноўтбук згорнуты, сістэмай кіруе планшэт усталяваны на пярэдняй панэлі перад сядзеннем пярэдняга пасажыра.

У адрозненне ад патрульнай машыны, аўтамабілі вайсковай паліцыі не маюць узбраення. Знешне іх можна пазнаць па падвойным пробліскавым маячку *DBS 2000* з гучнагаварыцелем на даху, а таксама двух пробліскавых маячках спераду. Акрамя таго, у задняй частцы тэнта ёсць маленькае акенца для інфармацыйнага табло. Камунікацыйнае абсталяванне ўключае радыёсістэму з дзвюма УКХ-радыёстанцыямі *SEM 80/90*, спадарожнікавай сувяззю *Inmarsat BGAN Explorer 727 SATCOM* і вайсковую інфармацыйна-кіравальную сістэму *FüInfoSysH*. Зарадная прылада для партатыўнай рацыі *Kenwood TK-2140D* размешчана ў задняй частцы цэнтральнай кансолі.

Машыны каманд абясшкоджвання выбухованебяспечных прадметаў маюць грузавы адсек з жорсткім верхам. У гэтым адсеку знаходзяцца скрыні для захоўвання спецыяльнага сапёрнага інструменту. Сярод іншага, ёсць робат-маніпулятар *PackBot 510*, аналізатар *MH 5*, дэтэктары *VMR-3* і *CEIA*, прылада абясшкоджвання боепрыпасаў *RE 70* і касцюм сапёра *Med-Eng EOD 9*. У машынах размініравання толькі два месцы. За сядзеннем кіроўцы месцяцца скрыня для рэчаў і дадатковая скрыня для захоўвання рыштунку. У задняй правай частцы салона размешчана абсталяванне сувязі. Як і на патрульнай машыне, ёсць турэль для кулямёта.

Машыны кіналагічнай службы маюць поўнасцю абаронены грузавы адсек. У адсеку размешчаны дзве клеткі для службовых сабак. Пад імі знаходзіцца шуфляда для захоўвання рыштунку, напрыклад, ашыйнікаў, наморднікаў, павадкоў, сабачага корму і дзвюх 5-літровых бутэлек з вадой для сабак і 20 літраў вады для экіпажа з двух чалавек. Яшчэ адна скрыня з рыштункам перавозіцца на даху аўтамабіля.

*Enok 6.1* можа быць абсталяваны лёгкім дыстанцыйна-кіраваным баявым модулем , які звычайна ўзброены кулямётам MG3A1T.

## Эксплуатанты 
Першыя машыны былі перададзены Бундэсверу для выпрабаванняў у 2009 годзе. Станам на красавік 2022 года Бундэсвер меў на ўзбраенні 221 аўтамабіль.

Машына знаходзіцца на ўзбраенні Аўстрыі, Чэхіі, Германіі, Фінляндыі і Чарнагорыі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 2000-х
Катэгорыя:Аўтамабілі, прадстаўленыя ў 2009
Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Бранятэхніка Германіі
Ліда (аэрадром)

**Ліда** — ваенны аэрадром у Беларусі, размешчаны на ўсход ад аднайменнага горада Ліда Гродзенскай вобласці. Адзін з найстарэйшых аэрадромаў свету. У наступным годзе тут была сфарміравана спецыяльная рота, якая мела на ўзбраенні некалькі дырыжабляў («Альбатрос», «Астра», «Голуб» і «Грыф»), каля 300 салдат і 9 афіцэраў, а таксама 150 коней і 120 павозак. Аднак лётнае поле і неабходная інфраструктура, уключаючы элінгі для дырыжабляў, былі пабудаваныя толькі ў 1910-м. 18 чэрвеня 1914 года на аэрадроме сфарміраваны 3-ці корпусны авіяцыйны атрад расійскага імператарскага Паветранага флоту, пераемнікам якога ў чэрвені 1938 года стаў 15-ы знішчальны авіяцыйны полк.

У канцы ліпеня 1914 года ў Лідзе сфарміравана 4-я авіяцыйная рота на трох бамбардзіроўшчыках «Ілля Мурамец».

У пасляваенны перыяд аб’ект быў базай наступных часцей:
* 74-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны Сталінградскі Чырванасцяжны ордэна Суворава полк (з 9 жніўня 1945 года па красавік 1960 года);
* 136-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны сталінскі Чырванасцяжны ордэна Суворава полк (з 9 жніўня 1945 года па красавік 1960 года);
* 1-я гвардзейская штурмавая авіяцыйная Сталінградская ордэна Леніна двойчы Чырванасцяжная ордэнаў Суворава і Кутузава дывізія (з верасня 1952 года па 1993 год);
* 911-ы знішчальны авіяцыйны полк (з 11 лістапада 1953 года па чэрвень 1989 года).

## Сучасная гісторыя 
Пасля распаду Савецкага Саюза на аб’ект перабазаваўся 206-ы асобны штурмавы авіяцыйны полк, на аснове якога створана 206-я гвардзейская штурмавая Чырванасцяжная Радамская авіяцыйная база. У 2010 годзе на аэрадроме сфарміраваны 206-ы цэнтр падрыхтоўкі лётнага складу ВПС Беларусі, а 206-я гвардзейская штурмавая Чырванасцяжная Радамская авіябаза стала 116-й гвардзейскай штурмавой авіяцыйнай Радамскай Чырванасцяжнай базай.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Карта аэрадрома
* Аэродром Лида в годы становления российской военной авиации
* Аэродром Лида. Газета Беларусь сегодня

Катэгорыя:Аэрадромы Беларусі
Катэгорыя:Ліда
Перамога (кінатэатр, Новасібірск)

**Кінатэатр «Перамога»** () — кінакомплекс, размешчаны на вуліцы Леніна Новасібірска. Адкрыўся ў 1926 годзе, у складзе комплексу «Палац працы» (цяпер Сібірскі дзяржаўны ўніверсітэт воднага транспарту), пад назвай «Пралеткіно» і стаў не толькі самым буйным кінатэатрам у горадзе (800 месцаў для гледачоў), але і самым перадавым: у 1932 годзе тут пачалі паказваць гукавыя фільмы. У 1932 годзе быў перайменаваны ў «Кастрычнік», падчас Вялікай Айчыннай вайны ў будынку размяшчаўся завод ім. Камінтэрна, эвакуіраваны з Ленінграда. У 1952 годзе пасля рэканструкцыі кінатэатр быў адкрыты пад сённяшняй назвай «Перамога». Пасля некалькіх гадоў забыцця і маштабнай рэканструкцыі, праведзенай інтэрнацыянальнай камандай архітэктараў, дызайнераў і будаўнікоў, кінатэатр адкрыўся ў 2006 годзе. Цяпер гэта сучасны культурны цэнтр, тут размешчана 7 кіназалаў агульнай умяшчальнасцю 1101 месцаў, канферэнц-зала, галерэйная прастора, кавярня «Утровечера», кіна-кафэ «Прэм’ера», начны клуб і летняя канцэртная пляцоўка.
Новасібірскі дзяржаўны краязнаўчы музей

**Новасібірскі дзяржаўны краязнаўчы музей** () — адзін з вядучых музеяў Новасібірска.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1920 годзе як Цэнтральны народны музей Нованікалаеўска. Заснавальнікам і першым дырэктарам музея стаў Анзіміраў У. А., першыя экспазіцыі — астранамічная і геалагічная.

З канца 1920-х гадоў і да канца 1930-х быў вядучым музеем Заходне-Сібірскага краю. У 1940-х гадах дырэктарам музея працаваў вядомы архівіст і краязнаўца Я. Д. Стрэлаў.

З 1987 года гістарычны аддзел музея размяшчаецца ў будынку былога Гарадскога гандлёвага корпуса (помнік гісторыі і архітэктуры, пабудаваны па праекце вядомага архітэктара А. Д. Крачкова ў 1910 годзе). Экспазіцыйна-выставачная плошча займае 3219 м².

## Музейны фонд 
Музейныя фонды налічваюць 147 тыс. адзінак асноўнага фонду і 71 тыс. адзінак дапаможнага, у ліку якіх шэраг унікальных:

* поўны шкілет маманта, знойдзены побач з вёскай Вахрушава Качанёўскага раёна Новасібірскай вобласці,
* калекцыі прадметаў побыту і культу сібірскіх народаў, сабраныя экспедыцыямі 1920—1930-х гадоў.

Катэгорыя:Новасібірск
Катэгорыя:Музеі Расіі
Сабор Аляксандра Неўскага (Новасібірск)

**Сабор святога дабравернага князя Аляксандра Неўскага** () — праваслаўны храм у Новасібірску, пабудаваны як помнік наладжвальніку Вялікага Сібірскага шляху імператару Аляксандру III. Адзін з першых каменных будынкаў горада. Належыць да Новасібірскай епархіі Рускай праваслаўнай царквы.

У снежні 1895 года быў асвечаны часовы драўляны малітоўны дом, зборы якога ўказам кансісторыі павінны былі паступаць у камітэт па пабудове храма.

Будаўніцтва вялося ў 1897—1899 гадах.

У 1920-я — 1930-я гады сабор належаў абнаўленцам. Зачынены ў 1937 годзе, пасля арышту 30 верасня таго ж года абнаўленчага мітрапаліта Заходне-Сібірскага Аляксандра (Увядзенскага). Прадпрымаліся спробы ўзарваць будынак, але былі разбураны толькі перагародкі. У 1940-я гады ў будынку сабора размяшчаўся праектны інстытут «Прамбудпраект». У 1957 годзе ў ім размясцілася Заходне-Сібірская студыя кінахронікі (знаходзілася ў будынку да красавіка 1984 года). У прыватнасці, тут выпускаўся вядомы кіначасопіс «Сібір на экране», дакументальныя фільмы. За гэтыя гады ў саборы быў цалкам знішчаны роспіс, уладкованыя дадатковыя перакрыцці (утварыліся тры паверхі, у купале быў зроблены пакой).

У 1971 годзе пры працах па пракладцы кабеля побач з саборам была знойдзена магіла яго будаўніка Мікалая Ціхамірава. Яго парэшткі перанеслі на Заяльцоўскія могілкі Новасібірска.

У 1984 годзе будынак перадалі Новасібірскай філармоніі. Быў распрацаваны праект яго рэстаўрацыі і пераабсталявання для ўладкавання ў ім канцэртнай залы для камернага хору (уключаў у сябе пабудову дадатковага падземнага яруса). У 1988 годзе планавалася пачаць працу, але дзякуючы ўмяшанню грамадскасці пачалася кампанія за вяртанне сабора Рускай праваслаўнай царкве.
Новасібірскі музей чыгуначнай тэхнікі

**Новасібірскі музей чыгуначнай тэхнікі ім. М. А. Акулініна** () — спецыялізаваны музей, знаходзіцца ў Савецкім раёне Новасібірска (Раз’язная вул., 35), побач са станцыяй Сеяцель, якая знаходзіцца на чыгуначным участку Новасібірск-Бердск, паміж чыгункай і Бердскай шашой, што вядзе ад цэнтра Новасібірска да Акадэмгарадка. Музей, які адносіцца да Заходне-Сібірскай чыгункі, быў заснаваны ў жніўні 2000 года. Агульная працягласць выставачных пляцовак складае каля 3-х кіламетраў.

У музеі сабрана вялікая калекцыя паравозаў, цеплавозаў, электравозаў, вагонаў, якія ў асноўным працавалі на чыгунках Заходняй Сібіры. Акрамя таго, у калекцыі музея ёсць савецкія легкавыя аўтамабілі ГАЗ, Масквіч, ЗАЗ розных гадоў выпуску, а таксама некалькі грузавікоў, трактароў і ўсюдыходаў.

## Экспанаты музея 
### Паравозы 
* Эм725-12, Су213-42, ФД20-1588, СОм17-508, ЕА-3078, 9П-2, Эр789-91, ЛВ-0040, П36-0097, Л-0013, Л-3393, Л-4009

### Электравозы 
* ВЛ22м-1932, ВЛ23-501, ВЛ8-1232, ВЛ10-271, ВЛ60к-649, ВЛ80с-005, ВЛ40с-1066-2, ЧС2-039, ЧС3-073, ЧС4-023, IIКП

### Спецыяльны рухомы склад 
Снегаачышчальнік «Таран», снегаўборачная машына Гаўрычэнкі, электроснегоачышчальнік ЭСО-11, снегаўборачная машына СМ-2, электраснегаачышчальнік СДП, уклавальны кран УК-2519, платформа маторная МПД, машына выправачна-падбівачна-адрабленчая ВПО-3 секцыя ПЗСМ, катлаваннакапляльнік ВК-3, кран на чыгуначным ходзе ЕДК-25, ДГку-370, дрызіна з прычэпам ТД5, дрызіна АГМС, аўтаматрыса службовая АС1А

### Цеплавозы 
ТЭ2-289, ТЭ3-7376, ТЭ7-096, ТЭП10-082, ТЭП60-687, ТЭП80-0001, 2ТЭ10Л-2110, 2ТЭ10М-2682, 2М62-0500, 2Т1-1 , ЧМЭ3- 5452, ТГМ1-2925, ТГМ4-1676, ТГМ23В48-1026, ТГК2-8626
Новасібірскі дзяржаўны мастацкі музей

**Новасібірскі дзяржаўны мастацкі музей** () — мастацкі музей, заснаваны ў Новасібірску распараджэннем Савета Міністраў РСФСР ад 16 студзеня 1957 г. № 16 «Аб арганізацыі ў г. Новасібірску абласной карціннай галерэі», у тым жа годзе пачалося фарміраванне калекцыі музея. Адкрыццё для наведвання адбылося 27 снежня 1958 года. У 2004 годзе Новасібірская карцінная галерэя пераўтворана ў музей.

## Гісторыя 
Першапачаткова галерэя займала першы паверх пяціпавярховага жылога дома па вуліцы Свярдлова. З 1982 года музей размешчаны ў будынку былога Сібрэўкама. Частка будынка, пабудаваная ў 1926 годзе архітэктарам А. Д. Крачковым — помнік архітэктуры рэспубліканскага значэння. У 1948 годзе да яго была зроблена прыбудова. Да моманту размяшчэння ў будынку Карціннай галерэі, тут размяшчаліся абласны і гарадскі камітэты КПСС.

Акрамя Новасібірскага мастацкага музея ў будынку знаходзяцца Музей васковых фігур, Новасібірскі музей цацкі і Тэатр мастацкай лялькі.

У аснове калекцыі музея экспанаты, перададзеныя ў канцы 1950-х — пачатку 1960-х гадоў Міністэрствамі культуры РСФСР і СССР, Траццякоўскай галерэяй, Дзяржаўным Рускім музеем (13 работ), Паўлаўскім палацам-музеем (22 работы), Пермскай карціннай галерэяй (16 работ), ДМІІ ім. А. С. Пушкіна, Дзяржаўным Эрмітажам і іншымі музеямі Расіі. Першымі прыватнымі дарыльнікамі музея выступілі П. Я. Карнілаў (Ленінград) і В. М. Піўкін (Новасібірск).

У 1960-я — 1980-я гады музей праводзіць самастойную палітыку ў галіне камплектавання сваіх фондаў. З 1962 па 1982 год дырэктарам музея з’яўлялася Марыя Качальская.
Сібірскі дзяржаўны ўніверсіэт воднага транспарту

**Сібірскі дзяржаўны ўніверсітэт воднага транспарту** (СДУВТ, ) - тэхнічная вышэйшая навучальная ўстанова ў Новасібірску. Заснаваны ў 1951 годзе.

## Гісторыя 
Створаны 5 мая 1951 года загадам міністра рачнога флоту РСФСР у Новасібірску як Новасібірскі інстытут інжынераў воднага транспарту (НДІВТ).

У 1994-2015 гады - Новасібірская дзяржаўная акадэмія воднага транспарту (НДАВТ).

З 2015 года - Сібірскі дзяржаўны універсітэт воднага транспарту (СДУВТ).

## Факультэты 
* Электрамеханічны (ЭМФ)
* Суднамеханічны (СМФ)
* Гідратэхнічны (ГТФ)
* Інстытут марская акадэмія (ІМА)
* Упраўленне на водным транспарце (УВТ)
* Падрыхтоўкі кадраў вышэйшай кваліфікацыі (ФПК ВК)
Засуха 2100-х гадоў да н.э.

**Засуха 4200 гадоў таму** (2100-я гг. да н. э.) — адна з найбольш цяжкіх, па выкліканых ёю сацыяльных узрушэннях, кліматычных падзей галацэну. Засуха доўжылася на працягу ўсяго XXII стагоддзя да н.э. і, імаверна, спрыяла падзенню Старога царства ў Егіпце і Акадскай імперыі ў Месапатаміі. Засуха магла таксама прывесці да перасялення на паўднёвы ўсход носьбітаў Харапскай цывілізацыі.
. Рэзкае  пачынаецца каля 2200 года да н.э. дасягаючы лакальнага мінімуму каля 2000 года да н.э.]]
Крыніца  ў Месапатаміі каля 2100 года да н.э. супадае з астуджэннем клімату ў Паўночнай Атлантыцы (адзін з ). Фаза інтэнсіўнай  каля 2200 года да н.э. мае свае маркеры ў Паўночнай Афрыцы, на Блізкім Усходзе, Чырвоным моры, Аравійскім паўвостраве, Персідскім заліве, Індыйскім субкантыненце, а таксама ледавіковых адкладах горнай часткі заходняй Канады.

Мяжа стэпаў і лесастэпаў на Сярэднярускім узвышшы 4000 гадоў таму знаходзілася на паўночны захад ад сучаснай на 140—200 км. У  першая палова  характарызавацца арыдызацыяй клімату. Найбольшая арыдызацыя адзначана 4200-3700 гадоў таму. Паводле даных археолагаў, на тэрыторыі прычерноморскіх стэпаў і на Паўночным Каўказе няма ніводнага пахавання з датыроўкай паміж 4100 і 3900 гадоў таму. Даныя краніялогіі сведчаць аб рэзкай змене насельніцтва ў паўднёварускіх стэпах:  практычна знікае, змяніўшыся прышлым насельніцтвам цэнтральнаеўрапейскага і каўказскага паходжання ( і  культуры).

Каля 2150 года да н. з прычыны нізкага разліву Ніла спыніла сваё існаванне Старое царства у Егіпце. Голад, грамадскія беспарадкі і раздробленасць працягваліся прыблізна 40 гадоў, пакуль Егіпет не быў паэтапна аб’яднаны ў Сярэдняе царства. У сярэдзіне таго ж стагоддзя горцы-гутыі спусціліся з хрыбтоў Загрос і разбурылі Акад. Мусоны перасталі дасягаць гарадоў Індскай цывілізацыі, што прывяло да перасыхання  і звязаных з ім ірыгацыйных каналаў, за якім рушыў услед адток насельніцтва з Пяцірэчча на ўсход.

У кітайскай пісьмовай традыцыі з гэтым часам звязана барацьба Юя Вялікага з катастрафічнымі разлівамі Хуанхэ. Археолагі фіксуюць у XXII стагоддзі да н. э. канчатковы заняпад .

Як мяркуецца, з драматычнай мнагастагоддзевай засухай, якая адбылася на вялікім Блізкім Усходзе, звязаны масавы прыток генаў ад  да блізкаўсходніх прыручаных , які адбыўся каля 4 тысяч гадоў таму.

## Спасылкі 
* The Egyptian Old Kingdom, Sumer and Akkad
* The End of the Old Kingdom

Катэгорыя:Гісторыя клімату
Катэгорыя:Палеакліматалогія
Катэгорыя:Геаграфія Старажытнай Месапатаміі
Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Катэгорыя:Старажытны Усход
Synhimantus laticeps

**Synhimantus laticeps** — від круглых чарвей сямейства , які з’яўляецца паразітам птушак.

## Гаспадары 
*Synhimantus laticeps* з’яўляецца паразітам птушак і быў знойдзены ў наступных драпежных відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Сістэматыка 
Від быў апісаны ў 1819 годзе нямецкім заолагам  пад назвай .

## Літаратура 
* 
* Bychkova, E. Parasits of falcons in Belarus / E. Bychkova, A. Vintchevski // Ecology of bird-parasite interactions : a Special Symposium. — Vilnius, 1998. P. 53

Катэгорыя:Акуарыіды
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1819 годзе
Катэгорыя:Паразіты птушак
Талмачова (аэрапорт)

**Міжнародны аэрапорт Новасібірск (Талмачова) імя А. І. Пакрышкіна** (ІАТА: OVB, ІКАО: UNNT) — міжнародны аэрапорт, які абслугоўвае Новасібірск, размешчаны ў горадзе Об Новасібірскай вобласці. Найбуйнейшы за Уралам па пасажырапатоку. Аэрапорт знаходзіцца на скрыжаванні вялікай колькасці паветраных ліній, якія ідуць з Паўднёва-Усходняй Азіі ў Еўропу і з Паўночнай Амерыкі ў Індыю і Азію.

Аэрапорт з'яўляецца вузлавым для S7 Airlines.

Аэрапорт выкарыстоўвае дзяржаўны аэрадром, які знаходзіцца ў распараджэнні Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі, 337-га асобнага верталётнага палка ВПС РФ (в/ч 12739). На аэрадроме дазволена сумеснае базаванне авіяцыі ФСБ і паветраных суднаў S7 Airlines, а таксама яго сумеснае выкарыстанне грамадзянскім паветраным суднам. Старшым авіяцыйным начальнікам аэрадрома з'яўляецца камандзір в/ч 12739, а галоўным аператарам аэрадрома — АТ «Аэрапорт Талмачова».
Троіца-Уладзімірскі сабор

**Троіца-Уладзімірскі сабор** () — праваслаўны храм у Новасібірску. Належыць да Новасібірскай епархіі Рускай Праваслаўнай царквы. З’яўляецца падворкам Міхаіла-Архангельскага мужчынскага манастыра ў сяле Козіха.

Будаўніцтва пачалося ў 1999 годзе. Храм умяшчае 1500 чалавек, мае два ўзроўні (верхні галоўны храм у гонар роўнаапостальнага князя Уладзіміра і ніжні ў гонар Святой Тройцы). Вышыня храма 60 метраў (да верхняга пункта крыжа). Храм крыжова-купальны, шасціслупавы, трохгаловы з шасцю пасадамі.

24 жніўня 2013 года Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Кірыл асвяціў Троіцкі сабор. Падчас богаслужэння ў храме, акрамя святароў, знаходзілася мноства свецкіх людзей. У тым ліку губернатар Новасібірскай вобласці Уладзімір Гарадзецкі, былы губернатар Васіль Юрчанка, старшыня Заканадаўчага сходу Новасібірскай вобласці І. Г. Мароз, старшыня Сінадальнага інфармацыйнага аддзела Уладзімір Лягойда, ваенныя і розныя прадстаўнікі праваахоўных структур, дабрачынцы і тыя, хто ўдзельнічаў у будаўніцтве храма.

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Новасібірска
Сабор Праабражэння Гасподняга (Новасібірск)

**Сабор Праабражэння Гасподняга** — каталіцкі сабор у горадзе Новасібірску. Сабор мае статус кафедральнага ў Праабражэнскай дыяцэзіі (з цэнтрам у Новасібірску), якую ўзначальвае біскуп Іосіф Верт. Размешчаны па адрасе: вуліца М. Горкага, д. 100.

Будаўніцтва пачалося вясной 1992 года. Першую імшу ў саборы падчас будаўніцтва здзейсніў Прадстаўнік Св. Прастола ў РФ арцыбіскупам Франчэска Каласуона ў кастрычніку 1994 года. З Вербніцы 1996 года набажэнствы пачалі рэгулярна здзяйсняцца ў ніжнім храме, а з Калядаў 1996 — у асноўнай частцы сабора. Канчаткова будаўніцтва было завершана ўлетку 1997 года. Урачыстае асвячэнне адбылося 10 жніўня 1997 года, узначальваў абрад біскуп І. Верт, у асвячэнні сабора прынялі ўдзел Апостальскі нунцый у РФ арцыбіскуп Джон Букоўскі, генерал Таварыства Езуса Петэр-Ханс Кольвенбах, а таксама 10 розных кс. тысячы прыхаджан і паломнікаў.

Архітэктура сабора спалучае ў сабе элементы мадэрна са стылізаванымі формамі раманскага і гатычнага стылю.

29 жніўня 2013 года былі асвечаны вітражы, якія паказваюць цуд у Кане Галілейскай, Тайную Вячэру, Вадохрышча Хрыста і Сашэсце Святога Духа.

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Новасібірска
Новасібірская ГЭС

**Новасібірская ГЭС** () — гідраэлектрастанцыя на рацэ Об у Савецкім раёне горада Новасібірска. Адзіная гідраэлектрастанцыя на Обі, грае важную ролю ў працы энергасістэмы Новасібірска, забеспячэнні надзейнага водазабеспячэння, працы рачнога транспарта. Пабудавана ў 1950—1959 гадах. Уласнікам Новасібірскай ГЭС (за выключэннем суднаходнага шлюза) з’яўляецца кампанія «Русгідра». Архітэктурны комплекс Новасібірскай ГЭС з’яўляецца аб’ектам культурнай спадчыны, якая ахоўваецца дзяржавай.

## Канструкцыя станцыі 
Канструктыўна Новасібірская ГЭС уяўляе сабой нізканапорную руславую гідраэлектрастанцыю (будынак ГЭС уваходзіць у склад напорнага фронту). Збудаванні гідравузла складаюцца з земляной плаціны і дамбы, бетоннай вадаскіднай плаціны, будынка ГЭС, АРП 110 і 220 кВ і суднаходнага шлюза; агульная працягласць падпорных збудаванняў гідравузла складае 4846 м. У аснове збудаванняў знаходзяцца пяшчанікі і гліністыя сланцы. Устаноўленая магутнасць электрастанцыі — 490 МВт, праектная сярэднегадавая выпрацоўка электраэнергіі — 1,687 млрд кВт·г, фактычная сярэднешматгадовая выпрацоўка — 1,953 млрд кВт·г.

Катэгорыя:Новасібірск
Катэгорыя:Об
Новасібірская ЦЭЦ-5

**Новасібірская ЦЭЦ-5** — прадпрыемства энергетыкі, цеплаэлектрацэнтраль у Новасібірску, уваходзіць у структуру холдынгу «Сібірская генеравальная кампанія». Размешчана ў Кастрычніцкім раёне. Адна з дымавых труб ЦЭЦ вышынёй 260 метраў з’яўляецца самым высокім збудаваннем Новасібірска.

У 1971 годзе было прынята рашэнне пра будаўніцтва новай электрастанцыі ў Новасібірску, ЦЭЦ-5. Згодна з пастановай Савета Міністраў СССР ад 1971 года, мясцовы філіял Цеплаэлектрапраекта пачаў праектаванне станцыі. Па задуме праекціроўшчыкаў, станцыя павінна была стаць адной з самых магутных цеплаэлектрацэнтраляў краіны. Праект ЦЭЦ-5 магутнасцю 1200 тысяч квт распрацоўваўся пад кіраўніцтвам галоўнага інжынера Б. А. Валашчанкі. Кошт будаўніча-мантажных работ ацэньваўся ў 100 млн рублёў (у коштах тых гадоў).

Станцыя павінна была пачаць працу ўжо ў 1976 годзе, пачаўшы абаграваць з пабудаванай вадагрэйнай кацельні тры раёны горада (Дзяржынскі, Першамайскі і Цэнтральны), а таксама жылы масіў Валачаеўскі. Пуск першага энергетычнага агрэгата (з 12) быў прызначаны на 1979 год.

Будаўніцтва станцыі вялося сіламі дзвюх арганізацый — трэстамі «Захсібтрансбуд» і «Сібэнергабуд». Узвядзенне аднаго з самых высокіх збудаванняў станцыі — дымавой трубы (вышынёй 260 метраў) пачалося ў 1970-я гады.

## Пуск 
У 1977 годзе была запушчана кацельня з катлом № 1, а праз два гады на ёй працавала ўжо 4 вадагрэйныя катлы.

Асноўныя працы па першым энергаблоку скончыліся ў 1985 годзе. У кастрычніку таго ж года ён быў пушчаны ў эксплуатацыю.

Праектам прадугледжвалася ўзвядзенне шасці энергаблокаў. Да 1994 году на станцыі былі ўведзены ў эксплуатацыю пяць блокаў. Будаўніцтва шостага пачалося ў тым жа 1994 годзе, але з-за складанай эканамічнай сітуацыі ў краіне і праблем з фінансаваннем праекта будаўніцтва энергаблока было замарожана. І толькі ў верасні 2004 года ён быў пушчаны ў эксплуатацыю.

З’яўлялася канчатковым пунктам вугляправода Бялова-Новасібірск. Агулам было спалена 350 тысяч тон водавугальнага паліва.

З восені 2018 года Новасібірская ЦЭЦ-5 перайшла на спальванне бурага вугалю Барадзінскага разрэзу.

Катэгорыя:Новасібірск
Джэрэмі Стронг (акцёр)

**Джэрэмі Стронг** (; ) — амерыканскі . Найбольш вядомы па ролі Кендала Роя ў драматычным серыяле «Спадкаемцы», якая прынесла яму прэміі «Эмі», «Залаты глобус», «Спадарожнік» і прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША.

У 2022 годзе быў прызнаны часопісам Time адным са ста самых уплывовых людзей у свеце.

## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Джон Хэм

**Джонатан Дэніэл Хэм** (; ) — амерыканскі  кіно і тэлебачання.

Найбольш вядомы сваёй роляй Дона Дрэйпера ў драматычным серыяле «Вар’яты» (2007—2015), за якую ён атрымаў мноства ўзнагарод, у тым ліку прэмію «Эмі» і дзве прэміі «Залаты глобус».

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Вісім (Свярдлоўская вобласць)

**Вісім** () — пасёлак у Горнаўральскай гарадской акрузе Свярдлоўскай вобласці, Расія. Пасёлак размешчаны на тэрыторыі прыроднага парку «Рака Чусавая» і Вісімскага дзяржаўнага запаведніка. Размешчаны на тэрыторыі прыроднага парку «Рака Чусавая» і Вісімскага дзяржаўнага запаведніка, па берагах ракі Межавай Уткі (прытоку Чусавой), пры ўпадзенні ў яе рэк Вісім і Шайтанкі, за 38 км (па аўтадарозе — за 50 км) ад паўднёвага захаду Тагіла і за 110 кіламетраў на паўночны захад ад абласнога цэнтра Екацярынбурга.

## Памятныя мясціны 
* Літаратурна-мемарыяльны музей Д. Н. Маміна-Сібірака

Катэгорыя:Населеныя пункты Свярдлоўскай вобласці
Ведзьмы з Сугарамурдзі

**«Ведзьмы з Сугаррамурдзі»** () — іспанскі фільм 2013 года рэжысёра Алекса дэ ла Іглесіа. Фільм атрымаў восем прэмій «Гоя» з дзесяці намінацый у 2014 годзе, а таксама гран-пры Брусельскага кінафестывалю.

## Сюжэт 
Двое мужчын, Хасэ і Антоніа, а таксама сын Хасэ, маленькі хлопчык, якога завуць Серхіа, здзяйсняюць рабаванне ў Мадрыдзе, выкрадаючы залатыя кольцы з ламбарда. Хаваючыся ад паліцыі, яны захопліваюць таксі і накіроўваюцца ў бок Францыі.

Тым часам маці Серхіа (і былая жонка Хасэ) ловіць сігнал айфона свайго сына і ідзе за імі. У сваю чаргу, за ёй ідуць двое паліцэйскіх, Пачэка і Кальва.

Побач з французскай мяжой героі трапляюць у мястэчка Сугарамурдзі, дзе жывуць баскскія ведзьмы. Спачатку яны сустракаюцца толькі з трыма з іх: Марычу (бабуля), Грацыяна (маці) і Ева (дачка), але затым трапляюць у цэнтр гіганцкага шабашу.
Стыў Марцін

**Стывен Глен «Стыў» Марцін** (; ) — амерыканскі , комік, пісьменнік, музыкант, кампазітар і прадзюсар.

Вядомы сваёй працай у камедыйных фільмах і на тэлебачанні і, ён атрымаў мноства ўзнагарод, у тым ліку пяць прэмій Грэмі, прэмію «Эмі» і ганаровую прэмію Амерыканскай кінаакадэміі, а таксама намінацыі на дзве прэміі Тоні. Ён таксама атрымаў прэмію Марка Твэна за амерыканскі гумар у 2005 годзе, узнагароду Цэнтра Кенэдзі ў 2007 годзе і ўзнагароду *AFI Life Achievement Award* ў 2015 годзе.

У 2004 годзе Comedy Central паставіў Марціна на шостае месца ў спісе 100 найвялікшых стэндап-коміксаў. The Guardian назваў яго адным з найлепшых акцёраў, якія ніколі не атрымлівалі намінацыі на прэмію «Оскар».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
*
Марцін Шын

**Рамон Херарда Антоніа Эстэвес** (, вядомы пад сцэнічным псеўданімам **Марцін Шын** (); ) — амерыканскі  тэатра, кіно і тэлебачання, кінарэжысёр.

За сваю шасцідзесяцігадовую кар’еру атрымаў мноства ўзнагарод, у тым ліку тры прэміі «Эмі», прэмію «Залаты глобус» і чатыры прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША.

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Дом Аэрафлота (Новасібірск)

**Дом Аэрафлота** () - пяціпавярховы будынак у стылі канструктывізму, размешчаны ў Цэнтральным раёне Новасібірска на рагу Краснага праспекта і Ядрынцаўскай вуліцы. Пабудаваны ў пачатку 1930-х гадоў. Помнік архітэктуры рэгіянальнага значэння.

## Апісанне 
Архітэктар і дакладная дата будаўніцтва Дома Аэрафлота невядомыя. Будынак быў пабудаваны ў 1930-х гадах і прызначаўся для размяшчэння адміністрацыйных і службовых органаў Аэрафлота.

Галоўны заходні фасад звернуты да Чырвонага праспекта, паўднёвая тарцовая частка выходзіць на Ядрынцаўскую вуліцу. З поўначы да дома прымыкае выкананая ў стылістыцы суседняга будынка дэкаратыўная каланада.

Пяціпавярховы будынак франтальна-сіметрычнай кампазіцыі мае прамавугольную форму плана. Поўная сіметрыя будынка парушаецца толькі размешчаным у паўднёва-заходнім куце ўваходам, які падкрэсліваюць высокі ганак і «западальны» кут.

Два верхніх паверха ў адрозненне ад іншых маюць паніжаную вышыннасць.

Кутнія гаўбцы візуальна замацоўваюць вуглы, ствараючы дакладны вертыкальны рытм ярусаў.

Галоўны фасад вянчае высокі атык, яго цэнтр упрыгожвае барэльеф - эмблема "Аэрафлота". Па баках барэльефа размешчаны круглыя слыхавыя вокны.

Паміж вокнамі пятага і чацвёртага паверхаў знаходзіцца аб'ёмны надпіс "Аэрафлот".

Фасады будынка афарбаваны светла-блакітнай фарбай.

## Літаратура 
* Воеводина Т.В., Грес М.В., Минов И.Г. и др. Памятники истории, архитектуры и монументального искусства Новосибирской области Книга 1.Новосибирск / В.А.Кошелев. — Новосибирск: ПК «ДЕАЛ», 2011. — 279 с. — ISBN 5-8402-0368-8.
Anguillicoloides crassus

**Anguillicoloides crassus** — від круглых чарвей сямейства , які паразітуе ў плавальным пузыры . Першапачаткова жыў толькі ў Японіі, дзе з’яўляўся паразітам .  ў вадаёмы Еўропы прывяла да памяншэння папуляцыі .

## Апісанне 
Даўжыня цела да 4,5 см, дыяметр 5 мм. Гематафаг. Кроў вугра ў кішачніку чарвяка надае яму характэрную цёмную афарбоўку. Постэмбрыянальнае развіццё адбываецца ў чатыры лічынкавыя стадыі. Самка вырабляе больш за 10 тысяч яец.

 выступаюць планктонныя ракападобныя, а таксама дробна-размерные віды рыбы.

## Літаратура 
* Ус, В. В. Биология Anguillicola crassus (Kuwahara, 1974) (Nematoda. Camallanata) возбудителя ангулликолеза угрей и эпизоотология заболевания : автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата биологических наук : специальность 03.00.19 Паразитология, гельминтология / Ус Василий Владимирович ; Российская академия сельскохозяйственных наук, Всероссийский научно-исследовательский институт гельминтологии им. К. И. Скрябина. — Москва, 1997. — 29 с. : ил. — Библиография: с. 29 (6 назв.)
* F. Hartmann (1993): *Untersuchungen zur Biologie, Epidemiologie und Schadwirkung von Anguillicola crassus Kuwahara, Niimi und Itagaki 1974 (Nematoda), einem blutsaugenden Parasiten in der Schwimmblase des europäischen Aals (Anguilla anguilla L.)*. Dissertation an der Universität Hamburg, Fachbereich Biologie (PDF; 1,8&nbsp;MB)

## Спасылкі 
* Occurrence of the Swimbladder Parasite Anguillicola crassus (Nematoda, Dracunculoidea) in European Eels (*Anguilla anguilla*) in Ceyhan River, Turkey

Катэгорыя:Рабдытыды
Катэгорыя:Паразіты рыб
Джэймс Гандальфіні

**Джэймс Джозэф Гандальфіні-малодшы** (; ) — амерыканскі .

Найбольшую вядомасць атрымаў за ролю Тоні Сапрана - кіраўніка мафіёзнай «сям’і» ў серыяле «Сапрана» вытворчасці кампаніі HBO, за выкананне якой быў удастоены трох прэмій «Эмі», пяці прэмій Гільдыі кінаакцёраў ЗША і «Залатога глобуса».

У 2017 годзе Entertainment Weekly паставіў яго на 42 месца ў спісе найвялікшых тэлевізійных ікон усіх часоў. Гандальфіні зарабляў 1 мільён долараў за серыю ў апошнім сезоне шоу *«Сапрана»*, што рабіла яго адным з самых высокааплатных акцёраў тэлебачання.

У 2013 годзе ў Рыме, ва ўзросце 51 года Гандальфіні памёр ад сардэчнага прыступу.

## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Тэкстыльны інстытут Іванаўскага дзяржаўнага політэхнічнага ўніверсітэта

**Іванаўская дзяржаўная тэкстыльная акадэмія** (ІДТА) — вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Іванава (Расія). Гісторыя ВНУ вядзецца ад тэкстыльнага факультэта Іванава-Узнясенскага політэхнічнага інстытута, заснаванага ў 1918 годзе. У маі 1930 года факультэт пераўтвораны ў Іванаўскі тэкстыльны інстытут імя М. В. Фрунзэ (ІвТІ). Статус акадэміі ВНУ быў прысвоены ў 1994 годзе. У 2012 г. увайшла ў склад ізноў утворанага Іванаўскага політэхнічнага ўніверсітэта пад назвай Тэкстыльны інстытут Іванаўскага дзяржаўнага політэхнічнага ўніверсітэта.

## Гісторыя 
ВНУ створана загадам па Вышэйшым савеце народнай гаспадаркі СССР ад 17 траўня 1930 г. № 1374 на базе тэкстыльнага факультэта Іванава-Узнясенскага політэхнічнага інстытута імя М. В. Фрунзэ як Іванава-Узнясенскі тэкстыльны інстытут. Пасля перайменавання горада Іванава-Вазнясенск у горад Іванава (пастанова ЦВК СССР 27 снежня 1932 года) Іванава-Узнясенскі тэкстыльны інстытут стаў называцца Іванаўскім тэкстыльным інстытутам, якому пастановай Савета Міністраў РСФСР ад 2 чэрвеня 1960 г. № 796 прысвоена імя М. В. Фрунзэ.

Загадам па Міністэрстве вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі РСФСР ад 15 чэрвеня 1960 г. № 480 Іванаўскі тэкстыльны інстытут перайменаваны ў Іванаўскі тэкстыльны інстытут імя М. В. Фрунзэ, а пазней, загадам Дзяржаўнага камітэта Расійскай Федэрацыі па вышэйшай адукацыі ад 23 чэрвеня 1994 г. № 615 — у Іванаўскую дзяржаўную тэкстыльную акадэмію. Пастановай Урада Расійскай Федэрацыі ад 17 чэрвеня 1998 г. № 600 і загадам Міністэрства агульнай і прафесійнай адукацыі Расійскай Федэрацыі ад 25 снежня 1998 г. № 3249 Іванаўская дзяржаўная тэкстыльная акадэмія рэарганізавана шляхам далучэння да яе Вічугскага вячэрняга тэкстыльнага тэхнікума тэкстыльнага тэхнікума на правах адасобленых структурных падраздзяленняў-філіялаў. 13 лістапада 2002 года Іванаўская дзяржаўная тэкстыльная акадэмія ўнесена ў Адзіны дзяржаўны рэестр юрыдычных асоб як дзяржаўная адукацыйная ўстанова вышэйшай прафесійнай адукацыі «Іванаўская дзяржаўная тэкстыльная акадэмія», якая загадам Міністэрства адукацыі і навукі Расійскай Федэрацыі ад 27 мая 2011 г. № 1871 перайменавана ў федэральную адукацыйную ўстанову вышэйшай прафесійнай адукацыі «Іванаўская дзяржаўная тэкстыльная акадэмія». У адпаведнасці з загадам Міністэрства адукацыі і навукі ад 28 лістапада 2012 г. № 995 Іванаўская дзяржаўная тэкстыльная акадэмія аб’яднана з Іванаўскім дзяржаўным архітэктурна-будаўнічым універсітэтам у Іванаўскі дзяржаўны політэхнічны ўніверсітэт.

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Георгій Канстанцінавіч Цапаеў, ганаровы грамадзянін Баранавіч.

## Крыніцы
Шын

**Шын**:

## Прозвішча 
* Марцін Шын — амерыканскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання, кінарэжысёр
* Уладзімір Мікалаевіч Шын — беларускі і ўзбекскі баксёр
* Чарлі Шын — амерыканскі акцёр, сцэнарыст і прадзюсар, сын акцёра Марціна Шына

## Іншае 
* Шын (літара) — дваццаць пятая літара грузінскага алфавіту
Aproctidae

**Aproctidae** — сямейства круглых чарвей, якое належыць да надсямейства  атраду .

## Роды 
У сямейства ўключаюць наступныя роды:

*  Linstow, 1883
*  Jurasek, 1977
*  Linstow, 1903
*  Anderson & Chabaud, 1958
*  Schikhobalova, 1930
*  Schmerling, 1925
*  Diesing, 1861

Катэгорыя:Рабдытыды
Катэгорыя:Сямействы круглых чарвей