Навасёлкі (Пухавіцкі раён)

**Навасё́лкі** (, ) — аграгарадок у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр Навасёлкаўскага сельсавета. Месціцца за 4,5 км на захад ад Мар’інай Горкі, 57,5 км ад Мінска, на рацэ Цітаўка.

## Гісторыя 
### Ранняя гісторыя 
Каля сярэдзіны XVIII стагоддзя вёска ў Менскім павеце Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, таксама фальварак М. Агінскай-Завішы, быў млын.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні.

У 1800 годзе двор і сяло, прыватная ўласнасць, былі царква Святога Ануфрыя, карчма і млын на рацэ Цітаўцы (3 паставы і сукнавальня). Навасёлкі былі ўласнасцю сям’і Ратынскіх, пазней набыты Крупскімі. У 1814 годзе пабудавана драўляная царква.

Падарожнік і этнограф Павел Шпілеўскі, наведаўшы гэты населены пункт у сярэдзіне XIX стагоддзя, пісаў, што гэта прыгожае сяло «*ляжыць на даволі ўзвышаным беразе ракі Цітаўкі, абмываючай сяло на ўсю даўжыню яго…*». Аб паходжанні назвы пасялення Шпілеўскі пісаў, што назва Навасёлкі дадзена таму, што як яму расказвалі старажылы, на другім беразе ракі Цітаўкі было некалі старое сяло

У сярэдзіне XIX стагоддзя тут працаваў шпіталь для бедных, які заснавалі і ўтрымлівалі на свае сродкі Ратынскія. Дзейнічала ўніяцкая царква. Пры шпіталі працавала школа. Насельніцтва займалася ў асноўным земляробствам і жывёлагадоўляй, а таксама пчалярным, сталярным, колавым, рыбалоўным, рагожным промысламі. Некаторыя жыхары рабілі музычныя інструменты. Існаваў дробны гандаль.

Пасля 1861 года цэнтр Навасёлкаўскай воласці Ігуменскага павета. У 1863 годзе адкрыта народнае вучылішча. У 1863 годзе за ўдзел у паўстанні ўся маёмасць Баніфацыя Крупскага, у тым ліку фальварак Навасёлкі, была канфіскаваная ўладамі Расійскай імперыі. У 1870 годзе фальварак быў падораны расійскаму ўрадніку Льву Макаву.

У 1871 годзе пабудавана драўляная Пакроўская царква. У 1879 годзе ў Навасёлкаўскім праваслаўным прыходзе было 2,6 тысячы вернікаў.

У 1886 годзе дзейнічалі валасное праўленне, праваслаўная царква, народнае вучылішча, крама, адбываўся штомесячны таржок. За 3 км ад сяла быў вадзяны млын і заезны двор. У 1886 годзе ў навасёлкаўскім народным вучылішчы было 89 вучняў, з іх 15 дзяўчынак. Настаўніцай працавала Алена Ямшчыкова, яе памочніцай Ларыса Латоцкая. У 1900 годзе ў народным вучылішчы было 132 вучні. Паводле перапісу 1897 года ў сяле працавалі школа, хлебазапасны магазін, піцейны дом, было 2 крамы, царква, капліца на могілках, праходзілі 2 штогадовыя таржкі.

### Найноўшы час 
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай воласць абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. У 1920 годзе на базе народнага вучылішча створана сямігадовая школа, у якой на 1922 год працавалі 9 настаўнікаў, займаліся 120 хлопчыкаў і дзяўчынак. З 20 жніўня 1924 года цэнтр сельсавета Пухавіцкага раёна Менскай акругі (да 26 ліпеня 1930).

У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны калгас «Авангард», працавалі сталярная майстэрня і кузня. У 1932 года да Навасёлак была далучана вёска Бярозаўка. З 1938 года мела статус вёскі. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1940 годзе да Навасёлак быў далучаны пасёлак Падлессе (да 1940 года пасёлак меў назву Сарачынава).

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да 4 ліпеня 1944 года пад акупацыяй Германіі. Дзейнічала антыфашысцкае падполле. У ваколіцах дзейнічала партызанская брыгада «Беларусь».

У 1966 годзе да Навасёлак былі далучаны вёскі Навасёлкі 1 і Навасёлкі 2. У 1976 годзе да Навасёлак была далучана вёска Падлессе (да 1940 г. Сарачынава).

У 2010 годзе нададзены статус аграгарадка.

## Інфраструктура 
### Эканоміка 
* 2 крамы
* Аддзяленне сувязі

### Культура 
* Бібліятэка
* Дом культуры

### Медыцына 
* Фельчарска-акушэрскі пункт

## Насельніцтва 
* сярэдзіна XVIII ст. — 34 двары, 85 жыхароў мужчынскага полу
* 1800 год — 66 двароў, 346 жыхароў
* 1816 год — 47 жыхароў
* 1858 год — сяло, 75 рэвізскіх душ; фальварак, 43 жыхары
* 1870 год — 225 жыхароў мужчынскага полу
* 1886 год — 54 двары, 476 жыхароў
* 1897 год — сяло, 105 двароў, 597 жыхароў; маёнтак, 34 жыхары
* 1908 год — 65 двароў, 863 жыхары
* 1917 год — 669 жыхароў; маёнтак, 71 жыхар
* 1960 год — пасёлак Навасёлкі, 371 жыхар; пасёлак Навасёлкі 1, 144 жыхары, пасёлак Навасёлкі 2, 70 жыхароў
* 1999 год — 248 двароў, 675 жыхароў
* 2002 год — 235 двароў, 661 жыхар
* 2010 год — 566 жыхароў
* 2012 год — 584 жыхары
* 2019 год — 550 жыхароў

### Рэлігія 
* Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы

## Славутасці 
* Помнік землякам, якія загінулі ў час Другой сусветнай вайны.
* Брацкая магіла савецкіх воінаў Другой сусветнай вайны.

### Страчаная спадчына 
* Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы (1871).

## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Бабук (1897—1977) — хірург.
* Валянцін Нямцоў (1936—2012) — вучоны ў галіне статычнай механікі. 
* Урбан Крупскі (1863—1915) — палітычны, культурны і гаспадарчы дзеяч.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
*  — С. 102.
* 
* *Раюк, А. Р.* Урбан Крупскі (1863—1915): ад беларускага народніка да краёўца-кансерватара / А. Р. Раюк // Научные труды Респ. ин-та высш. школы. Истор. и псих.-пед. науки : сб. науч. ст.: в 3 ч. / РИВШ ; редкол. : В. А. Гайсёнок [и др.]. — Минск : РИВШ, 2023. — Вып. 23. — Ч. 1. — С. 339—346.
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Крупскія герба «Корчак»