Гліцэрый

**Гліцэ́рый** () — імператар Заходняй Рымскай імперыі, які кіраваў у 473—474 гадах.

Пра яго паходжанне і сям’ю нічога не вядома. Гліцэрый быў узведзены на прастол Заходняй Рымскай імперыі пры падтрымцы ваеннага магістра Гундабада, які быў бургундам. Аднак новы кіраўнік так і не быў прызнаны ўсходнім рымскім імператарам Львом I Макелам, які спрыяў таму, што Юлій Непат, пляменнік імператарскай жонкі, зрынуў Гліцэрыя. Потым былы імператар стаў епіскапам далмацыйскага горада Салона. Далейшы яго лёс невядомы.

## Біяграфія 
### Узыходжанне на прастол 
Крыніцы, што расказваюць пра Гліцэрыя, вельмі разрозненыя і бедныя. Ёсць дапушчэнне, што яго поўным імем было Флавій Гліцэрый. Дата яго нараджэння невядомая нават прыблізна. Вядома, што на момант свайго ўзыходжання на прастол ён займаў пост   — начальніка імператарскай гвардыі пры двары ў Равене.

У 472 годзе Заходняя Рымская імперыя была ахоплена грамадзянскай вайной паміж імператарам Пракопіем Антэміем і яго ваенным магістрам, варварам па паходжанні . У красавіку 472 года Рыцымер зайшоў так далёка, што стварыў імператару праціўніка ў асобе прыбылага ў Італію Алібрыя, які стаў адзіным заходнім імператарам пасля забойства Антэмія ў ліпені таго ж года пасля ўзяцця Рыма ў выніку пяцімесяцовай аблогі. Да гэтага ён ужо выступаў кандыдатам на трон заходняй імперыі ад караля вандалаў Гейзерыха ў 461 годзе. Аднак Алібрый пратрымаўся на прастоле ўсяго толькі некалькі месяцаў, сканаўшы ў пачатку лістапада 472 года ад чумы. Да гэтага часу памёр таксама і Рыцымер.

Усходні рымскі імператар Леў I Макела, які з’яўляўся ў той час адзіным кіраўніком рымскага свету, ніяк не мог падабраць прыдатнага чалавека на заходнерымскі прастол. Таму да сакавіка 473 года прастол Захаду пуставаў на працягу чатырох месяцаў. У звязку з гэтым у Равене пры падтрымцы германскіх падраздзяленняў рымскай арміі новы ваенны магістр і патрыцый, пляменнік Рыцымера, Гундабад узяў сітуацыю ў свае рукі і абвясціў імператарам коміта даместыкаў (элітны атрад імператарскай гвардыі) Гліцэрыя. Гісторык Іардан кажа, што гэта адбылося «*хутчэй шляхам захопу, чым абрання*». Феафан Спаведнік кажа, што Гліцэрый быў «*муж знакаміты*». Дата гэтай падзеі дакладна не вядомая: Старэйшыя Віндабонскія фасты завуць 5 сакавіка, а «*Paschale Campanum*» — 3 сакавіка. У чарговы раз рымскі імператар уступіў на прастол дзякуючы варварскаму палкаводцу. Прызначэнне Гліцэрыя імператарам падтрымаў кароль бургундаў і ваенны магістр Галіі . Гэта быў не першы выпадак, калі коміт даместыкаў стаў імператарам: Маярыян займаў тую ж пасаду ў 456 годзе.

### Кіраванне 
Вельмі мала вядома пра недоўгачасовае кіраванне Гліцэрыя. У сваёй біяграфіі святога , епіскапа Павіі,  сцвярджае, што імператар распачаў «*шмат мер для грамадскай выгоды*», але згадвае толькі, што ён па заступніцтве епіскапа Епіфанія пакрыў «*шкоду, нанесеную яго маці некаторымі з яго падданых*». Да нашага часу дайшоў адзіны закон, датаваны 11 сакавіка 473 года, які адносіцца да кіравання Гліцэрыя, прысвечаны сіманіі і накіраваны на імя Гімількона,  Італіі. Дадзены закон перанялі таксама і прэфекты прэторыя Ілірыка і Усходу, якія падпарадкоўваліся ўсходняму імператару, хоць Гліцэрый, вядома, не меў права навязваць свае законы Ілірыку ці Усходу. Апроч таго, выпуск закона быў ажыццёўлены таксама і з той мэтай, каб атрымаць царкоўную ўхвалу.

Ральф Мэтысен мяркуе, што Гліцэрый імкнуўся заставацца ў добрых стасунках з Усходняй Рымскай імперыяй. Большую частку часу свайго кіравання Гліцэрый жыў у Паўночнай Італіі, пра што сведчыць той факт, што ўсе знойдзеныя манеты, што адносяцца да часу яго кіравання, апроч адной, былі адчаканены на манетных дварах Медыялана і Равены. Манеты эпохі Гліцэрыя ў цэлым аналагічныя ўзору манет яго папярэднікаў — на іх малявалася франтальная фігура імператара, які трымаў доўгі, каранаваны крыжам скіпетр і статуэтку Перамогі на шары па-за залежнасцю ад таго, была здабыта перамога над ворагам ці не. На манетах Гліцэрыя ёсць асаблівасць — профіль кіраўніка намаляваны на іх у стылі, характэрным для тых манет, якія выпускаліся стагоддзем раней.

#### Змаганне з вестготамі і остготамі 
Гліцэрый, па ўсёй бачнасці, дамогся вызначаных поспехаў у змаганні з варварскай пагрозай, выкарыстоўваючы як дыпламатычныя, так і ваенныя сродкі. У 473 годзе вестгоцкі кароль  загадаў пачаць уварванне ў Італію, але яго военачальнік Вінцэнт (які, паводле паведамлення , меў званне магістра) быў пераможаны і забіты імператарскімі комітамі Алам і Сіндылам. Нягледзячы на пераможную абарону Італіі, імператар нічога не мог зрабіць, каб запабегчы захопу вестготамі гальскіх гарадоў Арэлата і Масіліі ў тым жа годзе. Гэтыя гарады пасля былі ненадоўга павернутыя рымлянамі ў час кіравання імператара Юлія Непата.

Тым часам у 473 годзе Італія сутыкнулася з новай сур’ёзнай пагрозай з боку остготаў. Пасля распаду  ў 454 годзе кіраўнік Усходняй Рымскай імперыі Маркіян дазволіў гэтаму народу, якім кіравалі тры браты — , Тэадэмір і , пасяліцца ў якасці федэратаў у Паўночнай Паноніі. Пасля рабавання ілірыйскіх правінцый і вайны з іншымі германскімі плямёнамі каля 469 года остготы захапілі тэрыторыі, што размяшчаліся ў сярэдняй плыні Дуная. Праз два гады Тэадэміра змяніў яго сын Тэадорых, які на чале часткі остготаў накіраваўся з Паноніі заваёўваць землі ў Ніжняй Мёзіі (праз дваццаць гадоў ён стане каралём Італіі). Іншая частка остготаў пад правадырствам Відзіміра таксама выйшла з Паноніі і вырашыла ўварвацца ў Італію. Гліцэрый разумеў, што магчымае з’яднанне Відзіміра з Вінцэнтам пагражае катастрафічнымі наступствамі для імперыі. Таму імператар адправіў остгоцкаму каралю пасольства і дзякуючы дыпламатычнаму майстэрству і хабару ў 2000 солідаў адправіў яго

«*з Італіі ў Галіі, якія цясніліся тады з усіх бакоў рознымі плямёнамі; ён запэўніў [остраготаў], што там па суседстве ўладараць іх родзічы вестготы. Што ж яшчэ? Відзімір прыняў дарункі разам з даручэннем ад імператара Глікерыя, адправіўся ў Галіі і, з’яднаўшыся з роднымі вестготамі, утварыў з імі адно цэлае, як было калісьці.*»

Такім чынам, праблема пагрозы з боку остготаў была вырашана.

#### Адносіны з Усходняй Рымскай імперыяй 
Усходні рымскі імператар Леў I Макела не прызнаў як папярэдніка Гліцэрыя Алібрыя, так і яго самога. Абранне Гліцэрыя не было ратыфікавана ўсходнім дваром, бо існавала падазрэнне, што ён быў марыянеткай Гундабада. Такім чынам, Леў вырашыў выбраць іншага імператара з ліку сваіх набліжаных. Такім стаў ваенны магістр Далмацыі Юлій Непат, які быў пляменнікам жонкі Льва . Адразу ўварвацца ў Італію Непат не мог, бо парты былі закрыты на зіму, і таму ён адклаў гэта прадпрыемства да пачатку вясны 474 года. Леў I Макела сканаў 18 студзеня 474 года, і яго наступнікам стаў яго ўнук, малалетні Леў II, які праз невялікі прамежак часу выбраў у якасці са-імператара свайго ўласнага бацьку Зянона. Зянон працягнуў падтрымваць афіцыйную пазіцыю Канстанцінопаля і адмаўляў любое прызнанне Гліцэрыя, якога ўсходні двор працягваў разглядаць у якасці звычайнага ўзурпатара, законным кіраўніком.

Нягледзячы на адсутнасць прызнання, Гліцэрый спрабаваў замірыцца з усходнім дваром ці, прынамсі, імкнуўся ўнікнуць канфліктаў з ім. Прыкладам, ён не выбраў другога консула ў 474 годзе, у звязку з чым адзіным консулам на Усходзе на той год быў Леў II.

### Скіданне і далейшае жыццё 
Увесну 474 гады, калі порты былі зноў адкрыты, Юлій Непат перасек Адрыятычнае мора і ўварваўся ў Італію, каб зрынуць Гліцэрыя. Гліцэрый, па ўсёй бачнасці, пакінуў Равену і пераехаў у Рым, каб супрацьстаяць захопнікам. Пра гэта сведчыць наяўнасць адной адчаканенай у Рыме невялікай срэбнай манеты, на якой знаходзіцца яго імя. Эта монета с надписью «VICTORIA AUGGG» () сведчыць пра існаванне трох імператараў. Размешчаная на аверсе  «D N GLYCERIUS P F AUG» () ясна паказвае, што Гліцэрый лічыў сябе адным з трох. Пад дзвюма іншымі меліся на ўвазе Зянон і Леў II. Выпуск манет пры такіх акалічнасцях, здавалася б, паказвае на працяг існавання з Гліцэрыя прэтэнзій на імператарскі тытул і намераў супрацьстаяць Непату. Але і ўсё ж, яго справа неўзабаве пацярпела паразу. Юлій Непат паміж 19 і 24 чэрвеня 474 года высадзіўся ў  і зрынуў Гліцэрыя, які не аказаў ніякага супраціўлення. Паводле паведамлення Іардана, Гліцэрый быў зроблены епіскапам Остыі, , , Старэйшыя Віндабонскія фасты) кажа пра тое, што зрынуты імператар быў накіраваны ў Далмацыю ў якасці епіскапа горада Салоны. У гэтым дачыненні лёс Гліцерыя быў падобна на лёс Эпархія Авіта, які кіраваў дваццаццю гадамі раней і стаў епіскапам Плацентыі.

Скіданне Гліцэрыя, такім чынам, абыйшлося без якога-небудзь кровапраліцця; гісторыкі даследавалі магчымыя прычыны, чаму заходні імператар, у якога былі Гундабад і яго армія, не спрабаваў супрацівіцца. Адной з магчымых прычын з’яўляецца тое, што кандыдатура Гліцэрыя, не прызнаная ўсходнім дваром, не атрымала падтрымкі ні ад рымскага сената, ні ад гала-рымскай арыстакратыі; супраціў Непату без падтрымкі сената быў бы няслушным рашэннем для Гундабада. Цалкам магчыма, што Гундабад, які адсутнічаў у Італіі, калі Гліцэрый быў зрынуты, знаходзіўся ў Галіі, каб сабраць пабольш войскаў для Гліцэрыя. што можа паказваць на жаданне заходняга імператара распачаць спробу супраціўлення. Аднак, па ўсёй бачнасці, прычына яго адсутнасці складалася ў наступным: ён хацеў атрымаць частку спадчыны ад свайго бацькі , які быў каралём бургундаў. Паколькі апроч Гундабада ў Гундыёха было яшчэ тры сыны — , Хільперык і , то Гундабад меў сапернікаў. Такім чынам, ён фактычна пакінуў Гліцэрыя бараніць свае правы ў адзінотку.

Гліцэрый пасяліўся ў Салоне. Неўзабаве ў Далмацыю прыбыў Непат, зрынуты з прастола ў 475 годзе ў выніку дзяржаўнага перавароту ваеннга магістра . Непат знаходзіўся ў Салоне ў 476 годзе, калі сын Арэста, імператар Ромул Аўгуст быў зрынуты каралём герулаў Адаакрам. Візантыйскі гісторык , чые працы захаваліся ў выпісках патрыярха Канстанцінопальскага Фоція, сцвярджае, што ў 480 годзе Гліцэрый быў удзельнікам змовы, мэтай якога было забойства Непата, якое адбылося ў тым жа годзе. Магчыма, Гліцэрый дзеяў у інтарэсах Адаакра. Ён быў змешчаны паміж Марцініянам і Лазарам. Мяркуецца, што Гліцэрый сканаў у Салоне.

## Вынікі кіравання 
Тое, што Леў I не змог адразу знайсці прыдатнага кандыдата на заходнерымскі прастол, сведчыць пра тое, што ў яго не было людзей, на якіх ён мог пакласціся. Як можна бачыць па падзеях тых гадоў, здрада стала звычайнай з’явай, і адданасць імператару практычна знікла.

Зрабіць высновы пра Гліцэрыя як пра палітыка вельмі складана з-за яго недоўгачасовага кіравання. На тое, што імператар быў глыбока веруючым хрысціянінам, паказвае яго заканатворчая дзейнасць. Ён таксама здолеў паспяхова пазбыцца ад пагрозы ўварвання варвараў.

Пасля сыходу з палітыкі Гліцэрый прысвяціў сябе служэнню Богу. У гэты час з прычыны слабасці дзяржавы царква брала на сябе ўсё больш і больш абавязанняў. Таму паведамленне пра дачыненне Гліцэрыя да забойства Юлія Непата цалкам упісваецца ў агульную карціну падзей тых гадоў.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
### Першасная літаратура 
* 
* 

### Даследаванні 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Епіскапы
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя