Т-64БМ

**Т-64БМ «Булат»** — украінскі асноўны баявы танк.

Уяўляе сабою глыбокую мадэрнізацыю савецкіх танкаў Т-64А/Б/БВ. Распрацаваны Харкаўскім канструктарскім бюро па машынабудаванні імя А. А. Марозава і мадэрнізуецца заводам ЗТМ імя Малышава.

Упершыню Т-64У («аб'ект 447АМ-1», прататып танка Т-64БМ «Булат») быў паказаны 24 жніўня 1999 года — на парадзе ў гонар незалежнасці Ўкраіны. На мяжы 2003—2004 гг. завод імя Малышава пачаў мадэрнізацыю савецкіх танкаў Т-64Б да ўзроўня Т-64БМ «Булат». Першапачаткова, праект мадэрнізацыі танкавага парку прадугледжваў мадэрнізацыю да ўзроўня «Булат» для ўзброеных сіл Украіны каля 400 Т-64Б/БВ.

У 2004 годзе «Булат» быў прыняты на ўзбраенне узброеных сіл Украіны. У гэтым жа годзе на ЗТМ імя Малышава пачалося выкананне першага кантракту коштам 8 млн. долараў ЗША на мадэрнізацыю 17 танкаў (пры гэтым, кошт мадэрнізацыі аднаго танка складаў каля 470 тыс. долараў ЗША). У далейшым, да канца 2008 года былі выпушчаны яшчэ дзве партыі (19 і 20 шт.), у выніку да пачатку 2009 года агульная колькасць пастаўленых танкаў «Булат» склала 56 адзінак, пры гэтым усе 56 танкаў былі пастаўлены з усталяваным камплектам дынамічнай абароны «Нож». Усе 10 танкаў былі пастаўлены без камплекта дынамічнай абароны і перададзены міністэрству абароны Ўкраіны 13. Усё 10 танкаў былі пастаўлены без камплекта дынамічнай абароны, аднак фактычна танкі былі адпраўлены ў 1-ю асобную танкавую брыгаду толькі 28 сакавіка 2014 года, пры гэтым усе 9 танкаў былі пастаўлены без камплекта дынамічнай абароны (камплекты ДА «Нож» для гэтых дзевяці танкаў былі замоўлены толькі 7 ліпеня 2014 года), у далейшым кошт мадэрнізацыі павялічываўся і па стане на кастрычнік 2014 года кошт мадэрнізацыі аднаго танка Т-64Б да ўзроўня «Булат» складаў 14-16 млн грыўняў.

2 студзеня 2013 года падчас праверкі 1-й асобнай танкавай брыгады спецыялістамі Тэрытарыяльнага Паўночна-усходняга кіравання ўнутранага аўдыту і кантролю Дэпартамента ўнутранага аўдыту і фінансавага кантролю Міністэрства абароны была выяўлена нястача 56 прыбораў начнога назірання ТВН-5 з танкаў Т-64БМ «Булат» агульным коштам звыш 1,3 млн грыўняў, у выніку расследавання было ўсталявана, што прыборы выкраў камандзір адной з танкавых рот брыгады. У жніўні 2013 усе выкрадзеныя прыборы былі вернутыя.

У чэрвені 2014 года паводле замовы міністэрства абароны Ўкраіны быў выкананы рамонт некалькіх камплектаў артылерыйскага ўзбраення для танкаў «Булат» (36 тармазоў адкату і 10 накатнікаў для танкавай гарматы Т-64БМ).

Падчас баявых дзеянняў на ўсходзе Ўкраіны некаторая колькасць танкаў была знішчана і звыш за дзесяць атрымалі пашкоджанні, але ў далейшым былі эвакуяваны і адноўлены. 6 снежня 2014 на палігоне ў Чугуеве узброеным сілам перадалі больш за дзесяць адрамантаваных танкаў Т-64БМ «Булат»

15 снежня 2014 спікер Міністэрства абароны Ўкраіны Вікторыя Кушнір паведаміла, што войскі атрымалі 29 дадатковых камплектаў актыўнай абароны для ўсталёўкі на танкі Т-64БМ «Булат»

## Апісанне канструкцыі 
У выніку мадэрнізацыі рэсурс танка павялічваецца на 11 000 км, а тэрмін эксплуатацыі — на 15 гадоў.

#### Сістэма кіравання агнём і прыцэльныя прыборы 
СКА «Булата» забяспечвае істотна лепшую дакладнасць вядзення агню ў параўнанні з Т-64Б за кошт стабілізацыі поля зроку і аўтаматычнага ўводу кутоў прыцэльвання і апярэджання. У некалькі разоў скарочаны час на прыцэльванне ў начных умовах. Эфектыўная далёкасць стральбы снарадамі ў параўнанні з Т-64Б павялічылася з 2000 да 2500 м днём і з 600 да 1500 м уначы.

СКА «Іртыш» (1А45) мадэрнізаванага танка ўключае:
* прыцэльны комплекс «Рось» (1А43У) — прызначаны для прыцэльвання гарматы наводчыкам, у тым ліку ПТУР, і спаранага кулямёта. Уключае дзённы прыцэл наводчыка «Промінь» (1Г46М) і танкавы балістычны вылічальнік 1В528-1. Прыцэл «Промінь» мае кратнасць 2,7-12х, абсталяваны незалежнай стабілізацыяй у дзвюх плоскасцях, лазерным далямерам (да 9990 м з дакладнасцю ±10 м) і каналам паўактыўнага кіравання ПТУР Камбат.
* начны комплекс наводчыка «Шугавея-E» (Т01-К01ЕR) паляпшае ўдвая эфектыўнасць стральбы і ў 2-3 разы скарачае час на падрыхтоўку стрэлу за кошт замены механічнай сувязі галаўнога люстэрка з гарматай на электрычную, уводзіны стабілізацыі поля зроку і аўтаматычнага ўводу кутоў прыцэльвання і апярэджання. Прадугледжана магчымасць усталёўкі замест яго цеплавізара «Шугавея-Кетрин», аднак па фінансавых чынніках ён не з'яўляецца стандартным абсталяваннем.
* стабілізатар асноўнага ўзбраення 2Э42М забяспечвае ў 2 разы лепшую дакладнасць прыцэльвання. Стабілізатар распрацаваны кіеўскім НДІ «Квант» і вырабляецца на ГП Харкаўскі машынабудаўнічы завод «ФЭД».
* прыцэльна-наглядальны комплекс камандзіра «Агат» (ПНК-4СР) стабілізаваны ў вертыкальнай плоскасці і забяспечвае дубляванне стральбы з гарматы і спаранага з ёй кулямёта, зенітнай усталёўкі днём і ўначы.
* прыцэл зенітнай усталёўкі ПЗУ-7 і прывад яе навядзення 1ЭЦ29М
* комплекс кіраванага ўзбраення ТАКО-621 дазваляе весці агонь ПТУР «Камбат» на адлегласці да 5000 м.

Прыцэлы, якія ўсталёўваюцца на танк «Булат», з'яўляюцца мадэрнізаванымі варыянтамі савецкіх прыбораў і комплексаў «Иртыш», «Шугавея» і «Агат», у якіх скарыстаны новыя камплектавалыя, значна падвышальныя іх характарыстыкі і магчымасці. Усе прыцэлы і прыборы серыйна выпускаюцца на Ўкраіне на наступных прадпрыемствах:

* Чаркаскі навукова-вытворчы комплекс «Фотоприбор»
* Феадасійскі казённы аптычны завод
* Изюмскі казённы прыборабудаўнічы завод Ствол гарматы выкананы хутказ'ёмным і можа быць заменены ў палявых умовах без дэмантажу вежы з танка. Прывад кручэння вежы — электрычны, прывад гарматы — гідраўлічны. Пасля мадэрнізацыі вежа паварочваецца ў 2 разы хутчэй: на 180°  за 5 секунд (хуткасць кручэння вежы адносна корпуса складае да 40 град/сек). На выпадак няштатнай сітуацыі прадугледжаны рэзервовыя механічныя прывады навядзення гарматы і вежы.

Боекамплект гарматы складаецца з 36 стрэлаў паасобна-гільзавага зараджання, з іх 28 змесцаваны ў механізме зараджання. «Булат» здольны весткі агонь бранябойна-падкалібарнымі, кумулятыўнымі, аскепкава-фугаснымі снарадамі і ПТУР «Камбат» з паўактыўнай сістэмай кіравання па лазерным прамяні.

Хуткастрэльнасць танка складае да 8 стрэлаў/хв. (7—12,5 сек. на зараджанне аднаго стрэлу), што дасягаецца за кошт аўтамата зараджання і тандэмнага досылання (снарад-зарад) за адзін цыкл. Выдаленне стрэлянага паддона ажыццяўляецца з дапамогай яго аўтаматычнага ўлоўлівання і кладкі ў пусты латок без разгерметызацыі баявога аддзялення.

**Комплекс кіраванага ўзбраення**
]]
Адметнай асаблівасцю танка з'яўляецца наяўнасць ККУ (комплексу кіраванага ўзбраення), які дазваляе весткі агонь кіраванымі ракетамі з лазерным навядзеннем. ККУ «Кобра» заменены на «Камбат», што павялічыла максімальную далёкасць стральбы з 4000 да 5000 метраў і бронепрабівальнасць за дынамічнай абаронай з 600—700 да 750 мм. ПТУРы мясцуюцца ў аўтамаце зараджання гэтак жа, як і звычайныя снарады.

**Дапаможнае ўзбраенне**
* Дыстанцыйна кіраваная зенітная ўсталёўка на аснове кулямёта КТ-12,7 мм (боекамплект 300 патронаў).
* Спараны з гарматай кулямёт КТ-7,62 мм (боекамплект 1250 патронаў).

### Абароненасць і жывучасць 
Падвышэнне ўзроўня жывучасці танка дасягнута за кошт усталёўкі дадатковай абароны на корпус і вежу танка. Камплект дадатковай абароны прызначаны для падвышэння ўзроўня абароны ад сучасных кумулятыўных і бранябойных падкалібарных снарадаў пры мінімальна магчымым павелічэнні масы танка. Камплект дадатковай абароны складаецца з пасіўнай (накладной) бранявой абароны і ўбудаванай дынамічнай абароны (УДА). ВДЗ складаецца з насавога модуля і бартавых экранаў, усталяваных на корпусе танка, а таксама модульных секцый, змесцаваных па вонкавым перыметры лэбавых і бартавых участкаў вежы і кантэйнераў, усталяваных на даху вежы.

Маса камплекта дадатковай абароны з элементамі дынамічнай абароны складае 3,5 т. Усталёўка камплекта ДА на адным танку сіламі экіпажа займае каля 6 гадзін. Элементы ДА, усталяваныя на танку, падчас яго эксплуатацыі ў адмысловым абслугоўванні не маюць патрэбы. Накладная браня ўсталёўваецца на лэбавых і бартавых участках вежы. УДА усталёўваецца на лэбавых, бартавых участках і даху вежы.

Для падвышэння абароны экіпажа пры ўзгаранні ўсярэдзіне баявога аддзялення танка і МТА ўсталёўваецца хуткадзейная сістэма пажаратушэння, якая забяспечвае аўтаматычнае пажаратушэнне у заселеным аддзяленні на працягу 150 мс.

### Рухомасць 
**Рухавік**

На танк усталёўваецца пяціцыліндравы дызельны рухавік 5ТДФМ аб'ёмам 13,6 літра і магутнасцю 850 л.с. Рухавік — двухтактны, шматтопліўны (працуе на бензіне, газе, паліве для дызельных рухавікоў ці іх сумесі ў любой прапорцыі), з наддувам, прамакропкавым прадзьмухам, непасрэдным упырскам паліва, з гарызантальным размяшчэннем цыліндраў і процілегла рухомымі поршнямі. У параўнанні з 5ТДФ, папярэднім варыянтам рухавіка, на 21,4 % узрасла ўдзельная магутнасць, дасягнуўшы 62,5 л.с./літр пры тых жа габарытах (Д х Ш х У, мм: 1413 х 955 х 581) і масе (1040 кг).

Запас паліва — 1270 л (730 літраў ва ўнутраных баках і 540 літраў у вонкавых). Ёмістасць дадатковых бочак — 370 літраў.

**Хадавая частка**

Хадавая частка «Булата» аналагічная такі ў Т-64Б. Мадэрнізаваны танк захаваў энергаёмістую і мяккую падвеску Т-64Б, якая забяспечвае камфорт экіпажа і дакладную стральбу з ходу. Для гусеніц танка былі таксама распрацаваны і выпрабаваны асфальтаходныя чаравікі (АХЧ), не патрабавальных дапрацоўкі дэталяў гусеніцы. Дадзеныя асфальтаходныя чаравікі з элементамі мацавання пастаўляюцца асобна.

## Т-64БВ і варыянты яго мадэрнізацыі 
## На ўзбраенні 
 — 85 Т-64БМ «Булат», па стане на сакавік 2014 года (78 з іх знаходзіліся на ўзбраенні 1-й асобнай танкавай брыгады «Лясныя ваўкі», астатнія — у 169-м навучальным цэнтры сухапутных войскаў «Дзясна» і Акадэміі сухапутных войскаў імя гетмана Пятра Сагайдакавага). Акрамя таго, 10 верасня 2014 года на ўзбраенне арміі і Нацыянальнай гвардыі былі перададзены 10 танкаў Т-64БМ1М (спрошчаны і патаннёны варыянт Т-64БМ «Булат», распрацаваны на экспарт для ўзброеных сіл Дэмакратычнай Рэспублікі Конга).

 — як мінімум адзін трафейны Т-64БМ

## Баявое ўжыванне 
Узброены канфлікт на ўсходзе Ўкраіны (2014) — Т-64БМ «Булат» актыўна выкарыстоўваецца ўкраінскай арміяй, зафіксаваны выпадкі знішчэння танкаў гэтага тыпу. Паведамляецца, што першая машына гэтага тыпу была падбіта 13 чэрвеня 2014 года ў баях за Луганскі аэрапорт, хоць украінскі бок афіцыйна прызнаў знішчэнне аднаго Т-64БМ 17 чэрвеня 2014 гады ў раёне н.п. Станіца Луганская. Па іншых дадзеных, падчас баявых дзеянняў было знішчана не менш за 15 танкаў гэтага тыпу, пры гэтым не меней дзесяці танкаў не падлягаюць аднаўленню (у выніку дэтанацыі боекамплекта ў іх адарваны вежы і разбураны карпусы). Апроч гэтага ў 1-й асобнай танкавай брыгады былі адбіты чатыры машыны.

## У масавай культуры 
### Стэндовы мадэлізм 
Т-64БМ вузка прадстаўлены ў стэндавым мадэлізме. Зборныя пластыкавыя мадэлі-копіі Т-64 розных мадыфікацый у тым ліку мадыфікацыі БМ у маштабе 1:35 выпускаюцца фірмай Скіф (Украіна).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Владислав Морозов. Бронетанковая техника на юго-востоке Украины // «Техника и вооружение», № 12, 2014. стр.8-18

## Спасылкі 
;Відэа
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Танкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Асноўныя баявыя танкі
Катэгорыя:Танкі Украіны
Катэгорыя:Т-64