Жлобін

**Жло́бін**. З прозвішчам Жлоба звязваў назву Жлобіна географ Вадзім Жучкевіч.

З іншага боку, ёсць гідронім Жлобін, так называецца возера каля Баранавічаў (цяпер у складзе горада).

## Паходжанне назвы 
Ёсць некалькі версій паходжання назвы «Жлобін», у тым ліку адкінутыя, легендарныя, тапанімічныя і лінгвістычныя.

### Хлепень 
Працяглы час у літаратуры сцвярджалася, што старая назва Жлобіна — «Хлепень», нібыта згаданая ў 1492 годзе ў сувязі з вайной Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім. Аднак сучасныя даследаванні паказалі, што гаворка ішла пра іншае паселішча — вёску Хлепень каля Сычова ў сучаснай Смаленскай вобласці Расіі. Атаясненне Хлепеня і Жлобіна прызнана памылковым.

### Патранімічная і народна-легендарная 
Паводле народнай легенды, назва Жлобін паходзіць ад імя легендарнага заснавальніка Злобіна — ваяра, які нібыта выратаваў людзей ад цмока. Паселішча было названа ў ягоны гонар, а з часам назва змянілася на «Жлобін». Версія падмацоўваецца мясцовымі паданнямі і тыповай практыкай утварэння назваў ад імёнаў першапасяленцаў была цалкам скапіравана з артыкула «Жлобін» Беларускай Вікіпедыі (версіі паміж 1 мая 2023 і 16 мая 2025), але гэтыя звесткі на праўдзе не пацверджаліся крыніцамі, хоць зноскі на іх стаялі, таму з вікіпедыйнага артыкула іх выдалілі 16 мая 2025 года.

### Іншыя версіі 
Разглядаецца таксама магчымасць паходжання ад фіна-угорскіх або іранскіх кораняў, звязаных са значэннямі «вільготнае месца», «талая вада» ці «рака» (камскі, таджыцкі, персідскі адпаведнікі). У такім выпадку «Жлобін» мог значыць «паселішча на вільготным месцы».

Выява ладдзі адсылае да значэння Дняпра як гандлёвага і культурнага шляху, які спрыяў фармаванню Жлобіна. Сімвалізуе падарожжа і накіраванасць у будучыню.

Падчас публічнага абмеркавання герба разглядаліся і іншыя варыянты, у тым ліку — грыфон з мячом як сімвал рода Хадкевічаў. Аднак перамог праект з ладдзёй, падтрыманы большасцю ўдзельнікаў конкурсу.

## Гісторыя 
### Старажытнасць 
Вынікі археалагічных даследаванняў паказваюць, што першыя пасяленні людзей на тэрыторыі сучаснага горада ўзніклі ў першабытнаабшчынны час, задоўга да заснавання Жлобіна. На ўзбярэжжы Дняпра ў межах горада знойдзены рэшткі паселішча перыяду бронзавага веку (II — пачатак I тысячагоддзя да н.э.). На тэрыторыі гарадскога парку культуры і адпачынку «Прыдняпроўскі» выяўлены сляды пасялення перыяду жалезнага веку. У 1931 годзе з раёна было гвалтоўна пераселена 158 сямей (734 чалавекі) на Урал. Мелі месца масавыя арышт і дэпартацыі сярэднякоў і нават беднякоў.

Больш падрабязна: «Савецкія рэпрэсіі ў Жлобінскім раёне».

### 1941—1945 
Ужо 27 чэрвеня 1941 года, праз пяць дзён пасля пачатку вайны, Люфтвафэ нанеслі бомбавы ўдар па Жлобінскім чыгуначным вузле. У гэты ж дзень быў сфармаваны Жлобінскі знішчальны батальён з больш як 100 чалавек — супрацоўнікаў НКУС, партыйных, савецкіх і камсамольскіх актывістаў. Ён узначальваўся А. Міронавым, А. Ярашавым і М. Шапірам. Батальён удзельнічаў у баях і эвакуацыі.

4 ліпеня 1941 года нямецкія войскі захапілі Жлобін. Савецкія войскі 6 ліпеня 1941 года адбілі горад, але пад націскам намнога большых сіл праціўніка адступілі за Дняпро.

З 13 ліпеня па 17 жніўня 1941 года войскі 63-га стралковага корпуса пад камандаваннем Л. Пятроўскага правялі Рагачоўска-Жлобінскую аперацыю, занялі Жлобін і пратрымалі яго да сярэдзіны жніўня. Гэта быў першы контрудар Чырвонай Арміі на фронце.

Падчас акупацыі (Жлобінскі гета існавала з верасня 1941 па красавік 1942) было забіта не менш за 2000 яўрэяў. Усяго акупанты загубілі 2500 жыхароў Жлобіна, Стрэшына і іншых населеных пунктаў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму за 9 км на поўдзень ад горада).

З восені 1941 года пачалі дзейнічаць першыя падпольныя групы на чале з Цітам Мінянковым, Паўлам Скварчэўскім і інш. Увосень 1942 года на Жлобіншчыну прыбылі дзве падрыхтаваныя групы — І. Крышнёва і Д. Шыбінскага — для стварэння партызанскіх атрадаў. Яны ўтварылі атрад «Смерць фашызму» і «Жалязняк».

У жніўні 1943 года партызаны з атрадаў «Смерць фашызму» і «Жалязняк» правялі аперацыю «Рэйкавая вайна», падарваўшы больш за 1200 рэек на Жлобінскім участку чыгункі.

У лютым 1944 года савецкія войскі выйшлі на левы бераг Дняпра насупраць Жлобіна, але да 6 чэрвеня 1944 года горад не быў вызвалены.

23 лютага 1944 года ў ходзе Рагачоўска-Жлобінскай наступальнай аперацыі савецкія войскі вызвалілі вёску Майскае, а 26-27 чэрвеня 1944 года Жлобін і навакольныя населеныя пункты былі канчаткова вызвалены падчас аперацыі «Баграціён».

*Падрабязней:* Партызанскі атрад «Смерць фашызму», Партызанскі атрад «Жалязняк» (Жлобінскі раён)

### 1945—1990 
Пасля вайны ў Жлобіне і раёне засталося крыху больш за 3 000 жыхароў, хоць напярэдадні вайны іх было звыш 19 000. Да 1959 года насельніцтва аднавілася — налічвалася ўжо 19 200 чалавек.

У 1963 годзе да Жлобіна далучаны пасёлак пеньказавода. Раней былі далучаны пасёлкі Ветка-Вір, Жлобін-Падольскі, Рабочы. З 17 сакавіка 1963 года — горад абласнога падпарадкавання. У 1975 годзе ў Жлобіне быў адкрыты мясакамбінат. У 1977 годзе пачала працу новая навучальная ўстанова, сёння — тэхналагічны каледж. 30 снежня 1978 года пабудаваны завод штучнага футра, а таксама каледж сферы абслугоўвання.

У канцы 1984 года — Беларускі металургічны завод. Пабудавалі яго з удзелам фірмаў «Фест-Альпіне» (Аўстрыя) і «Даніэлі» (Італія). Першы расплаў і разліўка сталі (СТАЛЬ 1 ГОСТ) адбыліся 15 кастрычніка 1984 года — гэта дата лічыцца днём заснавання завода. Яго першым дырэктарам стаў Дзярожант Акопаў.

### 1991—2020 
Пасля распаду СССР Жлобін працягваў развівацца як важны прамысловы і культурны цэнтр рэгіёна. У 1993 годзе быў пабудаваны Палац культуры металургаў.

У 1995 годзе ўзведзены новы мураваны будынак Свята-Троіцкай царквы.

4 студзеня 2002 года Жлобінскі раён і горад Жлобін аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — Жлобінскі раён з адміністрацыйным цэнтрам горад Жлобін.

У 2004 годзе быў узведзены новы будынак чыгуначнага вакзала, а ў 2006 годзе адкрыты Цэнтр алімпійскага рэзерву.

У 2007 годзе на БМЗ увялі ў эксплуатацыю трубную вытворчасць. У Красным Беразе быў адкрыты мемарыял «Дзяцям — ахвярам вайны». У 2008 годзе ў Цэнтры алімпійскага рэзерву адкрыўся аквапарк.

У 2012 годзе хакейны клуб «Металург» стаў чэмпіёнам Беларусі. У 2013 годзе горад прымаў рэспубліканскі фестываль «Дажынкі». У 2013—2021 гадах праводзілася электрыфікацыя чыгуначных участкаў. У 2020 годзе быў адкрыты новы будынак Жлобінскага гісторыка-краязнаўчага музея.

22 снежня 2014 года ў склад горада ўключаны большая частка вёскі Лебядзёўка Луцкага сельсавета і пасёлак Рубеж Малевіцкага сельсавета.

У жніўні 2020 года Жлобін стаў адным з гарадоў, дзе прайшлі масавыя акцыі пратэсту пасля прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі. 17 жніўня забастоўка на БМЗ увайшла ў актыўную фазу: былі спынены ўсе тры мартэлі (электрадугавыя печы), з іх быў сліты метал, і завод спыніў працу. Каля 2 000 рабочых падпісалі зварот з патрабаваннем перагляду вынікаў выбараў.

Некалькі працоўных — Яўген Говар, Аляксандр Баброў і Ігар Повараў — былі асуджаныя на рэальныя турэмныя тэрміны за нібыта «арганізацыю» страйку. Асобны прысуд атрымаў супрацоўнік БМЗ Аляксандр Гашнікаў — 14 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму за спробы стварэння незалежнага прафсаюзу і арганізацыю працоўнага руху ў краіне.

Тым не менш, афіцыйнае кіраўніцтва заяўляе пра станоўчую дынаміку. У 2023 годзе, паводле слоў генеральнага дырэктара Дзмітрыя Корчыка, было выпушчана на 250 тысяч тон сталі больш, чым у папярэднім годзе (плюс 12 %), а экспарт пракату чорных металаў вырас да 1,6 млн тон (плюс 17 %). Доля інавацыйнай прадукцыі склала 41 %, а работнікам была выплачана 13-я зарплата.

Пасля падзей жніўня 2020 года ў Жлобінскім раёне адбыўся шырокі палітычны пераслед. Дзясяткі жыхароў былі асуджаныя за ўдзел у пратэстах, каментары ў інтэрнэце або за публічныя выказванні салідарнасці. Штрафы, «хатняя хімія», пазбаўленне волі — гэта найбольш тыповыя формы пакарання. Прысуды выносіліся паводле артыкулаў 342, 364, 369, 130 КК, а ў асобных выпадках — нават за нібыта «здраду дзяржаве».

У 2024 годзе Жлобін заняў першае месца сярод усіх раённых цэнтраў Гомельшчыны па колькасці палітычна матываваных крымінальных спраў — 168 зафіксаваных выпадкаў, што саступае толькі абласному цэнтру.

## Насельніцтва 

ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:80000
ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1847 from:0 till:965
  bar:1880 from:0 till:430
  bar:1897 from:0 till:1307
  bar:1909 from:0 till:4270
  bar:1939 from:0 till:19300
  bar:1959 from:0 till:19200
  bar:1970 from:0 till:25000
  bar:1995 from:0 till:67600
  bar:2013 from:0 till:75335
  bar:2016 from:0 till:75956
  bar:2017 from:0 till:76068
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:

* **XIX стагоддзе**: 1847 год — 965 чал.; 1880 год — 430 чал.; 1897 год — 1&nbsp;307 чал. (перапіс)(2100 чал.)
* **XX стагоддзе**: 1909 год — 4&nbsp;270 чал.; 1939 год — 19,3 тыс. чал.; 1959 год — 19,2 тыс. чал.; 1970 год — 25 тыс. чал. (25,4 тыс. чал.); 1995 год — 67,6 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2013 год — 75&nbsp;335 чал.; 2016 год — 75&nbsp;956 чал.
* Храм Свяціцеля Васіля Вялікага
* Жлобінскі заапарк

## Вядомыя асобы 
**Дзеячы навукі, культуры, царквы**

* Вульф Іосіфавіч Агранаў (1918—1995) — мастак-пастаноўшчык тэатра і кіно, заслужаны дзеяч мастацтваў Украінскай ССР.
* Сямён Міхайлавіч Бытавой (1909—1985) — савецкі паэт.
* Аляксей Іванавіч Восіпаў — доктар філасофскіх навук, прафесар.
* Георгій (Данілаў) — мітрапаліт Ніжагародскай і Арзамаскай епархіі, кіраўнік Ніжагародскай мітраполіі Рускай праваслаўнай царквы (з 2003).
* Гірш Ізраілевіч Добін (1905—2001) — яўрэйскі пісьменнік.
* Усевалад Мікалаевіч Сцебурака — беларускі паэт, празаік
* Неаніла Арцёмаўна Крынічная — доктар філалагічных навук, заслужаны дзеяч навукі Расійскай Федэрацыі.
* Арыэль Шламо-Залман — пісьменнік і рэдактар ізраільскіх энцыклапедый.
* Леў Мікалаевіч Тамкоў (1937—1997) — беларускі архітэктар.
* Мікалай Абрамавіч Шэхтман (нар. 1936) — расійскі вучоны ў галіне лексікалогіі і семантыкі.
* Юрый Яфімавіч Мамлін (нар. 1947) — беларускі архітэктар.

**Ваенныя**
* Макар Уласавіч Барташоў (1909—1948) — Герой Савецкага Саюза, камандзір авіяцыйнай дывізіі, удзельнік савецка-японскай вайны.
* Міхаіл Сямёнавіч Быкаў (1922—1991) — Герой Савецкага Саюза, камандзір авіяцыйнай эскадрыллі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
*  (1897—1920) — ваеннаслужачы расійскіх, затым — польскіх узброеных сіл (сяржант-пілот), удзельнік І-ай сусветнай вайны; узнагароджаны пасмяротна Ордэнам воінскай доблесці (вышэйшая ваенная ўзнагарода Польшчы).
* Зіновій Якаўлевіч Дворкін (1907—1983) — начальнік ваенна-будаўнічага ўпраўлення Ленінградскага фронту Вялікай Айчыннай вайны, генерал-лейтэнант інжынерна-тэхнічнай службы.

**Спартсмены**

* Аніс Віктаравіч Ананенка (нар. 1985) — шматразовы чэмпіён Беларусі ў бегу на сярэднія дыстанцыі, майстар спорту міжнароднага класу Рэспублікі Беларусь.
* Ігар Андрэевіч Кузьмянок (нар. 1990) — беларускі футбаліст.
* Уладзімір Мікалаевіч Лавецкі — срэбны прызёр XX летніх Алімпійскіх гульняў (1972, Мюнхен, Германія) у эстафеце 4×100 м.
* Сяргей Сяргеевіч Мацвейчык (нар. 1988) — беларускі футбаліст.
* Васіль Васільевіч Рудзянкоў (1931—1982) — чэмпіён і рэкардсмен XVII летніх Алімпійскіх гульняў (1960, Рым) у кіданні молата.

**Іншыя вядомыя асобы**
* Юрый Леанідавіч Астапчанка (нар. 1945) — беларускі палітык.
* Рыгор Арцёмавіч Васільеў (1885—1976) — удзельнік рэвалюцыйнага руху.
*  — старшыня ўрада Удмурцкай Рэспублікі Прыволжскай федэральнай акругі (Расійская Федэрацыя; 2000—2014).
* Таццяна Сцяпанаўна Філімончык (нар. 1949) — беларускі палітык.

## Цікавыя факты 
У 1955 годзе ў Жлобіне здымаўся мастацкі фільм «Зялёныя агні» (рэжысёры С. І. Сплашноў, І. А. Шульман, кінастудыя «Беларусьфільм»). Дзеянне адбываецца на адным з чыгуначных вузлоў Беларусі. Малады машыніст грузавога цягніка Сяргей Чобур на сваю рызыку здзяйсняе першы рэйс з перавышэннем вагавых нормаў. У шляху выяўляецца няспраўнасць машыны. Заняўшыся на хаду рамонтам, брыгада дапускае парушэнне правілаў эксплуатацыі, і Чобура здымаюць з працы. Вопыт Чобура ўдаецца паспяхова паўтарыць, і Сяргея вяртаюць на паравоз. Гэтаму больш за ўсё рады дзве дзяўчыны-чыгуначніцы — інжынер Людміла і дыспетчар Аксана… У масавых сцэнах удзельнічалі многія жыхары Жлобіна, у фільме ёсць прыгожыя здымкі чыгуначнай тэхнікі таго часу.

## Гл. таксама 
* Спіс вуліц Жлобіна
* Жлобінскі аўтобус

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Жлобінскі край: ад мінулага да сучаснасці. Гісторыка-краязнаўчы даведнік*. — 2025. — 463 с. — С. 65-73. — https://drive.google.com/file/d/1fXSVxbinig2sF05LkqTeHXssAfQKplXu/view.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры
Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства