open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Спагеці

thumb|Спагеці
200px|thumb|Спагеці з памідорамі і базілікам
**Спагеці** (; ) — локшына з цвёрдай пшаніцы з круглым сячэннем, дыяметрам каля  (пасля адваркі), і як правіла даўжынёй каля . Больш тонкія спагеці называюцца «спагеціні» (), таксама капеліні, тоўстыя спагеці — «спагетоні» (). Радзімай спагеці з'яўляецца Італія, і яны шырока выкарыстоўваюцца ў італьянскай кухні, часта запраўляюцца таматным ссоусам. З'яўляюцца асновай шматлікіх італьянскіх страў, напрыклад: *Spaghetti Napoli* (спагеці па-неапалітанску) — з таматным соусам, *Spaghetti Bolognese* (спагеці-баланьезэ) — з таматнай падліўкай і мясным фаршам, *Spaghetti all’Aglio ed Olio* (спагеці з часнаком і алеем) — з гарачым аліўкавым алеем і крыху абсмажаным у ім часнаком.

## Гісторыя 
Радзімай спагеці з'яўляецца італьянскі горад Генуя. У горадзе Понтэдасіа, недалёка ад Генуі, адкрыты Музей спагеці, дзе сабраны рэцэпты прыпраў і соусаў. Таксама там захоўваецца Натарыяльны акт (з архіва Генуі) ад 4 лютага 1279 года, які пацвярджае існаванне кулінарнага вырабу з цеста пад назвай «макароніс».

Катэгорыя:Італьянская кухня
Катэгорыя:Генуэзская кухня
Катэгорыя:Макаронныя вырабы
Капеліні

**Капеліні** () — гатунак італьянскіх макаронных вырабаў.

Капеліні ўяўляюць сабой вельмі тонкія, звычайна 0,88 мм у дыяметры, падобныя да спагеці макаронныя вырабы, якія належаць да традыцыйнай італьянскай кухні. Разам з блізкімі ім Капелі д'анджэла (Capelli d'angelo) з'яўляюцца самым тонкім з існуючых разнавіднасцяў італьянскіх макарон.

Капеліні гатуюць з пшанічнай мукі грубага памолу. Нягледзячы на малую таўшчыню, капеліні пры прыгатаванні не разварваюцца. Варацца ў кіпячай вадзе тры хвіліны. Капеліні служаць як дадатак пры падрыхтоўцы булёнаў альбо падаюцца да стала разам з лёгкімі соўсамі.

Катэгорыя:Італьянская кухня
Катэгорыя:Макаронныя вырабы
Макаронныя вырабы

**Макаронныя вырабы** — харчовыя вырабы з прэснага, замешанага на вадзе і высушанага да вільготнасці 12,5-13% пшанічнага цеста. Да іх адносяцца макарона, вермішэль, локшына, фігурныя вырабы (ракавінкі, зорачкі) і інш. Вырабляюць з мукі вышэйшых гатункаў, якая багата пратэінамі. Вызначаюцца добрым смакам, высокай пажыўнасцю і каларыйнасцю (1,5 кДж на 100 грам макаронных вырабаў), лёгкасцю прыгатавання; доўга захоўваюцца без страты пажыўных і смакавых якасцей.

## Літаратура 
*
Тур дэ Франс

**«Тур дэ Франс»** (), неафіцыйная назва **Вялікая пятля** — самая вядомая і прэстыжная веласіпедная гонка свету. Праводзіцца з 1903 года ў Францыі. з З 2022 года праводзяць жаночую версію «Тур дэ Франс Фэм».

## Гісторыя 
 - 7-разовы пераможца Тур дэ Франс]]
Велагонка «Тур дэ Франс» заснавана як рэкламны праект газеты ''L'Auto* (папярэднік цяперашняга *L'Équipe*), яе рэдактарам і сузаснавальнікам Анры Дэгранжам, каб канкураваць з велагонкай Парыж-Брэст-Парыж і велагонкай Бардо—Парыж.

Ідэя стварэння Тур дэ Франс належыць журналісту *L'Auto* Жэа Лефеўру, з якім Анры Дэгранж абедаў у парыжскім *Café de Madrid* 20 лістапада 1902 года. Поспех гонкі *Le Tour de France* стаў вялікім поспехам і для газеты *L'Auto*, колькасць падпісчыкаў якой вырасла ў 1903 годзе з 25 тысяч (перад Турам) да 65 тысяч пасля Тура; у 1908 годзе колькасць падпісчыкаў газеты ўзрасла да 250 тысяч, а ў час «Тур дэ Франс» 1923 прадавалася 500 тысяч асобнікаў газеты ў дзень. Рэкордны наклад газеты быў дасягнуты на працягу «Тур дэ Франс» 1933—854 тысячы асобнікаў у дзень. Сёння Тур арганізоўвае «Таварыства Тур-дэ-Франс» — філіял *Amaury Sport Organisation'', які з'яўляецца часткай медыя-холдынгу, у які ўваходзіць газета ''L'Équipe''.

Тур, які праводзіцца ў Францыі і ў блізкім замежжы, праходзіць штогод на працягу трох тыдняў у ліпені. Толькі ў час Першай (1915—1918) і Другой сусветнай вайны (1940—1946) тур быў адменены.

## Прынцыпы гонкі 
«Тур дэ Франс» складаецца з 21 этапу: кожны этап доўжыцца адзін дзень. Кожны гоншчык павінен скончыць этап, каб яго час быў зарэгістраваны і назапашаны. Поўная працягласць гонкі — паміж 3000 і 4000 км (трасы і працягласць этапаў кожны год мяняюцца).

Генеральная класіфікацыя — ранжыраванне гоншчыкаў згодна назапашанаму часу. Пераможцам Тура становіцца той гоншчык, сумарны час якога з'яўляецца найменшым сярод усіх удзельнікаў. Можна выйграць агулам Тур, не выйграўшы ніводнага этапу (Грэг Лемонд і Альберта Кантадор зрабілі гэта ў 1990 годзе і 2009 адпаведна). 

Акрамя заліку па часе існуюць і іншыя намінацыі:
* Найлепшы спрынтар;
* Найлепшы горны гоншчык;
* Найлепшы малады гоншчык.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт «Тур дэ Франс»
* «Тур дэ Франс» на Eurosport
* «Тур дэ Франс» на WorldVelosport

Катэгорыя:Спаборніцтвы па веласіпедным спорце
*
Катэгорыя:Тур дэ Франс Фэм
Катэгорыя:Велагонкі ў Францыі
Катэгорыя:Велагонкі
Катэгорыя:Шашэйны веласпорт
Калаплака

**Калапла́ка** (*Caloplaca*) — род накіпных лішайнікаў сямейства .

## Апісанне 
Талом тонкі ў выглядзе скарынкі, рэдка патоўшчаны, ад гладкага да злёгку бародаўчатага, шэры, цёмна-шэры, аліўкавы, часам з зеленаватым адценнем, матавы або радзей бліскучы. Радзей талом арэалаваны, з нераўнамерна бародаўчатай паверхняй. На паверхні талома часам утвараюцца сарэдыі. Стрыжань белы. Пладовыя целы (апатэцыі) круглаватыя, сядячыя, разнастайнай афарбоўкі — светла-жоўтыя, аранжавыя і ржава-чырвоныя. Сумкі з 8 спорамі, радзей 12-16. Споры ад эліпсоідных да шырокаавальных, ад кароткіх да больш-менш падоўжаных, 2‑клетачныя, бясколерныя, біпалярныя; спелыя споры 4‑клетачныя. Талом з жоўта-аранжавымі або ржава-чырвонымі пігментамі.

Змяшчае лішайнікавыя кіслоты: эмадзін і парыецін.

## Пашырэнне 
У свеце род налічвае каля 300 відаў, шырока распаўсюджаных па ўсім свеце, сягаючы ад Антарктыды да высокіх шырот Арктыкі. Яго знаходзілі ў паўночных шыротах Паўночнай Амерыкі і Расіі. Толькі на Брытанскіх астравах сустракаецца каля 30 відаў. Асабліва багата прадстаўнікоў роду ў арыдных і міжземнаморскіх рэгіёнах. У 2007 годзе быў адкрыты новы від гэтага роду — , названы ў гонар прэзідэнта ЗША Барака Абамы. На Беларусі пашыраныя ,  і інш.

Лішайнікі сустракаюцца на камяністым субстраце, кары дрэў, драўніне, імхах, раслінных рэштках і на глебе. Спараносяць у вільготны перыяд зімой і вясной. Індыкатарныя расліны.

## Галерэя 

Image:Caloplaca chrysodeta.jpg|
Image:Caloplaca feracissima-2.jpg|
Image:Caloplaca flavorubescens.jpg|
Image:Caloplaca flavovirescens.jpg|
Image:Caloplaca luteoalba-1.jpg|
Image:Caloplaca.saxicola.jpg|
Image:Caloplaca sideritis-1.jpg|
Image:Caloplaca thallincola.jpg|
Image:Caloplaca xanthostigmoidea-1.jpg|
Image:Caloplaca feracissima-8.jpg|Спора  пад мікраскопам, x1000

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Калаплака // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Целасхіставыя
Катэгорыя:Роды грыбоў
Іван Міхайлавіч Ушакоў

**Іван Міхайлавіч Ушакоў** (, горад Барысаў — ) — беларускі тэатральны мастак. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1949).

## Біяграфія 
Скончыў у 1933 годзе Віцебскі мастацкі тэхнікум. У 1933—1954 гадах працаваў у Беларускім тэатры імя Янкі Купалы (у 1939—1952 гадах галоўны мастак).

## Творчасць 
У афармленні спектакляў шырока выкарыстоўваў выразныя сродкі жывапісу, сэнсавы і эмацыйны акцэнт рабіў на пейзажы. Стварыў дэкарацыі да спектакляў «Пагібель воўка» Э.Самуйлёнка, «Фландрыя» Э. Сарду, «Ірынка» К.Чорнага і «Хлопец з нашага горада» К. Сіманава (усе 1941).

І. Ушакоў. Эскіз дэкарацый да М. Клімковіча Кацярына Жарнасек. 1938. ДММ БССР.jpg|Эскіз дэкарацый да М. Клімковіча «Кацярына Жарнасек». 1938. НММБ
Іван Ушакоў. Спектакль «Партызаны», 1938.jpg|Спектакль «Партызаны», 1938
Іван Ушакоў. Эскіз дэкарацыі да спектакля «Пяюць жаваранкі» па п'есе Кандрата Крапівы, 1950.jpg|Эскіз дэкарацыі да спектакля «Пяюць жаваранкі» па п’есе Кандрата Крапівы, 1950
Іван Ушакоў. Эскіз дэкарацыі да спектакля «Вішнёвы сад», 1951.jpg|Эскіз дэкарацыі да спектакля «Вішнёвы сад», 1951
Іван Ушакоў. Эскіз дэкарацыі да спектакля «Прага застаецца маёй», 1952.jpg|Эскіз дэкарацыі да спектакля «Прага застаецца маёй», 1952
Іван Ушакоў. Эскіз касцюма да спектакля «Выбачайце, калi ласка!» па п'есе Андрэя Макаёнка. 1953.jpg|Эскіз касцюма да спектакля «Выбачайце, калі ласка!» па п’есе Андрэя Макаёнка. 1953

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэатральныя мастакі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Ушакоў

**Ушакоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Фёдаравіч Ушакоў, беларускі пісьменнік
* Васіль Канстанцінавіч Ушакоў (1912—1943) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза
* Дзмітрый Мікалаевіч Ушакоў, расійскі філолаг
* Дзмітрый Уладзіміравіч Ушакоў (нар. 1973) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне фізікі паўправаднікоў і дыэлектрыкаў, лазернай фізікі. Доктар фізіка-матэматычных навук.
* Іван Міхайлавіч Ушакоў, беларускі тэатральны мастак
* Ніл Валер’евіч Ушакоў, латвійскі палітык
* Сімон Фёдаравіч Ушакоў, расійскі іканапісец
* Фёдар Фёдаравіч Ушакоў, расійскі флатаводзец
* Юрый Віктаравіч Ушакоў, расійскі палітык
Пераяслаўская рада

**Пераяслаўская рада** — сход прадстаўнікоў запарожскага казацтва, скліканы гетманам Украіны Багданам Хмяльніцкім 18 студзеня 1654 года ў горадзе Пераяслаў, на якім было прынята рашэнне аб саюзе Украінскай казацкай дзяржавы з Маскоўскім царствам. Украінская старшына і шляхта спадзяваліся ў выніку саюзу з Масквой замацаваць свае саслоўныя прывілеі, пазбавіцца рэлігійнага ўціску, адхіліць ад улады польскую шляхту і магнатаў. Асноўныя прынцыпы аб'яднання былі абмеркаваны Б.Хмяльніцкім і расійскім паслом В. В. Бутурліным і выкладзены у т.зв. Беразневых стаццях. Згодна з імі Украіна зберагала свае вайскова-адміністратыўныя органы упраўлення на чале з гетманам, які выбіраўся казацкай радай пажыццёва, а цару толькі паведамлялі пра рэзультат. На Гетманшчыне без абмежаванняў мела далі дзеяць мясцовае права, абумоўлівалася неўмяшанне царскіх ваяводаў ды іншых урадоўцаў ва ўнутраныя справы Украіны. Украіна зберагала свае ўзброеныя сілы — 60-тысячнае казацкае войска. Гетманскі ўрад меў права на вядзенне зносін з іншаземнымі дзяржавамі з дазволу маскоўскага ўрада і не меў права на зносіны з Польшчай і Турцыяй. Улада Гетмана пашыралася на ўсю тэрыторыю Украіны. Усе падаткі і даходы збіраліся ўкраінскімі фінансавымі органамі. Прадстаўнікі Масквы толькі атрымлівалі ад іх даніну, якая ёй належала. Ні ў адным з 11 пунктаў Беразневых стаццей не гаварылася аб прыяднанні ці ўз'яднанні Украіны да Масковіі.

Раніцай 18 студзеня Хмяльніцкі склікаў старшынскую раду, якая выказалася за далучэнне да Расіі. Днём сабралася адкрытая рада, на якой прысутнічалі таксама пераяслаўскія гараджане і сяляне з навакольных вёсак. У сваёй прамове Хмяльніцкі казаў, што для захавання ўкраінскіх вольнасцей неабходна прызнаць уладу Расіі. Удзельнікі Пераяслаўскай рады прысягнулі на вернасць расійскаму цару, Бутурлін уручыў Хмяльніцкаму грамату царскага ўрада пра згоду прыняць Украіну ў склад Расіі. У сакавіку–красавіку 1654 года ўкраінскае пасольства ў Маскве падпісала шэраг артыкулаў, якія вызначылі ўмовы аўтаномнага існавання Украіны ў складзе Расійскай дзяржавы.

Умова была разарвана 30 студзеня (9 лютага) 1667 года Масквой у сувязі з падпісаннем Андрусаўскага перамір'я з Рэччу Паспалітай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя палітыкі Расіі
Катэгорыя:Паўстанне Хмяльніцкага
Xerox

«**Xerox Corporation**» (вымаўляецца «*Зіэракс карпэрэйшн*» , распаўсюджана транслітараванае вымаўленне «*Ксеракс*») — амерыканская карпарацыя, адзін з сусветных лідараў у вобласці тэхналогій друку і кіравання дакументамі, піянер масавага выпуску капіравальных апаратаў.

Штаб-кватэра кампаніі размешчана ў горадзе Норуалк, штат Канектыкут, але большасць супрацоўнікаў працягвае знаходзіцца ў горадзе Рочэстэр, Нью-Ёрк, дзе фірма была заснавана ў 1906 годзе.

Кампанія займае 449-е месца ў спісе Fortune Global 500 за 2011 год.

## Гісторыя 
[thumb|Цяперашняя штаб-кватэра кампаніі ў [Норуалку.]]
Карпарацыя Xerox была заснавана ў горадзе Рочэстэр (штат Нью-Ёрк) у ЗША ў 1906 годзе пад назвай «Haloid Company» і спачатку займалася вытворчасцю фотапаперы. У 1958 годзе кампанія была пераназвана ў «Haloid Xerox», а ў 1961 годзе — у «Xerox Corporation».

У 1947 годзе яна набыла патэнт капіравальнага апарата, вынайдзенага Чэстэрам Карлсанам. Капіраванне дакументаў атрымала назву «Xerography» або ксеракапіраванне (ад  «сухі» і  «пішу»), а сам апарат Карлсан прапанаваў назваць xerox (зіракс). Першы капір — Model A — быў выпушчаны ў 1949 годзе. У 1959 годзе выпушчаны першы аўтаматычны офісны капір Xerox 914, які дазваляў капіраваць дакументы на простую паперу. Апарат быў настолькі папулярным, што ў 1961 годзе прыбытак кампаніі склаў каля 60 млн долараў, а да канца 1965 года — больш за 500 млн.

У 2004 годзе ў «Xerox» прынялі новы карпаратыўны лагатып — XEROX®, які замяніў лагатып «The Document Company — Xerox» і «лічбавы» лагатып X — маркетынгавы знак, прыняты ў 1994 годзе.

8 студзеня 2008 года кампанія ўпершыню за 40 гадоў змяніла свой графічны лагатып, на якім з’явіўся чырвоны шар з малой літарай X.

## Зліцці і паглынанні 
У верасні 2009 года «Xerox» абвясціла пра набыццё амерыканскай IT-кампаніі Affiliated Computer Services (ACS) з абаротам больш за 6 млрд дол. у год. Сума здзелкі, як чакаецца, складзе 6,4 млрд дол.

## Уласнікі і кіраўніцтва 
Асноўныя ўладальнікі акцый кампаніі — істытуцыянальныя фундатары (87,2 %), найбуйнейшыя з якіх Dodge & Cox (9,6 %), Neuberger Berman (8,2 %), State Street Global Advisors (7,5 %), BlackRock Investment Management (5 %).

## Дзейнасць 
У наш час «Xerox Corporation» працуе ў больш чым 160 краінах свету, выпускаючы звыш 200 найменняў прадукцыі. Нягледзячы на тое, што назва кампаніі з’яўляецца амаль сінонімам капіравальнага аўтамата, акрамя капіраў і расходных матэрыялаў да іх «Xerox» выпускае прынтары, кантролеры друку, сканеры, а таксама паперу і матэрыялы для друку і праграмнае забеспячэнне.

Колькасць персанала кампаніі — 136 тыс. чалавек (2011 год). Выручка за 2008 год — 17,6 млрд дол., чысты прыбытак — 230 млн дол.

## Цікавыя факты 
* Назва кампаніі стала намінальнай, і ў выніку часцяком *ксераксам* завуць капіравальны апарат наогул.
* Менавіта спецыялісты кампаніі «Xerox» у навуковым цэнтры распрацовак у Пала-Альта прыдумалі камп’ютарную мыш і графічны інтэрфейс у персанальных камп’ютарах.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вытворцы офіснай тэхнікі
Катэгорыя:Вытворцы камп’ютараў ЗША
Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння ЗША
Соценны брэйк (снукер)

**Соценная серыя** (), або «**Сэнчуры**» — снукерная серыя, роўная 100 і больш ачкам. Іншымі словамі, соценная серыя — гэта набор 100 і больш ачкоў за адзін падыход да стала без допуску памылак. Такім чынам, гулец выконвае яе, па чарзе забіваючы чырвоныя і каляровыя шары. Набор 100 балаў на працягу ўсяго фрэйма не з’яўляецца «сэнчуры», бо трэба набраць ачкі за адну серыю. Ачкі, якія налічваюцца за памылку суперніка, не ўваходзяць у брэйк гульца.

Максімальна магчымая соценная серыя — 147 ачкоў («максімальная серыя»), яна складаецца з 15 чырвоных, 15 чорных і 6 апошніх каляровых шароў (жоўтага, зялёнага, рудога, сіняга, ружовага і чорнага), забітых па чарзе. Тэарэтычна магчыма набраць больш за 147 ачкоў, калі гулец пасля памылкі суперніка пачынае серыю са «свабоднага шара».

Для таго, каб у гульца была магчымасць зрабіць соценную серыю, на стале перад падыходам павінна заставацца 10 чырвоных шароў (ці 9 у выпадку са «свабодным шарам»). Калі на стале застаецца 9 чырвоных шароў, то максімальна магчымая серыя — 99 ачкоў (9 x 8 + 27 = 99).

Катэгорыя:Снукер
Катэгорыя:Спартыўная тэрміналогія
Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера

**Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера** (, сустракаюцца таксама скарочаныя назвы *World Snooker Association*, *World Snooker* і *WPBSA*) — генеральная кіраўнічая арганізацыя прафесійнага снукера і англійскага більярда. Была заснавана ў 1968 годзе. Асацыяцыя ўсталёўвае правілы ў снукеры і англійскай більярдзе, арганізоўвае турніры, прафесійна-аматарскія і прафесійныя туры, а таксама ўдзельнічае ў распаўсюджванні і папулярызацыі падкантрольных ёй відаў спорту. Яе штаб-кватэра знаходзіцца ў Брысталі, Англія.

Катэгорыя:Снукерныя арганізацыі
Катэгорыя:Снукер у Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1968 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі паводле алфавіта
Сяргей Вадзімавіч Гарлуковіч

{{Футбаліст
|імя                         = Сяргей Гарлуковіч
|поўнае імя                  = Сяргей Вадзімавіч Гарлуковіч
|выява                       = 
|апісанне выявы              = 
|мянушкі                     = 
|дата нараджэння             = 
|месца нараджэння            = 
|грамадзянства               = 
|рост                        = 
|вага                        = 
|цяперашні клуб              = 
|нумар                       = 
|пасада                      = 
|пазіцыя                     = абаронца
|моладзевыя клубы            = 
|клубы                       = 
|нацыянальная зборная        = 
|трэнерскія клубы            = 
| медалі = 
 
  

 { style="background:transparent"
   
}
}}
**Сяргей Вадзімавіч Гарлуковіч** (нар. , в. Баруны, , Гродзенская вобласць, Беларуская ССР) — савецкі і расійскі футбаліст, абаронца. Алімпійскі чэмпіён 1988 года ў складзе зборнай СССР, трохразовы чэмпіён Расіі ў складзе маскоўскага «Спартака». Пасля завяршэння гульнявой кар’еры — футбольны трэнер.

## Біяграфія 
Вучыўся і рос на Гомельшчыне. Першая каманда, за якую выступаў, — «Гомсельмаш», потым у камандах «Дынама» (Мінск), «Лакаматыў» (Масква), «Спартак-Аланія» (Уладзікаўказ), германскіх «Барусія» (Дортмунд) і «Баер» (Юрдынген), «Спартак» (Масква).

## Дасягненні 
* Чэмпіён Алімпійскіх гульняў 1988
* Удзельнік чэмпіянатаў свету 1990, 1994
* Удзельнік чэмпіянату Еўропы 1996
* Фіналіст Кубка Расіі 1996
* Віцэ-чэмпіён Германіі 1992
* Чэмпіён Расіі 1996, 1997, 1998
* Уладальнік Кубка Расіі 1998

## Узнагароды 
Заслужаны майстар спорту СССР. Кавалер ордэна «Знак Пашаны» (1989).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарлуковіч Сяргей Вадзімавіч // Краязнаўчы каляндар Ашмяншчыны на 2016 год / склад. Г. У. Палубінская.-Ашмяны, 2016. — С. 35.
* Гарлуковіч Сяргей Вадзімавіч // Памяць: гіст.-дакум. хроніка Ашмянскага раёна / рэдкал.: Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн.: БЕЛТА, 2003. — С. 582. (Спартыўны гонар Ашмяншчыны).

Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Расіі
Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі зборнай СССР па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Міка
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Ніжні Ноўгарад
Катэгорыя:Ігракі ФК Чкалавец-Алімпік Новасібірск
Катэгорыя:Ігракі ФК Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Аланія Уладзікаўказ
Катэгорыя:Ігракі ФК Юрдынген 05
Катэгорыя:Ігракі ФК Барусія Дортмунд
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Магілёў
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сочы
Катэгорыя:Трэнеры ФК Байкал Іркуцк
Катэгорыя:Трэнеры ФК СКА-Хабараўск
Катэгорыя:Трэнеры ФК Віцязь Падольск
Катэгорыя:Трэнеры ФК Авангард Курск
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1988 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года
Эдуард Людвігавіч Самуйлёнак

**Эдуард Людвігавіч Самуйлёнак** (, Санкт-Пецярбург — ) — беларускі празаік, драматург.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў рабочай сям’і. Вучыўся ў Петраградскай польскай гімназіі. Юнацкія гады правёў на радзіме бацькі ў вёсцы Бандзелі (Верхнядзвінскі раён), куды маці пасля мабілізацыі мужа ў Чырвоную Армію (1918) пераехала на сталае жыхарства. Хадзіў пільшчыкам па вёсках, займаўся самаадукацыяй. Уваходзіў у нефармальнае аб’яднанне ТАВІЗ. Загадваў хатай-чытальняй, быў сакратаром камсамольскай ячэйкі Росіцкага сельсавета. У 1929—1930 гадах служыў у Чырвонай Арміі. Працаваў у рэдакцыях газет «Чырвоная Полаччына» (1930—1933), «Літаратура і мастацтва» (1934—1939).

У 1934 годзе Эдуад Самуйлёнак пераехаў у Мінск, дзе цалкам заняўся літаратурнай працай. З ініцыятывы Максіма Горкага ў маі 1935 года разам з Віталём Вольскім, Міколам Хведаровічам і Барысам Мікулічам паехаў у Грузію для абмену творчым вопытам і ўстанаўлення культурных сувязей паміж братнімі рэспублікамі, вынікам чаго з’явіліся нарысы «Сакрэт Кварцхелія», «Аджарыс — Цхалі», «Радзіма марганца» і першая кніга рамана «Будучыня» (1936—1938).

Памёр 12 лютага 1939 года. Пахаваны на Вайсковых могілках Мінска.

Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1939).

## Творчасць 
Дэбютаваў вершам у 1928 г. (газета «Чырвоная Полаччына»). Першае апавяданне «Апошні заказ» апублікаваў у 1929 г. таксама ў «Чырвонай Полаччыне». Выйшлі аповесць «Тэорыя Каленбрун» (1934), зборнікі апавяданняў «Пункт апоры» (1935), «Дачка эскадрона» (1937), «Паляўнічае шчасце» (1950), «Апавяданні» (1958, 1967), раман «Будучыня» (1938), апавяданне «Пагібель воўка» (1939), «Апавяданні і аповесць» (1977), кнігі Выбраных твораў (1940, 1948), «Выбраных апавяданняў» (1946), Збор твораў у 2 тамах (1952).

Аўтар п’ес «Сяржант Дроб» (інсцэніроўка аповесці «Тэорыя Каленбрун», апублікавана і пастаўлена ў 1935), «Пагібель воўка» (апублікавана і пастаўлена ў 1939).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Да 110-годдзя з дня нараджэння Эдуарда Самуйлёнка  // Нацыянальны адукацыйны партал
* *Юрэвіч Л.* Таямніцы Эдуарда Самуйлёнка // Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі СССР
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Антацэротавыя імхі

**Антацэротавыя імхі** (*Anthocerotophyta*) — аддзел мохападобных раслін.

## Апісанне 
Старажытная група прымітыўных вышэйшых раслін, якія, магчыма, існуюць з верхняга палеазою. Спалучае асобныя прыкметы пячоначнікаў, імхоў, сасудзістых раслін і водарасцей. Лічыцца прамежкавым звяном паміж астатнімі мохападобнымі і сасудзістымі раслінамі.

Рысамі прымітыўнай арганізацыі антацэротавых з’яўляюцца пласціністыя таломы (га­ме­тафіт) большай часткай разеткападобнай формы (даўжыня 1-3 см), клеткі якіх маюць пласціністыя хларапласты з піраноідамі, як у водарасцей. Слаявіна (талом) фотасінтэзуючая, цём­на-зе­лё­ная, шматразова вілавата галінуецца, сцелецца па грун­це. На ніжнім боку талома раз­віты аднаклетачныя рызоіды і вусцейкі (тыповыя для вышэйшых раслін). У падвусцейкавых поласцях пасяляюцца цыанабактэрыі. На верх­нім боку талома раз­віваюцца ор­га­ны палавога раз­мнажэння: жаночыя (ар­хе­го­ніі) на­палову пагру­жаны ў тканку га­ме­тафіта, муж­чынскія (ан­тэрыдыі) размешчаны ў спецыяльных ка­ме­рах.

Спарафіт у антацэротавых добра развіты, мае выгляд доўгай вузкай каробачкі, заглыбленай у гаметафіт ступні і мерыстэматычнага слою паміж імі. Шматлікія шчацінападобныя, злёгку загну­тыя дыплоідныя спарафіты вы­рас­та­юць на верх­нім боку слаявіны. Унутры каробачкі ўтвараюцца споры і шматлікія ніткападобныя элатэры (раскідваюць спелыя спо­ры з каро­бач­кі). Каро­бач­ка адкрываецца звер­ху ўніз дзвюма створ­ка­мі.

## Пашырэнне 
Аддзел уключае сямействы ,  і інш. Пашыраны ў трапічных і ва ўмераных цёплых краінах. Першапасяленцы вільготных аголеных глебаў; у тропіках растуць на галінках, лісці і адмерлых раслінах. На Беларусі сустракаецца адзінае сямейства антацэротавых з 2 родамі —  і .

Многія віды размнажаюцца вегетатыўна асаблівымі вырастамі слаявіны. Іншыя належаць да адналетнікаў, іх слаявіна разбураецца пасля выспявання і рассейвання спор.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Сапегін Л.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

## Спасылкі 
* Большая российская энциклопедия
Педагагічная каштоўнасць эсперанта

**Педагагі́чная (прапедэўты́чная) кашто́ўнасць эспера́нта** — уплыў эсперанта на наступнае вывучэнне іншых моў. Шматлікія даследаванні прадэманстравалі, што дзеці, якія спачатку вучылі эсперанта, а потым іншую мову, дасягалі лепшага ўзроўню валодання гэтай мовай, чым тыя, якія папярэдне не вучылі эсперанта.

Да прапедэўтычнай каштоўнасці эсперанта прыцягнуў увагу Антоні Грабоўскі, які ўжо ў артыкуле 1908 года «Esperanto kiel propedeŭtiko de lingvoj» («Эсперанта як прапедэўтыка моў») паказаў на канкрэтных прыкладах, у якой ступені папярэдняе вывучэнне эсперанта дапамагае вывучаць французскую і лацінскую мовы (у той час гэты факт шмат каго здзівіў).

## Даследаванні 
Пачынаючы з 1920-х гадоў было праведзена неклькі педагагічных эксперыментаў:
* 1925—1931, Калумбійскі ўніверсітэт, Нью-Ёрк, ЗША: 20 гадзін вывучэння эсперанта далі лепшы вынік, чым 100 гадзін французскай, нямецкай, італьянскай ці іспанскай мовы.
* 1947—1951, Шэфілд, Вялікабрытанія (пачынаючы з 1948 года таксама ў Манчэстэры): дзіця асвойвае эсперанта за 6 месяцаў прыкладна настолькі, наколькі яно асвойвае французскую мову за 4-5 гадоў; пасля некалькіх месяцаў вывучэння эсперанта дзеці дасягаюць большых вынікаў у вывучэнні іншых моў.
* 1958—1963, Летняя школа, Фінляндыя: пад кантролем Міністэрства адукацыі было заўважана, што пасля курса эсперанта навучэнцы змаглі дасягнуць больш высокага ўзроўню ў нямецкай мове, чым тыя, хто вучыў толькі нямецкую (нават калі вучылі яе больш працяглы час).
* 1962—1963, Універсітэт Будапешта, Венгрыя: параўнанне паміж эсперанта, рускай, англійскай і нямецкай мовамі; вучыць эсперанта аказалася значна прасцей, чым іншыя мовы.
* 1983—1988, сярэдняя школа *Rocca di San Salvatore*, Генуя, Італія: вучні, якія вучылі спачатку эсперанта, а потым французскую мову, дасягалі больш высокага ўзроўню, чым тыя, што вучылі толькі французскую.

## Гл. таксама 
* Пражскі маніфест

## Спасылкі 
* Заключэнне Міжнароднай экспертнай камісіі аб мэтазгоднасці вывучэння міжнароднай планавай мовы эсперанта ў сярэдніх і вышэйшых навучальных установах, 2006 год
* STUDO 
* РЭЗАЛЮЦЫЯ Міжнароднай канферэнцыі «Прапедэўтычная роля эсперанта ў вывучэнні замежных моў»

Катэгорыя:Эсперанта
Катэгорыя:Педагогіка
Андрэевыя імхі

**Андрэевыя імхі**, **Андрэіды** (*Andreaeopsida*) — клас (падклас) імхоў.

## Апісанне 
Старажытаая група імхоў, якія, магчыма, існуюць з верхняга дэвону-карбону. Шэрагам прыкмет нагадваюць брыевыя імхі, адрозніваюцца тым, што каробачка раскрываецца прадаўгаватымі шчылінамі, ях у пячоначнікаў.

Сцябло шматразова разгаліноўваецца, прымацоўваецца да субстрату рызоідамі. Лісцікі часцей аднаслойныя, часам з жылкай пасярэдзіне.

Антэрыдыі і архегоніі — на верхавінах розных галінак. Будова і развіццё палавых органаў такія ж, як у *Bryidae*.

Спарагон андрэевых імхоў у многім нагадвае спарагон сфагнуму: каробачка на ножцы з купалападобным спарангіем, у некаторых на несапраўднай ножцы. Каробачка ўскрываецца ў большасці Andreaeidae шчылінамі. Пратанема пласціністая.

Прыстасаваны да скальна-камяністых субстратау, вытрымліваюць нізкія тэмпературы і працяглае высыханне. Клас прадстаўлены пераважна горнымі раслінамі, уключае сямейства андрэевых (каля 120 відаў). На Беларусі сустракаецца адзіны від — .

Андрэевыя імхі займаюць прамежкавае становішча паміж сфагнавымі і зялёнымі імхамі. Са сфагнавымі іх збліжае будова ліста (аднаслойнасць), будова спарагона (наяўнасць несапраўднай ножкі і купалападобнага спарангія). З зялёнымі імхамі ў іх падобны знешні выгляд, будова і развіццё антэрыдыяў і архегоніяў.

## Літаратура 
* 
* *Сапегін Л.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6
Эрцгерцагства Аўстрыя

**Эрцгерцагства Аўстрыя** () — адна з найважнейшых дзяржаў у рамках Свяшчэннай Рымскай імперыі, было цэнтрам Габсбургскай манархіі і папярэднікам Аўстрыйскай імперыі. За прыблізна 700 гадоў, яно ператварылася з маркграфства ў цэнтр імперыі. Са сталіцай у Вене, якая была ў цэнтры эрцгерцагства, якое размяшчалася ў раёне цяперашняй аўстрыйскай федэральнай зямлі Ніжняя Аўстрыя, а таксама часткі землі Верхняя Аўстрыя.

## Усходняя марка 
У часы ранняга Сярэднявечча тэрыторыя, якая пазней стане эрцгерцагствам Аўстрыя была вядомая пад назвай Усходняя марка. Этнічныя нямецкія мігранты выцеснілі мясцовае славянскае насельніцтва ў IX і X стагоддзях, і пасля бітвы на рацэ Лех у 955 годзе, край стаў адной з марак Свяшчэннай Рымскай імперыі і атрымаў статус маркграфства ў 960 годзе. З 976 года край быў пад уладай дынастыі Бабенбергаў.

## Герцагства Аўстрыя 
У 1156 годзе, статус маркграфства быў падняты да статусу герцагства дзякуючы Privilegium Minus, выдадзеным імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрыхам I. У 1278 годзе Рудольф I перамог Пржэмысла Отакара II і забяспечыў у герцагстве ўладу Габсбургаў.

## Эрцгерцагства Аўстрыя 
У 1359 годзе падроблены Privilegium Minus быў выкарыстаны герцагам Рудольфам IV каб падняць статус герцагства да ўзроўню эрцгерцагства, але гэты крок не быў прызнаны Свяшчэннай Рымскай імперыяй. Эрнст першы прыняў тытул эрцгерцага. Эрцгерцагства не было афіцыйна прызнана да таго часу, пакуль Габсбургі не ўсталявалі кантроль над палітыкай імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі ў 1453 годзе пад кіраўніцтвам Фрыдрыха III. Аўстрыя была адзінай дзяржавай, якая мела статус эрцгерцагства.

З XVI стагоддзя Габсбургі, маючы тытул эрцгерцагаў, прыраўноўваюцца да прынцаў ці прынцэс крыві ў іншых еўрапейскіх каралеўскіх дынастыях. З 1512 года эрцгерцагства з'яўляецца таксама цэнтрам Аўстрыйскай акругі Свяшчэннай Рымскай імперыі, якая галоўным чынам складалася са спадчынных земляў Габсбургаў.

## Габсбургская імперыя 
У 1804 годзе, апошні імператар Франц II пад ціскам Напалеона Банапарта адрокся ад прастола Свяшчэннай Рымскай імперыі і стаў Францам I, першым імператарам Аўстрыйскай імперыі, створанай на базе ўладанняў Габсбургаў. Астатнія землі Свяшчэннай Рымскай імперыі распаліся на шматлікія незалежныя дзяржавы і гарады. Эрцгерцагства Аўстрыя працягвала існаваць як каронная зямля ў рамках імперыі, хоць і была падзелена на Верхнюю і Ніжнюю Аўстрыю. Тытул эрцгерцага працягвалі выкарыстоўваць члены імператарскай сям'і і эрцгерцагства было адменена толькі ў 1918 годзе з распадам Аўстра-Венгрыі і стварэннем асобных федэральных земляў Ніжняя і Верхняя Аўстрыя ў найноўшай рэспубліцы Аўстрыя.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя германскія дзяржавы
Катэгорыя:Свецкія княствы Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Аўстрыі
Славацкая Савецкая Рэспубліка

**Слава́цкая Саве́цкая Рэспу́бліка** (, ) — дзяржава ў паўднёвай і ўсходняй Славакіі са сталіцай у Кошыцах, якая праіснавала з 16 чэрвеня па 7 ліпеня 1919 года. Дзяржаву ўзначальваў чэшскі журналіст Антанін Янаўшак.

Пасля стварэння ў 1918 годзе новай дзяржавы Чэхаславакія яе армія атрымала прыказ узяць пад кантроль усю тэрыторыю Славакіі. Але гэтаму супрацьдзейнічала Чырвоная гвардыя (узброеныя сілы Венгерскай Савецкай Рэспублікі), якая заняла паўднёвую частку Славакіі і садзейнічала стварэнню Славацкай Савецкай Рэспублікі, якая была абвешчаная ў рамках Венгерскай Сацыялістычнай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікі.

Пасля таго, як Чырвоная гвардыя была вымушаная павярнуцца ў Венгрыю, армія Чэхаславакіі заняла тэрыторыю Славацкай Савецкай Рэспублікі, тым самым спыніўшы існаванне гэтай дзяржавы.

## Гл. таксама 
* Венгерская Савецкая Рэспубліка
* Чэхаславакія

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Славакіі
Катэгорыя:Распад Аўстра-Венгрыі
Катэгорыя:Савецкія рэспублікі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1919 годзе
Чырвоная гвардыя (Венгрыя)

{{Групоўка
|назва             = Чырвоная гвардыя
|арыгінал             = 
|ідэалогія = камунізм
|лідары = Мацьяш Ракашы
|штаб-кватэра = border|{} ВСР, Будапешт
|сфарміравана = 1919
|расфарміравана = 25 сакавіка 1919
|стала = Венгерская Чырвоная Армія
|саюзнікі = Камуністычная партыя Венгрыі, Венгерская Чырвоная Армія, Ленінцы
|праціўнікі = Чэхаславакія, Румынія, Нацыянальная армія Міклаша Хорці, Антанта
|канфлікты = Чэхаславацка-венгерская вайна
}}
**Чырвоная гвардыя** () — узброеныя атрады венгерскіх рабочых-камуністаў. Створана ў 1919 годзе для абароны Венгерскай савецкай рэспублікі ад мясцовых контррэвалюцыянераў і замежных інтэрвентаў. Кіраўніком быў прызначаны Мацьяш Ракашы. Пазней атрады чырвонай гвардыі былі ператвораны ў Чырвоную Армію. Пасля падзення ВСР шматлікія венгерскія чырвонагвардзейцы загінулі падчас белага тэрору або беглі ў Савецкую Расію, дзе працягнулі ваяваць на франтах грамадзянскай вайны.

Чырвоная гвардыя таксама фарміравалася ў Баварыі, Даніі, Італіі, Расіі, Германіі, Фінляндыі і іншых краінах з развітым рабочым рухам.

Катэгорыя:Венгерская Савецкая Рэспубліка
Катэгорыя:Узброеныя сілы Венгрыі
Катэгорыя:Камунізм
Антанін Янаўшак

**Антанін Янаўшак** (;  года, Німбурк, Чэхія, —  года) — дзеяч чэхаславацкага і сусветнага рабочага руху.

Янаўшак працаваў машынным манцёрам. У 1895 годзе ён уступіў у Чэхаславянскую сацыял-дэмакратычную рабочую партыю. З 1906 года Янаўшак працаваў журналістам і быў рабочым-актывістам.

З 1918 года жыў у Будапешце, актыўна ўдзельнічаючы ў мясцовым рэвалюцыйным працэсе. У 1919 годзе Яноўшак узначаліў чэхаславацкую секцыю пры ЦК Венгерскай камуністычнай партыі. З 20 чэрвеня па 7 ліпеня 1919 года — старшыня Рэвалюцыйнага ўрадавага савета Славацкай Cавецкай Рэспублікі.

У жніўні 1919 года, пасля падзення Савецкай улады ў Венгрыі і ўстанаўлення правай дыктатуры Міклаша Хорці быў зняволены ў турму, аднак у 1920 годзе перададзены чэхаславацкім уладам. У тым жа годзе прыняў удзел у прэзідэнцкіх выбарах, якія праходзілі ў парламенце, дзе выставіў сваю кандыдатуру супраць Томаша Масарыка, але атрымаў толькі 2 дэпутацкія галасы.

У 1921 годзе спрабаваў нелегальна перабрацца ў Савецкі Саюз, але быў затрыманы і абвінавачаны ў дзяржаўнай здрадзе. У 1922 годзе з'ехаў у СССР. Янаўшак стаў прадстаўніком Чувашскай аўтаномнай вобласці ў Міжрабдапе, займаўся дапамогай галадаючым Чувашыі. Заснаваў дзіцячы дом імя У. І. Леніна ў Чэбаксарах. Імем Янаўшака названа вуліца ў гэтым горадзе. Па некаторых дадзеных, стаў ахвярай сталінскіх рэпрэсій, па іншых — памёр натуральнай смерцю.

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Чэхаславакіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Славакіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Венгрыі
Катэгорыя:Камуністы Чэхіі і Славакіі
Катэгорыя:Камуністы Венгрыі
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Журналісты Чэхіі
Катэгорыя:Журналісты Славакіі
Катэгорыя:Палітыкі Славакіі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Постаці Чувашыі
Эдмон Прыва

**Эдмо́н Прыва́** (, ,  — , Ролле) — франкамоўны швейцарскі эсперантыст, гісторык, прафесар Універсітэта Жэневы, пісьменнік (паэт і драматург), журналіст. Першы гісторык эсперанта-руха.

## Біяграфія 
Вывучыўшы эсперанта ва ўзросце 14 год, Эдмон Прыва ўжо ў наступным 1904 годзе суместна з Гектарам Ходлерам, будучым заснавальнікам UEA, арганізаваў выданне часопіса «Малады эсперантыст» (Juna esperantisto).

У 1905 годзе ён пешшу дайшоў да Булонь-сюр-Мэр, дзе прыняў удзел у 1-ым Сусветным кангрэсе эсперантыстаў.

Прыва неаднаразова падарожнічаў, з мэтай прапаганды эсперанта: у 1907—1908 ён наведаў Амерыку, Англію і Францыю; у 1912 годзе — Расію і краіны Цэнтральнай Еўропы.

Сведчаннем яго актыўнай эсперанта-дзейнасці служаць тыя факты, што ён быў прадстаўніком эсперанта ў Лізе Нацый, з'яўляўся прэзідэнтам UEA, арганізоўваў міжнародныя канферэнцыі і радыёперадачы на эсперанта. Акрамя эсперанта-руха, Прыва прыймаў удзел і ў грамадскім жыцці сваёй краіны, а таксама вёў педагагічную дзейнасць, з'яўляўся аўтарам шэрага падручнікаў.

Памёр Эдмон Прыва ў 1962 годзе.

## Выбраныя творы 
* Карл (Karlo, 1909) — падручнік у выглядзе дыдактычнага рамана. Перавыдаваўся 18 разоў.
* У цішыні (Tra l' silento, 1912) — зборнік вершаў.
* Гіневра (Ginevra, 1913) — драма ў вершах, заснаваная на старажытнай кельтскай легендзе.
* Гісторыя эсперанта (Historio de la lingvo Esperanto, першы том — 1912, другі — 1927)
* Жыццё Заменгофа (Vivo de Zamenhof, 1920)
* Выказванне пачуццяў у эсперанта (Esprimo de sentoj en Esperanto, 1931)
* Адносіны паміж народамі (Interpopola konduto, 1934)
* Прыключэнні піянера (Aventuroj de pioniro, 1963) — кніга, у якой апісаны погляды Прыва на жыццё, яго сустрэчы са шматлікімі выдаючыміся асобамі свайго часу.
* Жыццё Гандзі (Vivo de Gandi, 1967)

## Літаратура 
* *Королевич А. И.* Э. Прива — первый историк эсперанто-движения // Книга об эсперанто. — Киев: Наукова думка, 1989. 1989. — 256 с. — ISBN 5-12-000985-9.

## Спасылкі 
* *Дзянісаў В.*&nbsp; Эдмон Прыва // Газета «Канкорда», № 32 (1996 г.)

Катэгорыя:Эсперантысты
Ларыса Канстанцінаўна Алексютовіч

**Ларыса Канстанцінаўна Алексютовіч** (,  — 2003) — беларуская танцоўшчыца, балетмайстар. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1995). Дачка К. А. Алексютовіча.

## Біяграфія 
Вучылася ў балетнай студыі пры БДТ-1 (1921—1928), адначасова працавала ў балетнай групе тэатра. З 1928 года артыстка Беларускага аб'яднання музычных эстрадных і цыркавых работнікаў, у 1938-41 — Ансамбля беларускай народнай песні і танца Беларускай філармоніі. У 1950-73 гг. балетмайстар ансамбля танца БДУ, выкладчык Беларускага харэаграфічнага вучылішча. Ставіла шэраг сцэнічных танцаў на традыцыйнай аснове («Ручнікі», «Вязанка», «Кола» і інш.). Аўтар вучэбнага дапаможніка «Беларускія народныя танцы, карагоды, гульні» (1978), кнігі пра бацьку «Балетмайстар Канстанцін Алексютовіч. Жыццё і творчы шлях» (1984).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балетмайстры Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Танцоўшчыцы
Латэранскі баптыстэрый

288px|міні|справа|Уваход у баптыстэрый
**Латэранскі баптыстэрый** — раннехрысціянская хрысцільня ў Рыме. Размешчана побач з Латэранскай базілікай.

Афіцыйна баптыстэрый быў пабудаваны і асвячоны Папам Сікстам III. Існуе легенда, што ў будынку, які стаяў на гэтым месцы, прыняў хрышчэнне сам Канстанцін Вялікі. Доўгі час баптыстэрый быў адзіным у Рыме.

Раней будынак стаяў асобна ад базілікі, але пазнейшымі прыбудовамі ён быў злучаны з ёй.

Унутры размешчаную ў цэнтры купель атачаюць восем парфірных калон з мармуровымі карынфскімі ордарамі і антаблементам. На столі намаляваны фрагменты бітвы ля Мульвійскага моста 312 года. Таксама баптыстэрый быў упрыгожаны Франчэска Бараміні ў 1657 годзе, уключаючы герб Папы Аляксандра VII.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Баптыстэрыі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Рыма
Катэгорыя:З’явіліся ў V стагоддзі
Катэгорыя:Васьмівугольныя будынкі
Венгерская камуністычная партыя

**Венгерская камуністычная партыя** (*венг.* *Magyar Kommunista Párt* або *Kommunisták Magyarországi Pártja*) — марксісцка-ленінская партыя ў Венгрыі, утвораная 24 лістапада 1918 і якая знаходзілася ва ўладзе ў перыяд Венгерскай Савецкай Рэспублікі (з сакавіка 1919). Пасля разгрому ВСР румынскай арміяй была вымушана пайсці ў падполле і вярнулася да ўлады ў краіне пасля Другой сусветнай вайны. У 1948 злілася з Сацыял-дэмакратычнай партыяй, утварыўшы Венгерскую партыю працоўных. У 1956 яе пераемніцай стала Венгерская сацыялістычная рабочая партыя. Уваходзіла ў склад Камінтэрна.

## Літаратура 
* Janos Kadar. Internacionalizmus, szolidaritas, szocialista harafizag. Budapest, Kossuth, 1977—448 стр.

Катэгорыя:Венгерская Савецкая Рэспубліка
Катэгорыя:Венгерская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Камуністычныя партыі Венгрыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Shoot-Out (снукер)

**Shoot-Out** — прафесійны рэйтынгавы снукерны турнір, які праходзіць у адрозным ад класічных снукерных правілаў фармаце. Упершыню турнір быў праведзены ў 1990 годзе, а ў 2011 быў вернуты ў каляндар мэйн-тура, стаўшы рэйтынгавым спаборніцтвам у 2017 годзе. Дзеючы чэмпіён — Майкл Джорджыу, які выйграў турнір у 2018 годзе.

Традыцыйна ўсе матчы на Shoot-Out складаюцца з аднаго фрэйма. Толькі фінал турніру 1990 года складаўся з трох фрэймаў (да двух перамог). Акрамя таго, з 2011 года былі прыняты адхіленні ад правіл снукера, найбольш значныя з якіх — на кожны фрэйм гульцам адводзіцца толькі па 10 хвілін, а на кожны ўдар — не больш за 15 секунд у першую пяціхвілінку і не больш за 10 секунд у другую пяціхвілінку. Такім чынам, турнір мае альтэрнатыўны фармат, які адрознівае матчы на Shoot-Out ад іншых снукерных турніраў.

Яшчэ ні аднаму з снукерыстаў турнір не пакараўся двойчы. Па адным разе перамогу атрымлівалі Дарэн Морган (1990), Найджэл Бонд (2011), Бары Хокінс (2012), Мартын Гоўлд (2013), Дамінік Дэйл (2014), Майкл Уайт (2015), Робін Хал (2016), Энтані Мак-Гіл (2017) і Майкл Джорджыу (2018). Сяа Гадун (2015, 2017) і Грэм Дот (2012, 2018) па два разы даходзілі да фіналаў, але не выйгралі ніводнага тытула. На мінулых васьмі турнірах было аформлена 14 соценных серый. З іх па дзве на рахунку Роні О'Салівана (абедзве ў 2011 годзе) і Мартына Гоўлда (адна — у 2012, другая — у 2015 годзе).

## Вынікі 

### Фіналісты турніру 
### Пераможцы турніру па краінах 
## Рэкорды Shoot-Out 
### Агульныя вынікі розыгрышай 
### Дасягненні гульцоў 
#### Усе розыгрышы 
; Найбольшая колькасць выйграных тытулаў: 1,  Дарэн Морган (1990),  Найджэл Бонд (2011),  Бары Хокінс (2012),  Мартын Гоўлд (2013),  Дамінік Дэйл (2014),  Майкл Уайт (2015),  Робін Хал (2016),  Энтані Мак-Гіл (2017),  Майкл Джорджыу (2018).
; Найбольшая колькасць фіналаў: 2,  Сяа Гадун (2015, 2017),  Грэм Дот (2012, 2018).
; Найбольшая колькасць паўфіналаў: 3,  Грэм Дот (2012, 2014, 2018).
; Найбольшая колькасць чвэрцьфіналаў: 3,  Эндру Хігінсан (2013, 2014, 2016),  Грэм Дот (2012, 2014, 2018),  Марк Дэвіс (2012, 2014, 2018).
Ферэнц Контра

**Ферэнц Контра** (, ) — венгерскі дыпламат, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Венгрыі ў Беларусі (з 3 чэрвеня 2008).

## Біяграфія 
У 1977 годзе — скончыў факультэт міжнародных адносін Кіеўскага дзяржуніверсітэта. З 1978 года працуе ў МЗС Венгрыі. 1980—1985 гг. — праца ў пасольстве Венгрыі ў Іране. 1985—1992 гг. — у савецкім аддзеле МЗС Венгрыі. У 1989—1990 гг. працаваў у сілах ААН у Намібіі. 1990—1992 гг. — дырэктар тэрытарыяльнага ўпраўлення МЗС Венгрыі па краінах СНД. У 1992—1997 гг. — намеснік пасла ў Грэцыі. З 1997 года працаваў у МЗС Венгрыі загадчыкам канцылярыі палітычнага дзяржсакратара, затым намеснікам начальніка тэрытарыяльнага ўпраўлення па краінах СНД. З 3 верасня 2001 года ўзначальваў дыпмісію ва Украіне. Быў па сумяшчальніцтве акрэдытаваны ў Арменіі, Беларусі, Узбекістане. Да прызначэння на пасаду пасла ў Беларусі курыраваў у МЗС Венгрыі палітыку ў дачыненні Беларусі і Малдовы.

У шлюбе з украінкай. Мае дарослую дачку, якая жыве і працуе ў Венгрыі. Валодае рускай і англійскай мовамі, разумее ўкраінскую.

## Спасылкі 
* Адкрыццё пасольства Венгрыі ў Мінску
* ФЕРЭНЦ КОНТРА: "У ВЕНГРЫІ НЯМА ПАНЯЦЦЯ «АДМІНРЭСУРС» 

Катэгорыя:Паслы Венгрыі ў Беларусі
Катэгорыя:Дыпламаты Венгрыі
Катэгорыя:Паслы Венгрыі ў Арменіі
Катэгорыя:Паслы Венгрыі ва Узбекістане
Катэгорыя:Паслы Венгрыі ва Украіне
Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага ўніверсітэта
Аляксандр Аляксандравіч Куцалай

**Аляксандр Аляксандравіч Куцалай** (, ) — беларускі дыпламат.

Скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут (1984) і Акадэмію Народнай Гаспадаркі пры Савеце Міністраў СССР і пры Урадзе Расійскай Федэрацыі (1992).

У 1994—1997 гадах працаваў на розных пасадах у Міністэрстве замежных эканамічных сувязяў Рэспублікі Беларусь. У 1997—2001 гадах быў гандлёвым прадстаўнікам Рэспублікі Беларусь у Манголіі. У 2001—2004 гадах быў Начальнікам упраўлення замежнага гандлю, дырэктарам дэпартамента каардынацыі знешнеэканамічнай дзейнасці Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

19 лютага 2004 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы В’етнам. Адстаўлены з гэтай пасады быў 3 верасня 2010 года.

21 лютага 2011 года ўзнагароджаны ордэнам Пашаны.

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Выпускнікі БДУІР
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў В’етнаме
Алег Фёдаравіч Чакункоў

**Алег Фёдаравіч Чакункоў** — беларускі дыпламат.

14 ліпеня 1994 года прызначаны быў гандлёвым прадстаўнікам Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы В’етнам. 14 ліпеня 1997 года прызначаны быў Намеснікам Міністра замежных эканамічных сувязяў Рэспублікі Беларусь.

4 лютага 1998 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы В’етнам. 6 кастрычніка 1999 года стаў дадаткова паслом у Лаоскай народна-дэмакратычнай рэспубліцы і Каралеўстве Тайланд па сумяшчальніцтве. З усіх гэтых пасад адстаўлены быў 14 верасня 2001 года.

Катэгорыя:Намеснікі міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў В’етнаме
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Лаосе
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Тайландзе
Андрэй Вадзімавіч Дапкюнас

**Андрэ́й Вадзі́мавіч Дапкю́нас** (, Мінск) — беларускі дыпламат, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Аўстрыі і па сумяшчальніцтве ў Славакіі і Славеніі, Пастаянны прадстаўнік пры АБСЕ і міжнародных арганізацыях у Вене (з 2020 года).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 11 красавіка 1963 года ў Мінску, паходзіць з інтэлігентнай сям’і. Яго бацька — вядомы тэатральны дзеяч, працаваў у Міністэрстве культуры, Купалаўскім тэатры; маці Жанна ўзначальвала музей Янкі Купалы. Маці з’яўляецца ўнучатай пляменніцай паэта Купалы. Прабабуляй Андрэя Дапкюнаса была Леакадзія (Лёля) Раманоўская — родная сястра паэта.

У 1985 годзе скончыў перакладчыцкі факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў. У 1989—1990 гадах у якасці аспіранта-даследчыка навучаўся ў Лонданскай школе эканомікі. Абараніў дысертацыю «Палітычная культура моладзі Вялікабрытаніі» у Беларускім дзяржаўным універсітэце. Кандыдат філасофскіх навук (1991).

На дыпламатычнай службе з 1992 года. Працаваў другім сакратаром у Пастаянным прадстаўніцтве Рэспублікі Беларусь пры ААН у Нью-Ёрку (1992—1994) і на розных кіраўнічых пасадах у Міністэрстве замежных спраў Рэспублікі Беларусь. На працягу амаль 10 гадоў (1995—2004) кіраваў амерыканскім рэгіянальным падраздзяленнем Міністэрства замежных спраў Беларусі.

З 2004 года па люты 2011 года быў Пастаянным прадстаўніком Рэспублікі Беларусь пры Арганізацыі Аб’яднаных Нацый. 13 снежня 2011 года зноў прызначаны кіраўніком беларускай дыпламатычнай місіі пры ААН у Нью-Ёрку.

У 2006 годзе працаваў старшынёй Выканаўчага савета Дзіцячага фонду ААН (ЮНІСЕФ). У 2008 годзе з’яўляўся намеснікам старшыні Эканамічнага і Сацыяльнага Савета ААН (ЭКАСАС).
Быў першым прадстаўніком Рэспублікі Беларусь, які звярнуўся да Генеральнай Асамблеі ААН на беларускай мове.

7 жніўня 2017 года быў вызвалены з пасады прадстаўніка Беларусі пры ААН і прызначаны на пасаду намесніка міністра замежных спраў.

20 ліпеня 2020 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Аўстрыйскай Рэспубліцы і па сумяшчальніцтве ў Славеніі; Пастаянным прадстаўніком Рэспублікі Беларусь пры міжнародных арганізацыях у Вене і па сумяшчальніцтве пры Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе (АБСЕ).

21 кастрычніка 2024 года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Славакіі па сумяшчальніцтве.

## Літаратура 
* Хто ёсць хто ў Беларусі / Укладальнікі: Л. А. Андросік, В. Ф. Голубеў, К. А. Заброцкая, Г. Ф. Івуць, Л. Я. Кулажанка, В. А. Трыгубовіч, А. І. Фядута, В. А. Чуйко. — Вільня, 2007. — С.63.

## Спасылкі 
* Permanent Mission of the Republic of Belarus to the United Nations  

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Лонданскай школы эканомікі
Катэгорыя:Намеснікі міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Кандыдаты філасофскіх навук