Маніхейства ў Рымскай імперыі

**Маніхейства ў Рымскай імперыі** пачало распаўсюджвацца яшчэ пры жыцці прарока Мані (216—276). Даследаванні знойдзеных у XX стагоддзі маніхейскіх дакументаў дазволілі рэканструяваць падзеі маніхейскай місіі. Першапачаткова маніхейства распаўсюдзілася ва ўсходніх частках імперыі, пракраўшыся праз Месапатамію і Сірыю ў Палесціну і Егіпет. 

Паколькі маніхейства ўзнікла на тэрыторыі галоўнага ворага Рымскай імперыі, дзяржавы Сасанідаў, яно ўспрымалася як падазроная і непажаданая рэлігія. імперыі. Новыя законы супраць маніхеяў прымаліся на працягу IV—VI стагоддзяў, пакуль пры імператары Юстыніяне I гэтая рэлігія не была знішчана канчаткова.

Лічыцца, што маніхейства не мела рэгіянальных асаблівасцяў у дактрынальным стаўленні і спецыфіка ў розных частках імперыі мела трывіяльны характар, абумоўлены гістарычнымі абставінамі.

## Гісторыя 
### Распаўсюджанне маніхейства 
Дзякуючы прапаведніцкай дзейнасці прарока Мані, маніхейства хутка распаўсюдзілася ў дзяржаве Сасанідаў і да канца III стагоддзя стала арганізаванай рэлігіяй. Мані пачаў прапаведваць пасля «другога адкрыцця» ва ўзросце 24 гадоў, хоць, паводле арабскага гісторыка ан-Надзіма, гэта адбылося ў дзень каранацыі Шапура I. Спачатку Мані звярнуўся да шаха Ардашыра, потым наведаў Індыю, а пасля вяртання звярнуў у сваю веру шаха Турана. Пры Шапуры I Мані дазволілі прапаведваць, і ён нават суправаджаў шахскі двор у паездках. Аднак у 276 годзе Мані быў пакараны смерцю па загадзе Бахрама I, а маніхейства забаранілі.

Рэлігія пашыралася на ўсход (у Сагдыяну і Цэнтральную Азію) і на захад (у Рымскую імперыю). Да XX стагоддзя лічылася, што ў Рыме маніхейства пераследавалі як «персідскую рэлігію», але знаходкі копцкіх тэкстаў у Фаюме і Наг-Хаммади паказалі, што маніхейства было цесна звязана з хрысціянствам, бо сам Мані называў сябе «*Апосталам Ісуса Хрыста*», азнаменаваў канец перыяду верацярпімасці, які доўжыўся ў першыя 18 гадоў кіравання Дыёклетыяна, у адносінах да нерымскіх канфесій.

### IV-VI ст. 
Нават хрысціянскія імператары захоўвалі цікавасць да маніхейства: Аміян Марцэлін згадвае, што Канстанцін Вялікі (IV ст.) спрабаваў даследаваць гэту рэлігію з дапамогай перакладчыка Стратэгія Музаніяна. Аднак дакладных звестак пра вынікі гэтага расследавання няма.

У 372 годзе Валянтыніян I і Валент аднавілі антыманіхейскія законы, падобныя на эдыкт Дыяклетыяна. Лідараў секты каралі буйнымі штрафамі, а іх паслядоўнікаў аб’яўлялі «бесчасьнымі», канфіскоўвалі іх маёмасць. У 381–445 гадах былі прыняты законы Феадосія I, Грацыяна і Валянтыніяна III забаранялі маніхейства, абмяжоўвалі грамадзянскія правы яго прыхільнікаў (забарона складаць запаветы, сведчыць у судзе, займаць дзяржаўныя пасады).  Узыходжанне на пасад у Візантыі імператара Юстыніяна I (527—565) паклала пачатак кампаніі па барацьбе з усімі рэлігіямі і сектамі, адрознымі ад артадаксальнага хрысціянства. Прыняты ім у пачатку валадарання закон (Cod. I.5.11) забараняў маніхеям жыць на тэрыторыі імперыі, а калі яны выяўляліся, то павінны былі быць пакараныя. Прычына гэтай суровасці пазначана ў самім законе — маніхеі «спрабуюць пасеяць шматбожжа сярод грэкаў, юдэяў і самарыцян». У Кодэкс Юстыніяна былі ўключаны і іншыя законы, якія прадпісваюць спаленне маніхейскіх кніг, якія забараняюць ім рабіць завяшчанні і хаваць сваю веру. На працягу некалькіх наступных гадоў былі прыняты законы, якія пацвярджаюць раней устаноўленыя забароны. Ён увёў смяротнае пакаранне для маніхеяў, загадаў спальваць іх кнігі і канфіскоўваць маёмасць.

Нягледзячы на жорсткія забароны, маніхейства працягвала існаваць у некаторых рэгіёнах. Напрыклад, у Паўночнай Афрыцы ў канцы IV стагоддзя маніхейскі прэсвітар Фортунат спакойна прапаведаваў, што сведчыць аб слабым кантролі ўладаў. Улады падазравалі, што маніхеі хаваюцца пад іншымі назвамі (энкратыты, апактакіты і інш.). У 385 годзе ў Іспаніі ерэтыка Прысцыліяна абвінавацілі ў «маніхействе» і каралі смерцю.  Да VI стагоддзя жорсткія рэпрэсіі Юсцыніяна цалкам знішчылі маніхейства ў Візантыі. Яго назва засталася толькі ў спісах ерасяў, але як рэальная рэлігійная група яно знікла.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Маніхейства
Катэгорыя:Рэлігія ў Старажытным Рыме