Правы чалавека ў Грузіі

Правы чалавека ў Грузіі гарантаваныя канстытуцыяй краіны. У Грузіі існуе незалежны грамадскі амбуцмэн па правам чалавека, абраны парламентам для забеспячэння выканання гэтых правоў. Аднак Amnesty International, Human Rights Watch, Дзярждэпартамэнт Злучаных Штатаў і грузінская апазыцыя сцвярджаюць, што гэтыя правы часта парушаюцца.

Акрамя таго, каля 20 % тэрыторыі, што былі тэрыторыямі Грузінскай ССР, з’яўляюцца прадметам спрэчкі (акупаванай, на думку ўрада ў Тбілісі і многіх іншых краінах), і з гэтых тэрыторый часта паступаюць абвінавачванні ў парушэннях правоў чалавека.

## Правы меншасцей 
Урад Грузіі зрабіў пазітыўныя крокі ў напрамку абароны рэлігійных меншасцей. Напады на вернікаў розных веравызнанняў сціхлі пасля рэвалюцыі, а лідэр гэтых нападаў Васіль Мкалавішвілі быў арыштаваны. Прэм’ер-міністр Зураб Жванія быў ключавым прыхільнікам дазволу рэлігійным арганізацыям прызнання з боку дзяржавы, але ён сутыкнуўся са значным супраціўленнем з боку ўласнага ўрада. Нягледзячы на рэформы, якія дазволілі цэрквам меншасцей рэгістравацца ў 2005 годзе, Грузінская праваслаўная царква мае значную манаполію ў Грузіі, у той час як групам меншасцей цяжка нават будаваць месцы для набажэнстваў.

Дзейнічае канкардат 2002 года паміж ГПЦ і ўрадам Грузіі, які дае Грузінскай Праваслаўнай Царкве прывілеяваны статус у Грузіі і надзяляе яе паўнамоцтвамі па ўсіх рэлігійных пытаннях. Гэта адзіная царква, якая мае статус свабоднай ад падаткаў, і да яе часта звяртаюцца па дзяржаўных пытаннях. Разам з вызваленнем ад падаткаў Грузінская праваслаўная царква таксама атрымлівае некаторае фінансаванне ад урада. Галоўная прычына гэтага ў тым, што царква заўсёды была вельмі актыўнай у культурным развіцці краіны і, як і ў большасці ўсходніх праваслаўных краін, мяжа паміж культурай і рэлігіяй размытая.

Грузія ратыфікавала Рамачную канвенцыю аб абароне нацыянальных меншасцей (РКАНМ) у 2005 годзе. Грамадская арганізацыя «Талерантнасць» адзначае ў 2008 годзе, што некаторыя артыкулы РКАНМ былі вызваленыя ад поўнага выканання парламентам Грузіі. У прыватнасці, палажэнні, якія тычацца поўнага выказвання на мовах меншасці ў культурных, адукацыйных і адміністрацыйных пытаннях, былі парушаны, сцвярджае Tolerance. Напрыклад, зменшылася колькасць азербайджанскіх школ, прыводзяцца выпадкі прызначэння ў азербайджанскія школы дырэктарамі, якія не валодаюць азербайджанскай мовай.

## Свабода слова і СМІ 
Свабода слова, выказвання меркаванняў і СМІ звычайна з’яўляюцца дадзенасцю ў Грузіі, але, нажаль, бываюць выпадкі, калі гэта не адбываецца, асабліва падчас дэманстрацый у Грузіі ў 2007 годзе паліцэйскія напалі на штаб-кватэру тэлеканала «Імедзі», што прывяло да таго, што дэманстрацыі не трансліраваліся.

## Жорсткае абыходжанне са зняволенымі 
На працягу многіх гадоў праваабарончыя арганізацыі заклікалі прэзідэнта Саакашвілі і яго ўрад расследаваць меркаваныя зверствы ў грузінскіх турмах. У 2010 годзе Камісія па правах чалавека Савета Еўропы паведаміла, што ўмовы жыцця ў турмах і лагерах для зняволеных Грузіі, таксама вядомых пад эўфемістычнай назвай «папраўчыя ўстановы», не спрыяюць паляпшэнню жыцця зняволеных. Наадварот: гэтая сістэма з’яўляецца парушэннем міжнародных стандартаў для папраўчых устаноў. Частымі з’яўляюцца просьбы аб дапамозе, каб спыніць катаванні ў турмах. Асцерагаючыся пагоршыць сітуацыю, зняволеныя ўхіляюцца называць імёны асобных катаў.

Па стане на 2010 год даступнасць медыцынскай дапамогі ў турмах і лагерах была абсалютна недастатковай, што прывяло да вельмі высокай смяротнасці ў грузінскіх турмах. Правы чалавека зняволеных проста ігнаруюцца. Многія іншыя арганізацыі папярэджвалі ўрад Саакашвілі, у тым ліку Дзяржаўны дэпартамент ЗША ў 2008 годзе.

Нягледзячы на папярэджанні ва ўсім свеце ўраду Саакашвілі і партыі адзінага нацыянальнага руху адносна правоў чалавека ў грузінскіх турмах, назіральныя арганізацыі паведамілі пра нязначнае або ніякае паляпшэнне сітуацыі.

Еўрасаюз рашуча асудзіў здзекі над зняволенымі і заклікаў улады Грузіі пакараць вінаватых. Вярхоўны прадстаўнік ЕС па знешняй палітыцы Кэтрын Эштан заявіла, што «узрушаная шакавальнымі кадрамі жорсткага абыходжання з зняволенымі ў турме Глдані. Вельмі важна, каб гэтыя і іншыя інцыдэнты былі старанна і празрыста расследаваны і каб вінаватыя былі прыцягнуты да адказнасці», — гаворыцца ў яе заяве.

Руперт Колвіл, прэс-сакратар офіса Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па правах чалавека ў Жэневе, заклікаў Грузію «аператыўна, непрадузята і эфектыўна» расследаваць усе выпадкі злоўжыванняў і прыняць меры «для забеспячэння таго, каб турмы і ізалятары працавалі ў адпаведнасці з міжнародным правам і стандартамі ў галіне правоў чалавека».

## Вызваленне палітвязняў у 2013 годзе 
13 студзеня 2013 года 190 чалавек, прызнаных парламентам Грузіі палітычнымі зняволенымі, былі вызваленыя з турмы ў адпаведнасці з законам аб амністыі, ініцыяваным заканадаўцамі «Грузінскай мары», які быў прыняты ў 2012 годзе праз вета сыходзячага прэзідэнта Міхаіла Саакашвілі.

## Бунты супраць ЛГБТ і контрпратэсты 
У месяц прайду ў 2021 годзе грузінскія ЛГБТ-актывісты адмянілі запланаваны прайд-марш пасля таго, як пратэстоўцы супраць ЛГБТ уварваліся ў штаб-кватэру прайду ў Тбілісі і напалі на каля 50 журналістаў. Пратэстоўцы супраць ЛГБТ абвінавацілі журналістаў у тым, што яны ідуць супраць традыцыйных грузінскіх каштоўнасцяў. Тбіліскі прайд абвінаваціў урад і царкву ў распальванні «велізарнай хвалі нянавісці» да лесбіянак, геяў, бісексуалаў і транссэксуалаў (ЛГБТ) і ў няздольнасці абараніць правы грамадзян.

У агульнай колькасці ўрад Грузіі арыштаваў 102 чалавекі ў сувязі з беспарадкамі супраць ЛГБТ; 68 з іх пасля былі вызвалены пад заклад, а астатнія былі пакінуты пад вартай да суда. 9 ліпеня 2021 года гарадскі суд Тбілісі адмовіў у вызваленні пад заклад і пастанавіў заключыць пад варту яшчэ 4 удзельнікаў гвалтоўнай групы. Падчас папярэдняга паседжання суддзя вызначыла, што дзеянні гэтых анты-ЛГБТ-актывістаў «не толькі злачынныя, але і падрываюць стабільнасць дзяржавы. Яны цёмныя і ганебныя…».

## Спасылкі 
* Старонка УВКПЧ ААН па Грузіі
* HumanRights.ge — інтэрнэт-часопіс і партал па правах чалавека ў Грузіі, які абнаўляецца штодня
* Ці палепшыліся правы рэлігійных меншасцяў?
* Справаздача Дзярждэпартамента ЗША аб міжнароднай свабодзе веравызнання, 2005 г.
* Агляд правоў чалавека HRW
* Human Rights Watch, Грузія
* Цэнзура ў Грузіі — IFEX
* Галасы ВПЛ — чытайце і слухайце жыццёвыя гісторыі перамешчаных асоб у Грузіі.
* Чхеідзэ, Кетэван: «Гендарная палітыка ў Грузіі» ў Каўказскім аналітычным дайджэсце № 21

Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Грузія
Катэгорыя:Палітыка Грузіі
Катэгорыя:Права Грузіі
Катэгорыя:Грамадства Грузіі