open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Молі вузкакрылыя

**Молі вузкакрылыя** (*Momphidae*) — сямейства молепадобных матылькоў.

## Апісанне 
Матылі дробныя, з размахам крылаў 7-20 мм. У спакоі сядзяць, прыціснуўшыся ўсім целам да субстрату. Галава ў шчыльна прылеглых лускавінках, лоб слаба выпуклы. Вусікі ад 2/3 да 3/4 даўжыні пярэдняга крыла, ніткападобныя. Сківічныя шчупікі маленькія, 3-членікавыя, абвярнуты вакол аснавання хабатка. Губныя шчупікі даволі доўгія, дугападобна выгнутыя Хабаток нязначна даўжэй губных шчупікаў. Пярэднія крылы вузкаланцэтападобныя, амаль заўсёды з 2 буйнымі прыўзнятымі пучкамі. Жылкаванне поўнае.

Актыўныя ў прыцемках перад заходам і на ўзыходзе сонца. Перыяд лета звычайна расцягнуты. Яйкі размяшчаюцца на кармавыя расліны адзінкава; агульная пладавітасць дасягае 100 яек. Зімуюць, як правіла, матылькі. Характэрная экалагічная асаблівасць — цесная сувязь з раслінамі сямейства скрыпнёвых: на іх сілкуюцца вусені больш за 90 % вядомых відаў. Прадстаўнікоў сямейства можна сустрэць практычна ва ўсіх біятопах з удзелам гэтых раслін. Пераважае вузкая алігафагія. Спосаб жыцця вусеня вельмі разнастайны і ўключае мінаванне лісця, галаўтварэнне, радзей пражыванне на падземных частках сцеблаў, сплеценых паміж лісцем або ў пладах. Часам у ходзе антагенезу спосаб жыцця вусеняў мяняецца.

## Арэал і віды 
Невялікае сямейства, якое налічвае ў сусветнай фаўне не больш за 100 відаў. Распаўсюджанне пераважна галарктычнае, шэраг відаў сустракаецца і ў гарах Паўднёвай Амерыкі. Невялікія эндэмічныя роды апісаны з Аўстраліі, Новай Зеландыі і з астравоў Хуан-Фернандэс.

## Падсямействы 
* 
* 
* 
* 

## Роды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* J. C. Koster, S. Yu. Sinev: *Momphidae, Batrachedridae, Stathmopodidae, Agonoxenidae, Cosmopterigidae, Chrysopeleiidae*. In: P. Huemer, O. Karsholt, L. Lyneborg (Hrsg.): *Microlepidoptera of Europe*. 1. Auflage. Band 5, Apollo Books, Stenstrup 2003, ISBN 87-88757-66-8, S. 25.

Катэгорыя:Молі
Катэгорыя:Сямействы насякомых
Катэгорыя:Матылі
Стральчатка псі

**Стральчатка псі** (*Acronicta psi*) — матылёк з сямейства совак.

Сустракаецца ад Еўропы і Паўночнай Афрыкі да Паўночнага Ірана, Сярэдняй Азіі, поўдня і цэнтра Сібіры і Манголіі.

Невялікі матылёк, размах крылаў 35-45 мм. Пярэднія крылы белавата-шэрыя, з бураватым адценнем і чорнымі стрэлападобнымі рыскамі каля асновы і на вонкавым полі крыла. Заднія крылы буравата-шэрыя, на краях цёмныя; звычайна святлейшыя ў самцоў. Гэты від вельмі падобны да *Acronicta tridens*, адрозніць іх можна ў большасці выпадкаў толькі праз аналізу геніталій. Аднак, звычайна, *Acronicta psi* цямнейшыя, заднія крылы ніколі не бываюць белыя, што часта ўласціва самцам *Acronicta tridens*. Вусені абодвух відаў значна адрозніваюцца. Лёт матылькоў адбываецца ў маі—чэрвені. Від начны, часта ляціць на святло, часам на цукар.

Вусень белаваты знізу і чорны зверху з шэрымі валасінкамі. Мае чырвоныя або аранжавыя плямы па баках і жоўтую паласу ўздоўж спінкі і дзве бакавыя палоскі. На першым брушным сегменце зверху ёсць высокі чорны выступ (якога ніколі няма ў *Acronicta tridens*), на дзявятым — крыху меншы. Даўжыня дарослага вусеня дасягае 38-40 мм. Вусені з'яўляюцца ў другой палове лета у пладовых гадавальніках і маладых садах, часам моцна шкодзяць лісце. Шкодзяць амаль усе пладовыя культуры.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Соўкі
Енё Фок

**Енё Фок** (; ,  — ) — партыйны і дзяржаўны дзеяч Венгрыі, прэм'ер-міністр Венгрыі ў 1967—1975 гадах.

## Біяграфія 
У 1932 годзе ўступіў у шэрагі камуністычнай партыі. За камуністычную дзейнасць у гады Другой сусветнай вайны знаходзіўся ў зняволенні з 1940 па 1943 год.

Пасля ўтварэння Венгерскай народнай рэспублікі ў 1952—1954 гадах займаў пасаду міністра металургіі. У 1957 годзе стаў сакратаром ЦК Венгерскай сацыялістычнай рабочай партыі, а ў 1961 годзе віцэ-прэм'ерам. З 1957 па 1980 год, ён таксама з'яўляўся членам Палітбюро ЦК ВСРП.

14 красавіка 1967 г. ён стаў пераемнікам Дзьюла Калана на пасадзе прэм'ер-міністра. Падчас свайго знаходжання на пасадзе, ён дарэмна спрабаваў ўвесці ў эканоміку некаторыя рынкавыя элементы. Аднак гэтыя спробы не ўвянчаліся поспехам, так як гэтаму супрацьдзейнічалі члены Варшаўскага дагавора і Савета эканамічнай узаемадапамогі. У выніку Фок 15 мая 1975 года падаў у адстаўку ў карысць Дзьёрдзя Лазара.

У 1945—1947, 1958—1967 і 1971—1985 гадах быў дэпутатам Нацыянальнага Сходу Венгрыі. Пазней, ён быў прэзідэнтам Асацыяцыі тэхнічных і прафесійных таварыстваў.

## Спасылкі 
* Біяграфія 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Венгрыі
Salmo trutta aralensis

**Salmo trutta aralensis** — рыба сямейства ласасёвых, самая ўсходняя форма прахадной кумжа. Вадзілася ў Аральскім моры і на рацэ Амудар'я. Цела валькаватае, афарбоўка серабрыстая, пераходзячая ў цёмна-шэрую, Луска дробная, шчыльна сядзіць. Даўжыня да 1 метра, вага да 14 кілаграмаў. Прахадная рыба; для размнажэння ідзе ў Амудар'ю. Размнажэнне асенне-зімовае, пры тэмпературы вады 3-13 °C. Каштоўная прамысловая рыба. Падвід заўсёды быў рэдкі, занесены ў Чырвоную кнігу Казахстана, у канцы XX стагоддзя, верагодна, знік.

Падвід блізкі да Salmo trutta caspius, адрозненні ўключалі меншы лік пазванкоў і больш буйную галаву.

## Літаратура 
* Аральский лосось в Энциклопедическом словаре (dic.academic.ru/dic.nsf/es/69128/АРАЛЬСКИЙ_ЛОСОСЬ)
* Аральская кумжа. // С. Н. Баккал. Редкие животные нашей страны. Наука. Ленингр. отд-ние, 1989. С. 105.

Катэгорыя:Ласасёвыя
Катэгорыя:Рыбы Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1908 годзе
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Ферэнц Мюніх

**Фе́рэнц Мю́ніх** (; ,  — , Будапешт) — венгерскі дзяржаўны дзеяч, старшыня Савета Міністраў Венгерскай Народнай Рэспублікі (1958—1961).

## Біяграфія 
У 1914 прызваны ў аўстра-венгерскую армію. У 1915 годзе узяты ў палон рускімі войскамі.

Знаходзіўся ў лагеры для ваеннапалонных у Томску, дзе ў 1917 годзе ўступіў у РКП (б).

У 1917 годзе Мюніх быў адным з арганізатараў венгерскай групы Расійскай камуністычнай партыі. Стварыў у Пермі інтэрнацыянальны атрад з венграў. Разам з часткамі Чырвонай Арміі змагаўся на Урале супраць белых.

У лістападзе 1918 года ён вярнуўся на радзіму. Пасля таго як 21 сакавіка 1919 года ў Венгрыі абвясцілі Савецкую ўладу, Ферэнц Мюніх прымаў актыўны ўдзел у стварэнні Венгерскай Чырвонай Арміі і Чырвонай міліцыі.

Пасля падзення пралетарскай дыктатуры эміграваў у Аўстрыю, затым быў у Чэхаславакіі і Германіі, дзе вёў рэвалюцыйную работу сярод працоўных. У 1922—1936 гадах — на кіруючай гаспадарчай працы ў СССР.

Удзельнічаў у Грамадзянскай вайне у Іспаніі 1936—1939 гадоў. Быў камісарам батальёна Ракашы 13-й інтэрнацыянальнай брыгады.

У Вялікую Айчынную вайну ў шэрагах Савецкай Арміі, удзельнічаў у баях пад Сталінградам.

Пасля 1945 года ў Венгрыі. Быў прызначаны начальнікам паліцыі Будапешт а. У 1949—1951 — пасланнік ВНР у Фінляндыі, у 1951—1954 — пасол у Балгарыі. У верасні 1954 — жніўні 1956 — пасол у СССР. У жніўні—лістападзе 1956 — пасол у Югаславіі.

У пачатку лістапада 1956 г., у перыяд барацьбы супраць паўстання ў Венгрыі ўдзельнічаў у стварэнні Венгерскага рэвалюцыйнага рабоча-сялянскага ўрада. У 1956 — міністр унутраных спраў ВНР. У лютым 1957 — студзені 1958 — міністр абароны ВНР. У 1958—1961 гадах — старшыня Савета Міністраў Венгерскай народнай рэспублікі.

У 1957—1965 — член Палітбюро ЦК ВСРП.

Імем Мюніха названая вуліца ў Томску. Намаляваны на венгерскай паштовай марцы 1986 года.

## Спасылкі 
* Бюст прэм’ер-міністра ВНР Мюніха Ферэнца
Luciobarbus brachycephalus

**Luciobarbus brachycephalus** — від прамянёвапёрыстых рыб з сямейства карпавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела дарослых асобін можа дасягаць 103 см пры масе 21 кг. Жыве каля 9-10 гадоў (гранічны ўзрост дадзенага віду 13 гадоў).

Праходная рыба. Сталасць на 5-6-м годзе жыцця. За 10-12 мес да нерасту мігруе ў рэкі. Нерастуе ў Сярэдняй Азіі — у красавіку-маі, у Куры — з красавіка па жнівень. Ікра паўпелагічная, 1,4 мм у дыяметры. Пасля нерасту скочваецца ў мора. Вусач харчуецца пераважна малюскамі, рачнымі ракамі і лічынкамі водных насякомых. Маляўкі звычайна затрымліваецца ў рацэ не больш года, сілкуюцца бентасам, затым скочваецца ў мора. Сярод пакінутых у рацэ некаторыя самцы дасягаюць палавой сталасці.

## Падвіды 
* *Luciobarbus brachycephalus caspius* — у басейне Каспія; часам апісваюць, як асобны від Luciobarbus caspius (Berg, 1914);
* *Luciobarbus brachycephalus brachycephalus* — у басейне Аральскага мора.

Катэгорыя:Карпавыя
Parnassius honrathi

**Parnassius honrathi** — матылёк сямейства Паруснікі, які сустракаецца на вялікіх вышынях у Таджыкістане і Афганістане. Матылёк быў названы ў гонар .

## Апісанне 
Ён лётае на горных схілах на 2,500-3,000 м над узроўнем мора. Лічынка харчуецца Pseudosedum.

## У культуры 
У 2006 годзе выява матыля была выкарыстана на паштовай марцы Узбекістана.

## Літаратура 
* Sakai S., Inaoka S., Toshiaki A., Yamaguchi S., Watanabe Y., (2002) *The Parnassiology. The Parnassius Butterflies, A Study in Evolution*, Kodansha, Japan. ISBN 4-06-124051-X

Катэгорыя:Паруснікі
Вуліца Свярдлова (Мінск)

**Вуліца Свярдлова** — вуліца ў цэнтральнай частцы Мінска. Названа ў гонар Якава Свярдлова, расійскага дзяржаўнага дзеяча, старшыні Усерасійскага цэнтральнага выканаўчага камітэта, аднаго з арганізатараў разгону Усерасійскага ўстаноўчага сходу, расказачвання, чырвонага тэрору.

## Размяшчэнне 
Пачынаецца ад перасячэння з праспектам Незалежнасці, перасякае вуліцы Ленінградскую, Карла Маркса, Кірава, Ульянаўскую, Бабруйскую і пасля скрыжавання з вуліцай Аранскай пераходзіць у вуліцу Маякоўскага. Працягласць — 1,6 км.

## Гісторыя 
Да 1922 года называлася Каломенская, у 1919—1920 гадах — Ігуменская, з 1945 года — Свярдлова.

## Забудова 
### Няцотны бок 
* * (*праспект Незалежнасці, 11/2*) — новы корпус гасцініцы «Мінск» (архітэктары С. Мусінскі, Г. Сысоеў, Д. Кудраўцаў).
* № 3 — будынак Мінскага абласнога суда (1953) — 
* № 5 *(Карла Маркса № 1)* — будынак (1953 год, арх. Р. Гегарт.

: Пасля Вялікай Айчыннай вайны на месцы абшчыны сясцёр міласэрнасці па праекце архітэктара Р. Гегарта ўзведзены чатырохпавярховы будынак. у якім цяпер знаходзяцца Мінскі абласны суд і прыёмная Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь.

* № 7 *(Карла Маркса № 2)* — будынак (1930-я) — 
]]
На рагу з вул. Ульянаўскай невялікі сквер з фантанам.

* № 11 *(Ульянаўская № 33)* — Інтэрнат № 2 БДТУ.
* № 13 *(Ульянаўская № 35)* — корпус БДТУ № 1.
* № 13а — карпусы БДТУ № 3 і № 4
* № 17 — корпус БДТУ № 2.
* № 19а — корпус БДТУ № 5.
* № 19 — Інтэрнат № 4 БДТУ.
* № 21 — Інтэрнат № 5 БДТУ.

### Цотны бок 
* № 2 — будынак былой фабрыкі-кухні (1936) — 
* № 4 — будынак (пачатак ХХ стагоддзя) — 
* № 22 *(Кірава № 6)* — будынак (1940 — 1950-я) — 
* № 24 — будынак (1947—1953) — 
* № 26 *(Ульянаўская № 30)* — будынак (1947—1953) — 
* № 32 — будынак (1950-я) — 
* № 36 — Інтэрнат № 3 БДТУ.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Дажджоўкі

**Дажджоўкі** (*Haematopota*) — род двухкрылых насякомых сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 6—13 мм. На крылах мармуровы малюнак. Лічынкі развіваюцца ў вільготнай глебе, прыбярэжнай частцы вадаёмаў, лісцевым подсціле. Пашыраны на вільготных лугах. Лётаюць у пахмурае надвор'е, асабліва перад дажджом.

## Арэал 
Налічвае каля 400 відаў, пашыраных на тэрыторыі Афрыкі і Еўразіі.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне 
Крывасмокі. З'яўляюцца пераносчыкамі узбуджальнікаў небяспечных інфекцыйных захворванняў.

## Літаратура 
*  — С. 8.
* 

## Спасылкі 
* 
* Haematopota // Discover Life

Катэгорыя:Сляпні
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Аляксандр Міхайлавіч Кароль

**Алякса́ндр Міха́йлавіч Каро́ль** (нар. , г. п. Чырвоная Слабада, Салігорскі раён, Мінская вобласць) — беларускі дыпламат.

## Біяграфія 
У 1982 годзе скончыў Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі, у 2004 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

У 1982—1986 гадах — старшы інжынер, галоўны інжынер, намеснік дырэктара эксперыментальнай базы імя Суворава Уздзенскага раёна Мінскай вобласці. У 1986—1993 гадах — галоўны інжынер СПМК-109(82) трэсту «Мантажспецбуд». У 1993—1997 гадах — галоўны спецыяліст, начальнік аддзела Дзяржаўнага камітэта Рэспублікі Беларусь па знешніх эканамічных сувязях, затым Міністэрства знешніх эканамічных сувязяў Рэспублікі Беларусь. У 1997—2000 гадах — першы сакратар, саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь ва Украіне. У 2000—2003 гадах — першы намеснік начальніка ўпраўлення знешнеэканамічнай дзейнасці і міжнароднага супрацоўніцтва, першы намеснік начальніка галоўнага ўпраўлення міжнароднага супрацоўніцтва і гандлю — начальнік упраўлення знешнеэканамічнай дзейнасці Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. У 2003—2008 гадах — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы. У 2008—2009 гадах — начальнік галоўнага ўпраўлення міжнароднага супрацоўніцтва і гандлю Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. У 2009—2011 гадах кансультант аддзела Украіны, Малдовы і Закаўказзя упраўлення двухбаковага супрацоўніцтва з краінамі СНД Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. У 2011—2013 гадах — Генеральны консул Рэспублікі Беларусь у Гданьску, Рэспубліка Польшча.

З снежня 2013 года Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы, 15 студзеня 2019 года ўказам Прэзідэнта № 19 ад вызвалены з пасады.
Валодае беларускай, рускай і англійскай мовамі.

Жанаты, мае дваіх дзяцей.

Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Літве
Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Консулы Беларусі ў Польшчы
Parnassius maximinus

**Parnassius maximinus** — матылёк, сямейства Papilionidae, які сустракаецца на вялікіх вышынях на заходніх хрыбтах Цянь-Шаньскіх гор. Раней ён лічыўся падвідам *Parnassius delphius*.

## Апісанне 
Від буйнейшы, чым Parnassius delphius.

## У культуры 
У 2006 годзе выява матыля была выкарыстана на паштовай марцы Узбекістана.

## Спасылкі 
* Parnassius of the World — Text, range map and photos
* Pteron Japanese text and photos

Катэгорыя:Паруснікі
Катэгорыя:Насякомыя на марках
Hypermnestra helios

**Hypermnestra helios** — від матылькоў з падсямейства *Parnassiinae* у складзе сямейства Паруснікі. Адзіны прадстаўнік роду **Hypermnestra**. Родавая назва дадзена ў гонар Гіпермнестры, у старажытнагрэчаскай міфалогіі пяцідзесятай дачкі цара Даная.

## Апісанне 
Размах крылаў матылька 45-50 мм. Асноўны фон крылаў бледна-жоўты. Вяршыні пярэдніх крылаў і вонкавы край задніх пафарбаваны ў шаравата-чорны колер. Пасярэдзіне пярэдняга крыла знаходзяцца чорныя плямы, у цэнтры якіх — чырвоныя кропкі.

## Арэал і час лета 
Жыве ў Іране, Афганістане, Пакістане, Туркменістане, Кыргызстане, Таджыкістане і Узбекістане. Распаўсюджаная ў далінах рэк, па берагах вадаёмаў, у далінах з зараснікамі хмызняка і лясах, у паўпустынь, і больш засушлівых перадгор’ях. Матылі лётаюць у месцы пражывання ў красавіку — маі. За год развіваецца адно пакаленне.

## Жыццёвы цыкл 
Вусень светла-зялёны з жоўтымі палоскамі, корміцца на травах.

Вусені сілкуюцца на відах сямейства Zygophyllaceae, шматгадовых раслін сямейства рутавых, у тым ліку: *Zanthoxylum atriplicoides*, *Zanthoxylum gontsharovi*, *Zanthoxylum portulacoides*, *Zanthoxylum fabago*, *Zanthoxylum turcomanicum*, *Zanthoxylum oxianum* і *Zanthoxylum macrophyllum*.

## Спасылкі 
* TOL  Overview and taxonomoc discussion.
* Rusinsects

Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Паруснікі
Катэгорыя:Манатыпныя роды жывёл
Катэгорыя:Насякомыя на марках
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1846 годзе
Parnassius actius

**Parnassius actius** — дзённы матылёк сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла 30-35 мм. Крылы белага колеру, злёгку апыленыя цёмнымі лускавінкамі. Знешнекраявая аблямоўка напаўпразрыстая, у самцоў яна вузкая, а ў самак звычайна бывае шырокай. Паміж ёй і сярэдняй ячэйкай размяшчаецца вузкая папярочная перавязь, утвораная набягаючымі адна на адну чарнаватымі невялікімі плямамі. Паміж ёй і канцом сярэдняга вочка размяшчаюцца дзве невялікіх чырвоных плямы з чорнай акальцоўкай. У цэнтры і на канцы сярэдняй ячэйкі знаходзіцца па буйной чорнай пляме, таксама авальная чорная пляма размяшчаецца ля ўнутранага краю, каля яго сярэдзіны. Задняе крыло мае цёмныя зацямненні на канцах жылак, якія ў самак могуць злівацца ў знешнекраявую паласу. На белым фоне далей паралельна вонкаваму краю знаходзіцца папярочны шэраг невялікіх, часам вельмі слаба выяўленых, чарнаватых плям. Таксама ля пярэдняга краю знаходзяцца даволі буйныя чырвоныя плямы.

## Біялогія 
Развіваецца ў адным пакаленні. Час лёту — у ліпені — пачатку жніўня. Матылі больш актыўныя толькі ў сонечнае надвор’е. Самкі нярэдка сядзяць у траве, а будучы напалоханымі — рэзка ўзлятаюць і пералятаюць на адлегласці да 100 метраў. Матылькі лятаюць павольна, часта плануюць, прысаджваюцца на розныя квітнеючыя расліны. Наведваюць буйныя кветкі раслін. Вусені кормяцца на чубатках.

Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Насякомыя на марках
Лаяш Фюр

**Лаяш Фюр** (; , Эдзьхазашрадоц, Венгрыя — , Будапешт, Венгрыя) — венгерскі дзяржаўны дзеяч, міністр абароны Венгрыі (1990—1994).

## Біяграфія 
У 1954 г. скончыў гістарычны факультэт Універсітэта імя Лаяша Кошута. У 1956 г. стаў асістэнтам прафесара таго ж універсітэта. Актыўны ўдзельнік падзей 1956 г., адзін іх распрацоўшчыкаў патрабаванняў паўстанцаў у Дэбрэцэне. Пасля ўводу савецкіх войскаў быў інтэрнаваны, звольнены з працы. У 1957 г. эміграваў у Францыю, але праз некалькі месяцаў вярнуўся. Да 1958 г. заставаўся без працы, потым быў бібліятэкарам, грузчыкам і настаўнікам пачатковай школы.

Пасля аб'яўлення ўсеагульнай амністыі 1963 г.:
* 1964—1978 гг. працаваў навуковым супрацоўнікам. начальнікам упраўлення ў Музеі венгрскай сельскай гаспадаркі,
* 1971 г. — абараніў кандыдацкую дысертацыю,
* 1980—1987 гг. — навуковы сакратар Музея,
* 1983 г. — абараніў доктарскую дысертацыю,
* 1984 г. — беспаспяхова спрабаваў уладкавацца на працу ва Універсітэт Дэбрэцэна,
* 1988—1990 гг. — выкладнік,
* 1990—2000 гг. — дацэнт кафедры Сярэдніх вякоў і Новай гісторыі гістарычнага факультэта Універсітэта Этвеша Ларана. Як навуковы спецыялізаваўся на гісторыі Венгрыі 19-20-га стагоддзяў, аграрнай гісторыі, гісторыі меншасцяў 19-20 стагоддзяў і гістарычнай дэмаграфіі.

У 1985 г. ізноў стаў удзельнікам сходаў дысідэнтаў. У 1987 г. выступіў адным з членаў-заснавальнікаў Венгерскага дэмакратычнага форума (ВДФ). У 1989 г. быў высунуты ад ВДФ на пост прэзідэнта. У 1989—1996 гг. — член Прэзідыума, у 1991 г. віцэ-прэзідэнт, да 1991 г. выканаўчы старшыня ВДФ. У 1994—1996 гг. — яго старшыня.

У 1990—1994 гг. — міністр абароны ў правацэнтрысцкім кабінеце Ёжэфа Антала. У 1990 г быў абраны ў Нацыянальны Сход, у 1996 г. пакінуў шэрагі ВДФ, застаючыся незалежным дэпутатам.

У 2007 г. прыняў рашэнне пра сыход з палітыкі.

## Спасылкі 
* http://mek.niif.hu/01900/01937/html/szerviz/kislex/biograf/fur.htm 
* http://hvg.hu/itthon/20131022_Meghalt_Fur_Lajos

Катэгорыя:Міністры абароны Венгрыі
Ёжэф Дудаш

**Ёжэф Дудаш** (; , Марошвашархей — , Будапешт) — румынскі і венгерскі палітычны актывіст, удзельнік камуністычнага падполля, потым непрымірымы антыкамуніст. Займаў самыя радыкальныя пазіцыі ў Венгерскім паўстанні 1956 года. Узначаліў групу баевікоў, камандаваў масавымі пагромамі і забойствамі супрацоўнікаў камуністычнай дзяржбяспекі. Узначальваў адзін з рэвалюцыйных камітэтаў, сфармуляваў і абвясціў палітычную праграму паўстанцаў. Пасля падаўлення паўстання арыштаваны і пакараны смерцю.

## Камуніст у Румыніі 
Нарадзіўся ў працоўнай сям'і трансільванскіх венграў. У 14-гадовым узросце далучыўся да працоўнага руху. Глыбока прасякнуўся камуністычнымі ідэямі, быў у нелегальнай кампартыі Румыніі. Быў арганізатарам страйкавага руху. За падпольную камуністычную дзейнасць у 1933 годзе быў арыштаваны румынскімі ўладамі і прысуджаны да 9-гадовага зняволення. У 1939 годзе вызвалены па амністыі.

Калі ў 1940 годзе Трансільванія была перададзена ў склад Венгрыі ў выніку Другога Венскага арбітражу, Ёжэф Дудаш перабраўся ў Будапешт. Без спецыяльнай адукацыі асвоіў інжынерныя навыкі, працаваў механікам на заводзе.

## Антыфашыст у вайне 
Ёжэф Дудаш прымаў актыўны ўдзел у венгерскім антыфашысцкім руху, быў сувязным камуністычнага падполля. Выступаў у якасці пасярэдніка паміж кіраўнікамі кампартыі Венгрыі Ласла Райкам, Дзьюлай Калаі і лідарамі Незалежнай партыі дробных гаспадароў (НПДГ) Золтанам Тылдзі, Янушам Чорбай.

Цесныя сувязі Дудаша з камуністамі сталі вядомыя прыхільнікам-антынацыястам Міклаша Хорці. Па іх ініцыятыве Дудаш быў уключаны ў склад дэлегацыі прэм'ер-міністра Гезы Лакаташа, якая праводзіла ў Маскве перамовы пра выхад Венгрыі з Другой сусветнай вайны. Ёжэф Дудаш знаходзіўся ў Венгерскім фронце, што яднаў камуністаў, сацыял-дэмакратаў і НПДГ, быў адным з заснавальнікаў прасавецкага Вызвольнага камітэта Венгерскага нацыянальнага паўстання.

## Апазіцыянер у Венгрыі 
Пасля вайны Ёжэф Дудаш усё больш дыстанцыяваўся ад камуністаў, якія прыйшлі да ўлады. Дудашу не падабаліся татальная рэгламентацыя, палітычныя рэпрэсіі, наяўнасць на тэрыторыі Венгрыі савецкіх войскаў. Дудаш уступіў у НПДГ і быў абраны ва Урад Будапешта. Яго стаўленне да партыйнага рэжыму Мацьяша Ракашы рабілася ўсё больш негатыўным.

Дудаш зблізіўся з антыкамуністычным падполлем, заняўся распаўсюдам улётак. У 1947 годзе ён быў арыштаваны камуністычнай дзяржбяспекай, але на наступны год вызвалены па заступніцтве Ласла Райка.

У 1951 годзе Дудаш быў зноў арыштаваны і выдадзены румынскім камуністычным уладам, якія арыштавалі яго па абвінавачанні ў правакатарстве ў гады вайны. Вызваліўшыся ў 1954 годзе, Дудаш вярнуўся ў Венгрыю. Працаваў спецыялістам па халадзільнай тэхніцы.

## Гл. таксама 
* Гергей Понграц
* Шандар Рац

Катэгорыя:Венгерскае паўстанне 1956 года
Катэгорыя:Камуністы Румыніі
Катэгорыя:Сацыялісты Венгрыі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Венгрыі
Катэгорыя:Палітыкі Венгрыі
Катэгорыя:Антыкамуністы
Катэгорыя:Пакараныя смерцю палітыкі
Сіроты рэвалюцыі

**Сіроты рэволюцыі** () — канадскі кароткаметражны фільм 1979 года. Рэжысёр — Джон Н. Сміт. Фільм распавядае пра чалавека, які бяжыць з Венгрыі, са сваёй дачкой Кларай ў Канаду пасля венгерскага паўстання 1956 г.. Яны сумуюць па сваёй радзіме, пакуль не прыязджае дзядзька Клары Янаш.

Фільм атрымаў шэсць намінацый кінапрэміі Джыні. Акцёр Рудзі Ліпі атрымаў узнагароду Джыні ў намінацыі «акцёр неігравога кіно».

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы Канады
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы
Войневіцкі сельсавет

**Во́йневіцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Войневічы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Піронімскі сельсавет** у складзе Казлоўшчынскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Піронім. З 8 студзеня 1954 года ў Гродзенскай вобласці. 30 жніўня 1957 года вёскі Азарычы і Амельнікі перададзены ў склад Навасёлкаўскага сельсавета, вёска Піронім — у склад Дзераўноўскага сельсавета, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Войневічы, сельсавет перайменаваны ў Войневіцкі сельсавет. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Слонімскага раёна. З 6 студзеня 1965 года ў складзе Дзятлаўскага раёна. 21 снежня 2009 года ў склад сельсавета з Раготнаўскага сельсавета перададзены 7 вёсак: Вялікія Шастакі, Горка, Даўгялавічы, Зарэчча, Лядзіны, Спасюкі і Студзераўшчына.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (8 населеных пунктаў) — 508 чалавек, з іх 95,3 % — беларусы, 2,6 % — рускія, 1,2 % — палякі, 0,8 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (15 населеных пунктаў) — 592 чалавекі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Казлоўшчынскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слонімскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 120

**Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 120** — рэзалюцыя, якая была прынятая 4 лістапада 1956 года на 754-м паседжанні Савета Бяспекі ААН, пасля разгляду пытання аб пагрозлівай сітуацыі, якая ўзнікла ў Венгрыі пасля прымянення Савецкім Саюзам узброеных сіл для падаўлення паўстання.

Улічваючы, што пры адсутнасці аднадушнасці сярод пастаянных членаў Савет Бяспекі не змог выканаць свой галоўны абавязак падтрымання міжнароднага міру і бяспекі, Савет прыняў склікаць надзвычайную спецыяльную сесію Генеральнай Асамблеі ААН для выпрацоўкі адпаведных рэкамендацый адносна становішча ў Венгрыі.

За прыняцце рэзалюцыі прагаласавалі 10 з 11 членаў Савета, супраць выказаўся толькі прадстаўнік Савецкага Саюза.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН
Катэгорыя:Венгерскае паўстанне 1956 года
Абас эль-Фасі

**Абас эль-Фасі** (, нар. 18 верасня 1940, Беркан, Марока) — мараканскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм'ер-міністр Марока з 19 верасня 2007 года па 29 лістапада 2011 года, член партыі Істыкляль.

## Біяграфія 
Займаў розныя дзяржаўныя, у тым ліку міністэрскія пасады: міністр будаўніцтва ў 1977—1981 гадах, міністр рамёстваў і сацыяльных спраў у 1981—1985 гадах, пасол у Тунісе і пры Лізе арабскіх дзяржаў у 1985—1990 гадах, пасол у Францыі ў 1990—1994 гадах, міністр занятасці, прафесійнай падрыхтоўкі кадраў, сацыяльнага развіцця і салідарнасці ў 2000—2002 гадах, дзяржаўны міністр ва ўрадзе незалежнага кандыдата Дрыса Жэту ў 2002—2007 гадах.

Пасля перамогі партыі Істыкляль на парламенцкіх выбарах у 2007 годзе зацверджаны каралём Мухамедам VI на пасадзе прэм’ер-міністра.

29 лістапада 2011 Абаса эль-Фасі на пасадзе прэм’ер-міністра змяніў лідар Партыі справядлівасці і развіцця Абдэліла Бенкіран.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Марока
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Паслы Марока ў Францыі
Катэгорыя:Паслы Марока ў Тунісе
Стральчатка шчаўевая

**Стральчатка шчаўевая** (*Acronicta rumicis*) — матылёк з сямейства совак. Пашкоджвае ўсе пладовыя, ягадныя і многія агароднінныя культуры.

## Біялагічнае апісанне 
Крылы матылька цёмна-шэрага або светла-шэрага колеру, вонкавым выглядам ён нагадвае соўку. Размах крылаў 34-40 мм.

Вусень даўжынёй 38 мм, густа пакрыта доўгімі чорнымі валасінкамі, касымі белымі і чырвонымі плямамі і палоскамі на целе, вельмі падобная на вусень залатагузкі. Кукалка цёмна-бурая, у тонкім павуцінным шэрым кокане. Матылі адкладаюць купкі яек на лісце. За месяц вусень вырастае да 40 мм даўжынёй і, прымацаваўшыся да галін і ствала, пляце кокан, усярэдзіне якога ператвараецца ў кукалку. Праз 12—15 дзён з кукалкі выходзіць матылёк. За год развіваецца два пакаленні матылькоў. Вучені першага пакалення шкодзяць з канца мая да ліпеня, другога — у жніўні і верасні. Значны ўрон наносяць сеянцам, гадавальнікам і маладым садам, аб’ядаючы лісце пладовых дрэў, у выніку чаго спыняецца прырост і прышчэпа не развіваецца. Часта сустракаецца на шчаўі.

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны амаль па ўсёй Еўропе, за выключэннем паўночна-заходняй і паўночнай Скандынавіі і поўначы Расіі, сустракаецца ў Паўночна-заходняй Афрыцы, Малой Азіі, на Блізкім Усходзе, Кіпры, Каўказе, на поўначы ад Урала і Заходняй Сібіры да Далёкага Усходу. Матылькі жывуць у розных біятопах і паўсюль шматлікія.

## Літаратура 
* Günter Ebert (Hrsg.): Die Schmetterlinge Baden-Württembergs Band 6, Nachtfalter IV. Ulmer Verlag Stuttgart 1997 (Eulen (Noctuidae) 2. Teil), ISBN 3-800-13482-9
* Michael Fibiger, László Ronkay, Axel Steiner & Alberto Zilli: Noctuidae Europaeae Volume 11 Pantheinae, Dilobinae, Acronictinae, Eustrotiinae, Nolinae, Bagisarinae, Acontiinae, Metoponiinae, Heliothinae and Bryophilinae. 504 S., Entomological Press, Sorø 2009 ISBN 978-87-89430-14-0

## Спасылкі 
* Аграрны сектар Украіны 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Соўкі
Вітальд Вашчыкоўскі

**Ві́тальд Ян Вашчыко́ўскі** (, нар. 5 мая 1957 года) — польскі гісторык, дыпламат і палітык, з 2005 па 2008 год намеснік міністра замежных спраў, з 2008 па 2010 год намеснік кіраўніка Бюро нацыянальнай бяспекі, дэпутат Сойма VII і VIII скліканняў, з 16 лістапада 2015 года — міністр замежных спраў Польшчы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 мая 1957 года ў горадзе Пётркаў Трыбунальскі.

Атрымаў ступень магістра гісторыі ў Лодзінскім універсітэце і ступень магістра міжнародных адносін у Арэгонскім універсітэце.

З 1992 года Вашчыкоўскі працаваў у структурах МЗС Польшчы, з 1999 па 2002 год з’яўляўся паслом Польшчы ў Іране. З 4 лістапада 2005 года па 11 жніўня 2008 года займаў пасаду намесніка міністра замежных спраў Польшчы, з 27 жніўня 2008 года па 6 ліпеня 2010 года быў намеснікам главы Бюро нацыянальнай бяспекі. На парламенцкіх выбарах у 2011 годзе быў абраны ў Сойм, пераабраны ў 2015 годзе.

16 лістапада 2015 года заняў пасаду міністра замежных спраў у кабінеце Беаты Шыдла.

## Літаратура 
* Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. VII kadencja. Przewodnik, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2012, s. 454.

## Спасылкі 
* Сайт Сойма Польшчы 
* База даных «Польская навука» 

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ ЗША
Катэгорыя:Паслы Польшчы
Катэгорыя:Члены партыі «Права і справядлівасць»
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 7 склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 8 склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Польшчы
Бураковы даўганосік

**Бураковы даўганосік** (*Bothynoderes punctiventris*) — жук з сямейства даўганосікаў.

## Апісанне 
Чорнага колеру, пакрыты шаравата-бурымі лускавінкамі і тонкімі валасінкамі да 13 мм даўжыні.

## Экалогія 
Распаўсюджаны ў многіх мясцовасцях паўднёвай Расіі, прыносіць моцную шкоду цукровым буракам аб’яданнем іх маладых парасткаў і бацвіння; лічынкі яго аб’ядаюць таксама бураковыя карані. Жукі з’яўляюцца ранняй вясной і нападаюць на ўсходы буракоў, затым адкладаюць яйкі ў зямлю; лічынкі, якія выходзяць з іх, жывуць у зямлі і акукліваюцца ў сярэдзіне лета; жукі выходзяць восенню, але застаюцца да вясны ў зямлі.

## Меры барацьбы 
З мер барацьбы з гэтым небяспечным ворагам цукровых буракоў галоўныя: абнясенне плантацый канаўкамі, з мэтай збірання жукоў, якія трапілі туды, і ачыстка палёў ад пустазельных траў (галоўным чынам лебяды), якія спрыяюць размнажэнню жукоў, дастаўляючы ім багаты запас ежы.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Долгоносик Asproparthenis (= Bothynoderes) punctiventris (Germar) (Curculionidae) — фото Б. М. Лободы

## Спасылкі 
Катэгорыя:Даўганосікі
Футравая моль

**Футравая моль** (*Tinea pellionella*) — від матылькоў роду .

## Апісанне 
Насякомае бліскучага гліняна-жоўтага колеру, пярэднія крылы перад сярэдзінай часта з двума невялікімі цёмнымі кропкамі і з адной, больш буйной, за сярэдзінай; ніжнія крылы светла-шэрыя, з жаўтлявым водбліскам; 15-16 мм у размаху. Вусені белыя, чэрвепадобныя, амаль голыя, з васьмю вельмі кароткімі брушным ножкамі, з празрыстай скурай, праз якую прасвечвае змесціва страўніка; галоўка бурая. Вусень нападае пераважна на футра, жыве ў пераносным чэхліку і падгрызае на сваім шляху ўсё валасы незалежна ад таго, з’ядае іх або не.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Сапраўдныя молі
Катэгорыя:Сінантропныя віды
Euchalcia variabilis

**Euchalcia variabilis** — від насякомых з сямейства Соўкі. Адзін з 42 відаў палеартычнага роду, паліморфны; у фаўне Украіны прадстаўлены тыпавым падвідам.

## Марфалагічныя прыкметы 
Размах крылаў — 28-45 мм. Асноўны фон пярэдніх крылаў зелянява-аліўкавы. Круглая і V-падобная дадатковая плямы абведзеныя бліскуча-белай лініяй, пупышкападобная пляма абведзены часткова белай, часткова буравата-ружовай лініяй. Заднія крылы светла-шэрыя, з жоўтым адценнем, з больш цёмнымі жылкамі і вонкавым краем.

## Распаўсюджанне 
Еўропа і палеарктычная Азія акрамя поўначы, на ўсходзе ў Магаданскай вобласці і Манголіі.

Ва Украіне — у Карпатах (каля г. Сколе Львоўскай вобласці, Ярэмчанскі і Вэрхавынскі раёны Івана-Франкоўскай вобласці), на Данецкім кражы (с. Правалля Свярдлоўскага раёна Луганскай вобласці), у Горным Крыму. Трапляецца вельмі рэдка ў гарах на субальпійскіх і альпійскіх лугах і ўзлесках на вышыні 1200—2000 м н. у. м. і ў стэпе.

## Асаблівасці біялогіі 
Дае 1 генерацыю у год. Лёт імага доўжыцца з чэрвеня да сярэдзіны жніўня. Актыўны на змярканні і ўначы, сілкуецца нектарам кветак смалёўкі і чартапалоха. Вусень жыве спачатку групамі сярод аплеценага павуцінкай лісця кармавых раслін пасля зімоўкі — у адзіночку. Харчуецца пераважна верхавіннымі лісцем казяльцовых (аканіт, рагулькі, Thalictrum aquilegiifolium, Consolida ajacis). Закукліваецца ў канцы мая ў белым шаўкавістым кокане на кармавых раслінах. Развіццё кукалкі доўжыцца 14-15 сутак.

## Пагрозы і ахова 
Пагрозы: празмерны выпас жывёлы, прымяненне пестыцыдаў, наяўнасць паразітычных насякомых.

Меры па ахове не распрацаваны. Трэба захоўваць участкі альпійскіх і субальпійскіх лугоў, абмежаваць выпас жывёлы, выкошванне травы, прымяненне пестыцыдаў у месцах пражывання віду.

## Спасылкі 
* Чырвоная кніга Украіны

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Соўкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1783 годзе
Дуплянка

**Дуплянка** — шматзначны тэрмін.

* народная назва віду грыбоў 
* народная назва віду грыбоў
Парэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)

**Парэ́цкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Хвінявічы.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Накрышкаўскі сельсавет** у складзе Дзятлаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Накрышкі. З 8 студзеня 1954 года ў Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр перанесены ў вёску Парэчча, сельсавет перайменаваны ў Парэцкі сельсавет. З 25 снежня 1962 года ў складзе Слонімскага раёна. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Дзятлаўскага раёна. 20 сакавіка 1990 года цэнтр сельсавета быў перанесены ў вёску Хвінявічы.

13 ліпеня 2007 года ў склад сельсавета перададзены населеныя пункты — Гузні, Дзямянаўцы, Ліпічанская Пушча, Чырвоны Бор, Шаршні, Яблынька — ліквідаванага Дзямянавецкага сельсавета. 28 жніўня 2013 года ў склад сельсавета перададзены населеныя пункты — Вялікая Воля, Гута, Капці, Навасёлкі, Руда Яварская — ліквідаванага Рудаяварскага сельсавета. З 1 снежня 2019 года ў склад Парэцкага сельсавета з Беліцкага сельсавета Лідскага раёна была перададзена вёска Карытніца.

## Склад 
Парэцкі сельсавет уключае 27 населеных пунктаў:
* Агароднікі — вёска.
* Аляксандравічы — вёска.
* Вялікая Воля — вёска.
* Ганчары — вёска.
* Гузні — вёска.
* Гута — вёска.
* Дзямянаўцы — вёска.
* Дубраўка — вёска.
* Жыбарты — вёска.
* Капці — вёска.
* Карытніца — вёска.
* Каўпінскія — вёска.
* Латышы — вёска.
* Ліпічанская Пушча — вёска.
* Навасёлкі — вёска.
* Навікі — вёска.
* Нагорнікі — вёска.
* Накрышкі — вёска.
* Парэчча — вёска.
* Разважжа — вёска.
* Раманавічы — вёска.
* Руда Яварская — вёска.
* Русакі — вёска.
* Хвінявічы — аграгарадок.
* Чырвоны Бор — вёска.
* Шаршні — вёска.
* Яблынька — вёска.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (21 населены пункт) — 1281 чалавек, з іх 88,8 % — беларусы, 8,3 % — палякі, 2,6 % — рускія; паводле перапісу 2019 года (26 населеных пунктаў) — 1299 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слонімскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Шандар Векерле

**Шандар Векерле** (; 14 лістапада 1848, Мор — 26 жніўня 1921, Будапешт) — венгерскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Аляксандр (Шандор) Векерле нарадзіўся ў горадзе Мор, у сям'і дунайскіх швабаў. З 1886 года — член палаты дэпутатаў; пры пераўтварэнні кабінета Кальмана Ціса ў 1889 г. Векерле заняў пасаду міністра фінансаў, які ён захаваў і ў новым кабінеце Дзьюлы Сапары. Яму ўдалося правесці некаторыя рэформы ў венгерскіх фінансах, напрыклад, рэформу акцызу на спіртныя напоі, паляпшэнні ў кіраванні дзяржаўнай маёмасцю.

Пасля адстаўкі Сапары (лістапад 1892) Векерле сфармаваў свой кабінет і, нягледзячы на апазіцыю клерыкалы і часткі лібералаў у палаце дэпутатаў і яшчэ больш у палаце магнатаў, правёў царкоўна-палітычныя законы (грамадзянскі шлюб і інш.). У снежні 1894 года года выйшаў у адстаўку. Яго міністэрства («вялікае міністэрства») займае ў гісторыі Венгрыі асаблівае месца, як урад паслядоўна ліберальны або радыкальны (не ў сэнсе венгерскай ліберальнай партыі, а ў агульнаеўрапейскім сэнсе слова).

З тых часоў часу Векерле яшчэ двойчы быў прэм'ер-міністрам Венгрыі. У перыяд Венгерскай савецкай рэспублікі Векерле быў пасаджаны ў турму ў якасці закладніка.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Венгрыі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Венгрыі
Плошча Жыгманда Морыца

**Плошча Жыгманда Морыца** () — плошча ў Будапешце (Венгрыя), названая ў гонар венгерскага пісьменніка Жыгманда Морыца.

## Размяшчэнне 
Плошча размешчана ля Ужбуда — 11-га раёна Будапешта на рагу бульвараў Будапешта *Белы Бартака* і *Вілані ут*. Яна знаходзіцца ў непасрэднай блізкасці ад ракі Дунай.

У 1929 годзе плошча была першапачаткова названая ў гонар рэгента Каралеўства Венгрыя Міклаша Хорці, але была перайменаваная ў 1945 годзе у гонар вядомага Венгерскага пісьменніка Жыгманда Морыца.

Катэгорыя:Плошчы Будапешта
Рагулькі Аякса

**Рагулькі Аякса** (*Consolida ajacis*) — гэта аднагадовая расліна сямейства Казяльцовых родам з Еўразіі.

## Арэал 
Шырока распаўсюджаная ў розных абласцях Еўразіі і па большай частцы Паўночнай Амерыкі, дзе від быў інтрадукаваны.

## Выкарыстанне 
Яго часта вырошчваюць у садках як дэкаратыўную расліну за яго прыгожыя кветкі блакітнага, ружовага або белага колераў. Расліна можа дасягаць метра ў вышыню. Паколькі ў надземных частак і насенні былі выяўленыя дыцерпеноіды, у тым ліку высокатаксічныя, расліну варта разглядаць як атрутную.

## Спасылкі 
* Механічная Апрацоўка Джепсон
* Раслін МСХ профілю

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1853 годзе
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Казяльцовыя (падсямейства)
Сан-Ладзара-дэльі-Армені

**Сан-Ладзара-дэльі-Армені** (у перакладзе *армянскі востраў Святога Лазара*; , , , ) — невялікі востраў у паўднёвай частцы Венецыянскай лагуны паміж астравамі Ліда і Сан-Сервала (Італія), адзін з асноўных сусветных цэнтраў армянскай культуры.

## Гісторыя 
З XII стагоддзя на востраве знаходзілася карантынная станцыя, а пазней — венецыянскі лепразорый Св. Лазара (апекуна пракажоных), які і даў назву востраву.

З XVI стагоддзя востраў быў пакінуты людзьмі. У 1717 годзе сюды прыбыў армянскі каталіцкі манах Манук дзі П'етра (Мхітар Севастыйскі), які раней збег разам з групай паслядоўнікаў з Марэі, якая стала арэнай ваеннага супрацьстаяння паміж Венецыяй і Асманскай імперыяй, і аддаўся пад заступніцтва Папы рымскага. Абшчына пабудавала на востраве манастыр, царкву, бібліятэку (звыш 150 тыс. тамоў) і ператварыла востраў у цэнтр арыенталісцкіх даследаванняў.

У 1816 годзе на востраве часта спыняўся Байран, які знаёміўся з армянскай культурай і вывучаў армянскую мову. Пакой, дзе жыў Байран, цяпер выкарыстоўваецца як яго музей.

У наш час на востраве манахамі праводзяцца экскурсіі, падчас якіх наведнікі знаёмяцца з вялікай калекцыяй усходніх старажытнасцей, што ўключае цалкам захаваную егіпецкую мумію.

## Галерэя 

Файл:San Lazzaro degli Armeni, Venice, 02.JPG|Манастырская званіца

## Гл. таксама 
* Армянская апостальская царква
* Армянская каталіцкая царква
* Аршак Абрамавіч Фетваджан

## Спасылкі 
* La Congregazione Armena Mechitarista

Катэгорыя:Мхітарысты
Катэгорыя:Культура армян
Катэгорыя:Астравы Венецыі
Лодзьскі ўніверсітэт

**Лодзьскі ўніверсітэт** ()  — вышэйшая навучальная ўстанова ў Лодзі (Польшча).

## Гісторыя 
Універсітэт быў заснаваны ў 1945 годзе на базе педінстытута (1921—1928), Вышэйшай школы эканамічных навук (1924—1928) і аддзялення Свабоднага польскага ўніверсітэта (1928—1939). На сённяшні дзень універсітэт мае 12 факультэтаў і гэта адна з найлепшых ВНУ краіны. У 2007 годзе ўніверсітэт патрапіў у спіс 500 найлепшых навучальных устаноў свету паводле рэйтынгу часопісу The Times.

На цяперашні момант (2008) ва ўніверсітэце навучаецца 42 500 студэнтаў і працуе 3827 выкладчыкаў.

## Факультэты 
* Факультэт біялогіі і аховы навакольнага асяроддзя (*Wydział Biologii i Ochrony Środowiska*; спецыяльнасці: біялогія, навакольнае асяроддзе)
* Факультэт хіміі (*Wydział Chemii*; спецыяльнасць: хімія)
* Факультэт эканомікі і сацыялогіі (*Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny*; спецыяльнасці: эканоміка, фінансы і банкаўская справа, інфарматыка і эканаметрыя, сацыялогія, міжнародныя зносіны)
* Факультэт філалогіі (*Wydział Filologiczny*; спецыяльнасці: бібліятэчная справа, англійская філалогія, германская філалогія, класічная філалогія, польская філалогія, раманская філалогія, славянская філалогія, руская філалогія з элементамі ўкраінскай мовы і культуры, культуралогія)
* Факультэт філасофіі і гісторыі (*Wydział Filozoficzno-Historyczny*; спецыяльнасці: гісторыя, гісторыя мастацтва, археалогія, этналогія, філасофія)
* Факультэт фізікі і дастасаванай інфарматыкі (*Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej*; спецыяльнасці: фізіка, інфарматыка)
* Факультэт матэматыкі і інфаматыкі (*Wydział Matematyki i Informatyki*; спецыяльнасці: інфарматыка, матэматыка)
* Факультэт геаграфічных навук (*Wydział Nauk Geograficznych*; спецыяльнасць: геаграфія)
* Педагагічны факультэт (*Wydział Nauk o Wychowaniu*; спецыяльнасці: псіхалогія, педагогіка)
* Факультэт кіравання і права (*Wydział Prawa i Administracji*; спецыяльнасці: права, кіраванне)
* Факультэт міжнародных і палітычных зносін (*Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych*; спецыяльнасці: паліталогія, міжнародная паліталогія, міжнародныя зносіны)
* Факультэт менеджменту (*Wydział Zarządzania*; спецыяльнасці: маркетынг, менеджмент)

## Іншая інфамацыя 
З самага пачатку існавання ўніверсітэту кіраўніцтва клапацілася пра супрацоўніцтва з замежнымі ВНУ, якое працягваецца і зараз. Пры ўніверсітэце працуе Вышэйшая школа польскай мовы, дзе вучацца больш за 300 замежных студэнтаў, каб атрымаць дыплом і магчымасць паступіць у польскія ВНУ бясплатна.

Таксама ўніверсітэт вядомы сваёй бібліятэкай, якая займае другое месца сярод усіх бібліятэк Польшчы.

## Літаратура 
* CD: Guidebook. Адкукацыя за мяжой. — Мінск, люты 2005.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Wydział Prawa i Administracji UŁ
Барбара О’Ніл

'''Барбара О'Ніл''' (, 17 ліпеня 1910 — 3 верасня 1980) — амерыканская актрыса, намінантка на прэмію «Оскар» у 1940 годзе.

## Біяграфія 
Барбара О'Ніл нарадзілася ў Сэнт-Луісе, штат Місуры. Акцёрскую кар'еру пачала з выступу ў тэатры універсітэта горада Кейп КОБ, пад кіраўніцтвам Джошуа Логана, за якога пасля выйшла замуж. У 1937 годзе адбыўся яе дэбют у кіно ў фільме «Стэла Далас», а ў 1939 год яна сыграла маці Скарлет О'Хара ў «Знесеныя ветрам».

Год праз акторка з'явілася ў фільме «Усё гэта і неба ў прыдачу», дзе згуляла герцагіня Празлинскую, за ролю якой была намінаваная на «Оскар» як лепшая актрыса другога плана. У далейшыя гады акторка з'явілася яшчэ ў васьмі кінакарцінах, сярод якіх нуар «Анёльскія твар» (1952) з Джын Сіманс і драма «Гісторыя манашкі» (1959) з Одры Хепбёрн.

Барбара О'Ніл памерла ад сардэчнага прыступу ў верасні 1980 года ў ўзросце 70 гадоў.

## Фільмаграфія 
* Стэла Далас (1937) — Хелен Морысан Далас
* Жонка-цацка (1938) — Луіз Бригард
* Я — гэта закон (1938) — Джэры Ліндсэй
* Затрымаеце світанак (1939) — Маделейн Думон Шагал
* Вежа смерці (1939) — Каралева Элізабэт
* 1939 — Знесеныя ветрам — Элін О'Хара
* Усё гэта і неба ў прыдачу (1940) — Герцагіня Празлинская
* Таямніца за дзвярыма (1948) — Мімі Роуби
* Я памятаю маму (1948) — Джэсі Браўн
* Анёльскае твар (1952) — Місіс Кэтрын Тремейн
* Гісторыя манашкі (1959) — Маці Дидима

Катэгорыя:Акцёры ЗША
Трыстан Тцара

**Трыста́н Тцара́**; сапраўднае імя і прозвішча **Самі (Самуэль) Розеншток**, ; , Майнешці, Румынія — , Парыж) — румынскі і французскі паэт яўрэйскага паходжання.

## Жыццёвы і творчы шлях 
Заснавальнік дадаізму («Першая нябесная прыгода спадара Антыпірыну», 1916; «25 вершаў», 1918; «7 маніфестаў дзядзькі», 1916—1924). Пазней дзейны ўдзельнік сюррэалісцкага руху («Эсэ пра становішча паэзіі», 1931). Адзін з заснавальнікаў часопіса «Знак» («Simbolul»).

У 1936 уступіў ва Французскую камуністычную партыю. Браў удзел у Супраціўленні. У 1956 выйшаў з шэрагаў ФКП у знак пратэсту супраць прыгнечання Венгерскага паўстання сіламі савецкай арміі. Пахаваны ў Парыжы, на могілках Манпарнас.

## Літаратура пра паэта 
* *Soupault Ph.* Tristan Tzara. — Paris: Europe etc., 1975.
* *Girault J., Lecherbonnier B.* Tristan Tzara, le surréalisme et l’internationale poétique. — Paris: Harmattan, 2000.
* *Buot F.* Tristan Tzara: l’homme qui inventa la révolution dada. — Paris: Grasset, 2002.
* *Nicaise Chr.* Tristan Tzara, les livres. — Rouen: Instant perpétuel, 2005.
* *Béhar H.* Tristan Tzara. — Paris: Oxus, 2005.
* *Forcer St.* Modernist song: the poetry of Tristan Tzara. — Leeds: Legenda, 2006.
* *Сануйе М.* Дада в Париже. — М.: Ладомир, 1999. — 638 с — ISBN 5-86218-345-0.
* *Парнах В.* Жирафовидный истукан: 50 стихотворений, переводы, очерки, статьи, заметки. — М.: «Пятая страна», «Гилея», 2000. — 222 с — ISBN 5-901250-01-X.

## Спасылкі 
* Трыстан Тцара на сайце Універсітэта Аявы  

Катэгорыя:Дадаізм
Катэгорыя:Камуністы Францыі
Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў румынскай Малдавіі
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Байцы інтэрбрыгад
Катэгорыя:Сюррэалісты
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Манпарнас
Захар Яфімавіч Чарнякоў

**Захар Яфімавіч (Захарый Хаімавіч) Чарнякоў** (, Прапойск, Магілёўская губерня, Расійская імперыя — , Масква, Расія) — савецкі этнограф, мовазнавец, спецыяліст па саамскіх мовах. Аўтар аднаго з саамскіх буквароў на аснове лацінкі (1933).

## Біяграфія 
 на аснове лацінкі, распрацаваны Чарняковым (1933).]]
Дзяцінства разам з бацькамі пражыў у Лодзі, пазней у Санкт-Пецярбургу, дзе ў 1908—1917 гадах вучыўся ў Санкт-Пецярбургскай яўрэйскай прыватнай мужчынскай гімназіі І. Г. Эйзенбета і скончыў восем класаў. Летнія месяцы праводзіў у Фінляндыі.

З 1919 года быў добраахвотнікам у Чырвонай Арміі, браў удзел у Грамадзянскай вайне, пасля дэмабілізацыі стварыў першы ў СССР педагагічны рабфак, які выпусціў першых настаўнікаў з рабочых і сялян.

Скончыў Геаграфічны інстытут (1926) і працаваў на кафедры этнаграфіі ЛДУ. Па заданні кафедры першы раз пабываў на Кольскай Поўначы. Вывучыў саамскую мову і выкладаў яе ў Інстытуце народаў Поўначы, ЛДПІ імя А. І. Герцэна, а з 1933 года — у Мурманску.

Працаваў у Камісіі акрвыканкама па раяніраванні, а таксама ў Камітэце новага алфавіту, склаў і выдаў у 1933 годзе першы саамскі буквар на аснове лацінкі (1500 экз.), пераклаў на саамскую мова шэраг падручнікаў з рускай мовы, аднак праз два гады буквар быў канфіскаваны як «палітычна шкодны». А. Г. Эндзюкоўскі крытычна адазваўся на працу Чарнякова, кажучы пра «прыкрыя і шкодныя памылкі» у буквары.

У 1938 годзе быў арыштаваны разам з іншымі выкладчыкамі Інстытута народаў Поўначы, у т.л. Эндзюкоўскім, па справе так званай «Саамскай змовы»; абвінавачаны ў падрыхтоўцы ўзброенага паўстання. За версіяй следчых, Чарнякоў разам з Эндзюкоўскім і этнографам з Мурманска В. К. Алымавым узначальвалі нейкую «Саамскую нацыяналістычную паўстанцкую дыверсійна-шкодніцкай арганізацыю». Гэтая арганізацыя была, нібыта, звязана, як з Захадам (у тым ліку з тымі коламі Фінляндыі, якія падтрымлівалі ідэю стварэння Вялікай Фінляндыі, у склад якой былі б уключаны Усходняя Карэлія і Кольскі паўвостраў), так і з так званым «Карэльскім цэнтрам», які нібыта узначальвалі Эдвард Гюлінг і Густаў Ровіа, былыя кіраўнікі Карэльскай АССР.

На працягу многіх гадоў выкладаў этнаграфію ў ленінградскіх і маскоўскіх ВНУ, у 1962 годзе выйшаў на пенсію, разам з тым працягваў распрацоўваць праблему нацыянальных моў народаў СССР, у т.л. саамскай, у розных навукова-даследчых інстытутах. Ажыццявіў экспедыцыі на Кольскі паўвостраў ў 1958, 1975 і 1984 гадах. Аўтар працы  «Очерки этнографии саамов», адрэдагаваў і падрыхтаваў да друку пераклад кнігі нямецкага навукоўца XVII ст.  .

Ведаў ідыш, іўрыт, беларускую, польскую, рускую і фінскую мовы.

## Бібліяграфія 
* Первый урок лопарского языка. — Л., 1929.
* Очерки этнографии саамов. — Рованиеми, 1998.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Этнографы Расіі
Катэгорыя:Этнографы СССР