open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вольфганг Шусель

**Вольфганг Шусель** (; нар. , Вена) — аўстрыйскі палітык хрысціянска-дэмакратычнай скіраванасці, Федэральны канцлер Аўстрыі з 7 чэрвеня 2000 па 11 студзеня 2007.

## Біяграфія 
У 1968—1975 гадах — сакратар парламенцкай групы Аўстрыйскай Народнай партыі (АНП).
24 красавіка 1989 года стаў міністрам эканамічных спраў у кааліцыі ўрада Аўстрыйскай Народнай партыі і Сацыял-дэмакратычнай партыі Аўстрыі, які ўзначальваў лідар апошняй Франц Враніцкага.
22 красавіка 1995 года Шусель быў абраны лідарам АНП, і 4 траўня стаў віцэ-канцлерам і міністрам замежных спраў, захаваўшы гэтыя пасты i ў наступным ўрадзе Віктара Кліма.
Пасля парламенцкіх выбараў 1999 года Шусель сфармаваў урад разам з нацыяналістычнай Аўстрыйскай партыяй свабоды, якую ўзначальваў Ёрг Хайдэр, што пацягнула шырокі рэзананс у Еўропе.
2000 стаў першым федэральным канцлерам ад АНП за 30 гадоў.
Па выніках разгромных для АПС парламенцкіх выбараў 2003 АНП ўмацавала свае пазіцыі ва ўрадзе. Пасля расколу АПС у красавіку 2005 года Шусель сфармаваў ўрад з гайдераўсай BZÖ. У 2006 годзе ў краіне адбыліся чарговыя парламенцкія выбары, а 31 снежня таго ж года памерла міністр унутраных спраў Лізе Пракоп, у выніку чаго 3 студзеня 2007 Шусель прынёс прысягу як яе пераемнік. 11 студзеня было сфарміравана ўрад вялікай кааліцыі СПА і АНП, які ўзначаліў сацыяліст Альфрэд Гузенбауэр. Шусель таго ж года сышоў у адстаўку з пасады лідара АНП, а яго пераемнікам і новым віцэ-канцлерам стаў Вільгельм Мольтерер. Шусэль застаўся дэпутатам Нацыянальнага савета, дзе з 2006 года кіруе парламенцкай групай АНП.

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Аўстрыі
Катэгорыя:Канцлеры Аўстрыі
Рычард Раш

**Рычард Раш** (; 29 жніўня 1780, Філадэльфія, Пенсільванія — 30 ліпеня 1859, Філадэльфія, Пенсільванія) — амерыканскі дыпламат і палітычны дзеяч.

Раш быў адным з самых блізкіх сяброў і дарадцаў прэзідэнта Джэймса Мэдысан падчас вайны 1812 года. Працаваў генеральным пракурорам ЗША з 1814 па 1817 год. У 1817 годзе змяніў Джона Куінсі Адамса на пасадзе пасла ў Вялікабрытаніі. Раш стаў надзвычай папулярны ў Англіі, нягледзячы на яго ранейшую антыбрытанскую пазіцыю, працаваў у Лондане на працягу васьмі гадоў, удзельнічаў у розных перамовах, у тым ліку (разам з Альбертам Галаціна) гуляў важную ролю ў прыняцці англа-амерыканскай дамовы ў 1818. Працаваў міністрам фінансаў ЗША з 1825 па 1829 год пад кіраўніцтвам прэзідэнта Джона Квінсі Адамса.

У 1828 годзе быў кандыдатам у віцэ-прэзідэнты ад Нацыянальнай рэспубліканскай партыі. У 1847 годзе Раш быў прызначаны прэзідэнтам Джэймсам  паслом у Францыю, заставаўся на пасадзе да 1849 года.
Пажаніца

**Пажані́ца** () — вышыты сэрцападобны арнамент, характэрны для дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва гураляў. Узор часта сустракаецца на мужчынскіх штанах традыцыйнага гуральскага касцюма.

## Апісанне 
Першапачаткова пажаніца ўяўляла сабой простую строчку петляў, якая выкарыстоўваецца для засцярогі абрэзанай тканіны штаноў ад зношвання. Сучасныя краўцы пачалі выкарыстоўваць у пажаніцы чырвоныя ці цёмна-сінія строчкі, адначасова павялічыўшы колькасць петляў. Пазней строчка была заменена аплікацыяй з гафтам. Выкарыстанне шарсцяной пражы для пажаніцы дазволіла зрабіць узор больш яркім, і з часам яе сталі выкарыстоўваць толькі для ўпрыгожвання адзення.

## Гісторыя 
Гэты характэрны дэкаратыўны матыў, верагодна, узнік у Венгрыі, і да пачатку XX стагоддзя ён стаў адным з самых вядомых арнаментаў у Падгаллі. Першапачаткова назва таксама ўжывалася ў дачыненні да іншых аб’ектаў, якія выкарыстоўваюцца ў паўсядзённым жыцці гураляў, у тым ліку да драўляных формаў для вырабу сыра і сэрцападобных матываў у разьбе па дрэве.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вышыўка
Катэгорыя:Культура Польшчы
Алекс Манукян

**Алекс (Алек) Манукян** (, ; 28 чэрвеня 1901 Смірна, Асманская імперыя — 10 ліпеня 1996, Дэтройт, ЗША) — амерыканскі бізнесмэн, тэхнолаг і філантроп, прэзідэнт Армянскага ўсеагульнага дабрачыннага саюза (AGBU). Вядомы сваёй актыўнай дабрачыннай дзейнасцю ў карысць армянскага народа. Яго імя носяць рэзідэнцыя мэра Дэтройта, вуліцы ў Манрэалі, Ерэване.

## Біяграфія 
Алекс (Алек) Манукян нарадзіўся 28 чэрвеня 1901 года ў г. Смірна (Асманская імперыя). Пачатковую і сярэднюю адукацыю атрымаў у мясцовых армянскіх школах. У 19 гадоў эміграваў у ЗША. Спачатку прыбыў у горад Брыджпарт (Канектыкут), дзе працаваў на фабрыцы і адначасна выкладаў армянскую мову на вечаровых курсах для сталых. Надалей пераяжаў з горада ў горад, у 1924 годзе асталяваўся ў Дэтройце. Там ён знайшоў працу на заводзе, што вырабляе аўтазапчасткі, а ў 1929 годзе заснаваў сваю ўласную кампанію, што стала транснацыянальнай Masco Corporation з гадавым прыбыткам больш 3 мільярдаў долараў.

У 1930-я гады Алекс Манукян уступіў у Армянскі ўсеагульны дабрачынны саюз (AGBU), а ў 1953 годзе быў абраны яго прэзідэнтам. У 1970 годзе, пасля таго як за 17 гадоў кіраўніцтва ён змог павялічыць капіталаўкладанні AGBU з 8 да 50 мільёнаў долараў, Манукяна абралі пажыццёвым прэзідэнтам гэтай дабрачыннай арганізацыі. За перыяд яго прэзідэнцтва (1953—1989 гады) актывы Саюза выраслі з 8 млн долараў да 105 млн долараў, прытым ён асабіста ўнёс на розныя праграмы з уласных сродкаў больш 40 млн долараў. Манукян адмысловую ўвагу надаваў стварэнню армянскай адукацыі ў ЗША. У 1963 годзе ў Мічыгане была адкрыта прыватная школа Алекса і Мары Манукян. Пераемніцай Алекса Манукяна на пасту прэзідэнта Саюза ў 1989—2002 гадах была яго дачка Луіза.

Алекс Манукян сканаў 10 ліпеня 1996 года ў Дэтройце. 17 ліпеня 2007 года ў знак прызнання яго заслуг перад Армянскай Апостальскай Царквой і армянскім народам яго пыл разам з пылам яго жонкі Мары Манукян быў перапахаваны ў Першапасадным Святым Эчміядзіне. Муж і жонка Манукян пахаваны насупраць музея-скарбніцы Святога Эчміядзіна, пабудаванага на іх сродкі. Паводле рашэння Армянскай Апостальскай Царквы штогод у перыяд Масленіцы Праабражэнскага паста праводзіцца асобнае памінанне Алекса і Мары Манукян.

## Спасылкі 
* 
* Biography, by Steve Takesian
* Alex and Marie Manoogian Interred in Holy Etchmiadzin 
* Armenian General Benevolent Union — AGBU
* Алек Манукян
* Алек Манукян (1901—1996)

Катэгорыя:Нацыянальныя Героі Арменіі
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Мецэнаты
Дон Блут

**Дональд Вёрджыл Блут** (*Donald Virgil Bluth*; , Эль-Паса) — амерыканскі аніматар і рэжысёр мультыплікатар, уладальнік студыі. Рэжысёр мультыплікацыйных фільмаў «Сакрэт пацукоў» (1982), «Анастасія» (1997). Да мноства яго фільмаў іншыя рэжысёры пазней здымалі сіквелы. 

## Біяграфія 
У 1979 годзе разам з Гары Голдмэнам і Джонам Памероем пакінуў кампанію The Walt Disney Company і заснаваў уласную студыю ў Ірландыі. Сярод вядомых рэжысёраў, якія лічылі сябе вучнямі Дона Блута, — Том Мур. У 1980-х гг. здымае шэраг мультфільмаў, якія прыносяць яму вядомасць. Але ў 1990-х гг. чарговыя мультфільмы яго студыі збіраюць маленькую касу і атрымліваюць негатыўныя водгукі крытыкаў. Усё гэта, у камплекте з канкурэнцыяў з боку Дыснея, які ў той час перажываў перыяд творчага адраджэння, прывяло да закрыцця мультыплікацыйнай студыі Дона Блута і Гары Голдмэна.

## Фільмаграфія 
* ''Pete's Dragon* (1977, рэжысёр анімацыі)
* *The Small One* (1978, кароткаметражны фільм)
* *Banjo the Woodpile Cat* (1979, кароткаметражны фільм)
* *The Secret of NIMH* (1982)
* *Dragon's Lair* (1983, відэагульня)
* *Space Ace* (1984, відэагульня)
* *An American Tail* (1986)
* *The Land Before Time* (1988)
* *All Dogs Go to Heaven* (1989)
* *Dragon's Lair II: Time Warp* (1991, відэагульня)
* *Rock-a-Doodle* (1991)
* *Thumbelina* (1994)
* *A Troll in Central Park* (1994)
* *The Pebble and the Penguin* (1995)
* *Anastasia* (1997)
* *Bartok the Magnificent* (1999)
* *Titan A.E.* (2000)
* *Gift of the Hoopoe* (2009, short film)
* *Dragon's Lair: The Movie'' (TBA)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайі
* Школа аніматараў online
* 
* «Несостоявшийся Дисней» — артыкул па біяграфіі дона Блута.

Катэгорыя:Рэжысёры ЗША
Катэгорыя:Рэжысёры мультыплікацыі
Секвоя (штат)

thumb|Карта прапанаванага штата Секвоя
**Штат Секвоя** () — штат ЗША, прапанаваны для стварэння ў 1905 г. на тэрыторыі ўсходняй Аклахомы.  

З 1830 г. Аклахома з'яўлялася адным з галоўных месцаў перасялення паўночнаамерыканскіх індзейцаў з усходніх штатаў ЗША. У 1900 г. прадстаўнікі так званых пяці цывілізаваных плямён займалі ўсю ўсходнюю частку Аклахомы і складалі каля 10% ад усяго насельніцтва тэрыторыі. Яны з прахалодай сустрэлі імкненне ўладаў стварыць асобны штат Аклахома, паколькі асцерагаліся згубы аўтаномнай палітычнай улады. 

21 жніўня 1905 г. на зямлі маскогі адбыўся канвент, на якім было прынята рашэнне аб стварэнні асобнага індзейскага штата Секвоя. Прапанаваная назва давалася ў гонар правадыра Секвоі, стваральніка пісьма народа чэрокі. Удзельнікі канвента распрацавалі асновы Канстытуцыі будучага штата і прынцыпы фарміравання яго ўрада. 7 лістапада 1905 г. выбаршчыкі індзейскіх тэрыторый Аклахомы ўхвалілі Канстытуцыю штата Секвоя.

Прапанова канвента не знайшла падтрымкі сярод чальцоў Рэспубліканскай партыі ЗША. Яны ў той час складалі большасць у Кангрэсе. Для задавальнення інтарэсаў правадыроў індзейскіх плямён Прэзідэнт Тэадор Рузвельт прапанаваў індзейскім тэрыторыям заключыць саюз са штатам Аклахома, які будзе рэгуляваць іх адносіны. У выніку 16 чэрвеня 1906 г. было абвешчана аб стварэнні штата Аклахома. Да лістапада 1907 г. прадстаўнікі плямён і штата заключылі саюзныя дагаворы, што давалі права індзейцам на ўнутраную аўтаномію. 16 лістапада 1907 г. Аклахома стала сорак шостым штатам ЗША. 

Прапанаваная Канстытуцыя штата Секвоя аказала значнае ўздзеянне на фарміраванне заканадаўства Аклахомы.

## Спасылкі 
* Chronicles of Oklahoma
* SEQUOYAH CONVENTION
* Amos Mazwell, THE SEQUOYAH CONVENTION   

Секвоя
Секвоя
Секвоя (значэнні)

* **Секвоя** — правадыр племені чэрокі, стваральнік пісьма на мове чэрокі
* **Секвоя** — прапанаваны ў 1905 г. асобны штат ЗША
* **Секвоя** — рэліктавы від дрэў сямейства кіпарысавых
Дыфузная спазма стрававода

**Дыфузная спазма стрававода** —  другое па распаўсюджанасці (пасля ахалазіі кардыі) парушэнне маторыкі стрававода: наяўнасць моцных, без прапульсіўнасці, няўзгодненых скарачэнняў цягліц стрававода адначасова на розных узроўнях. Этыялогія невядомая.  

## Сімптомы і плынь 
Сімптомы могуць з'явіцца ў любым узросце, але найчасцей на хваробу пакутуюць асобы пасля 40 гадоў. Характэрны боль у грудной клетцы, часцей за ўсё за грудзінай, і дысфагія. Боль можа ўзнікаць з першымі порцыямі ежы, але часам і незалежна ад прыёмаў ежы. Дысфагія можа прывесці да недаядання.

## Дыягностыка 
Дыягназ ставіцца на падставе рэнтгенапісу стрававода пасля ўвядзення кантраснага рэчыва (парушэнне праходжання кантраснага рэчыва, выгляд «лейцара», вельмі моцныя спазмы могуць нагадваць дывертыкулы) і манаметрыя стрававода. Заўсёды варта выканаць эндаскапічнае даследаванне для выключэння арганічных прычын дысфагіі і адпаведныя абследванні, каб выключыць ішэмічную хваробу сэрца.

## Лячэнне 
Фармакалагічнае — як пры ахалазіі — выкарыстанне блакатараў кальцыевых каналаў (ніфедыпін) або нітратаў (нітрагіцэрын, ізасарбіда дынітрат). Многія пацыенты маюць патрэбу ў зніжэнні сакрэцыі страўнікавай кіслаты з дапамогай інгібітару пратоннай помпы (амепразол). Перавагі аператыўнага лячэння не ўстаноўлена.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гастраэнтэралогія
Катэгорыя:Захворванні страўнікава-кішачнага тракту
Катэгорыя:Парушэнні маторыкі стрававода
Румен Радзеў

**Румен Радзеў** (, нар. ) — 5-ы Прэзідэнт Балгарыі (з 22 студзеня 2017); камандуючы ВПС Балгарыі (2014—2016), генерал-маёр.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 чэрвеня 1963 года ў Дзімітраўградзе. Бацькі Станка і Георгій Радзевы жывуць у вёсцы Славянава Хаскаўскай вобласці.

У 1982 годзе скончыў матэматычную школу ў Хаскава з залатым медалём. У 1987 годзе скончыў балгарскі Універсітэт паветраных сіл імя Георгія Бенкоўскага як лепшы выпускнік. У 1992 годзе скончыў эскадронную афіцэрскую школу «Максвел» у Злучаных Штатах Амерыкі. З 1994 па 1996 год вучыўся ў абаронным і штабным каледжы імя Ракаўскага, дзе таксама быў лепшым выпускніком. Доктар ваенных навук у галіне ўдасканалення тактычнай падрыхтоўкі лётных экіпажаў і імітацыі паветранага бою.

У 2003 годзе скончыў ваенна-паветраны каледж у Максвел АФБ у ЗША як магістр стратэгічных даследаванняў з адзнакай.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Татул Крпеян

**Тату́л Крпея́н** () ( — ) — Нацыянальны Герой Арменіі, камандзір самаабароны Геташэнскага падраёна ў 1990-1991 гг, удзельнік Карабахскай вайны.

## Біяграфія 
З верасня 1990 года па май 1991 года быў камандзірам самаабароны армянанаселеных сёл Паўночнага Карабаха Геташэн і Мартунашэн. У той жа час ён выкладаў гісторыю і геаграфію ў дзвюх школах Геташэна.

Нарадзіўся 21 красавіка 1965 года ў сяле Арэг Талінскага падраёна вобласці Арагацотн Армянскай ССР. У наш час роднае сяло Татула Крпеяна ў памяць пра яго носіць яго імя — Татул. У 1982 годзе з адрозненнем скончыў сярэднюю школу. Па сканчэнню службы ў шэрагах Савецкай Арміі ў 1987 годзе паступіў на факультэт гісторыі Ерэванскага дзяржаўнага ўніверсітэта (ЕДУ).

Татул Крпеян загінуў 30 красавіка 1991 года ў сяле Геташэн, баронячы грамадзянскае насельніцтва падчас аперацыі «Кольца». Пахаваны ў сяле Татул (Арэг).

У 1993 годзе выйшла ў святло складанка вершаў Татула Крпеяна — «Татул».
20 верасня 1996 года загадам Прэзідэнта Рэспублікі Арменія, пасмяротна, Татул Крпеян быў ганараваны званні «Нацыянальны Герой Рэспублікі Арменія» і ўзнагароджаны ордэнам «Радзіма» (Айрэнік).

## Спасылкі 
* Татул Крпеян, Fedayi.ru 
* «Операция "Кольцо" сквозь призму десятилетия», "Голос Армении", 01.05.2001 г. 
* Михаил Шевелев. Операция «Кольцо» продолжается
* Операция «Кольцо»
* Линки касающиеся ТАТУЛа в англоязычной википедии
Аралезы

**Аралезы** () — у армянскай міфалогіі духі, што з'яўляліся ў выглядзе крылатых істот, якія спускаліся з неба, каб ускрэсіць загінулых у бітвах, залізваючы іх раны.

## Выгляд 
Звонку Аралезы больш за ўсё былі падобныя на першабытніцкіх сабак Армянскага нагор'я — армянскіх ваўкадаваў — гампраў, якія, магчыма, і сталі правобразам Аралезаў.

## Адлюстраванне ў міфалогіі 
Адно з першых апісанняў аралезов і іх функцый зрабіў армянскі гісторык канца IV—V стагоддзяў Фаўстас Бузанд.

Таксама, згодна адной з легендаў, запісанай гісторыкам V стагоддзя Маўсесам Харэнацы, аралезы ўскрэсілі Ара Выдатнага, які быў смяротна паранены ў кровапралітнай бітве з войскам асірыйскай царыцы Шамірам (Семіраміды). Адсюль і адзін са спосабаў трактоўкі слова «ара лез». З імя «Ара» і слова «лізэл» — лізаць. Атрымваецца — «Якія ліжуць Ара».

## Паходжанне назвы 
Этымалогія слова «аралез», як піша Езнік, цалкам вызначае ролю гэтых духаў. Яно складаецца з каранёў «іяр» — «няспынна» і «лез-ум» — лізаць.

## Літаратура 
* «Мифы народов мира», том 1
* Исследования и статьи Н. О. Эмина по армянской мифологии, археологии, истории и истории литературы за 1858—1884 гг., Москва 1896 год

Катэгорыя:Армянская міфалогія
Тух Манук

.]]

**Тух Манук** ( — «*Цёмны падлетак*») — адзін з відаў армянскіх народных свяцілішчаў. Маюць дахрысціянскае паходжанне. Злучаны з адным з персанажаў армянскай міфалогіі. У наш час Тух Манук таксама з'яўляюцца часткай традыцый Армянскай апостальскай царквы.

Паводле крыніц XIX стагоддзя, свяцілішчы Тух Манук былі шырока пашыраны на тэрыторыі гістарычнай Арменіі. У некаторых селішчах існавалі некалькі такіх свяцілішчаў.

Па сваім выглядзе свяцілішча Тух Манук могуць моцна адрознівацца адзін ад аднаго: гэта можа быць царква, капліца, хатка са спусцістым дахам, куча камянёў, хачкар, скала з крыжам, дальмен, менгір, невялікія могілкі і да т.п. Адметных прыкмет, апроч назвы «Тух Манук» дадзеныя свяцілішчы не маюць. 

Свяцілішчы могуць месцавацца на вяршынях узгоркаў, каля крыніц, на могільніках, у дарог, або проста па-за населенымі пунктамі. Яны з'яўляюцца аб'ектамі паломніцтва: некаторыя свяцілішчы наведваюць падчас хрысціянскіх свят, іншыя — у свае вызначаныя дні. Паломнікі вераць, што наведванне свяцілішча можа вылечыць хваробу. Часцяком побач са свяцілішчам растуць дрэвы, якія лічацца святымі. На іх галіны паломнікі завязваюць лапікі матэрыі — лічыцца, што так яны пакідаюць там свае хваробы. Крыніцы каля свяцілішчаў таксама лічацца святымі, а іх вада — гаючай.

Нягледзячы на наяўнасць цэркваў Тух Манук, такога святога не існавала ў хрысціянстве. Легенды пра Тух Манука моцна адрозніваюцца. Гэты персанаж можа апісвацца як дзіцё, юнак, барадаты мужчына сярэдніх гадоў, стары ці ж кабета. У некаторых легендах Тух Манук — гэта маленькі Ісус Хрыстос. Лічыцца, што Тух Манук можа дапамагчы, абараніць, папярэдзіць пра небяспеку ці даць савет.

Катэгорыя:Армянская міфалогія
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Арменіі
Місхор

**Місхо́р** (, , ) — кліматычны курорт на паўднёвым беразе Крыма.

Знаходзіцца за 12 км ад горада Ялта, у складзе гарадскога пасёлка Карэіз. Каля 7 км галечнага пляжа. Асноўны лекавы фактар — клімат міжземнаморскага тыпу. Клімататэрапія і таласатэрапія эфектыўныя пры лячэнні функцыянальных разладаў сардэчна-сасудзістай і нервовай сістэм. Санаторыі, у тым ліку «Беларусь», дамы адпачынку, пансіянаты, лячэбныя ўстановы. Помнік М. А. Багдановічу. Паблізу архітэктурны помнік «Ластаўчына гняздо», Ай-Петры.

## Літаратура 
* 
* 
* Мисхор // Курорты. Энциклопедический словарь — М.: Советская энциклопедия, 1983. — С. 239—240.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Курорты
Катэгорыя:Крым
Адамсан

**Адамсан** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Амандус Генрых Адамсан — эстонскі скульптар
* Роберт Адамсан — эстонскі педагог
* Хендрык Адамсан — эстонскі паэт, педагог
Мілк

**Мілк** () — рака ў паўночнай частцы штата Мантана, ЗША і ў паўднёвай частцы правінцыі Альберта, Канада. Трэці па даўжыні прыток ракі Місуры. Даўжыня — 1173 км; плошча басейна — 61 642 км².

Выток у Скалістых гарах, у акрузе Глейшэр, штат Мантана, за 34 км на поўнач ад горада Броўнінг, як зліццё вярхоўяў Мідлен-Форк (32 км) і Саўт-Форк (48 км). Цячэ спачатку ў паўночна-ўсходнім напрамку, перасякае дзяржаўную мяжу з Канадай, адхіляецца на ўсход і цячэ ўздоўж паўночнага ўскрайку пагоркаў Суітграс.

Катэгорыя:Прытокі Місуры
Катэгорыя:Рэкі Альберты
Катэгорыя:Рэкі Мантаны
Місуры (плато)

**Місуры** — плато ў ЗША і Канадзе, сярэдняя частка Вялікіх раўнін у басейне ракі Місуры. Складзена пераважна пясчанікавымі асадкавымі пародамі.

Паверхня плато плоская, вышыня над узроўнем мора вагаецца ад 1600 м на захадзе да 500 м на ўсходзе. Месцамі вышыня некаторых гор дасягае 2200 м. На Плато Місуры знаходзяцца вытокі многіх рэк. Уздоўж далін буйных рэк мноства яраў, якія ўтвараюць цяжкапраходны і непрыдатны для земляробства рэльеф (так званы «бедленд»).

Клімат на плато кантынентальны засушлівы. Вегетацыйны перыяд і тэмпература паветра больш высокая ва ўсходняй частцы і зніжаецца на захад.
Катэгорыя:Плато ЗША
Катэгорыя:Плато Канады
Плат

**Плат** () — рака ў ЗША, правы прыток Місуры (упадае ў яе каля горада Платсмут (побач з буйным горадам Омаха). Утвараецца зліццём рэк Норт-Плат (Каларада, Ваёмінг і Небраска) і Саўт-Плат (Каларада, Небраска), якія бяруць пачатак на Перадавым хрыбце Скалістых гор. Рака Плат (не ўлічваючы вышэйзгаданых вытокаў) працякае толькі па Небраска. Даўжыня ад месца зліцця вытокаў 510 км, ад вытоку Норт-Плат 1415 км. Плошча басейна 241 тыс. км². Вясновая паводка ад раставання снегу, летняя межань. Сярэдні гадавы расход вады ў вусці 150 м³/с. Выкарыстоўваецца для арашэння.

Катэгорыя:Прытокі Місуры
Катэгорыя:Рэкі Небраскі
Мазанік

**Мазанік** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Рыгораўна Мазанік (1914—1996) — савецкая разведчыца, непасрэдная выканаўца знішчэння генеральнага камісара Беларусі Вільгельма Кубэ, Герой Савецкага Саюза.
* Сяргей Аляксеевіч Мазанік (нар. 1954) — беларускі матэматык.
Помнік настаўніцы (Растоў-на-Доне)

**Помнік настаўніцы** — бронзавы манумент, які быў усталяваны 1 верасня 2012 года па вуліцы Чырвонаармейскай у Растове-на Дону паблізу школы № 78. Адзін са скульптараў, які браў удзел у працы над праектам — Сяргей Алешня.

## Гісторыя 
У Дзень Ведаў 1 верасня 2012 года ў непасрэднай блізкасці ад школы № 78 па вуліцы Чырвонаармейскай у Растове-на-Доне была ўсталявана бронзавая скульптура першай настаўніцы. Настаўніца па задуме скульптараў была намалявана не адна, а разам з першакласнікамі — хлопчыкам і дзяўчынкай — якія спяшаюцца на свой першы ўрок.

Над іх галовамі размяшчаецца арка, якая сімвалізуе важную ролю ў жыцці педагогаў — яны першымі сустракаюць дзяцей у школе, а потым на іх плячах ляжыць адказная місія — падрыхтаваць іх да сталага самастойнага жыцця па-за сценамі школы. Праца доўжылася паўгода, адным з аўтараў скульптуры стаў сапраўдны член Расійскай акадэміі майстэрстваў Сяргей Алешня. 

На яго рахунку стварэнне многіх сучасных скульптур, якія ўсталяваны ў Растове-на-Доне — ён стварыў помнік імператрыцы Лізавеце Пятроўне і помнік вадаводу.

Вышыня скульптуры складае 3,5 метра. На ўрачыстым адкрыцці помніка былі віцэ-губернатар Растоўскай вобласці Сяргей Горбань і мэр горада Міхаіл Чарнышоў.

Катэгорыя:Помнікі Растова-на-Доне
Гундабад

**Гундабад** (; раней за 455—516) — кароль бургундаў, кіраваў у 473—516 гадах, прэфект Рыма у 472—473 гадах, сын Гундыёха.

## Біяграфія 
### Пачатак кіравання 
У 472 годзе пасля смерці Рыцымера Гундабад стаў патрыцыем Рыма. У 473 год памёр яго бацька, кароль Гундыёх, і Гундабад прыняў рашэнне вярнуцца на радзіму. Першы час ён дзяліў уладу ў Бургундыі са сваім дзядзькам Хільперыкам I і трыма сваімі братамі. У 480 годзе Хільперык памёр, не пакінуўшы спадчынніка. З гэтага часу ў Бургундыі пачынаецца барацьба братоў за адзінаасобную ўладу. У 486 годзе Гундабад пазбавіўся аднаго са сваіх братоў, Гадамара I. У 493 годзе Гундабад закалоў мячом Хільперыка ІІ і загадаў кінуць яго жонку ў ваду з камнем на шыі, потым асудзіў на выгнанне двох яго дачок: старэйшую Крону (сышла ў манастыр) і малодшую Хлорэхільду (Клатыльду). Пасля забойства Хільперыка Гундабад выгнаў алеманаў з тэрыторыі сучаснай Швейцарыі. Прыкладна ў гэты ж час ён перашкодзіў спробам епіскапа вьенскага Авіта па распаўсюду каталіцызма ў Бургундыі. Пры гэтым сам епіскап не пацярпеў.

### Знішчэнне братоў 
Адносіны з двума братамі, што засталіся, былі даволі кепскімі, бо Гадэгізэль адкрыта прыняў пляменнік, якіх выгнаў Гундабад. Тым самым ён даў брату зразумець, што не падтрымлівае яго. Абодва каралі пачынаюць шукаць дапамогі адзін супраць аднаго ў караля франкаў Хлодвіга, уплыў якога ў Галіі рабіўся ў той час усё мацнейшым.

Хлодвіг прымае бок Гадэгізэля, які паабяцаў штогадовую даніну і тэрытораяльныя саступкі. У 500 года адбылася бітва ля Дыжона, на беразе ракі Уш. Хлодвіг, Гундабад і Гадэгізэль выйшлі кожны са сваім войскам. Даведаўшыся аб падыходзе Хлодвіга, Гундабад прапанаваў брату аб’яднацца супраць знешняга ворага. Гадэгізэль пагадзіўся, але ў бітве пры Дыжоне ён перайшоў на бок франкаў, і Гундабад быў разбіты. Гадэгізэль пайшоў на Вьен, а Гундабад збег у Авіньён, дзе быў абкладзены Хлодвігам. Але пад ціскам вестготскага караля Аларыха ІІ і пры ўмове штогадовай даніны, Хлодвіг знімае аблогу і адступае ў сваё каралеўства. Пасля гэтага, парушыўшы дамову з Хлодвігам, Гундабад абклаў брата ў Вьене. Хутка там адчуўся недахоп харчоў, і многія мірныя жыхары былі выгнаныя. У іх ліку быў вадаправодны майстар, які вырашыў адпомсціць крыўднікам, прыйшоў да Гундабада і распавёў, як той можа пранікнуць у горад. Гундабад вылучыў атрад, які прабраўся ў горад па вадаправоднаму каналу і нанес ўдар у тыл абаронцам. Абарона горада развалілася і Гадэгізэль паспрабаваў схавацца ў арыянскай царкве, але быў там забіты разам з епіскапам вьенскім. Такім чынам, Гундабад знішчыў усіх трох братоў і стаў адзінаасобным кіраўніком Бургундыі.

Гундабаду прыпісваецца ўвядзенне Бургундскай праўды, якая сумясціла гала-рымскія законы са звычаямі бургундаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралі бургундаў
Фіеры

**Фіеры** () — горад у цэнтральнай частцы Албаніі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай вобласці і акругі. За 15 км ад Адрыятычнага мора. Утвораны ў XVIII стагоддзі як купецкі горад.

## Спорт 
* ФК Апалонія Фіеры

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Адысэ Рошы, албанскі футбаліст

Катэгорыя:Гарады Албаніі
Лежа

**Лежа** () — горад на поўначы Албаніі. Адміністрацыйны цэнтр вобласці Лежа. Насельніцтва 18 695 (2006, ацэнка). Размешчаны на рацэ Дрын, недалёка ад месца яе ўпадзення ў Дрынскі заліў.

## Гісторыя 
Заснаваны тыранам Сіракуз Дыянісіям I Старэйшым, называўся Лісас. У часы Рымскай імперыі ўваходзіў у склад правінцыі Ілірык пад назвай Лісус.

Лежа ў 1444 годзе была месцам з'езда албанскіх князёў пад кіраўніцтвам Георга Скандэрбега. На з'ездзе была створана Лежская ліга для барацьбы з Асманскай імперыяй. Скандэрбег быў пахаваны ў гарадскім саборы св. Мікалая.

## Славутасці 
* Мячэць Селіміе — былая царква, потым мячэць, цяпер мемарыял у гонар албанскага нацыянальнага героя Скандэрбега.
* Турма Спач.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Албаніі
Саранда

**Саранда** () — горад-курорт у вобласці Влёра Албаніі. Насельніцтва 41 000 жыхароў (2017). Знаходзіцца на ўзбярэжжы Іанічнага мора, насупраць грэчаскага вострава Корфу.

У самым цэнтры Саранда знаходзіцца праваслаўны храм і сярэднявечная сінагога. Непадалёк размешчаны археалагічны музей-запаведнік — руіны старажытнага горада Бутрынці — аб'екта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Катэгорыя:Гарады Албаніі
Люшня

**Люшня** () — горад у Цэнтральнай Албаніі ў вобласці Фіеры, цэнтр аднайменнай акругі.

## Гісторыя 
Заснаваны ў асманскія часы на дарозе з Берата ў Дурэс шляхетнай жанчынай з імем Салюша. У 1920 годзе правадыры кланаў сабраліся ў Люшню на сход, і горад з'яўляўся часовай сталіцай Албаніі да яе пераносу ў Тырану.

Катэгорыя:Гарады Албаніі
Таганрогскі паштамт

**Таганрогскі паштамт**, таксама *банкірскі дом Давыдовічаў* — аб’ект культурнай спадчыны, пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя ў горадзе Таганрогу Растоўскай вобласці. Будынак створаны ў стылі мадэрн. Адрас будынка: вуліца Фрунзэ, 38.

## Гісторыя 
Пабудаваны ў 1911 годзе па дырэктыве банкіра А. А. Давыдовіча, асноўны будаўнічы матэрыял — цэгла. Першы паверх будынка быў адведзены пад кантору банка «Э. Фачыні і К». У гэтым жа 1912 годзе на другім паверсе банкірскага дома Давыдовічаў размясцілася паштова-тэлеграфная кантора, раней яна знаходзілася ў доме таганрогскага мешчаніна Скурыча на Грэчаскай вуліцы. Гэты будынак не захаваўся да нашых часоў. Калі адбылася нацыяналізацыя будынка, на абодвух паверхах стаў мясціцца таганрогскі вузел сувязі. У 1981 годзе былі згублены гаўбцы будынка таганрогскага паштамта. За больш чым стагадовую гісторыю дома капітальныя рамонты не праводзіліся, і, тым не менш, будынак застаецца ў добрым стане.

## Апісанне 
Будынак неатынкаваны. Фасад створаны з выкарыстаннем цэглы жоўтага і шэрага колеру. Галоўны ўваход упрыгожвае карніз дугаватай формы. Характэрнымі элементамі, якія дазвалялі аднесці дом да архітэктурнага стылю мадэрн, былі гаўбечныя рашоткі, цяпер гэта рашоткі парапета плоскай формы.

Катэгорыя:Таганрог
Салі Берыша

**Салі Рам Берыша** (; нар. , Трапоя) — палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Албаніі.

## Біяграфія 
Скончыў медыцынскі факультэт Тыранскага ўніверсітэта (1967), працягнуў навучанне ў Парыжы (Францыя), спецыялізуючыся на гемадынаміцы. У 1980—1990 гадах выкладаў у Тыранскім універсітэце. Мае навуковую ступень доктара філасофіі. Займаўся хірургіяй на сэрцы.

Палітычная кар’ера Берыша як члена Албанскай партыі працы пачалася задоўга да падзення Берлінскай сцяны. У снежні 1990 годзе падтрымаў студэнцкі рух, праславіўся публічнай крытыкай камуністычнага рэжыму і заклікамі да дэмакратычных рэформаў. У 1991 годзе Берыша ўзначаліў правую Дэмакратычную партыю Албаніі, якая пасля стала адной з двух асноўных партый Албаніі.
Мехмет Шэху

**Мехмет Шэху** (; , Чоруш, Фіеры, Албанія — , Тырана) — албанскі камуністычны, вайсковы і дзяржаўны дзеяч, член палітбюро ЦК АПП, міністр унутраных спраў, абароны і замежных спраў, у 1954—1981 — прэм’ер-міністр НРА. З’яўляўся другой асобай партыйна-дзяржаўнай іерархіі пасля Энвера Ходжы. Праводзіў жорсткую сталінісцкую палітыку. Загінуў у снежні 1981 пасля канфлікту з Ходжа, паводле афіцыйнай версіі — скончыў жыццё самагубствам.
Келасурская сцяна

**Келасурская сцяна** — руінаванае абарончае збудаванне, якое працягнулася ад ракі Келасур па цяснінах і гарах Абхазіі да вусця ракі Інгуры.

## Апісанне 
]]
Даўжыня сцяны складае 160 км, што перавышае іншыя каўказскія аналагі (Дэрбенцкая сцяна), але саступае даўжыні вялікай гарганскай сцяне. Колькасць вежаў уздоўж сцяны ацэньваецца па-рознаму, аж да некалькіх соцень. Кожная такая вежа была мініяцюрнай крэпасцю, вышынёй 8-12 м з трыма радамі байніц. Сёння ад вялікага сярэднявечнага абарончага збудавання, якое апяразвае Сухум, засталіся рэдкія разваліны асобных вежаў і крэпасцей.

Разваліны прамавугольнай у плане Келасурскай вежы з валуноў, змацаваных вапнавым растворам, захаваліся адразу за ўсходняй мяжой Сухума, ля вусця ракі Келасур. Больш за ўсё абарончых збудаванняў засяроджана ў пачатку сцяны — ад ракі Келасур да ракі Моква. На гэтыя амаль 60 км прыходзіцца больш за 200 вежаў, з якіх каля 100 — у добрым стане, астатнія моцна разбураныя. Адлегласць паміж вежамі 40-120 м, у перасечанай мясцовасці — 300 м і больш. На працягу астатняй адлегласці да Інгура стаяць толькі 4 асобныя вежы.

## Гісторыя 
Існуе некалькі версій узнікнення гэтага збудавання: мінгрэльская і візантыйская.

## Спасылкі 
* Тэлевізійная праграма канала «Расія-Культура» — «Шукальнікі: Вялікая Абхазская сцяна», 18.11.2012 года.
* Mandalay.be: *«Вялікая Абхазская сцяна: Фатаграфіі»* 
* Абхазская інтэрнэт-бібліятэка: *«Келасурская (Вялікая Абхазская) сцяна»*

Катэгорыя:Славутасці Абхазіі
Катэгорыя:Славутасці Грузіі
Катэгорыя:Архітэктура Грузіі
Катэгорыя:Архітэктура Абхазіі
Катэгорыя:Абхазія
Катэгорыя:Сцены
Жан-Нікала Бюаш

**Жан-Нікала Бюаш** (Jean-Nicolas Buache), таксама вядомы як **Бюаш дэ Ла Нёвіль**; 15 лютага 1741 года, Нёвіль-о-Пон — 21 лістапада 1825 года, Парыж) — французскі каралеўскі географ. Пляменнік вядомага картографа Філіпа Бюаша (1700—1773).

## Біяграфія 
Дырэктар сховішча карт Марскога ведамства; хутка набыў вядомасць і атрымаў званне першага каралеўскага географа, — апошняга ў гэтым чыне. Абраны членам акадэміі навук у 1770 годзе, упаўнаважаны Людовікам XVI скласці карты бальяжаў ( — акруга ў дарэвалюцыйнай Францыі) Французскага каралеўства.

## Творчасць 
* Аўтар шматлікіх вучоных запісак (mémoires) па геаграфіі, напр.: Mémoires sur les découvertes à faire dans le Grand Océan (1797—1798).
* З кніг у асаблівасці шанавалася, за дакладнасць дадзеных, яго двухтомная «Геаграфія» (*Géographie élémentaire ancienne et moderne*; 2 т., Парыж, 1769-72).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Географы Францыі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Вуліца Зяньковай

**Вуліца Зяньковай** (былыя назвы: *Папярочна-Пятроўская*, *Металістаў*) — вуліца ў цэнтральнай частцы горада Віцебска ў Чыгуначным раёне. Названая ў гонар Героя Савецкага Саюза Е. С. Зяньковай ў 1985 годзе. перасякае вуліцу Касманаўтаў, Дзімітрава, Камсамольскую.

Працягласць вуліцы складае 750 м. Сфармавалася ў пачатку XIX стагоддзя. На вуліцы знаходзіліся Петрапаўлаўская царква (знесена пасля Вялікай Айчыннай вайны), царква Раства Багародзіцы (захавалася ў перабудаваным выглядзе, дом № 9/2), чыгуналіцейны завод. Часткова захавалася забудова канца XIX — пачатку XX стагоддзяў. Пасля Вялікай Айчыннай вайны сфармавалася забудова 2-3-павярховымі дамамі.

У «Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Віцебска» уключаныя дом № 4 і 9/6 (перабудаваная царква Раства Багародзіцы).

З 1936 года па вуліцы праходзіла трамвайная лінія.

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1
## Спасылкі 
Зяньковай
Цяля

. Цясніна Кім-Асар. Наваколлі Медэу. Май 2014 года.]]
**Цяля** (*цёлка, цялок*) — маладая асобіна шэрагу відаў парнакапытных,.

Цялятамі называюць маладняк буйной рагатай жывёлы абодвух палоў ва ўзросце да аднаго года. Маладых жывёл (ва ўзросце да года) некаторых дзікіх відаў таксама часам называюць цялятамі.

Цяляты могуць быць атрыманы натуральным шляхам, альбо шляхам штучнага развядзення з выкарыстаннем штучнага апладнення або пераносу эмбрыёна.

Яны звычайна могуць стаяць на нагах праз некалькіх хвілін пасля нараджэння. Тым не менш, на працягу першых некалькіх дзён яны не ў стане лёгка ісці ў нагу з астатнімі членамі статка.

## Гл. таксама 
* Карова
* Вол
* Быкі
## Крыніцы 
Катэгорыя:Свойскія жывёлы
Ара Гегецык

і Ара Выдатны». Вардкес Сурэнянц.]]

**Ара Выдатны** () — легендарны армянскі цар, пра які расказаў армянскі гістарыёграф V ст. Маўсес Харэнацы ў сваёй кнізе «Гісторыя Арменіі». Выява Ары Выдатнага зрабіла значны ўплыў на армянскае мастацтва і літаратуру, натхніўшы многіх армянскіх пісьменнікаў і мастакоў на стварэнне шэрага твораў, такіх як трагедыя Наіры Зар'яна «Ара Выдатны».

## Легенда пра Ар Выдатным і Шамірам 
Легендарная царыца Асірыі Семіраміда (па-армянску званая Шамірам), пачуўшы пра хараство армянскага цара, адправіла яму ліст, у якім прасіла стаць сваім мужам і ўзысці на царства, імкнучыся аб'яднаць дзве дзяржавы. Аднак паслы перадалі царыцы адмову армянскага цара, якая зняважыла яе. Шамірам загарэлася нянавісцю да Ары, сабрала войска і напала на Арменію. Нягледзячы на загад узяць Ару жывым, асірыйцы смяротна паранілі яго ў кровапралітнай бітве на схіле гары, якая звалася Араі-лер (гара Ара). На тым жа месцы, паводле падання, пасля было заснавана сяло, што завецца Араі-гюх (сяло Ара).

Шамірам паслала за целам Ары марадзёраў, якія прынеслі паміраючага цара ў яе шацёр; тамсама ён і сканаў. Семіраміда загадала жрацу Мірасу ўваскрэсіць цара, і той, паклаўшы цела на вяршыні гары Аменпркіч, стаў выклікаць сабакагаловых духаў-аралезаў, якія ажыўлялі паміраючых ваяроў, залізваючы ім раны. Ара, нягледзячы на гэта, памёр, і Шамірам, скінуўшы яго цела ў яму, пусціла чутку пра тое, што ўваскрэсіла цара. Ролю Ары выканаў адзін з любоўнікаў царыцы. Армяне паверылі яе словам і спынілі баявыя дзеянні, пасля чаго Семіраміда пакінула Арменію, паверыўшы словам Міраса, быццам дух Ара ўзяты багамі на Каўказскія горы і адтуль перанясецца ў Вавілон да сэрца царыцы, што яго заваявала. Легенда пра ажыўленне бога злучана з узгоркам каля сяла Лецк (блізу горада Ван).

Разам з тым, у асірыйскіх помніках той эпохі Арменія звалася Уруатры ці Урарту — ад слова Арарат (Айрарат). У клінапісах эпохі Царства Урарту краіна завецца Біяйнілі ці Біяйна па назве возеры, назва якога пасля трансфармавалася ў «Ван». Паколькі вытокі дзвюх вялікіх рэк Пярэдняй Азіі — Еўфрата і Тыгра знаходзяцца на Армянскім нагор'і, то ў некаторых клінапісных крыніцах Арменія звалася «Наіры» — «краіна рэк». Гэтым акадскім словам пазначаўся шырокі рэгіён ад возера Кабутан (Урмія) на ўсходзе да вярхоўяў Еўфрата і Чароха на захадзе. Упершыню гэта назва, якая не прыжылася як тапонім, але захавалася, як паэтычная назва Арменіі, сустракаецца ў клінапісе асірыйскага цара Тукульці-Нінурта I (1243—1221 да н.э.), які вёў захопніцкія войны на Армянскам сугор'е. Падчас паходаў супраць «краін Наіры» Тукульці-Нінурта I стукнуўся з супрацівам з'яднаных сіл 43 мясцовых саюзных княстваў, але зламаў іх супраціў і да сваіх тытулаў дадаў тытул «цара ўсіх краін Наіры». Клінапіс Салманасара III (860—825 гг. да н.э.), свёкра Семіраміды, ужо згадвае не «краіны Наіры», а адзіную «краіну Наіры», што можа сведчыць пра завяршэнне фармавання аб'яднанай дзяржавы.

Катэгорыя:Армянская міфалогія
Медаль «За воінскую доблесць» (Італія)

**Медаль «За воінскую доблесць»** () — медаль, заснаваны каралём Віктарам Амадэем III 21 мая 1793 года. Уручаўся за смеласць і адвагу, праяўленыя на поле боя. Выйшаў з ужытку ў перыяд панавання Напалеона, быў адроджаны 1 красавіка 1815 года Віктарам Эмануілам I. Ён жа праз некалькі месяцаў, 4 жніўня 1815 года, медаль «За воінскую доблесць» замяніў на Савойскі ваенны ордэн ().
## Гл. таксама 
* Танкісты, якія з'яўляюцца кавалерамі найвышэйшых ваенных узнагарод Італіі

## Спасылкі
Дом Пераца

**Дом Пе́раца** — колішні даходны дом у Мінску. Месціцца па адрасе вуліца Савецкая, 2. Частка гістарычнай забудовы колішняй Захар’еўскай вуліцы.Гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння.

## Гісторыя 
Стары адрас — ''вуліца Захар'еўская, 4*; у 1896—1912 гадах — *6—8*. Не пазней чым з 1895 года ўласнік участка — фабрыкант ***Перац Хаім Мееравіч**''. Двухпавярховы мураваны дом пабудаваны у 1899 годзе з прыбудовай (калідорам) і склепам.

Фабрыка абутку «Орел» Пераца месцілася ў 3-павярховым мураваным доме (1910) па гэтым жа адрасе, які размяшчаўся ў двары дома № 2 па сённяшняй вуліцы Савецкай і дома № 3 па вуліцы Бабруйскай. У 1-павярховай адрыне з 1897 года месцілася мазаічная фабрыка Пераца, адрына месцілася ў тым жа двары.

У 1902—1912 гадах ў доме месцілася аптэка, хіміка-бактэрыялагічны кабінет і лабараторыя правізара Каварскага А. В. (у 1913—1917 — Шмуйловіча Г. Б.), у 1915—1917 гадах — кабінет лекара-практыканта гарадскога радзільнага прытулку Ландау Эмануіла Ісакавіча, у 1917 годзе — 713 зводны палявы шпіталь.

У 1920 годзе Перацы выехалі за мяжу. У 1921 годзе маёмасць нацыяналізаваная савецкімі ўладамі. У 1925—1926 гадах у доме месціцца працоўны калектыў Дрэвавугалю, у 1927—1928 гадах — Беларускае аддзяленне Дзяржаўнага выдавецтва РСФСР.

У 1928—1929 гадах у доме сярод іншых жыў беларускі дзяржаўны дзеяч Нічыпар Лукіч Аксючыц.

## Архітэктура 
Двухпавярховы П-падобны ў плане будынак з 2 бакавымі рызалітамі на дваровым фасадзе. Галоўны фасад арыентаваны на лінію забудовы вуліцы. Паверхі падзеленыя шырокім прафіляваным поясам. 1-ы паверх дэкараваны глыбокім рустам, расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, 2-і — пілястрамі па баках, вокнамі з паўцыркульнымі завяршэннямі і сіметрычна размешчанымі балконамі. Уваходы з боку дваровага фасада. Унутраная планіроўка калідорнага тыпу. У архітэктуры праявіліся рысы эклектыкі.

Файл:Miensk, Karaleŭski, Čyhunačnaja. Менск, Каралеўскі, Чыгуначная (1901).jpg|Пачатак вуліцы Захар'еўскай, Чыгуначная капліца. Праваруч за кадрам дом Пераца
Файл:Miensk, Karaleŭski-Zacharaŭskaja. Менск, Каралеўскі-Захараўская (1902).jpg|Пачатак вуліцы Захар'еўскай, Чыгуначная капліца. Праваруч за кадрам дом Пераца
Файл:Miensk, Zacharaŭskaja-Babrujskaja. Менск, Захараўская-Бабруйская (11.07.1920).jpg|Чырвонаармейцы на фоне дома Пераца, 11 чэрвеня 1920 года (Савецка-польская вайна)
Файл:Miensk, Zacharaŭskaja-Babrujskaja. Менск, Захараўская-Бабруйская (1941).jpg|Вуліца Савецкая ў 1941 годзе. Дом Пераца першы справа
Файл:Miensk, Zacharaŭskaja-Babrujskaja. Менск, Захараўская-Бабруйская (06.1941).jpg|Дом Пераца (злева), чэрвень 1941 года

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Савецкая вуліца (Мінск)
Катэгорыя:Плошча Мяснікова
Наратус

**Наратус** () — сярэднявечныя могілкі з вялікай колькасцю ранніх хачкараў, што знаходзяцца ў сяле Наратус Гехаркунікскай вобласці (Арменія), непадалёк ад горада Гавар і возера Севан, за 90 км на ўсход ад Ерэвана. Могілкі маюць найбольшую колькасць хачкараў на тэрыторыі Рэспублікі Арменія. Таксама гэта найбуйнейшыя могілкі з хачкарамі, якія захаваліся пасля разбурэння армянскіх могілак у Джульфе на тэрыторыі Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікі ўладамі Азербайджана.

## Хачкары 
Самыя старыя хачкары на могілках датуюцца X стагоддзем. Могілкі знаходзяцца на тэрыторыі ў сем гектараў і ўтрымліваюць каля тысячы хачкараў.

## Легенды 
Папулярная легенда, звязаная з могілкамі, апавядае пра ўварванне арміі Тамерлана. Паводле яе, сяляне надзелі каскі па-над хачкарамі і нахілілі мячы ў кірунку варожай арміі. Здалёку хачкары выглядалі як узброеныя салдаты ў абарончай пазіцыі, у выніку чаго войска Тамерлана адступіла.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гегаркунік
Катэгорыя:Могілкі Арменіі
Балючыя спазмы стрававода

**Балючыя спазмы стрававода, «стрававод Шчаўкунчыка»** — парушэнне маторыкі стрававода, якое характарызуецца спазмамі ніжняй часткі стрававода, з сярэднім перыстальтычным ціскам у гэтым месцы > 180 мм рт. сл. Этыялогія невядомая

## Сімптомы 
У пераважнай колькасці прыпадкаў — боль у грудзі і дысфагія.

## Дыягностыка, лячэнне 
Дыягназ ставіцца на падставе манаметрыі стрававода. Радыёлагічныя, эндаскапічныя і сцынтыграфічныя даследаванні не з'яўляюцца інфарматыўнымі: звычайна іх вынік з'яўляецца нармальным. Лячэнне падобнае да тэрапіі дыфузнай спазмы страваводу.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гастраэнтэралогія
Катэгорыя:Захворванні страўнікава-кішачнага тракту
Катэгорыя:Парушэнні маторыкі стрававода
Мар’ян Дукса

**Мар’ян Мікалаевіч Ду́кса** (5 красавіка 1943, в. Каракулічы, цяпер Мядзельскі раён, Мінская вобласць — 19 красавіка 2019) — беларускі  і .

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 красавіка 1943 года ў вёсцы Каракулічы Мядзельскага раёна Мінскай вобласці ў сялянскай сям’і. Рана страціў бацьку. У 1958—1960 гадах займаўся ў Свірскім вучылішчы механізацыі сельскай гаспадаркі, закончыўшы яго, працаваў у калгасе ўлікоўцам трактарнай брыгады, адначасова вучыўся завочна ў сярэдняй школе. У 1969 годзе скончыў філалагічны факультэт БДУ. У 1969—1987 гадах працаваў настаўнікам сярэдняй школы ў Солах.

Памёр 19 красавіка 2019 года.

## Творчасць 
На старонках рэспубліканскай перыёдыкі выступае з вершамі з 1960 года. Выдаў вершаваныя зборнікі «Спатканне» (1967), «Крокі» (1972), «Станцыя» (1974), «Прыгаршчы суніц» (1976), «Забытыя словы» (1979), «Зона супраціўлення» (1982), «Твая пара сяўбы» (1985), «Заснежаныя ягады» (1989), «Горн прымірэння» (1993). Аўтар кніг для дзяцей «Зялёны акварыум» (1980) і «Світаюць сосны» (1987).

Прыгажосць Бацькаўшчыны, роднай прыроды, паэзія кахання, праблемы дабра і зла, веры — асноўныя матывы яго твораў.

## Прэміі і ўзнагароды 
* Лаўрэат Літаратурнай прэміі Саюза пісьменнікаў Беларусі імя А. Куляшова (1990) за кнігу паэзіі «Заснежаныя ягады» (1989).
* Ганаровы грамадзянін Смаргоні (2013).

## Памяць 
* У 2023 годзе імя Мар’яна Дуксы нададзена сярэдняй школе ў Солах.

## Літаратура 
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Смаргоні
Вол

. Сак Варабей з возам у в. Аўцюкі, цяпер Калінкавіцкі раён. 1912 год.]]
**Вол** — кастрыраваны самец буйной рагатай жывёлы. У выніку кастрацыі ў бычкоў узмацняецца рост рагоў, у выніку чаго ў валоў вельмі вялікія рогі, як і ў прабацькі сучасных быкоў тура.

Выкарыстоўваецца як мясная і працоўная жывёла. У першую чаргу валы выкарыстоўваюцца і выкарыстоўваліся як цяглавыя жывелы пры разворванні зямлі. Перавагі выкарыстання вала над быком у сельскай гаспадарцы і транспарце заключаюцца ў тым, што дзякуючы адсутнасці палавых залоз і нізкаму ўтрыманню палавых гармонаў валы не адчуваюць цягі да самак, паводзяць сябе нашмат спакайней і іх паводзіны больш кантраляваны. Для валоў, адносна коней, менш выдаткі на вупраж (з-за магутных шыйных цягліц, якія дазваляюць сур’ёзна спрасціць сістэму), коўка, догляд. Аднак хуткасць валоўіх запрэжак па колькі-небудзь добрай дарозе прыкметна менш конных — пешы чалавек спакойна абганяе запрэжку (2-3 кіламетры ў гадзіну).
. «Валы ў запрэжцы», 1894]]

Валы шмат разоў згадваюцца ў Бібліі, у сярэднявечных пісьмёнах і ў розных літаратурных творах пісьменнікаў перыяду аж да 1930-х гадоў. Валоў выкарыстоўвалі пераважна ў паўднёвых рэгіёнах — на Украіне, у Казахстане, у зоне паўднёвых лесастэпу і стэпу.

## У геральдыцы 
Вол паказваецца раз’юшаным (furieux), калі стаіць на задніх нагах, альбо ідучым (rampant), калі намаляваны ў профіль, з хвастом, падальным на спіну.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Буйная рагатая скаціна
Спіс уладальнікаў Галоўнай «Рок-кароны»

**Галоўная (Вялікая) «Рок-карона»** (ці *Гурт года*) — галоўная намінацыя штогадовай беларускай рок-прэміі «Рок-каранацыя». Першае ўручэнне прэміі адбылося па выніках 1994 года, апошняе — па выніках 2011. Не адбылася цырымонія ўзнагароджання «Рок-каранацыя 2003», а ўзнагароды цырымоніі «Рок-каранацыя 2005» прысуджалі за музычныя падзеі двух гадоў — 2004 і 2005. На юбілейнай цырымоніі, якая падсумоўвала 15 год існавання прэміі, Галоўная «Рок-карона» не была ўручана.

Уладальнікамі галоўнай рок-кароны з'яўляюцца 11 беларускіх гуртоў і 1 супольны музычны праект. Тры рок-гурты атрымлівалі Вялікую «Рок-карону» двойчы ў гісторыі прэміі. Выканаўца Лявон Вольскі ўсталяваў своеасаблівы рэкорд: атрымліваў Галоўную «Рок-карону» двойчы ў складзе гурта «N.R.M.» і адзін раз у складзе гурта «Крамбамбуля».
## Спіс 
У табліцы ніжэй лаўрэаты размешчаны ў храналагічным парадку.  пазначаны гурты, якія атрымлівалі Галоўную «Рок-карону» двойчы.

## Гл. таксама 
* Рок-кола

## Спасылкі 
* Афіцыйны канал на YouTube

Катэгорыя:Рок-каранацыя
Ікаўка

**Ікаўка** — вымушанае сінхроннае скарачэнне міжрэбравых цягліц і дыяфрагмы, выкліканая раптоўным ўдыхам з наступным закрыццём галасавой шчыліны з характэрным гукам.

## Патагенез і прычыны 
Ікаўку выклікае стымуляцыя канчаткаў блукальнага нерву, а таксама дыяфрагмальных і сімпатычных нерваў, якія іннервуюць органы грудной клеткі, брухавінную паражніну, вуха, нос і горла, або стымуляцыя цэнтра ікаўкі ў ЦНС. Частата ікаўкі можа складаць 2-60 / хв. Звычайна доўжыцца не доўга (хвіліны), і, часцей за ўсё, звязаная з хуткім або празмерным напаўненнем страўніка. Хранічная (> 48 гадз.) ікаўка выклікае значную стомленасць, дыскамфорт, страту масы цела (перашкаджаючы спажыванню ежы), бессань і дэпрэсію.

**Прычыны хранічнай ікаўкі:**
# хвароба ЦНС — судзінкавая, запаленчая, пухліны, рассеяны склероз, гідрацэфалія і інш.;
# парушэнне памену рэчаў — цукровы дыябет, урэміі, гіпанатрэмія, гіпакальцэмія, гіпакапнія;
# таксіны і лекі — алкаголь, нікацін, барбітураты, бензадыязепіны, этапозыд, дэксаметазон;
# хваробы органаў шыі і грудной клеткі — пухліны шыі, павелічэнне лімфатычных вузлоў, рак лёгкіх, пнеўманія і плеўрыт, інфаркт міякарда, рак стрававода, пухліны міжсцення, дыяфрагмальная кіла, гастраэзафагеальны рэфлюкс;
# хваробы органаў брушной поласці — рак страўніка, раскелінная хвароба страўніка, раздзіманне страўніка (адна з найбольш частых прычын), крывацёк з страўнікава-кішачнага тракта, рак падстраўнікавай залозы, панкрэатыт, павелічэнне печані або касы, асцыт, жоўцевакаменная хвароба, кішачная непраходнасць, перытаніт;
# псіхагенная ікаўка.

## Дыягностыка хранічнай ікаўкі 
Абавязкова: агульны аналіз крыві, крэатынін у сыроватцы і электраліты, ЭКГ, РГП грудной клеткі. У залежнасці ад клінічнай карціны: паказчыкі функцыі печані, узровень кальцыя, МРТ галавы, КТ грудной клеткі, паяснічная пункцыя, гастраскапія, эзафагаманаметрыя,  спіраграфія, бронхаскапія, ЭЭГ.

## Лячэнне 
Галоўная мэта —  ліквідаваць прычыну. У сімптаматычным лячэнні ў першую чаргу выкарыстоўваецца: метаклапрамід 10-20 мг у/ж або 40 мг / дз. рот., галаперыдол 2 мг д/ц ці 5-10 мг / дз. рот., хлорпрамазін 25-50 мг у/ж на працягу 30-60 хв, далей 25-50 мг 3-4 ×  дз. рот. каб прадухіліць адрыг. Лекавым сродкам другога шэрагу з'яўляецца баклафен 5-10 мг 2 × дз. (макс. 40 мг/дз.). У выпадку ікаўкі рэзісцэнтнай да вышэй апісанага лячэння, — мідазалам у бесперапыннай інфузіі п / да 0,25-1 мг / гадз. або аднабаковая блакада дыяфрагмальнага нерва. Таксама прымяняюцца спазмалітыкі, якія расслабляюць мышцы, наладжваюць працу ўнутраных органаў і аднаўляюць кровазварот.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гастраэнтэралогія
Катэгорыя:Сімптомы
Катэгорыя:Захворванні страўнікава-кішачнага тракту