open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сляпіца

**Сляпі́ца** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Мядзелка, за 1,7 км у напрамку на поўнач ад горада Паставы.

Плошча паверхні возера 0,12 км². Даўжыня 0,78 км, найбольшая шырыня 0,15 км, даўжыня берагавой лініі 1,68 км.
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. На поўдні і паўднёвым захадзе забалочаная пойма. Берагі возера пераважана нізкія, пясчаныя. Зона мелкаводдзя вузкая і пясчаная. Глыбей дно ілістае. Возера ўмерана зарастае. У заходняй частцы возера каналізаваным ручаём злучаецца з сеткай меліярацыйных каналаў і ракой Мядзелка.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-30. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1982 год.

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 5.
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Мядзелкі
Конскі рынак (Мінск)

**Конскі рынак** — колішняя плошча ў Мінску.

Займала трохвугольную прастору на перакрыжаванні вул. Галантарэйнай (цяпер вул. Краснай) з вул. Захар'еўскай (цяпер пр-т Незалежнасці). На плошчы гандлявалі коньмі, а таксама скатом і дровамі.

У 1898 годзе з'явіўся праект будаўніцтва на месцы Конскага рынку трамвайнага дэпо, але будаўніцтва пачалося толькі ў 1912 годзе і было перапынена 1-й сусветнай вайной. Урэшце трамвайна-аўтобуснае дэпо пабудавалі ў 1920-я гады.

## Спасылкі 
* Лошадь как лошадь и как часть жизни старого Минска 

Катэгорыя:Плошчы Мінска
Ляшчы

**Ляшчы́** (*Abramis*) — род прамянёвапёрых рыб з сямейства  атраду . Адзіны прадстаўнік роду — .

## Апісанне 
У прадстаўнікоў роду ляшчоў цела моцна сціснутае з бакоў, высокае або падоўжанае. Луска ўмеранай велічыні. Спінны плаўнік кароткі і высокі без тоўстага шыпа і ляжыць над прамежкам паміж брушным плаўнікамі і анальным. Анальны плаўнік вельмі доўгі (у ім заўсёды больш за 12 падзеленых прамянёў). Паміж анальным і брушным плаўнікамі няма лускі. На пярэдняй часткі спіны сярэдняя лінія таксама без лускі. Ніжняя губа пасярэдзіне перарываецца. Вусікаў няма; глоткавыя зубы ў адзін шэраг.

## Пашырэнне 
Водзяцца ў Еўропе (на поўнач ад Альпаў), Паўночнай Азіі і Паўночнай Амерыцы.

## Асаблівасці біялогіі 
Жывуць пераважна ў спакойных, вялікіх і глыбокіх азёрах, таксама ў рэках і збольшага саланаватых водах.

Сілкуюцца пераважна дновымі бесхрыбтовымі.

## Класіфікацыя 
Раней да роду адносілі 16 відаў, у тым ліку , , , , .

У цяперашні час прызнаецца манатыпным.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Манатыпныя роды прамянёвапёрых рыб
Катэгорыя:Прамысловая рыба
Ляшчынава (возера)

**Ляшчы́нава** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Крашанка (прыток Ушачы), за 22 км у напрамку на поўдзень ад Полацка, за 0,9 км на паўночны ўсход ад вёскі Зыкова, за 3 км на паўднёвы захад ад аграгарадка Гомель.

Плошча паверхні 0,19 км². Даўжыня 0,74 км, найбольшая шырыня 0,36 км, даўжыня берагавой лініі 1,85 км. Найбольшая глыбіня 2,5 м, сярэдняя 1,6 м. Аб'ём вады ў возеры 0,3 млн м³. Плошча вадазбору 0,61 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны маюць вышыню 3—8 м. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй да 80 м. Берагавая лінія ў паўночнай частцы ўтварае 2 залівы і паўвостраў. Берагі нізкія, пясчаныя, на поўначы і паўночным усходзе сплавінныя, усходнія зліваюцца са схіламі катлавіны. Мелкаводдзе вузкае і пясчанае ўздоўж берагоў. Астатнюю частку дна возера высцілае сапрапель. Зарастае ўмерана. Расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 1,5 м.

У возера ўпадае адзін ручай і выцякае ручай у возера Саламірскае.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области 
* Морфометрические параметры озер Витебской области 
* Ліст карты N-35-34. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г. 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
У-дзі

**У-дзі**, ці **У Дзі**, асабістае імя **Лю Чэ** (156—87 да н.э.) — кітайскі імператар (140—87 гг. да н.э.) з дынастыі Заходняя Хань.

Пры ім канфуцыянства канчаткова стала дзяржаўнай ідэалогіяй, уведзена сістэма дзяржаўных экзаменаў для замяшчэння дзяржаўных пасад, тэрыторыя краіны была падзелена на 14 акруг, зямельныя уладанні знаці падзелены паміж нашчадкамі.

У Дзі вёў заваёўніцкія войны, у т.л. ў сучасным Сіньцзяне, што спрыяла усталяванню сувязі Кітая з Сярэдняй Азіяй і Блізкім Усходам. Пры ім ханьская імперыя дасягнула найбольшай магутнасці.

## Літаратура 
* У Дзі //  С. 164.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Імператары Кітая
Катэгорыя:Дынастыя Хань
Карта Т-О

**Orbis terrae** () — тып сярэдневяковай карты свету, на якой вядомы свет намаляваны ў выглядзе кола, паводле вучэнняў Ісідара Севільскага і Беата з Льебаны. Ён падзялены на тры часткі — Еўропу, Афрыку і Азію, прычым апошняя прыблізна роўная па велічыні двум іншым. Еўропу ад Афрыкі аддзяляе Міжземнае мора, Афрыку ад Азіі — Чырвонае мора або рака Ніл, Еўропу ад Азіі — Эгейскае мора, Басфор або рэкі Тыгр і Еўфрат. У сукупнасці ўсе гэтыя вадаёмы ўтвараюць літару Т. Адсюль другая назва гэтага тыпу карты — **карта Т і О** (О — сусветны акіян, які абмывае айкумену). У цэнтр такой карты, як правіла, знаходзілася Святая зямля і Іерусалім — «пуп Зямлі» (*ombilicum mundi*) і арэна найвялікшых падзей сусветнай гісторыі, апісаных у Бібліі.

## Ранняе Сярэднявечча 
Карты ў выглядзе Т і О адлюстроўваюць старазапаветную традыцыю трохчастковага падзелу свету паміж сынамі Ноя — Сімам, Хамам і Яфетам. Упершыню такая карта была створана ў VIII стагоддзі  манахам Беатусам з Льебаны як ілюстрацыя да 12-томнага «Каментарыя да Апакаліпсіса» на аснове схемы, выкладзенай Ісідарам Севільскім, архібіскупам севільскім, у кнізе «Этымалогія» ў пачатку VII ст.

## Варыянты 
На аснове тэорыі падзелу свету на тры часткі былі створаны і іншыя сярэдневяковыя карты, як напрыклад Херэфардская карта ці карта *Свет — трыліснік* 1581 года, складзеная Генрыхам Бантынгам (1545—1606), адна з так званых «дзіўных карт». Карта ўпершыню была апублікавана ў кнізе «Itinerarium Sacrae Scipturae» — даведніку па Святой Зямлі.

Да гэтага часу еўрапейцы ведалі, што карты Т і О не адпавядаюць рэчаіснасці, і праца Бантынга ўяўляе сабой гульню паміж рэальнасцю і міфічнымі ўяўленнямі.
Гэта карта ў прыватнасці, уяўляе сабой даніну роднаму гораду Бантынга — Гановеру, паколькі тэкст над картай абвяшчае: «Die ganze Welt in einem Kleberblatt welches ist der Stadt Hannover meines lieben Vaterlandes Wapen» («Цэлы свет у трылісніку, які з'яўляецца гербам Гановера, маёй дарагой Айчыны»).

## Гл. таксама 
* Mappa mundi

## Крыніцы 
Катэгорыя:Геаграфічныя карты
Катэгорыя:Сярэдневякоўе
Катэгорыя:Карты паводле алфавіта
Лулубеі

**Лулубе́і** (Lullubi, Lullubu) — старажытны народ Блізкага Усходу. Жылі ў вярхоўях ракі Дыяла ў горах Загрос на ўсход ад Двурэччы.

Гэта быў ваяўнічы народ, асабліва актыўны ў перыяд кіравання акадскага цара Нарам-Сіна (каля 2291—2254 гг. да н.э.) з Сарганаўскай дынастыі. Гэты цар, верагодна, падпарадкаваў сабе лулубеяў; гэта падзея ўшанавана на адным з шэдэўраў месапатамскага мастацтва — стэле Нарам-Сіна. Неўзабаве, аднак, лулубеі вярнулі сабе незалежнасць і працягнулі напады на паўднёвае Двурэчча, што паскорыла падзенне першай Акадскай імперыі.

Ад XXII стагоддзя да н.э. дайшоў надпіс «цара лулубеяў» з акадскім імем Анубаніні. У 2 тысячагоддзі да н.э. у дзяржавах хурытаў было шмат рабоў з лулубеяў. Гарады-дзяржавы лулубеяў згадваюцца ў IX стагоддзі да н.э. у надпісах асірыйскіх цароў. Ва ўрарцкай мове «лулу» азначала «вораг-чужак».

Катэгорыя:Зніклыя народы Пярэдняй Азіі
Катэгорыя:Народы Старажытнай Месапатаміі
Катэгорыя:Акад
Пул-8

**Пул-8** альбо «**васьмёрка**» () — адзін з відаў амерыканскага пула. У цяперашні час з’яўляецца самай вядомай дысцыплінай пула, асабліва сярод гульцоў-аматараў. Мэта гульні складаецца ў тым, каб пасля разбою забіць усе шары адной групы, «паласатыя» ці «суцэльныя», а ў канцы забіць шар з нумарам 8. Хто гэта зробіць, той і становіцца пераможцам партыі.

## Спасылкі 
* Valley National Eightball Association  
* Сайт WPBA — Сусветнай асацыяцыі пула і більярда 

Катэгорыя:Пул
Вілі Торн

**Вілі Торн** (; нар. , , Англія) — англійскі былы прафесiйны гулец у снукер.

## Спасылкі 
* Статыстыка Вілі Торна на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Катэгорыя:Пераможцы Класік, снукер
Крыльцова (возера)

**Крыльцо́ва** — возера ў Беларусі, у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Крывінка, за 1 км у напрамку на поўдзень ад горада Сянно, на ўсход ад вёскі Сукрэмна, каля вёскі Крыльцова.

Плошча паверхні возера 0,21 км². Даўжыня 0,8 км, найбольшая шырыня 0,3 км, даўжыня берагавой лініі 2,1 км. Найбольшая глыбіня возера 24,5 м, сярэдняя 9,17 м. Аб’ём вады ў возеры 1,93 млн м³. Плошча вадазбору 22,2 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Вышыня схілаў 10—15 м. Берагі нізкія і пясчаныя. Умерана зарастае. У возера ўпадаюць ручаі, у тым ліку ручай з возера Вобранка на поўдні. У паўночнай частцы выцякае ручай у возера Сянно.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-48. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Сенненскі раён. Прырода Сенненскага раёна. Водныя рэсурсы  // Сайт ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна»
* Фота на сайце *Фотоэнциклопедия Беларуси*
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Сенненскага раёна
Катэгорыя:Басейн Крывінкі
Гран-пры Мальты 2000 (снукер)

**Гран-пры Мальты 2000** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 20 па 27 лютага 2000 года ў міжземным канферэнцыйным цэнтры ў Валеце, Мальта. Турнір стаў шостым розыгрышам Гран-пры Мальты, якое было заснавана ў 1994 годзе і праходзіла ў якасці нярэйтынгавага спаборніцтва. Прызавы фонд турніру склаў £290,220, з якіх £50,000 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Гран-пры Мальты, снукер
Катэгорыя:2000 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт на Мальце ў 2000 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 1999/2000
Катэгорыя:Снукерныя турніры на Мальце
Айрыш Мастэрс 2005 (снукер)

**Айрыш Мастэрс 2005** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 6 па 13 сакавіка 2005 года на арэне ў гатэле «Сіцівэст», у Дубліне, Ірландыя. Турнір стаў 29-м розыгрышам Айрыш Мастэрс, які быў заснаваны ў 1975 годзе пад назвай Benson & Hedges Ireland Tournament. Прызавы фонд турніру склаў £250,000, з якіх £40,000 атрымаў пераможца.

## Рэйтынгавыя ачкі 
Айрыш Мастэрс 2005 меў такое ж размеркаванне рэйтынгавых ачкоў, як і на іншых турнірах у сезоне, акрамя трох найбуйнейшых (Гран-пры, чэмпіянат Вялікабрытаніі і чэмпіянат свету). Пераможца турніру атрымаў 4000 рэйтынгавых ачкоў. Пры гэтым за перамогі на Гран-пры, чэмпіянаце Вялікабрытаніі і чэмпіянаце свету снукерысты атрымлівалі 5000, 6000 і 8000 адпаведна.

Катэгорыя:Айрыш Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:2005 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Ірландыі ў 2005 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2004/2005
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Ірландыі
Viola sororia

**Viola sororia** — від раслін сямейства фіялкавых.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна.

## Арэал і экалогія 
У прыродзе расце ва ўсходняй частцы Паўночнай Амерыкі.

Свабодна рассяваецца насеннем, на газонах і ў садках можа стаць пустазеллем. Клейстагамныя каробачкі з насеннем з'яўляюцца на кароткіх сцяблінках ў канцы лета, пачатку восені.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
## Значэнне 
Дэкаратыўная расліна. Існуюць варыяцыі з кветкамі розных колераў ад белага да бэзава-фіялетавага, а таксама стракатыя формы.

Расліна з'яўляецца  у такіх штатах ЗША, як Ілінойс, Род-Айленд, Нью-Джэрсі і Вісконсін.

З-за таго, что расліна з'яўляецца звычайнай на лугах і ў садах, яна гістарычна выкарыстоўвалася ў харчаванні і медыцыне. Кветкі і лісце ядомыя, а некаторыя крыніцы мяркуюць, што карані таксама могуць быць з'едзены. Чэрокі выкарыстоўвалі яго для лячэння прастуды і галаўнога болю.  у сваёй працы "Medical Flora, a Manual of the Medical Botany of the United States of North America" (1828-1830), пісаў што *Viola sororia* выкарыстоўваецца амерыканскімі сучаснікамі пры кашлю, болі ў горле і запорах.

## Літаратура 
* Duke, James. 1992. Handbook of Edible Weeds. CRC Press, Boca Raton, FL.

Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Трафей Паўночнай Ірландыі 2008 (снукер)

**Трафей Паўночнай Ірландыі 2008** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 24 па 31 жніўня 2008 года на арэне ў Уотэрфронт холе, у Белфасце, Паўночная Ірландыя. Турнір стаў пятым розыгрышам першынства, якое прайшло ў 1981 годзе пад назвай Northern Ireland Classic і было адноўленае толькі ў 2005 годзе, а з 2006 года стала рэйтынгавым турнірам. Прызавы фонд турніру склаў £200,500, з якіх £30,000 атрымаў пераможца.

Пераможцам турніру стаў Роні О’Саліван.

## Рэйтынгавыя ачкі 
Трафей Паўночнай Ірландыі 2008 меў такое ж размеркаванне рэйтынгавых ачкоў, як і на іншых турнірах, акрамя трох найбуйнейшых (Гран-пры, чэмпіянат Вялікабрытаніі і чэмпіянат свету). Пераможца турніру атрымаў 5000 рэйтынгавых ачкоў. Пры гэтым за перамогі на Гран-пры, чэмпіянаце Вялікабрытаніі і чэмпіянаце свету снукерысты атрымлівалі 6250, 7500 і 10000 адпаведна.

## Зноскі 
Катэгорыя:Трафей Паўночнай Ірландыі (снукер)
Катэгорыя:2008 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Паўночнай Ірландыі ў 2008 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2008/2009
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Паўночнай Ірландыі
Катэгорыя:Жнівень 2008 года
Зала славы снукера

**Зала славы снукера** была заснавана ў 2011 годзе арганізацыяй World Snooker і сусветнай асацыяцыяй прафесійнага більярда і снукера (WPBSA). Туды штогод уключаюцца як памерлыя, так і жывыя снукерысты. У год заснавання ў залу славы ўвайшлі восем снукерыстаў, у 2012 годзе былі даданыя яшчэ чатыры, у 2013 — сем, у 2014 і 2015 гадах — па два гульцы, а ў 2016 — тры.

Катэгорыя:Снукер
Катэгорыя:Спартыўныя залы славы
Шарль Чарняўскі

**Шарль (Карл) Чарняўскі** (; ,  — , ) — французскі жывапісец, графік.

## Біяграфія 
Каля 1920 г. пасяліўся ў Парыжы. Пісаў пейзажы, інтэр'еры і партрэты ў манеры Парыжскай школы. Выстаўляўся ў салонах: Восеньскім (1921, 1924—1927, 1932, 1944—1950, 1955—1970, з перапынкамі), Незалежных (1922, 1924, 1927, 1946), Цюільры, малюнкі і акварэлі. У 1921—1935 гг. правёў персанальныя выставы ў галерэях Druet, La Licorne, Quatre Chemins, Berthe Weill і Zak, удзельнічаў у групавых выставах. Працы прайграваліся ў «Beaux-Arts» і іншых французскіх выданнях.
У 1945 годзе ўдзельнічаў у выставе, арганізаванай камітэтам «Францыя—СССР» XIV акругі Парыжа, у 1961 годзе — у выставе «Рускія мастакі Парыжскай школы» ў Доме французскай думкі. Прадстаўлены ў Нацыянальным музеі сучаснага мастацтва ў Парыжы.

## Спасылкі 
* КАРЛ ЧЕРНЯВСКИЙ / CHARLES TCHERNIAWSKY // Галерея ART V'U 
* Charles Tcherniawsky // brasseul.free.fr
* Карціны на сайце Artvalue.com

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Графікі Францыі
Імагініфер

**Імагініфер** () - чалавек, які нёс штандар з выявай імператара, які служыў пастаянным напамінкам пра вернасць войска імператару. Ранг імагініфера з'явіўся ў легіёнах пасля таго, як быў заснаваны культ імператара ў часы кіравання Аўгуста. «Imago» уяўляў сабой аб'ёмны партрэт з металу, які неслі толькі ў першай кагорце.

## Гл. таксама 
* Сігніфер
* Аквіліфер
* Вексілярый

Катэгорыя:Рымская імперыя
Каоны

**Као́ны**, ці **К-мезо́ны** (4 віды; абазначаюцца як K+, K-, K0, 0) — група нестабільных элементарных часціц з нулявым спінам і ненулявой дзіўнасцю.

Выяўлены ў касмічных прамянях у 1947—51, атрыманы з дапамогай паскаральнікаў зараджаных часціц у 1954 годзе. Каоны належаць да адронаў, удзельнічаюць у моцных узаемадзеяннях.

Існуе 4 віды каонаў: K+ (маса спакою 493,68 МэВ, сярэдні час жыцця 1,238 с, дзіўнасць +1), K0 (497,6 Мэв, дзіўнасць +1) і адпаведныя ім антычасціцы K- і 0 (дзіўнасць -1); утвараюць 2 ізатапічныя дублеты з ізатапічным спінам 1/2.

Пры распадах К-мезонаў, абумоўленых слабымі ўзаемадзеяннямі, у 1964 годзе выяўлена парушэнне СР-сіметрыі (гл. камбінаваная інверсія).

## Літаратура 
* К-мезоны //  С. 357.

Катэгорыя:Мезоны
Сусветная снукерная серыя 2008/2009

**Сусветная снукерная серыя** упершыню праходзіла ў сезоне 2008/2009. Яна складалася з прафесійна-аматарскіх турніраў, якія праходзілі ў Еўропе. У іх прафесійныя снукерысты гулялі супраць мясцовых атараў. У серыю ўваходзілі чатыры турніры і Гранд-фінал, пераможца якога атрымаў 50 тысяч еўра. Пераможцы кожнага турнііру атрымлівалі па 5 ачкоў, фіналісты — па 3, а паўфіналісты — па 1. Гэтыя ачкі былі патрэбныя для пасеву ігракоў у Гранд-фінале, у вырашальным матчы якога Шон Мёрфі перамог Джона Хігінса з лікам 6:2.

Катэгорыя:Сусветная снукерная серыя
Катэгорыя:2008 год у снукеры
Катэгорыя:2009 год у снукеры
Катэгорыя:Снукерны сезон 2008/2009
Барыс Міхайлавіч Яворскі

**Барыс Міхайлавіч Яворскі** (; ,  — , ) — савецкі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1946), прафесар (1950). Заслужаны дзеяч навукі РФ (1992).

## Біяграфія 
У 1939 скончыў фізічны факультэт МДУ, працаваў на кафедры (прафесар) тэарытычнай фізікі МДПІ імя У.І.Леніна. На працягу 18 гадоў быў галоўным рэдактарам навукова-мэтадычных зборнікаў ВНУ па фізіцы. Аўтар звыш 300 навуковых прац, у тым ліку Курса агульнай фізікі (сааўвт .; т. 1-3, 1962, неаднаразова перавыдаваўся ў СССР і іншых краінах), даведніка па фізіцы (1964, у СССР вытрымаў 11 выданняў, выходзіў таксама ў 14 іншых краінах).

## Спасылкі 
* ЯВОРСКИЙ Борис Михайлович // Росийская еврейская энциклопедия

Катэгорыя:Выпускнікі фізічнага факультэта МДУ
Катэгорыя:Фізікі СССР
Снукерны сезон 1995/1996

**Снукерны сезон 1995/1996** уяўляў сабой серыю турніраў па снукеры, якія праходзілі ў часовым прамежку паміж жніўнем 1995 і маем 1996.

Катэгорыя:Снукерныя сезоны
Юдзіф Хаймаўна Сегаль

**Юдзіф Хаймаўна Сегаль** (; ,  — , ) — савецкі вучоны ў галіне псіхіятрыі. Кандыдат медыцынскіх навук (1937), дацэнт (1937).

## Біяграфія 
Скончыла медыцынскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1927). Асістэнт кафедры псіхіятрыі медыцынскага факультэта БДУ, Мінскага медыцынскага інстытута (1927—1937). Загадчыца кафедры псіхіятрыі Мінскага медыцынскага інстытута (1937—1939); дацэнт кафедры (1939—1941). У час Вялікай Айчыннай вайны дацэнт кафедры псіхіятрыі Іжэўскага медыцынскага інстытута (1941—1946), адначасова кансультант ваенных шпіталяў. Старшы навуковы супрацоўнік НДІ псіхіятрыі Акадэміі медыцынскіх навук СССР у Маскве (1946—1957).

## Навуковыя працы 
* «Выработка условных рефлексов и дифференцировок у олигофренов», 1927;
* «Патологическая инертность при психических синдромах», 1938
* «О дифференцированном применении трудовой терапии психически больных», с сааўт., 1935;
* «Коланин и его терапевтическое применение в психиатрии», 1938
* «К реконструкции Минской психиатрической клиники», с сааўт., 1938;
* «Психиатрический стационар второго клинического городка г. Минска», 1939
* «Раневые психозы», с сааўт., 1947

## Спасылкі 
* Сегаль Юдифь Хаимовна (1904—1957)  // Сайт БДМУ

Катэгорыя:Выпускнікі медыцынскага факультэта БДУ
Катэгорыя:Псіхіятры СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Катэгорыя:Выкладчыкі ўніверсітэтаў Расіі
Застольны альбом

**«Застольны альбом»** — дэбютны альбом беларускага гурта «Крамбамбуля». Запіс адбываўся ў студыі «REDA-PJ Records» у Польшчы з удзелам польскіх музыкантаў. Згодна з канцэпцыяй альбома словы кампазіцый напісаны народамі свету ў перакладзе на беларускую мову Лявона Вольскага.

## Спіс кампазіцый 
## Выканаўцы 
* Лявон Вольскі — вакал, акустычная гітара, губны гармонік
* Сяргей Канановіч — гітара, акустычная гітара
* Уладзіслаў Плюшчаў — бас-гітара, дадатковы вакал
* Аляксандр Быкаў — бубны
* Аляксандр Хаўкін — скрыпка
* Аня Вольская — дадатковы вакал
* Кірыл Насаеў — хормайстар
* Масуд Талібані — перкусія

## Спасылкі 
Катэгорыя:Альбомы 2002 года
Катэгорыя:Альбомы «Крамбамбулі»
Катэгорыя:Альбомы на беларускай мове
Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
Наркалепсія

**Наркалепсія** (ад  — здранцвенне, сон і  — прыступ); сінонімы: хвароба Жаліно, эсэнцыяльная наркалепсія, — захворванне нервовай сістэмы, якое адносіцца да , характарызуецца дзённымі прыступамі непераадольнай дрымотнасці і прыступамі раптоўнага засынання, прыступамі , то бок раптоўнай страты цягліцавага тонусу пры яснай свядомасці, парушэннямі начнога сну, з’яўленнямі гіпнагагічных (пры засынанні) і гіпнапампічных (пры абуджэнні) галюцынацый. Часам адзначаецца  адразу пасля абуджэння.

## Этыялогія і тэрапія 
Да цяперашняга часу прычыны развіцця наркалепсіі недастаткова вывучаныя. Выпадкі захворвання хранічнай наркалепсіяй былі адзначаны ў 2014 годзе ў Нарвегіі. У двух дзяцей дыягнаставалі наркалепсію пасля таго, як ім была зробленая вакцынацыя прэпаратам «Pandemrix» супраць свінога грыпу. Прапанаваная на сённяшні дзень тэрапія здольная змякчыць сімптомы захворвання, але не дапамагае ад яго пазбавіцца. Асноўная тэрапія — прэпараты на аснове псіхастымулятараў класу фенэтыламінаў, такіх як амфетамін і метылфенідат, апошні час часцей ужываецца прэпараты на аснове псіхастымулятараў новага тыпу — мадафінілу і яго энантыямераў і прэкурсораў. У краінах, дзе псіхастымулятары адсутнічаюць у медыцынскай практыцы, якой-небудзь эфектыўнай тэрапіі наркалепсіі няма.

## Распаўсюджанасць 
Звычайна наркалепсія развіваецца ў маладых людзей, часцей у мужчын. Меркавана хвароба мае спадчынны характар у спалучэнні з вонкавым правакуючым фактарам, такім, як вірусныя захворванні.

Распаўсюджанасць наркалепсіі ў развітых краінах складае 20-40 на 100 000 чалавек.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сіндромы паводле алфавіта
Катэгорыя:Неарганічныя засмучэнні сну
Катэгорыя:Псіхафізіялогія
Слуцкі Троіцкі манастыр

**Слу́цкі Тро́іцкі манасты́р**, ці **Трайчанскі манастыр** — праваслаўны мужчынскі манастыр, які існаваў у 15 ст. — 1950-х г. у горадзе Слуцку (цяпер Мінская вобласць), колішні асяродак праваслаўя на землях Вялікага Княства Літоўскага.

Размяшчаўся на левым беразе ракі Случы ў прадмесці Трайчаны, таму вядомы і пад назвай Трайчанскі. Будынкі манастыра не захаваліся.

## Гісторыя 
Час узнікнення невядомы, упершыню ўпамінаецца ў 1455 годзе. Манастыр меў 2 царквы, жылыя будынкі і гаспадарчыя пабудовы. У гістарычнай літаратуры прынята лічыць, што галоўны храм манастыра — Троіцкая царква — пабудаваны ў 1505 годзе. Вядома, што ў 1654 годзе царква была мураваная. У 1654—1667 гг. і ў 18 ст. манастыр моцна пацярпеў, царква амаль цалкам знішчана. У 1785—1788 гг. царква адбудавана паводле праекта і пад кіраўніцтвам архітэктара Ш. В. Турава ў стылі барока.

Пры манастыры дзейнічала школа граматы і рамёстваў. У 1785—1840 на тэрыторыі комплексу размяшчалася духоўная семінарыя (з 1793 называецца Мінская духоўная семінарыя).
. Трайчаны, другая палова  XIX  ст.]]
У 1867 годзе ўзведзены мураваны манастырскі корпус з цёплай царквой св. Іаана Багаслова, у 1868 — мураваная брама, каля якой мясцілася яшчэ адна цёплая царква — Дабравешчанская.

Дакладны час закрыцця манастыра невядомы, усе будынкі разбураны.

## Комплекс манастыра 
Троіцкая царква — крыжова-купальны ў плане храм з дзвюма 3-яруснымі чацверыковымі вежамі-званіцамі на галоўным фасадзе, на паўночнай вежы быў гадзіннік. Тарцовыя сцены крылаў трансепта завершаны фігурнымі франтонамі. Над сяродкрыжжам узвышаўся аб'ём з вялікім купалам на чацверыку, над ім — бельведэр, увянчаны маленькім купалам на светлавым барабане.

Комплекс таксама ўключаў жылыя памяшканні: дом архімандрыта, дом для гасцей, трапезную, мураваны «скабец» са склепам, гаспадарчыя пабудовы — адрыну, стайні, бровар, калодзеж з компасам (на драўляных слупах) і інш.

## Рэліквіі 
У Троіцкай царкве захоўваліся цудатворны абраз Маці Божай і абраз Казанскай Маці Божай візантыйскага пісьма, Евангелле 1582, пісанае слуцкім князем Юрыем Юр'евічам Алелькавічам, старажытныя партрэты князёў Алелькавічаў, вырабы з серабра і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Старыя рысункі і фотаздымкі Слуцка на сайце «Глобус Беларусі».
* 

Катэгорыя:Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Слуцка
Катэгорыя:Колішнія манастыры Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя савецкай уладай
Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XX стагоддзі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:Віленская вуліца (Слуцк)
Аквіла (штандар)

175px|right|thumb|Сучасная мадэль аквілы

**Аквіла** ( — «арол») — знак легіёна ў старажытнарымскай арміі ў выглядзе арла, зроблены са срэбра ці золата і размешчаны на тычцы, часта ўпрыгожаны металічнымі кольцамі (). З'явіўся разам з рэформай Марыя. Воіна, які нёс аквілу на маршы, называлі аквіліферам ().

Аквілу, сімвал арла, глыбока шанавалі, бо арол лічыўся сімвалам Юпітэра. Страта аквілы на полі бою лічылася невагоднай ганьбай (легіён, які страціў аквілу, павінен быў быць расфарміраваны), таму рымскія салдаты былі гатовыя памерці за тое, каб вярнуць сімвал. Аквілу ўвесь час трымалі ў пакоі, вядомым як , які знаходзіўся пад аховай першага цэнтурыёна легіёна ().
… за імі насілі сцягі і пасярод іх арла, якога рымляне маюць на чале кожнага легіёна. Як цар птушак і наймацнейшая з іх, арол служыць ім эмблемай панавання і прадвеснікам перамогі над усякім ворагам,  супраць якога  яны выступаюць.

## Цікавыя факты 
* У рамане Розмэры Саткліф «Арол Дзявятага легіёна» і яго экранізацыі (2011) у імі галоўнага героя (Марк Флавій Аквіла) адлюстравана назва гэтага знака легіёна.

## Гл. таксама 
* Рымскі штандар
* Сцяганосец

## Спасылкі 
* Signa Militaria, by James Yates, in the public domain *A Dictionary of Greek and Roman Antiquities* (pp. 1044—1046)

Катэгорыя:Войска Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Арлы
Якаў Абрамавіч Гольбін

**Якаў Абрамавіч Гольбін** (; , ) — беларускі вучоны ў галіне эканомікі. Доктар эканамічных навук.

## Біяграфія 
У 1947 г. скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1945 г. працаваў у Дзяржплане БССР. Затым з 1950 г. — у Інстытуце эканомікі АН БССР, дзе да выхаду на пенсію займаў пасады старэйшага навуковага супрацоўніка, начальніка сектара грамадскай прадукцыйнасці працы, старэйшага навуковага супрацоўніка-кансультанта.
З 1992 г. жыве ў ЗША.

## Навуковыя працы 
* «Вопросы экономики литейного производства». Мн., 1960 (у 1964 г. перакладзеная на нямецкую мову і выдадзена ў Берліне);
* «Экономи­ческая эффективность точного литья в машиностроении». Мн., 1964;
* «Пробле­мы экономики литейного производства». Мн., 1971 (у сааўтарстве з Германам У. А. ).

## Спасылкі 
* Гольбин Яков Абрамович // ekonomika.by

Катэгорыя:Выпускнікі БДЭУ
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Тайланд Мастэрс 2001 (снукер)

**Тайланд Мастэрс 2001** — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 11 па 17 сакавіка 2001 года ў Mercahant Court Hotel у Бангкоку, Тайланд. Турнір стаў 16-м розыгрышам Тайланд Мастэрс, які быў заснаваны ў 1984 годзе, але быў нярэйтынгавым спаборніцтвам. Прызавы фонд чэмпіянату склаў £282,000, з якіх £44,000 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Тайланд Мастэрс (снукер)
Катэгорыя:2001 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Тайландзе ў 2001 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2000/2001
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Тайландзе
Катэгорыя:2001 год у Бангкоку
Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2009/2010

**Сусветны рэйтынг** для ўсіх прафесійных гульцоў, якія кваліфікаваліся на сезон 2009/2010, прадстаўлены ніжэй. Рэйтынг уяўляе сабой суму набраных ачкоў на рэйтынгавых турнірах за два папярэднія сезоны. Ён выкарыстоўваўся для пасеву снукерыстаў на ўсе турніры сезона.

Катэгорыя:Сусветныя рэйтынгі снукерыстаў
Катэгорыя:Снукерны сезон 2009/2010
Катэгорыя:2009 год у снукеры
Катэгорыя:2010 год у снукеры
Кубак памяці Кей Сюзан па снукеры

**Кубак памяці Кей Сюзан** () або **Трафей памяці Кей Сюзан** () — былы прафесійны нізкарэйтынгавы турнір па снукеры. Ён быў заснаваны ў 2011 годзе і заўсёды праходзіў у паўднёва-заходняй акадэміі снукера ў Глостэры, Англія.

У 2013 годзе турнір праходзіў на працягу чатырох дзён у пачатку лістапада (першы розыгрыш турніру праходзіў у пачатку кастрычніка), а ў апошнюю нядзелю былі згуляныя матчы 1/8 фіналу, чвэрцьфіналы, паўфіналы і фінальны двубой спаборніцтва.

Фармат кубку памяці Кей Сюзан уключаў у сябе тры кваліфікацыйныя раунды, якія праходзілі ў першы дзень турніру і ў якіх маглі прыняць удзел усе жадаючыя аматары за пэўную плату (у 2011 і 2012 гадах праходзіла толькі па два кваліфікацыйныя раунды). У асноўную стадыю трапляла 128 снукерыстаў, якія гулялі на выбыванне, пачынаючы з 1/64 фіналу.

Пераможцам першага розыгрышу турніру стаў Роні О’Саліван, а турнір 2012 года застаўся за Джонам Хігінсам. Пераможцам апошняга спаборніцтва ў 2013 годзе стаў Марк Ален з Паўночнай Ірландыі. На трафеі памяці Кей Сюзан 2012 года Курт Мэфлін выканаў серыю ў 145 балаў, якая стала найвышэйшай у гісторыі спаборніцтва.

Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Птушкатазавыя

**Птушкатазавыя** (*Ornithischia*) - адзін з двух атрадаў дыназаўраў. Нягледзячы на сваю назву, не яны, а яшчаратазавыя дыназаўры па адной з версій былі продкамі птушак.

## Класіфікацыя 
Раней птушкатазавыя дзяліліся на 4 ці 6 падатрадаў. У цяперашні час яны падпадзяляюцца на два падатрады-клады: **тырэафораў** і **цэраподаў**. 

### Таксаномія 
* **Атрад:** **Птушкатазавыя** (*Ornithischia*)
** Род:  *Eocursor*
** Род:  *Ferganocephale*
** Род:  *Gongbusaurus wucaiwanensis*
** Род:  *Krzyzanowskisaurus*
** Род:  *Metatetrapous*
** Род:  *Notoceratops bonarellii*
** Род:  *Pisanosaurus*
** Род:  *Tacuarembovum*
** Род:  *Xiaosaurus*
** Род:  *Yangtzepus*
** Група: *Armatosauria*
** Група: *Enoplosauria*
** Група: *Fabrosauridae*
** '*Група: *Genasauria***
*** **Група: *Neornithischia'''*
**** Род: *Agilisaurus*
**** **†Падатрад: Цэраподы** (*Cerapoda*)
***** Клада: *Heterodontosauriformes*
****** †**Сямейства:** **Гетэрадонтазаўрыды** (*Heterodontosauridae*)
****** †**Клада:** **Маргінацэфалы** (*Marginocephalia*)
******* †Інфраатрад: Пахіцэфалазаўры (*Pachycephalosauria*)
******* †Інфраатрад: Цэратопсы (*Ceratopsia*)
******** †Сямейства: Псітаказаўрыды (*Psittacosauridae*)
******** †Сямейства: Протацэратапсіды (*Protoceratopsidae*)
******** †Сямейства: Цэратапсіды (*Ceratopsidae*)
***** **†Інфраатрад:** **Арнітаподы** (*Ornithopoda*)
****** †Сямейства: *Camptosauridae*
****** †Сямейства: Гіпсілафадантыды (*Hypsilophodontidae*)
****** †Группа: Ігуанадонты (*Iguanodontia*)
******* †Сямейства: Ігуанадантыды (*Iguanodontidae*)
******* †Сямейства: Гадразаўрыды (*Hadrosauridae*)
*** **†Падатрад: Тырэафоры** (*Thyreophora*)
**** †**Інфраатряд:** **Стэгазаўры** (*Stegosauria*)
***** Сямейства: *Huayangosauridae*
***** Сямейства: *Stegosauridae*
**** †**Інфраатрад** **Анкілазаўры** (*Ankylosauria*)
***** †Сямейства Анкілазаўрыды (*Ankylosauridae*)
***** †Сямейства: Нодазаўрыды (*Nodosauridae*)
** Група: *Lesothosauria*
** Група: *Orthopoda*

### Кладаграма 
Кладаграма прадстаўлена Р.Батлерам і яго калегамі ў 2011:

{{clade| style=font-size:85%;line-height:80%
|label1=***Ornithischia**''
|1= }}


Катэгорыя:Дыназаўры трыясавага перыяду
Катэгорыя:Дыназаўры юрскага перыяду
Катэгорыя:Дыназаўры мелавога перыяду
Zygophyllum atriplicoides

**Zygophyllum atriplicoides** — від раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовы паўкустарнічак з прамымі пабегамі, які дасягае ў вышыню 80-100 см.

Лісце ланцэтнай формы з клінападобным аснаваннем і круглявай верхавінкай і гладкім краем размешчана супраціўна па ўсім сцябле на чарашках.

Кветкі абодваполыя, белыя ці жоўтыя, часам сіняга, чырвонага або фіялетавага колеру, з актынаморфным калякветнікам і пяццю пялёсткамі.

Цвіце ў красавіку-маі, плоданасіць у чэрвені.

## Арэал і экалогія 
У прыродных умовах сустракаецца ў Азербайджане, Сярэдняй Азіі (Цянь-Шань, Паміра-Алай, Капетдаг), Іране і Арменіі.

Расце на камяністых асыпках у горных стэпах. Ксерафіт. Святлалюбная расліна.

## Значэнне 
Лекавая расліна. Вырошчваецца як дэкаратыўная кветка ў садах і парках.

## Літаратура 
* Деревья и кустарники СССР. т.4.1958
* Флора Азербайджана. т.7. 1957
* Azərbaycanın «Qırmızı» və «Yaşıl» kitablarına tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996
* Azərbaycan florasının konspekti. I—III cildlər. 2005; 2006; 2008
* Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. 2008
* Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011
* «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh
* , Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Двухдольныя
Гнэся Львоўна Дазорцава

**Гнэся Львоўна Дазорцава** (; , Карма — , ) — беларускі вучоны ў галіне акушэрства і гінекалогіі. Доктар медыцынскіх навук (1945), прафесар (1945).

## Біяграфія 
Скончыла медыцынскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1927); ардынатар акушэрска-гінекалагічнай клінікі медыцынскага факультэта БДУ (1927—1930); асістэнт кафедры акушэрства і гінекалогіі Беларускага (Мінскага) медыцынскага інстытута (1930—1938), адначасова дырэктар НДІ аховы мацярынства і дзяцінства Наркамздрава БССР, галоўны гінеколаг Мінска (1931—1934).

Дацэнт кафедры акушэрства і гінекалогіі Мінскага медыцынскага інстытута (1938—1941). У гады Вялікай Айчыннай вайны старэйшы ардынатар, начальнік хірургічнага аддзялення эвакашпіталю (1941—1942). Дацэнт кафедры акушэрства і гінекалогіі Кіргізскага медыцынскага інстытута (1942—1943); дацэнт кафедры акушэрства і гінекалогіі Беларускага (Яраслаўль), Мінскага медыцынскага інстытута (1943—1945). Прафесар кафедры акушэрства і гінекалогіі Мінскага медыцынскага інстытута (1945—1954), адначасова загадчыца аддзела мацярынства і дзяцінства НДІ аховы мацярынства і дзяцінства Міністэрства аховы здароўя БССР (1945—1954); навуковы кіраўнік інстытута (1954—1958).

Намеснік старшыні Беларускага навуковага таварыства акушэраў-гінеколагаў; член праўлення Рэспубліканскага таварыства па распаўсюджванню навуковых і палітычных ведаў, рэдакцыйнай калегіі часопіса «Работніца i сялянка».

## Навуковая дзейнасць 
Г. Л. Дазорцавай належаць навуковыя працы па біялагічных і біяхімічных фактарах і функцыянальнай дыягностыцы хвароб жаночых палавых органаў. Сярод апублікаваных прац:
* Биологические и биохимические защитные факторы влагалища, 1948;
* Диагностическое значение цитологической картины отделяемого влагалища, 1949
* Применение гормона желтого тела в акушерстве и гинекологии, 1952
* Функциональная диагностика в акушерстве и гинекологии на основе цитологических исследований. — Мн. 1962.
* Пути снижения травматизма в родах, 1957
* Атлас микрофотограмм по цитологии и микрофлоре женской половой сферы, 1957

## Літаратура 
* 
* Заведующие кафедрами и профессора Минского медицинского института (1921—1996) : биографический справочник / Н. Ф. Змачинская, М. В. Мальковец, А. Н. Пересада. — Минск, 1999. (Информация на с. 153—154.)
* Гнеся Львовна Дозорцева: [Некролог] //Здравоохр. Белоруссии. — 1966. -№ 10. — С. 94.

## Спасылкі 
* Дозорцева Гнеся Львовна (31.12.1901(13.01.1902)-14.08.1966) // Сайт Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта

Катэгорыя:Акушэры Беларусі
Катэгорыя:Гінеколагі Беларусі
Катэгорыя:Акушэры СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Катэгорыя:Гінеколагі СССР
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
На скразняках стагоддзя

**«Максі́м Танк: На скразняка́х стаго́ддзя»** — кніга, напісаная беларускім пісьменнікам Міколам Мікулічам і выдадзеная ў 1999 годзе выдавецтвам «Мастацкая літаратура» тыражом  экземпляраў.

## Змест 
У літаратурным творы робіцца спроба асэнсаваць феномен Максіма Танка — паэта і чалавека, асобы першай велічыні ў гісторыі беларускай літаратуры XX стагоддзя. Прыводзячы свае гутаркі з Максімам Танкам у апошнія гады яго жыцця, выкарыстоўваючы старонкі эпісталярнай спадчыны народнага паэта, шматлікія архіўныя матэрыялы і іншае, аўтар раскрывае філасафска-патрыятычныя асновы яго жыцця і творчасці, веру ў духоўна-маральныя каштоўнасці чалавека.

## Праблематыка і крытыка твора 
Мікола Мікуліч адзначае пра прадмет даследавання:

Пісьменнік Леанід Дранько-Майсюк спасылаецца на кнігу пры высвятленні пытання зносін Максіма Танка з Браніславам Тарашкевічам, перавозу маладым паэтам забароненай літаратуры і яго арышту ўладамі Польскай Рэспублікі.

Кандыдат філалагічных навук Анатоль Літвіновіч назваў кнігу насычанай цікавымі фактамі, назіраннямі і абагульненнямі.

## Удзел у выстаўках і рэйтынгах 
Кніга — удзельнік віртуальнай выстаўкі «Рэаліі жыцця Максіма Танка» Магілёўскай абласной бібліятэкі імя У. І. Леніна.

Кніга ўдзельнічала ў адборы да рэйтынга «Сто беларускіх кніг ХХ стагоддзя», які фарміраваўся па выніках апытання чытачоў газеты «Наша Ніва». Было адзначана, што гэта літаратурная праца адна з першых па смерці пісьменніка спробаў асэнсаваць феномен Максіма Танка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Леанід Дранько-Майсюк: Максім Танк (раздзел з кнігі «У Вільні і больш нідзе»)  на сайце арганізацыі Саюз беларускіх пісьменнікаў

Катэгорыя:Дакументальная проза
Катэгорыя:Кнігі 1999 года
Катэгорыя:Максім Танк
Оскар Рыгоравіч Плісан

**Оскар Рыгоравіч (Ошэр Гдальевіч) Плісан** (; ,  — , ) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі, кандыдат медыцынскіх навук (1937), дацэнт (1939).

## Біяграфія 
Сын рамесніка Гдаля Лейбавіча Плісана. Скончыў медыцынскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1926 годзе. Навуковы супрацоўнік кафедры нармальнай анатоміі БДУ (1927). Клінічны ардынатар, асістэнт, дацэнт кафедраў агульнай хірургіі, шпітальнай хірургіі Беларускага (Мінскага) медыцынскага інстытута (1933—1941).

У гады Вялікай Айчыннай вайны хірург палявых шпіталяў, старшы інспектар-хірург кіравання палявых эвакашпіталяў арміі (1941—1945).

Дацэнт кафедры факультэцкай хірургіі Мінскага медыцынскага інстытута (1945—1966), адначасова галоўны хірург Мінскага абласнога аддзела аховы здароўя (1950—1954), галоўны ўролаг Мінскага гарадскога аддзела аховы здароўя (1950—1966). Выконваў абавязкі загадчыка кафедры факультэцкай хірургіі Мінскага медыцынскага інстытута (1954—1955).

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 40 навуковых прац. Член праўлення Беларускага таварыства уролагаў.

Сярод апублікаваных прац:
* «Клиника и лечение травматических остеомиелитов костей таза», 1944;
* «Камнеобразование в мочевой системе в связи с военной травмой», 1945;
* «К вопросу о профилактике и лечении газовой инфекции», 1948.

## Спасылкі 
* Плисан Оскар Григорьевич (Ошер Гдальевич) (18.04(01.05).1902-15.05.1990)  
* Знаменитые и юбилейные даты истории медицины Беларуси. 2012. 

Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Гіперон

**Гіперо́ны** (ад гіпер… + (нукл)оны) — нестабільныя барыёны з масамі, большымі за масу нейтрона. Характарызуюцца спецыяльным квантавым лікам — дзіўнасцю.

Час існавання гіперонаў каля 10−10 с.

Гіпероны (Λ0-гіперон) былі адкрыты ў касмічных прамянях (1947).

Вядома некалькі тыпаў нейтральных і зараджаных гіперонаў: лямбда (Λ0), сігма (Σ+, Σ0, Σ−), ксі (Ξ−, Ξ0) і амега (Ω−), дзе верхнія знакі «+», «−» і «0» пры сімвалах гіперонаў абазначаюць знак электрычнага зараду, роўнага элементарнаму электрычнаму зараду. Для кожнага гіперона існуе адпаведная антычасціца.

Гіпероны нараджаюцца ў моцных узаемадзеяннях, распадаюцца ў выніку слабых узаемадзеянняў на нуклоны і лёгкія часціцы: пі-мезоны, электроны і нейтрына.

Уласцівасці гіперонаў можна растлумачыць у межах кваркавай мадэлі, паводле якой гіпероны, як і іншыя барыёны, складаюцца з трох кваркаў, прычым у склад гіперонаў абавязкова уваходзіць s-кварк — носьбіт дзіўнасці. Пры ўзаемадзеянні часціц высокіх энергій з атамнымі ядрамі могуць узнікаць гіпер'ядры.

## Гл. таксама 
* Гіпер'ядро

## Літаратура 
* Гіпероны //  С. 257.

Катэгорыя:Барыёны
Клада

**Кла́да** (ад  ‘галіна, адгалінаванне’; ) — група арганізмаў, якія з’яўляюцца нашчадкамі адзінага агульнага продка і ўсіх нашчадкаў гэтага продка . Тэрмін выкарыстоўваецца ў філагенетыцы.

Любая клада разглядаецца як монафілітычная група арганізмаў і можа быць намаляваная з дапамогай кладаграмы (дыяграмы паходжання арганізмаў у форме дрэва, «радаводу»).

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — УДК 57.06

Катэгорыя:Біялагічная сістэматыка
Гродзенскі дзяржаўны універсітэт імя Янкі Купалы (кніга)

**«Гро́дзенскі дзяржа́ўны універсітэ́т імя́ Я́нкі Купа́лы»** — навукова-папулярнае выданне, напісанае С. А. Габрусевічам і Іванам Крэнем.

## Змест 
У храналагічнай паслядоўнасці разглядаецца гісторыя ўзнікнення і развіцця Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы, яго роля ў эканамічным, сацыяльным і культурным жыцці Гродзеншчыны і Беларусі. Кніга адрасуецца студэнтам, настаўнікам, выкладчыкам ВНУ, усім чытачам, якія цікавяцца гісторыяй Гродзеншчыны.

## Іншыя дадзеныя 
Рэцэнзентамі выдання з’яўляюцца кандыдат філалагічных навук, дацэнт Т. І. Тамашэвіч, кандыдат філалагічных навук, дацэнт І. В. Жук. Кніга выдадзена тыражом  экзэмпляраў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Падручнікі
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Сямён Майсеевіч Ліўшыц

**Сямён Майсеевіч Ліўшыц** (,  — , ) — беларускі вучоны ў галіне рэнтгеналогіі. Кандыдат медыцынскіх навук (1934), дацэнт (1935). Адзін з першых арганізатараў рэнтгеналагічнай службы ў Беларусі; арганізаваў і ўзначаліў першую кафедру рэнтгеналогіі.

## Біяграфія 
Скончыў медыцынскі факультэт Москоўскага ўніверсітэта (1909). Выкладчык курсу рэнтгеналогіі медыцынскага факультэта БДУ, Беларускага медыцынскага інстытута (1922—1933). Першы загадчык кафедры рэнтгеналогіі Беларускага (Мінскага) медыцынскага інстытута (1933—1938).

## Навуковая і грамадская дзейнасць 
Апублікаваў больш за 15 навуковых прац, асобныя — за мяжой.

Унёс значны ўклад у падрыхтоўку рэнтгенолагаў для Беларусі, узначаліў цэнтральны рэнтгенаўскі кабінет пры 1-й савецкай бальніцы, 1928, дзе вялася падрыхтоўка спецыялістаў-рэнтгенолагаў праз інтэрнатуру.

### Асобныя працы 
* «Успехи рентгенотерапии», 1925;
* «Рентгенодиагностика легочного туберкулеза», 1928;
* «Рэнтгенадыягностыка храшчнага апендыцыта», 1934
* «Рентгенодиагностика первичного рака легких», 1936;
* «Рентгенодиагностика язвы желудка», 1937;
* «Рентгеноскопия спинального глиоза», 1937
* «Рентгенотерапия раков кожи», 1939

## Сям’я 
Жонка С. Ліўшыца загінула ў гета, а дачка, не падобная на яўрэйку, бегла з гета, была сагнана ў Германію. Пасля вайны скончыла Ленінградскі медінстытут. Ларыса Сямёнаўна працавала выдатным рэнтгенолагам у 3-й бальніцы Мінска.

## Літаратура 
* Сосина Б. М. Семен Моисеевич Лившиц: [Некролог] //Мед. журн. БССР. — 1938. — Ms 7-8. — С. 127

## Спасылкі 
* Лившиц Семен Моисеевич (1885-07.1938) 

Катэгорыя:Рэнтгенолагі Беларусі
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Катэгорыя:Рэнтгенолагі СССР
Уладзімір Міронавіч Баран

**Уладзімір Міронавіч Баран** (, ) — беларускі вучоны ў галіне інфекцыйных хвароб. Доктар медыцынскіх навук (1984), прафесар (1987).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1953). Клінічны ардынатар кафедры інфекцыйных хвароб Мінскага медыцынскага інстытута (1953-1956); асістэнт кафедры (1956-1972); дацэнт кафедры (1972-1985). З 1985 — прафесар кафедры інфекцыйных хвароб Мінскага медыцынскага інстытута.

Актыўны ўдзельнік стварэння пры Мінскай клінічнай інфекцыйнай бальніцы гепаталагічнага цэнтра.

## Навуковыя працы 
* «ВИЧ-инфекция», с сааўт., 1984;
* «Инфекционные заболевания в таблицах (дифференциально-диагностических)», 1988;
* «Применение Но-Шпы в лечении больных вирусным гепатитом А», 1994;
* Фармакотерапия инфекционных болезней : Справ. пособие / В. М. Баран, В. И. Талапин. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995 . — 243 с. — ISBN 985-06-0057-8

## Літаратура 
* Кто есть кто в Республике Беларусь. 2005. Т. 2. — Минск, 2005.
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 2. — Мінск, 1996.
* Владимир Миронович Баран: (К 60-летию со дня рождения) //Здравоохр. Белоруссии. — 1990. — № 7.— С. 70.

## Спасылкі 
* Баран Владимир Миронович // Сайт Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта

Катэгорыя:Інфекцыяністы СССР
Катэгорыя:Інфекцыяністы Беларусі
Каралі раёну

**«Каралі́ раё́ну»** — другі альбом беларускага гурта «Крамбамбуля». Запіс адбываўся ў студыі «Песняры». Асаблівасцю альбома з’яўляецца ўдзел лідара гурта «Ляпіс Трубяцкі» Сяргея Міхалка і лідара гурта «Neuro Dubel» Аляксандра Кулінковіча. Канцэпцыя альбома заснавана на дваровай рамантыцы 1970-х гадоў.

## Гісторыя стварэння 
Запіс альбома адбываўся ў Мінску з 20 сакавіка па 25 красавіка 2003 года.

## Спіс кампазіцый 
## Выканаўцы 
* Лявон Вольскі — вакал, акустычная гітара, губны гармонік
* Сяргей Міхалок — вакал
* Аляксандр Кулінковіч — вакал
* Сяргей Канановіч — электрычная гітара
* Уладзіслаў Плюшчаў — бас-гітара, дадатковы вакал
* Аляксандар Хаўкін — скрыпка, клавішы
* Аляксандар Быкаў — бубны
* Сяргей Ахрамовіч — баян
* Валерый Шчарыца — труба

## Удзельнікі 
* Сяргей Лабандзіеўскі — рэжысёр запісу
* Сяргей Канановіч — асыстэнт рэжысёра
* Андрэй Жукаў — мастэрынг
* Алена Дашкевіч — дызайн
* Кастусь Гаманец — карэктар
* Таццяна Мацкевіч — юрыст
* Ігар Віркоўскі — паліграфія

## Цікавыя факты 
У альбом магла ўвайсці беларуская адаптацыя песні «Belle» (арыгінальная песня з мюзікла «*Notre-Dame de Paris*»), але не ўвайшла, як і ў іншыя альбомы, але яе зрэдку гралі на канцэртах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Альбомы 2003 года
Катэгорыя:Альбомы «Крамбамбулі»
Катэгорыя:Альбомы на беларускай мове
Ісак Самуйлавіч Рубінштэйн

**Ісак Самуйлавіч Рубінштэйн** (; ,  — , ) — беларускі вучоны ў галіне мікрабіялогіі. Кандыдат медыцынскіх навук (1941), дацэнт (1947).

## Біяграфія 
Скончыў гандлёвую школу (1916), рэальнае вучылішча ў Мінску (1919); з адзнакай скончыў фельчарскую школу (1922). Скончыў медыцынскі факультэт БДУ (1931). Дырэктар Беларускага дзяржаўнага мікрабіялагічнага інстытута (1931—1941). У час Вялікай Айчыннай вайны галоўны эпідэміёлаг Арміі (1941—1946). Дырэктар Беларускага інстытута мікрабіялогіі і эпідэміялогіі (1946—1950), адначасова выконваў абавязкі загадчыка кафедры мікрабіялогіі Мінскага медыцынскага інстытута (1946—1948). Загадчык цыклам эпідэміялогіі Беларускага інстытута ўдасканалення ўрачоў (1948—1951); загадчык кафедры мікрабіялогіі і эпідэміялогіі Беларускага інстытута ўдасканалення ўрачоў (1951—1970).

Член праўленняў Усесаюзнага і Беларускага навуковых таварыстваў мікрабіёлагаў, эпідэміёлагаў і інфекцыяністаў, Мінскага таварыства мікрабіёлагаў, эпідэміёлагаў і інфекцыяністаў (1963); дэпутат раённага Савета Мінска (1940).

## Навуковыя працы 
* «К вопросу о роли неспецифических раздражителей в сывороточном производстве», с сааўт., 1932
* «К вопросу об экспериментальной склероме», с сааўт., 1940
* «Очистка и концентрация дифтерийных токсинов и анатоксинов», 1941;
* «Динамика перехода в анатоксин очищенного и концентрированного дифтерийного токсина», 1942
* «Практического пособия по медицинской микрооиологии и санитарно-бактериолгическим методам исследований», 1957
* «Сибирская язва и борьба с ней», 1959
* «Аллергия и иммунитет при туберкулезе», 1960
* «Эффективность иммунизации против туберкулезной инфекции при различных методах аппликаций вакцины БЦЖ», 1963

## Спасылкі 
* Рубинштейн Исаак Самуйлович (21.12.1901(03.01.1902)—1970)  // Сайт БДМУ

Катэгорыя:Мікрабіёлагі СССР
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі медыцынскага факультэта БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі