open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мак-Клінтак

**Мак-Клінтак** () — праліў, які адлучае востраў Вікторыя ад вострава Прынца Уэльскага ў Канадскім Арктычным архіпелагу.

## Геаграфія 
Праліў Мак-Клінтак размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Канады. Берагі праліва цалкам знаходзяцца на тэрыторыі Нунавута. Праліў Мак-Клінтак злучае праліў Вайкаўнт-Мелвіл, размешчаны на поўначы з пралівам Вікторыя на поўдні і залівам Ларсен на паўднёвым усходзе, таксама на паўднёвым усходзе праліў Мак-Клінтак злучаецца з пралівам Франклін. Шырыня праліва вагаецца ад 105 да 209 км, даўжыня праліва роўная 274 км. Глыбіня праліва да 300 м на поўначы і да 120 м на поўдні.

Праліў названы ў гонар вядомага палярнага даследчыка, англійскага адмірала Фрэнсіса Леапольда Клінтака.

Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Пралівы Канады
Катэгорыя:Геаграфія Нунавута
Сяргей Аляксандравіч Адашкевіч

**Сяргей Аляксандравіч Адашкевіч** (, в. Перацяткі, Койданаўская воласць, Заходняя вобласць — , Мінск) – беларускі скульптар.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме (1935—1937) у М. Керзіна, у  (1938—1940).
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Жыў у Мінску.

## Творчасць 
Працаваў у станковай і манументальнай скульптуры. Працы вылучаюцца кампазіцыйнй закончанасцю, дакладнасцю трактоўкі, мяккасць святлоценявой мадэліроўкі формы. 

Удзельнік мастацкіх выставак з 1949 года.

Асноўныя працы: «За мір» (1953), «1941 год» (1958), «Ленін-гімназіст» (1981), Мікалай Судзілоўскі–Руссель (1981), помнікі ахвярам фашызму ў в. Дражна (1964), воінам і партызанам, загінуўшым у Вялікую Айчыную вайну ў в. Церабуты (1968), Францыску Скарыну (1990) ва ўнутраным двары галоўнага корпуса Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. 

Удзельнічаў у дэкаратыўным аздабленні будынкаў сувораўскага вучылішча, Галоўпаштамта, Нацыянальнага маетацкага музея Рэспублікі Беларусь, дамоў на Прывакзальнай плошчы ў Мінску.

Станковыя творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондзе Беларускага саюза мастакоў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Скульптары СССР
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Міхаіл Якаўлевіч Паўлаў

**Міхаі́л Я́каўлевіч Па́ўлаў** (, в. Ордаць, Шклоўскі раён, Магілёўская вобласць — , Мінск, Беларусь. У верасні ў сувязі з рэцыдывам пухліны Паўлаву была зробленая паўторная аперацыя. 6 чэрвеня 2010 года Міхаіл Якаўлевіч Паўлаў па прычыне працяглай хваробы памёр.

## Узнагароды 
* ордэн Айчыны 3-й ступені (красавік 2010)
* ордэн Пашаны Рэспублікі Беларусь
* Дзве падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
* Міжнародная узнагарода «Паходня Бірмінгема»
* заслужаны працаўнік прамысловасці Рэспублікі Беларусь, Ганаровы грамадзянін Мінска (25 чэрвеня 2009), Кандыдат тэхнічных навук

## Ушанаванне памяці 
1 верасня 2012 года ў Маскоўскім раёне Мінска быў урачыста адкрыты Парк імя Міхаіла Паўлава.

## Спасылкі 
* Куды падзеўся Міхаіл Паўлаў? // Ігар Карней, Радыё Свабода
* Мэра Павлова оперировал ведущий нейрохирург Беларуси 
* Мэр Минска лечится в Германии? 
* Міхаіл Паўлаў стаў ганаровым грамадзянінам Мінску 
* Былы сталічны мэр Міхаіл Паўлаў перанёс паўторную аперацыю  // Ежедневник

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шклоўскім раёне
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мінска
Катэгорыя:Памерлі ў Мінску
Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска
Катэгорыя:Выпускнікі Беларуска-Расійскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання
Катэгорыя:Кандыдаты тэхнічных навук
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі прамысловасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Старшыні Баранавіцкага гарадскога выканаўчага камітэта
Станіслаў Солтан

**Станіслаў Солтан** () — дзяржаўны і вайсковы дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. харунжы (з 1782) і падкаморы вялікі літоўскі (з 1790), маршалак надворны літоўскі (1791—1792), староста слонімскі; генерал-ад’ютант літоўскай польнай булавы.

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Перасвет-Солтанаў герба «Солтан» («Сыракомля» зменены), прадстаўнікі якога займалі дзяржаўныя і адміністрацыйныя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім. Сын Станіслава і Алены з Ромераў.

У 1782 годзе Станіслаў Солтан стаў харунжым вялікім літоўскім. У 1790 годзе яго прызначаюць на пасаду падкаморага вялікага літоўскага. У 1791 годзе ён становіцца маршалкам надворным літоўскім — найвышэйшай службовай асобай у ВКЛ.

Пасля прыняцця ў Рэчы Паспалітай Канстытуцыі 3 мая 1791 года, Станіслаў Солтан увайшоў у склад групоўкі «Згуртаванне прыяцеляў Уставы аб кіраванні 3 мая». Актыўна ўдзельнічаў у падрыхтоўцы паўстання Т. Касцюшкі, пасля падаўлення якога расійскія ўлады выслалі яго ў Казань. Вызвалены расійскім імператарам Паўлам I.

У сваім мястэчку Дзятлава ён пабудаваў у пачатку XIX ст. папяровую фабрыку, цагельны завод і паштовую станцыю. Зямлі меў Станіслаў Солтан 5300 дзесяцін, з якіх 1671 былі ў карыстанні сялян, 1200 — у карыстанні жыхароў мястэчка. Астатнімі распараджаўся сам граф.

У 1806—1807 гадах разам з палкоўнікам Ф. Патоцкім рыхтаваў новае паўстанне ў колішнім Вялікім Княстве Літоўскім, у 1808 годзе выехаў у Герцагства Варшаўскае.

У канцы 1811 года ўдзельнічаў у мінскім з’ездзе арыстакратаў літоўска-беларускіх губерняў Расійскай імперыі, скліканым князем Міхалам Клеафасам Агінскім (1765—1833), на якім абмяркоўвалі праект аднаўлення Вялікага Княства Літоўскага (1811) на чале з расійскім манархам Аляксандрам I і на якім адбылося прымірэнне былых прыхільнікаў Канстытуцыі 3 мая 1791 года і былых таргавіцкіх канфедэратаў.

У расійска-французскую вайну (1812) Напалеон прызначыў яго старшынёй часовага ўраду Вялікага Княства Літоўскага (1812); адначасова ўзначаліў камітэт харчавання і магазінаў. Прыбыў у Вільню 18 ліпеня 1812 года, аднак з прычыны кепскага стану здароўя з 24 жніўня да 6 лістапада не выконваў абавязкаў. Па сканчэнні вайны эміграваў.

Памёр у Мітаве (цяперашняя Елгава), Курляндская губерня, Расійская імперыя.

## Сям’я 
Першы раз ажаніўся з Францішкай Тэафіліяй з Радзівілаў, другі — з Канстанцыяй з Тапліцкіх. У першым шлюбе меў сына Адама Леана Людвіка і дачок Караліну, Ганну і Алену, у другім — сыноў Станіслава і Уладзіслава, дачку Алену.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Anusik, Z.* Sołtan (Pereświet-Sołtan) Stanisław h. własnego (1756—1836) / Z. Anusik // Polski Słownik Biograficzny. — t. XL/2000-2001.
* *Kowecki J.* Konstytucja 3 maja 1791. Statut Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji / E. Kowecki. — Warszawa : PWN, 1991. — 151 s.

## Спасылкі 
*

Станіслаў
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Падкаморыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты слонімскія
Катэгорыя:Члены Згуртавання прыхільнікаў Канстытуцыі
Катэгорыя:Канфедэраты Чатырохгадовага сойма
Міхал Ежы Мнішак

{{Шляхціч
|беларускае імя=Міхал Ежы Мнішак
|поўнае імя=Michał Jerzy Wandalin Mniszech
|арыгінальнае імя=Michał Jerzy Mniszech
|партрэт=Michał Jury Vandalin Mnišak. Міхал Юры Вандалін Мнішак (H. Füger, 1791).jpg
|шырыня партрэта=250px
|подпіс=М. Е. Мнішак. Невядомы мастак, XVIII ст.
|герб=POL COA Kończyc III.png
|шырыня герба=100px
|подпіс герба=Герб «Мнішак»

|тытул=Вялікі каронны маршалак
|парадак=
|перыядпачатак=1783
|перыядканец=1793
|папярэднік=Станіслаў Любамірскі
|пераемнік=Фрыдэрык Юзаф Машынскі
|каментар=

|тытул_2=Надворны маршалак літоўскі
|парадак_2=
|перыядпачатак_2=1781
|перыядканец_2=1783
|папярэднік_2=Уладзіслаў Гуроўскі
|пераемнік_2=Ігнацы Патоцкі
|каментар_2=

|дата нараджэння=
|месца нараджэння=
|дата смерці=
|месца смерці=
|пахаваны=
|пахаваная=
|род =
|бацька = 
|маці = 
|жонка = Пелагея Тэрэза з ПатоцкіхУршуля з Замойскіх
|дзеці = *ад 2-га шлюбу*: Ізабела, Паўліна
| узнагароды ={ style="background: transparent"
  
}
{ style="background: transparent"
  
}
|Commons=Michał Jerzy Wandalin Mniszech
|Rodovid=
}}
**Міхал Ежы Мнішак** (1748 — , Слонім) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай. Чашнік каронны (1777—1778), сакратар свецкі вялікі літоўскі (1778—1781), маршалак надворны літоўскі (1781—1783) і маршалак вялікі каронны (1783—1793).

Трымаў Люблінскае, Явораўскае, Слонімскае, Растоцкае і Прасяткоўскае староствы. Кавалер шэрагу ордэнаў: Святога Станіслава (1774) і Белага Арла (1778), расійскіх Андрэя Першазванага і Аляксандра Неўскага (1781).

## Біяграфія 
міні|200пкс|злева|М. Е. Мнішак з дачкой

Прадстаўнік шляхецкага роду Мнішкаў гербу ўласнага, сын Яна Караля, падкаморага вялікага літоўскага, і Кацярыны з Замойскіх. Меў братоў Юзафа Яна і Станіслава Ежы.

Навучаўся ў Варшаве, Швейцарыі; вандраваў па краінах Еўропы.

Наблізіўся да караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Падтрымліваў ідэі Асветніцтва, распрацаваў праект акадэміі навук і нацыянальнага музея. Быў сябрам Таварыства элементарных кнігаў, Адукацыйнай камісіі.

У 1780—1781 займаў пасаду сакратара дэпартамента замежных інтарэсаў Пастаяннай Рады, у 1782—1786 — старшыня дэпартаменту паліцыі. Выступаў супраць Канстытуцыі 3 мая 1791. Выступаў за правядзенне рэформаў у Рэчы Паспалітай з апорай на Расію, за далучэнне караля і вялікага князя да Таргавіцкай канфедэрацыі.

На Гарадзенскім сойме (1793) адмовіўся падпісаць акты аб падзеле Рэчы Паспалітай і пакінуў пасаду маршалка вялікага кароннага. Па адмаўленні С. А. Панятоўскага ад стальца ў Горадні суправаджаў яго ў Пецярбургу.

Першы раз ажаніўся з Пелагеяй Тэрэзай Патоцкай, другі — з Уршуляй Замойскай. У другім шлюбе меў дачок Ізабелу і Паўліну.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Мнішкаў 

Міхал Ежы
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі вялікія каронныя
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Сакратары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Чашнікі вялікія каронныя
Катэгорыя:Старосты слонімскія
Катэгорыя:Канфедэраты Чатырохгадовага сойма
Катэгорыя:Памерлі ў Цярнопальскай вобласці
People

**People** (раней *People Weekly*) — амерыканскі штотыднёвы часопіс пра знакамітасцей, выдаецца Time Inc. Першы нумар выйшаў 4 сакавіка 1974 года. У 2006 годзе тыраж часопіса складаў 3,75 мільёнаў асобнікаў. People штогод складае спісы знакамітасцей, такія як «самыя прыгожыя людзі», «якія лепш і горш усяго апранаюцца» і «самы сексуальны мужчына».

## *Teen People* 
У 1998 годзе з'явілася маладзёжная версія часопіса — *Teen People*. Аднак 27 ліпеня 2006 года яна спыніла сваё існаванне. Прычынамі зачынення паслужылі як недахоп рэкламных прапаноў, так і высокая канкурэнцыя на рынку. Апошнім нумарам стаў вераснёвы 2006 года, а да канца года падпісчыкі замест *Teen People* атрымлівалі часопіс *Seventeen*.

## Sexiest Man Alive 
Штогод часопіс вызначае *Самага сексуальнага мужчыну*. Двухразовымі ўладальнікамі гэтага звання станавіліся Брэд Піт (1995, 2000), Джордж Клуні (1997, 2006) і Джоні Дэп (2003, 2009). Рычард Гір таксама быў двойчы абраны, але ў розных катэгорыях: «Sexiest Couple» (1993) і «Sexiest Man» (1999).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт часопіса 

Катэгорыя:Штотыднёвыя часопісы
Катэгорыя:Часопісы ЗША
Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1974 годзе
Кэмпбел (астравы)

**Астравы Кэмпбел** () — архіпелаг на паўднёвым захадзе Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад Новай Зеландыі. Агульная плошча — 113,31 км². Сталага насельніцтва няма.

## Гісторыя 
Астравы адкрыты ў 1810 г. аўстралійскімі паляўнічымі на ластаногіх і названы ў гонар суднаўладальніка іх карабля. Да 1830-ых гг. на востраве Кэмпбел спыняліся зверабоі і кітабоі, якія пабудавалі лагер Кука, рэшткі якога можна ўбачыць і ў нашы дні.

Навуковыя даследаванні пачаліся з 1840 г. У 1874 г. Кэмпбел наведала французская навуковая экспедыцыя.

У 1895—1931 гг. на астравах вялася сельскагаспадарчая дзейнасць. Тут утрымлівалі вялікі статак авечак. Аднак эканамічная дэпрэсія прывяла да праблем з транспартам і зрабіла жывёлагадоўлю стратнай.

У 1954 г. астравы Кэмпбел былі абвешчаны запаведнікам, а ў 1998 г. разам з іншымі новазеландскімі субантарктычнымі тэрыторыямі трапілі ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Геаграфія 
Астравы Кэмпбел знаходзяцца прыкладна за 700 км на поўдзень ад Новай Зеландыі. Маюць вулканічнае паходжанне. Большую плошчу займае самы вялікі востраў Кэмпбел — 112,68 км². Астатнія астравы ўяўляюць сабою паднятыя з вады скалы і каменна-пясчаныя выспы. Рэльеф асноўнага вострава гарысты. Найвышэйшая кропка — гара Хоні (569 м). Шмат рэк і ручаёў.

Клімат субантарктычны вільготны. Сярэдняя тэмпература студзеня 7,1 — 12,1&nbsp;°C, ліпеня 3 — 6,9&nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў 1329 мм. З-за высокай вільготнасці захоўваецца сталае пахмурнае надвор'е. Горныя вяршыні зацягнуты смугой.

## Прырода 
Астравы Кэмпбел славяцца багаццем флоры. Налічваецца прыкладна 128 сасудзістых раслін мясцовага паходжання і яшчэ каля 50 завезеных чалавекам. Асабліва вылучаюцца зараснікі гіганцкай травы.

Першародная фаўна прадстаўлена пераважна марскімі птушкамі. На скалах ахвотна селяцца буравеснікападобныя і пінгвіны. З-за нашэсця пацукоў практычна вымерлі мясцовыя качкі. Аднак некаторая колькасць гэтых птушак захавалася на іншых субантарктычных астравах. У 2004 г. яны былі інтрадуцыраваны зноў. Пляжы — месца размнажэння ластаногіх.

У выніку чалавечай дзейнасці на астравах з’явіліся пацукі, здзічэлыя каты, сабакі, авечкі, каровы, якія распладзіліся і наносілі незлічоныя страты карэнным відам. Аднак з 1970-ых гг. вялася праца па іх выдаленню. У 1987 г. былі канчаткова знішчаны каровы, у 1991 — авечкі, у 2001 г. — пацукі.

## Спасылкі 
* Offshore islands and conservation Campbell Island 
* 2001 RAT ERADICATION PROJECT
* Campbell Island — Past, Present and Future 
* Weather

К
К
К
К
К
К
Кэмпбел (востраў)

**Кэмпбел** (), таксама **Іхупуку** () — востраў на паўднёвым захадзе Ціхага акіяна, самы вялікі ў групе астравоў з той жа назвай. Уваходзіць у склад Новай Зеландыі. Агульная плошча — 112,68 км². Сталага насельніцтва няма.

Адкрыты ў 1810 г. аўстралійскімі паляўнічымі на ластаногіх. З 1954 г. мае запаведны статус. У 1998 г. разам з іншымі новазеландскімі субантарктычнымі тэрыторыямі трапіў у спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Мае вулканічнае паходжанне. Рэльеф гарысты. Найвышэйшы пункт, гара Хоні (564 м), знаходзіцца на паўднёва-заходняй ускраіне. Шмат рэк і ручаёў.

Клімат субантарктычны вільготны. Сярэдняя тэмпература студзеня 7,1 — 12,1° C, ліпеня 3 — 6,9° C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў 1329 мм.

Багатая флора, сярод якой асабліва вылучаюцца зараснікі гіганцкай травы. Фаўна прадстаўлена пераважна марскімі птушкамі і ластаногімі.

## Спасылкі 
* Offshore islands and conservation Campbell Island 
* 2001 RAT ERADICATION PROJECT
* Campbell Island — Past, Present and Future 
* Weather

Катэгорыя:Астраўныя групы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Астравы Новай Зеландыі
Кардамон

**Кардамон** (*Elettaria cardamomum*) — кветкавая расліна сямейства .

## Апісанне 
Кардамон — шматгадовая травяністая расліна з мясістым карэнішчам вышынёй да 1 м. Лісце ланцэтна-эліптычнае, скурыстае. Усе вегетатыўныя органы моцна пахнуць. Кветкі жоўтыя ў коласападобных суквеццях. Плод — каробачка.

## Распаўсюджанне 
Расліна пашырана ў вільготных горных лясах Паўднёвай Індыі. Культывуецца ў Індыі, Індакітаі, Паўднёвым Кітаі, на востраве Шры-Ланка. У нетрапічных краінах вырошчваецца ў аранжарэях.

## Гаспадарчае значэнне 
У насенні маецца 3,5—7 % эфірнага алею. Кардамон выкарыстоўваюць як прыправу ў кандытарскай і тытунёвай прамысловасці, медыцыне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Імбірныя
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Крывошын

**Крыво́шын** (, ) — вёска ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, паміж рэчак Ліпніца і Мар’янаўка. Адміністрацыйны цэнтр Крывошынскага сельсавета. Насельніцтва 774 чал. (1997). Знаходзіцца за 24 км на паўднёвы захад ад Ляхавіч, за 18 км ад чыгуначнай станцыі Райтанаў; аўтамабільная дарога звязвае вёску з Ганцавічамі і шашой Брэст — Мінск.

## Гісторыя 
Упершыню Крывошын згадваецца ў XVII ст. як уладанне Радзівілаў. У 1670 годзе нясвіжскія езуіты збудавалі тут касцёл. У 1772 годзе кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі перадаў мястэчка падскарбію А. Тызенгаўзу, пазней — ва ўладанні Патоцкіх.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Крывошын апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам воласці Наваградскага павета. У 1800—1809 гадах у маёнтку Рэпіхава каля Крывошына (цяпер парк у межах вёскі) жыў паэт Ян Чачот. Станам на 1859 год у мястэчку было 20 двароў. 9 чэрвеня 1863 года ў Рэпіхаўскім лесе ў часе нацыянальна-вызваленчага паўстання адбыўся бой паміж паўстанцамі пад камандаю Б. Міладоўскага і расійскімі карнымі войскамі. Па здушэнні выступлення царскія ўлады гвалтоўна перарабілі тутэйшы касцёл у царкву Маскоўскага патрыярхату. На 1886 год — 18 двароў, царква. У Першую сусветную вайну ў 1915—1916 гадах каля Крывошына праходзіла лінія фронту, потым мястэчка занялі нямецкія войскі, у 1919—1920 гадах — польскае войска, бальшавікі.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Крывошын апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Баранавіцкага павета.

У 1939 годзе Крывошын увайшоў у склад БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года стаў цэнтрам сельсавета Ляхавіцкага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1972 год тут было 280 двароў, на 1997 год — 330.

Выява:Kryvošyn. Крывошын (1915-18) (4).jpg|Агульны выгляд
Выява:Kryvošyn. Крывошын (1914).jpg|Былы касцёл
Выява:Kryvošyn, Rynak, Jezuicki. Крывошын, Рынак, Езуіцкі (1917) (5).jpg|Былы касцёл, бакавы фасад
Выява:Kryvošyn. Крывошын (1915).jpg|Вуліца

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1886 год — 290 чал.
* **XX стагоддзе**: 1921 год — 358 чал.; 1972 год — 783 чал.; 1997 год — 774 чал.

### Інфраструктура 
У Крывошыне працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, 2 бальніцы, амбулаторыя, Дом культуры, 2 бібліятэкі, пошта.

## Турыстычная інфармацыя 
]]
У Крывошыне маецца мемарыяльная пліта Яну Чачоту і курган Памяці ў гонар паўстанцаў 1863—1864 гадоў.
* Сядзібны парк Патоцкіх «Рэпіхава».

### Славутасці 
* Касцёл езуітаў (1670; цяпер царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы БЭМП)
* Могілкі часоў І сусветнай вайны

## Вядомыя асобы 
* Гаўрыіл Станіслававіч Здановіч (1900—1984) — Герой Савецкага Саюза.
* Валянцін Паўлавіч Зорын — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы міністр лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь, прафесар.
* Міхась Турыянскі (нар. 1958) — краязнавец, мастак, нарысіст, калекцыянер.
* Галіна Зыранава (нар. 1982) — паэтка.
* Леанід Чаранкевіч (1935—2010) — гісторык, краязнавец, стваральнік музея.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Крывошын на Radzima.org

Катэгорыя:Крывошынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Роберт Пацінсан

**Ро́берт То́мас Па́цінсан** (; ) — брытанскі акцёр, мадэль і музыкант. Вядомы як выканаўца ролі *Эдварда Калена* у вампірскай сазе «Змярканне» па творах Стэфані Маер і ролі *Седрыка Дыгары* у экранізацыі кнігі Джаан Роўлінг «Гары Потэр і Келіх агню». У 2008 годзе за ролю ў фільме «Пераходны ўзрост» атрымаў галоўны прыз Страсбургскага фестывалю за найлепшую мужчынскую ролю. Таксама атрымаў узнагароды за самы лепшы пацалунак MTV Movie Awards 2009 і MTV Movie Awards 2012.

## Біяграфія 
Роберт Томас Пацісан нарадзіўся 13 мая 1986 года ў прыгарадзе Лондана, Англія. Яго маці Клэр працавала на мадэльнае агенцтва, а бацька Рычард займаецца вывазам вінтажных машын з ЗША. Пацісан наведваў «Tower House School» (школа для хлопчыкаў), а з 12-ці гадоў — *Harrodian School*. Ён быў уцягнуты ў тэатр у якасці непрафесійнага акцёра (аматара) праз «тэатральную групу Барнса» (). Пасля некаторага досведу тут у якасці акцёра на задніх планах, ён быў запрошаны на больш значныя ролі. Ён прыцягнуў увагу акцёрскага агента пасля пастаноўкі «Tess of the D’Urbervilles» і з гэтага моманту быў у пошуках прафесійных роляў. З гэтых пор ён быў прыцягнуты для пастаноўкі аматарскай версіі Макбета цэнтра мастацтваў «Old Sorting Office Arts Centre», у той жа час спрабуючы зрабіць кар’еру мадэлі. У Пацісана ёсць дзве старэйшыя сястры: Вікторыя і Лізі. Вікторыя, старэйшая сястра Роберта, займаецца рэкламай. А Лізі — спявачка, складае песні. У 17 гадоў яна выступала ў адным з пабаў Барнса (прыгарад Лондана, дзе нарадзіўся Роберт), і яе заўважыла гуказапісвальная кампанія EMI. Праз год стала ўдзельніцай гурта Aurora і адной з самых прадаваных выканаўцаў Вялікабрытаніі.

## Асабістае жыццё 
На здымачнай пляцоўцы фільма «Змярканне» у 2008 годзе Роберт сустрэўся з актрысай Крыстэн Сцюарт. Разлад у пары адбыўся ўлетку 2012 года пасля скандальнай гісторыі са здрадай Крыстэн Сцюарт з рэжысёрам фільма «Беласнежка і паляўнічы» Рупертам Сандэрсам.

Пасля здрады Крыстэн Сцюарт пара разышлася і прадала набыты для сваёй будучай сям’і дом. Аднак праз некалькі месяцаў Роберт Пацісан і Крыстэн Сцюарт памірыліся і нават заявілі пра заручыны.

## Абраная фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* [Акцёр на сайце выдання People(https://be.wikipedia.org/wiki/People)] 
* «Эксклюзіўнае інтэрв’ю: Роберт Пацісан» 

Катэгорыя:Музыканты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі
Куркума

**Куркума** () - род аднадольных травяністых раслін сямейства імбірныя.
 
Карэнішчы і сцёблы многіх відаў гэтага роду ўтрымліваюць эфірны алей і жоўтыя фарбавальнікі (куркумін) і культывуюцца ў якасці прыпраў і лекавых раслін. Найбольшае распаўсюджанне ў якасці спецыі атрымала куркума доўгая () (іншыя назвы - Куркума хатняя (), турмерык), парашок высушаных каранёў якой вядомы як прыправа куркума.

## Гл. таксама 
* Імбір

## Літаратура 
* Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения:Справочник / Л.Г.Дудченко, А.С.Козьяков, В.В.Кривенко. — К.: Наук. думка, 1989. — 304 с.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Імбірныя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Ярэмічы

**Ярэ́мічы** (, ) — аграгарадок у Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Нёман. Адміністрацыйны цэнтр Ярэміцкага сельсавета. Насельніцтва 318 чал. (2000).

Ярэмічы — даўняе мястэчка гістарычнай Наваградчыны.

## Гісторыя 
thumb|злева|Царква, фота пач. XX ст.

Упершыню Ярэмічы згадваецца ў XVII ст. як мястэчка ў Наваградскім павеце. У XVII ст. тут дзейнічала рачная прыстань на Нёмане.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Ярэмічы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, дзе сталі цэнтрам воласці Наваградскага павета. Станам на 1799 мястэчка знаходзілася ва ўладанні Хадкевічаў і лічыла 81 дым. Паводле вынікаў перапісу (1897), у Ярэмічах было 122 двары, валасная ўправа, царква, малітоўны дом, сінагога, яўрэйская малітоўная школа, царкоўна-прыходская школа, 2-класнае народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, 6 крамаў, карчма. На 1908 — 172 двары. У 1912 тут дзейнічала крэдытнае таварыства.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Ярэмічы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Наваградскага павета. З 1926 — у Турэцкай гміне Стаўбцоўскага павета.

У 1939 Ярэмічы ўвайшлі ў БССР, дзе сталі цэнтрам сельсавета Мірскага, з 17 снежня 1956 Карэліцкага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 12 кастрычніка 1940 тут было 129 двароў, на 1 студзеня 2000 — 125 двароў.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830 — 318 муж., з іх шляхты 3, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 52, мяшчан-хрысціян і сялян 259, жабракоў 3; 1897 — 797 чал.
* **XX стагоддзе**: 1908 — 1240 чал.; 12 кастрычніка 1940 — 609 чал.; 1 студзеня 2000 — 318 чал.

## Інфраструктура 
У Ярэмічах працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, фельчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Славутасці 
У ваколіцах Ярэмічаў захаваліся старажытныя стаянкі каменнага і бронзавага вякоў
* Капліца (другой пал. XIX ст.)
* Спаса-Ушэсцеўская царква (1867)

## Страчаная спадчына 
* Сінагога

## Вядомыя асобы 
* Анатоль Аляксандравіч Жук (1949—2009) — беларускі акцёр, пісьменнік.
* Міхаіл Лойка (1892—1937) — беларускі эканаміст, географ, матэматык

## Літаратура 
* 
* 
* Jeremicze (2) //  564.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ярэміцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Карыца

**Карыца**, або **цынамон** — высушаная кара галін карычных дрэў роду карычнік.

Матава-жоўта-бурага колеру, з тонкім пахам. Таўшчыня слоя 0,5 мм. Змяшчае эфірны алей (1-2 %), крухмал, гумі, цукар, дубільныя рэчывы. 

Лепшыя гатункі карыцы робяцца з кары цэйлонскага і кітайскага карычных дрэў. Ужываюць у кандытарскай прамысловасці, кулінарыі, медыцыне, фармакалогіі і парфумерыі (карычны алей).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 576 с.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Турэц

Назву **Турэ́ц** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Турэц 1 — вёска ў Полацкім раёне
** Турэц 2 — вёска ў Полацкім раёне
* Гродзенская вобласць
** Турэц — аграгарадок у Карэліцкім раёне
* Магілёўская вобласць
** Турэц — вёска ў Клічаўскім раёне
* Мінская вобласць
** Турэц — аграгарадок у Чэрвеньскім раёне

## Азёры 
* Турэц — возера ў Гарадоцкім раёне, у басейне ракі Ловаць
Карычнае дрэва

**Карычнае дрэва** — трапічнае дрэва з роду карычнік () сямейства лаўровыя, з кары якога вырабляюць карыцу. Найбольш каштоўныя два віды:
* цэйлонскае () і
* кітайскае (),
якія культывуюць у Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі, Паўднёвай Амерыцы, на Чарнаморскім узбярэжжы Каўказа.

## Апісанне 
Вечназяленыя дрэвы або вялікія кусты. Лісце скурыстае. Кветкі дробныя, жаўтавата-зялёныя ці белаватыя, сабраныя ў мяцёлкі. Плод — ягада. Выкарыстоўваецца ў будаўніцтве (драўніна), медыцыне, харчовай прамысловасці, парфумерыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лаўровыя
Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Шры-Ланкі
Катэгорыя:Флора Сейшэльскіх астравоў
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1825 годзе
Яўстафій Рыгоравіч Слонскі

**Яўстафій Рыгоравіч Слонскі** (—) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (10.1.1944, пасмяротна).

Я. Р. Слонскі нарадзіўся ў вёсцы Юр’ева (цяпер у Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці). З 1918 года ў Чырвонай Арміі. Удзельнічаў у баях на Паўднёвым фронце падчас Грамадзянскай вайны 1918—1920 гг. У Вялікую Айчынную вайну з 1941 года на Варонежскім фронце.

Намеснік камандзіра стралковага палка маёр Слонскі вызначыўся ў 1943 годзе ў бітве за Дняпро каля сяла Вэлыкы Букрын Кіеўскай вобласці. З групай байцоў фарсіраваў Дняпро, захапіў плацдарм і замацаваўся на ім. Загінуў пры вызваленні вёскі Юшкі.

У гонар Героя названа адна з вуліц у гарадскім пасёлку Леў Талстой (Ліпецкая вобласць, Расія).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Слонский Евстафий Григорьевич // Афіцыйны сайт смалявіцкага райвыканкама  
* **Память народа** — электронный банк документов периода Великой Отечественной войны  

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смалявіцкім раёне
Катэгорыя:Афіцэры  СССР
Катэгорыя:Маёры СССР
Талстой

**Талстой** — прозвішча.

* Аляксей Канстанцінавіч Талстой (1817—1875) — рускі пісьменнік, член-карэспандэнт Пецярбургскай АН.
* Аляксей Мікалаевіч Талстой (1883—1945) — рускі савецкі пісьменнік і грамадскі дзеяч.
* Дзмітрый Андрэевіч Талстой (1823—1889) — дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі.
* Леў Мікалаевіч Талстой (1828—1910) — рускі пісьменнік і публіцыст.
* Мікіта Ільіч Талстой (1923—1996) — мовазнавец. Акадэмік АН СССР, прафесар.
* Пётр Аляксандравіч Талстой (1761—1844) — расійскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, дыпламат, генерал ад інфантэрыі.
* Пётр Андрэевіч Талстой (1645—1729) — расійскі дзяржаўны дзеяч і дыпламат.
* Фёдар Пятровіч Талстой (1783—1873) — рускі медальер, скульптар, жывапісец.

## Гл. таксама 
* Талстая
Убежа

**Убе́жа, Убежжа** — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дрыса, за 12 км на поўдзень ад гарадскога пасёлка Расоны.

Плошча паверхні возера 0,34 км². Даўжыня 1,3 км, найбольшая шырыня 0,42 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 14,3 м, сярэдняя каля 6,2 м. Плошча вадазбору 8,1 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 3—10 метраў, стромкія, у паўднёвай частцы возера спадзістыя. Берагавая лінія ўтварае 2 плёсы і паўвостраў. Паўночны плёс больш глыбакаводны. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. Падводная частка катлавіны возера мае стромкія схілы. Дно да глыбіні 1,2 м пясчанае, глыбей выслана апясчаненым і гліністым ілам. Прыбярэжная расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 1,3 м і займае паласу 5—25 м.
Возера Убежа эўтрофнае і слабапраточнае. Упадае ручай з Сяляўскага возера і на поўдні выцякае ручай у раку Дрыса.

Каля возера знаходзіцца вёска Барыскава.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысы
Юзаф Багуслаў Слушка

**Юзаф Багуслаў Слушка** () — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Лоўчы вялікі літоўскі (1673—1676) і харунжы вялікі літоўскі (1676—1683), маршалак надворны літоўскі (1683—1685), кашталян троцкі (1685), кашталян віленскі (з 1685), адначасова гетман польны літоўскі (з 1685).

Староста рэчыцкі (1672—1688), пунскі, пянянскі, лянцкаронскі (з 1694), лятавіцкі (з 1698) і азярыцкі.

## Біяграфія 
З роду Слушкаў герба «Астоя», сын Багуслава Юрыя, падскарбія надворнага літоўскага, і Ганны з Патоцкіх.

Падтрымліваў Яна Сабескага. У грамадзянскую вайну ў Вялікім Княстве Літоўскім спачатку падтрымаў Сапегаў, аднак пасля смерці караля і вялікага князя перайшоў у апазіцыю разам са сваім братам Дамінікам Міхалам, ваяводам полацкім, да Міхала Сервацыя Вішнявецкага і Пацеяў.

Браў удзел у шматлікіх бітвах з татарамі і туркамі падчас кампаній 1673—1698 гадоў, талентамі военачальніка не вызначыўся.

У шлюбе з Тэрэзай, дачкой Вінцэнта Гасеўскага. Нашчадкаў сужэнцы не пакінулі. У 1697 годзе ў гонар жонкі назваў закладзены горад Тэрэспалем.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Юзаф Багуслаў
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты рэчыцкія
Катэгорыя:Старосты пунскія
Катэгорыя:Старосты пянянскія
Катэгорыя:Старосты лянцкаронскія
Катэгорыя:Старосты лятавіцкія
Катэгорыя:Старосты азярыцкія
Ігнацы Патоцкі

**Раман Ігнацы Францішак Патоцкі** (, Радзынь-Падляскі — , Вена) — палітычны дзеяч Рэчы Паспалітай, пісьменнік, асветнік. Пісар вялікі літоўскі (1773—1783), маршалак надворны (1783—1791) і вялікі літоўскі (1791—1792).

## Біяграфія 
З магнацкага роду Патоцкіх герба «Пілява», сын Яўстаха, чашніка кароннага, і Мар’яны з Концкіх. Меў брата Станіслава Костку.

Навучаўся ў Варшаве (1758—1765) і ў Рыме (да 1770). Пэўны час знаходзіўся ў Францыі, у 1771 вярнуўся ў Рэч Паспалітую. 3 1770-х наблізіўся да караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

Атрымаў шэраг высокіх дзяржаўных пасадаў, быў маршалкам Пастаяннай Рады (1778—1780). 3 утварэннем Адукацыйнай камісіі (1773) адзін з галоўных яе дзеячаў, узначаліў Таварыства элементарных кнігаў.

Быў адным з лідараў рэфарматарскай партыі на Чатырохгадовым сойме (1788—1792) і адным з аўтараў Канстытуцыі 3 мая 1791 года. За ўдзел у выпрацоўцы Канстытуцыі атрымаў прызначэнне на пасаду міністра паліцыі абодвух народаў у Стражы Праў, праз што выйшаў з складу Адукацыйнай камісіі.

У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай (1792) выконваў абавязкі адсутнага вайсковага міністра. У 1792—1794 гадах у эміграцыі ў Саксоніі. Адзін з арганізатараў паўстання Т. Касцюшкі (1794). Увайшоў у склад Найвышэйшай нацыянальнай рады як кіраўнік аддзелу замежных інтарэсаў. Належаў да памяркоўнага крыла паўстанцаў.

Пасля падаўлення паўстання расійскія ўлады зняволілі І. Патоцкага ў Пецярбургу. 3 1796 года жыў у Аўстрыі.

У шлюбе з Альжбетай Любамірскай меў дачку Крысціну.

Быў пладавітым пісьменнікам, аўтар «Pamiętnik o ustanowieniu porządku w nauce prawa cywilnego» і іншых твораў.

## Літаратура 
* 

Ігнацы
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Члены Згуртавання прыхільнікаў Канстытуцыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Радзыньскім павеце
Катэгорыя:Канфедэраты Чатырохгадовага сойма
Пер’е

* Казімір П’ер Пер’е — французскі банкір, палітык, і дзяржаўны дзеяч, які, з 13 сакавіка 1831 года па 16 мая 1832 года быўшы прэм'ер-міністрам, узначальваў кабінет міністраў Ліпеньскай манархіі.
* Луі Пер'е  — швейцарскі палітык.
* Агюст Пер'е  — французскі кларнетыст і музычны педагог.
* Пер'е птушак
КІМ (прадпрыемства)

**Віцебскае панчошна-трыкатажнае прадпрыемства імя «КІМ»** — прадпрыемства лёгкай прамысловасці горада Віцебска.

З 1986 года — панчошна-трыкатажны камбінат, з 1994 года — акцыянернае таварыства «КІМ» («Класіка індустрыі моды»). Вырабляе панчошна-трыкатажную прадукцыю.

Асноўныя вытворчасці: швейна-вязальная і фарбавальна-аддзелачная. Цэхі: рамонтна-механічныя, парасілавая гаспадарка, электрацэх, транспартны цэх, механічныя майстэрні.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1929—1931 гадах. У Вялікую Айчынную вайну ў 1941 годзе абсталяванне фабрыкі было эвакуіравана ў г. Ульянаўск, выпускала прадукцыю для фронту. Адноўлена ў Віцебску ў 1945 годзе. Пасля вайны рэканструявана. У 1962 годзе пабудаваны швейны корпус, у 1977 годзе — корпус фарбавальна-аддзелачных работ.

Захаваўся даваенны галоўны вытворчы корпус — цагляны, трохпавярховы, прамавугольны ў плане. Галоўны падоўжаны фасад выходзіць на вуліцу Горкага. Побач з вытворчым знаходзіцца чатырохпавярховы бытавы корпус. Пры будаўніцтве фабрыкі ўпершыню вырашаны шэраг новых праблем: планіроўка галоўнага корпуса строга падпарадкавана вытворчаму працэсу, абсталяваны спецыяльныя бытавыя памяшканні і зоны адпачынку для рабочых.

У 1966 годзе на ўшанаванне памяці 93 рабочых і служачых фабрыкі, якія загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны і ў партызанах, на тэрыторыі фабрыкі пастаўлена стэла.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Віцебскае панчошна-трыкатажнае прадпрыемства «КІМ» // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 455.

Катэгорыя:Кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1931 годзе
Катэгорыя:1931 год у Віцебску
Марская міна

[thumb|right|200px|Малюнак марской міны з апісаннем у трактаце Халунцзін. [Кітай. XIV стагоддзе]]
thumb|200px|Марская міна нямецкай вытворчасці ў аўстралійскіх водах. 1940
[thumb|200px|Скідванне марской міны *MK65 Quickstrike* з самалёта берагавой аховы [Lockheed P-3 Orion|P-3 Orion]]

***Марская міна***&nbsp;— інжынерны боепрыпас (міна), які ўсталёўваецца ў вадзе і прызначана для паражэння падводных лодак, надводных караблёў і суднаў праціўніка, а таксама ўскладнення іх плавання.

Марскія міны падзяляюцца на якарныя, донныя і плаваючыя. У якарных корпус, які мае станоўчую плывучасць, утрымліваецца на зададзенай глыбіні пад вадой з дапамогай мінрэпа (стальнога троса), злучанага з якарам, які ляжыць на грунце. У корпусе размяшчаецца зарад выбуховага рэчыва масай да 350 кг, запальнае прыстасаванне і прыборы, якія ўваходзяць у камплект дэтанатара. Разнавіднасцю якарных марскіх мін з'яўляецца супрацьлодачныя антэнныя міны кантактнага дзеяння.

Донныя марскія міны ставяцца на дне мора (акіяна). Іх металічныя карпусы маюць памеры да 0,6 м у дыяметры і даўжынёй да 6 м і маюць зарадная камеру з 250-1000 кг выбуховага рэчыва і дэтанатарамі, прыборную камеру з апаратурай узрывальніка, адсек для размяшчэння парашута (для авіяцыйных марскіх мін). Звычайная глыбіня ўстаноўкі донных мін не перавышае 50-70 м. Спецыяльныя донныя марскія міны прызначаны для барацьбы з падводнымі лодкамі, могуць устанаўлівацца і на вялікіх глыбінях. Плаваючыя марскія міны пасля ўстаноўкі дрэйфуюць па цячэнні, трымаючыся на зададзеным паглыбленні пад вадой з дапамогай адмысловых прылад.

## Глядзіце. таксама 
* Міннае поле
* Канвой суднаў
* Супрацьтанкавая міна
* Супрацьпяхотная міна

## Літаратура 
* Радянська військова енциклопедія «ЛИНИЯ—ОБЪЕКТОВАЯ» // = (Советская военная энциклопедия) / Маршал Советского Союза Н. В. ОГАРКОВ — председатель. — М.: Воениздат, 1978. — Т. 5. — С. 314-315. — ISBN 00101-134 (рос.)
* *Popular Science*, March 1940, *Can Mines Conqueror Sea Power*
* *Popular Science*, November 1943, *Mine Killers at Work*
* "Fighting The Submarine Mine – How Navies Combat A Deadly Sea Weapon" October 1941
* * "Mines Are Dirty Tricks" *, February 1951

## Спасылкі 
* 1. Энциклопедия вооружения 
* Technical details of German Second World War sea mines 
* 'Stonefish' — a British influence mine
* Henry Norton Sulivan: a depiction of early Naval Mine
* Belgian-Netherlands Naval Mine Warfare School, NATO Center of Excellence 
* W.L.Clowes in 1855

Катэгорыя:Міны
Катэгорыя:Марскія міны
Сусветная маладзёжная арганізацыя эсперантыстаў

**Сусве́тная маладзё́жная арганіза́цыя эсперанты́стаў, TEJO** (Tutmonda Esperantista Junulara Organizo, TEJO — буйнейшая міжнародная арганізацыя, аб’ядноўваючая маладых (да 30 год) эсперантыстаў розных краін свету. Фармальна TEJO з’яўляецца маладзёжнай секцыяй Сусветнай асацыяцыі эсперанта (якая ў значнай ступені кантралюе фінансы TEJO), але карыстаецца значнай свабодай. TEJO аб'ядноўвае 44 нацыянальных маладзёжных эсперанта-арганізацый і трынаццаць так званых "спецыялізаваных секцый".

## Зноскі 
## Спасылкі 
*Афіцыйная старонкаTEJO

Катэгорыя:Эсперанта
Катэгорыя:Арганізацыі эсперантыстаў
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1938 годзе
Электравымяральнік (прадпрыемства)

'''Віцебскае вытворчае аб'яднанне "Электравымяральнік"''' — прадпрыемства, створана ў 1947 г. у Віцебску як завод бытавых прылад (размяшчаўся ў будынках былой Віцебскай акулярнай фабрыкі, якая дзейнічала ў 1892-1941 гг.). 3 1952 г. завод электравымяральных прылад, з 1985 г. галаўное прадпрыемства вытворчага аб'яднання «Электравымяральнік», з 1986 г. Віцебскае вытворчае аб'яднанне «Электравымяральнік» (уваходзяць малое прадпрыемства «Дакладная прылада» і ліцейная вытворчасць).

Першая партыя электравымяральных прыбораў, якую выпусціў завод, паслужыла нараджэнню ў рэспубліцы новай галіны народнай гаспадаркі – прыборабудавання.

Упершыню ў былым СССР (1966-1969 гг.) Віцебскі завод электравымяральных прыбораў асвоіў выпуск электрычных прыстасаванняў – вымяральных пераўтваральнікаў электрычных велічынь, затым вымяральных узмацняльнікаў. З 1985 года – гэта галоўнае прадпрыемства вытворчага аб’яднання “Электравымяральнік”. 

Дзейнічаюць цэхі: пластмас, ліцця каляровых металаў, штамповачны, намотачны, пакрыццяў, зборачныя, рамонтна-механічны, энергетычны, вытворчасці станцыі тэхнічнага абслугоўвання. 

Асноўная прадукцыя: шчытавыя малагабарытныя прылады для вымярэння сілы току, напружання, частаты, магутнасці і іншых параметраў у ланцугах пастаяннага і пераменнага току; электронныя вымяральныя пераўтваральнікі і ўзмацняльнікі для сістэм цэнтральнага кантролю і аўтаматызаванага кіравання тэхналагічнымі працэсамі ў энергетыцы і прамысловасці; прылады ўліку электра- і цеплаэнергіі, расходамеры і інш. 

## Літаратура 
* Віцебскае вытворчае аб’яднанне "Электравымяральнік" // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. - Мн., 1997. - Т. 4.- С. 214.
* Віцебскае вытворчае аб’яднанне "Электравымяральнік" // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.] ; склад. А.І. Мацяюн ; маст. Э.Э. Жакевіч. - Мн., 2003. - Кн. 2. - С. 454.

Катэгорыя:Кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:1947 год у Віцебску
Мардва

[thumb|[Макшане|Макшанскія дзяўчыны ў нацыянальных касцюмах]]

**Мардва́** — фіна-ўгорскі народ, які падзяляецца на два субэтнасы — мокша і эрзя. Саманазва макшан , эрзян — . Размаўляюць на макшанскай і эрзянскай мовах, якія адносяцца да мардоўскай падгрупы. Этнаграфічныя групы — у Мардовіі, а таксама ў сумежных абласцях — Ніжагародскай, Пензенскай, Тамбоўскай, Разанскай, Самарскай, Маскоўскай. Адносяцца да карэннага насельніцтва Цэнтральнай Расіі. Вернікі — галоўным чынам праваслаўныя (традыцыйная рэлігія макшан — макшэнь кой), лютэране і малакане.

## Літаратура 
* László Klima. *The linguistic affinity of the Volgaic Finno-Ugrians and their ethnogenesis (early 4th millennium BC — late 1st millennium AD)*, Societas historiae Fenno-Ugricae (1996), ISBN 951-97040-1-9


Катэгорыя:Народы Еўропы
Катэгорыя:Народы Расіі
Ансельм Гаэтан Дэмарэ

**Ансельм Гаэтан Дэмарэ** (; 6 сакавіка 1784, Парыж — 4 чэрвеня 1838, Альфор) — французскі заолаг і пісьменнік.

Сын вядомага французскага фізіка і геолага Нікаля Дэмарэ і бацька французскага заолага і энтамолага . Вывучаў заалогію ў дзяржаўнай ветэрынарнай школе ў горадзе Мезон-Альфор. Апісаў шматлікія віды жывёл, сярод якіх , , .

## Працы 
* *Histoire Naturelle des Tangaras, des Manakins et des Todiers* (1805)
* *Considérations générales sur la classe des crustacés* (1825)
* *Dictionnaire des Sciences Naturelles* (1816—1830) — сумесна з Андрэ-Мары Дзюмерылем

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Заолагі Францыі
Віцебскія ручнікі

Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці]]
**Віцебскія ручнікі** — традыцыйныя тканыя ручнікі, якія выраблялі народныя майстры вёсак Шаркаўшчынскага, Мёрскага, Браслаўскага, Віцебскага раёнаў. Вядомы з 19 ст. Даўжыня 120—300 см, шырыня 23 — 30 см. Ткуць з адбеленага кужалю або белай бавоўны. Аздаблялі на канцах карункамі, мохрыкамі. Узор ствараецца выкладаннем чырвоных, чорных, блакітных, жоўтых нітак бавоўны (выбарнае ткацтва), што нагадвае вышыўку па гатовай тканіне.

У арнаментыцы пашыраны раслінныя (дрэва жыцця, вазоны, букеты кветак, парасткі), геаметрычныя (ромб, крыжык, зоркі — пальметкі), антрапаморфныя і зааморфныя (выявы людзей, птушак) матывы. Раслінны, зааморфны і антрапаморфны арнамент звычайна не мае рытмічнага паўтору, адзінкавая выява даецца буйным планам амаль на ўсю шырыню ручніка. Уласцівыя Віцебскім ручнікам сюжэтнасць арнаментальных кампазіцый, паліхромнасць каларыстычнай гамы, перавага белага фону ў месцах размяшчэння дэкору назіраюцца таксама ў афармленні народнага адзення, розных відаў мастацкіх тканін гэтай этнаграфічнай зоны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларускае народнае ткацтва
Катэгорыя:Культура Шаркаўшчынскага раёна
Катэгорыя:Культура Мёрскага раёна
Катэгорыя:Культура Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Культура Віцебскага раёна
Століншчына

**«Століншчына. Экспедыцыя Івана Кірчука ў Столінскі раён Брэсцкай вобласці»** ― беларускі музычны альбом, створаны Іванам Кірчуком у 2005 годзе.
## Гісторыя стварэння
Іван Кірчук разам з тэлежурналістамі наведалі палескую вёску Відзібор Столінскага раёна. У выніку экспедыцыі быў сабраны багаты музычны матэрыял. Напярэдадні прэзентацыі кружэлкі адбылася прэс-канферэнцыя з Іванам Кірчуком. У пачатку траўня адбылася прэзентацыя дыска ў зале мінскага Дома літаратараў.
## Спіс песень
## Крытыка
Праект унікальны для беларускай музыкі, бо час пакідае ўсё менш носьбітаў аўтэнтычнага фальклору і падобнае выданне мае вялікае значэнне для захавання беларускай музычнай традыцыі.
## Удзельнікі запісу
*Запіс ― І. Кірчук, В. Вярэніч

## Спасылкі
*Музычны альбом на сайце «Этнаўсё»
*Музычны альбом у электронным каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі
*Музычны альбом на афіцыйным сайце гурта «Троіца»

Катэгорыя:Альбомы 2005 года
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Віцебскмэбля

**Акцыянернае таварыства «Віцебскмэбля»** — прадпрыемства Віцебска, створана ў 1948-50 гг., у 1975-88 гг. у вытворчым дрэваапрацоўчым аб’яднанні «Віцебскдрэў». 3 1988 г. галаўное прадпрыемства вытворчага аб’яднання «Віцебскмэбля», з 1992 г. акцыянернае таварыства «Садружнасць», з 1994 г. сучасная назва.

## Гісторыя 
Першы цэх Віцебскай мэблевай фабрыкі быў пабудаваны ў 1948 годзе на месцы даваеннага лесазавода № 13. У яго лесапільна-раскроечным цэху з басейнам для ачысткі бярвення праводзілася распілоўка для патрэб будаўніцтва і выраблялася тара для народнай гаспадаркі. Праз два гады фабрыка выпусціла першую партыю мэблі: тумбачкі, матрацы, мэблю для адміністрацыйных устаноў. Віцебская мэбля для вакзалаў адпраўлялася ва ўсе канцы краіны. У Маскоўскім універсітэце стаялі шафы, чарцёжныя і картаграфічныя сталы, сталы-кафедры гэтай фабрыкі.

У 1971 годзе да Віцебскай фабрыкі далучыліся Полацкая і Багушэўская мэблевыя фабрыкі. Гэта дазволіла больш аператыўна манеўраваць сродкамі і матэрыяламі, сканцэнтраваць і спецыялізаваць мэблевую вытворчасць. У 1975—1988 гадах мэблевая фабрыка ўваходзіць у вытворчае аб’яднанне «Віцебскдрэў».

Збанкрутавала ў 2007 годзе.

## Вытворчасць 
Дзейнічалі цэхі: раскроечна-загатоўчы, 2 мэблевыя, рамонтна-механічны, энергацэх, транспартны, 2 склады.

Асноўная прадукцыя: мяккая мэбля, гарнітуры для адпачынку, канапы, тумбачкі пад тэлеапаратуру, корпусная мэбля («сценкі»), шафы.

## Літаратура 
* 
* Акцыянернае таварыства «Віцебскмэбля» // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 460.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы
Катэгорыя:Прадпрыемствы Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:1948 год у Віцебску
Віцебскія паўстанцкія атрады

**Віцебскія паўстанцкія атрады** — узброеныя фарміраванні ў паветах Віцебскай губерні ў часы паўстання 1863-64. Сярод арганізатараў былі беларускі пісьменнік А.І.Вярыга-Дарэўскі, М.Марафа-Корбут і інш. 25 красавіка 1863 г. у Дынабургскім павеце выступіла група Л.Плятэра, якая захапіла пад Крэслаўкай транспарт са зброяй, але паўстанцы былі рассеяны; Плятэр па загадзе Мураўёва расстраляны ў Дынабургу.

## Асноўныя падзеі 
### Докшыцкі раён 
маёнтак Парэчча, (каля вёскі Несцераўшчына Тумілавіцкага сельсавета), 11 мая 1863 г. каля вёскі карнікі разграмілі паўстанцкі атрад Дзісенскага павета. У баі загінуў камандзір атрада Генрых Дмахоўскі.

### Лёзненскі раён 
в. Пагосцішча, Крынкаўскі сельсавет 8 мая 1863 г. каля вёскі ўрадавыя войскі дагналі і разбілі Аршанскі паўстанцкі атрад. Камандзір атрада I. Будзіловіч трапіў у палон і 22 жніўня па прыгавору суда яго расстралялі ў Оршы.

### Пастаўскі раён 
26 чэрвеня 1863 г. недалёка ад Паставаў з групай паўстанцаў загінуў камандзір атрада Лявон "Астоя" Чаховіч.

### Расонскі раён 
в. Горспля, Янкавіцкі сельсавет. У ваколіцах вёскі распаўсюджвала сярод сялян «Мужыцкую праўду» Марыя Свіршчэўская — дачка тутэйшай пані. За гэта яе арыштавалі і пасадзілі ў Віцебскі астрог.
 
### Талачынскі раён 
в. Славені, Слаўнаўскі сельсавет. У канцы красавіка 1863 г. каля вёскі карнікі знішчылі Магілёўскі (чарнаруцкі) атрад паўстанцаў, якім камандаваў А. Алендскі.

## Літаратура 
* Віцебскія паўстанцкія атрады // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. - Мн., 1997. - Т. 4.- С. 235.

Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Ірэгулярныя войскі
Катэгорыя:Віцебская губерня
Віцебскія прывілеі

**Віцебскія прывілеі** — устаўныя граматы вялікіх князёў літоўскіх, якіх фіксавалі аўтаномныя правы Віцебскай зямлі.

Першы вядомы прывілей Віцебскай зямлі нададзены ў 1390-я гады Вітаўтам. Прывілей 1444 года Казіміра Ягелончыка пацверджаны прывілеем 1503 года Аляксандра Ягелончыка. Гэтыя прывілеі пацвярджаліся граматамі вялікіх князёў літоўскіх у 1509, 1541, 1547, 1561 гадах.

## Гл. таксама 
* Віцебскае права
* Конныя мяшчане

## Літаратура 
* Віцебскія прывілеі //  — С. 235.
* 

Катэгорыя:Гісторыя Віцебска
Катэгорыя:Крыніцы права ў Вялікім Княстве Літоўскім
Мікалай Тальваш

**Мікалай Тальваш** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Паоходзіў з роду Тальвашаў герба «Лебедзь», сын Станіслава Тальваша. З маладосці быў прывучаны да рыцарскіх справаў, ваяваў спачатку разам з князем Раманам Сангушкам на войнах маскоўскіх, потым з Рыгорам Хадкевічам і Мікалаем Радзівілам Рудым, у гэты час ён ужо быў палкоўнікам.

З 23 сакавіка 1566 прызначаны «на новы ўрад кашталяна менскага», з 1570 жамойцкі кашталян, з 1588 маршалак надворны, з 12 лютага 1596 года троцкі кашталян.

У 1565 годзе адпраўлены ад Яна Хадкевіча з часткаю войска ў Інфлянты супраць шведаў караля Эрыка (першае ўварванне шведаў у Інфлянты), дзе на галаву разбіў шэсць тысяч пад вёскай Кірэмпай каля Рэвеля, чатырыста чалавек ўзяў у палон і захапіў некаторыя харугвы. Праз пяць год (у 1570) быў паслом у Маскве, дзе заключыў трохгадовы мір.

У 1577 годзе быў дынабургскім старостам і бяржанскім цівуном. У 1581 годзе трымаў радунскае староства.

Меў сына Адама, які быў таксама жамойцкім кашталянам і дынабургскім старостам.

## Літаратура 
* Boniecki А. Poczet rodów w Wielkim Księstwie Litewskim w XV i XVI wieku. Warszawa: 1883.
* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1846.

Катэгорыя:Тальвашы
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Старосты дынабургскія
Катэгорыя:Старосты радунскія
Катэгорыя:Цівуны бяржанскія