open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пётр Павел Сапега

**Пётр Павел Сапега** (; ,  — , ) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Стольнік вялікі літоўскі (1732—1744), ваявода смаленскі (з 1744).

Валодаў Ляхавічамі, Косавам, Старым Здзітавам, маёнткамі ў Польшчы, быў старостам здзітаўскім (з 1730).

## Біяграфія 
З магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Яна Казіміра і Людвікі з Апалінскіх.

У 1726 з дапамогай расійскай імператрыцы Кацярыны I заручыўся з дачкой Аляксандра Меншыкава Марыяй, зрабіўся царскім камергерам; пазней ажаніўся з пляменніцай імператрыцы Соф’яй Скаўронскай (з былых прыгонных Сапегаў у Беларусі).

У 1728 выехаў у Рэч Паспалітую, дзе зрабіўся адным з найбагацейшых магнатаў. Падтрымліваў Станіслава Ляшчынскага ад абрання каралём і вялікім князем да самай абдыкацыі (1736). Далучыўся да Барскай канфедэрацыі, якой перадаў сваю надворную харугву. У 1770 выехаў у Славакію, дзе знаходзіўся эміграцыйны асяродак канфедэрацыі, там і памёр.

## Літаратура 
* 

Пётр Павел
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты здзітаўскія
Крыштаф Міхал Сапега

**Крыштаф Міхал Сапега** (,  — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Падстолі (з 1630) і пісар вялікі літоўскі (з 1631).

## Біяграфія 
З чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Льва, канцлера вялікага літоўскага, і Гальшкі з Радзівілаў. Меў братоў Яна Станіслава і Казіміра Льва.

Навучаўся ў Віленскай акадэміі, разам з братам Казімірам Львом працягваў адукацыю за мяжой у Мюнхене і Інгальштаце.

У 1624 захварэў на сухоты, што прымусіла братоў вярнуцца дадому. Па непрацяглым лячэнні выехаў на вучобу ў Лёвенскі ўніверсітэт, наведаў Брусель, Балонню (1628) і Падую (1629).

Абіраўся паслом на соймы 1629 і 1630. Атрымаў пасады падстолія і пісара вялікага літоўскага. Заўчасна памёр ад сухотаў.

Аўтар твору «Theses politicae ex Aristotelis libris de republica» (Лёвен, 1627).

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Крыштаф Міхал
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Караль Прозар

**Караль Прозар** ( — , ) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Абозны вялікі літоўскі (1787—1794), тытулаваў сябе графам на Хойніках і Астраглядавічах (Оўруцкі павет у Рэчы Паспалітай, Рэчыцкі павет у Расійскай імперыі).

## Біяграфія 
. «Партрэт сям’і Прозар». 1789, Нацыянальны музей у Варшаве. У цэнтры медальён з партрэтам віцебскага ваяводы Юзафа Прозара, побач злева сын Караль прамаўляе верш Францішка Карпінскага, прысвечаны нябожчыку.]]

Прадстаўнік шляхецкага роду Прозараў герба ўласнага, сын Юзафа, ваяводы віцебскага.

thumb|злева|150px|Караль Прозар. Невядомы мастак

Атрымаў выдатную адукацыю, актыўна ўдзельнічаў у палітычным жыцці краіны. Займаў пасаду маршалака Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага (1787), потым быў абозным (генерал-кватармайстрам). Ухваляў Канстытуцыю 3 мая 1791.

Пры падрыхтоўцы паўстання (1794) сабраў на яго падтрымку каля мільёна злотых, прадаўшы пры гэтым частку сваіх уладанняў. Атрымаў ад Т. Касцюшкі прызначэнне на генерал-маёра, начальніка ўзброеных сіл на Украіне, Палессі, Падоллі і частцы Літвы, што адыйшла раней да Расійскай імперыі. Аднак з прычыны недасведчанасці ў ваеннай справе не здолеў разгарнуць ваенных дзеянняў, выехаў у Варшаву.

18 ліпеня 1794 атрымаў ад Т. Касцюшкі прызначэнне на пасаду намесніка радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і паўнамоцнага прадстаўніка пры ўсіх дывізіях войска Вялікага Княства Літоўскага (яму падпаракоўвалася Цэнтральная дэпутацыя Вялікага Княства Літоўскага). Выехаў у Вільню, па здушэнні паўстання ў эміграцыі.

Па атрыманні амністыі вярнуўся ў Хойнікі (1802). У 1812 падтрымаў Напалеона, увайшоў у Часовы ўрад Вялікага Княства Літоўскага (старшыня Скарбовага камітэта). Да 1814 у эміграцыі.

З 1821 у Патрыятычным таварыстве, член правінцыйнага камітэта Літвы. У 1826 расійскія ўлады арыштавалі К. Прозара ў справе дзекабрыстаў і змясцілі ў Петрапаўлаўскую крэпасць, аднак у 1829 вызвалілі як «не належнага да справы».

Падчас гэтага зняволення памерла жонка К. Прозара Людвіка (1828), якая ў пошуках мужа выехала ў Брэст. Нябожчыцу перавезлі на радзіму і пахавалі ва ўніяцкай бажніцы ў вёсцы Вялікі Бор, пазней перапахавалі ў Хойніках, у кургане каля капліцы на местачковых могілках.

## Цікавыя факты 
* Тадэвуш Касцюшка называў Караля Прозара «рэдкім грамадзянінам», а расійская імператрыца Кацярына II прылічыла яго да «злостнейших бунтовщиков».

## Літаратура 
* 

Караль
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойма 1788—1792
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Школа рэстараннага і кулінарнага мастацтва пры ўніверсітэце Умеа

**Школа рэстараннага і кулінарнага мастацтва пры ўніверсітэце Умеа** () — частка ўніверсітэта Умеа.

Даследаванні кулінарных мастацтваў, што праводзяцца ва Універсітэце Умеа, пачаліся ў 1996 годзе. У 2002 годзе школа рэстараннага і кулінарнага мастацтва пры ўніверсітэце Умеа была адкрыта. Курсы прыведзены для ступені бакалаўра ў галіне творчай кухні або рэстараннага хостынгу.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Умеа
Катэгорыя:Універсітэты Швецыі
Павел Францішак Сапега

**Павел Францішак Сапега** (да 23 красавіка 1657 — , Кодзень) — вялікалітоўскі рэлігійны дзеяч. Сакратар вялікі літоўскі (1704—1713), біскуп жамойцкі (1715).

## Біяграфія 
З кодзенскай лініі магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Яна Фрыдэрыка і Канстанцыі з Гербутаў. Меў братоў Казіміра Уладзіслава і Мікалая Леана.

Вучыўся ў езуіцкіх калегіумах у Львове і Варшаве. Працягваў адукацыю ў Заходняй Еўропе, наведаў Італію, Францыю, Нідэрланды і Германію. У 1679 вярнуўся ў Літву.

Як палкоўнік у 1683 удзельнічаў у выправе войска Вялікага Княства Літоўскага ў Славакію і Венгрыю на дапамогу Вене. У 1684 адмовіўся ад ваеннай кар'еры і ўступіў у духоўны стан. У 1686 высвечаны на святара. З 1686 быў пробашчам у Кодні. Працяглы час знаходзіўся пры двары караля і вялікага князя, атрымаў у 1690 тытул каноніка варшаўскага, ад якога адмовіўся ў 1699.

У прысягнуў 1702 Аўгусту Моцнаму, ад якога атрымаў у 1704 урад сакратара вялікага літоўскага. Пад націкам радзіны ўлетку 1707 часова перайшоў на бок Станіслава Ляшчынскага. Высвечаны на біскупа жамойцкага 21 студзеня 1715.

Пахавалі біскупа ў касцёле Святой Ганны ў Кодні.

## Спасылкі 
Павел Францішак
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Біскупы жамойцкія
Катэгорыя:Сакратары вялікія духоўныя літоўскія
Апісальная статыстыка

**Апісáльная статыстыка** (, ) — дысцыпліна колькаснага апісання асноўных асаблівасцей збору інфармацыі або ўжо сабранай інфармацыі. Апісальная статыстыка адрозніваецца ад метаду статыстычных высноў (або індуктыўнай статыстыкі) тым, што апісальная статыстыка імкнецца абагульніць выбарку, а не выкарыстоўваць яе, каб даведацца пра генеральную сукупнасць, якой гэтая выбарка, як лічыцца, належыць. Як правіла, гэта азначае, што апісальная статыстыка і яе метады, у адрозненне ад метаду статыстычных высноў, не распрацаваны на аснове тэорыі імавернасцей. Нават тады, калі асноўны аналіз дадзеных прадстаўлены метадам статыстычных высноў, апісальная статыстыка, як правіла, таксама мае месца. Напрыклад, у медыцынскіх навуковых працах (з удзелам чалавека ў якасці суб’екта), як правіла, ёсць табліца, якая дае агульны памер выбаркі, памеры асобных падгруп (для кожнага варыянта лячэння або фактара ўздзеяння), а таксама дэмаграфічныя або клінічныя характарыстыкі (такія як сярэдні ўзрост, доля суб’ектаў кожнага полу, доля з адпаведнымі спадарожнымі захворваннямі і г.д.).

Для агульнага апісання набору дадзеных выкарыстоўваюцца меры цэнтральнай тэндэнцыі, меры зменлівасці або варыяцыі. Меры цэнтральнай тэндэнцыі ўключаюць сярэдняе значэнне, медыяну і моду.

Для апісання зменлівасці асобных вымярэнняў выкарыстоўваюцца стандартнае адхіленне (або дысперсія), мінімальная і максімальнае значэнні зменных, каэфіцыенты эксцэсу і асіметрыі.

Апісальная статыстыка дае інфармацыю аб выбарцы ў некалькіх простых лічбах (зводках) або графіках. У залежнасці ад мэты, апісальная статыстыка можа:
: 1) або ўяўляць сабой першапачатковую аснову апісання дадзеных, як часткі больш шырокага статыстычнага аналізу;
: 2) або быць дастатковай сама па сабе для канкрэтнага даследчага пытання.

Напрыклад, працэнт пападанняў у баскетболе з’яўляецца апісальнай статыстыкай, якая сумуе якасць гульца або каманды. Каб вылічыць працэнт пападанняў, патрэбна раздзяліць колькасць пападанняў на агульную колькасць зробленых кідкоў. Напрыклад, гулец, які кідае на 33 %, пападае кожны трэці кідок. Працэнт апісвае некалькі дыскрэтных падзей.

Разгледзім таксама сярэдні бал. Гэта адзіны лік, які апісвае агульную прадукцыйнасць студэнта па дыяпазоне курсавых заняткаў.

Катэгорыя:Статыстыка
Шведскі каляндар

**Шведскі каляндар** — каляндар, які выкарыстоўваўся ў Швецыі ў перыяд з  па  года (у самім шведскім календары гэтаму перыяду адпавядалі даты з 1 сакавіка 1700 года па 30 лютага 1712 года). Ён апераджаў на адзін дзень юліянскі каляндар і адставаў на 10 дзён ад грыгарыянскага.

## Гісторыя 
Да 1700 года ў Швецыі прытрымліваліся юліянскага календара, які адрозніваўся ад грыгарыянскага ў той момант на 10 дзён. Але ў 1700 годзе паміж старым і новым лічэннем з'явілася 11 дзён розніцы. У снежні 1699 года ў Шведскім каралеўстве было прынята рашэнне перайсці з юліянскага календара на грыгарыянскі. Але шведы не сталі выкідаць 11 дзён, што набраліся да таго часу. Жадаючы захаваць ранейшую розніцу ў 10 дзён, шведскі кароль Карл XII загадаў лічыць 1700 год (высакосны) простым, гэта значыць выкінуць дзень 29 лютага. Потым было вырашана рабіць пераход паступова, прапускаючы высакосныя гады на працягу 40 гадоў, гэта значыць, усе гэтыя гады пасля 28 лютага павінна было ісці 1 сакавіка і кожныя 4 гады яны б на адзін дзень набліжаліся б да грыгарыянскага календара. Але нягледзячы на прыняты план 1704 і 1708 гады былі высакоснымі. З-за гэтага на працягу 11 гадоў шведскі каляндар апярэджваў на адзін дзень юліянскі каляндар, але адставаў на дзесяць дзён ад грыгарыянскага. Таму ў пачатковы перыяд Паўночнай вайны шведскі каляндар быў на адзін дзень наперадзе рускага лічэння па старому стылю і ў той жа час адставаў на 10 дзён ад еўрапейскага. Тым не менш, шведскія гісторыкі прытрымліваліся гэтага лічэння, што потым часта выклікала блытаніну ў гістарыяграфіі дадзенай вайны.

У 1711 годзе Карл XII вырашыў канчаткова адмовіцца ад рэформы календара і вярнуцца да юліянскага летазлічэння. Для гэтага ў 1712 годзе ў лютым былі даданы 2 дні і такім чынам у Швецыі ў 1712 годзе з'явілася незвычайная дата 30 лютага.

Канчаткова Швецыя перайшла на грыгарыянскі календар у 1753 годзе звычайным для ўсіх краін чынам — дзень, наступны за 17 лютага, аб'явілі 1 сакавіка.

## Літаратура 
* Loscoe Lamont, The reforn of the Julian calendar (II), Popular Astronomy 28 (1920) 18-32, pages 24-25. 

Катэгорыя:Паўночная вайна (1700—1721)
Катэгорыя:Календары
Аброва

**Аброва** — гідронім і тапонім.

* Вадасховішча Аброва
* Аброва — аграгарадок у Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці
* Аброва — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці
Эма Маронэ

**Эмануэла «Эма» Маронэ** (; нар. , Фларэнцыя), вядомая як проста **Эма** — італьянская спявачка і аўтар песень. Пераможца папулярнага італьянскага талент-шоу «Amici di Maria De Filippi», а таксама ёй удалося заняць першае месца на прэстыжным музычным фестывалі ў Сан-Рэма з песняй «Non È L’inferno». Прадстаўніца Італіі на конкурсе песні «Еўрабачанне 2014», з песняй «La Mia Città».

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *A me piace così* (2010)
* *Sarò libera* (2011)
* *Schiena* (2013)
* *Adesso* (2015)
* *Essere qui* (2018)
* *Fortuna* (2019)
* *Souvenir* (2023)

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Італіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Італіі
Катэгорыя:Поп-музыканты
Катэгорыя:Удзельнікі шоу талентаў
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2014
Катэгорыя:Прадстаўнікі Італіі на конкурсе песні Еўрабачанне
Тытунь (сыравіна)

**Тыту́нь** — сельскагаспадарчы прадукт, створаны з дробнапарэзанага лісця раслін роду , які ў тым ліку выкарыстоўваецца для вытворчасці .

У залежнасці ад паходжання вылучаюць тып (сыравіна аднаго або некалькіх сартатыпаў тытуню, мае толькі яму ўласцівыя знешнія прыкметы і курыльныя ўласцівасці), падтып (сыравіна аднаго сартатыпу, але з розных рэгіёнаў) і сорт тытунёвай сыравіны (атрымліваецца з аднаго або некалькіх сартоў тытуню, падабраных па знешніх прыкметах паказчыкаў якасці і іх нормамі, устаноўленымі ў тэхнічнай дакументацыі). Працэс ператварэння сыравіны ў канчатковы прадукт мае разнастайныя механізмы і асаблівасці, аднак у цэлым сыравіна павінна прайсці этапы сушкі, сартавання, ферментацыі і нарэзкі.

## Лацінская назва 
Лацінская назва расліны *Nicotiana* паходзіць ад імя Жана Ніко, французскага пасла ў Партугаліі. У сярэдзіне XVIII стагоддзя гэтая назва была пазычана Карлам Лінеем для яго прац па таксанаміі. Паколькі згодна з пунктам гледжання Міжнароднага кодэкса батанічнай наменклатуры навуковыя назвы раслін, апублікаваныя да 1 мая 1753 года, не лічацца дзейнымі, Ліней фармальна з'яўляецца аўтарам назвы роду *Nicotiana*, а поўная навуковая назва роду запісваецца як *Nicotiana* L. (1753).

## Выкарыстанне тытуню 
Ён можа спажывацца, выкарыстоўвацца як арганічны пестыцыд у форме нікацінавага тартару; тытунь выкарыстоўваецца ў некаторых відах лекаў. У асноўным выкарыстоўваецца як рэкрэацыйны наркотык і з'яўляецца важнай таварнай культурай для такіх краін, як Куба, Кітай і Злучаныя Штаты.

Тытунь звычайна выкарыстоўваецца для курэння; нюхальны тытунь называецца табакай.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Старая турма (Умеа)

**Старая турма** () або () — турма, што была пабудаваная ва Умеа ў 1861 годзе. Турма была адным з нямногіх будынкаў, якія не згарэлі на гарадскім пажары 1888 года. Такім чынам, яна з'яўляецца адной з найстарэйшых пабудоў, што захаваліся ва Умеа і знаходзіцца ў спісе будынкаў у 1992 года. Турма размяшчала зняволеных да 1981 года і на працягу 1980-х гадоў і 1990-х гадоў там арганізоўваліся тэатральныя пастаноўкі. У 2007-2008 гадах турма была перабудаваная ў гатэль.

## Гісторыя 
Старая турма Умеа была адной з прыкладна 20 правінцыйных турмаў, прызначаных Вільгельмам Тэадорам Анкарсвэрдам, які быў архітэктарам Fångvårdsstyrelsen у 1855-1877 гады.

Гэтыя турмы былі пабудаваны з амерыканскай сістэмы Філадэльфіі ў якасці мадэлі, якая, сярод іншага, азначала, што агульныя клеткі былі заменены асобнымі клеткі, дзе зняволеныя змаглі б сузіраць свой ​​лёс. У турме размяшчаецца ў агульнай складанасці 24 клеткі на двух паверхах, якія былі размешчаны ўздоўж вонкавых сцен, каб кожны атрымаў дзённае святло. У будынку турмы таксама размешчаны офісы і жылыя памяшканні. Будынак быў адным з нешматлікіх, якія перажылі вялікі пажар 1888 года. Таксама паўднёвы драўляны частакол перажыў пажар, ён дае сучасным наведвальнікам уяўленне аб форме прагулачнага двара турмы.

Турма цяпер з'яўляецца найстарэйшым каменным будынкам Умеа і з'яўляецца адной з турмаў, якія найлепш добра захаваліся ў краіне. Яна была ў выкарыстанні да 1981 года, калі была пабудавана новая турма. Турма знаходзіцца ва ўласнасці Нацыянальнага савета уласнасці Швецыі (SFV) і стала нацыянальным помнікам у 1992 годзе. рабілі шоу на працягу лета на прагулачным двары шэраг гадоў пасля гэтага.

## Гатэль 
У 2007-2008 гадах будынак быў пераўтвораны ў гатэль з 23 аднамесных нумароў, 2 сямейных нумары і адзін двухмесны нумар з канферэнц-залай для сустрэч і урачыстасцей, дзе могуць размясціцца да 50 чалавек. Ён прапануе зробленыя ложкі з камунальнымі душамі і туалетамі, і сацыяльныя вобласці зносін. У дадатку на двары ёсць Кафэ Гётэборг.

## Галерэя 

File:Umeå gamla fängelse huvudbyggnad framsidan.jpg|На здымку галоўны будынак турмы.
File:Umeå gamla fängelse tingssalen.jpg|Кафэ «Гётэборг»
File:Umeå stadsarkiv-1888-stadsbrand-Umeå.jpg|Фота з даху турмы пасля спусташальнага пажару 1888 года.

## Спасылкі 
* Hotell Gamla Fängelset
* Café Göteborg

Катэгорыя:Славутасці Умеа
Паўночнае святло (скульптура)

**Паўночнае святло** () — скульптура мастака Эрнста Нордзіна ў кампусе універсітэта Умеа ва Умеа ў Швецыі.

## Гісторыя 
У рамках планавання кампуса універсітэта Умеа, конкурс на скульптуры адбыўся ў 1967 годзе і быў выйграны Эрнстам Нордзіным. *Паўночнае святло* было узнята ў 1969 годзе ва ўніверсітэцкім гарадку і пераехала у фактычнае месца недалёка ад універсітэцкай плаціны ў 1995 годзе, у сувязі з будаўніцтвам настаўніцкай трэнажорнай залы.

Скульптура выраблена з паліраванай нержавеючай сталі. Прамавугольныя сталёвыя трубы былі звараныя разам у дыяганальным складзе, якія нагадваюць палярнае ззянне. Структура святла ўбудаванымі кропкавымі свяцільнямі.

Універсітэт Умеа выкарыстоўвае скульптуру як сімвал у сваім маркетынгу.

## Гл. таксама 
* Помнік Сібеліусу

## Літаратура 
* *Skulpturguide Umeå*, published by Västerbottens konstförening, Umeå 2005, page 162, ISBN 978-91-631-8462-8
* *Konstvandring på Umeå universitet. En guide till konsten på campus*, published by Umeå University, p. 22, ISBN 978-91-7601-035-8

Катэгорыя:Скульптуры Швецыі
Катэгорыя:Славутасці Умеа
Аброва (вадасховішча)

**Аброва** — вадасховішча ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі.

Плошча 1,6 км². Даўжыня 1,8 км. Найбольшая шырыня 1,2 км. Найбольшая глыбіня 4,9 м. Аб’ём вады 7,1 млн м³. Плошча вадазбору 268 км². На меліярацыйным канале Галоўны (басейн Ясельды) за 16 км ад вусця, за 30 км на паўднёвы ўсход ад горада Івацэвічы, каля аграгарадка Аброва. Створана ў 1986 годзе для арашэння зямель і рыбагадоўлі. Сярэдні шматгадовы сцёк 33,1 млн м³.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азёры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
*  — С. 39.

Катэгорыя:Басейн Ясельды
Катэгорыя:Вадасховішчы Івацэвіцкага раёна
Выгнанне бесаў з Герасінскага беснаватага

thumb|200px|Хрыстос выганяе бесаў з Герасінскага беснаватага, сярэднявечныя ілюстрацыя
**Выгнанне бесаў з Герасінскага беснаватага**  — падзея новазапаветняга апавядання, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.

## Біблейскае апавяданне 
Падзея запісана ва ўсіх трох сінаптычных Евангеллях: ў Марка 5:1-20 , Матфея 8:28-34 і Лукі 8:26-39. Усе апавяданні ў розных Евангеллях звязаны з падзеяй, калі Ісус выганяе дэманаў, акрамя таго, у Евангеллях ад Марка і Лукі колькасць дэманаў вызначана пад агульнай назвай ***Легіён***.

Евангелле ад Марка паведамляе, што цуд адбыўся, калі Ісус разам з вучнямі пайшоў праз Генісарэтскае возера да Гадарынскай вобласці, у сучаснай Іарданіі. Там ім сустрэўся апантаны злым духам. які выйшаў з пячоры. Ніхто не мог звязаць гэтага чалавека нават ланцугамі, бо колькі разоў яго не вязалі, ён разбіваў ланцугі і збегаў. Ноч і дзень ён знаходзіўся ў магілах на пагорках, дзе ён крычаў і быў увесь парэзаны камянямі. Убачыўшы здалёк Ісуса, ён прыбег і ўпаў на калені перад Ім.

Апонтаны закрычаў на ўвесь голас: «*Што Табе да мяне? Ісусе, Сыне Бога Усявышняга! заклінаю Цябе Богам, не муч мяне!*" На што Ісус адказаў яму: "*Выйдзі, дух нячысты, з гэтага чалавека"*. Пасля гэтага Ісус спытаўся, як яго клічуць. Той адказаў, што Легіён, бо іх тут шмат. Бесы моцна прасілі, каб Ісус не высылаў іх прэч з вобласці, а паколькі там пасвіўся вялікі статак свіней, то дэманы прасілі Ісуса, каб Ён дазваліў увайсці ў іх. Свінні былі нячыстыя жывёліны ў яўрэяў, і забаранялася спажываць у ежу іх мяса.
Калі Ісус даў ім дазвол, то злыя духі ўвайшлі ў свіней, а статак колькасцю каля двух тысяч жылёл кінуўся з урвішча ў возера, і патануў.

Пастухі свіней, убачыўшы гэта, пабеглі і паведамілі пра гэта ў горадзе і наваколлі, і людзі выйшлі паглядзець, што здарылася. Яны прыйшлі да Ісуса, яны ўбачылі чалавека, які быў апантаны легіёнам дэманаў, ён седзеў там, апрануты і ў здаровым розуме; і яны моцна спужаліся. Калі пастухі расказалі, што здарылася з апантаным і са статкам свіней, людзі сталі прасіць Ісуса, каб Ён пакінуў іх рэгіён. Калі Ісус садзіўся ў лодку, то былы апантаны прасіўся каб быць з Ісусам, але Ісус наказаў, каб той заставаўся і расказаў пра тое, што ўчыніў з ім Гасподзь. Былы апантаны бесамі пайшоў па гарадах Дзесяціграддзя і пачаў усім расказваць, як яго ацаліў Хрыстос.

У розных версіях рукапісаў сустракаецца розныя назвы краіны, дзе адбыўся цуд. Сустракаюцца назвы зямлі Гадарынскай, Гергесінскай, Герасінскай

Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Цуды Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Евангелле паводле Матфея
Катэгорыя:Евангелле паводле Марка
Катэгорыя:Евангелле паводле Лукі
Біскупы смаленскія

**Рымска-каталіцкія біскупы Смаленскай дыяцэзіі**

## Біскупы 
* Пётр Парчэўскі 1636—1649
* Францішак Далмат-Ісайкоўскі 1650—1654
* Геранім Уладзіслаў Сангушка 1655—1657
* Юрый Белазор 1658—1661
* Казімір Пац 1664—1667
* Готард Ян Тызенгаўз 1668—1669
* Аляксандр Катовіч 1673—1685
* Канстанты Казімір Бжастоўскі 1685—1687
* Астафей Станіслаў Казімір Катовіч 1688—1704
* Ян Згерскі 1706—1710
* Аляксандр Мікалай Гараін 1711—1716
* Людвік Караль Агінскі 1717—1718
* Караль Пётр Панцажынскі 1721—1724
* Багуслаў Корвін-Гасеўскі 1725—1744
* Ежы Мікалай Гільзен 1745—1763
* Габрыэль Вадзынскі 1772—1788
* Адам Станіслаў Нарушэвіч 1788—1790
* Тыматэвуш Павел Гажэнскі 1790—1809

## Дапаможныя біскупы 
* Габрыэль Вадзынскі 1759—1772
* Адам Станіслаў Нарушэвіч 1775—1788

## Гл. таксама 
* Смаленская дыяцэзія
Вінтэртурская ратуша

**Ратуша ў горадзе Вінтэртуры** (кантон Цюрых) — прызнаны шэдэўр Готфрыда Земпера, адзін з самых значных твораў архітэктурнага гістарызму ў Швейцарыі.

У 1863 годзе гарадскі савет Вінтэртура прыняў рашэнне аб будаўніцтве асабняка для рэзідэнцыі. Манументальны будынак з пясчаніку па праекце Готфрыда Земпера быў пабудаваны ў 1865—1869 гадах. У 1871 годзе плошча перад ратушай упрыгожылася неакласічным фантанам архітэктара Карла Вільгельма Барайса.

Будынак ратушы чатырохпавярховы. Цэнтральны аб'ём ратушы аформлены на ўзор старажытнарымскага храма з чатырма карынфскімі калонамі на фасадзе, руставаным неапрацаваным каменем. З вуліцы на ўзровень другога паверху вядзелесвіца ў класічным стылі. Франтоны двухсхільнага даху вянчаюць статуі старажытнагрэчаскіх багінь: з паўднёвага боку — багіні адплаты Немезіды, з паўночнай — багіні мудрасці Афіны; кожная ў суправаджэнні двух грыфонаў па вуглах франтона.

Былая царкоўная зала ратушы з 1934 года выкарыстоўваецца як канцэртная.

## Літаратура 
* Peter Wegmann. Das Stadthaus Winterthur. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte, Basel 1980.
* Peter Wegmann. Das Stadthaus Winterthur. Eine Baumonographie. Winterthur 1982.
* Peter Wegmann. Gottfried Semper und das Winterthurer Stadthaus. Sempers Architektur im Spiegel seiner Kunsttheorie. Stadtbibliothek Winterthur, Winterthur 1985.

## Спасылкі 
* Гарады Швейцарыі 

Катэгорыя:Вінтэртур
Катэгорыя:Ратушы Швейцарыі
Казімір Пац

**Казімір Пац** (? — ) — рымска-каталіцкі і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Сакратар каралеўскі (ад 1650), біскуп смаленскі (1664—1667) і жамойцкі (ад 1668).

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў герба «Газдава», сын Пятра і Гальшкі з Шэметаў. Брат вялікага гетмана Міхала Казіміра.

Навучаўся ў Вільні, ужо тады надумаў прысвяціць сябе духоўнай кар'еры. Пробашч слонімскі ад 1643, беластоцкі і кусташ пільтынскі ад 1654, канонік віленскі ад 1657.

У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай трапіў у палон, па вызваленні з якога ў 1662 зрабіўся пробашчам віленскім і геранёнскім.

Актыўна ўдзельнічаў у публічным жыцці, браў удзел у соймах. Неаднаразова быў кандыдатам у біскупы віленскія, аднак не здолеў атрымаць неабходную падтрымку ў сувязі з памяншэннем вагі Пацаў у Вялікім Княстве Літоўскім.

## Літаратура 
* Pacowie: materyjały historyczno-genealogiczne  / ułożone i wydane przez Józefa Wolffa. — Petersburg, 1885. S. 137—141.
* Jan Władysław Poczobut Odlanicki. Pamiętnik. — Warszawa, 1987

## Спасылкі 
* Генеалогія Пацаў 

Казімір
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Біскупы жамойцкія
Катэгорыя:Біскупы смаленскія
Катэгорыя:Канонікі віленскія
Катэгорыя:Каралеўскія сакратары
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Ян Геранім Крышпін-Кіршэнштэйн

**Ян Геранім Крышпін-Кіршэнштэйн** (каля 1654, Жамойць — , Кідулей, цяпер Шакейскі раён, Літва) — рымска-каталіцкі дзеяч Рэчы Паспалітай. З шляхецкага роду Крышпін-Кіршэнштэйнаў герба ўласнага «Крышпін», сын Гераніма.

Навучаўся ў Кракаўскай акадэміі і Падуанскім універсітэце. У 1678 годзе высвечаны на святара. З 1681 года віленскі канонік, з 1685 года кусташ. У 1687—1695 гадах рэферэндар духоўны літоўкі. У 1694 годзе названы тытулярным біскупам салоненскім і прызначаны біскупам-суфраганам віленскім. У 1695 годзе прызначаны жамойцкім біскупам. У палітычным жыцці выступаў супраць партыі Сапегаў, але ў часе Паўночнай вайны 1700—1721 перайшоў на шведскі бок. Пахаваны ў Віленскай кафедры.

## Літаратура 
* 

Ян Геранім
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1650-я гады
Катэгорыя:Біскупы жамойцкія
Катэгорыя:Рэферэндары вялікія духоўныя літоўскія
Катэгорыя:Выпускнікі Падуанскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Канонікі віленскія
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Катэгорыя:Кусташы Віленскага кафедральнага капітула
Пётр Сэіці Сіраянагі

Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал  — японскі кардынал. Тытулярны біскуп Атэніі і дапаможны біскуп Токіа з 15 сакавіка 1966 па 15 лістапада 1969. Тытулярны архіепіскап Кастра і каад'ютар з правам атрымання ў спадчыну Такійскай мітраполіі з 15 чэрвеня 1969 па 21 лютага 1970. Архібіскуп такійскі з 21 лютага 1970 па 17 лютага 2000. Кардынал-святар з тытулам царквы *S. Emerenziana a Tor Fiorenza* з 26 лістапада 1994.

## Спасылкі 
* Інфармацыя 

Катэгорыя:Кардыналы Японіі
Катэгорыя:Біскупы такійскія
Катэгорыя:Архібіскупы такійскія
Аляксандр Катовіч

**Аляксандр Катовіч** (каля 1622 — , Вільня) — рэлігійны і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Са шляхецкага роду Катовічаў, сын Яна Катовіча, брат Яўстаха Катовіча. Лічыўся выдатным аратарам.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Адэльску і быў ахрышчаны ў мясцовым касцёле.

У 1644 атрымаў у Віленскай езуіцкай акадэміі тытул магістра філасофіі, пасля вывучаў тэалогію і кананічнае права. Пасля прыняцця капланскіх пасвячэнняў у 1652 канонік смаленскі. Ад 1652 студэнт Падуанскага ўніверсітэта. У 1657 стаў віленскім канонікам, у 1661 — схаластыкам, выконваў функцыі афіцыяла (судовага вікарыя) ў біскупскай кансісторыі і аўдытара біскупскай курыі. Сакратар каралеўскі і рэгент вялікай канцылярыі ВКЛ у 1664—1672.

У 1658 пасол Рэчы Паспалітай да расійскага ваяводы Юрыя Далгарукава. У 1671 сакратар пасольства ў Маскоўскае княства . Ува ўзнагароду быў намінаваны 27 лютага 1673 каралём на смаленскага біскупа. У 1679 стаў сябрам Скарбовага Трыбунала Літоўскага.

У 1684 атрымаў каралеўскую намінацыю на віленскую дыяцэзію, але капітула прызналу намінацыю толькі пасля таго, як Катовіч атрымаў папскую падтрымку. 29 верасня 1685 кананічна ўзначаліў дыяцэзію. Правёў сінод. У 1685 заснаваў Віленскі кляштар місіянераў.

## Працы 
* «Constitutiones et Decreta Synodi Dioecesis Vilnensis» (Вільня, 1681)
* «Listy pasterskie do kaznodziejów dyjecezyi wileńskiéj» (Вільня, 1685)

## Літаратура 
* 
* *Tadeusz Wasilewski.* Aleksander Kotowicz, w: Polski Słownik Biograficzny, 1968—1969 t. XIV s. 479.
* 

Аляксандр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Біскупы віленскія
Катэгорыя:Біскупы смаленскія
Катэгорыя:Каралеўскія сакратары
Катэгорыя:Канонікі віленскія
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Катэгорыя:Схаластыкі Віленскага кафедральнага капітула
Цэнтр абароны

**Цэнтр абароны** () — шведская ваенная частка, якая выкарыстоўваецца ў арміі, марской пяхоты і ваенна-паветраных сіл. Існуе у розных формах з 1953 года. Цэнтр абароны лакалізуецца разам з Вестэрботэнскай групай (UG 61) у гарнізоне Умеа (таксама вядомы як Уместан), які з'яўляецца казармами, якія раней былі выкарыстаныя Вестэрботэнскім полкам.

## Гісторыя 
Цэнтр вядзе свой ​​пачатак ад газавых тэхнікаў, якія працавалі ў шведскіх узброеных сілаў у 1930 годзе.

У 1968 школа атрымала новыя задачы і назва была зменена на школу абароны (ахоўнай). У 1970 пераехаў у школу разам з Свеа лейб-гвардыі ў Кунзанген. З 1 ліпеня 1988 года школа была аддзеленая ад Свеа лейб-гвардыі і атрымала новыя задачы з акцэнтам на татальную абарону. З гэтымі арганізацыйнымі зменамі школа змяніла назву на Totalförsvarets skyddsskola.

Пасля гэтага парламент прагаласаваў за ўрадавы законапраект 1987/88: .112, было вырашана, што школа будзе пераведзена ў 1992 годзе да гарнізона Умеа

Большая частка шведскага вопыту CBRN цяпер сабраліся ва Умеа, дзе SkyddC з восені 2008 з'яўляецца часткай сеткі, якая з'яўляецца часткай Еўрапейскага CBRNE Цэнтра, у тым ліку Шведскага агенцтва абаронных даследаванняў (аб свабодзе інфармацыі), Універсітэце Умеа, Вестэрботэнскага Савета графства і муніцыпалітэта Умеа.

## Імя, абазначэнні і злучэнні 
|  style="vertical-align:top; width:40%;"|

|}

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Умеа
Катэгорыя:Узброеныя сілы Швецыі
Пётр Парчэўскі

**Пётр Парчэўскі** (1590 — 6 снежня 1658) — рымска-каталіцкі дзеяч ВКЛ, прыхільнік Радзівілаў.

Біскуп смаленскі ад 1 верасня 1636 да 1649 года, біскуп жамойцкі ад 1649. 17 жніўня 1655 адмовіўся падпісаць Кейданскую дэкларацыю са Швецыяй.

## Спасылкі 
* Bishop Piotr Parczewski †

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1590 годзе
Катэгорыя:Біскупы жамойцкія
Катэгорыя:Біскупы смаленскія
Медыяна (статыстыка)

**Медыя́на**, **50-ы перцэнтыль**, **квантыль 0,5** — значэнне, якое дзеліць упарадкаваную  або размеркаванне імавернасцей на дзве роўныя часткі: «верхнюю» і «ніжнюю». Значэнні элементаў выбаркі (або выпадковай велічыні) з «ніжняй» палавіны будуць не большыя за медыяну, а з «верхняй» — не меншыя за медыяну.

Многавымернае абагульненне медыяны — .

## Азначэнне 
### Для выпадковай велічыні 
, медыяны і матспадзявання на графіку шчыльнасці імавернасці некаторага размеркавання.]]
Медыянай выпадковай велічыні называецца такі лік m, для якога выконваецца няроўнасць
: F(m) \leq \frac{1}{2} \leq F(m+0),
дзе F(m) — функцыя размеркавання выпадковай велічыні ў пункце m, F(m+0) — яе  справа.

Калі функцыя размеркавання непарыўная, то няроўнасць у азначэнні спрашчаецца да роўнасці F(m) = 1/2. Калі такая ўмова справядліва для некалькіх пунктаў m, то ўсе яны ёсць медыянамі.

### Для выбаркі 
У статыстыцы, каб вылічыць медыяну, неабходна ўпарадкаваць элементы выбаркі ад найменшага да найбольшага і выбраць значэнне пасярэдзіне (напрыклад, медыяна выбаркі {3, 3, 5, 9, 11} роўная 5). Калі колькасць элементаў у выбарцы цотная, і нельга вылучыць нейкае адно значэнне «пасярэдзіне», то медыяна, звычайна, вызначаецца як сярэдняе з двух значэнняў «пасярэдзіне» (напрыклад, медыянай выбаркі {3, 5, 7, 9} будзе (5 + 7) / 2 = 6).

## Уласцівасці 
* Для выпадковай велічыні X з непарыўнай функцыяй размеркавання, медыяна мінімізуе абсалютны момант першага парадку \mathbb{E}[|X - c|].

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Статыстыка
Катэгорыя:Матэматычная статыстыка
Варыяцыя (статыстыка)

**Варыя́цыя** (; ) паказвае на колькі расцягваецца або сціскаецца размеркаванне (тэарэтычна або ў рэальнай выбарцы). Прыкладамі мер варыяцыі з’яўляюцца дысперсія, стандартнае адхіленне і міжквантыльны дыяпазон.

## Меры варыяцыі
Любая мера варыяцыі з’яўляецца неадмоўным рэчаісным лікам, 
* які роўны нулю, калі ўсе даныя з’яўляюцца такімі самымі,
* які большы за нуль тым больш, чым больш даныя становяцца разнастайнымі.
 
Большасць мер варыяцыі маюць тыя ж самыя адзінкі вымярэння, што і прыкмета вымярэння. Напрыклад, варыяцыя вымярэнняў масы ў выбарцы часцей будзе вызначацца як і маса ў кілаграмах; калі прыкмета вымяраецца ў метрах, то і меры варыяцыі будуць у метрах. Сярод мер варыяцыі вылучаюць:
* Стандартнае адхіленне выбаркі ()
*  або  ()
*  ()
*  адной з мер цэнтральнай тэндэнцыі (мода, медыяна, статыстыка, сярэдняе) 

Гэтыя меры выкарыстоўваюцца разам з  для ацэнкі . Так сама вылучаюць меры варыяцыі, якія не залежаць ад невялікай колькасці  (): Інтэркварцільны размах і абсалютнае адхіленне моды.

Сярод мер варыяцыі вылучаюць тыя, якія не маюць адзінак вымярэння, нават калі вымераная прыкмета мае адзінкі вымярэння:
* Каэфіцыент зруху ()
*  () 
*  (), роўная двайному каэфіцыенту Джыні ()

Дадаткова могуць ужывацца дысперсія выпадковай велічыні (). 

Катэгорыя:Статыстыка
Францішак Далмат-Ісайкоўскі

**Франці́шак Далма́т-Ісайкоўскі** (1599 — ) — рэлігійны і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. З шляхецкага роду Далматаў-Ісайкоўскіх, сын Яна Дзмітрыевіча Далмата-Ісайкоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Далматаў-Ісайкоўскіх герба «Прус I», сын Яна Дзмітрыевіча.

Канонік віленскі з 1625, сакратар караля Уладзіслава Вазы, пісар скарбовы прыходавы ВКЛ у 1627—1640, кусташ віленскі і пробашч трабскі з 1632, пробашч гарадзенскі адз 1633. У 1634 заснаваў у вёсцы Свіслач (цяпер Літвінкі) каля Гародні драўляны касцёл езуітаў. Рэгент вялікай канцылярыі ВКЛ у 1641—1649. Пробашч троцкі, геранёнскі і віленскі з 1643. Біскуп смаленскі з 14 лютага 1650, уцёк са Смаленска перад надыходам расійскіх войскаў.

## Літаратура 
* 

Францішак
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Біскупы смаленскія
Катэгорыя:Рэферэндары вялікія духоўныя літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пісары скарбовыя літоўскія
Катэгорыя:Пробашчы троцкія
Катэгорыя:Канонікі віленскія
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Катэгорыя:Кусташы Віленскага кафедральнага капітула
Шонебергская ратуша

**Шонебергская ратуша** () — ратуша ў берлінскай акрузе Тэмпельхоф-Шонеберг. З 1945 па 1993 год тут праходзілі пасяджэнні заканадаўчага органа Заходняга Берліна — Сходы дэпутатаў, з 1949 па 1991 гады ў Шонебергскай ратушы знаходзіўся кабінет кіруючага бургамістра Заходняга Берліна. З моманту ўзвядзення ў 1914 годзе і да адміністрацыйнай рэформы 2001 года ў Шонебергскай ратушы працавала адміністрацыя раёна Шонеберг.

З Шонебергскай ратушай звязана некалькі гістарычных падзей перыяду халоднай вайны, калі Берлін падзяляла Берлінская сцяна. У 1963 годзе на плошчы перад Шонебергскай ратушай са сваёй знакамітай прамовай «Я — берлінец» выступіў прэзідэнт ЗША Джон Ф. Кенэдзі. У 1967 годзе ў Шонебергскай ратушы пачаліся студэнцкія дэманстрацыі пратэсту супраць візіту ў Берлін шаха Ірана Махамеда Рэзы Пехлеві, якія скончыліся смерцю Бена Онезорга.

Адметнай рысай будынка Шонебергскай ратушы, выкананага з пясчаніку, з'яўляецца вежа вышынёй 70 м, над якой развяваецца сцяг Берліна. Фасад будынка ўпрыгожаны рэльефамі. Інтэр'еры выкананы ў тыповым стылі пачатку XX стагоддзя і не раз выкарыстоўваліся для здымак мастацкіх фільмаў пра гэту эпоху. Падчас Другой сусветнай вайны на будынак звалілася некалькі бомбаў. Аднаўленне вежы і пашкоджаных інтэр'ераў было праведзена ў спрошчаным выглядзе.

Rathaus Schoeneberg 001.JPG|Брандэнбургская зала
Rth Schoeneberg 10 SGW.jpg|Вітраж у парадным холе
Rth Schoeneberg 09 Library.jpg|Бібліятэка
Rth Schoeneberg 07 view from tower.jpg|Від на Шонеберг з вежы ратушы

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Ратушы Германіі
Катэгорыя:Славутасці Берліна
Катэгорыя:Шонеберг
Катэгорыя:З’явіліся ў 1914 годзе
Катэгорыя:1914 год у Германіі
Новая ратуша (Вісбадэн)

**Новая ратуша** () — гістарычны будынак у Вісбадэне, у паўднёвай частцы Палацавай плошчы, дзе размяшчаюцца гарадскія ўлады: обер-бургамістр, гарадскі савет, гарадское кіраванне. Будынак у неарэнесансным стылі быў пабудаваны ў 1883—1887 гадах пад кіраўніцтвам архітэктара Георга фон Хаўберысера.

## Спасылкі 
* Новая ратуша  на сайце wiesbaden.de.

Катэгорыя:Славутасці Германіі
Катэгорыя:Вісбадэн
Катэгорыя:Ратушы Германіі
Катэгорыя:Збудаванні Германіі ў стылі неарэнесанс
Катэгорыя:1887 год у Германіі
Тулузская ратуша

]]
**Тулузскі капітолій** () — будынак муніцыпалітэта (гарадской адміністрацыі) у французскім горадзе Тулуза.

Ратуша знаходзіцца на месцы пабудаванага ў 1190 годзе будынка, у якім засядалі *капітулы*, якія кіравалі сярэднявечнай Тулузай. Сама назва *Капітоль* паказвае не столькі на сувязь з рымскім Капітоліем, колькі паходзіць ад назвы членаў магістрата (*капітулы*). У 1632 г. у двары Тулузскай ратушы быў пакараны смерцю апошні герцаг Манмарансі.

Сучасны будынак знаходзіцца ў цэнтры Тулузы, на *Капіталійскай плошчы*, якая займае два гектары. Фасад будынка даўжынёй у 135 метраў і вытрыманы ў ружовых танах, створаны ў стылі, пераходным ад барока да класіцызму, у 1750 годзе пад кіраўніцтвам французскага мастака і архітэктара Гільёма Кама. Восем калон у фасаднай частцы сімвалізуюць васьмярых капітулаў Сярэднявечча. Званіца і данжон прыбудаваны ў XIX стагоддзі па праекце архітэктара Эжэна Эмануэля Віяле-ле-Дзюка. Унутраныя памяшканні ратушы, дэкараваныя ў XIX стагоддзі, уяўляюць культурную і мастацкую каштоўнасць (напр., *Salle de Illustres* і інш.).

У наш час у Капітоль дэ Тулуз, апроч залы гарадскога сходу, размешчаны таксама опера і канцэртна-сімфанічная зала.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тулуза
Тулуза
Васілька Юр’евіч

'''Васілька Юр'евіч''' (? — пасля 1161) — князь суздальскі (1149—1151), пароскі (1155—1161), сын Юрыя Далгарукага.

## Біяграфія 
Пасля ўзыходжання Юрыя Далгарукага на кіеўскім вялікакняжацкім стальцы ў 1149 быў прызначаны яго намеснікам у Суздалі. Пасля канчатковага замацавання Юрыя ў Кіеве (1155) ён не пасадзіў у Суздалі аднаго з сыноў, і неўзабаве Андрэй Юр'евіч з'ехаў з Вышгарада ва Уладзімір. Пасля смерці бацькі (1157) Васілька ўтрымліваўся на поўдні аж да 1161 (тады пры ўдзеле Васількі і чорных клабукоў загінуў у барацьбе за кіеўскае княжанне Ізяслаў Давыдавіч). Затым разам з іншымі сваякамі быў высланы Андрэем у Візантыю, дзе кіраваў некаторымі ўладаннямі на Дунаі.

Звесткі пра сям'ю і нашчадкаў адсутнічаюць.

## Спасылкі 
* Л.Войтович КНЯЗІВСЬКІ ДИНАСТІЇ CXIДНОЇ ЄВРОПИ

Катэгорыя:Рурыкавічы
Катэгорыя:Князі суздальскія
Бефруа

[288px|thumb|справа|[Антверпенская ратуша.]]
[250px|thumb|справа|Бефруа [Бругэ]]
**Бефруа́** (, таксама — вечавая вежа, вежа гарадскога савета) — вежа, якая была ўласцівай для шэрагу сярэднявечных гарадоў.

## Ад вартавай вежы да ратушы 
Першапачаткова бефруа служылі вартавымі вежамі, на якіх вісеў набатны звон. Падобная вежа ўяўляла сабою сімвал свабоды гораду. Паступова ў памяшканні вежаў сталі размяшчаць залы пасяджэнняў гарадской рады, месца для заховы казны, дакументаў, пячатак, гандлёвыя памяшканні. Паколькі ўнутры вежаў бракавала месца, у падножжа бефруа сталі дабудоўваць спецыяльныя будынкі. Такім чынам, бефруа паступова пераўтварылася ў ратушу.

## Геаграфія 
Бефруа з'явіліся ў Англіі і існавалі ў Фландрыі і сумежных з ёй раёнах Францыі і Нідэрландаў. У нашыя дні большая частка бефруа захавалася ў Бельгіі. Больш за 50 бефруа Бельгіі і Францыі занесены ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Бефруа Брусельскай ратушы не ўваходзіць у гэты спіс бефруа, бо яна ўжо лічыцца часткай аб'екта Брусельскай цэнтральнай плошчы, унесенай асобна ў Спіс сусветнай спадчыны.

## Спасылкі
Юрый Далгарукаў

**Юрый Далгарукаў**:
* Юрый Аляксеевіч Далгарукаў (1602—1682) — баярын і ваявода, узначальваў войскі, якія здушылі паўстанне Сцяпана Разіна.
* Юрый Аляксеевіч Далгарукаў (1807—1882) — губернатар Віленскай (1838—1840), Аланецкай (1851—1853) і Варонежскай (1853—1857) губерняў.
* Юрый Уладзіміравіч Далгарукаў (1740—1830) — генерал-аншэф, князь, горадабудаўнік.
* Юрый Уладзіміравіч Далгарукаў (1664—1708) — палкоўнік, князь.
Бібліятэка ўніверсітэта Умеа

**Бібліятэка ўніверсітэта Умеа** — адна з сямі бібліятэк у Швецыі, якім па законе пастаўляюцца  адзін асобнік кожнай надрукаванай у Швецыі кнігі («»).

## Гісторыя 
Гісторыя гарадской бібліятэкі Умеа пачалася ў 1950 годзе. У 1951 годзе бібліятэка была прызнана важнай для паўночнай Швецыі. Бібліятэка атрымлівае копію кожнай новай кнігі, надрукаванай у Швецыі. Гэта паступова пашыраецца для прадастаўлення паслуг у галіне даследаванняў і для універсітэцкай адукацыі. Гэта была рэарганізавана ва ўніверсітэцкай бібліятэцы на момант заснавання ўніверсітэта Умеа ў 1965 годзе. Новы будынак галоўнай бібліятэкі ў універсітэцкім гарадку быў адкрыты ў 1968 годзе. З тых часоў ён быў падоўжаны, апошні раз у 2006 годзе.

Ёсць дапаможныя бібліятэкі ва універсітэцкай бальніцы Норланда, меншыя ў Кампусемастацтваў і ў Эрншэльдсвіку.

Катэгорыя:Умеа
Катэгорыя:Бібліятэкі Швецыі
Францішак Ксаверый Сапега

**Францішак Ксаверый Сапега** (1741 або 1746 —  або 10 лютага 1808) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Апошні ваявода смаленскі (з 1791) і мерацкі (з 1793). Кавалер Ордэна Святога Станіслава (1791).

## Біяграфія 
З кодзенскай лініі магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Ігнацыя і Ганны з Красіцкіх. Меў братоў Юзафа і Каятана Міхала.

У 1750-я навучаўся ў Варшаве, па чым распачаў ваенную кар'еру. У 1763 атрымаў званне паручніка пяцігорскай харугві, а ў 1768 — яе палкоўніка.

Дзякуючы пратэкцыі Казіміра Нестара Сапегі атрымаў пасаду ваяводы смаленскага. Непрыхільна паставіўся да Канстытуцыі 3 мая.

Упершыню ажаніўся з Тэрэзай Суфчынскай (шлюб у 1768, роспуст да 1796), з якой меў сыноў Януша Аляксандра, Мікалая, Паўла і Аляксандра, а таксама дачок Тэклю, Ганну Агнешку і Барбару. Другі раз пабраўся шлюбам з Касільдай Залескай (у 1796). Пахавалі Францішка Ксаверыя Сапегу ў Базаліі.

Францішак Ксаверый
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Катэгорыя:Ваяводы мерацкія
Катэгорыя:Палкоўнікі Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Канфедэраты Чатырохгадовага сойма
Універсум (будынак)

**Універсум** — будынак каля кампуса універсітэта Умеа, які ўтрымлівае залу для гледачоў Aula Nordica, офісы студэнцкіх саюзаў, сталовую, кафэ і пакоі для заняткаў групы. Будынак знаходзіцца ва ўласнасці ўрада і належыць маёмасці кампаніі Akademiska Hus.

Першы этап будаўніцтва быў завершаны ў 1970 годзе. Для пашырэння аўдыторыі быў складзены план архітэктарамі. Ён быў рэалізаваны ў 1996-97 гг. У верасні 2006 года Універсум быў зноў адкрыты пасля капітальнага рамонту.

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Швецыі
Not Alone

**«Not Alone» (Не адна)** — песня ў выкананні армянскага спевака Арама MP3, з якой ён прадставіў Арменію на конкурсе песні «Еўрабачанне 2014».

Песня была абраная 14 сакавіка 2014 года шляхам унутранага адбору, што дазволіла Араму прадставіць сваю краіну на міжнародным конкурсе песні «Еўрабачанне 2014», які прайшоў у Капенгагене, Данія.

Па вынікам галасавання ў фінале конкурсу Арам MP3 набраў 174 бала і заняў 4-е месца.

## Трэк-ліст
## Гл. таксама 
* Арменія на конкурсе песні Еўрабачанне 2014

Катэгорыя:Песні конкурсу Еўрабачанне 2014
Жэліўскі кляштар

**Жэліўскі кляштар** () — каталіцкі кляштар у чэшскім паселішчы Жэліў акруга Пельгржымаў краі Высачына. Кляштар адносіцца да найстарэйшых кляштараў ордэна манахаў-прэманстрантаў.

## Гісторыя кляштара 
Кляштар быў закладзены ў 1139 годзе князем Чэхіі Сабеславам I, які даў яму біблейскую назву *Siloe*. Кляштар быў заснаваны як адгалінаванне бенедыкцінскага Сазаўскага кляштара, аднак ужо ў 1149 годзе па ініцыятыве біскупа Оламаўцкага Індржыха Здзіка кляштар быў перададзены манахам-прэманстрантам з рэйнскага кляштара Штэйнфельд. Далейшы росквіт кляштара прывёў да заснавання яго філіяў у Аўстрыі. У 1187 годзе жэліўскімі манахамі быў заснаваны мужчынскі Мілеўскі кляштар, а ў 1183 годзе былі заснаваны жаночыя кляштары ў Лоўнёвіцах і Долні-Коўніцах.

Кляштар некалькі разоў гарэў, пасля чаго рамантаваўся і абнаўляўся. Упершыню кляштар сур'ёзна пагарэў у 1375 годзе і пасля аднаўлення яшчэ двойчы быў спалены гусітамі ў 1420 і 1424 гадах. Пасля гусіцкіх войнаў маёмасць кляштара перайшла ва ўласнасць мясцовых дваран. У 1467 годзе кляштар перайшоў ва ўласнасць Часлаўскага гетмана Бурыяна Трчка з Ліпэ. Яго сям'я ў далейшым перабудавала заходнюю частку кляштара ў т.зв. Трчкоўскі замак (Trčkovský hrad). Манастырскае паселішча было ў 1590 годзе адноўлена страгаўскім абатам Янам Логелам, які ў 1622 годзе выкупіў Желіў у Марыі Трчковэ.

У 1643 годзе Жэліўскі кляштар быў адноўлены як самастойны і незалежны кляштар. У 1645—1646 гадах ён быў моцна пашкоджаны шведамі, а ў 1680 годзе была распачата маштабная перабудова кляштара.

У 1712 годзе кляштар ізноў выгарэў і ў 1713—1720 гадах быў рэканструяваны пад кіраўніцтвам вядомага архітэктара Яна Санціні ў барочна-гатычным стылі. Наступны пажар кляштар перажыў у 1907 годзе, пасля чаго быў ізноў адноўлены.

У 1950 годзе кляштар быў зачынены камуністамі і на працягу наступных чатырох гадоў служыў у якасці лагера, у якім утрымлівалася больш за 400 інтэрнаваных чэшскіх святароў, сярод якіх былі будучы кардынал Францішак Томашак, будучы архібіскуп Карал Отчаначак і іншыя. Пасля 1954 года тут быў філіял псіхіятрычнай бальніцы Гаўлічкува-Броду. За ўвесь гэты час будынка кляштара струхлелі. У 1990 годзе кляштар быў адноўлены і адрамантаваны.

8 лютага 2010 года Жэліўскі кляштар быў уключаны ў спіс нацыянальных культурных помнікаў. У 2011 годзе тут быў адкрыты помнік ахвярам камуністычнага рэжыму.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кляштара 
* Jména vězněných připomenou temné časy želivského kláštera// denik.cz
* Želivský klášter se zapsal do mapy nejcennějších památek// christnet.cz

Катэгорыя:Прэманстранцкія кляштары Чэхіі
Катэгорыя:Нацыянальныя помнікі культуры Чэхіі
Ратуша Бругэ

**Ратуша Бругэ** (*Stadhuis van Brugge*) — будынак Гарадскога савета горада Бругэ, правінцыя Заходняя Фландрыя, Бельгія. Помнік гатычнай архітэктуры XV стагоддзя, яскравая славутасць сярэднявечнага фламандскага горада, унесенага ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Размешчана ў цэнтры горада, на плошчы Бург.

Першым вядомым будынкам, у якім праходзілі сустрэчы гарадскога савета Бругэ, было бефруа, якое згарэла ў 1280 годзе. Пасля гэтага для гарадскога кіравання выкарыстоўваўся будынак турмы. У 1376 годзе Людовік II Мальскі, граф Фландрыі, прыняў рашэнне знесці турму і пабудаваць на яе месцы новую ратушу.

Ратуша у Бругэ, будаўніцтва якой было скончана да 1421 годзе, з'яўляецца адным з самых старых захаваных грамадзянскіх будынкаў гістарычнай Фландрыі і Брабанта. Яе багацце і пышнасць дазваляюць гаварыць пра важнае эканамічнае і палітычнае значэнне сярэднявечнага Бругэ. 

Створаная ў традыцыях царкоўнай готыкі, яна стала заканадаўцам моды ў фламандскай грамадзянскай архітэктуры свайго часу. Па яе падабенству былі пабудаваны іншыя знакамітыя ратушы, якія ўсе ж не змаглі зацямніць узор сваёй пышнасцю, — у Бруселі, Генце, Лёвене. 

Двухпавярховы будынак ратушы мае прамавугольную форму і строгія прапорцыі. Багата ўпрыгожаны ляпны фасад расчлянёны высокімі аконнымі нішамі і ўвянчаны зубчастым парапетам з вежамі. За парапетам бачны высокі двухсхільны дах з мансарднымі вокнамі.  

Асаблівую ўвагу прыцягваюць каменныя статуі графаў і графінь Фландрскіх. Гэта копіі пазалочаных гістарычных статуй, прыпісаных Яну ван Эйку, якія былі знішчаны падчас Французскай рэвалюцыі, і адноўлены толькі ў сярэдзіне XX стагоддзя. 

Інтэр’ер ратушы не саступае вытанчанасцю фасада. Гатычная зала ратушы ў сучасным выглядзе з'явілася на мяжы XIX і XX стагоддзяў, уяўляючы сабой злучаныя Вялікую і Малую залы муніцыпалітэта. Спічастыя дубовыя скляпенні Гатычнай залы ўпрыгожаны 16 панэлямі з выявамі алегарычных фігур чатырох стыхій і чатырох пор года. Насценныя фрэскі другой паловы XIX стагоддзя мастака Альбрэхта дэ Врында адлюстроўваюць падзеі з гісторыі Бругэ. Замковыя камяні скляпення ўпрыгожаны медальёнамі са сцэнамі з Новага запавету. Гатычная зала да гэтага часу служыць месцам пасяджэнняў Гарадскога савета, тут рэгіструюцца шлюбы, адкрыты доступ у залу і турыстам.

У зале Адраджэння можна пабачыць раскошны камін XVI стагоддзя працы Ланселота Бландэля, выкананы з дрэва, алебастру і мармуру. 

Частка памяшканняў ратушы ў наш час аддадзена пад экспазіцыю гарадскога музея Бругэ (адкрыта штодня з 9.30 да 17 гадзін).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гарадскога музея Бругэ *(гал.)* 
* 
* Ратуша (Stadhuis Brugge)
* Бругэ. Гарадская ратуша (Stadthuis)  

Катэгорыя:Бругэ
Катэгорыя:Ратушы Бельгіі
Катэгорыя:Збудаванні Бельгіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1421 годзе
Касцёл Святога Яна Непамуцкага

міні
**Паломніцкі касцёл Святога Яна Непамуцкага на Зялёнай Гары** () — касцёл непадалёк ад горада Ждзяр-над-Сазаваў, аб'ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА (з 1994 года).

Касцёл, прысвечаны мучаніку Яну Непамуку, быў пабудаваны ў 1720-я гады на Зялёнай гары па праекце Яна Санціні. План будынка мае форму пяціканцовай зоркі (зоркі — адзін з атрыбутаў святога), стыль касцёла — так званая «барочная готыка», якая спалучае рысы неаготыкі і барока. Паломніцкі касцёл атачаюць могілкі.

## Спасылкі 
* Апісанне касцёла Святога Яна Непамуцкага 

Катэгорыя:Край Высачына
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Чэхіі
Катэгорыя:Нацыянальныя помнікі культуры Чэхіі