Айзек Азімаў

**А́йзек Азі́маў** (2 студзеня 1920, Пятровічы, цяпер Смаленская вобласць, Расія — 6 красавіка 1992, Нью-Ёрк) — амерыканскі пісьменнік-фантаст, папулярызатар навукі, па прафесіі біяхімік. Аўтар каля 500 кніг, галоўным чынам мастацкіх (першым чынам у жанры навуковай фантастыкі, але таксама і ў іншых жанрах: фэнтэзі, дэтэктыў, гумар) і навукова-папулярных (у самых розных абласцях — ад астраноміі і генетыкі да гісторыі і літаратуразнаўства). Шматразовы лаўрэат прэмій Х’юга і Неб’юла. Некаторыя тэрміны з яго твораў — robotics (рабатэхніка, робатыка), positronic (пазітронны), psychohistory (псіхігісторыя, навука пра паводзіны вялікіх груп людзей) — трывала ўвайшлі ў англійскую і іншыя мовы. У англа-амерыканскай літаратурнай традыцыі Азімава разам з Артурам Кларкам і Робертам Хайнлайном адносяць да «Вялікай тройкі» пісьменнікаў-фантастаў.

## Біяграфія 
Айзек нарадзіўся ў сям’і яўрэяў. Яго бацькі, *Хана-Рахіл Ісакаўна Берман* і *Іуда Аронавіч Азімаў* былі млынарамі. Назвалі яго ў гонар нябожчыка дзеда па маці, Ісаака Бермана (1850—1901).

У 1923 годзе сям’я Азімава імігравала ў ЗША. Як сам Азімаў расказвае ў аўтабіяграфіі («In Memory Yet Green», «It’s Been A Good Life»), яго роднай мовай у дзяцінстве была ідыш, па-руску з ім у сям’і не размаўлялі. З мастацкай жа літаратуры ў раннія гады ён рос у асноўным на апавяданнях Шолам-Алейхема. У 1923 годзе бацькі павезлі яго ў ЗША («у чамадане», як ён сам шуткаваў), пасяліліся ў Брукліне і праз некалькі гадоў адкрылі кандытарскую краму.

У 5 гадоў Айзек Азімаў пайшоў у школу (яму варта было пайсці ў школу ў 6 гадоў, але маці выправіла яго дзень нараджэння на 7 верасня 1919 года, каб аддаць яго ў школу на год раней). Пасля заканчэння дзясятага класа ў 1935 годзе 15-гадовы Азімаў паступіў у Seth Low Junior College, але праз год гэты каледж зачыніўся.

У канцы 1930-х гадоў Айзек паступіў на хімічны факультэт Калумбійскага ўніверсітэта ў Нью-Ёрку, дзе атрымаў у 1939 годзе ступень бакалаўра (B.S.), а ў годзе 1941 — магістра (M.Sc.) па хіміі і паступіў у аспірантуру. Аднак чатырохгадовы перапынак у адукацыі выклікала Другая сусветная вайна. У 1942 годзе Азімаў паехаў у Філадэльфію, каб працаваць хімікам на Філадэльфійскай суднаверфі для войска. Разам з ім там жа працаваў і іншы пісьменнік-фантаст Роберт Хайнлайн.

, Л. Спрэг дэ Камп і Айзек Азімаў. 1944 г.]]

14 лютага 1942 года Азімаў сустрэўся на «спатканні ўсляпую» з Гертрудай Блюгерман (). 26 ліпеня яны ажаніліся. Ад гэтага шлюбу нарадзіўся сын Дэвід (1951) і дачка Робін Джоэн () (1955).

Доктарам біяхіміі Азімаў стаў у 1948 годзе. У наступным годзе ён атрымаў працу выкладчыка медыцынскага факультэта Бостанскага ўніверсітэта, дзе ў 1951 годзе стаў асістэнтам (), а ў 1955 годзе — дацэнтам () біяхіміі. У гэты час асноўны свой прыбытак Азімаў атрымліваў ужо ад сваёй пісьменніцкай дзейнасці.

1 ліпеня 1958 года Азімаў спыніў сваю навуковую кар’еру на карысць кар’еры пісьменніка. Універсітэт перастаў яму плаціць зарплату, але фармальна пакінуў на ранейшай пасадзе. Да гэтага моманту прыбытак Азімава як пісьменніка ўжо перавышаў ўніверсітэцкую зарплату. Тытул ганаровага прафесара яму прысвоілі ў 1979 годзе.

У 1970 годзе Азімаў развёўся з жонкай і амаль адразу стаў жыць з Джэнет Апал Джэпсан (Janet Opal Jeppson), з якой пазнаёміўся на бяседзе 1 мая 1959 года (да гэтага яны сустракаліся ў 1956 годзе, калі ён даў ёй аўтограф, Азімаў наогул не запомніў тую сустрэчу, а Джэпсан палічыла яго непрыемным чалавекам). Развод ўступіў у сілу 16 лістапада 1973 года, а 30 лістапада Азімаў і Джэпсан ажаніліся. Ад гэтага шлюбу не было дзяцей.

Айзек Азімаў памёр 6 красавіка 1992 года ад сэрцавай і ныркавай нястачы, выкліканай ВІЧ-інфекцыяй, на якую ён захварэў падчас аперацыі на сэрцы ў 1983 годзе (і якая прывяла да СНІДу).

## Творчасць 
Яго творам уласцівыя займальнасць, дакладнае абгрунтаванне навуковых дапушчэнняў, уменне спалучыць навуковае і фантастычнае.

Вядомасць А. Азімаву прынеслі аповесці і зборнікі апавяданняў пра робатаў («Я, робат», 1950; «Робаты і імперыя», 1985; «Мары робата», 1986, і інш.). Азімаў вывеў у гэтай сувязі тры законы робататэхнікі:
* *Робат не можа зрабіць чалавеку шкоду ці сваім бяздзеяннем дапусціць, каб чалавеку была зробленая шкода.*
* *Робат мусіць падпарадкоўвацца камандам чалавека, калі гэтыя каманды не супярэчаць першаму закону.*
* *Робат мусіць клапаціцца пра сваю бяспеку ў той меры, наколькі гэта не супярэчыць першаму і другому законам.*

Пазней Азімаў дадаў да сваіх законаў яшчэ адзін, нулявы пункт: *Робат не можа зрабіць чалавеку шкоду, толькі калі ён не дакажа, што ў выніку гэта будзе карысна для ўсяго чалавецтва.*

Як піша беларускі літаратар Альгерд Бахарэвіч:

Раманы серыі «Канец станаўлення» («Станаўленне», 1951; «Станаўленне ў небяспецы», 1982; «Станаўленне і Зямля», 1986, і інш.) пра галактычную гісторыю чалавенцтва. Раманы «Канец вечнасці» (1955) і «Самі багі» (1972) — перасцярога ад бяздумнага ўмяшання ў законы развіцця прыроды і чалавецтва.

Аўтар навукова-папулярных кніг («Жыццё і энергія», 1962; «Сціслая гісторыя біялогіі», 1965; «Нейтрына», 1966, і інш.).

## Гл. таксама 
* Мезапланета

## Беларускія пераклады 
* Выродлiвы хлапчук // Замежная фантастыка. — Мн., 1990.

## Літаратура 
* 
* *Бахарэвіч А.* Каляндар Бахарэвіча. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2014. 464 с.: іл. ISBN 978-0-929849-64-5

## Спасылкі 
* Isaac Asimov Home Page — сайт, прысвечаны жыцці і працам Айзека Азімава
* Афіцыйны сайт літаратурнага часопіса *Asimov’s Science Fiction*


Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шумяцкім раёне
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад захворванняў, звязаных са СНІДам
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Х’юга
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Неб’юла»
Катэгорыя:Папулярызатары навукі
Катэгорыя:Папулярызатары біялогіі
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты ЗША
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Аўтары навукова-папулярнай літаратуры
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР
Катэгорыя:Скептыкі
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША