open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яўген Іванавіч Хвалей

**Яўген Іванавіч Хвалей** (, в. Белькаўшчына, , Мінская вобласць) — беларускі паэт, крытык, публіцыст.

## Біяграфія 
 (справа) на Міжнароднай кніжнай выстаўцы ў Мінску (Беларусь), 12 лютага 2015 г.]]
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і.

Пасля заканчэння Мікалаеўшчынскай сярэдняй школы (1965) працаваў будаўніком, у рэдакцыі стаўбцоўскай раённай газеты «Прамень». Скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1971). Настаўнічаў, працаваў у выдавецтве «Народная асвета», Мінскім абласным Доме народнай творчасці, на Беларускім радыё і тэлебачанні.

У 1985-? гг. — старшы рэдактар выдавецтва «Юнацтва».

## Паэтычная творчасць 
Першыя вершы надрукаваў у 1963 г. (раённая газета «Прамень»).

У перыядычным друку выступае і як крытык. Укладальнік зборнікаў «Вершы» Якуба Коласа (1987), «Гары, агонь Кастрычніка» (1987), «Бацька наш Нёман» (2001) і інш.

## Бібліяграфія 
* «Ярына» (1979) — калектыўны паэтычны зборнік «Нашчадкі»
* «Прычасце» (1983)
* «Зялёны прамень аеру» (1987)
* «Насціны гасціны» (1989) — вершаванай казкі для дзяцей
* «Даруй, каханая…» (выд. «Чатыры чвэрці», 2023) — раман, апавяданні і эсэ

## Прызнанне 
* Член Саюза пісьменнікаў Беларусі
* Лаўрэат літаратурнай прэміі «Залаты Купідон» (2012)

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* Біяграфія Яўгена Хвалея  // vershy.ru

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»
Сымон Аляксеевіч Хурсік

**Сымон Аляксеевіч Хурсік** (псеўданім: *С. Багун*; ) — беларускі празаік і перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Менскага беларускага педагагічнага тэхнікума (1925) настаўнічаў у мястэчку Валынцы, у Полацку. Працаваў у рэдакцыі газеты «Чырвоная Полаччына». У 1930 годзе скончыў літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Арыштаваны ДПУ БССР 19 ліпеня 1930 па сфабрыкаванай справе «Саюза вызвалення Беларусі» і асуджаны на 5 гадоў высылкі ў Іашкар-Алу. Працаваў настаўнікам у школах Марыйскай і Чувашскай АССР, Казахскай ССР. 

У гады Другой сусветнай вайны ваяваў на 4-м Украінскім і 1-м Беларускім франтах, двойчы кантужаны. Пасля вайны зноў настаўнічаў. Другі раз быў арыштаваны 21 чэрвеня 1947 года і высланы ў пасёлак Айдабул Какчэтаўскай вобласці.

Рэабілітаваны 13 кастрычніка 1958 года. З 1964 года жыў у Карагандзе.

## Творчасць 
Упершыню выступіў у друку з апавяданнем у 1924 (газета «Савецкая Беларусь»). Аўтар зборнікаў апавяданняў «Першы паўстанак» (1925), «Шляхамі навальніц» (1930) і аповесці «Чорны мост» (1929—1930, часопіс «Маладняк»).

Вершы Сымона Хурсіка друкаваліся ў газеце «Чырвоная Полаччына» (1926—1927).

Пасля зняволення да пісьменніцкай працы не вярнуўся.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Полацкая філія Маладняка
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Маладняк»
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Тамара Рыгораўна Цулукідзэ

**Тамара Рыгораўна Цулукідзэ** (, , Грузія — ) — беларуска-грузінская празаік, драматург, крытык, перакладчыца. Заслужаная артыстка Грузінскай ССР (1934).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям'і настаўніка. У 1924 г. скончыла Тбіліскі дзяржаўны тэатральны інстытут і была прынята ў трупу Акадэмічнага тэатра імя Шота Руставелі. Як «жонка ворага народа» (яе муж, вядомы рэжысёр Сандро Ахметэлі, быў расстраляны), з 1937 па 1946 г. знаходзілася ў турмах, лагерах, на лесапавале, на земляных работах, працавала санітаркай, медсястрой у Краснаярскім краі. У Сыктыўкары (Комі АССР) арганізавала тэатр лялек. У 1946 г. была вызвалена, а праз два гады пераехала ў Курск, дзе працавала рэжысёрам абласнога тэатра лялек. Тут паўторна была арыштавана па ранейшай справе і выслана ў Краснаярскі край, дзе пазнаёмілася з рэпрэсаваным пісьменнікам Алесем Пальчэўскім (у 1948—1955 гг. жыў у Краснаярскім краі), стала яго жонкай. Рэабілітавана ў 1956 г. Зноў працавала ў тэатры імя Шата Руставелі. З 1958 г. жыла ў Мінску.

## Творчасць 
Літаратурную працу пачала з рэцэнзій і артыкулаў пра тэатр у 1933 г. у грузінскай і савецкай перыёдыцы. З 1959 г. выступала ў беларускім друку. Пісала на беларускай, грузінскай і рускай мовах. Выдала кнігі для дзяцей «Театр кукол в школе» (1957), «Когда поднимается занавес» (1963), «К детям пришел вожатый» (1967), зборнікі пазнавальных нарысаў «Голубой факел» (1965, 2-е дапоўненае выданне ў 1970), аднаактовых п'ес — «Твое честное слово» (1973). У Тбілісі выйшла кніга мемуараў «Всего одна жизнь» (1983) і напісаны па-грузінску зборнік апавяданняў «Вяртанне» (1989).

Пераклала з грузінскай мовы на беларускую раман Ц. Данжашвілі «На Алазані» (з А. Пальчэўскім, 1959), асобныя творы іншых празаікаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі паводле алфавіта
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Classic Christmas (альбом Білі Гілмэна)

**«Classic Christmas»** — другі студыйны альбом выканаўцы музыкі кантры Білі Гілмэна.

Альбом складзены з найбольш папулярных у англамоўных краінах калядных песень. 

Альбом быў выдадзены неўзабаве пасля трыумфальнага дэбюту «One Voice» і хутка атрымаў сертыфікацыю «Gold» ад Асацыяцыі Гуказапісваючых Кампаній Амерыкі (RIAA).

У чартах «U.S. Billboard 200» альбом дасягнуў пікавай пазіцыі на 42 радку.

## Трэк-ліст 
## Іншае
На кампазіцыю "Warm and Fuzzy" рэжысёр Дэвід МакКалістр зняў музычнае відэа ў канцы 2000 года.

Катэгорыя:Альбомы Білі Гілмэна
Рыгор Мікітавіч Хацкевіч

**Рыгор Мікітавіч Хацкевіч** (, вёска Ратуцічы, , Мінская вобласць — , вёска Дакудава) — беларускі паэт, празаік, журналіст, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Барысаўскі педагагічны тэхнікум (1930), потым завочна МВПІ. Настаўнічаў у Чэрвеньскім раёне. Працаваў у чэрвеньскай раённай газеце (1931—1933), настаўнічаў у Крупках (1933–1936). 

Арыштаваны НКУС БССР 19 лістапада 1936 года. Паўтара года знаходзіўся ў Мінску пад следствам. 28 мая 1938 года беспадстаўна прыгавораны пазасудовым органам (Асобай нарадай пры НКУС) да 5 гадоў працоўна–папраўчых лагераў за «антысавецкую агітацыю». Этапаваны ў Цемнікоўскі канцлагер НКВД Мардоўскай АССР, потым адбываў пакаранне на Поўначы. 

Вызваліўся ў 1946 годзе. Выкладаў беларускую мову і літаратуру ў школах Барысаўскага і Крупскага раёнаў (1947–1953). У 1953 годзе выехаў у Днепрапятроўск, працаваў настаўнікам (1953–1959).

10 чэрвеня 1957 года рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР. 

Асабовая справа Хацкевіча № 10395-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Пасля рэабілітацыі вярнуўся ў родныя мясціны. Жыў на Барысаўшчыне, у Крупскім р-не; настаўнічаў. Апошнія гады пражыў у пляменніцы ў Мінску і сястры ў в. Дакудава (Крупскі раён). 

Памёр 9 жніўня 1979 года, пахаваны ў в. Дакудава. 

## Творчасць 
З вершамі ў друку выступіў у 1930 г. (газета «Піянер Беларусі»). Аўтар зборніка паэзіі «Налівайся, колас» (1932), кніжак вершаў для дзяцей «Наш пяты клас» (1962), «Бяроза на ўзлеску» (1977). Асобнымі выданнямі выйшлі аповесці «На золку» (1972) і «Хмары над лесам» (1980).

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Артур Іосіфавіч Цяжкі

**Артур Іосіфавіч Цяжкі** (, вёска Лылойці, , Гродзенская вобласць — ) — беларускі празаік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Свірскай сярэдняй школы Мядзельскага раёна (1963) працаваў у смаргонскай раённай газеце «Светлы шлях» літаратурным супрацоўнікам. У 1963—1967 гг. служыў у Савецкай Арміі. У 1967—1968 гг. — літсупрацоўнік раённай газеты. З 1969 г. — карэспандэнт газеты «Чырвоная змена», з 1971 г. — уласны карэспандэнт гэтай газеты па Брэсцкай вобласці, у 1972—1975 гг. і ў 1978 г. — карэспандэнт берасцейскай абласной газеты «Заря». У 1974 г. скончыў завочнае аддзяленне журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1975—1977 гг. — карэспандэнт раённай газеты «Астравецкая праўда», з верасня 1978 г. — адказны сакратар Гродзенскага абласнога таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры, у 1979 г. — карэспандэнт газеты «Голас Радзімы», са снежня 1979 г. — карэспандэнт газеты «Знамя юности», у 1981—1984 гг. — рэдактар Гродзенскага абласнога навукова-метадычнага цэнтра народнай творчасці.

## Творчасць 
Першыя апавяданні апублікаваў у 1966 г. (газета «Літаратура і мастацтва»). Аўтар зборнікаў аповесцей і апавяданняў «Сустрэча пасля вясны» (1980), «Пара блакітных дажджоў» (1982), «Дзе мой дом?..» (1986).

## Памяць 
* Вуліца ў Смаргоні.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8 (т. 17)
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Міхась Чавускі

**Міхась Чавускі** (сапр.: *Майсей Моталевіч Чавускі*, , вёска Шапілава, Жлобінскі раён, Гомельская вобласць — ) — беларускі празаік, драматург.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і вясковага шаўца. З 1917 г. — наборшчык у друкарні ў Жлобіне, з 1924 г. — у Мінску. Служыў у пагранічных войсках (1926—1928). Працаваў у Белспажыўсаюзе, рэдагаваў газету палітаддзела Плешчаніцкай МТС, мінскую сельскую раённую газету, быў інструктарам ЦК КПБ, адказным кіраўніком і галоўным рэдактарам БелТА. У 1934—1937 гг. вучыўся завочна ў Камуністычным інстытуце журналістыкі ў Ленінградзе. У час Вялікай Айчыннай вайны — адказны рэдактар газеты-плаката «Раздавім фашысцкую гадзіну» (1941—1943), затым — сатырычнай газеты Вілейскага абкама «Партызанскае слова» (1943). У пасляваенныя гады — намеснік старшыні Камітэта па радыёвяшчанні пры СНК БССР (1944—1947), галоўны рэдактар, потым загадчык аддзела фельетонаў часопіса «Вожык» (1947—1961), дырэктар Бюро прапаганды мастацкай літаратуры СП БССР (1964—1970). Сябра СП СССР з 1957 г.

## Творчасць 
З артыкуламі ў рэспубліканскім друку пачаў выступаць у 1937 г. Выдаў зборнікі апавяданняў, фельетонаў, аднаактовак і сцэнак «Крытычны момант» (1954), «Індык на курорце» (1960), «Рука руку мые» (1964), «Чаму ж не смяяцца?» (1969), «Стрэляны Вераб'ёў» (1976), дакументальную аповесць «Фарбамі гневу» (1975, дапоўненае выданне ў 1978).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жлобінскім раёне
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Мак-Клур (кратар)

**Кратар Мак-Клур** () — невялікі кратар на Месяцы. Ён размешчаны ўздоўж заходняй ўскраіны Мора Багацця, на ўсход ад кратара Калумба. Да поўначы ад кратара Мак-Клура знаходзіцца падобны да яго кратар Кроз'е, а на паўднёва-захад знаходзіцца вялікі кратар Кука.

Знешні край амаль круглы і крыху разбураны.

Названы ў гонар Роберта Мак-Клура.

## Літаратура 
* Andersson, L. E.; Whitaker, E. A. (1982). NASA Catalogue of Lunar Nomenclature. NASA RP-1097.
* Blue, Jennifer (July 25, 2007). «Gazetteer of Planetary Nomenclature». USGS. Retrieved 2007-08-05.
* Bussey, B.; Spudis, P. (2004). The Clementine Atlas of the Moon. New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-81528-4.
* Cocks, Elijah E.; Cocks, Josiah C. (1995). Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers. ISBN 978-0-936389-27-1.
* McDowell, Jonathan (July 15, 2007). «Lunar Nomenclature». Jonathan's Space Report. Retrieved 2007-10-24.
* Menzel, D. H.; Minnaert, M.; Levin, B.; Dollfus, A.; Bell, B. (1971). «Report on Lunar Nomenclature by the Working Group of Commission 17 of the IAU». Space Science Reviews 12 (2): 136—186. Bibcode 1971SSRv…12..136M. doi:10.1007/BF00171763. edit
* Moore, Patrick (2001). On the Moon. Sterling Publishing Co. ISBN 978-0-304-35469-6.
* Price, Fred W. (1988). The Moon Observer's Handbook. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33500-3.
* Rükl, Antonín (1990). Atlas of the Moon. Kalmbach Books. ISBN 978-0-913135-17-4.
* Webb, Rev. T. W. (1962). Celestial Objects for Common Telescopes (6th revision ed.). Dover. ISBN 978-0-486-20917-3.
* Whitaker, Ewen A. (1999). Mapping and Naming the Moon. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-62248-6.
* Wlasuk, Peter T. (2000). Observing the Moon. Springer. ISBN 978-1-85233-193-1.

Катэгорыя:Кратары Месяца
Анатоль Паўлавіч Чаркасаў

**Анатоль Паўлавіч Чаркасаў** (, Світлаводск, Кіраваградская вобласць, Украіна — ) — беларускі празаік, нарысіст, перакладчык. Бацька Веранікі Чаркасавай.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і служачага. На пачатку Вялікай Айчыннай вайны быў эвакуіраваны ў Паволжа. У 1943—1944 гг. працаваў у ваеннай установе. Падчас выбуху склада боепрыпасаў быў цяжка паранены. У 1951 г. скончыў Мінскі бібліятэчны тэхнікум, у 1956 г. — аддзяленне журналістыкі філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў карэктарам, рэдактарам выдавецтва «Беларусь». З 1972 г. — рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура», з 1981 г. — выдавецтва «Юнацтва», у 1986—1989 гг. — загадчык рэдакцыі гэтага выдавецтва.

## Творчасць 
Літаратурнай працай займаецца з 1957 г. Выйшлі кніжкі нарысаў «Балотны скарб» (1959), «Цудоўны камень» (1963), «Старонкі слаўнага летапісу» (1964), «Магутны твой зямляк» (1969), «Волаты на дарогах» (1974).

Аўтар сцэнарыяў дакументальнага фільма «Мазырскі ліст» (зняты ў 1967) і навукова-папулярнага «Наш завод — наш дом» (зняты ў 1968).

Пераклаў творы рускіх і ўкраінскіх дзіцячых пісьменнікаў на беларускую мову, на рускую мову — апавяданні ўкраінскіх празаікаў, балгарскія, чэшскія казкі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з балгарскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з чэшскай мовы
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Ганад Бадрыевіч Чарказян

**Ганад Бадрыевіч Чарказян** (, Ерасхаун, , Арменія — , Беларусь; псеўданім **Торнэ Бадр**) — армянскі і курдскі паэт курдска-язiдскага паходжання ў Беларусі.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння сярэдняй школы вучыўся ў тэхнічным вучылішчы № 1 у Ерэване (1967—1968). Працаваў токарам на суднарамонтным заводзе ў горадзе Туапсэ Краснадарскага краю (1968—1969). Служыў у Савецкай Арміі (1969—1971). Працаваў выхавацелем прафесійна-тэхнічнага вучылішча № 27 у Эчміядзіне (1971—1973, Арменія). З 1973 года жыў і працаваў у Мінску: старшы тэхнік у Беларускім дарожным навукова-даследчым інстытуце, інжынер-сметчык рамонтна-будаўнічага ўпраўлення № 10, начальнік участка рамонтна-будаўнічага ўпраўлення № 15. Завочна скончыў Ерэванскі індустрыяльны тэхнікум (1974), будаўніча-педагагічны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута (1984). З чэрвеня 1982 года — інжынер-тэхнолаг мінскага ўчастка Слонімскай фабрыкі «Гасцінічная мэбля». З 1993 да 2004 года — загадчык аддзела выдавецтва «Мастацкая літаратура».

## Творчасць 
Першы верш апублікаваў у 1963 годзе (часопіс «Пионер», Ерэван). У друку Беларусі выступаў з 1977 года. Пісаў на курдскай і армянскай мовах. У Мінску ў перакладзе на рускую мову выйшлі зборнікі паэзіі «Прочность» (з армянскай, 1980; пераклад Валерыя Ліпневіча), «Цвет доброты» (з курдскай, 1986), «Пространство и время» (з курдскай, 1990), «Обожженные жаворонки» (1992), «Плач» (1994), «Караваны гор» (1996), «Казкі дзеда Ганада» (1996), «Шамдин» (1998), «Камни печали» (1990), «Чаргави» (2001), «Дом дождя» (2001), «Тоска по дому» (2003), «Пум-пур в коляске и другие сказки» (2004), «Опередить смерть» (2005), «Зорная глыбіня» (2005), «Мелодия разлуки» (2006), «Мир под крылом» (2008), «Бяжыць жыцця дарога» (2019), «Дорога на Ушачи» (2020) і іншыя.

Творы Ганада Чарказяна на рускую і беларускую мовы перакладалі Валерый Ліпневіч, Фёдар Яфімаў, Валянцін Тарас, Барыс Крывялевіч, Глеб Артханаў, Рыгор Барадулін, Ала Канапелька, Кастусь Жук, Казімір Камейша, Іван Бурсаў, Анатоль Аўруцін.

## Прызнанне 
Медаль Францыска Скарыны (2017).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Світлаводск

**Світлаво́дск** (; 1961—1962 — *Хрушчоў,* 1962—1969 — *КрамГЭС*) — горад абласнога значэння ў Кіраваградскай вобласці Украіны, адміністрацыйны цэнтр Світлаводскага раёна.
 
Размешчаны на ўзбярэжжы Крамянчугскага вадасховішча ракі Дняпро (прыстань), за 25 км ад чыгуначнай станцыі Паўлыш (на лініі Крэмэнчук — Знам’янка).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Анатоль Паўлавіч Чаркасаў, беларускі пісьменнік

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Украіны
Катэгорыя:Гарады Кіраваградскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры
Хведар Чэрня

**Хведар Чэрня** (*Фёдар Мікалаевіч Чэрня*; , вёска Лінкі, , Мінская вобласць — ) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Вішнеўскай сярэдняй школы (1957) працаваў загадчыкам Вішнеўскага сельскага клуба. Вучыўся ў тэхнічнай навучальні № 9 пры Мінскім аўтазаводзе і працаваў фармоўшчыкам-ліцейшчыкам (1958). Служыў у Савецкай Арміі (1959—1961). Скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1966) і Мінскую вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПБ (1969). Працаваў рэдактарам на Беларускім радыё (1966—1967), у выдавецтве «Беларусь» (1969—1971). У 1972—1983 гг. — старшы рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура».

## Творчасць 
Выступаць у друку пачаў у 1955 г. Выйшлі зборнікі паэзіі «Добрай раніцы, людзі!» (1966), «Дабрэе свет» (вершы і паэма, 1968), «Размова з памяццю» (паэма, 1970), «Сады юнацтва» (вершы і паэмы, 1972), «Настрой» (19741, «Ваколіца» (1976), «Ажаніся, не журыся…» (гумарыстычныя вершы, 1979), «Святло рамонкаў» (1981), «На скрыжаваннях памяці» (вершы і паэмы, 1982), «Музыка дарог» (1984), кніжкі для дзяцей «Песня Сабіны» (паэма, 1971), «На сонечнай вуліцы» (1973).

Яго творам уласцівы філасофскае асэнсаванне ўзаемаадносін чалавека з часам, высокая грамадзянскасць, аптымізм. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Дзіцячыя паэты
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Варонічы (Полацкі раён)

**Варо́нічы** (, ) — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, на рацэ Ушача. Адміністрацыйны цэнтр Вароніцкага сельсавета. Насельніцтва 543 чал. (1992). Знаходзіцца за 22 км на паўднёвы захад ад Полацка, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Ветрына, каля возера Варонічы (Варонеч).

Варонеч — даўняе мястэчка гістарычнай Полаччыны.

## Гісторыя 
Першы пісьмовы ўспамін пра Варонеч (сяло «*Вороноч*») датуецца 1552 годам, тым часам там было 48 дымоў сялян-дольнікаў, 2 путных баярыны і 4 агароднікі. Большая частка сяла была ва ўладанні царквы, рэшта належала полацкім мяшчанам, якія са свайго маёнтка выстаўлялі ў войска Вялікага Княства Літоўскага аднаго ўзброенага конніка.

У Інфлянцкую вайну 1558—1583 гадоў, пасля ўзяцця Полацка ў 1563 годзе маскоўскімі войскамі, Варонеч стаў адным з фарпостаў абароны ВКЛ. Паселішча стала дзяржаўных уладаннем, у 1566 годзе полацкі гараднічы Францішак Жук пачаў будаўніцтва Варонецкага замка. Па выгнанні маскоўцаў з Полацкага ваяводства ў 1579 годзе, Варонеч вярнулі царкве. Пабудова замка, павелічэнне колькасці жыхароў спрыяла наданню сялу правоў мястэчка. Станам на 1601 года ў ім было 37 дымоў, царква Раства Багародзіцы, каля ракі Ушача, на гары стаяў замак.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Варонец апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам воласці Лепельскага павета Віцебскай губерні. У XIX ст. у мястэчку існавалі пачатковая школа, бальніца, царква, касцёл. У пачатку XX ст. — 57 двароў.

1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з'езда КП(б) Беларусі Варонічы ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 г. Варонічы вярнулі БССР, дзе яны сталі цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1941 г. тут было 170 двароў, на 1970 — 163, на 1992 — 243.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1838 — 98 чал. (47 муж. і 51 жан.), з іх мяшчан-іўдзеяў 15 муж. і 11 жан., сялян памешчыцкіх 30 муж. і 40 жан., аднадворцаў 2 муж.; 1838 — 134 чал.
* **XX стагоддзе**: 1901 — 300 чал.; 1970 — 511 чал.; 1992 — 543 чал.

### Інфраструктура 
У Варонічах працуюць сярэдняя школа, бальніца, клуб, бібліятэка, пошта.

## Славутасці 
* Замчышча

### Страчаная спадчына 
* Капліца (1880; каталіцкая)
* Касцёл (XVIII ст.)
* Сінагога
* Сядзіба Лісоўскіх (XVIII ст.)
* Царква Нараджэння Божай Маці (XVI ст.)
* Царква Святога Георгія (1863)
* Вітаўтавы Талеркі — камень з шасцю адшліфаванымі паглыбленнямі, ляжаў каля вёскі яшчэ ў канцы XIX ст..
* Вітаўтавы Відэльцы — камень з двума паглыбленнямі, якія формай нагадвалі відэльцы, ляжаў на беразе Ушачы. Паводле падання, на камянях абедаў князь Вітаўт.

## Памятныя месцы 
* Могілкі яўрэйскія
* Брацкая магіла (1941—1944) — 

## Літаратура 
* 
* 
* Woroniecz //  S. 953.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вароніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства
Іван Ігнатавіч Шальманаў

**Іван Ігнатавіч Шальманаў** (, в. Каромка,  — ) — беларускі празаік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 верасня 1936 года ў в. Каромка Буда-Кашалёўскага раёна (цяпер — Гомельская вобласць) ў сялянскай сям’і.

У 1955 годзе скончыў Рагінскую сярэднюю школу і быў прызваны ў шэрагі Савецкай Арміі. З 1958 года працаваў на Мінскім цагельным заводзе, качагарам на паравозе, слесарам на розных прадпрыемствах Мінска. З 1968 года — літаратурны супрацоўнік рэдакцыі газеты «Связист Белоруссии», рэдактар на Беларускім радыё. З 1975 года — рэдактар, намеснік дырэктара Мінскага абласнога Дома народнай творчасці, у 1976—1979 гадах — старшы рэдактар Мінскага эксперыментальна-канструктарскага тэхналагічнага бюро скургалантарэйнай і фурнітурнай прамысловасці. У 1981 годзе скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве. З таго часу працаваў на Беларускім радыё.

Памёр 10 ліпеня 1993 года.

## Творчасць 
Першае апавяданне «Сябры» надрукавана ў 1960 годзе ў газеце «Чырвоная змена». Аўтар зборніка апавяданняў «Дзень пачаўся» (1969) і аповесці «Цагельня» (1977).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Ліміт (матэматыка)

**Лімі́т**, у старых і агульных слоўніках названы таксама **грані́ца**  — адно з асноўных паняццяў матэматыкі. Сутнасць паняцця ліміту заключаецца ў тым, што некаторая велічыня, залежная ад зменнай, пры пэўным змяненні апошняй адвольна блізка набліжаецца да пэўнай сталай велічыні. Паняцце блізкасці асноўнае пры азначэнні ліміту. Залежна ад таго, у якіх прасторах яго ўводзяць, паняцце ліміту набывае пэўны сэнс.

На паняцці ліміту грунтуюцца асноўныя паняцці матэматычнага аналізу: непарыўнасць, вытворная, дыферэнцыял, інтэграл.

## Ліміт у матэматычным аналізе 
### Ліміт паслядоўнасці 
**Ліміт паслядоўнасці** азначаецца для паслядоўнасці (x_n)_{n=1}^{\infty} элементаў  тапалагічнай прасторы  пры імкненні  да бесканечнасці. Кажуць, што паслядоўнасць (x_n)_{n=1}^{\infty} *збягаецца да свайго ліміту* a\in X, калі для любога наваколля  элемента  існуе нумар  , такі што для ўсіх  выконваецца x_n\in U(a).
Таксама існуе сінанімічнае азначэнне: кажуць, што паслядоўнасць (x_n)_{n=1}^{\infty} *збягаецца да свайго ліміту* a\in X, калі для любога , якое больш за нуль, існуе , якое залежыць ад , пры якім для любога n большага за N выконваецца няроўнасць: \left \vert x_n - a \right \vert .
Збежнасць паслядоўнасці (x_n)_{n=1}^{\infty} да ліміту  запісваюць як
: \lim\limits_{n\to \infty} x_n = a.

### Ліміт функцыі 
Няхай  і  — тапалагічныя прасторы. Няхай функцыя  вызначана на мностве , якое з’яўляецца падмноствам прасторы . Будзем лічыць, што ў любым наваколлі пункта x_0 \in X ёсць хаця б адзін пункт мноства .

Пункт a\in Y называюць **лімітам функцыі**  пры імкненні  да  , калі для ўсякага наваколля  пункта  ў прасторы  існуе такое наваколле  пункта  у прасторы , што для адвольнага пункта x\in E\cap U_0 яго вобраз  належыць , г.зн. f(E\cap U_0)\subset V.

Пры гэтым пішуць
: \lim\limits_{x\to x_0} f(x) = a,
або  пры .

### Ліміт інтэгральных сум 
Няхай на адрэзку  вызначана функцыя . Падзелім гэты адрэзак пунктамі  на  частак і на кожным з атрыманых меншых адрэзкаў возьмем адвольны лік \xi_k \in [x_{k-1}, x_k]. Інтэгральная сума вызначаецца як
: 
S_n = f(\xi_1) (x_1-x_0) + f(\xi_2) (x_2-x_1) + \dots + f(\xi_n) (x_n-x_{n-1}).

Калі існуе канечны ліміт інтэгральных сум пры імкненні да нуля найбольшай з рознасцей , то яна называецца *вызначаным* *інтэгралам Рымана* ад функцыі  на адрэзку .

Інтэграл Лебега таксама вызначаецца як ліміт інтэгральных сум, толькі гэтыя сумы будуюцца інакш.

Катэгорыя:Матэматычны аналіз
Катэгорыя:Ліміты
Янка Шарахоўскі

**Янка Шарахоўскі** (**Іван Захаравіч Шарахоўскі**; , , Магілёўская вобласць — , Мінск) — беларускі празаік, крытык, літаратуразнавец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1925-1927 гг. вучыўся ў Магілёўскім педагагічным тэхнікуме, у 1931 г. скончыў Ленінградскі гісторыка-лінгвістычны інстытут. Працаваў у рэдакцыях часопіса «Чырвоная Беларусь», газеты «Літаратура і мастацтва», часопіса «Полымя рэвалюцыі». У 1938-1941 гг. вучыўся ў аспірантуры пры Мінскім педагагічным інстытуце. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ваяваў пад Масквой, на Бранскім, 2-м Прыбалтыйскім, Ленінградскім франтах як камандзір узвода, з 1943 г. - інструктар франтавой газеты. Пасля вайны - адказны сакратар часопіса «Полымя» (1946-1948), галоўны рэдактар Дзяржаўнага выдавецтва БССР (1948-1957), намеснік міністра культуры БССР (1957-1959), галоўны рэдактар газеты «Літаратура і мастацтва» (1959-1961), дырэктар Літаратурнага музея Янкі Купалы (1961-1968).

## Творчасць 
У друку пачаў выступаць як паэт, а з 1931 г. — як крытык і літаратуразнавец. Выдаў кнігі пра жыццё і творчасць Янкі Купалы «Янка Купала» (1962), «Пясняр народных дум» (1970 — дарэвалюцыйны перыяд, 1976 — савецкі перыяд).

Аўтар зборнікаў апавяданняў «Срэбраная раніца» (1951), «Сплочаны доўг» (1978), кніжкі апавяданняў для дзяцей «Сердалікавая бухта» (1955).

Пераклаў на беларускую мову раман «Белая бяроза» М. Бубеннава (1949), аповесць «Сляпы музыка» У. Караленкі (1950), раманы «Чэсць змоладу» А. Первенцава (1951), «Рудзін», «Напярэдадні» І. Тургенева (1952), «Аповесць пра дзяцінства» Ф. Гладкова (1952), «Казкі» М. Салтыкова-Шчадрына (1953), «Апавяданні» І. Франка (1956), апавяданне «Лёс чалавека» М. Шолахава (1959) ды інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Джон Джэймс Рыкард Маклеад

**Джон Джэймс Рыкард Макле́ад** (; , Клюні, Вялікабрытанія — , Абердзін) — брытанскі фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1923) разам з Ф. Г. Бантынгам.

## Біяграфія 
Вучыўся ва ўніверсітэтах Абердзіна (Шатландыя) і Лейпцыга (Германія). У 1903—1918 гадах у ЗША; з 1918 года прафесар універсітэта Таронта (Канада).

Вывучаў функцыі дыхальнага цэнтра мозга, эксперыментальную гліказурыю, утварэнне малочнай кіслаты, колькасць цукру ў крыві.

Адкрыў інсулін (разам з Ф. Г. Бантынгам і Ч. Г. Бестам), распрацаваў метад яго выкарыстання для лячэння цукровага дыябету.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 560 с.: іл.

## Спасылкі 
* Біяграфія Джона Маклеада на сайце Нобелеўскага камітэту

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Фізіёлагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Біяхімікі Вялікабрытаніі
Роберт Джон Мак-Клур

**Роберт Джон Мак-Клур** (, , г. Уэксфард, Ірландыя — , Лондан, Англія) — брытанскі ваенны марак, даследчык Арктыкі.

## Біяграфія 
Роберт Мак-Клур нарадзіўся 28 студзеня 1807 года ў горадзе Уэксфардзе (Ірландыя), яго бацька быў капітанам брытанскага ваеннага флоту і памёр незадоўга да яго нараджэння. Мак-Клур выхоўваўся хросным бацькам губернатарам Олдэрні і ў 1824 годзе ўступіў на службу ў Каралеўскі ваенна-марскі флот.

У 1848—1853 гадах удзельнічаў у трох экспедыцыях, накіраваных англійскім урадам да Канадскага Арктычнага архіпелага на пошукі экспедыцыі Дж. Франкліна.

У 1850—1852 гадах на судне «Інвестыгейтар» прайшоў праз Берынгаў праліў у Паўночным Ледавітым акіяне, адкрыў паўднёвы і заходні берагі вострава Банкс і пралівы, якія аддзяляюць яго ад астравоў Вікторыя і Мелвіл.

У 1853—1854 гадах Мак-Клур і яго спадарожнікі сумесна з англійскай экспедыцыяй Э.Белчэра выйшлі ў мора Бафіна і даказалі наяўнасць Паўночна-Заходняга праходу.

З 1856 па 1861 Мак-Клур служыў у Ост-Індыі і падчас Другой Опіумнай вайны прымаў удзел у ваенных дзеяннях пад Кантонам. У 1867 годзе яму было прысвоена званне контр-адмірала, і ў пачатку 1873 года атрымаў чын віцэ-адмірала.

Памёр 17 кастрычніка 1873 года ў Лондане.

## Памяць 
Імем Мак-Клура названы праліў паміж востравам Банкс на поўдні і астравамі Прынс-Патрык і Мелвіл на поўначы. Акрамя праліва ў Канадскім Арктычнага архіпелагу, імем Мак-Клура названы кратар на Месяцы.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 560 с.: іл.
* 300 путешественников и исследователей. Биографический словарь. М., 1966
* Магидович И. П., Магидович В. И. Очерки по истории географических открытий. Т. IV. Географические открытия и исследования нового времени (XIX — начало XX в.). — М., 1985

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Лазні
Катэгорыя:Падарожнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі
Катэгорыя:Адміралы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Даследчыкі Канады
Абердзін

**Абердзі́н** ( , ,  ) — галоўны марскі і рыбалавецкі порт, трэці па велічыні горад у паўночна-ўсходняй частцы Шатландыі, адміністрацыйны і культурны цэнтр вобласці Абердзін. Таксама ў горадзе размяшчаецца муніцыпальны савет вобласці Абердзіншыр. Колькасць насельніцтва паводле афіцыйнай ацэнкі складае 202.370 чалавек.
 
У XII—XIV стагоддзях Абердзін быў рэзідэнцыяй шатландскіх каралёў. Яго інакш называюць Гранітны горад, Шэры горад і Срэбны горад з залатымі пяскамі. Пасля выяўлення нафты ў Паўночным моры ў 70-х гадах XX стагоддзя горадзе далі мянушкі Нафтавая сталіца Еўропы і Энергетычная сталіца Еўропы.

## Адукацыя 
* Абердзінскі ўніверсітэт

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Aberdeen-118-Hafen-2009-gje.jpg
Aberdeen-110-Springbank Terrace-2009-gje.jpg
Aberdeen-132-Castlegate-2009-gje.jpg
Aberdeen-150-Castlegate-Union Street-2009-gje.jpg
Aberdeen-154-Castlegate-Pubs-2009-gje.jpg
Aberdeen-160-Turmspitze-2009-gje.jpg
Aberdeen-184-Kirche als Bistro-2009-gje.jpg
Aberdeen-196-Tuerme-2009-gje.jpg
Aberdeen-Hafen-22-Tuerme und Antennen-2009-gje.jpg

## Спасылкі 
* Гарадскі савет 

Катэгорыя:Гарады Шатландыі
Генадзь Барысавіч Шведзік

**Генадзь Барысавіч Шведзік** (,  — ) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і служачых. Працаваў на новабудоўлях Бірабіджана. У 1929 годзе прыехаў у Мінск і паступіў на рабфак. Скончыў літаратурны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута (1937). Адначасова працаваў у газеце «Юнгер арбайтэр» («Малады рабочы»), потым загадчыкам аддзела ў газеце «Піянер Беларусі». У 1938—1940 гадах выкладаў рускую мову і літаратуру ў сярэдняй школе ў Мінску, пасля — навуковы супрацоўнік Інстытута мовы і літаратуры АН БССР.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны служыў у Чырвонай Арміі, быў кулямётчыкам. Загінуў 11 кастрычніка 1942 года пад Бранскам.

## Творчасць 
Упершыню выступіў у друку з вершамі ў 1929 годзе. Пісаў на мове ідыш. Выдаў зборнікі паэзіі «Старт» (1934), паэму для дзяцей «Наш Джым» (1935) і зборнік «Вершы» (1939). У 1962 годзе ў перакладзе на беларускую мову апублікаваны зборнік «Лірыка», у 1989 годзе — кніга вершаў і лістоў «Матчына сляза».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Паэты на ідыш
Факультэт філасофіі і сацыяльных навук БДУ

**Факультэт філасофіі і сацыяльных навук** (ФФСН) — вядучае структурнае падраздзяленне Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па падрыхтоўцы ў галіне сацыяльных і гуманітарных навук у Беларусі.

## Гісторыя 
Традыцыя падрыхтоўкі спецыялістаў у галіне сацыяльна-гуманітарных ведаў у Беларусі закладваліся ў Беларускім дзяржаўным універсітэце з першых дзён яго існавання. Яшчэ ў 1921 годзе ў рамках факультэта грамадскіх навук была пачата падрыхтоўка студэнтаў па філасофіі, сацыялогіі і іншых гуманітарных дысцыплінах. З адкрыццём у 1947 годзе аддзялення філасофіі на гістарычным факультэце гэтая дзейнасць набыла больш арганізаваны характар. У 1966 годзе падрыхтоўка спецыялістаў сацыяльна-гуманітарнага профілю для нацыянальнай сістэмы адукацыі атрымлівае далейшае развіццё ў сувязі з аднаўленнем філасофскага аддзялення на гістарычным факультэце, а з 1989 года на філасофска-эканамічным факультэце.

Аднак на сапраўды сістэмнай і прафесійнай аснове сацыяльна-гуманітарная адукацыя ў галіне філасофіі, сацыялогіі, псіхалогіі, інфармацыі і камунікацыі пачынае рэалізоўвацца з 1 сакавіка 1999 года, калі ў адпаведнасці з рашэннем Вучонага Савета БДУ быў створаны факультэт філасофіі і сацыяльных навук.

## Спецыяльнасці 
* Філасофія
* Сацыялогія
* Псіхалогія
* Сацыяльныя камунікацыі
* Сацыяльная работа

## Кафедры 
На факультэце дзейнічае 7 кафедраў:
* Філасофіі і метадалогіі навукі
* Філасофіі культуры
* Сацыялогіі
* Сацыяльнай камунікацыі
* Сацыяльнай і арганізацыйная псіхологіі
* Агульная і медыцынскай псіхологіі
* Сацыяльнай работы і рэабіліталогіі

## Дэканы 
* Анатоль Уладзіміравіч Рубанаў (2006—2016)
* Вадзім Францавіч Гігін (2016—2021)
* Вераніка Святаславаўна Сайганава (з кастрычніка 2021)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ 

Філасофіі і сацыяльных навук
Катэгорыя:1999 год у Мінску
Катэгорыя:Філасофскія факультэты
Таццяна Іванаўна Шамякіна

**Тацця́на Іва́наўна Шамя́кіна** (у замужжы **Кудрашова**; нар. , ) — беларуская крытык, літаратуразнаўца, перакладчыца. Доктар філалагічных навук (2001).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і пісьменніка Івана Шамякіна. Скончыла філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1971) і аспірантуру пры гэтым універсітэце (1974). З 1974 года — выкладчык, з 1982 года — дацэнт кафедры беларускай літаратуры ўніверсітэта.

Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1983 года, пасля 2006 года перайшла ў Саюз пісьменнікаў Беларусі.

## Навукова-даследчыцкая дзейнасць 
Даследуе беларускую міфалогію ў кантэксце сусветнай, у сувязі з літаратурай і фальклорам, праблемы сучаснай беларускай прозы, асаблівасці стылю беларускіх пісьменнікаў (Якуба Коласа, Алены Васілевіч, Івана Пташнікава, Аляксея Карпюка, Міхася Стральцова, Івана Чыгрынава і інш.). Аўтар манаграфій «Іван Шамякін» (1982), «Міфалогія Беларусі» (2000), «Беларуская класічная літаратура і міфалогія» (2001), «Эсхаталогія (міфы пра патоп)» (2002), «Міфалогія і літаратура» (2003), «Славянская міфалогія. Курс лекцый» (2005), «Культура Кітая» (2006), «Культура Індыі» (2006), «Міфалогія і беларуская літаратура» (2008), «Традыцыйны кітайскі каляндар і славянскія міфалагічныя паралелі» (2010), «Іван Шамякін: вядомы і невядомы» (2011), «Славянская міфалогія» (2012), «Парадоксы часу, ці Рамантыка савецкай навукі» (2015), «Фальклор і беларуская літаратура ў люстэрку міфалогіі» (2016), «Псіхалогія літаратурнай творчасці» (2021), «Прырода — соцыум — славеснасць» (2023).

Суаўтар падручнікаў па беларускай літаратуры для школ з паглыбленым і профільным вывучэннем беларускай літаратуры, ліцэяў, каледжаў, гімназій і ВНУ.

## Творчасць 
Аўтар кнігі літаратурнай крытыкі «На лініі перасячэння» (1981). Пераклала на рускую мову аповесці Івана Шамякіна «Гандлярка і паэт» (Масква, 1977), «Драма» (часопіс «Нёман», 1989), п’есу «Залаты медаль» (пастаўлена ў 1980), раманы «Вазьму твой боль» (Масква, 1980), «Петраград — Брэст» (Масква, 1985), «Зеніт» (Масква, 1988).

## Узнагароды 
Лаўрэатка прэміі «Залаты купідон» (2010).

## Выбраная бібліяграфія 
* Міфалогія Беларусі. — Мн., 2000.
* Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ. — Мн., 2008. ISBN 978-985-02-0925-2

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»
Аляксандр Карпавіч Шлег

**Алесь Істомін**, сапр. **Алесь Шлег**, або **Аляксандр Карпавіч Шлег** (, в. Вялікі Бор, , Гомельская вобласць — ; іншыя псеўданімы: *А. Вялікаборац*, *А. Карповіч*) — беларускі празаік, паэт, публіцыст, кінадраматург, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Навагрудскае рамеснае вучылішча № 13 (1953). Працаваў слесарам, электразваршчыкам трэсту «Альмецьеўнафтабуд» (Альмецьеўск, 1953), пазней — у гандлёвым флоце качагарам, машыністам (Рыга, Мурманск, Адэса, 1953—1954). Служыў на Балтыйскім флоце ВМФ СССР (Калінінград, 1954—1958). Пасля дэмабілізацыі працаваў у ляхавіцкай раённай газеце «Савецкі патрыёт» (1958—1959). Скончыў факультэт журналістыкі БДУ (1965). З 1960 года адначасова з вучобай ва ўніверсітэце — карэспандэнт газеты «Звязда», затым рэдактар выдавецтва «Беларусь», у 1975—1977 гадах — «Мастацкай літаратуры», карэспандэнт газет «Літаратура і мастацтва» (1977—1978), «Чырвоная змена» (1978—1979), старшы рэдактар Рэспубліканскага праўлення таварыства кнігалюбаў. З 1985 года — рэдактар, з 1988 — старшы рэдактар Галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычных праграм Беларускага тэлебачання і радыё.

## Творчасць 
Дэбютаваў публікацыяй у 1954 годзе (газета Балтыйскага флоту «Страж Балтики»), у беларускім друку ў 1959 (часопіс «Маладосць»). Аўтар зборнікаў апавяданняў і аповесцей «Трывожная памяць» (1968), «Цыганок» (1971), «Праўда адна» (1974), «Жыло чаканне болю» (1979), «Хлеб на далонях тваіх» (публіцыстыка, 1986).

Напісаў кінасцэнарыі дакументальных фільмаў «Балтыйцы», «Палескі Марэсьеў», «Мой дом у бядзе», «Ядвіга Іосіфаўна», радыёспектакляў «Цыганок» — (пастаўлены ў 1980), «Рэха баравое» (пастаўлены ў 1990).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. — Т. 17. — Мн., 2003.
*  — Т. 6.
* 

Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Павел Міхайлавіч Шруб

**Павел Міхайлавіч Шруб** (, вёска Хільчыцы, , Гомельская вобласць) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў фізічны факультэт Ленінградскага ўніверсітэта (1977). Працаваў старшым інжынерам кафедры фізікі Наваполацкага політэхнічнага інстытута (1977—1979). Служыў у Савецкай Арміі (1981—1983). З 1983 года — выкладчык-метадыст Мінскай спецыяльнай сярэдняй школы міліцыі. Скончыў завочна Мінскую вышэйшую школу Міністэрства ўнутраных спраў СССР (1987).

## Творчасць 
У рэспубліканскіх выданнях друкуецца з 1979 года. Аўтар зборніка вершаў «Лабараторыя» (1987).

Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1988) за зборнік вершаў «Лабараторыя».

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Лапіта

**Лапіта** (*Lapita*) — археалагічная культура 1600 — 500 гадах да н. э. на тэрыторыі Акіяніі. Звычайна атаесамляецца з продкамі палінезійцаў.

Першыя ўзоры керамікі Лапіта былі знойдзены ў 1952 годзе ў Новай Каледоніі. Назва была дадзена памылкова. На мове канакаў Новай Каледоніі значыць «вырыць яму». Займае значную тэрыторыю ад усходняга ўзбярэжжа Новай Гвінеі да Самоа і Тонга на ўсходзе.

Лапіта знакаміта перш за ўсё сваёй керамікай, якая мае складаныя геаметрычныя фігуры, чалавекападобныя твары і постаці. Узоры наносіліся грабенчатымі прыладамі на волкай гліне, і толькі потым посуд абпальваўся. Носьбіты гэтай керамікі жылі ў непасрэднай блізкасці ад узбярэжжа, мелі сабак, курэй і свінняў. Найбольш старажытныя месцы знаходак размешчаны на усходнім ўзбярэжжы Папуа — Новай Гвінеі, на Саламонавых астравах і ў Вануату.

Большасць археолагаў лічыць, што культура Лапіта належала продкам палінезійцаў і, магчыма, усходніх мікранезійцаў, якія трапілі ў Акіянію з Паўднёвага Кітая і канчаткова сфарміраваліся на астравах Тонга і Самоа. Там няма буйных радовішчаў гліны, таму палінезійцы паступова згубілі ўменне рабіць кераміку, але многія іншыя навыкі, у тым ліку развядзенне жывёлы, захавалі. Некаторыя вучоныя сцвярджаюць, што Лапіта мае мясцовае паходжанне, была створана тубыльцамі Меланезіі і адзначае мяжу іх рассялення ў перыяд існавання культуры.

## Спасылкі 
* Lapita Pottery
* The Lapita Culture and Austronesian Prehistory in Oceania

Катэгорыя:Палінезія
Катэгорыя:Археалагічныя культуры
Катэгорыя:Археалогія ў Акіяніі
Аляксандр Кірылавіч Шэлепень

**Аляксандр Кірылавіч Шэ́лепень** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1946).

Нарадзіўся ў вёсцы Забор’е Полацкага павета (цяпер ). Скончыў 7 класаў Клясціцкай сярэдняй школы, працаваў у Юхавіцкім леспрамгасе.

У Чырвонай Арміі з 1938 г. У баявых дзеяннях падчас Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 г. на Заходнім фронце ў якасці камандзіра гарматнага разліку ў артылерыйскай часці. У 1942 г. скончыў курсы малодшых лейтэнантаў стаў. Ваяваў на Волхаўскім, Ленінградскім, 1-м Беларускім франтах, удзельнік бітвы за Маскву, Берлінскай аперацыі.

Камандзір батарэі 121-й гаўбічнай артылерыйскай брыгады (2-я артылерыйская дывізія, 6-ы артылерыйскі корпус прарыву, 5-я ударная армія, 1-ы Беларускі фронт) старшы лейтэнант А. К. Шэлепень вызначыўся ў ходзе Берлінскай аперацыі. 16 красавіка 1945 года ў раёне горада Цэхін падчас контратакі праціўніка з групай байцоў батарэі аўтаматным агнём і гранатамі падтрымаў бой стралковых падраздзяленняў.
22—28 красавіка 1945 г. у вулічных баях батарэя разбурыла 26 аб’ектаў з агнявымі кропкамі, 4 барыкады, знішчыла шмат жывой сілы праціўніка. Калі разлік адной з гармат выйшаў са строю, А. К. Шэлепень сам абстрэльваў варожыя агнявыя пункты, чым садзейнічаў прасоўванню падраздзяленняў 26-га стралковага корпуса ўглыб Берліна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 мая 1946 года старшаму лейтэнанту Шэлепеню А. К. прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Пасля вайны да 1947 г. А. К. Шэлепень служыў у Савецкай Арміі, капітан. У 1951—1953 гг. працаваў старшынёй Полацкага абкама прафсаюза работнікаў дзяржгандлю і спажыўкааперацыі. Потым жыў і працаваў у Казахстане, Карэльскай АССР.

Пахаваны на Сулажгорскіх могілках у Петразаводску.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені
* Ордэн Айчыннай вайны 2 ступені
* медалі

## Памяць 
Імем героя названа вуліца ў гарадскім пасёлку Расоны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Прыдзвінскі край — Героі Савецкага Саюза — Шэлепень А. К.
* Знаменитые люди Россонщины  
* Могила А. К. Шелепеня, Героя Советского Союза // Сайт ГКУ Республики Карелия «Республиканский центр по государственной охране объектов культурного наследия» 

Катэгорыя:Афіцэры СССР
Катэгорыя:Камандзіры батарэй у Вялікай Айчыннай вайне
Анатоль Аляксандравіч Шаўня

**Анатоль Аляксандравіч Шаўня** (, пасёлак Дорахава, , Маскоўская вобласць, РСФСР) — беларускі паэт, крытык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рабочага-перасяленца з Беларусі. Скончыў перакладчыцкі факультэт 1-га Маскоўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў (1954), працаваў у рэдакцыі газеты «Советская Белоруссия» літсупрацоўнікам, потым выконваў абавязкі загадчыка аддзела крытыкі і бібліяграфіі. З 1959 г. — літсупрацоўнік, пасля рэдактар грамадска-палітычнага аддзела часопіса «Беларусь». З 1981 г. — рэдактар студыі «Летапіс» кінастудыі «Беларусьфільм».

## Творчасць 
Першыя вершы надрукаваў у 1953 г. у інстытуцкай шматтыражцы. Аўтар зборнікаў вершаў «Паводка» (1975), «Урок дабрыні» (1980).

Перакладае з італьянскай мовы на беларускую. У яго перакладзе асобнымі выданнямі выйшлі аповесць Л. Стурані «Праўдзівая гісторыя» (1957), «Прыгоды К’ядзіна» М. Арджылі і Г. Паркі (1959), аповесць В. Берціні «Юнацтва становіцца ў строй» (1960), раман Д. Арфелі «Лішнія» (1965), анталагічны зборнік сучаснага італьянскага апавядання "Золата Фарчэлы (1968), «Казкі нашых дзён» М .Арджылі (1971). Шмат вершаў сучасных італьянскіх паэтаў перакладзена ім для зборніка «Ад вежаў Ферары» (1974).

Напісаны таксама сцэнарыі мультыплікацыйнага фільма «Квака-задавака» (з З. Калядэнкам, пастаўлены ў 1977), дакументальнага фільма «Кандрат Крапіва» (1982), шэрагу іншых дакументальных і навукова-папулярных фільмаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Крытыкі паводле алфавіта
Сядзібна-паркавы комплекс Прушынскіх (Каралішчавічы)

**Сядзібна-паркавы комплекс Прушынскіх** — сядзіба ў вёсцы Каралішчавічы Мінскага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
Маёнтак Каралішчавічы належаў княжацкаму роду Друцкіх-Горскіх. У 1703 годзе разам з Лошыцай і Трасцянцом перайшоў Прушынскім. Першым уладальнікам быў Георгій Геранімавіч Прушынскі, ад якога Каралішчавічы адышлі да маршалка Трыбунала ВКЛ Іосіфа Прушынскага. У 1779 годзе Іосіф Прушынскі перадаў Каралішчавічы свайму сыну генерал-ад’ютанту апошняга караля Рэчы Паспалітай Станіслава Панятоўскага і старосце менскаму Станіславу. Ён заснаваў у сваіх маёнтках 8 касцёлаў, у тым ліку касцёлы Святога Станіслава ў Каралішчавічах у 1785 годзе і ў Новым Двары ў 1792 годзе. Пры Станіславе Прушынскім прыкладна ў апошняй чвэрці XVIII ст. была пабудавана і сядзіба. Паводле сямейных паданняў, Станіслаў Прушынскі ў 1797 годзе прымаў у сябе расійскага імператара Паўла І і быў узнагароджаны тым ордэнам Святой Ганны. Каралішчавічы перайшлі пасля смерці Станіслава да яго старэйшага сына падкаморыя менскага Міхала Прушынскага, які валодаў Заслаўем, потым менскаму суддзю Мечыславу Прушынскаму.

## Літаратура 
* 
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław—Warszawa—Kraków : Zaklad im. Ossolinskich Wyd-wo, 1991. — Cz. 1. — T. 1. — 352 s.

## Спасылкі 
* 
* Усадьба Королищевичи
* 

Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Мінскага раёна
Катэгорыя:Прушынскія
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Каралішчавічы
Рыгор Васілевіч Шкраба

**Рыгор Васілевіч Шкраба** (нар.  г., вёска Краснадворцы, Салігорскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі крытык, літаратуразнавец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння Старобінскай дзесяцігодкі ў 1939 г. паступіў на беларускае аддзяленне філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны эвакуіраваўся ў Свярдлоўск. Там паступіў на трэці курс педінстытута. Цяжкія матэрыяльныя ўмовы вымусілі кінуць вучобу. Працаваў выкладчыкам рускай мовы і літаратуры ў Слабода-Турынскай сярэдняй школе Свярдлоўскай вобласці. У 1944 г. аднавіў вучобу ва ўніверсітэце (скончыў у 1946). Заняткі спалучаў з працай — быў літаратурным кансультантам у рэдакцыі газеты «Звязда». З 1946 па 1957 гг. быў літсупрацоўнікам, выконваючым абавязкі адказнага сакратара, загадчыкам аддзела літаратуры ў газеце «Літаратура і мастацтва». З 1957 г. — у рэдакцыі часопіса «Полымя», працаваў літсупрацоўнікам аддзела крытыкі і літаратуразнаўства.

## Творчасць 
Першыя рэцэнзіі і артыкулы надрукаваў у 1940 г. (часопіс «Савецкая школа», рэспубліканскія газеты). З 1945 г. стала выступае з літаратуразнаўчымі і крытычнымі працамі. Выдаў кнігі літаратурна-крытычных артыкулаў «Сіла слова» (1958), «Характар, стыль, дэталь» (1965), «Літаратура і мова» (1969), «Энергія слова» (1988). Выходзілі выбраныя творы: «Скарбы» (1973) і «Моваю вобразаў» (1989). У суаўтарстве з І. Шкрабай выдаў тлумачальны слоўнік беларускіх прыказак і прымавак «Крынічнае слова» (1987).

Выступаў у друку па праблемах выкладання беларускай літаратуры ў школе. Напісаў падручнікі «Беларуская савецкая літаратура» для 10 класа (да 1990 г. — 14 выданняў) і «Беларуская савецкая літаратура» для 11 класа (да 1989 г. — 12 выданняў). На рэспубліканскім конкурсе ў 1972 г. за падручнік па беларускай літаратуры аўтару прысуджана першая прэмія. Суаўтар хрэстаматыі «Родная літаратура» для 5 класа (да 1990 г. — 8 выданняў).

## Прызнанне 
* Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1978).
* Лаўрэат Літаратурнай прэміі СП БССР імя Івана Мележа (1989) за кнігу «Энергія слова».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Салігорскім раёне