open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
На варце

**«На ва́рце»** — заходнебеларуская штотыднёвая грамадска-палітычная і літаратурная газета. Выдавалася ў сакавіку-красавіку 1930 г. ў Варшаве на беларускай мове. Выдавец — Сялянска-Работніцкі Пасольскі Клуб.

У першым нумары былі празрыста акрэслены мэты выдання: «Вырашана было выдаваць гэтую газету, каб праз яе мацней звязацца з мільёнамі працоўных Заходняй Беларусь». Газета апавядала пра рабочых Заходняй і Усходняй Беларусі, часам параўноўваючы іх. На старонках выдання можна сустрэць шматлікую крытыку польскага ўрада ў дачыненні да Заходняй Беларусі.

## Літаратура 
* *Коваль, В.* Беларуская дыяспара і эмігранцкая перыёдыка ў 1920-ыя—39 гг. // Гісторыя, якой няма ў падручніках [Тэкст] : матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі, Мінск, 27 красавіка 2002 г. / Грамадскае аб’яднанне "Беларуская жаночая ліга" ; пад рэд. Н. Стужынскай. — Мінск : Адукацыя і выхаванне, 2002. — 183 с. — ISBN 985-471-043-2 — С. 118—126.

Катэгорыя:Газеты Польшчы на беларускай мове
Катэгорыя:З’явіліся ў 1930 годзе
Катэгорыя:Газеты Варшавы
Катэгорыя:1930 год у Польшчы
Чэрокі (мова)

**Чэрокі** (саманазва: *ᏣᎳᎩ ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ*) — паўднёвая іракезская мова, родная мова народа чэрокі. У 2017 г. на ёй размаўлялі каля 302 000 чалавек у ЗША, пераважна ў штаце Аклахома.

## Гісторыя 
Прыхільнікі існавання прота-іракезскай мовы лічаць, што мова чэрокі адасобілася ад паўночных іракезскіх моў каля 3500 - 3800 гадоў таму. Да першай трэці XIX ст. асноўнай зонай развіцця мовы была тэрыторыя штата Паўночная Караліна. Першыя запісы слоў у выніку кантактаў з еўрапейцамі з'явіліся ў XVII ст. У 1821 г. правадыр Секвоя ўпершыню прылюдна прадставіў арыгінальную пісьмовасць чэрокі. У 1828 г. пачала выдавацца першая газета амерыканскіх індзейцаў «*Cherokee Phoenix*» на англійскай мове і мове чэрокі.

У выніку масавага перасялення ў першай палове XIX ст. большасць чэрокі апынулася на тэрыторыі штата Аклахома. Палітыка акультурацыі і асіміляцыі прывяла да згубы гутарковай мовы часткай носьбітаў, знікненню ўсходняга дыялекта. З 2005 г. дзейнічае праграма адраджэння мовы чэрокі. Яна ўключае пашырэнне магчымасцей вывучэння і выкарыстання мовы праз адукацыю, СМІ, сучасныя электронныя прылады.

## Дыялекты 
Вылучаюць тры буйныя дыялекты мовы чэрокі:
* Усходні (ніжні) 
* Сярэдні (выкарыстоўваецца сучаснымі чэрокі Паўночнай Караліны)
* Заходні (горны) распаўсюджаны сярод чэрокі Захаду

## Пісьмовасць 
Арыгінальная пісьмовасць на мове чэрокі ўзнікла дзякуючы намаганням правадыра Секвоі ў 1809 - 1821 гг. Пры распрацоўцы ён часткова абапіраўся на літары лацінкі, але не зразумеў ідэю гукавага алфавіта і стварыў складовае пісьмо. Першыя 6 сімвалаў значаць ізаляваныя гукі, астатнія сімвалы — склады:

## Спасылкі 
* Native Languages of the Americas: Cherokee (Tsalagi) 
* Cherokee language, writing system and pronunciation
* The Cherokee language and syllabary 

Катэгорыя:Іракезскія мовы
Катэгорыя:Мовы ЗША
Зацішша (Мінск, паўднёвая)

**Заці́шша** — колішняя вёска, з 1965 года ў складзе Мінска.

## Гісторыя 
У 1917 годзе фальварак у Сеніцкай воласці Мінскага павета; 10 жыхароў. З 1924 года ў Навадворскім сельсавеце Самахвалавіцкага раёна, з 1931 года ў адміністрацыйным падпарадкаванні Менскага гарсавета, з 1934 года ў Менскім раёне. У 1965 годзе ўключаная ў межы горада Мінска.

Вясковая забудова захавалася да 2000-х гадоў па вуліцы Свіслацкай у Парку імя 900-годдзя Мінска, цалкам знесеная ў часе будавання Чыжоўка-Арэны.

## Літаратура 
*
*
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска
Адам Рэчэі

Барон **Адам Рэчэі** (; 10 лютага 1775, Шардэн — 26 кастрычніка 1852, Вена) — венгерскі палітык, займаў пасаду прэм’ер-міністра Венгрыі ў перыяд з 3 кастрычніка і 7 кастрычніка падчас рэвалюцыі 1848 года.

## Біяграфія 
У 1789 годзе паступіў на службу ў аўстрыйскую армію. Вызначыўся падчас кампаніі супраць Галандыі (1793—1794) і Італіі (1796—1801), за што быў выраблены ў падпалкоўнікі.
Удзельнік кампаніі 1812 года супраць Расеі, ваяваў у аўстрыйскім дапаможнага корпусе Вялікай Арміі Напалеона. У 1813 годзе ўдзельнічаў у бітвах пры Дрэздэне, Кульмі і Бітве народаў у Лейпцыга.
У 1839—1846 гадах камандаваў войскамі ў Галіцыі, прымаў удзел у падаўленні нацыянальна-вызвольнага руху ў 1846 годзе. Атрымаў ганаровае грамадзянства горада Львова. Фельдцейхмейстер з 1846 г.
Падчас рэвалюцыі 1848—1849 гадоў Фердынанд I Габсбург прызначыў яго прэм’ер-міністрам у процівагу прызначанага ім жа законнаму прэм’еру Лаяшу Бацьяні. Сышоў у адстаўку, калі ўспыхнула паўстанне ў Вене.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Венгрыі
Тэрасавае земляробства

, КНР]]
 (Кітай).]]
**Тэрасавае земляробства**&#x20;— размяшчэнне палёў для культывавання розных кільтур на многіх узроўнях пагорка, у выглядзе шырокіх прыступак. Метад выкарыстоўваецца з мэтай кансервацыі глебы для запаволення або недапушчэння эрозіі паверхні, гэтак жа як і для ўтрымання ірыгацыйных вод.

Метад у розныя часы выкарыстоўваўся або працягвае выкарыстоўвацца ў Кітаі, Індакітаі, Інданезіі, на Філіпінах, у Андах. Асобныя прыклады, верагодна, існавалі ў старажытным Вавілоне (Вісячыя сады Семіраміды), у старажытным Рыме (Віла Папірусаў ў Геркулануме). Такая форма земляробства асабліва прыдатная для культур, якія патрабуюць вялікай колькасці вады,&#x20;напрыклад, рысу. Акрамя таго, на тэрасах лягчэй ажыццяўляць механічны і ручны засеў і збор ураджаю, чым на плантацыях раўніннага тыпу.

## Спасылкі 
* Терасавыя палі свету 

Катэгорыя:Земляробства
Катэгорыя:Тэрасы
Пладовы сад

**Пладовы сад** — гэта ўчастак зямлі, заняты шматгадовымі пладовымі насаджэннямі. Уяўляе сабой адзін з відаў садоў, у якім вырошчваюцца садавіна, ягады і арэхі. Змешаныя насаджэнні пладовых і ягадных культур часта таксама называюць фруктовым садам.

Некаторыя сады выкарыстоўваюцца пад выпас свойскай жывёлы. Апыленне раслін, якія размешчаны на тэрыторыі саду адбываецца, у асноўным, за кошт пчол.

Галіна раслінаводства па вырошчванні пладовых культур мае назву *пладаводства*.

## Гісторыя 
Пачатак стварэння садоў, верагодна, супадае з пачаткам аселасці. Першапачатковым іх прызначэннем было сабраць каля жылля карысныя расліны.

## Неабходныя ўмовы 
Ад правільнага выбару ўчастка пад прамысловы сад шмат у чым залежыць яго прадукцыйнасць. Для закладкі пладовых садоў непрыдатныя ўзнёслыя раўніны, нізіны і халодныя схілы. У цэнтральным і паўночна-ўсходнім раёнах Еўрапейскай часткі Расіі, Урала і Сібіры пад сад найбольш прыдатныя паўднёвыя, паўднёва-заходнія і заходнія схілы крутасцю 5 — 8°, абароненыя ад пануючых вятроў. У паўднёвых раёнах выкарыстоўваюць паўночныя і паўночна-заходнія схілы, а для цеплалюбівых парод (персік, інжыр) — паўднёвыя схілы.

За 2-3 гады да закладкі прамысловага пладовага саду ствараюць садаахоўныя і ветраахоўныя поласы, якія паслабляюць усушальнае дзеянне вятроў, перашкаджаюць эрозіі (здзьмухванне) грунту і снегу, ствараюць лепшыя ўмовы для росту і ўраджайнасці дрэў, абараняюць плады ад абсыпання пры моцных вятрах ў перыяд паспявання.

Лепшыя глебы — урадлівыя, друзлыя, водапранікальныя, якія не ўтрымліваюць шкодных соляў, асабліва хларыдных і сульфатных, а таксама цяжкапранікальных для каранёў слаёў і праслоек.

Мінімальны памер прамысловых садоў, пры якім можна ўжываць пэўны набор машын і рацыянальна займацца пладаводствам, складае 50 — 75 га.

## Фауна 
На тэрыторыі фруктовага саду можа жыць да 5000 відаў насякомых. Сярод іх найбольш распаўсюджаныя меданосныя пчолы і пчолы роду Osmia, Bombus pascuorum, матылі Адміралы, восы, Melanargia galathea, махаоны.

## Спасылка 
* Плодовый сад  // Сельскохозяйственный энциклопедический словарь 
* Усё пра сад 

Катэгорыя:Пладовыя дрэвы
Катэгорыя:Раслінаводства
Катэгорыя:Садаводства
Dennstaedtiaceae

**Dennstaedtiaceae** — сямейства папарацей парадку Polypodiales. Раней лічыліся падсямействам сямейства Cyatheaceae, цяпер, у сувязі з праведзенымі групай APG філагенетычнымі даследаваннямі, разглядаюцца як самастойнае сямейства.

## Батанічнае апісанне 
Буйныя лясныя папараці з паўзучымі карэнішчамі, апранутымі валасінкамі. Доўгае карэнішча інтэнсіўна галінуецца, дзякуючы чаму часта ўтвараюць зараснікі, а некаторыя іх віды сталі шырока распаўсюджанымі пустазельнымі раслінамі. Галіны на карэнішчы адыходзяць не непасрэдна ад карэнішча, а ад ніжняй часткі хвосціка ліста.

Роды Saccoloma і Orthiopteris маюць сцёблы, пакрытыя луской.

Ваі моцна рассечаныя, даволі жорсткія, з буйной тройчатай пласцінкай, часцей за ўсё тройчы пёрыстыя. Ніжняя пара пёраў ля свайго аснавання мае нектарнікі, якія вылучаюць салодкую вадкасць, што прываблівае мурашак.

Сорусы пакрытыя двума пакрывальцамі: вонкавым, якое з’яўляецца мадыфікацыяй краю ліста, і ўнутраным, рэальным пакрывальцам. Гэтыя два пакрывальцы, зрастаючыся часткова або цалкам, утвараюць двухстворкавую або паўчарападобную форму, унутры якой на прыўзнятым вольным ложку размяшчаюцца спарангіі. Сорусы зрушанага тыпу, прымацоўваюцца да ложа знізу і часткова па баках.

## Роды 
Паводле даных Каралеўскіх батанічных садоў у К’ю, у склад сямейства ўключана 18 родаў:

*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  , сямейства ўключае 10 родаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Распаўсюджанне і экалогія 
Прадстаўнікі сямейства растуць у Еўразіі (Кітай, Японія, Тайвань, поўнач Еўропы), Паўночнай Амерыцы (амаль паўсюль у Канадзе і ЗША, на поўначы Мексікі), ва ўмеранай частцы Паўднёвай Амерыкі, а таксама ў Аўстраліі і Новай Зеландыі.

Pteridium aquilinum — амаль касмапаліт, распаўсюджаны па ўсім зямным шары (акрамя палярных абласцей і пустыняў) на раўнінах і ў гарах (да 3 000 м). Найбольш часта ён сустракаецца ў светлых лясах або на лясных узлесках, звычайны на пясчанай глебе ў хваёвых лясах, на адкрытых узвышаных месцах, у зарасніках кустоў.

Некаторыя роды і віды вельмі паліморфныя.

## Спасылкі 
* 
* Dennstaedtiaceae  // The Plant List
* Family *Dennstaedtiaceae* Lotsy  // Germplasm Resources Information Network (GRIN Taxonomy).

Катэгорыя:Папарацепадобныя
Фёдар

**Фё́дар** (ад :  — Бог і  — дар) — мужчынскае імя славянскага паходжання.

Вядома з XV ст. як Феодор (1599), Федор (1528), Фёдар (1746), Фёдор (1764), Хведор (1567), Ходор (1539), Ходот (1597), Теодор (1589), Тедор (1560), Федко (1540), Федько (1528), Фетко (1540), Ходько (1636), Федюк (1541), Федец (1528), Федорко (1556), Федорец (1556), Хведко (1540), Хведько (1556), Хведюк (1540), Хведец (1540), Ходорец (1540), Хедко (1540), Ходко (1465), Ходута (1540), Хвец (1577), Хотка (1683), Фецко (1584), Федорика (1583), Федута (1567).

Ад імя «Фёдар» утвораны прозвішчы Фё́дараў, Федаро́віч, Фідаро́віч, Федарэ́нка, Федарэ́ц, Федару́к, Федарчу́к, Федарашчу́к, Федарке́віч, Фядо́рчанка, Фядо́рчык, Федары́нчык, Федако́віч, Фядзе́ня, Фядзе́ніч, Федзюко́віч, Федзючо́к, Фядзю́шка, Фядзе́еў, Фядзько́, Фе́дчанка, Фо́дчык, Фяду́к, Федуко́віч, Фядчу́к, Фяды́ніч, Фяду́ра, Фяду́ркін, Фіду́лаў, Фі́дрык, Фі́дчык, Хо́дар, Хо́дараў, Хадаро́віч, Хадарэ́нка, Хадаро́нак, Хадо́рка, Хадо́ркін, Хадарке́віч, Хадо́рчанка, Хадарэ́ц, Хадарцэ́віч, Хадару́к, Хвятке́віч, Хвяцко́віч, Хвядчэ́ня, Хве́дчык, Хвядчу́к, Тэадаро́віч, Федаро́ўскі, Тадо́рскі.

Імяніны: 19, 26 студзеня, 8, 14, 17, 21, 22, 24 лютага, 5, 8, 12, 15 чэрвеня, 4, 9, 12 ліпеня, 11, 28 жніўня, 4, 5, 12, 19, 20, 29 верасня, 7, 11, 23, 28 лістапада, 3, 27 снежня.

Фёдар
Дыега Беналья

**Дые́га Арла́нда Бена́лья** (; нар. , , Швейцарыя) — швейцарскі футбаліст італьянскага паходжання, брамнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Швейцарыі (2006—2014).

## Клубная кар’ера 
Беналья пачынаў кар’еру ў родным «Грасхоперы» з Цюрыха. У 2002 годзе швейцарац перайшоў у «Штутгарт», аднак за тры сезоны так і не згуляў за асноўную каманду, выступаючы толькі за «Штутгарт II».

У 2005 годзе Беналья перайшоў у партугальскі «Насьянал».

22 лютага 2008 года Беналья перайшоў у «Вольфсбург», падпісаўшы кантракт да 2012 года. У кастрычніку 2009 года кантракт быў падоўжаны яшчэ на год. 28 красавіка 2012 года Беналья падоўжыў кантракт з «Вольфсбургам» да 2017 года. У складзе «Вольфсбурга» доўгі час быў асноўным брамнікам і капітанам каманды.

16 чэрвеня 2017 года ў якасці свабоднага агента падпісаў кантракт з «Манака». Пакінуў каманду па заканчэнні кантракта ў чэрвені 2020 года, а ў жніўні 2020 года абвясціў пра завяршэнне кар’еры.

## Міжнародная кар’ера 
У 2006 годзе Беналья атрымаў выклік на чэмпіянат свету 2006, дзе ён быў трэцім брамнікам зборнай Швейцарыі. На чэмпіянат Еўропы 2008, чэмпіянат свету 2010 і чэмпіянат свету 2014 Беналья таксама прыцягваўся ў зборную, дзе быў ужо асноўным брамнікам. У жніўні 2014 года ён абвясціў пра завяршэнне кар’еры ў зборнай.

## Дасягненні 
 **«Грасхопер»**
* Чэмпіён Швейцарыі: 2001/02

 **«Вольфсбург»**
* Чэмпіён Германіі: 2008/09
* Уладальнік Кубка Германіі: 2014/15

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Швейцарыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Швейцарыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Грасхопер
Катэгорыя:Ігракі ФК Штутгарт II
Катэгорыя:Ігракі ФК Насьянал Фуншал
Катэгорыя:Ігракі ФК Вольфсбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Вольфсбург II
Катэгорыя:Ігракі ФК Манака
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Памалогія

**Памалогія** (ад лацінскага *pomum*&#x20;— плод, пладовае дрэва і грэчаскага *logos*&#x20;— слова, вучэнне, розум)&#x20;— навука аб сартах пладовых і ягадных раслін, адгалінаванне батанікі.

Каштоўныя даследаванні факусуюцца пераважна на развіцці тэхналогій культывавання новых сартоў фруктовых дрэў, вывучэнні іх фізіялогіі. Мэтай памалогіі з’яўляецца вывядзенне дрэў з павышанай якасцю садавіны, паляпшэнне прадукцыйнасці дрэў, памяншэнне сродкаў на вытворчасць садавіны.

**Памолаг** &#x20;— знаўца памалогіі, то ёсць батанік, які займаецца вывучэннем сартоў пладовых і ягадных раслін з мэтай адбору (селекцыі) лепшых з іх для гаспадарчай гадоўлі ў розных рэгіёнах, пастаяннага паляпшэння асобных сартоў і сартавога складу садоў у цэлым, рацыянальнага выкарыстання іх у пладаводстве.

Заснавальнікам памалогіі лічыцца А. Ц. Болатаў. У канцы XIX стагоддзя ён апісаў 600 сартоў яблынь і груш і метадалогію навукі.
Вырашальны ўплыў на развіццё навуковай памалогіі зрабілі ідэі карэннага паляпшэння і пераўтварэнні прыроды раслін І. У. Мічурына. Сучаснага зместу памалогіі як навуцы даў выбітны ўкраінскі навуковец-памолаг Л. П. Сімірэнка. Яго працы па пытаннях сортавывучэння, сортавыпрабавання і раянавання пладовых і ягадных культур атрымалі ўсеагульнае прызнанне. Цяпер у памалогіі асноўная ўвага надаецца параённаму вытворча-біялагічнаму вывучэнню сартоў, іх агратэхніцы, усебаковай характарыстыцы сорту.

Адна з першых ва Украіне памалагічных даследчых станцый заснавана ў 1913 годзе ў Крыме энтамолагам і фітапатолагам З. Макрэцкім.

## Літаратура 
*  — С. 108.

## Спасылкі 
* ПАМАЛОГІЯ

Катэгорыя:Батаніка
Катэгорыя:Раслінаводства
Хірскі манастыр

**Хірскі манастыр** — мужчынскі манастыр Грузінскай праваслаўнай царквы ў Кахетыі. Заснаваны ў VI стагоддзі святым Стэфанам Хірскім, магіла якога таксама знаходзіцца тут. Неаднаразова разбураўся і неаднаразова — у XI, XVI, XIX стагоддзях, аднаўляўся

## Літаратура 
* ეპისკოპოსი კირიონი. ღირსი სტეფანე და მის მიერ დაარსებული ხირსის მონასტერი. თბილისი, 1998 წელი.
* 

Катэгорыя:Кахетыя
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Грузіі
Ягадныя культуры

**Ягадныя культуры** — вялікая група пладовых культур, якая складаецца з шматгадовых кустоў, паўкустоў і травяністых раслін, якія даюць сакавітыя плады.

Ягадай звычайна называюць сакавіты нераскрыты шматнасенны плод, з тонкай скуркай і сакавітай мякаццю. Плод — ягада — характэрны для многіх сямействаў раслін: вінаградавых, паслёнавых, бруснічных, агрэставых і інш. У побыце ягадамі таксама называюць плады, якія з батанічнага пункту гледжання не з'яўляюцца такімі, напрыклад плады суніц, маліны, абляпіхі і некаторых іншых раслін.

## Практычнае значэнне ягадных культур 
Плады ягадных культур маюць важнае харчовае і лекавае значэнне. Дзікарослыя ягады служаць кормам для жывёл і птушак.
Плады ягадных культур утрымліваюць карысныя для харчавання чалавека вітаміны, арганічныя кіслоты, біялагічна актыўныя рэчывы, цукры, эфірныя алеі.

Чалавек здаўна ўжывае ў ежу духмяныя і смачныя як дзікарослыя, так і культурныя ягады, якія спрыяюць барацьбе з неспрыяльнымі фактарамі знешняга асяроддзя. Пры рэгулярным іх ужыванні наш арганізм выпрацоўвае імунітэт да многіх захворванняў, нават такім грозным, як гіпертанія, атэрасклероз, інфаркт міякарда, інсульт і інш.

У большасці сваім ягады спажываюць у свежым выглядзе, а для працяглага захоўвання іх сушаць або замарожваюць. Рыхтуюць з іх сокі, сіропы, варэнне, жэле, джэмы, павідла, мус, віна, наліўкі і інш

## Перавагі ягадных культур 
Ягадныя культуры маюць шэраг пераваг у параўнанні з іншымі пладовымі культурамі. Да іх ставяцца ранняе ўступленне ў плоданашэнне пасля пасадкі, раннія тэрміны паспявання пладоў (напрыклад, бружмель сіні, лічыцца самай хуткаспелай пладовай культурай), высокія і рэгулярныя ўраджаі, невялікі кампактны памер раслін, высокі ўзровень пластычнасці ягадных культур у залежнасці ад глебава-кліматычных умоў вырошчвання, адносная лёгкасць вегетатыўнага размнажэння сартоў (разеткамі, атожылкамі, адводкамі, тронкамі, вусамі).

## Недахопы ягадных культур 
У ягадных культур маюцца свае недахопы. Так, напрыклад, плады з-за тонкай далікатнай скуркі не падлягаюць працягламу захоўванню, хутка страчваюць спажывецкія якасці пасля збору ўраджаю, малатранспартабельныя. Большасць ягадных культур моцна паражаюцца хваробамі і шкоднікамі. Ягадныя культуры не адрозніваюцца даўгавечнасцю.

## Найбольш распаўсюджаныя ягадныя культуры 
* якія культывуюцца:
** суніцы
** парэчкі
** маліна
** агрэст
** буякі
** абляпіха
** бружмель ядомы
** актынідыя
* дзікарослыя:
** журавіны
** брусніцы
** чарніцы

## Літаратура 
* Сорта плодовых и ягодных культур. — М., 1953.
* Исачкин А. В. Сортовой каталог ягодных культур России. — М: ООО «Издательство Астрель»: ООО «Издательство АСТ», 2003. — 413 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-17-018485-9.
* Лесные ягоды в саду и огороде. Практическое пособие. — Ростов н/Д: изд-во «Проф-Пресс», 2001. — 192 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-88475-443-4.
Malus spectabilis

**Malus spectabilis** () — дрэва, від роду  сямейства , якое расце ў Кітаі і культывуецца ў гэтай краіне ў якасці дэкаратыўнай расліны.

## Батанічнае апісанне 
Лістападнае дрэва вышынёй да 8 метраў. Галіны чырванавата-карычневыя, маладыя парасткі апушаныя. Пупышкі таксама чырванавата-карычневыя, з рэдкім апушэннем.

Лісце эліптычнае або вузкаэліптычнае, даўжынёй 5-8 см, голае (маладое лісце пакрыта пухам з абодвух бакоў). Вярхушка ліставай пласцінкі коратка завостраная, краі з дробнымі зубчыкамі. Прылісткі плёнкавыя, 4-6 мм даўжынёй, вузкаланцэтныя.

Кветкі ў бутоне ружовыя, пасля распускання белыя, дыяметрам 4-5 см, сабраны ў парасонападобныя шчыткі па 4-6 штук. Кветаножкі даўжынёй 2-3 см, апушаныя. Чашалісцікі трохкутна-яйкападобныя, даўжынёй 2-4 мм, пасля цвіцення не ападаюць. Час цвіцення: красавік — май.

Плады дыяметрам каля 2 см, жоўтага колеру. Спеюць у жніўні—верасні.

## Прымяненне 
У паўночных і ўсходніх абласцях Кітая гэты від яблыні культывуецца ў якасці дэкаратыўнай расліны. Выведзена некалькі культурных формаў, у тым ліку з махрыстымі белымі і ружовымі кветкамі.

Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Флора Усходняй Азіі
Катэгорыя:Яблыня
Анансі

**Анансі** (у перакладзе з мовы ашанці — «павук»). Адзін з самых важных герояў міфаў заходнеафрыканскіх краін, такіх народаў як ашанці з групы народаў аканы.

## Вобраз Анансі ў міфалогіі і фальклоры 
Анансі ў міфалогіі часцей за ўсё — дэміург. З ім звязваюць з’яўленне сонца, дажджу, паходжанне мудрасці і казак. У некаторых міфах выступае як намеснік бога неба Н'яме, а ў некаторых — ён сын Бога неба, які выконвае ягоныя заданні. 

Нягледзячы на тое што гэта зааморфны герой (прымае вобраз павука), часам ён з’яўляецца ў абліччы чалавека (антрапаморфны герой) і нават мае сям’ю. Часцей за ўсё ён вельмі хітры, пры гэтым цалкам не адносіцца ні да дабра, ні да зла.

Для заходнеафрыканских плямён Анансі грае важную ролю, што пацвярджае наяўнасць прыказкі: «Няма казкі без Анансі». Ён з'яўляецца цэнтральным вобразам цэлых цыклаў казак. Пры гэтым у розных міфалагічных творах з'яўляецца і ягоная сям’я, якая адыгрывае важную ролю ў казках народаў Афрыкі. Гэта жанчына — часцей за ўсё яе імя Асасе Я, сын Анансі, а таксама Бог Н’яме, розныя звяры, людзі і г.д. 

Міфы пра Анансі і ягоную сям’ю адрозніваюцца паводле формы. Гэта могуць быць міфы, казкі пра жывёл, жарты, а таксама побытавыя апавяданні.

## Імёны Анансі 
Ашанці часта называюць Анансі — Кваку Анансі, што перакладаецца «павук Анансі».

Сустракаюцца варыянты ад Анансі на Ямайцы, да Нансі на Антылах і ў Сурынаме.

## Вобраз Анансі ў масавай культуры 
Вобраз Анансі адлбстраваны і ў масавай культуры.
* Ён адзін з герояў у мультфільмах Уолта Дыснея.
* Рок-група з Вялікабрытаніі Skunk Anansie назвалася імем Анансі.
* «Кароль павукоў» Анансі — гэта адзін з галоўных герояў рамана Чайна М’евіля «Пацучыны кароль».
* Анансі — адзін з герояў рамана Ніла Геймана «Амерыканскія багі» (а таксама экранізацыі гэтага рамана) і рамана «Дзеці Анансі».

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Павукі
Катэгорыя:Членістаногія і чалавек
Саркаптыформныя кляшчы

**Саркаптыформныя кляшчы** (*Sarcoptiformes*) — клада кляшчоў надатраду Acariformes, якой некаторыя сістэматыкі надаюць ранг атраду. Налічвае больш за 15&#x20;000 відаў, 230 сямействаў ў двух падатрадах.

Большасць прадстаўнікоў атраду валодае клюшняпадобнымі хеліцэрамі з моцнымі клюшнямі жавальнага тыпу.

Харчуюцца галоўным чынам цвёрдай расліннай ежай, а пераходзячы да паразітызму на пазваночных жывёлах, харчуюцца скурай, пер’ем, валасамі, вылучэннямі скурных залоз.

## Спасылкі 
* Acari (Synopsis of the described Arachnida of the World). insects.tamu.edu

*
Акарыформныя кляшчы

**Акарыформныя кляшчы** (*Acariformes*) — надатрад павукападобных з падкласу кляшчоў (Acari). Налічваюць звыш 30 тысяч відаў. Для кляшчоў гэтага надатраду характэрны анамарфоз — дабудоўванне сегментаў у ходзе жыцця.

## Будова шчацінак 
У складзе кутыкулы, якая пакрывае шчацінкі гэтых кляшчоў, прысутнічае пласт акцінахіціну (), які выклікае падвойнае праменепраламленне плоскапалярызаванага святла. Гэта прыкмета, а таксама наяўнасць трыхаботрый і некаторых іншых адчувальных шчацінак адрознівае прадстаўнікоў дадзенага надатраду ад іншых груп кляшчоў і паказвае на монафілію гэтай групы.

## Класіфікацыя 
Па новай класіфікацыі (2009, 2011), кладам  і  нададзены ранг атрадаў, а былым атрадам і падатрадам — статус падатрадаў і інфраатрадаў адпаведна. Для параўнання прыводзіцца альтэрнатыўная класіфікацыя паводле Дж. Халана (Joel Hallan).
; Класіфікацыя па Krantz, 2009
* Атрад Trombidiformes
** Падатрад Sphaerolichida
** Падатрад Prostigmata
*** Суперкагорта Labidostomatides
*** Суперкагорта Eupodides
*** Суперкагорта Anystides
**** Кагорта Anystina
**** Кагорта Parasitengonina
*** Суперкагорта Eleutherengonides
**** Кагорта Raphignathina
**** Кагорта Heterostigmatina
* Атрад Sarcoptiformes
** Падатрад Endeostigmata
*** Кагорта Alycina
*** Кагорта Nematalycina
*** Кагорта Terpnacarina
*** Кагорта Alicorhagiina
** Падатрад Oribatida
*** Суперкагорта Palaeosomatides (Palaeosomata)
*** Суперкагорта Enarthronotides (Enarthronota)
*** Суперкагорта Parhyposomatides (Parhyposomata)
*** Суперкагорта Mixonomatides (Mixonomata)
*** Суперкагорта Desmonomatides (Desmonomata)
**** Кагорта Nothrina
**** Кагорта Brachypylina
**** Кагорта Astigmatina (Astigmata)

;Класіфікацыя Дж. Халана
*** Падатрад Endeostigmata (30 родаў, 76 відаў)
*** Падатрад Eupodina (251 род, 1974 відаў)
*** Падатрад Labidostommatina (7 родаў, 37 відаў)
*** Падатрад Anystina (53 роды, 215 відаў)
*** Падатрад Parasitengona (930 родаў, 8796 відаў)
*** Падатрад Eleutherengona (878 родаў, 8492 відаў)
**** Секцыя Raphignathae
**** Секцыя Heterostigmata
** Атрад Astigmata (*syn.* Acaridida; 1096 родаў, 3419 відаў)
*** Падатрад Acaridia
*** Падатрад Psoroptidia
** Атрад Oribatida (атрад па Subías, 2009 ці падатрад па Zhang, 2011)
*** Падатрад Brachypylina
**** Інфраатрад Poronoticae
**** Інфраатрад Pycnonoticae
*** Падатрад Enarthronota
*** Падатрад Holosomata (*syn.* Desmonomata)
*** Падатрад Mixonomata
**** Інфраатрад Dichosomata
**** Інфраатрад Euptyctima
***** у тым ліку надсямейства Mesoplophoroidea (ці ў Hypochthonioidea згодна з Norton & Behan-Pelletier)
*** Падатрад Palaeosomata
*** Падатрад Parhyposomata
* Trombidiformes
** Атрад Prostigmata
** Атрад Sphaerolichida

## Літаратура 
* 
* Domes, K.; Althammer, M.; Norton, R. A.; Scheu, S.; Maraun, M. 2007. The phylogenetic relationship between Astigmata and Oribatida (Acari) as indicated by molecular markers. *Experimental & applied acarology* **42**: 159—171. .

## Спасылкі 
* Acari (Synopsis of the described Arachnida of the World). insects.tamu.edu

*
Cynodon

**Cynodon** — род травяністых раслін падсямейства Chloridoideae сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны. Каласкі дробныя, сціснутыя з бакоў, аднакветкавыя з зачаткам верхняй кветкі, сядзяць у два шэрагі на адным баку галін суквецця, сабраных парасонам на канцы сцябла. Покрыўных лусак дзве, карацей кветкавых. Ніжняя кветкавая луска ў выглядзе лодачкі з 3 жылкамі, верхняя кветкавая з двума кілямі. Тычынак 3, 2 слупка з пёрыстымі чырвонымі лычыкамі, якія выступаюць ніжэй верхавіны каласка.

## Таксанамія 
Род уключае 10 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Метлюжковыя
Мухін

**Мухін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алесь Васілевіч Мухін (нар. 1976) — капітан каманды ў Клубе «Што? Дзе? Калі?», прадпрымальнік.
* Валянцін Рыгоравіч Мухін (1926—2005) — Герой Савецкага Саюза, заслужаны лётчык-выпрабавальнік СССР, генерал-маёр авіяцыі.
* Васіль Піліпавіч Мухін (1917—1984) — Герой Савецкага Саюза.
* Генадзь Мікалаевіч Мухін (нар. 1956) — беларускі вучоны, доктар юрыдычных навук, прафесар.
* Мікалай Дзмітрыевіч Мухін (1907—1996) — вучоны ў галіне селекцыі раслін і насенняводства.
* Рыгор Дзянісавіч Мухін (1901—1992) — савецкі военачальнік.
* Уладзімір Васільевіч Мухін (нар. 1945) — беларускі матэматык.
Вуліца Багдана Хмяльніцкага

**Вуліца Багдана Хмяльніцкага** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

## Беларусь 
* Вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Бабруйску.
* Вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Баранавічах.
* вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Быхаве.
* вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Ваўкавыску.
* вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Віцебску.
* Вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Гомелі.
* вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Гродне.
* вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Давыд-Гарадку.
* вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Добрушы.
* Вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Лідзе.
* вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Магілёве.
* вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Маладзечне.
* вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Мар’інай Горцы.
* вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Мастах.
* вуліца Багдана Хмяльніцкага — вуліца ў Слуцку.

## Гл. таксама 
* Завулак Багдана Хмяльніцкага
Сялецкі сельсавет (Мсціслаўскі раён)

**Сяле́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) Сялец.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Дудчыцкі сельсавет** у складзе Мсціслаўскага раёна Калінінскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Лапаціна (Мсціслаўскі раён). З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Аршанскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Мсціслаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1963 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сялец, сельсавет перайменаваны ў Сялецкі. 20 лістапада 2013 года ў склад Мазалаўскага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (вёскі Вялікая Зяціца, Галкавічы, Жыгалава і Лар’янава). 28 лістапада 2017 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Краснагорскага сельсавета.

## Населеныя пункты 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў:
* Беразуйкі — вёска
* Вароўскага — вёска
* Дудчыцы — вёска
* Каленькава — вёска
* Колтава — вёска
* Ластрыгіна — вёска
* Слёзкі — вёска
* Сялец — аграгарадок
* Цяляткава — вёска

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (13 населеных пунктаў) складала 866 чалавек, з іх 94,9 % — беларусы, 2,3 % — рускія, 1,8 % — армяне.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мсціслаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2017 годзе
Вуліца Багдана Хмяльніцкага (Віцебск)

**Вуліца Багдана Хмяльніцкага** — вуліца ў цэнтральнай частцы Віцебска, у Кастрычніцкім раёне. Першапачаткова вуліца называлася **Сянны бульвар** (перайменаваны 28 студзеня 1919 года ў **Пралетарскі**, а ў 1954 годзе названы ў гонар запарожскага гетмана Хмяльніцкага).
У 1922 годзе была перайменавана ў гонар нямецкага эканаміста Ласаля.

Працягласць вуліцы ад плошчы Перамогі да вуліцы Гогаля складае 685 м. Забудова ў раёне вуліцы існуе з XVIII стагоддзя. Да вайны была забудавана 1-2-павярховымі дамамі, пасляваенная забудова (1950—1970) 2-5-павярховымі будынкамі. Праезжая частка вуліцы па сярэдзіне падзелена бульварам. На сваім працягу вуліца перасякаецца з вул. Праўды. Да вуліцы прымыкаюць вуліца Шубіна, вуліца Шрадэра і Авіяцыйны завулак.

3 ліпеня 1944 года, у гонар вызвалення горада, на Сянной плошчы быў праведзены парад партызан.

У 1940-х-1970-х гадах бульвар Хмяльніцкага ўпрыгожваў помнік Багдану Хмяльніцкаму.

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1
Катэгорыя:Вуліцы Віцебска
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Багдана Хмяльніцкага
Мокен

**Мо́кен** (саманазва: *Mawken*, ) — група аўстранезійцаў, карэнныя насельнікі архіпелага М’ёй у М’янме і ўзбярэжжа Андаманскага мора ў Тайландзе. З-за вандроўнага ладу жыцця ў лодках іх часта называюць марскімі цыганамі або марскімі качэўнікамі. Агульная колькасць (2017) — каля 6800 чал.

[thumb|left|Рассяленне марскіх качэўнікаў на [Паўднёва-Усходняя Азія|паўднёвым усходзе Азіі. ]]
Паходжанне мокен да канца не высветлена. У 2-й палове XX ст. выказваліся думкі, што мокен нашчадкі старажытных аўстралоідаў або маюць агульнае паходжанне з Аранг-Лаўт. Паводле вуснай традыцыі, з’явіліся на ўзбярэжжы Андаманскага мора ў сярэднявеччы па запрашэнні валадара Бірмы.

Генетычнае даследаванне, апублікаванае ў 2012 г., паказала, што мокен найхутчэй паходзяць з болей паўднёвых раёнаў Паўднёва-Усходняй Азіі. У выніку эндагаміі іх генетычная спадчына вельмі аднастайная.

Мокен дзеляцца на тры родава-тэрытарыяльныя групы з асабістымі саманазвамі. У мінулым разглядаліся як частка Аранг-Лаўт, хаця не атаяснялі сябе з гэтым малакскім народам. Прынятая цяпер як агульная назва **мокен** належыць самай вялікай родава-тэрытарыяльнай групе.

Мокен традыцыйна жывуць у доўгіх лодках *kabang*, займаюцца рыбалоўствам, паляваннем і збіральніцтвам на беразе. У мінулым рубілі лес, гандлявалі караламі. Цяпер большасць аддае перавагу сталаму жыццю ў вёсках, якія будуюць на па́лях на беразе мора.

Вернікі захоўваюць анімістычныя традыцыі і культ продкаў.

У 2005 годзе СМІ надавалі вялікую ўвагу астравам, дзе жывуць мокен, падчас аднаўлення пасля цунамі 2004 года ў Паўднёва-Усходняй Азіі, калі загінулі сотні тысяч чалавек. Дзякуючы ведам пра мора мокен у гэты час выратавалі мноства людзей.

## Гл. таксама 
* Аранг-Лаўт
* Баджа
* Везу

## Спасылкі 
* Sea Gypsies of Myanmar
* ‘The ocean is our universe’
* The Moken People

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Тайланда
Катэгорыя:Народы М’янмы
Катэгорыя:Аўстранезійцы
Яблычны сок

**Яблычны сок** — сок, выціснуты з яблыкаў. Салодкі смак абумоўлены утрыманнем у яблыках натуральнага цукру. У сучасным свеце значная частка яблычнага соку вырабляецца прамысловым шляхам, уключаючы пастэрызацыю і асептычную ўпакоўку. Таксама ў вялікіх колькасцях яблычны сок вырабляецца з канцэнтрату. У цэлым шэрагу краін, уключаючы Германію, ЗША, Кітай і Польшчу, яблычны сок з’яўляецца адным з самых распаўсюджаных безалкагольных напояў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Напоі
ZombiU

**ZombiU** () — камп’ютарная гульня ў жанры survival horror, распрацаваная кампаніяй «Ubisoft Montpellier» і выдадзеная студыяй «Ubisoft» для кансолі Wii U 18 лістапада 2012 года.

## Гульнявы працэс 
Смерць персанажа ў гульні не пацягне за сабой канец гульні. Ён працягне выжываць і прасоўвацца па сюжэце, але ўжо ў ролі іншага персанажа (паліцэйскага, пілота, даяркі, настаўніка). Калі персанаж гіне ад зубоў зомбі, то ён становіцца адным з зомбі і вядзе жыццё хадзячага трупа ўжо без удзелу гульца. Пасля смерці чарговага персанажа змесціва кішэняў ці заплечніка не з’явіцца ў новага выжылага. Каб вярнуць аптэчку, банку энергетычнага напою ці драбавік з патронамі, прыйдзецца прабегчыся да месца гібелі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2012 года
Заазерскае

**Заазерскае** — тапонім:

* Адна з назваў возера Заазер'е ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці
* Заазерскае — возера ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці
Заазерскае (возера, Бялыніцкі раён)

**Заазе́рскае** — возера ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Клява, каля вёскі Заазер’е.

Плошча паверхні возера 0,58 (0,6) км². Даўжыня 1,01 км, найбольшая шырыня 0,75 км, даўжыня берагавой лініі 2,85 (2,92) км. Найбольшая глыбіня 9 м, сярэдняя 5,02 м. Аб’ём вады ў возеры 3,01 млн м³. Плошча вадазбору 8,8 км².
Схілы катлавіны возера спадзістыя, вышынёй 4—6 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, часткова забалочаныя. Дно высланае сапрапелем.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, плотка, краснапёрка, гусцяра, карась, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-71. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Бялыніцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
М’ёй (архіпелаг)

**М’ёй**, або **М’ей** () — група астравоў у Андаманскіх моры ўздоўж паўднёва-ўсходніх берагоў М’янмы. Плошча — каля 3500 км².

## Прырода 
Архіпелаг сфарміраваўся ў выніку заканчэння апошняга ледавіковага перыяду і наступлення акіяна на кантынентальную сушу. Для геалогіі характэрны комплексы вапнякоў, гранітаў, пясчаніка. Дзякуючы працэсу выветрывання скалістыя берагі астравоў маюць пячоры, прыродныя аркі і выглядаюць вельмі маляўніча. Асабліва вядомы так званыя чорныя скалы. У навакольных водах здабываюць нафту. 

Клімат трапічны вільготны, вызначаны дзеяннем сезонных мусонаў. У чэрвені — жніўні сярэдняя колькасць ападкаў дасягае 375—410 мм у месяц. Найбольш сухі месяц — студзень, калі сярэдняя колькасць ападкаў не перавышае 13 мм. Сярэднегадавая тэмпература — +28,5°C.  

На многіх астравах захаваліся лясы, населеныя малпамі, яшчаркамі, змеямі, кракадзіламі, рознымі відамі птушак. Для захавання прыроды ў 1997 г. улады М’янмы забаранілі вырубку лясоў. 

## Культурныя асаблівасці 
Архіпелаг М’ёй здаўна населены аўстранезійцамі-мокен, якія захоўваюць качавы лад жыцця, сезонна перамяшчаюцца на лодках паміж астравамі. З 1996 г. развіваецца міжнародны турызм.

## Спасылкі 
* The fascinating geology of Myanmar’s Mergui Archipelago
* The Andaman Sea Rocks 
* Myanmar — Mergui Archipelago 
* The lost world: Myanmar’s Mergui islands

Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Астравы М’янмы
М’ёй
Альфрэд Налепа

**Альфрэд Налепа** (, 19 снежня 1856, Вершац — 11 снежня 1929, Бадэн блізу Вены) — аўстрыйскі заолаг, спецыяліст у галіне акаралогіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 снежня 1856 года ў Вершацы (цяпер Вршац) у сям'і прафесара. Пасля заканчэння вучобы ў гімназіі ў 1875 годзе паступіў ва ўніверсітэт Вены, з 1886 года выкладаў у Лінцы, у 1892 годзе вярнуўся ў Вену, дзе працаваў у якасці прафесара натуральных навук у гімназіі. Апісаў і сістэматызаваў мноства відаў галаўтваральных кляшчоў сямейства Eriophyidae. За выдатныя заслугі ў галіне адукацыі і навуковых даследаванняў быў узнагароджаны рыцарскім крыжам ордэна Франца Іосіфа з дараваннем тытула дарадцы ўраду. Памёр 11 снежня 1929 года.

## Асноўныя працы 
* *Beiträge zur Systematik der Phytopten*, 1889
* *Beiträge zur Kenntniss der Phyllocoptiden*, 1894
* *Die Naturgeschichte der Gallmilben*, 1894
* *Eriophyidae (Phytoptidae)*, 1898.
* *Eriophyiden-Gallenmilben*, 1911

Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Заолагі Аўстрыі
Седэрберг

**Седэрберг** (*Cederberg mountains*, кедравыя горы) — горны масіў, складзены пераважна з пясчаніку. Знаходзіцца прыкладна ў 200 км на поўнач ад горада Кейптаўн (ПАР).

Горы знакамітыя сваімі вясновымі (жнівень-верасень) кветкавымі лугамі і разнастайнасцю флоры. Гэтымі гарамі абмяжоўваецца натуральны арэал Aspalathus linearis — расліны, з якой атрымліваюць напой ройбас (ройбуш).

## Спасылкі 
* http://www.cederberg.co.za
* http://www.clanwilliam.info/

Катэгорыя:Горы ПАР
Катэгорыя:Заходне-Капская правінцыя
Ланін

**Ланін** () — конусападобны стратавулкан на мяжы Аргенціны і Чылі.

## Апісанне 
З'яўляецца часткай двух нацыянальных паркаў:  у Аргенціне і  ў Чылі. З'яўляецца сімвалам аргенцінскай правінцыі Неўкен, выява вулкана змешчана на сцягу і згадваецца ў гімне правінцыі.

Хоць дата яго апошняга вывяржэння не вядомая, паводле ацэнак, яно адбылося на працягу апошніх 10 000 гадоў. Пасля землятрусу ў Вальпараіса ў 1906 годзе мясцовыя газеты паведамілі, што нібыта вулкан вывяргаўся, аднак гэтая навіна была пастаўлена пад сумнеў.

Ланін ляжыць на Атлантыка-Ціхаакіянскім водападзеле Анд. Паводле дамовы аб мяжы 1881 года, па гары праходзіць дзяржаўная мяжа паміж Аргенцінай і Чылі.

## Гл. таксама 
* Спіс вулканаў Чылі
* Спіс вулканаў Аргенціны

Катэгорыя:Вулканы Аргенціны
Катэгорыя:Горы Аргенціны
Катэгорыя:Горы Чылі
Катэгорыя:Стратавулканы Чылі
Aphananthe aspera

**Aphananthe aspera** — дрэва, від кветкавых раслін роду Aphananthe.

## Арэал 
Расце на схілах і стромкіх берагах на вышынях паміж 100 і 1600 метраў. Расце у правінцыях Аньхой, Фуцзянь, Гуандун, Гуансі, Гуйчжоу, Хубэй, Хунань, Цзянсу, Цзянсі, Шэньсі, Шаньдун, Шаньсі, Сычуань, Юньнань, Чжэцзян Кітая і Тайваня. Ён таксама сустракаецца ў Японіі, Карэі і В'етнаме.

## Выкарыстанне 
Выкарыстоўваецца як дэкаратыўная расліна ў класічных кітайскіх садах. *Aphananthe aspera* — гэта крыніца валокнаў і драўніны, выкарыстоўваецца для вырабу паперы. Лісце, сабранае восенню, выкарыстоўваюць як дробную наждачную паперу для паліроўкі драўніны і аналагічных матэрыялаў.. Са згаданых крыніц незразумела, што дае эфект наждачнай паперы: шурпатасць лісця ці ўтрыманне ў ім абразіўных фіталітаў.

Катэгорыя:Каноплевыя
Экзарацыя

**Экзарацыя** (ад ) — разбурэнне горных парод глетчарным ледавіком, які спаўзае. У прыватнасці, разбурэнне ложа ледавіка абломкамі горных парод, якія ўмёрзлі ў лёд. Іншая назва — ледавіковае выўзворванне.

Для мацерыковых і горных ледавікоў вылучаюць *зону экзарацыі*, блізкую да вобласці жыўлення, дзе ледавік робіць толькі разбуральную працу. Тут утвараюцца такія формы рэльефу, як трогі, барановыя ілбы і інш. Часта адсюль выносіцца ўвесь асадкавы чахол і агаляюцца масіўна-крышталічныя карэнныя пароды, на якіх ледавік фармуе характэрныя разоры, шнары і штрыхоўку. Па-за гэтай зоны экзарацыя таксама можа выяўляцца, але паралельна з ледавіковай акумуляцыяй, у прыватнасці, пры ўтварэнні друмлінаў.

У выніку мацерыковых абледзяненняў у Еўропе сфармавалася вялікая зона экзарацыі на тэрыторыі Балтыйскага шчыта.

## Літаратура 
* Мала гірнича енциклопедія : у 3 т. / за ред. В. С. Білецького. — Д. : Східний видавничий дім, 2004—2013.

Катэгорыя:Геалагічныя працэсы
Катэгорыя:Гляцыялогія
Катэгорыя:Фізічная геаграфія
Вазірыстан

**Вазірыстан** — горны рэгіён на паўночным захадзе Пакістана на мяжы з Афганістанам. Складаецца з пакістанскіх падправінцый Паўночны Вазірыстан і Паўднёвы Вазірыстан, якія ўваходзяць у Тэрыторыю плямёнаў пад асаблівым сумесным кіраваннем федэральнага цэнтра і мясцовых уладаў. Плошча — 11 585 км² (у тым ліку каля 5000 — паўночная і 6500 — паўднёвая часткі). Вазірыстан размешчаны на захад і паўднёвы захад ад Пешавара, ад міжрэчча Курам і Кайру да ракі Гамаль.

Насельніцтва (1998) — 791 087 чалавек (у тым ліку 361 246 — у паўночнай i 429 841 — у паўднёвай частках), пераважна — пуштуны.

## Гісторыя 
З 1893 года Вазірыстан — тэрыторыя, фактычна незалежная як ад англійскіх дамініёнаў, так і ад афганскага ўрада. У 1947 годзе Вазірыстан увайшоў у склад незалежнага Пакістана.

З 2001 года Вазірыстан з’яўляецца апорай руху Талібан, выгнанага з Афганістана. Талібы адціснулі традыцыйных племянных правадыроў і з 2004 года захапілі фактычную ўладу ў рэгіёне. 14 лютага 2006 года на тэрыторыі Паўночны Вазірыстан было абвешчана аб аднаўленні незалежнасці і стварэнні Ісламскага дзяржавы Вазірыстан. Пазней, нягледзячы на спробы пакістанскай арміі аднавіць цэнтральную ўладу, тэрыторыя ІДВ пашырылася за кошт большай часткі Паўднёвага Вазірыстана.

Самаабвешчаная дзяржава Вазірыстан не прызнана ніводнай краінай свету. Армія ІДВ налічвае некалькі дзясяткаў тысяч байцоў і складаецца з жыхароў як Вазірыстана, так і суседніх правінцый Пакістана і Афганістана. 7 жніўня 2007 года Пакістан правёў буйную вайсковую аперацыю супраць баевікоў руху Талібан ў Паўночным Вазірыстане.

12 снежня 2009 года прэм’ер-міністр Юсуф Рэза Гілані абвясціў пра перамогу Пакістана ў Паўднёвым Вазірыстане. Пасля перамогі пакістанскіх войскаў, Вазірыстан спыніў сваё існаванне. Пад кантролем баевікоў засталіся толькі некалькі раёнаў Паўночны Вазірыстан.

29 кастрычніка 2010 года Міністр замежных спраў Пакістана, Шах Махмуд Курэшы зрабіў заяву, што 35-тысячная групоўка пакістанскіх войскаў гатовая да пачатку баявых дзеянняў супраць талібаў у Паўночным Вазірыстане. Па стане на 2015 год, Пакістан не аднавіў кантроль над тэрыторыяй.

Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы
Музафарабад

**Музафарабад** (, ) — адміністрацыйны цэнтр пакістанскай тэрыторыі Азад Джаму і Кашмір. Падчас землятрусу 2005-га года ў горадзе было разбурана 80% будынкаў.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва:

Катэгорыя:Гарады Пакістана
Зборная Пакістана па футболе

**Зборная Пакістана па футболе** — каманда, якая прадстаўляе Пакістан на міжнародных сустрэчах і турнірах па футболе. Кантралюецца Федэрацыяй футбола Пакістана. Член ФІФА з 1948 года. Зборная Пакістана згуляла свой дэбютны матч у 1950 годзе.

Пакістан выйграў Кубак Каломба ў 1952 годзе. На Паўднёваазіяцкіх гульнях зборная выйграла чатыры залатыя медалі ў 1989, 1991, 2004, 2006 і заваявала адзін бронзавы медаль ў 1987 годзе.

## Чэмпіянат свету 
* 1930—1986 — *не ўдзельнічала: была часткай Брытанскай імперыі да 1947*
* 1990—2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Кубак Азіі 
* 1956 — *знялася з турніру*
* 1960 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1964 — *не ўдзельнічала*
* 1968 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1972 — *не ўдзельнічала*
* 1976 — *знялася з турніру*
* 1980 — *не ўдзельнічала*
* 1984—2019 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Кубак Паўднёвай Азіі 
* 1993 — чацвёртае месца
* 1995 — першы раўнд
* 1997 — трэцяе месца
* 1999 — першы раўнд
* 2003 — чацвёртае месца
* 2005 — паўфінал
* 2008 — групавы этап
* 2009 — групавы этап
* 2011 — групавы этап
* 2013 — групавы этап
* 2015 — *не ўдзельнічала*
* 2018 — паўфінал

Пакістан
Катэгорыя:Футбол у Пакістане
Павуцінныя кляшчы

**Павуцінныя кляшчы** (*Tetranychidae*) — сямейства кляшчоў з падатраду Prostigmata атраду Trombidiformes. Сустракаюцца ва ўсіх рэгіёнах, уключаючы Антарктыку. Больш за 1270 відаў, 95 родаў. Дробныя кляшчы, даўжыня менш за 1 мм. Вачэй дзве пары, ногі складаюцца з 5 членікаў. Расліннаедныя (у тым ліку небяспечныя шкоднікі культурных раслін), вылучаюць павуцінне. Самы вядомы прадстаўнік сямейства *Tetranychus urticae* мае касмапалітнае распаўсюджанне.

## Класіфікацыя 
Сямейства падзяляецца на наступныя подсемейства, трыба і роды:

Bryobinae Berlese
* Bryobini Reck
:* *Neoschizonobiella* Tseng
:* *Sinobryobia* Ma et al.
:* *Marainobia* Meyer
:* *Bryobia* Koch
:* *Toronobia* Meyer
:* *Pseudobryobia* McGregor
:* *Strunkobia* Livshitz & Mitrofanov
:* *Mezranobia* Athias-Henriot
:* *Eremobryobia* Strunkova & Mitrofanov
:* *Bryobiella* Tuttle & Baker
:* *Hemibryobia* Tuttle & Baker

* Hystrichonychini Pritchard & Baker
:* *Bryocopsis* Meyer
:* *Tetranychopsis* Canestrini
:* *Notonychus* Davis
:* *Dolichonobia* Meyer
:* *Monoceronychus* McGregor
:* *Mesobryobia* Wainstein
:* *Hystrichonychus* McGregor
:* *Parapetrobia* Meyer & Rykev
:* *Peltanobia* Meyer
:* *Tauriobia* Livshitz & Mitrofanov
:* *Aplonobia* Womersley
:* *Paraplonobia* Wainstein
:* *Beerella* Wainstein
:* *Magdalena* Baker & Tuttle
:* *Porcupinychus* Anwarullah
:* *Afronobia* Meyer

* Petrobiini Reck
:* *Neotrichobia* Tuttle & Baker
:* *Schizonobiella* Beer & Lang
:* *Schizonobia* Womersley
:* *Dasyobia* Strunkova
:* *Lindquistiella* Mitrofanov
:* *Edella* Meyer
:* *Petrobia* Murray

Tetranychinae Berlese
* Eurytetranychini Reck
:* *Atetranychus* Tuttle et al.
:* *Synonychus* Miller
:* *Eurytetranychus* Oudemans
:* *Eurytetranychoides* Reck
:* *Eutetranychus* Banks
:* *Meyernychus* Mitrofanov
:* *Aponychus* Rimando
:* *Paraponychus* Gonzalez & Flechtmann
:* *Sinotetranychus* Ma & Yuan
:* *Anatetranychus* Womersley
:* *Duplanychus* Meyer

* Tenuipalpoidini Pritchard & Baker
:* *Eonychus* Gutierrez
:* *Crotonella* Tuttle et al.
:* *Tenuipalpoides* Reck & Bagdasarian
:* *Tenuipalponychus* Channabasavanna & Lakkundi

* Tetranychini Reck
:* *Brevinychus* Meyer
:* *Sonotetranychus* Tuttle et al.
:* *Mixonychus* Meyer & Ryke
:* *Evertella* Meyer
:* *Panonychus* Yokoyama
:* *Allonychus* Pritchard & Baker
:* *Schizotetranychus* Trägårdh
:* *Yunonychus* Ma & Gao
:* *Yezonychus* Ehara
:* *Neotetranychus* Trägårdh
:* *Acanthonychus* Wang
:* *Mononychellus* Wainstein
:* *Platytetranychus* Oudemans
:* *Eotetranychus* Oudemans
:* *Palmanychus* Baker & Tuttle
:* *Atrichoproctus* Flechtmann
:* *Xinella* Ma & Wang
:* *Oligonychus* Berlese
:* *Hellenychus* Gutierrez
:* *Tetranychus* Dufour
:* *Amphitetranychus* Oudemans

## Літаратура 
* Рекк Г. Ф., Определитель тетраниховых клещей, Тб., 1959.
* Fan Q.-H. & Zhang Z.-Q. 2005. Raphignathoidea (Acari: Prostigmata). Fauna of New Zealand 52. Manaaki Whenua Press. 400 pp.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Павуцінныя кляшчы
Бутэлька

**Бутэлька** (ад , ), а таксама **пляшка** — ёмістасць для доўгачасовага захоўвання вадкасцяў, высокі посуд пераважна цыліндрічнай формы і з вузкім горлам, зручным для закаркоўвання.

Вырабляецца пераважна са шкла, часта цёмнага, у апошні час распаўсюджаныя бутэлькі з палімерных матэрыялаў (звычайна з поліэтылентэрэфталату). Радзей сустракаюцца бутэлькі з керамікі, металу і іншых матэрыялаў. Вядомыя таксама натуральныя «гарбузовыя бутэлькі» — калебасы.

Для тэхнічных, навуковых і медыцынскіх мэтаў вырабляюцца бутэлькі з нанесенай шкалой, якая дазваляюе прыблізна вымяраць аб'ём налітай вадкасці. Для лабараторных мэтаў вырабляюцца бутэлькі рознай формы, напрыклад, з двума рыльцамі.

## Гл. таксама 
* Бляшанка
* Слоік
* Эфект бутэлечнага рыльца

Катэгорыя:Посуд
Катэгорыя:Шклатара
Харама

**Хара́ма** () — рака ў Іспаніі, правы прыток ракі Таха. Бярэ пачатак у Цэнтральнай Кардыльеры. Цячэ на поўдзень, працякае на ўсход ад Мадрыда. Упадае ў раку Таха ў раёне населенага пункта Аранхуэс. Найбуйнейшы прыток - Тахунья.

Даўжыня ракі складае 190 км, плошча басейна - 11 596,81 км². На рацэ створана некалькі вадасховішчаў, якія выкарыстоўваюцца для арашэння.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Іспаніі
Таўда (рака)

**Таўда́** () — рака ў Расіі, у Заходняй Сібіры, левы прыток ракі Табол (басейн ракі Об). Працякае ў Свярдлоўскай і Цюменскай абласцях.

Даўжыня ракі 719 км (з Лозьвай — 1356 км), плошча вадазбору — 88 100 км². Выток знаходзіцца на ўсходнім схіле Уральскіх гор (Сярэдні Урал), у месцы зліцця рэк Сосьва і Лозьва. Вусце ракі знаходзіцца за 116 км па левым беразе ракі Табол. Па Заходне-Сібірскай раўніне цячэ па дне шырокай даліны. Рэчышча вельмі звілістае. Жыўленне ракі змяшанае, снегавое жыўленне пераважае. Расход вады на адзнацы за 237 кіламетрах ад вусця

На рацэ знаходзіцца горад Таўда.

## Літаратура 
* 
* Тавда // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.

## Спасылкі 
* Река Тавда // Государственный водный реестр РФ
* *Фролова Н. Л., Сурков В. В.* Тавда // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* [Тавда (река) // Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия](http://megabook.ru/article/Тавда%20(река))

Катэгорыя:Рэкі Свярдлоўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Цюменскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Іртыша