Іракскае дасье

**Іраксае дасье** () — агульная назва для 391 832 дакументаў, апублікаваных 22 кастрычніка 2010 года міжнароднай некамерцыйнай арганізацыяй WikiLeaks, што змяшчаюць сакрэтныя звесткі пра вайну ў Іраку і яго акупацыю амерыканскімі войскамі з 1 студзеня 2004 па 31 снежня 2009 (за выключэннем мая 2004 і сакавіка 2009). Публікацыя гэтых дакументаў з’яўляецца самай буйной уцечкай засакрэчаных ваенных дакументаў у гісторыі. «Дасье» ўяўляе сабою справаздачы амерыканскіх вайскоўцаў, якія былі задзейнічаны ў вайне ў Іраку, і пралівае святло на многія факты, якія ўрад ЗША хаваў ад сусветнай грамадскасці: гібель мірных жыхароў, здзекі над зняволенымі і ролю Ірана ў канфлікце.

## Змест дакументаў 
### Злачынствы супраць грамадзянскіх 
Брытанская газета The Guardian пісала, што, паводле дакументаў, больш за 15 000 грамадзянскіх асоб загінулі ў выніку перш невядомых здарэнняў. З 109032 чалавек, якія загінулі ў Іракскую вайну, 66 081 не з’яўляліся камбатантамі. The Guardian, прааналізаваўшы выкладзеныя WikiLeaks дакументы, прыйшла да высновы, што ўлады ЗША не сталі расследаваць сотні паведамленняў аб жорсткім абыходжанні, катаваннях, згвалтаваннях і нават забойствах, учыненых іракскай паліцыяй і кааліцыйнымі сіламі, што насілі сістэматычны характар. Паводле высноў, зробленых амерыканскай газетай The New York Times, у дакладах выразна прасочваецца, што большасць грамадзянскіх асоб былі забіты іншымі іракцамі. Самымі страшнымі днямі вайны сталі 31 жніўня 2005 года, калі 950 мірных жыхароў загінулі ў цісканіне на мосце ў Багдадзе ў выніку выкліканай выбухамі панікі,  і 14 жніўня 2007 года, калі закладзеныя ў грузавіках бомбы забралі жыцці больш за 500 чалавек у сельскай мясцовасці паблізу мяжы з Сірыяй. Таксама ў дакументах фігуравала прыватная амерыканская ахоўная фірма «Блэкуотэр», супрацоўнікі якой адкрывалі агонь па мірных грамадзянах, але супраць іх у выніку не былі нават высунуты абвінавачванні. Паводле аналізу дакументаў часопісам Science, як мінімум 150 000 чалавек было забіта падчас Іракскай вайны, і 80% з іх — мірнае насельніцтва.

### Здзекі над зняволенымі 
У шматлікіх паведамленнях аб жорсткім абыходжанні з затрыманымі, многія з якіх суправаджаліся медыцынскімі справаздачамі, даваліся апісанні зняволеных з завязанымі вачыма, падвешанымі за запясці або за шчыкалаткі, якія падвяргаліся збіццю кулакамі і нагамі, а таксама катаванням электрычным токам. Шэсць справаздач заканчваюцца пацверджанай смерцю зняволенага. Яны таксама праходзілі падрыхтоўку ў Хезбале, ваенізаванай ліванскай шыіцкай арганізацыі. У справаздачах змяшчалася інфармацыя аб тым, што амерыканскія назіральныя самалёты знікалі з радараў над іранскай тэрыторыяй.
### Злачынствы супраць паўстанцаў 
Паводле адной са справаздач, меўся інцыдэнт, калі амерыканскія ваенныя адкрылі агонь з верталёта «Апач» па партызанах, што спрабавалі здацца.

## Рэакцыя 
* Амерыканскія ўлады і ў прыватнасці Пентагон адразу асудзілі публікацыю дакументаў арганізацыяй WikiLeaks як парушэнне заканадаўства. Публікацыю матэрыялаў асудзілі дзяржсакратар Хілары Клінтан і былы пасол у Іраку Раян Крокэр. Пентагон заявіў з нагоды інфармацыі аб смерці сярод грамадзянскага насельніцтва, якая змяшчаецца ў дакументах, што *«колькасць загінулых грамадзянскіх асоб у вайне ў Іраку так і не было названа і былі праігнараваны здзекі над зняволенымі з боку іракскіх войск»*. Прэс-сакратар Пентагона палкоўнік Дэйв Лапан дадаў, што вайскоўцы ЗША ніколі не сцвярджалі, што валодаюць дакладным лікам забітых мірных грамадзян у Іраку.
* Вярхоўны камісар па правах чалавека ў ААН Наванетхем Пілэй заявіў, што *«ЗША і Ірак павінны расследаваць заяўленыя ў дакументах, апублікаваных WikiLeaks, злоўжыванні»*. Спецыяльны дакладчык ААН па пытанні аб катаваннях Манфрэд Новак заклікаў да *«больш поўнага расследавання, які ўключае меркаваныя злачынствы ЗША»*.
* Amnesty International заявіла, што дзеянні амерыканскіх вайскоўцаў у сувязі з інфармацыяй аб верагодных катаваннях зняволеных маглі парушаць міжнароднае права. Арганізацыя, па заяве іх прадстаўніка, *«занепакоена тым, што ўлады ЗША здзейснілі сур’ёзнае парушэнне міжнароднага права, перадаўшы тысячы затрыманых іракскім сілам бяспекі, якія, як яны ведалі, катуюць затрыманых і абражаюць іх годнасць у шакавальным маштабе»*.

## Справа Чэлсі Мэнінг 
Чэлсі Мэнінг (у мінулым Брэдлі Мэнінг), якая з 2009 года служыла ў Іраку ў якасці аналітыка разведкі і мела доступ да сакрэтнай інфармацыі, была асуджана ў ліпені 2013 года ваенным трыбуналам за парушэнні Закона аб шпіянажы і іншыя правапарушэнні пасля апублікавання WikiLeaks сакрэтных або несакрэтных, але канфідэнцыйных ваенных і дыпламатычных дакументаў. Было ўстаноўлена, што Мэнінг у пачатку 2010 года перадала інфармацыю супрацоўніку WikiLeaks Адрыяну Лама, з якім яна пазнаёмілася праз Інтэрнэт. Мэнінг была абвінавачана ў 22 злачынствах, сярод якіх была дапамога ворагу, што караецца смяротным пакараннем. У лютым 2013 яна прызнала віну па 10 з прад’яўленых ёй абвінавачванняў, а 30 ліпеня яна была прызнана вінаватай у 17 першапачатковых абвінавачваннях і выпраўленых версіях чатырох іншых, але была апраўдана за аказанне дапамогі ворагу. Яна была прысуджана да 35 гадоў пазбаўлення волі ў дысцыплінарных казармах з максімальнай бяспекай у Форт-Лівенорце. 17 студзеня 2017 года прэзідэнт ЗША Барак Абама замяніў прысуд Мэнінг на сем гадоў пазбаўлення волі пачынаючы з даты арышту (20 мая 2010 года). Мэнінг выйшла з турмы 17 мая 2017 года. Заснавальнік WikiLeaks Джуліян Асанж раней выказваў гатоўнасць да экстрадыцыі ў ЗША у абмен на памілаванне Мэнінг.

## Гл. таксама 
* Даклад Тагубы

## Зноскі 
Катэгорыя:Вайна ў Іраку
Катэгорыя:Ваенныя злачынствы
Катэгорыя:Падзеі 22 кастрычніка
Катэгорыя:Кастрычнік 2010 года
Катэгорыя:WikiLeaks