open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gettext

**gettext** — бібліятэка праекта GNU для інтэрнацыяналізацыі, якая шырока ўжываецца ў свабодным ПЗ.

## Апісанне 
Асноўным адрозненнем ад іншых падобных інструментаў з’яўляецца тое, што ў gettext для пазначэння перакладаных радкоў у тэксце праграмы ўжываюцца іх англійскія арыгіналы, а не адмысловыя ідэнтыфікатары. Такім чынам, для адлюстравання інтэрфейсу на англійскай мове праграме не патрэбныя файлы перакладу. Гэта, як правіла, зручна, таму што большасць праграм і так маюць інтэрфейс на англійскай мове.

У gettext ёсць падтрымка множнага ліку. Для гэтага ў зыходным кодзе праграмы ўжываецца адмысловая функцыя, і прыкладаюцца два радкі — у адзіночным і множным ліку. Пры падстаноўцы перакладу на іншую мову ўжываецца столькі форм радкоў-перакладаў, колькі патрэбна для гэтай мовы. Для гэтага ў загалоўку файла перакладу мае быць спецыфічны для гэтай мовы выраз для выбару праз лік нумара радка-перакладу.

Бібліятэка gettext прапануе захоўваць пераклады ў файлах з пашырэннямі .mo (, бінарны файл, зручны для чытання праграмай і спецыфічны для платформы), ці .gmo (GNU .mo), .po (, чытэльны для чалавека файл перакладу, не залежны ад платформы) і .pot ( — каталог, загатоўка *.po*-файла для перакладу на новую мову). Акрамя саміх радкоў перакладу, *.po*-файлы могуць змяшчаць каментарыі перакладчыка і разнастайныя службовыя нататкі.

Для фарміравання і абнаўлення гэтых файлаў пры змяненні праграмы прапануецца ўжываць шэраг утыліт.

Першапачаткова радкі з зыходнага тэксту праграмы збіраюцца з дапамогай праграмы `xgettext` у *.pot*-файл (каталог). Абнаўленне гэтага файла і файлаў перакладаў з ужываннем новых і змененых радкоў, якія з’явіліся ў зыходным кодзе, ажыццяўляецца праграмай `msgmerge`. Пры гэтым захоўваюцца ўсе ўжо перакладзеныя радкі, а тыя, якія змяніліся, пазначаюцца як *недакладныя* (). Прадвызначана, што такія радкі не будуць выкарыстоўваюцца праграмай. Яны патрэбны для зручнасці перакладчыка: часта прасцей грунтавацца на існуючым, хоць і састарэлым, перакладзе, чым перакладаць усю фразу наноў.

Для перакладу праграмы на пэўную мову перакладчык стварае *.po*-файл: капіруе *.pot*-файл у патрэбнае месца і змяняе ў ім загаловак. Для гэтага можна выкарыстоўваць праграму `msginit`. Гатовы файл перакладу канвертуецца ў *.mo*-файлы ўтылітай `msgfmt`.:
 "Plural-Forms: nplurals=3; plural=(n%10==1 && n%100!=11 ? 0 : n%10>=2 && n%10=20) ? 1 : 2)\n"

Выраз для `plural` тут пішацца з ужываннем сінтаксісу мовы C і можа апірацца толькі на пераменную `n`, якая пазначае выводны лік.

Пасля такога аб’яўлення формы набываюць нумары 0, 1 і 2, і пераклад фразы ажыццяўляецца наступным чынам:

 msgid "%d day ago"
 msgid_plural "%d days ago"
 msgstr[0] "%d дзень таму"
 msgstr[1] "%d дні таму"
 msgstr[2] "%d дзён таму"

### Для карыстальніка 
Звычайна карыстальніку ў UNIX-падобных аперацыйных сістэмах не патрэбна прадпрымаць дадатковых дзеянняў для выбару пэўнага перакладу. Пераклад вызначаецца сістэмнай пераменнай `LANG`, якая звычайна ўжо мае пэўнае значэнне.

## Гл. таксама 
* Інтэрнацыяналізацыя
* Памяць перакладаў

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:GNU
Катэгорыя:Свабодныя бібліятэкі праграм
Азербайджанскі нацыянальны касцюм

ў Баку]]
**Азербайджанскі нацыянальны касцюм** () ствараўся ў выніку працяглых працэсаў развіцця матэрыяльнай і духоўнай культуры азербайджанскага народа, ён цесна звязаны з яго гісторыяй і адлюстроўвае яе нацыянальную спецыфіку.

У касцюме знайшлі адлюстраванне этнаграфічныя, гістарычныя, мастацкія асаблівасці народнай творчасці, які выяўляўся і ў стварэнні пэўных яго формаў. Азербайджанскае мастацтва дае аб сабе ведаць і ва ўпрыгожванні касцюма мастацкай вышыўкай, у ткацтве і вязанні.

У XVII стагоддзя адной з буйных  абласцей Блізкага Усходу з'яўлялася тэрыторыя сучаснага Азербайджана, а галоўным раёнам шаўкаводства быў Шырван. Шаўковыя тканіны вырабляліся ў , , Гянджы, , Шушы і інш. У гэтых гарадах выраблялі дзіўныя па прыгажосці узораў, вытанчаныя тканіны, шаўковыя жаночыя галаўныя хусткі і інш.

Стыль адзення адлюстроўваў і сямейнае становішча, а таксама ўзрост яго ўладальніка. Так напрыклад касцюм дзяўчыны і замужняй жанчыны прыкметна адрозніваліся. Маладыя жанчыны апраналіся найбольш ярка і прыгожа.

З XX стагоддзя нацыянальныя касцюмы ў Азербайджане носяць у асноўным толькі ў сельскіх зонах. Амаль усе народныя танцы выконваюцца ў нацыянальных касцюмах.

## У філатэліі 

Файл:Soviet Union stamp 1963 Azerbaijan national costume.jpg|Марка СССР 1963 года
Файл:1996 Novruz bayram.jpg|Марка Азербайджана 1996 года

Файл:Stamp of Azerbaijan 483.jpg|Дзяўчына з танбурам
Файл:Stamp of Azerbaijan 484.jpg|Дзяўчына з 

Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1055.jpg|Жаночы касцюм. Шуша, XIX стагоддзе
Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1056.jpg|Мужчынскі касцюм. Шуша, XIX стагоддзе

## Спасылкі 
* Екатерина Костикова. Азербайджанский национальный костюм  
* О. Буланова. История азербайджанского национального костюма  

*
Катэгорыя:Гісторыя касцюма
Касцюм
Сіруш

thumb|Сіруш
**Сіруш** (правільней **мушруш**, **мушрушу**) — істота, намаляваная на варотах Іштар у Вавілоне. Яна нагадвае дракона або грыфона. Сіруш мае рагатую змяіную галаву і лускаватае цела змяі, ільвіныя пярэднія і арліныя заднія ногі. Разам з матыкай і лапатай з'яўляўся адным з сімвалаў Мардука.

## Назва 
Імя *сіруш* паходзіць ад акадскага слова, якое можна прыблізна перавесці як *цудоўны змей*. Хоць правільная транслітарацыя імя — *mûš-ruššû* (*мушруш* або *мушрушу*), першыя даследчыкі памылкова прачыталі яго як *sîr-ruššû*. З тых часоў «сіруш» з'яўляецца найбольш ужывальным імем гэтай істоты.

## Тэорыі 
Нямецкі археолаг Роберт Колдэвей, які знайшоў вароты Іштар, быў упэўнены ў тым, што сірушы рэальна існавалі. Ён сцвярджаў, што па аднастайнасці сваёй фізіялагічнай канцэпцыі сіруш значна пераўзыходзіць усе астатнія фантастычныя істоты. Гэта, а таксама тое, што сірушы былі намаляваны побач з рэальнымі жывёламі (ільвамі і турамі), па меркаванні Колдэвея даказвала, што вавіланяне былі знаёмыя з гэтым істотай.

Ёсць здагадка, што вавіланяне маглі скапіраваць знешні выгляд сіруша з рэштак дагістарычных яшчараў. Па іншай версіі сіруш аддалена нагадвае варанаў, якія маглі быць вядомыя вавіланянам. Ёсць здагадка, што аблічча сіруша было створана па апавяданнях пра жывёлу, якая не жыла ў Месапатаміі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Гл. таксама 
* Нінгішзіда
* Шэду
* Пазузу

## Спасылкі 
* Сіруш з варот царыцы Іштар

Катэгорыя:Драконы
Катэгорыя:Міфічныя істоты шумера-акадскай міфалогіі
Катэгорыя:Вавілон
Катэгорыя:Крыптыды
Курыгальзу II

**Курыгальзу II Малодшы** (*iluKu-ri-Gal-zu*) — касіцкі цар Вавілоніі, кіраваў прыблізна ў 1346 — 1324 гадах да н.э. Сын Бурна-Бурыяша II. Ён прыняў тытул *«цар мностваў»* (*Šar kissati*).

Узышоў на прастол пры садзейнічанні асірыйскага цара Ашур-убаліта I. Пазней, ужо пасля смерці Ашур-убаліта Курыгальзу, прынамсі два разы ўрываўся на тэрыторыю Асірыі. Першая бітва адбылася ля Кілізі (размешчаны па дарозе з Ніневіі ў Арбелы); другая — пры Сугагі (Sugagi), на Тыгры, відаць, недалёка ад Ашура. У апошняй бітве, паводле Сінхроннага царскага спісу, Курыгальзу пацярпеў разгромнае паражэнне і быў вымушаны саступіць кантроль над мітанійска-вавілонскім гандлем асірыйскаму цару Эліль-нірары. Пасля чаго з Асірыяй быў усталяваны трывалы мір. У архівах Ніпура захаваўся ліст Эліль-нірары да вавілонскага цара, які сведчыць пра мірны перыяд у іх узаемаадносінах.

Мірныя адносіны з Асірыяй дазволіла Курыгальзу правесці ўдалую вайну з Эламам, цар якога Хурбатыла (Ḫurpatila) здзейсніў набег на паўднёва-ўсходнюю частку вавілонскага Прымор’я. Пераследваючы эламітаў Курыгальзу захапіў Сузы, Мархашы (Marḫaši, Варахсэ) і ўласна Элам (Адамдун) і пратрымаўся там дастаткова доўга, каб пакінуць некалькі статуй і надпісаў. Статуя з Сузаў мае надпіс: *«Курыгальзу „цар мностваў“, Сузы і Элам пабіты, Мархашы знішчана».* Пра перамогу над Эламам паведамляе і надпіс прысвячэння з храма Энліля ў Ніпуры. Эламскі цар Кутыр-Нахунтэ III калісьці захапіў дыск з агату, які быў прысвечаны Dungi, і даставіў яго ў Сузы, дзе ён быў захоплены Курыгальзу і затым прысвечаны ў Ніпуры Энлілю.

Курыгальзу II кіраваў 25 гадоў. З часоў яго кіравання захавалася прыкладна 150 гаспадарчых тэкстаў і некалькі вотыўных (пасвячальных) тэкстаў.

## Літаратура 
* История Древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Часть 1. Месопотамия / Под редакцией И. М. Дьяконова. — М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1983. — 534 с. — 25 050 экз.
* Древний Восток и античность. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. — Т. 1.
* Хроніка Р 
* З Сінхранічнай гісторыі 

Катэгорыя:цары вавілонскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Азіі XIV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Кіраўнікі касітаў
Анатоль Анатолевіч Капскі

**Анатоль Капскі** (, в. Дуброва, Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць — , Мінск) — беларускі бізнесмен, кіраўнік футбольнага клуба БАТЭ (Барысаў).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 лютага 1966 года ў вёсцы Дуброва Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці. Бацька Анатоль Нікіфаравіч быў аграномам, а маці Соф’я Захараўна — цялятніцай. У першы клас пайшоў у дуброўскую пачатковую школу. Неўзабаве сям’я пераехала ў вёску Дзямідаўка каля Барысава. Пачынаючы з чацвёртага класа хадзіў у барысаўскую школу № 1.

Закончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (цяпер БДЭУ) па спецыяльнасці «эканаміст» (1987) і Акадэмію кіравання (2007).

У 1987—1990 гадах — старэйшы эканаміст па фінансавай працы на 140-м рамонтным заводзе, у 1990—1996 гадах — намеснік дырэктара прадпрыемства «Полымя», у 1996—2000 гадах — генеральны дырэктар ТАА «Сталкер». У 1996 годзе стаў прэзідэнтам футбольнага клуба БАТЭ. За дапамогу ў будаўніцтве царквы ў Барысаве атрымаў царкоўны ордэн «Святога благавернага князя маскоўскага Данііла Маскоўскага» ад імя патрыярха Алексія II

У 2001—2005 гадах — намеснік дырэктара, а з 2005 года — дырэктар завода БАТЭ. З 2011 года — дырэктар холдынга «Аўтакампаненты». Падчас перадвыбарчай прэзідэнцкай кампаніі 2010 года адкрыта падтрымліваў дзеючага беларускага кіраўніка Аляксандра Лукашэнку, быў яго даверанай асобай бо *«так падказвала сумленне»*

Памёр 22 верасня 2018 года ў Мінску. Пахаваны на могілках у вёсцы Дзямідаўка Барысаўскага раёна. У верасні 2019 года на ягонай магіле быў адкрыты помнік у выглядзе «Барысаў-Арэны», створаны скульптарам Мікалаем Капшаем.

## Спасылкі 
Катэгорыя:ФК БАТЭ
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя функцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Барысаўскім раёне
Луконіца

Назву **Луко́ніца** маюць:

* Луконіца — вёска ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці
* Луконіца — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці
* Луконіца — рака ў Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Шчара (басейн Нёмана)
Мікалай Аляксандравіч Сяліцкі

{{Ваенны дзеяч
|імя     = **Мікалай Аляксандравіч Сяліцкі
|дата нараджэння  = 5.04.1907
|дата смерці    = 29.10.1936
|месца нараджэння = , Расійская імперыя
|месца смерці = , Іспанія
|выява =
|шырыня =
|апісанне выявы =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1931—1936
|званне = 
|род войскаў = 26px Танкавыя войскі
|камандаваў =
|частка =
|бітвы = Грамадзянская вайна ў Іспаніі
|узнагароды =
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
-
 
}
|сувязі =
|у адстаўцы =

}}
**Мікалай Аляксандравіч Сяліцкі''' (, Мінск — ) — савецкі танкіст, лейтэнант. Удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі. Герой Савецкага Саюза (пасмяротна).

Разам з Паўлам Купрыянавым стаў першым ураджэнцам Беларусі, удастоеным гэтага звання.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 красавіка 1907 годзе ў губернскім горадзе Мінску ў сям’і рабочага. Член УКП(б) з 1931 года. Адукацыя сярэдняя. Да 1931 года працаваў памочнікам машыніста ў дэпо на станцыі Сынэльныкавэ ў Кіеўскай вобласці.

У 1931 годзе прызваны ў Чырвоную Армію. Скончыў Арлоўскую бранятанкавую школу. Праходзіў службу ў 4-й механізаванай брыгадзе Беларускай ваеннай акругі.

Удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі. Прыбыў туды ў кастрычніку 1936 года ў складзе роты Поля Армана.

29 кастрычніка 1936 года прымаў удзел у танкавым баі каля населеных пунктаў Сесенья і Эсківіяс (30 км на поўдзень ад Мадрыда). У выключна цяжкіх умовах баявой абстаноўкі двойчы атакаваў артылерыйскія пазіцыі праціўніка, знішчыў батарэю горных гармат. Прарваўся ў тыл, атакаваў рэзервы праціўніка, знішчыў некалькі транспартных машын з боепрыпасамі і салдатамі. Калі танк загарэўся, выскачыў з яго і адстрэльваўся з пісталета. Загінуў у гэтым баі. У гэтым жа баі калегам Сяліцкага С. К. Асадчым здзейснены першы ў свеце танкавы таран.

## Узнагароды 
Пастановай Цэнтральнага Выканаўчага Камітэта СССР ад 31 снежня 1936 года за ўзорнае выкананне спецыяльных заданняў Урада па ўмацаванні абароннай моцы Савецкага Саюза і праяўлены ў гэтай справе гераізм лейтэнанту Сяліцкаму прысвоена званне Героя Савецкага Саюза пасмяротна.

Узнагароджаны Ордэнам Леніна.

## Памяць 
Імя М. А. Сяліцкага носіць адна з вуліц у горадзе Мінск.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Савецкія ваенныя спецыялісты ў Іспаніі
Катэгорыя:Танкісты СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Станіслаў Радзівіл

Імя Станіслаў мела некалькі прадстаўнікоў роду Радзівілаў.

* Станіслаў Радзівіл (1559—1599) — вялікі маршалак літоўскі, ардынат алыцкі
* Станіслаў Казімір Радзівіл (1648—1690) — вялікі маршалак літоўскі, ардынат клецкі
* Станіслаў Радзівіл (1722—1787) — вялікі падкаморы літоўскі
* Станіслаў Вільгельм Радзівіл (1880—1920) — ваенны дзеяч, ардынат давыд-гарадоцкі
* Станіслаў Альбрэхт Радзівіл (1914—1976) — дыпламат
* Станіслаў Радзівіл (нарадзіўся ў 1930)
Мінданаа (востраў)

**Міндана́а** () — другі па велічыні востраў Філіпін.

Плошча — 94 630 км². Насельніцтва (2010 г.) — 20 375 527 чал.

На востраве знаходзіцца вулкан Апа — найвышэйшы пункт Філіпінскага архіпелага.

## Спасылкі 
* Mindanao montane rain forests
* Mindanao For Nature, Culture and Adventure 
* Mindanao natural resources, protectors under siege 
* Mindanao — Island of the Philippines 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Філіпінаў
Тысяча і адна ноч (балет)

**«Тысяча і адна ноч»** () — балет у дзвюх дзеях, напісаны ў 1979 годзе. Лібрэта  і Рустама Ібрагімбекавых.

Асновай балета стала папулярнае «Апавяданне пра цара Шахрыяра». У балет уваходзяць сюжэты і іншых казак — пра прыгоды Сіндбада-марахода, ,  і прынцэсу Будур,  і сорак разбойнікаў.

За стварэнне гэтага балета Фікрэт Аміраў быў ганараваны ў 1980 годзе Дзяржаўнай прэміяй СССР.

## Пастаноўка ў Беларусі 
У 2014 годзе балет быў пастаўлены ў Мінску на сцэне Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага музычнага тэатра. Балетмайстрам спектакля стала вядомая азербайджанская харэограф Медзіна Аліева, дырыжор-пастаноўшчык Эйюб Куліеў.

## Спасылкі 
* Пазайздросцяць і нашы класікі… 
* Двайная прэм’ера на сцэне Музычнага тэатра Беларусі

Катэгорыя:Балеты Фікрэта Амірава
Катэгорыя:Балеты 1979 года
Катэгорыя:Балет у Азербайджане
Катэгорыя:Тысяча і адна ноч
Катэгорыя:Балет у Беларусі
Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр
Віртус

**Ві́ртус** (ад  — доблесць) ці **Віртута** — багіня ў рымскай міфалогіі, спадарожніца Марса, якая натхняла рымлян на баявыя подзвігі дзеля айчыны. З Віртус цесна звязанае бажаство Хонас (Гонар).

Гэтыя два бажаствы часта мелі адзін агульны храм — храм Гонару і Доблесці.

Пасля рэарганізацыі рэлігіі імператарам Актавіянам Аўгустам Віртус надавалі ўсё большае значэнне, бо яна была апякункай салдат. У IV стагоддзі ў гонар багіні былі праведзены гульні.

Віртус адлюстроўвалася па-рознаму — напрыклад, на манетах Тэтрыка I яна можа з’яўляцца як наглядчыца ці як юнак з кап’ём, апрануты ў плашч.

У гонар Віртус названы астэроід (494) Віртус, адкрыты ў 1902 годзе.

## Гл. таксама 
* Храм Гонару і Доблесці

## Літаратура 
* Walter Pötscher. *Virtus 2*. In: Der Kleine Pauly (KlP). Band 51. Stuttgart, 1964—1975. Sp. 1297.

Катэгорыя:Багіні ў рымскай міфалогіі
Канкордзія (багіня)

**Канко́рдзія** () — у старажытнарымскай міфалогіі багіня згоды і апякунка шлюбу.

Канкордзія спрыяла згодзе і адзінству грамадзян Рыма, а таксама з’яўлялася апякункай аднадушша родзічаў, асабліва супругаў. Замужнія жанчыны штогод ушаноўвалі багіню падчас свята Карысцій (22 лютага). Да яе звярталіся 30 сакавіка (разам з Pax, Янусам і Салюс) і 1 красавіка (з Венерай і Фартунай virilis).

Багіня паказвалася ў выглядзе жанчыны з рогам дастатку ў адной руцэ, у другой — з маслічнай галіной ці ахвярным кубкам. У грэчаскай міфалогіі Канкордзія адпавядае багіні Гармоніі.

На рымскім форуме быў пабудаваны храм Канкордзіі ў 387 годзе да н.э. з нагоды заключэння міру паміж патрыцыямі і плябеямі.

У гонар Канкордзіі быў названы астэроід (58) Канкордзія, адкрыты ў 1860 годзе. У дзень адкрыцця астэроіда быў падпісаны Турынскі дагавор паміж Сардзінскім каралеўствам і Францыяй аб перадачы Францыі сардзінскай правінцыі Савоя і акругі Ніца. Гэты дагавор і паслужыў падставай для назвы.

## Гл. таксама 
* Шлюб у Старажытным Рыме
* Плошча Згоды
* Храм Канкордзіі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Багіні ў рымскай міфалогіі
Катэгорыя:Багі кахання і шлюбу
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Мадына Аліева

» Ф. Амірава на сцэне Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага музычнага тэатра]]

**Мадына Аліева** — , , ,  (2002),  (2008).

## Дзейнасць 
У 1999 годзе выконвала роль Гюльянак у балеце  «».

У 2012 годзе ў Азербайджанскім тэатры оперы і балета як пастаноўшчык танцаў удзельнічала ў стварэнні оперы «» на музыку Моцарта.

У 2014 годзе стала балетмайстрам балета на музыку Фікрэта Амірава «Тысяча і адна ноч» на сцэне Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага музычнага тэатра

Катэгорыя:Балерыны Азербайджана
Аляксандр Пятровіч Сабалеўскі

{{Персона
 |імя                  = Аляксандр Пятровіч Сабалеўскі 
 |арыгінал імя       = 
 |выява          = 
 |шырыня               = 180 px
 |апісанне выявы = 
 |імя пры нараджэнні     = 
 |род дзейнасці     = медыцына
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |грамадзянства          =   
 |падданства           = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |бацька                 = 
 |маці                 = 
 |муж               = 
 |жонка              = 
 |дзеці                 = 
 |узнагароды і прэміі     = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
       
-
       
-
       
-
 
}
 |сайт                 = 
 |вікісховішча            = 
 |рознае               = **Вайсковае званне:**  (медыцынскай службы)
}}
**Аляксандр Пятровіч Сабалеўскі** (, Гарадок, Віцебская вобласць — ) — Герой Савецкага Саюза (1940).

## Біяграфія 
Скончыў Ваенна-медыцынскую акадэмію (1945). У Чырвонай Арміі з 1926 г. Са жніўня 1937 г. карабельны ўрач на ледаколе «Георгій Сядоў»; у жніўні 1937 — студзені 1940 гг. у час 812-дзённага дрэйфу ледакола ў Паўночным Ледавіковым акіяне дзякуючы намаганням Сабалеўскага члены экіпажа не захварэлі на цынгу і вытрымалі маразы, ён таксама актыўна ўдзельнічаў ва ўсіх работах на ледаколе і льдзіне. У Вялікую Айчынную вайну ў ліпені — верасні 1941 г. ўдзельнік баёў на Ленінградскім фронце. Да 1959 г. на ваенна-медыцынскай службе.

Жыў у горадзе Паўлаўск. Да 1979 г. працаваў галоўным урачом Дома санітарнай асветы ў Ленінградзе.

## Памяць 
Імем Героя названая адна з вуліц у Гарадку.

## Літаратура 
* 
* 
* Сабалеўскі Аляксандр Пятровіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 184. — ISBN 985-11-0214-8.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Хонас

**Хонас** (, увасабленне гонара) - старажытнарымскі бог гонару, якому пакланяліся разам з багіняй доблесці Віртус. Гэтыя два бажаствы часта мелі адзін агульны храм - храм Гонара і Доблесці. Віртус, Белона і Дыскордзія ўваходзілі ў пастаянную божую світу Марса.

Самы старэйшы, с захаваўшыхся да нашых дзён, храм горада Рыма, прысвечаны Хонасу, быў заснаваны ў 233 годзе да н.э. славутым рымскім палкаводцам Квінтам Фабіям Максімам Верукозам падчас вайны.

На розных Антычнасць
антычных выявах бога Хонаса, звычайна малявалі ў выглядзе юнака, які трымае ў руках кап’ё, рог дастатку ці галіну масліны.

## Літаратура 
* Walter Pötscher: *Virtus 2*. In: Der Kleine Paulu (K1P). Band 51, Stuttgart 1964-1975, Sp. 1297

Катэгорыя:Багі ў рымскай міфалогіі
Георгій Міхайлавіч Склязнёў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Георгій Міхайлавіч Склязнёў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 02.02.1911 (20.01)
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 12.02.1937
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1932—1937
 |званне           = лейтэнант
 |род войскаў      = танкавыя войскі
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Грамадзянская вайна ў Іспаніі
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
   
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Георгій Міхайлавіч Склязнёў** (, мяст. Навабеліца, Гомельскі павет, цяпер у складзе г. Гомель — , ) — удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі, танкіст. Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Г. М. Склязнёў нарадзіўся ў Навабеліцы. У 1929 годзе скончыў школу. Працаваў на будаўніцтве Гомельскага лесакамбіната. У Чырвонай Арміі з 1932 года.

Вучыўся ў Маскоўскім вышэйшым вучылішчы, скончыў Горкаўскае тэхнічнае вучылішча (1934). Удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі 1936—1939 гг.. Камандзір танкавага ўзвода лейтэнант Склязнёў вызначыўся ў баях супраць франкістаў пад Мадрыдам. Загінуў у час атакі на рацэ Харама ў раёне гары Пінгарон. 

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонай Зоркі

## Памяць 
* Г. М. Склязнёў навечна залічаны ў спісы Ташкенцкага танкавага вучылішча.
* У Гомелі ў гонар Г. М. Склязнёва названа вуліца.
* Стэла ў гонар Г. М. Склязнёва ўстаноўлена на Алеі Герояў у Гомелі (вул. Савецкая).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Танкісты СССР
Катэгорыя:Савецкія ваенныя спецыялісты ў Іспаніі
Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Anthurium

**Anthúrium** — род вечназялёных раслін сямейства .

Магчыма, самы шматлікі род свайго сямейства, некаторыя крыніцы налічваюць да 900, іншыя каля 500 відаў.

Лацінская назва роду ўтворана ад старажытнагрэчаскіх слоў, азначаюць «кветка» і «хвост».

## Літаратура 
* 
* Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с англ. (ред. Григорьев Д. и др.) — Könemann, 2006 (русское издание). — С. 99. — ISBN 3-8331-1621-8.

## Спасылкі 
* 
* 
* *Антуриум*  на сайце vseopalmah.ru

Катэгорыя:Ароннікавыя
Катэгорыя:Флора Цэнтральнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Пакаёвыя расліны
Селім III

**Селі́м III** (, ;  — ) — султан Асманскай імперыі (7 красавіка 1789 — 29 мая 1807 года), сын султана Мустафы III.

## Біяграфія 
У 1789 годзе стаў спадчыннікам свайго дзядзькі Абдул-Хаміда, з намерам рэарганізаваць Асманскую дзяржаву па еўрапейскім узоры. Цяжкае міжнароднае становішча і эканамічнае спусташэнне ўнутры ставілі на яго шляхі непераадольныя перашкоды. Ён атрымаў у спадчыну ад папярэднікаў вайну з Расіяй, якую ў 1791 годзе скончыў невыгодным для Асманскай імперыі Яскім мірам.

Нападам генерала Банапарта на Егіпет у 1798 годзе ён быў уцягнуты ў вайну з Францыяй.

Толькі пасля заключэння міру з ёй, у 1802 годзе, ён мог прысвяціць свае сілы справе абнаўлення дзяржавы. Селім III ажыццявіў шэраг карысных пераўтварэнняў у вобласці адміністрацыйнага апарата (асабліва гэта тычылася бюджэтнага ведамства), скасаваў ваеннае кіраванне ленных уладанняў, а таксама імкнуўся спрыяць распаўсюджванню адукацыі сярод падданых імперыі (у прыватнасці, у часы кіравання Селіма III на турэцкую мову быў перакладзены шэраг прац еўрапейскіх, перш за ўсё французскіх, аўтараў па ваеннай справе, матэматыцы і іншым абласцям чалавечых ведаў, а ўжо ў 1792 годзе зноў пачала функцыянаваць турэцкая друкарня), але перш за ўсё яму неабходна было вызваліцца ад уплыву янычар, якія па самаўпраўнасці зрыньвалі, узводзілі на прастол і трымалі ў руках султанаў, на вайне ж апыняліся мала карыснымі. Селім заклікаў французскага генерала Себасціяні і з яго дапамогай стварыў Нізам-і Джэдзід ( — «новы парадак»), гэта значыць па-еўрапейску арганізаванае войска. Гэта павінна было прывесці да іншых рэформаў, але грамадства было да іх зусім не гатовае і не падтрымала султана супраць янычараў, сярод якіх мерапрыемствы Селіма выклікалі вялікае раздражненне. Акрамя таго, становішча кіраўніка пагаршалася настроямі значнай колькасці сялян і гараджан Асманскай імперыі, якое было незадаволена новымі падаткамі (да прыкладу, на некаторыя сельскагаспадарчыя тавары), уведзенымі Селімам для далейшага фінансавага забеспячэння сваіх пераўтварэнняў.

Урэшце янычары паднялі паўстанне, узялі Канстанцінопаль і ўзвялі на трон Мустафу IV, сына Абдул-Хаміда I (1807); Селім быў пасаджаны пад варту, хоць і ў палацы. Праз год яго прыхільнікі, пад правадырствам рушчукскага намесніка Мустафы Байрактара, пракраліся ў Канстанцінопаль, але не паспелі вызваліць Селіма, бо той быў задушаны па прыказе яго кіруючага стрыечнага брата.

Селім III быў вялікім аматарам музыкі, і гэта якасць выявілася ў ім яшчэ ў той час, калі ён быў спадчыннікам прастола. Селім III не толькі іграў на двух музычных інструментах (на танбуры і неі), але і складаў музыку: у прыватнасці, яго аўтарству належыць чатырнаццаць кампазіцый у стылі мугам, тры з якіх выконваюцца і ў цяперашні час.

Акрамя таго, Селім III быў заступнікам кампазітараў імперыі, сярод якіх былі Дэдэ Эфендзі і Амбарцум Ліманджан.

Катэгорыя:Султаны Асманскай імперыі
Катэгорыя:Кіраўнікі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Задушаныя
Адам Тадэвуш Хадкевіч

**Адам Тадэвуш Хадкевіч** ( — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Сын блудзенскага старосты Яна Караля Хадкевіча і Цэцыліі Соф’і з Сапегаў, дачкі троцкага ваяводы Казіміра Уладзіслава Сапегі.

Займаў пасаду берасцейскага ваяводы (з 1735). Таксама быў старостам блудзенскім, вялёнскім і даўгялішскім.

Каля 1738 года ажаніўся з Разаліяй Евай Чапскай (памерла ў 1769), дачкой паморскага ваяводы Пятра Яна Чапскага. Меў сына Яна Мікалая, які стаў жамойцкім старостам.

## Спасылкі 
* Генеалогія Хадкевічаў 

Адам Тадэвуш
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія
Катэгорыя:Старосты блудзенскія
Катэгорыя:Старосты вялёнскія
Катэгорыя:Старосты даўгялішскія
Бурачнікавыя

**Бура́чнікавыя** (*Boraginaceae*) — сямейства двухдольных кветкавых раслін.

## Апісанне 
Травяністыя расліны, рэдка паўкусты, кусты, ліяны і дрэвы. Кветкі пераважна двухполыя, з двайным калякветнікам, звычайна сабраныя ў завіток, радзей адзіночныя. Плод у асноўным сухі, дробны (распадаецца ў перыяд выспявання на 4 ці 2 арэшкападобныя долі), у некаторых бурачнікавых плод касцянкападобны, сакаваіты, вельмі рэдка — каробачка.

## Пашырэнне 
Адрозніваецца больш за 100 родаў, звыш 2000 відаў. Пашыраны па ўсім зямным шары, пераважна ў Міжземнамор’і і на захадзе Паўночнай Амерыкі. На Беларусі найбольш вядомыя , , , , , , , . Многія віды — пустазелле.

**Падсямейства **

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Падсямейства **

* 
* 
* 
* 

**Падсямейства **

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Падсямейства **

* 
* 

**Падсямейства **

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Падсямейства **

* 
* 

## Выкарыстанне 
Лекавыя, меданосныя, фарбавальныя, дэкаратыўныя, тэхнічныя, кармавыя і харчовыя расліны. Некаторыя віды ядавітыя для жывёл і чалавека.

## Літаратура 
* Бурачнікавыя // БЭ ў 18 т. Т. 3. Мн., 1996.


Катэгорыя:Сямействы раслін
Франц I (значэнні)

**Франц I** — імёны еўрапейскіх кіраўнікоў:

* Франц I Стэфан (1708—1765) — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі германскай нацыі.
* Франц I (1768—1835) — імператар Аўстрыі, кароль Багеміі і Венгрыі.
* Франц I (1853—1938) — 13-ы князь Ліхтэнштэйна.

## Гл. таксама 
* Франц
* Францыск I, значэнні
Граздоўнік віргінскі

**Граздоўнік віргінскі** (*Botrychium virginianum*) — від папарацей сямейства вужоўнікавых.

## Апісанне 
Шматгадовая раўнаспоравая папарацепадобная расліна з дыферэнцыраванай на стэрыльны і спараносны ўчасткі ліставой пласцінкай. Вышыня 20-45 см (часам да 80 см). Вегетатыўная частка травяністая, сядзячая, тройчы-, чатырохперыстая з вострымі і зубчастымі сегментамі апошняга парадку. Спараносная частка на доўгай ножцы, двойчы- або тройчыперыстаразгалінаваная.

## Пашырэнне 
Барэальны лугава-лясны від. Пашырэнне: Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, Скандынавія, паўночныя, паўночна-заходнія і цэнтральныя раёны Усходняй Еўропы, Карпаты і горныя раён Заходняй Сібіры. У Беларусі знаходзіцца ў ізаляваных лакалітэтах на паўднёвай мяжы спарадычнага пашырэння. Месцы росту: яловыя, шыракаліста-яловыя і шыракалістыя лясы, узлескі, хмызнякі, ускраіны балот з добра развітым травяным покрывам.

## Асаблівасці біялогіі 
Размнажэнне споравае. Спараносіць у чэрвені-жніўні.

## Ахова 
Уключаны ў 2-е выданне Чырвонай кнігі Беларусі (1993). Ахоўваецца ў Літве, Латвіі і Польшчы (верагодна, зніклы від).

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5 

Катэгорыя:Вужоўнікавыя
Anthurium crystallinum

**Anthurium crystallinum** — шматгадовая травяністая вечназялёная расліна, від роду  сямейства .

Адметны глыбокім зялёным колерам аксаміцістых ліставых пласцінак з больш бледнымі жылкамі і навакольнымі іх абласцямі, жоўтым катахам са слабым прыемным водарам пры з’яўленні тычынак.

## Батанічнае апісанне 
Эпіфіт.

Сцябло да 25 см даўжынёй, 2-2,5 см у дыяметры, зялёнае. Міжвузеллі вельмі кароткія, сляды ад апалага лісця 1,5-1,7 см шырынёй. Карані кароткія, тоўстыя, спускаюцца.

Катафілы паўскураныя, 3,5-6 см даўжынёй, на вяршыні вузка-завостраныя, у высахлым выглядзе карычневыя, на вяршыні застаюцца непашкоджанымі, расшчапляюцца ля аснавання.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Anthurium crystallinum в базе данных Королевских ботанических садов в Кью 

Катэгорыя:Ароннікавыя
Катэгорыя:Флора Цэнтральнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Пакаёвыя расліны
Запецкае

**Запецкае** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ласасіна (выцякае з возера).

Плошча паверхні возера 0,12 км². Даўжыня 1,02 км, найбольшая шырыня 0,15 км.
Катлавіна возера моцна выцягнутая з поўначы на поўдзень. Вышыня схмілаў катлавіны складае 10—15 м. Берагі нізкія, забалочаныя. Вакол возера парослая хмызняком забалочаная пойма.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Сацыяльная інжынерыя

**Сацыяльная інжынерыя** — метад несанкцыянаванага доступу да інфармацыйных рэсурсаў заснаваны на асаблівасцях псіхалогіі чалавека. Асноўнай мэтай сацыяльных інжынераў, як і іншых хакераў і узломшчыкаў, з'яўляецца атрыманне доступу да абароненых сістэмах з мэтай крадзяжу інфармацыі, пароляў, дадзеных аб крэдытных картах і да т. п. Асноўным адрозненнем ад стандартнай кібер-атакі з'яўляецца тое, што ў дадзеным выпадку ў ролі аб'екта атакі выбіраецца не машына, а яе аператар. Менавіта таму ўсе метады і тэхнікі сацыяльных інжынераў грунтуюцца на выкарыстанні слабасцяў чалавечага фактару, што лічыцца вельмі разбуральным, паколькі зламыснік атрымлівае інфармацыю, напрыклад, з дапамогай звычайнай тэлефоннай размовы або шляхам пранікнення ў арганізацыю пад выглядам яе служачага. Для абароны ад нападаў дадзенага выгляду варта ведаць пра найбольш распаўсюджаныя віды махлярства, разумець, што на самой справе хочуць узломшчыкі і своечасова арганізоўваць прыдатную палітыку бяспекі.

## Спасылкі 
* Сообщество по социальной инженерии на сайте vkontakte
* http://www.scribd.com/doc/19676093/Social-Engineering-Fundamentals — *Социальная инженерия: основы. Часть I: тактики хакеров*
* http://www.securrity.ru/articles/20-zashhita-ot-fishing-atak.html — *Защита от фишинг-атак*.
* Social Engineering Fundamentals — *Securityfocus.com*.
* Social Engineering, the USB Way — *DarkReading.com*.
* Should Social Engineering be a part of Penetration Testing? — *Darknet.org.uk*.
* «Protecting Consumers' Phone Records», Electronic Privacy Information Center *US Committee on Commerce, Science, and Transportation* .
* Plotkin, Hal. Memo to the Press: Pretexting is Already Illegal .
* Striptease for passwords — *MSNBC.MSN.com*.
* Social-Engineer.org — *social-engineer.org*.
* Overview of Social Engineering Threats  -Presented for Parents & Teachers

Катэгорыя:Інфармацыйная бяспека
Катэгорыя:Уразлівасці абароны
Катэгорыя:Кіберзлачыннасць
Ароннікавыя

**Ароннікавыя**, **Ароідныя** (*Araceae*) — буйное сямейства аднадольных раслін, якое ўключае больш за 3000 відаў у 117 родах.

У сістэме класіфікацыі APG II сямейства адносіцца да парадку , які ўваходзіць у клас аднадольных.

## Апісанне 
Травы, ліяны, эпіфіты, іншы раз дрэвападобныя расліны, звычайна наземныя, радзей водныя. Кветкі дробныя, двух- або аднаполыя, у катахах, прыкрытыя лістом — покрывам, зрэдку афарбаваным, з калякветнікам або без яго, іншы раз кветкі рэдукаваны да адной тычынкі і пладалісціка; трапляюцца кветкі, паглыбленыя ў вось катаха. Гінецэй са зрослых пладалісцікаў (цэнакарпны). Завязь пераважна верхняя 1—3-гнездавая, з адным або некалькімі семязародкамі ў кожным гняздзе. Плод — ягада. Насенне з багатым эндаспермам.

## Пашырэнне 
Пашыраны амаль па ўсім зямным шары, асабліва ў трапічных і субтрапічных краінах. На Беларусі сустракаюцца капытнік, многакарэннік, раска і інш.

## Асаблівасці біялогіі 
Апыленне пераважна энтамафільнае.

## Класіфікацыя 
### Падсямейства 
У цяперашні час, у межах ароідных вылучаюць 8 падсямействаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
У параўнанні з больш раннімі сістэмамі ў таксанаміі сямейства адбыліся наступныя змены: падсямейства  было вылучана ў асобнае сямейства ; раней самастойнае сямейства  было ўключана ў сямейства Ароннікавыя ў рангу подсемейства.

### Роды 
Агульны лік родаў у сямействе — больш ста.

Вельмі вялікі ўклад у вывучэнне раслін сямейства Ароннікавыя зроблены аўстрыйскім батанікам Генрыхам Вільгельмам Шотам. Апісаныя ім роды дапоўнены скарачэннем **«Schott»**.
**Спіс родаў сямейства Ароннікавыя**Магчымая прамое і зваротнае сартаванне па ўсіх слупках

## Гл. таксама 
* Ароннік плямісты
* Anthurium crystallinum

## Літаратура 
* Ароннікакветныя // 
* *Грудзинская И. А.* Семейство аронниковые (Araceae) // Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 6. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1982. — С. 466—493.
* *Чуб В.* Загадки ароидных // Цветоводство. — 2008. — № 3. — С. 58—61.

## Спасылкі 
* 
* 
* *Watson, L.; Dallwitz, M.J.* The Families of Flowering Plants. Araceae (Семейства цветковых растений. Ароидные) 
* Роды ароидных на сайте *International Aroid Society* 


Катэгорыя:Сямействы раслін
Сеткавы чарвяк

**Сеткавы чарвяк** — разнавіднасць шкоднай праграмы, якая самастойна распаўсюджваецца праз лакальныя і глабальныя камп'ютарныя сеткі.

## Гісторыя 
Серыя эксперыментаў па выкарыстанні камп'ютарных чарвякоў ў размеркаваных вылічэннях была праведзена ў даследчым цэнтры Xerox у Пала-Альта  і Ёнам Хупам () у 1978 годзе. Тэрмін узнік пад уплывам навукова-фантастычных раманаў  «» і  «».

Адным з найбольш вядомых камп'ютарных чарвякоў з'яўляецца «Чарвяк Морыса», напісаны -малодшым, які быў у той час студэнтам Карнельскага ўніверсітэта. Распаўсюджванне чарвяка пачалося 2 лістападзе 1988 года, пасля чаго чарвяк хутка заразіў каля 10 % усіх камп'ютараў, далучаных ў той час да Інтэрнэту.

## Механізмы распаўсюджвання 
Усе механізмы («вектары нападу») распаўсюджвання чарвякоў дзеляцца на дзве вялікія групы:
* Выкарыстанне ўразлівасцяў і памылак адміністравання ў праграмным забеспячэнні, усталяваным на камп'ютары. Напрыклад, шкодная праграма  для свайго распаўсюджвання выкарыстоўвала ўразлівасць у аперацыйнай сістэме Windows; чарвяк Морыса падбіраў пароль па слоўніку. Такія чарвякі здольныя распаўсюджвацца аўтаномна, выбіраючы і атакуючы камп'ютары ў цалкам аўтаматычным рэжыме.
* Выкарыстоўваючы сродкі так званай [[сацыяльная інжынерыя|сацыяльнай інжынерыі], правакуецца запуск шкоднай праграмы самім карыстальнікам. Каб пераканаць карыстальніка ў тым, што файл бяспечны, могуць падвыкарыстоўвацца недахопы карыстацкага інтэрфейсу праграмы — напрыклад, чарвяк  ужываў той факт, што ] хавае пашырэнні файлаў. Дадзены метад шырока ўжываецца ў спам-рассыланнях, сацыяльных сетках і г. д.

Часам сустракаюцца чарвякі з цэлым наборам розных вектараў распаўсюджвання, стратэгій выбару ахвяры, і нават  пад розныя аперацыйныя сістэмы.

## Карысная нагрузка (Payload) 
Часцяком чарвякі нават без усякай карыснай нагрузкі перагружаюць і часова выводзяць з ладу сеткі толькі за кошт інтэнсіўнага распаўсюджвання. Тыповая асэнсаваная карысная нагрузка можа заключацца ў пашкоджанні файлаў на камп'ютары-ахвяры (у тым ліку, змяненне вэб-старонак, так званы «deface»), таксама з заражаных камп'ютараў магчымая арганізацыя ботнэту для здзяйснення сеткавых нападаў, рассылання спаму або (з нядаўняга часу) майнінга крыптавалют.

## Спосабы абароны 
З прычыны таго, што сеткавыя чарвякі для свайго пранікнення ў сістэму карыстальніка выкарыстоўваюць уразлівасці у пабочным праграмным забеспячэнні або аперацыйнай сістэме выкарыстання  недастаткова для абароны ад чарвякоў. Таксама, пры выкарыстанні метадаў сацыяльнай інжынерыі карыстальніка пад добрапрыстойнай падставай вымушаюць запусціць шкодную праграму, нават нягледзячы на папярэджанне з боку антывіруснага праграмнага забеспячэння. Такім чынам, для комплекснага забеспячэння абароны ад сучасных чарвякоў, і любых іншых шкодных праграм, неабходна выкарыстанне .

## Спасылкі 
* John Shoch, Jon Hupp The 'Worm' Programs — Early Experience with a Distributed Computation" , Communications of the ACM, March 1982 Volume 25 Number 3, pp.172-180, ISSN 0001—0782
* RFC 1135— The Helminthiasis of the Internet

Катэгорыя:Камп’ютарныя вірусы
Катэгорыя:Шкодныя сеткавыя праграмы
Спіс крымскіх ханаў

У табліцы прыведзены храналагічны пералік кіраўнікоў **Крымскага ханства**.

† Кіраванні Джанібека Гірэя ў 1624 годзе і Максуда Гірэя ў 1771—1772 гадах не ўлічваюцца. Хоць гэтыя ханы былі фармальна зацверджаны асманскімі султанамі, яны не змаглі заняць трон і рэальна не кіравалі Крымам. У гэтыя гады Крымскім ханствам рэальна кіравалі Мехмед III Гірэй і Сахіб II Гірэй адпаведна.

Згаданыя ў некаторых працах ханы Шахбаз Гірэй (1787—1789) і Бахт Гірэй (1789—1792) не ўключаны ў спіс, паколькі яны рэальна не кіравалі Крымам, які быў далучаны да Расійскай імперыі ў 1783 годзе. Пад уладай гэтых двух кіраўнікоў знаходзіўся толькі Буджак, які лічыўся часткай Крымскай дзяржавы.

## Гл. таксама 
* Гірэі
* Абранне хана ў Крымскім ханстве ў артыкуле — Хан, тытул.

## Спасылкі 
* Храналогія кіраванняў крымскіх ханаў 

Крым
Даўлет IV Гірэй

**Даўле́т IV Гірэ́й** (; 1730—1780) — крымскі хан з дынастыі Гірэяў (1769—1770, 1775—1777), сын хана Арслана Гірэя, унук хана Даўлета II Гірэя.

## Біяграфія 
З 1750 па 1756 года Даўлет Гірэй быў сераскірам Буджацкай арды. У 1767 годзе Даўлет Гірэй быў прызначаны калгой. Заняўшы ў першы раз ханскі прастол у 1769 годзе, Даўлет IV Гірэя прызначыў калгой і нурэдзінам сваіх братоў Шахбаза Гірэя і Мубарэка Гірэя. У 1775 годзе Даўлет IV Гірэй, другасна абраны ханам, прызначыў калгой і нурэдзінам сваіх малодшых братоў Шахбаза Гірэя і Мубарэка Гірэя.

Галоўнай задачай, пастаўленай асманскім султанам перад Даўлетам IV Гірэем у яго першае кіраванне, быў удзел хана ў распачатай нядаўна руска-турэцкай вайне (1768—1774). Даўлет IV Гірэй стаў збіраць войска, але, як апынулася, далёка не ўсё ў Крыме былі зацікаўлены ў поспеху кампаніі. Некаторыя беі вырашылі атрымаць выгаду ў сітуацыі, у якой рускія атрымлівалі верх над асманамі. Гэтыя людзі ўступілі ў тайныя перамовы з Расіяй і фактычна сарвалі мабілізацыю войска. У выніку ханскі ўдзел у вайне апынулася маларэзультатыўным для туркаў і кіраўнік пазбавіўся трона па абвінавачванні ў бяздзейнасці. У 1773 годзе быў пасланы султанам для вызвалення Крыма, занятага Далгарукавым. Праз Каўказ і Керч Даўлет Гірэй увайшоў у Крым і запанаваў там замест Сахіба II Гірэя, якога падтрымлівалі рускія войскі. Патрабаваў ад асманскага султана, каб той скасаваў заключаны з Расіяй дагавор аб незалежнасці Крыма, вярнуў паўвостраў пад сваё вяршэнства і ўзяў Крым пад сваю абарону. Стамбул, асцерагаючыся новай вайны з Пецярбургам, не вырашыўся на гэта.

У 1777 годзе расійскі стаўленік, калга-султан Шахін Гірэй, на чале нагайскіх войскаў і пры садзейнічанні рускай арміі заняў Крым. Да яго схіліліся таксама крымскія беі, сярод якіх ранейшы хан Даўлет IV Гірэй быў непапулярны з-за свайго намеру пакараць іх за падтрымку Сахіба II Гірэя. Пакінуў Крым і пасяліўся ў горадзе Візэ, дзе пасля і памёр.

## Літаратура 
* О. Гайворонский «Созвездие Гераев»
* Халим Гирай «Розовый куст ханов» (история крымских ханов)

Катэгорыя:Ханы крымскія
Ботнэт

**Ботнэт** (, МФА: ; паходзіць ад слоў *ro**bot*** і ***net**work*) — гэта камп’ютарная сетка, якая складаецца з некаторай колькасці хостаў, з запушчанымі ботамі — аўтаномным праграмным забеспячэннем. Часцей за ўсё бот у складзе ботнэта з'яўляецца праграмай, якая патаемна ўсталёўваецца на прыладу ахвяры і якая дазваляе зламысніку выконваць нейкія дзеянні з выкарыстаннем рэсурсаў заражанага камп'ютара. Звычайна выкарыстоўваюцца для нелегальнай ці неўхваленай дзейнасці — рассылання спаму, перабору пароляў на аддаленай сістэме, нападаў на адмову ў абслугоўванні.

## Спасылкі 
* Виталий Камлюк. Ботнеты  — подробная статья на viruslist.com
* Ботнеты как они есть — статья о бот-сетях
* Создатель ботнета проведет четыре года за решеткой 
* Краткий аналитический вопросник по бот-сетям в РФ 2009 год
* Новости о ботнетах 
* «Боты-II. О новой волне „разоблачений“ скрытой рекламы в ЖЖ» — подробная статья о «ботовых кругах» в Livejournal

Катэгорыя:Інфармацыйная бяспека
Катэгорыя:Боты
Марак

**Мара́к** — чалавек, які працуе на транспартным ці спецыяльным судне або служыць на ваенным караблі. 

Марак — агульнае вызначэнне занятку. У залежнасці ад функцый ці спецыялізацыі маракі могуць быць падзелены на больш дакладныя прафесіі, напрыклад: капітан, штурман, лоцман, матрос і г.д. У залежнасці ад таго, у якую каманду (службу, часць) маракі ўваходзяць на судне ці караблі, яны належаць да гэтай або некалькіх каманд, напрыклад, палубнай каманды.

Дзякуючы рамантычным асацыяцыям, звязаным з марской стыхіяй, і ўяўленням аб расстанні пры адносна працяглых марскіх падарожжах, вобраз марака ў літаратурных творах звычайна надзяляецца такімі рысамі, як мужнасць, устойлівасць, пагарда да сухапутнага жыцця.

## Спасылкі 
*
Лоцман

па правым борце. Лоцманскі катар падышоў да правага борта судна (з правага борта). Лоцман падымаецца па правым борце.]]
**Лоцман** (ад ) — марак ці рачнік, па кваліфікацыі — капітан-суднавадзіцель, які добра ведае берагавое становішча і мясцовы фарватар і праводзіць па ім марскія ці рачныя судны, асабліва ў месцах, якія ўяўляюць небяспеку. Лоцман абавязаны праводзіць па фарватары кожнае судна пры ўваходзе і пры выхадзе яго з порта. Лоцмана дастаўляюць на Лоцманскім боце (катары), (часам на верталёце) да судна, якое запытала лоцмана, і ён праводзіць судна па бяспечным маршруце. Аднак прысутнасць лоцмана на борце судна не здымае з капітана адказнасці за бяспеку. Усе ўказанні лоцмана носяць толькі рэкамендацыйны характар.

За паслугі лоцмана спаганяецца лоцманскі збор — плата за правядзенне суднаў па фарватары. Пры немагчымасці забеспячэння судна лоцманам на мачтах берагавых пастоў пры ўваходзе ў гавань падымаюць лоцманскія сігналы — для ўказання глыбінь і рэкамендуемага курсу пры ўваходзе ў гавань. На суднаходных рэках і ўнутраных вадаёмах, часцей за ўсё, функцыі капітана і лоцмана сумяшчаюцца, а для абазначэння фарватара, глыбінь і бяспечнага курсу служаць буі, бакены і берагавыя створныя знакі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Марскія прафесіі
Мараплаўства

**Мараплаўства**, або **мараплаванне**&nbsp;— мастацтва плаванне па морах, рэках і азёрах на любых суднах з ужываннем для гэтага ўсяго комплексу ведаў, аб'яднанага ў навуцы «суднаваджэнне». Таксама часта пад мараплаўства маецца на ўвазе гісторыя ўзнікнення і развіцця мараплаўства ад старажытных часоў да нашых дзён.

Адрозніваюць мараплаванне гандлёвае і ваеннае. Гандлёвым мараплаўствам называюць дзейнасць, звязаную з выкарыстаннем суднаў для перавозкі грузаў, пасажыраў, багажу і пошты, для рыбных і іншых марскіх промыслаў, здабычы карысных выкапняў, выканання буксірных, ледакольных і выратавальных аперацый, а таксама для іншых гаспадарчых, навуковых і культурных мэтаў. Ваенным мараплаўства называюць ваенна-палітычную дзейнасць дзяржаў у Сусветным акіяне з мэтай забеспячэння іх знешнепалітычных інтарэсаў шляхам арганізаванага выкарыстання ваенных караблёў і суднаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Марская справа
Адам Мікалай Сяняўскі

**Адам Мікалай Сяняўскі** (; каля 1666 — ) — польскі магнат, ваявода белзскі (1692—1710), гетман польны каронны (1702—1706), гетман вялікі каронны (1706—1726), кашталян кракаўскі (1710—1726), староста львоўскі, рагатынскі, любачоўскі, стрыйскі, пясечынскі.

## Біяграфія 
Сын польнага кароннага гетмана Мікалая Гераніма Сяняўскага і Цэцыліі Марыі Радзівіл. У 17-гадовым узросце прыняў удзел у бітве пад Венай (1683), дзе камандаваў панцырнай харугвай. Пасля смерці бацькі трапіў пад апеку гетмана Станіслава Яна Ябланоўскага і ваяваў пад яго камандаваннем (з 1685 як ротмістр гусарскай харугвы) у кампаніях супраць татараў і туркаў у 1691 (малдаўская экспедыцыя Сабескага) і 1698. Падчас выбараў караля (1696—1697) быў прыхільнікам князя Канці.

Быў маршалкам соймікаў Рускага ваяводства ў 1682 і 1694.

Пасля смерці Яна III Сабескага быў праціўнікам абрання на сталец курфюрста Саксоніі Фрыдрыха Аўгуста, але пазней прымірыўся з ім. У 1702 Аўгуст Моцны надаў яму пасаду польнага гетмана кароннага. Праз год кіраваў падаўленнем паўстання Сямёна Палія на Украіне. Пасля смерці Гераніма Аўгустына Любамірскага, атрымаўшы годнасць вялікага гетмана, камандаваў польскай арміяй ў кампаніі 1706.

Пасля адрачэння Аўгуста II быў фактычным кіраўніком канфедэрацыі супраць шведаў і Станіслава Ляшчынскага. Пасля заключэння Альтранштэцкага міра быў адным з кандыдатаў на польскі сталец пры падтрымцы Пятра I. У 1709 не дапусціў аб’яднання польскіх войскаў караля Станіслава Ляшчынскага са шведскай арміяй Карла XII, што стала адной з прычын няўдачы паходу шведаў на Украіну і іх паразы ў Палтаўскай бітве 1709.

У 1710 Сяняўскі стаў кашталянам кракаўскім, то бок першым сенатарам Рэчы Паспалітай. З гэтага часу ён быў трывалым прыхільнікам Расіі. У 1716 годзе быў арыштаваны ўдзельнікамі Тарнагродскай канфедэрацыі, але пазбегнуў суду. У 1717 сойм абмежаваў вайсковую ўладу Сяняўскага.

Узнагароджаны ордэнам Белага Арла.

## Сям’я 
Адам Мікалай быў апошнім мужчынскім прадстаўніком рода Сяняўскіх. Быў жанаты з Альжбетай Аленай Любамірскай, дачкой кароннага маршалка Станіслава Геракліюша Любамірскага. Меў адзіную дачку Марыю Сафію, жонку спачатку Станіслава Эрнэста Дэнгафа, а потым Аўгуста Аляксандра Чартарыйскага. У выніку апошняга шлюбу велізарныя ўладанні Сяняўскага перайшлі да князёў Чартарыйскіх. Пачынаючы з яго ўнука Адама Казіміра многія з Чартарыйскіх насілі ў памяць пра свайго продка імя «Адам».

## Спасылкі 
* Генеалогія Сяняўскіх 

Адам Мікалай
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Удзельнікі Паўночнай вайны
Катэгорыя:Кашталяны кракаўскія
Катэгорыя:Гетманы вялікія каронныя
Катэгорыя:Гетманы польныя каронныя
Катэгорыя:Ваяводы белзскія
Катэгорыя:Старосты львоўскія
Катэгорыя:Старосты стрыйскія
Катэгорыя:Старосты рагатынскія
Катэгорыя:Старосты пясечынскія
Катэгорыя:Старосты любачоўскія
Мінданаа

Тапонімы з падобнымі назвамі, **Мінданаа**:
* Мінданаа — мора ў Ціхім акіяне
* Мінданаа — цячэнне ў Ціхім акіяне
* Мінданаа — востраў у Філіпінскім архіпелагу
* Мінданаа — астраўная група ў паўднёвай частцы Філіпінскага архіпелага, якая ўключае ў сябе астравы: Мінданаа, Басілан і іншыя.
* Мінданаа — рака на аднайменным востраве
Альбрэхт Радзівіл

Імя Альбрэхт мела некалькі прадстаўнікоў роду Радзівілаў.

* Альбрэхт Радзівіл (1558—1592) — вялікі маршалак літоўскі, ардынат клецкі
* Альбрэхт Уладзіслаў Радзівіл (1589—1636) — кашталян віленскі, ардынат нясвіжскі
* Альбрэхт Станіслаў Радзівіл (1593—1656) — вялікі канцлер літоўскі, ардынат алыцкі
* Альбрэхт Радзівіл (1717—1790) — староста рэчыцкі