open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віктар Віктаравіч Малашка

**Віктар Віктаравіч Малашка** (нар. , вёска Жырмоны, Уздзенскі раён) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Доктар ветэрынарных навук (1993), прафесар (1994). Член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі экалогіі (2004). Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут ў 1976 годзе. З 1976 года ў БСГА (з 1987 загадчык кафедры). З 2000 года загадчык кафедры анатоміі жывёл, адначасова з 2011 года — дэкан факультэта ветэрынарнай медыцыны Гродзенскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта.

Кандыдат у майстры спорту па цяжкай атлетыцы.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па марфалогіі сельскагаспадарчых жывёл; электронная мікраскапіі, гістахіміі, лазерных тэхналогіях ветэрынарыі, біястымулятарах.

### Асноўныя публікацыі 
* Гистологические и морфометрические методы исследования. — Горки, 1993.
* Действие препарата «Бифидум» на организм телят. — Горки, 1995.
* Анатомия мясопромышленных животных. — Мн., 1998.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Малашко Виктор Викторович   // Сайт ГрДАУ
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента 

Катэгорыя:Ветэрынары СССР
Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Дэканы факультэта ветэрынарнай медыцыны ГДАУ
Васіль Андрэевіч Мастоўнікаў

**Васіль Андрэевіч Мастоўнікаў** (нар. , в. Мядзведзева, Горацкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі фізік. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1970).

## Біяграфія 
Скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут (1960). З 1964 у Інстытуце фізікі НАН Беларусі (з 1979 заг.лабараторыі). Навуковыя працы па лазернай фізіцы, лазернай фота- і біяфізіцы, медыцынскім лазерным прыладабудаванні. Адзін са стваральнікаў новага тыпу лазераў — на растворах арганічных фарбавальнікаў. Распрацаваў навуковыя асновы высокаэфектыўных метадаў лазернай тэрапіі.

Дзяржаўная прэмія СССР 1972.

## Асноўныя публікацыі 
* Лазеры и наследственность растений. — Мн.,1984 (у сааўт.)
* Терапевтическая эффективность низкоинтенсивного лазерного излучения. — Мн.,1986 (у сааўт.)

## Літаратура 
* Мастоўнікаў Васіль Андрэевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.10. — Мн.,2000. — С.201.

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Дзмітрый Іванавіч Мельнічук

**Дзмітрый Іванавіч Мельнічук** (нар. , с. Гарадзішча, Бахмацкі раён, Чарнігаўская вобласць, Украіна) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1966), прафесар (1998).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1957 годзе. З 1965 года ў Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі (у 1975—1986 гадах загадчык кафедры).

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар звыш 100 навуковых прац па біялогіі росту і развіцця бульбы, біялагічных асновах і прыёмах павышэння яе прадукцыйнасці, методыцы выкладання раслінаводства.

## Асноўныя публікацыі 
* Интенсивные технологии воздействия сельскохозяйственных культур — М., 1988 .
* Функциональная ярусность стеблей картофеля. Перспективы развития научных исследований по картофелеводству — Мн., 1993.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Раслінаводы СССР
Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Якаў Кірылавіч Міхалёў

**Якаў Кірылавіч Міхалёў** (, Машкова, Горацкі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне земляробства. Доктар сельскагаспадарчых навук (1974).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1931 годзе. Працаваў настаўнікам у Дрыбіне. У 1940 годзе пераведзены ў пасёлак Турскавы (Рагачоўскі раён) на пасаду намесніка дырэктара доследнай станцыі. На пачатку Вялікай Айчыннай вайны знаходзіўся ў камандзіроўцы ў Брэсце. У ліпені—лістападзе 1941 года ўдзельнічаў у баях на Бранскім фронце, атрымаў кантузію і пасля лячэння дэмабілізаваны ў пачатку 1942 года. Да 1946 года працаваў у горадзе Халтурын Кіраўскай вобласці дырэктарам тэхнікума і дырэктарам вучэбнай гаспадаркі. У 1946 годзе вярнуўся на радзіму і ў 1947 годзе абараніў дысертацыю кандыдата сельскагаспадарчых навук. У 1947 годзе прызначаны дырэктарам Турскай доследнай станцыі. З 1959 года на Магілёўскай абласной сельскагаспадарчай доследнай станцыі (намеснік дырэктара, з 1970 года — старшы навуковы супрацоўнік) у вёсцы Дашкаўка Магілёўскага раёна.

## Навуковая і грамадская дзейнасць 
Я. К. Міхалёву належаць больш за 200 навуковыя прац па агратэхніцы збожжавых і зернебабовых культур. У 1954 годзе апублікаваў манаграфію «Паляпшэнне лугоў і пашаў БССР». Быў членам Савета Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. Неаднаразова абіраўся дэпутатам мясцовых Саветаў.

### Бібліяграфія 
* Рекомендации по возделыванию люцерны на Могилевщине / [подготовили: Я. К. Михалев, В. В. Шапиро]. — Могилев, 1975.
* Паляпшэнне лугоў і пашаў БССР / Я. К. Міхалёў. ― Мінск, 1954.

## Узнагароды 
* Медаль «За адвагу»
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Міхалёў, Якаў Кірылавіч (доктар сельскагаспадарчых навук, аграномія ; 1909—1985) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* *Владимир Лившиц* Яков Михалев — ученый из деревни Машково  // Інфармацыйны рэсурс пра Горацкі, Дрыбінскі і Мсціслаўскі раёны Магілёўскай вобласці: horki.info

Катэгорыя:Постаці беларускай сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горацкім раёне
Катэгорыя:Постаці беларускага земляробства
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Аграномы СССР
Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Эсхат Манібаевіч Мухаметаў

**Эсхат Манібаевіч Мухаметаў** (нар. , Ібрайкіна, Башкартастан) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Доктар сельскагаспадарчых навук (1991), прафесар (1995). 

## Біяграфія 
Скончыў Адэскі сельскагаспадарчы інстытут (1952) і Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію (1955). З 1966 у БСГА. Аўтар звыш 110 навуковых прац па раслінаводстве збожжавых культур. 

## Асноўныя публікацыі 
* Формирование высокопродуктивных агроценозов зерновых культур. – Горки,1995 
* Технология производства и качество зерна. – Мн.,1996 (у сааўт.) 
* Агробиологический контроль и оперативный уход за посевами зерновых культур. –Горки,1997 (у сааўт.)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Башкартастане
Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Катэгорыя:Раслінаводы СССР
Рыгор Фёдаравіч Мядзведзеў

**Рыгор Фёдаравіч Мядзведзеў** (нар.  г., вёска Харошаўка, Добрушскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Акадэмік Міжнароднай акадэміі аграрнай адукацыі. Доктар ветэрынарных навук (1989), прафесар (1991).

## Біяграфія 
У 1951 годзе скончыў сямігадовую школу, у 1954 годзе — сярэднюю школу ў вёсцы Агародня Кузьмініцкая. Паступіў на ветэрынарны факультэт Смаленскага зоаветэрынарнага інстытута, пасля закрыцця якога быў пераведзены ў Віцебскі ветэрынарны інстытут.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар звыш 150 навуковых прац па ветэрынарных прэпаратах і спосабах лячэння акушэрскіх і гінекалагічных захворванняў, патагенетыцы і эндакрыналогіі ўзнаўлення жывёл, біятэхналагічных метадах штучнага асемянення і трансплантацыі эмбрыёнаў, арганізацыі ветэрынарнага кантролю ўзнаўлення буйной рагатай жывёлы.

## Асноўныя публікацыі 
* Послеродовые изменения в половых органов коров // Ветеринария. — 1981. — № 1.
* Бесплодие самок сельскохозяйственных животных: Учебное пособие. — Горки,1988.
* Акушерство, гинекология и биотехника размножения животных. — Мн.,1997.

## Літаратура 
* 
* *Гавриленко Н. И., Долина Д. С., Турчанов С. О.* Всю жизнь на пьедестал науки (к 80-летию со дня рождения Г. Ф. Медведева) // «Вестник Белорусской государственной сельскохозяйственной академии», 2018.

## Спасылкі 
* 
* Медведев Григорий Фёдорович   // Сайт БДСГА

Катэгорыя:Ветэрынары СССР
Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Эндакрынолагі СССР
Катэгорыя:Эндакрынолагі Беларусі
Мікалай Васілевіч Найдзёнаў

**Мікалай Васілевіч Найдзёнаў** (, , Расія - ) — беларускі вучоны-заолаг, член-карэспандэнт АН БССР (1940), доктар сельскагаспадарчых навук (1938), прафесар (1922).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі сельскагаспадарчы інстытут (1911). З 1911 года выкладчык Горы-Горацкага сельскагаспадарчага вучылішча. З 1922 г. прафесар кафедры жывёлагадоўлі Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. У 1943—1944 гг. у АН БССР у Маскве. Праводзіў навуковыя даследаванні па заатэхніі на Беларусі, вывучаў метады вырошчвання маладняку буйной рагатай жывёлы ў розных умовах, распрацоўваў нормы і рацыёны кармлення сельскагаспадарчых жывёл.

## Літаратура 
* Найдзёнаў Мікалай Васілевіч // 
* Найдзёнаў Мікалай Васілевіч // 
* *Ліўшыц, У. М., Курдзека, А. П., Цыганоў, А. Р.* Найдзёнаў Мікалай Васілевіч // У кн.: Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія: гісторыя і сучаснаць. Частка І (1840—1919). — Горкі: 2010. — С.81—82.

## Спасылкі 
* Мікалай Васілевіч Найдзёнаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Заолагі СССР
Катэгорыя:Заолагі Беларусі
Лайзер Бенцыянавіч Наймарк

**Лайзер Бенцыянавіч Наймарк (Леанід Барысавіч Наймарк)** (, , Магілёўская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Доктар сельскагаспадарчых навук (1979), прафесар (1982).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі сельскагаспадарчы інстытут у 1934 годзе. У 1949—1992 гг. у Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. Навуковыя працы па агратэхніцы вырошчвання зернебабовых культур.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём «За працоўную адзнаку» (1961).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Раслінаводы СССР
Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Аляксандр Арсенавіч Калікінскі

**Аляксандр Арсенавіч Калікінскі** (; , вёска Закабякіна, Любімскі раён, Яраслаўская вобласць, Расія — ) — беларускі вучоны ў галіне аграхіміі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1978), прафесар (1979). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1980).

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1947 годзе, дзе працаваў да 1991 года (у 1955—1965 гадах дэканам агранамічнага факультэта, у 1966—1971 гадах дэканам факультэта аграхіміі і глебазнаўства, з 1973 года загадчык кафедры аграхіміі).

## Навуковая дзейнасць 
На базе праблемнай лабараторыі харчавання раслін вёў даследаванні па спосабах унясення ўгнаенняў. На аснове гэтых даследаванняў камісіяй Прэзідыума Савета Міністраў СССР па пытаннях аграпрамысловага комплексу прынята пастанова па арганізацыі вытворчасці машын і прыстасаванняў для ўнясення мінеральных угнаенняў лакальным спосабам.

Аўтар больш 100 навуковых прац пра спосабы ўнясення ўгнаенняў на дзярнова-падзолістых глебах. На ВДНГ удастоены сярэбранага медаля за экспанат «Эфектыўнасць стужачнага ўнясення мінеральных угнаенняў».

## Узнагароды і памяць 
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 2-й ступені, Працоўнага Чырвонага Сцяга (1974), «Знак Пашаны» (1966), трынаццаццю медалямі ( у т. л. медаль «За баявыя заслугі»), трыма Граматамі Вярхоўнага Савета БССР. У яго гонар устаноўлена мемарыяльная дошка на чацвёртым вучэбным корпусе БДСГА.

## Асноўныя публікацыі 
* Локальное внесение минеральных удобрений. — Мн.,1976 (у сааўтарстве).

## Літаратура 
* 
* Калікінскі Аляксандр Арсенавіч // Памяць: Гіст.-дакум.хроніка Горацкага р-на. — Мн., 1996. — С. 548.
*  — С. 446.

## Спасылкі 
* Калікінскі, Аляксандр Арсенавіч (доктар сельскагаспадарчых навук; 1915—1993) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Яраслаўскай вобласці
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За баявыя заслугі»
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Аграхімікі СССР
Катэгорыя:Аграхімікі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі вышэйшай школы БССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Дэканы агранамічнага факультэта БДСГА
Мікалай Сцяпанавіч Пятроў

**Мікалай Сцяпанавіч Пятро́ў** (нар. , вёска Адамаўка, Горацкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі фізік-тэарэтык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1959 годзе. У 1962—1975 гадах працаваў у Інстытуце фізікі Акадэміі навук БССР, у 1975—1987 гадах — у Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў. З 1987 года намеснік дырэктара Міжгаліновага інстытута павышэння кваліфікацыі пры Беларускім політэхнічным інстытуце (Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў па новых накірунках развіцця тэхнікі, тэхналогіі і эканомікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта), потым — загадчык аддзела.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за ста навуковых артыкулаў, сямі аўтарскіх пасведчанняў на вынаходствы  Навуковыя працы па оптыцы і лазернай фізіцы (манаімпульсныя  лазеры і лазеры хваляводнага тыпу. Выявіў (разам з Ф.І. Фёдаравым) новы від электрамагнітных хваль. Прадказаў эфект узмацнення святла пры поўным адбіцці ад інверсных асяроддзяў і з'яву гістэрэзіснага адбіцця святла (аптычнай бістабільнасці).   Лаўрэат  Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1990). 
 
## Асноўныя публікацыі 
* Новый вид плоских электромагнитных волн в поглощающих кристаллах (разам з Ф.І.Фёдаравым)// Оптика и спектроскопия. – 1963. – Т. 15. – Вып. 6.
* Отражение света  от усиливающих и нелинейных сред. – Мн., 1988 (разам з Б.Бойка).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Пятроў Мікалай Сцяпанавіч  // Сайт Магілёўскай абласной бібліятэкі імя У. І. Леніна

Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі СССР
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі Беларусі
Пётр Усцінавіч Рававой

**Пётр Усцінавіч Рававой** (нар.  г., вёска Старакожаўка, Дрыбінскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне меліярацыі глеб. Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1966), прафесар (1991).

## Біяграфія 
Скончыў БСГА (1955), дзе і працаваў (у 1969—1980 гг. загадчык кафедры). Навуковыя працы па спосабах рэгулявання і кантролю воднага рэжыму меліяраваных зямель, павелічэнні працаздольнасці дрэнажу.

Узнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1990).

## Асноўныя публікацыі 
* Мелиорация и эксплуатация ГМС: Учеб.пособие. — Мн.:Выш.шк.,1985
* Организация эксплутационных работ на мелиоративных системах: Учеб.пособие. — М.:Агропромиздат,1985

## Літаратура 
* Рававой Пётр Усцінавіч //  — С. 190.

## Спасылкі 
* Рававой Пётр Усцінавіч  // Магілеўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна

Катэгорыя:Глебазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Дэканы меліярацыйна-будаўнічага факультэта БДСГА
Мікалай Пятроў

**Мікалай Пятроў**:
* Мікалай Васілевіч Пятроў (1890—1964) — рэжысёр і педагог.
* Мікалай Іванавіч Пятроў (1840—1921) — украінскі гісторык і літаратуразнавец.
* Мікалай Мікалаевіч Пятроў (1876—1964) — вучоны ў галіне анкахірургіі, Герой Сацыялістычнай Працы.
* Мікалай Паўлавіч Пятроў (1836—1920) — вучоны ў галіне механікі.
* Мікалай Сцяпанавіч Пятроў — беларускі фізік-тэарэтык.
* Мікалай Цітавіч Пятроў — беларускі хірург.
Мікалай Васілевіч Радзько

**Мікалай Васілевіч Радзько́** ( — ) — беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі. Член-карэспандэнт Беларускай інжынернай акадэміі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1983), прафесар (1985).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Глоўсевічы (зараз у Слонімскім раёне, Гродзенская вобласць, Беларусь).
Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут у 1959 годзе. У 1959—1961 гадах галоўны заатэхнік саўгаса «Дворышча» Гродзенскай вобласці. У 1961—1964 гадах вучоба ў аспірантуры ў Жодзіна. З 1967 года ў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі, працаваў старэйшым выкладчыкам дацэнтам кафедры кармлення сельскагаспадарчых жывёл загадчыкам аддзела камбікармоў вопытнай станцыі, з 1988 па 1996 загадчык кафедры.

Узнагароджаны Ганаровымі граматамі Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь і Магілёўскага аблвыканкама.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар звыш 200 навуковых прац па ўжыванні біялагічна актыўных рэчываў у кармленні сельскагаспадарчых жывёл і птушак, біялагічных кансервантаў для розных відаў раслін, сыравіны, метадах падрыхтоўкі кармоў для скормлівання, распрацоўцы спецыяльных камбікармоў і суперканцэнтратаў для сельскагаспадарчых жывёл.

## Асноўныя публікацыі 
* Зоотехническое и техническое обоснование рациональных приемов комплексного использования биологически активных веществ в премиксах и комбикормах для повышения сбалансированности кормления молодняка свиней и птицы: диссертация … доктора сельскохозяйственных наук: 06.02.02. — Горки, 1983.
* Справочник по кормовым добавкам. 2 изд. — Мн., 1990 (разам з А. Я. Антонавым).
* Вопросы полноценности кормления сельскохозяйственных животных и качество кормов — Горки, 1991.

## Літаратура 
* 
* Редько Николай Васильевич // Кто есть кто в Белорусской сельскохозяйственной академии : информационно-справочный указатель. — Горки, 1999. — С. 81.

Катэгорыя:Постаці савецкай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Постаці беларускай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Узнагароджаныя ганаровымі граматамі
Міхаіл Васілевіч Рытаў

**Міхаіл Васілевіч Ры́таў** (, г. Наваміргарад, Кіраваградская вобласць, Украіна — ) — беларускі вучоны-аграном, адзін з заснавальнікаў навуковага агародніцтва і пладаводства на Беларусі.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт (1878). З 1879 года ў Горы-Горацкай земляробчай школе, з 1919 года прафесар Горы-Горацкага земляробчага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковы працы па біялогіі агароднінных і пладовых раслін. Паказаў магчымасць вегетатыўнай гібрыдызацыі і стварэння новых сартоў спосабам адбору іх пры вырошчванні ў адпаведных умовах, прапанаваў насеннае размнажэнне яблыні, вывучаў уплыў прышчэпы на прышчэпах. Арганізаваў першы пладовы гадавальнік, памалагічны сад і доследнае поле для вывучэння агароднінных культур.

## Асноўныя публікацыі 
* Краткий учебник огородничества и плодоводства. Ч. 1—2. — СПб, 1895—1896.
* Общее учение о возделываемых растениях — М., 1896.
* Руководство к огородничеству: Избранные труды — СПб, 1897—1899. — Вып. 1—3. — М., 1956.
* Русские яблоки. — М., 1960.

## Літаратура 
* 
* *Бердышев, А. П.* Михаил Васильевич Рытов — русский агробиолог. — М.: 1951.
* *Добролюбов, Н. Н., Лившиц, В. М.* Агроном, философ, педагог // Белорусская сельскохозяйственная академия. Памятники и памятные места. — Минск: 1990. — С. 45—47.
* *Лившиц, В. М., Цыганов, А. Р.* Выдающийся учёный М. В. Рытов // в сб.: Роль Белорусской сельскохозяйственной академии в развитии овощеводства. — Горки: 1997.
* *Ліўшыц, У. М.* Адданы выключна адной сваёй справе / Раскопкі вакол Горацкага Парнаса. — Горкі: 2001. — С. 83—89.

## Славутасці 
* Рытаў Міхаіл Васільевіч // Мой край — Магілёўшчына 

Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Садаводы
Катэгорыя:Вучоныя Расійскай імперыі
Маркел Сцяпанавіч Савіцкі

{{Вучоны
 |Імя                  = Маркел Сцяпанавіч Савіцкі
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Дата нараджэння      = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Дата смерці          = 
 |Месца смерці         =
 |Грамадзянства        = , 
 |Навуковая сфера      = раслінаводства
 |Месца працы          = Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = 
{ style="background:transparent"
   
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы          = 
}}

**Маркел Сцяпанавіч Саві́цкі** (, вёска Расасна, , Віцебская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Доктар сельскагаспадарчых навук (1962), прафесар (1963). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1965).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Расасна (сучасны аграгарадок у Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі).
Скончыў Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію (1924) і да 1935 г. працаваў у навукова-даследчых установах Беларусі. У 1963—1974 гг. загадчык, прафесар кафедры раслінаводства Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 120 навуковых прац па агратэхніцы збожжавых культур. Прапанаваў структурную формулу ўраджайнасці палявых культур, распрацаваў методыку норм высеву збожжавых культур па аптымальным сцебластоі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі, ордэнам «Знак Пашаны» (1966), пяццю медалямі, Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР. Яго імем названа аўдыторыя ў корпусе № 4 БДСГА.

## Асноўныя публікацыі 
* Биологические и агрономические основы формирования высоких урожаев зерновых культур. — М., 1968.
* Теоретические основы методики определения норм высева зерновых культур по оптимальному стеблостою. — М., 1971.
* Структура урожая зерновых культур в Белоруссии: Метод. пособие для повышения квалификации агрономов / М. С. Савицкий, М. Е. Николаев; М-во сельск. хоз-ва СССР. Белорус. с.-х. акад. — Горки: [БСХА], 1974.

## Літаратура 
* 
*  — С. 425.

## Спасылкі 
* Савіцкі, Маркел Сцяпанавіч (доктар сельскагаспадарчых навук; 1898—1975)  // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Савіцкі Маркел Сцяпанавіч // ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна»

Катэгорыя:Раслінаводы СССР
Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі РДАУ-МСГА імя К. А. Ціміразева
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Віталь Георгіевіч Стралкоў

**Віталь Георгіевіч Стралко́ў** (;  г., в. Катэгурт, Дэбескі раён,  — ) — беларускі вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1977), прафесар (1977).

## Біяграфія 
Скончыў Усесаюзны сельскагаспадарчы інстытут у 1954 годзе. З 1963 года ў Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. У 1977—1998 гадах загадчык кафедры кормавытворчасці.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар звыш 95 навуковых прац па па пытаннях рэкультывацыі выпрацаваных тарфянікаў, асаблівасцей і прыёмаў вырошчвання перспектыўных шматгадовых бабовых траў. Кіраўнік распрацоўкі рэсурсазберагальнай тэхналогіі высокапрадукцыйных травастояў.

Сярод апублікаванага:
* Культура лядвенца рогатого в условиях северо-восточной части Белоруссии / Белорус. науч.-исслед. ин-т земледелия — Жодино: б.и., 1975;
* Энергосберегающая технология сенокосов и пастбищ // Международный аграрный журнал. 2000. № 9. (разам з К. К. Курыловічам і Ю. В. Алёхінай).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Постаці савецкай сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Постаці беларускай сельскай гаспадаркі
Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка

**Уладзімір Мікалаевіч Цімашэнка** (нар.  г. , Магілёўская вобласць) — беларускі вучоны, заатэхнік. Доктар сельскагаспадарчых навук (1999), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2021).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1979). З 1986 года ў БелНДІ жывёлагадоўлі (з 1996 года — намеснік дырэктара).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па ўдасканаленні існуючых і распрацоўцы новых тэхналогій вытворчасці прадукцыі жывёлагадоўлі інтэнсіўнымі метадамі.

## Асноўныя публікацыі 
* Основы животноводства. – Мінск, 2005 (у суаўт.).
* Животноводство тропиков и субтропиков. – Мінск, 2008.
* Технологическое сопровождение животноводства : новые технологии. – Жодино, 2010 (у суаўт.)
* Технологические основы производства молока. – Жодино, 2012 (у суаўт.).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Постаці беларускай заатэхнікі
Катэгорыя:Постаці беларускай сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Мікалай Іванавіч Пратасаў

**Мікалай Іванавіч Пратасаў** (нар. , с. Пералазы, Краснагорскі раён, Бранская вобласць, Расія) — беларускі вучоны ў галіне земляробства і аховы раслін. Доктар сельскагаспадарчых навук, прафесар (1987), член-карэспандэнт Беларускай тэхналагічнай акадэміі.

## Біяграфія 
Скончыў БСГА (1957). З 1964 года працуе ў ёй (з 1973 года загадчык кафедры). Аўтар звыш 180 навуковых прац (у т.л. 2 манаграфіі, 4 падручнікі) па ахове сельскагаспадарчых раслін ад шкоднікаў і хвароб, мерах барацьбы з пустазеллем, аграбіялагічных асновах выкарыстання фунгіцыдаў і гербіцыдаў у інтэнсіўным земляробстве, севазваротах.

## Асноўныя публікацыі 
* Сорные растения и меры борьбы с ними. — Мн.: Ураджай, 1987.
* Земледелие в Белоруссии: Учеб.пособие для вузов. — Мн.: Ураджай, 1987.
* Гербициды в интенсивном земледелии. — Мн., 1988.
* Агробиологические основы применения фунгицидов в интенсивном земледелии. — Мн., 1992.
* Вредители и болезни сада и огорода и меры борьбы с ними на дачных и приусадебных участках. — Мн., 1998 (разам з Л. В. Сарачынскім і В. В. балотнікавай).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вучоныя Беларусі: Пратасаў, Мікалай Іванавіч (доктар сельскагаспадарчых навук; аграномія; 1933—2003) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Кафедра охраны растений. История кафедры.  // Сайт БДСГА

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бранскай вобласці
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Беларускай тэхналагічнай акадэміі
Катэгорыя:Постаці беларускага земляробства
Ігар Сяргеевіч Цітовіч

**Ігар Сяргеевіч Цітовіч** (, горад Горкі, Магілёўская вобласць – ) — беларускі вучоны ў галіне машынабудавання. Член-карэспандэнт АН БССР (1974), доктар тэхнічных навук, прафесар (1970), заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1972).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1940). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1940, 1945-1971 гг. выкладчык БПІ (з 1951 загадчык кафедры), адначасова з 1957 г. навуковы кіраўнік Праблемнай аўтамабільнай лабараторыі. У 1971-1985 гг. дырэктар, намеснік дырэктара Інстытута праблем надзейнасці і даўгавечнасці машын АН БССР.

Удзельнічаў у распрацоўцы першага беларускага аўтамабіля МАЗ-525, ва ўдасканаленні аўтамабіляў ГАЗ-53, КрАЗ-214, БелАЗ-540, трактароў. Працы па праектаванні асноўных агрэгатаў аўтамабіляў, трактароў і лакаматываў.

Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

## Асноўныя публікацыі 
* Расчеты по предельным состояниям валов, шестерен и подшипников автомобиля. – Мн., 1960.
* Безотказность и долговечность тракторов и сельскохозяйственных машин. – Мн., 1977 (у сааўт.).
* Кинематика и долговечность подшипников качения машин и приборов. – Мн., 1977 (у сааўт.).
* Трансмиссии автомобилей. – Мн., 1979 (у сааўт.).

## Літаратура 
* Цітовіч Ігар Сяргеевіч //  — С. 120.
* Цітовіч Ігар Сяргеевіч // Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мн., 1981. — Т. 5. — С. 639.
* Цітовіч Ігар Сяргеевіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя : у 12 т. — Мн., 1974. — Т. 11. — С. 115.

## Спасылкі 
* Ігар Сяргеевіч Цітовіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Вячаслаў Адамавіч Захарынскі

**Вячаслаў Адамавіч Захарынскі** (, Глуск — ) — беларускі жывапісец.

## Біяграфія 
.]]
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча (1971), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1978). Член Беларускага саюза мастакоў (з 1979). З 1974 года ўдзельнічаў у мастацкіх выстаўках. Афіцыйны прадстаўнік Еўрапейскай Акадэміі Мастацтва ў Варшаве (з 1993). Жыў у Мінску. Раннім творам уласцівы лірызм і паэтычнасць («Любімая зямля» (1978), «Успаміны аб дарозе» (1981), «Край майго дзяцінства» (1983), «Жураўліная журба» (1983) і інш.). У 1986—1996 гг. працаваў за мяжой (Польшча, Германія, Італія). Для твораў гэтага перыяду характэрна складанае спалучэнне рэалістычных і фармальна-абстрактных форм, канцэптуальнасць — цыклы «ХХ стагоддзе», «Аварыя» (абодва 1988), «Пацукі» (1988—1989), «Фарысеі» (1989), «Грэшнікі» (1989—1990), «Святыя» (1990). «Мой сябра Феліні» (1992—1993), «Лэдзі», «Ню» (абодва 1990—1995), «Архідэі» (1995).

З’яўляўся блізкім сябрам беларускага дзеяча моды Сашы Варламава.

Творы мастака знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондзе БСХ, у пасольствах Беларусі ў Францыі, Вялікабрытаніі, мастацкім цэнтры «Жылбел», у дзяржаўных мастацкіх калекцыях «BWA», у гарадах Беласток і Пшэмысль (Польшча), у галерэі «C&M» (Варшава), галерэі «F.LLI Agostinelli» (Рым), а таксама ў прыватных калекцыях у Беларусі, Расіі, Германіі, Італіі, Францыі, Грэцыі, Ізраіля, Турцыі, Галандыі, Бельгіі, Швецыі, Чэхіі, Польшчы і ЗША.

У 2012 годзе ўзнагароджаны медалём Францыска Скарыны.

Памёр 8 лістапада 2016 года.

## Выставы 
* 1988 г. — Міжнародны біянале малых формаў жывапісу — Торунь (Польшча)
* 1988 г. — Міжнародны пленэр — Белавежа (Польшча)
* 1989 г. — Міжнародны пленэр — Слонне (Польшча)
* 1989 г. — Міжнародная выстава мастацтва «Інтэрарт — 89» — Познань (Польшча)
* 2000 г. — Міжнародная выстава жывапісу, прысвечаная двухтысячагоддзю хрысціянства — Рым (Італія)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Блог Саши Варламова. Женщина, одетая в цвет: диалоги Саши Варламова с Вячеславом Захаринским. Часть 1  // lady.tut.by
* Блог Саши Варламова. Что есть грех в жизни и что есть грех в искусстве: диалоги с Вячеславом Захаринским. Часть 2  // lady.tut.by
* Блог Саши Варламова. Смотреть на Бога внутри себя: диалоги с Вячеславом Захаринским. Часть 3  // lady.tut.by

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Цітовіч

**Цітовіч** — беларускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Генадзь Іванавіч Цітовіч — беларускі музыказнавец, этнограф, харавы дырыжор;
* Ігар Сяргеевіч Цітовіч — беларускі вучоны ў галіне машынабудавання.
* Барыс Барысавіч Цітовіч (1948—2021) — беларускі мастак.

## Гл. таксама 
* Цытовіч
Марыя Ціханаўна Чайка

**Марыя Ціханаўна Ча́йка** (, , Магілёўская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі і біяхіміі раслін. Член-карэспандэнт НАН Беларусі (1991). Доктар біялагічных навук (1978), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1951 годзе. У 1956—1961 гг. малодшы навуковы супрацоўнік Інстытута эксперыментальнай батанікі АН БССР. У 1967—1981 гг. старшы навуковы супрацоўнік Лабараторыі біяфізікі і ізатопаў АН БССР (з 1973 г. Інстытут фотабіялогіі АН БССР). У 1981—1997 гг. загадвала лабараторыяй Інстытута фотабіялогіі АН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 100 навуковых прац, у т.л. 3 манаграфій, 3 вынаходніцтваў. Навуковыя працы па праблемах біясінтэзу хларафілу і біягенезе пігментбялковых комплексаў пластыдных мембран у раслін, ролі адаптацыйнага патэнцыялу фотасінтэтычнага апарату ў экстэнсіўных і інтэнсіўных сартоў злакавых культур.

## Асноўныя публікацыі 
* Фоторегуляция биосинтеза хлорофилла в процессе развития хлоропластов / совм. с Г. Е. Савченко // Фоторегуляция метаболизма и морфогенеза растений. — М., 1975.
* Биосинтез хлорофилла в процессе развития пластид. — Мн.: Наука и техника, 1981. (разам з Г. Я. Саўчанка)
* Фотосинтетический аппарат и селекция тритикале. — Мн., 1991. (разам з Г. Я. Саўчанка)
* Биосинтез хлорофилла и биогенез фотосинтетического аппарата. — Мн., 1996.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Чайка Мария Тихоновна. // *Лившиц, В. М.* Гордость и слава Горецкой земли. В 3-х книгах. Книга 1. Земляки — учёные. — Горки: 2013. — С. 27.

## Спасылкі 
* Памяці вучонага. ЧАЙКА Марыя Ціханаўна // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
* Марыя Ціханаўна Чайка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* *Ліўшыц Уладзімір*. 10 фактаў пра нашу зямлячку Марыю Чайку — вядомую вучонага-біёлага 
* PatentDB.ru — База патентов РФ на изобретения и промышленные образцы

Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Батанікі СССР
Валянціна Ягораўна Расянкова

**Валянціна Ягораўна Расянкова** (нар. , вёска Юраўка, Дрыбінскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне селекцыі сельскагаспадарчых культур. Доктар сельскагаспадарчых навук (1984). Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі БССР (1987).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію ў 1959 годзе. У 1962—1992 гадах працавала ў Беларускім навукова-даследчым інстытуце земляробства і кармоў (у 1971—1975 загадчык аддзела).

## Навуковая дзейнасць 
Пісала навуковыя працы па селекцыі яравой пшаніцы і трыцікале. Аўтар і сааўтар раянаваных сартоў яравой пшаніцы: Беларуская 12, Беларуская 80; азімага трыцікале: Дар Беларусі, Мара, Міхась; яравога трыцікале Інеса.

## Навуковыя працы 
* Изучение и селекционное использование короткостебельных сортов яровой пшеницы //
* Проблемы экспериментальной генетики. — Мн., 1972.
* Проявление гетерозиса у гибридов яровой пшеницы в условиях БССР //
* Генетические и цитолоические исследования ядерной и цитоплазматической наседственности. — Мн., 1973.

## Літаратура 
* 
* Гордость и слава Дрибинского района. / Автор и стоставитель Лившиц В. М. — Горки, 2017. — С. 31—32. — 48 с. ил.

Катэгорыя:Селекцыянеры СССР
Катэгорыя:Селекцыянеры Беларусі
Яўмен Рыгоравіч Канавалаў

**Яўмен Рыгоравіч Канавалаў** (, вёска Чарнарэчка, Дрыбінскі раён, Магілёўская вобласць- ) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі машынабудавання. Акадэмік АН БССР (1969, член-карэспандэнт 1967), доктар тэхнічных навук (1962), прафесар (1964). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларусі (1972). 

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі механіка-тэхналагічны інстытут (1936). З 1955 года загадчык лабараторыі Фізіка-тэхнічнага інстытута АН БССР, з 1970 г. выконваючы абавязкі акадэміка-сакратара аддзялення фізіка-тэхнічных навук АН БССР, тры навуковыя працы па новых відах апрацоўкі металаў, стварэнні металаапрацоўчага абсталявання і інструменту, трываласці металаў і сплаваў у ўльтрагукавым полі. Адкрыў ультрагукавы капілярны эфект. Дзяржаўная Прэмія Беларусі (1974). 

## Памяць 
* У Мінску на будынку Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі (вул. Акадэміка Купрэвіча, 10) у 1977 г. ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

## Працы 
* Ультрозвуковая обработка металлов. - Мн.,1966 (у сааўтарстве)
* Новые способы пропитки изделий с помощью ультрозвуковых колебаний. - Мн., 197І, (разам з М. Германовічам)
* Чистовая и упрочняющая обработка поверхностей. — Мн., 1968 (разам з В Сідарэнкам)
* Основы электроферромагнитной обработки. — Мн., 1974 (разам з Ф. Ю. Сакулевічам)
* Ультразвуковой капиллярный эффект. — Мн.: Наука и техника, 1981. (у сааўтарстве з М. В. Дзежкуновым і П. П. Прахарэнкам)

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Яўмен Рыгоравіч Канавалаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дрыбінскім раёне
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі БССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі Фізіка-тэхнічнага інстытута НАНБ
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Фенікс

**Фенікс**:
* Фенікс — казачная птушка ў міфалогіі старажытных фінікійцаў, егіпцян, грэкаў і іншых народаў.
* Фенікс — архіпелаг у Ціхім акіяне.
* Фенікс — сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба.
* Фенікс (Фінікс) — сталіца і найбуйнейшы горад штата Арызона (ЗША).
* Праграма «Фенікс» — контрпартызанская аперацыя, якая праводзілася падчас В’етнамскай вайны.
Аб’ектыў

[thumb|Фотааб’ектывы, у тым ліку [Шырокавугольны аб'ектыў|шырокавугольны, тэлеаб'ектыў і спецыяльныя аб’ектывы.]]
**Аб’ектыў** — аптычная сістэма або яе частка, якая стварае сапраўдны адваротны відарыс аб’екта. Створаны аб’ектывам відарыс разглядаецца праз акуляр (звычайна пасля абарачапьнай сістэмы) ці фіксуецца на экране, фатаграфічнай плёнцы, фотакатодзе перадавальнай тэлевізійнай трубкі і інш. Бываюць лінзавыя, люстраныя і люстрана-лінзавыя аб’ектывы.

Аб’ектывы для фотаапаратаў, відэакамер, тэлескопаў, мікраскопаў адрозніваюцца відам канструкцыі. Хоць тэарэтычна аб’ектыў можа складацца з простай лінзы, на практыцы ствараюць у аб’ектыве сістэму лінз, каб выправіць (наколькі гэта магчыма) аптычныя аберацыі. Канструкцыя складаных аб’ектываў дазваляе выправіць храматачную і геаметрычную аберацыі аптычных сістэм. Але некаторыя аберацыі немагчыма выправіць, таму задачай стваральніка з’яўляецца знайсці раўнавагу паміж складанасцю сістэмы і прымальнай якасцю відарыса.

Асноўныя аптычныя характарыстыкі аб’ектываў: фокусная адлегласць (*f*); дыяметр уваходнай зрэнкі (*d*); святласіла (*d/f*); вугал (поле) зроку; раэдзяляльная здольнасць. Аб’ектывы тэлескапічных сістэм маюць фокусную адлегласць да некалькіх метраў і дыяметр уваходнай зрэнкі ад некалькіх сантыметраў (у геадэзічных, вымяральных і падзорных трубах) да некалькіх метраў (у тэлескопах-рэфрактарах), аб’ектывы мікраскопаў — фокусную адлегласць 1,5—40 мм, малафарматных фотаапаратаў — 6—2000 мм (для аматарскай практыкі 28—200 мм). Фатаграфічныя аб’ектывы бываюць нармальныя (вугал зроку 40—50°), шырокавугольныя (больш за 70°), звышшырокавугольныя (больш за 83°), аб’ектывы тыпу «рыбіна вока» больш за 180°), даўгафокусныя (менш за 39°) і звышдаўгафокусныя (менш за 9°).

Большасць аб’ектываў — анастыгматы. Аб’етывы з пераменнай фокуснай адлегласцю (панкратычныя), у якіх плоскасць відарыса і святласіла нязменныя, выкарыстоўваюцца у кіна- і тэлекамерах, спецыяльныя прамянёвастойкія — у лазерных сістэмах. Для павелічэння фізічнай святласілы аб’ектывы прасвятляюць.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фотатэхніка
Нясвіжская Біблія

**Нясві́жская Бі́блія** або **Бі́блія Сымо́на Бу́днага** — пераклад з моў арыгіналаў на польскую ўсёй Бібліі, зроблены біблеістам і навукоўцам Сымонам Будным для ўжывання ў набажэнствах Польскімі братамі. Перакладзена ў Нясвіжы і надрукавана ў Заслаўі або Уздзе ў 1572 годзе Мацеем Кавячынскім.

Сымон Будны, «найвыдатнейшы гебраіст XVI стагоддзя», быў прыхільнікам літаральнага перакладу Святога Пісання, таму меў шмат заўваг да выдадзенай у 1563 годзе польскімі кальвіністамі Берасцейскае Бібліі. Лічыў, што ў яе ўведзены перайначаныя фармулёўкі, якія датычаць Ісуса (на думку арыяніна Буднага, Хрыстос быў толькі дасканалым чалавекам, а не Богам) і тое, што іхняя Біблія і так была перакладам з французскім і лацінскіх перакладаў, а не з арыгінальных тэкстаў.

) з вылучаным імем Іегова.]]

Польскія браты, якія ўсё далей аддаляліся ад кальвіністаў, замовілі Буднаму і яго супрацоўнікам «выпраўленне» тэксту Брэсцкае Бібліі і прыняцце яго заўваг. Аднак Будны заняўся ўласным перакладам яўрэйскага і грэчаскага арыгіналаў і апокрыфаў. Асноўную частку перакладу здзейсніў ён сам, нягледзячы на саслабелы зрок і процістаянне з боку нясвіжскіх Радзівілаў (якія вярнуліся ў каталіцтва). Каб захаваць даслоўнасць і ў той жа час дайсці да польскага чытача, Будны ўвёў некалькі гебраізмаў (напрыклад, транскрыпцыю імёнаў замест традыцыйных адпаведнікаў) і неалагізмаў (напрыклад, упершыню выкарыстаў такія словы, як «раздзел», «намёт» і да т. п., якія цвёрда замацаваліся ў польскай мове). Ва ўсім Старым Запавеце Будны перад іменем Бога ўвёў тэтраграму ў форме «Іегова». Дадаткова прыбраў усе згадкі пра боскую сутнасць Ісуса, палічыўшы іх пазнейшымі дадаткамі (у некаторых месцах пазней вярнуў). Даслоўнасць перакладу і агульная антыпатыя да «арыян» сталі вынікам таго, што Нясвіжская Біблія выкарыстоўвалася амаль выключна толькі Польскімі братамі.

Аднак выдаўцы Нясвіжскай Бібліі без згоды Сымона Буднага правялі ў тэксце Новага Запавету пэўныя змяненні. Таму Будны, які не ўхваліў гэтых змен, выдаў новы пераклад Новага Запавету пад сваім імем у Лоску ў 1574 годзе. У ім ён 11 разоў змясціў Божае імя «Іегова» і прыбраў усе згадкі пра боскасць Ісуса.

Польскія браты ўсведамлялі, што пераклад Новага Запавету ў іхняй Бібліі недасканалы. Таму ў 1577 годзе выдалі Новы Запавет у перакладзе Марціна Чаховіча, а ў 1606 годзе ў Ракаўскай акадэміі яшчэ і Новы Запавет у перакладзе Валентыя Шмальца.

Большасць асобнікаў Бібліі Сымона Буднага загінула падчас Контррэфармацыі.

## Спасылкі 
* Евангелле паводле Мацвея і кніга Роду ў электронным варыянце
* Лічбавая версія  з Асалінеума

Катэгорыя:Сымон Будны
Катэгорыя:Пратэстанцкія пераклады Бібліі
Катэгорыя:Гісторыя Нясвіжа
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кнігі 1572 года
Штатыў

[200px|thumb|[Canon PowerShot A430 на штатыве]]

**Штаты́ў** (), **трыпод** (ад  — тры +  — нага), **трыножак** — пераносная апора для аптычных прылад (фота-, відэа-, кінакамер, падзорных труб, тэадалітаў і да т. п.), служыць для дакладнага навядзення і захавання іх становішча ў працэсе работы.

Усе фатаграфічныя штатывы маюць тры апоры, мацаванне для фотаапарата, часта аснашчаныя паваротным механізмам (галоўкай) для навядзення прылады. Апоры звычайна тэлескапічныя дзеля эканоміі месца, калі штатыў не выкарыстоўваецца, і вырабляюцца з алюмінію, вугляпластыку, сталі, дрэва ці пластмасы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фотатэхніка
Катэгорыя:Тэхналогіі кіно і відэа
Катэгорыя:Геадэзічныя прыборы
Бензінавы рухавік унутранага згарання

[thumb|Рухавік [W16, рухавік|W16 вытворчасці Volkswagen, якім камплектуецца гіперкар Bugatti Veyron.]]
**Бензінавы рухавік унутранага згарання** — рухавік унутранага згарання, які працуе на бензіне або іншым падобным лятучым паліве, вынайдзены ў Еўропе ў 1876 годзе. У большасці бензінавых рухавікоў паліва і паветра перад сціскам папярэдне змешваюцца (але ў некаторых сучасных рухавіках ажыццяўляецца непасрэдны ўпрыск паліва ў цыліндры). Раней змешванне адбывалася ў карбюратары, але цяпер гэтым займаецца электронная сістэма ўпрыску паліва, акрамя малых рухавікоў, дзе ўжыванне гэтай складанай сістэмы немэтазгоднае. Працэс упрыску бензінавага рухавіка і дызельнага розніцца тым, як змешваюцца паліва і паветра, і як гэтая сумесь запускае цыкл рухавіка. У бензінавым рухавіку сумесь сціскаецца і падпальваецца свечкай запальвання; у дызельным сціскаецца толькі паветра, ад чаго яно распякаецца — у звышразагрэтае паветра ўпрыскваецца дызельнае паліва, ад чаго яно загараецца.

## Ужыванне 
Бензінавыя рухавікі знайшлі шмат прымяненняў у розных машынах. Яны выкарыстоўваюцца ў аўтамабілях, матацыклах, самалётах, маторных лодках, а таксама ў ручных прыладах, напрыклад, газонакасілках, ланцужных пілах і перанасных бензагенератарах.

Да пашырэння ўжытку дызельных рухавікоў бензінавымі рухавікамі абсталёўвалі таксама аўтобусы, грузавікі і некаторыя чыгуначныя лакаматывы.

Катэгорыя:Рухавік унутранага згарання

Катэгорыя:Вынаходніцтвы Германіі
Ордэн Ваеннага крыжа

**Ордэн Ваеннага крыжа** () — польскі ваенны ордэн, якім узнагароджваюцца салдаты узброеных сіл і грамадзянскіх асоб за выдатныя заслугі, ахвярнасці і мужнасці ў справе па барацьбе з тэрарызмам у краіне ці падчас замежнага разгортвання узброеных сіл Рэспублікі Польшча ў мірны час. Устаноўлены 18 кастрычніка 2006 года.

## Класы 

Катэгорыя:Ордэны Польшчы
Катэгорыя:З’явіліся ў 2006 годзе
Ордэн Заслуг перад Рэспублікай Польшча

**Ордэн Заслуг перад Рэспублікай Польшча** () — дзяржаўная ўзнагарода Рэспублікі Польшча.

Ордэн заснаваны 10 красавіка 1974, як узнагарода за выдатныя заслугі перад Польскай Народнай Рэспублікай. 16 кастрычніка 1992 года Законам аб ордэнах і ўзнагародах быў перазаснаваны як узнагарода Рэспублікі Польшча.

Ордэн з’яўляецца вышэйшай узнагародай за выдатныя заслугі ў справе ўмацавання міжнароднага супрацоўніцтва і развіцця ўзаемаадносін паміж народамі. Ордэнам узнагароджваюцца замежныя грамадзяне і асобы польскай нацыянальнасці, якія пражываюць за мяжой, якія сваёй дзейнасцю ўняслі выдатны ўклад у галіне міжнароднага супрацоўніцтва і развіцця сувязяў Рэспублікі Польшча з іншымі дзяржавамі і нацыямі. Рашэнне аб узнагароджанні ордэнам прымаецца прэзідэнтам Польшчы.

## Класы 
* **1974—1991** (**Польская Народная Рэспубліка**):
** 70px Вялікая Стужка
** 70px Камандор з зоркай
** 70px Камандор
** 70px Залаты знак
** 70px Срэбны знак

* **З 1992** (**Рэспубліка Польшча**):
** 70px Вялікі крыж
** 70px Камандор з зоркай
** 70px Камандор
** 70px Афіцэр
** 70px Кавалер

## Спасылкі 
* Order of Merit of the People’s Republic of Poland
* Ордэн Заслуг Польскай рэспублікі
* Ордэн Заслуг
Жэшаўскі замак

**Жэшаўскі замак** () — замак у польскім горадзе Жэшаве, адна з галоўных яго славутасцей, які быў пабудаваны ў 1902—1906 гадах на месцы старажытнага замка Любамірскіх.

Ужо ў XVI стагоддзі на месцы сучаснага замка існавала абарончае збудаванне, а ў канцы XVI стагоддзя ўяўляла сабой ўмацаваную сядзібу Мікалая Спытэк Лігежа. З 1637 замак пераходзіць да сям'і Любамірскіх.

Асноўнае будаўніцтва замку ажыццяўлялася пад кіраўніцтвам Тыльмана ван Гамерэна і Карла Генрыха Відэмана. У 1820 комплекс быў перабудаваны аўстрыйскімі ўладамі і адаптаваны для судовых мэтаў. Напачатку XX стагоддзя стары замак быў разбураны, бо яго канструкцыі былі ў нядбайным стане. Пасярод замкавых сцен знаходзіцца Летні палац Любамірскіх.

## Літаратура 
* Czapczyńska D. i Janczykowski J., *Zamek w Rzeszowie* w: *Dzieje Rzeszowa*, Tom I, Rzeszów 1994 
* Malczewski J. *Zamek w Rzeszowie, jego otoczenie i właściciele*, Wyd. Libri Ressovienses, Rzeszów 1995 

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Жэшаў
Катэгорыя:Любамірскія
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Тыльмана ван Гамерэна
Араторыя

**Араторыя** (, ) — буйная шматчасткавая кампазіцыя для спевакоў-салістаў (часам чытальніка), хору і сімфанічнага аркестра пераважна эпіка-драматычнага характару, прызначаная для канцэртнага выканання. Мае агульныя рысы з операй (сюжэт, наяўнасць арый, рэчытатываў, ансамбляў, хароў), адрозніваецца ад яе адсутнасцю акцёрскай ігры, дэкарацый (як выключэнне бываюць сцэнічныя араторыі), перавагай апавядальнасці над драматычным дзеяннем. У параўнанні з кантатай мае большыя памеры, ярка выражаную сюжэтную аснову.

## Гісторыя 
Зарадзілася на мяжы 16—17 стагоддзяў у Італіі. На пачатку араторыі пісалі на біблейскія, евангельскія або антычныя сюжэты. Росквіт жанру ў 18 стагоддзі звязаны з творчасцю Г. Ф. Гендэля, які стварыў класічны тып манументальнай героіка-эпічнай араторыі, і І. С. Баха, пасіёны якога насычаны глыбокім філасофскім зместам. Пад уплывам асаблівасцяў розных нацыянальных культур араторыя мадыфікавалася. Адбывалася яе сімфанізацыя (кампазітары венскай класічнай школы) або лірызацыя (кампазітары-рамантыкі). У 20 стагоддзі адрадзілася цікавасць да араторыі, якая інтэнсіўна збліжаецца з операй, кантатай, сімфоніяй.

## Араторыя ў беларускай музыцы 
У беларускай музыцы першыя араторыі створаны у 1930-я гады (блізкая да араторыі вакальна-сімфанічная паэма «Над ракою Арэсай» М. Аладава, незакончаная араторыя «Вызваленне» Яўгена Цікоцкага).

У 1960-я гады напісаны араторыі «Песня пра Кубу» С. Картэса, «Званы» Я. Глебава, «Мы—беларусы» К. Цесакова, першая камерная араторыя «Песні Хірасімы» (для чытальніка, салістаў — барытона і сапрана) Дзмітрыя Смольскага.

З 1970-х гадоў беларускія араторыі вылучаюцца разнастайнасцю тэматыкі і жанравымі разнавіднасцямі. Сярод найбольш значных — «Мая радзіма» Дз. Смольскага, «Свяці, зара» Я.Глебава, «Зямля Беларусі» У. Дарохіна, «Памяці паэта» С. Картэса, «Памяць Хатыні» В. Войцека, «Хатынь» К. Цесакова.

У 1980-1990-х гадах створаны «Бітва за Беларусь» А. Багатырова, «Лісткі з календара» А. Залётнева, «сказ пра Ігара» і «Іканастас» Л. Шлег, «Зорка паэта» Э. Наско, «Беларускае вяселле» К. Цесакова і інш.

Большасць беларускіх араторый ярка публіцыстычныя, напоўненыя грамадзянскім пафасам. Для іх уласціва апора на беларускую паэзію, прыёмы развіцця, інтанацыйныя і ладавыя асаблівасці беларускага музычнага фальклору, увядзенне нацыянальных інструментаў.

У шэрагу араторый выкарыстаны новыя сродкі выразнасці, у тым ліку прыёмы моўнай дэкламацыі з фіксаванымі гукавышыннай лініяй і рытмам, санорныя эфекты, элементы алеаторыкі, серыйнай тэхнікі, падпарадкаваныя мастацкім мэтам.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 552 с.: іл.

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Музычныя формы
Тыльман ван Гамерэн

**Тыльман з Гамэрэн**, таксама **Тыльман Гамерскі**, **Тыльман ван Гамэрэн** і **Тыльман дэ Гамерэн** (, ; 1632, Утрэхт — 1706, Варшава) — галандскі архітэктар, які працаваў у Польшчы.

Стаў польскім шляхціцам па ўказу Сойма ў 1685-м годзе пад прозвішчам Тыльман Гамерскі. Выкарыстоўваў шмат іншых версій прозвішча.

Быў архітэктарам караля Міхаіла Карыбута Вішнявецкага, будаваў Уяздоўскі замак. Працаваў і для польскіх магнатаў; у тым ліку спраектаваў касцёлы ў Варшаве, Кракаве, Гданьску, палацы: Асалінскіх, Глінскіх, , ,  у Варшаве, Любамірскіх у Варшаве, Любартаве,  і Жэшаве, Браніцкіх у Беластоку,  у Любліне, надмагільны помнік Сафіі з Любамірскіх Апалінскай у Канскаволі.

## Галерэя 

Файл:VarsaviaSanCasimiro.jpg
Файл:Zamek Ostrogskich.jpg|Палац Астрожскіх у Варшаве
Файл:Pl-gdansk-kaplica-krolewska-2006.jpg
Файл:Otwock Wielki 33.jpg
Файл:PL BI Branicki castle 1.jpg

## Літаратура 
* M. Karpowicz Barok w Polsce, Warszawa 1988.
* Stanisław Mossakowski Tylman z Gameren, architekt polskiego baroku, Wrocław 1973.
* Tylman z Gameren — architekt Warszawy, Holender z pochodzenia, Polak z wyboru / aut. esejów Konrad Ottenheym [et al.]; katalog rysunków Tylmana z Gameren Marta Topińska. (katalog wystawy). Warszawa: Zamek Królewski, 2003, s. 227. ISBN 8370221327.

Катэгорыя:Архітэктары Нідэрландаў
Катэгорыя:Архітэктары Польшчы
Катэгорыя:Польская арыстакратыя
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Залатой шпоры