open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вуліца Рэпіна

**Вуліца Рэпіна** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

## Беларусь 
* Вуліца Рэпіна — вуліца ў Бабруйску.
* Вуліца Рэпіна — вуліца ў Баранавічах.
* Вуліца Рэпіна — вуліца ў Брэсце.
* Вуліца Рэпіна — вуліца ў Віцебску.
* Вуліца Рэпіна — вуліца ў Гомелі.
* Вуліца Рэпіна — вуліца ў Гродне.
* Вуліца Рэпіна — вуліца ў Давыд-Гарадку.
* Вуліца Рэпіна — вуліца ў Крычаве.
* Вуліца Рэпіна — вуліца ў Лідзе.
* Вуліца Рэпіна — вуліца ў Магілёве.
* Вуліца Рэпіна — вуліца ў Мінску.
* Вуліца Рэпіна — вуліца ў Наваполацку.

## Гл. таксама 
* Завулак Рэпіна
Жаночая гімназія Рэйман

**Аляксееўская прыватная васьмікласная з правамі ўрадавай жаночая гімназія Е. Д. Рэйман** — колішняя навучальная ўстанова ў г. Мінску.

## Гісторыя 
]]
Гімназія была заснавана 21 чэрвеня 1910 года. Спачатку ёй належаў будынак па адрасе Койданаўская, 22 (цяпер в. Рэвалюцыйная, 24). У 1913 гімназія пераехала, вызваліўшы памяшканні для Другога вышэйшага пачатковага вучылішча, у будынак, які цяпер знаходзіцца па адрасе в. Кірава, 5.

## Будынкі 
* Будынак па в. Рэвалюцыйнай, 24. Пабудаваны ў XIX стагоддзі з цэглы. Трохпавярховы будынак складанай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі, П-падобны ў плане. Ранейшы адрас — *Койданаўская, 22*, ***дом Залкінда***. Цяпер у будынку месцяцца грамадскія ўстановы.
* Будынак па Кірава, 5. Пабудаваны ў 1890-я гады як жылы прыватны з цэглы. У 1910 годзе надбудаваны чацвёрты паверх і зменена ўнутраная планіроўка, пасля чаго ў 1913 годзе тут змясцілася гімназія. У плане будынак мае форму трапецыі з двума ўваходамі. Цяпер тут знаходзіцца . Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

## Спасылкі 
* Здание женской гимназии Рейман в Минске 
* Архіўныя матэрыялы гімназіі

Катэгорыя:Гімназіі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1910 годзе
Катэгорыя:1910 год у Мінску
Катэгорыя:Вуліца Кірава (Мінск)
Катэгорыя:Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)
Франсуа-Ксаўе Фабр

[thumb|[Люсьен Банапарт, партрэт пэдзля Франсуа-Ксаўе Фабра (каля 1800)]]
**Франсуа-Ксаўе Фабр** (, барон, , Манпелье — , там жа) — французскі гістарычны жывапісец, паслядоўнік акадэмічнай манеры Жака Луі Давіда, стваральнік музея Фабра ў Манпелье.

## Біяграфія 
Вучань спачатку Гіёма Кусту, а потым Давіда, атрымаўшы 1787 годзе ад Парыжскай акадэміі мастацтваў вялікую, так званую рымскую, прэмію за карціну *«Забойства дзяцей Седэкіі»*, быў адпраўлены ў Рым у якасці стыпендыята акадэміі.

Адсюль з-за цяжкасцей, якія ўзніклі паміж французскім канвентам і папскім урадам, ён у 1793 г. перабраўся ў Неапаль, дзе прабыў каля года; пасяліўшыся пасля гэтага ў Фларэнцыі, пісаў там гістарычныя карціны, але больш за ўсё пейзажы, пасябраваў з паэтам Віторыа Альф'еры, блізка сышоўся з яго грамадзянскай жонкай, графіняй Олбані,  (удавой апошняга Сцюарта) і быў зроблены прафесарам акадэміі. Графіня перад сваёй смерцю (у 1824 г.) завяшчала яму ўвесь свой стан.

Фабр узвёў помнік сваёй дабрадзейцы, ахвяраваў гораду Фларэнцыі рукапісы Альф’еры, якія дасталіся ад яе, і ў 1826 г. вярнуўся на радзіму, у Манпелье, з багатай калекцыяй мастацкіх прадметаў і бібліятэкай, сабранымі ў Італіі. Яны былі прынесены ім у дар гэтаму гораду і склалі асобны музей Фабра, утрыманне і папаўненне якога мастак забяспечыў значным капіталам.

Акрамя таго, ён заснаваў у Манпелье мастацкае вучылішча, пра якое, як і пра музей, не пераставаў клапаціцца да канца свайго жыцця. За гэтыя заслугі Фабр у 1830 г. быў узведзены ў баронскую годнасць.

Большасць яго твораў — гістарычных карцін і партрэтаў — знаходзіцца ў згаданым музеі, але яны сустракаюцца таксама і ў музеях Ліёна, Нанта і Нарбоны; у Луўрскім музеі ёсць яго карціна «Неапталем і Уліс адымаюць у Філактэта стрэлы Уліса».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Дом Козінай

**До́м Ко́зінай** або **Буды́нак было́й Аляксе́еўскай прыва́тнай васьмікла́снай з права́мі ўра́давай жано́чай гімна́зіі Е. Д. Рэ́йман** — будынак у Мінску, помнік архітэктуры ў стылі эклектыкі, пабудаваны ў канцы XIX — пачатку XX ст. Месціцца па вуліцы Кірава, 5.

## Гісторыя 
Пабудаваны як даходны дом у 1890-я гады па адрасе *Пецярбургскі завулак, 8* — *рог Пецярбурскага завулка і Міхайлаўскай вуліцы*, даходны дом Козінай Алены Сямёнаўны. У 1905 годзе на гэтым будынку былі размешчаны кулямёты, з якіх расстрэльвалі ўдзельнікаў дэманстрацыі, якія беглі з Прывакзальнай плошчы (Курлоўскі расстрэл). У 1913 годзе ў будынак пераязджае Аляксееўская прыватная жаночая гімназія Елізаветы Дзмітрыеўны Рэйман, пазней толькі школа №9. Пасля вайны у будынку быў размешчаны камітэт па адукацыі Мінгарвыканкаму. Цяпер у доме месціцца .

## Архітэктура 
]]
Аляксееўская жаночая гімназія ўяўляе цагляны трапецападобны чатырохпавярховы будынак з двума уваходамі — з боку галоўнага і дваровага фасадаў.

Гімназія ўзведзена з адкрытай, неатынкаванай цэглы, таму адначасова адносіцца да так званага «цаглянага стылю», дзе кладка выкарыстоўвалася як канструкцыйны і адначасова дэкаратыўны матэрыял.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:Вуліца Кірава (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1890-я гады
Катэгорыя:1890-я ў Мінску
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі эклектыкі
Міхалёва

**Міхалёва** — назва шэрагу населеных пунктаў. Можа быць таксама і жаночым варыянтам прозвішча Міхалёў. 

## Населеныя пункты 
* У Беларусі:
** Магілёўская вобласць
*** Міхалёва 1 — вёска ў Бабруйскім раёне
*** Міхалёва 2 — вёска ў Бабруйскім раёне
*** Міхалёва 3 — вёска ў Бабруйскім раёне
*** Міхалёва — вёска ў Магілёўскім раёне
** Мінская вобласць
*** Міхалёва — вёска ў Бярэзінскім раёне

## Гл. таксама 
* Міхалёў
* Міхалова
Міхалішкі (значэнні)

Назву **Міхалі́шкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Міхалішкі — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці
* Міхалішкі — колішняе мястэчка, цяпер вёска ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці

## Гл. таксама 
* Міхал
* Міхалёва
* Міхалёў
* Міхалёўка
* Міхалёўцы
* Міхалёўшчына
* Міхалі
* Міхалін
* Міхаліна
* Міхалінава
* Міхалінка
* Міхалполле
* Міхальцы
Крыжакі (раман)

**«Крыжакі»** () — гістарычны раман Генрыка Сянкевіча, упершыню апублікаваны ў друкаваным выданні «Ілюстраваны Тыднёвік» у 1897—1900 і ў выглядзе кнігі — у 1900 годзе. Час дзеяння ахоплівае дзесяцігоддзе паміж 1399 (год смерці каралевы Ядвігі) і 1410 (Грунвальдская бітва).

Падчас публікацыі раман увасабляў пратэст супраць германізацыі, якую праводзілі прускія ўлады. Сянкевіч пісаў «Крыжакоў» *каб падбадзёрыць сэрцы* () палякаў. Ён хацеў, каб яго кніга паказала Польшчу ў часы яе ўздыму і магутнасці.

## Сюжэт 
Гістарычным фонам для крыжакоў абраны перыяд канфлікту ягелонскай Польшчы з Тэўтонскім ордэнам. У час напісання рамана аўтар выкарыстоўваў «Хроніку Янка з Чарнікова» (), «Гісторыю Яна Длугаша» (), працы такіх гісторыкаў, як Смолка () і Шайноха (), нямецкія і французскія гістарычныя работы, карты і г. д.

Галоўныя героі рамана — Юранд са Спыхава і яго дачка Дануся, а таксама польскі рыцар Мацько і яго пляменнік Збышка з Багданца. Трагічнае каханне Збышка і Данусі складае меладраматычную лінію кнігі, а барацьба са здрадніцкімі тэўтонцамі мусіла ўзняць дух палякаў, якія знаходзіліся ў няволі.

Кульмінацыяй рамана з'яўляецца пераможная бітва пад Грунвальдам, прадстаўленая як польска-літоўскі трыумф. Ход бітвы Сянкевіч узнавіў паводле Яна Длугаша і пад уплывам палатна Яна Матэйкі.

У 1900 годзе кніжнае выданне рамана ўвянчала 20-годні юбілей творчасці пісьменніка.

Раман «Крыжакі» ў сувязі з антынямецкімі настроямі ў Польшчы стаў першай кнігай, выдадзенай у краіне пасля завяршэння Другой сусветнай вайны; раман выйшаў у жніўні 1945 года. 

Кнігу пераклалі на 25 моў, у тым ліку на беларускую (Міхаіл Кенька, выд. 1997).

## Экранізацыя 
У 1960 годзе, у 550-ю гадавіну бітвы пад Грунвальдам, рэжысёрам Аляксандрам Фордам паводле рамана быў зняты прыгодніцкі фільм пад назвай «Крыжакі».

## Беларускія пераклады 
* Крыжакі: Раман: Для ст. шк. ўзросту / Пер. з пол. М. П. Кенькі; [Прадм. і камент. М. П. Кенькі]. — Мн.: Вытвор.-камерц. інавац. прадпрыемства «Асар», 1997. — 719 с. — (Школьная бібліятэка).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Творы Генрыка Сянкевіча
Дзмітрый Юр’евіч Загул

'''Дзмітрый Юр'евіч Загул''' (;  — ) — украінскі пісьменнік, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Вучыўся ў Чарнавіцкім універсітэце. Друкавацца пачаў у 1912 годзе. У 1913 годзе выйшла першая кніга вершаў «Мярэжка». Друкаваўся пад псеўданімамі І. Майдан, М. Сучасны, С. Юрась, Б. Тыверац, М. Сулам. У гады 1-й сусветнай вайны 1914—1918 пераехаў у Расію, з 1918 года жыў у Кіеве. Выйшлі паэтычныя зборнікі «З зялёных гор», 1918; «На мяжы», 1919, «Наш дзень» (1925), «Матывы» (1927). Пераклаў на ўкраінскую мову паэму А. А. Блока «Дванаццаць», творы Ф. Шылера, І. В. Гётэ, Г. Гейнэ. Яму належыць першы ва Украіне досвед стварэння сістэматычнага курса тэорыі літаратуры («Паэтыка», 1923).

26 лютага 1933 арыштаваны, 9 мая асуджаны на 10 гадоў лагераў па абвінавачванні ў прыналежнасці да контррэвалюцыйнай арганізацыі, якая рыхтавала ўзброенае паўстанне супраць савецкай улады. Пакаранне адбываў у Забайкаллі (станцыя Урульга). У 1943 тэрмін зняволення быў падоўжаны. Памёр пры нявысветленых абставінах. Рэабілітаваны 29 красавіка 1957 года па хадайніцтве Саюза пісьменнікаў Украіны.

Катэгорыя:Украінамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на ўкраінскую мову
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Міхалі

Назву **Міхалі́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Міхалі — вёска ў Віцебскім раёне
** Міхалі — вёска ў Віраўлянскім сельсавеце Гарадоцкага раёна
** Міхалі — вёска ў Першамайскім сельсавеце Гарадоцкага раёна
** Міхалі — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Міхалі — хутар у Мёрскім раёне

* Мінская вобласць:
** Міхалі — вёска ў Мядзельскім раёне
### Расія 
* Міхалі (Угранскі раён)

## Гл. таксама 
* Міхал
* Міхалёва
* Міхалёў
* Міхалёўка
* Міхалёўцы
* Міхалёўшчына
* Міхалін
* Міхаліна
* Міхалінава
* Міхалінка
* Міхалішкі
* Міхалполле
* Міхальцы
Парэцкі сельсавет

Назву **Парэ́цкі сельсавет** маюць:

* Парэцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці
* Парэцкі сельсавет — назва Бірузоўскага сельсавета Расонскага раёна Віцебскай вобласці ў 1924—1973 гадах
* Парэцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці
* Парэцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці
* Парэцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Дзятлаўскім раёне Гродзенскай вобласці
* Парэцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці
* Парэцкі сельсавет — назва Васілевіцкага сельсавета Слонімскага раёна Гродзенскай вобласці ў 1940—1963 гадах

## Гл. таксама 
* Парыцкі пасялковы савет
* Парыцкі раён
Мазалаўскі сельсавет

**Ма́залаўскі сельсавет**:

* Мазалаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віцебскага раёна Віцебскай вобласці
* Мазалаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мсціслаўскага раёна Магілёўскай вобласці
Каралеўства Баварыя

**Каралеўства Бава́рыя** (, ) — дзяржава на паўднёвым усходзе Германіі, якая існавала з 1806 па 1918 год. Герцаг Максіміліян I Іосіф з Дому Вітэльсбахаў стаў першым каралём Баварыі ў 1806 годзе. Манархіяй, да распаду каралеўства ў 1918 годзе, кіраваў дом Вітэльсбахаў. Большасць межаў сучаснай Баварыі была ўсталявана пасля 1814 Парыжскім дагаворам, паводле якога Баварыя саступіла Аўстрыі Ціроль і Форарльберг, але атрымала Ашафенбург і частку тэрыторыі Гесэн-Дармштата. У 1871 годзе Баварыя ўвайшла ў склад аб’яднанай Германскай імперыі, у складзе якой каралеўства Баварыя было другім па памеры аўтаномным дзяржаўным утварэннем пасля Прусіі. Сучасны пераемнік Баварскага каралеўства — аднайменная федэральная зямля ФРГ

## Дзяржаўны лад 
Глава дзяржавы — кароль. Заканадаўчы орган — Саслоўны сход (*Standeversammlung*), складалася з Палаты дзяржаўных саветнікаў (*Kammer der Reichsrate*) і Палаты дэпутатаў (*Kammer der Abgeordneten*).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Баварыі
Катэгорыя:Тэрыторыі Германскай імперыі
Катэгорыя:Гістарычныя германскія дзяржавы
Катэгорыя:Каралеўствы
Катэгорыя:1806 год у Германіі
Ламбарда-Венецыянскае каралеўства

**Ламбарда-Венецыянскае каралеўства** () — каралеўства ў Паўночнай Італіі, уладанне Аўстрыйскай імперыі.

## Гісторыя 
Утворана ў 1815 годзе па рашэнні Венскага кангрэса 1814—1815 гадоў з паўночна-італьянскіх абласцей Ламбардыя і Венецыя, і склала адну з каронных зямель Аўстрыйскай імперыі. Кіравалася віцэ-каралём як аўстрыйскае ўладанне. У 1859 годзе Аўстрыя пазбавілася Ламбардыі, у 1866 годзе — Венецыі; абедзве вобласці ўвайшлі ў Італьянскае каралеўства.

Усякае нацыянальнае імкненне да палітычнай незалежнасці душылася з дапамогай паліцыі, цэнзуры і сістэмы шпіёнства. Абапіраючыся на Ламбарда-Венецыянскае каралеўства, аўстрыйскі ўрад спрабаваў панаваць над усёй Італіяй. Яго дэспатызм выклікаў крайнюю нянавісць ва ўсёй Італіі, у выніку яго мэта — «здушыць якабінскія імкненні італьянцаў і гэтым забяспечыць спакой Італіі» (словы Метэрніха) — не была дасягнута; насупраць, нянавісць да замежнага заваёўніка дала новы імпульс аб'яднальным памкненням. Уся гісторыя Ламбарда-Венецыянскага каралеўства ўяўляе сабой гісторыю змоў, тайных таварыстваў і абурэнняў, якія завяршыліся рэвалюцыяй 1848 года.

У 1859 годзе Ламбардыя (акрамя Мантуі і Песк'еры) была саступлена Сардзініі, а за Аўстрыяй засталася толькі Венецыянская вобласць.

У 1860 годзе пры ўвядзенні прадстаўнічай сістэмы ў Аўстрыі на Венецыю яна не была распаўсюджана.

У 1866 годзе ўся Венецыянская вобласць, з акругамі Ламбардыі, якія яшчэ заставаліся пад аўстрыйскім валадарствам, была саступлена Італіі.

## Цікавыя факты 
Адзіным каралём, якія каранаваўся як кароль Ламбарда-Венецыянскага каралеўства, быў імператар Фердынанд I.

## Аўстрыйскія віцэ-каралі Ламбарда-Венецыянскага каралеўства 
* 1814—1815: князь Генрых XV Рэйс цу Плаўэн
* 1815—1816: Генрых Іозеф Іаган фон Белегард
* 1816—1818: эрцгерцаг Антон Віктар Габсбург
* 1818—1848: эрцгерцаг Райнер Іосіф Габсбург
* 1848—1857: Іозеф Радэцкі
* 1857—1859:  Фердынанд Максіміліян Іосіф фон Габсбург

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Венецыі
Катэгорыя:Ламбардыя
Катэгорыя:Італьянскія дзяржавы
Катэгорыя:Каралеўствы
Біятлон на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 — спрынт (мужчыны)

**Спрынтарская гонка на 10 кіламетраў сярод мужчын** у біятлоне на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 года прайшла 23 лютага. У спаборніцтвах прынялі ўдзел 68 спартсменаў з 25 краін. Месцам правядзення стаў лыжны стадыён Біркебейнеран.

## Медалісты 
## Вынікі 
## Спасылкі 
* Вынікі мужчынскага спрынту на сайце IBU

Катэгорыя:Біятлон на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994
Крыс Прат

**Крыс Прат** (нар. 21 чэрвеня 1979, Вірджынія, ЗША) — амерыканскі акцёр.

Найбольш вядомы роляй Зорнага Лорда ў фільмах пра Вартавых Галактыкі.

## Выбраная фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
*
Раскіданае гняздо (спектакль, Нацыянальны тэатр імя Янкі Купалы)

**«Раскіданае гняздо»** — спектаклі, пастаўленыя ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы па аднайменнай п’есе Янкі Купалы.

## Пастаноўка 1921 года 
Прэм’ера «Раскіданага гнязда» ў Беларускім дзяржаўным тэатры адбылася ў Мінску 14 красавіка 1921 года. Спектакль быў перанесены заснавальнікам тэатра Ф. Ждановічам з Першага беларускага таварыства драмы і камедыі ў сваёй пераважна побытавай трактоўцы.

## Пастаноўка 1972 года 
Прэм’ера другой пастаноўкі драмы Я. Купалы ў галоўным тэатры краіны адбылася 25 чэрвеня 1972 года і была прымеркавана да 90-годдзя з дня нараджэння беларускага літаратурнага класіка.

У спектакль былі ўведзены русалкі і пантамімісты. У тэксце п’есы былі зроблены некаторыя скарачэнні, перакампанаваныя асобныя эпізоды. У спектакль увайшоў шэраг вершаў Я. Купалы, перад пачаткам спектаклю ў зале гучалі народныя песні. Пастаноўка вызначалася паэтычнасцю, рамантычнай прыўзнятасцю. Спектакль пакінуў прыкметны след у гісторыі тэатра і паказваўся ў Маскве і іншых гарадах СССР.
* Аляксандр Уладамірскі — *Данілка*

### Водгукі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Спектаклі на беларускай мове
Катэгорыя:Спектаклі Беларусі
Катэгорыя:1921 год у Мінску
Катэгорыя:1972 год у Мінску
Катэгорыя:Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы
Гесэн-Дармштат

**Ландгра́фства Ге́сэн-Да́рмштат** () — нямецкае княства Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое існавала з 1567 па 1806 год са сталіцай у Дармштаце.

## Гісторыя 
Утварылася ў 1567 годзе ў выніку спадчыннага падзелу ландграфства Гесэн пасля смерці яго кіраўніка — Філіпа I, паміж яго сынамі. Гесэн-Дармштат дастаўся самаму малодшаму з іх — Георгу I. Пасля смерці ў 1583 годзе брата, ландграфа Гесэн-Рэйнфельса Філіпа II, значная частка яго ўладанняў таксама перайшла да Георга I.

Яго сын Людвіг V таксама атрымаў у спадчыну частку земляў свайго дзядзькі, ландграфа Гесэн-Марбурга Людвіга IV.

Людвіг VIII (1739—1768) скончыў доўгую спрэчку з Гесэн-Каселем за графства Ганау і набыў уладанне Ліхтэнберг.

Людвіг X (1790—1830) паводле Люневільскага міру 1801 года атрымаў графства Вестфалія, частку курфюрства Майнц, курфюрства Пфальц і горад Вормс. У 1806 годзе пасля роспуску Свяшчэннай Рымскай імперыі, ландграф далучыўся да Рэйнскага саюза, а само ландграфства было ператворана ў Вялікае Герцагства Гесэн.

## Кіраўнікі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычныя германскія дзяржавы
Катэгорыя:Свецкія княствы Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя Гесэна
Каралеўства Грэцыя

**Каралеўства Грэцыя** () — грэчаская манархія, заснаваная рашэннем «вялікіх дзяржаў» (Вялікабрытанія, Францыя, Расія), якое замацавала Лонданская канферэнцыя 1832 года. Манархія ў Грэцыі была прызнана афіцыйна на міжнародным узроўні ў Канстанцінопальскім пагадненні 1832 года, акрамя таго Грэцыі гарантавалі поўную бяспеку і незалежнасць ад Асманскай імперыі. Такім чынам узнікла незалежная грэчаская дзяржава, якая замяніла Першую Грэчаскую Рэспубліку, утвораную падчас нацыянальна-вызваленчай вайны.

Першая манархія існавала да 1924 года, калі была абвешчана Другая Грэчаская Рэспубліка. Манархія была адноўлена ў 1935 годзе з вяртаннем на грэчаскі прастол дынастыі Глюксбургаў. З прыходам ваеннай хунты «чорных палкоўнікаў» манархія была ліквідавана, а апошні грэчаскі кароль Канстанцін II быў высланы з краіны і пазбаўлены маёмасці і грэчаскага грамадзянства.

## Каралі Грэцыі 
Прыведзены даты кіравання грэчаскіх манархаў.

**Дынастыя Вітэльсбахаў**
* Атон Баварскі: 6 лютага 1833 — 23 кастрычніка 1862

**Дынастыя Глюксбургаў**
* Георг I: 30 сакавіка 1863 — 18 сакавіка 1913
* Канстанцін I: 18 сакавіка 1913 — 11 чэрвеня 1917 года і 19 снежня 1920 — 27 верасня 1922
* Аляксандр I: 11 чэрвеня 1917 — 25 кастрычніка 1920
* Георг II: 27 верасня 1922 — 25 сакавіка 1924 і 3 лістапада 1935 — 1 красавіка 1947
* Павел I: 1 красавіка 1947 — 6 сакавіка 1964
* Канстанцін II: 6 сакавіка 1964 — 1 чэрвеня 1973

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Грэцыі
Катэгорыя:Каралеўствы
Катэгорыя:Грэчаскае каралеўства
Гарады Грэнландыі

справа|350px|Карта Грэнландыі
**Спіс гарадоў Грэнландыі паводле колькасці насельніцтва**. У спіс уключаныя гарады з насельніцтвам не менш за 1 000 чалавек па стане на 1 студзеня 2018. Колькасць насельніцтва прыводзіцца адносна названага горада без уліку пасяленняў, якія складаюць яго прыгарады.

## Спіс 
## Спасылкі 
* Greenland in Figures 2013. Statistics Greenland
Брама неўміручасці

**Брама неўміручасці** — камедыйная п’еса, напісаная К. Крапівой у 1974 годзе і пастаўленая на сцэне Купалаўскага тэатра ў 1974 годзе рэжысёрам Валерыем Раеўскім. Мастакамі-пастаноўшчыкамі былі Барыс Герлаван і Пётр Захараў. Музыку да спектакля напісаў Сяргей Картэс, словы песень склаў А. Вольскі.

## Сюжэт 
П’еса паўстала пад уплывам ідэй В. Ф. Купрэвіча, у ёй закранаецца праблема этыкі ўзаемаадносін паміж людзьмі, якія атрымалі дар неўміручасці.

Сюжэт п‘есы пабудаваны на адным навуковым адкрыцці: сакрэт неўміручасці прапануе галоўны герой, вучоны-герантолаг Дабрыян. Усё дзеянне адбываецца ў вясёлай і займальнай форме, як таго патрабуе камедыйны жанр, і разам з тым аўтар прапануе сур‘ёзна паразважаць пра неўміручасць і чалавечнасць, пра духоўныя каштоўнасці, сапраўдныя і фальшывыя.

## Акцёры 
* Дабрыян — П. Дубашынскі
* Наташа — Л. Волкава
* Марына Сяргееўна — С. Станюта
* Бабровіч — Г. Гарбук, С. Бірыла
* Кудрыцкая — Г. Арлова, З. Браварская
* Абадоўскі — П. Пекур
* Генка — В. Манаеў, М. Кірычэнка
* Варакса — А. Памазан
* Змітрук — Л. Рахленка
* Караўкін — З. Стома, Г. Аўсяннікаў
* Дажывалаў — У. Кудрэвіч
* Торгала — П. Кармунін
* Застрамілава — М. Зінкевіч

## Узнагароды 
У 1974 годзе п’еса атрымала літаратурную прэмію імя Янкі Купалы і дзяржаўную прэмію БССР.

## Спасылкі 
*  
* Па два бакі «Брамы неўміручасці» 

Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:П’есы Кандрата Крапівы
Катэгорыя:Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы
Суд Пілата

!» Хутка зразумеўшы, што Хрыстос ні ў чым не вінаваты, Пілат так і не рашыўся вызваліць Ісуса, і пад ціскам святароў і натоўпу аддаў Яго на распяцце]]
**Суд Пілата** — падзея з жыцця Ісуса Хрыста, запісаная ў Новым Запавеце. Суд Пілата над Ісусам у прэторыі Понція Пілата пасля папярэдняга суду ў Сінедрыёне слуханні. У Евангеллі паводле Лукі апавядаецца, што Пілат даведаўся, што Ісус, будучы з Галілеі, належаў да юрысдыкцыі Ірада Анціпы, і таму ён вырашае паслаць Ісуса да Ірада. Пасля допыту Ісуса і атрымання вельмі мала адказаў, Ірад прызнае Ісуса невіноўным і вяртае яго да Пілата. Баючыся апаганення, яўрэі не ўвайшлі ў межы прэрыі, і размова Пілата з імі адбылося па-за яе межамі.

Варта адзначыць, што Пілат з'яўляецца ў справе Ісуса хутчэй у якасці адваката, чым у якасці суддзі ў афіцыйным слуханні.

## Біблейскае апавяданне 
Паколькі ў той час Іерусалім быў часткай Рымскай Іўдзеі, абвінавачванні сінедрыёна супраць Ісуса не мелі моцы перад Пілатам. З трох абвінавачванняў, прад'яўленых яўрэйскімі лідарамі (разбешчвае народ, забараняе плаціць даніну кесару і падбухторванне да мецяжу супраць Рымскай імперыі), Пілат прымае да ўвагі трэці і пытаецца: «*Ты — цар Іўдзейскі?*» Ісус адказвае: «Ты так сказаў» (Матф. 27:11, Мк. 15:2, Лк. 23:3), што на той час з'яўлялася станоўчым адказам. Пасля слуханне працягваецца (Ян. 18:33-38), і Пілат нарэшце пытаецца Ісуса: «Што ёсць ісціна?»

Выйшаўшы да натоўту, Пілат публічна заяўляе, што ён знаходзіць Ісуса невінаватым у абвінавачванні, але натоўп па-ранейшаму настойвае на смяротнага пакарання. Універсальнае правіла Рымскай імперыі абмежоўвала смяротнае пакаранне строга судом рымскага кіраўніка, і Пілат вырашыў публічна памыць рукі, як датычны смерці Ісуса. Аднак ён сперша аддае Хрыста на цялеснае пакаранне, а потым, выкарыстоўваючы даўні звычай адпускаць аднаго вязня ў гонар свята, прапануе натоўпу выбраць паміж Ісусам і разбойннікам Варавай. Натоўп, падбухтораны святарамі, крычыць, каб Пілат адпусціў Вараву, а Хрыста ўкрыжаваў. Пры гэтым натоўп заяўляе, што крывя Ісуса будзе на іх і нах дзецях. Пасля гэтага Пілат аддае Хрыста на распяцце.

## Месцазнаходжанне прэторыі 
Былі прапанаваныя два магчымых месцы ў Іерусаліме, дзе магла знаходзіцца прэторыя: крэпасць Антонія ці палац Ірада. Першыя паломнікі ў Іерусалім звычайна асацыявалі прэторыю з крэпасцю Антонія, дзе пачынаецца традыцыйны Крыжовы шлях. Археалагічныя дадзеныя, якія адносяць рэшткі крыпасці 2-ім стагоддзям нашай эры, а таксама щличваючы напружаную сітуацыю, якая патрабавала Пілата, каб быць побач Другога Храма, цэнтрам велікоднай дзейнасці, падтрымліваюць размяшчэнне прэторыі ў крэпасці Антонія.

Евангелле паводле Марка выкарыстоўвае слова «ауле» («зала», «палац»), каб вызначыць прэторыю. Па-за прэторыі была вобласць, названая брукаваная плошча, тратуар (Ян. 19:3). Судзілішча Пілата (на грэчаскім: Бема), у якім ён размаўляў з яўрэямі, было размешчана там.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мукі Хрыстовы‏
Катэгорыя:Жыццё Ісуса Хрыста
Мікашэвіцка-Жыткавіцкі выступ

**Мікашэвіцка-Жыткавіцкі выступ** — дадатная тэктанічная структура другога парадку на поўдні Беларусі ў межах Лунінецкага раёна Брэсцкай вобласці і Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці.

Мікашэвіцка-Жыткавіцкі выступ крышталічнага падмурку ў выглядзе структурнага носа Палескай седлавіны заходзіць далёка ў Прыпяцкі прагін, падзяляя дзве структуры другога парадку – Старобінскую і Тураўскую цэнтрыкліналі. У склад выступа ўваходзяць Мікашэвіцкі і Жыткавіцкі горсты і Случскі грабен, які аддзяляе іх адзін ад аднаго.

Выступ мае памеры 60×10 км і цягнецца з захаду на ўсход. Падмурак на выступу перакрыты маламагутнай (10–50 м) тоўшчай асадкавых парод мезазоя і кайназоя (у цэнтральнай частцы), верхняга пратэразоя і дэвона (у краявых частках). Да выступа прымеркаваны радовішчы рэдкіх металаў (Дыябазавае), будаўнічага каменю (Мікашэвічы, Сітніцкае, Жыткавіцкае, Бярэзінскае) і кааліна (Людзяневічы, Дзедаўка, Сітніца, Браніслаў).

На базе Мікашэвіцкага радовішча будаўнічага каменю працуе прадпрыемства «Граніт».

## Літаратура 
* Геалогія Беларусі / Пад рэд. А.С. Махнача і інш. - Мн., 2001. - 815 с. 
* Карысныя выкапні Беларусі / Пад рэд. П.З. Хоміча. - Мн., 2002. - 528 с. 

Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Геалогія Лунінецкага раёна
Этнарх

**Этнарх** ( з  — народ  — кіраўнік) — начальнік, кіраўнік этнаса, народа. Тытул кіраўніка правінцыі ў Старажытнай Грэцыі і Старажытным Рыме і асоба, якая носіць гэты тытул. Са сказанага далей, можна зрабіць выснову, што ўлада этнарха распаўсюджвалася перш за ўсё на этнічную ці рэлігійную групу, і толькі як следства — на тэрыторыю і іншыя этнічныя групы, што магло быць істотна абмежавана метраполіяй.

Прынамсі з часоў Рыма, існавала адрозненне паміж тытулам цара і этнарха. Так, тытул этнарха, афіцыйна нададзены Гіркану II і яго сынам Юліем Цэзарам у 47 г. да н.э., у дадатак да звання першасвятара, фактычна пазбаўляў Гіркана правоў цара і царскага звання. Аналагічна, паводле апавядання Іосіфа Флавія, імператар Аўгуст прызначыў Архелая, сына Ірада I Вялікага, не царом, а толькі этнархам паловы той тэрыторыі, на якую распаўсюджвалася ўлада Ірада, абяцаўшы дараваць тытул цара, калі Архелай здолее даказаць сваю здольнасць кіраваць (Іосіф Флавій, Стар. 17:317).

Апроч кіраўнікоў тэрыторый, тытул этнарха мог насіць кіраўнік нацыянальнай дыяспары, напрыклад яго насіў кіраўнік яўрэйскай абшчыны ў Александрыі, які, паводле Страбона (у пераказе Іосіфа Флавія, Стар. 14:117), кіраваў народам, разглядаў цяжбы і прымаў судовыя рашэнні, наглядаў за выкананнем законаў і пастаноў, падобна да главы суверэннай дзяржавы. Пазней, Імператар Аўгуст замяніў замяніў аднаасобнага этнарха — саветам старэйшын (герусіяй). Акрамя таго, тытул этнарха існаваў не толькі сярод яўрэяў: так у Новым запавеце згадваецца этнарх Дамаска ў часы кіравання цара Арэты (2 Кар. 11:32)

## Гл. таксама 
* Кіраўнікі Старажытнага Ізраіля і Іўдзеі — пра кіраўнікоў, якія насілі тытул этнарха.
* Цар — пра значэнне і паходжанне слова і тытула «цар», якім прынята перакладаць розныя тытулы аднаасобных кіраўнікоў старажытнасці. (Слова «цар» паходзіць ад імя Юлія Цэзара, гэта значыць досыць новае ў параўнанні са з'явай, якую пазначае.)

Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Старажытны Ізраіль і Іўдзея
Катэгорыя:Цары ізраільскія
Катэгорыя:Цары іўдзейскія
Манітсок

**Манітсок** (), або **Сукертапен** () — горад у камуне Кеката (Грэнландыя).

## Гісторыя 
thumb|left|Цэнтр Манітсока ў 1890 г.
Горад быў заснаваны ў 1755 г. на месцы цяперашняга Кангаміўта, але перамешчаны ў 1782 г. на сваё цяперашняе месца. Археалагічныя раскопкі гавораць пра знаходжанне першых людзей яшчэ 4 тыс. гадоў назад. Галоўным чынам, сляды знаходзяць у наваколлях Сакака, пераважна культуры Туле. Еўрапейцы ўпершыню наведалі рэгіён толькі ў XVII ст. У 1832 г. была пабудавана кітабойная станцыя. У 2000 г. быў здадзены ў эксплуатацыю аэрапорт.

Да 2009 года з'яўляўся сталіцай аднайменнага муніцыпалітэта цэнтральнай часткі Заходняй Грэнландыі. Межаваў з Нукам на поўдні, Амасалікам на ўсходзе і Сісіміўтам на поўначы. Плошча склада 79500 км², насельніцтва муніцыпалітэта 3489 чал. (2007) з іх 2801 чал. у самым горадзе. Астатняе насельніцтва было размеркавана паміж Атамікам, Напасокам і Кангаміўтам. Паводле новага падзелу ўключаны ў склад камуны Кеката.

## Геаграфія і клімат 
Горад размешчаны ў глыбіні краіны з альпійскім ландшафтам, за ім ўздымаюцца горы вышынёй да 2000 м. У горах знаходзяць розныя каштоўныя камяні, як алмаз, рубін, лазурыт. Тэмпература змяняецца ад +20 °C улетку да −40 °C узімку. З жывёл сустракаюцца паўночныя алені, а з 1960-х — аўцабыкі.

## Эканоміка 
На сённяшні дзень асноўная крыніца даходу Манітсока — кітабойны промысел, паляванне на цюленяў, трасковае рыбалоўства, лоўля крэветкі і краба. Таксама расце турызм, прыкладна за 30 км на паўночны ўсход ад горада ляжыць ледавік Апасіўт, месца заняткаў як горнымі так і бегавымі лыжамі. З-за мноствы мастоў, якія злучаюць суседнія астраўкі Манітсок называюць грэнландскай Венецыяй.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
Адміністрацыйны падзел Грэнландыі

## Спасылкі 
* Муніцыпалітэт Манітсока 
* www.greenland.com  Інфармацыя для турыстаў у Манітсоку.

Катэгорыя:Гарады Грэнландыі
Мікалай Мікалаевіч Герман

**Мікалай Мікалаевіч Герман** (, в. Жаволкі, Капыльскі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

## Біяграфія 
Удзельнік партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. З 1948 года слесар-рамонтнік Нясвіжскага раённага аб’яднання Дзяржкамсельгастэхнікі. Званне прысвоена за поспехі ў развіцці сельскагаспадарчай вытворчасці і выконванне 5-цігадовага плана.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капыльскім раёне
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Нясвіжа
Настасся Рудольфаўна Герман

**Настасся Рудольфаўна Герман** (, в. Новыя Юрковічы, Любанскі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

З 1937 года жывёлавод, у 1973—1975 гадах улікоўшчыца жывёлагадоўчай фермы калгаса імя Я. Д. Гарбачова Любанскага раёна. Званне Героя прысвоена за атрыманне высокіх прывесаў буйной рагатай жывёлы.

## Літаратура 
* Памяць: Любан. р-н : Гіст.-дакум. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [Рэдкал.: В. А. Сойка і інш. ; Рэд.-уклад. В. Р. Феранц. — Мн. : Ураджай, 1996. — С. 375.

## Спасылкі 
* Герман Настасся Рудольфаўна 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Любанскім раёне
Амасалік

thumb|140px|Муніцыпалітэт Амасалік на адміністрацыйнай карце Грэнландыі
**Амасалік** (, ) — паўднёвы з двух муніцыпалітэтаў Усходняй Грэнландыі (Туну). 1 студзеня 2009 года скасаваны, увайшоў у склад камуны Сермерсок.

Маючы плошча 232100 км², дзякуючы ўключанаму ледзяному шчыту, з'яўляўся найбуйнейшым муніцыпалітэтам Грэнландыі. Заходняя мяжа праходзіла па 44° заходняй даўгаты, паўночная — па 62° паўночнай шыраты, усходняя мяжа пралягала па Дацкаму праліву.
злева|thumb|Тасілак

Насельніцтва муніцыпалітэта — 3 031 чал. на 1 студзеня 2005 г. Галоўным чынам засяроджана каля сталіцы Тасілака (1 849 чал.), размешчанай на востраве Амасалік (772 км²). Паселішчы ў радыусе 80 км. — Ікатэк (1), Кернертуарсіўт (закінуты), Ісарток (120), Кулусук (310), Куміўт (392), Сермілігак (212), Тынітэкалак (148).
## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Адміністрацыйны падзел Грэнландыі

## Спасылкі 
* www.ammassalik.gl  Афіцыйная старонка муніцыпалітэта Амасаліка.
* www.eastgreenland.com Афіцыйны турыстычны даведнік пра Ўсходнюю Грэнландыю

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Грэнландыі
Сірыя Палесцінская

[thumb|Руіны [скіфопальскага амфітэатра]]
**Сірыя Палесцінская** () — рымская правінцыя, утвораная на месцы Іўдзеі пасля прыгнечання паўстання Бар-Кохбы ў 135 годзе. Праіснавала да канца IV стагоддзя, пасля чаго была падзелена на тры Палесціны (I, II, III). Сталіцай правінцыі заставаўся горад Кейсарыя, які ператварыўся ў важны хрысціянскі цэнтр (тут жылі Арыген і Еўсевій Кесарыйскі).

Упершыню словазлучэнне «Сірыя Палесцінская» сустракаецца ў грэчаскага гісторыка Герадота

Рымскія ўлады праводзілі палітыку элінізацыі рэгіёна, будуючы амфітэатры, тэрмы, акведукі. Слова Іўдзея і Іерусалім больш не сустракаліся ў дакументах таго часу. На месцы Іерусаліма быў узведзены рымскі горад Элія Капіталіна, у цэнтры якога быў збудаваны храм Юпітэра. Былі пабудаваны такія гарады як Елеўферопаль і Нікопаль.

У 390 годзе Сірыя Палесцінская была падзелена на Палесціну I (Іўдзея і Самарыя з цэнтрам у Кейсарыі), Палесціну II (Галілея з цэнтрам у Скіфопалі) і Палесціну III (Ідумея з цэнтрам у Петры).

У VII стагоддзі была заваявана арабамі.

## Гл. таксама 
* Палесціна Прыма

## Спасылкі 
Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імперыі
Катэгорыя:Усходняе Міжземнамор'е ў старажытнасці
Катэгорыя:Старажытны Ізраіль і Іўдзея
Катэгорыя:Палесціна
Элія Капіталіна

(Мазаіка, 570 год, Мадаба, Іарданія, 5 х 25 м)]]
**Элія Капіталіна**,  (*Colonia Aelia Capitolina*) — рымская калонія, пабудаваная ў 135 годзе на месцы разбуранага Іерусаліма імператарам Адрыянам пасля прыгнечання Другога яўрэйскага паўстання, якое перарасло ў Другую Іўдзейскую вайну. Адрыян выдаў дэкрэт, паводле якога ўсім, хто падвергся абразанню, доступ у горад быў забаронены. За наступныя 200 гадоў адзіным чалавекам, які парушыў гэта правіла, быў Філіп Араб. У 325 годзе Канстанцін Вялікі аднавіў назву Іерусалім, ужо як хрысціянскі горад.

## Назва 
thumb|злева|План рымскага горада
Назва рымскага горада паходзіць ад аднаго з імёнаў імператара Адрыяна () — Элія, і Капіталіна, гэта значыць ад назвы ўзгорка ў Рыме, дзе знаходзіўся храм галоўнага рымскага бога Юпітэра — Капітолій. Храм Юпітэра ў горадзе быў пабудаваны на месцы былога Храма на Храмавай гары. Таксама ў горадзе быў форум і храм Венеры (цяпер Храм Труны Гасподняй)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*  Detailed description (including map) of the city of Aelia Capitolina: 

Катэгорыя:Гарады Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Гісторыя Іерусаліма
Тэтрадрахма

**Тэтрадрахма** () — старажытнагрэчаская сярэбраная манета ў 4 (чатыры) драхмы. Знаходзілася таксама ў грашовым абароце Старажытнага Рыма і Іўдзеі, была роўная тром рымскім дэнарыям. Вага ад 15,5 грам (родаская, або фінікійска-родаская манетная сістэма) да 17 грам (атычная манетная сістэма). Тэтрадрахмы пачалі чаканіць у Афінах каля 510 г. да н.э.

## Згадванні ў літаратуры 
Тэтрадрахмамі разлічваецца з Іудай першасвятар Каіфа ў рамане Міхаіла Булгакава «Майстар і Маргарыта»

## Гл. таксама 
* Александрынер
* Кістафор
* Стэфанафор

## Спасылкі 
* Карышковский, Пётр Осипович. Монеты Ольвии. Киев, 1988. ISBN 5-12-000-104-1.

Катэгорыя:Тэтрадрахма
Катэгорыя:Манеты Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Біблейскія грашовыя і вагавыя адзінкі
Эрык Б’ёрнсан

'''Э́рык Б'ёрнсан''' () — адзін з сыноў Б'ёрна Жалезнабокага і паўлегендарны кароль Швецыі з дынастыі Мунсё, які жыў прыкладна ў пачатку IX стагоддзя. Адной з нешматлікіх захаваных скандынаўскіх крыніц, дзе згадваюцца шведскія конунгі той эпохі, з'яўляецца *Сага пра Хервёр*, у якой гаворыцца:

## Гл. таксама 
* Швецыя ў раннім Сярэднявеччы

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Мунсё (дынастыя)
Б’ёрн Жалезнабокі

[thumb|Курган Б’ёрна Жалезнабокага () на востраве Мунсё ў возеры [Меларэн (Швецыя). На вяршыні кургана знаходзіцца камень, на якім высечаны фрагменты Упландскага рунічнага надпісу № 13]]
**Б’ёрн Жалезнабокі** (, ) — паўлегендарны кароль Швецыі, які жыў прыкладна ў IX стагоддзі. Б’ёрн Жалезнабокі лічыцца першым кіраўніком з новай дынастыі. Напачатку XVIII стагоддзя курган на востраве Мунсё быў названы букіністамі *магілай Б’ёрна Жалезнабокага* (, *hög* паходзіць ад  — курган, магільны ўзгорак). Затым іх шлях ляжаў на Балеарскія астравы і ў Праванс. У 862 годзе Б’ёрн вярнуўся ў Брытанію, разарыўшы на зваротным шляху Валенсію.

## Сага пра Хервёр 
У «Сазе пра Хервёр», як і ў «Сазе пра Рагнара Лодбраку», гаворыцца, што Эйстэйн Гром быў забіты Б’ёрнам і яго братамі, і што яны заваявалі ўсю Швецыю. Калі памёр Рагнар, яго тытул конунга атрымаў у спадчыну Б’ёрн Жалезнабокі. У яго было двое сыноў, Рэфіл і Эрык Б’ёрнсан, які стаў наступным конунгам Швецыі.

## У кіно 
* Серыял Вікінгі / Vikings (2013—2014; Ірландыя, Канада) у ролі Б’ёрна ў дзяцінстве Нэйтан О’Тул, у ролі дарослага Б’ёрна Аляксандр Людвіг.

## Гл. таксама 
* Швецыя ў раннім Сярэднявеччы

## Літаратура 
* Lagerquist L. O. *Sveriges Regenter, från forntid till nutid*.— Stockholm, 1997.— ISBN 91-1-963882-5

## Спасылкі 
Катэгорыя:Героі старажытнаскандынаўскіх міфаў і легенд
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Мунсё (дынастыя)
Анунд Упсальскі

**А́нунд Упса́льскі**, або **Анундус** (, ) — паводле Рымберта і Сагі пра Хервёр, кіраўнік Швецыі разам са сваім братам Б’ёрнам з Хогі (яны таксама згадваюцца Адамам Брэменскім). Яго мянушка — *Упсальскі* — звязана з тым, што ён жыў у Старой Упсале, якая з’яўлялася ў тую эпоху рэлігійным цэнтрам.

## Біяграфія 
Рымберт распавядае, што *Анундус* і яго брат Б’ёрн атрымалі ў спадчыну тытул конунга пасля Эрыка і што Анунд быў выгнаны са сваёй краіны па невядомай прычыне.

У 840-я гады Анунд вярнуўся ў Швецыю з буйным дацкім войскам на 21 ладдзі вікінгаў і 11 сваімі ладдзямі, паабяцаўшы датчанам багатую здабычу ў Бірцы, і яны прыбылі туды, калі Б’ёрн з Хогі быў далёка ад яе. Анунд прасіў сто марак срэбра, якія і былі яму пададзены. Датчане адчулі сябе ашуканымі і вырашылі раптам напасці на Бірку, каб спаліць і разрабаваць яе, але тады Анунд паспрабаваў парушыць іх планы. Ён запатрабаваў, каб яны цягнулі жэрабя і даведаліся, ці жадаюць асы, каб Бірка была разбурана. Жэрабя паказала, што разбурэнне Біркі прынясе датчанам няўдачу. Тады яны задаліся пытаннем, куды адправіцца па здабычу, і адказам стаў славянскі горад. Датчане пакінулі Бірку і вярнуліся адтуль з багатымі трафеямі.

Анунд працягваў імкнуцца да міру са сваім народам, як і яго сын Эрык, які заняў шведскі трон пасля яго.

## Гл. таксама 
* Швецыя ў раннім Сярэднявеччы

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Мунсё (дынастыя)
Б’ёрн з Хогі

Хога, каля якога жыў кароль Б’ёрн]]

**Б’ёрн з Хогі** () — паўлегендарны кароль Швецыі, паводле Сазе пра Хервёр, сын Эрыка Б’ёрнсана, які кіраваў разам з братам, Анундам Упсальскім. У сазе згадваецца пляменнік Б’ёрна Эрык Анундсан, сучаснік Харальда Цудоўнавалосага, што дазваляе датаваць кіраванне самага Б’ёрна першай паловай IX стагоддзя.

У «Кнізе пра засяленне Ісландыі» распавядаецца пра шведскага пасяленца, які адным з першых прыйшоў у Ісландыю — сына Б’ёрна з Хогі.

Таксама пацверджанне гістарычнасці Б’ёрна ёсць у Святога Рымберта ў «» (), дзе згадваецца «кароль Б’ёрн» (). Гэтаму ёсць шмат доказаў у тэксце твора Рымберта: так, Рымберт піша, што Ансгар прыехаў у Бірку і бачыў там гэтага караля — Бірка была часткай уладанняў Б’ёрна з Хогі; Рымберт таксама апісвае іншага караля Анундуса, выгнанага, але затым які вярнуўся з дапамогай датчан, і гэты Анундус, па меркаванні гісторыкаў, і ёсць Анунд, брат Б’ёрна.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Мунсё (дынастыя)
Паўлегендарны кароль Швецыі

**Паўлегендарныя каралі Швецыі** () — паслядоўнасць шведскіх каралёў да Эрыка Пераможца, пра якіх вядома з такіх крыніц, як ісландскія сагі, «Беавульф», сачыненні Рымберта, Адама Брэменскага і Саксона Граматыка. Іх рэальнае існаванне ставіцца пад сумнеў, бо звесткі пра іх атрыманы з няпэўных крыніц. Па-шведску іх называюць *sagokungar*, што можна перавесці як «казачныя каралі» ці «каралі з саг». Амаль усіх паўлегендарных каралёў крыніцы адносяць да дынастыі Інглінгаў/Скілфінгаў ці па прамой лініі, ці праз Рагнара Лодбрака, і дынастыі Ск'ёльдунгаў.

## Дынастыя Інглінгаў/Скілфінгаў 
Каралі, якія належаць да старажытнай дынастыі, згаданай як у ісландскіх сагах, так і ў «Беавульфе». Манархі, якія былі іх папярэднікамі, носяць міфічны характар і прыведзены ў спісе міфічных каралёў Швецыі. Апроч нахваных, каралі дынастыі згаданы і ў іншых, больш надзейных крыніцах.
* Эгіль (канец V ст. — каля 515)
* Отар (каля 515—530)
* Адыльс (каля 530—575)
* Эйстэйн (каля 575—600)
* Сёльвэ (пачатак VI ст.)
* Інгвар Высокі (канец VI ст.)
* Анунд Дарога (пачатак VII ст., да 640)
* Інг'яльд Каварны (каля 640—655)

## Дынастыя Ск'ёльдунгаў 
Дынастыя Ск'ёльдунгаў змяніла Інглінгаў у VII ст., хоць прадстаўнікі дынастыі час ад часу станавіліся каралямі Швецыі і ў папярэднія гады. Згадкі пра яе захаваліся ў легендах пра Харальда Баязуба і Рагнара Лодбрака. Б’ёрн Жалезнабокі лічыцца заснавальнікам наступнай дынастыі. Паводле сцвярджэння Саксона Граматыка, Сігурд Рынг належаў да Інглінгаў і быў сынам Інг'яльда Каварнага. Аднак у сагах яго бацькам паказаны Рандвер, конунг Гардарыкі, або Вальдар, намеснік Даніі, або Хрорык Кідальнік Кольцаў, кароль Даніі і Зеландыі.
* Алі Моцны (IV—V стст.)
* Івар Шырокія Абдымкі (каля 655—695)
* Харальд Баязуб (каля 705—750)
* Сігурд Рынг (каля 750 — каля 770)
* Рагнар Лодбрак (каля 770—785)
* Ёстэн Жорсткі (каля 785)

## Дынастыя Мунсё 
Паміж крыніцамі няма поўнай згоды, прычына якой — магчымасць адначасовага кіравання некалькіх каралёў, бо Швецыя ў той час была выбарнай манархіяй. Найбольш лагічнае тлумачэнне складаецца ў тым, што каралі кіравалі сумесна, напрыклад, два браты маглі быць выбраны разам. Асабліва адзначаюцца выпадкі, калі вялася грамадзянская вайна (Б’ёрн з Хогі, Анунд Упсальскі) або праблемы пераемнасці (Эрык Пераможны, Олаф II Б’ёрнсан, Сцюрб'ёрн Моцны).
* Б’ёрн Жалезнабокі (каля 785—800)
* Эрык Б’ёрнсан (канец VIII — пачатак IX стст.)
* Эрык Рэфілсан (пачатак IX ст.)
* Б’ёрн з Хогі і Анунд Упсальскі (каля 829—840)
* Олаф (сярэдзіна XI ст.)
* Эрык Анундсан (сярэдзіна IX ст., да 882)
* Эрык Ветрагон (сярэдзіна IX ст.), магчыма, ён жа Эрык Анундсан
* Рынг Эрыксан, (каля 932—935)
* Эрык Рынгсан (каля 940—950)
* Эмунд Эрыксан (сярэдзіна X ст., да 970)
* Б'ёрн Эрыксан (каля 920—970)
* Олаф II Б’ёрнсан і Эрык Пераможны (каля 970—975)
Адміністрацыйны падзел Грэнландыі

Адміністрацыйна **Грэнландыя** падзелена на 4 **камуны** (, ); таксама *муніцыпалітэты* — ). Новы адміністрацыйны падзел краіны набыў моц з 1 студзеня 2009 года. Новыя камуны складзены з ранейшых 18 камун, па-ранейшаму неўключанымі застаюцца авіябаза Туле (Пітуфік) і Паўночна-Усходні Грэнландскі нацыянальны парк.

Самая маленькая і паўднёвая камуна Куялек уключае былыя камуны Нанорталік, Какарток і Нарсак. Самая паўночная камуна Касуітсуп уключае былыя камуны Канак, Уманак, Упернавік, Кекертарсуак, Ілулісат, Касіянгуіт і Асіят. Камуна Кеката ўключае былыя камуны Манітсок, Сісіміўт і Кангатсіяк. Сталічная камуна Сермерсок уключае ранейшыя камуны Нук, Паміўт, Івітут і ўсходнія Амасалік і Ітакартарміт.

Цэнтры былых камун лічацца гарадамі (), усе астатнія населеныя пункты — пасёлкамі ().

Заўвага: Пасля новага адміністрацыйнага падзелу краіны 1 студзеня 2009 года адзнакі плошчы занадта вялікія, таму прынятая агульная плошча Грэнландыі складае 2 166 086 км².

## Падзел да 2009 года 

Выява:Greenland counties.PNG|Адміністрацыйны падзел Грэнландыі да 2008 года
Выява:Greenland municipalities merged.svg|Пераразмеркаванне і аб'яднанне камун у 2009 годзе
Выява:Greenland municipalities 2009.svg|Новыя камуны з 2009 года

Да 2009 года Грэнландыя складалася з трох тэрыторый (рэгіёнаў): Кіта (Заходняя Грэнландыя), Туну (Усходняя Грэнландыя) і Авана (Паўночная Грэнландыя), межы якіх праходзілі практычна па прамой па лядовым шчыце, мяжа паміж Усходняй і Заходняй Грэнландыяй пралягала па 44° заходняй даўгаты. Кожная тэрыторыя мела дадатковы падзел на камуны (муніцыпалітэты): Кіта складалася з 15-ці, Туну з дзвюх, Авана — адной. Некаторыя землі не ўваходзілі ў склад камун і тэрыторый — Паўночна-Усходні Грэнландскі нацыянальны парк, размешчаны як ва Усходняй, так і ў Паўночнай Грэнландыі, а таксама авіябаза Туле, размешчаная побач з Канакам.

### Кіта (Заходняя Грэнландыя) 
(з поўдня на поўнач).
Паўднёвая частка:
* Нанорталік
* Какарток
* Нарсак
* Івітут
* Паміўт
Цэнтральная частка:
* Нук
* Манітсок
* Сісіміўт
* Кангатсіяк
* Асіят
* Касігіянгуіт
* Ілулісат
* Кекертарсуак
Паўночная частка:
* Уманак
* Упернавік
* Паўночна-Усходні Грэнландскі нацыянальны парк (невялікая частка, неўключаная тэрыторыя)

### Туну (Усходняя Грэнландыя) 
* Амасалік
* Ітакартарміт
* Паўночна-Усходні Грэнландскі нацыянальны парк (паўднёвая частка, неўключаная тэрыторыя)

### Авана (Паўночная Грэнландыя) 
* Канак
* Авіябаза Туле (Пітуфік, неўключаная тэрыторыя)
* Паўночна-Усходні Грэнландскі нацыянальны парк (Паўночная частка, неўключаная тэрыторыя)
Сісіміўт

**Сісіміўт** (), або **Хольстэйнсбарг** () — горад і да 2009 года сталіца аднайменнага муніцыпалітэта ў цэнтральнай часткі Заходняй Грэнландыі (Кіта). Мяжуе з Манітсокам на поўдні і Кангатсіякам на поўначы, а таксама Амасалікам на ўсходзе. Горад размешчаны за 75 км на поўнач ад палярнага круга, і з'ўяляецца самым паўночным портам Грэнландыі, свабодным ад лёду. Насельніцтва - 5965 чал. (2007), што робіць Сісіміўт другім па велічыні горадам Грэнландыі.

Таксама на тэрыторыі муніцыпалітэта ёсць і іншыя пасёлкі — Ітылек, Сарфанкуак і Кангерлусуак, які з'яўляецца найбуйнейшым грэнландскім аэрапортам.

## Гісторыя 
thumb|left|Сісіміўт у 1980 г.
Першыя сляды чалавека на тэрыторыі Сісіміўта адносяцца яшчэ да 4,5 тыс. гадоў назад. Інуіты на гэтай тэрыторыі пражываюць некалькі соцень гадоў. Місіянер Ханс Эгедэ ў 1721 г. пабудаваў паблізу царкву, акрамя таго захавалася яшчэ некалькі будынкаў XVIII ст. У XX ст. былі пабудаваны гандлёвы порт і рыбазавод. У апошні час усё больш значэнне набывае турызм.

## Клімат 
Клімат Сісіміўта вызначаецца яго размяшчэннем каля Бафінава заліва з цёплым Заходне-Грэнландскім цячэннем, якое працякае каля берагоў, а таксама ўнутраным ледзяным шчытом Грэнландыі. У выніку клімат Сісіміўта толькі трохі халаднейшы чым у Нуку. Узімку дзённая тэмпература не падае ніжэй −15&nbsp;°C, а ўлетку не падымаецца вышэй 20&nbsp;°C, аднак надвор'е пераменлівая, як і ва ўсіх прыморскіх раёнах.

З унутраных раёнаў могуць прыходзіць моцныя парывістыя ветры, якія дасягаюць 200 км/г. Ападкаў у Сісіміўце мала, улетку дождж ідзе галоўным чынам раз у месяц, а ўзімку 2 разы ў месяц выпадае снег. Аднак ён ляжыць усю зіму, не растаючы. Прычым на ўзбярэжжы ападкаў больш чым у глыбіні тэрыторыі. Толькі ўвесну і ўвосень (май, верасень) ападкі ідуць часцей. Першы снег выпадае напачатку-сярэдзіне кастрычніка, а першыя адлігі пачынаюцца ў сярэдзіне-канцы красавіка.

## Інфраструктура 
У сучасным Сісіміўце ёсць крамы, банк, сярэдняя школа, маладзёжны інтэрнат, гасцініцы, канферэнц-цэнтр, некалькі цэркваў, бібліятэка, пошта і бальніца. Таксама ёсць адкрыты плавальны басейн з падагрэтай вадой, пабудаваны на палях, каб пазбегнуць уздзеяння на вечную мерзлату. У горадзе пракладзены дарогі з цвёрдым пакрыццём, такая ж дарога вядзе да аэрапорта, але няма ніякіх дарог, якія злучаюць Сісіміўт з іншымі паселішчамі.

## Транспарт 
Аэрапорт Сісіміўта мае невялікую УПП, здольную прымаць толькі невялікія самалёты, і для далёкіх падарожжаў трэба перасаджвацца ў Кангерлусуаку. Акрамя таго, Сісіміўт некалькі разоў у тыдзень улетку наведваюць паромы Arctic Umiaq Lines, якія абслугоўваюць пасёлкі заходняга ўзбярэжжа. Штотыдзень паромы заходзяць у Ітылек і Сарфанкуак. Узімку асноўным транспартам з'яўляюцца сабачыя запрэжкі.

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Адміністрацыйны падзел Грэнландыі
* Заходняе паселішча

## Спасылкі 
* Муніцыпалітэт Сісіміўт 
* Партал Сісіміўт
* Калак 

Катэгорыя:Гарады Грэнландыі