open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бойсэ

**Бойсэ** () — сталіца і найбуйнейшы горад штата Айдаха, ЗША, і акруговы цэнтр акругі Ада.

Горад Бойсэ размешчаны на рацэ Бойсэ, ён з’яўляецца галоўным горадам агламерацыі Бойсэ і найбуйнейшым горадам паміж Солт-Лэйк-Сіці (штат Юта) і Портленд (штат Арэгон). Паводле ацэнак на 2008 год колькасць насельніцтва Бойсэ складала 205314 чалавек, а агламерацыі Бойсэ — 599753 чалавека. У 2008 годзе Бойсэ знаходзіўся на 100-м месцы ў спісе самых населеных гарадоў ЗША. Ёсць буйны аэрапорт. Бойсэўскі дзяржаўны ўніверсітэт.

## Памятныя мясціны 
* Капітолій штата Айдаха

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Boise Convention and Visitors Bureau
* Boise Area Chamber of Commerce
* Boise Art Museum
* Idaho State Historical Society & Museums 
* Idaho Military History Museum 
* Boise, the City of Trees 
* Capital City Development Corp., Boise’s redevelopment agency
* *Idaho Statesman*
* *Boise Weekly*
* Boises' Historic Neighborhood Online
* *Boise Journal* and *Boise Home* 
* ValleyRide — public transit
* Ridge to Rivers Trail System
* Boise City Guide
* Reinventing Boise 

Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Айдаха
Апанас Андрэевіч Ахрэм

**Апанас Андрэевіч Ахрэм** (, в. Урэчча, Вілейскі раён — ) — беларускі савецкі хімік-біяарганік. Акадэмік Акадэміі навук БССР (1970), доктар хімічных навук (1960), прафесар (1960). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут ў 1934 годзе. У 1961—1962 гадах А. А. Ахрэм працаваў у Гарвардскім і Стэнфардскім універсітэтах у лабараторыях пад кіраўніцтвам такіх выбітных хімікаў, як будучы нобелеўскі лаўрэат Р. Б. Вудвард і прафесар К. Джэрасі. У 1963—1972 гадах загадчык лабараторыі хіміі  Інстытута арганічнай хіміі АН БССР. У 1974—1988 гадах дырэктар Інстытута біяарганічнай хіміі АН БССР, з 1988 года — Ганаровы дырэктар. Член Прэзідыума Акадэміі навук БССР з 1973.

Навуковыя даследаванні па біяарганічнай хіміі стэроідаў, бялкоў, пептыдаў, нуклеатыдаў. Адкрыў рэакцыю гетэраанеліравання, рэакцыю хлорангідрыда ацэтыльсаліцылавай кіслаты з цукрамі, нуклеазідамі і нуклеатыдаў, стэрэаспецыфічную перагрупоўку стэроідных гліцыдолаў пад дзеяннем грыньяраўскага рэагента; з’ява рухомасці падвойных сувязяў у спалучаных дыенавых злучэннях (1975).

## Літаратура 
* 
* Ахрем Афанасий Андреевич // *Волков В. А., Вонский Е. В., Кузнецова Г. И.* Выдающиеся химики мира. — М.: Высшая школа, 1991.
* *Лахвич Ф. А., Лиштван И. И., Матвеев А. В. и др.* Афанасий Андреевич Ахрем (К 85-летию со дня рождения) // Весці НАН Беларусі. Сер. хім. навук. 1998. № 1.
* *Мясникович М. В., Борисевич Н. А., Комаров В. С. и др.* Афанасий Андреевич Ахрем (К 90-летию со дня рождения) // Весці НАН Беларусі. Сер. хім. навук. 2003. № 1.
* *Лесникович А. И., Крутько Н. П., Агабеков В. Е. и др.* Афанасий Андреевич Ахрем (К 95-летию со дня рождения) // Весці НАН Беларусі. Сер. хім. навук. 2008. № 2.
* Афанасий Андреевич Ахрем // Весці НАН Беларусі. Сер. хім. навук. 2010. № 2.
* 
* 

## Спасылкі 
* Ахрэм, Апанас Андрэевіч (доктар хімічных навук ; 1913—2010) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* АХРЭМ Апанас Андрэевіч. Памяці вучонага. // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
* Афанасий Андреевич Ахрем (1913—2010)  // Інстытут біяарганічнай хіміі НАН Беларусі
* Апанас Андрэевіч Ахрэм у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім раёне
Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Гедэон Міхал Трызна

**Гедэон Міхал Трызна** (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Сын Рыгора Трызны, маршалка слонімскага, і Раіны Сапегі, дачкі менскага ваяводы Багдана Сапегі. Меў братоў Марцыяна, Мікалая і Паўла Пятра.

Гараднічы гарадзенскі з 1637, паслядоўна вялікі літоўскі падстолі ў 1631, стольнік у 1631—1638, крайчы ў 1638—1642, падчашы ў 1642—1644, падскарбі з 1644 года. Адначасова староста берасцейскі з 1642, суражскі, адміністратар Гарадзенскай і Магілёўскай эканомій.

## Літаратура 
* 

Гедэон Міхал
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты берасцейскія
Катэгорыя:Старосты суражскія
Катэгорыя:Гараднічыя гарадзенскія
Катэгорыя:Адміністратары Гарадзенскай эканоміі
Катэгорыя:Адміністратары Магілёўскай эканоміі
Катэгорыя:Маршалкі Сойма Рэчы Паспалітай
Жуан Мануэл

**Жуа́н Мануэ́л** (;  — ) — інфант Партугаліі.

## Біяграфія 
Жуан Мануэл быў восьмым дзіцем караля Партугаліі Жуана III і Кацярыны Аўстрыйскай. У 1539 годзе, пасля таго як памерлі чатыры яго старэйшых брата, ён стаў спадчыннікам партугальскага прастола.

У 1552 годзе 15-гадовы Жуан Мануэл ажаніўся з іспанскай прынцэсай Хуанай, якая прыпадала яму стрыечнай сястрой.

2 студзеня 1554 года Жуан Мануэл сканаў ад сухотаў. Да таго моманту яго жонка ўжо была цяжарная, і праз 18 дзён пасля смерці Жуана Мануэла нарадзіўся яго сын — будучы кароль Партугаліі Себасцьян I.

Катэгорыя:Авіская дынастыя
Катэгорыя:Спадчыннікі, якія не ўзышлі на прастол
Вірджынія-Біч

**Вірджынія-Біч** (**Віргінія-Біч** , ) — горад у ЗША, размешчаны на паўднёвым усходзе штата Вірджынія на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна і Чэсапікскага заліва. Самы буйны горад у штаце і 41-ы па насельніцтву ў ЗША (435619 чалавек па дадзеных на 2006 год)

Вірджынія-Біч лічыцца курортным горадам, з вялікай колькасцю пляжаў і гатэляў уздоўж узбярэжжа. Тут ёсць некалькі дзяржаўных паркаў, тры ваенныя базы і 2 універсітэта. Горад згадваецца ў кнізе рэкордаў Гінеса як горад з самым доўгім грамадскім пляжам для адпачынку.

Вірджынія-Біч знаходзіцца на вышыні 4 метры над узроўнем мора і займае плошчу 1288,1 км.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Вірджыніі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1906 годзе
Павел Пётр Трызна

**Павел Пётр Трызна** (XVI ст. — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Войт і староста старадубскі (1630—1636), вялікі абозны літоўскі (1633—1638), вялікі падстолі літоўскі (з 1638). Дваранін пакаёвы каралевіча Уладзіслава Вазы.

Сын маршалка слонімскага Рыгора Трызны і Раіны з Сапегаў, дачкі ваяводы менскага Багдана Сапегі. Меў братоў Марцыяна, Мікалая і Гедэона Міхала.

Электар Уладзіслава Вазы ад Смаленскага ваяводства ў 1632 годзе. Пасол на каранацыйны сейм 1633 года, сейм 1634 года, сейм звычайны 1635 года і ад Наваградскага павета на сейм надзвычайны 1635 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Suffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych, y W. X. Litewskiego, Zgodnie ná Naiásnieyssego Władisława Zygmunta … roku 1632 [b.n.s.].
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, tom IV: Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie. XIV—XVIII wiek, pod redakcją Andrzeja Rachuby, Warszawa 2003, s. 401.

Павел Пётр
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты старадубскія
Уілмінгтан (Дэлавэр)

**Уілмінгтан** () — горад на паўночным усходзе ЗША, найбуйнейшы горад штата Дэлавэр. Насельніцтва ў межах горада каля 73 тыс. (2000), з прыгарадамі — да 500 тыс. (дзве траціны насельніцтва ўсяго штата). Горад з’яўляецца часткай агламерацыі Філадэльфіі.

## Прыродныя ўмовы 
Уілмінгтан размешчаны на правым беразе ракі Дэлавэр, паблізу ўпадзення ў яе рэк Крысцін і Брэндзіўайн (паміж якімі знаходзіцца цэнтральная частка горада). Уілмінгтан знаходзіцца ў паўночнай «гарлавіне» паўвострава Дэлавэр, які аднайменны штат дзеліць з Мэрылендам.

Дзякуючы блізкасці акіяна клімат у горадзе мяккі: сярэдняя тэмпература ў зімовыя месяцы −5—0 °C, з чэрвеня па верасень 15—20 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1086 мм, яны выпадаюць адносна раўнамерна на працягу ўсяго года.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Артурс Крыш’яніс Карыньш (нар. 1946) — латвійскі палітык.
* Элізабет Шу (нар. 1963) — амерыканская актрыса.

## Гарады-пабрацімы 
*  Кальмар (), Швецыя
*  Нінбо (), Кітай
*  Алевана-суль-Тушана (), Італія
*  Ашогба (), Нігерыя
*  Уотфард (), Англія
*  Фульда (), Германія

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Уілмінгтан у Вікімапіі
* Сайт мэрыі 
* Пра вольны час у горадзе 
* «Набярэжная Уілмінгтана»
* Турыстычны сайт
* Гісторыя Уілмінгтана ў фатаграфіях
* Характэрныя будынкі горада

Катэгорыя:Гарады Дэлавэра
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1638 годзе
Пётр Трызна

**Пётр Трызна** (? — 1633) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Ваявода парнаўскі (з 1628), староста бабруйскі.

## Біяграфія 
Сын кашталяна смаленскага Рыгора Трызны, брат маршалка ваўкавыскага Рыгора Трызны.

Заснаваў у Бабруйску рэзідэнцыю езуітаў.

Валодаў Занкамі і Андрэевічамі ў Ваўкавыскім павеце, Дзямідкавічамі, Кольчыцамі, Мышкавічамі, Цейкавічамі, Хомічамі, Глыбокавічамі, Паўлавічамі, Дваранінавічамі, Міхалёвым, Плёсамі, Кавалёвым, Аўсімавічамі, Варатынню, Качэрычамі, Ясным Лесам (заснаваў паселішча) і Вітліным ў Бабруйскім старостве.

## Сям’я 
Быў жанаты з Ганнай з Масальскіх, дачкой гарадзенскага падкаморага Рыгора Масальскага. Меў дачку Петранелю, жонку вялікага літоўскага харунжага Самуэля Паца.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Гунин, Лев*. Бобруйск : монография. — Мн.: ЦГИА БССР, 1985. — 5 экз. — 500 с.

Пётр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы парнаўскія
Катэгорыя:Старосты бабруйскія
Спрынгфілд (Ілінойс)

**Спрынгфілд** () — горад на поўначы ЗША, сталіца штата Ілінойс. У Спрынгфілдзе знаходзіцца міжнародны аэрапорт «Аўраам Лінкальн». Сталіца штата Ілінойс — урадавы, камерцыйны і культурны цэнтр штата.

## Насельніцтва 
## Прамысловасць 
Развіты сельскагаспадарчае машынабудаванне, прыборабудаванне, харчовая прамысловасць.

## Выбітныя мясціны 
* Тэатр оперы і балета
* Дом-музей і магіла Аўраама Лінкальна
* Мемарыял ветэранам В’етнамскай вайны, прысвечаны загінуўшым у В’етнамскай вайне.

## Гарады-пабрацімы 
*  Асікага (), Японія
*  Кіларні (), Ірландыя
*  Сан-Педра (), Мексіка
*  Філах (, ), Аўстрыя

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Ілінойса
Рыгор Язэпавіч Трызна

**Рыгор Трызна** (каля  — 1571) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Сын Язэпа Трызны.

Маршалак гаспадарскі ў 1560—1566 гадах, кашталян падляшскі ў 1566—1569 гадах, смаленскі з 1569 года.

Валодаў маёнткамі Палонка, Ятвеск, Андрэевічы (Ваўкавыскі павет), Дарсунішкі (Ковенскі павет). У 1567 годзе ставіў у войска 22 коннікаў.

Пакінуў сыноў Пятра, ваяводу парнаўскага, і Рыгора, маршалка слонімскага.

## Літаратура 
* 

Рыгор Язэпавіч
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны смаленскія
Катэгорыя:Кашталяны падляшскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Нацыянальнае кіраванне архіваў і дакументацыі (ЗША)

250 px|right|thumb|Герб кіравання**Нацыянальнае кіраванне архіваў і дакументацыі**, таксама: **Нацыянальныя архівы** () — незалежнае ўрадавае агенцтва Злучаных Штатаў Амерыкі. Створана ў 1984 г. У Нацыянальных архівах захоўваюцца арыгіналы такіх асноватворных гістарычных дакументаў, як Дэкларацыя незалежнасці ЗША, Канстытуцыя ЗША, Біль аб правах.

## Гл. таксама 
* Федэральны ўрад ЗША

## Спасылкі 
* Нацыянальнае кіраванне архіваў і дакументацыі

Катэгорыя:Дзяржаўны лад ЗША
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Архівы ЗША
Білінгс (Мантана)

**Білінгс** () — найбуйнейшы горад штата Мантана, ЗША. Насельніцтва - 101.876 чалавек па стане на 2007 год.

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны ў 1877 годзе.

## Геаграфія 
Размешчаны ў паўднёвай частцы штата на беразе ракі Йелаўстан.

Паводле дадзеных бюро статыстыкі ЗША, горад займае агульную плошчу 87.6 км², з якіх 87.3 км² прыпадае на сушу і 0.3 км² - на водныя рэсурсы. Усяго 0.33% агульнай плошчы горада занята вадой.

## Клімат 
Білінгс мае паўпустынны клімат (BSk паводле класіфікацыі клімату Кепена) з гарачым летам і халоднай, сухой зімой. Тэмпература летам можа дасягаць 38&nbsp;°C (1-3 разы за год) і падаць да −17&nbsp;°C у начны час сутак зімой (17-18 такіх начэй за год). Ападкаў у выглядзе снегу выпадае ў сярэднім 146 см у год, але з-за цяпла, якое прыносіць у горад ветрам Чынук са снежня па сакавік, снежны полаг у Білінгсе не сталы. У цэлым замаразкі ў горадзе пачынаюцца ў канцы верасня — пачатку кастрычніка і заканчваюцца ў канцы красавіка — пачатку мая. Вясна і восень у Білінгсе ў асноўным лагодныя, але кароткія. Вятры, досыць моцныя час ад часу, лічацца «лёгкімі» ў параўнанні з астатняй Мантанай.
Сярэднегадавая тэмпература — 8,9&nbsp;°C
Сярэднегадавая хуткасць ветра — 4,7 м/с
Сярэднегадавая вільготнасць паветра — 56 %

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
*  Білінгс, Германія
*  Кемерава, Расія
*  Кумамота, Японія
*  Паньцзінь, Кітай
*  Дыярбакыр, Турцыя

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Мантаны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1877 годзе
Джэферсан-Сіці

**Джэферсан-Сіці** () — горад у ЗША, сталіца штата Місуры.

Горад пабудаваны на рацэ Місуры ў раёне ўзгорыстага плато Азарк. Па дадзеных 2000 года, насельніцтва горада складала 39 636 чалавек. Джэферсан-Сіці таксама з’яўляецца галоўным горадам акругі Коўл. Горад быў названы ў гонар трэцяга прэзідэнта ЗША Томаса Джэферсана. Універсітэт імя А. Лінкальна (Місуры).

## Насельніцтва 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Дже́фферсон-Си́ти // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 111. — 459 с. — 70 000 экз.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 

Катэгорыя:Гарады Місуры
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады на Місуры
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1821 годзе
Канзас-Сіці (Канзас)

**Канзас-Сіці** (анг. Kansas City) — горад у ЗША, на ўсходняй мяжы штата Канзас, на беразе ракі Місуры. Адміністрацыйны цэнтр і трэці па велічыні горад акругі Ваяндот. Насельніцтва 146866 чалавек (2000). Разам з размешчаным на іншым беразе Місуры аднайменным горадам штата Місуры ўтварае канурбацыю Канзас-Сіці.

## Гісторыя 
Горад сфармаваўся ў 1868 годзе. Першыя гарадскія выбары былі праведзены 22 кастрычніка 1872 г, па загадзе суддзі Хірама Стывенса. У чэрвені 1880 губернатар Канзаса абвясціў Канзас-Сіці горадам другога класа.

## Эканоміка 
У горадзе размешчаны аўтазавод «GM».

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада
* Public Library 
* Public Schools
* Police Department

Катэгорыя:Гарады Канзаса
Катэгорыя:Гарады на Місуры
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1868 годзе
Амерыканская гісторыя Ікс

**«Амерыканская гісторыя Ікс»** () — амерыканская кінадрама 1998 года аб неанацыстах 1990-х гадоў. Карціна з’яўляецца дэбютам Тоні Кэя, як кінарэжысёра і Дэвіда Маккены як сцэнарыста. Сярод вартасцяў фільма крытыкі адзначалі таленавітую акцёрскую гульню выканаўцы галоўнай ролі Эдварда Нортана, за якую ён быў намінаваны на некалькі кінапрэмій, у тым ліку на «Оскар». Да недахопаў «Амерыканскай гісторыі Ікс» былі прылічаныя некаторыя залішне жорсткія сцэны гвалту. Тым не менш, большасць крытыкаў палічылі, што гэтыя сцэны толькі надаюць карціне вялікую праўдападобнасць. Карціна займае 311-е месца ў спісе «500 найвялікшых фільмаў усіх часоў» па версіі часопіса Empire і ўваходзіць у спіс 250 лепшых фільмаў па версіі IMDb.

## Акцёры 
* Файруза Балк
* Эверы Брукс

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт фільма 
*  
*  
*   (32 агляду)
*  

Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра Лос-Анджэлес
Катэгорыя:Незалежныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра расізм
Катэгорыя:Фільмы пра зняволеных
Катэгорыя:New Line Cinema
Міністэрства гандлю ЗША

right|thumb|Друк міністэрства**Міністэрства гандлю ЗША** () — адзін з выканаўчых дэпартаментаў ЗША.

З 1 жніўня 2011 выконваючым абавязкі міністра з'яўляецца Рэбека Бланк.

Сфера дзейнасці міністэрства — эканамічны рост у ЗША, прасоўванне свабоднага гандлю ў ЗША і па ўсім свеце, міжнародныя эканамічныя місіі, падтрымка інавацый, кіраванне марскімі рэсурсамі і забеспячэнне інфармацыі аб надвор'і.

Агульная колькасць служачых у 2011 годзе — 43 105 чалавек. У 2009 годзе іх было 56 259 чалавек. Характэрна, што ў 2010 годзе штат служачых павялічыўся да 123 580 чалавек. Гэты скок быў вынікам прыняцця на працу каля 70 000 часавых супрацоўнікаў Бюро перапісу насельніцтва ЗША для забеспячэння перапісу насельніцтва 2010 года.

## Асноўныя структурныя падраздзяленні міністэрства (на жнівень 2005 года) 
[thumb|250px|right|[Фрэдэрык Бейлі Дэнт — 02.02.1973 - 26.03.1975 — Рычард Ніксан, Джэральд Форд.]]
* Агенцтва па развіцці бізнесу меншасцяў (Minority Business Development Agency)
* Бюро прамысловасці і бяспекі (Bureau of Industry and Security)
* Нацыянальнае кіраванне па тэлекамунікацыях і інфармацыі (National Telecommunications & Information Administration)
* Нацыянальнае кіраванне па акіянах і атмасферы (National Oceanic & Atmospheric Administration, NOAA)
* Офіс патэнтаў і гандлёвых марак (Patent & Trademark Office)
* Кіраванне міжнароднага гандлю (International Trade Administration, ITA)
* Кіраванне па тэхналогіях (Technology Administration)
** Нацыянальны інстытут стандартаў і тэхналогій (National Institute of Standards and Technology (NIST))
** National Technical Information Service (NTIS)
** Office of Technology Policy (OTP)
* Кіраванне эканомікі і статыстыкі (Economics & Statistics Administration)
** Бюро эканамічнага аналізу (Bureau of Economic Analysis (BEA))
** Бюро перапісу насельніцтва, ЗША (Bureau of the Census)
* Кіраванне эканамічнага развіцця (Economic Development Administration)

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Дэпартамента гандлю ЗША (англ.) 

Катэгорыя:Міністэрствы ЗША
Катэгорыя:Міністэрствы гандлю
Аляксандр Юзаф Уніхоўскі

**Аляксандр Юзаф Уніхоўскі** (? — 1722) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Суддзя земскі менскі з 1695, кашталян жамойцкі з 1709.

## Літаратура 
* 

Аляксандр Юзаф
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны жамойцкія
Катэгорыя:Суддзі земскія менскія
Багуслаў Аляксандр Уніхоўскі

**Багуслаў Аляксандр Уніхоўскі** (? — чэрвень ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Пісар земскі новагародскі ў 1678—1687, дэпутат Скарбовага Трыбунала ў 1683, 
маршалак Літоўскага Трыбунала ў 1687 і 1696, ваявода новагародскі ў 1689, троцкі з 1689.

## Літаратура 
* 

Багуслаў Аляксандр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Пісары земскія новагародскія
Ян Стэфан Тызенгаўз

**Ян Стэфан Тызенгаўз** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Вялікі пісар ВКЛ у 1699—1714, ваявода мсціслаўскі з 1714, маршалак Трыбунала ВКЛ у 1716 і 1720. Быў таксама старостам купішскім і дыяменцкім.

## Сям’я 
Сын новагародскага ваяводы Стэфана Тызенгаўза і Барбары Шэмет, дачкі слонімскага падкаморага Габрыэля Шэмета. Ажаніўся з Аленай Войнай-Ясянецкай, дачкой новагародскага кашталяна Аляксандра Войны-Ясянецкага. Пакінуў дзяцей Тэрэзу (жонка віцебскага ваяводы Марцыяна Міхала Агінскага), пянянскага старосту Стэфана і купішскага старосту Бенедыкта.

## Літаратура 
* 

Ян Стэфан
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты купішскія
Катэгорыя:Старосты дыяменцкія
Ян Корсак

Імя Ян мела некалькі прадстаўнікоў роду Корсакаў:
* Ян Рыгоравіч Корсак (каля 1560 — 1625) — ваявода смаленскі, кашталян полацкі.
* Ян Раманавіч Корсак (каля 1620 — 1697) — кашталян полацкі.
Канзас-Сіці (Місуры)

**Канзас-Сіці** () — горад у ЗША, на заходняй мяжы штата Місуры, на беразе ракі Місуры. Найбуйнейшы горад у акрузе Джэксан. Насельніцтва 444 тыс. чалавек (2004). Разам з размешчаным на іншым беразе Місуры аднайменным горадам штата Канзас утварае канурбацыю Канзас-Сіці.

Горад, размешчаны на правым беразе ракі Місуры, займае плошчу 824 км², з якіх 1,41 % прыпадае на ваду. Рэльеф пераважна плоскі, пагоркі па вышыні не перавышаюць 100 м. Клімат умерана-кантынентальны.

## Гісторыя 
Першае паселішча на месцы сучаснага горада ўзнікла ў 1831 годзе.

## Эканоміка 
Канзас-Сіці — буйны гандлёва-фінансавы цэнтр. Нафтаперапрацоўчая, хімічная, дрэваапрацоўчая прамысловасць. Машынабудаванне (зборка аўтамабіляў, вытворчасць сельскагаспадарчых і дарожных машын).

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эбігейл Нола-Мары Смол (нар. 1998) — амерыканская футбалістка.
* Браян Стар (нар. 1996) — амерыканскі баскетбаліст.
* Бен Уэбстэр (1909—1973) — амерыканскі джазавы музыкант, тэнар-саксафаніст.
* Гарэт Штуц (нар. 1986) — амерыканскі баскетбаліст.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 
* Храналагічная шкала да 150-годдзя горада 
* [Фатаграфіі Канзас-Сіці](http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/S?ammem/gmd:@FILREQ(@field(SUBJ+@od1(United+States--Missouri--Kansas+City+))+@FIELD(COLLID+citymap))) на сайце Бібліятэкі Кангрэса
* База даных бібліятэкі Канзас-Сіці 
* Афіцыйны сайт Канзас-Сіці, прысвечаны турызму
* Downtown Council

Катэгорыя:Гарады Місуры
Катэгорыя:Канзас-Сіці (Місуры)
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1853 годзе
Рыта Мікалаеўна Ачкіна

**Рыта Мікалаеўна Ачкіна** () — савецкая лыжніца, прызёрка Алімпійскіх гульняў, чэмпіёнка свету. Першая ўраджэнка Беларусі прызёрка зімовых Алімпійскіх гульняў. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1966). Заслужаны майстар спорту СССР (1989).

## Біяграфія 
На Алімпіядзе-1964 ў Інсбруку заняла 10-е месца ў гонцы на 5 км.

На Алімпіядзе-1968 ў Грэноблі заваявала бронзу ў эстафетнай гонцы, акрамя таго была 6-й у гонцы на 5 км.

На чэмпіянаце свету-1966 ў Осла стала чэмпіёнкай у эстафетнай гонцы і заваявала бронзу ў гонцы на 5 км.

У 1965 годзе стала абсалютнай чэмпіёнкай СССР перамогшы ў асабістых гонках на 5 і 10 км і эстафеце.

З 1979 кіраўнік фізвыхавання Маскоўскага тэхнікума чыгуначнага транспарту.

Пасля завяршэння спарціўнай кар’еры працавала настаўнікам фізкультуры ў пачатковай школе. У цяперашні час пражывае ў Маскве, па стане на 2010 год, нягледзячы на сталы ўзрост працягвала працаваць настаўнікам фізкультуры.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Лыжніцы СССР
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 1968 года
Катэгорыя:Лыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1964 года
Катэгорыя:Лыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1968 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па лыжных гонках
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па лыжных гонках
Ньюарк (Нью-Джэрсі)

**Ньюарк** () — горад (з 1836 года) на ўсходзе ЗША, найбуйнейшы горад штата Нью-Джэрсі і адміністрацыйны цэнтр акругі Эсэкс. Насельніцтва каля 280 тыс. (2000). Заснаваны ў 1666 годзе выхадцамі з Канектыкута.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на рацэ Пасеік, паблізу ўпадзення яе ў Ньюаркскі заліў.

## Насельніцтва 
## Спорт 
У пабудаваным у 2009 годзе Прудэншал Цэнтр праводзіць хатнія матчы клуб НХЛ «Нью-Джэрсі Дэвілз».

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Пітэр Айзенман (нар. 1932) — амерыканскі архітэктар.
* Браян Дэ Пальма (нар. 1940) — амерыканскі кінарэжысёр.
* Коні Фрэнсіс (навр. 1937) — амерыканская спявачка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Нью́арк // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М. : Недра, 1986. — С. 259. — 459 с. — 70 000 экз.
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 
* Go Newark  — гарадскія навіны, культура.
* Карта 

Катэгорыя:Гарады Нью-Джэрсі

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1666 годзе
Трэнтан (Нью-Джэрсі)

**Трэнтан** () — горад на ўсходнім узбярэжжы ЗША, сталіца штата Нью-Джэрсі.

## Гісторыя 
Менавіта тут адбылася знакамітая бітва пры Трэнтане 26 снежня 1776 года пад кіраўніцтвам Джорджа Вашынгтона.

## Выбітныя асобы і жыхары 
* Антанін Грэгары Скалія (нар. 1936) — амерыканскі юрыст, член Вярхоўнага суда ЗША
* Грэгары Мэнк'ю (нар. 1958) — амерыканскі эканаміст
* Дэніс Родман (нар. 1961) — амерыканскі баскетбаліст
* Джордж Антэйл (1900—1959) — амерыканскі кампазітар і піяніст
* Джудзіт Лайт (нар. 1949) — амерыканская актрыса
* Дэвід Норман Дзінкінс (нар. 1927) — 106-й мэр Нью-Ёрка
* Залман Кінг (1942—2012) — амерыканскі прадзюсар, сцэнарыст, рэжысёр, акцёр, аператар.
* Норман Шварцкопф (нар. 1934) — амерыканскі военачальнік, генерал.

Катэгорыя:Гарады Нью-Джэрсі
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Былыя сталіцы ЗША
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1719 годзе
Ян Раманавіч Корсак

**Ян Раманавіч Корсак** (каля 1620 — 1697) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Полацкі падчашы з 1658, падкаморы з 1659, 
кашталян з 1660.
 
Валодаў Псуяй.

## Літаратура 
* 

Ян Раманавіч
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны полацкія
Катэгорыя:Падкаморыя полацкія
Катэгорыя:Падчашыі полацкія
Нацыянальны цэнтр выканальніцкіх мастацтваў

**Нацыянальны цэнтр выканальніцкіх мастацтваў**, спачатку які задумваўся як *Вялікі нацыянальны оперны тэатр* і ў прастамоўі званы «Яйкам», — оперны тэатр плошчай 200 000 кв. м, размешчаны ў непасрэднай блізкасці ад плошчы Цяньаньмэнь і Дому народных збораў у Пекіне. Уяўляе сабой эліпсоідны купал са шкла і тытану, які ўздымаецца пасярод штучнага возера Чжунаньхай. Тры галоўныя залы тэатра здольныя змясціць не меней 6500 гледачоў.

Архітэктарам выступіў француз Поль Андро; будаўніцтва працягвалася са снежня 2001 года па снежань 2007 года. Збудаванне такога велічэзнага футурыстычнага будынка ў гістарычным цэнтры кітайскай сталіцы выклікала вялікія спрэчкі як з пункту гледжання яго неадпаведнасці гарадскому асяроддзю, так і па прычыне надмерных і ўвесь час узрастаючых падчас будаўніцтва выдаткаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт тэатра

Катэгорыя:Оперныя тэатры
Катэгорыя:Канцэртныя залы
Катэгорыя:Архітэктура Пекіна
Катэгорыя:Апорныя сеткаватыя абалонкі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Тэатры Кітая
Нефрытавы прынц

[thumb|265px|Нефрытавы прынц на выстаўцы ў [Гуанчжоу.]]
У 1968 у кітайскай правінцыі Хэбэй салдаты выпадкова выявілі магілы Лю Шэна, прынца Чжуншаня, і яго жонкі Доу Вань, якія жылі ў II стагоддзі да н.э.

Іх цела цалкам спарахнелі, але пахавальныя адзенні захаваліся. Яны былі зроблены з тысячы кавалачкаў аграненага і паліраванага нефрыту. Кожны кавалачак быў злучаны з суседнімі залатым дротам.

## Гл. таксама 
* Ісыкскі Залаты чалавек
* Сінь Чжуй
* Тэракотавая армія

Катэгорыя:Гісторыя Кітая
Тры слупы кітайскага каталіцтва

thumb|right|350px|Бюст Сюй Гуанцы

**Тры слупы кітайскага каталіцтва** () — сімвалічная і агульнаўжывальная сярод кітайскіх каталікоў назва трох кітайскіх высокапастаўленых дзеячаў: Сюй Гуанцы (徐光启, 1562—1633), Лі Чжыцзаа (李之藻, 1565—1630) і Ян Цін'юня (杨廷筠, 1557—1628), якія прынялі каталіцтва і адыгралі значную ролю ў станаўленні Рымска-Каталіцкай царквы ў Кітаі. Навуковая і грамадская дзейнасць гэтых высокапастаўленых кітайцаў была непасрэдна звязана з італьянскім каталіцкім місіянерам Матэа Рычы, які займаўся місіянерскай дзейнасцю ў Шанхаі ў канцы дынастыі Мін. Пазнаёміўшыся з Матэа Рычы і зацікавіўшыся еўрапейскай навуковай думкай і хрысціянствам, яны сталі супрацоўнічаць з езуітамі, пасля прынялі хрышчэнне і дапамагалі каталіцкім місіянерам распаўсюджваць каталіцтва сярод мясцовага насельніцтва. Гэтыя кітайскія дзеячы перакладалі еўрапейскія навуковыя і багаслоўскія сачыненні, спрыяючы азнаямленню мясцовага насельніцтва з еўрапейскай навукай і хрысціянствам.

## Гісторыя 
У 1600 годзе Матэа Рычы, які прыбыў у Кітай у канцы XVI стагоддзя, атрымаў дазвол ад імператара Ваньлі прапаведаваць хрысціянства ў Кітаі. Матэа Рычы стаў прапаведаваць каталіцтва сярод кітайскіх вучоных, арыстакратыі і чыноўнікаў, прыстасоўваючы каталіцкія абрады да кітайскай культуры. Сваімі ведамі пра навуку і лаяльным стаўленнем да кітайскай культуры Матэа Рычы змог прыцягнуць увагу Сюй Гуанцы, Лі Чжыцзяа і Ян Цін'юня, якія сталі першымі звернутымі ў каталіцтва з асяроддзя мясцовай знаці, сваім прыкладам прыцягваючы іншых кітайцаў. Зварот у хрысціянства гэтых высокапастаўленых кітайцаў прывёў да распаўсюджвання і ўмацавання пазіцый каталіцтва ў Кітаі і паўплываў на фарміраванне першых каталіцкіх абшчын у Кітаі.

Назва «Тры слупы кітайскага каталіцтва», якая адносіцца да Сюй Гуанцы, Лі Чжыцзаа і Ян Цін'юню, утварылася па аналогіі тэксту з паслання святога апостала Паўла да галатаў (Гал 2,9):

«… і даведаўшыся пра мілату, дадзеную мне, Якаў і Кіфа і Ян, якія былі ўважаныя за стаўпоў, падалі мне і Варнаву руку лучнасьці».

## Спасылкі 
* Yang Tingjun  

Катэгорыя:Каталіцтва ў Кітаі
Ірына Міхайлаўна Дубянецкая

**Ірына Міхайлаўна Дубянецкая** (нар. , ) — доктар багаслоўя. Дачка выдаўца і пісьменніка Міхася Дубянецкага, сястра паэткі Галіны Дубянецкай.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і беларускага перакладчыка Міхаіла Дубянецкага, якое займалася адраджэннем беларускай культуры. Адна з ініцыятараў пачатага ў 1989 годзе руху за адраджэнне Беларускай грэка-каталіцкай царквы. Разам з сябрамі ў 1990 годзе заснавала часопіс «Унія»

Валодае іўрытам, грэчаскай, арамейскай, угарыцкай, фінікійскай і іншымі мовамі старажытнага Блізкага Усходу.

Выкладае ў Беларускім калегіуме і вядзе школу Бібліі для дарослых. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Захапляецца музыкай Хільдэгарды Бінгенскай, музыкай англійскага барока і фламандскіх поліфаністаў.

## Дзейнасць 
Займаецца біблеістыкай, вывучае старажытныя мовы і цывілізацыі Блізкага Усходу. Піша вершы.

## Літаратура 
* Даведка рэдакцыі да артыкула І. Дубянецкай «Айцец» // Наша Ніва № 32 (241), 6 жніўня 2001 г.

Катэгорыя:Багасловы Беларусі
Катэгорыя:Члены Талакі
Вітольд Францавіч Ашмарын

**Вітольд Францавіч Ашмарын (Ахрамовіч)** () — беларускі савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, літаратар, журналіст, кінематаграфіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1882 годзе ў Санкт-Пецярбургу, з палякаў, дваранскай каталіцкай сям’і. Па заканчэнні 6-й маскоўскай гімназіі ў 1901 годзе паступіў на гісторыка-філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, аднак у лютым 1902 года за ўдзел у студэнцкай сходцы быў выключаны з універсітэта без права паступлення ў вышэйшыя навучальныя ўстановы (цікавасць да рознага роду «рухаў» выяўляў яшчэ ў гімназіі). Быў высланы ў Сібір, жыў у Ялагінску, затым у Верхнеўдзінску. У 1903 пераведзены ў Ніжні Ноўгарад пад нагляд паліцыі і пачаў працаваць у ніжагародскай арганізацыі эсэраў, ведучы рэвалюцыйную прапаганду ў працоўных гуртках Сормава. Член РСДРП з 1903 года. У 1905 годзе аднавіўся ў Маскоўскім універсітэце: спачатку на юрыдычным, затым на гісторыка-філалагічным факультэце, але ў 1910 звольнены канчаткова, так вучобу і не скончыўшы.

Да 1917 года займаўся газетнай, кнігавыдавецкай, тэатральнай, кінематаграфічнай і перакладніцкай дзейнасцю. Перакладаў раманы С. Пшыбышэўскага, у 1910 годзе быў сакратаром выдавецтва «Мусагет», як журналіст супрацоўнічаў у «Голасе Масквы», уваходзіў у гурток сімвалістаў («рытмічны гурток» Аляксандра Блока).

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі захапляецца кіно — сумесна з рэжысёрам У. Гардзіным утварыў «групу левых» (вядомая «Кинопятёрка»). Працаваў у Саюзе кінаработнікаў, член калегіі Кінакамітэта. У 1918—1920 гадах — кансультант па кіно пазашкольнага аддзела Наркамасветы, член калегіі Усерасійскага фотакінааддзела, потым загадчык аддзеламі мастацтва, рабочага жыцця і партыйнай жыцця рэдакцыі «Известий ВЦИК», літаратурны супрацоўнік выдавецтва «Недра» сцэнарыст фільмаў
«Скрадзенае юнацтва» (1917), «Азіадэ» (1918), «Дзевяноста шэсць» (1919).

З 1920 года — у БССР. У 1920—1921 гадах — член Прэзідыума і сакратар ЦВК Беларусі, член кантрольнай камісіі КП Беларусі, рэдактар партыйнага органа «Звязда», член Калегіі ЧК Беларусі. У пачатку 1921 прызначаны адказным кіраўніком БелРОСТА. Арганізатар і першы кіраўнік Беларускага аддзялення Расійскага тэлеграфнага агенцтва, член калегіі Дзяржаўнага выдавецтва БССР (1921). З верасня 1921 года — член Сібірскага бюро ЦК РКП(б), рэдактар газеты «Советская Сібір». У 1922 годзе — старшыня Камісіі дапамогі галадаючым пры ВЧК. З сакавіка 1922 года па люты 1924 года — начальнік Інфармацыйнага аддзела Сакрэтна-аператыўнага ўпраўлення ГПУ — АГПУ. У красавіку 1924 года адкамандзіраваны на працу ў ЦК РКП(б).

Пакутаваў ад наркатычнай залежнасці (морфій), скончыў жыццё самагубствам — застрэліўся з імянной зброі на лаўцы Пятроўскага парку, любімага месца маскоўскіх сімвалістаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Высылка вместо расстрела. Депортация интеллигенции в документах ВЧК-ГПУ. 1921—1923/ Вступ. Ст., сост. В. Макарова, В. Христофорова; коммент. В. Макарова. М.: Русский путь, 2005. С. 422.

Катэгорыя:Кінематаграфісты
Катэгорыя:Галоўныя рэдактары газеты «Звязда»
Катэгорыя:Застрэліліся ў Расіі
Аўтамабільныя нумары

Выява:AndorraVehicleRegPlate.jpg|Андора
Выява:Germany (D) European Union license plate - Number KA PA 777.jpg|Германія
Выява:Lithuania number plate.jpg|Літва
Выява:ManxCarRegistrationPlate.jpg|Востраў Мэн
Выява:Pltableseries2006.jpg|Польшча
Выява:RU license plate.jpg|Расія
Выява:FrenchNumberPlates.jpg|Францыя
Выява:Japanese green on white license plate.png|Японія

**Аўтамабі́льны нумар** — міжнароднае вызначэнне прыналежнасці аўтамабіля да краіны (напрыклад, BY — Беларусь, PL — Польшча, RUS — Расія, LV — Латвія, USA — Злучаныя Штаты, D — Германія, A — Аўстрыя i г.д.)

Першапачаткова прыналежнасць аўтамабіля вызначалася наклейкамі на вокнах, але цяпер, паступова, усе краіны пераходзяць на вызначэнне на аўтамабільных нумарах.

## Гл.таксама 
* Нумарныя знакі ў Беларусі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аўтамабільны транспарт
Беразнякі

**Беразнякі**:
## Беларусь 
*Брэсцкая вобласць
** Беразнякі — вёска ў Камянецкім раёне

*Віцебская вобласць
** Беразнякі — вёска ў Гарадоцкім раёне

*Гомельская вобласць
** Беразнякі — вёска ў Жыткавіцкім раёне
** Беразнякі — вёска ў Калінкавіцкім раёне
** Беразнякі — вёска ў Петрыкаўскім раёне
** Беразнякі — пасёлак у Добрушскім раёне

*Гродзенская вобласць
** Беразнякі — вёска ў Смаргонскім раёне

*Мінская вобласць
** Беразнякі — вёска ў Мядзельскім раёне
## Расія 
* Беразнякі (Манастыршчынскі раён)
Святаслаў Мікалаевіч Фёдараў

**Святаслаў Мікалаевіч Фёдараў** ( — ) — савецкі і расійскі ўрач-афтальмолаг, вокавы мікрахірург, адзін з удзельнікаў укаранення радыяльнай керататаміі, прафесар, член-карэспандэнт РАН і акадэмік РАМН, палітык. Сапраўдны член РАЕН.

Маці: Аляксандра Данілаўна, па нацыянальнасці — напалову беларуска, напалову полька.

## Узнагароды 
Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 7 жніўня 1987 г. Фёдараву Святаславу Мікалаевічу прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».
* ордэн Леніна
* ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* ордэн «Знак Пашаны»
* ордэн Дружбы (1997)
* медалі
* Вялікі залаты медаль імя М. В. Ламаносава АН СССР (1986)

## Званні 
* доктар медыцынскіх навук (1967)
* прафесар
* заслужаны вынаходнік СССР

## Спасылкі 
* 
* Святаслаў Мікалаевіч Фёдараў. Кароткая біяграфія 
* 

Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Чэбаксар
Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Медыкі Расіі
Катэгорыя:Афтальмолагі СССР
Катэгорыя:Афтальмолагі Расіі
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі II склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі ад аднамандатных акруг
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад КПСС
Катэгорыя:Пахаваныя ў Маскоўскай вобласці
Катэгорыя:Заслужаныя вынаходнікі СССР
Нежлеўка

**Не́жлеўка** — рака ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Ушача (басейн Заходняй Дзвіны).

Рака Нежлеўка бярэ пачатак у возеры Нежлева. Цячэ па паўночнай ускраіне Ушацка-Лепельскага ўзвышша. Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 83 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км. Азёрнасць вадазбору каля 8 % (найбольшае — возера Наўліцкае). У басейне ракі азёры Нежлева, Глыбачка, Куравічы, Шылава, Калеснікава і інш.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Пётр Лук’янавіч Бабак

**Пётр Лук’янавіч Бабак** (, в. Беразнякі, Калінкавіцкі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971). Заслужаны будаўнік БССР (1962).

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

З 1951 года трактарыст, з 1956 года машыніст экскаватара ў Сенненскім будаўніча-мантажным упраўленні меліярацыі, з 1975 года ў перасоўнай механізаванай калоне № 33 трэста «Віцебскводбуд».

Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за паспяховае выкананне заданняў 8-й пяцігодкі. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963—1967 гадах.

## Спасылкі 
* Бабак Пётр Лук’янавіч 
* Бабак Петр Лукьянович // Праект «Память народа»

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Нуну Гансалвіш

**Нуну Гансалвіш** () — партугальскі мастак XV стагоддзя, адзін з першых партугальскіх мастакоў. Яго асноўным і адзіным творам, які належыць яму  з вялікай верагоднасцю, з'яўляецца поліпціх святога Вінцэнта. Поліпціх быў знойдзены ў 1880-я гады ў манастыры Сан-Вісэнтэ ле Фора і адлюстроўвае людзей (дваран, у тым ліку вядомых сучаснікаў Гансалвіша, духавенства і простых людзей) Партугаліі XV стагоддзя. Ні дата нараджэння, ні дата смерці Гансалвіша дакладна невядомыя. Ён працаваў паміж 1450 і 1490 гадамі. Адзіная крыніца, якая злучае яго з поліпціхам святога Вінцэнта - сачыненне Франсіску дэ Оланды, напісанае ў XVI стагоддзі, яно і прыпісвае Нуну вялікі твор мастацтва. Сцвярджаецца, акрамя таго, што бацька Гуга ван дэр Гуса працаваў над адной са створак разам з Гансалвішам, але пацверджанняў гэтаму няма. З моманту знаходкі поліпціха ў XIX стагоддзі не спыняюцца спрэчкі пра асобу аўтара і намаляваных на ім людзей. Часта лічыцца, што на трэцяй створцы намаляваны прынц Генрых Мараплавец, але нават гэты факт не мае дакументальнага пацвярджэння і часам ставіцца пад сумнеў. У рэгіянальным музеі Авейру захаваўся партрэт прынцэсы Жуаны, які таксама прыпісваецца Гансалвішу. Нуну Гансалвіш намаляваны, разам з іншымі гістарычнымі асобамі, на помніку першаадкрывальнікам у Белене каля Лісабона.
center|740px|thumb|Поліпціх святога Вінцэнта

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.5. Мн., 1997, С.30
* Paulo Pereira (editor), "História da Arte Portuguesa", Lisbon, Editorial Estampa / Círculo de Leitores, 1996, volume 1.

## Спасылкі 
*Старонка ў Інтэрнэт-энцыклапедыі мастацтваў

Катэгорыя:Мастакі Партугаліі
Узвышша (значэнні)

* Узвышша — раўнінны ўчастак сушы, прыўзняты ў параўнанні з прылеглымі тэрыторыямі
* Літаратурнае аб'яднанне Узвышша — аб’яднанне беларускіх пісьменнікаў у 1926—1931
* «Узвышша» — літаратурна-мастацкі часопіс (1927-30)
Олбані (Нью-Ёрк)

**Олбані** () — горад на паўночным усходзе ЗША, сталіца штата Нью-Ёрк і акругі Олбані. Олбані знаходзіцца прыкладна за 219 км (136 міль) на поўнач ад горада Нью-Ёрк, трохі на поўдзень ад месца ўпадзення ракі Махок у раку Гудзон. Размешчаны на заходнім беразе ракі Гудзон, на якой размешчаны буйны порт. Раку Гудзон паглыбілі для таго, каб порт змог прымаць марскія судны. Насельніцтва ўласна горада — 95,7 тыс., насельніцтва канурбацыі — 826 тыс. чалавек (2000 г.).

Олбані цесна звязаны з суседнімі гарадамі: Трой, Скенэктадзі і Саратога-Спрынгс, з якімі ён утварае Сталічную акругу — гістарычны рэгіён Злучаных Штатаў. Асноўную частку гэтай акругі складае канурбацыя Олбані — Скенэктадзі — Трой, якая з’яўляецца чацвёртай па колькасці ў штаце Нью-Ёрк і 56-й у ЗША.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Фрэнсіс Брэт Гарт — амерыканскі пісьменнік
* Джозеф Генры — амерыканскі фізік
* Ізраіль Іосіфавіч Цвайгенбаўм — мастак

## Спасылкі 
* City of Albany
* Welcome to Albany (official tourist information website)
* Albany-Colonie Regional Chamber of Commerce 
* The Hidden City
* [Movies of the Albany fire department, circa 1901](http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/S?ammem/papr:@FILREQ(@field(TITLE+@od1(Albany,+N+Y+,+fire+department++))+@FIELD(COLLID+workleis)))
* PBS report on the State Capitol
* New Netherland Project
* A summary early history of Albany 
* Riverway Storytelling Festival

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады штата Нью-Ёрк
Рэле

thumb|150px|Прынцып дзеяння рэле
**Рэле́** () — электрамеханічная прылада, прызначаная для камутацыі электрычных ланцугоў пры зададзеных зменах электрычных або неэлектрычных уваходных велічынь.

Адрозніваюць электрамагнітныя, пнеўматычныя і тэмпературныя рэле. Існуе клас электронных паўправадніковых прыбораў названых оптарэле (цвёрдацельныя рэле), але ён у дадзеным артыкуле не разглядаецца. У электроннай схематэхніцы часам электронныя блокі з функцыяй пераключэння ланцуга па змене якога-небудзь фізічнага параметру таксама называюць рэле. Напрыклад, фотарэле, рэле кантролю фаз або рэле-спыняльнік паказальнікаў павароту аўтамабіля.

## Асноўныя часткі электрамагнітнага рэле 
Электрамагніт, якар і перамыкач. Электрамагніт уяўляе сабой электрычны дрот, наматаны на шпульку са стрыжнем з магнітнага матэрыялу. Якар — пласціна з магнітнага матэрыялу, якая праз штурхач кіруе кантактамі.

## Тыпы 
### Кантактар 
Кантактар - звышмагутнае рэле з больш высокімі намінальнымі токамі, якое выкарыстоўваецца для пераключэння такіх нагрузак як не вельмі магутныя электрарухавікі і асвятленне. Намінальны ток для звычайных кантактараў вагаецца ад 10 да некалькіх сотняў ампер. Для большай зносастойкасці моцнатокавыя кантакты вырабляюцца са сплаваў з дабаўкамі срэбра, да таго ж электрычныя дугі (падчас камутацый) прыводзяць да акіслення кантактаў, аднак аксід срэбра па-ранейшаму з'яўляецца добрым правадніком. 

Для запуску электрычных рухавікоў часта выкарыстоўваюцца кантактары з прыладамі абароны ад перагрузкі.

### Герконавае рэле 
Герконавае рэле ўяўляе сабой геркон, заключаны ў саленоід. Выключальнік мае набор кантактаў унутры вакуумаванай або запоўненай інертным газам шкляной трубкі, якая абараняе кантакты ад атмасфернай карозіі. Самі кантакты выраблены з магнітнага матэрыялу, што прымушае іх перамяшчацца пад дзеяннем поля саленоіда ці вонкавага магніта.

Герконавыя рэле могуць перамыкацца хутчэй за буйнейшыя рэле, і патрабуюць вельмі мала энергіі ад ланцуга кіравання. Аднак яны маюць адносна нізкія намінальныя ток пераключэння і напружанне. Хоць гэта і рэдкасць, кантакты з часам могуць намагнічвацца, што прымушае іх заставацца ўключанымі нават пры адсутнасці току (змена арыентацыі тока або размагнічванне пераключальніка адносна магнітнага поля саленоіда можа вырашыць гэтую праблему).

Герметычныя кантакты з кантактамі, змочанымі ртуццю, маюць больш працяглы тэрмін службы і меншую вібрацыю кантактаў, чым рэле любога іншага тыпу

## Гл. таксама 
* Рэле часу

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Камутацыйныя прылады

Катэгорыя:Рэлейная абарона
Катэгорыя:Аўтаматызацыя
Рэле часу

thumb|250px|Рэле часу
**Рэле часу** — рэле, прызначанае для стварэння незалежнай вытрымкі часу і забеспячэння пэўнай паслядоўнасці працы элементаў схемы. Рэле часу ўжываецца ў выпадках, калі неабходна аўтаматычна выканаць нейкае дзеянне не адразу пасля з'яўлення кiруючага  сігналу, а праз усталяваны прамежак часу.
 
## Прынцыпы працы 
### З электрамагнітным запаволеннем 
Рэле часу з электрамагнітным запаволеннем прымяняюцца толькі пры пастаянным току. Акрамя асноўнай абмоткі рэле гэтай серыі маюць дадатковую каротказамкнутую абмотку, якая складаецца з меднай гільзы. Пры нарастанні асноўнага магнітнага патоку, ён стварае магнітны паток у дадатковай абмотцы, які перашкаджае нарастанню асноўнага магнітнага патока. У выніку, выніковы магнітны паток павялічваецца павольней, час «трогання» якара памяншаецца, чым забяспечваецца вытрымка часу.
 
Гэты від рэле часу забяспечвае вытрымку часу пры спрацоўванні ад 0,07 с да 0,11 с, пры адключэнні ад 0,5 с да 7 с.
 
### З пнеўматычным запаволеннем 
Рэле часу з пнеўматычным запаволеннем мае адмысловую запавольваючую прыладу - пнеўматычны дэмпфер, катаракт. Рэгулёўка вытрымкі ажыццяўляецца зменай перасеку адтуліны для забору паветра.
 
Гэты тып рэле часу забяспечвае вытрымку часу ад 0,4 да 180 с, з дакладнасцю спрацоўвання 10% ад устаўкі.

### З гадзіннікавым або анкернымі механізмам 
Рэле часу з анкерным ці гадзіннікавым механізмам працуе за кошт спружыны, якая заводзіцца пад дзеяннем электрамагніта і кантакты рэле спрацоўваюць толькі пасля таго, як анкерны механізм адлічыць час, выстаўлены на шкале.
 
Гэты тып рэле часу забяспечвае вытрымку часу ад 0,1 да 20 с, з дакладнасцю спрацоўвання 10% ад устаўкі.
 
### Маторныя рэле часу 
Маторныя рэле часу прызначаныя для адліку часу ад 10 с да некалькіх гадзін. Яно складаецца з сінхроннага рухавіка, рэдуктара, электрамагніта для счаплення і расчаплення рухавіка з рэдуктарам, кантактаў.
 
### Электронныя рэле часу 
Да з'яўлення недарагіх мікракантролераў, праца электронных рэле часу была заснаваная на пераходных працэсах у разрадным контуры RC або RL. Сучасныя рэле часу адпрацоўваюць неабходную затрымку часу ў адпаведнасці з праграмай, «зашытай» у мікракантролер. Пры гэтым сам мікракантролер можа тактавацца з дапамогай убудаванага кварцавага рэзанатара або RC-генератара.
 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камутацыйныя прылады
Катэгорыя:Рэле
Катэгорыя:Фотатэхніка
Жуан да Нова

**Жуан да Нова**, або **Жуан дэ Нова** (, ; каля 1460—1509) — партугальскі мараплавец галісійскага паходжання.

## Біяграфія 
thumb|250 px|left|Экспедыцыя 1501 г. (малюнак 1565 г.)
Жуан да Нова нарадзіўся ў мястэчку Маэда ў Галісіі ў заможнай рыцарскай сям'і. Каля 1468 г. пад час вайны паміж прыхільнікамі і праціўнікамі кастыльскай манархіі быў перапраўлены сваякамі ў Партугалію. Зрабіў ваенную кар'еру. Удзельнічаў у вайне ў Галісіі на баку Ізабелы I, але канчаткова пакінуў радзіму паміж 1480—1483 гг.

У 1497 г. быў прызначаны старастам Лісабона (*Alcaide menor da Lisboa*).

У 1501—1502 гг. ўзначальваў трэцяю партугальскую экспедыцыю ў Індыю. Яна складалася ўсяго з 4 караблёў, толькі часткова фінансавалася Партугальскай каронай і мела на мэце стварэнне гандлёвай факторыі ў Паўднёвай Азіі. Жуан да Нова бліскуча выканаў заданне. У першай для партугальцаў марской бітве ў Індыйскім акіяне перамог флот Калікута. Падчас экспедыцыі адкрыў астравы Ушэсця, Марцін-Вас і Святой Алены.

У 1505 г. быў прызначаны капітанам карабля «Флор-дэ-ла-Мар» і адным з кіраўнікоў сёмай партугальскай экспедыцыі ў Індыю. Але ў выніку спрэчкі з Франсішку і Лаўрэнсу дэ Алмейда пакінуў экспедыцыю і пажадаў вярнуцца на «Флор-дэ-ла-Мар» у Партугалію. Па дарозе ён захварэў. Судна і каманда апынуліся на бязлюдным востраве ў Мазамбікскім праліве, адкуль былі выратаваны Трыстанам да Кунья і працягвалі далейшы шлях разам з ім. Жуан да Нова ўдзельнічаў у ваенных сутычках з арабамі ля ўсходняга ўзбярэжжа Афрыкі і ў заваяванні Сакотры. Застаўся разам з Афонсу дэ Альбукерке на Сакотры.

Адносіны паміж да Нова і дэ Альбукерке не склаліся, што выявілася пад час рэйду ў Аманскі заліў у жніўні — верасні 1507 г. дэ Альбукерке адмовіў падначаленаму Жуану да Нова плыць у Індыю за дапамогай і нават загадаў яго арыштаваць, але потым адпусціў для ўдзелу ў бітве за Армуз.

У 1508 г. некалькі партугальскіх капітанаў патаемна пакінулі эскадру дэ Альбукерке і адплылі ў Індыю. дэ Альбукерке накіраваў за імі Жуана да Нову, але той у выніку далучыўся да змоўшчыкаў і разам з імі жаліўся на дэ Альбукерке віцэ-каралю Франсішку дэ Алмейда.

У лютым 1509 г. удзельнічаў у бітве ля Гоа, прычым яго карабель «Флор-дэ-ла-Мар» выкарыстоўваўся як флагман.

Памёр у ліпені 1509 г. у Кочыне. Цікава, што Афонсу дэ Альбукерке, які быў пасля яго смерці арыштаваны, прабачыў Жуана да Нова і аплаціў яго пахаванне.

## Памяць 
Імя Жуана да Нова носіць востраў у Мазамбікскім праліве, дзе ён і яго каманда апынуліся ў 1506 г.

## Спасылкі 
* Жуан да Нова, галісійскі марак на службе Партугаліі
* Партугальскі гістарычны слоўнік
* Артыкул у El Pais Galicia

Катэгорыя:Канкістадоры
Катэгорыя:Мараплаўцы Партугаліі
Рэшыца

**Рэ́шыца** (, , , , ) — горад у заходняй Румыніі, адміністрацыйны цэнтр жудзеца Караш-Северын. Буйны прамысловы цэнтр і транспартны вузел. Рэшыца разглядаецца як другі найбуйнейшы прамысловы цэнтр Румыніі.

## Эканоміка 
Рэшыца з’яўляецца важным цэнтрам аўтамабілебудавання і вытворчасці сталі. У горадзе развіта цяжкае машынабудаванне (абсталяванне для электраэнергетыкі, нафтавай, металургічнай, металаапрацоўчай прамысловасці), хімічная, харчовая прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў.

## Грамадскі транспарт 
Грамадскі транспарт у горадзе прадстаўлены 2 трамвайнымі і 5 аўтобуснымі маршрутамі, кіраванымі кампаніяй Prescom.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Катэгорыя:Караш-Северын