Польскі вайсковы кантынгент у Іраку

**Польскі вайсковы кантынгент у Іраку** () — спалучэнне падраздзяленняў узброеных сіл Польшчы на тэрыторыі Ірака.

Яшчэ падчас амерыканскага ўварвання ў 2003 годзе польскія спецпадраздзяленні прымалі актыўны ўдзел у баявых дзеяннях супраць арміі ўрада Садама Хусейна. Пасля кантынгент краіны ўзяў пад кантроль частку Ірака, выконваючы задачы па гарантаванні бяспекі над даручанымі ім тэрыторыямі. Пазней Польшча адмовілася ад кантролю раёнаў і вывела большую частку вайскоўцаў. У 2010-я гады яе сілы тут былі нешматлікімі і не прыцягваліся да ваенных аперацый, займаючыся толькі навучаннем сілавікоў і кансультацыямі.

## Іракская вайна 
### Агульны ход 
Першыя вайскоўцы са складу польскіх спецпадраздзяленняў «Formoza» і «GROM» прыбылі ў Кувейт да пачатку баявых дзеянняў супраць Ірака. 20 сакавіка 2003 года гэтыя сілы разам з астатнімі членамі кааліцыі, якую ўзначальвалі ЗША, уварваліся ў краіну з мэтай звяржэння рэжыму Садама Хусейна. Як паведамляла кааліцыйнае камандаванне, у палякаў, а таксама аўстралійцаў, страт у перыяд непасрэднага ўварвання не было.

Пасля разгрому рэгулярных войск Ірака і акупацыі тэрыторыі краіны, у верасні 2003 года Ірак быў падзелены на чатыры ваенныя зоны, адна з якіх («South Central zone») была перададзена пад камандаванне польскага кантынгенту. У гарадах зоны пачалося размяшчэнне польскіх гарнізонаў. Агульная колькасць польскіх войскаў у Іраку з вясны 2003 да вясны 2005 года складала каля 1700 вайскоўцаў, але ў далейшым была павялічана.

У снежні 2004 года пачалася праграма вайсковай падрыхтоўкі створаных пад кантролем акупацыйных войскаў новых Узброеных сіл Ірака, у якой таксама ўдзельнічала Польшча.

15 снежня 2004 года ў раёне горада Кербела разбіўся польскі верталёт W-3WA Sokół (загінулі тры і былі паранены яшчэ чатыры вайскоўцы Польшчы).

12 красавіка 2005 года міністр абароны краіны Ежы Шмайдзіньскі заявіў, што польскія войскі пакінуць Ірак да канца 2005 года, пасля заканчэння тэрміну дзеяння рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН, якая дзейнічала ў гэты час. Разам з тым, ён паведаміў, што ў выпадку прыняцця новай рэзалюцыі РБ ААН або афіцыйнай просьбы Ірака ўрад падоўжыць польскую вайсковую прысутнасць у гэтай краіне, але для «невялікай навучальнай групы».

У пачатку 2005 года Польшча скараціла свае войскі ў Іраку з 2,4 да 1,7 тыс.чалавек.

У пачатку 2005 года польскаму кантынгенту ў Іраку былі адпраўлены першыя бронемашыны BRDM-2M-96ik «Szakal» (мадэрнізаваныя БРДМ-2). Таксама ў войскі паступала іншая тэхніка, зброя і вайсковы рыштунак для эксплуатацыі ва ўмовах гарачага трапічнага клімату.

18 ліпеня 2006 года пры ўзлёце з авіябазы ў горадзе Дыванія разбіўся верталёт W-3WA Sokół ВПС Польшчы, раненні і траўмы атрымалі чатыры члены экіпажа і тры журналісты, якія знаходзіліся на борце.

У кастрычніку 2008 года польскія войскі былі выведзены з Ірака (апошнія 100 вайскоўцаў пакінулі краіну 28 кастрычніка 2008 года).

### Скандал вакол ракет Roland 
У 2003 годзе  польскія сілы выявілі французскія ракеты класа «зямля-паветра» Roland, якія, на думку міжнароднай прэсы, былі выраблены ў гэтым жа годзе і пастаўлены іракскай арміі. Францыя казала, што яна ніколі не прадавала зброю Іраку ў парушэнне эмбарга. У ходзе расследавання, праведзенага польскімі ўладамі, было ўстаноўлена, што вінаватымі скандалу былі камандзіры ніжэйшага звяна, што не праверылі інфармацыю па ракетах да таго, як яна трапіла ў прэсу. Аднак, як высветлілася пазней, знойдзеныя снарады ўтрымлівалі толькі рэшткі рэчываў, што знішчаліся пад наглядам прадстаўнікоў ААН яшчэ ў 1990-я гады. 6 кастрычніка 2004 года арганізацыя Iraq Survey Group (яна з’яўлялася пануючай у справе пошукаў ЗМЗ) афіцыйна заявіла, што на момант ўварвання замежных сіл у 2003 годзе Ірак не меў ніякіх забароненых сродкаў.

## Вынікі 
Усяго ў Іраку за 2003—2008 гады дслужылі 15 тыс. палякаў, што склала 10 змен — па паўгода кожная. Страты Польшчы за гэты час склалі 23 чалавек загінулымі (22 вайскоўцы вайсковага кантынгенту і адзін супрацоўнік Бюро аховы ўрада) і не менш за 70 параненымі.

Удзел у акупацыі Ірака абышоўся прыкладна ў 800 млн злотых (каля 400 млн дол). Польшча аплачвала аднак толькі 40 адсоткаў выдаткаў, звязаных са знаходжаннем у Іраку ўласнага кантынгенту. Астатнія 60% выплочвалі ЗША.

У пачатку 2020 года абвастрыўся амерыкана-іранскі канфлікт, узнікла пагроза пачатку поўнамаштабных баявых дзеянняў, якія б маглі ахапіць і Ірак. Аднак, як заявіў прэм’ер-міністр краіны Матэвуш Маравецкі пасля нарады ўрада з прэзідэнтам, Польшча наважыла пакінуць свой вайсковы кантынгент.

## Крытыка 
Стаўленне да іракскай місіі было ў Польшчы з самага пачатку дваістым. У той час як грамадскасць пастаянна, хоць і з нязначнымі ваганнямі, выступала супраць прысутнасці ў Іраку польскіх вайскоўцаў, палітычная эліта, раз’яднаная рознагалоссямі па мностве іншых пытанняў, вакол замежнай вайны кансалідавалася, лічачы яе «неабходнай для нацыянальнай бяспекі Польшчы»

Як пісала ў маі 2004 года расійскае выданне «Коммерсантъ», на думку польскіх ваенных экспэртаў, удзел у іракскай кампаніі становіцца для Польшчы ўсё больш цяжкім. Пытанне выклікала незадаволенасць у грамадстве. Паводле звестак СМІ, польскія вайскоўцы ў Іраку адчувалі сур’ёзныя псіхалагічныя праблемы. Сярод амаль 2,5 тыс. вайскоўцаў корпуса толькі некалькі дзясяткаў выказалі гатоўнасць падпісаць новы паўгадавы кантракт. Акрамя таго, як пісалі журналісты, існавалі асцярогі, што краіна можа стаць ахвярай тэрактаў, учыненых «Аль-Каідай». Паведамлялася, што ў 2000-я з цягам часу колькасць жадаючых ехаць у Ірак стала падаць. Справа дайшла да таго, што ў міністэрстве нацыянальнай абароны сталі ўсур’ез абмяркоўваць магчымасць адпраўкі туды польскіх салдат без іх згоды, у прымусовым парадку «выканання воінскага абавязку».

## Гл. таксама 
* Польскі вайсковы кантынгент у Афганістане

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Trudna stabilizacja. Doświadczenia i wnioski z sojuszniczego współdziałania pierwszej zmiany Polskiego Kontyngentu Wojskowego w działaniach pokojowych w Iraku. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej, 2004. ISBN 83-89423-46-4.
* Marcin Lasoń: Polska misja w Iraku. Kraków: Oficyna Wydawnicza AFM, 2010. ISBN 978-83-7571-085-4.

Катэгорыя:Узброеныя сілы Польшчы
Катэгорыя:Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку