open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барыс Барысавіч Цітовіч

**Барыс Барысавіч Цітовіч** (28 чэрвеня 1948, Коркіна, Расія — 20 кастрычніка 2021) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 28 чэрвеня 1948 года ў Коркіне, Чалябінская вобласць Расіі.

У 1972 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Працаваў у станковай і кніжнай графіцы, манументальным жывапісе, іканапісе і скульптуры. Член Беларускага саюза мастакоў з 1979 года.

Быў галоўным мастаком музейнага комплексу «Дудуткі». З ліпеня 2005 года працаваў навуковым супрацоўнікам з Вілейскага краязнаўчага музея па стварэнні мемарыяльнага комплексу, прысвечанага падзеям Першай сусветнай вайны ў вёсцы Заброддзе Нарачанскага сельсавета Вілейскага раёна.

## Творчасць 
Аўтар ілюстрацый да кніг «Людзі на балоце», «Подых навальніцы» (абедзве 1973), «Завеі, снежань» (1978) Івана Мележа, «Дзве аповесці» Віктара Казько (1977), «Пушча» Віктара Карамазава (1979), «Марат Казей» Петруся Броўкі (1980), зборнік вершаў і паэм «Песня свабоды» Янкі Купалы (1982) на малдаўскай мове, «Летуценнік», «Смутак белых начэй» абедзве (1985) Івана Навуменкі, «Ля крыніцы: Аповесці» Янкі Брыля (1986), «Зеніт» Івана Шамякіна (1987) і інш.; графічных серый «Памяці Брэста» (1975), «Поры года» (1978), «Салдацкім удовам прысвячаецца» (1981), «Мае аднавяскоўцы» (1982), «Сялянскі накцюрн» (1983), «Тыя, хто перанёс вайну» (1985), «Хроніка з нататкамі на палях» (1986), серыі помнікаў ахвяр 1-й і 2-й сусветных войнаў у Вілейскім раёне Мінскай вобласці, роспісу Свята-Ціханаўскай царквы ў Вілейцы, абразоў, мемарыяльнай капліцы ў вёсцы Заброддзе Вілейскага раёна.

Адзін са стваральнікаў (разам з жонкай Валянцінай) і мастак-пастаноўшчык (з 1975) Нарачанскага ўзорнага дзіцячага тэатра Ялінка ў вёсцы Нароча Вілейскага раёна.

## Сям’я 
Бацька скульптара і калекцыянера Данілы Цітовіча.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Іканапісцы Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Беларусі
Юрый Касабуцкі

**Юрый Касабуцкі** (нар. , Маладзечна) — беларускі каталіцкі дзеяч, дапаможны біскуп Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі.

## Біяграфія 
Скончыў сярэднюю школу № 8 у Маладзечне (1987). Вучыўся ў Беларускім дзяржаўным інстытуце народнай гаспадаркі, адбыў тэрміновую службу ў арміі. Затым паступіў у Вышэйшую духоўную семінарыю ў Гродне (1991). Прэсвітарскае пасвячэнне прыняў 7 снежня 1996, служыў у Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. Выконваў абавязкі вікарыя парафіі Унебаўзяцця Найсвяцейшай Марыі Панны і Св. Станіслава ў Магілёве і адміністратара парафіі Узвышэння Святога Крыжа ў Вілейцы. З 1999 па 2001 вучыўся ў Люблінскім каталіцкім універсітэце (Польшча), дзе атрымаў ступень ліцэнцыята тэалогіі. З 2001 па 2004 выконваў абавязкі прэфекта Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску. У 2004 прызначаны дырэктарам Сакратарыяту Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі. З 2005 выконвае абавязкі канцлера курыі Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. З 2006 г. з’яўляецца таксама адміністратарам парафіі Найсвяцейшай Тройцы (св. Роха) на Залатой Горцы ў Мінску. З’яўляецца выкладчыкам у Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі ў Пінску і Катэхетычным каледжы імя Св. Яна Хрысціцеля ў Мінску. 29 лістапада 2013 прызначаны дапаможным біскупам Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. 25 студзеня 2014 атрымаў біскупскае пасвячэнне.

Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых, архібіскуп Тадэвуш Кандрусевіч выступіў супраць гвалту. 31 жніўня, пасля вяртання з паездкі ў Польшчу, беларускія памежнікі адмовілі мітрапаліту ва ўездзе ў краіну; Аляксандр Лукашэнка заявіў, што кіраўнік Каталіцкай Царквы выехаў «па інструкцыі знішчэння Беларусі». Пры адсутнасці архібіскупа кіраванне Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіяй узяў на сябе генеральны вікарый біскуп Юрый Касабуцкі.

Пасля збіцця да смерці Рамана Бандарэнкі 13 лістапада Юрый Касабуцкі на наступны дзень на імшы памяці забітага выказаў захапленне нараджэннем новай салідарнасці ў беларусах і адзначыў, што грамадства напоўненае гераізмам, як у вайну, калі «хавалі людзей ад карнікаў». Ён таксама выказаўся з нагоды гвалтоўнага разбурэння 15 лістапада народнага мемарыяла памяці Бандарэнкі на «плошчы Перамен», з якой той быў выкрадзены перад забойствам, і масавых арыштаў:

Пасля абурэння Аляксандра Лукашэнкі Генеральная пракуратура Беларусі вынесла 18 лістапада папярэджанне біскупу Касабуцкаму аб недапушчальнасці парушэння закона, заявіўшы, што такія выказванні «распальваюць нянавісць да прадстаўнікоў органаў дзяржаўнай улады, у тым ліку праваахоўных органаў».

## Спасылкі 
* Юрый Касабуцкі на сайце Сatholic.by 
* Юрый Касабуцкі на сайце «Catholic Hierarchy» 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладзечне
Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскай вышэйшай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Выпускнікі БДЭУ
Катэгорыя:Постаці Магілёва
Катэгорыя:Постаці Вілейкі
Катэгорыя:Выпускнікі Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта
Катэгорыя:Постаці Мінска
Катэгорыя:Выкладчыкі Пінскай вышэйшай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Выкладчыкі Мінскага тэалагічнага каледжа імя Св. Яна Хрысціцеля
Катэгорыя:Біскупы мінска-магілёўскія
Эсфір Саламонаўна Гурэвіч

**Гурэвіч Эсфір (Эся) Саламонаўна** () — беларускі літаратуразнавец. Доктар філалагічных навук (1973).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і патомнага сшывальшчыка. Скончыла філалагічны факультэт Маскоўскага педагагічнага інстытута імя У. І. Леніна (1941), аспірантуру пры Інстытуце літаратуры, мовы і мастацтва АН БССР (1949). Удзельніца Вялікай Айчыннай вайны. З 1950 працавала ў Інстытуце літаратуры АН БССР (у 1952—1957 навуковы сакратар інстытута, з 1957 старэйшы навуковы супрацоўнік).

Сябра Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1977 г.

З 1995 г. жыла ў Кліўлендзе (ЗША). Памерла 20 жніўня 2015 года ў Кліўлендзе, штат Агая, ЗША. Пахаваная там жа.

## Узнагароды 
Узнагароджана ордэнам Вялікай Айчыннай вайны II ступені і медалямі.

## Творчасць 
У друку выступала з 1948 г. Даследаванні па гісторыі беларускай літаратуры (творчасць Я. Купалы, Я. Маўра, М. Лынькова, В. Віткі, Я. Брыля і інш.), праблемах беларускай дзіцячай літаратуры.

Аўтарка манаграфій «Творчая гісторыя раманаў М. Астроўскага» (Мінск, 1957), «Беларуская дзіцячая літаратура (1917—1967)» (Мінск, 1970), «Пафас гераізму» (Мінск, 1979), «Детская литература Белоруссии» (Масква, 1982), «Янка Маўр: Нарыс жыцця і творчасці» (Мінск, 1983, 2004), «Боль и тревога наши» (Мінск, 1986). Выдала кнігу ўспамінаў «Полевая почта 43177Д» (Мінск, 2011). У сааўтарстве з Л. Гарэлік, Т. Грамадчанка і інш. напісала кнігу «Сучасная літаратура і чытач» (1988). Адна з аўтараў «Истории белорусской советской литературы» (1977), «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры» (1981—1982).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 5. — Мінск, 1997.
* Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. Т. 2. — Мінск, 1993.
* Беларускія пісьменнікі (1917—1990). — Мінск, 1994.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 2. — Мінск, 1985.

## Спасылкі 
* Гуревич Эсфирь (Эся Соломоновна)

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Манастыршчынскім раёне
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Стрыеўка

**Стрыеўка**, **Стрыюўка** — рака ў Беларусі, у Гродзенскім раёне ў басейне ракі Нёман.

Даўжыня Стрыеўкі каля 24 км. Плошча вадазбору 145 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰. Рака пачынаецца за 4 км у напрамку на паўднёвы захад ад аграгарадка Парэчча, цячэ пераважна сярод лесу, упадае на паўночным усходзе ў возера Рыбніца.

Рэчышча на працягу 17 км (ад вёскі Перасельцы да вусця) каналізаванае. Рака выкарыстоўваецца ў якасці водапрыёмніка меліярацыйных сістэм.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Республика беларусь. Гродненский район: карта. Гродно: план / Ред. Н. Н. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2012. — 5000 экз.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Басейн Котры
Прынстан

**Пры́нстан** ():

* **Прынстанскі ўніверсітэт** — універсітэт у горадзе Прынстан, штат Нью-Джэрсі, ЗША.

## Населеныя пункты 
* **Прынстан, Нью-Джэрсі**
* Прынстан, Брытанская Калумбія
* Прынстан, Фларыда
* Прынстан, Мінесота
* Прынстан, Заходняя Віргінія
* таўншып Прынстан, Мінесота

## Іншае 
* USS Princeton (CV-37) («Авіяносец „Прынстан“ (CV-37)») — амерыканскі авіяносец часоў Другой сусветнай вайны.
Жан-П’ер Рафарэн

**Жан-П’ер Рафарэн** (; нар. 3 жніўня 1948) — кансерватыўны палітык, 165-ы прэм’ер-міністр Французскай рэспублікі з 2002 па 2005 год пры прэзідэнце Жаку Шыраку. Прызначаны пасля перамогі Шырака на прэзідэнцкіх выбарах 2002. Прадстаўляў партыю Саюз за прэзідэнцкую большасць Францыі. 31 сакавіка 2004 сфарміраваў новы ўрад.

Пасля правалу праекта Еўрапейскай канстытуцыі на рэферэндуме Рафарэн сышоў у адстаўку 31 мая 2005 года. Паводле апытанняў грамадскай думкі, Рафарэн — адзін з самых непапулярных французскіх палітыкаў з часоў заснавання Пятай рэспублікі (1958). Яго крытыкавалі за беспадстаўны аптымізм і шапказакідальніцкія афарызмы (т.з. рафарынады).

## Узнагароды 
* Вялікі крыж Нацыянальнага ордэна Заслуг (2002)
* Афіцэр Нацыянальнага ордэна Квебека (2003)
* Вялікі крыж ордэна Зоркі Румыніі (2004)

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага Крыжа французскага Ордэна «За заслугі»
Катэгорыя:Афіцэры Нацыянальнага Ордэна Квебека
Катэгорыя:Члены Саюза за народны рух
Сацыялістычная партыя (Францыя)

**Сацыялістычная партыя** (, *PS*) — левацэнтрысцкая французская палітычная партыя, кіруючая партыя ў Францыі з 2012 года. Ідэалагічна блізкія сацыял-дэмакратычныя прынцыпы. Першым сакратаром з’яўляецца еўрадэпутат Арлем Дэзір. Партыя — член Сацыялістычнага інтэрнацыянала і Партыі еўрапейскіх сацыялістаў.

Заснавана ў сваім цяперашнім відзе ў 1969 годзе, на базе якая існавала з 1905 года сацыялістычнай партыі, якая афіцыйна звалася Французскай секцыяй Рабочага інтэрнацыянала. Французская секцыя Другога інтэрнацыянала спыніла сваё існаванне падчас унутрыпалітычнага крызісу 1968 года. У 1981 годзе пад кіраўніцтвам Франсуа Мітэрана дамаглася перамогі як на прэзідэнцкіх выбарах, так і на выбарах у Нацыянальную асамблею. У 1993 годзе перажыла нутрапартыйны крызіс, выкліканы карупцыйнымі скандаламі. Буйнога поспеху дамаглася на парламенцкіх выбарах 1997. У 2002 годзе пацярпела паражэнне як на прэзідэнцкіх, так і парламенцкіх выбарах, тое ж адбылося і на выбарах 2007 года. Атрымала перамогу на прэзідэнцкіх і парламенцкіх выбарах 2012 года.

Колькасць членаў складае  чалавек. Маладзёжнай арганізацыяй Сацыялістычнай партыі з’яўляецца , кіраўніком якога 19 лістапада 2011 года быў абраны  ().

## Прадстаўніцтва партыі і вынікі на выбарах 
* Нацыянальны сход — 279 з 577 месцаў
* Сенат — 116 з 348 месцаў
* Еўрапарламент — 14 з 72 месцаў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Сацыялістычнай партыі
* 
* 

Катэгорыя:Левацэнтрысцкія партыі
Катэгорыя:Партыі-члены ПЕС
Катэгорыя:Палітычныя партыі Францыі
Францыя
Катэгорыя:Сацыялістычны інтэрнацыянал
Цэнтральны Заліў

**Цэнтральны Заліў** () — месяцавае мора ў цэнтральнай частцы бачнага дыска Месяца.

Селенаграфіныя каардынаты , дыяметр утварэння каля 287 км. Заліў знаходзіцца на скрыжаванні месяцавага экватара і нулявога мерыдыяна, што і адлюстравана ў яго назве.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Карта бачнага боку Месяца
Возера Багавейнасці

**Возера Багавейнасці** () — невялікае месяцавае мора ў паўднёва-заходняй частцы бачнага месяцавага дыска.

Селенаграфичныя каардынаты , дыяметр каля 154 км. На паўднёвым захадзе ад возера размешчана сістэма кратэраў Хайнцэль.
Возера Вясны

**Возера Вясны** () — месяцавае мора, змешчанае ў паўднёва-заходняй частцы бачнага боку Месяца. Селенаграфічныя каардынаты аб'екта — , дыяметр складае 396 км. Узрост парод, па розных крыніцах, ацэньваецца ад 2,9 да 3,5 млрд гадоў. Падчас даследаванняў 1989 года, праведзеных Касмічным цэнтрам імя Ліндана Джонсана гэта мора было прапанавана, як адно з магчымых месцаў для будаўніцтва месяцавай базы.
Борха

: *Пра шляхетны род гл. Борджыа*
**Борха** () — муніцыпалітэт у Іспаніі, уваходзіць у правінцыю Сарагоса, у складзе аўтаномнай супольнасці Арагон. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Кампа-дэ-Борха. Займае плошчу 154 кв. км. Насельніцтва 5042 чалавека (на 2010). Адлегласць 63 км да адміністрацыйнага цэнтра правінцыі.

З паселішча Борха паходзіць знатны род Борха (Борджыа), з якога выйшлі некалькі Пап Рымскіх. У 2012 г. горад патрапіў у стужкі навін у сувязі з гратэскавай фрэскай «Пухнаты Ісус».

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Муніцыпалітэты правінцыі Сарагоса
Чорная арыстакратыя

**Чорная арыстакратыя** () — італьянскія арыстакратычныя сем’і, звязаныя з Папствам пры Папе Рымскім Піі IX.

Пасля заняцця 20 верасня 1870 года Рыма арміяй Італьянскага каралеўства, Папа Рымскі быў адхілены ад свецкай улады, скасавана Папская вобласць і заняты Папскі палац. Наступныя 59 гадоў Папа Рымскі не пакідаў Ватыкана і сцвярджаў, што ён *вязень Ватыкана*, каб толькі не прызнаваць уладу італьянскага ўрада. Арыстакраты, якія раней атрымалі свае тытулы ад Святога Прастола, уключаючы старшых членаў папскага двара (тайных камергераў), трымалі дзверы сваіх палацаў закрытымі, у знак смутку па зняволенні Папы Рымскага, таму іх пачалі зваць «чорнай арыстакратыяй».

Пасля заключэння Латэранскіх пагадненняў у 1929 годзе, «чорнай арыстакратыі» далі падвойнае грамадзянства Італіі і Ватыкана. Гэта дазволіла прадстаўнікам «чорнай арыстакратыі» паступаць у Дваранскую гвардыю, дзе раней магла служыць толькі арыстакратыя Папскай вобласці. У 1931 годзе Папа Рымскі Пій XI адмовіў Альфонсу XIII адкрыць магчымасць службы ў Дваранскай гвардыі для арыстакратыі з усіх каталіцкіх краін.

Сярод вядомых чорных арыстакратаў — Эўджэніа Пачэлі (пазней Папа Рымскі Пій XII). Чорная арыстакратыя ўключае сем’і — Тэафілакты, Крэсцэнціі, Палавічыні, Арсіні, Калона, Масіма, Каэтані, Русполі, Борджыа, Пікаламіні, Дэла Роверэ (Лантэ), Кіджы, Банкампаньі, Альдабрандзіні, Баргезэ, Людавізі, Барберыні, Памфілі, Распільёзі, Адэскалькі, Тарлонія і Піньятэлі.

## Гл. таксама 
* Рымскае пытанне

## Літаратура 
* Coulombe, Charles A. 2003. *Vicars of Christ: A History of the Popes*. Citadel Press. ISBN 0-8065-2370-0. p. 415.
* Murphy, Paul I. and Arlington, R. Rene. 1983. *La Popessa*. New York: Warner Books Inc. ISBN 0-446-51258-3. p. 41.
* Greeley, Andrew M. 1997. *White Smoke: A Novel about the Next Papal Conclave*. Tor/Forge. ISBN 0-8125-9055-4. p. 64.
* Hatonn, Gyeorgos Ceres. 1993. *Relative Connections-Truth And Consequences Vol. III*. Las Vegas, Nevada, Phoenix Source Publishers. ISBN 1-56935-020-5 p. 74.
* Segal, Erich. 1993. *Acts of Faith*. Bantam Books. ISBN 0-553-56070-0. p. 315.

Катэгорыя:Ватыкан
Катэгорыя:Гісторыя папства
Катэгорыя:Папскі двор
Архілох

**Архілох** () — старажытнагрэчаскі паэт (VII ст. да н.э.). Першы еўрапейскі лірык.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся на востраве Парас ад свабоднага бацькі і рабыні-маці, балюча перажываў сваё двухсэнсоўнае становішча, і гэта наклала адбітак на яго характар, на жыццёвы лёс і, урэшце, на паэзію. Закахаўся ў Неабулу, бацька якой спачатку абяцаў дачку Архілоху, а затым адмовіў. У далейшым паэт жорстка адпомсціў сваёй былой каханай, высмеяўшы яе ў сваіх вершах. А вершы сведчаць пра яго як чалавека бурнага тэмпераменту, што не ведаў межаў ні ў каханні, ні ў нянавісці. Пасля расчаравання ў любімай дзяўчыне Архілох пакідае родны востраў і адпраўляецца насустрач прыгодам — шукаць золата, служыць у войску. Усё жыццё ён праводзіць у войнах і блуканнях. Загінуў прыкладна каля 640 г. да н.э.

## Творчасць 
Архілох — першая індывідуальнасць у грэчаскай літаратуры, што ярка выявіла сябе. Браў за ўзор паэзію Гамера, але супрацьпастаўляў эпічнаму ідэалу вобраз індывідуалізаванага чалавека. Творчасць Архілоха адметная разнастайнасцю жанраў і рытмаў. У яго сатырычных ямбах, элегіях, эпіграмах, гімнах (захаваліся ва ўрыўках) — роздум пра зменлівасць лёсу, гонар, доблесць, пасмяротную славу.

Яго творчасць сведчыла, што эпоха гамераўскіх герояў закончылася. У новых абставінах — міжусобіц, войнаў, распаду родавых, сямейных сувязей — асоба імкнулася знайсці сваё месца ў свеце, выявіць свой дух. 3 нябачнай да таго сілай Архілох перадаў у вершах парывы няспраўджанай палкасці, прыступы саркастычнай помслівасці, гатоўнасць пераносіць удары лёсу. Ён адмовіўся ад старых вершаваных памераў — гекзаметра, пентаметра — і звярнуўся да форм народнай паэзіі, увёўшы ў прыгожае пісьменства нязвыклы для яго памер — ямб. 3 таго часу ямб — адна з самых распаўсюджаных форм еўрапейскага вершаскладання.

## Ушанаванне памяці 
На радзіме ў гонар Архілоха было пабудавана свяцілішча (уцалелі рэшткі з надпісамі — біяграфічныя звесткі і ўрыўкі з яго вершаў).

## Беларускія пераклады 
* Вершы і фрагменты. Пераклад Л. Баршчэўскага. Мінск: Зміцер Колас, 2019. («Паэты планеты»).

## Літаратура 
* Шамякіна Т. Антычная літаратура // Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ / Таццяна Шамякіна. — Мінск: Маст. літ., 2008. — С. 213—242. ISBN 978-985-02-0925-2.

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія паэты
Катэгорыя:Паэты VII стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Паэты Старажытнай Грэцыі
Барыс Яўсеевіч Малкін

**Барыс Яўсеевіч Малкін** (, Прылукі, Чарнігаўская губерня — , Мінск) — беларускі мастак, графік, сцэнограф, ілюстратар.

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскую вышэйшую школу мастацтваў (1929). Працаваў у Дзяржаўным выдавецтве БССР (1929—1936). Браў удзел у мастацкіх выстаўках з 1929 года. Працаваў у сцэнаграфіі, кніжнай і станковай графіцы.

Пахаваны на мінскіх Чыжоўскіх могілках.

## Творчасць 
Аформіў спектаклі ў тэатры імя Я. Купалы («Партызаны» (1938) і «Мілы чалавек» (1945) К. Крапівы, «Паўлінка» (1944) і «Прымакі» (1944) Я. Купалы, «Позняе каханне» А. Астроўскага (1944), «Маладая гвардыя» А. Фадзеева (1947), «Спадарыня міністэрка» Б. Нушыча (1956), «Востраў Афрадыты» А. Парніса (1960)); у тэатры імя Я. Коласа («Ірынка» К. Чорнага (1941)); у Рускім тэатры БССР («Карчмарка» К. Гальдоні (1951) і «Шальныя грошы» А. Астроўскага (1951)).

Жонка — актрыса Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы Вера Пола. Пасля смерці мужа была ініцыятарам яго персанальнай выстаўкі, якая адбылася ў 1974 годзе ў Мінску, у будынку Саюза мастакоў БССР на Цэнтральнай плошчы. У дзвюх невялічкіх выставачных залах атрымалася змясціць амаль чацвёртую частку з прадстаўленых работ — малюнкаў, эстампаў, плакатаў, жанравых кампазіцый, партрэтаў, нацюрмортаў. 

## Спасылкі 
* Малкин Борис Евсеевич  

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў БССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнографы Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Беларусі
Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі
Харвацкі канстытуцыйны рэферэндум (2013)

**Канстытуцыйны рэферэндум у Харватыі** прайшоў 1 снежня 2013 года для ўхвалення ўнясення папраўкі ў Канстытуцыю Харватыі, паводле якой шлюб павінен вызначацца як саюз паміж мужчынам і жанчынай, што, такім чынам, азначае фактычную забарону аднаполых шлюбаў.

За папраўку да Канстытуцыі выказалася 66 % выбаршчыкаў пры яўцы 38 %.

## Кантэкст 
Прапанова аб вынясенні пытання аб вызначэнні паняцця шлюбу на рэферэндум было ўнесена каталіцкай ініцыятыўнай групай «У імя сям'і» (), якая сабрала больш за 700 тысяч подпісаў, неабходных для яго правядзення.

Апазіцыйная партыя «Харвацкая дэмакратычная садружнасць» падтрымала ўвядзенне канстытуцыйнай папраўкі.

## Апытанні грамадскай думкі 
Апытанне, праведзенае ў чэрвені 2013 года, выявіла, што 55,3 % жыхароў Харватыі выказваюцца на карысць увядзення папраўкі да Канстытуцыі, 31,1 % былі супраць.

Апытанне ў лістападзе 2013 года паказаў, што 54,3 % падтрымліваюць папраўку, 33,6 % выступаюць супраць пры 12,1 % вагаюцца. Пры гэтым за папраўку выступаюць 85,7 % прыхільнікаў ХДС і толькі 39,5 % прыхільнікаў СДП.

Апытанне перад рэферэндумам, праведзены дзяржаўным каналам HRT, паказаў, што 59 % выбаршчыкаў выказаліся за папраўку пры 31 % — супраць.

## Правядзенне рэферэндуму 
На рэферэндуме, які адбыўся 1 снежня 2013 года, жыхары краіны выказаліся за канстытуцыйную забарону аднаполых шлюбаў. Паводле вынікаў усенароднага галасавання 66 % харватаў падтрымалі ўвядзенне ў Канстытуцыю краіны вызначэння шлюбу як саюза мужчыны і жанчыны. Пры гэтым яўка выбаршчыкаў склала ўсяго толькі 38 %.

Рэферэндум суправаджаўся маштабнымі мітынгамі і дэманстрацыямі як з боку ЛГБТ-актывістаў, так і з боку праціўнікаў аднаполых шлюбаў. Гэты рэферэндум стаў першым у гісторыі незалежнай Харватыі (пасля яе выхаду са складу Югаславіі ў 1991 годзе) рэферэндумам, ініцыяваным насельніцтвам краіны.

## Гл. таксама 
* Прававы статус аднаполых саюзаў
* Аднаполыя саюзы ў Харватыі
* Прапанова 8

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Croatians 'back same-sex marriage ban' in referendum // BBC 1.12.2013

Катэгорыя:Рэферэндумы 2013 года
Катэгорыя:Рэферэндумы ў Харватыі
Катэгорыя:ЛГБТ у Харватыі
Катэгорыя:2013 год у Харватыі
Катэгорыя:Сямейнае права
Катэгорыя:Падзеі 1 снежня
Катэгорыя:Снежань 2013 года
Лінія Тэйсейра—Торнквіста

**Лінія (зона) Тэйсейра—Торнквіста** — краявое шво Усходне-Еўрапейскай платформы.

Адмяжоўвае Заходне-Еўрапейскую маладую платформу ад Балтыйска-Прыднястроўскай зоны перыкратонных прагінаў на захадзе старажытнай Усходне-Еўрапейскай платформы. Складаецца з серыі глыбінных (мантыйных) разломаў, уваходзіць у больш працяглы Дабруджска-Паўночнаморскі лініямент зямной кары.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геалогія Еўропы
Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа
Хтосьці любіць гарачае

**«Хтосьці любіць гарачае»** () — музычная камедыя рэжысёра і прадзюсара Білі Уайлдэра, адна з цэнтральных работ рэжысёра.

У галоўных ролях зняліся Тоні Кёртыс, Джэк Леман і Мэрылін Манро. Сцэнарый камедыі быў створаны па матывах французскага фільма «Фанфары кахання» і яго аднайменнага рэмейку 1951 года, знятага ў Германіі. Карціна пра прыгоды двух музыкантаў, вымушаных хавацца ў жаночым абліччы ад гангстэраў; дзеянне разгортваецца ў ЗША ў часы сухога закона. У пракат карціна выйшла 29 сакавіка 1959 года, пры бюджэце ў $ 2,8 млн сабрала толькі ў Паўночнай Амерыцы каля $ 7 млн. З карціны пачалася шматгадовае паспяховае супрацоўніцтва Джэка Лемана з Білі Уайлдэрам. Фільм атрымаў прэмію «Оскар» і тры прэміі «Залаты глобус». Амерыканскі інстытут кінамастацтва абвясціў яго найлепшай камедыяй усіх часоў у ЗША. Песні, выкананыя ў фільме, у прыватнасці «I Wanna Be Loved by You», набылі вялікую папулярнасць. Фразы герояў ўвайшлі ў гутарковую англійскую мову.

Прэм’ерны паказ фільма «Хтосьці любіць гарачае» ў беларускай агучцы адбыўся ў 2018 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сцэнар карціны

Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшы фільм — камедыя ці мюзікл
Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў
Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)
Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам Gavarun by
Катэгорыя:Кінакамедыі 1959 года
Аўтарытарызм

**Аўтарытарызм** (ад  — улада, уплыў) — палітычны рэжым, пры якім носьбіт улады (напрыклад, дыктатар) сам абвяшчае пра сваё права на ўладу. Падставай для існавання такой улады з'яўляецца выключна меркаванне на гэты конт носьбіта гэтай улады.

**Аўтарытарызм**, як форма палітычнай улады часта спалучаецца з аўтакратыяй і дыктатурай, хоць гэта не абавязкова. Напрыклад, любая рэвалюцыя, у тым ліку дэмакратычная, будзе праявай аўтарытарызму (з прычыны таго, што рэвалюцыя адбываецца тады, калі прававая сістэма не можа зладзіцца з сітуацыяй, а іншай прававой сістэмы пакуль не існуе; рэвалюцыя цалкам ламае існую прававую сістэму і, знаходзячыся такім чынам у прававым вакууме, аўтарытарна аб'яўляе сябе носьбітам улады).

## Паходжанне тэрміна 
Тэрмін «аўтарытарызм» быў уведзены ў навуковы абарот тэарэтыкамі Франкфурцкай школы і азначаў пэўны набор сацыяльных характарыстак, уласцівых як палітычнай культуры, так і масавай свядомасці ў цэлым.

Аўтарытарызм — гэта, па-першае, сацыяльна-палітычная сістэма, заснаваная на падначаленні дзяржаве ці яе лідарам. Па-другое — сацыяльная ўстаноўка ці рысы асобы, якая характарызуецца ўпэўненасцю ў тым, што ў грамадстве павінна існаваць строгая і безумоўная адданасць правадыру, беспярэчнае падначаленне людзей аўтарытэтам і ўладам.

Палітычны рэжым, які адпавядае прынцыпам аўтарытарнасці, азначае адсутнасць сапраўднай дэмакратыі, як ў пытаннях свабоднага правядзення выбараў, так і ў пытаннях кіравання дзяржаўнымі структурамі. Часта спалучаецца з дыктатурай адной асобы, якая праяўляецца ў той ці іншай ступені.

## Тыпалогія 
Адна з самых удалых тыпалогій аўтарытарных рэжымаў належыць нямецкаму палітолагу Дзірку Берг-Шлосеру. Ён вылучаў наступныя разнавіднасці аўтарытарызму:
# Традыцыйныя абсалютысцкія манархіі (прыклады: Эфіопія да 1974 г., Непал да 2007 г., Марока, Саудаўская Аравія і іншыя).
# Традыцыйныя аўтарытарныя рэжымы алігархічнага тыпу. Характэрны для краін Лацінскай Амерыкі (прыклады: Гватэмала, Куба да 1959 г. Нікарагуа да 1979 г. і іншыя).
# Гегеманісцкі аўтарытарызм новай алігархіі (прыклады: Камерун, Туніс, Філіпіны пры Ф. Маркасе ў 1972—1985 гг.).
# Краіны «сацыялістычнай арыентацыі» з усімі асаблівасцямі ўспрымання сацыялізму, яго тыпаў, эгалітарысцкіх традыцый уласнай культуры і гэтак далей (прыклады: Расія, Беларусь, Бірма, Гвінея, Мазамбік, Венесуэла, Танзанія і іншыя).
# Ваенныя рэжымы (прыклады: рэжым Г. А. Насера ў Егіпце, Х. Перона ў Аргенціне, аўтарытарныя рэжымы ў Іраку, Перу і іншыя).

Таксама варта вылучыць як разнавіднасць аўтарытарызму тэакратычныя рэжымы, калі палітычная ўлада сканцэнтравана ў руках духоўных асоб.

## Гл. таксама 
* Безальтэрнатыўныя выбары
* Індэкс дэмакратыі
* Суперпрэзідэнцкая рэспубліка
* Таталітарызм

## Літаратура 
* Vladimir Gel'Man, Cameron Ross *The Politics of Sub-National Authoritarianism in Russia* Ashgate Publishing, Ltd. 2010 - Страниц: 229 ISBN 9780754678885

Катэгорыя:Формы дзяржавы
Катэгорыя:Паліталогія
Катэгорыя:Палітычныя рэжымы
Білі Уайлдэр

**Білі Уайлдэр**, пры нараджэнні **Самуіл Вільдэр** (; , Суха, Галіцыя, Аўстра-Венгерская імперыя — , Беверлі-Хілз) — амерыканскі ,  і , на працягу паўстагоддзя зняў больш за шэсцьдзесят фільмаў і атрымаў сем узнагарод амерыканскай кінаакадэміі, з іх шэсць Оскараў (1946, 1951, 1961) і адзін — Прыз памяці Ірвінга Дж. Тальберга — «за высокую якасць агульнай творчага ўкладу ў кінамастацтве» (1988).

## Фільмаграфія 
* Бульвар Сансет
* Кватэра

## Зноскі 
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Аўстрыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Вены
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Малапольскім ваяводстве
Палітычная рэакцыя

**Рэакцыя ў палітыцы** ці **палітычная рэакцыя** — грамадскі рух, які накіраваны рэзка процілегла адносна папярэдняга ці сучаснага грамадскага ладу, калі такі лад лічыцца найбольш прагрэсіўным. Рэакцыяй таксама завецца рух за захаванне і ўмацаванне існых парадкаў і падаўленне любых рэвалюцыйных ці апазіцыйных сіл.

Рэакцыяй звычайна пазначаюцца не ліберальныя ці радыкальныя цячэнні, а толькі цячэнні вельмі кансерватыўныя (часта рэлігійна-фундаменталісцкія, клерыкальныя, феадальныя, манархісцкія і да т.п.), якія імкнуцца аднавіць грамадскія інстытуты, які даўно аджылі сваё (рабства, прыгоннае права, інквізіцыю, панаванне царквы над дзяржавай, сакрэтны суд, суд без удзелу народнага элемента, урадавую апеку над літаратурай, мастацтвам і сродкамі масавай інфармацыі ў форме цэнзуры, засілле спецслужбаў і г.д.). Рэакцыя не абавязкова з'яўляецца рухам у бок, адваротны папярэдняму; яна можа быць проста рухам вельмі кансерватыўным; далейшым развіццём папярэдняга, больш умеранага кансерватыўнага руху.

Рэакцыйная дзейнасць урада часта з'яўляецца адлюстраваннем рэакцыйнага настрою ў грамадстве, у такіх выпадках гэты настрой выражаецца пануючай плыняй у літаратуры (асабліва вядомая рэакцыйная літаратура Францыі — Шатабрыян і інш.). Тыповай рэакцыйнай партыяй з'яўляліся манархісты ў Францыі.

Партыі, якая б сама прыняла назву *рэакцыйнай* як тэхнічную, ніколі не існавала.

Прыклады рэакцыйных эпох:
* кіраванне Карла X ў Францыі — эпоха крайняй рэакцыі
* эпохі, якія рушылі ўслед за рэстаўрацыяй Сцюартаў у Англіі і Бурбонаў у Францыі
* у Германіі дзесяцігоддзе, якое рушыла ўслед за рэвалюцыяй 1848—1849 гг. — эпоха моцнай рэакцыі
* у Расіі — валадаранне Мікалая I, асабліва ў гады Змрочнага сямігоддзя; кіраванне Аляксандра III
* кіраванне султана Абдул-Хаміда II у Асманскай імперыі (усталяванне рэжыму "зулюм", які змяніў перыяд рэформаў "танзімат".

## Гл. таксама 
* «Адліга»

## Літаратура 
* История политических и правовых учений. Учебник. Под ред. О.Э. Лейста Глава 16. Реакционные и консервативные политические и правовые учения в Западной Европе в конце XVIII – начале XIX в.
* 

Катэгорыя:Палітыка
Зоран Міланавіч

**Зоран Міланавіч** (; ) — харвацкі палітык левацэнтрысцкай арыентацыі, Прэзідэнт Харватыі (з 19 лютага 2020), прэм’ер-міністр Харватыі з 23 снежня 2011 па 22 студзеня 2016 года. Лідар кааліцыі Кукурыку і Сацыял-дэмакратычнай партыі Харватыі.

## Біяграфія 
Зоран Міланавіч нарадзіўся 30 кастрычніка 1966 года ў горадзе Сінь на поўдні Харватыі. Вучыўся ў сярэдняй школе «Цэнтр кіравання і правасуддзя», затым з адрозненнем скончыў юрыдычны факультэт у Заграбскім універсітэце. Міланавіча, па яго ўласным прызнанні, у юнацкасці адрозніваў бунтарскі характар і схільнасць да боек.

Па заканчэнні вучобы Міланавіч паступае на працу ў адзін з заграбскіх судоў, а затым, у 1993 годзе, у Міністэрства замежных спраў. У МЗС, па іроніі лёсу, яго наймае яго будучы палітычны апанент і будучы прэм’ер-міністр Іва Санадэр). Праз год Міланавіч з’яжджае працаваць па лініі АБСЕ ў Нагорны Карабах. У 1996 годзе становіцца саветнікам харвацкай місіі пры ЕС і НАТА ў Бруселі. Там жа ён скончыў аспірантуру. У 1999 годзе ён вяртаецца ў МЗС.

У гэты ж час Міланавіч пачынае сваю палітычную кар’еру. Ён уступае ў шэрагі Сацыял-дэмакратычнай партыі, утворанай у 1990 годзе на базе Саюза камуністаў Харватыі. Да гэтага ён не быў членам ні ў адной партыі. Пасля перамогі СДП на выбарах 2000 года Міланавіч пачынае курыраваць у МЗС стаўлення з НАТА. Праз тры гады становіцца памочнікам міністра замежных спраў Таніна Піцулы. Пасля перамогі на выбарах 2003 года партыі Харвацкая дэмакратычная садружнасць (ХДС) Міланавіч пакідае гэту пасаду.

У 2004 годзе Міланавіча абіраюць у цэнтральны камітэт СДП, а праз два гады ён на кароткі час становіцца прэс-сакратаром партыі.

Пасля смерці лідара СДП Івіцы Рачана Міланавіч выстаўляе сваю кандыдатуру на пасаду старшыні партыі. Вылучэнне яго кандыдатуры сустракаюць авацыямі. Лічыцца, што Рачан, які казаў незадоўга да смерці пра неабходнасць прыходу «новых сіл», падтрымліваў менавіта Міланавіча. Другога чэрвеня 2007 года на дзясятым пазачарговым з’ездзе СДП Міланавіча абіраюць старшынёй партыі.

Рэйтынг СДП пачынае рэзка расці, і шмат хто ўжо прагназуе яе перамогу на парламенцкіх выбарах 2007 года, аднак палітычнага досведу Міланавіча аказалася недастаткова, ХДС перамагае зноў. СДП становіцца найбуйнейшай апазіцыйнай сілай у парламенце.

Пятага жніўня 2011 года Міланавіч стварае перадвыбарную кааліцыю Кукурыку, у якую апроч СДП вырашаюць увайсці Харвацкая народная партыя (ХНП) на чале з Радзімірам Чачычам, Істрыйская дэмакратычная асамблея (ІДА) Івана Якаўчыча (Ivan Jakovčić) і Харвацкая партыя пенсіянераў (ХПП), якую ўзначальвае Сілвана Хрэля (Silvano Hrelja).

Кааліцыя атрымлівае пераканаўчую перамогу на чарговых парламенцкіх выбарах 4 снежня 2011 года, атрымаўшы большасць мандатаў.

## Сям’я 
З 1994 года ў шлюбе з Саняй Мусіч-Міланавіч ён выхоўвае дваіх сыноў — Антэ і Марка.

## Зноскі
## Спасылкі 
* Блог 

Катэгорыя:Выпускнікі Заграбскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Палітыкі Харватыі
Катэгорыя:Прэзідэнты Харватыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Харватыі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Абрамава

**Абрамава** — жаночая форма прозвішча Абрамаў, тапонім.

## Прозвішча 
* Антаніна Іванаўна Абрамава, беларускі мастак
* Вольга Міхайлаўна Абрамава, беларускі грамадска-палітычны дзеяч
* Галіна Сяргееўна Абрамава (нар. 1950) — псіхолаг. Доктар псіхалагічных навук (1999), прафесар (1999).
* Ірына Алегаўна Абрамава, расійскі эканаміст, член Прэзідыума РАН, дырэктар Інстытута Афрыкі РАН
* Надзея Аляксандраўна Абрамава, беларуская пісьменніца
* Лідзія Паўлаўна Абрамава, артыстка

## Тапонім 
* Абрамава (Руднянскі раён)
* Абрамава (Цёмкінскі раён)

## Гл. таксама 
* Абрамаў
Абрамаў

**Абра́маў** — рускае прозвішча, утворанае ад імя Абрам.

## Вядомыя носьбіты 
* Ігар Іванавіч Абрамаў (нар. 1954) — беларускі спецыяліст у галіне мікра- і нанаэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (1994), прафесар (1999).
* Максім Паўлавіч Абрамаў (1911—1973) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларусі (1955).
* Мікалай Віктаравіч Абрамаў — вепскі паэт.
* 
* Фёдар Аляксандравіч Абрамаў — рускі пісьменнік.

## Гл. таксама 
* Абрамава

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Абрамчук

**Абрамчу́к** — беларускае прозвішча, утворанае ад імя Абрам.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Васілеўна Абрамчук (нар. 1988) — беларуская лёгкаатлетка.
* Андрэй (Абрамчук) (нар. 1949) — украінскі архірэй УПЦ КП, мітрапаліт Галіцкі.
* Макар Паўлавіч Абрамчук — дзяржаўны і партыйны дзеяч БССР.
* Мікалай Іванавіч Абрамчук — Герой Савецкага Саюза.
* Міхаіл Аляксандравіч Абрамчук (нар. 1992) — беларускі лёгкаатлет.
Агінскі

**Агінскі** — неадназначнасць.
## Прозвішча 
* Род Агінскіх — вялікалітоўскі і рускі княжацкі род. Ніжэй прыведзеныя найбольш вядомыя прадстаўнікі (поўны спіс прадстаўнікоў тут)  
** Андрэй Агінскі (1740—1787) — ваявода троцкі.
** Ігнацы Агінскі (1698—1775) — вялікі маршалак літоўскі, дыпламат.
** Казімір Дамінік Агінскі (?—1733) — ваявода віленскі.
** Марцыян Аляксандр Агінскі (1632—1690) — вялікі канцлер літоўскі.
** Міхал Казімір Агінскі (1729—1800) — вялікі гетман літоўскі, фундатар Агінскага канала.
** Міхал Клеафас Агінскі (1765—1833) — знакаміты кампазітар, дзяржаўны дзеяч.
** Рыгор Антоні Агінскі (1654—1709) — польны гетман літоўскі.
** Тадэвуш Францішак Агінскі (1712—1783) — ваявода троцкі.
** Ян Агінскі (1625—1684) — польны гетман літоўскі.

## Іншыя значэнні 
* Агінскі канал — канал у Брэсцкай вобласці.
* Агінская Бурацкая аўтаномная акруга — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Расіі.
Агрызка

**Агрызка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іасафат Пятровіч Агрызка, беларускі выдавец
* Уладзімір Станіслававіч Агрызка, украінскі палітык і дыпламат,
Агрыкала

**Агры́кала** (ад  — «земляроб»):

* Георг Агрыкала
* Мікаэль Агрыкала
* Гней Юлій Агрыкала
* Аляксандр Агрыкала
Адзярыха

**Адзяры́ха** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Міхась Якаўлевіч Адзярыха (1904—1938) — краязнавец, педагог.
* Уладзімір Сцяпанавіч Адзярыха (нар. 1937) — вучоны, геабатанік.
* Цімафей Якаўлевіч Адзярыха (1895 — ?) — педагог.
Адынец

**Адынец** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антон Адынец (1804—1885) — беларускі польскамоўны пісьменнік.
* Цыпрыян Адынец (1749—1811) — рымска-каталіцкі дзеяч.
Азараў

**Аза́раў** — беларускае і рускае прозвішча. Утворана ад імя Аза́р.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Азараў (нар. 1977) — беларускі сілавік, палітык.
* Андрэй Мікалаевіч Азараў (нар. 1970) — беларускі і расійскі вэб-дызайнер.
* Мікалай Янавіч Азараў (нар. 1947) — прэм’ер-міністр Украіны (2010—2014).
* Сямён Іванавіч Азараў (1909—1942) — Герой Савецкага Саюза.
* Сяргей Мікалаевіч Азараў (нар. 1983) — беларускі шахматыст.

## Крыніцы
Акінчыц

**Акі́нчыц** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Акінчыц — медык, публіцыст, мемуарыст.
* Іван Іванавіч Акінчыц (нар. 1941) — рэлігіязнавец, доктар філасофскіх навук, грамадскі дзеяч.
* Людвік Станіслаў Фадзей Акінчыц (1835—1903) — лекар, удзельнік паўстання 1863 года.
* Уладзіслаў Віктар Акінчыц (1829—1891) — лекар, удзельнік паўстання 1863 года.
* Фабіян Акінчыц — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.
Алешка

**Але́шка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антон Антонавіч Алешка (1913—1971) — беларускі пісьменнік.
* Васіль Іванавіч Алешка, украінскі паэт, празаік, драматург.
* Вікторыя Робертаўна Алешка, беларуская спявачка, тэлевядучая, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь.
Нацыянал-кансерватызм

**Нацыянальны кансерватызм** — палітычны тэрмін, які выкарыстоўваецца для апісання разнавіднасці кансерватызму, і канцэнтруецца ў большай ступені на нацыянальных інтарэсах і, як правіла, мае традыцыйныя сацыяльныя і этычныя погляды. У еўрапейскім кантэксце больш схілены да еўраскептыцызму, чым стандартны кансерватызм, не падтрымлівае адкрыта нацыяналістычны ці ўльтраправы падыход. Шматлікія нацыянал-кансерватары з'яўляюцца сацыял-кансерватарамі і выступаюць за абмежаванне іміграцыі ў Еўропу.

## Нацыянал-кансерватыўныя партыі
* '*** — Рэспубліканская партыя Арменіі
* **** — Аўстрыйская партыя свабоды
* **** — Дацкая народная партыя
* **** — Сапраўдныя фіны
* **** — Рух за Францыю
* **** — Народны праваслаўны заклік 
* **** — Фідэс — Венгерскі грамадзянскі саюз
* **** —  Айчыне і свабодзе/ДННЛ
* **** — Парадак і справядлівасць
* **** — Partido Panameñista
* **** — Права і справядлівасць
* **** — Дэмакратычная партыя Сербіі, Новая Сербія
* **** — Шведскія дэмакраты
* **** — Швейцарская народная партыя
* **** — Народная партыя — Рух за дэмакратычную Славакію
* **** — Дэмакратычная юніянісцкая партыя, Традыцыйны юніянісцкі голас, Партыя незалежнасці Злучанага Каралеўства
* **** — Расійская кансерватыўная партыя «За нашу Радзіму»
* **** — Расійскі агульнанародны саюз
* **** — Кангрэс рускіх абшчын
* **** — Вялікая Расія
* **** — Еўразійскі саюз моладзі
* **** — Прафсаюз грамадзян Расіі
* **** — Нацыянальна-патрыятычны фронт «Памяць»
* ***' — Народны Рух Украіны

## Гл. таксама 
* Саюз за Еўропу нацый
* Галізм

Катэгорыя:Нацыяналізм
Катэгорыя:Кансерватызм
Аліеў

**Аліеў** — цюркскае прозвішча, жаночая форма — .

## Вядомыя носьбіты 
* Алі Аліеў (1937—1995) — савецкі атлет.
* Гейдар Аліеў (1923—2003) — азербайджанскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, 3-і прэзідэнт Азербайджана.
* Ільхам Аліеў (нар. 1961) — азербайджанскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, 4-ы прэзідэнт Азербайджана.
* Нарыман Рыдванавіч Аліеў (нар. 1992) — украінскі рэжысёр і сцэнарыст крымскататарскага паходжання

## Гл. таксама 
* Аліўе

Катэгорыя:Прозвішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Азербайджанскія прозвішчы
Таніна Піцула

**Таніна Піцула** (, 31 жніўня 1961, Малі-Лошынь, СР Харватыя, СФРЮ) — харвацкі палітычны дзеяч левацэнтрысцкай Сацыял-дэмакратычнай партыі Харватыі (СДП), міністр замежных спраў Рэспублікі Харватыі з 2000 па 2003 гады.

## Жыццяпіс 
### Маладыя гады 
Піцула атрымаў пачатковую і сярэднюю адукацыю ў Шыбеніку. Скончыў факультэт гуманітарных і грамадскіх навук (філасофскі факультэт) па кірунку сацыялогія ва ўніверсітэце Заграба. Быў шматгадовым членам СДП, займаў пасаду сакратара міжнародных адносін партыі з 1993 па 2000 гады. Быў удзельнікам Вайны ў Харватыі. Таксама ўзначальваў аддзяленне Сацыял-дэмакратычнай партыі ў Веліка-Горыцы з 1997 па 2000. Быў дэпутатам харвацкага парламента на працягу некалькіх скліканняў.

### Міністр замежных спраў 
Пасля парламенцкіх выбараў 2000 года, на якіх у складзе шырокай кааліцыі перамагла СДП пад кіраўніцтвам Івіцы Рачан, быў прызначаны міністрам замежных спраў да канца тэрміна паўнамоцтваў адпаведнага ўрада ў 2003.

Падчас яго знаходжання на пасадзе Харватыя стала кандыдатам на ўступленне ў НАТА і ЕС.

### Познія гады 
Падчас мясцовых выбараў у 2005 быў абраны мэрам Веліка-Горыцы. Пасля таго, як у сярэдзіне 2007 памёр ад раку Івіца Рачан, Піцула ўключыўся ў выбарчую гонку за права стаць яго пераемнікам на пасадзе старшыні партыі, але прайграў у першым туры выбараў Зорану Міланавічу і Жэльцы Антунавіч. З’яўляецца членам праўлення Асацыяцыі супраць гвалту над дзецьмі ў сем’ях у Веліка-Горыцы.

## Спасылкі 
* Таніна Піцула на сайце Яндэкс. Навіны
* Біяграфія на Javno.com  

Катэгорыя:Выпускнікі Заграбскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Харватыі
Катэгорыя:Палітыкі Харватыі
Катэгорыя:Дыпламаты Харватыі
Алунан

**Алунан** () — латышскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адольф Алунан,  латышскі акцёр, рэжысёр, драматург
* Юрыс Алунан, латышскі паэт і грамадскі дзеяч
Парламенцкія выбары ў Харватыі (2011)

**Парламенцкія выбары**, падчас якіх быў абраны 151 дэпутат у харвацкі парламент, адбыліся ў нядзелю 4 снежня 2011 года ў Харватыі і 3 і 4 снежня 2011 г. у дыпламатычных і консульскіх прадстаўніцтвах Рэспублікі Харватыя за мяжой. Гэта былі сёмыя парламенцкія выбары ў Харватыі з моманту здабыцця ёю незалежнасці.

Выбары праводзіліся ў 10 выбарчых акругах па Харватыі (кожная з якіх абірае 14 дэпутатаў парламента), у адной выбарчай акрузе для харвацкіх грамадзян, якія пражываюць за мяжой (дае 3-х членаў парламента), і ў адной выбарчай акрузе для нацыянальных меншасцей (8 членаў парламента). Для таго каб быць прадстаўленымі ў парламенце, спісы кандыдатаў павінны атрымаць больш за 5 % галасоў хоць бы ў адной выбарчай акрузе.

Выбары прывялі да разгромнага паражэння кіруючага Харвацкага дэмакратычнага саюза пад кіраўніцтвам прэм'ер-міністра Ядранкі Косар, які атрымаў найменшую колькасць месцаў за ўсю сваю гісторыю. Левацэнтрысцкая кааліцыя чатырох партый Кукурыку на чале з сацыял-дэмакратамі перамагла на выбарах з больш чым пераканаўчым вынікам, дасягнуўшы абсалютнай большасці з 78 абранымі дэпутатамі.

## Вынікі 
thumb|right|250px|Тэрытарыяльныя выбарчыя акругі (1-10)

Катэгорыя:Выбары 2011 года
Катэгорыя:Выбары ў Харватыі
Катэгорыя:Падзеі 4 снежня
Катэгорыя:Снежань 2011 года
Катэгорыя:2011 год у Еўропе
Алонса

**Алонса** () — іспанскае імя і прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алісія Алонса, кубінская балерына
* Нарберта Асвальда Алонса, аргенцінскі футбаліст
* Фернанда Алонса, іспанскі аўтагоншчык
* Хабі Алонса (нар. 1981) — іспанскі футбаліст
Аношка

**Аношка** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валерый Станіслававіч Аношка — беларускі географ, глебазнаўца.
* Вацлаў Аношка — каталіцкі святар.
* Ян Аношка — польскі і беларускі паэт.
Анішчык

**Ані́шчык** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Сцяпанавіч Анішчык — беларускі грамадскі дзеяч, мемуарыст.
* Аркадзь Аркадзевіч Анішчык — беларускі мастак шкла.
* Віктар Міхайлавіч Анішчык — беларускі фізік.
* Ганна Анфімаўна Анішчык (Гутар) — беларускі мастак.
* Міхаіл Трафімавіч Анішчык — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.
Аршанскі

**Арша́нскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Бэр Аршанскі (1883—1945) — беларускі літаратар яўрэйскага паходжання.
* Эдуард Львовіч Аршанскі (1899—1974) — савецкі кінарэжысёр.
* Яўген Якаўлевіч Аршанскі (нар. 1975) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання і выхавання хіміі.

## Гл. таксама 
* Аршанскі раён
Асецкі

**Асе́цкі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Карл фон Асецкі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру
* Людвіг Пятровіч Асецкі, беларускі графік
Арлоўскі

**Арлоўскі** (Арлоўская) — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Аляксандр Арлоўскі — польскі мастак.
* Андрэй Валер’евіч Арлоўскі — беларускі спартсмен.
* Барыс Іванавіч Арлоўскі — рускі скульптар.
* Віктар Фёдаравіч Арлоўскі — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч.
* Канстанцін Іванавіч Арлоўскі — Герой Савецкага Саюза.
* Кірыл Пракопавіч Арлоўскі — Герой Савецкага Саюза.
* Радзіслаў Арлоўскі (нар. 1970) — беларускі футбаліст і трэнер.
* 
* Яўстафій Філарэтавіч Арлоўскі — беларускі краязнавец і гісторык.

## Складовае прозвішча 
* Эдвард Сакалоўскі-Арлоўскі (1878—1932) — рэвалюцыянер, журналіст.
## Тапонім 
* Арлоўскі (Забайкальскі край)
## Гл. таксама 
* Арлоў
Асіпенка

**Асіпе́нка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ала Яўгенаўна Асіпенка (1932—2025) — савецкая артыстка балета.
* Алесь Асіпенка — беларускі пісьменнік.
* Аляксандр Аляксандравіч Асіпенка (Алесь Крыга) (нар. 1943) — беларускі пісьменнік.
* Васіль Сямёнавіч Асіпенка (нар. 1947) — беларускі палітык.
* Вячаслаў Аляксандравіч Асіпенка — беларускі дыпламат.
* Дзмітрый Міхайлавіч Асіпенка — беларускі футбаліст.
* Паліна Дзянісаўна Асіпенка — Герой Савецкага Саюза.
* Раіса Васілеўна Асіпенка — беларуская спявачка (мецца-сапрана).
Аскерка

**Аске́рка** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антоні Аскерка — дзяржаўны дзеяч ВКЛ.
* Антоні Яўхім Аскерка (? — пасля 1792) — харунжы пяцігорскі, староста багрымавіцкі.
* Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863-64 гадоў.
* Баляслаў Паўлавіч Аскерка — удзельнік паўстання 1863-64 гадоў.
* Гервазы Людвік Аскерка — дзяржаўны дзеяч ВКЛ.
* Міхал Аскерка — беларускі ўрач, удзельнік паўстання 1863-64 гадоў.
* Рафал Алойзы Аскерка — дзяржаўны дзеяч ВКЛ.
* Ян Мікалай Аскерка (1735—1796) — стражнік польны літоўскі, пасол Чатырохгадовага Сойма.
* Ян Аскерка (? — ?) — дзяржаўны і ваенны дзеяч.

## Іншае 
* «Аскерка» — шляхецкі герб.
Вест-Айленд (востраў, Какосавыя астравы)

**Ве́ст-А́йленд** (, ) — найбуйнейшы востраў Какосавых астравоў. На востраве дзейнічае адміністрацыйны цэнтр астравоў. Плошча — 6,23 км². Насельніцтва (2010 г.) — 96 чал.

## Геаграфія 
Востраў Вест-Айленд размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Паўднёвага атола Какосавых астравоў, аддзелены ад найбольш населенага вострава Хоўма шырокай лагунай (8,2 км). Знаходзіцца ў 2942 км на паўночны захад ад Перта, у 3693 км на захад ад Дарвіна, у 5831 км на паўночны захад ад Канберы, у 1824 км на паўднёвы захад ад Джакарты.

Мае каралавае паходжанне. Сфарміраваўся 100 — 3 тысячы гадоў таму як частка атола, што знаходзіцца на вяршыні старажытнага падводнага вулкана. Складзены пераважна вапнякамі. Паверхня плоская. Берагі камяністыя. Даўжыня — 11,5 км, найбольшая шырыня — 848,5 м. На поўначы і поўдні вострава захаваліся рэшткі какосавых плантацый, першродных хмызнякоў і гаёў.

Клімат трапічны пасатны. Сярэднегадавая тэмпература +26,8&nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1988 мм.

## Гісторыя 
Быў адкрыты разам з іншымі Какосавымі астравамі ў 1609 г. У 1836 г. даследаваўся Чарльзам Дарвіным, які выкарыстаў свае назіранні на Вест-Айлендзе для стварэння тэорыі фарміравання атолаў. З сярэдзіны XIX ст. выкарыстоўваўся жыхарамі суседняга вострава Хоўм для арганізацыі плантацый цукровага трыснягу і какосавай пальмы. У гады II Сусветнай вайны на востраве быў пабудаваны ваенны аэрадром для бамбавання японскіх пазіцый у Інданезіі. Тут размяшчаўся невялікі ваенны гарнізон, у якім служылі пераважна салдаты з Цэйлона.

У 1857 г. востраў Вест-Айленд быў далучаны да каланіяльных валоданняў Вялікабрытаніі. У 1955 г. была створана тэрыторыя Какосавыя астравы, залежная ад Аўстраліі. У 1970-ыя гг. ваенны аэрадром быў перабудаваны ў буйны грамадзянскі аэрапорт. У 1977 г. на Вест-Айлендзе быў адчынены офіс адміністрацыі Какосавых астравоў.

Файл:Royal Air Force Operations in the Far East, 1941-1945 CF682.jpg|Ваенны аэрадром у гады II Сусветнай вайны
Файл:Consolidated Liberator - Cocos Islands - Royal Air Force Operations in the Far East, 1941-1945. CI1551.jpg|Ваенны аэрадром у гады II Сусветнай вайны

## Інфраструктура 
Вест-Айленд — адзін з 2 населеных Какосавых астравоў. Звязаны з другім населеным востравам Хоўм сталай паромнай пераправай. На востраве знаходзіцца міжнародны аэрапорт, які абслугоўвае лініі паміж Аўстраліяй і Паўднёвай Афрыкай. Тут таксама размешчаны галоўны офіс адміністрацыі Какосавых астравоў і аўстралійскі ваенны радыялакацыйны аб’ект.

## Спасылкі 
* West Island 
* Cocos (Keeling) Islands Airport  
* Cocos Islands

Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Какосавыя астравы
Асмалоўскі

**Асмалоўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валянцін Васілевіч Асмалоўскі (1924—2002) — беларускі эканаміст.
* Ежы Асмалоўскі (1872—1952) — польскі грамадскі і палітычны дзеяч.
* Міхаіл Сцяпанавіч Асмалоўскі (1904—1977) — беларускі архітэктар.
* Уладзімір Пятровіч Асмалоўскі (нар. 1947) — беларускі гісторык.
* Юрый Міхайлавіч Асмалоўскі (нар. 1942) — беларускі трэнер па веславанню.
Астапенка

**Аста́пенка** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Яўгенаўна Астапенка (нар. 1997) — латвійская тэнісістка.
* Алесь Астапенка — беларускі паэт, літаратуразнавец.
* Анатоль Уладзіміравіч Астапенка — беларускі публіцыст.
* Вадзім Рыгоравіч Астапенка — беларускі хірург.
* Змітрок Астапенка — беларускі паэт, перакладчык.
* Ірына Юр’еўна Астапенка — беларускі палітык.
* Павел Яўменавіч Астапенка (1918—2010) — беларускі дыпламат.
* Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка (нар. 1962) — беларускі палітык і дыпламат.
* Уладзіслаў Аляксеевіч Астапенка (1949—2018) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2001—2002).
Бабровіч

**Бабровіч** — беларускае прозвішча.

* Бабровічы — шляхецкі род герба «Грыф».

## Вядомыя носьбіты 
* Лявон Андрэевіч Бабровіч (1904—1934) — беларускі гісторык, публіцыст.
* Мечыслаў Бабровіч (1891—1915) — сапраўднае прозвішча Лявона Гмырака, беларускага крытыка і публіцыста.
* Ян Станіслававіч Бабровіч (1902—1943) — грамадска-палітычны дзеяч Заходняй Беларусі.