open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Інацэрамы

**Інацэрамы** (*Inoceramus*) — род вымерлых двухстворкавых малюскаў атраду нераўнамускульных. Жылі ў моры юрскага і мелавога перыядаў. вялі прымацаваны спосаб жыцця. На Беларусі рэшткі інацэрамаў вядомы з верхнемелавых адкладаў.

## Апісанне 
Цела двухбаковасіметрычнае, ракавіна вапняковая, даўжыня да 1 метра, круглай або авальнай формы, нераўнастворкавая, канцэнтрычна- або радыяльна-рабрыстая, складкаватая, з добра развітай макаўкай і моцна развітым прызматычным слоем. Створкі ракавіны злучаліся звязкай (лігаментам) і замыкальнымі мускуламі (аддуктарамі). Рэшткі служаць для вызначэння ўзросту геалагічных адкладаў.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Двухстворкавыя
Мінск — горад-герой

**Мінск — горад-герой**, гутарковая назва **Стэла** — архітэктурна-скульптурны комплекс на невялікім пагорку ў пачатку парку Перамогі, на перакрыжаванні праспектаў Пераможцаў і Машэрава.

## Гісторыя 
Гэты архітэктурна-скульптурны комплекс быў адкрыты 8 мая 1985 г. у гонар 40-й гадавіны перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне. У стварэнні помніка ўдзельнічалі скульптар В. Занковіч, архітэктары В. Крамарэнка, В. Яўсееў, У. Раманенка.

За стэлай у красавіку 2010 года пачалося будаўніцтва новага будынка Музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Мяркуецца што музей адкрыецца 9 мая 2014 года.

На плошчы каля падножжа пагорка праходзяць святочныя гулянні, парады, ладзяцца салюты і феерверкі.
[thumb|left|[Марш за свабоду каля комплекса «Мінск — горад-герой» 16 жніўня 2020 года]]

Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, 16 жніўня 2020 года каля комплекса «Мінск — горад-герой» прайшла найбуйнейшая акцыя пратэсту за ўсю гісторыю Беларусі. Напарэдадні наступнай буйной акцыі пратэсту 23 жніўня міністр абароны Віктар Хрэнін заявіў:

У сувязі з гэтым армія ўзяла пад ахову абарону мемарыялы і помнікі ў гонар загінулых у гады Другой сусветнай вайны, папярдзіўшы, што «у выпадку парушэння парадку і спакою ў гэтых месцах вы справу будзеце мець не з міліцыяй, а з арміяй».

## Архітэктура 
Кампазіцыйны акцэнт — бетонны абеліск вышынёй 45 м, на грані якога ў верхняй частцы выявы зоркі і лаўровай галінкі, выкананыя з металу з пазалотай; у ніжняй частцы на выступе-блоку дошка з тэкстам Указа Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 26.6.1974 г. аб прысваенні Мінску ганаровага звання «Горад-герой». Справа ад абеліску, на невысокім пастаменце стаіць бронзавая фігура жанчыны вышынёй 5,5 м — абагульнены вобраз маці-Радзімы, сімвал Перамогі і Славы. Комплекс размешчаны на абліцаванай светла-шэрымі плітамі агляднай пляцоўцы, ад якой зробленыя тры лесвічныя бетонныя сходы.

## Гл. таксама 
* Помнікі Мінска

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Обелиск «Город-Герой» 

Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Помнікі СССР
Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Абеліскі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1985 годзе
Катэгорыя:1985 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Віктара Крамарэнкі
Катэгорыя:Творы Валянціна Занковіча
Канстанцін Мікалаевіч Ільюшчыц

**Канстанцін Мікалаевіч Ільюшчыц** (, г.п. Наваельня, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Закончыў Беларускі тэхналагічны інстытут у 1968 годзе. У гэтым жа годзе прызваны ў Савецкую Армію і з ёй назаўсёды звязаў жыццё. Служыў на Далёкім Усходзе, у ГДР, у Эстоніі, у Літве. Ваеннае званне — падпалкоўнік. Аўтар зборнікаў вершаў: «Армейскія будні», «Таёжны гарнізон». Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны». Асобныя яго творы перакладзены на грузінскую, рускую і украінскую мовы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Інгада

**Інгада́** () — рака ў Забайкальскім краі Расіі, левы прыток ракі Шылка (басейн Амура).
 
Даўжыня ракі 708 км, плошча вадазбору 37,2 тыс. км². Бярэ пачатак у хрыбце Хэнтэй на вышыні 2112

На рацэ Інгада, пры ўпадзенні ракі Чыта (Чыцінка), стаіць горад Чыта. Ніжэй Чыты рака суднаходная для малатанажных суднаў. Па даліне ракі Інгада на вялікім сваім працягу праходзіць Транссібірская магістраль.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Река Ингода // Государственный водный реестр РФ
* *Чернов А. В.* Ингода // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Басейн Амура
Катэгорыя:Рэкі Забайкальскага края
Бераг Інгрыд Крыстэнсен

**Бераг Інгрыд Крыстэнсен** () — частка ўзбярэжжа Зямлі Прынцэсы Елізаветы ва Усходняй Антарктыдзе, размешчаная паміж паміж 72° і 81° усходняй даўгаты.

У сярэдняй частцы гэтага ўзбярэжжа размешчаны антарктычны аазіс Вестфоль, на тэрыторыі якога знаходзіцца аўстралійская навуковая станцыя Дэйвіс.

Бераг быў адкрыты англа-аўстрала-новазеландскай экспедыцыяй 1930-1931 гадоў. Назву берагу ў 1935 годзе даў капітан судна нарвежскай антарктычнай экспедыцыі Кларыус Мікельсен у гонар жонкі ўладальніка судна «Торсхаўн» Ларса Крыстэнсена. Экспедыцыя Мікельсена ажыццявіла больш дакладную здымку берага.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Берагі Антарктыды
Лазання

**Лаза́ння** () — запяканка, традыцыйная страва італьянскай кухні, асабліва Балонні, прыгатаваная з аднайменных макаронных вырабаў, праслоеных начынкай і соусам (звычайна бешамель). Пласты начынкі могуць быць з мяснога рагу або фаршу, таматаў, шпінату, іншай гародніны, сыру Пармезан, мацарэлы, рыкоты.

## Этымалогія 
Слова «лазання» першапачаткова апісвала каструлю для прыгатавання ежы. Думаюць, што пачаткова ў Старажытнай Грэцыі *laganon* называлі плоскую хлебную ляпёшку; рымляне, пазычыўшы ад грэкаў, пачалі разразаць яе на тонкія скрылі, называныя *lagani*.

У ранняе Сярэднявечча страва трансфармавалася ў гатунак мучных клёцак, якія дадаваліся ў гаршчок з тушанымі мясам або садавіной.

У часы Марка Пола (XIII ст.) лазання ўжо ў асноўным была падобнай да сучаснай — тонкія плоскія шырокія кавалкі цеста (звычайна прамавугольныя; пры масавай вытворчасці пераважна гафрыраваныя), спачатку адварваліся як локшына, потым тушыліся ў пячы ці духоўцы з разнастайнымі дадаткамі (садавіной, мясам, грыбамі і г.д.).

У XVI ст. рэцэпт лазанні быў пазычаны і трансфармаваны польскай кухняй, так з’явіліся лазанкі.

## Сучасная кухня 
Сучасная лазання гатуецца, звычайна, з шасці пластоў цеста, пры гэтым на кожны пласт кладуць мясны фарш, грыбы, гародніну, а зверху — цёрты сыр і некалькі кавалачкаў масла. Для лазанні італьянцы часцей за ўсё выкарыстоўваюць рыкоту і мацарэлу. Пармезан абавязковы толькі для класічнай лазанні баланьезэ, іншы гатунак сыру ў гэтай страве выкарыстоўваць немагчыма. Страва запякаецца ў духавой шафе.

## Гл. таксама 
* Лазанкі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* BBC News — «Вялікабрытанія заяўляе свае правы на лазанню»

Катэгорыя:Італьянская кухня
Катэгорыя:Макаронныя вырабы
Пятрусь Граніт

**Пятрусь Граніт**, сапр. **Іван Пятровіч Івашэвіч** (, в. Зачэпічы, , Гродзенская вобласць — ) — беларускі .

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў в. Зачэпічы ў сялянскай сям’і. У 1927—1939 гг. працаваў брукаром, у 1930 г. уступіў у рады КПЗБ. Прымаў удзел у нелегальным з’ездзе беларускіх пісьменнікаў у Вільні (1933).

## Творчасць 
У друку ўпершыню выступіў з вершам у 1933 г. («Беларуская газета»).

Асноўныя тэмы паэтычных твораў да верасня 1939 года — лёс сялянскай беднаты, адхаднікоў. У публіцыстычных вершах крытыкаваў палітыку нацыянальнага прыгнёту ў Польшчы, прызываў працоўных Заходняй Беларусі і ўз’яднанню з БССР.

Першая кніжка паэзіі «Над хвалямі Нёмана» была падрыхтавана да друку ў 1939 годзе, але не выйшла ў сувязі з вайной.

У пасляваеннай творчасці пераважалі грамадскія матывы.

Аўтар зборніка паэзіі для дзяцей «Сцяжынка» (1978), нізкі вершаў апублікаваны ў зборніках «Сцягі і паходні» (1965), «Ростані волі» (1990).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дзіцячыя паэты
Граніт (значэнні)

**Граніт** — горная парода, ад назвы якой паходзяць назвы большасці, пералічанага ніжэй:

## Асобы 
* Пятрусь Граніт — беларускі паэт
* Рагнар Граніт — шведскі нейрафізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1967)

## Вялікая Айчынная вайна 
* Граніт — кодавая назва аперацыі беларускіх партызан па вывадзе са строю транспартных ліній нямецкіх акупантаў.

## Зброя 
* П-700 Граніт — крылатая супрацькарабельная ракета (СКР) далёкага дзеяння

## Спорт 
* ФК Граніт Мікашэвічы — футбольны клуб з Мікашэвіч

## Чыгунка 
* 2ЭС10 Граніт — адзін з магутных у Расіі грузавых двухсекцыйны васьмівосных магістральных электравозаў пастаяннага току
Сакора

**Сако́ра** () — найбуйнейшы востраў у групе астравоў Рэвілья-Хіхеда. Адміністрацыйна належыць да мексіканскага штата Каліма. Плошча — 132 км². Насельніцтва — 51 (2005 г.), сезонна павялічваецца да некалькіх сот чалавек.

## Геаграфія 
Востраў Сакора — самы вялікі ў групе астравоў Рэвілья-Хіхеда. Знаходзіцца ў 580 км ад бліжэйшага ўзбярэжжа Мексікі, у 1241 км на захад ад горада Мехіка, у 11034 км на паўднёвы захад ад Мінска. Даўжыня — 16,4 км, найбольшая шырыня — 14,6 км.

Востраў Сакора мае вулканічнае паходжанне. Сфарміраваўся ў 3090 г. да н.э. +/- 500 гадоў. Вулкан Эверман узвышаецца на 1150 м над узроўнем мора і да нашых дзён з’яўляецца актыўным. Апошнія вывяржэнні адбыліся ў 1951 г. і 1993 г. Рэльеф схілаў вулкана спярэшчаны шматлікімі часовымі вадацёкамі. Яны напаўняюцца ў дажджлівы сезон і перасыхаюць падчас сухога надвор’я. Паўночны бераг скалісты. На поўдні вылучаюцца спадзістыя мясціны.

Клімат марскі трапічны. Сярэдняя тэмпература жніўня +27,5° С. Сярэдняя тэмпература студзеня +22 °C. Дзякуючы сваёй вышыні вулкан Эверман затрымлівае дажджавыя паветраныя масы, таму колькасць ападкаў дасягае 600—680 мм у год.

## Прырода 
На невялікім па плошчы востраве Сакора існуе некалькі экалагічных рэгіёнаў. Нізкія ўзбярэжныя землі даволі засушлівыя, пакрытыя травяністай расліннасцю, хмызнякамі і кактусамі. Вышэй за 650 м клімат не вельмі спякотны, колькасць ападкаў даволі значная. Тут сустракаюцца дрэвы, пераважна фікусы, а таксама дзікія вішні, архідэі, марэнавыя і г. д. Бліжэй да вяршыні нізкая горная саванна зноў змяняецца травяністымі лугамі.

Першародная фаўна адрозніваецца вялікай колькасцю птушак, толькі 1 відам ігуан і сухапутным крабам. Багатая прыродная разнастайнасць характэрна для акіянічных вод, якія абмываюць берагі вострава. Іх насяляюць дэльфіны, акулы, скаты-матылькі, сезонна наведваюць кіты.

На Сакора шмат эндэмічных раслін і жывёл, але з-за ўздзеяння авечак, свінняў, трусоў і катоў, завезеных у мінулым чалавекам, у многіх мясцінах развілася эрозія, прышэльцы выціскнулі ці вынішчылі мясцовыя віды.

## Гісторыя 
Востраў быў адкрыты ў 1533 годзе іспанскімі мараплаўцамі. У XIX стагоддзі наведаўся навуковымі экспедыцый, у тым ліку з удзелам Аляксандра фон Гумбальта (1811 г.). 24 студзеня 1868 года Сакора быў анексаваны Мексікай. У 1869 годзе на востраве пасялілася група выхадцаў з Аўстраліі і Канады, якія збіраліся займацца жывёлагадоўляй. Аднак каланісты хутка згубілі статак кароў, памерла некалькі чалавек. У выніку яны былі эвакуіраваны. На Сакора засталіся авечкі, што хутка распладзіліся і нават перажылі некалькі вывяржэнняў вулкана.

У 1957 годзе на Сакора была пабудавана ваенна-марская база, прычал і аэрапорт, якая ў нашы дні таксама выкарыстоўваецца ў навковых мэтах. Узімку насельніцтва базы павялічваецца за лік турыстаў і членаў сямей ваенных.

У 2008 годзе Сакора стаў цэнтрам біясфернага запаведніка Рэвілья-Хіхеда і быў унесены ў папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Socorro Island Conservation Fund
* Isla Socorro 
* Islands of Socorro, Clarion, San Benedicto, and Roc Partida in the Pacific Ocean off the coast of Mexico
* Dreaming of Doves on Socorro Island 

Катэгорыя:Рэвілья-Хіхеда
Інвар

**Інвар** ( — нязменны) — сплаў, які складаецца з нікелю (Ni, 36 %) і жалеза (Fe, астатняе). Атрыманы ў 1896 годзе ў Францыі. Выкарыстоўваюць для вырабу дэталяў вымяральных прылад высокай дакладнасці. Разнавіднасці інвару — суперінвар (64 % жалеза, 32 % нікелю, 4 % кобальту) з асабліва нізкім тэмпературным каэфіцыентам лінейнага расшырэння і нержавеючы інвар (54 % кобальту, 37 % жалеза, 9 % хрому).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Сталь
Катэгорыя:Прэцызіённыя сплавы
Катэгорыя:Сплавы нікелю
Катэгорыя:Сплавы
Дом па вуліцы Валадарскага, 10

**Дом па вуліцы Валадарскага, 10** — трохпавярховы будынак у Мінску, пабудаваны ў канцы XIX ст..

Дом № 10 уяўляе сабой мураваны трохпавярховы з мансардамі прамавугольны ў плане будынак. З левага боку на галоўным фасадзе праезд у двор. Гарызантальна фасад падзелены карнізным поясам паміж першым і другім паверхамі, завершаны карнізам з дэнтыкуламі. Сцены на першым паверсе апрацаваны рустам. Прамавугольныя аконныя праёмы на ніжніх двух паверхах дэкараваны простымі ліштвамі з замковым каменем. На трэцім паверсе рытмічна размешчаны балконы з балюстраднымі агароджамі. Два галоўныя ўваходы фланкіраваны паўкалонамі, якія падтрымліваюць антаблемент з карнізам са значным вынасам. На фасадзе блокі лесвічных клетак вылучаны паўкруглымі атыкамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Вуліца Валадарскага (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Мінску
2ЭС10

**2ЭС10 "Граніт"** — адзін з магутных у Расіі і Еўропе грузавых двухсекцыйных васьмівосных магістральных электравозаў пастаяннага току з асінхронным цягавым прывадам. Электравоз выпускаецца ў горадзе Верхняя Пышма Свярдлоўскай вобласці ТАА «Уральскія лакаматывы», сумесным прадпрыемствам нямецкага канцэрна Siemens і ЗАТ Група Сінара на базе Уральскага завода чыгуначнага машынабудавання, з 2010 года. РЧ у маі 2010 года падпісала кантракт на закупку 221 электравоза такога тыпу на 42 мільярды рублёў. 
 
На момант стварэння электравоз з’яўляецца самым магутным лакаматывам для каляіны 1520 мм. Пры стандартных вагавых параметрах ён здольны вадзіць цягнікі вагой прыкладна на 40-50% больш, чым электравозы серыі ВЛ11. Плануецца, што пры выкарыстанні «Граніту» на участках Свярдлоўскай чыгункі з цяжкім горным профілем з’явіцца магчымасць пропуску транзітных цягнікоў вагой ад 6300-7000 тон без падзелу цягніку і адчэпкі лакаматыва. 4 жніўня 2011 г. была прадэманстравана работа 2ЭС10 ў трохсекыйным выкананні, з зададзенай нагрузкай 9000 тон. Даказаная эфектыўнасць такой кампаноўкі для працы на складаных участках ва уральскіх гарах (на перавалах).

Катэгорыя:Электравозы Расіі
Аперацыя «Граніт»

**Грані́т** — кодавая назва аперацыі беларускіх партызан у Вялікую Айчынную вайну па вывадзе са строю транспартных ліній нямецкіх акупантаў вясной і летам 1943 года.

## План і задачы 
План аперацыі зацверджаны 21 красавіка 1943 года начальнікам Беларускага штаба партызанскага руху П. З. Калініным. Задача аперацыі — шляхам узгодненых дзеянняў партызан сарваць перавозкі ворага да фронту, нанесці яму максімальныя страты. Для падрыхтоўкі і правядзення аперацыі ў тыл ворага былі накіраваны прадстаўнікі БШПР (афіцэры сувязі, інструктары-мінёры).

## Дзеянні і вынікі 
З сакавіка пры дапамозе авіяцыі далёкага дзеяння партызанам перапраўлялі зброю, боепрыпасы, узрыўчатку; да 6 чэрвеня 1943 года дастаўлена 555 тон грузаў (тол, міны, аўтаматы, ручныя кулямёты, вінтоўкі, карабіны, процітанкавыя ружжы, патроны, гранаты і іншае).

У ходзе аперацыі партызаны пусцілі пад адхон 1806 эшалонаў, 8 бронецягнікоў, узарвалі 66 чыгуначных мастоў, разбурылі 167 кіламетраў чыгуначнага пуці, 619 кіламетраў тэлефона-тэлеграфнай сувязі, разграмілі 164 нацысцкія гарнізоны і паліцэйскія ўчасткі. Да лета 1943 года вывелі са строю амаль усе вузкакалейкі. Гэта прымусіла гітлераўцаў прыняць дадатковыя меры бяспекі: з мая начны рух цягнікоў спыніўся, хуткасць на шэрагу ўчасткаў знізілася да 10—15 км/гадз. Аднак БШПР не мог забяспечыць узрыўчаткай усе партызанскія атрады, таму «Граніт» быў праведзены ў абмежаваным маштабе. Вопыт аперацыі быў выкарыстаны пры планаванні і ажыццяўленні новых больш маштабных аперацый, у тым ліку аперацыі «Рэйкавая вайна».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Партызанскі рух падчас Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Аперацыі ў Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Партызанскія войны
Катэгорыя:1943 год у СССР
Катэгорыя:Беларусь падчас Вялікай Айчыннай вайны
Пармезан

**Пармезан** (арыгінальная назва **Парміджана Рэджана** () — італьянскі гатунак цвёрдага сыру. Мае крохкую тэкстуру, крышыцца пры наразанні.
 
Называецца так, бо спачатку вырабляўся ў некалькіх правінцыях рэгіёну Эмілія-Раманья: Парма, Рэджа-Эмілія, Мадэна, а таксама ў Мантуі і Балонні.
 
Ім пасыпаюць пасту, дадаюць у суп і рызота, а таксама ядуць з бальзамічным воцатам. У Эміліі-Раманья яго часта спажываюць з ігрушамі і грэцкімі арэхамі ў канцы яды.

## Тэхналогія 
Пармезан адносіцца да цвёрдых сыроў. Штогоду яго вытворчасць пачынаецца 1 красавіка і заканчваецца 11 лістапада. Пасля гэтага сыр спее да 36 месяцаў. Каб атрымаць 1 кг сыру, неабходна 16 літраў малака.
 
Вытворчасць малака на пармезан і самога сыру ажыццяўляюцца ў правінцыях Пармы, Рэджа-Эміліі, Мадэне, Балонні – на левым беразе ракі Рэно, і ў Мантуі – на правым беразе ракі По.

Перш сыр вытрымліваюць ў спецыяльных формах праз цэлы год, пасля чаго праводзіцца праверка. Часам здараецца, што ўнутры формы накапілася паветра або кансістэнцыя выйшла не такая аднародная, як трэба. Тады на сыр ставяць кляймо – назначаюць на цвёрдай скарынцы. Гэта абазначае, што ён усё ж такі можа паступіць у продаж, але пад іншым імем.
 
Пармезан, які быў ухвалены сыраробамі, вытрымліваюць яшчэ як мінімум год, і толькі потым ён пазначаецца знакам якасці DOP (Denominazione di Origine Protetta – знак пацверджання арыгінальнага паходжання) – паленым кляймом на кавалачку сыру. Акрамя таго, уся абалонка пармезану маркіруецца надпісам Parmigiano Reggiano, зробленым у выглядзе маленькіх дзірачак. Маркіруюць пармезан, калі ён яшчэ зусім мяккі.
 
У крамах пармезан прадаецца, як правіла, ужо расфасаваны, бо ўся форма (галоўка) важыць 38–40 кг.

## Спасылкі 
* Consorzio del Formaggio Parmigiano-Reggiano — афіцыйны сайт кантрольнай арганізацыі. 

Катэгорыя:Сыры з каровінага малака
Катэгорыя:Італьянскія сыры
Бешамель

thumb|Пры прыгатаванні лазаньі выкарыстоўваюць соус бешамель.
**Бешамель** () — базавы соус на аснове ру і малака. Ужываецца ў якасці падліўкі да шматлікіх страў еўрапейскай кухні, а таксама асновы для розных соусаў. Ужываецца, у прыватнасці, пры прыгатаванні суфле і лазаньі.

## Паходжанне 
Існуюць дзве версіі паходжання падліўкі.
 
Паводле першай з іх, яго вынаходства прыпісваецца Луі дэ Бешамелю (Béchamel), маркізу дэ Нуантэлю, гофмайстру пры двары Людовіка XIV, сыну вядомага арыенталіста, этнографа і дыпламата, стваральніка музея ўсходніх мастацтваў у Парыжы Шарля М.-Ф. дэ Нуантэля-і-Д'Аржэнвій.
 
Згодна з другой версіяй, бешамель быў створаны каралеўскім кухарам Франсуа дэ ла Варэна, заснавальнікам высокай кухні ў Версалі.

## Літаратура 
* Sarah R. Labensky, Alan M. Hause On cooking: a textbook of culinary fundamentals. — Second Edition. — Prentice-Hall, Inc., 1999. — 1158 p. — ISBN 0138626405

Катэгорыя:Соусы
Савет Міністраў Міхаіла Мясніковіча

**Савет Міністраў Міхаіла Мясніковіча** — 7-ы ўрад Беларусі на чале з Міхаілам Мясніковічам. Яго склад быў аб’яўлены 29 снежня 2010 г. У склад Савета міністраў уваходзіць 41 чалавек: сам Прэм’ер-міністр, першы намеснік ПМ, 4 намесніка ПМ, 24 міністра, 8 старшыняў дзяржаўных камітэтаў, Старшыня Адміністрацыі Прэзідэнта, Старшыня Нацыянальнага банка і кіраўнік апарата Савета Міністраў.

## Склад Савета Міністраў 
Катэгорыя:Урады Беларусі
Катэгорыя:Прэзідэнцтва Аляксандра Лукашэнкі
Старадворскае

**Старадворскае** — тапонім:

* Старадворскае — вадасховішча ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці
* Старадворскае — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці
* Старадворскае — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці

## Гл. таксама 
* Старадворскі валун
Локас

**Локас** (*LoKoS* — Lovers Communikation System — Сістэма зносін для закаханых) — штучная мова для міжнародных зносін, якая базуецца на ўжыванні піктаграм і ідэаграм, пры дапамозе якіх, паводле вызначаных правілаў складаюцца сказы.

Яе прапанаваў у 1964 Юкіа Ота, японец, прафесар Універсітэта Мастацтваў Тама і міжнародны спецыяліст па стандартызацыі знакавага атачэння (адзін з прадстаўнікоў Японіі ў ISO, як візуальную мову на аснове інтуітыўна зразумелых піктаграм, якім адпавядае вызначанае чытанне.

Акрамя мовы дарожных і іншых міжнародна зацверджаных візуальных абазначэнняў, на стварэнне LoKoS паўплывала родная японская мова Юкіа Ота.

## Гл. таксама 
* The Elefant's Memory

## Спасылкі 
* Артыкул аб мове на старонцы Мир эсперанто.
* Артыкул аб мове з часопіса «Наука и Жизнь» № 10, 1976 г. (У фармаце DjVu.)
* Інфармацыя аб мове  на форуме старонкі «Esperanto новости»
* Артыкул аб мове на старонцы «Психонетика»
* Сховішча сімвалаў LoCoS (па японску)
* Старонка прысвечаная LoCoS (па англійску)

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1964 годзе
Старадворскае (возера, Пастаўскі раён)

**Старадво́рскае** — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Галбіца.

Плошча паверхні возера 0,16 км², даўжыня 0,73, найбольшая шырыня 0,45 км². Схілы катлавіны вышынёй 10—15 м. Вакол возера (за выключэннем паўночнай часткі) пойма шырынёй да 30 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая.

Праз возера працякае рака Шурыца. Упадае ручай са Старадворскага вадасховішча. Каля возера вёска Стары Двор.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Малы гасціны двор

**Малы гасціны двор** — колішні гандлёва-складскі комплекс у Мінску на паўночным баку пл. Свабоды. Гісторыка-культурная каштоўнасць рэспубліканскага значэння.

## Гісторыя 
Комплекс узведзены ў XVIII—-пач. XIX стст. і складаўся з трох двух-трохпавярховых будынкаў, якія ўтваралі замкнутую кампазіцыю з двума унутранымі дворыкамі. Быў часткова разбураны падчас Вялікай Айчыннай вайны, захаваліся толькі два будынкі.

Падчас будаўніцтва Аўтазаводскай лініі Мінскага метрапалітэна, тунэль якой пралягаў праз Верхні горад і прайшоў непасрэдна пад Малым гасціным дваром, пад будынкам была выяўлена лінза пераахалоджанай вады. Будаўнічая дзейнасць закранула лінзу, што прывяло да вымыцця грунту з-пад будынка, узровень зямлі ў сутарэннях панізіўся на некалькі метраў - Малы гасціны двор фактычна павіс у паветры і трымаўся толькі за кошт папярэдняга ўмацавання вонкавых сцен, пад якімі лінзы не было. Аператыўнае бетанаванне фундамента дазволіла закенсерваваць аб'ект і даць магчымасць распрацаваць праект яго далейшай рэстаўрацыі. Нягледзячы на гэта, будынак стаў ахвярай бюракратычных паравалок і ў канчатковым выніку быў знесены.

## Архітэктура 
Дамы № 19 і 21 уяўлялі сабой Ш-падобны комплекс. Двухпавярховы будынак № 19 на высокім цокалі меў няправільную форму ў плане. З заходняга боку да яго была прыбудавана галерэя-тэраса, пад якой размяшчаліся крамы і складскія памяшканні. З боку унутранага двара на ўзроўні другога паверха праходзіла вонкавая галерэя, на якую вяла лесвіца з ажурнай чыгуннай агароджай. Унутраная планіроўка была анфіладнай.

Трохпавярховы будынак № 21 меў форму няправільнага чатырохвугольніка і часткай дваровага фасада прымыкаў да будынка № 19. На галоўным фасадзе вылучаўся неглыбокі рызаліт, завершаны трохвугольным шчытом з круглай люкарнай, над ўваходам праходзіў ступеньчаты карніз. Першы паверх руставаны, аддзелены ад астатніх карнізам. Аконныя праёмы невялікія прамавугольныя. Бакавы фасад па вуглах умацаваны руставанымі лапаткамі, планіроўка — калідорна-анфіладная.

У XX ст. комплекс быў перабудаваны і накрыты складаным па канфігурацыі дахам з дахоўкі.

## Гл. таксама 
* Гасціны двор, Мінск

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Малый гостиный двор (комплекс жилых домов, не существует XVIII — начала ХХ в., пл. Свободы, 19-21.) 
* 

Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Мінска
Катэгорыя:Плошча Свабоды (Мінск)
Катэгорыя:Гасціныя двары Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Мінску
Каралінскі інстытут

**Каралінскі інстытут** (*Karolinska Institutet*, , Каралеўскі Каралінскі інстытут, Швецыя) — адзін з найбуйнейшых у Еўропе медыцынскіх універсітэтаў. Заснаваны ў 1810 годзе, яго галоўны кампус размешчаны ў муніцыпалітэце Сольна, побач са Стакгольмам, а другі кампус — у Флемінгсбергу (муніцыпалітэт Худынгэ) на поўдзень ад Стакгольма.

## Агульныя звесткі 
Камітэт інстытута прызначае лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі ў галіне фізіялогіі і медыцыны. Бальніцы Каралінскага ўніверсітэта, размешчаныя ў Сольна і Худынгэ, звязаныя з універсітэтам як даследчая і адукацыйная ўстанова. Разам яны ўтвараюць акадэмічны навуковы цэнтр здароўя. Гэта адзін з найбуйнейшых цэнтраў у Швецыі для падрыхтоўкі кадраў і правядзення даследаванняў, на якія прыходзіцца 30 працэнтаў ад кошту медыцынскай падрыхтоўкі і 40 працэнтаў медыцынскіх акадэмічных даследаванняў, праведзеных па ўсёй краіне. Хоць большасць з медыцынскіх праграм выкладаюцца на шведскай мове, частка праектаў для дактароў філасофіі праводзяцца на англійскай мове.
 
Інстытут з’яўляецца членам Лігі еўрапейскіх навуковых універсітэтаў. Па дадзеных Акадэмічнага рэйтынгу ўніверсітэтаў свету за 2008 год, інстытут займае 51 месца сярод лепшых навукова-даследчых універсітэтаў у свеце, 11 — у Еўропе, і 1 месца — у Швецыі.
 
Ён займае 18-е месца ў свеце ў галіне біялагічных і сельскагаспадарчых навук і 9 — у галіне клінічнай медыцыны і фармацыі.

Катэгорыя:Універсітэты Швецыі

Катэгорыя:Медыцынскія ўніверсітэты
Катэгорыя:1810 год у Швецыі
Эланд

**Эланд** () — шведскі востраў у Балтыйскім моры, плошча 1342 км², другі па памеры востраў у Швецыі пасля Готланда і самая маленькая з гістарычных правінцый Швецыі. Востраў часта называюць таксама «краінай ветракоў». Галоўны горад — Боргхальм.

## Прырода 
Паверхня — вапняковае плато вышынёй да 57 м. Развіты карст. Хвойныя і шыракалістыя лясы, верасоўнікі. Рэзерват Отэбю.

## Гісторыя 
У пачатку XX стагоддзя на востраве пражывала каля 3700 чалавек, у 1974 годзе 21200; у цяперашні час насельніцтва вострава складае каля 24600 чалавек, але летам на востраў прыязджае да 500 тыс. турыстаў.
 
З асноўнай тэрыторыяй Швецыі злучаны пабудаваным у 1972 годзе мостам праз праліў Кальмарсунд. Непадалёк ад вострава 1 чэрвеня 1676 года адбылася Эландская бітва паміж шведскім і аб’яднаным дацка-галандскім флатамі.

## Гаспадарка 
Пасевы збожжавых культур, цукровых буракоў; жывёлагадоўля.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Правінцыі Швецыі
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Астравы Швецыі
Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта
Нейрафізіялогія

**Нейрафізіялогія** — раздзел фізіялогіі жывёл і чалавека, які вывучае функцыі нервовай сістэмы і яе асноўных структурных адзінак — нейронаў. Яна цесна звязана з нейрабіялогіяй, псіхалогіяй, неўролагіяй, клінічнай нейрафізіялогіяй, электрафізіялогіяй, эталогіяй, нейраанатоміяй і іншымі навукамі, якія займаюцца вывучэннем мозгу.

## Літаратура 
*
Карэн Хорні

**Ка́рэн Хо́рні** (;  — ) — амерыканскі псіхолаг нарвежска-дацкага паходжання. Падзяляючы асноўныя палажэнні псіхааналізу аб вырашальнай ролі несвядомага і антаганізме прыроднага і сацыяльнага, Хорні акцэнтавала значэнне ўздзеяння навакольнага сацыяльнага асяроддзя на фарміраванне асобы. Некаторыя палажэнні тэорыі Хорні ляглі ў аснову неафрэйдызма. Як і Фрэйд, яна надавала вялікае значэнне перажытаму ў дзяцінстве і дзіцячым перажыванням. Аснову матывацыі чалавека яна бачыла ў пачуцці турботы, якое прымушае чалавека імкнуцца да бяспекі, і ў якім захоўваецца патрэба ў самарэалізацыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Псіхолагі ЗША
Марцін Родбел

**Марцін Родбел** (, , Балтымар, Мэрыленд — ) — амерыканскі фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1994 годзе разам з Алфрэдам Гілманам «за адкрыццё G-бялкоў і ролі гэтых бялкоў у сігнальнай трансдукцыі ў клетцы».

## Біяграфія 
Марцін Родбел нарадзіўся 1 снежня 1925 года ў Балтымары (Мэрыленд) у сям’і Шырлі (народжаная *Abrams*) і Мілтана Родбела, бакалейшчыка. З сям’і яўрэяў. У Балтымары скончыў сярэднюю школу. У 1943 годзе ён паступіў ва ўніверсітэт Джонса Хопкінса, але ўжо праз год ён перапыніў вучобу для службы ў войску. Ён удзельнічаў у Другой сусветнай вайне ў ваенна-марскіх сілах ЗША ў якасці радыста.

У 1946 годзе ён вярнуўся ва ўніверсітэт і скончыў бакалаўрыят ў 1949 годзе. У 1950 годзе ён ажаніўся з Барбарай Ледэрман — старэйшай сястрой Сюзаны Ледэрман, якая была сяброўкай легендарнай яўрэйкі Ганны Франк. Родбел атрымаў ступень доктара філасофіі ў біяхіміі ва ўніверсітэце Вашынгтона ў 1954 годзе, пасля чаго два гады займаўся пост-дактарантурай ва ўніверсітэце Ілінойса ва Урбане-Шампэйн.

З 1956 года Родбел працаваў у Нацыянальным інстытуце здароўя, спачатку ў Бетэздэ (Мэрыленд), а з 1985 года — у Чапэл-Хіл (Паўночная Караліна) да свайго сыходу на пенсію ў 1994 годзе.

З 1958 года дырэктар Інстытута вывучэння навакольнага асяроддзя ў Нацыянальным інстытуце здароўя.

У 1970-я гады даказаў, што гармоны перадаюць інфармацыю (сігнал) адпаведным клеткам пры дапамозе трох незалежных кампанентаў клетачнай абалонкі: спецыяльных рэцэптараў, перадатчыкаў (пасрэднікаў), узмацняльнікаў (перадатчык бывае актыўны толькі ў прысутнасці адпаведнага носьбіта энергіі; ён ідэнтыфікаваны амерыканскім фізіёлагам А. Гілманам як бялок G).

Высветліў ролю G-бялкоў у малекулярных механізмах узнікнення шэрагу інфекцыйных хвароб (халеры, коклюшу і інш.).

## Узнагароды 
* 1994 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне
* 1987 — *Richard Lounsbery Award*
* 1984 — Міжнародная прэмія Гайрднера

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія Марціна Родбела на Нобелеўскім сайце 
* Марцін Родбел — у *National Library of Medicine* 
* Марцін Родбел — Profiles in Science, National Library of Medicine 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Эндакрынолагі ЗША
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі Гайрднера
Рагнар Граніт

**Рагнар Артур Граніт** (; , , Фінляндыя — , , Швецыя) — шведскі нейрафізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1967 годзе  разам з Дж. Уолдам і Х.Хартлайнам «за адкрыцці, якія датычацца першасных фізіялагічных і хімічных зрокавых працэсаў, якія адбываюцца ў воку».

## Біяграфія 
Скончыў Хельсінкскі ўніверсітэт у 1927 годзе. З 1928 года працаваў у лабараторыі Ч. С. Шэрынгтана ў Оксфардскім універсітэце, у 1927—1932 гадах у Пенсільванскім універсітэце.

З 1935 года прафесар фізіялогіі Хельсінкскага ўніверсітэта, з 1940 года ў Каралінскім інстытуце ў Стакгольме, у 1945—1967 гадах дырэктар Нобелеўскага інстытута нейрафізіялогіі.

У 1963—1965 гадах прэзідэнт Каралеўскай шведскай АН.

Аўтар навуковых прац па рэгуляванні рухаў цэнтральнай нервовай сістэмай.

Даследаваў першасныя нейрафізіялагічныя працэсы зроку.

Член Каралеўскай шведскай акадэміі навук, член Нацыянальнай АН ЗША, ганаровы член Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў, а таксама замежны член Каралеўскага таварыства.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія Рагнара Граніта на сайце Нобелеўскага камітэта.
* Нобелеўская лекцыя Рагнара Граніта.
* Пра Рагнара Граніта на сайце фонда імя Рагнара Граніта.

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Фізіёлагі Швецыі
Катэгорыя:Фізіёлагі Фінляндыі
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Уладзімір Ільіч Сямашка

**Уладзімір Ільіч Сямашка** (нар. , , Гомельская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 лістапада 1949 года ў Калінкавічах.

У 1972 годзе з адзнакай скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Інжынер-механік. Пасля заканчэння інстытута з 1972 па 1974 гады служыў у Савецкай Арміі.
 
Працоўную дзейнасць пачаў у 1974 годзе ў якасці інжынера-канструктара ў канструктарскім бюро машынабудавання завода імя Дзяржынскага НВА «Інтэграл». У 1974—1996 гг. працаваў інжынерам-канструктарам, начальнікам КБ-44, начальнікам ТА-4 ОКБМ, галоўным інжынерам АКБМ, галоўным інжынерам машынабудаўнічага комплексу завода імя Ф. Э. Дзяржынскага НВА «Інтэграл». У 1996—2001 гг. працаваў генеральным дырэктарам Мінскага ВА «Гарызонт» — дырэктарам Мінскага завода «Гарызонт».
 
У 2001 годзе прызначаны Міністрам энергетыкі Рэспублікі Беларусь.
 
З ліпеня 2003 года па снежань 2003 года — выконваючы абавязкі Намесніка Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь.

Са снежня 2003 года — Першы намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь.

27 снежня 2014 года прызначаны намеснікам прэм’ер-міністра Беларусі.

16 кастрычніка 2015 года пастановай Савета Міністраў № 870 у складзе Урада склаў свае паўнамоцтвы перад нававыбраным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

13 лістапада 2018 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Расійскай Федэрацыі і па сумяшчальніцтве паўнамоцным прадстаўніком Рэспублікі Беларусь пры Эканамічным савеце СНД і пры АДКБ, спецыяльным прадстаўніком Рэспублікі Беларусь па пытаннях інтэграцыйнага супрацоўніцтва ў рамках Саюзнай дзяржавы, ЕАЭС, СНД, АДКБ. Заставаўся паслом у Расіі да 1 жніўня 2022 года.

## Узнагароды 
* Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2000) — *за шматгадовую добрасумленную працу, вялікі асабісты ўклад у развіццё радыёэлектроннай прамысловасці*;
* падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2001) — *за плённую працу ў органах дзяржаўнага кіравання*;
* ордэн Пашаны;
* Ордэн Айчыны III ступені (2022);
* Ордэн Айчыны II ступені (2024).

## Спасылкі 
* Старонка на праекце BelarusProfile 
* Старонка на праекце «Хто ёсць хто ў Рэспубліцы Беларусь»
* Старонка на сайце Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Міністры энергетыкі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Расіі
Натоўп

]]
**Натоўп** (стар.-грэч. Ὄχλος - охлас) — вялікая колькасць людзей.
 
Натоўп хаатычны, хоць і не пазбаўленая некаторай арганізацыі. Арганізуючым фактарам можа быць агульны аб'ект увагі, традыцыя, падзея. Члены натоўпу часта знаходзяцца ў падобным эмацыйным стане. Натоўп апісваецца цэлым шэрагам параметраў і характарыстык, такімі як колькасць людзей, якія сабраліся, кірунак і хуткасць руху, псіхалагічны стан і іншыя. Натоўп з'яўляецца прадметам даследавання сацыяльнай псіхалогіі, якая ў прыватнасці ўводзіць класіфікацыі натоўпу па шэрагу прыкмет. У некаторых выпадках натоўп можа прадстаўляць небяспеку для навакольных (напрыклад, пагромшчыкі) і для сябе (у выпадку панікі).

## Літаратура 
* Thomas Brudermann: Massenpsychologie. Psychologische Ansteckung, Kollektive Dynamiken, Simulationsmodelle. Springer Verlag, Wien/New York 2010, ISBN 978-3-211-99760-4.

Катэгорыя:Сацыяльныя групы
Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія
Гаргандзола

**Гаргандзола, гарганзола, гарганцола** ) — адзін з найбольш вядомых італьянскіх сыроў, які адрозніваецца характэрным вастраватым смакам.

Радзімай сыру з'яўляецца Ламбардыя, галоўная вытворчасць сыру сканцэнтравана ў ваколіцах Мілана, Навары, Кома, Павіі. Паходжанне сыру датуецца Сярэднявеччам. Назва паходзіць ад невялікага гарадка Гарганцола ў прыгарадзе Мілана. Адносіцца да блакітных сыроў.

## Выраб 
Сыр робяць з каровінага малака пры дапамозе ферментаў і грыбка пеніцыла: у малады сыр робяць ін'екцыі пеніцыла для раўнамернага размеркавання спор грыбка, з прычыны чаго гаргандзола на разрэзе мае характэрныя зялёныя палосы. У ходзе выспявання сыру ў ім застаюцца уведзенымі металічныя стрыжні, якія забяспечваюць доступ паветра для дзейнасці грыбка. Тэрмін выспявання сыру 2—4 месяцы.
 
Метад прыгатавання італьянскай гаргандзолы выкарыстоўваецца пры вытворчасці нямецкага сыру камбацолы.

Катэгорыя:Сыры паводле алфавіта
Катэгорыя:Блакітныя сыры
Катэгорыя:Італьянскія сыры
Катэгорыя:Сыры з каровінага малака
Старадворскае возера (возера, Браслаўскі раён)

**Старадворскае** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дзісна, каля вёскі Стары Двор.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,38 км, найбольшая шырыня 0,23 км, даўжыня берагавой лініі 0,9 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 18,9 м, сярэдняя 5,5 м.
Катлавіна возера эварзійнага тыпу, круглаватай формы. Схілы катлавіны маюць вышыню 5—8 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Мелкаводдзе пясчанае. Глыбей дно возера выслана ілам.

Са Старадворскага выцякае ручай у возера Сэклы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дрысвяты
Зоф’я Здыбіцка

'''Зоф'я Здыбіцка''' (; нар. ) — польскі філосаф. Прафесар, доктар навук.

Законніца з Кангрэгацыі сясцёр уршулянак. У 1970–2002 займала пасаду загадчыцы кафедры філасофіі Бога і рэлігіі, а ў 1990–98 — дэкана філасофскага факультэта Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта. Член Вучонай рады інстытута Яна Паўла ІІ, Польскага таварыства Тамаша Аквінскага, якое з'яўляецца нацыянальным аддзяленнем Міжнароднага таварыства Тамаша Аквінскага. Аўтар шматлікіх навуковых прац, сярод якіх «Удзел быцця. Спроба тлумачэння сувязяў паміж светам і Богам» (1972), «Чалавек і рэлігія. Нарыс філасофіі рэлігіі» (1977), «Рэлігія і рэлігіязнаўства» (1988); рэдактар кніг «Задачы рэлігіі ў сучаснай культуры» (1992), «Свабода ў сучаснай культуры» (1997) і інш.

## Узнагароды 
* Залаты крыж заслугі
* Камандорскі крыж Ордэна адраджэння Польшчы

Катэгорыя:Дактары філасофскіх навук
Катэгорыя:Філосафы Польшчы
Катэгорыя:Камандоры ордэна Адраджэння Польшчы
Ляшчына

**Ляшчына, арэшнік** (*Corylus*) — род кветкавых раслін.

## Батанічнае апісанне 
Аднадомныя лістападныя кусты, радзей дрэвы. Лісце простае, чаргаванае, чаранковае. Тычынкавыя кветкі ў павіслых каташках, песцікавыя — у двухкветкавых дыхазіях (развілінах), сабраных у галоўчатыя суквецці. Плод — аднанасенны дравяністы арэх.

## Арэал 
Адрозніваецца каля 20 відаў. Пашыраны ў лясной зоне Еўразіі і Паўночнай Амерыкі. Культурныя формы (фундук) вырошчваюць 3—4 тыс. гадоў. На Беларусі  расце ў падлеску і на ўзлесках шыракалістых і мяшаных лясоў.

## Значэнне і выкарыстанне 
Лекавыя і дэкаратыўныя расліны. У пладах да 70 % алею, які выкарыстоўваецца ў харчовай, кандытарскай, лакафарбавай і медыцынскай прамысловасці, з макухі робяць халву. Драўніна ідзе на дробныя вырабы. 3 кары атрымліваюць фарбавальныя і дубільныя рэчывы. 3 парасткаў плятуць мэблю і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бярозавыя
Споркі

**Споркі, Малыя Споры** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Мядзелка, за 7 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Паставы.

Плошча паверхні возера 0,16 км². Даўжыня 0,6, найбольшая шырыня 0,3 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 8,1 м, сярэдняя 1,7 м. Аб'ём вады 0,26 млн. м³.
Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны нізкія і спадзістыя, паўднёвай і паўднёва-усходняй частках стромкія вышынёй 12—15 метраў. Берагі нізкія, тарфяністыя, на поўдні і паўднёвым усходзе пясчаныя.

У возера ўпадаюць ручаі. У паўночнай частцы выцякае ручай у возера Споры.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Бель Паэзэ

**Бель Паэзэ** — мяккі, з абмытай скарынкай, італьянскі сыр з утрыманнем тлушчу ад 45 да 50%. Ён прадаецца ў выглядзе дыскаў сярэдніх памераў, упакаваных у фольгу. Сыр мае шчыльную алеістую кансістэнцыю і мяккі смак.

Катэгорыя:Сыры паводле алфавіта
Катэгорыя:Італьянскія сыры
Вера Якаўлеўна Ляшук

**Вера Якаўлеўна Ляшук** (, в. Марозавічы, цяпер Брэсцкі раён) — беларуская літаратуразнаўца. Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі адукацыі (1995). Кандыдат філалагічных навук (1987). Прафесар (1991).

## Біяграфія 
Скончыла Брэсцкі педагагічны інстытут (1959). З 1963 года — у Брэсцкім універсітэце (у 1980—85 гадах — дэкан філалагічнага факультэта).

Друкуецца з 1957 года. Асноўнымі тэмамі яе даследаванняў ёсць беларуская літаратура, літаратурнае краязнаўства, методыка выкладання беларускай і рускай літаратур і моў у школе, праблемы педагогікі вышэйшай школы. Аўтар вучэбных дапаможнікаў і манаграфій, адна са складальнікаў падручнікаў-хрэстаматый для школ, зборніка «Паўлюк Багрым» (1994) і інш.

## Бібліяграфія 
* Краязнаўчы матэрыял на ўроках літаратуры. Мн., 1980.
* Вывучэнне эпічных твораў: 5—8 класы. Мн., 1987.
* Літаратурнае краязнаўства ў школе. Мн., 1991.
* Міжпрадметныя сувязі ў выкладанні беларускай мовы і літаратуры. Мн., 1992. (у сааўт.)
* Вывучэнне беларускай літаратуры ў школе. Мн., 1994
* Вывучэнне ў школе трылогіі Якуба Коласа «На ростанях». Мн., 1996.
* Іван Мележ у школе: Дапаможнік для настаўнікаў агульнаадукацыйных устаноў. Мн, 2002. — 191 с. ISBN 985-478-023-6.
* Вывучэнне творчасці Якуба Коласа ў школе: дапаможнік для настаўніка. Мн., 2006. — 320 c.

## Узнагароды 
Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі (1987).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Краязнаўцы СССР
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Беларускай акадэміі адукацыі
Рыкота

**Рыкота** () — традыцыйны італьянскі малочны прадукт. Часта яе называюць сырам, але фармальна гэта няслушна, бо рыкоту гатуюць не з малака, а з сыроваткі, якая застаецца пасля прыгатавання мацарэлы або іншых сыроў. Такім чынам, бялковая аснова рыкоты не казеін, а альбумін.
 
Рыкота мае саладкавы смак, які дае лактоза (змяшчэнне гэтага кампанента ў сыроватцы прыкладна 2-4 %) і які залежыць ад тыпу выкарыстанага малака. Змяшчэнне тлушчу: ад 8 % у рыкоце з каровінага малака, да 24 % у рыкоце з авечага малака.
 
Рыкота — традыцыйны прадукт паўднёвых рэгіёнаў Італіі (Лацыа, Сіцыліі, Кампаніі, Апуліі, Калабрыі), а таксама некаторых паўночных (Фрыулі-Венецыі-Джуліі, Ламбардыі, П’емонта).

## Тэхналогія вытворчасці 
Працэс згортвання бялковай асновы адбываецца пры тэмпературы 80-90 °C, сыроватка такім чынам варыцца яшчэ раз (ад гэтага і назва прадукту: cotta — «вараная», ri — прэфікс, які значыць паўтарэнне). Могуць выкарыстоўваць некалькі метадаў вырабу, але традыцыйны — разаграванне сыроваткі да ўсплывання шматкоў (у індустрыі для паскарэння працэсу згортвання ўжываюць лімонную, вінную або саляную кіслату). Атрыманую масу шматкоў кладуць у кошыкі (цяпер — з пластмасы, па традыцыі — з вярбовых прутоў) і даюць сцячы вадкасці.

## Спасылкі 
* Тэхналогія падрыхтоўкі сыру рыкота  

Катэгорыя:Малочныя прадукты
Катэгорыя:Італьянская кухня
Казеін

**Казеі́н** ( — сыр) — складаны бялок, які ўтвараецца з папярэдніка казеіну — казеінагену пры стварожванні малака пад дзеяннем пратэялітычных ферментаў.

З’яўляецца асноўным бялком малака, утрыманне ў каровіным малацэ ў перыяд лактацыі 2,8—3,5 % па масе (сыроватачных бялкоў 0,5 %). Для параўнання: бялкі ранняга груднога малака жанчыны ўтрымліваюць 70 % сыроватачнага бялку і 30 % казеіну, а ў каровіным малацэ гэтыя суадносіны зусім іншыя — 18 % сыроватачнага бялку і 82 % казеіну.
 
Прысутнічае ў малацэ ў несвабодным выглядзе — у казеінаце кальцыю. Складае асноўную масу тварагу. Ужываецца ў вытворчасці фарбаў, клеяў, пластмас, штучных харчовых прадуктаў. Па структуры адносіцца да фосфапратэінаў (утрымлівае фасфатную групу), які выконвае функцыю назапашвання ў малацэ млекакормячых. Склад казеіну малака, па Камайлю і Мілану: С — 55,24 %, Н — 8,26, N — 16,70, а па Чытэндэну і Пейнтэру: С — 53,30, H — 7,07, N — 15, 91, S — 0,82, P — 0,87.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Казеин // Энцыклапедыя Кругасвет 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру 

Катэгорыя:Бялкі
Катэгорыя:Малако
Мацарэла

**Мацарэла** () — малады італьянскі сыр родам з рэгіёну Кампанія. Класічная мацарэла (Mozzarella di bufala campana) робіцца з малака чорных буйваліц, аднак у продажы пераважае мацарэла з каровінага малака. Гэты сыр прадаюць у выглядзе белых шарыкаў, замочаных у расоле, бо ён доўга не захоўваецца. Самая смачная мацарэла - giornata (аднадзённай даўніны), але яе можна набыць толькі ў Італіі. Таксама мацарэла бывае цвёрдай, як звычайны сыр, такую выкарыстоўваюць для гарачых страў. Выпускаецца і вэнджаная мацарэла (Mozzarella affumicata).
 
Вытворчасць сыру пачынаецца з таго, што малако закісае тэрмафільнай малочнакіслай культурай і згортваецца сычужным фермент (часам з даданнем хларыду кальцыю і ліпазы; таксама па экспрэс-тэхналогіі дапускаецца замест малочнакіслых культур выкарыстоўваць раствор лімоннай кіслаты). Затым сырнае зерне награваюць, аддзяляюць сыроватку, змешваюць да тых часоў, пакуль не атрымаецца аднастайная эластычная сырная маса, якую вымешваюць рукамі як крутое цеста, падаграваючы некалькі разоў у гарачай вадзе для больш лёгкай маніпуляцыі, а затым адразаюць кавалкі, фармуюць сыр рознай формы (шарыкі, касічкі) і змяшчаюць у халодны насычаны раствор паваранай солі. Гэтая маса называецца mozzatura (абрэзы) - адсюль і назва сыру. Сыроватка, якая застаецца, можа быць выкарыстана для прыгатавання рыкоты.

## Літаратура 
* Elenco e descrizione dei prodotti derivati dal latte riconosciuti come tradizionali dalla Regione siciliana e allegato alla Gazzetta Ufficiale della Regione Siciliana, Palermo, Sabato 6 Febbraio 1999, N. 6

## Спасылкі 
Катэгорыя:Расольныя сыры
Катэгорыя:Італьянскія сыры
Дэфляцыя (эканоміка)

**Дэфляцыя** (ад  — выдзіманне) — працэс стрымлівання росту грашовай масы шляхам зняцця часткі залішніх, у параўнанні з патрэбнасцямі грашовага абарачэння, папяровых грошай. Праводзіцца ў мэтах барацьбы з інфляцыяй шляхам павышэння падаткаў, скарачэння бюджэтных выдаткаў, стымулявання скарачэння крэдытаў, росту зберажэнняў і да т.п.

Дэфляцыя (як і інфляцыя) з'яўляецца небяспечнай для эканомікі. Калі цэны на тавары не растуць або зніжаюцца, спажыўцы пачынаюць адкладаць пакупкі, таму што спадзяюцца на далейшае зніжэнне цэн. У выніку вытворцы перастаюць развівацца, наймаць персанал і падтрымліваць ранейшы ўзровень заробкаў. У сілу гэтага спажыўцы трацяць яшчэ менш, чым далей пагаршаюць магчымасці для вытворцаў. Узмацняючы адзін аднаго, дадзеныя эфекты негатыўна адбіваюцца на доўгатэрміновых тэмпах росту эканомікі.

## Літаратура 
* Дэфляцыя // 

*
Катэгорыя:Грошы
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Казюкі

2003]]
**Казюкі** (, ) — традыцыйны штогадовы кірмаш вырабаў народных промыслаў у Літве, які праходзіць з пачатку XVII стагоддзя ў Вільні, на галоўнай плошчы горада і прылеглых вуліцах. Кірмаш ладзіцца ў дзень памяці святога Казіміра 4 сакавіка і ў найбліжэйшыя да яго выходныя дні. Назва ад імя Казімір — *Казюк* (, ).

Першапачаткова з XVII стагоддзя кірмаш праходзіў на Кафедральнай плошчы, з 1901 года — на Лукішскай, пазней фактычна ў некалькіх месцах горада. Тут можна сустрэць шмат цікавага прыкладнога і народнага мастацтва.

Казюкі сталі папулярнымі ў іншых гарадах сучаснай Літвы, а таксама ў Гродне ў Беларусі.Ад нядаўняга часу Казюкі ладзяцца ў многіх польскіх гарадах (напрыклад у Познані, Шчэціне), у нядзелю пасля 4 сакавіка, паводле ініцыятывы палякаў, былых жыхароў Вільні і нашчадкаў.

## Спасылкі 
* Казюкас-2010: даспехі і фаер-шоу

Катэгорыя:Культура Вільні
Катэгорыя:Кірмашы
Энрыке Капрылес Радонскі

**Энрыке Капрылес Радонскі** (; , Каракас, Венесуэла) — венесуэльскі палітык.

З 2000 па 2008 гады Капрылес быў мэрам Баруты, муніцыпалітэта Каракасу. У лістападзе 2008 года Капрылес быў абраны губернатарам штата Міранды. Быў кандыдатам ад ліберальнай апазіцыі на выбарах прэзідэнта Венесуэлы, якія прайшлі 7 кастрычніка 2012 года, і заняў другое месца пасля Уга Чавеса з вынікам у больш, чым 40% галасоў. 16 снежня 2012 пераабраны на пост губернатара штата Міранда. Пасля смерці Уга Чавеса ў сакавіку 2013 года, ізноў стаў кандыдатам ад апазіцыі на датэрміновых прэзідэнцкіх выбарах, прызначаных на 14 красавіка 2013 года.

## Ранняя жыццё 
Нарадзіўся 11 ліпеня 1972 года ў Каракасе ў сям'і каталікоў габрэйскага паходжання . Вывучаў права ў Каталіцкім універсітэце Андрэса Бэлья ў Каракасе, дзе атрымаў дыплом юрыста; спецыялізаваўся на бізнес-праве. Вывучаў падатковае заканадаўства ў Цэнтральным універсітэце Венесуэлы. Браў удзел у міжнародных праграмах студэнцкага абмену, у прыватнасці, з Італіяй і ЗША.

## Палітычная дзейнасць 
У 1998 годзе быў абраны дэпутатам ад Сацыял-хрысціянскай партыі «Капэй» і стаў самым маладым у гісторыі краіны спікерам ніжняй палаты Нацыянальнага кангрэса Венесуэлы. З 2000 да 2008  быў алькальдам (мэрам) Барута, муніцыпалітэта Каракаса, абраным ад партыі «За справядлівасць». У 2008 годзе вылучыў сваю кандыдатуру на пасаду губернатара штата Міранда. У лістападзе 2008 года Капрылес быў абраны новым губернатарам Міранды. 16 снежня 2012 пераабраны на гэту пасаду. Пасля смерці Уга Чавеса ў сакавіку 2013 года ізноў стаў кандыдатам ад апазіцыі на датэрміновых прэзідэнцкіх выбарах, што прайшлі 14 красавіка 2013 года. Аднак яго апярэдзіў Н. Мадура.

## Сям'я 
Абодва прадзеды Капрылеса па мацярынскай лініі — выхадцы з беларускага горада Радунь. Яны загінулі ў канцлагеры Трэблінка. Бацькі Капрылеса эмігравалі ў Венесуэлу, дзе сталі вельмі заможнымі людзьмі.

## Спасылкі 
* Уга Чавеса можа змяніць выхадзец з Беларусі
* Капрылес абвясціў пра ўдзел у выбарах

Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Венесуэлы