open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Фёдаравіч Волкаў

**Мікалай Фёдаравіч Волкаў** (, в. Нярэйша, Сенненскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне хвароб унутраных органаў, кардыялогіі. Прафесар (1976), доктар медыцынскіх навук (1976).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў в. Нярэйша Сенненскага раёна.

У 1946—1950 гадах вучыўся ў Багушэўскай сярэдняй школе. Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут (1956). У 1956—1960 гадах працаваў галоўным урачом Валожынскай санітарна-эпідэміялагічнай станцыі, галоўным урачом Талачынскага раёна.

У 1959—1963 гадах вучыўся ў аспірантуры на кафедры шпітальнай тэрапіі Мінскага медыцынскага інстытута. У 1963 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю.

3 1963 года — у Гродзенскім медінстытуце, дзе прайшоў працоўны шлях ад асістэнта да прарэктара па лячэбнай частцы (1976—1997). Дацэнт (1966). У 1971—2001 гадах — загадчык кафедры шпітальнай тэрапіі. У 1975 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «Обоснование клинического применения анаболических стероидов при заболеваниях внутренних органов».

## Узнагароды 
* ордэн «Знак Пашаны»
* значок «Выдатнік аховы здароўя»
* медаль «За доблесную працу»

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац: «Гемодинамика малого круга кровообращения» (1990), «Мерцательная аритмия. Старые проблемы — новые решения» (1997), 26 рацыяналізатарскіх прапаноў і адной вынаходкі.

## Літаратура 
* Бандарэвіч, В. «Інжынер» чалавечага здароўя / В. Бандарэвіч // Голас Сенненшчыны. — 2017. — 4 сак. — С. 6.
* Волкаў Мікалай Фёдаравіч // Яны нарадзіліся на Сенненшчыне : біяграфічны даведнік / склад. А. В. Бараноўскі. — Віцебск : ВДУ імя Машэрава, 2016. — С. 27-28.
* Волкаў Мікалай Фёдаравіч // Памяць: Сенненскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: У. С. Богаў [і інш.]; уклад. С. В. Шайко; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Паліграфафармленне, 2003. — С. 538—539.
* Волков Николай Фёдорович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн, 2006. — Т. 2 : А-Герань. — С. 775.
* Волков Николай Фёдорович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 271.

Катэгорыя:Кардыёлагі Беларусі
Мангольская Народная Рэспубліка

**Мангольская Народная Рэспубліка (МНР)** (манг. *Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс*) — гістарычная сацыялістычная дзяржава на тэрыторыі сучаснай Манголіі. Сталіцай рэспублікі з’яўляўся горад Улан-Батар. Дзяржава межавала на поўначы з СССР, а на поўдні — з КНР. На працягу ўсяго існавання кіруючай і адзінай партыяй у рэспубліцы была Мангольская народна-рэвалюцыйная партыя. Спыніла сваё існаванне ў ходзе Мангольскай дэмакратычнай рэвалюцыі ў 1990 годзе.

## Спасылкі 
* Мангольская Народная Рэспубліка ў Вялікай Савецкая Энцыклапедыі

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Манголіі
Катэгорыя:Былыя сацыялістычныя рэспублікі
Кубэй

**Кубэй** () — вёска ў Балградскім раёне Адэскай вобласці Украіны.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Балградскага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1809 годзе
Спіс дэпутатаў Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў 28-га склікання

## Спасылкі 
* Звесткі пра выбраных дэпутатаў Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць восьмага склікання  


Катэгорыя:Спісы:Гродзенская вобласць
Гродзенская вобласць
Макавецкі

**Макавецкі**, ж. род: **Макавецкая** — прозвішча, распаўсюджанае ў Беларусі і Украіне.

## Вядомыя носьбіты 
* Пётр Васільевіч Макавецкі (1922—1980) — вучоны ў галіне авіяпрыборабудавання.
* Сяргей Васілевіч Макавецкі (нар.1958) — расійскі акцёр
* Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі (нар.1993) — беларускі мастак і рэстаўратар, палітычны зняволены.
* Фёдар Яфрэмавіч Макавецкі (1899—1974) — удзельнік Грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войнаў, Герой Савецкага Саюза (1943).
Хопі (мова)

**Хо́пі** (саманазва: *Hopílavayi*) — паўночная юта-ацтэкская мова, родная мова народа хопі. У 2010 г. на ёй размаўлялі 6780 чалавек у ЗША. 

Мова хопі звычайна падзяляецца на 4 гутарковыя дыялекты, аднак унутраныя адрозненні не вельмі істотныя. Існуе некалькі варыянтаў пісьма на аснове лацінкі. 

У нашы дні мова хопі вывучаецца ў школах рэзервацыі хопі, на ёй выдаюцца слоўнікі, дзіцячая літаратура. 

## Спасылкі 
* Hopi language, alphabet and pronunciation
* Hopi Indian Language

Катэгорыя:Юта-ацтэкскія мовы
Катэгорыя:Мовы ЗША
Ліпна (возера, Сенненскі раён)

**Ліпна** — возера ў Беларусі, у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Чарнагосніца, каля аграгарадка Ходцы, за 17 км на паўночны ўсход ад горада Сянно.

## Апісанне 
Плошча паверхні 1,21 км². Найбольшая глыбіня 5,8 м. Даўжыня 3,88 км. Найбольшая шырыня 0,5 км. Даўжыня берагавой лініі 8,95 км. Аб’ём вады 3,78 млн м³. Плошча вадазбору 45,9 км². Маюцца 4 астравы агульнай плошчай 2,9 га, у паўночнай частцы возера мелі. Паўночна-ўсходнія схілы катлавіны вышынёй 20—35 м (паўднёва-заходнія 10—20 м), тэрасаваныя, парэзаныя ярамі глыбінёй 4—6 м, параслі густым хмызняком. Берагі возера зліваюцца са схіламі катлавіны, у канцавых частках возера вышыня іх да 0,2 м, пад хмызняком. Мелкаводдзе вузкае, пясчанае. Уздоўж берагоў паласа надводнай расліннасці шырынёй 5—30 м да глыбіні 1,5—2,5 м. На паўночным захадзе выцякае ручай у возера Ходцы. На схілах адзначаны крыніцы.

## Літаратура 
* Рэкі і азёры // Памяць: Сенненскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: У. С. Богаў [і інш.]; уклад. С. В. Шайко; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Паліграфафармленне, 2003. — С. 22-25.
* *Быньков, А.* «Солнечный угол» у озера Липно / А. Быньков // Витебские вести. — 2015. — 29 авг. — С. 13.
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Азёры Сенненскага раёна
Пётр Васільевіч Макавецкі

**Пётр Васільевіч Макавецкі** (нар. , в. Мянюцева, Сенненскага раёна, Віцебскай вобласці — ) — вучоны ў галіне авіяпрыборабудавання. Фізік, папулярызатар навукі. Кандыдат тэхнічных навук.

## Біяграфія 
Скончыў Сенненскую беларускую школу. У 1939 годзе паступіў у Ленінградскі горны інстытут. Праз год яго прызвалі на вайсковую службу. У гады Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у абароне Ленінграда.

У 1946 годзе паступіў на радыётэхнічны факультэт Ленінградскага інстытута авіяцыйнага прыборабудавання, пасля заканчэння якога застаўся тут працаваць выкладчыкам на кафедры «Радыётэхнічныя сістэмы».

## Навуковая дзейнасць 
Ім напісана каля 80 навуковых работ па акустыцы, тэлебачанні, радыёлакацыі.

Аўтар зборніка задач па фізіцы і астраноміі «Глядзі ў корань», які пяць разоў перавыдаваўся ў СССР, перакладзены на нямецкую, балгарскую, румынскую, чешскую, украінскую, латышскую, іспанскую мовы.

## Літаратура 
* Буракова, Т. Вучоны-фізік з Мянюцева / Т. Буракова // Голас Сенненшчыны. — 2017. — 14 сак. — С. 4.
* Ермашкевіч, П. І. Макавецкі Пётр Васільевіч / П. І. Ермашкевіч // Памяць: Сенненскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: У. С. Богаў [і інш.]; уклад. С. В. Шайко; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Паліграфафармленне, 2003. — С. 540.
* История школы: люди, события, факты / подгот. Л. Криштопенко // Голас Сенненшчыны. — 2017. — 31 студз. — С. 5.
* Макавецкі Пётр Васільевіч // Імёны. Асобы. Лёсы: ураджэнцы Віцебшчыны ў далёкім і блізкім замежжы / М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Мінск : Літаратура і мастацтва, 2012. — С. 184.
* Макавецкі Пётр Васільевіч // Нашы землякі ў далёкім і блізкім замежжы : біяграфічны даведнік / М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2007. — С. 109.

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Папулярызатары навукі
Іваніўка (Гэйкіўскі сельсавет)

**Іваніўка** () — вёска ў Крыварожскім раёне Днепрапятроўскай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Крыварожскага раёна
Ветштэйніна

**Ветштэйніна** (*Wettsteinina*) — род грыбоў з класу .

## Віды 
Уключае 23 віды. Тыпавы від  быў упершыню апісаны  у 1907 годзе.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Таксанамія 
Узаемасувязь гэтага таксону з іншымі таксонамі ўнутры класа невядомая ().

## Літаратура 
* . — С. 447

Катэгорыя:Аскаміцэты
Вялікі Улуй

**Вялікі Улуй** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Вялікаўлуйскага раёна Краснаярскага края.

Размешчана на правым беразе ракі Чулым за 43 км на поўнач ад чыгуначнай станцыі Ачынск-1 на Транссібірскай магістралі. Паўднёва-заходняя частка вёскі размешчана на правым беразе ракі Вялікі Улуй, якая ўпадае ў раку Чулым.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснаярскага края
Ірбейскае

**Ірбейскае** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Ірбейскага раёна Краснаярскага края. Размешчана на беразе ракі Кан побач з чыгуначнай станцыяй Ірбейская (на лініі Тайшэт — Саянская).
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснаярскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1710 годзе
Палёўка (род раслін)

**Палёўка** (*Myagrum*) — манатыпны род кветкавых раслін сямейства . Адзіны прадстаўнік роду — Палёўка пранізалістая (*Myagrum perfoliatum*) L., Sp. Pl. 2: 640 (1753). 

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая раліна вышынёй 20—60 пялёсткамі, у гронках. Плод — стручок булавападобнай формы, даўжынёй 5—6. Святлолюбівая расліна. Мезафіт і мезатроф. Расце на лугах, узлесках і палянах шыракалістых лясоў, на аблогах, пустках, у садах, парках і агародах, каля дарог.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Myagrum  // The Plant List
* Genus: *Myagrum* L. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)

Катэгорыя:Капуставыя
Катэгорыя:Манатыпныя роды раслін
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Краснатуранск

**Краснатуранск** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Краснатуранскага раёна Краснаярскага края Расіі. Размешчана на правым беразе Краснаярскага вадасховішча. Адлегласць да бліжэйшай чыгуначнай станцыі (Мінусінск) — 97 км.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснаярскага края
Партызанскае (Краснаярскі край)

**Партызанскае** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Партызанскага раёна Краснаярскага края Расіі. Размешчана на р. Рыбнай (левы прыток Кана), за 172 км на паўднёвы ўсход ад Краснаярска і за 40 км ад чыгуначнай станцыі Уяр. Заснавана ў 1825 годзе пад назвай вёска Ной, або яшчэ яе называлі вёскай Нойскай. У 1847 годзе вёска Ной была перайменавана ў вёску Пярова, ад прозвішча першых перасяленцаў. У 1857 годзе ў в. Пярова адкрылася царква, статус сяла, 1858 годзе складалася з 15 двароў. У XIX стагоддзі с. Пярова ўваходзіла ў Рыбінскую воласць. У 1901 годзе з утварэннем Пяроўскай воласці — валасны цэнтр. 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснаярскага края
Сухабузімскае

**Сухабузімскае** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Сухабузімскага раёна Краснаярскага края Расіі. Размешчана за 61 км на поўнач ад краявога цэнтра — горада Краснаярска. 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснаярскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1710 годзе
Вешанка

**Вешанка**, **Дрэўнавушка** (*Pleurotus*)&nbsp;— род базідыяльных грыбоў парадку . Прадстаўнікі роду з'яўляюцца самымі культывуемымі грыбамі ў свеце. Большасць відаў расце на лісцяных дрэвах, ёсць некалькі відаў, якія ўтвараюць мікарызу з іглічнымі дрэвамі, а  на сцеблах травяністых раслін.

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* . — С. 450

## Спасылкі 
* Pleurotus Genus on the *Mushroom, the Journal of Wild Mushrooming* site
* Oysters: Pleurotoid Mushrooms at MushroomExpert.com
* Dichotomous key for *Pleurotus* species from University of Tennessee-Knoxville Mycology Lab
* Oyster Mushroom recipes, *Wild About Mushrooms*, The Cookbook of the San Francisco Mycological Society, by Louise Freedman

Катэгорыя:Роды грыбоў
Катэгорыя:Радоўкавыя
Южнае

**Южнае** — тапонім.

## Казахстан 
* Южнае (Карагандзінская вобласць)
* Южнае (Усходне-Казахстанская вобласць)
Каратузскае

**Каратузскае** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Каратузскага раёна Краснаярскага края Расіі. Знаходзіцца за 100 км на паўднёвы ўсход ад чыгуначнай станцыі Мінусінск і за 45 км ад станцыі Туба (абедзве — на лініі Абакан — Тайшэт).

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснаярскага края
Піроўскае

**Піроўскае** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Піраўскага раёна Краснаярскага края.

Цэнтр вёскі размяшчаецца на вышыні 159 м над узроўнем мора.

Заснаваны ў 1668 годзе.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснаярскага края
Тасеева (сяло)

**Тасеева** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Тасееўскага раёна Краснаярскага края Расіі. Размешчана на беразе ракі Усолка, за 140 км ад чыгуначнай станцыі Канск-Енісейскі (на лініі Уяр — Рашоты). Заснавана землепраходцамі ў 1640 годзе як астрог на месцы тунгускага стойбішча князца Тасэ. 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснаярскага края
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1640 годзе
Крапоткін (Іркуцкая вобласць)

**Крапоткін** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Бадайбінскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Здабыча золата. Размешчаны на Патомскім нагор’і, за 135 км на паўночны захад ад горада Бадайбо на прытоку Ныгры ракі Вачы (басейн Чары).

Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1938 года.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Іркуцкай вобласці
Куйтун

**Куйтун** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Іркуцкай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Куйтунскага раёна. У пасёлку — чыгуначная станцыя на Транссібірскай магістралі. Буйны цэнтр сельскагаспадарчай і лесаперапрацоўчай вытворчасці.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Іркуцкай вобласці
Руднагорск

**Руднагорск** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Ніжнеілімскім раёне Іркуцкай вобласці. Уваходзіць у Руднагорскае муніцыпальнае ўтварэнне. Размешчаны за 18 км на паўночны захад ад Новай Ігірмы, за 80 км на поўнач ад Жалезнагорск-Ілімскага, за 96 км на паўднёвы ўсход ад Усць-Ілімска і за 555 км на поўнач ад Іркуцка. Цераз пасёлак працякае рака Расошка, якая ўпадае ва Усць-Ілімскае вадасховішча.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Іркуцкай вобласці
Новалукомльская цэнтральная раённая бальніца

**УАЗ «Новалукомльская цэнтральная раённая бальніца»** — комплекс лячэбна-прафілактычных устаноў Чашніцкага раёна. Будынак ЦРБ знаходзіцца ў Новалукомлі.

## Гісторыя 
Гісторыя бальніцы пачынаецца з 1970 года, калі ў Новалукомлі быў адкрыты стацыянар на 100 ложкаў. У 1997 годзе Новалукомльская раённая бальніца была ператворана ў цэнтральную раённую бальніцу, якая аказвае высокакваліфікаваную медыцынскую дапамогу насельніцтву Чашніцкага раёна.

На 2017 год у зоне абслугоўвання 30959 чалавек. У бальніцы маецца 209 ложкаў, уключаючы 37 ложкаў дзённага стацыянара, а таксама 60 ложкаў сястрынскага догляду. Функцыянуе 10 спецыялізаваных аддзяленняў і Навазорская бальніца сястрынскага догляду на 50 ложкаў.

У 2017 годзе абслужана 7100 пацыентаў. Амбулаторна-паліклінічнае аддзяленне на 1125 наведванняў у змену (Новалукомльская паліклініка на 625 наведванняў у змену, Чашніцкая паліклініка на 300 наведванняў у змену, урачэбныя амбулаторыі агульнай практыкі на 200 наведванняў у змену). За год прынята 393 377 пацыентаў.
 
У штаце ўстановы 778 супрацоўнікаў, у тым ліку 87 урачоў і 334 сярэднія медыцынскія работнікі. 64,8 % урачоў і 74 % медработнікаў сярэдняга звяна маюць кваліфікацыйныя катэгорыі (8 урачоў і 35 медыцынскіх работнікаў маюць высокія кваліфікацыйныя катэгорыі). 7 медыцынскіх работнікаў узнагароджаны знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».
 
Бальніца з’яўляецца базай для навучання ўрачоў-інтэрнаў і медыцынскіх работнікаў сярэдняга звяна. У 2017 годзе інтэрнатуру прайшлі 4 урачы, вытворчую практыку — 19 навучэнцаў Віцебскага і Аршанскага медыцынскіх каледжаў.

## Спіс лекава-прафілактычных устаноў 
У склад установы аховы здароўя «Новалукомская ЦРБ» уваходзяць:
* Новалукомская цэнтральная раённая бальніца;
* Чашніцкая раённая бальніца;
* 5 урачэбных амбулаторый: Чырвонараніцкая, Чарэйская, Новазарянская, Красналукская, Акцябрская;
* 13 фельчарска-акушэрскіх пунктаў;
* 1 бальніца сястрынскага догляду — Новазарянская на 50 ложкаў;
* 3 брыгады хуткай медыцынскай дапамогі.

## Спасылкі 
* Сайт Новалукомльскай цэнтральнай раённай бальніцы 

Катэгорыя:Новалукомль
Катэгорыя:Чашніцкі раён
Катэгорыя:Бальніцы Беларусі
Катэгорыя:1970 год у Беларусі
Марыкопа

**Марыко́па** (саманазва: *Piipaash*, літаральна «людзі») — індзейскі народ на паўднёвым захадзе ЗША. Раней насялялі землі ўздоўж рэк Каларада і ракі Хіла. Агульная колькасць (2015 г.) — 804 чал.

Іспанцы сутыкнуліся з марыкопа ў XVI ст. і сталі светкамі іх перасялення з тэрыторый на рацэ Каларада да нізоўяў ракі Хіла пад ціскам болей ваяўнічых махавэ. Відавочна, у той час яны ўяўлялі сабою адзіную ваенную канфедэрацыю малых юманскіх груп.

Назва **марыкопа** паходзіць ад наймення мексіканскага паселішча ў Арызоне, куды ў 1825 г. прыбылі бежанцы з гэтай канфедэрацыі, каб выратавацца ад нападаў махавэ. У XIX ст. асноўнымі заняткамі з'яўляліся паляванне, рыбалоўства, збіральніцтва. Пад уплывам піма, з якімі частка марыкопа склала канфедэрацыю, пачалі займацца земляробствам. Канфедэрацыя марыкопа і піма здолела спыніць наступ махавэ.

У другой палове XIX ст. марыкопа былі пераселены ў 2 розныя рэзервацыі ў Арызоне. Іх насельнікі размаўляюць на вельмі адрозных дыялектах, аднак лічаць сябе адзіным народам.

## Спасылкі 
* Salt River Pima-Maricopa Indian Community
* Maricopa Indian Culture and History

Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Індзейцы Паўночнай Амерыкі
Дзяржаўная ДЮСШ Полацкага раёна

**Спецыялізаваная вучэбна-спартыўная ўстанова фізічнай культуры і спорту «Полацкая дзяржаўная дзіцяча-юнацкая спартыўная школа»** — спартыўная установа ў г. Полацку Полацкага раёна Віцебскай вобласці.

## Гісторыя 
Школа вядзе сваю гісторыю з 8 мая 1946 года. На падставе Пастановы дзяржаўнай штатнай камісіі пры Савеце Міністраў СССР, загадам Полацкага аблана была адкрыта дзіцячая спартыўная школа.

Аснову поспехаў ДЮСШ закладвалі першыя трэнеры: В. М. Стома, В. У. Гарбуноў, А. І. Сяргееў, Л. П. Бандарэнка і іншыя. У тыя гады быў падрыхтаваны першы майстар спорту СССР па лёгкай атлетыцы — Іван Арлоў.

З 1970 года на базе школы сталі працаваць 2 спартыўныя школы: ДЮСШ № 1 — лёгкая атлетыка, гімнастыка; ДЮСШ № 2 — баскетбол, гандбол, футбол, хакей. Цэлая плеяда маладых трэнераў стала працаваць з юнымі спартсменамі. Некаторыя з іх былі самі ў ліку выпускнікоў Полацкай спартыўнай школы.

У 2002 годзе адбылося аб’яднанне 2 спартыўных школ.

У цяперашні час у школе працуе 34 трэнеры-выкладчыкі, навучаюцца каля 1000 чалавек. 

За час існавання трэнерамі спартыўнай школы было падрыхтавана 6 майстроў спорту міжнароднага класа, 31 майстар спорту і больш за 60 кандыдатаў у майстры спорту.

## Аддзяленні 
* Баскетбол
* Валейбол 
* Гандбол
* Футбол
* Лёгкая атлетыка
* Лыжныя гонкі
* Шахматы
* Бокс
* Мастацкая гімнастыка

## Дырэктары школы 
* Уладзімір Антонавіч Шуліка (1946—1950)
* Уладзімір Рыгоравіч Кіта (1950—1953)
* Аляксандр Іванавіч Селіванаў (1953—1989)
* Міхаіл МіхайлавічЖэнаў (1970—1978)
* Леанід Уладзіміравіч Закс (1984—1994)
* Міхаіл Уладзіміравіч Жыхар (1989—1998)
* Аляксандр Мікалаевіч Фраленкаў (1994—1998)
* Георг Шаломавіч Арліеўскі (1998—2000)
* Васіль Уладзіміравіч Глазкін (1998—2003)
* Аляксандр Сцяпанавіч Аўдачонак (2000—2003)
* Валерый Мікалаевіч Каваленка (2003—2006)
* Аляксей Браніслававіч Юркевіч (2006—2008)
* Леанід Мікалаевіч Сіняўскі (з верасня 2008 года і па цяперашні час)

## Літаратура 
* Большакова, А. Из гостей — с медалями / А. Большакова // Полацкі веснік. — 2013. — 18 кастр. — С. 1.
* Большакова, А. Когда работа по душе / А. Большакова // Полацкі веснік. — 2018. — 9 лют. — С. 7.
* Пугачева, А. Служа Отечеству и спорту / А. Пугачева // Віцебскі рабочы. — 2010. — 16 сент. — С. 15.
* Синявский, Л. Леонид Синявский: работать с пользой / Л. Синявский; беседовала А. Большакова // Полацкі веснік. — 2009. — 27 сак. — С. 4.
* Трапезникова, Л. ДЮСШ № 1 + ДЮСШ № 2 / Л. Трапезникова // Овертайм (Новополоцк). — 2003. — 15 апр. — С. 2.
* Шейндлин, Н. Спортивной школе — 50 / Н. Шейндлин // Віцебскі рабочы. — 1996. — 10 верас. — С. 4.
* Шэйндлін, Н. Палачане сярод лепшых / Н. Шэйндлін // Полацкі веснік. — 1998. — 15 мая. — С. 1.

 
Катэгорыя:1946 год у Беларусі
Катэгорыя:Баскетбол у Беларусі
Катэгорыя:Веласпорт у Беларусі
Катэгорыя:Гандбол у Беларусі
Катэгорыя:Футбол у Беларусі
Катэгорыя:Лёгкая атлетыка ў Беларусі
Катэгорыя:Лыжны спорт у Беларусі
Катэгорыя:Шахматы ў Беларусі
Катэгорыя:Бокс у Беларусі
Катэгорыя:Мастацкая гімнастыка ў Беларусі
Катэгорыя:Спорт у Полацку
Катэгорыя:Полацкі раён
Каплічка (крыніца)

**Каплічка** — крыніца ў горадзе Сянно Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на поўдзень ад Сенненскага возера, каля дома № 8 па вуліцы Віцебскай.

Рашэннем Сенненскага райвыканкама № 107 ад 18 лютага 2011 года крыніца набыла статус гідралагічнага помніка прыроды мясцовага значэння.

## Апісанне 
Раней над крыніцай знаходзілася капліца, якая была знесена ў 1937 годзе. Адсюль і сучасная назва крыніцы «Каплічка».

Вада з крыніцы заўсёды лічылася лекавай. Яшчэ ў 1802 годзе ў горадзе з аглядам вучылішчаў пабываў расійскі мінеролаг і хімік В. М. Севяргін. Ён адзначыў:
.

Пад канец 1990-х гадоў мясцовыя ўлады добраўпарадкавалі крыніцу: паставілі жалезабетонныя кольцы, вакол іх узвялі паўкруглы будынак у выглядзе капліцы. Прылеглая тэрыторыя да помніка прыроды — у тратуарнай плітцы. Вада выводзіцца праз трубу.

Мяжа ахоўнай зоны — 42 м па перыметры ад крыніцы. Агульная плошча — 90 м². Забеспячэнне крыніцы ажыццяўляецца з паўднёва-ўсходняга напрамку. Крыніца змяшчае невялікую колькасць серавадароду і селен.

## Літаратура 
* *Бандарэвіч, В. В.* Каплічка : краязнаўчыя нарысы / В. В. Бандарэвіч ; В. В. Бандарэвіч // Экскурсія да вытокаў горада Сянно. — 2008. — С. 30-32.
* *Кавалеўскі, С.* Карысць з крыніц / С. Кавалеўскі // Народнае слова. — 2004. — 4 верас. — С. 5.
* *Кавалеўскі, С.* Гаючы сенненскі выток / С. Кавалеўскі // Витебские вести. — 2014. — 29 марта. — С. 12.
* Карысная «Каплічка» / падрыхт.: С. Кавалеўскі, А. Бынькоў // Витебские вести. — 2017. — 22 апр. — С. 9.

Катэгорыя:Крыніцы Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Сянна
Катэгорыя:Гідралагічныя помнікі прыроды Беларусі
Крушынавая тля

**Крушынавая тля** (*Aphis nasturtii*) — від тлі сямейства  парадку .

## Арэал і экалогія 
Сілкуецца, высмоктваючы сок з раслін. Гэта касмапалітычны від.

## Эканамічнае значэнне 
Адзін з самых значных шкоднікаў насякомых на такіх раслінах, як сланечнік, латук, бульба, буракі звычайныя і жасцёр . Тля таксама распаўсюджвае калі 15 .

## Літаратура 
* . — С. 461

## Спасылкі 
* Aphis nasturtii Kaltenbach, 1843, Itis.gov

Катэгорыя:Насякомыя-шкоднікі сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Сапраўдныя тлі
Пясчанка (крыніца)

**Пясчанка** — крыніца ў г. Сянно Віцебскай вобласці. Крыніца размешчана на захад ад дарогі Р25, каля магазіна па вуліцы К. Маркса. Да гідралагічнага помніка пракладзена пешаходная дарожка. Побач знаходзіцца вуліца Пясчанка. Верагодна ад яе крыніца атрымала назву.

## Апісанне 
Статус гідралагічнага помніка мясцовага значэння крыніца «Пясчанка» атрымала ў 1992 годзе згодна з рашэннем Сенненскага райвыканкама.

На той момант прылеглая да вытоку тэрыторыя зарасла кустамі і мела непрывабны від. З цягам часу пры фінансаванні раённай інспекцыі прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя пачалося добраўпарадкаванне крыніцы. У 2016 годзе была ўстаноўлена купальня.

Мяжой помніка прыроды з’яўляецца зона 13,99 м па перыметры ад крыніцы. Плошча — 11 м2.

Побач з помнікам прыроды была пабудавана купель Святой Троіцы. Крыніца папаўняе невялікую рэчку Каменку, якая звязвае Сенненскае і Рахальскае азёры.

## Літаратура 
* Прахалода «Пясчанкі» / падрыхт. С. Кавалеўскі // Витебские вести. — 2016. — 24 сент. — С. 6.

Катэгорыя:Крыніцы Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Сянна
Катэгорыя:Гідралагічныя помнікі прыроды Беларусі
Іаган Генрых Кальтэнбах

**Іаган-Генрых Кальтэнбах** (; 1807—1876) — нямецкі энтамолаг.

## Біяграфія 
Быў выкладчыкам у розных сярэдніх навучальных установах Германіі. У Ахене і на тэрыторыях каля яго вывучаў энтамалогію і батаніку.

## Навуковая дзейнасць 
Двума галоўнымі навуковымі працамі Кальтэнбаха з'яўляюцца «Pflanzenfeinde aus der Klasse der Insecten» (1856—1860) і «Monographie der Familie der Pflanzenläuse. I Theil. Blatt und Erdlaüse» (1873), якія тычацца шкоднасных насякомых і сістэматыкі тлей.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Энтамолагі Германіі
Звычайная бульбяная тля

**Звычайная бульбяная тля** (*Aulacorthum solani*) — від тлей роду  з трыбы .

## Назва 
Від быў упершыню апісаны ў 1843 годзе нямецкім энтамолагам Іаганам Генрыхам Кальтэнбахам (*Johann-Heinrich Kaltenbach*; 1807-1876) пад першапачатковай назвай .

## Апісанне 
Даўжыня ад 3,2 да 3,5 мм. Цела бліскучае, эліпсоіднай формы, асноўная афарбоўка ад бялёса-зялёнай да жаўтлява-зялёнай. Брушныя трубачкі амаль у 2 разы даўжэй хвосціка.

## Пашырэнне 
Касмапаліт. Сустракаюцца паўсюдна, паколькі дзякуючы бульбе трапіла ў многія краіны свету, акрамя прыпалярных абласцей.

## Падвіды 
Падвіды:

* 
* 
* 
* 

## Значэнне 
Шкодзіць многім сельскагаспадарчым культурам, такім як бульба, таматы і іншыя (соя, гарбуз, агуркі, дыня, кветкавыя дэкаратыўныя расліны), высмоктваючы сокі з лісця і сцеблаў і распаўсюджваючы раслінныя вірусы.

## Літаратура 
* Шапошников Г. Х. Подотряд Aphidinea — тли. / Определитель насекомых Европейской части СССР (ред. Бей-Биенко Г. Я.). Т.1. М.-Л.: Наука, 1964. С. 601.
* Blackman, R. L. & Eastop, V. F. 2000. Aphids on the World’s Crops. An Identification and Information Guide. Chichester : Wiley x, 466 pp. [245]
* . — С. 461

## Спасылкі 
* Aulacorthum (Aulacorthum) solani (Kaltenbach, 1843). aphid.speciesfile.org
* Aulacorthum solani. eol.org

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1843 годзе
Катэгорыя:Сапраўдныя тлі
Ідрынскае

**Ідрынскае** () — сяло, адміністрацыйны цэнтр Ідрынскага раёна Краснаярскага края. Размешчана на беразе ракі Сыда за 120 км ад чыгуначнай станцыі Курагіна (на лініі Абакан — Саянскі).
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснаярскага края
Какопа

**Како́па** (саманазва: *Xawiƚƚ kwñchawaay*, літаральна «народ імглістай ракі») — індзейскі народ, што традыцыйна насяляе нізоўі ракі Каларада і паўночны бераг Каліфарнійскага заліва. Агульная колькасць у ЗША і Мексіцы (2020 г.) — 1100 чалавек.

Какопа лічацца прамымі нашчадкамі носьбітаў культуры Патаян. Іх асноўнымі заняткамі здаўна былі збіральніцтва, паляванне і ручное земляробства. Какопа не ўзводзілі ірыгацыйных збудаванняў і залежалі ад разліваў ракі Каларада. Вырошчвалі кукурузу, гарбузы, фасолю. Земляробствам займаліся жанчыны. Мужчынскімі заняткамі былі паляванне і гандаль. Асноўным таварамі для абмену з'яўляліся бісер і пацеркі, што вырабляліся з ракавін малюскаў. Какопа ладзілі плыты і шырокія кашы для пераправы праз бурную раку, выраблялі кераміку.

Відавочна, першы кантакт з іспанцамі адбыўся ў 1540 г., калі было адкрыта вусце Каларада, аднак першы запіс францысканскіх місіянераў быў зроблены толькі ў 1605 г. Какопа моцна пацярпелі ад нашэсцяў больш ваяўнічых квечан. У 1840 г. на тэрыторыю, населеную імі, пачаўся рух амерыканскіх здабытчыкаў золата. У 1848 г. значная частка зямель трапіла ў склад ЗША. У 1917 г. Томас Вудра Вільсан зацвердзіў рашэнне аб стварэнні асобнай рэзервацыі какопа. Яна была значна пашырана ў 1985 г. З 1964 г. дзейнічае Канстытуцыя.

З 1930 г. кантакты паміж амерыканскімі і мексіканскімі какопа фактычна перарваны. Какопа Мексікі складаюць некалькі абшчын у Ніжняй Каліфорніі і Саноры. У 2007 г. адбыўся канфлікт паміж какопа і ўладамі Мексікі ў сувязі з абмежаваннямі на лоў рыбы.

## Спасылкі 
* COCOPAH INDIAN TRIBE
* Cocopa Culture and History
* Cocopah Indian Tribe Facts

Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Індзейцы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Народы Мексікі
M-вірус бульбы

**М-вірус бульбы**, **Вірус бульбы М** (*Potato virus M*, *PVM*) — хваробатворны .

## Апісанне 
Вірус вызывае мазаічнае закручванне лісця — шкоднае захворванне бульбы, якое пры інтэнсіўным развіцці зніжае ўраджай бульбы на 13-37 %.

Вірус перадаецца тлямі, пры кантакце хворых і здаровых раслін. У пашкоджаных раслін верхавінкавае маладое лісце закручваецца, на ім з’яўляецца мазаічная афарбоўка.

## Спасылкі 
* ICTVdB — Універсальная база вірусаў: Вірус бульбы M
* Сямейныя групы — Балтымарскі метад 

Катэгорыя:Вірусы
Катэгорыя:Вірусныя раслінныя патагены і захворванні
Вольга Аляксееўна Пучкова

**Вольга Аляксееўна Пучкова** (, Мінск, БССР) — расійская тэнісістка. Будучы юніёркай, выступала за Беларусь і часам лічылася беларускай як прафесіянал.

## Біяграфія 
Нарадзілася 27 верасня 1987 года ў Мінску. Дзяцінства правяла ў Мінску, дзе з 8 год пачала займацца тэнісам. Да тэніса займалася фігурным катаннем і баскетболам. У 1990-я гады сям’я Пучковых пераехала з Беларусі ў ЗША. У прафесійным тэнісе Вольга з лютага 2002 года, на пачатковым этапе спартыўнай кар’еры выступала за Беларусь.

Пучкова здзейсніла прарыў у лік 50 найлепшых тэнісістак свету ў канцы 2006 года, калі двойчы дайшла да фіналаў (Калькута (III), Квебек (III)), адзін раз да паўфіналу (Ташкент (IV)) і двойчы да чвэрцьфіналу (Балі (III), Гуанчжоў (III)). Падчас гэтых турніраў Вольга выбіла з барацьбы значна больш знакамітых саперніц — Ану Іванавіч, Алену Янкавіч, Саню Мірза. Злым геніем Вольгі стала ў той час францужанка Марыён Барталі, якая двойчы выбівала яе з барацьбы.

У 2011 годзе выйграла ў Мінску міжнародны прафесійны жаночы турнір з прызавым фондам 25 000 долараў.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Тэнісісткі Беларусі
Катэгорыя:Тэнісісткі Расіі
Сядзібны дом Бабічаў

**Сядзібны дом Бабічаў** — сядзіба ў вёсцы Рамшына Сенненскага раёна Віцебскай вобласці.

## Гісторыя 
У мінулым вёска Рамшына была падзелена на два паселішчы: Вялікае Рамшына і Малое Рамшына. У апошнім знаходзіўся радавы маёнтак Бабічаў — Насекіна.

У 1882 годзе ён перайшоў у спадчыну да Віктара Ігнатавіча Бабіча, які ажаніўся з Марфай Іванаўнай. У сям’і было двое дзяцей — сын Анатоль і дачка Вольга. Анатоль Віктаравіч атрымаў хатнюю адукацыю. У 1913—1916 гадах ён з’яўляўся земскім галосным Сенненскага павятовага сходу. Вольга Віктараўна скончыла медыцынскі інстытут і некаторы час працавала земскім урачом 4-га ўчастка Сенненскага павета. Асноўнай крыніцай даходаў для Бабічаў была карчма, якая прыносіла 150 рублёў у год.

У пачатку ХХ стагоддзя Бабічы ў маёнтку Насекіна пабудавалі сядзібны дом з цэглы ў класічным стылі.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі маёнтак быў нацыяналізаваны. У 1928 годзе Бабічаў раскулачылі і саслалі ў Сібір. Вядома, што ў 1930-х гадах Анатоль Бабіч жыў у сяле Таборы Свярдлоўскай вобласці, працаваў конюхам у мясцовым леспрамгасе. У 1936 годзе рэпрэсаваны.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў сядзібным доме немцы абсталявалі шпіталь для параненых салдат. Пасля вызвалення Сенненшчыны ў будынку знаходзілася школа. Пачатковая школа працавала амаль да канца ХХ стагоддзя. Зараз тут падворак Маркава мужчынскага манастыра ў гонар Святой Троіцы.

## Архітэктура 
Дом мае выразныя раздзяленні на чатыры часткі. Фасад упрыгожаны плоскімі калонамі-пілястрамі і дэйтыкуламі (пад дахам). Ганак багата аздоблены калонамі з каменнымі ўпрыгожваннямі і фігурнымі карнізамі, над якімі ўзвышаецца атык у выглядзе мезаніна з шырокім балконам.

У цяперашні час балкон замураваны цэглай. Чатыры часткі фасада праразаюць восем акон прамавугольнага тыпу з фігурнымі карнізамі. Першапачаткова з тыльнага боку будынак меў драўляную галерэю і яшчэ адзін балкон. Недалёка ад будынка знаходзіўся жывапісны пруд, які зараз амаль знішчаны, і меўся сад.

Аб унутраным інтэр’еры дома гаварыць зараз нельга. Вядома толькі, што быў драўляны стол (сталешніца) і крэсла, якія зараз знаходзяцца ў Сенненскім гісторыка-краязнаўчым музеі.

## Літаратура 
* Вёска Рамшына. Сядзібны дом Бабічаў / падрыхт. А. Лазюк // Голас Сенненшчыны. — 2018. — 28 крас. — С. 4.

Катэгорыя:Сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Сенненскага раёна
Катэгорыя:Рамшына (Сенненскі раён)
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Беларусі
Італія на конкурсе песні Еўрабачанне

**Італія** ўдзельнічала ў конкурсе «Еўрабачанне» з 1956 па 1997 год. Італія — адна з сямі краін, якія ўдзельнічалі ў самым першым конкурсе (1956 года). У 1980-я і 1990-я гады некалькі разоў не ўдзельнічала ў конкурсе. А з 1998 года ўвогуле прыпыніла ўдзел на 13 гадоў, і павярнулася на конкурс толькі ў 2011 годзе. Разам з Вялікабрытаніяй, Германіяй, Іспаніяй і Францыяй з’яўляецца краінай «Вялікай пяцёркі», што дазваляе ёй удзельнічаць у фінале конкурса, мінуючы паўфіналы.

Краіна тройчы перамагала на конкурсе (у 1964, 1990 і 2021 гадах), і два разы праводзіла конкурс (у 1965 і 1991 гадах). Горшым рэзультатам краіны стала 21 месца, на конкурсе 2014 года.

Першую перамогу Італіі прынесла Джыльёла Чынквэцці, на конкурсе 1964 года, якая выконвала песню '''«Non ho l'étà»**. Другой пераможнай песняй стала **«Insieme: 1992»'*, якую выконваў Тото Кутуньё, у 1990 годзе. У 2021 годзе рок-гурт «Måneskin» перамог з песняй «Zitti e buoni».

За 47 гадоў удзелу Італія атрымала ў фінале 3245 балаў.

## Адсутнасці 
Італія некалькі разоў адмаўлялася ад удзелу ў конкурсе. Упершыню — у 1981 годзе, калі тэлерадыёкампанія RAI паведаміла, што ў Італіі цікавасць да конкурсу паменшылася. У 1983 годзе Італія зноў удзельнічала ў конкурсе.

В 1986 годзе RAI вырашыла, што Італія ізноў адмовіцца ад удзелу ў конкурсе. У 1987 годзе Італія павярнулася.

З 1994 па 1996 год Італія зноў адмаўляецца ад удзелу, так як RAI адзначыла адсутнасць цікавасці. У 1997 годзе Італія павярнулася на адзін год, пасля чаго сышла з конкурсу на 13 гадоў, не даючы ніякіх тлумачэнняў.

У канцы 2010 года Італія выказала жаданне павярнуцца на конкурс і ўзяла ўдзел у Еўрабачанні 2011, якое прайшло ў нямецкім горадзе Дзюсельдорф. Прадстаўнік Італіі Рафаэль Гуалацы заняў другое месца з песняй «Follia d’amore».

## Удзельнікі 
:  *Пераможца*&nbsp;
:  *Другое месца*
:  *Трэцяе масца*
:  *Чацвертае месца*
:  *Пятае месца*
:  *Апошняе месца*
:  *Аўтаматычны праход у фінал*
:  *Не ўдзельнічала, або была дыскваліфікавана''

## Правядзенне Еўрабачання ў краіне 
## Гісторыя галасавання 
Па стане на  год гісторыя галасавання Італіі выглядае наступным чынам:

|

|

|}

## Прэмія Марсэля Безансона 
## Фотагалерэя 

Image:Eurovision Song Contest 1958 - Domenico Modugno.png|Даменіка Модуньё ў Хільверсуме ()
Image:Eurovision Song Contest 1965 - Bobby Solo.jpg|Бобі Сола ў Неапалі ()
image:Eurovision Song Contest 1976 rehearsals - Italy - Al Bano & Romina Power 4.png|Аль Бано і Раміна Пауэр у Гаазе ()
image:Raphael Gualazzi cropped.jpg|Рафаэль Гулацы ў Дзюсельдорфе ()
Image:ESC2013 - Italy 07.jpg|Марка Менгоні ў Мальмё ()
image:Emma Marrone, ESC2014 Meet & Greet 12 (crop).jpg|Эма Маронэ ў Капенгагене ()
Image:20150520 ESC 2015 Il Volo 8866.jpg|Il Volo ў Вене ()
Image:ESC2016 - Italy 13.jpg|Франчэска Міхелін у Стакгольме ()
image:Francesco Gabbani Eurovision 2017.jpg|Франчэска Габані ў Кіеве ()
image:Ermal Meta and Fabrizio Moro (Italy 2018).jpg|Эрмал Мета і Фабрыцыа Мора ў Лісабоне ()
image:Mahmood at the 2019 Eurovision Song Contest Grand Final Dress Rehearsal (3).jpg|Махмуд у Тэль-Авіве ()

Катэгорыя:Музыка Італіі
Катэгорыя:Краіны на конкурсе песні Еўрабачанне
Адукацыя ў Чашніцкім раёне

Сістэма адукацыі Чашніцкага раёна прадстаўлена навучальнымі ўстановамі рознага тыпу. У 2017 годзе ў раёне дзейнічала 17 устаноў дашкольнай адукацыі: яслі-сад — 8, дзіцячыя сады — 2, вучэбна-педагагічныя комплексы «дзіцячы сад-школа» — 7. У 2017/2018 навучальным годзе дзейнічала 15 устаноў агульнай сярэдняй адукацыі, у якіх навучалася 2976 вучняў. Навучальны працэс у школах забяспечвалі 402 настаўнікі.

У 2018 годзе працавала 65 аб’яднанняў па інтарэсах для дзяцей ад 4 да 6 гадоў, 6 пунктаў карэкцыйна-педагагічнай дапамогі, 2 спецыяльныя групы, 10 інтэграваных.

## Дашкольная адукацыя 
* Альшанскі дзіцячы сад Чашніцкага раёна
* Кашчынскі дзіцячы сад Чашніцкага раёна
* Яслі-сад № 1 г. Чашнікі
* Яслі-сад № 3 г. Чашнікі
* Яслі-сад № 4 г. Чашнікі
* Яслі-сад № 6 г. Чашнікі
* Яслі-сад № 7 г. Чашнікі
* Яслі-сад № 2 г. Новалукомль
* Яслі-сад № 3 г. Новалукомль
* Яслі-сад № 4 г. Новалукомль

## Агульная сэрэдняя адукацыя 
* Базавая школа г. Чашнікі
* Вядрэньская дзіцячы сад-базавая школа Чашніцкага раёна
* Грынькоўская дзіцячы сад-базавая школа Чашніцкага раёна
* Іванская дзіцячы сад-сярэдняя школа Чашніцкага раёна
* Кашчынская сярэдняя школа Чашніцкага раёна
* Красналуцкая дзіцячы сад-сярэдняя школа Чашніцкага раёна
* Лукомльская дзіцячы сад-пачатковая школа Чашніцкага раёна
* Пачаевіцкая дзіцячы сад-пачатковая школа Чашніцкага раёна
* Сярэдняя школа № 1 г. Новалукомля
* Сярэдняя школа № 2 г. Новалукомля
* Сярэдняя школа № 1 г. Чашнікі
* Сярэдняя школа № 4 г. Чашнікі
* Чашніцкая гімназія
* Цяпінская дзіцячы сад-сярэдняя школа Чашніцкага раёна

## Сацыяльна-педагагічныя ўстановы 
* Чашніцкі раённы сацыяльна-педагагічны цэнтр

## Спецыяльная адукацыя 
* Цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі Чашніцкага раёна

## Сярэдняя спецыяльная адукацыя 
* Прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 83 будаўнікоў імя Ф. Ф. Дуброўскага г. Новалукомля

## Пазашкольная адукацыя 
* Чашніцкі раённы цэнтр дзяцей і моладзі

## Літаратура 
* Гісторыя школы // Іванск : краязнаўчы нарыс / В. В. Грыбко. — Мінск : Пейто, 2000. — С. 44-49. — (Ведаць свой край Беларусь).
* Образование // Чашники: 500 лет / отв. за вып. Т. В. Пчелкина. — Витебск : Витебская областная типография, 2004. — С. 15.
* Статистический ежегодник Витебской области, 2018 / редкол.: Ю. И. Москалев [и др.] ; Национальный статистический комитет Республики Беларусь. — Минск : Главное статистическое управление Витебской области, 2018. — 476 с.

## Спасылкі 
* Сайт Чашніцкага раённага выканаўчага камітэта 

Катэгорыя:Чашніцкі раён
Чашніцкі раён
Вадзяны млын (Каменнае Крывое)

**Вадзяны млын** — колішні прамысловы будынак у вёсцы Каменнае Крывое Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на рацэ Крывой, каля аўтамабільнай дарогі Талачын — Круглае.

## Гісторыя 
Узведзены з чырвонай цэглы ў другой палове ХІХ — пачатку XX стагоддзя. Млын належаў памешчыкам Гардзялкоўскім і функцыянаваў да пачатку Другой сусветнай вайны.

У 1990-х гадах будынак быў набыты і абсталяваны пад прыдарожную кавярню. Але неўзабаве ён згарэў, і аднаўляць яго ніхто не стаў.

Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 1288 ад 3 верасня 2008 года вадзяному млыну быў нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці рэгіянальнага значэння.

## Архітэктура 
Трохпавярховы прамавугольны ў плане будынак з двухсхільным дахам, да якога прымыкала аднапавярховае працоўнае памяшканне.

Масіўныя сцены прарэзаны невялікімі прамавугольнымі вокнамі. На першым паверсе знаходзілася турбіна, на другім — жорны, на трэцім — гаспадарчыя памяшканні.

## Літаратура 
* *Орловский, А.* Здесь была мельница / А. Орловский, С. Иванов // Наша Талачыншчына. — 2009. — 5 верас. — С. 4.
* Пяць прычын наведаць Талачынскі раён / падрыхт. Н. Чарнічэнка // Віцьбічы = Витьбичи. — 2019. — 16 февр. — С. 5-6.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вадзяныя млыны Беларусі
Катэгорыя:Каменнае Крывое
Катэгорыя:Славутасці Талачынскага раёна
Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Талачынскага раёна
Цагляны слуп (Ганчароўка)

**Цагляны слуп** — гістарычны помнік каля вёскі Ганчароўкі Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца каля дарогі Талачын — Круглае.

## Гісторыя 
Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) мяжа паміж Расіяй і Рэччу Паспалітай праходзіла па Друці. З 1773 года на мяжы былі расійскія мытні, якія існавалі да другога падзелу Рэчы Паспалітай у 1793 годзе.

З 1764 года ў Расійскай імперыі на дарогах усталёўвалі верставыя слупы па адзіным праекце, рэшткі некалькіх такіх слупоў захаваліся ў ваколіцах Ганчароўкі (гл. таксама Зялёная), на адлегласці кратнай вярсце адзін ад другога. Праз, па думку некаторых аўтараў, «манументальнасць» ганчароўскага слупа, узніклі версіі пра яго як «пагранічны» і «мытны», урэшце і спалучаная версія пра «вёрства-пагранічны».

У 2009 годзе пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь слупу быў нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці рэспубліканскага значэння.

Вышыня слупа — 2,4 м, шырыня — 1,5 м.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Кавалеўскі, С.* Верставы слуп / C. Кавалеўскі // Народнае слова. — 2009. — 24 кастр. — С. 8.
* *Кавалеўскі, С.* Пра што гаворыць вярста? / С. Кавалеўскі // Витебские вести. — 2016. — 15 сент. — С. 23.
* *Королев, М.* Ничто не ново под луной / М. Королев // Наша Талачыншчына. — 2017. — 4 лют. — С. 3.
* *Орловский, А.* Столб у дороги / А. Орловский, С. Иванов // Наша Талачыншчына. — 2009. — 5 верас. — С. 4.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Ганчароўка (Талачынскі раён)
Катэгорыя:Славутасці Талачынскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Талачынскага раёна
Вуліца Шышкіна (Мінск)

**Вуліца Шышкіна** — вуліца ў паўднёва-ўсходняй частцы Мінска. Названа ў гонар Івана Шышкіна, рускага мастака-пейзажыста.

## Характэрныя будынкі і збудаванні 
Нумарацыя дамоў — ад вуліцы Куляшова.

### Па няцотным баку 
### Па цотным баку 
* 22 — Дзіцячы сад № 394
* 24 — 4-я дзіцячая клінічная бальніца, 10-я дзіцячая паліклініка

## Спасылкі 
* Улица Шишкина 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Эміль Уладзіміравіч Лацяну

**Эміль Уладзіміравіч Лацяну** ( — ) — малдаўскі, савецкі і расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог. Народны артыст РСФСР (1980).

## Біяграфія 
У 1953—1955 гадах вучыўся на акцёрскім факультэце Школы-студыі МХАТ. У 1962 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт УДІКа (майстэрня Р. Рашаля і Ю. Генікі).

З 1973 года Лацяну працаваў на кінастудыі «Масфільм». Асаблівую папулярнасць яму прынеслі экранізацыя М. Горкага «Табар сыходзіць у неба», экранізацыя Чэхава «Мой ласкавы і пяшчотны звер» і фільм «Ганна Паўлава», прысвечаны жыццю вялікай расійскай балерыны.

У канцы 1980-х гадоў ён зноў вярнуўся на «Малдова-філм», працаваў на малдаўскім тэлебачанні, дзе экранізаваў паэму М. Эмінэску «Лучафэрул». У 1987—1992 гадах — прэзідэнт Саюза Кінематаграфістаў Малдовы. Выкладаў на курсах для акцёраў тэатра ў Кішынёўскім Інстытуце Мастацтваў.

У 1998 паставіў у МХАТ імя М. Горкага спектакль «Увесь ваш Антоша Чэхантэ» па творах Антона Паўлавіча Чэхава «Мядзведзь», «Вяселле». Аўтар некалькіх зборнікаў вершаў і апавяданняў, сцэнарыяў усіх сваіх фільмаў. Аўтар вершаў да фільма «Восьмы цуд свету» (1981).

Памёр 18 красавіка 2003 года ў Маскве на 67-м годзе жыцця. Пахаваны на Ваганькаўскіх могілках у Маскве.

Катэгорыя:Сцэнарысты Расіі
Катэгорыя:Сцэнарысты СССР
Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі
Катэгорыя:Кінарэжысёры СССР
Катэгорыя:Постаці Масфільма
Два байцы

**Два байцы** () — мастацкі фільм, зняты рэжысёрам Леанідам Лукавым у эвакуацыі падчас Вялікай Айчыннай вайны, у 1943 годзе. У 1963 годзе кінастудыяй імя М. Горкага зроблена «новая рэдакцыя» фільма. Зняты паводле аповесці Льва Славіна «Мае землякі», які распавядае пра франтавое сяброўства двух савецкіх байцоў у гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Сюжэт 
## У ролях 
* Марк Бернес — *Аркадзь Дзюбін*
* Барыс Андрэеў — *Саша Смірноў*
* Вера Шаршнёва — *Тася*
* Яніна Жэйма — *медсястра*
* Максім Штраўх — *прафесар*
* Іван Кузняцоў — *Галанін*
* Сцяпан Крылоў — *маёр Руды*
* Лаўрэнцій Масоха — *Акуліта*
* Андрэй Сава — *Артылерыст*

Катэгорыя:Фільмы СССР
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра Вялікую Айчынную вайну
Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў
Катэгорыя:Фільмы СССР 1943 года
Адукацыя ў Талачынскім раёне

Сетка ўстаноў адукацыі Талачынскага раёна прадстаўлена 29 установамі. З іх шэсць сярэдніх школ, адна базавая школа, чатыры вучэбна-педагагічныя комплексы «дзіцячы сад-базавая школа», 12 дашкольных устаноў, а таксама ўстановы спецыяльнай адукацыі і пазашкольнага навучання і выхавання: Цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі, раённы Цэнтр дзяцей і моладзі, сацыяльна-педагагічны Цэнтр.

У раёне дзейнічаюць установы для дзяцей з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця. Наладжана работа па ранняй псіхолага-педагагічнай карэкцыі.

ДУА «Талачынская дзіцячая школа мастацтваў» і ДУА «Коханаўская дзіцячая школа мастацтваў» далучаюць вучняў да выяўленчага мастацтва і дэкаратыўна-прыкладной творчасці.

## Агульная сярэдняя адукацыя 
* ДУА «Сярэдняя школа № 1 г. Талачына»;
* ДУА «Сярэдняя школа № 2 г. Талачына»;
* ДУА «Сярэдняя школа № 3 г. Талачына»;
* ДУА «Аболецкая дзіцячы сад-базавая школа»;
* ДУА «Азярэцкая дзіцячы сад-базавая школа»;
* ДУА «Кастрычніцкая базавая школа»;
* ДУА «Жукнеўская дзіцячы сад-базавая школа»;
* ДУА «Забалацкая сярэдняя школа»;
* ДУА «Коханаўская сярэдняя школа імя І. П. Кожара»;
* ДУА «Славенская сярэдняя школа імя П. А. Галецкага»;
* ДУА «Усвіжбукская дзіцячы сад-базавая школа».

## Дашкольная адукацыя 
* ДУА «Яслі-сад № 1 г. Талачына»;
* ДУА «Яслі-сад № 2 г. Талачына»;
* ДУА «Яслі-сад № 3 г. Талачына»;
* ДУА «Варанцэвіцкі дзіцячы сад»;
* ДУА «Гаршчэўшчынскі дзіцячы сад»;
* ДУА «Дзімітраўскі дзіцячы сад»;
* ДУА «Коханаўскі яслі-сад № 1»;
* ДУА «Коханаўскі яслі-сад № 2»;
* ДУА «Раіцкі дзіцячы сад»;
* ДУА «Серкавіцкі дзіцячы сад»;
* ДУА «Славенскі яслі-сад»;
* ДУА «Слаўнаўскі дзіцячы сад».

## Пазашкольная адукацыя 
* ДУДА «Талачынскі раённы Цэнтр дзяцей і моладзі».

## Сацыяльна-педагагічныя ўстановы 
* ДУА «Талачынскі сацыяльна-педагагічны Цэнтр».

## Спецыяльная адукацыя 
* ДУА «Талачынскі Цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі».

## Прафесійна-тэхнічная адукацыя 
* УА «Коханаўскі дзяржаўны прафесіянальны ліцэй сельскагаспадарчай вытворчасці»

## Літаратура 
* Лічбы і факты // Наша Талачыншчына. — 2002. — 31 жн. — С. 2.
* Набыткі і праблемы школьнай рэформы // Сцяг Ільіча (Талачын). — 1999. — 21 жн. — С. 2.
* Система образования — одна из важнейших составляющих района // Наша Талачыншчына. — 2019. — 29 чэрв. — С. 2.
* Шафранская, О. Г. Добро пожаловать в страну знаний / О. Г. Шафранская; беседовала Е. Середа // Наша Талачыншчына. — 2017. — 30 жн. — С. 1.

## Спасылкі 
* Сайт Талачынскага раённага выканаўчага камітэта 

Катэгорыя:Талачынскі раён
Талачынскі раён
Талачынская цэнтральная раённая бальніца

**УАЗ «Талачынская цэнтральная раённая бальніца»** — комплекс лячэбна-прафілактычных устаноў Талачынскага раёна. Будынак ЦРБ знаходзіцца ў Талачыне.

## Гісторыя 
У 2015 годзе было адрамантавана інфекцыйнае аддзяленне. У 2017 годзе былі выдзелены сродкі на абнаўленне і пераабсталяванне аддзялення жаночай кансультацыі. У 2018 годзе было закуплена абсталяванне для лячэння анкалагічных захворванняў і абсталяванне функцыянальнай дыягностыкі.

З 2018 года Талачынская ЦРБ уключана ў рэспубліканскую праграму энергазберажэння. Дзякуючы рэалізацыі ініцыятывы «Свет без межаў», у Талачынскай ЦРБ было закуплена сучаснае абсталяванне для рэабілітацыі насельніцтва, аснашчэння гульнёвага пакоя ў дзіцячым аддзяленні і залы лячэбнай фізкультуры. На базе дзіцячага аддзялення з’явіўся рэабілітацыйны цэнтр.

## Спіс лекава-прафілактычных устаноў 
У склад установы аховы здароўя «Талачынская ЦРБ» уваходзяць:
* Талачынская цэнтральная раённая бальніца на 147 ложкаў з паліклінікай (375 наведванняў у змену), дзённым стацыянарам на 20 бальнічных ложкаў, аддзяленнем хуткай і неадкладнай медыцынскай дапамогі;
* Коханаўская раённая бальніца на 85 ложкаў з паліклінікай (300 наведванняў у змену), дзённым стацыянарам на 15 ложкаў, аддзяленнем хуткай і неадкладнай медыцынскай дапамогі;
* Сельскія ўрачэбныя амбулаторыі (у вёсках Абольцы, Валосава, Варанцэвічы, Серкавіцы, Слаўнае) на 125 наведванняў у змену, дзённымі стацыянарамі на 12 ложкаў;
* Фельчарска-акушэрскія пункты (аг. Друцк, вёскі Азерцы, Галошава, Гаршчэўшчына, Жукнева, Заднева, Зялёная, Маціёва, Мяшкова, Навінка, Нізкі Гарадзец, Плоскае, Райцы, Рамашкава, Славені, п. Усвіж-Бук).

## Структура Талачынскай ЦРБ 
* аддзяленне медыцынскай рэабілітацыі;
* аддзяленне хуткай і неадкладнай медыцынскай дапамогі;
* дзіцячае аддзяленне;
* інфекцыйнае аддзяленне;
* радзільнае аддзяленне;
* рэанімацыйнае аддзяленне;
* тэрапеўтычнае аддзяленне;
* хірургічнае аддзяленне.

## Спасылкі 
* Сайт Талачынскай цэнтральнай раённай бальніцы 

Катэгорыя:Талачын
Катэгорыя:Талачынскі раён
Катэгорыя:Бальніцы Беларусі
Атагай

**Атагай** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Ніжняудзінскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Размешчаны на правым беразе ракі Уды. За 35 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі Ніжняудзінск.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Іркуцкай вобласці
Храбтовая

**Храбтовая** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Ніжнеілімскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Храбтоўскага муніцыпальнага ўтварэння.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Іркуцкай вобласці
Эхірыт-Булагацкі раён

**Эхірыт-Булагацкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Іркуцкай вобласці Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак Усць-Ардынскі.

Катэгорыя:Раёны Іркуцкай вобласці