open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гурбангулы Бердымухамедаў

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя                  = Гурбангулы Бердымухамедаў
| арыгінал імя       = 
| партрэт= Gurbanguly Berdimuhamedov in July 2025 (cropped).jpg 
| тытул=Прэзідэнт Туркменістана
| парадак=2
| сцяг = Flag of the President of Turkmenistan.svg
| дата нараджэння= 
| месца нараджэння=
| папярэднік=Сапармурат Атаевіч Ніязаў
| перыядпачатак= 14 лютага 2007
| перыядканец = 19 сакавіка 2022
| пераемнік = Сердар Гурбангулыевіч Бердымухамедаў
| тытул_2              = в.а. прэзідэнта Туркменістана
| сцяг_2               = Flag of Turkmenistan.svg
| перыядпачатак_2       = 21 снежня 2006
| перыядканец_2        = 14 лютага 2007
| папярэднік_2     = Сапармурат Атаевіч Ніязаў
| пераемнік_2           = ён сам як Прэзідэнт Туркменістана
| партыя=Дэмакратычная партыя Туркменістана
| адукацыя=
| навуковая ступень=доктар медыцынскіх навук
| прафесія=урач-стаматолаг
| нацыянальнасць=туркмен
| веравызнанне=іслам суніцкага толку
| узнагароды =
{

-

}
|Commons = Gurbanguly Berdimuhammedow
}}
**Гурбангулы Мяліккуліевіч Бердымухамедаў** (; 29 чэрвеня 1957 г., Бабарап, Геак-Цепінскі раён, Ашгабадская вобласць, Туркменская ССР, СССР) — туркменскі дзяржаўны дзеяч, з 2007 па 2022 гады — Прэзідэнт Туркменістана. Генерал арміі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 чэрвеня 1957 года ў сяле Бабарап Геак-Цепінскага раёна Ашгабадскай вобласці Туркменскай ССР.

У 1979 годзе скончыў стаматалагічны факультэт Туркменскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута, затым аспірантуру. Доктар медыцынскіх навук, прафесар па спецыяльнасці «Сацыяльная гігіена і арганізацыя аховы здароўя». Працоўную дзейнасць пачаў у 1980 годзе ўрачом-стаматолагам. У 1990—1995 гг. — асістэнт кафедры тэрапеўтычнай стаматалогіі, дацэнт, дэкан стаматалагічнага факультэта Туркменскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута. У 1995—1997 гг. — дырэктар стаматалагічнага цэнтра Міністэрства аховы здароўя і медыцынскай прамысловасці Туркменістана.

З 1997 года — Міністр аховы здароўя і медыцынскай прамысловасці Туркменістана. З 2001 года — намеснік Старшыні кабінета міністраў Туркменістана. У лістападзе 2006 года прадстаўляў Туркменістан на саміце СНД у Мінску.

У 2007—2022 гадах — Прэзідэнт Туркменістана. Прыйшоў да ўлады пасля смерці Сапармурата Ніязава. Затым яшчэ двойчы перамагаў на прэзідэнцкіх выбарах. У 2021 годзе прызначыў сына Сердара віцэ-прэм’ерам і на шэраг іншых ключавых пазіцый ва ўрадзе. У 2022 годзе ініцыяваў нечарговыя прэзідэнцкія выбары.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Туркменістана
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Міхай Гімпу

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя   = Міхай Гімпу
| арыгінальнае імя = 
| партрэт          = Mihai Ghimpu Imagine.jpg
| шырыня партрэта  = 
| подпіс           = 
| тытул            = В. а. Прэзідэнта Малдовы
| парадак          = 
| сцяг             = Flag of the President of Moldova.svg
| сцяг2            = Flag of Moldova.svg
| аўтограф         = 
| перыядпачатак    = 11 верасня 2009
| перыядканец      = 28 снежня 2010
| папярэднік       = Уладзімір Варонін
| пераемнік        = Улад Філат (в. а.)
| тытул_2          = Старшыня Парламента Малдовы
| сцяг_2           = Flag of the President of the Parliament of Moldova.svg
| сцяг2_2          = Flag of Moldova.svg
| парадак_2        = 8
| перыядпачатак_2  = 28 жніўня 2009
| перыядканец_2    = 29 верасня 2010
| папярэднік_2     = Уладзімір Варонін
| пераемнік_2      = Мар'ян Лупу
| тытул_3          = Старшыня Муніцыпальнага савета Кішынёва
| сцяг_3           = Flag of Chișinău.svg
| парадак_3        = 
| перыядпачатак_3  = 11 лістапада 2007
| перыядканец_3    = чэрвень 2008
| папярэднік_3     = 
| пераемнік_3      = 
| адукацыя         = 
| прафесія         = Юрыст
| дата нараджэння  = 
| месца нараджэння = 
| веравызнанне     = Хрысціянства (праваслаўе)
| дата смерці      = 
| месца смерці     = 
| пахаваны         = 
| партыя           = Ліберальная партыя
| жонка            = 
| дзеці            = 
| узнагароды       = { style="background:transparent"
 
}
}}
**Міха́й Гі́мпу** (; , Калоніца, МССР, СССР) — малдаўскі палітычны дзеяч, лідар Ліберальнай партыі Малдовы. Займаў пасаду старшыні Парламента Малдовы, з верасня 2009 па снежань 2010 выконваў абавязкі прэзідэнта Малдовы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 лістапада 1951 года ў сяле Калоніца Кішынёўскага раёна Малдаўскай ССР. Скончыў Кішынёўскі дзяржаўны ўніверсітэт з прысваеннем кваліфікацыі «Юрыст», працаваў адвакатам і шэфам адвакацкага бюро «Крэда». У 1978—1990 гадах працаваў юрыстам, узначальваў юрыдычныя аддзелы розных прадпрыемстваў, а таксама з’яўляўся суддзёй аднаго з адміністрацыйных сектараў Кішынёва.

У канцы 1980-х гадоў стаў адным з заснавальнікаў Народнага фронту Малдовы (НФМ). У 1990 годзе быў абраны ў парламент і ўвайшоў у фракцыю Народнага фронту. Пакінуў арганізацыю ў 1993 годзе. У 1994 годзе быў абраны членам малдаўскага парламента ад Блока сялян і інтэлігенцыі. У 1997 годзе Гімпу ўзначаліў створаную ў 1993 годзе Партыю рэформ (у красавіку 2005 года партыя змяніла сваю назву і пачала называцца Ліберальнай партыяй Малдовы). З 2007 па 2008 год з’яўляўся старшынёй муніцыпальнага савета Кішынёва.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Малдовы
Уладзімір Варонін

**Уладзімір Варонін** (нар. , Каржова, МССР, СССР) — малдаўскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, трэці прэзідэнт Малдовы. Двойчы абіраўся парламентам краіны на гэты пост — у 2001 і 2005 гадах. Лідар Партыі камуністаў Рэспублікі Малдова.

## Адукацыя і працоўная дзейнасць 
У 1961 годзе скончыў Кішынёўскі кааператыўны тэхнікум. Працоўную дзейнасць пачаў у тым жа годзе з пасады загадчыка хлебапякарняй ў Крыўлянах. З 1966 да 1971 гг. працаваў дырэктарам Дубасарскага хлебазавода. У 1971 годзе скончыў Усесаюзны інстытут харчовай прамысловасці, пасля працаваў у органах дзяржаўнага кіравання: у Дубасарскім і Унгенскім райвыканкамах, ва Унгенскім гарвыканкаме.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Малдове
Іслам Карымаў

**Іслам Абдуганіевіч Карымаў** (; ,  —  ) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Узбекістана, Першы сакратар ЦК Камуністычнай партыі Узбекістана (1989—1991), Старшыня Савета Міністраў Узбекскай ССР (1990—1991), Прэзідэнт Узбекістана (1990—2016).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 студзеня 1938 года ў Самаркандзе ў сям’і служачых. У 1955 годзе скончыў школу. Скончыў Сярэднеазіяцкі політэхнічны інстытут (цяпер — Ташкенцкі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт) па спецыяльнасці «Інжынер-механік». Кандыдат эканамічных навук. Працоўную дзейнасць пачаў у 1960 годзе спачатку памочнікам майстра, затым майстрам і тэхнолагам на заводзе «Ташсельмаш». З 1961 года — інжынер, затым вядучы інжынер-канструктар на авіяцыйным аб’яднанні імя В. П. Чкалава. Быў міністрам фінансаў, старшынёй Дзяржплану, першым сакратаром ЦК КПУ. 24 сакавіка 1990 года на сесіі Вярхоўнага Савета УзССР выбраны Прэзідэнтам рэспублікі. Згодна з артыкулам 89 Канстытуцыі адначасова з’яўляецца старшынёй Кабінета Міністраў. 18 лістапада 1991 года VIII сесія Вярхоўнага Савета прыняла закон аб выбарах Прэзідэнта.

## Прэзідэнт Узбекістана 
24 сакавіка 1990 года на сесіі Вярхоўнага Савета Узбекскай ССР Карымаў быў выбраны Прэзідэнтам рэспублікі. Згодна з артыкулам 89 Канстытуцыі прэзідэнт забяспечвае ўзгодненае ўзаемадзеянне ўсіх галін улады. З 13 лістапада таго ж года як прэзідэнт узначальваў Кабінет Міністраў Узбекскай ССР.

У сакавіку 1991 года перад рэферэндумам аб захаванні СССР, агітаваў насельніцтва Узбекістана прагаласаваць за тое, каб застацца ў складзе Савецкага Саюза. Рэспубліка дала 93,7 % галасоў «за» пры яўцы ў 95,4 %. Аднак 31 жніўня таго ж года, праз 10 дзён пасля правалу выступу ДКНС, Карымаў стаў адным з сярэднеазіяцкіх лідараў, які абвясціў аб незалежнасці сваёй рэспублікі. Асабліва моцным ён быў у раёне Ферганскай даліны, дзе ісламская апазіцыя захоплівала цэлыя раёны пад свой кантроль. Прэзідэнту Карымаву даводзілася асабіста лятаць у Наманган, каб дамаўляцца з паўсталымі ісламістамі. Аднак ужо да сярэдзіны 1990-х большасць ісламісцкіх рухаў першай хвалі было ліквідавана. Па сцвярджэнні некаторых аналітыкаў, Карымаў спрыяў прасоўванні малавядомага на той момант палітыка Эмамалі Рахманава на пасаду старшыні Вярхоўнага Савета Таджыкістана, а потым і на пасаду прэзідэнта краіны.

9 студзеня 2000 году на практычна на безальтэрнатыўных выбарах выбраны прэзідэнтам на другі тэрмін. Гады кіравання Іслама Карымава ва Узбекістане наступны прэзідэнт краіны назваў «часам страху», калі сярод законадаўцаў заахвочвалася маўчанне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кандыдаты эканамічных навук
Катэгорыя:Прэзідэнты Узбекістана
Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Ху Цзіньтаа

**Ху Цзіньтаа** (; нар. 21 снежня 1942, павет Тайчжоу, правінцыя Цзянсу, Кітай) — дзяржаўны дзеяч КНР, Старшыня КНР (2003—2013), генеральны сакратар ЦК КПК (2002—2012).

## Біяграфія 
Па нацыянальнасці хань.

Скончыў Пекінскі політэхнічны ўніверсітэт Цынхуа (1965) і займаўся ў ім навукова-даследчай працай. У час «культурнай рэвалюцыі» сасланы (1968) на «перавыхаванне працай» чорнарабочым у правінцыю Ганьсу. 3 1969 года на тэхнічнай, партыйнай і грамадскай (з моладдзю) рабоце ў будаўніцтве.

3 1982 года — старшыня Усекітайскага саюза моладзі, з 1984 года — першы сакратар сакратарыята яго ЦК. 3 1985 года — сакратар камітэтаў Камуністычнай партыі Кітая (КПК) правінцыі Гуйчжоу і Тыбецкага аўтаномнага раёна (1988—1992). 3 1992 года — член Пастаяннага камітэта Палітбюро ЦК КПК і Сакратарыята ЦК КПК. Адначасова дырэктар Партшколы ЦК КПК, намеснік старшыні Кітайскай Народнай Рэспублікі, з 1999 — першы намеснік старшыні Цэнтральнага ваеннага савета КНР.

Генеральны сакратар ЦК КПК з лістапада 2002 года па 15 лістапада 2012 года. Старшыня КНР з сакавіка 2003 года па 14 сакавіка 2013 года. Старшыня Цэнтральнага ваеннага савета ЦК КПК з верасня 2004 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Генеральныя сакратары ЦК КПК
Катэгорыя:Старшыні КНР
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Аскар Акаеў

**Аскар Акаевіч Акаеў** (нар.  г., Кызыл-Байрак, Кіргізская ССР, СССР) — кыргызскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, навуковец. З 1990 года па 2005 год — прэзідэнт Кыргызскай Рэспублікі (да 1991 года — Кіргізскай ССР). Замежны член Расійскай акадэміі навук, правадзейны член Нью-Ёркскай акадэміі навук.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 лістапада 1944 года ў сяле Кызыл-Байрак Кемінскага раёна Кіргізскай ССР у сям'і калгасніка Акая Такоева. У 1961 годзе скончыў сярэднюю школу з залатым медалём. У 1968 годзе скончыў з адзнакай Ленінградскі інстытут дакладнай механікі і оптыкі і паступіў у аспірантуру. У 1980 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ў Маскоўскім інжынерна-фізічным інстытуце. 27 кастрычніка 1990 абраны прэзідэнтам Кіргізскай ССР.

Кастрычнік 1991 года (на выбарах) і студзень 1994 (на рэферэндуме) — пацверджаны прэзідэнцкія паўнамоцтвы.

24 снежня 1995 года — пераабраны прэзідэнтам на другі тэрмін. Яго падтрымалі больш за 70 адсоткаў галасавалі на выбарах.

24 сакавіка 2005 года — у выніку дзяржаўнага перавароту быў скінуты.

5 красавіка 2005 — склаў з сябе паўнамоцтвы прэзідэнта.

## Літаратура 
*
Роза Атунбаева

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя        = Роза Ісакаўна Атунбаева
| арыгінал імя   = 
| выява            = Roza Otunbayeva - World Economic Forum on Europe 2011.jpg
| шырыня    = 300
| апісанне выявы            =

| дата нараджэння  = 
| месца нараджэння =
| дата смерці =
| месца смерці =
| партыя = беспартыйная
| адукацыя = 
| навуковая ступень = 
| дзеці= **сын:** Атай **дачка:** Карачач
| бацька = Ісак Атунбаеў
| маці=Салійка Даніярава
| аўтограф =
| узнагароды = 
{

}
}}
**Роза Ісакаўна Атунбаева** (нар. , Фрунзэ, Кіргізская ССР) — кыргызскі палітык і дыпламат, лідар парламенцкай фракцыі Сацыял-дэмакратычнай партыі Кыргызстана. У выніку падзей 7 красавіка 2010 г. зрабілася кіраўніком Часовага ўрада Кыргызстана. 19 мая 2010 года спецыяльным дэкрэтам Часовага ўрада Кыргызстана абвешчана Прэзідэнтам Кыргызстана пераходнага перыяду. Паводле дадзенага дэкрэту тэрмін паўнамоцтваў Прэзідэнта пераходнага перыяду усталяваны да 31 снежня 2011 года. Па выніках рэферэндуму, праведзенага 27 чэрвеня 2010 г., выбрана Прэзідэнтам і прыведзена да прысягі 3 ліпеня 2010 года.

Катэгорыя:Паслы Кыргызстана ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Паслы Кыргызстана ў Ірландыі
Катэгорыя:Паслы Кыргызстана ў ЗША
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Кыргызстана
Катэгорыя:Выпускнікі філасофскага факультэта МДУ
Катэгорыя:Дэпутаты Жагорку Кенеша
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Кыргызстана
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў
Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты
Катэгорыя:Паслы СССР у Малайзіі
Катэгорыя:Паслы СССР у Брунеі
Сартай

**Сартай** — возера ў Літве.

Адно з значных азёр краіны. Возера знаходзіцца на паўночным усходзе Літвы. Плошча возера складае 13,32 км². Даўжыня 14,8 км. Найбольшыя глыбіні размешчаны ў цэнтры возера, сярэдняя глыбіня 5,7 м. Берагі большай часткай пясчаныя. Ёсць шэсць астравоў на возеры.

Праз возера працякае рака Швянтойі.

Катэгорыя:Басейн Віліі
Катэгорыя:Азёры Літвы
Кірсан Мікалаевіч Ілюмжынаў

{{Дзяржаўны дзеяч
|імя          = Кірсан Ілюмжынаў
|арыгінал імя     = Үлүмҗин Кирсан
|выява              = Kirsan Ilyumzhinov 2010 Moscow.jpg
|шырыня               = 250px
|апісанне выявы              = 
|тытул                = Кіраўнік Рэспублікі Калмыкія
|парадак              = 1
|сцяг2                = Coat of Arms of Kalmykia.svg
|сцяг                 = Flag of Kalmykia.svg
|перыядпачатак         = 24 кастрычніка 2005
|перыядканец          = 24 кастрычніка 2010
|папярэднік       = Пасада заснавана
|пераемнік             = Аляксей Маратавіч Арлоў
|тытул_2              = Прэзідэнт Рэспублікі Калмыкія
|парадак_2            = 1
|сцяг2_2              = Coat of Arms of Kalmykia.svg
|сцяг_2               = Flag of Kalmykia.svg
|перыядпачатак_2       = 11 красавіка 1993
|перыядканец_2        = 24 кастрычніка 2005
|папярэднік_2     = Пасада заснавана
|пераемнік_2           = Пасада адменена
|тытул_3              = Прэзідэнт ФІДЭ
|парадак_3            = 6
|сцяг2_3              = 
|сцяг_3               = 
|перыядпачатак_3       = лістапада 1995
|перыядканец_3        = 
|папярэднік_3     = Фларэнсіа Кампаманес
|пераемнік_3           = 
|адукацыя          =
|прафесія            = спецыяліст па Японіі
|партыя               = 1) КПСС (1983—1991)2) Адзіная Расія (з 2004)
|дата нараджэння        = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці =
|месца смерці =
|у шлюбе = Данара Давашкіна
|дзеці = **сын:** Давід
|пахаваны =
|веравызнанне = будызм
|бацька = Мікалай Даржынавіч Ілюмжынаў
|маці = Рыма Аляксееўна Ілюмжынава
|узнагароды =
{ style="background:transparent"
   
}
{
  
}
Замежныя ўзнагароды:
{

}
|вікісховішча = Kirsan Ilyumzhinov
}}

**Кірсан Мікалаевіч Ілюмжынаў** (нар. 5 красавіка 1962, Эліста) — расійскі дзяржаўны дзеяч, першы Прэзідэнт Рэспублікі Калмыкія (1993—2005), першы Кіраўнік Рэспублікі Калмыкія (з 2005 па 2010). Прэзідэнт Міжнароднай шахматнай федэрацыі (ФІДЭ).

Катэгорыя:Народныя дэпутаты Расіі
Катэгорыя:Кіраўнікі рэгіёнаў Расіі
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Федэрацыі Расіі (1993—1995)
Катэгорыя:Шахматныя функцыянеры
Катэгорыя:Выпускнікі МДІМА
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Члены «Адзінай Расіі»
Катэгорыя:Члены Савета Федэрацыі Расіі (1996—2000)
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Урада РФ у галіне навукі і тэхнікі
Катэгорыя:Ганаровыя члены РАМ
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Расіі
Асвяя

**Асвяя** ( альбо возера **Дубінгяй**, ) — возера, якое знаходзіцца на паўночным усходзе Літвы ў Малетайскім, Швянчоніскім і Віленскім раёнах.

Самае працяглае возера Літвы — 29,7 км з усімі адгалінаваннямі. Даўжыня ад паўночна-заходняга ўзбярэжжа да паўднёва-ўсходняга берага роўная 21,9 км. Трэцяе па глыбіні ў Літве — 50,2 м. Берагавая лінія звілістая, даўжыня 72,5 км. Берагі высокія, пясчаныя, зарослыя хвоямі. 6 астравоў плошчай 4,4 гектары.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азёры Літвы
Катэгорыя:Малетайскі раён
Катэгорыя:Швянчоніскі раён
Катэгорыя:Віленскі раён
Азёры Літвы

**Азёры Літвы**. На тэрыторыі Літвы знаходзяцца 2830 азёр, плошча якіх не больш 0,5 гектараў. Агульная іх плошча 880 км². Маленькіх азёр на дадзены момант каля 1600. Усе азёры займаюць каля 1,37 % усёй плошчы тэрыторыі Літвы. Таксама ў Літве знаходзіцца 340 штучных вадаёмаў, плошча паверхні якіх больш за 5 гектараў. З плошчай паверхні ад 0,05 да 0,5 гектараў — каля 3150 азёр, агульная плошча 530 гектараў.

## Самыя глыбокія азёры Літвы 
* Возера Таўрагнас — 60,5 м
* Возера Малкестайціс — 57 м
* Возера Асвея — 50,2 м
* Возера Галстас — 50,1 м
* Возера Вішціціс — 50 м
* Возера Платэлай — 46 м
* Возера Гавіс — 46 м
Плантагенеты

thumb|Герб Плантагенетаў
**Плантагенеты** () — каралеўская дынастыя французскага паходжання, адно з адгалінаванняў дома Гатынэ-Анжу, асноўныя ўладанні якой (графства Анжу) першапачаткова знаходзіліся ў Францыі, але пазней значна пашырыліся. У выніку Плантагенеты аказаліся кіраўнікамі Англіі (1154—1485), Нармандыі (1144—1204, 1346—1360 і 1415—1450), а таксама Гасконіі і Гіеніі (1153—1453). Аднак, у ходзе канфліктаў з французскімі каралямі Плантагенеты былі вымушаныя саступіць само графства Анжу Францыі ў 1206 г.

Імя «Плантагенет» паходзіць ад жаўтазелю (*planta genista*), кветкі, якая была эмблемай Жафруа V, графа Анжуйскага. Дзякуючы ўдачнаму шлюбу з Матыльдай, дачкой Генрыха I, караля Англіі, Жафруа атрымаў шанец атрымаць у спадчыну англійскую карону. Сын Жафруа і Матыльды Генрых II стаў першым каралём Англіі (1154—1189) і родапачынальнікам дынастыі.

Апошнім каралём у прамой лініі быў Рычард II. Ланкастэры і Ёркі, якія ўладарылі пасля яго, былі прадстаўнікамі бакавых адгалінаванняў дома Плантагенетаў, якія ішлі ад малодшых сыноў караля Эдуарда III.

## Вядомыя прадстаўнікі рода 
; Каралі Англіі
* Генрых II (1154—1189)
* Рычард I Львінае Сэрца (1189—1199), сын папярэдняга
* Іаан Беззямельны (1199—1216), брат папярэдняга
* Генрых III (1216—1272), сын папярэдняга
* Эдуард I (1272—1307), сын папярэдняга
* Эдуард II (1307—1327), сын папярэдняга
* Эдуард III (1327—1377), сын папярэдняга
* Рычард II (1377—1399), унук папярэдняга, сын Эдуарда Чорнага прынца

## Спасылкі 

Катэгорыя:Гісторыя Англіі
Мяцяліс

**Мяцяліс** () — возера ў Літве.

Адно з значных азёр краіны. Возера знаходзіцца на паўднёвым захадзе Літвы. Плошча складае 12,92 км². Даўжыня 6,8 км арыентавана возера з паўночнага захаду — паўднёвы ўсход, да 2,7 км шырынёй. Найбольшыя глыбіні размешчаны ў цэнтры возера, сярэдняя глыбіня 6,76 м. Берагі большай часткай пясчаныя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азёры Літвы
Таўрагнас

**Таўрагнас** () — возера ў Літве.

Адно са значных азёр краіны. Возера размешчана на паўночным усходзе Літвы ў Аўкштайцкім нацыянальным парку. Плошча возера складае 5 км². Даўжыня 9,5 км, сярэдняя шырыня 0,54 км. Плошча вадазбору 74 км². Найбольшыя глыбіні размешчаны на захадзе возера, сярэдняя глыбіня 18,4 м.

Таўрагнас самае глыбокае возера Літвы.

Катэгорыя:Азёры Літвы
Луодзіс

**Луодзіс** () — возера ў Зарасайскім  раёне Літвы. Плошча 13,02 км². Сярэдняя глыбіня 6,07 м. Максімальная глыбіня 18,04 м. Даўжыня берагавой лініі 28,02 км. Маецца 2 вострава.

Катэгорыя:Басейн Віліі
Катэгорыя:Азёры Літвы
Тоамас Хендрык Ільвес

**То́амас Хе́ндрык І́львес** (, 26 снежня 1953, Стакгольм, Швецыя) — палітык, дыпламат, журналіст, былы член Еўрапейскага парламента, былы кіраўнік Сацыял-дэмакратычнай партыі Эстоніі, У 2006—2016 гадах быў прэзідэнтам Эстоніі.

## Біяграфія 
Тоамас Хендрык Ільвес нарадзіўся 26 снежня 1953 года ў сталіцы Швецыі Стакгольме.

Пазней сям’я эмігравала ў ЗША, дзе прайшлі дзіцячыя і юнацкія гады будучага прэзідэнта Эстоніі. У 1972 годзе скончыў сярэднюю школу ў Лявоніі, Нью-Джэрсі. У 1976 годзе скончыў Калумбійскі ўніверсітэт, атрымаў ступень бакалаўра псіхалогіі, а ў 1978 годзе — Пенсільванскі ўніверсітэт (магістр псіхалогіі).

## Ордэны і ўзнагароды 
* Ордэн Заслуг 1 класа (, 1999)
* Вялікі крыж ордэна Пашаны (, 1999)
* Вялікі афіцэр ордэна Ганаровага легіёна (, 2001)
* Ордэн Дзяржаўнага герба III класа (, 2004)
* Ордэн Трох зорак (, 2004)
* Ланцуг ордэны Крыжа зямлі Марыі (, 2006)
* Рыцар Вялікага Крыжа Ордэн Лазні (, 2006)
* Ордэн Белай ружы (, 2007)
* Вялікая стужка ордэна Хрызантэмы (, 2007)
* Ордэн Залатога руна (, 2007)
* Ланцуг ордэна Ізабелы Каталічкі (, 2007)
* Ланцуг ордэны Герба Эстонскай Рэспублікі (2008)
* Ланцуг ордэна Вітаўтаса Вялікага (, 25 красавіка 2008 года)
* Вялікі крыж ордэна Нідэрландскага льва (, 2008)
* Вялікі крыж ордэна Леапольда I (, 2008)
* Ланцуг ордэна Трох зорак (, 2009)
* Вялікі крыж ордэна Заслуг (, 2009)
* Ордэн Перамогі імя Святога Георгія (, 2010)
* Вялікі крыж ордэна Сокала (, 10 чэрвеня 2010)
* Ордэн Достык 1 ступені (, 2011)

## Зноскі 
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Эстоніі
Катэгорыя:Прэзідэнты Эстоніі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Эстоніі
Катэгорыя:Паслы Эстоніі ў ЗША
Катэгорыя:Паслы Эстоніі ў Канадзе
Катэгорыя:Паслы Эстоніі ў Мексіцы
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Пенсільванскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Палітыкі Эстоніі
Вісагінас (возера)

**Вісагінас** () — возера ва ўсходняй Літве, знаходзіцца на поўдзень ад аднайменнага горада. Плошча 2,2 км². Сярэдняя глыбіня 2,9 м.

Катэгорыя:Азёры Літвы
Хасэ Луіс Радрыгес Сапатэра

**Хасе Луі́с Радры́гес Сапатэ́ра** альбо скарочана **Хасе Луі́с Сапатэ́ра** (ісп.: *José Luis Rodríguez Zapatero*) (нарадзіўся 4 жніўня 1960) — іспанскі палітык, прэм'ер-міністр Іспаніі, Генеральны Сакратар кіруючай Іспанскай сацыялістычнай рабочай партыі.

## Біяграфія 
Катэгорыя:Старшыні ўрада Іспаніі
Катэгорыя:Палітыкі Іспаніі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены ІСРП
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Валдыс Затлэрс

**Ва́лдыс За́тлэрс** (*Valdis Zatlers*) — урач-траўматолаг, сёмы прэзідэнт Латвіі (абавязкі якога выконвае з 8 ліпеня 2007 года).

Нарадзіўся 22 сакавіка 1955 г. у Рызе. У 1979 годзе закончыў Рыжскі медыцынскі інстытут (сёння — Латвійская медыцынская акадэмія). Працаваў траўматолагам-артапедам у рыжскай бальніцы  №2, у якой з 1985 года ўзначальваў аддзяленне траўматалогіі. З 1994 года Затлэрс перайшоў на месца дырэктара ў бальніцу траўматалогіі і артапедыі, дзе і працаваў да свайго абрання на пасаду прэзідэнта Рэспублікі.

Затлэрс - заснавальнік Латвійскай асацыяцыі артраскапіі (быў таксама яе прэзідэнтам), займаў пасаду віцэ-прэзідэнта і прэзідэнта (з 2003) Латвійскай асацыяцыі траўматалогіі і артапедыі. У красавіку 2007 года Затлэрс быў узнагароджаны Ордэнам Трох Зорак IV ступені.

На пасаду прэзідэнта Латвіі быў намінаваны 22 мая 2007 года кіруючай парламенцкай кааліцыяй у якасці незалежнага кандыдата. У выбарах, якія адбыліся 31 мая, Затлэрс перамог з колькасцю 58 галасоў «за» і 40 «супраць».

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Прэзідэнта Латвіі

Катэгорыя:Дэпутаты Адзінаццатага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Прэзідэнты Латвіі
Катэгорыя:Медыкі Латвіі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Гейдара Аліева
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Латвіі
Катэгорыя:Ліквідатары Чарнобыльскай аварыі
Катэгорыя:Траўматолагі
Катэгорыя:Артапеды
Звіяд Гамсахурдыя

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя = Звіяд Канстанцінавіч Гамсахурдыя
| выява = Zviad Gamsakhurdia, Tbilisi, 1988.jpg
| апісанне выявы = Звіяд Гамсахурдыя ў 1988 годзе
| пасада = Прэзідэнт Грузіі
| парадак = 1
| сцяг = Flag of Georgia (1990-2004).svg
| сцяг2 = Coat of arms of the Democratic Republic of Georgia.svg
| перыядпачатак = 14 красавіка 1990
| перыядканец = 6 студзеня 1992
| папярэднік = Пасада заснавана
| пераемнік = Пасада ліквідавана; Ваенны Савет як часовы калектыўны кіраўнік дзяржавы; Эдуард Шэварднадзэ як Кіраўнік дзяржавы
| пасада_2 = Старшыня Вярхоўнага Савета Грузіі
| парадак_2 = 1
| сцяг_2 = Flag of Georgia (1990-2004).svg
| перыядпачатак_2 = 15 лістапада 1990
| перыядканец_2 = 14 красавіка 1991
| папярэднік_2 = Пасада заснавана; Гіві Гумбарыдзэ як Старшыня Прзідыўма Вярхоўнага Савета Грузінскай СССР 
| пераемнік_2 = Акакій Асатіані
| пасада_3 = Старшыня Вярхоўнага Савета Грузінскай СССР
| парадак_3 = 10
| сцяг_3 = Flag of Georgian SSR.svg
| сцяг2_3 = Emblem of the Georgian SSR.svg
| перыядпачатак_3 = 14 лістапада 1990
| перыядканец_3 = 15 лістапада 1990
| папярэднік_3 = Іраклій Абашыдзэ
| пераемнік_3 = Пасада ліквідавана
| пахаваны = **1.** вёска Джыхашкары, Грузія (студзень 1994),**2.** Грозны, Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя (24 лютага 1994),**3.** Грозны, Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя (1999 *перапахаваны*),**4.** Мтацмінда, Грузія (1 красавіка 2007)
| веравызнанне = праваслаўе, грузінская царква
| узнагароды = {
 
}
| навуковая ступень = Доктар філалагічных навук
| прафесія = Літаратуразнавец
| маці = Міранда Палавандзішвілі
| жонка = 1) Далі Міхайлаўна Лолуа 2) Манана Арчвадзэ-Гамсахурдыя
| дзеці = **сыны:** Канстанцін, Цотне і Георгій
| аўтограф = Gamsakhurdia signature.png
}}
**Звіяд Канстанцінавіч Гамсахурдыя** (;  года — ) —грузінскі грамадскі, палітычны і дзяржаўны дзеяч; пісьменнік, навуковец, дысідэнт, доктар філалагічных навук; Старшыня Вярхоўнага Савета Грузінскай ССР (1990—1991) і першы Прэзідэнт Грузіі (1991—1992).

## Біяграфія 
З’яўляўся адным з лідараў грузінскага нацыянальнага руху. Аўтарытарны стыль кіравання і нацыяналістычная палітыка былі адной з прычын распальвання Грузіна-паўднёваасяцінскага канфлікту і ўзнікнення ўнутрыпалітычнай нестабільнасці ў краіне. Звергнуты ў выніку перавароту, Гамсахурдыя ўзначаліў у Заходняй Грузіі Урад у выгнанні, дзе вылілася Грамадзянская вайна паміж цэнтральнай уладай і яго прыхільнікамі. Разгромлены і ва ўцёках ад урадавых войскаў, ён загінуў пры нявысветленых абставінах.

Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Карл III Прастак

**Карл III Прастак** фр. *Charles III le Simple* (  — ) — кароль заходнефранкскі ў 898—922 гадах, сын Людовіка II Заікі, паходзіў з дынастыі французскіх Каралінгаў.

У 888 г. заходнефранкскае дваранства абрала новым каралём храбрага Эда Парыжскага, за яго заслугі ў бітвах супраць вікінгаў. Але прыхільнікі Каралінгаў з гэтым рашэннем не згадзіліся, і ў 892 г. другім каралём быў абраны Карл III Прастак, сын Людовіка ІІ Заікі. Абаюднае саўладарства было падобна грамадзянскай вайне. Пасля смерці Эда, адзіным каралём стаў Карл.

За час яго панавання ўзмацніліся набегі вікінгаў. Пасля пераможнай бітвы Аўксерам (910), кароль заключыў мір з нарманамі. Нарманы аселі на паўвостраве, што каля праліва Ла-Манш, дзе ўтварылі Нарманскае княства, прынялі раманскую мову і культуру, таксама хрысціянства па каталіцкаму абраду.

Наступнікам карла стаў Роберт I, з дынастыі Капетынгаў.

## Дзеці 
* *Ад 1-га шлюбу:*
** **дочкі:** Ірментруда, Фрэдэруна, Адэлаіда, Гізела, Ратруда, Хільдэгарда
* *Ад 2-га шлюбу:*
** **сын:** Людовік IV Заморскі
* *бастарды:*
** **сыны:** Арнульф, Дрога, Рарыка
** **дачка:** Альпаіса

Катэгорыя:Каралінгі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Пасмяротныя дзеці
Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Каралі латарынгскія
Дуся

**Дуся** () — возера ў Літве.

Адно з найбольш значных азёр краіны. Возера з’яўляецца самым вялікім у паўднёвай часткі Літвы. Плошча возера складае 23,17 км². Даўжыня з захаду на ўсход 8,4 км, максімальная шырыня 4,2 км. Найбольшыя глыбіні размешчаны ў цэнтры возера, сярэдняя глыбіня 15,4 м. Берагі большай часткай пясчаныя.

Возера сілкуецца за кошт упадаючых у яго малых рэк.

У возеры жывуць 18 відаў рыб. Возера Дуся добрае месца для адпачынку і рыбалкі. На яго берагах знаходзяцца пясчаныя пляж і лагеры адпачынку.

Катэгорыя:Азёры Літвы
Маяк (гара, Валожынскі раён)

**Гара Мая́к** — марэнны ўзгорак на Мінскім узвышшы, на ўсходзе Валожынскага раёна Мінскай вобласці. Чацвёрты па вышыні пункт Беларусі (пасля гары Дзяржынскай, гары Лысай, гары Дубавай), найвышэйшы пункт Валожынскага раёна.

## Геалогія і рэльеф 
Вышыня над узроўнем мора складае 335 м. Буйны марэнны ўзгорак з вяршыняй авальнай формы. Паўночны і паўночна-ўсходні схілы выпуклыя (стромкасць 10-15°), паўднёвы і заходні — пакатыя (стромкасць 5°).

Узгорак складзены чырвона-бурымі, часткова завалуненымі суглінкамі, месцамі глінамі, укрыты лёсападобнымі (пылаватымі) суглінкамі. Каля падэшвы бяруць пачатак рэкі Уша (прыток Віліі) і Свіслач (прыток Бярэзіны).

На схілах гары Маяк, за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Шапавалы (Ракаўскі сельсавет) бярэ пачатак рака Свіслач (прыток Бярэзіны).

## Глебава-расліннае покрыва 
Глебы дзярнова-падзолістыя сярэднесугліністыя, значна змытыя. Верхняя частка гары ўкрыта лесам, астатняя пад хмызняком.

## Гістарычныя звесткі 
Да 1939 года ўзгорак знаходзіўся на тэрыторыі Польшчы, за 2 км ад .

## Як дабрацца 
Дабрацца грамадскім транспартам з Мінска можна электрацягніком у кірунку Маладзечна, сыходзіць на прыпыначным пункце Анусіна. Потым пешшу 5 км у бок вёскі Шапавалы. Найвышэйшае месца на гары пазначана металічным трыянгулятарам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9
* Вертикальная Беларусь: путеводитель по 125 уникальным и самобытным туристско-экскурсионным объектам Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: Право и экономика, 2013. — 164 с.: ил. — ISBN 978-985-552-253-0. С.13.
* Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7.

Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Валожынскага раёна
Катэгорыя:Геалогія Валожынскага раёна
Гімн Эсваціні

**О Гасподзь, які дорыць асалоду сваці** (сваты Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati) — дзяржаўны гімн Эсваціні, напісаны і зацверджаны пасля атрымання незалежнасці ў 1968 годзе.

## Тэкст гімна на сваці 
: Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati;
: Siyatibonga tonkhe tinhlanhla;
: Sibonga iNgwenyama yetfu.
: Live netintsaba nemifula.

: Busisa tiphatsimandla takaNgwane;
: Nguwe wedvwa Somandla wetfu;
: Sinike kuhlakanipha lokungenabucili
: Simise usicinise, Simakadze.

## Англійская версія тэксту 
: O Lord our God, bestower of the blessings of the Swazi;
: We give Thee thanks for all our good fortune;
: We offer thanks and praise for our King
: And for our fair land, its hills and rivers.

: Thy blessings be on all rulers of our Country;
: Thine alone is our Lord;
: We pray Thee to grant us wisdom without deceit or malice.
: Establish and fortify us, Lord Eternal.

Эсваціні
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Эсваціні
Герб Сейшэльскіх Астравоў

**Герб Рэспублікі Сейшэльскіх Астравоў** - гэта шчыт, у нізе якога чарапаха стаіць на зялёнай зямлі. Пасярэдзіне какосавае дрэва. Ззаду: сіняе мора з двума астравамі і караблём. Над шчытом сярэбраны шалом, над якім пралятае трапічная чайка. Апраўляецца шчыт двума белымі меч-рыбамі. Ніжэй шчыта: дэвіз Сейшэльскіх астравоў: латынь. «Finis Coronat Opus».

## Гл.таксама 
* Гімн Сейшэльскіх Астравоў 
* Сцяг Сейшэльскіх Астравоў

Сейшэльскія Астравы
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Сейшэльскіх Астравоў
Дарвін (востраў)

**Дарвін** — адзін з астравоў Галапагоскага архіпелага, размешчаны на поўначы. Маленькі, незаселены востраў з плошчай ледзь звыш аднаго км ² атрымаў сваю назву ў гонар знакамітага брытанскага натураліста Чарльза Дарвіна. На востраве жывуць шматлікія цюлені, марскія ігуаны, марскія чарапахі, а таксама разнастайныя віды птушак.

Катэгорыя:Галапагоскія астравы
Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вулканы паводле алфавіта
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Шчытавыя вулканы
Ласкар

**Ласкар** () — андэзіта-дацытавы стратавулкан.

Знаходзіцца на поўначы Чылі ў вобласці Антафагаста, за 30 км на ўсход ад пустыні Атакама. Мае 6 кратараў. Буйное вывяржэнне вулкана адбылося ў 1993 годзе. Апошняе вывяржэнне пачалося 18 красавіка 2006 года і скончылася ў 2007 годзе.

Самае буйное вывяржэнне адбылося каля 26,500 гадоў таму, у выніку якога быў сфармаваны конус вулкана.

## Спасылкі 
* http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1505-10= 

Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Стратавулканы Чылі
Катэгорыя:Геаграфія Чылі
Катэгорыя:Вулканы Чылі
Фогу (вулкан)

**Фогу** — дзеючы вулкан, размешчаны на аднайменным востраве ў Каба-Вердэ.

Вышыня над узроўнем мора складае 2829 метраў.

Пастаянная вулканічная актыўнасць Фогу змушала людзей, якія пражываюць на востраве, шукаць прытулку на востраве Брава, які знаходзіцца ўсяго ў 20 км ад вострава Фогу. Вывяржэнне 1680 года прымусіла многіх пакінуць востраў і пасяліцца на востраве Брава. Затым следам былі вывяржэнні 1785, 1799, 1847 г., 1852, 1857 і 1951 гадоў.

Апошняе вывяржэнне адбылося 2 красавіка 1995 года.

Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Вулканы Каба-Вердэ
Фогу

**Фогу** (, «агонь, полымя, пажар») — востраў у складзе рэспублікі Каба-Вердэ з дзеючым вулканам Фогу. Плошча вострава — 476 кв.км. Насельніцтва — 37409 чалавек.

Адкрыты партугальцамі ў 1460 г.; першапачатковая назва **Сан-Філіпі** () захавалася за .

На востраве здаўна вырошчвалі бавоўну, якая калісьці была разменнай манетай пры куплі рабоў на рынках Афрыкі, дзе партугальская карона дазваляла набываць рабоў толькі ў абмен на тавары мясцовай вытворчасці.

## Літаратура 
* Touristic Guide Cape Verde 2010. Touristischer Fuehrer Kap Verde.

## Спасылкі 
* www.caboverde.com 
* Portal da Ilha do Fogo 

Катэгорыя:Астравы Каба-Вердэ
Фуса

**Фу́са** — дзеючы вулкан на востраве Парамушыр Вялікай Курыльскай грады.

Складаны стратавулкан з вяршыневым кратэрам. Вышыня 1772 м. Вулкан ўтварае паўвостраў Фуса ў паўднёва-заходняй частцы Парамушыра. Уяўляе сабой правільны моцна ўсечаны конус з кратарам на вяршыні дыяметрам да 700 м і глыбінёй да 300 м. Складзены андэзітамі. Узрост вулкана — 40—50 тыс. гадоў.

Вядома толькі адно гістарычнае вывяржэнне ў 1854 годзе. У цяперашні час фіксуецца фумаральная актыўнасць.

Названы ад імя матэматыка М. І. Фуса.

## Спасылкі 
* Вулканы Паўночных Курылькіх астравоў. Вулкан Фуса 
* Актыўныя вулканы Курыльскіх астравоў. Кароткае апісанне 
* Global Volcanism Program — Fuss 

Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Вулканы Курыльскіх астравоў
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Мора Лапцевых

**Мора Лапцевых**, *Сібірскае мора*, *мора Нордэншэльда* — ускраіннае мора Паўночнага Ледавітага акіяна, каля паўночнага ўзбярэжжа Усходняй Сібіры, паміж паўвостравам Таймыр, астравамі Паўночная Зямля на захадзе і Новасібірскімі астравамі на ўсходзе. На захадзе пралівамі Вількіцкага, Шакальскага і Чырвонай Арміі злучаецца з Карскім морам, на ўсходзе пралівамі Дзмітрыя Лапцева, Этэрыкан і Саннікава — з Усходне-Сібірскім морам.

Пераважаюць глыбіні да 50 метраў, найбольшая — 3385 м. Берагі моцна парэзаныя, утвараюць залівы: Хатангскі, Алянёцкі, Анабарскі, Буор-Хая, Янскі. Найбуйнейшыя астравы: Вялікі Бегічаў, Камсамольскай Праўды, Малы Таймыр і інш. Упадаюць рэкі: Лена, Хатанга, Анабар, Алянёк, Амалой і Яна. Клімат арктычны. Адно з самых халодных мораў Расіі. З кастрычніка да ліпеня ўкрыта лёдам; на поўдні шырокі прыпай, на поўначы плывучыя льды. Сярэдняя тэмпература вады на паверхні летам у цэнтральнай частцы мора 2—3&nbsp;°C, у залівах — да 8—10&nbsp;°C. Салёнасць ад 20 на поўдні да 34 на поўначы. Прылівы паўсутачныя (да 0,5 м). Рыбалоўства (асятровыя, омуль, муксун, нельма). Водзяцца нерпа, марскі заяц, морж, белы мядзведзь. На берагах — птушыныя базары. Мора Лапцевых — частка Паўночнага марскога шляху. Галоўны порт — Тыксі.

Мора названа ў гонар рускіх палярных даследчыкаў стрыечных братоў Дзмітрыя і Харытона Лапцевых.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Моры Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Ускраінныя моры
Катэгорыя:Моры Расіі
Эмі-Кусі

**Эмі-Кусі** () — вулкан у Рэспубліцы Чад.

## Агульныя звесткі 
Вышыня вулкана Эмі-Кусі — 3415 метраў. Эмі-Кусі — актыўны вулкан, праявы яго актыўнасці былі зарэгістраваныя пры фотаздымцы зямной паверхні з борта касмічнай станцыі ў 70-я гады ХХ стагоддзя. Утварыўся ў эпоху галацэну. Упершыню ўзыходжанне на вяршыню было здзейснена ў 1938 годзе.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вулканы паводле алфавіта
Катэгорыя:Геаграфія Чада
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Вулканы Афрыкі
Мора Лінкальна

**Мора Лінкальна** — ускраіннае мора Паўночнага Ледавітага акіяна ля паўночных берагоў астравоў Элсмір і Грэнландыя. Абмежавана мысам Калумбія (Канада) на захадзе, і мысам Морыс-Джэсуп (Грэнландыя) на ўсходзе.

Злучана з морам Бафіна пралівам Нарэса, які складаецца з цэлай сістэмы праліваў, у тым ліку каналаў Робсана, Кенэдзі і Сміта.

Мора было названа палярным даследчыкам Адальфусам Вашынгтонам Грылі, падчас яго экспедыцыі 1881—1884 гадоў. Імя Лінкальна звязана не з 16-м прэзідэнтам ЗША Абрагамам Лінкальнам, а з яго сынам, ваенным міністрам ЗША Робертам Тодам Лінкальнам.

Катэгорыя:Ускраінныя моры
Катэгорыя:Моры Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Моры Канады
Мерапі

**Мерапі** — адзін з 129 дзейных вулканаў у Інданезіі. Вышыня вулкана дасягае 2968 метраў. У час вывяржэння вулкана ў 1994 годзе загінула 60 чалавек, вывяржэнне 1930 года выклікала 1300 ахвяр.

## Відэа вывяржэння 
Прыгожы HD ролік вывяржэння вулкана Мерапі ў 2010 годзе

Катэгорыя:Вулканы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вулканы Інданезіі
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Стратавулканы
Лава вулканічная

**Лава** — распалены вадкі (эфузія) або вельмі глейкі (экструзія), расплаў горных парод, пераважна сілікатнага складу (SiO2 прыкладна ад 40 да 95 %), выліваецца на паверхню Зямлі пры вывяржэнні вулканаў. Пры застыванні лавы ўтвараюцца эфузіўныя горныя пароды, можа ўтварыцца лававае плато. Тэмпература лавы вагаецца ў межах ад 500 да 1200 °C.

Адрозненне ад магмы — няма газаў, што ўзнікаюць пры вывяржэнні.

## Гл. таксама 
* Вулканічная бомба

Катэгорыя:Вулканізм
Карскае мора

**Карскае мора** — ускраіннае мора Паўночнага Ледавітага акіяна. Назва мора паходзіць ад назвы ракі Кара, якая ўпадае ў яго.

## Фізіка-геаграфічнае становішча 
Мора абмежавана паўночным узбярэжжам Еўразіі і астравамі: Новая Зямля, Зямля Франца-Іосіфа, Паўночная Зямля, Гейберга. У паўночнай частцы мора знаходзіцца Зямля Візэ — востраў, адкрыты тэарэтычна ў 1924 годзе. Таксама ў мора знаходзяцца астравы Арктычнага інстытута, астравы Весцяў ЦВК.

Мора размешчана пераважна на шэльфе. Шмат астравоў. Пераважаюць глыбіні 50—100 метраў, найбольшая глыбіня 620 метраў. Плошча 893&nbsp;400 км².

У моры ўпадаюць паўнаводныя рэкі: Об, Енісей, таму салёнасць моцна вагаецца.

Карскае мора — адно з самых халодных мораў Расіі, толькі каля вусцяў рэк тэмпература вады летам вышэй 0&nbsp;°C. Частыя туманы і штормы. Вялікую частку года мора пакрыта льдамі.

У моры шмат рыбы: сігналы, голец, камбала і інш.
Залівы: Байдарацкая губа.
Галоўны порт — Дыксан. Праз Карскае мора праходзіць Паўночны марскі шлях.

У 1965—1988 гадах у Карскім моры затопленыя шэсць ядзерных рэактараў савецкіх атамных падводных лодак і ўтылізаваныя дзесяць іншых ядзерных рэактараў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Моры Паўночнага Ледавітага акіяна
Мора Дэйвіса

**Мора Дэйвіса** () — ускраіннае мора Індыйскага сектара Паўднёвага акіяна ля берагоў Антарктыды, паміж 87° і 98° у.д.

Абмывае Бераг Праўды — прыбярэжную частка Зямлі Каралевы Мэры. Плошча 21 тыс. км ². Глыбіня да 1300 м. Круглы год пакрыта лёдам. Салёнасць 33,0—33,5 ‰. У сярэдняй частцы мора Дэйвіса знаходзіцца востраў Дрыгальскага плошчай 204 км². Мора адкрыта ў 1912 годзе аўстралійскай антарктычнай экспедыцыяй 1911—1914 гг. пад кіраўніцтвам Д. Моўсана. Названа ў гонар капітана экспедыцыйнага судна «Аўрора» Дж. К. Дэйвіса.

13 лютага 1956 г. на ўзбярэжжы мора Дэйвіса, пачала працаваць першая пастаянная савецкая навуковая станцыя ў Антарктыдзе «Мірны».

## Літаратура 
* 
* Дейвиса море // Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.

Катэгорыя:Моры Паўднёвага акіяна
Чукоцкае мора

**Чукоцкае мора** — ускраіннае мора Паўночнага Ледавітага акіяна, размешчана паміж Чукоткай і Аляскай. На Захадзе пралівам Лонга злучаецца з Усходне-Сібірскім морам, на ўсходзе ў раёне мыса Бароў злучаецца з морам Бафорта, на поўдні Берынгаў праліў злучае яго з Берынгавым морам Ціхага акіяна. 

## Фізіка-геаграфічнае становішча 
Плошча 589 600 км². 56 % плошчы дна займаюць глыбіні менш за 50 м, максімальная глыбіня 160 метраў. Тэмпература вады летам ад 4 да 12 °C, зімой ад −1,6 да −1,8 °C.

Берагавая лінія парэзана слаба. Залівы: Калючынская губа, Кацэбу, бухта Шышмарова. З кастрычніка—лістапада па май—чэрвень мора пакрытае льдамі. На поўначы Мыс Ванкарэм.

У мора ўпадаюць рэкі Амгуэма, Наатак.

Катэгорыя:Моры Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Моры Расіі
Мора Дзюрвіля

**Мора Дзюрві́ля** — ускраіннае мора ціхаакіянскага сектара Паўднёвага акіяна, паміж 136° і 148° усходняй даўгаты.

Абмывае Зямлю Адэлі (Усходняя Антарктыда). Паўднёвая частка мора знаходзіцца ў межах мацерыковай водмелі з глыбінёй менш за 500 м, паўночная — з глыбінёй да 3610 м. Вялікую частку года пакрыта неабсяжнымі льдамі. Шмат айсбергаў. Салёнасць 33,7—33,8 ‰. Адкрыта ў 1914 годзе аўстралійскай антарктычнай экспедыцыяй (1911—1914) пад кіраўніцтвам Д. Моўсана. Названа ў гонар Ж. Дзюмон-Дзюрвіля.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Дюрвиля море // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru

Катэгорыя:Моры Паўднёвага акіяна
Мора Касманаўтаў

**Мора Касмана́ўтаў** — ускраіннае мора Індыйскага сектара Паўднёвага акіяна ля берагоў Антарктыды, паміж Зямлёй Эндэрбі і морам Рысер-Ларсена, ад якога аддзеленае падводным хрыбтом Гунерус.

Плошча 698,6 тыс. км ². Глыбіня да 4798 м. Пастаянна пакрыта неабсяжнымі льдамі, шмат айсбергаў.

Названа ў 1962 годзе ўдзельнікамі Савецкай Антарктычнай экспедыцыі ў гонар першых касманаўтаў.

На беразе працуюць навуковыя станцыі:

* расійская станцыя «Маладзёжная»,
* японская станцыя «Сёва»,
* Беларуская антарктычная станцыя.

## Спасылкі 
* *Деев М. Г.*  // Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2016)

Катэгорыя:Моры Паўднёвага акіяна
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар людзей
Мора Лазарава

**Мора Лазарава** — ускраіннае мора атлантычнага сектара Паўднёвага акіяна, у берагоў Антарктыды паміж 0 і 14 ° у.д. Абмывае Зямлю Каралевы Мод. Плошча 929,000 км². Пераважаюць глыбіні больш за 3000 м. Максімальная глыбіня звыш 4500 м. Берагі галоўным чынам ледзяныя, утвораны стромкімі ледзянымі абрывамі шэльфавых ледавікоў. Вялікую частку года пакрыта неабсяжнымі льдамі, шмат айсбергаў. У канцы лета і ўвосень дрэйфуючыя льды захоўваюцца толькі ля ўзбярэжжа. Мора Лазарава выдзелена удзельнікамі савецкай антарктычнай экспедыцыі ў 1962 годзе і названае ад імя аднаго з кіраўнікоў Першай рускай антарктычнай экспедыцыі адмірала М. П. Лазарава.

Катэгорыя:Моры Паўднёвага акіяна
Мора Белінсгаўзена

**Мо́ра Белінсга́ўзена** — ускраіннае мора на поўначы Антарктыды, у Ціхаакіянскім сектары Паўднёвага акіяна, каля берагоў Зямлі Элсуэрта. Сваім імем мора абавязана расійскаму мараплаўцу Фадзею Белінсгаўзену, які першым даследаваў гэтыя месцы ў 1821 годзе.

Плошча мора складае 487 тыс. км². Глыбіні да 4115 (ад 410 да ) м.
Зімой і ў пачатку вясны паўднёвага паўшар’я мора Белінсгаўзена цалкам пакрыта льдамі і айсбергамі. Салёнасць летам — каля 33,5 ‰. Глыбіні ад 410 да . Бераг гарысты, пакрыты ледавікамі.

У моры Белінсгаўзена знаходзіцца найбуйнейшы востраў Антарктыкі, Зямля Аляксандра I, Востраў Пятра I.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Моры Паўднёвага акіяна
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар людзей
Тыморскае мора

**Тыморскае мора** (,  — аранжавае мора) — мора ў Індыйскім акіяне. Знаходзіцца паміж Аўстраліяй і востравам Тымор. 

Плошча акваторыі — 432 тыс. км². Пераважаюць глыбіні менш за 200 метраў, найбольшая — 3310 метраў. Найбуйнейшы заліў мора — заліў Жазеф-Банапарт. На паўднёвым узбярэжжы мора знаходзіцца горад і порт Дарвін (Аўстралія).

## Гл. таксама 
* Заліў Ван-Дымен

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Моры Індыйскага акіяна
Мора Моўсана

**Мора Мо́ўсана** — ускрайкавае мора індаакіянскага сектара Паўднёвага акіяна, ля ўзбярэжжа Усходняй Антарктыды, паміж мысамі Візэ (95° 45' у.д.) і Пойнсет (113° 12' у.д.). 

Даўжыня берагавой лініі больш за 800 км. Плошча 333 тыс. км². Размешчана пераважна ў межах мацерыковай водмелі, максімальныя глыбіні крыху больш за 1000 м, пераважаючыя — 200—500 м. Вялікую частку года пакрыта неабсяжным льдамі; шмат сталовых айсбергаў, у тым ліку адколваюцца ад размешчанага тут шэльфавага ледавіка Шэклтана. 

Вялікі ўклад у вывучэнне мора Моўсана ўнесла савецкая антарктычная экспедыцыя 1962 года. Гэтая частка Паўднёвага акіяна савецкімі навукоўцамі была выдзелена ў асобнае мора і названая ў гонар аўстралійскага антарктычнага даследчыка Д. Моўсана.

На ўзбярэжжы ў 1956—1958 гадах у аазісе Бангера працавала савецкая навуковая станцыя «Аазіс», цяпер працуе аўстралійская станцыя «Кейсі».

## Літаратура 
*  — С. 530.

## Спасылкі 
* Карта Антарктыды з прылеглымі морамі 

Катэгорыя:Моры Паўднёвага акіяна
Катэгорыя:Геаграфія Антарктыды
Мора Рысер-Ларсена

**Мора Рысер-Ларсена** (анг. Riiser-Larsen Sea) — ускраіннае мора Атлантычнага сектара Паўднёвага акіяна ля берагоў Зямлі Каралевы Мод (Усходняя Антарктыда). Распасціраецца ад берагоў Антарктыды да 65 ° пд. ш. На захадзе па 14 ° у. д. мяжуе з морам Лазарава, на ўсходзе па грэбня банкі Гунерус — з морам Касманаўтаў. Плошча 1138300 км ². На большай частцы мора глыбіні перавышаюць 3000 м. Амаль круглы год пакрыта неабсяжнымі льдамі. Шмат айсбергаў. Першыя звесткі пра мора Рысер-Ларсена атрыманы рускай экспедыцыяй Ф. Ф. Белінсгаўзена (1819—1820). Найбольшы ўклад у вывучэнне гэтага мора ўнесла савецкая антарктычная экспедыцыя, удзельнікі якой вылучылі гэтую частку Паўднёвага акіяна ў самастойнае мора (1962).

Назва дадзена ў гонар нарвежскага даследчыка Антарктыкі Я. Рысер-Ларсена.

## Спасылкі 
* Карта Антарктыды з прылеглымі морамі 

 
Катэгорыя:Геаграфія Антарктыды
Катэгорыя:Зямля Каралевы Мод
Катэгорыя:Моры Паўднёвага акіяна
Мора Роса

**Мора Роса** — ускраіннае мора ціхаакіянскага сектара Паўднёвага акіяна, ля берагоў Зямель Вікторыі і Мэры Бэрд (Заходняя Антарктыда), паміж мысамі Адэр і Колбек (170° у. д. — 158° з. д.). Плошча 439 тыс. км², глыбіні да 2972 м. Берагі гарыстыя, моцна парэзаныя. Паўднёвая частка мора пакрыта найбуйнейшым шэльфавым ледавіком Роса, разам з ім плошча мора дасягае 960 тыс. км ². Адкрытая частка мора амаль цэлы год занятая неабсяжнымі льдамі, якія ўскрываюцца толькі ў канцы лета. Шмат айсбергаў, сустракаюцца гіганцкія — перыметрам ў дзесяткі і сотні кіламетраў. Улетку утвараецца шырокая паласа чыстай вады, якая дазваляе суднам падысці да бар'ера шэльфавага ледавіка. Сярэднегадавая тэмпература вады на паверхні ніжэй −1 °C, улетку часам павышаецца да 2 °C. Салёнасць 33,7-34,4 ‰. Плыні ўтвараюць кругазварот па гадзіннікавай стрэлцы. Прылівы паўсутачныя, да 1 м. У моры жывуць цюлень Роса, цюлень Уэдэла, цюлень-крабаед, кіты.

Адкрыта ў 1841 годзе англійскім палярным даследчыкам Дж. К. Росам і названае ў яго гонар. У 1956 годзе на паўвостраве Роса створана асноўная база антарктычных экспедыцый ЗША Мак-Мерда, у 1957 тут жа была створана новазеландская база Скот, на мысе Халет — навуковая станцыя Халет (ЗША сумесна з Новай Зеландыяй).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Моры Паўднёвага акіяна
Іван Гашпаравіч

**Іван Гашпаравіч** (, нар. 27 сакавіка 1941, Полтар) — дзяржаўны дзеяч Славакіі, прэзідэнт Славацкай рэспублікі з 2004, вучоны-юрыст.

## Біяграфія 
* У 1964 скончыў юрыдычны факультэт універсітэта імя Коменскага ў Браціславе.
* У 1965—1966 працаваў у абласной пракуратуры ў гарадах Марцін і Нітра.
* У 1966—1968 — пракурор гарадской пракуратуры Браціславы.
* У 1966—1989 — намеснік старшыні міжнароднай камісіі Чэхаславацкай хакейнага саюза.
* У 1968 абараніў дысертацыю і з гэтага ж года выкладаў на кафедры крымінальнага права, крыміналогіі і крыміналістыкі юрыдычнага факультэта ўніверсітэта імя Коменскага.
* У 1989 — сустаршыня Форуму незалежных юрыстаў Славакіі.
* У 1990 — прарэктар універсітэта імя Коменскага.
* У ліпені 1990 — сакавіку 1992 — генеральны пракурор Чэшскай і Славацкай Федэратыўнай рэспублікі (ЧСФР).
* У 1992 — прафесар і член навуковага савета ўніверсітэта імя Коменскага.
* З чэрвеня 1992 — член прэзідыума Нацыянальнага савета (парламента) Славацкай рэспублікі.
* У 1994—1998 — старшыня Нацыянальнага савета Славацкай Рэспублікі.
* У 1998—2002 — дэпутат Нацыянальнага савета Славацкай рэспублікі.

## Спасылкі 
* Prezident Slovenskej republiky  

Катэгорыя:Прэзідэнты Славакіі
Катэгорыя:Юрысты Славакіі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта Універсітэта Коменскага
Ірад

* Ірад Вялікі (каля 73 — 4 да н.э.) — цар іудзейскі з 40 да н.э. (фактычна з 37 да н.э.)
* Ірад Анціпа — сын Ірада Вялікага, цар іудзейскі (4 да н.э. — 39)
* Ірад Філіп I — сын Ірада Вялікага, цар іудзейскі