open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чыстае (возера)

**Чыстае** — возера ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці, за 48 км на паўночны ўсход ад горада Пружаны, за 2,3 км на паўночны ўсход ад вёскі Загалічы.

Даўжыня 35 м, шырыня 35 м. Даўжыня берагавой лініі 100 м. Зарастае істотна. У апошні час значна абмялела і зменшылася.

Катэгорыя:Азёры Пружанскага раёна
Сярэднелітоўская нізіна

ў Нямунас]]
**Сярэднелітоўская нізіна** () размешчаная на тэрыторыі Літвы. Знаходзіцца ў басейне Нямунаса (Нёмана), выцягнулася з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. У геамарфалагічных адносінах гэта донна-марэнная раўніна са слядамі ўздзеяння расталых ледавіковых вод. Паверхня складзена ў асноўным маламагутнымі ледавіковымі валуннымі суглінкамі і азёрна-ледавіковымі адкладамі. Тут значная забалочанасць тэрыторыі, шматлікія азёры. На паўночнай ускраіне паверхня расчляняецца сеткай лажбін сцёку расталых ледавіковых вод. На паўднёвым усходзе пераважаюць азёрна-ледавіковыя і марэнныя раўніны з асобнымі ўзгорыстымі масівамі.

Катэгорыя:Нізіны Літвы
Дзікае (возера, Івацэвіцкі раён)

**Дзі́кае** — возера ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці, за 24 км на захад ад горада Івацэвічы, за 1,9 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Ятвезь. Адносіцца да басейна ракі Ружанка.

Плошча возера каля 0,018 км², даўжыня 0,15 км, найбольшая шырыня 0,13 км. Даўжыня берагавой лініі 0,47 км. Зарастае істотна. Берагі пясчаныя, нізкія, пад лесам і хмызняком.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-110 
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Зэльвянкі
Грыгораўшчына

**Грыго́раўшчына** (, ) — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Бігосаўскага сельсавета.

Пункт пропуску на мяжы з Латвіяй. З латвійскага боку яму адпавядае пункт пропуску «Патарніекі» Краслаўскага края. З’яўляецца адным з двух аўтамабільных пунктаў пропуску на мяжы Беларусі з Латвіяй і мае міжнародны статус. У вёсцы знаходзіцца рэспубліканскі пункт мытнага афармлення «Бігосава-1» (працуе 24 гадзіны).

Прапускная здольнасць — да 680 транспартных сродкаў у суткі ў абодвух напрамках. Працягласць памежнага пераходу ад шлагбаўма Пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь на ўездзе ў пункт пропуску да шлагбаўма на выездзе з пункта пропуску з боку Латвіі складае 500 метраў. Размешчаны па дарозе  Наваполацк — Верхнядзвінск — Рыга.

Працягласць маршруту праз пункт пропуску «Грыгораўшчына-Патарніекі» складае з Мінска да Рыгі 599 км; з Таліна да Мінска 860 км; з Адэсы да Рыгі 1558 км.

Бліжэйшы пункт пропуску — міжнародны пункт пропуску Урбаны ў Браслаўскім раёне за 114 км.

Катэгорыя:Населеныя пункты Верхнядзвінскага раёна
Эль-Асі

**Эль-А́сі, Нахр-эль-Асі** (; ) — рака ў Ліване, Сірыі і Турцыі.

Даўжыня ракі 571 км. Плошча вадазбору 22 500 км². Рака бярэ пачатак на тэрыторыі Лівана ў даліне Бекаа, на поўнач ад горада Баальбек. Працякае праз возера Хомс, днішчу забалочанага грабена Эль-Габ, катлавіне возера Амік і ўпадае заліў Антак'я.

Рака выкарыстоўваецца ў мэтах арашэння. У даліне ракі гарады Хомс, Хама, Антак'я.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Басейн Міжземнага мора ў Азіі
Катэгорыя:Рэкі Лівана
Катэгорыя:Рэкі Сірыі
Катэгорыя:Рэкі Турцыі
Канстанцін Астрожскі (манета)

**Памятная манета «Канстанцін Астрожскі»** — беларускія манеты Нацыянальнага банка Беларусі з серыі «Умацаванне і абарона дзяржавы». Уведзеныя ў абарачэнне 24 лістапада 2014 года. Манеты адчаканена на Казахстанскім манетным двары ва Усць-Каменагорску са серабра — наміналам 20 рублёў і медна-нікелевая — 1 рубель.

## Апісанне 
Манеты маюць форму круга, з пярэдняга і адваротнага бакоў — кант, які выступае па акружнасці. На бакавой паверхні манет надпіс: УМАЦАВАННЕ І АБАРОНА ДЗЯРЖАВЫ.

### Аверс 
Уверсе — рэльефная выява герба Беларусі і па крузе надпіс: РЭСПУБЛІКА БЕЛАРУСЬ; у цэнтры — выява пергамента з пячаткай, а таксама булавы як сімвала гетманскай улады, пад ёй — намінал 20 РУБЛЁЎ (на срэбнай) і 1 РУБЕЛЬ (на медна-нікелевай) і год чаканкі; справа на срэбнай манеце — проба сплаву.

### Рэверс 
У цэнтры — рэльефная выява Канстанціна Астрожскага, справа — герб роду Астрожскіх; па крузе ў два радкі надпісы: КАНСТАНЦІН АСТРОЖСКІ і 1460—1530 (гады яго жыцця).

## Наміналы 
### Сярэбраная 
* проба серабра: 925
* намінал: 20 рублёў
* вага манеты: 33.62 г
* вага чыстага серабра: 31.1 г
* дыяметр: 38.61 мм
* якасць: «пруф»
* тыраж: 2000 асобнікаў

### Медна-нікелевая 
* намінал: 1 рубель
* вага манеты: 15.50 г
* дыяметр: 33 мм
* якасць: «пруф-лайк»
* тыраж: 3000 асобнікаў

## Спасылкі 
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Памятныя манеты Беларусі
Катэгорыя:Канстанцін Астрожскі
Чайка камчацкая

**Чайка камчацкая** (*Larus schistisagus*) — птушка сямейства Чайкавыя (*Laridae*).

## Апісанне 
Дарослыя самцы і самкі ў шлюбным уборы маюць белую галаву, шыю, бруха, бакі, хвост. Мантыя цёмна шыферна-шэрая, некалькі святлей, чым у марской чайкі. Вочі жоўтыя, павекі чырванаватыя. Дзюба жоўтая, на канцы — чырвоная пляма; ногі ружова-мяснога колеру, з чорнымі кіпцюрамі.

## Пашырэнне 
Арэал: узбярэжжы Ахоцкага і Берынгава мораў; гняздуецца ў Каракіі, на Камчатцы, на Курыльскіх астравах і на Сахаліне. У негнездавы час сустракаецца каля берагоў Прымор'я, Камандорскіх астравоў, Японіі, Кітаі. Частка птушак і ўзімку застаецца ў межах гнездавой вобласці, іншыя падаюцца да поўдня.

Гнездавы біятоп — скалістыя ўзбярэжжы мацерыкоў і выспаў, але таксама і роўныя пясчаныя берагі з хмызняковай расліннасцю. Пасля гнездавання ў жніўні-верасні птушкі трымаюцца чародамі каля рэк, а пасля іх замярзання перамяшчаюцца на марскія ўзбярэжжы.

З 2008 па 2012 гады птушка 4 разы адзначалася ў Еўропе (Літва, Латвія, Вялікабрытанія, Ісландыя, Фінляндыя). На тэрыторыі Беларусі адзіная птушка адзначана ў снежні 2012 ў горадзе Гродна.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

Катэгорыя:Чайкі
Чайка малая

**Малая чайка** (*Larus minutus*) — птушка сямейства чайкавых.

## Апісанне 
Самая дробная чайка ў сусветнай фауне — памерамі меншая за каўку, даўжыня цела 25-31 см, размах крылаў 68-80 см, маса да 150 г. Крылы і спіна бледна-шызыя, падыспод крылаў цёмны або чарнавата-шэры. Галава вугальна-чорная, чорная пляма ахоплівае цемя, патыліцу, верхнюю частку шыі. Дзюба цёмна-чырвоная. Лапы і краі павек чырвоныя. Зімой галава белая з плямай каля вачэй, а дзюба чорная. Крылы параўнальна кароткія, закругленыя. Маладыя птушкі шаравата-бурыя зверху, белыя знізу. Крылы ў іх з чорнымі канцамі і дыяганальнай чорнай палосай, на канцы хваста вузкая чорная палоска. У адрозненне ад іншых відаў чаек ляціць лёгка, пырхаючы.

## Пашырэнне 
Арэал раз’яднаны: ад астравоў Вялікабрытаніі на захадзе і амаль да Ахоцкага мора на ўсходзе. Расселена але надзвычай нераўнамерна. Асноўны гнездавальны арэал віду ў Палеарктыцы: Паўночны Казахстан, Заходняя Сібір, Прыбайкалле, басейн верхняй і сярэдняй Лены, на ўсход — амаль да ўзбярэжжа Ахоцкага мора. У Еўропе птушка трапляецца больш рэдка. У Беларусі рэдкі від, які гняздуецца каланіяльна і схільны да міграцый. У Паўночнай Амерыцы трапляецца ў раёне Вялікіх Азёр і спарадычна ў іншых месцах.

Насяляе кантынентальныя вадаёмы са стаячай вадой і з астравамі, мноствам купін або зрослых паміж сабой на паверхні водных раслін, балоты, узбярэжжа мораў, залівы, забалочаныя дэльты; пасля гнездавання — усе вадаёмы за выключэннем горных рэчак.

Пералёты від. Месца зімовак: Балтыйскае і Паўночнае моры, Брытанскія а-вы, узбярэжжа Францыі, Партугаліі і Іспаніі, Міжземнае, Чорнае, Каспійскае моры, Персідскі заліў, нешматлікая на ўзбярэжжах Паўночнай Амерыкі.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца насякомымі, пераважна двухкрылымі і цвердакрылымі, шыцікамі, вяснянкамі, паўцвердакрылымі, стракозамі, прастакрылымі, вельмі рэдка малюскамі. Акрамя гэтага, харчуецца на палях, лугах, сметніках і да т.п.

Гняздуецца асобна або ў калоніях звычайных чаек і крачак. Гняздо робіць у купіне плаваючай расліннасці, сярод надводнай расліннасці паблізу вады або на пясчаных астравах з рэдкай наземнай расліннасцю. У сухіх месцах — ямка са скупой высцілкай з асокаў або травы; у вільготных — няшчыльная і спружыністая куча з сухіх лістоў надводных раслін (у аснове — часта згнілы хвошч).

Яйкі найчасцей 3 (часам 1-5) звычайна крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом (радзей грушападобныя), глініста-аліўкавыя або палева-жоўтыя з зеленаватым ці карычняватым адценнем. Глыбокія плямы — бледна-шараватыя, паверхневыя — аліўкава-карычневыя да цёмна-карычневых у выглядзе мазкоўрознай велічыні.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* 

Катэгорыя:Чайкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1776 годзе
Яўген Львовіч Шкляр

**Яўге́н Льво́віч Шкляр** (, Друя, Расійская імперыя — , Літва) — літоўскі паэт, перакладчык, журналіст, крытык.

## Біяграфія 
Год і месца нараджэння спрэчныя. Паводле некаторых звестак, нарадзіўся ў 1894 годзе ў Друі. Дэбютаваў у друку ў 1911 годзе ў Екацярынаславе. У 1915—1916 гадах вучыўся на юрыдычным факультэце Варшаўскага ўніверсітэта, эвакуіраванага ў Растоў-на-Доне. У 1916—1919 гадах удзельнік Першай сусветнай і грамадзянскай войн. З лістапада 1920 года ў Каўнасе.

Супрацоўнік газеты «Рэха» пад рэдакцыяй А. С. Бухава, карэспандэнт рыжскай газеты «Сёння». У 1924—1925 гг. працаваў у рыжскай газеце «Народная думка» і штотыднёвым часопісе «Наш агеньчык», супрацоўнічаў у расійскіх газетах Эстоніі, у парыжскай штотыднёвай газеце «Світанак» пад рэдакцыяй  і іншых перыядычных выданнях. У 1926—1927 жыў у Парыжы. З 1928 стала жыў у Каўнасе, па справах выязджаючы ў Рыгу і Талін. Загінуў у канцлагеры пад Каўнасам.

Выдавец і рэдактар газет «Наша рэха» (1929—1931), «Літоўскі кур’ер» (1932—1933), «Літоўскі веснік» (1935—1939), «Усходняя Еўропа» і іншых перыядычных выданняў, удзельнічаў у літоўскім друку.

Рэдактар часопіса «Балтыйскі альманах» (1923—1924; 1928—1937, з перапынкамі).

## Складанкі вершаў 
* «Кипарисы» / «Цыпрысы» (Каўнас, 1922)
* «Караван» / «Караван» (Берлін, 1923)
* «Огни на вершинах» / «Агні на вяршынях» (Берлін, 1925)
* «Вечерняя степь» / «Вячэрні стэп» (Берлін, 1923)
* «Посох» / «Кій» (Рыга, 1925)
* «Летува золотое имя» / «Літва залатое імя» (Парыж, 1927)
* «Poeta in aeternum» (Рыга, 1935)
* «Lietuva vardas auksinis» (Каўнас, 1931) на літоўскай мове ў перакладах Людаса Гіры, Пятраса Лаўрынайціса, Пятраса Вайчунаса

## Пераклады 
Пераклаў «» Вінцаса Кудзіркі, вершы , Пранаса Будвітыса, Пятраса Вайчунаса, Людаса Гіры, Матэўса Густайціса, Майроніса, Вітаўта Сірыёс-Гіры і шматлікіх іншых літоўскіх паэтаў, асобныя празаічныя тэксты.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія і тэксты 

Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Журналісты Літвы
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Літве
Катэгорыя:Паэты Літвы
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову
Катэгорыя:Памерлі ў Каўнаскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Друі
Пранас Давідайціс

**Пранас Давідайціс** (, , в. Рункей, Сувалкская губерня, Царства Польскае, Расійская імперыя (цяпер — , Літва) — , , СССР) — літоўскі палітык і навуковец, прэм'ер-міністр Літвы з 12 сакавіка па 12 красавіка 1919 года.

## Біяграфія 
Скончыў гімназію ў Марыямпале і юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, дзе ў 1912 годзе абараніў дысертацыю. Вярнуўшыся на радзіму, рэдагаваў па чарзе часопісы *«Viltis» (Надзея)* і *«Saulės» (Сонца)*, дзе супрацоўнічаў з Антанасам Смятонам. З 1916 года выкладае ў ковенскай гімназіі, дырэктарам якой стаў пазней. У 1918 годзе выбраны ад хрысціянска-дэмакратычнай партыі ў Літоўскую Тарыбу, разам з астатнімі членамі якой падпісаў 16 лютага таго ж года Акт аб незалежнасці Літвы. У наступным годзе на працягу месяца ўзначальваў урад краіны пасля адстаўкі Мікаласа Сляжавічуса.

Затым вярнуўся да выкладчыцкай дзейнасці — спачатку ў гімназіі і на вышэйшых курсах у Каўнасе, а з 1922 года стаў прафесарам філасофіі гісторыі зноў заснаванага Універсітэта Вітаўтаса Вялікага. З 1931 года — намеснік старшыні рэдакцыйнай калегіі «Літоўскай энцыклапедыі». Пасля ўваходжання Літвы ў склад СССР спачатку звольнены, а затым арыштаваны. Забіты ў турме.

## Спасылкі 
* Кароткая біяграфія 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Літвы
Катэгорыя:Філосафы Літвы
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі
Мікалас Сляжавічус

**Мікалас Сляжавічус** (, , в. Драмблей, Ковенская губерня, Расійская імперыя (цяпер — , Літва) — , , Літва) — літоўскі палітык, тройчы прэм'ер-міністр Літвы ў 1918—1919, 1919 і 1926 гадах.

## Біяграфія 
Скончыў гімназію ў Мітаве ў 1901 годзе і юрыдычны факультэт Наварасійскага ўніверсітэта ў Адэсе ў 1907 годзе. Вярнуўшыся на радзіму, далучыўся да Літоўскай дэмакратычнай партыі, якая бараніла інтарэсы дробнага сялянства, супрацоўнічаў у газетах *«Lietuvos ūkininkas»* і *«Lietuvos Žinios»*. Пасля пачатку Першай сусветнай вайны эвакуіраваўся ў Варонеж, дзе ў 1917 годзе разам з іншымі прадстаўнікамі правага крыла партыі стварыў Літоўскую сацыялістычную сялянска-дэмакратычную партыю, быў намеснікам старшыні Вярхоўнага савета Літвы ў Расіі. У 1918 годзе арыштаваны, неўзабаве вызвалены і выехаў на радзіму, дзе 26 снежня 1918 года пасля падзення першага ўрада краіны на чале з Аўгусцінасам Вальдзямарасам узначаліў новы кабінет (да 12 сакавіка 1919), а з 12 красавіка па 7 кастрычніка 1919 года зноў займала гэта пасаду. Хоць Сляжавічус адхіліў прапановы ўзмацніць сваю ўладу, якія зыходзілі з ваенных колаў, ён распачаў крокі па наборы добраахвотнікаў у нацыянальныя ўзброеныя сілы (паколькі апалчэння было недастаткова для барацьбы з польскімі нацыяналістычнымі фарміраваннямі), а таксама спробу зямельнай рэформы. Падчас польска-літоўскай вайны ў 1920 годзе Сляжавічус заняў пасаду старшыні Камітэта абароны.

У 1922 годзе Сляжавічус быў абраны ў Сойм ад Сялянскага народнага саюза — ляудзінінкаў. 15 ліпеня 1926 года ён ізноў узначаліў урад краіны, які быў зрынуты 17 снежня таго ж года падчас перавароту, які прывёў да ўлады Антанаса Смятону. Пасля гэтага заставаўся адным з кіраўнікоў апазіцыі рэжыму.

Пахаваны на Пятрашунскіх могілках у Каўнасе.

## Літаратура 
*  — С. 6.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Сойма Літвы
* Кароткая біяграфія на сайце Сойма Літвы

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Літвы
Катэгорыя:Выпускнікі Адэскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Пахаваныя на Пятрашунскіх могілках
Антанас Мяркіс

**Анта́нас Мяркі́с** (, 1 лютага, паводле інш. звестак 20 лютага , в. Баёрай, цяпер Купішкіскі раён — , Уладзімірская вобласць) — літоўскі дзяржаўны дзеяч, апошні прэм’ер-міністр даваеннай незалежнай Літоўскай Рэспублікі.

## Біяграфія 
Экстэрнам скончыў гімназію ў Рызе. Вывучаў права ў Юр’еўскім універсітэце (цяпер Тарту). Скончыў юрыдычны факультэт Кіеўскага ўніверсітэта (1916).

Падчас Першай сусветнай вайны мабілізаваны ў расійскую армію. У 1915 чыгуначны камендант у Коўне, Кашадарах, Кейданах. Пазней служыў на Румынскім фронце.

У 1919 годзе добраахвотнікам уступіў у Літоўскую армію. Быў кіраўніком юрыдычнага аддзела міністэрства аховы краю (гэта значыць міністэрства абароны). Займаў пасаду міністра аховы края (гэта значыць міністра абароны) у трох кабінетах — Пранаса Давідайціса (12 сакавіка 1919 — 12 красавіка 1919), Мікаласа Сляжавічуса (12 красавіка 1919 — 21 жніўня 1919), Аўгусцінаса Вальдзямараса (17 снежня 1926 — 9 жніўня 1927). Выйшаў у адстаўку ў званні падпалкоўніка.

У 1927—1932 гадах быў губернатарам Клайпедскага края. У 1933—1939 гадах займаў пасаду бургамістра Каўнаса. Старшыня саюза гарадоў (1934—1939). Член IV Сойма Літоўскай Рэспублікі (1936—1940). Пасля перадачы Вільнюса Літве ўвосень 1939 года паўнамоцны прадстаўнік урада ў Віленскім краі.

Апошні даваенны прэм’ер-міністр незалежнай Літвы (21 лістапада 1939 — 17 чэрвеня 1940). Выконваючы абавязкі прэзідэнта Літвы пасля ад’езду Антанаса Смятоны за мяжу ў сувязі з ультыматумам Савецкага Саюза 12 чэрвеня 1940 (15 чэрвеня—17 чэрвеня). Па патрабаванні савецкіх улад прызначыў главой урада Юстаса Паляцкіса.

17 ліпеня 1940 года быў арыштаваны НКУС і вывезены ў Саратаў. У 1941 годзе Мяркіс і яго сям’я былі пасаджаны ў турму. У 1954 годзе вызвалены з турмы без права вяртання ў Літву. Быў паселены ва Уладзімірскай вобласці, дзе і памёр.

## Спасылкі 
* Antanas Merkys (літ.)
* Lietuvos Respublikos Ministras Pirmininkas (літ.)

Катэгорыя:Міністры аховы краю Літвы
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Літвы
Катэгорыя:Прэзідэнты Літвы
Катэгорыя:Юрысты Літвы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта Кіеўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта
Катэгорыя:Зняволеныя Уладзімірскага цэнтрала
Катэгорыя:Пахаваныя на Пятрашунскіх могілках
Норман Томас Гілрой

Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал **Норман Томас Гілрой** (; 22 студзеня 1896, Сідней, Аўстралія — 21 кастрычніка 1977, Сідней, Аўстралія) — аўстралійскі кардынал. Біскуп Порт-Агасты з 10 снежня 1934 па 1 ліпеня 1937. Тытулярны архібіскуп Чыпселы і каад'ютар з правам атрымання ў спадчыну Сіднея з 1 ліпеня 1937 па 8 сакавіка 1940. Архібіскуп сіднейскі з 8 сакавіка 1940 па 9 ліпеня 1971. Кардынал-святар з 18 лютага 1946, з тытулам царквы *Санці-Куатра-Каранаці* з 22 лютага 1946.

## Спасылкі 
* Інфармацыя 

Катэгорыя:Архібіскупы сіднейскія
Катэгорыя:Кардыналы Аўстраліі
Джэймс Дарсі Фрымен

Яго Высокапраасвяшчэнства кардынал **Джэймс Дарсі Фрымен** (; 19 лістапада 1907, Сідней, Аўстралія — 16 лістапада 1991, Сідней, Аўстралія) — аўстралійскі кардынал. Тытулярны біскуп Эрмаполі мінорэ і дапаможны біскуп сіднейскі з 9 снежня 1956 па 18 кастрычніка 1968. Біскуп армідэйлскі з 18 кастрычніка 1968 па 9 ліпеня 1971. Архібіскуп сіднейскі з 9 ліпеня 1971 па 12 лютага 1983. Кардынал-святар з тытулам царквы *Санці-Куатра-Каранаці* з 5 сакавіка 1973.

## Спасылкі 
* Інфармацыя 

Катэгорыя:Архібіскупы сіднейскія
Катэгорыя:Кардыналы Аўстраліі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новым Паўднёвым Уэльсе
Крайскі сельсавет

**Кра́йскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лагойскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) Крайск. Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы раёна.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Плешчаніцкага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Плешчаніцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Лагойскага раёна. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Нястанавіцкага сельсавета (19 населеных пунктаў: аграгарадок Малыя Нястанавічы, вёскі Асінцы, Баброва 1, Баброва 2, Белае, Будзенічы, Булахаўка, Вялікія Нястанавічы, Гарбоўшчына, Завішына, Завішынская Рудня, Заполле, Ляўданшчына, Прагон, Пятроліна, Стрый, Студзянец, Траянец, Ціхонавічы).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (11 населеных пунктаў) — 694 чалавекі, з іх 93,5 % — беларусы, 4,5 % — рускія, 0,7 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (30 населеных пунктаў) — 1415 чалавек.

На тэрыторыі сельсавета знаходзяцца Крайскае і Нястанавіцкае лясніцтвы.

Сельгаспрадпрыемствы:
* ААТ «Крайск»
* ААТ «Нястанавічы-Агра»

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
*  С. 327, 328
*  С. 512


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Плешчаніцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Надзея Давыдаўна Вольпін

**Надзея Давыдаўна Вольпін** (, , Расійская імперыя — , , Расія) — расійская перакладчыца, а таксама паэтэса-імажыніст і мемуарыстка. Грамадзянская жонка паэта Сяргея Ясеніна.

## Біяграфія 
Бацька Надзеі Вольпін, Давід Самуілавіч, скончыў Маскоўскі ўніверсітэт, практыкаваў як юрыст, перавёў на рускую мову кнігу Д. Фрэйзера «Фальклор у Старым запавеце»; маці, Ганна Барысаўна Жысліна, скончыла Варшаўскую кансерваторыю і выкладала музыку. Брат — драматург Міхаіл Давыдавіч Вольпін.

Надзея Вольпін у 1917 годзе скончыла «Хвастоўскую» гімназію і паступіла на прыродазнаўчае аддзяленне фізіка-матэматычнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта, які пакінула, правучыўшыся каля года.

Яшчэ ў гімназіі стала пісаць вершы (ранняя творчасць не захавалася). У 1920 годзе далучылася да групы імажыністаў, выступала з чытаннем вершаў з эстрады (у «Кафэ паэтаў», «Стойле Пегаса»). З гэтага ж года пачалося яе сяброўства з Сяргеем Ясенінам, затым яна некаторы час жыла з ім у грамадзянскім шлюбе. У 1924 годзе, ужо пасля разрыву з Ясенінам, нарадзіўся яе адзіны сын Аляксандр Сяргеевіч Ясенін-Вольпін — паэт, вядомы дысідэнт, матэматык. Пазней Надзея Давыдаўна выйшла замуж за навукоўца Міхаіла Валькенштэйна.

Займалася перакладамі з англійскай, нямецкай, французскай, латыні. Перакладала Гётэ, Авідзія, Вальтэра Скота, Конана Дойла, Мерымэ, Гюго, Галсуорсі, Фенімара Купера. Вывучыўшы ў Ашгабадзе, дзе яна знаходзілася ў эвакуацыі падчас вайны, туркменскую мову, яна перакладала туркменскую паэзію.

У 1984 годзе выдала свае мемуары «Спатканне з сябрам», галоўным чынам прысвечаныя юнацкасці і Сяргею Ясеніну. У архіве захоўваюцца ўспаміны пра сяброўства з Восіпам Мандэльштамам, пра Барыса Пастарнака, Уладзіміра Маякоўскага.

У апошнія гады жыцця жыла ў пісьменніцкім доме ў раёне метро Аэрапорт.

## Сачыненні 
* Мемуары «Спатканне з сябрам».

## Пераклады 
* *Мериме П.* Варфоломеевская ночь. — М., 1925.
* *Голсуорси Дж.* Сдается в наем. — М., 1926.
* *Кестнер Э.* Фабиан. — М., 1933.
* *Манн Т.* Серьёзная жизнь. — М., 1934.
* *Стерн Л.* Сентиментальное путешествие. — М., 1935.
* *Льюис Е.* Эроусмит. — М., 1936.
* *Скотт В.* Роб-Рой. — М., 1937.
* *Шабенде.* Саят и Хемра. — Ашхабад, 1945.
* *Гёте И. В.* Римские элегии. — М., 1950.
* *Байрон Д.* По стопам Горация. — М., 1953.
* *Филдинг Г.* Джозеф Эндрус. Джонатан Уайльд. — М., 1954.
* *Бронте Э.* Грозовой перевал. — М., 1956.
* *Верфель Ф.* Верди. — М., 1962.
* *По Э.* Стихи. — М., 1972.
* *Теккерей У.* В благородном семействе. — М., 1976.
* *Купер Ф.* Прерия. — М., 1980.
* *Уэллс Г.* Страна слепых. — М., 1981.

## Спасылкі 
* Н. Д. Вольпін на сайце Паэзія Маскоўскага ўніверсітэта 
* На сайце С. А. Ясеніна 
* Гісторыя рамана С. Ясеніна і Н. Вольпін
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову
Катэгорыя:Аўтары ўспамінаў пра Сяргея Ясеніне
Катэгорыя:Жонкі Сяргея Ясеніна
Катэгорыя:Паэтэсы Сярэбранага веку
Катэгорыя:Імажынізм
Вярхоўскі

* Аляксандр Іванавіч Вярхоўскі — расійскі ваенны дзеяч
* Сяргей Барысавіч Вярхоўскі — савецкі военачальнік беларускага паходжання, контр-адмірал
Маятнік

thumb|Ваганні маятніка: стрэлкамі паказаны вектары хуткасці (**v**) і паскарэння (**a**)
**Маятнік** — цвёрдае цела, здольнае пад уздзеяннем прыкладзеных сіл вагацца вакол нерухомага пункта ці восі. Ваганні могуць адбывацца пад дзеяннем сілы цяжару, калі вось маятніка не супадае з цэнтрам цяжару цела, або пад дзеяннем сіл пругкасці, што ўзнікаюць пры дэфармацыях сціскання-расцяжэння і кручэння.

Адрозніваюць матэматычны маятнік (напрыклад, невялікі масіўны груз на доўгім нерасцяжным падвесе), фізічны маятнік (маса цела размеркавана па ўсёй даўжыні падвеса), а таксама спружынны маятнік (груз, падвешаны на спружыне, здольнай да дэфармацыі сціскання-расцяжэння) і круцільны маятнік (дыск, падвешаны на лёгкім стрыжні, здольным да дэфармацыі кручэння). Пры гарманічных ваганнях цыклічная частата ω і перыяд Т = 2π/ω ваганняў маятніка вызначаюцца інертнымі і пругкімі ўласцівасцямі сістэмы. Напрыклад, для спружыннага маятніка ω²=k/m, дзе k — каэфіцыент жорсткасці спружыны, m — маса грузу; для круцільнага маятніка ω²=D/I, дзе D — модуль кручэння падвеса, I — момант інерцыі дыска. Уласцівасці маятніка выкарыстоўваюцца для вызначэння часу, момантаў інерцыі, паскарэння свабоднага падзення і іншых дынамічных характарыстык механічных сістэм.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гадзіннікі
Старышоўка

**Старышо́ўка** — рака ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Лясная. Даўжыня 7,6 км. Пачынаецца на паўднёва-заходняй ускраіне вёскі Гарадзішча, вусце за 0,5 км на поўдзень ад горада Камянец. Рэчышча каналізаванае. Каля вёскі Старышова на рацэ створана сажалка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Буга
Катэгорыя:Рэкі Камянецкага раёна
Днепрык

Назву **Дне́прык** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Днепрык — пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці

## Рэкі 
* Днепрык — рака ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Ведрыч
Сташоўка

**Сташо́ўка** — рака ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Лясная. Даўжыня 11,2 км. Пачынаецца на паўднёвы захад ад вёскі Чарнёва, вусце на паўднёвай ускраіне вёскі Трасцяніца. Рэчышча каналізаванае. У вёсцы Хацінава на рацэ створана сажалка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Буга
Катэгорыя:Рэкі Камянецкага раёна
Віша

Назву **Віша** маюць:

* Віша — рака ў Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Іпа (басейн Дняпра)
* Віша — вёска ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі
* Віша — вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі
Старажытнагутнійская мова

**Старажытнагутнійская мова** — вымерлая мова з групы германскіх моў (паўночная падгрупа). Асімілявана шведскай мовай у XVII—XVIII ст.; рэлікты мовы сустракаюцца ў гутнійскім дыялекце шведскай мовы, распаўсюджаным на востраве Готланд.

## Прыклад тэксту 
(урывак з Сагі пра гутаў)

Gutland hitti fyrsti mathr than sum thieluar hit. tha war gutland so eluist at thet daghum sanc Oc natum war uppj. En thann mathr quam fyrsti eldi a land Oc sithan sanc thet aldri. thissi thieluar hafthi ann sun som hit hafthi. En haftha cuna hit huita stierna thaun tu bygthu fyrsti agutlandi fyrstu nat som thaun saman suafu tha droymdi hennj draumbr.

Готланд першым знайшоў адзін чалавек, якога клікалі Тыелвар. У той час Готланд быў так зачараваны, што днём апускаўся на дно мора, а па начах усплываў. Але гэты чалавек упершыню прывёз на востраў агонь, і пасля гэтага той [востраў] ніколі не апускаўся на дно. У гэтага Тыелвара быў сын, якога звалі Хафдзі. І жонку Хафдзі звалі Белай Зоркай. Яны былі першымі жыхарамі Готланда. У першую ноч, у якую яны спалі разам, Белай Зорцы прысніўся сон.

## Літаратура 
* Noreen, Adolf (1904). *Altnordische Grammatik II: Altschwedische Grammatik mit Einschluss des Altgutnischen*. Halle: Max Niemeyer

## Спасылкі 
* Старажытнагутнійскі гласарый 
* Старонка пра старажытнагутнійскую мову на сайце Gutamålsgillet — арганізацыі, якая падтрымлівае сучасныя готландскія дыялекты

Катэгорыя:Скандынаўскія мовы
Германскі рэйх

**Герма́нскі рэ́йх** () — афіцыйная назва нямецкай дзяржавы ў 1871—1945 гадах. Слова «рэйх» мае некалькі перакладаў, у прыватнасці, «дзяржава» і «імперыя».

У гістарыяграфіі гэты час прынята дзяліць на тры перыяды:
* Германская імперыя або **кайзераўская Германія** (1871—1918)
* Веймарская рэспубліка (1918—1933)
* Трэці рэйх або **нацысцкая Германія** (1933—1945)

Назва  была афіцыйна абвешчана 18 студзеня 1871 года ў Версалі Ота фон Бісмаркам і Вільгельмам I Гогенцолернам. Пасля далучэння Аўстрыі да Германіі 12—13 сакавіка 1938 года нароўні з афіцыйнай назвай «Германскі рэйх» сталі ўжываць «Вялікі германскі рэйх» ці «Вялікагерманскі рэйх». У адпаведнасці з распараджэннем начальніка Імперскай канцылярыі Ганса Генрыха Ламерса ад 26 чэрвеня 1943 года (*«Der Erlass RK 7669 E des Reichsministers und Chefs der Reichskanzlei»*) назва «Вялікі германскі рэйх» () у афіцыйных дакументах стала абавязковай.

Германскі рэйх спыніў існаванне ў маі 1945 года, пасля паражэння ў Другой сусветнай вайне (арышту рэйхспрэзідэнта Карла Дзёніца і «фленсбургскага ўрада»).

## Главы дзяржаў
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Германіі (1806—1918)
Катэгорыя:Германская імперыя
Старажытнанідэрландская мова

**Старажытнанідэрландская мова** () — гістарычная форма існавання нідэрландскай мовы, якая развівалася з прагерманскай мовы. Старажытнанідэрландская існавала з VII стагоддзя па 1150 год. Наступнай гістарычнай формай стала сярэдненідэрландская мова.

Мова ўяўляла сабой групу роднасных старажытнаніжнефранкскіх дыялектаў, якія не мелі пісьмовых нормаў. У процівагу старажытнаверхненямецкай мове, якая насоўвалася з поўдня, у старажытнанідэрландскай не адбываллся другога перамяшчэння зычных. Паняцці «старажытнанідэрландская» і «старажытнаніжнефранкская» ў цэлым ідэнтычныя.

Існуюць некаторыя адрозненні паміж старажытнаніжнефранкскімі і іншымі старажытнаніжненямецкімі дыялектамі: у ніжнефранкскіх адбылося спрашчэнне германскага *hl* (*chl*) у пачатку слоў, формы прэзентных дзеясловаў у множным ліку яшчэ мелі канчаткі *-on, -et, -unt*, доўгае германскае *ō* дыфтангавалася ў *uo*, сфарміраваўся ўласны канчатак назоўнікаў множнага ліку *-a*.

## Літаратура 
* *A. Quak und J. M. van der Horst*, Inleiding Oudnederlands. Leuven: Universitaire Pers Leuven, 2002.
* *M. Gysseling*, «Prae-Nederlands, Oudnederlands, Vroegmiddelnederlands», in: Vierde Colloquium van hoogleraren en lectoren in de neerlandistiek aan buitenlandse universiteiten. Gent, 1970, S. 78-89.

## Спасылкі 
* Тэксты на старажытна- і сярэдненідэрландскай мове

Катэгорыя:Нідэрландская мова
Катэгорыя:Гісторыя нямецкай мовы
Катэгорыя:Гісторыя нідэрландскай мовы
Старажытнасаксонская мова

**Старажытнасаксонская мова**, таксама вядомы як **старажытнаніжнегерманская мова** — самая ранняя форма ніжненямецкай мовы, пацверджаная дакументамі VIII-XII стагоддзяў. З яе развілася Сярэдненіжненямецкая мова. На ёй размаўлялі саксы на паўночна-заходнім узбярэжжы Германіі і ў Нідэрландах. Старажытнасаксонская досыць блізкая да старажытнай англа-фрызскай мовы (старажытнафрызская мова, старажытнаанглійская мова); яна таксама блізкая да старажытнаніжнефранкскай мовы («старажытнагаландская мова»). Гэта мова адрозніваецца ад старажытнаверхненямецкай мовы адсутнасцю слядоў другога перамяшчэння зычных. Была ўзаемазразумелая са старажытнаанглійскай мовай.

## Фаналогія 
Старажытнасаксонская мова не прымала ўдзелу ў другім (верхненямецкім) перамяшчэнні зычных, і таму захаваў выбуховыя зычныя гукі *p*, *t*, *k*, якія былі зменены ў старажытнаверхненямецкай мове ў розныя фрыкатывы ды афрыкаты. Нямецкія дыфтонгі *ai*, *au* пераўтварыліся ў доўгія галосныя гукі *ē*, *ō*, адпаведна, тады як у старажытнаверхненямецкай мове яны ператвараліся або ў *ei*, *ou*, або ў *ē*, *ō* у залежнасці ад зычнага гуку пасля іх. Старажытнасаксонская, адзіная з заходнегерманскіх моў, захаваў нямецкі *-j-* пасля зычнага гуку, напрыклад,  «збавіцель» (, , ). Нямецкі ўмляут прысутнічае толькі ў відзе кароткага *a*, і не паслядоўны, напрыклад,  ці  «мець» ().

## Літаратура 
Захавалася ўсяго некалькі тэкстаў, асабліва ў малітвах, якія адносяцца да хрышчэння, напісаных саксамі па загаду Карла Вялікага. Адзіны захаваны літаратурны тэкст *Heliand*.

* *Heliand*
* Фрагмент Кнігі Быцця
* *Trierer Blutsegen*
* *Wurmsegen*
* *Spurihalz*
* Старажытнасаксонская вадохрышчанская малітва
* Каментарыі да псалмоў
* Пенітэнцыярыя
* Гамілія Беды Вялебнага 
* *Credo*
* *Essener Heberegister*

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Заходнегерманскія мовы
Катэгорыя:Гісторыя нямецкай мовы
Вінцантас Барысявічус

{{Іерарх
| імя                 = Біскуп Вінцантас Барысявічус
| арыгінал імя      = Vyskupas Vincentas Borisevičius
| імя пры нараджэнні              = Вінцантас Барысявічус
| арыгінал імя пры нараджэнні   = Vincentas Borisevičius
| выява         = 
| шырыня партрэта     
| апісанне выявы = 
| тытул               = Біскуп цяльшэйскі
| царква             = Рымска-каталіцкая царква
| перыядпачатак        = 
| перыядканец         = 
| папярэднік      = 
| пераемнік            =
| тытул_2             = Дапаможны біскуп цяльшэйскія дыяцэзіі і тытулярны біскуп Лізіяса
| царква_2           = Рымска-каталіцкая царква
| перыядпачатак_2      = 3 лютага 1940 года
| перыядканец_2       = 
| папярэднік_2    = 
| пераемнік_2          = 
| дата нараджэння       = 23.10.1887
| месца нараджэння      = в. Бябрынінкай, Паэжарэйская воласць, , Літва
| дата смерці = 18.11.1946
| месца смерці =, Літоўская ССР, СССР
| пахаваны =
| бацька =
| маці =
| сан = 29 мая 1910
| хіратанія = 10 сакавіка 1940
| узнагароды ={ style="background: transparent"
 
}
| герб =
| шырыня герба =
| вікісховішча =
}}
**Вінца́нтас Барыся́вічус** (; 23 лістапада 1887 года, вёска Бябрынінкай, Паэжарэйская воласць, Вілкавішскі павет, Літва) — 18 лістапада, паводле іншых звестак 12 лістапада 1946 года, Вільнюс) — біскуп цяльшэйскі.

## Біяграфія 
Атрымаў адукацыю ў Сейненскай духоўнай семінарыі і універсітэце Фрыбура (Швейцарыя). У 1910 годзе пасвечаны ў святары. З 1918 годзе — капелан гімназіі ў Мар'ямпалі, з 1922 года — прафесар Сейненскай духоўнай семінарыі. З 1926 года — канцлер Цяльшэйскай курыі, з 1927 года — прафесар, затым рэктар Цяльшэйскай духоўнай семінарыі.

З 1940 года — дапаможны біскуп цяльшэйскія дыяцэзіі і тытулярны біскуп Лізіяса, з 1944 года — біскуп цяльшэйскі. У 1945 годзе быў арыштаваны органамі савецкай улады, падвяргаўся катаванням, але вінаватым сябе не прызнаў. Быў вызвалены, але ў 1946 годзе зноў арыштаваны па абвінавачванні ў антысавецкай дзейнасці і прапагандзе і сувязях з літоўскім антысавецкім падполлем.

Знаходзіўся пад следствам у Вільнюсе, быў прысуджаны да вышэйшай меры пакарання і расстраляны ў Вільнюскай турме.

## Узнагароды 
* Вялікі камандорскі крыж ордэна Крыжа Віціса (24 верасня 1999 года, пасмяротна)
* Крыж Выратавання (25 красавіка 2003 года, пасмяротна)

## Літаратура 
* Книга Памяти. Мартиролог Католической церкви в СССР. М., 2000. С. 29-30.
* Lietuvių dvasininkai kūrėjai. Kūriniai. Gyvenimai. Sudarytojas Ričardas Jakutis. Vilnius: UAB leidykla POLI, 2000. ISBN 9986-511-10-0. P. 593—594.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце catholic-hierarchy.org

Катэгорыя:Капеланы
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Літвы
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Фрыбура
Катэгорыя:Выпускнікі  Сейненскай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Выкладчыкі Сейненскай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Выкладчыкі  Цяльшэйскай духоўнай семінарыі
Магнус Хенрыксен

thumb|200px|Невядомая магіла ў абацтве Врэта, верагодна прызначаная для Магнуса Хенрыксена.
**Магнус Хенрыксен** (таксама вядомы як **Магнус Хенрыксан**) — кароль Швецыі, які кіраваў у 1160—1161 гг.

## Біяграфія 
Магнус Хенрыксен быў дацкім лордам, апошнім нашчадкам Стэнкіля на шведскім прастоле, яго маці Інгрыд была ўнучкай Інгэ Старэйшага. Яго бацька Хенрык Шатэлар быў датчанінам, і гэтым тлумачыцца дацкі канчатак «-сен» у яго імі.

Магнус ажаніўся са сваёй зводнай сястрой Біргідай, незаконнай дачкой Харальда IV.
Ён лічыцца забойцам Сверкера I і Эрыка IX Святога. Пасля забойства апошняга ў 1160 годзе здолеў заняць прастол, аднак у бітве пры Эрэбру ў 1161 быў разбіты Карлам Сверкерсанам.

У адпаведнасці з працамі Нільса Алунда, які, у сваю чаргу, спасылаецца на Стурэ Боліна, ёсць усе падставы меркаваць, што надмагільны камень з Врэеты, які лічыцца надмагіллем караля Магнуса Нільсана, стрыечнага брата бацькі Магнуса Хенрыксена, насамрэч належыць самому Магнусу, і што яго магіла, у такім разе, павінна знаходзіцца дзесьці на тэрыторыі манастыра .

## Спасылкі 
* Магнус Хенрыксен 

Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Каралі шведскія
Катэгорыя:Эстрыдсены
Эд IV (герцаг Бургундыі)

**Эд IV** (, каля 1295 — , ) — герцаг Бургундыі і тытулярны кароль Фесалонікаў з мая 1315 года, граф Бургундскі і граф д’Артуа ў 1330—1347 гадах. Быў другім сынам герцага Бургундыі Роберта II Капетынга, і Агнэсы, дачкі французскага караля Людовіка IX Святога.

## Біяграфія 
У маі 1315 года стаў спадчыннікам свайго бяздзетнага брата Гуга V. З’яўляўся братам прынцэс Маргарыты Бургундскай і Жанны Кульгавай, выдадзеных замуж за будучых французскіх каралёў Людовіка X і Філіпа VI.

У 1315 годзе, пасля смерці Маргарыты (магчыма, была забіта па загадзе яе мужа Людовіка X) у турме, Бургундыя заняла варожую пазіцыю ў адносінах да Францыі. Прымірэнне адбылося пры каралі Філіпэ V Доўгім і было змацавана шлюбам Эда IV са старэйшай дачкой Філіпа V, Жаннай II у 1318 годзе.

Эд IV адыграў не апошнюю ролю ў падзеях 1330—1332 гадоў, калі падчас цяжбы за графства Артуа яно было замацавана за яго жонкай, а законны спадчыннік, граф Рабер, быў выгнаны з Францыі.

Эд IV не адрозніваўся выдатнымі здольнасцямі ў кіраванні сваімі ўладаннямі, але яго заўсёды атачалі таленавітыя саветнікі — жонка, маці, канцлер Гільём дэ Мело і іншыя.

Герцагу Эду было наканавана перажыць усіх сваіх сыноў, і яго ўладанні атрымаў у спадчыну адзіны ўнук, Філіп I Руўрскі. Эд памёр 3 красавіка 1350 года ў Сансе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1290-я гады
Катэгорыя:Герцагі бургундскія
Катэгорыя:Графы бургундскія
Катэгорыя:Графы д’Артуа
Катэгорыя:Постаці французскай гісторыі
Сарока (рака)

**Саро́ка** — рака ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток Матыкальскага канала. Даўжыня 13,6 км. Пачынаецца за 1 км на захад ад вёскі Новыя Лышчыцы, вусце за 1 км на поўдзень ад вёскі Сычы. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Буга
Сверкер Карлсан

**Сверкер II Малодшы (Карлсан)** (; 1167 (магчыма ў 1164) — ) — кароль Швецыі (1196—1208) з дынастыі Сверкераў.

## Жыццяпіс 
Сын караля Карла Сверкерсана і яго жонкі каралевы Крысціны Стыгсдотэр, дацкай дваранкі, якія ажаніліся каля 1162—1163 гадоў. У 1167 годзе яго бацька быў забіты на востраве Вісінгсё, і малалетні спадчыннік быў вывезены ў Данію, на востраў Зеландыя, дзе клан яго маці меў вялікі ўплыў. У 1196 годзе, па смерці караля Кнута I вярнуўся ў Швецыю і быў абраны каралём дзякуючы ярлу Біргеру Бросу. Праводзіў спрыяльную для царквы палітыку, павялічваючы яе прывілеі, і прывілеі асабіста архібіскупа Упсальскага. У 1203 годзе разам з братамі бег у Нарвегію сын папярэдняга караля Кнута I — Эрык Кнутсан, і пачаў рыхтавацца да барацьбы за шведскі трон. У 1205 годзе ён уварваўся ў Швецыю з войскам, але быў разбіты каралём Сверкерам, і бег. У 1208 годзе, Эрык ізноў змагаўся са Сверкерам Малодшым, і пры значнай нарвежскай дапамозе разбіў яго ў бітве пры Лене, заняўшы прастол. Сверкер бег у Данію, і паспрабаваў вярнуць карону пры дапамозе Папы Інакенція III, аднак поспеху не дамогся. У 1210 годзе, сабраўшы ў Даніі войска, ён распачаў у Швецыю ваенны паход, і загінуў у бітве пры Гестылрэне.

Быў пахаваны ў Даніі.

## Сям’я 
Першы раз ажаніўся з Бенедыктай Эбесдотэр (нар. 1165-70, пам. 1200), вяселле адбылося ў 1190 годзе. Пасля смерці першай жонкі ажаніўся ў другі раз з дачкой ярла Біргера Броса Інгрыд. Яго першы сын ад гэтага шлюбу Юхан (1201—1222) быў каралём Швецыі з 1216 па 1222 года. Таксама меў дачку Алену.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі шведскія
Блот-Свен

**Блот-Свен** — паводле «Сагі пра Хервёр і Хейдрэка», конунг свеяў, які кіраваў у канцы XI стагоддзя.

## Біяграфія 
Сын Стэнкіля Інгэ I Старэйшы ў 1080—1084 гады праводзіў агрэсіўную палітыку хрысціянізацыі, выступаў за поўную адмену ахвярапрынашэнняў (у адрозненне ад свайго бацькі). Свеі прапанавалі яму або адмовіцца ад хрысціянства, або адрачыся ад прастола. Ён адмовіўся ад абодвух варыянтаў, за што быў выгнаны свеямі камянямі прама з тынга. У «Сазе пра Хервёр і Хейдрэка» падрабязна апісаны канфлікт і вынік тынга. Швагер караля Свен прапанаваў правесці рытуал ахвярапрынашэння каня, калі яго абяруць конунгам. Свеі пагадзіліся з яго кандыдатурай і прызналі яго каралём Швецыі. Быў прыведзены конь, які быў прынесены ў ахвяру. Яго мяса з’елі, а крывёй абмазалі свяшчэннае дрэва. Інгэ I Старэйшы быў вымушаны з’ехаць у Гёталанд.

Новы кароль па імі Свен, празваны Блот-Свен у гонар таго, што ён пагадзіўся працягваць ахвярапрынашэнні язычніцкім багам (так званы блот), кіраваў тры гады. Гэта быў апошні язычніцкі кароль Швецыі.

У 1087 годзе  Інгэ I Старэйшы (Інгэ Стэнкільсан; ст.-ісл. Ingi Steinkelsson), накапіўшы сілы, у выніку скрытнага рэйду з дружынай з Гёталанда, праз Смоланд і ўсходняе ўзбярэжжа Швецыі, заспеў знянацку і забіў ва Упсале Блот-Свена і яго сына Эрыка, жраца храма. Затым Інгэ I Старэйшы спаліў язычніцкі храм у Старой Упсале і знішчыў месцы пакланення язычніцкім багам.

Катэгорыя:Каралі шведскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Верасожка

**Верасо́жка**, **Верасожа** — рака ў Беларусі, у Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток ракі Жалонь (Мухаедаўскага канала). 

Даўжыня 12 км (15 км). Плошча вадазбору 59 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 м/км. Пачынаецца за 2 км на паўднёвы захад ад былой вёскі Акопы, вусце каля вёскі Ленінскі Пасёлак. Рэчышча ад вёскі Акопы да вусця на працягу 9 км каналізаванае. Асноўны прыток — ручай Верасожка (злева).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка рачной сеткі Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Нараўлянскага раёна
Катэгорыя:Басейн Жалоні
Блот

*, Аўгуст Мальмстром]]
**Блот** () — прыняты ў скандынаўскім язычніцтве абрад ахвярапрынашэння. Як правіла, складаўся ў рытуальным паяданні мяса і хмельнага мёду. Апошні маглі замяняць півам і (на балях вяльможаў) віном.

## Этымалогія 
Скандынаўскі назоўнік *blót* (ад ) звязана з дзеясловам *blóta'' (ад ), што значыць «прыносіць ахвяру, прапаноўваць, ушаноўваць». Таксама аснова з рознымі назоўнымі афіксамі сустракаецца ў  — ахвярапрынашэнне. Лічыцца, што гэта аснова звязана з дзеясловам  — дзьмуць, квітнець, расквітаць, як і словы «кроў» () і «цвіценне» (). Нарвежскі філолаг Софус Бугэ быў першым, хто звязаў блот і фламінаў, словы, які ўзыходзяць да праіндаеўрапейскага кораня *bhlād- (пузырыцца вонкі; мармытаць, шаптаць, балбатаць).

Сучаснае англійскае слова «бласлаўляць» (), таксама мае агульны корань са словам блот у значэнні «рабіць свяшчэнным праз ахвярапрынашэнне; пазначаць крывёй».

## Адпраўленне 
Сваімі каранямі блот бярэ пачатак у праіндаеўрапейскай рэлігіі. Блот здзяйсняўся ўвосень (свята збору ўраджаю) і ў дзень зімовага сонцастаяння. Са слоў Адама Брэменскага, вялікі блот у храме Старой Упсалы здзяйсняўся ў гонар перамог конунга, а таксама ў сувязі з варожбамі з нагоды будучага ўраджая. Цітмар Мерзебургскі згадвае дацкі блот, які здзяйсняўся ў Лайрэ. Таксама існаваў сямейны блот, якім кіраваў глава сям'і і яго жонка.

## Пасля прыняцця хрысціянства 
З прыняццем хрысціянства практыка блота адышла ў мінулае, бо цэрквы імкнуліся будаваць на тых месцах, дзе праводзіўся гэты абрад. У дрымучым Тыведэнскім лесе, як лічыцца, звычай спраўляць блот захоўваўся да канца XIX стагоддзя. У апошнія дзесяцігоддзі практыку блота аднавілі неаязычнікі.

Катэгорыя:Ахвярапрынашэнні
Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Катэгорыя:Вікінгі
Рэгіёны Швецыі

**Рэгіёны Швецыі** — тры традыцыйныя часткі, па сутнасці тры групы правінцый, Швецыі. Рэгіёны не маюць цяпер якога-небудзь адміністрацыйнага значэння, аднак захоўваюць культурную і гістарычную значнасць. Часцей за ўсё іх называюць «landsdelar», што проста азначае «частка краіны».

## Рэгіёны 
* **Гёталанд** — паўднёвы рэгіён, найбольш заселены рэгіён, які складаецца з 10 правінцый.
* **Свеаланд** — цэнтральны рэгіён, названы ў гонар . Самы маленькі рэгіён, складаецца з 6 правінцый.
* **Норланд** — паўночны рэгіён, які займае 60 % тэрыторыі Швецыі. Складаецца з 9 правінцый.

## Гістарычныя рэгіёны 
thumb|180px|right|Гістарычныя рэгіёны Швецыі
Швецыя гістарычна падзелена на 4 рэгіёны: Гёталанд, Свеаланд, Норланд, Эстэрланд.

* Эстэрланд — гэта старая назва паўднёвай Фінляндыі. У дагістарычныя часы рэгіён быў заселены рознымі плямёнамі са сваімі царамі (такіх, як квены). Тэрмін стаў састарэлым ужо з 15-га стагоддзя і практычна невядомы ў Швецыі сёння. У большасці слоўнікаў «österlandet» азначае проста ўсход.

* Норланд — гэта назва земляў на поўнач па абодва бакі ад Батнічнага заліва.

* У дагістарычныя часы Швецыя была ў значнай ступені абмежавана тэрыторыямі Свеаланда і паўднёвай часткай Норланда, у той час Гёталанд згадваецца ў легендах як дзяржава-супернік, з якой увесь час вяліся , згаданыя ў англасаксонскай эпічнай сазе пра Беавульфа. Урэшце абедзве краіны былі аб’яднаны пад адной каронай на некаторы час паміж 550—1200 (дакладная дата з’яўляецца прадметам дыскусій).

## Спасылкі 
* Courts of Appeal: The Court Districts of Sweden  — Official site of The National Courts Administration

Катэгорыя:Былыя адміністрацыйныя адзінкі
Роберт II Бургундскі

**Роберт II** (; каля 1245/1250 — ) — герцаг Бургундыі з 1272), тытулярны кароль Фесалонікаў 1273—1305, трэці сын Гуга IV, герцага Бургундыі, і Іаланды дэ Дро.

## Біяграфія 
Роберт II стаў спадпрычынай свайго бацькі, бо двое яго старэйшых братоў, Эд і Жан, памерлі пры жыцці бацькі, пакінуўшы пасля сябе толькі дочак. Таксама ён атрымаў у спадчыну правы на каралеўства Фесалонікі. У тым жа годзе ён быў прызначаны Вялікім камергерам Францыі.

Адыгрываць значную ролю ў кіраванні каралёў Францыі Філіпа III Смелага і Філіпа IV Прыгожага. Апошні прызначыў яго вялікім каралеўскім скарбнікам Францыі. У 1273—1280 годзе Роберт быў рэгентам Дафінэ.

У 1273 годзе Роберт арганізаваў у Шалон-сюр-Сон турнір, які на быў запрошаны кароль Англіі Эдуард I, які вяртаўся са Святой зямлі. Падчас бугурта паміж англійскімі і бургундскімі рыцарамі Роберт парушыў супраць караля Эдуарда правілы высакароднай барацьбы, што прывяло да сур’ёзнай бітвы паміж рыцарамі, пераможцамі з якой выйшлі англічане.

Роберт браў удзел у Арагонскім крыжовым паходзе ў 1285 годзе, а таксама ў некалькіх паходах у Фландрыю — у 1297, у 1302 і 1304 гадах.

Роберт памёр 12 сакавіка 1306 года і быў пахаваны ў абацтве Сіто. Яго спадпрычынай стаў другі сын Гуга V.

## Сям’я і дзеці 
Жонка: з 20 кастрычніка 1272 (кантракт)/1273 **Агнес Французская** (1260—1325), прынцэса Французская, дачка караля Францыі Людовіка IX Святога і Маргарыты Праванскай. Мелі дзяцей:
* **Жан** (1279—1283)
* **Маргарыта** (1285 — у маленстве)
* **Бланка ** (каля 1288 — 27/28 ліпеня 1348); муж: з 1307 **Эдуард I** (1284—1329), граф Савоі
* **Маргарыта** (1290 — 10 красавіка 1315); муж: з 23 верасня 1305 '*Людовік X *Сварлівы*** (4 кастрычніка 1289 — 5 чэрвеня 1316), кароль Навары і граф Шампані і Бры з 1305, кароль Францыі з 1314
* **Жанна *Крываножка*** (каля 1293/1294 — 12 снежня 1349); муж: з ліпеня 1313 **Філіп дэ Валуа** (1293 — 22 жніўня 1350), граф Мена, граф дэ Валуа і Анжу, затым кароль Францыі (Філіп VI)
* **Гуга V** (1294 — май 1315), герцаг Бургундыі з 1306, тытулярны кароль Фесалонікаў 1305—1313
* **Эд IV** (1295 — 3 красавіка 1349), герцаг Бургундыі з 1315, пфальцграф Бургундыі і граф Артуа з 1330, тытулярны кароль Фесалонікаў 1316—1318
* **Людовік** (1297 — 2 жніўня 1316), князь Марэі, тытулярны кароль Фесалонікаў з 1313
* **Марыя** (каля 1298 — да 1336); муж: з 11 лютага 1310 **Эдуард I** (красавік 1296 — 11 лістапада 1336), граф Бара
* **Роберт** (15 жніўня 1304/3 сакавіка 1305 — 13/19 кастрычніка 1334); жонка: з 16 чэрвеня 1321 **Жанна I дэ Шалон-Асер*' (1300 — 26 кастрычніка 1360), графіня Танера з 1335

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:герцагі бургундскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Бургундскі дом
Катэгорыя:Вялікія камергеры Францыі
Катэгорыя:Вялікія скарбнікі Францыі