open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Капрэра

**Капрэра** () — востраў на поўначы італьянскага аўтаномнага рэгіёна Сардзінія, частка архіпелага Ла-Мадалена. Плошча — 15,7 км². Насельніцтва (2009 г.) — 77 чалавек.

Уваходзіць у склад камуны Ла-Мадалена.

## Геаграфія 
Востраў Капрэра месціцца ў 1,18 км ад паўночных берагоў вострава Сардзінія і ў 0,55 км на захад ад вострава Ла-Мадалена, з якім злучаны дамбай. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 8,64 км. Найбольшая шырыня — 3,36 км.

Суша складзена з граніту, на якім сустракаюцца асадкавыя горныя пароды. Берагі звілістыя са шматлікімі выступамі і залівамі. Найвышэйшы пункт — гара Монтэ-Тэялонэ (212 м). На востраве ёсць некалькі невялікіх рэк. У цэнтральнай частцы — 2 вадасховішчы. Капрэра знакамітая хваёвымі лясамі.

Клімат міжземнаморскі са спякотным летам і адносна прахалоднай зімой, якую вызначае містраль.

## Гісторыя 
Востраў Капрэра быў населены ў часы Старажытнага Рыма, аднак у перыяд Сярэднявечча быў пакінуты з-за нападаў карсараў. Улетку пастухі з суседніх астравоў прыганялі сюды коз, адкуль паходзіць сучасная назва Капрэры (ад  «каза»).

У 1851 г. востраў набыла брытанская пара Рычарда і Эмы Колінз. У 1856 г. паўночная частка была выкуплена Джузэпэ Гарыбальдзі. Ён пабудаваў тут свой дом у стылі лацінаамерыканскай фасіенды, займаўся сельскай гаспадаркай, саджаў дрэвы, меў некалькі аслоў, якім даваў імёны сваіх асабістых ворагаў. Сваякі дапамаглі Джузэпэ Гарыбальдзі выкупіць у сям'і Колінз паўднёвую частку. У 1882 г. знакаміты італьянскі дзеяч памёр у сваім доме на востраве. У нашы дні гэты дом з'яўляецца музеем.

Caprera casa di Giuseppe Garibaldi.jpg|Дом Дж. Гарыбальдзі ў канцы XIX ст.
La Maddalena, compendio garibaldino di Caprera (70).jpg|Дом-музей Дж. Гарыбальдзі ў нашы дні

## Ахова 
У 1982 г. востраў Капрэра быў абвешчаны прыродным запаведнікам. У 1994 г. уключаны ў склад нацыянальнага парка Ла-Мадалена.

## Спасылкі 
* Isola di Caprera 
* Caprera SardegnaTurismo - Sito ufficiale del turismo della Regione 
* L'Isola di Caprera: la perla della Sardegna 

Катэгорыя:Астравы Італіі
Катэгорыя:Астравы Міжземнага мора
Катэгорыя:Астравы Сардзініі
Качыныя гісторыі: Скарб чароўнай лямпы

**«Качыныя гісторыі: Скарб чароўнай лямпы»** ()&nbsp;— поўнаметражны мультфільм, выпушчаны ў 1990 годзе кампаніяй Walt Disney па матывах серыяла «Качыныя гісторыі».

## Сюжэт 
Скрудж Мак-Дак са сваімі пляменнікамі Х’юі, Дзьюі і Луі, Вебі і Лончпадам шукае скарбы легендарнага злодзея Коллі-Бабы. У патрэбным месцы яны знаходзяць толькі куфар з лахманамі, але ў кішэні рабі аказваецца карта да сапраўднаму скарбу. Мясцовы злодзей Дыжон прапануе сваю дапамогу ў пошуках скарбу. Скрудж згаджаецца, не ведаючы, што злодзей служыць ведзьмару Мерлоку, які таксама шукае скарб. Яны знаходзяць засыпаную пяском піраміду, раскапаў якую ўваходзяць усярэдзіну. Пераадолеўшы пасткі, яны апыняюцца на платформе з скарбамі, акружанай велізарнымі скарпіёнамі. Пярынка заўважае лямпу і забірае яе сабе. Мерлок забірае скарбы, а платформу з падарожнікамі апускае да скарпіёнаў. Дзякуючы вынаходлівасці Лончпада, тыя ратуюцца з піраміды і вяртаюцца ў Дакбург. Мерлок выяўляе, што сярод скарбаў немае лямпы і пасылае Дыжона здабыць яе.

Х’юі выпадкова выпускае з лямпы джына-качара, які можа выконваць тры жаданні. Вебі жадае дамашняга слана, якога качанятам даводзіцца хаваць ад Скруджа і пані Біклі. Яны разумеюць, што разумна прасіць выканання простых задач, такіх як цацкі ці куча марожанага. Джын распавядае, што яго шукае вядзьмар Мерлок, які валодае магічным медальёнам, з якім джын будзе вымушаны выконваць мноства жаданняў. Мерлок пранікае ў асабняк Скруджа, ператвараючыся ў розных жывёлiн, але яму перашкаджаюць ажыўленыя на жаданне Вебі цацкі. Скрудж выкрывае джына і жадае каб той даставіў яму скарбы Коллі-Бабы. Мак-Дак абяцае абараняць джына, калі той залезе назад у лямпу.

Мерлок і Дыжон пераследуюць Мак-Дака, калі злодзей захоплівае лямпу, джын падгаворвае яго слухацца гаспадара. Той жадае заняць месца Скруджа і становіцца ўладальнікам ўсіх яго багаццяў, а самога Скруджа кідае ў краты. Х’юі, Дзьюі і Луі, Вебі і Лончпад, Біклі і дварэцкі Дакворт вызваляюць яго, заплаціўшы пад заклад свае грошы. Качаняты трапляюць у грошасховішча, каб вярнуць джына, і за імі ідзе Мерлок. Ператварыўшыся ў таракана, вядзьмар захоплівае лямпу, пасля чаго завалодвае джынам сілай свайго медальёна. Ён прымушае джына стварыць сабе замак, Дыжона ператварае ў свінню, а Скруджа скідае са сцен. Качаняты ў гэты момант выбіваюць лямпу з рук злодзея. Скрудж хапае лямпу і жадае каб усё вярнулася.

У Скруджа застаецца апошняе жаданне і ён жадае каб джын стаў звычайным качаром. Лямпа рассыпаецца, таму Дыжон становіцца назад пацуком. Скарыстаўшыся выпадкам, ён хапае кучу манет і ўцякае ад Мак-Дака.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мультфільмы ЗША
Качыныя гісторыі (2017)

«**Качыныя гісторыі**» ()&nbsp;— амерыканскі мультсерыял, створаны Мэтам Янгбергам і Франсіска Ангонесам, выраблены Disney Television Animation для Disney XD. Мультсерыял уяўляе сабой перазапуск арыгінальнага мультсерыяла «Качыныя гісторыі» 1987 года, у якім асноўная ўвага надавалася жыццю Скруджа Мак-Дака і яго сям’і, калі яны ўдзельнічалі ў розных прыгодах па ўсім свеце і ў выдуманым горадзе Дакбургу. Перазапуск факусуюцца на новых элементах апавядання і больш глыбокіх гісторыях персанажаў, уключаючы больш актыўны ўдзел у сюжэце Дональда Дака.

Афіцыйная прэм’ера ў свеце адбылася 12 жніўня 2017 года з 44-хвілінным пілотным эпізодам на Disney XD, прымеркаваным да яго 30-годдзя (праз 30 гадоў з даты выхаду першага эпізоду арыгінала). У сакавіку 2017 года, яшчэ да пачатку трансляцыі, мультсерыял быў працягнуты другім і трэцім сезонамі.

З моманту выхаду перазапуск выклікаў станоўчыя водгукі крытыкаў і публікі, а таксама ў гонар мультсерыяла выйшла серыя коміксаў і некалькі анлайн-эпізодаў. 2 снежня 2020 года было абвешчана, што трэці сезон стане заключным. Мультсерыял завяршыўся 67-хвілінным фіналам пад назвай «Апошняя прыгода!». А таксама стала вядома, што з’явіцца перазапуск мультсерыяла «Цёмнакрылы Дак» і трэці сезон стане апошнім.

Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША
Катэгорыя:Фільмы 2017 года
Але

**Але** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Аўгуст Але — эстонскі пісьменнік
* Марыс Але — французскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы

## Тапонім 
* Але (камуна)
Карыда (значэнні)

**Карыда**:
* Карыда — масавае відовішча, пашыранае ў Іспаніі і некаторых іншых краінах — бой тарэадора з быком
* Карыда (камуна)
* Карыда (песня)
Сет Мак-Фарлейн

**Сет Вудберы Мак-Фарлейн** (, нар. , Кент, штат Канектыкут) — амерыканскі акцёр, аніматар, сцэнарыст, прадзюсар, рэжысёр, музыкант і спявак. Таксама агучвае герояў анімацыйных тэлесерыялаў. Ён стаў вядомы дзякуючы стварэнню серыялаў «Грыфіны», «Амерыканскі татка!» і «Шоў Кліўленда». У 2013 годзе Мак-Фарлейн заняў пост вядучага 85-й цырымоніі ўручэння прэміі «Оскар».

## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША
Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША
Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША
Крыстафер Лойд

**Крыстафер Ален Лойд** (; нар.  г., Стамфард, Канектыкут, ЗША) — амерыканскі акцёр кіно і тэлебачання. Уладальнік трох прэмій «Эмі». Найбольш вядомы дзякуючы ролі доктара Эмета Браўна ў кінатрылогіі «Назад у будучыню», а таксама па фільмах «Палёт над гняздом зязюлі», «Хто падставіў труса Роджэра», «Сямейка Адамс», «Траса 60».

## Фільмаграфія
## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША
Сара Сільверман

**Сара Кейт Сільверман** (; нар. , Бедфард, Нью-Гэмпшыр, ЗША) — амерыканская актрыса жанру стэнд-ап, кіно і тэлебачання; сатырык, аўтар шматлікіх скетчаў. Вядомая пад псеўданімам *Вялікая С* (англ. Big S). Закранае супярэчлівыя, забароненыя для сатыры тэмы: расізм, сексізм, рэлігія, халакост.

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Комікі ЗША
Катэгорыя:Стэндап-комікі ЗША
Катэгорыя:Жанчыны-камедыянты
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Гумарысты ЗША
Дэў Патэль

**Дэў Патэль** (; нар.  года, Хараў, Лондан) — брытанскі акцёр індыйскага паходжання. З’яўляецца лаўрэатам (2017) і намінантам на прэмію Брытанскай кінаакадэміі (2009), намінант на прэміі «Оскар» (2017), «Залаты глобус» (2017) і на Еўрапейскую кінапрэмію (2009). Атрымаў вядомасць дзякуючы ролі Джамаля Маліка ў фільме «Мільянер з трушчоб» і ролі Анвара ў серыяле «Малакасосы».

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Джон Легуізама

**Джон Альберта Легуізама** (, , ) — амерыканскі акцёр калумбійскага паходжання, камедыянт, спявак, танцор і прадзюсар. Лаўрэат прэміі «Эмі».

Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Obie
Качыныя гісторыі

**«Качыныя гісторыі»** ()&nbsp;— амерыканскі анімацыйны тэлесерыял студыі Уолта Дыснея, заснаваны на коміксах Карла Баркса. Яго поспех адкрыў дарогу такім мультсерыялам як «Чып і Дэйл — бурундучкі-выратавальнічкі», «Цуды на віражах» і «Чорны плашч».

Сусветная прэм’ера серыяла адбылася 18 верасня 1987 года, у выглядзе тэлевізійнага фільма пад назвай «Скарб залатых сонцаў», пасля гэты фільм падзялілі на пяць пілотных серый. Заключная сотая серыя серыяла выйшла ў эфір 28 лістапада 1990 года. А 3 жніўня 1990 года ў кінатэатрах ЗША выйшаў поўнаметражны мультфільм «Качыныя гісторыі».

У 2017 годзе серыял быў перазапушчаны, першы эпізод выйшаў 12 жніўня. Перазапуск адрозніваецца менш дэталізаваным малюнкам, затое вялікай увагай да характараў персанажаў і іх адносін.

Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША
Катэгорыя:Фільмы 1987 года
Мінцаўскі сельсавет

**Мі́нцаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Валожынскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Мінці.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Валожынскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Стайкаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Валожынскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Дылан

**Дылан** — імя, прозвішча.

## Імя 
* Дылан Томас — валійскі паэт, драматург

## Прозвішча 
* Боб Дылан — амерыканскі аўтар-выканаўца песень, паэт
* Мэт Дылан — амерыканскі акцёр
Мэт Дылан

**Мэцью Рэйманд Дылан** (; нар. , Нью-Рашэл, Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. Дэбютаваў на вялікім экране з роляй у фільме «Праз край» (1979), Дылан неўзабаве заваяваў статус куміра падлеткаў дзякуючы ролям у фільмах «Мой целаахоўнік» (1980), «Маленькія прыгажуні» (1980), «Байцовая рыбка» (1983) і «Ізгоі» (1983).

За ролю паліцэйскага ў фільме «Сутыкненне» (2004) Дылан атрымаў шэраг узнагарод, уключаючы прэміі «Незалежны дух», а таксама намінацыі на «Оскар», «Залаты глобус» і BAFTA.

Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Міранда Рычардсан

**Міранда Джэйн Рычардсан** (; нар. ) — англійская актрыса, вядомая дзякуючы ролям каралевы Лізаветы I у брытанскім камедыйным тэлесерыяле «Чорная Гадзюка» (1986-89), Місіс Віктар («Імперыя Сонца», 1987), Джуд О’Хара («Жорсткая гульня», 1992), Інгрыд Флемінг («Шкода», 1992), лэдзі Ван Тасель («Сонная Лагчына», 1999) і Рыты Скітэр («Гары Потэр і Кубак агню», 2005; «Гары Потэр і Рэліквіі Смерці. Частка 1», 2010).

Уладальніца двух «Залатых глобусаў», прэміі BAFTA і двухразовая намінантка на прэмію «Оскар».

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Дональд Сазерленд

**Дональд Сазерленд** (; ) — канадскі акцёр і кінапрадзюсер. Лаўрэат прэмій «Эмі» (1995) і «Залаты глобус» (1996; 2003). Бацька акцёра Кіфера Сазерленда. Уваходзіў у групу, якая несла алімпійскі сцяг на адкрыцці XXI зімовых Алімпійскіх гульняў у Ванкуверы (Канада) 12 лютага 2010 года.

## Фільмаграфія 
* (1970) «МЭШ» — «Ястрабінае Вока» Пірс
* (1976) «Казанова Федэрыка Феліні» — Казанова
* (1976) «Дваццатае стагоддзе» — Атыла Меланкіні
* (1990) «Экспрапрыяцыя» — Ёзэф Борскі
* (2006) «Спытай у праху» — Хелфрык
* (2012) «Галодныя гульні» — прэзідэнт Карыялан Сноў
* (2013) «Галодныя гульні: І ўспыхне полымя» — прэзідэнт Карыялан Сноў
* (2014) «Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 1» — прэзідэнт Карыялан Сноў
* (2015) «Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 2» — прэзідэнт Карыялан Сноў

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Акцёры Канады
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Махершала Алі

**Махершалалхашбаз Алі** (; ), прафесійна вядомы як **Махершала Алі** () — амерыканскі акцёр. Лаўрэат прэмій «Оскар» і «Залаты глобус», а таксама прэмій Гільдыі кінаакцёраў ЗША.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Оклендзе (штат Каліфорнія), вырас у Хейвардзе. Яго маці — святар, бацька з’яўляўся ў тэатральных пастаноўках на Брадвеі. Названы ў гонар аднаго з сыноў прарока Ісаі ў Бібліі. Выхаваны як хрысціянін, пазней прыняў іслам, і стаў членам Ахмадыйскай мусульманскай абшчыны ў ісламе, і змяніў сваё прозвішча з Гілмар на Алі. У 1996 годзе Алі скончыў Каліфарнійскі каледж святой Марыі з вучонай ступенню ў масавай інфармацыі.

Праяўляць цікавасць да акцёрства Алі пачаў пасля таго, як сыграў ў п’есе. Пазней далучыўся да каліфарнійскага тэатра імя Шэкспіра. Некаторы час працаваў у газеце «Gavin Report». Алі таксама скончыў Нью-Ёркскі ўніверсітэт, дзе атрымаў ступень магістра ў 2000 годзе.

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Віга Мортэнсен

**Віга Пітэр Мортэнсен — малодшы** (; нар. ) — дацка-амерыканскі акцёр, пісьменнік, фатограф і мастак. Трохразовы намінант на прэміі «Оскар» і BAFTA, а таксама чатырохразовы намінант на прэмію «Залаты глобус».

## Творчасць 
Мортэнсен дэбютаваў у кіно з роляй у трылеры «Сведка» (1985), пасля чаго з’явіўся ў такіх фільмах, як «Бягучы індзеец» (1991), «Шлях Карліта» (1993), «Барвовы прыліў» (1995), «Дзённае святло» (1996), «Партрэт лэдзі» (1996), «Салдат Джэйн» (1997), «Ідэальнае забойства» (1998), «Прагулка па Месяцы» (1999) і «28 дзён» (2000).

Сусветную вядомасць яму прынесла роля Арагорна ў кінатрылогіі «Уладар пярсцёнкаў». У 2005 годзе Мортэнсен атрымаў пахвалу ад крытыкаў за ролю ў крымінальным трылеры Дэвіда Кроненберга «Апраўданая жорсткасць». За ролю ў іншым фільме Кроненберга «Загана на экспарт» (2007) Мортэнсен быў намінаваны на прэмію «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю. У 2016 годзе ён атрымаў другую намінацыю на прэмію «Оскар» за галоўную ролю ў трагікамедыі «Капітан Фантастык». У студзені 2019 года быў намінаваны на Оскар у катэгорыі «Найлепшы акцёр» (фільм «Зялёная кніга»).

## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры Даніі
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Фатографы ЗША
Катэгорыя:Паэты ЗША
Катэгорыя:Паэты Даніі
Катэгорыя:Мастакі ЗША
Катэгорыя:Мастакі Даніі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Крак-Брак

**«Крак-Брак»** () — мультсерыял, выпушчаны ў 1996 годзе і які з’яўляецца працягам мультсерыяла «Качыныя гісторыі» (1987—1990). Паводле сюжэту, дзеянне адбываецца пасля вяртання Дональда з флота. Ён забірае сваіх пляменнікаў да сябе і пачынае самастойна займацца іх выхаваннем.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША
Катэгорыя:Фільмы 1996 года
Джэтсаны

**Джэтсаны** *(англ. The Jetsons)* — амерыканскі навукова-фантастычны мультыплікацыйны сітком студыі «Ханна-Барбера». У мультфільме адлюстраваны многія папулярныя ідэі з фантастыкі сярэдзіны XX стагоддзя.

У 2007 годзе журнал «Forbes» паставіў кампанію  на 25 месца ў спісе багацейшых выдуманых кампаній, ацаніўшы яе ў 1,3 мільярда долараў.

## Апісанне 
Серыял прадстаўляў сабой анімацыйны сітком, накшталт выпускаўшагася той жа студыяй серыяла «Флінтстоўны».

Па сюжэце, дзеянне серыяла адбываецца ў 2060-х гадах — прыкладна праз 100 гадоў пасля выхаду першых серый. Сусвет Джэтсонаў прадстаўляе собой ўтапічны свет, дзе большую частку працы робяць за людзей машыны. З дапамогай машын людзі нават апранаюцца, мыюцца і перамяшчаюцца па доме. Для выканання любой працы досыць націснуць кнопку, і менавіта гэта — асноўная абавязак Джорджа ў кампаніі «Касмічныя Шасцярэнькі Спейслі», дзе ён працуе 3 гадзіны ў дзень 3 дні на тыдзень.

Свет 2060-х гадоў у Джэтсонах увабраў у сябе шматлікія папулярныя ў ЗША футурыстычныя канцэпцыі сярэдзіны XX стагоддзя, уключаючы архітэктурны стыль «гугі», чалавекападобных робатаў, іншапланецян і мудрагелістыя тэхнічныя прыстасаванні.

Арыгінальны серыял складаўся з 24 серый, якія дэманстраваліся ў 1962—1963 гадах. Праз 22 гады, у 1985 годзе была выпушчана 41 серыя, а ў 1987-м — яшчэ 10, а ў 1990-м — поўнаметражны мультфільм. Новыя серыі адрозніваліся вялікім упорам на навукова-фантастычную складнік і былі разлічаны ў большай ступені на дзіцячую аўдыторыю. Таксама ў новых серыях не было закадравага смеху.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША
Катэгорыя:Фільмы 1962 года
Катэгорыя:Мультсерыялы-сіткомы
Мікалай Фёдаравіч Лоўчы

**Мікалай Фёдаравіч Ло́ўчы** (нар. , фактычна — 18 снежня 1930) — вучоны ў галіне лесазнаўства, фізіялогіі і біяхіміі раслін, доктар біялагічных навук (1992), прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Каменка  Магілёўскай вобласці.
У 1949 годзе скончыў сярэднюю школу, у 1954 годзе — Беларускі лесатэхнічны інстытут імя С. М. Кірава. Працаваў майстрам навучання на кафедры лясных культур, са снежня 1957 г. інжынерам у Аршанскім лясгасе. У 1957—1960 гг. праходзіў навучанне ў аспірантуры пры кафедры глебазнаўства і батанікі Беларускага лесатэхнічнага інстытута. У 1963 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Процессы заболачивания почв и их влияние на произрастание лесных насаждений» (навуковы кіраўнік — П. П. Рагавой). З 1960 г. М. Ф. Лоўчы працуе ў Інстытуце эксперыментальнай батанікі НАН Беларусі, з 1982 года на пасадзе загадчыка лабараторыі. У 1991 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Эколого-географический анализ и кадастровая оценка типов сосновых лесов Белоруссии».

## Навуковая дзейнасць 
М. Ф. Лоўчаму належаць навуковы працы па лясной геабатаніцы, лясной тэхналогіі, глебавай энзімалогіі. Аўтар каля 180 навуковых прац, у тым ліку 8 манаграфій.

Сярод апублікаванага:
* Леса Белорусского Полесья. — Мн., 1977. (разам з І. Д. Юркевічам і В. С. Гельтманам);
* Сосновые леса Белоруссии. — Мн., 1984.(разам з І. Д. Юркевічам);
* Берёзовые леса Беларуси. — Мн., 1992 (у сааўтарстве).

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія БССР 1972 г.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 351.
* Николай Фёдорович Ловчий: (к 80-летию со дня рождения) / В. И. Парфенов [и др.] // Ботаника : (исследования) : сборник научных трудов / Национальная академия наук Беларуси, Отделение биологических наук [и др.]. — 2011. ― Вып. 40. ― С. 629―631.

## Спасылкі 
* Ловчий Николай Фёдорович // Дзяржаўная навуковая ўстанова «Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі»
* Ловчий, Николай Федорович (доктор биологических наук; род. 1930) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Батанікі СССР
Катэгорыя:Лесаводы Беларусі
Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Катэгорыя:Лесаводы СССР
Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Томі Лі Джонс

**Томі Лі Джонс** (; нар. , Сан-Саба, Тэхас, ЗША) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. Чатыры разы быў намінаваны на прэмію «Оскар» — выйграў у 1994 годзе ў катэгорыі «найлепшая мужчынская роля другога плана» за ролю ў фільме «Уцякач». Найбольш вядомы ў амплуа абыякавых, разумных шэрыфаў, следчых і спецагентаў («Уцякач», «Служыцелі закона», «Людзі ў чорным», «Старым тут не месца»), хоць паспяхова граў і эксцэнтрычных зладзеяў («У аблозе», «Бэтмэн назаўжды»).

## Выбраная фільмаграфія 
## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Канскага кінафестывалю
Бярозаўскі сельсавет (Васілішкаўскі раён)

**Бяро́заўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Васілішкаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Вялікія Бярозаўцы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Васілішкаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Астрынскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Васілішкаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Раманчук

**Раманчук** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Уладзіміравіч Раманчук — украінскі футбаліст.
* Іван Раманчук — беларускі педагог, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў Саюза змагання за незалежнасць Беларусі.
* Караліна Раманчук (2000—2022) — беларуская футбалістка.
* Яраслаў Часлававіч Раманчук — беларускі палітык і эканаміст.
Палярная чайка

**Палярная чайка** (*Larus glaucoides*) — від птушак сямейства чайкавых.

## Апісанне 
Памеры цела ад 50 да 66 см, крылы доўгія — ад 115 да 140 см. Маса ад 820 да 1100 г. Апярэнне светлае, у дарослых асобін шэрае, маладыя светла-шэрыя. Дзюба жоўтая, тонкая.

## Пашырэнне 
Палярная чайка гняздуецца на скалах на паўночна-ўсходніх узбярэжжах Канады, у Грэнландыі і Ісландыі. Зімуюць птушкі на поўначы Атлантыкі, таксама на Паўночным моры.

На Балтыку залятаюць параўнальна рэдка. Як заўважыў арнітолаг Дзмітры Вінчэўскі, палярная чайка ў Літве адзначалася толькі аднойчы, у 1954 годзе на марскім узбярэжжы, а ў Польшчы ўпершыню адзначаная ў 1974 годзе, з таго часу рэгістравалася 40 разоў, прычым амаль 70 % усіх сустрэч  адбыліся на марскім узбярэжжы ці ў партах і пераважна ўзімку. 9 сакавіка 2019 года на сажалцы ў раёне Шабаноў у Мінску палярная чайка ўпершыню была адзначаная ў Беларусі. Арнітолаг Ірына Самусенка, якая рабіла ўлікі чаек, выказала меркаванне, што хутчэй за ўсё птушка трапіла на Беларусь разам з моцнымі заходнімі вятрамі.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздуе ў калоніях ці паасобку. Адкладвае ад двух да трох яец. Палавой спеласці дасягае ва ўзросце чатырох год.

Катэгорыя:Чайкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1822 годзе
Даян Уіст

**Даян «Эвелін» Уіст** (; нар. , Канзас-Сіці, Місуры, ЗША) — амерыканская актрыса. Лаўрэат двух прэмій «Оскар» (1987, 1995) двух прэмій «Эмі» (1997, 2008), прэміі «Залаты глобус» (1995) і двух «Прэмій Гільдыі кінаакцёраў ЗША» (1995, 1997).

Найбольш вядомыя фільмы і тэлесерыялы: «Ханна і яе сёстры» (1986), «Дні радыё» (1987), «Бацькі» (1989), «Эдвард Рукі-нажніцы» (1990), «Кулі над Брадвеем» (1994 г.), «Клетка для птушак» (1996), «Дарога ў Эйванлі» (1996), «Дзесятае каралеўства» (2000), «Пацыенты» (2008—2010), «Трусіная нара» (2010) і «Жыццё ў дэталях» (2015—2016).

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Незалежны дух»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Obie
Клайв Оўэн

**Клайв Óўэн** (, нар. ) — брытанскі акцёр тэатра, кіно і тэлебачання, упершыню які атрымаў прызнанне пасля выхаду ў Вялікабрытаніі тэлесерыяла «Законнік». Намінант на прэмію «Оскар», уладальнік прэмій BAFTA і «Залаты глобус» за фільм «Блізкасць».

## Выбраная фільмаграфія 
## Зноскі 
Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Фрэнк Ланджэла

**Фрэнк А. Ланджэла — малодшы** (; нар. , Беён, Нью-Джэрсі, ЗША) — амерыканскі акцёр. Лаўрэат чатырох прэмій «Тоні», намінант на прэміі «Оскар», «Эмі», «Залаты глобус» і BAFTA.

Найбольш вядомы па ўдзеле ў фільмах «Дзённік звар’яцелай хатняй гаспадыні» (1970), «Дракула» (1979), «Уладары сусвету» (1987), «Дэйв» (1993), «Дзявятая брама» (1999), «Добрай ночы і ўдачы» (2005) і «Фрост супраць Ніксана» (2008), роля ў апошнім з якіх прынесла яму намінацыю на прэмію «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю.

Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Тоні»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Драма Дэск»
Як

**Як** (*Bos mutus*) — млекакормячая жывёла роду быкоў сямейства пустарогіх. Часта вылучаюць у род Poёphagus. Дзікі як захаваўся толькі ў Тыбеце, раней трапляўся, відаць, на Алтаі і ў Саянах. Жыве на бязлесных, пустынных пласкагор’ях. Занесены ў Чырвоную кнгіу МСАП. Вышыня да 1,9 м, маса да 1 тоны. Афарбоўка чорная або цёмна-бурая. Валасяное покрыва густое, з вялікай колькасцю пуху. Ніз тулава і хвост укрыты доўгімі валасамі. У вобласці карка — горб. Ногі кароткія. Рогі ў самцоў доўгія, не вельмі тоўстыя, загнутыя ў бакі, уперад і ўверх; у самак рогі карацейшыя. Нараджае 1 цялё. Корміцца травяністай расліннасцю, якую дастае з-пад снегу. Прыручаны як драбнейшы за дзікага. Разводзяць у высакагорных раёнах Цэнтральнай Азіі. Выкарыстоўваюць малако, мяса, шэрсць. Скрыжоўваецца з буйной рагатай жывёлай, гібрыды называюць сарыкамі і хайнакамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сапраўдныя быкі
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Этамбутол

**Этамбутол** — . Этамбутола гідрахларыд — белы крышталічны парашок. Лёгка раствараецца ў вадзе.

## Фармакалагічнае дзеянне 
Процітуберкулёзны прэпарат. Этамбутол актыўны ў дачыненні да , уключаючы іх штамы, устойлівыя да стрэптаміцыну, канаміцыну, ізаніязіду, ПАСК і этыянаміду, а таксама шэрагу атыповых мікабактэрый (, , ).

## Фармакакінетыка 
Этамбутол добра ўсмоктваецца са СКТ. Выводзіцца, галоўным чынам, з мачой.

## Паказанні да ўжывання 
Усе формы лёгачнага і пазалёгачнага туберкулёзу (у складзе камбінаванай тэрапіі).

Катэгорыя:Антыбіётыкі
Катэгорыя:Лекавыя сродкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Процітуберкулёзныя сродкі
ФК Шэфілд Юнайтэд

**«Шэфілд Юнайтэд»** () — англійскі футбольны клуб з Шэфілда, адзін з найстарэйшых клубаў Англіі (заснаваны ў 1889 годзе). «Шэфілд Юнайтэд» з’яўляецца чэмпіёнам Англіі ў сезоне 1897/98, а таксама чатырохразовым уладальнікам Кубка Англіі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба

Шэфілд Юнайтэд
Шэфілд Юнайтэд
Штам

на паверхні ]]
**Штам** (ад , літаральна — «ствол», «род») —  вірусаў, бактэрый, іншых мікраарганізмаў або , ізаляваная ў пэўны час і ў пэўным месцы. Паколькі многія мікраарганізмы размножваюцца бінарным дзяленнем (простае дзяленне клеткі, уласцівае бактэрыям) або мітозам (эўкарыятычныя мікраарганізмы, такія, як грыбы, водарасці), без удзелу палавога працэсу, па сутнасці, віды ў такіх мікраарганізмаў складаюцца з  ліній, генетычна і  ідэнтычных зыходнай клетцы. Штам не з’яўляецца таксанамічнай катэгорыяй, ніжэйшым таксонам ва ўсіх арганізмаў з’яўляецца від, адзін і той жа штам не можа быць вылучаны другі раз з той самай крыніцы ў іншы час.

Аднясенне мікраарганізма да вызначанага віду адбываецца на аснове досыць шырокіх прыкмет, такіх як тып нуклеінавай кіслаты і будова капсіда у вірусаў; здольнасці расці на пэўных вуглевадародах і тып выдзеленых прадуктаў абмену рэчываў, а таксама кансерватыўных паслядоўнасцях геному ў бактэрый. Унутры віду існуюць варыяцыі адносна памеру і формы бляшак (негатыўныя «» віруса) або калоній мікраарганізма, ўзроўню прадукцыі ферментаў, наяўнасці , вірулентнасці і т. п.

У свеце не існуе агульнапрызнанай наменклатуры назвы штамаў, і выкарыстоўваюцца назвы дастаткова адвольныя. Як правіла, яны складаюцца з асобных літар і лічбаў, якія запісваюцца пасля відавай назвы. Напрыклад, адзін з самых вядомых штамаў  — *E. coli* K-12.

## Літаратура 
* Современная микробиология. Прокариоты. Том 1. Под редакцией Й. Ленгелера, Г. Древса, Г. Шлегеля. — М.: Мир., 2005. — 656 с. — ISBN 5-03-003707-1, 5-03-003706-1, 3-13-108411-1

Катэгорыя:Мікрабіялогія
Якаў Іванавіч Галухін

**Якаў Іванавіч Галухін** (, в. Сахараўка Горацкага раёна Магілёўскай вобласці — , в. Сахараўка Горацкага раёна) — Герой Сацыялістычнай Працы (1981), Заслужаны механізатар БССР (1978), дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання, дэлегат 15 з’езда прафсаюзаў СССР (1982).

## Біяграфія 
У 1951—1954 гадах служыў у Савецкай Арміі. У 1955 годзе скончыў Клімавіцкае прафесійна-тэхнічнае вучылішча і атрымаў спецыяльнасць трактарыст-машыніст. З 1955 года працаваў у калгасе «Праўда» Горацкага раёна спачатку трактарыстам, камбайнерам, потым звеньявым па вырошчванні бульбы. Першы ў Горацкім раёне камбайнер-тысячнік (за сезон намалаціў 1 тысячу тон збожжа). Удзельнік ВДНГ СССР (1968, 1977).

Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена ў 1981 годзе. Па выніках Усесаюзнага спаборніцтва 1977 года быў узнагароджаны аўтамабілем «Масквіч-412». Заслужаны механізатар БССР (1978). Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання (1984—1989), дэлегат XV з’езда прафсаюзаў СССР (1982).

## Узнагароды 
* Медаль Серп і Молат
* Два ордэны Леніна (1975, 1982)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1971)
* Медаль «За працоўную адзнаку» (1966)
* Медалі ВДНГ СССР(1968, 1977)

## Памяць 
У яго гонар на алеі Герояў Савецкага Саюза і Сацыялістычнай Працы ў г. Горкі Магілёўскай вобласці ўсталяваны памятны знак.

## Літаратура 
* Галухін, Якаў Іванавіч // Памяць: гіст.-дак. хроніка Горацкага р-на. — Мн .: 1996. — С.541.
* Галухин, Якаў Іванавіч // Гонар і слава Магілёўшчыны: Героі Сацыялістычнай Працы Саюза. — Магілёў: 2005.- С. 46.
* *Ліўшыц, В. М.* Гонар і слава Горацкай зямлі. У 3-х кнігах. Кніга 3. Героі Сацыялістычнай Працы, заслужаныя работнікі народнай гаспадаркі, культуры, мастакі і пісьменнікі художники. — Горкі: 2015.- С. 10.
* *Вяземскі, М.* Бацькоўская запаведзь / М. Вяземскі // Ленінскі шлях (Горкі). — 1971. — 20 ліпеня.
* *Івашкевіч, П.* Рэкорд на збожжавай ніве / П. Івашкевіч // Ленінскі шлях (Горкі). — 1978. — 10 кастрычніка.
* *Силин, В.* Галухин Яков Иванович / Владимир Силин // Не померкнет их подвиг : об уроженцах деревни Сахаровка Горецкого района Могилевской области / Владимир Силин. — Минск : Ковчег, 2015. — С. 136—145.
* *Федоров, А.* На отцовской земле / А. Федоров // Герои одиннадцатой пятилетки : 1981—1985 — Мінск, 1983. — Кн. 1. — С. 92—101.

Катэгорыя:Механізатары
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Гаворка

**Гаворка** – самая дробная адзінка дыялектнага падзелу мовы, тэрытарыяльна абмежаваная мова жыхароў аднаго або некалькіх населеных пунктаў з уласцівым ёй адзінcтвaм фанетычных, граматычных i лексічных сродкаў. Heкaлькi гаворак з блізкімі ці aднoлькaвымi (aгyльнымi) моўнымі асаблівасцямі ўтвараюць групу гаворак, або дыялектную групу. Некалькі групаў аднатыповых гаворак, якія гістарычна склаліся ў пэўнай мове i аб'ядноўваюцца агульнымі acaблiвacцямi, пашыранымі на пэўнай тэрыторыі, утвараюць дыялект. 

## Літаратура 
Крывіцкі, А. А. Дыялекталогія беларускай мовы / А. А. Крывіцкі. - Мінск : Вышэйшая школа, 2003 г. - 294 с.

*
*
Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Катэгорыя:Моўная сістэматыка
Матадор

**Матадо́р** () — галоўны ўдзельнік бою быкоў, тарэадор, які наносіць быку апошні, смяртэльны ўдар шпагай.

Таксама матадор:
* галоўны ўдзельнік у якой-небудзь справе;
* у некаторых картачных гульнях — 3 вышэйшыя козыры.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Матадо́р // 

Катэгорыя:Бой быкоў
Катэгорыя:Прафесіі
Антоніўка (Тарашчанскі раён)

**Антоніўка** () — вёска ў Тарашчанскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Тарашчанскага раёна
Баўкун (Тарашчанскі раён)

**Баўкун** () — вёска ў Тарашчанскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Тарашчанскага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1765 годзе
Буда (Тарашчанскі раён)

**Бу́да** () — вёска ў Тарашчанскім раёне Кіеўскай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Тарашчанскага раёна
Дзергялёўскі сельсавет

**Дзергялё́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Дзергялі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Зэльвенскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Тулаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Зэльвенскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Абрамовічы герба «Ляліва»

**Абрамовічы** (**Абрагамовічы**) — шляхецкі род герба «Ляліва» ў Вялікім Княстве Літоўскім. Паходзілі ад Абрагама Ёзафавіча (п. у 1519), які нарадзіўся ў сям’і гандляра-яўрэя, пазней прыняў хрысціянства. За паслугі вялікім князям Аляксандру і Жыгімонту I атрымаў шляхецтва. Займаў пасады гараднічага (1495) і старосты ковенскага (1514), старосты салецкага, войта менскага і берасцейскага, падскарбія земскага (1510—19). Валодаў маёнткамі Вайдуны (Віленскі павет) і Грынкава (Гарадзенскі павет). Меў сыноў Васіля (у каталіцтве Ян, п. у 1546, быў войтам берасцейскім) і Канстанціна (войт менскі).

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя
Цярнопальскі нацыянальны педагагічны ўніверсітэт імя Уладзіміра Гнацюка

**Цярнопальскі нацыянальны педагагічны ўніверсітэт імя Уладзіміра Гнацюка** () — вышэйшая навучальная ўстанова педагагічнага профілю ў горадзе Цярнопаль ва Украіне. 

## Інстытуты і факультэты 
* Фізіка-матэматычны факультэт
* Факультэт філалогіі і журналістыкі
* Геаграфічны факультэт
* Інжынерна-педагагічны факультэт
* Гістарычны факультэт
* Хіміка-біялагічны факультэт
* Факультэт фізічнага выхавання
* Факультэт замежных моў
* Факультэт мастацтваў
* Факультэт педагогікі і псіхалогіі

## Гісторыя 
У 1620 г. у г. Крэменец была створана брацкая школа, якая вяла падрыхтоўку настаўнікаў для пачатковых класаў іншых брацкіх школ. У 1637 г. на яе базе вядомым асветнікам Пятром Магілай брацкая школа была рэарганізавана ў Крэменецка-Багаяўленскі калегіўм. У хуткім часе калегіўм пераходзіць да іезуітаў. У 1773 г. разам са скасаваннем Рапам Рымскім Кліментам XIV ордэна езуітаў Крэменецкі калегіум быў зачыненыя. Пазней у яго памяшканнях функцыянавалі свецкія школы, якія рыхтавалі настаўнікаў.

У 1805 г. на базе былога калегіума указам імператара Аляксандра I была адкрыта вышэйшая навучальная ўстанова - Валынская гімназія вышэйшых навук. У 1818 г. гімназію рэарганізавалі ў Крамянецка-Валынскі ліцэй, які
ў 1833 г. пасля разгрому паўстання быў зачынены. У яго мурах была размешчаная Валынская духоўная семінарыя.
на базе якой у 1902 г. было створана Валынскае епархіяльнае жаночае вучылішча, якое вяло падрыхтоўку настаўніц для пачатковых школ.

У 1920 г. загадам Ю. Пілдсудскага быў Крэменецкі ліцэй. Пры ім была створана настаўніцкая семінарыя на 6 курсаў, якая налічвала 86 хлопцаў і 120 дзяўчат, а таксама і гімназія імя Г Чацкага.  У 1935 г. настаўніцкая семінарыя ліцэя была рэфармавана ў "Педагогіум". У 1940 г. пастановай Савета Народных Камісараў ад 15 красавіка на базе ліцэя быў адкрыты настаўніцкі інстытут, у якім упершыню заняткі пачаліся на ўкраінскай мове. У верасні 1944 г. Крамянецкі інстытут быў зноў адкрыты, а ў 1950 г. Савет Міністраў УССР пастановай рэарганізаваў Крэменецкі настаўніцкі інстытут у педагагічны. 

У 1969 г. педагагічны інстытут быў пераведзены ў Цярнопаль. З гэтага часу вну называлася Цярнопальскім дзяржаўным педагагічным інстытутам. 9 чэрвеня 1997 г. выдадзена пастанова Кабінета Міністраў Украіны № 555 "Аб стварэнні Тэрнопальскага дзяржаўнага педагагічнага універсітэта". У гэтым жа годзе ўніверсітэту прысвоена імя вядомага ўкраінскага навукоўца Уладзіміра Міхайлавіча Гнацюка. У 2004 г. універсітэту надан статус нацыянальнага.


Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Цярнопаля
Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Абрамовічы герба «Ястрабец»

**Абрамовічы** (**Абрагамовічы**) — шляхецкі род герба «Ястрабец» зменены ў Вялікім Княстве Літоўскім. Родапачынальнік Абрам Мацкевіч, дзяржаўца відзаўскі, напачатку XVI стагоддзя атрымаў ад віленскага біскупа Яна пацвярджэнне на 4 валокі зямлі ў Дуброўне каля Ліды. Меў сыноў Станіслава і, магчыма, Якуба і Юзафа Ждана. Род згас у 1867 годзе. Валодалі мястэчкам Варняны ў Віленскім павеце.

## Найбольш вядомыя 
Абрам Мацковіч
# Станіслаў
## Ян (? — ) — войскі і намеснік віленскі (1579), староста вендзенскі (1589), прэзідэнт дэрпцкі, ваявода менскі (1593) і смаленскі (1596), ж. — Ганна Дарота з Валовічаў
### Мікалай (? — люты 1651), Генерал артылерыі, кашталян (1640), ваявода мсціслаўскі (1643) і троцкі (1647), ж. — 1) Дубоўская; 2) Ева Курцэвіч-Булыга, удава Аляксандра Масальскага; 3) 22 красавіка 1642 года Альжбета Гарнастай, удава кіеўскага падкаморыя кальвініста Андрэя Драгаёўскага
#### Самуэль Андрэй (1617—1663), староста старадубскі ад 1647, апошні з ваяводскай галіны, ж. — Алена Шэмет
#### Станіслаў, староста булакоўскі
#### Кацярына, м. — Мацей Міхал Францкевіч-Радзімінскі (? — 1654)
### Марына, м. — Пётр Рудаміна-Дусяцкі (кашталян смаленскі) (? — 1649)
# Якуб
# Юзаф Ждан

Геранім
# Якуб, валодаў маёнткамі ў Лідскім павеце
## Самуэль Міхал (? — каля 1689), губскі староста, скарбнік і чашнік віленскі, ж. — Кацярына Быкоўская-Мардас
## Андрэй, скарбнік і стольнік віленскі, ж. — Агінская
### Андрэй (? — верасень 1763), стольнік віленскі (1742), кашталян берасцейскі (1757).
### Ежы (Юрый; ? — 1767), падваявода віленскі (1750), падчашы віленскі, староста старадубскі (1763), ж. — Марыяна Дзерналовіч
#### Андрэй, староста губскі, ж. — Барбара з Коцелаў
#### Яўхім (? — 1795), падстароста старадубскі, староста губскі, у 1791 кіраўнік грамадзянскай адміністрацыі Віленскага ваяводства, ж. — Францішка Серакоўская
##### Марыяна
##### Ядвіга Караліна (1784—1849), м. — Казімір Сулістроўскі (1778—1818)
#####  (1788 — ), маршалак Віленскага павета, камергер царскага двара. У 1812 на баку французаў, увайшоў у склад Часовага ўрада Вялікага Княства Літоўскага, ж. — Эмілія Кацярына Бахмінская (у першым шлюбе Шыманоўская, у другім Ціхоцкая)
#####  (1793—1867), змагаўся ў напалеонаўскіх войсках у 1809—1814, ж. — Матыльда дэ Мейлян
#### Тэрэза (1754—1826), м. — Юзаф Антоні Вільгельм Плятэр (1750—1832)
### Адам (23 жніўня 1710 — каля 1776), езуіт, 1-ы рэктар віленскага шляхецкага калегіума (Калегіум Нобіліум), рэктар калегіумаў у Нясвіжы, Мінску, Полацку.
###  (? — 1762), падстароста старадубскі (1754—1763)
### Крысціна (? — да 1747), м. — Фелікс Нікадзім Цеханавецкі (? — 1747)

## Літаратура 
* 
* 
* Очерки истории философской и социологической мысли Белоруссии (до 1917 г.). — Мн., 1973. С. 171—172
* Ciechanowiecki A., Rachuba A. Rys genealogiczny rodziny Abramowiczów na Wormianach // Przegląd Wschodni. 1992/93. T. 2. Z. 3(7)

## Спасылкі 
* Варняны 
* Абрамовічы ці Абрагамовічы 
* Род Абрамовічаў у ВКЛ


Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя
Яшкіна

**Яшкіна** () — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Яшкінскага раёна Кемераўскай вобласці Расіі, утварае Яшкінскае гарадское паселішча. Знаходзіцца за 63 км на паўночны захад ад абласнога цэнтра горада Кемерава. Чыгуначная станцыя 3 537 км Транссібірскай чыгуначнай магістралі. Заснаваны як станцыя на Транссібе ў 1898 годзе. У 1907 годзе пабудаваны вапнавы завод.

Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1928 года.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці
Шэрэгеш

**Шэрэгеш** () — пасёлак у Таштагольскім раёне Кемераўскай вобласці Расіі, ля падножжа гары Зялёная. Адміністрацыйны цэнтр Шэрэгешскага гарадскога паселішча. Вядучае прадпрыемства — Шэрэгешскі руднік — пастаўляе жалезную руду на металургічныя камбінаты Новакузнецка.

Сваю назву пасёлак атрымаў у гонар братоў Шэрэгешавых, якія адкрылі ў 1912 годзе радовішча жалезнай руды.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці
Бернара Рахімаўна Карыева

**Бернара Рахімаўна Карыева** (; нар.  г.) — узбекская балерына, балетмайстар, харэограф, педагог, грамадскі дзеяч. Народная артыстка СССР (1973). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1982).

## Біяграфія 
У 1952 годзе скончыла Узбекскае харэаграфічнае вучылішча (цяпер Ташкенцкая дзяржаўная вышэйшая школа нацыянальнага танца і харэаграфіі), у 1955 годзе — Маскоўскае харэаграфічнае вучылішча, у 1980 годзе — Ташкенцкі дзяржаўны інстытут культуры (цяпер Дзяржаўны інстытут мастацтваў і культуры Узбекістана).

З 1955 года — балерына Дзяржаўнага тэатра оперы і балета імя А. Наваі (цяпер Дзяржаўны Акадэмічны Вялікі Тэатр імя Алішэра Наваі) у Ташкенце. Была прыма-балерынай, выконвала галоўныя партыі. З 1994 па 2002 год — мастацкі кіраўнік і дырэктар тэатра. Гастралявала па гарадах СССР і за мяжой (Куба, Бразілія, Францыя, Англія, Італія, Сірыя, Ямайка, Індыя, Аргенціна і інш.).

З 2002 года — саветнік міністра культуры Узбекістана па пытаннях тэатра. Займалася выкладчыцкай дзейнасцю (з 1985 года — прафесар харэаграфіі). З 2004 года — кіраўнік першай прыватнай школы танца «Стыль і танец ад Бернары Карыевай» у Ташкенце.

З 1979 па 1983 год — стваральнік і кіраўнік суполкі «Малады балет Узбекістана».

З 1985 па 1998 год — старшыня Саюза тэатральных дзеячаў Узбекістана. З 1991 года — старшыня каардынацыйнай рады па пытаннях тэатраў Паўднёва-Усходняй Азіі. Па яе ініцыятыве ў 1993 годзе ў Ташкенце быў паспяхова праведзены першы міжнародны фестываль «Тэатр: Усход-Захад».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Дустлік»
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы СССР
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад творчых саюзаў
Катэгорыя:Артысты балета СССР
Катэгорыя:Балетмайстры СССР
Катэгорыя:Харэографы СССР
Катэгорыя:Балетныя педагогі СССР
Майсей Зельманавіч Любіч

**Майсей Зельманавіч Любіч** — гродзенскі архітэктар, уладальнік прыватнай праектнай арганізацыі — тэхнічнай канторай, якая рабіла праекты будынкаў. Сын члена гарадской управы Зельмана Любіча.

Цягам некалькіх гадоў па праекце Любіча ў модным тым часам маўрытанскім стылі перабудавана галоўная сінагога, будынак школы хасідаў і Кляўз, і з нуля ўзведзены школы Хеўра-Алшых і мяснікоў на Школьным двары. Галоўнай мастацкай асаблівасцю, які аб’ядноўваў гэты комплекс з пяці яўрэйскіх храмаў, з’яўлялася багатае дэкараванне вонкавых сцен рустам і ўпрыгожванне вокнаў ліштвамі, фланкіраванне фасадаў квадратнымі вежамі з кілепадобнымі завяршэннямі.

Любіч упершыню праявіў сябе ў якасці архітэктара пасля таго, як у выніку веснавога пажару 1885 года згарэла палова Гродна. Горад пачаў адбудоўвацца вельмі імкліва, і такія прафесіі як архітэктары і будаўнікі былі аднымі з найбольш запатрабаваных. Самымі прыкметнымі праектамі Майсея Любіча ў гэты час былі дом купца Мураўёва на Параднай плошчы, воданапорная вежа і дом купцоў Франкаў на Саборнай вуліцы. Пасля рэалізацыі гэтых аб’ектаў архітэктар набыў вядомасць. Галоўнымі кліентамі Любіча выступалі самыя заможныя жыхары Гродна.

Найлепей творчасць Любіча праявілася ў сакральнай яўрэйскай архітэктуры. Апроч комплексу храмаў на Школьным двары ў Гродне, яму належыць праект будаўніцтва малітоўні Брэгмана ў Гродне на вуліцы Мяшчанскай у 1898 годзе і малітоўні Асіра пры вуліцы Доўгай у Брэсце ў 1902 г.

У 1891 годзе гарадскі галава Гродна звярнуўся з просьбай да губернатара пра наданне Майсею Любічу ганаровага грамадзянства. Аднак міністэрства юстыцыі не дазволіла зрабіць гэтага, спасылаючыся на тое, што той не адпавядае патрабаванням для надання асабістага ганаровага грамадзянства. Нягледзячы на адмову, архітэктар актыўна ўдзельнічаў у грамадскім жыцці горада: ён быў членам праўлення добраахвотнага пажарнага таварыства, а таксама таварыства па забеспячэнню беднага насельніцтва дровамі і іншымі рэчамі першай неабходнасці.

## Спасылкі 
* На месте неповторимого еврейского квартала Школьный двор в Гродно хотят построить бетонную банальщину

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Гродна
Цяжынскі

**Цяжынскі** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кемераўскай вобласці Расіі, цэнтр Цяжынскага раёна і Цяжынскага гарадскога паселішча. Пасёлак размешчаны на рацэ Цяжын (басейн р. Об). Чыгуначная станцыя на лініі Новасібірск — Ачынск. Заснаваны ў 1894 годзе. Узнік у сувязі з будаўніцтвам чыгункі. У 1958 годзе сяло Цяжын пераўтворана ў пасёлак гарадскога тыпу Цяжынскі.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці
Тысуль

**Тысуль** () — пасёлак гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Тысульскага раёна і Тысульскага гарадскога паселішча. Насельніцтва — 7801 чал. (2017). З 1920 па 1924 год — цэнтр Тысульскай воласці, а з 1924 г. (з перапынкамі) — цэнтр раёна. У 1959 годзе — статус пасёлка гарадскога тыпу. 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці
Тэміртау (Кемераўская вобласць)

**Тэміртау** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Таштагольскім раёне Кемераўскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Размешчаны недалёка ад чыгункі Новакузнецк — Таштагол, за 100 км ад Новакузнецка. Прыпынак на лініі Учулен — Тэнеш (Каштау). Станцыя на лініі (Ахпун) — Учулен. Аўтобусныя лініі на Таштагол, Новакузнецк, Каз, Мундыбаш.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці
Спаск (Кемераўская вобласць)

**Спаск** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Таштагольскім раёне Кемераўскай вобласці Расіі. Размешчаны на рацэ Кондама, за 9 км ўніз па цячэнні ад Таштагола. Адміністрацыйны цэнтр Спаскага гарадскога паселішча. Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1949 года. Спаск звязаны аўтамабільнай дарогай з Таштаголам.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці
Спаск

**Спаск** — тапонім.

## Казахстан 
* Спаск (Карагандзінская вобласць)

## Расія 
* Спаск (Кемераўская вобласць)
* Спаск (Пензенская вобласць)
Прамышленная

**Прамышленная** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Прамышленнаўскім раёне Кемераўскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Прамышленнаўскага гарадскога паселішча і Прамышленнаўскага раёна. На 01.01.2014 года Прамышленная з’яўляецца самым буйным пасёлкам гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці. Размешчаны за 72 км ад абласнога цэнтра — горада Кемерава на беразе ракі Іня, пры ўпадзенні ў яе ракі Камысла.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці
Верх-Чэбула

**Верх-Чэбула** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кемераўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Чэбулінскага раёна і Верх-Чэбулінскага гарадскога паселішча. Заснаваны ў 1762 годзе. 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1762 годзе
Краснабродскі

**Краснабродскі** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кемераўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Краснабродскай гарадской акругі. Пасёлак размешчаны ў вярхоўях р. Ускат (прыток Томі), за 178 км на поўдзень ад Кемерава, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Трудармейская (на лініі Новакузнецк — Артышта). Паселішча Каменны Брод паўстала на беразе ракі Крывы Ускат ў сярэдзіне 20-х гг. XIX стагоддзя. З 1931 г. сяло афіцыйна пачало называцца Красны Брод. У 1953 годзе статус пасёлка гарадскога тыпу.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці
Белагорск (Кемераўская вобласць)

**Белагорск** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Тысульскім раёне Кемераўскай вобласці Расіі, утварае Белагорскае гарадское паселішча. Размешчаны на ўсходніх адгор’ях Кузнецкага Алатау. За 375 км ад адміністрацыйнага цэнтра. 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці
Інской

**Інской** () — пасёлак гарадскога тыпу ў складзе Бялоўскай гарадской акругі Кемераўскай вобласці Расіі.  12 студзеня 1954 года прынята рашэннне па выбары пляцоўкі для будаўніцтва новай ГРЭС у Кузбасе. Разам з будаўніцтвам станцыі вясной 1956 года пачалося будаўніцтва пасёлка, калі прыехала першая партыя рабочых — 300 чалавек, затым другая — 500 чалавек.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці
Грамацеіна

**Грамацеіна** () — пасёлак гарадскога тыпу, уваходзіць у склад Бялоўскай гарадской акругі Кемераўскай вобласці Расіі. Адзін з цэнтраў здабычы вугалю ў Кузнецкім вугальным басейне. Размешчаны на рацэ Іня (прыток Обі), за 4 км ад чыгуначнай станцыі Мерэць (на лініі Новасібірск — Новакузнецк). 
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кемераўскай вобласці