open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ян Вэнжык

**Ян Вэ́нжык (Вонжык)** (; 1575, Воля Вэнжыкова — 27 мая 1638, ) — рымска-каталіцкі і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, біскуп пшамысльскі (1619—1624), архібіскуп пазнаньскі (1624—1627), архібіскуп гнезненскі і прымас Польшчы (1627—1638), інтэррэкс, часовы глава Рэчы Паспалітай у перыяд міжкаралеўя (1632—1633), каралеўскі сакратар, духоўны пісьменнік. Доктар абодвух правоў.

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду герба «Вонжык». Вучыўся ў езуіцкім калегіуме ў Калішы, затым у Кракаве, потым — у 7 гадоў у Рыме. Атрымаў навуковую ступень доктара абодвух правоў.

Па вяртанні ў Польшчу хутка падняўся па кар'ернай лесвіцы духоўнай іерархіі. Быў архідыяканам Любліна, канонікам у Кракаве, прарэктарам сандамірскім.

З 1614 — архідыякан у Варшаве. Служыў сакратаром караля Жыгімонта III Вазы, спецыялізаваўся на італьянскіх справах.

У 1619 г. быў прызначаны біскупам пшамысльскім, у 1624 — біскупам пазнаньскім, у 1626 г. стаў гнезненскім архібіскупам і прымасам Рэчы Паспалітай, і ў гэтым сане заставаўся да сваёй смерці ў 1638 г. На гэтай важнай пасадзе ён прымаў дзейны ўдзел і ў палітычным жыцці дзяржавы. Быў актыўным праціўнікам караля Жыгімонта III у справе абрання на маскоўскі прастол яго сына каралевіча Уладзіслава IV.

Быў вядомы і як царкоўны пісьменнік. З сачыненняў яго найбольш вядомыя:
* «Synodus provincialis Gnesneusis, A. D. 1628 die 22 Mai celebrata» (Krakow, 1629),
* «Constitutiones Synodorum Metropolitanae Ecciesiae Gnesnensis Provincialium» (1637)
* «Synodus Provincialis Gnesnensis» (1634).

## Спасылкі 
* 
* Archbishop Jan Wężyk

Катэгорыя:Прымасы Польшчы
Катэгорыя:Архібіскупы гнезненскія
Катэгорыя:Інтэррэксы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Біскупы пазнаньскія
Катэгорыя:Біскупы пшамысльскія
Катэгорыя:Канонікі кракаўскія
Катэгорыя:Дактары абодвух правоў
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Неманойці)

**Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — каталіцкі храм у мястэчку Нямунайціс, Літва.

## Гісторыя 
Першы драўляны касцёл у Неманайцах быў пабудаваны ў 1625—1626 гадах Мікалаем і Казімірам Сапегамі. Жыгімонт Ваза перадаў новастворанаму прыходу тры вёскі.

У 1655 годзе касцёл спалены падчас вайны з Расіяй. У 1669 годзе касцёл быў адноўлены і разбудаваны. Пазней шматразова перабудоўваўся.

Каменны касцёл у неагатычным стылі паводле праекта Вацлава Міхневіча быў пабудаваны ў 1904 годзе. З 1909 года пачалі праводзіцца набажэнствы па-літоўску, у 1916—1918 гадах пры касцёле распачалі дзейнасць літоўскія асветніцкія і адраджэнцкія арганізацыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Касцёлы Літвы
Катэгорыя:Вацлаў Міхневіч
Катэгорыя:Неманойці
Катэгорыя:Збудаванні ў неагатычным стылі
Лішкява

**Лішкява** (), традыцыйная беларуская назва — **Лішкаў**, або **Лішкава**  — вёска ў Літве, на левым беразе ракі Нёман. Уваходзіць у склад Мерацкай сянюніі Варэнскага раёна Алітускага павета. Насельніцтва 65 чал. (2001). Знаходзіцца за 9 км ад Друскінінкая.

## Гісторыя 
У канцы XIV стагоддзя вялікі князь Вітаўт распачаў тут будову мураванага замка. Аднак пасля Грунвальдскай бітвы (1410) Лішкаў страціў сваё абарончае значэнне і замак застаўся недабудаваным. Гістарычна мясцовасць уваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства.

Першая царква ў Лішкаве з канца XVI стагоддзя да 1624 года была пратэстанцкай. У 1694 годзе войскі Уладзіслаў Юрый Касілаў з жонкай Крысцінай (з Гібеляў) заснавалі ў вёсцы кляштар дамініканцаў. У 1704—1741 гадах пры кляштары збудавалі мураваны касцёл Найсв. Тройцы.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Лішкаў апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце. У 1796 расійскія ўлады скасавалі дамініканскі кляштар, касцёл працягваў дзейнічаць як парафіяльны.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Лішкаў апынуўся ў складзе Літвы.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1827 — 354 чал.; 1897 — 613 чал.
* **XX стагоддзе**: 1923 — 407 чал.; 1959 — 318 чал.; 1970 — 203 чал.; 1979 — 135 чал.; 1980 — 140 чал.; 1986 — 114 чал.; 1989 — 105 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2001 — 65 чал.

## Турыстычная інфармацыя 
### Славутасці 
* Замчышча
* Касцёл Найсв. Тройцы і кляштар дамініканцаў (1704—1741)
* Могілкі хрысціянскія

## Галерэя 

Файл:Liškaŭ, Nioman. Лішкаў, Нёман (N. Orda, 1868-77).jpg|Акварэль Н. Орды, XIX ст.
Файл:Liškaŭ, Nioman. Лішкаў, Нёман (N. Orda, 1877).jpg|Літаграфія з акварэлі
Файл:Liškaǔ. Лішкаў (B. Puc, 1868).jpg|Б. Пуц паводле В. Германа, 1868
Файл:Liškaŭ, Nioman. Лішкаў, Нёман (B. Puc, 1868) (2).jpg|Каляровая версія

## Літаратура 
* 
* Liszków //  S. 324.

## Спасылкі 
* Liškiavos kultūros centras
Чырвонае Вяселле

**Чырвонае Вяселле** () — выдуманае вяселле Эдмура Талі і Рослін Фрэй, апісанае ў рамане Джорджа Марціна «Бура мячоў» і паказанае ў тэлесерыяле «Гульня тронаў».

Вяселле адбылося ў канцы 299 года пасля З.Э. у замку Блізняты ў Рачных землях, рэзідэнцыі лорда Уолдэра Фрэя. Гасцямі на ім былі Роб Старк, яго маці Кейтылін Старк і ўсе асноўныя камандзіры арміі Поўначы. Роб Старк раней абяцаў ажаніцца з адной з дачок лорда Уолдэра Фрэя, але не стрымаў слова, узяўшы ў жонкі Джэйн Вестэрлінг. Уолдэр Фрэй і іншы сцяганосец Роба, Русэ Болтан, усведамляючы, што перамога Ланістэраў немінучая, арганізавалі на вясельным банкеце разню, у якой Роб Старк і яго світа, якія нічога не падазравалі, былі забіты. Гэта забойства, якое парушыла старажытныя законы гасціннасці, паклала канец пераможнай вайне Роба і суверэннаму каралеўству Поўначы і Трызубца, стаўшы адным з пераломных момантаў у Вайне Пяці Каралёў.

Над целамі забітых паглуміліся. Робу адрэзалі галаву, прышылі на яе месца адсечаную галаву яго лютаваўка і начапілі на яе карону Караля Севера. Аголенае і знявечанае цела Кейтылін выкінулі ў раку — са здзекам над пахавальнымі абрадамі дому Талі, які традыцыйна сплаўляў чоўны з целамі нябожчыкаў па рацэ. Відаць, трупы салдатаў Роба таксама скінулі ў Зялёны Зубец, і яны яшчэ доўга плылі ўніз па рацэ.

## Наступствы 
Чырвонае Вяселле паставіла крыж на сепаратызме Поўначы і Рачных Земляў. Хоць Брындэн Талі ў Рыверане, Тытас Блэквуд у Рэйвентрыы і Джэйсан Малістэр у Сігардзе яшчэ працягвалі супраціўленне, большая частка Рачных Земляў здалася на літасць пераможца, і многія рачныя лорды з неахвотай далучыліся да вайны ўжо на баку Жалезнага Трона. Русэ Болтан стаў новым Захавальнікам Поўначы, і дамы Поўначы былі вымушаны далучыцца да яго ў вайне супраць жалезнанароджаных і Станіса Баратэана. Нягледзячы на тое, што змоўшчыкі захапілі ўладу над Поўначчу і Рачнымі Землямі, Чырвонае Вяселле настолькі жахала, што ў вачах простага народа дамы Болтанаў і Фрэяў былі праклятыя багамі. Брацтва без Сцягоў пачало паляванне на іх, а на Поўначы засталіся лорды, верныя Старкам, і якія рыхтуюцца да іх вяртання.

|valign="top"|

### Арганізатары і выканаўцы 
|}

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Песня Лёду і Агню
Катэгорыя:Выдуманыя падзеі
Катэгорыя:Выдуманыя забойствы
Сокарава (возера)

**Сокарава** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці, за 23 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, каля вёскі Сокарава, у басейне ракі Тураўлянка.

Плошча паверхні 0,12 км². Даўжыня 0,52 км, найбольшая шырыня 0,26 км. Даўжыня берагавой лініі 1,25 км.

Схілы катлавіны вышынёй 5—8 м, пераважна разараныя. На поўначы злучана ручаём з возерам Паўазер’е.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Скірстамоны

**Скірстамоны** або **Скірыстымонь** і **Скірстымон**, таксама **Скірснямуне** () — вёска на захадзе Літвы, у Юрбарцкім раёне Таўрогскага павета. Адміністрацыйны цэнтр Скірстымонскай сянюніі. Стаіць на рацэ Нёман, за 9 км ад Юрбарка.

## Гісторыя 
У 1313 годзе рыцары Тэўтонскага ордэна пабудавалі новую крэпасць Хрыстмемель (, ) у шасці мілях ад іх замка Рагніт (). Новы замак быў акружаны балотамі і атрымліваю забеспячэнне па вадзе. Паводле праекта вялікага магістра тэўтонскага ордэна Карла фон Трыра новы драўляны замак служыў для барацьбы з Жамойцю.

Літоўскі князь Віцень спрабаваў захапіць замак увосень 1315 года, але няўдала.

Пазней замак страціў сваё значэнне для ордэна і быў пакінуты. Замест яго на іншым беразе Нёмана ў 1337 годзе была пабудавана крэпасць Баербург (Bayerburg), пры якой узнікла мястэчка Раўданы.

У 1792 годзе Скірстамонам разам з магдэбургскімі правамі быў нададзены герб. Напісанне старабеларускай мовай: *Скирстомоны*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Borchert, Friedrich. *Landsmannschaft Ostpreußen e.V.* (26 May 2001). «Kampf im Osten — Diplomatie im Westen». Retrieved 11 April 2006. 
* Urban, William. *The Teutonic Knights: A Military History*. Greenhill Books. London, 2003, pp. 133, 162, 167, 168. ISBN 1-85367-535-0 
* 

## Спасылкі
Раўданы

**Раўданы**, таксама **Раўдоне** () — мястэчка ў Літве, у Юрбаркаскім раёне Таўрагскага павета, на Нёмане ля вусця Раўдоны.

## Гісторыя 
, XIX ст.]]
У 1337 годзе экспедыцыя тэўтонскіх братоў-рыцараў і крыжакоў пад камандаваннем багемскага караля Яна Сляпога і ніжнебаварскага герцага Генрыха XIV заснавала драўляна-земляны замак на Нёмане супроць рэшткаў Хрыстмемеля. У гонар герцага Генрыха замак назвалі па-нямецку Баербург ( — замак баварцаў). Замак выкарыстоўвалі як ваенную базу і цэнтр забеспячэння экспедыцый у Літву або на поўнач у Жамойць.

У 1338 годзе замак беспаспяхова 22 дні трымаў у аблозе вялікі князь літоўскі Гедзімін. У 1341 годзе Гедзімін зноў аблажыў Баербург і памёр падчас гэтай аблогі. Паводле народнай легенды, дуб Гедзіміна ў парку вырас на месцы, дзе князь быў смяротна паранены. Пасля яго смерці сыны ўрэшце ўзялі Баербург.

У старабеларускай мове пісаўся як *Равдоны*.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Urban, William. *The Teutonic Knights: A Military History*. Greenhill Books. London, 2003, p.&nbsp;133. ISBN 1-85367-535-0
* Polski słownik biograficzny / komitet redakcyjny Władysław Konopczynski … [*et al.*]. Publisher Kraków : Skład główny w ksieg. Gebethnera i Wolffa, 1935-.ISBN 8386301015 (set)
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Зубавы
Адзінства (Латвія)

**Адзінства** — правацэнтрысцкая палітычная партыя Латвіі, створаная ў 2011 годзе з трох партый. Партыя была заснавана ў 2010 годзе, як электаральныя альянс. У 2011 годзе пераўтварылася ў палітычную партыю. Асноўнымі ідэямі Адзінства з’яўляюцца кансерватызм, лібералізм, праеўрапеанізм.

## Гісторыя 
Адзінства, як электаральны блок, была заснавана ў 2010 годзе, перад выбарамі ў Сейм Латвіі. Іныцыятарамі заснавання з’яўляюцца тры правыя латвійскія партыі — Новы час, Грамадзянскі саюз, Грамадства за іншую палітыку. На выбарах у 10-ы Сейм Латвіі партыя перамагла, набраўшы 31.9 працэнтаў.

## Кіраўніцтва 
У склад кіраўніцтва ўваходзяць 15 чалавек. Таксама ў партыі ёсць дума, якую ўзначальвае Яніс Розенбергс. Лідарам партыі з 2010 года з’яўляецца Солвіта Абалтыня, якая была пераабрана на гэту пасаду ў снежні 2014 года, падчас партыйнага кангрэса.

## Удзел партыі ў выбарах 
### Парламент (*Сейм Латвіі*) 
### Выбары ў Еўрапарламент 
### Выбары ў Рыжскую Думу 
Катэгорыя:Палітычныя партыі Латвіі
Катэгорыя:Партыі-члены ЕНП
Солвіта Абалтыня

**Со́лвіта А́балтыня** (; , , ЛССР) — латвійскі палітык, спікер Сейма Латвіі Латвійскай рэспублікі ў 2010—2014 гадах, лідар правацэнтрысцкай латвійскай партыі Адзінства.

## Біяграфія 
У 1981-ым годзе скончыла Рыжскую сярэднюю школу № 5. У 1986-ым годзе выпусцілася з юрыдычнага факультэта Латвійскага ўніверсітэта.

## Палітычная кар’ера 
З 1995 года працавала ў консульскім дэпартаменце Міністэства замежных спраў Латвійскай рэспублікі. У 2001 годзе далучылася да правай латвійскай партыі Новы час. У 2004—2006 гадах працавала міністрам юстыцыі Латвійскай рэспублікі. У 2006 годзе, на выбарах у Сейм Латвіі, прайшла як кандыдат партыі Новы час. У 2008 годзе ўзначаліла партыю.

## Сямейнае становішча 
Замужам, двое дзяцей.

## Спасылкі 
* Ziņas publicētas deputātu kandidāta sniegtajā redakcijā. 

Катэгорыя:Дэпутаты Восьмага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзявятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзясятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Адзінаццатага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дванаццатага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Віцэ-спікеры парламентаў
Катэгорыя:Міністры юстыцыі Латвіі
Катэгорыя:Старшыні Сейма Латвіі
Катэгорыя:Члены «Новага часу» (Латвія)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Вір (рака)

**Вір** — рака ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бярэзіна.

## Назва 
Рачная назва Вір звязаная з бел. *вір* «месца ў рацэ або моры, дзе цячэнне ўтварае моцны закручвальны рух вады; водаварот, які вымывае на дне ракі або возера яму; глыбокае месца ў вадзе».

## Водаапісанне 
Даўжыня ракі 20 км. Плошча вадазбору 81 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км. Пачынаецца каля вёскі Савічы, працякае праз азёры Плывун і Вяхава, упадае ў Бярэзіну прыкладна за 1,8 км у напрамку на ўсход ад вёскі Стасеўка. У верхнім і сярэднім цячэнні рэчышча ракі каналізаванае. У Вір з правага боку ўпадае ручай з возера Усох. Левы прыток — рака Азера.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-107. Выданне 1982 г.
* Ліст карты N-35-119. Выданне 1981 г. 

Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Катэгорыя:Рэкі Бабруйскага раёна
Мазуркевіч

**Мазуркевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Галіна Аляксееўна Мазуркевіч (нар. 1954) — беларускі палітык.
* Іосіф Ігнатавіч Мазуркевіч (1887—1937) — беларускі педагог, празаік і публіцыст.
* Леў Фёдаравіч Мазуркевіч (1939—2019) — беларускі футбольны трэнер.
Пячатка Ефрасінні Полацкай з Полацка

**Пячатка Ефрасінні Полацкай** — віслая актавая пячатка XII ст. з выявай Хрыста, выяўленая ў 2015 годзе падчас раскопак каля сцен Спаскай царквы ў Полацкім Спаса-Ефрасіннеўскім манастыры.

Раскопкі праводзіла спецыяльная экспедыцыя ПДУ з удзелам расійскіх навукоўцаў. Мэтай раскопак было вывучэнне стану падмурка помніка архітэктуры XII ст. і разгадка першапачатковай задумы дойліда Іаана, які ўзвёў Спаса-Праабражэнскую царкву.

Пасля выяўлення гэтай знаходкі прыналежнасць пячаткі Ефрасінні Полацкай з Ноўгарада была пастаўлена пад сумненне.

## Даследаванне 
Даследаванне знаходкі і атрыбуцыя яе Ефрасінні Полацкай зроблена ў Мінску эпіграфістам, кандыдатам гістарычных навук І. Л. Калечыц..

## Апісанне 
Меркавана, артэфакт зроблены са свінцу. На адным баку пячаткі намаляваны Ісус Хрыстос, а на іншым — надпіс «Господи, помози рабе своей Офросинии», які, на думку І. Калечыц, сведчыць пра прыналежнасць яна Ефрасінні Полацкай. Падобнае напісанне імя Ефрасінні выкарыстана ў надпісах на бакавых тарцах Крыжа Ефрасінні Полацкай.

## Пячатка 1998 года 
У 1998 годзе на тэрыторыі манастыра была знойдзена пячатка, на якой захавалася толькі частка надпісу «Господи, помози рабе своей», з-за чаго немагчыма было высветліць, каму яна належала. Вядома было, што пячатка належала жанчыне, меркавалася, што сястры Ефрасінні Полацкай Еўдакіі, ігуменні Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра. Знаходка 2015 года дала магчымасць параўнаць абедзве пячаткі і зрабіць выснову, што пячатка 1998 года, верагодна, таксама належала Ефрасінні.

## Гл. таксама 
* Пячатка Ефрасінні Полацкай з Ноўгарада
* Пячатка Сафіі

Катэгорыя:Ефрасіння Полацкая
Катэгорыя:Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты Беларусі
Катэгорыя:Беларуская сфрагістыка
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Ветчанскае

**Ве́тчанскае** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ушача, за 28  км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Ушачаў, каля вёсак Мірны і Ветча.

Плошча паверхні возера 0,35 км². Даўжыня 0,98 км, найбольшая шырыня 0,48 км, даўжыня берагавой лініі 2,4 км. Плошча вадазбору 3,5 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя, месцамі стромкія. Вышыня схілаў дасягае 8—10 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, ва ўсходняй частцы зліваюцца са схіламі катлавіны. У паўночнай частцы выцякае ручай, злучаючы Ветчанскае з возерам Лагі.

У возеры водзяцца гусцяра, плотка, акунь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Том 2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Лагі

Наўву **Лагі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Лагі́ — вёска ў Аршанскім рёане
** Лагі́ — вёска ва Ушацкім раёне
* Мінская вобласць:
** Вялікія Лагі — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Малыя Лагі — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Лагі́ — вёска ў Крупскім раёне
** Лагі́ — вёска ў Лагойскім раёне
** Лагі́ — вёска ў Старадарожскім раёне

### Італія 
* Ла́гі — камуна ў рэгіёне Венета

## Азёры 
* Лагі́ — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ушача
Гарнасвечча

**Гарнасвечча**, **Дыбалёўскае** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці, за 17 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, каля вёскі Дыбалі, у басейне ракі Ула.

Плошча паверхні 0,63 км². Даўжыня 2,29 км, найбольшая шырыня 0,52 км. Найбольшая глыбіня 8,0 м, сярэдняя — 4,93 м. Даўжыня берагавой лініі 5,43 км. Аб’ём вады ў возеры 3,11 млн м³. Плошча вадазбору 13,7 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 10 м, пераважна стромкія, пад лесам, на паўднёвым усходзе разараныя. Берагі супадаюць са схіламі. Злучана ручаём з возерам Плацішна, упадае Бортніцкі канал, выцякае ручай у раку Ула.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Абразцы

**Абра́зцы** — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, за 15 км на паўночны ўсход ад горада Сянно, за 0,5 км на ўсход ад вёскі Мелехава, у басейне ракі Бярозка.

Плошча паверхні 0,1 км². Даўжыня 0,5 км, найбольшая шырыня 0,32 км.

Злучана пратокай з возерам Альшанка.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-48. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Сенненскага раёна
Катэгорыя:Басейн Крывінкі
Іахім Глінскі

**Іаахім Глінскі** (, , Мядзельскі раён — ) — беларускі , , арганіст і , усе творы якога да нядаўняга часу лічыліся згубленымі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў в. Будслаў у сям’і мясцовага арганіста. Вучыўся ў Пецярбургскай кансерваторыі адразу на двух факультэтах: фартэпіянным і кампазітарскім. Педагогам па класе органа ў яго быў Луі (Людвіг) Гаміліус. Пасля заканчэння кансерваторыі Глінскі працаваў арганістам у Гродзенскім касцёле бернардзінцаў і выкладаў спевы ў Гродзенскай жаночай гімназіі. З 1883 — арганіст у касцёле пры Вастрабрамскай капліцы ў Вільні. Там жа кіраваў касцёльных хорам.

Затым заняў месца арганіста ў віленскім касцёле Святога Яна, а пазней — у касцёле Святога Духа. Выкладаў у Віленскай рымска-каталіцкай семінарыі.

Удзельнік руска-турэцкай вайны 1877-78 гадоў.

Катэгорыя:Арганісты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1877—1878
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Альжбета Шыдлавецкая

**Альжбета Радзівіл** (у дзявоцтве Шыдлавецкая, ; , , Польшча — , , Вялікае Княства Літоўскае) — прадстаўніца арыстакратыі Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага, пабожная кальвіністка.

## Біяграфія 
Паходзіла са шляхецкага роду Шыдлавецкіх герба «Адрованж», дачка Крыштафа, канцлера вялікага кароннага, і Сафіі з Таргавіска. Мела братоў Мікалая, Людвіка і Жыгімонта, а таксама сясцёр Сафію, Крысціну і Марыю. Вызнавала кальвінізм.

Згодна з дамовай паміж сваякамі, складзенай у 1536 годзе, атрымала дзве траціны родавага маёнтку Шыдловец, рэшта адыйшла да сястры Крысціны. У 1547 годзе, каб пазбегнуць падзелу маёнтку і яго пераходу ў чужыя рукі, выкупіла частку сястры.

12 лютага 1548 года у Сандаміры выйшла замуж за Мікалая Радзівіла Чорнага, на вяселлі прысутнічаў будучы кароль Жыгімонт II Аўгуст. Пасля шлюбу маёнтак Шыдловец у якасці шлюбнага пасагу адыйшоў да Радзівілаў. У шлюбе мела сыноў Альбрэхта, Мікалая Крыштафа, Станіслава і Юрыя, а таксама дачок Ганну Магдалену, Крыстыну, Соф'ю Агнешку і Альжбету.

## Продкі 
## Спасылкі 
* Генеалогія Шыдлавецкіх 

Альжбета
Альжбета Шыдлавецкая
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага
Місіянерства

**Місіяне́рства** (ад  — пасылка, даручэнне) — адна з формаў дзейнасці рэлігійных арганізацый, якая ставіць мэтай зварот няверуючых ці прадстаўнікоў іншых рэлігій. Сустракаецца, галоўным чынам, ва ўніверсальных рэлігіях, перш за ўсё ў сусветных рэлігіях, і не распаўсюджана ў нацыянальных рэлігіях.

Адрозніваюцца «знешняя» місія (у іншых краінах) і «ўнутраная» (сярод няверуючых і іншаверцаў на ўласнай кананічнай тэрыторыі).

*Місіянерства* часам адрозніваюць ад празелітызму, аднак выразныя адрозненні паміж місіянерствам і празелітызмам адсутнічаюць.

Катэгорыя:Рэлігійны зварот
Катэгорыя:Рэлігійныя паводзіны і вопыт
Катэгорыя:Богаслужэнне
Анцье Якелен

**А́нцье Якелен** (; , Хердэке, Германія) — архібіскуп Упсалы і глава Цэрквы Швецыі (з 2013).

## Біяграфія 
Якелен была пастарам у Стакгольмскай і Лундскай дыяцэзіях, а таксама была прафесарам у Лютэранскай школе тэалогіі ў Чыкага, ЗША. 17 кастрычніка 2006 года яе выбралі біскупам. Яна была пасвечана ў сан біскупа ва Упсальскім кафедральным саборы 15 красавіка 2007 года. Пры прыняцці сану біскупа яна выбрала дэвіз: «Бог большы», узяты з 1 Іаана 3:18-20. Яе муж, Хайнц Якелен, таксама пастар і ў іх дзве дочкі.

Анцье Якелен была адной са святарак на вянчанні кронпрынцэсы Вікторыі і Даніэля Вестлінга, якое прайшло 19 чэрвеня 2010 года ў Кафедральным саборы Стакгольма.

15 кастрычніка 2013 года выбрана Архібіскупам Упсалы і главой Цэрквы Швецыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Біскупы Царквы Швецыі
Катэгорыя:Лютэранскія біскупы-жанчыны
Катэгорыя:Архібіскупы упасальскія
Катэгорыя:Архіепіскапы Царквы Швецыі
Катэгорыя:Лютэранскія біскупы
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Швецыі
Неманойці

**Неманойці**, часам **Неманайцы**, таксама **Нямунайціс** () — мястэчка ў Аліцкім раёне Аліцкага павета Літвы, на правым беразе Нёмана. Месціцца за 18 км на поўдзень ад Аліты. Цэнтр сянюніі.

## Назва 
Тапонім утвораны ад назвы ракі Нёман з дапамогай суфікса -ойці (-айцы).

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўпамін пра Неманойці як абарончы замак датуецца 1384 годам (зноў упамінаецца ў 1387 годзе). У 1413 годзе яны ўвайшлі ў склад Троцкага павета Троцкага ваяводства.

У 1625—1626 гадах Мікалай і Казімір Сапегі збудавалі ў Неманойцях першы касцёл. Кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза перадаў навастворанаму прыходу тры вёскі. За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) касцёл спалілі ў 1655 годзе, у 1669 годзе яго аднавілі.

19 сакавіка 1792 году кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Неманойцям Магдэбурскае права і герб.

### Пад уладай Расійскай імперыі 
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года Неманойці апынуліся ў складзе Расійскай імпірыі, у Троцкім павеце Віленскай губерні. Каля 1886 года ў мястэчку было 122 будынкі. У пачатку XX ст. Неманойскую гаворку, якая належыць да паўднёвааўкштоцкіх гаворак літоўскай мовы, вывучаў расійскі лінгвіст Барыс Ларын. З 1909 года ў Неманойцях пачалі праводзіцца набажэнствы па-літоўску, у 1916—1918 гадах пры касцёле распачалі дзейнасць літоўскія асветніцкія і адраджэнцкія арганізацыі.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Неманойці занялі войскі Германскай імперыі.

### Найноўшы час 
Па польска-літоўскіх баях і падпісанні пагаднення паміж міжваеннай Польшчай і Літвой у 1919 годзе Неманойці апынуліся ў складзе Літвы. З 1940 года ў Літоўскай ССР. За часамі Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка было пад акупацыяй Германіі.

З 1990 года ў складзе адноўленай незалежнай Літвы. У 1997 годзе дэкрэтам Прэзідэнта Літвы Неманойцям вернуты герб.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: ~1886 год — 692 чал., з іх 263 каталікі, 14 праваслаўных і 415 іўдзеяў
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 153 чал.

## Інфраструктура 
У Неманойцях працуюць школа і пошта.

## Славутасці 
* Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі (1904; збудаваны ў стылі неаготыкі паводле праекта Вацлава Міхневіча)
* Помнік загінулым за незалежнасць

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Кафедральны сабор Лінчэпінга

**Кафедральны сабор Лінчэпінга** () — сабор у шведскім горадзе Лінчэпінгу. З'яўляецца кафедральным саборам Лінчэпінгскай дыяцэзіі Шведскай Лютэранскай Царквы.

## Гісторыя 
Сучаснаму сабору прыблізна 800 гадоў. Аднак яго гісторыя пачынаецца ў XI стагоддзі з драўлянай царквы, якая стаяла на гэтым месцы. Прыблізна ў 1120 годзе была пабудавана мураваная царква, якая памерамі складала прыкладна палову сучаснага будынка (даўжыня 110 метраў, вышыня вежы 107 метраў).

Прыблізна ў 1230-х гадах узнікла неабходна пабудаваць большую царкву, таму што старая была занадта маленькая. Царква была пашырана на ўсход, дабудаваны новыя хоры і трансэпт. 

Наступнае пашырэнне царквы адбылося пасля каранацыі Вальдэмара I, у 1251 годзе. Памеры пабудаванай у гэты раз царквы засталіся канчатковымі да нашых дзён.
У пачатку XV стагоддзі, прыблізна ў 1408—1420 гг., былі пабудаваны капэлы з вялікімі вокнамі і размешчаныя ў выглядзе зоркі. Капэлы былі асвечаны ў гонар Св. Андрэаса (пазней пераназвана ў гонар Св. Марыі), Св. Нікаласа і Св. Томаса.
[thumb|left|[Алтар]]
У 1546 і 1567 гадах дах сабора гарэў пры пажарах. Галоўную вежу аднаўлялі паміж 1747—1758 гадамі, і зноў яна была адноўлена паміж 1877—1886 гадамі архітэктарам Хельга Зетэрвалем (Helgo Zettervall). Аднак падчас рэканструкцыі ў 1967 годзе была адноўлена форма даху XVII стагоддзя.

Алтарная частка распісана нарвежскім мастаком Х. Сёрэнсенам.

Дах пакрыты меднымі пласцінамі, пад уздзеяннем навакольнага асяроддзя ён набыў выразны зялёны колер.
## Літаратура 
* Bengt Cnattingius: Linköpings domkyrka, Linköpings stiftsråds kyrkobeskrivningskommitté 1963
* Nils Erik Petersson: Domkyrkan berättar, Akademi för kyrka och kultur i Linköpings stift 1992
* Anders Eckerdal, Mats Fredrikson, Gunnar Lindqvist, Sverker Linge, Jonas Sällberg: Katedralen i Linköping, Carlssons 2001, ISBN 91-7203-384-3
* Harald Tigerström: Linköpings domkyrkoklockor, Domkyrkans bokbord 1999
## Спасылкі 
* http://www.linkopingsdomkyrka.se/english.asp 

Л
Катэгорыя:Лінчэпінг
Мелкае (возера, Бешанковіцкі раён)

**Ме́лкае** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці, за 26 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, каля вёскі Замялочча, у басейне ракі Заходняя Дзвіна.

Плошча паверхні 0,39 км². Даўжыня 1,38 км, найбольшая шырыня 0,57 км. Найбольшая глыбіня 2,6 м, сярэдняя — 2,0 м. Даўжыня берагавой лініі 3,95 км. Аб’ём вады ў возеры 0,77 млн м³. Плошча вадазбору 14,1 км².

Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 2—5 м, спадзістыя, разараныя, на паўночным захадзе пад хмызняком. Заходнія схілы стромкія, вышынёй  10—12 м. Берагі сплавінныя (шырыня сплавіны да 30 м), параслі хмызняком. Дно плоскае, сапрапелістае. Уздоўж паўднёва-ўсходніх і паўночна-заходніх берагоў дно высцілаюць пяскі і апясчаненыя адклады. Возера эўтрофнае. Па ўсёй плошчы зарастае падводнай расліннасцю. Упадаюць 4 ручаі, выцякае ручай у возера Доўгае.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Эон Флакс

**«Эон Флакс»** () — фантастычны мультсерыял у жанры кіберпанк, з элементамі постапакаліптыкі, нанапанку і біапанку. Трансліраваўся на тэлеканале MTV у 1991-1995 гг. У 2005 г. па матывах мультсерыяла быў зняты фільм з Шарліз Тэрон у ролі галоўнай гераіні.

## Сюжэт 
Падзеі адбываются ў постапакаліптычнай будучыні, XXVI стагоддзе. Эпідэмія знішчыла 99% насельніцтва планеты. На абломках цывілізацыі сфарміраваліся дзве дзяржавы - анархісцкая Моніка і таталітарная Брэна, якой кіруе дыктатар Трэвар Гудчайлд - закляты вораг і адначасова закаханы галоўнай гераіні - атлетычнай, адважнай і халодна-рацыянальнай жанчыны-суперагента Эон Флакс. У гэтым змрочным сусвеце футурыстычная тэхніка спалучаецца з беднасцю, крыміналам, бруднымі кварталамі, мноствам хворых і інвалідаў - ахвяр інфекцый, індустрыі і войн. Генетычная эксперыменты стварылі незлічоных пачвар-мутантаў, мадыфікаваных насекомых і гуманоідаў. Трапляюцца і нечалавечыя істоты, якіх рознымі шляхамі занесла на Зямлю з іншых планет.

У сезонах 1-2 выходзяць вельмі кароткія выпускі (2-5 хвілін), у якіх адсутнічаюць дыялогі, а сюжэт фрагментарны і часта бессістэмны: ён хутчэй падобны на цяжкі сон, на паслядоўнасць дынамічных эпізодаў, якія супярэчыць адзін аднаму. У многіх серыях Эон Флакс гіне, але ў наступных персанаж зноў дзейнічае, быццам нічога не здарылася.

Сезон 3 складаецца з адносна доўгіх серый (больш за 20 хвілін), з дыялогамі і цэнтралізаваным сюжэтам у кожным выпуску. Характар гераіні раскрываецца болей поўна, роўна як і агульная карціна сусвету, дзе адбываюцца падзеі.

## Персанажы 
* **Эон Флакс** — сакрэтны агент, хударлявая, гнуткая, дужая жанчына, першакласны шпіён і вытанчаны забойца, разам з тым здольная да дабрыні і высакародства, з цвёрдымі прынцыпамі, але часцей за ўсё балансуе недзе на мяжы дабра і зла. Супрацьстаіць вузкаэгаістычным планам дыктатара Трэвара Гудчайлда, але ў той жа час кахае яго. Валодае высокім інтэлектам, часта рэфлексіруе і спрабуе зразумець сутнасці падзей, якія адбываюцца з навакольным светам. Перашкаджае дыктатару знішчыць планету, але ў апошняй серыі дабро і зло перагортваюцца з ног на галаву, герой і антыгерой мяняюцца месцамі.
* **Трэвар Гудчайлд** — аўтакрат Брэны. Вучоны, геній і вынаходнік. Злачынца з узнёслай душой мастака, з пачуццём прыгожага, прагны да новых ведаў, змрочны эстэт. Хоча перарабіць Зямлю і чалавецтва ў адпаведнасці са сваімі ідэаламі, але не лічыцца пры гэтым з чалавечымі жыццямі, мараллю і справядлівасцю. Мае сваю філософію і прынцыпы, якія, аднак, пазбаўлены чагосьці агульнага з гуманізмам і міласэрнасцю. Эон Флакс пастаянна перашкаджае Гудчайлду, з-за чаго той пастаянна хістаецца паміж каханнем і нянавісцю да гэтай жанчыны.
* **Benzenhurst**
* **Bambara**
* **Aemon**
* **Onan**
* **Hostess Judy**

## Спасылкі 
* "Эон Флакс" на сайце Кинопоиск (русск)].

Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША
Катэгорыя:Фантастычныя мультфільмы
Кафедральны сабор Марыестада

**Кафедральны сабор Марыестада** () — прыхадская царква Марыестада. З'яўлялася кафедрай суперінтэндэнцыі, пакуль у 1648 года гэта царкоўная структура не была рэарганізавана. Аднак як і за Кальмарскім саборам за царквой захавалася назва кафедральнага сабора.

## Гісторыя 
Марыестад быў заснаваны ў 1583 годзе герцагам Карлам. Ужо праз два гады горад стаў дыяцэзіяльным цэнтрам. Будаўніцтва сабора пачалося ў 1593 годзе ў традыцыйным гатычным стылі. Архітэктурнай асаблівасцю будынка, у адрозненне ад іншых гатычных цэркваў, з'яўляецца тое, што ён складаецца толькі з шырокага нефа, што зручней для пропаведзяў, якія сталі важнай часткай набажэнстваў у перыяд Рэфармацыі. Сучасныя кафедра і алтар былі створаны пасля пажару 1693 года.

## Галерэя 

Выява:Mariestad domkyrka b.jpg|Паўднёвы фасад
Выява:Inskriptionermariestad1.jpg
Выява:Inskriptionermariestad2.jpg
Выява:Latinsktavlamariestad.jpg

## Спасылкі 
* Mariestads domkyrka 

М
Катэгорыя:Горад Марыестад
Кафедральны сабор Хернёсанда

**Кафедральны сабор Хернёсанда** () — сабор у Хернёсандзе, сталіцы лена Вестэрнорланд у Швецыі. Галоўная царква Хернёсандскай дыяцэзіі.

## Гісторыя 
Першы будынак гарадской царквы быў пабудаваны ў 1593 годзе. Пасля стварэння дыяцэзіі ў 1647 годзе (адначасова з прызначэннем Іаханеса Кануці Ленеуса архібіскупам упсальскім) царква стала кафедральным саборам. Аднак гэты будынак не захаваўся, таму што згарэў падчас штурму горада расійскімі войскамі ў 1721 годзе падчас Паўночнай вайны. Сучасны сабор быў пабудаваны на тым жа самым месцы па праекце архітэктара Юхана Хавермана. Асвячэнне будынка адбылося ў 1846 годзе.

З 2001 года галоўным арганістам сабора з'яўляецца Фрэдрык Сікстэн.
## Спасылкі 
Х
Катэгорыя:Горад Хернёсанд
Каларады

**Калара́ды** (, )&nbsp;— грэблівая назва прарасійскіх сепаратыстаў ва Украіне, калабарацыяністаў, баевікоў або наймітаў, якія падчас расійскай інтэрвенцыі ва Украіну 2014 года пазначалі сябе чорна-жоўтай (чорна аранжавай) паласатай «георгіеўскай стужкай». Знешне стужка нагадвае афарбоўку каларадскіх жукоў, з-за чаго атрымала назву «каларадская стужачка».

Лічыцца, што тэрмін «каларадская стужка» пусціў у абарот расійскі рэпарцёр, тэлевядучы і публіцыст Аляксандр Няўзораў. Ён лічыць яе сімвалам нацыстаў і ўласаўцаў, як і расійскі трыкалор. На яго думку, сімвал перамогі — чырвоны сцяг, а не разрэкламаваная георгіеўская стужка.

Андрэй Іларыёнаў сцвярджае, што «каларадаў» (як і цітушак, «казакоў» і чачэнскіх баевікоў) расійскія спецслужбы на сваім прафесійным жаргоне называюць «**кансервамі**».

## Гл. таксама 
* Ватнік
* Зялёныя чалавечкі
* Пятая калона
* Цітушкі

## Спасылкі 
* Міліція не підтвердила розстріл 10 «колорадосів» на Донечині, але поранені є.&nbsp;— Газета.ua, 15 квітня 2014
* У Донецьку «волонтери» відстрілюють «колорадосів». —ТСН

Катэгорыя:Расійская інтэрвенцыя ва Украіну, 2014
Катэгорыя:Сепаратызм ва Украіне
Катэгорыя:Слэнг
Тухінскае

**Тухі́нскае** — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, за 0,3 км на захад ад горада Сянно, каля вёскі Тухінка, у басейне ракі Крывінка.

Плошча паверхні 0,12 км². Даўжыня 0,61 км, найбольшая шырыня 0,28 км. Плошча вадазбору 9,75 км².

Схілы катлавіны вышынёй да 20 м, пераважна разараныя, участкамі пад хмызняком, спадзістыя, месцамі ўмерана стромкія. Возера бяссцёкавае.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Сенненскага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Кафедральны сабор Гётэбарга

**Кафедральны сабор Гётэбарга** (, або *Gustavi domkyrka*) — лютэранскі храм у цэнтры шведскага горада Гётэбарга.

## Гісторыя 
Сучасны сабор гэта трэці будынак, узведзены на гэтым месцы. Першы будынак быў урачыста асвячоны ў 1633 годзе ў гонар караля Густава II Адольфа, які загінуў годам раней у бітве пры Люцэне. У 1665 годзе была створана Гётэбаргская дыяцэзія і царква стала кафедральным саборам.

Пасля таго, як першыя будынкі былі знішчаны пажарамі, у 1804 годзе пачалося новае будаўніцтва. Пры будаўніцтве быў часткова выкарыстаны падмурак ранейшых пабудоў, хоць не ўсе часткі сучаснага сабора адпавядаюць старым планам. Праект будаўніцтва быў створаны архітэктарам Карлам Вільгельмам Карлбергам. З прычыны таго, што ён памёр за год да асвячэння, будаўніцтва было скончана яго вучнем Юстусам Ф. Вейнбергам. Аднак на момант асвячэння (21 мая 1815 года) працы яшчэ не былі завершаны. Вежа была ўрачыста адкрыта толькі 10 праз гадоў, а яшчэ праз 2 гады будаўніцтва было цалкам завершана.

Сабор рэстаўраваўся 3 разы: у 1904 годзе, у 1954—1957 гадах і ў 1983—1985 гадах.

## Архітэктура 
Кафедральны сабор Гётэбарга створана ў стылі класіцызму. У інтэр’еры пераважае белы колер. Кафедра ў стылі ампір створана А. М. Фалькранцам.

Сабор акружана паркам, які знаходзіцца на месцы старых могілак.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Gedda, Torsten (rådman), artikeln «Gravarna i Gustavi Domkyrka», Göteborg förr och nu, Göteborg (1964).
* Gulin Sven, Dahl Olga, Kjellin Maja, Göteborgs hjärta — del II, Eric Lindgren Boktryckeri, Göteborg, 1978.
* Göteborgs Gatunamn 1621—2000, Greta Baum (red.), Tre Böcker Förlag AB, Göteborg 2001, ISBN 91-7029-460-7.
* Jansson, Henrik, Musik och musiker i Göteborgs Domkyrka, Rundqvists Boktryckeri, Göteborg 1990, ISBN 91-7370-064-9.

## Спасылкі 
Гётэбарг
Катэгорыя:Гётэбарг
Катэгорыя:Збудаванні Швецыі ў стылі класіцызм
Кафедральны сабор Векшэ

**Кафедральны сабор Векшэ** () — сабор у шведскім горадзе Векшэ. Галоўная царква дыяцэзіі Векшэ. Гатычны будынак XII стагоддзя. Будынак не раз гарэў і перабудоўваўся.

## Гісторыя 
Паводле легенды, сабор знаходзіцца на месцы драўлянай царквы, пабудаванай Святым Зігфрыдам, місіянерам з Ёрка, які прапаведаваў у Швецыі ў XI стагоддзі. Лічыцца, што місіянер пахаваны ў даным саборы. На гарадскім гербе Векшэ намаляваны Святы Зігфрыд, які трымае ў адной руцэ біскупскі посах, а ў іншай — мадэль сабора.

У XII стагоддзі Векшэ стаў цэнтрам біскупства, а драўляную царкву замяніла мураваная. У 1276 годзе царква была знішчана пажарам. Неўзабаве яна была адноўлена. У XV стагоддзі царква была пашырана, да яе дабудаваны дзве вежы. Яшчэ тройчы за сваю гісторыю царкву знішчалі пажары: у 1570 і 1611 гг. царкву падпальвалі датчане, а ў 1740 годзе пажар адбыўся з-за траплення маланкі.

У XIX стагоддзі ўбранне царквы было значна зменена. У 1957—1960 гадах былі праведзены рэстаўрацыйныя работы па аднаўленні познесярэдневяковага ўбрання царквы. Апошняя рэстаўрацыя сабора праходзіла ў 1995 годзе.

З усходняга боку царквы знаходзіцца вядомы рунічны камень.

## Літаратура 
* Domkirche zu Växjö, Text Johan Unger, Hegborn & Hegborn AB, Växjö, 2006

## Спасылкі 
* Växjö domkyrka 

Векшэ
Катэгорыя:Збудаванні Швецыі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Векшэ
Сейд

**Сейд** (саам.: *seidd, sieidi*, , , ) — археалагічны аб'ект, старажытнае сакральнае месца. Звычайна ўяўляе сабою натуральныя або штучныя канструкцыі з камянёў. Сейды распаўсюджаны на поўначы Еўропы.

Сейды звычайна звязваюць з традыцыйнымі вераваннямі саамаў. Лічыцца, што яны месціліся каля саамскіх паселішчаў і з'яўляліся цэнтрамі ахвярапрынашэнняў. 

## Спасылкі 
* Сейды Лапландыі 
* Сейды Карэліі 
* Сейды Кольскага паўвострава

Катэгорыя:Мегаліты Еўропы
Лемнаская стэла

**Ле́мнаская стэ́ла** — надмагільны помнік (стэла) з надпісам на мове, блізкай да этрускай. Мова ўключаецца ў гіпатэтычную тырэнскую сям'ю.

Стэла знойдзена ў 1885 годзе на востраве Лемнас, была ўмуравана ў сцяну царквы ў Камінье (паўднёва-ўсходняя частка вострава), у наш час знаходзіцца ў Нацыянальным музеі ў Афінах.

## Датаванне, алфавіт і мова надпісу 
Стэлу адносяць да VI стагоддзя да н.э., пры гэтым верхняй мяжой датавання лічыцца далучэнне Лемнаса Мільтыядам да Афін у 510 годзе да н.э., пасля чаго насельніцтва вострава было элінізавана. У Герадота згадваецца, што дагрэчаскім насельніцтвам Лемнаса былі пеласгі (), Фукідыд называе гэта ж насельніцтва тырсенамі () — гэты этнонім у грэчаскай літаратуры таго часу быў сінанімічны тырэнам, гэта значыць этрускам. Аднак магчыма, што пеласгі і тырсены былі рознымі, хоць і роднаснымі, народамі — так, егіпецкія крыніцы сярод «народаў мора» згадваюць як пеласгаў (Plst), так і тырсенаў (Trs).

Герадот таксама піша, што пеласгі выгналі з Лемнаса мінійцаў, аднак даследчыкі лемнаскай стэлы не разглядаюць гіпотэзу пра яе мінійскае паходжанне, паколькі, мяркуючы па кантэксце апісанай Герадотам падзеі, яна адбылося ў дагістарычны, дапісьмовы перыяд.

Італьянская археалагічная экспедыцыя 1928 года выявіла надпісы, падобныя да надпісаў стэлы, на фрагментах мясцовай керамікі. Гэта знаходка пацвердзіла, што мова (і алфавіт) стэлы быў распаўсюджаны на Лемнасе дагрэчаскага перыяду і з'яўлялася гутарковай, гэта значыць стэла не была прывезена на Лемнас з іншага раёна Міжземнамор'я.

Таксама на Лемнасе быў знойдзены камень з чатырма словамі на той жа мове.

Надпіс на Лемнаскай стэле (на малюнку і на таблічцы) лічыцца не перакладзеным.

## Транслітарацыя 
: На малюнку
:: **hολαιε:ζ:ναφοθ:ζιαζι**
:: **μαραζ:μαF**
:: **σιαλχFειζ:αFιζ**
:: **εFισθο:ζεροναιθ**
:: **ζιFαι**
:: **ακερ:ταFαρζιο**
:: **αναλασιαλ:ζεροναι:μοριναιλ**

: На таблічцы
:: **hολαιεζι:φοκιασιαλε:ζεροναιθ:εFισθο:τοFερονα**
:: **ρομ:hαραλιο:ζιFαι:επτεζιο:αραι:τιζ:φοκε**
:: **ζιFαι:αFιζ:σιαλχFιζ:μαραζμ:αFιζ:αομαι**

## Эфестыйскі надпіс 
Новы надпіс на в. Лемнас быў знойдзены падчас раскопак Эфестыі і апублікаваны Карла Дэ Сімонэ. Надпіс складаецца з 26 літар, згрупаваных у два радкі; чытанне ідзе бустрафедонам.

Транскрыпцыя:
: верхні радок (злева-направа):

:: **hktaonosi: heloke**

: ніжні радок (справа-налева):

:: **soromš:aslaš**

## Літаратура 
* *Carlo De Simone*. Tirreni a Lemnos. Evidenza linguistica e tradizioni storiche, Firenze 1996

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Грэцыі
Катэгорыя:Надпісы
Катэгорыя:Тырэнскія мовы
Катэгорыя:Нацыянальны археалагічны музей Афін
Катэгорыя:Стэлы
22-гі пяхотны полк ЗША

**22-гі пяхотны полк ЗША** — полк арміі Злучаных Штатаў Амерыкі. У цяперашні час у ім дзейнічаюць першы і другі батальёны. Трэці і чацвёрты батальёны былі ліквідаваныя.

Катэгорыя:Пяхотныя палкі арміі Злучаных Штатаў Амерыкі
Катэгорыя:Вайсковыя часткі і фарміраванні Іспана-амерыканскай вайны
Катэгорыя:Вайсковыя часткі і фарміраванні Філіпінска-амерыканскай вайн
Бітва ў Хюртгенскім лесе

, 22 лістапада 1944 года.]]
**Бітва ў Хюртгенскім лесе** () ці **Бітва за Гюртгенвальд** () — серыя разлютаваных баёў паміж амерыканскімі і нямецкімі войскамі ў лесе Хюртген, якія сталі самай працяглай бітвай на нямецкай зямлі падчас Другой сусветнай вайны і самай доўгай з усіх бітваў, у якой калі-небудзь удзельнічала армія ЗША. Асноўнае напружанне бітва набыла ў перыяд з 19 верасня па снежань 1944 года, але баявыя дзеянні ў гэтым раёне ў цэлым вяліся з 14 верасня 1944 года па прыкладна 10 лютага 1945 года, на плошчы амаль 130 км², на ўсход ад нямецка-бельгійскай мяжы.

Катэгорыя:Канфлікты 1944 года
Катэгорыя:Прарыў лініі Зігфрыда
Катэгорыя:Гісторыя Рэйнскай вобласці
Катэгорыя:Бітвы Другой сусветнай вайны з удзелам ЗША
Катэгорыя:Танкавыя бітвы з удзелам ЗША
Кароткае шчаслівае жыццё Фрэнсіса Макомбера

**«Кароткае шчаслівае жыццё Фрэнсіса Макомбера»** () — апавяданне Эрнэста Хемінгуэя, апублікаванае ў 1936 годзе ў жунале «Касмаполітан» () разам з апавяданнем «Снягі Кіліманджара» ().

Катэгорыя:Апавяданні
Катэгорыя:Творы Эрнэста Хемінгуэя
Катэгорыя:Кнігі 1936 года
Тарангірэ

**Тарангірэ** — шосты па вялічыні нацыянальны парк Танзаніі, размешчаны на поўначы краіны ў вобласці Маньяра.

Катэгорыя:Катэгорыя МСАП II
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Танзаніі
ФК Фальгорэ Фальчана

**«Фальгорэ/Фальчана»** () — санмарынскі футбольны клуб, які прадстаўляе пасёлак Фальчана. Выступае ў чэмпіянаце Сан-Марына па футболе. Клуб заснаваны ў 1972 годзе.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Сан-Марына:** 
:: **Пераможца (5):** 1996/97, 1997/98, 1999/00, 2014/15, 2020/21

* **Кубак Сан-Марына:** 
:: **Уладальнік (1):** 2014/15

* **Суперкубак Сан-Марына:** 
:: **Уладальнік (3):** 1997, 2000, 2015

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Фальгорэ Фальчана
ФК Мілсамі

**«Мілсамі»** () — малдаўскі прафесійны футбольны клуб з горада Архей.

## Дасягненні 
### Нацыянальныя 
* **Чэмпіянат Малдовы:**
** **Чэмпіён (2):** 2014/15, 2024/25

***Кубак Малдовы:** 
** **Уладальнік (2):** 2012, 2018

***Суперкубак Малдовы:** 
** **Уладальнік (2):** 2012, 2019

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Мілсамі
ФК Рудар Плеўля

**«Рудар»** — чарнагорскі футбольны клуб з горада Плеўля. Выступае ў Першай лізе Чарнагорыі. Заснаваны ў 1920 годзе. Хатнія матчы праводзіць на гарадскім стадыёне, які змяшчае 10 000 гледачоў.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Чарнагорыі:**
:: **Чэмпіён (2):** 2009/10, 2014/15
:: **2-е месца (1):** 2011/12
:: **3-е месца (2):** 2010/11, 2015/16

* **Кубак Чарнагорыі:**
:: **Пераможца (4):** 2006/07, 2009/10, 2010/11, 2015/16
:: **Фіналіст (1):** 2011/12

## Спасылкі 
* Старонка клуба на uefa.com 

Рудар Плеўля
Катэгорыя:Плеўля
ФК Мольдэ

**«Мольдэ»** () — нарвежскі футбольны клуб з горада Моле, які выступае ў Элітэсерыен. Заснаваны 19 чэрвеня 1911 года, хатнія матчы праводзіць на стадыёне «Акер», які змяшчае 11 800 гледачоў.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Нарвегіі:** 
:: **Чэмпіён (5)**: 2011, 2012, 2014, 2019 , 2022
:: **2-е месца (11)**: 1974, 1987, 1995, 1998, 1999, 2002, 2009, 2017, 2018, 2020, 2021
:: **3-е месца (3)**: 1977, 1988, 1990

* **Кубак Нарвегіі:**
:: **Пераможца (5)**: 1994, 2005, 2013, 2014, 2022
:: **Фіналіст (3)**: 1982, 1989, 2009

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Мольдэ
ФК Дзіла Горы

**«Дзіла»** () — грузінскі футбольны клуб з горада Горы. Заснаваны ў 1949 годзе.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Грузіі:** 
** **Чэмпіён (1):** 2014/15
** **2-е месца (1):** 2012/13

* **Кубак Грузіі:**
** **Пераможца (1):** 2011/12

* **Суперкубак Грузіі:**
** **Фіналіст (2):** 2012, 2015

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Дзіла Горы
ФК Астана

**«Астана»** () — казахстанскі  футбольны клуб з Астаны. Чэмпіён Казахстана ў 2014—2019 гадах.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Казахстана**:
** **Чэмпіён (7)**: 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2022
** **2-е месца (4)**: 2009, 2013, 2021, 2023

* **Кубак Казахстана**: 
** **Пераможца (3)**: 2010, 2012, 2016
** **Фіналіст (1)**: 2015

* **Суперкубак Казахстана**: 
** **Пераможца (6)**: 2011, 2015, 2018, 2019, 2020, 2023
** **Фіналіст (4)**: 2013, 2016, 2017, 2021

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт    

Астана
Карэлічы (значэнні)

Назву **Карэ́лічы** маюць:

## Беларусь 
* Карэлічы — гарадскі пасёлак у Гродзенскай вобласці, раённы цэнтр.
* Карэлічы — вясковая гміна ў Навагрудскім ваяводстве Польскай Рэспублікі ў 1921—1939 гадах. 
* Карэлічы — балота нізіннага тыпу ў Гродзенскай і Мінскай абласцях.
Верацейскае

**Верацейскае, Верацейка** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Лаўрыха (Смычыца) (прыток Галбіцы), за 16 км у напрамку на паўночны ўсход ад Мядзела, за 2 км на паўночны захад ад вёскі Нагаўкі, каля вёскі Нагаўшчына.

Плошча паверхні возера 0,12 км². Даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 1,6 км. Найбольшая глыбіня 10 м.
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны маюць вышыню 3—4 м. Берагі пераважна забалочаныя. У паўднёвай частцы ў Верацейскае возера ўпадае ручай з возера Нагаўскае (Нагаўшчынскае). На поўначы выцякае ручай у возера Доўгае. Расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 5 м.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-43 Выданне 1981 года.

## Спасылкі 
* Решение Мядельского районного исполнительного комитета 6 апреля 2020 г. № 473 Об утверждении проекта водоохранных зон и прибрежных полос водных объектов Мядельского района Минской области с учетом требований Водного кодекса Республики Беларусь 
* Иванов-Смоленский В. Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Том 2.

Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
ФК Вардар Скоп’е

**«Вардар»** () — паўночнамакедонскі футбольны клуб. Месціцца ў сталіцы Паўночнай Македоніі — горадзе Скоп’е. Хатняй арэнай клуба з’яўляецца Тошэ Праескі (былы гарадскі стадыён, пазней Нацыянальны стадыён Філіпа II Македонскага), умяшчальнасць якога складае 33 011 месцаў.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Паўночнай Македоніі:**
** **Чэмпіён (11):** 1992/93, 1993/94, 1994/95, 2001/02, 2002/03, 2011/12, 2012/13, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2019/20
** **2-е месца (4):** 2000/01, 2004/05, 2017/18, 2018/19
** **3-е месца (3):** 1995/96, 2003/04, 2005/06
* **Кубак Паўночнай Македоніі:**
** **Пераможца (5):** 1992/93, 1994/95, 1997/98, 1998/99, 2006/07
** **Фіналіст (1):** 1995/96
* **Суперкубак Паўночнай Македоніі:**
** **Пераможца (2):** 2013, 2015

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Вардар Скоп’е