open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мадэст Пятровіч Мусаргскі

**Мадэст Пятровіч Мусаргскі** (; 9 (21) сакавіка 1839, с. Караў, Таропецкі павет, Пскоўская губерня — 16 (28) сакавіка 1881, Санкт-Пецярбург) — рускі , член «Магутнай купкі».

## Спіс твораў 
* Опера «Барыс Гадуноў» (1869, 2-я рэдакцыя 1874)
* Опера «Хаваншчына» (1872-80, не скончана; рэдакцыі: Н. А. Рымскага-Корсакава, 1883; Д. Д. Шастаковіча, 1958)
* Опера «Жаніцьба» (1868, не скончана; рэдакцыі: М. М. Іпалітава-Іванова, 1931; Г. Н. Раждзественскага, 1985)
* Опера «Сарочынскі кірмаш» (1874-80, не скончана; рэдакцыі: Ц. А. Кюі, 1917; В. Я. Шэбаліна, 1931)
* Опера «Саламбо» (не скончана; рэдакцыя Золтан Пяшко, 1979)
* «Малюнкі з выстаўкі», цыкл п’ес для фартэпіяна (1874); аркестроўкі розных кампазітараў, у тым ліку Морыса Равеля, Сяргея Гарчакова (1955), Лорэнса Леанарда, Кіта Эмерсана і інш.

## Спасылкі 
* Мусаргскі Мадэст Сайт пра Мусаргскага.
* Мусаргскі Мадэст  Сайт пра жыццё і творчасць рускага кампазітара.
* Мусаргскі Мадэст Творчы партрэт на сайце Belcanto.Ru.
* 
* Мусаргскі Мадэст Фатаграфія Магілы Мусаргскага.
* Тургенеў і Мусаргскі 

Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскага кавалерыйскага вучылішча
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Пахаваныя на Ціхвінскіх могілках
Катэгорыя:Вучні Петрышуле
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пскоўскай вобласці
Прэм’ер-міністр Аўстраліі

'''Прэм'ер-міністр Аўстраліі''' () — кіраўнік аўстралійскага ўрада і кабінета міністраў Аўстраліі. Займае свой пост па прадстаўленню генерал-губернатара Аўстраліі. Практычна пост прэм'ер-міністра з'яўляецца самым важным палітычным пастом у палітычнай іерархіі Аўстраліі.

Прэм'ер-міністр выконвае ролю кіраўніка выканаўчай улады і заўсёды з'яўляецца прадстаўніком палітычнай партыі, якая мае большасць у Палаце прадстаўнікоў Аўстралійскага парламента. Адзіным выключэннем, калі сенатар быў прызначаны прэм'ер-міністрам, быў Джон Гортан, які адразу пасля гэтага падаў у адстаўку з паста сенатара, і быў выбраны членам Палаты прадстаўнікоў парламента.

З 23 мая 2022 прэм'ер-міністрам Аўстраліі з'яўляецца Энтані Албаніз, якая ўзначальвае Аўстралійскую лейбарысцкую партыю.

## Гл. таксама 
* Спіс прэм’ер-міністраў Аўстраліі

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Аўстраліі
Бесарабія

thumb|250px|Бесарабія на карце Еўропы

**Бесара́бія** (,  і радзей ) — гістарычная вобласць паміж Чорным морам і рэкамі Дунай, Прут, Днестр, усходняя частка гістарычнай Малдовы. Назва ( — «Зямля Басараба») паходзіць ад імя валашскага ваяводы Басараба I Вялікага (1289—1352, кіраваў з 1310). Па даных Энцыклапедычнага Слоўніка Бракгаўза і Ефрона, у XVI—XVII стагоддзях Бесарабіяй звалі частку цяперашняй Румыніі — (Валахію з Бабадагскай вобласцю па Дунаю), затым паўднёвую частку міжрэчча Прута і Днестра — Буджак, а пасля 1812 года — усё міжрэчча.

## Гл. таксама 
* Малдова, гістарычная вобласць Румыніі
* Тэрытарыяльна-палітычная экспансія Расіі
* Яўрэйскія земляробчыя калоніі ў Бесарабіі
* Буджак
* Прыднястроўе

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Украіны
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Расіі
Андскі ўніверсітэт

* Андскі ўніверсітэт — універсітэт у Венесуэле.
* Андскі ўніверсітэт — універсітэт у Калумбіі.
* Андскі ўніверсітэт — універсітэт у Чылі.
Андскі ўніверсітэт (Венесуэла)

**Андскі ўніверсітэт** () — другі найстарэйшы ўніверсітэт Венесуэлы, найбуйнейшы дзяржаўны ўніверсітэт венесуэльскіх Анд. Асноўныя кампусы ўніверсітэта размешчаны ў горадзе Мерыда.

## Гісторыя 
Андскі ўніверсітэт быў першапачаткова створаны 29 сакавіка 1785 года біскупам Мерыды ў якасці каталіцкай семінарыі пад назвай «Каралеўскі каледж-семінарыя Сан-Буэнавентуры Мерыды» (). 21 верасня 1810 года школа атрымала статус каралеўскага ўніверсітэта, атрымаўшы права даваць ступені ў сферы філасофіі, медыцыны, грамадзянскага і кананічнага (каталіцкага) права, тэалогіі. Аж да 1832 года ўніверсітэт быў непасрэдна звязаны з каталіцкай царквой, пакуль прэзідэнтам Венесуэлы не быў выдадзены ўказ пра яго пераўтварэнне ў свецкую адукацыйную ўстанову.

Андскі ўніверсітэт мае два кампуса ў Мерыдзе, а таксама кампуса ў штатах Тачыра і Трухільё.

### Структура 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Універсітэты Венесуэлы
Капская правінцыя

thumb|250px|Размяшчэнне Капскай правінцыі

**Капская правінцыя** (; афрыкаанс — Kaapprovinse) — у 1910—1994 гадах найбольшая па плошчы правінцыя Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі са сталіцай у горадзе Кейптаўне.

Правінцыя створана ў 1910 і першапачаткова ўключала Капскую калонію і некалькі меншых раёнаў: Брытанскі Бечуаналенд (, не блытаць з пратэктаратам Бечуаналенд, зараз Батсвана), Усходні Грыкваленд () і Заходні Грыкваленд ().

З усіх правінцый Капская была адзінай, дзе каляровыя (як завуць у ПАР прадстаўнікоў змяшанай расы) мелі права голаса. Аднак, гэта права было адменена з прыходам да ўлады ў 1948 Нацыянальнай партыі, якая абвясціла апартэід сваёй афіцыйнай палітыкай.

У 1994 Капская правінцыя падзелена на 3 меншыя правінцыі: *Заходнюю Капскую*, *Усходнюю Капскую* і *Паўночную Капскую*. Невялікая частка тэрыторыі пры гэтым перайшла да *Паўночна-заходняй правінцыі*.

## Гл. таксама 
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ПАР
* Капская каляіна

Катэгорыя:Былыя правінцыі ПАР
Сцягі зямель Аўстрыі

**Сцягі зямель Аўстрыі** ўяўляюць сабой прамавугольныя палотнішчы, раздзеленыя палосамі асноўных колераў адпаведнай зямлі.

Сцягі з выявай герба з’яўляюцца афіцыйнымі сімваламі зямель Аўстрыі і выкарыстоўваюцца толькі ўрадавымі органамі зямель ( ). У адрозненне ад гэтых сцягоў, жыхары зямель могуць выкарыстоўваць грамадзянскія сцягі зямель ( ), якія адрозніваюцца ад афіцыйных сцягоў адсутнасцю герба.

Некаторыя сцягі без выявы герба вельмі падобныя, як, напрыклад, сцягі Ціроля і Верхняй Аўстрыі. Сцягі часта выкарыстоўваюцца ў вертыкальных варыянтах.

## Спіс 
## Гл. таксама 
* Сцяг Аўстрыі

## Спасылкі 
* Гербы зямель Аўстрыі

Катэгорыя:Сцягі Аўстрыі
Розенборг

**Розенборг** (*Rosenborg*), або **Розенборгскі замак** — колішняя рэзідэнцыя дацкіх каралёў, пабудаваная на загад караля Крысціяна IV на ўскраіне Капенгагена ў 1606—1624 гадах.

Фламандзец Ганс Стэнвінкель Малодшы спраектаваў будынак у рэнесансным стылі сваёй радзімы. Найбольш пышна быў аформлены бальная зала, дзе праходзілі ўрачыстыя банкеты і каралеўскія аўдыенцыі. Вакол замка быў разбіты Каралеўскі сад, які штогод наведвае 2,5 млн турыстаў. Гэта самы папулярны парк дацкай сталіцы.

У 1710 г. дацкі кароль Фрэдэрык IV, які развярнуў будаўніцтва некалькіх палацаў у больш лёгкім стылі барока, пакінуў са сваім сямействам замак Розенборг. З тых часоў дацкія каралі вярталіся ў замак толькі двойчы — на час перабудовы Крысціянсборга, які пагарэў, і на час Капенгагенскай бітвы ў 1801 годзе.

З 1838 г. Розенборгскі замак адкрыты для вольнага наведвання публікі. Тут выстаўлены мастацкія і гістарычныя зборы дацкіх каралёў, а таксама дацкія каралеўскія рэгаліі.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палацы Даніі
Катэгорыя:Замкі Даніі
Катэгорыя:Славутасці Капенгагена
Катэгорыя:Архітэктура Рэнесансу
Катэгорыя:З’явіліся ў 1624 годзе
Катэгорыя:1624 год у Еўропе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Даніі
Пажыццёвы сенатар (Італія)

**Пажыццёвы сенатар** — ганаровая пасада ў Сенаце Італіі.

Па канстытуцыі Італіі, атрымаць пажыццёвую сенатарскую пасаду могуць толькі былыя Прэзідэнты рэспублікі (артыкул 59, п. 1). Акрамя таго, Прэзідэнт краіны можа ганараваць гэтагым гонарам пяць грамадзян «якія ўславілі Радзіму выбітнымі заслугамі ў сферы грамадскай дзейнасці, навукі, мастацтва і літаратуры» (артыкул 59, п. 2).

Існуе праблема, ці з'яўляецца мяжа ў пяць пажыццёвых сенатараў, замацаваная ў артыкуле 59, п. 2 канстытуцыі максімальнай мяжой прызначэнняў у распараджэнні кожнага прэзідэнта ці максімальнай мяжой пажыццёвых сенатараў, прадстаўленых у Сенаце. Сумненне здаецца зараз вырашаным на карысць другога рашэння, якое, замацоўваючы максімальны лік пажыццёвых сенатараў, не дазваляе невыбраным сенатарам сур'ёзна скампраметаваць Сенат.

## Спіс пажыццёвых сенатараў 
У тэксце выдзелены 6 пажыццёвых сенатараў, які дзеючаць цяпер. 

Катэгорыя:Пасады Італіі
*
Катэгорыя:Спісы:Італія
Катэгорыя:Палітыка Італіі
Нацыянальны навуковы медаль ЗША

**Нацыянальны навуковы медаль** (; у некаторых крыніцах тлумачыцца як **Нацыянальны медаль навукі**) — амерыканская дзяржаўная ўзнагарода за выдатны ўклад у вобласці біялагічных, фізічных, матэматычных, тэхнічных, хімічных, грамадскіх ці паводзінскіх навук.

## Агульныя звесткі 
Медаль прысуджаецца Прэзідэнтам ЗША па рэкамендацыі Камітэта Нацыянальнага навуковага медаля, які складаецца з 12 вучоных і інжынераў.
Медаль быў заснаваны 25 жніўня 1959 года Кангрэсам ЗША спецыяльным Законам (Public Law 86-209) і першапачаткова прызначаўся толькі для прыродазнаўчых абласцей («physical, biological, mathematical, or engineering sciences»). У 1980 годзе гэты пералік быў дапоўнены грамадскімі дысцыплінамі (social and behavioral sciences) паводле Закона ад 12 снежня (Public Law 96-516). Уручэнне праходзіць у Белым Доме.

## Знакамітыя лаўрэаты 
[thumb|[Роберт Солау (злева) і Біл Клінтан. 1999 год]]

Да лістапада 2009 года медаль атрымалі больш за 450 чалавек, сярод іх Нобелеўскія лаўрэаты і іншыя вядомыя вучоныя.

## Гл. таксама 
:Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША

## Спасылкі 
Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Навуковыя медалі і прэміі
Катэгорыя:Узнагароды ЗША
Германа-савецкі ваенны парад у Брэст-Літоўску

[thumb|right|300px|Брэст-Літоўск. [22 верасня 1939 г. На трыбуне — нямецкі генерал Гайнц Гудэрыян і савецкі камандзір брыгады Сямён Майсеевіч Крывашэін.]]
**Германо-савецкі ваенны парад у Брэст-Літоўску** — праходжанне ўрачыстым маршам па цэнтральнай вуліцы горада падраздзяленняў XIX матарызаванага корпусу вермахта (камандуючы корпусам — генерал танкавых войскаў Гайнц Гудэрыян) і 4-га батальёну 29-й асобнай танкавай брыгады РСЧА (камбрыг — Сямён Майсеевіч Крывашэін), якое адбылося 22 верасня 1939 г. ў час афіцыйнай працэдуры перадачы Брэст-Літоўска і Брэсцкай крэпасці савецкаму боку ў час уварвання ў Польшчу войскаў Германии і СССР. Працэдура завяршылася ўрачыстым спускам нямецкага і ўзняццем савецкага сцягоў.

Перадача гораду адбывалася паводле савецка-нямецкага пратаколу аб усталяванні дэмаркацыйнай лініі на тэрыторыі былой Польскай дзяржавы, падпісанага 21 верасня 1939 г. прадстаўнікамі савецкага і нямецкага камандаванняў.

Падзея была заснята нямецкай прапагандысцкай службай «Die Deutsche Wochenschau». Гісторык Міхаіл Іванавіч Мельцюхоў адзначае, што ў гэты час Германія ўсяляк імкнулася паказаць Вялікабрытаніі і Францыі, што СССР — яе саюзнік, у той самы час і ў самім СССР усяляк імкнуліся падкрэсліць сваю «нейтральнасць».

Катэгорыя:Польская кампанія (1939)
Катэгорыя:Польскі паход Чырвонай арміі (1939)
Катэгорыя:Ваенныя парады
Катэгорыя:1939 год у Брэсце
Катэгорыя:Падзеі 22 верасня
Катэгорыя:Верасень 1939 года
Катэгорыя:Падзеі ў Брэсце
Маршавы рухавік

[thumb|150px|Маршавыя рухавікі [Спейс Шатл|«Спейс Шатла»]]
**Маршавы рухавік** — асноўны рухавік лятальнага апарата, прызначаны для прывядзення апарата ў рух, які працуе да дасягнення апаратам яго мэты, ці да канца актыўнага ўчастку палёту апарата, ці ступені многаступеньчатай ракеты. Назва служыць для адрознення ад рухавікоў стартавых ці разгонных паскаральнікаў, рулявых, арыентацыйных, і іншых дапаможных рухавікоў лятальнага апарата.

Падзяляюцца па відзе паліва на 
* Вадкасныя ракетныя рухавікі
* Цвёрдапаліўныя ракетныя рухавікі
* Гібрыдныя ракетныя рухавікі

## Гл. таксама 
* Рэактыўная сіла

Катэгорыя:Ракеты
Катэгорыя:Авіяцыйныя рухавікі
Катэгорыя:Касмічная тэхніка
Лахар

[thumb|Лахар які ўтварыўся на [вулкан Сент-Хеленс|вулкане Святой Алены ў выніку вывяржэння 1982 года]]

**Лахар** (), *гразевы вулканічны паток*, *гразевая лава* — гразевы паток на схілах вулкана, які складаецца з сумесі вады і вулканічнага попелу, пемзы і горных парод.

Лахар узнікае пры змешванні распаленага вулканічнага матэрыялу з халаднейшымі водамі кратарных азёр, рэк, ляднікоў ці дажджавой вадой.

Рухаецца лахар, падобна селю, пад дзеяннем сілы цяжару. Паток мае высокую нясучую здольнасць і вялікую рухомасць, што тлумачыцца значнай шчыльнасцю гразевай масы.

Адрозніваюць гарачыя і халодныя лахары.

## Гл. таксама 
* Сель

## Спасылкі 
* Черноморец С.С., Сейнова И.Б. Селевые потоки на вулканах. - Москва: Издательство УНЦ ДО, 2010. – 72 с. ISBN 978-5-88800-341-1 

Катэгорыя:Геалагічныя працэсы
Клейн Врэйстат

**Клейн Врэйстат** (, літ. *Маленькая Вольная Дзяржава*) — бурская рэспубліка, існаваўшая ў 1886 – 1891.

У 1877 правадыр свазі Мбандзені дазволіў двум паляўнічым Ферэйры і Марыцу арандаваць 14.580 га зямлі для выпасу жывёлы. Хутка сюды пачалі перасяляцца буры, ствараючы свае фермы. Мабндзені згадзіўся дазволіць ім самакіраванне, прыняцце канстытуцыі і выбары ўрада і прэзідэнта. У 1886 буры абвясцілі стварэнне незалежнай Маленькай Вольнай дзяржавы і змаглі супрацьстаяць спробам свазі выбіць іх з гэтай тэрыторыі.

У 1888 паляўнічыя звярнуліся да Трансвааля з просьбай увайсці ў яго склад, аб'явіўшы, што Мбандзені адрокся ад сваёй улады над гэтымі тэрыторыямі. Правадыр свазі аспрэчыў гэта і запатрабаваў рэнту у памеры £21. Але пасля перагавораў і падпісання канвенцыі у 1890, Клейн Врэйстат стала часткай Трансвааля у 1891.

Катэгорыя:Гісторыя ПАР
Катэгорыя:Былыя краіны
Катэгорыя:Гісторыя Эсваціні
Катэгорыя:Бурскія рэспублікі
Паўднёва-Афрыканскі Саюз

**Паўднё́ва-Афрыка́нскі Саю́з** (; ; ), **ПАС** — каралеўства-дамініён, якое існавала ў 1910—1961 гадах.

## Гісторыя 
На падставе Акту пра Паўднёвую Афрыку прынятага Брытанскім парламентам 31 мая 1910 года быў утвораны Паўднёва-Афрыканскі Саюз, які ўключаў у сябе чатыры брытанскіх калоніі: Капскую калонію, Натал, Калонію Аранжавай ракі і Трансвааль. ПАС стаў дамініёнам Брытанскай імперыі.

У 1914 годзе Германская Паўднёва-Заходняя Афрыка была акупавана Вялікабрытаніяй і перайшла пад кіраванне ПАС пасля Першай сусветнай вайны ў якасці мандатнай тэрыторыі Лігі Нацый.

У 1922 годзе ў Паўднёвай Радэзіі, якая выйшла з пад кіравання Брытанскай Паўднёва-Афрыканскай кампаніі, прайшоў рэферэндум пра ўваходжанне ў ПАС. За далучэнне прагаласавала 40,6 %, супраць — 59,4 %. У выніку Паўднёвая Радэзія не ўвайшла ў ПАС, а стала самакіравальнай калоніяй у рамках Брытанскай імперыі.

У 1931 годзе быў прыняты Вестмінстэрскі статут, які замацаваў за ПАС статус Каралеўства Садружнасці нацый.

У 1934 годзе была створана Аб’яднаная партыя, якая ўяўляла сабой аб’яднанне прабрытанскай Паўднёваафрыканскай партыі і бурскай Нацыянальнай партыі. У 1939, з пачаткам Другой сусветнай вайны, яна распалася з-за рознагалоссяў пра пазіцыю Паўднёва-Афрыканскага Саюза ў вайне. Паўднёваафрыканская партыя лічыла патрэбным уступіць у вайну на баку Вялікабрытаніі, тады як Нацыянальная партыя сімпатызавала Нацысцкай Германіі.

У 1948 годзе Нацыянальная партыя перамагла на выбарах і пачала праводзіць палітыку апартэіда, якая рэзка абмяжоўвала правы чорнага насельніцтва. Канчатковай мэтай ставілася стварэнне «Паўднёвай Афрыкі для белых», а чарнаскурых меркавалася зусім пазбавіць паўднёваафрыканскага грамадзянства. Падчас апартэіда чорныя пазбавіліся выбарчага права, права на свабоду перамяшчэння, на адукацыю, змяшаныя шлюбы і г. д. Таксама былі цалкам забаронены камуністычныя партыі. Нягледзячы на шматлікія санкцыі, якія накладваліся ААН на ПАС, палітыка расавай дыскрымінацыі працягвала дзейнічаць.

У 1961 годзе Паўднёва-Афрыканскі Саюз выйшаў з Садружнасці нацый і стаў цалкам незалежнай дзяржавай (Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка). Прычынай выхаду паслужыла непрыняцце палітыкі апартэіда ў іншых краінах Садружнасці. ПАР аднавіла сваё членства ў Садружнасці толькі ў 1994 годзе пасля ліквідацыі сістэмы апартэіда.

## Спасылкі 
* Паўднёвая Афрыка 

Катэгорыя:Гісторыя ПАР
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Афрыкі
9-ы/12-ы каралеўскія ўланы

**9/12 Прынца Валійскага Каралеўскі ўланскі полк** () — кавалерыйскі полк у складзе брытанскай арміі. Полк у яго сапраўдным выглядзе быў сфарміраваны 11 верасня 1960 года ў гарнізоннай царкве Тыдварта ў выніку аб’яднання 9-га Яе Вялікасці Каралеўскага ўланскага палка і 12-га ўланскага палка. Запісы абвяшчаюць:

З моманту фарміравання полк дыслакаваўся ў Афганістане, Белізе, Босніі, Германіі, Іраку, Канадзе, Кіпры, Косава, Кувейце, Паўночнай Ірландыі і Саудаўскай Аравіі. У шэрагу гэтых краін полк удзельнічаў у баявых дзеяннях.

Існуе дабрачынная асацыяцыя, задачай якой з’яўляецца дапамога ўсім цяперашнім і мінулым членам палка (роўна як і членам падраздзяленняў, з якіх ён быў створаны).

## Аперацыі 
Неўзабаве пасля ўтварэння полк быў пераведзены ў Паўночную Ірландыю. З верасня 1962 года полк год прабыў на Блізкім Усходзе і далей перабазіраваўся ў Германію. 15 ліпеня 1965 года каралева Елізавета II, як галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі, прыняла парад з удзелам палка. Яшчэ раз каралева наведала полк 9 мая 1970 года. Цесная сувязь з горадам Дэрбі прывяла да ўзнагароджання палка прывілеяй Freedom of the City 10 мая 1972 года.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Уільям Гоўт

**Уільям Гоўт** (,  — ) — англійскі ваенны, уладальнік крыжа Вікторыі, найбольш ганаровай ваеннай узнагароды Вялікабрытаніі і Садружнасці нацый.

Падчас Індыйскага народнага паўстання 1857—1859 гадоў Гоўт ва ўзросце 22 гадоў, у чыне малодшага капрала 9-га Каралеўскага ўланскага палка, 6 сакавіка 1858 каля горада Лакхнаў (цяпер — сталіца індыйскага штата Утар-Прадэш) праявіў надзвычайную мужнасць, за якую быў узнагароджаны крыжам Вікторыі:

Пазней атрымаў званне капрала.

Гоўт пераехаў у Саўтсі ў маі 1900. Памёр ва ўзросце 64 гадоў ад рака на Леапольд-Стрыт, Саўтсі.

Гоўт быў пахаваны на могілках Гайланд Роўд. Мемарыяльны камень быў узведзены ў кастрычніку 2003 года.

Яго крыж Вікторыі дэманструецца ў палкавым музеі 9/12 палкоў каралеўскіх уланаў у Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Спасылкі 
* Location of grave and VC medal  *(Hampshire)*
* магіла Уільяма Гоўта
* The VC Its Heroes and their Valor 
* Auction details

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Французская акадэмія навук

thumb|200px|Візіт Людовіка XIV у Акадэмію ў 1671 годзе

**Французская акадэмія навук** () — навуковая арганізацыя, заснаваная ў 1666 годзе Людовікам XIV па прапанове Жан-Батыста Кальбера, каб натхняць і абараняць французскіх вучоных.

Адна з першых акадэмій навук.
Распаўсюджаная неафіцыйная назва французскай Акадэміі навук — **Парыжская акадэмія навук**.

У XVII і XVIII стагоддзях была на перадавым фронце навуковых даследаванняў у Еўропе.

## Гл. таксама 
* Нацыянальны цэнтр навуковых даследаванняў (CNRS)
* Тулузская абсерваторыя

Катэгорыя:Нацыянальныя акадэміі
Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі Францыі
Федар фон Бок

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Тэадор фон Бок
|арыгінал імя = Teodor von Bock
|дата нараджэння  =
|дата смерці    =
|месца нараджэння =  
|месца смерці =  
|партрэт = Bundesarchiv Bild 146-1977-120-11, Fedor von Bock.jpg
|подпіс = генерал-палкоўнік Федар фон Бок у 1939 годзе
|мянушка = Кюстрынскі факел
|прыналежнасць =  Германская імперыя
 Веймарская рэспубліка
 Трэці рэйх
|гады службы = 1898—1942
| званне = 
|род войскаў = сухапутныя войскі
|камандаваў = група армій «Поўнач» 1939
група армій «B» 1940
група армій «Цэнтр» 1941
група армій «Поўдзень» 1942
|частка =
|бітвы = Першая сусветная вайна
Другая сусветная вайна
* Польская кампанія
* Французская кампанія
* Беластоцка-Мінская бітва
* Смаленская бітва (1941)
* Маскоўская бітва (1941—1942)
* Харкаўская аперацыя (1942)
|узнагароды =
{

-

-

-

}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
**Фе́дар фон Бок** (;  — ) — нямецкі военачальнік, генерал-фельдмаршал. Камандуючы групы армій «Цэнтр» падчас уварвання ў СССР. Камандаваў наступам на Маскву восенню 1941 г.

## Спасылкі 
* Біяграфія Федара фон Бока на сайце «Хронас»
* Дасье на сайце «Axis Biographical Research» 
* Біяграфія Федара фон Бока на сайце www.lexikon-der-wehrmacht.de 
* Біяграфія Федара фон Бока на сайце www.ritterkreuztraeger-1939-45.de 
* Кароткая біяграфічная даведка на сайце нямецкага гістарычнага музея 

Катэгорыя:Германскія генерал-фельдмаршалы
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Германія)
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Кавалеры Рыцарскага крыжа
Катэгорыя:Згаданыя ў Вермахтберыхце
Катэгорыя:Мемуарысты Германіі
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Роберт Келс

thumb|left|Узнагарода Роберта, якая захоўваецца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі
**Роберт Келс** () — англійскі ваенны, уладальнік крыжа Вікторыі, найбуйнейшай і самай прэстыжнай ўзнагароды войскаў Вялікабрытаніі і Садружнасці нацый.

## Абставіны 
Келс нарадзіўся ў Індыі. Падчас Індыйскага народнага паўстання 1857—1859 гадоў Келс быў ва ўзросце 25 гадоў і ў званні малодшага капрала 9-га Каралеўскага ўланскага палка. 28 верасня 1857 г. каля горада Буландшахр (Утар-Прадэш, Індыя) праявіў надзвычайную мужнасць, за якую быў узнагароджаны крыжам Вікторыі:

Арыгінальны тэкст:

## Біяграфія 
Пазней ён увайшоў у склад 1-га палка бенгальскай лёгкай кавалерыі і атрымаў званне сяржанта. Пайшоў у адстаўку ў 1868 годзе, увайшоў у ахову Каралевы Вікторыі. Пахаваны на могілках на поўдні Лондана. Чатыры медалі, выстаўленыя там, былі прададзеныя на аўкцыёне ў 2006 годзе за 130 000 фунтаў.

## Спасылкі 
* Burial location of Robert Kells  «South London»
* News Item «Robert Kells' Victoria Cross sold at auction»
* магіла Роберта Келса

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Дэвід Спенс

**Дэвід Спенс** () — брытанскі ваенны, уладальнік крыжа Вікторыі, найбольш ганаровай ваеннай узнагароды Вялікабрытаніі і Садружнасці нацый.

Падчас Індыйскага народнага паўстання 1857—1859 гадоў Спенс ва ўзросце 40 гадоў знаходзіўся ў чыне сяржанта-маёра 9-га Каралеўскага ўланскага полка. 17 студзеня 1858 года каля індыйскага горада Шамсабад праявіў надзвычайнаю мужнасць, за якое быў узнагароджаны крыжам Вікторыі:

Арыгінальны тэкст

Пазней атрымаў званне палкавога сяржанта-маёра (вышэйшага воінскага звання ў катэгорыі старэйшага складу ў марской пяхоце Вялікабрытаніі). У 1862 годзе стаў палацавым вартаўніком.

Яго крыж Вікторыі дэманструецца ў палкавым музеі 9/12 палкоў каралеўскіх уланаў у Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Літаратура 
* Monuments to Courage (David Harvey, 1999)
* The Register of the Victoria Cross (This England, 1997)
* Scotland's Forgotten Valour (Graham Ross, 1995)

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Група армій «Верхні Рэйн»

** Група армій «Верхні Рэйн»** () — створана 26 лістапада 1944 г., для абароны Паўднёвай Германіі.

Меркавалася стварэнне групы армій «Верхні Рэйн», аднак рэальна камандаванню «Верхні Рэйн» былі падпарадкаваны толькі 19-я армія і 14-ы корпус СС.

19-я армія ў студзені 1945 г. патрапіла ў Кальмарскі кацёл, а 14-ы корпус СС толькі фармаваўся, у баявых дзеяннях не ўдзельнічаў, у канцы студзеня 1945 г. штаб корпуса быў перададзены для фарміравання 10-га корпуса СС.

24 студзеня 1945 г. штаб камандавання «Верхні Рэйн» быў перададзены для фарміравання групы армій «Вісла».

## Камандуючыя 
* Рэйхсфюрэр СС Генрых Гімлер 26.11.1944 — 23.01.1945
* генерал-палкоўнік Паўль Хаўсэр 23 - 24.01.1945

## Літаратура 
* Tessin, Georg. Verbände und Truppen der deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939—1945. - Osnabrück: Biblio Verlag, 1976. - ISBN 3-7648-1083-1

Катэгорыя:Нямецкія групы армій у Другой сусветнай вайне
Група армій «Афрыка»

**Група армій «Афрыка»** () — армейскае злучэнне італа-нямецкіх войскаў падчас Другой сусветнай вайны.

Была створана 22 лютага 1943 г., на аснове штаба і частак Нямецка-італьянскай танкавай арміі (перайменавана ў 1-ю італьянскую армію, у складзе аднаго нямецкага і двух італьянскіх карпусоў) і 5-й танкавай арміі (тры нямецкія дывізіі).

13 мая 1943 г. — група армій «Афрыка» капітулявала ў Тунісе.

## Камандуючыя 
* З 22 лютага 1943 г. — генерал-фельдмаршал Эрвін Ромель
* З 10 сакавіка 1943 г. — генерал-палкоўнік Ханс-Юрген фон Арнім (13 мая 1943 г. — узяты ў брытанскі палон групай армій маршала Бярнард Лоў Мантгомеры).

## Начальнікі штаба 
* З 22 лютага 1943 г. — палкоўнік Фрыц Байерлайн
* З 1 сакавіка 1943 г. — генерал-маёр (з 1 красавіка 1943 г. — генерал-лейтэнант) Альфрэд Гаўзэ

## Баявы склад групы войскаў «Афрыка» 
; 1-я італьянская армія:
* Афрыканскі корпус (нямецкі)
* 20-ы матарызаваны корпус (італьянскі)
* 21-ы армейскі корпус (італьянскі)

; 5-я танкавая армія:
* 10-я танкавая дывізія
* дывізія «Генерал Герынг»
* 334-я пяхотная дывізія

## Літаратура 
* Tessin, Georg. Verbände und Truppen der deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939—1945. — Osnabrück: Biblio Verlag, 1976. — ISBN 3-7648-1083-1

Катэгорыя:Нямецкія групы армій у Другой сусветнай вайне
Катэгорыя:Італьянскія групы армій у Другой сусветнай вайне
Icon in Me

**Icon in Me** (*iMi*) — расійскі метал-гурт з Масквы. Утвораны ў лістападзе 2007. Гурт цікавы ў першую чаргу інтэрнацыянальным складам: акрамя музыкантаў з Расіі, у калектыў уваходзяць таксама ўдзельнікі з Швецыі і Даніі.

## Гісторыя 
Гурт утвораны ў 2007. У 2009 дэбютны альбом музыкантаў, «Human museum», быў выдадзены ў краінах Еўропы на вядомым нямецкім лэйбле «Massacre Records». У Расіі выдаўцом альбома стаў «Irond Records». Дыск атрымаў добрыя водгукі крытыкаў у многіх прафесійных музычных выданнях па ўсім свеце. Другі альбом і сінгл былі выпушчаныя ў 2011. У іх запісе прынялі ўдзел многія вядомыя метал-выканаўцы.

Гурт выступаў разам з вядомымі камандамі, такімі як Machine Head і Lamb of God, а таксама прымаў удзел у фестывалях цяжкай музыкі.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* Human Museum (2009)
* Head Break Solution (2011)

### Сінглы 
* Moments (2009)
* The Quest (2011)
* Lost for Nothing (2012)
* Black Water (2013)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Музычныя калектывы Расіі
Сен-Ло

**Сен-Ло** () — горад, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Манш, рэгіён Ніжняя Нармандыя, Францыя. Размешчаны на ўзвышэнні ў даліне ракі Вір.

У антычнасці быў вядомы як *Briovera*, затым пераназваны ў памяць пра кананізаванага біскупа з Кутанса. У Сярэднявеччы ўмацаваны ад набегаў, славіўся сваімі ткачамі.

Старая забудова цалкам знішчана войскамі ЗША падчас аперацыі «Аверлорд» (чэрвень—ліпень 1944 года). Некалькі старадаўніх будынкаў (уключаючы познегатычны сабор) былі пасля вайны ўзведзены нанова.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Нармандыі
Катэгорыя:Гарады, узнагароджаныя ордэнам Ганаровага легіёна
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Манш
Хрысціян Эйкман

**Хрысціян Эйкман** (; , Нейкерк, Нідэрланды — , Утрэхт, Нідэрланды) — нідэрландскі ўрач-патолаг. Член Нідэрландскай Каралеўскай АН (1907). Прадэманстраваў, што хвароба беры-беры выклікаецца няправільным рацыёнам, што прывяло да адкрыцця вітамінаў. У 1929 годзе быў удастоены Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (сумесна з Фрэдэрыкам Хопкінсам).

У 1883 годзе скончыў Амстэрдамскі ўніверсітэт. Праходзіў стажыроўку ў Берліне ў Р. Коха. З 1886 г. у Інданезіі, ваенны ўрач. Дырэктар Батаўскай лабараторыі ў Джакарце ў 1888—1896 гг. У 1896—1928 гг. прафесар гігіены Утрэхцкага універсітэта.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929 
* 
* 

Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Нідэрландаў
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Біёлагі Нідэрландаў
Алекс Хейлі

**Аляксандр Мюрэй Палмер Хейлі** (, 11 жніўня 1921, Ітака, штат Нью-Ёрк - 10 лютага 1992, Сіэтл, штат Вашынгтон) — амерыканскі пісьменнік, лаўрэат Пуліцэраўскай прэміі за 1977.

## Біяграфія 
Хейлі нарадзіўся ў 1921 годзе ў Ітацы, штат Нью-Ёрк у сям'і выкладчыкаў. З 1939 па 1959 год служыў у Берагавой ахове, пасля чаго працаваў у часопісе Reader's Digest. Хейлі выступіў у ролі літаратурнага негра пры напісанні аўтабіяграфіі Малкольма Ікса, а таксама браў інтэрв'ю ў вядомых асоб для часопіса Playboy, сярод якіх былі джазавы музыкант Майлз Дэвіс і вядомы актывіст Марцін Лютэр Кінг.

У 1976 годзе Хейлі выдаў аўтабіяграфічны раман «Карані» (англ.: Roots: The Saga of an American Family), у якім прасачыў гісторыю сваёй сям'і на дзве сотні гадоў назад да афрыканскіх продкаў. Кніга карысталася вялікай папулярнасцю: яна была перакладзена на 37 моў, па ёй быў зняты міні-серыял, а ў 1977 за гэтую працу Хейлі быў удастоены спецыяльнай ўзнагароды Пулітцэраўскай прэміі.

## Бібліяграфія 
* 1965 — *The Autobiography of Malcolm X*, ISBN 0-345-35068-5
* 1976 — *Roots: The Saga of an American Family* («Карані»), ISBN 0-440-17464-3
* 1988 — *A Different Kind of Christmas*, ISBN 0-385-26043-1
* 1993 — *Alex Haley’s Queen: The Story of an American Family*, ISBN 0-330-33307-0
* 1998 — *Mama Flora’s Family*, ISBN 0-440-61409-0

## Спасылкі 
* Біяграфія Алекса Хейлі  

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Біёграфы
Катэгорыя:Журналісты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Пулітцэраўскай прэміі
Шарль Эдуар Гіём

**Шарль Эдуар Гіём** (; 15 лютага 1861, Флёр'е, Швейцарыя - 13 чэрвеня 1938, Сеўр, Францыя) — швейцарска-французскі фізік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1920) за адкрыццё сплаваў з анамальнымі паводзінамі каэфіцыента цеплавога пашырэння: інвара і элінвара.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1861 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе
Фрэнсіс Актавіўс Грэнфел

thumb|left|Мемарыяльная дошка з пералікам імёнаў воінаў 9-га Яе Вялікасці Каралеўскага ўланскага полка, якія загінулі падчас Першай сусветнай вайны
**Фрэнсіс Актавіўс Грэнфел** () — брытанскі ваенны, уладальнік крыжа Вікторыі, найбольш ганаровай ваеннай узнагароды Вялікабрытаніі і Садружнасці нацый.

Фрэнсіс нарадзіўся 4 верасня 1880 у Сафіі і Паск'е дзю прэ Грэнфел (*Sophia and Pascoe Du Pré Grenfell*). Ён быў адным з 15 дзяцей. У яго быў блізнюк, Рыверсдэйл Грэнфел (*Riversdale Grenfell*), які таксама служыў у 9-м палку і забіты ў баі ў верасні 1914 года. І дзедам па маці быў адмірал Джон Паск'е Грэнфел (*John Pascoe Grenfell*), дзядзькам — Маршал Фрэнсіс Грэнфел, 1й барон Грэнфел. Старэйшы брат, лейтэнант Роберт Септымус Грэнфел (*Robert Septimus Grenfell*), 21-ы полк, быў забіты ў кавалерыйскай атацы ў бітве пры Амдурмане ў 1898 годзе. Яшчэ трое братоў, Сесіл (Cecil), Ховард Максвел (*Howard Maxwell*) і Артур Мортан (*Arthur Morton*) даслужыліся да звання падпалкоўнікаў брытанскай арміі. Стрыечны брат, лейтэнант Клод Георг Грэнфел (*Claude George Grenfell*), быў забіты ў англа-бурскай вайны, і яшчэ двое стрыечных братоў, Джуліян (*Julian*), паэт, і яго брат, Джэральд Уільям (*Gerald William*), былі забітыя ў Першую сусветную вайну.

Усе дзевяць братоў Грэнфела гулялі ў пола. Фрэнсіс і яго брат Рыверсдэйл лічыліся лепшымі гульцамі ў сям'і. Яны былі ў камандзе, якая выйграла American Open, а таксама ў камандзе, якая выйграла чэмпіёнскі кубак Херлінгема.

Сам Грэнфел паступіў на службу ў 1900 годзе.

24 жніўня 1914 года ў Андрэгніса ў Бельгіі капітан Грэнфел паехаў з палком ў атаку супраць вялікай колькасці нямецкай пяхоты. Страты былі вельмі цяжкія, і капітан быў пакінуты ў якасці старшага афіцэра. Ён збіраў частку палка за чыгуначнай насыпам, калі ў яго двойчы стрэлілі і цяжка ранілі. Аднак, нягледзячы на свае раны, калі да яго звярнуўся за дапамогай ў выратаванні гармат маёр Эрнэст Райт Аляксандр (*Ernest Wright Alexander*) 119-й батарэі Каралеўскай палявой артылерыі, ён і некалькі добраахвотнікаў, пад градам куль, дапамагалі цягнуць і штурхаць прылады з доступу агню праціўніка.

Арыгінальны тэкст:

24 мая 1915 года быў забіты ў баі.

Яго крыж Вікторыі дэманструецца ў палкавым музеі 9/12 палкоў каралеўскіх уланаў ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Літаратура 
* Monuments to Courage (David Harvey, 1999)
* The Register of the Victoria Cross (This England, 1997)
* Scotland's Forgotten Valour (Graham Ross, 1995)

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Чандрасекхара Венката Раман

**Чандрасекхара Венката Раман** (; , Тыручырапалі, Брытанская Індыя — , Бангалор, Індыя) — індыйскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1930) за *працы па рассеянню святла і за адкрыццё эфекту, названага ў яго гонар*.

## Гл. таксама 
* Эфект Рамана

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Фізікі Індыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Матэўчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Х’юза
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Таміл-Наду
Абай Кунанбаеў

**Абай (Ібрагім) Кунанбаеў** (29 ліпеня (10 жніўня) 1845, Сяміпалацінская вобласць, цяпер Усходне-Казахстанская вобласць — 23 чэрвеня (6 ліпеня) 1904) — казахскі паэт, філосаф, кампазітар, асветнік, мысляр, грамадскі дзеяч, заснавальнік казахскай пісьмовай літаратуры і яе першы класік.

## Біяграфія 
Вывучаў арабскую, персідскую і іншыя мовы. Светапогляд Кунанбаева фарміраваўся пад уплывам гуманістычных ідэй паэтаў і вучоных Усходу, рускай класічнай літаратуры і старажытнагрэчаскіх філосафаў.

## Творчасць 
У лірычных і сатырычных вершах выступаў супраць сацыяльнага зла, невуцтва, старых звычаяў. У паэмах «Масгуд» (1887), «Іскандэр», «Сказанне пра Азіма» выкарыстаў усходнія сюжэты. У кнізе прозы «Павучанні» выклаў этычныя і філасофскія погляды. Увёў новыя формы верша (шасці- і васьмірадкоўе). 

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову яго вершы пераклалі Казімір Камейша, Мікола Мятліцкі.
* Выбранае: [паэзія: пераклад з казахскай мовы: да 125-годдзя з дня нараджэння] / Абай Кунанбаеў. - Мінск : Беларусь, 1970. - 111, [1] с. 
* Стэпавы прастор: выбраныя вершы / Абай. - Мінск : Літаратура і Мастацтва, 2011. - 157, [1] с. 

## Памяць 
* Жыццю Кунанбаева прысвечаны раман-эпапея М. Аўэзава «Шлях Абая» ().

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты Казахстана

Катэгорыя:Заснавальнікі нацыянальнай пісьменнасці і літаратуры
Група армій «H»

**Гру́па а́рмій «H»** () — адна з груп армій нацысцкай Германіі падчас Другой сусветнай вайны.

## Гісторыя 
Група армій «H» сфарміравана 11 лістапада 1944 года ў Галандыі на базе штаба армейскай групы *«Клефель»*() і часткі армейскай групы *«Сербія»*(). Група армій вяла абарончыя баі ў Галандыі і Паўночна-Заходняй Германіі. 7 красавіка 1945 года пераназваная ў галоўнакамандаванне Паўночнага Захаду (). Капітулявала перад амерыканскімі войскамі 4 мая 1945 года.

## Камандуючыя 
* генерал-палкоўнік Курт Штудэнт 11.11.1944 - 28.01.1945
* генерал-палкоўнік Яганес Бласкавіц 28.01 - 7.04.1945
* генерал-фельдмаршал Эрнст Буш — 7.04 - 4.05.1945.

## Баявы склад 
**Снежань 1944 г.**
* 1-я парашутная армія
* 15-я армія

**Студзень 1945 г.**
* 1-я парашутная армія
* 25-я армія

## Літаратура 
* Tessin, Georg. Verbände und Truppen der deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939—1945. - Osnabrück: Biblio Verlag, 1976. - ISBN 3-7648-1083-1

Катэгорыя:Нямецкія групы армій у Другой сусветнай вайне
Чарлз Гловер Баркла

**Чарлз Гловер Баркла** (англ.: Charles Glover Barkla;  — , , Шатландыя) — англійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1917).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў мястэчку Уіднес у паўночна-англійскім графстве Ланкашыр (у дадзены момант горад уваходзіць у графства Чэшыр) у сям'і служачага хімічнай кампаніі. Вучыўся ў ліверпульскім інстытуце, прыватнай школе для хлопчыкаў, і Ліверпульскім універсітэце. Пасля атрымання магістарскага дыплома па фізіцы ў 1899 г. пад кіраўніцтвам Олівера Лоджа ён атрымаў даследчую стыпендыю ў Кавендышскай лабараторыі ў Кембрыджскім універсітэце. У 1899—1902 гг. працаваў пад кіраўніцтвам Дж. Дж. Томсана, а ў 1902 г. вярнуўся ў Ліверпуль. У 1909 г. Баркла заняў месца прафесара фізікі Каралеўскага каледжа ў Лонданскім універсітэце. У 1913 г пераехаў у Эдынбург і пачаў загадваць кафедрай натурфіласофіі ў Эдынбургскім універсітэце, якой кіраваў да самай смерці ў 1944 г. У 1907 г Баркла ажаніўся з Мэры Эстэр Коўэл. У іх нарадзіліся два сыны і дачка.

Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Група армій «G»

**Група армій «G»** () — адна з груп армій нацысцкай Германіі падчас Другой сусветнай вайны.

## Заходнееўрапейскі тэатр 1944 - 1945 
Група армій «G» была сфармавана 10 мая 1944 г. з 1-й і 19-й армій для абароны паўднёвага ўзбярэжжа Францыі. 15 жніўня саюзныя войскі скінулі дэсанты ў паўднёвых французскіх гарадах. У сувязі з няўдачамі немцаў у Нармандыі, каб пазбегнуць акружэння, камандаванню групы армій было загадана адыходзіць на паўночны ўсход да нямецкай мяжы. 1-я армія адыходзіла ў парыжскім кірунку, а 19-я армія выходзіла да Вагезскім горам. У жніўні ў групу армій была ўключана 5-я танкавая армія, якая правяла няўдалую спробу атакаваць 3-ю амерыканскую армію, каб затрымаць яе наступленне. Пасля чаго танкавая армія была зноў вернутая групе армій «B», а войскі групы армій «G» да лістапада адышлі ў раён Эльзаса і Латарынгіі.

У студзені 1945 войскі групы армій разам з групай армій «Верхні Рэйн», у якую была ўключана 19-я армія, паспрабавалі правесці наступальную аперацыю ў раёне Эльзаса і Латарынгіі супраць 7-й амерыканскай арміі. Аперацыя скончылася няўдала, амерыкана-французскія войскі, якія перайшлі ў наступленне да 9 лютага цалкам разграмілі групу армій «Верхні Рэйн».

Пасля гэтага група армій «G», складаючыся напалову з дрэнна ўзброеных батальёнаў фольксштурма і значна саступаючы суперніку ў сілах, вяла баі ў раёнах Вюртэмберга і Баварыі. 5 мая 1945 г. камандаванне групы армій падпісала капітуляцыю перад амерыканскім камандаваннем у мястэчку Хар, каля Мюнхена.

## Камандуючыя 
* генерал-палкоўнік Ёханэс Бласковіц 10.05 — 21.09.1944
* генерал танкавых войскаў Херман Бальк 21.09 — 24.12.1944
* генерал-палкоўнік Ёханэс Бласковіц 24.12.1944 — 28.01.1945
* генерал-палкоўнік Паўль Хаўсэр 28.01 — 4.04.1945
* генерал пяхоты Фрыдрых Шульц 4.04 — 10.05.1945

## Баявы склад групы войскаў «G» 
* 1-я армія (10.05 - 08.1944, 09.1944 - 04.1945)
* 19-я армія (10.05 - 31.12.1944, 19.02 - 8.05.1945
* 5-я танкавая армія (18.08 - 22.09.1944)
* 7-я армія (04.1945)

Катэгорыя:Нямецкія групы армій у Другой сусветнай вайне
Зала славы рок-н-рола

348px|thumb|Будынак Залы славы рок-н-рола.
**Зала і музей славы рок-н-ролла** () — музей  у Кліўлендзе (Агая, ЗША) прысвечаны найбольш знакамітым і ўплывовым выканаўцам, прадзюсарам і іншым асобам, што аказалі значны ўплыў на музычную індустрыю, у прыватнасці на рок-музыку.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Музеі ЗША
Катэгорыя:Музеі
Катэгорыя:Рок
Нінбо

**Нінбо** (; літаральна «спакойныя хвалі») — партовы горад субправінцыйнага ўзроўню з насельніцтвам 5.527.000 чалавек (2005), размешчаны на паўночным усходзе правінцыі Чжэцзян у Кітайскай Народнай Рэспубліцы . З поўначы Нінбо абмываецца залівам Ханчжоўвань, з усходу — Усходне-Кітайскім морам. Горад мяжуе з Тайчжоў на поўдні і з Шаасінам на захадзе. На паўночны ўсход ад Нінбо за вузкім пралівам знаходзіцца горад Чжоўшань. Плошча горада 9365 км², даўжыня берагавой лініі 1562 км. ВУП на душу насельніцтва складае 39.045 юаняў (2004).

## Гісторыя 
Першымі еўрапейцамі, якія пабывалі ў Нінбо, былі партугальцы ў 1522 годзе. Нінбо таксама быў адным з 5 «дагаворных партоў», адкрытых для гандлю згодна з Нанкінскім дагаворам у 1842 г. пасля заканчэння Першай опіумнай вайны паміж цынскім Кітаем і Вялікабрытаніяй. У ходзе вайны брытанцы авалодалі горадам неўзабаве пасля паспяховага штурму крэпасці Чжэньхай у вусці ракі Юн 10 кастрычніка 1841 года. У 1864 горад на працягу шасці месяцаў утрымлівалі тайпіны.

У мінулым Нінбо славіўся вытворчасцю традыцыйнай кітайскай мэблі.

Катэгорыя:Гарады правінцыі Чжэцзян
Катэгорыя:Гарады субправінцыйнага значэння КНР
Польская марка

**Польская марка** (*marka polska*) — валюта Польскай Рэспублікі ў 1918—1924 гадах.

У 1924 саступіла месца злотаму.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)
Катэгорыя:Гістарычныя валюты
Катэгорыя:Грошы Польшчы
Савецкі рубель

**Савецкі рубель** — грашовая адзінка СССР з 1923 года па 26 снежня 1991 года.

Савецкі рубель меў розныя назвы на ўсіх мовах рэспублік СССР. Цана азначалася на ўсіх 15 мовах рэспублік. Такая асаблівасць часткова захавалася і ў Расійскай Федэрацыі, напрыклад на татарскай мове *рубель* будзе *сум*.

Назва савецкай валюты на дзяржаўных мовах 15 савецкіх рэспублік:

Сучасныя назвы некаторых валют краін Цэнтральнай Азіі (напрыклад, Узбекістана) — гэта проста мясцовыя назвы былога савецкага рублю. Таксама фактычна рэінкарнацыяй савецкага рублю ёсць беларускі рубель.

## Банкноты ўзору 1961 года 

Файл:Rouble-1961-Paper-1-Obverse.jpg|1 рубель (аверс)
Файл:Rouble-1961-Paper-1-Reverse.jpg|1 рубель (рэверс)

## Гл. таксама 
* Расійскі рубель

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычныя валюты
Катэгорыя:СССР
1-я армія (Германія)

**1-я а́рмія** () — германская армія, прымала ўдзел у Другой сусветнай вайне.

## Гісторыя 
Створана 26 жніўня 1939 года падчас французскай кампаніі ўваходзіла ў склад групы армій «С» і займала абарончыя пазіцыі лініі «Зігфрыда». 14 чэрвеня 1940 года атакавала французскую «лінію Мажыно». Да канца вайны знаходзілася на Заходнім фронце. З мая па жнівень 1944 года армія ўваходзіла ў склад Групы армій «G» і сіламі 4 дывізія абараняла ўзбярэжжа Біскайскага заліва ад Нанта да франка-іспанскай мяжы (каля 500 км). Пасля высадкі саюзнікаў у Нармандыі, армія рэарганізавана і ў жніўні 1944 г. адступіла ў Латарынгію. З верасня 1944 па красавік 1945 гг. армія ўваходзіла ў склад Групы армій «G». Падчас баёў на нямецкай мяжы спрабавала прадухіліць спробы 3-й арміі ЗША переправіцца праз раку Мозель і захапіць Мец.

### Камандуючыя 
* генерал пяхоты (потым генерал-фельдмаршал) Эрвін фон Віцлебен (26.08.1939 — 23.10.1940)
* генерал-палкоўнік Яганес Бласкавіц (24.10.1940 — 2.05.1944)
* генерал танкавых войск Ёахім Лемельзен (3.05 — 3.06.1944)
* генерал пяхоты Курт фон дэр Шэвалеры (4.06 — 5.09.1944)
* генерал танкавых войск Ота фон Кнобельсдорф (6.09 — 29.11.1944)
* генерал пяхоты Ханс фон Обстфельдэр (30.11.1944 — 27.02.1945)
* генерал пяхоты Херман Фёртш (28.02 — 4.05.1945; 6 мая 1945 узяты ў палон амерыканскімі войскамі)
* генерал кавалерыі Рудольф Кох-Эрпах (6.05 — 8.05.1945)

### Баявы склад арміі 
**Верасень  1939 г.** 
* 9-ы армейскі корпус
* 12-ы армейскі корпус
**Май 1940 г.** 
* 12-ы армейскі корпус
* 24-ы армейскі корпус
* 30-ы армейскі корпус
* 37-ы армейскі корпус
**Красавік 1941 г.** 
* 27-ы армейскі корпус
* 45-ы армейскі корпус
**Студзень 1942 г.** 
* 8-ы армейскі корпус
* 45-ы армейскі корпус
* 23-я танковая дывізія
**Чэрвень 1942 г.** 
* 80-ы армейскі корпус
**Ліпень 1943 г.** 
* 80-ы армейскі корпус
* 86-ы армейскі корпус
* 14-я танковая дывізія
* 10-я танковая дивизия СС «Фрундсберг»
**Чэрвень 1944 г.** 
* 80-ы армейскі корпус
* 86-ы армейскі корпус
* 11-я танкавая дывізія
**Лістапад 1944 г.** 
* 13-ы армейскі корпус
* 87-ы армейскі корпус
**Красавік 1945 г.**
* 13-ы армейскі корпус

## Літаратура 
* Tessin, Georg. Verbände und Truppen der deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939—1945. — Osnabrück: Biblio Verlag, 1976. — ISBN 3-7648-1083-1

Катэгорыя:Нямецкія арміі ў Другой сусветнай вайне
Мары Франсуа Садзі Карно

**Мары Франсуа Садзі Карно** (;  — ) — французскі інжынер і палітык, прэзідэнт Францыі (1887—1894).

Унук генерала Лазара Карно і пляменнік знакамітага фізіка Садзі Карно, у гонар якога атрымаў рэдкае імя. Бацька, Іпаліт Лазар Карно, быў палітыкам.

Катэгорыя:Прэзідэнты Францыі
Катэгорыя:Забітыя прэзідэнты
Катэгорыя:Пахаваныя ў парыжскім Пантэоне
Катэгорыя:Выпускнікі Політэхнічнай школы
Андрэй Канстанцінавіч Гейм

**Андрэй Канстанцінавіч Гейм** (; нар. , Сочы) — галандскі фізік нямецка-расійскага паходжання, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (2010) (сумесна з Канстанцінам Навасёлавым), член Лонданскага каралеўскага таварыства (з 2007 ), вядомы ў першую чаргу як адзін з першаадкрывальнікаў графена.

## Спасылкі 
* 
* Персанальная старонка  на сайце Манчэстэрскага ўніверсітэта 

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выпускнікі ФАПФ МФТІ
Катэгорыя:Кандыдаты фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Нідэрландаў
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Х’юза
Клара Асізская

**Клара з Асізі**, народжаная '''К'яра Афрэдуча''' (16 ліпеня 1194 - 11 жніўня 1253) — італьянская святая, адна з першых паслядоўнікаў Францыска Асізскага і заснавальніца ордэна кларысінак.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Англіканскія святыя
Катэгорыя:Святыя Італіі
Катэгорыя:Заснавальнікі манаскіх ордэнаў
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Італіі
Катэгорыя:Францысканцы
Лазар Карно

**Лазар Карно** (; , Налэ — , ) — французскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, інжынер і навуковец. Першым прапанаваў назву «камплексны лік».

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Францыі
Катэгорыя:Члены Нацыянальнага Канвента
Катэгорыя:Французскія камандзіры напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войн
Катэгорыя:Кіраўнікі ваеннага ведамства Францыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі Францыі
Катэгорыя:Матэматыкі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Матэматыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі Францыі
Катэгорыя:Пахаваныя ў парыжскім Пантэоне
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Імёны, высечаныя пад Трыумфальнай аркай (Парыж)
Катэгорыя:Спіс вучоных і інжынераў на Эйфелевай вежы
Катэгорыя:Члены Дырэкторыі
Армія «Нарвегія»

**Армія «Нарвегія»** () — створана 19 снежня 1940 г.

Сфармавана ў снежні 1940 г., з 21-й вайсковай групы ў Нарвегіі. Мела задачу абараняць Нарвегію.

У чэрвені — снежні 1941 г. тры корпусы са складу арміі (36-ы горны корпус, горны корпус «Нарвегія» і 3-і фінскі корпус) вялі баі супраць Чырвонай Арміі на Мурманскам кірунку. У студзені 1942 г. з гэтых трох карпусоў была сфармавана новая армія «Лапландыя».

У выніку наступлення савецкіх войск у паўночнай Нарвегіі, у лістападзе 1944 г. армія «Нарвегія» адышла на поўдзень Нарвегіі, 19 снежня 1944 г. — расфармавана.

## Камандуючыя 
* генерал-палкоўнік Нікалаус фон Фалькенгорст

## Баявы склад арміі «Нарвегія» 
**Студзень 1941 г.**
* 33-ці армейскі корпус
* 36-ы горны корпус
* горны корпус «Нарвегія»

**Верасень 1941 г.**
* 33-ці армейскі корпус
* 36-ы горны корпус
* горны корпус «Нарвегія»
* 70-ы армейскі корпус
* 3-ці фінскі корпус

**Сакавік 1942 г.**
* 33-ці армейскі корпус
* 70-ы армейскі корпус
* 71-ы армейскі корпус

## Літаратура 
* Kaltenegger, R. Die deutsche Gebirgstruppe 1935—1945. — Universitas Verlag, 2000. — ISBN 978-3-8004-1196-2

Катэгорыя:Нямецкія арміі ў Другой сусветнай вайне
Армія «Лапландыя»

**Армія «Лапландыя»** () створана 14 студзеня 1942 г.

Сфармавана ў студзені 1942 г. з трох карпусоў, якія раней уваходзілі ў склад арміі «Нарвегія».

Ваявала ў Савецкім Запаляр’і і ў Карэліі.

22 чэрвеня 1942 г. перафармавана ў 20-ю горную армію.

## Камандуючыя 
* генерал горных войскаў (з чэрвеня 1942 г. генерал-палкоўнік) Эдуард Дзітль (14.01 — 22.06.1942)

## Начальнікі штаба 
* генерал-маёр Фердынанд Ёдаль

## Баявы склад арміі «Лапландыя» 
**22 красавіка 1942 г.**
* горны корпус «Нарвегія»
** 2-я горная дывізія
** 6-я горная дывізія
* 36-ы горны корпус
** 163-я пяхотная дывізія
** 169-я пяхотная дывізія
* 3-ці фінскі корпус

## Літаратура 
* Kaltenegger, R. Die deutsche Gebirgstruppe 1935—1945. — Universitas Verlag, 2000. — ISBN 978-3-8004-1196-2

Катэгорыя:Нямецкія арміі ў Другой сусветнай вайне