open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сусанаа

**Суса́наа, Такэхая Сусанаа-на Мікота** (літаральна: доблесны, хуткі, заўзяты бог-муж з Суса) — бог ветру, у японскай міфалогіі, апошні з бажаствоў, які з’явіўся з кропель вады, якімі першы на свяце бог-мужчына Ідзанакі абмыў свой нос пасля таго, як вярнуўся з ёмі-на Куні (краіны мёртвых). Верагодна, што першапачаткова Сусанаа быў богам буры і воднай стыхіі, затым з’явілася ўяўленне аб ім як аб боскім продку родаў, звязаных з Ідзума. Магчыма, што ў яго вобразе аб’ядналіся некалькі бажаствоў, бо Сусанаа таксама лічылі бажаством краіны мёртвых, у некаторых міфах ён бажаство ўрадлівасці.

## Літаратура 
* 
* 
* Сусаноо // *Баландин Р. К.* 100 великих богов / Р. К. Баландин. — М.: Вече, 2011. — 427, [3] с. : ил. ; 22 см. — (100 великих) — ISBN 978-5-9533-6129-3.

Катэгорыя:Японскія божаствы
Катэгорыя:Культура Японіі
Катэгорыя:Марскія багі
Катэгорыя:Багі неба і надвор’я
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Сусак

**Суса́к** (*Butomus*) — род кветкавых раслін сямейства сусаковых. Уключае 2 віды.

## Апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны з паўзучым, мясістым карэнішчам. Вышыня да 150 см.
Лісце доўгае, лінейнае, у прыкаранёвай разетцы.

Плод — шматлістоўка.

## Арэал 
 пашыраны ва ўмераным поясе Еўразіі і як заносны ў Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца ў прыбярэжнай зоне стаячых і з вольнай плынню вадаёмаў, забалочаных месцах.

## Хімічны склад 
Карэнішчы маюць каля 60 % крухмалу, бялкі, цукар.

## Гаспадарчае значэнне 
Са сцёблаў і лісця вырабляюць маты і кошыкі. Харчовыя, кармавыя (для андатры, бабра, вадаплаўных птушак), тэхнічныя, дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 


Катэгорыя:Водныя расліны
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Ньютан

**Ньютан**:

* Ньютан, адзінка вымярэння — адзінка вымярэння сілы, вытворная адзінка СІ, названая ў гонар Сэра Ісаака Ньютана

## Прозвішча 
* Джон Ньютан — англійскі гімнограф
* **Ісаак Ньютан** — англійскі матэматык, фізік, астраном, стваральнік класічнай механікі і асноў сучаснага прыродазнаўства.
* Роберт Расел Ньютан (1918—1991) — амерыканскі фізік, астраном і гісторык навукі.
* Тэндзі Ньютан (нар. 1972) — англійская кінаактрыса.
* Хельмут Ньютан (1920—2004) — аўстралійскі фатограф.
* Х'юі Персі Ньютан (1942—1989) — прафесійны рэвалюцыянер, прапагандыст, праваабаронца, пісьменнік.

## Тапонім 
* Ньютан (Масачусетс)
* Ньютан (акруга, Тэхас)
* Ньютан (Тэхас)
Субота (значэнні)

**Субота:**
* Субота — дзень тыдня
* Субота — рака ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці (прыток Абалянкі)
* Субота — беларускі і расійскі парна-масавы танец гарадскога пахождання

## Прозвішча 
* Аляксандр Сяргеевіч Субота — беларускі лёгкаатлет
Герб Пераброддзя

**Герб Пераброддзя** — геральдычны сімвал Пераброддзя, нададзены гораду (у наш час мае статус вёскі) каралём польскім і вялікім князем літоўскім С. А. Панятоўскім 3 чэрвеня 1792: *«у блакітным полі гарчычная харугва з сярэбранымі галунамі і манаграмай SA»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 2 чэрвеня 2009.

## Апісанне 
Герб вёскі Пераброддзе Мёрскага раёна ўяўляе сабой барочны шчыт, у блакітным полі якога на зялёным ускрайку знаходзіцца выява залатой харугвы з сярэбранымі галунамі. У цэнтры харугвы манаграма чырвонага колеру з літар «S», «A» і «R».

## Літаратура 
* Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.— 287 с. ISBN 985-07-0131-5.
* Адамушка У. Геральдычны вянок Віцебшчыны / У. І. Адамушка, М. М. Елінская, С. В. Рублеўскі. — Віцебск: Віцеб. абл. друк., 2010. — С. 68—69.

Пераброддзе
Катэгорыя:Пераброддзе
Сусветная метэаралагічная арганізацыя

**Сусве́тная метэаралагі́чная арганіза́цыя** (**СМА**, , ) — спецыялізаваная міжурадавая ўстанова Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у галіне метэаралогіі. Заснавана ў 1947 годзе. З’яўляецца кампетэнтным органам ААН па пытаннях назірання за станам атмасферы Зямлі і яе ўзаемадзеяння з акіянамі. Штаб-кватэра СМА знаходзіцца ў Жэневе, Швейцарыя. Беларусь з’яўляецца членам арганізацыі з 1948 года.
 
У дзень уступлення ў сілу Канвенцыі аб заснаванні СМА, 23 сакавіка, адзначаецца Сусветны метэаралагічны дзень.

## Гл. таксама 
* Сусветная служба надвор’я

## Літаратура 
* 
* *Морина О. М., Дербенцева А. М., Морин В. А.* Метеорология и климатология: учебное пособие — Хабаровск: Изд-во Тихоокеан. гос. ун-та, 2013. — 68 с. — 100 экз. — ISBN 978-5-7389-1275-7.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Всемирная метеорологическая организация (ВМО) // Гидрометценетр России
* Всемирный информационный погодный сервис // Всемирная метеорологическая организация
* Всемирная Метеорологическая Организация (ВМО) // Метео Энциклопедия
* Всемирный метеорологический день (День метеоролога) 2023 // Экалагічны інфармацый1ны цэнтр «Эко-Инфо» ЦНБ НАН Беларусі

Катэгорыя:Метэаралогія
Катэгорыя:Спецыялізаваныя ўстановы ААН
Франсуа Ашыль Базен

**Франсуа Ашыль Базен** (; , Версаль — ) — ваенны дзеяч Францыі, маршал (1864).

Удзельнік войнаў у Алжыры (1835), Іспаніі (1837), Крымскай вайны (1853—1856), аўстра-італа-французскай вайны (1859) і Мексіканскай экспедыцыі (1862—1867). У час французска-прускай вайны (1870—1871) камандаваў корпусам, Рэйнскай арміяй; у 1870 годзе здаў крэпасць Мец, за што ў 1873 годзе прыгавораны ваенным судом да 20 гадоў зняволення. У 1874 годзе ўцёк з турмы і астатнія гады пражыў у Іспаніі.

## Спасылкі 
* Bazaine, François-Achille. Épisodes de la guerre de 1870 et le blocus de Metz (1883). 

Катэгорыя:Маршалы Францыі
Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны
Сусветная федэрацыя дэмакратычнай моладзі

**Сусветная федэрацыя дэмакратычнай моладзі** () — міжнародная моладзевая арганізацыя левага кірунку.

## Гісторыя 
Была заснавана 10 лістапада 1945 г у Лондане. Лічыцца прадаўжальніцай справы Камуністычнага інтэрнацыяналу моладзі. Ад СССР у СФДМ ўваходзілі прадстаўнікі УЛКСМ і Камітэта моладзевых арганізацый СССР. У перыяд росквіту аб'ядноўвала больш за 100 мільёнаў юнакоў і дзяўчат 250 моладзевых арганізацый з 115 краін (1985). Пасля распаду СССР перажыла перыяд крызісу, але па-ранейшаму аб'ядноўвае дзясяткі моладзевых арганізацый па ўсім свеце. СФДМ з'яўляецца арганізатарам Сусветнага фестывалю моладзі і студэнтаў. Штаб-кватэра СФДМ знаходзіцца ў Будапешце.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт СФДМ 

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Маладзёжныя палітычныя арганізацыі
Катэгорыя:НДА з кансультатыўным статусам пры ЭСС ААН
Катэгорыя:З’явіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:З'явіліся 10 лістапада
Сусветная арганізацыя прафсаюзаў

, Куба (снежань 2005)]]
**Сусветная федэрацыя прафсаюзаў**, **СФП** (, *WFTU*) — міжнародная прафсаюзная арганізацыя, створаная пасля заканчэння Другой сусветнай вайны.

## Гісторыя 
СФП была створана на 1-й ўстаноўчай канферэнцыі ў Парыжы 3 кастрычніка 1945 года. Знаходзілася пад уплывам Савецкага Саюза. На момант свайго заснавання аб’ядноўвала практычна ўсе існуючыя нацыянальныя прафсаюзныя арганізацыі. Дыскусія аб падтрымцы «Плана Маршала» і іншых пытаннях прывяла да выхаду ў 1949 годзе з Федэрацыі некалькіх нацыянальных прафсаюзных аб’яднанняў, сфармавалі Міжнародную канфедэрацыю свабодных прафсаюзаў (МКСП). У складзе СФП засталіся, у асноўным, прафцэнтры краін Савецкага блока. З прафсаюзаў капіталістычных краін у Федэрацыі засталіся Усеагульная канфедэрацыя працы (УКП, Францыя), Італьянская ўсеагульная канфедэрацыя працы (ІУКП) і іншыя. Нацыянальныя прафцэнтры Югаславіі і Кітая выйшлі з СФП пасля разрыву з Савецкім Саюзам.

Пасля распаду Савецкага блока, многія прафсаюзы, якія з’явіліся ў былых сацыялістычных краінах, далучаліся да МКСП. Акрамя таго, з СФП ў сярэдзіне 1990-х гадоў выйшлі французская і італьянская прафсаюзныя канфедэрацыі — УКП і ІУКП.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт СФП 

Катэгорыя:Міжнародныя прафсаюзныя арганізацыі
Катэгорыя:НДА з кансультатыўным статусам пры ЭСС ААН
Сусветны паштовы саюз

{{Арганізацыя
|назва        = Сусветны паштовы саюз
|лагатып = Flag of UPU.svg
|шырыня_лагатыпа = 250px
|подпіс = Сцяг Сусветнага паштовага саюза
|карта1 = UPU.png
|шырыня_карты1 =
|легенда1 =
|членства = 191 краіна-член
|тып_цэнтра = Штаб-кватэра
|цэнтр =  Берн, Швейцарыя{{#if:|({})}}
|тып = спецыялізаванае агенцтва ААН
|мовы = французская *(афіцыйны, рабочы)*англійская *(рабочы)*
|пасада_кіраўніка1 = Генеральны сакратар
|імя_кіраўніка1 =
|пасада_кіраўніка2 = Генеральны дырэктар
|імя_кіраўніка2 =  Эдуар Даян()
|падзея_заснавання1 = Падстава
|дата_заснавання1 = 9 кастрычніка 1874
|падзея_заснавання2 = Зачыненне
|дата_заснавання2 =
|сайт = upu.int
}}
**Сусветны паштовы саюз** (СПС; міжнароднае скарочаная назва — UPU, ад  і ) — заснаваная ў 1874 годзе міждзяржаўная арганізацыя для забеспячэння і ўдасканалення паштовых сувязяў на утваранай Сусветным паштовым саюзам адзінай паштовай тэрыторыі. Аб’ядноўвае практычна ўсе краіны свету, у тым ліку Беларусь (з 1947).

## Задачы 
Сусветны паштовы саюз ставіць у аснову сваёй дзейнасці наступныя задачы:
* Усталяванне аднолькавых міжнародных паштовых сувязяў і палёгкі абмену міжнароднай пошты з дапамогай Сусветнай паштовай канвенцыі і дадатковых пагадненняў.
* Садзейнічанне паштоваму супрацоўніцтву дзяржаў-членаў саюза.
* Усталяванне тарыфаў для міжнароднай паштовай сувязі (у тым ліку транзітныя выдаткі).
* Урэгуляванне спрэчных пытанняў паміж членамі саюза.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1874 годзе
Катэгорыя:Спецыялізаваныя ўстановы ААН
Сусветны патоп

[thumb|400px|||Сусветны патоп. Фрэска ў [Сіксцінская капэла|Сіксцінскай капэле, Мікеланджэла]]
**Сусветны патоп** — страшная катастрофа, шырока распаўсюджаная ў міфалагічных уяўленнях народаў свету і апісаная ў шэрагу рэлігійных тэкстаў, якая прадстаўляла сабой шырокамаштабную паводку, што прывяло да гібелі амаль усіх людзей. Бог насылае на людзей патоп ў пакаранне за дрэнныя паводзіны, парушэнне табу, забойства жывёл і т. п., або без асаблівай прычыны. Праблема сувязі паданняў пра патоп з рэальнымі паводкамі, а таксама зменамі ўзроўню Сусветнага акіяна ў гістарычны перыяд застаецца спрэчнай.

## Гл. таксама 
* Зіўсудра
* Ной
* Вялікі Юй

## Спасылкі 
* Галіна СІНІЛА, СУСВЕТНЫ ПАТОП
* Дучыц Людміла, Клімковіч Ірына, Узгоркі, апетыя ў міфах і паданнях

Сусветны патоп
Катэгорыя:Сюжэты Старога Запавету
Катэгорыя:Паняцці і тэрміны ў Бібліі
Суслаў

**Суслаў** — рускае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Аляксандр Генадзевіч Суслаў (нар. 1950) — беларускі архітэктар.
* Віктар Паўлавіч Суслаў — беларускі вучоны ў галіне механізацыі сельскай гаспадаркі.
* Міхаіл Андрэевіч Суслаў — савецкі дзяржаўны дзеяч.
* Павел Суслаў – беларускі добраахвотнік у складзе Узброеных сіл Украіны.
* Уладзімір Васілевіч Суслаў — рускі архітэктар.

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Пераклад Бібліі Дзекуць-Малея

**Перакла́д Лу́каша Дзе́куць-Мале́я** — чатыры беларускамоўныя Евангеллі, выдадзеныя «тарашкевіцай» цягам 1926—1930 гадоў у перакладзе баптысцкага прэсвітара з Брэста Лукаша Дзекуць-Малея на пачатку 1920-х гадоў.

Узяцца за справу перакладу Лукаша Дзекуць-Малея разам з жонкай вымусіў недахоп рэлігійных выданняў на пачатку XX стагоддзя. У 1927—1930 гадах баптысцкае выдавецтва «Компас» надрукавала паасобныя Евангеллі і некалькі брашураў беларускай мовай.

Пры перакладзе Дзекуць-Малей карыстаўся дапамогай і заўвагамі Антона Луцкевіча, які ўзяўся перакладаць цэлы Новы Запавет. У 1931 іх супольны пераклад Новага Запавету і псалмоў быў выдадзены ў Гельсінгфорсе (Фінляндыя). Да з'яўлення свайго перакладу ім карысталіся каталіцкія святары падчас набажэнстваў, аддаючы перавагу нават перад перакладам ксяндза Чарняўскага.

## Бібліяграфія 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пратэстанцкія пераклады Бібліі
Сутэнёрства

**Сутэнёрства**, таксама **зводніцтва** — карыслівае пасрэдніцтва паміж мужчынам і жанчынай для садзейнічання ўступленню іх у палюбоўную (палавую) сувязь. У многіх краінах сутэнёрства — крымінальна-каральнае дзеянне. Паводле крымінальнага заканадаўства Рэспублікі Беларусь сутэнёрства — адно са злачынстваў. якое выяўляецца ў арганізацыі ці ўтрымання прытона для заняцця прастытуцыяй, або зводніцтва з карыснай мэтай. Караецца штрафам, арыштам, абмежаваннем свабоды на пэўны тэрмін або пазбаўленнем волі на тэрмін да 5 гадоў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* U.S. DOJ guide to street prostitution 
* Pimp Anthropology, radio show from *This American Life* featuring an interview with a former pimp. 

Катэгорыя:Злачыннасць
Катэгорыя:Прастытуцыя
Якаў Ягоравіч Сусько

**Якаў Ягоравіч Сусько́** (, вёска Чарняўка, цяпер , Магілёўская вобласць — ) — ваенны лётчык, дыпламат, Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
З 1935 года — у Ленінградзе, у 1937 годзе быў накіраваны ў Чкалаўскай ваеннае авіяцыйнае вучылішча, якое скончыў у 1940 годзе, дзе і працаваў лётчыкам-інструктарам. Член ВКП (б) / КПСС з 1940 года.
У Вялікую Айчынную вайну — з 1943 года, на Заходнім, Бранскім, 1-м і 4-м Украінскіх франтах. Удзельнік Арлоўскай і Курскай бітваў, вызвалення Украіны, Венгрыі, Чэхаславакіі, Польшчы. Камандзір эскадрыллі штурмавога авіяпалка Я. Е. Сусько ажыццявіў 141 баявы вылет, знішчыў каля 30 варожых танкаў, 120 аўтамашын, 25 гармат, 27 мінамётных батарэй, 2 паравоза, 45 вагонаў, 2 чыгуначныя станцыі, 11 самалётаў на аэрадромах і інш.

Пасля вайны скончыў Варонежскую абласную партшколу і педагагічны інстытут (1949), а таксама Вышэйшую дыпламатычную школу (1952). Да 1946 года на службе ў Савецкай Арміі, да 1978 года — на дыпламатычнай працы ў Югаславіі, Угандзе, Іраку. Яму прысвоена званне Надзвычайнага ўпаўнаважанага Пасла СССР.

Пасля выхаду ў адстаўку жыў у Маскве. Памёр 25 лютага 20032 года. Пахаваны на Траякураўскіх могілках.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Сусько Якаў Ягоравіч
* Героі Савецкага Саюза — выхадцы Хоцімшчыны 
* Сусько Яков Егорович // Бессмертный полк — Москва

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Маёры СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Паслы СССР
Субота (рака)

**Субо́та** — рака ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Абалянка (прыток Лучосы).

Пачынаецца за 2 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Вейна  Сенненскага раёна. Упадае ў Абалянку прыкладна за 0,3 км на поўдзень ад вёскі Утрылава. Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 133 км². Вадазбор у паўночнай частцы Аршанскага ўзвышша.
Злева ў раку ўпадае прыток Немайцянка. Ніжэй вёскі Серкуці на рацэ плаціна і невялікае вадасховішча.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области. Описание истоков рек в Витебской области 
* Ліст карты N-35-48. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. 

Катэгорыя:Басейн Лучосы
Катэгорыя:Рэкі Сенненскага раёна
Суфанувонг

Прынц **Суфанувонг** (, 13 ліпеня 1909, Луангпхабанг — 9 студзеня 1995, В’енцьян) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Каралеўства Луангпхабанг і Каралеўства Лаос, адзін з лідараў барацьбы за незалежнасць краіны ў 1945—1954 гадах, старшыня Патрыятычнага фронту Лаоса з 1956 года, прэзідэнт Лаоса з снежня 1975 па жнівень 1991 года (выконваў абавязкі да 31 кастрычніка 1986 года). Першы прэзідэнт Лаоскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прэзідэнты Лаоса
Катэгорыя:Камуністы Лаоса
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Лаоса
Суфікс

**Су́фікс** (ад  «прымацаваны») — службовая марфема, якая размяшчаецца непасрэдна за коранем слова або пасля іншых суфіксаў; адзін з відаў афікса. Служыць для ўтварэння новых слоў або іх несінтаксічных форм (у адрозненне ад канчатка).

## Класіфікацыя 
Паводле функцый суфіксы падзяляюцца на:
* словаўтваральныя: *белы — бял-із-на, аўтар — аўтар-ств-а*;
* формаўтваральныя: *смел-а — смял-ей, ляжа-ць — леж-ач-ы*;
* суфіксы суб’ектыўнай ацэнкі, або словаформаўтваральныя: *слуп — слуп-ок, слуп-очак; мал-ы — мал-еньк-і*.

Паводле структуры адрозніваюць суфіксы:
* простыя: *нов-ыя — нав-ін-а, мов-а — моў-н-ы, грук-аць — грук-ат*;
* састаўныя: *мудр-ы — мудр-агелісты* з *мудр-аг-ел-іст-ы*.

Асобны від суфіксаў — так званыя суфіксоіды, гэта значыць каранёвыя марфемы (*-вар, -вод, -коп, -мер, -ход* і інш.), якія ўжываюцца ў функцыі суфіксаў: *пешаход, справавод, дальнамер*.

## Гл. таксама 
* Прыстаўка

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Суфіксы
Ен Пірс

**Ен Пірс** () — брытанскі мастацтвазнаўца, пісьменнік і журналіст.

## Біяграфія 
Пірс нарадзіўся ў 1955 годзе, атрымаў адукацыю ў Уодем Каледжы Оксфардскага ўніверсітэта () і ў Вулфсон-Каледжы ().

Да таго, як пачаць пісаць кнігі, Ен Пірс працаваў рэпарцёрам на Бі-Бі-Сі (), Чацвёртым Канале (Вялікабрытанія) і на Другім канале Германскага тэлебачання (), а таксама карэспандэнтам агенцтва Рэйтар у Італіі, Францыі, Вялікабрытаніі і ЗША (у перыяд з 1982 па 1990 год). Міжнароднае прызнанне атрымаў пасля апублікавання «рамана-расследавання» *An Instance of the Fingerpost (1998)*, які быў перакладзены на 18 моў. Ен Пірс жанаты, мае сына; жыве ў Оксфардзе.

## Бібліяграфія 
Серыя кніг апісвае прыгоды мастацтвазнаўцы Джонатана Аргайла (*Jonathan Argyll*) і двух прадстаўнікоў Нацыянальнага ўпраўлення па барацьбе з крадзяжамі твораў мастацтва - аддзялення італьянскай паліцыі (г. Рым): Флавіі дзі Стэфана (*Flavia di Stefano*) і генерала Батанда (*general Bottando*).

* *The Raphael Affair (1991)*
* *The Titian Committee (1992)*
* *The Bernini Bust (1993)*
* *The Last Judgement (1994)*
* ''Giotto's Hand (1995)*
* *Death and Restoration (1996)*
* *The Immaculate Deception (2000)*

**Іншыя кнігі**
* *The Discovery of Painting (1989)*
* *An Instance of the Fingerpost (1998)*
* *The Dream of Scipio (2002)*
* *The Portrait (2005)*
* *Stone's Fall (2009)''

## Спасылкі 
* Старонка аўтара на Italia-mysteries.com
* Творы на Альдебаране 

Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Журналісты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Аўтары дэтэктыўнай прозы
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Дзмітрый Гаўрылавіч Сухавараў

**Дзмітрый Гаўрылавіч Сухава́раў** (30.5 (12.6).1904, Жакаўка, Дрыбінскі раён, Магілёўская вобласць — 4 сакавіка 1983, ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
З сялян. Член КПСС з 1930 года. З 1920 года працаваў вучнем у кравецкай майстэрні, з 1925 года цясляром, шахцёрам у Данбасе. У Чырвонай Арміі з 1926 года. Скончыў палкавую школу малодшых камандзіраў пры 33-й стралковай дывізіі Беларускай ваеннай акругі.

* Медаль «Залатая Зорка»
* 2 ордэны Леніна
* 2 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Багдана Хмяльніцкага 2 ступені
* Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені
* 2 ордэны Чырвонай Зоркі
* медалі.
Таксама ўзнагароджаны двума ордэнамі Кітайскай Народнай Рэспублікі.

## Памяць 
У горадзе Курган на доме, у якім жыў Д. Г Сухавараў, устаноўлена мемарыяльная дошка. У гонар Д. Г. Сухаварава названа адна з вуліц Кургана.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Доблесть земли Зауральской / Герои Советского Союза и России
* Белорусы — Герои Советского Союза // Афіцыйны сайт Дрыбінскага райвыканкама

Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-японскай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дрыбінскім раёне
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Катэгорыя:Камандзіры палкоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Камандзіры брыгад у Вялікай Айчыннай вайне
Уладзімір Паўлавіч Сухаверхаў

**Уладзі́мір Па́ўлавіч Сухаве́рхаў** (, Екацярынаслаў — ) — беларускі жывапісец, педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1955).

## Біяграфія 
У 1926—1930 гадах вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны жыў у вёсцы Беразянка (у Пухавіцкім раёне) і разам з мастаком Соф’яй Лі дапамагаў партызанам і падпольшчыкам Мар’інай Горкі.

З 1945 года ў Беларускім саюзе мастакоў. У 1946 годзе скончыў Маскоўскі мастацкі інстытут імя В. Сурыкава. Выкладаў у Мінскім мастацкім вучылішчы (1947—1954), у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце (1954—1977). У 1954—1956 гг. старшыня праўлення Саюза мастакоў БССР.

Памёр 4 мая 1977 года ў Мінску. Пахаваны на Чыжоўскіх могілках.

Дачка — Наталля Сухаверхава, мастак у галіне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

## Творчасць 
Працаваў у розных жанрах станковага жывапісу.
 
Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, фондах Беларускага саюза мастакоў, Беларускім музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, Беларускім музеі гісторыі і культуры.

## Памяць 
3 снежня 2008 г. да 100-годдзя з дня нараджэння У. П. Сухаверхава Міністэрствам сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь уведзены ў абарачэнне РУП «Белпошта» канверт з арыгінальнай паштовай маркай

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 100 лет со дня рождения Суховерхова В. П. // Сайт РУП «Белпошта»
* Кафедра жывапісу Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў 
* Партызанскі рух/ Сайт Марьина Горка on-line 
* Суховерхов Владимир Павлович // Проект «Партизаны Беларуси»

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Пахаваныя на Чыжоўскіх могілках
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Асобы на марках
Яна і я (паэма)

**«Яна і я»** — фальклорна-рамантычная паэма Янкі Купалы, завершаная 24 ліпеня 1913 года ў Акопах. Трэцяя з паэм, напісаных летам 1913 года ў Акопах, задумы якіх выкрышталізаваліся ў сувязі з вывучэннем Купалам беларускіх этнаграфічных зборнікаў. Упершыню надрукавана ў Мінску ў газеце «Беларусь» 9—10 красавіка 1920 года з падзагалоўкам «У цянётах жыцця». Аўтограф паэмы захоўваецца ў Літаратурным музеі Янкі Купалы. На загалоўным лісце аўтографа — назва: «„Яна і я“ (Песня) або 66 і яшчэ 6 песень. Ад песні да песні».  

## Апісанне 
Змест паэмы — паэтызацыя каляндарнага кола сялянскіх заняткаў, працоўных будняў, пастаянных клопатаў, рэдкіх святаў. Будзённае, звычайнае пададзена Купалам узбуйнена, велічна, тэма зямлі і сялянскага жыцця па-філасофску абагульнена. Аснова твора — народна-фальклорная традыцыя ў спалучэнні з вобразна-выяўленчымі тэндэнцыямі старажытных помнікаў сусветнай літаратуры («Песня песень» Саламона, «Турботы і дні» Гесіёда) і навейшай пастаралі («Чатыры пары года» К. Данелайціса, «Герман і Даратэя» І. Гётэ). Творчай развіццё паэмы ў духу народнай паэзіі, традыцый паэтычнага светаўспрымання паганскай даўніны, не звязанай з канкрэтнымі народна-фальклорнымі вобразамі і матывамі, робіць яе арыгінальнай і ўнікальнай. Пэўны сюжэтны рух лірычнай думкі ў паэме звязаны з раскрыццём узаемаадносін герояў, паказам іх сумеснага жыцця ад ранняе вясны да лета.}}

## Пераклады і мастацкія ўвасабленні 
На балгарскую мову паэму пераклаў Х. Папоў, на кітайскую — Чжу Цзы, на латышскую — А. Веян, на літоўскую — В. Бложа, на нямецкую — З. Эстэрайхер (урывак), на польскую — А. Баршчэўскі, , на рускую — Н. Кіслік, У. Раждзественскі, на румынскую — Т. Дэлча, на таджыкскую — М. Фархат, на ўкраінскую — Р. Лубкіўскі. На песню «Вяснянка» з раздзела «Поліць агародніну» Л. Шлег стварыла харавую паэму. А. Мдзівані напісаў хор. Паводле матываў паэмы М. Савіцкі напісаў жывапіснае палатно «На пакосе», М. Басалыга, А. Кашкурэвіч, Г. Паплаўскі, В. Шаранговіч выканалі графічныя творы.

## Літаратура 
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Яна і я» / Аўтар — А. Лойка — C. 369—370.
* Бярозкін Р. Свет Купалы; Звенні. — Мн., 1981. — С.124—128.
* А. Лойка Гісторыя беларускай літаратуры. Дакастрычніцкі перыяд. Ч.2. — Мн., 1980. — С.176—181.
* Ралько І. Вершаскладанне: Даследванні і матэрыялы. — Мн., 1981. — С.194—21, 60.
* Ярош М. Янка Купала і беларуская паэзія. — Мн., 1971. — С.126—130.
* 

## Спасылкі 
* Паэма «Яна і я»  на сайце Архівы Беларусі 
* Паэма Янкі Купалы «Яна і Я» – гімн Жыццю, Зямлі, Жанчыне, Каханню (PowerPoint-прэзэнтацыя) 
* Паэма Я.Купалы «Яна і я» (аўдыёкніга, выканаўца Аляксандр Ждановіч на сайце abook-club.ru

Катэгорыя:Паэмы Янкі Купалы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1913 годзе
Сухажылле

**Сухажылле** — шчыльнае, эластычнае ўтварэнне са злучальнай тканкі, канцавая структура папярочна-паласатых цягліц, з дапамогай якіх яны прымацоўваюцца да костак шкілета.
 
Сухажылле складаецца з кампактных паралельных пучкоў калагенавых валокнаў, паміж якімі размешчаны шэрагі фібрацытаў (тэндацытаў). Часцей у фарміраванні сухажылляў ўдзельнічае калаген тыпу I, таксама сустракаюцца валокны калагену тыпаў III і V. Пучкі калагена ўтрымліваюцца разам протэагліканамі. Паралельна ходу калагенавых валокнаў размешчаны крывяносныя сасуды, якія маюць папярочныя анастамозы.

## Літаратура 
* 
* Сухажы́лле; Сухажы́льны // 
* Fukuta, S.; Oyama, M.; Kavalkovich, K.; Fu, F. H.; Niyibizi, C., Identification of types II, IX and X collagens at the insertion site of the bovine achilles tendon. Matrix Biology 1998, 17, (1), 65-73.
* Jozsa, L., and Kannus, P., Human Tendons: Anatomy, Physiology, and Pathology. Human Kinetics: Champaign, IL, 1997.

Катэгорыя:Касцяная сістэма
Катэгорыя:Міялогія
Сухапутныя чарапахі

**Сухапу́тныя чарапа́хі** (*Testudinidae*) — сямейства чарапах класа паўзуноў. Больш за 10 родаў, каля 40 відаў. Пашыраны ў Паўднёвая Еўропе, Азіі, Амерыцы, Афрыцы. 10 відаў і 13 падвідаў занесены ў Чырвоную кнігу МСАП.

## Апісанне 
Даўжыня панцыра ад 10 см да 1 м і больш (слановыя чарапахі). Спінны шчыт панцыра нерухома злучаны з брушным; абодва ўкрыты тоўстымі буйнымі рагавымі шчыткамі, галава і ногі — дробнымі. Галава цалкам хаваецца пад панцыр. Заднія лапы тоўстыя. Пальцы зрослыя, іх кароткія кіпцюры свабодныя. Пераважна расліннаедныя. Адкладваюць да 30 яек. Працягласць жыцця да 100—150 гадоў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* The Reptile Database: *Testudinidae*
* Сухопутные черепахи // ECOportal.info
* Тортилла и её родня: 10 видов черепах — сухопутных, пресноводных и морских // Журнал «Вокруг света»
Eŭropo - Demokratio - Esperanto

**Eŭropo — Demokratio — Esperanto** (*Еўропа — Дэмакратыя — Эсперанта*) ці **E°D°E°** — палітычны рух, які прымае ўдзел у еўрапейскіх выбарах. Аснова платформы руха — увядзенне эсперанта ў якасці афіцыйнай мовы ў ЕС з мэтай спрыяння моўнаму адзінству ў саюзе.

«Eŭrope — Démokratie — Espéranto» ўпершыню прыняў удзел у выбарах у Еўрапейскі парламент у 2004 годзе ва Францыі. Нямецкаму філіялу, «Eŭropa — Demokratie — Esperanto» у сувязі з познім стартам, не атрымалася сабраць неабходныя для ўдзелу ў выбарах у Германіі 4000 подпісаў, нягледзячы на інтэнсіўныя намаганні.
Асноўная мэта руха — развіццё эсперанта ў ЕС. У сярэднятэрміновай перспектыве, партыя жадае ўвядзення эсперанта ў агульнаеўрапейскіх школах, а ў доўгатэрміновай — прыняцце эсперанта ў якасці афіцыйнай мовы ЕС. Для дасягненя гэтых мэт E°D°E° намагаецца мець спісы кандытатаў ва ўсіх краінах-членах ЕС. На гэты момант, філіялы ёсць толькі ў Францыі і Германіі. У 2004 годзе партыя атрымала у Францыі 0,14 % галасоў, у 2009 — у Францыі — 0,14 % У Германіі — 0,045 % галасоў.

## Платформа 
Рух накіраваны на садзейнічанне «сапраўднай еўрапейскай міжнароднай дэмакратыі». Галоўныя прынцыпы:
* Першым крытэрыем дэмакратыі з’яляецца права выказваць свае думкі
* Дэмакрарыя забяспечвае і развівае сордкі для мірных і канструктыўных абмеркаванняў
* Дэмакратыя гарантуе павагу праў меншасцей.
* Павага правоў чалавека

Катэгорыя:Арганізацыі эсперантыстаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Сухі закон

**Сухі закон** — закон аб забароне вытворчасці і продажу спіртных напояў. Дзейнічаў у ЗША (1920—1933) і ў некаторых іншых дзяржавах. У ЗША, Ісландыі, Фінляндыі і іншых краінах «Сухі закон» не прывёў да жаданых вынікаў. У Бельгіі, Францыі, Нарвегіі і іншых краінах у розны час уводзіліся забараняльныя законы на напоі пэўнага мацунку. У Швецыі з 1865 года дзейнічала так званая Гатэнбургская сістэма, якая пазней з відазмяненнямі была ўведзена ў іншых скандынаўскіх краінах.

## Літаратура 
* 
* Sober thoughts: Myths and Realities of National Prohibition after fifty year.-D.E. Kyvig.//Law, alcohol and order. Perspectives on National *Prohibition.- ed. D.E. Kyvig.-Greenwood Press.-Westport-London.:1985.-219p.-p.&nbsp;3-21.
* James H. Timberlake.-Prohibition and the progressive movement.-ed. Harvard University Press.-Cambridge-Massachusetts.; 1963.-237p.-p.&nbsp;5-28.
* Keepers of the spirits. The Judicial Response to Prohibition Enforcement in Florida 1885—1935.-John J. Guthrie, Jr.-Greenwood Press.-Westport.: 1998.-160 p.
* Ann Marie E. Szymanski.-Pathways to Prohibition.-ed. Duke University Press.-Durham, Oklahoma.: 2003.-325p.
* Lewis T. Gould.-America in the Progressive Era.-ed. Pearson Education ltd.-London.:2001.-132p.
* Amy Mittleman. — Brewing Battles. A history of American beer.- ed. Algora Publishing.- NY.:2008.-229p.

Катэгорыя:Рэгуляванне абароту алкагольных напояў
Аскольд Аўрамавіч Сухін

**Аскольд Аўрамавіч Сухі́н** (; , , РСФСР — ) — беларускі спявак (бас). Заслужаны артыст Беларускай ССР (1971).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Архангельску. Скончыў Інстытут мастацтваў у Кішынёве (1965). З 1965 года саліст Ансамбля песні і танца Беларускай ваеннай акругі, з 1966 года — Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, з 1980 года — Дзяржаўнага камітэта Беларусі па тэлебачанні і радыёвяшчанні, у 1985—1990 гадах — Крымскай філармоніі.

## Творчасць 
Валодаў голасам рэдкай прыгажосці і пластычнасці. Сярод выкананых партый: Мечык («Калі ападае лісце» Ю. Семянякі), Млынар («Русалка» А. Даргамыжскага), Барыс, Дасіфей («Барыс Гадуноў», «Хаваншчына» М. Мусаргскага), Канчак, Галіцкі («Князь Ігар» А. Барадзіна), Рэнэ, Грэмін («Іаланта», «Яўген Анегін» П. І. Чайкоўскага), Дон Базіліо («Севільскі цырульнік» Дж. Расіні), Камандор («Дон Жуан» В. А. Моцарта). У камерным рэпертуары спевака песні і рамансы беларускіх кампазітараў.

## Узнагароды і званні 
Заслужаны артыст Беларускай ССР (1971). Лаўрэат міжнародных конкурсаў вакалістаў у Празе (1967), Сафіі (1968). Атрымаў залаты медаль міжрэспубліканскага конкурсу вакалістаў імя Я. Віталса (1964).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сухин Аскольд, артист оперы, бас // Электронны архіў Вялікага тэатра
* Сухин Аскольд Авраамович // КИНО-ТЕАТР.Ру

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Басы
Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Кішынёўскага інстытута мастацтваў
Сухое балота

**Сухо́е бало́та** — балота нізіннага тыпу ў цэнтральнай і паўночнай частках Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі, пераважна ў вадазборы ракі Грыўда.

Плошча 16,1 тыс. га. Глыбіня торфу да 5,3 м, сярэдняя — 1,8 м. Запасы торфу каля 43,3 млн.тон (здабываецца на ўгнаенне). На поўначы балота пад торфам ёсць сапрапель (Сухабалоцкае радовішча сапрапелю). Асушана каля паловы плошчы балота, выкарыстоўеваецца пад ворыва і сенажаць. Частка масіву ўваходзіць у гідралагічны заказнік Выганашчанскае. На неасушанай тэрыторыі пераважаюць асаковыя бярэзнікі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балоты Івацэвіцкага раёна
Юрый Тышкевіч (біскуп віленскі)

**Юрый Тышкевіч** (, Вішцянец — , Домнаў, цяпер Калінінградская вобласць Расіі) — рэлігійны і дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
З лагойскай лініі роду Тышкевічаў, сын Яна Яўстаха і Соф’і з Вішнявецкіх.

Навучаўся ў езуіцкіх акадэміях у Вільні, Любліне, Познані й Кракаве.

Канонік кракаўскі, з 1626 віленскі. З 17 мая 1627 г. тытулярны біскуп метонскі і біскуп-суфраган віленскі. З 19 снежня 1633 ардынары жамойцкі, біскуп — з 25 чэрвеня 1634. Дбаў пра развіццё школ, праводзіў візытацыю дыяцэзіі, чатыры разы праводзіў дыяцэзіяльныя сінод (1636, 1639, 1643, 1647). У 1637 заснаваў кальварыю ў мястэчку, названым Жамойцкая Кальварыя, заснаваў там кляштар дамініканаў. У 1632 кансакраваў касцёл дамініканаў у Сейнах.

У 1638 быў легатам Уладзіслава Вазы да папы Урбана VIII, ад якога атрымаў тытул прэлата дамовага. У 1644 кіраваў каталіцкай дэлегацыяй у Торуні на *Colloquium Charitativum* — дыскусіі пратэстантаў і каталікоў пра яднанне вызнанняў.

З 9 снежня 1649 біскуп віленскі, зладзіў сінод дыяцэзіяльны, правёў візытацыю парафій. У вайну са Швецыяй знаходзіўся ў Караляўцы. Даў згоду на падпісанне Кейданскага дагавора.

## Галерэя 

Выява:Jury Tyškievič. Юры Тышкевіч (XVII) (2).jpg|Невядомы мастак, XVII ст.
Выява:Jerzy Tyszkiewicz, bishop of Vilnius.PNG|Невядомы мастак, XVII ст.
Выява:Jury Tyškievič. Юры Тышкевіч (XIX).jpg|Невядомы мастак, XIX ст.

## Літаратура 
* *Nitecki P.* Biskupi Kościoła w Polsce: w latach 965—1999 // Słownik biograficzny. Wyd. 2. — Warszawa, 2000. ISBN 83-211-1311-7. — S. 458—459.
* Wileński słownik biograficzny. — Bydgoszcz, 2002. ISBN 83-87865-28-1. — S. 412.

Юрый
Катэгорыя:Біскупы віленскія
Катэгорыя:Біскупы жамойцкія
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Юрый Тышкевіч

**Юрыямі** звалі некалькіх Тышкевічаў

### Лагойская галіна
* Юрый Тышкевіч (?—1576) — ваявода берасцейскі
* Юрый Тышкевіч (1596—1656) — біскуп віленскі

### Скуміны-Тышкевічы
* Юрый Тышкевіч (?—пасля 1686) — цівун віленскі
* Юрый Тышкевіч (?—1735) — кашталян віцебскі
Сухэ-Батар

**Су́хэ-Ба́тар** () — горад, размешчаны ў аймаку Селенгэ ў Манголіі. Заснаваны ў 1940 годзе. Названы ў гонар Дамдзіна Сухэ-Батара.

Горад ляжыць на беразе ракі Архон каля ўпадзення яе ў Селенгу, недалёка ад Расійскай мяжы. Адміністрацыйны цэнтр Селенгінскага аймака. Гандлёва-транспартны вуз0ел на Трансмангольскай чыгунцы.

## Насельніцтва 
* 2001 год — каля 60 тыс. жыхароў.
* 2007 год — 19 224 жыхароў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Манголіі
Hanomag Rekord

**Hanomag Rekord** — легкавы аўтамабіль Hanomag. Выпускаўся з 1934 па 1940 год.

Адна з мадыфікацый дадзенай мадэлі лічыцца адным з першых легкавых аўтамабіляў з дызельным рухавіком. *Hanomag Rekord Diesel Typ D19* быў прадстаўлены адначасова з Mercedes-Benz 260D, аднак ў адрозненне ад Mercedes, серыйная вытворчасць пачалася толькі ў 1937 годзе.

## Гісторыя 
У 1933 годзе быў запушчаны ў вытворчасць **Hanomag 6/32 PS Typ 15**, які для гановерскага аўтавытворцы Hanomag стаў першай мадэллю сярэдняга класа. Аўтамабіль меў 1,5-літровы 4-цыліндравы рухавік з верхнім размяшчэннем клапанаў, 4-ступеньчатую каробку перадач і прывад на заднія колы, два жорсткія масты былі падвешаныя да рамы на паўэліптычных рысорах. Аўтамабіль быў даступны ў кузавах 2- ці 4-дзверны седан, або 2-дзверны кабрыялет. Да 1934 года была пабудавана 1 251 адзінка.

У 1934 годзе з’явілася мадэль Hanomag Rekord. Мадэрнізаваны аўтамабіль атрымаў незалежную пярэднюю падвеску з папярочнымі рысорамі і больш сучасны суцэльнаметалічны кузаў фірмы .

З 1937 года з’явіўся Rekord з перфараванымі дыскамі колаў, абцякальным хвастом і трохі вышэйшай магутнасцю (26 кВт). У гэтым выглядзе бензінавы аўтамабіль выпускаўся да 1938 года. У агульнай колькасці было выпушчана 18 114 аўтамабіляў.

### Hanomag Rekord Diesel Typ D19 
З 1928 года разгарнуліся працы па распрацоўцы дызельнага рухавіка. Нарэшце быў створаны кампактны 4-цыліндравы агрэгат аб'ёмам 1,6 л, прыдатны для ўстаноўкі на легкавы аўтамабіль. У 1936 годзе на Берлінскім аўтасалоне Hanomag паказаў выставачную мадэль з гэтым рухавіком. Аўтамабіль быў паказаны на аўтасалоне адначасова з дызельным Mercedes-Benz 260D,

Праз паўгода, аўтасалон ў Парыжы стаў месцам прэм’еры галоўнай навінкі фірмы — *Hanomag Rekord Diesel Typ D19*. За некалькі месяцаў канструктары грунтоўна перапрацавалі «выставачны» асобнік: цяпер пад капотам стаяў дызель аб'ёмам 1,9 л і магутнасцю 35 к. с. пры 2000 аб/хв. Ад свайго бензінавага аналага ён адрозніваўся павялічаным дыяметрам цыліндра, але магутнасць была практычна аднолькавай. Акрамя гэтага, аўтамабілі адрозніваліся электраабсталяваннем — Typ D19 атрымаў 12-вольтавую сістэму фірмы Bosch.

Серыйная вытворчасць гэтай мадыфікацыі пачалася ў 1937 годзе. Пачынаючы з 1939 года, аўтамабіль быў перайменаваны ў Hanomag Diesel Typ D 19 K, але з-за пачатку другой сусветнай вайны годзе вытворчасць была спынена. Усяго выпусцілі 1.097 асобнікаў дызельных Hanomag Rekord.

Для дэманстрацыі магчымасцяў свайго дызеля кампанія Hanomag ў 1939 годзе прыняла ўдзел у так званым Тыдні рэкордаў у Дэсау. Трасай для заездаў стаў толькі што пабудаваны аўтабан Берлін—Лейпцыг. Спецыяльна для ўдзелу, фірмай  быў выраблены аўтамабіль з аэрадынамічным кузавам, пад якім знаходзілася шасі *Hanomag Typ D19*. Пад кіраваннем Карла Хеберле гэты аўтамабіль усталяваў адразу чатыры рэкорды хуткасці. На пяцікіламетровым адрэзку са стартам з ходу ён прадэманстраваў хуткасць 155,940 км / г.

## Тэхнічныя характарыстыкі 
## Гл. таксама 
* Mercedes-Benz 260D

## Літаратура 
* Oswald, Werner: Deutsche Autos 1920-1945, 10. Auflage, Motorbuch Verlag Stuttgart (1996), ISBN  3879435197 
* 

Rekord
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Сучжоў

**Сучжо́ў**, **Усянь** — гарадская акруга (горад акруговага значэння) у правінцыі Цзянсу КНР. Займае пятае месца ў Кітаі па ВУП на душу насельніцтва (7249 долараў ЗША ў 2005 годзе).

Сучжоў знаходзіцца ў нізоўях ракі Янцзы каля ўсходняга берага возера Тайху
Транспартны вузел, порт на Вялікім канале.

## Насельніцтва 
* 1957 год — 633 тыс. жыхароў.
* 1986 год — 722 тыс. жыхароў.
* 2001 год — каля 1 млн жыхароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
*  — Столб. 966—967. — 1024 столб. с илл. и карт., 8 л. карт и илл.

## Спасылкі 
* Дадатак да мясцовай даведніка Ву прэфектуры

Катэгорыя:Гарады правінцыі Цзянсу
Сучава

**Суча́ва** () — горад у Румыніі, адміністрацыйны цэнтр жудзеца Сучава, на рацэ Сучава (басейн Дуная).

## Гісторыя 
Вядомы з 1388 года. У 1365—1565 гадах горад быў сталіцай Малдаўскага княства.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Тронная крэпасць
* Манастыр Агігадар
* Манастыр Замка
* Помнік Сэфану Вялікаму

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Румыніі
Сушы

**Сушы** — страва традыцыйнай японскай кухні, прыгатаваная з рысу з воцатнай прыправай і розных морапрадуктаў, а таксама іншых інгрэдыентаў. З пачатку 1980-х гадоў сушы атрымалі шырокую папулярнасць у свеце.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Японская кухня
Катэгорыя:Стравы з морапрадуктаў
Катэгорыя:Рыбныя стравы
Суша (Лепельскі раён)

**Су́ша** (, ) — вёска ў Беларусі, у Лепельскім раёне Віцебскай вобласці . Уваходзіць у склад Баброўскага сельсавета. Да 2004 года ўваходзіла ў склад Сушанскага сельсавета.

## Геаграфія 
Вёска знаходзіцца паміж азёрамі Цеменіца, Астраўкі, Вогзіна,
за 33 км у напрамку на паўночны ўсход ад Лепеля, 105 км ад Віцебска.

За 2 км на захад ад вёскі выцякае з возера Вогзіна ручай Праскавея.

## Гісторыя 
У вёсцы знаходзяцца рэшткі земляных умацаванняў, на паўвостраве паміж азёрамі Астраўкі і Цеменіца. Тут, у жніўні 1566 года, рускімі войскамі была пабудавана крэпасць Суша (старажытная назва Кап’ё) — адзін з перадавых апорных пунктаў рускай арміі ў час Лівонскай вайны. У 1567 і 1579 гадах пад сценамі ўмацаванняў адбыліся жорсткія баі паміж рускімі і войскамі Вялікага Княства Літоўскага. У канцы 1579 года ўмацаванні гарадка разбураны. Захаваліся рэшткі абарончых валоў XVI стагоддзя ().

## Насельніцтва 
* 636 жыхароў, 307 двароў (2002).

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Камбінат бытавога абслугоўвання
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.
* *Ткачоў, М. А.* Рэшткі земляных умацаванняў (Суша) / М. А. Ткачоў // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 285—286.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Баброўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёна
Суша (рака)

**Су́ша** — рака ў Беларусі, у Клічаўскім і Кіраўскім раёнах Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Ольса (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 40 км. Плошча вадазбору 354 (364, 347) км². Сярэдні гадавы расход вады ў вусці 1,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 м/км.

Пачынаецца за 2 км на ўсход ад вёскі Рагі Клічаўскага раёна, вусце за 0,7 км на поўдзень ад вёскі Ваевічы Клічаўскага раёна. Цячэ ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны, на вялікім працягу праз лясныя масівы. Даліна невыразная, у ніжнім цячэнні зліваецца з далінай Ольсы, шырыня ад 0,5 км да 1 км. Пойма перарывістая, чаргуецца па берагах, шырыня ад 0,1—0,2 км у верхнім і сярэднім цячэнні да 0,4—0,6 км ніжэй упадзення Перасопенкі. Рэчышча ад вытоку (шырыня 5—7 м), на працягу 7,5 км каналізаванае, ніжэй свабодна меандруе, моцназвілістае. Берагі спадзістыя. Рака прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў. Асноўныя прытоки — Перасопенка (справа), Веткаўка (злева).

Каля ракі населеныя пункты Гарадзец, Рудня, Перасопня.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Лист карты N-35-95. Издание 1981 года.
* Лист карты N-35-96. Издание 1981 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Могилёвской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Кіраўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Клічаўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Ольсы
Сушанка

**Суша́нка** — рака ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Ольса (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 20 кіламетраў. Плошча вадазбору 174 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км. Пачынаецца ў лясным урочышчы Скобленкава Паляна за 4 кіламетры на поўнач ад вёскі Развадава, вусце за 500 метраў на паўночны ўсход ад вёскі Патока. Цячэ пераважна сярод лесу ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Асноўны прыток — Ваданоска (Генка).

Каля ракі населеныя пункты Замікітка, Альхоўка, Суша.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-95. Выданне 1981 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Клічаўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Ольсы
Якуб Суша

**Якуб** (свецкае імя **Ян**) **Суша** (1610, Мінск — 4 сакавіка 1687, Холм) — беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч. Доктар тэалогіі.

## Біяграфія 
Вучыўся ў мінскай базыльянскай школе, у Пултуску (Польшча), Оламаўцы (Чэхія), Рыме. У 1626 годзе стаў манахам базыльянскага ордэна. 3 1636 года ў Холме ўзначаліў школу пры манастыры базыльянаў. Выкладаў філасофію і тэалогію ў базыльянскіх манастырах. З 1649 адміністратар епіскапату, 22 лютага 1652 года кароль Ян Казімір прызначыў яго холмскім архіепіскапам. На Жыровіцкай кангрэгацыі (сходзе) у 1661 годзе абраны генералам базыльян. Потым атрымаў багатае абацтва на Львоўшчыне.

Пісаў пераважна на лацінскай мове. Аўтар твораў «Уваскрэслы фенікс…», «Аб дзеяннях уніятаў…» (абодва 1646), «Савел і Павел» (1666). Яму прыпісваецца твор «Пра іерэйскія павіннасці» (1670, на старабеларускай літаратурнай мове).

Творы Якуба Сушы насычаны вытрымкамі з пастаноў, лістоў дзяржаўных і рэлігійных дзеячаў; яны сведчаць пра эрудыцыю і веды аўтара. Некаторыя яго творы перавыдадзены ў Парыжы і Лейпцыгу ў сярэдзіне XIX ст.

## Літаратура 
* 
* 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.

Катэгорыя:Постаці беларускага ўсходняга каталіцтва
Катэгорыя:Холмскія ўніяцкія епіскапы
Сушко

**Сушко** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Пятроўна Сушко (нар. 1925) — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі.
* Генадзь Генадзевіч Сушко (нар. 1970) — вучоны-заолаг.
* Іосіф Фаміч Сушко (1929—2016) — самадзейны кампазітар, заслужаны работнік культуры Рэспублікі Беларусь.
* Павел Міхайлавіч Сушко (1909—1974) — беларускі паэт.
* Пётр Паўлавіч Сушко (1937—1996) — беларускі паэт.
* Таіса Іванаўна Сушко (нар. 1948) — вучоны-эканаміст.
Суэцкі перашыек

**Суэ́цкі перашы́ек** () — паласа сушы, які злучае Азію (Сінайскі паўвостраў) і Афрыку.

Аддзяляе Чырвонае мора на поўдні ад Міжземнага на поўначы. Мінімальная адлегласць паміж морамі складае 112 км. Вышыні да 107 м. Клімат субтрапічны нізінны. Перашыек займаюць пясчаныя і камяністыя пустыні, амаль пазбаўленыя расліннасці. Нізіны займаюць саланчакіі і салёныя азёры, самым буйным з якіх з’яўляецца Вялікае Горкае возера. Натуральных крыніц прэснай вады няма. У 1869 годзе на перашыйку быў пабудаваны Суэцкі канал.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Перашыйкі
Катэгорыя:Геаграфія Азіі
Катэгорыя:Геаграфія Егіпта
Сфакс

**Сфакс** () — горад у Тунісе, у 270 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы краіны Туніса. Другі па велічыні пасля сталіцы горад Туніса. Адміністрацыйны цэнтр вілаета Сфакс, яго нярэдка называюць «паўднёвай сталіцай» краіны. Порт на Міжземным моры, на ўзбярэжжы заліва Габес. Насельніцтва Сфакса дасягае 340 тыс. жыхароў (2005).

## Гісторыя 
Горад заснаваны ў 849 годзе на месцы рымскага горада Тапарура. У XVI стагоддзі на невялікі час быў акупіраваны войскамі караля Сіцыліі Ражэра II. З XVI стагоддзя Сфакс знаходзіўся пад уладай Асманаскай імперыі. Быў цэнтрам пірацтва. У 1881 годзе Сфакс разам з усёй тэрыторыяй сучаснага Туніса апынуўся пад пратэктаратам Францыі.

## Насельніцтва 
## Транспарт і эканоміка 
Дзейнічаюць прадпрыемствы алейнай, тэкстыльнай і хімічнай, металапрацоўчай, гарбарна-абутковай прамысловасці. Важны цэнтр перапрацоўкі фасфатаў. Цэнтр сельскагаспадарчага раёна па вырошчванню аліўкавых дрэў. Працуе саматужная вытворчасць дываноў і саф’яну. Марскі порт, вузел аўтамабільных дарог, чыгуначная станцыя, аэрапорт.

## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Медына (Стары горад) з рэшткамі крапасных сцен IX стагоддзя.
* Мячэць Уладара мора (Сідзі Эль-Бахры).
* Вялікая мячэць Двух старых (Джамі эль-Азузейн) IX—X стагоддзя.
* Палац Дар Сі-Алі-Нуры (у ім дзейнічае выстаўка народнага мастацтва).
* Археалагічны музей.
* Музей мастацтва і народных рамёстваў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Сфакс // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 271. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — 671 с. с илл.

## Спасылкі 
* Сфакс (город) // «Планета Земля» Geosfera.Org

Катэгорыя:Гарады Туніса
Сушчова

**Сушчо́ва** — вёска ў Мазалаўскім сельсавеце Віцебскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

Знаходзіцца каля ракі Лужаснянка, за 26 кіламетраў на поўнач ад Віцебска, 17 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лужасна, за 2 км ад аўтамабільнай дарогі  ().

## Назва 
Сярод наваградскага баярства ў Перапісе войска ВКЛ 1528 г. згаданы баярын "*Ян **Сусчъ***".

## Насельніцтва 
* 362 жыхары, 125 двароў (2002)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан — .
* Каменны крыж/

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 10, кн. 2. Віцебская вобласць / Рэдкалегія: У. У. Андрыевіч (гал.рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 2019. — 728 с.: іл. ISBN 978-985-11-1126-4.
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Алесь Бынькоў* Старадаўні дуб-волат і Сушчоўскі камень. Краязнаўца з Віцебскага раёна распрацоўвае турыстычныя маршруты // Газета «Віцьбічы»
* Три героя: история одного воинского захоронения в Витебском районе // Газета «Віцебскія весці»
* Братская могила № 4426, вблизи д. Сущево, Витебский район, Витебская область // Праект «Сохраним историю» РГА «Патриоты Беларуси»

Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Катэгорыя:Мазалаўскі сельсавет (Віцебскі раён)
Сфераліт

**Сфералі́т** — складаны мінеральны агрэгат круглявай формы, які складаецца з тонкіх ігольчастых крышталёў і сустракаецца ў прыродзе ў выглядзе шарыкаў радыяльна-прамяністай будовы.

Сфераліты сустракаюцца ў магматычных і асадкавых горных пародах. Па паходжанні блізкія да канкрэцыйных утварэнняў.

## Літаратура 
* 
* Сферолиты // Геологический словарь. В 2-х тт. Т. 2: М—Я / Под. ред. А. Н. Криштофовича. Отв. ред. Т. В. Спижарский. — М.: Государственное научно-техническое издательство по геологии и охране недр, 1955. — С. 304.

Катэгорыя:Мінеральныя агрэгаты
Катэгорыя:Крышталяграфія
Сфератэка

**Сфератэ́ка** (*Sphaerotheca*) — род сумчатых грыбоў сямейства .

## Апісанне 
Міцэлій паверхневы, павуціністы, лямцавы, ад шараватага да бурага колеру. Пладовыя целы (клейстатэцыі) цёмна-карычневыя, шарападобныя, утрымліваюць сумку з 6—8 спорамі. Сумкаспоры аднаклетачныя, эліпсоідныя, бясколерныя.

Пашыраны пераважна ў краінах з умераным кліматам.

## Некаторыя віды 
На тэрыторыі Беларусі 8 відаў. Найбольш вядомыя з іх:

* 
* 
* 
* 

Іншыя віды:

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мучністарасяныя