open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свята-Георгіеўская царква (Слабодка)

**Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Слабодка, Стаўбцоўскі раён.
## Гісторыя 
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў пачатку 20 ст. з дрэва (па іншых звестках, царква была пабудавана ў канцы 1880-х гадоў). Першапачаткова храм стаяў у лесе пры дарозе Тонава — Слабодка.
## Архітэктура 
Помнік архітэктуры мадэрна. Пабудавана па кананічным чатырохчасткавым сінадальна-царкоўным каноне: двух'ярусная шатровая прытвор-званіца (васьмярык на чацверыку), трапезная, кубападобная малітоўная зала, завершаная васьмігранным барабанам пад самкнутым сферычным купалам з макаўкай, прамавугольная ў плане апсіда з тарцовай рызніцай. Гарызантальна ашаляваныя фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Стаўбцоўскага раёна
Катэгорыя:Храмы Святога Георгія
Катэгорыя:Слабодка (Літвенскі сельсавет)
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Храмы Маладзечанскай епархіі
Сіндром Рэя

**Сіндро́м Рэ́я**, сіндром **Рэ́е**, сіндром **Ра́я** (вострая пячоначная энцэфалапатыя, белая пячоначная хвароба) — паталагічны стан, які ўзнікае ў дзяцей і падлеткаў (4-12 гадоў) на фоне лячэння ліхаманкі віруснага паходжання (грып, адзёр, ветраная воспа) прэпаратамі, якія змяшчаюць ацэтылсаліцылавую кіслату, характарызуецца энцэфалапатыяй, якая хутка прагрэсіруе (з прычыны ацёку галаўнога мозгу) і развіццём тлушчавай інфільтрацыі печані. Сіндром Рэя суправаджаецца гіпераманіеміяй, павышэннем ўзроўню АСТ, АЛТ ў сыроватцы крыві (больш чым у 3 разы) пры нармальным узроўні білірубіну.

## Клінічныя праявы 
* Праз 5-6 дзён пасля пачатку віруснага захворвання (пры ветранай воспе — на 4-5 дзень пасля з'яўлення высыпанняў) раптам развіваюцца млоснасць і неўтаймоўныя ваніты, суправаджаюцца змяненнем псіхічнага статусу (ад лёгкай запаволеннасці да глыбокай комы і эпізодаў дэзарыентацыі, псіхаматорныя ўзбуджэнні). У анамнезе — прыём ацэтыльсаліцылавай кіслаты або АСК-змяшчальных прэпаратаў з мэтай зніжэння тэмпературы.
* У дзяцей да 3-х гадоў асноўнымі прыкметамі хваробы могуць быць парушэнне дыхання, дрымотнасць і сутаргі.
* Пры адсутнасці адэкватнай тэрапіі характэрна імклівае пагаршэнне стану хворага: хуткае развіццё комы, дэцэребрацыйнай і дэкартыкациыйнай поз, сутарг, спынення дыхання. Павелічэнне печані адзначаецца ў 40 % выпадкаў, аднак жаўтуха назіраецца рэдка. Характэрна павышэнне АСТ, АЛТ, аміяку ў сыроватцы крыві хворых.

## Прагноз 
Смяротнасць у дзяцей пры сіндроме Рэя складае 20-30 %, але яна менш за 2 % у дзяцей з лёгкім цячэннем захворвання і больш за 80 % — пры глыбокай коме. Прагноз залежыць ад цяжару змяненняў функцый галаўнога мозгу і хуткасці іх прагрэсавання; ад таго, наколькі высокі нутрачарапны ціск, і ад колькасці аміяку ў крыві (высокае ўтрыманне аміяку паказвае на значнае прыгнечанне функцыі печані). Дзеці, якія пераадольваюць вострую фазу хваробы, звычайна здаравеюць цалкам. Калі ўзнікалі сутаргі, пазней могуць з'яўляцца некаторыя прыкметы пашкоджанні мозгу, напрыклад, затрымка разумовага развіцця, сутаргавыя разлады, паторгванні цягліц або пашкоджанне перыферычных нерваў.

## Зноскі 
Катэгорыя:Педыятрыя
Катэгорыя:Дзіцячыя хваробы
Гродзенская беларуская гімназія

**Гродзенская беларуская гімназія** — навучальная ўстанова ў Гродне, якая існавала ў першай палове XX стагоддзя.

У сярэдзіне кастрычніка 1920 года дэлегацыю БНК прыняў гродзенскі стараста А. Розен, які паабяцаў перадаць для беларускага прытулку і гімназіі, якія часова размясціліся па вул. Сафійскай (цяпер Леніна), памяшканне, забяспечыць іх харчаваннем і, наогул, падтрымаць беларускую адукацыю. 20 лістапада 1920 года Гродзенскі БНК звярнуўся да прэзідэнта Гродна Э. Лістоўскага з просьбай аб дапамозе.

Гімназія пачала працу 29 лістапада 1920 дзякуючы намаганням Тарашкевіча і Іваноўскага на месцы сучаснага драматычнага тэатра. Пасля навучальная ўстанова была пераведзена ў Архірэйскі дом (зараз вул. Горкага 2/2).

Настаўнікамі ў ёй працавалі: П. Тамашчык, В. Кулікоўскі, У. Курбскі, Я. Натусевіч, Адам Трыпус, А. Мальчэўская, Г. Кухарчук, М. Алюшкава, Сяргей Баран, Аляксандра Смоліч і праз кароткі час Сымон Рак-Міхайлоўскі.

Для дзяцей не з горада пры гімназіі існавала «бурса», інтэрнат па Іерусалімскай вуліцы (сучасная Антонава). Каб засяліцца ў бурсе, трэба было прывезьці з сабой: сорак фунтаў жытняй і дзесяць ячменнай мукі, дзесяць крупы, два фунты сала, свой ложак, сеннік і два камплекты спальнай бялізны.

Польскія ўлады ў 1921 годзе спынілі дзяржаўнае фінансаванне гімназіі. Таму ў новым навучальным годзе заняткаў яна не распачала.

## Спасылкі 
* Цярністы шлях беларускай школкі ў Гродне 

Катэгорыя:1920 год у Гродне
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Гродна
Катэгорыя:Зніклі ў 1921 годзе
Катэгорыя:Гімназіі Беларусі
Бабруйскі замак

**Бабруйскі замак** — комплекс драўляных абарончых і адміністрацыйных збудаванняў сярэднявечнага Бабруйска.

Існаваў у 14—18 стст. у Бабруйску на правым беразе р. Бярэзіны. З боку ракі быў ахаваны высокім стромкім схілам і 2 драўляна-землянымі збудаваннямі бастыённага тыпу, з іншых бакоў — ровам шырынёй да 15 м, земляным валам з трыма рэдутамі, на якім былі дубовыя сцены з трыма вежамі. Да ўмацаванай уязной брамы (падвойныя вароты, сістэма жалезных запораў) быў перакінуты драўляны мост. На тэрыторыі замка размяшчаліся двухпавярховы жылы дом і гаспадарчыя пабудовы на падклетах. Паводле інвентара 1638 года, замак займаў плошчу 13,5 моргаў (9,6 га).

За час існавання замак перажыў шмат аблог і разбурэнняў. У 1502 і 1503 гадах яго спусташалі крымскія татары, у 1506 неаднаразова абложваў мяцежны князь М. Глінскі, у студзені 1649 года замак згарэў пад час аблогі войскамі гетмана Я. Радзівіла, у сакавіку 1655 года замак спалілі казакі гетмана І. Залатарэнкі, у 1665 годзе замак згарэў пад час чарговай казацкай аблогі.

Насельніцтва горада аднаўляла замак. Інвентар 1692 сведчыць пра паступовы заняпад і разбурэнне ўмацаванняў замка, у выніку перабудовы 1692 года замак цалкам страціў абарончыя функцыі. На плане г. Бабруйска 1794 сляды замка яшчэ выразна захаваліся.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Славутасці Бабруйска
Катэгорыя:Гісторыя Бабруйска
Бітва пад Маладзечнам (1433)

**Бітва пад Маладзечнам**, **Бітва пад Капачамі** — сутыкненне войск Свідрыгайлы з войскам Жыгімонта Кейстутавіча ў часе грамадзянскай вайны ў Вялікім Княстве Літоўскім 1432—1438 гадоў.

## Бітва 
### Перадумовы 
Вайна выбухнула ў абставінах агульнай палітычнай напружанасці ў ВКЛ у 1-й чвэрці XV стагоддзя, а непасрэдным повадам стаў палітычны крызіс пасля смерці вялікага князя Вітаўта і ўзброены канфлікт з-за кантролю над Падоллем. Вітаўт памёр, не пакінуўшы нашчадкаў. яго адзіная дачка Соф’я выйшла замуж за маскоўскага князя Васіля I, ад якога мела толькі аднаго ацалелага сына Васіля II. Аднак ён быў праваслаўным і не мог узначаліць нядаўна ахрышчаную Літву.

Прадметам вайны стала палітычнае ўладкаванне ВКЛ ва ўмовах крызісу палітычнай сістэмы, утворанай Востраўскім пагадненнем (1392) і Гарадзельскім актам (1413).

Свідрыгайла, карыстаючыся пераважна падтрымкай праваслаўных феадалаў, стаў вялікім князем. Гэта супярэчыла ўмовам Гарадзельскай уніі 1413 года, паводле якой літоўцы не маглі абіраць князя бяз згоды польскай дзяржавы. Адтуль войскі Свідрыгайлы рушылі на замак Крэва, каб знайсці вялікага князя літоўскага Жыгімонта і яго войска. Насельніцтва Жамойтыі не жадала падтрымліваць Свідрыгайлу. Таму Свідрыгайла з раццю і велізарным палонам павярнуў назад. Узяты замак Каўнас Свідрыгайла Альгердавіч саступіў сваім саюзнікам, лівонскім рыцарам. У мястэчку Эйшышкі, пад Трокамі, Свідрыгайла знаходзіўся чатыры дні, пасля чаго адправіўся на Крэва і ўзяў у аблогу замак. Пасля двухдзённай аблогі Крэва было ўзята штурмам і выпалена, а шматлікія жыхары былі перабіты і захоплены ў палон. Войскі Свідрыгайлы скарысталіся нявопытнасцю супернікаў і разграмілі апалчэнне Жыгімонта. У бітве загінулі і былі ўзяты ў палон шматлікія вяльможы і паны ВКЛ.

### Наступствы 
З Маладзечна Свідрыгайла разам з войскамі рушыў на Мінскую зямлю, якая прызнавала ўладу вялікага князя літоўскага Жыгімонта. Спачатку Свідрыгайла ўзяў у аблогу Заслаўль, які належаў Андрэю Заслаўскаму, які калісьці падтрымліваў Свідрыгайлу, але перайшоў на бок Жыгімонта. Пазнаўшы пра здраду заслаўскага князя, Свідрыгайла прыняў рашэнне пакараць яго і спаліць Заслаўль. Горад быў узяты штурмам, спустошаны і спалены, а жыхары захоплены ў палон. Адтуль Свідрыгайла рушыў на Мінск і абсадзіў гэты горад. Мінск быў узяты прыступам і спалены войскам Свідрыгайлы, пасля чаго Свідрыгайла рушыў на ўсход ВКЛ.

Маладзечна
Катэгорыя:1433 год у Еўропе
Катэгорыя:Гісторыя Маладзечна
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1430-х гадах
Адам Трыпус

**Адам Трыпус** ((?), Вялікая Бераставіца — , ) — беларускі афіцэр і настаўнік, дзеяч Беларускай Народнай Рэспублікі.

Вядомы таксама пад прозвішчамі і псеўданімамі Трыпуза, Трыпус-Траянаў, Каласкоў.

## Біяграфія 
Паходзіць з Вялікай Бераставіцы на Гродзеншчыне. У часы змагання за незалежнасць у 1920-я гады з'яўляўся павятовым камендантам Гродзенскага павета і сябрам Гродзенскага акруговага штаба антыпольскага партызанскага руху, арганізаванага ўрадам БНР Вацлава Ластоўскага.

У 1920—21 гг. — настаўнік Віленскага беларускага прытулку. На пачатку 1921 г. арыштоўваўся польскімі ўладамі.

Быў сярод заснавальнікаў Гродзенскага аддзялення Беларускага таварыства дапамогі ахвярам вайны. З 1921 г. працаваў настаўнікам Гродзенскай беларускай гімназіі, а таксама быў адным з кіраўнікоў беларускага прытулку для дзяцей у Гродна.

Вылучаўся ад Блоку нацыянальных меншасцей, у які ўваходзілі беларусы, на выбарах у польскі сойм па акрузе ў Беластоку.

У 1923 годзе абвінавачваўся польскімі ўладамі ў антыдзяржаўнай дзейнасці і праходзіў у судовым працэсе ў Беластоку па «справе 45-ці» (супраць беларускіх актывістаў).

З другой паловы 1920-х гг. жыў у Брэсце, працаваў настаўнікам у в. Ратайчыцы. Пасля вайны працаваў у Брэсцкім раённым аддзеле адукацыі і ў педагагічным інстытуце.
]]
Трагічна загінуў у Брэсце ў 1965 годзе. Быў знойдзены на вуліцы ў выніку збіцця невядомымі пры нявысветленых абставінах. Памёр ва ўзросце 70 гадоў. У пасведчанні аб смерці прычынай смерці быў пазначаны «гіпертанічны крыз». Пахаваны на Трышынскіх могілках у Брэсце.

## Ушанаванне памяці 
У 2008 быў урачыста ўсталяваны і асвечаны помнік Адаму Трыпусу на Трышынскіх могілках у Брэсце. Усталяванне помніка было прымеркавана да 90-годдзя БНР. Пры адкрыцці помніка прысутнічалі людзі, якія асабіста ведалі Адама Трыпуса (спадар Георгій Грынкевіч), і людзі, якія ведалі сям'ю Адама Трыпуса, яго дачку Ірыну Трыпус. Яна жыла ў Брэсце і была выкладчыцай польскай, нямецкай і англійскай моў.

## Спасылкі 
* Грэка-каталіцкі святар асвяціў магілу дзеяча БНР
* Адкрылі помнік партызану БНР
* Збор паштовак — «Барасцейцы — дзеячы БНР»
* Помнік дзеячу БНР усталявалі ў Брэсце

Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Абарона Баранавічаў (1941)

**Абарона Баранавічаў** — боесутыкненні пад Баранавічамі 26 чэрвеня 1941 года пад час Вялікай Айчыннай вайны паміж падраздзяленнямі вермахта і РСЧА.

## Перадумовы 
Немцы двумя танкавымі дывізіямі 47-га мотакорпуса (17-ы і 18-ы) 26 чэрвеня працягвалі свой бліцкрыг углыб СССР. Штаб савецкай 4-й арміі ўжо не мог кіраваць сваімі часцямі ў раёне Баранавічаў. Аб'яднаць пад сваім камандаваннем 121-ю, 143-ю і 155-ю стралковыя дывізіі, а таксама 17-ы мехкорпус і некаторыя адыходзячыя на ўсход часці 13-га мехкорпуса павінен быць памочнік камандзіра фронту па ваенна-научальных установах генерал-маёр Іван Хабароў. Невядома, што ён здолеў зрабіць, бо камандзір 121-й стралковай дывізіі генерал-маёр Пётр Зыкаў загадаў:

«У сувязі з адсутнасцю цэнтралізаванага кіравання 155, 143 і 121 сд і гарнізон г. БАРАНАВІЧЫ для каардынацыі дзеянняў згаданых Стаўкаю, з сённяшняга чысла з 11:00 прыняў час камандванне на сябе з непрамядляльным данясеннем Ваеннаму Савету фронту…»

## Ход бітвы 
Пра ўдзел 17-га мехкорпуса ў абароне Баранавічаў вядома няшмат. Мехкорпус знаходзіўся ў стане фарміравання, налічваў да 30 тысяч байцоў з 10 тысячамі вінтовак, меў гарматы без снарадаў. У аператыўнай зводцы штабу Заходняга фронту ад 27 чэрвеня згадваецца, што:

.

На лінію абароны ў 27-й танкавай дывізіі 17 мехкорпуса выйшла толькі 3000 чалавек, астатнія былі сканцэнтраваны ў лесе ў 18 км ад Баранавічаў, каля 6000 байцоў не мелі зброі. На Баранавічы наступаў нямецкі 47-ты мотакорпус, які не здолеў з ходу ўзяць горад, таму камандуючы 2-й танкавай групоўкай Гудэрыян прыцягнуў да наступу 4-ю танкавую дывізію 24-га мотакорпуса, якая звярнула на поўнач і на наступны дзень захапіла аэрадром. Савецкія войскі не вытрымалі нямецкага націску і пачалі адыход. У выніку большасць чырвонаармейцаў былі рассеяныя па лесе. Немцы ўвайшлі ў Баранавічы і працягнулі наступ на Слуцк.

Падчас абароны Баранавічаў загінуў камандзір 143-й стралковай дывізіі генерал-маёр Дзмітрый Сафонаў.

## Вынікі 
У Баранавічах немцы захапілі вялікія склады з паліва-змазачным матэрыялам. Па ўспамінам Леаніда Сандалава, на акружным палігоне на паўночным-захадзе Баранавічаў (раён Тартакоў) праціўнік захапіў большую частку з 480 гармат калібру 152-мм, якія знаходзіліся там.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Уладзімір Мартаў "БЕЛОРУССКИЕ ХРОНИКИ, 1941 ГОД"

Катэгорыя:Абарончыя бітвы ў Беларусі (1941)
Катэгорыя:Гісторыя Баранавічаў
Пётр Георгіевіч Камбураў

**Пётр Георгіевіч Камбураў** ( — 1914) — грамадзянскі інжынер, магілёўскі , які стварыў некалькі значных пабудоў у Магілёве, у тым ліку будынкі Маскоўскага міжнароднага гандлёвага банка і Магілёўскага гарадскога тэатра.

## Біяграфія 
Пачатковую адукацыю атрымаў у харкаўскім рэальным вучылішчы, а потым на архітэктурным аддзяленні Санкт-Пецярбургскага інстытута грамадзянскіх інжынераў (1880-85).

Адразу пасля заканчэння курса П. Г. Камбураў быў назначаны малодшым інжынерам будаўнічага аддзялення магілёўскага губернскага праўлення.

## Творчасць 
Тэхнічная дзейнасць П. Камбурава была сканцэнтравана галоўным чынам на царкоўных пабудовах, якіх ён паспеў спраектаваць значную колькасць

### У Магілёўскай губерні 
 у 2007 годзе.]]

* мураваныя цэрквы
* мураваная званіца ў аршанскім мужчынскім манастыры
* некалькі мураваных капліц
* драўляныя цэрквы:
** у в. Буйнічы
** у в. Прыбыткі
** у в. Яроміна
** у в. Плутоўка
** у в. Азарычы
** у в. Хославічы
** у в. Гарадзец
** у в. Раска
** у в. Лісічына
** у в. Калодніца
** у в. Маркавічы
** у в. Балонаў Сялец
** пры аршанскім жаночым манастыры
** у в. Рудня
** у в. Жукава
** у в. Быча
** у в. Новая Тухінь
** Свята-Казанская царква у в. Дарагакупава
** у в. Журавічы і іншыя
* званіца ў в. Буйнічы
* драўляная званіца ў в. Худава і іншыя

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Магілёва
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Магілёва
Кабыляцкая гара

**Кабыляцкая гара** — урочышча на поўнач ад Оршы, дзе былі выяўлены масавыя пахаванні людзей, расстраляных НКУС у 1930—1950 гадах. Другое ў Беларусі (пасля Курапатаў) афіцыйна прызнанае месца масавых расстрэлаў і пахаванняў ахвяр сталінскіх рэпрэсій. Дакладная колькасць загінулых невядомая, ацэнкі розняцца — ад 300 да 5000 чалавек.

## Гісторыя 
У верасні 1982 года ў Оршы пры будаўніцтве чыгуначнага адгалінавання Орша-Паўночная была знойдзена яма з рэшткамі целаў 50 расстраляных. Камісія з прадстаўнікоў савецкіх і адміністрацыйных органаў (пракурор, судовы эксперт, прадстаўнік ваенкамата, міліцыя) 20 верасня 1982 года правяла агляд месца і рэшткаў. Пасля апытання мясцовых жыхароў і правядзення эксгумацыі, камісія выключыла магчымасць таго, што гэтыя людзі былі расстраляны падчас нямецкай акупацыі. У афіцыйным заключэнні камісіі адзначана: *«Як правіла, немцы праводзілі расстрэлы адкрыта, а не ў глухіх месцах, з аўтаматаў без пашкоджання касцей галавы  Агляд месца паказаў, што пахаванне праведзена ў 1937—1939 гг. у глухім лясным масіве  усе пяцьдзесят чарапоў маюць адтуліны ад кулі ў лобнай частцы»*.

На пачатку 1990-х гадоў на месцы расстрэлаў аршанскімі ўладамі быў усталяваны помнік — вялізны валун з чырвонага дняпроўскага граніту. Штогод на Дзяды да Кабыляцкай гары прыходзяць родныя ахвяр сталінскіх рэпрэсій і грамадскія актывісты, каб ушанаваць памяць загінулых.

## Спасылкі 
* У Оршы на Дзяды згадалі ахвяр сталінскіх рэпрэсій
* Дань памяти убиенным на Кобыляцкой горе  
* ДЗЯДЫ. Здароў, польскі шпіён! 
* «Крумкачы» на Кабыляцкай гары

Катэгорыя:Гісторыя Оршы
Катэгорыя:Геаграфія Аршанскага раёна
Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Кабыляцкая гара
Катэгорыя:Помнікі ахвярам сталінскіх рэпрэсій
Здзіслаў Сіцька

**Здзіслаў Сіцька** (нар. 1939, в. Пашкоўцы, Баранавіцкі павет, Навагрудскае ваяводства, Польшча) — беларускі пісьменнік, перакладчык, журналіст. Аўтар шматлікіх артыкулаў па гісторыі і культуры Беларусі, ВКЛ.

У 1974 годзе скончыў факультэт журналістыкі БДУ. Працаваў на кінастудыі «Беларусьфільм», у Дзяржаўным камітэце па кінематаграфіі, быў супрацоўнікам газет «Наша слова», часопісаў «Роднае слова», «Дыялог» (Баранавічы). Рэдактар газеты «Гаспадар» (Баранавічы).

## Творы 
### Кнігі 
* *Чалавек, які збіраў камяні: Ігнат Дамейка*. — Мінск.: Тэхналогія, 2005.
* *Утроп Літвы*. — Смаленск: Новая школа, 2009. — 322 с. — 290 ас.

### Пераклады 
* Мае падарожжы / Ігнат Дамейка: [пераклад з польскай мовы Здзіслава Сіцько; прадмова Кастуся Цвіркі] — Мн.: «Беларускі кнігазбор», 2002.

### Артыкулы 
* «…ясней ад перлаў і золата кароны» (да 750-годдзя каранацыі Міндоўга) // Беларускі гістарычны часопіс № 5, 2003.

## Спасылкі 
* Бітва за Літву працягваецца  // Наша Ніва

Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Постаці Баранавічаў
Замак Радзівілаў. Нясвіж (манета)

thumb|200px|Манета «Замак Радзівілаў. Нясвіж», 20 рублёў, рэверс
thumb|200px|Манета «Замак Радзівілаў. Нясвіж», 20 рублёў, аверс
**Памятная манета «Замак Радзівілаў. Нясвіж»** — беларускія юбілейныя манеты Нацыянальнага банка Беларусі ўведзеныя ў абарачэнне 16 лістапада 2004 года. Манета выбіта са серабра — наміналам 20 рублёў і медна-нікелевая — 1 рубель.

Манета ўваходзіць у серыю Помнікі архітэктуры Беларусі. У гэтай самай серыі выбіта яшчэ адна манета прысвечаная Нясвіжу — Фарны касцёл.

## Наміналы 
### Сярэбраная 
* проба серабра: 925
* намінал: 20 рублёў
* вага манеты: 33.63 г
* вага чыстага серабра: 31.1 г
* дыяметр: 38.61 мм
* якасць: «пруф»
* тыраж: 2000 асобнікаў
* кошт продажу ў НББ — 61 400 руб. без футарала

### Медна-нікелевая 
* намінал: 1 рубель
* вага манеты: 13.16 г
* дыяметр: 32 мм
* якасць: «пруф-лайк»
* тыраж: 2000 асобнікаў
* кошт продажу ў НББ — 6 510 руб. без футарала

## Апісанне 
Манета мае выгляд круга, рант манеты мае рыфленне.
* **Аверс**: у коле, з геаметрычным арнаментам, — выява дзяржаўнага герба Беларусі, унізе змешчаны год чаканкі, для срэбра — чыстая вага каштоўнага металю і проба; па крузе — надпісы: уверсе — «РЭСПУБЛІКА БЕЛАРУСЬ», долу — «ДВАЦЦАЦЬ РУБЛЁЎ» на сярэбранай і «АД3ІН РУБЕЛЬ» — на медна-нікелевай.
* **Рэверс**: па цэнтру — выява Замку Радзівілаў; уверсе — надпіс у тры радкі: «ПОМНІКІ АРХІТЭКТУРЫ БЕЛАРУСІ» і ў выглядзе старажытнай пячаткі змешчана дата: ХVI–XVII; унізе надпісы: «НЯСВІЖ», «ЗАМАК РАДЗІВІЛАЎ».

## Дызайн 
* Святлана Заскевіч

## Манетны двор 
* АТ «Манетны двор Польшчы» (Варшава).

## Спасылкі 
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Памятныя манеты Беларусі
манета
Каравул

**Каравул**, **Караул** або **Калаур** — замак Вялікага Княства Літоўскага. Імаверна, заснаваны ў часы ўладарства князёў Карыятавічаў на Падоллі ў другой палове XIV ст. Размяшчаўся ў нізоўях Днястра паблізу сучаснага Рашкава (Каменскі раён непрызнанага Прыднястроўя, дэ-юрэ Малдова). Аднак, пэўна не вядома ці быў Нічка наогул звязаны з гэтым замкам Пазней вялікі князь Вітаўт надаў замак Андрэю Судзімонту, але вядома пра гэта толькі са справы яго нашчадкаў у 1581 годзе (*Калавур с присεльки и сεлищи Рашъковомъ*). Невядома якую ролю адыгрываў Каравул падчас Луцкай вайны ў 1431 годзе, калі Падолле стала полем барацьбы Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага. У 1432 годзе замак Каравул (*Karawull*) яшчэ належаў вялікаму князю Свідрыгайлу. Але ў 1442 годзе замак **Караул** (*Carawl*) ужо ўласнасць польскага ўрадніка Тэадора Бучацкага. У 1545 годзе **Калаур** згадваецца ўжо як селішча (*Калаур, сεлищо, было пεрεд тымъ городовоε*). Каля сяла Строінцы, паблізу Рашкава, назва *Калаур* захавалася за лясным масівам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Петрунь Ф.* Ханські ярлики на українські землі: (До питання про татарську Україну) // Східний світ. — 1929. — № 2. — С. 170—187.
* *Lytvynchuk, I., Bevz, M., & Szmygin, B.* 2018. Recovery of urban development stages of town Rashkiv. TEKA Komisji Architektury, Urbanistyki i Studiów Krajobrazowych Oddział Polskiej Akademii Nauk w Lublinie, 2018, 2, 125—137.
* *Сіцінський, Ю.* 2009.  Поділля під владою Литви.  Монографія. –Кам’янець-Подільський, 2009. – 160 с.
Катэгорыя:Гісторыя Малдовы
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Чэмпіянат свету па снукеры 1951

**Чэмпіянат свету 1951** — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў у Блэкпульскай вежы, у Блэкпуле, Англія. Турнір стаў 20-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе.

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1951 год у снукеры
Чэмпіянат свету па снукеры 1949

**Чэмпіянат свету 1949** — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў у Leicester Square Hall, у Лондане, Англія. Турнір стаў 18-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе.

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1949 год у снукеры
Лагойская ткацкая фабрыка

**Лагойская ткацкая фабрыка**, **Лагойская палатняна-папяровая мануфактура** — былое прыватнаўладальніцкае прадпрыемства па вытворчасці тканін ў мястэчку Лагойск. Дзейнічала ў 1837—1856 гг.

Знаходзіцца ў цэнтры горада, на рагу гістарычных Плешчаніцкай і Мікольскай вуліц (цяпер — вуліца Савецкая, 9).

Аб’ект Дзяржаўнага спіса гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як адзін з фрагментаў сядзібы Тышкевічаў.

## Гісторыя 
У 1837 годзе Канстанцін Тышкевіч заснаваў у Лагойску прадпрыемства па вытворчасці тканін, якое працавала да 1856 года.

Пазней у будынку фабрыкі месцілася яўрэйская, а пасля беларуская школа. У цяперашні час прыстасаваны пад жылы дом.

## Архітэктура 
Фабрыка пабудавана ў стылі класіцызму з брусавага дрэва на высокім мураваным падмурку, даўжынёю 37, шырынёй 11 аршын. Дах гонтавы. Пабудова ў плане Г-падобная. Асноўны аб'ём — аднапавярховы, бакавы — двухпавярховы з верандай. Закот веранды аздоблены разным узорам.

## Літаратура 
* 
* 
* Шпілеўскі П. Падарожжа па Палессі і Беларускім Краі. Мінск, 1993 (перавыдадзена ў 2003).
* Лагойская палатняна-папяровая мануфактура //  — С. 91.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Катэгорыя:Тышкевічы
Катэгорыя:Славутасці Лагойска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Лагойска
Катэгорыя:Гісторыя Лагойска
Напад на цягнік каля Лунінца

**Напад на цягнік каля Лунінца** здарыўся 25 верасня 1924 года. Належаў да найбольш вядомых і громкіх актаў бальшавіцкіх дыверсантаў міжваеннага перыяду гісторыі Польшчы.

Канец вайны не прынёс супакою мірнаму насельніцтву памежжа. Рабаванні, кантрабанда, атакі бальшавіцкіх банд не былі рэдкімі. Толькі ў 1924 годзе паліцыя зафіксавала на польска-савецкім памежжы 189 рабункаў і дыверсійных нападаў і 28 актаў сабатажу, у якіх удзельнічала каля 1000 чалавек.. Мэтай усіх гэтых акцый было паказаць, што польская адміністрацыя некампетэнтная і не можа гарантаваць бяспеку сваіх грамадзян.

Пасля затрымання і акружэння цягніка бандыты пачалі рабаванне пасажыраў. Некаторыя людзі, ў тым ліку ваявода і камендант, страцілі нават ніжнюю бялізну. У біскупа забралі залаты крыж. Тыя, хто спрабаваў супрацьстаяць, былі збіты; таксама быў забіты адзін яўрэйскі купец. Узамен за зрабаваныя прадметы бандыты далі «квітанцыю», якую падпісаў «атаман Трафім Каліненка».

Напад на цягнік пад Лунінцом быў не першым і не апошнім, але моцна абурыў грамадства, у асноўным з-за пасіўнасці старэйшых службовых асоб. Ваявода і камендант былі адразу зняты са сваіх пасад.

Катэгорыя:Гісторыя Лунінецкага раёна
Катэгорыя:1924 год у Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 25 верасня
Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты, здзейсненыя ў Беларусі
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты, здзейсненыя ў Польшчы
Барысаўскі галодны бунт (1932)

**Барысаўскі галодны бунт** — антысавецкі выступ рабочых Барысава 7 — 9 красавіка 1932 года.

## Гісторыя 
Вынікам абвесткі 5 красавіка 1932 года пра змяншэнне нормаў на хлеб і зняцця з забеспячэння дзяцей рабочых і служачых 3-й катэгорыі 7 красавіка ў Барысаве адбыўся стыхійны мітынг. Праз два дні намеснік паўнамоцнага прадстаўніка (ПП) АДПУ па БССР С. С. Дукельскі і загадчык сакрэтна-палітычнага аддзела ПП АДПУ па БССР Зубрыцкі паведамлялі: «*7-га красавіка як у самім горадзе, так і ў прыгарадзе Нова-Барысаў рушылі ўслед масавыя выступленні пераважна жанчын, у выніку чаго была разгромлена хлебная крама і расхоплены хлеб з двух вазоў, якія рухаліся да хлебных крам. З боку жанчын, якія пазапаўнялі вуліцы, і часткова мужчын колькасцю ад 300 да 500 чалавек раздаваліся антысавецкія выкрыкі і заклікі* *вроде: „Бей всех советских бл…дей“*».

Гарадскія чыноўнікі страцілі кантроль над горадам. Міліцыянты спачувальна адносіліся да пратэстуючых. Некаторыя чыноўнікі паўцякалі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Радыё Свабода. 87 гадоў таму ў Барысаве пачаўся галодны бунт

## Гл. таксама 
* Галадаморы ў Беларусі
* Галадаморы ва Украіне

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Паўстанне
Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Беларусі
Катэгорыя:Красавік 1932 года
Катэгорыя:1932 год у Беларусі
Катэгорыя:Антысавецкія паўстанні
Катэгорыя:Беларускі антысавецкі супраціў
Леа Скальян

**Леа Скальян** (; нар. , , Шатландыя) — шатландскі прафесійны снукерны рэферы. Дэбютаваў у мэйн-туры ў якасці прафесійнага суддзі ў 1999 годзе. У 2011 годзе абслугоўваў свой першы рэйтынгавы фінал — на адкрытым чэмпіянаце Кітая.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker
* Профіль Леа Скальяна на Pro Snooker Blog

Катэгорыя: Снукерныя рэферы
Мікаэла Таб

**Мікаэла Таб** (; нар. , , Англія) — шатландская прафесійная снукерная рэферы, якая прасунула наперад жаночае судзейства більярднага спорту. У 2002 годзе стала першай жанчынай, якая абслугоўвала рэйтынгавы снукерны турнір. У 2007 годзе стала першай жанчынай, якая абслугоўвала фінал рэйтынгавага снукернага турніра. У маі 2009 года стала першай жанчынай, якая судзіла фінал чэмпіянату свету па снукеры. Таксама працавала падчас фіналу сусветнага першынства ў 2012 годзе.

З'яўляецца былым прафесійным гульцом у пул, выйграўшы некалькі тытулаў у асабістых выступах, а таксама ў складзе зборнай Шатландыі, будучы яе капітанам.

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker
* Профіль Мікаэлы Таб на Pro Snooker Blog

Катэгорыя: Снукерныя рэферы
Фарны касцёл. Нясвіж (манета)

thumb|200px|манета «Фарны касцёл. Нясвіж», 20 рублёў, рэверс
thumb|200px|манета «Фарны касцёл. Нясвіж», 20 рублёў, аверс
**Памятная манета «Фарны касцёл. Нясвіж»** — беларускія юбілейныя манеты Нацыянальнага банка Беларусі ўведзеныя ў абарачэнне 18 кастрычніка 2005 года. манеты выбіта са серабра — наміналам 20 рублёў і медна-нікелевая — 1 рубель.

манета ўваходзіць у серыю Помнікі архітэктуры Беларусі. У гэтай самай серыі выбіта яшчэ адна манета прысвечаная Нясвіжу — Замак Радзівілаў.

## Наміналы 
### Сярэбраная 
* проба серабра: 925
* намінал: 20 рублёў
* вага манеты: 33.63 г
* вага чыстага серабра: 31.1 г
* дыяметр: 38.61 мм
* якасць: «пруф»
* тыраж: 2000 асобнікаў
* кошт продажу ў НББ — 65 850 руб. бяз футляру

### Медна-нікелевая 
* намінал: 1 рубель
* вага манеты: 13.16 г
* дыяметр: 32 мм
* якасць: «пруф-лайк»
* тыраж: 2000 асобнікаў
* кошт продажу ў НББ — 7 000 руб. бяз футляру

## Апісанне 
манета мае выгляд круга, рант манеты мае рыфленне.
* **Аверс**: у коле, з геаметрычным арнаментам, — выява дзяржаўнага герба Беларусі, унізе змешчаны год чаканкі, для срэбра — чыстая вага каштоўнага металю і проба; па крузе — надпісы: уверсе — «РЭСПУБЛІКА БЕЛАРУСЬ», долу — «ДВАЦЦАЦЬ РУБЛЁЎ» на сярэбранай і «АД3ІН РУБЕЛЬ» — на медна-нікелевай.
* **Рэверс**: па цэнтру — выява Фарны касцёл; справа ўнізе ў выглядзе старажытнай пячаткі змешчана дата: ХVI-XVII; уверсе — надпіс у тры радкі: «ПОМНІКІ АРХІТЭКТУРЫ БЕЛАРУСІ»; унізе надпісы: «НЯСВІЖ», «ФАРНЫ КАСЦЁЛ».

## Дызайн 
* Святлана Заскевіч

## Манетны двор 
* АТ «Манетны двор Польшчы» (Варшава).

## Спасылкі 
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Памятныя манеты Беларусі
манета
Койданаўскі бой (1812)

**Койданаўскі бой** — адбыўся пад м. Койданавам Мінскай губерні Расійскай імперыі на дарозе Нясвіж — Мінск паміж расійскім корпусам К. В. Ламберта і французскім атрадам Ф. К. Касецкага 3 (15) лістапада 1812 году ў вайну рускіх з французамі.

У кастрычніку 1812 г. 32-тысячная расійская Дунайская армія на чале з адміралам П. В. Чычагавым, наступаючы з поўдня, заняла Брэст. Авангард Дунайскай арміі знаходзіўся ля Слоніма. Калі Чычагаў даведаўся пра адступленне Напалеона з Масквы, 7 (19) кастрычніка 1812 г. рушыў са Слоніма, каб пераняць французскія войскі на р. Бярэзіне.

Камандуючы авангардам 3-й Заходняй расійскай арміі Ламберт 30 кастрычніка (11 лістапада) накіраваў атрад палкоўніка К. Б. Кнорынга да Нясвіжа, а сам з галоўнымі сіламі 1 (13) лістапада выбіў часці генерала Касецкага з Новага Свержаня, сярод якіх быў і 22 пяхотны полк пад камандваннем Станіслава Чапскага. Французскі губернатар Мінска  прыдаў Касецкаму з Мінскага гарнізону 5 тыс. чал. і 2 гарматы і загадаў адкінуць расійскія войскі ад Нясвіжу.

Касецкі адступіў да Койданава, дзе 3 (15) лістапада адбылася галоўная бітва. Рускія акружылі мясцовы рэкруцкі полк на чале з графам Чапскім і ўзялі ў палон. Французы адбілі некалькі атак, але пад націскам намнога большых расійскіх войскаў пачалі адступаць у напрамку Мінску, але былі акружаны і прымушаны здацца. Касецкі пад Койданавам страціў каля 3 тыс. чал. палоннымі, а за 2 дні (1 і 3 лістапада) больш за 1 тыс. чал. забітымі, 65 афіцэраў і 3870 чал. ніжніх чыноў палоннымі.

Разам з Касецкім у Мінск прарваліся паводле адных звестак 500 чал., паводле другіх — каля 100 чал. У выніку Койданаўскага бою быў адкрыты шлях 3-й Заходняй арміі П. В. Чычагава на Мінск і Барысаў.

Пасля страты 4 (16) лістапада Мінска, у якім знаходзіліся значныя запасы харчавання, амуніцыі і боепрыпасаў, Напалеон вымушаны быў адступаць па дарозе на Вільню.

## Літаратура 
* Богданович М. История Отечественной войны 1812 г. по достоверным источникам. Т. 3. СПб. 1860. С. 219—225.
* Краснянский В. Г. Минский департамент Великого княжества Литовского (эпизод из истории войны 1812 г.). СПб. 1902.
* Михайловский-Данилевский А Н. Описание Отечественной войны в 1812 г. Ч. 1. СПб. 1839.
* Койданаўская бітва 1812. // Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. VI. Мінск. 1972. С. 49.
* Бекцінееў Ш. Койданаўскі бой 1812. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 4. Мінск. 1997. С. 224.
* Бекцінееў Ш. І. Койданаўскі бой 1812. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 8. Мінск. 1999. С. 378.
* Бекцінееў Ш. Койданаўскі бой 1812. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 86-87.

Катэгорыя:Французска-руская вайна 1812 года
Катэгорыя:Гісторыя Дзяржынска
Катэгорыя:1812 год у Беларусі
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Аўген Кавалеўскі

**Аўген Кавалеўскі** (,  — , Руаян) — беларускі тэатральны дзеяч, драматург.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 студзеня 1921 г. у Маскве, адкуль бацькі праз некалькі тыдняў вярнуліся ў Мінск. Выхоўваўся ў дзіцячым садку, дзе выхавацелькай была Уладзіслава Луцэвіч, жонка Янкі Купалы. У 1930-х яго бацька быў рэпрэсаваны. Скончыў сярэднюю школу № 45 г. Мінску. Яшчэ ў школьныя гады браў удзел у дзіцячых пастаноўках Тэатра юнага гледача. Пазней па рэкамендацыі Еўсцігнея Міровіча накіраваўся ў школу пры Беларускім дзяржаўным драматычным тэатры, аднак навучанню перашкодзіла вайна.

У 1941—1944 гадах працаваў у Мінскім гарадскім тэатры і на радыё, быў вядомы як канферансье.

У 1944 годзе з’ехаў з Беларусі ў Германію. Жыў у лагерах ДП у Рэгенсбургу, Міхельсдорфе, Остэрхофене. Заснаваў з прафесійных акцёраў на эміграцыі ансамбль песні і танца «Жыве Беларусь!», пазней ператвораны ў Тэатр эстрады, які ездзіў з гастролямі па розных лагерах для перамешчаных асоб. Напісаная ім камедыя «Нечаканыя заручыны» карысталася вялікім поспехам у гледачоў. Пісаў п’есы і скетчы для пастановак, сам быў адным з выканаўцаў. У 1947 у Міхельсдорфе выдаў «Кароткі курс навучання акцёра».

Пісаў таксама апавяданні, фельетоны і п’есы, якія публікаваліся як на старонках эміграцыйных часопісаў «Сакавік», «Моладзь», «Напагатове» і інш., гэтак і выходзілі асобнымі выданнямі «Вясновы жук» (Амберг—Рэгенсбург, 1946), «Лекар мімаволі» (Рэгенсбург, 1946), «Ліхадзейка» (Міхельсдорф, 1946), «Шапка няўгледка» (Міхельсдорф, 1947), «Блакітная Вілія» (Остэргофен, 1948), «Госці з Тунісу» (Міхельсдорф, 1948), «Случчакі» (Парыж, 1949).

У 1949 годзе перабраўся ў Францыю, дзе спачатку працаваў як звычайны работнік у індустрыяльным горадзе Thienville (Moselle). Праз год пераехаў у Парыж і знайшоў працу ў кравецкім атэлье, дзе, маючы добры мастацкі густ і багатую фантазію, хутка выявіў сябе як таленавіты выканаўца эскізаў парыжскай моды і меў там прызнанне і аўтарытэт. Быў сябрам Аб’яднання беларускіх работнікаў у Францыі. На пачатку 1950-х гг. быў сакратаром і кіраўніком аддзелу культуры Галоўнай управы Беларускай незалежніцкай арганізацыі моладзі ў Францыі.

27 лістапада 1955 года ў зале Salle Iena ў Парыжы адбылася прэм’ера спектакля па драме Аўгена Кавалеўскага «Асуджаныя». Ён сам паставіў гэты спектакль і выконваў у ім адну з галоўных роляў. Пастаноўка выклікала вялікі рэзананс у французскай сталіцы.

Памёр 13 жніўня 1963 г. у часе адпачынку ад ускладненняў пасля аперацыі на страўніку ў шпіталі прыморскага горада Руаян на захадзе Францыі. Для сям’і гэта стала нечаканасцю, не было магчымасці перавезці цела ў Парыж, таму пахавалі яго на могілках Mathes каля Руаяна. У Францыі засталіся яго маці, брат, жонка і дзве дачкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Наталля Гардзіенка. Эміграцыйная гісторыя ў асобах 
* Ліхадзейка (п’еса)
* ЛЮДЗІ У ПОЛЫМІ (урывак аповесці)  // Бібліятэка згуртавання «Бацькаўшчына»

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Катэгорыя:Імігравалі ў Германію з Беларусі
Катэгорыя:Імігравалі ў Францыю з Беларусі
Гістарычныя вобласці Польшчы

**Гістарычныя вобласці Польшчы** — рэгіёны, якія былі звязаны з Польскай дзяржавай на працягу яго гісторыі, або знаходзяцца ў сучаснай Польшчы, без уключэння іх у яе адміністрацыйны падзел. Ёсць некалькі гістарычных і культурных рэгіёнаў Польшчы, якія з’яўляюцца этнаграфічнымі абласцямі. Іх дакладныя межы не могуць быць вызначаны, з прычыны таго, што рэгіёны не з’яўляюцца афіцыйнымі палітычнымі ці адміністрацыйнымі адзінкамі. Яны адрозніваюцца паводле культурных асаблівасцей, народных традыцый, ладу жыцця і да т.п. У пэўнай ступені, рэгіёны адпавядаюць зонам дыялектаў польскай мовы.

## Гістарычныя рэгіёны сучаснай Польшчы
Апанас Рыгоравіч Грыгор’еў

**Афанасій Рыгоравіч Грыгор’еў** (, Васільеўская, Тамбоўская губерня — , г. ) — расійскі архітэктар, майстар маскоўскага ампіру. Вядомы сваімі гарадскімі сядзібамі і ўдзелам у аднаўленні грамадскіх будынкаў Масквы пасля пажару 1812 (сумесна з Даменіка Жылярдзі).

## Галерэя 

Image:Prechistenka pushkin museum corner.jpg|Дом Хрушчовых на Прачысценцы, 12
Image:Prechistenka_tolstoy_museum.jpg|Дом Лапухіна на Прачысценцы, 11
Image:Great_Ascension_Church_Nikitskie_Gates_Moscow.jpg|Храм Вялікае Вазнясенне ля Нікіцкіх Варот
Image:Solyanka 14 2008 03.JPG|Будынак Апякунскага савета на Салянцы

## Літаратура 
* *Белецкая Е. А., Зомбе С. А.* Афанасий Григорьевич Григорьев (1782—1868) // Архитектура СССР. М., 1939, № 5.
* Москва. Памятники архитектуры XVIII — первой трети XIX века. — М., Искусство, 1977.
* 

## Спасылкі 
* Реестр памятников архитектуры Москомнаследие 

Катэгорыя:Архітэктары Масквы
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тамбоўскай вобласці
Ваяводствы Польшчы

thumb|250px|Карта ваяводстваў
**Ваяводства** () — найбуйнейшая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Польшчы. Галава ваяводства (то бок губернатар) — Маршал ваяводства. Ваявода — прадстаўнік Савета Міністраў у ваяводстве.

Ваяводскае самакіраванне вызначае палітыку рэгіёна, гэта значыць займаецца пытаннямі, якія не могуць быць вырашаныя на ўзроўні павета. Гэта, перш за ўсё: раўнамернае развіццё эканомікі (гаспадаркі), выкарыстанне новаўвядзенняў рэгіянальных рынкаў, рацыянальная адукацыйная палітыка да ўзроўню ўніверсітэта, стварэнне прываблівых умоў для інвестараў (асабліва з уступленнем у Еўрапейскі саюз).

Галоўным паказчыкам дзейнасці ваяводства з'яўляецца эфектыўнасць кіравання, найлепшае выкарыстанне рэгіянальнага патэнцыялу. Новыя ваяводствы павінны быць як мага большымі (мінімум — некалькі мільёнаў жыхароў), валодаць вялікім эканамічным і арганізацыйным матэрыялам, а таксама навуковым патэнцыялам, асабліва ў пытаннях інавацый (вышэйшыя школы і навукова-прыкладныя інстытуты), мець культурны і творчы патэнцыял.

## Спіс ваяводстваў 
Даныя за 2008 год

## Гл. таксама 
* Адміністрацыйны падзел Польшчы

## Зноскі 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Польшчы
Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Спытыгнеў I

**Спытыгнеў I** (; каля 875 — 915) — чэшскі князь у 894—915 гг.

## Кіраванне 
Спытыгнеў I стаў князем пасля двух гадоў непасрэднага кіраўніцтва краінай мараўскага кіраўніка пасля смерці Баржывоя I, з прычыны таго, што пасля смерці першага чэшскага князя Спытыгнеў заставаўся малалетнім. З’яўляўся васалам Святаполка I. У 895 годзе мадзьяры ўварваліся ў Маравію і зруйнавалі гэту дзяржаву. Пасля гэтага Спытыгнеў I аб’яўляе Чэшскае княства незалежным. Усё яго кіраванне прайшло ў войнах супраць венграў у саюзе з Баварыяй. Нягледзячы на пастаянныя набегі венграў і няздольнасць іх спыніць, Спытыгневу I удалося абараніць незалежнасць Чэхіі.

Розныя крыніцы ўказваюць дату смерці Спытыгнева I у 905 і 915 годзе. У наш час навукоўцы схіляюцца на карысць апошняй даты.

Спытыгнеў I другім пасля свайго бацькі Баржывоя прыняў хрысціянства.

## Продкі 
## Сям’я 
Імя жонкі князя невядома. Спытыгнеў I памёр бяздзетным.

Катэгорыя:Князі чэшскія
Катэгорыя:Пржэмысловічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Аляксандр Віктаравіч Козыр

**Аляксандр Віктаравіч Козыр** () — беларускі палітык і дыпламат.

## Біяграфія 
Быў дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання (1995—1996), уваходзіў у склад Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання.

З 22 лютага 2001 года да 16 мая 2006 года быў Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Кыргызскай Рэспубліцы.

21 лютага 2000 года ўзнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Козырь Александр // slounik.org

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Кыргызстане
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
Церабель

**Це́рабель** (, ) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Навапольскага сельсавета. Месціцца за 47 км на захад ад Мар’інай Горкі, 41 км ад Мінска, 24 км ад чыгуначнай станцыі Рудзенск на лініі Мінск — Асіповічы, на рацэ Церабелка, на ўсход ад урочышча Ліпнікі.

## Назва 
Назва паходзіць ад слова *церабіць,* гэта значыць вёска займае выцерабленае, ачышчанае ад лесу месца.

## Гісторыя 
### Ранняя гісторыя 
Пра старажытнасць вёскі сведчыць каменная зброя, якую, паводле краязнаўцы Аляксандра Ельскага, часта знаходзілі каля вёскі і возера Муха.

У XVII ст. вёска ў Менскім павеце Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, належала да дамена Таўкачэвічы, а пазней Дудзічы Януша Быхаўца (?—1653). Пазней у валоданні Заранкаў, Прозараў, Ельскіх.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Ігуменскім павеце Мінскай губерні. У 1800 годзе згадваецца як вёска Церабелка. З 1857 года ў валоданні Аляксандра Ельскага, належыць да дамена Замосце. Пасля 1861 года ў Дудзіцкай воласці Ігуменскага павета. У 1888 годзе адкрытая царкоўнапрыходская школа. У 1897 годзе ёсць хлебазапасны магазін, капліца.

### Найноўшы час 
З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай воласць абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. У 1922 годзе дзейнічала школа 1-й ступені. У 1930-х гадах праведзена прымусовая калектывізацыя, у 1933 годзе працаваў калгас імя К. Я. Варашылава, была кузня. З 2006 года па 28 мая 2013 года ў складзе Праўдзінскага пассавета. Пасля скасавання Праўдзінскага пасялковага савета ўключаная ў Навапольскі сельсавет.

## Насельніцтва 
* 1800 год — 25 двароў, 167 жыхароў
* 1897 год — 65 двароў, 397 жыхароў
* 1908 год — 75 двароў, 491 жыхар
* 1917 год — 86 двароў, 478 жыхароў
* 1940 год — 65 двароў, 340 жыхароў
* 1960 год — 210 жыхароў
* 1999 год — 55 жыхароў
* 2010 год — 21 жыхар
* 2012 год — 15 гаспадарак, 24 жыхары
* 2019 год — 18 жыхароў

## Славутасці 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Другую сусветную вайну (1968)

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Уладзімір Ляпёшкін (1928—1994) — беларускі паэт, педагог.

Файл:Cierabieĺ1.jpg|Цэнтральная вуліца
Файл:Cierabieĺ.jpg|Дарожны паказальнік на ўездзе з боку Крыстампалля
Файл:Cierabieĺ, pomnik.jpg|Абеліск землякам, якія загінулі ў Вялікай Айчыннай вайне

## Спіс вуліц 
* Цэнтральная вуліца

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навапольскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна

Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі
Свята-Васкрасенская царква (Віцебск)

* Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква, Віцебск
* Свята-Васкрасенская (Заручаўская) царква, Віцебск
Ураціслаў I

**Ураціслаў I** (; —) — чэшскі князь з роду Пржэмысловічаў, бацька Вацлава Святога.

## Біяграфія 
Ураціслаў быў сынам князя Баржывоя I і яго жонкі Людмілы. З 906 года быў жанаты з Драгамірай з палабскіх славян. У гэтым шлюбе нарадзіліся Святы Вацлаў, Баляслаў I і, верагодна, яшчэ адзін сын па імі Спытыгнеў, а таксама чацвёра дочак.

У 915 годзе пераняў пасля смерці старэйшага брата Спытыгнева I уладу над цэнтральначэшскай вобласцю вакол Прагі і кіраваў да 921 года. У яго час Багемія знаходзілася пад уплывам баварскага герцага Арнульфа. Для абароны ад пагрозы з боку саксонскіх герцагаў Багемія складала розныя саюзы. Жаніцьба Ураціслава з Драгамірай злучала Багемію з найбольш магутным на той момант палабскім племем стадаран. Мадзьярскім воінам, якія з пачатку X стагоддзя здзяйснялі напады на захад, ён даваў свабодны праход, а ў 915 годзе ў іх набегу на Саксонію ўдзельнічалі і чэшскія воіны.

Унутры краіны Ураціслаў, як і яго брат Спытыгнеў I, умацаваў пазіцыі дынастыі Пржэмысловічаў. У межаў сваіх уладанняў ён пабудаваў новыя крэпасці і паменшыў уплыў іншых чэшскіх князёў. Нешматлікія захаваныя літаратурныя і археалагічныя помнікі не даюць магчымасці дакладна размежаваць значэнне абодвух братоў падчас станаўлення дзяржавы. Вядома толькі, што яшчэ ў 897 годзе ў Рэгенсбургу Багемію ўяўляла некалькі князёў, а ў 929 годзе сын Ураціслава Вацлаў быў бясспрэчным аднаасобным кіраўніком усёй краіны, нягледзячы на тое, што асобныя княствы працягвалі існаваць далей. З гэтага можна зрабіць выснову, што за 20-гадовае кіраванне Спытыгнева I і 6-гадовае кіраванне Ураціслава дынастыя Пржэмысловічаў канчаткова перамагла ў барацьбе за ўплыў.

Ураціслаў загінуў у бітве з мадзьярамі ва ўзросце 33 гадоў. Яго магіла знаходзіцца ў базіліцы Святога Георгія ў Пражскім Градзе.

## Продкі 
## Літаратура 
* Dušan Třeštík: *Počátky Přemyslovců*. Nakladatelství lidové noviny, 1998, ISBN 80-7106-138-7

Катэгорыя:Пржэмысловічы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Князі чэшскія
УНІАН

**Украінскае незалежнае інфармацыйнае агенцтва навін** () — інфармацыйнае агенцтва Украіны, заснаванае ў сакавіку 1993 года. Штодня распаўсюджвае праз сеціва па 300 фотаздымкаў і 200 тэкставых паведамленняў на ўкраінскай, англійскай і рускай мовах. Агульны абсяг штодзённых навін складае звыш 60 старонак, раздзеленых на 6 выпускаў. Двойчы на дзень а 16-й і 19-й гадзінах выпускае анонсы падзей. Архіў змяшчае звыш 50 тысяч здымкаў. Уласны карэспандэнт у Беларусі — Павел Шаройка.

Агенцтва абвінавачвалі ў распаўсюджванні фальшывай інфармацыі і цэнзуры.

## Гісторыя 
29 жніўня 1991 года Прэзідыум Вярхоўнай Рады Украіны пастанавіў утварыць на аснове аддзялення саюзнага агенцтва «Навіны» Украінскае незалежнае інфармацыйнае агенцтва навін. 15 сакавіка 1993 года першы кіраўнік агенцтва — народны дэпутат Украіны ад партыі Народны Рух Украіны  дамогся яго дзяржаўнага ўліку як юрыдычнай асобы. У красавіку 1993 года выйшаў першы выпуск навін. У 1995 годзе агенцтва займела аддзел агляду СМІ. 19 красавіка 1999 — фотаслужбу. У 2000 годзе пачало падаваць навіны праз сеціва. У 2006 годзе ўвайшло ў таварыства з абмежаванай адказнасцю «Галоўрэд-Медыя», што належала дэпутату Вярхоўнай Рады ад партыі «Наша Украіна» . З лютага 2008 года ладзіць штодзённыя сеціўныя відэа-нарады. У пачатку 2010 года ўкраінскі прадпрымальнік яўрэйскага паходжання Ігар Каламойскі набыў «Галоўрэд-Медыя» разам з УНІАН.

## Спасылкі 
* Агляд СМІ 
* Перадаплата
* Фотаслужба 

Катэгорыя:Інфармацыйныя агенцтвы Украіны
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Украіны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Рабунак

[thumb|300px|Напад рабаўніка на аўтамабіліста ([Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія; 2003 г.)]]
**Рабу́нак** (*рабаўні́цтва*, *грабе́ж*) — адкрытае выкраданне чужой маёмасці, учыненае без шкоды для жыцця і здароўя пацярпелага. З’яўляецца злачынствам супраць уласнасці.

Рабунак можа быць спалучаны з гвалтам, які не прадстаўляе небяспеку для жыцця ці здароўя пацярпелага, або з пагрозай прымянення такога гвалту.

## Беларусь 
Адпаведна з артыкулам 206 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь рабунак караецца шматгадовым пазбаўленнем волі (да трынаццаці гадоў са штрафам). Абцяжарвальнымі акалічнасцямі лічацца гвалт над пацярпелым, пранікненне ў жыллё, памяшканне або сховішча, папярэдняя змова групы асоб, буйны памер выкрадзенай маёмасці і паўторнае ўчыненне.

У 2010 годзе ўстановы пракуратуры налічылі 4170 рабункаў (звыш 4 на 10 000 жыхароў).

## Літаратура 
* 
* Грабёж // Популярный юридический энциклопедический словарь / Редкол.: О. Е. Кутафин и др. — Москва: Большая Рос. энцикл.: РИПОЛ КЛАССИК, 2001. — С. 173—174. — 796, [3] с.; 17 см; ISBN 5-85270-165-3 (БРЭ).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Злачынствы супраць уласнасці