Прафесійнае выгаранне

**Прафесійнае выгаранне** — фізічнае і эмацыйнае знясіленне працаўнікоў у выніку працяглага ўздзеяння праблем, звязаных з працай.

## Азначэнне 
Агульнапрынятага ў медыцынскім асяроддзі азначэння прафесійнага выгарання не існуе. Гэтая акалічнасць абмяжоўвае даследчыкаў з’явы, бо без адзінага азначэння параўнанне вынікаў розных даследаванняў можа быць праблематычным, а таксама ўскладняецца ацэнка распаўсюджанасці выгарання.

У 10-м пераглядзе міжнароднай класіфікацыі хвароб ад 1992 года выгаранне з’яўляецца без азначэння ў секцыі «Праблемы, звязаныя з цяжкасцямі ў кіраванні жыццём». У 11-м пераглядзе міжнароднай класіфікацыі хвароб выгаранне было перанесена ў секцыю «Праблемы, звязаныя з працай і беспрацоўем». МКХ-11 апісвае з’яву як «сіндром, які разглядаецца як вынік хранічнага стрэсу на працоўным месцы, што не быў паспяхова пераадолены». Пры гэтым выгаранне класіфікуецца як прафесійная з’ява, а не як хвароба.

### Дэперсаналізацыя або цынізм 
Дэперсаналізацыя, таксама вядомая як цынізм, уключае фарміраванне адчужанага або абыякавага стаўлення да сваёй працы, калег ці кліентаў. Гэты кампанент характарызуецца адчуваннем эмацыйнага дыстанцыявання, калі людзі могуць набыць цынічны погляд на свае задачы або ўзаемаадносіны з іншымі. Дэперсаналізацыя можа праяўляцца ў выглядзе зніжэння ўзроўню эмпатыі і спагады, што прыводзіць да абыякавасці ў прафесійных адносінах.

Агляд выявіў сувязь слабай і сярэдняй велічыні паміж высокімі рабочымі патрабаваннямі і знясіленнем працаўнікоў. Пры гэтым аўтары адзначаюць сярэднюю якасць доказаў, выкліканую хібамі ў . Уплыў асобных відаў патрабаванняў, напрыклад колькасных і эмацыйных, вагаецца ад нізкага да высокага, з нізкай якасцю доказаў. Узровень аўтаноміі і кантролю працаўніка над уласнымі задачамі не паказаў  эфекту на знясіленне.

### Мадэль «Патрабаванні-Рэсурсы» (JD-R) 
Мадэль «Патрабаванні-Рэсурсы» () падраздзяляе фактары рабочага асяроддзя на працоўныя патрабаванні і рэсурсы. Працоўныя патрабаванні адносяцца да фізічных, псіхалагічных, сацыяльных або арганізацыйных аспектаў працы, якія патрабуюць пастаянных намаганняў і могуць прывесці да выгарання. Працоўныя рэсурсы — гэта аспекты працы, якія дапамагаюць дасягнуць працоўных мэт, зніжаюць патрабаванні або стымулююць асабісты рост. Паводле мадэлі JD-R, недастатковасць рэсурсаў для задавальнення патрабаванняў павялічвае імавернасць выгарання.

### Мадэль абласцей працоўнага жыцця 
Мадэль абласцей працоўнага жыцця (), распрацаваная Маслах і Лейтарам, вылучае шэсць ключавых абласцей, якія ўплываюць на ўзнікненне выгарання: нагрузка, кантроль, узнагароджанне, супольнасць, справядлівасць і каштоўнасці. Паводле гэтай мадэлі, канфлікт паміж чалавекам і яго працоўным асяроддзем у любой з гэтых абласцей можа прывесці да выгарання. Напрыклад, празмерная нагрузка, адсутнасць кантролю над задачамі, недастатковае ўзнагароджанне, кепскі калектыў, заўважная несправядлівасць і канфлікт каштоўнасцяў паміж чалавекам і арганізацыяй могуць стаць прычынамі выгарання. Мадэль падкрэслівае ролю арганізацыйнага кантэксту ў развіцці выгарання і даводзіць, што вырашэнне праблем у гэтых абласцях можа знізіць рызыкі выгарання.

## Дыягностыка і ацэнка 
Сіндром прафесійнага выгарання звычайна дыягнастуецца з дапамогай анкет для самастойнага запаўнення, клінічных інтэрв’ю і назіранняў. У цяперашні час не існуе адзінага стандартызаванага дыягнастычнага крытэрыю, які паўсюдна прымяняецца для прафесійнага выгарання, хаця феномен выгарання шырока прызнаны і вывучаецца ў клінічных і навуковых колах.

### Крытэрыі ацэнкі 
Сусветная арганізацыя аховы здароўя (СААЗ) уключае прафесійнае выгаранне ў Міжнародную класіфікацыю хвароб (МКБ-11) як «прафесійную з’яву», а не як захворванне. Згодна з МКБ-11, выгаранне вынікае з «хранічнага працоўнага стрэсу, які не быў паспяхова пераадолены» і характарызуецца трыма асноўнымі сімптомамі.

### Інструменты ацэнкі 
Для ацэнкі прафесійнага выгарання звычайна выкарыстоўваюцца анкеты, найбольш распаўсюджанай з якіх з’яўляецца Інвентар прафесійнага выгарання Маслах (). MBI ацэньвае выгаранне па трох паказчыках: эмацыйнае знясіленне, дэперсаналізацыя і зніжэнне асабістых дасягненняў. Рэспандэнты ацэньваюць свае пачуцці па шкале, і высокія паказчыкі ў эмацыйным знясіленні і дэперсаналізацыі разам з нізкімі паказчыкамі ў асабістых дасягненнях паказваюць на выгаранне.

Іншым распаўсюджаным інструментам з’яўляецца Капенгагенскі інвентар выгарання (), які падзяляе выгаранне на тры катэгорыі: асабістае, звязанае з працай, і звязанае з кліентамі. CBI перакладзены на 8 моў і выкарыстоўваецца ў шэрагу краін свету.

Сярод альтэрнатыўных інструментаў — Клінічнае апытанне падтыпаў выгарання (), якое ацэньвае розныя падтыпы выгарання, Ольдэнбургскі інвентар выгарання (), які вымярае выгаранне ў адносінах да знясілення і адчужэння ад працы, і іншыя.

### Абмежаванні дыягностыкі 
Дыягностыка прафесійнага выгарання мае шэраг абмежаванняў. Адной з праблем з’яўляецца адсутнасць універсальных дыягнастычных крытэрыяў, што прыводзіць да варыяцый у вызначэнні і інтэрпрэтацыі сімптомаў выгарання. Акрамя таго, выгаранне мае супольныя сімптомы з іншымі станамі, такімі як дэпрэсія і трывожнасць, што ўскладняе дыферэнцыяльную дыягностыку. Гэта перасячэнне выклікае пытанні наконт таго, ці варта ўспрымаць выгаранне як псіхічны разлад.

## Уплыў 
### На працаўніка 
Сіндром выгарання можа прывесці да шэрагу праблем з фізічным здароўем. Распаўсюджаныя фізічныя сімптомы, звязаныя з выгараннем, уключаюць галаўны боль, праблемы са страваваннем, і парушэнні сну. З цягам часу гэтыя фізічныя праявы могуць садзейнічаць развіццю хранічных захворванняў, хвароб сэрца.

Уздзеянне на псіхічнае здароўе ўключае павышэнне ўразлівасці да такіх станаў, як трывожнасць і дэпрэсія, што можа пагоршыць агульную якасць жыцця і яшчэ больш ускладніць праблему выгарання.
* Зніжэнне прысутнасці на працы: Выгаранне звязана з павышаным узроўнем адсутнасці на працы. Супрацоўнікі могуць браць доўгі адпачынак, каб аднавіцца ад фізічнага і псіхалагічнага знясілення, што парушае рабочыя працэсы і павялічвае нагрузку на астатніх супрацоўнікаў.
* Цякучасць кадраў: Ад 20 % да 50 % цякучасці ў арганізацыях звязваюць з выгараннем. Супрацоўнікі, якія адчуваюць выгаранне, у 2,6 разы часцей шукаюць новыя рабочыя месцы, што прыводзіць да павелічэння выдаткаў кампаній на наём і навучанне. Павелічэнне цякучасці кадраў і зніжэнне прадукцыйнасці спрыяюць зніжэнню ВУП і пагаршаюць агульнае эканамічнае здароўе.

Наступствы выгарання выходзяць за межы працоўнага месца і закранаюць сем’і працаўнікоў. У мужа або жонкі людзей з выгараннем часта зніжаецца ўласны працоўны даход, што можа прывесці да зніжэння эканамічнай стабільнасці сям’і. Больш за тое, выгаранне бацькоў можа негатыўна паўплываць на адукацыйную паспяховасць дзяцей, зніжаючы імавернасць паступлення ў вышэйшыя навучальныя ўстановы.

## Прафілактыка і рэабілітацыя 
Праграмы прадухілення выгарання накіраваныя на змяншэнне скарг працаўнікоў і вяртанне іх на працоўныя месцы. Тэарэтычныя мадэлі выгарання звычайна апісваюць яго як комплексную з’яву, звязаную як з асабістымі якасцямі працаўніка, так і з арганізацыйнымі фактарамі, таму і метады змагання з выгараннем, паводле гэтых мадэлей, павінны мець комплексную структуру. На ўзроўні асобнага працаўніка могуць прымяняцца такія інструменты як псіхатэрапія і . Арганізацыі могуць уздзейнічаць на выгаранне напрыклад праз перагляд працоўнага графіку і .

Навуковыя даследаванні выгарання паказваюць нізкую эфектыўнасць ізаляваных метадаў уздзеяння, накіраваных толькі на працаўніка або толькі на арганізацыю. У той жа час разнастайныя камбінаваныя методыкі паказалі станоўчы эфект ў зніжэнні такіх сімптомаў, як знясіленне і цынізм. Даследаванні, якія выяўлялі не толькі эфектыўнасць відаў уздзеяння, але і механізмы і прычыны іх эфектыўнасці (), паказалі важнасць такіх медыятараў, як зніжэнне нагрузкі, сацыяльная падтрымка і ўдзел працаўнікоў у прыняцці рашэнняў наконт уласнай працы.

### Аўстралія 
Законы Аўстраліі абавязваюць працадаўцаў забяспечваць працаўнікам абарону ад псіхалагічнай небяспекі, у тым ліку ад выгарання. У 2023 годзе каля 9 % ад усіх патрабаванняў кампенсацыі былі звязаныя з псіхалагічным стрэсам на працы.

У 2024 годзе ў краіне быў прыняты закон, які прадугледжвае штраф для працадаўцы за званкі ці іншую сувязь з працаўнікамі па-за працоўным часам без неабходнасці. Прэм’ер міністр Энтані Албаніз назваў спадзяванні на кругласутачную даступнасць працаўнікоў праблемай для іх псіхічнага здароўя.

### Злучаныя Штаты Амерыкі 
У ЗША не існуе федэральных законаў ці рэгуляцый, якія б непасрэдна закраналі праблему прафесійнага выгарання.

Закон аб сямейным і медыцынскім адпачынку () прадугледжвае магчымасць пайсці ў водпуск працягласцю да 12 тыдняў на год для лячэння сур’ёзных хвароб, у тым ліку выліканых стрэсам. Каб мець магчымасць узяць такі водпуск, працаўнік мусіць адпавядаць некаторым крытэрыям, напрыклад працаваць на гэтым месцы як мінімум год перад водпускам. Закон не абавязвае працадаўцаў да выплаты заработнай платы або іншых кампенсацый супрацоўнікам у медыцынскім адпачынку, аднак выплаты могуць быць прадугледжаны законамі асобных штатаў, напрыклад у Каліфорніі і Нью-Ёрку.

У 2024 годзе у Каліфорніі з’явіўся законапраект, які б даваў працаўнікам права на ігнараванне камунікацыі з працадаўцам у нерабочы час, за выняткам надзвычайных сітуацый. Законапраект быў раскрытыкаваны за магчымы негатыўны ўплыў на эфектыўнасць і канкурэнтаздольнасць каліфарнійскіх арганізацый і неўзабаве замарожаны.

### Францыя 
З 2017 года ў Францыі кампаніі памерам большыя за 50 чалавек абавязаны яўна вызначаць працоўныя гадзіны і дамаўляцца з працаўнікамі наконт прынцыпаў камунікацыі па-за вызначаным часам, што дазваляе супрацоўнікам не адказваць на званкі і паведамленні пасля работы.

### Японія 
Калектыўная рабочая этыка ў Японіі часта стрымлівае працаўнікоў ад таго, каб адкрыта казаць пра свой стрэс ці праблемы з псіхічным здароўем. Многія японцы адчуваюць віну за выхад у водпуск і часта бяруць менш дзён адпачынку, чым гэта прадугледжана законам. У японскай мове з’явілася слова для апісання смерці ад пераработку — .

Японскія кампаніі з 50-ю і больш супрацоўнікамі павінны штогод праводзіць добраахвотнае анкетаванне для ацэнкі стрэсу і псіхічнага здароўя супрацоўнікаў. Вынікі анкетавання правяраюцца медыцынскім спецыялістам, які можа абавязаць кампанію прыняць меры па зніжэнні стрэсу, напрыклад праз змяншэнне працоўнай нагрузкі. У 2018 годзе быў прыняты закон аб рэформе працоўнага стылю з мэтай паляпшэння сітуацыі з рабочай этыкай краіны, адной з рэформ стала абмежаванне пераработку.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Матывацыя
Катэгорыя:Сіндромы
Катэгорыя:Праца