open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алена Мікалаеўна Кіевіч

{{Лёгкаатлет
 |імя            = Алена Кіевіч
 |пол            = жаночы
 |поўнае імя     = Алена Мікалаеўна Кіевіч
 |грамадзянства  = 
 |клуб           = Дынама
 |спартыўная ўстанова = БАКЦАР г.Брэст
 |дата нараджэння  = 06.10.1987
 |медалі         = 

 
{ style="background: transparent"

}
}}

**Алена Мікалаеўна Кіевіч** (нар. , ) — беларуская лёгкаатлетка. Спецыялізуецца ў эстафеце 4×400 метраў. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.

## Дасягненні 
Бронзавы прызёр Чэмпіянату Еўропы 2010.

Удзельніца Алімпійскіх гульняў 2012 года ў катэгорыі эстафета 4×400 м, (запасная), дзе яе каманда ў адборачным забеге была пятаю і ў фінал не патрапіла.

На Чэмпіянаце Еўропы 2016 года заняла 9 месца ў эстафеце 4×400 метраў з вынікам 3:31,28.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бегуны на кароткія дыстанцыі Беларусі
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсце
Тулярэмія

**Тулярэмі́я** — заанозная інфекцыя, якая мае прыродную ачаговасць. Характарызуецца інтаксікацыяй, ліхаманкай, паражэннем лімфатычных вузлоў. Узбуджальнік захворвання — дробная бактэрыя *Francisella tularensis*. Пры награванні да 60 °C гіне праз 5—10 хвілін. Носьбіты палачкі тулярэміі — зайцы, трусы, вадзяныя пацукі, палёўкі. У прыродных ачагах перыядычна ўзнікаюць эпізаотыі. Інфекцыя перадаецца чалавеку ці непасрэдна пры кантакце з жывёламі (паляванне), ці праз заражаныя харчовыя прадукты і ваду, радзей — аспірацыйным шляхам (пры апрацоўцы збожжавых і фуражных прадуктаў, малацьбе хлеба), крывасмактальнымі членістаногімі (сляпень, клешч, камар і інш.).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Бактэрыяльныя інфекцыі
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Катэгорыя:Асабліва небяспечныя інфекцыі
Катэгорыя:Заанозы
Катэгорыя:Біялагічная зброя
Янушкевіч

**Янушке́віч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Святаслававіч Янушкевіч — беларускі футбаліст
* Адольф Міхайлавіч Янушкевіч — беларускі і польскі пісьменнік, паэт, падарожнік
* Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч — беларускі гісторык і выдавец
* Валяр’ян Язэпавіч Янушкевіч — скульптар.
* Фелікс Язэпавіч Янушкевіч — беларускі жывапісец
* Язэп Язэпавіч Янушкевіч — беларускі літаратуразнавец, археограф, пісьменнік
* Яўстафій Янушкевіч — кнігавыдавец, публіцыст, адзін з кіраўнікоў паўстання 1830—1831 гадоў

## Іншае 
* Янушкевіч — беларускае выдавецтва

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Твар

[thumb|[Уільям Хогарт. Прыслуга мастака]]
**Твар** — пярэдняя частка галавы, абмежаваная ілбом, вушамі, шчокамі і падбародкам. На ім знаходзяцца: лоб, бровы, пераносся, вочы, нос, шчокі, скулы, вусны і падбародак. Твар вельмі выразна выказвае чалавечыя пачуцці, такія як боль, радасць, расчараванне, стомленасць, спакой, злосць і іншыя. Твар з'яўляецца найбольш індывідуальнай часткай цела чалавека, па якой звычайна ідэнтыфікуецца чалавек.

На твары чалавека, вылучаюць некалькі самастойных зон росту валасоў. Гэта – бровы, вусы, бакенбарды, барада.

## Гл. таксама 
* Галава
* Міміка
* Профіль
* Грэчаскі профіль

## Спасылкі 

Катэгорыя:Міміка
Камуны Італіі

**Каму́на** ў Італіі — адміністрацыйная адзінка трэцяга ўзроўню. Складаецца звычайна з галоўнага горада, які дае камуне назву, і прылеглых тэрыторый.

На ўзроўні камуны ў Італіі ажыцяўляюцца шматлікія дзяржаўныя функцыі: рэгістрацыя нараджэнняў і смерцяў, месцаў пражывання і спісаў выбаршчыкаў, кіраванне камунальнай уласнасцю, у тым ліку дарогамі.

Кіраўніком камуны з’яўляецца мэр (), заканадаўчым органам — савет камуны (), а выканаўчым — управа камуны (). Мэр і члены савета выбіраюцца адначасова жыхарамі камуны: кааліцыя абранага мэра (ён павінен атрымаць абсалютную большасць галасоў у першым або другім туры) атрымлівае тры пятых месцаў у савеце. Кіраванне ўзначальваецца мэрам, які прызначае яго астатніх членаў, званых асэсарамі (). Управа камуны размяшчаецца ў будынку, звычайна званым муніцыпалітэт () ці «дом камуны» ().

Па стане на 2007 год у Італіі налічваецца 8101 камуна, якія істотна адрозніваюцца па плошчы і насельніцтву. Так, камуна Рым (Лацыё) мае плошчу 1285,30 км² і насельніцтва 2 726 539 чалавек, што робіць яе найбольшай у Італіі па абодвух паказчыках; Ф'ера-дзі-Прым'ера ў правінцыі Трэнта — самая маленькая (0,15 км²), а Мартэронэ (правінцыя Лека) — самая маланаселеная, толькі з 38 жыхарамі (2009 г.).

Такія кантрасты прыводзяць да неэфектыўнасці адзінага стылю кіравання камунамі, але планы ўрада па ўзбуйненні або падзелу камун часта натыкаюцца на актыўнае процідзеянне мясцовых жыхароў, бо ў адрозненне ад правінцый і рэгіёнаў камуны маюць вельмі даўнюю гісторыю, якая налічвае сотні, а часам і тысячы гадоў.

Шматлікія камуны маюць сваю паліцыю (, ), якая адказвае за парадак у грамадскіх месцах, рух транспарту і сочыць за выкананнем ліцэнзій на гандаль.

Некаторымі дадатковымі правамі і паўнамоцтвамі карыстаюцца горныя супольнасці () — асацыяцыі камун, размешчаных у горнай мясцовасці.


Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Здзіўленне

thumb|200px|Выраз твару пры здзіўленні
**Здзіўленне** — кагнітыўная эмоцыя, якая ўзнікае пры ўзнікненні нечаканай сітуацыі.

Пры здзіўленні мышцы рэзка скарачаюцца. Гэта даволі нестабільнае пачуццё, яно хутка прыходзіць і хутка знікае. Яго асноўная функцыя — дапамагчы чалавеку падрыхтавацца да рэакцыі на новую або нечаканую падзею і на наступствы гэтай падзеі. З пункту гледжання эвалюцыйнага развіцця гэта вельмі важная эмоцыя, якая мае моцную псіхалагічную інэрцыю, накіраваную на выжыванне віду.

Здзіўленне вызваляе нервовую сістэму ад эмацыйнай нагрузкі, якая шкодзіць прыстасаванню да нечаканай змены навакольнага асяроддзя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Эмоцыі
Іярам (цар іўдзейскі)

**Іярам** (, ***Іегарам*** «*Бог высокі*»), сын Іасафата (Йегошафата) — цар Іўдзейскага царства, які кіраваў з 851 па 843 г. да н.э.
Паводле 2 Цар. 8:16, Іярам, цар Іўдзеі, стаў царом у пяты год Іярама, цара Ізраіля. Такім чынам, паколькі яшчэ быў жывы яго бацька Іасафат, то каля пяці гадоў Іярам быў суправіцелем у краіне. Іярам заняў пасад Іўдзеі ва ўзросце 32 гадоў і валадарыў 8 гадоў (2 Лет. 21:5). Адразу пасля ўзыходу на пасад новы цар загадаў забіць усіх сваіх братоў, а таксама некаторых князёў, каб замацаваць за сабой царства.

## Біяграфія 
Іярам узяў шлюб з дачкой Ахава Аталіяй і праз гэта заключыў унію з Ізраільскім царствам. Аднак унія з больш моцным паўночным царствам не прывяла да ўмацавання Іўдзеі: у часы панавання Іярама паўстаў Эдом, і хоць высланая іўдзейская армія разбіла паўстанцаў, аднак Эдом абвясціў незалежнасць. Таксама аддзялілася ад Іўдзеі Ліўна, таму што, згодна з 2 Лет. 21:10, Іярам «пакінуў Госпада Бога бацькоў сваіх».

Іярам стаў першым з іўдзейскіх цароў, які парушыў усталяваныя Майсеем законы богапакланення. Ва ўсіх гарадах Іўдзеі Іярам пачаў будаваць капішчы, уводзячы ў краіне такім чынам язычніцтва. Магчыма, што згаданы ў 2 Цар. 11:18 храм Ваала быў пабудаваны пры Іяраме па патрабаванні Аталіі.

Нягледзячы на засцярогу прарока Іллі, цар працягваў усталёўваць рэлігію паўночнага царства — язычніцтва, што выклікала гнеў Бога. Паводле 2 Лет. 21:16-17, «узбунтаваў Гасподзь супраць Іярама дух Філістымлянаў і Аравіцянаў», а таксама Эфіопію, у выніку чаго Іўдзея падверглася спусташальнаму набегу ворагаў. Тады загінулі ўсе сыны Іярама, акрамя Ахозіі. Існуе здагадка, што Іярам удзельнічаў у антыасірыйскай кааліцыі 12 заходніх цароў на чале з Вендыдадам (Бен-Хададам II), царом Арам-Даммесека ў 849—845 гг. да н.э.

У апошнія гады свайго жыцця Іярам па прыгаворы прарока Іллі захварэў невылечнай і вельмі пакутнай хваробай, ад якой у яго ўспушыўся жывот і стала гнісці цела, а ў канцы пачалі выпадаць унутраныя органы. Неўзабаве Іярам памёр. У цэлым нядоўгае кіраванне Іярама адзначана эканамічным і палітычным заняпадам Іўдзейскага царства.

Катэгорыя:Цары іўдзейскія
Луіза Мэй Олкат

**Луіза Мэй Олкат** (;  — ) — амерыканская пісьменніца. Вядома раманам «Маленькія жанчыны» (1868), аснаваным на ўспамінах пра ўласнае сталенне разам з трыма сёстрамі.

## Спасылкі 
* Дом-музей сям'і Олкатаў 
* Творы Луізы Мэй Олкат 


Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Пісьменніцы ЗША XIX стагоддзя
Катэгорыя:Постаці фемінізму
Гімн Шры-Ланкі

**Маці Шры-Ланка** (, ) — дзяржаўны гімн Шры-Ланкі.

Напісаны на сінгальскай мове паэтам, кампазітарам і мастаком Анандай Самаракунам у 1940, а 22 лістапада 1951 зацверджаны нацыянальным камітэтам у якасці нацыянальнага гімна. Яшчэ ў 1950 вядомым паэтам Пандзітарам Налатамбі быў выкананы пераклад тэксту гімна на тамільскую мову.

## Транслітарацыя сінгальскай версіі гімна 

Sri Lanka Matha, apa Sri Lanka,
Namo Namo Namo Namo Matha.
Sundara siri barini,
Surendi athi Sobamana Lanka
Dhanya dhanaya neka mal pala thuru piri, Jaya bhoomiya ramya.
Apa hata sapa siri setha sadana, jeevanaye Matha!
Piliganu mena apa bhakti pooja,
Namo Namo Matha.
Apa Sri Lanka,
Namo Namo Namo Namo Matha,
apa Sri Lanka, Namo Namo Namo Namo Matha.
Obave apa vidya, Obamaya apa sathya
Obave apa shakti, Apa hada thula bhakti
Oba apa aloke, Aapage anuprane
oba apa jeevana ve, Apa muktiya obave
Nava jeevana demine
Nnithina apa Pubudu karan matha
Gnana veerya vadavamina ragena yanu
mena jaya bhoomi kara
Eka mavekuge daru kala bavina
yamu yamu wee nopama
Prema vada sama bheda durara da Namo Namo Matha
Apa Sri Lanka,
Namo Namo Namo Namo Matha.
Apa Sri Lanka,
Namo Namo Namo Namo Matha!

## Спасылкі 
* Старонка гімна на сайце nationalanthems.info

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Шры-Ланкі
Шры-Ланка
Асноўны закон ФРГ

thumb|255px| 1949
**Асноўны закон ФРГ** () — канстытуцыя Германіі, у якой замацаваны асновы прававой і палітычнай сістэмы краіны. Асобае значэнне ў Галоўным законе краіны, якая перажыла вопыт нацыянал-сацыялізму, набылі асноўныя грамадзянскія правы.

Асноўны закон ФРГ набыў моц 24 мая 1949 года толькі на тэрыторыі заходніх акупацыйных зон, і першапачаткова прадугледжваўся яго часовы характар: чакалася, што савецкая зона акупацыі Германіі неўзабаве аб'яднаецца з іншымі, чым і тлумачыцца такая назва канстытуцыі. У Асноўны закон ФРГ у 1949 г. былі інкарпараваны артыкулы 136, 137, 138, 139 і 141 Веймарскай канстытуцыі, якія дзейнічаюць да цяперашняга часу. Іншыя нормы Веймарскай канстытуцыі, якія не супярэчыць Асноўнаму закону, дзейнічалі ў якасці звычайнага права ФРГ да 60-х гадоў.
У 1957 годзе ў склад ФРГ на правах зямлі ўвайшоў Саар, і Асноўны закон стаў дзейнічаць і там. Тэрыторыя Заходняга Берліна ўвайшла ў Федэратыўную Рэспубліку адначасова з усходнімі землямі. Аб'яднанне краіны адбылося толькі 3 кастрычніка 1990 года, і з гэтага года Асноўны закон ФРГ стаў канстытуцыяй усяго нямецкага народа..
Прэамбула Закона ўтрымлівала ўказанне на яго часовы характар да аб'яднання Германіі і прыняцця новай Канстытуцыі. Канстытуцыйная камісія, якая прыступіла да працы пасля далучэння ГДР да ФРГ у 1990 годзе, прыйшла да высновы, што неабходнасць прыняцця новай канстытуцыі адсутнічае, і становішча пра часавы характар Асноўнага закона было выдалена з прэамбулы.

## Спасылкі 
* Асноўны закон ФРГ
* Асноўны закон ФРГ

Катэгорыя:Права Германіі
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Германіі
Германія
Дуартэ I

**Дуа́ртэ I Красамоўны** або Эдуард I (; ,  — , ) — кароль Партугаліі ў 1433—1438 гадах. Сын Жуана I і Філіпы Ланкастарскай.

## Кіраванне 
Дуартэ I быў годным пераемнікам бацькі, аднак поспех яму не спадарожнічала. Ён быў чалавекам утвораным, добрым, выкананым добрымі намерамі. У 1436 годзе кароль падрыхтаваў экспедыцыю ў Афрыку, на чале якой стаялі яго браты інфанты Энрыке і Фернанда.

Партугальцы жадалі адняць у маўраў Танжэр, але паход скончыўся цяжкім паражэннем.

Асоба Дуартэ I звязана таксама з культурай. Ім напісаны трактаты «O Leal Conselheiro» (Сталы дарадца) і «Livro Da Ensinanca De Bem Cavalgar Toda Sela» (Мастацтва верхавой язды на любым сядле), некалькі паэм.

Памёр перад заканчэнне перагляду збору партугальскіх законаў у выніку чумы.

## Сям’я 
З 1428 года жанаты з Элеанорай (каля 1402—1445), дочкі караля Арагона Фердынанда I. Дзеці:
* **Жуаа** (1429—1433);
* **Філіпа** (1430—1439);
* **Афонсу V** (1432—1481), кароль Партугаліі;
* **Марыя** (1432);
* **Фернанду** (1433—1470), герцаг Візеу;
* **Элеанора** (1434—1467), жонка імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрыха III;
* **Дуартэ** (1435);
* **Катарына** (1436—1463);
* **Жуана** (1439—1475), жонка караля Кастыліі Энрыке IV.

## Спасылкі 
* Aniversário do nascimento de D. Duarte, rei de Portugal

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Каралі партугальскія
Катэгорыя:Авіская дынастыя
Катэгорыя:Гісторыя Партугаліі
Спіс кіраўнікоў Штырыі

140px|right
**Герцагства Штырыя** з'яўлялася адным з тэрытарыяльных княстваў Свяшчэннай Рымскай імперыі ў 970—1806 гг. Узнікшы ў якасці Карантанскай маркі ў складзе герцагства Карынтыі, Штырыя ў 1122 г. атрымала фактычную незалежнасць, а ў 1180 г. статус герцагства. У 1192 г. Штырыя была ўклучана ў склад уладанняў аўстрыйскіх манархаў і да 1918 г. з'яўлялася адной са спадчынных каронных зямель Габсбургаў.

## Карантанская марка 
## Штырыйская марка 
## Герцагства Штырыя 
У 1619 г. Штырыя была аб'яднана з астатнімі тэрыторыямі Габсбургаў. Пра далейшыя кіраўнікоў Штырыі гл. Спіс кіраўнікоў Аўстрыі.

## Гл. таксама 
* герцагства Штырыя
* Гісторыя Аўстрыі

*
Штырыі
Катэгорыя:Спісы:Аўстрыя
Карл II (эрцгерцаг Аўстрыі)

**Карл II** (; ,  — , ) — эрцгерцаг Аўстрыйскі, кіраўнік Унутранай Аўстрыі з 1564 года. Належаў да Штырыйскай лініі Габсбургаў (Штырыя была цэнтрам герцагства Унутраная Аўстрыя).

## Біяграфія 
Трэці сын імператара Фердынанда I і яго жонкі Ганны Багемскай і Венгерскай.

Герцаг першапачаткова міралюбіва адносіўся да пратэстантаў. У 1572 годзе Карл II узаконіў у краіне свабоду веравызнання і Грац стаў цэнтрам пратэстанцкага руху ўсёй Унутранай Аўстрыі. Аднак ужо ў 1573 годзе ён запрасіў у Штырыю езуітаў, якія ў 1586 годзе заснавалі Каталіцкі Грацкі ўніверсітэт. Сын і спадчыннік Карла II Фердынанд II працягнуў барацьбу з пратэстантамі і выгнаў са Штырыі пратэстанцкіх прапаведнікаў.

## Сям'я 
У 1571 годзе ён ажаніўся с сваёй пляменніцай Марыяй Ганнай Баварскай (1551—1608), дачкой герцага Баварскага Альбрэхта V і Ганны Аўстрыйскай. Дзеці:

* Фердынанд (1572),
* Ганна (1573—1598), жонка караля Польшчы Жыгімонта III,
* Марыя Крысціна (1574—1621), жонка Жыгімонт Баторы,
* Катарына (1576—1595),
* Елізавета (1577—1586),
* Фердынанд (1578—1637), імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынанд II,
* Карл (1579—1580),
* Грэгорыя (1581—1597),
* Элеанора (1582—1620),
* Максіміліян Эрнст (1583—1616),
* Маргарыта (1584—1611), жонка караля Іспаніі Філіпа III,
* Леапольд (1586—1632), эрцгерцаг Аўстрыйскі, жанаты з Клаўдзіяй Медычы,
* Канстанцый (1588—1631), другая жонка караля Польшчы Жыгімонта III,
* Марыя Магдалена (1589—1631), жонка Козіма II Медычы,
* Карл (1590—1624), вялікі магістр Тэўтонскага ордэна, біскуп.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Кіраўнікі Штырыі
Катэгорыя:Эрцгерцагі Аўстрыйскія
Фрыдрых III Габсбург

**Фрыдрых III** (; , Інсбрук — , Лінц) — кароль Германіі (рымскі кароль) c 2 лютага 1440 (пад імем **Фрыдрыха IV**), імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі з 19 сакавіка 1452 года, эрцгерцаг Аўстрыйскі з 23 лістапада 1457 года (пад імем **Фрыдрыха V**), герцаг Штырыі, Карынтыі і Крайны з 1424 года, кароль Венгрыі (намінальна) з 17 лютага 1458 па 17 ліпеня 1463 года (каранацыя 4 сакавіка 1459 года), прадстаўнік Леапальдзінскай лініі дынастыі Габсбургаў, апошні імператар, каранаваны ў Рыме, і аб’яднальнік аўстрыйскіх зямель.

## Шлюб і дзеці 
* (1452) Элеанора Алена Партугальская (1436—1476), дачка Дуартэ I, караля Партугаліі
** Крыстоф (1455—1456);
** Максіміліян I (1459—1519), імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі, эрцгерцаг Аўстрыі;
** Алена (1460—1461);
** Іаган (1466—1467);
** Кунігунда (1465—1520), замужам за Альбрэхтам IV, герцагам Баварыі

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Штырыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Карынтыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Крайны
Катэгорыя:Каралі германскія
Катэгорыя:Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Габсбургі
Герб Пуэрта-Рыка

**Герб Пуэрта-Рыка** быў падараваны краіне іспанскай манархіяй у 1511 г. і з’яўляецца найстарэйшым у Новым Свеце, бо Пуэрта-Рыка стала першай дзяржавай Амерыкі, якая атрымала герб. У 1976 г. урад краіны прыняў яго паўторна.

Зялёны фон шчыта сімвалізуе расліннасць вострава. Намаляваныя на шчыце ягня (Божы) і сцяг сімвалізуюць Іаана Хрысціцеля, а кніга з сямю пячаткамі, на якой сядзіць ягня, сімвалізуе кнігу Адкрыцці Іаана Багаслова. Апраўленне шчыта складаецца з некалькіх элементаў: замкі і львы ўяўляюць каралеўствы Кастыліі і Леона, а сцяг з гербамі — каралеўства Арагон і каралеўства Сіцылія. Іерусалімскі крыж увасабляе Іерусалімскае каралеўства, чые спадчынныя правы перайшлі да каралеўства Сіцылія, а затым да іспанскай кароны. Літара F і стрэлы (ісп. *flechas*) уяўляюць Фердынанда II Арагонскага, літара Y і ярмо (ісп. *yugo*) — каралеву Ізабелу I Кастыльскую. Дэвіз на латыні «Joannes Est Nomem Ejus» (цытата з Евангелля ад Лукі, 1:63, якая азначае «Іаан імя яму») нагадвае пра тое, што першапачаткова востраў зваўся Сан-Хуан-Баўтыста ў гонар Іаана Хрысціцеля.

## Пячатка 
Усе штаты ЗША выкарыстоўваюць пячатку ў якасці афіцыйнага сімвала. Пячатка Пуэрта-Рыка ў адрозненне ад першапачатковага герба пазбаўлена хрысціянскіх сімвалаў: у ягня ў цэнтры адсутнічае німб, а замест сцяга з крыжам ён трымае белы сцяг. Акрамя таго, на кнізе няма пячатак кнігі Адкрыцця.

## Гл. таксама 
* Сцяг Пуэрта-Рыка
* Друк Пуэрта-Рыка

Пуэрта-Рыка
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Пуэрта-Рыка
Герб Сен-Мартэна

**Неафіцыйны герб французскага заморскага ўладання Сен-Мартэн** існуе ў сучасным выглядзе з 2007 годзе. Ён адлюстроўвае карабель, які плыве па мору, пальмы і сонца, і мае дэвіз , *востраў Сен-Мартэн*. Да гэтага дэвіз абвяшчаў , *пасёлак Сен-Мартэн*.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Сен-Мартэна
Сен-Мартэн
Выдавецтва

**Выдавецтва** — прадпрыемства (дзяржаўнае, грамадскае, кааператыўнае або прыватнае) — медыя-кампанія, якая працуе ў вобласці літаратуры, мастацтва, музыкі або навукі, і прадукцыя якой можа капіравацца і распаўсюджвацца. Распаўсюджванне выдавецкай прадукцыі можа ажыццяўляцца праз каналы гандлю, Інтэрнэт, а таксама непасрэдна самім выдаўцом. Распаўсюджванне можа быць як платным, так і бясплатным, у залежнасці ад мэт існавання выдавецтва і ад яго бізнес-мадэлі.

## Спіс беларускіх выдавецтваў 
### БССР 
* «Беларусь»
* «Вышэйшая школа»
* «Мастацкая літаратура»
* «Народная асвета»
* «Полымя» (1950—2002; цяпер у складзе выдавецтва «Беларусь»)
* Выдавецтва БДУ
* «Юнацтва» (1981—2002; цяпер у складзе выдавецтва «Беларусь»)

### Заходняя Беларусь 
* Беларускае выдавецкае таварыства
* Віленскае беларускае выдавецтва Б. Клецкіна
* Выдавецтва Уладзіслава Знамяроўскага

### Рэспубліка Беларусь 
Дзяржаўныя
* Выдавецкі дом «Звязда»
* Літаратура і мастацтва (РВУ) (2002—2012)

Прыватныя
* Белфакс
* Інтэрдайджэст
* Сучасная літаратура
* Тэхналогія
* Харвест

### Замежжа 
* Беларускі інстытут навукі і мастацтва

## Гл. таксама 
* Інтэрнэт-выдавецтва
* Выдавецкая справа
Нерухомасць

**Нерухомасць** — від маёмасці, якая прызнана ў заканадаўчым парадку нерухомай.

Да нерухомасці паводле паходжання адносяцца зямельныя ўчасткі, участкі нетраў і ўсё, што трывала звязана з зямлёй, гэта значыць аб’екты, перамяшчэнне якіх без неадпаведнай шкоды іх прызначэнню немагчыма, у тым ліку будынкі, збудаванні, аб’екты незавершанага будаўніцтва.

У англа-саксонскай прававой сістэме нерухомасць падзяляецца на «real-estate» — нерухомасць як аб’екты матэрыяльнага свету (будынкі, збудаванні, зямельныя ўчасткі і г.д.) і «real-property» — маёмасныя правы на аб’екты нерухомасці.

Нерухомасць можа з’яўляцца прадметам лізінгу. Заклад нерухомасці, роўна як і атрыманне крэдыту пад заклад нерухомасці, прынята зваць іпатэкай.

**У Рэспубліцы Беларусь** сістэма дзяржаўных арганізацый у галіне дзяржаўнай рэгістрацыі складаецца з: спецыяльна ўпаўнаважанага органа дзяржаўнага кіравання Рэспублікі Беларусь у галіне дзяржаўнай рэгістрацыі, падпарадкаванага Ураду Рэспублікі Беларусь (Дзяржкаммаёмасць), рэспубліканскай арганізацыі па дзяржаўнай рэгістрацыі (ГУП «Нацыянальнае кадастравае агенцтва»), тэрытарыяльных арганізацый па дзяржаўнай рэгістрацыі. Рэгістратар рэспубліканскай арганізацыі па дзяржаўнай рэгістрацыі ажыццяўляе рэгістрацыйныя дзеянні ў адносінах да прадпрыемства як маёмаснага комплексу ў парадку, устаноўленым Урадам Рэспублікі Беларусь.
Нельсан (Новая Зеландыя)

**Нельсан** () — горад і самы маленькі па тэрыторыі рэгіён у Новай Зеландыі. Размешчаны на паўночным узбярэжжы Паўднёвага вострава. Насельніцтва горада-рэгіёна на 2008 год ацэньвалася ў 44 700 жыхароў. Плошча — 445 км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Дэні Халм, новазеландскі аўтагоншчык

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэгіёны Новай Зеландыі
Катэгорыя:Гарады Новай Зеландыі
Нацыянальная асамблея

* **Нацыянальная асамблея** — заканадаўчы орган у Азербайджане.
* **Нацыянальная асамблея** — заканадаўчы орган Кубы.
* **Нацыянальная асамблея** — заканадаўчы орган Лівана.
* **Нацыянальная асамблея** — заканадаўчы орган у Нікарагуа.
* **Нацыянальная асамблея** — грамадскае аб'яднанне ў Расіі.
* **Нацыянальная асамблея** — ніжняя палата парламента Францыі.
* **Нацыянальная асамблея** — заканадаўчы орган у Паўднёвай Карэі.
Вяршыня мясцовасці

[thumb|300px|right|Вулкан [Эльбрус, Каўказ, Расія]]
**Вяршыняй мясцовасці** ў тапаграфіі завуць пункт на паверхні, які мае найбольшую вышыню над узроўнем мора (сярод усіх пунктаў, непасрэдна прылеглых да яе). З матэматычнага пункта гледжання, вяршыня — лакальны максімум вышынь.

Паняцце «горная вяршыня» звычайна выкарыстоўваюць у дачыненні да асобных гор, якія прыкметна ўзвышаюцца над агульным узроўнем горнай краіны (Эльбрус на Каўказе і інш.).

Катэгорыя:Картаграфія
Катэгорыя:Геадэзія
Катэгорыя:Фізічная геаграфія
Катэгорыя:Тапаграфія
Катэгорыя:Горы
Неарганічнае рэчыва

**Неарганічнае рэчыва** або **неарганічнае злучэнне** — гэта хімічнае рэчыва, хімічнае злучэнне, якое не з'яўляецца арганічным, гэта значыць яно не ўтрымлівае вугляроду (акрамя карбідаў, цыянідаў, карбанатаў, аксідаў вугляроду і некаторых іншых злучэнняў, якія традыцыйна адносяць да неарганічных). Неарганічныя злучэнні не маюць характэрнага для арганічных вугляроднага шкілета.

## Класіфікацыя 
Усе неарганічныя злучэнні падзяляюцца на дзве вялікія групы:
:* Простыя рэчывы — складаюцца з атамаў аднаго элемента;
:* Складаныя рэчывы — складаюцца з атамаў двух ці больш элементаў.

*Простыя рэчывы* па хімічных уласцівасцях падзяляюцца на:
:* металы (Li, Na, K, Mg, Ca і інш.);
:* неметалы (F2, Cl2, O2, S, P і інш.);
:* амфатэрныя простыя рэчывы (Zn, Al, Fe, Mn і інш.);
:* высакародныя газы (He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn).

*Складаныя рэчывы* па хімічных уласцівасцях падзяляюцца на:
:* аксіды:
::* асноўныя аксіды (CaO, Na2O і інш.);
::* кіслотныя аксіды (CO2, SO3 і інш.);
::* амфатэрныя аксіды (ZnO, Al2O3 і інш.);
::* падвойныя аксіды (Fe3O4 і інш.);
::* несолеўтваральныя аксіды (CO, NO і інш.);
:* гідраксіды;
::* асновы (NaOH, Ca(OH)2 і інш.);
::* кіслоты (H2SO4, HNO3 і інш.);
::* амфатэрныя гідраксіды (Zn(OH)2, Al(OH)3 і інш.);
:* солі:
::* сярэднія солі (Na2SO4, Ca3(PO4)2 і інш.);
::* кіслыя солі (NaHSO3, CaHPO4 і інш.);
::* асноўныя солі (Cu2CO3(OH)2 і інш.);
::* падвойныя і/ці комплексныя солі (CaMg(CO3)2, [K3Fe(CN)6], [KFeIIIFeII(CN)6] і інш.);
:* бінарныя злучэнні:
::* бескіслародныя кіслоты (HCl, H2S і інш.);
::* бескіслародныя солі (NaCl, CaF2 і інш.);
::* іншыя бінарныя злучэнні (AlH3, CaC2, CS2 і інш.).

### Неарганічныя рэчывы, якія змяшчаюць вуглярод 
Гэтыя рэчывы традыцыйна адносяцца да вобласці неарганічнай хіміі:
* Карбанаты
* Карбіды
* Цыяніды
* Аксіды вугляроду
* Цыянаты (тыяцыянаты, селенацыянаты)
* Карбанілы металаў

## Гл. таксама 
* Простае рэчыва
* Складанае рэчыва
* Солі
* Спіс неарганічных злучэнняў па элементах
* Спіс неіснуючых неарганічных злучэнняў
* Кіслоты
* Хімічная аснова
* Хімічная формула

## Спасылкі 
*
Гідраксіды

**Гідраксіды** (*гідравокісы*) — злучэнні аксідаў хімічных элементаў з вадой. Вядомыя гідраксіды амаль усіх хімічных элементаў; некаторыя з іх сустракаюцца ў прыродзе ў выглядзе мінералаў. Гідраксіды шчолачных металаў завуцца шчолачамі.

Гідраксіды шчолачных металаў, напрыклад гідраксід натрыю і калію, добра раствараюцца ў вадзе. Гідраксіды шчолачназямельных металаў, напрыклад гідраксід кальцыю (гашаная вапна) Ca(OH)2 ужо відавочна менш раствараюцца, а большасць іншых гідраксідаў металаў практычна не раствараецца ў вадзе.

## Класіфікацыя 
У залежнасці ад таго, ці з’яўляецца адпаведны гідраксід асноўным, кіслотным або амфатэрным, адпаведна адрозніваюць:
* *асноўныя гідраксіды* (*асновы*) — гідраксіды, якія праяўляюць асноўныя ўласцівасці (напрыклад, гідраксід кальцыю Ca(OH)2, гідраксід калію KOH, гідраксід натрыю NaOH і інш.);
* *кіслотныя гідраксіды* (*кіслародазмяшчальныя кіслоты*) — гідраксіды, якія праяўляюць кіслотныя ўласцівасці (напрыклад, азотная кіслата HNO3, серная кіслата H2SO4, сярністая кіслата H2SO3 і інш.)
* *амфатэрныя гідраксіды*, якія праяўляюць у залежнасці ад умоў або асноўныя, або кіслотныя ўласцівасці (напрыклад, гідраксід алюмінію Al(OH)3, гідраксід цынку Zn(OH)2).

Тэрмін «гідраксіды» часта ўжываюць толькі ў стаўленні да асноўных і амфатэрным гідраксідаў.

Адрозніваюць мета- і орта-гідраксіды.
 


Катэгорыя:Асновы
Гідрыды

**Гідрыды** — злучэнні вадароду з металамі і неметаламі, якія маюць меншую электраадмоўнасць, чым вадарод. Часам да гідрыдаў прылічаюць злучэнні ўсіх элементаў з вадародам.

## Класіфікацыя 
У залежнасці ад характару сувязі вадароду адрозніваюць тры тыпу гідрыдаў:
* іонныя гідрыды (солеўтваральныя гідрыды);
* металічныя гідрыды;
* кавалентныя гідрыды.

## Прыклады 
* Гідрыд натрыю NaH
* Гідрыд кальцыю CaH2
* Сілан SiH4
* Герман GeH4

*
Катэгорыя:Бінарныя злучэнні
Губа

**Губа** — шматзначны тэрмін

* Губы — скурна-цягліцавыя зморшчыны, вакол рота

## Грыбы 
* народная назва роду 
* народная назва роду 

## Іншае 
* Губа — марскі заліў або бухта, якая далёка ўдаецца ў сушу.
Эфір (хімія)

**Эфі́ры** ( — горнае паветра) — назва некалькіх хімічных злучэнняў і іх відаў. Гэта шматзначнасць склалася падчас развіцця хімічнай наменклатуры (першапачаткова існаваў адзін агульны клас рэчываў).
* **Просты эфір** — арганічнае злучэнне, у малекулах якіх два вуглевадародных радыкала звязаны атамам кіслароду.
* **Складаны эфір** — арганічнае злучэнне, вытворныя карбонавых ці мінеральных кіслот, у якіх гідраксільная група -OH кіслотнай функцыі заменена на спіртавы астатак.
* **Эфір** (**звычайны эфір**; трывіяльная назва) — дыэтылавы эфір (адзін з простых эфіраў).
* **Эфірныя алеі** — сумесь вадкіх пахкіх лятучых рэчываў, выдзеленых з раслінных матэрыялаў (дыстыляцыяй, экстракцыяй, прасаваннем).
Дафна дзю Мар’е

**Дама Дафна дзю Мар’е** (, лэдзі Дафна Браўнінг, 13 мая 1907, Лондан — , Корнуал) — англійская пісьменніца і біёграф, якая пісала ў жанры псіхалагічнага трылера. 

## Творчасць 
Напісаная дзю Мар’е ў 1920-я гады «Лялька» — гісторыя пра мужчыну, закаханага ў дзяўчыну на імя Рэбэка, якая не адказвае яму ўзаемнасцю. Прычынай халоднага стаўлення Рэбэкі да героя выяўляецца механічная лялька мужчынскага полу, якая жыве з дзяўчынай.

Творчасць пісьменніцы вядомая ў першую чаргу такімі творамі, як раман «Рэбека» і апавяданне «Птушкі», экранізаваныя Альфрэдам Хічкакам. Дафна дзю Мар’е з’яўлялася членам Каралеўскага літаратурнага таварыства з 1952 года, у 1977 годзе была ўзнагароджана «Амерыканскай прэміяй за майстэрства ў дэтэктыўнай літаратуры». Узнагароджана ордэнам Брытанскай імперыі. У 1938 годзе атрымала Нацыянальную кніжную прэмію ЗША.

Дафна дзю Мар’е з’яўляецца адной з найбольш вядомых брытанскіх пісьменніц XX стагоддзя. Большасць твораў пісьменніцы ляглі ў аснову кінафільмаў, а раман «Рэбека» быў экранізаваны 11 разоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменніцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Аўтары любоўных раманаў
Катэгорыя:Дамы-Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Канстанта

**Канста́нта** ( — сталы, нязменны) — некаторая велічыня, якая не змяняе сваё значэнне ў рамках разгляданага працэсу.

У матэматыцы тое, што велічыня C з'яўляецца сталай, звычайна пазначаюць так: C = \operatorname {const}.

## Глядзіце таксама 
* Матэматычная канстанта
* Фундаментальныя фізічныя пастаянныя
* Канстанта ў праграмаванні
* Канстанта ў культуры

*
Велічыня

**Велічыня́** можа азначаць:
* Матэматычная велічыня — адно з асноўных матэматычных паняццяў, сэнс якога з развіццём матэматыкі падвяргаўся шэрагу абагульненняў.
* Фізічная велічыня — фізічная ўласцівасць матэрыяльнага аб'екта, фізічнай з'явы, працэсу, якая можа быць ахарактарызавана колькасна.
* Зорная велічыня
Гідраксільная група

[thumb|Гідраксільная група ў спіртах (R — [вуглевадародны радыкал)]]

**Гідраксільная група** (*гідраксіл*) — функцыянальная група OH арганічных і неарганічных злучэнняў, у якой атамы вадароду і кіслароду звязаны кавалентнай сувяззю. У арганічнай хіміі носіць таксама назву «*спіртавой групы*». 

Атам кіслароду абумаўляе палярызацыю малекулы спіртоў. Адносная рухомасць атама вадароду прыводзіць да таго, што ніжэйшыя спірты ўступаюць у рэакцыі замяшчэння са шчолачнымі металамі. У неарганічнай хіміі ўваходзяць у склад асноў, у тым ліку, шчолачаў.

## Гл. таксама 
* Спірты

Катэгорыя:Функцыянальныя групы
Катэгорыя:Радыебіялогія
Катэгорыя:Аніёны
Статут

**Стату́т** — збор правіл, якія рэгулююць арганізацыю і парадак дзейнасці ў пэўнай сферы адносін або пэўнага ўрадавага органа, прадпрыемства, установы. Агульныя статуты зацвярджаюць, звычайна, вышэйшыя органы дзяржаўнай улады, статуты арганізацый (добраахвотныя таварыствы, творчыя саюзы і іншыя) — устаноўчыя органы гэтых арганізацый. Статуты большасці міжнародных арганізацый — асноўныя акты, якія вызначаюць задачы, прынцыпы стварэння і дзейнасці гэтых арганізацый.

Статутам таксама называюць палажэнне пра што-небудзь (напрыклад, статут ордэна, у якім даецца яго апісанне, парадак узнагароджання і нашэння).

## Літаратура 
* 
* 
* Большой юридический словарь / А. Я. Сухарев, В. Е. Крутских, А. Я. Сухарева. — М.: Инфра-М, 2003.

Катэгорыя:Адміністрацыйнае права
Катэгорыя:Грамадзянскае права
Катэгорыя:Гаспадарчае права
Катэгорыя:Ваеннае права
Грамадская арганізацыя

**Грамадская арганізацыя** — няўрадавае добраахвотнае аб'яднанне грамадзян на аснове сумесных інтарэсаў і мэтаў. Часам выкарыстоўваецца азначэнне «трэці сектар» у дапаўненне да публічнага і прыватнага сектараў.

Членамі грамадскай арганізацыі ў адпаведнасці з яе статутам могуць быць фізічныя і юрыдычныя асобы — ''грамадскія аб'яднанні''. Членства ў грамадскай арганізацыі з'яўляецца абавязковым, што адрознівае яе ад *грамадскага руху*, дзе членства не патрабуецца.

Вышэйшым кіруючым органам грамадскай арганізацыі з'яўляецца з'езд (канферэнцыя) ці агульны збор. Пастаянна дзеючым кіруючым органам грамадскай арганізацыі з'яўляецца выбарны калегіяльны орган, падсправаздачны з'езду (канферэнцыі) ці агульнаму збору.

У выпадку дзяржаўнай рэгістрацыі грамадскай арганізацыі яе пастаянна дзеючы кіруючы орган ажыццяўляе права юрыдычнай асобы ад імені грамадскай арганізацыі і выконвае яе абавязкі ў адпаведнасці са статутам.

## Гл. таксама 
* Некамерцыйная арганізацыя


Катэгорыя:Тыпы арганізацый
Катэгорыя:Недзяржаўныя арганізацыі
Меніск (фізіка)

thumb|Меніск. **А** — увагнуты, **В** — выпуклы
**Мені́ск** (ад  — паўмесяц) — скрыўленне паверхні вадкасці ў тонкай трубцы або паміж блізка размешчанымі цвёрдымі паверхнямі.

У выпадку, калі вадкасць змочвае паверхню, утвараецца ўвагнуты меніск (напрыклад, спалучэнне вада — шкло). Калі вадкасць не змочвае паверхню, утвараецца выпуклы меніск (напрыклад, ртуць — шкло).

## Гл. таксама 
* Капілярны эфект

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* [Мениск (физич.)](http://slovari.yandex.ru/Мениск/БСЭ/Мениск%20(физич.)/) // Вялікая савецкая энцыклапедыя

Катэгорыя:Механіка суцэльных асяроддзяў
Меніск

**Меніск:** (ад  — паўмесяц):

*  Меніск — скрыўленне паверхні вадкасці ў тонкай трубцы або паміж блізка размешчанымі цвёрдымі. паверхнямі.
* Меніск — серпападобныя храсткі каленнага сустава.
* Меніск — лінза, паверхні якой маюць аднолькавы напрамак крывізны.
Эфір

**Эфі́р** ( — верхні пласт паветра) — шматзначны тэрмін.

## Міфалогія і філасофія 
* Эфір, міфалогія
* Эфір, стыхія

## Фізіка 
* Эфір, фізіка

## Хімія 
Эфір, хімія — клас арганічных злучэнняў.
* Просты эфір 
* Складаны эфір
* Эфір (звычайны эфір) — трывіяльная назва ў медыцыне і тэхніцы — дыэтылавы эфір (адзін з простых эфіраў).
* Эфірныя алеі

## Сродкі масавай інфармацыі 
* Эфір, газета 
* Эфір, тэлерадыёкампанія
* Прамы эфір — трансляцыя тэлевізійнага ці радыё сігналу «ўжывую» (у рэальным часе).

## Гл. таксама 
* Тэлефонны эфір
Парфумерыя

[thumb|[Стэлаж з парфумерыяй.]]
**Парфуме́рыя** (, ад  — «скрозь пах») — сукупнасць вырабаў, якія ўжываюцца для араматызацыі чаго-небудзь. Звычайна парфумерныя вырабы ўяўляюць сабой вадкія растворы лятучых пахучых рэчываў. Растваральнікамі могуць быць спірт, сумесь спірту і вады, дыпрапіленгліколь і іншыя вадкасці. Араматычныя рэчывы могуць быць як натуральнага паходжання (эфірныя алеі), так і штучнага (сінтэтычныя араматызатары, напрыклад, ванілаль).

Найбольш папулярныя віды парфумерных вырабаў:
* Духі.
* Туалетная вада.
* Парфумаваная вада (туалетныя духі).
* Адэкалон.
* Дэзадарант.
* Асвяжальнік паветра.

Парфумерныя кампазіцыі ўваходзяць у склад і мноства іншых гігіенічных сродкаў, такіх як мыла, шампунь, гель для душа і г.д. 

## Гл. таксама 
* Эфірныя алеі

## Спасылкі 
*
Якаў III (значэнні)

**Якаў III** можа адносіцца да:

* Якаў III (1452—1488) — кароль Шатландыі (1460—1488).
* Якаў III (1688—1766) — прэтэндэнт на прастол Англіі і Шатландыі.
* Якаў III (1473—1474) — апошні кароль Кіпра, якім ён лічыўся адзіны год свайго жыцця.
Карл II

* Карл II Лысы — кароль Заходне-Франкскага каралеўства (840—877), Швабіі (831—833), Аквітаніі (839—843 і 848—854), Італіі (876—877), імператар Захаду (875—877)
* Карл II, кароль Неапаля — кароль неапалітанскі (1285—1309)
* Карл II Злы — кароль Навары (1349—1387)
* Карл II Дураца — кароль Венгрыі (1385—1386), ён жа кароль Неапаля пад імем Карл III
* Карл II, эрцгерцаг Аўстрыі (1540—1590) — эрцгерцаг Аўстрыйскі, кіраўнік Унутранай Аўстрыі з 1564 года
* Карл II, кароль Англіі — кароль Англіі і Шатландыі (1660—1685)
* Карл II, кароль Іспаніі — кароль Іспаніі (1669—1700)
* Карл II, вялікі герцаг Мекленбург-Стрэліца — герцаг Мекленбург-Стрэліца(1741—1816)
* Карл (Караль) II — кароль Румыніі (1930—1940)
Халаднік

**Халаднік** — традыцыйная страва беларускай, а таксама латышскай і літоўскай кухні.

## Інгрыдыенты і гатаванне 
Вараны астуджаны бурак пачысціць, нацерці на буйной тарцы, свежыя агуркі нарэзаць невялікімі кубікамі.  Зялёную цыбулю дробна нарэзаць і расцерці лыжкай, дадаць трохі солі, каб яна стала мяккай і сакавітай. Заліць гародніну халоднай гатаванай вадой, дадаць крыху воцату паводле смаку. У кожную порцыю халадніка пакласці палову варанага курынага яйка. Пры падачы на стол пакласці ў халаднік нарэзаны кроп. Есці са смятанай. Гарнірам служыць адвараная бульба.

## Разнавіднасці 
* Халаднік па-мінску (з шчаўем і кефірам, без бульбы)
* Халаднік па-прыпяцку

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.16, Мн.,2003

Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Літоўская кухня
Катэгорыя:Латышская кухня
Катэгорыя:Украінская кухня
Катэгорыя:Стравы з буракоў
Катэгорыя:Халодныя супы
Катэгорыя:Супы з агародніны
Катэгорыя:Кісламалочныя супы
Катэгорыя:Боршч
Ave Maria (часопіс)

**«Ave Maria»** () — штомесячны рэлігійны часопіс, заснаваны ў 1994 Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіяй. Друкуе матэрыялы, прысвечаныя жыццю Каталіцкага касцёла на Беларусі, навіны з усіх дыяцэзій і замежжа, артыкулы пра галоўныя каталіцкія святы, разважанні па пытаннях веры, інтэрв’ю са святарамі, аповеды пра цікавых людзей. Адрас рэдакцыі: пл. Свабоды 9, 220030 г. Мінск. Рэдактар — Хрысціна Лялько. Рэдакцыяй газеты рыхтуецца таксама часопіс для дзяцей «Ave Maria. Маленькі рыцар Беззаганнай».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Інфармацыя на Catholic.by 

Катэгорыя:Каталіцкія СМІ Беларусі
Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Рэлігійныя часопісы
Бен Адзір

**Бен Адзір** (сапр. імя і прозвішча *Аўраам Разін*; , Круча, Магілёўская губерня Расійская імперыя, цяпер , Магілёўская вобласць, Беларусь — , ) — пісьменнік і грамадскі дзеяч, адзін з актывістаў руху СЯПП.

Адзін з ініцыятараў стварэння і рэдактараў Яўрэйскай (ідыш) энцыклапедыі (выдавалася з 1936 г.). Напачатку ХХ стагоддзя адзін з лідараў партыі сеймістаў-тэрытарыялістаў, пазней «Фрайланд-лігі».

Бен Адзір — заснавальнік штоквартальнага часопіса «На парозе» (), які выходзіць у ЗША дагэтуль.

## Бібліяграфія 
* «У віры жыцця і думак», Берлін, 1925

Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш
Катэгорыя:Журналісты ЗША
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Кіеўскае ваяводства

**Кіеўскае ваяводства** (; , ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага (з 1569 года ў складзе Каралеўства Польскага). Сталіца — горад Кіеў.

## Сімволіка 
Герб ваяводства ў складзе Каралеўства Польскага меў наступны выгляд: «*у чырвоным полі белы Анёл, які трымае ў правай руцэ аголены меч, апушчаны канцом дадолу, у левай — ножны, край якіх дакранаецца да мяча*».

У ВКЛ ваяводская харугва была зялёнага колеру і мела два рогі, на адным з якіх была выява Пагоні, на іншай — анёл і чорны мядзведзь.

## Гісторыя 
Утварылася ў 1471 на аснове колішняй Кіеўскай зямлі. Падзялялася на Асцёрскі, Жытомірскі, Кіеўскі, Любецкі, Мазырскі, Оўруцкі, Пуціўльскі, Чаркаскі і Чарнобыльскі паветы.

У 1507 і 1529 атрымала ад вялікага князя Жыгімонта Старога прывілеі, якія гарантавалі ваяводству пэўныя аўтаномныя правы.

Падчас складання Люблінскай уніі (1569) кіеўскія паслы выступілі за далучэнне да Каралеўства Польскага, што зацвердзіў каралеўскі прывілей ад 6 чэрвеня 1569 г. Тым часам шляхта Мазырскага павета адмовілася ад пераходу пад польскую юрысдыкцыю. Павет далучыўся да Менскага ваяводства.

У 1649 годзе, паводле Збораўскай дамовы паміж Багданам Хмяльніцкім і каралём Янам Казімірам, частка ваяводства разам з Кіеўскім паветам вылучылася ў гетманскае кіраванне (скасаванае ў 1660 г.). Згодна з Андрусаўскім перамір’ем (1667 г.) у складзе ваяводства засталіся толькі правабярэжныя паветы, сам Кіеў, нягледзячы на ўмовы пагаднення (Рэч Паспалітая згадзілася перадаць Маскоўскай дзяржаве горад і яго ваколіцы ў радыусе 1 мілі толькі да 15 красавіка 1669 г.), маскоўскія захопнікі так і не вярнулі. У выніку сталіцу ваяводства перанеслі ў Жытомір.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) тэрыторыя ваяводства апынулася ў складзе Кіеўскага і Валынскага намесніцтваў Расійскай імперыі.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
У другой палове XVI — першай палове XVII стст. падзялялася на Жытомірскі, Кіеўскі і Оўруцкі паветы, якія аб’ядноўвалі Белацаркоўскае, Багуслаўскае, Канеўскае, Корсунскае, Раманаўскае, Чаркаскае і Чыгірынскае староствы.

## Ураднікі 
У Сенаце Рэчы Паспалітай Кіеўскае ваяводства мела двух свецкіх прадстаўнікоў — ваяводу і кашталяна, а таксама духоўнага — біскупа.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Пасол соймавы

**Пасол соймавы** — прадстаўнік шляхты ад павета на сойме Вялікага Княства Літоўскага, пазней Рэчы Паспалітай. Ад кожнага павета абіраліся два паслы, аднак не забаранялася і іншай шляхце ездзіць на сойм. Заканадаўча паслоў акрэслілі ў Другім Статуце Вялікага Княства Літоўскага (1566).

Пры ўтварэнні Рэчы Паспалітай паслы ўвайшлі ў ніжнюю палату сойма — Пасольскую Ізбу.

У 1690 г. заканадаўча аформілі, што кожны пасол на сойме, а на сойміках кожны шляхціч можа вольна абмяркоўваць любыя пытанні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэч Паспалітая
Малярны аб’ём

'''Малярны аб'ём''' — аб'ём аднаго моля рэчыва, велічыня, якая атрымліваецца ад падзелу малярнай масы на шчыльнасць. Характарызуе шчыльнасць пакавання малекул.

Значэнне  завецца лікам Авагадра ў гонар італьянскага хіміка Амедэа Авагадра. Гэта ўніверсальная пастаянная для самых дробных часціц любога рэчыва.

Менавіта такую колькасць малекул утрымлівае  кіслароду О2, такую ж колькасць атамаў у  жалеза (Fe), малекул у  вады H2O.

Паводле закона Авагадра, 1 моль ідэальнага газу пры звычайных умовах мае адзін і той жа аб'ём . Пры звычайных умовах большасць газаў блізкія да ідэальных, таму ўся даведкавая інфармацыя пра малярны аб'ём хімічных элементаў адносіцца да іх кандэнсаваных фаз, калі не абумоўлена іншае.

## Значэнні малярнага аб'ёму хімічных элементаў 

Катэгорыя:Асноўныя палажэнні і азначэнні ў хіміі
Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Катэгорыя:Фізічныя канстанты
Макс Шчур

**Макс Шчур** (нар. , Брэст) — беларускі паэт, перакладчык, эсэіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1977 годзе ў Брэсце. У 1994—1998 гадах вучыўся ў МДЛУ. З 1998 года жыве ў Чэхіі паблізу Прагі.

## Творчасць 
Цікавіцца тэорыяй інтэрпрэтацыі, філасофіяй мастацтва, адносінамі паміж культурай і палітыкай.

Аўтар п'есы «Смерць тырана» (Мн., 1997), зборнікаў вершаў «Амфітэатр» (Прага-Гданьск, 1999), «Ранні збор» (Стакгольм, 2006), кнігі прозы «Завяршыць гештальт» (Цярнопаль, 2015), шэрагу літаратуразнаўчых эсэ. Вершы М. Шчура друкаваліся ў чэшскіх, шведскіх і польскіх перакладах.

Напісаў раман пра сваю мінскую маладосць ужо ў эміграцыі (1999—2004). У 2022 годзе раман «Там, дзе нас няма» быў адрэдагаваны і апублікаваны.

Заснавальнік інтэрнэт-часопіса niamiesta.se, дзе публікуе найперш уласныя тэксты і пераклады замежных аўтараў на беларускую.

Перакладае з чэшскай — Ф. Гелнер, Л. Кліма, Б. Рэйнек, іспанскай — Ф. дэ Кеведа, Х. Л. Борхес, Ф. Гарсія-Лорка, англійскай — Л. Кэрал (абедзве часткі «Алісіяны»), Э. Лір («Кніга бязглузду»). Паслядоўны перакладчык англійскай літаратуры абсурду.

## Прызнанне 
* Лаўрэат Прэміі імя Я. Юхнаўца (2004) за раман «Там дзе нас няма» (неапублікаваны)
* Лаўрэат Premio Iberoamericano (2003)
* Лаўрэат Прэміі імя Гедройца (2016) за «Завяршыць гештальт»

## Літаратура 
* *Мартысевіч М.* Мармазяўр супраць Жабавока: Льюіс Кэрал па-беларуску // Новы Час online [Электронны рэсурс], 04.12.2009 — Дата доступу 16.10.2015

## Спасылкі 
* Макс Шчур. Росквіт і заняпад беларускага літаратурнага авангарду // Анталогія сучаснага беларускага мыслення. — Санкт-Пецярбург: Невский простор, 2003. — 496 с.
* Макс Шчур. Зборнік вершаў.  — Стакгольм: Аркона, 2006. — 302 с.

Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з іспанскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з чэшскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Лаўрэнцій Крышкоўскі

**Лаўрэнцій Крышкоўскі** (? — ) — дзеяч рэфармацыйнага руху Вялікага Княства Літоўскага, гуманіст, пісьменнік і  2-й паловы XVI стагоддзя.

## Біяграфія 
У 1550-я гады прыхільнік вучэння «Чэшскіх братоў» у Вялікай Польшчы. У друкарні ў горадзе Шаматулы (Польшча) выдаў кнігу «Размова чатырох братоў закону хрысціянскага» (1558). З 1561 года — кальвінісцкі прапаведнік у Нясвіжы. У 1562 годзе ў нясвіжскай друкарні разам з Сымонам Будным і Мацеем Кавячынскім выдаў на рускай мове «Катэхізіс», «Пра апраўданне грэшнага чалавека перад Богам». Пры дапамозе Буднага пераклаў і выдаў на польскай мове «Размову» святога Юстына філосафа (Нясвіж, 1564). Каля 1563 году перайшоў на пазіцыі антытрынітарызму, пазней падтрымліваў рэлігійныя і сацыяльныя ідэі анабаптызму.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Багасловы Польшчы
Катэгорыя:Постаці беларускага пратэстанцтва
Катэгорыя:Постаці Нясвіжа
Катэгорыя:Перакладчыкі Вялікага Княства Літоўскага
Першы пачатак тэрмадынамікі

**Першы пачатак тэрмадынамікі**, або **першы закон тэрмадынамікі** — адмысловы выпадак закона захавання энергіі, які ўсталёўвае эквівалентнасць цеплыні і работы.

Сёння колькасная ўзаемасувязь між цеплынёй і работай зразумелая і ледзь не відавочная. Здаецца цалкам натуральным, што абедзве велічыні маюць адную і тую ж адзінку вымярэння (у Міжнароднай сістэме адзінак вымярэння СІ — джоўль). Але так было не заўжды. Эквівалентнасць колькасці цеплыні і работы абгрунтавалі ў сваіх даследаваннях Юліус Маер (1814—1895), Джозеф Блэк (1728—1799), Джэймс Джоўль (1818—1899), Герман Гельмгольц (1821—1894).

Пачынаючы з 1850 г. па прапанове Р. Клаўзіўса (1822—1888) прынцып эквівалентнасці колькасці цеплыні і работы стаў называцца «першым пачаткам механічнай тэорыі цеплыні (тэрмадынамікі)».

## Фармулёўкі 
Існуе некалькі фармулёвак першага пачатку тэрмадынамікі:

1) Колькасць цеплыні (Q [Дж]), перададзеная сістэме, выдаткоўваецца на павелічэнне ейнай унутранай энергіі (U [Дж]) і на работу (A [Дж]), здзяйсняемую сістэмай супраць вонкавых сіл.

: \Delta Q = \Delta U + A

З улікам таго, што работа знешніх сіл супрацьлеглая рабоце сістэмы, першы пачатак можна сфармуляваць у выглядзе:

2) Колькасць унутранай энергіі сістэмы раўняецца суме перададзенай колькасці цеплыні і работы, здзяйсняемай над сістэмай вонкавымі сіламі (A' [Дж]).

: \Delta Q = \Delta U - A'

Калі змяненне цеплавой энергіі адмоўнае (\Delta Q ), значыць, ад сістэмы адводзіцца цеплыня.

Першы пачатак тэрмадынамікі робіць немагчымым здзяйсненне старажытнай мары чалавецтва — вечнага рухавіка, які працаваў бы вечна, выконваючы бясконцую работу. Вечным рухавіком першага роду называюць рухавік, які мае вышэйшы за 100 адсоткаў каэфіціент карыснага дзеяння.

Сапраўды, для выканання работы ў сістэмы ёсць толькі дзве крыніцы — падведзеная звонку энергія і вычарпальныя запасы ўнутранай энергіі.
Такім чынам, падыходзім да трэцяй фармулёўкі першага пачатку тэрмадынамікі:

3) Вечны рухавік першага роду немагчымы.

## Асобныя выпадкі 
Калі разглядаць першы пачатак тэрмадынамікі ў дачыненні да газаў, атрымаем наступныя асобныя выпадкі:

1) Ізабарны працэс, пры сталым ціску:

\Delta Q = \Delta U + A = \Delta U + p\Delta V

2) Ізахорны працэс, сталы аб'ём (A=0):

\Delta Q = \Delta U

3) Ізатэрмічны працэс, сталая тэмпература (\Delta U=0):

\Delta Q = A

4) Адыябатны працэс, без цеплаабмену (\Delta Q=0):

A = -\Delta U 

Тут p — ціск [Па], V — аб'ём сістэмы [м³].

## Гл. таксама 
* Вечны рухавік

## Літаратура 
* *Хрусталев Б. М., Несенчук А. П., Романюк В. Н.* Техническая термодинамика: в 2-х частях. Ч. 1. — Минск: Технопринт, 2004. — С. 72. — 487 с. — ISBN 985-464-547-9.
* *Жилко В. В., Лавриненко А. В., Маркович Л. Г.* Физика. — Минск: Народная асвета, 2002. — 382 с.
* 

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Законы захавання
Юрый Ігаравіч Гумянюк

**Юрый Ігаравіч Гумянюк** (,  — , ) — беларускі паэт, празаік, журналіст, эсэіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Гродне. Скончыў у 1994 годзе Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы, аддзяленне паланістыкі, вучыўся ў аспірантуры пры ім. На гродзенскім абласным радыё рыхтаваў літаратурна-мастацкі радыёчасопіс «Кантэкст» (1991–1994). Працаваў журналістам у газетах «Пагоня» (1992, 1995–2001) і «День» (2004), Працаваў загадчыкам літаратурнай часткі Гродзенскага тэатра лялек (1994–2000). З 2002 года — публіцыст беластоцкага месячніка «Czasopis». Працаваў для Беларускай службы Польскага радыё для Замежжа і для польскага беларускамоўнага Радыё Рацыя. Жыў у Гродне. 

Загінуў  года пры нявысветленых абставінах, выпаў з 9 паверха гродзенскага інтэрната па вуліцы Сухамбаева, размешчанага побач з яго домам. Пахаваны на могілках Сакрэт у Гродне.

## Творчасць 
Аўтар кніг паэзіі: «Водар цела» (Полацк, 1992), «Твар Тутанхамона» (Полацк, 1994), «Рытуал» (Полацк, 1999), «Вуліца тыгровых архідэй. Вершы 1987-2002» (Беласток, 2003).

Аўтар няскончанага рамана «Апосталы нірваны» (кн. першая 1995( надрукавана ў «Калосьсе», № 2 – 3, 1995); п'ес для дзяцей «Баль у барона Мюнхаўзена» (1993), «Таямніца залатога пярсьцёнку» (1998), «Каляднае падарожжа» (1999), пастаўленых у Гродзенскім тэатры лялек;  дакументальнай сагі «Прывід даўніх Крэсаў» (2004–2005); шэрагу крытычных артыкулаў пра літаратуру, выяўленчае мастацтва і тэатр. Сурэдактар літаратурна-мастацкага альманаха «Калоссе».

Беларускія рок-гурты «Грунвальд», «Айша» (Jungle X-mas), а таксама асобныя выканаўцы стварылі на тэксты Юрыя Гуменюка каля двух дзясяткаў песень.

У творчасці Гумянюка можна знайсці вершы гомаэратычнага характару, між іншым *Ружавокі дракон* апублікаваны ў зборніку *Кола*, выдадзеным у Гродна ў 1993 гадзе.

## Прызнанне 
* Член Таварыства вольных літаратараў,
* Член Саюза беларускіх пісьменнікаў,
* Член Беларускага ПЭН-цэнтра.

## Літаратура 
* Гродзенскі паэт і журналіст Юрый Гумянюк выпаў з дзявятага паверха // Наша Ніва nashaniva.by: Здарэнні. 23:42, 19.01.2013
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Польшчы
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў