Рускі крыж

**Рускі крыж** — шасціканцовы крыж з кароткай дыяганальнай папярочкай унізе. Адметнасць Рускай праваслаўнай царквы і культурнага ландшафту Расіі.

## Назва 
У беларускіх энцыклапедычных крыніцах апісваецца як *рускі праваслаўны крыж*. Аднак беларускі філосаф і тэолаг Ірына Дубянецкая звяртае ўвагу на тое, што самі па сабе крыжы не бываюць канфесійнымі, яны — адзнака мясцовай традыцыі). Назву «праваслаўны крыж» Ірына Дубянецкая тлумачыць свядомых змяшэннем «праваслаўнага» і «рускага» дзеля падмены паняццяў, пахіленасць ніжняй папярочкі абазначае распятых з бакоў Ісуса Хрыста злачынцаў. Той злодзей, які пакаяўся, абазначаецца ўзнятым уверх краем лініі. Другі злодзей, які адмовіўся ад пакаяння, абазначаецца пахіленым уніз краем лініі. Аднак такое тлумачэнне крытыкуюць на той падставе, што пры размяшчэнні ўкоснага крыжа на харугвах, выяўленыя сімвалічныя месцы злодзеяў могуць змяняцца.

Тым часам расійскі святар і багаслоў (пазней — протаіерэй, член Найсвяцейшага ўрадавага сінода, па смерці кананізаваны РПЦ) Іаан Кранштацкі крытыкаваў сам факт з’яўлення на крыжы касой папярочкі, якую ён лічыў чыста расійскім новаўвядзеннем XV—XVI стагоддзя («*часу крайняга невуцтва*»), і звяртаў увагу на тое, што аўтарытэтных багаслоўскіх тлумачэнняў гэтага элемента не існуе.

## Гісторыя 
Паходжанне ўкоснага шасціканцовага крыжа няпэўнае. Аднак прытым не ўдакладняецца, які менавіта шасціканцовы крыж маецца на ўвазе — рускі або патрыяршы. Раней на саборы 1551 Іван IV пастанавіў уніфікаваць формы крыжоў на купалах цэркваў на васьміканцовыя, каб адмежаваць Маскоўскую дзяржаву ад «літоўскага, Полацкага крыжа Ефрасінні». Тым часам рэформы патрыярха Нікана мелі на мэце прыбраць адрозненні ад Канстанцінопальскай царквы ў набажэнскіх кнігах, набажэнскай практыцы і абрадах, якія ўзніклі ў перыяд кананічнай ізаляцыі царквы Расійскай імперыі як расійскія нацыянальныя адметнасці. Важную ролю ў правядзенні гэтых рэформ адыгралі ўкраінскія і беларускія праваслаўныя багасловы і кніжнікі, якія дзейнічалі ў Маскоўскай дзяржаве. Увогуле, у іншых крыніцах, у тым ліку афіцыйнай энцыклапедыі РПЦ, зазначаецца, што ў час рэформ патрыярха Нікана васьміканцовы крыж спрабавалі замяніць на чатырохканцовы, а не на шасціканцовы.

У XIX ст. расійскія ўлады шырока выкарыстоўвалі рускі крыж у геральдыцы: яго адлюстравалі на гербах Арэнбурскай, Тыфліскай, Херсонскай і Эрыванскай губерняў. У 1843 годзе расійскія ўлады распрацавалі новыя гербы гарадоў колішняга Вялікага Княства Літоўскага з адлюстраваннем Пагоні ў ніжняй частцы гербавай тарчы (пад двухгаловым арлом), прытым на шчыце вершніка замест традыцыйнага патрыяршага размясцілі рускі крыж.

У другой палове XIX ст. расійскія ўлады прасоўвалі рускі крыж (разам з укосным варыянтам васьміканцовага) у рэчышчы палітыкі русіфікацыі Беларусі: згодна з пастановай Урадавага сіноду новыя прыдарожныя крыжы ў Беларусі мусілі быць укоснымі васьміканцовымі або шасціканцовымі і іх можна было ставіць толькі з дазволу расійскіх уладаў паводле адмысловых правіл.

З канца XX ст. у Беларусі назіраецца тэндэнцыя масавай замены экзархатам Маскоўскага патрыярхату ў цэрквах старых чатырохканцовых каваных крыжоў («сонцакрыжоў»), твораў беларускага народнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, на ўкосныя шасціканцовыя і васьміканцовыя крыжы. Таксама на ўкосныя замяняюцца традыцыйныя чатырохканцовыя драўляныя прыдарожныя крыжы. Новыя цэрквы будуюцца пераважна з укоснымі крыжамі.

Оренбургская губерния изд.Сукачова.jpg|Герб Арэнбурскай губерні
Тифлисская губерния изд.Сукачова.jpg|Герб Тыфліскай губерні
Эриванская губерния изд.Сукачова.JPG|Герб Эрыванскай губерні
Coat of Arms of Kherson Governorate.png|Герб Херсонскай губерні

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Бурштын Я. Ірына Дубянецкая: Дзякуючы намаганням РПЦ пачынае мяняцца культурны ландшафт Беларусі (Фота і відэа), Служба інфармацыі «ЕўраБеларусі», 16 ліпеня 2016 г.

Катэгорыя:Крыжы
Катэгорыя:Руская праваслаўная царква
Катэгорыя:Хрысціянскія сімвалы
Катэгорыя:Рэлігійныя сімвалы