open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Філосаф, які тлумачыць мадэль Сонечнай сістэмы

**Філосаф, які тлумачыць мадэль Сонечнай сістэмы** () - карціна англійскага мастака Джозефа Райта, напісаная каля 1766 года. Поўная назва «Філосаф, які тлумачыць мадэль Сонечнай сістэмы, у якой лямпа замяшчае Сонца» (. «Філосаф» — другая (пасля «Гладыятара») карціна мастака, на якой персанажы і аб'екты сцэны намаляваны асветленымі святлом свечкі, нябачнай гледачу. Твары персанажаў карціны дэманструюць адну з асноўных фаз Месяца — маладзік, паўмесяц, ветах (75 %) і поўня.

## Гісторыя карціны 
Карціна выклікала дыскусіі, паколькі замест класічнага сюжэту ў цэнтры сцэны скарыстаны сюжэт навуковы. Райт намаляваў захаплення, выкліканае навуковымі «цудамі», што разыходзілася з традыцыяй, у якой падобныя пачуцці маглі быць выкліканы толькі сюжэтамі на рэлігійную тэму , паколькі Райт лічыў навуку і тэхніку не меней натхняльнай, чым сюжэты вялікіх карцін на рэлігійныя тэмы. Паводле Гётэ, разгледжванне скульптур пры свечках, якія добра вылучалі контуры прадметаў, вагальнае полымя якіх магло выклікаць уражанне руху, было моднай забаўкай. У механічнай мадэлі Сонечнай сістэмы цені, якія адкідаюцца лямпай, што замяшчае сонца, былі істотнай часткай паказу.

thumb|left|250px|Трое разглядаюць скульптуру гладыятара пры свечках — першая карціна Райта, у якой сцэна асветлена штучным святлом нябачнай для гледача свечкі

Райт лічыў тэму навукі і тэхнікі не меней натхняльнай, чым традыцыйныя рэлігійныя тэмы, па якіх былі створаны шматлікія вялікія карціны мінулага  Мастацтвазнавец XX стагоддзя Эліс Уотэрхаўс параўноўвае гэтыя дзве працы з «genre serieux» французскай драмы часу напісання карціны, у вызначэнню Дэні Дзідро і П'ера Бамаршэ, што падтрымлівае і Эгертон .
thumb|right|150px|Адзін з партрэтаў Ньютана пэндзля Келнера
Ананімны агляд XIX стагоддзя зваў Райта «вялікім і незвычайным, своеасаблівым геніем» . Філосаф быў напісаны не пад замову, верагодна, у надзеі, што карціна будзе набыта Вашынгтонам Шырлі, 5-м графам Ферэрс, астраномам-аматарам, у якога была ўласная мадэль Сонечнай сістэмы і ў якога таксама бывалі ў гасцях сябар Райта Пітэр Перэз Бурдэт (*Peter Perez Burdett*). Два чалавека на карціне лічацца партрэтамі Бурдэта і Ферэра: Бурдэт запісвае, а Ферэрс са сваім сынам сядзіць побач з мадэллю  . Ферэрс купіў карціну за £210, але 6-й граф прадаў яе з аўкцыёну, і ў наш час яна знаходзіцца ў сталай экспазіцыі Музея і мастацкай галерэі Дэрбі, дзе яна размешчана каля працуючай копіі механічнай мадэлі Сонечнай сістэмы.

Біёграф Райта, Бенедыкт Нікалсан сцвярджаў у 1968 годзе, што мадэллю для выкладчыка быў Джон Уайтхерст , у той час як іншы каментатар паказвае на падабенства постаці з «партрэтам Язэпа Ньютана пэндзля Годфры Кнелера».

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Карціны Джозефа Райта
Катэгорыя:Карціны 1766 года
Катэгорыя:Карціны паводле алфавіта
К’яра Мастраяні

**К’яра-Шарлота Мастраяні** (), () — французская актрыса. Дачка Катрын Дэнёў і Марчэла Мастраяні.

## Узнагароды 
Намінацыя *Самая шматспадзеўная актрыса* на кінапрэмію «Сезар» −1994 за «Любімы час года».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Актрысы Францыі
Януш Францішак Ксаверы Радзівіл

**Януш Францішак Ксаверы Радзівіл** (, Берлін — , ) — палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Атрымаў адукацыю ў Германіі. Стаўшы алыцкім ардынатам, правёў у сваёй гаспадарцы зямельную рэформу. У 1919 стаў адным з лідараў «віленскіх кансерватараў». У 1920 абараняў Варшаву ад Чырвонай арміі. У міжваеннай Польшчы неаднаразова абіраўся ў сейм і сенат. Выступаў супраць пераследу нац. меншасцей, змагаўся за вызваленне палітычнае вязняў з лагера ў Картуз-Бярозе, выступаў за свабоду друку. Стаў адным з лідараў створанай 4 ліпеня 1926 у Вільні «віленскімі кансерватарамі» сваёй грамадскай арганізацыі «Кансерватыўная арганізацыя дзяржаўнай працы» (Organizacja Zachowawcza Pracy Państwowej). Лічыўся чалавекам кампрамісу і памяркоўнасці. Пасля смерці Юзафа Пілсудскага «віленскія кансерватары» перайшлі ў апазіцыю да польскага ўрада. Радзівіл быў арыштаваны НКВД у сваім Алыцкім замку ў верасні 1939, вывезены ў Маскву, змешчаны ў турме на Лубянцы. Прывозіўся на допыты да Л. Берыі, які схіляў Радзівіла да супрацоўніцтва. Паводле хадайніцтва італьянскай каралеўскай фаміліі вызвалены з турмы. Зноў арыштаваны 4.3.1944, перавезены ў Краснагорск. Пазней пераведзены ў канцлагер пад Масквой, дзе ўмовы ўтрымання былі больш жорсткімі. Жонка Радзівіла Ганна з Любамірскіх загінула ў зняволенні. Як сведчаць новыя архіўныя крыніцы, пасля смерці Сталіна Л.Берыя планаваў «прадаць» ГДР заходнім дзяржавам за 10 млрд. долараў. Пасрэднікамі меліся быць Радзівіл і Вольга Чэхава, нямецкая актрыса рускага паходжання. Арышт Л. Берыі пакінуў гэты праект нерэалізаваным. Радзівіл быў вызвалены і змог выехаць у Польшчу.

## Літаратура 
* *Szpoper, D.* Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s.
* Польский князь должен был помочь Берии отдать ГДР Западу // Известия. 1993. 31 окт.; Шышыгіна-Патоцкая К. Я. Нясвіж і Радзівілы. 2-е выд. Мн., 2002.

## Спасылкі 
* РАДЗІВІЛ Януш Францішак Ксаверы

Януш Францішак Ксаверы
Катэгорыя:Віленскія кансерватары
Катрын Дэнёў

**Катрын Дэнёў** ( , народжаная **Катрын Фаб’ен Дарлеак**,  22 кастрычніка 1943) — выбітная французская , якую некаторыя называюць «апошняй мегазоркай Францыі».

Катрын Дэнёў набыла статус зоркі пасля канскага трыумфу музычнага фільма «Шэрбурскія парасоны» (1964). У наступным годзе выканала галоўную ролю ў псіхалагічным трылеры Рамана Паланскі «Агіда» — першым англамоўным фільме знакамітага рэжысёра.

Пасля гібелі ў 1967 годзе сястры, кінаактрысы Франсуаз Дарлеак, Катрын Дэнёў зноў прыцягнула да сябе ўвагу публікі і прэсы, у тым ліку і як удзельніца кінадуэта ў фільме «Дзяўчаты з Рашфора» (рэжысёр Жак Дэмі), у якім яны згулялі сясцёр Дэльфін і Саланж Гарн’е.

У наступныя гады ўмацавала рэпутацыю вядучай французскай актрысы, працуючы з такімі рэжысёрамі, як Луісам Буньюэлем («Трыстана», 1970) і Франсуа Труфо («Апошняе метро», 1980). Адной з яе самых смелых работ быў фільм Буньюэля «Дзённая прыгажуня» (1967).

Нягледзячы на неаднаразовыя запрашэнні ў Галівуд, Дэнёў засталася вядомай аўдыторыі ў Штатах пераважна як гераіня ролікаў, якія рэкламуюць парфумерную прадукцыю, і адной з вампіраў з культавага фільма «Голад» (1983).

Поспех спадарожнічаў Дэнёў і ў наступныя гады. Крытыкі асабліва добразычліва ўспрынялі яе ролю ў драме «Індакітай» (1992), які атрымаў прэмію «Оскар» за найлепшы фільм на замежнай мове. У 2002 годзе вельмі пахвальныя водгукі атрымала карціна Франсуа Азона «Восем жанчын», а за два гады да гэтага «Залатая пальмавая галіна» была прысуджана іншаму фільму з удзелам Дэнёў — «Танцорка ў цемры» Ларса фон Трыера.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Актрысы Францыі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Кавалеры французскага Ордэна Сельскагаспадарчых заслуг
Дэн Сяапін

**Дэн Сяапін** () — дзяржаўны, палітычны і ваенны дзеяч Кітая. Палітык-рэфарматар, дзеяч Камуністычнай партыі Кітая; хоць ніколі не займаў пост кіраўніка краіны, але быў фактычным кіраўніком Кітая з канца 1970-х да пачатку 1990-х гг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў правінцыі Сычуань. На пач. 1920-х гадоў вучыўся і працаваў у Францыі. 3 1924 член Кампартыі Кітая. У 1925—27 вучыўся ў СССР. Удзельнік Вялікага паходу Кітайскай Чырвонай арміі (1934—36). У час антыяпонскага супраціўлення (1937—45) кіраваў баявымі аперацыямі.

3 1952 неаднаразова займаў пост намесніка прэм'ера Дзяржаўнага савета КНР. У 1977—80 начальнік Генштаба Народна-вызваленчай арміі. У 1983—90 Старшыня Цэнтральнага ваеннага савета КНР (фактычна галоўнакамандуючы арміяй). 3 1945 член ЦК КПК, у 1956—66 генеральны сакратар ЦК партыі. Рэпрэсіраваны ў перыяд «культурнай рэвалюцыі».

Пасля 1978 фактычна вызначаў палітыку краіны, быў ініцыятарам курсу на правядзенне эканамічных рэформ, будашніцтва сацыялізму з кітайскай спецыфікай. Вывеў Кітай з руін «культурнай рэвалюцыі», добраахвотнай самаізаляцыі, садзейнічаў прытоку заходніх інвестыцый, нармалізацыі адносін Кітая з СССР і ЗША, паставіў краіну на рэйкі рыначных рэформ ва ўмовах захавання сацыялістычнай ідэалогіі і дзяржаўнага кантролю, што прывяло краіну да эканамічнага буму.

Успадкаваўшы разбураны сацыяльнымі і палітычнымі канфліктамі Кітай пасля «культурнай рэвалюцыі», Дэн стаў ядром другога пакалення кітайскіх кіраўнікоў. Ён стаў інструментам ўкаранення новага мыслення, распрацаваў прынцып «сацыялізму з кітайскай спецыфікай», стаў ініцыятарам эканамічных рэформаў у Кітаі і зрабіў краіну часткай сусветнага рынку. Ён заклаў асновы для эканамічнага развіцця Кітая, што дазволіла Кітаю атрымаць рэпутацыю краіны з самой хуткарослай эканомікай у свеце.

У 1990 пакінуў дзяржаўныя пасады, але захаваў ролю духоўнага лідара КНР.

## Літаратура 
* *Раманоўскі І. Ф.*  Дэн Сяапін // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры фінансаў КНР
Катэгорыя:Генеральныя сакратары ЦК КПК
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Кітая
Катэгорыя:Культурная рэвалюцыя ў Кітаі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сычуані
Катэгорыя:Памерлі ў Пекіне
Катэгорыя:Памерлі ад хваробы Паркінсана
Катэгорыя:Палітыкі Кітая
Озі Осбарн

**Озі Осбарн** (; сапраўднае імя: **Джон Майкл Осбарн**, *John Michael Osbourne*; ) — брытанскі ,  і , адзін з заснавальнікаў і ўдзельнік «залатога складу» гурта Black Sabbath.

## Біяграфія 
Пасля выхаду з Black Sabbath пачаў сольную кар’еру. На снежань 2010 года ў свеце было прададзена больш за 100 млн яго пласцінак. Альбомы «Blizzard Of Ozz» і «No More Tears» атрымалі статус квадра-плацінавых.

## Дыскаграфія 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Музыканты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Озі Осбарн
Мадэль Сонечнай сістэмы

**Мадэль Сонечнай сістэмы** () — механічная прылада, якае ілюструе ўзаемнае размяшчэнне і рух планет і іх спадарожнікаў у Сонечнай сістэмы ў геліяцэнтрычнай мадэлі. Яны, як правіла, маюць  са сферай, якая ўяўляе Сонца, у цэнтры, і з планетамі на канцах шастоў.

## Гісторыя 
, circa 1812. Now in Thinktank, Birmingham Science Museum. ]]

Згодна з Цыцэронам, грэчаскі філосаф Пасідоній пабудаваў планетарый, магчыма, падобны або ідэнтычны Антыкітэрскаму механізму, які паказваў сутачныя рухі сонца, Месяца і пяці вядомых планет.

Першы сучасны планетарый быў пабудаваны каля 1704 Джорджам Грэмам і Томасам Томпіанам.

Грэм даў першую мадэль (або яе праект), каб знакаміты стваральнік інструментаў Джон Роўлі з Лондана мог зрабіць копію для прынца Яўгена Савойскаму. Роўлі было даручана зрабіць яшчэ адну копію для свайго патрона Чарльза Бойла, 4-ага графа Орэры, з якога прылада атрымала сваю англійскую назву. Гэтая мадэль была падорана сыну Чарльза Джону, пазней 5-аму графу Орэры.

Карціна Джозефа Райта «Філосаф, які тлумачыць мадэль Сонечнай сістэмы, у якой лямпа замяшчае Сонца» паказвае групу з трох людзей, якія слухаюць лекцыю па фізіцы побач з мадэлью Сонечнай сістэмы.

Выява:NAMA Machine d'Anticythère 1.jpg|Антыкітэрскі механізм (галоўны фрагмент), каля 125 да н.э.
Выява:Planetaire Vatican.jpg|Мадэль Сонечнай сістэмы (Ватыканскі музей)
Выява:Wright of Derby, The Orrery.jpg|«Філосаф, які тлумачыць мадэль Сонечнай сістэмы» (каля 1766) Джозеф Райт, Мастацкая галерэя Дэрбі

## Спасылкі 
* JPL Solar System Simulator
* Armagh Observatory Human Orrery 
* Long Now Foundation Orrery 
* University of Pennsylvania Orrery 

Катэгорыя:Гістарычныя навуковыя прыборы
Катэгорыя:Астранамічныя інструменты
Катэгорыя:Сонечная сістэма
Катэгорыя:Мадэлізм
Алхімік, які адкрывае фосфар

**«Алхімік, які адкрывае фосфар»** ()  - карціна англійскага мастака Джозефа Райта, якая захоўваецца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі, напісаная ў 1771 годзе і перапрацаваная ў 1795 годзе. Поўная назва карціны — «Алхімік у пошуках філасофскага каменя, выяўляе фосфар і моліцца за паспяховае завяршэнне яго дзеянняў, паводле звычаю старажытных хімічных астролагаў». Была выказана здагадка, што «Алхімік» апісвае адкрыццё фосфару алхімікам з Гамбурга Хенігам Брандам у 1669 годзе. Гэта гісторыя была шырока вядомая і часта згадвалася ў навукова-папулярных кнігах па хіміі, апублікаваных пры жыцці мастака.

## Апісанне 
На карціне паказаны алхімік, які спрабуе атрымаць філасофскі камень, які, нібы, можа ператварыць звычайныя металы у золата, але замест гэтага, да свайго здзіўлення, адкрывае фосфар. Аднак Райт не намаляваў алхіміка XVII стагоддзя, а надаў больш рамантычны выгляд пакою, дадаўшы сярэднявечныя гатычныя аркі і высокія, завостраныя вокны, як быццам алхімік знаходзіцца ў царкве. Мастак таксама акультурыў працэс атрымання фосфару, які складаецца ва ўпарванні мачы. Апісанне вытворчасці фосфару 1730 года згадвала пра неабходнасць 50 ці 60 вёдраў гнілой мачы, у якой «завяліся чарвякі» . 

200px|left|thumb|Алхімік пэндзля Томаса Вейка

Райт таксама выкарыстоўвае рэлігійныя алюзіі. Алхімік стаіць на каленах перад бліскучай пасудзінай, выцягнуўшы рукі ў жэсце, які выкарыстоўваў Эль Грэка ў карціне «Святы Францыск, які атрымлівае стыгмату» ці «Святы Еранім, што моліцца». Нікалсан параўноўвае гэту позу з позай апосталаў, якія атрымліваюць прычасце. Ён лічыць, што кампазіцыя карціны, магчыма, была запазычана з карціны пра алхіміка галандскага мастака Томаса Вейка, на якой таксама намаляваны аналагічныя своды, размешчаныя ў бязладзіцы прадметы і памагаты ў слупе святла. Гэта карціна XVI стагоддзя выстаўлялася ў Лондане пры жыцці Райта . Аднак, па накідзе сябра Райта, Пітэра Бердэта (Peter Perez Burdett) відаць, што ён аказаў значны ўплыў на кампазіцыю карціны. Яго эскіз ад 4 лютага 1771 года ўтрымоўвае і зводы, і кампазіцыю карціны з фокусам на шкляной пасудзіне. Менавіта Бердэт вызначыў, дзе змесцаваць постаці на карціне, і пазнаёміў Райта з Мэцью Тэрнерам, каб Райт змог зразумець асноўны эксперымент, намаляваны на карціне .

### Гісторыя 
З моманту першага паказу ў 1771 годзе карціна выклікала шмат супярэчлівых інтэрпрэтацый. Яе таямніца, відавочна, трывожыла гледачоў XVIII стагоддзя, і хоць Райт быў міжнародна прызнаным мастаком, карціна не была прададзена. Райт узяў яе ў сваё італьянскае вандраванне ў 1773—1775 гадах, прывёз зваротна ў Англію, дзе яна была перапісана ў 1795 годзе і была прададзена толькі праз чатыры гады пасля яго смерці на аўкцыёне «Крысціс» сярод іншых рэчаў мастака .

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Карціны Джозафа Райта
Панграма

**Панграма** ( — «кожная літара») — выказванне, якое выкарыстоўвае кожную літару алфавіту прынамсі адзін раз.

Панграмы ужываюць для адлюстравання гарнітуры шрыфтоў, выпрабавання каналаў перадачы і сувязнога абсталявання, развіцця навыкаў пісьма, каліграфіі, набору тэксту на клавіятуры.

Прыклады панграм:
:* па-англійску: *«The quick brown fox jumps over the lazy dog»*;
:* па-нямецку: *«Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den Sylter Deich»*;
:* па-французску: *«Portez ce vieux whisky au juge blond qui fume»*;
:* па-іспанску: *«Whisky bueno: ¡excitad mi frágil pequeña vejez!»*
:* па-польску: *«Stróż pchnął kość w quiz gędźb vel fax myjń.»*
:* па-беларуску: *«У Іўі худы жвавы чорт у зялёнай камізэльцы пабег пад’есці фаршу з юшкай». «Я жорстка заб’ю проста ў сэрца гэты расквечаны профіль, што ходзіць ля маёй хаты». «У рудога вераб’я ў сховішчы пад фатэлем ляжаць нейкія гаючыя зёлкі».*

Карацейшыя панграмы звычайна з’яўляюцца больш цікавымі і цяжэйшымі для напісання, таму што ў жывых мовах некаторыя літары (звычайна галосныя) ужываюцца значна часцей, чым іншыя. У пэўным сэнсе, панграма з’яўляецца супрацьлегласцю ліпаграмы, мэта якой — пазбегнуць адной або некалькіх літар.

Ідэальная панграма ў англійскай мове ўтрымлівае ўсе літары алфавіта толькі адзін раз, яе можна разглядаць як анаграму лацінскага алфавіта. Тыповым прыкладам з’яўляецца фраза *«Cwm fjord bank glyphs vext quiz»*.

Катэгорыя:Тыпаграфіка
Катэгорыя:Моўныя гульні
Мідлсбра

**Мі́длсбра** () — вялікі горад у графстве Паўночны Ёркшыр, на паўночным усходзе Англіі, марскі порт у вусці ракі Ціс, буйны прамысловы цэнтр.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Крыс Ры, брытанскі вакаліст, кампазітар
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Сайт горада 

Катэгорыя:Гарады Англіі
Іль-Джэзу

**Царква Джэзу́** (, *К’е́за дэль Са́кра Но́ме дзі Джэзу́*, гэта значыць «царква ў святое імя Ісуса») — саборная царква Таварыства Ісуса (ордэна езуітаў), у якой пахаваны яго заснавальнік — Ігнацій Лаёла. Знаходзіцца на невялікай аднайменнай плошчы ў цэнтры Рыма. Пабудаваная ў 1568—1584 гадах у духу маньерызму, які даволі блізка прадвяшчаў эстэтыку барока (архітэктары Джакама да Віньёла і Джакама дэла Порта, першапачатковы праект падрыхтаваў Мікеланджэла).

Фасад|left|thumb
Царква была прынята за канон для езуіцкіх храмаў па ўсёй Еўропе (асабліва ў Рэчы Паспалітай, на цяперашняй Украіне, у Літве і Беларусі), а таксама ў Лацінскай Амерыцы.

Адной з асноўных мастацкіх асаблівасцей царквы з’яўляецца ўнікальная фрэска на плафоне царквы. Напісаныя асаблівым чынам фігуры ствараюць ілюзію, што яны параць пад столлю і нават адкідаюць на яго цень, тады як на самой справе яны напісаны ў адной плоскасці.

## Тытулярная царква 
Царква ў святое імя Ісуса з’яўляецца тытулярнай дыяконіяй, кардыналам-дыяканам з тытулярны дыяконіі *у святое імя Ісуса* і кардыналам-свяшчэннікам з тытулам царквы з 28 чэрвеня 1988 года, з’яўляецца іспанскі кардынал Эдуарда Марцінес Самала.

Выява:Rom Il Gesu Hauptorgel links (1).JPG|Капэла Св. Ігната
Выява:Rome-EgliseGesu-Intérieur.jpg|Неф
Выява:G.B.Gaulli-Triumph of the Name of Jesus.jpg|Плафон

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт царквы Іль-Джэзу

Катэгорыя:Храмы Рыма
Катэгорыя:Тытулярны цэрквы Рыма
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Рыма
Катэгорыя:З’явіліся ў 1584 годзе
Катэгорыя:Ордэн езуітаў
Аахака (штат)

**Аахака** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мексікі. Плошча — 93,793 км². Насельніцтва складае 3,801,962 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтр — горад Аахака-дэ-Хуарэс.

## Вядомыя асобы 
* Ліла Даўнс

## Гл. таксама 
* Масатэкі
* Ягуль
* Землетрасенне ў Мексіцы, 2012
## Спасылкі
Катэгорыя:Штаты Мексікі
Амасонас (штат)

**Амасонас** () — адзін з 23 штатаў Венесуэлы.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Пуэрта-Аякуча. Да пачатку XX стагоддзя цэнтрам штата быў горад Сан-Фернанда-дэ-Атабапа. Назва штата паходзіць ад ракі Амазонка, якая працякае тут.

Плошча — 180 145 км², насельніцтва — 142,2 тыс. чалавек. Самы індзейскі штат Венесуэлы. Індзейцы складаюць палову насельніцтва штата.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Рычард Ніл Фрыман

, 1900 год.]]
**Ры́чард Ніл Фры́ман** (, 1840, Лондан — 1904) — брытанскі архітэктар, які пачаў сваю кар’еру ў Дэрбі і далей пераехаў у Болтан (Ланкашыр). Усяго ён працаваў прыблізна над 140 будынкамі, больш за палову якіх хоць часткова захаваліся. Сярод яго работ — цэрквы, дамы, рэстаўрацыі, школы, музеі. У 1884 годзе ён пабудаваў у Маскве Англіканская царква Святога Андрэя, «тыповую англійскую царкву ў віктарыянскім стылі».

Царква святой Троіцы ў Блэкпуле і Касцёл святога Лаўрэнція ў Прэстане былі дабудаваныя ў 1895 годзе; акрамя таго, ён пабудаваў царкву святой Маргарыты ў Холінгсвудзе, рэстаўрыраваў царкву ва Уорслі і спраектаваў лякарню.

Фрыман уваходзіў у Манчэстэрскі саюз архітэктараў () і быў яго прэзідэнтам у 1890-91 гады.

Сын Фрымана, Фрэнк Рычард (*Frank Richard Freeman*, 1870—1934) таксама стаў архітэктарам, як і бацька. Пад брэндам Freeman & Son ён працягнуў працу свайго бацькі і пабудаваў некалькі цэркваў у падобным на бацькоўскі стылі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктары Вялікабрытаніі
Ансаатэгі

**Ансаатэгі** — адзін з 23 штатаў Венесуэлы.

Адміністрацыйны цэнтр — Барселона. Плошча штата 43 300 км², насельніцтва — 1 440 876 чалавек. Іншыя гарады: Пуэрта-ла-Крус.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Барселона (Венесуэла)

**Барселона** (ісп: Barcelona) — сталіца венесуэльскага штата Ансаатэгі. Колькасць насельніцтва складае 424.819 жыхароў (на 2005 год). 

## Гісторыя 
Барселона была заснавана першапачаткова як *Nueva Barcelona del Cerro Santo* (па-беларуску. «Новая Барселона на святым пагорку») ў 1638 годзе Хуанам Орпі, выхадцам з горада П'ера побач з каталонскай сталіцай, які жыў і вывучаў заходняе права ў Барселоне. Ён лічыцца апошнім канкістадорам Венесуэлы. Пад яго кіраўніцтвам былі заваяваныя тэрыторыі індзейцаў-куманагота, якія жылі на месцы сённяшняй Барселоны.

Катэгорыя:Гарады Венесуэлы
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1638 годзе
Апурэ (штат)

**Апурэ** ()  — адзін з 23 штатаў Венесуэлы. Назву атрымаў ад аднайменнай ракі.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Сан-Фернанда-дэ-Апурэ. Плошча штата 76,500 км², насельніцтва - 473,900 чалавек.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Луіза Інгрэм Рэйнер

**Луіза Інгрэм Рэйнер** (, 21 чэрвеня 1832 - 8 кастрычніка 1924) - брытанская мастачка-акварэлістка.

## Біяграфія 
Луіза нарадзілася ў Матлак Бат (*Matlock Bath*) у Дэрбішыры. Яе бацькі, Самуэль Рэйнер (*Samuel Rayner*) і Эн Рэйнер (*Ann Rayner*) абодва былі вядомымі мастакамі, Самуэль быў дапушчаны да выставы ў Каралеўскай акадэміі мастацтваў, калі яму было 15 гадоў. Чатыры сястры Луізы - Эн («Nancy», Нэнсі), Маргарэт, Роза і Фрэнсіс - і яе брат Рычард таксама былі мастакамі. Сям'я жыла ў Матлок Баце і Дэрбі да пераезду ў Лондан ў 1842 годзе.

Луіза вучылася маляваць з 15 гадоў пад кіраўніцтвам бацькі і сяброў сям'і, сярод якіх быў Роберт Дэвідс. Першая яе выстаўленая ў 1852 годзе ў Каралеўскай акадэміі мастацтваў работа называлася *The Interior of Haddon Chapel*; яна была намаляваная алеем. З 1860-х, аднак, Луіза малюе акварэллю; яна выстаўлялася з акварэльнымі працамі ў Таварыстве лэдзі-мастачак (*Society of Lady Artists*), Каралеўскай акадэміі мастацтваў, Каралеўскім акварэльным грамадстве (*Royal Watercolour Society*) і Каралеўскім грамадстве брытанскіх мастакоў (*Royal Society of British Artists*).

Луіза жыла ў Чэстэры у валійскай марцы, але шмат падарожнічала летам у 1870-я і 1880-я гг., малюючы брытанскія сцэнкі. Яе малюнкі вельмі дэталёвыя, у іх глыбокая перспектыва; яны цяпер папулярныя пры стварэнні пазлаў. У 1910 годзе Луіза пераехала да сястры ў Танбрыдж Уэлс, далей - у Сэнт-Леанардс-он-Сі, дзе памерла ў 1924 годзе.

Работы Луізы захоўваюцца ў Борнмуце, Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі і іншых музеях.

## Спасылкі 
* Simon Fenwick, «Rayner, Samuel (1806—1879)», *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, 2004 онлайн

Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі
Арагуа

**Арагуа** () — штат на поўначы Венесуэлы. Плошча - 7014 км². Адміністрацыйны цэнтр - горад Маракай.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Мерыда (штат)

**Мерыда** (ісп. Mérida) — штат на захадзе Венесуэлы ў Андах.

Плошча 11.300 тыс. км ². Насельніцтва 843.800 тысячы чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр — Мерыда, размешчаны на вышыні 1630 м над узроўнем мора. Гарады: Эхіда.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Барынас (штат)

**Барынас** () — адзін з 23 штатаў Венесуэлы.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Барынас. Плошча штата 35200 км², насельніцтва - 730 407 чалавек.

У прамысловай зоне «Санта Інэс» працуюць завод па зборцы трактароў «Беларус», завод па зборцы грузавых аўтамабіляў "МАЗ", завод па зборцы беларускай дарожна-будаўнічай тэхнікі.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Балівар (штат)

**Балівар** () — штат на паўднёвым усходзе Венесуэлы.

Плошча 238 тыс. км². Насельніцтва 1.620.359 чалавек.

Адміністрацыйны цэнтр - горад Сьюдад-Балівар (Ciudad Bolívar).

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Карабоба

**Карабоба** () — адзін з 23 штатаў Венесуэлы, размешчаны на поўначы краіны прыблізна ў 2 гадзінах язды ад Каракаса. Адміністрацыйны цэнтр — г. Валенсія, які з'яўляецца асноўным прамысловым цэнтрам краіны. Штат займае тэрыторыю ў 4650 км² і па стане на 2007 насельніцтва складае 2 227 000 чалавек.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Кахедэс

**Кахедэс** () — адзін з 23 штатаў Венесуэлы. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сан-Карлас.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Дэльта-Амакура

**Дэльта-Амакура** () — адзін з 23 штатаў Венесуэлы, размешчаны на паўночным усходзе краіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Тукупіта. Сярэднегадавая тэмпература складае 26,7°C. Колькасць ападкаў паміж 900 і 2500 мм у год.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Сабанета

**Сабанета** — горад у Венесуэле, цэнтр муніцыпалітэта Альберта Арвела Торэальба, штат Барынас. Насельніцтва 2490 чалавек (1990 год). З'яўляецца месцам нараджэння былога Прэзідэнта Венесуэлы Уга Рафаэля Чавеса. Горад быў заснаваны Хуанам дэ Альама ў 1787 годзе. Асноўная прамысловасць — тытунёвая, баваўняная і цукровая вытворчасць.

Катэгорыя:Гарады Венесуэлы
Бірмінгем

**Бі́рмінгем** () — горад у Англіі, выдзелены ў асобны раён са статусам «сіці», у цэнтры цырыманіяльнага і метрапольнага графства Уэст-Мідлендс.
 
Бірмінгем з’яўляецца самым густанаселеным брытанскім горадам пасля Лондана з насельніцтвам 1,016,800 чалавек (перапіс 2008). Горад размяшчаецца ў цэнтры Уэст-Мідлендскай канурбацыі — другога па населенасці гарадскога раёна Вялікабрытаніі з насельніцтвам 2,284,093 чалавек (перапіс 2001). Бірмінгемскі метрапольны абшар, які ўключае ў сябе прымежныя прыгарады, з якімі горад шчыльна знітаваны людской маятнікавай міграцыяй, з’яўляецца другім па населенасці ў Вялікабрытаніі з агульным насельніцтвам 3,683,000 чалавек.

Бірмінгем быў адным з цэнтральных ачагоў Індустрыяльнай рэвалюцыі, за што пазней атрымаў мянушку «the workshop of the world» або «city of a thousand trades». Нягледзячы на тое, што індустрыяльная значнасць гэтага горада знізілася, Бірмінгем развіўся да статусу нацыянальнага камерцыйнага цэнтра, які лічыцца другім па ліку найлепшым месцам для вядзення бізнеса. Бірмінгем з’яўляецца цэнтрам дзейнасці канферэнцый, рознічнага гандлю, спартыўных спаборніцтваў у шэрагу са стала развітымі сферамі высокіх тэхналогій, навуковых даследаванняў і прагрэсіўнай галіны эканомікі, якія падтрымліваюцца трыма тамтэйшымі ўніверсітэтамі. Таксама Бірмінгем з’яўляецца чацвёртым па наведвальнасці замежнымі турыстамі горадам у Вялікабрытаніі і мае другую па ліку буйнейшую гарадскую эканоміку.

У 2010 годзе Бірмінгем атрымаў 55 месца ў ліку гарадоў з найлепшымі ўмовамі жыцця ў свеце паводле кансалтынгавай кампаніі Mercer. У цяперашні час распрацоўваецца буйны праект «Вялікі горад» () па пераўладкаванні цэнтральнай часткі Бірмінгема з мэтай зрабіць яго 20-м па ліку горадам з найлепшымі ўмовамі жыцця ў свеце. У гутарковай мове насельнікаў Бірмінгема называюць «Brummies», тэрмінам, утвораным ад слова «Brum» — адной з мянушак горада. Сама мянушка можа быць утворана ад дыялектнай назвы горада «Brummagem», якая ў сваю чаргу можа быць утворана ад адной з ранейшых назваў горада накшталт «Bromwicham». Існуе своеасаблівы бірмінгемскі дыялект і акцэнт.

## Памятныя мясціны 
* Бірмінгемская бібліятэка

## Вядомыя асобы 
* Фрэнсіс Гальтан
* Барбара Картленд
* Озі Осбарн

## Спасылкі 
* Birmingham City Council 

Катэгорыя:Гарады Англіі
Жан-Клод Ван Дам

**Жан-Клод Ван Дам** (, сапраўднае імя **Жан-Клод Каміль Франсуа Ван Варэнберг**, ; , Берке-Сент-Агат, Брусельскі сталічны рэгіён, Бельгія) — амерыканскі , , ,  і  бельгійскага паходжання; каратэка і кікбаксёр.

## Спасылкі 
**Сайты**
* Афіцыйны канал на YouTube
* Афіцыйная старонка на Facebook
* Афіцыйная старонка ў Twitter
* Жан-Клод Ван Дам  на сайце Internet Movie Database

**Астатняе**
* Rodin Entertainment  — уласная кінакампанія
* JCVD Watches  — уласная лінія швейцарскіх гадзіннікаў і адзежы

**Відэа**
* Афіцыйны анонс бою Ван Дама супраць Сомлука Камсінга
* Нарэзка ўдараў Ван Дама ў фільмах: 1, 2, 3, 4, 5
* Нарэзка эмоцый Ван Дама ў фільмах
* Ван Дам імітуе зорак

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Культурысты
Катэгорыя:Акцёры-культурысты
Катэгорыя:Кікбаксёры
Катэгорыя:Акцёрскія дынастыі
Катэгорыя:Каратэкі
Алентанскі бегемот

**Алентанскі бегемот** () — шкілет бегемота *Hippopotamus amphibius*, знойдзены ў англійскім селішчы Алентан, прыгарадзе Дэрбі, у 1895 годзе.

Было вырашана ўкласці сродкі ў далейшыя пошукі і падзяліцца гэтай знаходкай з грамадскасцю. Раскопкі працягваліся на плошчы ў 4,5 м², хоць дно раскопак пакрылася вадой, якая праступіла на глыбіні ў 1,8 м. Вада адпампоўвалася; за працай назіралі Бемроўз (*H.H. Arnold Bemrose*) і Дзілі (*R.M. Deeley*), які пазней напісаў справаздачу пра раскопкі.

Усяго было знойдзена 127 костак, якія галоўным чынам належалі гіпапатаму, але сустракаліся і тыя, што належалі насарогу і слану. Бемроўз выказаў здагадку, што дадзеныя косткі з’яўляюцца доказам існавання некалі вялікага моста паміж Брытаніяй і Еўропай, бо гэта было самым відавочным тлумачэннем знаходжання такіх костак. Цяпер лічыцца, што косткі даказваюць, што 120 000 гадоў назад, у міжледніковы перыяд, клімат быў цяплейшы, і сярэдняя летняя тэмпература ў тых месцах была вышэйшай за 18 градусаў па Цэльсіі, а ўзімку не было ярка выяўленых перыядаў замаразкаў.

Усе гэтыя косткі былі знойдзены на так званай *Allenton Terrace* — адклады жвіру, якія месцамі перавышаюць сучасны ўзровень ракі Дэрвент на 6 метраў.

У ліпені 1973 года працоўныя знайшлі ў тых месцах і іншыя косткі, частка з якіх таксама выстаўлена ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі — мядзведзя, аленя, быка, гіпапатама, насарога і слана. Знаходкі ўтрымоўвалі па 1-2 косткі, самай буйной з іх быў вялікі зуб гіпапатама.

У 2006 годзе для ўвасаблення ў скульптуры гісторыі рэгіёна ў Алентан быў запрошаны Майкл Дан Арчэр (*Michael Dan Archer*). Ён выкарыстоўваў лазернае сканаванне костак у музеі Дэрбі для стварэння іх адбітка. Скульптура ўяўляе сабой тры секцыі разарванага круга дастатковага памеру, каб сядзець на іх; на паліраванай іх паверхні размешчаны чыгунныя копіі костак бегемота.

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Бегемотавыя
Маланкі Кататумба

**Маланкі Кататумба** () — прыродная з’ява, якая ўзнікае над месцам упадзення ракі Кататумба ў возера Маракайба (Паўднёвая Амерыка). Феномен выяўляецца ва ўзнікненні свячэння на вышыні каля пяці кіламетраў без суправаджаючых акустычных эфектаў. Маланкі з’яўляюцца ўначы (140—160 раз у год) і разрады доўжацца каля 10 гадзін. Агулам каля 1,2 мільёна разрадаў у год.

Маланкі відаць з адлегласці да 400 кіламетраў. Іх нават выкарыстоўвалі для навігацыі, з-за чаго з'ява таксама вядома пад назвай «**Маяк Маракайба**».

Лічыцца, што маланкі Кататумба з'яўляюцца найбуйнейшымі адзінкавым генератарам азона на Зямлі. Вятры, якія прыходзяць з боку Андаў, выклікаюць навальніцы. Метан, якімі багатая атмасфера гэтых забалочаных месцаў, падымаецца да аблокаў, падсілкоўваючы разрады маланак.

Мясцовыя абаронцы навакольнага асяроддзя лічаць, што гэтая ўнікальная вобласць павінна знаходзіцца пад абаронай ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Артыкул аб маланках Кататумба  на сайце ўрада штата Сулія 
* VENEZUELA:  Lightning in the Sky Fed by Underground Methane 

Катэгорыя:Геаграфія Венесуэлы
Катэгорыя:Маланка
Агні Святога Эльма

thumb|Агні святога Эльма на мачтах карабля
**Агні Святога Э́льма** ці **Агні Святога Э́лма, Агні Эльма** (, ) — разрад у форме святлівых пучкоў або кутасікаў (або каронны разрад), які ўзнікае на вострых канцах высокіх прадметаў (вежы, мачты, дрэвы, які адзінока стаяць, вострыя вяршыні скал і т. п.) пры вялікай напружанасці электрычнага поля ў атмасферы. Яны ўтворацца ў моманты, калі напружанасць электрычнага поля ў атмасферы ў вострыя дасягае велічыні парадку 500 В/м і вышэй, што часцей за ўсё бывае падчас навальніцы або пры яе набліжэнні, і ўзімку падчас мяцеліц. Па фізічнай прыродзе ўяўляюць сабой асаблівую форму кароннага разраду. 
Можа ўзнікаць на абшыўцы самалёта, які патрапіў у воблака вулканічнага попелу. Распрацаваны метады, якія дазваляюць атрымліваць падобны разрад штучным шляхам.

Назва з'явы паходзіць ад назвы царквы Святога Эльма ў Германіі, на вежах якой яны часта назіраліся.

Маракам іх з'яўленне абяцала надзею на поспех, а ў час небяспекі — і на выратаванне.

## Гл. таксама 
* Агні святога Эльма — кінафільм.
* British Airways Flight 9 — «Агні святога Эльма» на самалёце пры вывяржэнні вулкана

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* ОГНИ СВЯТОГО ЭЛЬМА // Экологический центр «Экосистема»™ 
* 

Катэгорыя:Атмасферныя электрычныя з’явы
Катэгорыя:Марскія легенды
Катэгорыя:Электрычныя разрады
Сільвія Плат

**Сільвія Плат** (;  — ) — амерыканская паэтэса і пісьменніца, якая лічыцца адной з заснавальніц жанру «спавядальнай паэзіі» ў англамоўнай літаратуры.

Пры яе жыцці выйшаў толькі паэтычны зборнік «Калос» (*The Colossus & Other Poems*, Лондан, 1960) і паўаўтабіяграфічны раман «Пад шкляным каўпаком» (1963). У 1965 годзе быў апублікаваны зборнік «Арыэль», які атрымаў добрыя водгукі крытыкаў, стаў адным з галоўных бестселераў англа-амерыканскай паэзіі XX ст. У 1982 годзе за зборнік *Collected Poems* Сільвія Плат атрымала пасмяротна Пулітцэраўскую прэмію. Гэты зборнік склаў муж пісьменніцы, брытанскі паэт Тэд Х’юз.

## Біяграфія 
Узяла шлюб з брытанскім паэтам Тэдам Х’юзам у 1956 годзе. Іх стасункі былі праблемнымі — у сваіх лістах Сільвія ўзгадвае выпадкі гвалту. У іх было двое дзяцей. У 1962 годзе яны разышліся.

Большую частку дарослага жыцця Сільвія Плат хварэла на дэпрэсію. На пачатку 1963 году Сільвія забіла сябе. На момант ейнае смерці шлюб з Х’юзам яшчэ быў дзейным, таму той атрымаў правы на літаратурную спадчыну Сільвіі, што праз гісторыю іхных адносінаў і ягонага распараджэння правамі (спаліў апошні дзённік, а астатнія работы забараніў публікаваць ажно да 2013 году) выклікала некалькі скандалаў.

Пасля самагубства Плат Х’юза доўга вінавацілі ў яе смерці. Праз шэсць гадоў пасля смерці Плат каханка Х’юза Ася Вэвіл, пазбавіўшы жыцця сваю дачку, забіла сябе такім самым спосабам — выпіла снатворнае і, уключыўшы газ, засунула галаву ў духоўку. У 2009 годзе скончыў жыццё самагубствам сын Плат і Х’юза Нікалас Фарар Х’юз.

## Беларускія пераклады 
Паасобныя творы С. Плат на беларускую пераклалі Макс Шчур, Алена Якаўлева, Юлія Цімафеева.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Паэты ЗША
Венесуэльскі заліў

**Венесуэльскі заліў** () ці **Маракайба** (*Maracaibo*) — заліў на поўдні Карыбскага мора каля берагоў Венесуэлы, адмежаваны ад мора паўастравамі Гуахіра і Парагуана. Абмывае венесуэльскія штаты Сулія і Фалькон, а таксама калумбійскі дэпартамент Гуахіра.

Даўжыня заліва 231 км, шырыня каля ўваходу 98 км. У паўднёвай частцы заліў злучаецца з возерам Маракайба праз бухту Таблас і праліў шырынёй 6,5—22 км і глыбінёй 11 м. Глыбіня самога заліва змяняецца ад 18 да 71 м. Ва ўсходняй частцы ў бераг паўвострава Парагуана ўдаецца невялікі заліў Каро. Берагі Венесуэльскага заліва нізкія, не апрацаваныя ў сілу пясчаных глебаў. Прылівы змешаныя, вышынёй менш за 1 м.

Заліў быў адкрыты еўрапейцамі ў 1499 годзе, калі экспедыцыя пад камандаваннем Алонса дэ Ахеда ў суправаджэнні Амерыга Веспучы даследавала ўзбярэжжа Паўднёвай Амерыкі, збіраючы інфармацыю і даючы назвы новым землям. Воды заліва з’яўляюцца аб’ектам пагранічнай спрэчкі з часоў здабыцця Калумбіяй і Венесуэлай незалежнасці ад Іспаніі ў XIX стагоддзі. Іспанская імперыя не праводзіла межаў у гэтым раёне, паколькі мясцовы народ Гуахіра аказваў ёй супраціўленне. Мяжа па сушы была ўстаноўлена ў 1941 годзе, але пытанне тэрытарыяльных вод засталося нявырашаным.

Заліў валодае стратэгічнай важнасцю як суднаходны шлях у Карыбскае мора, па якім перавозяць нафту, што здабываецца на нафтавых радовішчах на возеры Маракайба. У межах заліва таксама маецца радовішча нафты. На берагах размешчаны глыбакаводныя нафтаэкспартныя парты Амуай, Пунта-Кардон і Пунта-Фіха.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Залівы Венесуэлы
Катэгорыя:Залівы Карыбскага мора
Меч-трава

**Меч-трава** (*Cladium*) — род кветкавых раслін сямейства асаковых.

## Апісанне 
Шматгадовыя травы вышынёй да 1,5 м з тоўстым паўзучым карэнішчам. Шэра-зялёныя сцёблы пустыя, тоўстыя, густааблісцелыя. Лісце лінейнае, трохграннае, вострапілаватае, рэжучае (адсюль назва). Суквецце — складаная мяцёлка. Каласкі дробныя, бурыя, кветкі без калякветніка. Плод — яйцападобны цёмна-карычневы бліскучы арэшак.

## Арэал 
Выдзяляюць 3—4 віды. Пашыраны ва ўмераных, субтрапічных і трапічных паясах, акрамя Аўстраліі; на тэрыторыі Беларусі сустракаецца .

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асаковыя
Джордж Цёрнер

thumb|left|Ціхая сцэна ў Дэрбішыры
**Джордж Тэрнер** (, 1841—1910) — брытанскі мастак-пейзажыст і фермер, празваны «Дэрбішырскім Джонам Канстэблам».

## Біяграфія 
Тэрнер нарадзіўся ў Кромфардзе, але пазней пераехаў з сям'ёй у Дэрбі. У яго рана праявіўся талент да музыкі і малявання, заахвочаныя яго бацькам, краўцом па прафесіі, але мастаком-аматарам. Тэрнер шмат займаўся, жадаючы стаць прафесійным мастаком і настаўнікам малявання.

У 1865 годзе Тэрнер ажаніўся з Элізай Лакін (*Eliza Lakin*, 1837—1900), гадаваў дзяцей на ферме *Walnut* у Барраў-эпан-Трэнт (*Barrow upon Trent*). У іх было чацвёра дзяцей: Мэры (У замужжы Чамберлейн (*Chamberlain*), пазней Вур (*Woore*), 1868—1937), Флорэнс Палмер (*Florence Palmer Turner*, 1869—1955), Уільям Лакін (*William Lakin Turner*, 1867—1929, пасля таксама стаў мастаком) і Персі Рыд (*Percy Reed Turner*, 1871—1936). Пасля смерці Элізы Тэрнер пераехаў у Кірк Айртан (*Kirk Ireton*), дзе жаніўся на вядомай актрысе Кейт Стывенс Сміт (*Kate Stevens Smith*, 1871—1964) і зажыў з ёй у Ідрыдгехей (*Idridgehay*), дзе і памёр у 1910 годзе.

Тэрнер працаваў маслам і маляваў букалічныя сцэнкі, пераважна Дербішыра, пакінуўшы значную спадчыну выглядаў Англіі да таго, як у яе прыйшло механізаванне, аўтамашыны і ўрбанізацыя. Яго працы выстаўляліся ў Нотынгеме і Бірмінгеме. Тэрнер служыў у Мастацкім камітэце Музея і мастацкай галерэі Дэрбі, і ў калекцыю гэтай галерэі ўключаны і яго працы, і працы яго сына.

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Мечахвосты

**Мечахвосты** (*Xiphosura*) — атрад марскіх членістаногіх жывёл класа мерастомавых. Уяўляюць вялікую цікавасць як адзіная захаваная група паршаснаводных хеліцэравых. Сярод іншых хеліцэравых выдзяляюцца сваімі вялікімі памерамі.

## Апісанне 
Даўжыня да 90 см. Цела сплошчанае, падзяляецца на ўкрытыя злітным хіцінавым шчытом масіўныя галавагрудзі з 6 парамі канечнасцей (дпя перамяшчэння, захопу корму і яго драбнення) і брушка з прымацаваным рухома доўгім і цвёрдым хваставым шыпам (адсюль назва) і 6 парамі лістападобных канечнасцей са шматлікімі шчэлепнымі лісткамі (яны акрамя дыхання служаць і для плавання). Галавагрудзі і брушка злучаны рухома. На галавагрудным шчыце маюцца простыя сярэдзінныя вочы і больш складаныя бакавыя (утвораны са шматлікіх вочак і пакрытыя агульнай рагавіцай). Канечнасці галавагрудзей групіруюцца вакол шчылінападобнага роту, які размяшчаецца на ніжнім баку цела. Ногі, акрамя апошняй пары, маюць на канцы клюшні.

## Пашырэнне 
Вядомы з сілуру (каля 440 млн гадоў назад). 12 выкапнёвых і 3 сучасныя роды; 4-5 сучасных відаў.

Адзін від пашыраны каля берагоў Паўночнай і Цэнтральнай Амерыкі, астатнія — у Паўднёва-Усходняй і Усходнй Азіі.

## Асаблівасці біялогіі 
Жывуць на мелкаводдзі, пераважна на глыбіні 4—10 м, могуць пранікаць у вусці рэк. Плаваюць брухам дагары. Перагінаючыся ў месцы сучлянення галавагрудзей і брушка і ўпіраючыся хваставым шыпам, мечахвост закопваецца ў грунт пярэднім вострым краем шчыта.

Пераважна драпежнікі, кормяцца малюскамі, кольчатымі чарвямі і іншым бентасам, часам водарасцямі.

Раздзельнаполыя, развіццё з ператварэннем. У перыяд размнажэння мечахвосты масава выпаўзаюць на бераг у паласе прыліву, самцы пры гэтым утрымліваюцца на спіне самак клюшнямі першай пары ног. З дапамогай задніх ног самка выкопвае ямку ў пяску (каля 15 см глыбінёй), куды адкладвае яйцы (ад 200 да 1000, колькасць залежыць ад віду). Апладненне вонкавае, самец арашае адкладзеныя яйцы спермай. Яйцы акруглыя, 1,5—3,3 мм у дыяметры, багатыя жаўтком. Яны развіваюцца ў пяску, перыядычна ўвільгатняючыся прылівамі. Эмбрыянальнае развіццё працягваецца каля 6 тыдняў. Зародак мечахвоста праходзіць 4-сегментную стадыю, наступныя сегменты ўтвараюцца паслядоўна з пераданальнай зоны росту, развіваецца таксама хваставы шып.

Мечахвосты даўгавечныя, шмат гадоў не трацяць здольнасць ліняць і размнажацца.

Horseshoecrab1.jpg|Мечахвост на пяску
Horseshoecrab2.jpg|Перагорнуты мечахвост

## Промысел 
У Амерыцы і Японіі аб'ект промыслу.

У ЗША з гемалімфы мечахвостаў атрымліваюць рэактыў для праверкі стэрыльнасці медыцынскіх прэпаратаў. — *Limulus amebocyte lysate*. У аснове дзеяння рэактыва ляжыць імунная рэакцыя мечахвоста: гемалімфа згортваецца, калі прэпарат забруджаны мікраарганізмамі або прадуктамі іх дзейнасці.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мерастомавыя
Катэгорыя:Атрады мерастомавых
Мерастомавыя

**Мерастомавыя** (*Merostomata*) — клас пераважна вымерлых марскіх членістаногіх жывёл.

Падзяляюцца тры або чатыры атрады, з іх два або тры — ракаскарпіёны — вядомы з кембрыю-дэвону (каля 500 млн гадоў назад), адзін — мечахвосты — з сілуру (каля 400 млн гадоў назад) і існуе цяпвр.

Жылі на дне мелкаводных мораў, некаторыя, магчыма, у прэснай вадзе. Даўжыня вымерлых форм да 3 м, сучасных да 0,9 м. Цела ўкрыта хіцінавым панцырам, падзяляецца на галавагрудзі і членістае (да 12 сегментаў) брушка з іголкай на канцы. Мелі 12 пар канечнасцей (брушныя са шчэлепнымі пласцінкамі). Драпежнжі.

## Літаратура 
*  


Катэгорыя:Класы жывёл
Варгас (штат)

**Варгас** () — адзін з 23 штатаў Венесуэлы.

Адміністрацыйны цэнтр — г.Ла-Гуайра. Плошча штата 1,496 км², насельніцтва — 332 900 чалавек.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Коднарскі замак

thumb|300px|Выгляд з паўночнага захаду
thumb|300px|Выгляд з паўночнага ўсходу
**Коднарскі замак** — рэшткі замку XIII стагоддзя ў Дэрбішыры, Англія. Нягледзячы на тое, што ён адносіцца да ліку , замак знаходзіцца ў катастрафічным стане і занесены ў .

## Мінулае 
Па нарманскім уварванні ў Англію землі вакол Коднара перайшлі ў юрысдыкцыю Уільяма Пэверэля (, які і заснаваў мураваны замак.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Спіс літаратуры па Коднарскім замку
* Старонка пра замак

Катэгорыя:Замкі Англіі
Катэгорыя:Дэрбішыр
Гуарыка

**Гуарыка** () — адзін з 23 штатаў Венесуэлы.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Сан-Хуан-дэ-лос-Морас. Плошча штата 64,986 км², насельніцтва - 45,100 чалавек.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Мурсія

**Мурсія**:
* **Мурсія** — горад у Іспаніі.
* **Мурсія** — аўтаномная супольнасць у Іспаніі.
* Мурсія, тайфа
Жорж Эжэн Асман

**Жорж Эжэн Асман (Хаўсман)** (), больш вядомы як **барон Асман** (*baron Haussmann*), (, Парыж — , Парыж) — французскі дзяржаўны дзеяч, прэфект дэпартамента Сена (1853—1870), сенатар (1857), член Акадэміі прыгожых мастацтваў (1867), горадабудаўнік, шмат у чым вызначыў сучаснае аблічча Парыжа.

## Біяграфія 
Асман нарадзіўся 27 сакавіка 1809 ў Парыжы, у пратэстанцкай сям’і нямецкага паходжання. Вучыўся ў калежы Генрыха IV, затым вывучаў права, паралельна займаючыся музыкай. У 1830 г. атрымаў пасаду супрэфекта Нерака.

У 1853 стаў прэфэктам дэпартамента Сена; захоўваў гэтую пасаду да 1870. Па загаду Напалеона III уладкаваў для прагулак парыжан Булонскі лес і некалькі паркаў у самым Парыжы, у прыватнасці паркі Мансуры і Бют-Шамон.

Перабудаваў шэраг населеных кварталаў, знясучы мноства старых (у тым ліку сярэднявечных) дамоў і праклаўшы многія, якія набылі пазней папулярнасць, бульвары. У агульнай складанасці пад кіраўніцтвам Асмана было рэарганізавана каля 60 % нерухомай маёмасці Парыжа.

У 1865 на свае працы Асман атрымаў крэдыт у 250 млн франкаў, у 1869 — яшчэ адзін, на 260 млн франкаў. Пры ўрадзе Эміля Аліўе барон Асман быў адлучаны ад пасады.

Асман памёр у Парыжы 11 студзені 1891 г.. Пахаваны на могілках Пер-Лашэз. Яго імем названы адзін з бульвараў у цэнтры Парыжа.

## Горадабудаўнічыя працы барона Асмана ў Парыжы 
Напалеон III прызначыў **Жоржа Асмана** прэфектам дэпартамента Сена ў 1853 г. Атрымаўшы карт-бланш ад манарха, Асман практычна перакраіў вулічную сетку Парыжа, разбурыўшы большую частку старога Парыжа для стварэння восяў, якія пранізваюць сталіцу і адкрываюць цудоўныя выгляды (перспектывы) на многія манументы горада. Усе горадабудаўнічыя працы мелі пад сабой сацыяльныя і ваенныя прычыны.

## Гл. таксама 
* :fr:Jean-Charles Alphand
* :fr:Eugène Belgrand
* Музей каналізацыі, Парыж

## Літаратура 
* David Jordan: Die Neuerschaffung von Paris. Baron G. E. Haussmann und seine Stadt. Fischer, Frankfurt/Main 1996, ISBN 3-10-037714-1.

Катэгорыя:Горадабудаўнікі Францыі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Францыі
Лара

**Лара** () — штат на паўночным захадзе Венесуэлы. Плошча 19,8 тыс. км². Адміністрацыйны цэнтр — горад Баркісімета.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Манагас

**Манагас** () — адзін з 23 штатаў Венесуэлы.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Матурын.

Плошча штата 28,900 км², насельніцтва — 855 300 чалавек.

## эканоміка 
Эканомія на Манагас месьціцца ў сельскай гаспадарцы і жывёлагадоўлі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Яракуй

**Яракуй** () — адзін з 23 штатаў Венесуэлы. Размешчаны на поўначы краіны і мяжуе з федэральнымі штатамі Фалькон, Лара, Партугеса, Кахедэс і Карабоба. Сталіца штата — горад Сан-Феліпэ. Плошча штата 7100 км ², насельніцтва — 597.700 чалавек. Найважнейшая галіна эканомікі — сельская гаспадарка.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Мнемасіна (міфалогія)

**Мнемасіна**, Мнемазіна () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі  багіня, якая ўвасабляла памяць. Тытаніда, дачка Урана і Геі (альбо Зеўса і Клімены), сястра Кронаса і Акіяна.

Маці ўсіх муз, якіх яна нарадзіла ад Зеўса (Эўтэрпа, Кліа, Талія, Мельпамена, Тэрпсіхора, Эрато, Палігімнія, Уранія, Каліёпа) у Піерыі. Зеўс спакусіў яе ў вобразе пастуха. Дзевяць начэй да яе ложа прыходзіў Зеўс, і яна нарадзіла дзевяць муз. Яе называюць «царыца вышынь Элеўфера» (Гесіёд).

Згодна з паведамленнем Паўсанія, у Лейбадэі (Беотыя), паблізу пячоры Трафонія, знаходзіліся дзве крыніцы: Леты (забыцця) и Мнемасіны (памяці).

Згодна з Гесіёдам (Тэагонія, 32 38), яна ведае «ўсё, што было, усё, што ёсць, і ўсё, што будзе». Калі паэтам авалодваюць музы, ён п’е з крыніцы ведаў Мнемасіны; гэта значыць, перш за ўсё, што ён датыкаецца да спазнання «вытокаў», «пачаткаў».

У тлумачэнні яна вынайшла спосаб разважаць і вызначыла для ўсяго існага парадак назваў.. Ёй прысвечаны LXXVII арфічны гімн.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тытаны
Востраў Свабоды

**Востраў Свабоды** (*Liberty Island*) — незаселены востраў у Верхняй Нью-Ёркскай бухце, у некалькіх кіламетрах ад паўднёвага ўскрайку вострава Манхэтэн і ў 600 метрах ад парка Лібэрці ў штаце Нью-Джэрсі. Плошча 4 га.

Індзейцы называлі гэты востраў Мінісаіс, першыя пасяленцы — Вялікай вустрычнага бухтай (*Great Oyster Bay*). У 1660 г. востраў набыў Ісаак Бедлоу, і з тых часоў востраў называўся Бедлоўс (*Bedloe’s Island*). У 1758 г. перайшоў да гарадскіх уладаў Нью-Ёрка, перададзены пад юрысдыкцыю федэральнага ўрада ў 1796 г.

У 1841 г. востраў быў умацаваны будынкам форта Вуд у форме адзінаццаціканцовай зоркі. У 1886 г. на яго была ўстаноўлена знакамітая статуя Свабоды, якая была заклікана служыць прывітаннем для імігрантаў, якія прыбывалі на размешчаны ў 1600 метрах востраў Эліс. У 1956 г. востраў быў перайменаваны ў гонар статуі (*Liberty* па-англійску — «свабода»).thumb|300px|востраў Свабоды ў Гудзонскім заліве.
## Крыніца 
* Ліберці-Айлэнд у Брытанскай энцыклапедыі

С
Катэгорыя:Астравы Нью-Ёрка
Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта
Дэльта Волгі

**Дэльта Волгі** — самая вялікая рачная дэльта у Еўропе. Пачынаецца у месцы аддзялення ад рэчышча Волгі рукавы Бузан (у 46 км на поўнач ад Астрахані) і налічвае да 500 рукавоў, праток і дробных рэчак. Асноўныя рукавы — Бахтамір, Камызяк, Старая Волга, Балда, Бузан, Ахтуба, Кігач (з іх суднаходны Бахтамір).

У сілу паніжэння ўзроўня Каспійскага мора плошча дэльты за апошнія 130 гадоў вырасла ў дзевяць разоў.

Унікальная флора і фаўна дэльты (асятровыя, лотас, фламінга, сцерхі, пеліканы) з 1919 года знаходзяцца пад аховай дзяржавы як Астраханскі запаведнік (вылучаны Расіяй на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны).

## Гл. таксама 
* Выток Волгі
* Волга-Ахтубінская пойма

## Літаратура 
* *Семёнов Б. А.* Дельта Волги. — М.: Физкультура и спорт, 1966. — 72 с. — (По родным просторам).

## Спасылкі 
* Дэльта Волгі 

Катэгорыя:Волга
Волга
Катэгорыя:Геаграфія Астраханскай вобласці
Катэгорыя:Гідраграфія Расіі
Міранда (штат)

**Міранда** () — адзін з 23 штатаў Венесуэлы. Сталіца штата — горад Лос-Тэкес. Плошча штата 7,950 км ², насельніцтва - 2,857,900 чалавек. Губернатар штата — Энрыке Капрылес Радонскі.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Нуэва-Эспарта

**Нуэва-Эспарта** () — адзін з 23 штатаў Венесуэлы. Складаецца з 3-х астравоў: Маргарыта, Кочэ і Кубагуа. Сталіца штата — горад Ла-Асунсьён — знаходзіцца на востраве Маргарыта.
Найбуйнейшы горад — Парламар.
Востраў Маргарыта — адно з найбольш папулярных турыстычных месцаў Венесуэлы.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Партугеса

**Партугеса** () — штат на паўночным захадзе Венесуэлы.

Плошча - 15 тыс. кв.км. Адміністрацыйны цэнтр - горад Гуанарэ.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Сулія (штат)

**Сулія** () — адзін з 23 штатаў Венесуэлы. Сталіца штата — горад Маракайба. Плошча штата 63,100 км ², насельніцтва — 3,620,200 чалавек.

Катэгорыя:Штаты Венесуэлы
Трухілья (штат Венесуэлы)

**Трухі́лья** (ісп. Estado Trujillo) — адзін з 23 штатаў Венесуэлы.

Сталіца штата — Трухілья. Плошча штата 7,400 км ², насельніцтва — 711,400 чалавек.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Штаты Венесуэлы