open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Масіела Луша

**Macіeлa Лушa** (; ) — амерыканская актрыса, пісьменнік і філантроп. Найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў тэлесерыяле Джордж Лопес тэлеканала ABC і фільме «Апошні вампір» студыі Sony Picture. У якасці пісьменніцы Луша перакладала паэмы і малітвы Маці Тэрэзы, а таксама напісала некалькі кніг на розных мовах.

## Біяграфія і кар'ера 
Луша правяла сваё дзяцінства ў Албаніі, Венгрыі і Аўстрыі. Яна вывучала балетнае мастацтва ў Вене і пераехала ў Мічыган у 1993 годзе, дзе працягнула вывучаць розныя віды танца. Яе шлях да славы ішоў шляхам выканання гарачага і мяцежнага персанажа, Кармэн Лопес, на працягу пяці гадоў у серыяле Джордж Лопес студыі Warner Brothers. Дзякуючы гэтаму ў 20 гадоў Луша стала ветэранам тэлефільмаў. Яна знялася ў такіх карцінах, як Muertas, Katie Malone, Ballad of Broken Angels, Summoning, A Father's Love, Time of the Comet, and Sony Pictures Entertainment, Апошні вампір. У знак прызнання яе заслуг Луша была ўдастоена кінапрэміі Маладога акцёра за вядучую акцёрскую ролю ў камедыйным і драматычным жанры. У 2007 годзе Луша заснавала ўласную прадзюсарскую кампанію, Illuminary Pictures, і ў рамках яе працы выпусціла 2 фільма.

## Пісьменніцкая дзейнасць 
У якасці пісьменніцы Луша лічыцца самым маладым аўтарам, які выпусціў кнігу на дзвюх мовах. За свае выдадзеныя працы яна таксама прызнана адным з дзесяці лепшых таленавітых паэтаў Паўночнай Амерыкі. Луша выпусціла 4 кнігі вершаў Inner Thoughts, Drinking the Moon, Amore Celeste, The Call, навелу The Besa і дзве дзіцячых кнігі Boopity Boop! Goes To Hawaii і Boopity Boop! Writes Her First Poem, якія выйшлі ў 2010 годзе. Луша таксама пісала і перакладала англійскую, албанскую і нямецкую паэзію.

## Фільмаграфія 
* 2000: Father's Love, Lisa
* 2001: Summoning, Grace
* 2001: Lizzie McGuire, Model
* 2002: George Lopez, Carmen Lopez (101 серыя)
* 2003: Clifford's Puppy Days, Nina (46 серый)
* 2004: Cherry Bomb, Kim
* 2005: Unscripted
* 2006: Law and Order: Criminal Intent, Mira
* 2007: Time of the Comet, Agnes
* 2008: Blood: The Last Vampire, Sharon
* 2009: Ballad of Broken Angels: Harmony, Harmony
* 2009: Lopez Tonight
* 2010: Kill Katie Malone, Ginger
* 2010: Of Silence, Annabelle
* 2010: Signed in Blood, Nina
* 2011: Under the Boardwalk: The Monopoly Story
* 2011: Tough Business, Grace
* 2011: Science of Cool

## Прэміі і ўзнагароды 
* 2003: узнагароджана кінапрэміяй Малады акцёр за ролю ў тэлесерыяле Джордж Лопес
* 2004: намінавана на кінапрэмію Малады акцёр за ролю ў тэлесерыяле «Clifford's Puppy Days»
* 2004: узнагароджана кінапрэміяй Малады акцёр за ролю ў тэлесерыяле Джордж Лопес

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Official website 
*
Арамейскія мовы

**Арамейскія мовы** (саманазва — ܐܪܡܝܐ Armāyâ / Ārāmāyâ) — група моў у складзе семіцкай моўнай сям’і. У старажытнасці імперская арамейская мова выконвала ролю лінгва-франка на значнай тэрыторыі Блізкага Усходу, адна з арамейскіх моў была адной з гутарковых моў Палесціны ў часы Ісуса Хрыста.

## Гісторыя 
Арамеямі ў старажытнасці называлі групу заходнесеміцкіх плямёнаў, якія качавалі прыкладна на тэрыторыі сучаснай Сірыі. Мова іх (а дакладней, група роднасных дыялектаў) надзвычай блізкая да ханаанейскіх моў, у прыватнасці, іўрыт. Арамеі ніколі не ўтваралі адзіны народ і не мелі адзінай дзяржавы. Мова іх, тым не менш, паводзіла сябе надзвычай экспансіўна, бесперапынна пашыраючы сваю тэрыторыю.

Арамейская выконвала ролю «лінгва-франка» ва ўсім рэгіёне Блізкага Усходу, выцесніўшы з ужывання акадскую мову ў Асірыі і Вавілоне. Па-арамейску размаўлялі паслы і купцы ў Ізраілі і Іудзеі. Асабліва ўзмацнілася становішча арамейскай мовы ў эпоху кіравання Ахеменідаў (VI стагоддзе да н.э. — IV стагоддзе да н. э.), пры якіх яна зрабілася афіцыйнай мовай імперыі.

У эліністычную эпоху арамейская паспяхова канкуравала з грэчаскай, пакідаючы за ўсімі астатнімі семіцкімі мовамі ролю мясцовых гаворак. На ёй напісаны асобныя часткі Бібліі і Талмуда. Складалася са шматлікіх дыялектаў, у т.л. стараарамейскіх пальмірскага і набатэйскага, мандэйскага (мовы рэлігійных кніг мандэйцаў III—VIII ст.), адэскага, на аснове якога ўзнікла сірыйская, а пазней новасірыйская (асірыйская мова).

Пасля арабскіх заваяванняў паступова выцясняецца арабскай мовай. Некаторыя арамейскія мовы ўжываюцца толькі ў асобных рэгіёнах Сірыі, Паўночнай Месапатаміі, Ірака і Ірана.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Арамейская мова 
* Асірыйскі слоўнік 


Катэгорыя:Старажытныя мовы
Камеран Дыяс

**Камеран Мішэль Дыяс** (; ) — амерыканская актрыса і былая мадэль.

Стала вядомай у 1990-х гадах пасля ролі ў фільме «Маска». Была намінавана на «Залаты глобус» за ролі ў фільмах «Усе без розуму ад Мэры», «Ванільнае неба», «Банды Нью-Ёрка» і «Быць Джонам Малкавічам».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Асобы
Эліяс Магнус Фрыс

**Э́ліяс Ма́гнус Фрыс** (, 1794—1878) — шведскі батанік і міколаг, «бацька мікалогіі».

## Кароткая біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і пастара.

Адукацыю атрымаў у Лундзе; у 1814 годзе атрымаў званне прыват-дацэнта.

У 1834 годзе ён ужо быў прафесарам практычнай эканоміі ва Упсальскім універсітэце, а ў 1851 годзе заняў месца прафесара батанікі і дырэктары музея і батанічнага саду таго ж універсітэта.

З 1859 года да смерці ён жыў у адстаўцы ва Упсале.

Фрыс працаваў ва ўсіх галінах батанікі; ён упершыню ўвёў у Швецыі натуральную класіфікацыю раслін і вывучэнне марфалогіі. Яго праца «Systema orbis vege tabilis» (Лунд, 1825) — класічная праца таго часу.

Па лішайнікам Фрыс выдаў: «Lichenographia Europaea reformata» (Лунд і Грэйфсвальд, 1831); «Lichenes Suecciae eksiccati» (Лунд, 1824—1833).

Фрыс асабліва вядомы сваімі працамі ў вобласці мікалогіі, ён з'яўляецца адным з заснавальнікаў сістэматыкі грыбоў. Першая яго мікалагічная праца «Observationes Mycologicae» (Капенгаген, 1815—1818; 2-ое выд., 1828), але самая каштоўная — гэта «Systema Mycologicum» (Лунд і Грэйфсвальд, 1821—1830; «Мікалагічная сістэма») — дата яе публікацыі з'яўляецца зыходным пунктам наменклатуры для большасці груп грыбоў (падобна таму, як дата  публікацыі працы *Species Plantarum* К. Лінея — зыходная дата наменклатуры для сасудзістых раслін). Затым ідуць «Elenchus Fungorum» (Грэйфсвальд, 1828); «Novae Symbolae Mycologicae» (1851); «Icones selectae Hymenomycetum nondum delineatorum» (1867—1875).

Даследаванню скандынаўскай флоры прысвечаны наступныя сачыненні: «Flora hollandica» (Лунд, 1817); «Novitiae florae Suecciae» (Лунд, 1828); «Flora Scanica» (Упсала, 1836); «Summum vegetabilium Scandinaviae» (Стакгольм і Лейпцыг, 1846—1848); «Herbarium normale» (Упсала, 1896), які ўключае экзэмпляры найбольш рэдкіх скандынаўскіх раслін.

Са шматлікіх манаграфій увагі заслугоўваюць: «Symbolae ad historiam Hieraciarum» (Упсала, 1848); «Monographia Hymenomycetarum Suecciae» (Упсала, 1857—1863); «Sveriges öltiga ochgiftiga Svanipar» (Стакгольм, 1860).

Фрыс быў таксама вядомы як добры аратар і знаўца лацінскай мовы. У 1847 годзе яго абралі ў лік васямнаццаці шведскіх акадэмікаў.

У 1850 годзе Фрыс быў выбраны замежным членам-карэспандэнтам Пецярбургскай Акадэміі навук.

## Спасылкі 
*  
*  

Катэгорыя:Батанікі Швецыі
Катэгорыя:Міколагі Швецыі
Катэгорыя:Ліхенолагі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Губы

**Губы рота**, таксама **вусны** () — скурна-цягліцавыя зморшчыны вакол рота: верхняя губа (labium superius) і ніжняя губа (labium inferius). Месца пераходу скуры ў слізістую абалонку — чырвоная аблямоўка (мае шмат крывяносных сасудаў).

## Біялагічнае паходжання 
У большасці сківічнаротых пазваночных — нерухомыя скураныя зморшчыны, якія атачаюць ротавую адтуліну. Адсутнічаюць у чарапах, птушак і дарослых клаачных сысуноў у сувязі з развіццём на сківіцах рагавой дзюбы. Вылучаюць верхнюю і ніжнюю губу. У рыб вусны звычайна маюць шмат смакавых і тактыльных органаў і дапамагаюць захопліваць здабычу. У большасці земнаводных вусны служаць для замыкання ротавай поласці пры дыханні. У паўзуноў (змей і яшчарак) губы выразна выяўленыя і пакрытыя звонку рагавымі губнымі шчыткамі. У сысуноў вусны рухомыя, што набывае асаблівае значэнне ў сувязі з прыстасаваннем дзіцянят да смактання, а дарослых асобін да актыўнага захопу корму. У вуснах развіваецца папярочна-паласатая мускулатуры. У слана, свінні, тапіра верхняя губа моцна выцягнута і ўтварае ніжні бок хобату або лыча. У кругларотых так званая верхняя губа служыць прысоскай. У шэрагу беспазваночных губой завуць некаторыя часткі ротавага апарату.

 Image:Parrotfish.jpg
 Image:Asian elephant eating - melbourne zoo.jpg
 Image:XN Sus domesticus Animal husbandry 912.jpg
 
У антрапалогіі вусны адрозніваюць па таўшчыні, кірунку і контуру верхняй губы, шырыні ротавай адтуліны. Па таўшчыні вусны дзеляцца на: тонкія, сярэднія, тоўстыя, уздутыя. Верхняя губа можа выступаць наперад (прахейлія), мець вертыкальны профіль (артахейлія), радзей — адступаць назад (апістахейлія).

Найбольш тоўстыя (уздутыя) вусны і прахейлія характэрныя для экватарыяльнай (негра-аўстралоіднай) расы. Еўрапеоідам уласціва артахейлія. Найбольш тонкія вусны сустракаюцца ў некаторых народаў на Поўначы Еўропы і Азіі. Верхняя губа можа мець розны контур — увагнуты, прамы, выпуклы. Апошні асабліва характэрны для пігмеяў Цэнтральнай Афрыкі і семангаў (паўвостраў Малака). Вышыня і профіль верхняй губы, таўшчыня губы і шырыня рота змяняецца таксама ў залежнасці ад узросту і полу. З узростам памяншаюцца таўшчыня вуснаў (пасля 25 гадоў) і прахейлія, павялічваюцца вышыня верхняй губы і шырыня рота.

## Гл. таксама 
* Усмешка
* Пацалунак

## Спасылкі 
Катэгорыя:Твар
Гарлем

thumb|Гарлем, скрыжаванне 135-й вуліцы і 7-й авеню.
**Гарлем** () — раён у паўночнай частцы нью-ёркскай акругі Манхэтэн, традыцыйна лічыцца афраамерыканскім сектарам горада, а таксама радзімай гангстэраў і апорай развіцця афраамерыканскіх крымінальных груповак.

## Гісторыя 
Першае еўрапейскае паселішча на месцы цяперашняга Гарлема з'явілася ў 1637 годзе. Першыя гады свайго існавання яно падвяргалася набегам мясцовага індзейскага племя ленапэ, што вымусіла многіх першых перасяленцаў пакінуць гэтыя месцы. Тым не менш, гэтаму паселішчу ўдалося выжыць і з 1658 яно стала вядома як Новы Гарлем, атрымаўшы назву ў гонар квітнеючага ў тыя часы галандскага горада Утрэхт.

З 1880 года ў Гарлеме пачалі сяліцца кампактныя групы цёмнаскурых гараджан, у першую чаргу, у раёне 125-й і 130-й вуліц. Масавы прыток афраамерыканскага насельніцтва ў Гарлем пачаўся ў 1904 годзе дзякуючы дзейнасці афраамерыканскага рыэлтара Філіпа Пэйтана. Да 1930 раён зрабіўся пераважна афраамерыканскім.

## Архітэктура 
Нягледзячы на блізкасць ад небаскробаў Манхэтэна, у Гарлеме ў асноўным трох-шасціпавярховыя дамы. Пераважны тут архітэктурны стыль, як і ў многіх месцах Нью-Ёрка, у тым ліку ў Брукліне, нагадвае галандскія, англійскія і іншыя еўрапейскія традыцыі. Дамы ў гэтым стылі трапляюцца ў асноўным на "стрыт" - вуліцах, не загружаных транспартам. У Гарлеме можна сустрэць і ўзоры віктарыянскай архітэктуры.

## Літаратура 
* «The Making of Harlem», James Weldon Johnson, The Survey Graphic, March 1925
* *WPA Guide to New York City* 1939
* Francis A. J. Ianni, *Black Mafia: Ethnic Succession in Organized Crime*
* «244,000 Native Sons», LOOK Magazine, May 21, 1940, p.&nbsp;8+
* «Harlem: The Making of a Ghetto. Negro New York, 1890—1930». Gilbert Osofsky, 1963
* TIME Magaine, vol. 84, No.5, July 31, 1964. «Harlem: No Place Like Home»
* Newsweek, August 3, 1964,. «Harlem: Hatred in the Streets»
* McCord C and HP Freeman. «Excess Mortality in Harlem.» New England Journal of Medicine 322(1990):173-177
* «Crack’s Decline: Some Surprises from U.S. Cities», National Institute of Justice Research in Brief, July 1997
* «How New York Cut Crime», Reform Magazine, Autumn 2002 p.&nbsp;11
* *The Economic Redevelopment of Harlem*, PhD Thesis of Eldad Gothelf, submitted to Columbia University in May 2004

Катэгорыя:Этнічныя кварталы

Катэгорыя:Манхэтэн
Паўднёвы палярны круг

[thumb|Карта [Антарктыка|Антарктыкі з палярным кругам (сіні)]]

**Паўднёвы палярны круг** — адна з пяці галоўных паралеляў, пазначаных на карце Зямлі.

Паўднёвы палярны круг знаходзіцца ў 66 ° 33'44 "(66.5622 °) на поўдзень ад экватара. Вобласць на поўдзень ад паўднёвага палярнага круга называецца Антарктыкай, на поўнач ад яго знаходзіцца паўднёвы пояс ўмеранага клімату. Аналагічная паралель у паўночным паўшар'і называецца паўночны палярны круг.

Паўднёвы палярны круг пазначае паўночную мяжу вобласці палярнага дня і палярнай ночы. У любым месцы на поўдзень ад палярнага круга сонца знаходзіцца над гарызонтам на працягу 24 гадзін прынамсі адзін раз у год і не паказваецца над гарызонтам на працягу 24 гадзін прынамсі адзін раз у год. Над палярным кругам гэтыя падзеі, натуральна, адбываюцца роўна па аднаму разу ў год, у снежні і чэрвені адпаведна.

У сувязі з суровасцю клімату Антарктыкі за палярным кругам пастаянных жыхароў няма - усё насельніцтва працуе на навуковых станцыях Антарктыды.

## Гл. таксама 
* Палярны круг
* Паўночны палярны круг

Катэгорыя:Антарктыка
Катэгорыя:Шырата
Паўднёвы тропік

**Паўднёвы тропік**, або **Тропік Казярога** — адна з пяці асноўных паралеляў, якія пазначаюць на картах Зямлі. Размешчана на 23 ° 26'16 "на поўдзень ад экватара і вызначае найбольш паўднёвую шырату, на якой сонца апоўдні можа падняцца ў зеніт. Гэта адбываецца ў момант зімовага сонцастаяння, калі вугал падзення сонечных прамянёў на паверхню Паўднёвага паўшар'я, які змяняецца на працягу года з-за звароту нахіленай восі Зямлі вакол Сонца, з'яўляецца максімальным.

Паўночны эквівалент паўднёвага тропіку - Паўночны тропік. Вобласць, якая ляжыць на поўдзень ад Паўднёвага тропіку мае субтрапічны і ўмераны клімат. Вобласць, складзеная паміж Паўднёвым і Паўночным тропікамі называецца тропікамі.

Назва тропік Казярога паходзіць ад сузор'я Казярога, у якое 2 тысячы гадоў таму "ўваходзіла" сонца ў момант зімовага сонцастаяння. У цяперашні час у гэты перыяд сонца знаходзіцца ў сузор'і Стральца, што абумоўлена працэсам папярэднічання раўнадзенстваў. Слова «тропік» паходзіць ад грэч. τροπικός (паварот), гэта значыць апісвае працэс «развароту» руху Сонца ў сонцастаянне.

Палажэнне паўднёвага тропіку не з'яўляецца фіксаваным, бо па вызначэнні залежыць ад нахілу восі кручэння планеты адносна сонца. У 2000 годзе сярэдняе значэнне нахілу прыблізна раўнялася 23 ° 26'21 ", але з-за нутацыі зямной восі, а таксама іншых цыклаў з рознымі перыядамі, становішча тропікаў крыху змяняецца. У цяперашні час тропік Казярога павольна перамяшчаецца да экватара ў сувязі з паступовым памяншэннем нахілу зямной восі да плоскасці яе траекторыі.

Пры перасячэнні тропіка ў моры на судне часам ладзіцца Свята Нептуна.

Пры руху ад Грынвіцкага мерыдыяна на ўсход, тропік Казярога праходзіць праз:

## Гарады, размешчаныя на тропіку Казярога 
* Аліс-Спрынгс 
* Рокгемптан 
* Эмералд 
* Сан-Паўлу 
* Марынга 
* Можы-дас-Крузіс 
* Ітакуакесетуба 
* Убатуба 

## Гл. таксама 
* Палярны круг
* Экватар
* Тропік Рака

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Шырата
Катэгорыя:Тропікі
Драма (род літаратуры)

**Драма** ( — дзеянне) — адзін з родаў літаратуры (разам з лірыкай, эпасам, а таксама ліра-эпасам). Адрозніваецца ад іншых родаў літаратуры спосабам перадачы сюжэту — не праз апавяданне або маналог, а праз дыялогі персанажаў. Да драмы так ці інакш адносіцца любы літаратурны твор, пабудаваны ў дыялагічнай форме, у тым ліку камедыя, трагедыя, драма (як жанр), фарс, вадэвіль і г. д.

Са старажытных часоў існавала ў фальклорнай або літаратурнай форме ў розных народаў; незалежна адны ад адных свае драматычныя традыцыі стварылі антычныя грэкі, старажытныя індыйцы, кітайцы, японцы, індзейцы Амерыкі.

## Віды драмы (драматычныя жанры) 
* Трагедыя
* Трагікамедыя
* Драма
* 
* Меладрама
* 
* 
* Камедыя
* Вадэвіль
* Фарс

## Гл. далей 
* Англійская драма
* Антычная драма
* Усходняя драма
** Індыйская драматургія
** Японская драматургія
** Кітайская драматургія
* Сярэднявечная драма
* Драма Рэнесансу
* Елізавецінская драма
* Іспанская драма
* Класічная драма
* Драма Новага часу
* Рамантычная драма
* Рэалістычная драма
* Натуралістычная драма
* Імпрэсіянісцкая драма
* Сімвалісцкая драма
* Экспрэсіянісцкая драма

## Крыніцы 
* 

Катэгорыя:Літаратура
Катэгорыя:Драматургія
Алекс Фергюсан

**Сэр Аляксандр Чэпмен Фергюсан**, **CBE** (; , , Шатландыя), больш вядомы як **Алекс Фергюсан**, **сэр Алекс**, **САФ** або **Фергі** — шатландскі футбаліст і футбольны трэнер. З 1986 па 2013 гады з’яўляўся галоўным трэнерам англійскага клуба «Манчэстэр Юнайтэд». З’яўляецца самым тытулаваным трэнерам у брытанскім футболе. Прызнаецца адным з найвялікшых трэнераў у гісторыі сусветнага футбола.

## Біяграфічныя звесткі 
А. Фергюсан гуляў за шэраг шатландскіх футбольных клубаў. Трэнерскую кар’еру пачаў у 1974. Быў галоўным трэнерам шатландскіх клубаў «Іст Стэрлінгшыр» і «Сент-Мірэн», пасля чаго трэніраваў «Абердзін», дамогшыся з клубам вялікіх поспехаў. Алекс Фергюсан тройчы прыводзіў «Абердзін» да залатых медалёў чэмпіянату Шатландыі, перамогі ў Кубку ўладальнікаў кубкаў (1983). У 1986 на чэмпіянаце свету ў Мексіцы быў галоўным трэнерам зборнай Шатландыі.

З лістапада 1986 года ўзначаліў англійскі «Манчэстэр Юнайтэд». Прывёў клуб да 13 перамогаў у чэмпіянаце Англіі (1993, 1994, 1996, 1997, 1999–2001, 2003, 2007, 2008, 2009, 2011, 2013), пяць у Кубку Англіі, заваяваў 10 Суперкубкаў, 4 Кубкі футбольнай Лігі, дзве перамогі ў Лізе чэмпіёнаў (1999, 2008), Кубку ўладальнікаў кубкаў і інш.

Усяго на рахунку А. Фергюсана 48 трафеяў на чале МЮ і «Абердзіна». Пад кіраўніцтвам Фергюсана «Манчэстэр Юнайтэд» выйграў больш трафеяў, чым за ўсю сваю папярэднюю стогадовую гісторыю. 19 снежня 2010 года Фергюсан пабіў рэкорд сэра Мэта Басбі па працягласці знаходжання на пасадзе галоўнага трэнера клуба.

У 1999 годзе Фергюсан быў прысвечаны ў рыцары каралевай Елізаветай II. У 2002 годзе ён быў уключаны ў Залу славы англійскага футбола. Таксама ён з’яўляецца ганаровым грамадзянінам горада Абердзіна за свае заслугі ў якасці галоўнага трэнера футбольнага клуба «Абердзін».

У маі 2013 Алекс Фергюсан завяршыў трэнерскую кар’еру, але застаўся працаваць у структуры «Манчэстэр Юнайтэд».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Профіль Фергюсана на *ManUtd.com* 
* Трэнерская статыстыка на *StretfordEnd.co.uk* 
* Статыстыка Фергюсана  на *MUFCInfo.com* 

Катэгорыя:Футбалісты Шатландыі
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Шатландыі
Катэгорыя:Ігракі ФК Эйр Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Фолкерк
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэйнджэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Данфермлін Атлетык
Катэгорыя:Ігракі ФК Сент-Джонстан
Катэгорыя:Ігракі ФК Куінз Парк
Катэгорыя:Трэнеры ФК Іст Стэрлінгшыр
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сент-Мірэн
Катэгорыя:Трэнеры ФК Абердзін
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Шатландыі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Манчэстэр Юнайтэд
Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Рыцары-бакалаўры
Катэгорыя:Паслы добрай волі ЮНІСЕФ
Катэгорыя:Члены Залы славы англійскага футбола
Катэгорыя:Члены Залы славы шатландскага футбола
Афразійскія мовы

**Афразійскія мовы** (у заходняй літаратуры **афраазіяцкія**, састар. **семіта-хаміцкая**) — макрасям'я моў, распаўсюджаных у паўночнай частцы Афрыкі ад Атлантычнага ўзбярэжжа і Канарскіх астравоў да ўзбярэжжа Чырвонага мора, а таксама ў Заходняй Азіі і на востраве Мальта. Групы носьбітаў на афразійскіх мовах (галоўным чынам на розных дыялектах арабскай мовы) ёсць у многіх краінах за межамі асноўнага арэала. Агульная колькасць носьбітаў каля 253 млн. чал.

Уключае 5 (або шэсць) сем'яў моў, якія маюць прыкметы агульнага паходжання - наяўнасць роднасных каранёвых і граматычных марфем). Часам уключаецца ў больш агульнае ўтварэнне - настратычную макрасям'ю моў, якая аб'ядноўвае індаеўрапейскую, алтайскія, уральскія, паўночнакаўказскія і алтайскія сем'і. Аднак у апошні час афразійская макрасям'я выключаецца з настратычнай і разглядаецца разам з апошняй як асобная і самастойная, але бліжэйша роднасная настратычнай.

## Класіфікацыя 
thumb|350px|Распаўсюджванне афраазіяцкай макрасем'і моў і яе суседзі.
У лік афразійскіх моў уваходзяць як жывыя, так і мёртвыя мовы. Першыя ў наш час распаўсюджаны на шырокай прасторы, займаючы тэрыторыю Пярэдняй Азіі (ад Месапатаміі да ўзбярэжжа Міжземнага і Чырвонага мораў) і шырокія тэрыторыі Усходняй і Паўночнай Афрыкі — аж да атлантычнага ўзбярэжжы. Асобныя групы прадстаўнікоў афразійскіх моў сустракаюцца і па-за асноўнай тэрыторыяй іх распаўсюджвання. Агульная колькасць носьбітаў у наш час па розных падліках вагаецца паміж 270 млн і 300 млн чалавек. У афразійскую макрасям'ю ўваходзяць наступныя моўныя сем'і (ці галіны).

## Егіпецкая галіна 
## Бербера-канарская галіна 
## Чадская галіна 
## Кушыцкая галіна 
## Амоцкая галіна 
## Семіцкая галіна 
## Літаратура 
* Cohen M., Essai comparatif sur le vocabulaire et la phonétique du chamito-sémitique, P., 1947.
* Greenberg J., The languages of Africa, Bloomington, 1963.
* Linguistics in South-West Asia and North Africa, CTI, 1970, v, 6.
* Actes du premier Congrès International de linguistique sémitique et chamito-sémitique. Paris, 1969. Réunis par A. Caquot et D. Cohen, The Hague — P., 1974.
* Hamito-semitica, ed. by J. and Th. Bynon, The Hague — P., 1975.
* The Non-Semitic languages of Ethiopia, ed. by M. L. Bender, East Lansing, 1976.
* Atti del Secondo Congresso Internazionale di linguistica camito-semitica, Firenze, 1978.
* Diakonoff I. M., Afrasian languages, M., 1988.

Катэгорыя:Мовы Афрыкі
Катэгорыя:Мовы Еўразіі
Катэгорыя:Макрасем’і
Астралогія

15 стагоддзі, якая адлюстроўвае сувязь знакаў Задыяку з Гіпакратавымі тэмпераментамі ў адпаведнасці з «гарачасцю-халоднасцю» і «вільготнасцю-сухасцю» задыякальных сузор’яў.]]

**Астралогія** (ад  — «зорка» і λόγος «думка, навука») — група варажбовых практык, традыцый і вераванняў, пастулюецца ўздзеянне нябесных целаў на зямны свет і чалавека (на яго тэмперамент, характар, учынкі і будучыню) і, адпаведна, магчымасць прадказання будучыні па руху і размяшчэнню нябесных целаў на нябеснай сферы і адносна адзін аднаго.

Еўрапейская і індыйская астралогія вядуць сваё паходжанне ад шумера-вавілонскіх астральных міфаў, у якіх нябесныя цела (Сонца, Месяц, планеты) і сузор’і былі асацыяваныя з багамі і міфалагічнымі персанажамі, уплыў багоў на зямное жыццё ў рамках гэтай міфалогіі трансфармавалася ва ўплыў на жыццё нябесных цел — сімвалаў бажаствоў. Вавілонская астралогія была запазычаная грэкамі і, затым, у ходзе кантактаў з эліністычным светам, перайшла ў Індыю.

У цяперашні час навука кваліфікуе астралогію як псеўданавуку і забабон, Нацыянальны навуковы фонд ЗША выкарыстоўвае астралогію ў якасці «эталоннай» ілжэнавукі ў ацэначнай сістэме «Science and Engineering Indicators».

Энцыклапедыя Брытаніка адносіць астралогію да магічных варажбовых практык, заснаваных на канцэпцыях, несумяшчальных з навуковымі дадзенымі.

## Спасылкі 
### Сайты прыхільнікаў астралогіі 
* Astrology & Science. The Scientific Exploration of Astrology  
* Archai — The Journal of Archetypal Cosmology   

### Сайты крытыкаў 
* Committee for Skeptical Inquiry (CSI)  — Сайт амерыканскіх скептыкаў
* James Randi Educational Foundation — Фонд Рэндзі

Катэгорыя:Неакадэмічныя напрамкі даследаванняў
Катэгорыя:Акультызм
Катэгорыя:Герметызм

Катэгорыя:Эзатэрычныя школы
Катэгорыя:Спосабы варажбы
Уладзімір Якаўлевіч Матыль

{{Кінематаграфіст
| Імя = Уладзімір Матыль
| Фота = 
| Шырыня =
| Подпіс = 
| Імя пры нараджэнні = Уладзімір Якаўлевіч Матыль 
| Дата нараджэння = 
| Месца нараджэння = 
| Дата смерці = 
| Месца смерці = 
| Грамадзянства = 
| Прафесія = 
| Гады актыўнасці = 1963—2010
| Кірунак =
| Узнагароды ={ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
| imdb_id = 0609594
}}
**Уладзімір Якаўлевіч Матыль** (,  — , ) — савецкі і расійскі ,  і . Народны артыст Расіі (2003).

## Біяграфія 
Уладзімір Матыль нарадзіўся ў Лепелі ў яўрэйскай сям’і. Яго бацька — выхадзец мястэчка Гастыніч Варшаўскай губерні, слесар мінскага завода «Камунар» Якаў Давыдавіч (Данілавіч) Матыль (1901—1931) — праз тры гады пасля нараджэння сына (6 мая 1930 года) быў арыштаваны па абвінавачванні ў шпіёнскай дзейнасці і адпраўлены ў лагер на Салаўкі, дзе праз менш чым год загінуў. Маці — выпускніца Петраградскага педагагічнага інстытута імя А. І. Герцэна Берта Антонаўна Левіна — працавала выхавальніцай у калоніі для малалетніх злачынцаў пад кіраўніцтвам А. С. Макаранка і пасля завучам дзіцячага дома для дзяцей рэпрэсаваных у горадзе Аса Пермскай вобласці. Дзіцячыя гады Уладзімір Матыль правёў з маці ў ссылцы на Урале. Дзед і бабуля па матчынай лініі таксама былі сасланыя на Далёкі Усход, а пасля вяртання ў Беларусь загінулі ў гета ў гады нямецкай акупацыі.

Скончыў акцёрскае аддзяленне Свярдлоўскага тэатральнага інстытута (1948) і гістарычны факультэт Свярдлоўскага ўніверсітэта (1957, завочна). Працаваў рэжысёрам Свярдлоўскага драматычнага тэатра, затым акцёрам і рэжысёрам у тэатрах у Сталінагорску (цяпер Новамаскоўск Тульскай вобласці) і ў Ніжнім Тагіле. З 1955 года — галоўны рэжысёр Свярдлоўскага тэатра юнага гледача. У 1957—1960 быў рэжысёрам Свярдлоўскай кінастудыі.

Свой першы самастойны фільм, «Дзеці Паміра», зняў у 1963 на Таджыкскай кінастудыі. У 1967 зняў камедыю на ваенную тэму «Жэня, Жэнечка і „кацюша“», па сцэнарыі, напісанаму сумесна з Булатам Акуджавай. Усенародную вядомасць У. Матылю прынёс прыгодніцкі фільм «Белае сонца пустыні». У 1975 годзе У. Матыль выпускай гістарычны фільм «Зорка чароўнага шчасця» аб лёсах дзекабрыстаў. Музыку да гэтых трох самых вядомых фільмаў Уладзіміра Матыля, а таксама да яшчэ трох карцін Уладзіміра Матыля, напісаў яго сябар Ісаак Шварц.

У 1976—1985 гадах У. Матыль — мастацкі кіраўнік Студыі мастацкіх фільмаў творчага аб’яднання «Экран» тэлецэнтра «Астанкіна». У 1990-я гады часта выступаў як мастацкі кіраўнік у фільмах маладых рэжысёраў. У 1999 годзе абраны старшынёй журы IX МКФ «Пасланне да Чалавеку».

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Таджыкскай ССР імя А. Рудакі (1964, за фільм «Дзеці Паміра»); Ганаровы грамадзянін горада Душанбэ (1977); Заслужаны дзеяч Таджыкістана (1997). Узнагароджаны ордэнам Пашаны (1996, за фільм «Белае сонца пустыні»). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі РФ у галіне літаратуры і мастацтва 1997 (1998, за фільм «Белае сонца пустыні»).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі РФ у вобласці літаратуры і мастацтва
Катэгорыя:Выкладчыкі ВКСР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Душанбэ
Уладзімір Аляксандравіч Баум

{{Картка:Асоба
|імя               = Уладзімір Аляксандравіч Баум
|арыгінал_імя      = 
|партрэт           = 
|памер             = 
|подпіс            = 
|апісанне          = 
|імя пры нараджэнні= 
|род дзейнасці     = 
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  = 
|грамадзянства     = 
|падданства        = 
|дата смерці       =
|месца смерці      = 
|бацька            = 
|маці              = 
|муж               = 
|жонка             = 
|дзеці             = 
|узнагароды і прэміі= { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
       
-
 
}
|сайт =
|Commons =
|Rodovid =
}}

**Уладзі́мір Алякса́ндравіч Баум** (, в. Карыціскі, Беластоцкае ваяводства) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт. З 1950 па 1954 год — рабочы, механік, старшыня завкама Гродзенскага камбіната будматэрыялаў.

З 1954 года старшыня калгаса імя XXII з’езда КПСС (да 1961 года калгас «Стаханавец», на 2012 год — СПК імя Баума) Іўеўскага раёна.

З 1990 года на пенсіі.

## Узнагароды 
За прадуманую, разлічаную на годнае жыццё людзей забудову цэнтральнай сядзібы калгаса імя XXII партз’езда (в. Геранёны) У. А. Баум быў узнагароджаны залатым медалём ВДНГ СССР.

Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчых прадуктаў. Член Рэвізійнай камісіі КПБ у 1961-66. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963-67.

За час працы старшынёй калгаса быў узнагароджаны ордэнамі Леніна, Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Члены Рэвізійнай камісіі КПБ
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
50 Cent

**Кёрціс Джэймс Джэксан III** (; ), больш вядомы пад сваім сцэнічным псеўданімам **50 Cent** () — амерыканскі рэпер. Вядомасць прыйшла да яго з выпускам альбомаў Get Rich or Die Tryin '() і The Massacre (). 50 Cent дамогся поспеху з абодвума альбомамі, прадаўшы больш за 36 мільёнаў копій па ўсім свеце.

Народжаны ў раёне Паўднёвая Ямайка, Куінс, Нью-Ёрк, Кёрціс Джэксан ў маладосці пачаў гандляваць какаінам. Пасля таго, як ён кідае гандаль наркотыкамі, каб прысвяціць сябе музычнай кар’еры, у яго страляюць 9 разоў у 2000 годзе. Пасля выхаду яго мікстэйпа Guess Who’s Back?, 50 Cent’а заўважае Эмінем і падпісвае з ім кантракт у Interscope Records. З дапамогай Эмінема і Dr. Dre, якія прадзюсавалі яго, да яго прыходзіць першы галоўны камерцыйны поспех, ён становіцца адным з самых прадаваных выканаўцаў ва ўсім свеце. У 2003 годзе ён засноўвае лэйбл G-Unit Records, які падпісваў кантракты з такімі артыстамі, як Young Buck, Лойд Бэнкс і Tony Yayo. 50 Cent меў шмат сутычак з іншымі рэперам, уключаючы Ja Rule, Game і Fat Joe.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Get Rich or Die Tryin*' (2003)
* *The Massacre* (2005)
* *Curtis* (2007)
* *Before I Self Destruct* (2009)
* *Animal Ambition* (2014)

**Сумесныя альбомы**

* *Beg for Mercy* (з G-Unit) (2003)
* *T·O·S (Terminate on Sight)* (з G-Unit) (2008)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 50 Cent — Тэксты Песень

Катэгорыя:Рэперы ЗША
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Хіп-хоп выканаўцы ЗША
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Таццяна Стэфанаўна Баўэр

**Таццяна Стэфанаўна Баўэр** (, г.  — ) — удзельніца партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Дачка венгерскага камуніста Стэфана (Іштвана) Сігізмундавіча Баўэра — удзельніка венгерскай рэвалюцыі 1919, які эміграваў у СССР у 1921. Член ВЛКСМ. У 1941 годзе паступіла на гістарычны факультэт МДУ. У кастрычніку 1941 пайшла працаваць на завод «Чырвоны пралетарый».

Выдатна валодала вянгерскай і нямецкай мовамі.

У 1942 добраахвотна пайшла на фронт, разведчыца, медсястра. У пачатку жніўня 1942 года на акупаванай тэрыторыі Беларусі пад імем Таццяны Клімантовіч: вяла выведвальную і дыверсійную працу, распаўсюджвала савецкія газеты, улёткі ў Мінску і Мінскай вобласці, здабывала зброю, боепрыпасы, медыкаменты для партызан. Летам 1944 пад пагрозай арышту павінна была сыйсці да партызан. Загінула ў баі з карнікамі праз некалькі дзён каля вёскі Макаўе Барысаўскага раёна.

## Літаратура 
* Поляновский Макс. Повесть о юной разведчице. М., 1961

## Спасылкі 
* Помнік Т. С. Баўэр

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Бранева

**Бране́ва** (,  — **Браўнсберг**) — горад на поўначы Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Бранеўскага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Бранева.

## Гісторыя 
Самы старажытны горад Варміі ва Усходняй Прусіі. Упершыню згадваецца ў крыніцах пад 1240 годам як уладанне дзяржавы Тэўтонскага ордэна. Заснаваны, магчыма, на месцы прускага паселішча. Мураваны Браўнсбергскі замак быў пабудаваны пасля 1273 года. Яго разабралі ў 1873—1874 гадах, а таксама ў 1928—1930 гадах. У 1254 годзе атрымаў прывілей на самакіраванне. У той час гэта быў важны гандлёвы цэнтр.

Браўнсберг ужо з XV стагоддзя быў членам Ганзы а таксама адным з марскіх партоў Варміі. Паводле Торуньскага міру ў 1446 годзе ўвайшоў у склад нямецкага Вармінскага княства-біскупства, аўтаноміі ў межах Рэчы Паспалітай.

У 1565 годзе вармінскі біскуп Станіслаў Гозій адкрыў Браўнсбергскі езуіцкі калегіум, важны цэнтр Контррэфармацыі ва Усходняй Еўропе. У гэтыя часы Браўнсберг стаў важным цэнтрам школьнай адукацыі і культуры. У 1589 годзе была заснавана прыватная друкарня. Шмат разоў (да 1738 года) жыхары горада змагаліся за адкрыццё ўніверсітэта, але гэта не ўдалося. Спадчыннікам традыцыі стаў «Liceum Hosianum».

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе далучаны да Прускага каралеўства; з 1871 года — частка Германскай імперыі. У 1945 годзе, у час Другой сусветнай вайны, акупіраваны савецкімі войскамі. Пасля вайны перададзены Польшчы па рашэнні Патсдамскай канферэнцыі; паланізаваны шляхам дэпартацыі нямецкага насельніцтва.

## Славутасці 
У горадзе захаваліся шматлікія помнікі — гатычная базіліка святой Кацярыны Александрыйскай (1346), вежа біскупскага замка (13 ст.), калегіум езуітаў (1566).

## Вядомыя асобы 
* Сымон Берант (1585—1649) — музыкант і кампазітар.

## Спасылкі
Бахараў

**Бахараў** — прозвішча:

## Вядомыя носьбіты 
* Пётр Міхайлавіч Бахараў — Герой Савецкага Саюза
* Барыс Сяргеевіч Бахараў — генерал-маёр танкавых войскаў
* Віктар Аляксандравіч Бахараў (1948—2015) — беларускі герпетолаг, эколаг.
Светнік

**Све́тнік**, **Зорка**, **Ліхніс** (*Lýchnis*, раней *Coronaria*) — род кветкавых раслін сямейства гваздзіковыя.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя расліны вышынёй 40—100 см. Сцябло прамое, круглявае, шурпатае ад валасінак. Лісце ланцэтна-яйкападобнае, з абодвух бакоў шурпатае, вострае, у пачатку трохі сэрцападобнае.

Кветкі абодваполыя, каля 2 см у дыяметры, сабраныя на верхавіне сцябла ў галоўчатыя суквецці. Пялёсткі кармінава-чырвоныя. Плод — каробачка.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
Лекавыя, дэкаратыўныя і меданосныя расліны.

## Літаратура 
*  — С. 376.
*  — С. 462.
* 
* 

## Спасылкі 
* Lychnis // The Plant List
* 

Катэгорыя:Гваздзіковыя
Свідзіна

**Свідзі́на** (*Swida*) — падрод раслін роду  у сямействе , часам вылучаюць у асобны род.

## Апісанне 
Лістападныя кусты або дрэвы вышынёй 1,5—6 м. Лісце супраціўнае, суцэльнае, чаранковае. Кветкі белыя, у шчытка- ці парасонападобных суквеццях. Плод — сакаўная, чорная або белая касцянка.

## Пашырэнне 
Каля 20—30 відаў. Пашыраны ва Усходняй Азіі і Паўночнай Амерыцы. У Беларусі 1 від — . Трапляецца на схілах у лісцевых і мяшаных лясах. Больш за 10 відаў прайшлі інтрадукцыйную праверку ЦБС НАН РБ. Выведзена шмат садовых форм.

## Выкарыстанне 
Дэкаратыўныя, тэхнічныя і меданосныя расліны. З насення атрымліваюць тэхнічны алей. З галін вырабляюць кошыкі і маты. Драўніна выкарыстоўваецца ў дэкаратыўным мастацтве. Расліны высаджваюць з мэтай замацавання пяскоў і схілаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кізілавыя
Гродзенскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт

**Гродзенскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт** (ГДАУ) — вышэйшая навучальная ўстанова аграрнага профілю г. Гродна.

## Гісторыя 
Рашэнне аб ўтварэнні прынята 17 студзеня 1951 года пастановай Савета Міністраў СССР № 145 «Аб арганізацыі сельскагаспадарчага інстытута ў г. Гродна Беларускай ССР». У тым жа годзе на 1-ы курс агранамічнага і заатэхнічнага факультэтаў было прынята 175 студэнтаў, на 2-і курс-25. У інстытуце працавала 24 выкладчыка, 7 з іх мелі вучоную ступень кандыдата навук.

У 2000 годзе ГДАУ быў прысвоены статус універсітэта.

## Факультэты 
* Агранамічны
* Аховы раслін
* Біятэхналагічны
* Інжынерна-тэхналагічны
* Эканамічны
* Бухгалтарскага ўліку
* Ветэрынарнай медыцыны
* Даўніверсітэцкай падрыхтоўкі

## Рэктары 
* Іван Міхайлавіч Качура (1951—1956)
* Пётр Андрэевіч Арацкаў (1956—1959)
* Валянцін Дзмітрыевіч Цімашынін (1959—1965)
* Юрый Рыгоравіч Ягораў (1965—1990)
* Емяльян Раманавіч Вітун (1990—1995)
* Вітольд Казіміравіч Песціс (1995—2023)
* Валянцін Валянцінавіч Пяшко (з 17 студзеня 2023).

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі 
* Уладзімір Аляксандравіч Баум — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). З 1950 па 1954 год — рабочы, механік, старшыня заўкома Гродзенскага камбіната будматэрыялаў. З 1954 па 1990 год — старшыня калгаса імя XXII партз’езда Іўеўскага раёна (цяпер СВК імя Баума).
* Іван Іванавіч Будзевіч — вучоны ў галіне біятэхналогіі ў жывёлагадоўлі. Доктар сельскагаспадарчых навук. Член-карэспандэнт НАН Беларусі.
* Аляксандр Іосіфавіч Дубко — дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1975—1985), член Вярхоўнага Савета СССР (1980—1990), старшыня Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў (1990—1994), старшыня Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта (1994—2001). Герой Сацыялістычнай Працы (1982), Герой Беларусі (пасмяротна, 2001).
* Сяргей Іванавіч Пляшчанка — вучоны ў галіне зоагігіены, доктар ветэрынарных навук. Займаў пасаду дэкана зоатэхнічнага факультэта.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Універсітэты Гродна

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:1951 год у Гродне
Апастэрыёрная мова

**Апастэрыёрная мова** (ад лацінскага выраза *a posteriori* — з наступнага) — штучная мова элементы якой пазычаны з існых моў, у адрозненне ад апрыёрных моў. Вылучаюць таксама *апрыёрна-апастэрыёрныя* і *апастэрыёрна-апрыёрныя* мовы, залежна ад перавагі тых або іншых рыс.

Апастэрыёрныя мовы можна падзяліць на тры тыпы:
* спрошчаныя этнічныя мовы: спрошчаная англійская, лаціна-сінэ-флексіонэ і інш.
* натуралістычныя мовы, г. зн. максімальна набліжаныя да этнічных моў (часцей раманскай групы): акцыдэнталь, інтэрлінгва;
* аўтаномныя (схематычныя) — у якіх граматыка з апрыёрнымі элементамі ужывае лексіку, пазычаную з этнічных моў: эсперанта, позні валапюк.

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Інтэрлінгвістыка
Свінакроп

**Свінакроп**, або **Шпергель** (*Spergula*) — род травяністых раслін сямейства . На тэрыторыі Беларусі 5 відаў: , , ,  і . Трапляюцца ў хваёвых лясах, на ўзлесках, лугах, палях і агародах.

## Батанічнае апісанне 
Гэта пераважна аднагадовыя травы, якія развіваюць узыходзячыя або моцна галінастыя ад карэнішча сцёблы, з лінейнымі супраціўным лісцем, з перапончатымі, парамі-зрослымі прылісткамі. Дробныя белыя кветкі сабраны ў друзлых відэльцападобных суквеццях (дыхазіях). Кветка правільная, абодваполая.

## Спіс відаў 
Род уключае каля 13 відаў:
* 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гваздзіковыя
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Свінауйсце

**Свінауйсце** (, да 1945 года **Свінэмюндэ** (ням. Swinemünde) — горад на правах павета ў Заходнепаморскім ваяводстве Польшчы. Размешчаны на берагах астравоў Узнам і Волін, паміж якімі знаходзіцца вузкі праліў, які злучае Шчэцінскі заліў з Балтыйскім морам, і астравы Карсібур. Марскі порт, курорт. Адлегласць па прамой паміж гарадамі Свінауйсце да Мінска 871 км, да Варшавы — 497 км.

Насельніцтва — 41 337 жыхароў (2014 год).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Гай Светоній Транквіл

**Гай Светоний Транквіл** () — рымскі пісьменнік, гісторык і вучоны-энцыклапедыст, які жыў прыблізна ў 75-160 гадах. Дакладны год нараджэння не ўстаноўлены, але ў жыццяпісе Нерона ён паведамляе, што быў падлеткам, калі на Усходзе з'явіўся самазванец, які выдаваў сябе за Нерона (89)

## Жыццё і агульная характарыстыка навуковых заняткаў 
Належаў па паходжанні да саслоўя вершнікаў. З жыццяпісу Калігулы вынікае, што дзед Светонія займаў нязначную пасаду пры імператары. Бацька яго, Светоній Лет, трыбун XIII парнага легіёна, удзельнічаў у барацьбе Атона з Вітэліем. Пры Даміцыяне Светоній жыў у Рыме, займаючыся рыторыкай і граматыкай; сябраваў з Плініем Малодшым, па хадайніцтве якога Траян надаў яму сан трыбуна; пры Адрыяне быў імператарскім сакратаром (magister epistolarum), але трапіў у няласку за непачцівае стаўленне да жонкі імператара Сабіны і, аддаліўшыся ад двара, аддаўся энцыклапедычна-літаратурным заняткам, па прыкладзе Варона. З іншых крыніц вядомыя назвы яго шматлікіх прац, пераважна напісаных па-грэчаску, прысвечаных літаратуры, філасофіі і прыродзе. Гэта быў руплівы збіральнік, які пакінуў шмат каштоўных звестак аб гістарычных, археалагічных і літаратурных прадметах. Крыніцамі для яго служылі архівы, публічныя акты, гістарычныя творы, мемуары і вуснае паданне. Светоній адным з першых нехрысціянскіх пісьменнікаў паведаміў аб з'яўленні паслядоўнікаў Ісуса Хрыста. Хоць гэта не зусім дакладна: у тэксце ідзе гаворка пра «іудзеяў, усхваляваных нейкім Хрыстом», а гэта імя было распаўсюджана на Блізкім Усходзе ў арамейскамоўным асяроддзі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Лацінскія тэксты

Светоній
Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Светоній
Катэгорыя:Гісторыкі II стагоддзя
Свінуха

: Не блытаць з раслінай *Капытнік*

**Свінуха**, **Свінушка**, **Капытнік** (*Paxillus*) — род шапкавых грыбоў сямейства свінухавых парадку балетавых.

## Апісанне 
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка лейкападобная з падагнутым хвалістым краем, карычнева-бураватая. Пласцінкі зыходныя. Мякаць на зломе цямнее. Ножка цыліндрычная, суцэльная. Споры эліпсоідныя, гладкія. вохрыстыя. Неядомая, мае ядавітыя рэчывы.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў Еўразіі (10 відаў) і Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі 4 віды свінух: , ,  і . Сапратрофы. Трапляюцца з ліпеня па кастрычнік паасобку або групамі ў лясах на глебе або гнілой драўніне.

## Літаратура 
* 
*  — С. 466.
* 
* 

## Спасылкі 
* Грибы свинушки (дуньки) // Экопортал
* *Псурцева Н., Змитрович И., Иванов А.* Свинушка — гриб, который нельзя есть дважды // Наука и жизнь

Катэгорыя:Свінухавыя
Свіслач (Гродзенскі раён)

**Сві́слач** (, ) — аграгарадок у Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, на рацэ Свіслач. Уваходзіць у склад Квасоўскага сельсавета. За 22 км на паўднёвы ўсход ад Гродна.
]]

## Насельніцтва 
* 955 жыхароў, 346 двароў (2001)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Выбітныя мясціны 
* Сядзіба Красінскіх (канец 19 ст.)
* Крыжаўзвіжанская царква (1884)
* Брацкая магіла савецкіх воінаў
* Касцёл Божай Міласэрнасці (2002)

Свіслач. Сядзіба Красінскіх.jpg|Сядзібны дом Красінскіх
Свіслач. Каталіцкая капліца.jpg |Каталіцкая капліца
Svislač, Belarus - panoramio.jpg|Свята-Крыжаўзвіжанская царква

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Квасоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Светлякі

**Светлякі́** (*Lampyridae*) — сямейства жукоў, характэрнай асаблівасцю якіх з’яўляецца наяўнасць органаў свячэння на апошніх брушных сегментах. Сямейства налічвае каля 2000 відаў.

## Асаблівасці біялогіі 
, Беларусь]]
Органы свячэння часцей за ўсё размешчаны пад празрыстай кутыкулай, утвораны буйнымі фотагеннымі клеткамі, якія шчыльна аплецены трахеямі і нервамі. Пад гэтымі клеткамі знаходзяцца адбівальнікі святла — клеткі, запоўненыя крышталямі мачавой кіслаты. Па трахеі да фотагенных клетак паступае кісларод, неабходны для акісляльных працэсаў. Здольнасцю свяціцца валодаюць не толькі імага жукоў, але і іх лічынкі і яйкі.

У 2021 годзе міжнародная навуковая група абвясціла аб выяўленні продка светлякоў, узрост якога складае 100 мільёнаў гадоў. Закамянелыя казуркі добра захаваліся ў знойдзеным у М’янме кавалку бурштыну. Па сцвярджэнні навукоўцаў, яны належаць да сямейства *Cretophengodidae*, якое ўяўляе сабой родапачынальніка сённяшніх светлякоў. Продкі светлякоў, імаверна, выкарыстоўвалі светлавыя сігналы для абароны ад натуральных ворагаў, уключаючы мурашак, жаб і птушак, а не для прыцягнення партнёраў і спарвання, як цяперашнія жукі-светлячкі.

## Гл. таксама 
* Светлякі (род)

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Свірыдавічы

Назву **Свіры́давічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Свірыдавічы — вёска ў Рэчыцкім раёне
* Гродзенская вобласць
** Свірыдавічы — вёска ў Смаргонскім раёне
Апрыёрная мова

**Апрыёрная мова** (ад  — з папярэдняга) — штучная мова, элементы якай не пазычаны з якой-небудзь існуючай мовы, але створаны на падставе якой-небудзь лагічнай (філасофскай) канцэпцыі. Гэтым яны адрозніваюцца ад апастэрыёрных моў. Распазнаюць таксама *апрыёрна-апастэрыёрныя* і *апстэрыёрна-апрыёрныя* мовы, у залежнасці ад перавагі тых ці іншых рыс.
## Прыклады 
Прыкладамі апрыёрных моў з'яўляюцца:
* сальрэсоль
* ыфкуіл
* ілакш
* лаглан
* лажбан
* ро
Трэба разумець, што залічэнне той ці іншай мовы да «апрыёрных» з'яўляецца умоўным. Так, у лаглане апрыёрная граматыка спалучаецца з лексікай, пабудаванай на падставе аналіза лексікі моў-донараў (гэта значыць у некаторым сэнсе пазычанай).

Катэгорыя:Штучныя мовы
Катэгорыя:Апрыёрныя мовы
Катэгорыя:Інтэрлінгвістыка
Пётр Міхайлавіч Бахараў

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Пётр Міхайлавіч Бахараў
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці =
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы =1940—1967
|званне =
|род войскаў =пяхота,  унутраныя войскі
|камандаваў =
|частка =
|бітвы =Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды ={ Style = «background: transparent»
{ Style = «background: transparent»
 
-
       
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
**Пётр Міхайлавіч Бахараў** (, в. Грыневічы, , Мінская вобласць — ) — падпалкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
Пётр Бахараў нарадзіўся 7 студзеня 1920 года ў вёсцы Грыневічы Лагойскага раёна Мінскай вобласці ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння сярэдняй школы працаваў у калгасе, пасля манцёрам радыёвузла ў сяле Ніжні Інгаш Краснаярскага краю. У 1940 годзе быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію.

З чэрвеня 1941 года — на Паўднёва-Заходнім, Бранскім, Цэнтральным, Беларускім, 1-м Беларускім франтах Вялікай Айчыннай вайны пры фарсіраванні Дняпра ў Брагінскім раёне.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі, а таксама шэрагам медалёў.

## Літаратура 
* 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382
* Достоин звания героя. 2-е изд., перераб. и доп. Красноярск, 1975. / стр.115-116;
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. Минск,1984. / стр.47.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Сексуальная самаідэнтыфікацыя

**Сексуальная ідэнтычнасць** — адзін з пяці кампанентаў чалавечай сексуальнасці, які вызначаецца як самаідэнтыфікацыя індывіда з людзьмі, якія маюць тую ці іншую сексуальную арыентацыю, самаадчуванне ў якасці індывіда з гэтай сексуальнай арыентацыяй.

## Кампаненты сексуальнасці 
Даследчыкі вылучаюць розныя кампаненты чалавечай сексуальнасці:  
* біялагічны пол (ва ўсёй яго сукупнасці — генетычны, ганадны, гарманальны, вонкавы і ўнутраны генітальны пол),
* гендарная ідэнтычнасць (псіхалагічная прыналежнасць да вызначанага полу, які не абавязкова супадае з біялагічным полам), сексуальная арыентацыя і сацыяльная гендарная роля (паводзіны індывіда ў грамадстве, якія адпавядаюць культурным нормам і стэрэатыпам, якія прадпісваюць тыя ці іншыя «тыпова мужчынскія» ці «тыпова жаночыя» паводзіны).

## Тыпы сексуальнай ідэнтычнасці 
Сучаснай сексалогіі вядомыя тры магчымых тыпы сексуальнай ідэнтычнасці:

* гетэрасексуальная ідэнтычнасць — самаідэнтыфікацыя ў якасці гетэрасексуала, або (калі чалавек не знакам з тэрмінам «гетэрасексуал») у якасці «чалавека са звычайнай, традыцыйнай» арыентацыяй, або ў якасці «натурала»;

* бісексуальная ідэнтычнасць — самаідэнтыфікацыя ў якасці бісексуала;

* гомасексуальная ідэнтычнасць — самаідэнтыфікацыя ў якасці ўладальніка гомасексуальнай арыентацыі.

## Гл. таксама 
* Бісексуальнасць
* Гей
* Гетэрасексуальнасць
* Гомасексуальнасць
* Лесбійскае каханне
* Сексуальнасць чалавека
* Тэлефон даверу
* Транссексуальнасць
* Камінг-аўт
* Каханне
* Палавая цяга
* Сексалогія
* Секс-сімвал
* Сексапільнасць
* Сексуальнасць

## Літаратура 
* John Colapinto: *As Nature Made Him: The Boy Who Was Raised As A Girl.* Harper Collins, ISBN 0-06-019211-9.
* Anne Fausto-Sterling: *Sexing the Body: Gender Politics and The Construction of Sexuality.* Basic Books, ISBN 0-465-07713-7.
* Clellan S. Ford, Frank A. Beach: *Patterns of Sexual Behavior.* Ace Books, 1951.
* Francis Mark Mondimore: *A Natural History of Homosexuality.* Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-5440-7.
* John Money: *Gay, Straight, and In-between: The Sexology of Erotic Orientation.* Oxford University Press, 1988, ISBN 0-19-506331-7.
* D. Haig: *The inexorable rise of gender and the decline of sex: social change in academic titles, 1945-2001.* Archives of Sexual Behavior 33/2004, S. 87-96 (PDF).
* Karl Marxen: *Aber doch nicht in der Öffentlichkeit! Schutz der sexuellen Identität im Grundgesetz.* Forum Recht 04/2009, Seite: 126-128 (PDF ).
* Gunnar Duttge, Wolfgang Engel, Barbara Zoll (Hrsg.): *Sexuelle Identität und gesellschaftliche Norm.* Göttinger Schriften zum Medizinrecht - Band 10, Universitätsverlag Göttingen, Göttingen 2010, ISBN 978-3-941875-72-2.
* M. F. Bear's B.W., Connors's M.A. Paradiso: Neuroscience-  Exploring the Brain, Lippincott Williams & Wilkins; Third edition edition (2006)

Катэгорыя:Сексуальная арыентацыя
Катэгорыя:ЛГБТ
Катэгорыя:Ідэнтычнасць