open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ангун

**Ангун** (сапраўднае імя — ** Ангун Чыпта Сасмі**, , ) — французская спявачка, аўтар песень, музычны прадзюсар і кампазітар інданезійскага паходжання, прадстаўніца Францыі на конкурсе песні Еўрабачанне 2012 (з песняй «Echo (You and I)»). Яе дэбютны альбом «Dunia Aku Punya» выйшаў у 1986. У 1994 годзе з’ехала з Інданезіі, каб пачаць міжнародную кар’еру.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Францыі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Інданезіі
Катэгорыя:Францыя на конкурсе песні Еўрабачанне
Квадратны корань

**Квадратны корань** з  (корань 2-й ступені, \sqrt{a}) — рашэнне ўраўнення:
:x^2=a.
Аперацыя вылічэння значэння \sqrt {a} называецца «здабываннем квадратнага кораня» з ліку . Найбольш часта пад  і  маюцца на ўвазе лікі, але ў некаторых прыкладаннях яны могуць быць і іншымі матэматычнымі аб'ектамі, напрыклад матрыцамі і аператарамі.

Прыклад для рэчаісных лікаў: \sqrt {9} = \pm 3, таму што {(\pm3)}^2 = 9.

Як відаць з прыкладу, у рэчаіснага квадратнага кораня ёсць два значэнні (дадатнае і адмоўнае), і гэта стварае складанасці пры рабоце з каранямі. Каб забяспечыць адназначнасць, уводзіцца паняцце арыфметычнага кораня, значэнне якога заўсёды дадатнае.

## Спасылкі 
* Алгарытмы вылічэння квадратнага кораня

Катэгорыя:Элементарныя функцыі
Катэгорыя:Матэматычныя аперацыі
Катэгорыя:Алгебра
Нетрыманне мачы

**Нетрыманне мачы** — міжвольнае выдзяленне мачы ад парушэння функцыі сфінктараў (кругавых мышцаў) мачавога пузыра. З'яўляецца вынікам пашкоджання цэнтральнай нервовай сістэмы, спіннога мозгу, заганаў развіцця мачавых шляхоў і энурэзу. Вылучаюць 2 віды нетрымання: 1) стрэсавае — падчас бегу, кашлю і смеху, што павышаюць унутрыбрушны ціск; 2) ургентнае — ад раздражнення гукам струменю вады і мыццём рук найчасцей у халодную пару. Выклікае раздражненне скуры і дэпрэсію.

## Папярэджанне 
Хваробу прадухіляе адмова ад палення і ўздыму цяжараў, змяншэнне набору лішняй вагі і пітва перад сном, своечасовае лячэнне запалення мочапалавых органаў, поўнае апаражненне мачавіка. Выключэнню з харчавання падлягаюць раздражняльныя для мачавіка вырабы: алкаголь, вострыя стравы, газіраваныя напоі (кола), гарбата, кава, мёд, таматы, цытрусавыя, цукар і яго штучныя заменнікі, шакалад. Карысна займацца плаваннем, танцамі, яздой на веласіпедзе і ранішняй гімнастыкай. Таксама варта пазбягаць выкарыстання араматызаваных мыла і туалетнай паперы, каляровых хімічных напаўняльнікаў для ваннаў.

## Прычыны 
Немачы спрыяюць цяжкая цялесная праца, нястача эстрагенаў, запор і шэраг лекаў (мачагонныя, антыдэпрэсанты, антыгістамінныя, супраць гіпертаніі).

Катэгорыя:Гінекалагічныя захворванні
Катэгорыя:Уралагічныя захворванні
Блізарукасць

thumb|Карэкцыя міяпіі пры дапамозе дваякаўвагнутай лінзы.
**Блізарукасць** (міяпія;  — заплюшчваць + вока) — невыразнае бачанне аддаленых рэчаў праз сыходжанне паралельных прамянёў ад іх перад сятчаткай вока. Найчасцей узнікае ў школьным узросце. Паводле ступені цяжкасці адрозніваюць слабую (да 3 дыёптрыяў), сярэднюю (да 6 дптр) і высокую (звыш 6 дптр). У Беларусі ад немачы пакутуе да 30% школьнікаў. Вядзе да разрыву і адслаення сятчаткі, страты працаздольнасці па зроку.

## Папярэджанне 
Прадухіленню хваробы спрыяюць заняткі бадмінтонам, лыжным спортам, плаваннем і тэнісам. Харчаванне мусіць мець устойлівы расклад і мае ўключаць абрыкосы, брусніцы, журавіны, кефір, масла, мяса індыка і труса, печань, пятрушку, сыр, таматы, тварог, чарніцы, шпінат і ялавічыну. Падчас зрокавай працы адлегласць ад кнігі да вачэй мае складаць 35 см. Чытаць і пісаць варта толькі седзячы з роўнай паставай спіны і асвятленнем. Таксама варта ўнікаць чытання лежачы на жываце і ў паездцы. На кожныя паўгадзіны зрокавай працы мае прыпадаць 10 хвілін адпачынку без прагляду тэлевізара і сядзення за камп’ютарам. Прагляд тэлеперадач дашкольнікамі варта абмяжоўваць 30 хвілінамі, малодшымі школьнікамі — 1 гадзінай, 5-9-класнікамі — 1,5 гадзіны, старшакласікамі — 2 гадзіны.

## Прычыны 
Развіццю хваробы спрыяюць стрэс, загрузка зрокавай працай на блізкай адлегласці, алергія.

## Праявы 
thumb|Зрок пры блізарукасці

Хвароба праяўляецца ў неабходнасці разглядання на блізкай адлегласці, што стамляе вочы, развівае мышачную і дастасавальную слабасць зрока, разыходную касавокасць і спазмы дастасавання вачэй. У наступным узнікаюць расцяжэнні, дыстрафія, кровазліццё, разрывы і адслаенне сятчаткі.

## Гл. таксама 
* Дальназоркасць

## Спасылкі 
Катэгорыя:Захворванні вачэй
Ліхаманка Заходняга Ніла

thumb|200px|Укус самкі камара
**Ліхаманка Заходняга Ніла** (ЛЗН) — інфекцыя, што перадаецца праз укус членістаногіх, пераважна крывасмокавых камароў. Месцамі размнажэння камароў ёсць вадаёмы, ямы, канавы, кар'еры, цыстэрны і бочкі з дажджавой вадой, падвалы жылых будынкаў, хлявы і свірны. Вірус пераносіцца пералётнымі птушкамі. Заражэнне ўяўляе смяротную пагрозу праз паражэнне мозга (энцэфаліт) і яго абалонак (менінгіт).

Упершыню вірус выявілі ў 1937 годзе ў крыві жыхаркі вытокаў Ніла. Беларускі навукова-даследчы інстытут эпідэміялогіі і мікрабіялогіі атрымаў першы штам віруса ў Беларусі ў 1985 г. пры даследаванні біяпробаў унутраных органаў 62 пералётных птушак уздоўж штучных вадаёмаў рыбнай гаспадаркі «Трэмля» (Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласць) падчас экспедыцыі па выяўленні арбавірусаў. Пазней штам віруса вылучылі ў Белавежскай пушчы ў камароў роду Aedes і ў крыві мясцовага жыхара.

## Папярэджанне 
[thumb|200px|Падвешаны да столю [накамарнік для ложка]]
Заражэнне папярэджвае нанясенне на адкрытую скуру рэпелентаў супраць камароў, устанаўленне на вокнах і фортках маскітных сетак, трыманне закрытымі ёмістасцей з вадой, прачышчэнне вадасцёкаў для ўнікання працяглага існавання лужынаў, дэзінсекцыя вадаёмаў і затопленых падвалаў.

## Праявы 
Хвароба выяўляецца праз пад'ём тэмпературы цела, дрыжыкі, галаўны, мышачны і сустаўны боль. Адзначаюцца млоснасць і ваніты, павелічэнне лімфатычных вузлоў, сыпка на скуры. Аб пранікненні інфекцыі ў цэнтральную нервовую сістэму (ЦНС) сведчыць мышачная слабасць, сутаргі, зніжэнне адчувальнасці і парушэнне свядомасці (кома). Таксама пашкоджваюцца сасудзістая абалонка і сятчатка вачэй (страта зроку).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Флавівірусы
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Катэгорыя:Вірусныя захворванні
Пінакатэка

**Пінакатэка** (, ад ,  — дошка, карціна і  — сховішча) — у старажытных грэкаў памяшканне для захоўвання жывапісных выяў. 

Так звалася левае крыло прапілеяў афінскага Акропаля, дзе знаходзіўся збор карцін, прынесеных у дарунак багіні Афіне. У некалькіх шасцікалонных залах былі сабраны карціны, напісаныя на дошках, гліняныя табліцы і іншыя творы з роспісам. Гэты збор быў адкрыта для наведвання афінскімі грамадзянамі. 

Яшчэ на мяжы III—II стст. да н.э. быў складзены першы каталог гэтай пінакатэкі, аўтарам якога быў Палеман Іліёнскі. Акрамя афінскай падобныя пінакатэкі існавалі і ў іншых месцах у Грэцыі, напрыклад, у Гераёне — храме Геры на востраве Самас.

Старажытныя рымляне выкарыстоўвалі тэрмін для абазначэння пакоя, у якім знаходзіліся творы мастацтва.

Пачынаючы з перыяду Рэнесансу, назва пінакатэка стала выкарыстоўвацца для абазначэння калекцый твораў жывапісу, адкрытых для публічнага наведвання. У нашы дні пінакатэкамі завуць карцінныя (мастацкія) галерэі.

## Вядомыя пінакатэкі 
* Старая пінакатэка ў Мюнхене
* Новая пінакатэка ў Мюнхене
* Пінакатэка сучаснасці ў Мюнхене
* Ватыканская пінакатэка
* Пінакатэка Брэра
* Амбразіянская пінакатэка
* Нацыянальная пінакатэка Балонні

## Гл. таксама 
* Пінака

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Жывапіс
Катэгорыя:Музеі
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва
Осій Кардубскі

**Осій Кардубскі** (, )  — епіскап Кордаўскі (256—359), адыграў вялікую ролю ў царкоўным жыцці першай паловы IV стагоддзя. Ён быў спецыяльным пасланцам імператара Канстанціна ў Александрыю па супакаенні арыянскай ерасі, з’яўляўся актыўным удзельнікам Першага Усяленскага сабора і цэлага шэрагу памесных сабораў (быў старшынёй Сардыкійскага сабора).

Лічыцца адным з аўтараў Нікейскага Сімвала веры. З сачыненняў захаваліся толькі два ліста, да папы Юлія і да Канстанцыя, а сачыненне «De virginitate», пра якое згадвае Ісідор Севільскі, не знойдзена. Хоць творчая спадчына Осіі невяліка, каштоўнасць яго вельмі значная ў сілу непасрэднага ўдзелу аўтара ў найважнейшых царкоўных падзеях.

Катэгорыя:Гісторыя хрысціянства
Катэгорыя:Епіскапы IV стагоддзя
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
Пінтурык’я

**Пінтурык’я** (варыянт напісання — **Пінтурыкія**; ; уласна Бернардзіна дзі Бета (ці дзі Бенедэта) дзі Б’яджа, , 1454, Перуджа — 1513, Сіена) — італьянскі жывапісец.

## Біяграфія 
thumb|right|«Партрэт хлопчыка», Дрэздэнская карцінная галерэя, каля 1500

Прадстаўнік умбрыйскай школы кватрачэнта. Вучыўся ў Ф'ярэнца дзі Ларэнца, разам з Рафаэлем — у Перуджына, якому дапамагаў пры стварэнні фрэсак Сіксцінскай капэлы Ватыкана (1481—1482), а па некаторых даных — яшчэ і ў Бенедэта Капаралі, стваральніка палаца кардынала Пасерыні, пасля распісанага Сіньярэлі. Верагодна, зведаў уплыў і Бенедэта Банфільі, настаўнікі Перуджына. Стаўшы сталым майстрам, Пінтурык’я адмовіўся ад некаторых прынцыпаў Перуджына — аднастайнасці і паважнасці фігур, адзінства часу і месцы, — што збліжае яго хутчэй з Бацічэлі.

Працаваў у шматлікіх гарадах Італіі — Перуджы, Рыме, Арв'ета, Спалета, Сіене. Найбольш вядомыя роспісы — у царкве Санта-Марыя-дэль-Попала, Апартаментах Борджыа і Сіенскім саборы (бібліятэка Пікаламіні). На яго фрэсках часта з’яўляюцца «гратэскі» (элементы расліннага і архітэктурнага арнаменту). Са станковых палотнаў характэрны «Партрэт хлопчыка», які захоўваецца ў Дрэздэнскай галерэі.

Вазары досыць негатыўна адзываецца пра Пінтурык’я, лічачы яго славу недастаткова заслужанай. Акрамя таго, біёграф папракае мастака ў залішнім імкненні дагадзіць замоўцам.

Бенуа адзначае асаблівую дэкаратыўнасць прац мастака: «Кожная фрэска Пінтурык’я паасобку — нешта даволі пуставатае, вельмі наіўнае і ўмоўнае. Аднак у агульным эфекце яркія яго фарбы, багацце золата і вытанчаная арнаментыка, якой ён любіць атачаць свае галоўныя сюжэты, ствараюць чароўнае ўражанне».

## Літаратура 
* Дрезденская галерея. М., 2005.

## Спасылкі 
* на artcyclopedia.com
* на wga
* Вазары пра Пінтурык’я

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнесансу
Чыжэўшчына

Назву **Чыжэўшчына** маюць:

* Чыжэўшчына — вёска ў Жабінкаўскім раёне Брэсцкай вобласці
* Чыжэўшчына — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці
* Чыжэўшчына — былая вёска ў Мёрскім раёне
Пяткунішкі

Назву **Пяткунішкі** маюць:

* Пяткуні́шкі — вёска ў Ахрэмавецкім сельсавеце Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці
* Пятку́нішкі — вёска ў Опсаўскім сельсавеце Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці

## Гл. таксама 
* Петкуні́шкі — былы хутар у Плюскім сельсавеце Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці
Мацешы

Назву **Маце́шы** маюць:

* Мацешы — вёска ў Ахрэмавецкім сельсавеце Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці
* Мацешы — вёска ў Далёкаўскім сельсавеце Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці
* Мацешы — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці
Кашына

**Кашына** — тапонім.

## Беларусь 
* Кашына — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці
* Кашына — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці
* Кашына — былая вёска ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці

## Расія 
* Кашына (Холм-Жыркоўскі раён)
Івашкава

**Івашкава** - тапонім.
## Беларусь 
* Івашкава — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласці
* Івашкава — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці
## Расія 
* Івашкава (Гагарынскі раён)
* Івашкава (Холм-Жыркоўскі раён)
Кляштар бернардзінак (Гродна)

**Кляштар бернардзінак** — страчаны рымска-каталіцкі кляштарны комплекс у Гродна, які існаваў з 1621 г. З мая 1854 г. быў перададзены Барыса-Глебскаму праваслаўнаму манастыру. На месцы кляштара знаходзіцца Гродзенскі абласны драматычны тэатр.

## Гісторыя 
У 1621 г. жмудскі староста Геранім Валовіч заснаваў кляштар бернардзінак на ўчастку, выкупленым бернардзінкамі і падканцлерам літоўскім Казімірам Сапегам ад пісара літоўскага Януша Скуміна Тышкевіча ў 1619 г. і Ежы Сцыпіён дэль Кампа з 1621 г. Да сярэдзіны ХІХ ст. кляштар быў выведзены за штат, там заставалася толькі некалькі старых манашак. Зачынены ў 1853 г.

У маі 1854 г. перададзены мужчынскаму Барысаглебскаму праваслаўнаму манастыру. У 1893 г. тут быў асвечаны храм у імя прападобнага Афанасія Берасцейскага. У храме быў створаны іканастас, дзе знаходзілася ікона Маці Божай Адзігітрыі з Каложы.

з 1918 г. Барыса-Глебскі манастыр стаў цэнтрам беларускага жыцця, калі сюды пад час Першай Сусветнай вайны з Краснастокскага манастыра з-пад Беластоку быў пераведзены дзіцячы прытулак для дзяўчынак.
У 1916—1930 гг. у ім знаходзіліся беларускія школа і канцылярыя Беларускай вучыцельскай рады, сакратарыят Беларускага пасольскага клуба і Беларуская школьна-прытулкавая рада, Беларускі камітэт помачы пацярпелым ад вайны і рэдакцыя газеты «Селянская гутарка», беларуская кнігарня і Гродзенскае адьдзяленне Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры. У манастарскіх келлях жылі А. Грыкоўскі, Л. Дзекуць-Малей, А. Кухарчук, А. Шах, С. Кішко, Станіслава Буйло, Д. Лічыцкі, М. Амельянчык, Е. Буднік, Л. Лукашык і іншыя беларусы.

У 1930-я гг. — у кляштары арганізаваны кравецкая гімназія.

Рашэннем Гарвыканкама ў чэрвені 1951 г. былы касцёл, які займала Будаўніча-мантажнае ўпраўленне № 3, быў перададзены на баланс гродзенскаму «Горпищеторгу» пад склад. У 1959 г. пазначаны як інтэрнат тонкасуконнага камбіната.

У 1977—1984 гг. на месцы кляштара пабудаваны Гродзенскі абласны драматычны тэатр.

## Літаратура 
Біяграфія гарадзенскіх вуліц. Ад Фартоў да Каложы. Гродна-Wrocław, 2012.

## Спасылкі 
* Чарнякевіч. Старонкі гісторыі Беларускай Гародні — Прытулак для беларускіх дзетак
* Кляштар бернардзінак

Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Гродна
Катэгорыя:Колішнія кляштары Беларусі
Катэгорыя:Колішнія манастыры Беларусі
Капельмайстар

**Капельмайстар** (; пераклад з ) — кіраўнік харавой капэлы і/ці аркестра.

Слова «капельмайстар» у XIX стагоддзі ўжывалася ў дачыненні і да харавога, і да аркестравага дырыжора. У часы барока і венскай класікі прыдворныя капельмайстры, апроч кіравання калектывам музыкантаў, павінны былі таксама пісаць і аранжаваць музыку, прымеркаваную да розных урачыстых выпадкаў (у т.л. застольную — ). Адной з прафесій Іагана Себасцьяна Баха была прафесія капельмайстра. Іозеф Гайдн, быўшы капельмайстрам у князя Эстэрхазі, большую частку сваіх сачыненняў напісаў для княжацкіх прыдворных канцэртаў. У пазнейшы час абавязкі капельмайстра і кампазітара зліваліся звычайна толькі на пасадзе балетнага капельмайстра (напр. у Расіі — Пуні, Візенціні, Дрыга).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дырыжоры
Катэгорыя:Музычныя прафесіі
Цвейг

**Цвейг** () — прозвішча яўрэйскага паходжання:

* Арнольд Цвейг&nbsp;— нямецкі пісьменнік.
* Джордж Цвейг&nbsp;— амерыканскі фізік.
* Стэфан Цвейг&nbsp;— аўстрыйскі пісьменнік.
* Стэфані Цвейг&nbsp;— сучасная нямецкая пісьменніца.
* Фрыц Цвейг — аўстра-амерыканскі дырыжор.

Катэгорыя:Яўрэйскія прозвішчы
Дольнік

**До́льнік** — від танічнага верша, своеасаблівая пераходная форма ад сілаба-танічнай да танічнай сістэмы вершаскладання. У дольніку звычайна ўрэгулявана колькасць моцных месцаў (іктаў) у радках, аднак міжіктавыя інтэрвалы не аднолькавыя, як правіла, займаюць адзін-два склады. Часам могуць быць пропускі апорных (моцных) націскаў. У выніку ў дольніку выяўляецца чаргаванне не аднолькавых стопаў, як у сілаба-танічным вершы, а няроўнаскладовых рытмічных доляў (адсюль і назва верша). Гэта павышае рытмастваральную моц апорных націскаў, а таксама значэнне словаў, на якіх стаяць такія націскі, і словазлучэнняў, аб'яднаных вакол гэтых словаў. У
той жа час у дольніку так ці інакш адчуваецца метрычная аснова трохскладовых (радзей — двухскладовых) памераў, што не ўласціва, напрыклад, чыста танічнаму, або акцэнтнаму, вершу. Калі колькасць г. зв. адступленняў ад памеру не асабліва значная, дольнік набліжаецца да сілаба-танічнага верша. І наадварот, калі колькасць адступленняў павялічваецца, ён далей адходзіць ад сілаба-тонікі, набліжаецца да танічнага верша.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Танічнае вершаскладанне
Зосіна

Назву **Зо́сіна** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Зосіна — вёска ў Кобрынскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Зосіна — былая вёска ў Лідскім раёне, цяпер частка Ліды
* Мінская вобласць:
** Зосіна — вёска ў Вілейскім раёне
** Зосіна — вёска ў Дзяржынскім раёне
** Зосіна — былая вёска ў Пухавіцкім раёне
## Азёры 
** Зосіна — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Лучайка
Санта-Марыя-дэль-Попала

**Санта-Марыя дэль Попала** () — тытулярная царква ордэна аўгусцінцаў у Рыме, размешчана на названым па царкве вялікім п’яцца-дэль-Попала.

## Архітэктура 
thumb|left|150px|Інтэр’ер асноўнага храма

Будынак узведзены ў 1472—1477 гадах на аснове раманскай капэлы (капліцы) каля таполі (*populus*), пабудаванай Папам Пасхаліем II у 1099 годзе паблізу паўночнай брамы Рыма. 

Царква пабудавана ў выглядзе лацінскага крыжа, аднак здалёку здаецца цэнтрычнай праз купал, які ўзвышаецца над міжкрыжаваннем, і сіметрыі падкупальнай прасторы (праект Рафаэля Санці). Таму будынак агулам лічыцца помнікам рэнесанснай архітэктуры.

Цяперашні фасад царквы аформлены па праекце Джавані Ларэнца Берніні.

Унутры храм мае тры нефы з чатырма капэламі па кожным баку, трансепт і прэсбітэрый. У перыяд барока былі дададзены статуі ў нішах.

Апсіда і галоўны алтар створаны Даната Брамантэ у 1505—1513 гадах. Карціны ў алтары — Себасцьяна дэль П’ёмба. Фрэска ў консе — Пінтурык’я.

У храме знаходзяцца некалькі капэл, сярод якіх вядома шырокай публіцы па кнізе Дэна Браўна «Анёлы і дэманы» і аднайменным фільме — капэла Кіджы.

File:Cappella basso della rovere 02.JPG|Ніжняя капэла дэла Роверэ
File:ChigiLorenzetto.jpg|Капэла Кіджы
File:Raffaello Sanzio - Dome of the Chigi Chapel - WGA18820.jpg|Плафон пэндзля Рафаэля
File:Santa Maria del Popolo Cybo.jpg|Капэла Чыба
File:Cappella cerasi 01.JPG|Капэла Чэразі

## Капэлы 
Капэлу Кіджы спраектаваў Рафаэль для свайго апекуна Агасціна Кіджы. Мазаічнае ўпрыгожанне капэлы таксама створана Рафаэлем, карціны ў алтары — Себасцьяна дэль П’ёмба. Таксама да канца XVI стагоддзя ў царкве знаходзіліся напісаныя для яе Рафаэлем партрэт Папы Юлія II і абраз Мадонна дэль Попала.

Капэлу Чэразі распісвалі майстры ранняга барока — Анібале Карачы і Караваджа. Створаныя Караваджа палотны на тэмы з жыцця Святога Пятра належаць да найбольш значных твораў італьянскага жывапісу XVII стагоддзя.

Капэлу з грабніцамі роду дэла Роверэ ўпрыгожваў жывапісам Пінтурык’я. 

## Спасылкі 
* 

М
М
Касцёл Святога Гіяцынта (Выбарг)

**Касцёл Гіяцынта (Рыцарскі дом)** — гатычны каменны будынак у Выбаргу на вуліцы Воднай Заставы. 

## Гісторыя 
Самая старая частка цяперашняга комплексу, будынак манастырскай школы, быў пабудаваны напачатку XVI стагоддзя да перапланіроўкі горада ў сярэдзіне XVII стагоддзя.

### Рыцарскі дом 
У сярэдзіне XVII стагоддзя будынак быў перабудаваны. З таго перыяду выкарыстоўвалася як дваранскі сход горада і звалася Рыцарскім домам.

У 1710 годзе горад быў узяты рускімі войскамі. У 1721 годзе горад і суседнія землі былі далучаны да Расійскай імперыі.

### Прыход Св. Гіяцынта 
У 1799 годзе братам Мальтыйскага ордэна, заступнікам якога стаў імператар Павел I, было прадпісана прыняць на сябе акармленне прыходу Св. Гіяцынта ў Выбаргу. Будынак быў перададзены прыходу і з 1802 года ў ім размяшчаўся касцёл Святога Гіяцынта. Пасля ўсталявання расійскай улады ў 1809 годзе на ўсёй тэрыторыі Фінляндыі і ўтварэння Вялікага Княства Фінляндскага ў распараджэнні святароў выбаргскага прыходу апынуліся ўсе каталікі Фінляндыі. Да 1860 года ў Выбаргу служылі святары дамініканскага ордэна з Літвы. Пасля паражэння Фінляндыі ў Савецка-фінскай вайне (1939—1940) прыход спыніў сваё існаванне.

### Паваенны перыяд 
У 1970 годзе была праведзена рэстаўрацыя будынка, арыентаваная на вяртанне знешняга выгляду Рыцарскага дому (дваранскага сходу) і ліквідацыю пазнейшых перабудоў культавага збудавання. У ім размясцілася заснаваная ў 1969 годзе Дзіцячая мастацкая школа, якая з 2003 года перамешчана ў будынак музейнага цэнтра Эрмітаж-Выбарг. У наш час — карцінная галерэя.

У 1995 годзе будынак атрымаў статус аб'екта культурнай спадчыны РФ федэральнага значэння.

## Агароджа 
* Каваная агароджа касцёла Гіяцынта раней належала Старому кафедральнаму сабору і ўключана ў рэестр аб'ектаў культурнай спадчыны.

## Спасылкі 
* Касцёл св. Гіяцынту на Ristikivi.ru

Катэгорыя:Храмы Выбарга
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ленінградскай вобласці
Катэгорыя:Каталіцтва ў Фінляндыі
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Расіі
Катэгорыя:Храмы Святога Гіяцынта
Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Расіі
Катэгорыя:1799 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Расіі
Арыянская спрэчка

thumb|right|float|400px|
**Арыянская спрэчка** — асноўны ўнутрыцаркоўны канфлікт IV стагоддзя, самы драматычны з усіх перанесеных хрысціянскай царквой да таго часу.

Прычынай рознагалоссяў стала розніца ў хрысталагічных гледжаннях александрыйскага прэсвітара Арыя і яго прыхільнікаў, якія стаялі на антытрынітарных пазіцыях, якія не прынялі рашэння Першага Нікейскага сабора з аднаго боку, і тых царкоўных дзеячаў, хто рашэнне гэтага сабора прыняў, з іншага. Кожны з бакоў канфлікту лічыў свой пункт гледжання адлюстраваннем «праваслаўнага» погляду царквы на разгляданае пытанне і асуджаў процілеглы на шматлікіх саборах. Больш таго, у гэты перыяд, калі шляхам спроб і памылак фармавалася само паняцце «праваслаўе», практычна кожны, уключаючы Пап і патрыярхаў, змяняў свой пункт гледжання. У XXI стагоддзі праваслаўная і каталіцкая цэрквы лічаць погляды Арыя і яго паслядоўнікаў ерэтычнымі, адпаведна, у гістарычнай літаратуры тэрмін «праваслаўныя», нягледзячы на некаторы анахранізм, ужываецца да яго праціўнікаў.

Спачатку Арый быў асуджаны епіскапам Александрыі Аляксандрам, а затым у 325 годзе на Першым Нікейскім саборы, на якім александрыйскі дыякан Апанас узначаліў праваслаўную партыю. Гэты сабор, праведзены пры падтрымцы імператара Канстанціна Вялікага, пастанавіў лічыць Ісуса Хрыста «адзінасутным» Богу Айцу, выкарыстоўваўшы для гэтага слова . Выкарыстанне гэтага тэрміна, які раней шырока не ўжываўся, выклікала апазіцыю сярод кансерватыўна настроеных тэолагаў усходняй часткі Рымскай імперыі. Хоць Арый быў адпраўлены ў ссылку, арыянства засталося ўплывовай сілай, паколькі ўжо ў 328 годзе імператар змяніў сваю пазіцыю і дазволіў Арыю вярнуцца. Затым на працягу некалькіх гадоў шматлікія епіскапы-прыхільнікі рашэнняў, прынятых Нікейскім саборам, пад рознымі падставамі былі асуджаны і адпраўлены ў выгнанне. Сам Канстанцін фармальна не адмовіўся ад Нікейскага сімвала веры, але перад сваёй смерцю ў 337 годзе прыняў хрышчэнне ад епіскапа-арыяніна.

У кіраванне сына Канстанціна Канстанцыя II (337—361) арыянства атрымала падтрымку дзяржавы. У яго кіраванне рэлігійная палітыка стала сродкам палітычнай барацьбы, з прычыны таго, што яго брат Канстант (337—350), які кіраваў Заходняй часткай імперыі, падтрымліваў «нікейскую» партыю. У адбыўся 343 годзе Сардыкійскі сабор, які не прывёў да вырашэння канфлікту і прадэманстраваў, наколькі складанай стала праблема. Кульмінацыяй супрацьстаяння стала прыняцце арыянскай *II сірмійскай формулы*, падпісанай у тым ліку Осіем Кардубскім і Папам Рымскім Ліберыем, якія раней займалі непрымірыма-праваслаўныя пазіцыі, што аказала дэмаралізуючы эфект на «нікейцаў».

Апошнім рымскім імператарам, якія падтрымліваў арыянства, быў Валент II (364—378). Пасля яго смерці люты прыхільнік Нікейскага сімвала Феадосій I падтрымаў у 381 годзе Першы Канстанцінопальскі сабор, які канчаткова асудзіў арыянства як ерась.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
### Першасная літаратура 
* 
* 
* 
* 

### Даследаванні 
; на англійскай мове
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; на рускай мове
* 
* 

Катэгорыя:Арыянства
Катэгорыя:Позняя Антычнасць
Пажаравац

**Пажа́рэвац** () — горад у Сербіі, Бранічаўская акруга, адміністрацыйны цэнтр абшчыны Пажарэвац, з насельніцтвам каля 42 тысяч чалавек. Размешчаны ў 80 км на паўднёвы ўсход ад Бялграда.

## Гісторыя 
У 1718 у Пажарэвацы (Пасаравіцы) быў падпісаны мірны дагавор паміж Аўстрыяй, Венецыяй і Асманскай імперыяй.

Радзіма і месца пахавання Слабадана Мілошавіча.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Вядомыя асобы 
* Васа Пелагіч
* Мілена Паўлавіч-Барылі

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Партал Пажарэвац
* Požarevac na dlanu 

Катэгорыя:Гарады Сербіі
Горад-дзяржава

thumb|300px|Панарама горада-дзяржавы Сінгапур
**Горад-дзяржава** — невялікая тэрыторыя разам з кіраўніком горадам (як правіла, адзіным), якая  звычайна з'яўляецца незалежнай дзяржавай. Гістарычна гарады-дзяржавы часта былі часткай вялікіх культурных абласцей і разнастайных палітычных саюзаў, як, напрыклад:
* гарады-дзяржавы старажытнай Месапатаміі, Фінікіі, п’ю ці мая;
* старажытнагрэчаскія полісы;
* гарады-камуны Італіі ў Сярэднявеччы і ў эпоху Рэнесансу;
* вольныя гарады сярэднявечнай Германіі.

Гарады-дзяржавы былі звычайныя ў старажытныя часы і ў Сярэднявечча. Аднак, быўшы незалежнымі, шматлікія такія гарады далучаліся да фармальных ці нефармальных саюзаў, якія ўзначальваліся найбольш уплывовымі членамі такіх саюзаў. Часам імперыі ці саюзы (канфедэрацыі і федэрацыі) ствараліся шляхам прамой ваеннай анексіі (напрыклад, Мікенская цывілізацыя ці Рымская рэспубліка), у іншых выпадках яны ствараліся як добраахвотныя альянсы для ўзаемнай абароны (Пелапанескі, Афінскі і Беатыйскі саюзы).

У Сярэднявеччы гарады-дзяржавы — вольныя гарады і гарады-камуны — былі асаблівасцю сярэднявечных Германіі, Італіі і Русі. Шмат якія з іх уваходзілі ў Ганзейскі саюз, які быў важкай сілай на працягу некалькіх стагоддзяў.

## У сучасным свеце 
Сёння існуе ўсяго некалькі гарадоў-дзяржаў, сярод якіх большасць не маюць поўнага суверэнітэту.

### Незалежныя дзяржавы 
#### Сінгапур 
Дзяржава, размешчаная на астравах у Паўднёва-Усходняй Азіі, аддзеленых ад паўднёвага ўскрайка Малакскага паўвострава вузкім Джахорскім пралівам. Мяжуе з султанатам Джахор, які ўваходзіць у склад Малайзіі і з астравамі Рыяу ў складзе Інданезіі.

З 1959 Сінгапур стаў самакіравальнай дзяржавай у складзе Брытанскай імперыі, Лі Куан Ю займаў пасаду прэм'ер-міністра пасля выбараў. У 1963 у выніку рэферэндуму Сінгапур увайшоў у Федэрацыю Малайзія разам з дзяржавамі Малая, Сабах і Саравак. 7 жніўня 1965 у выніку канфлікту Сінгапур выйшаў з Малайзіі, і 9 жніўня 1965 года абвясціў незалежнасць.

#### Манака 
Карлікавая дзяржава, асацыяваная з Францыяй, размешчана на поўдні Еўропы на беразе Лігурыйскага мора; на сушы мяжуе з Францыяй. З'яўляецца адной з самых маленькіх і найбольш густанаселеных краін свету.

#### Ватыкан 
Карлікавая дзяржава-анклаў (самая маленькая дзяржава ў свеце) унутры тэрыторыі Рыма, асацыяваная з Італіяй. Статус Ватыкана ў міжнародным праве — дапаможная суверэнная тэрыторыя Святога Прастола, рэзідэнцыі вышэйшага духоўнага кіраўніцтва рымска-каталіцкай царквы. Суверэнітэт Ватыкана не з'яўляецца самастойным (нацыянальным), а паходзіць з суверэнітэту Святога Прастола. Іншымі словамі, яго крыніца — не насельніцтва Ватыкана, а менавіта папскі прастол.

У сучасным выглядзе ўзнік 11 лютага 1929 года на падставе заключаных урадам Б. Мусаліні Латэранскіх пагадненняў.

### Часткова аўтаномныя 
#### Гібралтар 
#### Ганконг 
#### Макаа 
#### Мелілья 
#### Сеўта 
## Гл. таксама 
* Вольны горад
* Імперскі горад
* Камунальны рух

## Літаратура 
*  (у зав.)

## Спасылкі 
* Антычны поліс і ўсходнія гарады-дзяржавы 


Катэгорыя:Формы дзяржавы
Стравінскі

**Стравінскі** — прозвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Ігар Фёдаравіч Стравінскі (1882—1971) — рускі кампазітар, дырыжор і піяніст
* Бальцар Стравінскі (?—1663) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага
* Густаў Стравінскі (1837—1905) — адзін з кіраўнікоў Паўстання 1863—1864
* Марцін Стравінскі (? — 1594) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага
* Фёдар Ігнатавіч Стравінскі (1843—1902) — рускі спявак (бас). Бацька І. Ф. Стравінскага.
Песня немцаў

[thumb|[Факсіміле, рукапіс|Факсіміле «Песні немцаў», рукапіс Гофмана фон Фалерслебена]]

«**Песня немцаў**» (), званая таксама **песня Германіі** () ці, радзей, **гофманска-гайднаўская песня** () — песня, напісаная Гофманам фон Фалерслебенам на музыку Іозефа Гайдна. Створаная 26 жніўня 1841 года на востраве Гельгаланд, які належаў тады Вялікабрытаніі, песня ўпершыню была публічна выканана 5 кастрычніка таго ж года на Jungfernstieg у Гамбургу. Песня была напісана на мелодыю «Імператарскай песні» (), створаную Гайднам у 1797 годзе для дзяржаўнага гімна Аўстрыйскай імперыі «Божа, беражы імператара Франца…».

11 жніўня 1922 года на паседжанні Нацыянальнага сходу Германіі, дзе была прынята Веймарская канстытуцыя, першы рэйхспрэзідэнт Германіі Фрыдрых Эберт абвясціў «Песню немцаў» дзяржаўным гімнам рэспублікі. У часы Трэцяга рэйха выконвалася толькі першая страфа песні, пасля чаго ішоў гімн НСДАП песня Хорста Веселя. Пасля 1945 года выкананне «Песні немцаў» было забаронена, а ў нямецкім грамадстве ішла інтэнсіўная дыскусія пра новы дзяржаўны гімн. У 1952 годзе было вырашана, што гімнам ізноў стане *гофманска-гайднаўская песня*, аднак выконвацца будзе толькі яе трэцяя страфа. Пасля аб'яднання Германіі гімнам ФРГ афіцыйна стала трэцяя страфа «Песні немцаў».

## Літаратура 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Федэральнае міністэрства ўнутраных спраў друку ФРГ: *Дзяржаўны гімн* 
* Гімн Германіі: вакальная версія  (MP3; 3,5 МБ)

Катэгорыя:Песні паводле алфавіта
Катэгорыя:Песні на нямецкай мове
Катэгорыя:Патрыятычныя песні Германіі
Катэгорыя:Песні 1841 года
Германія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Германіі
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Трэцяга рэйха
Каўчэг Запавету

стагоддзя, якая ўключае стылістычныя элементы эпохі Адраджэння. Херувімы прадстаўлены ў выглядзе анёлаў.]]
**Каўчэ́г Запаве́ту**, ці **Каўчэг Адкрыцця** (Сведчання) (, *арон а-брыт*, таксама , *арон а-эдут*) — паводле Бібліі — найвялікшая святыня яўрэйскага народа: каўчэг, у якім захоўваліся каменныя Скрыжалі Запавету з Дзесяццю запаведзямі (), а таксама, паводле Паслання да Яўрэяў, пасудзіна з маннай і кій Аарона (). Каўчэг, паводле Торы, з’яўляўся сімвалам саюза Бога з народам Ізраіля і служыў сведчаннем прысутнасці Бога ў яго асяроддзі (, ).

Каўчэг Запавету носіць у Бібліі таксама і іншыя назвы: Каўчэг Усявышняга, Каўчэг Бога Ізраіля, Каўчэг Запавету Божага, Каўчэг Магутнасці, — і толькі аднойчы Каўчэг Запавету названы *арон а-кадэш* (, Каўчэг Святыні). Аднак часта яго завуць проста *а-арон* — Каўчэг.

У царкоўнаславянскай Бібліі для абазначэння Каўчэга Запавету выкарыстоўваецца грэчаскае слова «ківот» (, «каўчэг запавету», ад , «куфар»), тым самым адрозніваючы яго, як і ў арыгінальным тэксце, ад Ноева каўчэга (а таксама кошыка, у які было пакладзена немаўля Майсей).

Паводле Бібліі, у часы Зыходу яўрэяў з Егіпта Каўчэг размяшчаўся ў Святая святых Скініі сходу (паходнага храма), затым — у Святая святых Іерусалімскага храма.

## Спасылкі 
* 
* «*Ark of the Covenant*». Jewish Encyclopedia.
* «*Ark of the Covenant*». The Catholic Encyclopedia, Volume I.

Катэгорыя:Яўрэйскі Храм

Катэгорыя:Іўдаізм
Катэгорыя:Ісламскія рэліквіі
Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Майсей
Катэгорыя:Цар Саламон
Катэгорыя:Яўрэйскія абрадавыя рэчы
Вольны горад

**Вольны горад**, **Свабодны горад** () — самастойнае тэрытарыяльна-палітычнае ўтварэнне.

## Гісторыя 
У Свяшчэннай Рымскай імперыі ў адрозненне ад імперскага горада быў вызвалены ад платы падатакаў імператару (кайзеру), але таксама быў абавязаны браць удзел у абароне краіны і выстаўляць салдатаў для ўдзелу ў крыжовых паходах.

Такія гарады набылі амаль усе правы дзяржаўнай улады: фарміраваць войскі, спаганяць падаткі, часам вышэйшага суда. Вольныя гарады знаходзіліся ў залежнасці ад імператара і па прававым становішчы набліжаліся да імперскіх гарадоў.
Вольнымі гарадамі былі ці афіцыйна з'яўляюцца, напрыклад: Кёльн, Майнц (да 1462 года), Аўгсбург і Базель.

Пасля распаду I Рэйха некалькі такіх гарадоў — Любек, Гамбург, Брэмен і Франкфурт-на-Майне — заставаліся вольнымі (суверэннымі ў сэнсе міжнароднага права) гарадамі.

## XX стагоддзе 
У XX стагоддзі вольнымі гарадамі былі Данцыг (1920—1939) і Фіумэ (1920—1924), якія кіраваліся Лігай Нацый, Мемель (1922), Парыж (лета 1940 г.).

Некаторыя з сярэднявечных свабодных гарадоў, як, напрыклад, Гамбург, да гэтага часу захоўваюць гэту назву. Гарады Гамбург і Брэмен (разам з Брэмерхафен), як найбольш буйныя сярод сучасных «вольных» гарадоў, маюць палітыка-прававы статус землі ФРГ.

## Гл. таксама 
* Горад-дзяржава
* Імперскі горад
* Статуя Раланда
* Порта-франка

Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Сярэдневякоўе
Катэгорыя:Вольныя гарады
Катэгорыя:Ганза
Заліў Вясёлкі

**Заліў Вясёлкі** () — вялікі ўдарны кратар у паўночна-заходняй частцы месяцавага мора Дажджоў, запоўнены застылай базальтавай лавай.

## Рэльеф 
З паўночнага ўсходу і паўднёвага захаду заліў Вясёлкі абрамлены паўкружжам Юрскіх гор. У паўночнай частцы берагавой дугі мяжой заліва з'яўляецца мыс Лаплас. У паўднёвым ускрайку дугі знаходзіцца мыс Гераклідзія. Заліў і горы навакол яго з'яўляюцца аднымі з самых яркіх дэталяў месяцавай паверхні, даступныя для аматарскіх назіранняў.

Селенаграфічныя каардынаты заліва , дыяметр утварэння каля 250 км. Назва заліва ўведзена італьянскім астраномам Джавані Батыста Рычолі.

## Цікавыя факты 
У Заліве Вясёлкі здзейсніў пасадку "Луноход-1" — першы ў свеце планетаход, які паспяхова працаваў на паверхні іншага нябеснага цела.
Заліў Поспеху

**Заліў Поспеху**  () — заліў шырынёй каля 130 км на паўночна-ўсходнім краі месяцавага Мора Дастатку. Названы ў гонар удалага палёту аўтаматычнай станцыі «Луна-16» — першага савецкага касмічнага апарата, які даставіў на Зямлю ўзор месяцавага грунту (побач з гэтым залівам знаходзіцца месца пасадкі гэтай станцыі). Назва зацверджана Міжнародным астранамічным саюзам у 1979 годзе, праз 9 гадоў пасля палёту апарата «Луна-16».

## Размяшчэнне і сумежныя структуры 
Каардынаты цэнтра Заліва Поспеху — . З яго паўночным бокам зліваецца 38-кіламетровы кратар Уэб P, дно і палова вала якога пакрытыя застылай лавай з гэтага заліва. З усходняга боку знаходзіцца 35-кіламетровы моцна разбураны кратар Кондан, аддзелены ад заліва толькі невялікай градой. На паўднёва-ўсходнім краі заліва знаходзіцца 21-кіламетровы кратар Уэб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Карта на сайте Gazetteer of Planetary Nomenclature (северная и центральная часть), 1 Мб
* Карта на сайте Gazetteer of Planetary Nomenclature (южная часть), 1 Мб
Эдуард Уладзіміравіч Мацюшонак

**Эдуард Уладзіміравіч Мацюшонак** (, вёска Мнюта 2 Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
У 1979—1984 гадах вучыўся ў Віцебскім педагагічным інстытуце на мастацка-графічным факультэце.

З 1984 года жыве і працуе ў Вілейцы Мінскай вобласці, выкладае сусветную мастацкую культуру і маляванне ў гімназіі «Логас», кіруе выяўленчай студыяй «Вясёлка».

Ад 1986 года бярэ ўдзел у міжнародных, нацыянальных і рэгіянальных выставах. У 1989 годзе прыняты ў Моладзевае аддзяленне пры Саюзе мастакоў СССР.

Вядзе гісторыка-мастацкую дзейнасць, вяртаючы імёны незаслужана забытых мастакоў Беларусі, сярод якіх Нікадзім Сілівановіч, Леў Альпяровіч і Уладзіслаў Страмінскі . Творча пераасэнсоўвае спадчыну Язэпа Драздовіча. Сярод тэм карцін: дзяды, сям’я, род, радзіма, дынастыі выбітных асоб Беларусі, якія стварылі для нас багатую гісторыю: Храптовічаў, Плятэраў, Багдановічаў, Козел-Паклеўскіх, Любанскіх і іншых. Вялікая колькасць прац мастака прысвечаная Глыбоцкаму краю: «Космас Язэпа Драздовіча», «Маёнтак у Мнюце», «Глыбокае. Нядзеля», «Вяртанне Драздовіча». Цікаўнасць да тэмы сваёй малой радзімы атрымала працяг у карціне «Абуджэнне (Глыбоцкім дударам)». Карціна была прызентаваная падчас фэсту Дударскі рэй 2019, а пазней на выставах у Доме урада і Прэзідэнцкай бібліятэцы.

Адбылося больш за 15 персанальных выстаў у Беларусі і за мяжой. Яго работы знаходзяцца ў прыватных калекцыях Беларусі, ЗША і Германіі.

## Літаратура 
* Мацюшонак Эдуард Уладзіміравіч // Памяць: Вілейскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 2003. — С. 585—586.

## Спасылкі 
* 
* Эдуард Мацюшонак у сваіх карцінах рэканструяваў родныя мясціны // СБ. Беларусь сегодня

Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Панцырныя баяры

**Панцырныя баяры** (таксама блізкія да іх панцырныя слугі) — групы феадальна залежных людзей у Вялікім княстве Літоўскім да XVI ст., неслі ваенную службу, жылі ў велікакняжацкіх і прыватных уладаннях.

Панцырныя баяры былі абавязаныя несці службу на кані і ў цяжкім («панцырным») ўзбраенні. Паходзілі з збяднелых баяраў, сялян і часам з вызваленых нявольнікаў. Гаспадаркі панцырных баяраў вызваляліся ад падаткаў і феадальных павіннасцяў. Зраўнаныя ў правах з імі былі путныя баяры, якія неслі падарожную службу — ганцоў, аховы дарог і г.д.

У 1528 годзе абедзве групы фармальна скасаваны — частка з іх пераведзена ў шляхецкі стан, іншыя ў сялян. Але яшчэ да канца XVI ст. абедзве катэгорыі існавалі. У канцы XVI ст. на ўсходніх украінскіх землях частка іх перайшла да рэестравых казакоў.

У сярэдзіне XIX ст. так сябе называлі сяляне, пераважна жыхары Невельскага і Себежскага паветаў Віцебскай губерні, якія перасяляліся ў Сібір.

## Гл. таксама 
* Путны баярын
* Баяры
* Аднадворцы
* Ваколічная шляхта
* Шляхта
* Выбранцы

## Літаратура 
* Похилевич Д. Л. Крестьяне-слуги в Великом княжестве Литовском в XVII—XVIII вв. // Средние века. — Вып. 21. — М., 1962. 
* Гайдай Л. Історія України в особах, термінах, назвах і поняттях.&nbsp;— Луцьк: Вежа, 2000. 
* Довідник з історії України. За ред. І.Підкови та Р.Шуста.- К.: Генеза, 1993.  

## Спасылкі 
* *Каштанов С. М.* Панцирные бояре // Большая советская энциклопедия. 
* Довідник з історії України. За ред. І.Підкови та Р.Шуста.- К.: Генеза, 1993.  

Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае
Заліў Расы

**Заліў Расы**() — месяцавае мора каля паўночна-заходняга краю бачнага дыска Месяца. З'яўляецца працягам Акіяна Бур.

Селенаграфічныя каардынаты , дыяметр каля 195 км.
Іосіф Станеўскі

**Іосіф (Юзаф) Станеўскі** (нар. , в. Занявічы, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі рымска-каталіцкі іерарх, дапаможны біскуп Гродзенскай дыяцэзіі (2013—2021). Арцыбіскуп-Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі (з 2021).

## Біяграфія 
Пасля вайсковай службы і працоўнага досведу паступіў у Вышэйшую духоўную семінарыю ў Гродне (1990). Прэсвітарскае пасвячэнне прыняў 17 чэрвеня 1995 года; прэсвітар Гродзенскай дыяцэзіі. У тым жа годзе быў прызначаны вікарыем парафіі Св. Вацлава ў Ваўкавыску. Пасля крыху больш чым гадавой душпастырскай паслугі быў скіраваны ў Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт (Польшча), дзе атрымаў ступень ліцэнцыята кананічнага права. У 1999 годзе прызначаны выкладчыкам і прэфектам Вышэйшай духоўнай семінарыі ў Гродне. З 2000 года з’яўляецца суддзёй, а з 2005 года — віцэ-афіцыялам Міждыяцэзіяльнага касцёльнага суда ў Гродне. З 2004 года выкладае кананічнае права ў Катэхетычным інстытуце ў Гродне.

23 червеня 2005 года прызначаны рэктарам Вышэйшай духоўнай семінарыі ў Гродне. З’яўляецца членам Біскупскай рады і Калегіі кансультантаў Гродзенскай дыяцэзіі. У 2007—2013 гадах быў адказным за душпастырскую фармацыю маладых святароў у Гродзенскай дыяцэзіі. З 2009 года з’яўляецца каардынатарам душпастырства пакліканняў. У 2012 года быў прызначаны капеланам Яго Святасці. 29 лістапада 2013 прызначаны дапаможным біскупам Гродзенскай дыяцэзіі.

14 верасня 2021 года Папа Францішак прызначыў Юзафа Станеўскага арцыбіскупам Мітрапалітам Мінска-Магілёўскім. Цырымонія яго кананічнага ўступлення на пасаду арцыбіскупа Мітрапаліта Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі адбылася ў кафедральным касцёле Найсвяцейшага Імя Марыі ў Мінску 23 кастрычніка 2021 года.

Катэгорыя:Біскупы гродзенскія
Катэгорыя:Выпускнікі Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта
Катэгорыя:Постаці Ваўкавыска
Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскай вышэйшай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскай вышэйшай духоўнай семінарыі
Прэзідэнт горада

**Прэзідэнт горада** — пасада ў гарадскім кіраванні ў Германіі, Швейцарыі і Польшчы. Функцыі прэзідэнта горада ў гэтых краінах адрозніваюцца.

Гарадскі прэзідэнт у Польшчы — пасада главы адміністрацыі буйных і сярэдніх гарадоў, з насельніцтвам, як правіла, ад 100000 (ці 50000 да 1990 года) чалавек.

У некаторых гарадах Германіі, Аўстрыі і Швейцарыі прэзідэнт горада — старшыня гарадскога савета, у той час як мэр — начальнік кіравання.

Катэгорыя:Пасады
Алег Буткевіч

**Алег Чэслававіч Буткевіч** (нар. , Герасімова, Браслаўскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі рымска-каталіцкі дзеяч, Біскуп Віцебскі (з 2013 года). Старшыня Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі (з 14 красавіка 2021 года).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 сакавіка 1972 года ў Браславе. Бацька, Чэслаў Буткевіч, быў шматгадовым старшынёй браслаўскай парафіяльнай рады.

Скончыў Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт па спецыяльнасці інжынер-механік. Падчас вучобы ў Мінску наведваў службы свайго земляка, кс. Міхала Сапеля. Затым паступіў у Вышэйшую духоўную семінарыю ў Гродне (1994). Яго духоўнымі айцамі ў семінарыі былі кс. Міхал Варанецкі, кс. Тадэвуш Вышыньскі, кс. Ежы Лявінскі. «*Гледзячы на гэтых людзей я разумеў, што хрысціянства і служэнне Богу вартыя таго каб прысвяціць гэтаму жыццё*», — згадвае сваіх духоўнікаў біскуп Буткевіч:

У гэтым жа звароце віцебскі біскуп напісаў:

## Сям’я 
Мае дзвюх малодшых сясцёр Алу і Ганну — абедзве манашкі-еўхарысткі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браславе
Катэгорыя:Біскупы віцебскія
Катэгорыя:Постаці Наваполацка
Катэгорыя:Постаці Мёраў
Катэгорыя:Постаці Бешанковічаў
Катэгорыя:Постаці Улы
Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскай вышэйшай духоўнай семінарыі
Катэгорыя:Выпускнікі БДАТУ
Квадратура Сеціва (арганізацыя)

**Квадратура Сеціва** (*Квадрат Сеціва* па-французску) — гэта advocacy-група, якая прасоўвае лічбавыя правы і свабоды грамадзян. Яна абараняе ў заканатворчай дзейнасці Францыі і Еўропы павагу да базавых прынцыпаў Інтэрнэта, сярод якіх найбольш значны — кругазварот ведаў. *Квадратура Сеціва* ў публічнай палітыцы палемізуе на тэмы, напрыклад, свабоды слова, рэформы капірайта, рэгулявання тэлекамунікацыйнай і сеціўнай прыватнасці.

Гэта група была заснавана ў 2008 годзе актывістамі і прыхільнікамі свабоднага праграмнага забеспячэння. Яна стала агульнавядомай падчас змагання супраць закона HADOPI у Францыі, вельмі супярэчлівага праекту, які ўводзіў градуяванне адказнасці за паводзіны ў сеціве. Акцыі супраць інтэрнэт-цэнзуры і за сеціўны нейтралітэт узначаліла *Квадратура Сеціва*, працуючы таксама па такіх тэмах, як закон LOPPSI, Тэлекамунікацыйны Пакет, альбо ACTA. У 2012 годзе спікер *Квадратуры* і заснавальнік Джэрэмі Зымерман (Jérémie Zimmermann) атрымаў узнагароду Pioneer за яго дзейнасць супраць ACTA.

Дзейнасць *Квадратуры* падтрымліваецца іншымі advocacy-групамі, такімі як Фронт Электронных Межаў і Фонд Свабодных Праграм. Джэрэмі Зымерман часта запрашаецца на тэлевізійныя праграмы і інтэрв’ю для паведамлення калектыўнай пазіцыі супраць закона HADOPI і Тэлекамунікацыйнага Пакета.

Філіп Эйграйн (Philippe Aigrain), аўтар двух кніг па публічнай інфармацыі, — сузаснавальнік гэтага калектыву.

## Паходжанне назвы 
Назва паходзіць ад квадратуры круга, невырашанай матэматычнай праблемы.

Згодна з пазіцыяй групы, «немагчыма эфектыўна кантраляваць паток інфармацыі ў лічбавую эпоху законамі і тэхналогіямі без парушэння грамадзянскіх свабод і пагрозы эканамічнаму і сацыяльнаму развіццю». Гэты калектыў праводзіць аналогію з квадратам у сеціве як праблеме, што магла б забраць вечнасць у людзей для спазнання немагчымасці яе вырашэння..

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Вікі Квадратуры Сеціва 
* Афіцыйны твітэр акаунт

Катэгорыя:Супольнасці
Катэгорыя:Некамерцыйныя арганізацыі
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі
Катэгорыя:Інтэрнэт
Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэнка

**Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэ́нка** (, Мікалаеў, УССР — , Мінск) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 лістапада 1940 года ў Мікалаеве (УССР). У 1966 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча. У 1970—1974 гадах працаваў ва Усесаюзным НДІ тэхнічнай эстэтыкі.

Творам уласціва сюррэалістычная скіраванасць. Метафарычнасцю мастацкай мовы, стылізатарскай разнастайнасцю, кампазіцыйнай завершанасцю, колеравай насычанасцю вылучаюцца трыпціхі: «Мірная зямля», «Вобразы мілыя роднага краю» (абодва 1981), карціны «Адчуванне Радзімы» (1969), «Жакей» (1982), «Алегорыя свету» (1984), «Прысвячэнне М. Селяшчуку» (1986), «Экалагічная раўнавага» (1989), «Скарына на Радзіме», «Як справы ў Чарнобылі?» (1990), «Страчаныя мары» (1991), «Смутак» (1990—1995), «Апошнія гульні» (1995), «Памяркоўны», «Час майго жыцця» (абедзве 1996), «Забруджаная зямля» (1997), «Да 200-годдзя А. Міцкевіча» (1998), «Суіснаванне» (1980—2000), «Ланцуг жорсткасці» (2000), «Гальшаны», «Радзіма Ф. Рушчыца — Вішнева, Багданава» (абедзве 2001), серыя «Мастакі Айчыне» (1994—1997). Аўтар графічных работ «Выдатныя дзеячы беларускай культуры» (1979), «Метамарфозы» (паводле твораў В. Дуніна-Марцінкевіча; 1983).

Памёр 12 жніўня 2015 года ў Мінску.

Да гадавіны смерці мастака ў Нацыянальным мастацкім музеі экспанавалася выстаўка «Метамарфозы».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* «Гульня ўпоцемках Георгія Скрыпнічэнкі». Інтэрв’ю з мастаком. 
* 
* *Шаранговіч Н.* Гармония веков   // Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі СССР
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках
Палац Незалежнасці (Мінск)

**Палац Незалежнасці** — палац у Мінску. Размешчаны на праспекце Пераможцаў, побач з выставачным цэнтрам «БелЭкспа» і Плошчай Дзяржаўнага Сцяга, каля Парку Перамогі.

Па словах прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі, Палац Незалежнасці ў комплексе з плошчай Дзяржаўнага Сцяга канчаткова падкрэслівае непахіснасць беларускай дзяржаўнасці і незалежнасці. У Палацы будуць праходзіць асноўныя дзяржаўныя мерапрыемствы, пачынаючы ад уручэння замежнымі пасламі даверчых грамат і сканчаючы нарадамі глаў дзяржаў, якія прыязджаюць у Рэспубліку.

Агульная плошча Палаца Незалежнасці складае каля 50 тысяч квадратных метраў. У ім налічваецца некалькі соцень памяшканняў.

24 кастрычніка 2013 года ў Палацы Незалежнасці было праведзена паседжанне Вышэйшага Еўразійскага эканамічнага савета на ўзроўні глаў дзяржаў, а 25 кастрычніка — паседжанне Савета глаў дзяржаў СНД.

## Прызначэнне 
Палац Незалежнасці прызначаны для правядзення важнейшых і значных для дзяржавы мерапрыемстваў, сустрэч дэлегацый замежных дзяржаў, ушаноўвання шматдзетных бацькоў, прыёму у піянеры дзяцей з усёй краіны. А. Лукашэнка адзначыў, што будынак не з’яўляецца рэзідэнцыяй і ў Палацы толькі адзін рабочы кабінет для кіраўніка дзяржавы.

Палац Незалежнасці. Кабінет Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (01).jpg|Кабінет Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Палац Незалежнасці. Круглы стол. Савет бяспекі.jpg|Савет бяспекі за круглым сталом
Палац Незалежнасці. Зала пасяджэнняў (04).jpg|Зала пасяджэнняў

## Фінансаванне будаўніцтва 
Будаўніцтва Палаца Незалежнасці завяршалася ў абвешчаны ў Беларусі «Год эканоміі». З-за гэтага Палац стаў аб’ектам жорсткай крытыкі, аднак, як запэўніў прэзідэнт Беларусі А. Лукашэнка, на будаўніцтва не было выдаткавана «ні аднаго рубля» з дзяржаўнага бюджэту, але не назваў крыніц фінансавання. Так, паводле ўказаў прэзідэнта № 75 ад 17.01.2012 і № 126 ад 14.03.2013 з рэспубліканскага бюджэту на будаўніцтва Палаца Незалежнасці было вылучана каля 135 мільёнаў долараў. Пазней таксама стала вядома, што дадатковыя сродкі на будоўлю вылучаў таксама Мінгарвыканкам.

## Будаўніцтва 
Будаўніцтва пачата летам 2011 года, падчас абвастрэння валютна-фінансавага крызісу ў Беларусі. А. Лукашэнка адзначыў, што ўсё ў Палацы Незалежнасці зроблена з айчынных матэрыялаў і беларускімі будаўнікамі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 2013 годзе
Катэгорыя:2013 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Уладзіміра Архангельскага