Горад Груйтуйзена

**Го́рад Груйту́йзена** — характэрнае месяцавае ўтварэнне, размешчанае на ўскраіне Цэнтральнага Заліва. Адкрыта ў 1822 годзе нямецкім астраномам  і названа ім «Валверк». Першапачаткова лічылася горадам насельнікаў Месяца, пазней штучная прырода ўтварэння была пастаўлена пад сумнеў.

### Астраномія ў XIX стагоддзі 
XIX стагоддзе ўяўляла сабой час бурнага развіцця астранамічнай навукі, асновай якога з’явілася ў першую чаргу распрацоўка Ньютанам закона сусветнага прыцягнення, правільнасць якога атрымала канчатковае абгрунтаванне ў працах Галея, прысвечаных камеце, якая пазней атрымала яго імя. Нябесная механіка ў гэты час развіваецца асабліва бурна, увагу навукоўцаў прыцягваюць задачы пошуку невядомых планет Сонечнай сістэмы.

Назіральная астраномія таксама перажывала перыяд бурнага развіцця, павялічвалася колькасць абсерваторый у Еўропе, першыя абсерваторыі ў Паўднёвым паўшар’і адкрылі Дж. Гершэль і . Раслі таксама памеры тэлескопаў, так у 1842 годзе ў строй уступіў пабудаваны У. Парсансам 2-метровы рэфлектар (у XIX стагоддзі гэта дасягненне так і не было нікім пераўзыдзена); у 1861 годзе В. Ласаль пабудаваў 122-см рэфлектар.

У 1836 годзе пачалося фотаметрычнае назіранне зорак, піянерам якога выступіў Дж. Гершэль, у 1840 годзе атрыманы першыя вынікі назіранняў Сонца ў інфрачырвоным дыяпазоне, у 1841—1845 гг. намаганнямі  і  (ЗША) нарадзілася фатаграфічная астраномія, у 1874 годзе выйшаў з друку першы фатаграфічны атлас Месяца.

У 1859—1862 гг. Р. Бунзен і Г. Кірхгоф распрацавалі асновы спектральнага аналізу, які зрабіў сапраўдную рэвалюцыю ў назіральнай астраноміі, бо з дапамогай гэтага метаду ўдалося атрымаць ніякім іншым спосабам недаступную ў той час інфармацыю аб хімічным складзе нябесных цел. З дапамогай  ўпершыню атрымалася навукова даказаць падабенства хімічнага складу Сонца і планет, і такім чынам атрымаць дастаткова пераканаўчы аргумент на карысць матэрыяльнага адзінства Сусвету.

## Спрэчка пра наяўнасць жыцця ў Сонечнай сістэме ў 1750—1900 гг 
Даўняе пытанне пра мноства светаў і наяўнасць разумнага жыцця ў Сусвеце і як яе прыватны выпадак — жыццё на нябесных целах Сонечнай сістэмы — паўстала з новай вастрынёй, перастаўшы быць чыста абстрактна гіпотэзай, якой з’яўлялвся да таго моманту.

Сапраўды, гіпотэза Канта — Лапласа з пераканаўчасцю паказала заканамернасць утварэння зорак і планетарных сістэм, падобных з нашай, адзінства хімічнага складу таксама сведчыла на карысць здагадкі пра наяўнасць жыцця, падобнага з зямным, на іншых целах Сонечнай сістэмы.

Магчымасць наяўнасці горада на Месяцы ў XIX стагоддзі не ўспрымалася як нешта неверагоднае, бо Месяц лічыўся заселеным: напрыклад, яшчэ Ёган Кеплер лічыў, што кратары на Месяцы маюць штучнае паходжанне і з’яўляюцца гарадамі месяцавых насельнікаў («эндыміёнаў»).

Уільям Гершэль таксама лічыў Месяц заселеным, і ў 1780 годзе пісаў каралеўскаму астраному : «Несумненна, што на Месяцы жыццё павінна існаваць у той ці іншай форме…»; П’ер Гасендзі лічыў, што ўмовы на Месяцы непрыдатныя для зямнога жыцця, — такім чынам, істоты, якія жывуць там, арганізаваны інакш, чым зямныя.

Але калі гэтыя першыя здагадкі былі чыста абстрактнымі, так, у прыватнасці, Бодэ зыходзіў з пасылкі ўсеблагасці Тварца,  у сваіх працах, якія адносяцца да канца XVIII стагоддзя, паведаміў аб назіраннях атмасферы, дарог, зялёнага поля, канала і нават горада на Месяцы, а таксама апісаў змены колеру месяцавай паверхні, звязаныя, як ён лічыў, з расліннасцю, з’яўленне аблокаў, туманаў, а таксама дыму, які сведчыць аб прамысловай дзейнасці. Увесь горад, названы ім «Валверк» () — гэта значыць у перакладзе з нямецкага «, акружаны прыгоннай сцяной», распасціраўся прыкладна на 37 км.

Вынікі сваіх назіранняў фон Груйтуйзен апублікаваў у 1824 годзе ў рабоце «Выяўленне шматлікіх слядоў разумнага жыцця на Месяцы» (). У наступным годзе ён падрыхтаваў аб'ёмны артыкул у  (які выйшаў у 1828 годзе), у якім дэталёва расказваў пра двухгадовую гісторыю назіранняў, выказваючы надзею, што кожны, які мае «добрае, дасведчанае вока», можа паўтарыць яго даследаванні. Пасля гэтага ён адправіўся ў падарожжа, паказваючы свой Горад астраномам, філосафам, каралям. Першым пацвердзіў паведамленне Груйтуйзена князь Метэрніх у Вене, другім — прафесар , а трэцім стаў вядомы астраном-аматар .

Гэта адкрыццё зрабіла сенсацыю, выклікаўшы сярод іншага, неабыякую часопісную палеміку. Так, калі верыць шатландскаму «New Philosophical Journal», Генрых Ольберс выступіў гарачым прыхільнікам ідэі, што Месяц пакрыты расліннасцю і населены разумнымі істотамі. Гаус у размове з першаадкрывальнікам падтрымаў яго ідэю паспрабаваць звязацца з насельнікамі месяцавага горада, пакрыўшы сібірскія раўніны сеткай велізарных каналаў у форме геаметрычных фігур, запоўненых падпаленым газам, так як «матэматычныя паняцці насельнікаў Месяца павінны быць падобныя з нашымі», і толькі ў цяперашні час удалося пацвердзіць, што, сапраўды, цалкам або часткова абодва навукоўцы падтрымалі першаадкрывальніка. Са свайго боку,  у 1830 годзе адзначаў, што падобным гіпотэзам, якія змяшчаюць на бязводны і беспаветраны Месяц лясы, гарады і насельнікаў, «якіх, быць можа, атрымаецца разгледзець, здарся ім прайсці шчыльным гуртам праз лес», няма месца ў сур'ёзнай навуцы. У такім жа духу выказаўся і брытанскі астраном , апісваючы свае ўласныя назіранні Горада:

…пры спрыяльным становішчы сонечных прамянёў, можна так ясна і лёгка бачыць гэтыя ўмацаванні… Гэта з'ява абавязкова зачароўвае кожнага назіральніка Месяца, таму што падобнае відовішча не сустракаецца больш нідзе. Старыя малюнкі гэтых умацаванняў, з часоў да Медлера, добра перадаюць гэтую карціну, і калі сіметрыя сеткі некалькі перабольшаная ў гэтых малюнках, то і ў малюнках Медлера існуе такое ж суб'ектыўнае перабольшанне заблытанасці ліній.

## Назіранні 
Горад Груйтуйзена размешчаны на перасечанай раўніне (абсалютная вышыня раўніны не перавышае некалькіх сотняў метраў), на ўскраіне Заліва Спякоты і займае плошчу 70×90 км. Раён, у якім размешчаны Горад, мае больш цёмную афарбоўку ў параўнанні з паверхняй навакол яго. Лава выцякала, па ўсёй бачнасці, з «заліва Спякоты»: пра гэта можна меркаваць паводле размяшчэння грабянёў хваль застылай лавы, а таксама па разбурэнні і запаўненні некаторых кратараў, у тым ліку кратара Шротэр.

Горад лепш бачны на працягу сутак пасля першай квадры Месяца, пры ўмове спакойнай атмасферы, для яго назірання досыць невялікага тэлескопа; аднак пры большым дыяметры аб'ектыва горад бачны і пры большай адлегласці тэрмінатара ад яго.  цэнтра рашоткі Горада каля , гэта значыць ён знаходзіцца паміж кратарамі  і Шротэр, бліжэй да апошняга:

Несумненна, замалёўкі гэтага аб'екта існуюць, і было б цікава параўнаць іх з яго сучасным выглядам. Здаецца практычна вызначаным, што выгляд Груйтуйзена зведаў змены, і яго ўсходнія «рэбры» зніклі, за выключэннем паўночна-заходняга «рабра», якое, як уяўляецца, утоена мерыдыянальнай сцяной. На ўскрайку наступнага «рабра» замест сцяны я бачыў западзіну, а пасля яе — працяг «рэбры». У трэцяга і чацвёртага рабра няма працягаў, але на поўдзень адзін з іх сканчаецца западзінай, за якой знаходзіцца тое, што ўяўляецца працягам «мерыдыянальнай» сцяны; так што мы назіраем два заканчэнні гэтай сцены без яе сярэдзіны. Было б цікава таксама даведацца, ці знаходзіцца ўсходняя частка ў такім жа стане, як гэта было тады, калі Груйтуйзен страціў «рэбры», і ці назіраліся тры кратары на поўнач ад аб'екта [раней]. Здаецца, што яны ўтварыліся нядаўна. Назіраючы гэты аб'ект пры павелічэнні 550, я выявіў, што яго паверхня пакрыта дробнымі грудамі, і вялікімі на шыраце другога «рабра». Падчас маіх назіранняў тэрмінатар перасякаў [кратар] Стадыю.

### Спіс асноўных аб'ектаў Горада 
## Сучасныя ацэнкі 
Улічваючы агульную размытасць утварэння, памер «горада», які складае дзесяткі кіламетраў, таўшчыню валаў і сцен, якая дасягае некалькіх кіламетраў, адсутнасць нават павярхоўнай аналогіі з якім-небудзь вядомым штучным аб’ектам (на Месяцы знойдзена пакуль яшчэ толькі адна падобная форма рэльефу на захад ад .

Магчыма, памылка Груйтуйзена была ў дастатковай меры абумоўлена тым, што ў яго распараджэнні знаходзіўся ўсяго толькі досыць сціплы 2-цалевы рэфрактар, слабае разрозненне тэлескопа дапоўнілася ўяўленнем, і, як тое бывае, даследчык убачыў тое, што пажадаў. Іншымі словамі, як і ў выпадку , многія назіральнікі былі ўведзеныя ў зман асаблівасцямі чалавечага ўспрымання, назіраючы аб’ект, які знаходзіцца на мяжы раздзяляльнай здольнасці іх інструментаў.

Кульмінацыяй пошукаў жыцця на Месяцы стала адкрыццё «Валверка» фон Груйтуйзенам. Паводле ацэнкі супрацоўніка Радыёастранамічнага інстытута Нацыянальнай акадэміі навук Украіны А. В. Архіпава.

Амерыку ахапіла ліхаманкавае ўзбуджэнне, увесь наклад «Sun» неадкладна знік з прылаўкаў, у дадатак да яго прыйшлося дадрукаваць яшчэ 60 тыс. экземпляраў. Нью-ёркскія і правінцыйныя газеты аднадушна заяўлялі, што рэпартаж несумненна «праўдзівы і навукова абгрунтаваны».

Адзіны пратэстуючы голас належаў Эдгару Алану По, запэўніваюць, што невядомы аўтар папросту спісаў сюжэт з яго аповяду «Незвычайная прыгода нейкага Ганса Пфааля», аднак ніхто не жадаў яго слухаць.

Энтузіязм прыхільнікаў месяцавага жыцця атрымалася астудзіць толькі афіцыйнай справаздачай з Паўднёвай Афрыкі, у якой катэгарычна сцвярджалася, што звесткі «Sun» з’яўляюцца выдумкай ад пачатку да канца. Як высветлілася пазней, «качку» запусціў нью-ёркскі журналіст Рычард Адамс Лок. Асновай жа для гісторыі месяцавых мышалюдзей паслужыла не што іншае, як заява Груйтуйзена, апублікаваная ў «Edinburgh New Philosophical Journal».

## Маргінальныя і непацверджаныя тэорыі 
У цяперашні час, аднак жа, знаходзяцца жадаючыя верыць, што горад Груйтуйзена сапраўды з'яўляецца месцам знаходжання гіпатэтычных разумных істот або, па меншай меры, пакінутым імі паселішчам.

Так, сцвярджаецца, што ўвесь Цэнтральны Заліў, на ўскраіне якога размешчаны горад, некалі быў накрыты велізарным купалам, руіны якога былі зафіксаваныя на адной з фатаграфій у ходзе місіі , як ланцужкі святлівых утварэнняў, якія знаходзяцца на месячным гарызонце, на фоне нябачнага Сонца.

Як адзначалася, думкі аб натуральным або штучным паходжанні «месяцавага горада» шмат у чым залежаць ад псіхалагічнага настрою назіральніка, які свядома ці несвядома спрабуе знайсці падабенства месяцавых структур з чымсьці знаёмым яму на Зямлі, пры тым, што няма і не можа быць доказаў, што істоты іншапланетнага розуму абавязаны нагадваць зямныя, тым больш, што нават пры вышэйшым на дадзены момант дазволе тэлескопаў немагчыма разглядзець дробныя дэталі і тым больш вызначыць наяўнасць аб'ектаў, якія рухаюцца.

У якасці пацверджання таго, што Месяц усё ж населены, прыводзяцца шматлікія назіранні феноменаў невыразнага паходжання, якім да гэтага часу нікім не было дадзена выразнага тлумачэння. Такія шматкроць назіраліся агмені святлення і іншыя непрацяглыя лакальныя анамаліі выгляду месяцавай паверхні (кароткачасовыя месяцавыя з'явы), радыёсігналы, падобныя на «арганізаванае рэха», якія даносіліся чамусьці з цёмнага боку Месяца, мостападобная структура, каля 12 км даўжынёй, якая сама сабой з'явілася ў Моры Крызісаў, і гэтак жа нечакана знікла (так званы Мост О'Ніла)

Найбольш радыкальнай ў гэтых адносінах, мабыць, з'яўляецца пункт гледжання М. Хвастунова і А. Шчарбакова аб тым, што Месяц уяўляе сабой полы шар, сярэдзіну якога насяляюць разумныя істоты са сваёй тэхнікай і ўсім неабходным для падтрымання жыцця.

На думку А. В. Архіпава, загадка «горада Груйтуйзена» можа быць вырашана толькі яго непасрэдным даследаваннем.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* Область лунной поверхности около кратера Шрётер в атласе LAC
* Город Груйтуйзена на снимке лунной поверхности
* Лунный руиноподобный объект «город Груйтуйзен»

Катэгорыя:Даследаванне Месяца