open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Прыдняпроўскае ўзвышша

thumb|300px|Прыдняпроўскае ўзвышша пазначана колерам
**Прыдняпро́ўскае ўзвышша** — узвышша на паўднёвым ўсходзе Еўрапейскай раўніны. Займае міжрэчча сярэдняга цячэння Дняпра і Паўднёвага Буга, у межах Жытомірскай, Кіеўскай, Вінніцкай, Чаркаскай, Кіраваградскай, Мікалаеўскай і Днепрапятроўскай абласцей.

На поўначы ўзвышша невысокім уступам пераходзіць у Палескую нізіну, на захадзе мяжуе з Валынска-Падольскім узвышшам, на поўдні прылягае да Прычарнаморскай нізіны. Усходняя мяжа ўзвышша з Прыдняпроўскай нізінай праходзіць па стромкаму праваму схілу даліны Дняпра.

Прыдняпроўскае ўзвышша ляжыць у межах распаўсюджвання крышталічных парод Украінскага крышталічнага шчыта і распасціраецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход.

Сярэдняя вышыня на поўначы 220—240 м і 150—180 на поўдні. Найбольшая вышыня 323 м. Паўночная частка ўзвышша ўключана ў лесастэпавую зону, паўднёвая — у стэпавую. Вялікая частка стэпу выкарыстоўваецца пад раллю. У рэгіёне высока развіта сельская гаспадарка. Радовішчы жалезных (Крыўбас) і марганцавых руд (Нікапаль, Марганэць, Шэўчэнкіўскэ, Такмак).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Узвышшы Украіны
Герцагства Лука

**Герцагства Лука** () — дзяржава, якая існавала на Італьянскім паўвостраве ў першай палове XIX стагоддзя.

У 1815 годзе Венскі кангрэс вырашыў перадаць жонцы Напалеона Марыі-Луізе Аўстрыйскай (дачцэ аўстрыйскага імператара) Пармскае герцагства. Да напалеонаўскага заваявання герцагства належала пармскім Бурбонам, таму для кампенсавання гэтай страты для іх было створана герцагства Лука.

У 1817 годзе герцагіняй Лукскай стала Марыя-Луіза Іспанская (былая каралева Этрурыі). У 1824 годзе яна сканала, і трон герцагства перайшоў да яе сына Карла, які таксама з’яўляўся спадчыннікам пармскага трона. У 1847 годзе, калі сканала Марыя-Луіза Аўстрыйская, Карл стаў герцагам Пармскім, а герцагства Лука ўвайшло ў склад Вялікага Герцагства Тасканскага.

## Сцяг 
З 1815 па 1818 гады сцяг герцагства складаўся з дзвюх гарызантальных палос — жоўтай і чырвонай. З 7 лістапада 1818 года па 1847 год сцягам герцагства было белае палатно з гербам Марыі-Луізы і жоўта-чырвонай устаўкай у вугле.

## Герцагі Лукскія 
* Марыя-Луіза (9 чэрвеня 1815 — 13 сакавіка 1824)
* Карл I (13 сакавіка 1824 — 17 снежня 1847)

Лука
Лесастэп

[thumb|250px|Дэвінскі лесастэп, [Славакія]]
**Лесастэпавыя зоны** — прыродныя зоны сушы, у натуральных ландшафтах якіх лясная расліннасць чаргуецца са стэпавай. Пашыраны пераважна ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар'я і субтрапічных паясах Паўночнага і Паўднёвага паўшар'яў.

Ва ўмераным поясе лесастэпавыя зоны займаюць найбольшую плошчы на тэрыторыі Еўразіі, дзе выцягнуты суцэльнай паласой ад перадгор'яў Карпат да Алтая. Акрамя таго, ўчасткі лесастэпу знаходзяцца ў межах Сярэднедунайскай раўніны, шэрагу міжгорных ўпадзін Паўднёвай Сібіры, ў Манголіі і на Далёкім Усходзе, а таксама займаюць частку раўніны Сунляа на паўночным усходзе Кітая. У Паўночнай Амерыцы лесастэпы займаюць значныя тэрыторыі ўздоўж Скалістых гор, распасціраюцца з поўначы на поўдзень, праз Вялікія раўніны, да 38° пн. ш.

thumb|250px|Лесастэп на карціне Івана Шышкіна «Жыта»
Для лесастэпу характэрна складанае чаргаванне на водападзелах масіваў лісцёвых лясоў (радзей хваёвых лясоў) з участкамі разнатраўных стэпаў. Паводле характару расліннасці лесастэпы падзяляюцца на шыракалістыя, хвойна-драбналістыя і прэрыі (на тэрыторыі Амерыкі). Лясы ў лесастэпах Еўразіі прадстаўлены шыракалістымі лясамі на Украіне, бярозавымі колкамі ў Заходняй Сібіры, лістоўнічнымі лясамі — ва Усходняй Сібіры; стэпы адносяцца пераважна да разнатраўных стэпаў (разнатраўе і карэнішчавыя злакі). Клімат умерана кантынентальны са снежнай халоднай зімой і цёплым, адносна вільготным летам. Радыяцыйны баланс 420—545 кДж/см&sup2; за год. Сярэднія тэмпературы студзеня -5 °С, месцамі ніжэй, ліпеня 18— 25 °С. Аладкаў 400—1000 мм за год. Глебы шэрыя лясныя і чарназёмы (ападзоленыя, вышчалачаныя і тыповыя).

Для жывёльнага свету еўрапейскага лесастэпу характэрны вавёрка, заяц, вялікі тушканчык, рабы суслік, для сібірскай — суслікі і хамякі, для амерыканскай — лугавыя сабачкі, мышападобныя грызуны, зайцы, суркі, грымучыя змеі. Вялікая частка тэрыторыі пад сельскагаспадарчымі ўгоддзямі.

У субтрапічным поясе лесастэпавыя зоны развіты пераважна ў Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы, часткова на паўднёвым усходзе Афрыкі, у Азіі, у Аўстраліі. Клімат субтрапічны, мусонны, з цёплай зімой і гарачым летам. Радыяцыйны баланс 210—250 кДж/см&sup2; за год. Сярэднямесячныя тэмпературы 4—24 °С. Вегетацыя раслін працягваецца круглы год, але замаруджваецца ў сухія перыяды. Ападкаў 600—1200 мм (у мусонных абласцях) за год. Глебы чарназёмападобныя і чырванавата-чорныя, маюць высокую ўрадлівасць. Расліннасць субтрапічных саваннаў і прэрый — высакатраўная (пераважна злакавая і злакава-разнатраўная) у спалучэнні з хмызняковымі зараснікамі, рэдкалессем і асобнымі дрэвамі. У жывёльным свеце пераважаюць стэпавыя або саванныя віды.

Тэрыторыя характарызуецца высокім сельскагаспадарчым асваеннем. Вядзецца пашавая жывёлагадоўля. У асобных месцах антрапагеннае ўздзеянне на ландшафт прыводзіць да апустыньвання і іншых негатыўных з'яў.

## Літаратура 
* Аношка В. Лесастэпавыя зоны // БЭ ў 18 т. Т. 9. Мн., 1999.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кліматычныя зоны
Катэгорыя:Біёмы
Сінекліза

**Сінекліза** (ад  — «разам» і ενκλισις - «нахіленне») — вельмі пакаты прагін зямной кары ў межах платформы, які мае ў плане няправільна круглявыя або авальныя абрысы (да некалькіх сотняў, часам больш за тысячу кіламетраў у папярочніку) і глыбіню звычайна да 3-5 км (радзей больш). 

Сінеклізы развіваюцца працягла (сотні млн. гадоў), з параўнальна невялікім змяненнем контураў; магутнасць адкладаў і паўната разрэзу ўзрастаюць да цэнтра сінеклізы і змяншаюцца да перыферыі, дзе разрэз характарызуецца багаццем перапынкаў у адкладаназапаўванні. Сінеклізы нярэдка развіваюцца над аўлакагенамі, часта складаюцца з асобных упадзін, ускладненых валамі.

## Гл. таксама 
* Антэкліза

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэктоніка
Бура і націск

**«Бура і націск»** () — перыяд у гісторыі нямецкай літаратуры (1767—1785), звязаны з адмовай ад культу розуму, уласцівага класіцызму, на карысць максімальнай эмацыйнасці і апісанню крайніх праяў індывідуалізму, цікавасць да якіх характэрна для прадрамантызму. Назва літаратурнага руху ўзыходзіць да аднайменнай драмы нямецкага пісьменніка Фрыдрыха Максіміліяна фон Клінгера. Пісьменнікаў, якія адносілі сябе да руху «Буры і націску», завуць *шцюрмерамі* (ням. *Stürmer* — «бунтар, буян»).

Ідэолагам гэтага бунту супраць рацыяналізму выступіў нямецкі філосаф Іаган Георг Гаман, які падзяляў погляды французскага пісьменніка і мысліцеля Жан-Жака Русо. Дзеячы «Буры і націску» высока шанавалі перакладныя п'есы Шэкспіра, Асіянавы паэмы і «прыродную» паэзію англічаніна Юнга. У гэты ж час у Еўропе ўзнік новы літаратурны рух, названы сентыменталізмам. Яго прыхільнікі, як і шцюрмеры, выступалі супраць рацыяналістычных пастулатаў класіцызму.

## Вядомыя прадстаўнікі «Буры і націску» 
* Іаган Георг Гаман (1730—1788)
* Генрых Вільгельм фон Герстэнберг (1737—1791)
* Генрых Леапольд Вагнер (1747—1779)
* Іаган Готфрыд Гердэр (1744—1803)
* Іаган Вольфганг Гётэ (1749—1832)
* Якаб Міхаэль Рэйнхальд Ленц (1751—1792)
* Фрыдрых Максіміліян Клінгер (1752—1831)
* Готфрыд Аўгуст Бюргер (1747—1794)
* Крысціян Фрыдрых Даніэль Шубарт (1739—1794)
* Фрыдрых Шылер (1759—1805)

Катэгорыя:Літаратура Германіі
Катэгорыя:Рамантызм
Вюртэмберг

thumb|Гістарычная карта ўладанняў Вюртэмберга (межы пазначаны блакітным колерам).
**Вю́ртэмберг** () — гістарычная вобласць на паўднёвым захадзе Германіі, частка рэгіёна Швабія, цэнтральным горадам якой на працягу працяглага перыяду быў Штутгарт. У мінулым герцагства, затым каралеўства; з ліквідацыяй манархіі стаў свабоднай народнай дзяржавай у складзе Веймарскай рэспублікі, якая была скасавана пасля Другой сусветнай вайны. З 1952 года — у складзе федэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмберг.

## Гісторыя 
### Пачатковы перыяд 
Уладарны дом Вюртэмбергаў упершыню з’явіўся на гістарычнай арэне ў XI стагоддзі. Першым вядомым прадстаўніком дому быў Конрад I. У XII стагоддзі Вюртэмбергі атрымліваюць тытул графаў.

### Перыяд герцагства (1495—1806) 
У 1495 годзе Вюртэмберг атрымлівае статус герцагства.

### Перыяд каралеўства (1806—1918) 
У 1806 годзе Вюртэмберг увайшоў у склад Рэйнскага Саюза і атрымаў ад Напалеона I Банапарта статус каралеўства.

З 1806 да 1918 года Вюртэмбергам кіравалі чатыры караля:

* Фрыдрых I
* Вільгельм I
* Карл I
* Вільгельм II

Падчас Лістападаўскай рэвалюцыі 1918 года апошні вюртэмбергскі кароль Вільгельм II адрокся ад прастола.

### Свабодная народная дзяржава (1918—1933) 
## Літаратура 
* *Das Königreich Württemberg, eine Beschreibung nach Kreisen, Oberämtern und Gemeinden* (Stuttgart, 1904)
* *Statistisches Handbuch für das Königreich Württemberg* (Stuttgart, 1885 fol.)
* *Das Königreich Württemberg, eine Beschreibung von Land, Volk und Staat* (1893)
* *Jahresberichte der Handels- und Gewerbekammern in Württemberg*
* Lang, *Die Entwicklung der Bevölkerung Württembergs im Laufe des 19ten Jahrhunderts* (Tübingen, 1903)
* Engel and Schulze, *Geognostischer Wegweiser durch Württemberg* (Stuttgart, 1908)
* *Staatsrecht des Königreichs Württemberg* (Tübingen, 1908)
* F. Bitzer, *Regierung und Stände in Württemberg* (Stuttgart, 1882).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Бадэн-Вюртэмберга
Малдова (гістарычная вобласць Румыніі)

thumb|200px|Жудзецы паміж дзвюма сусветнымі войнамі, з якіх складаўся рэгіён Малдова, афарбаваны ў сіні колер

**Малдо́ва** () — вобласць на ўсходзе Румыніі, паміж Усходнімі Карпатамі на захадзе і ракой Прут на ўсходзе. Па сучасным адміністрацыйным падзеле ўключае жудзецы (паветы) Бакэу, Васлуй, Вранча, Галац, Нямц, Ясы, частка паветаў Баташані і Сучава.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Малдавіі
* Малдаўскае княства
* Малдаване

## Літаратура 
*  С. 24.

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Румыніі
Олт

**Олт** (**Олтул**, ) — адна з галоўных рэк Румыніі, левы прыток Дуная.

Даўжыня ракі 709 км. Спускаецца з заходняга схілу Усходніх Карпат і цяснінай перасякае Трансільванскія Карпаты, пасля чаго выходзіць на Ніжнедунайскую раўніну. Упадае ў Дунай двума рукавамі ля горада Турну-Мэгурэле. Сярэдні расход вады каля 160 м³/с. На Олце стаяць гарады Фэгэраш, Рымніку-Вылча і Слаціна. Ніжэй Слаціны суднаходная, у вярхоўях — сплаў лесу.

Землі, абмежаваныя з усходу Олтам, з поўначы — Карпатамі, а з паўднёвага захаду — Дунаем, завуцца Алтэніяй.

## Фотагалерэя 

Image:Madefalva Olt Szekelygate.jpg|Олт блізка ад вытока
Image:OltulLaTurnuRosu.jpg|Олт у цясніне, якая злучае Трансільванію з Валахіяй
Image:Baraj Olt Slatina.jpg|Слацінскае вадасховішча

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэкі Румыніі
Катэгорыя:Прытокі Дуная
Пажаравацкі мір

**Пажа́равацкі мір** або **Пасаравіцкі мір** (, , ) — мірны дагавор, які быў складзены 21 ліпеня 1718 года паміж Аўстрыяй і Венецыяй з аднаго боку і Асманскай імперыяй з іншага боку ў горадзе Пажаравацы і скончыў Аўстра-турэцкую і Турэцка-венецыянскую войны.

Асманская імперыя саступала Аўстрыі Банат, Алтэнію і паўночную Сербію разам з Бялградам. Усе гэтыя ўладанні Аўстрыя зноў вярнула Асманскай імперыі праз 21 год па Бялградскаму міру. Венецыя саступала асманам заваяваныя ёю ў 1715 годзе часткі паўвострава Пелапанес, але захоўвала за сабой некаторыя крэпасці ў Грэцыі і Албаніі, а таксама Іанійскія астравы. Падчас мірных перамоў былі падпісаны і некаторыя гандлёвыя дагаворы, па якіх падданным султана на тэрыторыі Аўстрыі падавалася свабода гандлю.

Катэгорыя:Мірныя дагаворы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Аўстрыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Асманскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя Венецыі
Катэгорыя:1718
Катэгорыя:Асманская Грэцыя
Мунтэнія

right|frame|Карта Румыніі, Мунтэнія пазначана жоўтым колерам

**Мунтэ́нія** (), саст. Мультанія, — гістарычная вобласць Румыніі, усходняя частка гістарычнай вобласці Валахія, паміж рэкамі Дунай (на ўсходзе і поўдні), Олт (на захадзе) і Карпатамі. Мяжуе з Алтэніяй, Малдовай і Трансільваніяй. Гістарычная сталіца Мунтэніі — Тырговіштэ.

Найбуйнейшы горад — Бухарэст.

Катэгорыя:Валахія
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Балкан
Алтэнія

thumb|Алтэнія на карце сучаснай Румыніі.

**Алтэ́нія** (, таксама **Малая Валахія**) — гістарычная вобласць на паўднёвым захадзе Румыніі, адмежаваная ад Трансільваніі (на поўнач) Карпатамі, ад Мунтэніі (на ўсход) — ракой Олт, а ад Балгарыі і Сербіі (на поўдзень і захад) — Дунаем. Распадаецца на жудзецы Горж і Долж. Галоўны горад — Краёва.

Тэрмін увайшоў ва ўжыванне пасля 1718 года, калі па ўмовах Пажарэвацкага міру Алтэнія (ці Малая Валахія) была адарвана ад Мунтэніі (Вялікай Валахіі) і далучана да ўладанняў Габсбургаў (Трансільванія). У 1737 годзе адзінства Валахіі было адноўлена.

Катэгорыя:Валахія
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Балкан
Прычарнаморская нізіна

thumb|300px|Прычарнаморская нізіна адзначана колерам
**Прычарнаморская нізіна** — нізіна на поўдні Украіны, якая з'яўляецца часткай Усходне-Еўрапейскай раўніны.

Размяшчаецца паміж дэльтай Дуная на захадзе і ракой Кальміус на ўсходзе, у Адэскай, Мікалаеўскай, Херсонскай, Запарожскай абласцях і ў Крыме. На захадзе пераходзіць у схілы Цэнтральнамалдаўскага ўзвышша, на паўночным захадзе — у Падольскае ўзвышша, на поўначы — у Прыдняпроўскае ўзвышша, на паўночным усходзе мяжуе з Прыдняпроўскай нізінай, на поўдні ўступам вышынёй да 40 м абрываецца да Чорнага і Азоўскага мораў. На Крымскім паўвостраве паўднёвая мяжа праходзіць уздоўж знешняга пояса Крымскіх гор. Цягнецца дугападобнай паласой шырынёю 120-150 км з захаду на ўсход амаль на 600 км.

У геаструктурных адносінах звязана з Прычарнаморскай упадзінай, якая прымеркавана да шоўнай зоны платформ. У будове зямной кары выдзяляюць крышталічны фундамент і асадкавы чахол магутнасцю да 300-400 м на поўначы і 5000-8000 м на поўдні, які складзены палеагенавымі і неагенавымі марскімі адкладамі (вапнякі, пяскі, гліны), перакрыты лёсамі і лёсападобнымі суглінкамі.

Пашыраны пластова-акумулятыўныя і пластова-дэнудацыйныя нізінныя раўніны. Вышыні ад -5 (паблізу Куяльніцкага лімана), у сярэднім 90-150 м. На паўночным захадзе адзнакі рэльефу дасягаюць 210-240 м, памяншаюцца ў напрамку на поўдзень і ўсход. Рэльеф паўночнай часткі ў пэўнай ступені звязаны з блокамі і разломамі крышталічнага фундамента, што абумоўлівае канфігурацыю гідраграфічнай сеткі. Нізкія раўніны перасечаныя шырокімі (з серыяй тэрас) далінамі рэк Дняпра, Паўднёвага Буга, Днестра і інш. Водападзелы плоскія, для іх характэрны западзіны-поды. Берагавая паласа пераважна абрывістая, часта з апоўзнямі.

Ярусная будова рэльефу абумоўлена асаблівасцямі тэктонікі і марскімі трансгрэсіямі. Неатэктанічныя рухі характарызуюцца пераважна падняццем тэрыторыі. У пліяцэне-антрапагене ўтварылася серыя марскіх раўнін і тэрас. Вышэй выдзяляюць 2-3 акумулятыўна-дэнудацыйныя паверхні выраўноўвання. Рачныя даліны пераважна субмерыдыянальнага напрамку, колькасць тэрас у іх неаднолькавая. Блізка ад мора размешчаны шэраг глыбокіх ліманаў (Дняпроўскі, Днястроўскі і інш.) і пясчаных кос, якія ўдаюцца ў мора.

Сетка яроў і балак звязана з участкамі блокаў, якія падымаюцца (паўночна-заходняя частка), правых крутых схілаў далін і марскога ўзбярэжжа. Трапляюцца так званыя стэпавыя балкі на міжрэччах даўжынёй да 60 км і глыбінёй да 70 м. Пашыраны карставыя і суфазійна-прасадачныя формы рэльефу.

Пераважаюць стэпавыя ландшафты з паўднёвымі чарназёмамі і цёмна-каштанавымі глебамі, якія характарызуюцца дэфіцытам увільгатнення з паўднёвымі маламагутнымі чарназёмамі і каштанавымі глебамі, часта саланцаватымі. Большая частка стэпаў разарана і выкарыстоўваецца як сельскагаспадарчыя землі. Развіваецца арашальнае земляробства, садоўніцтва.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нізіны Украіны
Катэгорыя:Геаграфія Адэскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Мікалаеўскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Херсонскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Запарожскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Крыма
Сінкліналь

thumb|Сінкліналь
thumb|Сінкліналь
**Сінклін́аль**, **геасінкліналь**, **сінклінальная складка** ( — нахіляюся) — увагнутая складка пластоў горнай пароды зямной кары, нахілам слаёў да восі і заляганнем больш маладых слаёў у восевай частцы і больш старажытных на крылах.

Адрозніваюць сінкліналі сіметрычныя і асіметрычныя, каробчатыя, кілепадобныя і іншыя. Звычайна сінкліналі спалучаюцца з антыкліналямі.

## Гл. таксама 
* Тэорыя геасінкліналяў
* Дыслакацыя тэктанічная

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэктоніка
Канстытуцыя Швецыі

**Канстытуцыя Швецыі** () — асноўны закон Швецыі, які складаецца з чатырох нарматыўных актаў:

* **Акт аб прастоланаследаванні** (), ухвалены рыксдагам 26 верасня 1810 года
* **Акт аб свабодзе друку** (), ухвалены ў 1949 годзе
* **Акт аб форме праўлення** (), ухвалены ў 1974 годзе
* **Акт аб свабодзе выказвання поглядаў** (), ухвалены ў 1991 годзе

Акт аб рыксдазе 1947 года займае прамежнае становішча паміж асноўным законам і звычайным статутным правам.

Акт аб форме праўлення з’яўляецца самым важным канстытуцыйным дакументам. Ён набыў моц у 1975 годзе, змяніўшы Акт аб форме праўлення ад 1809 года.

## Гісторыя 
Канстытуцыйная рэформа з прыняццем новага Акту аб форме праўлення ад 1975 года не скончылася: у 1976 і 1979 гадах рыксдаг прагаласаваў за ўвядзенне асобных паправак да канстытуцыі, галоўнай мэтай якіх стала ўмацаванне канстытуцыйнай абароны правоў і асноўных свабод чалавека.

Закон аб прастоланаследванні, прыняты ў 1810, быў дапоўнены ў 1979 палажэннем, якое дазваляе жанчыне кіраваць краінай у якасці манарха.

Чатыры асноўных акта могуць быць зменены толькі пры адабрэнні на дзвюх паслядоўных сесіях заканадаўчага органа, паміж якімі павінны прайсці ўсеагульныя выбары.

## Спасылкі 
* Канстытуцыя Швецыі (Каралеўства Швецыя) ад 27 лютага 1974 г.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Швецыі
Катэгорыя:Права Швецыі
Швецыя
Кліманскі

**Кліманскі** (; ) — беларускае, польскае і рускае прозвішча. Асноваю прозвішча паслужыла царкоўнае імя Кліменцій, якое ў перакладзе з грэцкага азначае «міласцівы» ці «вінаградная лаза». Заступнікам дадзенага імя лічыўся Святы мучанік Клімент, біскуп Анкірскі, які дваццаць восем гадоў трываў пакуты за веру Хрыстову і быў абезгалоўлены падчас набажэнства ў 312 г. Славяне верылі, што калі даць дзіцяці імя святога ці вялікамучаніка, то жыццё яго будзе светлае, добрае ці цяжкае, таму што існуе нябачная сувязь паміж імем і лёсам чалавека.

## Вядомыя носьбіты 
* Ігнат Кліманскі () — каталіцкае духавенства Віленскай епархіі 1792 г.
* Аляксандр, Антон, Міхась Кліманскія () — удзельнікі польскага паўстання ў Расійскай імперыі ў 1863 г.

## Літаратура 
* str. 133 (Klimańscy), Herbrasz Polski, Adam Boniecki, Warszawa, 1907 r. 

## Спасылкі 
* Фамилия Климанский 

Катэгорыя:Прозвішчы
Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Ганна Андрыянаўна Белявец

**Ганна Андрыянаўна Беляве́ц** (, в. Баранкі, Камянецкі раён — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1960).

З 1950 года звеннявая звяна па вырошчванню тэхнічных культур і кукурузы калгаса «Кастрычнік», у 1960—1975 гадах старшыня Відамлянскага сельсавета Камянецкага раёна. Званне Героя прысвоена за дасягненні ў працы і плённую грамадскую дзейнасць.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Камянецкім раёне
Бялевіч

**Бялевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алеся Бялевіч (нар. 1979) — беларуская баскетбалістка.
* Аляксандр Герасімавіч Бялевіч (нар. 1923) — беларускі арганізатар аховы здароўя.
* Антон Пятровіч Бялевіч (1914—1978) — беларускі паэт.
* Віктар Іванавіч Бялевіч (1942—2018) — беларускі баскетбольны трэнер.
* Леў Ніканавіч Бялевіч (1926—2015) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву.
* Фёдар Мікалаевіч Бялевіч (1923—2004) — Герой Савецкага Саюза.
* Яфім Яфімавіч Бялевіч (1889—1992) — дзеяч беларускага нацыянальнага руху.
Электрычны засцерагальнік

thumb|Прыклады абазначэння засцерагальніка на электрычных схемах

**Электрычны засцерагальнік** — электрычная прылада, якая «перагарае» пры працяканні па электрычнаму ланцугу завялікіх токаў.

Асноўны кампанент засцерагальніка — кавалак металічнага дроту або стужкі, які разбураецца пры працяканні вялікага току і размыкае электрычны ланцуг, у які ўключаны. Галоўныя прычыны завялікіх токаў: кароткае замыканне, перагрузка, няправільнае падключэнне ці няспраўнасць абсталявання.

Засцерагальнік разрывае завялікі ток (перагарае), і тым самым прадухіляе далейшае пашкоджанне ад перагрэву або ўзгаранне. Ахоўныя засцерагальнікі неабходныя ў электрычных схемах, каб абмежаваць пагрозу чалавечаму жыццю і матэрыяльную шкоду.

## Гісторыя 
У 1847 годзе, французскі вынаходнік Луі Франсуа Клеман Брэге заўважыў, што невялікія тонкія правады можна выкарыстоўваць для абароны тэлеграфных установак ад маланкі. 

У ЗША патэнт на засцерагальнік падаў у 1890 годзе Т. Эдысан.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Электратэхніка
Катэгорыя:Электронныя кампаненты
Пётра Беларус

**Пётра Беларус** (сапр. **Пётр Яленскі**) — беларускі пісьменнік пачатку XX стагоддзя.

У 1913-15 друкаваўся ў газеце «Наша ніва». Аўтар вершаў («Мой мілы край, родная Беларусь!..»), Апавяданняў («У кузні»), публіцыстычных артыкулаў («Некалькі слоў пра Беларусь і беларускую песню»). Апавяданне «Якім Бяздольны» выйшла асобным выданнем (Вільня, 1914).

Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Яленскія
Катэгорыя:Постаці Мёрскага раёна
Сінод Беларускай праваслаўнай царквы

**Сінод Беларускай праваслаўнай царквы** — сход вышэйшых духоўных асоб у Беларускай праваслаўнай царкве. Дзейнічае з усталяваннем у 1989 годзе Беларускага экзархата. Яму належыць вышэйшая заканадаўчая, выканаўчая і выканаўчая ўлада ў межах экзархата. Складаецца з 5 (4 часовыя і 1 пастаянны экзарх) членаў і 10 кіруючых архіерэяў Беларускай праваслаўнай царквы. Часовыя члены па чарзе выклікаюцца на пасяджэнні, якія праводзяцца не радзей як 4 часы на год.

Сінод дзейнічае ў межах кампетэнцыі, вызначанай царкоўнымі канонамі і Статутам Беларускага экзархата. Падсправаздачны Сіноду Рускай праваслаўнай царквы.

## Літаратура 
*  С. 402.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі Беларускай Праваслаўнай Царквы
Катэгорыя:1989 год у Беларусі
Сінопэ (спадарожнік)

**Сінопэ** () — нерэгулярны натуральны спадарожнік Юпітэра з рэтраградным рухам. Адкрыты ў ліпені 1914 года амерыканскім астраномам Сетам Барнсам Нікалсанам у Лікскай абсерваторыі. Названы ў гонар німфы Сінопы са старажытнагрэчаскай міфалогіі. Спадарожнік атрымаў імя ў 1975 годзе, да гэтага выкарыстоўвалася толькі пазначэнне **Юпітэр IX**. У перыяд з 1955 да 1975 года спадарожнік часам называлі «Гадэс». Сінопэ была самым знешнім з вядомых спадарожнікаў Юпітэра да адкрыцця ў 1999 і 2000 гадах 12 спадарожнікаў планеты, два з якіх могуць аддаляцца ад Юпітэра далей за Сінопэ.

## Гл.таксама 
* Спадарожнікі Юпітэра

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Carme Profile  by NASA’s Solar System Exploration 
* David Jewitt pages 
* Вядомыя спадарожнікі Юпітэра (Скот Шэпард) 

Катэгорыя:Спадарожнікі Юпітэра
Катэгорыя:Нерэгулярныя спадарожнікі
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1914 годзе
Сіноптыка

**Сіноптыка** ( — здольны ахапіць вокам) — раздзел метэаралогіі, навука вывучае фізічныя працэсы ў атмасферы Зямлі, якія вызначаюць будучы стан надвор’я.

Людзі, якія займаюцца сіноптыкай называюць сіноптыкамі. Іх задачай з’яўляецца рашэнне кароткатэрміновага прагнозу надвор’я, выкарыстоўваючы розныя метады, напрыклад шляхам складання і аналізу сінаптычных карт, якія даюць магчымасць назіраць за зменамі надвор’я і ацэньваць будучыя змяненні на названай тэрыторыі.

## Гл. таксама 
* Прагноз надвор’я

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Метэаралогія
Сінтэтычнае паліва

[frame|right|Параўнанне сінтэтычнага паліва і ўмоўнага паліва. Сінтэтычнае паліва прыкметна чысцей з за адсутнасці [Сера|серы і прымесяў]]
**Сінтэты́чнае паліва** — вуглевадароднае паліва, якое адрозніваецца ад звычайнага паліва працэсам вытворчасці, гэта значыць атрымліваецца шляхам перапрацоўкі зыходнага матэрыялу, які да перапрацоўкі мае непадыходныя для спажыўца характарыстыкі. Як правіла гэты тэрмін адносіцца да вадкага паліва атрыманага з цвёрдага паліва (вугалю, пілавіння, сланцаў) альбо з газападобнага паліва. Такія працэсы, як напрыклад працэс Фішэра — Тропша, выкарыстоўваліся дзяржавамі, якія не мелі доступу да вадкага паліва.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паліва
Катэгорыя:Альтэрнатыўныя віды паліва
Сінькі

Назву **Сінькі́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Сінькі — вёска ў Бераставіцкім раёне Гродзенскай вобласці
* Сінькі — аграгарадок у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці
Сінод

**Сінод** або **сабор** (ад грэч. Σύνοδος — «сход», «сабор»;  — савет, кансіліум).

Адрозніваюць:
* **Сусветныя саборы** — сходы прадстаўнікоў усіх памесных самастойных цэркваў; вярхоўны аўтарытэт па пытаннях веравучэння і царкоўнага ўладкавання.
* **Памесныя саборы** (часам званыя «прыватнымі») — сходы біскупаў і іншых іерархаў мясцовай царквы або пэўнай яе вобласці.

Першапачаткова сіноды былі сустрэчамі біскупаў, і паняцце ўсё яшчэ выкарыстоўваецца ў гэтым сэнсе ў каталіцызме і праваслаўі.

## Беларусь 
* Сінод Беларускай праваслаўнай царквы

## Гл. таксама 
* Альтэрнатыўны сінод Балгарскай праваслаўнай царквы
* Сусветныя саборы
* Свяшчэнны сінод

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Папа Бенедыкт вядзе першы сінод

Катэгорыя:Хрысціянства
Максіміліян Клінгер

[thumb|right|Партрэт Фрыдрыха Максіміліяна Клінгера працы [Іаган Вольфганг Гётэ|Іагана Вольфганга фон Гётэ]]
**Фрыдрых Максіміліян фон Клінгер** (; ,  — , ) — нямецкі паэт і драматург.

У Франкфурце Клінгер пазнаёміўся з прадстаўнікамі маладога пакалення пісьменнікаў, якія аб’ядналіся вакол Гётэ: Якабам Міхаэлем Рэйнхальдам Ленцам, Генрыхам Леапольдам Вагнерам і інш. Яго драма *«Бура і націск»* дала назву цэлай літаратурнай эпосе. З 1780 года знаходзіўся на рускай службе, у 1811 годзе дасягнуў чыну генерал-лейтэнанта, у 1803—1817 гадах выконваў абавязкі апекуна Дэрпцкага ўніверсітэта і адначасова Дэрпцкай навучальнай акругі.

Быў жанаты з Елізавеце Аляксандраўне Аляксеевай, пазашлюбнай дачкой князя Рыгора Арлова (па адной з версій, ад Кацярыны II).

Пахаваны ў Пецярбургу, на Смаленскам лютэранскіх могілках.

## Творы 
* рыцарская драма «Ота», 1775
* «Пакутуючая жанчына» (драма), 1775
* «Блізняты» (драма), 1776
* «Новая Арыя» (драма), 1776
* «Сімсан і Грызальда» (п’еса), 1776
* «Бура і націск» (п’еса), 1776
* «Сцэны з жыцця і смерці Піра» (драм. фрагмент), 1776—1779
* «Спалены сын богаў» (драм. фрагмент), 1777
* «Арфей» (раман у пяці частках), 1778—1780
* «Стыльпа і яго дзеці» (драма), 1780
* «Прынц Зейдэнвурм» (камедыя), 1780
* «Дэрвіш» (камедыя), 1780
* «Прынц Фармазос Фідэльбоген і прынцэса Санаклара Гейгэ» (раман), 1780
* «Фальшывыя ігракі» (камедыя), 1782
* «Клятва» (камедыя), 1782-83
* «Эльфрыда» (трагедыя), 1783
* «Гісторыя залатога пеўня» (раман), 1785
* «Канрадзін» (драма), 1784
* «Фаварыт» (камедыя), 1785
* «Медэя, ці Лёс» (пазней пераназвана ў «Медэя ў Карынфе») (драма), 1786
* «Арыстадэм» (драма), 1787
* «Радэрыка» (драма), 1788
* «Дамокл» (драма), 1788,
* «Дзве сяброўкі» (камедыя), 1788
* «Арыянт» (трагедыя), 1790
* «Медэя на Каўказе» (драма), 1791
* «Жыццё Фаўста» (раман), 1791
* «Гісторыя Джафара» (раман), 1792—1794
* "Гісторыя Рафаэля дэ Аквілы (раман), 1793
* «Падарожжы перад патопам» (раман), 1795
* *Der Faust der Morgenländer, oder Wanderungen Ben Hafis* (раман), 1797
* *Geschichte eines Teutschen der neuesten Zeit* (раман), 1798
* *Der Weltmann und der Dichter* (раман), 1798
* *Das zu frühe Erwachen des Genius der Menschheit* (фрагмент рамана), 1803
* *Betrachtungen und Gedanken über verschiedene Gegenstände der Welt und der Literatur*, 1803—1805

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Апекуны навучальных акруг
Катэгорыя:Ёган Вольфганг Гётэ
Сінягорскае

**Сіняго́рскае** (, ) (да 30 ліпеня 1964 года **Трубано́сы**) — аграгарадок у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Студзёнкаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 7 кіламетраў на ўсход ад горада Сянно, 63 км ад Віцебска, за 22 км ад чыгуначнай станцыі Бурбін.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 304 жыхары, 110 двароў.

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-48. Выданне 1991 года. Стан мясцовасці на 1987 год.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Студзёнкаўскі сельсавет (Сенненскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Сенненскага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Сінягова

**Сіняго́ва** (, ) — аграгарадок у Старадарожскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Пасецкага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчаны на аўтамабільнай дарозе , якая злучае аграгарадок з горадам Старыя Дарогі. За 22 кіламетры на паўднёвы захад ад горада Старыя Дарогі, 170 кіламетраў ад Мінска, за 22 км ад чыгуначнай станцыі Старыя Дарогі.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 408 жыхароў, 169 двароў.
* 2009 год — 327 жыхароў.

## Інфраструктура 
* базавая школа (закрыта)
* клуб
* бібліятэка
* крама
* царква 
* дзіцячы сад (закрыты)
* аддзяленне Белпошты

## Памятныя мясціны 
* Брацкія магілы — .
* Помнік савецкім ваярам і землякам, загінулым у Вялікай Айчыннай вайне.
* Мемарыяльны комплекс воінам 121-й стралковай дывізіі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пасецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Старадарожскага раёна
Фёдар Мікалаевіч Бялевіч

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Фёдар Мікалаевіч Бялевіч
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць =  СССР
|гады службы =1942—1945
|званне =
|род войскаў =пяхота
|камандаваў =
|частка =
|бітвы =Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды ={ style="background: transparent"
{ style="background: transparent"
 
-
     
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}

'''Фёдар Мікалаевіч Бялевіч (Білевіч.

## Біяграфія 
Фёдар Бялевіч ў рабочай сям’і. Па нацыянальнасці беларус.

24 красавіка 1945 года ў ходзе бою ля чыгуначнай станцыі Брызен агнём свайго кулямёта прыціснуў да зямлі атакуючыя сілы пяхоты праціўніка і адбіваў варожыя контратакі 3 гадзіны.

Таксама узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені і Славы 3-й ступені, а таксама побач медалёў.

## Літаратура 
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382
* 
* 

## Спасылкі 
* Белевич (Билевич) Ф. Н. 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Цыяноз

**Цыяноз**, **Сінюха** ( — цёмна-сіні + ) — сінюшная афарбоўка скуры і слізістых абалонак, абумоўленая высокім утрыманнем ў крыві адноўленага гемаглабіну. Сінюшнасць, абумоўленую трапленнем ў кроў фарбавальнікаў або адкладаннем ў скуры розных рэчываў, называюць псеўдацыянозам. Сапраўдны цыяноз з'яўляецца сімптомам гіпаксеміі (агульнай або лакальнай). Ён з'яўляецца пры канцэнтрацыі ў капілярнай крыві адноўленага гемаглабіну больш за 50 г/л (пры норме да 30 г/л). Больш выразна выяўляецца ў хворых на поліцытэмію, а пры анеміі цыяноз з'яўляецца, калі больш за палову гемаглабіну робіцца адноўленым.

## Гл. таксама 
* Акрацыяноз

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дыханне
Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Кірэеў

**Кірэеў** () — прозвішча старадаўняга расійскага дваранскага роду з Саратаўскай губерні. Па адной версіі — паходзіць ад імя Кірэй (прашчур роду), па другой версіі — ад назвы казацкага скуранога плашчу «кірэя». Па трэцяй версіі — ад хана Гірэя.

Прозвішча жаночага роду — **Кірэева** ().

## Тапонім 
* Кірэеў — сяліба ў Абліўскім раёне Растоўскае вобласці.
* Кірэева — рака (прыліў Обі) у Расіі, працякае ў Новасібірскай вобласці, Томскай вобласці.

## Літаратура 
* Киреевы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. 
* «Киреевы», М. Водопьянов, изд. «Воениздат», г. Москва, 1956 г. 

## Спасылкі 
* ЭСБЕ/Киреевы  
* Казачий словарь-справочник (КИРЕЕВЫ) 
* Киреевы 
* Сообщество Киреевых — Kireev.org  
* Персоны (Киреевы) 
* М. Водопьянов «Киреевы» 

Катэгорыя:Прозвішчы паводле алфавіта
Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Катэгорыя:Прозвішчы
Сінькі (Смаргонскі раён)

**Сінькі́** (, ) — аграгарадок у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Сінькоўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчаны за 12 км на паўднёвы ўсход (за 17 км на поўдзень) ад горада Смаргонь, за 250 км ад Гродна, за 90 км паўночны захад ад Мінска, за 13 км ад чыгуначнай станцыі Залессе, на рацэ Драй.

## Гісторыя 
У сярэдзіне XIX — пачатку XX стагоддзяў сядзіба з вёскай у Беніцкай воласці Ашмянскага павета Віленскай губерні, уласнасць Антушэвічаў. Паводле інвентара 1864 года ў вёсцы 40 жыхароў. У 1889 годзе 11 двароў, 75 жыхароў (усе праваслаўнага веравызнання). У 1901 годзе адкрыта школа царкоўнай граматы. З 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета.

Па стане на 1 студзеня 2004 года 134 двары, 319 жыхароў.

## Насельніцтва 
* 1864 — 40 жыхароў.
* 1889 — 11 двароў, 75 жыхароў.
* 2001 — 138 двароў, 341 жыхар.
* 2003 — 134 двары, 319 жыхароў.

## Інфраструктура 
У вёсцы функцыянуюць: фельчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад, сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, крама.

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* 
* *Дулеба Г. І.* З гісторыі населеных пунктаў // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Смаргонскага раёна : Рэд. кал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мінск: БелЭн, 2004.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сінькоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёна
Сінюха

**Сінюха** (*Polemónium*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Прадстаўнікі роду — шматгадовыя, радзей аднагадовыя травяністыя расліны. Размнажаюцца насеннем і дзяленнем куста.

Лісце буйное, непарнаперыстае, чарговае. Кветкі блакітныя, радзей белыя, ружовыя, сінія; сабраны ў мяцёльчатыя ці шчыткападобныя суквецці. Плод — каробачка.

## Віды 
Род налічвае каля 50 відаў, распаўсюджаных у халодным і ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я. На тэрыторыі Беларусі 1 від — .
Паводле базы даных *The Plant List*, род уключае 38 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сінюхавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Сіняк (Gyroporus cyanescens)

**Сіня́к** (*Gyroporus cyanescens*) — від шапкавых базідыяльных грыбоў роду  сямейства .

Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка 6—15 см у дыметры, сухая, апушаная, спачатку пукатая, потым распасцёртая, светла-бурага або саломенна-жоўтага колеру. Мякаць белая, хутка сінее на зломе. Ножка даўжынёй 7—8 см, клубнепадобнай формы, аднаго колеру з шапкай. Споры гладкія, яйцападобнай формы.

Ядомы грыб.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца ў жніўні—верасні на пясчанай глебе ў хвойніках і дубровах.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Балетавыя (сямейства)
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Сіпавіцкі Камень

**Сіпавіцкі Камень** з ямкаю — геалагічны помнік рэспубліканскага значэння (з 1992). Размешчаны за 300 метраў на паўднёвы захад ад вёскі Сіпавічы (Браслаўскі раён, Віцебская вобласць). 

## Апісанне 
Валун шэрага дробназярністага граніту. Даўжыня 3,9 м., шырыня 2,7 м., вышыня 1,4 м., у абводзе 10,9 м. Аб'ём 7,8 м³, маса каля 20,7 тон. Прынесены ледавіком 20-18 тысяч гадоў назад з усходняй Швецыі. Валун з паўсферычнымі выемкамі і адшліфаванымі сценамі, якія шырока распаўсюджаны ў Літве, Латвіі, Эстоніі, Фінляндыі, Швецыі. Выемка зроблена чалавекам у першым стагоддзі да н.э. У ямкі налівалі тлушч або алей, клалі кнот і запальвалі агеньчык. Большасць даследчыкаў бачаць у такіх камянях праяву культу памерлых, але паралельна вызначаюць іх ролю таксама ў культах урадлівасці і сонца.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалогія Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Сіпавічы
Іван Іванавіч Сіняўскі

**Іван Іванавіч Сіняўскі** (, в. Жажэлка, цяпер , Мінская вобласць — ) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў літаратурны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута (1941). З канца 1942 г. — сувязны Смалявіцкага падпольнага райкама партыі, з красавіка 1943 г. — партызан атрада імя В. Чкалава ў брыгадзе «Смерць фашызму». Пасля вызвалення Беларусі некалькі месяцаў працаваў інспектарам Смалявіцкага РАНА, а затым быў прызваны ў Савецкую Армію. Удзельнічаў у баях за вызваленне Варшавы, у Памераніі, за ўзяцце Берліна. З 1946 г. працаваў дырэктарам Жажэлкаўскай сямігадовай школы, у 1953—1983 гг. — выкладчык беларускай мовы і літаратуры гэтай школы. Жыў у Жодзіне. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1959 г.

## Творчасць 
Дэбютаваў вершамі ў раённай газеце «Шлях калектывізацыі» пад час вучобы ў школе. Для дзяцей напісаў зборнік апавяданняў «У навальніцу» (1949), «Новая школа» (1951), «Піянерскі гальштук» (1955), «Дабрадзейка» (1960), «Ой, рэчанька, рэчанька» (1962), «Марка» (1969) і аповесць «На правым флангу» (1964). Выйшлі кнігі аповесцей і апавяданняў «Вернасць» (1971), «А вяселля не было» (1989), раман «Дарога на Замлынне» (1980), раман «Вярыгі» (2001).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Славы III ступені, Айчыннай вайны II ступені і медалямі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Сіпішчава

**Сіпі́шчава** (, ) — аграгарадок у Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Малабахаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 15 кіламетраў на поўдзень ад горада Дуброўна, за 107 кіламетраў ад Віцебска, 23 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Асінаўка.

## Гісторыя 
У 1645 годзе згадваецца як вёска Асіпішчава ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

## Насельніцтва 
* 273 жыхары, 104 двары (2001).

## Інфраструктура 
* Дом культуры
* Аддзяленне сувязі

Раней былі бібліятэка і базавая школа, да 2022 года ўжо закрытыя.

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-36-50. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1981 год.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Малабахаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна
Сінекура

**Сінекура** (ад  — без клопату) — у сярэднявечнай Еўропе чыста адміністрацыйная пасада ў каталіцкай царкве, не звязаная з пастырскай дзейнасцю, клопатам аб душах вернікаў. Затым паўстала пераноснае значэнне, якое стала цяпер асноўным, - кожная пасада, якая прыносіць даход, але не звязаная з якімі-небудзь сур'ёзнымі абавязкамі (або наогул без іх), альбо нават не звязаная з неабходнасцю знаходзіцца на месцы служэння.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Катэгорыя:Фразеалагізмы
Сіняк (Бурачнікавыя)

**Сіня́к**, **Сіняквет** (*Échium*) — род кветкавых раслін сямейства . Каля 50 відаў. Пашыраны ў Еўропе, Заходняй Азіі і Афрыцы. На тэрыторыі Беларусі 1 від — .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя, двухгадовыя або шматгадовыя цвердалістыя травы, рэдка хмызнякі. Лісце чаргавальнае, простае, суцэльнае, вузкае, лінейнае або ланцэтнае. Кветкі ў густых завітках, сабраных у мяцёльчатыя, шырокія пірамідальна-гронкападобныя або вузкія коласападобныя суквецці. Вяночак лейкападобнай формы, з касым адгінам, голым зевам, звонку апушаны. Тычынак — 5. Плод — чатырохарэшак.

## Выкарыстанне 
Лекавыя, алейныя, фарбавальныя, дэкаратыўныя і меданосныя расліны.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Echium  // The Plant List

Катэгорыя:Бурачнікавыя (падсямейства)
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Дзень Заменгофа

**Дзень Заменгофа** (на эсперанта Zamenhofa Tago) — самае урачыстае свята эсперантыстаў. Адзначаецца 15 снежня ў гонар дня нараджэння стваральніка эсперанта Людвіга Заменгофа.

Дзень Заменгофа як усеагульнае свята эсперантыстаў пачалі святкаваць у 1920-х гадах з ініцыятывы венгерскага эсперантыста Дзьюла Багі.

## Святкаванні 
У гэты дзень і ў дні *тыдня Заменгофа* эсперантысты ўсяго свету традыцыйна ладзяць эсперанта-сустрэчы і дораць адзін другому падарункі. У якасці падарункаў звычайна выступаюць эсперанта-кнігі. Акрамя самога святкавання эсперантысты наведваюць звязаныя з эсперанта-культурай месцы, чытаюць лекцыі пра эсперанта і яго стваральніка.

## Альтэрнатыва дню Заменгофа 
Асобныя эсперантысты замест святкавання дня нараджэння Заменгофа прапанавалі адзначаць 15 снежня як *Дзень эсперанта-літаратуры* (ці *Дзень эсперанта-кнігі*).

Міжнародная эсперанта-арганізацыя *Esperanta Civito* вызначае гэты дзень як *Дзень эсперанта-культуры*.

Катэгорыя:Эсперанта
Катэгорыя:Святы
Афрыканскі ягнятнік

**Афрыканскі ягнятнік** (*Gyps coprotheres*) — адзін з відаў сіпаў.

Від з’яўляецца эндэмікам Капскай вобласці і фінбоша, жыве ў дзікім выглядзе толькі на паўднёвым захадзе ПАР, але, аднак, зарэгістраваныя выпадкі з’яўлення афрыканскіх ягнятнікаў у Лесота і Батсване, да Зімбабвэ. Агульная колькасць не перавышае 10 тысяч асобін. Гняздуе на скальных участках. Як і іншыя сіпы, з’яўляецца тыповым падальнікам.

Катэгорыя:Ястрабіныя
Сінюха (значэнні)

**Сінюха** мае наступныя значэнні:

* Сінюха, хвароба — цыяноз
*  — род раслін
* народная назва віду грыбоў 
* народная назва віду грыбоў 

## Рэкі 
* Сінюха — рака ў Верхнядзвінскім раёне Беларусі, Латвіі і Пскоўскай вобласці РФ
* Сінюха — рака ва Украіне
Слэнг эсперантыстаў

**Слэнг эсперантыстаў** — слэнг, які ўжываецца ў эсперанта-супольнасці. Ён ствараецца натуральным шляхам падчас эсперанта-сустрэч. Матэрыялам для яго стварэння служаць афіксы і злучэнні двух каранёў слоў, з дапамогай якіх ствараюцца неалагізмы. Таксама адной з формаў слэнга з’яўляецца эсперанта-лаянка, большая частка з якой запазычана з нацыянальных моў, але існуе і ўласная. Аб’ектам эсперанта-слэнга з’яўляюцца самі эсперантысты, асаблівасці эсперанта-культуры і яе гісторыі.

**Пра эсперантыстаў**

**«Рэптыліі» ў эсперанта**

**Іншы слэнг**

## Ненарматыўная лексіка 
Лаянку ў эсперанта называюць sakro. У асноўным гэта пераклады з нацыянальнай мовы на эсперанта. Але сярод эсперантыстаў прымяняецца і ўласцівая толькі ім лаянка. Як правіла, гэта адсылкі да стваральніка эсперанта Людвіга Заменгофа ці да вядомых эсперанта-твораў.

**Прыклады эсперантамоўнай лаянкі**

Акрамя таго, эсперантыстам уласціва ствараць лаянку ў выглядзе рыфм:
* Rabato por rabito! — Ільгота для абрабаванага! (таксама «рабуемы для абрабаванага»)
* Palavro de kadavro! — Разглагольстваванні трупа!
* Pluralo de singularo! — Множны лік адзіночнага ліку!

Катэгорыя:эсперанта
Сірак’юс

**Сірак’юс** () — горад у ЗША, у цэнтральнай частцы штата Нью-Ёрк, на паўдарозе паміж гарадамі Олбані і Бафала, на паўднёвым беразе возера Анандага. Адміністрацыйны цэнтр графства Анандага. Насельніцтва 147 306 жыхароў (2000).

У XVII стагоддзі на месцы горада знаходзілася стаўка саюза іракезскіх індзейцаў. Першымі еўрапейцамі, якія апісалі гэтую мясцовасць, былі французы (у прыватнасці, Самюэль дэ Шамплен у 1615 годзе). У 1655 годзе на месцы сучаснага горада была заснавана езуіцкая місія і невялікі форт, якія былі неўзабаве пакінутыя з-за частых вылазак індзейцаў і балоцістага месцазнаходжання. Сучасны горад паўстаў у 1786 годзе як цэнтр солеварэння.

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Роберт Інгл (нар. 1942) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2003).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада Сірак’юс 

Катэгорыя:Гарады штата Нью-Ёрк
Сінюха (прыток Паўднёвага Буга)

**Сінюха** (), раней *Сінія Воды* — рака ў Кіраваградскай і Мікалаеўскай абласцях Украіны, на Прыдняпроўскім узвышшы, левы прыток Паўднёвага Буга.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 111 км. Плошча вадазбору 16 725 км².

Утвараецца зліццём рэк Вялікай Высі і Цікыча. Цячэ па Прыдняпроўскім узвышшы. Даліна трапецападобная, часта асіметрычная, схілы разбіты ярамі, характэрны выхады карэнных парод; шырыня даліны да 2,5 км, глыбіня да 60 м. Пойма ў верхнім і сярэднім цячэнні сухая, укрыта лугавой расліннасцю. Рэчышча звілістае, на асобных участках парожыстае. Нахіл ракі 0,46 м/км.

Асноўныя прытокі: Цікыч, Ятрань (справа), Вялікая Высь, Кагарлык, Сухі Ташлык, Чорны Ташлык (злева).

Жыўленне пераважна снегавое. Замярзае ў снежні, ускрываецца ў сакавіку; ледастаў няўстойлівы.

Маюцца невялікія ГЭС, вадасховішчы і сажалкі.

## У гісторыі 
У 1362 годзе меркавана на гэтай рэчцы, прыкладна каля сучаснага горада Першамайск адбылася бітва на Сініх Водах паміж вялікім князем літоўскім Альгердам і войскамі трох татарскіх князёў — васалаў Залатой Арды. У выніку гэтай бітвы Вялікае Княства Літоўскае атрымала Прычарнаморскія землі ў вусці ракі Серат, басейнах Днястра і Паўднёвага Буга, паўднёвае Падняпроўе, Падольскую, Пераяслаўскую і Валынскую землі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Кіраваградскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Мікалаеўскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Паўднёвага Буга
Федэральныя стандарты апрацоўкі інфармацыі

**FIPS** (, Федэральныя Стандарты Апрацоўкі Інфармацыі) — адкрыта публікуемыя стандарты, распрацаваныя ўрадам ЗША, якія выкарыстоўваюцца ўсімі грамадзянскімі ўрадавымі ўстановамі і контрагентамі ў ЗША. Многія са стандартаў FIPS уяўляюць сабой змененыя версіі іншых шырока распаўсюджаных стандартаў (ANSI, IEEE, ISO і г.д.).

Некаторыя са стандартаў FIPS былі распрацаваны ўрадам ЗША. Напрыклад, коды краін, а таксама такія крыптаграфічныя стандарты, як DES (FIPS 46) і AES (FIPS 197).

Стандарты FIPS для кадзіравання назваў краін і рэгіёнаў падобныя на стандарты ISO 3166 і NUTS.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт FIPS

Катэгорыя:Стандарты
Рафаіл Львовіч Белянкоў

**Рафаіл Львовіч Белянкоў** (, г. Аткарск, Саратаўская вобласць -) — беларускі савецкі спартсмен (цяжкая атлетыка). Майстар спорту СССР міжнароднага класа з 1971 года.

Скончыў Беларускі інстытут фізічнай культуры ў 1974. З 1976 старшы трэнер Мінскага абласнога савета ДСО «Спартак». Чэмпіён Еўропы (1972, Канстанца, СРР), СССР (1970, 1973) у найлёгкай вазе. Пераможца і прызёр міжнародных і ўсесаюзных спаборніцтваў. Рэкардсмен свету ў жыме (1972—128,5 кг), Еўропы ў рыўку (1974—112,5 кг).

## Спасылкі 
* RAFAEL BELENKOV 

Катэгорыя:Цяжкаатлеты СССР
Катэгорыя:Цяжкаатлеты Беларусі
Арабскі свет

[thumb|[Ліга арабскіх дзяржаў]]
[thumb|[Ліга арабскіх дзяржаў]]

**Арабскім светам** () прынята абагульнена зваць арабскія краіны Блізкага Усходу і Паўночнай Афрыкі, а таксама  краіны Усходняй Афрыкі, якія ўваходзяць у Лігу арабскіх дзяржаў і маюць арабскую мову у якасці адной з афіцыйных. Арабскі свет складаецца з 23 краін з сукупным насельніцтвам каля 345 млн чалавек і агульнай плошчай прыблізна 13 мільёнаў квадратных кіламетраў, што робіць яго другой па плошчы пасля Расіі геалінгвістычнай адзінкай у свеце.

## Склад 
Ніжэй даецца пералік краін, якія прынята ўключаць у арабскі свет.

## Гл. таксама 
* Ліга арабскіх дзяржаў
* Хваляванні ў краінах арабскага свету, 2010—2011
* Інстытут арабскага свету ў Парыжы

## Заўвагі
Game Rankings

**Game Rankings** — англамоўны вэб-сайт пра камп’ютарныя гульні. Асноўнай яго функцыяй з’яўляецца адсочванне рэцэнзій на камп’ютарныя гульні з іншых сайтаў, і, пры дапамозе іх камбінавання, публікацыя сярэдняга рэйтынгу для кожнай гульні. Падобную сістэму выкарыстоўваюць сайты Metacritic, GameStats і Rotten Tomatoes.

Рэйтынгі публікуюцца ў выглядзе працэнтных адносін, заснаваных на ўсіх прынятых да разгляду ацэнках. Ацэнкі бяруцца з розных гульнявых сайтаў і часопісаў. Пры гэтым улічваюцца не ўсе выданні, а толькі найбольш вядомыя і аўтарытэтныя.

Па стане на кастрычнік 2008 г. база даных сайта ўтрымлівае больш 27 тыс. гульняў.

## Спасылкі 
* Game Rankings 
* Vulkan Games 

Катэгорыя:Сайты, прысвечаныя камп’ютарным гульням
Яфім Якаўлевіч Беленькі

**Яфім Якаўлевіч Беленькі**, партыйны псеўданім **Сяргей** (, в. Свержань, Рагачоўскі раён — ) — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Беларусі.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1898. З 1901 член іскраўскай групы ў Мінску. Адзін з заснавальнікаў і кіраўнікоў Мінскай арганізацыі РСДРП(б) (1903), удзельнік стварэння падпольнай друкарні Паўночна-Заходняга камітэта РСДРП (1904), член Мінскага кааліцыйнага савета (1905).

У 1906 сакратар Магілёўскага акруговага камітэта РСДРП, затым на падпольнай партыйнай працы ў Кіеве, Екацярынаслаўле. За рэвалюцыйную дзейнасць двойчы арыштаваны (1902, 1904), у 1907 годзе сасланы ў Валагодскую губерню. Удзельнік Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый 1917. У 1918-21 працаваў у ВСНГ, наркамаце РКІ, у 1922-39 у Наркамфіне СССР.

## Сям'я 
Браты -- Рыгор Якаўлевіч Беленькі (Гірша Хацкелевіч; 1885-1938) і Абрам Якаўлевіч Беленькі (1883-1941), начальнік асабістай аховы У. І. Леніна.

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі