open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дыегу Алвіс

**Дые́гу А́лвіс Карэ́йра** або **Дыега Алвес** (; нар. , , Бразілія) — бразільскі футбаліст, брамнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Бразіліі (2011—2017).

## Клубная кар’ера 
Пачаў прафесійную кар’еру ў «Атлетыку Мінейру». У 2007 годзе перайшоў у іспанскую «Альмерыю», якая ўпершыню ў сваёй гісторыі выйшла перад гэтым у Ла Лігу. Першапачаткова ён прайграваў месца ў аснове брамніку Давіду Кабенья, але затым стаў часцяком гуляць у стартавым складзе і дапамог клубу дасягнуць выніковага 8 месца.

Пасля таго, як Кабенья перайшоў у склад «Рая Вальекана» ў жніўні 2008 года, Алвіс стаў асноўным брамнікам клуба ў сезоне 2008/09.

У 2011 годзе бразільскі галкіпер уз’яднаўся са сваім былым настаўнікам Унаі Эмеры, заключыўшы кантракт з «Валенсіяй». За «кажаноў» Дыегу дэбютаваў у Лізе чэмпіёнаў, 13 верасня 2011 года ён адыграў увесь матч супраць бельгійскага «Генка». У далейшым замацаваўся ў якасці асноўнага брамніка «Валенсіі».

У ліпені 2017 года іспанскі клуб пацвердзіў пераход Дыегу Алвіса ў «Фламенгу». У складзе «Фламенгу» брамнік выйграў шэраг тытулаў, у тым ліку двойчы стаў чэмпіёнам Бразіліі і двойчы перамог у Кубку Лібертадорэс. Пакінуў клуб па заканчэнні сезона 2022.

У лютым 2023 года стаў іграком іспанскай «Сельты», аднак, не згуляўшы ніводнай хвіліны за каманду, ужо ў красавіку 2023 года пакінуў клуб.

## Міжнародная кар’ера 
Алвес быў абраны для ўдзелу ў Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 у Пекіне, але ніводнага матча гэтак і не згуляў; усе 5 матчаў браму абараняў Рэнан. 11 лістапада 2011 года Дыега дэбютаваў у зборнай Бразіліі, ён адгуляў «на нуль» у таварыскім матчы супраць зборнай Габона.

## Дасягненні 
### Клубныя 
**«Атлетыку Мінейру»**:
* Пераможца Лігі Мінейру: 2007

**«Фламенгу»**:
* Чэмпіён Бразіліі (2): 2019, 2020
* Уладальнік Кубка Бразіліі: 2022
* Уладальнік Суперкубка Бразіліі (2): 2020, 2021
* Пераможца Лігі Карыёка (3): 2019, 2020, 2021
* Уладальнік Кубка Лібертадорэс (2): 2019, 2022
* Уладальнік Рэкопы Паўднёвай Амерыкі: 2020

### Міжнародныя 
**Бразілія**:
* Бронзавы прызёр алімпійскіх гульняў: 2008

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыку Мінейру
Катэгорыя:Ігракі ФК Альмерыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Валенсія
Катэгорыя:Ігракі ФК Фламенгу
Катэгорыя:Ігракі ФК Сельта
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Рум

**Рум** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Андрэй Уладзіміравіч Рум (нар. 2002) — беларускі футбаліст.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Рум — вёска ў Расонскім раёне.
* Мінская вобласць
** Рум — вёска ў Валожынскім раёне.
Прыбыткі

Назву **Прыбы́ткі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Прыбыткі — вёска ў Расонскім раёне
* Гомельская вобласць
** Прыбыткі — аграгарадок у Гомельскім раёне
Альбярцін (сядзіба)

**Сядзіба «Альбярцін»**, **Палацава-паркавы ансамбль Пуслоўскіх** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры позняга класіцызму. Размешчана на беразе р. Іса, цяпер у межах г. Слоніма.

## Гісторыя 
Створана ў першай палове XIX ст. як рэзідэнцыя слонімскага павятовага маршалка Войцеха Пуслоўскага — уладальніка прадпрыемстваў па вытворчасці сукна, дываноў і паперы.

У 2019 годзе пракуратура Гродзенскай вобласці выявіла, што сядзіба мае патрэбу ў тэрміновай рэканструкцыі і рамонце.

## Архітэктура 
, 1860]]
У комплекс уваходзілі сядзібны дом з флігелем, службовыя пабудовы, гаспадарчыя будынкі (захавалася стайня), фабрыка. Сядзібны дом абмяжоўваў парк пейзажнага тыпу планіроўкі, які на берагах запруджанай р. Іса пераходзіў у шырокі лесапарк.

### Сядзібны дом 
Сядзібны дом — двухпавярховы, мураваны, асіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Галоўны фасад вылучаны цэнтральным чатырохкалонным порцікам. У афармленні галоўнага ўвахода выкарыстаны скульптуры львоў. Унутраная планіроўка калідорная. У апрацоўцы інтэр'ера атрымалі развіццё тэмы вонкавай архітэктуры — пілоны, кесоны, стылізаваныя капітэлі.

### Флігель 
Флігель — двухпавярховы прамавугольны ў плане мураваны будынак эклектычнай архітэктуры.

### Стайня 
Стайня — мураваны неатынкаваны Т-падобны ў плане будынак, у дэкоры якога выкарыстана арнаментальная муроўка. Кампазіцыя двух’ярусная: першы ярус вылучаны паўцыркульнымі аконнымі праёмамі, другі — круглымі люкарнамі. У цэнтры галоўнага фасада шырокі партал з ліштвай у выглядзе падковы і з ляпной маскай галавы каня. Партал фланкіраваны рызалітамі. У архітэктуры будовы выкарыстаны элементы стылю «мадэрн».

## Літаратура 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004. — С. 133, 681—682. — 752 с.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Славутасці Слоніма
Катэгорыя:Пуслоўскія
Слонімскі шпіталь

**Слонімскі шпіталь** размешчаны на сучаснай вуліцы Я. Купалы, 49 у г. Слонім.

Пабудаваны У XVIII ст. з цэглы побач з Андрэеўскім касцёлам.

Прамавугольны ў плане аднапавярховы будынак, накрыты двухсхільным дахам. Плоскасныя, пазбаўленыя архітэктурнага дэкору фасады рытмічна члянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Унутраная планіроўка калідорная, з вестыбюлем у цэнтры. У канструкцыю сцен (таўшчыня каля 1 м) былі ўмураваны грубкі (зберагліся часткова).

## Літаратура 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004.— 752 с. — стар. 682.

Катэгорыя:Славутасці Слоніма
Слонімская капэла Агінскага

**Сло́німская капэ́ла Агі́нскага** — прыдворны аркестр Міхаіла Агінскага, якая існавала ў 1765—1793 гадах у горадзе Слонім (сучасны раённы цэнтр у Гродзенскай вобласці Беларусі). Абслугоўвала паказы Слонімскага тэатра Агінскага, балі, касцёльныя службы, рабіла канцэртныя паездкі. Вызначалася высокім прафесійным узроўнем аркестра, своеасаблівым выканальніцкім стылем.

## Гісторыя 
Напачатку капэла складалася з 12 чалавек. З 1776 года мела вялікі ансамбль інструменталістаў і вакалістаў (53 чалавекі) на чале з Ю. Паўлі, А. Данезі і Я. Стэфані.

Сярод музыкантаў: 24 прыгонныя (напрыклад, Райскі, адзін з таленавітых удзельнікаў капэлы, прыгонны Радзівілаў, працаваў у Слоніме ў 1775—1780 гадах) і замежныя (нямецкія, чэшскія і італьянскія) спевакі, інструменталісты і дырыжоры (сярод якіх К. Чыпрыяні).

Росквіт дзейнасці капэлы прыпадае на 1780 год. Потым пачынаецца яе заняпад: паменшыў склад — многія замежныя музыканты перайшлі ў Нясвіжскую капэлу Радзівілаў. Часовы ўздым капэла і тэатр перажылі ў канцы 1780-х — пачатку 1790-х гадоў. У 1792 годзе ў аркестры засталося ўсяго 12 музыкантаў, і ён ужо не складаў мастацкага цэлага.

## Літаратура 
* 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004. — 752 с. — С. 90.
* 

Катэгорыя:Гісторыя Слоніма
Катэгорыя:Гісторыя тэатра Беларусі
ФК Брага

**«Брага»** () — партугальскі футбольны клуб з горада Брага. Заснаваны ў 1915 годзе. Хатнія матчы клуб праводзіць на стадыёне Эштадыу AXA, які знаходзіцца ў горнай расчыліне і быў пабудаваны да чэмпіянату Еўропы 2004 года. У айчынных чэмпіянатах «Брага» толькі аднойчы падымалася на другі радок, маючы на сваім рахунку толькі перамогі ў Кубку Партугаліі (1966, 2016) і Кубку лігі (2013). У 2000-х гадах клуб паступова стаў адным з самых паспяховых клубаў у Партугаліі, дасягнуўшы ўзроўню вялікай партугальскай тройкі, у якую ўваходзяць «Порту», «Бенфіка» і «Спортынг». У гэты ж час клуб меў поспехі і на міжнароднай арэне, выйшаўшы ў фінал Лігі Еўропы ў 2011 годзе. Акрамя таго, дзякуючы другому месцу ў чэмпіянаце Партугаліі ў сезоне 2010/11, клуб упершыню ў гісторыі ўзяў удзел у розыгрышу Лігі чэмпіёнаў, дзе «Брага» дасягнула групавога этапу. Клуб у цяперашні час спансуецца італьянскім вытворцам спартыўнага адзення Macron і французскай страхавой кампаніяй Axa.

Эмблема «Брагі» паходзіць ад герба горада, дзе на шчыце размяшчаецца Багародзіца і немаўля Ісус, але сіні шчыт у гербе гораду быў зменены на такі ж але чырвона-белы.

## Гісторыя 
«Брага» абавязана сваёй назвай лісабонскаму «Спортынгу», у гонар якога клуб быў названы. Раней каманда была вядома як «Арсенал-ду-Мінью» () і першапачаткова гулялі ў зялёных колерах. У сярэдзіне 1940-х гадоў клуб змяніў колеры на чырвоны, дзякуючы дзелавым сувязям прэзідэнта клуба Жазэ Антуніша Гімарайнша ў Лондане і быў заўзятарам англійскага «Арсенала». У 1947 годзе клуб атрымаў перамогу ў другім дывізіёне, упершыню патрапіўшы ў наймацнейшы партугальскі дывізіён. «Брага» нават перайменавала сваю моладзевую каманду ў «Арсенал ды Брага» ().

Яшчэ ў 1960-я і 1970-я гады «Брага» пачала падымацца ўверх у выніковых табліцах чэмпіянату Партугаліі і ў канчатковым выніку забяспечыла сабе ўдзел у спаборніцтвах УЕФА. Нядаўнія сталыя ўдзелы Брагі ў еўрапейскіх спаборніцтвах пачаўся з удзелу ў Кубку УЕФА ў сезоне 2004/05, калі клуб скончыў чэмпіянат на пятым радку пад кіраўніцтвам трэнера Жазэалду Ферэйра. Гэта паклала пачатак іхнаму далейшаму поспехі, які пераважна назіраўся ў Лізе Еўропы.

У сезоне 2005/06 клуб спаборнічаў за чэмпіёнства амаль да перадапошняга туру, але ў выніку скончыў розыгрыш толькі на чацвёртым месцы. У сезоне 2006/07 галоўным трэнерам стаў Карлуш Карвальял, які, аднак, зрабіў дрэнны старт з камандай, атрымаўшы паражэнне ад нідэрландскага АЗ у Кубку УЕФА, нягледзячы на буйную перамогу над чэшскім «Слованам» з лікам 4:0, і паражэнне з лікам 1:4 у гульні супраць «Марытыму».

## Дасягненні 
* Уладальнік Кубка Партугаліі (2): 1966, 2016
* Уладальнік Кубка лігі: 2013
* Уладальнік Суперкубка федэрацыі: 1977

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Брага
Віліян Боржыс да Сілва

**Ві́ліян Бо́ржыс да Сі́лва** ( нар. , Рыбейран-Пірыс, Бразілія) — бразільскі футбаліст, паўабаронца англійскага клуба «Фулхэм» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Бразіліі.

## Клубная кар’ера 
Кар’еру пачаў у бразільскім клубе «Карынтыянс», адкуль у жніўні 2007 года перайшоў ва ўкраінскі клуб «Шахцёр» за 14 млн еўра. Дэбютаваў за новы клуб 15 верасня 2007 года ў матчы супраць «Чарнаморца», дзе данецкі клуб атрымаў перамогу з лікам 2:1. 31 студзеня 2013 года Віліян перайшоў у «Анжы» падчас зімовага трансфернага вакна. За іграка сярэдняй лініі махачкалінцы выклалі 35 млн еўра. Аднак ужо ўлетку ў сувязі з новай палітыкай стратэгіі развіцця і фінансавання клуба бразільскі ігрок перайшоў у лонданскі «Чэлсі» за 32 млн фунтаў.

У жніўні 2020 года ў якасці свабоднага агента пакінуў «Чэлсі» і неўзабаве стаў іграком «Арсенала». У жніўні 2021 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з «Арсеналам» і вярнуўся ў «Карынтыянс».

У жніўні 2022 года пакінуў «Карынтыянс», а ў верасні вярнуўся ў Англію, папоўніўшы склад «Фулхэма».

## Міжнародная кар’ера 
10 лістапада 2011 года Віліян дэбютаваў за нацыянальную зборную Бразіліі ў таварыскім матчы супраць зборнай Габона.

## Дасягненні 
**«Шахцёр»**:
* Чэмпіён Украіны (4): 2008, 2010, 2011, 2012
* Уладальнік Кубка Украіны (3): 2008, 2011, 2012
* Уладальнік Суперкубка Украіны (3): 2008, 2010, 2012
* Уладальнік Кубка УЕФА: 2009

**«Чэлсі»**:
* Чэмпіён Англіі (2): 2015, 2017
* Уладальнік Кубка Англіі: 2018
* Уладальнік Кубка Футбольнай лігі: 2015
* Пераможца Лігі Еўропы: 2019

**Зборная Бразіліі**:
* Уладальнік Кубка Амерыкі: 2019

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Анжы
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан
Катэгорыя:Ігракі ФК Фулхэм
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Украіны
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Украіна (тэлеканал)

**Украіна** (укр. Україна) — украінскі тэлеканал. Пачаў вяшчанне ў 1993 годзе.

## Гісторыя 
Заснавана 13 сакавіка 1993 года. 10 сакавіка 2015 — тэлеканал пачаў пераход на шырокі фармат малюнка — 16:9.

## Рэйтынг 
У рэйтынгу агульнанацыянальных каналаў з выніках 2013 тэлеканал «Украіна» заняў другое месца па аўдыторыі 18+ (доля — 11,11 %, рэйтынг — 1,72 %) (1), і чацвёртае месца па аўдыторыі 18-54 (Доля — 9,54 %, рэйтынг — 1,25 %) (2).

## Эфір 
### Праграмы 
* Падзеі
* «Падзеі тыдня»
* «Падзеі дня»
* «Раніца з Украінай»
* «Вялікі футбол»
* «Кажа Украіна (ток-шоу)»
* «Адзін за 100 гадзін»
* «Майдан. Кропка адліку»
* «Гісторыя крыміналістыкі»
* «Таемны код зламана»
* «Дадому на святы»
* «Трыццацігадовы»
* Хачу ў Меладзе
* «Як дзве кроплі»

### Серыялы 
* «Дварняжка Ляля»
* «Каралева гульні»
* «Сашка»
* «Пацалунак»
* «Копы з Перэтопа»
* «Выратаваць боса»

Катэгорыя:Тэлеканалы Украіны
Гарэліца

Назву **Гарэ́ліца** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Гарэліца — былая вёска ў Гарадоцкім раёне
** Гарэліца — вёска ў Расонскім раёне
* Мінская вобласць:
** Гарэліца — вёска ў Барысаўскім раёне
Сантуш

**Са́нтуш** ( — «святыя») — партугальскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алешандры Жазэ Марыя душ Сантуш (нар. 1924) — мазамбікскі кардынал.
* Антоніу Лопіш душ Сантуш (1917—2009) — партугальскі ваенны і палітычны дзеяч.
* Жазэ Эдуарду душ Сантуш (1942—2022) — другі прэзідэнт Анголы (з 21 верасня 1979).
* Нівалду Алвіш Фрэйташ Сантуш (нар. 1988) — кабавердыйскі футбаліст.
* Ізабель душ Сантуш (нар. 1973) — дачка другога прэзідэнта Анголы.
* Луселія Сантуш (нар. 1957) — бразільская актрыса, вядомая па ролі ў серыяле «Рабыня Ізаўра».
* Лусія дэ Жэзуш Роза Сантуш (1907—2005) — партугальская манашка, сведка Фацімскіх Адкрыццяў.
* Марселіну душ Сантуш (1929—2020) — мазамбікскі паэт і палітычны дзеяч.
* Фернанду да Піедады Дыяш душ Сантуш (нар. 1950) — ангольскі палітык, віцэ-прэзідэнт Анголы (з 5 лютага 2010 года).
* Фернанду Сантуш — партугальскі футбаліст і футбольны трэнер.

### Складаныя прозвішчы 
* Ісмаілі Гансалвеш душ Сантуш (нар. 1911) — бразільскі футбаліст, абаронца. 
* Жуан Педру душ Сантуш Гансалвеш (нар. 1982) — партугальскі футбаліст, абаронца

## Гл. таксама 
* Сантас — іспанскі варыянт прозвішча
* Сантус — бразільскі варыянт прозвішча
* Сантуш-Эвуш — фрэгезія ў Партугаліі
* Сантуш-у-Велью — фрэгезія ў Партугаліі
Марсела Марцінс Марэна

**Марсела Марцінс Марэна** (; нар. , Санта-Крус-дэ-ла-Сьера, Балівія) — балівійскі футбаліст, нападнік парагвайскага клуба «Сера Партэнья» і нацыянальнай зборнай Балівіі.

## Кар’ера 
Футболам займаўся ў Бразіліі, прафесійную кар’еру распачаў у клубе «Віторыя» ў адной з ніжэйшых бразільскіх ліг. У сярэдзіне 2007 года перайшоў у «Крузейру», а ў наступным годзе стаў асноўным іграком каманды і найлепшым бамбардзірам Кубка Лібертадорэс разам з парагвайскім футбалістам Сальвадорам Кабаньясам.

27 мая 2008 года падпісаў кантракт з данецкім «Шахцёрам», які выклаў за іграка 9 млн еўра. Пасля некаторы час правёў у арэндах, дзе выступаў няўдала. У 2012 годзе вярнуўся ў Бразілію, дзе выступаў за шэраг клубаў, у тым ліку за сваю былую каманду «Крузейру». У лютым 2015 года перайшоў у склад кітайскага клуба «Чанчунь Ятай».

У пачатку 2017 года перабраўся ў іншы кітайскі клуб, «Ухань Чжаэр». У сезоне 2017 з 23 галамі стаў найлепшым бамбардзірам другога кітайскага дывізіёна, а з лета 2018 года страціў месца ў аснове і стаў гуляць за рэзервовую каманду. У студзені 2019 года перайшоў у «Шыцзячжуан Эвер Брайт».

У лютым 2020 года зноў стаў іграком «Крузейру», дзе гуляў на працягу двух сезонаў. У лютым 2022 года далучыўся да парагвайскага клуба «Сера Партэнья».

У складзе нацыянальнай зборнай Балівіі дэбютаваў 12 верасня 2007 года ў матчы супраць зборнай Перу.

## Дасягненні 
**«Віторыя»**:
* Чэмпіён штата Баія (2): 2005, 2007

**«Крузейру»**:
* Чэмпіён Бразіліі: 2014
* Чэмпіён штата Мінас-Жэрайс (2): 2008, 2014

**«Шахцёр»**:
* Чэмпіён Украіны: 2011
* Уладальнік Кубка УЕФА: 2009

**«Фламенгу»**:
* Уладальнік Кубка Бразіліі: 2013

**«Ухань Чжаэр»**:
* Пераможца Першай лігі Кітая: 2018

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Балівіі
Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Балівіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сера Партэнья
Катэгорыя:Ігракі ФК Крузейру
Катэгорыя:Ігракі ФК Шыцзячжуан Эвер Брайт
Катэгорыя:Ігракі ФК Ухань Чжаэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Чанчунь Ятай
Катэгорыя:Ігракі ФК Грэміу
Катэгорыя:Ігракі ФК Фламенгу
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Уіган Атлетык
Катэгорыя:Ігракі ФК Вердэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Віторыя Салвадор
Карона Бразільскай імперыі

**Карона Бразільскай імперыі**, вядомая таксама як **карона дона Педру II** — адзін з афіцыйных сімвалаў Бразільскай імперыі нароўні са сцягам і гербам, у якія яна таксама была ўключана. Замяніла сабой папярэднюю карону імператара Педру I, створаную ў 1822 годзе пасля абвяшчэння незалежнасці Бразіліі.

Карона была замоўлена бразільскаму ювеліру з Рыа-дэ-Жанэйра Карлушу Мартыну імператарам Педру II. Яе вырабілі з 18-каратнага золата, інкруставалі 596 каштоўнымі камянямі, галоўным чынам дыяментамі, і 80 жамчужынамі па 8 мм кожная. З абруча-асновы кароны выходзяць 8 паўдуг, у злучэнні якіх знаходзіцца шар (дзяржава) з крыжам; форма паўдуг надае кароне падабенства з глобусам - адным з сімвалаў Партугаліі, а затым і Бразіліі. Унутры кароны знаходзіцца шапка з зялёнага аксаміту.

Агульная вага кароны складае 2.77 кг, дыяметр — 205 мм, вышыня — 31 см.

Пачынаючы з 1943 года, імператарскія рэгаліі захоўваюцца ў музеі ў Петропалісе.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Кароны
Катэгорыя:Бразілія
Джайсалмер

**Джайсалмер** (, раджастхані: जैसलमेर') — горад у індыйскім штаце Раджастхан. У мінулым — сталіца адной з дзяржаў раджпутаў. Насельніцтва (2011 г.) — 65 471 чал.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1156 г. як сталіца раджпутскай дынастыі Равал. Названы ў гонар заснавальніка, раджы Равала Джайсала. У 1294 г. падчас аблогі дэлійскім султанам Аладзінам 24 тысячы жанчын-жыхароў Джайсалмера скончылі жыццё самагубствам, а 3800 мужчын загінулі пры абароне. Падобныя падзеі ў гісторыі Джайсалмера паўтараліся некалькі разоў, калі абаронцы бачылі сваю паразу. У XVII — XVIII стст. горад знаходзіўся ў залежнасці ад маголаў і маратхаў. У 1818 г. падпарадкаваны Брытанскай Ост-Індскай кампаніяй. З 1947 г. у складзе незалежнай Індыі.

## Крэпасць 
Крэпасць Джайсалмер — адзін з найбуйнейшых фартыфікацыйных комплексаў у свеце. Пабудавана ў XVI ст. як ваенны і адміністрацыйны цэнтр на месцы старой разбуранай крэпасці XII ст. Сучасныя памеры — 460 м × 230 м. Падвойныя муры дасягаюць 4,6 м. Ахоўваецца 56 бастыёнамі. З-за спецыфічнага колеру муроў у мінулым атрымала мянушку «Залатога горада». Разам з іншымі крэпасцямі Раджастхана ўключана ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Эканоміка 
Асноўныя галіны эканомікі — вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, дэкаратыўнага каменю, зробленых уручную тканін, скураных вырабаў. Каля Джайсалмера здабываюць нафту, газ, соль. Важную ролю ў развіцці горада традыцыйна адыгрывае турызм.

## Галерэя 

Jaisalmer-Fort-02-von Hotel Desert Tulip-2018-gje.jpg|Джайсалмер Форт
Jaisalmer 04-vom Fort-2018-gje.jpg|Выгляд з Форта Джайсалмер
Jaisalmer-Fort-18-2018-gje.jpg|Вароты ў Форт Джайсалмер
Jaisalmer-Fort-40-Palace-2018-gje.jpg|Форт-палац
Jaisalmer-30-Gasse-Kuh-2018-gje.jpg|Стары горад
Jaisalmer-38-Guru-2018-gje.jpg|Гуру
Jaisalmer-Patwon Ki Haveli-06-2018-gje.jpg|Асабняк Патвон-Кі
Jaisalmer-Gadsisar Lake-24-Boote-2018-gje.jpg|Возера Гадзісар

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Джайсалмер online

Катэгорыя:Гарады Раджастхана
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Луіс Алвіс ды Ліма-і-Сілва

**Луі́с А́лвіс ды Лі́ма-і-Сі́лва, герцаг Кашы́яс** (;  — ) — бразільскі маршал.

## Біяграфія 
У 1851 годзе ў якасці галоўнакамандуючага бразільскай арміяй з вялікім поспехам дзейнічаў супраць аргенцінскага дыктатара Росаса. У 1857 і 1861—62 гадах быў ваенным міністрам і главой кабінета; у 1867 годзе ў вайне з Парагваем яму было даручана галоўнае камандаванне над аб’яднанымі войскамі Бразіліі, Аргенціны і Уругвая. У 1869 годзе Кашыяс заняў сталіцу Парагвая Асунсьён, але пасля гэтага пад маркай хваробы павінен быў перадаць кіраўніцтва графу д’Э, зяцю бразільскага імператара. У 1875—78 гадах ізноў быў ваенным міністрам і главой кабінета.

## Узнагароды 
* Бразілія:
** Вялікі крыж ордэна Ружы
** Вялікі крыж ордэна Педру I (1868)
** Вялікі крыж ордэна Паўднёвага Крыжа
** Вялікі крыж ордэна Святога Бенедыкта Авіскага
* Партугалія:
** Вялікі крыж ордэна Бязгрэшнага зачацця Дзевы Марыі Віла-Вікозскай

## Спасылкі 
Катэгорыя:Герцагі
Катэгорыя:Маршалы Бразіліі
Партугальская партыя

**Партугальская партыя** () — умоўная назва ўніяністаў і лаялістаў у Бразіліі часоў барацьбы за незалежнасць 1821—1825 гадоў. Спачатку інтарэсы партыі падзяляў і рэгент Педру I, выхадзец з Партугаліі і сын партугальскага караля. Уласна слова партыя ўжывалася ў адносінах да групы асоб, зацікаўленых у працягу уніі з Партугаліяй, толькі ўмоўна. У яе не было членства або штаб-кватэры. Тым не менш, ажыўленыя дыскусіі паміж прыхільнікамі і праціўнікамі незалежнасці вяліся на вуліцах гарадоў і сёлаў, у кафэ, клубах і салонах Рыа-дэ-Жанэйра. Па меры развіцця падзей, стала зразумела што прапартугальскі настроеныя слаі галоўным чынам складаліся з невялікай групы гарадскіх чыноўнікаў і ваенных вышэйшага звяна, а таксама партугальскіх рабагандляроў, інтэнсіўна задзейнічаных на паўночным усходзе краіны. Інтарэсы пераважнай большасці буржуазіі, нуварышаў, мяшчан і выхадцаў калоніі (крэолы) прадстаўляла так званая Бразільская партыя. Разумеючы гэтую сітуацыю, рэгент неўзабаве перайшоў на бок апошніх. У канцы ХIХ стагоддзя ў Бразілію перасялілася значная колькасць імігрантаў непартугальскага паходжання. Таму палітычныя сувязі паміж дзвюма краінамі з тых часоў вельмі саслаблі, хоць культурна-моўныя сувязі працягваюць заставацца досыць моцнымі.

Катэгорыя:Гісторыя Бразіліі
Педру I

**Пе́дру I** ():
* **Педру I** (1798—1834) — імператар Бразільскай імперыі ў 1822—1831 гг.
* **Педру I** (1320—1367) — кароль Партугаліі ў 1357—1367 гг.

## Гл. таксама 
* Педру II
* Педра I
Сянная

**Сянная** — тапонім:

* Сянная — былая вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласці
* Сянная — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці

## Гл. таксама 
* Сянная ліхаманка
* Сянная мука
* Сянная плошча
* Станцыя метро «Сянная плошча»
Крывы Гіраў

**Крывы Гіраў** — возера ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Дняпро, прыкладна за 4 км у напрамку на ўсход ад горада Рэчыца, каля вёскі Сянная.

Плошча паверхні возера 0,26 км². Даўжыня 3,42 км, найбольшая шырыня 80 м. Даўжыня берагавой лініі 7,45 км.
Катлавіна возера старычнага тыпу. Схілы катлавіны спадзістыя, пясчаныя. Вышыня схілаў да 2 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна забалочаныя. У паўночна-ўсходняй частцы возера Крывы Гіраў злучана з сеткай меліярацыйных каналаў і вузкай пратокай з возерам Гадынь, на захадзе пратокамі з азёрамі Дзегцярова і Цешанскае і каналам з ракой Дняпро.

## Літаратура 
*  — С. 86.
*  — С. 499.

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.
* Морфометрические параметры озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Дняпра
Леандру Кастан

**Леандру Кастан да Сілва** або **Леандра Кастан** (; нар. , Жау, Бразілія) — бразільскі футбаліст, абаронца.

## Клубная кар’ера 
Леандру пачынаў прафесійную кар’еру ў камандзе роднага горада Жау «XV лістапада», але яшчэ ў юнацкім узросце яго запрыкмецілі скаўты «Атлетыку Мінейру», дзе Леандру працягнуў навучанне. У 2005 годзе дэбютаваў у Серыі А ў складзе новага клуба. Але той сезон быў вельмі няўдалым для клуба з Белу-Арызонты, які выляцеў у Серыю B. Леандру Кастан аднак дапамог сваёй камандзе ў наступным годзе вярнуцца ў эліту, а ў 2007 годзе адправіўся ў шведскі «Хельсінгбарг».

У Швецыі Леандру правёў толькі адзін сезон, паспеўшы адзначыцца ў еўракубках голам у браму нідэрландскага ПСВ. У 2008 годзе перайшоў у «Грэміу Баруэры», а ў 2010 годзе далучыўся да складу клуба «Карынтыянс». У 2011 годзе «Карынтыянс» стаў чэмпіёнам Бразіліі, а ў 2012 годзе ўпершыню ў сваёй гісторыі дайшоў да фіналу і выйграў Кубак Лібертадорэс. Леандру Кастан трапіў у сімвалічную зборную гэтага турніру.

2 ліпеня 2012 года было абвешчана аб пераходзе Леандру ў італьянскую «Рому» за 5,5 млн еўра. У новым клубе ігрок атрымаў месца ў стартавым складзе дзякуючы шэрагу паспяховых выступаў. Свой першы гол за «Рому» забіў 8 снежня 2012 года ў матчы супраць «Фіярэнціны», які скончыўся перамогай рымскага клуба з лікам 4:2.

У сезоне 2014/15 страціў месца ў асноўным складзе «Ромы». 10 ліпеня 2016 года «Сампдорыя» абвясціла аб арэндзе Кастана, аднак ужо 18 жніўня таго ж года, так і не згуляўшы за «Сампдорыю» ў чэмпіянаце, далучыўся да «Тарына». Улетку 2017 года вярнуўся ў «Рому», аднак да канца 2017 года на полі не з’яўляўся. У студзені 2018 года быў аддадзены ў арэнду «Кальяры». У жніўні 2018 года пакінуў «Рому» і неўзабаве вярнуўся ў Бразілію, папоўніўшы склад клуба «Васка да Гама», дзе гуляў да студзеня 2022 года. У сакавіку 2022 года далучыўся да «Гуарані», а ў ліпені 2022 года завяршыў прафесійную кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Дэбютаваў за нацыянальную зборную Бразіліі ў гульні супраць зборнай Японіі 16 кастрычніка 2012 года, якая прайшла на стадыёне ва Уроцлаве.

## Дасягненні 
**«Карынтыянс»**:
* Чэмпіён Бразіліі: 2011
* Уладальнік Кубка Лібертадорэс: 2012

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыку Мінейру
Катэгорыя:Ігракі ФК Хельсінгбарг
Катэгорыя:Ігракі ФК Грэміу Баруэры
Катэгорыя:Ігракі ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Сампдорыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарына
Катэгорыя:Ігракі ФК Кальяры
Катэгорыя:Ігракі ФК Васка да Гама
Катэгорыя:Ігракі ФК Гуарані Кампінас
Лаўка Агінскага (Мінск)

**Лаўка Агінскага** — музычная лаўка ў гонар выдатнага кампазітара Рэчы Паспалітай Міхала Клеафаса Агінскага. Устаноўлена ў 2015 годзе ў Мінску побач з Кафедральным саборам Святога Духа і плошчай Свабоды. 

Лаўка выканана з метала і стылізавана пад герб роду Агінскіх, на якім святы Георгій на белым кані забівае чорнага цмока. Унізе па-руску размяшчаецца надпіс: *«Выдающемуся сыну отечества — Огинскому Михаилу Клеофасу»*. Прысесці, адпачыць і паслухаць класічную музыку можа кожны. Крэатыўная лаўка — падарунак жыхарам і гасцям горада ад грамадскага фонду «Чыстае дзеянне», прысвечаны 250-годдзю з дня нараджэння знакамітага беларускага класіка Міхала Клеафаса Агінскага. Яшчэ такія музычныя інсталяцыі ёсць у Вене і Варшаве, там гучаць творы Моцарта і Шапэна.

Катэгорыя:Верхні горад (Мінск)
Катэгорыя:Помнікі Мінска
Катэгорыя:Плошча Свабоды (Мінск)
Катэгорыя:2015 год у Мінску
Катэгорыя:Помнікі Міхалу Клеафасу Агінскаму
СТБ (украінскі тэлеканал)

**СТБ** — украінскі тэлеканал. Пачаў вяшчанне ў 1997 годзе.

## Гісторыя 
Заснавальнікамі тэлеканала з’яўляюцца ЗАТ «Міжнародны медыя цэнтр» і карпарацыя «Інтэрньюз Нэтварк» (ЗША).

З 1997 года СТБ кантраляваўся Уладзімірам Сіўковічам, якому ўласна і належыць ідэя стварэння канала на базе інфраструктуры, створанай «Інтэрньюз-Украіна», каманды, якая з верасня 1996 года на частотах «УТ-2» стварала навіны пад назвай «Вокны» і дадатковых магчымасцей кампаніі «ПроТБ». Бягучы менеджмент узначаліў Мікалай Княжыцкі.

## Пакрыццё 
Эфірнае аналагавае і лічбавае DVB-T2 — больш 95 % тэрыторыі Украіны, кабельнае, спадарожнікавае.

## Рэйтынг 
Па выніках 2004 года доля СТБ склала 3,71 % (Па піпламетрычнай панелі GfK Ukraine, аўдыторыя людзі 18+, горада 50 тыс. +), ужо ў 2005 годзе дасягнула 5,2 %, у 2006 — 6,05 %, 2007 — 6,7 %, у 2008 — 7,75 %, 2009 — 8,27 %, у 2010 — 9,82 %, 2011 — 9,9 %, (3-е месца сярод тэлеканалаў, якія транслююцца ва Украіне). Да 2011 года СТБ быў адзіным сярод украінскіх тэлеканалаў, які ўвесь час з года ў год падвышаў долю тэлепраглядаў.

У 2012 годзе доля канала трохі знілізася — да 9,8 %, у 2013 дасягнула 10,6 %, у 2014 скарацілася да 8,71 %.

## Эфір 
### Праграмы 
#### Інфармацыйныя, сацыяльныя і пазнавальныя праграмы 
* Вокны-Навіны
* У пошуках ісціны
* Дакументальны дэтэктыў
* Паралельны свет
* Містычныя гісторыі
* Дэтэктар хлусні
* Адзін за ўсіх
* Масфільм. Невядомая версія

#### Забаўляльныя праграмы 
* Украіна мае талент
* Танцуюць усе!
* Бітва экстрасенсаў
* Следства вядуць экстрасэнсы
* Зорнае жыццё
* Неверагодная праўда пра зоркі
* Мая праўда
* ВусаЛапаХвост
* Фермер шукае жонку
* Караоке на майдане
* Х фактар
* МайстарШэф
* Кулінарная дынастыя
* Куб
* Халасцяк
* Хата на тату
* Усё будзе добра — тэлечасопіс для жанчын

#### Рэаліці-шоу 
* Халасцяк
* Узважаныя і шчаслівыя
* Цяжарная ў 16 і яго пост-шоу
* Дочкі-маці
* Правілы жыцця
* Вясельныя бітвы
* Ратуйце нашу сям’ю
* Дарагая, мы забіваем дзяцей

## Паходжанне і мова кантэнту 
З’яўляецца адным з нямногіх украінскіх каналаў, які выкарыстоўвае асобныя правілы харкаўскага правапісу ў некаторых тэлеперадачах, тым самым падвяргаючы сябе як станоўчым, так і крытычным каментарам з боку грамадства.

У той жа час, паводле даных маніторынгу актывістаў кампаніі «Байкот расійскага кіно», які яны правялі 27 верасня 2014 года, на тэлеканале СТБ доля рускамоўнага кантэнту складала каля 54 %.

Катэгорыя:Тэлеканалы Украіны
Кушадасы

**Кушадасы** () — горад у Турцыі, на беразе Эгейскага мора, за 90 км на поўдзень ад горада Ізмір і за 71 км ад горада Айдын, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі.

Кушадасы з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнага раёна. Турызм.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Турцыі
Антонью Фелісьяну ды Каштылью

**Анто́нью Фелісья́ну ды Кашты́лью** (; , , Партугалія — , , Партугалія)  — партугальскі паэт-рамантык.

## Біяграфія 
Аслеп у 6-гадовым узросце. Вучыўся ва ўніверсітэце Каімбры. Падчас паўстання ў 1820 годзе супраць англійскай акупацыі выступіў з ананімнай драматызаванай одай «Да свабоды».

Першыя зборнікі вершаў «Лісты Эхо да Нарцыса» (, 1821), «Вясна» (, 1822) і іншыя створаны ў духу ідылічнай паэзіі; для паэм «Ноч у замку» (, 1836), «Рэўнасць барда» (, 1838), зборнік вершаў «Восень» (, 1863) і інш. характэрны рамантычныя рысы. Нягледзячы на прыхільнасць да рамантызму, захоўваў у сваёй творчасці элементы класіцызму і імкнуўся да ідыліі (паэма «Каханне і меланхолія», 1828). У некалькіх паэмах апрацаваў народныя паданні і легенды. Вершам Каштылью ўласцівыя элегічныя матывы, цудоўныя апісанні прыроды.

На працягу некалькіх гадоў Каштылью выпускаў «Revista Universal Lisbonense» («Універсальны лісабонскі часопіс»), які адстойваў традыцыі рамантызму і іділічнай паэзіі XVIII ст.

Ліст Каштылью, які ўсхваляў паэму рамантыка Піньейру Шагаса за адмову ад «злобы дня», выклікаў рэзкі адказ Антэру ды Кентала і паклаў пачатак шматгадовай палеміцы, так званай каімбрскай спрэчцы, у якой паэт выступаў у абарону ўжо састарэлых прынцыпаў рамантычнага мастацтва, супраць рэалізму. У 1870 годзе атрымаў тытул віконта ды Каштылью.

## Літаратура 
* Castelo Branco С., Castilho-Alguns, aspectos vivos da sua obra, Lisboa, 1935. 
* Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия 1969—1978
* Краткая литературная энциклопедия

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Партугаламоўныя паэты
Санту-Антонью

**Са́нту-Анто́нью** () — горад у Сан-Тамэ і Прынсіпі, размешчаны на востраве Прынсіпі. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі Прынсіпі і акругі Пагуі. У 1752—1852 гадах быў галоўным горадам калоніі. Размяшчаецца на паўночна-ўсходнім узбярэжжы вострава, на рацэ Палота. Станам на 2005 год у горадзе пражывала 1 156 чалавек.

Горад вядомы сваёй каланіяльнай архітэктурай і цэрквамі, найбуйнейшая з якіх - галоўны рымска-каталіцкі сабор, адкрыты ў 1947 годзе. Маецца таксама школа і каледж. 

## Клімат 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Сан-Тамэ і Прынсіпі
Крэпасць Кумбхалгарх

**Кумбхалгарх** () — фартыфікацыйна-палацавае збудаванне на поўдні індыйскага штата Раджастхан. Разам з іншымі крэпасцямі Раджастхана ўключана ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Пабудаваны ў XV ст. раджпуцкім раджам Махаранам Ранам Кумбхам у горнай лясістай мясцовасці. З’яўляўся ваенным і адміністрацыйным цэнтрам. Кумбхалгарх вядомы сваімі магутнымі мурамі, якія цягнуцца ў даўжыню на 36 км. Шырыня муроў дазваляе паставіць разам 8 коней. Комплекс уключае палац манарха, а таксама 360 індуісцкіх храмаў.

## Спасылкі 
* Kumbhalgarh Fort
* Kumbhalgarh — The Great Wall of India
* Kumbhalgarh Fort — Kumbhalgarh Fort Rajasthan

Кумбхалгарх
Порту-Велью (мікрарэгіён)

**По́рту-Ве́лью** () — мікрарэгіён у Бразіліі, уваходзіць у штат Рандонія. З’яўляецца часткай мезарэгіёна Мадэйра-Гуапарэ. Насельніцтва станам на 2006 год складае 497&nbsp;936 чалавек. Займае плошчу 65&nbsp;651,18&nbsp;км². Шчыльнасць насельніцтва — 7,6&nbsp;чал./км².

## Склад мікрарэгіёна 
У складзе мікрарэгіёна знаходзяцца наступныя муніцыпалітэты:
# Бурытыс
# Кужубін
# Ітапуан-ду-Уэсты
# Нова-Мамарэ
# Порту-Велью

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мікрарэгіёны штата Рандонія
Крэпасць Чытаргарх

**Чытаргарх** (раджастхані: चित्तौड़ दुर्ग ) — фартыфікацыйна-палацавы комплекс каля аднайменнага горада на поўдні індыйскага штата Раджастхан. Разам з іншымі крэпасцямі Раджастхана ўключана ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Лічыцца, што крэпасць была пабудавана ў VIII ст. З'яўляўся буйным ваенным і адміністрацыйным цэнтрам раджпутаў. У 1586 г. была захоплена магольскім імператарам Акбарам Вялікім, пасля чаго пакінута. 

Крэпасць займае плошчу 280 га і ўключае 65 пабудоў, у тым ліку 4 палацы, 10 умацаваных брам, 19 храмаў. 

## Спасылкі 
* Fort of Chittorgarh
* History Of Chittorgarh
* Hill Forts of Rajasthan 

Чытаргарх
Чытаргарх
Куравічы (возера)

**Ку́равічы** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Нежлеўка, за 20 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка, прыкладна за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Ветрына.

Плошча паверхні возера 0,28 км². Даўжыня 0,85 (0,76) км, найбольшая шырыня 0,47 (0,49)км, даўжыня берагавой лініі 2,7 (2,85) км. Найбольшая глыбіня 3,6 м, сярэдняя — 1,86 м. Плошча вадазбору 3 км². Аб’ём вады 0,52 млн м³.
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй ад 3 да 6 метраў. Берагавая лінія звілістая. Мелкаводдзе пясчанае. Глыбей дно возера высцілаюць гліністы іл і сапрапелі. Возера значна зарастае падводнай расліннасцю. Бяссцёкавае.

## Літаратура 
*  — С. 110.
* 

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Бхілы

**Бхілы** (саманазва: भील) — індаарыйскі народ на захадзе паўвострава Індастан. Жывуць у індыйскіх штатах Раджастхан і Гуджарат, а таксама на ўсходзе Пакістана. Агульная колькасць (2015 г.) - 16 821 тысяч чал.

## Гісторыя 
Лічыцца, што назва бхілаў паходзіць з дравідыйскіх моў і значыць лук. Як асобны народ узгадваюцца старажытнаіндыйскіх эпасах Махабхарата і Рамаяна. У перыяд сярэднявечча дзяржаўныя ўтварэнні бхілаў былі зруйнаваны раджпутамі, а самі бхілы выціснуты ў горныя і лясныя раёны. Аднак у пазнейшы перыяд бхілы прыцягваліся раджпутамі да ваеннай службы, паколькі лічыліся выдатнымі стралкамі і следапытамі. У XVIII ст. гэты народ моцна пацярпеў ад нашэсця маратхаў. У нашы дні ў Індыі маюць статус *адывасі*, афіцыйна прызнанага племяннога саюза.

## Культура 
У мінулым галоўным гаспадарчым заняткам бхілаў лічылася паляванне. У нашы дні — земляробства і жывёлагадоўля. Бхілы таксама традыцыйна займаюцца збіральніцтвам і рыбалоўствам. Да сярэдзіны XX ст. многія мужчыны наймаліся на ваенную або паляўнічую службу. 

Асноўны тып паселішча — вёска, якая звычайна будуецца на пагорках і мае раскіданую планіроўку. Традыцыйная мужчынская вопратка ўключае доўгую насцегнавую повязь, кашулю з доўгімі рукавамі і галаўны ўбор *сафа*. Жанчыны носяць сары, паверх якіх апранаюць кашулі, хусткі і шалікі. І мужчыны, і жанчыны маюць разнастайныя ўпрыгожванні. Папулярны бранзалеты, падвескі, татуіроўка. Хаця большасць бхілаў спавядае індуізм, яны ўжываюць у ежу мяса і рыбу. Паўседзённымі стравамі з'яўляюцца кукурузны хлеб *согра*, тушаная гародніна, кіслае малако. Падчас святаў п'юць алкагольныя напоі, у тым ліку кукурузную або цукровую гарэлку, у якую для паха дадаюць кветкі.  

Сярод бхілаў не распаўсюджаны каставы падзел. Грамадства падзяляецца на мноства экзагамных родаў на чале старэйшыны. Акрамя таго, існуе тэрытарыяльная абшчына *фалія*, што ўключае некалькі родаў. Яе чальцы абавязаны аказваць узаемную дапамогу. У этнічна змяшаных вёсках і гарадах *фалія* бхілаў ўтвараюць своеасаблівыя калоніі, замкнёныя ад іншых. 

Бхілы маюць багаты вусны фальклор. Распаўсюджаны музычны інструмент — барабан. 

## Рэлігія 
Большасць вернікаў-бхілаў лічаць сябе індуістамі. Бхілы-мусульмане жывуць пераважна ў Пакістане. Старажытныя рэлігійныя звычаі найлепш захаваліся ў індуістаў. Яны шануюць бога-тыгра *вагхдэва*, а таксама некаторых іншых племянных багоў. Сталых святароў сярод бхілаў няма, але вылучацца пласт старэйшын, якія выконваюць функцыі арганізатараў рытуалаў і святаў.

## Мова 
Бхілы размаўляюць на некалькіх індаарыйскіх мовах, якія ў нашы дні аб'ядноўваюць пад агульнай назвай *бхілі*. Гэтыя мовы падзяляюцца на тры асноўныя групы — паўночную, цэнтральную і ўсходнюю. Усяго налічваецца 14 бхільскіх моў. 

## Спасылкі 
* Bhils Tribe
* BHIL TRIBES
* Bhil Scheduled Tribe 

Катэгорыя:Індаеўрапейскія народы
Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Індыі
Гансалвіс

**Ганса́лвіс** () — бразільскі варыянт партугальскага прозвішча Гансалвіш.

## Прозвішча 
* Дыяс Гансалвіс (1823—1864) — бразільскі паэт і драматург.
* Дэрсі Гансалвіс (1907—2008) — бразільская камедыйная актрыса.
* Мілтун Гансалвіс (нар. 1933) — бразільскі акцёр, рэжысёр. 

### Складовыя прозвішчы 
* Жонас Гансалвіс Алівейра (больш вядомы як *Жонас*; нар. 1984) — бразільскі футбаліст, нападаючы нацыянальнай зборнай Бразіліі.
* Аілтун Гансалвіс да Сілва (нар. 1973) — бразільскі футбаліст, нападаючы.
* Эдуарду Гансалвіс ды Алівейра (нар. 1981) — бразільскі футбаліст.
* Бенту Гансалвіс да Сілва (1788—1847) — бразільскі генерал, адзін з кіраўнікоў паўстання Фарапус — рэспубліканскага руху на поўдні Бразіліі.
* Дамангус Жазэ Гансалвіс ды Магальяінс (1811—1882) — бразільскі паэт, драматург і філосаф.
* Ісмаілі Гансалвіс дус Сантус  (нар. 1911) — бразільскі футбаліст, абаронца. 
* Фернанду Масіэл Гансалвіс (больш вядомы як проста *Фернандау*; нар. 1980) — іспанскі і бразільскі футбаліст.
* Жылберту Рыбейра Гансалвіс (больш вядомы як *Жыл*; нар. 1980) — бразільскі футбаліст.

## Імя 
* Рубінс Гансалвіс Барыкелу — бразільскі аўтагоншчык
* Андрэ Гансалвіс Дыяс — былы бразільскі футбаліст
* Жаір Гансалвіс Пратыс — бразільскі футбаліст

## Муніцыпалітэты ў Бразіліі 
* Гансалвіс у штаце Мінас-Жэрайс
* Антоніу-Гансалвіс у штаце Баія
* Бенту-Гансалвіс у штаце Рыу-Гранды-ду-Сул
* Гансалвіс-Дыяс — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Мараньян. 
* Сенадур-Мадэстыну-Гансалвіс — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Мінас-Жэрайс.
* Рыбейру-Гансалвіс — муніцыпалітэт у Бразіліі, уваходзіць у штат Піяўі.

## Гл. таксама 
* Гансалес
* Гансалвіш — партугальскі варыянт прозвішча
* Гансалвес — іспанскі варыянт прозвішча
Помнік князю Вячку і старэйшыне Меэлісу

**Помнік князю Вячку і старэйшыне Меэлісу** () — помнік у Тарту, Эстонія. Выява кукейноскага князя Вячкі і маладога эстонскага ваяра Меэліса падчас абароны Юр’ева (Тарту) ад крыжакоў у 1224 годзе.

Скульптура створана ў 1950 годзе эстонскім скульптарам Олафам Мянні (1925—1980). Увасоблена ў бронзе толькі ў 1956 годзе. Спачатку помнік пастаўлены ў Кадрыёргу ў Таліне, але да 950-годдзя заснавання Юр’ева (Тарту) у 1030 годзе вялікім князем кіеўскім Яраславам Уладзіміравічам, якое адзначалі ў 1980 годзе, яго перанеслі на пагорак Кассітоамэ ў Тарту.

## Літаратура 
* Kaalu Kirma «Vjatško ja Meelise autor» Rahva Hääl, 07.12.1956, nr 285

Катэгорыя:Славутасці Тарту
Катэгорыя:Помнікі Эстоніі
Гансалвіш

**Ганса́лвіш** () — партугальскае прозвішча і імя.

## Прозвішча 
* Бенту Антонью Гансалвіш (1902—1942) — партугальскі палітычны дзеяч, генеральны сакратар Партугальскай кампартыі.
* Вашку душ Сантуш Гансалвіш (1922—2005) — партугальскі палітычны і ваенны дзеяч, адзін з лідараў «Рэвалюцыі гваздзікоў».
* Нуну Гансалвіш — адзін з першых партугальскіх мастакоў XV стагоддзя.

### Складовыя прозвішчы 
* Мануэл Гансалвіш Серэжэйра (1888—1977) — партугальскі кардынал, тытулярны архібіскуп Мітылене і суфраган Лісабона.
* Фернанду Намора Гансалвіш (1919—1989) — партугальскі ўрач і пісьменнік.

## Імя 
* Антонью Кандыду Гансалвіш Крэшпу

## Гл. таксама 
* Гансалес
* Гансалвіс — бразільскі варыянт імя
* Гансалвес — іспанскі варыянт імя
Касцёл Святога Яна Боска (Мінск)

**Касцёл Святога Яна Боска**— рымска-каталіцкі касцёл, які будуецца ў мікрараёне Серабранка.

## Гісторыя 
Будуецца для парафіі Св. Яна Хрысціцеля, якая дзейнічае з 1991 г. Святыня будуецца ў гонар заснавальніка салезіянаў — св. Яна Боска. Зараз набажэнствы здзяйсняюцца ў капліцы. Будаўніцтва капліцы распачалі ў жніўні 2001 г. і асвяцілі 24 чэрвеня 2002 г. Увесну 2007 года парафія св. Яна Хрысціцеля, па рашэнні Мінгарвыканкама атрымала дазвол на пабудову касцёла. 15 чэрвеня на выдзеленай пад будаўніцтва пляцоўцы распачалося рыццё катлавану пад падмуркі касцёла, які мае стаць першым новазбудаваным касцёлам у горадзе з часу рэвалюцыі 1917 г. Будаўніцтва святыні адбываецца побач з капліцай.

8 жніўня 2015 г. ў парафіі адбылася ўстаноўка і асвячэнне крыжоў на вежах касцёла, які будуецца. Асвячэнне здзейсніў Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч.

## Гл. таксама 
* Дэканат Мінск-Усход

## Спасылкі 
* Мінск (Серабранка) — парафія Св. Яна Хрысціцеля — http://catholic.by/

Катэгорыя:Касцёлы Мінска
Катэгорыя:Серабранка (жылы раён, Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Пляханава (Мінск)
Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Цыстыцэркоз

**Цыстыцэркоз** — інфекцыя тканак, якая выклікаецца лічынкай (цыстыцэрк) . На працягу некалькіх гадоў сімптомы могуць адсутнічаць ці слаба праяўляцца; у скуры і мышцах могуць узнікаць бязбольныя шчыльныя пухліны памерам прыблізна ад аднаго да двух сантыметраў ці з’яўляцца неўралагічныя сімптомы, калі закрануты мозг. Праз некалькі месяцаў ці гадоў пухліны могуць пачаць балець і напухаць, а потым рассмоктвацца. У краінах, якія сталі на шлях развіцця, гэтая хвароба прадстаўляе адну з найбольш частых прычын прыпадкаў Тэніёз — іншая хвароба, якая выклікаецца спажываннем цыстаў у недастаткова добра прыгатаванай свініне. Лічыцца, што ў некаторых рэгіёнах заражанае да 25 % насельніцтва. Цыстыцэркоз таксама закранае свіней і кароў, але сімптомы рэдка праяўляюцца, паколькі жывёлы жывуць недастаткова доўга. Гэта адна з занядбаных трапічных хвароб.

Катэгорыя:Паразітарныя захворванні
Ночвы

**Ночвы**, **начоўкі** ― у беларускім побыце выдзеўбанае з дрэва карыта, пасудзіна з шырокім адкрытым верхам. Рабілі ночвы з ліпавага або асінавага цурбана, колатага напалову. Нутро выдзёўбвалі цяслой, сценкі і дно згладжвалі разцом. Тыповыя памеры прыкладна: даўжыня 1,5 м, шырыня 50 см, вышыня каля 30 см.

## Ночвы ў сялянскай гаспадарцы 
У вялікіх ночвах секлі капусту, мяса для каўбас, мылі бялізну, купалі дзяцей, у меншых (апалушках) правейвалі зерне і крупы, у маленькіх (таўчанках) таўклі для прыпраў сала, мак і інш.
Драўляныя ночвы ў сялянскім беларускім побыце ўжываліся да сярэдзіны XX стагоддзя, металічныя ж сустракаюцца і цяпер.

У рускай сялянскай гаспадарцы Тлумачальны слоўнік жывой вялікарускай мовы У. І. Даля вызначае ночвы як невялікае танкасценнае корытце, прызначанае выключна для працы з мукой і збожжам, часам гэта і латок.

Пры першым купанні неўмаляткі, ў ночвы клалі 9 вугольчыкаў. На працягу першай паловы года дзіцяці, ваду, у якой купалі дзіця, вылівалі ў падпечак. У іншых мясцінах у ночвы клалі соль і лекавыя травы, сярэбраную манету ― каб дзіця расло чыстым, здаровым і багатым.

У Беларусі ночвы ўжываўся пры народным лячэнні дзіцяці ад сурокаў. Дзіця клалі пад ночвы з вадой каля парога хлява і праганялі праз гэтыя ночвы свіней. З ночваў потым мыліся, каб сурокі сышлі. Ночвамі накрывалі хворых пры эпілепсычных прыпадках, потым перасякалі сякерай курынае крыло.

Ночвы апеты ў вершах беларускага класіка Петруся Броўкі.

## Гл. таксама 
* Гаспадарчыя заняткі беларусаў

## Літаратура 
* 
* *Титов В. С.* Народные деревообрабатывающие промыслы Белоруссии (1917—1941): Этнографические очерки бондарного промысла и изготовление транспортных средств. ― Мн., 1976
* *Кухаронак Т. І.* Радзінныя звычаі і абрады беларусаў: Канец ХІХ – ХХ ст. Т. І – Мн.: Навука і тэхніка, 1993. – 126 с.

## Спасылкі 
* Ночвы у беларускім рытуальным купанні 
* Ночвы: Прыклады з беларускай літаратуры

Катэгорыя:Матэрыяльная культура
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Варонічы (Вілейскі раён)

**Варо́нічы** (, ) — вёска ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крывасельскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1866 годзе вёска ў складзе Рабунскай воласці Вілейскага павета Расійскай імперыі.

У 1921—1945 гадах вёска ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскага павета, гміны Куранец.

Да 12 чэрвеня 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Кузьміцкага сельсавета, да 24 ліпеня 1995 года — у складзе Рэчкаўскага сельсавета, да 28 мая 2013 года — у складзе Куранецкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1866 год — 144 жыхары, 10 двароў.

## Вядомыя асобы 
* Ганна Новік — беларуская паэтэса, удзельніца нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі на Вілейшчыне (1914—1997).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларускія пісьменнікі: 1917—1990. Мінск: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X
* З перажытага. Ганна Новік: Мая Вілейшчына. Мн., 1996
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крывасельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна
Алег Альбертавіч Гардынец

**Алег Альбертавіч Гардынец** (; Мінск — ) — беларускі артыст оперы (бас).

## Біяграфія 
Выпускнік Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі (1992), лаўрэат Нацыянальнага конкурсу вакалістаў імя Л. П. Александроўскай, лаўрэат Міжнароднага конкурсу імя Ф. Шаляпіна.

З 1989 года спявак быў вядомы як саліст Нацыянальнага акадэмічнага вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь. Оперы: «Чароўная флейта», «Дон Жуан», «Багема», «Набука», «Севільскі цырульнік», «Барыс Гадуноў», «Пікавая дама».

У канцэртах Беларускай дзяржаўнай філармоніі спявак выконваў «Рэквіем» Дж. Вердзі, В. А. Моцарта, «Нямецкі рэквіем» І. Брамса, «Стабат матэр» Дж. Расіні, «Званы» С. Рахманінава.

## Літаратура 
* Алег Альбертавіч Гардынец // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал. Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2002. — Т. 1. — С. 252.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Гільермі Энрыкіш ды Карвалью

**Гільермі Энрыкіш ды Карвалью** (; 1 лютага 1793, Каімбра, каралеўства Партугалія — 15 лістапада 1857, Лісабон, каралеўства Партугалія) — партугальскі кардынал. Біскуп Лейрыі з 16 снежня 1842 па 24 лістапада 1845. Дзявяты Патрыярх Лісабона з 24 лістапада 1845 па 26 верасня 1869. Кардынал-святар з 19 студзеня 1846, з тытулам царквы *Санта-Марыя-сопра-Мінерва* з 30 лістапада 1854.

## Спасылкі 
* Інфармацыя 

Катэгорыя:Кардыналы Партугаліі
Катэгорыя:Патрыярхі Лісабона
Дзікая пятрушка аленевая

**Дзікая пятрушка аленевая** (*Peucedanum cervaria*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з прамым баразнаватым сцяблом вышынёй 50—60 см і двойчы-тройчы перыстым буйным шызаватым лісцем. Кветкі ў парасоніках з 20—30 промнямі, абгорткай і абгортачкай. Пялёсткі з загнутай верхавінкай. Плод — акруглы рабрысты віслаплоднік.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: лесастэпавыя і горныя раёны Заходняй Еўропы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца ў асобных лакалітэтах (у паўднёвых і паўднёва-ўсходніх раёнах Палесся, у Белавежскай пушчы) на паўночнай мяжы арэала. Расце ў сухіх хваёвых, хваёва-дубовых лясах, у хмызняках на схілах рачных далін.

## Асаблівасці біялогіі 
Цвіце ў чэрвені—жніўні (зацвітае на другі год). Плады паспяваюць у жніўні-верасні. Размнажэнне насеннае.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
*  — С. 179.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзікая пятрушка
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1813 годзе