open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Медаль «80 год Пагранічных войскаў Рэспублікі Беларусь»

**Меда́ль «80 год Паграні́чных во́йскаў Рэспу́блікі Белару́сь»** — ведамасная ўзнагарода Дзяржаўнага камітэта пагранічных войскаў Рэспублікі Беларусь.

Медаль заснаваны Загадам Старшыні Камітэта № 79 ад 25 лютага 1998 года да 80-й гадавіны пагранічных войскаў СССР (28 мая 1918 года дэкрэтам СНК РСФСР было створана Галоўнае ўпраўленне пагранічнай аховы).

## Прадстаўленне да ўзнагароды 
Права на ўзнагароджанне мелі:
* асобы афіцэрскага складу, якія знаходзіліся да 28 мая 1998 года на воінскай службе ў пагранічных войсках і дасягнулі станоўчых вынікаў у аператыўна-службовай дзейнасці;
* прапаршчыкі (мічманы), якія знаходзіліся на воінскай службе ў пагранічных войсках, праслужылі ў іх да 28 мая 1998 года ў званні прапаршчыка (мічмана) 5 ці болей гадоў і дасягнулі станоўчых вынікаў у аператыўна-службовай дзейнасці;
* асобы афіцэрскага складу, звольненыя з воінскай службы ў запас або адстаўку, якія праслужылі ў пагранічных войсках 25 ці болей гадоў;
* асобы афіцэрскага складу — удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны і прыраўнаваныя да іх;
* грамадзяне Рэспублікі Беларусь і іншых дзяржаў, якія ўнеслі значны ўклад у забеспячэнне нацыянальнай бяспекі на дзяржаўнай мяжы Рэспублікі Беларусь.
Ведычная рэлігія

**Веды́чная рэлі́гія**, ці **веды́йская рэлі́гія** — сістэма поглядаў, якая ўзнікла ў старажытнай Індыі на аснове рэлігіі індаарыйскіх плямён і ў канцы 2-га — 1-й палавіне 1-га тыс. да н.э. аформілася ў кананічных тэкстах — Ведах, ранняя стадыя фарміравання індуізму.

Для ведычнай рэлігіі характэрны культы агню і продкаў, выкарыстанне пры значных ахвярапрынашэннях свяшчэннага наркатычнага напою — сомы.
Жыццё і светапогляд звязваліся з абрадамі і рытуаламі, ад выканання якіх гаспадаром ці жрацом залежалі адносіны з багамі, дабрабыт асобы, сям’і, грамады, дзяржавы.

У ведычнай рэлігіі адсутнічала іерархія багоў. Найбольш старэйшымі лічыліся багі Неба і Зямлі ( і ). Найбольш папулярны бог Індра — цар багоў і наладжвальнік свету. Бог агню Агні шанаваўся як пасрэднік паміж людзьмі і багамі, ахвярадаўца. Багам надаваліся чалавечыя рысы, кожны з іх суадносіўся з пэўнай часткай Сусвету — зямной, паветранай, нябеснай.

У ведычнай рэлігіі бяруць пачатак уяўленні пра карму, метэмпсіхоз,  (аскеза) і інш.

З ведычнай рэлігіі развіўся брахманізм.

## Літаратура 
* Ведычная рэлігія //  С. 57.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Веды (індуізм)
Катэгорыя:Старажытная Індыя
Катэгорыя:Індуізм
Аватара

**Авата́ра** (санскр. літар. «сыходжанне», «сашэсце (Бога)») — у індуізме ўвасабленне бога Вішну ў вобразах іншых багоў, людзей або жывёл; у будызме аватара — наогул увасабленне бажаства.

Аватара звязана з верай у перасяленне душы, пашырана з 4—6 ст. н.э.

У міфах найбольш вядомы 10 аватар Вішну (у т.л. ў выглядзе герояў Крышны, Рамы, вепра, карліка), якія здзяйсняюць подзвігі на зямлі.

## Літаратура 
* Аватара //  С. 60.

Катэгорыя:Вайшнавізм
Катэгорыя:Паняцці індуізму
Катэгорыя:Індуісцкая міфалогія
Ступень захаванасці мовы

**Узровень жыццяздольнасці мовы** () — ацэнка, якая надаецца ЮНЕСКА ўключаным у «Атлас моў свету, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення» () мовам у адпаведнасці з 9 крытэрыямі, з якіх найбольш важным лічыцца перадача мовы паміж пакаленнямі.

## Узроўні пагрозы 
Абсалютная колькасць носьбітаў не грае істотнай ролі: на малінальтэпекскай тлапанэкскай мове гавораць 29 чалавек, але яна пападае ў катэгорыю ўразлівых, а мова дурува з 51 216 носьбітамі аднесена да моў, якія знаходзяцца на мяжы знікнення. Значна важней, наколькі добра мова перадаецца наступным пакаленням, што найбольш відавочна па колькасці дзяцей, якія размаўляюць на ёй, а таксама з сярэдняга і мінімальнага ўзроста гаворачых.

## Атлас моў света, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення 
«Атлас моў света, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення», выдадзены ў 2010 годзе ўтрымлівае каля 2500 моў. Цяпер у статус мёртвых могуць перайсці больш за трэцяй часткі жывых моў планеты. Напрыклад, эякская мова стала мёртвай пасля смерці яе апошняга носьбіта — Мэры Сміт Джонс (Аляска). Яшчэ на 1492 мовах планеты гавораць менш за дзве тысячы чалавек.

## Важнасць захавання моў 
Захаванне ўсіх, нават малараспаўсюджаных моў, вельмі важна як з пункту гледжання захавання культурнай разнастайнасці чалавецтва, так і з навуковай — шмат якія са знікаючых моў яшчэ дрэнна апісаны лінгвістамі (зрэдку нават амаль не апісаны) і прадстаўляюць вялікую цікаўнасць для параўнальна-гістарычнага мовазнаўства, этнаграфіі, этналогіі, культурнай антрапалогіі.

Прыкладам такой мовы з’яўляецца вымерлая, але адраджаемая, эякская мова — даследаванне яго фанетыкі лінгвістам Майклам Краусам прывяло да з’яўлення гіпатэтычнай моўнай сям’і на-дэнэ.

21 чэрвеня 2012 года кампанія Google Inc. абвясціла аб праекце па выратаванні моў, якія выміраюць (Endangered Languages Project). Сутнасць праекта складаецца ў стварэнні сайта, на якім цэнтралізавана прадстаўлена інфармацыя аб мовах, якія знаходзяцца на мяжы знікнення. Усяго ў азе дадзеных сайта на 21 чэрвеня 2012 года было 3054 мовы. Геаграфічнае размеркаванне носьбітаў моў можна праглядзець на спецыяльнай інтэрактыўнай карце.

## Спасылкі 
* Чырвоная кніга моў Еўропы 
* Інтэрактыўны атлас моў света, якія знаходзяцца ў небяспеке 
* Руководство для авторов статей издания «Языки мира» 

Катэгорыя:Мовы
Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Чашачка рачная

**Чашачка рачная** (*Ancylus fluviatilis*) — від прэснаводных лёгачных малюскаў класа бруханогіх.

## Апісанне 
Цела ўкрыта шапачкападобнай, з невысокай вяршыняй ракавінай даўжынёй да 5 мм. Мантыйная поласць рэдукаваная, ніжні край мантыі мае лопасцепадобны выраст, які функцыяніруе як жабры. Вочы каля асновы шчупальцаў.

## Арэал 
Пашырана ў заходняй частцы Палеаарктыкі. На Беларусі рэдкая, трапляецца ў прыбярэжнай зоне рэк, некаторых азёр (Нарач, Дрысвяты).

## Спосаб жыцця 
Кормяцца водарасцямі, зялёнымі часткамі раслін. Удзельнічаюць у біялагічным ачышчэнні вадаёмаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Катушкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1774 годзе
Чашачка азёрная

**Чашачка азёрная** (*Acroloxus lacustris*) — від прэснаводных лёгачных малюскаў класа бруханогіх.

## Апісанне 
Ракавіна шчыткападобная, з моцна ссунутай назад вяршыняй, даўжыня да 7—8 мм. Мантыйная поласць рэдукаваная, ніжні край мантыі мае лопасцепадобны выраст, які функцыяніруе як жабры. Вочы каля асновы шчупальцаў.

## Арэал 
Пашырана ў Еўразіі. Водзіцца пераважна ў стаячых вадаёмах. Трымаецца на сцяблах і лісці падводных і водных раслін (не падымаецца вышэй узроўню вады) або на адмерлым чароце, трыснягу, аеры.

## Значэнне і экалогія 
Кормяцца водарасцямі, зялёнымі часткамі раслін. Удзельнічаюць у біялагічным ачышчэнні вадаёмаў.

## Літаратура 
* *Гаўрылаў С.* Анцыліды // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5 т. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983.

Катэгорыя:Лёгачныя малюскі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Апенька восеньская

**Апенька восеньская**, **Апенька сапраўдная** (*Armillaria mellea*) — бызідыяльны шапкавы грыб сямейства .

## Народныя назвы 
Апенька, пенька, апенёк, опэ́нёк, пе́нек, пе́нёк, апенок, упенок, апенечка, бярозава апенька, падапенька, падпенька, апенкі, асе́нская апенка, апянок, апенак, апёнак, апенка, пеначка, хілецкая апенька, падбярэзнік, мядняк, апёнка, падапенка, пашанцэйка, карчавік, лугавік, бярозавая апенька, альховая апенька, апеначка, апёнька, апенек, альхоўка, дубова апенька, поп’ята, падапяты, апянёнак, апянчонак, апянчонакак, апенік.

## Апісанне 
Шапка дыяметрам 3—10 см, пукатая, потым амаль пляскатая, з невялікім бугарком, бураватая, са шматлікімі лусачкамі, сухая. У маладых шапак гіменафор закрыты прыватным пакрывалам (плеўка з рыхлага спляцення гіфаў). Мякаць белаватая, мяккая, з прыемным смакам і пахам. Пласцінкі прырослыя зубцом, белавата-жаўтаватыя, пазней з дробнымі бураватымі плямамі. Ножка цыліндрычная, роўная або расшыраная да асновы, з плеўкавым кольцам (рэшткі прыватнага пакрывала) у верхняй частцы, уверсе светлая, знізу аліўкава-бураватая. цвёрдая. Споры яйцападобна-эліпсаідальныя, гладкія, бясколерныя. Споравы парашок белы. Міцэлій грыба дае рызаморфы, э дапамогай якіх ён пашыраецца ад дрэва да дрэва.

## Экалогія 
Паразіт (пашкоджвае да 200 відаў вышэйшых раслін) і сапратроф. Расце на ламаччы, пнях, каранях і ствалах дрэў, часта вялікімі групамі. На Беларусі пладаносіць у жніўні—кастрычніку.

## Выкарыстанне 
Ядомая. Спажываецца свежая, марынаваная, соленая.

## Гл. таксама 
* Апенькі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Агарыкальныя
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Анелярыя паўяйцападобная

**Анэлярыя паўяйцападобная** (*Panaeolus semiovatus*) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства гнаевіковых.

## Апісанне 
Шапка дыяметрам 3—7 см, яйцападобна-званочкавая, мясістая, клейкая, глініста-белавата-жаўтаватая, пазней бурэе. Мякаць тонкая, белаватая, з прыемыым грыбным пахам. Пласцінкі слабапрырослыя, ланцэтападобныя, шырокія, белыя, потым становяцца чорнымі з белым краем. Ножка цэнтральная, цыліндрычная, даўжынёй да 20 см, пустая, шчыльная, над кольцам мучністая, пад кольцам гладкая, бліскучая. Кольца белае, накіравана ўверх, потым павісае. Споры авальныя, чорныя, гладкія.

## Арэал 
Пашырана па ўсім зямным шары. Сапратроф. Расце на перагноі і конскім гноі ў садах, на палях і лугах з вясны да восені.

## Значэнне 
Ядомы грыб.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Бальбітыевыя
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Хрысціянскія мучанікі ў Калізеі

**«Хрысціянскія мучанікі ў Калізеі»** () — буйнафарматная карціна рускага мастака Канстанціна Флавіцкага (1830—1866), скончаная ў 1862 годзе. Яна з'яўляецца часткай збору Дзяржаўнага Рускага музея ў Санкт-Пецярбургу ( Ж-5688). Памер карціны — .

Палатно было завершана Флавіцкім у Італіі, у апошні год яго пенсіянерскай паездкі за мяжу (1855—1862). Пасля яго вяртання ў Расію карціна экспанавалася на Акадэмічнай выстаўцы 1863 года. За яе Акадэмія мастацтваў прысвоіла Флавіцкаму званне ганаровага вольнага супольніка.

Сюжэт гэтага твора звязаны з ранняй гісторыяй хрысціянства, а асноўнай ідэяй было праслаўленне гераічнасці ў імя веры і перакананняў. Сучаснікамі і пазнейшымі даследчыкамі творчасці Флавіцкага адзначаўся значны ўплыў на гэту карціну твораў Карла Брулова і ў першую чаргу яго эпічнага палатна «Апошні дзень Пампеі».

## Гл. таксама 
* «Светачы хрысціянства. Паходні Нерона»
* «Хрысціянская Дырцэя ў цырку Нерона»

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Інтэрактыўны выгляд залы Дзяржаўнага Рускага музея, у якім знаходзіцца карціна «Хрысціянскія мучанікі ў Калізеі» (трэба перайсці налева), www.virtualrm.spb.ru

Катэгорыя:Карціны Канстанціна Флавіцкага
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Рускага музея
Катэгорыя:Хрысціянства ў Рымскай імперыі
Вольны супольнік

**Вольны супольнік** (, ад царкоўнаславянскага «общник» — супольнік, удзельнік) — член добраахвотнага таварыства ў Расійскай імперыі.

Імператарская акадэмія мастацтваў прысуджала званне «**ганаровы вольны супольнік**» () у XVIII і XIX стагоддзях за выдатныя заслугі ў вобласці мастацтва мастакам, скульптарам, архітэктарам і гравёрам, гісторыкам і тэарэтыкам мастацтва, мастацкім крытыкам і калекцыянерам, як расійскім, так і замежным. Сярод ганаровых вольных супольнікаў былі: Б. Ф. Растрэлі, К. І. Росі, К. П. Брулоў, У. В. Стасаў.

Выраз таксама выкарыстоўваўся ў якасці назвы членаў добраахвотных пажарных брыгад («вольны пажарны супольнік»).

Катэгорыя:Мастацтва
Катэгорыя:Імператарская Акадэмія мастацтваў
Пётр I дапытвае царэвіча Аляксея Пятровіча ў Пецяргофе

**«Пётр I дапытвае царэвіча Аляксея Пятровіча ў Пецяргофе»** () — карціна рускага мастака Мікалая Гэ (1831—1894), напісаная ў 1871 годзе. Яна з'яўляецца часткай збору Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі ( 2630). Памер карціны — .

Карціна была напісана Гэ да 1-й выстаўкі Таварыства перасоўных мастацкіх выставак («перасоўнікаў»), адкрыццё якой адбылося ў Пецярбургу ў лістападзе 1871 года. У прыватнасці, актуальнасць выбранай мастаком тэмы была звязана з набліжэннем 200-гадовага юбілею Пятра I (1672—1725). Яшчэ да выстаўкі карціна была набыта ў аўтара Паўлам Траццяковым.

Мікалай Гэ напісаў некалькі аўтарскіх паўтораў карціны, адзін з якіх быў набыты Аляксандрам II — у наш час ён належыць калекцыі Дзяржаўнага Рускага музея.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Карціны Мікалая Гэ
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі
Катэгорыя:Пётр I у культуры і мастацтве
Тэхніка ў масы

**«Тэхніка ў масы»** —  навукова-тэхнічны часопіс ЦСПСБ, Наркамлегпрому і Галоўдартрансу БССР, упаўнаважаных Наркамцяжпраму і Наркамлесу СССР.

Выдаваўся ў Менску ў друкарні Кіраўніцтва Спраў СНК і Эканомсавета БССР у 1932-1933 гадах на беларускай мове тыражом 1500-2000 экз.

У часопісе змяшчаюцца навукова-тэхнічныя артыкулы арыентаваныя на шырокае кола чытачоў, а таксама артыкулы прысвечаныя дасягненням народнай гаспадаркі БССР пачатку 1930-х гадоў.

Адказныя рэдактары ў першым нумары І. Валюкевіч і С. Цыпкін, пачынаючы з № 3 за 1932 г. -- І.Мядзведзеў, С. Цыпкін, у апошнім нумары (№ 11 за люты 1933 г.) -- І. Мядзведзеў.

Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Сквер імя С. В. Прытыцкага

**Сквер імя С. В. Прытыцкага** — сквер у Мінску, размешчаны ў Фрунзенскім раёне паміж вуліцай Прытыцкага і жылымі дамамі № 6, 8, 10, 12 (1977).

У 2000-х гадах была праведзена рэканструкцыя сквера, з’явіліся альпійскія горкі, дзіцячыя гульнявыя пляцоўкі, лаўкі і акуратныя газоны.

Назва скверу прысвоена рашэннем Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў № 195/12/25 ад 19 лістапада 2008. У маі таго ж года ў скверы запрацаваў новы фантан.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скверы Мінска
Катэгорыя:Вуліца Прытыцкага (Мінск)
Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Аляксандра Арцюхіна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Валерыя Рондаля
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Уладзіміра Старчанкі
Старыя Пескі

**Стары́я Пе́скі** (, ) — былая вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіла ў склад Пескаўскага сельсавета.

Цэнтр Пескаўскага сельсавета ў 1940—1987 гадах. Скасавана 16 сакавіка 1987 года, далучана да вёскі Новыя Пескі.

## Славутасці 
* Фрагменты былога сядзібна-паркавага комплексу Пуслоўскіх (другая палова XVIII — першая палова ХІХ стагоддзя) — 
* Троіцкая царква (1827) — 

Пескі. Сядзібны дом.jpg|Былая стайня
Пескі. Паўночная брама.jpg|Паўночная брама сядзібы
Пескі. Троіцкая царква.jpg|Свята-Троіцкая царква

## Крыніцы 
## Спасылкі
Аляксандр Аляксандравіч Арцішэўскі

**Аляксандр Аляксандравіч Арцішэўскі** (, г. ) — беларускі гістолаг і эмбрыёлаг, доктар медыцынскіх навук (1986), прафесар (1988).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі медыцынскі інстытут (1958), дзе і выкладае з 1960 года.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па эмбрыялогіі, станаўленню эндакрыннай сістэмы ў норме і пры стрэсавых сітуацыях. Увёў у практыку даследавання эмбрыялагічных эндакрынных залоз чалавека гістахімічныя метады, электронную мікраскапію, колькасны аналіз.

## Асноўныя публікацыі 
* Надпочечные железы. — Мн., 1977.
* Гісталогія з асновамі цыталогіі і эмбрыялогіі: Падручнік. — Мн.: Тэхналогія, 2000. — 311 с. іл. — ISBN 985-458-026-1.

## Літаратура 
* Артишевский Александр Александрович // Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редкол.: Г. П. Пашков и др. — Минск : БелЭн, 2006. — Т. 2. — С. 140.

## Спасылкі 
* Арцішэўскі Аляксандр Аляксандравіч

Катэгорыя:Эмбрыёлагі СССР
Катэгорыя:Эмбрыёлагі Беларусі
Катэгорыя:Гістолагі Беларусі
Катэгорыя:Гістолагі СССР
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Юпатаў

* Іван Ферапонтавіч Юпатаў — рускі навуковец і дзяржаўны дзеяч
* Стафан (Сцяпан) Іванавіч Юпатаў — беларускі хірург
Стафан Іванавіч Юпатаў

**Стафан (Сцяпан) Іванавіч Юпатаў** (, в. Іванава, Бешанковіцкі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі хірург. Доктар медыцынскіх навук (1968), прафесар (1970).

## Біяграфія 
Скончыў Магілёўскую фельчарска-акушэрскую школу (1951), Віцебскі медыцынскі інстытут (1957), Інстытут сардэчна-сасудзістай хірургіі АМН СССР (аспірантура, 1962).

Працаваў у Бешанковіцкай раённай бальніцы (1957—1959, урач-хірург), Цэнтральным інстытуце ўдасканалення ўрачоў (Масква, 1962—1966, асістэнт кафедры аперацыйнай хірургіі і тапанатоміі), Віцебскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1966—1967, кіраўнік Цэнтральнай навукова-даследчай лабараторыі), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (з 1967, дацэнт кафедры факультэцкай хірургіі, у 1968—1991 — загадчык кафедры), Гомельскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1991—1993, загадчык кафедры хірургічных хвароб).

Працы па пытаннях патагенезу і хірургічнага лячэння язвавай хваробы страўніка, дванаццаціперснай кішкі, жоўцевых шляхоў і печані.

## Літаратура 
* 
* Гордость здравоохранения Витебщины : биографический справочник / Н. И. Степаненко, Ю. Н. Степаенко. — Витебск, 2009.
* Регионы Беларуси : энциклопедия. В 7 т. Т. 2. Витебская область. В 2 кн. Кн. 2. — Минск, 2010.
* Хірургічныя хваробы : вучэбны дапаможнік / Юпатаў С. І. — Мінск, 1996. (Форма імя: Сцяпан.)

## Спасылкі 
* Юпатаў, Стафан Іванавіч (доктар медыцынскіх навук ; 1927—1993)

Катэгорыя:Хірургі СССР
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Міхаіл Арцемьевіч Мураўёў

**Міхаіл Арцёмьевіч Мураўёў** (, вёска Бурдукова, Вятлужскі павет, Кастрамская губерня — 11 ліпеня 1918, Сімбірск) — афіцэр Рускай імператарскай арміі, рэвалюцыянер (эсэр), камандзір атрадаў Чырвонай гвардыі і Чырвонай арміі.

## Літаратура 
* 
* *Троцкий Л.* Петроград — Первоначально «Правда», 1919. — № 250, 30 октября  // *Троцкий Л.* Сочинения — -, 1926. — Т. 17. — Ч. II.
* .
* *Мясников Виктор.* Забытая победа (В феврале 1918 года немногочисленные советские войска разбили в Приднестровье румынских оккупантов) // Сайт «Независимого военного обозрения» − приложения к «Независимой газете» (nvo.ng.ru) 02.22.2008.

Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Эсэры
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ніжагародскай вобласці
Бабруйская вуліца (Мінск)

**Вуліца Бабруйская** — вуліца ў цэнтральнай частцы Мінска. Размешчана паралельна ўчастку чыгункі ля чыгуначнага вакзала. Названая, верагодна, па размяшчэнні блізу вакзала Лібава-Роменскай чыгункі, першай буйной станцыяй на якой пасля Мінска быў Бабруйск.

Пачынаецца ад плошчы Мяснікова на скрыжаванні з вуліцамі Клары Цэткін (з’яўляецца яе працягам), Савецкай, Маскоўскай і Мяснікова, праходзіць пад пуцеправодам, які злучае плошчу Незалежнасці і Маскоўскую вуліцу, Прывакзальную плошчу, вуліцы Ленінградскую, Кірава, Ульянаўскую, завяршаецца перакрыжаваннем з вуліцай Свярдлова. Працягласць — 1310 метраў.

## Забудова 
]]

* № 8 (*праспект Незалежнасці, 2*) — навучальны корпус БДУ (архітэктары М. Бакланаў, Н. Свебада, інжынер Н. Мароз). Цяпер у ім размяшчаецца фізічны факультэт БДУ.
* № 17 (*Ульянаўская вуліца*) — пяціпавярховы жылы дом (архітэктары В. Герашчанка, Л. Усава).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Мінск)
Normaal

**Normaal** — нідэрландскі рок-гурт з правінцыі Гелдэрланд. Усе песні гурта выконваюцца на мясцовым дыялекце.

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* *Oerend Hard* (1977)
* *Ojadasawa* (1978)
* ''D'n Achterhoek Tsjoek* (1979)
* *Høken Is Normaal* (1980)
* *Deurdonderen* (1982)
* *De Boer Is Troef* (1983)
* *De Klok Op Rock* (1984)
* *Steen Stoal En Sentiment* (1985)
* *Zo Kommen Wi-j De Winter Deur* (1985)
* *Kiek Uut* (1986)
* *Noar 'T Café* (1987)
* *Da's Normaal* (1988)
* *Rechttoe Rechtan* (1989)
* *H.A.L.V.U.* (1991)
* *Buugen Of Barsten* (1992)
* *Gas D'r Bi-j* (1994)
* *Top of the Bult* (1996)
* *Krachttoer* (1997)
* *Høken, Kreng* (1998)
* *Effe Zitten* (2000)
* *Van Tied Tut Tied* (2000)
* *Ik Kom Altied Weer Terug* (2001)
* *Høk & Swing* (2003)
* *Fonkel* (2004)
* *Hier Is Normaal* (2006)
* *Ni-je NRS* (2008)
* *De Blues eLPee* (2009)
* *Halve Soul, Helemoal Høken* (2012)
* *40 Joar Høken* (2015)
* *Normale Verhale* (2021)
* *Nøhlen'' (2024)

Катэгорыя:Рок-гурты
Катэгорыя:Музычныя калектывы Нідэрландаў
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1973 годзе
Аляксандр Аляксандравіч Самойла

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Аляксандр Аляксандравіч Самойла
|арыгінал імя = 
|дата нараджэння  = 4.11.1869 (23.10)
|дата смерці    = 8.11.1963
|месца нараджэння =  
|месца смерці =  
|выява = 
|шырыня = 
|апісанне выявы =
|мянушка =
|прыналежнасць =
 
 Расійская рэспубліка 
 
|гады службы =
 1892—1917 
 1917—1922
 1922—1948
|званне =
 Г.ш. генерал-маёр (ПСВ)

|род войскаў =
пяхота (да 1922) 
авіяцыя (з 1922)
|камандаваў =
|частка =
|бітвы =
Першая сусветная вайна 
Грамадзянская вайна ў Расіі
Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды =
**Расійскай імперыі:**
{ style="background: transparent"

-

-
}
**СССР:** 
{style="background:transparent"

-

}
|сувязі =
|у адстаўцы = 1948
}}

**Аляксандр Аляксандравіч Самойла** ( 1869, Расійская імперыя, Масква — 8 лістапада 1963, СССР, тамсама) — расіскі і савецкі палкаводзец, удзельнік Першай сусветнвй і Грамадзянскай войнаў. Камандуючы чырвоным Усходнім фронтам у маі 1919 года. Генерал-маёр Генеральнага штаба (да 1917). Генерал-лейтэнант авіяцыі (1940). Прафесар (1943). Член УКП (б) з 1944 года.

## Літаратура 
* *Костин А. Л.* Посеяли ветер — пожали бурю. — М.: Гелиос АРВ, 2004. — 224 с. — ISBN 5-85438-111-7.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Узброеныя сілы Поўдня Расіі

**Узброеныя сілы Поўдня Расіі** (УСПР) — аператыўна-стратэгічнае з'яднанне белых войскаў Поўдня Расіі у 1919—1920 гадах у ходзе Грамадзянскай вайны. Утвораныя 8 студзеня 1919 гады ў выніку з'яднання Добраахвотніцкай арміі і армій Усевялікага Войска Данскога для супольнага змагання супраць бальшавікоў.

Максімальнай колькасці УСПР дасягнулі ў кастрычніку 1919 года — 270 тыс. чалавек, 600 гармат, 38 танкаў, 72 самалёты, каля 120 караблёў (паводле іншых дадзеных, каля 160 тыс. чалавек у ліпені 1919 года).

Са студзеня па снежань 1919 года Стаўка Галоўнакамандуючага Узброенымі сіламі Поўдня Расіі генерала А. І. Дзянікіна знаходзілася ў Таганрогу.

## Бібліяграфія 
* Последние бои Вооружённых Сил Юга России. — М.: Центрполиграф, 2004. — (Россия забытая и неизвестная. Белое движение). — ISBN 5-9524-1011-1
* Биографический справочник высших чинов Добровольческой армии и Вооружённых Сил Юга России : Материалы Белого движения. — 384 с. — ISBN 5-17-014831-3, ISBN 5-271-04653-2, ISBN 5-86566-050-0 ~92.11.27/657.

## Спасылкі 
* М. Н. Левитов. Корниловцы в боях летом—осенью 1919 года
* В. А. Ларионов. На москву
* В. М. Кравченко. Дроздовцы в летне-осенних боях 1919 года
* А. А. Власов. О бронепоездах добровольческой армии
* В. В. Альмендингер. «Симферопольский офицерский полк в боях на Украине. Прорыв Махно»
* В. В. Альмендингер. «Гибель второго батальона Симферопольского Офицерского полка»
* М. А. Критский. 1-й Армейский Корпус Добровольческой Армии
* А. В. Туркул. Дроздовцы в огне: Картины гражданской войны, 1918—1920 гг
* Шамбаров В. Г. Государство и революции. — М.: Алгоритм, 2001
* Наказ Особому Совещанию, составленный Верховным Правителем России генерал-лейтенантом А. И. Деникиным.
* Добровольческая Армия в Харькове, июнь — декабрь 1919 года (фото)
* Сайт историка Сергея Владимировича Волкова

Катэгорыя:Белы рух
Модула-2

**Модула-2** () — камп'ютарная мова праграмавання высокага ўзроўню. Створана паміж 1977 і 1985 гг. Ніклаусам Віртам як перагляд мовы Паскаль; прызначана быць адзінай мовай для аперацыйнай сістэмы і прыкладных праграм персанальнай працоўнай станцыі Ліліт.

Асноўныя канцэпцыі:
* Модуль — адзінка раздзельнай кампіляцыі;
* Каруціна () — базавы будаўнічы блок для канкурэнтных працэсаў;
* Тыпы і працэдуры, якія дазваляюць доступ да машынна-спецыфічных дадзеных.

Ніклаўс Вірт разглядаў мову Модула-2 як пераемніцу сваіх ранейшых моў праграмавання, Паскаль і Модула.

## Літаратура 
* Савіцкі М. Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы: / Мікола Савіцкі. Мн.: Энцыклапедыкс. 2009. ISBN 978-985-6742-83-8

Катэгорыя:Мовы праграмавання высокага ўзроўню
Пругкасць

**Пру́гкасць** матэрыялаў — уласцівасць цел аднаўляць сваю форму і аб'ём (цвёрдыя целы) ці толькі аб'ём (вадкасці і газы) пасля спынення дзеяння знешніх сіл, якія выклікалі іх дэфармацыю.

У цвёрдых целах і вадкасцях пругкасць абумоўлена сіламі ўзаемадзеяння паміж часцінкамі рэчыва, у газах — кінетычнай энергіяй руху малекул.

У целах з ідэальнай пругкасцю дэфармацыя поўнасцю знікае пасля спынення дзеяння сілы, у рэальных целах застаецца т.зв. астаткавая дэфармацыя (гл. пластычнасць).

Дэфармацыю пругкіх цел пад уздзеяннем знешніх сіл вывучае тэорыя пругкасці.

У большасці матэрыялаў пры малых дэфармацыях залежнасць паміж механічным напружаннем і дэфармацыяй з'яўляецца лінейнай і апісваецца законам Гука.
Пругкія ўласцівасці цел, якія падпарадкоўваюцца абагульненаму закону Гука, характарызуюцца модулямі пругкасці.

Затрачаная на пругкую дэфармацыю энергія вяртаецца назад у працэсе аднаўлення формы ці аб'ёму цела, таму пругкія целы могуць служыць акумулятарамі механічнай энергіі, напрыклад, гадзіннікавая спружына.

## Гл. таксама 
* Тэорыя пругкасці
* Пластычнасць

## Літаратура 
* Пругкасць //  С. 47.
* Френкель Я. И. Введение в теорию металлов. 4 изд. Л., 1972.
* Сопротивление материалов с основами теории упругости и пластичности. М., 1995.

Катэгорыя:Механіка суцэльных асяроддзяў
Вішнуізм

**Вішнуі́зм** — адна з 2 галоўных (поруч з шываізмам) плыней у індуізме, бхактысцкая форма рэлігіі, якая ідзе ад эмацыянальнага спасціжэння бога праз любоў і адданасць.

Вішнуізм пашыраны ў Паўночнай Індыі. Пакланяюцца пераважна богу-ахоўніку Вішну, дапускаецца таксама пакланенне ведыйскім і мясцовым дамашнім багам.

Святыя кнігі вішнуізму «Бхагавадгіта» і «Бхаватапурана» даюць уяўленне пра найвышэйшую мэту душы — вызваленне, магчымае ў выніку пазнання чысціні душы, боскасці яе і ідэнтычнасці з усяленскім вышэйшым духам і пра шляхі дасягнення гэтай мэты: ёгу, што прыводзіць да змены свядомасці, да атаясамлівання душы адэпта з бажаством; джняну-марге — накіравання думкі на бажаство для пазнання яго безаблічнай сутнасці і самаатаясамленага з ім адэпта; карму-марге, якая мае на ўвазе бескарыслівае дзеянне і служэнне людзям, што раўназначна шанаванню бога; бхакці-марге — адданасці і эмацыянальнай любові да бога.

Развіццё вішнуізму ўзмацнілася ў пачатку н.э. як рэакцыя на замацаванне і ўскладненне каставай сістэмы.

Чатыры вішнуісцкія секты, заснаваныя Рамануджам (11 ст.), Німбаркам (12 ст.), Мадхвам (13 ст.), Чайтаньям (16 ст.), нягледзячы на розніцу ў догмах, абвяргаюць канцэпцыю ілюзорнасці свету і прызнаюць рэальнасць і індывідуальнасць душы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вайшнавізм
Катэгорыя:Кірункі індуізму
Катэгорыя:Індуізм
Папялушка (значэнні)

**Папялушка** — казачная гераіня з добрым сэрцам, якая выйшла замуж за прынца, які пазнаў яе па згубленай туфлі.

**«Папялушка»** — заходнееўрапейская казка, вядомая ў выкладзе Джамбаттисты Базыле (1634), Шарля Перо (1697) і братоў Грым (1812). Яе інтэрпрэтацыі:

* «Папялушка» — балет у трох актах Сяргея Пракоф’ева (1945).
* «Папялушка» — амерыканскі музычны мультфільм вытворчасці студыі Уолта Дыснея (1950).
* «Папялушка» — савецкі мультыплікацыйны фільм, створаны на студыі «Саюзмультфільм» (1979).
* «Папялушка» — савецкі фільм (1947).
* «Папялушка» — амерыканскі рамантычны фэнтэзійны мастацкі фільм студыі «Walt Disney Pictures» 2015 года.

## Гл. таксама 
* Ежы Папялушка (1947—1984) — польскі каталіцкі святар.
* Тры арэшкі для Папялушкі — папулярная кінаказка вытворчасці Чэхаславакіі і ГДР (1973).
Аналіз размернасцей

**Ана́ліз разме́рнасцей**, ці **тэо́рыя разме́рнасцей** — матэматычны метад вызначэння формул, якія выражаюць залежнасць паміж фізічнымі велічынямі пры даследаванні розных з'яў.

Аналіз размернасцей заснаваны на супастаўленні размернасцей фізічных велічынь. Выкарыстоўваецца ў выпадках, калі адшуканне фізічнай велічыні патрабуе складаных разлікаў або ведання механізму працэсу, працяканне якога не вызначана.

Аналіз размернасцей пашыраны ў многіх раздзелах фізікі і сумежных навуках (механіцы, гідрадынаміцы, цеплатэхніцы і іншых).

## Гл. таксама 
* Тэорыя падобнасці

## Літаратура 
* Размернасцей аналіз //  С. 261.

Катэгорыя:Размерны аналіз
Катэгорыя:Вымярэнне
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Георгій Арцёмавіч Парсаданаў

**Георгій Арцёмавіч Парсаданаў** (, г.  — ) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1969).

## Біяграфія 
Георгій Парсаданаў нарадзіўся ў г. Уладзікаўказе, у сям’і рабочага. Пасля заканчэння дзевяцігодкі з будаўнічым ухілам, ён у 1930 годзе паступіў ва , а праз год паспяхова вытрымаў іспыты на архітэктурны факультэт Ленінградскага інстытута інжынераў камунальнага будаўніцтва.

Атрымаўшы дыплом з адзнакай па спецыяльнасці «праектаванне гарадоў і населеных месцаў», Парсаданаў у 1937 годзе прыехаў на працу ў Беларусь. З гэтага часу многія гады яго творчай дзейнасці звязаны з найбуйнейшым праектным інстытутам рэспублікі — «Белдзяржпраектам». Член Саюза архітэктараў СССР з 1938 года. Член КПСС з 1941 года.

Быў удзельнікам Вялікай Айчыннай вайны, эксперыментальнага мікрараёна па вул. Валгаградскай (1956, усе ў сааўт.), праекты новага турысцкага экскурсійнага маршруту (1978) і Леніна.

Аўтар планіроўкі зоны адпачынку ў Заслаўскага вадасховішча (1952), праекта курортнай зоны воз. Нарач (1966, 1974—1975), генеральнай схемы размяшчэння і развіцця курортаў і зон адпачынку БССР (1979), перспектыўную схему развіцця турызму рэспублікі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені (1943, 1986), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1958), Чырвонай Зоркі (1943), «Знак Пашаны» (1960), медалямі, трыма Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1954, 1961, 1969). Заслужаны архітэктар БССР (1969), узнагароджаны вялікім залатым медалём ВДНГ ў 1961 годзе за стварэнне праекта Заслаўскага вадасховішча.

## Літаратура 
* 
* Архитектура во имя жизни : сборник биографических очерков и документов известных деятелей белорусской архитектуры / [сост. Г. И. Шостак]. ― Минск, 2007. (1Н//71663К(039))
* 
* 

## Спасылкі 
* Партрэт аўтарства І. В. Мядзведзева — НАЦИОНАЛЬНОЕ СВОЕОБРАЗИЕ В ТВОРЧЕСТВЕ АРХИТЕКТОРА-ХУДОЖНИКА И. В. МЕДВЕДЕВА. С. 85

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя архітэктары Беларускай ССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Магілёва
Катэгорыя:Архітэктары Слуцка
Катэгорыя:Архітэктары Рэчыцы
Катэгорыя:Архітэктары Салігорска
Катэгорыя:Старшыні Беларускага саюза архітэктараў
Размернасць фізічнай велічыні

**Разме́рнасць** фізічнай велічыні — выраз, які паказвае сувязь вытворнай фізічнай велічыні (адзінкі фізічнай велічыні) з велічынямі (адзінкамі), прынятымі за асноўныя ў сістэме велічынь або ў сістэме адзінак.

Абазначаецца сімвалам  (ад  «размернасць») і запісваецца ў выглядзе здабытку сімвалаў, якія адпавядаюць асноўным велічыням, узведзеным у пэўную ступень (паказчык размернасці).

У агульным выглядзе размернасць некаторай велічыні  запісваецца ў выглядзе
: \dim X = L^{\alpha} M^{\beta} T^{\gamma} I^{\delta} Q^{\mu} N^{\nu} J^{\eta},
дзе , , , , , ,  — сімвалы даўжыні, масы, часу, сілы току, тэрмадынамічнай тэмпературы, колькасці рэчыва і сілы святла адпаведна, , , , , , ,  — паказчыкі размернасці гэтых велічынь.

Напрыклад, размернасць сілы , дзе  — маса цела,  — паскарэнне, вызначыцца формулай
: \dim F = \dim m \cdot \dim a = (M) (LT^{-2}) = LMT^{-2},
дзе паказчыкі размернасцей даўжыні , масы  і часу , роўныя 1, 1 і −2 адпаведна.

Велічыні, якія маюць усе паказчыкі размернасці, роўныя 0, называюцца *безразмернымі велічынямі*.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Крытэрыі падобнасці
Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Катэгорыя:Метралогія
Ерафееў

**Ерафееў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Васілевіч Ерафееў (1909—1995) — вучоны ў галіне фізічнай хіміі.
* Венядзікт Васілевіч Ерафееў (1938—1990) — расійскі пісьменнік.
* Віктар Уладзіміравіч Ерафееў (нар. 1947) — расійскі пісьменнік.
Мундары

**Мундары** (саманазва: *মুণ্ডরি *) — аўстраазіяцкая мова, родная мова народа мунда. Распаўсюджана ў Паўднёвай Азіі — на ўсходзе Індыі, у Непале, Бутане і Бангладэш. Агульная колькасць носьбітаў (2016 г.) - 1 644 000 чал.

## Пісьмо 
Носьбіты мундары ў Заходняй Бенгаліі і Бангладэш карыстаюцца алфавітам на аснове бенгальскай мовы. У індыйскіх штатах Біхар, Джхаркханд і ў Непале — дэванагары. Сярод хрысціян-мунда шырока распаўсюджана лацінка.

## Спасылкі 
* Mundari alphabet, pronunciation and alphabet
* Mundari Dictionary 

Катэгорыя:Мовы мунда
Катэгорыя:Мовы Індыі
Катэгорыя:Мовы Бангладэш
Катэгорыя:Мовы Непала
Усходні фронт РСЧА

**Усходні фронт Рабоча-сялянскай Чырвонай арміі** — аператыўна-стратэгічнае з'яднанне савецкіх войскаў у час грамадзянскай вайны. Сфарміраваны на ўсходнім кірунку 13 чэрвеня 1918 года пастановай СНК. Расфарміраваны 15 студзеня 1920 года.

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі
Катэгорыя:Савецкія франты падчас Грамадзянскай вайны
Уладзімір Аляксандравіч Альдэрогэ

{{Ваенны дзеяч
 |імя     = Уладзімір Аляксандравіч Альдэрогэ
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |выява = Odelrogge V.A.jpg
 |шырыня = 200px
 |мянушка       = 
 |прыналежнасць =    
 |гады службы    = 1890—1930
 |званне         = 
 |род войскаў      = 
 |камандаваў     = Старарускі 113-ы пяхотны полк  1-я Туркестанская стралковая дывізія  Усходні фронт РСЧА 
 |частка          = 
 |бітвы       = Першая сусветная вайна  Грамадзянская вайна ў Расіі
 |узнагароды        = **Расійская Імперыя:**
{ style="background:transparent"
     
}
**СССР:**
{ style="background:transparent"
 
}
 |вікісклад      =
 |сувязі          = 
 |у адстаўцы     = 
}}
**Уладзімір Аляксандравіч Альдэрогэ** () — расійскі і савецкі ваенны дзеяч. Камандуючы Усходнім фронтам РСЧА.

## Спасылкі 
* 
* *Кавтарадзе А. Г.* Командующий Восточным фронтом (В. А. Ольдерогге) // Военно-исторический журнал. 1981, № 7.
* Военный энциклопедический словарь / Гл. ред. комис.: Н. В. Огарков и др. — М., 1983.
* Гражданская война и военная интервенция в СССР: Энцикл. / Гл. ред. С. С. Хромов. — М., 1987.
* *Кавтарадзе А. Г.* Военные специалисты на службе Республики Советов. 1917—1920 гг. — М., 1988.
* *Какурин Н. Е.* Как сражалась революция. Т. 2. 1919—1920 гг. — М., 1990.
* *Тинченко Я. Ю.* Голгофа русского офицерства в СССР. 1930—1931 годы. — М., 2000.

Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі расійска-японскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Нацыянальны дэпартамент архіваў Азербайджана

**Нацыянальны дэпартамент архіваў Азербайджана** з'яўляецца урадавым установай у рамках Кабінета Азербайджана, якія адказваюць за кіраванне, абслугоўванне, абарону і абнаўленне нацыянальных архіваў Азербайджанскай Рэспублікі. Агенцтва ўзначальвае Атахан Пашаеў. Яго статут быў зацверджаны 2 снежня 2002 г. прэзідэнтам Гейдарам Аліевым. Агенцтва забяспечвае рэалізацыю дзяржаўнай палітыкі ў дачыненні да абнаўлення і падтрымання нацыянальных архіваў праз яго непасрэдную дзейнасць у галіне збору і захавання дадзеных і дакументаў, а таксама праз яго рэгіянальных кіраўнікоў і нацыянальныя архівы Нахчыванскай Аўтаномнай Рэспублікі Азербайджана. Дзейнасць аддзела фінансуюцца за кошт сродкаў, вылучаных з дзяржаўнага бюджэту Азербайджанскай Рэспублікі.

## Гісторыя 
*1920 Фонд Дзяржаўнага архіва пры камісарыяце народнай адукацыі
*1922 Кіраванне архіваў пры Бюро Цэнтральнага Выканаўчага Камітэта Азербайджанскай ССР
*1930 Дэпартамент Цэнтральнага архіва
*1966 годзе Дзяржаўны архіў літаратуры і мастацтва Азербайджанскай ССР
*2002 Нацыянальны дэпартамент архіваў Азербайджана

## Спасылкі 
*  

Катэгорыя:Архівы Азербайджана
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Міхаіл Мікалаевіч Андросаў

**Міхаіл Мікалаевіч Андросаў** (, ст. Акулічы, цяпер Клятнянскі раён, Бранская вобласць — ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
У 1929—1934 гадах вучыўся ў Ленінградскім інстытуце інжынераў камунальнага будаўніцтва. У 1936—1941 і з 1944 працаваў у Белдзяржпраекце
* праект планіроўкі Лепеля (1940—1941).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Магілёва
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Горадабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бранскай вобласці
Андросаў

**Андро́саў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
### В 
* Віктар Аляксандравіч Андросаў — беларускі мастак.

### М 
* Міхаіл Васільевіч Андросаў (1926—1962) — актыўны ўдзельнік партызанскага руху ва Украіне, першы сакратар Запарожскага абкама ЛКСМУ.
* Міхаіл Мікалаевіч Андросаў (1906—1951) — беларускі архітэктар.
* Міхаіл Трафімавіч Андросаў (1916—1998) — акцёр, народны артыст РСФСР.
Ёзас фон Хеерынг

{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя            = Ёзас фон Хеерынг
 | арыгінальнае імя          = 
 | партрэт                   = Josias von Heeringen c1914.jpg
 | шырыня партрэта           = 260px
 | подпіс                    = Генерал Ёзас фон Хеерынг у 1914 годзе
 | герб                      = 
 | подпіс герба              =

 | дата нараджэння           = 
 | месца нараджэння          =
 | дата смерці               = 
 | месца смерці              = 
 | пахаваны                  = 
 | дынастыя                  = 
 | бацька                    = 
 | маці                      = 
 | муж                       = 
 | жонка                     = 
 | у шлюбе                   = 
 | дзеці                     =

 | гады службы               = 1867 — 1918
 | прыналежнасць             =  
 | род войскаў               = Пяхота
 | званне                    =  
 | камандаваў                = 22-я пяхотная дывізіяII корпус7-я армія
 | бітвы                     = Першая сусветная вайна

 | навуковая сфера           = 
 | месца працы               = 
 | вядомы як                 =

 | партыя                    = 
 | дзейнасць                 = 
 | прафесія                  = 
 | адукацыя                  = 
 | вучоная ступень           = 
 | манаграма                 = 
 | рэлігія                   = 
 | узнагароды                = { style="background: transparent"
  
}
 | аўтограф                  = 
 | Commons                   = Josias von Heeringen
}}
**Ё́зас фон Хе́ерынг** (; , Касель — , Берлін-Шарлотэнбург) — германскі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Касселе ў Электараце Гесэн. Пасля працяглай ваеннай кар’еры ён стаў маёрам Ваеннага міністэрства Прусіі. З 1892 па 1895 год ён быў кіраўніком аддзела ў Генеральным штабе. У 1898 годзе ён быў узведзены ў званне генерал-маёра і быў прызначаны кіраўніком аддзела арміі ў Ваенным міністэрстве.

У 1901 годзе яму было прысвоена званне генерал-лейтэнант, а ў 1903 годзе быў прызначаны начальнікам 22-й дывізіі. У 1906 годзе ён быў узведзены ў генералы пяхоты, а таксама прызначан камандуючым II армейскага корпуса, штаб-кватэра якога знаходзілася ў Штэціне. З 1909 па 1913 ён быў Прускім ваенным міністрам, а затым стаў генеральным інспектарам II-й армейскай інспекцыі са штаб-кватэрай у Берліне.

### Першая сусветная вайна 
З пачаткам Першай сусветнай вайны ён быў прызначаны камандуючым 7-й арміі, утворанай на базе падначаленай яму інспекцыі, якая паслужыла прынадай для французскага наступлення ў Германію — ён паспяхова абараніў Эльзас-Латарынгію падчас Бітвы пры Мюльгаўзене, за якую ён быў узнагароджаны ордэнам Pour le Mérite (28 жніўня 1915 года), а 28 жніўня 1916 года ён атрымаў дубовыя галіны да яго. Ён камандаваў 7-й арміяй да 1916 года, калі ён быў прызначаны камандуючым прыбярэжнай абароны, дзе ў званні генерал-палкоўніка і сустрэў канец вайны.

У перыяд з 1918 па 1926 год ён быў прэзідэнтам ветэранскай арганізацыі. З верасня 1914 года — ганаровы грамадзянін Каселя.

Ён памёр 9 кастрычніка 1926 года ў Берлін-Шарлотэнбургу.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Першай сусветнай вайне (Германія)
Пётр Мікалаевіч Красноў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Пётр Мікалаевіч Красноў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      =
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = Pyotr Nikolayevich Krasnov.jpg
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1888—1919; 1943—1945
 |званне           = 
 |род войскаў      = кавалерыя
 |камандаваў       = 1-ы Сібірскі Ярмака Цімафеева полк,10-ы Данскі казачы полк,брыгада 1-й Данской Дывізіі,3-я брыгада Тубыльнай дывізіі,III-і конны корпус,Атаман (кіраўнік дзяржавы) Усевялікага войска Данскога (1918—1919)
 |частка           = 
 |бітвы            = Руска-японская вайна, Першая сусветная вайна, Грамадзянская вайна, Другая сусветная вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
      
-
      
-
  
}
 |Commons        = Pyotr Krasnov
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = Выява:Pyotr Krasnov Signature.jpg
}}

**Пётр Мікала́евіч Красно́ў** (; , Санкт-Пецярбург — 16 студзеня 1947, Масква) — генерал Рускай імператарскай арміі, атаман Усевялікага войска Данскога, вайсковы і палітычны дзеяч, пісьменнік і публіцыст. У час Другой сусветнай вайны займаў пост начальніка Галоўнага кіравання казачых войскаў Імперскага міністэрства ўсходніх акупаваных тэрыторый.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Катэгорыя:Рускія калабарацыяністы ў Другой сусветнай вайне
Катэгорыя:Казакі ў Першай сусветнай вайне
Форт (мова праграмавання)

**Форт** () — імператыўная мова праграмавання, а таксама праграмнае асяроддзе, створаныя Чарлзам Мурам у канцы 1960-х гг. Магчымасці мовы ўключаюць структурнае праграмаванне, рэфлексію (здольнасць мадыфікаваць праграмныя структуры ў час выканання праграмы), конкатэнатыўнае праграмаванне (стварэнне функцый праз супастаўленне) і пашыральнасць (праграміст можа ствараць новыя каманды).

Форт — працэдурная мова праграмавання без сістэмы тыпаў. Каманды мовы могуць выконвацца як інтэрактыўна, так і кампілявацца для пазнейшага выканання.

Ужываецца ва ўбудаваных сістэмах і ў касмічнай тэхніцы. Таксама, гульня Starflight ад Electronic Arts, якая выйшла ў 1986 годзе, была напісана на адмысловай рэалізацыі Форт.

## Літаратура 
* Савіцкі М. Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы: / Мікола Савіцкі. Мн.: Энцыклапедыкс. 2009. ISBN 978-985-6742-83-8
Размернасць прасторы

**Разме́рнасць** у геаметрыі — колькасць каардынат, неабходных для вызначэння адвольнага пункта геаметрычнай фігуры.

Напрыклад, месцазнаходжанне пункта на лініі вызначаецца адной каардынатай (размернасць лініі роўная 1), на паверхні — дзвюма (размернасць паверхні роўная 2), у трохмернай прасторы — трыма.

Размернасць канечнамернай вектарнай прасторы роўная ліку вектараў яе базісу.

У тапалогіі паняцце геаметрычнай размернасці абагульняецца на адвольныя прасторы (мноствы):
* пустое мноства мае размернасць, роўную −1;
* размернасць прасторы  — найменшы цэлы дадатны лік , такі, што кожны пункт з  мае адвольна малое наваколле з размернасцю меж, меншай за .

## Гл. таксама 
* Шматмерная прастора

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаметрыя
Катэгорыя:Размернасць
Грэбнік

**Грэ́бнік**, **грабеннік** (*Cynosurus*) — род кветкавых раслін сямейства Метлюжковыя.

## Арэал 
Налічвае каля 10 відаў, пераважна пашыраных ва ўмераных раёнах Еўропы і Міжземнамор’і.

На тэрыторыі Беларусі сустракаецца .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя расліны з вузкім лінейным лісцем. Кветкі дробныя, па 2—3 ў каласках, утвараючых коласападобнае або мяцёлкападобнае суквецце. Плод — зярняўка.

## Выкарыстанне 
Кармавыя і дэкаратыўныя расліны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Cynosurus // The Plant List

Катэгорыя:Метлюжковыя
Афрыкан Пятровіч Багаеўскі

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Афрыкан Пятровіч Багаеўскі
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  =
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = Африкан Богаевский.jpg
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1890—1920
 |званне           = 
 |род войскаў      = кавалерыя, казачыя войскі
 |камандаваў       = 1-я Забайкальская казачая дывізія,1-я гвардзейская кавалерыйская дывізія,Вайсковы атаман Усевялікага Войска Данскога
 |частка           = 
 |бітвы            = Першая сусветная вайна, Грамадзянская вайна
 |узнагароды       = 
{ style="background:transparent"
      
-
      
-
     
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Афрыка́н Пятро́віч Багае́ўскі** (; , станіца Каменская Данецкай акругі — 21 кастрычніка 1934, Парыж) — рускі военачальнік, адзін з камандзіраў Добраахвотніцкай арміі і кіраўнікоў Белага руху на Поўдні Расіі. Атаман Усевялікага Войска Данскога. Генерал-лейтэнант.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Постаці Белага руху
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Растоўскай вобласці
Афрыкан Пятровіч
Катэгорыя:Генерал-маёры (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Генерал-маёры Світы
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты Расіі (Белы рух)
Катэгорыя:Першапаходнікі
Катэгорыя:Генералы Данскага войска
Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі
Катэгорыя:Атаманы Данскога казацкага войска
Катэгорыя:Аляксееўцы
Катэгорыя:Мемуарысты рускага замежжа
Катэгорыя:Атаманцы
Катэгорыя:Данскія казакі
Катэгорыя:Казакі ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай эвакуацыі
Катэгорыя:Удзельнікі Наварасійскай эвакуацыі
Кантрольны пункт

**Кантрольны пункт** (скарочана — **КП**) — кропка, у якой павінны пабываць удзельнікі спаборніцтваў па спартыўным арыентаванні і сумежных відах спорту, такіх як рагейн і прыгодніцкія гонкі.

Кропка пазначаецца на карце, а на мясцовасці на ёй усталёўваецца спартыўная прызма. Для кантролю праходжання КП выкарыстоўваць сродкі адзнакі: станцыю электроннай адзнакі, кампосцер, каляровы аловак, літару або слова для запамінання, кантэйнер для запісак і г. д.

Кантрольныя пункты павінны размяшчацца на арыенцірах, пазначаных на карце і апісаных у легендзе. Часам для дадатковага кантролю ў раёне КП знаходзіцца суддзя-кантралёр.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спартыўнае арыентаванне
Канстанцін Канстанцінавіч Мамантаў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Канстанцін Канстанцінавіч Мамантаў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     =
 |партрэт          = Mamontov K. K. 1869-1920 Lt Gen1.jpg
 |подпіс           = Камандзір 4-га кавалерыйскага корпусаДанской арміі,генерал-лейтэнант Мамантаў К. К.*Фота 1919*
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1888—1920
 |званне           = 
 |род войскаў      = кавалерыя
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = Руска-японская вайна, Першая сусветная вайна, Грамадзянская вайна
 |узнагароды       = { style="background:transparent"
      
-
    
}
 |Commons        = Konstantin Konstantinovich Mamontov
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}

**Канстанці́н Канстанці́навіч Ма́мантаў** (; 16 кастрычніка 1869 года, Санкт-Пецярбург — 1 лютага 1920 года, Екацерынадар) — военачальнік Рускай імператарскай арміі і Данской арміі Усевялікага Войска Данскога і Узброеных Сіл Поўдня Расіі (УСПР), генерал-лейтэнант (1919).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Постаці Белага руху
Жэлька Комшыч

**Жэ́лька Ко́мшыч** (, нарадзіўся 20 студзеня 1964) — баснійскі харвацкі палітычны дзеяч. З лістапада 2006 — член Прэзідыума Босніі і Герцагавіны («калектыўны глава дзяржавы») ад харвацкай абшчыны.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены Прэзідыума Босніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XXI стагоддзя
Размяшчэнне (матэматыка)

**Размяшчэ́нне** ў матэматыцы — спалучэнне  элементаў, выбраных з  элементаў некаторага мноства, якое адрозніваецца ад іншых спалучэнняў якім-небудзь элементам ці парадкам чаргавання элементаў. Агульны лік такіх размяшчэнняў
: A_n^m = n(n-1)\dots(n-m+1) = \frac{n!}{(n-m)!}.

## Размяшчэнні з паўторамі 
Калі дазволіць у размяшчэнні паўтор аднаго і таго ж элемента некалькі разоў, то агульны лік *размяшчэнняў з паўторамі* будзе роўны
: \bar{A}_n^m = n^m.

## Літаратура 
* Размяшчэнне ў матэматыцы //  С. 263.

Катэгорыя:Камбінаторыка
Перастаноўка (камбінаторыка)

**Перастано́ўка**, **перастаўле́нне** з  элементаў — размяшчэнне гэтых элементаў у якім-небудзь парадку.

Усяго існуе n! = 1\cdot 2\cdot 3\cdot\dots\cdot n прозных перастановак.

## Гл. таксама 
* Камбінаторны аналіз

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Перастаноўкі
Катэгорыя:Камбінаторыка
Катэгорыя:Тэорыя груп