open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандр Іванавіч Радкевіч

{{Ваенны дзеяч
 |імя     = Аляксандр Іванавіч Радкевіч
 |арыгінал імя = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці    = 
 |месца смерці   = 
 |выява = Аляксандр Іванавіч Радкевіч.jpg
 |шырыня = 230 px
 |апісанне выявы = 
 |мянушка       =  
 |прыналежнасць = 
 |гады службы    = 1935—1956
 |званне         =  палкоўнік
 |род войскаў      = інжынерныя войскі
 |пасада      = 
 |камандаваў          = 116-ы асобны інжынерны батальён, 8-я інжынерна-сапёрная брыгада
 |бітвы       =  
 |узнагароды        = 
{ style="background: transparent"
   
}
{
      
-
     
-
     
-
    
}
 |сувязі =
 |у адстаўцы     = 
}}

**Аляксандр Іванавіч Радкевіч** (, вёска Балгавічы, цяпер у Капыльскім раёне Мінскай вобласці — , Масква, РСФСР) — камандзір 116-га асобнага інжынернага батальёна 37-й арміі Стэпавага фронта ў гады Вялікай Айчыннай вайны, удзельнік бітвы за Дняпро; палкоўнік. Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Па нацыянальнасці — беларус. Ягоны бацька Іван рана памёр, таму Аляксандр выхоўваўся айчымам і маці Праскоўяй. Брат — Віктар, у гады Вялікай Айчыннай вайны быў лётчыкам, узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга.

Вучыўся ў Грозаўскай сярэдняй школе-сямігодцы. Пасля заканчэння Мінскага архітэктурна-будаўнічага тэхнікума ў 1934—1936 гадах працаваў прарабам на Капыльскай МТС.

## Узнагароды 
Узнагароджаны савецкімі медалямі «Залатая Зорка» (1943), «За абарону Каўказа», «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «За вызваленне Варшавы», «За баявыя заслугі» (1946), ордэнамі Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў (1943, 1944), ордэнам Леніна (1943), двойчы ордэнам Чырвонай Зоркі (1943, 1951), ордэнам Чырвонага Сцяга (1956); польскімі ўзнагародамі — медалём «За Варшаву 1939—1945» і ордэнам Адраджэння Польшчы.

## Літаратура 
* 
* 
* Памяць: Капыльскі раён: [Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Уклад. А. А. Марціновіч; Рэдкал.: Ф. К. Абрамчык і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч]. — : «Беларуская навука», 2001. — 635 с. ISBN 985-08-0113-1. — С. 302.
*  — С. 68.

## Спасылкі 
* 
* Аляксандр Іванавіч Радкевіч на сайце «Памяць народа» 
* Вядомыя капыляне. Радкевіч Аляксандр Іванавіч 
* Чыя занядбаная хата Героя вайны? Сельвыканкам кажа, што школы 

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капыльскім раёне
Катэгорыя:Сапёры Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі польскага паходу РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Камандзіры брыгад у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Камандзіры батальёнаў у Вялікай Айчыннай вайне
Лейкапласты

[thumb|200px|Лейкапласты ў [бульба|бульбе]]
thumb|right|200px|Тыпы пластыдаў
**Лейкапла́сты** (ад  — *белы* і  — *вылеплены*) — бясколерныя сферычныя пластыды ў клетках раслін.

Лейкапласты ўтвараюцца ў запасальных тканках (клубнях, карэнішчах), клетках эпідэрмы і іншых частках раслін. Сінтэзуюць і назапашваюць запасныя пажыўныя рэчывы: крухмал (так званыя амілапласты), тлушчы, бялкі. Лейкапласты ўтрымліваюць ферменты, з дапамогай якіх з глюкозы, утворанай падчас фотасінтэзу, сінтэзуецца крухмал. На святле лейкапласты ператвараюцца ў хларапласты.

Бясколерныя пластыды, яны не маюць гранаў і не ўтрымліваюць пігментаў. У строме лейкапластаў змяшчаюцца ДНК, РНК, рыбасомы, а таксама ферменты, якія забяспечваюць сінтэз і расшчапленне запасных рэчываў. Некаторыя лейкапласты цалкам запоўнены крухмалам. Яны называюцца крухмальнымі зернямі.

## Літаратура 
* Біялогія: падруч. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / пад рэд. М. Д. Лісава; пер. з рус. мовы В. К. Раманцэвіч. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2014. ISBN 978-985-03-2169-5

Катэгорыя:Арганелы раслінных клетак
Аляксандр Іванавіч Чарныш

**Аляксандр Іванавіч Чарныш** (, вёска Кромавічы, , Віцебская вобласць — , ) — Герой Савецкага Саюза (24.3.1945).

## Біяграфія 
Скончыў Мар'інагорскі сельскагаспадарчы тэхнікум у 1935 годзе. З 1938 года ў Чырвонай Арміі. Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі ў 1939 г. і савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гг. З чэрвеня 1941 г. на Ленінградскім, Закаўказскім, Беларускім і 1-м Беларускім франтах. Капітан, камандзір стралковай роты А. Чарныш вызначыўся 28-29 чэрвеня 1944 г. пры вызваленні Магілёўскай вобласці. 29 чэрвеня 1944 г. рота А. Чарныша, прарваўшыся ў тыл праціўніка, захапіла ўчастак шашы Бабруйск—Мінск. Было адбіта 14 контратак, узятыя ў палон 80 гітлераўцаў. А. Чарныш загінуў у гэтым баі. Пахаваны ў брацкай магіле савецкіх воінаў у вёсцы Чарніца Бабруйскага раёна.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга

## Памяць 
Помнікі А. І. Чарнышу ў аграгарадку Бярозкі Докшыцкага раёна і горадзе Докшыцы.

## Літаратура 
*  — С. 239.
* Черныш Александр Иванович // Герои Советского Союза: Краткий биогр. словарь. Т. 2. — М., 1988. — С. 726.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Выпускнікі Мар’інагорскага сельскагаспадарчага тэхнікума імя У. Е. Лабанка
Катэгорыя:Капітаны СССР
Сістэма Кронквіста

**Сістэма Кронквіста** () —  кветкавых раслін, распрацаваная амерыканскім батанікам Артурам Кронквістам (1919—1992) у яго двух навуковых працах «Адзіная сістэма класіфікацыі кветкавых раслін» (), 1981 і «Эвалюцыя і класіфікацыя кветкавых раслін» (), першае выданне — 1968, другое — 1988.

Сістэма Кронквіста змясціла ўсе кветкавыя расліны ў два асноўных класы: Аднадольныя і Двухдольныя. Парадкі былі разбітыя на падкласы.

Гэтая сістэма да гэтага часу шырока выкарыстоўваецца ў свеце, як у першапачатковым выглядзе, так і больш адаптаваным. Аднак многія батанікі з нядаўняга часу сталі спасылацца на больш познюю сістэму класіфікацыі  і яе наступную версію .

У кнізе «Адзіная сістэма класіфікацыі кветкавых раслін» 1981 пералічана 321 сямейства раслін, разбітых на 64 парадкі.

## Спасылкі 
* Сістэма Кронквіста на Flowering Plant Gateway 
* University of Maryland: Cronquist Family Names and Synonymy

Катэгорыя:Гістарычна значныя класіфікацыі жывых арганізмаў
Кронквіст
Катэгорыя:З’явіліся ў 1981 годзе
Malus coronaria

**Malus coronaria** ) — дрэва, від роду  сямейства , якое расце ў Паўночнай Амерыцы.

## Батанічнае апісанне 
Дрэва вышынёй да 10 метраў з шырокай кронай. Галіны з калючкамі, кара чырванавата-карычневая, з падоўжнымі расколінамі, адслойваецца вузкімі пласцінкамі. Пупышкі ярка-чырвоныя з цёмнай каёмкой, раснічастыя па краю.

Лісце яйкападобнай формы, да 10 см даўжынёй, часам бывае неглыбока лопасцевым. Маладое лісце апушанае, пры распусканні мае бронзава-чырвоны колер, пазней становяцца голым, цёмна-зялёным з верхняга боку і больш бледным знізу. Увосень жоўкне. Хвосцікі тонкія, да 5 см даўжынёй. Прылісткі завостраныя, даўжынёй да 1,3 см.

Кветкі белыя або светла-ружовыя, духмяныя, дыяметрам 3-5 см, з тонкімі Кветаножкамі, сабраны ў малакветкавыя (3-6 кветак) суквецці. Гіпантый з белым апушэннем, слупкі ля аснавання валасістыя.

Плады круглявыя, жоўта-зялёныя з васковым налётам, дыяметрам да 3,5 см. Яны вельмі духмяныя, але маюць даўкі і кіслы смак.

## Ужыванне 
У ЗША часта вырошчваецца ў якасці дэкаратыўнай расліны.

Катэгорыя:Яблыня
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1768 годзе
Абцужкі для пазногцяў

**Абцужкі для пазногцяў** — адзін з інструментаў гігіены пазногцяў.

Дзякуючы бяспецы і магчымасці акуратна абрэзаць пазногці не звяртаючыся да паслуг касметычных салонаў, абцужкі ўсё часцей выкарыстоўваюцца нароўні са звыклымі нажніцамі. Выкарыстоўваць іх замест нажніц, як правіла, рэкамендуюць пры доглядзе пазногцяў дзяцей, асабліва нованароджаных.

Аналагічны інструмент, кусачкі для пазногцяў, былі вынайдзены французскім фабрыкантам Мацье Мартэнам у 1892 годзе

Катэгорыя:Гігіена
Сяргей Міхайлавіч Чарапнёў

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Сяргей Міхайлавіч Чарапнёў
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      =
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = 
 |подпіс           = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = 
 |гады службы      = 1938—1944
 |званне           = 
 |род войскаў      = авіяцыя
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = 
 |узнагароды       = {
 
}
{
 
}
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
**Сяргей Міхайлавіч Чарапнёў** (, вёска Шніткі, , Віцебская вобласць — ) — ваенны лётчык, гвардыі капітан. удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1944).

## Біяграфія 
У Чырвонай Арміі з 1938 года. У 1940 скончыў Мелітопальскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча штурманаў. У Вялікую Айчынную вайну на фронце з 1941 г., гвардыі капітан, штурман карабля, атрада, эскадрыллі цяжкіх бамбардзіроўшчыкаў. У 1941—1943 гг. зрабіў 237 баявых вылетаў і 94 вылеты для забеспячэння савецкіх войск боепрыпасамі і палівам. Экіпаж бамбардзіроўшчыка скінуў на аб’екты праціўніка больш за 260 тон бомбаў, разбурыў 4 варожыя пераправы, 2 чыгуначныя вузлы, знішчыў 5 самалётаў, 11 танкаў, 37 аўтамашын праціўніка.
 
Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 18.09.43. Загінуў 14.06.1944 г. у раёне горада Дэмблін (Польшча).

## Літаратура 
* 
* 
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп., и испр. Минск. 1984

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Апанас Дзмітрыевіч Шамянкоў

**Апанас Дзмітрыевіч Шамянкоў** (, вёска Гніліца, цяпер аграгарадок Леніна, , Магілёўская вобласць — , ) — Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскія пяхотныя курсы (1919), аб’яднаную Кіеўскую школу камандзіраў РСЧА (1927), паскораны курс Ваеннай акадэміі імя Фрунзэ (1942), Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Ваеннай акадэміі Генштаба (1950). У арміі з 1915 года, у Чырвонай Арміі з 1918 года. Удзельнік грамадзянскай вайны. У Вялікую Айчынную вайну з 1941 г. на Паўночна-Заходнім, Паўднёва-Заходнім, 1-м Украінскім, 1-м Беларускім франтах.
     
Удзельнік вызвалення Украіны, Беларусі, Вісла-Одэрскай, Усходне-Памеранскай, Берлінскай аперацый. Камандзір стралковай дывізіі.
     
Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена 6.04.1945 г. за фарсіраванне ракі Вісла, вызваленне горада Познань. У 1945 годзе А. Д. Шамянкову прысвоена званне генерал-лейтэнанта. З 1953 года ў запасе.

Аўтар кнігі «Штурм цытадэлі» (1969).

## Узнагароды 
* 2 ордэны Леніна
* 4 ордэны Чырвонага Сцяга
* ордэн Суворава 3 ступені
* ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі

## Літаратура 
* Шамянкоў А. Д. //  — С. 368.
* Шамянкоў Апанас Дзмiтрыевiч // БелСЭ. — 1974. — Т.11. — С.290

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Камандзіры карпусоў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Мікалай Лявонцьевіч Часнык

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Мікалай Лявонцьевіч Часнык 
|арыгінал імя =   
|дата нараджэння  = 26.10.1921     
|месца нараджэння =
|дата смерці    = 7.12.1993
|месца смерці   = 
|выява = 
|шырыня = 
|апісанне выявы        =     
|мянушка       =  
|прыналежнасць = 
|гады службы    = 1940—1958
|званне         = 
|род войскаў      = 25px Ваенна-паветраныя сілы
|камандаваў =
|частка =
|бітвы = 
|узнагароды =
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
       
}
{ style="background:transparent"
       
}
|сувязі =
|у адстаўцы = працаваў у аэрапорту горада Растоў-на-Доне і Паўночна-Каўказскім упраўленні Грамадзянскай авіяцыі
}}

**Мікалай Лявонцьевіч Часнык** (, Орша — ) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
У 1941 г. скончыў Барысаглебскую школу ваенных лётчыкаў, у 1952 г. — Ваенна-паветраную акадэмію. У Чырвонай Арміі з 1940 г. 3 1941 г. на Паўночна-Заходнім фронце: лётчык-знішчальнік, камандзір звяна, авіяэскадрыллі знішчальнага палка асобага прызначэння. Зрабіў 685 баявых вылетаў, удзельнічаў у 46 паветраных баях, збіў 27 варожых самалётаў. 7 ліпеня 1944 г. быў збіты і трапіў у палон. Удзельнік паўстання вязняў у канцлагеры Бухенвальд. Герой Савецкага Саюза (22.08.1944 г.).
 
Да 1958 г. служыў у ВПС СССР. 3 1959 г. палкоўнік у запасе. Працаваў у Паўночна-Каўказскім упраўленні грамадзянскай авіяцыі.

## Літаратура 
* Часнык Мікалай Лявонцьевіч // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн., 1999. – Кн. 1. – С. 370.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Вязні канцлагера Бухенвальд
Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю. А. Гагарына
Катэгорыя:Выпускнікі Барысаглебскага вышэйшага ваеннага авіяцыйнага вучылішча лётчыкаў
Катэгорыя:Пахаваныя ў Растове-на-Доне
Дом вялікай матулі

**«Дом вялікай матулі»** () — амерыканская крымінальная камедыя 2000 года рэжысёра Раджы Госнэла і сцэнарыстаў Дэрыла Куорлза і Дона Раймера. Мартын Лоўрэнс сыграў галоўную ролю агента ФБР Малкальма Цёрнэра. Асноўная частка фільма адбываецца ў Картэрсвіле, Джорджыя, але фільм здымаўся ў Каліфорніі.

## Спасылкі 
* Дом вялікай матулі на сайце Internet Movie Database 

Катэгорыя:Фільмы 2000 года
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Кінакамедыі 2000 года
Катэгорыя:Афраамерыканскія фільмы
Катэгорыя:Паліцэйскія камедыі
Катэгорыя:Фільмы Раджы Госнэла
Катэгорыя:Фільмы кампаніі 20th Century Fox
Катэгорыя:Фільмы, у якіх дзеянне адбываецца ў штаце Джорджыя
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Каліфорніі
Катэгорыя:Амерыканскія крымінальныя камедыі
Антоні Гарэцкі

**Антоні Гарэцкі** (;  — , г. ) — польскі паэт, сатырык і байкапісец; адзін з кіраўнікоў паўстання 1830-31 гадоў.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў Віленскім універсітэце, рана пазначыўся як таленавіты паэт. У 1812 далучыўся да польска-літвінскіх частак, якія ваявалі на баку Напалеона. Пасля амністыі жыў у Вільні, блізка сябраваў з філаматамі, добра ведаў А. Міцкевіча, уваходзіў у таварыства шубраўцаў і быў адным з аўтараў газеты «Wiadomości brukowe». Валодаў несамавітым пачуццём гумару, яго байкі, жарты, вострыя слоўкі паўтарала ўся Вільня. У час паўстання 1830—1831 гадоў быў адным з яго кіраўнікоў і таму пасля задушэння супраціву не меў права на амністыю. Паводле царскага ўказу ён быў аднесены да першай катыгорыі ўдзельнікаў паўстання, што цягнула за сабой канфіскацыю маёнткаў, пазбаўленне ўсіх правоў і катаргу. Антоні Гарэцкі выехаў за мяжу, пакінуўшы сям’ю, і больш на радзіму не вярнуўся. Пахаваны на могілках Манмарансі ў Парыжы.

Разам з жонкай Веранікай мелі сыноў Людвіга і Тадэвуша, апошні стаў вядомым мастаком, а таксама дачок Ружу, Камілу і Ганну.

## Выбраная бібліяграфія 
# «Bajki», Paryż (1868) *Biblioteka Ludu Polskiego*, zeszyt 57 (wybór)
# «Pieśni», Paryż (1868) *Biblioteka Ludu Polskiego*, zeszyt 54 (wybór; z przedmową L. Rettla)
# *Pisma*, wyd. E. Gorecki, Lipsk 1877 (z przedmową wydawcy), zawartość: Poezje Litwina; Bajki i poezje nowe; Kłosek polski; Wolny głos; Siewba; Nowy zbiorek wierszy; Jeszcze tomik pism; Wiersze różne; Rozmaitości; Pieśń polska
# *Pisma*, t. 1-2 (wyd. uprawnione E. Ł. Kasprowicza), Lipsk 1886 *Biblioteka Pisarzy Polskich*, t. 80-81 (zawartość: Poezje Litwina; Bajki i poezje nowe; Kłosek polski; Wolny głos; Siewba; Nowy zbiorek wierszy; Jeszcze tomik pism; Wiersze różne; Rozmaitości)
# *Diabeł i zboże. Bajki, epigramaty, wiersze*, wyd. J. Szeląg (Z. Mitzner), Warszawa 1950, *Biblioteka Szpilek* nr 6 (wybór).

## Літаратура 
* *Куль-Сяльверстава С.* Палітыка. Культура. Асоба. Нарысы па гісторыі культуры Беларусі. — Гродна, 2012.

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Байкапісцы
Рыгор Аляксандравіч Худалееў

**Рыгор Аляксандравіч Худалееў** () — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 лютага 1902 года ў в. Ізабеліна Бабруйскага павета Мінскай губерні ў сялянскай сям’і.

Працаваў у Лешчынскім сельсавеце. У Чырвонай Арміі з 1924 года. Вайсковую службу пачаў радавым артылерыйскага палка ў Віцебску. У 1930 годзе скончыў Аб’яднаную Беларускую ваенную школу. Удзельнічаў у вызваленні Заходняй Беларусі.

У Вялікую Айчынную вайну — на фронце з 1941 года. Начальнік штаба 462-га артылерыйскага палка. Удзельнік абарончых баёў у раёнах Нясвіжа, Слуцка, Крычава, Клімавічаў, на Беразіне, Друці, Маскоўскай бітвы, вызвалення Беларусі, Літвы, Латвіі, Польшчы.

Вызначыўся ў Віцебска-Аршанскай аперацыі 1944 года. Пад яго камандаваннем артылерысты 306-й стралковай дывізіі ўдзельнічалі ў прарыве абароны ворага на тэрыторыі Сіроцінскага раёна. 24 чэрвеня 1944 года фарсіравалі Заходнюю Дзвіну ў раёне вёскі Шарыпіна, вызвалялі Бешанковічы, Лепель, Докшыцы.

За паспяховыя баявыя дзеянні пры ажыццяўленні аперацыі, асабістую мужнасць у баях палкоўніку Р. А. Худалееву Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 ліпеня 1944 года прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

У 1947 годзе скончыў ваенную акадэмію. Працягваў службу ў радах Савецкай Арміі да 1955 года, дзе займаў высокія камандныя пасады.

Памёр 4 ліпеня 1964 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Памяць 
Імя Героя ў 1964 годзе прысвоена школе ў вёсцы (сучасны аграгарадок) Паўлавічы Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Худалееў Рыгор Аляксандравіч // 

## Спасылкі 
* 
* Сайт ДУА «Паўлавіцкая сярэдняя школа імя Р. А. Худалеева» 

Катэгорыя:Ваенныя дзеячы СССР
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Палкоўнікі СССР
Худалееў

**Худалееў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Фёдаравіч Худалееў — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік Міністра па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь.
* Рыгор Аляксандравіч Худалееў (1902—1964) — Герой Савецкага Саюза.
Аляксей Мікалаевіч Цюльга

**Аляксей Мікалаевіч Цюльга́** (, вёска Клясіна, Краснапольскі раён, Магілёўская вобласць — , Балград, Адэская вобласць) — Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Да вайны закончыў Клясінскую сямігодку. У 1940 годзе прызваны ў Чырвоную Армію. У першыя дні Вялікай Айчыннай вайны стаў абаронцам Радзімы. Пры адступленні савецкіх войскаў трапіў у палон. З 1942 г. стаў партызанам атрада імя Калініна, затым 1-й Гомельскай партызанскай брыгады.
З 1943 года ваяваў на Беларускім і 1-м Украінскім франтах.

Вызначыўся пры вызваленні Польшчы. 29 ліпеня 1944 г. у раёне горада Юзефаў з 2 разведчыкамі пераправіўся цераз Віслу і разведаў лінію абароны праціўніка. У бaі за плацдарм знішчыў 15 гітлераўцаў. У раёне мястэчка Kiселін захапіў двух «языкоў». Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 верасня 1944 г. прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнам Славы 3 ступені, медалямі.

Пасля вайны служыў у Савецкай Apміі, у 1946 годзе скончыў танкавае вучылішча, у 1951 годзе — курсы лейтэнантаў. Жыў і працаваў у горадзе Чырчык Ташкенцкай вобласці Узбекістана, потым у горадзе Балград Адэскай вобласці.

А. М. Цюльга памёр 18 лістапада 1953 г. Яго імем названа вуліца ў аграгарадку Леніна Краснапольскага раёна.

## Літаратура 
* Цюльга Аляксей Мікалаевіч //  — С. 185.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Разведчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Парада Перамогі
Рагулькі палявыя

**Рагулькі палявыя** (*Сonsolida regalis*) — від аднагадовых травяністых раслін роду  сямейства .

## Назва 
Рагулькі палявыя, казёлкі, казёлчыкі, жывакост, казельчыкі, рагулькі, козлікі, тапаркі.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовая травяністая расліна. Вырастае ад 25 да 70 см. Сцябло прамое, галінастае, можа быць пакрыты валасінкамі.

Лісце чаргаванае, шматкроць рассечанае, з лінейнымі сегментамі лістоў, верхняе сядзячае, ніжняе з хвосцікамі. Кветкі блакітныя, маюць няправільную (зігаморфную) будову. Плод — лістоўка.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Звычайнае пустазелле пасеваў жыта.

## Гаспадарчае значэнне і прымяненне 
Дэкаратыўная расліна з прыгожымі кветкамі, разводзіцца садоўнікамі, існуюць розныя сарты і формы, якія адрозніваюцца расфарбоўкай і памерам кветак.

Кветкі даюць нектар, пчолы наведваюць з першай паловы чэрвеня і да восені.

У насенні змяшчаецца сукупнасць трыцерпенавых алкалоідаў. Парашок, атрыманы з насення, можа служыць інсектыцыдам.

## Таксанамія 
Інфравідавыя таксоны:
*  
*  
]]

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Казяльцовыя (падсямейства)
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1821 годзе
Бружмель нямецкі

**Бружмель нямецкі** (*Lonicera periclymenum*) — павойны куст, від роду  сямейства . У дзікім выглядзе расце на лясных узлесках і ў зарасніках кустоў у Заходняй і Цэнтральнай Еўропе, а таксама паўночнай часткі Афрыкі і ў Малой Азіі. Дэкаратыўная расліна.

## Батанічным апісанне 
Павойны лістападны куст, які дасягае вышыні 4-6 метраў.

Лісце даўжынёй 4-10 см, супраціўнае, на кароткіх хвосціках, верхняе — сядзячае, лісты зрослыя адзін з адным. Форма ліставай пласцінкі яйкападобна-ланцэтная, зваротнаяйкападобная ці авальная. Верхні бок цёмна-зялёны, ніжні шызаваты.

Кветкі жаўтлявыя, часта з чырванаватым адценнем, даўжынёй да 5 см, з прыемным салодкім водарам, асабліва моцным да вечара. Сабраны ў густыя галоўкавыя суквецці. Час цвіцення — май-чэрвень.

Плады ярка-чырвоныя, неядомыя.

## Ужыванне 
Культывуецца ў якасці дэкаратыўнай расліны, выведзеныя шматлікія сарты з рознай афарбоўкай і формай кветак. Больш цеплалюбная, чым , ва ўмовах сярэдняй паласы Расіі у суровыя зімы можа падмярзаць.

## Галерэя выяў 

Image:Lonicera periclymenum.jpeg|Бружмель нямецкі на дрэве
Image:Lonicera periclymenum 01 ies.jpg|Лісце і бутоны буйным планам
Image:Lonicera periclimenum 0.05 R.jpg|Кветкі буйным планам
Image:Vivendel.JPG|Плады

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Энцыклапедыя дэкаратыўных раслін на сайце flower.onego.ru

Катэгорыя:Бружмель
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Малой Азіі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты
Мілітары

**«Мі́літары»** — стылёвы кірунак у вопратцы, блізкі да катэгорыі унісекс, які характарызуецца выкарыстаннем элементаў ваеннага рыштунку: вайсковых чаравікаў, камуфляванага адзення (колеру хакі), ваенных галаўных убораў (напрыклад, бярэтаў), жэтонаў,  у форме куль і т. п.

Катэгорыя:Гісторыя касцюма
Катэгорыя:Адзенне
Алект

**Гай Алект** () — рымскі імператар-узурпатар мяцежнай Брытаніі ў 293—296 гадах. Алект быў скарбнікам самаабвешчанага імператара Брытаніі Караўзія. У 293 годзе Алект забіў Караўзія пасля таго, як той прайграў у бітве пры Булоне. Асноўныя сілы Алект засяродзіў на поўдні вострава, каб абараніцца ад нападу Канстанцыя Хлору. Кіраваў выключна як тыран. У 296 годзе Канстанцый Хлор і яго прэфект Асклепіядот узялі па флатыліі і высадзіліся ў Брытаніі. Частка флоту павярнула назад, але войска Асклепіядота прарвалася да ўзбярэжжа. Алект сустрэў свайго праціўніка з войскам, але быў разбіты і загінуў падчас уцёкаў.

## Спасылкі 
* Roman Emperors — Allectus 

Катэгорыя:Рымскія ўзурпатары
Катэгорыя:Памерлі ў 296 годзе
Лялякападобныя

**Лялякападобныя** (*Caprimulgiformes*) — атрад нованёбных птушак, у які ўваходзяць 5 сямействаў. Шырока распаўсюджаныя ў цёплых краінах.

Маса цела — ад 50 да 700 г. Характэрнай рысай з'яўляецца вялікі разрэз рота пры маленькай дзюбе. Як правіла, начныя насякомаедныя птушкі. , якія гняздуюць у пячорах, здольныя да эхалакацыі.

## Сістэматыка 
* Сямейства 
** Род 
* Сямейства 
** Род 
** Род 
* Сямейства 
** Род 
* Сямейства 
** Род 
* Сямейства 
** Род 
** Род 
** Род 
** Род 
** Род 
** Род 
** Род 
** Род 
** Род 
** Род 
** Род 
** Род 
** Род 
** Род 
** Род 

## Спасылкі 
* 
* Филогения отряда Caprimulgiformes  на сайте Джона Бойда


Катэгорыя:Атрады птушак
Бікложа

Назву **Бікло́жа** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Бікложа — вёска ў Бешанковіцкім раёне

## Вадаёмы 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Бікложа — рака ў Бешанковіцкім раёне
** Бікложа — возера ў Бешанковіцкім раёне ў басейне ракі Бікложа
Бібракта

**Бібракта** (*Бібрактэ*, *Bibracte*, , ) — горад і культавы цэнтр галаў (кан. 1-га тыс. да н.э. — IV ст. н.э.), цяпер гарадзішча Мон-Беўрэ каля горада Ацён (Францыя).

Гэта — адзін з найвядомых апідумаў Галіі, быў галоўным палітычным і значным гандлёва-рамесным цэнтрам кельцкага племя эдуяў. Меў плошчу каля 135 гектараў і знаходзіўся на плато ўзгорка Баўрэ, які быў звязаны з далінай ракі Луары і басейнам Сены.

Быў акружаны высокімі сценамі, унутры якіх вылучаліся некалькі падзеленых вуліцамі кварталаў, нягледзячы на адсутнасць выразнай геаметрычнай планіроўкі. Пад'язная дарога да яго падыходзіла з паўночнага ўсходу. Вада да майстэрняў падавалася з паўднёвай часткі горада па каналах, якія мелі глыбіню ў 5 метраў. Дамы будаваліся з дрэва і каменя, пакрываліся саломай або, радзей, дахоўкай.

Адзін з кварталаў займаў рынак, які адыгрываў важную ролю ў жыцці горада. Побач з кірмашом знаходзілася свяцілішча кельтаў.

У канцы 1 стагоддзя да нашай эры насельніцтва было выселена рымлянамі ў Аўгустадунум (Ацён), але горад заставаўся цэнтрам культу мясцовай багіні да 4 стагоддзя, і гарадскі кірмаш, відаць, таксама працягваў функцыянаваць — яна была добра вядомая ў Сярэднявеччы, а гандлёвыя здзелкі на гэтым месцы працягвалі заключацца аж да XX ст.

Падчас раскопак рыначнай плошчы былі выяўлены 1579 манет, з якіх 430 былі сцертымі і няскончанымі, 1006 — гальскімі, 27 — грэчаскімі, 114 — рымскімі, 1 — кельтыберская і 1 маўрытанская.

У 58 годзе да н.э. каля Бібракты адбылася бітва паміж племем гельветаў і шасцю рымскімі легіёнамі пад камандаваннем Гая Юлія Цэзара, якая атрымала ў гістарыяграфіі назву Бітва пры Бібракце.

## Спасылкі 
* Вера Буданова Мир варваров  // журнал «История» № 15/2003
* Бибракта // БСЭ
* Бибракта // Реальный словарь классических древностей. Под редакцией Й. Геффкена, Э. Цибарта. — Тойбнер. Ф. Любкер. 1914.

Катэгорыя:Геаграфія Галіі
Катэгорыя:Гарады Галіі
Катэгорыя:Населеныя пункты кельцкай Галіі
Катэгорыя:Колішнія гарады Еўропы
Секваны

**Секваны** () — кельцкае (гальскае) племя, якое жыло паміж Сенай, Ронай і Юрай. Цэнтрам быў Везанціён (цяпер Безансон). Секваны лічыліся сябрамі Рыма і былі праціўнікамі эдуяў, якіх у 60 да н.э. яны перамаглі з дапамогай германцаў Арыявіста.

Юлій Цэзар заваяваў секванаў. У 52 да н.э. секваны далучыліся да паўстання Верцынгетарыкса. У часы Рымскай імперыі секваны былі паступова раманізаваны.

Катэгорыя:Кельцкія плямёны
Катэгорыя:Плямёны Галіі
Аргентыус

[thumb|right|350px|На рэверсе аргентыуса, які чаканілі ў [Антыёхія|Антыёхіі ў часы Канстанцыя I Хлору, намалявана перамога Тэтрархіі над сарматамі]]

** Аргентыус ** — рымская сярэбраная манета. Яе пачалі чаканіць у 294 годзе падчас грашовай рэформы Дыяклетыяна (284—305) як замену сярэбранаму дэнарыю.

Законам была вызначана яго вага —  рымскага фунта (лібры) = 3,41 гр. Аднак галоўным чынам аргентыусы чаканілі некалькі лягчэйшым. Спачатку 25 аргентыусаў былі роўныя аднаму аўрэусу. 1 аргентыус адпавядаў 8 фолісам.

У 320 годзе пры Канстанціне Вялікім аргентыус быў заменены на сілікву.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Манеты Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Манеты паводле алфавіта
Катэгорыя:Сярэбраныя манеты
Эдуі

**Эдуі** () — старажытнае кельцкае племя ў міжрэччы Соны і Лігера (Луары) у Сярэдняй Галіі.

Галоўны горад эдуяў — Бібракта (Бібрактэ, *Bibracte*), цяпер гарадзішча (плошча 135 га) у 27 км ад г. Ацён у Францыі. Гэты найбуйнейшы кельцкі горад, які размяшчаўся на гары Монт-Бёўрэй (822 м над узроўнем мора) быў умацаваны ровам і сцяной з каменя і дрэва. У 58 да н.э. Юлій Цэзар у Бібрактэ разбіў гельветаў. У 12 да н.э. насельніцтва было выселена рымлянамі па загадзе імператара Аўгуста ў размешчаны непадалёк г. Аўгустадунум (цяпер Ацён).

Яшчэ да Цэзара эдуі лічыліся «саюзнікамі рымскага народа». Пры Цэзары яны рашуча далучыліся да рымлян і спрыялі іх барацьбе супраць свеваў Арыявіста, падтрыманых секванамі. У 52 да н.э. эдуі пакінулі Цэзара, але пасля паражэння арвернскага паўстання пад кіраўніцтвам Верцынгетарыга зноў перайшлі на бок Рыма.

У выніку Гальскіх паходаў Цэзара (58—51 да н.э.) тэрыторыя рассялення эдуяў увайшла ў склад гальскіх правінцый Рыма (з 16 да н.э.- Лугдунскай Галіі).

Эдуі першымі сярод гальскіх народнасцей атрымалі ў 48 н.э. пры Клаўдзіі I права быць сенатарамі і займаць ганаровыя выбарныя пасады.

## Гарады 
* Навіядун (Noviodunum) — цяпер Невер, на беразе ракі Лігер (цяпер Луара). У часы паходаў Цэзара рымляне захапілі горад. Пасля гэтага эдуі адкрыта прынялі бок Верцынгетарыкса і, перабіўшы рымскі гарнізон у Навіядуне, захапілі вялікія запасы хлеба. Плошча каля 40 га.
* Кабілон
* Матыскон

## Правадыры 
* Думнорыкс

## Гл. таксама 
* Кельты
* Гай Юлій Цэзар
* Галія
* Гальская вайна
* Вергабрэт

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кельцкія плямёны
Катэгорыя:Плямёны Галіі
Арыявіст

**Арыявіст** (*Ariovistus*, I стагоддзе да н.э.) — правадыр германскага племя свеваў.

Каля 71 да н.э. па просьбе галаў-арвернаў і секванаў, якія змагаліся з іншым гальскім племем — эдуямі, перайшоў з атрадам германцаў р. Рэйн у якасці «наёмнага лідара» і каля 61 да н.э. атрымаў перамогу над эдуямі.

Пасяліўшыся на тэрыторыі Галіі і забяспечыўшы сабе самастойнасць, Арыявіст сабраў вакол сябе каля 120 тыс. германцаў.

У 59 да н.э. Юлій Цэзар спрыяў прызнанню сенатам Арыявіста ў якасці «сябра рымскага народа». Аднак калі незадаволеныя ўладай Арыявіста гальскія плямёны звярнуліся па дапамогу да Юлія Цэзара, той каля 58 да н.э. пры Везонцыа разграміў армію Арыявіста. Паранены правадыр з рэшткай войска пераправіўся праз Рэйн у Германію, дзе неўзабаве памёр.

Катэгорыя:Саюзнікі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Ворагі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Кіраўнікі германцаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы I стагоддзя да н.э.
Баліялы

**Баліялы (Бэліялы)** () — англа-шатландскі дваранскі род, прадстаўнікі якога займалі прастол каралеўства Шатландыя ў канцы XIII—пачатку XIV стагоддзя.

Заснавальнік дынастыі Баліял — нармандскі рыцар Рэнар дэ Баель (), у 1066 г. прыбыў у Англію у складзе войскаў Вільгельма Заваёўніка. Яго сын і спадчыннік Бернард дэ Баель атрымаў ад караля зямельныя ўладанні ў Дарэме і Нартумберлендзе, дзе ён пабудаваў замак Барнард, стаўшы 1-м баронам Барнард-Касла.

Джон дэ Баліял, 5-ы барон Барнард-Касла, у 1223 г. ажаніўся з Дэрваргілай Голуэйскай, адной са спадчынніц вялікага кельцкага графства Голуэй у паўднёва-заходняй Шатландыі. Джон Баліяль і яго жонка вядомыя як заснавальнікі аднаго з першых каледжаў Оксфардскага ўніверсітэта. Дэрваргіла па маці, Маргарыце Шатландскай, даводзілася ўнучкай Давіду Хантынгданскаму, малодшаму брату шатландскіх каралёў Малкальма IV і Вільгельма Льва. Гэта дало магчымасць сыну Дэрваргілы, Іаану Баліялю прад'явіць прэтэнзіі на шатландскі прастол пасля смерці ў 1290 г. каралевы Маргарыты, апошняй прадстаўніцы Данкельдскай дынастыі.

## Каралі Шатландыі 
* Іаан I Баліял, кароль Шатландыі ў 1292—1296 гг., зрынуты англійскім каралём Эдуардам I.
* Эдуард Баліял, кароль Шатландыі ў 1332—1336 гг., сын Іаана I, аспрэчваў карону ў караля Давіда II з дынастыі Брусаў.

Эдуард Баліял дзяцей не меў і з яго смерцю ў 1365 г. дынастыя Баліял спыніла існаванне. Іх імя ўвекавечыў адзін з найстарэйшых каледжаў Оксфарда — каледж Баліял.

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Англійская арыстакратыя
Катэгорыя:Шатландская арыстакратыя
Іаан I Баліял

**Іаан I Баліял** (Джон «Пусты камзол»; , ;  — , Хелікур, Пікардыя) — кароль Шатландыі (1292 — 1296), які прызнаў сюзерэнітэт Англіі, што стала прычынай трохсотгадовай вайны за незалежнасць Шатландыі.

## Біяграфія 
Іаан Баліял быў сынам англійскага барона Джона дэ Баліяла і Дэрваргілы Голуэйскай, спадчынніцы шатландскага графства Голуэй. Ад сваёй маці, прапраўнучкі караля Давіда I, Іаан атрымаў у спадчыну правы на карону Шатландыі. Пасля смерці каралевы Маргарыты Нарвежскай Дзевы ў 1290 годзе прэтэнзіі на прастол краіны высунула некалькі кандыдатаў, у тым ліку Іаан Баліял, унук старэйшай дачкі Давіда Хантынгданскага, брата каралёў Малькальма IV і Вільгельма I Льва, і Роберт Брус, сын сярэдняй дачкі Давіда. Спрэчка была вынесены на разгляд Эдуарда I, караля Англіі. У 1292 годзе Эдуард I вынес рашэнне на карысць Іаана Баліяла, і 30 лістапада 1292 года Іаан быў каранаваны каралём Шатландыі. У якасці падзякі за падтрымку кароль прызнаў сюзерэнітэт Англіі над Шатландыяй.

Нягледзячы на каранацыю права Іаана на прастол адмовіліся прызнаць частку шатландскіх баронаў на чале з Робертам Брусам, лордам Анандэйла. Незадаволеныя арыентаваліся на англійскага караля, які пачаў абыходзіцца з Шатландыяй як з васальнай тэрыторыяй, прымушаючы Іаана выступаць у англійскіх суднах у якасці адказніка па шатландскіх ісках і размяшчаючы англійскія гарнізоны ў шатландскіх крэпасцях. З мэтай паслаблення залежнасці ад Англіі Іаан Баліял у 1295 годзе аднавіў стары саюз з Францыяй і Нарвегіяй і адкрыта выступіў супраць Эдуарда I.

У 1296 годзе англійская армія ўварвалася на тэрыторыю Шатландыі. Пачалася амаль трохсотгадовая вайна за незалежнасць краіны. Англійскага караля падтрымала партыя Брусаў, што дазволіла Эдуарду I ушчэнт разбіць шатландцаў у бітве пры Спотсмуры і адносна лёгка заваяваць усю краіну. Іаан трапіў у палон і падпісаў 10 ліпеня 1296 года адрачэнне ад прастола Шатландыі. На правах сюзерэна васала, які адмовіўся ад лена, Эдуард I абвясціў сябе каралём Шатландыі, у выніку чаго краіна страціла незалежнасць.
thumb|злева|Іаан Баліял і яго жонка Ізабела дэ Варэн.

Палонены Іаан Баліял быў пасаджаны ў Таўэр, а затым высланы ў Францыю, дзе і правёў рэштку жыцця, не прадпрымаючы спроб вярнуцца ў Шатландыю, у якой з 1297 года разгарнулася барацьба за аднаўленне незалежнасці. У 1306 года каралём Шатландыі быў каранаваны Роберт Брус, унук галоўнага канкурэнта Іаана на працэсе пра шатландскую карону 1292 года.

Іаан быў у шлюбе з Ізабелай дэ Варэн, дачкой Джона дэ Варэн, 7-га графа Сурэя, ад якой меў сына Эдуарда Баліяла, караля Шатландыі ў 1332 — 1336 гг.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Гісторыя Шатландыі
Катэгорыя:Род Баліялаў
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Жаўрук палявы

**Палявы жаваранак**, **жаўрук палявы** (*Alauda arvensis*) — пеўчая птушка сямейства жаваранкавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 17—19 см, размах крылаў 30—36 см, маса 28—45 г. Апярэнне спіны шаравата- ці буравата-вохрыстае з прадаўгаватымі бураватымі плямкамі, бруха вохрыста-белаватае. Валлё вохрыстае з бурымі палосамі. Падоўжаны хвост цёмна-буры з белымі крайнімі рулявымі. Пёры цемя крыху падоўжаныя, чуб на галаве невыразны. Самкі драбнейшыя за самцоў, бруха іх святлейшае з цёмнымі плямамі і малюнкам.

Спявае самец у паветры, вельмі рэдка (прыцемкам) на зямлі. Доўгая песня складзеная з меладычных трэляў і свістаў.

## Пашырэнне 
Арэал: Еўропа (акрамя Ісландыі, Скандынаўскіх гор і крайняй поўначы), Цэнтральная і Усходняя Азія (на поўдні да Ірана і паўночнай часткі Кітая), Малая Азія, Паўночна-Заходняя Афрыка. На Беларусі адзін з найбольш шматлікіх на гнездаванні, пералётны і транзітна мігрыруючы від. Інтрадуцыраваны ў Канадзе (востраў Ванкувер), Новай Зеландыі, Тасманіі, Аўстраліі і на Гаваях.

Насяляе адкрытыя травяністыя тэрыторыі, стэпы, лесастэпы, тундру, сельгаспасевы, пашы і сухія лугі; аддае перавагу пагоркам (таксама з маладымі лесапасадкамі), выбірае перасушаныя тэрыторыі; сустракаецца таксама на горных лугах. У Арменіі даходзіць да 2700 м над у.м., у Карпатах (Букавіна) — да 2000 м.

Паўночныя і ўсходнія папуляцыі пералётныя, паўднёвыя — аселыя або качуюць. Месцы зімовак часткова ў межах гнездавога арэала, Паўднёвая, Заходняя і Цэнтральная Еўропа, Паўднёвая Афрыка і Паўднёвая Азія.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ладзіць на зямлі сярод не вельмі высокай і шчыльнай расліннасці, звычайна добра схаванае. Знешняя частка з крыху падвялых кавалкаў лістоў і сцёблаў травы, якія пераплецены карэньчыкамі, высцілка — з сухой травы з прымессю валосся.

Яйкі (3-5, часам да 7) крыху падоўжаныя з вострым вузейшым канцом. Белавата-зеленаватыя, белавата-шэрыя або карычнева-белыя з дробнымі і вельмі густымі шэра-карычневымі ці аліўкава-карычневымі плямкамі.

## Падвіды 
* *A. a. arvensis* — ад Заходняй Еўропы праз цэнтральную і паўночную часткі на ўсход да Урала;
* *A. a. scotica* — Ірландыя, Шатландыя, Фарэрскія астравы;
* *A. a. guillelmi* — поўнач Партугаліі і паўночны захад Іспаніі;
* *A. a. sierre* — цэнтральная і паўднёвая часткі Партугаліі, поўдзень Іспаніі;
* *A. a. cantarella* — Паўднёвая Еўропа (ад усходняй Іспаніі да Чырвонага мора, Іран, Паўночная і Усходняя Афрыка;
* *A. a. armenicus* — Каўказ, паўночны захад Туркменіі і Ірана. Акрамя гэтых вылучаюць яшчэ 4 падвіды.

## Літаратура 
* 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

## Спасылкі 
* Жаўрук палявы  «Ахова птушак Бацькаўшчыны»

Катэгорыя:Жаваранкавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Замак Барнард

**Замакрэў Барнард** ()  — закінуты сярэднявечны замак, размешчаны ў горадзе Барнард-Касл у графстве Дарэм (Вялікабрытанія).

## Гісторыя замка 
Замак быў пабудаваны з каменя ў 1095—1125 гадах баронам Гі з роду Баліялаў (). Паміж 1125 і 1185 гадамі яго пляменнік Бернар дэ Баліял і яго сын Бернар II пашырылі будынак.

У 1216 годзе замак быў абложаны Аляксандрам II. Замак па-ранейшаму ўтрымліваўся Баліяламі, хоць іх правы аспрэчваліся біскупам дарэмскім. Калі Іаана I зрынулі з шатландскага каралеўскага трона ў 1296 годзе, замак быў перададзены біскупам дарэмскаму. Прыкладна ў 1300 годзе англійскі кароль Эдуард I перадаў замак графу Уорыку. У 1477 годзе падчас вайны Пунсовай і Белай ружы, Рычард, герцаг Глостэрскі (пасля Рычард III) авалодаў замкам, які стаў адной з яго ўпадабаных рэзідэнцый. У XV стагоддзі ў выніку жаніцьбы Рычарда III з Ганнай Невіл замак быў перададзены яе сям'і.

На працягу наступных двух стагоддзяў сямейства Невіл пашырыла замак. Аднак, калі Чарлз Невіл, 6-ы граф Уэстморленд быў пазбаўлены правоў за яго кіруючую ролю ў паўстанні, замак быў канфіскаваны. У 1626 годзе замак Барнард (а таксама замак Рэбі) былі перададзены Генры Вейну ().

Вейн вырашыў зрабіць Рэбі сваім асноўным месцам пражывання, а замак Барнард застаўся закінутым. Частка яго муроў была знята і выкарыстана для дабудовы Рэбі.

## Сучасны стан 
Сёння замак знаходзіцца ў распараджэнні Фонду англійскай спадчыны і адкрыты для наведвання. Асаблівую цікавасць уяўляюць руіны XII стагоддзя цыліндрычная вежа, а таксама вялікая зала і вялікая палата XIV стагоддзя.

## Гл. таксама 
* Спіс замкаў Англіі

## Спасылкі 
* Barnard Castle  
* Barnard-Castle  

Катэгорыя:Замкі Англіі
Катэгорыя:Дарэм (графства)
Таларк I

**Таларк I** — кароль піктаў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў V стагоддзі. Памёр у V ці VI стагоддзі. Паводле Хроніцы піктаў ён быў сынам Аніэля і братам Нектона I. Кіраваў два ці чатыры гады паміж Дрэстам I і Нехтанам I.

## Спасылкі 
* Хроніка піктаў

Катэгорыя:Каралі піктаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VI стагоддзя
Спіс каралёў піктаў

**Кароль піктаў** — тытул кіраўніка каралеўства, які існаваў на тэрыторыі сучаснай Шатландыі.

## Каралі піктаў 
* Друст сын Эрыпа 413—480 ці 413—513
* Таларг сын Аніела 480—484 ці 513—516
* Нехтан I Морбет сын Эрыпа 484—508 ці 516—539
* Друст Гурдынмах 508—538 ці 539—569
* Галанан Эрыліх 538—550 ці 569—581
* Друст сын Фудруса (сум.) 550—555 ці 581—586
* Друст сын Гірама 550—560 ці 581—591
* Гарднак сын Гірама 560—567 ці 591—598
* Кейлтран сын Гірама 567—568 ці 598—599
* Таларг сын Муйрхалейха 568—578 ці 599—610
* Друст сын Мунейта 578—579 ці 610—611
* Галам Кеналеф 579 ці 552—580 ці 611—613
* Бруйд сын Мейлкана 556—586
* Гартнарт II сын Домелха 586—597
* Нехтан II пасерб Верба 597—620
* Кініях сын Лутрына 620—631
* Гартнейт сын Фохела 631—635
* Бруйд сын Фохела 635—641
* Таларг сын Фохела 641—653
* Таларкан I сын Энфрэта 653—657
* Гартнарт IV сын Домнала 657—663
* Дрэст сын Домнала 663—672
* Бруйд сын Білі 672—693
* Таран сын Энтыфідыха 693—697
* Бруйд сын Даргарта 697—706
* Нехтан III сын Даргарта 706—724
* Друст сын Таларгена 724—726
* Альпін I сын Кропа 726—728
* Нехтан III сын Даргарта (другі раз) 728—732
* Ангус сын Фергуса 732—761
* Бруйд сын Фергуса 761—763
* Кініяд I сын Ферэдаха 763—775
* Альпін II сын Ферэдаха 775—780
* Таларген сын Энгуса 780—782
* Дрэст VIII сын Таларгена 782—787
* Конал сын Тадга 787—789
* Канстанцін сын Фергюса 790—820
* Энгус сын Фергюса 820—834
* Друст сын Канстанціна (сум.) 834—836
* Эоганан сын Ангуса 836—839
* Вурад сын Баргата 839—842
* Бруйд сын Фераха 842
* Кініяд сын Фераха 842—843
* Бруйд сын Фохела 843—845
* Друст сын Фераха 845—847
* Кініяд сын Алпіна 847—858, таксама кароль Дал Рыяды

Кенет мак Алпін паспяхова аб'яднаў каралеўствы піктаў і скотаў, утварыўшы каралеўства Альба, аднак тытул «*кароль піктаў*» яго нашчадкі выкарыстоўвалі да канца IX стагоддзя.

## Гл. таксама 
* Спіс легендарных каралёў піктаў
* Спіс манархаў Брытанскіх астравоў
* Спіс манархаў паўвострава Брэтань

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* http://www.allmonarchs.net/uk/other/scotland.html
* 

Катэгорыя:Спісы каралёў Еўропы

Катэгорыя:Кіраўнікі кельтаў
Нехтан I

**Нехтан I** (**Нехтан мак Эрып**; ) — кароль піктаў у V ці VI стагоддзі.

## Біяграфія 
Братам Нехтана I быў Дрэст I. «Хроніка піктаў» паведамляе пра яго дваццацічатырохгадовае кіраванне. Нехтан меў эпітэты *Morbet*, *Celchamoth* і *Magnus* (Вялікі).

Сцвярджаецца, што Бойтэ з Монастэрбайса ўваскрэсіў з мёртвых Нехтана I.

## Літаратура 
* {{кніга
|аўтар          = Хендерсон Изабель.
|частка          = 
|загаловак       = Пикты{{#if: {}||. Таинственные воины древней Шотландии}}
|арыгінал =
|спасылка =
|адказны = {{#if: {}||Пераклад з англаў. Н. Ю. Чехонадской}}
|выданне =
|месца = {{#if: {}||}}
|выдавецтва = {{#if: {}||ЗАО Центрополиграф}}
|год = {{#if: {}||2004}}
|том =
|старонкі = {}
|старонак = {{#if: {}||217}}
|pages =
|allpages =
|серыя = {{#if: {}||Загадки древних цивилизаций}}
|isbn = {{#if: {}||5-9524-1275-0}}
|тыраж = {{#if: {}||7&nbsp;000}}
}}

Катэгорыя:Каралі піктаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VI стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў V стагоддзі
Катэгорыя:Памерлі ў VI стагоддзі
Ірландыя (феадальнае ўладанне)

**Манор Ірландыя** (; ) — сярэднявечная ірландская дзяржава. Яно ўзнікла пасля нарманскага заваявання Ірландыі ў 1169—1171 гадах і праіснавала да 1541 года, калі на яе тэрыторыі ўзнікла Каралеўства Ірландыя. Дзяржавай кіравалі з тэрыторыі пейла, дзе размяшчаўся парламент (пад кантролем Анжуйскай дынастыі), а лордамі Ірландыі былі манархі Англіі. Паколькі лордам Ірландыі быў кароль Англіі, яго прадстаўніком быў намеснік Ірландыі.

Феадальная сістэма спрыяла значнай аўтаноміі гіберна-нарманскіх дваранскіх гаспадарак, якія мелі амаль столькі ж правоў, як калісьці гэльскія каралі. Хоць гэта дзяржава ахоплівала амаль увесь востраў, некаторыя яго часткі нарманам захапіць не ўдалося, і яны заставаліся незалежнымі да эпохі Цюдараў.

## Літаратура 
* .
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Ірландыі
Сапіндавыя

**Сапі́ндавыя** (*Sapindáceae*) — сямейства двухдольных кветкавых раслін, якое ўваходзіць у парадак  і складаецца з 140—150 родаў і 1400—2000 відаў.

Віды сямейства растуць у трапічных і ўмераных абласцях планеты.

## Класіфікацыя 
Часам з сямейства Сапіндавыя вылучаюць сямействы  (роды  і ) і  (роды , , ).

Сямейства дзеліцца на чатыры падсямействы і налічвае 140—150 родаў:
* Падсямейства '***
:* 
:* 
* Падсямейства ****
:* 
:* 
:* 
:* 
* Падсямейства ****

* Падсямейства ***'
:* 

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
*  
* *Семейство сапиндовые (Sapindaceae)* в Биологической энциклопедии 


Катэгорыя:Сямействы раслін
Магноліевыя

**Магноліевыя** (*Magnoliaceae*) — сямейства двухдольных раслін.

Сямейства прадстаўлена відамі дрэвавых і хмызняковых раслін субтропікаў паўночнага паўшар'я. Адрозніваецца 14 родаў 240 відаў.

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях  — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6


Катэгорыя:Сямействы раслін
Дрэст I

**Дрэст I** (V стагоддзе) — легендарны кароль піктаў. Згадваецца ў «Хроніцы піктаў».

## Біяграфія 
Хроніка апавядае пра тое, што Дрэст кіраваў сто гадоў і атрымаў сто перамог у бітвах. Аднак гэта разглядаецца як легенда, а не факт. У «Хроніцы піктаў» таксама сцвярджаецца, што Святы Патрык прыбыў у Ірландыю ў дзевятнаццаты год кіравання Дрэста ў сярэдзіне V стагоддзя. Нехтан I быў высланы Дрэстам у Ірландыю. Іаан Фордунскі пісаў, што Дрэст кіраваў сорак пяць гадоў у часы Паладыю.

Пасля смерці Дрэста I каралём піктаў стаў Таларк I.

Катэгорыя:Каралі піктаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Павел Раманавіч Алейнікаў

**Павел Раманавіч Алейнікаў** (снежань , , Любанскі раён, Мінская вобласць — ) — Герой Савецкага Саюза (1940).

Удзельнік савецка-фінляндскай вайны. Малодшы камандзір Алейнікаў вызначыўся ў лютым 1940 года ў баях у раёне пасёлка Краснасельскае Выбаргскага раёна. У Вялікую Айчыннную вайну на Паўднёвым і 3-м Беларускім франтах. Загінуў у баі на тэрыторыі Усходняй Прусіі у час Усходне-Прускай аперацыі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Тэбрызская школа мініяцюры

. 1539—1543 гг., Тэбрыз. Брытанская бібліятэка, Лондан]]

**Тэбрызская школа мініяцюры** — школа  мініяцюрнага жывапісу, якая зарадзілася ў Тэбрызе і развівалася ў гэтым горадзе.

Тэбрызская школа мініяцюры заснавана мангольскімі ільханамі ў пачатку XIV стагоддзя і была актыўная да другой паловы XVI стагоддзя. Стыль уяўляе сабой упершыню поўнае пранікненне ўсходне-азіяцкіх традыцый у ісламскі жывапіс. Мініяцюры Тэбрызскай школы ствараліся і ў далейшым, у XIV—XV стст. пры кіраванні Цімурыдаў, а потым  і .

Але перыядам росквіту Тэбрызскай школы лічыцца XVI стагоддзе, час праўлення дынастыі Сефевідаў. Калі Сефевіды прыйшлі да ўлады ў пачатку XVI стагоддзя, Ісмаіл I прывёў у Тэбрыз майстра Гератскай школы , і Тэбрызская школа была адроджана з радыкальным змяненнем стылю . Яркімі прадстаўнікамі Тэбрызскай школы ў гэты перыяд былі такія мастакі, як , , , ,  і інш.

Мініяцюры на асобных лістах, не звязаныя кнігай, ствараліся дзякуючы асаблівым заканамернасцям жывапісу, арганічна ўваходзячы ў сінтэз дэкаратыўных вартасцей вокладкі сярэдневяковых кніг, вытанчанай графікі лістоў і ўзорыстых арнаментаў. На многіх мініяцюрах Тэбрызскай школы намаляваныя бытавыя сцэны, сцэны з прыдворнага жыцця, а таксама сюжэты і вобразы герояў паэтычных твораў класікаў  Нізамі Гянджэві, Фірдаўсі, Саадзі, Хафіза Шыразі, , а таксама Наваі, Джамі і іншых пісьменнікаў.

## XIV стагоддзе 
Раннія працы Тэбрызскай школы характарызуюцца светлымі, лёгкімі мазкамі, больш мяккай (у параўнанні з яркай персідскай) расфарбоўкай, спробамі стварыць ілюзію прасторавасці. Прыкладам можа служыць малюнак (датаваны 1330—1340 гг.) з кнігі «Шах-намэ» персідскага паэта Фірдаўсі, які захоўваецца ў . Ілюстрацыя пахавання  перадае смутак, не характэрны персідскаму мастацтву. У тэхніцы, прынесенай манголамі ў Цэнтральную Азію, прастора і глыбіня дасягаюцца шляхам размяшчэння вялікай колькасці фігур на розных узроўнях, аднаго над адным. Пазней, малюнак таго ж тэксту (1380 года), які захоўваецца ў кембрыджскім Музеі Мастацтваў, паказвае стадыю паспявання Тэбрызскай школы.

Малюнак сцэны, дзе  князь Бахрам Гур забівае ваўка, выкананы майстэрскімі адценнямі і нагадвае месапатамскі жывапіс. Спроба малюнка трох вымярэнняў вельмі паспяховая, як і спалучэнне ўрачыстай сімволікі і рэалістычных дэталей.

Тэбрызская школа дасягнула свайго апагею пасля перамогі над ільханамі Цімурыдаў (1370—1506). Школа працягвае дзейнічаць у гэты перыяд, хоць яе ўжо адсоўваюць на задні план школы Шыраза і Герата.

## У пазнейшай культуры 
Тэбрызскія мініяцюры згадваюцца ў рамане Архана Памука «Мяне клічуць Чырвоны».

## Літаратура 
* G.Fehervari. Art and architecture // Peter Malcolm Holt, Ann K. S. Lambton, Bernard Lewis. The Cambridge history of Islam, vol. 2. Cambridge University Press, 1977
* «Tabrīz school.» Encyclopædia Britannica. 1995

Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва Ірана
Катэгорыя:Мініяцюра
Вобласці Шатландыі

У 1996 г. рашэннем Парламента Вялікабрытаніі Шатландыя была падзелена на 32 вобласці.

thumb|left|350px|Адміністрацыйная карта Шатландыі

## Гл. таксама 
* Адміністрацыйны падзел Вялікабрытаніі

## Спасылкі