open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вялікія Азёркі

**Вялі́кія Азёркі** (, ) — аграгарадок у Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Курылавіцкага сельсавета.

Да 2013 года Вялікія Азёркі былі цэнтрам Азёркаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца за 33 км ад горада Масты, за 93 км ад Гродна, за 23 км ад чыгуначнай станцыі Зэльва.

Каля аграгарадка знаходзяцца азёры Азяранскае і Сушчава.

## Гісторыя 
У 1663 г. згадваецца ў складзе Слонімскага павету ВКЛ.

## Насельніцтва 
* 1996 год — 484 жыхары, 173 двары.
*2009 год — 510 жыхароў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Курылавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мастоўскага раёна
Хваенск

Назву **Хвае́нск** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Хваенск — вёска ў Жыткавіцкім раёне
** Хваенск — пасёлак у Жыткавіцкім раёне
Пясчанікі

Назву **Пясча́нікі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Пясчанікі — вёска ў Лунінецкім раёне
* Гомельская вобласць
** Пясчанікі — вёска ў Жыткавіцкім раёне

## Біялогія 
*  — сямейства жукоў

## Гл. таксама 
* Пясчанік — асадкавая горная парода
* Пяшчанікі
Эладская цывілізацыя

**Эладская цывілізацыя** — сучасны археалагічны тэрмін, які звычайна асацыюецца з дагрэчаскімі насельнікамі Эгейскага рэгіёну, часцей за ўсё з пеласгамі, радзей згадваюцца і іншыя народы (мінійцы, каўконы, лелегі і іншыя). Датаванне эладскай культуры ў значнай меры прывязаная да развіцця тыпаў керамікі ў залежнасці ад канкрэтнага стылю або месца паходжання. У 28 – 21 стагоддзях да н.э. у Грэцыі пачалі з'яўляцца носьбіты сельскагаспадарчай культуры, якія наклаліся на мясцовае насельніцтва неіндаеўрапейскага паходжання. Пра гэта грамадства вядома мала, за выключэннем таго, што асноўныя тэхналогіі апрацоўкі бронзы ўзніклі ў Анатоліі, і эладская культура ў гэты перыяд падтрымлівала культурныя кантакты з заходнеанаталійскай культурай. Важныя археалагічныя помнікі гэтага перыяду згрупаваныя на Эгейскім узбярэжжы ў Беётыі і Аргалідзе (Лерна, Пефкакія, Фівы, Тырынф) і на астравах каля ўзбярэжжа, такіх як Эгіна і Эўбея. Вядома, што пранікненне анаталійскай культуры на тэрыторыю Грэцыі не суправаджалася маштабнымі разбурэннямі. Усе паселішчы гэтай эпохі дзеляцца на два віды — гэта цытадэлі, у якіх пражывалі прадстаўнікі родаплемянной шляхты, і шчыльна забудаваныя пасёлкі, заселеныя ў асноўным сялянамі-земляробамі. Падзел паселішчаў на цытадэлі і пасёлкі можа казаць пра пачатак класавага ўтварэння ў другой палове 3 тысячагоддзя да н.э. Цывілізацыя гэтага перыяду ўжо апярэджвала ў сваім развіцці іншыя еўрапейскія культуры. У 21 –16 стагоддзях да н.э. атрымала распаўсюджанне так званая «мінійская кераміка», якая ўляўляла сабой посуд з прамалінейнымі або абстрактнымі малюнкамі. Але пазней пад уплывам кікладскай і мінойскай культур пачаў з'яўляцца посуд з крывалінейнымі матывамі і нават рэалістычнымі выявамі. Паселішчы гэтага перыяду, якія былі знойдзены ў вялікай колькасці на Пелапанесе і ў цэнтральнай Грэцыі (у тым ліку ў Этоліі), а на поўначы дасягалі даліны ракі Сперхеяс, размяшчаліся шчыльней адзін да аднаго і звычайна знаходзіліся на вяршынях узгоркаў. З 16 стагоддзя да н.э. эладскі перыяд быў цесна звязаны з мікенскай культурай.

Катэгорыя:Эгейская цывілізацыя
Катэгорыя:Мікенская Грэцыя
Катэгорыя:Гістарычныя перыяды
Дварок (Мастоўскі раён)

**Дваро́к** (, ) — вёска ў Мастоўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Курылавіцкага сельсавета.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Азёркаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Курылавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мастоўскага раёна
Дзедаўка

Назву **Дзе́даўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Дзедаўка — вёска ў Пружанскім раёне
* Гомельская вобласць
** Дзедаўка — вёска ў Жыткавіцкім раёне
* Мінская вобласць
** Дзедаўка — вёска ў Мінскім раёне
Грэчаскае суднаходства

Грэцыя з'яўляецца марской дзяржавай, і суднаходства з старажытных часоў з'яўляецца адным з ключавых элементаў грэчаскай эканомікі. На сённяшні дзень суднаходства — адна з самых важных галін грэчаскай прамысловасці. На яго долю прыпадае 4,5% ад ВУП, каля 160000 чалавек (4% працоўнай сілы) і 1/3 гандлёвага дэфіцыту краіны. Грэчаскі гандлёвы флот кантралюе 16,2% ад агульнага гандлёвага сусветнага флоту, што робіць яго найбуйнейшым у свеце. Грэцыя ўваходзіць у топ-5 па ўсіх відах судоў, у тым ліку лідыруе па танкерах і балкерах.

Катэгорыя:Марская гісторыя грэцыя
Катэгорыя:Мараплаўства
Палітыка Грэцыі

**Грэчаская Рэспубліка** — унітарная рэспубліка парламенцкага тыпу. Кіраўніком дзяржавы з’яўляецца прэзідэнт, аднак яго паўнамоцтвы моцна абмежавана. Выканаўчая ўлада належыць Ураду на чале з Прэм’ер-міністрам. Заканадаўчая ўлада належыць Парламенту Грэцыі. З аднаўлення дэмакратыі ў 1974 годзе да грэчаскага пазыковага крызісу 2007—2008 гадоў ва ўладзе дамінавалі ліберальна-кансерватыўная партыя «Новая дэмакратыя» і сацыял-дэмакратычная партыя «Агульнагрэчаскі сацыялістычны рух» (ПАСОК).

## Канстытуцыя 
Цяперашняя канстытуцыя Грэцыі была прынята ў 1975 годзе пасля звяржэння ваеннай дыктатуры «чорных палкоўнікаў», якая існавала з 1967 года і рэферэндуму, на якім жыхары Грэцыі выбралі рэспубліку замест манархіі, фармальна існуючай да гэтага, нягледзячы на тое, што апошні кароль Грэцыі быў скінуты вайскоўцамі ў 1967 годзе. Гэта канстытуцыя падавала прэзідэнту шырокія паўнамоцтвы. У 1986, 2001 і ў 2008 гадах у яе былі ўнесены змены, у выніку якіх у краіне склаўся цяперашні рэжым парламенцкай рэспублікі.

## Структура ўлады 
Выканаўчая ўлада належыць прэзідэнту і ўраду на чале з прэм’ер міністрам.

Кіраўнік дзяржавы — абіраны парламентам Прэзідэнт Грэчаскай Рэспублікі (). Прэзідэнт абіраецца тэрмінам на пяць гадоў на спецыяльнай сесіі Палаты Прадстаўнікоў. Функцыі прэзідэнта моцна абмежаваныя. Фактычна яго роля зведзена да мінімуму. Выканаўчую ўладу ажыццяўляе Урад Грэцыі (), якім з’яўляецца Грэчаскі Савет Міністраў (), які складаецца з Прэм’ер-міністра Грэчаскай Рэспублікі () і міністраў (). Усё кіраўніцтва выканаўчай уладай, уключаючы кіраванне кабінетам міністраў, прызначэнне міністраў знаходзіцца ў руках Прэм’ер-міністра Грэчаскай Рэспублікі, які зацвярджаецца парламентам і адказнага перад ім.

Вышэйшым заканадаўчым органам улады ў краіне з’яўляецца Савет грэкаў (), які складаецца з 300 дэпутатаў, званых дарадцамі (), якія выбіраюцца грэцкімі грамадзянамі. Дэпутаты абіраюцца на аснове аднамандатных акругаў (жыхары кожнага раёна краіны галасуюць непасрэдна за кандыдата ў дэпутаты, які прадстаўляе яго рэгіён).

Вышэйшым судовым органам улады з’яўляецца Вярхоўны суд — Арэапаг (), акрамя таго, існуе адмысловая сістэма судоў па вырашэнні спрэчак паміж грамадзянамі і дзяржавай, вышэйшым з якіх з’яўляецца Дзяржаўны савет (), а таксама Фінансавы суд, які спецыялізуецца на разглядзе фінансавых спраў. Спецыяльнай кампетэнцыяй валодае Асаблівы вышэйшы суд, які адначасова надзелены функцыямі канстытуцыйнага і выбарчага суда.

## Спасылкі
Вангі

**Вангі́** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Беліцкага сельсавета.

## Назва 
Было валожынскае прозвішча Ванговіч, дзісенскае Вангевіч. Ёсць латышскае *Vanga*.

В. Жучкевіч звязваў тапонім з літоўскім *vangus* «лянотны».

## Гісторыя 
З 1939 года ў БССР. У 1940—1961 гадах цэнтр Вангеўскага сельсавета. Да 2016 года вёска ўваходзіла у склад Пескаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Беліцкі сельсавет (Лідскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Раслінаводства

[thumb|Поле [жыта]]
**Раслінаводства** — галіна сельскай гаспадаркі, якая займаецца апрацоўкай культурных раслін. Раслінаводчая прадукцыя выкарыстоўваецца як крыніца прадуктаў харчавання для насельніцтва, як корм у жывёлагадоўлі, як сыравіна ў многіх галінах прамысловасці (асабліва ў харчовай, тэкстыльнай, фармацэўтычнай і парфумернай прамысловасці), а таксама ў дэкаратыўных (у кветкаводстве) і іншых мэтах.

Раслінаводства як навука вывучае разнастайнасць сартоў, гібрыдаў, формаў культурных раслін, асаблівасці іх біялогіі і найбольш дасканалыя прыёмы іх вырошчвання, якія забяспечваюць высокую ўраджайнасць і якасць пры найменшых працоўных і матэрыяльных затрат.

## Галіны раслінаводства 
* Бахчаводства
* Вінаградарства
* Лесаводства
* Лугаводства
* Агародніцтва
* Гадавальнікаводства
* Пладаводства
* Паляводства
* Садаводства
* Буракаводства
* Насенняводства
* Тытуняводства
* Хмеляводства
* Баваўнаводства
* Кветкаводства

## Вытворчая класіфікацыя палявых культур 
### Збожжавыя культуры 
* Грэчка
* Кукуруза
* Авёс
* Проса
* Пшаніца
* Рыс
* Жыта
* Сорга
* Ячмень

### Зернебабовыя культуры 
* Гарох
* Кармавыя бабы
* Лубін
* Нут
* Соя
* Фасоль
* Сачавіца
* Чына
* Эспарцэт

### Тэхнічныя культуры 
* Гарчыца
* Бульба
* Лён-даўгунец
* Сланечнік
* Цукровы бурак
* Соя
* Хмель
 
#### Цукраносныя культуры 
* Цукровы бурак
* Цукровы трыснёг

##### Крухмаланосныя культуры 
* Батат
* Бульба
* Ямс

### Лекавыя расліны 
Некаторыя лекавыя расліны вырошчваюцца ў прамысловых маштабах. Адно з першых месцаў у свеце сярод лекавых раслін па плошчы прамысловых плантацый займае рамонак аптэчны.

#### Тэкстыльныя культуры 
* Джут
* Каноплі
* Лен
* Бавоўнік

#### Каўчуканосы 
* Гевея
* Кок-сагыз

### Карняплоды 
* Морква
* Рэпа
* Сталовы бурак
* Цукровы бурак
* Кармавы бурак
* Хрэн

### Клубняплоды 
* Земляная груша
* Бульба

### Алейныя і эфіраалейныя культуры 
* Аніс
* Арахіс
* Гарчыца
* Клешчавіна
* Каляндра
* Кунжут
* Мята
* Сланечнік
* Рапс
* Ружа
* Кмен
* Шалфей

### Прадзільныя культуры 
* Кенаф
* Каноплі
* Лён
* Бавоўна

### Кармавыя культуры 
#### Кармавая трава 
* Віка
* Канюшына
* Цімафееўка

#### Сіласныя культуры 
* Кукуруза
* Сланечнік

#### Кармавыя карняплоды 
* Бручка
* Кармавы бурак
* Морква
* Турнэпс

#### Кармавыя бахчавыя культуры 
* Кавун
* Кабачок
* Гарбуз

### Наркатычныя культуры 
* Махорка
* Тытунь

## Гл. таксама 
* Аграномія
* Жывёлагадоўля
* Земляробства

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі
Касішча

**Касі́шча** (, ) — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Бабуніцкага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Бабуніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Петрыкаўскага раёна
Першамай

Назву **Першама́й** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Першамай — вёска ў Петрыкаўскім раёне
* Мінская вобласць
** Першамай — вёска ў Дзяржынскім раёне

## Гл. таксама 
* Першамайск
* Першамайская
* Першамайскі
Кіраўскае (Глускі раён)

**Кі́раўскае** (, ) — пасёлак у Глускім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі. Да 1961 г. — **Дзікае**. Уваходзіць у склад Казловіцкага сельсавета.

Да 15 студзеня 1971 года пасёлак уваходзіў у склад Барысаўшчынскага сельсавета, да 23 снежня 2009 года — у складзе Кіраўскага сельсавета (у 1971—2005 гадах яго цэнтр).

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 11 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Глуск, за 160 км ад Магілёва.

## Насельніцтва 
* 1998 год — 133 жыхары, 73 двары.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 278.
* 
* Ліст карты N-35-118. Выданне 1981 г.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Рэкорд (значэнні)

Назву **Рэко́рд** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Рэкорд — вёска ў Лоеўскім раёне
** Рэкорд — вёска ў Петрыкаўскім раёне
** Рэкорд — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне
Ляскавічы (Петрыкаўскі раён)

**Ля́скавічы** (, ) — аграгарадок у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Цэнтр Ляскавіцкага сельсавета. Знаходзіцца за 24 км у напрамку на захад ад горада Петрыкаў, за 214 км ад Гомеля, каля ракі Прыпяць. У Ляскавічах размяшчаецца адміністрацыйны цэнтр Нацыянальнага парка Прыпяцкі, таксама тут знаходзіцца Музей прыроды. З 2010 г. у аграгарадку праходзіць Міжнародны фестываль этнакультурных традыцый «Зоў Палесся».

## Гісторыя 
У 1662 г. згадваецца ў складзе Мазырскага павету ВКЛ. Вёска ўваходзіла ў склад буйного маёнтка Брынёў. У канцы XVIII ст. маёнтак Брынёў з прыналежнымі вёскамі (Брынёў, Ляскавічы, Капцэвічы і інш.) належаў магнатам Хадкевічам.

Геранім Антонавіч Кеневіч (1796—1884) купіў у 1838 г. у графа Аляксандра Францішка Хадкевіча (1776—1838) маёнтак Брынёў (Брынёў, Ляскавічы і інш.). З таго часу маёнтак належаў Кеневічам фактычна да 1920 г., калі Кеневічы ў выніку нацыяналізацыі бальшавікамі страцілі ўсе свае маёнткі, прадпрыемствы і палацы, якія апынуліся на савецкім баку ў БССР пасля Рыжскага мірнага дагавора (1921). Самі Кеневічы пераехалі на сталае жыхарства ў Польшчу.

У 1968 годзе да вёскі далучана вёска Кабачок. Да 15 жніўня 1974 года цэнтр Ляскавіцкага сельсавета. 20 лютага 1975 года вёска перададзена ў склад Брынёўскага сельсавета. 24 мая 1978 года цэнтр Брынёўскага сельсавета перанесены ў Ляскавічы, а сам сельсавет быў перайменаваны ў Ляскавіцкі.

## Насельніцтва 
* 1999 год — 754 жыхары ў 332 дварах.

## Славутасці 
* Свята-Міхайлаўская царква (1993)
* Музей прыроды
### Страчаная спадчына 
* Свята-Міхайлаўская царква (1879)

## Вядомыя асобы 
* Іван Міхайлавіч Бамбіза — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-141. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Ляскавіцкі сельсавет (Петрыкаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Петрыкаўскага раёна

Катэгорыя:Кеневічы
Катэгорыя:Хадкевічы
Навасёлкі (Навасёлкаўскі сельсавет, Петрыкаўскі раён)

**Навасё́лкі** (, ) — аграгарадок у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці. Цэнтр Навасёлкаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
Найраней Навасёлкі згаданыя ў апісанні Мазырскага замка 1552 года. Належалі да Скавішынскай нядзелі Бчыцкай воласці Кіеўскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Побач з імі названыя таксама сёлы Піліпавічы, Ванюжычы, Камаровічы, Бобрык, Грабаў, Хваставічы, якія ўсе разам мелі 71-го жыхара. *Дани з нихъ меду 10 кадей, серебра за бобры и за куницы 5 коп грошей, тивунщины  и приставки 20 безменовъ, выкоту 30 грошей, писчого 20 грошей, овса 2 ведеръ, сыровъ 5, масла безменъ, пшона 2 безмены, з 2 куровъ грошъ, за 2 хлебы грошъ, за 2 вощины полтора гроша: – 10 кадь, 3 камени, 2 безмены, 5 копъ и полъ 4 гроша.*

У 1968 годзе да вёскі далучана вёска Гурыны.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Петрыкаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Петрыкаўскага раёна
Краснабярэжжа

**Краснабярэ́жжа** (, , да 30 ліпеня 1964 года **Зло́дзін**) — вёска ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ударненскага сельсавета.

Знаходзіцца на левым беразе ракі Убарць, на аўтамабільнай дарозе Лельчыцы — Мазыр (), за 14 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра Лельчыцы, за 50 км ад чыгуначнай станцыі Ельск. Злодзін уваходзіць у склад Ударнянскага сельсавета, у складзе камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Ударнае».

## Назва 
Першапачатковы айконім Злодзін, магчыма, замацаваўся ў выніку абвінавачвання тамтэйшых жыхароў у крадзяжы суседскай маёмасці альбо ліхадзействе. Так, паводле мясцовага падання, у пані, якая некалі тут праязджала, прапала футравая муфта для рук і яна абвінаваціла ў прапажы мясцовых жыхароў, за якімі і замацавалася мянушка «злодзеі».

Чырвонабярэжжа — назва-сімвал, своеасаблівая пазнака савецкага часу. Замена ранейшай назвы сяла на новую дыктавалася таксама эстэтычнымі меркаваннямі.

## Гісторыя 
Вядомы з 1650 года. Першае пісьмовае ўпамінанне — 25 красавіка 1650 года ў падараванні рэвізора Фларыяна Вышымірскага зямельных уладанняў Лельчыцкай царкве, паводле якога «сяло Злодзін адносіцца да Лельчыцкай парафіі, таму яно павінна адносіцца і да яе царквы».

Яшчэ адно ранняе ўпамінанне датуецца 30-м кастрычніка 1680 года: «Имение Снядынщизна граничит с Злодином поджуравским мохом в Передельно, с Передельной с иным бором, до грунтов селения Манчина, миль две от Манчиц, с теми же злодинцами от болота Петрушецкого в град болото, рукавицы в семские Лозы, вверх Рубильской грады, в Хизельное озеро, и Лозах у Васильевого дуба, чрез реку Уборть, до пяты грунтов села Мойсеевич».

1911 год: Будаўніцтва дамбы і моста на Злодзінскай грэблі ў пойме Убарці. Згодна з планам школьнай сеткі, у Лельчыцкай воласці адкрыта Злодзінскае земскае вучылішча.

У 1925 годзе ў Злодзіне ўжо працавала беларускамоўная школа.

У 1930 годзе быў створаны калгас «X з'езд Саветаў».

У ліпені 1943 года нямецка-фашысцкія захопнікі загубілі 55 жыхароў.

30 ліпеня 1964 года Злодзін перайменаваны ў Краснабярэжжа.

## Насельніцтва 
* 1778 год — 27 двароў
* 1838 год — 86 жыхароў
* 1909 год — 44 двары, каля 300 жыхароў
* 1917 год — 72 двары, 388 жыхароў
* 1940 год — 96 двароў, 485 жыхароў
* 1998 год — 165 двароў, 435 жыхароў
* 2000 год — 168 двароў, 448 жыхароў

## Інфраструктура 
Лесапільня. Базавая школа, клуб, бібліятэка, дзіцячы сад, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, сталовая, 2 крамы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Хроніка Убарцкага Палесся / Аўтар-укладальнік А. І. Атнагулаў; Навук.рэд. В. Л. Насевіч. — Мн.: Тэхналогія, 2001. 496 с.: іл. ISBN 985-459-051-2

## Спасылкі 
* Чырвонабярэжжа на інтэрнэт-партале Лельчыц

Катэгорыя:Ударненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лельчыцкага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Луцэвіч

**Луцэвіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Вікенцьевіч Луцэвіч (1924—2015) — беларускі мастак-графік, педагог.
* Анатоль Васілевіч Луцэвіч (1938—2002) — беларускі акцёр.
* Андрэй Піліпавіч Луцэвіч (1919—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Зоя Алегаўна Луцэвіч (нар. 1970) — беларускі мастак-жывапісец, дачка мастака Алега Вікенцьевіча Луцэвіча.
* **Іван Дамінікавіч Луцэвіч** (1882—1942) — беларускі паэт, драматург, публіцыст, перакладчык, класік беларускай літаратуры, адзін з заснавальнікаў новай беларускай літаратуры і літаратурнай мовы. Народны паэт Беларусі (1925).
* Леанід Міхайлавіч Луцэвіч (нар. 1944) — беларускі урач ветэрынарнай медыцыны.
* Людміла Пятроўна Луцэвіч (нар. 1948) — беларускі архітэктар.
* Таццяна Мікалаеўна Луцэвіч (нар. 1963) — беларуская гісторык і этнолаг.
* Цярэнцій Луцэвіч (нар. 1991) — беларускі футбаліст камерунскага паходжання.
* Уладзіслава Францаўна Луцэвіч (1891—1960) — беларускі літаратуразнавец і культурны дзеяч. Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1959). Жонка Янкі Купалы.
* Эмануіл Вікенцьевіч Луцэвіч (1928—2016) — беларускі вучоны, доктар медыцынскіх навук.
Алег Вікенцьевіч Луцэвіч

**Алег Вікенцьевіч Луцэвіч** () — беларускі мастак-графік, педагог. Быў членам Беларускага саюза мастакоў з 1960 года. Брат Эмануіла Луцэвіча.

## Біяграфія 
Перад пачаткам Вялікай Айчыннай вайны жыў у Пухавічах, дзе і застаўся ў акупацыі. Паўтара года наладжваў сувязі з падполлем і партызанамі. Вясной 1943 года пайшоў у партызанскі атрад імя Суворава 2-й Мінскай брыгады, які дзейнічаў у навакольных лясах.

З ліпеня 1944 года стаў адным з першых супрацоўнікаў Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны.

Выкладаў малюнак у Мінскім мастацкім вучылішчы.

Супрацоўнічаў з дзіцячым часопісам «Вясёлка» ад пачатку яго стварэння да канца 1970-х гадоў. Яго ілюстрацыі былі падкрэслена жывапіснымі, вызначаліся тонкім каларытам, гумарам, цеплынёй; пазбягаў дэталізацыі. Яго малюнкамі аформлены многія творы першага рэдактара «Вясёлкі» Васіля Віткі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* ''Мінскі кур'ер*. «Красавіцкія юбіляры» 
* *ONT.by''. Олег Луцевич: «Меня оставили в Минске и направили в Союз художников. Потому что командир отряда знал, что, значит, я рисую портреты своих друзей». 

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Катэгорыя:Выкладчыкі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Тунэль Хельсінкі — Талін

і Талінам стане працягам Балтыйскай чыгункі.]]
**Тунэль Хельсінкі — Талін** — праект падводнага тунэля, які б злучыў сталіцы Фінляндыі і Эстоніі па дне Фінскага заліва.

Паводле папярэдніх высноў, працягласць тунэля ў залежнасці ад выбару трасы складзе не менш 60—80 км, з якіх 50—70 км пройдуць пад вадой, што зробіць яго найдаўжэйшым падводным тунэлем у свеце. На думку аўтараў праекту, для абслугоўвання тунэля спатрэбіцца будаўніцтва штучнага вострава плошчай 6 га, на якім неабходна будзе размясціць ветрагенератары для электразабеспячэння тунэля. Праектны тэрмін будаўніцтва — 10—15 гадоў.

Пачатковы кошт праекту вагаецца ад аднаго мільярда еўра (калі будаваць толькі грузавы тунэль) да некалькіх мільардаў (калі будзе вырашана будаваць пасажырскі тунэль). У выніку будзе значна павышаная як эканамічная інтэграцыя двух гарадоў, так і пасажыра- і тавараабарот паміж паўднёвай Фінляндыяй і балтыйскімі дзяржавамі. Акрамя таго, злучэнне тунэля з Балтыйскай чыгункай, што ўжо знаходзіцца ў стадыі будаўніцтва, звяжа чыгуначнымі лініямі Фінляндыю з астатняй Еўропай. У геапалітычным сэнсе гэта дасць магчымасць вандраваць па ўсім Еўрапейскім саюзе без неабходнасці перасячэння мяжы з Расіяй ці вымушанага выкарыстання паветранага або воднага транспарту.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Папярэдні план тунэля Хельсінкі—Талін 1997 года
* Olli Keinänen. «From fantasy to vision: towards planning of Helsinki-Tallinn railway tunnel» City of Helsinki, International Relations, Finland, 2009.

Катэгорыя:Транспарт у Фінляндыі
Катэгорыя:Транспарт у Эстоніі
Катэгорыя:Чыгуначныя тунэлі
Катэгорыя:Балтыйскае мора
Франкакратыя

, каля 1204 года.]]

**Франкакратыя** (), або **Лацінакратыя** (), — перыяд у гісторыі Грэцыі, у эпоху Сярэднявечча, які пачаўся пасля Чацвёртага крыжовага паходу ў 1204 годзе, калі на тэрыторыі заваяванай Візантыі быў створаны шэраг дзяржаў крыжакоў.

Тэрмін паходзіць ад таго, што праваслаўныя грэкі, а таксама большасць народаў Усходняга Міжземнамор'я называлі каталікоў «лацінянамі» або «франкамі». Характэрнымі рысамі перыяду франкакратыі былі нестабільная палітычная сітуацыя і агульная разрозненасць франкскіх дзяржаў. Пасля большасць дзяржаў зноў былі заваяваны грэкамі, за выключэннем Іанічных астравоў і асобных фартоў, якія засталіся пад уладай Венецыянскай рэспублікі. Завяршыўся перыяд франкакратыі з заваяваннем Грэцыі Асманскай імперыяй.

Катэгорыя:Франкская і лацінская Грэцыя
Серп (значэнні)

Серп — прылада для зрэзвання злакаў і траў, складаецца з закругленага ляза (як правіла сталёвага) і кароткай драўлянай ручкі.

Таксама **Серп** з'яўляецца тапонімам.

## Населеныя пункты 
### Гомельская вобласць 
* Серп — вёска ў Петрыкаўскім раёне
Царква Святога Марціна (Вальяла)

**Царква́ Свято́га Ма́рціна** — найстарэйшая царква Эстоніі. Знаходзіцца ў пасёлку Вальяла на востраве Саарэмаа.

## Гісторыя 
Адразу пасля заваёвы ў 1227 годзе датчане збудавалі ў Вальяле побач са старой крэпасцю каменную капліцу. З паўднёвага боку капліцы была рызніца. Сцены капліцы захаваліся і складаюць ніжнюю частку хора сучаснага будынка. Захаваліся таксама тагачасныя фрэскі, якія можна бачыць на паўночнай сцяне.

У 1240 годзе пачалося будаўніцтва аднанефнай царквы ў раманскім стылі: над усімі ўваходамі былі круглыя аркі. Яны значна пацярпелі, верагодна, падчас паўстання Юр’евай ночы, і пазней былі рэканструяваны. Вокны, скляпенні і верхняя частка будынка ўжо аформленыя ў іншым стылі. Новыя майстры, відаць, былі выкліканы са Швецыі.

У другой палове XIV стагоддзя была прыбудавана паліганальная апсіда. Будаўніцтва вежы, імаверна, працягвалася да XVII стагоддзя. Яе размяшчэнне даволі незвычайнае: яна знаходзіцца на паўднёвым баку царквы, над рызніцай. У сцены вежы ўмураваныя архаічныя трапецыяпадобныя надмагіллі, якія дагэтуль сустракаліся толькі на захадзе Эстоніі.

У 1820 годзе майстар з Курэссаарэ Номен Лорэнцэн стварыў алтарную карціну. У 1888 Густаў Норман зрабіў арган.

У 1922 годзе ад удару маланкі часткова згарэў дах.

У 1970-х гадах Далорэс Гофман стварыла вітражныя вокны.

У 2004 годзе Ага Тынт правёў капітальны рамонт аргана.

## Архітэктура 
Ад першапачатковага галоўнага ўваходу, збудаванага ў раманскім стылі, застаўся толькі архівольт. Касякі, шчыт і фрыз адносяцца да пазнейшай перабудовы.

Масіўныя сцены, узведзеныя ў 1240—1270 гадах, падкрэсленыя здвоенымі ваконнымі праёмамі. З імі кантрастуе паліганальная апсіда, пабудаваная ў другой палове XIV стагоддзя з дбайна абцёсаных каменных блокаў; яна мае формы позняе готыкі.

## Інтэр’ер 
У дызайне інтэр’еру найбольш уражваюць купалападобныя скляпенні з вестфальскімі рэбрамі і басажамі. Аб тым, што ніжэй за вокны нефа калісьці праходзіла абарончая галерэя, сведчаць рабро ў сцяне і рэшткі балек. Дзвярны праём у арцы капліцы вёў да гарышча, якое служыла сховішчам.

Познераманская купель Вальялскай царквы — адзін з найстарэйшых узораў разьбы па камені ў Эстоніі. Лічыцца, што першапачаткова купель была выраблена для Хаапсальскай кафедры, але пазней перавезеная на Саарэмаа. Купель упрыгожаная познераманскімі завіткамі. Падобны дэкор можна ўбачыць у Рыжскай кафедры. Абедзве працы належаць руцэ аднаго майстра, меркавана, вестфальскага паходжання.

## Спасылкі 
* Вальяльская царква 
* Фотаздымкі царквы

Катэгорыя:Лютэранскія храмы Эстоніі
Катэгорыя:Саарэмаа
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Храмы Святога Марціна Турскага
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Эстоніі
Прэм’ер-міністр Грэцыі

**Прэм’ер-міністр Грэцыі** (), афіцыйная назва пасады — **Прэм’ер-міністр Грэчаскай рэспублікі** () — кіраўнік Кабінета міністраў Грэчаскай Рэспублікі.

Дзеючым прэм’ер-міністрам Грэцыі з 26 чэрвеня 2023 года з’яўляецца Кірыякас Міцатакіс.

Катэгорыя:Палітыка Грэцыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Грэцыі
Катайконім

**Катайко́нім** (ад  — *«жыхар»* і  — *«назва»*), **дэмонім** або **этнікон** — назва жыхароў пэўнай мясцовасці, суаднесеная з тапонімам. Напрыклад, Магілёў — магілёўцы, Віцебск — віцябляне, Полацк — палачане, Смаленск — смаляне, Гомель — гамельчукі або гомельцы, Мазыр — мазыране, Кіеў — кіяне, Горадня — гарадзенцы, Вільня — віленчукі, Менск — менчукі, Слонім — слонімцы, Слуцк — случакі, Бабруйск — бабруйцы, Берасце — берасцюкі або берасцейцы, Пінск — пінчукі, Палессе — палешукі, Падляшша — падляшукі або падляшцы, Загароддзе — загародцы, Зарэчча — зарэчанцы, Валынь — валынцы, Буг — забужцы, Нёман — занямонцы, Дзясна — задзясенцы.

## Літаратура 
* *Березович Е. Л.* Славянские оттопонимические названия жителей: ассоциативно-деривационная и фразеологическая семантика // Славянское языкознание. XVI Международный съезд славистов. Белград, 20–27 августа 2018 г. Доклады российской делегации. — ИСл РАН, 2018. — С. 7–34.
* *Горпинич* *В. О.* Назви жителів в українській мові. Київ, головне видавництво видавничого об'єднання «Вища школа», 1979.

Катэгорыя:Этнаніміка
Катэгорыя:Семантыка
Пракопіс Паўлопулас

**Пракопіс Паўлопулас** (; нар. , Каламата, Грэцыя) — грэчаскі палітык, прэзідэнт Грэцыі (2015—2020).

18 лютага 2015 года прэм’ер-міністр Алексіс Цыпрас прапанаваў кандыдатуру палітыка ад партыі «Новая дэмакратыя» (правацэнтрысцкая) Пракопіса Паўлопуласа на пасаду прэзідэнта краіны. У гэты ж дзень Пракопіс Паўлопулас быў абраны прэзідэнтам Грэцыі.

Катэгорыя:Прэзідэнты Грэцыі
Катэгорыя:Дэпутаты парламента Грэцыі
Vana Tallinn

**Vana Tallinn** (даслоўна з эстонскай *Стары Талін*) — эстонскі лікёр на аснове рому. Быў вынайдзены ў 1962 годзе на заводзе кампаніі Liviko. Вырабляецца ў трох варыянтах (40, 45 і 50 градусаў), з дадаткам лімону і ванілі. Існуе таксама 16—градусны крэмавы лікёр з дадаткам смятанкі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі Liviko

Катэгорыя:Алкагольныя напоі
Катэгорыя:Эстонская кухня
Катэгорыя:Сметанковыя лікёры
Манчыцы

Назву **Ма́нчыцы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Манчыцы — вёска ў Лельчыцкім раёне
* Гродзенская вобласць
** Манчыцы — вёска ў Свіслацкім раёне
Саят-Нава

**Сая́т-Нава́** (, , ; псеўданім **Аруцюна Саядзяна**, ; , Тбілісі — ) — армянскі , буйнейшы прадстаўнік свецкай паэзіі позняга сярэдневякоўя.

## Біяграфія 
Быў прыдворным песняром і музыкантам грузінскага цара Іраклія II. Выгнаны са службы з-за сутычак з вяльможамі, стаў свяшчэннікам, з 1768 манах. Праславіўся як ашуг. Пісаў песні на армянскай, грузінскай і азербайджанскай мовах, у якіх традыцыйная для ўсходняй паэзіі вобразнасць спалучалася з глыбокай эмацыянальнасцю, пратэстам супраць сацыяльнай несправядлівасці. Майстар любоўнай лірыкі («Я хворы каханнем да цябе», «Каманча», «Да салаўя», «Так жыць хачу» і інш.). Забіты ў Тбілісі ў час нашэсця персідскіх войск.

На беларускую мову асобныя яго вершы пераклалі Х. Жычка, Н. Тулупава.

## Літаратура 
* *Казінян А.* Саят-Нава // 

Катэгорыя:Армянскамоўныя паэты
Земскі сход Эстляндыі

**Земскі сход Эстляндыі** (, *Eesti Maanõukogu*), скарочана **Маапяеў** () быў скліканы пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 як нацыянальны сход  Расійскай імперыі.

28 лістапада 1917 года, пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, сход самаабвясціўся суверэннай уладай Эстоніі і заклікаў да выбараў у Эстонскі ўстаноўчы сход. Аднак ва ўмовах надыходу нямецкіх войскаў ён прызначыў Камітэт выратавання Эстоніі і 24 лютага 1918 выдаў Дэкларацыю незалежнасці.

## Гісторыя 
12 красавіка 1917 года Часовы ўрад Расіі выдаў дэкрэт пра часовую аўтаномію Эстляндыі. Эстляндская губерня была аб'яднаная з эстонамоўнай паўночнай часткай Ліфляндскай губерні і пераўтвораная ў аўтаномію. Часовы ўрад Расіі таксама пастанавіў стварыць земскі сход шляхам ускосных выбараў.

Абранне 62 дэпутатаў праходзіла ў некалькі этапаў; прадстаўнікі ад вясковых грамадаў абіраліся двухузроўневымі выбарамі ў траўні-чэрвені, гарадскія прадстаўнікі абіраліся ў ліпені-жніўні 1917. Дзеля ўдзелу ў выбарах ствараліся і рэарганізоўваліся партыі.

У склад сходу трапілі прадстаўнікі шасці партый, тры незалежныя дэпутаты і два прадстаўнікі нямецкай і шведскай меншасцей.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Петраградзе, калі бальшавіцкі Эстонскі рэвалюцыйны камітэт зладзіў пераварот, Маапяеў адмовіўся прызнаць іх уладу. Бальшавікі здзейснілі спробу распусціць сход. На сваім апошнім пасяджэнні  Маапяеў абвясціў сябе найвышэйшай законнай уладай Эстоніі да склікання Устаноўчага сходу. 26 лістапада Земскі сход быў гвалтоўна разагнаны бальшавікамі, і яго члены працягнулі дзейнасць у падполлі.

У зладжаных бальшавікамі на пачатку 1918 года выбарах ва Устаноўчы сход дзве траціны выбаршчыкаў падтрымалі партыі, якія дамагаліся нацыянальнай дзяржаўнасці. Пасля гэтага бальшавікі абвясцілі выбары несапраўднымі і анулявалі іх вынікі. 19 лютага Камітэт старэйшынаў Земскага сходу Эстляндыі вырашыў абвясціць незалежнасць. Дзеля гэта мэты быў створаны Камітэт выратавання (у складзе трох членаў, абраных Маапяевам на час, пакуль дзейнасць Устаноўчага сходу немагчымая). 24 лютага, калі бальшавікі пакінулі Талін перад уваходам у яго нямецкіх войскаў, Камітэт выратавання апублікаваў Дэкларацыю незалежнасці Эстонскай рэспублікі.

Пасля сканчэння нямецкай акупацыі Маапяеў працягваў сваю дзейнасць да 1919 года.

## Гл. таксама 
* Эстляндская губерня
* Камітэт выратавання Эстоніі

* 

Катэгорыя:Выбары ў Эстоніі
Катэгорыя:Колішнія заканадаўчыя органы
Катэгорыя:Выбары 1917 года
Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1919 годзе
Тальсінкі

» па дарозе з Хельсінкі у Талін]]
**Тальсінкі** (часам таксама **Хельлін**) — размоўная назва вандровак між Хельсінкі (Фінляндыя) і Талінам (Эстонія) з мэтай танных закупак. Тэрмін упершыню выкарыстаў у 1992 годзе эстонскі пісьменнік Яан Каплінскі, відавочна скампанаваўшы яго з назваў абодвух гарадоў. Аддзялае абедзве сталіцы адлегласць усяго 80 км.

Штолета тысячы турыстаў з Хельсінкі накіроўваюцца ў Талін на адзін дзень, праводзячы ўвесь гэты час у разнастайных універсамах і на рынках, дзе кошты на тавары ніжэйшыя, чым на іх радзіме. Падобныя вандроўкі ладзяць і талінцы, хоць і ў значна меншых маштабах. Іх вабяць не столькі «танны» шопінг, але магчымасць прыдбаць нейкія асаблівыя тавары, што адсутнічаюць у Эстоніі. Да таго ж кошты на некаторыя харчовыя прадукты і вопратку ў Хельсінкі нават ніжэйшыя за талінскія.

Пашырэнню падобнага з'яўлення спрыялі далучэнне Эстоніі да Шэнгенскай зоны ў 2004 годзе, скасаванне памежнага кантролю ў 2007 і, урэшце, пераход Эстоніі на еўра ў 2011.

У перспектыве эстонскія спецыялісты прапануюць злучыць Талін і Хельсінкі чыгункай па дне Фінскага заліва замест цяперашняе паромнай пераправы. У якасці падобнага праекту прыводзіцца прыклад метрапольнай тэрыторыі Капенгагена і Мальмё (Эрэсунскі рэгіён). У дадатак на паўдарозе між Талінам і Хельсінкі прапанавана збудаваць штучны востраў з назвай Тальсінкі, матэрыял на які можа быць узяты з рэштак гранітнага камяню ад будаўніцтва падводнага тунэлю. Аднак гэтая ідэя пакуль не атрымала шырокае падтрымкі.

## Цікавыя факты 
* Эстонцы здаўна жартуюць: «Навошта ехаць у Хельсінкі, калі ўсе фіны і так у Таліне».
* Фіны ж жартоўна называюць Талін «Паўднёвым Хельсінкі».

## Спасылкі 
* Тальсінкі.net 
* «Тальсінкі» — метраполь XXI стагоддзя

Катэгорыя:Талін
Катэгорыя:Хельсінкі
Катэгорыя:Турызм у Фінляндыі
Катэгорыя:Турызм у Эстоніі
Чэрвеньскі пераварот

**Чэ́рвеньскі пераваро́т** () — падзеі 21 чэрвеня 1940 года ў Эстоніі, у выніку якіх быў зрынуты ўрад Юры Улуатса. Вынікам стала прызначэнне новага ўрада на чале з Іаганесам Варэс-Барбарусам, правядзенне пазачарговых парламенцкіх выбараў і, у рэшце рэшт, абвяшчэнне Эстонскай ССР 21 ліпеня 1940.

## Перадумовы 
У снежні 1938 года ў Эстоніі быў прыняты закон аб правядзенні палітыкі неўмяшальніцтва і нейтралітэту.

7 чэрвеня 1939 года ў Берліне міністр замежных спраў Эстоніі Карл Сельтэр і рэйхсміністр замежных спраў Германіі Іаахім Рыбентроп падпісалі Дагавор аб ненападзе паміж Германіяй і Эстоніяй.

23 жніўня 1939 ў Маскве быў падпісаны Дагавор аб ненападзе паміж Германіяй і Савецкім Саюзам, у сакрэтным пратаколе да якога былі размежаваны сферы ўзаемных інтарэсаў СССР і Германіі ва Усходняй Еўропе. Паводле гэтай угоды Эстонія была аднесена да сферы інтарэсаў СССР.

28 верасня ў Маскве быў падпісаны Пакт аб узаемадапамозе паміж СССР і Эстонскай рэспублікай, паводле якога СССР атрымаў у сваё карыстанне некалькі ваенных і ваенна-марскіх баз на эстонскай тэрыторыі.

16 чэрвеня 1940 года Савецкі ўрад абвінаваціў эстонскі бок у невыкананні Пакту аб узаемадапамозе і запатрабаваў фарміравання новага ўрада, які быў бы здольны забяспечваць яго выкананне, а таксама неадкладнага пропуску на тэрыторыю Эстоніі савецкіх ваенных частак. Пасля згоды Эстоніі на яе тэрыторыі 17 чэрвеня ўвайшлі першыя савецкія войскі.

## Падзеі 
19 чэрвеня ўрад Юры Улуатса падаў прашэнне пра адстаўку прэзідэнту Канстанціну Пятсу. Фарміраванне новага ўрада было даручана генералу Лайданеру.

21 чэрвеня на плошчы Свабоды ў Таліне пачаўся мітынг з патрабаваннямі фарміравання прасавецкага ўрада.

Пасля гэтага частка дэманстрантаў у суправаджэнні савецкіх браневікоў накіравалася да цэнтральнай турмы, адкуль вызвалілі 27 палітвязняў. Да 18 гадзін калона вярнулася на Тоампеа, дзе на вежы Доўгі Герман дзяржаўны сцяг Эстоніі быў заменены на чырвоны.

Увечары па радыё быў абвешчаны склад новага ўрада на чале з Іаганесам Варэс-Барбарусам.

## Вынікі 
5 ліпеня 1940 года прэзідэнт Пятс падпісаў загад аб правядзенні пазачарговых выбараў у Дзяржаўную думу () Эстоніі і аб фарміраванні новага складу Дзяржаўнага савета (), а таксама аддаў загад ураду аб прыняцці неабходных мер для забеспячэння паскоранай арганізацыі правядзення выбараў. Дзеля паскоранага правядзення выбараў былі прыняты адпаведныя папраўкі да Закону аб выбарах.

## Гл. таксама 
* Парламенцкія выбары ў Эстоніі, 1940
* Пакт Молатава-Рыбентропа

## Спасылкі 
* Роберт Нерман: «Eesti bussiliikluse arengut pidurdas sõda ja enamlaste hävitustöö» Postimees, 5 красавіка 2007 года
* «1941 juunipööre: „Stalin tahtis, ja nii ka läks!“» SL Õhtuleht, 21 чэрвеня 2005 года
* «Punaste riigipööre 21. juunil 1940» Virumaa Teataja, 22 чэрвеня 2006 года
* Эстония и Прибалтика в составе СССР (1940—1991) в российской историографии 

Катэгорыя:Эстонская ССР
Катэгорыя:1940
Катэгорыя:Падзеі 21 чэрвеня
Катэгорыя:Падзеі ў Эстоніі
Катэгорыя:Акупацыя балтыйскіх дзяржаў
Лясныя браты

**Лясныя браты** (, , ) — агульная назва партызанскага супраціўлення ў краінах Балтыі супраць савецкай улады, якая ўсталявалася там паводле Пакта Молатава-Рыбентропа. Гэты рух налічваў каля 170 тысяч чалавек, з іх 50 тысяч загінулі ці прапалі без вестак.

У сучаснай гістарыяграфіі Літвы, Латвіі і Эстоніі гэты рух характарызуецца як нацыянальна-вызваленчы, у савецкай і сучаснай расійскай — як прафашысцкі.
Аналагічны рух супраціву ў гэты перыяд існаваў таксама ў Заходняй Украіне (УПА), Заходняй Беларусі (БКА), Польшчы і Румыніі.

Назва «лясныя браты» была ўзятая ад латышскіх партызанаў-рэвалюцыянераў, якія дзейнічалі ў перыяд Расійскай рэвалюцыі 1905-07 гадоў.

## Эстонія 
У Эстоніі рух супраціву налічваў да 15 тысяч мужчын на працягу 1944—1953 гадоў. Актыўна лясныя браты дзейнічалі ў раёнах Пярнумаа і Ляэнемаа, Тартумаа і Іда-Віру. За перыяд з 1944 — па 1947 яны здзейснілі 773 узброеных напады, знішчыўшы каля 1000 байцоў савецкіх спецслужбаў.

## Латвія 
У Латвіі шэрагі лясных братоў у значнай ступені складаліся з былых воінаў латышскага легіёна СС. Агульная колькасць партызанаў налічвала да 10 тысяч, яшчэ 20 тысяч чалавек актыўна дапамагалі партызанам правіянтам і прыстанішчам. Да 1947 Цэнтральнае камандаванне латышскага супраціву мела штаб-кватэру на вуліцы Маціса ў Рызе.

Латышскім партызанам удалося знішчыць ад 1,5 тысяч (паводле савецкіх крыніц) да 3 тысяч (паводле латышскіх крыніц. Пазбягаючы прамых сутыкненняў з чырвонаармейцамі і войскамі НКУС, літоўскія партызаны змагаліся метадам сабатажу, засадаў і забойстваў асобных камуністычных дзеячаў. Кіраўніком лясных братоў у Літве быў Ёнас Жэмайціс-Вітаўтас, імем якога ў 1998 годзе была названа ваенная школа ў Каўнасе.

## Літаратура 
* Daumantas, Juozas L. *Fighters for Freedom*, Manyland Books, New York, December 1975. ISBN 0-87141-049-4
* Razgaitis, Darius. *Forest Brothers from the West* , research thesis, 2002.
* Vardys, V. Stanley. *Lithuania Under the Soviets: Portrait of a Nation, 1940-65* , F. A. Praeger, New York, 1965.
* Rieber, Alfred J. (2003). Civil Wars in the Soviet Union. *Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History* 4.1, 129—162.

Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Катэгорыя:Эстонская ССР
Катэгорыя:Антысавецкі супраціў
Стабурагс

**Стабурагс** (, таксама вядомы як **Стабурадзэ**) — колішні 18-метровы ўцёс, што размяшчаўся ў Латвіі на левым беразе Дзвіны. З ніжняй часткі скалы сцякала мноства крыніц, што надавала Стабурагсу агульныя рысы з вадаспадамі. Шмат стагоддзяў Стабурагс ушаноўваўся мясцовымі жыхарамі.

У 1966 годзе ўцёс быў затоплены падчас будаўніцтва Плавінскай гідраэлектрастанцыі. У парку Вігантэ побач з месцам, дзе была святыня, знаходзяцца дрэвы, пасаджаныя кіраўнікамі і вядомымі асобамі Латвіі, і эстрада. Таксама тут у 2003 годзе быў створаны памятны знак «Божае вуха» ().

## Легенда 
У латышскай народнай творчасці налічваецца 82 версіі легенд пра паходжанне Стабурагса. Паводле найбольш распаўсюджаных, у гэтых мясцінах некалі жыла дзяўчына, муж якой быў рыбаком. Аднойчы яна, як заўжды, чакала каханага, стоячы на высокім беразе Дзвіны. Але ў тую ноч на рацэ адбылася моцная бура, і хлопец патануў. Дзяўчына, убачыўшы гэта, пачала плакаць і неўзабаве скамянела, ператварыўшыся ў скалу, але яе слёзы цякуць і дагэтуль.

## Знішчэнне 
У 1947 годзе савецкі інстытут «Гідраэнергапраект» падрыхтаваў комплексную праграму пабудовы сеткі вадасховішчаў і ГЭС у ніжнім цячэнні Дзвіны. Побач са Стабурагсам павінны былі ўзнікнуць два вадасховішчы — пры Мэмэньскай ГЭС з узроўнем вады 16 метраў і пры Плавіньскай з узроўнем вады 24 метры. Гэты варыянт не ўяўляў небяспекі для Стабурагса. Але ў 1955 годзе быў прыняты новы праект, паводле якога ўзровень вады ў вадасховішчы каля Плавіньскай ГЭС павінен быў быць павышаны на 40 метраў. Гэта выклікала вялікі смутак у народзе, і падчас будаўніцтва ГЭС у 1961—1965 гадах амаль кожная латышская сям’я паспела прыехаць на развітанне са Стабурагсам. Скала пайшла пад ваду ў снежні 1966 года. Пад вадой апынулася і скульптура «Дайна», якую неўзабаве ўсё ж выцягнулі з вады і перавезлі ў Сігулду.

У наш час вяршыня Стабурагса знаходзіцца на глыбіні больш за дваццаць метраў. Падчас паніжэнняў узроўню вады яна можа часова паказвацца на паверхні.

Файл:Daugavas krasts vigantes parka.JPG|Бераг Дзвіны ў парку Вігантэ
Файл:kapnes uz staburagu.JPG|Сходы да месца затаплення скалы
Файл:Dieva auss.JPG|Памятны знак „Божае вуха”
Файл:Stefenhagens_Staburags.jpg|Стабурагс на гравюры Вільгельма Штавенхагена, 1866

## У культуры 
У 1820 годзе лютэранскі святар Стэндэрс запісаў ад 103-гадовай жанчыны 11 народных песень пра Стабурагс. У 1846 годзе гэта натхніла прафесара ўніверсітэта ў Тарту Крузэ выдаць кнігу латышскай і нямецкай мовамі. У 1850 годзе ў Елгаве пабачыла свет нямецкамоўная брашура «Der Stabburags». У 1869 годзе Фрыдрых Мальберг напісаў паэму «Стабурагс і Лесма». У 1871 годзе ў часопісе «Балтыйскі веснік» з’явілася эсэ Карла Зарыньша «Стабурадзэ ў Курляндыі». У 1875 годзе Аўкселіс выдае паэтычны збор «Стабурадзэ». У 1895 годзе Валдэмарс Залітыс піша кнігу «Staburaga bērni» («Дзеці Стабурагса»). У 1939 годзе Александрас Брыедыс стварыў скульптуру «Дайна», што ўвасабляла латышскую народную песню, якая была ўсталявана каля Ліпавай крыніцы.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзвіна
Катэгорыя:Рэльеф Латвіі
Катэгорыя:Скалы
Айгарс Калвітыс

**А́йгарс Ка́лвітыс** () (нарадзіўся 27 чэрвеня 1966, Рыга) — латвійскі палітык, прэм’ер-міністр Латвіі ў 2004—2007 гг.

Скончыў Латвійскі сельскагаспадарчы ўніверсітэт у 1992 па спецыяльнасці «эканоміка». З 1992 па 1998 гг. Калвітыс рабіў менеджарам у розных сферах, звязаных з сельскаю гаспадаркай.

У 1997 г. стаў адным з заснавальнікаў Народнай партыі Латвіі (*Tautas Partija*).

У 1998 г. упершыню абраны ў парламент Латвіі. У 1999—2000 гг. — міністр сельскай гаспадаркі. У 2000—2002 гг. — міністр эканомікі. У 2002 г. Калвітыс зноў абраны дэпутатам парламенту і ўзначаліў фракцыю Народнай партыі.

28 кастрычніка 2004 г. латвійскі парламент адправіў у адстаўку правацантрысцкі (складаўся з членаў «Саюза зялёных і сялян», Народнай партыі і Латвійскай першай партыі) ўрад на чале з Індулісам Эмсісам.

24 лістапада 2004 г. прэзідэнтка Латвіі Вайра Віке-Фрэйбэрга даручыла Айгарсу Калвітысу стварэнне новага кабінету міністраў.

2 снежня 2004 г. парламент зацвердзіў урад Айгарса Калвітыса — адзінаццаты з моманту абвяшчэння незалежнасці Латвіі ў 1991 г. Кааліцыйны ўрад сфарміравалі чатыры правыя сілы — Народная партыя, «Новы час», Першая партыя і Саюз зялёных і сялян. Гэтыя партыі кантралююць 70 з 100 галасоў у Сейме.

У апазіцыі засталіся праварадыкалы з аб’яднання «Айчына і Свабода — Рух за Нацыянальную Незалежнасць Латвіі» і тры партыі, што прадстаўляюць інтарэсы рускамоўнага насельніцтва.

У выніку ўрадавага крызісу Калвітыс сышоў з пасады прэм’ер-міністра 5 снежня 2007 г., канчаткова перадаўшы свае паўнамоцтвы Іварсу Годманісу 20 снежня.

## Спасылкі 
* Народная Партыя Латвіі 

Катэгорыя:Дэпутаты Сёмага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Восьмага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзявятага Сейма Латвіі
Катэгорыя:Міністры сельскай гаспадаркі Латвіі
Катэгорыя:Міністры эканомікі Латвіі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі
Катэгорыя:Члены Народнай партыі (Латвія)
Катэгорыя:Эканамісты Латвіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Сяргей Мікалаевіч Ігнашэвіч

{{Футбаліст
|імя                         = Сяргей Ігнашэвіч
|поўнае імя                  = Сяргей Мікалаевіч Ігнашэвіч
|выява                       = Sergei Ignashevich 2011.jpg
|шырыня                      = 280px
|апісанне выявы              = Сяргей Ігнашэвіч у зборнай Расіі
|дата нараджэння             = 
|месца нараджэння            = 
|грамадзянства               = 
|рост                        = 
|вага                        = 
|пазіцыя                     = цэнтральны абаронца
|цяперашні клуб              =  Балтыка
|нумар                       = 
|пасада                      = галоўны трэнер
|маладзёжныя клубы           = 
|клубы                       = 
|нацыянальная зборная        = 
|трэнерскія клубы            = 
|медалі                      = 
 
  
 
{ style="background:transparent"
{ style="background:transparent"
 
 

 
}
}}
**Сяргей Ігнашэвіч** (; нар. , Масква, СССР) — расійскі футбаліст (абаронца) і трэнер беларускага паходжання. Ігрок нацыянальнай зборнай Расіі (2002—2018). На клубным узроўні вядомы па выступах за маскоўскі ЦСКА. Рэкардсмен зборнай Расіі па колькасці матчаў (127).

У цяперашні час працуе галоўным трэнерам калінінградскай «Балтыкі».

## Клубная кар’ера 
Бацька Сяргея паходзіць з вёскі Хорастава (цяпер Салігорскі раён Мінскай вобласці Беларусі).

## Трэнерская кар’ера 
У ліпені 2018 года ўвайшоў у трэнерскі штаб моладзевага складу ЦСКА. З чэрвеня 2019 года па сакавік 2021 года ўзначальваў маскоўскае «Тарпеда».

У кастрычніку 2021 года быў прызначаны галоўным трэнерам калінінградскай «Балтыкі».

## Асабістае жыццё 
Жанаты, мае чатырох сыноў, два з якіх ад першага шлюбу.

## Дасягненні 
**Лакаматыў Масква**:
* Чэмпіён Расіі: 2002
* Сярэбраны прызёр чэмпіянату Расіі: 2001
* Уладальнік Кубка Расіі: 2001
* Уладальнік Суперкубка Расіі: 2003

**ЦСКА Масква**:
* Чэмпіён Расіі (5): 2005, 2006, 2013, 2014, 2016
* Сярэбраны прызёр чэмпіянату Расіі (6): 2004, 2008, 2010, 2015, 2017, 2018
* Бронзавы прызёр чэмпіянату Расіі (2): 2007, 2012
* Уладальнік Кубка Расіі (6): 2005, 2006, 2008, 2009, 2011, 2013
* Уладальнік Суперкубка Расіі (6): 2004, 2006, 2007, 2009, 2013, 2014
* Уладальнік Кубка УЕФА: 2005

**Расія**:
* Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы: 2008

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Сергей Игнашевич, вошедший в окончательную заявку сборной России на ЧМ-2014 

Катэгорыя:Футбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Расіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК ЦСКА Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Крылы Саветаў Самара
Катэгорыя:Ігракі ФК Сцяг Працы Арэхава-Зуева
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Расіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Балтыка Калінінград
Катэгорыя:Трэнеры ФК Тарпеда Масква
Шухаўская вежа

**Шухаўская вежа** (**Шабалаўская вежа, Радыё-вежа**) — унікальная гіпербалоідная канструкцыя, выкананая ў выглядзе апорнай стальной сеткаватай абалонкі. Размешчана ў Маскве на вуліцы Шабалаўцы. Пабудаваная ў 1920—1922 гадах. Помнік архітэктуры. Аўтар праекта і кіраўнік будаўніцтва радыёвежы — расійскі інжынер, архітэктар, і навуковец, акадэмік Уладзімір Шухаў (1853—1939). Вежа атрымала прызнанне як адно з самых прыгожых і выдатных дасягненняў інжынернай думкі ў свеце.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гіпербалоідныя канструкцыі
Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Масквы
Катэгорыя:Помнікі пад пагрозай знішчэння
Катэгорыя:Тэлевежы
Катэгорыя:Тэлебачанне ў Расіі
Катэгорыя:Вежы Масквы
Катэгорыя:Данскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1922 годзе
Катэгорыя:1922 год у Маскве
Юзаф Можы

**Ю́заф Мо́жы** (, вёска Лопуш, Бельскі павет, Беластоцкае ваяводства) — польскі гісторык. Доктар гістарычных навук (1962).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт (1955). Да 1991 працаваў ва ўніверсітэце імя Адама Міцкевіча ў Познані.

Вывучае гісторыю Вялікага Княства Літоўскага і Расіі. Аўтар манаграфіі «Дэмаграфічны крызіс у Літве і Беларусі ў другой палове XVII ст.», якая выйшла ў 1965. У даследаванні на падставе шматлікіх крыніц зрабіў выснову пра значнае (да 50%) скарачэнне насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага ў час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў праз баявыя дзеянні, голад, пошасці, вывад у палон, уцёкі. Аўтар шматлікіх артыкулаў і рэцэнзіяў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі Універсітэта імя Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы