Паўночна-Каўказскі край

**Паўночна-Каўказскі край** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на тэрыторыі Расійскай Сацыялістычнай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікі, якая існавала з 16 кастрычніка 1924 года па 13 сакавіка 1937 года. Адміністрацыйны цэнтр — горад Растоў-на-Доне (з 10 студзеня 1934 года — Пяцігорск, са студзеня 1936 года — Арджанікідзэ (цяпер г. Уладзікаўказ), з 15 снежня 1936 года — Варашылаўск (цяпер г. Стаўрапаль)). Па выніках перапісу насельніцтва ў СССР 1926 года дзвюма найбуйнейшымі нацыянальнасцямі на тэрыторыі Паўночна-Каўказскага края былі рускія (46,2 %) і украінцы (37,4 %).

## Гісторыя 
Паўночна-Каўказскі край быў утвораны 16 кастрычніка 1924 года ў выніку аб’яднання скасаванай Паўднёва-Усходняй вобласці і аўтаномных абласцей: Адыгейскай (Чаркескай), Карачаева-Чаркескай, Кабардзіна-Балкарскай і Чачэнскай, Сунжанскай казацкай акругі і аўтаномнага горада Грозны. Цэнтрам края стаў горад Растоў-на-Доне.

26 лютага 1925 года створана Сунжанская казацкая акруга. Таксама ў склад края ўключаны Інгушская і Паўночна-Асецінская аўтаномныя вобласці.

15 жніўня 1930 года па-за аўтаномнымі абласцямі былі скасаваны акругі, і ўсе раёны перайшлі ў непасрэднае падпарадкаванне адміністрацыі края.

6 верасня 1931 года ў склад края ўключана Дагестанская АССР.

20 лістапада 1933 года з часткі раёнаў на поўначы края была створана Паўночная вобласць. Цэнтр края перанесены ў горад Варашылаўск.

13 сакавіка 1937 года Паўночна-Каўказскі край перайменаваны ў Арджанікідзеўскі край. 15 студзеня 1938 новая назва края была ўнесена ў Канстытуцыю СССР. 12 студзеня 1943 года Арджанікідзеўскі край Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР перайменаваны ў Стаўрапольскі край.

## Нацыянальны склад 
Нацыянальны склад Паўночна-Каўказскага края паводле даных перапісу насельніцтва СССР 1926 года:

## Адміністрацыйны падзел пры заснаванні края 
Пры перапісе ўлічвалася і казацкае насельніцтва (адзіны ў СССР раз), калі былі палічаны ўсе, хто называў сваю нацыянальнасць як «казак» ці «казачка», хоць у агульны доступ гэта інфармацыя так і не патрапіла і збіралася больш для «ўнутраных высноў».

Станам на 17 снежня 1926 года ў склад края ўваходзілі 12 акруг, 7 аўтаномных абласцей і 2 аўтаномныя гарады, на правах акругі:

## Адміністрацыйны падзел з 1934 года 
Пасля падзелу края ў 1934 годзе ў складзе края:

; Аўтаноміі
* Дагестанская аўтаномная рэспубліка
* Кабардзіна-Балкарская аўтаномная вобласць
* Карачаеўская аўтаномная вобласць
* Паўночна-Асецінская аўтаномная вобласць
* Чаркеская аўтаномная вобласць
* Чачэна-Інгушская аўтаномная вобласць

; Раёны
* Аляксандраўскі раён
* Благадарненскі раён
* Варанцова-Аляксандраўскі раён
* Вінадзеленскі раён
* Георгіеўскі раён
* Есентукскі раён
* Збытна-Цішчанскі раён
* Курсаўскі раён
* Маздокскі раён
* Мінералаводскі раён
* Мядзвежанскі раён
* Новааляксандраўскі раён
* Нявіннамыскі раён
* Прыкумскі раён
* Пятроўскі раён
* Стаўрапольскі раён
* Туркменскі раён

У гэтым жа годзе Есентукскі раён быў скасаваны

## Адміністрацыйны падзел з 1935 года 
Уведзена новая сетка раёнаў Паўночна-Каўказскага края і аўтаномных аб’яднанняў, якія ўваходзілі ў яго склад. Замест 17 раёнаў у краі стала 43 раёны, падпарадкаваныя непасрэдна Паўночна-Каўказскаму крайвыканкаму:

; Раёны
* Александрыйска-Абільненскі раён
* Аляксандраўскі раён
* Апалонскі раён
* Арзгірскі раён
* Архангельскі раён
* Благадарненскі раён
* Бурлацкі раён
* Варанцова-Аляксандраўскі раён
* Вінадзеленскі раён
* Гафіцкі раён
* Георгіеўскі раён
* Дзмітрыеўскі раён
* Егарлыкскі раён
* Есентукскі раён
* Жалезнаводскі раён
* Ізабільненскі раён
* Кіславодскі раён
* Курсаўскі раён
* Курскі раён
* Левакумскі раён
* Лібкнехтаўскі раён
* Маздокскі раён
* Мінералаводскі раён
* Мітрафанаўскі раён
* Мядзвежанскі раён
* Наваселіцкі раён
* Нагуцкі раён
* Наурскі раён
* Новааляксандраўскі раён
* Нявіннамыскі раён
* Прыкумскі раён
* Пятроўскі раён
* Пяцігорскі раён
* Савецкі раён
* Салдата-Аляксандраўскі раён
* Спіцаўскі раён
* Старамар’еўскі раён
* Стаўрапольскі раён
* Сувораўскі раён
* Сцяпноўскі раён
* Труноўскі раён
* Туркменскі раён
* Шпакаўскі раён

; Аўтаноміі
* Дагестанская АССР
* Кабардзіна-Балкарская аўтаномная вобласць
* Карачаеўская аўтаномная вобласць
* Паўночна-Асецінская аўтаномная вобласць
* Чаркеская аўтаномная вобласць
* Чачэна-Інгушская аўтаномная вобласць

; Перайменаваны:
* Мядзвежанскі раён і с. Мядзведжае ў Еўдакімаўскі раён і ў с. Еўдакімаўскае
* Вінадзеленскі раён — у Іпатаўскі
* Мітрафанаўскі (былы Дзівенскі) раён — у Апанасянкоўскі
* Прыкумскі раён — у Будзённаўскі
* Стаўрапольскі раён — у Варашылаўскі, а г. Стаўрапаль — у г. Варашылаўск

; Утвораны
Каясулінскі раён у складзе Дагестанскай АССР.

## Адміністрацыйны падзел з 1936 года 
Пасля прыняцця Канстытуцыі СССР 1936 года Кабардзіна-Балкарская, Паўночна-Асецінская і Чачэна-Інгушская аўтаномныя вобласці ператвораны ў аўтаномныя Савецкія Сацыялістычныя Рэспублікі і разам з Дагестанскай АССР вылучаны са складу Арджанікідзеўскага края ў самастойныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні ў РСФСР.

Карачаеўская і Чаркеская аўтаномныя вобласці засталіся ў складзе Арджанікідзеўскага края (пераназванага ў 1943 годзе ў Стаўрапольскі край). 12 студзеня 1957 года яны былі аб’яднаны ў Карачаева-Чаркескую аўтаномную вобласць Стаўрапольскага края. У яе былі перададзены Зелянчуцкі, Карачаеўскі і Усць-Джагуцінскі раёны Стаўрапольскага края.

## Спасылкі 
* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991
* Акопян В. З. Национальные районы и их официальный язык (Армянские районы Северного Кавказа в 20-е годы). Центр понтийско-кавказских исследований. Краснодар, 1995 
* Административно-территориальное деление Северо-Кавказского края в официальных документах // *Донской временник* / Донская государственная публичная библиотека. Ростов-на-Дону, 2014.
* Список населенных мест Донского, Донецкого, Сальского, Таганрогского и Шахтинско-Донецкого округов Северо-Кавказского края на 1926 год // *Донской временник* / Донская государственная публичная библиотека. Ростов-на-Дону, 2016.
* Поселенные итоги переписи 1926 года по Северо-Кавказскому краю / Северо-Кавказское краевое статистическое управление — Ростов-на-Дону: Гостипография им. Коминтерна Секкавполиграфтреста, 1929.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1937 годзе
Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел РСФСР
Катэгорыя:Гісторыя Паўночнага Каўказа