open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бабінскі

**Бабі́нскі** — мужчынскае прозвішча, тапонім.

* Бабінскія — шляхецкі род герба «Ляліва».
* Бабінскія — шляхецкі род герба ўласнага.

## Вядомыя носьбіты 
*  (1823—1899) — польскі горны інжынер.
*  (1938—1984) — польскі паэт.
*  (1812—1847) — польскі рэвалюцыйны дзеяч.
*  (1855—1931) — французскі інжынер і аўтар кулінарных кніг.
*  (1887—1957) — польскі дыпламат.
* Жазеф Бабінскі (1857—1932) — французскі ўрач-неўрапатолаг.
*  (1896—1940) — польскі лётчык.
*  (1891—1973) — польскі юрыст.
*  (1897—1984) — польскі альпініст і япаніст.
*  (1880—1941) — савецкі скульптар.
*  (1911—?) — украінскі грамадскі і палітычны дзеяч.
* Станіслаў Бабінскі (каля 1611—1664) — езуіцкі святар і педагог.
*  (1937—2021) — польскі палітык.
*  (1873—1921) — польскі хімік.

## Састаўныя прозвішчы 
*  — архіепіскап Рускай праваслаўнай царквы.

## Тапонімы 
*  — былы населены пункт на Кольскім паўвостраве.
*  — хутар у Валгаградскай вобласці Расіі.
Планетарый імя Уладзіслава Дзявульскага ў Торуні

**Планетарый імя Уладзіслава Дзявульскага ў Торуні** — планетарый у Торуні. Размяшчаецца на тэрыторыі Старога горада на вуліцы Францішканскай, 9/11.

## Гісторыя 
Планетарый быў адкрыты 17 лютага 1994 года, а першы паказ для публікі адбыўся двума днямі пазней у дзень нараджэння Мікалая Каперніка — польскага і нямецкага навукоўца, астранома, стваральніка геліяцэнтрычнай тэорыі свету, які нарадзіўся ў 1473 годзе ў Торуні.

З моманту адкрыцця планетарый у Торуні пастаянна мадэрнізаваўся. У маі 1995 года слайды, якія выкарыстоўваліся падчас паказаў, былі спалучаныя ў панарамы. З 1997 года ў планетарыі стала выкарыстоўваюцца сістэма «all-sky» («усё неба»), што дазволіла паказваць здымкі космасу на паверхні ўсяго купала. У 2005 годзе ў планетарыі была адкрытая інтэрактыўная выстаўка — Orbitarium, а ў 2012 годзе — выстаўка Geodium.

## Будынак 
Планетарый знаходзіцца ў былым сховішчы газу. У 1860 годзе ў сувязі з растучым попытам на газ былі пабудаваныя газасховішчы, аббудаваныя чырвонай цэглай. Па сённяшні дзень з іх застаўся толькі адзін, два астатнія былі разбураныя ў 1927 годзе.

У 1989 годзе было прынятае рашэнне прыстасаваць стары прамысловы аб’ект да патрэбаў планетарыя. У сакавіку 1993 года сховішча разам з плотам былі ўнесеныя ў спіс помнікаў архітэктуры.

## Апісанне 
Geodium — выстаўка, прысвечаная Зямлі, як планеце. Яе цэнтральным элементам з’яўляецца асветленая мадэль зямнога шара дыяметрам у 2,15 м, якая круціцца. Дзякуючы гульні святла лёгка зразумела, чаму ёсць чатыры пары года, а дзень змяняе ноч.

Вакол глобуса размешчаныя інтэрактыўныя прылады, якія дазваляюць эксперыментаваць самастойна, уключаючы адпаведныя кнопкі. На выстаўцы ёсць таксама дзве экспазіцыі калекцый горных парод і мінералаў.

У чатырох кутах выставачнай залі знаходзяцца мастацкія ўстаноўкі, якія паказваюць, як змянялася наша планета.

Галоўны праектар планетарыя (мадэль RFP) выпусціла нямецкая кампанія «Zeiss». Купал торуньскага планетарыя, які імітуе штучнае неба, складае 15 метраў. У залі паказаў пад купалам размешчаныя 196 крэслаў для гледачоў.

Катэгорыя:Славутасці Торуні
Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Планетарыі
Катэгорыя:1994 год у Польшчы
Катэгорыя:Навука ў Польшчы
Пуэльчэ

**Пуэ́льчэ** (, ад мапудунгун *pwelche* «усходняга роду»; саманазва *Gününa küne*)  — індзейскі народ, які ў мінулым насяляў паўночную Патагонію.

Далёкія продкі пуэльчэ мігрыравалі на ўсход ад галоўнага Андскага хрыбта з ціхаакіянскага ўзбярэжжа Паўднёвай Амерыкі. У XVI — XVIII стст. яны насялялі землі ўздоўж буйных рэк паўночнай Патагоніі, аднак часам з'яўляліся нават на поўдні Буэнас-Айрэс. Асноўнымі заняткамі былі вандроўнае паляванне на гуанака і нанду, а таксама збіральніцтва. Групы, што жылі на мяжы з пампай, у большай ступені залежалі ад збору пладоў ражковага дрэва. Жытламі з'яўляліся навесы на часовых стаянках.

У XVIII ст. пуэльчэ асвоілі конегадоўлю, што значна змяніла іх лад жыцця. Яны аб'ядноўваліся ў конныя атрады да 100 — 120 чалавек, рабілі напады на суседнія народы і іспанскія жывёлагадоўчыя гаспадаркі. Фактарамі, якія садзейнічалі заняпаду гэтага народа, сталі міжусобіцы, рэзкае скарачэнне дзікай жывёлы ў выніку неашчадных забойстваў, эпідэміі і экспансія з захаду мапучэ.

У XIX ст. тэрыторыі пуэльчэ былі падзелены паміж Аргенцінай і Чылі, што суправаджалася ваеннымі дзеяннямі супраць тубыльцаў. У выніку выжылыя паступова асіміляваліся сярод еўрапейскіх пасяленцаў і мапучэ. Лічыцца, што апошні пуэльчэ памёр у 1938 г. Аднак пасля II Сусветнай вайны навукоўцы працягвалі збіраць узоры мовы пуэльчэ і нават склалі яе слоўнік.

## Спасылкі 
* Puelche Language and the Puelche Indian Tribe
* CULTURA Y ALIMENTACIÓN INDÍGENA EN CHILE
* Puelches: Ubicación, características, costumbres y mucho mas
* Vocabulario puelche 

Катэгорыя:Індзейцы Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Зніклыя народы Амерыкі
Катэгорыя:Гісторыя Чылі
Катэгорыя:Гісторыя Аргенціны
1-я беларуская брыгада

**1-я беларуская брыгада** — беларускае ўзброенае фарміраванне, створанае ў лютым 1919 года.

## Гісторыя 
У канцы лютага 1919 года консул БНР у Адэсе Сцяпан Некрашэвіч звярнуўся да галоўнакамундуючага сіламі саюзнікаў на Балканах і Поўдні Расіі, французскага генерала Анры Бертло, у справе стварэння беларускіх ўзброенных фарміраванняў. Бертло прыняў Некрашэвіча і палкоўніка(!) Паўла Вента, яны асвятлілі галоўнакамандуючаму беларускае пытанне і падарылі карту Беларусі, за што той быў удзячны і, нягледзячы на нязгоду Дзянікіна, дазволіў фарміраваць *беларускую дывізію*. Галоўным інспектарам фарміравання быў прызначаны генерал , непасрэдна фарміраваннем займаўся Павел Вент, ён 11.3.1919 года атрымаў званне генерал-маёра (паводле яго анкеты 1921 года).

Да канца сакавіка 1919 годзе ў фарміраванай Вентам дывізіі налічвалася каля 1000 чалавек. З канца сакавіка 1919 года сілы саюзнікаў адступалі перад бальшавікамі і 4-6 красавіка 1919 года саюзніцкія войскі эвакуіраваліся з Адэсы. Вент застаўся ў Адэсе, з дапамогай беларускіх камуністаў перайшоў на бок бальшавікоў і працягваў фарміраванне ўжо **1-й беларускай брыгады**. Паводле С. Некрашэвіча, Вент перастаў лічыцца з беларусамі і супрацоўнічаў менавіта з бальшавікамі.

1-я беларуская брыгада загадам ад 15.4.1914 года ўвайшла ў склад фарміраванай  , сама адзначана ў стане фарміравання, яе колькасныя паказчыкі не паведамляюцца. У планах ад 20.4.1919 года было сфарміраваць у складзе Украінскага фронта, апроч іншых, беларускія і , якія мусілі налічваць каманднага складу — 1174 чалавекі, чырвонаармейцаў — 57500, коней — 18000, вінтовак — 45500. Планавыя паказчыкі асобна для беларускіх часцей не вылучаны.

Паводле загада камандуючага 3-й арміяй Худзякова ад 24.4.1919 года, брыгада за выняткам сваіх кавалерыйскія часцей ўваходзіла ў Адэскую групу войскаў, што была ў асабістым распараджэнні камандарма. Кавалерыйскія часці брыгады ўваходзілі ў сілы аховы ўзбярэжжа паміж Лэстдорфам і Мікалаевым.

Брыгада вырасла ў значную сілу, паводле С. Некрашэвіча нават да 10000 чалавек. Нацыянальна арыентаваныя афіцэры выступалі за перадыслакацыю ў Беларусь, з думкай выбіць бальшавікоў, для гэтага ў Мінск быў адпраўлены Антон Баліцкі, але бальшавісцкія ўлады ў Беларусі не ўхвалілі перавод брыгады. Тым часам Павел Вент застраліў чырвонаармейца і прыгавораны рэвалюцыйным ваенным трыбуналам да адпраўкі на фронт. Аднак, 7-9 мая 1919 года пачалося   і 11 мая 1919 года Павел Вент з 1-й беларускай брыгадай далучыўся да яго.

1-я беларуская брыгада, разам з таксама расквартэраваным у прыгарадах Адэсы 1-м сялянскім палком пад камандаваннем Казакова, захапілі Ананьеў, Кодыму, Акаржу, Іванаўку, Балту і , разбілі савецкія часці каля Любашаўкі, да паўстанцаў далучаліся сяляне і савецкі гарнізон Балты.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Савченко В. А.* Двенадцать войн за Украину. — Харьков: Фолио, 2006. — 415 с. — (Время и судьбы).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Ветвіцкі сельсавет

**Ве́твіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Ветвіца.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Глыбочыцкага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Аланд (значэнні)

**Аланд** — шматзначны тэрмін
* Аланд — найбуйнейшы і самы густанаселены востраў архіпелага Аландскія астравы

## Вядомыя носьбіты 
* Франсуа Аланд — французскі палітык
* Ян Аланд — святар, педагог
Анджаліні

**Анджаліні** — шматзначны тэрмін

## Вядомыя носьбіты 
* Гаэтана Анджаліні — архітэктар, педагог, езуіт, жыццё і творчасць якога звязаны з Беларуссю
* Франчэска Анджаліні — перакладчык, літаратар, выкладчык Полацкага езуіцкага калегіума, езуіт
* Юзаф Анджаліні — педагог, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі
Вайгль

**Вайгль** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Эмануэль Вайгль (1737—1778) — езуіцкі святар і педагог.
* Юліян Вайгль (нар. 1995) — нямецкі футбаліст.
Genex

**Genex** — прыватная беларуская грузавая авіякампанія, якая базуецца ў Мінску.

## Гісторыя 
Кампанія ТАА Генекс была зарэгістраваная ў 1997 годзе на тэрыторыі аэрапорта Мінск як мытнае агенцтва і транспартна-экспедыцыйнае прадпрыемства па ажыццяўленні міжнародных перавозак грузаў авіяцыйным і аўтамабільным транспартам.

У ліпені 2003 года было прынята рашэнне аб далейшым развіцці фірмы як авіякампаніі. Быў набыты першы самалёт Ан-2, які выконваў палёты на геамагнітную здымку, дэсантаванне парашутыстаў, авіяхімпрацы. У 2006 годзе кампанія пачала выконваць грузавыя авіяперавозкі самалётамі Ан-26Б па міжнародных паветраных лініях.

## Флот 
Флот складаецца з трох самалётаў Ан-26Б з бортавымі нумарамі EW-259TG, EW-328TG і EW-557TG.

Катэгорыя:Авіякампаніі Беларусі
Мост у Тчэве

**Мост у Тчэве** () — мост цераз Віслу ў Тчэве, Польшча. У момант увядзення ў эксплуатацыю ў 1857 годзе тчэўскі мост быў самы доўгім мостам у Еўропе і першым жалезным мостам на Вісле. Мост быў унесены Амерыканскай асацыяцый інжынераў будаўніцтва (ASCE) у спіс міжнародных помнікаў інжынернага будаўніцтва.

## Гісторыя 
Быў пабудаваны ў рамках Усходняй чыгункі, якая злучала Берлін і Усходнюю Прусію. Яго будаўніцтва пачалося ў 1845 годзе і скончылася ў 1857 годзе. Працай кіраваў нямецкі інжынер Карл Ленцэ, які надаў аб’екту манументальны характар, выкарыстоўваючы адначасова найноўшыя тэхнічныя рашэнні англійскай і амерыканскай інжынерыі.

Павелічэнне колькасці цягнікоў і вагі грузу прымусіла прускія ўлады пабудаваць у Тчэве новы чыгуначны мост, які быў адкрыты ў 1891 годзе. Стары мост быў прызначаны для аўтадарожнага руху.

У час Другой сусветнай вайны польскія жаўнеры ўзарвалі ўсходнюю і заходнюю часткі маста.

Да нашага часу захаваліся толькі тры арыгінальныя пралёты моста і чатыры вышкі, якія ў 2000 годзе былі ўнесены ў спіс помнікаў архітэктуры.

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1857 годзе
Катэгорыя:Масты Польшчы
Катэгорыя:Масты цераз Віслу
Катэгорыя:Тчэў
Авіякампанія Гродна

**Авіякампанія Гродна** — беларуская авіякампанія, якая базуецца ў аэрапорце Гродна. Займаецца грузавымі перавозкамі па ўнутраных і міжнародных авіялініях, а таксама хімапрацоўкай палёў.

## Гісторыя 
Адкрытае акцыянернае таварыства «Авіякампанія Гродна», у мінулым — Гродзенскі аб’яднаны авіяатрад, вядзе сваю гісторыю з 1945 года. У розныя перыяды прадпрыемства эксплуатавала паветраныя судны По-2, Як-12, Ан-2. Асноўным відам дзейнасці прадпрыемства з’яўлялася выкананне авіяцыйна-хімічных работ у сельскай гаспадарцы. У асобныя гады прадпрыемствах апрацоўвала да 1 млн га сельгасугоддзяў на ўсёй тэрыторыі СССР.

У лютым 2024 года стала вядома, што авіякампанію «Гродна» рэарганізуюць і далучаць да «Белавія». Такое рашэнне 31 студзеня 2024 года прыняла Міністэрства транспарту і камунікацыі.

Імаверна, гэта адбылося з прычыны фінансавых праблем кампаніі. Бо паводле гадавой справаздачы, авіякампанія «Гродна» закрыла 2022 год з чыстымі стратамі 100 тыс. рублёў. За год да гэтага сітуацыя была лепшай — страты кампаніі складалі 91 тыс. рублёў.

## Флот 
У 2020 годзе ў кампаніі налічвалася 16 самалётаў: Ан-30, Ан-32, тры Ан-12, а таксама 11 самалётаў Ан-2. У 2021 годзе самалёт Ан-12, які перавозіў прадукты, разбіўся пад Іркуцкам. У 2023 годзе кампанія, з прычыны пазык, прадала ў Расію самалёт Ан-32 і тры самалёты Ан-2. Станам на чэрвень 2023 года ў кампаніі 11 самалётаў: Ан-30, два Ан-12 і восем Ан-2.

## Крыніцы 
Гродна
Катэгорыя:Транспарт Гродна
Катэгорыя:Арганізацыі Гродна
Катэгорыя:1945 год у Гродне
Юрый Кепель

**Юрый Кепель** або **Юры Кэпэль** (; 1910, Бутрыманцы.

Адзін з самых вядомых акадэмічных весляроў Польшчы 1930-х гадоў, пераможац шматлікіх міжнародных спаборніцтваў. Мусіў выступаць на Алімпіядзе 1940 года ў Хельсінкі.

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР арыштаваны савецкімі органамі бяспекі, загінуў у 1944 годзе.

Леанід Галяк, чыім настаўнікам веславання ў Студэнцкім спартыўным саюзе быў Кепель, успамінаў:

Вельмі высокі, прыгожы бляндын. Дасканалы вясьляр на адзінках. Часта займаў першае месца на рэгатах у Вільні, а аднойчы здабыў першае месца на спаборніцтвах на Сэне ў Парыжы. Пасля акупацыі Вільні Саветамі ў 1939 годзе быў арганізатарам службы парадку міліцыі, пакуль Вільня ня была падорана Жамойцам. Ня выехаў зь Вільні. Калі ў 1940 годзе Саветы акупавалі ўсю ковенскую Літву, дык Кэпэль быў арганізатарам спартыўнага жыцьця. Пасля пачатку нямецка-савецкае вайны недзе зьнік і хадзілі чуткі, што ён недзе партызаніў. Быў жанаты з Вандаю Бургардт, асыстэнткай на агрыкультурным ф-це УСБ. На ўсе запытаньні ў лістох у Вільню пра яго, ніхто не адказаў, хоць напісалі, што яго бацька Мітрафан Кэпэль памёр.

## Сям’я 
Меў сына , польскага эканаміста і банкіра.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) Польшчы
Катэгорыя:Журналісты Польшчы
Катэгорыя:Выдаўцы Польшчы
Катэгорыя:Постаці беларускага нацыянальнага руху ў Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Алітускім раёне
Спіс авіякампаній Беларусі

Гэта спіс авіякампаній, якія маюць пасведчанне авіяперавозчыка, выдадзенае Дэпартаментам па авіяцыі Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь**.**

## Пасажырскія авіякампаніі 
## Грузавыя авіякампаніі 

Авіякампаніі Беларусі
Авіякампаніі Беларусі
Мельнікаў Луг

**Ме́льнікаў Луг** — жылы масіў у Цэнтральным раёне г. Гомеля. Умоўныя межы: рукаў прудкоўскага вяслярнага канала — мост — Валатаўское возера — бульвар газеты «Гомельская праўда» — вуліца Хатаевіча — чыгуначная каляіна. Уключае мікрараёны № 16, № 17, № 18, № 19. Разбудоўваецца на намыўных грунтах у пойме р. Сож з другой паловы 1980-х гадоў. Пачатак масіву паклаў праект мікрараёна № 17 (паводле тагачаснай тэрміналогіі — «Пралетарскі луг — 1»), распрацаваны архітэктарамі Я. Казловым, У. Свідуновічам і С. Крывашэевым у 1986 годзе. Будаўніцтва працягваецца дагэтуль (станам на 2023 г.). Асноўныя вуліцы, апроч згаданых вышэй: Мазурава, Галавацкага, Кожара, Цімафея Барадзіна.

## Гісторыя 
Па абшарах будучага Мельнікава Лугу ў часы Вялікага Княства Літоўскага праходзілі зямельныя межы вёсак Плеса (Плёсы) і Ваўковічы Гомельскага староства, а таксама прыватных шляхецкіх уладанняў Ляхаўскага абруба (1560 г.). Паплавы з сенажацямі і вадаёмы з «ловами рыбными» і «гонами бобровыми» цягам XVI-XVIII стст. станавіліся аб’ектамі шматлікіх межавых спрэчак. Невядома, ці ўспрымалі тагчасныя жыхары Гомеля і наваколляў азначаную мясцовасць як нешта цэласнае, вартае асобнай назвы. Але ёсць верагоднасць, што адно з яе ўрочышчаў мела назву «Круглы Луг» (*«w […] Kruhłym Łuhu»*).

Прынамсі частку мясцовасці пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай атрымаў П. А. Румянцаў-Задунайскі ў якасці падаравання ад расійскай імператрыцы Кацярыны ІІ. Гэта вынікае з апісання зямельных меж населеных пунктаў Гомельскага староства, падараваных яму. Там згадваюцца аб’екты, што знаходзіліся на абшары будучага Мельнікава Лугу — рэчка Дзеўка, азёры Валатава і Дзядно. У той жа час Плёсы з’яўляліся шляхецкай ваколіцай паноў Плескіх, а на зямлі *«принадлежащей издревле»* вёсцы Ваўковічы месціўся шэраг слабодак і хутароў шляхты (Усціновічы, Халецкі, Шынкевіч, Гурскі) і святарства (Трусевіч, Панкевіч), якія тэарэтычна маглі прэтэндаваць на пэўныя ўрочышчы па-за межамі ўладанняў П. А. Румянцава-Задунайскага.

Вядома, аднак, што адны з найбольшых спрэчак на гэты конт выбухнулі паміж Плескімі і Харкевічамі з аднаго боку і Красінскімі і Гіжыцкімі — з другога (працэс 1782 г.). Зацятасць спрэчак і нежаданне гомельскіх шляхціцаў ісці адзін аднаму на кампраміс выявіліся настолькі моцнымі, што адзіным выйсцем стала рашэнне саступіць спрэчныя землі П. А. Румянцаву-Задунайскаму. Апошняму, згодна з дакументамі генеральнага межавання 1784 г., належала значная частка азначанай мясцовасці, але землі пры лукавіне возера Валатава (сёння — безыменны востраў каля Старой Валатавы) значыліся за Іванам Плескім *«съ протчими»*.

Катэгорыя:Цэнтральны раён (Гомель)
Катэгорыя:Жылыя раёны Гомеля
Крыгалом (часопіс)

**«Крыгалом»** — літаратурна-мастацкі часопіс. Выйшаў адзін нумар у лютым 1935 года ў Вільні на беларускай мове. Рэдактар-выдавец Ю. Кіпель. Змясціў матэрыялы пра грамадскае і літатурнае жыццё Заходняй Беларусі. Сярод публікацый — інфармацыя пра 1-ы Усесаюзны з’езд савецкіх пісьменнікаў, вершы М. Танка, Ф. Грышкевіча, вытрымкі з прац К. Маркса, Г. В. Пляханава, П. А. Гольбаха, Э. Сінклера. Меў рубрыку «Культурная хроніка». Канфіскаваны і забаронены польскімі ўладамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Беларусі
Катэгорыя:1935 год у Вільні
Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Тэўшэн

**Тэўшэн** ( ад мапудунгун *teusun*; саманазва: *mech’arn*)  — зборная назва карэнных насельнікаў лясных раёнаў усходняй Патагоніі. Зніклі як асобны этнас у першай палове XX стагоддзя.

Паходжанне тэўшэн спрэчнае, паколькі іх мова практычна не захавалася. Большасць даследчыкаў мяркуе, што яны з’яўляліся або часткай тэўэльчэ, або былі блізкімі да іх. Яны падзяляліся на паўднёвую і паўночную групы. Асноўнымі заняткамі былі вандроўнае паляванне і збіральніцтва. У сярэдзіне XIX стагоддзя, калі адбывалася анексія Патагоніі з боку Аргенціны, агульная колькасць тэўшэн не перавышала 500—600 чалавек. У 1925 годзе — ад 10 да 12 чалавек. Мова тэўшэн знікла да 1920 года.

## Літаратура 
* Button, J. Patagonia. — Patagonia Media, 2019 ISBN 9789568793135

Катэгорыя:Індзейцы Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Зніклыя народы Амерыкі
Катэгорыя:Гісторыя Аргенціны
Халоцкі сельсавет

**Хало́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Халочча.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Харошаўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэрскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Дудзіцкага сельсавета. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе Буда-Кашалёўскага раёна. У 1964 годзе ў склад сельсавета з Рагінскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (Доўгі, Забалоцце, Кучынск, Мікольск, Новае Забалоцце і Усход). З 6 студзеня 1965 года за выключэннем 12 населеных пунктаў (Баркі, Вясёлы Курган, Вясёлы Пахар, Доўгі, Забалоцце, Засценны, Кучынск, Мікольск, Новае Забалоцце, Новая Харошаўка, Усход і Харошаўка) у складзе адноўленага Чачэрскага раёна. 13 лсітапада 1987 года скасаваны пасёлкі Дубавіца і Усход. 20 чэрвеня 1991 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Роўкавіцкага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1991 годзе
Аканкагуа (значэнні)

* **Аканкагуа** — гара ў Андах
* **Аканкагуа** — рака ў Чылі
* **Аканкагуа** — археалагічная культура ў Чылі
Крывая вежа ў Торуні

**Крывая вежа ў Торуні** — сярэднявечная абаронная вежа, назва якой узнікла з-за яе значнага адхілення ад вертыкалі. Аб’ект размешчаны на тэрыторыі Старога горада Торуні на вуліцы «Пад Падаючай вежай», 1.

## Гісторыя 
Вежа была пабудаваная ў другой палове XIII стагоддзя як элемент абароннай сістэмы горада. Яе вышыня складала 15 метраў. Праз адтуліну ў бакавой сцяне праходзіў мост для аховы, які спалучаў вежу з гарадскімі мурамі. Боепрыпасы ў вежу дастаўляліся з тыльнага боку, дзе вежа не мела сцяны.

Ужо ў сярэднявеччы грунт, на якім была пабудаваная вежа, пачаў ссоўвацца пад яе цяжарам. У выніку вежа пачала нахіляцца, пакуль яе фундамент не абапёрся на больш цвёрдую аснову.

У канцы 2006 і пачатку 2007 гадоў нахіл вежы складаў больш за 5°, адхіленне верхняй часткі вежы ад вертыкалі складала больш за 146 см.

У XVIII стагоддзі вежа перастала выконваць абарончую функцыю. Менавіта тады была дабудаваная ейная чацвёртая сценка, і аб’ект быў ператвораны ў турму для жанчын. У XIX стагоддзі ў вежы размяшчалася кузня і жыллё збройніка, а ў другой палове гэтага стагоддзя, яна была цалкам аддадзеная на жыллёвыя патрэбы.

У 1960-я гады аб’ект стаў сядзібай некалькіх культурных асацыяцый. У 1970-х і 1980-х гадах тут размяшчаўся філіял Польскай асацыяцыі джазу і Куяўска-Паморскае культурнае таварыства. У вежы быў таксама адкрыты сувенірны шапік і кавярня. Сёння вежа выконвае культурніцкія функцыі і з’яўляецца адным з найбольш адметных аб’ектаў торуньскага Старога горада.
 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Торуні
Катэгорыя:Вежы Польшчы
Катэгорыя:Нахільныя вежы
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Аканкагуа (культура)

**Аканкагуа** () — дакалумбава культура ў цэнтральнай частцы Чылі. Сфарміравалася і развівалася прыкладна ў 900 — 1540 гг. 

Археалагічная культура Аканкагуа была ўпершыню была вылучана ў 1910 — 1912 гг. чылійскім антраполагам А. Айразун Навара. Назва была дадзена ў гонар ракі, якая акрэслівае паўночны арэал культуры. На поўдні яе мяжой з'яўляецца рака Качапоал. 

Першапачатковым чыннікам для вылучэння была характэрная кераміка, багата арнаментаваная расліннымі фарбамі. А. Айразун Навара меркаваў, што яе стваральнікі мігрыравалі з Перу. Пазнейшыя даследчыкі не знайшлі прыкмет міграцыі вялікіх груп насельніцтва, аднак заўважалі значны ўплыў культур Альтыплана. Этнічны склад носьбітаў быў розны. У XVI ст., калі сюды прыйшлі іспанцы, асноўнай мовай зносін з'яўлялася мапудунгун. 

Асноўнымі заняткамі аканкагуанцаў былі падсечнае земляробства, рыбалоўства, збіральніцтва і паляванне. У сухіх мясцінах узводзілі ірыгацыйныя збудаванні. Вырошчвалі кукурузу, бульбу, гарбузы, аксамітнік і інш. У XV ст. інкі або дыягіта распаўсюдзілі жывёлагадоўлю. Паселішчы будавалі на тэрасах рэк і горных схілах. Асноўнай сацыяльнай адзінкай была вялікая пашыраная сям'я. Відавочна, былі вядомы тэрытарыяльныя саюзы, але дзяржавы не сфарміраваліся. 

Знікненне культуры звязана з іспанскай каланіяльнай экспансіяй. 

## Літаратура 
* Romero R. S., Cultura Aconcagua / Rodrigo Sanchez Romero, Mauricio Massone Mezzano. — Direccion de Bibliotecas. Archivos y Museos, 1995 ISBN 956-244-041-9

Катэгорыя:Археалогія ў Чылі
Катэгорыя:Андскія культуры
Катэгорыя:Неаліт
Дарога Н2417

— мясцовая аўтамабільная дарога агульнага карыстання Віцебскай вобласці Беларусі даўжынёй 4,2 км, якая злучае аграгарадок Мнюта 2 з вёскай Вялец. Аўтадарога мае IV катэгорыю і асфальтавае пакрыццё, аднак сучасны стан дарожнага палатна (адзення) не адпавядае патрабаванням СТБ 1291—2007.

## Параметры аўтадарогі 
* Даўжыня — каля 4,2 км.
* Шырыня —
* Дзве паласы —
* Разліковая хуткасць — 90 км/г.

## Гл. таксама 
* Дарогі Беларусі

Катэгорыя:Мясцовыя аўтадарогі Беларусі
Катэгорыя:Дарогі Глыбоцкага раёна
Дона Тарт

**Дона Луіза Тарт** (; нар. 23 снежня 1963) — амерыканская пісьменніца, лаўрэат Пулітцэраўскай прэміі 2014 года за раман «Шчыгол».

## Біяграфія 
Нарадзілася 23 снежня 1963 года ў Грынвудзе, штат Місісіпі, ЗША, вырасла ў горадзе Грынейдзе са сваёй сястрой. Яе бацька, Дон Тарт, быў музыкантам і працаваў на станцыі тэхнічнага абслугоўвання, а маці, Тэйлар Тарт, была сакратаркай. Першы раз Дона апублікавала твор, калі ёй было трынаццаць гадоў, у 1976 годзе ў часопісе «Літаратурны агляд Місісіпі».

У 1981 годзе паступіла ва ўніверсітэт Місісіпі і стала чальцом брацтва «Капа Капа Гама». У 1982 годзе перайшла ў Бенінгтанскі каледж (штат Вермонт, ЗША), які спецыялізуецца ў вобласці вольных мастацтваў. У 1986 годзе скончыла каледж па спецыяльнасці класічнай філалогіі.

У 1992 годзе выдала першы раман «Таемная гісторыя» (), якія стаў бестсэлерам і быў перакладзены на 24 мовы. У 2002 годзе выйшаў другі раман «Маленькі сябар» ().

У 2013 годзе апублікавала трэці раман «Шчыгол» (), у 2014 годзе раман атрымаў Пулітцэраўскую прэмію. Кампаніі Warner Bros. і RatPac Entertainment набылі правы на экранізацыю кнігі, фільм выйшаў у 2019 годзе.

## Узнагароды 
* Літаратурная прэмія англійскай сеткі кніжных крамаў WNSmith (2003) — за кнігу «Маленькі сябар».
* Медаль Эндру Карнегі за найлепшую мастацкую кнігу, якая апублікавана ў ЗША (2014) за кнігу «Шчыгол».
* Італьянская літаратурная прэмія для іншаземных пісьменнікаў, прэмія Малапартэ (2014) за кнігу «Шчыгол».
* Пулітцэраўская прэмія за мастацкую кнігу (2014) за кнігу «Шчыгол».
* У красавіку 2014 года часопіс «Тайм» дадаў пісьменніцу ў спіс «ста найбольш уплывовых людзей свету».

Катэгорыя:Пісьменніцы ЗША XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменніцы ЗША XXI стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Пулітцэраўскай прэміі
Тамара Уладзіміраўна Салаўёва

**Тамара Уладзіміраўна Салаўёва** (; нар. ) — вучоны ў галіне тэхналогіі і абсталявання хімічнай перапрацоўкі драўніны, доктар тэхнічных навук (1998), прафесар (1999).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў горадзе Гдоў (Пскоўская вобласць Расіі). У 1958 годзе скончыла Ленінградскую лесатэхнічную акадэмію па спецыяльнасці «Тэхналогія цэлюлозна-папяровых вытворчасцей». З 1966 (1963) года працуе ў Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце. У 1966 годзе скончыла аспірантуру па спецыяльнасці «Хімія і тэхналогія драўніны, цэлюлозы і паперы».

## Навуковая і грамадская дзейнасць 
Навуковыя працы распрацоўцы і даследаванні ўласцівасцяў новых кудзелістых паўфабрыкатаў для выкарыстання пры атрыманні драўнянавалакністых пліт, паперы і кардону; зніжэнне таксічнасці драўняных кампазіцыйных матэрыялаў; распрацоўка новых кампазіцый злучнага ў вытворчасці драўнянастружкавых пліт; тэхналогіі біяпаліва ў выглядзе пелет і брыкетаў на аснове драўніны розных парод і аднагадовых раслін. Аўтар 242 навуковых публікацый, 16 вучэбных дапаможнікаў, манаграфіі і 42 вынаходстваў.

Падрыхтавала 7 кандыдатаў навук. Удзельнічае ў падрыхтоўцы магістраў, кандыдатаў і доктара навук
* Грамата Вярхоўнага Савета БССР (1980)
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2000)
* Грамата Міністэрства адукацыі БССР (1985)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вучоныя Беларусі: Салаўёва, Тамара Уладзіміраўна (доктар тэхнічных навук; дрэваперапрацоўка; нар. 1935)
* САЛАЎЁВА Тамара Уладзіміраўна // Вікіпедыя Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта
* Соловьёва Тамара Владимировна // База патентов Беларуси  
* Соловьева Тамара Владимировна   // Персанальная старонка на сайце БДТУ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Вынаходнікі СССР
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Sorghum bicolor

**Sorghum bicolor** — расліна, від роду Сорга сямейства Метлюжковыя. Распаўсюджана ў Афрыцы ад Егіпта да ЮАР, адзічэлыя расліны сустракаюцца ў Амерыцы і Індыі.

## Апісанне 
Аднагадовыя расліны, вышынёй ад 2 да 6 метраў, сцёблы шматлікія, разгалістыя, тоўстыя, маюць ад 8 да 20 лістоў. Даўжыня лісця 40-90 см, шырыня 5-10 см, плоскія, завостраныя. Суквецце — мяцёлкі, даўжынёй 30-60 см, шырынёй 10-25 см, шчыльныя, эліптычныя, колер зялёны, жаўтаваты ці карычневы. Галінкі кароткія, тонкія. Каласкі размешчаны парамі на галінах мяцёлкі, верхні каласок звычайна мужчынскі, бясплодны, а ніжні — пладаносны. Плод — зярняўка. Квітнее ў ліпені-жніўні.

## Ужыванне 
### Ежа 
Зерне сорга ўтрымлівае безглютен і крухмал. У многіх частках Азіі і Афрыкі збожжа сорга выкарыстоўваецца для стварэння аладак. У Індыі з сорга гатуюць індыйскі хлеб *бхакры*. У Тунісе традыцыйная крэмавая страва рыхтуецца з молатых зерняў сорга, малака і цукру. У Цэнтральнай Амерыцы аладкі часам рыхтуюць з сорга, хоць кукуруза з’яўляецца пераважнай культурай. Сіроп салодкага сорга выкарыстоўваецца як патака ў некаторых частках ЗША.

### Алкаголь 
У Кітаі сорга вядома як гаалян (高粱), яго ферментуюць і пераганяюць для стварэння спірту байцзю (白酒). У Тайвані, на востраве Цзіньмэнь, з сорга гатуюць лікёр. У некалькіх краінах Афрыкі, уключаючы Зімбабвэ, Бурундзі, Малі, сорга чырвонага і белага гатункаў выкарыстоўваецца для гатавання традыцыйнага непразрыстага піва.

Катэгорыя:Просавыя
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Збожжавыя культуры
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1794 годзе
Дэпартамент па авіяцыі Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь

**Дэпартамент па авіяцыі Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь** — урадавы орган Беларусі. Размяшчаецца ў Мінску на вуліцы Чычэрына, 21.
## Агляд 
Дэпартамент утвораны ў 2006 годзе на базе Дзяржаўнага камітэта па авіяцыі Рэспублікі Беларусь. Дзейнічае на падставе Палажэння аб Дэпартаменце па авіяцыі Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь, зацверджанага пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 31 ліпеня 2006 г. № 985.

## Міжнародныя санкцыі 
Дэрэктар Дэпартамента Арцём Сікорскі 21 чэрвеня 2021 года за саўдзел у прымусовай пасадцы рэйса Ryanair 4978 і наступнае затрыманне Рамана Пратасевіча і Соф’і Сапегі быў унесены ў Чорны спіс Еўрасаюза. З той жа фармулёўкай 7 ліпеня 2021 года трапіў у санкцыйны спіс Швейцарыі. 9 жніўня 2021 года ЗША дадалі Сікорскага ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Авіяцыя Беларусі
Катэгорыя:Міністэрства транспарту і камунікацый Беларусі
Авіяцыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:Вуліца Чычэрына (Мінск)
Харошаўскі сельсавет (Чачэрскі раён)

**Харо́шаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Харошаўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Халоцкага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Карканоскія таямніцы

**Карканоскія таямніцы** — інтэрактыўная музейная ўстанова ў горадзе Карпач. У музеі можна пазнаёміцца з гісторыяй і легендамі, звязанымі з мясцовымі гарамі.

## Гісторыя 
Будынак музейнай установы ўзведзены на месцы, дзе ў 2011 годзе падчас будаўнічых работ быў знойдзены артэфакт. Згаданы прадмет пазней быў названы Кульбай Духа гораў — легендарнага ўладальніка рэгіёну.

Знаходка выклікала вялікую зацікаўленасць мясцовых жыхароў і разбудзіла іх уяўленне. Артэфакт знаходзіцца ў Карканоскім музеі ў Яленяй Гуры. Даўжыня драўлянай кульбы складае больш за 2 метры, яна завершаная горным крышталём даўжынёй у 19 сантыметраў. Паводле адмыслоўцаў, артэфакт быў зроблены каля 100—200 гадоў таму.

## Фонды 
У падвале музея наведвальнікі маюць магчымасць пазнаёміцца з гісторыямі шукальнікаў мінералаў, знахараў і самога ўладальніка Карканошаў — Духа гор, якога часта таксама называюць Жэпюрам, або Лічыжэпай.

Музей уяўляе сабой некалькі залаў, запоўненых экспанатамі, якія рухаюцца. Дызайн музейнай установы распрацавалі сусветна вядомыя мастакі, а сама выстаўка робіць стаўку на інтэрактыўнасць.
 

Катэгорыя:Музеі Ніжнесілезскага ваяводства
Катэгорыя:Карпач (горад)
Павел Іванавіч Бачынін

**Павел Фёдаравіч Ваячак**, пазней **Павел Іванавіч Бачынін** (,  — ) — віяланчэліст і дырыжор, заслужаны дзеяч мастацтваў Малдовы.

## Біяграфія 
Павел Іванавіч Бачынін нарадзіўся ў 1895 годзе ў Кіеве. Працоўную дзейнасць распачаў яшчэ будучы студэнтам Кіеўскай кансерваторыі — працаваў музыкантам у гарадскім тэатры. З 1918 па 1923 год служыў у Чырвонай арміі. Пасля дэмабілізацыі працаваў у аркестрах шэрагу оперных тэатраў Украінскай ССР, а з 1930 года — у Сімфанічным аркестры радыё Малдаўскай АССР. У 1937 годзе ўвайшоў у новаўтворанае Малдаўскае аддзяленне , арганізаванае ў Адэсе.

З 1940 па 1941 год П. І. Бачынін быў выкладчыкам у Малдаўскай дзяржаўнай кансерваторыі (горад Кішынёў). У гады Вялікай Айчыннай вайны працаваў у радыёкамітэце і іншых установах культуры . З 1944 года працаваў у Галоўным упраўленні радыёінфармацыі Міністэрства культуры Малдаўскай ССР, дзе прымаў актыўны ўдзел у стварэнні музычных калектываў — хора, аркестра і вакальнай групы. 

У першай палове 1950-х гадоў П. І. Бачынін вучыў ігры на віяланчэлі Еўжэніу Догу, які пазней стаў знакамітым кампазітарам. Сам Дога так узгадвае свайго настаўніка: 

За заслугі ў развіцці музычнага мастацтва Малдовы П. І. Бачыніну было прысвоена званне заслужанага дзеяча мастацтваў Малдаўскай ССР. Ён быў адзначаны Ордэнам Працоўнага Чырвонага Знамені і іншымі дзяржаўнымі ўзнагародамі.

Павел Іванавіч Бачынін памёр 6 чэрвеня 1976 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Павел Бачынін на сайце «Discogs»
* Грампаласцінкі, запісаныя пры ўдзеле П. І. Бачыніна на сайце «Russian-Records.com»

Катэгорыя:Віяланчэлісты Малдовы
Катэгорыя:Дырыжоры Малдовы
Катэгорыя:Музычныя педагогі Малдовы
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Малдаўскай ССР
Клінгер

**Клінгер** — шматзначны тэрмін

## Вядомыя носьбіты 
* Максіміліян Клінгер — нямецкі паэт і драматург
* Макс Клінгер — нямецкі мастак, графік і скульптар
* Пётр Клінгер — езуіцкі святар і педагог
Ідзькоўскі

**Ідзькоўскі** — шматзначны тэрмін

## Вядомыя носьбіты 
* Адам Ідзькоўскі — польскі архітэктар, тэарэтык архітэктуры
* Павел Ідзькоўскі — езуіцкі святар і педагог
Лоўп’я

**Лоўп’я** — шматзначны тэрмін

## Вядомыя носьбіты 
* Людвік Лоўп’я — святар, педагог
* Францішак Лоўп’я — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў
Невядомскі

**Невядомскі** — шматзначны тэрмін

## Вядомыя носьбіты 
* Віталь Іосіфавіч Невядомскі — беларускі медык. Бацька Леаніда Вітальевіча
* Леанід Вітальевіч Невядомскі — савецкі і расійскі акцёр. Сын Віталя Іосіфавіча
* Палікарп Невядомскі — беларускі грамадскі дзеяч
* Тэадат Невядомскі — дзеяч каталіцкага касцёлу і Ордэна езуітаў, педагог
Варшаўскі заапарк

**Варшаўскі заапарк** — заапарк у Варшаве, Польшча. Размешчаны ў варшаўскім раёне Прага.

## Гісторыя 
Рашэнне аб стварэнні Гарадскога заапарку было прынятае 14 чэрвеня 1927 года. Дзеля гэтага быў выдзелены ўчастак плошчай у 32 гектары і сродкі з гарадскога бюджэту. 11 сакавіка 1928 года заапарк быў афіцыйна адкрыты.

Падчас Другой сусветнай вайны заапарк быў знішчаны.

Рашэнне пра адбудову заапарку пасля ваенных знішчэнняў было прынята ў 1946 годзе. Паўторнае адкрыццё адбылося 22 ліпеня 1949 года.

У 1990-х гадах тут узнік вальер для панд, адкрыўся дом для паўзуноў, сланоў, насарогаў, беспазваночных, ягуараў, а таксама вальер для птушак. У 2010 годзе адбылося ўрачыстае адкрыццё новага аб’екту, прызначанага для бегемотаў і акулаў.

Станам на 1 студзеня 2011 года ў заапарку ўтрымлівалася больш за 3,5 тысяч жывёл — прадстаўнікоў 553 відаў. Цяперашняя плошча парку складае больш за 39 гектараў.

## Дырэктары 
* Венанты Бурдзінскі
* Анджэй Крушэвіч (з 2009)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Заапаркі Польшчы
Катэгорыя:Славутасці Варшавы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1928 годзе
Джон Мак-Афі

**Джон Мак-Афі** (; 18 верасня 1945 — 23 чэрвеня 2021) — брытанска-амерыканскі праграміст і бізнесмен.

## Біяграфічныя звесткі 
Заснаваў кампанію, якая распрацавала адну з першых антывірусных праграм у 1987 годзе. Кампанія стала адной з найбуйнейшых у свеце вытворцаў антывіруснага праграмнага забеспячэння.

Займаўся крыптавалютамі. Двойчы спрабаваў вылучыцца кандыдатам на пасаду прэзідэнта ЗША ад Лібертарыянскай партыі (у 2016 і 2020 гадах).

У ЗША Джона Мак-Афі абвінавацілі ў тым, што з 2014 да 2018 года ён не падаваў падаткавыя дэкларацыі і пазбягаў выплаты падаткаў, называючы іншых людзей уладальнікамі яго актываў. Затым яго абвінавацілі ў махлярстве на крыптавалютах. Па звестках пракуратуры, Мак-Афі падманлівым шляхам прасоўваў крыптавалюты праз свой акаўнт і разам з партнёрамі зарабіў на гэтым больш за два мільёны долараў.

Джона Мак-Афі затрымалі ў кастрычніку 2020 года ў Барселоне па запыце міністэрства юстыцыі ЗША. Па версіі пракуратуры, Мак-Афі не заплаціў падатак у памеры 23 мільёнаў долараў за некалькі гадоў. У ЗША бізнесмену за гэта пагражала да 30 гадоў арышту, а за махлярства на крыптавалютах пажыццёвы тэрмін. Сам ён сцвярджаў, што супраць яго існуе змова, а амерыканскія ўлады здзяйсняюць пераслед па палітычных матывах. Джона Мак-Афі знайшлі мёртвым праз некалькі гадзін пасля таго, як іспанскі суд вырашыў выдаць яго ЗША.

Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Праграмісты ЗША
Каменскі сельсавет (Чачэрскі раён)

**Ка́менскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Каменка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чачэрскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бяляеўскага сельсавета.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Шчука

**Шчука** — шматзначны тэрмін

## Вядомыя носьбіты 
* Лявон Шчука — езуіцкі святар і педагог
* Міхал Шчука — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага
* Станіслаў Антоні Шчука — святар, педагог
Жавускі

**Жавускі** () — польскае прозвішча, часам сустракаецца варыянт **Ржавускі** (), узніклы як транслітарацыя праз рускую мову.

* Жавускія — польскі шляхецкі род.

## Вядомыя асобы 
* Адам Станіслававіч Жавускі (1760—1825) — дзяржаўны дзеяч, дыпламат, паэт, пляменнік гетмана польнага кароннага.
*  (1784—1831) — падарожнік-арыенталіст, сын гетмана польнага кароннага, знік пасля бітвы пад Дашавам.
* Генрык Жавускі (1791—1866) — польскі пісьменнік, публіцыст, палітык і масон.
* Людвік Жавускі (1753—1812) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог
* 
* Станіслаў Матэвуш Жавускі (1662—1730) — гетман вялікі каронны.
* Станіслаў Фердынанд Жавускі (1737—1786) — харунжы вялікі літоўскі.

## Гл. таксама 
* Лявон Крэўза-Жавускі — уніяцкі архіепіскап смаленскі і чарнігаўскі
Авіяўдар па Тагозе

**Авіяўдар па Тагозе** — інцыдэнт, звязаны з налётам ВПС Эфіопіі на вёску Тагога (Тыграй, Эфіопія) 22 чэрвеня 2021 года падчас Тыграйскага канфлікту. Авіяўдар прывёў да гібелі 64 мірных жыхароў, яшчэ 180 атрымалі раненні.

## Атака 
Каля поўдня або 1 гадзіны дня ў аўторак 22 чэрвеня 2021 года мясцовы рынак падвергнуўся авіяўдару. Сабралося шмат людзей, ад 3000 да 5000 чалавек з усяго наваколля (людзі прыйшлі сюды пешшу за 15—20 км); рынак — штотыднёвы, але ў чэрвені тут заўсёды шмат людзей з-за пасеву, і сяляне прыходзяць абмяняць або купіць насенне. Рынкі ў Тыграі пачынаюцца каля 9 раніцы, апоўдні колькасць наведвальнікаў была максімальнай.

## Ахвяры 
Большасць ахвяр была не з самой вёскі, яны былі наведвальнікамі рынку. Пасля атакі сваякі і сябры сабралі целы загінулых, падрыхтавалі самаробныя насілкі і аднеслі іх у родную вёску. Гэта прывяло да затрымак у складанні спісу ахвяр.

## Спасылкі 
* Tghat, 25 June 2021, Healthcare workers recount Togoga after the airstrike (Photos and videos included)
* World Peace Foundation: Starving Tigray
* Tigray: Atlas of the humanitarian situation
* TGHAT: A compilation of the verified list of civilian victims from different sources

Катэгорыя:Чэрвень 2021 года
Катэгорыя:Падзеі 22 чэрвеня
Катэгорыя:2021 год у Эфіопіі
Катэгорыя:Паветраныя бамбардзіроўкі Тыграйскага канфлікту
Баляслаў Біспінг

**Баляслаў Біспінг фон Гален** (; 1710? — 1785) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў з нямецкага рода Біспінгаў уласнага герба (прыдомак *фон Гален*), прадстаўнікі якога ў канцы XVI — пачатку XVII ст. перасяліліся ў Вялікае Княства Літоўскае. Нарадзіўся каля 1710 года ў сям’і Зыгмунта Біспінга (1660?—1749?), стольніка рэчыцкага і суддзі земскага старадубскага, і Канстанцыі з Ельскіх. Прадзед Ян быў ротмістрам караля Стэфана Баторыя. У сям’і акрамя Баляслава было яшчэ чацвёра дзяцей: браты Адам і Уладзіслаў і сёстры Алена і Эльжбета.

3 лютага 1749 года атрымаў прызначэнне на пасаду харунжага старадубскага, замяніўшы памерлага Міхала Ланеўскага. З 10 красавіка 1765 года маршалак Старадубаўскага павета.

Гістарычна Біспінгі звязаны з мясцовымі шляхецкімі родамі — Булгарынымі, Быхаўцамі і іншымі.

## Літаратура 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Baliaslaŭ Bispinh fon Hallien. 05.10.2018

Баляслаў
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі земскія старадубскія
Катэгорыя:Харунжыя старадубскія
Катэгорыя:Войскія старадубскія
Масіміліяна Алегры

**Масіміліяна Алегры** (; нар. , Ліворна, Італія) — італьянскі футбаліст і футбольны трэнер. Цяпер з’яўляецца галоўным трэнерам турынскага «Ювентуса».

Падчас сваёй гульнявой кар’еры Алегры гуляў у Серыі А ў якасці паўабаронцы ў «», «Пескары», «Кальяры», «Перуджы» і «Напалі». У 2002 годзе ён выйграў тытул  разам з «Альянезэ», у якім скончыў кар’еру гульца.

Пачаўшы сваю трэнерскую кар’еру ў 2003 годзе ў «Альянезэ», праз 5 гадоў Алегры дапамог «Сасуола» ўпершыню ў іх гісторыі атрымаць павышэнне ў Серыю B, выйграўшы  і Суперкубак Серыі C у тым жа годзе. З 2008 па 2010 год ён трэніраваў «Кальяры» ў Серыі А, прыводзячы іх да найлепшага фінішу ў Серыі А амаль за 15 гадоў. Выступы галоўнага трэнера «Кальяры» прывялі да пераходу ў «Мілан» у 2010 годзе, дзе ён знаходзіўся да студзеня 2014 года. Алегры выйграў «Скудэта» ў сезоне . Гэта было першае чэмпіёнства «Мілана» з 2004 года. Тады ж Мілан выйграў і Суперкубак. У перыяд з 2014 па 2019 гады Алегры трэніраваў «Ювентус», з якім выйграў адзінаццаць трафеяў: пяць запар тытулаў у лізе (з 2015 па 2019), чатыры Кубкі Італіі запар (з 2015 па 2018) і два Суперкубкі Італіі (2015 і 2018); ён таксама дасягнуў двух фіналаў Лігі чэмпіёнаў УЕФА (у 2015 і 2017 гадах). Алегры вярнуўся ў «Ювентус» у 2021 годзе, не трэніраваўшы два гады.

Сярод індывідуальных узнагарод Алегры «Залатая лаўка» чатыры разы (2009, 2015, 2017 і 2018), ён чатыры разы прызнаваўся  (2011, 2015, 2016 і 2018), а таксама ўзнагароджаны  (2015) і ўключаны ў  (2018). Ён таксама адзіны трэнер у гісторыі італьянскага футбола, які выйграў паслядоўна пяць тытулаў «Скудэта» і чатыры Кубкі Італіі, а таксама адзіны ў пяці найлепшых лігах Еўропы, які выйграваў айчынны дубль на працягу чатырох сезонаў запар.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Італіі
Катэгорыя:Ігракі ФК Альянезэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Пістаезэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Пескара
Катэгорыя:Ігракі ФК Напалі
Катэгорыя:Ігракі ФК Падова
Катэгорыя:Ігракі ФК Перуджа
Катэгорыя:Ігракі ФК Кальяры
Катэгорыя:Ігракі ФК Павія
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліворна
Катэгорыя:Ігракі ФК Піза
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Італіі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Ювентус
Катэгорыя:Трэнеры ФК Мілан
Катэгорыя:Трэнеры ФК Кальяры
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сасуола
Катэгорыя:Трэнеры ФК Грасета
Катэгорыя:Трэнеры ФК СПАЛ
Катэгорыя:Трэнеры ФК Альянезэ
Ян Тадэвуш Біспінг

**Ян Тадэвуш Кароль Біспінг** (*Бішпінг, Бішпінк*, ; каля 1741 — , Струбніца) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Паходзіў з нямецкага рода Біспінгаў уласнага герба (прыдомак *фон Гален*), прадстаўнікі якога ў канцы XVI — пачатку XVII ст. перасяліліся ў Вялікае Княства Літоўскае. Сын Баляслава, маршалка старадубскага. Падпісаў акт аб элекцыі Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў 1764 годзе. Пасля займаў урады старадубскага гараднічага (1765—1767), падстолія (1767—1773), земскага пісара (1773—1781), харужага (1781—1786), маршалка (1786—1793). Пасол на сойм 1782 года, дзе быў выбраны для рэвізіі Кароннай скарбовай камісіі. У 1776 годзе ўзнагароджаны ордэнам св. Станіслава. Дэпутат Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага 1784 (маршалак Трыбунала духоўнага), 1789 гадоў. На моцы соймавай пастановы ў 1793 годзе стаў, як і ўсе павятовыя маршалкі, кашталянам (старадубскім).

Ян Біспінг бы найбагацейшым са шляхты ў Ваўкавыскім павеце. Яму належалі: Азярніца, Конна, Вішнёўка, Янаўшчызна, Сядзельнікі, Манцякі, Струбніца і Галоўчыцы. Гэта дазваляла весці жыццё магната і бавіць час у каштоўных паляваннях. Маёнткі пускаліся ў заставу, а калі не хапала грошай, каб іх выкупіць, яны паступова выпадалі з рук Біспінга. Існавала нават выслоўе *«Прайграў ты Азярніцу, Пратрубіш і Струбніцу»*, або *«Bispinga psy zjadły»*.

На два гады перажыў сваю жонку, справіўшы ёй пышнае пахаванне ў Струбніцы. Так яго апісваў тагачасны «Кур’ер Літоўскі»:

Ян Біспінг на 36 гадоў перажыў свайго малодшага брата, які валодаў Вярэйкамі, і прыняў апеку над яго дзецьмі — Аляксандрай і Юзэфай, якія, застаўшыся бяздзетнымі ўдовамі, потым створаць Масальскую ардынацыю.

## Літаратура 
* 

Ян Тадэвуш Кароль
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Падстоліі старадубскія
Катэгорыя:Гараднічыя старадубскія
Катэгорыя:Пісары земскія старадубскія
Катэгорыя:Харунжыя старадубскія
Катэгорыя:Маршалкі земскія старадубскія
Катэгорыя:Кашталяны старадубскія
Катэгорыя:Памерлі ў Мастоўскім раёне
Уладзімір Іванавіч Салашэнка

**Уладзімір Іванавіч Салашэ́нка** (; нар. ) — гісторык, доктар гістарычных навук (1985), прафесар (1986), Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1981).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сяле Ніжняе (Старадубскі раён, Бранская вобласць, Расія). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1957 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. З 1962 года працуе ў Магілёўскім машынабудаўнічым інстытуце (сучасны Беларуска-Расійскі ўніверсітэт). У 1977—1988 гадах загадчык кафедры філасофіі і навуковага камунізму, у 1989—1991 гадах — дэкан факультэта грамадскіх дысцыплін, з 1992 года — прафесар кафедры гуманітарных дысцыплін.

## Навукова дзейнасць 
Аўтар прац па гісторыі палітычных партый у Беларусі, метадычнай літаратуры.

Сярод апублікаванага:
* Из истории распространения марксизма в Белоруссии (1883—1904 гг.) — Мн.: Изд-во М-ва высш., сред. спец. и проф. образования БССР, 1963;
* От народничества к марксизму: распространение марксизма и образование социал-демократических организаций в Белоруссии. — Мн.: Беларусь, 1971;
* XXV съезд КПСС и вопросы социально-политического развития советского общества / В. И. Солошенко, Л. С. Кармазинов, Г. А. Макаревич и др. — Мн.: Наука и техника, 1979;
* Большевики в борьбе с мелкобуржуазными партиями в Белоруссии (1903 — март 1917 гг.) — Мн.: Беларусь, 1981;
* Методические указания и планы семинарских занятий по философии для студентов-заочников / Могилёв. машиностроит. ин-т, Каф. гуманит. дисциплин. — Могилёв: ММИ, 1995.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Солошенко Владимир Иванович // «Память народа» — электронный банк документов периода Великой Отечественной войны 
* Солошенко Владимир Иванович // Музейный комплекс «Дорога памяти»  

Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэканы Беларуска-Расійскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі