Флора Беларусі

**Флора Беларусі** — сукупнасць відаў раслін, якая гістарычна склалася тэрыторыі Беларусі.

Беларусь знаходзіцца ў зоне мяшанаых і шыракалістых лясоў Усходне-Еўрапейскай раўніны. Кліматычныя, геамарфалагічныя і глебава-гідралагічныя ўмовы на яе тэрыторыі неаднастайныя. У сучасным раслінным покрыве Беларусі каля 1600 відаў вышэйшых раслін і .

Пераважным відам расліннасці з'яўляюцца лясы, яны займаюць прыкладна трэць плошчы краіны, далей ідуць лугі — 17 % і балоты — каля 12 %.

## Значэнне для чалавека 
Культурная расліннасць займае амаль 1/3 тэрыторыі. Глебава-кліматычныя ўмовы Беларусі даюць магчымасць вырошчваць асноўныя збожжавыя культуры, мець добрыя сенажаці і пашу. Аб'ектамі раслінаводства з'яўляюцца таксама многія віды агароднінных, тэхнічных, зернебабовых, кармавых, пладовых культур. Раслінная прадукцыя сельскай гаспадаркі — сыравіна для харчовай, камбікормавай, ільноапрацоўчай, спіртавой і іншых галін прамысловасці. Вялікае гаспадарчае значэнне мае і выкарыстанне дзікарослай флоры. Сыравіну для лясной прамысловасці дае лес. Нарыхтоўваюцца і спажываюцца дзікарослыя ягады, грыбы, арэхі. У раслінным покрыве шмат відаў кармавых траў, лекавых раслін. Асобныя віды раслін з'яўляюцца каранціннымі. У сувязі з развіццём гарадоў, прамысловасці, дарожнага і меліярацыйнага будаўніцтва раслінны свет Беларусі значна змяніўся. За 100 гадоў знікла каля 70 відаў раслін, скарачаецца пашырэнне некаторых відаў. Каб зберагчы віды, якія сталі рэдкімі або знікаюць, ажыццяўляецца комплекс мерапрыемстваў па іх ахове.

## Выкапнёвая флора 
Раслінны свет Беларусі, як і іншых рэгіёнаў Зямлі, прайшоў доўгі шлях эвалюцыйнага развіцця. Гісторыя яго вымяраецца мільёнамі гадоў і бярэ пачатак ад старажытных простых арганізмаў, уласцівых далёкім геалагічным перыядам.

У дакембрыйскі час у морах, якія займалі тэрыторыю Беларусі, панавалі водарасці. Шмат іх было і ў морах больш позніх геалагічных перыядаў. У адкладах многіх геалагічных сістэм, пачынаючы з лапіцкай світы верхняга пратэразою, знойдзены прадукты жыццядзейнаоці сіне-зялёных водарасцей — катаграфіі, анкаліты, страматаліты. У сярэднедэвонскім моры Прыпяцкай упадзіны водарасці ўтварылі своеасаблівыя  — , у якіх выяўлены скопішчы нафты і газу.

Змены клімату, рэльефу,  мораў на кожным геалагічным этапе суправаджаліся глыбокімі зменамі расліннага покрыва. Наземная расліннасць пашыралася ў дэвонскім перыядзе. Раслі вышэйшыя споравыя  (вымерлі ў канцы перыяду). У другой палове дэвону з'явіліся ,  і , у пачатку позняга дэвону псілафітападобную флору змяніла археаптэрысавая, у складзе якой былі першыя праголанасенныя расліны. Рэшткі раслін дэвону знойдзены ў многіх раёнах Беларусі. Асаблівага росквіту раслінны свет дасягнуў у цёплым і вільготным каменнавугольным перыядзе палеазою. У лясах раслі дрэвападобныя дзярэзы і членістасцябловыя (, ,  і інш.), , . У раёнах адкладаў каменнавугольнага перыяду трапляюцца пласты каменных і бурых вугалёў (Прыпяцкі прагін). У засушлівы і гарачы пермскі перыяд пашыралася ксерафітная флора. Вільгацелюбныя дрэвападобныя хвашчы, лепідадэндраны і іншыя расліны меншалі і гінулі, іх месца занялі ,  і .

У трыясе, юры і першай палове мелавога перыяду росквіту дасягнулі цыкадавыя, хвойныя. У мелавым перыявзе пашырыліся кветкавыя расліны, якія хутка занялі цэнтральнае месца ў раслінным свеце. У канцы перыяду паявіліся продкі магнолій, лаўраў, бяроз, дубоў, вербаў і інш.

У палеагене на Еўрапейскім мацерыку панаваў цёплы субтрапічны і трапічны клімат; на Беларусі, дзе кліматычныя ўмовы былі пераходныя паміж умовамі ўмеранага і трапічнага паясоў, раслі алеандры, араліі, разнастайныя міртавыя, васкоўнікі і інш., пашыраліся лясы з вечназялёных каштанаў, дубоў, лаўраў. Флора поўдня Беларусі мела рысы флоры сучаснай трапічнай Азіі. У многіх месцах Палесся у тоўшчы кварцавых пяскоў выяўлены праслоі і лінзы бурых вугалёў, якія ўтварыліся з рэшткаў тагачасных раслін. У міяцэне трапічныя і субтрапічныя лясы на тэрыторыі Беларусі вымерлі. Пашырыліся блізкія да сучасных віды розных родаў хвойных (хвоя, елка, піхта, тсуга, секвоя, кіпарыс) і лісцевых (граб, клён, дуб, каштан, бяроза, вярба і інш.) дрэўных парод. Як дамешак асталіся субтрапічныя віды (платан, лаўр, мірт, эўкаліпт).

У пліяцэне пышныя хвойна-шыракалістыя лістападныя лясы саступілі месца тайзе, больш багатай па складу дрэўных парод, чым сучасныя еўрапейска-сібірскія таежныя лясы. Пераважалі хвоі, елкі, піхты, лістоўніцы, тсугі. Месцамі зберагліся секвоі, балотныя кіпарысы. Раслі граб, арэшнік, дуб, вяз, ліпа, клён і барэальныя катахакветныя — вольха, бяроза, таполя. Значная колькасць гэтых раслін у лясах пліяцэну робіць іх падобнымі да сучасных. Пахаладанне ў канцы неагенавага перыяду прывяло да рэзкай змены расліннасці. Хваёвыя і бярозавыя лясы радзелі, больш стала траў, знікалі цеплалюбныя расліны.

У антрапагене цёплыя і халодныя эпохі зменьвалі адна адну. У цёплыя прамежкі часу (міжледавікоўі) кліматычныя ўмовы быяі блізкія да сучасных, пашыралася лясная расліннасць. Флора паступова мянялася: знікалі пліяцэнавыя рэлікты і нееўрапейскія віды. Кожнае міжледавікоўе вызначалася індывідуальнай схемай змены раслінных асацыяцый. Для лясоў наступнага, налібоцкага міжледавікоўя характэрна вялікая колькасць шыракалістых парод — вяза, дуба і ліпы. У сярэдзіне антрапагену ў найбольш працяглым александрыйскім міжледавікоўі ў раслінным покрыве пераважалі елка, піхта, ціс і граб. У шклоўскім міжледавікоўі пашыраліся хвойна-шыракалістыя лясы з бярозай і шыракалістыя лясы з дубу, ліпы, грабу, клёну, арэшніку. На працягу апошняга, муравінскага міжледавікоўя дубовыя і дубова-вязявыя лясы з густымі зараснікамі ляшчыны змяніліся ліпавымі, апошнія — грабовымі лясамі. У канцы паазерскага зледзянення пашырыліся таежныя рэдкалессі пераважна з сібірскай елкі і хвоі, паступова яны саступілі месца хвойна-лісцевым, бярозава-асінавым, потым хваёвым лясам, у якіх на працягу галацэну ўдзел асобных дрэўных парод мяняўся залежна ад клімату. У другой палове галацэну флора і расліннасдь мелі блізкі да сучаснага выгляд.

## Літаратура 
* Расліннае покрыва // Геаграфія Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1992. ISBN 5-85700-056-4
* Раслінны свет // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. ІІ. Рэспубліка Беларусь. — Мн.: БелЭн, 2004.
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* Беларусь — Флора і раслінны свет — belarusenc.by
* Флора Беларуси