Пераяслаўскае княства

[thumb|290px|[Княствы Рурыкавічаў у 1237 годзе.]]
**Пераяслаўскае княства** — удзельнае княства Рурыкавічаў XI—XIV стагоддзяў, размяшчалася на мяжы са стэпам на левым беразе Дняпра. Княства было населена севяранамі і, часткова, улічамі. Сталіца княства -- Пераяслаў.

## Гісторыя княства 
Пераяслаўскае княства служыла шчытом Кіева ад нападаў стэпавікоў, займала тэрыторыю па Трубежы, Супою і Суле да Ворсклы, распасціраючыся да вярхоўяў гэтых рэк. На паўночным захадзе яно прылягала да кіеўскіх уладанняў на левым боку Дняпра; паўднёвая мяжа змянялася адпаведна ходу барацьбы Русі са стэпавымі плямёнамі (ад Сулы ў сярэдзіне XI стагоддзя да Самары ў канцы XII стагоддзя).

Па раздзеле Яраслава Мудрага Пераяслаўскае княства, да якога тады належала і Растова-Суздальская зямля, дасталася Усеваладу Яраславічу. У канцы XI стагоддзя, у эпоху барацьбы Уладзіміра Манамаха са Святаславічамі, да Пераяслаўскага княжання належала таксама вобласць левага прытоку Сейма, Выра, з горадам Вырам, або Выравам. З часоў Манамаха яно часам лічылася ступенню да княжання ў Кіеве.

Усевалад Ольгавіч жадаў адняць Пераяслаўскае княства ў Андрэя Уладзіміравіча, але пацярпеў няўдачу (1140), і Пераяслаўскае княства засталося ў родзе Манамаха. Падчас барацьбы Ізяслава Мсціславіча з Юрыем Далгарукім яно пераходзіла то да сына Ізяслава, то да сына Юрыя, але затым адасобілася ад Кіева. Пасля Глеба Юр'евіча ў Пераяславе сядзеў яго сын Уладзімір (1169—1187), згаданы ў «Слове пра паход Ігараў».

У часы перавагі над Кіевам суздальскіх князёў яны пасылалі ў Пераяслаў сваіх сыноў і братоў: Усевалад Вялікае гняздо — Яраслава Мсціславіча, сына Яраслава (1201), Юрый Усеваладавіч — брата Уладзіміра (1213—1215), потым Святаслава (1228).

3 сакавіка 1239 года Пераяслаў быў узяты манголамі. У канцы 1245 года сучаснікі адзначаюць Пераяслаў пад уладай Залатой Арды.

У пачатку XIV стагоддзя, з падзеннем улуса Нагая, у Кіеве і Пераяславе замацаваліся нашчадкі пуціўльскіх князёў, і Пераяслаўскае княства (як і Пасем'е) увайшло ў склад Кіеўскага княства. У пачатку 1320-х гадоў Гедзімін разграміў рускіх князёў у бітве на рацэ Ірпень, пераяслаўскі князь Алег загінуў, паўднёвая Русь патрапіла ў залежнасць ад Вялікага Княства Літоўскага, хоць у ёй працягвалі згадвацца ардынскія баскакі.

У 1363 годзе пасля пачатку «вялікай замятні» у Ардзе і перамогі Альгерда над трыма ардынскімі князямі паўночнага Прычарнамор'я Пераяслаўскае княства, як і ўся Паўднёвая Русь, апынулася ў складзе Вялікага Княства Літоўскага. Да з'яўлення ў Пераяславе казацтва ў XV—XVI стст. звестак пра стан былога Пераяслаўскага княства вельмі мала.

## Спіс князёў пераяслаўскіх 
* Усевалад Яраславіч (1054—1073)
* Расціслаў Усеваладавіч (1078—1093†)
* Уладзімір Усеваладавіч Манамах (1094—1113)
* Святаслаў Уладзіміравіч (1113—1114)
* Яраполк Уладзіміравіч (1114—1132)
* Усевалад Мсціславіч (1132)
* Юрый Уладзіміравіч Далгарукі (1132)
* Ізяслаў Мсціславіч (1133)
* Вячаслаў Уладзіміравіч (1134)
* Юрый Уладзіміравіч Далгарукі (паўторна) (1135)
* Андрэй Уладзіміравіч Добры (1135—1141)
* Ізяслаў Мсціславіч (паўторна) (1141—1146)
* Мсціслаў Ізяславіч (1146—1149)
* Расціслаў Юр'евіч (1149—1151)
* Мсціслаў Ізяславіч (паўторна) (1151—1154)
* Глеб Юр'евіч (1154—1169)
* Уладзімір Глебавіч (1169—1187)
* Яраслаў Мсціславіч Чырвоны (1187—1199)
* Яраслаў Усеваладавіч (1200—1206)
* Міхаіл Усеваладавіч (1206)
* Уладзімір Рурыкавіч (1206—1213)
* Уладзімір Усеваладавіч (1213—1215)
* Усевалад Канстанцінавіч (1227)
* Святаслаў Усеваладавіч (1228—?)
…
* Алег (—1321†)

## Гл. таксама 
* Нацыянальны гісторыка-этнаграфічны запаведнік «Пэрэяслаў»
* Севершчына

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Княствы Русі
Катэгорыя:Спісы рускіх князёў
Катэгорыя:Гісторыя Кіеўскай вобласці
Катэгорыя:Севершчына