Амонім

**Аманімі́я** (ад  — аднайменнасць) — гукавое супадзенне розных па значэнні адзінак мовы (слоў, марфем, словазлучэнняў). Словы, якія маюць такое супадзенне, называюцца **амонімамі** ( — аднолькавы +  — імя).

Паняцце было ўведзена Арыстоцелем. Сукупнасць амонімаў якой-небудзь мовы, а таксама раздзел лексікалогіі, які іх вывучае, называюцца **аманімікай**.

## Тыпалогія 
Усе амонімы-словы падзяляюцца на тыпы: лексічныя, фанетычныя (амафоны), марфалагічныя (амаформы) і іншыя.

### Лексічныя амонімы 
Лексічныя амонімы маюць поўнае гукавое супадзенне ва ўсіх формах і адносяцца да адной часціны мовы.
* *«Нота»* — дыпламатычны дакумент і *«нота»* — музычны знак;
* *«Блок»* — палітычнае аб'яднанне і *«блок»* — тэхнічнае прыстасаванне, механізм.

### Фанетычныя амонімы (амафоны) 
Амафоны — словы, якія аднолькава гучаць, але адрозніваюцца напісаннем. Часцей за ўсё яны супадаюць па гучанні толькі ў асобных формах.
* Прыклады: *грыб — грып, род — рот, везці — весці, код — кот, казка — каска*.

### Марфалагічныя амонімы (амаформы) 
Амаформы — словы, якія звычайна адносяцца да розных часцін мовы і супадаюць толькі ў некаторых марфалагічных формах.
* *«Вусны»* (назоўнік множнага ліку) і *«вусны»* (прыметнік);
* *«Кліч»* (назоўнік) і *«кліч»* (дзеяслоў загаднага ладу);
* *«Сопкі»* (прыметнік) і *«сопкі»* (назоўнік множнага ліку).

Ад амонімаў трэба адрозніваць амографы.

## Поўная і частковая аманімія 
Адрозніваюць поўную і частковую аманімію.

### Поўная аманімія 
Поўныя лексічныя амонімы супадаюць ва ўсіх граматычных формах.
* Прыклад: *«заранка»* — зорка і *«заранка»* — птушка.

### Частковая аманімія 
Пры частковай аманіміі адно са слоў цалкам (ва ўсіх формах) супадае па гучанні з часткай форм іншага слова ці з адной яго формай.
* *«Вечарам»* (прыслоўе) і *«вечарам»* (назоўнік мужчынскага роду адзіночнага ліку творнага склону).

У беларускай мове пашыраны від частковай аманіміі, калі ўсе формы аднаго назоўніка аказваюцца аманімічнымі з формамі множнага ліку іншага назоўніка:
* *«Курсы»* — форма павышэння кваліфікацыі кадраў і *«курсы»* — множны лік да слова «курс».
* *«Шашкі»* — гульня і *«шашкі»* — множны лік да слова «шашка».

Да частковай аманіміі таксама адносяць:
* Прыставачную аманімію: *«дапісаць»* — поўнасцю скончыць пісаць і *«дапісаць»* — запоўніць старонку (да канца).
* Супадзенне форм аднаго з трыванняў (закончанага ці незакончанага) розных дзеясловаў: *«прамакаць»* ад *«прамакнуць»* і ад *«прамокнуць»*.
* Памяншальныя формы: *«норка»* (звер) і *«норка»* (маленькая нара); *«ножка»* (у мэблі) і *«ножка»* (памяншальнае ад «нага»); *«кашка»* (канюшына) і *«кашка»* (памяншальнае ад «каша»).

## Узнікненне амонімаў 
Амонімы ўзнікаюць у мове ў выніку разнастайных працэсаў:

* Страта сэнсавай сувязі паміж асобнымі значэннямі (у т. л. пераноснымі) мнагазначных слоў:
** *«Каса»* — заплеценыя валасы;
** *«Каса»* — прылада працы;
** *«Каса»* — вузкая пясчаная паласа.
* Дзеянне фанетычных законаў (напрыклад, аглушэння зычных на канцы слова):
** *«Мох»* (расліна) — *«мог»* (ад дзеяслова *«магчы»*).
* Выпадковае гукавое супадзенне розных слоў:
** *«Міна»* (выраз твару) — *«міна»* (снарад з выбуховым рэчывам).
* Пераход слоў з адной часціны мовы ў другую:
** *«Дзяжурны»* (назоўнік) — *«дзяжурны»* вучань (прыметнік).
* Запазычанне лексікі, абрэвіяцыя і інш.

## Выкарыстанне ў літаратуры 
Аманімія часта выкарыстоўваецца ў мастацкай літаратуры для стварэння каламбураў, эпіграм, жартаў як своеасаблівы сродак гульні слоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Семантыка
Катэгорыя:Лексікалогія