open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Збліжэнне мерыдыянаў

[right|thumb|[Дырэкцыйны вугал і збліжэнне мерыдыянаў]]

**Збліжэнне мерыдыянаў** — вугал паміж паўночным кірункам сапраўднага мерыдыяна дадзенай кропкі і вертыкальнай лініяй каардынатнай сеткі (ці лініяй, паралельнай ёй). Збліжэнне мерыдыянаў адлічваецца ад паўночнага кірунку сапраўднага мерыдыяна да паўночнага кірунку вертыкальнай лініі. Для кропак, размешчаных на ўсход ад сярэдняга мерыдыяна зоны, велічыня збліжэння станоўчая, а кропак, размешчаных заходней, — адмоўная,

Велічыня збліжэння мерыдыянаў на восевым мерыдыяне зоны роўная нулю і ўзрастае з выдаленнем ад сярэдняга мерыдыяна зоны (усяго Зямля падзелена на 60 зон, кожная па 6° даўгаты) і ад экватара; яе максімальнае значэнне будзе каля палюсоў і не перавышае 3°.

Збліжэнне мерыдыянаў, паказанае на тапаграфічных картах, адносіцца да сярэдняй (цэнтральнай) кропцы ліста; яе велічыня ў межах ліста карты маштабу 1:100000 у сярэдніх шыротах можа адрознівацца на 10—15' ад значэння, падпісанага па карце.

Збліжэнне мерыдыянаў магчыма вылічыць па формуле

 \gamma = (L - Lo) \sin B,

дзе \gamma — збліжэнне мерыдыянаў, Lo — даўгата асявога мерыдыяна зоны, L — даўгата дадзенай кропкі, B — шырата дадзенай кропкі.

Катэгорыя:Геадэзія
A.L.F.A 24 HP

**A.L.F.A 24 HP** — першы аўтамабіль італьянскага вытворцы A.L.F.A. Аўтамабіль выйшаў на рынак у 1910 годзе і выпускаўся да 1913 года.

Аўтамабіль быў спраектаваны і зроблены пад кіраўніцтвам Джузэпэ Мэрозі (). Кузаў *Torpedo* быў распрацаваны атэлье Castagna.

Мадэль 24 HP абсталявалі монаблокавым 4-цыліндравым рухавіком аб’ёмам 4089 см³. Рухавік размяшчаўся спераду і меў 8 клапанаў. Сілавы агрэгат выдаваў 42 к.с. пры 2200 аб/хв. Альфа 24HP мела карданную трансмісіяю, якая забяспечвала машыне выдатную хуткасць і манеўранасць.

A.L.F.A 24 HP стала штуршком да з’яўлення шэрагу новых, больш магутных і тэхнічна прасунутых мадэляў (A.L.F.A 15 HP Corsa, 15/20HP і інш.), аднак сапраўдны фінансавы поспех Альфе прынесла мадэль 12 HP. Гэтая машына шмат у чым паўтарала A.L.F.A 24 HP, але была больш простай канструктыўна і менш магутнай.

## Спасылкі 
* 

24 HP
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Сабор Санці-Марыя э Даната

**Сабор Санта-Марыя э Даната** () — царква ў Венецыі на востраве Мурана. Знаходзіцца на галоўнай плошчы вострава.

Венета-візантыйская базіліка была заснавана ў VII стагоддзі, у цяперашнім выглядзе існуе з XII стагоддзя. Сабор прысвечаны Дзеве Марыі. Другая частка назвы звязана са святым Данатам, біскупам IV стагоддзя, чые рэшткі былі прывезены ў царкву з Кефалоніі ў 1125 годзе.

Сабор характэрны мазаічнай падлогай XII стагоддзя з раслінным арнаментам і выявамі міфічных жывёл.

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Базіліка Санта-Крочэ

**Базіліка Санта-Крочэ** (італ. Basilica di Santa Croce, Царква Святога Крыжа) размешчана ў самым цэнтры Фларэнцыі. З’яўляецца адной з самых папулярных турыстычных славутасцяў горада. Самая буйная ў свеце францысканская царква, знакамітая фрэскамі Джота і магільніцамі вялікіх людзей Італіі.

## Гісторыя 
Паводле легенды, царква была заснавана самім святым Францыскам Асізскім. Францыск Асізскі сканаў у 1226 годзе, а ўжо праз два гады быў прылічаны да ліку святых. Да 1229 адносіцца згадка пра царкву, прысвечанай яму. Будаўніцтва царквы на месцы, раней занятым гэтым будынкам, было пачата 12 мая 1294 года (магчыма, Арнольфа ды Камбія). Фінансаванне будаўніцтва ажыццяўлася на сродкі заможных сем’яў Фларэнцыі. У 1442 царква была асвечана папам рымскім Яўгенам IV. Вокны царквы ўпрыгожаны вітражамі, якія пашыраюць яе інтэр’ер. Царква пабудавана ў форме егіпецкага Т-падобнага крыжа і з’яўляецца найбуйнейшым францысканскім храмам Італіі. З часам былі ажыццёўлены шматлікія перабудовы царквы. У другой палове XVI стагоддзя было разбурана шмат старажытных яе частак. Фрэскі Андрэа Арканьі былі схаваныя пад алтарамі працы Вазары. Стыль храма — гатычны, па гэтай прычыне ён выглядае менш масіўным, чым Дуома (Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ). Царква ўпрыгожана мноствам фрэсак і скульптур працы Джота і іншых знакамітых мастакоў і скульптараў: Данатэла, Антоніа Канова, Тадэа Гадзі, Антоніа і Бернарда Раселіна і многіх іншых. Вылучаецца кафедра, выкананая Бенедэта дэ Маяна (1472) з барэльефамі, прысвечанымі святому Францыску.

Выява:Angel in Basilica of Santa Croce.jpg|Анёл з кветкай. XIV ст. (галерэя ўнутры Санта-Крочэ)
File:Franciscan symbol IMG 5082.JPG|Францысканскі сімвал на фасадзе
Выява:Santa Croce Florenz.jpg|Фасад Санта-Крочэ.
Выява:Florentone Santa Croce high altar RB.jpg|Алтар Санта-Крочэ.
Выява:Santa Croce IMG 4652.JPG|Адзін з вітражоў царквы Санта-Крочэ.

## Літаратура 
* *Guida d’Italia, Firenze e provincia* («Guida Rossa»), Edizioni Touring Club Italiano, Milano 2007.
* Pierluigi De Vecchi ed Elda Cerchiari, *I tempi dell’arte*, volume 1, Bompiani, Milano 1999 ISBN 88-451-7107-8.
* Manfred Wundram, *«Kunstführer Florenz»*, Philipp Reclam GmbH, Stuttgart 1993, ISBN 3-15-010385-1, S. 165—184
* Toman, Rolf (Hrsg.): Die Kunst der italienischen Renaissance. Architektur&nbsp;— Skulptur&nbsp;— Malerei&nbsp;— Zeichnung. Köln 1994
* Zimmermanns, Klaus: Florenz. Köln [1984] 6. Auflage 1990
* Флоренция. История, искусство, фольклор. «Бекоччи Эдиторе», Флоренция, 2000.
* Великие соборы мира. Флоренция. М. 2004.
* Флоренция. История. Архитектура. Искусство. М. 2005.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Фларэнцыі
Катэгорыя:Храмы Фларэнцыі
Катэгорыя:Збудаванні Фларэнцыі ў гатычным стылі
Катэгорыя:1442 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1442 годзе
Магнітны азімут

**Магнітны азімут** — вугал, які вымяраецца па ходзе гадзіннікавай стрэлкі ад 0 да 360° паміж паўночным кірункам магнітнага мерыдыяна (кірункам ўстанавіўшайся магнітнай стрэлкі компаса ці бусолі) і кірункам на вызначаны аб'ект.

Магнітныя азімуты вымяраюцца на мясцовасці компасам ці бусоллю, а таксама вызначаюцца па карце паводле вымераных дырэкцыйных вуглоў.

Вугал паміж сапраўдным (геаграфічным) і магнітным мерыдыянамі называецца схіленнем магнітнай стрэлкі (магнітным схіленнем).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Навігацыя
Катэгорыя:Геадэзія
Катэгорыя:Арыентаванне
Віла Палагонія

**Віла Палагонія** () — адзін з самых мудрагелістых будынкаў Сіцыліі. Знаходзіцца ў горадзе Багерыя ў 15 кіламетрах ад Палерма.

## Гісторыя 
thumb|злева|Віла Палагонія. Пачвары на крапасной сцяне
Віла будавалася з 1715 года па заказе Франчэска Фердынанда Гравіны-і-Крухільяс, пятага князя Палагоніі, па праекце архітэктара Тамаза Марыя Наполі. Адзін з першых помнікаў сіцылійскага барока. Найбольш вядома гратэскавымі скульптурамі чалавекападобных пачвар, якія ўпрыгожваюць сад і па якіх будынак завуць *Вілай пачвар*.

## Віла ў мастацтве і літаратуры 
Віла і скульптуры прыцягвалі шматлікіх падарожнікаў XVIII—XIX стст., уключаючы Гётэ і Дзюма.

У XX ст. віла і яе скульптуры зачароўвалі сюррэалістаў, ім прысвячалі эсэ Марыё Прац і Джавані Мак'я, Дачыя Мараіні і Дамінік Фернандэз. Іх пісаў Рэната Гутуза, фатаграфавалі Брасай (1962) і Фердынанда Шана (1977).

Шэраг сцэн фільма Мікеланджэла Антаніёні *«Прыгода»* (1960) зняты на віле Палагонія.

## Літаратура 
* Santapà F. Villa Palagonia a Bagheria. Palermo, Palma, 1968
* Arthaud Cl. Les palais du rêve. Paris: Arthaud; Paris Match, 1970
* Macchia G. Il principe di Palagonia: mostri, sogni, prodigi nelle metamorfosi di un personaggio. Milano: A. Mondadori, 1978
* Tedesco N. L’immago espressa, villa Palagonia: tra norma ed eccezione. Siracusa: Ediprint, 1986
* Hachet P. Psychanalyse d’un choc esthétique: La villa Palagonia et ses visiteurs. Paris: Harmattan, 2002
* Scaduto R. Villa Palagonia: storia e restauro. Bagheria: E. M. Falcone, 2007

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Фатаграфіі 

Катэгорыя:Палацы Італіі
Катэгорыя:Збудаванні Італіі ў стылі барока
Катэгорыя:Скульптура барока
Катэгорыя:Палерма (правінцыя)
Барджэла

**Барджэла** (), вядомы таксама як *палац Барджэла* або *Народны палац* () — мастацкі музей у Фларэнцыі, раней былы казармай і турмой.

## Гісторыя 
Слова «Bargello» паходзіць ад познелац. bargillus (ад гоцкага bargi або нямецкага burg): г.зн. замак або ўмацаваная вежа. У сярэднія вякі гэта назва прысвойвалася і ваеннаму капітану, які захоўваў мір і спакой («Капітан правасуддзя»). У Фларэнцыі ён звычайна заклікаўся з іншага горада, каб перашкаджаць праявам пратэкцыянізму. Гэтая пасада аналагічная сучаснаму кіраўніку паліцыі. Назва «Барджэла» таксама была перанесена на офіс капітана. Палац Барджэла быў спачатку пабудаваны для Capitano del Popolo (народнага капітана) і стаў першай гарадской ратушай. З 1261 стаў рэзідэнцыяй Падэста і вярхоўнага магістрата горада. Падэста абіраўся толькі на адзін год. Будынак Барджэла паслужыў прататыпам пры пабудове Палацца Век’ё. У 1574 Медычы скасавалі Падэста і размясціла ў Барджэла кіраўніка паліцыі. Будынак служыў турмой, пакарання адбываліся ў двары будынка, да таго часу, калі яны былі адмененыя герцагам Пятром-Леапольдам ў 1786 годзе. Паліцыя размяшчалася ў Барджэла да 1865 года.
[thumb|злева|150px|Давід працы [Данатэла]]

Спачатку, калі будынак быў пабудаваны ў 1256, ён меў 2 паверхі. Трэці паверх, складзены з малых блокаў, быў дададзены пасля пажару 1323 года.

## Музей 
З 1865 г. будынак быў пераўтворана ў нацыянальны музей () для паказу італьянскай скульптуры XIV—XVII стагоддзяў. У музеі знаходзяцца такія тварэнні Мікеланджэла як Вакх, Мадонна з дзіцем, Брут і Давід-Апалон. Акрамя таго, калекцыя ўключае Давіда і Святога Георгія працы Данатэла, Вакха працы Сансавіна, бюст Козіма I Медычы працы Чэліні і інш.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Культура Італіі
Катэгорыя:Музеі Фларэнцыі
Катэгорыя:Архітэктура Італіі
Катэгорыя:Палацы Фларэнцыі
Катэгорыя:Мастацкія музеі Італіі
Forum Holitorium

**Forum Holitorium** (*Агароднінны рынак*) — некалі невялікая плошча ў Старажытным Рыме паміж схілам Капіталійскага ўзгорка, тэатрам Марцэла, Тыбра і старым портам Рыма — *Portus Tiberinus*. Плошча служыла першапачаткова як агароднінны рынак, у рэспубліканскі перыяд на ёй былі збудаваны 4 храма:

* храм Піэтас, пабудаваны консулам Маніям Ацыліям Глабрыёнам, консулам 191 года. Храм быў разбураны пры пабудове тэатра Марцэла.
* Храм Юноны Саспіты
* Храм Януса (Forum Holitorium)
* Храм Надзеі
[thumb|злева|[Сан-Нікола-ін-Карчэрэ|Царква святога Мікалая і калоны храма Надзеі]]

Руіны трох храмаў захаваліся да нашых дзён побач, а таксама пад царквой Святога Мікалая. У II стагоддзі да н.э. плошча была выбрукавана, фрагменты з траверціну даўжынёй 90 метраў таксама захаваліся недалёка ад царквы.

## Літаратура 
* Forum Holitorium

Катэгорыя:Форумы Рыма
Катэгорыя:Дахрысціянскія храмы Рыма
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Музей Пігарыні

**Нацыянальны музей дагістарычных часоў і этнаграфіі Луіджы Пігарыні**,  — дзяржаўны даследчы музей у Рыме (Італія). Музей заснаваў Луіджы Пігарыні ў 1876 годзе.

Сярод важных экспанатаў музея — калекцыя артэфактаў эпохі неаліту з возера Брачыяна, а таксама калекцыя Афанасія Кірхера. Будынак музея размешчана ў квартале EUR.

## Літаратура 
* Brizzi, Bruno [ed.] 1976 *The Pigorini Museum* Rome, Quasar. 424 page catalogue with hundreds of plates in colour and black and white.

## Спасылкі 
* 
* Pigorini website 

Катэгорыя:Музеі Італіі
Катэгорыя:Археалогія ў Італіі
Катэгорыя:Этнаграфічныя музеі
Катэгорыя:Музеі Рыма
Катэгорыя:Дагістарычная Еўропа
Катэгорыя:Нацыянальныя музеі Італіі
Галерэя Дорыа-Памфілі

[thumb|150px|left|[Партрэт Папы Інакенція X|Партрэт Інакенція X працы Веласкеса]]
**Галерэя Дорыа-Памфілі** — прыватная галерэя з багатым зборам жывапісу, скульптуры і мэблі ў палацца Дорыа-Памфілі на віа дэль Корса ў Рыме. Найбольш моцны бок збору — італьянскі жывапіс XVII стагоддзя.

Мастацкія багацці, выстаўленыя ў палацца, назапасілі ў XVI—XVIII стст. такія сямействы «чорнай знаці», як Дорыа, Памфілі, Ландзі і Альдабрандзіні, пазней аб'яднаныя шлюбнымі саюзамі ў сям'ю Дорыа-Памфілі. Да гэтага роду належала знакамітая «Папэса» Алімпія Майдалькіні. Ядро калекцыі складаюць карціны, набытыя Папам Інакенціем X з роду Памфілі для палацца Памфілі на плошчы Навона.

## Асноўныя залы 
thumb|Палацца Дорыа-Памфілі
* Галерэя 1: Карачы («Марыя Магдалена»), Чыголі («Хрыстос у доме фарысеяў»), Сарачэні, Гверчына.
* Галерэя 2 (): партрэты Веласкеса і Берніні, антычныя рымскія статуі
* Saletta del Seicento — Караваджа («Магдаліна каецца», «Адпачынак на шляху ў Егіпет»)
* Saletta del Cinquecento — Рафаэль, Тыцыян («Ян Хрысціцель»)
* Saletta del Quattrocento — Мазаліна, Рамана.
* Галерэя 3: Лота, Гверчына, Рэні, Брыль.
* Галерэя 4: Бюст Алімпіі Альдабрандзіні, Караваджа («Ян Хрысціцель»)
* Saletta degli Specchi: Даменікіна, Гверчына, Тыцыян, Венусці.
* Salone Aldobrandini: антычная скульптура, мармуровыя рэльефы працы Дзюкенуа

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Музеі Рыма
Катэгорыя:Музеі паводле алфавіта
Сан-Ларэнца-фуоры-ле-Мура

**Базіліка Святога Лаўрэнція за гарадской сцяной** (; *Сан-Ларэнца-фуоры-ле-Мура*) — адна з сямі паломніцкіх цэркваў Рыма.

Пабудавана ў 580-я гады на месцы пахавання Святога Лаўрэнція. У XIII стагоддзі Папа Ганорый III прыбудаваў да старажытнага больш маштабны раманскі храм. У 1374—1847 гадах у Сан-Ларэнца знаходзілася кафедра лацінскіх патрыярхаў Іерусаліма.

Фасад базілікі разбураны падчас саюзніцкіх бамбардзіровак Рыма ў ліпені 1943 года, аднаўленчыя працы працягваліся да 1949 года.

У склепе захаваліся выключныя раннехрысціянскія саркафагі. Вакол храма размяшчаюцца адносна сучасныя могілкі Кампа Верана.

## У царкве пахаваны 
* Гілярый, Рымскі Папа
* Дамасій II, Рымскі Папа
* Святы Лаўрэнцій
* Святы Стэфан
* Пій IX, Рымскі Папа
* Альчыдэ дэ Гасперы, прэм’ер-міністр Італіі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Л
Палацца Альтэмпс

**Палацца Альтэмпс** (*Palazzo Altemps*) — арыстакратычная рэзідэнцыя з дзеллю тэатрам, капэлай і вежай-бельведэрам у некалькіх кроках на поўнач ад п'яцца Навона ў Рыме. Выбудавана ў 1570-я гг. для аўстрыйскага кардынала Альтэмпса па праекце Марціна Лонгі.

У палацца ацалелі некаторыя пакоі дому Джыралама Рыярыа, які для яго выбудаваў Мелоца да Фарлі. У адным з пакояў яшчэ цэлая фрэска, якая адлюстроўвае шлюб Рыярыа з «тыгрыцай Раманьі».

З 1997 г. гэта адзін з асноўных будынкаў Нацыянальнага музея Рыма, дзе змяшчаюцца калекцыі антычнай скульптуры сямействаў Людавізі, Банкампаньі і Матэі (уключаючы такія шэдэўры, як «Арэс Людавізі» і «Самагубства гала»).

## Гл. таксама 
* Віла Мандрагонэ — загарадная рэзідэнцыя кардынала Альтэмпса

## Спасылкі 
* Музей палацца Альтэмпс 

Альтэмпс
Катэгорыя:Музеі Рыма
Катэгорыя:Архітэктура Рэнесансу
Тэатра Арджэнціна

**Тэатр Арджэнціна** () — адзін з самых вядомых і найстарэйшых рымскіх тэатраў, размешчаны на плошчы Торэ Арджэнціна у Рыме.

Тэатр быў адкрыты 31 студзеня ў 1732 годзе сям'ёй Сфорца Чэзарыні па праекце архітэктара Джэролама Тэадолі (). На сцэне тэатра адбыліся прэм'еры шматлікіх знакамітых італьянскіх опер, так, напрыклад, у 1816 годзе прэм'ера оперы Расіні «Севільскі цырульнік». У будынку дзейнічае музей тэатральнай гісторыі ().

## Спасылкі 
* 
* Тэатры Рыма 

Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1732 годзе
Катэгорыя:Тэатры Рыма
Зваротная геадэзічная задача

thumb|right|Зваротная геадэзічная задача
**Зваротная геадэзічная задача** — вызначэнне па геадэзічных каардынатах дзвюх кропак на зямным эліпсоідзе даўжыні і дырэкцыйнага вугла кірунку паміж гэтымі кропкамі.

Пры вядомых каардынатах кропак A (X_{A}, Y_{A}) і B (X_{B}, Y_{B}) неабходна знайсці даўжыню S_{AB} і кірунак лініі АВ: румб r_{AB}  і  дырэкцыйны вугал \alpha_{AB} (выява).

Зваротная геадэзічная задача рашаецца наступным чынам. Спачатку вылічаюцца прырашчэнні каардынат:

\Delta X = X_{B} - X_{A}

\Delta Y = Y_{B} - Y_{A}

Велічыню вугла r_{AB} вылічым з адносінаў:

\frac{\Delta Y}{\Delta X} = \mathrm{tg}\, r_{AB}

Па знаках прырашчэнняў каардынат вылічаюць чвэрць, у якой размяшчаецца румб, і яго назву. Выкарыстоўваючы залежнасць паміж дырэкцыйнымі кутамі і румбамі, знаходзім \alpha_{AB}.
Залежнасць паміж дырэкцыйнымі вугламі і румбамі вызначаецца для чвэрцяў па наступных формулах: 

I чвэрць (ПнУ): r = \alpha 

II чвэрць (ПдУ): r = 180 - \alpha 

III чвэрць (ПдЗ): r = \alpha - 180 

IV чвэрць (ПнЗ): r = 360 - \alpha

Для кантролю адлегласць S_{AB} двойчы вылічаюць па формулах:

S_{AB}=\frac{\Delta X}{\cos \alpha_{AB}}=\frac{\Delta Y}{\sin \alpha_{AB}}=\Delta X \cdot \sec \alpha_{AB} = \Delta Y \cdot \mathrm{cosec}\, \alpha_{AB}

S_{AB}=\frac{\Delta X}{\cos r_{AB}}=\frac{\Delta Y}{\sin r_{AB}}=\Delta X \cdot \sec r_{AB} = \Delta Y \cdot \mathrm{cosec}\, r_{AB}

Адлегласць S_{AB} магчыма таксама вылічаюць па формуле:

S_{AB}= \sqrt{\Delta X^2 + \Delta Y^2}

## Гл. таксама 
* Прамая геадэзічная задача

Катэгорыя:Геадэзія
Дзень Зямлі

**Дзень Зямлі** () — назва, якая выкарыстоўваецца ў дачыненні да розных мерапрыемстваў, якія праводзяцца ўвесну і закліканы заахвоціць людзей быць больш уважлівымі да далікатнага навакольнага асяроддзя на планеце Зямля. Дзень Зямлі — гэта грамадзянская ініцыятыва, яна адкрыта для далучэння любых людзей, груп і арганізацый. Існуюць два асноўныя перыяды правядзення Дзён Зямлі: у сакавіку (блізка ад вясновага раўнадзенства) і 22 красавіка. Акрамя таго, у наш час шматлікія шэраговыя ўдзельнікі і ініцыятыўныя групы плануюць і праводзяць шэраг мерапрыемстваў да Дня Зямлі блізка ад моманту летняга сонцастаяння, каб максімальна выкарыстоўваць цёплае надвор'е і свабодны час людзей.

## Гл. таксама 
* Гадзіна Зямлі
* Сцяг Свету

## Спасылкі 
* Earth Day Network — арганізацыя «Сетка „Дзень Зямлі“»   
* Макет насценгазеты «Дзень Землі»

Катэгорыя:Святы 21 сакавіка
Катэгорыя:Святы 22 красавіка
Катэгорыя:Міжнародныя дні
Андрэа Пізана

[thumb|250px|Стварэнне Адама, барэльеф кампанілы Джота, [Опера-дэль-Дуома, Фларэнцыя]]
**Андрэа Пізана**, сапраўднае імя **Андрэа дэ Пантэдэра** ( каля 1290, Пантэдэра-1348/49, Арв’ета) — італьянскі архітэктар, скульптар, ювелір.

## Біяграфія і творы 
Андрэа Пізана нарадзіўся каля 1290 г. Па некаторых звестках, навучаўся ў Пізе. Па яго чарцяжах былі збудаваныя замак Скарперыя ў Муджэла, ля падножжа Апенінскі гор, баптыстэрый у Пістоі і некаторыя будынкі ў Фларэнцыі; яму ж прыпісваюць чарцёж арсенала ў Венецыі. Працаваў над упрыгожваннем сабора ў Арв’ета. Пазалочаныя бронзавыя дзверы для фларэнтыйскай базілікі Санта-Крочэ — адзін з першых буйных заказаў, выкананых Пізана (1330—1336). Яны ўпрыгожаны 28 барэльефамі, са сцэнамі з жыцця Іаана Хрысціцеля і малюнкамі парокаў і дабрадзей. Першапачаткова дзверы знаходзіліся насупраць сабора, у цяперашні час — у паўднёвым партале баптыстэрыя. Арганізатар буйной скульптурнай майстэрні ў Фларэнцыі. Атрымаў фларэнтыйскае грамадзянства. Разам з Джота працаваў над упрыгожваннем кампанілы фларэнційскага сабора. Мармуровыя рэльефы ніжняга яруса выкананы ім па малюнках Джота. Каля 1340 г. прызначаны галоўным майстрам сабора. Архітэктар будынка для кліру (не захаваўся), працягнуў пачатае Джота будаўніцтва кампанілы. З’ехаў у Пізу ў 1343 годзе. У Арв’ета ў 1347 годзе прызначаны галоўным майстрам сабора. Памёр падчас чумы 1348 г.

## Літаратура 
* G.Vasari, *Vite*. Edizione Giuntina, 1568. Milano, 1942
* Ilaria Toesca, *Andrea e Nino Pisani*, Firenze, Sansoni, 1950.
* M. Burresi, "Andrea, Nino e Tommaso scultori pisani*,in «Pisa 1983», catalogo della mostra «Andrea, Nino e Tommaso scultori pisani», a cura di M. Burresi, Milano, Electa, 1983, con appendice documentaria a cura di M.Cataldi e M.Ratti
* Gert Kreytenberg, *Andrea Pisano und die toskanische Skulptur des 14. Jahrhunderts*, München, Bruckmann, 1984.
* Anita Fiderer Moskowitz, *The sculpture of Andrea and Nino Pisano'', Cambridge, Cambridge University Press, 1986.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптары Італіі
Катэгорыя:Культура Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Памерлі ад чумы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Памерлі ў XIV стагоддзі
Санта-Марыя-дэла-Салютэ

Сабор **Санта-Марыя дэла Салютэ** () — сабор у Венецыі на Гранд-канале ў раёне Дарсадура.

## Гісторыя будаўніцтва 
Пабудавана ў гонар збавення горада ад чумы 1630-1631 гадоў. Чума забрала каля 100000 жыццяў, што складала больш за трэць насельніцтва горада.

У 1631 годзе малады архітэктар Бальдасарэ Лангена прыступіў да будаўніцтва з адабрэння Вялікага Савета і дожа Нікола Кантарыні. Будаўніцтва працягвалася больш за паўстагоддзя, і скончылася ў 1681 годзе. А сабор быў асвячоны толькі пасля смерці архітэктара.

Па захаваных дадзеных, для падмурка царквы было выкарыстана больш за мільён драўляных бэлек, з іх больш 100000 было забіта ў дно ў якасці паляў.

Гэтак жа як і ў царкве Іль Рэдэнторэ, у саборы Санта-Марыя дэла Салютэ штогод служылі імшу ў знак збавення ад чумы. 21 лістапада адзначалася свята Фэста дэла Салютэ. У гэты дзень ад Палаца Дожаў да сабора стваралі пантонны мост.

## Асаблівасці архітэктуры 
thumb|злева|Купал базілікі (унутраны від)

Базіліка пабудавана ў форме васьмігранніка, увянчанага купалам-паўсферай. Над алтаром пазней быў прыбудаваны другі купал, меншага памеру. Галоўны купал устаноўлены на барабан з пятнаццаццю рэбрамі ў кожным з якіх размешчаны парныя вокны, апраўленыя аркамі.

Уваход у сабор аформлены ў выглядзе трыумфальнай аркі. Фасад упрыгожаны скульптурамі архангела Міхаіла, які пабіў сатану, Іаана Прадцечы і Дзевы Марыі (над цэнтральным франтонам).

Інтэр'ер сабора ўтварае прасторны цэнтральны актагон, акружаны аркадай, калоны якой пераходзяць у пілястры на якія абапіраецца купал, вышынёй 60 метраў. Мармуровая падлога выкладзеная канцэнтрычнымі коламі. За межамі цэнтральнага актагона па перыметры базілікі размешчана 6 капэл.

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:Саборы Італіі
Рымскі оперны тэатр

**Рымскі оперны тэатр**, ці **Рымская опера** () — оперны тэатр у Рыме.

## Гісторыя 
Пабудаваны на сродкі Даменіка Кастанцы па праекце архітэктара Акіле Сфандрыні. Адкрыты ў 1880 годзе операй Расіні «Сяміраміда» як «Тэатра Кастанцы» (Teatro Costanzi). У 1926 годзе тэатр быў выкуплены гарадскімі ўладамі, часткова перабудаваны (архітэктар Марчэла П’ячэнціні) і ў 1928 годзе адкрыты пад назвай «Каралеўскі оперны тэатр» (Teatro Reale dell’Opera).

У 1946 годзе тэатр атрымаў сучасную назву, а ў 1958 годзе быў часткова перабудаваны ў другі раз.

## Дзейнасць 
У гэтым тэатры прайшлі сусветныя прэм'еры оперы «Тоска» Дж. Пучыні (1900), абапёр Масканьі «Сельскі гонар» (1890), «Касач» (1898), «Маскі» (1901) і іншых. На сцэне тэатра выступалі выбітныя спевакі Дж. Белінчоні, Даркле, Катоньі, Р. Станьё (XIX стагоддзе); А. Бончы, А. Галі-Курчы, Б. Джыльі, Э. Каруза, Ц. Скіпа, Мерседэс Льяпарт (XX стагоддзе).

Сярод галоўных дырыжораў тэатра Марынуцы, Туліа Серафін, Санціні, Бруна Барталеці і іншыя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Оперныя тэатры Італіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:Архітэктура Рыма
Катэгорыя:Тэатры Рыма
Бальдасарэ Лангена

**Бальдасарэ Лангена** (італ. Baldassarre Longhena) (, Венецыя — , Венецыя) — італьянскі архітэктар XVII стагоддзя.

Працаваў галоўным чынам у Венецыі, дзе ствараў пышныя ўзоры венецыянскай архітэктуры эпохі барока.

Нарадзіўся і памёр у Венецыі, з'явіўся годным прадаўжальнікам Андрэа Паладыа і Вінчэнца Скамоцы. Вучыўся ў апошняга, пасля смерці Скамоцы завяршыў будынак Новай пракуратуры на плошчы Сан-Марка.

## Будынкі 
[thumb|300px|Самае вядомае тварэнне архітэктара — [сабор Санта-Марыя дэла Салютэ]]
* Сабор Санта-Марыя дэла Салютэ (1631—1656)
* Фасад царквы Santa Giustina (1640)
* Collegio Greco (1648)
* Капэла ля царквы Сан-П'етра дзі Кастэла
* Царква Скальцы (1656—1680)
* Фасад цэрквы Сан-Сальвадор (1663)
* Ка’ Пезара (1679), скончаны пасля смерці архітэктара
* Seminario patriarcale (1670)
* Царква Санта-Марыя дэі Дерэліці
* Ка' Рэцаніка, скончаны пасля смерці архітэктара
* Палацыа Белоні Батагліа
* Палацца да Лецэ
* Фасад палацца Капэла-Маліп'ера
* Палацца Эрыца
* Палацца Базадонна Сан-Траваза
* Палацца Джустыніян-Лалін
* Палацца Лабіа
* Палацца Марчэла-Піндэмонтэ
* Палацца Відман
* Палацца Зена, частковая рэканструкцыя

## Літаратура 
* Giuseppe Cristinelli, ''Baldassare Longhena: architetto del '600 a Venezia* Venezia, Marsilio, 1978
* Douglas Lewis, *Baldassare Longhena. Recensione di G. Cristinelli, Baldassare Longhena: architetto del '600 a Venezia*, in Arte Veneta XXVII (1973), pp. 328–330
* Daniela del Pesco, *L'Architettura del seicento* della serie *Storia dell'arte in Italia* Utet, Torino, 1998
* Martina Frank, *Baldassare Longhena*, Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arti, Venezia 2004, 124, 129.
* Andrew Hopkins, *Baldassare Longhena 1597—1682'', Milano 2006, 135—136.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Венецыі
Катэгорыя:Памерлі ў Венецыі
Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Архітэктары Венецыі
Царква Джэзуаці

**Царква Джэзуаці** або **Санта-Марыя дэль Разарыя** (італ. Il Gesuati / Santa Maria del Rosario) — царква ў Венецыі, знаходзіцца ў раёне Дарсадура на канале Джудэка.

Была пабудавана архітэктарам Джорджа Масары для ордэна дамініканцаў у першай палове XVIII стагоддзя. Столевыя фрэскі, якія паказваюць сцэны з жыцця святога Дамініка распісваў Цьепола.

У царкве знаходзяцца працы Т'епола, Джанбатысты П'яцэта і Тынтарэта.

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

## Літаратура 
* Venezia, Guida d'Italia del Touring Club Italiano, Milano 2007, pagina 428, ISBN 978-88-365-4347-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Тынтарэта

**Якопа Рабусці**, больш вядомы як **Тынтарэта** (;  1518 ці 1519-31 мая 1594) — жывапісец венецыянскай школы позняга Рэнесансу.

## Біяграфія 
Мастак нарадзіўся ў Венецыі, па розных крыніцах (паміж канцом верасня і пачаткам кастрычніка 1518 г. — згодна з 'Documentazione sull'uomo e l'artista') — у 1519 альбо 1518. Сваю мянушку Тынтарэта ён атрымаў па прафесіі бацькі, былога фарбавальшчыка (tintore). Вельмі рана выявіўшы незвычайную здольнасць да жывапісу, ён паступіў у вучні да Тыцыяна і пад яго кіраўніцтвам рабіў гэтак хуткія поспехі, што гэты майстар, як кажа паданне, не захацеў трымаць яго даўжэй у сябе, прадбачачы ў ім небяспечнага для сябе суперніка. Пасля выхаду са школы Тыцыяна, Тынтарэта працягваў спалучаць у сваіх творах тыцыянаўскія бляск і сілу фарбаў з дасканаласцю малюнка, якім, на яго думку, ніхто не валодаў у такой ступені, як Мікеланджэла. Ён нават напісаў у бачным месцы на сцяне ў сябе ў майстэрні дэвіз свайго мастацтва:

## Літаратура 
* Тынтарэта // БЭ ў 18 тамах., Т.16. Мн., 2003, С.75-76

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1518 годзе
Катэгорыя:Мастакі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнесансу
Катэгорыя:Пахаваныя ў Венецыі
Васіль Антонавіч Аляшкевіч

**Васіль Антонавіч Аляшкевіч** (, в. Еськавічы, Нясвіжскі раён — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Беларусі ў гады Грамадзянскай вайны.

## Біяграфія 
З 1915 года ў арміі, вёў бальшавіцкую прапаганду. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі член палкавога камітэта. Падчас акупацыі Беларусі нямецкімі войскамі з мая 1918 арганізатар і камісар партызанскага атрада Ланской воласці Слуцкага павета. Падчас польскай інтэрвенцыі камісар аб’яднанага партызанскага атрада Случчыны з мая 1919, са жніўня 1919 на падпольнай працы ў Бабруйскім павеце, арганізатар партызанскага атрада імя III Інтэрнацыяналу. У 1920-21 ваенны камісар Парыцкі воласці Бабруйскага павета, удзельнік барацьбы з атрадамі Булак-Балаховіча. У 1922-49 на гаспадарчай рабоце.

Катэгорыя:Партызаны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Прамая геадэзічная задача

thumb|right|Прамая геадэзічная задача
**Прамая геадэзічная задача** — вылічэнне геадэзічных каардынат — шыраты і даўгаты некаторага пункту, які ляжыць на зямным эліпсоідзе, па каардынатам іншага пункту і па вядомым даўжыні і дырэкцыйнаму вуглу дадзенага кірунку, што злучае гэтыя пункты.

Для пунктаў, якія размешчаны на сфероідзе, рашэнне дадзенай задачы ўяўляе значныя цяжкасці. Для пунктаў на плоскасці яна вырашаецца наступным чынам (гл. выяву).

Дадзена: Пункт A (X_{A}, Y_{A}), S_{AB} і \alpha_{AB}.

Знайсці: Пункт B (X_{B}, Y_{B})

Непасрэдна з выявы маем:

\Delta X = X_{B} - X_{A}

\Delta Y = Y_{B} - Y_{A}

Рознасці \Delta X і \Delta Y каардынат наступнага і папярэдняга пунктаў называюцца прырашчэннямі каардынат. Яны ўяўляюць сабою праекцыі адрэзка АВ на адпаведныя восі каардынат. Іх значэнні знаходзім з прамавугольнага трохвугольніка АВС:

\Delta X = S_{AB} \cos \alpha_{AB}

\Delta Y = S_{AB} \sin \alpha_{AB}

Так як ў гэтых формулах S_{AB} заўсёды чысло станоўчае, то знакі прырашчэнняў каардынат \Delta X і \Delta Y залежаць ад знакаў \cos \alpha_{AB} і \sin \alpha_{AB}. Для розных значэнняў вуглоў знакі \Delta X і \Delta Y прадстаўлены ў табліцы.

Пры дапамозе румба прырашчэння каардынат вылічаюць па формулах:

\Delta X = S_{AB} \cdot \cos r_{AB};

\Delta Y = S_{AB} \cdot \sin r_{AB}.

Знакі прырашчэнням даюць у залежнасці ад назвы румба.

Вылічыўшы прырашчэнні каардынат, знаходзім шуканыя каардынаты іншай кропкі:

X_{B} = X_{A} + \Delta X;

Y_{B} = Y_{A} + \Delta Y.

Такім чынам можна знайсці каардынаты любой колькасці пунктаў паводле правіла: каардынаты наступнага пункту роўныя каардынатам папярэдняга пункту плюс адпаведныя прырашчэнні.

Катэгорыя:Геадэзія
Аляшкевіч

**Аляшке́віч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Васіль Антонавіч Аляшкевіч (1893—1972) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Беларусі.
* Іван Баніфатавіч Аляшкевіч (1900—1977) — беларускі хірург, доктар медыцынскіх навук.
* Ігар Аляшкевіч (нар. 1942) — польскі баскетбаліст.
* Леанід Аляксандравіч Аляшкевіч (1941—2017) — беларускі ўрач-гігіеніст.
* Маргарыта Віталеўна Аляшкевіч (нар. 1985) — беларуская літаратурная крытык, журналістка, пісьменніца.
* Сцяпан Філімонавіч Аляшкевіч (1910—1944) — Герой Савецкага Саюза (1944).
* Фёдар Васілевіч Аляшкевіч (1936—2008) — беларускі нейрахірург, член-карэспандэнт НАН РБ.
* Францішак Аляшкевіч (1889—1943) — каталіцкі святар.
* Юзаф Аляшкевіч (1777—1830) — партрэтны жывапісец.
Марыя Егіпецкая

**Марыя Егіпецкая** (? — 522) — хрысціянская святая, лічыцца заступніцай жанчын, якія каюцца. Памяць здзяйсняецца ў Рускай праваслаўнай царкве 14 красавіка (1 красавіка па старым стылі) і ў пяты тыдзень (нядзелю) Вялікага посту, у каталіцкай царкве 3 красавіка. Марыя Егіпецкая шануецца таксама Англіканскай царквой.

Першае жыціе прападобнай Марыі было напісана Сафроніем Іерусалімскім, а канон Сімяонам Метафрастам. Многія з матываў жыцця Марыі Егіпецкай апынуліся перанесенымі ў сярэднявечных легендах на Марыю Магдаліну.

Марыі Егіпецкай прысвечана мноства храмаў, у храме Труны Гасподняй у Іерусаліме ёсць капліца ў гонар святой Марыі Егіпецкай, пабудаваная на месцы яе звароту.

Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Святыя Егіпта
Катэгорыя:Прападобныя
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Блудніцы ў рэлігіі
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя VI стагоддзя
Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ

Сабор **Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ** () — кафедральны сабор у Фларэнцыі, самае знакамітае з архітэктурных збудаванняў фларэнційскага кватрачэнта.

## Архітэктурныя асаблівасці 
У архітэктурным плане вылучаецца купал, створаны па праекце Філіпа Брунелескі і абліцоўка сцен з вонкавага боку паліхромнай мармуровымі панэлямі розных адценняў зялёнага (з Прата) і ружовага (з Марэмы) колераў з белай аблямоўкай (з Карара). Дуома (італ. Duomo), ён жа — сабор Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ (Santa Maria del Fiore) быў спраектаваны так, каб мог змясціць усё насельніцтва горада (на момант будаўніцтва — 90 000 чалавек), г. зн. быў чымсьці накшталт велізарнай крытай плошчы. Чырвоны купал сабора, які стаў сімвалам Фларэнцыі, быццам узносіцца над усім горадам. Памеры сабора:

* даўжыня — 153 метра
* шырыня ў трансэпце — 90 метраў
Незвычайна вытанчаны і адначасова грандыёзны сабор стаў своеасаблівай мяжой, падзяліўшы архітэктурныя традыцыі сярэднявечча ад прынцыпаў будаўніцтва эпохі Адраджэння.

## Гісторыя 
Дуома ўзвялі на месцы старога кафедральнага сабора Санта-Рэпарата, які да канца XIII стагоддзя, паводле дакументаў таго часу, пачаў разбурацца, налічваючы 9 стагоддзяў свайго існавання. Тым больш храм стаў малы для горада ў перыяд хуткага росту насельніцтва. Таксама квітнеючая Фларэнцыя павінна была перасягнуць па велічы кафедральныя саборы сваіх тасканскіх супернікаў — Сіену і Пізу, храмам большым у памеры і багацейшым па ўбранстве. У выніку Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ стаў на момант завяршэння пабудовы ў 1434 г. самым вялікім ва ўсёй Еўропе: у ім можа размясціцца 30 000 чалавек.
[thumb|left|185px|[Званіца сабора Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ — т.зв. кампаніла Джота.]]
 
Рашэнне аб будаўніцтве сабора на месцы старажытнай царквы Санта-Рэпарата (IV—V стагоддзя) было прынята ў 1289 г. Заданне пабудаваць на месцы Санта-Рэпараты больш велічную царква атрымаў ад гільдыі мастацтваў дойлід Арнольфа ды Камбія.

Сабор з’яўляўся месцам пропаведзяў Саванарола, а таксама ў саборы падчас змовы Паці ў 1478 г. быў здзейснены замах на Ларэнца Медычы і яго брата Джуліяна. Арганізатарам замаху быў Папа Сікст IV. У выніку нападу Джуліяна Медычы быў забіты, а Ларэнца выратаваўся ў адной з рызніц сабора.

## Інтэр’ер сабора 
У інтэр’еры сабора вылучаецца гадзіннік, створаныя Учэла ў 1443 г. і які ідзе па гэты дзень. Стрэлка гэтага гадзінніка рухаецца супраць звычайнага кірунку (аналагічна гадзінніку на ратушы ў яўрэйскім квартале Прагі). На сценах сабора намаляваныя англійскі кандацьер Джон Хоквуд, італьянскі найміт Нікола ды Таленціна, Дантэ з «Боскай камедыяй». У саборы устаноўлены бюсты арганіста Антоніа Скварчалупі, філосафа Марсіліа Фічына, і Брунелескі. Варта адзначыць барэльеф, які паказвае Джота, які выкладвае мазаіку. Брунелескі і Джота пахаваныя на тэрыторыі сабора.

## Спасылкі 
* Чарцяжы сабора 

Катэгорыя:Саборы Італіі
Катэгорыя:Славутасці Фларэнцыі
Катэгорыя:Храмы Фларэнцыі
Катэгорыя:Збудаванні Фларэнцыі ў стылі рэнесанс
Сан-Нікола дэі Мендзіколі

Царква **Сан-Нікола дэі Мендзіколі** (італ. San Nicolo dei Mendicoli) — царква ў Венецыі, размешчаная ў раёне Дарсадура.

San Nicolò dei Mendicoli - Porch of the north entrance.jpg|Порцік паўночнага ўваходу, дадаў у пятнаццатым стагоддзі.
Chiesa di San Nicolò dei Mendicoli - Campanile Campiello de l'oratorio.jpg|Званіца трынаццатага стагоддзя.
San Nicolò dei Mendicoli (Venice).jpg|Інтэр'ер
San Nicolò dei Mendicoli (Venice) - High Altar.jpg|галоўны прастол
San Nicolò dei Mendicoli (Venice) ceiling.jpg
San Nicolò dei Mendicoli (Venice) Organ.jpg|арганнай
San Nicolò dei Mendicoli (Venice) Font.jpg|Купель

Упершыню на гэтым месцы царква была пабудавана ў VII стагоддзі. Царква атрымала назву Mendicoli (жабракі), з-за галечы мясцовага насельніцтва.

У XII стагоддзі царква была перабудавана і з тых часоў яшчэ некалькі разоў перабудоўвалася. Цяперашняя званіца прыбудавана ў 1764 годзе.

Маленькая і ўтульная царква ў 1970-х гадах была адрэстаўраваная на сродкі фонду «Ратуйце Венецыю». За працэсам рэстаўрацыі можна назіраць у культавым фільме жахаў "А цяпер не глядзі" (1973).

У царкве знаходзяцца драўляныя скульптуры і карціны вучняў Веранезэ з выявай сцэн з жыцця Хрыста.

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі

## Літаратура 
* ''L'Italia - 5. Venezia'', Milano/Roma, Touring Club Italiano/L'Espresso-La Repubblica, 2005, pagg. 456-7

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Порцік Актавіі

**Порцік Актавіі** () — разваліны антычнага збудавання ў Рыме.

Будынак быў перабудавана пры Аўгусце ў 33—23 гадах да н.э. на месцы порціка Метэлы, пабудаванага цэнзарам Цэцыліям Метэлам Македонскім каля 131 гады да н.э. , і прысвечана сястры імператара Актавіі.

thumb|злева|План порціка (Піранезі, 1756).
Збудаванне ўяўляла сабою прамавугольную плошчу, 118 метраў у шырыню, на нізкім подыуме, акружаную падвойнай гранітнай каланадай і было ўпрыгожана мармурам, шматлікімі статуямі, у тым ліку 34 бронзавымі статуямі вершнікаў працы Лізіпа, якія адлюстроўваюць Аляксандра Македонскага і яго палкаводцаў. Порцік пацярпеў пры пажары ў 80 годзе і быў адноўлены пры Даміцыяне. Порцік складаўся з храма Юпітэра Статара і Юноны Рэгіны, бібліятэкі і курыі Актавіі; у X стагоддзі порцік і тэатр Марцэла былі перабудаваны ў крамы і майстэрні, у порціку знаходзіўся таксама рыбны рынак.

## Спасылкі 
* 
* Piranesi, *Le antichità Romane*. Firmin Didot Freres, Paris, 1835. T. 4 tav. XXXIX — XLV

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Славутасці Рыма
Сцяпан Філімонавіч Аляшкевіч

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Сцяпан Філімонавіч Аляшкевіч
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    =
|месца нараджэння = 
|месца смерці = наваколлі ракі Малдова, Румынія
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы =1943—1944
|званне =чырвонаармеец
|род войскаў =пяхота
|камандаваў =759-ы стралковы полк  163-я стралковая дывізія  40-я армія  2-і Украінскі фронт
|частка =
|бітвы =Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды ={ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
       
}
Медалі
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}
**Сцяпан Філімонавіч Аляшкевіч** ( — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, вайсковы выведнік разведгрупы ў складзе 759-га стралковага палка 163-й стралковай дывізіі 40-й арміі 2-га Украінскага фронту. Герой Савецкага Саюза (1944), чырвонаармеец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1910 годзе у вёсцы Перавоз Ігуменскага павета Мінскай губерні (зараз у Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці) ў сялянскай сям’і. Па нацыянальнасці беларус. Атрымаў пачатковую адукацыю. У 1943 годзе быў прызваны ў Чырвоную Армію.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны з сакавіка 1943 года. Выведнік стралковага палка чырвонаармеец Аляшкевіч неаднаразова ўдзельнічаў у вайсковых выведвальных аперацыях. 13 Сакавіка 1944 г. вызначыўся пры фарсіраванні ракі Паўднёвы Буг у раёне вёскі Сімферопаль (цяпер горад у Вінніцкай вобласці). У складзе разведгрупы Аляшкевіч ў ліку першых пераправіўся праз раку і ўступіў у бой з буйнымі сіламі праціўніка за пашырэнне плацдарму, чым садзейнічаў паспяховай пераправе падраздзяленняў палка
 чырвонаармейцу Аляшкевічу Сцяпану Філімонавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза (пасмяротна).

Загінуў 4 мая 1944 года ў тыле ворага пасля выканання аперацыі па падрыве моста на рацэ Малдова ў Румыніі. Пахаваны ў населеным пункце Вама (Румынія).

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн Славы III ступені
* Медалі

## Памяць 
* У вёсцы Чыжаха (Бярэзінскі раён Беларусі) ўсталяваны помнік.
* Імем Героя названая вуліца горада Беразіно.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Апісанне помніка ў вёсцы Чыжаха (Бярэзінскі раён, Мінская вобласць, Беларусь).
* Данясенне аб беззваротных стратах.

Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярэзінскім раёне
Катэгорыя:Разведчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Памерлі ў Румыніі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Румыніі
Тэатр Марцэла

**Тэатр Марцэла** (, ) — тэатр каля правага берага Тыбра ў Рыме, будаўніцтва якога было задумана Юліем Цэзарам, а ажыццёўлена Актавіянам Аўгустам, які ў 12 г. да н.э. прысвяціў яго памяці свайго памерлага пляменніка Марка Клаўдзія Марцэла. Пры дыяметры ў 111 метраў тэатр мог змясціць 11 тысяч гледачоў. У Сярэднявеччы будынак быў перабудаваны ў крэпасць, над якой быў надбудаваны палац знатнага сямейства Арсіні. Побач з руінамі тэатра захаваўся антычны порцік Актавіі.

## Галерэя 

RomaTeatroMarcelloAmbulacro.JPG|Аркі тэатра Марцэла
Выява:Marcellus-Theater-2.jpg|Задні план: Сцены з часоў Арсіні
Выява:TheatreofMarcellus.jpg|Выгляд з Капітолія
Выява:Marellus-Theater-1.jpg|Тэатр

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ranuccio Bianchi Bandinelli e Mario Torelli, ''L'arte dell'antichità classica, Etruria-Roma*, Torino, Utet, 1976.
* Paola Ciancio Rossetto, voce *Theatrum Marcelli*, in E.M. Steinby (a cura di), *Lexicon Topographicum Urbis Romae*, V, Roma, 1999, pp. 31-35. ISBN 88-7140-162-X.
* Filippo Coarelli, *Guida archeologica di Roma*, Verona, Arnoldo Mondadori Editore, 1984.
* Sovraintendenza Comunale ai Musei Gallerie Monumenti e Scavi, *Gli anni del Governatorato (1926-1944)*, Collana *Quaderni dei monumenti*, Roma, Edizioni Kappa, 1995. ISBN 88-7890-181-4:
**Paola Ciancio Rossetto, *Lavori di liberazione e sistemazione del Teatro di Marcello*, pp. 69-76.
**Virginia Rossini, *La casina del Vallati: scoperta e restauro di un edificio medioevale nell'area del Teatro di Marcello'', pp. 115-119.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Славутасці Рыма
Катэгорыя:Тэатр Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Амфітэатр у Сіракузах

**Амфітэатр** — рымскі тэатральны будынак у Сіракузах.

Пабудаваны напачатку I стагоддзі да н.э. падчас кіравання Актавіяна Аўгуста. Мае круглую форму — у адрозненне ад паўкруглага грэчаскага тэатра, які размяшчаецца непадалёк. У рымскага амфітэатра добра захаваліся ўнутраныя хады, па якіх на арэну выходзілі гладыятары і выпускаліся дзікія звяры. У амфітэатры чатыры выхады скіраваныя па чатырох бакам свету. Гэта трэцяя па велічыні рымская арэна на тэрыторыі Італіі пасля рымскага Калізея і амфітэатра ў Вероне.

## Літаратура 
* F. Gringeri Pantano, L. Rubino (a cura di), J.-P.-L. Hoüel, *Jean Hoüel: voyage a Siracusa: le antichità della città e del suo territorio nel 1777*, Palermo 2003.
* G. V. Gentili, ''Studi e ricerche su l'anfiteatro di Siracusa'', in «Palladio, Rivista di storia dell'architettura», n.s., 23, 1973.
* P. Sabbatini Tumolesi, G. L. Gregori, S. Orlandi, M. Fora, ''Epigrafia anfiteatrale dell'occidente romano*, Roma 1988.
* Touring Club Italiano, *Sicilia'', Milano 1989.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Сіракузы
Катэгорыя:Тэатр Старажытнага Рыма
Гладыятар

[thumb|250px|«Пальцы ўніз» (Pollice Verso), [Жан-Леон Жэром, 1872]]
[міні|250px|справа|Мазаіка, [Нацыянальны археалагічны музей, Мадрыд|Нацыянальны археалагічны музей, Мадрыд]]

**Гладыятар** ( — «мечнік», ад *gladius* — «меч», «гладыус») — воін-нявольнік часоў старажытнага Рыма, які выступаў на відовішчных мерапрыемствах, змагаючыся на арэне з іншымі гладыятарамі, або з жывёламі (львамі).

Самая вядомая арэна, дзе змагаліся гладыятары — Калізей у Рыме. Гледачы арэны маглі прагаласаваць: або забіць, або пашкадаваць пераможанага гладыятара. Існавалі розныя віды гладыятараў, якія адрозніваліся тыпам выкарыстоўваемай зброі і даспехаў. Выдатным гладыятарам маглі даваць свабоду. Тыя, хто дажывалі да старасці, маглі стаць трэнерамі іншых гладыятараў.

## Захаваныя арэны 
* Калізей;
* Амфітэатр Марка Антонія Гордыяна ў Тысдры (Эль-Джэм, Туніс) — другі па велічыні амфітэатр пасля Калізея;
* Арэна дзі Верона — цяпер пераўтворана ў оперную пляцоўку пад голым небам, адзін з сімвалаў Вероны;
* Арэны Лютэцыі;
* Амфітэатр Пулы ў Харватыі. Па некаторых даных, гэты амфітэатр адзін з найбольш захаваных да нашых дзён пасля Калізея.
* Амфітэатр у Пампеях — найстаражытнейшы вядомы амфітэатр.

Таксама захаваліся арэны гладыятарскіх баёў у розных гарадах Італіі і на тэрыторыі шматлікіх міжземнаморскіх краін.

## Гладыятары ў культуры 
* Гладыятар — фільм рэжысёра Роўдзі Херэнгтона.
* Гладыятар — мастацкі фільм рэжысёра Рыдлі Скота.

## Літаратура 
* Alan Baker: *Gladiatoren. Kampfspiele auf Leben und Tod*. Goldmann Verlag, München 2002 ISBN 3-442-15157-0 (Goldmann-Taschenbuch 15157).
* Marcus Junkelmann: *Das Spiel mit dem Tod. So kämpften Roms Gladiatoren*. Zabern, Mainz 2000, ISBN 3-8053-2563-0.
* Eckart Köhne (Hrsg.): *Gladiatoren und Caesaren. Die Macht der Unterhaltung im antiken Rom*. Verlag Philipp von Zabern, Mainz 2000, ISBN 3-8053-2614-9.
* Fik Meijer: *Gladiatoren. Das Spiel um Leben und Tod*. Patmos Verlagsgruppe#Artemis .26 Winkler Verlag|Artemis & Winkler, Düsseldorf 2004, ISBN 3-7608-2303-3 (eine sehr detaillierte und lesenswerte Zusammenfassung der verschiedenen Aspekte des Gladiatorenwesens).
* Fabrizio Paolucci: *Gladiatoren. Leben für Triumph und Tod*. Übersetzt von Katja Richter. Parthas, Berlin 2007, ISBN 978-3-86601-602-6.
* Thomas Wiedemann: *Kaiser und Gladiatoren. Die Macht der Spiele im antiken Rom*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2001, ISBN 3-534-14473-2.
* «Властелины Рима», М., Наука, 1992 (рос)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гладыятары
Катэгорыя:Старажытны Рым
Катэгорыя:Крывавы спорт
Сабор Святога Лаўрэнція (Альба)

[thumb|right|300px|Від на Сабор Святога Лаўрэнція. Добра бачныя [фасад і гатычная званіца XIII стагоддзя]]

**Сабор Святога Лаўрэнція** () — кафедральны сабор у Альбе, прысвечаны святому заступніку горада.

Сабор пачаўся будавацца з першай паловы XII стагоддзя з чырвонай цэглы, меркавана, на месцы руін будынка рымскай эпохі. Напачатку царква ўзводзілася ў раманскім стылі, але ў позніх элементах пераважае ламбардскі гатычны стыль. Дабудаваны сабор быў у 1486 годзе, але працы працягваліся і пасля. У 1512 годзе хор быў упрыгожаны драўлянай разьбой Бернардына Фасаці. У 1626 годзе будынак быў пашкоджаны землетрасеннем і быў адноўлены толькі да 1652 годзе. У XIX стагоддзі была праведзена рэканструкцыя сабора Святога Лаўрэнція.

У 2007 годзе пры рэстаўрацыйных працах у былой прасторы баптыстэрыя было выяўлена каля 100 пахаванняў XVI—XVIII стст., большасць з якіх — дзіцячыя.

## Літаратура 
* Noemi Gabrielli, *Sculture di Antonio Carlone ad Alba*, in Edorado Arslan (a cura di), *Arte e artisti dei laghi lombardi*, I, Tipografia Editrice Antonio Noseda, Como 1959, 167—172, tavola XXXII, figure 74-75, 76-77.
* Silvia A. Colombo, Simonetta Coppa, *I Carloni di Scaria*, Fidia edizioni d’arte, Lugano 1997, 33.
* Massimo Bartoletti, Laura Damiani Cabrini, *I Carlone di Rovio*, Fidia edizioni d’arte, Lugano 1997, 67.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горад Альба
Катэгорыя:Саборы Італіі
Сабор Падуі

**Сабор Падуі**, *Сабор Унебаўзяцця Дзевы Марыі* — каталіцкі сабор у горадзе Падуя, Італія. Кафедральны сабор дыяцэзіі Падуі, помнік архітэктуры, асвячоны ў імя Унебаўзяцця Багародзіцы. Носіць ганаровы статус «малой базілікі». З правага боку да сабора прылягае баптыстэрый XII стагоддзя, у якім захаваліся фрэскі XIV стагоддзя.
.]]

Сучасны будынак — трэці саборны будынак на гэтым месцы. Першы было пабудавана ў IV стагоддзі пасля апублікавання Міланскага эдыкта і быў разбураны землетрасеннем у 1117 годзе. Сабор быў нанова пабудаваны ў раманскім стылі, яго вонкавы выгляд можна бачыць на фрэсках Джуста дзі Менабуоі ў прылеглым да сабора баптыстэрыі.

Праект існуючага сабора ў стылі рэнесанс быў распрацаваны архітэктарамі Андрэа дэла Вале і Агасціна Рыгета, па некаторых даных — пад кіраўніцтвам Мікеланджэла. Працы пачаліся ў 1551 годзе, аднак скончаны толькі ў 1754 годзе, прычым галоўны фасад так і застаўся недаробленым.

У левым нефе сабора знаходзіцца пахаванне святога Грэгорыа Барбарыга, кардынала, дыпламата і вучонага, кананізаванага ў 1960 годзе.

## Літаратура 
* Италия. Изд. «Вокруг Света», 2009. ISBN 978-5-98652-240-1

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Саборы Італіі
Катэгорыя:Храмы Падуі
Падуя
Катэгорыя:1754 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Італіі
Капэла Сан-Джорджа

**Капэла Сан-Джорджа** () — каталіцкая капэла ў горадзе Падуя (Італія), прысвечана вялікамучаніку Георгію. З’яўляецца прыбудовай да паўднёвага трансэпта базілікі Святога Антонія. Пабудавана па заказе маркіза Раймандзіна Лупі дзі Саранья ў 1377 годзе як фамільны магільны склеп. Роспіс капэлы была даручана Альтык'ера да Дзевіа, які завяршыў яе ў 1379 годзе.

На сценах капэлы размешчаны 22 вялікіх кампазіцыі і каля ста меншых. Фрэскі прысвечаны сюжэтам жыцця святога Георгія, Кацярыны Александрыйскай і святой Люцыі. На бакавой сцяне пад крыжовым скляпеннем знаходзіцца манументальная шматфігурная фрэска «Распяцце Хрыстова». Па меркаванні мастацтвазнаўца П’етра Таэска гэта фрэска з’яўляецца галоўным творам другой паловы эпохі трэчэнта.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Італіі
Катэгорыя:Падуя
Катэгорыя:Пахавальні
Катэгорыя:Капэлы
Катэгорыя:Рэнесансныя фрэскавыя цыклы
Сабор Санці-Джавані э Паола

**Сабор Санці-Джавані э Паола** (італ. Basilica dei Santi Giovanni e Paolo) — адзін з самых вялікіх і вядомых сабораў Венецыі. Другой, не менш распаўсюджанайназвай сабора, у адпаведнасці са спецыфікай венецыянскага дыялекту, з'яўляецца найменне Сан-Заніпола (San Zanipolo). Будаўніцтва сучаснага будынка сабора скончылася ў 1430 годзе і прысвечана рымскім мучанікам Іаану і Паўлу

У саборы знаходзіцца вялікая колькасць твораў мастацтва.

## Гл. таксама 
* Спіс цэркваў Венецыі
* Санці-Джавані-э-Паола, Рым- гэта базіліка таксама прысвечана мучанікам Яну і Паўлу.

## Літаратура 
* Angelo Maria Caccin O.P., *Basilica dei Santi Giovanni e Paolo. Storia e Arte*, Giorgio Deganello Editore, Padova (s.d.)
*Elena Lucchesi Ragni, Ida Gianfranceschi, Maurizio Mondini, (a cura di), *Il coro delle monache - Cori e corali*, catalogo della mostra, Skira, Milano 2003

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Венецыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1430 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Італіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Пахавальні