open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гамбрынус (піва)

**Гамбрынус** (чэш. Gambrinus) — гандлёвая марка чэшскага піва, аднаго з самых папулярных у Чэхіі. Вырабляецца кампаніяй Plzeňský Prazdroj, a. s. ў горадзе Пльзень з 1869. Гэтак жа з'яўляецца маркай аўстрыйскага піва, што вырабляецца ў Вене кампаніяй Ottakringer Brauerei AG. Акрамя гэтага марку «Гамбрынус» выкарыстоўваюць і многія іншыя бровары ў Германіі і Даніі. У горадзе Мендыг кожны другі год праводзіцца піўны фэст Gambrinusfest. Адным з удзельнікаў стварэння бровара Gambrinus быў Эміль Шкода.

## Гатункі чэшскага піва Гамбрынус 
* Гамбрынус светлае (чэш. Gambrinus světlé výčepní) — класічнае светлае піва. Утрыманне алкаголю 4,1 %;
* Гамбрынус Прэміум (чэш. Gambrinus Premium) — вытрыманае светлае піва з утрыманнем алкаголю 5,1 %;
* Гамбрынус Экселент (чэш. Gambrinus 11° Excelent) — арыгінальнае светлае піва, якое вырабляе з 2008 года з дапамогай тэхналогіі «трайнога хмялення». Утрыманне алкаголю 4,7 %;
* Гамбрынус з паніжаным утрыманнем цукру (чеш. Gambrinus se sníženým obsahem cukrů) — адмысловае светлае піва з паніжанай энергетычнай каштоўнасцю прадукту. Утрыманне алкаголю 3,8 %.

На кожнай бутэльцы чэшскага Гамбрынуса стаіць подпіс галоўнага півавара Яна Главачка.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Афіцыйны сайт кампаніі Plzeňský Prazdroj 
* Афіцыйны сайт аўстрыйскага Gambrinus 
* Gambrinus´ Mug 
* Розныя кампаніі, якія вырабляюць Гамбрынус 

Катэгорыя:Піва Чэхіі
Гальміроліз

**Гальміроліз** ( салёны +  распад) — падводнае выветрыванне, хіміка-мінералагічнае пераўтварэнне першасных адкладаў на дне мора пад уздзеяннем працэсаў растварэння, акіслення і інш.

Гальміроліз тлумачыць паходжанне некаторых мінералаў, што ўтвараюцца толькі ў марскіх адкладах (глауканіт, шамазіт і інш.), падводнае змяненне вулканічных туфаў, якое прыводзіць да ўтварэння бентаніту і іншых разнавіднасцей паглынальных глін. Асабліва спрыяльныя для гальміролізу месцы павольнага адкладання на марскім дне дробных часціц.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Выветрыванне
Сабор Святых Пятра і Паўла (Брно)

**Сабор Святых Пятра і Паўла** (, скарочана — Petrov) — каталіцкі храм, які знаходзіцца ў горадзе Брно, Чэхія. Сабор святых апосталаў Пятра і Паўла з'яўляецца кафедральным саборам епархіі Брно. Храм з'яўляецца нацыянальным помнікам Чэхіі і адным з самых важных архітэктурных помнікаў Паўднёвай Маравіі.

## Гісторыя 
Сабор святых апосталаў Пятра і Паўла быў пабудаваны ў раманскім стылі ў 1296 г. 5 снежня 1777 Святым Прастолам была заснавана епархія Брно і царква святых апосталаў Пятра і Паўла стала кафедральным саборам епархіі. На мяжы XIX і XX стагоддзяў храм быў перабудаваны ў неагатычным стылі. Інтэр'ер храма з'яўляецца пераважна барочнага стылю. Дзве 84-метровыя вежы царквы былі збудаваныя ў 1904—1905 гг. па праекце архітэктара Аўгуста Кірстэйна.

## Фотагалерэя 

Выява:Grundriss kathedrale brünn.jpg|План сабора
Выява:Im000482.jpg|Алтар у саборы
Выява:Petrov - interiér katedrály.JPG|Інтэр'ер  
Выява:Mesto Brno - katedralni varhany na Petrove.jpg|Кафедральны арган
Выява:Petrov from roof of Vaňkovka night view.JPG|Сабор уначы. 

## Літаратура 
* Bilek, Jiří, Brněnské kostely, Šlapanice : Vlastním nákladem, 2000. S. 9-18.
* Kuca, Karel, Brno: vývoj města, předměstí a připojených vesnic, Praha : Baset, 2000. ISBN 978-80-86223-11-7.
* Samek, Bohumil, Umělecké památky Moravy a Slezska 1. A-I, Praga, Academia, 1994. 651 s. ISBN 80-200-0474-2.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Брно
Б
Катэгорыя:Збудаванні Чэхіі ў гатычным стылі
Катэгорыя:Саборы Чэхіі
Вялікая Ньюфаўндлендская банка

**Вялікая Ньюфаўндлендская банка** () — вялізная водмель у Атлантычным акіяне, каля вострава Ньюфаўндленд. Пераважаюць глыбіні да 100 м, найменшая глыбіня 5,5 м. Грунт — пясок, галька, жвір.  У раёне Вялікай Ньюфаўндлендскай банкі сутыкаюцца воды халоднага Лабрадорскага цячэння і цёплага цячэння Гальфстрым. Частыя туманы. Трапляюцца айсбергі. З'яўляецца адным з найбольшых у свеце арэалаў рыбалоўства (траска, селядзец і інш.).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі - Гальфстрым / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1997. - 480 с.: іл.

Катэгорыя:Геаграфія Канады
Катэгорыя:Атлантычны акіян
Катэгорыя:Падводныя банкі
Пражская архідыяцэзія

** Пражская архідыяцэзія ** ( Arcidiecéze pražská,  Archidioecesis Pragensis) — архідыяцэзія Рымска-каталіцкай Царквы з цэнтрам у горадзе Прага, Чэхія. У Пражскую архідыяцэзію ўваходзяць дыяцэзіі Градзец-Кралавэ, Літамержыцэ, Пльзеня, Чэске-Будзеёвіцы. Кафедральным саборам Пражскай архідыяцэзіі з'яўляецца Сабор Святога Віта. У наш час архібіскупам пражскім з'яўляецца прымас Чэхіі Дамінік Дука.

## Гісторыя 
thumb|right|250px|Карта размяшчэння Пражскай архідыяцэзіі

Пражская дыяцэзія была заснавана ў 973 годзе. 30 красавіка 1344 года дыяцэзія была ператворана ў Пражскую архідыяцэзію.

## Літаратура 
* Annuario Pontificio, Ватыкан, 2005
* Jaroslav V. Polc, Stručný přehled dějin českých a moravských diecézí po třicetileté válce; KTF UK, Praha 1995
*  
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт архідыяцэзіі Прагі 
* Даныя пра архідыяцэзію Прагі 
* Даныя пра архідыяцэзію Прагі 
* Спіс біскупаў Прагі  

Катэгорыя:Рымска-каталіцкія дыяцэзіі Чэхіі

Катэгорыя:З’явіліся ў X стагоддзі
Катэгорыя:X стагоддзе ў Празе
Сямейнае права

**Сямейнае права** — галіна права, якая рэгулюе маёмасны адносіны, што ўзнікаюць на аснову шлюбу, сваяцтва, усынаўлення і іншых форм уладкавання дзяцей на выхаванне ў сям’ю.

Сямейнае права ўсталёўвае ўмовы і парадак узяцця шлюбу, яго спыненне ці прызнанне несапраўдным; рэгулюе адносіны ў сям’і паміж мужам і жонкай, бацькамі і дзецьмі, іншымі членамі сям’і; адносіны ўсынавіцеляў, іх сваякоў з усыноўленымі і іх нашчадкамі, а таксама апекуноў (папячыцеляў) з падапечнымі. Асабістыя і маёмасныя адносіны, што складаюць прадмет сямейнага права, праяўляюцца галоўным чынам у рамках сям’і, заснаванай на зарэгістраваным у законным парадку шлюбе.

Некаторыя сямейна-прававыя сувязі застаюцца і па-за сям’ёй (удзел бацькоў у выхаванні і ўтрыманні дзяцей, якія пражываюць асобна, аліментныя абавязкі былых мужа і жонкі, іншых членаў сям’і).

Задачы і прынцыпы сямейнага права сфармуляваны ў Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, Кодэксе аб шлюбе і сям’і.

## Літаратура 
* 
* Семе́йное пра́во // Популярный юридический энциклопедический словарь / Редкол.: О. Е. Кутафин и др. — Москва: Большая Рос. энцикл.: РИПОЛ КЛАССИК, 2001. - С. 648—649. — 796, [3] с.; 17 см. — ISBN 5-85270-165-3 (БРЭ).
* 

## Спасылкі 
* Кодэкс Республікі Беларусь аб шлюбе і сям’і

Катэгорыя:Грамадзянскае права
Ала Сямёнава

**Ала (Альбіна Іванаўна) Сямёнава** (, с. Бальшарэцкае, Бальшарэцкі раён, Камчацкая вобласць, РСФСР, СССР — , Мінск) — беларускі літаратурны крытык, пісьменніца, публіцыст.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і служачых, юрыстаў. Бацькі ў 1930-я гады па камсамольскіх пуцёўках паехалі на Чукотку, жылі на Камчатцы, затым бацьку перавялі ва Уладзівасток, пазней у Хабараўск. Бацька ўдзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1944 годзе сям’я вярнулася на радзіму ў Беларусь. Жылі ў Вілейцы і Навагрудку, дзе Альбіна скончыла сярэднюю школу (1955) і паступіла ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Пасля заканчэння філалагічнага факультэта БДУ (1960) працавала рэдактарам і старшым рэдактарам выдавецтва «Навука і тэхніка». У 1968—1972 гадах літаратурны супрацоўнік у прэс-бюлетэні «Служба быту Беларусі», у 1972—1986 гадах — рэдактар, старшы рэдактар рэдакцыі крытыкі, літаратуразнаўства і драматургіі выдавецтва «Мастацкая літаратура». З 1986 года — літаратурны супрацоўнік, у 1987—1994 гадах — рэдактар аддзела мастацтва, крытыкі і бібліяграфіі часопіса «Нёман».

Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1982 года, потым Саюза беларускіх пісьменнікаў.

## Творчасць 
Друкавацца пачала ў 1966 годзе. Выступала з рэцэнзіямі, літаратурна-крытычнымі артыкуламі і эсэ пра беларускіх пісьменнікаў А. Адамовіча, У. Арлова, Р. Барадуліна, Я. Брыля, А. Васілевіч, В. Бечыка, А. Вярцінскага, А. Дударава, Л. Дранько-Майсюка, А. Жука, С. Законнікава, У. Караткевіча, Х. Лялько, У. Някляева, А. Пісьмянкова, Я. Саламевіча, М. Стральцова і іншых, Папу Рымскага Яна Паўла II.

### Творы 
* Ішлі ў паходы партызаны. — Мінск, 1968. — 55 с.
* Гарачы след таленту. Літаратурна-крытычныя эцюды. — Мінск, 1979. — 188 с.
* Слова сапраўднага лад. Літаратурныя эцюды. — Мінск, 1986. — 206 с.
* Святло загадкі. Імпрэсіі і адлюстраванні. — Мінск, 1995. — 235 с.
* Таямніцы пакутны колер. Эсэ. Апавяданні. — Мінск. 2004. — 103 с.
* Перад геніем лёсу. Літаратурныя версіі паводле рэальнага, іррэальнага, дамысленага. — Мінск, 2006. — 357 с.
* Імпрэсіі, адлюстраванні. — Мінск : Кнігазбор, 2011. — 488 с. — (Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка»; вып. 10).
* Бэзавы попел. Эпісталярна-прывідны ўспамін (2013).

## Літаратура 
* 
* *Савік Л. С.* Сямёнава Ала. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах. Т. 5. — Мінск 1995. — С. 476—477.
* *Козіч В. І.* Сямёнава Ала. Бібліяграфія. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах. Т. 5. — Мінск 1995. — С. 477.
* 

Катэгорыя:Крытыкі СССР
Катэгорыя:Крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты СССР
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Малыя Зондскія астравы

**Малыя Зондскія астравы** (, ) — паўднёвая частка Малайскага архіпелага, пераважна ў складзе Інданезіі. 

Уключаюць астравы: Балі, Ветар, Камода, Ламбок, Лембата, Сумба, Сумбава, Тымор, Флорэс, Роты, Алор і інш.

Агульная плошча 128 тысяч км². Даўжыня каля 1300 км. Абмываюцца Індыйскім акіянам і морамі Балі, Флорэс, Банда, Саву, Тыморскім.

Рэльеф у асноўным горны, шмат вулканаў (вышынёй да 3726 м, вулкан Рынджані). Клімат субэкватарыяльны мусонны. Лістападныя трапічныя лясы і саванны. Вырошчваюць рыс, вострапрыпраўныя расліны, какосавыя пальмы. Рыбалоўства.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна

Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Семей

**Семей**, да 2007 года **Сяміпалацінск** — горад (з 1782 года) на ўсходзе Казахстана, адміністрацыйны цэнтр Абайскай вобласці, размешчаны па абодвух берагах Іртыша. Заснаваны ў 1718 годзе як крэпасць.

## Насельніцтва 
* 1926 год — 57 тыс. жыхароў (паводле перапісу).
* 1939 год — 110 тыс. жыхароў.
* 1959 год — 156 тыс. жыхароў.
* 1987 год — 330 тыс. жыхароў.
* 2001 год — каля 350 тыс. жыхароў.

## Адукацыя 
У горадзе дзейнічаюць чатыры ВНУ.

## Культура 
* 2 тэатры
* Літаратурна-мемарыяльны музей Абая Кунанбаева
* Літаратурна-мемарыяльны музей Ф. М. Дастаеўскага
* Музей выяўленчых мастацтваў імя сям’і Няўзоравых

## Вядомыя асобы 
* Вера Гаўрылаўна Бурдзіна (нар. 1932) — беларускі архітэктар. Нарадзілася на станцыі Жана-Семей.
* Уладзімір Уладзіміравіч Клічко (нар. 1976) — украінскі баксёр.
* Юрый Фёдаравіч Патапаў (1930—2020) — беларускі архітэктар.
* Віктар Яўгенавіч Панін (фізік) (1930—2020).
* Пётр Васілевіч Рыдзігер — беларускі артыст аперэты.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Абайскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1718 годзе
Бечва

**Бечва** () — рака ў Чэхіі, левы прыток Маравы.

Даўжыня ракі - 62 км (з Усецінскай Бечвай - 122 км), плошча басейна - 1626 км². Бечва ўтвараецца зліццём рэчак Ражноўская Бечва і Усецінская Бечва ў Злінскім краі, далей працякае па Оламаўцкім краі, дзе ўпадае злева ў Мараву.

Раней Бечва з прытокамі служылі транспартным маршрутам для дастаўкі драўніны да Маравы. У 1930-я гг. для абароны ад паводак на Ражноўскай і Усецінскай Бечвах былі пабудаваныя шлюзы. Тым не менш у 1997 г. паводка нанесла шкоду.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэкі Чэхіі
Катэгорыя:Прытокі Маравы, верхні прыток Дуная
Леаш Яначак

**Леаш Яначак** (, , Хуквальды — , Острава, Чэхаславакія) — чэшскі кампазітар, музыказнаўца-этнограф і педагог.

## Біяграфія 
Сын настаўніка, вучыўся музыцы ў манастыры Брно, спяваў у манастырскім хоры, затым вучыўся ў Празе, Лейпцыгу і Вене. У 1874 пазнаёміўся ў Празе з А. Дворжакам, знаёмства перайшло ў шматгадовую дружбу. У 1881 Яначак ажаніўся і вярнуўся ў Брно, выкладаў музыку. Заснаваў школу арганістаў, якой кіраваў да 1920 года. Глыбока засвоіў мараўскія песенныя і танцавальныя традыцыі. Стаў найбуйнейшым — разам з Б. Сметанай, Дворжакам і Б. Марціну — кампазітарам Чэхіі.

## Прызнанне і спадчына 
Музычная акадэмія ў Брно носіць імя Яначака. Фільм Філіпа Каўфмана «Невыносная лёгкасць быцця» (1988 па аднайменным рамане Мілана Кундэры) суправаджаецца фрагментамі розных твораў Яначака.

У Остраве імем Леаша Яначака быў названы міжнародны аэрапорт.

## Літаратура 
* Hollander H. Leoš Janáček; his life and work. New York: St. Martin's Press, 1963
* Vogel J. Leoš Janáček: a biography. New York: W.W. Norton, 1981
* Beckerman M.B. Janáček and his world. Princeton; Oxford: Princeton UP, 2003
* Rousseau J. Leos Janacek. Arles: Actes sud, 2004.

## Спасылкі 
* Сайт  архіва і музея Яначэка ў Брно
* (англ.) 
* Сайт Таварыства Яначэка
* Старонка на сайце IMDB
* 

Катэгорыя:Кампазітары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары Чэхіі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта
Катэгорыя:Памерлі ў Остраве
Рынджані

**Рынджа́ні** (у заходніх крыніцах сустракаецца варыянт назвы *Рыньяні*) — актыўны стратавулкан на востраве Ламбок, Інданезія. Шматразова вывяргаўся, у заходняй частцы фарміравалася кальдэра з возерам. Апошняе вывяржэнне было на конусе Meer Lake ў 2009 годзе. На вулкане 3 субкратары.

## Субкратары 
Самы першы субкратар з’явіўся на вулкане 48 000 гадоў таму. На яго вяршыні адбывалася буйное вывяржэнне 1847 года. Заходні схіл цалкам абрынуўся, гэта сфарміравала возера. Другі субкратар сфарміраваўся ў 1944 годзе. Гэта вяршыня конуса Meer Lake. Трэці субкратар размяшчаецца на поўначы і ў ім можна назіраць фумарольную актыўнасць. Апошняе вывяржэнне адбылося 3400 гадоў таму.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Volcano Live

Катэгорыя:Вулканы Інданезіі
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Кратарныя азёры
Катэгорыя:Азёры Інданезіі
Катэгорыя:Стратавулканы
Плешнэ возера

**Плешнэ** — возера натуральнага паходжання на тэрыторыі Чэхіі, размешчана ў муніцыпалітэце Нова Пец.

Гэта ледавіковае возера, якое ўтварылася ў апошнюю ледніковую эпоху, яно мае авальную форму. Возера атачае іглічны лес. Распасціраецца прыкладна на 507 метраў у даўжыню. Яго найбольшая шырыня 180 метраў. Плошча складае 7,48 га, аб'ём вады 617 000 м ³ з максімальнай глыбінёй каля 18 м.

## Гл. таксама 
* Чортава возера, Чэхія
* Возера Лака

## Літаратура 
* *Ottova Encyklopedie, Česká republika, Zeměpis, Plešné jezero, Ottovo nakladatelství Praha, 2006 ISBN 80-7360-456-6*
* *999 turistických zajímavostí České republiky, Plechý, Soukup & David*, 1999 ISBN 80-242-0183-6

## Спасылкі 
* http://www.sagen.at/texte/sagen/oesterreich/oberoesterreich/muehlviertel/ploeckensteinersee.html

Катэгорыя:Азёры Чэхіі
Ігар Васілевіч Сямека

**Ігар Васілевіч Сяме́ка** (нар. ,  — ) — беларускі мастак, графік.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча і Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1986). Актыўна працаваў у галіне манументальнага мастацтва і станковага жывапісу. На адным з будынкаў на вуліцы Камунараў зрабіў роспісу «850 гадоў Гомелю».

Мастак таксама захапляецца пейзажам, тут ён выступае і як жывапісец і як графік. Значную цікавасць уяўляе цыкл работ «Родная Гомельшчына» і графічная серыя пра сталіцу Беларусі («Мінск святочны», «Траецкае прадмесце», «Плошча Перамогі», выкананая ў 1997 годзе.

У 1992—1995 гадах І. Сямека працаваў галоўным мастаком Гомеля, быў кіраўніком праўлення Гомельскай абласной арганізацыі Беларускага саюза мастакоў (1995—1998).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Художники и писатели Гомеля: Семеко Игорь Васильевич  // Сетка прублічных бібліятэк горада Гомеля
* Семеко Игорь Васильевич // Праект «Наши люди»
* ыставка гомельского художника Игоря Семеко «Врата в детство»  // Гомельскі палацава-паркавы ансамбль

Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
ятэк горада Гомеля
* Семеко Игорь Васильевич // Праект «Наши люди»
* ыставка гомельского художника Игоря Семеко «Врата в детство»  // Гомельскі палацава-паркавы ансамбль

Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Якуб Генрык Флемінг

**Якуб Генрык Флемінг** (, Гоф — , Вена) — дзяржаўны і вайсковы дзеяч Рэчы Паспалітай, Саксоніі.

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Флемінгаў герба ўласнага, сын Георга Каспра, брандэнбурскага таемнага дарадцы. Меў стрыечнага брата Яна Ежы.

Навучаўся ў галандскіх універсітэтах. У 1688 выправіўся ў падарожжа ў Англію.

Служыў у войску штатгальтэра Галандыі Вільгельма Аранскага, атрымаў званне генерала. З 1693 жыў у Саксоніі, дзе ў 1699 атрымаў званне генерал-лейтэнанта. Зблізіўся з курфюстам Фрыдрыхам Аўгустам, адыграў вялікую ролю пры ягоным абранні каралём польскім і вялікім князем літоўскім.

Саксонскія палкі пад ягонай камандай неаднаразова ўмешваліся ў спрэчкі Сапегаў з шляхтай Вялікага Княства Літоўскага. Стаяў на баку магнатаў (у тым ліку Радзівілаў, з якімі меў сваяцкія сувязі), адначасна распрацоўваў планы паступовай ліквідацыі шляхецкіх вольнасцяў.

Канюшы вялікі літоўскі (з 1701). Браў актыўны ўдзел у Паўночнай вайне. Па адмове Аўгуста Моцнага ад стальца (1706) атрымаў прызначэнне ў 1708 губернатарам Дрэздэна. Пасля Палтаўскай бітвы (1709) дапамог таму зноў атрымаць карону.

Актыўна выступаў супраць габсбургскай ідэі падзелу Рэчы Паспалітай. Безвынікова спрабаваў пашырыць уладанні дзяржавы на Памор’і. Пазней аддаваў перавагу саюзу з Аўстрыяй супраць Прусіі і Расійскай імперыі. Падтрымліваў рэформы ў Рэчы Паспалітай, выступаў супраць «гетманскага» стылю кіравання.

Саксонскі генерал-фельдмаршал (1711), генерал кароннай артылерыі ў 1710—1714 гадах, першы міністр Саксоніі з 1712.

Кавалер шэрагу ордэнаў: Крыжа нямецкіх законнікаў (іанітаў), дацкага Ордэна Слана, расійскага Святога Андрэя Першазваннага.

## Галерэя 

Выява:Jakub Henryk Fleming. Якуб Генрык Флемінг (1695-1738).jpg|Д. Рыхтэр, мяжа XVII—XVIII стст.
Выява:Jakub Henryk Fleming. Якуб Генрык Флемінг (1701-25).jpg|Невядомы мастак, да 1725
Выява:Jakub Henryk Fleming. Якуб Генрык Флемінг (L. Silvestre, 1728).jpg|Луі дэ Сільвестр, 1728 
Выява:Jokūbas Henrikas Flemingas.jpg|Невядомы мастак, 1720-я

## Літаратура 
* 

Якуб Генрык
Катэгорыя:Канюшыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Памерлі ў Вене
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Заходнепаморскім ваяводстве
Андрэй Завіша (кашталян менскі)

**Андрэй Завіша** (?  — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян менскі (з 1628).

На сойме 1629 года быў запісаны камісарам па аплаце войска Вялікага Княства Літоўскага.

З роду Завішаў герба «Лебедзь зменены», сын віцебскага кашталяна Мальхера.

Меў трох сыноў:
* Крыштафа, ковенскага ляснічага, які меў сыноў Банавентуру, які памёр маладым, і Аляксандра, новагародскага падстолія;
* Яна, які меў толькі дачок;
* Юрыя, які загінуў бяздзетным у Хацінскай бітве ў 1621 годзе.
Крыштаф і Юрый былі запісаны сярод ахвярадаўцаў кляштара дамініканаў у Менску.

## Літаратура 
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908.
* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1846.

Андрэй (кашталян менскі)
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Лака (возера)

**Лака** — возера натуральнага паходжання на тэрыторыі Чэхіі, размешчана ў Шумаве. Ледавіковае возера, утварылася ў апошнюю ледавіковую эпоху, мае авальную форму. Возера акружана іглічным лесам. Распасціраецца прыкладна на 350 метраў з поўдня на поўнач. Яго найбольшая шырыня 75 метраў. Плошча складае 2,8 га, аб'ём вады 40000 м ³ з максімальнай глыбінёй каля 4 м, плошча вадазбору складае 135 га.

## Гл. таксама 
* Плешнэ возера
* Одлезельскае возера

## Спасылкі 
* http://www.jezerolaka.cz/ 

Катэгорыя:Азёры Чэхіі
Шчасны Галоўчынскі

**Шчасны Галоўчынскі** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
З роду князёў Галоўчынскіх герба «Лебедзь», сын маршалка гаспадарскага і ляхавіцкага старосты Яраслава Мацвеевіча і Дароты Венцлаваўны Касцевіч.

Дзяржаўца любашанскі з 1581. 12 сакавіка 1600 названы кашталянам менскім. Валодаў маёнткамі Галоўчын, Езна, Цітва, Шацк і інш.

## Сям’я 
Быў жанаты з віленскай кашталянкай Гальшкай Хадкевіч. Меў сына Яна, чашніка літоўскага, які памёр бяздзетным, і дачку Рэгіну, якая ў першы раз пабралася шлюбам з менскім ваяводам Пятром Тышкевічам, а пасля яго смерці з віцебскім ваяводам Крыштафам Кішкам.

## Літаратура 
* Boniecki A. Herbarz polski, T. 1-17, dodatek — Warszawa 1899—1913.
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, T. 1-15 — Warszawa 1904—1938.
* 

Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Шчасны
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Старосты любашанскія
Катэгорыя:Постаці Цітвы
Катэгорыя:Постаці Шацка
Чэшскі масіў

**Чэшскі масіў** (Багемскі масіў; ) — горны масіў у цэнтральнай частцы Чэхіі і ў сумежных раёнах Германіі, Польшчы і Аўстрыі.

## Геаграфія 
Масіў працягваецца з захаду на ўсход і мае ромбападобную форму. Працягласць яго складае каля 500 км, шырыня — да 300 км. Найвышэйшы пункт — гара Снежка (1602 м).

Уяўляе сабой выступ старажытнага фундамента герцынскай складкавай вобласці. Складзены з гнейсаў, пігматытаў, крышталічных сланцаў і гранулітаў пратэразою, сланцаў, кварцытаў і пясчанікаў палеазою, перакрыты асадкавым чахлом з мелавых і кайназойскіх парод. У выніку неаген-антрапагенавых тэктанічных рухаў масіў быў расколаты разломамі і скідамі, па якіх выліваліся вулканічныя лавы. 3 тэктанічным прагінам на паўночным усходзе звязаны Верхнесілезскі — Астраўска-Карвінскі каменнавугальны басейн.

Цэнтральная частка (вышыня 300—600 м) — узгорыстая раўніна з асобнымі падняццямі. Па ўскраінах Чэшскага масіву ўзвышаюцца сярэдняй вышыні хрыбты: Шумава на паўднёвым захадзе, Рудныя горы на паўночным захадзе, Судэты на паўночным усходзе. У паўднёва-ўсходняй частцы масіву размяшчаецца Чэшска-Мараўскае ўзвышша.

На раўніне значная частка тэрыторыі апрацавана. У гарах да вышыні 1200—1400 м мяшаныя і хвойныя лясы. Вышэй — субальпійскія лугі і хмызнякі.

Часта сустракаюцца мінеральныя крыніцы. Тут размяшчаюцца курорты, у тым ліку Карлавы Вары. Развіваецца турызм.

## Літаратура 
* Чэшскі масіў // БЭ ў 18 т. Т. 17. Мн., 2003.

Катэгорыя:Горы Чэхіі
Катэгорыя:Горы Польшчы
Катэгорыя:Горы Германіі
Катэгорыя:Горы Аўстрыі
Валерый Міхайлавіч Сямёнаў

**Валерый Міхайлавіч Сямёнаў** (, Віцебск) — беларускі вучоны ў галіне інфекцыйных хвароб. Доктар медыцынскіх навук (1990), прафесар (1997). Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь(2015).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Віцебску. Скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут у 1980 годзе. 3 1980 года працуе на кафедры інфекцыйных захворванняў Віцебскага медыцынскага ўніверсітэта, прайшоў шлях ад клінічнага ардынатара да прафесара і загадчыка кафедры.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар 123 прац вучэбна-метадычнага і навуковага характару, у тым ліку 2 манаграфій. Мае аўтарскае пасведчанне на вынаходніцтва. Зацверджаны тэхнічныя ўмовы на прамысловую вытворчасць 5 дыягнастычных апаратаў і 14 рацыяналізатарскіх прапаноў. Старшыня праўлення навуковага таварыства інфекцыяністаў Рэспублікі Беларусь.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Сямёнаў Валерый Міхайлавіч // Памяць: Віцебск : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2003. — Кн. 2. — С. 539.
* Следуя за мечтой… : к 60-летию со дня рождения доктора едицинских наук, профессора, заслуженного деятеля науки Республики Беларусь Валерия Михайловича Семенова : биобиблиогр. указ.  / УО «Витебский государственный ордена Дружбы народов медицинский университет»; [сост.: И. Н. Лапусева; ред. Е. Г. Красикова]. — Витебск, 2016. — 141 с. : ил. — ISBN 978-985-466-865-9.

## Спасылкі 
* Семенов Валерий Михайлович  // Сайт ВДМУ
* Сямёнаў Валерый Міхайлавіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць
* Сямёнаў, Валерый Міхайлавіч (доктар медыцынскіх навук; інфекцыйныя хваробы; нар. 1956) // Вучоныя Беларусі
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента
* Семенов Валерий Михайлович // Издательство «Медицинское информационное агентство» (МИА) 

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Інфекцыяністы СССР
Катэгорыя:Інфекцыяністы Беларусі
Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы лячэбнага факультэта ВДМУ
Богуслаў Марціну

**Бо́гуслаў Ма́рціну** (8 снежня 1890, Полічка, Багемія- 28 жніўня 1959, Лішталь, Швейцарыя) — выбітны чэшскі кампазітар XX стагоддзя. У сваёй творчасці Марціну прайшоў шлях ад імпрэсіянізму праз неакласіцызм і ўплыў джаза да ўласнага музычнага стылю.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Пражскай кансерваторыі, у тым ліку ў І. Сука. У 1913-1923 гадах выступаў як скрыпач. У 1923-1940 пасяліўся ў Парыжы, дзе вучыўся кампазіцыі ў А. Руселя, быў блізкі да А. Онегера, А .М. Чэрапніна. Затым да 1953 года жыў у ЗША, адкуль пераехаў у Рым, з 1955 года жыў у Швейцарыі.

## Літаратура 
* Šafránek M., Linhartová B. Bohuslav Martinů, the man and his music. New York: A.A. Knopf, 1944
* Nejen evropský časoprostor Bohuslava Martinů. Praha: Národní knihovna v Praze, 1990 (да 100-годдзя кампазітара)
* Erismann G. Martinu, un musicien à l'éveil des sources. Arles: Actes Sud, 1990
* Bohuslav Martinů, his pupils, friends and contemporaries. Brno: Masarykova univerzita, 1993
* Halbreich H. Bohuslav Martinu: Werkverzeichnis und Biografie. Mainz: Schott, 2007
* Гаврилова Н. Богуслав Мартину. Москва, Музыка, 1976

## Спасылкі 
* Творы Марціну на сайце Classical Connect Бясплатная бібліятэка класічнай музыкі на Classical Connect
* Сайт Фонду Марціну ў Празе (чэш., англ.)
** Catalogue of Martinů Works
* Біяграфія (фр., англ.)
* Bohuslav Martinu Centre in Policka 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полічцы
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары Чэхіі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1890 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1959 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Пражскай кансерваторыі

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Томаша Гарыга Масарыка
Катэгорыя:Выкладчыкі Манес-каледжа
Тамаш Сапега

**Тамаш Сапега** () — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Ваявода вендэнскі (1641—1643) і новагародскі (з 1643).

## Біяграфія 
З кодзенскай лініі магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс», сын Мікалая Багданавіча Сапегі і Раіны з Дарагастайскіх. Меў брата Казіміра Мікалая.

У 1617 годзе навучаўся ў езуіцкім калегіуме ў Любліне, у 1619—1621 — у Кракаўскім універсітэце. У 1621—1625 гадах працягваў адукацыю за мяжой — у Інгальштаце (1621), Падуі (1622), Балонні (1623) і Лёвене (1625).

Па вяртанні на радзіму быў пры двары караля і вялікага князя Жыгімонта Вазы, дзе ў 1632 годзе страціў руку ў паядынку з Юрыем Зяновічам. Браў удзел у вайне з Маскоўскай дзяржавай на чале ўласнай гусарскай харугвы.

У 1640 годзе абіраўся маршалкам Галоўнага Трыбунала. У красавіку 1641 годзе атрымаў урад ваяводы вендэнскага, а на мяжы 1642 і 1643 — ваяводы новагародскага. Удзельнічаў у перамовах з маскоўскімі пасламі.

Пахаваны ў касцёле францысканцаў у Гальшанах.

## Сям’я 
Да 1638 года ажаніўся з Сюзанай Храптовіч, дачкой Юрыя Храптовіча. Нашчадкаў не пакінуў нашчадкаў.

У 1639 годзе Тамаш Сапега запісаў жонцы 30&nbsp;000 злотых вена, у 1640 годзе падарыў рухомыя рэчы і 20&nbsp;000 злотых на маёнтках Мінтаўшчына, Дубна і Круглае. У адказ, як падзяку, Сюзана ў 1640 годзе вярнула мужу рухомыя рэчы і грошы. Аднак неўзабаве паміж сужэнцамі ўзніклі праблемы. Юрый Храптовіч выступіў у абарону дачкі, калі даведаўся, што Тамаш Сапега прымушае яе падпісваць пазыковыя дакументы, а атрыманыя грошы растрачвае. У 1645 годзе Юрый Храптовіч падаў скаргу на Сапегу ў лідскі гродскі суд.

У тэстаменце Тамаш Сапега пацвердзіў жонцы дарчы запіс, а таксама адзначыў, што яна не павінна плаціць па яго пазыковых запісах. У 1646 годзе запісаў жонцы 50&nbsp;000 злотых на маёнтках Вака, Петухова і на корчмах. Уся маёмасць бяздетнага Тамаша Сапегі пераходзіла да яго брата — падкаморага вялікага літоўскага Казіміра Леана Сапегі.

Пасля смерці Тамаша Сапегі, Сюзана вымушана была апраўдвацца на судзе. Яна прысягнула, што не брала грошы ў Гуйскага ў 1646 годзе і не запісвала фундацый францысканскаму касцёлу ў Гальшанах у 1647 годзе. Галоўны Трыбунал ВКЛ вызваліў яе ў 1647 годзе ад выплаты даўгоў.

У 1650 годзе ў сувязі з вялікім пазыкамі Тамаша Сапегі зроблена ацэнка нерухомых і рухомых рэчаў у Гальшанах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Тамаш
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Ваяводы вендэнскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Ян Антоні Храпавіцкі

**Ян Антоні Храпавіцкі** (, вёска Падбярэззе каля Віцебска — , Лукішкі пад Віцебскам) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, аўтар дзённіка. Харунжы (з 1650) і падкаморы смаленскі (з 1660), ваявода віцебскі (з 1669). Трымаў Дарагабужскае, Азярыцкае і Маркаўскае староствы, адміністратар Магілёўскай эканоміі (1684).

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Храпавіцкіх герба «Газдава», сын Крыштафа і Алены з Войнаў-Ясянецкіх. Скончыў калегіум Навадворскага ў Кракаве, працягваў навучанне ў Лондане і Падуі. У 1637 годзе перайшоў з кальвінізму ў каталіцтва, што дало яму магчымасць займацца грамадскай і палітычнай дзейнасцю і зрабіць кар’еру.

Займаў шэраг дзяржаўных пасадаў. Быў сакратаром караля польскага і вялікага князя літоўскага Яна Казіміра. Актыўны ўдзельнік палітычнага жыцця Рэчы Паспалітай: браў удзел у працы 24 соймаў, маршалак соймаў 1665 і 1668 гадоў, уваходзіў у шматлікія соймавыя камісіі, а таксама ў Скарбовы Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага.

У сярэдзіне XVII ст. удзельнічаў у працы камісіі для размежавання Веліжскага і Усвяцкага старостваў з Невельскім. Браў удзел у перамовах з Маскоўскай дзяржавай, а таксама ў падпісанні Андросаўскага перамір’я (1667).

## Дзённік 
Пакінуў дзённік за 1658—1685 гады — каштоўную гістарычную крыніцу, дзе ёсць звесткі пра палітычнае жыццё Рэчы Паспалітай, соймы, штодзённае жыццё заможнай шляхты, звычаі і норавы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Ян Антоні
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскім раёне
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы віцебскія
Катэгорыя:Падкаморыя смаленскія
Катэгорыя:Харунжыя смаленскія
Катэгорыя:Старосты дарагабужскія
Катэгорыя:Старосты азярыцкія
Катэгорыя:Старосты маркаўскія
Катэгорыя:Адміністратары Магілёўскай эканоміі
Катэгорыя:Мемуарысты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Памерлі ў Віцебску
Катэгорыя:Аўтары знакамітых дзённікаў
Даніэль Выгоўскі

**Даніэль Выгоўскі** (? — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, кашталян менскі (1713—1740).

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Выгоўскіх герба «Габданк зменены», сын Канстанціна, кіеўскага войскага, пана на Лісянцы, і смаленскай чашнічанкі Рэгіны з Мяшчэрынаў герба «Польская Пагоня».

Быў старостам небароўскім і рэклінскім. Чашнік кіеўскі (1690—1704), канюшы вялікі літоўскі з 1708 года, кашталян менскі з 19 лютага 1713 года. У 1696 годзе быў паслом ад Вількамірскага павета на канвакацыйны сойм.

Быў жанаты з княжной Тэрэзай Друцкай-Сакалінскай. Меў дачу Рахелю, якая першы раз выйшла замуж за дарсунскага старосту князя Караля Агінскага, а другі раз за троцкага кашталяна Антонія Казіміра Сапегу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908

Даніэль
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Чашнікі кіеўскія
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Канюшыя вялікія літоўскія
Крыштоф Валадковіч

**Крыштаф Валадковіч** (каля 1600 — чэрвень ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Валадковічаў герба «Радван» зменены, сын суддзі земскага менскага Марціна Валадковіча.

Пісар земскі менскі (1633—1658), ваявода новагародскі (1658—1670) і войт менскі (1658—1670).

## Сям’я 
Чатыры разы жанаты, меў дзвюх дачок.

* Соф’ю Канстанцыю, з 1652 года ў шлюбе за вялікім маршалкам літоўскім князем Аляксандрам Гіларыем Палубінскім
* Яну, у шлюбе з троцкім кашталянам Марцінам Міхалам Крышпінам-Кіршэнштэйнам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Чарняўскі Ф. В.* Крыштоф Валадковіч: факты з жыцця і дзейнасці  // Архіварыус. Вып. 7. — Мн.: БелНДІДАС, 2009. — С. 221—252.

Крыштаф
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы новагародскія
Катэгорыя:Пісары земскія менскія
Катэгорыя:Войты менскія
Акадэмія навук Чэхіі

**Акадэмія навук Чэшскай Рэспублікі** () — нацыянальная навуковая арганізацыя Чэшскай Рэспублікі, арганізавана ў 1993 годзе ў Празе. Яе папярэднікамі былі Чэшскае каралеўскае навуковае таварыства (1790), Чэшская акадэмія навук, славеснасці і мастацтваў (1890), Чэхаславацкая акадэмія навук (1952).

## Структура 
АН ЧР мае ў сваім складзе 51 інстытут, якія падзелены на 3 даследчыя галіны і 9 секцый.

### Галіна навук пра нежывую прыроду 
;1. Секцыя матэматыкі, фізікі і інфарматыкі
* Астранамічны інстытут АН ЧР
* Інстытут фізікі АН ЧР
* Інстытут матэматыкі АН ЧР
* Інстытут інфарматыкі АН ЧР
* Інстытут ядзернай фізікі АН ЧР
* Інстытут тэорыі інфармацыі і тэорыі кіравання АН ЧР
;2. Секцыя прыкладной фізікі
* Інстытут фізікі матэрыялаў АН ЧР
* Інстытут фізікі плазмы АН ЧР
* Інстытут гідрадынамікі АН ЧР
* Інстытут навуковай апаратуры АН ЧР
* Інстытут радыётэхнікі і электронікі АН ЧР
* Інстытут тэрмамеханікі АН ЧР
;3. Секцыя навук пра Зямлю
* Інстытут тэарэтычнай і прыкладной механікі АН ЧР
* Геафізічны інстытут АН ЧР
* Геалагічны інстытут АН ЧР
* Інстытут фізікі атмасферы АН ЧР
* Інстытут геонікі АН ЧР
* Інстытут структуры і механікі горных парод АН ЧР

### Галіна біялагічных і хімічных навук 
;4. Секцыя хімічных навук
* Інстытут неарганічнай хіміі
* Інстытут хімічных працэсаў АН ЧР
* Інстытут фізічнай хіміі Яраслава Гейраўскага АН ЧР
* Інстытут аналітычнай хіміі АН ЧР
* Інстытут макрамалекулярнай хіміі АН ЧР
* Інстытут арганічнай хіміі і біяхіміі АН ЧР
;5. Секцыя біялагічных і медыцынскіх навук
* Біяфізічны інстытут АН ЧР
* Біятэхналагічны інстытут АН ЧР
* Фізіялагічны інстытут АН ЧР
* Мікрабіялагічны інстытут АН ЧР
* Інстытут эксперыментальнай батанікі АН ЧР
* Інстытут эксперыментальнай медыцыны АН ЧР
* Інстытут малекулярнай генетыкі АН ЧР
* Інстытут фізіялогіі і генетыкі жывёл АН ЧР
;6. Секцыя біёлага-экалагічных навук
* Біялагічны цэнтр АН ЧР
** Энтамалагічны інстытут АН ЧР
** Гідрабіялагічны інстытут АН ЧР
** Паразіталагічны інстытут АН ЧР
** Інстытут малекулярнай біялогіі раслін АН ЧР
** Інстытут біялогіі глеб АН ЧР
* Батанічны інстытут АН ЧР
* Інстытут біялогіі хрыбетнікаў АН ЧР
* Інстытут біялагічных і экалагічных сістэм АН ЧР

### Галіна гуманітарных і грамадскіх навук 
;7. Секцыя сацыяльна-эканамічных навук
* Эканамічны інстытут АН ЧР
* Псіхалагічны інстытут АН ЧР
* Сацыялагічны інстытут АН ЧР
* Інстытут дзяржавы і права АН ЧР
;8. Секцыя гістарычных навук
* Археалагічны інстытут АН ЧР
* Археалагічны інстытут АН ЧР у Брне
* Гістарычны інстытут АН ЧР
* Масарыкаў інстытут — Архіў АН ЧР
* Інстытут гісторыі мастацтваў АН ЧР
* Інстытут гісторыі найноўшага часу АН ЧР
;9. Секцыя гуманітарных і філалагічных навук
* Этналагічны інстытут АН ЧР
* Філасофскі інстытут АН ЧР
* Інстытут усходазнаўства АН ЧР
* Славянскі інстытут АН ЧР
* Інстытут чэшскай літаратуры АН ЧР
* Інстытут чэшскай мовы АН ЧР

## Гл. таксама 
* Чэшскі тэхнічны ўніверсітэт
* Карлаў універсітэт

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Акадэміі

Катэгорыя:Нацыянальныя акадэміі
Катэгорыя:Акадэмія навук Чэхіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:1993 год у Празе
Амбар

(Азярцо, Мінскі раён).]]
 (Германія).]]
**Амбар** таксама **сві́ран** або **клець** — традыцыйная халодная, без ацяплення, гаспадарчая пабудова для захоўвання збожжа, прадуктаў, адзення, хатняга начыння.

Свірны адрозніваюцца ад клецяў большымі памерамі, дыферэнцыраваннасцю функцыянальнага прызначэння, дэкаратыўным аздабленнем. Здаўна вядомы ў Беларусі, Літве, некаторых раёнах Польшчы. У Беларусі пашыраны да сярэдзіны XX ст., да XIX ст. будаваліся пераважна ў вялікіх шляхецкіх гаспадарках, з XIX ст. таксама і ў сялянскіх гаспадарках, дзе свірны нагадвалі клеці з засекамі, з ганкам перад уваходам. У адрозненне ад клецяў свірны не блакіраваліся з іншымі пабудовамі, іх ставілі асобна.

Свірны былі 1-ярусныя франтальнай кампазіцыі і 2-ярусныя франтальна-яруснай і цэнтрычна-яруснай кампазіцыі. Будавалі іх пераважна з дрэва (бярвення, бруса, дыляў, плашак) як аднакамерныя зрубы, ставілі на штандары або камяні. З XVIII ст. вядомы свірны мураваныя, або ў тэхніцы «прускага муру». 1-павярховыя свірны — прамавугольныя або квадратныя ў плане будынкі, накрытыя 2-х або 4-схільнай страхой з драніцы, гонты, саломы, часам выкарыстоўвалі камбінаванае пакрыццё драніцамі ў ніжняй частцы страхі, саломай у верхняй. У свірнах, прызначаных для захоўвання збожжа, рабілі аддзяленні (засекі, пасекі, аруды) з бярвён, дошак або дыляў, перад уваходам рабілі сенцы або ганак — насціл з дошак на выпусках бярвён ніжніх вянкоў, так мог утварацца драўляны прыклетнік, пераклець або галерэя.

Пры будаўніцтве амбараў невялікіх памераў, пастаўлены зруб маглі абмазваць глінай або смалой, заліваць вадой і калі яна не выцякала высякалі дзверы і ставілі дах, потым амбар прасушвалі.

Некаторыя свірны набліжаліся сваім выглядам да лямусаў і скарбніц.

Летам будынак мог служыць жытлом. Бяднейшыя сяляне замянялі свіран каморай, невялікім памяшканнем адгароджаным у сенцах.

## Літаратура 
* *Сабаленка Э. Р., Гуркоў У. С., Іваноў У. М., Супрун Дз. Д.* Беларускае народнае жыллё. — Мн., 1973.
* 
* *Якімовіч Ю. А.* Драўлянае дойлідства беларускага Палесся. — Мн., 1978.
* 
* 

Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Само

thumb|Само — кароль славян (*Rex Sclavorum*), выява ў Зноемскай ратондзе (1019—1034).Здымак ва ўльтрафіялетавым святле Францішка Сыселя і Катаржыны Дворжакавай, 1999.
**Само́** (? — ) — славянскі ўладар (623—658), заснавальнік першага вядомага палітычнага аб’яднання заходніх і часткі паўднёвых славян, г. зв. **дзяржавы Само** (тэрыторыя сучасных Чэхіі, Маравіі, землі лужыцкіх сербаў, частка зямель славенцаў і харватаў) з цэнтрам, імаверна, у Маравіі. Паводле франкскай хронікі Фрэдэгара (VII ст.), Само быў франкскім купцом, што аспрэчваецца многімі гісторыкамі, якія лічаць яго славянінам. Уладаром стаў у 623 годзе, калі ўзначаліў паўстанне славян супраць улады авараў. Пазней паспяхова ваяваў з аварамі і франкамі. Пасля смерці Само яго дзяржава распалася.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VII стагоддзя
Катэгорыя:Дзяржава Само
Катэгорыя:Аварскі каганат
Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Катэгорыя:Гісторыя Славакіі
Табарыты

**Табары́ты** () — прадстаўнікі радыкальнага крыла ўдзельнікаў рэлігійнага і рэвалюцыйнага руху (гусіцкіх войнаў) у сярэдневяковай Чэхіі, апаненты гусітаў-чашнікаў.

У 1419 годзе у Паўднёвай Чэхіі на гары Табар каля 42 тысяч сялян і гарадскіх беднякоў заснавалі ўмацаваны лагер, які стаў цэнтрам іх руху. Эканамічнай базай лагера быў кантроль за залатымі руднікамі, якія знаходзіліся ў тым раёне. Удзельнікі руху разам з навакольнымі сялянамі стварылі грамадства, падобнае на камуністычнае. Табарыты абвясцілі пра надыход Тысячагадовага царства Хрыста. Яны скасавалі сацыяльны падзел у грамадстве, у іх суполках не было паноў і прыслугі. Табарыты абяцалі вярнуць грамадства да Евангельскай чысціні. Тэалогія табарытаў была найбольш радыкальнай сярод хрысціянскіх рухаў у той час, яны цалкам не прмалі вучэнне Каталіцкай царквы і настойвалі на вяртанні да першаапостальскага вучэння. Нягледзячы на тое, што большасць кіраўнікоў руху была адукавана ў схаластычным вучэнні, менавіта табарыты першымі вызваліліся ад путаў старой схаластычнай школы.

У склад табарытаў уваходзіла таксама ніжэйшае духавенства, рамеснікі, частка дробнай шляхты. Табарыты з’яўляліся асноўнай сілай гусіцкага руху. Створанае табарытамі войска пад камандаваннем Мікулаша з Гусі (да 1420 г.), Яна Жыжкі (да 1424 года), Пракопа Вялікага адбіла 5 крыжовых паходаў, здзейсніла некалькі паспяховых паходаў у суседнія краіны.

У выніку ўнутранага расколу табарыты пацярпелі паражэнне ў маі 1434 года ад аб’яднаных сіл чашнікаў і іх саюзнікаў і былі канчаткова разбіты ў 1437 годзе.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Табары́ты // 

## Спасылкі 
* Табориты и «сироты» // Военное обозрение
* 600 лет назад табориты Яна Жижки у города Немецкий Брод разгромили войска короля Сигизмунда, начавшего осенью 1421 года второй крестовый поход в Чехию // Радио Прага — Radio Prague International

Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Катэгорыя:Гусіты
Огржэ

**Огржэ** (, , ) — рака ў Баварыі і Чэхіі.

Рака пачынаецца ля Фіхтэльгебіргэ, цячэ па левым боку Эльбы і ўпадае ў яе ля горада Літамержыцы (Litomerice), каля 50 км на поўнач ад Прагі. Даўжыня ракі — 291 км.

Самы вялікі горад у верхнім цячэнні — Хеб (*Cheb*), каля баварскай мяжы. Наступныя 100 км Огржэ цячэ на поўдзень ад Рудных гор ва ўсходнім кірунку; 40 км за горадам Хеб яна цячэ па Карлавых Варах, вядомаму яшчэ з часоў аўстра-венгерскай манархіі курорту. У раёне Рудных гор на Огржэ размешчана вадасховішча Нехраніцы.

## Спасылкі 
* Карта

Катэгорыя:Рэкі Баварыі
Катэгорыя:Рэкі Чэхіі
Катэгорыя:Прытокі Эльбы
Надзея Дурава (опера)

**«Надзея Дурава»** («*1812 год*») — опера кампазітара Анатоля Багатырова ў 4 дзеях і 5 карцінах, напісаная ў 1946 годзе. Яна была пастаўлена упершыню на рускай мове ў 1947 годзе Ансамблем савецкай оперы Усерасійскага тэатральнага таварыства у канцэртным выкананні ў суправаджэнні фартэпіяна) на сцэне Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі (дырыжор Л. Любімаў, рэж. Л. Александроўская, мастак С. Нікалаеў; хормайстры М. Прысёлкаў і Т. Арлова; балетмайстар К. Мулер; Дураў — Л. Бражнік, М. Зюванаў; Надзея Дурава — Л. Галушкіна, К. Кудрашова; Дзяніс Давыдаў — М. Ворвулеў, Палонскі — Б. Нікольскі, Г. Дзмітрыеў; Астахава — Р. Млодак, Юленька, яе дачка — Т. Шымко, Н. Нікеева; Сцепаніда — І. Курсакова, Аракчэеў — С. Івашчанка). Лібрэта І. Келера з рускай на беларускую мову пераклаў А. Вялюгін
* Дураў — Леанід Бражнік
* Аракчэеў
* Памешчыца
* Дзяніс Давыдаў — Анатоль Генералаў, Мікалай Сярдобаў, Мікалай Ворвулеў
* Якуб — Р. Яўраеў
* Палонскі — Б. Нікольскі
* Сцепаніда — В. Валчанецкая

## Іншае 
Мастацкае афармленне оперы было распрацавана мастаком С. Нікалаевым.

## Крытыка 
Нягледзячы на роўны прафесійны акцёрскі ансамбль, недахопы драматургіі твора і статычнасць музычных вобразаў не заўсёды дазвалялі акцёрам ствараць праўдзівыя характары. Рэжысёрская канцэпцыя пастаноўкі адпавядала жанравай спецыфіцы эпічнай оперы, значную ролю ў якой адыгрывалі масавыя эпізоды, дзе падкрэслена сувязь асобных герояў з народам (маналог Надзеі з хорам, клятва Давыдава інш.).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Опера Анатолия Богатырёва «Надежда Дурова»  
* «Надзея Дурава». Маналог Д. давыдавых з оперы кампазітара А. Багатырова, словы Д. Давыдава. 1947. Клавір. Аўтограф А. Багатырова
* «Надзея Дурава». Акт I з оперы кампазітара А. Багатырова, лібрэта І. Келера (урыўкі). г. Свядлоўск. 6 снежня 1942 — 14 лютага 1943 года. Клавір. Аўтограф А. Багатырова
* «Надзея Дурава». Частка І акта IV з оперы кампазітара А. Багатырова, лібрэта І. Келера (урыўкі). Партытура. 1955. Аўтограф А. Багатырова
* Л. Александроўская, А. Багатырова з удзельнікамі спектакля беларускіх дзяржаўна Вялікага тэатра оперы і балета «Надзея Дурава» у грыме і сцэнічным касцюмах ў студыі Мінска тэлебачання. 8 cтудзенz 1957 года. Фотаздымак

Катэгорыя:Тэатр Беларусі
Катэгорыя:Музыка Беларусі
Катэгорыя:Оперы на беларускай мове
Ніжнемараўская нізіна

**Ніжнемараўская нізіна** — нізінная раўніна ў Чэхіі, па ніжнім цячэнні ракі Морава, у паўднёва-заходняй частцы Заходніх Карпат.

Нізіна размешчана ў тэктанічнай дэпрэсіі, якая аддзяляе Белыя і Малыя Карпаты ад знешніх хрыбтоў Мараўскіх Карпат. Пераважныя вышыні знаходзяцца на адзнацы 150—250 м. Паверхня нізіны плоска-тэрасаваная, складзена рачным алювіем, месцамі сустракаюцца пясчаныя узгоркі. Глебы чарназёмныя і бурыя псеўдападзолістыя (на пяску). Значная тэрыторыя занята пасевамі пшаніцы, цукровага бурака, вінаграднікамі. Месцамі захаваліся ўчасткі дубовых і хваёва-дубовых лясоў. Па днах рачных далін — поймавыя лугі і лясы. На тэрыторыі нізіны знаходзіцца горад Годанін.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нізіны паводле алфавіта
Катэгорыя:Раўніны Чэхіі
Белыя Карпаты

**Бе́лыя Карпа́ты** (, ), частка Заходніх Карпат, на ўсходзе Чэхіі і Славакіі. Белыя Карпаты служаць натуральнай мяжой паміж Чэхіяй і Славакіяй. Найвышэйшы пункт — гара Велька Яворына, 970 м над узроўнем мора, якая знаходзіцца непадалёк ад г. Нова Места-над-Вагам.

Белыя Карпаты маюць змяшаную лясную і лугавую расліннасць. Пераважаюць змяшаныя лясы з перавагай букаў. Флора Белых Карпат разнастайная, некаторыя віды архідэй Чэхіі і Славакіі сустракаюцца толькі тут — у чэшска-славацкім запаведніку «Белыя Карпаты».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Заходнія Карпаты
Катэгорыя:Горы Славакіі
Катэгорыя:Горы Чэхіі
Луі Гадэн

**Луі Гадэн** (;  — ) — французскі астраном.

Кіраўнік перуанскай часткі геадэзічнай экспедыцыі (пры ўдзеле Ш.-М. дэ ла Кандаміна, П. Бугера, Ж. Жусьё і інш.), арганізаванай Французскай Акадэміі навук для градуснага вымярэння Зямлі. Экспедыцыя працавала з 1735 да 1742 года і метадам трыянгуляцыі памерала дугу мерыдыяна ад 0°2'30" пн.ш. да 3°4'30" пд.ш. Па гэтым, Л. Гадэн некалькі гадоў заставаўся ў Ліме, выкладаў як прафесар матэматыкі Універсітэта Лімы. У канцы жыцця быў дырэктарам вучылішча гардэмарынаў у Кадысе. Аўтар шэрагу прац па астраноміі.

## Літаратура 
* *Ропер А.* Экспедиция к экватору [Текст] : фр. ученые 18 столетия-предвестники великих достижений наук о Земле / А. Ропер ; Пер. с фр. И. Ольтециан // История. — 2003. — 23-31 дек. (№ 48). — С. 13-18.
* *Луи Антуан де Бугенвиль*. Кругосветное путешествие на фрегате «Будез» и транспорте «Этуаль» в 1766, 1767, 1768 и 1769 годах. — М.: Географгиз, 1961.

Катэгорыя:Астраномы Францыі
Мараўскія Вароты

thumb|right|Мараўскія Вароты на карце Чэхіі.
**Мара́ўскія Варо́та** (, , , ) — горны праход у Чэхіі, паміж усходнімі адгор'ямі Судэтаў і заходнімі адгор'ямі Бяскідаў.

Мараўскія Вароты цягнуцца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад на 60 км паміж гарадамі Острава і Пршэраў. Шырыня дасягае 10 км. Вышэйшая адзнака — 310 м — водападзел рэк Одра і Бечва. Узгоркі і рачныя тэрасы складзены лёсамі, галечнікамі, вапнякамі. На паўночным усходзе маюцца радовішчы каменнага вугалю.

Растуць рэдкія яловыя і дубовыя лясы. Палі заняты бульбай, пасевамі збожжавых. Рыцарскія замкі. У гарадах — помнікі Сярэднявечча. Здаўна тут праходзіў важны гандлёвы шлях з басейна Дуная ў басейн Балтыйскага мора. Пракладзены шаша і чыгунка Брно — Острава, а таксама газаправод.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэльеф Чэхіі
Леакадыя Іванаўна Богдан

**Леакадыя Іванаўна Богдан** (, в. Ліпшчаны, зараз Падляскае ваяводства — , в. Кулакоўшчына, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) — дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1963—1967), Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

## Біяграфія 
Нарадзілася 5 мая 1931 года ў в. Ліпшчаны Беластоцкага ваяводства Польскай Рэспублікі.

Пасля заканчэння школы з 1949 па 1956 годы працавала закаркавальніцай бутэлек на Гродзенскім піваварным заводзе, пазней пераехала ў вёску.

З 1957 года — свінарка саўгаса «Пагранічнік» у в. Кулакоўшчына Гродзенскага раёна. Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчай прадукцыі. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1963—1967 гадах.

Працягвала працаваць свінаркай у саўгасе (пазней пераўтвораны ў калгас «Чырвоны барацьбіт») да выхада на пенсію.

Памерла 26 ліпеня 1999 года ў в. Кулакоўшчына Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці.

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

## Літаратура 
* Твои Герои, Гродненщина. — Минск, Беларусь 1977.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Падляскім ваяводстве