open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лісіцкае

**Лісіцкае, Лісіца** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Лучайка каля вёскі Лучай.

Плошча 0,85 км². Даўжыня 1,65 км, найбольшая шырыня 0,75 км. Даўжыня берагавой лініі 4,67 км. Найбольшая глыбіня глыбіня 5,1 м, сярэдняя 2,7 м. Плошча вадазбору 6,25 км². Аб'ём вады 2,28 млн м³.
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 8—10 м, спадзістыя, разараныя. Паўднёва-заходнія берагі стромкія і тэрасаваныя. Берагі возера пясчаныя і пясчана-галечныя, вышынёй да 0,3 м. Вакол возера часткова забалочаная пойма шырынёй 10—500 м. Дно мае плаўны нахіл да сярэдзіны возера, мелкаводдзе пясчанае, глыбей выслана ілам. Возера эўтрофнае. Зарастае каля 20 % плошчы возера да глыбіні 1,5 м. Шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расліннасці да 85 м, месцамі адсутнічае. На захадзе з возера выцякае ручай у возера Лучай. У паўднёва-заходняй частцы пачынаецца канал, злучаючы Лісіцкае з возерам Баб'е.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, карась, плотка, лінь, акунь рачны, джгір. Зарыблялася сазаном.

## Літаратура 
* Лісіцкае возера // Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал. : Г. П. Пашкоў [і інш.]. — 2007. — С. 254.
*  — С. 190—191.
* 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Лучай
Дабрамысленскае вадасховішча

**Дабрамы́сленскае вадасховішча** — вадасховішча ў Беларусі, у Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці.

Знаходзіцца за 10 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Лёзна, каля аграгарадка Дабрамыслі. Створана ў 1962 годзе плацінай на рацэ Чарніца для энергетычных (Дабрамыслінская ГЭС) і рэкрэацыйных мэт.

Плошча паверхні 1,16 км². Найбольшая глыбіня 6,7 (5 база.

## Літаратура 
* Дабрамысленскае вадасховішча // Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал. Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2007. — С. 154.
*  — С. 151.
* 

## Спасылкі 
* Дабрамысленскае вадасховішча 

Катэгорыя:Вадасховішчы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Вадасховішчы Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Чарніца (рака)
Музей Уладзіміра Караткевіча

**Музей Уладзіміра Караткевіча** — музей у Оршы, прысвечаны жыццю і творчасці Уладзіміра Караткевіча. Заснаваны паводле рашэння Аршанскага выканаўчага камітэта ад 20.04.1994 г. Адкрыты 26 лістапада 2000 г. у сувязі з 70-годдзем з дня нараджэння беларускага пісьменніка У. Караткевіча. Філіял Музейнага комплексу гісторыі і культуры Аршаншчыны. Размяшчаецца ў доме — помніку архітэктуры канца XIX — пачатку XX ст. па вуліцы Уладзіміра Леніна, 26.

## Структура і экспазіцыя 
Асноўны фонд музея (2008) налічвае каля 1000 экспанатаў, навукова-дапаможны — 300. Агульная плошча музея 360 м². Усе экспанаты размешчаны ў 2 залах (плошчай 89 і 84 м²).

У аснову экспазіцыі «Жыццё, творчасць і літаратурная спадчына У. С. Караткевіча» пакладзены тэматыка-храналагічны прынцып, вылучаны тэматычныя раздзелы, у якіх выразна прадстаўлены творчы і асабісты лёс пісьменніка, яго грамадзянская пазіцыя, найбольш значныя падзеі і асобы ў літаратурным жыцці Аршаншчыны: «Радавод У. С. Караткевіча», «Дзіцячыя гады У. С. Караткевіча», «Юнацтва. Пачатак творчасці», «У. С. Караткевіч — настаўнік», «Партрэт пісьменніка і чалавека», «Літаратурная спадчына», «Караткевіч у мастацтве», «Час Караткевіча». Тут экспануюцца асабістыя рэчы, дакументы, фотаздымкі, архіўныя матэрыялы, аўтабіяграфія У. Караткевіча, арыгінальныя рукапісы, сяброўскія шаржы, малюнкі пісьменніка, кнігі з дароўнымі подпісамі, выказванні і лісты сучаснікаў.

Пры музеі дзейнічае навукова-даследчы цэнтр, які займаецца вывучэннем творчасці У. Караткевіча і іншых пісьменнікаў, а таксама знакамітых людзей Аршаншчыны. У будынку ёсць выставачная галерэя (плошча 47 м²) для часовых выставак.

## Літаратура 
* Юркевіч, Г. А. Караткевіча Уладзіміра музей / Г. А. Юркевіч // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін. — Мн., 2008. — С. 278—280.
* Музей У. Караткевіча // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Кн. 2. — С. 482.

## Спасылкі 
* Старонка Музея У. С. Караткевіча 
* Музей У. С. Караткевіча на УКантакце 
* Музей У. С. Караткевіча на Інстаграме

Катэгорыя:Музеі Оршы
Катэгорыя:Дамы-музеі Беларусі
Катэгорыя:Уладзімір Караткевіч
Катэгорыя:1994 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Оршы
Аршанская ўпадзіна

**Аршанская ўпадзіна** — структура Усходне-Еўрапейскай платформы.

Упадзіна распасціраецца на поўнач і паўночны ўсход і падзяляе Беларускую і Варонежскую антэклізы. Невялікае адгалінаванне Аршанскай ўпадзіны цягнецца на паўднёвага захаду да г. Чэрвень і ўтварае Чэрвеньскі структурны заліў. На ўсходзе мяжуе з Ярцаўскім пахаваным выступам, на поўначы праз слаба выражаную Веліжскую седлавіну зліваецца з Таропецка-Вяземскім прагінам, на захадзе сучляняецца з Латвійскай седлавінай, Вілейскім пахаваным выступам Беларускай антэклізы, на паўднёвым усходзе — з Суражскім пахаваным выступам Варонежскай антэклізы, на поўдні — са Жлобінскай седлавінай, на паўднёвым захадзе — з Бабруйскім пахаваным выступам Беларускай антэклізы. Даўжыня Аршанскай упадзіны каля 250 км, шырыня ад 120 да 210 км.

Крышталёвы фундамент у межах упадзіны апускаецца ад адзнак −0,8 да −1,7 км. Запоўнена рыфейскімі і вендскімі адкладамі магутнасцю ад 1 км і больш. Рыфейскія і ніжневендскія ўтварэнні складаюць ніжнебайкальскі структурны комплекс. Вышэй рэзка нязгодна залягаюць сярэдне- (на ўсёй плошчы ўпадзіны) і верхнедэвонскія (на ўсходзе) адклады, якія ўтвараюць герцынскі структурны комплекс. На поўдні пашыраны таксама верхнеюрскія, мелавыя, месцамі палеагенавыя і неагенавыя і на ўсёй тэрыторыі ўпадзіны антрапагенавыя адклады. Як структурныя элементы 2-га парадку па паверхні фундамента і рыфейскіх адкладах у межах Аршанскай упадзіны вылучаюцца Віцебская мульда і Магілёўская мульда, падзеленыя Цэнтральнааршанскім горстам. Па паверхнях крышталічнага фундамента, верхне-пратэразойскіх і дэвонскіх адкладаў выдзяляецца шэраг лакальных структур. Большасць з іх слаба вывучаны. Фарміраванне Аршанскай упадзіны пачалося і закончылася ў познім пратэразоі, найбольш інтэнсіўна яе развіццё выявілася ў рыфеі. Па паверхні дэвонскіх адкладаў і адкладаў, якія залягаюць вышэй, Аршанская ўпадзіна не вылучаецца. Дэвонскія ўтварэнні монаклінальна апускаюцца на ўсход і складаюць заходні борт Маскоўскай сінеклізы. Юрскія, мелавыя, палеагенавыя і неагенавыя адклады апускаюцца на поўдзень і ўтвараюць паўночны борт Прыпяцкай сінеклізы.

## Літаратура 
* Оршанская впадина // Республика Беларусь: энциклопедия : в 6 т. / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Мн., 2007. — С. 611.


Катэгорыя:Геалогія Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Мінскай вобласці
Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Катэгорыя:Тэктоніка Расіі
Селішча (Слуцкі раён)

**Се́лішча** (, ) — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Знаменскага сельсавета.

Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Акцябрскага сельсавета, у 1954—2013 гадах яго цэнтр.

Знаходзіцца на скрыжаванні аўтадарог Слуцк — Івацэвічы і Слуцк — Капыль, за 9 кіламетраў на захад ад горада і чыгуначнай станцыі Слуцк, 114 кіламетраў ад Мінска.

## Насельніцтва 
* 699 жыхароў, 289 двароў (2001)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя і музычная школы
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Магіла ахвяр фашызму
* Брацкая магіла ў в. Селішча Слуцкага раёна — .

## Вядомыя асобы 
* Арцём Іванавіч Новік (1897—1984) — вучоны, доктар навук, прафесар, Заслужаны дзеяч навукі БССР.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Слуцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна
Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей

**Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей** — музей у Бешанковічах. Заснаваны як музей баявой славы. Адкрыты ў 1979 годзе ў дзень 35 годдзя вызвалення Бешанковіцкага раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Пасля быў пераўтвораны ў гісторыка-краязнаўчы музей, які пачаў працаваць у 1987 годзе ў новым двухпавярховым будынку.

## Структура і экспазіцыя 
Музей мае 8 экспазіцыйных залаў агульнай плошчай 311 м². У музеі налічваецца больш за 5 тыс. экспанатаў асноўнага фонду. Матэрыялы музея расказваюць пра гістарычнае мінулае раёна, Вялікую Кастрычніцкую сацыялістычную рэвалюцыю ў Прыдзвінні, грамадзянскую вайну, устанаўленне ўлады Саветаў, калектывізацыю, Вялікую Айчынную вайну, аднаўленне народнай гаспадаркі ў раёне ў пасляваенны час і развіццё яе ў гады апошніх пяцігодак. Асноўнае месца ў музеі адведзена раздзелу, прысвечанаму Вялікай Айчыннай вайне. Ён займае 4 залы плошчай 90 м². У гэтым раздзеле 540 экспанатаў, сярод якіх асабістыя рэчы, дакументы землякоў, якія змагаліся на розных франтах вайны і ў партызанах. 

У экспазіцыі музея шмат твораў выяўленчага мастацтва. Сярод іх жывапісныя і графічныя карціны з выявамі мясцовых пейзажаў, а таксама гістарычнай і ваеннай тэматыкі, скульптурныя бюсты (аўтар А. Н. Тарасян) генералаў А. П. Белабародава, І. І. Люднікава, І. М. Чысцякова – камандуючых арміямі, якія вызвалялі Прыдзвінне, і Герояў Савецкага Саюза – ураджэнцаў раёна: К. А. Абазоўскага, М. А. Высагорца, Л. М. Даватара, П. М. Раманава, І. І. Строчкі, М. М. Ткачэнкі.

## Літаратура 
* Бешенковичский историко-краеведческий музей // Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редкол. Г. П. Пашков [и др.]. — Мн., 2006. — Т. 2. — С. 383.
* Бешенковичский районный историко-краеведческий музей // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн.1. — С. 67—68.
* Бешанковіцкі раённы гісторыка-краязнаўчы музей // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [ у 6 т.] / рэдкал.: Т. У. Бялова [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1 : А–Б. — С. 676—677.
* Крачкоўскі, А.В. Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы  музей / А.В. Крачкоўскі // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / рэдкал. І. П. Шамякін [і інш.]. — Мн., 1991. — С. 420.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 
* Сайт Бешанковіцкага гісторыка-краязнаўчага музея 
* Музей гісторыка-краязнаўчы. Бешанковіцкі раён, г. п. Бешанковічы

Катэгорыя:Музеі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Культура Бешанковічаў
Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі
Катэгорыя:Гістарычныя музеі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Бешанковічаў
Чарнічанка (прыток Лучосы)

**Чарніча́нка** — рака ў Бешанковіцкім і Віцебскім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Лучоса (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 32 км. Плошча вадазбору 182 км².
Выцякае з возера Чарніца з паўднёвага ўсходу, за 0,7 км на паўночны захад ад вёскі Латыгава Бешанковіцкага раёна, цячэ па Лучоскай нізіне, праз возера Скрыдлева. Вусце каля вёскі Саўчанкі Віцебскага раёна. Даліна пераважна трапецападобная, у верхнім цячэнні невыразная. Пойма вузкая, чаргуецца па берагах, на асобных участках адсутнічае. Рэчышча звілістае, слабаразгалінаванае, у сярэднім цячэнні на працягу 9,1 км (1,8 км вышэй і 7,3 км ніжэй ад возера Скрыдлева) каналізаванае.

У басейне Чарнічанкі азёры Чарніца, Бораўна, Скрыдлева, Рытаўна і інш. Уздоўж ракі вёскі Уладзіміраўка, Скрыдлева, Вялікая Чэрніца, Лядзенкі, Саўчанкі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Лучосы
Катэгорыя:Рэкі Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Віцебскага раёна
Селішча (Ушацкі раён)

**Се́лішча** (, ) — вёска ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці на аўтамабільнай дарозе  Ушачы—Зябкі. Уваходзіць у склад Кубліцкага сельсавета. Знаходзіцца на беразе возера Селішча. За 12 кіламетраў на захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, за 162 кіламетры ад Віцебска.

## Гісторыя 
Паводле рэвізіі Полацкага ваяводства, праведзенай у 1552 г. маршалкам Янам Кмітам і канюшым Троцкім Марцінам Падцэўскім, у Селішчах было некалькі зямельных уладанняў: *«Той жа пан Іван Міхайлавіч (Зяновіч) харужы Полацкі, мае іменне айчызнае і дзедзізнае двор Селішча. К таму двару мае людзей айчызных цяглых дымоў 17, а служб 11. З тых людзей прыходзяць яму дані мядовыя 6 пудоў мёду ды выгоннага і налуконнага 20 грошай. … Той жа гараднічы (Васілей Міхайлавіч [Зяновіч]) мае іменне айчызнае на імя Селішча двор. К таму двару слуг 6. Тыя слугі дзе патрэба зь лісты ездзяць. К таму двару мае людзей айчызных цяглых дымоў 8, а служб 4. Тыя людзі з падводы і на работы ездзяць. …  Павел, Сідар, Іван, Мікалай, Глеб, Ходат Глебавічы Эсманы маюць двор Усаю. ...пры тым двары за дазваленнем яго каралеўскае міласці Жыгімонта Аўгуста мястэчка Селішча...»*.

У 1726 г. пабудаваны мураваны кляштар бернардзінцаў.

Пасля 2-га падзелу Рэч Паспалітая вёска ў Расійскай Імперыі. З 1878 г. у Кубліцкай воласці Лепельскага павета Віцебскай губерні. Уладанне А. Шырына. У 1886 г. мястэчка;  вадзяны млвн, вінакурны завод, 2 крамы, карчма. На пачатку XX ст. цэнтр Селішчанскай сельскай грамады. У 1910 г. адкрыта земская школа. З 20 жніўня 1924 г. ў складзе Чэрапоўшчынскага сельсавета Ушацкага раёна Полацкай, з 21 чэрвеня 1935 г. Лепельскай акругі.

У час Другой сусветнай вайны, нямецкія акупацыйныя ўлады спалілі 3 двары, загубілі 14 жыхароў.

З 1954 па 2004 гг. — цэнтр Селішчанскага сельсавета. Зараз вёска знаходзіцца ў складзе Кубліцкага сельскага Савета.

Працавала базавая школа, магазіны, комплексна-прыёмны пункт.

## Насельніцтва 
* 110 жыхароў, 17 двароў (1886);
* 298 жыхароў, 36 двароў (1924);
* 252 жыхары 54 двары (1969);
* 324 жыхароў, 130 двароў (2000)
* 319 жыхароў, 135 двароў (2001).

Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупанты спалілі 3 двары і загубілі 14 жыхароў вёскі.

## Інфраструктура 
* Фельчарска-акушэрскі пункт
* Клуб
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Руіны касцёла Святой Веранікі з былым кляштарам, пабудаванага ў 1726—1734 гадах.
* Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну.
* Брацкая магіла партызан.
* Селішча — курганны могільнік.

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Уладзіміравіч Жаваранак (нар. 1953) — беларускі ўрач-інфекцыяніст. Доктар медыцынскіх навук (1990), прафесар (1992).
* Станіслаў Антонавіч Ярашэвіч (1889—1938) — каталіцкі святар.

## Літаратура 
* 
* *Віталёва, В.* Селішча / Валянціна Віталёва // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 277. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Кубліцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ушацкага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства
Станіслаў Шантыр

**Станіслаў Шантыр** (, в. Горспля , цяпер , Віцебская вобласць — 23 лютага 1847) — прэлат, член Санкт-Пецярбургскай духоўнай рыма-каталіцкай калегіі, , мемуарыст, гісторык рэлігіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў в. Горсплі Полацкага павета, дзе бацька яго быў земскім суддзёй.

Калі ў 1779 годзе Станіслаў Чарневіч, тагачасны рэктар Полацкага езуіцкага калегіума, выклапатаў у імператрыцы Кацярыны II і мітрапаліта Станіслава Богуш-Сестранцэвіча дазвол на адкрыццё навіцыяту езуітаў у Полацку, сюды ў шматлікіх шэрагах здольнай моладзі 28 студзеня 1780 года паступіў і Шантыр. Ужо ў той час ён вызначаўся красамоўствам, жывым розумам, моцнай воляй, нязломным характарам.

Шантыр і сам уступіў у ордэн езуітаў і, дзякуючы сваім рэдкім здольнасцям і старанню, у хуткім часе вылучыўся з асяроддзя таварышаў, дзе i быў пахаваны.

## Літаратурная дзейнасць 
Аўтар кніг на польскай мове «Казанне на пахаванні Ганны з Лускінаў Храпавіцкай…» і «Казанне ў дзень адкрыцця Магілёўскай губерні» (Полацк, 1802 г.). Ва «Успамінах пра маё жыццё і розныя ў ім здарэнні» (1846 г., рукапіс; зберагаюцца ў бібліятэцы імя Асалінскіх у Вроцлаве, Польшча) апісаны побыт і норавы сярэдніх слаёў насельніцтва Полаччыны 2-й паловы XVIII стагоддзя.

Напісаў мноства разваг, артыкулаў і прамоваў у віленскае выданне «Dzieje dobroczynności» за 1820—1822 гады, у тым ліку пра гісторыю Слуцка і каталіцкай царквы.

Надрукаваў важную даведачную па гісторыі каталіцкай царквы ў Расіі кнігу — «Zbior wiadomości o kościele і religji katolickiej w Cesarstwie Rossyjskiem od roku 1773 do 1826, zebrani z pism urzędowych, dokumentow i wlasnego widzenia» (т. 1—2, 1843 г., выдадзена пасля ў Познані ў 1843 годзе).

Захаваўся рукапіс, названы ім «Успаміны пра маё жыццё і розныя ў ім здарэнні…», датаваны 1846 годам.

## Літаратура 
* Шантыр Станіслаў // Асветнікі зямлі Беларускай X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2001. — С. 471.
* 
* 
* Estreicher, Bibliografja polska XIX stolecia
* , «Enciklopedia Powszechna», выд. 1866 года, том 24; выд. 1903 г. т. 14
* Spisek Lacinskiego Duchowienstwa Mohilewskiej Archi-Dyecezji, roku 1808, w Mohilevie
* Lettres et opuscules inédits da comte Ioseph de Maistre. t. I, Paris, 1851, La Russie et Les Jésuites de 1772 à 1820 d’aprés des documents la plupart inédits par Henri Lutteroth, Paris 1854
* Полное Собрание Законов Российской Империи. Собр. I, том XXVII, стр. 846—847; т. XXIX, стр. 1313
* , «Иезуиты в России с царствования Имп. Екатерины II и до нашего времени», СПб., 1870, Часть II, стр. 246—253
* гр. Д. А. Толстой, «Римский католицизм в России», СПб., 1876, т. II, стр. 164, 304, 358.

## Спасылкі 
* Станислав Шантыр 
* ПРАЛАТ СТАНІСЛАЎ ШАНТЫР.

Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Сымон-музыка

«**Сымон-музыка**» — ліра-эпічная паэма Якуба Коласа, напісаная ў 1911—1925 гадах і ўпершыню выдадзеная ў 1925 годзе ў Менску.

У творы аўтар разважае над шляхамі развіцця нацыянальнага мастацтва і над трагічным лёсам таленту з народа. Праз прызму галоўнага героя Я. Колас спрабуе выявіць істотныя рысы светаразумення і светаадчування беларускага працоўнага сялянства. Паэма ёсць жывой серыяй адбіткаў беларускай сялянскай псіхікі і адлюстраваннем літаратурна-эстэтычных поглядаў паэта на ролю мастацтва ў жыцці народа.

## Гісторыя 
thumb|Урывак з паэмы. Аўтограф Я. Коласа. 1952 г.
Задума напісаць паэму ўзнікла ў Я. Коласа падчас знаходжання ў турме, прыблізна ў 1911. Праца над творам распачалася ў канцы лістапада 1911, неўзабаве пасля выхаду паэта з Мінскага астрожнага замка. Першая частка паэмы была напісаная ў 1911 годзе; другая — у 1912; трэцяя і чацвёртая — у канцы 1917; апошняя — у 1918 годзе. У друку паэма з'явілася ў 1917 годзе ў часопісе «Вольная Беларусь» (першыя тры часткі), канец паэмы друкаваўся ў часопісе «Вольны Сцяг» у 1921 годзе. Праца над новай рэдакцыяй скончылася 8 ліпеня 1924 годзе, аднак падчасе вяртання дамоў па дарозе з Кіславодску яе рукапіс украдзены, Віктарам Александровічам (1986), Міхаілам Барздыкам (2001), Барысам Заборавым (1972), Мікалаем Селяшчуком (1990), Уладзімірам Шоўкам (2002), Галінай Шапялевіч .

На аснове паэмы ў 2005 годзе М. Пінігіным была створаная аднайменная містэрыя ў дзвюх дзеях.

## Спасылкі 
* Сымон-музыка на Беларускай Палічцы
* Арыгінальнае выданне твора  на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Катэгорыя:Паэмы
Катэгорыя:Кнігі 1925 года
Катэгорыя:Творы 1925 года
Катэгорыя:Якуб Колас
Селішча (Веткаўскі раён)

**Се́лішча** (, ) — пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Неглюбскага сельсавета.

## Славутасць 
* Неглюбская народная тэкстыльная традыцыя — .

## Спасылкі 
Катэгорыя:Неглюбскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна
Селішча (Карэліцкі раён)

**Се́лішча** (, ) — былая вёска ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіла ў склад Малюшыцкага сельсавета.

Ліквідавана ў 2011 годзе.

## Вядомыя асобы 
* Вінцэнт (Вінцэсь) Аляксандравіч Каратынскі (1831—1891) — беларускі пісьменнік і перакладчык.

## Спасылкі
Селішча (Навагрудскі раён)

**Се́лішча** (, ) — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Брольніцкага сельсавета.

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Мікалаевіч Булыка (нар. 1935), беларускі мовазнавец, член-карэспандэнт НАНБ
* Аляксандр Аляксеевіч Сазановіч (нар. 1949) — Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2009), Ганаровы грамадзянін г. Ашмяны (2014).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Брольніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна
Кантынентальны Кітай

**Кантынентальны** ці **Мацерыковы Кітай** (, ) — тэрыторыя Кітайскай Народнай Рэспублікі за вылікам Ганконга і Макаа. Таксама ў яе не ўключаецца Тайвань.

Пасля перамогі Камуністычнай партыі ў грамадзянскай вайне і адступлення сіл Гаміньдана на востраў Тайвань абодва бакі працягвалі лічыць і мацярык, і востраў тэрыторыяй Кітая, і «Кантынентальным Кітаем» сталі зваць асноўную тэрыторыю Кітая. Пасля вяртання пад юрысдыкцыю КНР у 1997 і 1999 гадах Ганконга і Макаа яны атрымалі статус спецыяльнага адміністрацыйнага раёна ў рамках палітыкі «Адна краіна, дзве сістэмы», захаваўшы свае эканамічныя і палітычныя сістэмы, таму тэрмін «кантынентальны Кітай» іх па-ранейшаму не ўключае.

## Гл. таксама 
* Свабодная тэрыторыя Кітайскай Рэспублікі

Катэгорыя:Геаграфія Кітая
Фінал чэмпіянату Еўропы па футболе 2012

**Фінал чэмпіянату Еўропы па футболе 2012** — вырашальны футбольны матч чэмпіянату Еўропы па футболе 2012, які адбыўся 1 ліпеня 2012 года на стадыёне «Алімпійскі» ў Кіеве паміж зборнай Іспаніі і зборнай Італіі. Галоўны суддзя — Педру Праэнса (Партугалія). Матч скончыўся перамогай Іспаніі.

Зборная Іспаніі заваявала права на выхад у фінал, перамогшы 27 чэрвеня зборную Партугаліі з лікам 4:2 у серыі пенальці. Зборная Італіі выйшла ў фінал пасля сваёй перамогі 28 чэрвеня над зборнай Германіі з лікам 2:1 у асноўны час.

Перад матчам адбылася заключная цырымонія чэмпіянату, у якой было задзейнічана больш за 600 чалавек, уключаючы нямецкую спявачку Асеану, якая спела афіцыйную песню чэмпіянату *Endless Summer*.

Матч пачаўся ў 20:45 па сярэднееўрапейскаму часу.

Варта заўважыць, што зборныя Іспаніі і Італіі ўжо сустракаліся на групавым этапе Еўра. Тады матч скончыўся ўнічыю 1:1.

2012
Катэгорыя:Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012
Катэгорыя:2012 год у футболе
Вулканічны востраў

, касмічны здымак]]
**Вулканічны востраў** — востраў, які ўтвараецца ў выніку вулканічнай дзейнасці на дне мора.

На практыцы звычайна ўзнікае шэраг вулканічных астравоў, якія з’яўляюцца верхняй часткай вулканічнай грады, размешчаных з вызначанай заканамернасцю (Гавайскія астравы, Канарскія астравы, Курыльскія астравы і г. д.).

Уяўляе сабой верхавіну падводнага вулкана, паднятую над паверхняй акіяна. Утварэнне вострава адбываецца у некалькі этапаў.

Дарвін выказаў здагадку, што рост каралавых астравоў (атолаў) адбываецца падчас паступовага апускання вулканічных астравоў. Ён адзначыў, што атолы звычайна ўтворацца шляхам абрастання вулканічнага вострава каралавым рыфам, якія фармуюць кальцавы пояс.

Самым вялікім вулканічным востравам з’яўляецца Ісландыя.
Другім па велічыні востраў Гаваі (Вялікі востраў). На трэцім месцы востраў Балі.

Самым вялікім астраўным кратарам — 4,5 км у дыяметры — мае Кілаўэа ў Гавайскім архіпелагу.

## Спасылкі 
* Фицрой и Дарвин. Экспедиция на «Бигле» 
* 

Катэгорыя:Астравы
Катэгорыя:Вулканалогія
Сцяг Банайрэ

**Сцяг Банайрэ** — сцяг спецыяльнага муніцыпалітэта Каралеўства Нідэрландаў Востраў Банайрэ. Сцяг створаны на конкурснай аснове і быў зацверджаны 15 снежня 1981 года як сцяг астраўной тэрыторыі Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў востраў Банайрэ.

## Сімволіка 
Сіняя частка палатна азначае Карыбскае мора, жоўты трохвугольнік — сонца, жыццёвую сілу, развіццё і росквіт вострава, белая паласа — свабоду і мір.

Ружа вятроў, якая нагадвае компас, указвае, што яго жыхары здаўна маюць рэпутацыю самых майстэрскіх мараплаўцаў паўднёвай часткі Карыбскага мора і выдатна арыентуюцца ў марской прасторы. Яна таксама сімвалізуе адзінства мэт астраўлянінаў.

Зорка пазначае баявітасць і ўстойлівасць мясцовых жыхароў, а яе чырвоны колер — сімвал крыві, разлітай у барацьбе за выжыванне, і рашучасці астраўлянінаў выдужаць у суровай барацьбе з прыродай. Шэсць канцоў зоркі нагадваюць пра шэсць вёсак — першых паселішчах на востраве.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Банайрэ
Катэгорыя:Сцягі Нідэрландаў
Агурок

**Агурок**, **Дыня** (*Cucumis*) — род раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Сцябло паўзучае, даўжыня да 1,5 м, з простымі вусікамі, шорсткаапушанае. Лісце чаргаванае, 5-лоласцевае, радзей суцэльнае. Кветкі ў пазухах, аднаполыя, мужчынскія, адзіночныя або ў шчытках, жаночыя адзіночныя. Плод — гарбузіна, розная па форме і велічыні (даўжыня 5—70 см).

## Арэал 
Вядома каля 30 відаў, галоўным чынам у Афрыцы, некалькі відаў у Азіі. Найбольш пашыраны , вырошчваецца ў многіх краінах свету, пераважна ў зоне ўмеранага клімату, адна з пашыраных харчовых культур.

### Спіс відаў 
subg. *Cucumis* sect. *Aculeatosi*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
subg. *Cucumis* sect. *Cucumis*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
subg. *Cucumis* sect. *Cucumella*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
subg. *Cucumis* sect. *Metuliferi*
* 
* 
subg. *Humifructus*
* 
* 

*  (subg. Cucumis) =  × 

## Літаратура 
* Агурок // БЭ ў 18 т. Т. 1. Мн., 1996.
Аляксандр Раслін

**Аляксандр Раслі́н**, часам *Раслен* (, , Мальмё — , Парыж) — шведскі мастак-партрэтыст.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Стакгольме ў Г. Шродэра ў 1736-1739 гадах.

Працаваў у Швецыі (да 1745 і ў сярэдзіне 1770-х г.), Германіі (1745-1747), Італіі (1747-1752), Францыі (з 1752 года), Расіі (1775-1777).

Пісаў пераважна партрэты. У творах, якія вызначаліся вытанчанасцю пастэльнага каларыту ў духу ракако, спалучаў імкненне да канкрэтнайпсіхалагічнай характарыстыкі мадэлі з віртуознай перадачай тканін, упрыгожанняў і інш.

## Вядомыя працы 
* Дама з вэлюмам (*Damen med slöjan*, 1768)
* Партрэт сям'і Енінгс (*Familjen Jennings*, 1769)
* Партрэт Зоі Гікі, малдаўскай прынцэсы (*Zoie Ghika, moldavisk prinsessa*, 1777)

Яго пэндзлю належыць шэраг партрэтаў рускіх дзяржаўных дзеячаў: Івана Іванавіча Бяцкога, Івана Іванавіча Шувалава і іншых.

## Галерэя 

Выява:Alexander Roslin - The Lady with the Veil (the Artist's Wife) - Google Art Project.jpg|Дама пад вэлюмам (партрэт жонкі)
Выява:Betskoy Ivan Ivanovich.jpg|Партрэт Івана Бяцкога, 1777
Выява:Christian VII 1772 by Roslin.jpg|Партрэт Крысціяна VII, 1772
Выява:Gustav III by Alexander Roslin - no frame (Nationalmuseum, 15330).png|Партрэт Густава III, 1777
Выява:Architect Jean Rodolph Perronet with his wife, Alexander Roslin.jpg|Партрэт архітэктара Ж. Б. Перанэ і яго жонкі

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Катэгорыя:Росіка
Катэгорыя:Шведы ў Расіі
Мальтыйскі Ордэн

**Мальтыйскі ордэн** — рыцарскі рэлігійны ордэн Рымска-Каталіцкай Царквы.

## Геаграфія 
Мальтыйскі ордэн з усіх бакоў акружаны Рымам: Мальтыйскі палац размешчаны на віа Кандоці, дом 68, якая знаходзіцца ў гістарычным цэнтры горада, Магістральная віла размешчана на Авенціне.

Акрамя таго, у 1998 годзе на 99 гадоў быў арандаваны форт Сант-Анджэла на Мальце, такім чынам, у наш час Мальтыйскі ордэн да дзяржаў, якія не маюць выхаду да мора не адносіцца.

## Спасылкі
Свята-Мікалаеўская царква (Дабрыгоры)

**Дабрыгорская Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм, помнік архітэктуры. Пабудавана ў 1846 г. з елкавага брусу ў в. Дабрыгоры Бешанковіцкага раёна, Віцебскай вобласці ў рэтраспектыўна-рускім стылі. У 1857 г. збудавана царкоўнапрыходская школа. Рэстаўрыравана ў 1999 г.

## Архітэктура 
Крыжападобная ў плане. Да цэнтральнага кубічнага аб'ёму прымыкаюць прамавугольныя ў плане апсіда і бабінец. Цэнтральны аб'ём пад чатырохсхільным дахам, які завяршае «сляпы» васьмігранны барабан, накрыты шатром з макаўкай. Бабінец і апсіда накрыты двухсхільнымі дахамі з франтонамі на тарцах. Над бабінцам — двух'ярусная званіца (васьмярык на чацверыку) з шатром і цыбулепадобнай галоўкай у завяршэнні. Будынак на высокім мураваным фундаменце, зроблены з брусоў, гарызантальна ашаляваны дошкамі. Сцены цэнтральнага аб'ёму прарэзаны выцягнутымі паўцыркульнымі вокнамі з ліштвамі, бабінца і апсіды — вялікімі прамавугольнымі вокнамі з ліштвамі. Усе аб'ёмы апярэзаны падкарнізнымі цягамі аднолькавай шырыні. Перад цэнтральным уваходам — вялікі ганак.

## Літаратура 
* Мікалаеўская царква // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн., 1985. — С. 127.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Дабрыгоры
Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Катэгорыя:1846 год у Беларусі
Свята-Ільінская царква (Бешанковічы)

**Бешанковіцкая Ільінская царква** — праваслаўны храм, архітэктурны помнік рэтраспектыўна-рускага стылю, пабудаваная ў Бешанковічах у 1866—1870 гг.

Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

## Архітэктура 
У архітэктуры мураванага будынка адчуваецца імкненне да пампезнай манументальнасці, буйнамаштабнасці. Збудаванне цэнтрычнай крыжова-купальнай пяцігалоўкавай кампазіцыі, узнятай на высокі цокаль. Два перпендыкулярна скрыжаваныя нефы завершаны магутным 8-гранным светлавым барабанам з шатром і макаўкай. Аналагічныя меншыя па маштабе завяршэнні маюць квадратныя ў сячэнні вуглавыя вежы-званіцы. Гэта надае сілуэту храма стракатасць, пірамідальнасць, раўнаважкасць агульнай масы і частак будынка. У інтэр'еры крыжовыя скляпенні перакрыцця падтрымліваюцца чатырма слупамі.

У афармленні інтэр'ера выкарыстана алейная трафарэтная размалёўка.

## Літаратура 
* Свята-Ільінская царква // Кулагін, А. М. Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн., 2001. — С. 23.
* Бешенковичская Ильинская церковь // Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. Т. 2. Витебская область. В 2 кн. Кн. 1 / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — С. 60—61. — 536 с.: ил. — ISBN 978-985-11-0525-6.
* Бешенковичская Ильинская церковь // Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редкол. Г. П. Пашков [и др.]. — Мн., 2006. — Т. 2. — С. 382.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Храмы Бешанковічаў
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Катэгорыя:1870 год у Беларусі
Свята-Георгіеўская царква (Віцебск)

**Віцебская Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўная царква Віцебска, знаходзіцца на праспекце Чарняхоўскага, 13/28. Пабудавана ў 1996 годзе архітэктарам Ю. Г. Сакалоўскім на аснове будынка былога пажарнага дэпо. Адкрыта ў 1997 годзе. Двухпавярховая. На першым паверсе знаходзіцца храм у імя Мікалая Цудатворца.

## Архітэктура 
Твор архітэктуры з рысамі неарускага стылю. У адным будынку сумешчаны 2-прастольны храм і царкоўная адміністрацыя. Двух'ярусная 4-гранная шат­ровая званіца нетрадыцыйна пастаўлена з правага боку нізкай паўкруглай апсіды. Цэнтральны кубападобны аб'ём завершаны чацверыком, які мае 8-гран­ны светлавы барабан з цыбулепадобным купалам. Плоскасныя фасады расчлянёны маленькімі арачнымі аконнымі праёмамі на 2 паверхі.

Малітоўная зала ніжняй царквы 2 трайнымі аркатурамі расчлянёна на 3 часткі: трапезная, малітоўная зала, апсіда, вылучаная 2-ярусным іканастасам. Перакрыцце бочкападобнае на металічных бэльках. Асноўны храм размешчаны на 2-м паверсе будынка. У малітоўную залу, перакрытую плоскай столлю, адкрываецца светлавы барабан. Двух'ярусны драўляны іканастас вылучае прамавугольную апсіду.

## Літаратура 
* Царква ў імя святога велікамучаніка Георгія Перамоганосца // Кулагін, А. М. Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мн., 2007. — С. 80-81.
* Свято-Георгиевский храм — памятник в честь погибших воинов // Духовные святыни Витебщины = Geistliche heiligtuemer des Gebiest Witebsk / текст Н. И. Степаненко, В. Г. Синковец. — Витебск, 2007. — С. 4.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Віцебска
Катэгорыя:1997 год у Віцебску
Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Юрыя Сакалоўскага
Селішча

**Се́лішча** — гідронім і тапонім Беларусі.

* Селішча — паняцце ў археалогіі, рэшткі старажытнага неўмацаванага паселішча

## Гідронімы 
* Селішча — возера ва Ушацкім раёне
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Селішча — вёска ў Драгічынскім раёне
** Селішча — вёска ў Пінскім раёне

* Віцебская вобласць:
** Селішча — вёска ў Вусценскім сельсавеце Аршанскага раёна 
** Селішча — вёска ў Высокаўскім сельсавеце Аршанскага раёна 
** Селішча — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Селішча — вёска ў Верхнядзвінскім раёне
** Селішча — аграгарадок у Даўгапольскім сельсавеце Гарадоцкага раёна
** Селішча — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Селішча — вёска ў Докшыцкім раёне
** Селішча — вёска ў Лепельскім раёне
** Селішча — вёска ў Мёрскім раёне
** Селішча — вёска ва Ушацкім раёне

* Гомельская вобласць:
** Селішча — былая вёска ў Акцябрскім раёне.
** Селішча — былая вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне
** Селішча — пасёлак у Веткаўскім раёне
** Селішча 1 — пасёлак у Добрушскім раёне
** Селішча 2 — пасёлак у Добрушскім раёне
** Селішча — вёска ў Жлобінскім раёне
** Селішча — былы хутар у Жыткавіцкім раёне
** Селішча — вёска ў Калінкавіцкім раёне
** Селішча — частка вёскі Радзівілавічы (Лельчыцкі раён)

* Гродзенская вобласць:
** Селішча — былая вёска ў Карэліцкім раёне
** Селішча — вёска ў Навагрудскім раёне
** Селішча — вёска ў Вішнеўскім сельсавеце Смаргонскага раёна 
** Селішча — вёска ў Жодзішкаўскім сельсавеце Смаргонскага раёна 

* Магілёўская вобласць:
** Селішча — пасёлак у Быхаўскім раёне
** Селішча — вёска ў Кіраўскім раёне 
** Селішча — вёска ў Галіцкім сельсавеце Клімавіцкага раёна 
** Селішча — вёска ў Гусаркаўскім сельсавеце Клімавіцкага раёна 
** Селішча — вёска ў Клічаўскім раёне
** Селішча — вёска ў Магілёўскім раёне
** Селішча — вёска ў Хоцімскім раёне
** Селішча — вёска ў Чавускім раёне
** Селішча — вёска ў Верамейскім сельсавеце Чэрыкаўскага раёна 
** Селішча — вёска ў Язёрскім сельсавеце Чэрыкаўскага раёна 
** Селішча (нежыл.) — вёска ў Шклоўскім раёне

* Мінская вобласць:
** Селішча — былая вёска ў Іканскім сельсавеце Барысаўскага раёна
** Селішча — вёска ў Маісееўшчынскім сельсавеце Барысаўскага раёна 
** Селішча — вёска ў Мётчанскім сельсавеце Барысаўскага раёна
** Селішча — былы хутар у Мсціжскім сельсавеце Барысаўскага раёна
** Селішча — вёска ў Прыгарадным сельсавеце Барысаўскага раёна 
** Селішча — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Селішча — вёска ў Вілейскім раёне
** Селішча — вёска ў Крупскім раёне
** Селішча — вёска ў Зарэчанскім сельсавеце Лагойскага раёна 
** Селішча — вёска ў Каменскім сельсавеце Лагойскага раёна 
** Селішча — вёска ў Гайненскім сельсавеце Лагойскага раёна 
** Селішча — былы хутар у Янушкавіцкім сельсавеце Лагойскага раёна 
** Селішча — вёска ў Астрашыцка-Гарадоцкім сельсавеце Мінскага раёна 
** Селішча — вёска ў Гаранскім сельсавеце Мінскага раёна 
** Селішча — вёска ў Лашанскім сельсавеце Мінскага раёна 
** Селішча — вёска ў Пухавіцкім раёне
** Селішча — вёска ў Слуцкім раёне
** Селішча — вёска ў Старадарожскім раёне
### Расія 
* Селішча (Угранскі раён)
* Селішча (Хіславіцкі раён)

## Гл. таксама 
* Селішчы
* Селішча Вялікае
* Селішча Малое
Фарэнгейт

**Фарэнгейт**:
* Габрыель Фарэнгейт — нямецкі фізік, інжынер
* Градус Фарэнгейта
* Фарэнгейт 9/11
* Фарэнгейт (месяцовы кратар)
Лучай (возера)

**Луча́й, Лучайскае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Мядзелкі, каля вёскі Лучай.

## Назва 
На думку А. Рогалева, назва Лучай азначае «возеро, якое мае выгіб-луку, звілістую канфігурацыю». Так жа сама і на думку І. Пракаповіча - назва возера Лучай ад геаграфічнага тэрміна *лука* — «звіліна», «загін рэчышча».

Гіпотэза з семантыкай "лука" не ўлічвае ні тапанімічнага кантэксту (блізкасць да Літвы), ні будовы канкрэтнага тапоніма (з утваральнікам -*j*- літоўскія гідронімы *Lukojus, Ramojus, Stungojus, Žiežmojus*).

## Гідраграфія 
Плошча паверхні возера 2,51 км². Даўжыня 3,9 км, найбольшая шырыня 1,45 км, найбольшая глыбіня 3,2 м, сярэдняя 1,8 м. Вадазбор 19,1 км².Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй да 13 м, разараныя або пад лугам, на поўдні і паўднёвым захадзе нізкія, забалочаныя, парослыя лесам, на поўначы, захадзе і паўночным захадзе невысокія ўчасткі (3—5 м) чаргуюцца з забалочанымі нізінамі. Берагавая лінія звілістая. У паўночна-заходняй і паўднёвай частцы возера вялікія залівы. Берагі нізкія, пераважна забалочаныя, на поўначы і поўдні месцамі тарфяністыя, участкамі сплавінныя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй да 70 м, пад хмызняком. Дно возера плоскае, 6 астравоў агульнай плошчай 0,09 км². Ложа выслана сапрапелем, уздоўж берагоў нешырокая перарывістая паласа пясчаных адкладаў. Глыбіні да 2 метраў займаюць 58 % плошчы возера. 

Возера эўтрофнае, праточнае. На ўсходзе ўпадае ручай з Лісіцкага возера, на паўднёвым усходзе ўпадае пратока з возера Баб'е. На захадзе выцякае рака Лучайка. Возера моцна зарастае, шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці 30—200 м, пашырана да глыбіні 1,1 м. Паўночна-заходні заліў зарастае цалкам.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, акунь рачны, плотка, карп, лінь і іншыя віды рыб.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Лучай // Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал. : Г.П. Пашкоў [і інш.]. – 2007. – С. 262.
* *Макрыцкі А. М.* Лучай // 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Лучай 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Лучай
Англійская тона

**Англійская тона** (доўгая тона) () — назва адзінкі вымярэння масы, якая ў англійскай сістэме мер завецца «тона», гэта робіцца для таго, каб адрозніць яе ад іншых адзінак з той жа назвай (у іншых сістэмах мер).

1 англійская тона = 20 доўгім хандрэдвейтам = 2240 гандлёвым фунтам = *дакладна* 1016,0469088 кілаграмам.

Англійская тона выкарыстоўвалася ў Вялікабрытаніі і краінах Садружнасці нацый. Яна была замененая метрычнай тонай пасля афіцыйнага пераходу на метрычную сістэму. Акрамя таго, англійская (або доўгая) тона абмежавана выкарыстоўваецца ў ЗША, у асноўным для вымярэння водазмяшчэння суднаў. Стандартнай тонай у ЗША з'яўляецца кароткая тона. Абедзве адзінкі вызначаныя як 20 хандрэдвейтаў, аднак азначэнні хандрэдвейтаў у англійскай і амерыканскай сістэмах мер адрозніваюцца.

У англійскай мове напісанне слова, якое пазначае традыцыйную тону (), адрозніваецца ад напісання слова, што пазначае метрычную тону ().

## Глядзіце таксама 
* Амерыканская тона
* Тона
* Фрахтовая тона
* Англійская сістэма мер

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння масы
Катэгорыя:Англійская сістэма мер
Водазмяшчэнне

**Водазмяшчэнне** карабля (судна) — колькасць вады, выцесненай падводнай часткай карабля (судна). Маса гэтай колькасці вады роўная масе ўсяго карабля, незалежна ад яго памеру, матэрыялу і формы.

Адрозніваюць *аб’ёмнае* і *масавае* водазмяшчэнне. Па стане нагрузкі карабля адрозніваюць *стандартнае*, *нармальнае*, *поўнае*, *найбольшае*, *парожняе* водазмяшчэнне.

Для падводных лодак адрозніваюць *падводнае* водазмяшчэнне і *надводнае* водазмяшчэнне.

Катэгорыя:Марскія тэрміны
Градус Фарэнгейта

[thumb|250px|Пакаёвы [тэрмометр з градусамі па Цэльсію і Фарэнгейту]]

**Градус Фарэнгейта** — адзінка вымярэння тэмпературы з лінейнай шкалой. Доўгі час шкала Фарэнгейта была асноўнай у англамоўных краінах, але ў канцы 60-х — пачатку 70-х гадоў XX стагоддзя яна была практычна выцесненая шкалой Цэльсія. Толькі на Ямайцы, у ЗША і Канадзе шкала Фарэнгейта дагэтуль шырока выкарыстоўваецца ў бытавых мэтах. Шкала названая ў гонар нямецкага вучонага Габрыеля Фарэнгейта, які прапанаваў яе ў 1724 годзе.

На шкале Фарэнгейта кропка раставання лёду роўная +32 °F, а кропка кіпення вады +212 °F (пры нармальным атмасферным ціску). Пры гэтым адзін градус Фарэнгейта роўны 1/180 рознасці гэтых тэмператур. Дыяпазон 0°…+100° па шкале Фарэнгейта прыкладна адпавядае дыяпазону −18°…+38° па шкале Цэльсія.

## Гісторыя 
Існуе некалькі версій паходжання шкалы. Па адной з іх, Фарэнгейт першапачаткова прыняў за 0 °F тэмпературу плаўлення (замярзання) сумесі лёду і паваранай солі ў роўных колькасцях, а за 100 °F — нармальную тэмпературу чалавечага цела (аднак Фарэнгейт памыліўся ў апошнім вымярэнні: нармальная тэмпература чалавечага цела складае 97,9 °F). Існуе версія, паводле якой за 100 градусаў тэмпературнай шкалы Фарэнгейт прыняў тэмпературу цела сваёй жонкі, якая ў момант вымярэння была нездаровая — менавіта гэтым і абумоўленае зрушэнне стоградуснай кропкі на 2,1 °F, а не хібнасцю самога вымярэння. Сам Фарэнгейт лічыў, што тэмпература (па яго шкале) ніколі не бывае адмоўнай, мабыць ён ні разу не быў у халодных краінах.

## Арыфметычныя пераўтварэнні 
Адзін градус Фарэнгейта роўны 5/9 градуса Цэльсія, а тэмпература па шкале Фарэнгейта звязана тэмпературай па шкале Цэльсія ніжэйзгаданымі формуламі.

З шкалы Цэльсія ў шкалу Фарэнгейта:
: t_F = t_C \cdot {9 \over 5} + 32

З шкалы Фарэнгейта ў шкалу Цэльсія:
: t_C = (t_F-32) \cdot {5 \over 9}

## Спасылкі 
* Пералік градусаў Фарэнгайта

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння тэмпературы
Катэгорыя:Тэмпературныя шкалы
Катэгорыя:Шкалы
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Фурлонг

**Фурлонг** ( — разора, каляіна +  — доўгі) — брытанская і амерыканская адзінка вымярэння адлегласці.

1 фурлонг = 10 чэйнаў = 40 родаў = 660 футаў = 1000 лінкаў = 201,168 метраў.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння адлегласці
Катэгорыя:Англійская сістэма мер
Лінк

**Лінк**:
* Лінк (адзінка вымярэння)

## Прозвішча 
* Іаган Генрых Фрыдрых Лінк — нямецкі батанік
* Караліна Лінк — нямецкі рэжысёр
Чэйн

**Чэйн** (**ch**) ( — ланцуг) — састарэлая брытанская і амерыканская адзінка вымярэння адлегласці, роўная 20,1168 метра.

1 чэйн = 100 лінкаў = 1/10 фурлонга = 4 рода = 66 футаў = 20,1168 метраў.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння адлегласці
Катэгорыя:Англійская сістэма мер
Успенская царква (Віцебск)

**Успенская царква** — праваслаўны храм у Віцебску, помнік архітэктуры. Знаходзіцца на вул. Камуністычнай, 15 (побач з Батанічным садам), у горадзе Віцебску. Пабудавана ў 1858 г. з цэглы і зачынена пасля рэвалюцыі. У гады савецкай улады была прыстасавана пад гаспадарчыя патрэбы. Дзейнічае з 1989 г. У 1997 г. будынак вернуты царкве, часткова адрэстаўраваны.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана прамавугольным у плане аб'ёмам з паўкруглай апсідай, завершаным двухсхільным дахам з вальмай з боку франтальнага фасада і драўляным васьмігранным барабанам з цыбулепадобным купалком. Галоўны плоскасны фасад трохвосевы: па цэнтры прама­вугольны ўваходны праём, па яго баках прамавугольныя аконныя праёмы, размешчаныя ў 2 ярусы. Бакавыя фасады расчлянёны буйнымі лапаткамі на 3 праслы, апяразаны прафіляваным карнізам і расчлянёны на 2 ярусы прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Унутры будынак перакрыты плоскай столлю на 2 паверхі. На першым паверсе малітоўная зала, ад якой мураваным прасценкам вылучана апсіда. Прасценак расчлянёны бакавымі лучковымі і цэнтральным прамавугольным уваходнымі праёмамі; ён служыць своеасаблівым іканастасам, дзе размешчаны абразы, у цэнтральным праёме — царскія вароты. Малітоўная зала па цэнтры падзелена на 2 палавіны 2 слупамі і перакінутымі праз іх аркамі. Другі паверх адведзены пад апартаменты настаяцеля.

Зараз у храме знаходзіцца мошчавік з часціцамі святых мошчаў Св. Феафана Затворніка, праведніка Іаана Рускага, велікамучаніцы Варвары, мучаніка Мамонта і яшчэ трыццаці святых.

## Літаратура 
* Царква ў гонар Успення Прасвятой Багародзіцы // Кулагін, А.М. Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А.М. Кулагін. - Мн., 2007. - С. 83.
* Кулагін, А.М. Свята-Успенская царква / А.М. Кулагін // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.] ; склад. А.І. Мацяюн ; маст. Э.Э. Жакевіч. - Мн., 2003. - Кн. 2. - С. 612.

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Віцебска
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:1858 год у Віцебску
Катэгорыя:Храмы Віцебскай і Аршанскай епархіі
Ватэрлінія

thumb|Ватэрлінія нанесеная на корпус карабля (чорным колерам)
**Ватэрлінія** () — лінія судакранання спакойнай паверхні вады з корпусам судна. Таксама — у тэорыі карабля элемент тэарэтычнага чарцяжа: сячэнне корпуса гарызантальнай плоскасцю.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Марскія тэрміны
Англійская футбольная ліга

**Англійская футбольная ліга** () — прафесійная футбольная ліга, у якую ўваходзяць клубы Англіі і, часткова, Уэльса. З’яўляецца часткай «піраміды» чэмпіянату Англіі па футболе.

Самыя моцныя клубы Лігі па выніках сезону пераходзяць у англійскую Прэм’ер-лігу, у сваю чаргу самыя слабыя клубы Прэм’ер-лігі па выніках сезону адпраўляюцца ў Англійскую футбольную лігу.

Да 2016 года ліга была вядомая як **Футбольная ліга** ().

## Структура 
«Футбольная ліга» складаецца з трох чэмпіянатаў.
* У парадку змяншэння значнасці:
** Чэмпіёншып Англійскай футбольнай лігі (EFL Championship)
** Англійская футбольная ліга 1 (EFL League One)
** Англійская футбольная ліга 2 (EFL League Two)

У кожнай лізе ўдзельнічаюць па 24 каманды.
Клубы, якія ўваходзяць у Англійскую футбольную лігу, маюць прафесійны статус.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Англійскай футбольнай лігі 
* Архіў Футбольнай лігі на сайце RSSSF з 1888 года 

Катэгорыя:Футбол у Англіі

Катэгорыя:З’явіліся ў 1888 годзе
Цыганка (балада)

«**Цыганка**» — балада Тамаша Зана, напісаная ў 1820 годзе і заснаваная на беларускім народным паданні.

## Сюжэт 
Дзяўчына-сірата плача і сумуе па каханаму Ясю, якога ўланы забралі на вайну. Не дачакаўшчыся вяртання, яна шукае пацехі ў варажбе цыганкі, якая прадракае, што ён абавязкова вернецца. Тым часам уланы вяртаюцца з вайны і нясуць у труне цела забітага Яся, а дзяўчына, не маючы моцы перажыць смерць каханага памірае.

Балада мае патрыятычную ідэю, Аўтар сцвярджае, што смерць хлопца не была дарэмнай, бо ён аддаў жыццё за волю роднага края. Твор завяршае канцоўка: «лепей смерць, чым няволя».

## Фальклорны матэрыял 
Як адзначае Станіслаў Станкевіч, балада з'яўляецца вяршыняй намаганняў паэта ў галіне выкарыстання народага элементу, у якой гаворыцца пра тое, як жонка альбо сястра (радзей каханка) марна сумуе ды чакае вяртання з вайны свайго мілага. Урэшце, доўгачаканы вяртаецца, але нежывы.

Сцэна чараў цыганкі таксама заснаваная на народных таемствах. Цыганка ўбівае яйка ў ваду і паказвае дзяўчыне прывід каханага, які вяртаецца з вайны. Падобны спосаб чараў практыкавалі на Наваградчыне:

### Моўныя асаблівасці 
Народнасць балады дасягае найбольшага выяўлення ў стылі і мове, выкарыстоўваючы простыя выразы і звароты, зачэрпнутыя з народнай песні. Пісьменнік і публіцыст Мар'ян Гавалевіч заўважыў, што:

Як адзначае Станіслаў Станкевіч, у баладзе шмат такіх параўнанняў, як «малако з крывёй твой твар», «лён, не валасы, у касе», якія ахвотна выкарыстоўвае народная песня. У народным стылі звяртаецца цыганка да дзяўчыны, называючы яе «мая лілея!», «галубка!», «зязюлька!», а таксама сяміскладовы верш балады блізкі да народай песні.

## Літаратура 
* 
* 
 

Катэгорыя:Творы Тамаша Зана