Хаўер (цыклон)

**Хаўер** — снежны цыклон, які з 9 па 16 сакавіка 2013 года бушаваў у Еўропе. Ад стыхіі пацярпелі Францыя, Германія, Бельгія, Венгрыя, Вялікабрытанія, Нідэрланды, Швецыя, Украіны і захад Расіі. Найбольшы ўплыў цыклон аказаў на Беларусь, на якую абрынуўся 15 сакавіка.

Для Беларусі «Хаўер» стаў адным з наймацнейшых падобных прыродных катаклізмаў у яе гісторыі. Падчас цыклону пачаўся вялікі снегапад, фіксаваўся моцны вецер. Непагодніца прывяла да праблем на дарогах як у населеных пунктах (у тым ліку ў Мінску), так і за іх межамі. Па ўсёй Беларусі ўтварыліся шматлікія дарожныя заторы. Прыкметна павялічылася колькасць ДТЗ, у адным з якіх загінулі двое чалавек. Найбольш цяжкая сітуацыя была на трасах М1, М4 і M5. У краіне адбыўся транспартны калапс.

Намаганнямі ўладаў, экстранных службаў і мясцовых жыхароў удалося паспяхова ліквідаваць наступствы бедства.

Цыклон «Хаўер» адклаўся ў памяці насельніцтва і часта параўноўваецца з іншымі снежнымі штармамі ў Беларусі.

## Напярэдадні 
У 2013 годзе пачатак сакавіка на тэрыторыі Беларусі быў анамальна халодным: у сувязі з панаваннем палярных паветраных мас сярэдняя тэмпература была на 2—6 градусаў ніжэй за кліматычную норму. У гэты час ва Усходнюю Еўропу рушыў паўднёвы цыклон, прыносячы з сабой трапічнае паветра з Міжземнага мора. У выніку сутыкнення паўднёвага цыклона з халодным палярным паветрам утварыўся снежны шторм, які нямецкія сіноптыкі ахрысцілі «Хаўерам».

Ужо 12 сакавіка Белгідрамет спрагназаваў пагаршэнне надвор’я ў Беларусі. 14 сакавіка на тэрыторыі Мінскай, Віцебскай і Брэсцкай абласцей быў абвешчаны чырвоны ўзровень пагоднай небяспекі і штармавое папярэджанне. Аднак інфармацыя аб шкале ўзроўняў небяспекі да «Хаўера» давалася Белгідраметам толькі ў МНС, і шырокія слаі насельніцтва не маглі ацаніць ступень рэальнай небяспекі ўмоў надвор’я.

Па збегу абставінаў напярэдадні катаклізму кіраўніцтва дзяржавы (прэзідэнт, прэм’ер-міністр, спікеры абедзвюх палат Нацыянальнага сходу) адбылі на пасяджэнне Саюзнай дзяржавы ў Санкт-Пецярбург. Першы віцэ-прэм’ер Уладзімір Сямашка апынуўся на перамовах у Маскве. З вышэйшых асоб у Беларусі застаўся толькі другі намеснік прэм’ера — Анатоль Калінін. Пасля паўночы ў краіне фіксавалася пагаршэнне надвор’я. Так, напрыклад, паводле інфармацыі метэастанцыі Слуцка, у гэтым горадзе а 0:20 пачалася завея. У 9:00 сіноптыкі абвясцілі штармавое папярэджанне. Яны прагназавалі раніцай і днём вельмі моцныя снегапады, а на дарогах снежныя заносы, заклікаючы жыхароў устрымацца ад паездак. Насельніцтва не звярнула ўвагу на паведамленні. Калі мяцеліца ахапіла Брэст, у Мінску перанеслі святкаванне «Масленіцы».

Тым часам на Чэрвеньшчыне каля 12:30 пад Смілавічамі трапіў у занос і перагарадзіў дарогу аўтапоезд. Калі экіпаж ратавальнікаў прыехаў на месца для афармлення здарэння, тут пачаў ужо ўтварацца дарожны затор. Дзесьці праз гадзіну ўсхадзілася моцная завея. Затор (пераважна з аўтапаяздоў) расцягнуўся ад маста ў Смілавічах амаль да вёскі Карпілаўка. Машыны (не менш за 500) стаялі ў тры рады, часткова на сустрэчнай паласе руху. Легкавікі, што сустракаліся ў заторы, за дзве гадзіны пазамятала даверху.

Мясцовыя ўлады і службы зразумелі, што сітуацыя пачынае выходзіць з-пад кантролю, таму ў школах скарацілі заняткі ў другую змену. Яшчэ большае ўзмацненне ветру і моцны снегапад пачаліся прыкладна ў 14:00. Адначасна затор на Слуцкай трасе павялічыўся з 11 да 20 кіламетраў. На некаторых участках аўтамабілі сталі ў чатыры рады. Службамі спынены рух з Мінскага і Салігорскага напрамкаў у бок Слуцка, каб тэхніка, якая прыбыла на расчыстку, магла нармальна працаваць.

### З вечара 15 па раніцу 16 сакавіка 
У сталіцы пачаліся масавыя затрымкі грамадскага транспарту. Бачнасць на дарогах складала 200—300 метраў. На прыпынках стоўпіліся сотні людзей. Значная частка прыгарадных і міжгародніх маршрутаў была знята. Для жыхароў Мінску практычна адзіным спосабам дабрацца дадому стаў метрапалітэн, на ўваходах у які ўжо а 18:20 стаялі чэргі. Работа першай лініі была падоўжана да 2:00. З 18:00 на працягу больш чым гадзіны з мэтай пазбягання цісканіны цягнікі не спыняліся на станцыі «Кастрычніцкая», доступ туды людзей быў перакрыты. Неўзабаве ў сувязі з заторамі, якія ўтварыліся на выездах са сталіцы, уезд у горад быў перакрыты. Па даных начальніка чыгуначнай станцыі «Мінск-Пасажырскі» Уладзіміра Грыгаровіча, затрымка электрычак і цягнікоў не перавышала дзесяці хвілін, хоць, па словах відавочцаў, іх цягнікі затрымліваліся на паўтары гадзіны і больш. У Заводскім раёне горада рух быў паралізаваны цалкам.

Падчас стыхіі ў сталіцы павялічыліся тарыфы таксі. Паводле Naviny.by, ад станцыі метро «Каменная горка» да вуліцы Скрыпнікава прапаноўвалі давезці за 50 тысяч рублёў, хоць праехаць трэба ўсяго тры кіламетры. Па даных TUT.by, ад той жа «Каменнай Горкі» да чыгуначнага вакзала таксісты вазілі за 350 тысяч, замест звычайных 70. У штармавую ноч фігуравалі лічбы ў 400 і нават 500 тысяч за паездку па сталіцы. Аднак сярод насельніцтва знаходзіліся кіроўцы, гатовыя набраць на прыпынку поўнае аўто спадарожнікаў і адвезці іх дадому бясплатна або «за сімвалічную плату».

На дарогах ва ўсёй краіне назіралася вялікая колькасць ДТЗ. На той шашы на ўчатску ад Смілавічаў да вёскі Хутар у глыбокім снезе апынуліся 32 легкавыя і 7 грузавых машын. У іх знаходзілася 136 чалавек, у тым ліку 22 дзіцяці. На іншым шляху, магістралі М4, стаялі ад 450 да 500 аўто. У гэты дзень зафіксаваныя перабоі з прадуктамі харчавання ў крамах.

### Барацьба са стыхіяй і наступствамі 
З-за адсутнасці іншых афіцыйных асоб дзяржавы ўся работа па арганізацыі крызіснага цэнтра па барацьбе з катаклізмам легла на плечы віцэ-прэм’ера Калініна. З 19:00 15-га чысла на расчыстку дарог і выратаванне транспарту выходзіць ваенная тэхніка.

У Валожыне ў гасцініцы быў арганізаваны начлег для 52 чалавек, а ў інтэрнаце мясцовага каледжа — для 25. Таксама арганізавана буксіроўка транспартных сродкаў. «Гарачая лінія» партала TUT.by ноччу арганізавала на сайце сэрвіс анлайн-дапамогі, на якім людзі маглі папрасіць аб падмозе і прапанаваць яе тым, хто мае патрэбу. Менш чым за суткі на лініі сабралася каля 700 каментароў. Да валанцёраў падключылася і пратэстанская царква «Новае жыццё», прыхаджане якой разводзілі мінчан па дамах.

## Іншыя краіны 
Па Заходняй Еўропе, пачынаючы з 9 сакавіка, прайшліся цыклоны Yorick і Xavier. Стыхія стварыла праблемы ў ноч з 10 на 11 сакавіка. Пацярпелі Францыя, Германія, Бельгія, Венгрыя, Вялікабрытанія, а таксама ў некаторай ступені Нідэрланды і Швецыя. Транспартны калапс на дарогах паралізаваў увесь рух. Зафіксаваны моцны снегапад і вецер, якія скавалі рух на міжгародніх трасах. Заторы на дарогах расцягнуліся на сотні кіламетраў. Ва Украіне ў выніку падзей 15 сакавіка без святла засталіся сотні населеных пунктаў, а тысячы машын апынуліся ў снежнай блакадзе на дарогах. Пасля таго, як цыклон пачаў слабець, ударылі маразы, якія прывялі да галалёду.

У той год снег ляжаў да 11 красавіка. У МНС нават вылучалі жартоўную прапанову вымяраць моцныя цыклоны ва ўмоўных «Хаўерах». Белгідрамет назваў яго «ідэальным цыклонам», маючы на ўвазе яго добрую спрагназаванасць, з чым, аднак, згодны не ўсе.

## Гл. таксама 
* Ураган у Беларусі (13—14 ліпеня 2024)

## Крыніцы 
## Літаратура 
;рускамоўная
* *Анастасия Солонович.* Циклон «Хавьер» показал истинные лица белорусов // Naviny.by : новостной сайт. — 16 марта 2013.
* Испытание «Хавьером» // СБ. Беларусь сегодня : газета. — 19 марта 2013.
* *Павлюк Быковский.* Циклон «Хавьер»: власть отмолчалась, люди помогали себе сами // TUT.by: портал. — 1 апреля 2013.
* *Дарья Ломовская, Геннадий Можейко.* Хавьер показал, кто чего стоит: Какие уроки извлекли белорусские службы из стихии // Комсомольская правда : газета. — 15 марта 2014.
* *Ольга Паздерина, Алесь Достанко, Екатерина Михайлова.* Как Слуцк пережил Хавьер  // Інфа-Кур’ер : газета. — 15 марта 2018.
;беларускамоўная
* Як гарадзенцы перажылі «Хаўер»? // Новы Час : газета. — 16 сакавіка 2013.
* *Ігар Адамовіч.* Цыклон «Хаўер» на Чэрвеньшчыне  // Раённы веснік : газета. — 20 сакавіка 2013.

## Спасылкі 
;рускамоўныя
* Циклон «Хавер» в Беларуси: хроника дня 15.03.2013 // ОНТ : телеканал. — 15 марта 2013.
* Циклон «Хавьер» накрыл Солигорск. Фоторепортаж // Электронный Солигорск : портал. — 15 марта 2013.
* «Даже ограждение на разделительной полосе разрезали, чтобы водители могли разворачиваться». Вспоминаем «Хавьер» в Минске  // Минск-Новости : информационное агентство. — 15 марта 2021.
;беларускамоўныя
* *Аляксандр Яўгенаў.* Слабае звяно выявіў «Хаўер»  // Голас Сенненшчыны : газета. — 26 сакавіка 2013.

Катэгорыя:Стыхійныя бедствы
Катэгорыя:Катастрофы 2013 года
Катэгорыя:2013 год у Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 15 сакавіка
Катэгорыя:Падзеі 16 сакавіка
Катэгорыя:Сакавік 2013 года
Катэгорыя:Катастрофы ў Беларусі