Свянцяны

**Свянця́ны**, таксама **Швянчоніс** () — горад у Літве, адміністрацыйны цэнтр Свянцянскага раёна Віленскага павета. Размешчаны за 6 км ад літоўска-беларускай дзяржаўнай граніцы, за 60 км на ўсход ад Вільні; аўтамабільныя дарогі звязваюць горад з Вільняй, Езяросамі, Лынтупамі.

Свянцяны — даўняе магдэбургскае мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны) і Нальшанскага краю. Згодна з сучаснай афіцыйнай літоўскай класіфікацыяй горада належыць да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштайція.

## Назва 
Паходжанне тапоніма «Свянцяны» звязваюць са святым гаем, на месцы якога альбо побач з якім узнікла першае паселішча. У канцы XIX стагоддзя ў Свянцянах дзейнічалі праваслаўная і стараверская цэрквы, касцёл, 6 сінагог і яўрэйскіх малітоўных дамоў; працавалі гарадская, прыходская, 2-класная яўрэйскае вучылішча і талмуд-тора. Акрамя таго, у месце была бальніца.

### Найноўшы час 
У час Першай сусветнай вайны германскія войскі 9 верасня 1915 года пачалі Свянцянскі прарыў, расійскі фронт быў разбіты, горад заняты нямецкімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У той жа час на тэрыторыі прэтэндавала Літва. У канцы 1918 года горад заняла Чырвоная армія. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі тэрыторыя ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, Свянцяны сталі цэнтрам павета («падраёна»). З 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. Неўзабаве горад занялі польскія войскі. У 1920 годзе горад быў пад кантролем Літвы, але ў далейшым Свянцяны апынуліся ў складзе Сярэдняй Літвы (1920), а з 1922 года — у міжваеннай Польскай Рэспубліцы.

У складзе Польшчы Свянцяны былі цэнтрам гімны ў складзе Віленскага ваяводства, у беларускай гістарыяграфіі землі вядомы як Заходняя Беларусь. У 1930-х гадах у Свянцянах дзейнічаў акруговы камітэт Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі. 20 кастрычніка 1933 года да Свянцян далучылі населены пункт з аднайменнай гміны — засценак Лігумы (мясцовая назва — Падлігумы).

У выніку заходняга паходу Чырвонай арміі 1939 года Свянцяны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, атрымаўшы статус раённага цэнтра Вілейскай вобласці. Аднак 1—2 кастрычніка 1940 года ўрад СССР перадаў горад Літоўскай ССР.

Цягам 1941—1944 гадоў Свянцяны былі пад акупацыяй Германіі. У горадзе былі забіты 4 тысячы яўрэяў. 20 траўня 1942 года былі забіты каля 400 жыхароў, у большасці палякаў.

У 1994 годзе ўтварыліся дзве беларускія суполкі: Беларускае таварыства Свянцянскага раёна (старшыня Ніна Сусвіла) і Свянцянскае аддзяленне ТБК, якое ў 1997 годзе аб’ядналася з Беларускім таварыствам Свянцянскага раёна.

## Насельніцтва 

ImageSize = width:auto height:150 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:7000
ScaleMajor = unit:year increment:1500 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:300 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15 align:left
  bar:1867 from:0 till:5994
  bar:1880 from:0 till:6795
  bar:1900 from:0 till:6322
  bar:1941 from:0 till:5900
  bar:1970 from:0 till:4560
  bar:1979 from:0 till:5284
  bar:1990 from:0 till:6600
  bar:2001 from:0 till:5684
  bar:2009 from:0 till:5562
  bar:2020 from:0 till:4065
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:

* **XIX стагоддзе**: 1867 — 5994 чал.; 1880 — 6795 чал., з іх паводле веры: 880 старавераў, 813 каталікоў, 613 праваслаўных, 2 евангелісты, 4480 юдзеяў; паводле стан, сацыяльная група|стану: 377 шляхты, 16 духавенства, 43 ганаровых грамадзян і купцоў, 5775 мяшчан, 75 сялян, 464 ваенных, 39 інш.; 1900 — 6322 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2001 — 5684 чал.; 2009 — 5562 чал.; 2020 — 4065 чал.

### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад горада быў наступным:

## Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай прамысловасці, швейная фабрыка і фабрыка перапрацоўкі лекавых раслін.

## Культура 
Дзейнічае Нальшанскі музей (колішні Свянцянскі краязнаўчы).

## Славутасці 
* Гістарычная забудова (кан. XIX — пач. ХХ стст.; фрагменты)
* Каплічка прыдарожная
* Касцёл Усіх Святых (1898)
* Могілкі
* Царква Св. Мікалая (1898)

## Страчаная спадчына 
* Капліца могілкавая
* Сінагога

## Галерэя 

Выява:Svencionys church 1.jpg|Касцёл Усіх Святых
Выява:Svencionys church 3.jpg|Касцёл Усіх Святых, інтэр’ер
Выява:Svencionys Orthodox church.jpg|Царква Св. Мікалая
Выява:Svencionys Old Believers church.jpg|Стараверская царква

## Гарады-пабрацімы 
*  Мрангова, Польшча
*  Свідніца, Польшча
*  Вэйхерова, Польшча
*  Румя, Польшча
*  Паставы, Беларусь

## Вядомыя асобы 
* Франц Більша (1909—1981) — беларускі каталіцкі святар
* Андрэй Лабада (1871—1931) — беларускі фалькларыст, этнограф і літаратуразнавец
* Дзмітрый Лукас (1911—1979) — беларускі кампазітар
* Святлана Вікенцьеўна Гіль (нар. 1947) — беларускі палітык.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Święciany //  S. 682—685.

## Спасылкі 
*