open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сурынам (рака)

**Сурынам** — адна з галоўных рэк дзяржавы Сурынам. Яе выток размяшчаецца на Гвіянскім нагор’і побач з гарамі Вільгельміна. Даўжыня ракі — 480 км.

На рацэ ёсць некалькі парогаў і плацін, найбуйнейшая з якіх называецца Афабакадам. Вадасховішча Бракапонда падзяляе раку на дзве часткі. Верхняя частка амаль цалкам знаходзіцца ў акрузе Сіпалівіні, а ў ніжнім працягу рака праходзіць па тэрыторыі акругаў Бракапонда, Пара, Камевейне, Ваніка і Парамарыба.

Сурынам працякае праз гарады Пакігрон, Бракапонда, Берг-эн-Дал, Ёдэнсаване, затым дабіраецца да сталіцы Парамарыба, каля горада Ньіў-Амстэрдам зліваецца з ракой Камевейне і пасля гэтага адразу ўпадае ў Атлантычны акіян.

## Масты 
У 2000 годзе прэзідэнтам Сурынама ў Парамарыба быў афіцыйна адкрыты мост імя Жуля Альберта Вейденбоса, які адкрывае доступ да ўсходняй частцы краіны. У 50 км на поўдзень ад Парамарыба раку таксама перасякае драўляны мост.

Катэгорыя:Рэкі Сурынама
Сурынамскі долар

**Сурынамскі долар** () — грашовая адзінка Рэспублікі Сурынам.

Сурынамскі долар уведзены 1 студзеня 2004 года замест сурынамскага гульдэна, 1 долар = 1000 гульдэнаў. Манеты ў цэнтах (цэнт = 1/100 гульдэна) з абарачэння не канфіскоўваліся, былі абвешчаныя законным плацежным сродкам па намінале (цэнт = 1/100 долара).

У асноўным абароце знаходзяцца банкноты наміналам 1, 2 ½, 5, 10, 20, 50 і 100 сурынамскіх долараў 2004 і 2010 года выпуску, а таксама манеты наміналам 250, 100, 25, 10, 5 і 1 цэнт. Выявы на банкнотах 2010 ідэнтычныя малюнкам на банкнотах 2004 года, толькі дададзеныя некаторыя ступені абароны (галаграмы і інш.)

Катэгорыя:Валюты
Катэгорыя:Сурынам
Мячэць Кейзерстрат

**Мячэць Кейзерстрат** — мячэць у Парамарыба, Сурынам. Размешчана на вуліцы Кейзерстрат, побач з сінагогай Невэ Шалом, якая была пабудавана з дрэва ў 1665 годзе і з’яўляецца адной з найстарэйшых у заходнім паўшар’і.

Мячэць з’яўляецца галоўнай рэзідэнцыяй мусульманскага руху «Лахор Ахмад» у Сурынаме. Мячэць належыць ісламскай грамадзе Сурынама (), якая прытрымліваецца ахмадыйскай арыентацыі.

Супольнасць мусульман Парамарыба была створана ў 1929 годзе. Першая мячэць на гэтым месцы, драўляная з чатырма мінарэтамі, была пабудавана ў 1932 годзе. Будаўніцтва сучаснай мячэці было завершана ў 1984 годзе.

Катэгорыя:Сурынам
Катэгорыя:Мячэці
Іпекакуана

**Іпекакуа́на** (*Carapichea ipecacuanha*), ванітоўны корань — кветкавая расліна сямейства марэнавых.

Паўхмызняк вышынёю да 60 см. Карэнішча мае пацеркападобныя патаўшчэнні. Лісце супраціўнае. Дробныя кветкі сабраныя ў паўшарападобныя галоўкі.

Пашырана ў трапічных лясах Бразіліі, Калумбіі і Цэнтральнай Амерыкі. Вырошчваюць як лекавую сыравіну.

Карэнішча мае 2—3 % алкалоідаў (эмецін, цэфаэлін і інш.). Выкарыстоўваецца ў медыцыне як адхарквальны сродак (ужываюць у выглядзе экстрактаў, настояў, сіропаў). У вялікіх дозах выклікае рвоту.

## Літаратура 
* Іпекакуана // БЭ ў 18 т. Т. 7. Мн., 1998.

Катэгорыя:Марэнавыя
Катэгорыя:Кусцікі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Дональд Раматар

**Дональд Рабіндранат Раматар** (; нар. 22 кастрычніка 1950) — гаянскі палітык, прэзідэнт Гаяны з 3 снежня 2011 года па 16 мая 2015 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 кастрычніка 1950 года. Скончыў Універсітэт Гаяны з дыпломам эканаміста. У 1967 годзе ўступіў у Народную прагрэсіўную партыю, а ў 1979 годзе ўпершыню быў абраны ў Цэнтральны камітэт НППГ. З 1988 па 1993 год быў міжнародным сакратаром Саюза работнікаў сельскай гаспадаркі Гаяны. На выбарах у 1992 годзе, калі НППГ пад кіраўніцтвам Чэдзі Джагана ўпершыню заваявала ўладу, абраны ў Нацыянальны сход Гаяны і ўвесь час пераабіраўся пасля гэтага. У 1993 годзе прызначаны выканаўчым сакратаром НППГ. Пасля смерці Джагана ў сакавіку 1997 года, Раматар быў аднагалосна абраны яго пераемнікам на пасадзе генеральнага сакратара партыі 29 сакавіка 1997 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Гаяны
Катэгорыя:Прэзідэнты Гаяны
Гаянскі долар

**Гаянскі долар** — нацыянальная валюта дзяржавы Гаяна.

Адзін гаянскі долар роўны 100 цэнтам. Міжнароднае пазначэнне — (G $ або GYD).

У звароце знаходзяцца банкноты наміналам у 20, 100, 500 і 1000 долараў, а таксама і манеты наміналам у 1, 5 і 10 долараў.

## Банкноты асноўнага абароту 
У абароце знаходзяцца банкноты наміналам 1, 5, 10, 20, 100, 500 і 1000 долараў розных гадоў выпуску. Усе банкноты выпушчаныя пасля 1965 з’яўляюцца плацежным сродкам і выключаюцца з абароту па меры зносу, банкноты 1, 5 і 10 долараў сустракаюцца вельмі рэдка.

Катэгорыя:Паўднёваамерыканскія валюты
Катэгорыя:Эканоміка Гаяны
Герб Гаяны

**Герб Гаяны** — адзін з дзяржаўных сімвалаў Гаяны. Быў зацверджаны парламентам краіны 25 лютага 1966 года пасля таго, як каралева Лізавета II даравала яго Гаяне.

Цэнтральным матывам герба з’яўляецца шчыт пасярэдзіне, у цэнтры якога намаляваныя тры блакітныя хвалепадобныя лініі, якія сімвалізуюць тры галоўныя ракі Гаяны (Бербіс, Дэмерара і Эсекіба). Над імі размешчана выява Вікторыі рэгіі, нацыянальнай кветкі Гаяны, якая сведчыць аб багатай расліннасці краіны, а пад імі — малюнак рэдкай птушкі гаацын, якая жыве пераважна на паўночным усходзе Паўднёвай Амерыкі.

Шчыт падтрымліваюць два ягуары, адзін з якіх трымае кірку — сімвал горназдабываючай прамысловасці, а другі — парастак цукровага трыснягу і парастак рысу, што сімвалізуе сельскую гаспадарку Гаяны. Над шчытом знаходзіцца шлем, пёры якога ўвасабляюць карэннае індзейскае насельніцтва, а абодва каштоўныя камяні па яго баках — горную справу ў краіне. Сам шлем сімвалізуе цесную сувязь Гаяны са Злучаным Каралеўствам. Пад шчытом і пад ягуарамі размешчана белая стужка з нацыянальным дэвізам на англійскай мове, які абвяшчае: «Адзін народ, адна нацыя, адзін лёс» (). Надпіс выказвае імкненне да адзінства ўсіх нацыянальных і расавых груп насельніцтва краіны.

Катэгорыя:Гаяна
Гаяна
Гімн Венесуэлы

Песня ісп.. **Gloria al Bravo Pueblo** («Слава смеламу народу») была зацверджана ў якасці гімна Венесуэлы прэзідэнтам Антоніа Гусманам Бланка 25 мая 1881 года. Вершы былі напісаныя ўрачом і журналістам Вісэнтэ Саліясам у 1810. Неўзабаве кампазітар Хуан Хасэ Ландаэта напісаў да гэтых вершаў музыку, але абодва аўтары загінулі пасля падаўлення іспанцамі Першай рэспублікі. Варта адзначыць, што ўжо з 1840 мелодыя здабыла папулярнасць як «Венесуэльская Марсельеза» (La Marsellesa Venezolana), з-за падабенства з французскім гімнам.

## Словы гімна 

Gloria al bravo pueblo
Que el yugo lanzó,
La Ley respetando
La virtud y honor.

Gloria al bravo pueblo
Que el yugo lanzó,
La Ley respetando
La virtud y honor.

¡Abajo Cadenas!
¡Abajo Cadenas!
Gritaba el Señor;
Gritaba el Señor.
Y el pobre en su choza,
Libertad pidió.
A este santo nombre
Tembló de pavor,
El vil egoismo
Que otra vez triunfó;

A este santo nombre,
A este santo nombre
Tembló de pavor,
El vil egoismo
Que otra vez triunfó,
El vil egoismo
Que otra vez triunfó.

Gritemos con brío:
Muera la opresión!
Compatriotas fieles,
La fuerza es la unión.
Y desde el Empíreo,
El supremo Autor,
Un sublime aliento
Al pueblo infundió.

Unida con lazos
Que el cielo formó,
La América toda
Existe en Nación.
Y si el despotismo
Levanta la voz,
Seguid el ejemplo
Que Caracas dio.

## Беларускі пераклад 

Слава смеламу народу,
Які скінуў прыгнёт.
Закон паважаючы,
Годнасць і гонар.

Слава смеламу народу,
Які скінуў прыгнёт.
Закон паважаючы,
Годнасць і гонар.

Скіньце кайданы!
Скіньце кайданы!
Прызваў Усявышні;
Прызваў Усявышні.
І бядняк у сваёй хаціне
Свабоду папрасіў.
Перад гэтым імем святым
Трымцеў ад страху
І падлючы эгаізм
Які зноў перамог;

Перад гэтым імем святым
Перад гэтым імем святым
Трымцеў ад страху
І падлючы эгаізм
Які зноў перамог;

Дык крыкніце сэрцам:
Смерць прыгнёту!
Адданых патрыётаў
Сіла саюза.
І ад сілаў Нябесных
Сам Усявышні Аўтар
Узвышаны дух
У людзей удыхнуў.

У цеснай повязі,
Створанай Небам,
Уся Амерыка існуе як нацыя.
І калі дэспатызму
Уздымецца голас
Рабі па прыкладзе,
Што даў Каракас.

Катэгорыя:Венесуэла
Катэгорыя:Гімны
Герб Венесуэлы

**Сучасны герб Венесуэлы** быў упершыню зацверджаны Кангрэсам 18 красавіка 1836 г. і з ходам часу адбыліся пэўныя змены.

## Элементы герба 
Згодна з прынятым 17 лютага 1954 Законам аб дзяржаўным сцягу, гербе і гімне, шчыт герба дзеліцца на палі, афарбаваныя ў колеры нацыянальнага сцяга. Сноп жыта, размешчаны ў пунсовым поле, сімвалізуе сельскую гаспадарку краіны, урадлівасць яе глеб, багацце народа і нацыянальнае адзінства Венесуэлы, а яго 24 каласоў адпавядаюць колькасці штатаў. У жоўтым полі размешчана зброя (меч, шабля і тры дзіды) і два нацыянальныя сцягі, звязаныя галіной лаўра, нагадваюць аб слаўных перамогах у вызваленчай барацьбе і пра дасягненні незалежнасці. У аснаванні, у цёмна-сінім полі белы конь, які скача па бязмежных прасторах (па адной версіі — гэта дзікі конь, па іншай — асабісты конь Сімона Балівара), увасабляе свабоду.

Над шчытом — два перакрыжаваныя рогі багацця, уяўляюць прыродныя багацці Венесуэлы і яе росквіт. Шчыт апраўляюць аліўкавая і пальмавая галіны, перавязаныя стужкай ў колеры нацыянальнага сцяга (жоўты — багацце нацыі, сіні — акіян, які аддзяляе Венесуэлу ад Іспаніі, пунсовы — кроў і адвагу народа). Залатымі літарамі на сіняй паласе нанесеныя наступныя словы:
* 19 красавіка 1810 г. — Незалежнасць.
* 20 лютага 1859 года — Федэрацыя.
* Рэспубліка Венесуэла.

У сакавіку 2006 года Нацыянальная асамблея ўхваліла праект Уга Чавеса па змене нацыянальных сцяга і герба. На новым гербе конь бяжыць з апушчанай галавой у іншы бок; па словах прэзідэнта, думка аб рэформе герба яму ўнушыла яго дачка Расінес, якой здавалася, што конь азіраецца назад. Крытыкі Чавеса звязваюць разварот геральдычнага каня з «левымі» палітычнымі поглядамі прэзідэнта.

Таксама да гербу былі дададзена мачэтэ (сімвал сялянскага руху ў час барацьбы за незалежнасць) і лук са стрэламі.

Катэгорыя:Венесуэла
Катэгорыя:Гербы паводле алфавіта
Сяргей Валянцінавіч Франкоўскі

»]]
**Сяргей Валянцінавіч Франкоўскі** (, Магілёў) — беларускі оперны спявак (лірыка-драматычны тэнар). Народны артыст Беларусі (2009).

## Жыццё і творчасць 
У 1995 годзе скончыў Беларускую акадэмію музыкі, у 1997 годзе — магістратуру (клас заслужанага артыста Рэспублікі Беларусь, прафесара Л. Івашкова). У 1993 годзе студэнтам 3-га курса быў прыняты ў склад салістаў Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь.

Выступаў у Германіі, ЗША, Іспаніі, Кіпры, Тайландзе, Швейцарыі. У розныя часы прымаў удзел у оперных пастаноўках з такімі славутымі опернымі выканаўцамі як Паата Бурчуладзэ, Сальваторэ Фізікела, Крысціян Ёхансан, Антоніа Сальваторэ і інш.

Рэпертуар спевака налічвае вядучыя тэнаровыя партыі ў класічных заходніх і рускіх операх, а таксама шэраг партый у нацыянальнай оперы:
* *Эдгар *(«» Г. Даніцэці)
* *Ізмаіл *(«Набука» Дж. Вердзі)
* *Макдуф* («» Дж. Вердзі)
* *Дон Карлас* («Дон Карлас» Дж. Вердзі)
* *Герцаг Мантуанскі* («Рыгалета» Дж. Вердзі)
* *Манрыка *(«Трубадур» Дж. Вердзі)
* *Альфрэд *(«Травіята» Дж. Вердзі)
* *Рычард* («Баль-маскарад» Дж. Вердзі)
* *Радамес *(«Аіда» Дж. Вердзі)
* *Рудольф *(«» Дж. Пучыні)
* *Каварадосі *(«» Дж. Пучыні)
* *Пінкертон* («Мадам Батэрфляй» Дж. Пучыні)
* *Калаф* («Турандот» Дж. Пучыні)
* *Турыду *(«» П. Масканьі)
* *Каніо *(«» Р. Леанкавала)
* *Хазэ* («Кармэн» Ж. Бізэ)
* *Герман* («Пікавая дама» П. Чайкоўскага)
* *Самазванец *(«Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага)
* *Князь Галіцын* («» М. Мусаргскага)
* *Уладзімір Ігаравіч* («Князь Ігар» А. Барадзіна)
* *Нігіліст *(«» Д. Шастаковіча)
* *Настаўнік *(«Візіт дамы» С. Картэса)
* *Раман* («Сівая легенда» Дз. Смольскага)

## Ацэнка творчасці 
Паводле водгукаў крытыкі, Франкоўскі валодае тэмбральна яркім, паўнагучным голасам, драматычным тэмпераментам і высокім сцэнічным прафесіяналізмам. Сярод лепшых партый спевака — Манрыка («Трубадур» Дж. Вердзі), Герцаг Мантуанскі («Рыгалета» Дж. Вердзі), Турыду («» П. Масканьі) і інш.

## Званні, узнагароды і прэміі 
* Лаўрэат Нацыянальнага конкурсу вакалістаў імя Л. П. Аляксандроўскай (Мінск, 1991)
* Лаўрэат Міжнароднага конкурсу вакалістаў імя С. Лемешава (Цвер, Расія, 1992)
* Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (2004)
* Прэмія Беларускага Саюза тэатральных дзеячаў імя Л. П. Александроўскай (2009)
* Народны артыст Беларусі (2009)
* ордэн Францыска Скарыны (2016).

## Літаратура 
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 7. — Минск, 2008.
* Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя. У 2 т. Т. 2. — Минск, 2003.

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Медэльін

**Медэльін** () — другі па значнасці горад Калумбіі. Сталіца дэпартамента Антыёкія, быў заснаваны ў 1616 годзе на беразе аднайменнай ракі як шахцёрскі гарадок Сан-Ларэнса-дэ-Абура, з 1675 г. — Вілья-дэ-Нуэстра-Сеньёра-дэ-ла-Кандэларыя-дэ-Медэльін.

Вышыня над узроўнем мора — 1538 м.

Насельніцтва — 2,4 млн чалавек.

Асноўная прамысловасць — чорная металургія, тэкстыльная.

Медэльін называюць «Прамысловай сталіцай Калумбіі», акрамя таго горад носіць мянушкі «Горад Вечнай Вясны», «Сталіца гор», «Горад кветак», «Сталіца архідэі», «Выдатная Вёска», «Срэбраны Кубачак».

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Рэнэ Ігіта, калумбійскі футбаліст
* Альвара Урыбэ, эквадорскі дзяржаўны дзеяч

Катэгорыя:Гарады Калумбіі
Гімн Калумбіі

**Нацыянальны гімн Рэспублікі Калумбія** () — дзяржаўны гімн Калумбіі. Аўтарам яго слоў быў прэзідэнт краіны Рафаэль Нуньес.

Выконваецца па нацыянальным радыё і тэлебачанні штодня ў 6 гадзін раніцы і а 18-й гадзіне вечара ў парадку прыпеў - першы куплет - прыпеў.

## Тэкст гімна 
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Калумбіі
Калумбія
Катэгорыя:Песні 1887 года
Эквадорскі сукрэ

**Сукрэ** — грашовая адзінка Эквадора з 1884 па 2000 год. Яна была названая ў гонар прэзідэнта Балівіі Антоніа Хасэ Сукрэ.

З-за гіперінфляцыі дадзеная нацыянальная валюта ў 2000 годзе была наогул адменена пры поўнай даларызацыі эканомікі краіны.

У красавіку 2000 года Сукрэ паступова пачаў замяняцца доларам, абменны курс быў усталяваны: 1 долар = 25000 Сукрэ. З 10 верасня 2000 г. адзіным плацежным сродкам Эквадора стаў долар ЗША.

## Спасылкі 
* Banco Central del Ecuador 

Катэгорыя:Эканоміка Эквадора
Катэгорыя:Грошы, якія выйшлі з абароту
Катэгорыя:Паўднёваамерыканскія валюты
Прывалкі

**Прыва́лкі** (, ) або **Прывалка** — вёска ў Беларусі, на рацэ Нёман. Уваходзяць у склад Гожскага сельсавета Гродзенскага раёна. Размешчаны за 37 км на паўночны захад ад Гродні, на шашы .

## Назва 
Фіксавалася старое горадзенскае прозвішча Прывалка. Было дзісенскае Прывалёнак, астравецкае Прывал.

З іншага боку, беларускі савецкі географ В. Жучкевіч па сугуччы звязваў са значэннем "каля валу".

## Гісторыя 
Першы ўспамін пра Прывалку змяшчаецца ў спісах скарбовых маёнткаў, што належалі каралеўскай адміністрацыі, і датуецца 1569. У гэты час мястэчка было цэнтрам староства Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства.

]]

У 1650 Прывалка атрымала прывілей на правядзенне тут таргоў і кірмашоў. У 1762 мясцовасць перайшла ў валоданне Агінскіх. 27 лютага 1792 кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Прывалцы Магдэбургскае права і герб: *«у ружовым полі арханёл Міхал, у правай руцэ маланкі, у левай — шчыт, пад нагамі постаць д’ябла сярод агню»*. У 1793 места ўвайшло ў склад Гарадзенскага ваяводства.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Прывалка апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Гродзенскім павеце Слонімскай (1795—1797), Літоўскай (1797—1802) і Гродзенскай губерняў. Расійскія ўлады скасавалі Магдэбургскае права і панізілі статус паселішча да вёскі. У 1885 тут дзейнічаў касцёл.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Прывалка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Гродзенскім павеце Беластоцкага ваяводства.

У 1939 Прывалка ўвайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 зрабілася цэнтрам сельсавета Парэцкага раёна Беластоцкай вобласці БССР. 2 снежня 1961 года Прывалкаўскі сельсавет скасаваны.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1885 — 387 чал., 33 двары.
* **XX стагоддзе**: 1921 — 611 чал., 112 двароў; 1998 — 284 чал., 117 двароў.

## Інфраструктура 
У вёсцы працуюць базавая школа, клуб, пошта.

## Славутасці 
* Касцёл Іуды Тадэвуша (1918—1919)

## Вядомыя асобы 
* Іван Станіслававіч Тэртэль (нар. 1966) — старшыня Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь (з 2020).
* Юрый Станіслававіч Тэртэль (нар. 1967) — беларускі ваенны, дзяржаўны дзеяч.

## Літаратура 
* 
* 
* Przewalka //  S. 181.
* 

## Спасылкі 
* в. Прывалка на Radzima.org
* Здымкі на Globustut.by

Катэгорыя:Гожскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Гімн Балівіі

**Нацыянальны гімн Балівіі** () — дзяржаўны гімн Балівіі. Тэкст гімна быў створаны ў 1851 г. Хасэ Ігнасіа дэ Санхінесам, адным з аўтараў Дэкларацыі незалежнасці Балівіі і Канстытуцыі краіны. Музыку напісаў выхадзец з Італіі кампазітар Леапольда Бенедэта Вінчэнці.

## Тэкст гімна 
**I
Bolivianos: el hado propicio
coronó nuestros votos y anhelo;
es ya libre, ya libre este suelo,
ya cesó su servil condición.
Al estruendo marcial que ayer fuera
y al clamor de la guerra horroroso
siguen hoy, en contraste armonioso,
dulces himnos de paz y de unión. (bis)

***Coro:
*De la Patria el alto nombre*
*en glorioso esplendor conservemos*
*Y, en sus aras, de nuevo juremos*
*¡Morir antes que esclavos vivir!*

**II
Loor eterno a los bravos guerreros
Cuyo heroico valor y firmeza
Conquistaron las glorias que empiezan
Hoy Bolivia feliz a gozar
Que sus nombres el mármol y el bronce
A remotas edades transmitan
Y en sonoros cantares repitan:
Libertad! Libertad! Libertad! (bis)

***Coro

**III
Aquí alzó la justicia su trono
Que la vil opresión desconoce
Y en su timbre glorioso legose
Libertad, libertad, libertad
Esta tierra inocente y hermosa
Que ha debido a Bolívar su nombre
Es la patria feliz donde el hombre
Vive el bien de la dicha y la paz (bis)

***Coro

**IV
Si extranjero poder algún día,
Sojuzgar a Bolivia intentare
A destino fatal se prepare
Que amenaza a soberbio invasor
Que los hijos del grande Bolívar
Hayan ya mil y mil veces jurado
Morir antes que ver humillado
De la patria el augusto pendón. (bis)

***Coro

Катэгорыя:Балівія
Катэгорыя:Гімны
Сант’яга-дэ-Куба

**Сант’яга-дэ-Куба** () — горад на Кубе на паўднёвым усходзе вострава. Другі па велічыні кубінскі горад. Насельніцтва 494 тыс. жыхароў (2004). Заснаваны ў 1514 годзе. Да 1556 быў сталіцай. У бухце размешчана крэпасць Сан-Педра-дэ-ла-Рока-дэль-Мора. Станцыя Кубінскай чыгункі.
 

26 ліпеня 1953 Фідэль Кастра з групай рэвалюцыянераў напаў на казармы Манкада, каб захапіць арсенал, пачаўшы барацьбу з Батыстай.

У горадзе ёсць мноства цікавых музеяў, сярод іх — Этнаграфічны музей «Ла-Ісабеліка», палац 1-й канкістадоры Кубы Дыега Веласкеса дэ Куэльяр, пабудаваны ў 1516—1520 (Музей каланіяльнага мастацтва), Муніцыпальны Музей імя Эміліа Бакардзі, Гістарычны музей у знакамітай казарме Манкада, музей-сядзіба Сібаней (дом, дзе сабраліся рэвалюцыянеры Кастра ў 1953), Музей натуральнай гісторыі. Побач з горадам знаходзіцца крэпасць Сан-Педра-дэ-ла-Рока, якая ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Таксама ў горадзе — два тэатры, Гарадскі сабор, кансерваторыя, універсітэт, шмат кінатэатраў, Маўзалей Хасэ Марці на могілках Сементэрыа Санта-Іфіхенія і інш.
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Кубы
Катэгорыя:Правінцыя Сант'яга-дэ-Куба
Сан-Педра-дэ-ла-Рока

**Крэпасць Сан-Педра-дэ-ла-Рока** () або **Кастыльё-дэль-Мора** () — абарончае збудаванне, пабудаванае ў сярэдзіне XVII стагоддзя для аховы бухты горада Сант'яга-дэ-Куба. Уваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Крэпасць была спраектаваная ў 1637 пад кіраўніцтвам Джыявані Батыста Антанелі, прадстаўніка міланскай сям'і ваенных інжынераў, па загадзе губернатара горада Педра дэ ла Рока-і-Борха, у мэтах абароны горада ад піратаў, замест невялікай старой крэпасці, якая была пабудавана ў 1610 годзе. Новая крэпасць была размешчана на стромкім схіле (Morro), які выступаў у гавань. Крэпасць уяўляла сабой серыю тэрас на чатырох узроўнях, з трыма валамі для артылерыі. Зброя і харчаванне звычайна падвозілі морам і сушай да верхняга ўзроўню крэпасці і захоўвалі ў вялікім сховішчы, высечаным у скале. Будаўніцтва працягвалася 42 гады з некалькімі перапынкамі, з 1638 па 1670 г. Сам Антанелі пакінуў будаўніцтва ў 1645 годзе. Часткамі крэпасці таксама былі старыя ўмацаванні.

Страх перад піратамі меў пад сабой рэальную аснову, на працягу будаўніцтва англійскія флібусцьеры пад кіраўніцтвам Крыстафера Мінгса ў 1662 годзе на два тыдні захапілі горад, разбурылі частку недабудаванай крэпасці і захапілі артылерыю. Пасля таго, як яны былі выгнаныя, іспанскі ўрад выдзеліў сродкі на завяршэнне будаўніцтва і павялічыў гарнізон на 300 чалавек. З 1663 па 1669 гады ваенныя інжынеры Хуан Кіскара Ібаньес, Хуан Кіскара Рамірэс і Франсіска Перэс кіравалі аднаўленнем і завяршэннем будаўніцтва ўмацаванняў, дадаўшы новыя абарончыя збудаванні на флангах і новую артылерыйскую платформу. У 1678 крэпасць вытрымала напад французскага эскадрона, а ў 1680 атаку 800 піратаў Франкесмы, аднаго з камандуючых Антыльскіх флібусцьераў.

З 1675 па 1692 крэпасць была пашкоджана серыяй землятрусаў, яе рэканструкцыя пад кіраўніцтвам Франсіска Перэса працягвалася з 1693 па 1695 г. У 1738-1740 гадах былі дабудаваныя дадатковыя ўмацаванні пад кіраўніцтвам Антоніа дэ Арэдонда, затым крэпасць у чарговы раз была пашкоджана землятрусамі 1757 і 1766 гадоў.

У 1775 годзе, калі пагроза піратаў пачала знікаць, некаторыя будынкі крэпасці былі ператвораныя ў турмы, вядомыя як «Скала» (la Roca) і «Зорка» (la Estrella), пры гэтым крэпасць працягвала дзейнічаць як ваенны аб'ект. Апошні раз крэпасць падвергнулася нападу ў 1898 годзе, калі падчас Іспана-амерыканскай вайны флот ЗША атакаваў горад.

На працягу XX стагоддзя крэпасць знаходзілася ў запусценні, але зноў была адноўленая ў 1960-х гадах пад кіраўніцтвам Франсіска Прата П'юіга. У 1997 годзе крэпасць была абвешчаная часткай Сусветнага спадчыны ЮНЕСКА як найбольш добра захаваны ўзор іспанскай каланіяльнай ваеннай архітэктуры.

У цяперашні час у крэпасці працуе музей гісторыі пірацтва.

## Літаратура 
*  
*  

Катэгорыя:Крэпасці Кубы
Катэгорыя:Славутасці Кубы
Мішэль Каломб

**Мішэль Каломб** (; каля , Брэтань, Францыя — пасля ) — французскі скульптар. Буйнейшы майстар другой паловы XV — пачатку XVI ст.

## Біяграфічныя звесткі 
Працаваў у Туры і Нанце. З яго дзейнасцю звязаны першыя этапы развіцця французскай рэнесанснай скульптуры.

## Творчасць 
М. Каломб па-свойму выкарыстоўваў культуру італьянскага Адраджэння, уводзіў антычныя матывы ў пластыку сваіх твораў і, што больш важна, ствараў новыя па змесце і форме вобразы. Менавіта такой работай з'яўляецца рэльеф «Святы Георгій перамагае дракона» (1508—09), акаймаваны вытанчаным рэнесансным арнаментам. У строгіх формах скульптар перадае парыў каня, рашучасць і сілу конніка, які ўступіў у бой з пачварай.

Стварыў тып надмагілля, у якім знайшлі ўвасабленне стаічныя адносіны асобы да смерці і праслаўленне дабрачыннасці нябожчыка. Асабліва яскрава гэтыя рысы адлюстраваліся ў мемарыяльным помніку герцага Францыска II Брэтонскага і яго жонкі Маргарыты дэ Фуа (1502—07, сабор у Нанце). Побач з яшчэ гатычным характарам збудавання, складанай сімволікай тут выкарыстана бясспрэчна рэнесансная дэкарыроўка пілястрамі, арнаментамі. Але ў большай ступені прысутнасць рэнесанснай стылістыкі адлюстроўваюць самі вобразы: велічна-спакойныя фігуры нябожчыкаў, строга партрэтныя рысы іх твараў. Выразнай пластыкай вылучаюцца чатыры алегарычныя выявы — «Сіла», «Памяркоўнасць», «Справядлівасць», «Разважнасць», што сведчыць аб пошуках майстрам новага эстэтычнага ідэалу.

Яму прыпісваюць групу «Палажэнне ў труну» (1496, абацтва г. Салем). Аўтар медаля ў гонар прыезду Людовіка XII ў Тур (каля 1500).

## Літаратура 
* * Лазука Б.* Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. — ISBN 978-985-01-0894-4

Катэгорыя:Скульптары Францыі
Ронэ

**Ронэ** () — горад Даніі, порт на заходнім узбярэжжы вострава Борнхальм. Адміністрацыйны цэнтр муніцыпалітэта Борнхальм (Сталічная вобласць). Насельніцтва 14.043 (1 студзеня 2006).

Заснаваны ў 1327 годзе як гандлёвы пункт. З'яўляецца галоўным партовым горадам вострава. Галіны гаспадаркі: прамысловасць, здабыча рыбы, турызм.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Царква св. Мікалая (XIX стагоддзе).

Катэгорыя:Гарады Даніі
Герб Беліза

**Герб Беліза** быў прыняты пасля набыцця незалежнасці, і толькі трохі адрозніваецца ад ранейшага герба, калі Беліз быў брытанскай калоніяй.

Круглая мяжа герба сфарміравана дваццаццю пяццю лісцінкамі. У межах гэтага кола намалявана чырвонае дрэва з каштоўнейшай драўнінай, спераду — шчыт. Першымі еўрапейцамі на тэрыторыі Беліза сталі гандляры чырвоным дрэвам. На шчыце намаляваныя інструменты дрывасекаў — вясло (лес для экспарту сплаўляўся па рэках; самі ж дрывасекі падымаліся ўверх па рэках ў пошуках не высечаных яшчэ масіваў чырвонага дрэва), сякеры рознай формы і піла.

У ніжняй частцы шчыта — паруснае судна (бо вялікая частка чырвонага дрэва вывозілася па моры ў Вялікабрытанію — для вырабу мэблі, а таксама для тэкстыльнай прамысловасці).

Трымальнікі шчыта — два дрывасекі. Адзін з іх са светлай, другі з цёмнай скурай: індзейская (метысы) і негрыцянская (мулаты) складнікі насельніцтва. Левы трымальнік трымае сякеру, правы — вясло.

Герб прадстаўлены ў цэнтры нацыянальнага сцяга.

Беліз
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Беліза
Калумбійскае песа

**Калумбійскае песа** — валюта дзяржавы Калумбія.

Калумбійскае песа роўнае 100 сентава. У грашовым абароце краіны знаходзяцца банкноты наміналам 1000, 2000, 5000, 10 000, 20 000, 50 000 песа.

## Банкноты ўзору 2001—2005 гадоў 
У абароце знаходзяцца банкноты наміналам 1000, 2000, 5000, 10 000, 20 000 і 50 000 песа розных гадоў выпуску. Банкноты старых гадоў выпуску з’яўляюцца плацежным сродкам і выключаюцца з абароту па меры зносу.

Катэгорыя:Паўднёваамерыканскія валюты
Катэгорыя:Грошы
Аляксандр Агінскі

**Аляксандр Агінскі** (каля 1585 — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Харунжы троцкі ў 1626—1636, харунжы надворны літоўскі ў 1636—1645, ваявода менскі ў 1645—1649 і кашталян троцкі з 1649, староста рагачоўскі; пасол на соймы 1623, 1626, 1632, 1633, 1635, 1643, дэпутат Трыбунала ВКЛ у 1619.

Удзельнічаў у Кірхгольмскай бітве ў 1605, бітвах пад Смаленскам у 1611 і 1633, Хоцінскай бітве ў 1621.

Актыўны дзеяч праваслаўнага Віленскага Святадухаўскага брацтва. У 1612 падпісаў акт фундацыі праваслаўнай шляхты Менскага Петрапаўлаўскага манастыра. Аляксандр Агінскі быў апошнім праваслаўным (і ўвогуле некаталіцкім) сенатарам Рэчы Паспалітай.

Валодаў шматлікімі маёнткамі, у тым ліку Еўем.

## Сям'я 
З роду Агінскіх, сын Багдана і Раіны з Валовічаў.

Двойчы жанаты: з Аляксандрай Шэмет, ад якой меў сыноў Яна і Багдана, і з Кацярынай Палубінскай, дачкой Канстанціна Палубінскага, ад якой меў дзяцей:
* Марцыяна Аляксандра (1632 — 1690), вялікага літоўскага канцлера;
* Аляксандру Канстанцыю, жонку пісара літоўскага Андрэя Казіміра Завішы;
* Тэадору, жонку падкаморага жамойцкага Яна Гружэўскага.

## Літаратура 
* ;
* *Грыцкевіч А.* Агінскія // БЭ ў 18 т. Т. 1. — Мн., 1996.

## Спасылкі 
* Генеалогія магнацкіх радоў Рэчы Паспалітай 

Аляксандр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Харунжыя надворныя літоўскія
Катэгорыя:Харунжыя троцкія
Катэгорыя:Старосты рагачоўскія
Сцяпанаў

**Сцяпанаў** — рускае прозвішча, распаўсюджанае і ў Беларусі.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Сцяпанаў — рускі пісьменнік
* Андрэй Юр’евіч Сцяпанаў — беларускі хакеіст
* 
* Васіль Іванавіч Сцяпанаў — беларускі філосаф
* Глеб Эдуардавіч Сцяпанаў (нар. 1997) — беларускі гандбаліст
* 
* Максім Уладзіміравіч Сцяпанаў (нар. 1975) — украінскі палітычны дзеяч
* Мікалай Аляксандравіч Сцяпанаў (1869—1949) — расійскі генерал-лейтэнант
* 
* 
* Раман Юр’евіч Сцяпанаў (нар. 1991) — беларускі футбаліст

## Населены пункт 
* Сцяпанаў — пасёлак у Добрушскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі

## Гл. таксама 
* Сцяпанава

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Дыега Веласкес дэ Куэльяр

**Дыега Веласкес Кансуэла дэ Куэльяр** (; , Куэльяр, правінцыя Сеговія — , горад Сант'яга-дэ-Куба) — іспанскі канкістадор, заваёўнік Кубы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Куэльяр (правінцыя Сеговія) у шляхетнай сям'і.

Удзельнічаў у другой экспедыцыі Хрыстафора Калумба, прыбыў з ім у 1493 годзе на востраў Гаіці. Распачаў некалькі экспедыцый на Юкатан, у Фларыду і ў Мексіку.

Заснаваў гарады: у 1511 — Асунсьён-дэ-Баракоа, у 1513 — Сан-Сальвадор-дэ-Баяма, у 1514 — Сант'яга-дэ-Куба, Пуэрта-Прынсеп, Санкт-Спірытус і Рэмед'ёс, у 1515 — Гавану.

Быў праціўнікам Картэса.

У 1511 годзе пачаў заваёву вострава Кубы і быў прызначаны яго губернатарам да сваёй смерці. Памёр ад ліхаманкі, пахаваны ў Сант'яга-дэ-Куба.

## Літаратура 
* Hernán Cortés: Die Eroberung Mexicos. Drei Berichtevon Hernán Cortés an Kaiser Karl V. 1. Auflage, Nachdruck. Insel-Verlag, Frankfurt am Main 2000, ISBN 3-458-32093-8 (Insel-Taschenbuch 393).

Катэгорыя:Канкістадоры
Катэгорыя:Заснавальнікі гарадоў
Барыс Сцяпанаў

**Барыс Сцяпанаў**:
* Барыс Іванавіч Сцяпанаў (1913—1987) — беларускі фізік
* Барыс Міхайлавіч Сцяпанаў (1927—1992) — беларускі кінарэжысёр
Барыс Міхайлавіч Сцяпанаў

**Барыс Міхайлавіч Сцяпанаў** (, Петрапаўлаўск, Казахстан — ) — беларускі кінарэжысёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1974).

## Біяграфія 
Скончыў Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі (1956). З 1956 г. працаваў на кінастудыі «Беларусьфільм».

## Фільмаграфія 
* «Апавяданні пра юнацтва» (1961)
* «Апошні хлеб» (1964)
* «Альпійская балада» (1966, прыз на Міжнародным кінафестывалі ў Дэлі; 1968)
* «Я, Францыск Скарына...» (1970)
* «Бацька» (1971)
* «Аблокі» (1973)
* «Воўчая зграя» (1975)
* «Гарантую жыццё» (1978)
* «Мы наш, мы новы…» (1980) / Тэлесерыял «Дзяржаўная граніца»
* «Мірнае лета 21-ага года…» (1980) / Тэлесерыял «Дзяржаўная граніца»
* «Усходні рубеж» (1982) / Тэлесерыял «Дзяржаўная граніца»
* «Чырвоны пясок» (1984) / Тэлесерыял «Дзяржаўная граніца»
* «За парогам перамогі» (1987) / Тэлесерыял «Дзяржаўная граніца»

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Эссе писателя Георгия Марчука о режиссере Борисе Степанове // СБ. Беларусь сегодня

Катэгорыя:Кінарэжысёры СССР
Катэгорыя:Кінарэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Постаці Беларусьфільма
Катэгорыя:Члены КПСС
Супін

**Супін** () — аддзеяслоўны назоўнік са значэннем мэты дзеяння пры дзеясловах руху. Ужываўся ў лацінскай і славянскіх мовах у функцыях, блізкіх да сучаснага інфінітыва.

У славянскіх мовах сустракаецца ў ніжнялужацкай і славенскай мовах.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Нефінітныя формы дзеяслова
Суплоддзе

**Супло́ддзе** () — сукупнасць спелых пладоў, якія ўтварыліся ў межах аднаго суквецця, выразна адасобленая ад пабегаў і іншых суплоддзяў.

]]
Суплоддзі могуць быць як досыць друзлымі, калі плады сядзяць на адасобленай пладаножцы (вінаград, рабіна, каліна і інш), так і больш кампактызаванымі — з сухіх свабодных аднанасенных пладоў, акружаных абгорткай (астракветныя) або сакавітым ёмішчам (інжыр). Пры далейшай спецыялізацыі суплоддзі зрастаюцца голыя плады (панданус, ліквідамбар) або навакольныя калякветнікі — сакавітыя (шаўкоўніца) ці сухія (буракі). Буйныя суплоддзі ўтвараюць ананасы, хлебнае дрэва, маклюры, пры гэтым плён зрастаюцца з воссю і іншымі элементамі суквеццямі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Плод
Супрун

**Супрун** — беларускае, рускае і ўкраінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адам Яўгенавіч Супрун — беларускі мовазнавец.
* Васіль Рыгоравіч Супрун — беларускі краязнавец, археолаг.
* Сцяпан Паўлавіч Супрун — удзельнік баёў на Беларусі, першы двойчы Герой Савецкага Саюза.
* Ульяна Супрун — украінская грамадская і дзяржаўная дзяячка, выконваючая абавязкі Міністра аховы здароўя Украіны (2016—2019).
Барыс Іванавіч Сцяпанаў

**Барыс Іванавіч Сцяпанаў** (, Санкт-Пецярбург — ) — беларускі фізік, акадэмік Акадэміі навук БССР (1953), Заслужаны дзеяч навукі БССР (1967), дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1971—1986). Адзін з заснавальнікаў беларускай школы фізікі.

## Біяграфія 
Барыс Сцяпанаў нарадзіўся 28 красавіка 1913 года ў Санкт-Пецярбургу. Бацька быў працоўным. У 1936 годзе скончыў Ленінградскі ўніверсітэт (сённяшняя назва Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт). Яшчэ падчас студэнцтва ў 1934 годзе пачаў працаваць лябарантам у Дзяржаўным аптычным інстытуце (Санкт-Пецярбург). У 1939 годзе абараняе кандыдацкую дысертацыю. У 1939 годзе ўступіў у КПСС.

Удзельнічаў у Другой Сусветнай вайне. У 1953 годзе па прапанове Прэзідыума АН БССР Барыс Сцяпанаў абіраецца акадэмікам беларускай Акадэміі навук і пераяжджае ў Мінск. Ад 1953 да 1978 года быў загадчыкам кафедры фізічнай оптыкі БДУ. У 1971—1986 дэпутат Вярхоўнага Савета БССР.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў спектраскапію, люмінесцэнцыю, квантавую электроніку. Развіў тэорыю анамалій у спектрах двухатамных малекул. Прапанаваў зручныя набліжаныя метады разліку вагальных спектраў складаных арганічных малекул. Пабудаваў квантавамеханічную тэорыю люмінесцэнцыі складаных малекул. Аўтар больш як 350 навуковых прац, у тым ліку 9 манаграфій. Падрыхтаваў 11 дактароў навук, 45 кандыдатаў навук.

## Памяць 
У 1988 годзе Інстытут фізікі НАН Беларусі названы ў гонар Барыса Сцяпанава.

## Узнагароды і прэміі 
* Дзяржаўная прэмія СССР (1950, 1972, 1982)
* Ордэн «Знак Пашаны» (1952)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1961, 1983)
* Залаты медаль імя С. І. Вавілава АН СССР (1967)
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1971)
* Ордэн Леніна (1973)
* Герой Сацыялістычнай Працы (1973)
* Дзяржаўная прэмія БССР (1976)
* Ордэн Дружбы народаў (1979)

## Гл. таксама 
* Універсальныя суадносіны Сцяпанава

## Літаратура 
* 
* 
* *Килин С. Я.* К 110-летию со дня рождения Б. И. Степанова // Журнал прикладной спектроскопии. 2023;90(2):133—134.
* Степанов Борис Иванович // Часопіс «Изобретатель». № 4 (196) 2016. — С. 46—47.

## Спасылкі 
* Барыс Іванавіч Сцяпанаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі
* Знаменитые физики Белоруссии и России
* 110 лет со дня рождения Степанова Бориса Ивановича (1913—1987) // Российскийгосударственный архив в г. Самаре

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Сцяпан Паўлавіч Супрун

**Сцяпан Паўлавіч Супру́н** () — савецкі лётчык-выпрабавальнік, ваенны лётчык-знішчальнік. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР. Удзельнік баёў на тэрыторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
 
Блізкі сябар Валерыя Чкалава і Аляксандра Пакрышкіна. Першы двойчы Герой Савецкага Саюза ў Вялікай Айчыннай вайне (другі раз — пасмяротна).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 жніўня 1907 года ў сяле Рычкы Сумскага павета Харкаўскай губерні (цяпер — Білапільскі раён Сумскай вобласці Украіны).

У 1910—1913 гадах жыў у ЗША, з 1913 года — у Канадзе. У 1924 годзе скончыў 8 класаў школы ў горадзе Вініпег. У 1924 годзе пераехаў разам з сям’ёй у СССР. Жыў у сяле Вострава (Алтайскі край), Алма-Аце. З 1925 года быў вучням у карэтнай майстэрні ў горадзе Белаполле, у 1925—1928 гадах працаваў у майстэрнях у горадзе Сумы, у 1928—1929 гадах — фрэзероўшчыкам на Сумскім машынабудаўнічым заводзе. З 1929 года на службе ў Чырвонай Арміі. У сакавіку 1930 года скончыў школу малодшых авіяцыйных спецыялістаў, у 1931 годзе — школу пілотаў Беларускай ваеннай акругі ў Смаленску. Служыў лётчыкам, камандзірам 91-й знішчальнай эскадрыллі ў Беларускай ваеннай акрузе. З ліпеня 1933 года С. П. Супрун лётчык-выпрабавальнік Навукова-даследчага інстытута ВПС РСЧА. Праводзіў выпрабаванні самалётаў І-16, І-180, Як-1, І-21, ЛаГГ-1, ЛаГГ-3, 2PA-L. У 1934—1939 гадах прымаў удзел у паветраных парадах на Краснай плошчы ў Маскве і на Тушынскім аэрадроме. У 1937 годзе абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР.

У 1939—1940 гадах прымаў удзел у япона-кітайскай вайне (у якасці камандзіра добраахвотнікаў лётчыкаў-знішчальнікаў) і ў савецка-фінляндскай вайне. У 1940 годзе быў адазваны ў Маскву і ў складзе камісіі па закупцы авіяцыйнай тэхнікі выязджаў у Германію, выконваў аблёт купленых самалётаў. Пасля вяртання з Германіі вярнуўся на працу ў Навукова-даследчы інстытут ВПС РСЧА.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны — на Заходнім фронце. Камандаваў сфармаваным з лётчыкаў-выпрабавальнікаў знішчальным авіяцыйным палком асобага прызначэння. У першым баі збіў два самалёты праціўніка. 4 ліпеня 1941 года, выконваючы чацвёрты за дзень баявы вылет на самалёце МіГ-3, уступіў у бой з шасцю нямецкімі знішчальнікамі Messerschmitt Bf.109. Самалёт С. Супруна быў падбіты і выканаў вымушаную пасадку на ўзлеску каля вёскі Манастыры (сучасная назва — Палявая) ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласці. Пасля пасадкі самалёт Супруна ўзарваўся і лётчык загінуў. На месцы яго гібелі ўстаноўлены помнік. Быў пахаваны на месцы гібелі, а ў ліпені 1960 года перапахаваны на Новадзявочых могілках у Маскве.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Супрун Степан Павлович // Праект «Память народа»

Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Падпалкоўнікі СССР
Катэгорыя:Удзельнікі япона-кітайскай вайны (1937—1945)
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Віктар Пятровіч Супрунчук

**Віктар Пятровіч Супрунчук** (, в. Сялец, , Брэсцкая вобласць) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Пасля заканчэння Сялецкай сярэдняй школы (1967) працаваў грузчыкам на Нова-Бярозаўскім вапнавым заводзе, вучыўся ў Белаазёрскім прафесійна-тэхнічным вучылішчы № 82 электратэхнікі (скончыў у 1968). У 1968—1970 гг. служыў у Савецкай Арміі. Працаваў электрамантажнікам і электразваршчыкам у трэсце «Электрацэнтрмантаж». Скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1976). Працаваў карэспандэнтам шматтыражнай газеты «Электрон» завода ЭВМ імя Арджанікідзэ. З 1977 г. — спецыяльны карэспандэнт «Сельской газеты», з 1981 г. — рэдактар аддзела літаратуры Беларускага тэлебачання, з 1983 г. — загадчык аддзела нарыса, з 1986 г. — старшы рэдактар аддзела прозы часопіса «Полымя». З 1990 г. — намеснік старшыні СП Беларусі. Член СП СССР з 1985 г.

## Творчасць 
Друкуецца з 1977 г. Аўтар зборнікаў апавяданняў і аповесцей «Страсці» (1983), «Недзе баліць ля сэрца» (1986), «Набат» (1989), аповесці «Банальны дэтэктыў» (1989), раманаў «Жывеш толькі раз» (1988) і «З плоці і крыві» (часопіс «Полымя», 1990).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сяльцы (Бярозаўскі раён)
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Ірына Дзмітрыеўна Супруненка

**Ірына Дзмітрыеўна Супруненка** (,  — , ) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1997, «Уніпатэнтныя элементы ў прадстаўленнях паўпрасторы алгебраічных груп у дадатнай характарыстыцы»).

## Біяграфія 
Нарадзілася 4 лютага 1954 года ў Мінску. Бацька — Дзмітрый Аляксеевіч Супруненка (1915—1990), доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар, акадэмік АН Беларускай ССР, маці — Рэгіна Іосіфаўна Тышкевіч (1929—2019), доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.

У 1976 годзе скончыла БДУ. Працавала галоўным навуковым супрацоўнікам Інстытута матэматыкі НАН Беларусі. Аўтарка навуковых прац па алгебры. Распрацавала метады даследавання ўласцівасцей элементаў у мадулярных прадстаўленнях алгебраічных і звязаных з імі канечных груп і абмежаванняў такіх прадстаўленняў на падгрупы.

Памерла 10 жніўня 2022 года ў Мінску.

## Працы 
* Минимальные полиномы элементов порядка р в неприводимых представлениях групп Шевалле над полями характеристики р: Вопросы алгебры и логики // Труды Ин-та математики СО РАН. 1996. Т. 30;
* On Jordan blocks of elements of order р in irreducible representations of classical groups with p-large highest weights // JТ Algebra. 1997. V. 191, № 2; Semisimple restrictions form GL(n) to GL(n-1) // J. аngew. Math. 1998. V. 500 (разам з Дж. Брандэнам і А.Кляшчовым).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *В. И. Янчевский, А. С. Кондратьев, Т. С. Бусел, А. А. Осиновская.* Памяти Ирины Дмитриевны Супруненко // Труды Института математики и механики УрО РАН. 2023. — Т. 29, № 1. — С. 280—287

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Дзмітрый Аляксеевіч Супруненка

**Дзмітрый Аляксеевіч Супруне́нка** (, Майкоп, Адыгея — ) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1955), прафесар (1956), акадэмік Акадэміі навук БССР (1966).

## Біяграфія 
Скончыў Растоўскі дзяржаўны ўніверсітэт (1938). У 1945—1963 гадах дацэнт, загадчык каферы, прафесар, дэкан матэматычнага факультэта БДУ. У 1963—1987 гадах загадчык лабараторыі Інстытута матэматыкі АН БССР, з 1987 года — галоўны навуковы супрацоўнік. Бацька Ірыны Супруненка.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па алгебры і матэматычнай кібернетыцы. Пабудаваў тэорыю развязальных і лакальна-нільпатэнтных лінейных груп і груп падстаноў, даследаваў р-падгрупы Сілава поўнай лінейнай групы, класіфікаваў мінімальныя камутатыўныя падалгебры поўнай метрычнай алгебры над полем, распрацаваў метады развязання экстрэмальных задач на падстановах.

## Узнагароды 
Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1978), Айчыннай вайны (1985), Дружбы народаў (1985), «Знак Пашаны» (1961), медалі.

Дзяржаўная прэмія БССР 1974 года за манаграфію «Группы матриц» (1972).

## Асноўныя працы 
* Разрешимые и нильпотентные линейные группы. — Мн.: Изд-во БГУ им. В. И. Ленина, 1958.
* Перестановочные матрицы. — Мн.: Наука и техника, 1966 (совм. с Р. И. Тышкевич).
* Группы матриц. — М.: Наука, 1972.
* Группы перестановок. — Мн.: Навука i тэхніка, 1996.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Дзмітрый Аляксеевіч Супруненка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэканы БДУ
Катэгорыя:Дэканы механіка-матэматычнага факультэта БДУ
Сураўні

**Сураўні́́** (, ) — вёска ў Беларусі, у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мішневіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Да 25 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Казьянскага сельсавета, да 30 ліпеня 1966 года — у склад Пралетарскага сельсавета Гарадоцкага раёна, пасля чаго — у складзе Шумілінскага раёна, дзе 12 верасня 1966 года ўключана ў склад Мішневіцкага сельсавета, з 12 студзеня 1968 года да 26 верасня 2002 года ўваходзіла ў склад Казьянскага сельсавета, дзе з канца 1970-х гадоў з’яўлялася цэнтрам сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 28 кіламетраў у напрамку на поўнач ад гарадскога пасёлка Шуміліна і чыгуначнай станцыі Шуміліна, за 65 кіламетраў ад Віцебска.

## Насельніцтва 
* 256 жыхароў, 91 двор (2002).

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-24. Выданне 1980 г.

## Спасылкі 
* Хроніка вызвалення населеных пунктаў Віцебскай вобласці // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць

Катэгорыя:Мішневіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шумілінскага раёна
Лявон Мурашка

**Лявон Мурашка** (, , Сіняўка — ) — беларускі і літоўскі оперны спявак (бас). Актыўны дзеяч беларускай дыяспары ў Літве.

## Біяграфія 
У 1950 годзе скончыў Літоўскую дзяржаўную кансерваторыю, па спецыяльнасці оперны спявак, педагог. У 1944—1946 гадах быў салістам Дзяржаўнага ансамбля песні і танцаў БССР, а з 1946 года — салістам Літоўскай філармоніі. У 1950—1988 гадах быў салістам Дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Літоўскай ССР.

Кіраваў Згуртаваннем беларускіх грамадскіх суполак Літвы; быў членам Вялікай Рады ЗБС «Бацькаўшчына».

Пахаваны ў Вільні на Еўфрасіннеўскіх могілках.

## Спасылкі 
* Наша Ніва, Памёр Лявон Мурашка
* Лявон Трэці — Сяргей Дубавец // Беларускія Навіны, 11.03.2009

Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Літвы
Катэгорыя:Басы
Нацыянальны рэестр культурных каштоўнасцей Эстоніі

thumb|Нацыянальная спадчына Эстоніі
**Нацыяна́льны рэе́стр культу́рных кашто́ўнасцей** () — пералік аб’ектаў гісторыка-культурнай спадчыны Эстоніі.

Зацверджаны эстонскім урадам 14 кастрычніка 1994 года згодна з Законам аб ахове спадчыны.

Аб’екты рэестру знаходзяцца пад аховай дзяржавы. У базе звестак аб’екты можна шукаць па ідэнтыфікацыйным нумары, месцазнаходжанні, адрасе, назве ці тыпу. Улетку 2012 года была распрацаваная праграма для мабільных тэлефонаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Электронная база даных

Катэгорыя:Ахова гісторыка-культурнай спадчыны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Культура Эстоніі
Гімн Эквадора

**Вітаем цябе, Радзіма!** () — дзяржаўны гімн Эквадора, напісаны ў 1865 годзе па замове Сената Эквадора паэтам Хуанам Леонам Мерай, музыку напісаў Антоніа Неўманэ. Тым не менш, афіцыйна гімн быў зацверджаны толькі 29 верасня 1948.

Традыцыйна выконваецца толькі другі куплет гімна, перад якім і пасля якога ідзе прыпеў.

## Поўны тэкст гімна 
: **Прыпеў**
: ¡Salve, Oh Patria, mil veces! ¡Oh Patria,
: gloria a ti! Ya tu pecho rebosa
: gozo y paz, y tu frente radiosa
: más que el sol contemplamos lucir.

: **I**
: Indignados tus hijos del yugo
: que te impuso la ibérica audacia,
: de la injusta y horrenda desgracia
: que pesaba fatal sobre ti,
: santa voz a los cielos alzaron,
: voz de noble y sin par juramento,
: de vengarte del monstruo sangriento,
: de romper ese yugo servil.

: **II**
: Los primeros los hijos del suelo
: que, soberbio, el Pichincha decora
: te aclamaron por siempre señora
: y vertieron su sangre por ti.
: Dios miró y aceptó el holocausto,
: y esa sangre fue germen fecundo
: de otros héroes que, atónito, el mundo
: vio en tu torno a millares surgir.

: **III**
: Cedió al fin la fiereza española,
: y hoy, oh Patria, tu libre existencia
: es la noble y magnífica herencia
: que nos dio el heroísmo feliz:
: de las manos paternas la hubimos,
: nadie intente arrancárnosla ahora,
: ni nuestra ira excitar vengadora
: quiera, necio o audaz, contra si.

: **IV**
: De esos héroes el brazo de hierro
: nada tuvo invencible la tierra
: y del valle a la altísima sierra
: se escuchaba el fragor de la lid;
: tras la lid la victoria volaba,
: libertad tras el triunfo venía,
: y al león destrozado se oía
: de impotencia y despecho rugir

: **V**
: Nadie, oh Patria, lo intente. Las sombras
: de tus héroes gloriosos nos miran
: y el valor y el orgullo que inspiran
: son augurios de triunfos por ti.
: Venga el hierro y el plomo fulmíneo,
: que a la idea de guerra y venganza
: se despierta la heroica pujanza
: que hizo al fiero español sucumbir.

: **VI**
: Y si nuevas cadenas prepara
: la injusticia de bárbara suerte,
: ¡gran Pichincha! prevén tú la muerte
: de la Patria y sus hijos al fin;
: hunde al punto en tus hondas entrañas
: cuando existe en tu tierra; el tirano
: huelle solo cenizas y en vano
: busque rastro de ser junto a ti.

Катэгорыя:Эквадор
Катэгорыя:Гімны
Ясафат Барбара

**Ясафат Барбара** (; 1413—1496 гг.) — венецыянскі дыпламат, гандляр і вандроўнік.

Ясафат Барбара вядомы сваімі вандроўкамі ў Паўночнае Прычарнамор’е, Маскоўскую дзяржаву, Вялікае княства Літоўскае і Персію. Пакінуў пасля сябе падрабязныя запісы, у тым ліку пра шлях з Масквы ў Вільню, прыём у вялікага князя Казіміра.

## Літаратура 
* Барбаро и Контарини о России. К истории итало-российских связей в ХVІ в. Вступ. статья, подг. текста, пер. и комм. Е. Ч. Скржинской. Л., Наука, 1971 

Катэгорыя:Падарожнікі Венецыі
Катэгорыя:Падарожнікі Сярэдневякоўя
Баркісімета

**Баркісімета** () — горад на паўночным захадзе Венесуэлы, сталіца і найбуйнейшы горад штата Лара. Размешчаны ў горнай даліне хрыбта Кардыльера-дэ-Мерыда, за 260 км на захад ад Каракаса, з якім злучаны чыгункай і шашой.

Горад заснаваны ў XVI стагоддзі, моцна пацярпеў падчас землетрасення 1812 года.

Цэнтр гарбарнай і тытунёвай прамысловасці. Цэнтр сельскагаспадарчага рэгіёна, дзе вырошчваюцца кава, цукар, какава.

Універсітэт Лісандра Альварада, заснаваны ў 1963 годзе.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Педра Кармона Эстанга, венесуэльскі прамысловец

Катэгорыя:Гарады Венесуэлы
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1552 годзе
Сьера-дэ-Перыха

**Сьера-дэ-Перыха** () — горны хрыбет у Андах, які ўключае масівы Матылонес, Вальедупар, Перыха і Ака, на мяжы Калумбіі і Венесуэлы. З’яўляецца паўночным адгор’ем Усходняй Кардыльеры Калумбіі.

Працягласць хрыбта складае каля 300 км. Максімальная вышыня дасягае 3630 м. Хрыбет складзены метамарфічнымі і асадкавымі пародамі. На схілах растуць пастаянна-вільготныя і пераменна-вільготныя лясы.

Катэгорыя:Анды