Абеліск з вострава Філы

**Абеліск з вострава Філы** — помнік старажытнаегіпецкай культуры, абеліск з ружовага граніту. Гэта адзін з двух абеліскаў з надпісамі, які паходзіць са свяшчэннага для старажытных егіпцян вострава Філы, размешчанага пасярод Ніла ў Верхнім Егіпце, на якім паводле легенды быў пахаваны Асірыс. З 19-га стагоддзя знаходзіцца ў Англіі.

[thumb|Абеліск з вострава Філы на фоне сядзібнага дома [Кінгстан-Лейсі]]

Абеліскі былі знойдзены ў 1815 годзе і неўзабаве набыты англійскім падарожнікам егіптолагам , прадстаўніком вядомага арыстакратычнага сямейства Бэнксаў з графства Дорсет, які некалі валодаў у гэтым графстве замкам Корф. Замак быў знесены па рашэнні англійскага парламента з-за падтрымкі яго ўладальнікамі боку караля падчас Грамадзянскай вайны ў Англіі ў XVII стагоддзі, пасля чаго сямейства абгрунтавалася паблізу ад яго ў Кінгстан-Лейсі. Менавіта ў Кінгстан-Лейсі егіптолаг Бэнкс у XIX стагоддзі сабраў сваю егіпецкую калекцыю прадметаў культуры.

Бэнкс заўважыў на абеліску два надпісы — адзін на старажытнаегіпецкай мове старажытнаегіпецкімі іерогліфамі, іншы — на старажытнагрэчаскай мове. Параўнаўшы два тэксты, якія не з'яўляліся ў цэлым узаемнымі перакладамі, Бэнкс палічыў, што сярод іерогліфаў ідэнтыфікаваў імёны *Пталамей* і *Клеапатра*. Пазней гэта было пацверджана даследчыкамі Томасам Юнгам і Жанам-Франсуа Шампальёнам, якому абеліск дапамог у расшыфроўцы старажытнаегіпецкага пісьма

## Далейшая гісторыя і сучасны стан абеліска 
Помнік быў паказаны Бэнксу гідам Джавані Фінаці, які апісаў гэту гісторыю ў сваіх запісках.

У 2010-х гадах праводзіліся даследаванні стану абеліска і надпісаў на ім з выкарыстаннем найноўшых методык. Оксфардскія навукоўцы спадзяюцца лепш разабраць грэчаскі надпіс, які дрэнна чытаўся, а таксама пераканацца, што на старой літаграфіі егіпецкія іерогліфы перапісаны з абеліска правільна. Для гэтага надпісы фатаграфуюцца пад рознымі вугламі, што дазволіць устараніць скажэнне выяў рэльефных знакаў іх ценямі (рэфлектыўная трансфармацыйная візуалізацыя, англ. RTI — reflective transformational visualisation).

## Цікавыя факты 
* Цікаўнасць да старажытнаегіпецкай спадчыны і, у прыватнасці, да спадчыны вострава Філы быў падагрэты еўрапейскімі сродкамі масавай інфармацыі ў сувязі з правядзеннем даследчага касмічнага палёту ў рамках праекта Еўрапейскага касмічнага агенцтва «Разета» да каметы Чурумава-Герасіменка з пасадкай 12 лістапада 2014 года на ядро каметы спускальнага апарата «Філы», названага ў гонар вострава.

## Літаратура 
* Edwyn R. Bevan, The House of Ptolemy (London: Methuen, 1927) pp.&nbsp;322–323 Textus
* E. A. Wallis Budge, The decrees of Memphis and Canopus (3 vols. London: Kegan Paul, 1904) vol. 1 pp.&nbsp;139–159 Няпоўны тэкст на Google Кнігах.
* Erik Iversen, Obelisks in exile. Vol. 2: The obelisks of Istanbul and England (Copenhagen: Gad, 1972) pp.&nbsp;62–85
* T. G. H. James, Egyptian antiquities at Kingston Lacy, Dorset: the collection of William John Bankes. San Francisco: KMT Communications, 1993—1994
* Stephanie Roberts, «The Real Cleopatra's Needle» in Ancient Egypt (Dec. 2007/Jan. 2008)
* Anne Sebba, The exiled collector: William Bankes and the making of an English country house. London: John Murray, 2004

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Егіпце
Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Катэгорыя:Перамешчаныя помнікі Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія надпісы
Катэгорыя:Старажытнаегіпецкія надпісы
Катэгорыя:Абеліскі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Перамешчаныя каштоўнасці ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Старажытнаегіпецкія абеліскі