Microsoft Excel

**Microsoft Excel** (можна сустрэць назву **Microsoft Office Excel**) — праграма для працы з электроннымі табліцамі, створаная карпарацыяй Microsoft для Microsoft Windows, Windows NT і Mac&nbsp;OS, а таксама Android, iOS і Windows Phone. Праграма дае магчымасці эканоміка-статыстычных разлікаў, графічныя прылады і, за выключэннем Excel 2008 пад Mac OS X, мову макрапраграмавання VBA (*Visual Basic for Application*). Microsoft Excel уваходзіць у склад Microsoft Office.

## Гісторыя 
У 1982 годзе Microsoft запусціла на рынак свой першы электронны таблічны працэсар Multiplan, які быў вельмі папулярны на CP/M сістэмах, але на MS-DOS сістэмах ён саступаў Lotus 1-2-3.
Першая версія Excel прызначалася для Mac і была выпушчана ў 1985 годзе, а першая версія для Windows была выпушчана ў лістападзе 1987 года. Lotus не спяшалася выпускаць 1-2-3 пад Windows, і Excel з 1988 года пачала абыходзіць па продажах 1-2-3, што ў выніку дапамагло Microsoft дасягнуць пазіцый вядучага распрацоўшчыка праграмнага забеспячэння. Microsoft умацоўвала сваю перавагу з выпускам кожнай новай версіі, што мела месца прыкладна кожныя два гады.
Актуальная версія для платформы Windows — Excel 19, таксама вядомая як Microsoft Office Excel 2019. Актуальная версія для платформы macOS — Microsoft Excel 2019.

Напачатку свайго шляху Excel стаў прычынай пазову аб таварным знаку ад іншай кампаніі, якая ўжо прадавала пакет праграм пад назвай «Excel». У выніку спрэчкі Microsoft была абавязана выкарыстоўваць назву «Microsoft Excel» ва ўсіх сваіх афіцыйных прэс-рэлізах і юрыдычных дакументах. Аднак з часам гэтая практыка была забыта, і Microsoft канчаткова ўхіліла праблему, набыўшы таварны знак іншае праграмы. Microsoft таксама вырашыла выкарыстоўваць літары **XL** у якасці скарочанай назвы праграмы: іконка Windows-праграмы складаецца са стылізаванай выявы гэтых дзвюх літар, а пашырэнне файлаў па змоўчанні ў Excel — *.xls*.

У параўнанні з першымі таблічнымі працэсарамі Excel дае мноства новых функцый інтэрфейсу карыстальніка, але сутнасць застаецца ранейшай: як і ў праграме-родапачынальніку, VisiCalc, арганізаваныя ў радкі і слупкі клеткі-ячэйкі могуць утрымліваць даныя або формулы з адноснымі ці абсалютнымі спасылкамі на іншыя клеткі.

Excel быў першым таблічным працэсарам, які дазваляў карыстальніку змяняць вонкавы выгляд табліцы на экране: шрыфты, сімвалы і вонкавы выгляд ячэек. Ён таксама першым даў метад разумнага пераліку ячэек — абнаўленні толькі ячэек, якія залежаць ад змененых ячэек: раней таблічныя працэсары пералічвалі ўсе ячэйкі; гэта рабілася або пасля кожнай змены (што на вялікіх табліцах доўга), або па камандзе карыстальніка (што магло ўводзіць карыстальніка ў зман не пералічанымі значэннямі).

Быўшы ўпершыню аб’яднанымі ў Microsoft Office у 1993 годзе, Microsoft Word і Microsoft PowerPoint атрымалі новы графічны інтэрфейс для адпаведнасці Excel, галоўнага стымулу мадэрнізацыі ПК у той час.

Пачынаючы з 1993 года, у склад Excel уваходзіць Visual Basic для дадаткаў (VBA), мова праграмавання, заснаваная на Visual Basic, якая дазваляе аўтаматызаваць задачы Excel. VBA з’яўляецца магутным дапаўненнем да дадатка і ў пазнейшых версіях Excel даступна поўнафункцыянальнае інтэграванае асяроддзе распрацоўкі. Можна стварыць VBA-код, які будзе паўтараць дзеянні карыстальніка і, такім чынам, аўтаматызаваць простыя задачы. VBA дазваляе ствараць формы для зносін з карыстальнікам. Мова падтрымлівае выкарыстанне (але не стварэнне) DLL ад ActiveX; пазнейшыя версіі дазваляюць выкарыстоўваць элементы аб’ектна-арыентаванага праграмавання.

Функцыянальнасць VBA рабіла Excel лёгкай мішэнню для макравірусаў. І гэта было сур’ёзнай праблемай да часу, пакуль антывірусныя прадукты не навучыліся выяўляць іх. Фірма Microsoft, са спазненнем прыняўшы меры для памяншэння рызыкі, дадала магчымасць выбару рэжыму бяспекі:
* цалкам адключыць макрасы
* уключыць макрасы пры адкрыцці дакумента
* давяраць усім макрасам, падпісаным з выкарыстаннем надзейных сертыфікатаў.

Версіі Excel ад 5.0 да 9.0 утрымліваюць розныя «велікодныя яйкі», хоць, пачынаючы з версіі 10 Microsoft пачала прымаць меры па іх ліквідацыі.

## Версіі 
### Версіі для Windows 
* 1988 год — Excel 2.0 для Windows
* 1990 год — Excel 3.0
* 1992 год — Excel 4.0
* 1993 год — Excel 5.0 (Office 4.2 і 4.3, таксама ёсць 32-бітная версія толькі для Windows NT)
* 1995 год — Excel 7 для Windows 95 (уключаны ў пакет Microsoft Office 95)
* 1997 год — Excel 97 (уключаны ў пакет Microsoft Office 97)
* 1999 год — Excel 2000 (9) — Microsoft Office 2000
* 2001 год — Excel 2002 (10) — Microsoft Office XP
* 2003 год — Excel 2003 (11) — Microsoft Office 2003
* 2007 год — Excel 2007 (12) — Microsoft Office 2007
* 2010 год — Excel 2010 (14) — Microsoft Office 2010
* 2013 год — Excel 2013 (15) — Microsoft Office 2013
* 2015 год — Excel 2016 (16) — Microsoft Office 2016
* 2018 год — Excel 2019 (17) — Microsoft Office 2019
* *Заўвага:* Версія 1.0 не выкарыстоўвалася, каб пазбегнуць блытаніны з прадуктамі Apple
* *Заўвага:* Excel 6.0 не існуе, бо версія Windows 95 пастаўлялася з Word 7. Усе праграмы Office 95 і Office 4.x выкарыстоўвалі OLE 2.0 (аўтаматычная перадача дадзеных паміж рознымі праграмамі), і Excel **7** павінен быў паказваць, што ён адпавядае Word 7.
* *Заўвага:* Версія 13.0 была прапушчана з-за трыскайдэкафобіі. Excel 2010 мае ўнутраную версію 14.0.

### Версіі для Macintosh 
* 1985 год — Excel 1.0
* 1988 год — Excel 1.5
* 1989 год — Excel 2.2
* 1990 год — Excel 3.0
* 1992 год — Excel 4.0
* 1993 год — Excel 5.0
* 1998 год — Excel 8.0 (Office '98)
* 2000 год — Excel 9.0 (Office 2001)
* 2001 год — Excel 10.0 (Office v. X)
* 2004 год — Excel 11.0 (Office 2004)
* 2008 год — Excel 12.0(Office 2008)
* 2011 год — Excel 14.0 (Office 2011)
* 2015 год — Excel 15.0 (Office 2016)

### Версіі для OS/2 
* 1989 год — Excel 2.2
* 1990 год — Excel 2.3
* 1991 год — Excel 3.0

Версіі Excel да 7.0 былі абмежаваны ў магчымасцях захоўвання даных, месцячы да 16 384 (214) радкоў. Версіі 8.0—11.0 маглі працаваць з 65 536 (216) радкамі і 256 калонкамі (28). Версіі 12.0 і 14.0 апрацоўваюць да 1 048 576 (220) радкоў і 16 384 (214) калонак.

## Фарматы файлаў 
У Microsoft Excel аж да версіі 2003 (уключаючы) выкарыстоўваўся свой уласны бінарны фармат файлаў (BIFF) у якасці асноўнага. Excel 2007 выкарыстоўвае Microsoft Office Open XML у якасці свайго асноўнага фармату.

Нягледзячы на тое, што Excel 2007 падтрымлівае і накіраваны на выкарыстанне новых XML-фарматаў у якасці асноўных, ён па-ранейшаму сумяшчальны з традыцыйнымі бінарнымі фарматамі. Акрамя таго, большасць версій Microsoft Excel можа чытаць CSV, DBF, SYLK, DIF і іншыя фарматы.

### Office Open XML 
Microsoft Excel 2007, нароўні з іншымі прадуктамі Microsoft Office 2007, уводзіць мноства новых фарматаў файлаў. Яны з’яўляюцца часткай Office Open XML (OOXML) спецыфікацыі.

### Экспарт і перасоўванне табліц 
API дазваляе адкрываць табліцы Excel у шэрагу іншых дадаткаў. Гэта складаецца з адкрыцця дакументаў Excel на вэб-старонках з дапамогай ActiveX ці такіх праграм, як Adobe Flash Player. Праект Apache POI уяўляе сабою Java-бібліятэкі для чытання і запісу электронных табліц Excel. Таксама прадпрымаліся спробы капіяваць табліцы Excel у вэб-дадаткі з выкарыстаннем падзеленых коскамі значэнняў (CSV).

## Праграмаванне 
Важнай магчымасцю Excel з’яўляецца магчымасць пісаць код на аснове Visual Basic для дадаткаў (VBA). Гэты код пішацца з выкарыстаннем асобнага ад табліц рэдактара. Кіраванне электроннай табліцай ажыццяўляецца пасродкам аб’ектна-арыентаванай мадэлі кода і даных. З дапамогай гэтага кода даныя ўваходных табліц будуць імгненна апрацоўвацца і адлюстроўвацца ў табліцах і дыяграмах (графіках). Табліца становіцца інтэрфейсам кода, дазваляючы лёгка працаваць, змяняць яго і кіраваць разлікамі.

## Парольная абарона Microsoft Excel 
Абарона Microsoft Excel падае некалькі тыпаў розных пароляў:
* пароль для адкрыцця дакумента
* пароль для змены дакумента
* пароль для абароны ліста
* пароль для абароны кнігі
* пароль для абароны агульнай кнігі
* пароль для абароны кода VBA

Усе паролі, акрамя пароля для адкрыцця дакумента, можна выдаліць імгненна, па-за залежнасцю ад версіі Microsoft Excel, у якой быў створаны дакумент. Гэтыя тыпы пароляў у першую чаргу служаць для калектыўнай працы над дакументам. Пры іх выкарыстанні дакумент не шыфруецца, а ў дакуменце захоўваецца хэш ад усталяванага пароля. Хоць пры выкарыстанні пароля для абароны кнігі дакумент шыфруецца на вядомым паролі *«VelvetSweatshop»*, гэта не дадае дакументу дадатковай абароны. Адзіным тыпам пароля, які можа перашкодзіць зламысніку атрымаць доступ да дакумента, з’яўляецца *«пароль для адкрыцця»*, але крыптаўстойлівасць такой абароны моцна залежыць ад версіі Microsoft Excel, у якой быў створаны дакумент.

У Microsoft Excel версіі 95 і раней *«пароль на адкрыццё»* ператвараецца ў 16-бітны ключ, які ўзломваецца імгненна. У Microsoft Excel 97&nbsp;/ 2000 пароль ператвараўся ўжо ў 40-бітны ключ, які на сучасным абсталяванні таксама можа быць узламаны вельмі хутка. Да таго ж праграмы для ўзлому пароляў могуць перабіраць сотні тысяч пароляў у секунду, што дазваляе не толькі расшыфраваць дакумент, але і знайсці арыгінальны пароль. У Microsoft Excel 2003&nbsp;/ XP сітуацыя трохі палепшылася — карыстальнік можа абраць практычна любы алгарытм шыфравання, даступны ў сістэме (CryptoServiceProvider). Але па змоўчанні засталася ўсё тая ж абарона Microsoft Excel 97&nbsp;/ 2000. Для карыстальнікаў, якія звыкліся давяраць паводзінам праграм па змоўчанні, гэта азначае адсутнасць устойлівай абароны на іх дакументы.

Сітуацыя кардынальна змянілася ў Microsoft Excel 2007 — для шыфравання стаў выкарыстоўвацца сучасны алгарытм AES з ключом у 128 біт, а для атрымання ключа ўжывацца 50000-кратнае выкарыстанне хэш-функцыі SHA1, што паменшыла хуткасць перабору да сотняў пароляў у секунду. У Microsoft Excel устойлівасць абароны па змоўчанні была павялічана яшчэ ў 2 разы дзякуючы ўжыванню ўжо 100000-кратнага SHA1-пераўтварэння пароля ў ключ. Выснова: на дадзены момант устойлівую абарону забяспечваюць толькі дакументы, захаваныя ў фармаце Office 2007&nbsp;/ 2010 з усталяваным на іх устойлівым *«паролем на адкрыццё»*.

## Крытыка 
З-за таго, што Excel працуе на аснове разлікаў з плывучай коскай, статыстычная дакладнасць Excel падвяргаецца крытыцы. Прыхільнікі Excel заяўляюць у адказ, што памылкі выяўляюцца толькі ў адмысловых умовах адмыслова падабраных зыходных дадзеных, якія закранаюць адносна невялікі лік карыстальнікаў, і з нізкай верагоднасцю могуць сустрэцца на практыцы. Для версій 97, 2000, 2002 зафіксаваны памылкі пры выкананні функцыі MOD (дзяленне з рэшткай) пры вызначаных аргументах, дзе функцыя замест выніку вяртае памылку #NUM!.

### Праблемы з датай 
У версіях Excel да 2016 улучна 1900 год хібна лічыўся высакосным. Памылка паўстала ў Lotus 1-2-3, была наўмысна занесена ў Excel для сумяшчальнасці і падтрымлівалася для зваротнай сумяшчальнасці.

### Памылкі адлюстравання Excel 
22 верасня 2007 года было паведамлена, што ў некаторых сітуацыях Excel 2007 будзе паказваць няправільныя вынікі. У прыватнасці, для тых пар лікаў, чыё множанне роўнае 65535 (напрыклад, 850 і 77,1), Excel адлюструе ў якасці выніку 100000. Гэта адбываецца прыкладна з 14,5 % такіх пар. Акрамя таго, калі да выніку дадаць адзінку, Excel выведзе вынік 100001. Аднак калі з выніку адняць адзінку, на дысплеі адлюструецца правільны вынік 65534 (таксама, калі вынік памножыць ці падзяліць на 2, будуць адлюстраваны 131070 і 32767,5 адпаведна).

Microsoft паведаміла ў блогу Microsoft Excel, што праблема існуе ў адлюстраванні шасці пэўных значэнняў з плывучай коскай паміж 65534,99999999995 і 65535 і шасці значэнняў паміж 65535,99999999995 і 65536 (не ўключаючы межаў). Любыя разлікі, вынік якіх роўны аднаму з дванаццаці значэнняў, будуць адлюстроўвацца няправільна. Фактычныя даныя, якія захоўваюцца і што перадаюцца ў іншыя ячэйкі, дакладныя, няслушна толькі адлюстраванне значэння. Памылка з’явілася ў Excel 2007 і адсутнічае ў папярэдніх версіях. 9 кастрычніка 2007 года Microsoft выпусціла патч, які выпраўляе праблему. Ён увайшоў і ў склад выпраўленняў Service Pack 1.

Дадзеная памылка не назіраецца ў Microsoft Excel 2016.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Microsoft Office
* Праца з файламі Excel з дапамогай .NET Framework
* Спіс сайтаў MVP

Катэгорыя:Электронныя табліцы