open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Масіма Палаціна

**Масіма Палаціна** (, , Рым — , там жа) — італьянскі археолаг і лінгвіст, адзін з найслынных даследчыкаў этрускай мовы і культуры этрускаў, а таксама іншых дагістарычных культур Італіі. У 1964 годзе адкрыў двухмоўныя , якія сур'ёзна прасунулі даследаванне этрускай мовы. Заснаваў у Італіі Нацыянальны інстытут .

## Прызнанне 
Прэмія Бальцана (1982), Прэмія Эразмус (1984).

## Бібліяграфія 
* *Art of the Etruscans* (супольна з ). London: Thames and Hudson, 1955
* *Arte figurativa e ornamentale.* Rome: C. Colombo, 1940.
* *Che cos’è l’archeologia.* Florence: Sansoni, 1963 (English ed., *The Meaning of Archaeology.* New York: H. N. Abrams 1968).
* *Etruscan Painting.* Geneva: Skira, 1952.
* *Etruscologia.* Milan: Hoepli, 1942 (English ed., *The Etruscans.* David Ridgway, editor. Bloomington, IN: Indiana University Press, 1975).
* *L’origine degli Etruschi.* Rome: Tumminelli, 1947.
* *Mostra dell’arte e della civiltà etrusca.* Milan: Silvana, 1955.
* *Civiltà artistica etrusco-italica.* Florence: Sansoni, 1971.
* *A History of Earliest Italy.* Michigan, 1991.
* *Origini e storia primitiva di Roma*, Milano: Rusconi, 1993.

Катэгорыя:Археолагі Італіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Бальцана
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Эразма
Катэгорыя:Класічныя археолагі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Італіі
Вялікая Рэчка

**Вялі́кая Рэ́чка** — рака ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці і Барысаўскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 18 км, з іх 17,5 км у Лепельскім раёне. Плошча вадазбору 242 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 м/км. Пачынаецца за 10 км на паўднёвы ўсход ад возера Домжарыцкае, за 2 км ад вёскі Цярэшкі ў Лепельскім раёне, цячэ праз Бярэзінскі біясферны запаведнік, упадае ў Бярэзіну за 4 км вышэй возера Палік у Барысаўскім раёне. Вадазбор у межах Верхнебярэзінскай нізіны. Асноўныя прытокі — Гурба (злева) і Пясчанка (справа). Рака каналізаваная ў сярэднім і ніжнім цячэнні, ёсць бабровыя паселішчы.

## Літаратура 
* 
*  — С. 520.
* 
* 
* Ліст карты N-35-57. Выданне 1980 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Лепельскага раёна
Курт Вайцман

**Курт Вайцман** (7 мая , Клайнальмеродэ (Вітцэнхаузен, каля Каселя) — , Прынстан, Нью-Джэрсі) — вельмі ўплывовы гісторык мастацтва, які займаўся вывучэннем візантыйскага і сярэднявечнага мастацтва.

## Біяграфія 
Ён вучыўся ва ўніверсітэтах Мюнстэра, Вюрцбурга і Вены да пераезду ў Прынстан у 1935 годзе з-за нацысцкіх пераследаў. Ён добра вядомы за той час, што ён правёў вывучаючы іконы і архітэктуру ў манастыры Святой Кацярыны ў Егіпце.

## Бібліяграфія 
* Greek mythology in Byzantine art, 1951
* Geistige Grundlagen und Wesen der makedonischen Renaissance, 1963
* Illustration roll and codex, 1947, ²1970
* *«Studies in manuscript illumination»* series
* *The Joshua Roll*, 1948
* *The Fresco Cycle of S. Maria di Castelseprio, 1952
* Ancient book illumination, 1959
* Late Antique and Early Christian Book Illumination, 1970
* The Monastery of St. Catherine at Mount Sinai, The Icons, I. 1976
* Studies in classical and Byzantine manuscript illumination, 1971
* Byzantine book illumination and ivories, 1980
* Byzantine liturgical Psalters and Gospels, 1980
* (with H. L. Kessler) The Frescoes of the Dura Synagogue and Christian Art, 1990

## Літаратура 
* Ulrike Wendland: *Biographisches Handbuch deutschsprachiger Kunsthistoriker im Exil. Leben und Werk der unter dem Nationalsozialismus verfolgten und vertriebenen Wissenschaftler.'' Saur, München 1999, Bd. 2, S. 733—742
* : Weitzmann, Kurt. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 13, Bautz, Herzberg 1998, ISBN 3-88309-072-7, Sp. 705—706.

## Спасылкі 
* http://www.dictionaryofarthistorians.org/weitzmannk.htm 
* Бібліяграфія Курт Weitzmann 
* Маёмасці Курт Weitzmann і Жазэфа Weitzmann-Фидлера 

Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША XX стагоддзя
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Германіі
Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва
Катэгорыя:Візантыністы
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы ЗША
Раманскі Вергілій

**Раманскі Вергілій**, або **Vergilius Romanus** — манускрыпт з творамі Вяргілія. які змяшчае «Энеіду», «Георгікі» і некаторыя эклогі. Адзін з нешматлікіх захаваных антычных ілюмінаваных рукапісаў, датуецца V стагоддзем. Знаходзіцца ў Ватыканскай бібліятэцы (MS Vat. lat. 3867).

## Апісанне 
Адзін з найстарэйшых і найбольш важных рукапісаў з творамі Вергілія. Памер пергаментных лістоў 332-323 мм на 309 мм. Тэкст напісаны . На старонцы размяшчаецца 18 радкоў. 19 захаваных ілюстрацый, выкананы, па меншай меры, двума ананімнымі мастакамі. Стыль ілюстратараў рукапісу ўяўляе сабой пачатак адыходу ад антычных традыцый адлюстравання чалавека і прасторы.

Першы мастак на лісце folio 1 recto, праілюстраваў Першую эклогу. Пастух, Тыцір, грае на флейце, седзячы пад дрэвам. За яго спіной з-за дрэва выглядаюць тры каровы. За адным пастухом, Мелібеем, таксама намаляваныя жывёлы, якія выглядаюць з-за дрэва. Гэтая мініяцюра яшчэ звязана з антычным выяўленчым мастацтвам. Каровы і козы за дрэвамі — спроба, хоць і не зусім удалая, стварыць уражанне глыбіні прасторы. Драпіроўкі адзення пастухоў перададзена натуральна паказанымі складкамі, іх твары намаляваныя ў тры чвэрці. Мініяцюра, у адрозненне ад астатніх мініяцюр рукапісы, не мае рамкі, як ілюстрацыі ў папірусных скрутках.

Другі мастак у астатніх мініяцюрах дэманструе больш радыкальны адыход ад антычнай традыцыі. Усе ілюстрацыі выкананы ў чырвоных і залатых танах. Мастак, здаецца, не знаёмы з выявай чалавечага цела, і не здольны справіцца са скажэннем поз, як, напрыклад, на фоліа 100 verso, дзе фігура, якая ляжыць, прадстаўлена зусім непераканаўчым чынам. Твары больш не адлюстроўваюцца ў павароце тры чвэрці, а малююцца строга анфас альбо ў профіль. Зморшчыны адзення перададзеныя схематычна, адсутнічае лінія гарызонту, постаці раўнамерна размеркаваны па полі мініяцюры, пазбягаецца іх накладанне адна на адну. Некаторыя мініяцюры, верагодна, выкананы пад уплывам рымскіх мазаік (гл. фоліа 44 verso і 45 recto). Паходжанне манускрыпта з'яўляецца прадметам спрэчак, магчыма, рукапіс быў створаны на тэрыторыі Усходняй Рымскай імперыі.

## Літаратура 
* Weitzmann, Kurt, ed., *Age of spirituality: late antique and early Christian art, third to seventh century*, no. 204 & 225, 1979, Metropolitan Museum of Art, New York, ISBN 9780870991790; full text available online from The Metropolitan Museum of Art Libraries

Катэгорыя:Вергілій
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы
Плошча Працы (Гомель)

**Плошча Працы** — плошча ў цэнтральнай частцы Гомеля, на скрыжаванні праспекта Леніна і вуліцы Інтэрнацыянальнай.

## Гісторыя 
Назву плошча атрымала ў паслярэвалюцыйныя гады ў сувязі з тым, што там была ўсталявана чыгунная статуя працоўнага, якая сімвалізавала несакрушальную моц пралетарыяту. Скульптура была знесена з-за таго, што шкодзіла руху транспарту. У перыяд нарастання рэвалюцыйнага руху плошча была месцам масовак і сходаў рабочых многіх прамысловых прадпрыемстваў і чыгуначнага вузла горада. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі тут у святочныя дні праходзілі дэманстрацыі і мітынгі працоўных.

## Перасякае вуліцы 
* Праспект Леніна,
* вуліца Інтэрнацыянальная.
Прылягаюць таксама вуліцы:
* Ланге,
* Працоўная,
* Кірава.

## Забудова 
]]
Сфарміравалася ў 1970-я гады. Функцыянальна плошча падзяляецца на 2 зоны: мемарыяльную і транспартную. На плошчы знаходзяцца грамадскія і жылыя будынкі. Паўночна-заходні бок плошчы фарміруе 4-павярховы будынак дарожна-будаўнічага каледжа (архітэктар А. Касякоў), кампазіцыйная роля якога падкрэслена партэрам з зялёнымі пасадкамі і малымі архітэктурнымі формамі. Фронт забудовы паўночна-ўсходняга і паўднёва-ўсходняга бакоў складаюць чатырох- і пяціпавярховыя будынкі з аб’ектамі гандлю і абслугоўвання ў першых паверхах. Паўднёва-заходні бок завяршае высотны корпус інстытута «Дзіпражыўмаш».

Усходняя частка плошчы — яе мемарыяльная зона. Тут, паміж вуліцамі Ланге і Працоўнай, разбіты невялікі сквер, дзе на брацкай магіле савецкіх воінаў і падпольшчыкаў, якія загінулі ў 1943—44 гг., усталяваны помнік — скульптура салдата з апушчаным сцягам, запалены Вечны агонь.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Плошча Працы (Гомель)
Калінавец

**Калі́навец** — ручай у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Левая Лясная.

Даўжыня 6 км. Пачынаецца за 2 км на поўнач ад вёскі Тарасы, вусце за 2 км на ўсход ад вёскі Стойлы. На большым працягу цячэ праз лес. Рэчышча ад вусця на працягу 1 км каналізаванае. Прыток — Станок (злева).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Пружанскага раёна
Катэгорыя:Басейн Буга
Хораўка

**Хо́раўка**, **Харэ́ўка** — рака ў Беларусі, у Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці і Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Шчыба.

Даўжыня ракі 7 км, з іх 2 км на тэрыторыі Пружанскага раёна. Пачынаецца каля вёскі Куклічы Свіслацкага раёна, упадае ў Шчыбу на поўнач ад аграгарадка Лыскава Пружанскага раёна. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Свіслацкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пружанскага раёна
Катэгорыя:Басейн Зэльвянкі
Шчыба

**Шчы́ба** — рака ў Беларусі, у Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці і Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Зэльвянка.

## Водаапісанне 
Даўжыня ракі 19 км, з іх 15 км на тэрыторыі Пружанскага раёна. Плошча вадазбору 143 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 ‰.

Пачынаецца ў лясным урочышчы Хварасцянкі, за 3 км на паўднёвы захад ад вёскі Сабалькі Свіслацкага раёна. Цячэ па паўднёва-ўсходняй ўскраіне Ваўкавыскага ўзвышша, упадае ў Зэльвянку на ўсход ад вёскі Зіновічы Пружанскага раёна.

Асноўны прыток — рака Хораўка. Паміж вёскамі Магілёўцы і Асошнікі на рацэ створана сажалка (плошча 0,23 км²).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Свіслацкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пружанскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Зэльвянкі
Джуліа Джаджолі

**Джуліа Кірына Джаджолі** (; , Рым - , Рым, Італія) - выбітны гісторык класічнага Рымскага і Этрускага мастацтва. Быў звязаны з фашызмам у Італіі.

## Біяграфія 
Джаджолі быў вучнем і памочнікам Эмануэля Лоўі і Радольфа Ланчані. Ён ваяваў у час Першай сусветнай вайны, падчас якой ён зрабіў публікацыю пра ізноў адкрытую статую Апалона з Веі ў 1916 годзе. У пасляваенныя гады займаў пасады ў Рымскім універсітэце, пачынаючы з 1923 года. Там ён атрымаў званне прафесара старажытнай тапаграфіі, а таксама класічнай гісторыі мастацтва. Ён стаў членам гарадскога савета ў 1935 годзе.

У полі ён раскопваў месцы, звязаныя з этрускамі, а таксама працаваў над фашысцкімі праектамі ў Рыме, у прыватнасці, раскопкамі Форума Аўгуста, і Маўзалея Аўгуста. Паколькі яго праца была праведзена ў асноўным у 1930-х гадах, ён прадэманстраваў неабходную вернасць фашызму і Беніта Мусаліні. Джаджолі лічыўся "галоўным археолагам рэжыму, які выкарыстаў сваі даследаванні, каб сцвярджаць, што нацыянальныя і гістарычныя мэты фашызму з'яўляюцца часткай бесперапыннай траекторыі Рымскай гісторыі". Пасля падзення дучэ ў 1943 годзе, Джаджолі вярнуўся ва ўніверсітэт і заснаваў часопіс *Archeologia Classica* ў 1948 годзе. Сярод яго вучняў быў , Масіма Палаціна, які пазней стаў першапраходцам  як вучэбнай дысцыпліны.

## Бібліяграфія 
**Corpus vasorum antiquorum. Italia. Museo nazionale di Villa Giulia in Roma*. (1925ff)
**L’arte etrusca* (1935) 
*''L'Arte greca* 2 vols. (1955)
**Corpus vasorum antiquorum. Italia. Musei capitolini di Roma''. (1962)

Катэгорыя:Археолагі Італіі
Віць (вадасховішча)

**Віць** — вадасховішча ў Хойніцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Тур’я.

Вадасховішча знаходзіцца каля вёскі Дуброва, за 20 км у напрамку на захад ад горада Хойнікі. Створана ў 1980 годзе. Плошча паверхні 0,51 км². Даўжыня 1,02 км, найбольшая шырыня 0,68 км. Найбольшая глыбіня 4,2 м. Даўжыня агараджальнай дамбы 1,76 км. Ваганні ўзроўню вады 3,2 м. Напаўняецца вадой з ракі Тур’я. Выкарыстоўваецца ў мэтах арашэння і рыбагадоўлі.

## Літаратура 
*  — С. 237.
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Хойніцкага раёна

## Спасылкі
Вілейка (рака)

**Віле́йка, Вілле** — рака ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Раста (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 30 км. Плошча вадазбору 147 км². Выток ракі знаходзіцца за 1,6 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Вілейка. Упадае ў Расту за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Усушак. Вадазбор у межах Аршанска-Магілёўскай раўніны. Рэчышча Вілейкі каналізаванае ў верхнім цячэнні. Прытокі — рэкі Месенка, Чарнушка, ручаі Быкаўка (упадае ў сажалку каля вёскі Вусце) і Галавенчыцы (усе левыя).

## Літаратура 
*  — С. 158.
* 
* Ліст карты N-36-74. Выданне 1982 г. Стан мясцовасці на 1974 г.
* Ліст карты N-36-86. Выданне 1981 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»

Катэгорыя:Рэкі Чавускага раёна
Катэгорыя:Прытокі Расты
Першая Біблія Карла Лысага

**Першая Біблія Карла Лысага** (), таксама **Вівіянская Біблія** () — ілюмінаваны рукапіс Бібліі, помнік кніжнага мастацтва Каралінгскага Адраджэння. Захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Францыі (каталожнае абазначэнне *MS lat. 1*). У надпісы на карэньчыку пазначаны як  — «Мецская Біблія».

Кодэкс быў створаны ў 845 годзе ў скрыпторыі абацтва Святога Марціна ў Туры па замове графа Вівіана. Біблія была паднесена каралю Карлу II Лысаму падчас яго візіту ў абацтва на Каляды 845 года. Дадзенаму сюжэту прысвечана поўнастаронкавая мініяцюра. Гэта адна з трох раскошных Біблій, створаных для караля.

Рукапіс уключае 423 ліста пергамента фарматам 495 × 345 мм, поўны тэкст Вульгаты, 4 табліцы канонаў, 8 поўнастаронкавых мініяцюр, 87 поўнастаронкавых ініцыялаў. У прысвячэнні праводзіцца думка пра важнасць чытання і разумення Бібліі для добрага кіраўніка. Пасланні Гераніма і прысвячэнні выкананы залатымі літарамі унцыялам па пурпурным пергаменце, іншы тэкст перапісаны ў дзве калонкі каралінгскім мінускулам.

Як мяркуецца, пасля 870 года рукапіс знаходзіўся ў рызніцы Мецскага сабора. У 1675 годзе манускрыпт апынуўся ў бібліятэцы Кальбера, а пасля яго скону ў 1683 годзе перайшоў у каралеўскую бібліятэку.

## Літаратура 
* *, Joachim E. Gaehde*: Karolingische Buchmalerei. Prestel, München 1979, S. 75-81, ISBN 3-7913-0395-3
* *Ingo F. Walther, Norbert Wolf*: Meisterwerke der Buchmalerei. Taschen, Köln u. a. 2005, С. 96-97, ISBN 3-8228-4747-X

## Спасылкі 
* Аблічбаваны рукапіс у Нацыянальнай бібліятэцы Францыі

Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы паводле алфавіта
Катэгорыя:Біблейскія рукапісы
Катэгорыя:Карл Лысы
Катэгорыя:Каралінгскія ілюмінаваныя рукапісы
Катэгорыя:Нацыянальная бібліятэка Францыі
Амбразіянская Іліяда

**Амбразіянская Іліяда** або **Іліяс Пікта** (Мілан, Амбразіянская бібліятэка, Cod. F. 205 Inf.) — ілюмінаваны рукапіс V стагоддзя на пергаменце з тэкстам «Іліяды» Гамера.

Як мяркуюць, ён быў складзены ў Канстанцінопалі ў канцы V або ў пачатку VI стагоддзя нашай эры, а канкрэтна паміж 493 і 508 гадамі. Гэты перыяд часу быў распрацаваны Рануча Бандынэлі і грунтуецца на багацці зялёнага колеру на здымках, які быў колерам фракцыі, якая была ва ўладзе ў той час. З тых часоў рукапіс быў паменшаны да серыі мініяцюр, выразаных з яго. Гэта адзін з найстарэйшых захаваных ілюстраваных рукапісаў. Акрамя таго, гэта адзіны захаваны фрагмент ілюстраванай копіі Гамера са старажытнасці і, разам з Ватыканскім Вергіліем і Раманскім Вергіліем, адзін з трох ілюстраваных рукапісаў класічнай літаратуры, якія захаваліся са старажытнасці.

## Літаратура 
*  : Osservazioni di un paleografo per la data e l’origine dell’Iliade Ambrosiana, in: Dialoghi di Archeologia 7, 1973, p. 70-85
* Курт Вайцман, выд., *Age of spirituality: late antique and early Christian art, third to seventh century*, New York. 193, 1979, Метраполітэн-музей, Нью-Ёрк, ISBN 9780870991790; поўныя тэксты даступныя онлайн на сайце Мастацкай бібліятэкі Метраполітэн-музей.

Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы
Катэгорыя:Амбразіянская бібліятэка
Катэгорыя:Іліяда
Катэгорыя:Гамер
Норберт Вольф

**Норберт Вольф** (; нар. , ) — нямецкі гісторык мастацтва.

## Біяграфія 
Вывучаў гісторыю мастацтва, мовазнаўства і медыявістыку ў Рэгенсбургскім універсітэце, а затым — у Мюнхенскім універсітэце. У 1983 годзе атрымаў доктарскую ступень у галіне гісторыі мастацтва. Працаваў навуковым супрацоўнікам у Мюнхенскім універсітэце, у 1992 годзе абараніў доктарскую дысертацыю (тэма — разьбяныя рэтабла XIV стагоддзя). Норберт Вольф прыняў удзел у даследчым праекце па мастацтву Свяшчэннай Рымскай імперыі, узначалены . Выкладаў як запрошаны прафесар у Дзюсельдорфе, Франкфурце, Лейпцыгу, Марбургу, Эрланген-Нюрнбергу і Інсбруку.

Вольф — аўтар шматлікіх прац па мастацтвазнаўстве, якія ахопліваюць шырокае кола тэм, пачынаючы ад даследавання сярэднявечных манускрыптаў да творчасці Каспара Давіда Фрыдрыха і эратычнага мастацтва XX стагоддзя.

## Працы Вольфа (выбранае) 
* *Albrecht Dürer 1471—1528. Das Genie der deutschen Renaissance.* Köln u.a.: Taschen, 2006. ISBN 3-8228-4919-7
* *Caspar David Friedrich* Taschen-Verlag, Köln 2003, ISBN 978-3-8228-1958-6.
* mit Ulrich Reißer: *Kunstepochen.* Band 12: 20. Jahrhundert II. Reclam, Stuttgart 2003
* mit Ingo F. Walther: *Meisterwerke der Buchmalerei.* Köln u. a., Taschen 2005, ISBN 3-8228-4747-X.
* *Ernst Ludwig Kirchner 1880—1938. Am Abgrund der Zeit.* Köln u.a. Taschen 2003, ISBN 3-8228-2121-7
* *Beute. Kunst. Transfers. Eine andere Kunstgeschichte* Marix, Wiesbaden 2010

## Спасылкі 
Працы Норберта Вольфа і літаратура аб ім https://portal.dnb.de/opac.htm?query=Woe%3D124264190&method=simpleSearch у каталогу Нямецкай нацыянальнай бібліятэкі

Катэгорыя:Выкладчыкі Мюнхенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Германіі
Крупіца (рака)

**Крупі́ца** — рака ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Гаць.

Даўжыня ракі 6 км. Пачынаецца за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Глінішча, вусце за 0,3 км на ўсход ад вёскі Слабада. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Катэгорыя:Рэкі Чэрвеньскага раёна
Руднянка

**Рудня́нка** — рака ў Беларусі, у Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці і Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Грыўда (басейн Нёмана).

Даўжыня  ракі 19 км. Плошча вадазбору 110 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1 м/км. Пачынаецца за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Заводны Лес Слонімскага раёна, цячэ сярод лесу, участкамі пойма забалочаная. Упадае ў Грыўду ў напрамку на паўднёвы ўсход ад аграгарадка Любішчыцы Івацэвіцкага раёна. У сярэднім і ніжнім цячэнні каналізаваная. Асноўны прыток — рака Цулакоўка (справа). Прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
* 
*  — С. 381.
Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Грыўды
Грэбелька (значэнні)

Назву **Грэ́белька** маюць:

* Грэбелька — былая вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці, з 1967 года ў складзе горада Мінска
* Грэбелька — рака ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Шчара
Грэбелька (рака)

**Грэ́белька**, **Клі́маўка** — рака ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Шчара.

Даўжыня 8 км. Пачынаецца за 1,5 км на поўнач ад вёскі Манцюты, упадае ў Шчару на ўсход ад аграгарадка Быцень. На працягу 5 км каналізаваная (ад вытоку да вёскі Рудня).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Шчары
Літкава

**Лі́ткава** — рака ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці, у басейне Буга.

Даўжыня 10 км. Пачынаецца лясной канавай на захад ад дарогі Дзівін — Самары, месцамі дрэнна прасочваецца, у ніжняй частцы рэчышча праходзіць па меліярацыйным канале. Упадае з поўдня ў возера Любань на поўнач ад аграгарадка Дзівін. Рэчышча каналізаванае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Буга
Катэгорыя:Рэкі Кобрынскага раёна
Выдзерка (рака)

**Вы́дзерка**, **Літо́ўка**, **канал Вы́дзерка** — рака ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток Дняпроўска-Бугскага канала.

Даўжыня 14,1 км. Пачынаецца за 3 км на поўдзень ад вёскі Балата, вусце на ўсходняй ускраіне горада Кобрын. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Кобрынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Мухаўца
Архірэйскі дом

** Архірэйскі дом** — полутораэтажное будынак на вуліцы Чэхава, 129 у Таганроге Растоўскай вобласці. Аб'ект культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння з 18 лістапада 1992 года.

## Гісторыя 
Дом быў пабудаваны ў 1824 годзе і з'яўляўся ўласнасцю генерала Х. П. Кірсанава. У 1860 годзе домаўладанне перайшло ва ўласнасць генералу Аляксандраўскай, які зладзіў каля дома сад з прывезенымі з Італіі беломраморными скульптурамі. У 1890 годзе будынак было прададзена гораду і ў ім размясцілася артылерыйская брыгада і лазарэт. З 1911 года ў доме размяшчалася кватэра архірэя і яго канцылярыя, тут была дамавая царква. Царква дзейнічала да 1950-х гг., затым была зачыненая, а асабняку сталі размяшчацца камунальныя кватэры.

## Архітэктура 
Першы паверх асабняка рустован. Калоны злучаюцца з балюстрадай на ўзроўні другога паверха. Карніз будынка упрыгожаны цэлым шэрагам невялікіх выступаў — дентикулов, якія прымаюць прастакутную форму. Бельэтаж вылучаюць высокія вокны паўцыркульнай формы, з ліштвой, якія прымаюць выгляд рустаў. Каля дома ёсць крытая галерэя, перакрыцце якой ўпіраецца на чатыры калоны карынфскага ордэна, іх ўпрыгожваюць каннелюры на высокіх цокаля, сваімі падмуркамі яны абапіраюцца на зямлю. Над фрызам размяшчаецца атык з 4 нішамі: 2 з іх размяшчаюцца на галоўным фасадзе, і па 1 на бакавых сценах. Дом Кірсанава — адзін з прыкладаў пабудоў таганрогских будынкаў у стылі класіцызму

## Літаратура 
* Гаврюшкин О. П. Из прошлого старого Таганрога. — Таганрог: БАННЭРплюс, 2003. — 408 с.
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

Катэгорыя:Таганрог
Дзіксан (востраў)

**Дзі́ксан** () — скалісты востраў у Паўночным Ледавітым акіне, у Енісейскім заліве Карскага мора, у Краснаярскім краі Расіі. Названы ў 1878 годзе Н. А. Э Нордэншэльдам у гонар шведскага купца Дзіксана, фінансаваўшага яго экспедыцыю.

Востраў знаходзіцца за 1,5 км ад мацерыка. Плошча вострава каля 25 км². Вышыні да 50 м. Пераважна складзены з дыябазаў. У 1916 годзе на востраве адкрыта палярная станцыя, на базе якой у 1930-я гады пабудаваны Арктычны радыёметэаралагічны цэнтр і геадэзічная лабараторыя.

На востраве пасёлак Дзіксан, порт, аэрапорт.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Остров Диксон // Энциклопедия Красноярского края 

Катэгорыя:Астравы Карскага мора
Катэгорыя:Астравы Краснаярскага края
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар людзей
Цулакоўка

**Цулако́ўка** — рака ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Руднянка.

Даўжыня 6,5 км. Пачынаецца за 2 км на поўнач ад аграгарадка Падстарынь, упадае ў Руднянку на поўдзень ад вёскі Боркі. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Грыўды
Кратар з Вікса

**Кратар з Вікса ** – умоўная назва старажытнай бронзавай грэчаскай пасудзіны, адкрытай у кельцкім пахаванні, паблізу вёскі Вікс у Францыі. З'яўляецца найбуйнейшай і самай вядомай знаходкай гэтага пахавання.

## Гісторыя знаходкі 
Кратар быў знойдзены ў 1953 годзе ў камеры багата абсталяванай падкургановай магілы на ўскраіне кельцкага опідума на пагорку Ласуа.

Час узнікнення кратара ацэньваецца каля 530-520 да н.э.

Стылістычныя асаблівасці дазваляюць звязваць яго з грэчаскай майстэрняй на тэрыторыі паўднёвай Італіі, хоць, на думку Джона Бордмана, ён і зроблены ў стылі, характэрным для Спарты. Было выказана меркаванне, што дадзены кратар з'яўляецца найбуйнейшай вядомай грэчаскай бронзавай пасудзінай. Яго варта разглядаць як абмен падарункамі, што кажа пра яго высокі статус. Гэта звязана з гандлем віна з Міжземнамор'я бартарам на сыравіну з Паўночнай Еўропы.

Кратар быў знойдзены раздушаным вагой кургана над ім. Ручкі былі выяўленыя на тым жа ўзроўні, што і аснаванне. Ён быў адноўлены пасля раскопак і ў цяперашні час знаходзіцца ў археалагічным музеі ў Шаціён-сюр-Сен.

## Апісанне 
Пасудзіна з'яўляецца кратарам, які ў грэчаскім свеце служыў для змешвання віна з вадой. Як правіла, іх рабілі з гліны. Металічны кратар з Вікса стаў знакавым аб'ектам, што прадстаўляе як багацце ранніх кельцкіх пахаванняў, так і мастацтва позніх архаічных грэчаскіх бронзавых вырабаў.

Яго памеры дасягаюць 1,64 м у вышыню і 127 см у дыяметры, вага 208,6 кг і аб'ём 1100 літраў.

Кратар быў зроблены з сямі ці больш асобных частак з алфавітным маркіроўкамі, паказваючы, на тое, што ён, верагодна, быў дастаўлены ў Бургундыю кавалкамі і сабраны на месцы.

Сама ваза была выраблена з суцэльнага ліста чаканнай бронзы, вагой каля 60 кг. Яго сценкі ад 1 мм да 1,3 мм таўшчынёй.

Яго ножкі выраблены з аднаго маналітнага металу дыяметрам 74 см, вага 20.2 кг. Яго паддон упрыгожаны стылізаванымі расліннымі матывамі.
Тры ручкі, якія падтрымліваюцца ільвіцамі, важаць каля 46 кг кожная. Яны спіральна афармляюцца ў Гаргон з грымасамі на тварах (агульны матыў грэчаскага мастацтва). Шыйку кратара ўпрыгожвае фрыз з выявай пешых грэчаскіх воінаў і калясніц з імі. Яна зроблена з бронзавага кольца, устаўленага да асноўнай вазы, што падтрымлівае ручкі. Фрыз змяшчае восем калясніц, кожная запрэжаная чацвёркай коней і возьніка (іх паказана менш, чым гаплітаў для эканоміі месца). Кожная калясніца суправаджаецца адным узброеным гаплітам. Фрыз з'яўляецца важным прыкладам ранняга грэчаскага бронзавага рэльефнага мастацтва, якое мала захавалася. Крышка была выбіта бронзавым лістом, вагой 13.8 кг і мела форму адпаведную кратару і ўвянчаную жаночай статуэткай. Ручкі ўпрыгожаны апорамі ў форме галавы гаргоны.

## Бібліяграфія 
* J. Boardman: Sztuka grecka, wyd. Via, 1999, s. 128 - 130
* : Sztuka starożytnej Grecji, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, с. 188
* А. Sadurska: Sztuka ziemi wydarta, Warszawa, 1972

Катэгорыя:Кельцкая культура
Катэгорыя:Археалогія ў Францыі
Катэгорыя:Кратары (посуд)
Хіршландэнскі воін

**«Хіршландэнскі воін»** — высечаная з пясчаніку статуя голага воіна ў чалавечы рост, якая была знойдзена археолагамі ў 1963 годзе пры раскопках Хіршландэнскага могільніка гальштацкай культуры ў Дзітцынгене (Швабія). Датуецца VI ст. да н. э. Больш раннія статуі ў чалавечы рост на поўнач ад Альпаў невядомыя. Экспануецца ў Старым Штутгарцкім замку.

## Апісанне 
Франтальнай статычнай паставай і грубымі формамі статуя воіна нагадвае старажытнагрэчаскіх курасаў. Да пахавання статуя, верагодна, доўгі час стаяла пад адкрытым небам: рысы асобы дрэнна адрозныя (магчыма, паказана пасмяротная маска), ступні не захаваліся, галава была пахаваная асобна. Атрыбуты тыповыя для кельтаў жалезнага века: рука сціскае бронзавы кінжал, на шыі — торквес, на галаве — капялюш з бяросты.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Дагістарычная скульптура
Катэгорыя:Еўропа жалезнага веку
Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта
Іосіф Беньямінавіч Брашынскі

**Іосіф Беньямінавіч Брашынскі** (1928—1982) — савецкі гісторык і археолаг, спецыяліст па антычнасці, скіфазнавец; выбітны прадстаўнік савецкай школы ў галіне вывучэння амфар і керамічнай эпіграфікі.

## Біяграфія 
Працаваў у Ленінградскім аддзяленні Інстытута археалогіі Акадэміі навук СССР (цяпер — Інстытут гісторыі матэрыяльнай культуры РАН). Вёў раскопкі ў Крыму, на Ніжнім Доне.

Пахаваны на Камароўскіх могілках (у прыгарадзе Санкт-Пецярбурга).

## Асноўныя працы 
* Брашинский И. Б. Афины и Северное Причерноморье в VI—II вв. до н.э.. — М.: Изд-во АН СССР, 1963. — 176 с.
* Брашинский И. Б. Сокровища скифских царей: Поиски и находки. — М.: Наука, 1967. — 128 с. — 75 000 экз. (обл.)
* Брашинский И. Б. Некоторые вопросы методики исследования импорта товаров в керамической таре в античное Причерноморье // Методика археологических исследований и раскопки археологических памятников / КСИА. Вып. 148. / Институт археологии АН СССР. — М.: Наука, 1977.
* Брашинский И. Б., Щеглов А. Н. Некоторые проблемы греческой колонизации // Проблемы греческой колонизации Северного и Восточного Причерноморья. — Тбилиси, 1977. — С. 29-46.
* Брашинский И. Б. В поисках скифских сокровищ / Отв. ред. акад. Б. Б. Пиотровский; Академия наук СССР. — Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1979. — 144, [24] с. — (Страницы истории нашей Родины). — 50 000 экз. (обл.)
* Брашинский И. Б. Греческий керамический импорт на Нижнем Дону в V—III вв. до н. э.. — Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1980. — 268 с. — 1 700 экз.
* Брашинский И. Б. Методы исследования античной торговли (на примере Северного Причерноморья). — Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1984. — 248 с.

## Літаратура 
* *Марченко К. К.* Иосиф Беньяминович Брашинский: Слово о товарище // Записки Института истории материальной культуры Российской академии наук. СПб., 2009. С. 221—224.
* '''' Воспоминания об Иосифе Брашинском // Записки Института истории материальной культуры Российской академии наук. СПб., 2009. С. 214—220.

Катэгорыя:Антыказнаўцы СССР
Катэгорыя:Археолагі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Папулярызатары навукі
Катэгорыя:Пахаваныя на Камароўскіх могілках
Ганна Садурская

**Ганна Садурская** (;  — ) — польскі археолаг і гісторык мастацтва.

## Біяграфія 
Вывучала класічную філалогію і археалогію. Выкладчык Варшаўскага ўніверсітэта. Прафесар з 1972 года. Яна была членам экспедыцыі археалагічных раскопак пад кіраўніцтвам Казімежа Міхалоўскага ў Егіпце, Сірыі, у Крыму. У перыяд з 1970 па 1971 год кіраўнік польскіх раскопак у Пальміры.

## Асобныя публікацыі 
* *Les tables iliaques*, Warszawa Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1964.
* *W cieniu Panteonu: o sztuce starożytnego Rzymu*, Warszawa: «Wiedza Powszechna» 1965.
* *Archeologia starożytnego Rzymu*, cz. 1-4, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 1965—1971.
* *Palmyra — narzeczona pustyni: dzieje i sztuka, Warszawa: «Wiedza Powszechna» 1968.
* *Sztuka ziemi wydarta: archeologia klasyczna 1945—1970: najnowsze odkrycie i metody badań*, Warszawa: «Wiedza Powszechna» 1972.
* *Les portraits romains dans les collections polonaises*, Warszawa: Éditions Scientifiques de Pologne 1972.
* *Archeologia starożytnego Rzymu*, t. 1: *Od epoki królów do schyłku republiki*, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1975.
* *Le tombeau de famille de 'Alainê = Grobowiec rodziny 'Alainê*, Varsovie: Éditions Scientifiques de Pologne 1977.
* *Archeologia starożytnego Rzymu*, t. 2: *Okres cesarstwa*, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1980.
* (redakcja) *Z dziejów miłośnictwa antyku w Polsce = Sur les amateurs de l’antiquité en Pologne*, pod red. naukową Anny Sadurskiej, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 1989.
* *Les Sarcophages et les fragments de sarcophages dans les collections polonaises*, par Anna Sadurska et , Warszawa: APS. Centre d’Archéologie Méditerranéenne 1992.

## Літаратура 
* Tomasz Mikocki, *Anna Sadurska (1 IX 1921 — 3 III 2004)*, «Archeologia» 55 (2004), s. 161—167 (zawiera także bibliografię jej prac za lata 1950—2002).
* Tomasz Mikocki, *Anna Sadurska (1921—2004)'', «Światowit: rocznik poświęcony archeologii przeddziejowej i badaniom pierwotnej kultury polskiej i słowiańskiej» (2003), s. 11-13.

Катэгорыя:Археолагі Польшчы
Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва
Australopithecus garhi

**Australopithecus garhi**  — вымерлы від аўстралапітэка, сямейства гамінід, які жыў каля 2,5 мільёнаў гадоў таму. Прадстаўнікі гэтага віду з'яўляюцца магчымым «пераходным звяном» ад роду аўстралапітэкаў да роду  людзей (Homo). Належаць да групы грацыльных аўстралапітэкаў, то ёсць валодаюць далікатным, не масіўным целаскладам.

## Гісторыя адкрыцця 
 — месца выяўлення Australopithecus garhi]]
Выкапневыя астанкі гэтага віду былі знойдзены ў 1996 годзе групай навукоўцаў пад кіраўніцтвам эфіёпскага палеантолага Берхана Асфаў (*Berhane Asfaw*) і яго амерыканскага калегі Ціма Уайта (*White*). Пошукавыя работы праводзіліся ў Афарской нізіне (*Afar Depression*) Эфіопіі ў адкладах Боўры (*Bouri Formation*).

20 лістапада 1997 года на аснове гэтых знаходак быў вылучаны новы від гамінідаў — ***Australopithecus garhi***. «*Garhi*» па-афарску азначае «дзіўны» або «сюрпрыз». Пацвердзіў і назваў новы від эфіёпскі палеаантраполаг Яханэс Хайле-Селасіе.

Дзіўнасць гэтага віду заключаецца ў тым, што разам з парэшткамі былі знойдзеныя прымітыўныя прылады, якія нагадваюць алдувайскую тэхналогію, і датаваныя узростам 2,5—2,6 млн гадоў. Гэта мае на ўвазе, што гэты від аўстралапітэкаў пачаў выкарыстоўваць каменныя прылады раней чалавека ўмелага (якога, у сваю чаргу, назвалі так, прымаючы за вынаходніка алдувайскай тэхналогіі апрацоўкі каменя).

## Марфалогія і інтэрпрэтацыі 
Рэшткі *A. garhi* (такія як *BOU-VP-12/130*) адрозніваюцца ў некаторых рысах ад тыповых прадстаўнікоў відаў *Australopithecus afarensis* і *Australopithecus africanus*. Аб'ём мозгу A. garhi, роўны 450 см³, параўнальны з памерам іншых аўстралапітэкавых. Але прэмаляры і маляры маюць шмат падобных рыс з *Paranthropus boisei*, так як яны буйней, чым у любых іншых прадстаўнікоў грацыльных аўстралапітэкаў. Пасля адкрыцця прагрэсіўнага віду Homo gautengensis, які жыў адначасова з Australopithecus sediba ў Паўднёвай Афрыцы, *A. garhi* стаў галоўным прэтэндэнтам, на думку Дарэна Курно, на ролю прамога продка ранніх *Homo*.

## Спасылкі 
* Australopithecus garhi на сайце «Нацыянальнага музея натуральнай гісторыі ім. Смітсана» 
* Australopithecus garhi на партале Антрапагенезу.ру 
* https://web.archive.org/web/20101223044703/http://scienceinafrica.co.za/2001/nov/ancestor.htm 
* Australopithecus garhi - A. garhi is a gracile Australopithecine  
* http://cas.bellarmine.edu/tietjen/Human%20Nature%20S%201999/australopithecus_garhi.htm  

Катэгорыя:Аўстралапітэкі
Катэгорыя:Антрапагенез
Катэгорыя:Сысуны плейстацэну
Катэгорыя:Пераходныя формы
Мікенскія шахтавыя грабніцы

**Мікенскія шахтавыя грабніцы** — тып грабніц, якія пачынаюць з'яўляцца ў Грэцыі ў канцы сярэднеэладскага перыяду, каля 17 ст. да н. э. Змесціва шахтавых грабніц характарызуецца выключным багаццем пахавальных дароў, што асабліва кантрастуе з ранейшымі вельмі сціплымі пахаваннямі.

Мяркуецца, што шахтавыя грабніцы звязаныя з хваляй ахейскіх прышэльцаў на Балканы і Пелапанес. Альтэрнатыўны пункт гледжання выказаў Л. С. Клейн: на яго думку, шахтавыя грабніцы звязаныя з міграцыяй з поўначы іншага індаеўрапейскага народа, які апынуўся меншасцю сярод грэкаў і неўзабаве растварыўся сярод іх.

На змену шахтовым грабніцам у 15 ст. да н. э. прыйшлі толасы.

## Спасылкі 
* «Микенская Греция. Раннеэлладский период (XXX—XXIII стст. да н. э.)»
* «Микенская Грэцыя. Микены» на сайте «Древний мир» 
* А Бартонек. Путь к шахтовым гробницам 
* The Shaft Graves 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Грэцыі
Катэгорыя:Грабніцы
Катэгорыя:Еўропа бронзавага веку
Катэгорыя:Эгейская цывілізацыя
Сапраліт

**Сапраліт** (ад  — гнілы) — крышталічная парода, моцна раскладзеная натуральным хімічным выветрываннем. Звычайна мяккая, знаходзіцца на месцы першаснага залягання рэліктавых парод і захоўвае іх структуру і тэкстуру. Акрамя некранутых раскладаннем рэліктавых мінералаў, у асноўным змяшчае кварц і высокі працэнт каалініту і іншых глінаўтваральных мінералаў. Далейшае выветрыванне сапраліту прыводзіць да ўтварэння латэрытных глебаў.

## Літаратура 
* Петрографический словарь, М. «Недра», 1981

Катэгорыя:Горныя пароды
Музычны прадзюсар

**Музычны прадзюсар** — асоба, адказная за нагляд і распрацоўку кампазіцый (так званы "прадакшн") музычнага выканаўцы. У абавязкі прадзюсара ўваходзяць збор ідэй для праекта, выбар песень і музыкаў, настаўніцтва выканаўцы і музыкаў па працы ў музычнай студыі, кантроль за запісам і звядзеннем кампазіцый. Акрамя гэтага, прадзюсары часта прымаюць на сябе абавязкі прадпрымальнікаў. Напрыклад, адказнасць за бюджэт, працоўны расклад выканаўцы, дагаворы і перамовы.

У індустрыі гуказапісу існуе два выгляду прадзюсараў: выканаўчы прадзюсар і музычны прадзюсар. Выканаўчы прадзюсар адказвае за фінансаванне праекта, у той час як музычны прадзюсар адказвае за стварэнне музыкі.

Часам музычнага прадзюсара блытаюць з музычным мэнэджэрам.

Яшчэ часта (асабліва на пост-савецкай прасторы) музычнага прадзюсара блытаюць з інвестарам або спонсарам, што таксама з'яўляецца памылковым меркаваннем. Музычны прадзюсар *(англ. producer – музычны вытворца, вытворца)* – спецыяліст, які адказвае ў першую чаргу за вытворчасць музычнага матэрыялу, другараднай задачай музычнага прадзюсара з'яўляецца кіраўніцтва музычным праектам (адміністрацыйныя функцыі).

## Службовыя абавязкі 
Музычны прадзюсар можа працаваць як з праектам у цэлым, так і над асобна ўзятымі яго альбомамі, песнямі, кліпамі, і/ці канцэртнымі выступленнямі.

Першапачаткова ў падпарадкаванні музычнага прадзюсара знаходзіцца кантроль над працэсам запісу музыкі, вызначэнне стылю рэпертуару, адбор і адабрэнне вершаў, музыкі і аранжыровак. Але акрамя гэтага ён можа весці адбор сцэнарыяў для кліпаў або канцэртнага выступу. Таксама музычны прадзюсар можа вызначаць і агульную лінію паводзін праекта, весці распрацоўку іміджу і развіцця створанага публічнага ладу.

Музычны прадзюсар абавязаны кантраляваць працэс напісання і запісы песень, радзей — здымак кліпаў, яшчэ радзей — арганізацыю канцэртных выступленняў праекта.

Музычны прадзюсар падбірае тэхнічны персанал для праекта — музыкаў-акампаніятараў, гукааператараў, гукаінжынер, асістэнтаў, мантажораў.

Як правіла, у буйных студый гуказапісу маюцца свае музычныя прадзюсары, але нярэдка самі музыкі запрашаюць цікавых ім старонніх прадзюсараў, а ў некаторых выпадках — ажыццяўляюць музычнае прадзюсаванне свайго праекта самастойна.

Працу, выкананую музычным прадзюсарам, можна параўнаць з працай, выкананай мастацкім кіраўніком. Аднак, у адрозненне ад мастацкага кіраўніка, у абавязкі музычнага прадзюсара часцяком ўваходзіць не толькі «кіраўніцтва» творчай часткай працы праекта, але і арганізацыя і кантроль матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння гэтых работ.

Катэгорыя:Прафесіі
Катэгорыя:Музычныя прафесіі
Катэгорыя:Кампазіцыя (музыка)
Шапчыцы (ручай)

**Ша́пчыцы** — ручай у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дняпро.

Даўжыня ручая 10 км. Пачынаецца за 1,2 км у напрамку на поўдзень ад аграгарадка Званец. Каналізаваны ў верхнім цячэнні. Вадазбор раўнінны.

## Літаратура 
*  — С. 369.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Рагачоўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Paranthropus robustus

***Paranthropus robustus*** (лац., літаральна — масіўны парантрап) — від выкапневых вышэйшых прыматаў, знойдзены ў Паўднёвай Афрыцы ў 1938 годзе паўднёваафрыканскім доктарам і палеантолагам Робертам Брумам. Рэшткі былі датаваныя перыядам ад 2 да 1, 2 млн гадоў. Лічацца роднаснай аўстралапітэкам тупіковай галіной эвалюцыі чалавека.

## Марфалогія 
Аб'ём галаўнога мозгу прыкладна 520 см³. Від вылучаўся касцяным грэбенем на чэрапе для мацавання жавальных мускулаў, якя, верагодна, дазвалялі перажоўваць жорсткія раслінныя валокны. Скулы, якія выступаюць наперад, таксама сведчаць аб развітай жавальнай мускулатуры. Мяркуючы па аналізу зубоў гэты выгляд быў усёедны.

## Гл. таксама 
* Парантроп Бойса (*Paranthropus boisei*)
* *Paranthropus aethiopicus*

## Спасылкі 
* Тайны мироздания
* Paranthropus robustus: особенности; основные находки

Катэгорыя:Антрапагенез
Катэгорыя:Сысуны плейстацэну
Катэгорыя:Парантрапы
Закаханасць

**Закаханасць** — моцнае станоўча афарбаванае пачуццё (комплекс пачуццяў), накіраванае на іншага чалавека. На думку псіхолагаў, закаханасць суправаджаецца звужэннем свядомасці, следствам чаго можа быць скажоная ацэнка аб’екта закаханасці. Закаханы закрывае вочы на недахопы каханага чалавека і на супярэчнасці, якія ўзнікаюць у стасунках з ім, у той час як яго станоўчыя якасці і пазітыўны досвед узаемадзеяння набываюць асаблівую каштоўнасць. Нягледзячы на станоўчую афарбоўку самога пачуцця закаханасці, яно можа прыводзіць да моцных адмоўна афарбаваных перажыванняў, напрыклад, калі аб’ект закаханасці негатыўна рэагуе на дзеянні закаханага.

Закаханасць з’яўляецца няўстойлівым станам свядомасці: яна існуе як фаза, якая працякае ў той ці іншы, заўсёды канечны перыяд часу. Яна можа сціхаць, заканчвацца і з’яўляцца зноў. Па заканчэнні закаханасць можа пераходзіць у іншае пачуццё, напрыклад, у каханне.

У англамоўнай псіхалагічнай літаратуры часьцяком выкарыстоўваецца неалагізм *лімерэнцыя* (), уведзены амерыканскім прафесарам — біхевіярыстам Дораці Тэнаў. Цікава, што гэтае слова з’яўляецца чыста апрыёрным вынаходствам аўтара, складзеным па меркаваннях мілагучнасці, і не падымаецца ні да якога іншага слова. У нямецкай жа літаратуры лічыцца за лепшае традыцыйны тэрмін *Verliebtheit*.

Часам кажуць таксама аб закаханасці ў якой-небудзь прадмет ці занятак, калі маюць месца такія пачуцці ў адносінах да яго.

## Межы паняцці 
Адназначнае вызначэнне межаў паняцці «закаханасць» выклікае цяжкасці ў спецыялістаў. Закаханасць адрозніваецца ад  тым, што не абмяжоўваецца чыста фізіялагічнай сферай, — закохваюцца ў чалавека ў цэлым, а не ў яго цела.

Адрозненні закаханасці ад кахання пазначыць найбольш цяжка. Звычайна падкрэсліваецца меншая працягласць закаханасці ў параўнанні з каханнем і вялікая інтэнсіўнасць звязаных з ёй перажыванняў. Тым не менш, нават гэта не з’яўляецца пэўным крытэрыем.

## У рэлігіях 
### У хрысціянстве 
Хрысціянскае разуменне закаханасці характарызуецца асаблівым акцэнтаванне ўвагі на *адрозненнях* закаханасці ад кахання. Так, на думку хрысціян, закаханасць належыць да жывёльнай прыроды чалавека, тады як каханне — да духоўнай прыроды.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Каханне
Кантушоўка

**Кантушоўка** (ад ) — алкагольны напой, які змяшчае ад 40 да 60 % спірту і ад 6 да 10 % цукру. Вырабляецца з гарэлкі араматызаванай эфірнымі алеямі анісу (можна дадаваць і іншыя спецыі, напрыклад, кмен, каляндру), мёд і інш.).

З XVII стагоддзя быў любімым напоем польскай арыстакратыі. Назва паходзіць ад слова *Кунтуш* — доўгага паліто, якое мелі права насіць выключна шляхціцы, паступова распаўсюдзілася па ўсёй Аўстра-Венгрыі. У перыяд да першай сусветнай вайны гэта быў даступны напой, як пра гэта сведчаць шматлікія згадкі ў творах Яраслава Гашака,  або Зігмунда Фрэйда. На працягу XX стагоддзя спажыванне напою пайшло на спад. Яшчэ ў 80-я гады XX стагоддзя кантушоўку вырабляла нацыянальная кампанія *Seliko Dolany* *Švejkovu kontušovku* з выявай Швейка на этыкетцы, пасля знікнення кампаніі напой з чэшскіх крамаў знік. У цяперашні час яе вытворчасцю займаецца *Seliko Dolany Švejkovu kontušovku* у Просцеёве, сямейны завод *Žufánek* ў Boršicích і сямейная кампазія APICOR з Rudníku, якая таксама валодае гандлёвай маркай Švejkova kontušovka.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Слоўнік гатавання ежы 
* Польскі рэцэпт

Катэгорыя:Польская кухня
Катэгорыя:Алкагольныя напоі
Мэцью Джордж Істан

**Мэцью Джордж Істан** ( — ) — шатландскі святар і пісьменнік. Яго найбольш вядомай працай з’яўляецца «Біблейскі слоўнік Істана», апублікаваным праз тры гады пасля яго смерці.

Сярод яго іншых работ англійскія пераклады двух каментарыяў .

Ён вучыўся ва ўніверсітэце Глазга і служыў у якасці святара  ў .

## Спасылкі 
* Біблейскі слоўнік Істана у Christian Classics Ethereal Library

Катэгорыя:Святары
Катэгорыя:Лексікографы
Катэгорыя:Рэлігіязнаўцы
Скарбніца Атрэя

**Скарбніца Атрэя** або **Грабніца Атрэя**, састарэлая назва — *Грабніца Агамемнана* — умоўнае найменне буйной падкурганнай грабніцы вульевага тыпу («толас») у Мікенах на ўзгорку Панагіца, збудаванай каля 1250 г. да н. э.

## Прызначэнне 
Верагодна, у грабніцы захоўваліся астанкі кіраўніка, які завяршыў збудаванне мікенскай крэпасці, або аднаго з яго пераемнікаў. Форма грабніцы нагадвае форму іншых толасаў усходняга Міжземнамор'я, выяўленых, у тым ліку, і ў ваколіцах Мікен, аднак па сваёй манументальнасці і грандыёзнасці з'яўляецца адным з найважнейшых манументаў мікенскай цывілізацыі.

## Гісторыя 
Тэрмін, на працягу якога выкарыстоўвалася грабніца, невядомы; яна згадваецца ў Паўсанія. У 1879 годзе Генрых Шліман даследаваў гэтую грабніцу разам з іншымі пахаваннямі мікенскага акропаля.

## Апісанне канструкцыі 
Уваход у камеру ішоў праз нахільны калідор-дромас даўжынёй 36 метраў. Каменная перамычка над уваходам важыць 120 тон. Камера грабніцы ўяўляла сабой круглае памяшканне з купалам, збудаваным метадам несапраўднага (ступеністага) скляпення. Пры будаўніцтве ўжываўся сухі мур. Унутраная вышыня складае 13, 5 м, а дыяметр — 14,5 м. Кароткі калідор вёў з талоса ў бакавую камеру, якая мела амаль кубічную форму. Па памерах, грабніца была найбуйнейшым купальным будынкам свайго часу аж да пабудовы  і Рымскага пантэона.

## Спасылкі 
* Treasury of Atreus  360° Interactive virtual tour
* A different light inside Treasury of Atreus

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Грэцыі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Грэцыі
Катэгорыя:Эгейская цывілізацыя
Ганс-Іаахім Герке

**Ганс-Іаахім Герке** (; нар. , Зальцгітэр) — нямецкі гісторык антычнасці, археолаг. У 1987-2008 гадах быў прафесарам старажытнай гісторыі Фрайбургскага ўніверсітэта, да гэтага выкладаў ва ўніверсітэтах Гётынгена, Вюрцбурга і Свабодным універсітэце Берліна. З 2008 па 2011 год быў прэзідэнтам Германскага археалагічнага інстытута.

А. І. Іванчык характарызуе яго як «самага аўтарытэтнага сучаснага нямецкага гісторыка антычнасці».

Катэгорыя:Члены Леапальдзіны
Катэгорыя:Археолагі Германіі
Катэгорыя:Гісторыкі Германіі
Ardipithecus

**Ardipithecus** — старажытны род гамінідаў, які жыў у раннім пліяцене прыкладна 5,8—4,4 млн гадоў таму.

З-за падабенства яго зубоў да зубоў аўстралапітэка лічыцца некаторымі даследчыкамі найстаражытным продкам чалавека. Акрамя таго, у ступні ардыпітэка маецца *дадатковая малая галёначная костка* (os peroneum), якая прысутнічае ў ступні чалавека, але адсутнічае ў ступні сучасных чалавекападобных малпаў. Часам ардыпітэкаў адносяць да ранніх аўстралапітэкаў.

## Віды 
Да гэтага часу было апісана толькі два віды: *Ardipithecus ramidus* і *Ardipithecus kadabba*. Апошні спачатку лічылі падвідам *A. ramidus*, але па форме зубоў, нядаўна выяўленых у Эфіопіі, вызначылі як асобны від. Усе астанкі знойдзены ва Усходняй Афрыцы.

### *Ardipithecus ramidus* 
Фрагменты шкілета *A. ramidus* ўпершыню былі выяўленыя ў 1990-х гадах. Іх узрост быў вызначаны па вулканічным пародам, якія залягаюць вышэй і ніжэй, як 4,4 млн гадоў.

У 1992—1993 гг. экспедыцыя пад кіраўніцтвам Цімаці Уайта знайшла першыя 17 фрагментаў *A. ramidus*, уключаючы верхнія і ніжнія сківіцы, зубы і косці рук. Да 1994 г. парэшткі склалі каля 45 % поўнага шкілета. Асаблівасці костак ног паказваюць на прамахаджэнне.

Асобіну-уладальніцу знойдзенага шкілета даследчыкі назвалі «Арды», што на афарскай мове азначае зямля.

Ардыпітэкі жылі ў трапічных лясах, былі здольныя да прамахаджэння (аднак здольныя былі лазіць па дрэвах) і сілкаваліся садавіной і арэхамі. Чэрап ардыпітэкаў займае прамежкавае становішча паміж шымпанзэ і аўстралапітэкамі.

### *Ardipithecus kadabba* 
*A. kadabba* жыў паміж 5,8 і 5, 2 млн гадоў таму. Відавая назва на афарскай мове азначае «агульны продак сям’і». Прымітыўная будова зубоў збліжае гэты від з *сахелантрапам* і *арарынам* і служыць характэрнай прыкметай у адносінах да больш позніх гоминидаў. Да 2009 года меркавалася, што *A. kadabba* — самы ранні вядомы продак шымпанзэ і людзей, цяпер жа, пасля гэтак дэталёвага даследавання Арды, час падзелу ліній шымпанзэ і чалавека адсунулі да рубяжа ў 7 мільёнаў гадоў таму.

## Спосаб жыцця 
Мяркуючы па велічыні костак, па сваіх памерах ардыпітэкі былі супастаўныя з шымпанзэ. Структура вялікага пальца ног *A. ramidus* характэрная для прамаходзячых істот, хаця *Ardipithecus* жыў у пойме рэк, а не ў цяністых лясах ці ў саване, дзе прамахаджэнне магло быць эвалюцыйнай перавагай.

## Спасылкі 
* *Дробышевский С. В. * О находке Ардипитека рамидуса
* BBC News: Amazing hominid haul in Ethiopia
* NY Times: Two Splits Between and Human Chimp Lines Suggested
* Minnesota State University 
* Archaeology info 
* 
* Спецвыпуск журнала"Science" посвящённый ардипитеку
* 

* 

Катэгорыя:Антрапагенез
Катэгорыя:Вымерлыя прыматы
Катэгорыя:Гамініды
Катэгорыя:Продкі чалавека
Катэгорыя:Сысуны пліяцэну
Эвенск

**Эвенск** () — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Паўночна-Эвенскага раёна і адпаведнай яму гарадской акругі Магаданскай вобласці Расіі. 
Статус пасёлка гарадскога тыпу — з 1962 года. Размешчаны на рацэ Вялікая Гарманда, паміж рэкамі Вялікая Гарманда і Малая Гарманда, на беразе заліва Шэліхава, на захад ад бухты Пенжына, і паўвострава Тайганос, Наяханская губа Ахоцкага мора.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Магаданскай вобласці