open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Курэты

thumb|Курэты і Зеўс
**Курэ́ты** (, літаральна "пастрыжаныя") — старажытныя насельнікі Заходняй Грэцыі; таксама ў старажытнагрэчаскай міфалогіі — дэманічныя істоты, спадарожнікі і служкі Рэі. 

Страбон паведамляў пра курэтаў як пра старажытнае племя, якое насяляла вобласці Этолію і Акарнанію на захадзе Грэцыі каля Іанічнага мора. Гамер таксама ўзгадваў курэтаў, што біліся з эталійцамі. Страбон пералічваў вядомыя яму версіі аб паходжанні курэтаў з Заходняй Грэцыі, Крыта і Эўбеі. Сам ён лічыў іх тубыльцамі Этоліі, адкуль курэтаў выціснулі грэкі-эталійцы. Яны пасяліліся ў Халкідскай вобласці, дзе набылі звычай галіць пярэднюю частку галавы. Ад гэтага звычая паходзіць іх грэчаская назва. 

У старажытнагрэчаскіх міфах курэты выступалі як служкі Рэі, маці Зеўса. Яны дапамаглі ёй захаваць сына, калі таго жадаў праглынуць яго бацька Крон, крыкамі і скокамі заглушалі плач немаўля. У пазнейшую пару курэтаў атаясамлялі з карыбантамі, лічылі іх спадарожнікамі Дыяніса і Кібелы. На Крыце курэтаў ведалі па імёнах і называлі заснавальнікамі некаторых мясцовых гарадоў. 

Страбон лічыў, што сапраўдныя курэты з цягам часу былі міфалагізаваны пісьменнікамі, якія прыпісвалі ім прагу да экстатычных танцаў пад рытмічную музыку і нават апрананне ў жаночую вопратку. На самой жа справе, разважаў Страбон, дзівосныя скокі курэтаў былі ваеннымі і рэлігійнымі танцамі, часткай старажытных абрадаў у гонар Рэі і Зеўса. 

Катэгорыя:Міфічныя істоты ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Насельніцтва Старажытнай Грэцыі
Ericsson

**«Ericsson»** (*Telefonaktiebolaget LM Ericsson*) — шведская транснацыянальная кампанія з штаб-кватэрай у Стакгольме, вытворца сеткавага і тэлекамунікацыйнага абсталявання. Кампанія прадае абсталяванне, праграмнае забеспячэнне і паслугі ў галіне інфармацыйна-камунікацыйных тэхналогій, у тым ліку абсталяванне 3G, 4G і 5G, а таксама IP і аптычныя сістэмы. Кампанія налічвае каля 100 000 супрацоўнікаў і працуе ў больш чым 180 краінах. Ericsson мае больш за 57 000 выдадзеных патэнтаў.

Кампанія Ericsson унесла вялікі ўклад у развіццё тэлекамунікацыйнай індустрыі і з’яўляецца адным з лідараў у галіне 5G.

Ericsson з’яўляецца стваральнікам тэхналогіі Bluetooth.

## Гісторыя 
а, зараз знаходзіцца ў калекцыі Бірмінгемскага музея навукі.]]

Заснавана ў 1876 годзе Ларсам Магнусам Эрыксанам як майстэрня па рамонце тэлеграфнага абсталявання.

Ларс Магнус Эрыксан пачынаў кар’еру простым рабочым, у 15 гадоў паехаў у Нарвегію працаваць на шахце і вучыцца кавальскаму рамяству, праз паўтары года становіцца майстрам кавальскай справы. Праз шэсць гадоў вяртаецца ў Швецыю, уладкоўваецца ў Стакгольме. 1 красавіка 1876 года Эрыксан са сваім таварышам па ранейшай працы ў «Öllers & Co» Карлам Андэрсанам засноўвае электрамеханічную майстэрню «LM Ericsson & Са» (LME), якая займаецца рамонтам тэлефонных апаратаў і сігнальнага абсталявання. Неўзабаве з’яўляецца і ўласны апарат — настольны тэлефон з магнета і рупарам. Галоўным канкурэнтам былі тэлефонныя апараты амерыканскай кампаніі *Bell*. У 1881 годзе ствараецца шведская нацыянальная тэлефонная асацыяцыя «Telegrafverket», якая абвясціла конкурс на пастаўку абсталявання паміж «Bell Company» і майстэрняй «LME». Эрыксан, з больш якасным і танным абсталяваннем, перамагае. На працягу пяці наступных гадоў 64 з 93 гарадоў Швецыі былі тэлефанізаваны прадукцыяй «LME». Неўзабаве «Telegrafverket» адкрывае сваю ўласную вытворчасць, і ўзровень продажаў прадукцыі «Ericsson» рэзка падае. У кароткія тэрміны быў наладжаны экспарт тэлефоннага абсталявання ў Нарвегію, Данію, Фінляндыю, Аўстралію і Новую Зеландыю. Шанхай заказвае тэлефонную станцыю. Адкрываецца офіс у Нью-Ёрку і паступае заказ на тэлефанізацыю Мехіка.

## Сёння 
У 2001 годзе Ericsson разам з японскай кампаніяй Sony на парытэтных пачатках выступіла заснавальнікам кампаніі па вытворчасці сотавых тэлефонаў Sony Ericsson.

У 2011 годзе кампанія Ericsson набыла кампанію Telcordia Technologies за $ 1,15 млрд, дзякуючы чаму пашырыла свой уплыў на рынку сеткавай аптымізацыі і сістэм бізнес-падтрымкі.

## Гл. таксама 
* Erlang
* Cisco

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Гісторыя кампаніі 

Катэгорыя:Кампаніі Швецыі
Катэгорыя:Кампаніі, якія раней мелі лістынг акцый на Лонданскай біржы
Катэгорыя:Тэлекамунікацыйныя кампаніі
Цэнтральны вакзал Стакгольма

]]
**Цэнтральны вакзал Стакгольма** () — найбуйнейшы чыгуначны вакзал у Швецыі. Знаходзіцца ў раёне Нормальм ля Цэнтральнай Плошчы і вуліцы Васагатан. Абмежаваны вуліцай Ватугатан на поўдні і Кунгсброн на поўначы.

Станцыя была адкрыта 18 ліпеня 1871 года (Паўднёвая станцыя адкрыта 10 лютага 1860 г). На сённяшні дзень гэта найбуйнейшая чыгуначная станцыя ў Скандынавіі і другі па велічыні пасажырскі цэнтр з каля 200 000 наведвальнікаў штодня. Разам са станцыяй метро Т-Сентрален, Цэнтральны вакзал Стакгольма з'яўляецца найбуйнейшым у Скандынавіі з 450 000 пасажырамі ў суткі.

Стакгольм
Катэгорыя:Транспарт Стакгольма
Восеньская саната

**Восеньская саната** () — мастацкі фільм шведскага рэжысёра Інгмара Бергмана 1978 года.

## Сюжэт 
У цыклічнай санатнай форме паказана гісторыя распада сям'і піяністкі Шарлоты (Інгрыд Бергман) і двух яе дочак, Евы (Ліў Ульман) і Хелен (Лена Найман).
Шарлота, сусветная вядомая піяністка нядаўна згубіла Леанарда — чалавека, з якім жыла шмат гадоў. Застаўшыся сам-насам, у шоку ад смерці, яна прымае запрашэнне сваёй дачкі Евы прыехаць да яе ў Нарвегію. Там яе чакае наспадзяваны сюрпрыз: акрамя Евы ў доме знаходзіцца і другая дачка — Хелен, якую Шарлота калісьці аддала ў шпіталь для псіхічнахворых. Нупружанне паміж Шарлотай і Евай узрастае, уначы яны вырашаюць пагаварыць, выказаць усё, што чакала шмат год.

## У ролях 
* Інгрыд Бергман — Шарлота Андэргаст
* Ліў Ульман — Ева
* Лена Нюман — Хелена
* Халвар Б'ёрк — Віктар
* Мар'яна Аміноф — сакратар Шарлоты
* Арнэ Банг-Хансен — дзядзька Ота
* Гунар Б'ёрнстранд — Поль
* Эрланд Юзефсан — Ёзэф
* Мімі Полак — настаўніца фартэпіяна
* Георг Лекеберг — Леанарда
* Лін Ульман — Ева ў дзяцінстве

## Узнагароды 
* 1979 — Прэмія «David di Donatello» — Найлепшая замежная акторка — падзялілі Інгрыд Бергман і Ліў Ульман.
* 1979 — Прэмія «Залаты глобус» Найлепшы замежны фільм.
* 1978 — Прэмія Нацыянальнай рады кінакрытыкаў ЗША: Лепшая актрыса — Інгрыд Бергман, Лепшы рэжысёр — Інгмар Бергман, Найлепшы замежны фільм.

Катэгорыя:Фільмы Інгмара Бергмана
Эра свабоды

**Эра свабоды** ці **эпоха свабоды** () — паўвекавы эксперымент у Швецыі з парламенцкай сістэмай і павелічэннем грамадзянскіх правоў у перыяд ад смерці Карла XII у 1718 да перавароту Густава III у 1772. Пераход улады ад манархіі да парламента быў прамым вынікам катастрафічнай Паўночнай вайны.

Аднак пры выкарыстанні ў дачыненні да гэтага перыяду тэрміна «парламентарызм» неабходна ўлічваць, што ў Швецыі сярэдзіны XVIII стагоддзя не было таго, што сёння разумеецца пад дэмакратыяй. Хоць падатковае сялянства было прадстаўлена ў парламенце, яго ўплыў быў непрапарцыйна малым, у той час як мяшчане, якія не мелі ўласнасці, што магла абкладацца падаткамі, зусім не мелі права голасу.

Паражэнне ў Паўночнай вайне звяло Швецыю да становішча другараднай еўрапейскай дзяржавы. Паводле мірнага дагавора 1721 года Швецыя страціла ўсе свае ўладанні ва ўсходняй Прыбалтыцы, частку Фінляндыі — паўднёва-заходнюю Карэлію і Выбарг, а таксама большасць нямецкіх уладанняў. Цяжкае становішча ў краіне пагаршалася вялікім дзяржаўным доўгам, людскімі стратамі і ваеннымі спусташэннямі.

## Літаратура 
* Nationalencyklopedin 
* Piotr Napierała, «Spadek polityczny po szwedzkim Frihetstiden (1718—1772)», w: Współczesność i przyszłość nauk humanistycznych. Problemy i perspektywy badawcze, Instytut Historii UAM Poznań 2008, s. 13-24. ISBN 978-83-89407-53-5 
* Roberts, Michael (2003). The Age of Liberty: Sweden 1719—1772. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-52707-1. 
* This article incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Швецыі
Катэгорыя:Гістарычныя перыяды
Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя
Бруснічнае варэнне

[250px|thumb|Шведская [крывяная каўбаса з бруснічным варэннем]]
thumb|200px|Тост з бруснічным варэннем
**Бруснічнае варэнне**, таксама **бруснічны соус** або **бруснічны джэм** (, )— адзін з асноўных прадуктаў харчавання ў скандынаўскай кухні.

Бруснічнае варэнне заўсёды было вельмі папулярнае ў якасці падлівы да традыцыйных страў, напрыклад, да  крапкакору, пальтаў (), дранікаў, галубцоў (), крывяной каўбасы. Сёння, брусніцы часта падаюцца як варэнне, напрыклад, да бліноў, або яны могуць быць пададзены як поліўка да мясных страў, напрыклад, да тэфтэлей, шведскіх фрыкадэлек, тушанай ялавічыны ці страў з пячонкі; на рэгіянальным узроўні брусніцы падаюць нават да смажанага селядца.

Бруснічнае варэнне набыло папулярнасць у Паўночнай Амерыцы дзякуюцы супермаркетам IKEA.

## Гл. таксама 
* Журавінавы соус
* Нарвежская кухня
* Шведская кухня

Катэгорыя:Шведская кухня
Катэгорыя:Нарвежская кухня
Рэнэ Прэваль

**Рэнэ Гарсіа Прэваль** (; нар. , Порт-о-Прэнс) — прэзідэнт Гаіці ў 2006—2011 г., а таксама з 7 лютага 1996 па 7 лютага 2001 гг. Займаў таксама пасаду прэм'ер-міністра Гаіці з лютага 1991 па 2 верасня 1993 (у гады прэзідэнцтва Жана-Бертрана Арыстыда). Па адукацыі аграном. Яго бацька быў міністрам сельскай гаспадаркі ва ўрадзе генерала Поля Маглуара, зрынутага Франсуа Дзювалье.

На прэзідэнцкіх выбарах 2010-11 гадоў Прэваль не выстаўляў сваю кандыдатуру з-за канстытуцыйнай забароны, аднак у выбарах удзельнічаў цесна злучаны з ім кандыдат Жуд Селестэн.

## Спасылкі 
* Rene Preval entry at Cooperative Research.org 
* United States Central Intelligence Agency World Factbook (2000)
* Profile of H.E. Mr. Réné Garcia Preval 
* St. Petersburg times — Ex-leader still enigma as Haïtians cast ballots
* Brief analysis of Préval’s rise to Head of State 2006
* Rene Preval Haiti May Get One Last Chance in Spite of Washington’s Best Efforts  Council on Hemispheric Affairs
* Prensa Latina Feb. 2006 «No Match for Rene Preval in Haiti»
* Profile Rene Preval" 
* Invisible Violence: Ignoring Murder in Post-Coup Haiti
* Preval supporters protest Haiti election results 

Катэгорыя:Прэзідэнты Гаіці
Катэгорыя:Прэм'ер-міністры Гаіці
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Іспана-амерыканская вайна

**Іспана-амерыканская вайна** 1898 г. прадстаўляе сабой баявыя дзеянні паміж арміяй ЗША і кубінскімі паўстанцамі з аднаго боку і арміяй Іспаніі з другога, якія вяліся на в. Куба і ля Філіпінскіх астравоў з красавіка па жнівень.

## Напярэдадні вайны 
Злучаныя Штаты да канца ХІХ ст ўжо сталі магутнай дзяржавай. Распаўсюджваліся ідэі пераўтварэння краіны, якая сама нарадзілася ў барацьбе за незалежнасць ад метраполіі, ў каланіяльную дзяржаву. У 1895 г. на Кубе пачалася партызанская вайна за незалежнасць ад Іспаніі. У ЗША было шмат прыхільнікаў кубінскіх паўстанцаў, супраць якіх іспанцы падчас выкарыстоўвалі жорсткія метады барацьбы, ў тым ліку і канцлагеры, але больш за 3 гады Злучаныя Штаты як дзяржава захоўвалі нейтралітэт. Сітуацыя змянілася, калі ў 1898 г. ў гаванскім парту пры няясных абставінах быў знішчаны ваенны карабель «Мэн» разам з 250 амерыканскімі маракамі. Пасля гэтага прэзідэнт ЗША Кліўленд яшчэ некалькі месяцаў спрабаваў захаваць нейтралітэт, але грамадства патрабавала адпомсціць за загінуўшых амерыканцаў і прэзідэнт аб'явіў вайну Іспаніі.

## Баявыя дзеянні 
Вайна ЗША з Іспаніяй цягнулася 4 месяцы і была для Злучаных Штатаў «маленькай перамаганоснай вайной». На Кубу быў выкінуты марскі дэсант, які разам з мясцовымі партызанамі паспяхова перамог сухапутныя іспанскія войскі. Адначасова флот ЗША хутка разграміў іспанскі флот у Карыбскім моры.

Яшчэ адна сур'ёзная перамога была атрымална на Філіпінах. 6 караблёў ВМФ ЗША пад камандаваннем Джорджа Дзюі зрабіла нечаканы налёт на іспанскія ваенныя караблі ў адным з галоўных філіпінскіх партоў. Эфект нечаканасці даў амерыканцам знішчыць усе караблі ворага і не страціь аніводнага матроса.

## Вынікі вайны 
Згодна мірнаму пагадненню, якое падпісалі Іспанія і ЗША 10 снежня 1898 г., пад кантроль Злучаных Штатаў пераходзілі: Куба, Пуэрта-Рыка і Гуам. За 20 млн долараў кампенсацыі Іспанія аддала ЗША Філіпіны. Такім чынам Іспанія губляла апошнія калоніі ў Заходнім паўшар'і. Паражэнне ў гэтай вайне нанесла пэўны адбітак на нацыянальную самаацэнку іспанцаў. Узнік нават тэрмін «пакаленне 98 года».
 
ЗША, наадварот, зрабіліся каланіяльнай дзяржавай. Трэба адзначыць, што ўмовы мірнага пагаднення дазвалялі толькі часовы ваенна-адміністрацыйны кантроль ЗША на Кубе. У 1902 г. амерыканскія войскі пакінулі «востраў свабоды» аднак Куба знаходзілася пад фактычным кантролем Злучаных Штатаў да рэвалюцыі 1959 г. і ўсталявання ўлады Ф.Кастра.

Падобным чынам, пераход Філіпінскіх астравоў пад кантроль ЗША не прынёс больш свабоды філіпінцам. На працягу прыкладна 10 гадоў амерыканская адміністрацыя на Філіпінах вяла барацьбу з мясцовымі змагарамі за незалежнасць. Некаторая аўтаномія была дадзена Філіпінам пад ціскам руху барацьбітоў за незалежнасць, але канчаткова краіна стала незалежнай дзяржавай толькі ў 1946 г.

## Спасылкі 
* Альфред Штенцель ИСПАНО-АМЕРИКАНСКАЯ ВОЙНА 1898 г
* Джордж Дьюи. Биография


Катэгорыя:Канфлікты 1898 года
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Войны ЗША
Катэгорыя:Войны Іспаніі
Транзістар (завод)

**Завод «Транзістар»** — прадпрыемства ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь. Вытворца паўправадніковых прыбораў і інтэгральных мікрасхем, у т.л. спецыялізаваных — для патрэбаў ВПК і касмічнай галіны. Заснаваны ў 1968 годзе на базе Мінскага лямпавага завода; уваходзіць у склад ААТ «Інтэграл».

Крышталі мікрасхем завода ў 2008 годзе ўжываліся ў кожным другім мабільным тэлефоне, выпушчаным у свеце.

Прадпрыемства з'яўляецца вытворцам мікрапрацэсарнага камплекта серыі 588 — савецкі арыгінальны камплект ІМС, які мае аналагаў. Кадзіроўкі мікрасхем кіруючай памяці камплекта рэалізуюць сістэму каманд мікраЭВМ «Электроніка-60».

Пад канец 1980-х на заводзе выпускаліся мікракантролеры серыі 1835, якія ўваходзілі ў склад мікракамп'ютараў МК-90, МК-92, МС-1504 і г. д., а таксама ўніверсальны 8-разрадны мікрапрацэсар КР1858ВМ3 з сістэмай каманд Z80 (КМАП аналаг Zilog Z80).

Па становішчу на 2012 год завод выпускае папулярныя ў электроннай прамысловасці СССР транзістары КТ315 і КТ361 у корпусе ТО-92, а таксама стабілізатары серыі 78хх.

Сумесна з БДУІР у 2006 годзе на заводзе «Транзістар» створаны філіял кафедры «Электронная тэхніка і тэхналогіі».

## Гл. таксама 
* Інтэграл, кампанія

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Сайт ААТ «Інтэграл» 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1968 годзе
Катэгорыя:1968 год у Мінску
Катэгорыя:Вытворцы электронікі Беларусі
Катэгорыя:Мікраэлектроніка
Ральф Эрскін

**Ральф Эрскін** (, 24 лютага 1914 — 16 сакавіка 2005) — шведскі архітэктар і інжынер-праектыроўшчык.

## Біяграфія 
Эрскін нарадзіўся ў паўночным Лондане ў сям’і прэсвітарыянскага святара. Яго бацькі былі фабіянцамі. Нягледзячы на гэта ён атрымаў пачатковую адукацыю ў квакерскай школе (1925—1931). Ён стаў прытрымвацца квакерскіх поглядаў, што аказала вызначаны ўплыў на яго погляды. У 1930 гады вывучаў архітэктуру ва Універсітэце Вэстмінстэра. Яго аднакурснікам быў , які стаў пасля знакамітым брытанскім архітэктарам і дызайнерам. Пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў у групе дызайнераў пад кіраўніцтвам .

Аўтар шматлікіх архітэктурных і горадабудаўнічых праектаў у Швецыі, Канадзе і Вялікабрытаніі.

## Фотагалерэя прац 

Выява:Erskine Gyttorp Terrace houses 02.JPG|Дом-тэраса
Выява:Erskine Gyttorp Terrace houses 01.JPG|Дом-тэраса
Выява:Ralph Erskine Tibro.JPG|Жылы дом у Тыбра
Выява:Ladan 2007a.jpg|Дом-кораб
Выява:Myrstugeberget. Masmo, Huddinge.jpg|Жылы комплекс у Худынгу

Катэгорыя:Архітэктары Швецыі
Катэгорыя:Архітэктары Вялікабрытаніі
Вышэйшая тэхнічная школа Чалмерса

**Вышэйшая тэхнічная школа Чалмерса** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў Гётэбаргу, Швецыя. Заснавана ў 1829 годзе за кошт спадчыны Уільяма Чалмерса, дырэктары Шведскай Ост-Індскай кампаніі. У рэйтынгу THES 2005 года Чалмерс указаны як лепшы ўніверсітэт Швецыі і адзін з асноўных даследчых універсітэтаў Еўропы. Універсітэт спецыялізуецца на тэхнічных прадметах, прыродазнаўчых навуках, архітэктуры. Вядомы сваімі факультэтамі нанатэхналогій, экалогіі, інфарматыкі, прамысловага дызайну, менеджменту і архітэктуры.

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Швецыі
Катэгорыя:Гётэбарг
Катэгорыя:Вышэйшыя тэхнічныя навучальныя ўстановы
Жалезаапрацоўчы завод Энгельсберг

**Жалезаапрацоўчы завод Энгельсберг** () — металургічны завод, размешчаны ў вёсцы Энгельсберг, прыблізна ў 10 км ад горада Фагерста, лен Вестманланд, Швецыя. Гістарычная славутасць, знаходзіцца ў спісе сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
Завод быў пабудаваны ў 1681 годзе Перам Ларсанам Юленхекам (1645—1706) і ў перыяд XVII—XVIII стст. быў адным з найбольш сучасных металургічных заводаў у свеце. Вытворчасць у Швецыі высакаякаснага жалеза зрабіла яе лідарам у гэтай вобласці ў той час.

Ліцейны цэх завода працаваў да 1919 года. Паколькі большасць больш старых заводаў на працягу доўгіх гадоў зусім ці часткова не выкарыстоўваліся, завод Энгельсберг з'яўляецца сёння самым захаваным узорам жалезаапрацоўчых вытворчасцей у Швецыі.

Па рашэнні ЮНЕСКА, у 1993 годзе гэта прадпрыемства было занесена ў спіс Сусветнай спадчыны.

## Спасылкі 
* Спіс ЮНЕСКА

Катэгорыя:Музеі Швецыі
Кваркен

**Ква́ркен** (*Паўночны Ква́ркен* ці *Но́ра-Ква́ркен* — у супрацьлегласць Паўднёваму; ; ) — праліў у Балтыйскім моры, які злучае паўночную і паўднёвую часткі Батнічнага заліва.

Шырыня праліва складае 75 км. Групай астравоў падзяляецца на два пралівы, званыя *Усходні Кваркен* і *Заходні Кваркен*. Глыбіня ва ўсходняй частцы праліва дасягае 6—7 м, у заходняй — да 29 м. Цячэнні ў праліве залежаць ад вятроў і атмасфернага ціску. У зімовы перыяд праліў замярзае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пралівы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Пралівы Швецыі
Катэгорыя:Геаграфія Фінляндыі
Музей сучаснага мастацтва (Стакгольм)

thumb|300px| Музей сучаснага мастацтва ў Стакгольме.
**Музей сучаснага мастацтва** (*Moderna museet*) знаходзіцца на востраве Шэпсхальмен у цэнтры Стакгольма. Адкрыўся ў 1958 годзе.

## Гісторыя 
Першым дырэктарам быў Ота Скёльд. У 1994—1998 гадах будынак музея быў перабудаваны па праекце Рафаэля Манеа, адну з галерэй спланаваў Рэнца П'яна. З 2010 года музей узначальвае Даніэль Бірнбаўм. Асноўная экспазіцыя спачатку была бясплатнай.

## Калекцыя
[thumb|[Летатлін у Стакгольмскім музеі сучаснага мастацтва]]
У музеі прадстаўлена каля 100 тысяч узораў сучаснага мастацтва, уключаючы працы Маціса, Пікаса, Малевіча, Альберта Джакамеці, Джорджа дэ Кірыка, Далі, Марселя Дзюшана, Аляксандра Колдэра, Луізы Буржуа, Эндзі Уорхала, Жана Тэнглі і Нікі дэ Сен-Фаль, Роберта Раўшэнберга, Пера Кіркебі, Ульрыха Рукріма, Дэна Грэма, а таксама рускіх канструктывістаў,  вежы Татліна (Манумент Трэцяга інтэрнацыянала) і іншых яго рэчаў.

У 1993 годзе з музея былі выкрадзены 6 прац Пікаса і 2 працы Жоржа Шлюбу, агульным коштам больш 40 млн фунтаў стэрлінгаў. Тры рэчы Пікаса былі потым знойдзены і вернутыя.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея — на шведскай і англійскай.
* 

Катэгорыя:Музеі сучаснага мастацтва
Катэгорыя:Музеі Стакгольма
Катэгорыя:З’явіліся ў 1958 годзе
Вестэргётланд

**Вестэргётланд** (), **Заходні Гёталанд**&nbsp;— гістарычная правінцыя (ландскап) у паўднёва-заходняй частцы цэнтральнай Швецыі, у рэгіёне Гёталанд. Існуе толькі як гісторыка-культурнае азначэнне. Тэрытарыяльна ўваходзіць у склад ленаў Вестра Гёталанд, Ёнчэпінг, Эрэбру і Галанд. Назва ландскапа Вестэргётланд прысутнічае ў намінальным тытуле прынца Даніэля Вестлінга з Эрэбру.

## Геаграфія 
Вестэргётланд мяжуе на поўначы з ландскапамі Вермланд і Нерке і абмываецца водамі возера Венерн, а з усходу&nbsp;— возера Ветэрн, з поўдня прымыкаюць Смоланд і Галанд, а з захаду&nbsp;— Бохуслен, Дальсланд і праліў Катэгат.

## Гісторыя 
У Вестэргётландзе раней іншых рэгіёнаў Швецыі распаўсюдзілася хрысціянская рэлігія. У царкве Гусабю каля горада Скара ў 1000 г. хрысціўся першы шведскі кароль-хрысціянін Олаў Шатконунг. Тут у XI ст. створана першае шведскае біскупства з цэнтрам у Скары. Правінцыя доўгі час мела адносную аўтаномію&nbsp;— выкарыстоўвала ўласныя законы(Västgötalagen), мела свой тынг і судаводства.

## Адміністрацыйны падзел 
Ландскап Вестэргётланд з'яўляецца традыцыйнай правінцыяй Швецыі і не гуляе адміністрацыйнай ролі.

### Населеныя пункты 
Вялікія гарады і мястэчкі:
* Гётэбарг
* Лідчэпінг
* Марыестад
* Скара
* Бурос
* Трольгетан
* Венерсбарг

## Сімвалы ландскапа 
* Расліна: верас звычайны
* Птушка: журавель шэры
* Рыба: мянтуз рачны

## Галерэя

Файл:Husaby biskopsborg (Raä-nr Husaby 18-1) 5993.jpg|Руіны замка Гусабю
Файл:Stadshuset i Falköping, den 23 september 2006, bild 1.JPG|Управа камуны Фалчэпінг
Файл:Poseidonstatyn i Göteborg 04.JPG|Фантан Пасейдон (Гётэбарг)
Файл:Furusjön - Badplatsen vid Furusjö 01.jpg|Возера Фурушэн
Файл:Forsvik, den 9 juni 2006, slussen vid Göta kanal.JPG|Гёта-канал у Форсвіку

## Гл. таксама 
* Адміністрацыйны падзел Швецыі
* Краі Швецыі
* Ландскап, Швецыя

## Спасылкі 
* Вестэргётланд 

Катэгорыя:Правінцыі Швецыі
Аціс

**А́ціс** (, ) — бог расліннасці. Культ Аціса ўзнік у Фрыгіі і быў шчыльна звязаны з культам Кібелы. Пазней распаўсюдзіўся ў Старажытнай Грэцыі і Рыме.

## Міфалогія
Існуе некалькі варыянтаў міфа пра Аціса. Старажытнагрэчаскі аўтар Паўсаній Вандроўнік з Лідыі паведамляў, што Аціс быў сынам фрыгійца Калая і з дзяцінства меў на целе загану — не меў мужчынскага палавога органа. У сталым узросце ён перасяліўся ў Лідыю, дзе заснаваў культ Кібелы. Аціс праславіўся сярод людзей сваёй самаадданасцю, але гэтаму пазайздросціў Зеўс. Бог-грамабой наслаў на Аціса дзіка, які забіў хлопца.

Другі больш папулярны варыянт апавядае, што Зеўс імкнуўся сукупіцца са сваёй маці Рэяй-Кібелай, але дарма праліў сваё насенне на камень. Камень нарадзіў дэмана Агдыздзіса з полавымі органамі мужчыны і жанчыны. Устрывожаныя багі звярнуліся за дапамогай да Дыяніса. Той хітрасцю напаіў Агдыздзіса віном і пазбавіў яго мужчынскага органа. Такім чынам Агдыздзіс ператварыўся ў звычайную жанчыну. На месцы, куды трапіў палавы орган дэмана вырасла міндальнае дрэва. Німфа Нана паспытала міндальны плод (або адарвала галінку) і стала цяжарнай. Хутка ў яе нарадзіўся прыгожы сын Аціс.

Калі хлопчык падрос, у яго закахалася Агдыздзіс (або Кібела). Ацісу было забаронена мець стасункі з іншымі жанчынамі. Але ён упадабаў рачную німфу (або ўладарскую дачку). Пасля ночы кахання (або падчас вяселля) раз'юшаная Агдыздзіс (Кібела) наслала на яго вар'яцтва. Ён кінуўся ў лес і сам сабе зрабіў пакладанне, пасля чаго памёр. На гэтым месцы з'явіліся кветкі і лекавыя травы. Агдыздзіс папытала Кібелу (або Кібела папытала Зеўса) уваскрэсіць юнака і разам з ім узнеслася на неба.

## Шанаванне
Лічыцца, што культ Аціса ўзнік у Фрыгіі ў канцы 2 тысячагоддзя да н. э. Прычым, першапачаткова Аціс быў мясцовым бажаством. У Грэцыю культ фрыгійскага бога пранік разам з культам Кібелы і набыў шырокае распаўсюджанне толькі ў IV ст. да н. э. У 204 г. да н. э. рымляне таксама запазычылі культ Кібелы з Малой Азіі. Рымскія грамадзяне разглядалі Аціса як спадарожніка і кансорта Вялікай Багіні-маці.

## Спасылкі 
* ATTIS
* EVGUENI A. TORTCHINOV, CYBELE, ATTIS, AND THE MYSTERIES OF THE «SUFFERING GODS» : A TRANSPERSONALISTIC INTERPRETATION
* James George Frazer, The Golden Bough, Chapter XXXIV. The Myth and Ritual of Attis
* Attis-Ἄττις

Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Багі ўрадлівасці
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Рымская міфалогія
Катэгорыя:Міфалогія Блізкага Усходу
Катэгорыя:Фрыгія
Артур Лундквіст

**Артур Нільс Лундквіст** (; , Удэр'юнга — ) — шведскі пісьменнік. Член Шведскай акадэміі (1968).

## Творчасць 
У ранніх зборніках паэзіі («Спёка», 1928; «Масты ночы», 1936), рамане «Рэкі цякуць да мора» (1934) моцныя ўплывы сюррэалізму ў спалучэнні з элементамі псіхааналізу і прымітывізму. Паэтычны зборнік «Жыццё як трава» (1954), зборнік вершаў у прозе «Дрэва, якое гаворыць» (1960), раманы «Вальс у Відынгу» (1956), «Камедыя ў Хегерскугу» (1959) вызначаюцца яснасцю формы і сацыяльна-крытычнымі матывамі. У аповесці «Малінга» (1952), гістарычных раманах «Жыццё і смерць вольнага стралка», «Воля неба» (абодва 1970) рэалістычныя і мадэрнісцкія тэндэнцыі. Аўтар кніг «Макі з Ташкента» (1952), дарожных нататак («Вулканічны кантынент», 1957), літаратуразнаўчых прац («Развагі пра замежную літаратуру», 1959).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Швецыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Катэгорыя:Члены Шведскай акадэміі
Абаскі мірны трактат

**Абаскі мірны трактат** — дагавор, падпісаны Швецыяй і Расіяй у г. Аба (сучасны Турку, Фінляндыя). Завяршыў руска-шведскую вайну 1741—1743, якая скончылася паражэннем Швецыі. Пацвердзіў умовы Ніштацкага мірнага дагавора (1721). Устанавіў руска-шведскую мяжу па рацэ Кюменэ (цяпер рака Кюмі-Ёкі, Фінляндыя).

## Літаратура 
* Абаскі мірны трактат // 

Катэгорыя:Мірныя дагаворы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Падзеі 18 жніўня
Катэгорыя:Руска-шведскія войны
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Швецыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:1743
Нацыянальны парк Абіску

**Нацыянальны парк Абіску**, таксама **Абіска** (, ) — нацыянальны парк на поўначы Швецыі, у Скандынаўскіх гарах. Заснаваны ў 1909 годзе як ландшафтны запаведнік. Уключае басейн ракі Абіску і частку паўднёвага ўзбярэжжа возера Турнетрэск. Плошча 7,5 тысяч гектараў. Хваёвыя і мяшаныя лясы. Разнастайная фауна млекакормячых (буры мядзведзь, воўк, лемінг, паўночны алень, пясец, расамаха) і птушак (бакас, беркут, варакушка, курапатка палярная, паморнік даўгахвосты, пуначка, сава белая, уюрок). На тэрыторыі парку навукова-доследная станцыя Шведскай акадэміі навук.

## Літаратура 
* Абіску // 

## Спасылкі 
* Abisko, афіцыйны сайт
* Фаўна парку 
* Навуковая станцыя 
* Фатаграфіі 

Абіску
Абіску
Абіску
Густаў Адлерфельт

**Густаў Адлерфельт** (; —, Палтава) — шведскі прыдворны.

Вучыўся ва ўніверсітэтах Упсалы (Швецыя), Гале (Германія), падарожнічаў па краінах Еўропы. З 1700 года горфюнкер, з 1701 года пры двары Карла XII, суправаджаў яго ў паходах. Удзельнік Паўночнай вайны 1700—1721. Загінуў у баі пад Палтавай. Вёў дзённік ваенных дзеянняў, у тым ліку на тэрыторыі сучаснай Беларусі, дапаўняў яго афіцыйнымі дакументамі, іншымі крыніцамі. Часткова надрукаваны (ананімна) у 1707 годзе ў Гамбургу, дапрацаваны сынам, выдадзены на французскай, англійскай і нямецкай мовах (1740—1742); у арыгінале выдадзены ў 1919 годзе.

## Літаратура 
* Густаў Адлерфельт // 

Катэгорыя:Удзельнікі Паўночнай вайны
Хуга Альвен

**Хуга Альвен** (; ,  — , Фалун) — шведскі , , скрыпач.

## Біяграфія 
У 1890—1897 гадах саліст Каралеўскага сімфанічнага аркестра ў Стакгольме, у 1910—1939 гадах кіраўнік музычнага аддзялення ўніверсітэта Упсалы. Упершыню ў свецкай сімфанічнай музыцы выкарыстаў нацыянальны фальклор. Сярод твораў: балеты «Горны кароль» (1923), «Блудны сын» (1957); 12 кантат; 5 сімфоній; 3 рапсодыі для аркестра; камерныя творы; хары; музыка да кінафільмаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* The Hugo Alfvén Society  — таварыства Хуга Альвена

Катэгорыя:Скрыпачы Швецыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Швецыі
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Магілёўскай вобласці

* Магілёў
* Мсціслаўскі раён
* Асіповіцкі раён
* Бабруйскі раён
* Быхаўскі раён
* Бялыніцкі раён
* Глускі раён
* Горацкі раён
* Дрыбінскі раён
* Касцюковіцкі раён
* Кіраўскі раён
* Клімавіцкі раён
* Клічаўскі раён
* Краснапольскі раён
* Круглянскі раён
* Крычаўскі раён
* Магілёўскі раён
* Слаўгарадскі раён
* Хоцімскі раён
* Чавускі раён
* Чэрыкаўскі раён
* Шклоўскі раён
Карл Юнас Ловэ Альмквіст

**Карл Юнас Ловэ Альмквіст** (, , Стакгольм — ) — шведскі пісьменнік, паэт-рамантык, рамантык-крытык палітычнай эканоміі, рэаліст, кампазітар і сацыяльны крытык.

## Біяграфія 
У 1815 годзе скончыў універсітэт Упсалы.

У 1851—1865 гадах у эміграцыі ў ЗША.

Літаратурную дзейнасць пачаў як рамантык. У эпіка-драматычнай паэме «Амарына» (1822) паказаў распад паўфеадальнага грамадства. Рэалістычнае адлюстраванне рэчаіснасці пераважае ў творах, сабраных пад назвай «Кніга шыпшыны» (т.1-14, 1832—1851).

Аўтар раманаў «Паляўнічы замак» (1832), «Капліца», «Палац», «Шэльнурскі млын» (усе 1838), «Можна» (1839), «Габрыэль Мімансо» (1841-42), «Тры пані Смолана» (1842—1843, рэлігійны містыцызм); зборнік вершаў «Песні» (1849).

Пад уплывам ідэй утапічнага сацыялізму напісаны «Асновы еўрапейскай незадаволенасці» (1838), «Паэзія і палітыка» (1839)

## Літаратура 
* Карл Юнас Ловэ Альмквіст // 

Катэгорыя:Пісьменнікі Швецыі
Альвен (значэнні)

**Альвен** ці, у іншым варыянце напісання, **Альфен** () — шведскае прозвішча. Вядомыя носьбіты:
* Хуга Альвен (1872—1960) — шведскі кампазітар, дырыжор, скрыпач і мастак.
* Ханес Альфвен (1908—1995) — шведскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1970)
Стакгольмская фондавая біржа

**Стакгольмская фондавая біржа** — фондавая біржа, знаходзіцца ў Стакгольме, Швецыя. Заснаваная ў 1863 годзе, біржа з'яўляецца асноўнай сярод краін Паўночнай Еўропы. Біржа ўвайшла ў склад групы OMX ў 1998 годзе, а з 2003 года былі аб'яднаны гандлёвыя аперацыі з фондавай біржай Хельсінкі. Да 1990 года таргі біржы праходзілі ў будынку Шведскай акадэміі на плошчы Стуртар'ет. Біржа працуе з панядзелка па пятніцу (акрамя святочных дзён) з 9.00 да 17.30.

## Гл.таксама 
* Спіс еўрапейскіх фондавых біржаў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт біржы

Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Паўночнаеўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Члены FESE
Катэгорыя:Эканоміка Швецыі
Катэгорыя:Кампаніі Стакгольма
OMX Group

**Канцэрн OMX** — шведскі канцэрн (афіцыйная назва **OMX AB**). Заснаваны ў 2003 г. **OMX** — аператар Nordic Exchange, кантралюе парадку 80 % рынку каштоўных папер Скандынавіі і Прыбалтыцы. У склад канцэрна ўваходзяць некалькі біржаў:
* Віленская фондавая біржа
* Ісландская фондавая біржа
* Капенгагенская фондавая біржа
* Рыжская фондавая біржа
* Фондавая біржа Осла
* Стакгольмская фондавая біржа
* Талінская фондавая біржа
* Фондавая біржа Хельсінкі

Выручка ў 2006 г. — $516,7 млн, чысты прыбытак — $121 млн, капіталізацыя — $2,5 млрд. C 2008 года канцэрн OMX афіцыйна ўваходзіць у склад NASDAQ OMX Group.

## Гл. таксама 
Спіс еўрапейскіх фондавых біржаў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт біржы

Катэгорыя:Фондавыя біржы
NASDAQ OMX Group

**NASDAQ OMX Group, Inc.** — амерыканская кампанія, уладальнік біржы NASDAQ і яшчэ 8 еўрапейскіх біржаў у балтыйскім рэгіёне. Штаб-кватэра кампаніі размяшчаецца ў Нью-Ёрку, ЗША.

## Гл. таксама 
* Nasdaq
* Індэксы Nasdaq

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі

Катэгорыя:Кампаніі ЗША
OMX Stockholm 30

**OMX Stockholm 30** — ключавы фондавы індэкс Швецыі. Складаецца з 30 найбуйнейшых па капіталізацыі кампаній, чые акцыі гандлююцца на Стакгольмскай фондавай біржы.

## Кампаненты індэксу 
У індэкс уваходзяць наступныя кампаніі (па стане на 1 ліпеня 2009 года):

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра індэкс на афіцыйным сайце біржы

Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя індэксы
Катэгорыя:Эканоміка Швецыі
Куцця

**Куцця** — у беларусаў і іншых славянскіх народаў абрадавая страва; каша з ячных круп, радзей з пшанічных зярнят. Гатуюць для жалобнага стала па нябожчыку (памінкі), а таксама на Дзяды, Радаўніцу і іншыя памінальныя дні. Спажывалі астуджанай з сытой або алеем

Таксама абрадавая страва на Каляды ў славян і іншых народаў; каша з тоўчаных ячных круп (у некаторых народаў з зярнят пшаніцы); вячэра напярэдадні Каляд (посная Куцця), Новага года (стары стыль, багатая або скаромная Куцця) і перад Вадохрышчам (посная Куцця). На ўсе тры куцці кашу варылі ў адным і тым жа гаршку і з аднолькавай колькасці круп. Звараную куццю перад заходам сонца ставілі на покуці. Куцця, якую варылі з цэлых зярнят, была сімвалам жыцця. Вялікае значэнне надавалася прыкметам, варажбе.

## Куцця ў літаратуры 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Славянская кухня
Катэгорыя:Руская кухня
Катэгорыя:Украінская кухня
Катэгорыя:Румынская кухня
Катэгорыя:Малдаўская кухня
Катэгорыя:Ежа ў рэлігіі
Катэгорыя:Славянская абрадавая ежа і напоі
Катэгорыя:Калядная ежа
Катэгорыя:Памінальная ежа
OMX Nordic 40

**OMX Nordic 40** (**OMXN40**) — рэгіянальны фондавы індэкс, які ўключае ў сябе 40 найбуйнейшых кампаній, чые акцыі гандлююцца на біржах Капенгагена, Хельсінкі, Стакгольма і Рэйк'явіка. Індэкс пачаў разлічвацца 28 снежня 2008 года на ўзроўні 1000 пунктаў. На даны момант у індэксе не прадстаўлена ніводная ісландская кампанія.

## Кампаненты індэксу 
У індэкс уваходзяць наступныя кампаніі (па стане на 19 чэрвеня 2009 года):

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра індэкс на афіцыйным сайце біржы
* OMX Nordic 40 на Wikiinvest 

Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя індэксы
Катэгорыя:Эканоміка Швецыі
Катэгорыя:Эканоміка Даніі
Катэгорыя:Эканоміка Фінляндыі
Катэгорыя:Эканоміка Ісландыі
ABB

**ABB** (Asea Brown Boveri Ltd.) — шведска-швейцарская кампанія, якая спецыялізуецца ў вобласці электратэхнікі, энергетычнага машынабудавання і інфармацыйных тэхналогій. Кампанія заснавана ў 1988 годзе зліццём шведскай кампаніі ASEA і швейцарскай Brown, Boveri & Cie. Офісы канцэрна прадстаўлены ў больш чым 100 краінах свету. Вытворчыя магутнасці размяшчаюцца на тэрыторыі Германіі, Швейцарыі, Швецыі, Італіі, Францыі, Расіі, Чэхіі, Партугаліі, Бразіліі, Фінляндыі, Эстоніі, Украіны, Беларусі і г.д.

## Сыход з рынку Расіі 
21 ліпеня 2022 года кампанія заявіла, што сыходзіць з Расіі ў выніку вайны ва Украіне і звязаных з ёй міжнародных санкцый супраць Расіі і Беларусі. На Расію прыпадае толькі адзін ці два працэнты ад агульнага гадавога аб'ёму продажаў ABB, і рашэнне аб выхадзе будзе мець меркаваныя фінансавыя наступствы ў другім квартале ў памеры каля 57 млн. долараў ЗША, падлічыла група. Раней кампанія спыніла прымаць новыя заказы ў Расіі, але да цяперашняга моманту працягвала выконваць невялікую колькасць існуючых дагаворных абяцанняў з мясцовымі кліентамі, якія не супярэчаць прынятым супраць РФ санкцыям.

## Літаратура 
* ABB (2005): *The Dormann Letters*, Jürgen Dormann/ABB Group, Zurich
* Bélanger, Jacques et al. (2001): *Being local worldwide: ABB and the challenge of global management*, Cornell University Press, New York. ISBN 0-8014-3650-8
* Kevin Barham, Claudia Heimer (1998): *ABB: the dancing giant — creating the globally connected corporation.* Financial Times, London. ISBN 0-273-62861-5

## Спасылкі 
* ABB

Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі
Катэгорыя:Кампаніі Швецыі
Катэгорыя:Кампаніі Швейцарыі
Катэгорыя:Вытворцы энергетычнага абсталявання
Катэгорыя:Вытворцы лакаматываў
Катэгорыя:Кампаніі, якія раней мелі лістынг акцый на Лонданскай біржы
Катэгорыя:Вытворцы прамысловага абсталявання
Швейцарская біржа

**Швейцарская біржа** (Swiss Exchange, SWX) — адна з найбуйнейшых еўрапейскіх гандлёвых пляцовак, ажыццяўляе гандаль акцыямі, дэрыватывамі. Утворана ў 1995 годзе ў выніку зліцця фондавых біржаў Жэневы, Базеля і Цюрыха. З 1996 года ўвесь гандаль вядзецца ў электронным рэжыме.

## Індэксы 
Асноўны індэкс — SMI (Swiss Market Index) — адлюстроўвае стан 20 найбуйнейшых кампаній на біржы, на якіх даводзіцца больш 85 % капіталізацыі ўсяго лістынгу.

## Гл. таксама 
* Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Швейцарскай біржы

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт біржы 

Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Заходнееўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Члены WFE
Катэгорыя:Эканоміка Швейцарыі
Катэгорыя:Цюрых
Swiss Market Index

**Swiss Market Index** (SMI) — ключавы швейцарскі фондавы індэкс. Складаецца з 20 найбуйнейшых кампаній, чые акцыі гандлююцца на Швейцарскай біржы. Разлік індэксу быў распачаты 30 чэрвеня 1988 года на ўзроўні 1500 пунктаў. Склад індэксу пераглядаецца 1 раз у год. На даны момант індэкс складае больш 85 % фондавага рынку Швейцарыі.

## Кампаненты індэксу 
Па стане на 21 верасня 2009 года ў індэкс уваходзілі наступныя кампаніі:

## Спасылкі 
* SMI® — the Blue-Chip Index
* Кіравала разліку індэксу

Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя індэксы
Катэгорыя:Эканоміка Швейцарыі
Rapidlok

**Электравоз Rapidlok** — чатырохвосевы электравоз пераменнага току (15 кв, 16,7 Гц), які будаваўся на заводах Шведскай кампаніі Allmänna Svenska Elektriska Aktiebolaget.

Вытворчасць электравоза было распачата ў 1955 годзе, былі пабудаваны дзве адзінкі, якія паказалі сваю эфектыўнасць і SJ AB замовіў яшчэ восем. Лакаматывы былі прызначаны для высакахуткасных пасажырскіх цягнікоў на асноўных лініях і толькі ў выключных выпадках для грузавых цягнікоў. Тым часам, максімальная хуткасць на шведскіх чыгунках складала 130 км/г, у той час як гэтыя лакаматывы развівалі 150 км/г. Лакаматывы працавалі галоўным чынам на лініі Стакгольм — Гётэбарг і Стакгольм — Осла.

У канцы 1980-х гадоў амаль усе лакаматывы былі зняты з эксплуатацыі. Толькі два лакаматывы знаходзіліся ў эксплуатацыі да 1996 года. Большасць электравозаў захаваліся і знайшлі свой апошні прыстанак у розных музеях (у прыватнасці ў Шведскім чыгуначным музеі) і чыгуначных клубах.

Электравоз мае дзве кабіны машыніста. На буферным брусе ўсталяваны буферы і шрубавая збруя.

## Спасылкі 
* Jarnvag.net — фатаграфіі і інфармацыя 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1955 годзе
Катэгорыя:Транспарт у Швецыі
Эрншэльдсвік

**Эрншэльдсвік** () — горад у Швецыі ў вобласці Онгерманланд, адміністрацыйны цэнтр Эрншэльдсвікскай камуны Вестэрнорландскага лена.

Насельніцтва — 28 617 чалавек (2006). 

Эрншэльдсвік — малады горад, заснаваны ў 1894 годзе. У ім развіта машынабудаўнічая прамысловасць, маецца музей і філіял універсітэта Сярэдняй Швецыі.

## Гл. таксама 
* Дарога Ботніа

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Вітаем у Эрншэльдсвік!  (PDF)

Катэгорыя:Гарады Швецыі
NASDAQ OMX Vilnius

**NASDAQ OMX Vilnius** (*Віленская фондавая біржа*, , ; , ) — фондавая біржа ў Вільні, заснаваная ў 1993 годзе.

Гэта адзіная рэгулёўная біржа ў Літве. Біржа належыць групе OMX, якая таксама кіруе біржамі ў Хельсінкі і Стакгольме. Вільнюская фондавая біржа, сумесна з Рыжскай фондавай біржай і Талінскай біржай, з’яўляецца часткай аб’яднанага Балтыйскага рынку, створанага з мэтай мінімізацыі бар’ераў эстонскага, латвійскага і літоўскага біржавых рынкаў.

Капіталізацыя рынку акцый на Віленскай фондавай біржы складае 6,6 млрд еўра і 1 млрд еўра складаюць выпускі аблігацый (па стане на 9 лістапада 2006 года). Дырэктар і старшыня кіравання — Армінта Саладжэнэ ().

## Акцыянеры 
* 93,09 % акцый належыць Helsinki Stock Exchange Ltd.;
* 2,44 % — фізічным асобам;
* 2,44 % — банкам;
* 1,22 % — установам фінансавых маклераў;
* 0,81 % — юрыдычным асобам.

## Гл. таксама 
* Спіс еўрапейскіх фондавых біржаў

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Еўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Паўночнаеўрапейскія фондавыя біржы
Катэгорыя:Члены FESE
Катэгорыя:Фінансы Літвы
Катэгорыя:1993 год у Вільні
Ён Баўэр

**Ён Баўэр** (;  — ) — шведскі мастак і ілюстратар. Шырока вядомы сваімі ілюстрацыямі да казак «Сярод эльфаў і троляў» (), якія штогод публікаваліся ў Швецыі на Ражство.

## Біяграфія 
Ён Баўэр нарадзіўся ў горадзе Ёнчэпінг у паўднёвай Швецыі, дзе рос разам з двума братамі і сястрой — Ганнай Баўэр. Ранняя смерць Ганны ў 13 гадоў зрабіла цяжкае ўражанне на Баўэра і яго братоў. З дзяцінства Баўэр любіў праводзіць час за маляваннем, спачатку абмяжоўваючыся невялікімі малюнкамі і накідамі. Калі яму споўнілася 16, ён з'ехаў у Стакгольм, дзе праз два гады паступіў у Шведскую каралеўскую акадэмію мастацтваў.

[thumb|left|200px|Ілюстрацыя да зімовай казкі пра Yule Goat — Калядную казу ([1912 г.)]]
У акадэміі ён сустрэў Эстэр Эльквіст, на якой жаніўся ў снежні 1906 г. У 1908—1910 гг. яны разам адправіліся ў паездку па паўднёвай Германіі і Італіі. Знаёмства з раннім італьянскім адраджэннем аказала глыбокае ўздзеянне на творчасць Баўэра.
[thumb|200px|Прынцэса Туўстар ([1913 г.) — адна з самых значных прац Баўэра]]

Ілюстрацыі да казак «*Сярод эльфаў і троляў*», над якімі Ён Баўэр працаваў у перыяд з 1907 па 1915 гг., зрабілі яго адным з самых вядомых казачных мастакоў Швецыі. Спрабаваў ён і іншыя спосабы выраза: ствараў манументальныя фрэскі, складаў казачныя дзіцячыя п'есы, а таксама напісаў лібрэта для балета «*Горны кароль*» ().

У 1918 годзе ў мастака пачаліся сямейныя праблемы і частыя дэпрэсіі. Тады ў пошуках лепшага жыцця ён вырашыў адправіцца разам з жонкай і трохгадовым сынам на пароме праз возера Ветэрн у Стакгольм. Але на возеры пачаўся сапраўдны шторм, паром затануў. Ён Баўэр і яго сям'я загінулі.

## Спасылкі 
* Музей Ёна Баўэра    
* Ён Баўэр на Art Passions 

Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Швецыі
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Катэгорыя:Патанулі
Allmänna Svenska Elektriska Aktiebolaget

thumb|Лагатып кампаніі з канца XIX стагоддзя да 1933 года
thumb|Цэнтральны офіс кампаніі
**ASEA** (абр. ад , Усеагульная шведская электрычная акцыянерная кампанія) — шведскае прамысловае прадпрыемства, буйны вытворца электратэхнічнай прадукцыі і машын, трамваяў, электравозаў.

У 1988 годзе злілася са швейцарскай кампаніяй Brown, Boveri & Cie, з адукацыяй кампаніі ASEA-Brown Boveri (ABB). ASEA працягвае існаваць, але зараз ужо як холдынгавая кампанія, якая валодае 50 % акцый ABB.

## Гісторыя 
Кампанія была заснавана ў 1883 годзе Людвігам Фрэдгальмам у Стакгольме як вытворца электрычных лямпаў і генератараў. Пасля зліцця з Кампаніяй электрычнай энергіі Венстрэма і Гранстрэма, кампанія стала звацца  (чытаецца «Альмэна свенска электрыска актыэбалагет» —), скарочана ASEA.
[thumb|left|[Электравоз Rc будаваўся на заводах ASEA]]
* У 1889 Ёнас Венстрэм стварае трохфазныя генератары, рухавікі і трансфарматары.
* У 1933 з-за негатыўных асацыяцый з германскім нацызмам кампанія змяняе лагатып, раней утрымоўвалы свастыку.
* У 1953 кампанія стварае першыя прамысловыя дыяменты.
* У 1955 годзе стварае электравоз Rapidlok
* У 60-х гадах XX стагоддзя будуе 9 з 12 шведскіх АЭС.
* У 1974 кампанія пачынае ўжываць прамысловыя робаты.
* У 1988 зліваецца з Brown Boveri & Cie.

Катэгорыя:Кампаніі Швецыі
Оргія

**Оргія** () — назва антычнага рэлігійнага абраду, які ўключаў групавыя сексуальныя зносіны паміж удзельнікамі. Оргіі былі асабліва характэрны для містэрый (патаемных рытуалаў) у культах Дыяніса і Кібелы. Падобныя абрады існавалі і ў іншых рэлігіях.

У наш час оргіямі называюць сексуальныя або папросту непрыстойныя з пункту гледжання грамадскай этыкі вечарыны.

## Спасылкі
*Orgies, a brief history
*Bacchanal: The Orgy in Ancient Greek and Roman Inspired Art
*Жаніцьба Цярэшкі — оргія?

Катэгорыя:Рэлігійны культ
Катэгорыя:Секс і грамадства
Катэгорыя:Формы сексуальнай актыўнасці
Гор

**Гор** можа значыць:

## Геаграфія 
* Гор — правінцыя ў Афганістане.
* Гор (Новая Зеландыя)

## Культура
*Гор — адзін з вярхоўных старажытнаегіпецкіх багоў.
*Гор-грайнд — музычны кірунак.

## Людзі
*Гор Відал — амерыканскі пісьменнік.
*Альберт Гор — віцэ-прэзідэнт ЗША з 1993 па 2001 год у адміністрацыі Біла Клінтана, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру за 2007 год.
*Дэвід Ормсбі-Гор — брытанскі палітычны дзеяч, дыпламат.
Пракламацыя пра вызваленне рабоў

**Пракламацыя пра вызваленне рабоў** — загад Аўраама Лінкальна, выданы 1 студзеня 1863 года. Паводле пракламацыі, ваеннае становішча (Грамадзянская вайна) вымусіла Прэзідэнта прыняць непапулярныя меры супраць Канфедэрацыі Паўднёвых Штатаў — вызваліць усіх рабоў на тэрыторыі ЗША, якая тым часам кантралявалася канфедэратамі.

Пракламацыя заставалася «на паперы», пакуль федэральныя войскі ЗША канчаткова не перамаглі канфедэратаў. Вызваленне рабоў на ўсёй тэрыторыі ЗША адбылося ў канцы 1865 года, калі пачала дзейнічаць 13-я папраўка да Канстытуцыі.

## Крыніцы 
## Ліатаратура 
* *Андрэй Берастоўскі*. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. — Мінск: выдавец А. М. Вараксін, 2019. — 176 с. — 

## Спасылкі 
* Невыносныя законы ў беларускім перакладзе

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў ЗША
Катэгорыя:Рабства
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Магілёва

|}

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Магілёва
Катэгорыя:Гісторыя Магілёва

Катэгорыя:Культура Магілёва
Шведскі чыгуначны музей

**Шведскі чыгуначны музей** () — нацыянальны тэхнічны музей у горадзе Еўле (Швецыя), прысвечаны гісторыі чыгункі Швецыі. Таксама ёсць філіял у Энгельхольме.

Задачай музея з'яўляецца вывучэнне, захаванне і перадача звестак пра гісторыю чыгуначнага транспарту Швецыі. Музей знаходзіцца пад кіраваннем Шведскай Нацыянальнай Чыгуначнай Адміністрацыі, якая атрымлівае фінансавыя сродкі для дзейнасці музея ад урада.

## Гісторыя 
У 1915 годзе «Нацыянальны Чыгуначны Савет» адкрыў чыгуначны музей у Стакгольме. У 1942 годзе на чыгуначнай станцыі Тамтэбода ў Стакгольме адкрыта экспазіцыя лакаматываў і рухомага саставу. Шведская чыгуначны музей перанесены ў Еўле ў 1970-я гады. Пад музей былі адведзены дзве пляцоўкі пад адкрытым небам (з чыгуначнымі пуцямі), некалькі вялікіх будынкаў, у тым ліку два паваротныя колы і памяшканне лакаматыўнага дэпо. Комплекс музея займае плошчу амаль 16000 м².

## Экспанаты 
Бягучая калекцыя, адна з лепшых у свеце, змяшчае больш за 100 лакаматываў, амаль 150 вагонаў і некалькі сотняў адзінак іншага рухомага саставу. Лепшыя ўзоры прадстаўлены ў асноўнай экспазіцыі. Асноўная частка калекцыі знаходзіцца ў запасніках, для экскурсійнага агляду патрэбна папярэдняя дамоўленасць.

Акрамя лакаматываў і рухомага саставу, прадметаў, інструментаў і чыгуначных мадэляў у асобных залах дэманструецца посуд, тэкстыль і творы мастацтва. Некалькі сотняў тысяч фатаграфій, якія захоўваюцца ў музеі, адлюстроўваюць гістарычны шлях развіцця чыгункі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Шведскай нацыянальнай чыгуначнай адміністрацыі
* Афіцыйны сайт музея

Катэгорыя:Чыгуначныя музеі Швецыі
Катэгорыя:Еўле
Scania

**Scania AB** — шведскі вытворца грузавых аўтамабіляў, аўтобусаў і індустрыяльных і марскіх рухавікоў. Штаб-кватэра размяшчаецца ў горадзе Сёдэртэлье, Швецыя. Вытворчасць знаходзіцца ў Швецыі, Францыі, Галандыі, Аргенціне, Бразіліі, Польшчы і Расіі.

## Гісторыя 
11 снежня 1891 года, была ўтворана Vagnfabriks-Aktiebolaget I Södertelge — VABIS. Гэты дзень прынята адзначаць як дату заснавання кампаніі Scania.

У 1900 годзе у Мальмё была заснавана фабрыка Maskinfabriksaktiebolaget Scania («ТАА Машынабудаўнічы завод у Сконе") па вытворчасці ровараў. У хуткім часе Scania таксама пачынае вырабляць аўтамабілі і грузавікі. У 1901 годзе з'явіўся першы легкавы аўтамабіль Scania, а ў 1902 годзе — быў сабраны першы грузавы аўтамабіль.

У 1911 годзе адбылося зліццё Scania і Vabis. У сакавіку 1911 года шведскія заводы Vagnfabriks-Aktiebolaget з горада Сёдэртэлье і Scania Maskinfabriks AB з горада Мальмё аб'ядналіся ў акцыянернае таварыства AB Scania-Vabis са штаб-кватэрай у Мальмё.

У 1929 годзе кампанія спыніла выпуск легкавых аўтамабіляў.

У 1969 годзе адбылося зліццё Scania-Vabis са шведскім вытворцаў авіятэхнікі і аўтамабіляў SAAB, што прывяло да стварэння канцэрна Saab-Scania.

У 1995 годзе Scania зноў стала незалежнай кампаніяй.

У 2006 годзе буйны пакет акцый Scania набывае вытворца цяжкіх грузавікоў — MAN SE, а ў 2008 канцэрн Volkswagen стаў асноўным уладальнікам Scania.

## Уласнікі і кіраўніцтва 
Найбуйнейшыя акцыянеры на кастрычнік 2011 года: Volkswagen AG (70,94%), MAN (17,37%).

## Дзейнасць 
У 2005 Scania выпусціла 52567 грузавікоў і 5816 аўтобусаў. Выручка за гэты год склала $ 7,97, чысты прыбытак - $ 587 млн.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Хроніка: 100 гадоў Scania-Vabis

Катэгорыя:Кампаніі Швецыі
Катэгорыя:Вытворцы грузавых аўтамабіляў
Катэгорыя:Вытворцы аўтобусаў
Катэгорыя:Volkswagen AG
Пра ўсіх гэтых жанчын

**«Пра ўсіх гэтых жанчын»** () — кінафільм Інгмара Бергмана, зняты ў 1964 годзе. Першы каляровы фільм Бергмана.

## Сюжэт 
Вядомы крытык Карнэліус (Ярл Куле) піша біяграфічную кнігу пра геніяльнага віяланчэліста. Каб пазнаёміцца бліжэй з героем сваёй працы ён едзе ў дом музыканта. Аднак сам геній музыкі ўвесь час хаваецца ад яго. Затое на кожным кроку яму сустракаюцца шматлікія жанчыны, якія спаборнічаюць за любоў маэстра.

## У ролях 
* Бібі Андэрсан — Гумлан
* Харыет Андэрсан — Ізольда
* Эва Дальбек — Адэлаіда
* Карын Каўлі — Мадам Цюсо
* Гертруда Фрыд — Травіята
* Мона Мальм — Сесілія
* Барбра Хіёрт аф Орнэс — Беатрыса
* Алан Эдвал — Жуль
* Георг Функвіст — Трыстан
* Карл Білквіст — малады чалавек
* Ярл Куле — Карнэліус

Катэгорыя:Фільмы Інгмара Бергмана
Катэгорыя:Фільмы 1964 года
Бергман

**Бергман** — нямецкае, яўрэйскае і шведскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандра Рыгораўна Бергман — грамадскі дзеяч Заходняй Беларусі
* Арнфін Бергман — нарвежскі скакун з трампліна
* Інгмар Бергман — шведскі рэжысёр
* Інгрыд Бергман — шведская актрыса
* Торберн Улаф Бергман — шведскі хімік
* Элен Бергман — шведскі музыкант, педагог
* Эліза Бергман — шведская мастачка