Інтэрнацыянальная вуліца (Мінск)

**Інтэрнацыяна́льная ву́ліца** — вуліца ў Верхнім Горадзе ў Цэнтральным раёне горада Мінска. Праходзіць ад вуліцы Гарадскі Вал да вуліцы Янкі Купалы, ляжыць паміж Рэвалюцыйнай і праспектам Незалежнасці. Нумарацыя дамоў вядзецца ад Гарадскога Вала.

## Гісторыя 
З XVI стагоддзя заходняя частка вуліцы звалася **Зборавай** ад збудаванага на ёй тым часам кальвінскага збору пры агульнай падтрымцы князя Мікалая Радзівіла Чорнага і фундацыі менскіх заможных пратэстантаў. Назву Зборавая гэта частка вуліцы захоўвала да 1866 года. У 1899 годзе ў раёне турмы адкрыта жаночая ўрадавая гімназія, у якой пазней вучылася Стэфанія Станюта.

Праабражэнская была адной з цэнтральных вуліц губернскага Мінска.

* № 1 *(Гарадскі Вал № 10)* — пяціпавярховы жылы дом.

* № 3 — недабудаваны бізнес-цэнтр «Верхні горад», які складаецца з трохпавярховага будынка з мансардай і даўгабуда ў двары. Пры рэканструкцыі будынка ў катлаване, на глыбіні чатырох метраў знойдзены дзве 400-кілаграмовыя 6-фунтовыя палявыя гарматы XVIII стагоддзя, якія стралялі на 2-2,5 км літымі ядрамі, разрыўнымі гранатамі і карцеччу. У 1980-я гады ў дварах пачалося будаўніцтва гасцініцы, якая з прычыны роспуску СССР ператварылася ў даўгабуд. У 2001 годзе яго выкупіла выкупіў ТАА «Сулона». Па ініцыятыве «Сулоны» гасцініца перапрафілявана ў бізнес-цэнтр «Верхні горад», узвядзенне якога пачалося толькі ў 2005 годзе пасля працяглых паравалок з дакументамі і ўзгадненнямі. У 2003—2005 гадах дольшчылі аддалі на будоўлю амаль 36 мільярдаў рублёў (16,8 мільёна долараў), з якіх рэальна на будаўніцтва бізнес-цэнтра пайшло толькі 6,5 мільёна долараў. У канцы 2010 года дольшчыкі звярнуліся да прэзідэнта з просьбай дазволіць самастойна дабудаваць аб’ект. У 2012 годзе, скарыстаўшыся прапановай Адміністрацыі Прэзідэнта, дольшчыкі стварылі ГА «Абарона правоў дольшчыкаў бізнес-цэнтра „Верхні горад“», выкупілі частку ТАА «Сулона» і сталі новым інвестарам бізнес-цэнтра. У 2015 годзе 78 чалавек пісалі адкрыты ліст з просьбай дазволіць за ўласныя грошы дабудаваць бізнес-цэнтр. Увесну таго ж года адзін з сузаснавальнікаў ТАА «Сулона» Сяргей Дзямчук, якому належала траціна кампаніі, прысудзілі да 8 гадоў пазбаўлення свабоды за тое, што прысвоіў грошы дольшчыкаў. На ўсе аб’екты, да якіх мелі дачыненне кантралюемыя ім кампаніі, былі накладзены арышты. Некалькі спроб дабудаваць аб’ект не мелі поспеху. Увосень 2016 года зямля ў «Сулоны» была адабраная Мінгарвыканкамам для наступнага продажу з аўкцыёну. У лютым 2018 года прынята рашэнне знесці даўгабуд у двары.
* № 5 — будынак «Мінскрамбуда» (2-я палова XIX ст.), унікальны аб’ект міжнароднага значэння), гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння

* № 11а — будынак, унікальны аб’ект міжнароднага значэння або *«Дом Манюшкі»* (1797, напачатку XX стагоддзя да першапачаткова двухпавярховага будынка быў надбудаваны трэці паверх. Тут у 1830—1831 гадах жыў кампазітар Станіслаў Манюшка, унікальны аб’ект міжнароднага значэння. У 1916—1917 гадах чытачом бібліятэкі быў класік беларускай літаратуры Максім Багдановіч. У падвале гэтага дома размяшчалася падпольная тыпаграфія адной з рэвалюцыйных газет У сакавіку 1938 года бібліятэка была рэарганізавана ў Мінскую абласную бібліятэку імя А. С. Пушкіна. Падчас Вялікай Айчыннай вайны рэдкія выданні твораў Пушкіна, успаміны, дзённікі сучаснікаў паэта і дакументы былі або знішчаны, або вывезены ў Германію. У 1966 годзе было прынята рашэнне аб будаўніцтве новага будынка абласной бібліятэкі імя А. С. Пушкіна на вуліцы Гікалы ў цэнтры горада, куды бібліятэка пераехала ў лістападзе 1971 года, але аб ёй нагадвае мемарыяльная дошка на будынку.
* № 31а

* № 33 — будынак, унікальны аб’ект міжнароднага значэння. Сядзіба гэтая была пабудавана ў канцы XVIII — пачатку ХІХ стагоддзя, мела ўнікальны фруктовы сад, у якім раслі нават грэцкія арэхі, з насення якіх у Батанічным садзе АН была высаджана цэлая алея
* № 33б — будынак, унікальны аб’ект міжнароднага значэння.

### Па цотным баку 
* № 2 *(Гарадскі Вал № 8)* — жылы дом (1954)
* № 4 — жылы дом, унікальны аб’ект міжнароднага значэння.
* № 10 — адміністрацыйны будынак (сярэдзіна XIX ст.), унікальны аб’ект міжнароднага значэння (1917), унікальны аб’ект міжнароднага значэння), унікальны аб’ект міжнароднага значэння, унікальны аб’ект міжнароднага значэння (1929. Пры яго будаўніцтве былі выкарыстаны часткі разбуранага бамбёжкамі *Клуба харчавікоў імя Сталіна* (1929), размешчанага ў адным з карпусоў былога Спаса-Праабражэнскага манастыра, які на пачатку ХХ стагоддзя займала *гасцініца «Бельвю»*, а пад час нямецкай акупацыі салдацкі клуб. У вонкавым абліччы будынка адгадваюцца элементы палацавай архітэктуры 19-га стагоддзя і стыль канструктывізму 30-х гадоў 20-га стагоддзя. У пачатку 1920-х гадоў савецкія ўлады ліквідавалі мінскі жаночы праваслаўны манастыр. Некаторы час праваслаўная царква працягвала дзейнічаць у будынку былога касцёла, але ў 1930-я гады яе прыстасавалі пад клуб. У 50-х гадах тагачасны дырэктар кінатэатра «Перамога» Ізраіль Кагановіч марыў аднавіць храм і рэканструяваць яе пад яшчэ адну кіназалу, але ў сярэдзіне 1960-х гадоў комплекс касцёла і кляштара ўзарвалі. Пазней з левага боку ад падмуркаў касцёла збудавалі сучасны адміністрацыйны будынак з чырвонай цэглы.

* № 24 — адміністрацыйны будынак Пракуратуры Рэспублікі Беларусь.
* № 24а
* № 26 — будынак (1956), частка архітэктурнага ансамбля (1947—1954, арх. Г. Заборскі), гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння.
* № 26а
]]

* № 28 — *Гатэль «Еўропа»* (адноўлены ў 2007). Дарэвалюцыйная гасцініца была ўзведзена на сродкі выхадца з найбагацейшай мінскай купецкай дынастыі Веньяміна Поляка і належала яму. У сярэдзіне XIX стагоддзя да паўночна-ўсходняй часткі гасцініцы быў прыбудаваны трохпавярховы корпус. Пасля пажару 1881 года гасцініца рэканструявана — вышыня ўсіх частак даведзена да трох паверхаў — і перайменавана ў «Еўропа». У 1906—1908 гадах была перабудавана ў стылі мадэрн. «Еўропай» у шэсць паверхаў, якой тым часам валодалі браты Рыгор і Якаў Полякі, стала буйнейшым грамадзянскім збудаваннем дарэвалюцыйнага Мінска і буйнейшай гасцініцай у тагачасным Паўночна-Заходнім краі. У 1913 годзе ў гасцініцы працавалі першакласны рэстаран А. Г. Саўлевіча, жаночая і мужчынская цырульня, чытальная зала. У кожным з 130 нумароў «Еўропы» былі тэлефон, рукамыйнік, электраасвятленне, вадзяное ацяпленне, ванна, дзейнічаў першы ў горадзе ліфт. У 1925 годзе гасцініца была перайменавана ў «Цэнтральную гасцініцу Мінскай камунальнай гаспадаркі». У 1939 годзе ў будынку размяшчалася мінскае аддзяленне . Гасцініца разбурана ў 1944 годзе падчас Другой сусветнай вайны ў выніку савецкага наступу на горад.

: 15 красавіка 2004 годзе была прынятае рашэнне наконт аднаўлення гасцініцы «Еўропа». Пешых наведвальнікаў гасцініца прыняла ў 2007 годзе.
 (кан. XVIII стагоддзя)]]
: У XVII стагоддзі на месцы сучаснай гасцініцы «Еўропа» быў менскі палац Радзівілаў, у канцы XVIII стагоддзя прададзены мінскаму бурмістру Яну Байкову. У 1825 годзе адбылася рэканструкцыя будынка, пасля якой там размясцілі першы гарадскі тэатр. Двухпавярховы будынак тэатра — помнік архітэктуры класіцызму, меў сіметрычную кампазіцыю з рызалітам (выступам) і трохвугольным франтонам пасярэдзіне галоўнага фасада. 30 мая 1835 года тэатр згарэў, але быў адбудаваны. У памяшканнях Мінскага гарадскога тэатра, акрамя спектакляў, давалі балі і маскарады, ладзілі аматарскія канцэрты.

]]
: Пасля пажару 1881 года будынак тэатра неаднаразова перабудоўваўся, падвышаўся і паступова губляў свае першапачатковыя класіцыстычныя рысы. У 1920—1930-х гадах да будынка надбудавалі чацвёрты паверх.

: Мінскі гарадскі тэатр не быў пашкоджаны падчас Другой сусветнай вайны, аднак у 1984 годзе, нягледзячы на пратэсты грамадскасці, савецкія ўлады зруйнавалі ўнікальны помнік культуры і архітэктуры.

* № 30 — *Будынак Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі*, гісторыка-культурныя каштоўнасць рэгіянальнага значэння ===

На плошчы Свабоды, якая прылягае да вуліцы Інтэрнацыянальнай, за гарадской ратушай разбіты невялікі сквер. Беларускі этнограф і пісьменнік П. Шпілеўскі, які бываў у Мінску напачатку 50-х гадоў XIX стагоддзя, пісаў, што ў цэнтры плошчы 
Менавіта ў гэтым скверы ў студзені 1901 года быў адкрыты першы скульптурны помнік у Мінску — Аляксандра II, на чорным гранітным пастаменце якога былі выбіты словы:

У адпаведнасці з прадпісаннем гарадскога савета ў парк было забаронена ўпускаць асоб «непрыстойна і брудна апранутых: гандляроў, чорнарабочых і майстравых».

Пасля рэвалюцыі 1917 года, помнік новай уладай быў дэмантаваны. Замест яго быў усталяваны помнік «Салдат-рэвалюцыянер» па праекце мінскага архітэктара і скульптара А. Краснапольскага. Ён уяўляў сабой фігуру байца (хутчэй за ўсё з гіпсу) у салдацкім шынялі з вінтоўкай у руках. Але гэты помнік прастаяў нядоўга — да германскай акупацыі 1918 года. Ён быў разбураны — у лютым 1918 года, кайзераўскія салдаты, якія ўвайшлі ў Мінск, разбілі скульптуру прыкладамі вінтовак.

З аднаўленнем Мінскай ратушы ў 2003 годзе сквер быў рэканструяваны: былі разбіты дзве авальныя алеі з высаджанымі пірамідальнымі таполямі, устаноўлены чыгунныя ліхтары і лаўкі.

### Сквер на вуліцы Леніна 
З іншага боку Інтэрнацыянальнай, уздоўж вуліцы Леніна, да вул. Карла Маркса цягнецца бульвар. Бульвар на вуліцы Леніна быў зроблены на аснове Генеральнага плана горада Мінска 1946 года. Аўтарамі агульнага вырашэння былі арх. Н. Трахтэнберг і Г. Парсаданаў, аўтар праекта азелянення вуліцы Леніна арх. М. Андросаў; аўтар рашоткі агароджы бульвара — арх. Шміт; у 1949 годзе архітэктарам Р. Абразцовай быў зроблены праект добраўпарадкавання бульвара. Да 1952 года рэканструкцыя вуліцы Леніна скончана, вуліца была пашырана амаль у два разы адносна першапачатковай шырыні, быў зроблены бульвар.. 3 ліпеня 2003 была скончана рэканструкцыя бульвара (арх. А. Сардараў). Былі створаны два невялікія фантаны са скульптурамі, заменены старыя і хворыя дрэвы ліпавай алея, а таксама асфальт на ўзорыстую плітку.

### Парк імя Янкі Купалы 
Упіраецца Інтэрнацыянальная ў парк імя Янкі Купалы, разбіты пасля Вялікай Айчыннай вайны на месцы, дзе раней стаялі адна- двухпавярховыя хаты.

## Помнікі, мемарыяльныя дошкі і памятныя знакі 
### Помнікі 
* В. Ваньковічу (у двары гарадской сядзібы Ваньковічаў)

### Мемарыяльныя дошкі 
* В. П. Чацверыкову — на фасадзе дома № 26
* Станіславу Манюшку — на фасадзе дома № 21

## Транспарт 
Аўтамабільны рух на ўсёй працягласці вуліцы двухбаковы.

### Метро 
За 250 м ад скрыжавання з вуліцай Энгельса — «Кастрычніцкая», а за 310 метраў ад скрыжавання з вуліцай Леніна знаходзіцца станцыя метро «Няміга».

### Наземны грамадскі транспарт 
Трамвайная лінія, якая праходзіла па вуліцы Інтэрнацыянальнай, існавала з 1929 года. У паваенны час у 1949 годзе на вуліцы была адноўлена трамвайная лінія, але ў 1967 годзе падчас памяншэння трамвайнай сеткі была лінія разбурана.

## Падземная вуліца 
: *Асноўны артыкул: *'***

Пры будаўніцтве ведамасных гаражоў, у 1960-х гадах, рабочыя раскапалі на тэрыторыі былога кляштара бенедыкцінак сетку падземных хадоў, якія ішлі ў кірунку кінатэатра «Перамога» (вул. Інтэрнацыянальная, 20), а таксама да дамініканскага і францысканскага кляштараў. Большая частка падземных манастырскіх канструкцый была пазней знішчана падчас будаўніцтва пракуратуры.

У канцы 1970-х — пачатку 1980-х гадоў, падчас земляных работ каля будынка Мінскай кансерваторыі, коўш экскаватара натыкнуўся на цагляныя скляпенні падземнага ходу. Перад будаўнікамі адкрылася падземная галерэя, пабудаваная прыкладна ў XVIII стагоддзі. Коўш экскаватара пашкодзіў скляпеністую столь ходу і археолагі змаглі прайсці па ім не больш за 7—10 метраў, далей усё было завалена. Вышыня тунэля была каля паўтара метры, шырыня — метр. Меркавана гэты падземны ход, улічваючы кірунак, ішоў ад дамініканскага сабора пры мужчынскім манастыры да езуіцкага.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Сайт, прысвечаны вуліцы Інтэрнацыянальнай 
* Улица Интернациональная  
* Фатаграфіі вуліцы

: **Панарамы*':
* Сферычная панарама скрыжавання вуліц Камсамольская і Інтэрнацыянальная
* Сферычная панарама кінатэатра «Перамога» 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска