Атручэнне

**Атручэнне** — засмучэнне жыццядзейнасці арганізма, якое ўзнікла з прычыны траплення ў арганізм яду або таксіну, а таксама дзеянне, якое выклікала такое захворванне (напрыклад, забойства або самагубства з дапамогай яду).

Блізкае паняцце — інтаксікацыя. Яно выкарыстоўваецца ў медыцыне і фармакалогіі. У беларускай мове слова «інтаксікацыя» мае больш вузкі сэнс і апісвае толькі стан арганізма, але не знешняе ўздзеянне.

## Класіфікацыя паводле тыпаў таксічных агентаў 
У залежнасці ад таго, які таксічны агент стаў прычынай атручэння, вылучаюць:

* атручэнне чадным і свяцільным газам;
* харчовае атручэнне;
* атручэнне ядахімікатамі;
* атручэнне кіслотамі і шчолачамі;
* атручэнне лекавымі прэпаратамі і алкаголем.

Асноўныя групы рэчываў, якія выклікаюць вострае атручэнне:

* медыкаменты;
* алкаголь і сурагаты;
* прыпякаючыя вадкасці;
* вокіс вугляроду;
* грыбы

Пры характарыстыцы атручэння выкарыстоўваюць існуючыя класіфікацыі ядаў па прынцыпе іх дзеяння (раздражняльныя, прыпякаючыя, гемалітычныя і інш.).

У залежнасці ад шляху паступлення ядаў у арганізм адрозніваюць інгаляцыйныя (праз дыхальныя шляхі), пераральныя (праз рот), перкутанныя (праз скуру), ін’екцыйныя (пры парэнтэральных уводзінах) і іншыя віды атручэння.

Клінічная класіфікацыя будуецца на ацэнцы цяжкасці стану хворага (легкае, сярэдняй цяжкасці, цяжкі, вельмі цяжкае атручэнне), што з улікам умоў узнікнення (бытавое, вытворчае) і прычыны дадзенага атручэння (выпадковае, суіцыдальныя і інш.) мае вялікае значэнне ў судова-медыцынскім дачыненні.

## Класіфікацыя паводле характару ўздзеяння таксічнага рэчыва на арганізм 
Па характары ўздзеяння таксічнага рэчыва на арганізм вылучаюць такія віды інтаксікацыі:

* Інтаксікацыя вострая (acute intoxication) — паталагічны стан арганізма, які з’яўляецца вынікам аднаразовага або кароткачасовага ўздзеяння; суправаджаецца выяўленымі клінічнымі прыкметамі
* Інтаксікацыя падвострая (subacute intoxication) — паталагічны стан арганізма, які з’яўляецца вынікам некалькіх паўторных уздзеянняў; клінічныя прыкметы менш выяўленыя ў параўнанні з інтаксікацыяй вострай
* Інтаксікацыя звышвострая (over-acute intoxication) — вострая інтаксікацыя, якая характарызуецца паразай цэнтральнай нервовай сістэмы, прыкметамі якой з’яўляюцца сутаргі, парушэнне каардынацыі; смяротны зыход надыходзіць у працягу некалькіх гадзін
* Хранічная інтаксікацыя (chronic intoxication) — паталагічны стан арганізма, які з’яўляецца вынікам працяглага (хранічнага) уздзеяння; не заўсёды суправаджаецца выяўленымі клінічнымі прыкметамі.

## Першая дапамога пры атручэнні 
Першая дапамога пацярпелым ад атручэння павінна быць аказана як мага раней, так як пры вострым атручэнні магчыма вельмі хуткае парушэнне дыхання, кровазвароту і сэрцабіцця. Своечасова аказаная першая дапамога часта прадухіляе магчымасць смяротнага зыходу.

* Пры большасці відаў харчовага атручэння першая дапамога павінна зводзіцца да хутчэйшага выдалення атрутных рэчываў з страўнікава-кішачнага тракта (багатае прамыванне, прыём слабільных), суправаджаецца прыёмам унутр адсарбуюцца рэчываў — энтерасарбентаў, напрыклад актываванага вугалю. Пры прамыванні пацярпелы павінен ляжаць на левым баку (пры прамыванні седзячы атрутнае рэчыва трапляе з страўніка ў кішэчнік).
* Пры трапленні ядаў на скурныя пакровы цела трэба хутка прыбраць іх з паверхні скуры з дапамогай ватовага або марлевага тампона, добра абмыць скуру цёплай мыльнай вадой або слабым растворам харчовай соды.
* Пры атручэнні атрутнымі рэчывамі праз дыхальныя шляхі неабходна вывесці пацярпелага на свежае паветра, вызваліць яго ад якая абцяжарвае дыханне адзення. Затым трэба прапаласкаць рот і горла слабым растворам пітной соды. У выпадку неабходнасці трэба зрабіць пацярпеламу штучнае дыханне, а ў вельмі цяжкіх выпадках зрабіць закрыты масаж сэрца. Да прыезду лекара пацярпелага неабходна пакласці ў ложак, цёпла яго ахінуць.
* Пры трапленні кіслот або шчолачаў на скуру неабходна іх змываць на працягу 5-10 хвілін бруёй цёплай вады. Калі атрутнае рэчыва патрапіла ў вочы, неабходна прамыць бруёй вады на працягу 20-30 хвілін. Пасля прамывання на пашкоджанае вока накласці павязку і неадкладна звярнуцца да лекара.
* Пры прыгнёце дыхання і (або) сардэчнай дзейнасці ўжываюць аналептыкі і гангліястымулятары.
* Пры атручэнні чадным газам (вокісам вугляроду), пацярпелага неабходна неадкладна вывесці на свежае паветра, на галаву і грудзі накласці халодны кампрэс, даць выпіць моцны чай ці каву
* Пры аслабленым дыханні зрабіць штучнае дыханне.
* Пры атручэнні алкаголем пацярпеламу даюць нюхаць нашатырны спірт, праводзяць прамыванне страўніка цёплай вадой або слабым растворам пітной соды, у цяжкіх выпадках праводзяць штучнае дыханне і закрыты масаж сэрца.
* Пры атручэнні ядавітымі грыбамі праводзяць паўторныя прамывання страўніка, даюць энтэрасарбенты на аснове актываванага вугалю або лігніну (Фільтрум), слабільнае, саграваюць пацярпелага грэлкамі. Неабходная тэрміновая шпіталізацыя пацярпелага.
* Пры атручэнні кіслотамі пацярпеламу даюць выпіць малака, сырых яек або расліннага алею. Пітную соду ўжываць не варта. Пры цяжкасці дыхання праводзяць штучнае дыханне.
* Пры атручэнні з’едлівымі шчолачамі, вырабляюць прамыванне страўніка, слабільныя сродкі проціпаказаныя.

**Пры ўсіх выпадках атручэння неабходна як мага хутчэй звярнуцца да лекара.**

## Гл. таксама 
* Атручэнне свінцом

Катэгорыя:Абставіны смерці
Катэгорыя:Таксікалогія