open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Смартфон

.]]
**Смартфо́н** ( — разумны тэлефон) — мабільны тэлефон, дапоўнены функцыянальнасцю кішэннага персанальнага камп’ютара. Таксама **камунікатар** (, ) — кішэнны персанальны камп’ютар, дапоўнены функцыянальнасцю мабільнага тэлефона.

Хоць у мабільных тэлефонах практычна заўсёды былі дадатковыя функцыі (калькулятар, каляндар), з часам выпускаліся ўсё больш і больш інтэлектуальныя мадэлі. Для падкрэслення ўзросту функцыянальнасці і вылічальнай магутнасці такіх мадэляў ўвялі паняцце «смартфон». У часе росту папулярнасці КПК яны сталі выпускацца з функцыямі мабільнага тэлефона, такія прылады пачалі называцца камунікатарамі. Цяпер падзел на смартфоны і камунікатары неактуальны, абодва паняцця абазначаюць адно і тое ж — мініяцюрны ўніверсальны камп’ютар з паўнавартаснымі карыстальніцкімі інтэрфейсамі і развітымі радыё-інтэрфейсамі мабільнага тэлефона.

Смартфоны адрозніваюцца ад звычайных мабільных тэлефонаў наяўнасцю досыць развітой аперацыйнай сістэмы, адкрытай для распрацоўкі праграмнага забеспячэння іншымі распрацоўшчыкамі (аперацыйная сістэма звычайных мабільных тэлефонаў закрыта для іншых распрацоўшчыкаў у значна большай ступені). Устаноўка дадатковых праграм дазваляе значна палепшыць функцыянальнасць смартфонаў у параўнанні са звычайнымі мабільнымі тэлефонамі.

Аднак апошнім часам мяжа паміж «звычайнымі» тэлефонамі і смартфонамі ўсё больш сціраецца, новыя тэлефоны (за выключэннем самых танных мадэляў) даўно маюць функцыянальнасць, некалі уласцівую толькі смартфонам, напрыклад, электронную пошту і HTML-браўзер, а таксама шматзадачнасць.

## Гл. таксама 
* Сотавая сувязь

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэлефонная сувязь
Летнія Алімпійскія гульні 2020

**Гульні XXXII Алімпіяды** мелі адбыцца ў Токіа ў 2020 годзе. 24 сакавіка 2020 года Алімпійскія гульні былі перанесены на 2021 год з-за ўспышкі каранавіруса. Гульні ўрачыста адкрыліся 23 ліпеня 2021 года і доўжыліся цягам двух тыдняў.

## Выбары горада 
У галасаванні, якое адбывалася 7 верасня 2013 года ў Буэнас-Айрэсе, удзельнічалі Мадрыд (Іспанія), Стамбул (Турцыя) і Токіа (Японія). У вырашальным раундзе першынстваваў Токіа, супернікам якога быў Стамбул.

## Віды спорту 
У праграму Алімпійскіх Гульняў-2020 года ўключылі пяць новых відаў спорту. Спаборніцтвы па сёрфінгу, скалалажанні і скейтбордынгу ўключаны ў праграму Алімпійскіх гульняў у якасці дадатковых відаў спорту разам з бейсболам/софтболам і каратэ. Такое рашэнне было прынята ў рамках 129 сесіі камітэта ў Рыа-дэ-Жанейра ў 2016 годзе.

## Удзельнікі 
11656 атлетаў прадстаўлялі 206 Нацыянальных алімпійскіх камітэтаў.
* * Марына Слуцкая (нар. 1991) — беларуская дзюдаістка, Заслужаны майстар спорту, 8-разовая чэмпіёнка Беларусі, удзельніца Алімпійскіх гульняў 2020 года ў Токіа, трэнер па дзюдо.

## Каляндар 

Першай алімпійскай чэмпіёнкай гульняў стала прадстаўніца стральбы з Кітая Ян Цянь. У дысцыпліне «пнеўматычная вінтоўка» (адлегласць 10 метраў) яна паказала вынік 251,8 бала, усталяваўшы новы рэкорд Алімпійскіх гульняў.

## Інцыдэнты 
1 жніўня беларуская лёгкаатлетка Крысціна Ціманоўская заявіла, што яе спрабавалі сілай вывезці з Токіа ў Беларусь. Яна адмовілася ад пасадкі на самалёт і паведаміла, што ў аэрапорт яе даставілі супраць волі.

Спартсменку выключылі з алімпійскай каманды пасля выступлення з крытыкай трэнерскага складу ва ўласным Instagram, паколькі яе паставілі бегчы эстафету 4×400 метраў, хоць на Алімпіядзе яна рыхтавалася выступіць у бегу на 100 і 200 метраў (перад тым беларусак Марыю Жодзік, Ганну Міхайлаву і Крысціну Мулярчык не дапусцілі да эстафеты з прычыны недастатковай колькасці допінг-проб). Неўзабаве пачаліся пагрозы ад адміністрацыі каманды і галоўнага трэнера зборнай Беларусі па лёгкай атлетыцы Юрыя Маісеевіча. У выніку беларуская дэлегацыя адхіліла Крысціну Ціманоўскую ад далейшага ўдзелу ў Алімпійскіх гульнях «у сувязі з эмацыйна-псіхалагічным станам». 

Крысціна Ціманоўская заявіла, што ў Беларусь не вернецца, бо баіцца пераследу. 2 жніўня яна прыйшла ў польскую амбасаду, дзе атрымала гуманітарную візу. 5 жніўня прыбыла ў Варшаву. 6 жніўня Міжнародны алімпійскі камітэт паведаміў, што «ў інтарэсах дабрабыту спартсменаў Беларусі» скасаваў акрэдытацыю трэнераў Артура Шумака і Юрыя Маісеевіча.

## Цырымонія закрыцця 
Цырымонія закрыцця адбылася на Алімпійскім стадыёне ў Токіа 8 жніўня 2021.

Катэгорыя:Ліпень 2021 года
Катэгорыя:Жнівень 2021 года
Мабільны тэлефон

**Мабільны тэлефон** — мабільная камунікацыйная прылада, прызначаная пераважна для галасавых зносін.

Тэхналагічную аснову мабільнай сувязі складае радыёсувязь.

У цяперашні час сотавая сувязь — самая распаўсюджаная з усіх відаў мабільнай сувязі, таму звычайна мабільным тэлефонам завуць сотавы тэлефон, аднак мабільнымі тэлефонамі, акрамя сотавых, з’яўляюцца таксама спадарожнікавыя тэлефоны, радыётэлефоны і апараты .

У прастамоўі — «мабільнік», «труба», «мабіла» і г.д.

## Гісторыя мабільных тэлефонаў 
* 6 сакавіка 1983 кампанія Motorola выпусціла першы ў свеце камерцыйны партатыўны сотавы тэлефон. Апарат DynaTAC 8000X, на які было выдаткавана больш за $100 млн, распрацоўваўся 15 гадоў. Тэлефон важыў 794 грамы і меў памеры 33 x 4,4 x 8,9 см. Зараду акумулятараў хапала на 8 гадзін працы ў рэжыме чакання або на адну гадзіну ў рэжыме гутаркі. У розніцу тэлефон каштаваў 3995 долараў ЗША.
* У 1984 годзе карыстальнікаў мабільнай сувязі было каля 300 тысяч чалавек, у 2003 ужо больш за 1,2 млрд.

### Гісторыя мабільнай сувязі ў Беларусі 
Глядзі Сотавая сувязь

## Віды мабільных тэлефонаў 
* Сотавы тэлефон
* Спадарожнікавы тэлефон
* Апарат транкавай сувязі
* Аўтамабільны радыётэлефон 
* Радыётэлефон далёкага дзеяння 
* Радыётэлефон блізкага дзеяння 
* Смартфон

## Гл. таксама 
* Гайдфон
* Уокі-токі
* Пэйджар
* Мабільнік (2006) — раман Стывена Кінга
* SAR
* Multisync
* Мабільны кантэнт
* Мабільны этыкет
* Радыёвыпраменьванне

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэлефонная сувязь
Катэгорыя:Радыёсувязь
Тэадэмір

**Тэадэмір** (469—474) — остгоцкі кароль з дынастыі Амала. Правіў разам са сваімі двума братамі і быў васалам караля гунаў — Атылы. Пасля смерці Атылы, гепіды і остготы пад камандаваннем Тэадэміра перамаглі гунаў у бітве каля Неды ў 454 г. Яго сынам з’яўляецца знакаміты Тэадорых Вялікі.

### Гл. таксама 
* Тэадорых Вялікі
* Остготы
* Візантыя

Катэгорыя:Каралі остгоцкія
Сапармурат Ніязаў

**Сапармура́т Атаевіч Нія́заў**, **Туркменбашы** («Бацька туркменскага народа», ; , сяло Кіпчак, Ашхабадская вобласць — , ) — кіраўнік Туркменістана з 1985 па 2006 (у 1985—91 — першы сакратар ЦК КП Туркменіі, з 1990 — прэзідэнт), маршал (2002).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 лютага 1940 года ў с. Кіпчак Ашхабадскай вобласці.

У 1967 годзе скончыў Ленінградскі політэхнічны інстытут. У 1959—1965 гадах — на прафсаюзнай рабоце. З 1970 года — інструктар, намеснік загадчыка аддзела ЦК Камуністычнай партыі Туркменістана (КПТ). З 1980 года — першы сакратар Ашгабацкага гаркома КПТ, з 1984 года — інструктар аддзела арганізацыйна-партыйнай работы ЦК КПСС. У 1985 годзе — старшыня Савета Міністраў Туркменскай ССР. У 1985—1991 гадах — першы сакратар ЦК КПТ. У студзені—лістападзе 1990 года — старшыня Вярхоўнага Савета, з кастрычніка 1990 года — прэзідэнт Туркменскай ССР. З лістапада 1991 года — Прэзідэнт Рэспублікі Туркменістан, з чэрвеня 1992 года адначасова і кіраўнік Кабінета міністраў. Старшыня Дэмакратычнай партыі Туркменістана. У 1993 годзе парламент Туркменістана прысвоіў яму найменне Туркменбашы (бацька туркменскага народа), а 28 снежня 1999 года прыняў закон, які даў паўнамоцтвы знаходзіцца на пасадзе прэзідэнта краіны без абмежавання тэрміну.

Памёр 21 снежня 2006 года ў Ашгабаце на пасадзе прэзідэнта краіны ва ўзросце 66 гадоў. Пахаваны ў мячэці Туркменбашы Рухы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* Неафіцыйная старонка 
* Сапармурат Ніязаўу Лентапэдыі
* Кніга «Рухнама» 
* Сайт «За демократию и права человека в Туркменистане» 
* Спецслужбы против большого взрыва
* Перекрестные интересы 
* Туркменбаши умер от передозировки 

Катэгорыя:Прэзідэнты Туркменістана
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Чэрні

**Чэ́рні** (, ) — аграгарадок у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Чэрнінскага сельсавета. Размешчаны за 9 км на паўночны ўсход ад Брэста, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Усходні.

Цэнтр камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя».

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з XVI стагоддзя як сяло — прыватная ўласнасць у Берасцейскім павеце Берасцейскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Пад 1577 годам пазначана як двор Чэрнік. У 1617 годзе маёмасць князя Фёдара Масальскага.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях.

У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Цэнтр маёнтка Чэрні, якім у 1868 годзе валодаў Ф. Ягмін. У 1877 годзе вяскоўцы пабудавалі драўляную царкву. У 1886 годзе сяло ў Косіцкай воласці, царкоўнапрыходская школа, карчма. З 1889 года працавала народнае вучылішча, у якім навучаліся 51 хлопчык і 2 дзяўчынкі. У 1890 годзе маёнткам валодаў К. Ягмін. У 1897 годзе царква, хлебазапасны магазін, царкоўнапрыходская школа.

У 1905 годзе сяло ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета. Тут размяшчаўся ўчастак паліцэйскіх ураднікаў Мяднянскай воласці. У 1905 годзе 1370 дзесяцін зямлі належалі пані Ю. Штэрн. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У 1940 годзе адкрыта 7-гадовая школа. У Вялікую Айчынную вайну акупанты спалілі 8 двароў; 9 вяскоўцаў загінулі на фронце. У жніўні 1950 года арганізаваны калгас «Маладая гвардыя», у які ўвайшлі 30 гаспадарак з 66. 

3 чэрвеня 1957 года Чарнеўскі і Тэльмінскі сельскія Саветы аб'яднаны ў адзін Чарнеўскі сельскі Савет Брэсцкага раёна з цэнтрам у вёсцы Чэрні.

У 1969 годзе калгас ператвораны ў аднайменны саўгас. 

8 мая 1970 года Вычулкаўскі сельсавет перайменаваны ў Чэрнінскі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Чэрні. Вёска з Тэльмінскага сельсавета перададзена ў склад Чэрнінскага сельсавета.

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Бальніца
* Аптэка
* Магазін

## Насельніцтва 
* 30 мужчын, 30 жанчын (1868)
* 42 двары, 257 жыхароў (1876)
* 114 жыхароў (1886)
* 30 двароў, 188 жыхароў (1897)
* 151 жыхар (1905)
* 62 двары, 371 жыхар (1921)
* 61 двор, 362 жыхары (1940)
* 510 жыхароў (1959)
* 280 жыхароў (1970)
* 618 гаспадарак, 1806 жыхароў (1997)
* 841 гаспадарка, 2303 жыхары (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Місюрка

thumb|Місюрка
**Місюрка** ( — Егіпет) — тып шлема. Узнік у Заходняй Азіі каля XIV ст., пазней трапіў на Каўказ, на Русь, у Польшчу і ў іншыя краіны. Выйшаў з ужытку на Русі ў XVII ст., Рэчы Паспалітай у XVIII ст., на Каўказе і ў некаторых краінах Азіі ўжываўся да XIX ст.

Канструкцыйная адметнасць тыпу — плоскі або трохі пукаты звон, выкананы з круглай у плане пласціны. Да яе прымацоўвалася кругавая барміца. Місюрка абараняла даволі дрэнна, у асноўным ад рэжучых удараў, і таму часам камбінавалася з іншым засцерагальным ўзбраеннем.

## Літаратура 
* Висковатов А. В., «Историческое описание одежды и вооружения российских войск», ч. 1.

Катэгорыя:Шлемы
Хахол

**Хахо́л, хахлач**, жаночы род **хахлу́шка, хахлачка**, множны лік **хахлы́, хахлачы** — зняважлівая назва ўкраінцаў, часта ўжывальная на побытавым узроўні сярод рускіх і іншых народаў былога СССР, якая амаль замяняе этнонім «украінец».

Магчыма, назва паходзіць ад традыцыі запарожскіх казакаў галіць галаву і пакідаць пасму валасоў, сабраную ў хвосцік (хахол).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Украінцы
Катэгорыя:Нацыянальныя мянушкі
Аркадзь Натанавіч Стругацкі

**Арка́дзь Ната́навіч Струга́цкі** (,  — , ) — расійскі савецкі пісьменнік, сцэнарыст, перакладчык. Працаваў у суаўтарстве з братам Барысам Стругацкім.

## Біяграфія 
Бацька — мастацтвазнаўца, маці — настаўніца. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны працаваў на будаўніцтве ўмацаванняў, затым — у гранатнай майстэрні. У канцы студзеня 1942 года разам з бацькам эвакуіраваўся з блакаднага Ленінграда. Цудам выжыў — адзіны з усяго вагона. У Волагдзе пахаваў бацьку. Апынуўся ў горадзе Чкалаў (цяпер — Арэнбург). У горадзе Ташла Арэнбургскай вобласці працаваў на малакапрыёмным пункце, там жа быў прызваны ў армію. Вучыўся ў Акцюбінскім артвучылішчы. Вясной 1943 года быў адкамандзіраваны ў Маскву, у Ваенны інстытут замежных моў. Скончыў яго ў 1949 годзе па спецыяльнасці — перакладчык з англійскай і японскай моў. Быў на выкладчыцкай працы ў Канскай школе ваенных перакладчыкаў, служыў дывізіённым перакладчыкам на Далёкім Усходзе. Дэмабілізаваўся ў 1955 годзе. Працаваў у «Рэфератыўным часопісе», затым рэдактарам у Дзіцячым выдавецтве і Дзяржпалітвыдаце. Апублікаваў 25 раманаў і аповесцяў, апавяданні, некалькі сцэнарыяў. Сумесна з братам прымаў удзел у напісанні сцэнарыяў і працы над фантастычнымі фільмамі, сярод якіх вылучаецца кінафільм «Сталкер» (рэжысёр — А. Таркоўскі).

Быў членам рэдкалегіі розных зборнікаў і перыядычных выданняў: «Свет прыгод», «Бібліятэка сучаснай фантастыкі», «Веды — сіла», з 1985 года — «Уральскі следапыт». Узначальваў метадычную раду па працы з КАФ пры Усесаюзным таварыстве кнігалюбаў, быў членам Усесаюзнага Савета КАФ, затым яго старшыня.

Займаў выбарныя пасады ў секцыі прозы Маскоўскага аддзялення СП РСФСР, Савеце па навукова-фантастычнай і прыгодніцкай літаратуры СП РСФСР, Савеце па фантастыцы і прыгодам СП СССР.

Меў дваіх дзяцей, унукаў. Жыў у Маскве.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Сцэнарысты СССР
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты СССР
Катэгорыя:Усходазнаўцы СССР
Вуліца Дразда (Мінск)

**Вуліца Дразда** — вуліца ў Маскоўскім раёне Мінска. Названа ў гонар Мікалая Пракоф'евіча Дразда (1890—1943), удзельніка Мінскага камуністычнага падполля ў гады Вялікай Айчыннай вайны, удзельніка аперацыі па ліквідацыі В.Кубэ.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Годагісл

**Годагісл** (; ? — ) — кароль вандалаў.

Годагісл, верагодна, пад ціскам гунаў, павёў свой народ ад Норыка і Віндэліцыя далей на захад. На Майне ім перагарадзілі шлях сілінзы — другая галіна вандалаў, а на Рэйне свевы. Нарэшце, Годагісл у канцы 406 г. спрабуе перасекчы Рэйн і апынуцца на тэрыторыі Рымскай Галіі. Тым не менш, прыходзіцца процістаяць франкам, якія былі ў рымскай ваеннай службе. Годагісл быў забіты ў сутычцы

Годагісл меў двух сыноў, аднаго ад законнай жонкі — Гундэрыха, і аднаго ад наложніцы — Гейзерыха.

## Літаратура 
* The Prosopography of the Later Roman Empire II: A.D. 395—527, ed. J.R. Martindale, Cambridge 1980, стр. 515—516.

Катэгорыя:Каралі вандалаў
Швайнфурт

**Швайнфурт** () — горад зямельнага падначалення ў Германіі, у зямлі Баварыя. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Ніжняя Франконія. Насельніцтва — 53 646 чалавек (31 снежня 2006 года). Плошча — 35,71 км².

## Культурныя і гістарычныя помнікі 
### Гістарычныя помнікі 
* Ратуша ў гатычным стылі
* Старая гімназія
* Музей Георга Шэфера

### Культурныя помнікі 
## Інфармацыя 
* Карта горада 
* Падзеі 

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Паўль Маар (нар. 1937) — нямецкі дзіцячы пісьменнік.
* Фрыдрых Рукерт — паэт і перакладчык.

## Фатаграфіі 

Выява:Schweinfurt_und_der_Main_bei_Nacht.jpg|Швайнфурт. Начны выгляд 
Выява:Schweinfurt-1648-Merian.jpg|Швайнфурт (1648, Матэўс Мерыян Старэйшы)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт горада

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Катэгорыя:Беларускія лагеры для перамешчаных асоб
Вуліца Даватара (Мінск)

**Вуліца Даватара** — вуліца ў Цэнтральным раёне Мінска. Названа ў гонар Льва Міхайлавіча Даватара (1903—1941), гвардыі генерал-маёра кавалерыі, Героя Савецкага Саюза.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Цэнтрабежная сіла

**Цэнтрабе́жная сі́ла** — сіла інерцыі, што дзейнічае на цела ў неінерцыяльнай сістэме адліку, якая верціцца адносна інерцыяльнай сістэмы. Цэнтрабежнай яна назывецца таму, што накіравана ў напрамку ад цэнтра вярчэння.

Як і іншыя сілы інерцыі, цэнтрабежная сіла з'яўляецца фіктыўнай і ўводзіцца для таго, каб у неінерцыяльнай сістэме можна было ўжываць законы Ньютана.

У інерцыяльнай сістэме адліку, каб цела магло вярцецца з вуглавой скорасцю \omega, на яго павінна дзейнічаць сіла F, якая надасць яму нармальнае паскарэнне a_n= {\omega}^2 r, дзе r — радыус вярчэння. Адпаведна другому закону Ньютана, гэтая сіла павінна быць роўная
: F = m \omega^2 r,
дзе m — маса цела.

У сістэме адліку, якая верціцца вакол той жа восі з той жа вуглавой скорасцю \omega, цела з'яўляецца нерухомым. Каб у гэтай сістэме адліку выконваўся першы закон Ньютана, трэба ўвесці сілу F_{cf}, роўную сіле F па велічыні і процілеглую па напрамку. Гэта і ёсць цэнтрабежная сіла. Яна ўраўнаважвае сілу F і, у адпаведнасці з першым законам Ньютана, абумоўлівае нерухомаць цела.

Такім чынам, велічыня центрабежнай сілы складае
: F_{cf} = m {\omega}^2 r = m \frac {v^2} r.

Такім чынам, центрабежная сіла тым большая, чым большая скорасць v, і чым меншы радыус r.

Катэгорыя:Сіла інерцыі
Катэгорыя:Сепарацыя
Катэгорыя:Сіла
Лебедзь (герб)

**Ле́бедзь** () — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з XIII ст., у Вялікім Княстве Літоўскім — пасля Гарадзельскай уніі 1413 года, калі быў прыняты Галігунтам. Гербам карысталіся больш за 220 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Даўгялы, Доўгірды, Дуніны-Марцінкевічы, Гінвілы, Галоўчынскія, Завішы, Матушэвічы, Тальвашы, Шэметы, Юндзілы.

## Апісанне 
У чырвоным полі сярэбраны лебедзь; клейнод — над прылбіцай з каронай такі ж самы лебедзь.

## Знакамітыя асобы гербу «Лебедзь» 
* Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі
* Генрык Вейсенгоф
* Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч
* Люцыян Жалігоўскі
* Геранім Марцінкевіч
* Станіслаў Баніфацы Юндзіл
* Францішак Юндзіл

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі
Валеўскі раён

**Валеўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Баранавіцкай вобласці БССР у 1940 годзе. Цэнтр раёна — вёска Валеўка. Меў плошчу 600 км², уключаў 132 населеныя пункты.

Утвораны 15 студзеня 1940 года. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 14 сельсаветаў: Асташынскі, Валеўкаўскі, Варанчэўскі, Велікакосіцкі, Дальняруцкі, Запольскі, Карэліцкі, Малюшыцкі, Машэвіцкі, Міратыцкі, Райцаўскі, Руткевіцкі, Цырынскі, Ятраўскі.

У сувязі з пераносам адміністрацыйнага цэнтра раёна з вёскі Валеўка ў мястэчка Карэлічы 25 лістапада 1940 года перайменаваны ў Карэліцкі раён.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Баранавіцкая вобласць
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Карэліцкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Навагрудскага раёна
Андрэй (епіскап цвярскі)

**Андрэй** (? — , Багародзічны манастыр на Шошы) — епіскап цвярскі (1289—1316).

Сын літоўскага князя Гердзеня, напэўна, у 1266 годзе разам з маці і братам палонены пскоўскім князем Даўмонтам. У 1289 годзе на просьбу маладога цвярскога князя Міхаіла Яраславіча, Андрэй з ігумена ім жа заснаванага Багародзічнага манастыра на Шошы (або, магчыма, цвярскога Отрача манастыра) быў пастаўлены мітрапалітам Максімам на епіскапа цвярскога. У 1300 годзе разам з мітрапалітам Максімам і епіскапам растоўскім Сімеонам браў удзел у пасталенні ў Ноўгарадзе архіепіскапам наўгародскім Феактысты. Недзе ў 1308—1310 гадах Андрэй, напэўна, як вылучэнец князя Міхаіла Яраславіча, тым часам ужо вял. кн. уладзімірскага, незадаволенага адхіленнем прапанаванай ім кандыдатуры ігумена Геронтыя на мітрапалічы сталец, абвінаваціў мітрапаліта Пятра, які толькі пастаўлены вярнуўся з Канстанцінопаля на Русь, у сімоніі і блаславенні некананічных шлюбаў перад канстанцінопальскімі патрыярхам Афанасіям I, а затым Ніфантам і на Саборы Рускай царквы ў Пераяслаўлі (сабор адбыўся не пазней за зіму 1311). Пасля апраўдання мітрапаліта Пятра епіскап Андрэй, верагодна, быў абаронены вял. князем і таму захаваў цвярскую кафедру. Нягледзячы на падкрэсленае прымірэнне мітрапаліта Пятра з епіскапам Андрэем (у сакавіку 1311 года мітрапаліт разам з Андрэем у Цвяры паставіў епіскапа Харлампія на невядомую епархію (20.3.1311) і Прохара на епіскапа растоўскага (21.3.1311)), адносіны паміж імі наўрад ці наладзіліся. 28 сакавіка 1316 года Андрэй пакінуў кафедру, яна была вакантная на працягу года (пераемнік Андрэя Варсонофій быў пастаўлены толькі 13.2.1317). Сыйшоўшы ў Шошскі манастыр, Андрэй заставаўся палітычна ўплывовай асобай, менавіта пры яго пасярэдніцтве, паводле цвярскіх звестак, восенню 1321 года быў заключаны мірны дагавор паміж цвярскім князем Дзмітрыем Міхайлавічам і вялікім князем уладзімірскім і маскоўскім Юрыем Данілавічам. Праўда, Сафійскі I летапіс і Маскоўскі летапісны звод канца XV ст. кажуць у гэтым выпадку не пра Андрэя, а пра Варсанофія, але гэта хутчэй пазнейшая няўдалая рэдактарская праўка. У Зборніку 1422 года захавалася акружное пасланне, якое магчыма напісаў Андрэй. Цела Андрэя пасля смерці, паводле наказу епіскапа Варсанофія, з Багародзічнага манастыра прынесена ў Цвер і пахавана ў кафедральным Спаскім саборы.

## Літаратура 
* *Meyendorff J.* Byzantium and the Rise of Russia. — Cambridge, 1981 (*Руск.перакл.*: Мейендорф И. Византия и Московская Русь. — Париж, 1990; *Таксама апубл.*: Сборник трудов протопресв. Иоанна Мейендорфа «История Церкви и восточно-христианская мистика». — М.: ДИ-ДИК; Правосл. Св.-Тихон. Богосл. ин-т, 2000. − 576 с.);
* *Клюг Э.* Княжество Тверское (1247—1485 гг.). — Тверь, 1994;
* *Макарий*. История Русской Церкви. Кн. 3. С. 415—416;
* *Назаренко А. В.* Андрей // Православная энциклопедия. М., 2001. Т. 2. — С. 358
* *Соболевский A. И.* Поучение епископа Андрея // ИОРЯС. 1912. Т. 17/3. — С. 80-81;

Катэгорыя:Епіскапы цверскія
Катэгорыя:Князі літоўскія
Роні

**Раніэлітан Перэйра Сантус** (; нар. , Аўрора-ду-Такантынс, Бразілія), больш вядомы пад імем **Роні** () — бразільскі прафесійны футбаліст, нападнік. У цяперашні час завяршыў кар’еру і працуе спартыўным дырэктарам клуба «Віла-Нова» з Гаяніі.

## Кар’ера 
Гуляў у клубах «Віла-Нова», «Гаяс», «Крузейру» (Бразілія), «Аль-Хіляль» (Саудаўская Аравія), «Рубін», «Крылы Саветаў» (Расія), «Якагама», «Гамба Осака» (Японія) і інш. Выклікаўся ў зборную Бразіліі, згуляў 6 матчаў, забіў 4 галы.

## Дасягненні 
* Уладальнік Кубка канфедэрацый (1997)
* Чэмпіён штата Гаяс (2006)
* Чэмпіён штата Рыа-дэ-Жанэйра (2002, 2007)
* Бронзавы прызёр чэмпіянату Расіі (2003, 2004)
* Уладальнік кубка Імператара (Японія) (2008)
* Пераможца лігі азіяцкіх чэмпіёнаў (2008)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Анапаліна
Катэгорыя:Ігракі ФК Віла-Нова Гаянія
Катэгорыя:Ігракі ФК Флуміненсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Сантус
Катэгорыя:Ігракі ФК Гамба Осака
Катэгорыя:Ігракі ФК Якагама Ф. Марынас
Катэгорыя:Ігракі ФК Крузейру
Катэгорыя:Ігракі ФК Фламенгу
Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыку Мінейру
Катэгорыя:Ігракі ФК Гаяс
Катэгорыя:Ігракі ФК Рубін Казань
Катэгорыя:Ігракі ФК Крылы Саветаў Самара
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Хіляль Эр-Рыяд
Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Паўлу
Вуліца Гастэлы (Мінск)

**Вуліца Гастэлы** — вуліца ў Цэнтральным раёне Мінска. Названа ў гонар Мікалая Францавіча Гастэлы (1908—1941), савецкага лётчыка, Героя Савецкага Саюза.

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар Мікалая Гастэлы
Вуліца Герасіменкі (Мінск)

**Вуліца Герасіменкі** — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. Названа ў гонар Назара Яўстратавіча Герасіменкі (1903—1942), удзельніка Мінскага падполля ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Вуліца бярэ пачатак ад вуліцы Ангарская, а заканчваецца скрыжаваннем з вуліцай Ілімскай.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Гінтаўта (Мінск)

**Вуліца Гінтаўта** — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар Вітольда Міхайлавіча Гінтаўта (1922—1987), савецкага танкіста, удзельніка баёў на Калінінскім напрамку, пад Ржэвам, Курскай бітвы, вызвалення Украіны, Польшчы, Румыніі, баёў у Германіі, Героя Савецкага Саюза.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Вуліца Гарбатава (Мінск)

**Вуліца Гарбатава** — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар Аляксандра Васілевіча Гарбатава (1891—1973), савецкага военачальніка, камандуючага 3-й арміяй 2-га Беларускага фронта, каменданта Берліна, Героя Савецкага Саюза. У раёне вуліцы — прыватная забудова.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Вуліца Гараўца (Мінск)

**Вуліца Гараўца** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Названа ў гонар Аляксандра Канстанцінавіча Гараўца (1915—1943), савецкага лётчыка-знішчальніка, Героя Савецкага Саюза.

## Перасячэнні 
Перасякаецца з вуліцай Ванеева, ідзе паралельна праспекту Ракасоўскага.

## Спасылкі 
* Вуліца Гараўца на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Валодша

**Валодша** (; пачатак XII ст. — да 1180) — напэўна, князь ізяслаўльскі (2-я палова XII ст.).

На думку Фёдара Успенскага, імя *Валодша* магло быць як самастойным, так і памяншальнай формай імёнаў з пачаткам на аснову Валод-/Улад- (*Волод-*). Самастойнае, напэўна, было б выпадкам вар’іравання асновы *«-волод-»* родавых імёнаў, як у сучаснай мове Слава→Слаўка ёсць формай ад усіх імёнаў з асновай *-слав-*/*-слаў-*. За памяншальную форму сведчыць гіпакарыстычны суфікс, вядомы, напрыклад, і ў выпадку *Святаслаў*→*Святоша*. Утварэнне імя па бацьку ад памяншальнай формы (*Володьша*→*Володьшичь*) не супярэчыць тагачаснай практыцы.

Упершыню згаданы Іпацьеўскім летапісам пад 1159 годам, калі разам з князем Брачыславам быў у Ізяслаўлі, названым для таго «отчынай», то бок бацькоўскім уладаннем. Паводле Васкрасенскага летапісу, у 1159 годзе менскія князі Глебавічы напалі на Ізяслаўль, Брачыслаў і Валодша трапілі ў палон, Брачыслаў быў закаваны ў жалеза. Летапіс не называе кім Валодша даводзіўся Брачыславу, але іх лічаць братамі. У 1160 годзе, падчас паходу полацкага князя Рагвалода-Васіля на Менск, Брачыслава і Валодшу вызвалілі.

У 1180 годзе ў паходзе на Друцк браў удзел князь Андрэй Валодшыч (), напэўна, сын Валодшы. У тым самым паходзе бралі ўдзел і пляменнік Андрэя Валодшыча — Ізяслаў. Такім чынам, Валодша меў прынамсі яшчэ аднаго сына, якім асобна крыніцамі не згаданы і імя яго не вядома. Таксама, апошнім у спісе ўдзельнікаў, пасля андрэева пляменніка Ізяслава, запісаны нейкі Васілька Брачыславіч, магчыма, стрыечны брат Андрэя Валодшыча.

На думку М. М. Карамзіна, М. П. Пагодзіна, П. М. Строева, А. М. Рапава, С. М. Салаўёва, М. Баўмгартэна і іншых, князь Валодша быў сынам полацкага князя Васількі Святаславіча. Такая генеалогія не адпавядае сведчанню летапісу пра Ізяслаўль як «отчыну» Брачыслава, бо валоданне гэтым удзелам Васількам Святаславічам, ці прынамсі Святаславам Усяславічам, супярэчыць крыніцам. Такая неадпаведнасць у асноўным усведамляецца вышэйназванымі даследчыкамі. Ёсць і іншыя думкі, Мікола Ермаловіч атаясняў князя Валодшу з полацкім князем Вальдэмарам, згаданым у «Хроніцы Лівоніі» Генрыхам Латвійскім, але такое атаясненне храналагічна праблемнае, князь Вальдэмар вядомы з 1184 года, калі Валодша ўжо не жыў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Князі ізяслаўльскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі ў XII стагоддзі
Вуліца Гурскага (Мінск)

**Вуліца Гурскага** — вуліца ў Фрунзенскім і Маскоўскім раёнах Мінска. Названа ў гонар Ільі Данілавіча Гурскага (1899—1972), беларускага савецкага пісьменніка, заслужанага дзеяча культуры БССР.

На вуліцы знаходзяцца значныя прадпрыемствы інфраструктуры грамадскага транспарту Мінска: аўтобусны парк №5 і тралейбусны парк №3.

## Перасячэнні 
Пачынаецца ад праспекта Дзяржынскага.

Перасякаецца з вуліцамі:
* Янкі Брыля
* Прылуцкай 2-і завулак
* Глаголева
* Кароткі 3-і завулак
* Кароткі 2-і завулак
* Кароткі 1-і завулак
* Панамарэнкі

## Спасылкі 
* Вуліца Гурскага на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Ватуціна (Мінск)

**Вуліца Ватуціна** — вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар Мікалая Фёдаравіча Ватуціна (1901—1944), савецкага палкаводца, генерала арміі, Героя Савецкага Саюза.  У раёне вуліцы — прыватная забудова.

## Перасячэнні 
Перасякаецца з вуліцамі:
* Кутузава
* Вясенняя
* Караленкі
* Пскоўская
* Ільменская
* Суворава
* Алейная
* Зоі Касмадзям’янскай
* Кнорына

## Спасылкі 
* Вуліца Ватуціна на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Вуліца Ванеева (Мінск)

**Вуліца Ванеева** — вуліца ў Заводскім, Партызанскім і Ленінскім раёнах Мінска. Названа ў гонар Уладзіміра Рыгоравіча Ванеева (1896—1941), партыйнага і дзяржаўнага дзеяча БССР.

## Размяшчэнне 
Працягвае вуліцу Ваўпшасава пасля перасячэння з вуліцай Даўгабродскай.

Перасякаецца з вуліцамі:
* Партызанскі праспект (плошча Ванеева)
* Яна Райніса
* Гараўца
* праспект Ракасоўскага

## Забудова 
]]
* № 34 — аўтавакзал «Усходні» на скрыжаванні з праспектам Ракасоўскага.
* Стадыён «Трактар» у парку 50-годдзя Кастрычніка.

## Паркі 
Вуліца пачынаецца ад водна-зялёнага дыяметра Мінска, перасякае Сляпянскую водную сістэму, пасля скрыжавання з Партызанскім праспектам цягнецца ўздоўж парку 50-годдзя Кастрычніка.

## Славутасці 
* На тэрыторыі тралейбуснага дэпо № 2 захоўваюцца першы мінскі тралейбус МТБ-82, а таксама мадэлі ЗіУ-5 і ЗіУ-9.

## Спасылкі 
* Вуліца Ванеева на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Ваўпшасава (Мінск)

**Вуліца Ваўпшасава** — вуліца ў Партызанскім і Заводскім раёнах Мінска. Названа ў гонар Станіслава Аляксеевіча Ваўпшасава (1899—1944), актыўнага ўдзельніка партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Перасячэнні 
Працягвае вуліцу Ванеева пасля перасячэння з вуліцай Даўгабродскай.
Перасякаецца з вуліцамі:
* Радыяльная
* Халмагорская
* Солтыса

## Спасылкі 
* Вуліца Ваўпшасава на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Праезд Весніна (Мінск)

**Праезд Весніна** — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. Названа ў гонар Мікалая Дзмітрыевіча Весніна (1922—1944), сяржанта Савецкай Арміі, Героя Савецкага Саюза.

## Перасячэнні 
Перасякаецца з вуліцамі:
* Пляханава
* Васняцова

## Спасылкі 
* Праезд Весніна на map.by
Вуліца Варанянскага (Мінск)

**Вуліца Варанянскага** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска. Гістарычная назва — Кавальская, у 1986 годзе перайменавана ў гонар Васіля Трафімавіча Варанянскага (1901—1943), аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Мінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Да таго імя Варанянскага з 1967 года насіла іншая вуліца па суседстве з цяперашняй (былая Каменная), цяпер неіснуючая.

## Перасячэнні 
Перасякаецца з вуліцамі:
* Чкалава
* Авакяна
* Радзішчава
* Пензенская
* Жукоўскага
* Ляўкова
* Бакінская
* Валадзько

## Забудова 
* № 1А — жылы дом (2009; архітэктары Я. Урбан, Г. Урбан і інш.).

## Спасылкі 
* Вуліца Варанянскага на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Волаха (Мінск)

**Вуліца Волаха** — вуліца ў Маскоўскім раёне Мінска. Названа ў гонар Анатоля Аляксандравіча Волаха (1917—1943), савецкага вайскавога разведчыка, Героя Савецкага Саюза.

## Перасячэнні 
Перасякаецца з вуліцамі:
* Купрыянава
* Каржа
* Лермантава
* Карпава

## Спасылкі 
* Вуліца Волаха на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Бялецкага (Мінск)

**Вуліца Бялецкага** — вуліца ў Маскоўскім раёне Мінска. Названа ў гонар Яўгена Міхайлавіча Бялецкага, генерал-лейтэнанта авіяцыі, удзельніка вызвалення Мінска ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

## Перасячэнні 
Перасякаецца з вуліцамі:
* праспект Любімава
* вуліца Курганная
* вуліца Канстанцыі Буйло
* праспект газеты Звязда
* вуліца Рафіева

## Спасылкі 
* Вуліца Бялецкага на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Бяляева (Мінск)

**Вуліца Бяляева**, вуліца ў Першамайскім раёне Мінска. Названа ў гонар Якава Дзмітрыевіча Бяляева (1918—1941), савецкага вайсковага разведчыка, Героя Савецкага Саюза.

## Перасячэнні 
Перасякаецца з вуліцамі:
* Панамарова
* Паштовая
* Садовая

## Спасылкі 
* Вуліца Бяляева на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Першамайскі раён (Мінск)
Вуліца Баляслава Берута (Мінск)

**Вуліца Баляслава Берута** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска. Названа ў гонар Баляслава Берута (1892—1956), польскага партыйнага і дзяржаўнага дзеяча, першага прэзідэнта ПНР.

## Перасячэнні 
Перасякаецца з вуліцамі:
* Адоеўскага
* Харкаўская

## Спасылкі 
* Вуліца Баляслава Берута на map.by 
* Дамброўская вуліца на фотаграфіях 2024 г.

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Вуліца Будзённага (Мінск)

**Вуліца Будзённага**, вуліца ў Партызанскім раёне Мінска. Названа ў гонар Сямёна Міхайлавіча Будзённага (1883—1973), савецкага военачальніка, героя Грамадзянскай вайны, камандуючага 1-й Коннай арміяй, аднаго з першых Маршалаў Савецкага Саюза, тройчы Героя Савецкага Саюза.

## Перасячэнні 
Ідзе ад Партызанскага праспекта ў паўночна-ўсходнім кірунку да вуліцы Даўгабродскай (у раёне разваротнага кальца трамвая).
Перасякаецца з вуліцамі:
* Шчарбакова
* Стаханаўская
* Грыцаўца

## Спасылкі 
* Вуліца Будзённага на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Партызанскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліцы Беларусі, названыя ў гонар Сямёна Будзённага
Вуліца Бумажкова (Мінск)

**Вуліца Бумажкова** — вуліца ў Партызанскім раёне Мінска. Названа ў гонар Ціхана Піменавіча Бумажкова (1910—1941), аднаго з першых арганізатараў партызанскіх атрадаў у Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, камісара партызанскага атрада «Чырвоны Кастрычнік», Героя Савецкага Саюза.

## Размяшчэнне 
Перасякае вуліцы Перадавая, Дзвінская, завулак Бумажкова, вуліцы Анаева, Уральская, Баграціёна, Сталетава.

## Спасылкі 
* Вуліца Бумажкова на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Партызанскі раён (Мінск)
Вуліца Авакяна (Мінск)

**Вуліца Авакяна** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска. Названа ў гонар Казароса Аветысавіча Авакяна (1918—1945), удзельніка вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, Героя Савецкага Саюза. Да 1976 г. мела назву *Лібаўская*.

Ідзе ад вуліцы Аэрадромнай да вуліцы Варанянскага.

Вуліца спалучае нестандартную шматпавярховую архітэктуру ў раёне скрыжавання вуліц Варанянскага і Быхаўскай, сядзібную забудову па няцотным баку і 5-павярховую жылую забудову па цотным баку.

## Будынкі 
* дом 32 — пракуратура Кастрычніцкага раёна Мінска;
* дом 61 — дом, дзе жыў Казімір Шабан, лётчык, Герой Савецкага саюза
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вуліца Авакяна на map.by 
* Вуліца Авакяна на фотаграфіях 2023—2024 гг.
* Архітэктура вуліцы Авакяна ў базе Рhotobuildings

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Вуліца Азгура (Мінск)

**Ву́ліца Азгу́ра** — вуліца ў Партызанскім раёне Мінска. Названа ў гонар Заіра Ісакавіча Азгура (1908—1995), беларускага савецкага скульптара, народнага мастака БССР, заслужанага дзеяча мастацтваў БССР, заслужанага дзеяча мастацтваў Дагестанскай АССР, Героя Сацыялістычнай Працы.

## Апісанне 
Накіравана з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад.

Уяўляе сабой тупік, які пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Захарава.

## Спасылкі 
* map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Азізава (Мінск)

**Вуліца Азізава** — вуліца ў Цэнтральным раёне Мінска. Названа ў гонар Дамуло Азізава (1913—1943), удзельніка вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, Героя Савецкага Саюза ў 1976 г.

Ідзе ад вуліцы Арлоўскай да вуліцы Кахоўскай. Вуліца аблямоўвае Кіеўскі сквер.

## Славутасці і цікавыя факты 
Сярэдняя школа №35 (дом 6) названа ў гонар Д. Азізава 22 красавіка 2010 года і 11 верасня 2013 года там усталявалі бюст гэтага героя Савецкага Саюза. У 1960-1970-х гг. у гэтай школе дзейнічала традыцыя перадачы кнігі ад выпускніка першакласніку, які павінен быў яе захаваць і перадаць наступнаму першакласніку падчас свайго выпуску са школы.

## Спасылкі 
* Вуліца Азізава на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Алібегава (Мінск)

**Вуліца Алібегава** — вуліца ў Маскоўскім раёне Мінска. Названа ў гонар Івана Якаўлевіча Алібегава (1887—1941), рэвалюцыянера, барацьбіта за савецкую ўладу ў Беларусі.

## Перасячэнні 
Пачынаецца ад праспекта Дзяржынскага. Перасякаецца з вуліцамі:
* Пятроўшчына завулак
* праспект Газеты Праўда
* праспект Газеты Звязда
* Міхалова
* Рафіева

Пераходзіць у вуліцу М. Гарэцкага.

## Спасылкі 
* Вуліца Алібегава на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Анаева (Мінск)

**Вуліца Анаева** — вуліца ў Партызанскім раёне Мінска. Названа ў гонар Араза Анаева (1913—1943), удзельніка вызвалення Беларусі ад гітлераўскіх захопнікаў, Героя Савецкага Саюза.

## Перасячэнні 
Перасякаецца з вуліцамі:
* Мендзялеева
* Бумажкова
* Кубанская
* завулак Авангардны
* Запарожская
* 1-ы Запарожскі завулак

## Спасылкі 
* Вуліца Анаева на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Асаналіева (Мінск)

**Вуліца Асаналіева** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска. Названа ў гонар Джумаша Асаналіева (1923—1944), удзельніка вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, Героя Савецкага Саюза.

Названа ў 1976 годзе. Складаецца з двух частак, паўднёвай і паўднёвай якія дзеліць вуліца Сярова. Першай была пабудавана паўднёвая частка, на якой знаходзіцца ў асноўным промысловая зона. Паўночная пабудавана ў 1979 годзе і па ёй знаходзіца жылы мікрараён «Сярова». З 2003 года на паўночнай часткі вуліцы існуе рынак.

## Перасячэнні 
Перасякаецца з вуліцамі:
* Сярова
* Асіповіцкая
* завулак Сцебянёва
* Сцебянёва

## Спасылкі 
* Вуліца Асаналіева на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Вуліца Алеся Бачылы (Мінск)

**Вуліца Алеся Бачылы** — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. Названа ў гонар беларускага пісьменніка, паэта, драматурга, заслужанага дзеяча культуры БССР Алеся Бачылы (1918—1983).

Ідзе ад вуліцы Сяліцкага да вуліцы Ротмістрава.

## Спасылкі 
* Вуліца Алеся Бачылы на map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Цветан Дзімітроў

**Цветан Дзімітроў** (; нар. 10 лютага 1987, Сафія) — балгарскі футбаліст, брамнік.

## Кар’ера 
Выхаванец футбольнай школы «Леўскі» (Сафія). У сезоне 2006/07 гуляў за клуб «Чаўдар» на правах арэнды, правёў 29 матчаў у дівізіёне «Б» і 1 гульню ў Кубку Балгарыі, прапусціў 41 гол. У 2007 годзе вярнуўся ў родную каманду, дзе выступаў да 2010 года. Пасля стаў гуляць у розных камандах першага і другога дывізіёнаў.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Балгарыі: 2009
*  Уладальнік Суперкубка Балгарыі: 2009
*  Пераможца Прафесійнай групы Б (другі дывізіён): 2013

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Балгарыі
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Ігракі ФК Любімец 2007
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтахімік Бургас
Катэгорыя:Ігракі ФК Каліакра
Катэгорыя:Ігракі ФК Леўскі
Катэгорыя:Ігракі ФК Чаўдар Бяла-Слаціна
Вуліца Бірузова (Мінск)

**Вуліца Бірузова** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска. Названа ў гонар Сяргея Сямёнавіча Бірузова (1904—1964), савецкага военачальніка, Маршала Савецкага Саюза, Героя Савецкага Саюза, начальніка Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР.

## Перасячэнні 
Перасякаецца з вуліцамі:
* Скрыганава
* завулак Альшэўскага
* Альшэўскага

## Спасылкі 
* map.by 

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Віталіюс Каваляўскас

**Віталіюс Каваляўскас** (; нар. ) — літоўскі футбаліст, нападнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Літвы (2002—2011).

Доўгі час выступаў у «Экранасе» з Панявежыса, таксама гуляў у замежных клубах — латвійскім «Металургу» і беларускім «Граніце».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Літвы
Катэгорыя:Ігракі зборнай Літвы па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматывас Радзвілішкіс
Катэгорыя:Ігракі ФК Уцяніс Уцяна
Катэгорыя:Ігракі ФК Экранас Панявежыс
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург Ліепая
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Дамба

[thumb|right|250px|Дамба ў [Канбера|Канберы, Аўстралія]]
**Дамба** () — гідратэхнічнае збудаванне ў выглядзе насыпу, будовай аналагічнае земляной плаціне. Бываюць напорныя і безнапорныя. Выкарыстоўваюцца для аховы ад затаплення і падтаплення сельскагаспадарчых угоддзяў, населеных пунктаў, прамысловых аб’ектаў (дамбы абвалавання), для рэгулявання рэчышчаў, прадухілення іх ад размываў, адкладання наносаў (рэгулявальныя дамбы).

Дамбы абвалавання будуюць з мясцовых грунтоў, яны могуць умацоўвацца каменным накідам, бетоннымі або жалезабетоннымі плітамі, мець проціфільтрацыйныя ядро або экран з гліністых грунтоў ці поліэтыленавай плёнкі, дрэнаж. Рэгулявальныя дамбы будуюць з каменнага накіду, каркасна-каменных канструкцый, фашын і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Купал

[thumb|Разрэз купала [Пантэон (Рым)|Пантэона]]
**Ку́пал** ( — купал, звод, ад , змяншальнае ад '''' — бочка) — прасторавая канструкцыя пакрыцця, па форме блізкая да паўсферы. Купальныя канструкцыі перакрываюць пераважна круглыя, шматвугольныя, эліптычныя ў плане памяшканні і дазваляюць перакрываць значныя прасторы без дадатковых прамежкавых апор.

Лічыцца, што самы старажытны купал з існуючых знаходзіцца ў рымскім Пантэоне, пабудаваны прыкладна ў 128 г. н.э.

Image:Shah Abdol Azim6.jpg
Image:Shah Abdol Azim1.jpg

## Гл. таксама 
* Баня

Катэгорыя:Архітэктура
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Ерсіка

**Ерсіка** (, ) — сяло Ерсікскай воласці Ліванскага краю Латвіі. Цэнтр воласці. На правым беразе Дзвіны. У сяле аднайменная чыгуначная станцыя на лініі Рыга — Даўгаўпілс.

Гістарычны горад, вядомы ў XII—XIII ст. як **Герцыке**, **Герсіке** (), сталіца Герцыкскага княства, удзела Полацкай зямлі. Цяпер Ерсікскае гарадзішча за 2 км да поўначы ад сяла.

## Герцыке 
### Назва 
Назву горада А. Кунік, Г. Пабст, А. Біленштэйн і іншыя даследчыкі набліжалі да *град* (параўн. , ). Найбольш грунтоўная думка Пабста заснавана, напэўна, на справаздачы ганзейскага пасольства ад 26.3.1292 года пра сваю дзейнасць у Ноўгарадзе ў 1291 годзе. Паводле справаздачы, паслы Любека, Вісбі і Рыгі жылі не ў самім Ноўгарадзе, а ў **Gerceke**, які называлі «дваром князя» (*curia regia*), а наўгародцы ездзілі да іх на перамовы. Няма сумнення, *curia regia* паблізу Ноўгарада гэта княжацкая рэзідэнцыя Гарадзішча, цяпер вядомая як Рурыкава Гарадзішча. З гэтага вынікае, калі Гарадзішча на Волхаве звалася па-нямецку *Gerceke*, напэўна, і *Gercike* на Дзвіне звалася **Гарадзішчам**.

### Гісторыя 
Паселішча на месцы Герцыке існавала з X ст., археалагічнымі раскопкамі зафіксавана 10 будаўнічых гарызонтаў. У XI ст. пабудаваны земляныя ўмацаванні — гарадзішча авальнай формы (70x100 м). На гарадзішчы выяўлены рэшткі драўляных пабудоў з печамі, знойдзены рэчы тыповыя для балтаў і славян, характэрныя для гарадоў Полацкай зямлі. Пасад (750x200 м) заселены ў XI—XII ст. і размяшчаўся на поўнач ад гарадзішча. Знойдзены крыжыкі і некаторыя ўпрыгожанні, характэрныя славянам. Насельніцтва складалася пераважна з латгалаў, жыла і нязначная колькасць русінаў. Паблізу выяўлены могільнік X—XII ст., пахавальны абрад — трупапалажэнне, жаночыя ўпрыгожанні ў большасці латгальскія.

## Літаратура 
* *Balodis F.* Jersika // Senatne un Maksla. — Riga, 1936. № 4.
* *Balodis F.* Jersikas un tai 1939. Gada izdaritie izrakumi. — Riga, 1940.
* *Клейнберг И.* О топониме Gercike в источниках ХІІІ в. // Вспомагательные исторические дисциплины, IV. — Ленинград, 1972. — С. 127.
* 
* *Штыхов Г. В.* Города Полоцкой земли (IX—XIII вв.). — Мн., 1978. — С. 62.
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Катэгорыя:Ліванскі край
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Гарады Русі
Мёд

міні|right|
міні|right|
**Мёд** (ад прота-індаеўрапейскага **mizdʰos*, адно са значэнняў — *узнагарода*) — адзін з асноўных прадуктаў пчалярства, салодкае і вязкае рэчыва, якое вырабляюць меданосныя пчолы і некаторыя іншыя жывёлы з нектару кветак, а таксама іншых салодкіх сокаў расліннага і жывёльнага паходжання (падзевы мёд).

Мёд утрымлівае 13-20 % вады, 75-80 % вугляводаў (глюкоза, фруктоза, сахароза), нязначную колькасць вітамінаў В1, В2, В6, Е, К, С, правітамін А-каратын, воліевую кіслату.

Мёд можа быць монафлерным (з нектару адной расліны) ці поліфлерным.

У мёду багатая харчовая і лячэбная каштоўнасць.

Мёд, які быў сабраны пчалярамі, мае назоў таго тыпу меданосных пчол, якія яго вырабілі. Мёд ад розных пчол і вусякоў мае вельмі адрозныя ўласцівасці. Меданосныя пчолы фарміруюць мёд з нектару дзякуючы працэсу зрыгвання і захоўваюць яго ў якасці асноўнай крыніцы ежы ў васковых сотах у вуллі. Пчаляры практыкуюць заахвочванне перавытворчасці мёду, каб лішак можа быць узяць з калоніі.

Мёд атрымлівае сваю слодыч ад монасахарыдаў фруктозы і глюкозы, а таксама мае прыкладна такую ж адносную слодыч як і цукар-пясок. Мёд валодае прывабнымі хімічнымі ўласцівасцямі для выпечкі, а таксама асаблівы водар і смак, дзякуючы якому некаторыя людзі аддаюць перавагу менавіта яму, а не цукру і іншым падсалоджвальным рэчывам. Большасць мікраарганізмаў не растуць у мёдзе з-за ягонай нізкай актыўнасці вады. Аднак, мёд часам змяшчае спячыя эндаспоры бактэрыі *Clostridium botulinum*, якая можа быць небяспечна для немаўлят, бо эндаспоры могуць трансфарміравацца ў вырабляючую таксін бактэрыю ў несфармаваным кішачным тракце дзіцяці, што прыводзіць да хваробы і нават смерці.

Мёд мае доўгую гісторыю спажывання чалавекам, і выкарыстоўваецца ў розных прадуктах харчавання і напояў, цукру і араматызатараў. Промысел развядзення пчолаў і збору мёду называецца пчалярствам, але раней выкарыстоўвалася бортніцтвам. Ён таксама гуляе важную ролю ў рэлігіі і сімвалізму. Смак мёду адрозніваецца ў залежнасці ад крыніцы нектару, а таксама маюцца розныя ягоныя віды і гатункі. Мёд таксама выкарыстоўваецца ў розных лекавых традыцыях для лячэння хвароб. Вывучэнне пылка і спораў у сырым мёдзе дазваляе вызначыць крыніцу кветкавага мёду, гэтая тэхніка мае назоў мелісапаліналогія. З-за таго, што пчолы могуць пераносіць электрастатычны зарад і могуць прыцягнуць іншыя часцінкі, гэтая ж тэхніка можа быць выкарыстана ў галіне экалагічных даследаванняў радыеактыўных часцінак, пылу альбо іншых часцінак забруджвання.
## Гл. таксама 
* Лячэнне мёдам

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пчалярства
Катэгорыя:Харчовыя прадукты
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Апітэрапія

Катэгорыя:Славянская абрадавая ежа і напоі
Вінаград (род раслін)

**Вінаград** (*Vitis*) — род раслін сямейства вінаградавых, а таксама плады гэтых раслін, у спелым выглядзе — салодкія ягады.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя дрэвавыя ліяны з доўгімі (3—5 м) тонкімі аднагадовымі парасткамі і магутнай каранёвай сістэмай. Кветкі двухполыя або функцыянальна жаночыя, дробныя, зялёныя, сабраныя ў мяцёлчатае суквецце. Апыленне перакрыжаванае і самаапыленне. Ягады багатыя цукрамі, арганічнымі кіслотамі, вітамінамі групы В, С, D.

## Экалогія 
Цепла- і святлолюбівая расліна, якая не выносіць пераўвільгатнення, расце на лёгкіх урадлівых глебах, адчувальная да позніх веснавых і ранніх асенніх замаразкаў.

## Арэал 
Вядома каля 70 відаў, пашыраных у Еўразіі і Амерыцы. З улікам арэалаў іх паходжання і распаўсюджання, а таксама па сукупнасці батанічных прыкмет яны падзяляюцца на тры групы:
* еўрапейска-азіяцкую,
* амерыканскую,
* усходне-азіяцкую.

 узнік ад дзікага ў працэсе працяглай эвалюцыі, натуральнага і штучнага адбору; існуе больш за 20 тыс. сартоў. Вырошчваюць таксама паўночнаамерыканскія віды: ,  і інш., якія часта выкарыстоўваюць у якасці філаксераўстойлівага прышчэпа; ,  і інш. — для азелянення.

### Віды 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Гібрыды
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Гл. таксама 
* Вранац

## Літаратура 
* Вінаград // БЭ ў 18 т. Т. 4. Мн., 1997.

*
Катэгорыя:Ліяны
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Кызылай (Анкара)

**Кызылай** (), раён у цэнтры Анкары, вядомы сваімі гандлёвымі цэнтрамі і магазінамі. Назву атрымаў паводле шпіталя турэцкага «Чырвонага крыжа» (), размешчанага на тэрыторыі раёна. Сэрца раёна Кызылай — аднайменная плошча.

Катэгорыя:Анкара