open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Турку (аэрапорт)

**Аэрапорт Турку** (, ) — адзін з трох буйных міжнародных аэрапортаў Фінляндыі, які знаходзіцца ў горадзе Турку. Рэгулярныя зносіны з аэрапортам ажыццяўляюцца аўтобусам № 1, па маршруце Порт — Гандлёвая плошча — Аэрапорт.

У 2014 годзе кампаніяй Finavia праводзіліся працы па мадэрнізацыі аэрапорта.

## Гісторыя 
Будынак аэрапорта пабудаваны ў 1956 годзе за 8 км на поўнач ад цэнтральнай часткі горада Турку, у раёне з аднайменнай назвай.

У адпаведнасці з новым генпланам горада Турку (2000) для пашырэння плошчы аэрапорта Упраўленне паветранага транспарту Фінляндыі стварыла праект, які даў магчымасць значна павялічыць аб’ём новага будаўніцтва. У 2008 годзе паток пасажыраў быў 318097 чалавек, а грузаперавозкі — 4695 тон.

## Авіякампаніі і пункты прызначэння 
Аэрапорт Турку мае два пасажырскія, а таксама два грузавыя тэрміналы, якія абслугоўваюць каля дзясятка кампаній.

Ірландская бюджэтная кампанія Ryanair, якая ажыццяўляла рэгулярныя палёты ў Брусель (Шарлеруа), Лондан (Станстэд) і сезонныя ў Жырона (Costa Brava) і Малага, на зіму 2012—2013 гадоў спыніла свае палёты з Турку, а ў канцы 2013 года поўнасцю скасавала сваё прадстаўніцтва.

З кастрычніка 2013 года нарвежская кампанія Norwegian адкрыла пробныя рэйсы па маршруце Турку — Алікантэ.

Катэгорыя:Аэрапорты Фінляндыі
Катэгорыя:Турку
Апраксімацыя функцый

Задача **апраксімацыі (набліжэння) функцый** патрабуе выбраць нейкую функцыю сярод вызначанага набору функцый, якая больш-менш дакладна набліжае («апраксімуе») мэтавую функцыю ў залежнасці ад задачы. Патрэба ў набліжэнні функцый узнікае ў шмат якіх галінах прыкладной матэматыкі і інфарматыкі. Апраксімацыя функцый выкарыстоўваецца там, дзе выкарыстанне тэарэтычных мадэляў немагчымае або занадта складанае.

Магчыма вызначыць два асноўныя класы задач набліжэння функцый.

Па-першае, для вядомых мэтавых функцый тэорыя апраксімацыі — гэта галіна лікавага аналізу, якая даследуе, як пэўныя вядомыя функцыі (напрыклад, спецыяльныя функцыі) могуць быць апраксімаваныя праз пэўны клас функцый (напрыклад, праз мнагачлены або рацыянальныя функцыі), якія часта маюць жаданыя ўласцівасці (лёгкае вылічэнне на камп’ютары, непарыўнасць, пэўныя інтэгральныя і лімітавыя значэнні і інш.). 

Па-другое, мэтавая функцыя, назавем яе *g*, можа быць невядомай; замест яўнай формулы вядомы толькі набор пунктаў (*x*, *g*(*x*)). У залежнасці ад структуры абсягу вызначэння і абсягу значэнняў *g* могуць прымяняцца некалькі метадаў набліжэння *g*. Напрыклад, калі *g* з’яўляецца аперацыяй над рэчаіснымі лікамі, можна выкарыстоўваць метады інтэрпаляцыі, экстрапаляцыі, рэгрэсійнага аналізу і падганяння крывой. Калі абсяг значэнняў *g* з’яўляецца канечным наборам, замест гэтага мы маем справу з праблемай класіфікацыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Лікавыя метады
Катэгорыя:Тэорыя аптымізацыі
Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна

**Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна** — архіў у Гродне. Размешчаны па Гаспадарчай вуліцы, 21. Дырэктарка Таццяна Юр’еўна Афанасьева.

## Гісторыя 
11 лютага 1940 г. быў створаны філіял Цэнтральнага гістарычнага архіва БССР у г. Гродна.

У 1960 г. філіял ператвораны ў *Цэнтральны дзяржаўны гістарычны архіў БССР*.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Архівы Беларусі
Катэгорыя:1940 год у Гродне
Катэгорыя:З’явіліся ў 1940 годзе
Катэгорыя:Гаспадарчая вуліца (Гродна)
Катэгорыя:Арганізацыі Гродна
Звіняць цымбалы і гармонік

**Міжнародны фестываль народнай музыкі «Звіняць цымбалы і гармонік»** — фестываль народнай музыкі, які праходзіць штогод у Паставах. Першы рэспубліканскі фестываль быў праведзены ў 1987 годзе ў Віцебску. На яго сабраліся невялікія калектывы і індывідуальныя выканаўцы, народныя майстры музычных інструментаў, агулам каля 150 чалавек. Двойчы фестываль праводзіўся ў Магілёве.

У 1992 годзе фестываль пераехаў у Паставы. Прыехалі ўдзельнікі з усіх абласцей Беларусі. У 1996 годзе фестываль набыў статус міжнароднага.

Сярод удзельнікаў: аматарскія народна-інструментальныя калектывы мастацкай творчасці, індывідуальныя выканаўцы на народных інструментах, самадзейныя артысты (гарманісты, прыпевачнікі, фальклорныя гурты, выкладчыкі і навучэнцы музычных школ раёна, прафесійныя калектывы з Ізраіля, Казахстана, Кітая, Латвіі, Літвы, Малдовы, Польшчы, Расіі, Украіны, Чэхіі, Эстоніі і інш.).

## Літаратура 
* Гуд, П. А. «Звіняць цымбалы і гармонік» / П. А. Гуд // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 451—452.
* Гудзей-Каштальян, В. Р. «Звіняць цымбалы і гармонік» / В. Р. Гудзей-Каштальян // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.] / рэдкал.: У. Ю. Аляксандраў [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2013. — Т. 4 : З-Л. — С. 104.

Катэгорыя:Музычныя фестывалі Беларусі
Катэгорыя:Культура Паставаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1987 годзе
Катэгорыя:1987 год у Беларусі
Катэгорыя:Народная музыка
Emihranty

**«Emihranty»** ― восьмы студыйны альбом Лявона Вольскага, які выйшаў 14 верасня 2023 года..

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Альбомы 2023 года
Катэгорыя:Альбомы Лявона Вольскага
Сезон 2010/2011 ЖБК «Сож-ГДУ»

У сезоне 2010/2011 жаночы баскетбольны клуб «Сож-ГДУ» з горада Гомель прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2010/2011 (**4 месца**),
* Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010 (**3 месца**).

## Склад каманды 
*  Любоў Алёшкіна (прыйшла ў каманду падчас сезона)
*  Наталля Жыракава (прыйшла ў каманду падчас сезона)
*  Алена Легастаева
*  Яўгенія Стэльмах
*  Валянціна Папова (пакінула каманду падчас сезона)
*  Вольга Зюзькова
*  Вольга Капылова
*  Кацярына Кандраценка
*  Кацярына Рудалявічэнэ
*  Вераніка Соўца
*  Вольга Курсевіч
*  Дыяна Мацвеева
*  Алена Сільчанка
*  Марына Ракаўская
*  Анастасія Іванова
*  Алена Гарэлікава
*  Дзіна Каваленка

## Трэнеры каманды 
*  Анатоль Рагазенка (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2009/2010 ЖБК «БелДУТ»
* Сезон 2011/2012 ЖБК «Сож-ГДУ»

## Спасылкі 
* 2010-2011

2010/2011
Сож-ГДУ
Катэгорыя:2010 год у Гомелі
Катэгорыя:2011 год у Гомелі
Бін

**Бін** — прозвішча.
## Вядомыя носьбіты 
* Алан Бін — амерыканскі астранаўт
* Хён Бін — паўднёвакарэйскі акцёр
* Шон Бін — англійскі акцёр тэатра і кіно
Лэнгстанскі ўніверсітэт

**Лэнгстанскі ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Лэнгстан у штаце Аклахома.

## Агульная характарыстыка 
Гэта адзіны ў штаце Аклахома гістарычна "чорны" ўніверсітэт (пераважную большасць студэнтаў якога традыцыйна складаюць афраамерыканцы)  і самы заходні гістарычна "чорны" ўніверсітэт у Злучаных Штатах.

Вучэльня была заснавана ў 1897 годзе і была вядомая як Аклахомскі сельскагаспадарча-педагагічны ўніверсітэт для каляровых людзей. Універсітэт быў створаны на патрабаванне другога Закона Морыла ў 1890 годзе. Закон патрабаваў ад штатаў альбо прымаць афраамерыканцаў у наяўныя ВНУ, альбо ствараць для іх альтэрнатыўныя ВНУ.

Універсітэт быў перайменаваны ў Лэнгстанскі ўніверсітэт ў 1941 годзе ў гонар Джона Мерсера Лэнгстана (1829—1897), піянера грамадзянскіх правоў, першага афраамерыканскага члена Кангрэса ЗША ад штата Вірджынія, заснавальніка юрыдычнага факультэта Говардаўскага ўніверсітэта і генеральнага консула ЗША на Гаіці.

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Аклахома

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Аклахомы
Сезон 2007/2008 ЖБК «Гомельскія рысі»

У сезоне 2007/2008 жаночы баскетбольны клуб «Гомельскія рысі» з горада Гомель прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2007/2008 (**8 месца**),
* Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007 (**6 месца**).

## Склад каманды 
*  Вольга Сцепаненка
*  Ірына Манкевіч
*  Алеся Яковіц
*  Юлія Гарбунова
*  Дзіна Каваленка
*  Н. Дзідакова
*  Вольга Дубіцкая
*  Г. Гулёк
*  Юлія Барчук
*  Мар’яна Камарняк 
*  Алена Сільчанка
*  Марына Ракаўская
*  Анжэла Новікава
*  Кацярына Леаненка
*  Дар’я Кубліцкая
*  Таццяна Іванова
*  Алена Гарэлікава
*  Кацярына Кандраценка

## Трэнеры каманды 
*  Анатоль Рагазенка (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2006/2007 ЖБК «БелДУТ»
* Сезон 2008/2009 ЖБК «БелДУТ»

## Спасылкі 
* 2007-2008

2007/2008
Гомельскія рысі
Катэгорыя:2007 год у Гомелі
Катэгорыя:2008 год у Гомелі
Чарговы дзень пад акупацыяй

**«Чарговы дзень пад акупацыяй»** ― чацвёрты студыйны альбом гурта «Deviation», выдадзены ў 2009 годзе.

## Спіс песень 
## Крытыка 
Музычны журналіст Сяргей Будкін з партала Experty.by адзначыў, што *«вельмі няроўны, правакацыйны, душэўны, грубы і шчыры альбом падарылі нам гарадзенцы»*. Музычны крытык Дзмітрый Безкаравайны з партала Experty.by мяркуе, што *«у цэлым альбом вельмі прамалінейны і брудны па гуку, але ёсць у ім нешта такое першабытна-сапраўднае. Вядома, гэта жудасна скрыўленае люстэрка рэчаіснасці, але якое з’яўляецца адказам на іншыя скрыўленні»*. Музычны журналіст Зміцер Падбярэзскі з партала Experty.by лічыць, што *«галоўны й неаспрэчны плюс гэтай праграмы ― гранічная шчырасьць. Тая шчырасьць, ад адсутнасьці якой церпяць многія з тых, хто называе сваю музыку рокам, якой часьцей за ўсё й блізка няма ў тых, хто называе сваю музыку рэпам, якая цалкам адсутнічае ў тых, хто выконвае сіроцкія плачы пад назвай „папулярная беларуская песьня“…»*. Музычны крытык Алег Клімаў з партала Experty.by выказаў меркаванне, што *«каштоўнасць альбома ў тым, што тут сабрана шмат з аўдыё-прыколаў, звязаных ясна з кім»*.

## Удзельнікі 
* Стас Пачобут — вакал

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Альбомы 2009 года
Катэгорыя:Альбомы гурта «Deviation»
Баі за Кутум

**Баі за Кутум** — эпізод канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў Абдэля аль-Бурхана і Махамеда Дагала, звязаны з барацьбой за горад  (). Па выніку супрацьстаяння населены пункт захапілі Сілы аператыўнай падтрымкі і арганізавалі масавыя забойствы мірных жыхароў.

## Перадгісторыя 
Большасць насельніцтва Кутума не арабы, а . Падчас Дарфурскай вайны горад стаў адным з цэнтраў антыўрадавых сіл. Тут адбыліся некалькі буйных сутыкненняў паміж дарфурскімі баевікамі і ўладамі. На поўнач ад Кутума ўтварыўся лагер бежанцаў Касаб.

## Храналогія 
У першыя дні канфлікту паміж САП і ўрадам у Кутуме, у адрозненне ад іншых гарадоў краю, баявыя дзеянні не вяліся. 17 сакавіка 2023 года камандуючы САП Махамед Дагала заявіў, што ліквідуе лагеры бежанцаў па ўсёй краіне, у тым ліку Касаб.

30 мая мясцовая банда забіла афіцэра памежнай службы Дарфура, які быў сваяком Мусы Хілала (заснавальніка апалчэння «Джанджавід», на базе якога створаны САП). У адказ атрады Сіл аператыўнай падтрымкі атакавалі цэнтр Кутума. Нягледзячы на заявы суданскага ўрада, што яны адбілі атаку праціўніка, паводле паведамленняў жыхароў, 4 чэрвеня ўлады страцілі Кутум. У той жа дзень баевікі Дагала напалі на лагер Касаб, дзе загінула не менш за пяцьдзясят мірных жыхароў. У выніку баявых дзеянняў рынак у Кутуме быў разбураны, як і большая частка Касаба.

Да ліпеня больш за 90 % насельніцтва пакінула горад. Многія жыхары горада беглі ў  або Ха-Шабу.

9 чэрвеня паўстанцы пачалі напады на навакольныя вёскі. Акрамя таго, яны расстралялі мэра горада Фарука Махамеда Бектума пасля адмовы аддаць ключ ад машыны.

Да ліпеня САП увялі плату за абарону ад банд і рэпрэсій, а гандляроў на дарозе Кутум—Эль-Фашыр абкладалі падаткам. Акрамя таго, працягваліся масавыя забойствы і згвалтаванні.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Sudan: Dozens killed as RSF attacks North Darfur's Kutum — Middle East Eye

Катэгорыя:Чэрвень 2023 года
Катэгорыя:Май 2023 года
Кутум
Іван Захаравіч Сурыкаў

**Іван Захаравіч Су́рыкаў** (;  — ) — рускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Навасёлава Углічскага павета Яраслаўскай губерні. У 1849 годзе разам з маці пераехаў да бацькі ў Маскву. Працаваў разам з ім, а потым ва ўласнай лаўцы. Грамаце і вершаскладанню вучыўся самастойна. У 1860-х гадах пазнаёміўся з А. М. Пляшчэевым, які высока ацаніў вершы Сурыкава. У 1860 годзе Іван Сурыкаў ажаніўся). У 1871, 1875, 1877 гадах выдаў зборнікі вершаў.

Асноўныя тэмы паэзіі Івана Сурыкава — жыццё сялян і гарадской беднаты, цяжкая доля жанчыны. Многія вершы прысвечаны рускай прыродзе, дзецям. Яго творчасць была таксама звязана з фальклорам. Многія вершы Івана Сурыкава сталі папулярнымі народнымі песнямі: «Рабіна» («Што стаіш, гайдаешся…»), «У стэпе» («Стэп ды стэп вакол…») і інш. У творах з рускай гісторыі выяўлены бунтарскія настроі: паэмы «Пакаранне смерцю Сценькі Разіна», «Садко» (на яе аснове створана аднайменная опера М. А. Рымскага-Корсакава).

Па ініцыятыве І. З. Сурыкава быў падрыхтаваны калектыўны зборнік «Світанак» (, 1872), які стаў пачаткам дзейнасці Сурыкаўскага літаратурнага гуртка, праіснаваўшага да 1933 года.

Пераклаў на рускую мову вешы Тараса Шаўчэнкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Суриков Иван Захарович // Литературная энциклопедия: В 11 т. — [М.], 1929—1939. — Т. 11. / Ред. коллегия: Лебедев-Полянский П. И., Нусинов И. М.; Гл. ред. Луначарский А. В.; ученый секретарь Михайлова Е. Н. — М.: Худож. лит., 1939. — Стб. 118—120. — 824 стб.: ил.

## Спасылкі 
* Самоучка // Фонд «Русский мир»
* Суриков Иван Захарович // Ярославия

Катэгорыя:Паэты Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Перакладчыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на рускую мову
Катэгорыя:Самавукі
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Візна

**Візна** () — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Ламжынскага павета Падляскага ваяводства. Адміністрацыйны цэнтр гміны Візна. Знаходзіцца на беразе Нарава прыкладна за 21 км на ўсход ад горада Ломжа.

## Славутасці 
* Познегатычны касцёл Святога Яна Хрысціцеля (каля 1525 г.)

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Аляксандр Мікалаевіч Сурмач, беларускі мастак

## Крыніцы
Ляплеўскі

**Ляплеўскі** — беларускае прозвішча, утоворанае ад назвы вёскі Ляплёўка.

## Вядомыя носьбіты 
* Ізраіль Майсеевіч Ляплеўскі (1894—1938) — беларускі, украінскі і савецкі дзяржаўны дзеяч.
* Рыгор Майсеевіч Ляплеўскі (1889—1938) — савецкі дзяржаўны дзеяч, намеснік Пракурора СССР.
Цэнтральны партыйны архіў Кампартыі Беларусі

**Цэнтральны партыйны архіў Камуністычнай партыі Беларусі** (**ЦПА КПБ**) — архіў, які існаваў у 1990—1992 гадах як асобная самастойная ўстанова. У 1992—1995 гадах як комплекс дакументаў разам з Цэнтральным дзяржаўным гістарычным архівам утвараў Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь.

У ЦПА КПБ налічвалася 935 169 архіўных спраў за 1902—1986, сярод якіх дакументы КПБ, ЛКСМБ, КПЗБ, больш як 20 рэвалюцыйна-дэмакратычных партый і арганізацый, Беларускай Народнай Рэспублікі, кантрольных камісій КПБ, неапублічаныя рукапісы прац і ўспамінаў па гісторыі КПБ і БССР, матэрыялы палітычных працэсаў і іншага. Па прапанове ЦПА КПБ 25 студзеня і 28 чэрвеня 1991 года прыняты пастановы ЦК КПБ, паводле якіх райкамы КПБ перадалі райвыканкамам права на прызнанне грамадзян удзельнікамі партызанскага руху, распрацаваны меры па выратаванні ад знішчэння дакументаў часовага захоўвання, што змяшчаюць важныя звесткі па гісторыі Заходняй Беларусі, калгаснага і кааператыўнага будаўніцтва ў даваенны перыяд.

У 1992—1995 гадах як комплекс дакументаў разам з Цэнтральным дзяржаўным гістарычным архівам утвараў Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. У чэрвені 1995 год фонды ЦПА КПБ зліты з фондамі Беларускага дзяржаўнага архіва (былы Цэнтральны дзяржаўны архіў Кастрычніцкай рэвалюцыі і сацыялістычнага будаўніцтва Рэспублікі Беларусь) і на іх базе ўтвораны Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Камуністычная партыя Беларусі
Катэгорыя:Архівы Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:1990 год у Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1995 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі Мінска
Ліцэнзія MIT

**Ліцэнзія MIT** — гэта дазвольная ліцэнзія на свабоднае праграмнае забеспячэнне, створаная Масачусецкім тэхналагічным інстытутам (MIT) у канцы 1980-х гадоў. Як дазвольная ліцэнзія яна накладвае вельмі мала абмежаванняў на паўторнае выкарыстанне кода ў іншых праграмах.

У адрозненне ад капілефт-ліцэнзій ліцэнзія MIT дазваляе выкарыстанне кода ў прапрыетарных праграмах пры ўмове, што ўсе копіі праграм ўключаюць тэкст умовы ліцэнзіі MIT і паведамленне аб аўтарскім праве. У 2015 годзе ліцэнзія MIT была самай папулярнай ліцэнзіяй сярод рэпазіторыяў на GitHub.

Ліцэнзія MIT выкарыстоўваецца ў такіх вядомых праектах як Ruby on Rails, Node.js, Lua і jQuery, таксама вядомае яе выкарыстанне ў такіх кампаніях, як Microsoft (.NET), Google (Angular) і Meta (React).

## Гл. таксама 
* GNU General Public License

## Спасылкі 
* Варыянты ліцэнзіі MIT 
* Шаблон ліцэнзіі MIT 

Катэгорыя:Ліцэнзіі на праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:Масачусецкі тэхналагічны інстытут
Валянцін Валянцінавіч Байко

**Валянцін Валянцінавіч Байко** (нар. 30 лістапада 1969, Гродна) — беларускі прадпрымальнік, прамысловец. Член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання ад Гродзенскай вобласці. Старшыня філіяла Беларускай федэрацыі веславання па Гродзенскай вобласці.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 лістапада 1969 года ў горадзе Гродна. Скончыў у 1987 годзе сярэднюю школу № 20 у Гродне, дзе тым часам працаваў Аляксандр Фядута.

Скончыў у 1991 годзе Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы.

У 1997 годзе разам з братам Дзмітрыем Байко і бізнес-партнёрам Рычардам Шэрэлем заснаваў сумеснае таварыства з абмежаванай адказнасцю «Контэ». Быў яго дырэктарам да 2010 года. З 2010 года — старшыня агульнага сходу ўдзельнікаў сумеснага таварыства з абмежаванай адказнасцю «Контэ Спа».

## Развіццё і дыверсіфікацыя бізнесу 
У 2011—2021 гадах рэгулярна трапляў у рэйтынг самых паспяховых і ўплывовых бізнесменаў Беларусі паводле выдання «Ежедневник» і ў топ-25 выдатных бізнесменаў сучаснай Беларусі за 1992—2017 гады таго ж выдання.

У 2014 годзе разам з партнёрамі выкупіў кантрольны пакет Брэсцкага панчошнага камбіната. У 2016 годзе набыў кантрольны пакет Тураўскага малочнага камбіната (праз які пазней узяў пад кантроль некалькі сельскагаспадарных кааператываў). У 2018 годзе Байко ўвайшоў у капітал шчучынскага «Праймілк» і ваўкавыскага «Беллакт». Мае таксама будаўнічы бізнес, валодае буйнымі гандлёвымі цэнтрамі OldCity і Triniti, клубамі «Метро» і «База» ў Гродне. Валодаў рытэйл-сеткай Optima, аднак адмовіўся ад гэтага бізнесу і закрыў крамы.

У 2017 годзе, да 20-годдзя галоўнага бізнесу Валянціна Байко, яго занеслі ў Кнігу славы Гродна.

## Палітычная кар'ера і грамадская дзейнасць 
У 2013 годзе стаў ганаровым консулам Украіны ў Гродне.

Дэлегат V і VII Усебеларускіх народных сходаў. У траўні 2023 года трапіў пад санкцыі Польшчы за тое, што ў складзе Савета Рэспублікі ўдзельнічаў ва ўхваленні законаў, накіраваных на рэпрэсіі супраць беларусаў.

## Узнагароды 
Мае Падзяку Старшыні Савета Рэспублікі. Узнагароджаны медалямі «За працоўныя заслугі», «Заслужаны міратворца», «Каложскі крыж» III ступені, ганаровымі граматамі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Гродзенскага гарадскога Савета дэпутатаў, Беларускага фонду міру і інш..

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль Валянціна Байко на сайце Савета Рэспублікі

Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя консулы
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання
Катэгорыя:Дэлегаты Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання
Катэгорыя:Дэлегаты Усебеларускага народнага сходу 5-га склікання
Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024

**Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024** — трэці сезон Лігі канферэнцый УЕФА, штогадовага спаборніцтва футбольных клубаў, якія ўваходзяць у склад УЕФА. Гэта трэці ўзровень еўрапейскага клубнага футбола пасля Лігі чэмпіёнаў і Лігі Еўропы. Турнір праводзіўся з 23 чэрвеня 2023 года па 29 мая 2024 года, калі адбудзецца фінальны матч.

Пераможца атрымае магчымасць удзельнічаць у групавым этапе Лігі Еўропы УЕФА 2024/2025.

Гэты сезон стане апошнім з цяперашнім фарматам групавога этапу з 32 камандамі, бо з сезона 2024/2025 будзе ўведзены новы фармат еўракубкаў.

## Рэйтынг асацыяцый 
Колькасць месц ад кожнай краіны размеркоўвалася ў залежнасці ад каэфіцыенту краін УЕФА на 2022 год, якія ўлічваюць выступленне каманд у еўракубках з 2017/18 па 2021/22 сезоны.

## Кваліфікацыя 
### Першы кваліфікацыйны раўнд 
### Другі кваліфікацыйны раўнд 
#### Чэмпіёнскі шлях 
#### Шлях прадстаўнікоў ліг 
### Трэці кваліфікацыйны раўнд 
#### Чэмпіёнскі шлях 
#### Шлях прадстаўнікоў ліг 
### Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф 
#### Чэмпіёнскі шлях 
#### Шлях прадстаўнікоў ліг 
## Групавы этап 
### Група А 
### Група B 
### Група C 
### Група D 
### Група E 
### Група F 
### Група G 
### Група H 
### Матчы за выхад у плей-оф 
### 1/8 фіналу 
### 1/4 фіналу 
### 1/2 фіналу 
2023
Катэгорыя:2023 год у футболе
Катэгорыя:2024 год у футболе
Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)

**Сутыкненні ў Фора-Баранзе** — эпізод міжэтнічнага канфлікту паміж арабамі і  ў суданскім Дарфуры.

## Перадмова 
На працягу ўсёй Дарфурскай вайны многія бежанцы з цэнтральнага і заходняга Дарфура знайшлі прытулак у прыгранічным горадзе , ля мяжы з Чадам. Новы прыток уцекачоў у 2021 годзе абвастрыў міжэтнічную абстаноўку, паколькі большасць мясцовага насельніцтва — арабы, а бежанцы ў асноўнай масе — масаліты.

У перыяд з 7 па 10 красавіка 2023 года, пасля спарадычных забойстваў трох чалавек абодвух нацыянальнасцяў, напружанасць узрасла. Спрабуючы здушыць гвалт, улады  накіравалі ў горад падраздзяленні сілавікоў, хоць гэта не дало эфекту.

## Ход падзей 
10 красавіка 2023 года ўспыхнулі ўзброеныя сутыкненні, якія распаўсюдзіліся на дзевяць раёнаў. Найбольшую шкоду панеслі раёны Эль-Шаці і Эль-Салам. За першы дзень былі спалены пяцьдзесят дамоў і каля 20 000 чалавек вымушана беглі ў Чад і суседнюю вёску Джымеза.

11 красавіка Хаміс Абакар, губернатар Заходняга Дарфура, увёў двухтыднёвы каменданцкі час, спрабуючы спыніць гвалт. Хутка гвалт распаўсюдзіўся на горад Біркат-Сейра ў .

23 красавіка Фора-Баранга была захоплена байцамі Дагала.

## Гл. таксама 
* Містэрэйская разня
* Забойствы масалітаў у Дарфуры (2023)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Красавік 2023 года
Катэгорыя:2023 год у Судане
Катэгорыя:Канфлікты 2023 года
Катэгорыя:Міжэтнічныя канфлікты
Паланевіч

**Паланевіч** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Гіпаліт Паланевіч — беларускі грамадска-культурны дзеяч, гісторык, педагог
* Станіслаў Феліцыянавіч Паланевіч — беларускі прамысловы дызайнер

## Гл. таксама 
* Паланевічы
Сенька

**Сенька** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя асобы 
* Мікола Сенька — беларускі грамадскі дзеяч
* Міхась Сенька — дзеяч беларускай эміграцыі
* Святлана Уладзіміраўна Сенька (нар. 1981) — беларуская настаўніца, дэпутатка
* Уладзімір Сенька — беларускі ваенна-палітычны дзеяч і публіцыст, калабарацыяніст

## Гл. таксама 
* Сянько
Прапанова аб перадачы Гамбіі Францыі

**Прапанова аб перадачы Гамбіі Францыі** — існае ў другой палове XIX стагоддзя палітычнае пытанне ў Вялікабрытаніі, у рамках якога разглядался магчымасць перадачы Гамбіі французам. Яно падымалася як у 1870 годзе, так і ў перыяд з 1874 па 1876 год, а потым у 1890-х гадах. Кожны раз магчымая саступка тэрыторыі сутыкалася з сур’ёзным пратэстам як з боку мясцовага гамбійскага насельніцтва, так і з боку брытанскіх гандляроў.

## Першая прапанова (1868—1870)
У 1868 годзе Артур Кенэдзі, губернатар Сьера-Леонэ, прыняў да разгляду запыт французаў адносна магчымасці саступкі Гамбіі Францыі ў абмен на іншыя французскія тэрыторыі ў Заходняй Афрыцы. У красавіку 1869 года ён заявіў, што такая дамоўленасць будзе мець відавочныя гандлёвыя, адміністрацыйныя і ваенныя выгады для англічан. Аднак, як папярэдзіў Кенэдзі, мясцовае насельніцтва адчувае «рыцарскую прыхільнасць да каралевы і яе ўрада», таму жыхары будуць разглядаць любыя перамовы як «продаж сваёй краіны».

У лютым 1870 года брытанскія ўлады пагадзіліся аддаць Гамбію. Разам з тым яны адмовіліся ад прапанаваных французамі паселішчаў, пагадзіўшыся саступіць сваю калонію ў абмен на адмову французаў ад якіх-небудзь прэтэнзій на спрэчны рэгіён Мелакуры на поўнач ад горада Фрытаўн. Гэта прапанова была прынята французамі ў сакавіку.

Пасля навін аб перамовах члены свабоднай афрыканскай абшчыны ў г. Батэрст (сучасны Банжул), у прыватнасці Дж. Д. Рычардс, С. Дж. Форстэр-старэйшы і У. К. Уолкат, выступілі супраць абмену. У перыяд з красавіка па кастрычнік 1870 года было арганізавана тры адпаведныя петыцыі. У Лондане Джозеф Рэфлз асудзіў ідэю саступкі Гамбіі ў сваіх лістах у *The African Times*.

## Другая прапанова (1874—1876) 
У красавіку 1874 года французскі ўрад зноў прапанаваў перадаць ім калонію. На гэты раз меркавалася абмяняць яе на Кот-д’Івуар і рэгіён Мелакуры. Як толькі гэтая навіна дасягнула ў сярэдзіне 1875 года жыхароў краю, у Батэрсце пачало актыўна дзейнічаць супрацьдзеянне гэтай прапанове. Вызваленыя афрыканскія палітычныя лідары сфармавалі Асацыяцыю карэнных жыхароў Гамбіі для каардынацыі сваіх ініцыятыў. Аналагічным чынам брытанскія гандляры для процідзеяння магчымай саступкі калоніі сфармавалі Камітэт Гамбіі. Перамовы зноў былі адкладзены: 

Ідэя перадачы Гамбіі заставалася ў палітычным парадку дня і ў 1880-х гадах, але ўрад не высунуў ніякіх ясных прапаноў з гэтай нагоды. У 1891 годзе газета The Spectator адзначала, што «брытанская Гамбія мала што прыносіць Англіі, акрамя як у якасці сродку нанясення шкоды Францыі; з нашага боку было б цалкам разумна абмяняць яе, як прапаноўвалася».

## Заўвагі 
Катэгорыя:Брытанска-французскія адносіны
Катэгорыя:Гісторыя Гамбіі
Мітэнвальд

**Мітэнвальд** () — горад у Баварыі каля нямецка-аўстрыйскай мяжы, у даліне ракі Ізар на поўначы Альпаў.

## Лагер для перамешчаных асоб 
Пасля Другой сусветнай вайны, ў 1946—1951 гг., у мястэчку знаходзіўся лагер для перамешчаных асоб. Лагер ДП (*displaced persons* — перамешчаныя асобы) месціўся над невялікім возерам Лютэнзэ () у двухпавярховых казармах. Апроч беларусаў, там былі размешчаны украінцы і рускія.

У лагеры ў 1947 г. былі заснаваны беларускі садок і пачатковая школа. Выдаваўся часопіс беларускай моладзі «Вясна».

Дзяцей у садку было 13, у тым ліку 5 хлапцоў і 8 дзяўчат ад 3-х да 6-ці гадоў. Праграма навучання прадугледжвала вывучэнне вершаў, казак, песень, рухомыя гульні, маляванне, выразанне з паперы розных фігураў і арнаментаў, лепка. Настаўніцай у садку была Ганна Стома. У пачатковай беларускай школе працавала 4 класы, дзе ў 1947/1948 гг. навучалася 20 дзяцей, а ў 1948/1949 — 24. Настаўнікамі ў школе працавалі Анатолі Валюшка, Сымон Шаўцоў. Вучні старэйшых класаў былі ўдзельнікамі Беларускага скаўтынгу.

Адносіны рускай адміністрацыі лагеру да беларускай школы былі негатыўныя, а часамі нават і варожыя. Восенню 1949 г. лагер у Мітэнвальдзе быў ліквідаваны, а разам з ліквідацыяй яго перасталі існаваць школьныя ўстановы і арганізацыя Беларускіх Скаўтаў.

У 1948 годзе побач з горадам беларусамі пастаўлены помнік ў гонар Слуцкіх паўстанцаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Катэгорыя:Гарады Баварыі
Катэгорыя:Беларускія лагеры для перамешчаных асоб
Сусветная служба надвор’я

**Сусве́тная слу́жба надво́р’я** (ССН) — сістэма з трох сусветных і больш за дваццаць рэгіянальных метэаралагічных цэнтраў.

Створана ў 1963 годзе. Сусветныя цэнтры знаходзяцца ў Вашынгтоне, Маскве і Мельбурне. Міжнароднае супрацоўніцтва службаў надвор’я розных краін ажыццяўляе Сусветная метэаралагічная арганізацыя (СМА).

Асноўная мэта Сусветнай службы надвор’я — забяспечыць аператыўнае ўзаемадзеянне нацыянальных службаў надвор’я шляхам цэнтралізаванага збору, абмену, апрацоўкі і аналізу метэаралагічных і іншых звестак на ўсім зямным шары.

У склад ССН уваходзяць:
* Глабальная сістэма назіранняў (ГСН),
* Глабальная сістэма тэлесувязі (ГСТ),
* Глабальная служба апрацоўкі даных (ГСАД).

Цэнтры Сусветнай службы надвор’я выкарыстоўваюць інфармацыю назіранняў пастаянна дзеючых метэаралагічных і аэралагічных станцый і сетак, метэаралагічных штучных спадарожнікаў, шароў-зондаў і самалётаў, навуковых і метэаралагічных суднаў, станцый ракетнага зандзіравання і інш. Яны апрацоўваюць атрыманую інфармацыю, складаюць і распаўсюджваюць прыземныя і вышынныя карты надвор’я і іншыя прагнозныя матэрыялы. Таксама Сусветная служба надвор’я фарміруе стандарты вымярэння збіраемых даных.

Станам на чэрвень 2023 года на сайце Сусветнага інфармацыйнага сэрвіса надвор’я прадстаўлена афіцыйная інфармацыя пра надвор’е для 3451 гарадоў, для 3307 з якіх даступныя прагнозы надвор’я, атрыманыя ад 139 краін-членаў праекта, а для 2209 гарадоў — кліматалагічная інфармацыя, атрыманая з 171 краін.

## Літаратура 
* 
* 
* *Морина О. М., Дербенцева А. М., Морин В. А.* Метеорология и климатология: учебное пособие — Хабаровск: Изд-во Тихоокеан. гос. ун-та, 2013. — 68 с. — 100 экз. — ISBN 978-5-7389-1275-7.

## Спасылкі 
* Всемирный информационный погодный сервис // Всемирная метеорологическая организация
* Всемирная служба погоды // Метео Энциклопедия
* 23 марта ― Всемирный метеорологический день // Музей истории Гидрометцентра России 
* Всемирная служба погоды (ВСП)  // Сайт Міністэрства надзвычайных сітуацый Расійскай Федэрацыі
* Всемирный метеорологический день (День метеоролога) 2023 // Экалагічны інфармацый1ны цэнтр «Эко-Инфо» ЦНБ НАН Беларусі

Катэгорыя:Метэаралогія
Катэгорыя:Міжнародныя навуковыя арганізацыі
Сусветная стратэгія аховы прыроды

**Сусве́тная стратэ́гія ахо́вы прыро́ды** () — міжнароднгая праграма па ахове прыроды ў глабальным маштабе.

Распрацавана Міжнародным саюзам аховы прыроды і прыродных рэсурсаў (МСАП) з удзелам і пры падтрымцы Міжнароднай праграмы ААН па навакольным асяроддзі (ЮНЕП), Сусветнага фонду дзікай прыроды, Харчовай і сельскагаспадарчай арганізацыі ААН (ФАО), Арганізацыі ААН па пытаннях адукацыі, навукі і культуры (ЮНЕСКА) і іншых недзяржаўных арганізацый. У 1978 годзе ў Ашгабаце на XIV Генеральнай асамблеі МСАП стратэгія была адобрана і 5 сакавіка 1980 года прынята большасцю краін.

Праграма абагульняе вопыт краін у дзейнасці па ахаве прыроды, характарызуе асноўныя сучасныя праблемы экалогіі, прапануе сістэму метадаў рацыянальнага кіравання дзейнасцю чалавека па выкарыстанню біярэсурсаў і асобных экасістэм, выяўленню экасістэм і відаў жывёл, якія найбольш маюць патрэбу ў экстраных мерах па ахове, даводзіць да самых высокіх колаў грамадскасці думкі аб тым, што захаванне прыроды з’яўляецца адным з неад’емных элементаў працэса збалансаванага сацыяльна-эканамічнага развіцця.

## Літаратура 
* 
* 
* Всемирная стратегия охраны природы / Ю. К. Ефремов, Г. С. Хозин. — М.: Знание, 1981. — 48 с.; 20 см. — (Новое в жизни, науке, технике).
* Как спасти Землю. (Всемирная стратегия охраны природы) [пер. с англ.: А. Г. Николаевского, Е. А. Сазоновой; предисл и примеч. канд. с.-х. наук А. М. Бородина; послесл. д-ра геогр. наук С. А. Евтеева] — М.: Мысль, 1983. — 171, [1] с.
* *Красилов В. А.* Всемирная стратегия охраны природы на 90-е годы // Охрана природы

## Спасылкі 
* Сусветная стратэгія аховы прыроды. Архіў спісаў літаратуры // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* World conservation strategy: living resource conservation for sustainable development / IUCN-UNEP-WWF, 1980.
* Международные экологические программы // Проекты отделов Тверской ОУНБ им. А. М. Горького
* Всемирная стратегия охраны природы // Экология — Справочник

Катэгорыя:Ахова прыроды
Катэгорыя:Экалогія
Катэгорыя:Дакументы
Небаракі (фільм)

**«Небара́кі»**, або **«Бе́дныя-няшча́сныя»** () — мастацкі фільм рэжысёра Ёргаса Ланцімаса, экранізацыя аднайменнага рамана Аласдэра Грэя з Эмай Стоўн і Уілемам Дэфо ў галоўных ролях.

Прэм’ера фільма адбылася 1 верасня 2023 года на 80-м Венецыянскім кінафестывалі, дзе карціна была адзначана галоўнай узнагародай — «Залатым львом».

## Сюжэт 
Маладая жанчына Бэла Бакстэр вяртаецца да жыцця дзякуючы навукоўцу доктару Годвіну Бакстэру. Спачатку наіўная, Бэла імкнецца спазнаць навакольны свет, хоць і знаходзіцца пад абаронай Бакстэра. Жадаючы ўбачыць больш, яна збягае з Дунканам Ведэрбернам, спрытным і распусным адвакатам, і адпраўляецца ў падарожжа па кантынентах. Вызваліўшыся ад забабонаў свайго часу, Бэла патрабуе роўнасці і вызвалення.

## Акцёрскі склад 
* Эма Стоўн — *Бэла Бакстэр*
* Уілем Дэфо — *доктар Годвін Бакстэр*
* Рамі Юсэф — *Макс Мак-Кэндлес*
* Марк Руфала — *Дункан Ведэрберн*
* Крыстафер Эбат — *сэр Обры дэ ла Поль Блесінгтан*
* Маргарэт Куолі — Фелісіці
* Кэтрын Хантэр — мадам Суіні
* Ханна Шыгула — Марта фон Курцрок

## Вытворчасць 
Праект быў аб’яўлены ў лютым 2021 годзе. Ёргас Ланцімас заняў рэжысёрскае крэсла, а Эма Стоўн падпісалася на галоўную ролю. Месяцам пазней да акцёрскага складу далучыўся Уілем Дэфо, а пазней у яго ўвайшлі Рамі Юсэф, Марк Руфала, Крыстафер Эбат, Кэтрын Хантэр і Маргарэт Куэлі.

Здымкі пачаліся ў жніўні 2021 года ў Лондане. Дадатковыя здымкі праходзілі ў Лісабоне, Парыжы і двух найбуйнейшых здымачных павільёнах Венгрыі.

## Прэм’ера 
Сусветная прэм’ера фільма адбылася на 80-м Венецыянскім кінафестывалі, а яго афіцыйная прэм’ера ў ЗША запланавана кампаніяй «Searchlight Pictures» на 8 снежня 2023 года, у Вялікабрытаніі — на 12 студзеня 2024 года. Першапачаткова выхад фільма быў запланаваны на 8 верасня 2023 года, але быў перанесены на 8 снежня 2023 года з-за забастоўкі SAG-AFTRA у 2023 годзе. Карціну адразу назвалі адным з галоўных фаварытаў фестывалю. 9 верасня 2023 года яна атрымала «Залатога льва».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы Ірландыі 2023 года
Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 2023 года
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2023 года
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы пра Лондан
Катэгорыя:Экранізацыі раманаў
Катэгорыя:Фільмы Ёргаса Ланцімаса
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Fox Searchlight Pictures
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты леў»
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшы фільм — камедыя ці мюзікл
Верхняе (значэнні)

**Верхняе** — шматзначны тэрмін.

* Верхняе — возера ў Паўночнай Амерыцы.
* Верхняе — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі.

## Гл. таксама 
* Вэрхне — вёска ў Туркіўскім раёне Львоўскай вобласці Украіны.
Су-Сент-Мары (канал)

**Су-Сент-Мары́** () — каналізаваны водны шлях на мяжы ЗША і Канады.
Злучае азёры Верхняе і Гурон у абход парогаў на рацэ Сент-Мэрыс. Адкрыты ў 1855 годзе. Канчаткова канал і шлюз пабудаваны ў 1895 годзе і з’яўляецца апошнім звяном у агульнаканадскім суднаходным ланцугу ад Атлантычнага акіяна да возера Верхняе. У той час шлюз канала быў самым доўгім і першым шлюзам з электрычным прыводам у свеце.

Складаецца канал Су-Сент-Мары з трох паралельных каналаў. Два з іх у ЗША (даўжыня паўночнага 2,6 км, глыбіня 7,5 м; даўжыня паўднёвага 2,5 км, глыбіня 5,5 м) і адзін у Канадзе (даўжыня 2,2 км, глыбіня 6,7 м).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Sault Ste. Marie Canal National Historic Site

Катэгорыя:Гідраграфія Канады
Катэгорыя:Геаграфія Антарыа
Роджэрскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Роджэрскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Клэрмар у штаце Аклахома.

## Гісторыя 
* Падрыхтоўчая школа Усходняга універсітэта (1909–1917)
* Аклахомская ваенная акадэмія (1919–1971)
* Клэрмарскі малодшы каледж (1971–1982)
* Роджэрскі дзяржаўны каледж (1982–1996)
* Роджэрскі ўніверсітэт (1996–1998)
* Роджэрскі дзяржаўны ўніверсітэт (з 1998)

## Структура 
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж прафесійных студый

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Аклахома

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Аклахомы
Аклахомскі паўночна-заходні дзяржаўны ўніверсітэт

**Аклахомскі паўночна-заходні дзяржаўны ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Алва ў штаце Аклахома.

## Гісторыя 
* Паўночна-заходняя тэрытарыяльная нармальная школа (1897–1919)
* клахомскі паўночна-заходні настаўніцкі каледж (1919–1939)
* Паўночна-Заходні дзяржаўны каледж (1939–1974)
* Аклахомскі паўночна-заходні дзяржаўны ўніверсітэт (з 1974)

## Структура 
* Школа мастацтваў і навук
* Школа прафесійных студый

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Аклахома

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Аклахомы
IPhone 15

**«iPhone 15»** і **«iPhone 15 Plus»** — смартфон вытворчасці карпарацыі «Apple», які працуе на базе аперацыйнай сістэмы «» і працэсара «». Прэзентацыя смартфонаў была праведзена 12 верасня 2023 года, у гэты ж дзень стартавалі перадзаказы гаджэтаў, смартфоны паступяць у продаж 22 верасня 2023 года. Стартавая цана смартфонаў ад 799 $ і 899 $ адпаведна.

## Гл. таксама 
* 
* 

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сотавыя тэлефоны паводле алфавіта
Катэгорыя:iPhone
Ша’Кары Рычардсан

**Ша’Кары Рычардсан** (; нар. , ) — амерыканская лёгкаатлетка, бягунка на кароткія дыстанцыі, двухразовая чэмпіёнка свету 2023 года. Выступае ў бегу на 60, 100, 200 метраў.

У красавіку 2021 года Рычардсан устанавіла новы асабісты рэкорд — 10,72 секунды, стаўшы шостай самай хуткай жанчынай усіх часоў (на той момант) і чацвёртай самай хуткай амерыканкай у гісторыі лёгкай атлетыкі. Яна кваліфікавалася на летнія Алімпійскія гульні 2020 года пасля перамогі ў бегу на 100 метраў з вынікам 10,86 секунды, аднак 1 ліпеня стала вядома, што ў Рычардсан быў станоўчы вынік тэсту на ўжыванне канабіс, што анулявала яе перамогу і пазбавіла яе права выступаць на дыстанцыі. 100 м на Алімпійскіх гульнях у Токіа. Пасля паспяховага праходжання праграмы кансультавання яна пагадзілася на месячны перыяд дыскваліфікацыі, які пачаўся 28 чэрвеня 2021 года.

У ліпені 2023 года яна стала нацыянальнай чэмпіёнкай ЗША ў бегу на 100 метраў, прабегшы за 10,82 сек.

На чэмпіянаце свету 2023 года ў Будапешце амерыканская бягунка перамагла ў бегу на 100 метраў з рэкордам чэмпіянатаў свету — 10,65 сек. Праз некалькі дзён на дыстанцыі 200 метраў яна заваявала бронзавы медаль з вынікам 21,92 секунды.

## Зноскі 
Катэгорыя:Бегуны на кароткія дыстанцыі ЗША
Шэрыка Джэксан

**Шэрыка Джэксан** (; нар. , Сент-Ан, Мідлсекс) — ямайская лёгкаатлетка, бягунні на кароткія дыстанцыі, алімпійская чэмпіёнка 2020 года ў эстафеце 4×100 свету, шматразовая чэмпіёнка Ямайкі. Выступае ў бегу на 60, 100, 200 і 400 метраў. Уладальніца другога часу ў гісторыі, нацыянальнага рэкорду і рэкорда чэмпіянатаў свету ў бегу на 200 метраў (21,41).

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Ямайкі
Габрыэль Томас

**Габрыэль Томас** (; нар. , ) — амерыканская лёгкаатлетка, сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 2020 у Токіа ў жаночай эстафеце 4х100 метраў, чэмпіёнка свету 2023 года.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты ЗША
Марылейдзі Паўліна

**Марылейдзі Паўліна** (ісп.: Marileidy Paulino; нар. , Нізаа, Перавія) — дамініканская лёгкаатлетка, сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года ў Токіа ў бегу на 400 метраў, двухразовая. эстафеце 4×400 м (2022) і ў бегу на 400 метраў (2023).

Катэгорыя:Постаці Дамініканскай Рэспублікі
Катэгорыя:Лёгкаатлеты
Х’юстанскі ўніверсітэт

**Х’юстанскі ўніверсітэт** () — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Х’юстан у штаце Тэхас.

## Агульная характарыстыка 
Вучэльня была створана ў 1927 годзе як Х’юстанскі малодшы каледж. У 1934 годзе каледж быў рэарганізаваны ў чатырохгадовую навучальную ўстанову і перайменаваны ў Х’юстанскі ўніверсітэт. Сёння ён з'яўляецца трэцім па велічыні універсітэтам у Тэхасе, штогод прысуджаючы амаль 11 000 акадэмічных і навуковых ступеняў. Універсітэцкі кампус, які ў асноўным знаходзіцца на паўднёвым усходзе Х’юстана, займае 3,62 км2. Х’юстанскі ўніверсітэт таксама з'яўляецца галаўной установай аднайменнай універсітэцкай сістэмы. Амаль 88% студэнтаў паходзяць з Тэхаса і 9% з'яўляюцца замежнымі студэнтамі, якія прадстаўляюць больш за 130 краін свету. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю і штогод выдаткоўвае каля 240 мільёнаў долараў на даследаванні. Універсітэт кіруе больш чым 35 навукова-даследчымі цэнтрамі і інстытутамі ў такіх галінах, як звышправоднасць, камерцыялізацыя і даследаванне космасу, біямедыцынскія навукі і інжынерыя, энергетыка і прыродныя рэсурсы, а таксама штучны інтэлект. Універсітэт уносіць у эканоміку Тэхаса больш за 6,4 мільярда долараў штогод, адначасова ствараючы каля 62 000 працоўных месцаў.

## Структура 
* Каледж архітэктуры і дызайну
* Каледж мастацтваў
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж сусветнага гатэльнага лідарства
* Каледж вольных мастацтваў і сацыяльных навук
* Каледж медыцыны
* Каледж прыродазнаўчых навук і матэматыкі
* Каледж медсястрынства
* Каледж оптаметрыі
* Каледж фармацыі
* Каледж сацыяльнай работы
* Цэнтр права
* Школа грамадскіх спраў

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Тэхаса
Сада Уільямс

**Сада Уільямс** (; нар.  г., Сент-Філіп) — барбадаская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў бегу на кароткія дыстанцыі. Двухразовы прызёр чэмпіянатаў свету ў бегу на 400 метраў. Пераможца Гульняў Садружнасці 2022 года. Удзельніца летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года.

## Біяграфія 
Уільямс прадстаўляла сваю краіну на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2017 года, але не кваліфікавалася нават у паўфінал.

На летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года ў Токіа Сада выступала ў забегу на 400 метраў. У трэцім паўфінале заняла трэцяе месца і не кваліфікавалася ў фінал.

У сезоне 2022 года яна здзейсніла прарыў, фінішаваўшы трэцяй на дыстанцыі 400 м на чэмпіянаце свету ў Юджыне. Яна палепшыла нацыянальны рэкорд, паказаўшы 49,75 секунды. Прыкладна праз два тыдні на Гульнях Садружнасці 2022 года ў Бірмінгеме Уільямс выйграла тытул з рэкордным часам гульняў — 49,90 секунды. Свой выдатны сезон яна працягнула ў жніўні, заваяваўшы срэбра на чэмпіянаце NACAC у Фрыпарце, Багамы, з вынікам 49,86 секунды.

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў Будапешце Сада выйграла бронзу ў бегу на 400 метраў з вынікам 49,60.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты
Катэгорыя:Постаці Барбадаса
Наталля Качмарэк

**Наталля Качмарэк** (; нар.  года) — польская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў бегу на кароткія дыстанцыі. Алімпійская чэмпіёнка 2020 года ў змешанай эстафеце 4х400 метраў, чэмпіёнка Еўропы 2018 года ў жаночай эстафеце 4х400 метраў, прызёр чэмпіянату свету 2023 года.

## Біяграфія 
Яна выйграла ў эстафеце 4х400 метраў сярэбраны медаль на чэмпіянаце свету 2018 года ў памяшканні і залаты на чэмпіянаце Еўропы 2018 года. У тым жа турніры Качмарэк заваявала бронзавы медаль на чэмпіянаце Еўропы ў памяшканні 2021 года. У маі яна заваявала золата ў бегу на 400 метраў на камандным чэмпіянаце Еўропы, спаборніцтвы Суперлігі якога праходзілі ў Хожуве, Польшча; яна выйграла свой другі залаты медаль у складзе польскай эстафетнай каманды 4×400 м.

Качмарэк заваявала два медалі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года: золата ў складзе польскай змешанай эстафетнай каманды і срэбра ў складзе жаночай эстафетнай каманды 4×400 метраў. Яна таксама ўдзельнічала ў індывідуальным забегу на 400 метраў, заняўшы чацвёртае месца ў сваім паўфінальным забегу, але не выйшла ў фінал.

У 2021 г. была прызнана лепшым спартсменам Ніжняй Сілезіі па версіі «Газеты Вроцлаўскай».

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы Будапешце Наталля выйграла серабро ў бегу на 400 метраў з вынікам 49,57.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Польшчы
Мэры Мораа

**Мэры Мораа** (; нар.  года, Кенія) — кенійская лёгкаатлетка, якая спецыялізуецца ў бегу на 800 і 400 метраў. Чэмпіёнка свету 2023 года ў бегу на 800 метраў, прызёр чэмпіянату свету 2022 года. Чэмпіёнка Гульняў Садружнасці 2022 года. Удзельніца летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года ў Токіа.

## Спартыўная кар'ера 
У 2019 годзе на Афрыканскіх гульнях Мэры ў бегу на 400 метраў стала чацвёртай з вынікам 51,97 секунды. У складзе кенійскай эстафетнай каманды 4 па 400 метраў яна таксама заняла чацвёртае месца. На чэмпіянаце свету ў Катары, у бегу на 400 метраў стала 18-й - 52,11, а ў эстафеце 4 па 400 метраў - адзінаццатай.

У 2021 годзе прыняла ўдзел у летніх Алімпійскіх гульнях у Токіа. На дыстанцыі 800 метраў з вынікам 2:00,47 заняла выніковае пятнаццатае месца.

У 2022 годзе яна змагла ўварвацца ў эліту лёгкай атлетыкі. У ліпені на чэмпіянаце свету ў Юджыне яна заваявала бронзавы медаль у бегу на 800 м з вынікам 1:56.71. У Бірмінгеме на Гульнях Садружнасці заваявала залаты медаль на дыстанцыі 800 метраў — 1:57,07.

27 жніўня 2023 года выйграла залаты медаль на дыстанцыі 800 метраў на чэмпіянаце свету ў Будапешце з вынікам 1:56.03.

Катэгорыя:Лёгкаатлеты Кеніі
Міхал Крыштафавіч Пузына

**Міхал Крыштафавіч Пузына** (раней 1792 — пасля 1814) — каталіцкі шляхціц-землеўласнік, дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі.

## Біяграфія 
Належаў да княжацкага роду Пузынаў. Нарадзіўся ў сям’і Крыштафа-Дамініка Пузыны ад яго жонкі Марыяны Юдзіцкай.

Быў жанаты двойчы: 1) князёўна Барбара Радзівіл — дачка Альбрэхта Радзівіла (1717—1790); 2) шляхцянка Вішчыцкая. Меў шэсць дзяцей:
* 1) Яўстах Міхалавіч Пузына, уласнік маёнтка Самахвалавічы.
* 2) Караль Міхалавіч Пузына.
* 3) Станіслаў Міхалавіч Пузына.
* 4) Юзаф Міхалавіч Пузына.
* 5) Пульхерыя Міхалаўна Пузына, уласніца маёнтка Самахвалавічы. Муж: Серпухоўскі.
* 6) Сафія Міхалаўна Пузына, уласніца маёнтка Самахвалавічы. Муж: Валерыяна Буцэвіч.

У 1792 г. і пазней Міхал Крыштафавіч Пузына упамінаецца як рэчыцкі войскі.

У часы франка-расійскай вайны 1812 года з 13 ліпеня па 27 ліпеня 1812 г. па прызначэнні французскіх ваенных улад быў прэзідэнтам Агульнай камісіі Часовага ўрада Мінскай правінцыі, а з 27 ліпеня па 16 лістапада 1812 г. — прэзідэнтам Муніцыпальнай рады Мінскага дэпартамента Часовага ўраду ВКЛ (1812).

У 1814 г. упамінаецца як прэзідэнт Мінскага межавога суду.

1800 г. у Мінскім павеце меў 77 двароў з 460 прыгоннымі, а ў Бабруйскім павеце — 76 двароў з 393 прыгоннымі. Разам — 853 душы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Часовая мінская газета. 1812 год / агульн. рэд., перакл. з польск., персаналіі і паслясл. Я. Анішчанкі. — Мінск : Хурсік, 2008. — 181 с.

Міхал Крыштафавіч
Катэгорыя:Войскія рэчыцкія
Катэгорыя:Кіраўнікі Мінска
Семірадскі

**Семірадскі**:
* Багуслаў Семірадскі — паўстанцкі начальнік Мінска
* Генрых Іпалітавіч Семірадскі — беларускі, польскі, расійскі мастак
Ксаверый Тадэвушавіч Ліпскі

**Ксаверый Тадэвушавіч Ліпскі** (; 1764 — пасля 1820) — каталіцкі шляхціц, землеўласнік, дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі, мэр Мінска (1812).

## Біяграфія 
Належаў да шляхецкага (дваранскага) роду Ліпскіх. Нарадзіўся ў 1764 г. у сям’і Тадэвуша Ліпскага, ленчыцкага кашталяна і шамбяляна.

Ажаніўся з дваранкай-каталічкай Барбарай Юзафаўнай Прозар, дачкой Юзафа Станіслававіча Прозара (1723—1788), маёра войск ВКЛ, і яго жонкі Аляксандры Заранак. У шлюбе меў тры сына і дзве дачкі.

У 1782—1786 гг. служыў пры канцылярыі каралеўскага двара Рэчы Паспалітай. У 1791—1792 гг. быў выбраны шляхтай Мінскага ваяводства дэпутатам у Галоўны Трыбунал ВКЛ. У 1793 г. быў выбраны шляхтай Мінскага ваяводства на пасаду межавага суддзі Мінскага ваяводства.

Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай і ўваходжання мінскіх зямель ВКЛ у склад Расійскай імперыі, у 1796 г. атрымаў расійскі чын надворнага саветніка.

Валодаў фальваркам Юрчаў у Ігуменскім павеце Мінскай губерні Расійскай імперыі. У 1811—1813 гг. па выбару дваран Мінскай губерні быў старшынёй ІІ Дэпартамента Галоўнага суда Мінскай губерні.

У часы франка-расійскай вайны 1812 г. быў прызначаны французскімі ваеннымі ўладамі 27 ліпеня 1812 г. на пасаду мэра Мінска — займаў пасаду да 16 лістапада 1812 г.

У 1814 г. з’яўляўся апекуном дваранак Сафіі (графіні) і Валерыі (генеральшы) Завіш у адносінах да фальваркаў Абелькавічы і Пласкаўшчына ў Навагрудскім павеце.

У 1818—1820 гг. па выбару дваран Мінскай губерні быў старшынёй І Дэпартамента Галоўнага суда Мінскай губерні.

## Літаратура 
* Часовая мінская газета. 1812 год / агульн. рэд., перакл. з польск., персаналіі і паслясл. Я. Анішчанкі. — Мінск : Хурсік, 2008. — 181 с.

Ксаверый Тадэвушавіч
Катэгорыя:Кіраўнікі Мінска