Георг Фрыдрых Гендэль

**Гео́рг Фры́дрых Ге́ндэль** (, ; 23 лютага 1685, Гале — 14 красавіка 1759, Лондан) — нямецкі кампазітар эпохі барока, вядомы сваімі операмі, араторыямі і канцэртамі. Ён нарадзіўся ў Германіі ў адзін год з Іаганам Себасцьянам Бахам і Даменіка Скарлаці. Атрымаўшы музычную адукацыю і досвед у Італіі, ён затым перасяліўся ў Лондан, а пасля стаў англійскім падданым. У лік яго найбольш знакамітых твораў уваходзяць «Месія», «Музыка на вадзе» і «Музыка для каралеўскага феерверка».

## Біяграфія 
### Раннія гады 
#### Паходжанне 
Хутчэй за ўсё, сям’я Гендэля пасялілася ў саксонскім горадзе на пачатку XVII стагоддзя. Дзед кампазітара Валянцін Гендэль быў меднікам з Брэслаў; у Гале ён ажаніўся з дачкой майстра-медніка Сэмюэля Бейчлінга. Яго сын,  быў прыдворным цырульнікам-хірургам, які служыў у судзе Брандэнбурга і Саксоніі, а таксама быў ганаровым грамадзянінам Гале. Калі нарадзіўся Георг Фрыдрых, першае дзіця Георга ад другога шлюбу, яму было 63 гады.

Маці Георга Фрыдрыха Даратэя вырасла ў сям’і святара. Калі яе брат, сястра і бацька паміралі ад чумы, яна да канца заставалася побач з імі і адмаўлялася іх пакідаць. Георг і Даратэя абвянчаліся ў 1683 годзе ў Брандэнбургу. Тут герцаг Саксен-Вейсенфельскі  ацаніў талент сямігадовага Гендэля, які іграў на аргане, і параіў бацьку не перашкаджаць музычнаму развіццю дзіцяці.

Бацька паслухаўся гэтай парады: у 1694 годзе Гендэль пачаў займацца ў кампазітара і арганіста  у Гале, пад кіраўніцтвам якога вывучаў кампазіцыю, генерал-бас, ігру на аргане, клавесіне, скрыпцы і габоі. Цахаў навучыў Гендэля надаваць музычным ідэям дасканалую форму, навучыў розным стылям, паказаў розныя метады запісу, уласцівыя розным нацыянальнасцям. На Гендэля таксама паўплываў стыль Цахаў; уплыў настаўніка прыкметны ў некаторых творах кампазітара (напрыклад, у «Алілуі» з «Месіі»).

Скончыўшы навучанне ў Цахаў, Гендэль у 1696 годзе наведаў Берлін, дзе ўпершыню пачаў выступаць у якасці клавесініста і акампаніятара на канцэртах пры двары курфюста. Адзінаццацігадовы клавесініст карыстаўся поспехам у вышэйшых колах, і курфюст Брадэнбургскі пажадаў, каб Георг Фрыдрых служыў у яго, і прапанаваў бацьку хлопчыка адправіць Георга Фрыдрыха ў Італію дзеля завяршэння навучання, аднак Георг Гендэль адмовіўся, пажадаўшы бачыць сына побач з сабой. Гендэль вярнуўся ў Гале, але не заспеў бацьку жывым: той сканаў 11 лютага 1697 года.

У 1698—1700 гадах Георг Фрыдрых вучыўся ў гімназіі ў Гале. У 1701 годзе замяшчаў арганіста ў кальвінісцкім саборы. У гэты перыяд ён пазнаёміўся з кампазітарам Георгам Філіпам Тэлеманам. Два маладых кампазітары мелі шмат агульнага, і сяброўства паміж імі ўмацавалася.

У 1702 годзе Гендэль паступіў на юрыдычны факультэт універсітэта Гале-Вітэнберга. Тут ён вывучаў багаслоўе і права. Факультэт багаслоўя быў цэнтрам піетызму, але Гендэль, быўшы вельмі рэлігійным, усё ж не падзяляў поглядаў піетыстаў. Праву кампазітар навучаўся пад кіраўніцтвам прафесара Хрысціяна Тамазія, аднак прадмет не выклікаў у яго цікавасці. Паралельна з вучобай Гендэль выкладаў тэорыю і спеў у пратэстанцкай гімназіі, быў музычным кіраўніком і арганістам у саборы і, вярнуўшыся з Рыма ў Фларэнцыю, заняўся першай пастаноўкай оперы «Радрыга» (прэм’ера адбылася ў лістападзе), якая мела поспех у італьянскай публікі.

У наступным годзе Гендэль ізноў наведаў Рым, дзе пазнаёміўся з Алесандра Скарлаці, Арканджэла Карэлі, Бенедэта Марчэла і Бернарда Паскуіні. Першая італьянская опера кампазітара для англійскай сцэны «Рынальда» была пастаўлена 24 лютага 1711 года ў Тэатры Яе Вялікасці, мела вялізны поспех і прынесла Гендэлю славу першакласнага кампазітара, аднак ўдастоілася негатыўных водгукаў праціўнікаў італьянскай оперы Рычарда Стыла і Джоззфа Адысана. Новы пасіён «Страсці Брокса» быў дэманстрацыяй таго, што гэты жанр быў чужы кампазітару. За араторыю «Эстэр» (першая пастаноўка адбылася ў Кэнансе 20 жніўня 1720 года) герцаг Чэндаскі заплаціў Гендэлю тысячу фунтаў. У 1718 годзе кампазітар кіраваў хатнім аркестрам герцага. Наступныя оперы Гендэля сталіся няўдалымі, за выключэннем «Юлія Цэзара». Гендэль задзейнічаў у оперы «Алесандра» (прэм’ера — 5 мая 1721 года) італьянскіх спявачак  і , якія варагавалі паміж сабой.

13 лютага 1726 года кампазітар пераходзіць у брытанскае падданства. У чэрвені 1727 года сканаў кароль Георг I, яго месца на прастоле заняў Георг II, прынц Уэльскі, з выпадку каранацыі Георга II Гендэль напісаў антэм «Садок-Святар» ().

У 1728 годзе адбылася прэм’ера «Оперы жабракоў» Джона Гея і Іагана Пепуша, якая змяшчала сатыру на арыстакратычную італьянскую оперу-серыа, у тым ліку на творчасць Гендэля, мноства царкоўных харалаў, арганных канцэртаў, камернай вакальнай і інструментальнай музыкі, а таксама шэраг твораў «папулярнага» характару (Water music, «Музыка для каралеўскіх феерверкаў», Concerti a due cori).

#### Оперы 
* «Альміра» (Гамбург, 1705)
* «Фларында» (1708)
* «Радрыга» (1707)
* «Агрыпіна» (Венецыя, 1709—1710)
* «Рынальда» (Лондан, 1711)
* «Il Pastor fido» (Лондан, 1712)
* «Тэзей» (1713)
* «Amadigi di Gaula» (1715)
* «Acis and Galatea» (1718)
* «Radamisto» (1720)
* «Muzio Scevola» (1721)
* «Floridante» (1721)
* «Ottone, Re di Germania» (Лондан 1723)
* «Flavio» (1723)
* «Юлій Цэзар» (Лондан, 1724)
* «Тамерлан» (1724)
* «Rodelinda» (Лондан, 1725)
* «Scipione» (1726)
* «Alessandro» (1726)
* «Admeto» (1727)
* «Рычард Першы» (1727)
* «Siroe» (1728)
* «Tolomeo» (1728)
* «Lotario» (1729)
* «Partenope» (1730)
* «Poro» (1731)
* «Ezio» (1732)
* «Sosarme» (1732)
* «Orlando» (1733)
* «Arianna in Creta» (1734)
* «Oreste» (1734)
* «Ariodante» (Лондан, 1735)
* «Alcina» (Лондан, 1735)
* «Atalanta» (1736)
* «Arminio» (1737)
* «Giustino» (1737)
* «Berenice» (1737)
* «Alessandro Severo» (1738)
* «Faramondo» (1738)
* «Serse» («Kserkses», Лондан, 1738)
* «Giove in Argo» (1739)
* «Imeneo» (1740)
* «Deidamia» (1741)
* «Semele» (1744)

#### Араторыі 
* «La Resurrezione» (HWV 47, 1708)
* «Аляксандр Першы» (Лондан, 1736)
* «Saul» (Лондан, 1739)
* «Ізраіль у Егіпце» («Israel in Egypt», Лондан, 1739)
* «Месія» («Messiah», 1741, першае выкананне: Дублін, 1742)
* «Самсон» (Лондан, 1743)
* «Іўда Макавей» (Лондан, 1747)
* «Jephtha» (Лондан, 1751)
* «Belshazzar»
* «Геркулес»

#### Музыка для аркестра 
* «Музыка на вадзе» (1717)
* 6 concerti grossi, Op3 (1734)
* «Музыка для каралеўскіх феерверкаў» (1749)

#### іншыя творы 
* «Dixit Dominus» (1707)
* «Utrecht Te Deum» (1714)
* Кантата «Acis and Galatea» (1721)
* «Dettingen Te Deum» (1743)

### Ацэнка творчасці 
, на радзіме кампазітара]]
Гендэль лічыцца найбуйнейшым, акрамя І. С. Баха, кампазітарам позняга барока і ранняга класіцызму. Ён стварыў новы музычны жанр — «англійскую араторыю», якая адрозніваецца ад італьянскай больш узнёслай мелодыкай і манументальнай аранжыроўкай. Моцарт лічыў Гендэля найбуйнейшым майстрам харавога пісьма. Гендэлю прыпісваюць стварэнне папулярнай музыкі, бо ён кіраваў аркестрам на адкрытым паветры, і гэтыя выступы мог слухаць кожны. Прыкладамі «папулярнай» барочнай музыкі могуць служыць «Музыка на вадзе» (1717) і «Музыка для каралеўскага феерверка» (1749), якія ў сваім родзе не маюць роўных.

Музыка Гендэля лёгкая і ў той жа час магутная, кіпіць жыццём і энергіяй. Яна таксама можа быць вельмі драматычнай, напрыклад, у буйных арыях, такіх як Cara Sposa з оперы «Рынальда» (1711). Гендэль быў таксама майстрам ігры на аргане. Аматары музыкі ў Германіі марылі пра дуэль Гендэля з Бахам у арганным майстэрстве. Двойчы такую ​​сустрэчу спрабаваў зладзіць і сам І. С. Бах з дапамогай сына Вільгельма Фрыдэмана, аднак музыканты так і не сустрэліся.

Як і многія іншыя кампазітары таго часу, Гендэль ствараў у т. зв. галантным стылі, які быў пераходным ад барока да класіцызму. У падобным стылі стваралі таксама Георг Філіп Тэлеман і сыны Баха, тады як сам Іаган Себасцьян заставаўся прыхільнікам чыстага барока. Пад канец жыцця Гендэль пазнаёміўся з К. В. Глюкам, які дзяліўся з кампазітарам планамі і ідэямі рэфармавання опернага мастацтва. Аднак сваёй прыхільніцы Сюзан Цібер Гендэль сказаў, што Глюк разумее ў мастацтве кантрапункта гэтак жа, як і яго кухар Густаў Вальц.

Гендэль пры жыцці карыстаўся вялікай славай па ўсёй Еўропе. Брытанцы лічаць Гендэля гонарам сваёй нацыі разам з Генры Пёрселам.

Па меркаванні П. І. Чайкоўскага:
*«Гендэль быў непараўнальны майстар адносна ўмення распараджацца галасамі. Ніколькі не гвалтуючы харавыя вакальныя сродкі, ніколі не выходзячы з натуральных меж галасавых рэгістраў, ён здабываў з хору такія цудоўныя эфекты, якіх ніколі не дасягалі іншыя кампазітары…»*

## Спадчына 
### Арганізацыі і выданні 
У 1856 годзе ў Лейпцыгу было створана  па ініцыятыве  і Георга Готфрыда Гервінуса. За 45 гадоў Гендэлеўскае таварыства выдала больш за сто тамоў сачыненняў кампазітара. Гэта выданне няпоўнае.

У 1882—1939 гадах у Лондане існавала іншае Гендэлеўскае таварыства, мэтай якога было выкананне малавядомых твораў Гендэля, галоўным чынам харавых.

Найбольш вядомы каталог твораў Гендэля (Händel-Werke-Verzeichnis, скарочана **HWV**) быў апублікаваны нямецкім музыказнаўцам  у 1978—1986 гадах у трох тамах. У выданне ўвайшлі ўсе творы, якім прыпісвалася аўтарства Гендэля, а таксама сачыненні, аўтарства якіх сумніўнае

### Персанаж у фільмах 
# 1942 — Вялікі г-н Гендэль *(; рэж. Норман Уокер, Norman Walker; G.H.W. Productions Ltd., Independent Producers)* — ісп. Уілфрыд Лоўсан (Wilfrid Lawson)
# 1985 — God Rot Tunbridge Wells! — ісп. Крыстафер Брэмвел *(Christopher Bramwell — юны Гендэль)*, Дэйв Грыфітс *( — Гендэль у сярэднім узросце)*, Трэвар Ховард ()
# 1985 — Гонар, выгада і задавальненне *(; рэж. Ганна Амброўз, ; Spectre Films)* — ісп. Сайман Калау (Simon Callow)
# 1991 — Вячэра ў чатыры рукі *(; Тэлебачанне Каталоніі — TV3)* — ісп. Іаакім Кардона (Joaquim Cardona)
# 1994 — Фарынэлі — ісп. Ерун Крабэ
# 1996 — Апошні шанец Гендэля *(Handel’s Last Chance)* — ісп. Леон Поўнал (Leon Pownall)
# 1999 — Вячэра ў чатыры рукі — ісп. Міхаіл Казакоў
# 2009 — Гендэль *(; рэж. Ральф Плегер; NDR, Seelmannfilm; тэлевізійны)* — ісп. Маціяс Вібальк ()

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* The New Grove Dictionary of Music and Musicians. V. 8. — London, 1980.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сайт прысвечаны Гендэлю
* Клавірныя творы Гендэля, запісы на сайце ArtOfPiano.ru 
* Гендэль. Абраныя сачыненні ў mp3 фармаце 
* 
* Н.Зейфас. Concerto grosso у творчасці Гендэля 
* 

Катэгорыя:Кампазітары эпохі барока
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Постаці Гановера
Катэгорыя:Англіканскія святыя
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы