Паалей Цыён

**«Паалей Цыён»** (іўр. ‏ ציון ‎"Рабочыя Сіёна"; ідыш: *Yidishe Socjalistish-Demokratisze Arbeter Partaj «Poalei Tsion»*) — палітычныя партыі і міжнародныя таварыствы сацыял-сіянісцкага кірунку, якія дзейнічалі з пачатку ХХ ст. у многіх краінах, у тым ліку на тэрыторыі Беларусі. Іх дзеячы прынялі многія тэарэтычныя прынцыпы марксізму (напрыклад, пра вядучую ролю рабочага класу), але сацыялістычныя ідэі імкнуліся спалучыць з сіянізмам.

## Гісторыя 
Першыя сіянісцкія гурткі пад назвай *«Паалей Цыён»* пачалі самастойна ўзнікаць у Расійскай імперыі яшчэ ў канцы XIX стагоддзя. Такія аб’яднанні паўсталі ў Вільні, Віцебску, Дзвінску, Бабруйску, Гомелі, Гродне. Першапачаткова гэтыя фарміраванні не мелі пэўнай праграмы і арганізацыйных сувязей адна з адной. Некаторыя з гэтых арганізацый аб’яўлялі сябе марксісцкімі, іншыя — народніцкімі; шэраг паалейцыяністаў заявілі, што стаяць на пазіцыях «артадаксальнага марксізму», іншыя — аддавалі перавагу цэнтрызму або выступалі за сацыял-рэфармізм. Значная частка груп выступала за стварэнне самастойнай яўрэйскай дзяржавы ў Палесціне, меншая колькасць лічыла магчымым стварэнне сваёй дзяржавы ў Кеніі ці Месапатаміі і толькі ў апошнюю чаргу ў Палесціне. Лідэры левага крыла ў сіянізме прыкладалі намаганні для выпрацоўкі тэарэтычнай платформы «пралетарскага сіянізму» і стварэння самастойнай сіянісцкай «працоўнай партыі».

### Мінскі камітэт «Паалей Цыён» 
Назва «Паалей Цыён» упершыню была прынята групай у Мінску ў 1899 годзе, якую ўзначальвалі А. Літвін (творчы псеўданім журналіста і пісьменніка Самуэля Гурвіча), Іцхак Бергер і Аўром Аба Рубенчык.

Мінскі камітэт, якім быў вядучай групай «Паалей Цыён» на пачатковым этапе, выступаў за абмежаванне мясцовай дзейнасці эканамічнымі інтарэсамі рабочых і абмяжоўваў сваю палітычную і ідэалагічную барацьбу Сусветнай сіянісцкай арганізацыяй, дзе выстаўляла асаблівыя патрабаванні ад імя яўрэйскіх рабочых.

У праграме мінскага камітэта сцвярджалася: Ад сіянізма мы чакаем поўнага вырашэння яўрэйскага пытання. Сіянізм павінен стварыць верны прытулак для ўсіх здаровых элементаў яўрэйскага народу, якія не могуць і не жадаюць асімілявацца.

Мы лічым, што такія здаровыя элементы ёсць не толькі ў радах яўрэйскага пролетарыята, але і сярод астатніх слаёў яўрэйскага народу.

Руская рэволюцыя не мае ніякіх адносін да барацьбы за нашу будучыню, бо яна не вырашыць яўрэйскага пытання нават для яўрэяў у Расіі і не наблізіць нас да сіянізма.Першы з’езд сіянісцкіх прафсаюзаў адбыўся ў Мінску 10 лістапада 1901 года. Пасля адкрыцця пасяджэння адбылася першая частка: «Прапаганда, літаратура і арганізацыя». Другая частка была прысвечана «культурнай дзейнасці», трэцяя — «адносінам з іншымі арганізацыямі», чацвёртая — «эканамічнай дзейнасці», пятая — патрабаванням Пятага сіянісцкага кангрэса.

Адзін з прастаўнікоў мінскага камітэта М. Гутман пазней у сваіх успамінах такім чынам характараў прынцыпы мінскага камітэта:Спосаб мыслення мінскага «кірунку» быў наступным: сіянізм — гэта нацыянальны ідэал, які аднолькава закранае ўсе класы яўрэйскай нацыі; ён вырашыць яўрэйскае пытанне радыкальным чынам, стварыўшы яўрэйскую дзяржаву на зямлі Ізраіля, куды імігруе пераважная большасць яўрэяў свету. У яўрэяў няма будучыні на землях дыяспары. Удзел яўрэяў у рэвалюцыі толькі дае рэвалюцыі дрэнную рэпутацыю, бо стварае вобраз неяўрэйскага насельніцтва. Яўрэйскія рабочыя нічога не могуць чакаць ад рэвалюцыі: нават калі правы будуць атрыманы, яны застануцца на паперы. Сацыялізм — гэта сапраўды цудоўны ідэал, але яўрэйскія рабочыя павінны прысвяціць сябе сацыялістычнай прапагандзе толькі на зямлі ізраільскай дыяспары, дзе няма рэзкіх класавых адрозненняў; таму немагчыма весці класавую вайну ў поўным сэнсе гэтага слова. Можна толькі праводзіць эканамічныя забастоўкі, каб палепшыць становішча рабочых.Першы сход усіх аб’яднанняў «Паалей Цыён» у Расійскай імперыі адбыўся ў чэрвені 1903 года ў Вільні. На савеце прысутнічалі прадстаўнікі з Вільні, Дзвінска, Варшавы, Кіева, Бабруйска, Гомеля, Магілёва, Коўна, Гродна, Ліды і Крэславы. Гэта адбылося неўзабаве пасля пагрому ў Кішынёве, які меў жахлівы ўплыў на расійскіх яўрэяў, бо падкрэсліваў ненармальнае становішча яўрэйскай меншасці ў Расіі і тым самым прывёў да ўмацавання сіянісцкай свядомасці. Удзел паліцыі ў арганізацыі пагрому распаліў у яўрэяў варожасць да царызму і жаданне адпомсціць яму і перамагчы яго разам з усімі апазіцыйнымі партыямі ў Расіі. Думка пра палітычную барацьбу пачала пранікаць у апалітычныя шэрагі «Паалей Цыён» у Беларусі і Літве, сярод якіх папулярнай была мінская «версія». Гэтую версію ў Віленскай радзе прадстаўлялі Рубенчык, Бергер і Лапідот.

Дамінавала на сходзе мінская версія «Паалей Цыён», якую падтрымалі прадстаўнікі Вільні, Магілёвеа, Бабруйска, Гродна і Ліды. Супраць «мінскай версіі» выступіў дэлегат з Дзвінска Альтэр Яфэ. Ён заклікаў прызнаць класавыя падзелы і супрацьлеглыя класавыя інтарэсы сярод яўрэяў і выказваў свой энтузіязм адносна расійскай рэвалюцыі, але лічыў, што выратаванне, якое прынясе будучая рэвалюцыя, не будзе настолькі вялікім, каб апраўдаць паўнавартасны ўдзел яўрэйскага пралетарыяту ў барацьбе. Яго пазіцыя адносна палітычнай барацьбы месцамі была слабай. Дзвінскі сацыял-сіянісцкі кірунак таксама падтрымлівала меншасць дэлегатаў з Вільні, Коўна, Гомеля і Краславы.

Трэці кірунак, найбольш левы, ідэалагічна быў цалкам звязаны з палітычнай барацьбой ва ўласна Расіі і таму называўся «пекаісцкім» (П. К. — абрэвіятура ад «Politisher Kampf», палітычная барацьба). Асноўнае сутыкненне на саборы адбылося паміж двума крайнімі крыламі. Рубенчык, лідар «мінчан», сцвярджаў, што няма сэнсу прапаведаваць рэвалюцыйную барацьбу нельга сярод яўрэяў, цяпер неабходна скіраваць усе сілы нацыі на адну-адзіную задачу — рэалізацыю сіянізму. Толькі пасля гэтага можна будзе весці барацьбу за сацыялізм і сапраўдную яўрэйскую рэвалюцыю. Значная частка дэлегатаў лічыла, што калі канцэпцыя палітычнай барацьбы будзе прынята, то паміж імі і «Бундам» не будзе прыкметнай розніцы, і ў галасаванні перамагла пазіцыя мінскага камітэта.

Пасля сходу Рубенчыка і Бергера арыштавалі. І хоць пазней іх вызвалілі, матэрыялы і рашэнні рады, якія ў іх забралі пры арышце, не вярнулі.

Рада ў Вільні выбрала цэнтральны камітэт для ўсёй Расіі, фактычна ён функцыянаваў як цэнтральнае кіраўніцтва толькі для аб’яднанняў «мінскай версіі»: уласна Мінска, Бабруйска, Барысава, Беластока і Гродна. У перыяд афармлення праграмы вялікі ўплыў на сябраў партыі аказаў праграмны артыкул Борахава «Наша платформа» (1906 год, газета «Яўрэйская працоўная хроніка»). Ідэі гэтай публікацыі ў значнай ступені былі пакладзены ў аснову праекту праграмы і яе канчатковага варыянту. Праграма партыі складалася з прэамбулы пад назвай «Асноўныя прынцыпы Партыі», якая складаецца з чатырох частак. У прэамбуле ўказвалася, што праграмай-максімум партыі з’яўляецца абагульненне сродкаў вытворчасці і перабудова грамадства на сацыялістычных пачатках шляхам класавай барацьбы яўрэйскага пралетарыяту ў шэрагах інтэрнацыянальнай сацыял-дэмакратыі. Асноўным пунктам праграмы-мінімум з’яўлялася патрабаванне тэрытарыяльнай аўтаноміі на дэмакратычных пачатках для яўрэяў у Палесціне. У першай частцы праграмы пацвярджалася, што ў сваёй дзейнасці партыя будзе «кіравацца інтарэсамі пралетарыяту — класа наёмнай працы», а метады і мэты партыі будуць ісці «па кірунку развіцця прадукцыйных сіл чалавецтва». Другая частка змяшчала падрабязную карціну развіцця капіталістычнага грамадства, барацьбы працоўнага класа за свае палітычныя, эканамічныя, сацыяльныя правы. Панаванне ў новым грамадстве павінна немінуча перайсці да пралетарыяту, які «заваюе ўладу і выкарыстоўвае сваю дыктатуру для знішчэння класавай структуры грамадства разам з прыватнай уласнасцю на прылады вытворчасці і сродкі зносін», каб ухіліць усякую магчымасць гаспадарчай канкурэнцыі і эксплуатацыі. У трэцяй частцы праграмы даваўся кароткі выклад нацыянальнага пытання. Для пралетарыяту прыгнечаных нацыянальнасцяў, які ўсвядоміў свае класавыя інтарэсы, на думку аўтараў праграмы, цэнтральным павінна было стаць патрабаванне дасягнення «нацыянальна-палітычнай аўтаноміі». Цэнтральная частка праграмы змяшчала гістарычны выклад яўрэйскага пытання і тых перашкод палітыка-эканамічнага і сацыяльнага характару, якія перашкаджалі спрыяльнаму развіццю яўрэйскай нацыі ў розных дзяржавах. Аўтары праграмы паказвалі, што рэалізацыя сіянізму магчымая толькі шляхам класавай барацьбы і дэмакратызацыі грамадства ў дыяспары і ў Палестыне. Задачай сіянісцкага руху, на думку аўтараў праграмы, з’яўлялася планамернае рэгуляванне стыхійнага працэсу эміграцыі яўрэяў у Палестыну і арганізацыя іх жыцця ў форме тэрытарыяльнай аўтаноміі. У праграме падкрэслівалася таксама непарыўнасць інтарэсаў яўрэйскага пралетарыяту і інтэрнацыянальнай сацыял-дэмакратыі ў барацьбе «за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне, за палітычную дэмакратыю, за грамадзянскую і нацыянальную раўнапраўе, за сацыяльную рэвалюцыю».

### Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў 
Пачаткова сіяністы-сацыялісты кіраваліся прынцыпам неўмяшальніцтва ў расійскае палітычнае жыццё.

Так, увесну 1905 года ў рэзалюцыі з’езда ў Мінску гучала: Не чакаючы ад рэволюцыі радыкальнага вырашэння яўрэйскага пытання і маючы перад сабою гістарычную задачу, мы не можам займацца падрыхтоўчай работай і да рэволюцыі. Мы можам рух падтрымліваць толькі тады, калі ініцыятыва зыходзіць ад карэннага насельніцтва. 

Як самастойная грамадская група, мы, яўрэі, выступаем толькі там, дзе прыходзіцца адстойваць нашы спецыяльныя яўрэйскія інтарэсы. У гэтых адносінах мы не можам спадзявацца ні на якія грамадскія палітычныя партыі. Мы павінны самастойна выступаць, як прадстаўнікі яўрэйскіх інтарэсаў. У знак пратэсту супраць спробаў Рады БНР атрымаць прызнанне ад Германіі, прадстаўнікі Паалей-Цыёна разам з іншымі яўрэйскімі сацыялістамі, эсэрамі і меншавіка выйшлі з яе складу

### Раскол у партыі 
У 1919 г. ад «Паалей Цыён» адкалолася правая групоўка («Паалей Цыён» Украінскай народнай рэспублікі), якая працягвала супрацоўніцтва з украінцамі, і левая фракцыя, якая ўтварыла на канферэнцыі 10-15 жніўня ў Гомелі Яўрэйскую камуністычную партыю. Мэтай ЯКП было стварэнне ў Палесціне яўрэйскай камуністычнай дзяржавы. У дэкларацыі да ўсіх габрэйскіх працоўных, абвешчанай у верасні 1919 г., заяўлялася, што Яўрэйская камуністычная партыя «Паалей-Цыён» — гэта партыя сацыялістычнай рэвалюцыі, якая абараняе інтарэсы яўрэйскага пралетарыяту. Да таго ж, кіраўніцтвам ЯКП «ПаалейЦыён» сцвярджалася, што адзіны шлях да сацыялістычнага ладу — гэта дыктатура пралетарыяту ў яе канкрэтнай форме — улады Саветаў.

У жніўні 1920 г. ЯКП «Паалей Цыён» разам з роднаснымі ёй партыямі шэрагу краін (Аўстрыі, Італіі, Латвіі, Літвы, Польшчы і інш.) стварыла Сусветны яўрэйскі камуністычны саюз «Паалей Цыён» (Камуністычныя структуры Камінтэрна). У 1919—1922 гг. пасля жорсткай ідэалагічнай і палітычнай барацьбы з РКП(б) ЯКП «Паалей Цыён» адмовілася ад сіянісцкай ідэалогіі. У снежні 1922 г. ЯКП «Паалей Цыён» у савецкіх рэспубліках самараспусцілася.

Частка чальцоў партыі, якія перайшлі на бальшавіцкія пазіцыі, была прынятая ў шэрагі РКП(б), іншыя адышлі ад палітыкі, а прадстаўнікі правага крыла аформіліся ў Яўрэйскую рабочую камуністычную партыю (друкаваны орган — «Пралетарышэр геданк»). Была ліквідавана ўладай ў 1928 г. як «антысавецкая», такім чынам стаўшы апошняй легальнай небальшавіцкай палітычнай партыяй ў Савецкім Саюзе.

### У міжваеннай Польшчы 
Пасля аднаўлення польскай дзяржаўнасці ў лістападзе 1918 г. партыя разгарнула актыўную арганізацыйную дзейнасць. У канцы 1918 г. у Варшаве адбыўся першы з’езд «Яўрэйскай сацыял-дэмакратычнай працоўнай партыі „Паалей Цыён“ у Польшчы» («Jidisze Socjalistisz-Demokratisze Arbeter Partaj „Poalej-Cjon“ in Pojlen»).

У 1920—1922 гг. унутры партыі мелі месца моцныя трэнні, шмат у чым звязаныя з рознагалоссямі па стаўленню да рэвалюцыі ў Расіі. У ліпені 1920 г. у Вене на V Сусветнай канферэнцыі ў партыі адбыўся раскол. Большасць дэлегатаў з Польшчы занялі добразычлівую пазіцыю ў адносінах да Савецкай Расіі, меншасць жа выказалася за супрацоўніцтва з Сусветным сіянісцкім кангрэсам, не адмаўляючыся пры гэтым ад сацыялістычных мэт. У выніку ў Польшчы былі ўтвораны дзве самастойныя партыі: Яўрэйская сацыял-дэмакратычная працоўная партыя «Паалей Цыён» (больш вядомая пад назвай «Паалей Цыён»-левая) і Яўрэйская сацыялістычная рабочая партыя «Паалей Цыён» («Паалей Цыён»-правая).

Партыя «Паалей Цыён»-левая падтрымлівала праграму стварэння яўрэйскай абшчыны дзяржаўнасці ў Палесціне на сацыялістычных прынцыпах. Часовым рашэннем яўрэйскага пытання павінна была стаць нацыянальная і культурная аўтаноміі яўрэяў у Польшчы. Аднак, лічылася, што аўтаномію можна атрымаць толькі пасля перамогі сацыялістычнай рэвалюцыі ў Польшчы. Нягледзячы на гэта, кіраўніцтва партыі паслядоўна выступала за незалежнасць Польшчы і прызнавала польскую дзяржаўнасць без якіх-небудзь агаворак. Што тычыцца палітычнага курсу, які праводзіў польскі ўрад, то партыя знаходзілася ў рэзкай апазіцыі да яго.

Партыя не ўдзельнічала ў працы сіянісцкіх з’ездаў. Яе лідэры імкнуліся да супрацоўніцтва з сацыялістычнымі партыямі іншых нацыянальнасцей у сферы палітыкі, а з яўрэйскімі сацыялістычнымі партыямі — ў галіне культуры.

У 1932 годзе Сусветны саюз яўрэйскіх рабочых Паалей Цыён і іншыя сацыял-сіянісцкія арганізацыі на канферэнцыі ў Данцыгу злучыліся ў сусветны саюз сіяністаў-сацыялістаў. Палітычная платформа Сусветнага саюза сіяністаў-сацыялістаў спалучала «актыўны сіянізм» з «інтэрнацыяналістычным сацыялізмам» і ставіла за мэту стварэнне ў Эрэц-Ісраэль аўтаномнага яўрэйскага ішува, заснаванага на прынцыпах кааперацыі, яўрэйскай працы і культуры на іўрыце. Гэты Саюз паступова стаў сусветнай арганізацыяй сіянісцкіх сацыялістычных рухаў і ўтварыў самую буйную фракцыю ў Сусветнай сіянісцкай арганізацыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сіянізм
Катэгорыя:Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі
Катэгорыя:Сацыялізм
Катэгорыя:Марксізм
Катэгорыя:Палітычныя партыі