Паўстанне 1863 года ў Горках

. У яе склад уваходзілі Станіслаў Віскоўскі, Войцех Дамарацкі, Вацлаў Антановіч, Рамуальд Чарвінскі, Зыгмунт Міткевіч, Станіслаў Дымкевіч і іншыя. Арганізацыя вяла агітацыйную працу, у тым ліку адкрыла народную школу для сялянскіх дзяцей, дзе навучанне адбывалася на беларускай мове. 21 красавіка 1862 года каля фальварка Шыманоўка (цяпер — раён гарадскіх могілак) адбылася палітычная акцыя з удзелам каля 50 студэнтаў.
## Планаванне і пачатак паўстання 
Літоўскі правінцыйны камітэт прызначыў Людвіка Звяждоўскага ваенным начальнікам (ваяводам) Магілёўскага ваяводства. 15 красавіка 1863 года ён разам з былымі афіцэрамі царскай арміі Жукоўскім, Будзіловічам, Дзержаноўскім і Міткевічам прыбыў у маёнтак Літвінавічы Аршанскага павета, а затым — у маёнтак Зарубы каля Дуброўна. Паводле плана, паўстанне павінна было пачацца ў Горках і пашырыцца на іншыя гарады Магілёўскай і Віцебскай губерняў з наступным прасоўваннем углыб Расіі.

## Падзеі 24 красавіка 1863 года 
Каля гадзіны ночы 24 красавіка атрад Звяждоўскага падышоў да Шыманоўкі, дзе іх сустрэлі ўдзельнікі горацкай студэнцкай арганізацыі. Агулам далучылася 59 чалавек, гэта 16 % усіх выхаванцаў горацкіх навучальных устаноў таго часу. Паўстанцы рушылі да царквы на Слабадзе, дзе да іх далучылася група з Магілёва. Яны выставілі варту на выездах з горада і сабраліся на Гасцінічнай плошчы, дзе Станіславу Віскоўскаму была ўручана пастанова ад 13 сакавіка 1863 года аб прызначэнні яго начальнікам горада Горы-Горкі. Гэта мела пераважна сімвалічны характар, бо паўстанцы не заставаліся ў горадзе надоўга.

Атрад быў падзелены на пяць груп, якія атакавалі асноўныя адміністрацыйныя і вайсковыя аб’екты: кватэру кіраўніка ўнутранай аховы, цэйхгаўз, казарму, скарбоўню і інстытут. У выніку сутыкнення загінулі 12 салдат, іх пахавалі на могілках, што знаходзяцца па Дрыбінскай дарозе каля сучаснага гарадскога стадыёна. Загінулі двое паўстанцаў — Войцех Дамарацкі і Пшыбылоўскі. Магіла Войцеха Дамарацкага захавалася на тэрыторыі дэндрапарка БДСГА да нашага часу. Былі паранены паўстанцы Гiснiцкi і Чарвiнскi. Больш за 60 дамоў згарэлі ў выніку пажару. У горадзе былі зафіксаваны выпадкі марадзёрства.

## Падзеі 25 красавіка 1863 года 
А сёмай гадзіне раніцы Звяждоўскі выступіў на мітынгу ў цэнтры горада, дзе заклікаў сялян не плаціць падаткі расійскаму цару і далучацца да паўстанцаў. Падобны заклік прагучаў і на вучэбнай ферме інстытута. Некаторым пацярпелым ад пажару была выдзелена матэрыяльная дапамога.

Пасля некалькіх гадзін знаходжання ў горадзе, каля другой гадзіны дня, паўстанцы пакінулі Горкі, накіраваўшыся ў бок Дрыбіна, дзе іх чакаў памешчык Антон Цеханавецкі — адзін з мясцовых прыхільнікаў паўстання.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Горацкага раёна. Мінск: 1996."Вышэйшая школа".589 с. .
* Гейнрих, А. Л. Горы-Горецкая катастрофа 22-23 апреля 1863 г. / А. Л. Гей- нрих // Рус. старина, 1883. — Т. 39. — № 9. — С. 608—624; Т. 40. — № 11. — С. 406.
* Миловидов, А. И. Участие молодежи Северо-Западного края в мятеже 1863 г. и вызванная им реформа местных учебных заведений (по архивным материалам) / А. И. Миловидов. — Вильна: Тип. Рус. почин, 1904. — 39 с.
* Цитович, С. Г Горы-горецкий земледельческий институт (1836—1864) / С. Г. Цитович. — Горки: Изд-во Белорус, сельскохоз. акад., 1960. — 274 с.
* Цытовіч, С. Г. 1863 год у Горы-Горках быўш. Магілёўскай губ. (падзеі паўстаньня) / С. Г. Цытовіч. - Менск. 1929. - 124 с. - Адбітак з Прац Клясы Гісторыі Беларускае Акадэміі Навук, т. III. Менск. 1929.

Катэгорыя:Гісторыя Горак
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Паўстанне 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Паўстанні ў Беларусі