open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікольск (Буда-Кашалёўскі раён)

**Міко́льск** (, ) — былы пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Шырокаўскага сельсавета.

На поўначы і захадзе мяжуе з лесам.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 14 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 38 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На поўначы і захадзе праходзяць меліярацыйныя каналы.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель. Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай шыротнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны ў другой палове XIX стагоддзя. Па перапісу 1897 года — фальварак. У 1909 годзе 416 дзесяцін зямлі, у Кашалёўскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. У 1925 годзе пасёлкі Мікольск-I і Мікольск-II у Забалоцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Бабруйскай акругі. У 1929 годзе арганізаваны калгас. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 19 жыхароў вёскі. З 16 ліпеня 1954 года пасёлак у складзе Рагінскага сельсавета. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Іскра» (цэнтр — вёска Забалоцце). З 1964 года пасёлак у складзе Халоцкага сельсавета, з 18 студзеня 1965 года да 24 кастрычніка 2002 года — у складзе Забалоцкага сельсавета.

Скасаваны ў 2005 годзе.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар.

### Дынаміка 
* 1897 год — 1 двор, 12 жыхароў (паводле перапісу).
* 1925 год — Мікольск-I — 23 двары; Мікольск-II — 18 двароў.
* 1959 год — 226 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 1 гаспадарка, 1 жыхар.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі
Наука та наукознавство

**«Наука та наукознавство» — «Наука и науковедение» — «Science and Science of Science»** (*«Навука і навуказнаўства»*) — міжнародны часопіс, які выдаецца з 1993 года Цэнтрам даследаванняў навукова-тэхнічнага патэнцыялу і гісторыі навукі імя Г. М. Даброва НАН Украіны. Часопіс створаны на базе рэспубліканскага міжведамаснага навуковага зборніка «Навуказнаўства і інфарматыка» («Наукознавство та інформатика»), які выдаваўся Цэнтрам з 1970 па 1992 гг.

У рэдакцыйную калегію часопіса ўваходзяць спецыялісты Украіны, Расіі, Вялікабрытаніі, Кітая, ЗША, Венгрыі. Галоўны рэдактар — Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Украіны, д.э.н., прафесар Б. А. Маліцкі. Намеснікі галоўнага рэдактара — д.э.н., прафесар В. П. Салаўёў і д.ф.-м.н., прафесар Ю. А. Храмаў.

Артыкулы могуць публікавацца на трох мовах: ўкраінскім, рускай і англійскай.

Мэта часопіса — асвятленне развіцця навукі і наукознаўства ў гістарычным, сучасным і перспектыўным аспектах; раскрыццё ўплыву навукі на эканоміку, культуру, адукацыю і іншыя сферы жыцця; аналіз сацыяльных, экалагічных, ваенных і іншых аспектаў навуковых даследаванняў; распрацоўка праблем дзяржаўнай навукова-тэхнічнай і інавацыйнай палітыкі; ініцыяванне дыскусій у навуковай і грамадскай асяроддзі адносна стану навукі і яе магчымасцяў вырашаць надзённыя праблемы.

Часопіс арыентуецца на розныя групы чытачоў: як спецыялістаў па даследаванні навукі (наукознаўцаў, арганізатараў навукі, філосафаў і гісторыкаў навукі), так і шырокага кола чытачоў.

**Асноўнае прадметнае поле публікацый часопіса**:

* навука ў жыцці людзей і грамадства;
* вынікі наукознаўчых даследаванняў;
* вынікі даследаванняў у галіне гісторыі і філасофіі навукі.

**Пастаянныя рубрыкі часопіса**:

* навука, тэхналогіі і інавацыі ў сучасным свеце;
* праблемы развіцця навукова-тэхнічнага патэнцыялу і яго ўзаемадзеяння з эканомікай, сістэмай адукацыі і культурай;
* гарызонты развіцця навукі (з мінулага, праз сучаснасць у будучыню);
* праца навуказнаўцы і гісторыка навукі (асноўныя навуковыя працы, дысертацыйныя даследаванні, рэцэнзіі, агляд профільных навуковых часопісаў;
* з гісторыі вынаходстваў і адкрыццяў;
* Украіна ў сусветным кантэксце, храналогія асноўных падзей у навукова-арганізацыйнай жыцця ўкраінскай навукі.

**Адрас рэдакцыі**: 01032, Кіеў-32, бульвар Тараса Шаўчэнкі, 60.

**Сайт выдаўца**: http://stepscenter.at.ua 

**Архівы нумароў**:
* http://www.nbuv.gov.ua/portal/natural/nnz/texts.html, 
* http://stepscenter.at.ua/works.html. 

Катэгорыя:Навуказнаўства
Катэгорыя:Часопісы
Баніфацы Тэафіл Пац

**Баніфацы Тэафіл Пац** (каля 1622 — 1678) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Каля 1660 стаў цівуном троцкім, у 1665 — палкоўнікам літоўскіх войскаў. З 1669 вялікі абозны літоўскі, з 1676 вялікі стражнік літоўскі, таксама быў старостам батоцкім і рыжскім.

## Сям'я 
Сын Пятра Паца і яго другой жонкі Гальшкі Шэмет, брат Фелікса Яна, Гераніма Дамініка, Міхала Казіміра і Казіміра.

Каля 1642 ажаніўся з Кацярынай Францкевіч-Радзімінскай. Ад гэтага шлюбу меў сына Яна Крыштафа, вялікага падкаморага літоўскага, і дачок Ганну Клару і Альжбету. Пасля смерці першай жонкі ўзяў шлюб з князёўнай Альжбетай Масальскай. Ад другога шлюбу дзяцей не было.

## Генеалогія 
## Спасылкі 
* Генеалогія Пацаў 

Баніфацы Тэафіл
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Стражнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Цівуны троцкія
Катэгорыя:Старосты рыжскія
Катэгорыя:Старосты батоцкія
Кашталяны віцебскія

Пасада віцебскага кашталяна з’явілася ў 1566 годзе.

## Спіс кашталянаў віцебскіх 
## Гл. таксама 
* Віцебскае ваяводства
* Ваяводы віцебскія
Косаўскі сельсавет

**Ко́саўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — горад Косава (не ўваходзіла ў склад).

Косаўскі сельсавет утвораны 16 лютага 1987 года з населеных пунктаў, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні Косаўскага гарсавета (вёскі Бялавічы, Заполле, Старажоўшчына і Хадоркі). 17 верасня 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Квасевіцкага сельсавета.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1155 чалавек, з іх 95,1 % — беларусы, 3,1 % — рускія, 0,7 % — палякі, 0,6 % — украінцы.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 4 вёскі: Бялавічы, Заполле, Старажоўшчына і Хадоркі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1987 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Медзвядзёва

**Медзвядзёва** (, ) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Патапаўскага сельсавета.

На ўсходзе і поўначы мяжуе з лесам.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 6 км на захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін - Гомель), 44 км ад Гомеля.

## Транспартная сетка 
Побач аўтадарога Буда-Кашалёва - Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да цэнтра якой з паўночнага ўсходу далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з пачатку XX стагоддзя як паселішча ў Рагачоўскім павеце Магілёўскай губерні. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1930 годзе арганізаваны калгас. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 17 жыхароў вёскі. У 1950-х гадах дзейнічала база Буда-Кашалёўскай МТС. У 1959 годзе ў складзе гаспадаркі Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа (цэнтр - горад Буда-Кашалёва).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год - 35 гаспадарак, 46 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1959 год - 381 жыхар (паводле перапісу).
* 2004 год - 35 гаспадарак, 46 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. - Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Старажоўшчына (Івацэвіцкі раён)

**Старажо́ўшчына** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Квасевіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Першая пісьмовая згадка пра вёску датуецца 23-м кастрычніка 1597 года, як уладанне князя Рыгора Сангушкі Кашырскага. «В том селе всех волох осмь, моргов двадцать, кроме волок двох и моргов осьми, которых уживает в том селе пан Ян Корпачевский на службе боярской». Гэту зямлю (прыкладна 195 га) абраблялі 17 сялянскіх гаспадарак (у дакуменце прыводзіцца спіс гаспадароў і іх дарослых сыноў).

14 ліпеня 1632 года новы ўладальнік маёнтку Косава канцлер Вялікага князя Літоўскага Леў Сапега склаў тэстамент, у якім касцёлу ў Косаве “надае на вечныя часы вёску Старажэвічы.

У 1905 годзе ў вёсцы пражывала 438 чалавек.

Па непацверджаным звесткам вёску падчас вайны спалілі савецкія партызаны.

Да 16 лютага 1987 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Косаўскага пассавета, да 17 верасня 2013 года — у складзе Косаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2009 год — 334 чалавекі

## Вядомыя асобы 
* Яўген Паўлавіч Арабей (нар. 1951) — беларускі архітэктар.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Квасевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Паўлінавочкі

**Паўлінавочкі**, таксама **Вочніцы**, альбо **Сатурніі** (*Saturniidae*) — сямейства матылёў.

## Апісанне 
Буйныя або вельмі буйныя матылькі з вялікімі шырокімі крыламі. Размах крылаў большасці відаў сусветнай фаўны — 80-140 мм, асобных відаў да 28 см (самка ). Тулава тоўстае, укрытае пушыстымі валаскамі. На кожным крыле пасярэдзіне па адной яркай вочкавай пляме — т. зв. «паўлінавыя вочкі» (адсюль назва). Вусікі ў самцоў грабеньчатыя (звязана з моцным развіццём нюху — выяўляюць знаходжанне самак за некалькі кіламетраў), у самак кароткапілаватыя. Хабаток недаразвіты (матылі не кормяцца, жывуць да 2 тыдняў). Вусені масіўныя, пераважна зялёныя, са шматлікімі вырастамі і бародаўкамі, акукліваюцца ў шаўкавістых коканах.

Змрочныя і начныя матылькі, самцы больш актыўныя, у некаторых відаў лётаюць днём. Самцы маюць выключны нюх, з дапамогай якога здольныя адшукваць самак па вылучаемым імі ферамонамі на адлегласці да 1 км і больш.

## Класіфікацыя 
У сямействе вылучаюць наступныя падсямействы:
* Падсямейства:*Oxyteninae*
* Падсямейства:*Cercophaninae*
* Падсямейства:*Arsenurinae* Jordan, 1922
* Падсямейства:*Ceratocampinae* Harris, 1841 
* Падсямейства:*Hemileucinae* Grote & Robinson, 1866 
* Падсямейства:*Agliinae* Packard, 1893 
* Падсямейства:*Ludiinae* Aurivillius, 1904 
* Падсямейства:*Salassinae* Michener, 1949 
* Падсямейства:*Saturniinae* Boisduval, [1837] 1834 

## Распаўсюджанне 
Больш за 1200 відаў. Пашыраны пераважна ў тропіках Усходняга паўшар'я. Жывуць на раслінах. На Беларусі сустракаюцца 2 віды: , .

Некаторых паўлінавочак разводзяць для атрымання шаўкавіны (,  і інш.).

## Гл. таксама 
* Actias isis
* Nudaurelia dione
* Hyperchiria incisa
* Dryocampa rubicunda
* Antheraea helferi
* Graellsia isabellae
* Perisomena caecigena

## Літаратура 
* Максімава С. Паўлінавочкі // БЭ ў 18 т. Т. 12. Мн., 2001.
Макраносыя малпы

**Макраносыя малпы** (*Strepsirrhini*) — падатрад прыматаў. Раней гэтых звяроў разам з даўгапятамі адносілі да групы паўмалпы, аднак падобная сістэматыка лічыцца састарэлай.

Макраносыя малпы адрозніваюцца па шэрагу прыкмет ад іншага падатраду прыматаў — суханосых малпаў. Асноўным адрозненнем з'яўляецца нос, які ў іх, як і ў каціных, мокры і забяспечвае лепшы нюх. Другое адрозненне — вялікі палец, які ў меншай меры супрацьпастаўлены іншым пальцам, чым у суханосых малпаў. На ўказальным пальцы існуе падоўжаны кіпцюр для чысткі поўсці. У макраносых малпаў часцей сустракаецца нараджэнне адразу некалькіх дзіцянятаў, у той час як у суханосых нараджаецца як правіла па адным дзіцяняці. У цэлым макраносыя малпы ў эвалюцыйным плане лічацца больш прымітыўным і старажытным падатрадам.

## Спасылкі 
* Yoder, A.D.; Vilgalys, R.; Ruvolo, M. (1996), «Molecular Evolutionary Dynamics of Cytochrome b in Strepsirrhine Primates: The Phylogenetic Significance of Third-Position Transversions», Molecular Biology and Evolution 13 (10): 1339—1350 

Катэгорыя:Прыматы
Паўмалпы

**Паўмалпы** (*Prosimiae*) — састарэлы таксон, які выкарыстоўваўся раней як падатрад прыматаў. Тэрмін «паўмалпы» адносіўся да найбольш прымітыўных прадстаўнікоў прыматаў, якія з'яўляюцца эвалюцыйнымі папярэднікамі малпаў і чалавека, і падкрэсліваў наяўнасць у іх прыкмет, якія адрозніваюць іх ад больш высокаразвітых прадстаўнікоў атрада. У сучаснай навуковай класіфікацыі прынята казаць аб макраносых малпах (Strepsirrhini), да якіх адносяцца ўсе былыя паўмалпы за выключэннем даўгапятаў.

Прадстаўнікі таксонаў жывуць у Афрыцы і Паўднёва-Усходняй Азіі, у асаблівасці на Мадагаскары. Паўмалпы жывуць на дрэвах і актыўныя перш за ўсё ноччу або ў прыцемках.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.12. Мн., 2001, С.210

Катэгорыя:Прыматы
Карлікавыя лемуры

**Карлікавыя лемуры** (*Cheirogaleidae*) — сямейства прыматаў мокраносых малпаў, якая ўключае ў сябе карлікавых і мышыных лемураў. Як і ўсе лемуры, гэтая сям’я з’яўляецца эндэмічнай ў Мадагаскары.

## Клаіфікацыя 
У склад сямейства ўваходзяць 5 родаў з 30 відамі:
* Род 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* Род 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* Род 
** 
** 
* Род 
** 
* Род 
** 
** 
** 
** 

Катэгорыя:Прыматы
Сяргей Фёдаравіч Рубанаў

**Сяргей Фёдаравіч Руба́наў** (, в. Жабыкі, Дубровенскі раён — , ) — дырэктар школы № 10 Слуцка, заслужаны настаўнік БССР (1957), кандыдат педагагічных навук (1969), Герой Сацыялістычнай Працы. Бацька Аляксандра Рубанава і Уладзіміра Рубанава.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і селяніна. У 1930 годзе скончыў Ляднянскую сямігодку, працаваў настаўнікам, вучыўся ў Мсціслаўскім педагагічным тэхнікуме. Пасля яго заканчэння працаваў у школах Слуцкага раёна і працягваў завочна вучыцца ў педінстытуце пры Беларускім дзяржаўным універсітэце. З 1939 па 1946 год знаходзіўся ў Савецкай Арміі. Удзельнічаў у Фінскай і Вялікай Айчыннай войнах. Удзельнік абароны Ленінграда.

У 1948 годзе завочна скончыў Маскоўскі дзяржаўны педінстытут

## Бібліяграфія 
* «Вопросы рационализации процесса обучения стереометрии в средней школе» (1969)
* Школа и жизнь. — Мн., 1967.

## Памяць 
З 1988 года сярэдняя школа № 10 Слуцка носіць імя Сяргея Фёдаравіча Рубанава.

## Літаратура 
* Биографический справочник. — : Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 29.
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слуцкага р-на і г. Слуцка. У 2 кн. Кн. 2-я. — : БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-31-5.
* 

## Спасылкі 
* 
* Самый знаменитый учитель Случчины 
* Ведущие не по приказу  
* Мужество повседневного труда 

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі БССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Школа № 10 імя С. Ф. Рубанава (Слуцк)
Сен-Жэрменскі палац

**Сен-Жэрменскі палац** (Château de Saint-Germain-en-Laye) — былая каралеўская рэзідэнцыя ў парыжскім прадмесце Сен-Жэрмен-ан-Ле, непадалёк ад Сены, цяпер Нацыянальны музей археалогіі.

Яшчэ ў 1122 годзе Людовік VI пабудаваў на месцы цяпер існуючага будынка замак Гран-Шатло, разбураны Эдуардам Чорным Прынцам у 1346 годзе. Ад яго захавалася Святая Капэла, збудаваная П'ерам дэ Мантроем для Людовіка IX, - архітэктурны правобраз аднайменнага збудавання ў Парыжы. Гэтая наватарская (з выкарыстаннем металаканструкцый) пабудова ўтрымоўвала неацэнныя хрысціянскія рэліквіі, уключаючы цярновы вянок, прададзены французскаму каралю імператарам Балдуінам II у 1239 годзе.
thumb|злева|Каралеўскі палац-замок у Сен-Жэрмен-ан-Ле

Карл V аднавіў разбураны замак на старым месцы, а Францыск I цалкам перабудаваў яго. Майстар французскага рэнесансу Філіберт Дэлорм узвёў для Генрыха II насупраць гэтага старога замка рэзідэнцыю ў найноўшым італьянскім гусце па вобразу і падабенству вілы Лантэ. Іскрынкай гэтага палаца быў рэгулярны сад, адзін з першых у Францыі. Людовік XIII перавёў у Сен-Жэрмен-ан-Ле свой двор; тутака ж у яго нарадзіўся доўгачаканы спадчыннік — Людовік XIV.

«Кароль-сонца» недалюбліваў палац свайго бацькі і аддаваў перавагу праводзіць час у старым замку, а потым і зусім з'ехаў у Версаль. Тым не менш у яго кіраванне абодва будынкі і сады былі абноўлены і рэканструяваны пры ўдзеле Луі Лево і Андрэ Ленотра. У 1688 годзе Сен-Жэрмен-ан-Ле стаў рэзідэнцыяй выгнанага з Англіі караля Якава II Сцюарта, які тут памёр і пахаваны. На працягу ўсяго XVIII стагоддзя палац заставаўся ачагом якабіцкага руху, хоць глава Сцюартаў пасля Утрэхцкага міру перабраўся з Францыі ў Рым.

Апошнія гады «старога рэжыму» адзначыліся заняпадам Сен-Жэрменскай рэзідэнцыі. Людовік XVI прэзентаваў «новы» палац Генрыха II свайму брату графу Артуа, які замест аднаўлення практычна цалкам знёс яго і распрадаў зямельныя ўгоддзі. Ацалела толькі крыло Генрыха IV. Што да «старога» палаца-замка, Напалеон размясціў у яго пустуючых залах кавалерыйскую школу, а яго пляменнік Напалеон III у 1867 годзе пасля рэстаўрацыі перадаў іх стваранаму Музею археалогіі.

## Гл. таксама 
* Сен-Жэрменскі мірны дагавор, 1919 — падпісаны ў Сен-Жэрменскім палацы

## Спасылкі 
* Нацыянальны археалагічны музей 

Катэгорыя:Шато
Катэгорыя:Палацы Францыі
Катэгорыя:Музеі Францыі
Катэгорыя:Рэзідэнцыі кіраўнікоў
Катэгорыя:Сен-Жэрмен-ан-Ле
Трынаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША

200px|thumb|Арыгінал дакумента
**Трынаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША** — юрыдычная пастанова ўрада ЗША, якая канчаткова забараніла ўсе формы рабства на тэрыторыі ўсіх Злучаных Штатаў.

Да прыняцця папраўкі рабства мела законны характар у шэрагу паўднёвых штатаў. Прэзідэнт ЗША Аўраам Лінкальн Пракламацыяй ад 1 студзеня 1863 г. аб’явіў свабоду ўсім «асобам, якіх утрымліваюць у якасці нявольнікаў у любым Штаце ці пэўнай частцы Штату, дзе насельніцтва будзе знаходзіцца ў стане паўстання супраць Злучаных Штатаў». Для канчатковай адмены рабства было неабходна ўдакладненне Асноўнага закону краіны, і гэта было зроблена чарговай 13-й папраўкай Канстытуцыі
Папраўка была накіравана ў Кангрэс ЗША 31 студзеня і ратыфікавана 6 снежня 1865 г.

Трэба зазначыць што 13-я папраўка была толькі першым крокам у справе ураўнання чорнага і белага насельніцтва краіны. Другім стала пятнаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША (1870 г.), якая дазволіла былым нявольнікам і асобам нееўрапейскага паходжання прыймаць ўдзел у палітычных выбарах. На працягу 19-га і першай паловы 20-га стст. у амерыканскім грамадстве панавала думка, што цемнаскурыя людзі ня могуць быць роўнымі белым, падобна як жывела ня можа быць роўнай чалавеку. Таму пасля адмены рабства многія белыя амерыканцы чакалі, што былыя чорныя нявольнікі вярнуцца ў Афрыку, і для перасялення вызваленных чорных рабоў была нават купленя зямля ў Афрыцы і створана краіна Ліберыя. Аднак большасць цемнаскурага насельніцтва засталося ў ЗША і паступова набыло асноўныя свабоды амерыканскага грамадзяніна.

## Тэкст папраўкі 
Раздзел 1. *Рабства і прымусовая праца за выключэннем формы пакарання за злачынства, калі ўдзел абвінавачанага ў ім даказаны, павінна быць забаронена як на ўсей тэрыторыі Злучаных Штатаў, так і ў кожным месцы, якое знаходзіцца пад юрысдыкцыяй ЗША.*

Раздзел 2. К*ангрэс павінен прыняць адпаведныя законы, каб ажыццявіць гэту пастанову*.

## Гл. таксама 
* Чатырнаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША
* Грамадзянская вайна ў ЗША

## Літаратура і спасылкі 
* The Declaration of Independence and the Constitution of the United States of America. Copyright ©2000 by the Cato Institute. All rights reserved. Page 48
* Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А. М. Вараксін, 2019. — 176 с. ISBN 978-985-7220-59-5

13
Катэгорыя:Рабства ў ЗША
Міхалёўка (Буда-Кашалёўскі раён)

**Міхалёўка** (, ) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Шырокаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 20 км на паўднёвы ўсход ад Буда-Кашалёва, 28 км ад Гомеля, 17 км ад чыгуначнай станцыі Лазурная (на лініі Жлобін — Гомель).

### Гідраграфія 
На поўначы меліярацыйныя каналы.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да цэнтра якой далучаецца з захаду кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца XIX стагоддзя як вёска ў Дудзіцкай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. Згадваецца ў «Географа-статыстычным слоўніку Расійскай імперыі», выдадзеным у 1863 годзе. У 1880 годзе адкрыта школа граматы. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: хлебазапасны магазін, 2 ветракі, карчма. У 1909 годзе 711 дзесяцін зямлі.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Міхалёўскага сельсавета Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі. У 1929 годзе арганізаваны калгас, працавалі 2 ветракі, гамарня і арцель па здабычы торфу. У складзе саўгаса «Камінтэрн» (цэнтр — вёска Шырокае). На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 74 жыхары вёскі. Да 1966 года вёска ўваходзіла ў склад Акцябрскага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 31 гаспадарка, 57 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1880 год — 54 двары, 302 жыхары.
* 1897 год — 87 двароў, 569 жыхароў (паводле перапісу).
* 1909 год — 97 гаспадарак, 679 жыхароў.
* 1959 год — 396 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 31 гаспадарка, 57 жыхароў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Шырокаўскі сельсавет
Муравей

**Мураве́й** (, ) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Патапаўскага сельсавета.

Мяжуе з лесам.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 9 км на паўночны захад ад Буда-Кашалёва, 57 км ад Гомеля, 2 км ад чыгуначнай станцыі Шарыбаўка (на лініі Жлобін — Гомель).

### Гідраграфія 
На ўсходзе меліярацыйныя каналы.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Жлобін — Гомель. Планіроўка складаецца з ледзь скрыўленай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі, якая на поўначы раздвойваецца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомы XX стагоддзя. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1929 годзе жыхары мястэчка ўступілі ў калгас, 10 жыхароў загінулі на франтах Вялікай Айчыннай вайны. У 1959 годзе ў складзе гаспадаркі Буда-Кашалёўскага аграрна-тэхнічнага каледжа (цэнтр — горад Буда-Кашалёва).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 25 гаспадарак, 39 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1959 год — 326 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 25 гаспадарак, 39 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Патапаўскі сельсавет
Надзеждзіна

**Надзе́ждзіна** (, ; да 1937 — **Угольцы**) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Мікалаеўскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
На поўнач ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 75 км ад Гомеля.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель. Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад, да якой на поўначы пад прамым вуглом далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Гарадзецкай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. У 1850 годзе ў валоданні памешчыка Кеневіча. Па рэвізіі 1858 года ў складзе маёнтка Самойлаў. З 1884 года дзейнічаў хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года знаходзіліся 2 ветракі. У 1909 годзе 762 дзесяціны зямлі.

У 1925 годзе ў Прыбарскім сельсавеце Гарадзецкага раёна Бабруйскай акругі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Зорка», працаваў вятрак. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 59 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Шлях Ільіча» (цэнтр — вёска Мікалаеўка).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 32 гаспадаркі, 58 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1858 год — 123 жыхары.
* 1897 год — 39 двароў, 279 жыхароў (паводле перапісу).
* 1909 год — 45 двароў, 377 жыхароў.
* 1925 год — 64 двары.
* 1959 год — 439 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 32 гаспадаркі, 58 жыхароў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Мікалаеўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Катэгорыя:Кеневічы
Наспа

**На́спа** (, ) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Губіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
У 13 км на захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская, 54 км ад Гомеля.

Рака Чарамха (прыток ракі Дняпро).

Вёска стаіць ля аўтамабільнай дарогі Жлобін — Гомель. Планіроўка складаецца з ледзь скрыўленай шыротнай вуліцы, перакрыжаванай на ўсходзе кароткай просталінейнай вуліцай. Жылыя будынкі размяшчаюцца і на поўдні ад ракі. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца XIX стагоддзя як вёска ў Недайскай воласці Гомельскага павета Магілёўскай губерні. Памешчыкі Ёлшыны мелі ў 1835 годзе ў вёсцы і наваколлях 11 169 дзесяцін зямлі. З 1856 года па 1861 год працаваў цукровы завод (належаў В. В. Ёлшыну), на якім у 1859 годзе выраблена 342 пуды цукровага пяску, працавалі 122 рабочыя. Пасля адмены ў 1861 годзе прыгоннага права жыхара вёскі адмовіліся адбываць паншчыну (тры дні ў тыдзень). Для іх уціхамірвання была выклікана вайсковая каманда. У фальварку з 1865 года працаваў бяростадзёгцевы, з 1878 года — смаляна-дзёгцевы завод (5 рабочых). Па перапісу 1897 года знаходзіліся: школа граматы, хлебазапасны магазін, 2 ветракі, карчма, крупарушка. У фальварку вадзяны млын. У 1903 годзе дзейнічала пільня (50 рабочых), з 1908 года вінакурня і вінная крама. З 1907 года працавала народнае вучылішча (49 вучняў). У 1909 годзе ў сяле 556 дзесяцін зямлі, у фальварку 1131 дзесяціна зямлі. Працавалі цагельня (у 1913 года 37 рабочых), вінная крама, прыёмны пакой. Ад пажару 30 мая 1911 года згарэў шклозавод Кудрына, які дзейнічаў у фальварку з 1898 года.

Польскія войскі ў 1920 годзе амаль цалкам спалілі вёску. Адбудаваны шклозавод дынамічна развіваўся: расла вытворчасць, будаваўся рабочы пасёлак, дзейнічалі млын, гамарня, магазін, вучылішча па падрыхтоўцы спецыялістаў па вытворчасці шкла. 25 кастрычніка 1923 года моцная бура разбурыла будынкі завода і шматлікія іншыя пабудовы. Пасля гэтага завод не аднавіўся. У 1924 годзе адкрыта 4-гадовая школа, для якой у тым жа годзе пабудавалі будынак.

У 1925 годзе ў Губіцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Бабруйскай акругі. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны загінуў 91 жыхар вёскі. У 1959 годзе ў складзе калгаса імя Ф. Энгельса (цэнтр — вёска Губічы).

## Насельніцтва 
* 1897 год — 83 двары, 611 жыхароў; у фальварку 61 жыхар (паводле перапісу).
* 1909 год — 118 двароў, 779 жыхароў; у фальварку 8 двароў, 25 жыхароў.
* 1925 год — 167 двароў.
* 1959 год — 328 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 23 гаспадаркі, 30 жыхароў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Губіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Макаўе (Глазаўскі сельсавет)

**Ма́каўе** (, ) — былы пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Глазаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 8 км на поўдзень ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 45 км ад Гомелю.

### Гідраграфія 
На ўсходзе меліярацыйныя каналы.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Буда-Кашалёва — Гомель. Забудова драўляная сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. Найболей актыўная забудова даводзіцца на 1920-я гады. У 1926 годзе ў Глазаўскім сельсавеце Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 10 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Новае жыццё» (цэнтр — вёска Глазаўка).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 3 гаспадаркі, 4 жыхара.

### Дынаміка 
* 1926 год — 11 двароў, 71 жыхар.
* 1959 год — 59 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 3 гаспадаркі, 4 жыхара.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
Усцюжна

**Усцюжна** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Усцюжанскага раёна Валагодскай вобласці.

Насельніцтва 9478 чал. (перапіс 2010).

Горад размешчаны на беразе ракі Малога (ўпадае ў Рыбінскае вадасховішча), за 244 км (па аўтадарозе) на захад ад Волагды, за 54 км ад чыгуначнай станцыі ў горадзе Пестова.
## Вядомыя асобы 
* Ірына Мікалаеўна Паньшына (1929—2010) — беларускі мастацтвазнавец. 

Катэгорыя:Гарады Валагодскай вобласці
Бялавічы (Івацэвіцкі раён)

**Бяла́вічы** (, ) — вёска ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Квасевіцкага сельсавета. За 15 км ад горада і чыгуначнай станцыі Івацэвічы, 141 км ад Брэста. 373 жыхары, 165 двароў (1995).

## Назва 
У гэтым жа рэгіёне (в. Пясчанка) у "Рэвізіі Кобрыньскай эканоміі" 1563 г. засведчанае мужчынскае імя "Белава": "*Бѣлава Шевелевичъ*". Паблізу (в. Лыскава) у ХІХ ст. бытавала прозвішча Белавіч, было ваўкавыскае Белавіцкі. Сярод асноў старажытных двухасноўных балцка-літоўскіх імёнаў былі асновы *Be-, Lav-**.*

## Гісторыя 
У 1-й палове XV ст. належалі пану Юшку Гойцавічу, які да 1468 года надаў частку бялавіцкіх зямель (цяпер в. Жамайдзякі) на рацэ Ладзейніцы свайму слугу Андрыяну. Пасля смерці пана Юшкі перайшлі да вял.кн. Казіміра, сяло Слонімскага павета. У 16—17 ст. належалі М. Глінскаму, С. Чартарыйскаму, Тышкевічам, Л. Сапегу і інш. З 1526 мястэчка. У 1630 пабудавана Ільінская царква.

З 1795 года ў складзе Расійскай імперыі, з 1801 у Гродзенскай губерні. У 1921—1939 у складзе Польшчы. З 1939 у БССР. У 1940—1947 у Косаўскім, у 1947—1962 і з 1965 у Івацэвіцкім, у 1962—1965 у Бярозаўскім раёнах. З 12 кастрычніка 1940 года па 1 красавіка 1968 года цэнтр Бялавіцкага сельсавета.

У баі з нямецка-фашысцкімі захопнікамі паблізу вёскі 1 лістапада 1943 года загінуў І. І. Баброў — адзін з кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Брэсцкай вобласці

Да 16 лютага 1987 года вёска знаходзілася ў адміністрацыйным падпарадкаванні Косаўскага пассавета, да 17 верасня 2013 года — у складзе Косаўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* пач. 1880-х — 42 двары, 664 жыхары
* 1995 год — 165 двароў, 373 жыхары

## Інфраструктура 
Пачатковая школа, клуб, бібліятэка, аддзяленне сувязі.

## Славутасці 
]]
* Драўляная Свята-Ільінская царква (2-я пал. 18 ст.) са званіцай (1885). — .
* Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча (XI—XIII стагоддзі), размешчаны ў цэнтральнай частцы могілак у в. Бялавічы — .
* Курган перыяду ранняга сярэднявечча (XI—XIII стагоддзі), за 2 км на захад, урочышча Хвойня — .
* Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча (XI—XIII стагоддзі), за 0,3 км на паўночны захад ад Ільінскай царквы, за ручаём Фядоска — .

### Страчаная спадчына 
* Драўляная капліца
* Адміністрацыйны будынак

## Вядомыя асобы 
* Ігнат Гамаліцкі (1791—?) — брэсцкі канонік.
* Іпаліт Гамаліцкі (1804—1846) — доктар багаслоўя, прафесар, апошні рэктар уніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах.
* Міхал Гамаліцкі (1791—1861) — лекар, педагог, гісторык.
* Міхаіл Уладзіміравіч Голуб (1936—2016) — беларускі спецыяліст у галіне трэння і зносу ў машынах, матэрыялазнаўства.
* Міхаіл Шчурко (1907—1972) — рэлігійны дзеяч беларускай дыяспары ў Аўстраліі.

На вясковых могілках пахаваны беларускі краязнавец Аляксандр Фаміч Зайка (1948—2018).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Квасевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Тоцьма

**То́цьма** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Тоцемскага муніцыпальнага раёна Валагодскай вобласці. Размешчаны на беразе ракі Сухана, за 215 км ад Волагды.

Насельніцтва па дадзеных перапісу 2010 года — 9784 чалавека.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1137 годзе за 15 км ніжэй па цячэнні Суханы ад сучаснага горада як пагост Тодма. У 1539 годзе Тоцьма была разбурана казанскім татарамі. З 1544 года Тоцьма на сучасным месцы (закладзены солеварні), з 1565 года — горад Усолле (Соль-Тоцемская). У XVI стагоддзі ў Тоцьме пабудавана крэпасць. З 1796 года павятовы горад Валагодскай губерні.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Валагодскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1137 годзе
Кірылаў (горад)

**Кіры́лаў** — горад у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кірылаўскага раёна Валагодскай вобласці. Горад знаходзіцца за 129 км ад абласнога цэнтра горада Волагды і за 100 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі Чарапавец, каля Шэкснінскага (Чарапавецкага) вадасховішча.

Насельніцтва па перапісу 2010 года — 7735 жыхароў.

Катэгорыя:Гарады Валагодскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1397 годзе
Красавіна

**Красавіна** () — горад (з 1947 года) у Расіі ў Вялікаусцюжскім муніцыпальным раёне Валагодскай вобласці, адміністрацыйны цэнтр гарадскога паселішча «Красавіна».

Знаходзіцца на рацэ Паўночная Дзвіна. Насельніцтва — 7003 чал. (перапіс 2010).

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Альберт Васілевіч Някрасаў — беларускі мастак.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Валагодскай вобласці
Каднікаў

**Каднікаў** — горад у Расіі ў Сакольскім раёне Валагодскай вобласці, цэнтр гарадскога паселішча Горад Каднікаў.

Насельніцтва 4797 чалавек (перапіс 2010).

Катэгорыя:Гарады Валагодскай вобласці
Пітоны

**Пітоны** (*Pythonidae*) — сямейства ложнаногіх змей, часам вылучаюцца ў асобнае падсямейства *Pythoninae*. У цяперашні час налічваецца 8 родаў і 26 відаў. У больш вузкім сэнсе пітоны — прадстаўнікі роду .

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.12. Мн., 2001, С.390

## Гл. таксама 
* Сапраўдныя пітоны
* Аметыставы пітон
Сеткавы пітон

**Сеткавы пітон** (*Python reticulatus*) — буйная змяя з роду Broghammerus, жыве ў Азіі.

## Знешні выгляд 
Разам з анакондай з’яўляецца самай доўгай змяёй у свеце. Самыя буйныя асобіны могуць дасягаць у даўжыню 10 м і больш. Аднак часцей сустракаюцца асобіны даўжынёй 4-8 м.

Катэгорыя:Пітоны
Сапраўдныя пітоны

**Сапраўдныя пітоны** (*Python*) — род пітонаў, якія жывуць у Афрыцы і Азіі

## Апісанне 
Сапраўдныя пітоны — буйныя неядавітыя змеі даўжынёй ад 1,2 (, ) да 10-12 м (). Да роду адносяцца адны з самых буйных змей у свеце.

Распаўсюджаныя ў Афрыцы на поўдзень ад Сахары, у Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі.

Жывуць у тропіках і субтропіках, як правіла, у вільготных трапічных лясах, саванах. Часта пасяляюцца паблізу вадаёмаў, добра плаваюць і могуць падоўгу знаходзіцца ў вадзе. Нядрэнна лазаюць па дрэвах.

Сілкуюцца самымі разнастайнымі хрыбтовыя жывёламі: грызунамі, зайцамі, дробнымі капытнымі, малпамі, рознымі птушкамі, часам ядуць буйных яшчарак і невялікіх кракадзілаў.

## Гл. таксама 
* Тыгравы пітон
* Python brongersmai

Катэгорыя:Пітоны
Каралеўскі пітон

**Каралеўскі пітон** (*Python regius*) — неядавітая змяя з роду сапраўдных пітонаў, распаўсюджаная ў Афрыцы.

Адзін з самых дробных пітонаў, дасягае ў даўжыню 1,2 — 1,5 м. Сёння каралеўскі пітон для аматараў экзатычных хатніх жывёл — адна з самых папулярных змей.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пітоны
Армузскі праліў

**Армузскі праліў** ( — *Madīq Hurmuz*,  — *Tangeh-ye Hormoz*) — праліў, які злучае Аманскі заліў на паўднёвым усходзе з Персідскім залівам на паўднёвым захадзе. Паўночнае ўзбярэжжа належыць Ірану, а паўднёвае — Аб’яднаным Арабскім Эміратам і паўанклаву Амана.
Праліў мае даўжыню 195 кіламетраў, а самае вузкае месца праліва каля 54 кіламетраў (29 марскіх міль). Пераважная глыбіня 50-70 метраў, максімальна дасягае 229 метраў. Праліў падзелены на два транспартныя каналы шырынёю каля 2,5 кіламетраў кожны, аддзеленыя паміж сабою буфернай зонай у 5 кіламетраў. На дадзены момант праліў з’яўляецца адзіным марскім шляхам, які дазваляе экспарціраваць арабскія газ і нафту ў іншыя краіны, у тым ліку ў ЗША.

## Пагроза блакавання канала для вывазу нафту Іранам у адказ на новыя санкцыі ЗША 
27 снежня 2011 года першы віцэ-прэзідэнт Ірана Махамад Рэзы-Рахімі (Mohammad-Reza Rahimi) выступіў з крытыкаю падрыхтаваных новых эканамічных санкцыяў ЗША і заявіў, што ў адказ на любы ціск яго краіна адкажа блакаваннем паставак нафты праз Армузскі праліў, праз які праходзіць прыкладна адна пятая ўсіх сусветных паставак нафты.
Яшчэ 30 чэрвеня 2008 года віцэ-адмірал Кевін Дж. Косгрыф, камандзір 5-га флота ЗША, які размешчаны ў Бахрэйне, заўважыў: штодня праз Армузскі праліў праходзіць 25 мільёнаў барэляў нафты, што эквівалентна 3 мільярдам долараў.
Пад канец 2011 года амаль адначасова з прыняццем новых санкцыяў ЗША і ЕС супраць Цэнтральнага банка Ірана, праз які ідзе аплочванне за прададзеную ім нафту, ў Армузскім праліве ВМС Ірана пачалі вялікія вучэнні. Гэта выклікала рост коштаў на нафту да 112 долараў за барэль. Да месца вучэнняў 29 снежня 2011 года наблізілася Амерыканская ўдарная група ваенных караблёў, а кіраўнік ВМС Ірана Хабібула Саяры заявіў: «Закрыць Арзускі праліў для Узброеных Сіл Ірана насамрэч не праблема. Іранцы гавораць, што гэта будзе прасцей зрабіць, чым выпіць шклянку вады». Новыя санкцыі супраць Ірана ўступілі ў дзеянне 1 студзеня 2012 года. 8 студзеня 2012 года ў эфіры амерыканскага канала Сі-Бі-ЭС міністр абароны ЗША Леон Панета адзначыў: «ЗША не будуць мірыцца з закрыццём Армузскага канала. Гэта тая чырвоная лінія, якую нельга пераходзіць, і мы адкажам на гэта».

## Гл. таксама 
* востраў Абу Муса
* спіс астравоў Ірана
* Канвенцыя ААН па марскім праве (*United Nations Convention on the Law of the Sea*)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Abu Musa Island  // Федэрацыя Амерыканскіх Вучоных (*Federation of American Scientists*) пра ўзбраенні на астравах

Катэгорыя:Геаграфія Амана
Катэгорыя:Геаграфія Ірана
Катэгорыя:Пралівы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Пралівы Азіі
Катэгорыя:Персідскі заліў
Тыгравы пітон

**Тыгравы пітон** (*Python molurus*) — буйная неядавітая змяя з роду сапраўдных пітонаў. Адзін з самых вядомых відаў роду.

## Знешні выгляд 
Вельмі буйная і масіўная змяя. Даўжыня цела можа дасягаць ад 0,5 да 8 м і больш (у залежнасці ад полу (самкі звычайна буйнейшыя за самцоў) і ладу жыцця).

Афарбоўка зменлівая. На целе па светламу жаўтлява-карычневаму або жаўтлява-аліўкаваму фону раскіданыя буйныя цёмна-карычневыя плямы рознай формы, якія ўтвараюць складаны ўзор. Праз вочы праходзіць цёмная паласа, якая пачынаецца ад ноздраў і пераходзіць ў плямы на шыі. Іншая паласа ідзе ад вачэй уніз і праходзіць па верхнегубным шчытку. На верхняй частцы галавы — цёмная стралападобная пляма.

Катэгорыя:Пітоны
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Негаўка

**Не́гаўка** (, ) — аграгарадок у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Ліпініцкага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 20 км на поўнач ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 68 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На поўдні, усходзе і захадзе праз вёску праходзяць меліярацыйныя каналы, злучаныя з ракой Гліна (прыток ракі Ліпа).

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Чачэрск — Буда-Кашалёва.

Планіроўка складаецца з двух амаль паралельных паміж сабой (адна доўгая, другая кароткая) вуліц шыротнай арыентацыі. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У 1986 годзе пабудаваны цагляныя дамы на 84 кватэры, у якіх змесцаваліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй месцаў пасля Чарнобыльскай катастрофы.

## Гісторыя 
Згадваецца ў 1756 годзе як вёска Нігаўка ў Задняпроўскім войтаўстве Рагачоўскага староства. У XIX стагоддзі вёска ў Стараруднянскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. Па рэвізіі 1858 года валоданне памешчыка Сенажэцкага, які меў тут у 1854 годзе 740 дзесяцін зямлі. У 1884 годзе адкрыта царкоўна-прыхадская школа, для якой у тым жа году пабудаваны будынак, дзейнічаў хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года знаходзіліся: царкоўна-прыхадская школа, 5 вятракоў, гамарня, вінная крама, піцейны дом. Побач быў аднайменны фальварак. У 1909 годзе 1233 дзесяціны зямлі.

У студзені 1918 года Рогинский партызанскі атрад пасля жорсткага і працяглага бою каля вёскі прымусіў легіянераў Довбар-Мусніцкага адступіць. У 1925 годзе ў Буда-Кашалёўскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Бабруйскай акругі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Шлях да камуны», працавала гамарня.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупанты ў 1943 годзе часткова спалілі вёску, 137 жыхароў вёскі загінулі на фронце. Да 13 лютага 1958 года вёска ўваходзіла ў склад Буда-Люшаўскага сельсавета. У 1959 годзе цэнтр калгаса «Юбілейны». Базавая школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, дзіцячы сад, магазін.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 193 гаспадаркі, 497 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1858 год — 354 жыхара.
* 1886 год — 66 двароў, 526 жыхароў.
* 1897 год — 112 двароў, 780 жыхароў (паводле перапісу).
* 1909 год — 842 жыхара.
* 1925 год — 182 двары.
* 1959 год — 844 жыхара (паводле перапісу).
* 2004 год — 193 гаспадаркі, 497 жыхароў.

## Вядомыя выхадцы 
* Н. П. Авяр'янаў — падчас Вялікай Айчыннай вайны, у Сталінградскай бітве закрыў сваім целам амбразуру дзота.
* У. М. Кірыленка — Герой Сацыялістычнай Працы.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Ліпініцкі сельсавет
Аметыставы пітон

**Аметыставы пітон** (*Morelia amethistina*) — самая буйная змяя Аўстраліі.

## Арэал 
Жыве ў мангравых лясах і хмызняках Інданезіі, Папуа — Новай Гвінеі, Аўстраліі і Філіпін. Дробныя асобіны вядуць дрэвавы лад жыцця, а буйныя жывуць у асноўным на зямлі.

## Апісанне 
Цела змеі стройнае, з буйнымі шчыткамі на галаве. Звычайна карычневага або жаўтлява-карычневага колеру з няправільнай формы цёмнымі вуглаватымі плямамі на спіне. Даўжыня да 8,5 м, але звычайна да 5 м.

Катэгорыя:Пітоны
Катэгорыя:Паўзуны Аўстраліі і Акіяніі
Даўгапяты

**Даўгапяты** (*Tarsius*) — род прыматаў, утварае самастойнае сямейства (*Tarsiidae*) і інфраатрад (*Tarsiiformes*). Род даўгапятаў дзеліцца як мінімум на тры віды.

## Апісанне 
Даўгапяты — невялікія звяркі, іх рост складае ад 9 да 16 см. У дадатак у іх ёсць голы хвост, з пэндзлікам на канцы, даўжынёй ад 13 да 28 см. Маса вагаецца ад 80 да 160 грамаў. Іх асабліва вылучаюць доўгія заднія канечнасці, буйная круглявая галава, якая сядзіць на пазваночніку больш вертыкальна, чым у астатніх прадстаўнікоў роду малпаў, і здольная паварочвацца на 180° і якая дае агляд на 360°, параўнальна вялікі мозг, а таксама добры слых. Зубная формула: разцоў 2/1, іклаў 1/1, перадкарэнных 3/3, карэнных 3/3, усяго 34 зуба. Пальцы надзвычай доўгія, забяспечаныя на канцах патаўшчэннямі, як бы прысоскамі, якія палягчаюць лазанне па дрэвах, вушы круглыя і голыя. Мяккая поўсць мае карычневае або шараватае адценне. Аднак найбольш прыкметнымі з’яўляюцца вялікія вочы дыяметрам да 16 мм, якія звернутыя наперад больш, чым у астатніх прыматаў. У праекцыі на чалавечы рост вочы даўгапятаў адпавядаюць памеру яблыка. Акрамя ўсяго, велізарныя жоўтыя вочы даўгапятаў свецяцца ў цемры.

## Пашырэнне 
Пашыраны на Вялікіх Зондскіх астравах (акрамя Явы) і ў паўднёвай час­тцы Філіпінскіх астравоў. Жывуць у трапічных лясах на дрэвах.

Усе віды зане­се­ны ў Чырвоную кнігу МСАП.

## Асаблівасці біялогіі 
Ак­тыўныя ўначы. Здольныя далёка пе­раскокваць з дрэва на дрэва; рухаючыся па зямлі, робяць скачкі да 170 см у даўжыню і да 160 см у вы­шыню. Трымаюцца паасобку ці не­вялікімі група­мі (да 4 асобін).

У рацыёне пераважаюць казуркі, прысутнічаюць так­сама яй­кі птушак і дробныя хрыбетныя.

У прыплодзе 1 дзіцяня.

## Літаратура 
*
Індол

**Індол** (бенза[b]пірол) — бясколерныя крышталі з пахам, якія нагадваюць нафталін. З'яўляецца родапачынальнікам шырокага класа прыродных злучэнняў. Змяшчаецца ў каменнавугальнай смале, у некаторых эфірных алеях (напрыклад, у алеі язміну).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Гетэрацыклічныя злучэнні
*
Мікалай Стэфан Пац

**Мікалай Стэфан Пац** (каля 1623 — 8 мая 1684) — дзяржаўны і рымска-каталіцкі дзеяч ВКЛ. Біскуп віленскі (1671—1684)

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Пацаў, сын Стэфана і Ганны з Рудамінаў-Дусяцкіх, брат вялікага літоўскага канцлера Крыштафа Жыгімонта Паца.

Староста крычаўскі, раканцішскі, лаварышскі. Ваявода троцкі з 1651.

У 1655 годзе прысягнуў цару Аляксею Міхайлавічу.

Разам з братам Крыштафам Пацам з 1660 належаў да прыдворнай прафранцузскай групоўкі, але як прыхільнік шляхецкіх вольнасцей і захавання ранейшага палітычнага ладу хутка адышоў ад яе. Дапамагаў брату ў кіраванні дзяржавай.

Кашталян віленскі з 1670, але праз колькі месяцаў развёўся з жонкай Тэадорай з Трызнаў, прыняў капланскія пасвячэнні і быў названы віленскім біскупам. Вельмі хутка ўвайшоў у канфлікт з віленскай капітулай, у выніку чаго капітула намагалася ў Рыме скасавання яго намінацыі. Праз гэта быў кансэкраваны на біскупа толькі ў 1681.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Пацаў 

Мікалай Стэфан
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Біскупы віленскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Старосты крычаўскія
Катэгорыя:Старосты раканцішскія
Катэгорыя:Старосты лаварышскія
Катэгорыя:Памерлі ў Бераставіцкім раёне
Язмін

**Язмін** (лац. *Jasmínum*, ад ( — ясемін) — род вечназялёных кустоў з сямейства маслінавыя.

## Батанічнае апісанне 
Павойныя ці прамастаячыя хмызнякі з простымі, трайчастым ці няпарнаперыстым лісцем без прылісткаў і буйнымі правільнымі кветкамі. Вяночак кветак белы, жоўты ці чырванаваты раздзельны, большай часткай з вузкай доўгай трубкай, унутры якой сядзяць 2 тычачкі з кароткімі ніткамі; завязь верхняя, якая ператварацца пры паспяванні ў ягаду.

Катэгорыя:Маслінавыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Кусты
Катэгорыя:Флора Міжземнамор’я
Вікунья

**Віку́нья** (*Vicugna vicugna*) — млекакормячае сямейства вярблюдавых.

## Апісанне 
Даўжыня цела 125—190, хваста 15—25, вышыня ў карку 70—110 см, маса 40—65 кг. Цела ўкрыта кароткай, але мяккай і тонкай поўсцю пераважна з пуховых валасоў, у дарослых жывёл рыжаватай на спіне, баках і светла-шэрай на брусе. Хутка бегае (да 47 км/гадз. на вышыні 4500 м). Корміцца нізкімі травяністымі раслінамі. Мае каштоўнае футра.

## Воўна 
 ў Эквадоры]]
Воўна вікуньі папулярная дзякуючы сваёй цеплыні і выкарыстоўваецца для вырабу адзення, напрыклад, шкарпэтак, світараў, аксесуараў, шаляў, паліто і касцюмаў, а таксама прадметаў для хатняга інтэр’еру, напрыклад, коўдраў і пледаў. Яго ўласцівасці абумоўлены драбнюткімі лускавінкамі на полых, напоўненых паветрам валокнах, якія прымушаюць іх змыкацца і захопліваць ізаляцыйнае паветра. Вікуньі маюць адны з самых тонкіх валокнаў у свеце дыяметрам 12 мкм.

## Арэал і спосаб жыцця 
Жыве невялікімі статкамі пераважна ў маладаступных высакагорных паўзасушлівых стэпах і пустынях Андаў на поўдні Перу, паўночным захадзе Аргенціны, поўначы Чылі і часткова на захадзе Балівіі.

## Ахова 
Занесена ў Чырвоную кнігу МСАП.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вярблюдавыя