Ян Аляшэўскі

**Ян Аляшэўскі **(, , {} Берасцейскае ваяводства ? — , Быцень) — дзеяч Грэка-Каталіцкай Царквы ў Рэчы Паспалітай, царкоўны гісторык, базыльянін.

## Біяграфія 
Паходзіў з шляхецкага роду. Займаў пасаду падсудка берасцейскага земскага суда. Страцііў правую руку падчас бойкі . У 1686 г. прыняў манаства ў ордэне базыльян. Барунах (1709—1716), Тараканях (каля 1718—1721) , Жыровіцах (1718—1719), кансультар (з 1709 г.), протакансультар (1717—1723) базыльянскага ордэна.

## Творчасць 
Даследаваў гісторыю базыльянскіх манастыроў Вялікага Княства Літоўскага. Пісаў на польскай мове.

У працы «Абвяржэнне інфармацыі Ксяндзоў полацкіх езуітаў аб маёмасці іх калегіума»(1699) змясціў дакументаваныя доказы незаконнасці перадачы каралём Стэфанам Баторыям Полацкаму езуіцкаму калегіму зямель і будынкаў праваслаўных манастыроў. У «Мемарыяле аб Віленскім манастыры царквы Найсвяцейшай Тройцы» (1701—1704) даў падрабязанае апісанне манастырскіх пабудоваў, нерухомуай маёмасці, фундушаў і архіва. З папярэднім творам звязана брашура «Абарона Віленскага манастыра царквы Найсвяцейшай Тройцы» (Вільня, 1702). У ёй аўтар адстойвае права манаскай супольнасці на самакіраванне, крытыкуе спробы свецкіх асобаў і уніяцкіх епіскапаў аслабіць ролю ордэна базыльян у кіраванні манастыром.

Барацьба паміж базыльянамі і уніяцкім епіскапатам за манастырскую маёмасць асвятляецца ў працы «Тлумачэнне некаторых ордэнскіх канстытуцый»(каля 1719). Тамжа змешчана важная інфармацыя аб шэрагу манастыроў Вялікага Княства Літоўскага. Ян Аляшэўскі — аўтар хронікі Барунскага базыльянскага кляштара 

Каштоўнай крыніцай па гісторыі базыльянскага ордэна з’яўляецца складзены гісторыкам "Памяннік " (1721). У яго ўвайшлі кароткія біяграфіі 125 манахаў, у тым ліку ўніяцкіх епіскапаў і мітрапалітаў, з 1686 па 1721 гг. Пасля смерці Яна Аляшэўскага «Памяннік» працягнуў і давёў да 1730 г. протакансультар ордэна базыльян Антон Завадскі.

Займаўся палітычнай гісторыяй Рэчы Паспалітай. У гістарычнай хроніцы «Нарыс айчынных няшчасцяў» (1721) апісаў падзеі ў Вялікім Княстве Літоўскім з 1696 па 1721 гг., у тым ліку Грамадзянскую вайну (1696—1702)) і Вялікую Паўночную вайну (1700 −1721).

## Творы 
* Refutacja informacji XX. Jezuitów Połockich o dobrach do ich collegium należących // Археографический сборник документов относящихся к истории Северо-Западной Руси. — Том XIII. — Вильна, 1902. — С. 47—71.
* Memoriał abo informacja i objaśnienie klasztoru wileńskiego cerkwi Przenajświętszej Trojcy od jednego zakonnika … sporządzone roku 1701. // Археографический сборник документов относящихся к истории Северо-Западной Руси. — Том X. — Вильна, 1874. — С. 1—211.
* Obrona monastyra wileńskiego cerkwi przenayswiętszey Troycy y zupełna informacya przez wielebnych OO. Bazylianow wileńskich unitow przy tey że cerkwi zostaiących na przyszłą da Bog generalną tegoż zakonu przpadaiącą kongregacyą sporządzona y do druku w roku 1702 podana : z obiasnieniem iak dawno y przez kogo cerkiew wileńska s. Troycy fundowana iest, iakie ab antiquo nadanie miała, y co zaprzyczyna że one za disuniey utraci. (Wilnio), 1702.
* . Objaśnienie niektorych konstytucyj zakonnych reguły Świętego Ojca naszego Bazylego Wielkiego // Археографический сборник документов относящихся к истории Северо-Западной Руси. — Том XIII. — Вильна, 1902. — С. 1 — 34.
* Wiadomość niektórych rżeczy, który sie działy w Borunach od roku 1706 od pogorżenia miasteczka i klasztoru…aż do roku 1715 wykonnotowane.
* Pominnik, abo wizerunek śmiertelności ludzkiej przez opisanie wielebnych ojców i braci, zmarłych w Zakonie Ś-o Bazylego.od roku 1686, aż do roku terażnejszego 1721, od jednego zakonnika tejże reguły… — Расійская Нацыянальная Бібліятэка (Санкт — Пецярбург).- Аддзел рукапісаў. — Польск. F.1.47.
* Abrys domowej nieszczęśliwości i wnętrznej niesnaski, wojny, Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego pro informatione potomnym następującym czasom przez iedną zakonną osobę światu pokazany y z żałością wyrażony anno 1721. Opr. Franciszek Ksawery Kluczycki. Kraków 1899.
* O sukcesji metropolitów od Jedności S. w Litwie i Rusi przyjętej z Kościołem rzymskim.

## Літаратура 
* Диковский Н. Базилианский орден и его значение в западно-русской униатской церкви в XVII и нач. XVIII в. — до Замойского провинциального собора 1720 г.// Гродненские Епархиальные ведомости. — 1906. — № 38 — С. 1023—1026.
* Deruga Aleksy. Jeszcze jeden rękopis bazylianina Jana Oleszewskiego (†1723), // Ateneum Wileńskie — Rocznik XI — 1936 — s. 291—297.
* Wojnar M. M. Basilian scholars and publishing houses (XVII—XVIII). // Записки Чина Св. Василія Великого. — Том. 9 — Вип. 1 — 4. — Рим. 1974. — Стар. 74 — 75.

Катэгорыя:Постаці беларускага ўсходняга каталіцтва
Катэгорыя:Базыльяне
Катэгорыя:Гісторыкі царквы Беларусі