open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аранжарэйная вуліца (Мінск)

**Вуліца Аранжарэйная** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска, якая ідзе ад чыгункі Асіповіцкага кірунку да вуліцы Лугавой.

Вуліца спачатку праходзіць паміж скверам і шматпавярховым домам, затым прымыкае да вуліцы Маякоўскага. Паміж вул. Маякоўскага і вул. Палескай перарываецца (ідзе будаўніцтва шматпавярховага дома). Ад вул. Палескай да вул. Лугавой у прыватным сектары.

Вуліца двухпалосная. Руху грамадскага транспарту няма.

## Славутасці 
* Памятны знак падпольшчыкам часоў ВАВ

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Bentley State Limousine

thumb|275px
**Bentley State Limousine** — аўтамабіль прадстаўніцкага класа брытанскай аўтамабілебудаўнічай кампаніі Bentley Motors Limited. Афіцыйны транспарт каралевы Вялікабрытаніі Елізаветы II.

Былі выраблены два асобнікі дадзенай мадэлі, якія былі падораны 4 чэрвеня 2002 г. каралеве Вялікабрытаніі Елізавеце II у гонар 50-гадовага юбілею яе ўзыходжання на трон. У распрацоўцы таксама прымалі ўдзел кампаніі *Mayflower* (кузаў), *Leoni Wiring Systems* (электроніка), *TWR Group і Intier Automotive* (інтэр’ер), *Ricardo* (трансмісія).

Аўтамабіль выкарыстоўваюць на афіцыйных мерапрыемствах. Часам каралева выкарыстоўвала лімузін для паездак у царкву. Паколькі дадзены аўтамабіль з’яўляецца афіцыйным дзяржаўным, то на яго даху прадугледжаны вымпел, які ў залежнасці ад выпадку можа быць розным. Калі каралева знаходзілася на борце, фігурка на капоце (лагатып Bentley — акрылёнае «B») замянялася на асабісты талісман Яе Вялікасці — «Святы Георгій забівае дракона».

thumb|200px

State Limousine
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Інтэрв’ю (востраў)

'''Востраў Інтэрв'ю''' () — адзін з астравоў Андаманскага архіпелага, які знаходзіцца ва ўсходняй частцы Індыйскага акіяна. Востраў ляжыць на захад ад праліва, які аддзяляе востраў Паўночны Андаман ад Сярэдняга Андамана. Яго плошча – 99 км².

Уваходзіць у склад індыйскай саюзнай тэрыторыі Андаманскія і Нікабарскія астравы.

Маяк на востраве быў цалкам разбураны цунамі, створаным землетрасеннем у Індыйскім акіяне ў 2004 годзе , аднак пазней ён быў адноўлены.

Катэгорыя:Андаманскія і Нікабарскія астравы
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Астравы Індыі
Эдуард Алберт

thumb|right|150px|Мемарыяльная дошка на сцяне дома сям'і Эдуарда Алберта ў Жамберку
**Эдуа́рд А́лберт** (; , Жамберк — , там жа) — славуты чэшскі хірург, публіцыст,  папулярызатар чэшскай паэзіі, перакладчык і паэт.

## Біяграфія 
Эдуард Алберт нарадзіўся 20 студзеня 1841 года ў Жамберку (Багемія) у сям'і гадзіншчыка. Яго брат Францішак Алберт стаў вядомым чэшскім пісьменнікам.

Эдуард Алберт вывучаў медыцыну ў Венскім універсітэце, паспяхова скончыў курс у 1867 годзе. У 1873 быў назначаны прафесарам хірургічнай клінікі ў Інсбруку, а ў 1881 прафесарам хірургіі ў Вене. Ён меў уласную клініку, якая прыносіла яму значныя даходы.

Яго галоўныя працы адносяцца да хірургічнай дыягностыкі, да аператыўнай хірургіі і да механікі чалавечых суставаў.

Эдуард Алберт памёр у родным горадзе ў 1900 годзе. Пахаваны ў Вене.

## Працы 
* *Diagnostika chirurgických nemocí* (1876)
* *Učebnice chirurgie a nauky operační* (1877)
* *Paměti Žamberské* (1889)
* *Památky po Bratřích českých v Žamberce; Časopis muzea Království českého roč. 64* (1890)
* *Památky po Bratřích českých v Kunwaldě; Časopis muzea Království českého roč. 65* (1891)

## Галерэя 

Выява:Žamberk,_hřbitov_a_kaple_svatého_Vojtěcha.jpg|Капліца Святога Войцеха на Жамберскіх могілках, пабудаваная на сродкі Эдуарда Алберта
Выява:Eduard albert grave.JPG|Магіла Эдуарда Алберта на могілках у Вене

## Спасылкі 
* Who Named It?, Eduard Albert   
* Find A Grave   

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Постаці чэшскай хірургіі
Катэгорыя:Публіцысты Чэхіі
Катэгорыя:Вучоныя Чэхіі
Катэгорыя:Паэты Чэхіі
Катэгорыя:Медыкі Чэхіі
Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўніверсітэта
Хорхэ Алесандры Радрыгес

**Хорхэ Алесандры Радрыгес** (;  — ) — 27-ы прэзідэнт Чылі з 1958 па 1964, таксама з’яўляўся кандыдатам ад чылійскіх правых у прэзідэнцкай гонцы 1970 года, дзе прайграў Сальвадору Альендэ. Ён быў сынам Артура Алесандры, які з’яўляўся прэзідэнтам Чылі з 1920 па 1925 і з 1932 па 1938.

## Раннія гады 
Нарадзіўся ў Сант’яга. Навучаўся будаўнічай справе ў Чылійскім універсітэце ў Сант’яга і пасля заканчэння навучання працаваў там у якасці выкладчыка. У 1924—1925, пасля падзення парламенцкай рэспублікі, жыў са сваімі бацькамі ў выгнанні ў Еўропе, але неўзабаве вярнуўся на радзіму і быў абраны ў парламент у 1926 годзе.

Адышоў ад палітычнай дзейнасці ў 1932 годзе, стаўшы прэзідэнтам іпатэчнага банка.

Катэгорыя:Выпускнікі Чылійскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Прэзідэнты Чылі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Чылі
Алерыя

**Алерыя** (; ) — французская камуна на ўсходзе вострава Корсіка. 

Заснаваны старажытнымі грэкамі ў 564 годзе да н.э. як Алалія і з’явіўся першым горадам на востраве, затым сюды перасяліліся бежанцы з захопленага персамі горада Факея. Пасля бітвы за Алалію перайшоў пад кантроль этрускаў і карфагенянаў. Падчас Пунічных войн (у 259 годзе да н.э.) захоплены рымскімі войскамі пад правадырствам консула Луцыя Карнелія Сцыпіёна.

## Спасылкі 
* Алерыя

Катэгорыя:Камуны дэпартамента Верхняя Корсіка
Катэгорыя:Гарады Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Францыі
Аэразоль

**Аэразоль** — дысперсная сістэма, якая складаецца з дробных цвёрдых або вадкіх часціц, узважаных ў газавым асяроддзі (звычайна ў паветры).

Аэразолі, дысперсная фаза якіх складаецца з кропелек вадкасці, завуцца туманамі, а ў выпадку цвёрдай дысперснай фазы — дымамі; пыл адносяць да грубадысперснага аэразолю. Памеры часціц у іх змяняюцца ад некалькіх міліметраў да 10—7 мм. Утвараецца пры механічным драбненні і распыленні цвёрдых цел або вадкасцяў, драбненні, ізаляцыі, выбухах, гарэнні, распыленні ў пульверызатары (распыляльнік фарбы).

## Спасылкі 
* *Фукс Н. А.* Аэрозоли  // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* Аэрозоли // ХиМиК.ру 
* 

Катэгорыя:Калоідная хімія
Туман

**Тума́н** — завіслая ў паветры непасрэдна ля самой паверхні зямлі купка кропель альбо лёдавых крышталёў, альбо разам і тое і другое. Пры тумане наземная бачнасць не перавышае 1 км.
Пры станоўчых тэмпературах туман складаецца з кропелек, але пры адмоўных тэмпературах ён ізноў жа складаецца з кропелек, але яны ўжо астуджаныя.

## Гл. таксама 
* Смуга
* Смог
* :en:Asian brown cloud
* Кандэнсацыйны след
* Воблака
* Пара

## Спасылкі 
Катэгорыя:Атмасферныя з’явы
Катэгорыя:Пара
Раса (надвор’е)

**Раса́** — ападкі ў выглядзе найдрабнейшых часціц кропляў вады, якія выпадаюць на паверхні зямлі, раслінах і рэчах пры сутыкненні іх з паветрам пры пэўных атмасферных ўмовах.

Раса ўтвараецца пры ахаладжэнні паветра і кандэнсацыі вадзяной пары на паверхні, тэмпература якой ніжэйшая за тэмпературу кропкі расы.

## Гл. таксама 
* Пункт расы

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Роса  // Вялікая Савецкая Энцыклапедыя 
* Атмасферныя з'явы — класіфікацыя і апісанне 
* 

Катэгорыя:Метэаралогія
Катэгорыя:Атмасферныя ападкі
Кропля

thumb|Кропля
**Кропля** — невялікі аб'ём вадкасці, абмежаваны паверхняй кручэння або блізкай да яе.

Форма кроплі вызначаецца дзеяннем сіл паверхневага нацяжэння і знешніх сіл.

Кроплі ўтвараюцца:
* пры сцяканні вадкасці з краю паверхні або з малых адтулін;
* пры кандэнсацыі пара: 
** на цвёрдай нязмочваемай паверхні;
** на цэнтрах кандэнсацыі;
* пры распыленні вадкасці (гл. Аэразоль);
* эмульгаванні.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.477

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вада
Катэгорыя:Адзінкі вымярэння аб’ёму
Сінт-Тройдэн

**Сінт-Тройдэн** ( — горад бельгійскай правінцыі Лімбург. Размяшчаецца на ўсходзе паўночнай частцы Бельгіі - Фландрыі. Насельніцтва 39 309 жыхароў (паводле ацэнак на 2010 г.).

Катэгорыя:Гарады Бельгіі

Катэгорыя:Камуны правінцыі Лімбург (Бельгія)
Кісель

**Кісель** — салодкая дэсертная жэлепадобная страва, прыгатаваная са свежай ці сушанай садавіны, ягад, фруктова-ягадных сокаў, сіропаў, варэння, малака з даданнем бульбянога або кукурузнага крухмалу або збожжавай закваскі.

## Апісанне 
Кісель хуткі ў прыгатаванні. Большасць кісялёў рыхтуецца з даданнем цукру. Звычайна фруктова-ягадныя кісялі рыхтуюцца на бульбяным крухмале, а малочныя і міндальныя кісялі — на кукурузным крухмале.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Беларускія напоі
Катэгорыя:Руская кухня
Катэгорыя:Польская кухня
Катэгорыя:Літоўская кухня
Катэгорыя:Дэсерты
Катэгорыя:Безалкагольныя напоі
Шматгадовыя расліны

(*Taraxacum officinale*), травяністая мнагалетняя расліна]]
**Шматгадовая расліна**, **мнагалетняя расліна** — расліна, якая жыве больш за два гады.

У батанічнай літаратуры шматгадовая расліна пазначаецца сімвалам Юпітэра (&nbsp;&nbsp;).

Травяністымі мнагалетнікамі называюць шматгадовыя расліны, надземныя часткі якіх не дранцвеюць, як гэта адбываецца ў дрэў і хмызнякоў, а дравяністымі мнагалетнікамі ўсе астатнія расліны. Тэрмін «шматгадовая расліна» часцей за ўсё ўжываюць менавіта да травяністых мнагалетнікаў, бо дрэвы і хмызнякі заўсёды шматгадовыя.

У травяністых мнагалетніх раслін на зіму адміраюць толькі надземныя органы, а падземныя (карэнішчы, клубні, цыбуліны) захоўваюцца. Вясной з пупышак, размешчаных на падземных органах, пачынаюць развівацца надземныя парасткі (напрыклад, дзьмухавец, цюльпан, касач, бульба).

## Гл. таксама 
* Аднагадовыя расліны
* Двухгадовыя расліны

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 7-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / В. М. Ціхаміраў [і інш.]; пад рэд. В. М. Ціхамірава; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — 199 с.: іл. ISBN 978-985-03-1340-9.

Катэгорыя:Фізіялогія раслін
Светлагорск (Калінінградская вобласць)

**Светлагорск** (да 1946 — **Раўшэн**, ням. Rauschen) — горад-курорт у Калінінградскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Размешчаны на беразе Балтыйскага мора.

Гарадское паселішча Светлагорск з'яўляецца цэнтрам Светлагорскага раёна. У склад гэтага муніцыпальнага ўтварэння, акрамя ўласна Светлагорска з пасёлкам Радасным, уваходзяць гарадскія паселішчы Данское і Прымор'е.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* А. А. Сабчак — расійскі палітычны дзеяч, першы мэр Санкт-Пецярбурга

Катэгорыя:Гарады Калінінградскай вобласці
П36

**П36** (паравоз 36-га тыпу, часта ў літаратуры пазначаецца як тып 2-4-2; мянушка — *Генерал* (за характэрныя каляровыя паласы («лампасы») па баках), часам памылкова — *Перамога*) — савецкі магістральны пасажырскі паравоз, які выпускаўся Каломенскім заводам з 1950 па 1956 гады. Па магутнасці ён быў эквівалентны паравозу серыі ІС, але меў нагрузку ад восяў на рэйкі не больш за 18 тс, дзякуючы гэтаму мог эксплуатавацца на большасці савецкіх чыгунак, замяніў паравозы серыі Су і прыкметна падвысіў вагу пасажырскіх цягнікоў. Апошні паравоз серыі (П36-0251) стаў для Каломенскага заводу апошнім пабудаваным паравозам.

Насуперак распаўсюджанаму памылцы, паравозам «Перамога» з’яўляецца зусім не П36, а Л. Паравозы серыі Л выпускаліся з 1945 года і першапачаткова (да студзеня 1947 года) насілі абазначэнне серыі П — «Перамога».

## П36 у Беларусі 
Адзін паравоз П36 экспануецца ў Брэсцкім чыгуначным музеі, другі стаіць на пасажырскай платформе паміж левым і правым бокам Оршы-Цэнтральнай.

П36
П36
П36
П36
П36
Vr1

**Паравоз Vr1** (фін. **V**aihtoveturi - манеўровы паравоз, **r**askas - цяжкі, да 1942 года - L1, мянушка - *Курыца*) — фінскі цяжкі манеўровы танк-паравоз.

Праект паравоза быў распрацаваны ў 1912 годзе па заданні Suomen Valtion Rautatiet (VR), якой для манеўровай працы патрабаваўся лакаматыў з вялікай счэпнай вагай, бо наяўныя на чыгунцы манеўровыя лакаматывы аказаліся слабыя для вывазу манеўровых саставаў падвышанай даўжыні. У 1913 годзе выпуск гэтых паравозаў, якім прысвоілі серыю L1 (у 1942 годзе змянілася на Vr1), быў наладжаны спачатку ў Германіі (завод Hanomag), а неўзабаве і ў самой Фінляндыі (Tampella). Будаваліся паравозы да 1927 г. невялікімі партыямі, усяго было выпушчана 43 штукі. Паравозы першапачаткова будаваліся для працы на насычаным пары, аднак з 1925 года на іх у ходзе мадэрнізацыі сталі ўсталёўваць параперагравальнікі пры адначасова скарацілі выпаральную паверхню паравога катла.

Паравоз апынуўся досыць моцным і магутным, і ў той жа час вельмі кампактным, што забяспечыла яму высокую рэпутацыю. На фінскай чыгунцы паравозы гэтай серыі працавалі да 1975 года, гэта значыць больш за 50 гадоў.

## Спасылкі 
*Vr1, Suomen rautatiemuseo 

Vr1
Vr1
Vr1
Vr1
Vr1
Vr1
Мошна

* Мошна — рака ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці
* Мошна — возера ў Віцебскім раёне
* Мошна — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці
Джон Бул (паравоз)

**Джон Буйвал** або **Джон Бул** () — брытанскі паравоз 2-1-0, які працаваў на тэрыторыі ЗША, на першай чыгунцы ў Нью-Джэрсі. Паравоз пабудаваў Роберт Стэфенсан ў 1831 годзе. У цяперашні час знаходзіцца ў музеі чыгункі Пенсільваніі.

Катэгорыя:Паравозы ЗША
Катэгорыя:З’явіліся ў 1831 годзе
Катэгорыя:Паравозы тыпу 2-1-0
Агара (фільм)

**«Агара́»** () — гістарычны фільм рэжысёра Алехандра Аменабара 2009 года. Гэта пятая кінакарціна рэжысёра і ўжо другі яго фільм, зняты цалкам на англійскай.

## Сюжэт 
Дзеянне фільма разгортваецца ў горадзе Александрыя Егіпецкая напачатку V стагоддзя нашай эры. Фільм распавядае пра Гіпацію Александрыйскую — першую ў гісторыі жанчыну-вучонага, якая была філосафам, матэматыкам і астраномам. Яна была вельмі разумная і вядомая, да яе слоў прыслухоўваліся кіраўнікі. Яе вучнямі былі шматлікія бачныя дзеячы, у прыватнасці прэфект горада Арэст.

У той час у горадзе пачаліся рэлігійныя сутыкненні, у выніку якіх хрысціянамі была разрабавана і знішчана адна з найбагацейшых бібліятэк свету. Былы раб Гіпаціі Давус, таемна закаханы ў яе, таксама стаў хрысціянінам і далучыўся да пагромшчыкаў. З часам царква набывала ўсё большую ўладу, і неўзабаве біскуп Кірыл Александрыйскі запатрабаваў, каб Арэст і іншыя адракліся ад Гіпаціі, а ёй самой забаранілі выкладаць і займацца навукамі. Яна не магла змірыцца з гэтым і прыняць хрысціянства, таму была абвешчана ведзьмай, прастытуткай. Зневажальнаму забойству ворагамі Гіпація аддала перавагу быць задушанай Давусам.

## У ролях 
* Рэйчэл Вайс — *Гіпація*, 
* Макс Мінгела — *Давус*, 
* Оскар Айзек — *Арэст*, 
* Ашраф Бархам — *Амоній*, 
* Майкл Лансдэйл — *Тэон*, 
*  — *Сінезій*, 
* Рычард Дэрдэн — *Алімпій*, 
* Самі Самір — *біскуп Кірыл*, 

## Узнагароды 
* 2009 — 7 прэмій «Гоя»: найлепшы арыгінальны сцэнарый (Алехандра Аменабар, Матэа Хіль), кіраўніцтва вытворчасцю (Хасэ Луіс Эскалар), аператарская праца (Хаві Хіменес), праца мастака (Гай Дыяс), касцюмы (Габрыэла Пескучы), грым і прычоскі (Ян Сьюэл, Сюзанна Стокс-Мантан), спецыяльныя эфекты (Крыс Рэйнальдс, Фелікс Бержэ)
* 2009 — 6 намінацый на прэмію «Гоя»: найлепшы фільм, рэжысёр (Алехандра Аменабар), арыгінальная музыка (Дарыа Марыянелі), жаночая роля (Рэйчэл Вайс), мантаж (Нача Руіс Капільяс), гук (Пітэр Глосап, Глен Фрымантл)

## Дадатковыя факты 
* Слоган: «Александрыя, Егіпет 391 год Н. Э. Свет змяніўся назаўжды»

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт фільма 
*  
*  
* *Agora*: the «Reel» vs. the «Real» Hypatia

Катэгорыя:Фільмы Іспаніі 2009 года
Катэгорыя:Фільмы Мальты 2009 года
Катэгорыя:Фільмы Балгарыі 2009 года
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2009 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы 2009 года
Катэгорыя:Фільмы-меладрамы 2009 года
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы Іспаніі
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы Мальты
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы Балгарыі
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Іспаніі
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Мальты
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Балгарыі
Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі ЗША
Катэгорыя:Фільмы-драмы Іспаніі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Мальты
Катэгорыя:Фільмы-драмы Балгарыі
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Іспаніі
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Мальты
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Балгарыі
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-меладрамы Іспаніі
Катэгорыя:Фільмы-меладрамы Мальты
Катэгорыя:Фільмы-меладрамы Балгарыі
Катэгорыя:Фільмы-меладрамы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра хрысціянства
Катэгорыя:Фільмы пра навуку
Катэгорыя:Фільмы Алехандра Аменабара
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Дарыа Марыянелі
Мошна (рака)

**Мо́шна** — рака ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток Чарніцы (прыток Лучосы, басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі складае 33 км, плошча вадазбору 335&nbsp;км². Вадазбор у паўднёвай частцы Віцебскага ўзвышша. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,2&nbsp;‰. Даліна Мошны скрынкападобная шырынёй 200—300 метраў. Пойма двухбаковая. Шырыня рэчышча 4—6, у вусці да 12 метраў.

Асноўныя прытокі: Брыжоўка, Рубяжніца і Скулянка. На рацэ вёскі Міхалінава, Палёнаўка, Нізы, Сутокі (пры ўпадзенні ў Чарніцу) і гарадскі пасёлак Лёзна. У басейне ракі азёры Буёўскае, Міхалінава (Грабеніцкае).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Лучосы
Катэгорыя:Рэкі Лёзненскага раёна
Union Pacific Challenger

**«Challenger»** (*Чэленджэр*) — паўсучленены паравоз тыпу 2-3-0 +0-3-2 (ілжывы Маллет) (па амерыканскай класіфікацыі - 4-6-6-4). Ён будаваўся кампаніяй *ALCO* (завадское пазначэнне паравоза - **CSA**, пазней змянілася на клас 4664) для *Union Pacific Railroad* з 1936 да 1944 года і на момант стварэння быў самым буйным і цяжкім лакаматывам у свеце, бо пры агульнай даўжыні 121 фут агульная маса паравоза складала звыш мільёна фунтаў (амаль паўтысячы тон). Усяго было выпушчана 105 паравозаў Challenger, поспех ад эксплуатацыі якіх заахвоціў астатнія чыгункі замовіць аналагічныя паравозы. У 1941 годзе на базе "Challenger" быў створаны больш моцны і цяжкі паравоз - класа 4000 (Big Boy) тыпу 2-4-0 +0-4-2, які стаў самым цяжкім у свеце лакаматывам. Варта адзначыць, што імя Challenger з'яўляецца афіцыйнай назвай паравоза, тады як Big Boy (анг. Бамбіза, Здаравяка) з'яўляецца толькі асноўнай мянушкай класа 4000.

## Спасылкі 
* Union Pacific Challenger 4-6-6-4 

Challenger
Challenger
Challenger
Challenger
Union Pacific Big Boy

**Клас 4000 чыгуні Union Pacific Railroad**, больш вядомы як *Big Boy* (белар. "Бамбіза") — серыя сучлененых паравозаў тыпу 2-4-0 +0-4-2, якія будаваліся ў 1941-1944 гг. на паўночнаамерыканскім заводзе *ALCO*, пад кіраўніцтвам галоўнага канструктара Ота Джэйбелмена (Otto Jabelmann). Былі створаны на аснове канструкцыі паравозаў Challenger тыпу 2-3-0 +0-3-2 і прызначаліся для праводкі цяжкіх грузавых цягнікоў праз хрыбет Уосач (Скалістыя горы). Першапачатковае пазначэнне паравозаў было **Клас 4000** (Class 4000, бо іх нумарацыя пачыналася з № 4000), аднак у свеце яны больш вядомыя як Big Boy - менавіта такую назву напісаў крэйдай на адным з першых паравозаў серыі невядомы рабочы заводу. Пасля гэта мянушка трывала замацавалася за паравозамі дадзенай серыі.

Паравозы Big Boy з'яўляюцца самымі буйнымі серыйнымі паравозамі свету (даўжыня паравоза з тэндэрам - 132 футы 9 ¼ дзюймаў, або 40,47 метра) і другімі па велічыні ў гісторыі сусветнага паровозабудавання (пасля выпрабавальнага паравоза PRR S1), а таксама самымі цяжкімі лакаматывамі ў свеце (службовая маса паравоза з тэндэрам - 1.208.000 фунтаў, або 548,3 тоны).

## Спасылкі 
* UP Big Boy 4-8-8-4 . RailwayModel.com.
* 4-8-8-4 «Big Boy» Locomotives . SteamLocomotive.com.
* UP Class 4000 Big Boy. JLS Railroad Website.

Big
Big
Big
Бес Трумэн

**Элізабет Бес «Уолес» Трумэн** (13 лютага 1885 — 18 кастрычніка 1982), таксама шырока вядомая як **Бес Трумэн** — жонка 33-га Прэзідэнта ЗША Гары С. Трумэна, першая лэдзі Злучаных Штатаў з 1945 па 1953 год.
GS-4

**Gruppo GS-4** — паравоз, які выпускаўся ў 1941-1942 гадах на заводзе кампаніі *Lima Locomotive Works* для чыгункі *Southern Pacific Transportation Company*.

Паравоз меў незвычайны дызайн: цалкам герметычная паравозная будка, якая абараняла паравозную брыгаду ад непагадзі. Дзверцы дымавой скрынкі мелі сферычную форму, а на ёй былі замацаваныя два пражэктары. Завірушнік паравоза быў абрамлены суцэльным металічным лістом, які пераходзіў у далікатныя шчыткі, што ідуць ўздоўж усяго катла вышэй за ўзровень экіпажнай часткі і якія надаюць паравозу імклівы выгляд.

Будаваліся паравозы на заводзе *Lima Locomotive Works*.

Распрацоўваліся гэтыя паравозы для хуткасных пасажырскіх цягнікоў, менавіта таму дыяметр вядучых колавых пар паравоза складае 80 цаляў -- 2032 мм. Гэтыя паравозы вадзілі па Паўднёвай Ціхаакіянскай чыгунцы цягнікі «Coast Daylight», «San Joaquin Daylight», «Lark», «Cascade», «Golden State», «Sunset Limited».

У час Другой сусветнай вайны паравозы гэтай серыі не мелі яркай афарбоўкі&nbsp;— былі афарбаваны ў чорны колер. У 1948 годзе паравозы былі афарбаваны ў чорна-карычна-аранжава-чырвонай гаме. З сакавіка 1950 года паравозам паступова вярнулі чорную афарбоўку, таксама яны страцілі шчыткі ўздоўж катла.

## Спасылкі 
* Відэа з гэтым паравозам
GS-4
GS-4
GS-4
GS-4
Царква Тройцы (Нью-Ёрк)

**Царква Тройцы** () — царква, размешчаная ў горадзе Нью-Ёрку, ЗША, на скрыжаванні вуліц Брадвей і Уол-стрыт. Сучасны будынак царквы пабудаваны ў 1846 годзе.

## Гісторыя 
Першы будынак царквы ўяўляў сабой сціплы будынак, пабудаваны ў 1698 годзе. У 1776 царква была знішчана «Вялікім пажарам Нью-Ёрка». Будаўніцтва другога будынка царквы пачлося ў 1788 годзе, а ўжо праз два гады, у 1790, яе асвяцілі. Канчаткова будынак быў пабудаваны ў 1846 годзе Рычардам Апджонам ў стылі неаготыкі. На момант пабудовы, ён быў самым высокім будынкам Нью-Ёрка, маючы 85 метраў вышыні разам са шпілем і крыжам. Ён заставаўся рэкардсменам па вышыні да 1890 года.

## Галерэя 

Выява:Trinity Church Bird's Eye View New York City 1846.jpg|1846
Выява:New York Stock Exchange, 1909.png|1909
Выява:Trinity Church New York Birdseye.jpg|1912
Выява:Detroit Photographic Company (0708) - Trinity Church, Manhattan, and surroundings.jpg|1897 — 1924

Катэгорыя:Славутасці Нью-Ёрка
Нью-Ёрк
GM Electrovan

thumb|250px|GM Electrovan (зправа)
**GM Electrovan** — першы ў свеце аўтамабіль, які працуе на вадародных паліўных элементах. З’явіўся ў 1966 годзе. Праект быў зачынены па прычыне неверагодна высокага кошту вытворчасці і поўнай адсутнасці інфраструктуры для такіх аўтамабіляў.

Канструкцыю аўтамабіля скаладалі дзве крыягенныя ёмістасці — з вадкім вадародам і кіслародам, 32 паліўных элемента, цягавы электраматор на 115 к.с. Каб размясціць на шасі грувасткія агрэгаты, за аснову быў узяты мінівэн *GMC Handivan*. Карыснага грузу аўтамабіль на борт фактычна не браў — амаль ўвесь грузавы адсек займалі балоны з кіслародам і вадародам, а таксама сам электрахімічны генератар.

Адзіны дзейсны асобнік выкарыстоўваўся толькі на тэрыторыі завода GM. У ходзе выпрабаванняў аўтамабіль развіў хуткасць 110 км/г. Да 100 км/г ён разганяўся за 30 секунд і меў запас ходу прыкладна ў 230 кіламетраў.

На працягу многіх гадоў Electrovan знаходзіўся на складзе на халодным захоўванні. Затым ён быў дастаўлены ў цэнтр спадчыны General Motors. У апошні час GM Electrovan знаходзіцца ў Petersen Automotive Museum (Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія).

Катэгорыя:Аўтамабілі General Motors
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Экалагічныя аўтамабілі
EMD DDA40X

**DDA40X** — васьмівосны амерыканскі цеплавоз з электрычнай перадачай. Выпускаўся EMD (падраздзяленне General Motors) з красавіку 1969 да верасня 1971 г. для чыгункі Union Pacific Railroad. Самы доўгі, цяжкі і магутны аднасекцыйны цеплавоз у свеце.

## Літаратура 
* Strack, Don. *Union Pacific’s DDA40X Centennial Locomotives *
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Цеплавозы ЗША
Катэгорыя:Цеплавозы EMD
Катэгорыя:Лакаматывы, якія з'явіліся ў 1969 годзе
Maxim

**Maxim** — міжнародны мужчынскі (з элементамі эротыкі) часопіс. Заснаваны ў Вялікабрытаніі ў 1995 годзе. Выдаецца ў 24 краінах свету.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Сайт расійскага выдання
* Сайт украінскага выдання 

Катэгорыя:Мужчынскія часопісы
Катэгорыя:Эратычныя часопісы
Катэгорыя:Часопісы Германіі
Катэгорыя:Часопісы Расіі
Катэгорыя:Часопісы ЗША
Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
USATC S100

**Паравоз S100** - ваенны танк-паравоз тыпу 0-3-0, распрацаваны па ініцыятыве Транспартнага корпуса ЗША і выпускаўся ў 1942-1944 гг. на амерыканскіх заводах. Эксплуатаваўся ў шэрагу краін Еўропы і Азіі.

S100
S100
S100
S100
S100
S100
S100
S100
S100
S100
S100
S100
S100
ФД

**ФД** («Фелікс Дзяржынскі»; завадское пазначэнне — 1П — «1-ы тып паравоза») — савецкі магістральны грузавы паравоз тыпу 1-5-1, які вырабляўся Луганскім (Варашылаўградскім) паравозабудаўнічым заводам з 1931 па 1941 год. Быў створаны ў сувязі з індустрыялізацыяй, урад СССР запатрабаваў ад чыгуначнага транспарту справіцца з ўзрастаючым грузаабаротам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паравозы СССР
Катэгорыя:Паравозы Кітая
Катэгорыя:З’явіліся ў 1931 годзе
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Фелікса Дзяржынскага
Барыс Васільевіч Спаскі

{{Шахматыст
| Імя                  = Барыс Спаскі
| Узнагароды і прэміі     = { style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"

}
| Нумар ФІДЭ           = 600024
}}
**Барыс Васільевіч Спаскі** () — савецкі і французскі шахматыст. 10-ы чэмпіён свету па шахматах (1969-1972), міжнародны гросмайстар (1955), заслужаны майстар спорту СССР (1965), двухразовы чэмпіён СССР (1961, 1973), чэмпіён свету сярод юнакоў (1955).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://www.krugosvet.ru/articles/105/1010579/1010579a1.htm
* http://www.64chess.com/Champs/spassky.html
* http://www.chess.ru/person_61/ 
* http://www.peoples.ru/sport/chees_player/spasskiy/facts.html — займальныя факты з жыцця
* http://www.premier.region35.ru/archive/2003/11/np322/12s.php?print 
* http://chesspro.ru/statistic/spassky.shtml
* 60 пазіцый з партый Спаскага 
* Асабістая картка на сайце ФІДЭ
* Партыі ў базе ChessGames
* Дзіцячы шахматны клуб ім. Б.Спаскага

Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па шахматах
Катэгорыя:Рускія эмігранты трэцяй хвалі ў Францыі
Катэгорыя:Шахматысты Францыі
Катэгорыя:Шахматысты СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па шахматах
Катэгорыя:Пераможцы шахматных Алімпіяд
Катэгорыя:Манархісты Расіі
Першая папраўка да Канстытуцыі ЗША

215px|thumb|Афіцыйны тэкст Біля аб правах
**Першая папраўка** да Канстытуцыі ЗША была ратыфікавана Кангрэсам 15 снежня 1795 г. як частка дакументу, які ўвайшоў у гісторыю пад назвай "Біль аб правах". На гэту папраўку часцей за ўсе спасылаюцца ў амерыканскім правасуддзі.

## Тэкст папраўкі 
Кангрэс не павінен прыймаць ніякія законы ў падтрымку рэлігіі альбо для забароны магчымасцей свабодна яе вызнаваць; таксама нельга абмяжоўваць свабоду слова, друку, права на мірныя сходы і падаваць хадатайствы ўраду аб вырашэнні праблем.

## Спасылкі 
* Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. 

1
Катэгорыя:Свабода веравызнання
Катэгорыя:Свабода слова
Катэгорыя:Свабода сходаў
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Мошна (возера)

**Мо́шна** — возера ў Беларусі ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Чарнічанка (прыток Лучосы) на паўднёвы захад ад Віцебска.

Плошча люстра возера 1,07 км², даўжыня 2,54 км, найбольшая шырыня 0,95 км. Плошча вадазбору 22 км². Вадазбор складзены з марэнных суглінкаў і супескаў. Найбольшая глыбіня 2,9 м.Катлавіна Мошна выцягнутая з поўдня на поўнач і пашыраецца ў паўднёвай частцы. Схілы катлавіны вышынёй ад 4—5 да 10 метраў. Берагавая лінія звілістая даўжынёй 8,04 км, утварае шматлікія залівы. Берагі нізкія (0,3—0,5 м), у залівах сплавінныя.Дно возера плоскае, да глыбіні ў 0,5—1 м пясчанае, глыбей выслана крэменязёмістым сапрапелем. Колернасць вады 80°.

Возера малапраточнае, дыстрафіруючае. Упадаюць 2 ручаі, выцякае ручай у раку Чарнічанка. Злучана ручаём з возерам Доўгае. Зарастае каля 55% плошчы возера. Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці да 40 метраў. Залівы зарастаюць гарлачыкамі. Падводная расліннасць да глыбіні ў 2 м. На возеры 4 астравы.

У возеры водзяцца шчупак, плотка, акунь, лешч, лінь. Сустракаюцца ракі.

На захад ад возера знаходзіцца біялагічны заказнік «Мошна» (журавіннік). На паўночным беразе вёска Ваяводкі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Лучосы
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Бжэг

**Бжэг** (  — «бераг»,  — **Брыг**) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Бжэгскага павета Апольскага ваяводства, у якім утварае гарадскую гміну. Займае плошчу 14,61 км². Насельніцтва — 36 897 чалавек (на 2014 год). Размешчаны на беразе ракі Одра.

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны ў першай палове XIII стагоддзя ў выніку нямецкай каланізацыі ўсходніх земляў на месцы рыбацкага паселішча, якое існавала тут яшчэ да 1200 года. Пры заснаванні горада, спланаванага з выразна, пад прамым вуглом перасякальнымі вуліцамі з гандлёвай плошчай у цэнтры — звычайнай планіроўкай нямецкіх каланізацыйных паселішчаў на ўсходзе Еўропы, Бжэг быў акружаны магутнай крапасной сцяной, якая была абноўлена ў 1300 годзе, а затым — яшчэ двойчы, падчас Трыццацігадовай вайны і пры далучэнні горада да Прусіі ў 1742 годзе, калі былі збудаваны новыя бастыёны.

У 1311—1675 гадах Бжэг (які раней насіў назву *Брыг*, ням. *Brieg*) быў рэзідэнцыяй кіраўнікоў Бжэгскага герцагства, прадстаўнікоў адной з ліній сілезскіх Пястаў.

## Гарады-партнёры 
## Вядомыя асобы 
* Вера Мікалаеўна Блінцова (нар. 1958) — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

## Галерэя 

Выява:Brzeg-ratusz.jpg|Ратуша
Выява:Brzeg-wieża ciśnień.jpg|Вежа

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада
Амфібаліт

)]]
**Амфібаліт** — метамарфічная горная парода, галоўнай складовай часткай якой з’яўляюцца рагавая падманка і .

## Уласцівасці і паходжанне 
Амфібаліт часцей за ўсё бывае крышталічны-крупчасты зялёнага колеру. Утвараецца ў глыбінных метамарфічных катазоне і мезазоне з базальту, габро, мергелістых глін з малой колькасцю вапны, перыдататаў.

Мінеральны склад у працэнтах: амфіболы — 40; піраксены — 10; плагіяклаз — 40; мінералы-прымешкі — аўгіт, хларыт, гранат, дыяпсід, кварц, рудныя мінералы (ільменіт, магнетыт).

## Літаратура 
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях. Энцыклапедычны даведнік. Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2003. — С. 22.

## Спасылкі 
* 
* Амфібаліт у каталогу мінералаў
* Амфібаліт на сайце «Усё пра геалогію»

Катэгорыя:Метамарфічныя горныя пароды
Катэгорыя:Вырабныя камяні
Катэгорыя:Абліцавальныя матэрыялы
Герань

**Гера́нь**, або **журавельнік** (*Geranium*) — род сямейства Гераніевыя. Усяго вядома больш за 300 відаў траў і паўхмызнякоў, рассеяных па ўсім свеце, а таксама ў трапічным поясе — на гарах.

## Этымалогія 
Назва паходзіць ад грэчаскага слова *geranion* або *geranios*, якое пераводзіцца, як «журавель», бо плады герані нагадваюць дзюбу жураўля.

У Германіі герань называюць Storchschnäbel, што перакладаецца, як «бусліны нос», у Англіі і ЗША — Cranesbill, «журавельнік»:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Герань у жывапісе 

Image:Rembrandt Peale - Rubens Peale with a Geranium - Google Art Project.jpg|Карціна мастака Рэмбранда Піла (Rembrandt Peale), «Рубенс Піл з геранью» (Rubens Peale with a Geranium), 1801 г.
Image:Le Géranium rouge.jpg|Карціна мастака Léon Gard, «Géranium rouge dans une coupe de cristal», Парыж, 1971 год.
Image:Estudio de la flor del geranio Josep Mirabent Gatell.JPG|Карціна мастака Josep Mirabent Gatell (1831-1899), «Estudio de la flor del geranio de pensamiento».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Род 227. *Geranium* L. — Ёронгул — Герань // *Тожибаев К. Ш.* Кадастр флоры Узбекистана Кашкадарьинская область. / Тожибаев К. Ш., Бешко Н. Ю., Шомуродов Х. Ф., Кодиров У. Х., Тургинов О. Т., Шарипова В. К. — Ташкент: Издательство «Фан» АН РУз., 2019. — С. 138—139. — 256 с.: (+ 96 c. вкл.). — ISBN 978-9943-19-468-7.
* 

## Спасылкі 
* *Ганов А.* Путеводитель по садовым гераням 
* *Ганов А.* Герань в дизайне сада
* Geranium Taxonomic Information System 
* *Герань* на сайте USDA NRCS
Мурат

**Мурат** (, Мурад, Усходні Еўфрат, Арацані — ) — рака, якая цячэ па Армянскім нагор'і ў Турцыі, найважнейшы прыток Еўфрата.

Мурат бярэ пачатак у гарах усходняй Турцыі паблізу гары Арарат і цячэ па доўгай і вузкай даліне Армянскага нагор'я. Даўжыня ракі складае 722 км, плошча басейна каля 40 тыс. км². Узровень вады моцна вагаецца, узнімаючыся ў вясновае разводдзе (у красавіку-маі) і застаючыся нізкім у астатні час. Рака несуднаходная, зімой ўчасткамі замярзае.

Катэгорыя:Рэкі Турцыі
Магнетыт

**Магнетыт** (састарэлы сінонім — *магнітны жалязняк*) FeO·Fe2O3 — мінерал чорнага колеру, валодае моцнымі магнітнымі ўласцівасцямі. Назва — ад антычнага горада Магнес у Малой Азіі.

## Уласцівасці 
Крышталі кубічнай сінгоніі (структура шпінелі). Колер чорны. Бляск звычайна металічны, але часам бывае густа-смаляны або матавы. Непразрысты. Цвёрдасць 5,5—6. Шчыльнасць 4,9—5,2. Часам назіраецца недасканалая спайнасць па (111). Залом ракавісты або няроўна-ступеністы.

Парашок павольна раствараецца ў HCl.

Мае магнітныя ўласцівасці. Можа змяняць паказанні компаса. Па гэтай прыкмеце яго можна знайсці: стрэлка компаса паказвае на магнетыт і яго залежы.

Можа сцірацца ў пясок, які не губляе магнітных уласцівасцяў. Пры паднясенні магніта магнетытны пясок прыцягваецца да канца восяў магніта.

## Літаратура 
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях. Энцыклапедычны даведнік. Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2003. — С.184
*  — С.476.

## Спасылкі 
* Магнетыт у базе mindat.org 
* Магнетыт у базе webmineral.com 

Катэгорыя:Вокіслы і гідравокіслы (мінералы)
Катэгорыя:Вокіслы (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы жалеза
Друз

**Друз**, таксама *шчэбень*, *рухляк*, *рухляковая парода* — неарганічны крупчасты сыпкі матэрыял з зернямі памерамі звыш 5 мм, які вырабляюць драбненнем горных парод, жвіру і валуноў, адначасна здабываюць пры раскрыўцы парод або пры перапрацоўцы некандыцыйных адходаў горных прадпрыемстваў (чорных, каляровых і рэдкіх металаў металургічнай прамысловасці) і неметалічных выкапняў іншых галін прамысловасці і наступным рассейваннем прадуктаў драбнення.

## Літаратура 
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях. Энцыклапедычны даведнік — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2003. — С.116

Катэгорыя:Абломкавыя горныя пароды
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Ільменіт

**Ільмені́т**, *тытаністы жалязняк* — мінерал агульнай хімічнай формулы FeO·TiO2 або FeTiO3 (36,8 % Fe, 31,6 % O, 31,6 % Ti), склад нясталы. Чыстая разнавіднасць ільменіта таксама завецца «крытчанітам». Назва паходзіць ад назвы Ільменскіх гор на Урале, дзе мінерал быў упершыню знойдзены.

## Уласцівасці 
Ільменіт крышталізуецца ў трыганальнай сістэме, утвараючы складаныя ромбаэдрычныя крышталі, зярністыя масы і суцэльныя навалы; непразрысты; колер чорны з яркім металічным бляскам. Цвёрдасць 5—6 па шкале Моаса; удзельная вага 4,72. У чыстым выглядзе пры звычайнай тэмпературы ільменіт слабамагнітны, што мае важнае значэнне пры яго прамысловай здабычы. Крышталі, якія змяшчаюць больш за 25 % Fe2O3 у выглядзе цвёрдага раствора, магнітныя.

Ільменіт і тытанамагнетыт з'яўляюцца каштоўнай рудой для атрымання тытана і яго вытворных (аксіду тытана, фератытана і іншых).

Радовішчы ільменіта ў Аўстраліі, Аргенціне, ЗША, Індыі, Канадзе, Нарвегіі, Расіі, Швецыі.
На тэрыторыі Беларусі — акцэсорны мінерал у пародах крышталічнага фундамента і большасці абломкавых парод платформавага чахла.

## Літаратура 
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях. Энцыклапедычны даведнік — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2003. — С. 137.
* 
* 

## Спасылкі 
* Ільменіт у базе Каталога Мінералаў 
* Ільменіт у базе webmineral.com 
* Ильменит // Энцыклапедыя «Кругасвет» 
* *Барсанов Г. П*. Ильменит // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Вокіслы і гідравокіслы (мінералы)
Катэгорыя:Вокіслы (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы тытану
Катэгорыя:Мінералы жалеза
Мядзесна

**Мядзе́сна** — возера ў Беларусі ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Аўсянка (працякае праз возера).

## Назва 
Старажытную форму гідроніма Мядзесна звязваюць з фін. *määhnä, mähnä* «рыбіна ікра».

## Апісанне 
Плошча возера складае 1,47 км², даўжыня 3,3 км, найбольшая шырыня 1,1 км. Найбольшая глыбіня 4,4 м, сярэдняя — 2,8 м. Плошча вадазбору 351 км². Вадазбор складзены з пяскоў і супескаў.Катлавіна Мядзесна лопасцевай формы, выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы катлавіны стромкія і пясчаныя вышынёй да 10 метраў. Берагавая лінія звілістая, даўжынёй 9,86 км. Берагі вышынёй 0,1—0,2 м, пясчаныя. Зона мелкаводдзя вузкая і пясчанае. Дно плоскае і выслана гліністым ілам, у паўднёвых і паўднёва-заходніх залівах — сапрапелямі. Зарастае да глыбіні ў 3 метры. Прыбярэжная надводная расліннасць займае паласу да 20 метраў.

Возера Мядзесна эўтрофнае, праточнае. Праз возера працякае рака Аўсянка (прыток Усвячы) і злучае яго з возерам Цёста, упадаюць рэкі Мыльна (на ўсходзе) і Кудзінка (на поўдні, злучае з возерам Вывежак і праз ручаі з азёрамі Верхні Вывежак, Мелкае Струнава).

На возеры востраў плошчай 0,01 км². Колернасць вады 60—70°.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, язь, лінь і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Витебская область: Общегеографический атлас / Ред. И. Н. Шлык — Мн.: РУП «Белкартография», 2008. — С. 19. — 36 с. — 5000 экз. — ISBN 978-985-508-049-8.

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Аўсянкі
Белакапытнік (род раслін)

**Белакапытнік** (*Petasítes*) — род шматгадовых траў сямейства астравых (*Asteraceae*), які аб’ядноўвае каля дваццаці відаў.

## Батанічнае апісанне 
Усе віды квітнеюць ранняй вясной (пасля раставання снегу, а ў рэгіёнах са станоўчымі зімовымі тэмпературамі — у студзені-сакавіку), яшчэ да з’яўлення характэрных для белакапытніка прыкаранёвага сэрцападобнага або пупышкападобнага лісця на доўгіх хвосціках (часам — адначасова са з’яўленнем лісця). Некаторыя віды белакапытніка — двудомныя расліны, г. зн. мужчынскія і жаночыя кветкі размяшчаюцца на розных раслінах.

## Арэал 
Прадстаўнікі роду распаўсюджаныя ва ўсіх раёнах Паўночнага паўшар’я з умераным кліматам, асобныя віды даходзяць да субарктычнай зоны. Расце белакапытнік звычайна ў сырых месцах, па берагах вадаёмаў.

## Віды 
Розныя крыніцы даюць розны аб'ём роду. Паводле базы даных *The Plant List*, род складаецца з 17 відаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Некаторыя віды белакапытніка выкарыстоўваюцца ў народнай медыцыне, а таксама як сыравіна для лекавых прэпаратаў у навуковай медыцыне. Маладыя пабегі  знаходзяць выкарыстанне ў японскай кухні. Белакапытнік культывуюць і як садовую расліну.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)
Белавочка

**Белавочка**, таксама **Сапа** (мясцовыя назвы **кляпец**, **глазар**, **лупар**, лац. *Ballerus sapa*) — рыба сямейства карпавых з роду ляшчоў.

## Апісанне 
Дасягае даўжыні да 41 см, масы да 0,8 кг. Цела белавочкі — сціснутае з бакоў, больш выцягнута ў даўжыню, чым у роднаснага ёй ляшча. Афарбоўка серабрыстая, спіна цёмная, плаўнікі шэрыя, некаторыя з больш цьмянымі краямі. Выцягнутая з вады хутка губляе серабрыстае адценне, пругкасць цягліц.

Рыла тоўстае, тупое, уздутае. Рот высоўны, паўніжні. Вочы вялікія (да 30 % ад даўжыні галавы) з бела-срэбранай рагавіцай (адсюль назва).

Плаўнікі няпарныя. Ніжняя лопасць хваставога плаўніка падоўжаная. Спінны плаўнік кароткі, з 3 простымі і 8-9 галінастымі промнямі. Анальны плаўнік вельмі доўгі, промняў адпаведна 3 і 36-41.

Жаберныя тычынкі доўгія, густыя, у колькасці 17-23. Глотачныя зубы аднарадныя. Луска звычайна вялікая, шчыльная, у бакавой лініі 48-52 (часам да 54) лускавінак. Пазванкоў 45-48.

## Пашырэнне 
Існуюць дзве формы: жылая і паўпрахадная. Арэал перарваны. Водзіцца ў рэках басейна Чорнага,  Азоўскага, Каспійскага мораў, у р. Волхаў басейна Балтыйскага мора. На Беларусі сустракаецца ў басейне Дняпра і яго прытокаў (Прыпяці, Сажа, Бярэзіны), на поўначы даходзіць да Оршы.

## Асаблівасці біялогіі 
Аддае перавагу біятопам з хуткім і ўмераным цячэннем, пазбягае поймавых вадаёмаў. Дарослыя асобіны заўсёды прытрымліваюцца глыбокіх участкаў ракі і цячэння, моладзь некаторы час трымаецца на мелкаводдзях. У час нагулу трымаецца невялікімі чародкамі, збіраецца разам у час нересту і зімоўкі. Да восені ідзе ўніз па цячэнні на зімоўку на глыбокія ямы, а ранняй вясной падымаецца ўверх па рэках да нерастовішчаў.

Корміцца лічынкамі насякомых, малюскамі, расліннасцю. Моладзь інтэнсіўна спажывае планктон, пазней рацыён узбагачаецца знойдзенымі на дне беспазваночнымі, дробнымі ракамі, лічынкамі насякомых і інш.

Палавой спеласці дасягае ў 4-5 гадоў пры даўжыні цела 18-22 см. Нерастуецца пры тэмпературы вады 10,5-12 градусаў, часцей за ўсё ў другой палове красавіка на поймавых перакатах. Ікра клейкая, 2 мм ў дыяметры.

Максімальны ўзрост 7-8 гадоў.

## Промысел 
Мае другаснае прамысловае значэнне, аб'ект аматарскага рыбалоўства. 

Катэгорыя:Карпавыя
Азбест

**Азбест** (ад  — неразбуральны), у 1920-я гады ўжываліся **асбэст**, **азбэст** — зборная назва групы тонкавалакністых мінералаў з класа сілікатаў. У прыродзе гэта агрэгаты, што складаюцца з найтонкіх гнуткіх валокнаў. Ужываецца ў самых розных галінах, напрыклад у будаўніцтве, аўтамабільнай прамысловасці і ракетабудаванні.

Сусветная арганізацыя аховы здароўя папярэджвае, што ўсе віды азбесту з'яўляюцца канцэрагенамі, якія выклікаюць фіброз лёгкіх і ракавыя захворванні.

## Літаратура 
* 
* Азбест // Геаграфія ў тэрмінах і паняццях. Энцыклапедычны даведнік. Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2003. — С. 12.

Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)
Катэгорыя:Вогнетрывалыя матэрыялы
Мая барацьба

**«Мая барацьба»** (ням.: Mein Kampf) — кніга Адольфа Гітлера, якая спалучае элементы аўтабіяграфіі з выкладкай ідэй нацыянал-сацыялізму. На большасці моў свету яе загаловак часта даюць не ў перакладзе, а ў арыгінале або транслітарацыі («Майн Кампф»).

Першапачатковы попыт на кнігу быў адносна невялікі. У 1925 г. было прададзена 9.600 асобнікаў 1-га тома, у 1926 г. – 4.000, у 1927 г. — больш за 2.000. Другі том, які быў скончаны ў 1926 г., на працягу двух наступных гадоў разышоўся ў колькасці 5.700 асобнікаў.

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мемуары і аўтабіяграфіі
Катэгорыя:Публіцыстыка
Катэгорыя:Адольф Гітлер
Катэгорыя:Антысемітызм у Германіі
Катэгорыя:Расізм
Катэгорыя:Нацызм
Другая папраўка да Канстытуцыі ЗША

215px|thumb|Афіцыйны тэкст Біля аб правах

Ратыфікавана Кангрэсам ЗША 15 снежня 1795 г. Першыя 10 паправак да Канстытуцыі Злучаных Штатаў Амерыкі складаюць Біль аб правах.

Другая папраўка надае канстытуцыйны характар праву грамадзян ЗША насіць зброю.

## Тэкст папраўкі 
Права насельніцтва на арганізацыю апалчэння для абароны свабоды ў краіне, а таксама права валодаць зброяй і насіць яе не павінна абмяжоўвацца.

## Гл. таксама 
* Нацыянальная стралковая асацыяцыя ЗША
* Рух апалчэння ў ЗША

## Спасылкі 
* Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А. М. Вараксін, 2019—176 с. 

2
Катэгорыя:Агнястрэльная зброя
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Астроўна

## Айканімы 
* Астро́ўна — аграгарадок (былая вёска) у Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці
* Астроўна — вёска ў Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці

## Гідранімы 
* Астроўна — рака ў Навагрудскім і Лідскім раёнах Гродзенскай вобласці
* Астро́ўна — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці
* Астро́ўна — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці
* Астро́ўна — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці
Трэцяя папраўка да Канстытуцыі ЗША

215px|thumb|Афіцыйны тэкст Біля аб правах
Кангрэс Злучаных Штатаў ратыфікаваў першыя 10 паправак да Канстытуцыі 15 снежня 1795 г. Яны ўвайшлі ў гісторыю як "Біль аб правах". Трэцяя папраўка забараняе прымусовае размяшчэнне вайскоўцаў у прыватным жыллі мірнага насельніцтва. Была прынята ў сувязі з масавым прымусовым размяшчэннем войск англійскага караля ў прыватных дамах жыхароў Паўночнай Амерыкі напярэдадні Амерыканскай рэвалюцыі (яшчэ вядомай як "Вайна за незалежнасць паўночнаамерыканскіх калоній").

## Тэкст папраўкі
У мірны час ніводзін вайсковец не павінен быць размешчаны ў прыватным доме без дазволу яго ўладальніка, у час вайны размяшчэнне вайскоўцаў у прыватным жылле ажжыццяўляецца згодна парадку, які прадугледжаны адпаведнымі законамі.

## Спасылкі 
*Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. 

3
Катэгорыя:Ваеннае права
Катэгорыя:Правы чалавека ў ЗША
Мверу

**Мверу** — горнае прэснае возера ў Афрыцы, на мяжы Замбіі і ДР Конга. 

Размешчана на вышыні 917 м над узроўнем мора на паўднёвы захад ад возера Танганьіка. Найбольшая даўжыня 110 км, шырыня 45 км, глыбіня да 27 м. Ва ўсходняй частцы ў возера ўпадае рака Луапуа. Выцякае рака Лавуа (прыток ракі Конга).

Суднаходнае. У возеры водзяцца лешч і тылапія. Апісана ў 1867 годзе Давідам Лівінгстанам.

Найбуйнейшы азёрны востраў Кілва належыць Замбіі.

## Літаратура 
* Мверу / 

Катэгорыя:Азёры Замбіі
Катэгорыя:Азёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Азёры Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Горныя азёры
Катэгорыя:Басейн Конга
Белакудранік

**Белаку́дранік** (*Ballóta*) — род шматгадовых травяністых раслін сямейства ясноткавыя (Lamiaceae). Агульная колькасць відаў — 33 (30); у большасці з Міжземнамор’я і Пярэдняй Азіі. На тэрыторыі Беларусі трапляецца адзіны від — .

## Літаратура 
*  — С. 387.
* 

## Спасылкі 
* 
* Ballota // The Plant List

Катэгорыя:Ясноткавыя
Катэгорыя:Флора Афрыкі
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Амфіболы

thumb|200px|Глаўкафанавы сланец пад мікраскопам
**Амфіболы** (ад стар.-грэч. Ἀμφίβολος — двухсэнсоўны, невыразны — з-за складанага пераменнага складу) — група пародаўтваральных мінералаў падкласа істужачных сілікатаў. Агульная формула: R7[Si4O11]2(OH)2, дзе R = Ca, Mg, Fe.

Амфіболы маюць выцягнутае, да ігольчастага, радзей кароткаслупчастага аблічча крышталёў, маюць дасканалую прызматычную спайнасць. Для многіх амфіболаў характэрныя азбестападобныя агрэгаты. Могуць утвараць таксама шчыльныя масы (напрыклад, нефрыт).

## Гл. таксама 
* Актыналіт

## Літаратура 
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях. Энцыклапедычны даведнік. Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2003. — С.22

## Спасылкі 
* Наменклатура надгрупы амфіболаў

Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы паводле алфавіта
Катэгорыя:Пародаўтваральныя мінералы
Астроўна (возера, Бешанковіцкі раён)

**Астро́ўна** — возера ў Беларусі ў Бешанковіцкім раёне ў басейне ракі Астроўніца за 27 км на паўночны ўсход ад Бешанковічаў. Уваходзіць у Астровенскую групу азёр.

Плошча люстра возера Астроўна складае 0,42 км², даўжыня 1, 54 км, найбольшая шырыня 0,54 км. Найбольшая глыбіня возера 18,1 м.
Катлавіна лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы вышынёй да 15 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі высокія. мелкаводдзе вузкае. Ложа возера плоскае. Глыбіні да 5 метраў займаюць каля 50% плошчы. Дно да глыбіні 3—3,5 м пясчанае, глыбей выслана ілам.Возера зарастае да глыбіні 3,5 м. Эўтрофнае, слабапраточнае. З Астроўна выцякае ручай у возера Доўгае.
У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, карась, плотка і іншыя віды рыб.

На возеры астравы агульнай плошчай 1,8 га. Каля возера аграгарадок (да 2005 года вёска) Астроўна.

## Гл. таксама 
* Азёры Беларусі

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Аўсянікі

**Аўсянікі**, **Падзёнкі** (*Ephemeroptera*) — атрад крылатых насякомых.

## Назва 
Навуковая назва ад  — хуткаплынны, і  — крыло. Назва звязана з тым, што дарослыя насякомыя часта жывуць не больш за суткі.

## Апісанне 
У імага даўжыня цела 5–30 мм, брушка падоўжанае. Маюцца дзве пары сеткаватых празрыстых і вельмі тонкіх крылаў, прычым пярэднія крылы заўсёды значна буйнейшыя за заднія (у некаторых аўсянікаў заднія крылы зусім не развітыя), а на канцы брушка — тры, або радзей дзве, доўгія тонкія членістыя хваставыя ніткі.

Развіццё з няпоўным ператварэннем. Лічынкі развіваюцца ў вадзе 1-4 гады, кормяцца дэтрытам, водарасцямі.

Для аўсянікаў характэрны ўнікальны для крылатых насякомых працэс — лінька акрыленай формы і наяўнасць двух крылатых фаз — субімага і імага. Дарослыя не кормяцца, жывуць ад некалькіх гадзін да 10 сутак.

## Пашырэнне 
Старажытны атрад насякомых, знаходкі вядомы, пачынаючы з дэвону.

Распаўсюджаныя па ўсім зямным шары, акрамя Гавайскіх астравоў у Ціхім акіяне і вострава Святой Алены ў Атлантычным акіяне.

Атрад уключае больш за 3000 відаў. На Беларусі адзначаны , ,  і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады насякомых