open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Антон Андрэевіч Сокал-Кутылоўскі

thumb|250px|Магіла Антона Сокала-Кутылоўскага

**Антон Андрэевіч Сокал-Кутылоўскі** (, хутар Чырвоная Горка Пінскага павета Мінскай губерні, цяпер Лунінецкі раён Брэсцкай вобл. — , Шчэцін, Польшча) — грамадскі і ваенны дзеяч, мемуарыст.

## Біяграфія 
У 1910 годзе скончыў Панявежскую настаўніцкую семінарыю. Настаўнічаў у школах Літвы. У 1913—1915 гадах вучыўся на Петраградскіх політэхнічных курсах. З 1915 года ў арміі. Скончыў Казанскае ваеннае вучылішча. Накіраваны прапаршчыкам на фронт. Ваяваў у Галіцыі і пад Вільняй. Капітан.

З 1917 года жыў на сваім хутары. У жніўні 1918 года выехаў у Растоў-на-Доне; уступіў у армію генерала Дзянікіна. Потым вярнуўся дадому, быў прызваны ў Чырвоную Армію, адкуль уцёк і перайшоў у армію генерала Юдзеніча, якая дзейнічала ў Эстоніі. Летам 1920 года вярнуўся ў Беларусь, на тэрыторыю акупаваную палякамі. У снежні 1920 года ўзначаліў Слуцкую брыгаду. Пасля падаўлення Слуцкага паўстання разам з брыгадай перайшоў савецка-польскую мяжу і да мая 1921 года быў інтэрнаваны.

У 1921—1939 гадах быў праваслаўным святаром, настаўнічаў. Да 1931 года захоўваў cцяг Першага Слуцкага палка стральцоў БНР.

Арыштаваны 19.6.1941 года ў Баранавічах. Здолеў вызваліцца пасля пачатку вайны. З кастрычніка 1941 да ліпеня 1944 года працаваў школьным інспектарам у Ганцавічах, удзельнік нацыянальнага падполля. Падпалкоўнік Беларускай краёвай абароны. Сябра Беларускай незалежніцкай партыі.

Арыштаваны 30 красавіка 1945 года. Да лістапада 1947 года знаходзіўся ў Паўночнапячэрскім лагеры. 20.4.1948 года Ваенным трыбуналам войск МУС БВА асуджаны на 25 гадоў турмы. Вызвалены ў лістападзе 1957 года па амністыі.

Апошнія гады жыў у Шчэціне. Напісаў успаміны пра Слуцкае паўстанне 1920 года.

## Літаратура 
* *Грынь А., Міхнюк У.* Следству вядома…: (Па старонках справы А. Сокал-Кутылоўскага з архіва КДБ) // Полымя. 1994, № 11.
* Як судзілі Антона Сокал-Кутылоўскага: Жыцьцярыс… Берасьце, 2000.
* 

## Спасылкі 
* Пакутнікі Беларусі
* СОКАЛ-КУТЫЛОЎСКІ Антон Андрэевіч

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Беларуская вайсковая камісія
Катэгорыя:Удзельнікі Слуцкага паўстання
Катэгорыя:Памерлі ў Шчэціне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лунінецкім раёне
Катэгорыя:Постаці Ганцавічаў
Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі
Катэгорыя:Імігравалі ў Польшчу з Беларусі
Сарачанская група азёр

.]]
.]]
**Сарача́нская група азёр** — група азёр, размешчаная ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, у басейне ракі Вілія.

Уключае 12 (14) азёр агульнай плошчай 4,3 км² (плошча вадазбору 180 км²): Тумскае, Ёдзі, Вераб’і, Каймін, Туравейскае, Белае, Галадзянка, Залаўскае, Гульбеза, Баранскае, Галодна, Клевел.

Азёры займаюць невялікія глыбокія ўчасткі агульнай ледавіковай лагчыны (даўжыня больш за 20 км), утварэнне якой звязана з выворваннем паазерскага ледавіка і наступнай дзейнасцю расталых водаў. У наваколлі азёр марэнныя ўзвышшы (вышыня 30—40 м) чаргуюцца з забалочанымі нізінамі, уздоўж азёр выцягнуты озавыя грады, многа камавых узгоркаў, парослых лесам. Вылучаюцца мелкаводныя (найбольшыя глыбіні да 6 м) і сярэднеглыбокія (глыбіні да 21 м) азёры. Мелкаводныя (Клевел, Вераб′і, Белае, Туравейскае, Галадзянка) характарызуюцца простай будовай ложа, іх літаральная зона (шырыня 50—70 м) пясчаная, паступова пераходзіць у высланую сапрапелем глыбакаводную зону.

Азёры значна зарастаюць (Клевел па ўсёй плошчы), шырыня паласы расліннасці 40—200 м. Сярэднеглыбокія азёры (Галодна, Тумскае, Ёдзі, Каймін і інш.) маюць вузкую літараль, глыбакаводную частку іх высцілаюць сапрапелі. Зарастанне азёр нязначнае, шырыня паласы расліннасці менш за 30 м. Большасць азёр дрэніруюцца ракой Клевель (паміж азёрамі мае выгляд шырокіх праток), з Тумскага возера выцякае рака Сарачанка. Ёдзі, Гульбеза і Вераб′і, злучаныя паміж сабой, маюць сцёк у раку Страча.

Сарачанская група азёр вызначаецца выключнай маляўнічасцю і мае высокія рэкрэацыйныя вартасці.

## Гл. таксама 
* Заказнік «Сарачанскія азёры»

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Страчы
Бярозаўскае (возера, Ушацкі раён)

**Бярозаўскае (Бярозавае) возера** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Тураўлянка, за 23 км на ўсход ад Ушачаў, каля вёскі Бярозава. Уваходзіць ва Ушацкую групу азёр.

Плошча паверхні 4,9 км². Даўжыня 4,1 км. Найбольшая шырыня 1,5 км. Даўжыня берагавой лініі 12 км. Найбольшая глыбіня 3,9 м, сярэдняя 3,9 м. Аб’ём вады 12,65 млн м³. Плошча вадазбору 458 км².
Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 3—5 м, усходнія пад лесам і хмызняком, на захадзе і паўднёвым-захадзе разараныя. Берагі нізкія, месцамі забалочаныя і сплавінныя. Мелкаводдзе шырокае, пясчанае. Возера эўтрофнае. Зарастае ўздоўж берагоў, шырыня паласы расліннасці да 200 м. Злучана ручаём з возерам Глыбач і канавай з возерам Краснае, праз возера працякае рака Дзіва.

У возеры водзяцца лешч, акунь, шчупак звычайны, карась, плотка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
*  — С. 376.
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Ушацкая група азёр
Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Бярозаўскае (возера, Сенненскі раён)

**Бярозаўскае** — возера ў Беларусі, у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Крывінка, за 10 км на паўночны-ўсход ад Сянно, каля вёскі Студзёнка і аўтамабільнай дарогі .

Плошча паверхні возера 2,6 км². Даўжыня 5,1 км, найбольшая шырыня 1,05 км. Даўжыня берагавой лініі 18,9 км. Найбольшая глыбіня 15,8 м, сярэдняя 5,8 м. Аб’ём вады 15,1 млн м³. Плошча вадазбору 25,8 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 2—8 м, парослыя хмызняком, у верхняй частцы разараныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, забалочаныя, на паўднёвым-усходзе высокія, парослыя хмызняком хмызняком. Дно з упадзінамі і мелямі, уздоўж берагоў пясчанае, глыбей высланае сапрапелем. На возеры 4 астравы агульнай плошчай 3,8 га. Возера эўтрофнае. Упадаюць 9 ручаёў, выцякае рака Бярозка (прыток Крывінкі). Зарастае каля 26 % плошчы возера. Падводная расліннасць пашыраецца на адлегласці да 50 м, надводная да 150 м ад берага возера.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, судак, плотка, краснапёрка, мянтуз і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Сенненскага раёна
Бярозаўскае

**Бярозаўскае** — гідронім і тапонім:

## Беларусь 
* Возера Бярозаўскае, Сенненскі раён
* Возера Бярозаўскае, Ушацкі раён
* Бярозаўскае — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Паловіца

## Расія 
* Бярозаўскае — ранейшая назва горада Прыморск, Ленінградская вобласць.
* Бярозаўскае — сяло, Яшалцінскі раён Калмыкіі.
* Бярозаўскае — сяло, Шарыпаўскі раён Краснаярскага краю.
* Бярозаўскае — возера ў Апочацкім раёне Пскоўскай вобласці

## Украіна 
* Бярозаўскае — сяло, Папаснянскі раён, Луганская вобласць
* Бярозаўскае — пасёлак, Дзергачоўскі раён, Харкаўская вобласць
Вялікая Восмата

**Вялі́кая Во́смата** — возера ў Гарадоцкім раёне ў басейне ракі Свіна́, за 33 км на паўночны-захад ад горада Гарадок, сярод лесу.

## Назва 
Назва Восмата балцкага паходжання. Пачатковы *В*- устаўны, пазнейшы. Адпачатная балцкая форма **Asmatà* (Асмата́).

Корань *Asm-* у балцкіх рачных назвах, што вар’іруюцца як Осма / Восма / Восьма, на Верхнім Падняпроўі і Верхнім Павоччы. Іх адпачатная форма аднаўляецца як **Asma**.* Аснова *Asm-* з’яўляецца дыялектным варыянтам асновы *Ašm-* (як *Asv-* i *Ašv-* у гідронімах *Asveja* і *Ašva, Ašvija*, ад літоўскага *ašva* «кабыла»). Асновы *Akm-* і *Ašm-* паходзяць ад варыянтаў індаеўрапейскага **ak-* / *''ak'-* «востры». Ад першага ў літоўскай мове  «камень», ад другога —  «вастрыё» і (на перыферыі мовы)  «камень».

У назве Асмата корань *Asm-* пашыраны з дапамогай *-at-*. Той жа пашыральнік у назвах рэчак Гардата, Аката (> Акатаўка, прыток Гардаты) на Верхнім Павоччы, у літоўскіх гідронімах тыпу *Amata, Žlagatas, Kamatis*. Ён шырока выкарыстоўваўся ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (*gyvas* «жывы» — *gyvata* «жыццё»). Блізкі пашыральнік -*et-'' таксама ў назве возера Вядзета недалёка ад Асматы.

Побач з возерам Восмата — азёры з балцкімі назвамі Арлея, Жодзень, Обаль (праз яго цячэ рака Обаль), Обалінец (на пэўным аддаленні на захадзе ад ракі Обаль).

Назва возера Асмата (Восмата) значыць «Камяністае (возера)».

## Гідраграфія 
Плошча паверхні 1,12 км². Даўжыня 2,56 км, найбольшая шырыня 0,67 км. Даўжыня берагавой лініі 7,26 км. Найбольшая глыбіня возера 8,8 м, сярэдняя 4,6 м. Аб’ём вады 5,21 млн м³. Плошча вадазбору 203 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны вышынёй 2—3 м (на поўначы і поўдні месцамі да 10 м), параслі лесам, які падступае да ўрэзу вады. Літаральная зона вузкая, шырынёй 5—10, на ўсходзе да 10 метраў.

Дно спачатку пясчанае, пасля да глыбіні 7 м ілістае, глыбей выслана сапрапелем. На возеры 2 астравы агульнай плошчай 0,2 га. Возера эўтрофнае, праточнае. Надводная расліннасць уздоўж берагоў утварае паласу шырынёй 4—90 м, падводная распаўсюджваецца на адлегласці 20—150 м ад берага.

На захадзе ў возера ўпадае рака Асмоціца, на поўдні выцякае рака Копань (злучае з возерам Беразінец); злучана пратокай з возерам Малая Восмата.

## Фаўна 
У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, плотка, гусцяра і іншыя рыбы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Обалі
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Рыжскае Нахімаўскае ваенна-марское вучылішча

**Рыжскае Ніхімаўскае ваенна-марское вучылішча** — нахімаўскае вучылішча, якое існавала ў СССР у 1945—1953 гадах.

Створана загадам Народнага камісара Ваенна-Марскога Флота М. Кузняцова ад 21 ліпеня 1945, стала трэцім нахімаўскім вучылішчам у СССР (пасля Тбіліскага і Ленінградскага). У 1953 годзе расфармавана і на яго базе арганізавана Вышэйшае ваенна-марское вучылішча падводнага плавання. Кадры і выхаванцы перайшлі ў Ленінградскае НВМВ.

## Спасылкі 
* Кінахроніка Рыжскага НВМВ 

Катэгорыя:Рыга
Катэгорыя:З’явіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:1945 год у Рызе
Юстын Нарбут

**Юстын Нарбут** () — гісторык.

## Біяграфія 
З роду Нарбутаў, сын лідскага харунжага Юзафа Мікалая Нарбута і Ганны з Гразмані, сястры каралеўскага шамбяляна . Далёкі сваяк Тэадора Нарбута.

Вучыўся ў Віленскім універсітэце.

У час паўстання 1794 года камандаваў палком пяхоты ў баі пад Соламі.

Пасля падаўлення паўстання пастаянна жыў у Лідскім павеце, у спадчынным маёнтку, у 1820 годзе быў членам павятовага межавога суд.

Апошнія гады жыцця прысвяціў вывучэнню гісторыі краю. У 1818 годзе ў Гродне выйшла яго праца «Нарыс каранёў літоўскага народу», у якой прыведзены звесткі пра мясцовую гісторыю і міфалогію. Невялікі тыраж гэтай кнігі хутка разышоўся, і ў 1820 годзе выйшла 2-е выданне.

У Вільні надрукавана яго праца «Унутраная гісторыя літоўскага народу з часоў Яна Сабескага і Аўгуста II…» (т. 1-2, 1842; 2-е выд. 1843). Ёсць меркаванне, што яна падрыхтавана ім на заказ Сапегаў, бо амаль цалкам прысвечана зацятай барацьбе паміж віленскім біскупам Канстанцінам Бжастоўскім і гетманам Казімірам Сапегам у 1693—1701 гадах. У рэцэнзіі на гэту кнігу Юзаф Крашэўскі абвінаваціў аўтара ў невыкарыстанні важных гістарычных крыніц і тэндэнцыйнасці, з прычыны чаго вобраз Сапегі атрымаўся залішне станоўчым, а Бжастоўскага — адмоўным.

## Крыніцы 
* *Лаўрэш Л.* Гісторык Юстын Нарбут. Яго навуковая дзейнасць, сям’я і сядзіба, яго дачка Каміла. Издательские решения, 2025. — 100 с.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Юстын
Нарбуты

**Нарбуты** — вялікалітоўскі шляхецкі род герба «Тромбы» («Трубы»).

Вядуць род ад літоўскага баярына Нарыбута (Нарбута) Яталтавіча.

Паводле родавага падання, былі сваякамі магнацкага роду Осцікаў, таму часам пісаліся **Осцік-Нарбутамі**.

## Вядомыя асобы 
* Нарыбут Яталтавіч (зг. 1440—1486) — літоўскі баярын.
** Дабрагост Нарбутавіч (зг. 1492—1496) — намеснік дарсунішскі.
** Войцех Нарбутавіч (зг. 1501—1510) — намеснік ясвойнскі (1501), харунжы дворны (1501—1505), маршалак гаспадарскі (1505—1509).
*** Войцех Войцехавіч (?--1540) — харунжы вялікі літоўскі (1529—1540).
*** Мікалай Войцехавіч (?--каля 1556) — ваявода падляшскі (з 1551).
**** Станіслаў Мікалаевіч Нарбут (пам. 1596) — ваявода мсціслаўскі (з 1595).

* Юзаф Мікалай Нарбут (? — пасля 1797) — харунжы лідскі, сакратар Таргавіцкай канфедэрацыі
** Юстын Нарбут (каля 1773—1845) — гісторык.

* Казімір Нарбут (1738—1807) — асветнік.

* Тэадор Нарбут (1784—1864) — гісторык, інжынер.
** Людвік Нарбут (1832—1863) — вайсковец, удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.

* Станіслаў Нарбут (1853—1926) — навуковец-медык.

## Літаратура 
* Лідскі летапісец, № 3.
* ЭГБ, т. 5. — Мн., 1999. — С. 279—280;

## Спасылкі 
*
Зыгмунт Макрэцкі

**Зыгмунт Аўтаназі Макрэцкі** (, в. Дзітрыкі, Лідскі павет — ) — навуковец-біёлаг.

Адзін з піянераў у вобласці аховы раслін. Заснавальнік Сімферопальскага музея прыроды і Інстытута энтамалогіі і аховы лесу ў Скарневічах (Польшча). Вынаходнік хімічных сродкаў для аховы раслін і тытунёвай сыравіны.

Доктар філасофіі, прафесар энтамалогіі.

Катэгорыя:Біёлагі Польшчы
Катэгорыя:Біёлагі Украіны
Катэгорыя:Постаці памалогіі
Тбіліскае Нахімаўскае ваенна-марское вучылішча

**Тбіліскае Ніхімаўскае ваенна-марское вучылішча** — нахімаўскае вучылішча, якое існавала ў СССР у 1943—1955 гадах. 

Створана загадам Народнага камісара Ваенна-Марскога Флота М. Кузняцова ад 16 кастрычніка 1943, стала першым нахімаўскім вучылішчам у СССР. У 1955 годзе расфармавана. 

Начальнікі вучылішча: 
* контр-адмірал Уладзімір Юльевіч Рыбалтоўскі, снежань 1943 — чэрвень 1944
* капітан 1-га рангу Ігар Іванавіч Аляксееў, чэрвень 1944 — красавік 1950
* капітан 1-га рангу Георгій Іванавіч Гаўрылін, красавік 1950 — жнівень 1952
* контр-адмірал Мікалай Дзмітрыевіч Новікаў, студзень 1953—1955

## Спасылкі 
* Тбіліскае НВМУ

Катэгорыя:Тбілісі
Пхеньянскі інстытут лёгкай прамысловасці імя Хан Док Су

**Пхеньянскі інстытут лёгкай прамысловасці імя Хан Док Су** — вышэйшая навучальная ўстанова ў Пхеньяне (КНДР). Створаны ў верасні 1959. Імя Хан Док Су (першага старшыні Асацыяцыі карэйскіх грамадзян у Японіі) прысвоена ў 1995.

У інстытуце больш за 40 кафедр, навукова-даследчы інстытут і дактарантура, навучальная майстэрня і аналітычная лабараторыя.

## Факультэты 
* тэхналогіі апрацоўкі харчапрадуктаў,
* тэкстыльнай тэхналогіі,
* бытавой хімічнай тэхналогіі,
* машыназнаўства
* папяровай тэхналогіі.

## Літаратура 
*Чвэ Бон Чхор*. Пхеньянский институт легкой промышленности имени Хан Док Су // Корея сегодня. — № 3 (714). — 2008 (У Сеціве).

Катэгорыя:Пхеньян
Уладзіслаў Людвігавіч Котвіч

**Уладзіслаў Людвігавіч Котвіч** (, в. Восава, цяпер Лідскі раён — ) — філолаг-усходазнавец. 
## Біяграфія 
Вучыўся ва ўніверсітэце ў Санкт-Пецярбургу. З 1895 па 1917 спалучаў навуковую працу з адміністрацыйнай. Удзельнічаў у экспедыцыях у Калмыкію і Манголію. Склаў граматыку калмыцкай мовы (1915).

Рэктар Петраградскага інстытута ўсходніх моў (1920-22).

У 1924 перабраўся ў Львоў і прыняў кіраўніцтва кафедрай Львоўскага ўніверсітэта.

Акадэмік Польскай акадэміі навук (1927).

## Літаратура 
* Lewicki, M.: «Władysław Kotwicz (20.III 1872 — 3.X 1944)», w: *Rocznik Orientalistyczny* 16 (1953): XI—XXIX.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі ўсходняга факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Алтаісты
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Усходазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Усходазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Усходазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Постаці цюркалогіі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР
Яўген Міхайлавіч Ладноў

**Яўген Міхайлавіч Ладноў** (, Дзвінск — пасля 1932) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
, Пётра Крачэўскі, Леанард Заяц; стаяць: Лявон Вітан-Дубейкаўскі, Янка Чарапук, Яўхім Бялевіч. Кастрычнік 1919 г. (БДАМЛіМ).]]
Нарадзіўся ў Віцебскай губерні. У 1905 член ваеннай арганізацыі эсэраў у Адэсе, удзельнік рэвалюцыі 1905—1907 у Расіі. У гады першай сусветнай вайны на фронце. Удзельнічаў у Дзяржаўнай нарадзе ў Маскве, якая адбылася 12—15 жніўня 1917. Прысутнічаў на Першым Усебеларускім кангрэсе, быў абраны ў склад яго выканкама. Пасля Кастрычнiцкай рэвалюцыі за антысавецкую дзейнасць звольнены з вайсковай службы. У 1918 ваенны міністр ва ўрадзе БНР, са снежня 1919 міністр замежных спраў. У лютым 1919 прызначаны ўрадам БНР членам, пазней старшынёй беларускай дэлегацыі на Парыжскую мірную канферэнцыю.

У 1921 Я. Ладноў увайшоў у склад Беларускага камітэта ў Варшаве (віцэ-старшыня). Выкарыстаўшы ад’езд старшыні камітэта Л. Дубейкаўскага на жыхарства ў Вільню і палітычны разрыў апошняга з А. Луцкевічам, Я. Ладноў фактычна прысвоіў кіраўніцтва ў камітэце і пры падтрымцы часткі членаў разгарнуў дзейнасць арганізацыі ў паланафільным кірунку. Публічна выступаў «за саюз усіх славян праз Варшаву, Прагу, Бялград і Сафію». У 1923-24 Я. Ладноў склаў некалькі адозваў, у якіх абвінаваціў членаў Беларускага пасольскага клуба і большасць віленскіх беларускіх арганізацый у сувязях з сусветным масонствам і бальшавіцкай Масквой. 10 мая 1923 Беларускае прэс-бюро распаўсюдзіла інфармацыю пра тое, што Ладноў з’яўляецца правакатарам і рэкамендавала ўсім беларускім арганізацыям і дзеячам «пазбягаць блізкага знаёмства з ім».

Пазней жыў у Берліне. Сабраў вялікую колькасць матэрыялаў аб масонстве, звязваў яго дзейнасць з сусветным сіянізмам. Частка матэрыялаў адлюстроўвала палітычную дзейнасць расійскага масонства ў перыяд Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый, грамадзянскай вайны і эміграцыі. У 1932 падрыхтаваў на імя прэзідэнта Германіі Гіндэнбурга шэраг дакументаў пра падрыўную дзейнасць масонскіх лож у Еўропе. Верагодна, частка сабраных матэрыялаў увайшла ў яго кнігу «Агнём і мячом, голадам і хваробамі» (Варшава, 1922). Некаторыя матэрыялы Я. Ладнова (дзённік, запісныя кніжкі, артыкулы, перапіска) захоўваюцца ў Дзяржаўным архіве Расійскай Федэрацыі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Чарнякевіч, А. М.* Міністр БНР: дзіўныя шляхі Яўгена Ладнова  / А. М. Чарнякевіч // Личность в истории: героическое и трагическое: сборник материалов Пятой междунар. науч.-практ. конф., посвящ. 20-летию историч. ф-та, Брест, 23-24 ноября 2011 г. / БрГУ им. А. С. Пушкина: редкол.: М. Э. Чесновский (гл. ред.) [и др.]. — Брест: БрГУ, 2012. — С. 243—249.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры па ваенных справах БНР
Катэгорыя:Міністры замежных спраў БНР
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Мегаламанія

**Мегаламанія** (*манія велічы* ад  д *μεγαλο* — «вельмі вялікі» ці «перабольшаны») — гістарычны тэрмін, які азначае паводзіны, што характарызуюцца вар'яцкімі фантазіямі аб багацці, магутнасці, геніяльнасці і чароўнай усемагутнасці, таксама часта завецца маніяй вялікасці. Паходзіць ад грэчаскіх слоў "megalo" (вельмі вялікі, вялікі) і "mania" (вар'яцтва).

## Гл. таксама 
* Гонар
* Комплекс непаўнацэннасці

Катэгорыя:Псіхатычныя расстройствы
Сяржук Сокалаў-Воюш

**Сяржук Со́калаў-Во́юш** (сапр.: **Сяргей Анатолевіч Сокалаў**; , в. Астроўшчына,  Віцебскай вобласці) — беларускі паэт, бард і перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і служачых 16 кастрычніка 1957 года ў вёсцы Астроўшчына Полацкага раёна Віцебскай вобласці БССР. З 1973 года жыў у Наваполацку. Працаваў слесарам на заводзе жалезабетонных вырабаў (1974—1976), на Наваполацкім вытворчым аб'яднанні «Палімір» (1979). Служыў у Савецкай Арміі (1976—1978). 

У 1979 годзе паступіў на беларускае аддзяленне філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, пасля 3-х курсаў перавёўся на завочнае аддзяленне, якое скончыў у 1985 годзе. Удзельнічаў у маладзёжным грамадскім аб'яднанні «Беларуская Майстроўня» (1979—1984).

Працаваў настаўнікам у сярэдняй школе № 5 Наваполацка (1982—1984, 1985—1988), навуковым супрацоўнікам філіяла Літаратурнага музея Якуба Коласа ў вёсцы Мікалаеўшчына Стаўбцоўскага раёна (1984—1985), звольнены за арганізацыю святкавання Купалля на тэрыторыі музея. У канцы 1980-х гг. актыўна ўдзельнічаў у мерапрыемствах арганізаваных нацыянальна арыентавай часткай грамадства. Працаваў загадчыкам літаратурнай часткі лялечнай трупы Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра імя Якуба Коласа ў Віцебску (1988—1990). 

Член Саюза пісьменнікаў СССР і Саюза беларускіх пісьменнікаў (з 1990 г.). 

У 1991 годзе па сямейных абставінах пераехаў у ЗША. Працуе на Радыё «Свабода», жыве ў Празе (Чэхія). 

Жанаты, мае трох сыноў.

## Творчасць 
Дэбютаваў у друку ў 1973 годзе (наваполацкая газета «Хімік»). Аўтар зборніка паэзіі «Кроў на сумётах» (1989), п'есы-казкі «Свецяць, свецяць зорачкі…» (пастаўлена ў 1989 г.). Пераклаў на беларускую мову п'есы Л. Андрэева «Манумент», «Любоў да бліжняга», асобныя творы ўкраінскіх, польскіх пісьменнікаў.

Часта выступае як аўтар і выканаўца сваіх песень. У ЗША і Канадзе выйшлі дыскі яго песень.

## Літаратура 
* 
* |Від=Б}}
* *Дубавец, С.* Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду / Сяргей Дубавец; фота А. Канцавога. — [Б. м.] : Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012, — 457 с.
* 

## Спасылкі 
* 
* Цёплы фронт 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Луцкевіч

**Луцке́віч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антон Луцкевіч (1884—1942) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, гісторык і публіцыст.
* Зоя Навумаўна Лерман-Луцкевіч (1934—2014) — украінская мастачка-жывапісец і мастачка-графік.
* Іван Луцкевіч (1881—1919) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, збіральнік старажытнасцяў.
* Кацярына Васільеўна Луцкевіч (нар. 1957) — беларуская футбалістка.
* Лявон Антонавіч Луцкевіч (1922—1997) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, педагог.
* Стэфан Луцкевіч (1889—1947) — беларускі лекар.
* Юрый Антонавіч Луцкевіч (1920—1992) — антысавецкі дзеяч падчас Другой сусветнай вайны.
* Ян Баляслаў Луцкевіч (1831—1895) — беларускі шляхціц, бацька братоў Луцкевічаў.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Беларускі з’езд Віленшчыны і Гродзеншчыны

, выбраны старшынёй Рады Віленшчыны і Гарадзеншчыны; Павел Аляксюк, адзін з ініцыятараў з’езда;  Міхаіл Кахановіч, старшыня Віленскай беларускай рады і дырэктар Беларускай гімназіі ў Вільні]]
**Белару́скі з’езд Ві́леншчыны і Гро́дзеншчыны** — з’езд прадстаўнікоў беларускай грамадскасці Віленшчыны і Гродзеншчыны, які адбыўся 9—10 чэрвеня 1919 года ў Вільні. Скліканы паводле ініцыятывы групы беларускіх палітычных дзеячаў на чале з Браніславам Тарашкевічам і Паўлам Алексюком. На з’ездзе было 125 дэлегатаў. 

Правядзенне з’езда было выкліканае неабходнасцю пацвердзіць ідэю непадзельнасці і незалежнасці Беларусі ва ўмовах польскай акупацыі і агітацыі з боку паланафілаў за далучэнне беларускіх земляў да Польшчы. Бальшыня ўдзельнікаў з’езда была сябрамі Беларускай партый сацыялістаў-рэвалюцыянераў (БПС-Р). 

Асноўныя даклады, якія былі заслуханыя і абмеркаваныя на з’ездзе: аб кааперацыі (Клаўдзій Дуж-Душэўскі), аб стане і неадкладных задачах беларускай асветы (Міхаіл Кахановіч), аб выдавецкай дзейнасці (Ян Станкевіч). З’езд пацвердзіў вернасць ідэалам незалежнай і непадзельнай Беларусі, выказаў поўны давер ураду Беларускай Народнай Рэспублікі, катэгарычна асудзіў унію з Польшчай; прымаючы пад увагу традыцыйныя гістарычныя і эканамічныя сувязі беларускага і літоўскага народаў, прызнаў пажаданым дзяржаўны звяз з Літвой. У прынятай з’ездам дэкларацыі БПС-Р асуджалася акупацыя Беларусі Польшчай, беларуская грамадскасць заклікалася да стварэння працоўных валасных, павятовых і губернскіх радаў. Былі прынятыя рэзалюцыі аб стварэнні беларускага войска дзеля абароны незалежнасці рэспублікі, аб арганізацыі настаўніцкіх курсаў у Вільні і Горадні. З’езд абмеркаваў пытанні пра неадкладную беларусізацыю царквы і касцёла ў Беларусі, стварэнне беларускага біскупства і епархіі ў Вільні, дапамогу пацярпелым ад вайны. Дэлегаты разгледзелі пратэст БПС-Р і Віленска-Гродзенскага дэмакратычна-рэспубліканскага блока ў сувязі з арыштамі беларускіх дзеячаў і забаронай беларускіх арганізацый польскімі ўладамі і асудзілі дзеянні апошніх. 

З’езд абраў Цэнтральную беларускую раду Віленшчыны і Гродзеншчыны на чале з эсэрам Душэўскім, прыняў пастанову пра найхутчэйшае скліканне Рады БНР. 

## Літаратура 
* *Ліс А.* 
* *Ліс А.*  С. 433

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:1919 год у Вільні
Бярэшча (возера)

**Бярэ́шча** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бярэшча (выцякае з возера), сярод ляснога масіву, за 12 км на паўднёвы захад ад Лепеля, каля вёскі Чарніца. 

Плошча паверхні 4,08 км². Даўжыня 2,8 км. Найбольшая шырыня 1,8 км. Найбольшая глыбіня 1,3 м, сярэдняя 0,9 м. Плошча вадазбору 127 км².
Катлавіна возера круглаватая. Схілы катлавіны спадзістыя. Берагі тарфяністыя, забалочаныя. Дно плоскае, ілістае. Зарастае. У возера ўпадае рака Кеста, выцякае рака Бярэшча, праз Бярэзінскі канал Бярэзінскай воднай сістэмы злучана з возерам Плаўна. Адзначалася гнездаванне лебедзя-шыпуна — рэдкага віду птушкі, занесенай у Чырвоную кнігу Беларусі.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, язь, гусцяра, акунь, плотка, краснапёрка, мянтуз і іншыя віды рыб.

Каля паўднёва-ўсходняй ускраіны возера праходзіць аўтамабільная дарога .

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Эсы
Катэгорыя:Азёры Лепельскага раёна
Усебеларускія з’езды Саветаў

**Усебелару́скія з’е́зды Саве́таў** — цэнтральныя органы дзяржаўнай улады БССР у 1919—1937. Вырашалі пытанні ўнутранай і знешняй палітыкі, развіцця народнай гаспадаркі, устанаўлівалі асновы заканадаўства БССР. Выканаўчы орган — ЦВК БССР. Усяго праведзена 12 з’ездаў: 1-ы ў 1919, 12-ты Надзвычайны — у лістападзе 1936 і лютым 1937 года.

## Усебеларускія з’езды Саветаў 
Катэгорыя:Дзяржаўны лад БССР
Ібрагім Рафаілавіч Гембіцкі

**Ібрагім Рафаілавіч Гембіцкі** (,  — ) — беларускі графік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Мінску ў сям’і беларускіх татараў. Бацька будучага мастака займаўся земляробствам, маці вяла хатнюю гаспадарку.
У 1913 годзе паступіў у рамеснае вучылішча па слясарнай спецыяльнасці, але ў сувязі з Першай сусветнай вайной і эвакуацыяй вучылішча ў 1914 годзе навучанне скончылася. У 1916 годзе ўладкаваўся ў Чыгуначную друкарню вучнем–наборшчыкам, дзе працаваў да 1918 года.

Маляваннем і жывапісам пачаў займацца самастойна, у вольны ад працы час. Яго работы ўпершыню з’явіліся ў 1921 годзе на I мастацкай выставе ў Мінску. Пасля гэтага быў накіраваны на вучобу ў Вышэйшыя мастацка–тэхнічныя майстэрні (ВХУТЕМАС) ў Маскву. З-за адсутнасці сярэдняй адукацыі Гембіцкага прынялі толькі на рабфак. У 1923 годзе праз цяжкае матэрыяльнае становішча ён быў вымушаны прыпыніць вучобу і вярнуцца ў Мінск да бацькоў. Пазней  вучыўся  на графічным факультэце Маскоўскага дзяржаўнага акадэмічнага мастацкага інстытута (1931—1938) у Уладзіміра Фаворскага і Андрэя Ганчарова. Дыпломная работа ў тэхніцы дрэварыту — ілюстрацыі да аповесці Я. Коласа «Дрыгва» (1938), чатыры аркушы з яе купленыя Маскоўскім музеем выяўленчых мастацтваў. У пачатку 1930-х арыштоўваўся НКУС, але быў выпушчаны. Сталую творчую працу пачаў у канцы 1930-х, працаваў у станковай графіцы ў тэхніках дрэварыту і каляровай лінагравюры. Сярод іншых тагачасных беларускіх графікаў вылучаўся цікаўнасцю да стварэння шматфігурных кампазіцый. 

З 1940 года быў членам Беларускага саюза мастакоў.

Пахаваны на мінскіх Чыжоўскіх могілках.

## Літаратура 
* Календарыюм // «Czasopis», № 10/2005.
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998: энцыкл. давед. — Мн., 1998.

Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Кумяртаў

**Кумяртаў** () — горад (з 1953) у Расіі, у складзе Башкартастана. Насельніцтва 63,9 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1948 годзе. Размешчаны за 250 км на поўдзень ад Уфы. Чыгуначная станцыя.

У цяперашні час вядзецца здабыча і апрацоўка бурага вугалю (Бабаеўскае радовішча, камбінат «Башкірвугаль»). Машынабудаванне (вытворчасць вальцовых млыноў, пякарнага абсталявання і інш.), авіяцыйная (вытворчасць верталётаў Ка-32, Ка-226), харчовая (рыбная і інш.) прамысловасць; брыкетная і лыжная фабрыкі. ЦЭЦ.

## Вядомыя ўраджэнцы 
* Юрый Васільевіч Шатуноў — савецкі і расійскі спявак.

Катэгорыя:Гарады Башкартастана
Станіслаў Нарбут

ў Браславе]]
**Станіслаў Нарбут** (, б. маёнтак Шаўры Лідскага павета, цяпер Воранаўскі раён — ) — беларускі урач, вучоны-медык, мецэнат, сын Тэадора Нарбута.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 мая 1853 года ў б. маёнтку Шаўры Лідскага павета Віленскай губерні (цяпер Воранаўскі раён). Скончыў 1-ю віленскую класічную гімназію (1871), з 1872 года вучыўся ў Баварскім універсітэце ў Мюнхене, выключаўся за ўдзел у хваляваннях, заплаціў буйны штраф. Абараніў дысертацыю аб каўтуне на ступень доктара хірургіі і акушэрства (7.08.1879). У 1891 годзе скончыў Дэрпцкі ўніверсітэт, атрымаў дыплом лекара.

З 1904 года на пасадзе ўрача Нова-Аляксандраўскага павета. Жыў у Браславе, дзе на ўласныя сродкі збудаваў бальніцу. У Першую сусветную вайну ўзначальваў лазарэт на Паўночна-Заходнім фронце, цяжка паранены, часткова ампутаваная нага. У 1919 годзе вяртаецца да лячэбнай практыкі.

Памёр 11 сакавіка 1926 года. Пахаваны на Замкавай гары ў Браславе. У 1927 годзе на сродкі, сабраныя жыхарамі, яму пабудаваны помнік.

## Літаратура 
* Шэршань Г. Станіслаў Нарбут: 160 гадоў з дня нараджэння // Лідскі летапісец. № 2(62). 2013.

Станіслаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Воранаўскім раёне
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Ваенныя ўрачы
Марыян Станіслаў Абрамовіч

**Марыян Станіслаў Абрамовіч** () ( (13 сакавіка), Цвер, Расія — , Варшава, Польшча) — рэвалюцыянер-народнік, публіцыст, дзеяч культуры Беларусі і Польшчы. Псеўданім *Scyzoryk*.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Маскве — спачатку ў гімназіі, потым з 1888 года на матэматычным факультэце Маскоўскага ўніверсітэта, дзе ўзначальваў гурток сацыялістычнага кірунку ў маскоўскім польскім коле. Захоплены ідэямі народнікаў, вывучаў на Навагрудчыне беларускую мову. Быў вельмі актыўны ва ўсталяванні сувязей з палітычнай эміграцыяй, дзеля гэтага неаднаразова выязджаў у іншыя гарады і за мяжу. 9 сакавіка 1890 года арыштаваны за ўдзел у студэнцкіх выступленнях і зняволены ў маскоўскай турме «Бутырка». У турме ўдзельнічаў у заснаванні беларускага гуртка моладзі. У Тыльзіце (ва Усходняй Прусіі) выдаваў агітацыйную літаратуру, а потым перапраўляў яе ў Расію. Там у студзені 1892 года пад назваю «Дзядзька Антон» выдаў беларускі пераклад польскай публіцыстычнай брашуры «Бацька Шыман», а таксама польскамоўныя «Kilka uwag» i «Jan Skiba». Наведаў Берлін, Франкфурт, Жэневу, Цюрых, Львоў, Кракаў, набываючы сацыялістычныя выданні на польскай, рускай і яўрэйскай мовах. У канцы красавіка 1892 года прыехаў у Варшаву, дзе 2 мая арыштаваны царскай паліцыяй у Лазенкаўскім парку падчас расклейвання патрыятычных адозваў. Два гады пад следствам адбыў у Варшаўскай цытадэлі, а затым быў асуджаны на 3 гады зняволення ў пецярбургскай турме «Крэсты» і 6 гадоў пасялення ў Сібіры ў Верхаянску.

У 1894 годзе быў адным з трох вязняў, якія адмовіліся прысягаць новаму імператару Мікалаю ІІ. У час ссылкі ў Верхаянску вёў метэаралагічныя даследаванні, што дазволіла яму вярнуцца ў Еўропу пры дапамозе Расійскай АН. Пасля вяртання са ссылкі кіраваў у Пецярбургу рабочай кнігарняй «Праца». У рэвалюцыю 1905—1907 гадоў забяспечваў сувязь паміж Польскай сацыялістычнай партыяй і расійскімі рэвалюцыйнымі партыямі. З 1908 года жыў у Варшаве. Арыштоўваўся за ўдзел у арганізацыі Народнага ўніверсітэта. Пасля аднаўлення незалежнасці Польшчы ў 1918 года займаўся архіўнай і бібліятэчнай справамі. Меў вялікую ўласную бібліятэку (каля 8 тысяч тамоў), дзе захоўваліся рэдкія беларускія выданні.

## Літаратура 
* 
* Скалабан В. Працяг гісторыі з «Дзядзькам Антонам» // Полымя. 1988, № 2; ЭГБ, т. 1; МАБ.
* Abramowicz L. Abramowicz Marian // Polski Słownik Biograficzny. Kraków, 1935. T. I.
* Czarnocki N. Marian Abramowicz (wspomnienie pośmiertne) // Przegląd Wileński. 1925. №1.
* Czarnocki N. Przyczynki do historii PPS // Księga pamiątkowa PPS. Warszawa, 1923
* Durko J. Abramowicz Marian Stanisław // Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego. Warszawa, 1985
* Perl F. Dzieje ruchu socjalistycznego w zaborze rosyjskim (do powstania PPS). Warszawa, 1932.
* Turonek J. Wokół genezy Dziadźki Antona // Slavia orientalis. 1983, № 3

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цверы
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Польшчы
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Анатоль Адамавіч Альшэўскі

**Анатоль Альшэўскі** (партыйны і публіцыстычны псеўданім і крыптанім: *Юрка Пружанскі, Ю.Пружанскі, Ю. П.*; , мяст. Бяроза-Картузская Пружанскага павета Гродзенскай губерні, цяпер г. Бяроза Брэсцкай вобласці — , Мінск) — публіцыст, дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

## Біяграфія 
Даволі рана далучыўся да левага руху, у 1919 у 15-гадовым узросце ўступіў у Чырвоную Армію, ваяваў на Палессі; тады ж стаў членам РКП(б). У 1920 быў накіраваны на вучобу ў Камуністычны універсітэт імя Свярдлова ў Маскве. У 1925, як ураджэнец Заходняй Беларусі, накіраваны туды на падпольную работу. Быў сакратаром ЦК КСМЗБ, членам ЦК КСМ Польшчы. У 1926 і 1928 выбіраўся членам ЦК КПЗБ.

Актыўна займаўся публіцыстыкай і рэдактарскай справай — рэдагаваў цэнтральныя органы ЦК КПЗБ «Бальшавік» і «Чырвоны сцяг». Друкаваўся ананімна і пад псеўданімамі ў падпольных выданнях. Асноўная тэма яго публіцыстыкі — вострая крытыка палітыкі польскага ўраду ў Зах. Беларусі. Гэтая дзейнасць не магла быць незаўважана: у 1927 арыштаваны польскімі ўладамі і зняволены ў Варшаве. У 1928 па абмене палітычнымі вязнямі трапіў у СССР. У 1932 зноў закінуты ў заходнебеларускае камуністычнае падполле, але ў ліпені таго ж года вернуты ў Мінск.

Працаваў у рэдакцыі Прадстаўніцтва ЦК КПЗБ пры ЦК КП(б)Б. З 1933 на прафсаюзнай рабоце. У час найбольшага ўздыму масавых рэпрэсій у 1937 арыштаваны; загінуў у засценках НКВД. Рэабілітаваны пасмяротна. Імя Альшэўскага нададзена вуліцам у Бярозе і Пружанах. У Бярозе захаваўся дом, дзе ён жыў; там устаноўлена мемарыяльная шыльда.

## Літаратура 
* Орехво Н. С. Дела и люди КПЗБ: Воспоминания. Мн., 1983
* Калеснік Ул. Пасланец Праметэя: Дакум. аповесць. Мн., 1984
* Саламевіч. Слоўнік псеўданімаў
* ЭГБ, т. 1.
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозе
Катэгорыя:Памерлі ў Мінску
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Аляксандр Акінчыц

**Аляксандр Акінчыц** (, в. Сялец Пружанскага павета, цяпер Бярозаўскі раён (па іншых звестках 28.8.1839, Гродна) — , ) — медык, публіцыст, мемуарыст.

## Біяграфія 
У 1856—1861 гадах вучыўся на медыцынскім факультэце Маскоўскага ўніверсітэта, доктар медыцыны. У 1861 годзе распачаў лекарскую практыку ў Шарашове. Арыштаваны за аказанне медыцынскай дапамогі параненым паўстанцам 1863—1864 гадоў. Асуджаны да 12 гадоў катаргі. На этапе паміж Табольскам і Томскам Акінчыц і яшчэ двое вязняў здолелі схавацца пад імёнамі памерлых ад тыфу ссыльных. Акінчыц застаўся ў Томску пад прозвішчам Малеўскі. На конях і пешшу дабраўся да цэнтральных раёнаў Расіі.

Пры дапамозе расійскіх рэвалюцыйных груп з фальшывым пашпартам у жніўні 1865 года, разам з З. Мінейкам, даехаў да Парыжа. Пачаўся новы, знешне больш спакойны перыяд жыцця. У сувязі з тым, што яго дыплом не прызнаваўся ў Францыі, мусіў прайсці адпаведныя курсы і ў ліпені 1867 года паспяхова здаў экзамен на ступень доктара медыцыны. Займаўся лекарскай практыкай. Як згадваюць сучаснікі, быў адданы ідэі дапамогі церпячым людзям. Актыўна ўдзельнічаў у дзейнасці эмігранцкіх арганізацый уцекачоў з тэрыторыі былой Рэчы Паспалітай. Выступаў з публікацыямі ў прэсе. Напісаў мемуары «Успаміны з побыту ў Расіі ў 1863 г.», якія доўгі час захоўваліся ў архіве сям'і, а пасля былі апублікаваны на французскай мове.

## Літаратура 
* 
** *Kulczykowski M.* Okińczyc (Okieńczyc) Aleksander // PSB. T. XXIII/4, Zeszyt 99, 1978. S. 664—666.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозаўскім раёне
Катэгорыя:Імігравалі ў Францыю з Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі МДУ
Лукаш Голад

**Лукаш Голад** ( — , Вільня) — праваслаўны святар, рэлігійны і грамадска-культурны дзеяч міжваеннай Заходняй Беларусі, рэдактар і выдавец.
## Біяграфія 
Протаіерэй Літоўскай епархіі. Сябра Віленскай праваслаўнай кансісторыі. Прымаў удзел у беларусізацыі царкоўна-рэлігійнага жыцця ў Заходняй Беларусі. Праследаваўся польскімі ўладамі. У 1925 г. асуджаны на 5 месяцаў турмы. Рэдактар і выдавец рэлігійнага часопіса «Праваслаўная Беларусь» (1927—1928). Звязаны з беларускімі праваслаўнымі дзеячамі сенатарам В. Багдановічам і святаром А. Каўшом, якія фінансава падтрымлівалі выданне часопіса. Рашэннем Свяшчэннага Сінода праваслаўнай царквы ў Польшчы пазбаўлены сану святара. У 2-й пал. 1930-х зноў узведзены ў сан. У 1940 г. паводле ўказу мітрапаліта Літоўскага і Віленскага Еліферыя прызначаны прадстаўніком Ковенскага праваслаўнага савета ў Вільні. Пахаваны на праваслаўных могілках у Вільні.

## Літаратура 
* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2006.
* Лукаш Голад // Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Уклад. Ю. Гарбінскі. — Мінск-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
** LCVA, ф. 51, воп. 7, спр. 716;
** Открытое письмо.
Зэлік Майсеевіч Аксельрод

**Зэлік Аксельрод** ( ці ,  — , ) — яўрэйскі паэт, перакладчык. Брат мастака Меера Аксельрода.

## Біяграфія 
Шмат скітаўся з прычыны Першай сусветнай вайны. Скончыў у Мінску 5-ую савецкую школу 2-й ступені (1921), вучыўся на этналінгвістычным факультэце БДУ (1921 — 1922, адлічаны за няздачу мінімуму), у 1923 — 1925 у Вышэйшым літаратурна-мастацкім інстытуце імя Брусава, у 1928 скончыў літаратурны факультэт Маскоўскага педінстытута. Менавіта мастацкая атмасфера Масквы 1920-х паўплывала на фарміраванне паэтычнага густу Аксельрода, творы якога вылучаліся лірызмам.

Пасля вучобы вярнуўся ў Мінск. Працаваў у Дзяржаўным выдавецтве БССР, а з 1931 адказны сакратар яўрэйскага часопісу «Беластокер Штэрн» (Беластоцкая Зорка). За кароткае жыццё выпусціў 4 кніжкі вершаў, першую ў 1922 годзе. Пісаў на мове ідыш. Член БелАПП з 1928, у 1934 годзе быў прыняты ў Саюз пісьменнікаў Беларусі, дзе разам з Ізі Харыкам узначальваў секцыю яўрэйскіх пісьменнікаў.

З поспехам выступаў у Мінску з вершамі, пазнаёміў адну з прыхільніц Рыўку Рубіну з братам Меерам, што завяршылася іх шлюбам. Зборнік вершаў «Вока за вока» выйшаў у 1937 годзе на рускай у перакладах Міхаіла Светлова.

У вершах ухваляў сацыялістычныя пераўтварэнні ў краіне, сяброўства савецкіх народаў. Перакладаў на ідыш беларускую і расійскую класіку (Я. Купала, А. С. Пушкін, М. Някрасаў). Рэабілітаваны ў 1957.

Некалькі кніг выйшла пасмяротна, у складанні ўдзельнічаў брат Меер Аксельрод і яго жонка пісьменніца Рыўка Рубіна, выйшла кніга і ў перакладзе на рускую, прадмова Р. Рубінай, афармленне М. Аксельрода, вялікая частка перакладаў — Алена Аксельрод. Адна кніга выйшла значна пазней пасля яго смерці ў Нью-Ёрку ў 1961 годзе.
[thumb|left|[Анатоль Аляксандравіч Наліваеў|Анатоль Наліваеў «Партрэт паэта З. Аксельрода»]]

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 10 фактаў пра паэта Зэліка Аксэльрода, які пратэставаў супраць закрыцьця габрэйскіх школ у Беларусі // svaboda.org 30 снежня 2019
* Зелик Аксельрод 
* Литературная энциклопедия. Зелик Аксельрод  

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Паэты на ідыш
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Бражэльцы

**Бражэ́льцы** (, ) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Беняконскага сельсавета. За 0,5 км ад вёскі ўпадае ў Солчу рака Балоцінка.

## Назва 
Было старое ашмянскае прозвішча Бражэль. Ёсць літоўскія *Braželis, Bražeika, Bražys*, латышскія *Bražs, Bražis*.

## Гісторыя 
У пісьмовых крыніцах упамінаецца ў сярэдзіне 16 ст. У 1560 г. сяло ў Эйшышскай воласці Лідскага павета, 10 валок зямлі, дзяржаўная ўласнасць. Кароль Жыгімонт Аўгуст пажалаваў сяло віленскаму канюшаму і падканюшаму, васілішскаму дзяржаўцу Яну Ю’ревічу Валчковічу ў якасці падзякі за пасольскую службу ў Вялікім княстве Маскоўскім. Згадваецца маёнтак Бражэльцы ў інвентары 1730 г. У 2-ой палове 19 — пач.20 ст. вёска Беняконскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні. У 1861 г. 45 сялянскіх душ, уладанне графа Путкамера. У 1908 г. ў вёсцы налічвалася 267 жыхароў, 253 дзесяціны зямлі, 30 коней, 73 галавы буйной рагатай жывёлы. У 1921—1939 гг. у складзе Польшчы. Уваходзіла ў Беняконскую гміну Лідскага павета Навагрудскага ваяводства. У 1921 г. у калоніі Бражэльцы 42 двары, 249 жыхароў, у аднайменным фальварку 3 двары, 70 жыхароў. З 12.10.1940 г. хутар і маёнтак у Беняконскім сельсавеце Воранаўскага раёна Баранавіцкай, а з 20.9.1944 г. Гродзенскай абласцей.

## Насельніцтва 
* 1940 год — 296 жыхароў, 52 двары.
* 1960 год — 190 жыхароў.
* 1970 год — 159 жыхароў.
* 2004 год — 58 жыхароў, 30 двароў.
* 2019 год — 24 чал.

## Гаспадарка 
У складзе сельскагаспадарчага вытворчага калектыву «Эліт — Агра» (цэнтр — вёска Падварышкі). Ферма.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Беняконскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна
Язэп Гайлевіч

**Язэп (Юзаф) Казіміравіч Гайле́віч** (, Дразды, Дзісенскі павет, Віленскай губерні — , Бальбінава, Краслаўскі раён, ЛатССР) — рымска-каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч, педагог, прыхільнік беларусізацыі Каталіцкай царквы, дзеяч беларускага руху ў Латвіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў невялікай вёсцы Дразды Друйскай воласці ў вялікай сям’і. Вучыўся ў Мёрах. На службу ўсёй сям’ёй хадзілі ў мясцовы касцёл у Ідолце, на фэсты ездзілі ў Друю.

, чацвёрты С. Сахараў, дырэктар, пяты Я. Гайлевіч.]]
Пад уплывам знаёмых святароў у 1913 годзе паступіў у Магілёўскую духоўную каталіцкую семінарыю ў Пецярбургу. З прычыны падзей 1917—1918 гадоў у Расіі вымушаны працягваць вучобу ў Мінскай духоўнай каталіцкай семінарыі. 29 лютага 1920 года пасвечаны ў святары. У 1920—1921 гадах вікарый у Друі Браслаўскага павета. У 1921—1934 гадах адміністратар у Бальбінаве Дзісенскага павета. У 1934—1935 гадах вікарый у касцёле Сэрца Ісуса ў Рэзэкнэ (Латвія). У 1935—1943 гадах вікарый у касцёле Дзевы Марыі ў Дзвінску (Даўгаўпілс, Латвія), адначасова выкладаў Закон Божы ў беларускіх школах. Прымаў удзел у культурным і грамадскім жыцці беларусаў Латвіі. Выступаў з казаннямі на беларускай мове. Праследаваўся латышскімі ўладамі, абвінавачваўся ў планах далучыць Латгалію да Польшчы. Падчас 2-й сусветнай вайны заставаўся на акупаванай тэрыторыі, служыў у адноўленым вернікамі касцёле Найсвяцейшай Тройцы ў Росіцы, цяпер Верхнядзвінскі раён Віцебскай вобласці. З 1943 года зноў у Бальбінаве.

Арыштаваны органамі МДБ 10 верасня 1949 года. Абвінавачваўся ў «правядзенні антысавецкай агітацыі». Асуджаны 8 красавіка 1950 года да 10 гадоў ППЛ. Этапаваны 4 чэрвеня 1950 года ў Мінеральны лагер у Комі АССР. 5 студзеня 1956 года пераведзены ў Дубраўны лагер у Мардоўскай АССР. Вызвалены 22.6 (ці 24.10) 1956 года. Служыў у касцёле ў Рундаку (Латвія). З 1959 года зноў у Бальбінаве, потым у касцёле ў Індры (Латвія).

Памёр 18.10.1971 года. Пахаваны ў Бальбінаве.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Уклад. Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2006
* 

Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Постаці латвійскага каталіцтва
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Постаці Даўгаўпілса
Катэгорыя:Вязні Дубраўлага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне
Адам Нарушэвіч

**Адам Тадэвуш Станіслаў Нарушэвіч** (, , Пінскі павет — , Янаў-Падляшскі) — вялікалітоўскі філолаг, гісторык, ,  і . З роду Нарушэвічаў. Ахрышчаны ў Лагішыне як Адам Тадэвуш, з 1781 года карыстаўся імем Станіслаў.

## Біяграфія 
У 1748 годзе скончыў Пінскі езуіцкі калегіум, дзе ў 1748 годзе ўступіў у ордэн езуітаў, у 1754 годзе — Віленскую езуіцкую акадэмію. Вучыўся ў Ліёне (Францыя), у Італіі і Германіі. Выкладаў лацінскую мову ў Віленскай акадэміі, заняў там кафедру паэтыкі, дзе выкладаў стылістыку і гісторыю літаратуры. Вялікі пісар літоўскі (1781—1788). Біскуп смаленскі (з 1788), луцкі (з 1790). Валодаў маёнткам Павець каля Пінска. Пахаваны ў Янаве-Падляшскім.

## Творчасць 
А. Нарушэвіч адным з першых зрабіў пераклад Карнелія Тацыта на славянскую мову (польскую), яго пераклад да цяперашняга часу лічыцца лепшым у еўрапейскай літаратуры, а пераклады Гарацыя — самымі поўнымі і дасканалымі. Аўтар 7-томнай «Гісторыі Польшчы» (Варшава, 1780—1824), гісторыі Крыма — «Таўрыя» (Варшава, 1781). Гэтыя фундаментальныя працы з’яўляюцца наватарскімі на ўсходнееўрапейскай прасторы — вылучаюцца грунтоўнасцю высноў, дасканалым аналізам крыніц. Заснавальнік у польскай гістарыяграфічнай школы (г. зв. «школы Нарушэвіча»), якая проціпаўстаўлялася школе І. Лялевеля.

Аўтар шматлікіх одаў, ідылій, сатырычных твораў.

## Гл. таксама 
* Фабіян Саковіч

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2003.

Адам Тадэвуш
Катэгорыя:Біскупы луцкія
Катэгорыя:Біскупы смаленскія
Катэгорыя:Пісары вялікія духоўныя літоўскія
Катэгорыя:Члены Згуртавання прыхільнікаў Канстытуцыі
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Канфедэраты Чатырохгадовага сойма
Аскар Авейдэ

**Аскар Авейдэ** (, Марыямпаль, Аўгустоўская губерня, цяпер Літва — , Вяцкая губерня, Расія) — гісторык, журналіст.

У 1858 скончыў юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта, у 1859-61 працягваў вучыцца за мяжою. Служыў практыкантам у судовых установах Варшавы. Актыўны ўдзельнік паўстання 1863—1864 гадоў. З восені 1862 увайшоў у склад Цэнтральнага нацыянальнага камітэта ў Варшаве па падрыхтоўцы паўстання. У канцы ліпеня 1863 прыехаў у Вільню як камісар паўстанцкага варшаўскага ўрада. Належаў да памяркоўнага крыла *чырвоных*, крытыкаваў К. Каліноўскага за сепаратызм. Арыштаваны ў Вільні 22.8.1863. Падчас следства, якое вялося ў Вільні і Варшаве, выдаў многіх удзельнікаў паўстання. Напісаў пра паўстанне падрабязныя нататкі, якія ўпершыню надрукаваны ў 1866 у Варшаве абмежаваным тыражом; перавыдадзены ў 1961 у Маскве. Гэтыя нататкі сталі надзвычай важнай гістарычнай крыніцай пра паўстанне. У 1866 сасланы на пасяленне ў Вяцкую губерню, дзе і памёр.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Марыямпале