open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Антоні Забела

**Антоні Забела** (памёр у 1776) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, падчашы ковенскі (1730—1744), маршалак ковенскі з 1744 года, лоўчы вялікі літоўскі (1761—1775), генерал-лейтэнант літоўскіх войскаў.

## Біяграфія 
Прадстаўнік літоўскага дваранскага роду Забелаў герба «Сякера». Сын пісара земскага ковенскага Міхала Забелы і Ганны з Белазораў. Браты — кашталян менскі Шыман і Юзаф Забела.

У 1733 годзе Антоні Забела быў выбраны паслом (дэпутатам) ад Ковенскага павета на элекцыйны сойм. У 1750 годзе ён быў другі раз выбраны паслом на сойм. У 1752 годзе — пасол ад Ковенскага павета на чарговы сойм. У 1754 годзе — пасол ад Упіцкага павета на сойм.

У 1764 годзе Антоні Забела быў выбраны маршалкам Ковенскага павета ў . У 1764 годзе ён двойчы выбіраўся паслом (дэпутатам) ад Ковенскага павета на канвакацыйны і элекцыйны соймы (падтрымаў кандыдатуру Станіслава Аўгуста Панятоўскага). Член вайсковай камісіі Вялікага Княства Літоўскага ў 1764 годзе.

У 1767 годзе Антоні Забела стаў членам Радамскай канфедэрацыі. У тым жа 1767 годзе ён быў выбраны паслом ад Лідскага павета на сойм Рэпніна. Антоні Забела ўвайшоў у склад соймавай дэлегацыі, якая была прызначана пад ціскам з боку расійскага пасла князя Мікалая Рэпніна для вызначэння канстытуцыі Рэчы Паспалітай.

## Узнагароды 
Кавалер ордэнаў Белага арла (1761), Святога Міхаіла і Святога Станіслава.

## Сям’я 
У 1744/1748 годзе ён ажаніўся з Соф’яй з Шчытоў-Неміровічаў, дачкой кашталяна мсціслаўскага Юзафа Шчыта-Неміровіча (пам. 1745) і Петранелы Схаластыкі Валадковіч. Ад яе меў дзяцей:
* Ганна, жонка генерал-маёра  (пам. 1785)
* Брыгіта, муж — ротмістр Фартунат Гурскі, сын кашталяна жамойцкага Міхала Яна Гурскага
* Марыя, жонка Адама Плятэра
* Юзаф (пам. 1794), гетман польны літоўскі (1793—1794), у шлюбе з  (1766—1843), дачкой  (1724—1804) і сястрой Валента Фаўсціна Сабалеўскага (1765—1831)
* Ежы, у шлюбе з Марыянай з Сабалеўскіх, дачкой кашталяна чэрскага Валентыя (1724—1800) і сястрой  (1770—1846)
* Шыман (1750—1824), кашталян менскі, у шлюбе з Барбарай з Завішаў
* Міхал (1760—1815), генерал-лейтэнант літоўскіх войскаў
* невядомая дачка, жонка Тадэвуша Коцела.

## Літаратура 
* Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705—2008, 2008

Антоні
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі земскія ковенскія
Катэгорыя:Падчашыі ковенскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Каўровая (гарадзішча)

**Каўровае** — археалагічны помнік каля вёскі Каўровае Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,1 км на поўдзень ад вёскі, каля ўпадзення безыменнага ручая ў ракі Пнёўка, ва ўрочышчы Гарадзец.

## Апісанне 
З поўдня і ўсходу абмежавана рэчышчамі Пнёўкі і ручая, з паўночнага захаду прасочваюцца апоўзлы роў і рэшткі вала вышынёй 1,5-2 м. Пляцоўка авальная, памерам 35×25 м, вышыня над поймай Пнёўкі 4,5 м. Вядома з 1873 года. Абследавалі ў 1928 годзе І. А. Сербаў, у 1972 годзе У. Ф. Ісаенка. Раскопкі не праводзіліся.

## Літаратура 
* Гарадзішча (в. Каўровая) // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 266.

Катэгорыя:Гарадзішчы Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Каўровае
Ірвяніца (гарадзішча)

**Ірвяніца** — археалагічны помнік каля вёскі Ірвяніца Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,5 км на паўднёвы ўсход ад цэнтра вёскі, на высокім (процілеглым) беразе ракі Ірвяніца, на мысе, абмежаваным 2 ярамі.

## Апісанне 
Пляцоўка авальнай формы, памерам 31×45 м, вышыня над поймай 20 м. З усходняга боку ўмацавана валам вышынёй 3-4 м, шырынёй у ніжняй частцы да 8 м, верхняй — 2-3 м і ровам глыбінёй 3 м. Вядома з 1983 года. Абследаваў у 1972 годзе У. Ф. Ісаенка. Раскопкі не праводзіліся.

## Літаратура 
* Гарадзішча (в. Ірвяніца) // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 265.

Катэгорыя:Гарадзішчы Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Ірвяніца
Ляды (гарадзішча)

**Ляды** — археалагічны помнік каля вёскі Ляды Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на паўночнай ускраіне вёскі, ва ўрочышчы Гарадзец.

## Апісанне 
Мае авальную форму, памерам 40×30 м, стромкасць схілаў да 70°. З усіх бакоў умацавана валам, вышыня заходняга дасягае 6 м, іншых — 3 м, шырыня каля асновы 10-11 м, па грэбені — 6-7 м, даўжыня 12 м. Вядома з 1873 года. Абследаваў у 1972 годзе У. Ф. Ісаенка. Раскопкі не праводзіліся.

## Літаратура 
* Гарадзішча (в. Ляды) // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 266.

Катэгорыя:Гарадзішчы Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Ляды (Дубровенскі раён)
Андрэй Неміровіч

**Андрэ́й Неміро́віч** герба «Ястрабец» (1462—1541) — гетман польны літоўскі з 1535 года, ваявода кіеўскі з 1514 года.

## Біяграфія 
Сын Якуба Неміровіча і Святаславы (удава Андрэя Даўгерда, сына віленскага ваяводы Яна Даўгерда). Унук Андрэя (Андрушкі) Неміровіча, праўнук Яна Няміры з Уселюба.

У 1508—1509 гадах быў прыдворным. У 1509 годзе ўзгадваецца ў дакументах як мазырскі намеснік і займаў гэту пасаду прынамсі да 1511 года. У 1511 годзе ён змяніў Цімафея Капусту на пасадзе намесніка ў Чаркасах (прабыў прынамсі да 1512 года), з 1514 года прызначаны пасля Юрыя Радзівіла на кіеўскага ваяводу. Як кіеўскі ваявода, ён засяродзіў сваю дзейнасць на адносінах з Крымскім ханствам і абароне Кіеўскага ваяводства ад татараў. У 1522 годзе займаў пасаду намесніка свіслацкага, заставаўся ім прынамсі да 1529 года.

Разам з гетманам вялікім літоўскім Канстанцінам Астрожскім і старостам чаркаскім Яўстахам Дашкевічам 27 студзеня 1527 года здабыў вялікую перамогу над татарамі ў бітве пад Альшаніцай, дзе палегла каля 24 тысяч татараў і было вызвалена 80 тысяч ясыра.

Падчас маскоўска-літоўскай вайны 1534—1537 гадоў ён камандаваў двацаццітысячным войскам, спрабуючы вызваліць Ноўгарад-Северскі. Пад яго камандаваннем войска спрабавала захапіць крэпасць. Аднак з-за памылкі войскі трапілі пад агонь уласнай артылерыі. Контратака абаронцаў крэпасці прывяла да знішчэння большасці літоўскіх сіл. Сам Неміровіч сышоў з паражэннем.

Вясной 1535 года быў прызначаны літоўскім польным гетманам.

У 1537 годзе ў замку ў Кіеве Андрэй Неміровіч прыняў Станіслава Станіслававіча Давойну, пазнейшага ваяводу полацкага, якога ён зрабіў сваім спадчыннікам. У час маскоўска-літоўскай вайны 1558—1570 пасля захопу крэпасці ў Полацку ў 1563 годзе Станіслаў Давойна трапіў разам з сваяком Андрэя Неміровіча — Мікалаем Неміровічам-Шчытом на шмат гадоў у палон да Івана Грознага.

## Сям’я 
Андрэй Неміровіч быў двойчы жанаты:
* з Ганнай (памерла да 1528 г.), удавой князя Лукомскага (бабуля полацкага ваяводы Мікалая Дарагастайскага).
* з Мілохнай Дашкевіч, сястрой Яўстахія Дашкевіча.

## Блытаніна 
У літаратуры Андрэю Неміровічу часам прыпісваюць герб «Газдава» замест «Ястрабца», блытаюць літоўскі род Неміровічаў (а таксама яго галіну: Неміровічаў-Шчытаў) з гербам «Ястрабец» з родам Няміраў герба «Газдава» з Падляшша. Таксама няправільна адзначана, што ён быў сынам Якуба Янавіча Неміровіча, берасцейскага старосты, замест Якуба Андрэевіча Неміровіча.

Андрэй
Катэгорыя:Гетманы польныя літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы кіеўскія (Вялікае Княства Літоўскае)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1462 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1541 годзе
Катэгорыя:Старосты оўруцкія
Катэгорыя:Старосты мазырскія
Катэгорыя:Старосты чаркаскія
Катэгорыя:Дзяржаўцы свіслацкія
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1534—1537 гадоў
Катэгорыя:Дваране гаспадарскія
Карабанавічы (гарадзішча)

**Карабанавічы** — археалагічны помнік каля вёскі Карабанавічы Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

## Гарадзішча-1 
Знаходзіцца на мысе правага берага ракі Дубровенка (Задубровенка), каля могілак, ва ўрочышчы Гарадзец. Пляцоўка памерам 70×40 м, выцягнута з захаду на ўсход. Усходні бок гарадзішча ўмацаваны валам вышынёй да 4 м і ровам глыбінёй да 3 м. Стромкасць схілаў каля 60°. Вядома з 1873 года. Абследавалі ў 1928 годзе У. Ф. Ісаенка. Культурны пласт 0,5-1,5 м. Раскопкі не праводзіліся.

## Гарадзішча-2 
Змешчана за 1 км на поўдзень ад гарадзішча-1 у напрамку в. Цілавічы. Пляцоўка 60×30 м. З заходняга боку ўмацавана валам вышынёй 1,8-2 м і двума равамі глыбінёй 1,5-1,7 м. Вядома з 1873 года. Абследавалі ў 1928 годзе І. А. Сербаў, у 1972 годзе У. Ф. Ісаенка. Раскопкі не праводзіліся.

## Літаратура 
* Гарадзішчы (в. Карабанавічы) // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 265.
* 
* Ліст карты N-36-50. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1981 год.

Катэгорыя:Гарадзішчы Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Карабанавічы
Ілья Лявонавіч Тамарын

**Ілья Лявонавіч Тама́рын** (,  — , ) — вучоны ў галіне фтызіятрыі, доктар медыцынскіх навук (1940), прафесар (1941).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Гродна. У 1912 годзе скончыў мужчынскую гімназію ў Брэст-Літоўску. У 1913—1914 гадах вучыўся ў Цюрыхскім універсітэце. У 1914—1918 гадах на службе ў арміі. У 1922 годзе скончыў медыцынскі факультэт Харкаўскага медыцынскага інстытута. У 1922—1926 гадах — інтэрн Харкаўскага туберкулёзнага інстытута. У 1926—1929 гадах займаў пасаду загадчыка туберкулёзным дыспансерам у Жытоміры. У 1929—1939 гадах у Днепрапятроўскім медыцынскім інстытуце на пасадзе асістэнта клінікі туберкулёзу. У 1939—1940 гг. у Ялце на пасадзе намесніка дырэктара Ялцінскага туберкулёзнага інстытута, у 1940—1941 гадах зноў у Днепрапятроўску на пасадзе дырэктара Інстытута ўдасканалення ўрачоў. У 1940 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Наружный перикардит у туберкулезных больных». У час Вялікай Айчыннай вайны ў 1941—1945 гадах займаў пасаду начальніка эвакашпіталя ў горадзе Чкалаў.

У 1945—1948 гадах І. Л. Тамарын у Народным камісарыяце аховы здароўя БССР на пасадзе дырэктара Беларускага навукова-даследчага інстытута туберкулёзу і адначасова прафесар курса туберкулёзу ў Мінскім медыцынскім інстытуце.

## Навуковая і грамадская дзейнасць 
І. Л. Тамарыну належаць навуковыя працы па праблемах туберкулёзу. Займаўся пытаннямі яго эпідэміялогіі, клінікі і лячэння. Аўтар больш за 70 прац, у тым ліку даведнікаў і брашур. Сярод апублікаванага:
* Осложнение произвольным пневмотораксом при наложении двустороннего лечебного пневмоторакса. (1927);
* Прививки против туберкулёза / И. Л. Тамарин; Бел. гос. науч.-исслед. туберкулез. ин-т. — Мн.: Гос. изд-во БССР, 1948. — 18 с. — 10 000 экз..
* Борьба с детским туберкулёзом в БССР. // Доклады Всебелорусского совещания педиатров. — Мн., 1949.
* Як аберагчы дзiця ад захворовання туберкулёзам. (1950).

Пад кіраўніцтвам І. Л. Тамарына падрыхтаваны і абаронены 4 кандыдацкія дысертацыі. Ён абіраўся дэпутатам гарадскіх і раённых Саветаў.

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР (1949);
* значок «Выдатнік аховы здароўя» (1940);
* медалі.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Змачинская Н. Ф., Мальковец М. В., Пересада А. Н.* Заведующие кафедрами и профессора Минского медицинского института (1921—1996) : Биографический справочник. ― Минск, 1999.

## Спасылкі 
* Тамарин Илья Леонтьевич (Леонович) (13(25).11.1893-24.05.1961)  // Сайт Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
* Тамарын, Ілья Лявонавіч (1893—1961)  // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Выпускнікі Харкаўскага нацыянальнага медыцынскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Катэгорыя:Фтызіятры СССР
Катэгорыя:Фтызіятры Беларусі
Глеб Вяжэвіч

**Глеб Вяжэвіч** — пачынальнік роду Глябовічаў, сын Вяжа Капатовіча.

Паходжанне Глеба дакладна не высветлена і ёсць прадметам даследаванняў. З падачы Яна Глябовіча, канцлера літоўскага, Глябовічам прыпісвалі княжацкае і магнацкае паходжанне, ад , сына Гедзіміна, або ад Войцеха Манівіда (які, як і пазнейшыя Глябовічы, карыстаўся гербам «Ляліва»). Так, Барталамей Папроцкі называў Глеба ўнукам Монтвіда і тытулаваў ваяводай смаленскім. Аднак, надзейных крыніц пра такое сваяцтва няма. Уладзіслаў Сямковіч, прааналізаваў генеалогію Манівідавічаў і не пацвердзіў, што Вяж быў іх родзічам. Сяргей Рыбчонак тлумачыць згадку Глеба як смаленскага ваяводы тым, што намеснікам у Смаленску быў яго брат Івашка Вяжэвіч, і праз гэта сувязь Глябовічаў са Смаленскам увайшла ў родавае паданне і генеалагічныя працы, а на самой справе Глеб не меў ніякага дачынення да Смаленска.

Паводле Рымвідаса Пятраўскас, жонкай Глеба была Мілохна Рачкаўна, з ёю ён меў сыноў Юрыя, Станіслава і Пятра, дачку Марыну.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Глябовічы
Уладзімір Бялько

**Уладзімір Бялько** (1911 — 1 мая 1933) — беларускі грамадскі дзеяч. Сябра Камуністычнага саюза моладзі Заходняй Беларусі. Паэт, рэдактар падпольнай газеты «Піянер».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1911 годзе ў в. Мяльканавічы Слонімскага павета Гродзенскай губерні ў Расійскай імперыі.

Пасля падзелу Беларусі паміж СССР і Польшчай у 1921 годзе родная вёска апынулася ў складзе Польшчы. Скончыў у сваёй вёсцы польскую школу. Нядоўга вучыўся ў Віленскай беларускай гімназіі.

Вярнуўшыся ў родную вёску, днём займаўся сельскай гаспадаркай, а вечарамі праводзіў камсамольскую і беларускую дзейнасць: развешваў лістоўкі, патрабуючы адкрыцця школ на беларускай мове, арганізоўваў розныя культмасавыя беларускія мерапрыемствы. З сябрамі Піліпам Маркевічам і Антонам Бішкурэвічам выдаваў на беларускай мове камуністычную газету «Піянер»: штомесяц наклады каля 100 асобнікаў адбіваліся на шапірографе. Пісаў вершы. За сваю камуністычную і беларускую дзейнасць пераследваўся мясцовымі польскімі ўладамі, якія яго двойчы арыштоўвалі і білі.

Вясной 1933 года да хворага Уладзіміра Бялько прыйшлі паліцыянты, скінулі яго з ложка і доўга білі нагамі. Памёр 1 мая 1933 года ад атрыманых пашкоджанняў. Праз два дні быў пахаваны на мясцовых могілках в. Мяльканавічы.

## Памяць 
* У савецкія часы, пакуль у вёсцы Мяльканавічы існавала школа, школьнікі захоўвалі памяць пра беларускага дзеяча: разам з настаўнікамі даглядалі яго магілу, ускладвалі кветкі.
* У 1980-х гадах на магіле Уладзіміра Бялько была пастаўлена невялікая стэла.
* У 1990-х гадах па рашэнню Слонімскага гарсавета вуліца Жданава ў Слоніме была перайменавана ў вуліцу Уладзіміра Бялько.
* Улетку 2019 года Сяргей Чыгрын знайшоў магілу Уладзіміра Бялько ў занядбаным стане. Неўзабаве валанцёры БРСМ прывялі магілу ў належны стан.

## Спасылкі 
* Радыё Рацыя. Адшукана магіла заходнебеларускага змагара за беларускія школы 
* Радыё Рацыя. Турэмныя шыльды на грудзях беларускіх юнакоў 
* Слонімскі Веснік. Волонтеры БРСМ навели порядок на могиле Владимира Белько

Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слонімскім павеце (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Памерлі ў Слонімскім раёне
Катэгорыя:Пахаваныя ў Слонімскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Слонімскім павеце (1920—1940)
Катэгорыя:Забітыя журналісты
Катэгорыя:Памерлі ад ран
Распаўсюджванне COVID-19 у Ліхтэнштэйне

Пандэмія COVID-19 дасягнула Ліхтэнштэйну ў пачатку сакавіка 2020 года. Пры агульнай колькасці насельніцтва 38 749 чалавек (па стане на 31 снежня 2019 году) узровень захворвання на 29 сакавіка складаў 1 выпадак на 645 жыхароў.

Яшчэ 11 лютага ўрад стварыў штаб «Новы каранавірус 2019-nCoV», які пад старшынствам урадавага саветніка Маўра Педрацыні сачыў за развіццём падзей, звязаных з новым вірусам, і каардынаваў неабходныя меры для Ліхтэнштайну. 26 лютага ўрад аб’явіў, што краіна ўжо актыўна рыхтуецца да магчымых выпадкаў каранавіруса, хоць пацверджаных выпадкаў пакуль няма. 27 лютага ўрад аб’явіў, што былі правераныя першыя два падазраваных выпадку ў Ліхтэнштэйне, вынік адмоўны. Акрамя таго, насельніцтва даведалася аб розных інфармацыйных старонках, прысвечаных новаму каранавірусу.

3 сакавіка ў краіне быў зарэгістраваны першы выпадак захворвання маладога чалавека, які меў кантакт з інфікаваным чалавекам у Швейцарыі. У яго з’явіліся сімптомы, і ён звярнуўся ў дзяржаўную бальніцу, дзе пацвердзілі наяўнасць новага віруса. Яго накіравалі ў ізаляцыю ў дзяржаўнай лякарні.

16 сакавіка ўрад наклаў значныя абмежаванні на сацыяльнае жыццё ў Ліхтэнштэйне, такіх як правілы правядзення мерапрыемстваў і забароны на забаўляльныя мерапрыемствы для запаволення распаўсюджвання віруса ў краіне. 17 сакавіка (агульная забарона на правядзенне мерапрыемстваў і далейшыя закрыцця) і 20 сакавіка (далейшае скарачэнне сацыяльных кантактаў) урад увёў яшчэ больш жорсткімі меры.

21 сакавіка дзяржаўная паліцыя абвясціла, што ў трох паліцэйскіх у цяперашні час станоўчы вынік тэсту на вірус. Да 21 сакавіка ў агульнай складанасці 44 чалавекі далі станоўчы вынік на вірус.

На 23 сакавіка быў зарэгістраваны 51 станоўчы выпадак. Урад таксама абвясціў, што павялічыць колькасць бальнічных ложкаў у Ліхтэнштэйне і створыць новы выпрабавальны цэнтр.

На 25 сакавіка 53 чалавекі мелі станоўчы вынік тэсту.

Станам на 2021 год у краіне зафіксавана 12 тыс. выпадкаў заражэння, у тым ліку 740 смерцяў

## Заўвагі
Катэгорыя:Пандэмія COVID-19
Катэгорыя:2020 год у Ліхтэнштэйне
Кушынг (Аклахома)

**Кушынг** () — горад у ЗША, у штаце Аклахома.

## Эканоміка 
Горад пачаў актыўна развівацца ў 1912 годзе адначасова з нафтавым бумам.

Кушынг — гэта гіганцкі хаб па транспарціроўцы, перапрацоўцы і захоўванні нафты. Ён звязвае вытворцаў «чорнага золата» паўднёвага ўзбярэжжа ЗША са спажыўцамі ў паўночнай частцы краіны. Практычна ўся нафта і прадукты, якія вырабляюцца з яе і выкарыстоўваюцца ў ЗША, так ці інакш праходзяць праз інфраструктуру Кушынга. Тут размешчана найбуйнейшае ў ЗША нафтавае сховішча. Па стане на 2019 год змяшчальнасць сховішчаў склала больш чым 90 мільёнаў бараляў. Гістарычна нафта прыходзіла з узбярэжжа Мексіканскага заліва ў цэнтр ЗША, туды ж дастаўлялася сыравіна з радовішчаў Тэхаса і ішла далей — да цэнтраў нафтаперапрацоўкі. З ростам здабычы сланцавай нафты частка трубаправодаў была разгорнута ў бок ўзбярэжжа, але ў цэлым транспартная інфраструктура вакол Кушынга па-ранейшаму разлічана хутчэй на ўвоз, чым на вываз нафты.

Гэты цэнтр адыгрывае ключавую ролю ў цэнаўтварэнні нафты WTі. Ф’ючарсныя кантракты на гэтую сыравіну, якія заключаюць трэйдары, агаворваюць, што яна павінна быць дастаўлена менавіта ў Кушынг.

Катэгорыя:Гарады Аклахомы
Рыленкі (мемарыяльны комплекс)

**Мемарыяльны комплекс** у Рыленках Дубровенскага раёна, Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на 467-м кіламетры аўтамагістралі Масква — Брэст, за 1 км на поўнач ад вёскі.

## Гісторыя 
Узведзены на брацкіх могілках, дзе пахаваны 35 тыс. воінаў 30-й гвардзейскай стралковай дывізіі 10-й гвардзейскай арміі Заходняга фронту, 84-й гвардзейскай і 331-й стралковых дывізій 31-й арміі 3-га Беларускага фронту, якія загінулі ў баях супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

Мемарыяльны комплекс адкрыты 3 ліпеня 1973 года. Скульптар М. Рыжанкоў, архітэктар М. Ткачук.

## Апісанне 
Мемарыял зроблены з бетону і сілуміну. Памеры стэл 2,6×4 м, уваходнага партала 3×15 м.

Займае вялікую плошчу і размешчаны перпендыкулярна да транспартнай магістралі. Уяўляе сабой прасторавую архітэктурна-скульптурную кампазіцыю з развітым сіметрычна-восевым планіровачным вырашэннем. Уваход у мемарыял утвораны 2 рознымі па велічыні апорнымі сценкамі, якія нясуць манументальны рэльефны фрыз з выявай суровых і мужных твараў савецкіх воінаў. На сценках бронзавымі літарамі надпіс: *«Тут 10 тысяч гераічна загінуўшых савецкіх салдат. Чэрвень 1944 г.»*.

Уздоўж дарогі, якая вядзе да могілак, пастаўлены 4 бетонныя стэлы з урэзанымі ў іх сілумінавымі рэльефамі, якія адлюстроўваюць подзвігі герояў, што былі здзейснены на гэтай зямлі. Першая кампазіцыя прысвечана подзвігу Героя Савецкага Саюза Ю. Смірнова, другая — А. М. Васільеву, што паўтарыў подзвіг А. М. Матросава, трэцяя — подзвігу Героя Савецкага Саюза Г. А. Нікандравай, якая падняла байцоў у атаку.

Пра мужнасць лётчыкаў авіяпалка «Нармандыя — Нёман» С. Астахава і Бруна дэ Фальтана, што загінулі ў адным самалёце, расказвае чацвёртая экспазіцыя.

Брацкія могілкі вырашаны ў выглядзе прамавугольных тэрас. На верхняй — маляўнічая група бяроз і ёлак, абнесеная з 3 бакоў брустверам. Па перыметры тэрас раўнамерна ўстаноўлены 170 надмагільных пліт з імёнамі загінуўшых воінаў. Завяршаецца комплекс плітой-маналітам з надпісам «Подзвігі вашы неўміручыя». На пляцоўцы перад плітой — квадратная платформа, у барэльефнай зорцы — Вечны агонь.

## Літаратура 
* Мемарыяльны комплекс «Рыленкі» // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 267—268.
* *Холадава, І. П.* На плітах прозвішчы гараць / І. П. Холадава // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1981. — № 1. — С. 14-1
* 

Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Рыленкі
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:1973 год у Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Творы Мікалая Рыжанкова
Юзаф Забела

**Юзаф Забела** (? — ) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Генерал-лейтэнант войска літоўскага, лоўчы вялікі літоўскі (1775—1793), апошні гетман польны літоўскі (з 1793); пасол Чатырохгадовага Сойма, маршалак Таргавіцкай канфедэрацыі ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Забелаў герба «Тапор і Ліс», сын Антонія (1710? — 1776) і Соф’і са Шчытоў (1720? — ?) герба «Ястрабец».

У 1775 годзе атрымаў урад вялікага літоўскага лоўчага. У 1777 годзе стаў кавалерам ордэна Св. Станіслава. У 1782—1784 гадах быў канцылярам Пастаяннай Рады.

Быў паслом на Чатырохгадовым Сойме ад Жамойці; прытрымліваўся прарасійскай пазіцыі, выступаў супраць Канстытуцыі 3 мая. У 1792 годзе далучыўся да Генеральнай канфедэрацыі Вялікага Княства Літоўскага; 15 чэрвеня 1793 года пры падтрымцы расійскага пасла Сіверса атрымаў булаву польнага гетмана літоўскага. У 1793 годзе ўдзельнічаў у Гарадзенскім Сойме, выконваючы даручэнні расійскага пасла Сіверса.

Падчас паўстання Тадэвуша Касцюшкі 9 мая 1794 года быў схоплены і за здраду радзіме асуджаны да смерці.

## Сям’я 
У шлюбе з Марыянай з Сабалеўскіх (1766—1818) меў сына Генрыка Казіміра (1785—1850), які пабраўся шлюбам з Габрыэлай Гутакоўскай (? — 1871).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Гетманы польныя літоўскія
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойма 1788—1792
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Таргавіцкія канфедэраты
Катэгорыя:Павешаныя
Януш Свярчоўскі

**Януш Свярчоўскі** герба «Трубы» (пам. 1530) — шляхціц, надворны гетман у маскоўска-літоўскай вайне 1512—1522 гадоў (кіраваў некалькімі тысячамі жаўнераў). Кашталян вісліцкі, староста церабаўлянскі і люблінскі, дыпламатычны прадстаўнік Рэчы Паспалітай у Асманскай імперыі ў 1511 годзе, ездзіў з пасольствам да султана Баязіда II ў маі 1511 года.

У 1512 годзе ўдзельнічаў у маскоўска-літоўскай вайне 1512—1522 гадоў у якасці падначаленага гетмана Канстанціна Астрожскага. 8 верасня 1514 года ўдзельнічаў у бітве пад Оршай, дзе камандаваў кароннымі войскамі ў 5000 наймітаў, 3000 салдат надворных і 3000 наёмнай пяхоты, а таксама вялікай колькасцю гармат. 13 верасня 1520 года змяніў гетмана Мікалая Фірлея ў Прусіі.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагоддзі
Катэгорыя:Военачальнікі Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ў 1530 годзе
Катэгорыя:Старосты церабоўльскія
Катэгорыя:Старосты люблінскія
Катэгорыя:Кашталяны вісліцкія
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў
Валодзькаўскі сельсавет (Пліскі раён)

**Вало́дзькаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пліскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Валодзькава.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Пліскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Полацкай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Пліскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пліскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Яўстах Дашкевіч

**Яўста́х Дашке́віч** герба Ляліва (1455—1535, Оўруч) — гетман казакоў запарожскіх, староста канеўскі, крычаўскі і чаркаскі.

## Біяграфія 
Яўстах Дашкевіч паходзіў з заможнага баярскага роду. У часы маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў ваявода караля і вялікага князя Аляксандра Ягелончыка разам з князем Міхалам Заслаўскім пацярпеў паражэнне пры Мсціславе. Быў абвінавачаны ў махлярстве і схаваўся ў Маскоўскім княстве. У 1505 годзе вярнуўся ў Літву і даказаў сваю невінаватасць на сойме літоўскім у Берасці.

У час маскоўска-літоўскай вайны 1507—1508 гадоў трапіў у маскоўскі палон. Пасля паступіў на службу да маскоўскага князя і быў накіраваны з войскам на дапамогу паўстанцам Міхаіла Глінскага. Пасля кароль і вялікі князь Жыгімонт Стары вярнуў яму сваю ласку і дазволіў вярнуцца і служыць яму.

У час маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў, у чэрвені 1513 года, разам з кіеўскім ваяводам Юрыем Радзівілам спустошыў Севершчыну і знішчыў 6-тысячнае маскоўскае войска. У 1515 годзе разам з Андрэем Неміровічам паўтарыў свой напад на землі Севершчыны. У 1518 годзе разбіў аддзелы крымскіх татараў, якія ўварваліся на Валынь. У ліпені 1521 года разам з крымскімі татарамі і ханам Мехметам I Гірэем накіраваўся на Маскву. Пасля разгрому маскоўскіх войскаў над Акой прарваўся да сцен сталіцы Маскоўскай дзяржавы. Вялікі князь Васіль III быў вымушаны плаціць даніну. Вясной 1522 года накіраваўся з пасольствам у Крым, быў вымушаны заплаціць хану выкуп у 15000 злотых, каб стрымаць яго ад уварвання ў польска-літоўскія землі. Увесну 1523 года, скарыстаўшыся нашэсцем Нагайскай Арды на Крымскае ханства, напаў на Ачакаў і Перакоп на чале казакоў. Гэта прывяло да помсты з боку турак і татараў, якія прыйшлі ў Рагацін, а ў наступным годзе дайшлі да Буга і Сана.

27 студзеня 1527 года разам з вялікім гетманам літоўскім Канстанцінам Астрожскім і гетманам польным літоўскім Андрэем Неміровічам здабыў вялікую перамогу над татарамі ў бітве пры Альшаніцы. У лістападзе 1528 года атакаваў Ачакаў і Белгарад-Днястроўскі. Захапіў больш за 30 000 быдла і 500 коней. У 1531 годзе перажыў аблогу татарамі Чаркасаў.

Падчас літоўска-маскоўскай вайны 1534—1537 гадоў пры дапамозе татараў спустошыў Севершчыну, вынішчыў 3000 маскоўскіх салдат і забраў вялікую колькасць жывёлы.

## Сям’я 
Сястра Яўстаха, Мілохна, выйшла замуж за Андрэя Неміровіча, кіеўскага ваяводу, літоўскага польнага гетмана. Іх дачка Багдана Неміровіч стала адзінай спадчынніцай Яўстаха Дашкевіча.

Катэгорыя:Гетманы Украіны
Катэгорыя:Старосты крычаўскія
Катэгорыя:Запарожскія казакі
Катэгорыя:Старосты чаркаскія
Катэгорыя:Старосты канеўскія
Катэгорыя:Старосты чачэрскія
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1500—1503 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1507—1508 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1534—1537 гадоў
Іван Андрэевіч Чаляднін

**Іван Андрэевіч Чаляднін** (; пам. пасля 1521) — канюшы, баярын, ваявода і маскоўскі палкаводзец.

## Біяграфія 
 Ганса Крэля, на якім выяўлены маскоўскі ваявода Іван Чаляднін.]]
Старэйшы сын баярына і ваяводы Андрэя Чалядніна. Быў канюшым Васіля III і пскоўскім ваяводам (1510—1511). У 1508 годзе, у часы маскоўска-літоўскай вайны 1507—1508 гадоў, ездзіў у Літву ў складзе маскоўскага пасольства да Жыгімонта Старога. У 1509 годзе быў накіраваны як царскі намеснік у Пскоў. Кіраваў дэпартацыяй жыхароў Пскова ў маскоўскія гарады і паселішчы. У 1511 годзе быў адкліканы з Пскова з-за ўчыненых ім там разам з Рыгорам Чалядніным бясчынстваў. У тым жа годзе атрымаў сан баярына. У 1512 годзе ездзіў з пасольствам да казанскага хана. Падчас маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў спрабаваў захапіць Смаленск, але безвынікова.

Чаляднін быў галоўнакамандуючым маскоўскімі войскамі ў бітве пад Оршай. Бітва скончылася поўным разгромам маскавітаў, сам Іван Чаляднін разам з іншымі маскоўскімі ваяводамі і ваеннымі начальнікамі патрапіў у палон. Памёр у няволі ў Вільні пасля 1521 года.

Іван Андрэевіч
Катэгорыя:Памерлі ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Гісторыя Пскова
Катэгорыя:Канюшыя
Катэгорыя:Ваяводы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагоддзі
Катэгорыя:Памерлі ў 1521 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў
Мельхіёр Станіслаў Савіцкі

**Мельхіёр Станіслаў Саві́цкі** герба «Халева» (? — 4 студзеня 1668, Берасце) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, кашталян берасцейскі (1652—1666), ваявода берасцейскі (1666—1668), навуковец і паэт.

## Біяграфія 
Быў сынам Альбрэхта і Катарыны. Бацька, сын старосты мельніцкі, пераехаў з Падляшша на Жамойць. Мельхіёр Станіслаў атрымаў грунтоўную адукацыю ў Віленскай акадэміі і званне доктара багаслоўя.

У 1648 годзе браў удзел у элекцыйным сойме ад Жамойцкага княства. Галасаваў за Яна Казіміра Вазу, абранага каралём. Стаў каралеўскім сакратаром. У 1652—1666 гадах паслядоўна быў лоўчым мельніцкім, старостам гарадзенскім і кашталянам берасцейскім.

У 1655 годзе бараніў Берасцейскі замак ад маскоўскіх войскаў пад камандаваннем Урусава і Баратынскага.

У часе Шведскага патопу бараніў Берасце да 1657 года, пакуль да горада не прыйшлі аб’яднаныя шведска-сяміградскія Караля Густава і Дзьёрдзя Ракацы. Аблога трывала з 7 да 23 мая.

У 1662 годзе прызначаны камісарам па ацэнцы ўрону, выкліканага ваеннымі дзеяннямі ў Вялікім Княстве Літоўскім. З 1666 года ваявода берасцейскі. Забіты ў часе сойміка ваяводства.

## Творы 
* *Cienie żałobne po jasnych promieniach* (вершы; Вільня, 1640)
* *Primitiae honorum B. Josephato Kuncewicz Archiep. Poloc.* (Вільня, 1643)
* *Żałoba białych lilij Tryzniańskich* (Вільня, 1643)

## Сям’я 
Жонка&nbsp;— Ганна, дачка Крыштафа Пякарскага.

Дзеці:
* Антоні, езуіт
* Караль Пётр, езуіт
* Дамінік Казімір
* Крыштаф Марцін
* Катарына, жонка Яна Юрыя Шуйскага
* Эмерцыяна, манашка-брыгітка

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Sawiccy herbów różnych 
* Melchior Stanisław Sawicki w *Bibliografii Estreichera*

Мельхіёр Станіслаў
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы берасцейскія
Катэгорыя:Кашталяны берасцейскія
Катэгорыя:Лоўчыя мельніцкія
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Каралеўскія сакратары
Катэгорыя:Старосты гарадзенскія
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў (Рэч Паспалітая)
Катэгорыя:Ваенныя Рэчы Паспалітай
Нурыманаўскі раён

**Нурыма́наўскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Красная Горка.

## Геаграфія 
Нурыманаўскі раён мяжуе з Салавацкім, Іглінскім, Благавешчанскім і Караідэльскім раёнамі, а таксама з Чалябінскай вобласцю. Плошча раёна складае 2235,73 км².

## Гісторыя 
Нурыманаўскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 20353 чалавекі. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць башкіры (37,4 %), далей ідуць татары (28 %), рускія (22,7 %) і марыйцы (10,2 %).

## Спасылкі 
* Старонка на партале Башкартастана  

Катэгорыя:Раёны Башкартастана
Рыгор Фёдаравіч Чаляднін

**Рыгор Фёдаравіч Чаляднін-Давыдаў** (; памёр пасля 1521) — баярын пры двары князёў маскоўскіх Івана III і Васіля III, ваявода. Сын Фёдара Давыдавіча, баярына і ваяводы.

Удзельнічаў у 1495 годзе ў паходзе Івана III на Ноўгарад. У 1496 годзе ў паходзе на Швецыю ён згадваецца як другі ваявода ў пярэднім палку, у другой экспедыцыі таго ж года згадваецца ўжо як другі ваявода ў правым палку. У 1501 годзе першы ваявода ў палку правай рукі, браў удзел у бітве пад Мсціславам. У 1502 годзе 5-ы ваявода ў войску Сямёна Іванавіча Мажайскага.

У 1507 годзе першы ваявода ў вялікім палку ў паходзе з Вялікіх Лукаў на Вялікае Княства Літоўскае, у 1508годзе  — ваявода вялікі. У 1510 годзе стаў першым намеснікам у Пскове, прыводзіў горад да прысягі на вернасць маскоўскаму князю. Часта ўдзельнічаў у баях з татарамі як першы ці другі ваявода. У 1512 першы ваявода левай рукі ў выправе маскавітаў на Смаленск падчас маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522. У 1514 годзе яго адправілі ў Смаленск, а пасля захопу і раскрыцця здрады Міхаіла Глінскага выправіўся ў абоз пад Оршу. Як ваявода ў вялікім палку, удзельнічаў у бітве пад Оршай, падчас бітвы ўцёк ад паражэння з поля. Пасля бітвы ён больш не ўдзельнічаў у баявых дзеяннях.

Рыгор Фёдаравіч
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў
Катэгорыя:Ваяводы
Катэгорыя:Баяры
Салавацкі раён

**Салава́цкі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Малаяз.

## Геаграфія 
Салавацкі раён мяжуе з Кігінскім, Нурыманаўскім і Дуванскім раёнамі, а таксама з Чалябінскай вобласцю. Плошча раёна складае 2182,22 км². Асноўная частка тэрыторыі размешчана на водападзеле рэк Юрузань і Ай. Па паўднёва-ўсходняй частцы цягнуцца хрыбты заходняга схілу Урала.

## Гісторыя 
Салавацкі раён быў утвораны ў 1935 годзе ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 24196 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць башкіры (66,6 %), далей ідуць татары (22,4 %) і рускія (10 %).

## Спасылкі 
* Старонка на партале Башкартастана  

Катэгорыя:Раёны Башкартастана
Кігінскі раён

**Кігі́нскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Верхнія Кігі.

## Геаграфія 
Кігінскі раён мяжуе з Салавацкім, Дуванскім, Мечатлінскім і Белакатайскім раёнамі, а таксама з Чалябінскай вобласцю. Плошча раёна складае 1688,36 км².

## Гісторыя 
Кігінскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 17235 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць татары (51,4 %), далей ідуць башкіры (41,5 %) і рускія (5,6 %).

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі  

Катэгорыя:Раёны Башкартастана
Міхаіл Іванавіч Булгакаў-Голіца

**Міхаіл Булгакаў-Голіца** (1466 — сярэдзіна 1558) — маскоўскі ваявода і баярын, з роду Гедзімінавічаў, родапачынальнік князёў Галіцыных.

## Сям’я 
Паходзіў з княжацкага літоўскага роду Гедзімінавічаў, нашчадак князя Гедзіміна ў VIII калене. Другі з чатырох дзяцей маскоўскага баярына, князя Івага Булгака-Патрыкеева. Атрымаў мянушку «Голіца» за звычку пастаянна насіць у левай руцэ латную пальчатку. Ад гэтай самай мянушкі ўтварылася і прозвішча будучага княжацкага роду Галіцыных. Меў сына Юрыя, які падпісваўся часам Юрый Булгакаў, часам Булгакаў-Галіцын. Нашчадкі Юрыя выкарыстоўвалі ўжо толькі прозвішча Галіцын.

## Біяграфія 
На службе Міхаіл Булгакаў узгадваецца 13 лютага 1500 года, калі ён знаходзіўся пры двары князя Васіля Холмскага ў час жаніцьбы князя з дачкой Івана III, князёўнай Сафіяй. У 1510 годзе стаў баярынам. У 1512 годзе ўдзельнічаў у бітве супраць крымскага хана Менглі I Гірэя. У 1513—1514 ваяваў на баку Масквы супраць Вялікага Княства Літоўскага ў маскоўска-літоўскай вайне 1512—1522 гадоў. У 1514 годзе ўдзельнічаў у бітве пад Оршай, камандаваў палкамі правай рукі і так званымі баярскімі дзецьмі. Пасля разгрому маскоўцаў трапіў у палон і прабыў у ім 37 гадоў. Увесь гэты час знаходзіўся ў Вільні. У 1549 годзе маскоўскі цар Іван Грозны прапаноўваў выкуп за Булгакава ў 1000 рублёў, аднак перамовы скончыліся безвынікова. Міхаіл Булгакаў быў вызвалены на волю ў 1551 годзе, пасля чаго вярнуўся ў Маскву. У 1557 годзе сышоў у манастыр і памёр да жніўня 1558 года. Пахаваны ў Троіца-Сергіевай лаўры.

## Спасылкі 
* Galitzine family  на сайце *genealogy.euweb.cz*

Міхаіл Іванавіч
Міхаіл Іванавіч
Катэгорыя:Баяры
Катэгорыя:Военачальнікі Рускай дзяржавы
Катэгорыя:Ваяводы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Троіца-Сергіевай лаўры
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў
Белакатайскі раён

**Белаката́йскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Новабелакатай.

## Геаграфія 
Белакатайскі раён мяжуе з Кігінскім і Мечатлінскім раёнамі, а таксама з Чалябінскай і Свярдлоўскай абласцямі. Плошча раёна складае 3037 км².

## Гісторыя 
Белакатайскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 18389 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць рускія (49,6 %), далей ідуць башкіры (43,6 %) і татары (5,4 %).

## Спасылкі 
* Старонка на партале Башкартастана  

Катэгорыя:Раёны Башкартастана
Дняпроўка (гарадзішча)

**Дняпроўка** — археалагічны помнік каля былой вёскі Дняпроўка Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 1 км на захад ад урочышча, на мысе высокага правага берага Дняпра, дзе рэчышча са стромкімі берагамі стварае выгін у выглядзе падковы з востравам у сярэдзіне, які завецца "Гартань".

## Апісанне 
Пляцоўка памерам 16×30 м. Абмежавана з 2 бакоў ярам, з боку поля ўмацавана 2 валамі. Вышыня ўнутранага вала 4,5 м, вонкавага — 3 м. Вядома з 1873 года. Абследавалі ў 1928 годзе С. А. Дубінскі, у 1972 годзе У. Ф. Ісаенка. Культурны пласт больш за 1 м. У паўднёвай частцы гарадзішча на глыбіні 0,6 м выяўлены абломкі гліняных пасудзін, мур і рэшткі драўляных насцілаў. Матэрыялы адносяцца да днепра-дзвінскай, а таксама да культур тыпу верхняга пласта Банцараўшчыны і эпохі Кіеўскай Русі. Матэрыялы даследавання зберагаюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.

## Літаратура 
* Гарадзішча (в. Дняпроўка) // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 264.

Катэгорыя:Гарадзішчы Дубровенскага раёна
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Даўлеканаўскі раён

**Даўлека́наўскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад Даўлеканава.

## Геаграфія 
Даўлеканаўскі раён мяжуе з Кармаскалінскім, Аўргазінскім, Альшэеўскім, Белябееўскім, Буздзяцкім, Благаварскім і Чышмінскім раёнамі. Плошча раёна складае 1907,31 км².

## Гісторыя 
Даўлеканаўскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 40162 чалавекі. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць башкіры (36,3 %), далей ідуць рускія (36,1 %), татары (17,5 %), чувашы (3,4 %) і ўкраінцы (3,3 %).

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі 

Катэгорыя:Раёны Башкартастана
Кармаскалінскі раён

**Кармаскалі́нскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Кармаскалы.

## Геаграфія 
Кармаскалінскі раён мяжуе з Архангельскім, Гафурыйскім, Аўргазінскім, Даўлеканаўскім, Чышмінскім, Уфімскім і Іглінскім раёнамі. Плошча раёна складае 1750,88 км².

## Гісторыя 
Кармаскалінскі раён быў утвораны ў 1930 годзе ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 50319 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць башкіры (39,6 %), далей ідуць татары (31,9 %), рускія (16,5 %) і чувашы (9,3 %).

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі 

Катэгорыя:Раёны Башкартастана
Архангельскі раён

**Арха́нгельскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Архангельскае.

## Геаграфія 
Архангельскі раён мяжуе з Беларэцкім, Гафурыйскім, Кармаскалінскім і Іглінскім раёнамі, а таксама з Чалябінскай вобласцю. Плошча раёна складае 2421,45 км².

## Гісторыя 
Архангельскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 17630 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць башкіры (45,4 %), далей ідуць татары (38,5 %), рускія (10,6 %) і чувашы (2,4 %).

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі 

Катэгорыя:Раёны Башкартастана
Беларэцкі раён

**Беларэ́цкі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад Беларэцк.

## Геаграфія 
Беларэцкі раён мяжуе з Учалінскім, Абзялілаўскім, Бурзянскім, Ішымбайскім, Гафурыйскім і Архангельскім раёнамі, а таксама з Чалябінскай вобласцю. Акрамя таго, на тэрыторыі раёна размяшчаецца горад з асаблівым статусам Міжгор’е, які, аднак, у склад раёна не ўваходзіць, утвараючы асобную гарадскую акругу. Плошча раёна складае 11345,77 км², такім чынам ён з’яўляецца найвялікшым раёнам рэспублікі.

## Гісторыя 
Беларэцкі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 102143 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць рускія (59,8 %), далей ідуць башкіры (30,8 %) і татары (6,8 %).

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі 

Катэгорыя:Раёны Башкартастана
Верхнія Кігі

**Ве́рхнія Кігі́** (; ) — сяло ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кігінскага раёна Башкартастана, размешчана за 294 км ад Уфы. Колькасць насельніцтва станам на 2010 год складала 6637 чалавек. Большасць насельніцтва складаюць татары.

## Гісторыя 
Сяло была заснавана ў 1703 годзе татарамі, які прыйшлі ў гэтыя месцы. 3 чэрвеня 1774 года каля яго адбылася найбуйнейшая бітва паміж паўстанцамі Емяльяна Пугачова і царскімі войскамі пад камандаваннем Івана Міхельсона. Да канца XIX стагоддзя ў сяле працавалі малатарні, гарфы, былі агароды, вырошчваўся авёс, жыта, лён і ячмень.

## Спасылкі 
* Верхнія Кігі. Точка-на-Карте 

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1703 годзе
Баймацкі раён

**Байма́цкі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад Баймак.

## Геаграфія 
Баймацкі раён мяжуе з Хайбулінскім, Зілаірскім, Бурзянскім і Абзялілаўскім раёнамі. Акрамя таго, на тэрыторыі раёна размяшчаецца горад Сібай, які, аднак, у склад раёна не ўваходзіць, утвараючы асобную гарадскую акругу. Плошча раёна складае 5630,55 км².

## Гісторыя 
Баймацкі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 57043 чалавекі. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць башкіры (83,3 %), далей ідуць рускія (11,9 %) і татары (3,5 %).

## Спасылкі 
* Старонка на партале Башкартастана  

Катэгорыя:Раёны Башкартастана
Мікалай Юр’евіч Глябовіч

**Мікалай Глябовіч** герба «Ляліва» (пам. 1514) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, староста дарагічынскі і слонімскі.

## Біяграфія 
Быў сынам Юрыя Глябовіча, старосты смаленскага і невядомай маці.

У часы літоўска-маскоўскай вайны ў 1500 годзе Глябовіч змагаўся пад камандаваннем Канстанціна Астрожскага і належаў да так званых пярэдніх атрадаў, якія разам з атрадамі смаленскага старосты Станіслава Кішкі супрацьстаялі галоўнай арміі Івана III, якая падступіла да Смаленска. Прайграўшы бітву пры Ведрашы, Глябовіч разам з Астрожскім і іншымі рыцарамі Літвы патрапілі ў палон, у якім ён, хутчэй за ўсё, заставаўся да 1511 года. Пакінуў яго адным з апошніх. Верагодна, што на такі доўгі перыяд палону паўплывала вельмі негатыўнае стаўленне Васіля III да бацькі Мікалая, Юрыя Глябовіча, ваяводы смаленскага, вядомага камандуючага на літоўска-маскоўскай мяжы.

Вярнуўшыся ў Літву, Глябовіч быў прызначаны старостам Дарагічына і Слоніма, а таксама маршалкам земскім.

У 1513 годзе Глябовіч і яго бацька прынялі ўдзел у адбіцці аблогі Смаленска. У гэты перыяд ён прадаў ільвіную долю сваёй сямейнай маёмасці і меў вялізарныя даўгі з-за ваенных трат. Пра гэта сведчыць той факт, што нават пасля яго смерці купцы з Варшавы запатрабавалі свае даўгі. Глябовіч памёр у 1514 годзе ад ран, якія атрымаў, верагодна, падчас аблогі Смаленска.

Мікалай Юр’евіч
Катэгорыя:Старосты слонімскія
Катэгорыя:Старосты драгічынскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагоддзі
Катэгорыя:Памерлі ў 1514 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1500—1503 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1512—1522 гадоў
Зілаірскі раён

**Зілаі́рскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Зілаір.

## Геаграфія 
Зілаірскі раён мяжуе з Баймацкім, Хайбулінскім, Зіянчурынскім, Кугарчынскім і Бурзянскім раёнамі. Плошча раёна складае 5773,99 км².

## Гісторыя 
Зілаірскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 14923 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць башкіры (56,5 %), далей ідуць рускія (36,2 %), татары (3,2 %) і чувашы (2,8 %).

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Раманавіч Ірыкоў (1921—1943) — Герой Савецкага Саюза (1943).

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі  

Катэгорыя:Раёны Башкартастана
Зіянчурынскі раён

**Зіянчу́рынскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Ісянгулава.

## Геаграфія 
Зіянчурынскі раён мяжуе з Зілаірскім, Хайбулінскім і Кугарчынскім раёнамі, а таксама з Арэнбургскай вобласцю. Плошча раёна складае 3342,35 км².

## Гісторыя 
Зіянчурынскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 25582 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць башкіры (70,6 %), далей ідуць рускія (15,1 %), татары (11,8 %) і чувашы (1 %).

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі 

Катэгорыя:Раёны Башкартастана
Куюргазінскі раён

**Куюрга́зінскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца сяло Ермалаева.

## Геаграфія 
Куюргазінскі раён мяжуе з Кугарчынскім, Фёдараўскім і Меляузаўскім раёнамі, а таксама з Арэнбургскай вобласцю. Плошча раёна складае 2235,42 км².

## Гісторыя 
Куюргазінскі раён быў утвораны 31 студзеня 1935 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 23360 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць башкіры (42,6 %), далей ідуць рускія (32,7 %), татары (14,6 %) і чувашы (7,3 %).

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі  

Катэгорыя:Раёны Башкартастана
Меляузаўскі раён

**Меляу́заўскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад Меляуз.

## Геаграфія 
Меляузаўскі раён мяжуе з Бурзянскім, Кугарчынскім, Куюргазінскім, Фёдараўскім, Стэрлібашаўскім, Стэрлітамацкім і Ішымбайскім раёнамі. Плошча раёна складае 3232,21 км².

## Гісторыя 
Меляузаўскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 84042 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць рускія (44,8 %), далей ідуць башкіры (33,1 %), татары (14,9 %), чувашы (3,4 %) і ўкраінцы (1,2 %).

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі 

Катэгорыя:Раёны Башкартастана
Ішымбайскі раён

**Ішымба́йскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Башкартастана ў Расіі. Адміністрацыйным цэнтрам з’яўляецца горад Ішымбай.

## Геаграфія 
Ішымбайскі раён мяжуе з Беларэцкім, Бурзянскім, Меляузаўскім, Стэрлітамацкім і Гафурыйскім раёнамі, а таксама з гарадамі Салават і Стэрлітамак, якія ўтвараюць уласныя гарадскія акругі. Плошча раёна складае 4106,06 км².

## Гісторыя 
Ішымбайскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 года ў адпаведнасці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва 
Насельніцтва раёна станам на 2017 год складала 88092 чалавек. Паводле перапісу 2010 года большасць складаюць рускія (42,2 %), далей ідуць башкіры (41,5 %), татары (12,3 %) і чувашы (1,8 %).

## Спасылкі 
* Сайт раённай адміністрацыі 

Катэгорыя:Раёны Башкартастана