open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бальцана

**Бальца́на** (, , па-ладзінску: *Bulsan/Balsan*, ) — горад у Італіі, у правінцыі Паўднёвы Ціроль (Альта-Адыджэ) у рэгіёне Трэнціна-Альта-Адыджэ. Насельніцтва горада на 2006 год —  чалавек (разам з прыгарадамі —  чалавек). Мова: італьянская (73 %), нямецкая (26,29 %), ладзінская (0,71 %).

## Гісторыя 
thumb|Бальцанская кафедра
* 15 да н.э.: наваколлі горада засяляюць рымляне. Рымскі генерал Нерон Клаўдый Друз дае гораду назву Понс Друзі.
* 1268: горад
* 1437: статут
* 1363—1918: Аўстрыя
* 1918: Паўднёвы Ціроль далучаны да Італіі

## Адміністрацыйны падзел 
Горад падзелены на 5 раёнаў:
* Чэнтра-П’яні-Рэнча
* Альтрысарка-Аслага
* Еўропа-Навачэла
* Сан-Джавані-Боска
* Грыэс-Санта-Куірына

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Макс Валье (1895—1930) — нямецкі канструктар ракетнай тэхнікі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка гораду

Катэгорыя:Гарады Трэнціна — Альта-Адыджэ
Катэгорыя:Камуны правінцыі Бальцана
Леў II (герб)

**Леў II**, **Крупскі** () — прыватнаўласніцкі герб, якім карыстаюцца некалькі шляхецкіх родаў. Прынамсі два з іх былі з сям’і Кашубы (Kaszuby). Герб «Леў II» з’яўляецца адменай герба «Леў».

## Апісанне 
Апісанне гербу, прапанаванае Альфрэдам Знамяроўскім (Alfred Znamierowski): У чырвоным полі нястрымны леў з золата. Клейнод — тры страўсіныя пёры над шлемам, у кароне. Па абодва бакі шчыта — лаўры чырвоныя ўпрыгожаныя золатам.
;Адмены герба:
Згаданыя ў Хжанскага (Chrząński) у табліцах адмен (Tablica odmian), як герб Крупскіх (herb Krupskich). Цытуе яго Эміліян Шеліга-Жерніцкі (Emilian Szeliga-Żernicki) — без колеру, як герб «Шада» і «Шадын-Божышкоўскіх з Кашубы» (Szada- i Chadyn-Borzyszkowskich z Kaszub). Іншыя галіны роду выкарыстоўвалі герб «Божышкоўскі», «Божышкоўскі III», «Лодзя» (Borzyszkowski, Borzyszkowski III, Łodzia), якія маглі выкарыстоўваць таксама і герб «Сас» (Sas).

## Карыстаюцца 
* Паказвае Тадэвуш Гайл (Tadeusz Gajl) у спісе гэтага герба сем’і: Крупскі (Krupski), Выск (Wysk), Зарэмбенскі (Zarembieński).
* Выск — адно з прозвішчаў Божышкаўскіх (Borzyszkowski), але Пшамыслаў Прагэрт (Przemysław Pragert) сцвярджае, што насіла яго сям’я, якая выкарыстоўвала герб «Божышкоўскі» (Borzyszkowski).
* Сем’і Кашубскіх (Borzyszkowski): карыстаюцца псеўданімамі «Хадын» ці «Шада» (Chadyn albo Szadaj), а таксама — Помыскі (Pomyski, Pomeske, Pomojski, Pomyjski).

## Галерэя 

Herb Krupski (1551 r.).jpg|герб «Крупскі» () 1551&nbsp;г. (апублікаваны ў 1597 г.)
S.504 - Okolski.jpg|герб «Крупскі» () 1641&nbsp;г.
Krupski Coat of Arms.jpg|герб «Крупскі» () 1696&nbsp;г.
Herb Krupski.jpg|герб «Крупскі» () 1789&nbsp;г.

## Літаратура 
* Tadeusz Gajl, «Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku (ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów)», L&L, 2007 r. ISBN 978-83-60597-10-1, s. 196, 406—536; 
* Alfred Znamierowski, Paweł Dudziński «Wielka księga heraldyki», Świat Książki, Warszawa, 2008 r. ISBN 978-83-247-0100-1, s. 104—108; 
* Przemysław Pragert, «Herbarz rodzin kaszubskich», BiT, 2001 r. ISBN 8391985261 (9788391985267), T. 1 s. 47,143; 
* «Poczet herbów szlachty Korony Polskiej y Wielkiego Księstwa Litewskiego: gniazdo y perspektywa staroświeckiej cnoty», Potocki Wacław, Kraków, 1696 r., str. 554 (herb Krupskich). 
* Kronika polska Marcina Bielskiego, Drukarnia Jakoba Siebeneychera, Kraków, 1597 r. — S.616 (herb Krupski) 
* Okolski Simone, «Orbis Poloni», Cracov, 1642 r., T.1 — S.504 (Index, Tesserae gentiliciae in regno Poloniae s M. D. Lit.) 

## Спасылкі 
* «Polish Armorial Middle Ages to 20th Century», Tadeusz Gajl, Gdańsk-2007 r.  

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Акмянскі раён

**Акмянскі раён** () — раён Літвы ў паўночнай частцы краіны. Раён знаходзіцца ў Шаўляйскім павеце, адносіцца да этнаграфічнага рэгіёна Жамойць.

Раён мяжуе з Латвіяй на поўначы, Янішкаўскім раёнам на ўсходзе, Шаўляйскім раёнам на паўднёвым усходзе, Цельшыцкім раёнам на паўднёвым захадзе, Мажэйкаўскім раёнам на захадзе. Агульная плошча раёна — 845 км², з якіх 31,6% займаюць лясы, 6,5% — тарфянікі. Праз раён цячэ рака Вэнта. У раёне атрымала развіцьцё вытворчасць цэмента.

Насельніцтва налічвае 28 196 з якіх 47,19% мужчыны, 52,81% — жанчыны.

Дзякуючы радовішчам вапняку і гліны ў 1947 годзе пачалося будаўніцтва буйнога прадпрыемства па вытворчасці цэменту. Каля прадпрыемства ўзнікла паселішча Новыя Акмяны. Раён быў утвораны 20 чэрвеня 1950 года з частак *Куршэнскага* і *Мажэйкаўскага* раёнаў, у якім, першапачаткова, цэнтрам былі Акмяны. З 1962 года адміністрацыйны цэнтр раёна быў перанесены ў Новыя Акмяны. У гэтым жа годзе раён быў далучаны да Мажэйкаўскага раёна. Новае ўтварэнне Акмянскага раёна адбылася ў 1965 годзе.


Катэгорыя:Жамойць
Катэгорыя:Раёны Літвы
Лукішская турма

**Лукі́шкская турма́** () — вядомая літоўская турма; знаходзіцца ў цэнтры Вільні па адрасе скрыжаванне Лукішкю 6 (). Збудавана ў 1901—1904 гадах.

## Вядомыя зняволеныя 
### У часы Расійскай імперыі 
* Францішак Аляхновіч — менавіта тут Аляхновіч пачаў пісаць п’есу «На Антокалі».

### За польскім часам 
* Максім Гарэцкі — у 1922 годзе за сувязь з віленскімі камуністамі.
* Максім Танк — беларускі і савецкі паэт, перакладчык, грамадскі дзеяч. Па справе рэвалюцыйнай дзейнасці правёў тут каля двух гадоў, выдаваў у турме рукапісны часопіс «Краты»
* Уладзіслаў Паўлюкоўскі — беларускі паэт, празаік, этнограф, краязнавец, мастак. Зняволены ў 1926—1927 гадах.
* Барыс Кіт, Рыгор Шырма, Янка Хвораст — зняволеныя па справе Таварыства беларускай школы.
* Міхась Машара — арыштаваны ў 1928 годзе і прысуджаны да чатырох гадоў зняволення; яго першы зборнік «Малюнкі» вынесла з турмы і апублікавала Зоська Верас.
* Мікалас Біржышка — літоўскі гісторык літаратуры і культуры, грамадскі і палітычны дзеяч.
* Андрэй Іванавіч Валынец — член Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі.
* Фёдар Рыгоравіч Маркаў — член Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі.
* Сымон Рак-Міхайлоўскі, Браніслаў Тарашкевіч — зняволеныя па справе Беларускай сялянска-работніцкай грамады.
* Кастусь Юхневіч (1896—1971) — беларускі палітычны дзеяч, публіцыст. Зняволены ў 1928 годзе за беларускую патрыятычную дзейнасць.
* Язэп Таўпека — сакратар «Змагання» ў Маладзечне. Быў арыштаваны 25 жніўня 1929 года і месяц прабыў у турме.

### За савецкім часам 
* Менахем Бегін — будучы прэм'ер-міністр Ізраіля (1977—1983), лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1978).
* Марыян Язэпавіч Пецюкевіч — беларускі этнограф, педагог і мемуарыст.
* Валянцін Рамановіч — беларуска-польскі графік і мастак, педагог. 
* Адам Станкевіч — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, выдавец, гісторык, публіцыст, літаратуразнавец, каталіцкі святар.

## Літаратура 
* «Ksiega Jubileuszowa Wieziennictwa Polskiego 1918 1928» Warszawa: Związek Pracowników Więziennych Rzeczypospolitej Polskiej, 1929 (частка 1, частка 2)

## Спасылкі 
* Сайт турмы
* Беларуская песня пачатку 20 ст. пра турму ў Лукішках

Катэгорыя:Вільня
Катэгорыя:Турмы
Віцебскі павет

Назву **Віцебскі павет** мелі наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі:

* Віцебскі павет Вялікага Княства Літоўскага
* Віцебскі павет у складзе Расійскай імперыі
Талія (муза)

, 1739]]
**Та́лія**, **Фалія**(, *Θαλεία* от *θάλλω*&nbsp;— «квітнею», «разрастаюся»), *Квітнеючая* — у старажытнагрэчаскай міфалогіі  адна з 9 муз, муза камедыі і лёгкай, іранічнай паэзіі. Дачка Зеўса і Мнемасіны. Малявалася з камічнай маскай ў левай руцэ і з вянком з лісця вінаграду ці плюшчу на галаве. Ад Таліі і Апалона нарадзіліся карыбанты . Згодна з Дыядорам, атрымала імя ад слова «росквіт» (*талейн*).

Зеўс, ператварыўшыся ў каршуна, узяў Талію ў жонкі. З страху перад рэўнасцю Геры муза схавалася ў нетрах зямлі, дзе ад яе нарадзіліся дэманічныя істоты — палікі (у гэтым міфе яна завецца німфай вулкана Этна).

Таксама адна з нерэід.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музы
Талія

* Талія — муза камедыі ў грэычаскай міфалогіі
* Талія — часопіс нямецкага паэта і драматурга Фрыдрыха Шылера
* Талія (спявачка)
* (23) Талія
* Талія — самая вузкая частка тулава (у норме)
Юргіс Шаўліс

**Юргіс Шаўліс** (,  — 18 кастрычніка 1948, Лугана) — літоўскі палітык і дыпламат, падпісант Акту незалежнасці Літвы 1918 г., літоўскі пасол у Варшаве ў 1939 г.

## Жыццярыс 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і, якая асела на Жмудзі. Скончыў гімназію ў Паланзе, каб пазней вучыцца ў віленскай семінарыі. Пасля двух гадоў навучання распачаў эканамічную адукацыю ва ўніверсітэце Берна, дзе ў 1912 г. атрымаў тытул доктара філасофіі. Пасля вяртання ў Літву працаваў у Віленскім дваранскім банку.

Яшчэ ў маладосці быў заангажаваны ў палітычную дзейнасць, у 1902 годзе стаў членам Літоўскай дэмакратычнай партыі. Як член Тарыбы ў 1917—1918 гг. быў сярод асоб, якія падпісалі Акт незалежнасці Літвы 1918 г..

У тым самым годзе распачаў дыпламатычную кар’еру, быў пасланнікам маладой літоўскай дзяржавы ў Германіі (займаў пасаду пасла ў Берліне), пазней быў паслом у Швейцарыі (1919), Рыме (1921—1923) i Ватыкане (1927—1931). У 1931 г. зноў прызначаны паслом у Германіі, выконваў там абавязкі да 1938 г.

Пасля ўстанаўлення дыпламатычных стасункаў з Польшчай, Антанас Смятона прызначыў яго паслом Літоўскай рэспублікі ў Варшаве, даверчыя граматы перадаў прэзідэнту Масціцкаму 11 студзеня 1939 г.

Пасля выезда з Варшавы зноў стаў паслом Літвы ў Швейцарыі, дзе выконваў абавязкі да 1946 г.

Не вярнуўся ў Савецкую Літву, памёр у эміграцыі ў Лугана.

Быў масонам, належаў да лож «Litwa» i «Lietuva».

## Літаратура 
* «Šaulys, Jurgis». Encyclopedia Lituanica V: 78-79. (1970—1978). Ed. Simas Sužiedėlis. Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius. LCC 74-114275.

Катэгорыя:Палітыкі Літвы
Катэгорыя:Краёўцы
Поршневыя кольцы

**Поршневыя кольцы** — незамкнутыя кольцы, якія шчыльна пасаджаны на вонкавых паверхнях поршняў у поршневых рухавіках, такіх як рухавікі ўнутранага згарання або паравыя рухавікі.

Выконваюць наступныя функцыі: герметызацыю камеры згарання, паляпшэнне цеплаперадачы праз сценку цыліндру, рэгуляванне расхода змазкі.

Большасць аўтамабільных поршняў маюць па тры кольцы.

Катэгорыя:Рухавік унутранага згарання
Ёнас Смільгявічус

**Ёнас Смільгявічус** (нар. 12 лютага 1870 г., пам. 27 верасня 1942 г. у Коўне) — літоўскі палітык і эканаміст, падпісант Акту незалежнасці Літвы 16 лютага 1918 г..

У маладосці вучыўся ў гімназіі ў Мітаве i Ліпаве, пазней вывучаў эканоміку ва ўніверсітэтах Каралеўца i Берліна. Атрымаў тытул магістра ў Берліне ў 1899 г. Пасля вяртання ў Расію на працягу трох гадоў працаваў у Міністэрстве сельскай гаспадаркі гэтай краіны ў Пецярбургу, пазней жыў у Варшаве i Вільні, дзе заснаваў фірму *«Vilija»*, якая вырабляла сельскагаспадарчыя прылады.

У 1917 годзе арганізаваў віленскую канферэнцыю, пасля чаго быў абраны ў склад Тарыбы. 16 лютага 1918 г. падпісаў Акт незалежнасці Літвы.

## Літаратура 
* «Smilgevičius, Jonas». Encyclopedia Lituanica V: 236. (1970—1978). Ed. Simas Sužiedėlis. Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius. LCC 74-114275.

Катэгорыя:Палітыкі Літвы
Ражкі (Мядзельскі раён)

**Ражкі́** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1844 годзе — вёска Ражкі, ці Гвазды, у складзе фальварка Мураўшчызна маёнтка Стары Мядзел Вілейскага павета Віленскай губерні, уладанне Дварджэцкіх. У 1868 годзе існавалі две аднайменныя вёскі Ражкі Мядзельскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні.
 
У 1904 годзе існавалі дзве вёскі, побач з якімі знаходзіліся два аднайменныя фальваркі, уладанні Пяцельчыцы (10 жыхароў) і Пілецкіх (8 жыхароў), таксама вартоўня Ражкі, што з’яўлялася ўладаннем Козел-Паклеўскай (8 жыхароў), і засценак Ражкі ці Карэйвіца, які быў уладаннем Шырокіх (12 жыхароў).

У 1921—1940 гадах вёска і засценак былі ў складзе Мядзельскай гміны Дунілавіцкага павета (з 1925 года — Пастаўскага павета) Віленскага ваяводства.

12 кастрычніка 1940 года вёска ўвайшла ў склад Лацвянскага сельсавета Пастаўскага раёна (з 25 лістапада 1940 года — Мядзельскага раёна) Вілейскай вобласці (з 20 верасня 1944 года — Маладзечанскай вобласці).

У верасні 1943 года ў час Вялікай Айчыннай вайны нямецкія захопнікі спалілі вёску (44 двары). Пасля вайны вёска была адбудавана.

У 1946 годзе пабудавана пачатковая школа, у 1949 годзе створаны калгас «Верны шлях», куды ўваходзіла 21 гаспадарка. З 1954 года вёска знаходзіцца ў складзе калгасу «40 гадоў Кастрычніка» (да 22 кастрычніка 1957 года — калгас імя Булганіна) з цэнрам у вёсцы Лотва.

20 студзеня 1960 года вёска ўвайшла ў склад Мінскай вобласці. Да 29 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Лацвянскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1844 год — 9 двароў, 78 жыхароў; 1868 год — 7 двароў, 69 жыхароў *у вёсцы Ражкі 1-я*, 4 двары, 27 жыхароў *у вёсцы Ражкі 2-я*.
* **XX стагоддзе**: 1904 год — 85 жыхароў *у вёсцы Ражкі 1-я*, 149 жыхароў *у вёсцы Ражкі 2-я*; 1908 год — 19 двароў, 122 жыхароў *у вёсцы Ражкі 1-я*, 14 двароў, 91 жыхар *у вёсцы Ражкі 2-я*; 1921 год — 31 двор, 161 жыхар *у вёсцы і засценку*; 1931 год — 32 двароў, 165 жыхароў *у вёсцы*; 1 двор, 8 жыхароў *у фальварку*; 1940 год — 44 двары, 136 жыхароў; 1960 год — 78 жыхароў; 1997 год — 8 двароў, 15 жыхароў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мядзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Мясныя рады (Харлем)

**Мясныя рады** (*Влеесхаль*) () — помнік архітэктуры на цэнтральнай плошчы Харлема Гротэ-Маркт () у Нідэрландах. Будынак пабудаваны ў 1602—1603 гадах вядомым нідэрландскім архітэктарам Лівенам дэ Кеем.

Новы будынак мясных радоў, узведзены гарадскім архітэктарам Л. дэ Кеем, з’явіўся замест існаваўшага ў XVI стагоддзі невялікага мяснога рынку, памеры якога перасталі задавальняць патрэбы горада, які хутка рос. Будынак, у якім маглі размясціцца да 40 прадаўцоў, быў выкананы з дарагіх будаўнічых матэрыялаў і багата дэкараваны. Яго адкрыццё адбылося 1 лістапада 1604 года, і аж да 1840 года ён служыў па сваім прамым прызначэнні.

З 1840 па 1885 гады былыя Мясныя рады выкарыстоўваліся ў якасці склада гарадскога ваеннага гарнізона, пасля чаго былі ператвораны ў архіў, а пазней у гарадскую бібліятэку.

Цагляны будынак з’яўляецца прыкладам галандскага Рэнесанса. Яго элегантнае каляровае афармленне ўзыходзіць да больш ранніх цагляных пабудоў Балтыйскага рэгіёну, а абрысы ступеньчатых шчыпцоў прадугадваюць барочныя формы. Фасад будынка ўвянчаны скульптурнымі выявамі бычыных галоў, якія нагадваюць аб шумным гарадскім мясным рынку мінулых стагоддзяў.

З 1950 года будынак з’яўляецца часткай музея Дэ Хален, філіяла музея Франса Халса, дзе размешчана калекцыя сучаснага жывапісу. Склеп будынка выкарыстоўваецца Археалагічным музеем Харлема.

## Спасылкі 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1603 годзе
Катэгорыя:Музеі Харлема
Катэгорыя:Харлем
Вілейскі павет (Расійская імперыя)

**Віле́йскі павет**, (**Вяле́йскі павет**) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на Беларусі ў 1793—1921 гадах. Створаны ў Мінскай, а з 1843 г. — Віленскай губерні Расійскай імперыі. Адміністрацыйны цэнтр — Вілейка. Плошча 5591,2 квадратныя вярсты, насельніцтва 208013 чалавек (1897). У 1886 годзе ўключаў 27 валасцей (Будслаўская, Ваўкалацкая, Вілейская, Вязынская, Гарадоцкая, Германішская, Даўгінаўская, Дунілавіцкая, Жаснянская, Іжская, Княгінінская, Крайская, Краснасельская, Крывіцкая, Куранецкая, Лебедзеўская, Лучайская, Маладзечанская, Манькавіцкая, Мядзельская, Нарыцкая, Параф'янаўская, Порплішчанская, Рабунская, Радашковіцкая, Сітцаўская, Хаценчыцкая), заштатны горад Радашковічы, 20 мястэчак, 1279 паселішчаў сельскага тыпу. З 1917 года ў Заходняй вобласці, у 1919 годзе ў БССР. 

У 1921 годзе павет адышоў Польшчы, дзе замест яго быў створаны новы Вілейскі павет.

## Адміністрацыйны падзел 
Валасны падзел станам на 1886 год:

Станам на 1913 год у павеце было 25 валасцей.

## Ураднікі павета 
* Вілейскія павятовыя маршалкі
## Вядомыя асобы 
* Язэп Гаўрылік (1893—1937) — дзеяч беларускага руху ў Заходняй Беларусі (нарадзіўся ў вёсцы Калодчына)
* Уладзімір  Дубоўка (1901—1976) — беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык (нарадзіўся ў вёсцы Агароднікі)
* Сымон Рак-Міхайлоўскі (1885—1938) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст, педагог (нарадзіўся ў вёсцы Максімаўка)
* Максім Танк (1912—1995) — беларускі і савецкі паэт, перакладчык, грамадскі дзеяч (нарадзіўся ў вёсцы Пількаўшчына)

## Літаратура 
* 
* Sulimierski F. Słownik geograficzny Królewstwa Polskiego. Т. XIII, с. 464-465.

## Спасылкі 
* Вялейскі павет . Адміністрацыйная мапа
* Вилейский уезд — генеалогия и краеведение

Катэгорыя:Паветы Мінскай губерні
Катэгорыя:Гісторыя Вілейкі

Катэгорыя:Паветы Віленскай губерні
Осцікі

**О́сцікі**, **О́сцікавічы**, **О́стыкі** — вялікалітоўскі шляхецкі род герба «Трубы», прадстаўнікі якога ў XV—XVI стст. займалі дзяржаўныя ўрады ВКЛ.

## Вядомыя прадстаўнікі 
* Крысцін Осцік (? — 1444), кашталян віленскі (1419—1442). Заснавальнік роду, быў жанаты з Ганнай, меў сыноў Радзівіла, заснавальніка роду Радзівілаў, і Станку (Станіслава) — роду Осцікаў, а таксама Мікалая і Барталамея.
** Станка Осцікавіч
*** Рыгор Осцік (? — 1519), маршалак дворны літоўскі (з 1494), ваявода троцкі (з 1510).
**** Станіслаў Осцік (? — 1519), ваявода полацкі (1519).
**** Рыгор Рыгоравіч (? — 1558), ваявода новагародскі (з 1542), кашталян віленскі (з 1544).
**** Юрый Рыгоравіч (? — 1546), маршалак гаспадарскі.
***** Мікалай Юр’евіч (? — 1565)
***** Юрый Юр’евіч (? — 1579), староста браслаўскі (з 1565), ваявода мсціслаўскі (з 1566) і смаленскі (з 1578).
***** Рыгор Юр’евіч (? — 1580), пакараны смерцю за ўдзел у змове супраць караля Стэфана Баторыя.
****** Ян Осцік, суддзя земскі віленскі (1608—1609), апошні прадстаўнік Осцікаў.

## Літаратура 
* Осцікавічы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Т. 5. Мінск: БелЭн, 1999. С. 360—361.
* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413 // Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. — T. 5. — Rok 1920. — Kraków, 1921. — S. 39-41.
Запруддзе (Сенненскі раён)

**Запру́ддзе** (, ) — вёска ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Багданаўскага сельсавета. Знаходзіцца за 7 кіламетраў на паўночны захад ад горада Сянно.

У 1971—1993 гадах цэнтр Запруддзеўскага сельсавета.

Размешчана за 300 метраў на захад ад Багданаўскага возера і за 1 км на паўднёвы ўсход ад Рубаўскага возера. За 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі бярэ свой пачатак рака Крывінка.

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Іванавіч Васілёнак — беларускі літаратуразнавец і фалькларыст.

## Спасылкі 
* Прагноз надвор’я ў в. Запруддзе

Катэгорыя:Багданаўскі сельсавет (Сенненскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Сенненскага раёна
Лотва

**Ло́тва** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мядзельскага сельсавета.

Знаходзіцца за 12 км у напрамку на поўнач ад горада Мядзел, за 152 км ад Мінска, на аўтадарозе , каля возера Лотвіны.

## Назва 
Назва ад возера Лотва (цяпер "Лотвіны").

## Гісторыя 
* 1868 год — з'яўлялася вёскай у Манькавіцкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні. Вёска налічвала 79 жыхароў.
* 1904 год — насельніцтва вёскі складала 133 жыхароў.
* 1921 год — вёска ў складзе Манькавіцкай гміны Дунілавіцкага павета (з 1925 года — Пастаўскага) Віленскага ваяводства. У складзе вёскі знаходзіліся 12 двароў і 58 жыхароў.
* З 12 кастрычніка 1940 года вёска знаходзілася ў складзе Лацвянскага сельсавета Пастаўскага раёна (з 25 лістапада 1940 года — Мядзельскага) Вілейскай вобласці (з 20 верасня 1944 года — Маладзечанскай).
* 1949 год — створаны калгас імя Булганіна.
* 1954 год — Лотва з'яўляецца цэнтрам узбуйненага калгаса імя Булганіна. З 22 кастрычніка 1957 года назва калгаса зменена на «40 гадоў Кастрычніка».
* 1957 год — у вёсцы адчыненыя крама і пункт медыцынскай дапамогі.
* 20 студзеня 1960 года вёска ўвайшла ў склад Мінскай вобласці.
* 1960 год — насельніцтва вёскі складала 93 жыхароў.

На 1 студзеня 1997 года вёска налічвала 95 двароў і 292 жыхароў. У 1999 годзе ў вёсцы 288 жыхароў у 91 двары.

## Інфраструктура 
У вёсцы размяшчаюцца будынкі выканкаму сельсавета і праўлення калгаса. Таксама тут знаходзяцца аддзяленні сувязі, ашчаднага банка, бібліятэка, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання насельніцтва, фельчарска-акушэрскі пункт, сярэдняя школа, крама, Дом культуры, рамонтная майстэрня, жывёлагадоўчая ферма.

## Ушанаванне памяці 
Каля будынку школы ў 1965 годзе быў усталяваны абеліск на ўшанаванне памяць 18 землякоў, што загінулі ў баях падчас Вялікай Айчыннай вайны ў 1941—1945 гадах.

## Літаратура 
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Мядзельскага раёна. Мінск, «Беларуская Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 1998. ISBN 985-11-0107-9
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мядзельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Рагнгільда

**Рагнгільда** () — жаночае імя. Паходзіць з скандынаўскіх моваў, утворанае ад каранёў *ragna* (багі, уладары) і *hild* (вайна). Такім чынам, імя значыла — «ваяўнічая багіня», «ваяўнічая ўладарка», альбо «боская (уладная) ваярка». На Беларусі больш вядомае ў славянскай транскрыпцыі Рагнеда.

## Вядомыя носьбіты 
* Рагнеда Рагвалодаўна (965—1000), полацкая князёўна, дачка князя Рагвалода;
* Рагнгільда Шведская (?-1117), жонка шведскага караля Інге II, святая.

Рагнгільда
Катэгорыя:Германскія імёны
Лужкі

Назву **Лужкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Лужкі — вёска ў Аршанскім раёне
** Лужкі — чыгуначная станцыя ў Аршанскім раёне
** Лужкі — вёска ў Віцебскім раёне
** Лужкі — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Лужкі — вёска ў Чашніцкім раёне
** Лужкі — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Лужкі — вёска ў Гродзенскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Лужкі — вёска ў Магілёўскім раёне
** Лужкі — вёска ў Мсціслаўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Лужкі — былая вёска, знаходзілася на тэрыторыі сучаснага Бродаўскага сельсавета Барысаўскага раёна
** Лужкі — былая вёска, знаходзілася на паўночны захад ад вёскі Нядаль (Мсціжскі сельсавет, Барысаўскі раён)
** Лужкі — пасёлак у Смалявіцкім раёне

### Польшча 
* Лужкі — паселішча ў гміне Жэлехуў Гарвалінскага павета Мазавецкага ваяводства
* Лужкі — паселішча ў гміне Кенпіцэ Слупскага павета Паморскага ваяводства

### Расія 
* Лужкі, Арэнбургская вобласць
* Лужкі, Бранская вобласць
* Лужкі, Іркуцкая вобласць
* Лужкі, Калінінградская вобласць
* Лужкі, Кастрамская вобласць
* Лужкі, Краснаярскі край
* Лужкі, Ленінградская вобласць
* Лужкі, Маскоўская вобласць
* Лужкі, Разанская вобласць
* Лужкі — паселішча ў Краснаармейскім раёне Самарскай вобласці
* Лужкі — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласці
* Лужкі — вёска ў Сафонаўскі мраёне Смаленскай вобласці
* Лужкі (Угранскі раён)

### Украіна 
* Лужкі&nbsp;— &nbsp;Аўтаномная Рэспубліка Крым,&nbsp;Ніжнегорскі раён
* Лужкі&nbsp;— &nbsp;Данецкая вобласць,&nbsp;Старабэшаўскі раён
* Лужкі&nbsp;— &nbsp;Івана-Франкоўская вобласць,&nbsp;Далінскі раён
* Лужкі&nbsp;— &nbsp;Львоўская вобласць,&nbsp;Жоўкаўскі раён
* Лужкі&nbsp;— &nbsp;Львоўская вобласць,&nbsp;Явараўскі раён
* Лужкі&nbsp;— &nbsp;Сумская вобласць,&nbsp;Глухаўскі раён
Глухіўскі раён

**Глухіўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на поўначы Сумскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Глухіў ().

Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на  года складае 23909 чалавек, плошча — 1700&nbsp;км².

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 31 сельскага саветаў.

## Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 83 вёскі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Сумскай вобласці
Лацвянскі сельсавет

**Лацвя́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мядзельскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Лотва.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Лотвінскі сельсавет** у складзе Пастаўскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 25 лістапада 1940 года ў складзе Мядзельскага раёна. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці, з 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. У 1978 годзе скасаваны хутар Чарняты. 18 студзеня 2002 года ўдакладнена назва сельсавета — Лацвянскі. 26 верасня 2006 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Мядзельскага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 20 населеных пунктаў: Воргі, Гарані, Кабайлы, Кямсы, Лапосі, Лотва, Маўчанкі, Маўчаны, Мікіткі, Міхалі, Пярэградзь, Радзькі, Ражкі, Расохі, Садоўшчына, Селькава, Цімошкаўшчына, Чалеі, Чарняты і Шалкоўшчына.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2006 годзе
Рыгор Станькавіч Осцік

**Рыгор Станькавіч Осцік** таксама **Осцікавіч** або **Остык** (не пазней за 1478 — студзень ) — намеснік анікштанскі і маршалак гаспадарскі (1492), маршалак дворны літоўскі (1494—1500, 1509—1519), ваявода троцкі (1510—1519).

З роду Осцікаў, сын Станка Осцікавіча.

Браў удзел у маскоўска-літоўскіх войнах (1492—1494, 1500—1503), у бітве на Ведрашы (1500) трапіў у маскоўскі палон. Пасля ўцёкаў з палону князя Канстанціна Іванавіча Астрожскага вераснем 1507 года, іншых палонных закавалі ў кайданы, а некаторых вялікі князь маскоўскі хацеў пакараць смерцю, у тым ліку Рыгора Осціка. Вызвалены з палону ў красавіку 1509 года.

Зноў атрымаў урад дворнага маршалка, а пасля заняцця ўрада віленскага ваяводы Мікалаем Мікалаевічам Радзівілам, летам 1510 года стаў ваяводам троцкім.

Ажаніўся ў канцы XV ст. з Аляксандрай, дачкой князя Петкі Раманавіча Свірскага, атрымаў за ёю ў пасаг частку маёнтка Мядзель-Кабыльнік. Меў трох сыноў — Рыгора, Станіслава і Юрыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Henrikas Valeika*. Grigalius Astikas // Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. II (Arktis-Beketas). V.: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2002, 96 psl.
* 

Рыгор Станіслававіч
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1492—1494 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1500—1503 гадоў
Катэгорыя:Старосты анікштанскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Лучынка (часопіс)

**«Лучы́нка»** — літаратурна-мастацкі і навукова-папулярны часопіс краязнаўчага кірунку для беларускай моладзі. Выдаваўся на беларускай мове ў Мінску ў 1914 годзе на 16 старонках.

Рэдактар-выдавец — А. Уласаў, літаратурны рэдактар — А. Пашкевіч (Цётка). У часопісе супрацоўнічалі пісьменнікі і публіцысты газеты «Наша ніва», беларускія студэнты. «Лучынка» прапагандавала ідэю асветы на роднай мове, самаадукацыі, духоўнага і нацыянальна-патрыятычнага выхавання дзяцей і юнацтва.

У праграмных рэдакцыйных публікацыях (верш «Лучынка», артыкулы «Да вясковай моладзі беларускай», «Шануйце роднае слова!», «Аб душы маладзёжы», «Наша народная беларуская песня», напісаны Цёткай без пазначэння аўтара) услаўляліся культурныя традыцыі народа, яго таленавітыя дзеці, гуманістычны светапогляд, беларускі патрыятызм. Вобраз «Лучынкі» раскрываецца ў творах Цёткі як сімвал святла, што выпраменьвае кніжка і асвета на роднай мове.

Друкаваліся творы Я. Купалы (вершы «Моладзі», «Страшны вір», «Вясна», «Запела вясна сваю песню», «З вясной»), Я. Коласа (верш «Наша гуменца», апавяданні «Малады дубок», «Казкі жыцця» і іншыя), З. Бядулі (апавяданне «Буслы»), нарысы і апавяданні У. Галубка (некаторыя пад крыптанімам Г-у-к), вершы, апавяданні і драматычныя абразкі А. Паўловіча, Я. Журбы, А. Петрашкевіча, К. Буйло, Ц. Гартнага, М. Арла, Ядвігіна Ш., А. Жыгалкі, В. Лявіцкай. Даследаванню гісторыі і культуры прысвечаны нарысы У. Галубка «Сляды старыны» пра старадаўнія замкі, Власта (В. Ластоўскага) «Якога мы роду-племені» пра станаўленне беларускай народнасці і дзяржавы, успаміны Я. Тараса (Б. Тарашкевіча) пра У. Эпімаха-Шыпілу, артыкул А. Уласава «Вялікі Бацька Украіны» пра Т. Шаўчэнку (падпісаны крыптанімам А. У.), «Фрыдрык Містраль» (нарыс пра французскага паэта, без подпісу). Змяшчала навукова-папулярныя артыкулы па прыродазнаўстве: «Вадаспады» і «Вулкан» А. Паўловіча, «Гутаркі аб птушках», «Газа» і «Пералётныя птушкі» Цёткі (пад псеўданімам Мацей Крапіўка), пра сусветныя навуковыя адкрыцці («Радый» Цёткі пад крыптанімам К-ая, «Сіла з народу» Л. Гмырака), атмасферныя з’явы («Аб той вадзе, што падае з неба» У. Рышкевіча пад крыптанімам В. Р-іч; «Паветра» А. Балкоўскага пад крыптанімам А. Бол-і), а таксама этнаграфічныя і дарожныя нататкі («З дарогі» Цёткі пад псеўданімам Ангелька), матэрыялы пра асновы эканомікі (нарысы А. Жывіцы «Даўнейшая натуральная гаспадарка і цяперашняе царства рубля», «Капітал», «Як цана робіцца і што яна азначае»); рэкламавала беларускія кнігі, газеты і часопісы. Мела старонкі «Паштовая скрынка», «Шарады і народныя гульні», выяўленчыя творы.

Выйшла 6 кніжак. У 1914 годзе рэдакцыя часопіса выпусціла зборнік апавяданняў у перакладзе з польскай мовы.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:З’явіліся ў 1914 годзе
Катэгорыя:1914 год у Мінску
Адміністрацыйны падзел Сан-Марына

Тэрыторыя Сан-Марына падзяляецца на 9 абласцей, якія называюцца «кастэлі» (castelli; літар. «крэпасці, вежы»):

Катэгорыя:Сан-Марына
Альфонсас Пятруліс

thumb|200px|Альфонсас Пятруліс
**Альфонсас Пятруліс** (, каля Біржаў — ) — літоўскі рымска-каталіцкі святар, карэспандэнт, адзін з падпісантаў Акту незалежнасці Літвы 16 лютага 1918 г.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Ковенскай духоўнай семінарыі i ў духоўнай акадэміі ў Пецярбургу. Быў высвечаны на ксяндза ў 1899 годзе, пасля чаго выконваў духоўныя абавязкі ў парафіях Віленшчыны. Быў звязаны з літоўскім нацыянальным рухам, актыўна выступаў за ўвядзенне літоўскай мовы ў касцёльнае жыццё.

## Літаратура 
* «Petrulis, Alfonsas». Encyclopedia Lituanica IV: 243. (1970—1978). Ed. Simas Sužiedėlis. Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius. LCC 74-114275.

Катэгорыя:Палітыкі Літвы
Палівальны панядзелак

thumb|Звычай аблівання вадой
**Паліва́льны панядзе́лак** (, , , , , ) — звычай аблівання вадой у панядзелак пасля Вялікадня, які існуе ў Польшчы і ў некаторых раёнах Заходняй Украіны.

У гэты дзень, напрыклад, на Гуцульшчыне, хлопцы вадзілі сваіх дзяўчат да ракі і аблівалі іх вадой на прыгажосць і здароўе, атрымліваючы за гэта пісанкі. Ад гэтага звычаю, панядзелак атрымаў назву «палівальны». На Букавіне cветлы панядзелак звалі «улыванка», у гэты дзень хлопцы натоўпам хадзілі «купаць дзяўчат»: дзяўчыну выводзілі ў двор, яна нахіляла галаву, і кожны хлопец тройчы ліў ёй на шыю крынічную ваду, вымаўляючы: «Хрыстос уваскрос!»; пасля гэтага дзяўчына запрашала ўсіх да стала і кожнаму давала па дзве пісанкі. Дзяўчат улівалі — «каб не паршывелі», жанчын — «каб пазбавіліся болек».

У палівальны панядзелак абліваць адзін аднаго і мінакоў вадой могуць не толькі дзеці і моладзь, але часам і людзі старэйшага ўзросту. І, калі дарослыя людзі паліваюць толькі дзеля традыцыі, то дзеці могуць прыносіць нямала клопатаў, абліваючы людзей з ног да галавы.

## Гл. таксама 
* Сіуда-Баба

Катэгорыя:Вялікдзень у славянскай традыцыі
Катэгорыя:Звычаі
Міхаіл Міхайлавіч Казакоў

**Міхаіл Міхайлавіч Казакоў** (, Ленінград — , Рамат-Ган) — рускі артыст, савецкі, расійскі і ізраільскі рэжысёр, акцёр тэатра і кіно. Народны артыст РСФСР (1980). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1967).

## Прызнанне і ўзнагароды 
* Народны артыст РСФСР (1980)
Дзяржаўная прэмія СССР (1967) — за выкананне ролі Пятра Іванавіча Адуева ў спектаклі «Звычайная гісторыя» Івана Ганчарова
* Дзяржаўная прэмія РСФСР імя братоў Васільевых (1983) — за выкананне ролі Ф. Э. Дзяржынскага ў фільме «20-га снежня»
* дзве прэміі КДБ СССР (1980, 1981)
* Царскасельская мастацкая прэмія (1997)
* прэмія «ТЭФІ» (2000) — за лепшы тэлевізійны мастацкі гульнявы фільм «Вячэра ў чатыры рукі»
* прэмія «ТЭФІ» (2005) — за фільм «Граем Шэкспіра»

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры агучвання СССР
Катэгорыя:Кінарэжысёры СССР
Катэгорыя:Акцёры Расіі
Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі
Электрычнае напружанне

**Электрычнае напружанне**, або рознасць патэнцыялаў паміж пунктамі A і B — гэта адносіна работы электрычнага поля пры пераносе пробнага электрычнага зараду з пункта A у пункт B да велічыні пробнага зараду.

\phi_1 - \phi_2 = U_{12} =\frac{A^{field}_{q:1->2}}{q}

Пры гэтым лічыцца, што перанос пробнага зараду *не змяняе* размеркаванні зарадаў на крыніцах поля.

Для электрастатычнага поля напружанне можна таксама вызначыць як
: \phi_1 - \phi_2 = U_{12}=\int_A^B (\vec E,d\vec l)
(інтэграл ад праекцыі поля на траекторыю паміж пунктамі A і B уздоўж любой траекторыі, ідучай з A у B).

Адзінкай вымярэння напружання ў сістэме СІ з'яўляецца Вольт.

Катэгорыя:Электрычнасць
Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Эжэн Віяле-ле-Дзюк

**Эжэн Эмануэль Віяле́-ле-Дзюк** (; ( — ) — французскі архітэктар, тэарэтык архітэктуры, рэстаўратар сярэднявечных пабудоў, найбуйнейшы прадстаўнік неаготыкі ва Францыі.

## Спасылкі 
Віале-лё-Дзюк, Эжэн
Віале-лё-Дзюк, Эжэн
Michelin

**Michelin** (*Мішлен*) — найбуйнейшы вытворца ў Еўропе і адзін з найбуйнейшых вытворцаў шын у свеце. Штаб-кватэра кампаніі знаходзіцца ў горадзе Клермон-Феран, Францыя. Заснаваная братамі Мішлен у 1889 годзе.

Кампанія выпускае шыны для легкавых і грузавых аўтамабіляў, матацыклаў і ровараў, самалётаў і касмічных апаратаў і інш.

Заводы Michelin прадстаўлены амаль у 20 краінах свету.

Кампанія вядомая не толькі як вытворца шын, але і як выдавец аднаго з найбольш аўтарытэтных рэйтынгаў рэстаранаў Еўропы, так званага «Чырвонага даведніка Мішлен».

## Спасылкі 
* Глабальны сайт кампаніі 

Катэгорыя:Кампаніі Францыі
Катэгорыя:Вытворцы шын
Неаготыка

ў в. Сар’я. Архітэктар Густаў Шахт. Малюнак Напалеона Орды 1873–1883.]]

**Неаготыка** — плынь у архітэктуры новага часу, якая характарызуецца вяртаннем да эстэтыкі і архітэктурных традыцый готыкі.

Першыя спробы выкарыстоўваць элементы готыкі ва ўпрыгожванні будынкаў ды інтэр'ераў з'явіліся ў сярэдзіне 18 стагоддзя ў Англіі. Ідэі сапраўднага адраджэння гатычнай архітэктуры набываюць папулярнасць толькі пачынаючы з сярэдзіны 19 стагоддзя і звязаныя з імёнамі англічан Аўгустуса П'юджына і Джона Раскіна і француза Эжэна Віале-лё-Дзюка.

Уздым неаготыкі ў архітэктуры адбываўся паралельна з узмацненнем цікавасці да сярэдневяковай спадчыны ў астатніх галінах культуры.

Неаготыка была асабліва распаўсюджана да 1930-х, але асобныя будынкі ў гэтым стылі ствараюцца і дагэтуль.

## Неаготыка і псеўдаготыка 
Часам уводзіцца раздзяленне паміж тэрмінамі «псеўдаготыка» (альбо «несапраўдная готыка») і «неаготыка», якія ў іншых выпадках ужываюць узаемазамяняльна. У выпадку такога раздзялення *псеўдаготыкаю* называюць тыя з будынкаў, у якіх знешняе аздабленне гатычнымі элементамі спалучаецца з негатычнай (напрыклад класіцыстычнай) канструкцыяй, а часта таксама і інтэр'ерам. Многія будынкі ў Беларусі ў такой тэрміналогіі трэба аднесці менавіта да псеўдаготыкі (напрыклад, мінскі касцёл Узвіжання Святога Крыжа)

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя стылі
Сома (рака)

**Сома** () — рака на поўначы Францыі. Даўжыня 245 км, плошча басейна 5,5 тыс. км². Бярэ пачатак каля гарадка Фансом (дэпартамент Эна, цячэ збольшага на захад, упадае ў праліў Ла-Манш ствараючы Сомскі заліў.

Рака вядомая дзякуючы бітве на Соме, якая адбылася пад час Першай Сусветнай вайны ў 1916 годзе. Тады ўпершыню былі выкарыстаны танкі.

Катэгорыя:Рэкі Францыі
Міка Хякінэн

**Міка Паўлі Хякінэн** ( (), 28 верасня 1968, Вантаа, Фінляндыя) — фінскі аўтагоншчык.

Удзельнік чэмпіянатаў Формулы-1 з 1991 па 2001. Уладальнік двух чэмпіёнскіх тытулаў у гэтым класе аўтагонак. Станавіўся чэмпіёнам ў 1998 і 1999 годзе. З 2004 года вярнуўся ў аўтаспорт ў чэмпіянат ДТМ. Па канчатку сэзону-2007 прыняў рашэнне аб завяршэнні выступаў у гэтым чэмпіянаце (выйграў тры гонкі за тры гады).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Аўтагоншчыкі Фінляндыі
Катэгорыя:Пераможцы Гран-пры Формулы-1
Катэгорыя:Чэмпіёны Формулы-1
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1 з Фінляндыі
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на Lotus
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на McLaren
Continental AG

**Continental AG** — вытворца гумовых вырабаў у Германіі. Заснаваны ў 1871 годзе. Кампанія займае 2-е месца ў Еўропе і 4-е на сусветным рынку па вытворчасці шын. У 2007 кампанія абвясціла пра набыццё падраздзялення Siemens VDO Automotive AG у канцэрна Siemens AG, што дазволіла кампаніі ўвайсці ў пяцёрку найбуйнейшых вытворцаў аўтамабільных камплектуючых.

Вырабляе шыны для ўсіх тыпаў транспартных сродкаў.

Катэгорыя:Кампаніі Германіі
Катэгорыя:Вытворцы шын
Бярнард Букатка

**Бярнард Букатка** ( — ) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся пад Лідай.

Вучыўся ў Лідскай гімназіі. У 1920-х быў карэспандэнтам газеты *Głos Wileński*. Скончыў Віленскі ўніверсітэт, па адукацыі юрыст. Жыў у Ваўкавыску.

Удзельнічаў у Польскай абарончай вайне (1939). У пачатку 1941 пасля вызвалення з лагера ваеннапалонных у Германіі прыбыў у Берлін, прымаў актыўны ўдзел у нацыянальным руху. З 1943 па 1945 кіраваў Беларускім прадстаўніцтвам у Берліне, супрацоўнічаў з германскімі спецслужбамі. 21 студзеня 1945 уведзены ў склад БЦР, прызначаны загадчыкам адміністрацыйнага аддзела, які ў перспектыве меў быць ператвораны ў Міністэрства ўнутраных спраў. Адзін з ініцыятараў склікання ў Берліне з’езда Беларускага камітэта самапомачы (23 сакавіка 1945).

Пасля вайны знаходзіўся ў лагеры для перамешчаных асоб Вэнторф, адкуль ў кастрычніку 1949 выехаў у ЗША. У 1957-1959 – сакратар Беларускага кангрэсавага камітэта Амерыкі.

Жыў і памёр у Нью-Джэрсі.

## Літаратура 
* *Салаўёў А.* Беларуская цэнтральная рада. — Мн., 1995.

Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады
Яраслаў Кастыцэвіч

**Яраслаў Васілевіч Кастыцэвіч** (, вёска Пасынкі Бельскага павета Гродзенскай губерні, цяпер Падляскае ваяводства, Польшча — ) — беларускі педагог, грамадскі і царкоўны дзеяч.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Гродзенскай і Бяла-Падляскай гімназіях, на юрыдычным факультэце Петраградскага ўніверсітэта. У 1916 годзе мабілізаваны і накіраваны ў Кіеўскае ваеннае афіцэрскае вучылішча, адтуль на Каўказскі фронт. У 1918 г. вярнуўся ў Бельск Падляскі. 3 1939 г. працаваў настаўнікам. У сакавіку 1941 г. арыштаваны органамі НКУС, зняволены ў турму ў Ломжы. Пасля захопу немцамі Ломжы ў чэрвені 1941 г. вярнуўся ў Бельск Падляскі. Некалькі месяцаў выконваў абавязкі войта Бельскай гміны, садзейнічаў арганізацыі там беларускіх школ. У 1941-44 вёў прыватнае навучанне. У жніўні—верасні 1944 г. Я. Кастыцэвіч — адзін з арганізатараў Беларускай дзяржаўнай гімназіі ў Бельску Падляскім, намеснік дырэктара, з чэрвеня 1946 яе дырэктар. Адначасова ўваходзіў у гарадскую раду, быў намеснікам бурмістра. У 1949—1965 гг. дырэктар адноўленага беларуска ліцэя. У 1970 годзе ўдзельнічаў у працы мітрапаліцкай камісіі па падрыхтоўцы і выхаванні царкоўных кадраў.

## Ушанаванне памяці 
У Бельску Падляшскім на будынку ліцэя імя Б. Тарашкевіча ў яго гонар усталявана мемарыяльная дошка. Імя Яраслава Кастыцэвіча носіць комплекс школ з дадатковым навучаннем беларускай мовы ў Бельску Падляшскім.

## Літаратура 
* *Фёнік Д.* Яраслаў Кастыцэвіч (1896—1971) // Białoruskie zeszyty hictoryczne. — Białystok, 1995. Ne 1(3).

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Польшчы
Катэгорыя:Беларускі ліцэй імя Браніслава Тарашкевіча
Станіслаў Юхновіч

**Станіслаў Юхновіч** (, ) — польскі архітэктар, даследчык горадабудаўніцтва. Доктар тэхнічных навук (1965), прафесар (1974).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і вайскоўца і настаўніцы. Вучыўся ў Ковелі, Самбары, Катавіцах, Львове. Жаўнер АК, адначасова вучыўся ў Львоўскім політэхнічным інстытуце (1942-44), працягнуў навучанне ў палітэхніцы ў Кракаве (1945-47), у Гданьску (1948). Працаваў кіраўніком майстэрні па аднаўленні галоўнага горада ў Гданьску, праектнай арганізацыі Кракава (1950-59). Быў стыпендыятам фонду Форда ва ўніверсітэце ў Філадэльфіі (1959-60). Пазней — навукова-метадычны супрацоўнік Кракаўскага політэхнічнага інстытута, кіраўнік установы пры інстытуце па праектаванні гарадоў і мястэчак (1967-70), намеснік дырэктара інстытута горадабудаўніцтва і прасторавага планавання (1970-73). У 1973-81 кіраўнік арганізацыі па горадабудаўніцтве і рэгіянальным планаванні ў Нігерыі, адначасова дэкан факультэта праектавання навакольнага ландшафту Заірскага ўніверсітэта (1974-76), заснавальнік і кіраўнік Цэнтра ўдасканальвання горадабудаўнікоў для краін, якія сталі на шлях развіцця, пры Кракаўскім політэхнічным інстытуце.

Выканаў праекты рэканструкцыі галоўнага горада ў Гданьску (1948-50), будаўніцтва Новай Гуты (1950-59, у сааўтарстве), перабудовы цэнтраў Лодзі, Кракава, Хожува, Любліна, Сант’яга (1962-70), рэкультывацыі і рэабілітацыі тэрыторый, пашкоджаных здабычай вугалю ў раёне Вальбжыха (1990-91). Выдаў у Кракаве кнігі: «Аб сувязях і ўплывах транспарту на фарміраванне цэнтраў гарадоў у ЗША» (1962), «Цэнтры польскіх гарадоў. Вывучэнне ўдасканалення і развіцця цэнтраў» (1971), «Форма і структура плана новай сталіцы Нігерыі» (1976), «Да праблемы аховы і ўдасканалення атачэння ў Польшчы» (1990), «Крыніцы паталагічнай урбанізацыі і экалагічнага крызісу Кракава» (1990), «Заходняя Афрыка. Атачэнне, культура, развіццё. З досведу праектавання гарадоў у Нігерыі» (1996).

Сябар шматлікіх міжнародных і польскіх навуковых аб’яднанняў, якія займаюцца вывучэннем архітэктурнага наваколля. Член Прэзідыума грамадскага камітэта па аднаўленні помнікаў даўніны Кракава (1989).

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзе
Катэгорыя:Архітэктары Польшчы
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Іван Антонавіч Бірыла

**Іван Антонавіч Бірыла** (, Голтна Мінскай губерні — , ) — беларускі хірург. Кандыдат медыцынскіх навук (1938).

## Біяграфічныя звесткі 
Закончыў медыцынскі факультэт БДУ (1927). Распрацоўшчык методыкі ажыўлення шляхам артэрыяльнага нагнятання крыві ў сэрца. Па прапанове праф. Ф. А. Андрэева, упершыню ў свеце ва ўмовах клінікі прымяніў артэрыяльнае нагнятанне крыві для ажыўлення людзей, якія знаходзіліся ў стане шоку, агоніі, клінічнай смерці.

## Літаратура 
* Бирилло І. А. Хирургия, 1939, № 8, стар. 3. — Бирилло І. А., Берман С. Ш. Там жа, 1941, № 6-7, стар. 50.
* І. А. Бірыла. Артэрыяльнае ўліванне крыві пры шоку, агоніі і спыненні сэрца. Хірургія, 1939, № 8, стар. 3-17.

## Спасылкі 
* Бірыла Іван 

Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Лідзе
Захарый

ў капэле Тарнабуоні]]
**Захарый** — іерусалімскі святар, бацька Іаана Хрысціцеля. Паводле Бібліі, належаў да святарскага іўдзейскага роду і да самай старасці быў бяздзетным. Калі ж яму ў храме было «відзенне» анёла, які паведаміў яму пра чакаемае нараджэнне сына, Захарый усумніўся, за што быў пакараны нематою і пазбаўлены ад яе толькі пасля нараджэння сына.

## Царкоўнае шанаванне 
]]
Памяць адзначаецца разам з яго жонкай Лізаветай:
* у праваслаўнай царкве шануецца як прарок — 18 верасня (5 верасня па старым стылі);
* у лютэранскай царкве — 5 верасня;
* у каталіцкай царкве — 23 верасня.

Лічыцца што дом, дзе жыў Захарый і дзе нарадзіўся яго сын Іаан Хрысціцель, быў размешчаны ў прадмесці Іерусаліма Эйн-Карэме. На гэтым месцы ў наш час пабудаваны францысканскі кляштар «*Святы Іаан на горах*».

Наконт месцазнаходжання мошчаў Захарыя існуюць розныя меркаванні:
* у праваслаўнай традыцыі лічыцца, што іх у 415 годзе перанеслі з Іерусаліма ў канстанцінопальскі храм Багародзіцы побач са Святой Сафіяй (пра знаходжанне іх там паведамляе «Ананім Меркаці» — лацінскае апісанне Канстанцінопаля XII стагоддзя). Пры гэтым паломнік Іаан Фока ў 1185 годзе бачыў грабніцы з мошчамі Захарыя і Лізаветы ў севастыйскай царкве Іаана Прадцечы, пабудаванай на месцы яго вязніцы. У наш час мошчы (ці іх частка) знаходзяцца ў афонскім манастыры Канстаманіт;
* у каталіцкай традыцыі лічыцца, што месцам знаходжання мошчаў Захарыя з’яўляецца Латэранская базіліка ў Рыме і царква Сан-Закарыа ў Венецыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Персанажы Новага Запавету
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Евангелле паводле Лукі
Катэгорыя:Іаан Хрысціцель
Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А. Дз. Сахарава

**Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А. Дз. Сахарава БДУ** () — структурнае падраздзяленне БДУ.

## Гісторыя 
Створаны ў студзені 1992 года ў сувязі з неабходнасцю падрыхтоўкі спецыялістаў-радыеэкалагаў для барацьбы з наступствамі аварыі на Чарнобыльскай АЭС. Першыя два навучальныя гады ўніверсітэт ажыццяўляў падрыхтоўку студэнтаў, якія скончылі два курсы іншых вышэйшых навучальных устаноў, з 1994/1995 навучальнага года перайшоў да паўнавартаснай падрыхтоўкі спецыялістаў. За перыяд існавання неаднаразова змянялася назва:

* Міжнародны вышэйшы каледж па радыеэкалогіі імя А. Дз. Сахарава (1992—1995 гг.);
* Міжнародны інстытут па радыеэкалогіі імя А. Дз. Сахарава (1995—1999 гг.);
* Міжнародны экалагічны ўніверсітэт імя А. Дз. Сахарава (1999—2001 гг);
* Установа адукацыі «Міжнародны дзяржаўны экалагічны ўніверсітэт імя А. Дз. Сахарава» (з 2001 года).

25 лістапада 2005 года кіраўнікамі ўрадаў краін СНД падпісана рашэнне аб наданні ўстанове адукацыі «Міжнародны дзяржаўны экалагічны ўніверсітэт імя А. Дз. Сахарава» статусу базавай арганізацыі дзяржаў-удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў па экалагічнай адукацыі.

27 мая 2015 года апублікавана Пастанова Савета Міністраў № 450, згодна з якой Міжнародны дзяржаўны экалагічны універсітэт імя А. Дз. Сахарава выключаны з пераліку дзяржаўных арганізацый, падпарадкаваных Міністэрству адукацыі Беларусі, і далучаны да комплексу БДУ як Міжнародны дзяржаўны экалагічны інстытут імя А. Дз. Сахарава БДУ. З гэтага часу па 2023 год дырэктарам Інстытута з’яўляўся С. А. Маскевіч. У 2023 годзе дырэктарам прызначаны Алег Іванавіч Родзькін.

## Кіраўнікі 
### Рэктары 
* Аляксандр Міхайлавіч Люцко (1992—1998),
* Аляксандр Антонавіч Мілюцін (1998—2003),
* Сямён Пятровіч Кундас (2003—2013),
* Валерый Іванавіч Дунай (2013—2015).

### Дырэктары 
* Сяргей Аляксандравіч Маскевіч (2015—2023)
* Алег Іванавіч Родзькін (з 2023)

## Вядомыя выкладчыкі 
* Аляксандр Аляксеевіч Грыцанаў (1958—2011) — беларускі філосаф, сацыёлаг, гісторык, культуролаг, рэлігіязнаўца і публіцыст.
* Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч (нар. 1948) — беларускі гісторык, публіцыст і палітычны дзеяч.

## Спасылкі 
* Сайт Інстытута

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у Мінску
Катэгорыя:Даўгабродская вуліца (Мінск)