open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мафія (востраў)

**Мафі́я** () — каралавы востраў у заходняй частцы Індыйскага акіяна, каля ўзбярэжжа Усходняй Афрыкі. Уваходзіць у склад Танзаніі.

Агульная плошча — 435 (442) км². Насельніцтва (2002 г.) — 40801 чал.

## Геаграфія 
Востраў Мафія знаходзіцца прыкладна ў 18 км ад усходняга ўзбярэжжа Танзаніі, у 125 км на паўднёвы ўсход ад Дар-эс-Салама, 476 км ад Дадомы, 6970 км ад Мінска. Ад мацерыка аддзелены пралівам Мафія.

Востраў мае мацерыковае паходжанне і фактычна складаецца з некалькіх самастойных астравоў, якія злучаюцца толькі падчас адліву. Галоўны востраў цягнецца на 49 км у даўжыню, яго найбольшая шырыня — 17,4 км. Усе астравы атачае кола каралавых рыфаў. Найвышэйшы пункт — 53 м. Узбярэжжа пакрыта манграмі і белымі пясчанымі пляжамі. Галоўны населены пункт — Кіліндоні.

## Гісторыя 
З X ст. востраў Мафія з'яўляўся адным з прыбежышчаў цывілізацыі суахілі. Яго назва паходзіць ад арабскага слова مجموعة («архіпелаг») або суахілі *mahali* («месца»). Каля паселішча Кіліндоні знаходзяцца рэшткі будынкаў перыяду Сярэднявечча. Археолагамі знойдзены арабскія манеты і рэчы XIII — XIV стст. Мяркуецца, што да прыходу партугальцаў востраў Мафія быў у залежнасці ад суседняй Кілвы.

У XVI — XVII стст. востраў кантраляваўся партугальцамі, а ў XVIII — XIX стст. — аманскімі і занзібарскімі арабамі. Тут спыняліся гандлёвыя караблі, але істотнай ролі ў эканамічным жыцці Усходняй Афрыкі ён не меў. У паўднёвай частцы вострава арабамі былі створаны плантацыі какосаў. Паводле вусных паданняў, у першай палове XIX ст. на Мафію рабілі напады сакалава, якія не толькі захоплівалі ў рабства мясцовых жыхароў, але таксама практыкавалі канібалізм.

У 1890 г. востраў Мафія быў далучаны да германскіх каланіяльных валоданняў і адміністрацыйна адарваны ад Занзібара. Султан Занзібара атрымаў кампенсацыю ў памеры 4 мільёнаў залатых марак. У 1915 г. востраў захапілі брытанцы. У 1922 г. было адменена рабства.

У 1961 г. востраў Мафія ўвайшоў у склад незалежнай дзяржавы Танганьіка, пераўтворанай у 1964 г. у Танзанію.

## Інфраструктура 
Насельніцтва вострава Мафія прадстаўлена пераважна суахілі, якія жывуць у двух дзясятках паселішчаў. Найбуйнейшае з іх — Кіліндоні. У ім ёсць марскі порт, не далёка размешчаны аэрапорт.

Галоўны занятак мясцовых жыхароў — сельская гаспадарка. На поўдні вырошчваюць какосавую пальму, на поўначы — рыс, фасолю, гародніну і г. д. Для насельнікаў узбярэжжа значную ролю мае рыбалоўства. Існуюць хатнія кустарныя промыслы. Развіваецца турызм.

У праліве паміж востравам Мафія і кантынентам вядуцца пошукі нафты.

Image:Mafia Island airport.JPG|Аэрапорт
Image: Mafia Island Harbour in Tanzania.jpg|Гавань

## Спасылкі 
* Mafia Island, Tanzania  Змястоўны рэсурс на англійскай мове
* mafiaisland.com Турыстычны рэсурс на англійскай мове

Катэгорыя:Астравы Афрыкі
Катэгорыя:Астравы Танзаніі
Касцёл Святога Мікалая (Кіеў)

**Касцёл Святога Мікалая** — рымска-каталіцкі храм Святога Мікалая ў Кіеве, выкарыстоўваецца з 1980 года ў якасці Дома арганнай і камернай музыкі. Размешчаны па адрасе: вул. Чырвонаармейская, 77.

## Гісторыя будаўніцтва 
Будаўніцтва касцёла Св. Мікалая пачалося па конкурсным праекце архітэктара С. В. Валоўскага ў 1899 годзе. Распрацоўка і будаўніцтва рабіліся пад кіраўніцтвам вядомага кіеўскага архітэктара У. У. Гарадзецкага. Касцёл, пабудаваны ў стылізаваных гатычных формах з высокімі спічастымі вежамі і шпілямі, адрозніваецца стройнымі прапорцыямі, лёгкасцю, яснасцю кампазіцыйнай структуры. Складаныя ўмовы будаўніцтва і архітэктурнага рашэння заахвоцілі архітэктараў прымяніць наватарскія на той час інжынерныя тэхналогіі. Інжынерам А. Э. Страусам упершыню ў тагачаснай будаўнічай практыцы была прапанавана закладка падмурка на бетонных палях, а ў канструкцыях шырока выкарыстоўваўся жалезабетон - новы будаўнічы матэрыял. Касцёл быў багата ўпрыгожаны як насценнымі роспісамі так і вітражамі, якіх налічвалася 40 (не захаваліся).

У 1909 годзе касцёл быў асвечаны.

Касцёл быў зачынены і разрабаваны каля 1933 года, духавенства падвергнулася рэпрэсіям. У будынку размясціліся склады. У 1943 годзе падчас вайны, храм моцна пацярпеў ад артылерыйскага абстрэлу, гарэў.

У пасляваенныя гады будынак касцёла быў часткова адрэстаўраваны і перабудаваны пад патрэбы Кіеўскага дзяржаўнага абласнога архіва.

У 1978 годзе было прынята рашэнне Савета Міністраў УССР аб стварэнні ў Кіеве Рэспубліканскага Дома арганнай і камернай музыкі і пераабсталяванні пад канцэртную залу памяшкання былога Мікалаеўскага касцёла. Адначасова з рэстаўрацыяй праводзілася і частковая рэканструкцыя будынка. З 1980 года Мікалаеўскі касцёл пачаў функцыянаваць у якасці канцэртнай залы Дома арганнай і камернай музыкі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Дому арганнай і камернай музыкі 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1909 годзе
Катэгорыя:Храмы Кіева
Кіеў
Кіеў
Катэгорыя:Кіеўска-Жытомірская дыяцэзія
Змрок

**Змрок**, **змярканне** — частка сутак паміж ноччу і ўзыходам Сонца і паміж заходам Сонца і ноччу, на працягу якога Сонца ўжо (яшчэ) знаходзіцца за гарызонтам і нябачнае, але яшчэ (ужо) бачныя прыкметы заходу (світання), абумоўленыя рассейваннем сонечнага святла ў верхніх пластах атмасферы зямлі. Паверхня Зямлі ў гэты час асвятляецца рассеяным святлом і не цалкам асветлена. Працягласць змроку залежыць ад геаграфічнай шыраты месца: чым бліжэй да экватара, тым ён карацейшы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Анлайн-калькулятар часу ўзыходу і заходу Сонца па каардынатах 

Катэгорыя:Метэаралогія
Катэгорыя:Суткі
Ноч

thumb|right|300px|Выява планеты Зямля ўначы са спадарожніка (кампіляцыя)
**Ноч** — прамежак часу, на працягу якога для пэўнай кропкі на паверхні нябеснага цела (планеты, яе спадарожніка і г. д.) цэнтральнае свяціла (Сонца, зорка) знаходзіцца ніжэй лініі гарызонту.
 
Працягласць «начнога перыяду» для пэўнага пункту залежыць ад яго шыраты, нахілу восі кручэння планеты па адносінах да плоскасці яе арбіты і вугла, утворанага воссю кручэння і кірункам на цэнтральнае свяціла. Дзённы і начны бок нябесных тэл падзяляюцца тэрмінатарам.

## Гл. таксама 
* Час сутак
* Узыход
* Заход
* Змярканне
* Палярная ноч

## Спасылкі
Знакі прыпынку

**Знакі прыпынку** — элементы пісьма, якія выконваюць дапаможныя функцыі падзелу (выдзялення) сэнсавых адрэзкаў тэксту, сказаў, словазлучэнняў, слоў, частак слова, указваюць на граматычныя і лагічныя адносіны паміж словамі, указваюць на камунікатыўны тып сказа, яго эмацыйную афарбоўку, скончанасць, а таксама некаторыя іншыя функцыі.

У сучаснай беларускай мове 10 знакаў прыпынку: кропка, пытальнік, клічнік (паказваюць канец сказа, а таксама апавядальную, пытальную і клічную інтанацыі); коска, кропка з коскай, двукроп’е, працяжнік, дужкі (ставяцца ўнутры сказа); двукоссе (выдзяляе простую мову і цытаты); шматкроп’е (паказвае запінку, пропуск, незакончанасць).

## Гл. таксама 
* Нелітарны арфаграфічны знак

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Тыпаграфіка
Знаменка (Брэсцкі раён)

**Зна́менка** (, , да 30 ліпеня 1964 года **Ду́рычы**) — аграгарадок у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Цэнтр Знаменскага сельсавета. Размешчана за 26 км на поўдзень ад Брэста, 8 км ад чыгуначнай станцыі Дубіца, на аўтадарозе Брэст—Тамашоўка, на ўсходзе — р. Серадовая рэчка, меліярацыйныя каналы.

У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Птушкафабрыка Медна» (цэнтр — в. Медна).

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядома з 15 стагоддзя ў Берасцейскім павеце Троцкага ваяводства ВКЛ. Пад 1492 г. 3 жыхары в. Дурычы былі перададзены Р. С. Осцікавічу.

У 19 ст. фальварак і вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні, у складзе маёнтка Медна. Паводле інвентару 1846 года ўладанне графіні Е. Красінскай. У 1860 годзе ў Мяднянскай воласці. Дзейнічала царкоўна-прыходская школа. У 1866 годзе школа, карчма. У 1890 годзе вёска — цэнтр Дурыцкага сельскагаспадарчага таварыства, у якое ўваходзілі вёскі Белагоры, Мельнікі і Дурычы, мелі 713,3 дзес. зямлі.

У 1905 годзе вёска (327 жыхароў) і фальварак (14 жыхароў) у Мяднянскай воласці. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Мяднянскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы знішчылі 9 двароў, загубілі 30 жыхароў.

16 ліпеня 1954 года перададзена з Меднаўскага сельсавета ў склад Страдзецкага сельсавета, дзе стала яго цэнтрам, Страдзецкі сельсавет перайменаваны ў Дурыцкі.

30 ліпеня 1964 года вёска Дурычы перайменавана ў Знаменку.

З 20 снежня 1974 года цэнтр Знаменскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 50 двароў, 242 жыхары (1846)
* 282 жыхары (1860)
* 33 двары, 331 жыхар (1866)
* 112 двароў, 455 жыхароў (30.9.1921)
* 184 двары, 436 жыхароў (1940)
* 601 жыхар (1959)
* 1073 жыхары (1970)
* 1371 жыхар, 527 двароў (1997)
* 541 гаспадарка, 1353 жыхары (2005)

## Інфраструктура 
* Кааператыў «Колас»
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі
* Амбулаторыя

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў (1944) — 
* Каля вёскі помнік на месцы бою пагранічнікаў з гітлераўцамі 22.6.1941.

## Літаратура 
* 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. — ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Брэсцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна

Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Знаменка (Жыткавіцкі раён)

**Зна́менка** (, ) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Азяранскага сельсавета. 
За 28 км на поўдзень ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Жыткавічы (на лініі Лунінец - Калінкавічы), 261 км ад Гомеля.

## Гісторыя 
Археолагамі  выяўлена паселішча ранняга феадалізму (у 0,9 км на ўсход ад вёскі) і паселішча зарубінецкай культуры (III стагоддзя да н.э. - V стагоддзя н.э., у 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі, ва ўрочышчы Востраў). Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XVII стагоддзя, калі тут быў прытулак для калек і сляпых, адкуль пайшла назва вёскі. Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расійскай імперыі. У 1834 годзе ў Тураўскім казённым маёнтку. У выніку пажару 26 красавіка 1885 г. згарэлі 42 двары. У 1896 годзе працаваў вадзяны млын. Паводле перапісу 1897 года знаходзілася кузня. У 1908 годзе ў Тураўскай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні.
 
У 1924 годзе ў наёмным доме адкрыта школа. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чырвоны баец», працавалі 2 кузні. Падчас Вялікай Айчыннай вайны нямецкія акупанты стварылі тут свой апорны пункт, разгромлены партызанамі 25 мая 1943 года. Дзейнічала падпольная арганізацыя (сакратар Рафаловіч). У ліпені 1944 года нямецкія акупанты спалілі 96 двароў і забілі 36 жыхароў. 24 жыхары загінулі на франтах. У 1957 годзе вёска Сляпцы перайменавана ў Знаменку. Згодна з перапісам 1959 года цэнтр калгасу «Савецкая Беларусь». Дзейнічалі млын, механічныя майстэрні, пачатковая школа, клуб, бібліятэка, 2 крамы.

## Насельніцтва 
* 1811 - 32 двара.
* 1834 - 33 двара, 185 жыхароў.
* 1897 - 70 двароў, 429 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 - 541 жыхар.
* 1925 - 107 двароў.
* 1940 - 120 двароў 670 жыхароў.
* 1959 - 577 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год - 119 гаспадарак, 209 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азяранскі сельсавет (Жыткавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жыткавіцкага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Знаменка (Лагойскі раён)

**Зна́менка** (, ) (да 1969 года *Падо́нкі*) — вёска ў Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Лагойскага сельсавета.

Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Знаменкаўскага сельсавета.

Знаходзіцца за 10 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Лагойска, за 43 кіламетры ад Мінска, за 24 км ад чыгуначнай станцыі Смалявічы.

## Гісторыя 
На хвалі калектывізацыі быў створаны калгас «Чырвоныя Падонкі». Затым яго перайменавалі ў калгас імя Леніна. Вёска з’яўлялася цэнтрам Падонкаўскага сельсавета.

У 1969 годзе дырэктар мясцовай школы ініцыяваў пераназванне Падонкаў у Знаменку.

Вёска ўваходзіла ў склад і з’яўлялася цэнтрам Знаменскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 148 жыхароў, 78 двароў (1997)

## Інфраструктура 
Раней функцыянавала школа-васьмігодка, бібліятэка, сельскі клуб. Бібліятэку зачынілі ў 2007 годзе. Застаўся адзін сельсавет і крама.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Аляксандр Васілевіч Пашкевіч (нар. 1978) — беларускі гісторык.
* Леанід Давыдавіч Куніца (1937—2005) — беларускі кардыёлаг.
* Пётр Васільевіч Калантай (1948—1990) — беларускі паэт.

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і ахвяр фашызму.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лагойскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Знамя (Слуцкі раён)

**Зна́мя** (, , да 1964 года — **Ста́рцавічы**) — вёска ў Слуцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Знаменскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца каля ракі Лакнея, за 18 кіламетраў на захад ад Слуцка, за 123 кіламетры ад Мінска, за 3 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Сярэднікі.

## Гісторыя 
30 ліпеня 1964 года вёска Старцавічы была перайменавана ў вёску Знамя.

## Насельніцтва 
* 699 жыхароў, 277 двароў (1997)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Клуб
* Бібліятэка
* Амбулаторыя
* Аптэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Вядомыя асобы 
* Канстанцін Фёдаравіч Барысавец (нар. 1921) — беларускі савецкі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі.
* Павел Андрэевіч Місько (1931—2011) — беларускі пісьменнік, празаік, паэт, публіцыст.
* Іван Міхайлавіч Пратасеня, (нар. 1931) — беларускі графік-акварэліст.

## Зноскі 
## Літаратура 
* .

## Спасылкі 
Катэгорыя:Знаменскі сельсавет (Слуцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна

Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Знешні доўг

**Знешні доўг** — агульная запазычанасць дзяржавы па непагашаных знешніх пазыках, абавязацельствах, крэдытах і нявыплачаных па іх працэнтах перад крэдыторамі. Адрозніваюць доўгатэрміновы (больш як адзін год) і кароткатэрміновы знешні доўг.

Можа спаганяцца:
* урадам краіны і суб'ектамі федэрацыі (кіраўніцтвам абласцей і гарадоў)
* крэдытна-фiнансавымi арганізацыямі (банкамі, фондамі і да т.п.)
* наўпрост буйнымі прадпрыемствамі краіны
* у крэдытна-фінансавых арганізацый іншых краін

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Макраэканоміка
Катэгорыя:Сістэма нацыянальных рахункаў
Катэгорыя:Эканамічныя паказчыкі
Катэгорыя:Доўг
Зоагеаграфія

**Зоагеаграфія** — раздзел біягеаграфіі, навука, якая вывучае распаўсюджванне жывёл на Зямным шары і ўстанаўлівае агульныя заканамернасці гэтага распаўсюджання.

Асноўнымі аб’ектамі зоагеаграфіі з’яўляюцца фаўны і арэалы. Яна даследуе размеркаванне біялагічных відаў і іншых сістэматычных адзінак (родаў, сямействаў і г. д.) па зямным шары, вывучае распаўсюджванне фаўністычных комплексаў, а таксама працэсы рассялення і вымірання жывёл, г.зн. працэсы пашырэння і скарачэння іх арэалаў.

Зоагеаграфію звычайна падзяляюцца на *рэгістрацыйную* (апісальную), *параўнальную* і *каўзальную* (прычынную).

На Беларусі даследаванні па зоагеаграфіі вядуцца з 1920-х гадоў (А. У. Фядзюшын, У. У. Станчынскі .

## Літаратура 
*
Зоапланктон

thumb|200px|Прадстаўнік зоапланктону (дыяптомус)
**Зоапланктон** — частка планктону, прадстаўленая жывёламі, якія не могуць супрацьстаяць цячэнням і пераносяцца разам з воднымі масамі.

## Апісанне 
Да зоапланктону традыцыйна адносяць таксама досыць буйных гетэратрофных пратыстаў - аднаклетачных і каланіяльных. У складзе зоапланктону сустракаюцца прадстаўнікі большасці тыпаў жывёльнага царства. У большасці вадаёмаў самая шматлікая група зоапланктону - дробныя ракападобныя. У склад зоапланктону ўваходзяць таксама лічынкі шматлікіх жывёл, пелагічная ікра рыб. Арганізмы зоапланктону сілкуюцца фітапланктонам, бактэрыяпланктонам, дэтрытам або больш дробнымі прадстаўнікамі зоапланктону. Калі арганізмы ўвесь жыццёвы цыкл праводзяць у форме планктону, іх адносяць да голапланктону; калі жывёлы праводзяць у выглядзе планктону толькі частку жыцця (як правіла, у лічынкавай стадыі), іх адносяць да мерапланктону. Зоапланктон - аснова харчовых ланцугоў у біяцэнозе вадаёмаў, асабліва марскіх. Гэта звяно харчовых ланцугоў, якое злучае фітапланктон, які ўтварае першасную прадукцыю, з больш буйнымі нектоннымі і бентаснымі жывёламі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Катэгорыя:Заалогія
Катэгорыя:Групы арганізмаў
Праконсул

**Праконсул** (, ад *pro* — замест і *consul* — консул) — дзяржаўная пасада ў Старажытным Рыме перыядаў рэспублікі і імперыі. Праконсулы мелі ўладу консулаў (часта толькі на абмежаванай тэрыторыі), але, у адрозненне ад консулаў, не абіраліся на гэту пасаду сходам па цэнтурыям (). Упершыню гэту пасаду заснавалі для Клаўдзія Марцэла, якому падчас Другой Пунічнай вайны па заканчэнні яго консульскіх паўнамоцтваў было захавана становішча галоўнакамандуючага. Пасля асноўнай роляй праконсулаў было кіраванне правінцыямі.

Катэгорыя:Магістратуры Старажытнага Рыма
Зоацэноз

**Зоацэноз** (ад гр. Zoon - жывёла, жывая істота, koinos - агульны) — структурны кампанент экасістэмы; сукупнасць жывёл, што ўваходзяць у склад біяцэнозу. Кожны зоацэноз характарызуецца пэўным складам жывёл і іх узаемаадносінамі з навакольным біятычным і абіятычным асяроддзем. Зоацэноз з'яўляецца ўмоўным тэрмінам і ў сучаснай экалогіі ўжываецца рэдка.

## Гл. таксама 
* Біягеацэноз
* Трофацэноз
* Фітацэноз
* Экасістэма

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Экасістэмы
Паркер (фільм)

**«Паркер»** () — крымінальны трылер рэжысёра Тэйлара Хэкфарда па матывах серыі кніг Дональда Уэстлейка. Прэм’ера ў ЗША адбылася 25 студзеня 2013 года.

## Сюжэт 
У цэнтры фільма — прафесійны злодзей, які жыве па кодэксе гонару — ніколі не красці грошы ў людзей, якія ў іх маюць патрэбу.

## У ролях 
* Джэйсан Стэтхэм — *Паркер*
* Джэніфер Лопес — *Леслі*
* Майкл Чыкліс — *Меландэр*
* Кліфтан Колінз-мал. — *Рос*
* Уэндэл Пірс — *Карлсан*
* Міка А. Хаўптман — *Хардвік*
* Нік Нолці — *Хёрлі*
* Пэці Люпан — *маці Леслі*
* Бобі Канавале — *Джэйк Фернандэс*
* Даніэл Бернхарт — *Крол*
* Эма Бут — *Клэр*

## Цікавыя факты 
* Гэта першы фільм, заснаваны на раманах Дональда Уэстлейка, дзе галоўнага героя клічуць Паркерам, як і ў кнігах.

## Гл. таксама 
* Выстрал ва ўпор
* Адплата

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 2013 года
Катэгорыя:Фільмы-баевікі ЗША
Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША
Катэгорыя:Дэтэктыўныя фільмы ЗША
Жыгманд Кішфалудзі-Штробль

**Жыгмонд Кішфалудзі-Штробль** (; , Альшарайк — , Будапешт) — венгерскі скульптар, які працаваў у манеры рэалізму. Лаўрэат прэміі імя Кошута (1950, 1953).
[thumb|злева|Помнік [Лаяш Кошут|Лаяшу Кошуту на аднайменнай плошчы ў Будапешце]]

Вучыўся ў Венгерскай акадэміі выяўленчых мастацтваў. Ваяваў салдатам у Першую сусветную вайну. Яго скульптуры «Геній свету» і помнік Лаяшу Кошуту сталі сімваламі Будапешта. У маскоўскім парку Дружбы ўсталяваны помнік венгерска-савецкай дружбы сумеснай працы Я. В. Вучэціча і Штробля. У Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь захоўваецца яго скульптура «Лілія».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптары Венгрыі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Аўстра-Венгрыя)
Дэйтаплазма

**Дэйтапла́зма** (ад  — другі і плазма) — запас пажыўных рэчываў, якія накопліваюцца ў цытаплазме яйка жывёл звычайна ў выглядзе жаўточных гранул, ліпідных уключэнняў і глікагену.

## Гл. таксама 
* Жаўток

Катэгорыя:Цыталогія
Голуэй (заліў)

thumb
**Го́луэй** (, ) — заліў Атлантычнага акіяна ля берагоў Ірландыі. Аддзелены ад акіяна астравамі Аран. Глыбіні — да 42 м. Даўжыня — 66 км, шырыня ля ўваходу — каля 40 км. Велічыня прыліваў — каля 4 м. Узбярэжжа гарыстае. У заліў упадаюць шматлікія рэкі, найбуйнейшая з іх — Корыб. У вусце апошняй знаходзіцца найбуйнейшы порт заліва — горад Голуэй.

Катэгорыя:Залівы Ірландыі
Голуэй (значэнні)

**Го́луэй** ():
* Голуэй — заліў Атлантычнага акіяна ля заходніх берагоў Ірландыі.
* Голуэй — горад у Ірландыі.
* Голуэй — гістарычная вобласць Шатландыі

* Джэймс Голуэй — ірландскі флейтыст
Жодзішкаўская сядзіба

**Жодзішкаўская сядзіба** — помнік барока і садова-паркавага мастацтва XVIII—XIX ст. на паўднёвай ускраіне в. Жодзішкі, на правым беразе р. Вілія пры ўпадзенні ў яе р. Святлянка.

## Гісторыя 
, 2-я пал. XIX ст.]]
Створаны на працягу XVIII—XIX стст. Пад сядзібны дом прыстасаваны (арх. Т. Жаброўскі) будынак езуіцкага калегіума, пабудаванага ў 1757—1766 гг. у стылі барока ў маёнтку Міцкевічаў. З канца XVIII ст. палац належаў Патоцкім, Ласкарысам, Мілашэўскім.

## Архітэктура 
Сядзібны дом — мураваны прамавугольны ў плане двухпавярховы аб’ём, накрыты вальмавым дахам. Цэнтральны ўваход вылучаны неглыбокім рызалітам з мансардай. Фасады члянёны лучковымі аконнымі праёмамі і вузкімі лапаткамі ў прасценках. Планіроўка дома галерэйная, памяшканні перакрыты крыжовымі скляпеннямі.

Парк пейзажнага тыпу з дрэвамі мясцовых парод, як то ліпы, клёна, таполі і інш.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Жодзішкі
Катэгорыя:Славутасці Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Мілашэўскія
Катэгорыя:Ласкарысы
Катэгорыя:Патоцкія
Прэмія імя Кошута

**Нацыянальная прэмія імя Ко́шута** () — дзяржаўная прэмія Венгрыі. Носіць імя выбітнага венгерскага палітыка XIX стагоддзя Лаяша Кошута, аднаго з правадыроў Венгерскай рэвалюцыі 1848—1849 гадоў; прэмія заснавана ў 1948 годзе па выпадку стагоддзя гэтай рэвалюцыі і ўручаецца штогод 15 сакавіка, ў гадавіну яе пачатку. Першапачаткова прэмія прысуджалася Нацыянальным зборам Венгрыі, з 1990 года гэта прэрагатыва перайшла да прэзідэнта Венгрыі. З 1963 года сфера дзейнасці тых, каго ўзнагароджваюць абмежавана вобласцю культуры і мастацтва (да гэтага здзяйсняліся таксама ўзнагароджанні за заслугі ў галіне навукі і «сацыялістычнага будаўніцтва»). З 1950-х гадоў існавалі чатыры разрады прэміі, з 1977 года — толькі першы і другі.

## Некаторыя лаўрэаты 
* Дзьюла Іеш
* Жыгманд Кішфалудзі-Штробль

Катэгорыя:Прэміі Венгрыі
Асінаўскае

**Асі́наўскае** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Палоная (прыток Віцьбы), за 10 км на ўсход ад горада Віцебск, за 3 км на поўнач ад аграгарадка Вароны.

Плошча паверхні возера 0,17 км², даўжыня 0,7 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Найбольшая глыбіня возера каля 5 метраў, сярэдняя — 3 м. Плошча вадазбору 2,3 км². Аб’ём вады 0,8 млн. м³. Даўжыня берагавой лініі 1,73 км.
Катлавіна возера круглаватай формы. Берагавая лінія слабазвілістая. З возера выцякае рака Палоная, упадае пратока з возера Астравіта.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Асінаўскае 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Свята-Мікалаеўская царква (Дружылавічы)

**Мікалаеўская царква** — драўляны праваслаўны храм у в. Дружылавічы, помнік народнага дойлідства.

## Гісторыя 
Мікалаеўская царква ў Дружылавічах была ўжо ў 1450-1460-я гады, калі атрымала наданні ад пінскага князя Юрыя Сямёнавіча.

У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1777 годзе з дрэва на сродкі памешчыка Арэшкі.

## Архітэктура 
Будынак першапачаткова складаўся з прамавугольнага ў плане асноўнага зруба і апсіды з нізкімі рызніцамі. У пачатку XX ст. да асноўнага зруба прыбудавалі бакавыя памяшканні, у выніку чаго план набыў форму крыжа. На галоўным фасадзе — трох'ярусная чацверыковая званіца. Над званіцай і ў сярэдзіне даху васьмігранныя барабаны з галоўкамі. Сцены гарызантальна ашаляваны і прарэзаны прамавугольнымі, у прыбудовах крыжападобнымі аконнымі праёмамі. Асноўны аб'ём і апсіда маюць бэлечнае перакрыцце, прыбудовы — цыліндрычныя скляпенні. Над уваходам хоры на двух слупах.

## Інтэр’ер 
]]
У інтэр'еры бэлечная столь пераходзіць у цыліндрычныя скляпенні ў бакавых прыдзелах. Над уваходам — хоры. Апсіда вылучана драўляным разным двух’ярусным іканастасам, выкананым у 1830-я гг. Набажэнства вядуцца па Евангеллях 1771 г. і 1863 г. На званіцы падпісны звон 1707 г.

## Літаратура 
* 
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
* Лабачэўская, В. А. Мастацтва дзеля славы Божай: саламяныя іканастасныя вароты і царкоўна-культавыя прадметы / В. А. Лабачэўская. — Мінск : Беларуская навука, 2018. — 263 с. : іл.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Дружылавічы
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:1777 год у Беларусі
Віцэ-прэзідэнт ЗША

**Віцэ-прэзідэнт ЗША** () — другая па важнасці службовая асоба ў сістэме выканаўчай галіны федэральнага ўрада ЗША. Асноўная канстытуцыйная функцыя віцэ-прэзідэнта заключаецца ў тым, што ён змяняе прэзідэнта ЗША ў выпадку яго скону, адстаўкі або адхілення ад пасады. З прычыны таго, што віцэ-прэзідэнт ЗША таксама фармальна ўзначальвае Сенат ЗША, верхнюю палату Кангрэса, пытанне пра тое, да якой галіны ўлады адносіцца гэта пасада — да выканаўчай або заканадаўчай — дыскусійнае.

Дзеючым віцэ-прэзідэнтам ЗША з’яўляецца Джэймс Дэвід Вэнс, які ўступіў на пасаду 20 студзеня 2025 года.

## Функцыі 
Фармальна ўзначальвае Сенат ЗША, дзе мае толькі права вырашальнага голасу пры падзеле галасоў напалову; фактычна яго главой з’яўляецца старшыня Сената (pro tempore). Паводле Дванаццатай папраўкі, з’яўляецца старшынёй у Сенаце, калі той збіраецца для падліку галасоў калегіі выбаршчыкаў. Па жаданні прэзідэнта мае шэраг іншых грамадскіх абавязкаў, якія ажыццяўляе толькі ад імя і па даручэнні главы дзяржавы.

## Спасылкі 
* 

*
Федэральная разведвальная служба Германіі

**Федэральная разведвальная служба (БНД) Германіі** (, *BND*) — служба знешняй разведкі Германіі, якая знаходзіцца пад кантролем Ведамства федэральнага канцлера Германіі. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Пулаху каля Мюнхена. У 2010 годзе скончана будаўніцтва новага комплексу будынкаў для гэтага ведамства ў берлінскім раёне Мітэ, плануецца пераезд БНД у Берлін да 2014 года. БНД мае каля 300 афіцыйных філіялаў па ўсім свеце. Штат ведамства налічвае каля сямі тысяч прафесійных супрацоўнікаў, з іх 2.000 занята зборам разведданых за мяжой. Гадавы бюджэт (2009) склаў 460.000.000 еўра.

## Кіраўнікі 
* Ханс-Георг Вік

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт БНД 

Катэгорыя:Спецслужбы Германіі
Катэгорыя:Аператыўныя службы
Катэгорыя:Разведвальныя арганізацыі
Ханс-Георг Вік

**Ханс-Георг Вік** () — нямецкі дыпламат і разведчык, прэзідэнт Федэральнай разведвальнай службы ў 1985—1990 гадах. У 1998 па 2001 гады — кіраўнік Кансультатыўнай назіральнай групы АБСЕ ў Мінску.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1928 годзе ў Гамбургу, у 1953 годзе скончыў Гамбургскі ўніверсітэт, дзе вывучаў права і філасофію, атрымаў ступень PhD за працу «Паходжанне Хрысціянска-дэмакратычнага саюза і аднаўленне Цэнтрысцкай партыі, 1945—1947 гг.»
 
З 1954 па 1993 гады працаваў у міністэрстве замежных спраў ФРГ, а ў перыяд 1966—1974 — у федэральнай міністэрстве абароны (1970—1974 — дырэктар па палітычнаму планаванню). У 1974—1977 гадах быў паслом ФРГ у Іране, у 1977—1980 — паслом ФРГ у СССР, у 1980—1985 — пастаянным прадстаўніком ФРГ у «Паўночнаатлантычным савеце» (НАТА) у Бруселі.
 
У 1985—1990 гадах быў прэзідэнтам БНД.
 
У 1990 годзе вярнуўся на дыпламатычную службу і ў 1990—1993 быў паслом ФРГ у Індыі. Пасля сыходу з дзяржаўнай службы вёў грамадскую працу: у 1993—1995 быў саветнікам прэзідэнта Грузіі Эдуарда Шэварднадзэ, з 1996 па верасень 2008 года — старшыня інда-нямецкага таварыства, з 1998 па 2001 гады — кіраўнік Кансультатыўнай назіральнай групы АБСЕ ў Беларусі. Напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў 2001 года з’явіўся артыкул у «Советской Белоруссии» «Аперацыя «Белы бусел» (05.09.2001), дзе ў найлепшых традыцыях канспіралогіі газета намалявала Х.-Г. Віка як ворага, што пляце змовы, у якіх удзельнічае беларуская апазіцыя.
 
З 2004 года Ханс-Георг Вік з’яўляўся старшынём Кансультатыўнага савета па разведцы (GKND).

Памёр у 2024 годзе.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Персанальны сайт Ханса-Георга Віка  

Катэгорыя:Дыпламаты Германіі
Катэгорыя:Постаці спецслужбаў Германіі
Крыштаф Завіша

**Крыштаф Завіша** () — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Вялікі лоўчы літоўскі (1629—1637), вялікі пісар літоўскі (1637—1649), надворны маршалак (1649—1654) і вялікі маршалак літоўскі (1654—1669). Кашталян віленскі (з 1669), староста менскі (1631—1645) і браслаўскі (1645).

## Біяграфія 
З роду Завішаў герба «Лебедзь», сын вялікага падскарбія літоўскага Андрэя Яна Завішы.

У 1606 годзе апублікаваў гераічную паэму «Караламахія», прысвечаную перамозе ў бітве пад Кірхольмам.

Удзельнік узяцця і абароны Смаленска ў 1609—1613 гадах падчас вайны 1609—1618 гадоў. У 1613 годзе пасол ад Быдгашчскай канфедэрацыі войска смаленскага да прускай рады і князя.

У 1639 годзе маршалак Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага.

У 1655 годзе ўдзельнік Тышовецкай канфедэрацыі.

У 1659 і 1661 гадах дэпутат Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага ад сенату.

Пасол на соймы Рэчы Паспалітай 1632 (ад Менскага павету), 1646, 1649—1650, 1650 гадоў, каранацыйныя соймы 1633, 1649 года, надзвычайныя соймы 1635, 1637, 1642 (маршалак сойма), 1647 гадоў.

## Сям’я 
Быў жанаты з Крысцінай, дачкой Андрэя Тышкевіча. Меў сыноў Андрэя Казіміра (перадаў яму Менскае староства) і Яна Юрыя (перадаў яму Браслаўскае староства), а таксама дачку Ганну Канстанцыю, жонку Фелікса Яна Паца.

## Беларускія пераклады 
* 
* *Завіша Х.* Караламахія / Пераклад з лацінскай мовы Жанны Некрашэвіч-Кароткай // «Наша Вера» № 2 (40), 2007.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Крыштаф
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Старосты менскія
Катэгорыя:Старосты браслаўскія
Катэгорыя:Маршалкі Сойма Рэчы Паспалітай
Асманы

**Асма́ны** (таксама зваліся **атаманы**) — падданыя Асманскай імперыі (1453—1923 гг.). У больш вузкім сэнсе — падданыя, якія спавядалі іслам, або падданыя, якія размаўлялі на цюркскіх мовах. У склад асманаў уваходзілі прадстаўнікі розных народаў імперыі, а таксама выхадцы з іншых краін (Ірана, Індыі, Афганістана, краін Усходняй Еўропы, Закаўказзя і г. д.). У Еўропе традыцыйна называліся туркамі, хаця ў самой Асманскай імперыі гэты тэрмін доўгі час меў абразлівы характар. Назва **асманы** паходзіць ад імя першага султана Асманскай імперыі.

## Паходжанне 
У XI стагоддзі велізарныя тэрыторыі Азіі, уключаючы тэрыторыі цяперашніх Турцыі і Туркменістана, апынуліся пад уладай дзяржавы сельджукаў. Пры султане Мелецы (1072—1092) магутнасць царства турак-сельджукаў дасягнула свайго апагею; пры спадчынніках Мелека яно распалася на мноства невялікіх дзяржаў, так зв. бейлікаў.

У XIII стагоддзі адно з турэцкіх плямёнаў — кайы — пад правадырствам Эртагрул-бея, выгнанае з качавання ў туркменскіх стэпах, рушыла на Захад і спынілася ў Малой Азіі, дзе яны аказалі садзейнічанне султану найбуйнейшай з турэцкіх дзяржаў — Румскага (Канійскага) султаната — Алаэдзіну Кей-Кубаду ў яго барацьбе з Візантыяй. За гэта Алаэдзін аддаў Эртагрулу ў леннае валоданне прастору зямлі ў вобласці Віфінія паміж Ангорай і Бурсай (але без гэтых гарадоў). Асман I, сын і спадчыннік Эртагрула (1288—1326), у барацьбе з аслабленай Візантыяй далучаў да сваіх уладанняў вобласць за вобласцю, але, нягледзячы на ўзрослую магутнасць, прызнаваў сваю залежнасць ад Коньі. У 1299 годзе, пасля смерці Алаэдзіна, ён прыняў тытул «султан» і адмовіўся ад падпарадкавання румскім султанам. Па імі Асмана яго падданыя сталі звацца асманскімі туркамі, ці асманамі.

Да 1487 годзе асманы падпарадкавалі сваёй уладзе ўсе мусульманскія ўладанні Малаазіяцкага паўвострава. Назва «асманы» стала больш прэстыжнай, чым проста «туркі», і паступова ўсе мусульмане Асманскай імперыі (прычым не толькі туркамоўныя), а таксама тых, што прынялі іслам хрысціяне Асманскай імперыі сталі называць сябе асманамі.

Пазней, да XVII стагоддзя пад уладай асманаў апынуўся ўвесь Балканскі паўвостраў, землі Валахіі, Малдовы, Венгрыі, Харватыі, поўдня Украіны, Егіпта, Туніса, Кірэнаікі, Алжыра, Месапатаміі, Каўказа, Крыма і значная частка Аравійскага паўвострава.

## Змена этноніма 
Пасля падзення Асманскай імперыі, Мустафа Кемаль памяняў саманазву і назваў народ туркамі, а рэспубліку — Турэцкай Рэспублікай.

## Гл. таксама 
* Туркі
* Асманская імперыя

## Спасылкі 
* Гласарый. Туркі — асманы 
* Туркі-асманы. Гісторыя 

Катэгорыя:Асманская імперыя
Казанскі сабор

**Каза́нскі сабо́р** — назва шэрагу праваслаўных храмаў у гонар Казанскай іконы Божай Маці:
* Казанскі сабор (Арэнбург)
* Казанскі сабор (Валгаград)
* Казанскі сабор (Іркуцк)
* Казанскі сабор (Луга)
* Казанскі сабор (Масква)
* **Казанскі сабор, Санкт-Пецярбург**
* Казанскі сабор (Сызрань)
* Казанскі сабор (Феадосія)
* Казанскі сабор (Эліста)

## Гл. таксама 
* Казанская царква
Гідраізаляцыя

**Гідраізаляцыя** (ад  — вада і ізаляцыя) — ахова будаўнічых канструкцый, будынкаў і збудаванняў ад пранікнення вады (антыфільтрацыйная гідраізаляцыя) ці матэрыялу збудаванняў ад шкоднага ўздзеяння вады ці іншай агрэсіўнай вадкасці (антыкаразійная гідраізаляцыя). Працы па майстраванні гідраізаляцыі завуцца гідраізаляцыйнымі працамі. Гідраізаляцыя забяспечвае звычайную эксплуатацыю будынкаў, збудаванняў і абсталявання, павялічвае іх надзейнасць і даўгавечнасць.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Панцыр

**Панцыр:**

* **Панцыр** — від даспехаў для абароны тулава, які гістарычна азначаў дробную кальчугу шчыльнага пляцення (кальчугавы панцыр); у сучасным значэнні: тое ж, што і кіраса.
* **Панцыр** — цвёрдае ахоўнае ўтварэнне з хітыну, вапнавых пласцінак, лускі, касцяных ці рагавых пласцінак, якое цалкам ці часткова пакрывае цела некаторых як беспазваночных, так і пазваночных жывёл. (Гл. напр. Чарапашы панцыр).
* **Панцыр** — суцэльная пліта чыгуннай рамы фартэпіяна, якая закрывае вірбельбанк.
* «**Панцыр-С1**» — расійскі самаходны зенітны ракетна-гарматны комплекс.
Сусальнае золата

**Сусальнае золата**, таксама **Сусаль** — вельмі тонкія (звычайна долі мікраметра) плёнкі золата. Вырабляюць каваннем з золата ці яго сплаваў. Выкарыстоўваюць для дэкаратыўнага аздаблення вырабаў. Сусальным золатам называюць часам плёнкі з металаў, сплаваў (напрыклад, медных) ці хімічных злучэнняў (дысульфід волава), якія імітуюць золата.

## Літаратура 
* Золата сусальнае // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фольга
Катэгорыя:Золата
Кароль Іарданіі

Манархія ў Іарданіі была ўведзена ў 1921 годзе з дапамогай Вялікабрытаніі.

Сыны Хусейна бен Алі сталі каралямі Ірака і Іарданіі. Абдала ібн Хусейн быў спачатку прызначаны эмірам Трансіарданіі 11 красавіка 1921 года, а з незалежнасцю краіны 25 мая 1946 стаў каралём Іарданскага Хашыміцкага Каралеўства.

Катэгорыя:Іарданія
Катэгорыя:Каралі іарданскія
Золінген

**Золінген** () — горад у Германіі. Яго часам называюць лязовым горадам, бо ў ім захоўваюцца традыцыі апрацоўкі лязовай сталі. Найбольш вядомыя вытворцы небяспечных брытваў: Dovo, Robert Klaas, HWBoker.
 
У горадзе размешчаны самы буйны адноўлены замак Германіі — Бург.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Георг Майстэрман (1911—1990) — нямецкі жывапісец, чарцёжнік і графік.

## Міжнародныя адносіны 
### Гарады-пабрацімы 
### Гарады-партнёры  
*  Хінатэга, Нікарагуа (1985)
*  Ціес, Сенегал (1990)

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1067 годзе
Іаан Залатавуст

**Іаан Залатавуст**, **Ян Хрызастом** (; каля 347 — ) — архіепіскап Канстанцінопальскі, багаслоў, шануецца як адзін з трох Сусветных свяціцеляў і настаўнікаў разам са свяціцелем Васілём Вялікім і Рыгорам Багасловам.
 
У шэрагу хрысціянскіх цэркваў шануецца як святы. У праваслаўі, з прычыны таго што дзень яго смерці прыпадае на свята Узвышэння Святога Крыжа яго памяць перанесена на 13 лістапада па юліянскім календары; Праваслаўная царква таксама здзяйсняе яго памяць 27 студзеня (перанясенне мошчаў) і ў Саборы трох свяціцеляў 30 студзеня па юліянскім календары. У Канстанцінопальскай і Эладскай цэрквах яго памяць здзяйсняецца 13 лістапада, 27 студзеня і 30 студзеня па новаюліянскім календары, у Каталіцкай царкве — 13 верасня. Акрамя таго, Сусветная патрыярхія ў 2004 годзе ўстанавіла святкаванне 30 лістапада ў гонар перанясення з Рыма ў Стамбул мошчаў Рыгора Багаслова і Іаана Залатавуста.

На Русі словы Іаана Залатавуста выкарыстоўваліся як маральна-эстэтычны арыенцір. У яго казаннях і павучаннях разважанні пра веру спалучаліся з сацыяльнай крытыкай і заклікамі да справядлівасці.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Свяціцелі
Катэгорыя:Айцы Царквы
Катэгорыя:Дактары Касцёла
Катэгорыя:Прапаведнікі
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Катэгорыя:Патрыстыка
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя V стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сірыі
Золатавалютныя рэзервы

[thumb|300px|Золатавалютныя рэзервы па асобных краінах, млрд [долар ЗША|долараў ЗША]]
**Золатавалютныя рэзервы** (**міжнародныя рэзервы** або **афіцыйныя рэзервы**) — знешнія высокаліквідныя актывы, прадстаўленыя ў выглядзе замежнай валюты і золата, якія знаходзяцца пад кантролем дзяржаўных органаў грашова-крэдытнага рэгулявання і ў любы момант могуць быць выкарыстаны для фінансавання дэфіцыту плацежнага балансу, для інтэрвенцый на валютных рынках, якія аказваюць уплыў на курс нацыянальнай валюты, або для аналагічных мэтаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фінансы
Катэгорыя:Эканамічная палітыка
Вернер Зомбарт

**Вернер Зомбарт** (; , Эрмслебен, Правінцыя Саксонія, Прусія, Германскі саюз — , Берлін, Германская Імперыя) — нямецкі эканаміст, сацыёлаг і гісторык, філосаф культуры.

## Біяграфія 
Вучань Густава Шмолера, прадстаўнік нямецкай гістарычнай школы ў эканамічнай тэорыі, класік нямецкай сацыялогіі З 1890 — прафесар Брэслаўскага (Вроцлаўскага) універсітэта. З 1906 — у Берліне.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сацыёлагі Германіі
Катэгорыя:Гісторыкі Германіі
Катэгорыя:Філосафы Германіі
Капліца-пахавальня Скірмунтаў (Моладава)

**Капліца-пахавальня Скірмунтаў** — помнік архітэктуры неакласіцызму ў в. Моладава (Іванаўскі раён) пры галоўным уездзе ў сядзібна-паркавы комплекс Скірмунтаў (не захаваўся).

Пабудавана ў 1905—1908 паводле праекта віленскага архітэктара Тадэвуша Раствароўскага. У савецкія часы ў капліцы размяшчаўся склад трактарных запчастак.

## Архітэктура 
Мураваны цэнтрычны храм-ратонда дыяметрам 8 м завершаны сферычным купалам. Ніжэйшая за астатні аб'ём прамавугольная, раскрапаваная пілястрамі апсіда і дарычныя порцікі з трох бакоў надаюць плану крыжападобную форму. Уваходы порцік чатырохкалонны, астатнія — дзвюхкалонныя. Апрацаваны гарызантальным рустам цыліндрычны аб'ём завершаны шырокім фрызам з поясам ляпных гірлянд і карнізам з сухарыкамі і мадульёнамі. Тымпаны франтонаў і ліштвы акон, якія мелі калісьці каляровыя вітражы, аздоблены ляпным раслінным арнаментам. У інтэр'еры сцены рытмічна раскрапаваныя пілястрамі і завершаны па перыметры карнізам.

У алтары была ўстаноўлена беламармуровая скульптура Хрыста, створаная скульптарам Броцкім (не захавалася). Аздабленне інтэр'ера не збераглося.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Капліцы-пахавальні Беларусі
Катэгорыя:Моладава (Іванаўскі раён)
Катэгорыя:Скірмунты
Катэгорыя:1908 год у Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Капліцы Брэсцкай вобласці
Інішмор

**Інішмо́р** (, літаральна «Вялікі востраў») — найбуйнейшы востраў у архіпелаге Аран. Плошча — 30,91 км². Насельніцтва (2011 г.) — 845 чал.

## Геаграфія і прырода 
Востраў Інішмор — самы вялікі ў архіпелаге Аран. Знаходзіцца ў заліве Голуэй. Прасціраецца ў даўжыню на 14 км. Найбольшая шырыня — 3 км. Сфарміраваны гранітнымі і вапняковымі пародамі. Берагі абрывістыя. Вылучаюцца пагоркі. Найвышэйшы пункт — 123 м.

Клімат марскі ўмераны. Сярэднія тэмпературы вагаюцца ад 6 °C узімку да 15 °C улетку.

Пераважае травяністая і хмызняковая расліннасць. Жывёльны свет прадстаўлены шматлікімі казуркамі і птушкамі.

## Інфраструктура 
Асноўная галіна эканомікі — турызм, а таксама звязаныя з ім паслугі і традыцыйныя рамёствы. Земляробства і рыбалоўства адыгрываюць другасную ролю. Востраў злучаны з Ірландыяй марской паромнай пераправай. Галоўны порт — Кілронан. Працуе аэрапорт каля паселішча Кіліні.

Усё насельніцтва Інішмора размаўляе на ірландскай мове.

## Славутыя мясціны 
Інішмор вабіць вандроўнікаў сваімі суровымі маляўнічымі ландшафтамі, а таксама магчымасцю пазнаёміцца з традыцыйнай ірландскай культурай.

Архітэктурныя славутасці:

* Старажытныя круглыя кельцкія ўмацаванні. Найбольшы з іх — Дун-Ангус (сяр. 1 тысячагоддзя н.э.), знаходзіцца на месцы старажытнага паселішча бронзавага века. Займае плошчу каля 5,6 га і складаецца з вонкавай, сярэдняй і ўнутранай частак. Два іншых умацавання месцяцца каля паселішчаў Онах і Кіліні.

Image:Dun aengus.jpg|Унутраны Дун-Ангус
Image: Dun Aengus walls of inner circle.jpg|Знешні Дун-Ангус

* Рэшткі сярэднявечных касцёлаў і кляштараў каля Кіліні і Огіла. Асабліва ўражваюць руіны кляштара «Сем касцёлаў» (IX — X ст.) каля Огіла.

Image:The 7 Churches.jpg|«Сем касцёлаў»

На Інішморы працуе цэнтр культурнай спадчыны. Арганізаваны пляж для адпачынку. У гонар Святога Энды, мясцовага заступніка, праводзяцца фестывалі, якія суправаджаюцца рэгатамі на традыцыйных лодках, зробленых з драўлянага каркаса і авечых скур.

## Спасылкі 
* aranislands.ie
* aranisland.info 
* aranislandferries.com
* aranislands.galway-ireland.ie

Інішмор
Інішмор
Крыштаф Зяновіч (ваявода менскі)

**Крыштаф Зяновіч** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Ашмянскі земскі маршалак з 1687 і староста з 1701, вялікі пісар літоўскі (1703—1709), ваявода менскі (з 1709).

Палкоўнік войска Вялікага Княства Літоўскага. Удзельнік Алькеніцкай бітвы 1700.

## Сям’я 
З шляхецкага роду Дэспат-Зяновічаў герба «Дэспат», сын Станіслава і Амаліі Альжбеты фон Герберштэйн.

Быў двойчы жанаты: з Тэрэзай Коцел (сястра троцкага ваяводы Міхала Казіміра Коцела), а потым з Брыгідай Швыкоўскай.

Меў дачок Тэрэзу, жонку ашмянскага войскага Караля Сулістроўскага, і Амелію, якая выйшла замуж спачатку за мсціслаўскага старосту Аляксандра Валовіча, а потым за Міхала Хлусовіча.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Wielka Genealogia Minakowskiego

Крыштаф, ваявода менскі
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты ашмянскія
Катэгорыя:Маршалкі земскія ашмянскія
Кладзіна аленевая

**Кладзіна аленевая**, **Лішай аленевы** (*Cladonia rangiferina*, *Cladina rangiferina*) — від лішайнікаў сямейства Кладоніевыя. З-за кусцістай, моцна галінастай слаявіны *Cladonia rangiferina* часам вылучаюць у род .

## Распаўсюджанне і экалогія 
Сустракаецца ў тундрах, у хвойніках, на тарфяных балотах. Расце на пясчанай глебе, на адкрытых сонцу палянах.

Першаснага талама не мае. Слаявіна кусцістая, складаецца з полых цыліндрычных вырастаў да 20 см вышыні, дыхатамічна разгалінаваных, асабліва інтэнсіўна ў верхняй частцы, якія ўтвараюць дзярнінкі з купалападобнымі ўзвышэннямі.

Пладовыя целы (апатэцыі) вельмі дробныя, карычневыя, 0,5 мм у дыяметры, размяшчаюцца на канцах галінак. Спрэчкі падоўжаныя да верацянопадобных, 6(10) — 14×2,5 — 4,5 мкм.

Пад дзеяннем KOH жоўкне.

## Выкарыстанне 
Утрымлівае уснінавую і іншыя лішайнікавыя кіслоты, якія валодаюць выяўленай антымікробнай актыўнасцю.

## Літаратура 
* 
* *Кабзар Н.* Кладзіна // 
* *Кабзар Н.* Кладзіна // 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кладонія
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны тундры
Бойка

**Бойка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Мікалаевіч Бойка — беларускі архітэктар.
* 
* Андрэй Андрэевіч Бойка (нар. 1967) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне тэхналогіі сілікатных і тугаплаўкіх неметалічных матэрыялаў, фізікі цвёрдага цела, оптыкі.
* Барыс Барысавіч Бойка — беларускі фізік, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
* Дзяніс Аляксандравіч Бойка — украінскі футбаліст.
* Леанід Сямёнавіч Бойка (1912 — ?) — украінскі і беларускі мастак-жывапісец, графік.
* Павел Мікалаевіч Бойка — дзеяч беларускай і ўкраінскай прасавецкай дыяспары ў Аргенціне.
* Таццяна Сямёнаўна Бойка (нар. 1955) — суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь.
* Уладзімір Андрэевіч Бойка (1932—1996) — беларускі журналіст, мастацтвазнавец, літаратурны крытык, паэт, мастак.
*
Браўн

**Браўн** (, ) — карычневы.

* Brawn GP Ltd. — каманда Формулы-1.
* Браўн — кратар на Месяцы.

## Асобы 
### А 
* Аляксандр Браўн (1805-1877)— нямецкі біёлаг, батанік, міколаг і палеантолаг.

### Б 
* Барнум Браўн (1873—1963) — амерыканскі палеантолаг.

### В 
* Вернер фон Браўн (1912—1977) — нямецкі канструктар ракетна-касмічнай тэхнікі.

### Г 
* Гаральд Браўн (1927—2019) — міністр абароны ЗША ў 1977—1981 гадах.
* Георг Браўн (1541—1622) — сярэднявечны тэолаг і клірык, укладальнік (супольна з Ф. Хогенбергам) і выдавец вядомага атласу еўрапейскіх гарадоў.
* Герберт Чарлз Браўн (1912—2004) — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1979).
* Гордан Браўн (нар. 1951) — прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі з 27 чэрвеня 2007 да 11 мая 2010.
* Грэйс Браўн (нар.1992) — аўстралійская велагоншчыца, алімпійская чэмпіёнка.
* Гжэгаж Браўн (нар. 1967) —  польскі палітык, рэжысёр, сцэнарыст, выкладчык і публіцыст.

### Д 
* Джо Эванс Браўн — амерыканскі акцёр
* Джон Браўн (1800—1859) — адзін з лідараў абаліцыянісцкага руху ў ЗША.
* Джордж Браўн (Броўн) (1801—1879) — гісторык, бібліёграф, педагог.
* Джордж Браўн (1918—1978) — амерыканскі ваенны дзеяч, генерал ВПС ЗША, удзельнік Другой сусветнай, Карэйскай і В’етнамскай войнаў.
* Дэн Браўн (нар.1964) — амерыканскі пісьменнік, журналіст, музыкант, аўтар раманаў «Код да Вінчы» і «Анёлы і дэманы».
* Джэймс Браўн — амерыканскі спявак
* Джэймс Браўн — амерыканскі акцёр і спявак.
* Джэймс Кук Браўн (1921—2000) — стваральнік штучнай мовы лаглан.
* Джэйсан Браўн (фігурыст)
* Дэвід Мак-Даўэл Браўн — астранаўт НАСА

### Е 
* Ева Браўн (1912—1945) — жонка Адольфа Гітлера.
### І 
* Ірвінг Браўн — амерыканскі прафсаюзны дзеяч
### К 
* Кайлін Браўн — амерыканскі лёгкаатлет.
* Карл Фердынанд Браўн (1850—1918) — нямецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1909).
* Кертыс Браўн (нар. 1956) — касманаўт ЗША.
* Кларэнс Браўн — амерыканскі кінарэжысёр.

### Л 
*Луіза Браўн (нар. 1978) — першы чалавек, які з'явіўся на свет у выніку экстракарпаральнага апладнення.

### М 
* Майкл Сцюарт Браўн (нар.1941)— лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1985).
* Маціяш Бернард Браўн (1684-1738) — чэшскі скульптар.
* Мікалай Леапольдавіч Браўн (1902-1975) — рускі паэт.
* Мішэль Браўн - брытанскі даследчык сярэднявечных рукапісаў

### О 
* Олівер Браўн, англійскі гулец у снукер

### Р 
* Роберт К. Браўн, амерыканскі вайсковец і журналіст

### С 
* Скай Браўн, брытанская скейтбардыстка

### Т 
* Т’ерп Браўн (нар. 1979) — амерыканскі баскетбаліст.

### У 
* Уладзімір Генадзевіч Браўн (нар. 1946) — беларускі архітэктар.

### Ф 
* Форд Мэдакс Браўн — англійскі мастак

### Х 
* Хасэ Луіс Браўн (нар. 1956) — аргенцінскі футбаліст.

### Э 
* Эдзісан Браўн (1830—1913) — амерыканскі батанік, федэральны суддзя ЗША
* Эрнест Уільям Браўн (1866—1938) — брытанскі матэматык і астраном

## Тапонім 
* Браўн (акруга, Ілінойс)
## Гл.таксама 
* Жозіяс Браўн-Бланке
Крыштаф Зяновіч

Імя Крыштаф мела некалькі прадстаўнікоў роду Зяновічаў:

* Крыштаф Зяновіч (каля 1540 — 1614) — ваявода берасцейскі.
* Крыштаф Зяновіч (?—1717) — ваявода менскі.