open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Памерый

**Памерый** () — антычная мяжа, якая пазначала свяшчэнныя межы горада Рыма, яго сакральная мяжа.

У межах горада дзейнічалі асаблівыя правілы, такія як забарона на пахаванні (Законы Дванаццаці табліц). Памерый заставаўся нязменным да дыктатуры Сулы, пры імператары Клаўдзіі быў пашыраны (пра тое сведчаць Тацыт і *Lex de imperio Vespasiani*). Аўл Гелій паведамляе таксама пра пашырэнне межаў горада пры імператарах Аўгусце, Нероне і Траяне.

Памерый не з'яўляўся сцяной, але законнай і перш за ўсё рэлігійнай мяжой, лінію горада пазначалі толькі белыя камяні. Палкаводцу ва ўзбраенні і са сваімі салдатамі дазвалялася ўваходзіць на тэрыторыю ўнутры памерыя толькі ў выпадку трыумфу, каб прынесці ахвяры багам.

Пабудаваная ў 275 годзе Аўрэліянава сцяна ўключыла ў сябе тэрыторыі, якія раней размяшчаліся па-за памерыем, а з хрысціянізацыяй імперыі памерый канчаткова страціў сваё значэнне.

Катэгорыя:Геаграфія Старажытнага Рыма
Беларуская экстраліга

**Экстраліга** — мацнейшы дывізіён адкрытага чэмпіянату Беларусі па хакеі з шайбай, да 2006 года называўся Вышэйшая ліга. Пасля расфарміравання УЕХЛ у 2004 годзе розыгрыш чэмпіянату Беларусі з’яўляецца адкрытым (акрамя сезонаў 2007/08, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17 гадоў) — акрамя беларускіх каманд у першынстве ўдзельнічаюць клубы з Латвіі і Украіны.

## Рэгламент
Розыгрыш чэмпіяната Беларусі ў Экстралізе праводзіцца ў 2 этапы. На першым этапе ўсе каманды гуляюць паміж сабой. Па выніках першага этапу Экстралігі вызначаюцца 8 каманд, якія атрымліваюць права ўдзелу ў другім этапе Экстралігі (серыі гульняў плэй-оф). Нумары "пасеву" з 1-га па 8-ы вызначаюцца ў парадку месцаў, занятых камандамі па выніках першага этапу Экстралігі.

## Прызёры беларускай Экстралігі
### Экстраліга А 
**«Экстраліга А»** — называецца самая моцная хакейная ліга Беларусі з сезона 2018-2019. Да гэтага турнір меў назвы: "Экстраліга": 2017/2018, "Адкрыты чэмпіянат Рэспублікі Беларусь. Экстраліга": 2007/2008-2016/2017, "Адкрыты чэмпіянат Рэспублікі Беларусь. Вышэйшая ліга": 2004/2005-2006 / 2007 г., "Чэмпіянат Рэспублікі Беларусь". Вышэйшая ліга: 1993-2003/2004.

*Заўвага: да сезона 2001/02 стадыі плэй-оф у чэмпіянаце Беларусі не было. Чэмпіёнам станавілася каманда пераможца рэгулярнага сезона.*

### Экстраліга Б 
**«Экстраліга Б»** — другая па моцы хакейная ліга Рэспублікі Беларусь — праводзіцца з сезона 2018/2019, пасля падзелу «Экстралігі» на «Экстралігу А» і «Экстралігу Б».

## Рэкорды
### Самыя працяглыя матчы чэмпіяната Беларусі
*Увага:звесткі прыведзены на 9 сакавіка 2015 года*

## Спасылкі
* Афіцыйны сайт Федэрацыі хакея Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Хакей у Беларусі
Катэгорыя:Хакейныя лігі
Гарэт Бэйл

**Гарэт Фрэнк Бэйл** (; нар. , , Вялікабрытанія) — валійскі футбаліст, вінгер. Ігрок нацыянальнай зборнай Уэльса (2006—2022). Адрозніваецца высокай хуткасцю і добра пастаўленым ударам. Рэкардсмен зборнай Уэльса па колькасці праведзеных матчаў (111) і забітых мячоў (41).

Пачаў кар’еру ў «Саўтгемптане», дзе гуляў на пазіцыі левага абаронцы і быў спецыялістам па выкананні штрафных удараў. Пасля пераходу ў «Тотэнхэм» улетку 2007 года пачаў выступаць на больш атакуючых пазіцыях.

## Дасягненні 
### Клубныя 
 **Рэал Мадрыд**
* Чэмпіён Іспаніі (3): 2017, 2020, 2022
* Уладальнік Кубка Іспаніі: 2013/14
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі: 2017
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў (5): 2013/14, 2015/16, 2016/17, 2017/18, 2021/22
* Уладальнік Суперкубка УЕФА (2): 2014, 2017
* Пераможца клубнага чэмпіянату свету (3): 2014, 2017, 2018

### Асабістыя дасягненні 
* Ігрок года ў Англіі па версіі футбалістаў ПФА (2): 2010/11, 2012/13
* Малады ігрок года ў Англіі па версіі ПФА: 2012/13
* Футбаліст года ў Англіі па версіі АФЖ: 2012/2013
* Ігрок месяца англійскай Прэм’ер-лігі (3): красавік 2010, студзень 2012, люты 2013
* Член «каманды года» па версіі ПФА (3): 2010/11, 2011/12, 2012/13
* Уваходзіць у склад сімвалічнай зборнай года УЕФА (2): 2011, 2013

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Уэльса
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уэльса па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Саўтгемптан
Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Лос-Анджэлес
Катэгорыя:Гальфісты
Катэгорыя:Спартсмены некалькіх відаў спорту
Статкевіч

**Статкевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Багданаўна Статкевіч (? —1664) — жонка гетмана Войска Запарожскага Івана Выгоўскага
* Багдан Статкевіч (?—1651) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, праваслаўны мецэнат.
* Мікалай Віктаравіч Статкевіч (нар. 1956) — беларускі палітычны дзеяч, адзін з стваральнікаў грамадскага аб’яднання «Беларускае згуртаванне вайскоўцаў».
* Фёдар Мікалаевіч Статкевіч (1907—1981) — Герой Сацыялістычнай Працы.
Санта-Інэс

**Санта-Інэ́с** () — востраў у заходняй частцы архіпелага Вогненная Зямля. Уваходзіць у склад Чылі. Плошча - 3688 км².

Санта-Інэс — адзін з найбуйнейшых астравоў Паўднёвай Амерыкі. Знаходзіцца ў 2220 км на поўдзень ад Сант'яга, сталіцы Чылі. Адкрыты ў 1520 г. экспедыцыяй Ф. Магелана. Да пачатку XIX ст. на поўначы вострава сяліліся індзейцы-кавескар.

Востраў гарысты. Найвышэйшы пункт - 1371 м. Берагі стромкія, перарэзаныя залівамі і фіёрдамі. У гарах назіраецца сталы ледавіковы покрыў. Флора і фаўна бедныя. На ўзбярэжжы шмат марскіх птушак, цюленяў, навакольныя воды насяляюць кіты і дэльфіны.

## Спасылкі 
* Isla Santa Inés: Chile  
* Geological Survey Professional Paper, Volume 1386 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Чылі
Санта-Інэс
Беларуская Экстраліга 2013/2014

**Эксталіга 2013/2014** — 22-ы сезон мацнейшага дывізіёна чэмпіянату Беларусі па хакеі з шайбай. Сезон пачаўся 4 верасня 2013 года і скончыўся 7 красавіка 2014 года. У турніры прынялі ўдзел 10 клубаў з Беларусі.

## Рэгулярны чэмпіянат 
### 1 этап 
На першым этапе рэгулярнага чэмпіяната ўсе каманды згулялі між сабой па 4 гульні, 2 хатнія і 2 гасцявыя. Па заканчэнні этапа каманды былі падзелены на дзве падгруппы, першыя 5 каманд склалі падгрупу «A», астатнія 5 склалі падгрупу «В».

|}

### 2 этап 
На другім этапе каманды ізноў згулялі па 4 матчы, 2 хатнія і 2 гасцявыя, але ўжо ўнутры сваіх падгруп. Па заканчэнні другога этапа былі высветлены 8 удзельнікаў плэй-оф (5 каманд падгрупы «A» і 3 лепшыя каманды падгрупы «В»). 
#### Падгрупа «A» 
|}

#### Падгрупа «B» 
|}

## Плэй-оф
### Чвэрцьфіналы
#### ХК Нёман Гродна — ХК Брэст
#### ХК Юнацтва-Мінск — ХК Ліда
#### ХК Гомель — ХК Шахцёр Салігорск
#### ХК Металург-Жлобін — ХК Хімік-СКА Наваполацк
### Паўфіналы
#### ХК Нёман Гродна — ХК Металург-Жлобін
#### ХК Юнацтва-Мінск — ХК Гомель
### Фінал
#### ХК Нёман Гродна — ХК Юнацтва-Мінск
## Спасылкі 
2013/2014
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2013 годзе
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2014 годзе
Катэгорыя:2013 год у хакеі
Катэгорыя:2014 год у хакеі
Кларк Эштан Сміт

**Кларк Эштан Сміт** (;  — ) — амерыканскі паэт і празаік, мастак, скульптар.

Пісаў апавяданні ў жанры фантастыкі, фэнтэзі і жахаў. Па сведчанні многіх крытыкаў, Кларк Эштан Сміт быў найбольш таленавітым з заснавальнікаў фэнтэзі, але напісаў толькі некалькі дзясяткаў апавяданняў, пасля чаго пакінуў літаратуру.

## Біяграфія 
Кларк Эштан Сміт нарадзіўся ў даліне Лонг-Вэлі. Большую частку жыцця пражыў у дамку, пабудаваным яго бацькамі ў мястэчку Оберн, штат Каліфорнія. Ён пакутаваў на псіхалагічныя разлады, і пасля заканчэння пачатковых класаў працягваў навучанне дома. Пры гэтым ён быў заўзятым чытачом і актыўна займаўся самаадукацыяй.

У адзінаццаць год пачаў пісаць. Першымі творамі сталі чароўныя казкі і прыгодніцкія гісторыі. У трынаццаць ён пачаў пісаць вершы. Менавіта паэзія К. Э. Сміта, а не фантастычныя апавяданні, першай была прызнаная чытачамі.

У 1912 годзе выйшаў у свет першы збор паэзіі Кларка Эштана Сміта «Той, хто крочыць па зорах, і іншыя вершы» (*The Star-Treader and Other Poems*). А ў 1918 «Каліфарнійскі кніжны клуб» выдае новы зборнік — «Оды і санеты» (*Odes and Sonnets*). У 1922 Кларк Эштан Сміт выдае зборнік паэзіі «Эбен і крышталь» (*Ebony and Crystal*), які ўключаў самую вядомую яго паэму «Пажыральнік гашышу».

У другой палове 1920-х Сміт адыходзіць ад паэзіі і вяртаецца да малой прозы. У 1923 ён паспрабаваў сябе ў жанры іранічных рамантычных замалёвак. Першае фантастычнае апавяданне «Жахі Ёнда» (*The Abominations of Yondo*) было напісанае ў 1925. Да 1937 Сміт напісаў сотні апавяданняў і кароткіх аповесцяў. Асноўнай пляцоўкай для публікацый быў часопіс «Weird Tales». За наступныя 25 гадоў было створана не больш за 20 апавяданняў. У апошні перыяд творчасці Кларк Эштан Сміт вярнуўся да паэзіі, а таксама заняўся выяўленчым мастацтвам.

У 1940 быў надрукаваны першы зборнік прозы Сміта «Па-за прасторай і часам» (*Out of Space and Time*). Затым выйшлі ў свет яшчэ два празаічныя зборнікі: «Згубленыя сусветы» (*Lost Worlds*) і «Genius Loci і іншыя апавяданні» (*Genius Loci and Other Tales*), а ўслед за імі і два паэтычныя зборнікі: «Цёмны замак» (*The Dark Chateau*) і «Чары і загаворы» (*Spells and Philtres*).

У 1954 ажаніўся з Кэралайн Эмілі Джонс Дорман. У 1961 годзе Кларк Эштан Сміт памёр у сне ад сухотаў.

Прах яго быў пахаваны там, дзе стаяў дом яго дзяцінства.

## Беларускія пераклады 
Нізку вершаў прозай — «Дэман, Анёл і Прыгажосць» — з кнігі *Nostalgia of the Unknown* пераклаў Антось Уласенка.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кларк Эштан Сміт на сайце «ПрайдзіСвет»
** Бог у сутарэнні. Апавяданне
** Дэман, Анёл і Прыгажосць. Вершы прозай

Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты ЗША
Спіс дыктатараў Старажытнага Рыма

**Дыктатары** ў **Старажытным Рыме** прызначаліся па строга вызначаных прычынах:
* *rei gerundae causa* — для вядзення вайны;
* *clavi figendi causa* — для забівання цвіка ў храме Юпітэра;
* *quaestionibus exercendis* — для правядзення судовых працэсаў;
* *seditionis sedandae causa* — для прыгнечання мецяжу;
* *ludorum faciendorum causa* — для правядзення грамадскіх гульняў;
* *feriarum constituendarum causa* — для правядзення свят;
* *comitiorum habendorum causa* — для правядзення каміцый;
* *legendo senatui* — для папаўнення сената;
* *legibus faciendis et rei publicae constituendae causa* — для правядзення законаў і для прывядзення рэспублікі ў парадак.

## VI стагоддзе да н.э. 
## V стагоддзе да н.э. 
## IV стагоддзе да н.э. 
## III стагоддзе да н.э. 
## I стагоддзе да н.э. 
## Гл. таксама 
* Спіс рымскіх консулаў


Д
Катэгорыя:Спісы:Старажытны Рым
Англійская Прэм’ер-ліга 2012/2013

'''Англійская Прэм'ер-ліга 2013/2014''' — 21-ы сезон Прэм'ер-лігі, англійская прафесійнай лігі вышэйшага ўзроўню. Сезон пачаўся 18 жніўня 2012 года і скончыўся 19 мая 2013.

22 красавіка 2013, «Манчэстэр Юнайтэд» выйграў свой 13-ты тытул Прэм'ер-лігі і 20-ы тытул чэмпіёна Англіі ў цэлым, перамогшы «Астан Вілу» 3:0 на Олд Трафард. Другое месца заняў «Манчэстэр Сіці», трэцім стаў лонданскі «Чэлсі». Прэм'ер-лігу пакінулі КПР, «Рэдынг» і «Уіган Атлетык».

Найлепшым бамбардзірам сезона стаў Робін ван Персі, а найлепшым футбалістам быў прызнаны Гарэт Бэйл. Найлепшым брамнікам лігі стаў Джо Харт з «Манчэстэр Сіці».

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Прэм'ер-лігу з Чэмпіянату Футбольнай Лігі 
* 10px Рэдынг
* 10px Саўтгемптан
* 10px Вест Хэм Юнайтэд

### Клубы, якія страцілі месца ў Прэм'ер-лізе па выніках сезона 2011/12 
* 10px Болтан Уондэрэрс
* 10px Блэкберн Роверс
* 10px Вулверхэмптан Уондэрэрс

## Клубы-ўдзельнікі 
## Трэнеры і капітаны
## Стадыёны
## Турнірная табліца 
1 «Суонсі Сіці» кваліфікаваўся ў розыгрыш Лігі Еўропы 2013/14 у якасці ўладальніка Кубка Футбольнай лігі.
2 «Уіган Атлетык» кваліфікаваўся ў розыгрыш Лігі Еўропы 2013/14 ў якасці ўладальніка Кубка Англіі.

## Статыстыка гульцоў 
### Бамбардзіры 
|}

### Асістэнты 
|}

2012/13
Англія
Катэгорыя:2012 год у Англіі
Катэгорыя:2013 год у Англіі
Надзвычайнае становішча

**Надзвычайнае становішча** — асаблівы прававы рэжым дзейнасці органаў дзяржаўнай улады і , прадпрыемстваў, устаноў і арганізацый, які ўводзіцца ў краіне ці асобных яе раёнах для абароны ад знешняй ці ўнутранай пагрозы, падтрымання грамадскага парадку. Магчымасць увядзення звычайна прадугледжваецца канстытуцыяй.

Рэжым надзвычайнага становішча прадугледжвае абмежаванне правоў і свабод грамадзян, юрыдычных асоб, а таксама ўскладанне на іх дадатковых абавязкаў. Уводзіцца ў выпадку стыхійнага бедства, тэхналагічнага здарэння, узброенага сутыкнення і грамадскага беспарадку.

[thumb|300px|Танкі перагарадзілі дарогу ў Каіры падчас надзвычайнага становішча ([Рэвалюцыя ў Егіпце (2011)|Егіпецкая рэвалюцыя 2011 года)]]

## Беларусь 
24 чэрвеня 2002 года А. Лукашэнка падпісаў Закон Рэспублікі Беларусь № 117-З «Аб надзвычайным становішчы». Паводле 1-га артыкула Закона, надзвычайнае становішча азначае часовы прававы парадак дзейнасці ўстаноў і службовых асоб, што дапускае прыпыненне правоў і свабод асоб і ўстаноў і ўскладанне дадатковых абавязкаў на іх. Паводле 3-га артыкула, падставай для яго ўвядзення служыць:
* бедства, што выклікала чалавечыя ахвяры, шкоду прыроднаму асяроддзю і значныя матэрыяльныя страты, парушыла ўмовы жыццядзейнасці насельніцтва і патрабуе правядзення шырокай і безадкладнай выратавальнай працы.
* гвалт з боку згуртавання асоб і ўстаноў, у выніку якога ўзнікла пагроза жыццю людзей і існаванню дзяржавы.

## Гісторыя 
У СССР надзвычайнае становішча абвяшчалі падчас міжэтнічных хваляванняў у Азербайджанскай (Карабахская вайна), Армянскай і Узбекскай ССР.

## Гл. таксама 
* Дыктатар, Старажытны Рым, Senatus consultum ultimum, 
* Ваеннае становішча
* Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Беларусь

Катэгорыя:Палітычныя працэсы
Катэгорыя:Канстытуцыйнае права
Катэгорыя:Кіраванне ў надзвычайных сітуацыях
Каланіяльны ордэн Зоркі Італіі

: *Гэты артыкул пра ўзнагароду Італьянскага каралеўства. Пра ўзнагароду Італьянскай рэспублікі гл. «Ордэн Зоркі Італіі».*

**Каланіяльны ордэн Зоркі Італіі** () — ордэн Італьянскага Каралеўства.

## Гісторыя 
Заснаваны Дэкрэтам Караля Італіі Віктара Эмануіла III ад 18 студзеня 1914 года для ўзнагароджання за выдатную службу на падуладных туземных тэрыторыях (у калоніях). Узнагароджваліся толькі італьянскія грамадзяне.

Міністр калоній старшынстваваў у Савеце ордэна, які ўключаў: Першага сакратара Вялікага магістрата Ордэна Святых Маўрыкія і Лазара, канцлера Ордэна Кароны Італіі, двух членаў Савета па справах калоній, прадстаўніка Міністра замежных спраў і генеральнага дырэктара Міністэрства калоній.

Ордэн неаднаразова мадыфікаваўся.

Каралеўскім Дэкрэтам ад 9 мая 1939 года было дазволена ўзнагароджваць ордэнам замежных грамадзян.

У 1943 годзе, пасля страты Італіяй сваіх калоній, ордэн перастаў прысуджацца.

## Ступені ордэна 
* **Кавалер Вялікага крыжа** ()
* **Вялікі афіцэр** ()
* **Камандор** ()
* **Афіцэр** ()
* **Кавалер** ()

## Максімальная колькасць кавалераў 
Быў усталяваны штогадовы максімум кавалераў ордэна:
* 150 кавалераў
* 50 афіцэраў
* 20 камандораў
* 7 вялікіх афіцэраў
* 4 кавалеры Вялікага крыжа

## Спасылкі 
* l’Ordine Coloniale della Stella d’Italia. Antiche Opinioni  
* Gli Ordini Cavallereschi di Giorgio Aldrighetti. L' ordine al merito della stella d' Italia  

Катэгорыя:Рыцарскія ордэны
Фасцыі

[thumb|[Ліктар з фасцыямі]]

**Фасцыі** (, інакш *фаскі*, *фасцы*, таксама *ліктарскія пучкі*) — атрыбут улады цароў, у эпоху рымскай рэспублікі — вышэйшых магістратаў.

Перацягнутыя чырвоным шнуром або звязаныя рамянямі пучкі вязавых ці бярозавых дубцоў. Першапачаткова сімвалізавалі права магістрата дамагацца выканання сваіх рашэнняў сілай. Па-за межамі горада ў фасцыі ўтыкалася сякера, якія сімвалізавалі права магістрата караць смерцю і мілаваць падданых (унутры гарадоў вышэйшай інстанцыяй для смяротных прысудаў быў народ). Права нашэння фасцый замацоўвалася за ліктарамі. Пазней, у геральдыцы, ліктарскія фасцыі сталі сімвалізаваць дзяржаўнае і нацыянальнае адзінства, таксама ўспрымаюцца як сімвал абароны дзяржаўнасці. У такой трактоўцы яны выкарыстоўваюцца ў наш час мноствам дзяржаў і арганізацый.

## Паходжанне 
Мяркуецца, што прататыпам фасцый быў персідскі барсман&nbsp;— рытуальны пучок перавязаных дубцоў тамарыкса, які трымаў у руцэ святар падчас зараастрыйскай літургіі. Паводле іншай версіі, фасцыі — інструмент цялесных пакаранняў (розгі), разам з сякерай — інструментам пакарання смерцю, паколькі ліктары выконвалі функцыі катаў.

## Пазнейшая сімволіка 
]]
Выяву фасцый можна сустрэць (як дэкаратыўны элемент) у шматлікіх пабудовах XVIII—XIX стагоддзя, на некаторых манетах Другой сусветнай вайны: (італьянскіх, албанскіх перыяду італьянскай акупацыі і французскіх перыяду ўрада Вішы).

У XVIII стагоддзі сімволіка ўкаранілася ў ЗША і Францыі. Сёння сімвалы фасцыі можна адшукаць на гербе Францыі, манеце, помніку Лінкальну, пячатцы Сената і па баках трыбуны Палаты Прадстаўнікоў Злучаных Штатаў Амерыкі.
]]
Ліктарскі пучок ёсць на гаржэце афіцэра «легіёна Віслы» (1809—1814).

Беніта Мусаліні, які кіраваўся ідэяй аднаўлення Рымскай імперыі, абраў пасля Першай сусветнай вайны фасцыі сімвалам сваёй партыі, адкуль і з'явілася яе назва — фашысцкая.

## Гл. таксама 
* Лабрыс
* Фасцыя
* Фашына
* Фаша
* Францыска, сякера

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Еўропы
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы
Катэгорыя:Сімвалы
Катэгорыя:Фашызм
Спіральная антэна

**Спіра́льная антэна** — дыяпазонная антэна бягучай хвалі ў выглядзе цыліндрычнай, канічнай або плоскай спіралі.

Памеры спіральнай антэны разлічваюцца такім чынам, каб забяспечыць выпраменьванне з кругавой або эліптычнай палярызацыяй і патрэбны напрамак дыяграмы накіраванасці.

Спіральныя антэны выкарыстоўваюцца самастойна і ў якасці апрамяняльнікаў люстравых і лінзавых антэн і элементаў фазіраваных антэнных рашотак у дэцыметровым і сантыметровым дыяпазонах хваль.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Спиральная антенна // Большой энциклопедический политехнический словарь, 2004.
* 

Катэгорыя:Антэны
Наварына

**Навары́на** () — востраў у паўднёвай частцы архіпелага Вогненная Зямля. Уваходзіць у склад Чылі. Плошча - 2473 км². Насельніцтва (2012 г.) - 1677 чал. На востраве Наварына знаходзіцца горад Пуэрта-Уільямс, адміністрацыйны цэнтр Чылійскай Антарктыкі.

## Геаграфія 
Востраў Наварына месціцца ў 2394 км на поўдзень ад Сант'яга, сталіцы Чылі.  Даўжыня - 88,4 км. Найбольшая шырыня - 46 км. Ад вострава Вогненная Зямля аддзелены пралівам Бігль, ад вострава Остэ на захадзе — аднайменным пралівам, які ў самым вузкім месцы дасягае толькі 533 м. Паверхня вострава ўзгорыстая, пакрыта пакатымі ўзвышшамі і гарамі. Найвышэйшая гара хрыбта Дыентэс-дэ-Наварын дасягае 1180 м. На Наварыне некалькі буйных азёр, шмат кароткіх рэк. 

Клімат марскі прахалодны. На поўдні сярэднегадавая колькасць ападкаў дасягае 800 мм. У зімовыя месяцы выпадае снег. Сярэднегадавая тэмпература тут трымаецца каля +1,9°C. На поўначы дзякуючы горнаму затуленню ад пануючых заходніх і паўднёвых вятроў больш цёпла і суха, сярэднегадавая тэмпература +9,6°C, гадавая норма ападкаў 467 мм.

## Прырода 
Дзякуючы разнастайнаму рэльефу і кліматычным адрозненням на поўначы і на поўдні востраў Наварына мае некалькі прыродных комплексаў — прыбярэжны паўночны, дзе дамінуюць шырокалісцевыя лясы і гоныя лугі, горны з нізкімі лясамі, хмызнякамі і тундрамі, паўднёвы з перавагай тундравай расліннасці. На поўначы сустракаюцца некаторыя цеплалюбныя віды казурак і маленькія птушкі-калібры. На поўдні фаўна прадстаўлена ластаногімі, марскімі птушкамі, у тым ліку пінгвінамі.

## Гісторыя 
Каля 6000 гадоў таму востраў быў населены індзейцамі, меркавана прамымі продкамі ямана, што жылі на захадзе вострава ў XVII ст., займаліся рыбалоўствам і паляваннем. У 1624 г. востраў даследаваны галандскай экспедыцыяй. З сярэдзіны XIX ст. на Наварына сяліліся еўрапейскія каланісты, якія ўпадабалі яго з-за прыдатных умоў для развіцця авечкагадоўлі. У выніку сутычак з еўрапейцамі, а таксама завезеных імі эпідэмічных захворванняў колькасць карэннага насельніцтва значна скарацілася. Аднак ямана працягваюць жыць на Наварына і сёння. Немалую роль у захаванні прадстаўнікоў гэтага народа і яго культуры адыгралі брытанскія місіянеры.

## Эканоміка 
Найбуйнейшае паселішча і порт на востраве Наварына — горад Пуэрта-Уільямс, заснаваны ў 1953 г. Традыцыйная галіна гаспадаркі — авечкагадоўля. У нашы дні пераважае сектар абслугоўвання. На Наварына імкліва развіваецца прыгодніцкі турызм.

## Спасылкі 
* Travel guide for Isla Navarino, Tierra del Fuego
* Rustyn Mesdag, The Dientes Circuit on Isla Navarino 
* Ed Darack, Isla Navarino, Chile

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Чылі
Наварына
Доўсан

**Доўсан** () — востраў у Магеланавым праліве, 
частка архіпелага Вогненная Зямля. Уваходзіць у склад Чылі. Плошча - 1 290,3 км². Насельніцтва (2002 г.) - 301 чал.

## Геаграфія 
Востраў Доўсан месціцца ў цэнтральнай частцы Магеланава праліва, аддзелены ім ад кантынентальнай часткі Паўднёвай Амерыкі (9,31 км) і вузкай пратокай на поўдні ад вострава Вогненная Зямля (каля 400 м). Складзены з некалькіх масіваў сушы, якія разам утвараюць форму, падобную на перагорнутую лічбу 5. Паўднёвая і цэнтральная часткі ўзгорыстыя. Найвышэйшы пункт, гара Монтэ-Грэйвс, дасягае 1204 м. На поўначы вылучаюцца раўніны і шырокі пясчаны перасмык з выдмамі і балотамі. Бухты вострава прыдатныя для заходу вялікіх суднаў.

## Гісторыя 
Першымі насельнікамі вострава Доўсан лічацца індзейцы-кавескар. У 1502 г. быў заўважаны маракамі Ф. Магелана, аднак не вызначаны як асобны востраў. Гэты факт быў усталяваны ў 1523 г. Сучасную назву востраў атрымаў у XIX ст.

У 1881 г. на Доўсане з'явіліся першыя чылійскія каланісты, якія займаліся жывёлагадоўляй. У 1890 г. урад Чылі перадаў на 20 гадоў востраў у канцэсію італьянскім місіянерам. Яны стварылі на ім прытулак для індзейцаў-селькнамаў, што пацярпелі ад еўрапейскіх перасяленцаў на Вогненнай Зямлі. У 1895 г. у місіі жыло 250 чалавек, 75% з якіх былі індзейцамі. У 1911 г. вакол місіі разгарнуўся скандал, паколькі выявілася, што колькасць абарыгенаў стала зніжаецца з-за высокай смяротнасці. Індзейцы былі пераселены ў Аргенціну, а місія зачынена. Аднак пазней на Доўсане быў усталяваны помнік місіянерам-выратавальнікам селькнамаў і кавескар. У далейшым востраў выкарыстоўвалі чылійскія ваенныя, існавала цывільная майстэрня для рамонту суднаў.  

У 1974 г. пасля ваеннага пераварота ў Чылі на чале А. Піначэта на востраве дзейнічалі 2 часовыя лагеры для палітычных вязняў.

## Спасылкі 
* Isla Dawson. Atractivos de la Patagonia
* Islands of Chile 
* LOS ULTIMOS PRISIONEROS POLÍTICOS DE ISLA DAWSON 
* Jorge Rapaz Candia, ISLA DAWSON: ALGO MAS QUE SOBERANIA 

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Чылі
Доўсан
Тэрэзія Полякава

**Тэрэзія Полякава** (; 2 красавіка 1989, Брэзна, Чэхаславакія) — славацкая біятланістка, удзельніца Зімовых Алімпійскіх гульняў у Сочы.

## Біяграфія 
Удзельнічае на этапах Кубка свету з сезона 2012/2013. У 2013 годзе ўпершыню прыняла ўдзел у Чэмпіянаце свету, які праходзіў у чэшскім Нова-Месце. У яго рамках яна заняла 47-е месца ў індывідуальнай гонцы.

14 снежня 2014 года на этапе ў аўстрыйскім Хохфільцэне Полякава ўпершыню ў сваёй кар'еры набрала кубкавыя ачкі ў розыгрышы 2014/2015, фінішаваўшы ў гонцы праследавання на 28-м месцы.

### Удзел у Алімпійскіх гульнях 50px| 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Біятланісткі лавакіі
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Брэзна

**Брэ́зна** (, , ) — горад у цэнтральнай Славакіі на рацэ Грон у Славацкім Рудагор’і.

## Гісторыя 
Брэзна была ўпершыню згадана ў 1265 годзе ў лісце караля Белы IV як «Берэзун» — шахцёрскае паселішча, дзе здабываліся высакародныя металы.

У 1380 годзе Брэзна атрымала гарадскія правы. У XVII стагоддзі ў наваколлях горада пачалася здабыча дрэва, што прыцягнула струмень імігрантаў — лесасекаў з Штырыі. Насельніцтва таксама займалася авечкагадоўляй, гатаваннем вядомага «брызскага» сыра з авечага малака і пчалярствам. У суседнім Гронцы быў створаны металургічны завод. Дзякуючы ўсяму гэтаму горад квітнеў.

У 1650 годзе імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Фердынанд III даў гораду права вольнага каралеўскага горада.

У XIX стагоддзі ў Аўстра-Венгрыі з’яўляюцца буйнейшыя заводы і шахты і так Брэзна ўваходзіць у паласу стагнацыі, якая доўжылася да сярэдзіны XX стагоддзя, калі пачалася індустрыялізацыя горада.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Ансамбль галоўнай плошчы з касцёлам Св. Марыі

## Вядомыя асобы 
* Іван Бела (нар. у 1964) — палкоўнік славацкай арміі, славацкі касманаўт

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Славакіі
Катэгорыя:Шахцёрскія гарады
Быстранка

**Быстранка** (*Alburnoides bipunctatus*) — рыба сямейства карпавых. Народныя назвы *стракатка, сіняўка, ушвейка*.

## Апісанне 
Невялікая рыбка, даўжынёй 10—13, часам да 15 см, маса да 13 г. Падобная да верхаводкі (адрозніваецца дзвюма цёмнымі палосамі ўздоўж бакавой лініі і больш цёмнай афарбоўкай). Спіна цёмна-шэрая або цёмна-зялёная, брушка і ніз бакоў серабрыстыя. Лусна тонкая, лёгка ападае. Спінны і хваставы плаўнікі шэрыя, астатнія светлыя. Рот канечны. рыла злёгку высоўваецца над ніжняй сківіцай. У перыяд нерасту афарбоўка яркая, плаўнікі ля асновы чырванаватыя.

## Пашырэнне 
Пашырана ў Еўропе на поўнач ад Альпаў. На тэрыторыі Беларусі сустракаецца ў басейнах Заходняй Дзвіны, Нёмана, Заходняга Буга, Дняпра. Жыве ў рэках з хуткім цячэннем (адсюль назва).

## Асаблівасці біялогіі 
Жывіцца лічынкамі насякомых хіранамід, жукамі, ніжэйшымі ракападобнымі, водарасцямі.

Полавая спеласць у 2 гады. Нерастуе ў другой палове мая — чэрвені на быстрынах з камяністым дном. Ікру адкладвае парцыённа.

## Промысел 
Прамысловага значэння не мае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1782 годзе
Пракоп Авяр’янавіч Странакоў

**Прако́п Авяр’я́навіч Странако́ў** (, Грачухі — , ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграія 
Пракоп Авяр’янавіч Странакоў нарадзіўся ў вёсцы Грачухі (зараз у Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці).
Скончыў 7 класаў школы. Працаваў на цагельным заводзе ў Мінску і лесакамбінаце ў Бабруйску. У Чырвонай Арміі з 1938 года. У 1942 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў. З чэрвеня 1942 года ўдзельнік баёў на Бранскім, Цэнтральным, Беларускім, 1-м Беларускім франтах.

Камандзір ўзвода кіравання 642-га пушачнага артылерыйскага палка (24-я пушачная артылерыйская брыгада, 5-я артылерыйская дывізія, 61-я армія, Цэнтральны фронт) лейтэнант П. А. Стралкоў вызначыўся з групай разведчыкаў у кастрычніку 1943 года пры вызваленні Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці. Пасля фарсіравання Дняпра карэкціраваў агонь артылерыйскага палка, у баі каля вёскі Старое Лутава ўдзельнічаў у адбіцці контратак праціўніка. У баі за вёску Новае Лутава замяніў камандзіра роты і павёў байцоў у атаку. Быў паранены, але не пакінуў поле бою.

Пасля вайны П. А. Станакоў працягваў службу ў Савецкай Арміі. У 1951 годзе скончыў Вышэйшую афіцэрскую артылерыйскую школу. З 1958 года маёр Странакоў у запасе. Жыў і працаваў у Ташкенце.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 2 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Аляксандра Неўскага
* 2 ордэны Чырвонай Зоркі
* медалі

## Памяць 
* У 1964 годзе імя П. А. Странакова было прысвоена пачатковай школе ў вёсцы Зялёны Краж Жлобінскага раёна.
* Імем Героя названы вуліца ў вёсцы Зялёны Краж і школа ў вёсцы Грачухі Жлобінскага раёна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Стренаков Прокофий Аверьянович  // Праект «Память народа»
* Стренаков Прокофий Аверьянович (1917—1961)   // «Беларусь поминт». Спецпраект выдавецкага дома «Беларусь сегодня»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жлобінскім раёне
Катэгорыя:Маёры СССР
Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны
Стрэлка зеленаватая

**Стрэлка зеленаватая** (*Coenagrion armatum*) — від стракозаў сямейства стрэлак.

## Апісанне 
Цела невялікае з празрыстымі крыламі, іх даўжыня 17-20 мм. Пярэднія і заднія крылы аднолькавыя па форме і памерах, у спакоі складаюцца паралельна целу. Даўжыня брушка 22-26 мм. Вочы не судакранаюцца. Патыліца з дзвюма светлымі плямамі. Задні край пярэднеспінкі з выступам, накіраваным назад і ўверх. Лічынкі зеленаватыя з папярочнымі палосамі.

## Пашырэнне 
Транспалеарктычны від. Пашырэнне: поўнач і сярэдняя паласа Еўропы, Закаўказзе, Сібір. Адзначаны ў паўднёвых раёнах Беларусі.

Сустракаецца паблізу слабапраточных ці стаячых вадаёмаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Лётае па берагах вадаёмаў, на палянах, сенажацях. Цыкл развіцця — 1 год. Яйцы адкладае ў тканкі водных раслін. Зімуе ў лічынкавай стадыі. Лічынкі развіваюцца ў стаячых вадаёмах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Стрэлкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1840 годзе
Остэ

**Остэ** () — востраў у паўднёвай частцы архіпелага Вогненная Зямля. Уваходзіць у склад Чылі. Плошча - 4 117 км². Насельніцтва (2002 г.) - 11 чал.

## Геаграфія і прырода 
Востраў Остэ знаходзіцца ў 2396 км на поўдзень ад Сант'яга, сталіцы Чылі. Аддзелены ад вострава Вогненная Зямля на поўначы пралівам Бігль, ад вострава Наварына на ўсходзе — аднайменным пралівам, які ў самым вузкім месцы дасягае толькі 533 м. Остэ надзвычай гарысты. Найвышэйшая вяршыня дасягае 1402 м. Берагі перарэзаны фіёрдамі і залівамі, часцяком спадзістыя або пакрытыя друзам. 

Клімат марскі прахалодны. Сярэдняя гадавая тэмпература +4°C. Найбольш цёплы месяц — студзень, калі сярэдняя тэмпература падвышаецца да +10,4°C. Пераважаюць заходнія вятры. Сярэдняя вільготнасць 74%. Высокія горы нават у летні перыяд пакрыты снегам.

Ніжнія схілы гор пакрыты нізкімі шырокалісцевымі лясамі. Аднак вышэй пачынаецца горная тундра. Наземныя жывёлы прадстаўлены пераважна грызунамі. На марскім узбярэжжы шмат птушак. Каменныя пляжы Остэ вабяць ластаногіх звяроў і пінгвінаў.

## Гісторыя 
Востраў здаўна быў населены індзейцамі кавескар і ямана. Тут яны здабывалі пірыт. У XVIII - пачатку XX стст. даследаваны шэрагам еўрапейскіх экспедыцый. У 1979 г. усходняе ўзбярэжжа Остэ выкарыстоўвалася ВМС Чылі ў канфлікце з Аргенцінай. У нашы дні большая частка вострава ўваходзіць у склад чылійскага Нацыянальнага парка Альберта дэ Агасціні.

## Турызм 
З 1990-ых гг. на ўсходзе вострава развіваецца турызм. З гэтай мэтай створаны спецыялізаваныя сцяжыны. Востраў Остэ вабіць прыхільнікаў незакранутай дзікай прыроды.

## Літаратура 
* Nicholas Coghlan, Winter in Fireland: A Patagonian Sailing Adventure (Google eBook). University of Alberta, 2012

## Спасылкі 
* Isla Hoste in Chile
* Around Isla Hoste
* ISLA HOSTE, CHILE WEATHER

Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Чылі
Остэ
Састаўны лік

**Састаўны́ лік** — натуральны лік, большы за адзінку, які не з'яўляецца простым. Кожны састаўны лік з'яўляецца здабыткам двух натуральных лікаў, большых за 1.

Паслядоўнасць састаўных лікаў пачынаецца так:
: 4, 6, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 18, 20, 21, 22, 24, 25, 26, 27, 28, 30, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 42, … ()

## Уласцівасці 
Асноўная тэарэма арыфметыкі сцвярджае, што любы састаўны лік можна раскласці ў здабытак простых множнікаў, прычым адзіным спосабам (з дакладнасцю да парадку множнікаў).

Пакажам, што ў натуральным радзе можна знайсці паслядоўнасці састаўных лікаў любой даўжыні. Абазначым, напрыклад:
:  N=1000001! = 1 \cdot 2 \cdot 3 \cdot 4 \dots \cdot 1000001.
Тады мільён паслядоўных лікаў ~N+2, N+3, N+4 \dots N+1000001 утрымлівае толькі састаўныя лікі: ~N+2 дзеліцца на 2, ~N+3 дзеліцца на 3 і т. д.

## Гл. таксама 
* Дзялімасць
* Просты лік

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Спісы простых і фактарызаваных састаўных лікаў  

Катэгорыя:Тэорыя лікаў
Катэгорыя:Арыфметыка
Сарокі (возера)

**Саро́кі** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ла́сіца, прыкладна за 9 км у напрамку на ўсход ад гарадскога пасёлка Варапаева, за 0,2 км ад вёскі Сарокі.

Плошча паверхні 0,1 км². Даўжыня возера 0,54 км, найбольшая шырыня 0,24 км. Даўжыня берагавой лініі 1,35 км. Плошча вадазбору 2,5 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 6 м. Берагавая лінія слаба звілістая. Усходнія і паўднёвыя берагі зліваюцца са схіламі катлавіны. У паўночнай частцы возера пойма шырынёй 10—30 м.

Возера бяссцёкавае.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-31. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1983 г.

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Вера (возера)

**Ве́ра** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 8 км на паўночны ўсход ад горада Браслаў, за 1 км на поўдзень ад вёскі Слабодка, у басейне ракі Друйка. Уваходзіць у Браслаўскую групу азёр.

Плошча паверхні 0,21 км². Даўжыня 0,85 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Найбольшая глыбіня 5,0 м, сярэдняя — 2,9 м. Даўжыня берагавой лініі 2,0 км. Аб’ём вады ў возеры 0,61 млн м³. Мінералізацыя да 0,2 г/л. Празрыстасць да 1 м. Плошча вадазбору 5,5 км².
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 5—8 м, разараныя, месцамі пад хмызняком. Берагі нізкія, пясчаныя, на захадзе сплавінныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Вакол возера пойма шырынёй 20—30 м. Дно плоскае, да глыбіні 1,5 м пясчанае, глыбей выслана крэменязёмістым сапрапелем. Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Зарастае да глыбіні 1,4 м. Злучана ручаём з возерам Недрава.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, плотка, гусцяра, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Браслаўская група азёр
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані

**Універсітэт імя Адама Міцкевіча** (УАМ; ) — галоўны дзяржаўны ўніверсітэт у Познані. Заснаваны 4 красавіка 1919 года пад часовай назвай Польскі ўніверсітэт у Познані, затым Пястоўскі ўніверсітэт, а з 10 красавіка 1920 года пад зацверджанай урадам афіцыйнай назвай Пазнаньскі ўніверсітэт. Сучасная назва прынята 24 снежня 1955 года. Мае 15 факультэтаў. У цяперашні час універсітэт налічвае больш за 47000 студэнтаў на 183 спецыялізацыях, а таксама каля 1300 аспірантаў. Універсітэт з’яўляецца ўдзельнікам праекта ЕС «Эразмус».

## Гісторыя 
На падставе каралеўскага прывілея Жыгімонта III Вазы з 28 жніўня 1611 года Езуіцкі калегіюм у Познані пераўтварыўся ў Першы ўніверсітэт у Познані.

1939—1945 — нацысцкія акупанты спынілі дзейнасць ўніверсітэта.

1945 — аднаўленне дзейнасці адразу пасля спынення ваенных дзеянняў у Познані.

1955 — змена назвы на «Універсітэт імя Адама Міцкевіча».

У 2021 годзе ва ўніверсітэце была адкрыта кафедра беларусістыкі разам з адпаведным бакалаўрскім курсам.

## Факультэты 
* Факультэт англійскай мовы
* Факультэт біялогіі
* Факультэт хіміі
* Факультэт польскай і класічнай філалогіі
* Факультэт фізікі
* Факультэт гісторыі
* Факультэт матэматыкі і інфарматыкі
* Факультэт геаграфіі і геалогіі
* Факультэт паліталогіі і журналістыкі
* Факультэт сацыяльных навук
* Факультэт сучасных замежных моў
* Факультэт педагогікі і выяўленчага мастацтва ў г. Каліш
* Факультэт права і адміністрацыі
* Факультэт адукацыйных даследаванняў
* Факультэт тэалогіі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўніверсітэту імя Адама Міцкевіча
* Афіцыйная старонка ўніверсітэту на англійскай мове

Катэгорыя:Універсітэты Польшчы
Катэгорыя:Універсітэт імя Адама Міцкевіча
Катэгорыя:1919 год у Познані
Ордэн Айчыны

**О́рдэн Айчы́ны** — беларуская дзяржаўная ўзнагарода, ордэн Рэспублікі Беларусь. Ордэн Айчыны заснаваны пастановай Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь N 3726-XII ад 13.04.1995 г.

## Статут ордэна 
Ордэн Айчыны мае тры ступені:
* Ордэн Айчыны I ступені;
* Ордэн Айчыны II ступені;
* Ордэн Айчыны III ступені.

Вышэйшай ступенню ордэна Айчыны з'яўляецца I ступень.

Узнагароджанне ажыццяўляецца паслядоўна ордэнам Айчыны III, II і I ступені:
* за выдатныя дасягненні ў вытворчай, навукова-даследніцкай, сацыяльна-культурнай, грамадскай, дабрачыннай і іншых сферах дзейнасці, накіраванай на падвышэнне дабрабыту людзей і ўмацаванне магутнасці краіны;
* за мужнасць і адвагу, праяўленыя пры абароне Айчыны і яе дзяржаўных інтарэсаў, забеспячэнні законнасці і правапарадку;
* за вялікія заслугі ў развіцці эканамічных, навукова-тэхнічных і культурных сувязяў паміж Рэспублікай Беларусь і іншымі краінамі.

Ордэн Айчыны носіцца на левым боку грудзей і пры наяўнасці іншых ордэнаў (акрамя ордэна Маці) размяшчаецца перад імі ў парадку старшынства ступеняў.

## Апісанне 
Ордэн Айчыны ўяўляе сабой знак, выкананы ў форме двух чатырохкутнікаў, якія накладаюцца адзін на аднаго і ўтвараюць васьміканцовую зорку дыяметрам 44 мм.

У цэнтры зоркі знаходзіцца круг дыяметрам 24 мм, у якім размешчана выява Дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь, які абрамлены вянком з дубовага і лаўравага лісця. У верхняй частцы круга на чырвоным эмалевым фоне змешчаны надпіс «Айчына», у ніжняй частцы абазначаныя ступені ордэну: I, II, III. Адваротны бок ордэну мае гладкую паверхню, у цэнтры знаходзіцца нумар ордэну.

Ордэн пры дапамозе вушка і кальца мацуецца да пяцікутнай калодкі, абцягнутай муаравай стужкай чырвонага колеру з падоўжнай зялёнай палоскай пасярэдзіне для ордэна I ступені, дзвюма зялёнымі падоўжнымі палоскамі па краёх для ордэна II ступені, дзвюма зялёнымі падоўжнымі палоскамі па краёх і адной зялёнай падоўжнай палоскай пасярэдзіне для ордэна III ступені.

Ордэн Айчыны I ступені вырабляецца з срэбра з пазалотай, II ступені — з срэбра з частковай пазалотай, III ступені — з срэбра.

## Поўныя кавалеры 
# Кацярына Анатолеўна Карстэн (17 ліпеня 2008);
# Леанід Сяргеевіч Маісееў (23 мая 2011);
# Мікалай Іванавіч Казека (21 лютага 2014);
# Уладзімір Іванавіч Пакрышкін (23 чэрвеня 2014);
# Віктар Уладзіміравіч Шэйман (10 верасня 2021).

## Спасылкі 
* Закон Республики Беларусь от 18.05.2004 № 288-З (ред. от 04.05.2005) «О государственных наградах Республики Беларусь»
* Дзяржаўныя ўзнагароды і прэміі Рэспублікі Беларусь
* Орден Отечества на сайте Государственные награды РБ 

Катэгорыя:Ордэн Айчыны (Беларусь)
Вялікае Уклейна

**Вялікае Укле́йна** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Альзініца. Знаходзіцца за 16 км у напрамку на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, прыкладна за 1,6 км на паўднёвы ўсход ад аграгарадка Кублічы, за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Скачыхі, каля аўтамабільнай дарогі .

Плошча паверхні возера 0,39 км². Даўжыня 1,2 км, найбольшая шырыня 0,47 км, даўжыня берагавой лініі 2,91 км. Найбольшая глыбіня 17,5 м, сярэдняя 7,3 м. Аб’ём вады ў возеры 2,83 млн м³. Плошча вадазбору 25,9 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны стромкія, месцамі абрывістыя, вышынёй 15—25 м. Заходнія схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй 3—5 м. Берагавая лінія слаба звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, месцамі зліваюцца са схіламі катлавіны. Зона мелкаводдзя вузкая і займае каля 13 % плошчы. У паўночна-ўсходняй частцы возера востраў. Дно да глыбіні 5—6 м пясчанае, глыбей — высланае крэменязёмістым сапрапелем.
Возера эўтрофнае. Расліннасць пашыраецца да глыбіні 3 м і займае каля 20 % плошчы дна.

Возера Вялікае Уклейна праточнае. Упадаюць ручаі, у т. л. з возера Малое Уклейна. У паўночна-ўсходняй частцы выцякае ручай у возера без назвы і праз яго ў возера Гародна.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, плотка, лешч, акунь, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Ордэн Воінскай Славы

**Ордэн Воінскай Славы** — беларуская дзяржаўная ўзнагарода, ордэн.

## Статут 
Ордэнам Воінскай Славы ўзнагароджваюцца ваенныя Рэспублікі Беларусь:

* за выключныя заслугі ў кіраванні войскамі, падтрыманні іх высокай баявой гатоўнасці і прафесійнай вывучкі;
* за адвагу і самаадданасць, праяўленыя пры абароне Айчыны і яе дзяржаўных інтарэсаў, выкананні іншых службовых абавязкаў;
* за заслугі ва ўмацаванні баявой садружнасці і ваеннага супрацоўніцтва з замежнымі дзяржавамі.

Ордэн Воінскай Славы носіцца на левым баку грудзей і пры пры наяўнасці іншых ордэнаў размяшчаецца пасля ордэна Айчыны.

## Апісанне 
Ордэн Воінскай Славы ўяўляе сабой знак, ў аснову якога ляжыць пяціканцовая зорка, якая накладаецца на праменепадобны пяцівугольнік. Кампазіцыя фармуе дзесяціканцавую зорку дыяметрам 44 мм. У цэнтры зоркі размешчаны круг дыяметрам 23 мм, ў крузе — рэльефная выява двух воінаў, якія ўвасабляюць наземныя і паветраныя сілы. Круг абрамлены вянком з дубовага і лаўравага лісця, у верхняй частцы круга на зялёным эмалевым фоне змешчаны надпіс «Воінская Слава». Адваротны бок ордэну мае гладкую паверхню, у цэнтры знаходзіцца нумар ордэну.

Ордэн пры дапамозе вушка і кальца мацуецца да пяцівугольнай калодкі, абцягнутай муаравай стужкай чырвонага колеру з падоўжнай зялёнай палоскай пасярэдзіне, трыма чорнымі і дзвюма аранжавымі палоскамі з правага боку.

Ордэн Воінскай Славы вырабляецца з срэбра з пазалотай.

## Узнагароджаныя 
* Леанід Мальцаў — міністр абароны Беларусі (2001—2009)

## Спасылкі 
* Закон Республики Беларусь от 18.05.2004 № 288-З (ред. от 04.05.2005) «О государственных наградах Республики Беларусь»
* Дзяржаўныя ўзнагароды і прэміі Рэспублікі Беларусь

Воінскай Славы
Залатая Ліцера

**Залатая Ліцера** (*Залатая Літара*) — штогадовая прэмія беларускага Нацыянальнага конкурсу друкаваных сродкаў масавай інфармацыі. Арганізатар прэміі — Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Аўтар памятнага знаку прэміі — скульптар Аляксандр Фінскі.

## Гісторыя 
Прэміяй адзначаюцца найлепшыя працы грамадска-палітычнай, эканамічнай, спартыўнай і культурнай тэматыкі, а таксама рэпарцёры, фотакарэспандэнты і блогеры. 

Узнагароджваюць у больш за 20 намінацыях, падзеленых на групы: для рэспубліканскіх, абласных друкаваных СМІ і інфармагенцтваў; раённых, гарадскіх і шматтыражных друкаваных СМІ, а таксама паасобку агульныя і персанальныя намінацыі. Журы таксама вызначае ўладальнікаў Гран-пры за найлепшы творчы праект года раённых, гарадскіх, шматтыражных друкаваных СМІ і рэспубліканскіх друкаваных СМІ, інфармагенцтваў адпаведна. 

У сярэднім на журналісцкае спаборніцтва штогод прыходзіць каля 250 заявак. 

## Спасылкі 
* Старонка конкурсу  на сайце Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь
Ордэн «За асабістую мужнасць»

**Ордэн «За асабістую мужнасць»** — некалькі аднайменных узнагарод у розных дзяржавах.

* Ордэн «За асабістую мужнасць» — зацверджаны Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 28 снежня 1988 года.
* Ордэн «За асабістую мужнасць» — ордэн Беларусі, заснаваны 13 красавіка 1995 года.
* Ордэн «За асабістую мужнасць» — ордэн Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі, заснаваны ўказам Прэзідэнта ПМР ад 27 студзеня 1995 года № 27. (ro)
Ордэн «За асабістую мужнасць» (Беларусь)

**О́рдэн «За асабі́стую му́жнасць»** — дзяржаўная ўзнагарода Рэспублікі Беларусь. Уручаецца за праяўленую выключную адвагу і асабістую храбрасць, подзвігі, здзейсненыя ў экстрэмальных абставінах. Адзіны беларускі ордэн у форме крыжа.

## Гісторыя 
Ордэн уведзены ў сістэму дзяржаўных узнагарод указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «Аб унясенні змен і дапаўненняў у закон Рэспублікі Беларусь „Аб дзяржаўных узнагародах Рэспублікі Беларусь“» 2 чэрвеня 1997 года. Часам памылковай датай заснавання называецца пастанова Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь № 3726-XII ад 13 красавіка 1995 года.

Хаця ордэн заснаваны па аналогіі з аднайменнай савецкай узнагародай, яго дызайн карэнным чынам адрозніваецца ад савецкага, а яе палажэнне замацавана законам Рэспублікі Беларусь ад 18 мая 2004 года № 288-З «Аб дзяржаўных узнагародах Рэспублікі Беларусь».

У 2008 годзе адбылося самае масавае ўзнагароджанне ордэнам, калі ім былі ганараваны 15 членаў экіпажа самалёта Іл-76 авіякампаніі «ТрансАвіяЭкспарт», збітага 23 сакавіка 2007 года ў Самалі.
 ордэна]]
Узнагароджанні адбываліся таксама і за спартыўныя дасягненні. Напрыклад, у 2018 годзе за залаты медаль на зімовых Алімпійскіх гульнях у Пхёнчхане ордэнам «За асабістую мужнасць» узнагародзілі спартсменаў нацыянальнай зборнай Беларусі па біятлоне на Гомельскім вытворчым аб’яднанні «Крышталь».

Ордэн пры дапамозе вушка і кольца мацуецца да пяцівугольнай калодкі, абцягнутай муаравай стужкай залацістага колеру шырынёй 24 мм з падоўжнай бардовай палоскай шырынёй 6 мм пасярэдзіне. Па краях стужка мае па адной падоўжнай палосцы: з левага боку — белай, з правага — бардовай, шырынёй 2 мм.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ордэн «За асабістую мужнасць» на афіцыйным інтэрнэт-партале Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 
* Ордэн «За асабістую мужнасць»  на сайце «Дзяржаўныя ўзнагароды Рэспублікі Беларусь» 


Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:1997 год у Беларусі
Ордэн Кастуся Каліноўскага

ордэна паводле апісання 1996 года]]
**Ордэн Кастуся Каліноўскага** — колішняя беларуская дзяржаўная ўзнагарода, ордэн. Палажэнне аб ордэне было прынятае Вярхоўным Саветам Рэспублікі Беларусь 12-га склікання 13 красавіка 1995 года, узнагарода зацверджаная ўказам прэзідэнта ад 15 студзеня 1996 года № 26 «Аб зацвярджэнні апісання ордэнаў, медалёў і нагрудных знакаў да ганаровых званняў Рэспублікі Беларусь», скасаваная 16 чэрвеня 2004 года. Ніхто не быў афіцыйна ўзнагароджаны гэтым ордэнам.

## Статус ордэна 
Ордэнам Кастуся Каліноўскага мусілі ўзнагароджвацца грамадзяне:
* за самаадданы ўчынак, мужнасць і адвагу, выяўленыя пры выратаванні людзей, спыненні злачынных замахаў на іх жыццё; за адвагу, выяўленую ва ўмовах падвышанай небяспекі пры ахове грамадскага парадку, абароне дзяржаўнай уласнасці, пры затрыманні злачынцаў і выкрыцці злачынных груп;
* за мужнасць і ўстойлівасць, выяўленыя падчас стыхійных бедстваў, пажараў, аварый, катастроф і іншых надзвычайных абставінах, у выніку чаго папярэджаная пагроза жыццю і здароўю людзей або выратаваныя значныя матэрыяльныя і духоўныя каштоўнасці;
* за іншыя самаадданыя дзеянні, звязаныя з выкананнем воінскага, грамадзянскага або службовага абавязку і спалучаныя з рызыкай для жыцця.

Ордэн Кастуся Каліноўскага мусіў насіцца на левым баку грудзей і месціцца пасля ордэна Воінскай Славы.

## Апісанне 
Да выдання ўказа прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 6 верасня 1999 г. № 516 «Аб зацвярджэнні апісання ордэнаў, медалёў і нагрудных знакаў да ганаровых званняў Рэспублікі Беларусь» ордэн рэгуляваўся ўказам № 26, паводле якога меў наступнае апісанне:

Ордэн Кастуся Каліноўскага ўяўляе сабой знак, выкананы з двух чатырохкутнікаў, якія накладаюцца адзін на аднаго і фармуюць васьміканцовую зорку дыяметрам 44 мм, у цэнтры якой размешчаны круг дыяметрам 24 мм, у ім — рэльефная выява Кастуся Каліноўскага. Круг апраўлены вянком з дубовага і лаўровага лісця; у верхняй частцы круга на чырвоным эмалевым фоне знаходзіцца надпіс: «Кастусь Каліноўскі». Адваротны бок ордэна мае гладкую паверхню, у цэнтры знаходзіцца нумар ордэна. Ордэн пры дапамозе вушкі і кольцы злучаецца з пяцівугольнай калодкай, абцягнутай муаравай стужкай чырвонага колеру з дзвюма жоўтымі палоскамі па баках.

## Скасаванне 
16 чэрвеня 2004 года пачаў дзейнічаць новы закон аб дзяржаўных узнагародах, паводле якога ордэн Кастуся Каліноўскага быў скасаваны і ўведзеныя чатыры іншыя, адпаведныя тым, якія існавалі за савецкім часам: за службу Радзіме, за асабістую мужнасць, Дружбы народаў і Ордэн пашаны. Аднак ніводзін чалавек так і не быў узнагароджаны ордэнам за ўвесь час яго існавання.

## Альтэрнатыўны ордэн 
У пачатку сакавіка 2008 годзе на Кангрэсе новай дыяспары і прадстаўнікоў дэмакратычных сіл Беларусі ў Таліне быў заснаваны ордэн Свабоды імя Кастуся Каліноўскага. 4 сакавіка тамсама першым ордэнам, які вырабіў з бронзы скульптар Алесь Шатэрнік, завочна быў узнагароджаны Зміцер Дашкевіч, адзін з лідараў «Маладога фронту». Пазней яго атрымалі таксама Аляксандр Казулін і Мікалай Аўтуховіч.

Кастуся Каліноўскага
Катэгорыя:Кастусь Каліноўскі
Ордэн Дружбы народаў

**Ордэн Дружбы народаў** — некалькі аднайменных узнагарод.

* Ордэн Дружбы народаў — адна з дзяржаўных узнагарод СССР, заснаваны 17 снежня 1972 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР у адзначэнне 50-годдзя ўтварэння СССР.
* Ордэн Дружбы народаў — ордэн Башкартастана.
* Ордэн Дружбы народаў — дзяржаўная ўзнагарода сучаснай Беларусі.

## Гл. таксама 
* Ордэн Дружбы