Раман Альбертавіч Лурыя

**Раман** (**Рувім-Саламон**) **Альбертавіч Лурыя** (16 мая 1874, Брэст-Літоўск, Гродзенская губерня — 22 кастрычніка 1944, Масква) — рускі і савецкі вучоны-медык, тэрапеўт і гастраэнтэролаг, арганізатар аховы здароўя. Доктар медыцыны (1902), прафесар (1922). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Брэст-Літоўску, быў пятым дзіцем у сям’і настаўніка гарадскога вучылішча Абеля (Альберта) Хацкелевіча Лурыі (1840—1886) і яго жонкі (Анеты) Гілелелеўны Лурыі (у дзявоцтве Левінсон, 1845—1880). У яго былі старэйшыя браты Леон (1863—1923, урач), Рыгор (1868—1933, прысяжны павераны), Мацвей (Макс) і сястра Лізавета (Лея-Ліба, у замужжы Клячко, 1867—?). У шасцігадовым узросце застаўся без маці. Вучыўся ў віленскай прагімназіі, затым з трэцяга класа ў гімназіі ў Ноўгарадзе-Северскім (Чарнігаўская губерня), куды пасля смерці бацькі пераехаў з сям’ёй сястры. Тут жа пазнаёміўся з будучай жонкай — дачкой мясцовага гадзіншчыка Вігдара Хаскіна. Пасля заканчэння гімназіі ў 1892 годзе паступіў на медыцынскі факультэт Казанскага імператарскага ўніверсітэта.

Скончыў у 1897 годзе медыцынскі факультэт Казанскага ўніверсітэта з адзнакай, затым працаваў земскім урачом у Буінскім земстве Сімбірскай губерні (1897—1899) і ў фізіялагічнай лабараторыі пад кіраўніцтвам . У канцы 1899 года прыняты на пасаду звышштатнага ардынатара губернскай земскай бальніцы ў Казані. Спецыялізаваўся таксама ў прафесара . У 1902 годзе абараніў дысертацыю па тэме «Аб ролі адчувальных нерваў дыяфрагмы ў інервацыі дыхання» (апублікаваная асобнай кнігай).

Працаваў экстэрнам Казанскай губернскай земскай бальніцы, выкладчыкам Казанскай фельчарскай школы (з 1899 года), звышштатным ардынатарам і асістэнтам кафедры факультэцкай тэрапіі Казанскага ўніверсітэта. Служыў урачом у дзеючай арміі падчас Руска-японскай і Першай сусветнай войнаў: у 1904 годзе — малодшым ардынатарам палявога рухомага шпіталя трэцяй маньчжурскай арміі (у маі 1905 года узнагароджаны ордэнам Святой Ганны III ступені з мячамі, у кастрычніку — ордэнам Святога Станіслава з мячамі), у жніўні 1914 года — старшым урачом 94-га пяхотнага запаснога палка, у 1917 годзе — старшым ардынатарам запаснога эвакашпіталя № 93. У гады Першай сусветнай вайны разам з адвакатам Блатам кіраваў Казанскім аддзяленнем Камітэта дапамогі яўрэям Расеі пад эгідай «Джойнта».

У 1917 годзе абраны членам першай Калегіі Губздрава, затым Наркамздрава ТАССР. У 1919—1921 гадах быў намеснікам старшыні надзвычайнай камісіі па тыфу ( (органа па барацьбе з сыпным і зваротным тыфамі), членам камісіі па паляпшэнні побыту навукоўцаў (ТАТКУБУ).

У 1920 годзе ўвайшоў у ініцыятыўную групу па арганізацыі Казанскага клінічнага інстытута (з 1925 года Дзяржаўны інстытут для ўдасканалення ўрачоў імя У. І. Леніна, цяпер Казанская дзяржаўная медыцынская акадэмія), на працягу 10 гадоў быў першым дырэктарам гэтага інстытута (1920—1930), а таксама загадваў кафедрай унутраных хвароб. У 1927 годзе да 30-годдзя медычнай дзейнасці Р. А. Лурыі Наркамат аховы здароўя РСФСР прыняў пастанову аб найменні тэрапеўтычнай клінікі яго імем і установе ў Інстытуце трох стыпендый яго імя «для урачоў-спецыялістаў з нацыянальнасцяў Паволжа». Жыў і прымаў хворых у кватэры на вялікай Праломнай вуліцы.

Па ініцыятыве Р. А. Лурыі і пры яго актыўным удзеле ў 1930 годзе ў Маскве быў створаны Цэнтральны інстытут ўдасканалення ўрачоў, першую тэрапеўтычную кафедру якога ён узначальваў на працягу амаль 15 гадоў; быў намеснікам дырэктара па навукова-вучэбнай рабоце Інстытута. У 1930—1932 гадах адначасова-загадчык кафедры тэрапіі санітарна-гігіенічнага факультэта 1-га Маскоўскага медыцынскага інстытута.

Быў членам рэдкалегіі часопісаў «Казанский медицинский журнал», «Врачебное дело», «Терапевтический архив», заснавальнікам і адказным рэдактарам часопіса «Советская медицина» (органа Наркамата аховы здароўя СССР). Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

Распрацаваў методыку лячэння эксудатыўнага плеўрыту пункцыяй (1914), псіхалагічную канцэпцыю «» (1935), апублікаваў працы па паражэннях сістэмы органаў стрававання пры сіфілісе, малярыі і іншых захворваннях, пытаннях ятрагеніі, аліментарнай дыстрафіі, псіхасаматычных расстройстваў, назалагічных класіфікацыі малярыі і хранічных гастрытаў.

У 2010 годзе ў казанскай медыцынскай акадэміі заснавана прэмія імя прафесара Р. А. Лурыі, яе першага рэктара, за лепшую навуковую працу па актуальных праблемах медыцыны для маладых навукоўцаў ВНУ. У 2014 годзе ў музеі Казанскай медыцынскай акадэміі была арганізавана і праведзена пашыраная выстаўка, прысвечаная 140-годдзю з дня нараджэння яе першага рэктара Р. А. Лурыі. Яе першы муж Юрый Барысавіч Разінскі (1907—1961) быў псіхіятрам, аўтар кнігі «Змены псіхікі пры паражэннях лобных доляй мозгу» (1948). Другі муж — замнаркама НК саўгасаў СССР, начальнік Галоўнага ўпраўлення НК земляробства Міхаіл Рыгоравіч Герчыкаў (1895—1937). Рэпрэсаваная як член сям'і здрадніка Радзімы пасля расстрэлу мужа.
* Брат — Мацвей Альбертавіч (Авелевіч) Лурыя (1869 -—), зубны ўрач, кіраўнік Томскага акруговага прадстаўніцтва Пецярбургскага генеральнага Таварыства страхавання жыцця і пажыццёвых даходаў, вучоны яўрэй Томскай «Каменнай сінагогі», адзін з заснавальнікаў і кіраўнікоў (у 1909 годзе казначэй, у 1917 годзе старшыня) Томскага аддзялення Таварыства для распаўсюджвання асветы паміж яўрэямі ў Расіі.

## Спіс твораў 
### Манаграфіі 
* О роли чувствительных нервов диафрагмы в иннервации дыхания. Казань, 1902.
* Отёчная болезнь. Казань, 1922.
* Врач и психогенез некоторых заболеваний внутренних органов, 1928.
* Сифилис и желудок. М., 1928.
* Syphilitische und syphilogene Magenerkrankungen (Gastrolues). Karger, 1929.
* Старое и новое в учении о хроническом гастрите. М., 1929.
* Болезни пищевода и желудка. М.—Л., 1933 (3-е издание — 1941).
* Внутренняя картина болезни и ятрогенные заболевания, 1935.

## Навуковыя публікацыі 
* Anthropotherapie und Blockade des sympathischen Nervensystems (Acta Medica Scandinavica 85: 473—487, January/December 1935)

Катэгорыя:Гастраэнтэролагі
Катэгорыя:Тэрапеўты СССР
Катэгорыя:Тэрапеўты Расійскай імперыі