Рагатыўка

, якую насілі з параднай формай]]
**Рагатыўка** — шапка з характэрным квадратным нізам, элемент традыцыйнага польскага нацыянальнага касцюма і ваеннай формы. Як і большасць іншых убораў мае сплеценыя з іншымі культурамі карані

## З войска ВКЛ і Польская армія 
### 18 стагоддзе — канфедэратка 
Шапка з футравымі палямі і суконным верхам розных формаў, у тым ліку квадратным, быў распаўсюджаны ў Польшчы, Русі і Скандынавіі ўжо ў раннім Сярэднявеччы. Яна увайшла у тагачасную польскую Рэчы Паспалітай упачатку 18 стагоддзя, замяніўшы футравую шапку з прарэзамі спераду і ззаду. Капялюшы з квадратным верхам насілі прынамсі з 13 стагоддзя, у тым ліку ў Гішпаніі і Францыі (бірэты), а з 14 стагоддзя ў Туркестане і Турцыі . Раннія формы шапак з квадратным верхам з'явіліся ў польскай лёгкай кавалерыі ў 16 стагоддзі, часткова дзякуючы моцным польска-венгерскім кантактам (шапка-магерка), а потым татарскіх вершнікаў - уланаў. Арыенталізацыя шляхецкай моды насуперак модам французкім і нямецкім, стала прычынай таго, што мяккая рагатыўка стала папулярнай у Польшчы як галаўны ўбор патрыятычнага руху барскіх канфедэратаў у 1768 годзе, адсюль і мянушка «канфедэратка». Гэта была суконная мужчынская шапка без казырка, з квадратным дэнцам, звычайна пунсовага (кармазінавага) колеру, абшытая чорнай або шэрай воўнай. Да левага боку мацаваліся кукарда, разетка або рыцарскі крыж, а таксама пёры або пучок. Рагатыўка, таксама вядомая як кракуска або ўланка, пазней была прынята ў якасці галаўнога ўбору ў рэгулярнай Нацыянальнай кавалерыі . У 1780-х і 1790-х гадах яна ператварылася ў высокую, умацаваную рагавую шапку з казырком, якая служыла галаўным уборам уланаў, прычым авечая скура была заменена суконным атокам. Існавалі і іншыя яе варыянты. Ідэнтыфікаваная з "польскім" галаўным уборам і нават называная "польскай шапкай", яна шырока выкарыстоўвалася дзеля дэманстрацыі патрыятычнага духу рознымі падраздзяленнямі падчас паўстання Касцюшкі, у тым ліку пяхотай, апалчэннем і косамі. У польскіх легіёнах, якія пазней былі сфарміраваны ў Італіі, высокая, умацаваная чатырохвугольная шапка з казырком была ўведзена ў якасці стандартнага галаўнога ўбору для ўсіх фарміраванняў.

### 19 стагоддзе 
Высокая рагатыўка з казырком, падобная да фуражак канца XVIII стагоддзя, пазней выкарыстоўвалася некаторымі кавалерыйскімі і пяхотнымі фарміраваннямі Варшаўскага герцагства і іншымі польскімі войскамі напалеонаўскай эпохі, у тым ліку лёгкай кавалерыяй Гвардыі . Згодна з палажэннямі 1810 года, рагатыўкі ўланаў і пяхоты (вольтыжорамі і фузілерамі) вырабляліся з чорнага фетру і палатна са скураным казырком, мелі вышыню 9 цаляў (22,5&nbsp;см) і шырынёй бакавіцы 10 цаляў (25 см), упрыгожваліся фурнітурай, какардамі, вяроўкамі, бантамі і кардонамі.

Пасля 1815 года рагатыўка працягвала выкарыстоўвацца толькі ўланамі Каралеўства Польскага . Больш шырока яна выкарыстоўвалася рознымі фарміраваннямі падчас Лістападаўскага паўстання 1830-1831 гадоў, у тым ліку Нацыянальнай гвардыяй .

Рагатыўкі ў розных формах, успрыманыя як нацыянальны сімвал, з'яўляліся падчас наступных польскіх паўстанняў супраць дзяржаў, якія падзялілі Польшчу, у тым ліку Кракаўскага паўстання 1846 года і Вясны народаў 1848 года, у тым ліку Польскага легіёна ў Венгрыі 1848-1849 гадоў і Польскага легіёна ў Італіі 1848 года. Яны часта былі адзіным нацыянальным элементам формы. Роджэркі для пяхоты і кавалерыі былі прадпісаны Нацыянальным урадам падчас Студзеньскага паўстання 1863 года, але маглі быць ужытыя толькі ў абмежаванай ступені з-за імправізаванага характару аперацый.

Падчас Грамадзянскай вайны ў Амерыцы рагатыўкі таксама выкарыстоўваў 58-ы Нью-Ёркскі добраахвотніцкі пяхотны полк, вядомы як Польскі легіён.

### Першая сусветная вайна 
Рагатыўка, як мужчынская суконная шапка, выкарыстоўвалася некаторымі польскімі ўзброенымі фарміраваннямі падчас Першай сусветнай вайны ( II брыгада польскіх легіёнаў, армія генерала Галера, Вялікапольская армія ).

### Другая Польская Рэспубліка 
 1939 года.]]
Пасля таго, як Польшча аднавіла незалежнасць, Камісія па адзенні Міністэрства ваенных спраў 21 верасня 1919 года вырашыла ўвесці рагатыўку ў якасці стандартнага галаўнога ўбору польскага ўзору для ўсіх родаў войскаў і званняў (у адрозненне ад круглай кепкі і мацеёўкі, якія прапагандавалі афіцэры легіёна ). Круглыя кепкі былі захаваны толькі для трох палкоў лёгкай кавалерыі і Корпуса аховы мяжы ды і флот меў сваю ўласную форму. Была ўведзена нізкая, няжорсткая рагатыўка ўзору 1919 года, вырабленая з тканіны ахоўнага колеру (шэрага, карычневага і зялёнага), з карычневым скураным казырком, аблямаваным ліставым металам, бясколерным палям і кантам. Акрамя таго, насіліся фуражкі .

Падчас рэформы формы 1935 года ранейшая чатырохвугольная фуражка была заменена гарнізоннай фуражкай новага ўзору з умацаванай квадратнай тульяй, нахіленай направа. Умацаваная чатырохвугольная фуражка насілася з усімі гарнізоннымі формамі. Яна выраблялася з шэвіёту для унтэр-афіцэраў і радавых, а для старэйшых унтэр-афіцэраў і афіцэраў — з камвольных тканін ( саржы, крэпу, камгарну ). Чатырохвугольныя фуражкі афіцэраў, мічманаў і прафесійных курсантаў мелі казыркі, абшытыя цёмным аксідным металам. Чатырохвугольныя фуражкі афіцэраў абшываліся серабрыстай тасьмой, а фуражкі мічманаў — пунсова- баваўнянай стужкай. Чатырохвугольныя фуражкі былі каляровымі — колер адпавядаў віду зброі або службе. У горных дывізіях насілі рагатыўку з арліным пяром, а ў 11-й Карпацкай пяхотнай дывізіі — рагатыўку з пучком пёраў цецерука .

У 1937 годзе гарнізонная фуражка была дапоўнена мяккай палявой фуражкай нежорсткай для арміі, за выключэннем ваенна-паветраных сіл, флоту, бранятанкавых войскаў і матарызаваных частак. Згодна з правіламі 1937 года, яна выраблялася з форменнай тканіны для радавога салдата і з камуфляжу для афіцэраў. Казырок быў жорсткім, вырабляўся з таго ж матэрыялу, што і фуражка. Поля былі складанымі і маглі апускацца для абароны вушэй і шыі. Эмблема на фуражцы была вышыта шэрай ніткай на авальнай тканіннай падкладцы. Палявыя фуражкі выкарыстоўваліся рознымі партызанскімі атрадамі падчас Другой сусветнай вайны .

### Сёння 
 механізаванага падраздзялення]]

## Зноскі 
## Бібліяграфія 
* Zdzisław Żygulski jun., Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: 1988. ISBN 83-03-01483-8.
* Henryk Wielecki: Dzieje polskiej rogatywki. Warszawa 1985: Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”. ISBN 83-10-08680-6.
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Польшчы
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі