open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Талбачык

**Талба́чык**, **Талбачынскі вулканічны масіў**, **Талбачынскі** () — вулканічны масіў у Расіі, на ўсходзе паўвострава Камчатка, у паўднёва-заходняй частцы Ключаўской групы вулканаў.

Масіў складаецца з двух зрослых асновамі стратавулканаў Востры Талбачык (без кратара, вышынёй 3682 м), Плоскі Талбачык (вышынёй 3140 м) і 120 пабочных вулканічных конусаў. Складзены з андэзітабазальтаў. Востры Талбачык уяўляе сабой патухлы стратавулкан з разбуранай вяршыняй. Плоскі Талбачык — стратавулкан, вяршыня якога зрэзаная двума кальдэрамі гавайскага тыпу.

Вядомыя вывяржэнні ў 1740, 1769, 1788—1790, 1793, 1904, 1931, 1939—1941, 1954 гадах. У 1975—1976 гадах адбылося моцнае вывяржэнне, якое суправаджалася ўтварэннем новых вулканічных конусаў і купалаў уздоўж трэшчын па перыферыі вулкана. Апошняе вывяржэнне адбылося ў 2012—2013 гадах.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Вулкан Толбачик у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў)
* Большое трещинное толбачинское извержение  // Інстытут вулканалогіі і сейсмалогіі ДУА РАН
* Вулкан Толбачик на Камчатке // «Отдых в России» — праект газеты «Камсамольская праўда»
* *Татьяна Зимина* Неизвестный минерал из вулкана Толбачик // Наука и жизнь, № 1, 2021.

Катэгорыя:Вулканы Камчацкага края
Катэгорыя:Горныя вяршыні-трохтысячнікі
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Шчытавыя вулканы
Паўночна-Антарыйскі медыцынскі ўніверсітэт

**Паўночна-Антарыйскі медыцынскі ўніверсітэт** () — канадская дзяржаўная спецыялізаваная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Грэйтэр-Садберы ў правінцыі Антарыа, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Першапачаткова Паўночна-Антарыйская медыцынская школа была створана ў якасці партнёрства паміж Лаўрэнцьеўскім універсітэтам і Лейкхедскім універсітэтам, перш чым у красавіку 2022 года была ператворана ў аўтаномны ўніверсітэт. У 2021 годзе, пасля фінансавага крызісу ў Лаўрэнцьеўскім універсітэце ў 2021 годзе, урад правінцыі абвясціў, што Паўночна-Антарыйскі медыцынскі ўніверсітэт стане незалежнай вышэйшай навучальнай установай.

Вучэльня вядомая невялікім памерам акадэмічных груп, размеркаванай мадэллю адукацыі, вялікім акцэнтам на перспектыўныя тэхналогіі, праблемна-арыентаваным і самакіравальным навучаннем і раннім знаёмствам з клінічнымі навыкамі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Удары Ізраіля па Іране (2024)

19 красавіка 2024 года ў 5:23 раніцы Ізраіль нанёс удары невялікімі беспілотнікамі па некалькіх ваенных аб’ектах у Іране. Акцыя праведзена ў адказ на папярэднія атакі па ізраільскай тэрыторыі.

Большасць трапленняў адбылося ў горадзе Кахджаварэстан, паблізу  Ісфахана. Горад прымыкае да 8-й базы ВПС. Дзяржаўныя СМІ Ірана паведамілі, што ізраільскія беспілотнікі над рэгіёнам былі збітыя  сіламі СПА. Пасажырскія самалёты над заходнім Іранам пачалі мяняць маршруты.

Трое іранскіх чыноўнікаў паведамілі The New York Times, што ўдар прыйшоўся па ваеннай авіябазе.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Красавік 2024 года
Катэгорыя:Ірана-ізраільскі канфлікт
Катэгорыя:Падзеі 19 красавіка
Іван Кошка

**Іван Іванавіч Кошка** (да 1443 — пасля 1526) — магчыма, пісар гаспадарскі (зг. 1470), акольнічы смаленскі (зг. 1492—1526), намеснік маладзечанскі (зг. 1500).

Са смаленскіх баяр. Бацька — Іван Антонавіч, атрымаў ад вялікага князя Казіміра слугу Пратаса, дзве тонькі на рацэ і Лапоцькава ў Смаленскай зямлі. Таксама вядомы бацькаў брат — Алізар, яго сын Якаў, уладальнік сяла Белая у Смаленскім павеце, і невядомы на імя ўнук.

Сам Іван Кошка ў 1457 годзе атрымаў ад вялікага князя Казіміра 2 чалавекі і зямліцу, а ў 1467 годзе людзей, якіх раней трымаў нейкі Кляменцій. Магчыма, Іван тоесны згаданаму пад 1470 годам Кошку, службоўцу Канцылярыі вялікага князя Казіміра, імаверна, пісару гаспадарскаму. У 1482 і 1497 гадах Іван Кошка атрымаў пацвярджэнні на бацькавы і свае наданні ад гаспадара, а таксама свае куплі.

Маскоўскае пасольства скардзілася на смаленскага акольнічага Івана Кошку за затрыманне ў Смаленску людзей маскоўскага падданага князя Сямёна Варатынскага ў 1493 годзе. Таксама Кошка ўдзельнічаў у памежных канфліктах, за грабяжы маскоўскіх людзей на памежжы вялікалітоўскімі падданымі, у тым ліку Кошкай, маскоўцы ў 1498 годзе абрабавалі смаленскіх мяшчан.

У 1500 годзе Іван Кошка згаданы як акольнічы смаленскі і намеснік маладзечанскі.
 
Пасля захопу ў вайну 1500—1503 гадоў смаленскіх маёнткаў маскоўцамі Іван Кошка з’ехаў. Пагатоў, як актыўны ўдзельнік памежных канфліктаў наўрад ці мог разлічваць на нешта пад уладай вялікага князя маскоўскага.

Замест страчаных маёнткаў атрымаў у 1506 і 1507 гадах ад вялікага князя Аляксандра дворац Гадуцішкі ў Віленскім павеце і 60 чалавек. У 1509 годзе на гэтыя ж уладанні атрымаў прывілей і Васіль Сямёнавіч Жылінскі, таксама замест маёнткаў страчаных на ўсходзе праз маскоўцаў. Адзін з зяцёў Івана Кошкі — князь Іван Львовіч Вяземскі, ездзіў да вялікага князя Жыгімонта аднаўляць наданне вялікага князя Аляксандра для свайго цесця. У 1507 годзе Кошка атрымаў сяло Белае ў Смаленскім павеце, перад тым належнае дваюраднаму брату Якаву Алізараву, якога звезлі ў маскоўскі палон, а яго сын сам ад’ехаў да маскоўскага боку. Дворац Гадуцішкі Кошка пазней прадаў віленскаму ваяводзе Мікалаю Радзівілу.

Пратэкцыяй Івана Кошкі, адзін з яго зяцёў — князь Вяземскі таксама атрымаў маёнтак у Віленскім павеце, як кампенсацыю за страчаныя ў Смаленскай зямлі ўладанні.

Такім чынам, акольнічы Кошка выехаў са Смаленскай зямлі з жонкай, дочкамі і зяцямі. Дзве дачкі сталі асноўнымі яго спадчынніцамі, іх нашчадкі мелі правы прэтэндаваць на смаленскія ўладанні пасля вызвалення тых ад маскоўцаў.

Меў дзвюх дачок:
* Ганну — пазней у шлюбе са смаленскім акольнічым і скарбнікам князем Канстанцінам Крошынскім.
* невядомую імем — пазней у шлюбе з князем Іванам Львовічам Вяземскім.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісары гаспадарскія
Катэгорыя:Старосты маладзечанскія
Mahindra Marksman

**Mahindra Marksman** — першы ў Індыі лёгкі бронеаўтамабіль капсульнага тыпу.

## Гісторыя 
Mahindra Marksman быў упершыню прадстаўлены ў 2009 годзе. Прыняты на ўзбраенне падраздзяленнем Force One паліцыі Мумбаі, а затым і некалькімі іншымі паліцэйскімі сіламі штата і Цэнтральнай паліцыі, а таксама пагранічнікамі.

## Апісанне 
Бранявік забяспечвае абарону ад агню са стралковай зброі і гранатамётаў. Можа выкарыстоўвацца як у барацьбе з тэрарызмам, так і ў звычайных мэтах.

Бакавіны вытрымліваюць тры прамых траплення кулі 7,62×51 мм НАТА Ball M80, 7,62×39 мм Ball PS і 5,56x45 мм Ball M 193 на адлегласці 10 м пад вуглом 90°. Верх вытрымлівае тры прамых траплення вышэйзгаданых боепрыпасаў на адлегласці да 10 м пад вуглом 45°. Дно абараняе ад адначасовага выбуху двух ручных гранат DM 51 (нямецкая норма). Задняе сядзенне і шырокія куленепрабівальныя вокны забяспечваюць поўную аператыўную арыентацыю экіпажу. Усталяваны камера задняга выгляду і экран тэлевізара. Гэта дазваляе кіроўцу і штурману бачыць «мёртвую зону» ззаду аўтамабіля.

## Аператары 
* 
* 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Поўнапрывадныя аўтамабілі
Садберскі ўніверсітэт

**Садберскі ўніверсітэт** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая месціцца ў горадзе Грэйтэр-Садберы ў правінцыі Антарыа, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт прапануе праграмы бакалаўрыяту на французскай і англійскай мовах у галіне рэлігіязнаўства, філасофіі, вывучэння карэнных народаў Канады і на французскай мове ў галіне журналістыкі і фальклору. Гэта была школа Лаўрэнцьеўскага ўніверсітэта да 1 мая 2021 года, калі гэтая ВНУ спыніла адносіны з усімі сваімі падпарадкаванымі школамі ў сувязі з фінансавым крызісам. Пазней было абвешчана, што вучэльня ў Садберы працягне сваю дзейнасць як незалежны франкамоўны ўніверсітэт. Заснаваны як каталіцкая ўстанова, у 2021 годзе ўніверсітэт стаў афіцыйна свецкім.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Танк (значэнні)

**Танк**:
* Танк (ад ) — вялікая ёмістасць для вадкасці або газу, цыстэрна, звычайна для захоўвання паліва (таксама гл. танкер); у прыватнасці, адно з ачышчальных збудаванняў называецца аэратанк.
* **Танк** — гусенічная або колавая браніраваная баявая машына.

## Тапонімы 
* Танк — горад у Пакістане.

## Вядомыя асобы 
* Курт Танк (1898—1983) — нямецкі авіяканструктар.
* Максім Танк — псеўданім беларускага паэта Яўгена Іванавіча Скурко (1912—1995).
* Яўген Танк — псеўданім нарысіста і перакладчыка Яўгена Цімафеевіча Кантаровіча (1899—1973).

## Гл. таксама 
* Танк-паравоз — паравоз без тэндара, які возіць запас вугалю на сабе.
10-я паветраная армія (СССР)

**10-я паветраная армія** (10 ПА) — аператыўны фарміраванне (аб’яднанне, паветраная армія) франтавой авіяцыі СССР.

## Гісторыя 
Сфарміравана 15 жніўня 1942 года на базе ВПС 25-й арміі Далёкаўсходняга фронту. Увесь перыяд існавання штаб арміі дыслакаваўся ў горадзе Хабараўск.

У  савецка-японскай вайне 1945 года ў складзе 2-га Далёкаўсходняга фронту ўдзельнічала ў Сунгарыйскай аперацыі, падчас якой прыкрывала засяроджванне злучэнняў і часцей 15-й арміі, падтрымлівала высадку марпехаў у горадзе Фуюань. 

Шэраг злучэнняў арміі выконваў баявыя задачы ў ходзе Паўднёва-Сахалінскай і Курыльскай аперацый. За перыяд баявых дзеянняў 10-я паветраная армія вырабіла каля 3297 самалёта-вылетаў.

10 студзеня 1949 года перайменавана ў 29-ю паветраную армію.

## Камандзіры 
* палкоўнік, з 17.10.42 г. генерал-маёр авіяцыі В. А. Вінаградаў. Перыяд знаходжання на пасадзе 27.07.42 — 16.09.44;
* палкоўнік Д. Я. Слабажан. Перыяд знаходжання на пасадзе 16.09.44 — 19.05.45;
* генерал-палкоўнік авіяцыі П. Ф. Жыгараў. Перыяд знаходжання на пасадзе 19.05.45 — 02.04.1946;
* Генерал-лейтэнант авіяцыі М. П. Папівін. Перыяд знаходжання на пасадзе 25.05.1946 — 12.01.1949. 

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Кожевников М. Н. Командование и штаб ВВС Советской Армии в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.. — Москва: Наука, 1977. — 288 с. — 70 000 экз.
* Коллектив авторов. Перечень № 2 управлений общевойсковых, танковых, воздушных и саперных армий, армий ПВО, военных округов и органов управления флотилий, входивших в состав Действующей армии в годы Великой Отечественной войны 1941—1945 гг / А.Грылёв. — Министерство обороны СССР. Военно-научное управление Генерального Штаба. — Москва: Воениздат, 1973. — Т. Директива Генерального штаба 1970 г. № Д-043. — 39 с.
* Коллектив авторов. Боевой состав Советской Армии. Часть V. (Январь — сентябрь 1945 г.) / М.А. Гареев. — Министерство обороны СССР. Историко-архивный отдел Генерального Штаба. — М.: Военное издательство, 1990. — 216 с.
* Коллектив авторов. Перечень № 4 управлений корпусов, входивших в состав Действующей армии в годы Великой Отечественной войны 1941—1945 гг / Покровский. — Министерство обороны СССР. Военно-научное управление Генерального Штаба. — Москва: Воениздат, 1956. — Т. Приложение к директиве Генерального штаба 1956 г. № 168780. — 151 с.
* Коллектив авторов. Великая Отечественная: Комкоры. Военный биографический словарь / Под общей редакцией М. Г. Вожакина. — М.; Жуковский: Кучково поле, 2006. — Т. 2. — С. 404-405. — ISBN 5-901679-12-1.
* Коллектив авторов. Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь / В. П. Горемыкин. — М.: Кучково поле, 2014. — Т. 2. — С. 712-713. — 1000 экз. — ISBN 978-5-9950-0341-0.
* Тарасов С. А. «Сделать кадры воздушной армии полноценными, отвечающими современным требованиям». Кадровое обеспечение 10-й воздушной армии в годы Второй мировой войны. // Военно-исторический журнал. — 2021. — № 8. — С.62—68.

Катэгорыя:Ваенна-паветраныя сілы СССР
Антыкамуністычны рух у Польшчы (1944—1953)

**Антыкамуністычны рух у Польшчы 1944—1953 гадоў** — дзейнасць Арміі Краёвай і іншых арганізацый супраць урадаў Польскай Народнай Рэспублікі (ПНР) і Савецкага Саюза.

Удзельнікі руху сталі вядомы як **«праклятыя салдаты»** або **«адрынутыя салдаты»** (). Яны імкнуліся аднавіць даваенны рэжым і страчаныя тэрыторыі (т. зв. «крэсы ўсходнія»). У сувязі з тым узброеныя групоўкі распаўсюдзілі сваю дзейнасць на Беларусь, Украіну і Літву, змагаючыся ў тым ліку з мясцовымі антыкамуністамі.

Дзейнасць падполля пачалася ў першыя месяцы пасля прыходу Чырвонай арміі ў даваенныя польскія тэрыторыі, дзе савецкія войскі сутыкнуліся з Арміяй Краёвай. Для барацьбы з удзельнікамі руху прыцягваліся сілы НКУС СССР і Міністэрства грамадскай бяспекі ПНР.

Гісторыя антыкамуністычнага супраціву ў Польшчы звязана з працяглымі працэсамі паступовага паслаблення, фрагментацыі і канчатковага знішчэння антыўрадавага падполля сіламі дзяржаўнай бяспекі. Арганізаваны партызанскі рух пацярпеў канчатковы крах, аднак у яго ліквідацыі урад ПНР ужываў не толькі метады ўзброенага падаўлення, характэрных для антыпадпольнай барацьбы ў 1944—1945 гадах, але і задзейнічаў прыёмы аператыўнай гульні, выкарыстаўшы рэсурсы партызанскіх сіл ва ўласных інтарэсах.

З 2011 года ў памяць аб удзельніках супраціву ў Польшчы адзначаецца Нацыянальны дзень «праклятых салдат» (8 лютага).

## Гл. таксама 
* Пасляваенны антысавецкі рух у БССР

## Крыніцы 
Катэгорыя:Антысавецкі супраціў
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Калабарацыянізм у Вялікай Айчыннай вайне

**Калабарацыянізм у Вялікай Айчыннай вайне** — супрацоўніцтва грамадзян СССР з краінамі Восі.

Савецкімі ўладамі з’ява калабарацыянізму характарызавалася як супрацоўніцтва з акупантамі і кваліфікавалася як здрада Радзіме. Калабарацыяністамі станавіліся ідэйныя праціўнікі савецкай улады; нацыяналістычна настроеныя асобы ў савецкіх рэспубліках; дэзерціры; частка ваеннапалонных і грамадзянскага насельніцтва, якія бачылі ў супрацоўніцтве з ворагам адзіную магчымасць выжыць ва ўмовах акупацыі або палону. У Вялікую Айчынную вайну ад 200 тысяч да 1,5 млн чалавек у той ці іншай ступені супрацоўнічалі з германскімі ўладамі. 

Адным з напрамкаў дапамогі нацыстам — удзел у ваенізаваных фарміраваннях. Яны камплектаваліся не толькі з жыхароў СССР, але і з дарэвалюцыйнай Расіі (гл. Белая эміграцыя). У пачатку 1942 года германскае ваеннае камандаванне прыступіла да стварэння падраздзяленняў і часцей з ваеннапалонных і цывільнага насельніцтва для аховы тылу. Неабходнасць мабілізацыі савецкіх грамадзян дыктавалася ў першую чаргу вялікімі стратамі на фронце і нарастаннем партызанскага руху. 

Падраздзяленні калабарантаў называліся «ўсходнімі войскамі» (). Вылучаліся 4 групы: «хіві» – асобы, якія служылі ў германскіх часцях на дапаможных работах; паліцэйскія каманды «шуцманшафты» — дапаможная паліцыя германскага ваеннага і грамадзянскага кіравання на акупаваных тэрыторыях; ахоўныя часці — узброеныя фарміраванні, прызначаныя для барацьбы з партызанамі і аховы аб’ектаў тылу; баявыя часці — ваенныя фарміраванні, прызначаныя для вядзення баявых дзеянняў на фронце.

Акрамя таго, германская ваенная разведка (абвер) і Галоўнае ўпраўленне СС размяшчалі разнастайнымі школамі, камандамі і часцямі, укамплектаванымі калабарацыяністамі, для вядзення разведвальнай, прапагандысцкай, дыверсійнай і іншай працы ў тыле праціўніка. Савецкія грамадзяне служылі таксама ў баявых войсках СС і былі ўцягнуты ў адміністрацыйную і гаспадарчую дзейнасць акупацыйных уладаў.

Пасля паражэння ў Сталінградскай бітве ў сувязі з ненадзейнасцю «ўсходніх войск» германскае камандаванне перавяло асноўную масу гэтых часцей у Заходнюю Еўропу і на Балканы для барацьбы з удзельнікамі руху супраціву.
## Літаратура 
* Коллаборационизм // Большая российская энциклопедия

Катэгорыя:Калабарацыянізм у Вялікай Айчыннай вайне
Юн Сок Ёль

**Юн Сок Ёль** (; ) — карэйскі палітык і пракурор, займаў пасаду генеральнага пракурора Рэспублікі Карэя ў 2019—2021 гадах, Прэзідэнт Рэспублікі Карэя (2022—2024).

Быў кандыдатам ад галоўнай апазіцыйнай правакансерватыўнай Народнай улады на прэзідэнцкіх выбарах 2022 года, на якіх атрымаў перамогу. З 10 мая 2022 года Прэзідэнт Рэспублікі Карэя. 3 снежня 2024 года Юн Сок Ёль увёў у краіне ваеннае становішча, амаль адразу ж адмененае. 14 снежня ён адхілены ад прэзідэнцкай пасады ў выніку імпічмента.

Цэнтральны раённы суд Сеула прызнаў Юн Сок Ёля вінаватым у кіраўніцтве мецяжом і 19 лютага 2026 года прысудзіў яго да пажыццёвага зняволення.

## Зноскі 
## Спасылкі
Ларыса Сямёнаўна Талкачова

**Ларыса Сямёнаўна Талкачо́ва** (;  — ) — беларуская піяністка, канцэртмайстар. Заслужаная артыстка БССР (1990).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў горадзе Самара. Дачка С. Л. Талкачова. У 1961 годзе скончыла Беларускую дзяржаўную кансерваторыю (клас Р. Шаршэўскага, Э. Тырманд). З 1961 года канцэртмайстар Беларускага дзяржаўнага тэатра оперы і балета. З 1988 года выкладала ў Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі.

## Творчасць 
Л. С. Талкачова вяла канцэртную дзейнасць з вядучымі салістамі тэатра, прымала ўдзел у падрыхтоўцы пастановак опер «Дон Жуан», «Вяселле Фігара», «Чароўная флейта» В. А. Моцарта, «Севільскі цырульнік», «Шлюбны вэксаль» Дж. Расіні, «Тоска», «Багема» Дж. Пучыні, «Пікавая дама» П. І. Чайкоўскага, «Арэстэя» С. Таннева і іншых.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* Приношение мастеру  // Архіў навін на сайце Вялікага тэатра

## Спасылкі 
* *Надзея Бунцэвіч* Музыкант «пад парасонам» і яго чарадзейны «ключ»  // Газета «Культура». № 6 (824) 09.02.2008 — 15.02.2008 г.
* *Юлия Андреева* Пианистка, создававшая певцов: ушла из жизни заслуженная артистка БССР Лариса Толкачева // СБ. Беларусь сегодня
* Более 50 лет была концертмейстером Большого театра. Скончалась музыкант Лариса Толкачева // Минск-Новости 

Катэгорыя:Піяністы СССР
Катэгорыя:Піяністы Беларусі
Катэгорыя:Піяністы XX стагоддзя
Катэгорыя:Канцэртмайстары
Парламенцкія выбары ў Фінляндыі (1927)

Парламенцкія выбары ў Фінляндыі 1-2 ліпеня 1927 года. Хаця Сацыял-дэмакратычная партыя заставалася найбуйнейшай у парламенце з 60 з 200 месцаў, Юха Суніла з Аграрнага саюзу ў снежні 1927 года сфарміраваў урад аграрнай меншасці, што заставаўся нязменным да снежня 1928 года.

## Гісторыя 
У часе выбараў 1927 года Фінляндыяй кіраваў урад сацыял-дэмакратычнай меншасці на чале з Вяйнё Танерам. Прэзідэнт Лаўры Крысціян Рэландэр з Аграрнай лігі падтрымаў стварэнне ўрада меншасці пасля таго, як першы ўрад аграрнага прэм’ер-міністра Кюёсці Каліа не атрымаў вотум даверу ў лістападзе 1926 года. Ён параіў Танеру падрыхтаваць ліберальную і ўмераную ўрадавую праграму, якую маглі б падтрымаць аграрыі і прагрэсісты. У красавіку 1927 года прэзідэнт Рэландэр захварэў на прастуду, што перарасла ў небяспечную для жыцця пнеўманію. Яму давялося ўзяць бальнічны, і Танер стаў выконваць абавязкі прэзідэнта. Ён нават атрымаў салют правацэнтрысцкай Грамадзянскай гвардыі (; добраахвотная фінская мужчынская ваенізаваная абарончая арганізацыя) у Дзень сцяга Сіл абароны (тады ён праводзіўся 16 мая). Буржуазныя (несацыялістычныя) партыі спрабавалі вярнуцца да ўлады, пераканаўшы дастатковую колькасць фінскіх выбаршчыкаў адмовіцца ад урада сацыял-дэмакратычнай меншасці.

## Вынікі 
Катэгорыя:Выбары ў Фінляндыі
Катэгорыя:Выбары 1927 года
Катэгорыя:Ліпень 1927 года
Яўген Аркадзевіч Талкачоў

**Яўген Аркадзевіч Талкачо́ў** ( — ) — беларускі фізік-тэарэтык, доктар фізіка-матэматычных навук (1990), прафесар (2000).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Мазыр (Гомельская вобласць, Беларусь). У 1969 годзе скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт. З 1974 года галоўны навуковы супрацоўнік у Інстытуце фізікі імя Б. І. Сцяпанава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Прафесар кафедры сучаснага прыродазнаўства Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Памёр Яўген Аркадзевіч Талкачоў 11 лістапада 2021 года
* Прэмія імя Ф. І. Фёдарава Нацыянальнай акадэміі наук Беларусі

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Толкачёв Евгений Аркадьевич  // Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы
* Талкачоў, Яўген Аркадзьевіч (доктар фізіка-матэматычных навук; 1945—2021) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Лекция доктора физико-математических наук, профессора Толкачева Евгения Аркадьевича «Искусственный интеллект: роботы против или за человека»  // Сайт Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта

Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі СССР
Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі Беларусі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Land Rover Wolf

**Land Rover Wolf** — брытанскі вайсковы пазадарожнік, створаны на базе Land Rover Defender і прадстаўлены ў 1994 годзе. З’яўлецца далейшым развіццём машыны Land Rover Snatch.

## Апісанне 
Канструкцыя шасі значна адрозніваецца ад стандартнага шасі ў іншых брытанскіх ваенных машынах. Бакавыя сценкі стандартныя, астатняе — на заказ. Познія версіі Wolf маюць трохкутнае ўзмацненне за пярэднімі апорамі, ні ў адной з іх пярэдняя круглая труба не праходзіць праз асноўныя сценкі шасі. Каб пазбегнуць дадатковых выдаткаў, шасі не ацынкавалі. 

Wolf выкарыстоўвае рухавік 300Tdi і шыны Goodyear G90, якія былі спецыяльна распрацаваны менавіта для яго. 

Аўтамабілі абсталяваны 24-вольтнай электрычнай сістэмай. 

Узбраенне: 12,7-мм цяжкі кулямёт M2 Browning, 7,62-мм кулямёт агульнага прызначэння L7 або, у некаторых выпадках, СТРК MILAN.

## Эксплуатацыя 
Аўтамабілі сталі адным з асноўным транспартных сродкаў брытанскай арміі падчас войн у Іраку і Афганістане. Звычайна выкарыстоўваліся для патрулявання, замест БМП «Warrior». У Афганістане ў сярэднім адна з гэтых машын у тыдзень гублялася ў выніку варожых дзеянняў. Як вынік, з-за слабой абароненасці Wolf сталі замяняць на бронеаўтамабілі Vector, Mastiff і Jackal. 

Машына выкарыстоўвалася сілавымі і ваенізаванымі структурамі Аўстраліі, Брунея, Чэхіі, Італіі, Лівана, Літвы, Уругвая.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Wolf
Катэгорыя:Пазадарожнікі
Фёдар Міхайлавіч Святоша

**Фёдар Міхайлавіч Святоша** (да 1470 — пасля 1524) — пісар гаспадарскі (да 1507—1516), дваранін гаспадарскі (зг. 1524).

Сын Міхаіла Васілевіча Івашкавіча, які не пазней за 1460 год выехаў з Вялікага Княства Маскоўскага, служыў камусьці са слуцка-капыльскіх князёў і атрымаў за службу маёнтак Кісялевічы (магчыма, тоесны Кісялям) «у Слуцку», на думку Фёдара Чарняўскага, ад князя Міхаіла Алелькавіча. Узяў шлюб з Ганнай з Булгарынаў, наваградскіх зямян, сужэнцы мелі сыноў **Фёдара**, Івана і дачку Настассю (пам. пасля 1556), пазней у шлюбе з Васілём Пятровічам Гурыным (пам. да 1530). Таксама ў Міхаіла Івашкавіча быў сын Андрэй Святоша.

Упершыню Фёдар Святоша як пісар згаданы 21 красавіка 1507 года, апошні раз тытулуецца пісарам 13 сакавіка 1516 года. На думку Фёдара Чарняўскага, Фёдар Святоша можа быць тоесны таксама пісару **Фёдару Івашкавічу**, які ў даведніку цэнтральных ураднікаў ВКЛ пад рэдакцыяй Анджэя Рахубы пазначаны асобна пад № 912.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Груша А. І.* Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага 40-х гадоў XV — першай паловы XVI ст. / А. І. Груша. — Мінск : Беларуская навука, 2006. — 215 с. — С. 148—149.
* 
* 

Катэгорыя:Пісары гаспадарскія
Катэгорыя:Дваране гаспадарскія
Чарвяга кольчатая

**Чарвяга кольчатая** (*Siphonops annulatus*) — від земнаводных з сямейства .

## Апісанне 
Агульная даўжыня дасягае 20-40 см. Галава невялікая. Тулава чэрвепадобнае. Мае 85 кольцаў на целе. Скура чорная, а баразёнкі паміж кольцамі бялявыя.

## Спосаб жыцця 
Любіць вільготную глебу ў трапічных лясах і саваннах. Сустракаецца на вышынях да 800 м над узроўнем мора. Харчуецца беспазваночнымі.

Самка адкладае ў глебу каля 5 яец даўжынёй 10 і шырынёй 8,5&nbsp;мм. Яйцы злучаныя паміж сабой слізістым шнуром. Іх засцерагае самка. Дзіцяняты нейкі час харчуюцца верхнімі пластамі скуры маці.

## Распаўсюджанне 
Жыве ў басейне Амазонкі: у Бразіліі, Эквадоры, Венесуэле, Гаяне, Сурынаме, Гвінеі, Калумбіі, Перу, Балівіі, а таксама ва Усходнім Парагваі і Паўночнай Аргенціне.

## Літаратура 
* Mark O' Shea & Tim Halliday: Reptilien & Amphibien. Dorling Kindersley Limited, London 2001, 2002. ISBN 978-3-8310-1015-8

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1820 годзе
Катэгорыя:Бязногія земнаводныя
Катэгорыя:Фаўна Паўднёвай Амерыкі
Злыя лікі

**Злыя лікі** — цэлыя неадмоўныя лікі з   пры запісе ў двайковай сістэме злічэння (гэта значыць з цотнай колькасцю адзінак у двайковым запісе).

Паслядоўнасць злых лікаў пачынаецца лікамі:
: 0, 3, 5, 6, 9, 10, 12, 15, 17, 18, 20, 23, 24, 27, 29, 30, 33, 34, 36, 39, … (паслядоўнасць A001969 у OEIS)

Лікі, якія не з’яўляюцца злымі, называюцца адыёзнымі лікамі, такім чынам усе натуральныя лікі дзеляцца на адыёзныя і злыя.

 выяўлена, што на пазіцыях , адпаведным злым лікам, размяшчаюцца нулі. Адпаведна, нумары ўсіх ненулявых элементаў паслядоўнасці з’яўляюцца адыёзнымі лікамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэорыя лікаў
Катэгорыя:Цэлалікавыя паслядоўнасці
Каралеўскае літаратурнае таварыства

**Каралеўскае літаратурнае таварыства** () — прэстыжная літаратурная арганізацыя Вялікабрытаніі, створаная ў 1820 годзе каралём Георгам IV «у мэтах заахвочвання заслуг у галіне літаратуры і стымулявання літаратурных талентаў». Таварыства базуецца ў Сомерсет-хаус у Лондане.

## Узнагароды 
Каралеўскае літаратурнае таварыства штогод уручае шэраг узнагарод. Праз свае праграмы прэмій таварыства падтрымлівае новых і вядомых сучасных пісьменнікаў.
*  — штогадовая ўзнагарода ў памеры 10 000 фунтаў аўтару, старэйшаму за 50 гадоў, за лепшую дэбютную кнігу мастацкай або дакументальнай прозы
*  — штогадовая ўзнагарода ў памеры 10 000 фунтаў за лепшы другі раман пісьменніка
*  — штогадовыя ўзнагароды, адна ў памеры 10 000 фунтаў стэрлінгаў і дзве па 5000 фунтаў стэрлінгаў, за першыя публікацыі ў жанры дакументальнай літаратуры
*  — штогадовая ўзнагарода ў памеры 10 000 фунтаў за выдатны твор у прозе, паэзіі ці дакументальным жанры, які раскрывае дух месца
* мемарыяльная прэмія  — штогадовая прэмія ў памеры 1 000 фунтаў за лепшае неапублікаванае апавяданне года
*  — за асаблівыя заслугі перад літаратурай (зрэдку ўручаецца і замежным аўтарам)
* Міжнародны пісьменнік () — ганаровае званне, якое прысуджаецца штогод 12 замежным пісьменнікам.
*  — самае ганаровае званне, якое таварыства можа прысвоіць пісьменніку

## Спіс прэзідэнтаў 
## Міжнародныя пісьменнікі 
Праграма Таварыства *Міжнародныя пісьменнікі* () — гэта новая пажыццёвая ўзнагарода, якая прызнае ўклад пісьменнікаў усяго свету ў англамоўную літаратуру, а таксама здольнасць літаратуры пераадольваць межы і аб’ядноўваць людзей. Першы спіс лаўрэатаў быў аб’яўлены ў 2021 годзе.

## Крыніцы
Лаура Манчынэлі

**Лаура Манчынэлі** (; , Удзінэ, Італія — , Турын, Італія) — італьянская пісьменніца, германістка, медыевістка і прафесар універсітэта.

Аўтарка акадэмічных тэкстаў, дзіцячых кнігі, эсэ (многія з гісторыі сярэднявечча) і раманы.

## Біяграфія 
Неўзабаве па нараджэнні дачкі сям’я пераехала і, пасля чатырох гадоў жыцця паміж Раверэта і Мантуяй, з 1937 года стала жыла ў Турыне.

Пасля школы скончыла Турынскі ўніверсітэт у 1956 годзе са ступенню бакалаўра ў сучаснай нямецкай літаратуры. Потым атрымала доктарскую ступень і выкладала, не кідаючы захаплення сярэднявечнай нямецкай культурай. У 1969 годзе напісала эсэ *The Song of the Nibelungs. Problems and values* («Песня пра Нібелунгаў. Праблемы і каштоўнасці»).

У 1970-я гады выкладала германскую філалогію ў Сасарскім універсітэт, потым запрошана германістам Ладзіславам Мітнерам у Венецыянскі ўніверсітэт «Ка’Фаскары», дзе ў 1976 годзе заснавала кафедру гісторыі нямецкай мовы.

Па радзе калегі і сябра, Клаўдыё Магрыса, у 1972 годзе адрэдагавала і пераклала на італьянскую з арыгіналу *Нібелунгаў*, у 1978 годзе — *Трыстана* Готфрыд фон Страсбург, у 1989 — *Грэгарыуса* і *Беднага Генрых* а Гартмана фон Аўэ.

У пачатку 1990-х гадоў хворая на рассеяны склероз Лаура Манчынэлі пакінула кафедру нямецкай філалогіі.

Памерла 7 ліпеня 2016 года ў Турыне праз хваробу. Цырымонія развітання адбылася 11 ліпеня 2016 года на манументальных могілках Турына; пасля крэмацыі пахавана ў Эксілесе у Даліне Суза, дзе разгортваюцца дзеі аднаго з раманаў пісьменніцы.

Катэгорыя:Італьянскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі
Катэгорыя:Пісьменнікі-постмадэрністы
Катэгорыя:Медыявісты
Катэгорыя:Гісторыкі Італіі
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
С-75

**С-75** — сямейства савецкіх зенітных ракетных сістэм.

## Гісторыя 
С-75 распрацоўваўся канструктарскімі бюро «Алмаз» і «Факел». Галоўнымі распрацоўшчыкамі праекта выступілі Аляксандр Расплецін і Пётр Грушын. Асновай новай ЗРС стаў С-25.

Пры праектаванні былі знойдзеныя і ўпершыню ўкаранёны многія навукова-тэхнічныя рашэнні, такія як, напрыклад, новая канструкцыя антэн са ўтоенымі сканарамі, алгарытм навядзення ракеты па метадзе «палавіннага выпрастання», рэжым аўтаматычнага функцыянальнага кантролю з правядзеннем абстрэлу імітуемай цэлі «электроннымі ракетамі».

Распрацоўка пачалася 1 кастрычніка 1954 года. Дзяржаўныя выпрабаванні былі паспяхова завершаны ў 1957-м, і ў тым жа годзе сістэма была прынятая на ўзбраенне войск СПА СССР. Пасля С-75 неаднаразова мадэрнізаваўся. ЗРС выраблялася да 1987 года. Усяго было выраблена і перададзена ў эксплуатацыю каля 1000 камплектаў для СССР і каля 800 камплектаў для 37 замежных заказчыкаў. 

Тэхналагічныя напрацоўкі сямейства С-75 дапамаглі інжынерам у наступным распрацаваць зенітны ракетны комплекс «Круг», зенітныя ракетныя сістэмы С-125 і С-200.

## Апісанне 
ЗРС С-75 прызначаныя для супрацьпаветранай абароны стацыянарных аб’ектаў і знішчэння самалётаў, крылатых ракет, аўтаматычных дрэйфуючых аэрастатаў і іншых паветраных цэляў зенітнымі кіраванымі ракетамі (ЗКР). Перамяшчэнне забяспечвалася аўтамабільным, чыгуначным, авіяцыйным і марскім транспартам.

У склад сістэмы ўваходзілі:
* Станцыя навядзення ракет (антэнны пост, кабіна баявога кіравання, апаратная кабіна, радыёдальнамер, сродкі забеспячэння і буксіроўкі) – 1 адзінка;
* Пускавыя ўстаноўкі — 6 адзінак;
* Транспартна-зараджальныя машыны — 6 адзінак.

### ТТХ 
Арыгінал і мадэрнізацыя 1975 года.
* Максімальная хуткасць аб’ектаў, км/г: 1500 / 3700;
* Максімальная далёкасць аб’ектаў, км: 29 / 65
* Вышыня аб’ектаў:
** максімальная, км: 22 / 30;
** мінімальная, км: 3 / 0,1.

## Мадыфікацыі 
* «Дзвіна» (1957) – варыянт з 5—6 кабінамі на аўтамабільнай базе;
* «Дзясна» (1959) – варыянт з 3 кабінамі ў буксіруемых кузавах-фургонах;
* «Волхаў» (1961) — базавы варыянт для ўсіх наступных мадыфікацый;
* «Волга» — экспартны варыянт «Волхава»;
* «Волга-2А» (2000).
Таксама комплекс вырабляўся ў КНР пад індэксамі «Хунцы-1» («Чырвоны сцяг-1», HQ-1) і «Хунцы-2» («Чырвоны сцяг-2», HQ-2).

## Літаратура 
* С-75 // Большая российская энциклопедия

Катэгорыя:Ракетная тэхніка
Свірыдаўскія азёры

**Свірыдаўскія азёры** () — ахоўны ландшафт, прыродаахоўная тэрыторыя, створаная з мэтай захавання ўнікальнага прыроднага комплексу — сістэмы азёр, якія маюць важнае асяроддзеўтваральнае значэнне і служаць месцам пражывання малалікіх, рэдкіх і знікаючых відаў жывёл, занесеных у Чырвоную кнігу Валгаградскай вобласці. Тэрыторыя размешчана з паўночна-заходняга і паўднёва-ўсходняга бакоў хутара Свірыдаўскі (Суравікінскі раён, Валгаградская вобласць, Расійская Федэрацыя).

## Заснаванне 
Прыродаахоўная тэрыторыя заснавана пастановай Кіраўніка Адміністрацыі Валгаградскай вобласці ад 09.11.2009 № 1355 «Пра адукацыю ахоўнага ландшафту рэгіянальнага значэння „Свірыдаўскія азёры“» ў межах Суровікінскага муніцыпальнага раёна Валгаградскай вобласці.

## Прыродныя ўмовы 
Фізіка-геаграфічны рэгіён: даліна Дона і яго буйныя прытокі. Плошча прыродаахоўнай тэрыторыі — 90 га.: першы ўчастак — 72 га, другі ўчастак — 18 га.

Клімат засушлівы. Зарэгістраваная абсалютная мінімальная тэмпература: −37,0 С°. Абсалютная максімальная: 42,0 С°. Сярэднямесячная тэмпература: ліпень 23 С°, студзень −9,0 С°.

### Геалогія і глебы 
Глебы пойменныя дзярновыя цёмнакаляровыя і пойменныя слаістай пойменнай тэрасы, лугавыя і лугава-каштанавыя надпойменнай тэрасы. Сустракаюцца саланчакаватыя рознасці. Глебаўтваральныя пароды — алювіяльныя адклады рознага грануламетрычнага складу, пераважна пясчаныя. Карэнныя пароды — сярэднечацвярцічныя алювіяльныя пяскі, супескі і суглінкі, перакрытыя лёсавымі пародамі.

### Флора і фаўна 
Гідралагічная сетка прадстаўлена ракой Чыр і сістэмай Свірыдаўскіх азёр. Па берагах азёр расце драўняна-хмызняковая расліннасць, прадстаўленая вярбой белай (узрост — 50-55 гадоў), асінай (узрост — 50-55 гадоў), лохам вузкалістым і іншымі відамі. Берагі азёр пакрытыя зараснікамі трыснягу і рагозу, сустракаюцца асакі, сітнік і іншыя віды каляводнай расліннасці. Заліўныя лугі займаюць 30 га — 33 % тэрыторыі прыродаахоўная тэрыторыя.

Высокая шчыльнасць гнездавання чаплевых (4 віды), качыных (9 відаў), пастушковых (не менш за 5 відаў). Месца масавага гнездавання лебедзяў і кулікоў. Часта сустракаюцца такія сысуны, як андатра і норка.

Charrancito Sternula albifrons 7.jpg|Малая крачка (Sterna albifrons)
090504-squacco-heron-in-flight.jpg|Жоўтая чапля (Ardeola ralloides)
Haematopus ostralegus He.jpg|Крывок (Haematopus ostralegus)
OspreyNASA.jpg|Скапа (Pandion haliaetus)
Aythya nyroca16.jpg|Белавокая чэрнець (Aythya nyroca)
Numenius arquata - Al Reem.jpg|Вялікі кулон (Numenius arquata)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Геаграфія Валгаградскай вобласці
Шышкіна

**Шышкіна** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Ала Анатолеўна Шышкіна — расійская сінхраністка
* Таццяна Вікенцьеўна Шышкіна — беларускі фізіка

## Тапонім 
* Шышкіна (Ярцаўскі раён)
Ала Анатолеўна Шышкіна

**Ала Анатолеўна Шышкіна** (; нар. , ) — расійская сінхраністка, тэлевядучая, трохразовая алімпійская чэмпіёнка ў групавых практыкаваннях (2012, 2016 і 2020), 14-разовая чэмпіёнка свету.

## Біяграфія 
З 5 гадоў займалася музыкай і балетам, у 7 гадоў убачыла па тэлевізары спаборніцтвы па сінхронным плаванні. Угаварыла бацькоў адвесці яе ў секцыю сінхроннага плавання ў СК «Алімпійскі». Першы трэнер — Лізавета Філаткіна, потым — Святлана Волкава, асабісты трэнер — Наталля Чыжова.

Не патрапіла ў юніёрскую зборную, пасля алімпіяды ў Пекіне прайшла адбор у зборную Расіі (2008).

Трэніравалася ў Маскве ў Таццяны Пакроўскай.

## Зноскі
Марыя Аляксандраўна Кісялёва

**Марыя Аляксандрараўна Кісялёва** (; нар. , Куйбышаў) — расійская сінхраністка, трохразовая чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў, трохразовая чэмпіёнка свету, дзевяціразовая чэмпіёнка Еўропы, заслужаны майстар спорту (2000). Дэпутат Маскоўскай гарадской думы VII склікання (2019—2024).

## Біяграфія 
Пачала працаваць на тэлебачанні ў 2001 годзе ў спартыўнай рэдакцыі на тэлеканале НТВ па запрашэнні Аляксея Буркова. У 2001—2002 гадах вяла навіны спорту ў праграме НТВ «Сёння». У гэты ж перыяд працавала карэспандэнтам на спартыўным канале «НТВ-Плюс» і на НТВ у праграмах «Сёння» і «Кагадзе». Пайшла з НТВ у траўні 2002 года, бо ў гэты час на тэлеканал вярнуўся стары склад спартовых каментатараў.

З 25 верасня 2001 года па 2 ліпеня 2005 года, адначасова са спартыўнай кар’ерай, была вядучай тэлегульні «Слабое звяно» на «Першым канале». Атрымала на гэтай ніве два званні — «Самая стыльная тэлевядучая» і «Дэбют года» (2001).

23 снежня 2002 года правяла адзін навагодні выпуск тэлегульні «Хто хоча стаць мільянерам?» замест Максіма Галкіна.

Катэгорыя:Спартсмены Расіі
Стокватэрны дом

**Стокватэрны дом работнікаў крайвыканкама** — васьміпавярховы жылы будынак у Новасібірску па адрасе: Красны праспект, 16 (плошча Свярдлова), помнік гісторыі і культуры федэральнага значэння. Пабудаваны ў 1934—1937 гадах па праекце архітэктараў А. Д. Крачкова і В. С. Масленікава. Яскравы прыклад постканструктывісцкіх неакласічных пошукаў архітэктурнай стылістыкі.

## Гісторыя 
Стокватэрны дом першапачаткова задумваўся як ведамасны будынак для пражывання работнікаў выканкама Заходне-Сібірскага краю. Праект прадугледжваў прыстасаванне ў доме 100 добраўпарадкаваных кватэр (адсюль назва), у тым ліку 10 пяці-, 30 чатырох-, 40 трох- і 20 двухпакаёвых. Кватэры мелі прадуманую планіроўку, вялікія жылыя і дапаможныя памяшканні; у некаторых кватэрах былі прадугледжаны нават шасціметровыя пакоі для прыслугі. Кватэры маюць двухбаковую арыентацыю пакояў, у інтэр’ерах шмат святла і паветра. Падлогі ў жылых памяшканнях паркетныя, у санвузлах — з метлахскай пліткі, у вестыбюлях і лесвічных клетках — мазаічныя.

У цяперашні час колькасць кватэр у доме не 100, а 110, але 10 з іх займае дзіцячы сад «Радужка», у выніку жылых кватэр застаецца роўна 100.

Узвядзенне дома пачалося ў 1934 годзе. У працэсе будаўніцтва быў значна ўскладнены дэкор будынка: архітэктар В. С. Масленнікаў увёў у афармленне фасадаў дэкаратыўныя элементы, арыентаваныя на творчасць французскага архітэктара Агюста Перэ.

На Міжнароднай выставе мастацтваў і тэхнікі ў Парыжы 11 снежня 1937 года праект Стокватэрнага дома (разам з праектамі Крачкова Дамоў Саветаў у Іркуцку і Краснаярску) быў удастоены дыплома 1-й ступені, залатога медаля і гран-пры.

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Новасібірска
Андрэй Дзмітрыевіч Крачкоў

**Андрэй Дзмітрыевіч Крачкоў** (; 24 лістапада (6 снежня) 1876, в. Вахрава, Растоўскі павет, Яраслаўская губерня — , Сочы) — рускі і савецкі архітэктар (грамадзянскі інжынер) і выкладчык, доктар тэхнічных навук (1942), заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1944). Па праектах А. Д. Крачкова пабудавана каля 100 буйных будынкаў і збудаванняў у гарадах Сібіры, многія з якіх з’яўляюцца помнікамі гісторыі і культуры федэральнага і мясцовага значэння.
Уладзімір Міхайлавіч Тэйтэль

**Уладзімір Міхайлавіч Тэйтэль** (,  — , ) — савецкі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскую лётную школу (1928—1929) і Акадэмію мастацтваў (1923—1929). У 1929 годзе сасланы ў Новасібірск. Працаваў на будаўніцтве «Сібкамбайна» (1930—1932), быў галоўным архітэктарам Новасібірска (1932—1935).

Арыштаваны ў 1935 годзе на непрацяглы час, пасля вызвалення працаваў мастаком-кансультантам Мастацкай фабрыкі. Рэпрэсіраваны яшчэ раз у 1938—1940. Пасля вызвалення працаваў у кааператыўным таварыстве «Мастак».

У Новасібірску пабудаваў аэраклуб (1934, стылістыка канструктывізму), фантан-каскад у Першамайскім скверы (1934), жылыя дамы «Сібметалбуда» па вул. Станіслаўскага (1934—1941). Удзельнічаў у рэканструкцыі жылога дома «Сіббудшляху» (1935), будынка трэста «Запсібзолата» (1936; абодва выпадкі — дэкарыравання канструктывісцкіх будынкаў у стылістцы т. зв. «сталінскага ампіру»), Дома Леніна (1940—1944); стылістыцы сталінскага неакласіцызму). Праектаваў будынкі шахт у Кузбасе (1935).

Пахаваны на Заяльцоўскіх могілках Новасібірска (квартал 37).

## Літаратура 
* Невзгодин И. В. Архитектура Новосибирска. — Новосибирск: Изд-во Сибирского отделения РАН, 2005.
* Пивкин В. М. Новосибирские академисты. Очерки об архитекторах Т. Я. Бардте, В. М. Тейтеле и К. Е. Осипове. — Новосибирск, 2001.

Катэгорыя:Архітэктары Новасібірска
Заяльцоўскія могілкі

**Заяльцоўскія могілкі** () — некропаль у Новасібірску, адны з сямі дзеючых могілак горада. Каля 360 000 магіл, адны з самых старых у Новасібірску. На могілках адбываецца каля 4000 пахаванняў у год, каля 30 % магіл не маюць догляду. Плошча — 169 га.

У 1969 годзе на Заяльцоўскіх могілках пахаваны інжынер аднаго з упраўленняў Новасібірскага саўнаргаса Мікалай Сямёнавіч Сімакоў — у гады Вялікай Айчыннай вайны адзін з кіраўнікоў антыфашысцкага падполля ў Бухенвальдзе.

На могілках першапачаткова былі пахаваны ветэран Парыжскай камуны Адрыен Лежэн, эвакуіраваны ў Новасібірск у пачатку Вялікай Айчыннай вайны і памёр 9 студзеня 1942 года (у 1946 годзе яго перапахавалі ў скверы Герояў рэвалюцыі), Таццяна Снежына перанесены на Траекураўскія могілкі ў Маскве.

У 1993 годзе каля могілак пабудавалі Храм Святога мучаніка Яўгена.

На могілках ёсць вялікі мусульманскі ўчастак.

Катэгорыя:Новасібірск
Physarum leucophaeum

**Physarum leucophaeum** — від слізевікоў сямейства . Сустракаецца ў іглічных і змяшаных лясах. Жыве на мёртвай драўніне іглічных парод.

## Апісанне 
### Знешні выгляд 
Спаракарпіі або кароткія плазмодыякарпіі размешчаны ў групах і маюць памер 1,5 мм вышынёй. Сцябло звычайна кароткае або пладовыя целы сядзячыя. Колер чырванавата-карычневы і зрэдку пасыпаны белай вапнай. Перыдый тонкі, перапончаты, усыпаны вапнай або часам даволі моцна вапнавы, выпуклы або плоскі ўнізе і часта крыху таўсцейшы каля асновы. Даўжыня ножкі не перавышае дыяметр спарангія. Аснова цёмная, а верхняя частка сцябла больш светлая. Гіпаталус малапрыкметны або цёмна-шэры.

Плазмодый шэры або буры.

### Мікраскапічныя асаблівасці 
Капіліцый сеткаваты, вузлы звычайна невялікія і круглыя, бываюць буйныя і вуглаватыя або разгалінаваныя. Рэдка з псеўдакалумелай. Ён слаба прымацаваны да перыдыя.

У масе споры цёмна-карычневыя. У праходным святле яны светла-бэзава-карычневыя або карычневыя, пакрытыя бародаўкамі або часам пакрытыя вялікімі групамі бародавак і маюць дыяметр ад 9 да 12 мікрон.

## Распаўсюджанне 
Від шырока распаўсюджаны і сустракаецца на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды.

Катэгорыя:Фізарум
Кара-Куль

**Кара-Куль** () — горад у Джалал-Абадскай вобласці Кыргызстана. У перакладзе з кыргызскай — «Чорнае возера» («Кара» — чорнае, «Куль» — возера). Размешчаны каля ўпадзення ў раку Нарын ракі Кара-Суу, на аўтадарозе Бішкек — Ош, за 396 км ад Бішкека, за 78 км ад чыгуначнай станцыі Таш-Кумыр (канцавы пункт лініі ад Учкургана). Цераз горад працякаюць прытокі ракі Кара-Суу — Каінды і Чон-Таш.

Катэгорыя:Гарады Кыргызстана
Таш-Кумыр

**Таш-Кумыр** () — горад абласнога падпарадкавання ў Джалал-Абадскай вобласці Кыргызскай Рэспублікі. Знаходзіцца на правым беразе ракі Нарын (басейн ракі Сырдар’я), паблізу ад аўтатрасы Бішкек — Ош. За 450 км ад Бішкека, да горада Джалал-Абад — 129 км. Злучаны чыгуначнай лініяй (33 км) са станцыяй Уч-Курган на лініі Андыжан — Наманган.

Горад размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Ферганскай даліны. У цяперашні час у склад горада ўваходзяць пасёлкі Шамалды-Сай, Кызылжар і сяло Тэндык. Развіццё здабычы вугалю пачалося з 1930-х гадоў пасля будаўніцтва чыгункі Таш-Кумыр — Андыжан. У 1933 годзе было заснавана шахтакіраванне.

У 1930 годзе, калі ў гэтым рэгіёне адкрыўся вугальны басейн, было заснавана маленькае шахцёрскае паселішча, якое ў 1943 годзе перарасло ў горад.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Кыргызстана
Сулюкта

**Сулюкта** () — горад абласнога падпарадкавання ў Баткенскай вобласці Кыргызстана, адзін з найбуйнейшых цэнтраў здабычы вугалю ў Кыргызстане. Насельніцтва — 24,7 тыс. чалавек (2009). Горад размешчаны ў паўночных адгор’ях Туркестанскага хрыбта, на вышыні 1380 м над узроўнем мора, за 150 км на захад ад абласнога цэнтра — горада Баткен (па трасе Сулюкта — Лейлекскі раён, Сагдыйская вобласць Рэспублікі Таджыкістан — Баткен), за 950 км ад Бішкека.

Горад злучаны Сулюкцінскай вузкакалейнай чыгункай (47 км) са станцыяй Пралетарск Рэспублікі Таджыкістан. Прамысловая распрацоўка вугалю пачалася ў 1868 годзе (год заснавання Сулюкты).
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Кыргызстана
Кёк-Джангак

**Кёк-Джангак** () — горад абласнога падпарадкавання ў Джалал-Абадскай вобласці Кыргызскай Рэспублікі. Насельніцтва — 10 500 чалавек (2009).

За 660 км ад Бішкека, за 29 км ад Джалал-Абада. Канцавы пункт чыгуначнай лініі ад Андыжана. З 2008 года чыгуначныя зносіны не дзейнічаюць. Горад размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Джалал-Абадскай вобласці, на вышыні 1200—1450 м над узроўнем мора.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Кыргызстана
Майлуу-Суу

**Майлуу-Суу** () — горад абласнога падпарадкавання ў Джалал-Абадскай вобласці Кыргызстана. Размешчаны за 95 км ад абласнога цэнтра Джалал-Абада і за 550 км ад Бішкека. Горад знаходзіцца ў горнай мясцовасці ў пойме ракі Майлуу-Суу на вышыні 850—1200 метраў над узроўнем мора. Адлегласць да мяжы з Узбекістанам складае 24 км. Адміністрацыйна гораду падпарадкаваны: пгт Кек-Таш, пас. Сары-Бээ, пас. Кагой, пас. Кара-Жыгач.

У 2002 годзе перайменаваны ў Майлуусуу, згодна з прынятай Жагарку Кенешам «Новай рэдакцыі арфаграфіі кыргызскай мовы» ад 28 чэрвеня 2002 года (Пастанова за № 830-11 ад 28.06.2002 г.). У чэрвені 2008 года перайменаваны назад у Майлуу-Суу, згодна з пастановай Урада Кыргызскай Рэспублікі № 567 ад 26 чэрвеня 2008 года, якая зацвердзіла новую рэдакцыю «Правілаў правапісу кыргызскай мовы», аб аднаўленні напісання населеных пунктаў краіны праз дэфіс.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Кыргызстана
Diaea dorsata

**Diaea dorsata** — від аранеаморфных павукоў сямейства .

## Апісанне 
Апафіза з прамавугольным уступам. Эмболус з прамым канцом. Эпігін (генітальная структура ў самак) з папярочнай авальнай паўкруглай кішэняй. Галавагрудзі зялёнай афарбоўкі, жоўкнуць у спірце. У самцоў цёмная вобласць у раёне вачэй. Ногі зялёныя. Апістасома (брушка у павукападобных) крэмава-жоўтая з цёмна-карычневымі бакамі. Даўжыня цела самцоў: 3-4 мм, Даўжыня цела самак: 5-7, 3 мм.

## Распаўсюджанне 
Від каланізаваў большую частку Палеарктыкі ад Вялікабрытаніі і Партугаліі на захадзе даУсходняй Сібіры і Японія на ўсходзе. З поўначы на поўдзень арэал распасціраецца ад Скандынавіі да Балгарыі і далей на ўсход да Ірана. Арэал ахоплівае зоны ўмеранага і міжземнаморскага клімату. Сустракаецца амаль па ўсёй Еўропе, акрамя Ірландыі, Ісландыі і Грэцыі.

## Спосаб жыцця 
Від асацыюецца з лесам. Сустракаецца пераважна ў вечназялёных і іглічных лясах. Палюе на лісці кустоў і дрэў, такіх як дуб, бук, ціс і сярод хвойных дрэў. Яго таксама можна знайсці ў апалым лісці і на ўскрайку лесу сярод травы. Самкі ахоўваюць яйцы ў гняздзе, якое пакрыта тоўстым пластом шоўку і змяшчаецца ў часткова выгнутым лісце.

## Спасылкі 
* Norman I. Platnick, 2006. The World Spider Catalog, Version 6.5. American Museum of Natural History. 
* weitere Bilder und Informationen 
* Spinnen Wiki 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1777 годзе
Катэгорыя:Павукападобныя Еўропы
Катэгорыя:Павукі-бакаходы
Адыёзныя лікі

**Адыёзныя лікі** — цэлыя неадмоўныя лікі з   пры запісе ў двайковай сістэме злічэння (гэта значыць з няцотнай колькасцю адзінак у двайковым запісе).

Паслядоўнасць адыёзных лікаў пачынаецца лікамі:
: 1, 2, 4, 7, 8, 11, 13, 14, 16, 19, 21, 22, 25, 26, 28, 31, 32, 35, 37, 38, … (паслядоўнасць A000069 у OEIS)

Лікі, якія не з’яўляюцца адыёзнымі, называюцца злымі лікамі, такім чынам усе натуральныя лікі дзеляцца на злыя і адыёзныя.

 выяўлена, што на пазіцыях , адпаведным адыёзным лікам, размяшчаюцца адзінкі. Адпаведна, нумары ўсіх неадзінкавых элементаў паслядоўнасці з’яўляюцца злымі лікамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэорыя лікаў
Катэгорыя:Цэлалікавыя паслядоўнасці
Майкл Тыпет

**Майкл Тыпет** (, ,  — , ) — брытанскі кампазітар і дырыжор.

## Біяграфія 
Вучыўся ў лонданскім Каралеўскім музычным каледжы, а таксама ў музычнай школе Марлбара, вывучаў кампазіцыю ў Ралфа Воан-Уільямса, дырыжорскае мастацтва — у Адрыяна Боўлта і Малкалма Сарджэнта. У 1930-х гадах захапляўся камуністычнымі ідэямі, быў членам Камуністычнай партыі Вялікабрытаніі; пасля 1935 года быў блізкі да трацкістаў. За пацыфісцкія выступы быў падвергнуты ў 1943 годзе трохмесячнаму турэмнаму зняволенню. У 1970—1974 гадах кіраваў музычным фестывалем у Баце.

## Творчасць 
Сярод першых значных твораў — саната-фантазія для фартэпіяна і які прынёс яму поспех канцэрт у стылі Г. Ф. Гендэля. Як кампазітар склаўся позна. Лібрэта для сваіх опер пісаў сам. Сёння адносіцца да найбуйнейшых брытанскіх кампазітараў XX стагоддзя.