open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нікій

**Нікій** () (каля 469 да н.э., Атыка — 413 да н.э., Сіцылія) — афінскі палітык і палкаводзец. Падчас Пелапанескай вайны ўзначаліў шэраг паспяховых аперацый супраць Спарты і яе саюзнікаў, праявіўшы выключную асцярожнасць і разважлівасць. Нягледзячы на гэта, быў правадыром мірнай партыі. Дамогся заключэння ў 421 да н.э. нетрывалага Нікіева міра. Пасля парушэння міра ў 415 да н.э. быў супраць сваёй волі прызначаны кіраўніком авантурнай ваеннай экспедыцыі ў Сіцылію супраць Сіракуз. У 413 да н.э. пасля няўдалай аблогі Сіракуз, якая скончылася паражэннем афінскіх войскаў, Нікій быў узяты сіракузянамі ў палон і пакараны смерцю.

## Літаратура 
* 
* Корзун М. С. Социально-политическая борьба в Афинах в 444—425 гг. до нашей эры, Минск, 1975;
* Плутарх Никий, в кн. Сравнительные жизнеописания, М. 1999;
* Фукидид История, М., 1993.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Палітыкі Старажытнай Грэцыі
Фанетычная транскрыпцыя

**Фанетычная транскрыпцыя** (ад  праз, перад і  пісьмо, пісанне, літаральна — перапісванне), спецыяльная сістэма запісу гукаў, якая выкарыстоўваецца пры апісанні фанетычных з’яваў.

Неабходнасць увядзення такой сістэмы выклікана вялікай разнастайнасцю гукаў у мовах сукупна з неабходнасцю з максімальнай дакладнасцю перадаваць вымаўленне на пісьме, а таксама тым, што звычайнае арфаграфічнае пісьмо не прыстасаванае да выканання такой задачы.

Фанетычная транскрыпцыя грунтуецца на наступных прынцыпах:
* кожная яе літара павінна азначаць гук; у ёй не павінна быць літар, якія б не азначалі ў ёй гукаў;
* кожная літара павінна заўсёды азначаць адзін і той самы гук;
* кожная літара павінна азначаць толькі адзін гук, а не спалучэнне гукаў.

У аснове ф.т. можа ляжаць хоць-які алфавіт (напр., у аснове беларускай ф.т. ляжыць беларуская кірыліца), або сукупнасць літар розных алфавітаў, з магчымым выкарыстаннем дыякрытычных знакаў. Але літары, якія не адпавядаюць прынцыпам ф.т., выкарыстоўвацца не могуць (напр., у ф.т. на аснове кірыліцы нельга выкарыстаць літары «е», «ё», «ю», «я»).

## Гл. таксама 
* Міжнародны фанетычны алфавіт (IPA)
* Беларуская фанетычная транскрыпцыя
* Арфаэпічны слоўнік беларускай мовы

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фанетыка
Катэгорыя:Транслітарацыя і транскрыпцыя
Анаклет

**Анаклет**, **Клет** (; ? — 88(90)) — біскуп рымскі (76(78)—88(90)).

Аб гэтым рымскім біскупе звестак яшчэ менш, чым аб яго папярэдніке Ліне. Так з «Царкоўнай гісторыі» Яўсевія Кесарыйскага вядома, што пераемнікам Ліна быў нейкі Анаклет, які стаў біскупам на другі год кіравання Траяна (81). Ірыней Ліёнскі таксама называе Анаклета пераемнікам Ліна. Наогул у Яўсевія гэтае імя сустракаецца тройчы, прычым адзін раз ён цытуе Ірынея. Пры гэтым аб Анаклеце ён не паведамляе нічога, акрамя таго, што той быў біскупам пасля Ліна. Але аб тым, колькі гадоў Анаклет быў біскупам, Яўсевій не піша. Магчыма, што звесткі Яўсевія зыходзяць толькі з сведчанняў Ірынея.

Іеранім Стрыдонскі (~347—420) прымячае, праўда, не без сумнення, што Лін і Анаклет былі другім і трэцім біскупамі пасля Пятра. Тут аўтар строга трымаецца традыцыі Ірынея і Яўсевія. Старэйшы сучаснік Іераніма, буйнейшы знаўца ерасей свайго часу — Епіфаній Кіпрскі (307—403), прыводзіць некалькі іншыя звесткі. Другога рымскага біскупа ён заве не Анаклетам, а Клетам. У сучаснай навуцы прынята лічыць, што гэта адна і тая ж асоба. Французскі гісторык хрысціянства Эрнест Рэнан прымячае, што Анаклета сталі зваць Клетам даволі рана і, як следства, лічылі іх за розных асоб. Дадзеная блытаніна тлумачыцца, верагодна, так, што ўжо ў старажытнасці аб другім біскупе Рыма ведалі вельмі мала. Варта таксама адзначыць, што Анаклета (Клета), у адрозненне ад Ліна не атаясамлівалі з новазапаветнымі персанажамі.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Засцерагальнае ўзбраенне

**Засцерага́льнае ўзбрае́нне** — частка агульнага ўзбраення воінаў, баявое пакрыццё, прызначанае для аховы розных частак цела ад наступальнай зброі праціўніка.

Засцерагальнае ўзбраенне падзяляецца на асабістае (ношанае на сабе або з сабою) і калектыўнае (шчыт гарматы, кулямёта, браня танка ці лятальнага апарата і інш.).

Найбольш распаўсюджаны ў наш час матэрыял выканання — сталь, гістарычна — жалеза, іншыя металы, драўніна, скура, тканіна, шнур, камбінацыі розных матэрыялаў. З 20 ст. ва ўжытак уваходзяць сінтэтычныя матэрыялы («нейлон», «кеўлар», «лексан», шклопластык або вугляпластык і інш.), адмысловыя гатункі керамікі.

Да распаўсюджання агнястрэльнай зброі засцерагальнае ўзбраенне было прыстасавана, галоўным чынам, для абароны спачатку ад кідальнай (~2000 — ~500 да н.э.), потым і ад халоднай зброі. У склад такіх сродкаў абароны ўваходзілі галаўныя ўборы, тулаўныя даспехі, розныя дэталі, шчыты. Засцерагальнае ўзбраенне існавала і для баявых жывёл (коней, сланоў).

З развіццём агнястрэльнай зброі (18 ст.) цяжкія засцерагальныя сродкі зніклі, перад 19 ст. выкарыстоўвалася толькі лёгкія сродкі абароны (каска, кіраса і інш.), а на працягу 19 ст. і тыя сталі пераважна дэкаратыўнымі і рэдкаўжыванымі.

У час 1-й сусветнай вайны засцерагальнае ўзбраенне вярнулася ў практыку ў выглядзе стальных касак і шлемаў, калектыўнага засцерагальнага ўзбраення.

У сярэдзіне 20 ст. замест чыста пасіўнага з’яўляецца актыўнае калектыўнае засцерагальнае ўзбраенне, таксама вяртаюцца элементы індывідуальнага засцерагальнага ўзбраення ў выглядзе нагруднікаў, пілоцкіх паўдаспехаў, бронекамізэлек, процівыбуховых касцюмаў і інш.

## Старажытнасць і Сярэднявечча 
Галаўныя ўборы: шалом, шышак, ерыхонка, вялікі шлем, бацынет, прылбіца, куячная шапка, салад (салада), місюрка, бургіньёт, марыён, кабасет.

Тулаўныя даспехі: панцыр, «браня», латы, лускаваты даспех, пласцінавы даспех, кальчуга, зярцала, бехцер (бахце́рац), байдана, паўдаспех.

Дэталі: нагруднік, барміца, галіцы, рукавіцы, наручы, карвашы, понажы.

Шчыты: рандаш, павеза.

## Новая і найноўшая гісторыя 
Галаўныя ўборы: каска, шлем, «сфера».

Тулаўныя даспехі: бронекамізэлька, процівыбуховы касцюм.

## Літаратура 
* Засцерагальнае ўзбраенне //  С. 6.
OpenBSD

thumb|left|250px|Сімвал OpenBSD, рыбка Пуфі

**OpenBSD** — камп’ютарная аперацыйная сістэма класу Unix, паходзіць ад Дыстрыбуцыі Праграм Берклі (BSD), распрацаванай у Каліфарнійскім універсітэце, Берклі. лідар праекта, Тэа дэ Раадт, разам з групай прыхільнікаў адасобіліся ад NetBSD у канцы 1995. Праект славуты прыхільнасцю праграмістаў ідэалам адкрытага крынічнага коду і вельмі якаснай дакументацыяй, бескампраміснай пазіцыяй у дачыненні да ліцэнзіявання праграмнага забеспячэння, а таксама ўважлівасцю да пытанняў бяспекі і правільнасцю праграмнага коду. Сімвалам праекта з’яўляецца рыбка Пуфі.

OpenBSD уключае шэраг паляпшэнняў стандартнай сістэмы бяспекі Unix. Гэта звязана з рэдкай у сучасным свеце праграмавання традыцыяй аўдыту (вычытвання) коду з мэтай пошуку магчымых памылак і хібаў, шырока распаўсюджанай у супольнасці OpenBSD. Праект прытрымліваецца даволі жорсткіх патрабаванняў да ліцэнзій праграм, якія пастаўляюцца ў стандартным камплекце сістэмы. Ліцэнзіяй пераважнай большасці праграмнага коду сістэмы з’яўляецца ліцэнзія BSD. Шырока распаўсюджаная практыка перапісвання некаторых праграм з нуля, калі, на думку супольнасці, ліцэнзіі гэтых праграм недастаткова свабодныя.

Як і ў большасці аперацыйных сістэм BSD, ядро OpenBSD і збор сістэмных праграм, такіх як камандная абалонка альбо стандартныя праграмы ps і cat, распрацоўваюцца разам з іншымі прадстаўнікамі BSD-супольнасці. Дадатковае праграмнае забеспячэнне даступнае для ўстанаўлення як з папярэдне скампіляваных пакункаў, так і з крынічных кодаў праз сістэму партоў (ports collection).

Сёння аперацыйная сістэма OpenBSD афіцыйна выдаецца для 17 розных апаратных платформаў, сярод іх працэсары DEC Alpha, Intel i386, Hewlett-Packard PA-RISC, AMD AMD64 і Motorola 68000, камп’ютары Apple на базе PowerPC, працоўныя станцыі Sun SPARC і SPARC64, VAX, а таксама кішэнныя камп’ютары Sharp Zaurus.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт праекта OpenBSD
* Сеціўны часопіс OpenBSD Journal
*  One Floppy OpenBSD MP3 Player and One Floppy Router 

Катэгорыя:Свабодныя аперацыйныя сістэмы
Катэгорыя:BSD
Катэгорыя:Unix
Катэгорыя:Аперацыйныя сістэмы
Фразеалогія

**Фразеало́гія** ( — выраз,  — вучэнне), раздзел мовазнаўства, які вывучае ўстойлівыя адзінкі.

Даволі маладая навука, сур’ёзнае распрацоўванне фразеалогіі як асобнага раздзела мовазнаўства пачалося пасля навуковай класіфікацыі нераскладальных злучэнняў слоў. Класіфікацыю распрацаваў Віктар Вінаградаў, на грунце на прац Шахматава, Кульмана, Патабні і іншых.

У мовазнаўстве і цяпер не сфармавалася адзінства поглядаў на такое фразеалагічнае пытанне як межы ўстойлівай адзінкі.

Грунтоўнаму вывучэнню беларускай фразеалогіі прысвяцілі дзейнасць Ф. Янкоўскі, І. Лепешаў, А. Аксамітаў, Г. Малажай, М. Даніловіч і іншыя.

## Гл. таксама 
* Фразеалагізм
* Прыказка
* Прымаўка
Фразеалагізм

**Фразеалагізм** — устойлівая, узнаўляльная, не менш як двухкампанентная моўная адзінка, якая спалучаецца са словамі свабоднага ўжывання і мае цэласнае значэнне, не роўнае суме значэнняў яе кампанентаў. Прыклад: *сёмая вада на кісялі*.

Фразеалагізм ужываецца як некаторае цэлае, непадзельнае і звычайна не дазваляе якіх-небудзь перастановак слоў ці частак спалучэння.

## Гл. таксама 
* Прыказка
* Прымаўка

## Літаратура 
* *Лепешаў І.* Слоўнік фразеалагізмаў. У 2 т. (Т. 1: А-Л; Т. 2: М-Я) — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2008. — 672 с. + 704 с. — ISBN 978-985-11-0403-7, ISBN 978-985-11-0405-1
Устойлівая адзінка

**Устойлівая адзі́нка** — асноўны аб’ект вывучэння фразеалогіі, устойлівае спалучэнне словаў, якое мае пэўныя дадатковыя якасці.

Пры вызначэнні тэрміна *ўстойлівая адзінка* прапануюцца самыя розныя мовазнаўчыя крытэрыі, але большасць існуючых канцэпцый арыентуецца пры гэтым на пералічэнне катэгарыяльных якасцей гэтай адзінкі, якія зводзяцца да наступных: неаднаслоўнасць; ідыяматычнасць; наяўнасць комплексу экспрэсіўных характарыстык; устойлівасць; у сінтаксічнай структуры сказа фразеалагізмы могуць замяшчаць словы; прыказкі па пабудове нагадваюць сказ.

У вузкім сэнсе сінонімам *устойлівай адзінкі* стала найменне фразеалагізм. У шырэйшым сэнсе, да ўстойлівых адзінак адносяцца як фразеалагізмы, так і прыказкі.

Катэгорыя:Мовазнаўства
Прыказка

**Пры́казка** — жанр народнай паэтычнай творчасці, кароткае народнае выслоўе павучальнага зместу, народны афарызм. Паводле формы і функцыі гэты тып ўстойлівай адзінкі аналагічны сказу — валодае сэнсавай, структурнай і інтанацыйнай завершанасцю.

Прыклад: *Адной рукой і вузла не завяжаш*. Вывучэннем прыказак з мовазнаўчых пазіцый займаецца фразеалогія.

## Гісторыя 
Першыя запісы прыказак прыпісваюць Арыстоцелю. Зборнік антычных прыказак у 1500 годзе склаў Эразм Ратэрдамскі. На Беларусі самае даўняе выданне прыказак — зборнік С. Рысінскага (Любча, 1618). У 1840 годзе А. Рыпінскі ў кнізе «Беларусь» апублікаваў 50 беларускіх прыказак. У XIX стагоддзі зборнікі і падборкі прыказак друкавалі П. Шпілеўскі, Я. Чачот, Я. Тышкевіч, П. Шэйн, І. Насовіч, М. Нікіфароўскі, Я. Ляцкі і іншыя. Дзейнасць у гэтым кірунку працягвалася і ў XX стагоддзі выданнямі Ф. Янкоўскага, Т. Сцяшковіч, Я. Рапановіча і іншых. На аснове ўсіх папярэдніх выданняў быў створаны акадэмічны навуковы сістэматызаваны звод «Прыказкі і прымаўкі» (1976). У 2011 годзе выйшла праца «Тлумачальны слоўнік прыказак» І. Лепешава і М. Якалцэвіч.

## Характарыстыка 
Тэматычна прыказкі вельмі разнастайныя, у іх адлюстраваліся жыццё і сямейны побыт чалавека, ацэнка яго маральных якасцей, трапныя назіранні, а таксама разважанні і павучанні. Генетычна вельмі блізкія да прымаўкі.

Па структуры прыказкі звычайна двухчленныя. Вялікую ролю ў прыказках адыгрываюць рыфма, рытміка, багаты арсенал паэтычных сродкаў (параўнанні, метафара, гіпербала, сінекдаха, метанімія, эпітэт, алегорыя і інш.): *Так і жылі: хто схлусіць, той вып’е і закусіць, а хто праўду скажа, той і так спаць ляжа; Як пасцелешся, так і выспішся; Хто працуе, той святкуе*. Вельмі шырока ўжываецца ў прыказках метафара, так званае схаванае параўнанне: *Бацька нажываў горбам, а дзеткі пражылі горлам*. Многія прыказкі пабудаваны па прынцыпе антытэзы: *Паны балююць, а мужыкі гаруюць*. Часта ў прыказках ужываецца сінтаксічны адначасткавы і двухчасткавы паралелізм: *Пры сонейку цёпла, пры матачцы добра; Пакуль жаніцца — загаіцца, пакуль шлюб браць — нічога не знаць* у ім філасофскі змест спалучаецца з дасканаласцю формы, якая ўдасканальваецца даволі часта на працягу стагоддзяў. Яе кампаненты часта звязваюцца ўнутранай рыфмай: *Сем разоў адмервай, а раз адрэзвай*. Прыказкі свабодна ўключаюцца ў тэкст, бо іх выкарыстанне не абумоўлена заканамернасцямі лексіка-граматычнай спалучальнасці са словамі свабоднага ўжывання. Нават дыскурсіўная залежнасць прыказак меншая супроць прымавак.

Лаканічнасць і трапнасць думкі, мастацкая выразнасць абумоўліваюць шырокае бытаванне прыказак у жывой гутарковай мове, у творах мастацкай літаратуры.

## Гл. таксама 
* Прымаўка
  

## Літаратура 
* *Фядосік А. С.* Прыказка // 

## Спасылкі 
* Беларускія народныя прыказкі

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Жанры фальклору
Катэгорыя:Парэміялогія
Алафон

**Алафо́н** фанемы (ад  іншы, розны і  гук) — гук мовы, у якім праяўляецца (рэалізуецца ў мове) фанема мовы.

У залежнасці ад фанетычнай пазіцыі фанема рэалізуецца рознымі алафонамі, але ў кожнай пазіцыі — толькі адным з іх; у адной і той жа фанетычнай пазіцыі алафоны ўзаемазамяняцца не могуць.

У кожнага алафона фанемы ёсць фанетычныя **пастаянныя прыметы** (іначай **канстытутыўныя** ці **вызначальныя**), паводле якіх гэтая фанема адрозніваецца ад іншых фанем.

Таксама ў кожнага алафона фанемы ёсць фанетычная **пераменная прымета**, паводле якой ён адрозніваецца ад іншых алафонаў гэтай самай фанемы.

Напрыклад, у беларускіх словаформах [раса] — [рас°у] фанема  праяўляецца ў двух алафонах: [с] і [с°], для якіх пастаяннымі прыметамі з’яўляюцца: месца ўтварэння (зубныя), спосаб утварэння (фрыкатыўныя) і глухасць, а пераменнай прыметай з’яўляецца лабіялізаванасць або нелабіялізаванасць зычнага.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фанетыка
Катэгорыя:Фаналогія
Ярузаль

**Яру́заль** () — вёска ў цэнтральнай Польшчы, уваходзіць у склад Скернявіцкага павета Лодзьскага ваяводства, у гміне Кавесы. Насельніцтва вёскі складае 240 жыхароў (2005).

## Спасылкі 
* Ярузаль  
* Карта
Біфштэкс па-татарску

**Тата́рскі біфштэ́кс**, **біфштэ́кс па-тата́рску** — старадаўняя страва стэпавых качэўнікаў з сырога мяса (пачаткова, з каніны).

## Гісторыя 
У Еўропу звесткі пра татарскі біфштэкс прывёз французскі афіцэр Гiём ле Васер дэ Баплан, які ў сярэдзіне XVII ст. доўгі час служыў наёмнікам на Украіне. Паводле яго назіранняў, татары, якія служылі ў войску Рэчы Паспалітай, выразалі дужыя кавалкі конскай паляндвіцы таўшчынёй на 1-2 пальцы, і, моцна пасаліўшы з аднаго боку, каб выклікаць інтэнсіўнае выдзяленне крыві, укладвалі іх пад сёдлы на спіны сваіх коней; пасля 2 гадзін язды ў тэмпе маршавага пераходу мяса здымалася, выдалялася крывавая пена з аднаго боку, і ўсе аперацыі паўтараліся з другім бокам паляндвіцы, пасля чаго татарскі біфштэкс лічыўся гатовым да спажывання. Беларускія татары, якія пераважна адмовіліся ад спажывання каніны, гэтую страву страцілі досыць даўно. У наш час татарскі біфштэкс, які стаў інтэрнацыянальнай стравай, гатуецца з рубленага мяса (неабавязкова з каніны).

## Прыгатаванне 
Дужы кавалак конскай (ялавічынай) паляндвіцы, аліва, марынаваныя шампіньёны, карнішоны, цыбуля, яечны жаўток, муштарда (гарчыца), соль, перац.

Мяса найлепш нарэзаць нажом на дробныя кавалкі, у крайнім выпадку прапусціць праз грубую мясарубку. Рукамі вымешаць мяса з прыправамі (апроч муштарды) ў аднародную масу. Муштарда дадаецца ў самым канцы (яе заўчаснае змяшэнне з алеем можа выклікаць зліпанне масы ў камкі). Фармуюцца асобныя порцыі, пасыпаюцца пасечанымі шампіньёнамі, карнішонамі, цыбуляй.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Татарская кухня
Катэгорыя:Еўрапейская кухня
Катэгорыя:Стравы з сырога мяса
Катэгорыя:Стравы з ялавічыны
Катэгорыя:Стравы з сечанага мяса
Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)

**«Беларуская граматыка для школ»** (1918) — школьная граматыка беларускай мовы, апрацаваная Браніславам Тарашкевічам (1917—1918) і выдадзеная ў Вільні (1918), у паралельных кірыліцкім і лацінскім варыянтах. Ёсць першай агульнапрынятай граматыкай беларускай мовы. Граматыка некалькі разоў перавыдавалася ў Заходняй Беларусі (: Беларуская граматыка Тарашкевіча, выданне 1929 г.), ляжала ў аснове праграм выкладання беларускай мовы ў Беларускай ССР да 1933 года. Стала асновай усіх далейшых ліній развіцця беларускай граматыкі.

## Асновы 
У аснове граматыкі ляжалі фанетыка-граматычныя асаблівасці тагачаснага сярэднебеларускага дыялекту, найперш «цвёрдае р» і «моцнае аканне». У правілах граматыкі выкарыстоўваліся як марфалагічны (пераважна), так і фанетычны прынцыпы.

Словы іншамоўнага паходжання выдзяляліся ў асобную групу. Тарашкевічам было прапанавана пісаць галосныя і зычныя ў іншамоўнай лексіцы так, як яны вымаўляліся ў мове, з якой былі запазычаны, фактычна было прынятае пераважнае іх напісанне як у польскай мове. Так, на гэтыя словы не былі распаўсюджаны правілы акання, дзекання і цекання, часта не змякчаліся зычныя перад галоснымі, перад ётаванымі галоснымі перадаваўся мяккі [л'] (гл. Беларускія граматыкі Лёсіка).

Зважаючы на недахопы граматыкі Тарашкевіча, браты Лёсікі распрацавалі праект яе рэформы, які быў прадметам разгляду Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі (1926).

: Праект рэформы беларускага правапісу 1930 г., Беларуская граматыка Тарашкевіча, выданне 1929 г..

## Ацэнкі 
Вучэбны дапаможнік Тарашкевіча ўлічваў тагачасныя дасягненні ў галіне беларускай філалогіі (Я. Карскі, А. Шахматаў і інш.), і быў станоўча прыняты грамадскасцю.

Аднак, у практычнай працы і ва ўмовах масавай беларусізацыі граматыка выклікала пэўныя цяжкасці з-за сваёй агульнай складанасці і пэўных унутраных недахопаў; некаторыя фанетычныя і марфалагічныя асаблівасці не атрымалі ў кнізе належнага асвятлення; напісанне іншамоўнай лексікі працягвала складаць цяжкасці; некаторыя правілы былі штучнымі і надуманымі, у граматыку быў уведзены шэраг архаічных граматычных формаў у якасці літаратурных адзначалі ў сваіх тагачасных публікацыях, напр., Я. Лёсік і Я. Станкевіч.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Лёсік Я. «Дзесяцігодзьдзе беларускае граматыкі (1918—1928 г.)»

Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы
Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы
Катэгорыя:Браніслаў Тарашкевіч
Рэформа беларускага правапісу 1933 года

Пастанова СНК БССР «Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу» прынята 26 жніўня 1933 года, апублікавана ў газеце «Звязда» 28 жніўня. Выдана аднайменнай асобнай брашурай у Менску. Нарматыўныя (да 1958) правапіс і граматыка беларускай мовы былі выдадзеныя ў 1934 годзе асобнай кнігай стотысячным тыражом пад рэдакцыяй Андрэя Александровіча.

Правапіс уключаў шэраг палажэнняў забароненага праекту рэформы Правапіснай камісіі Некрашэвіча (1930), але дадаткова ўтрымліваў і змяненні ў граматыцы.

У параўнанні з граматыкай Тарашкевіча (1918) быў узмоцнены марфалагічны прынцып будовы граматыкі, шэраг правіл спрасцілі і ўпарадкавалі.

Правапіс слоў замежнага паходжання прывялі ў большую адпаведнасць з беларускай фанетыкай, але прынцып акання, хоць і пашыраны, распаўсюдзіўся на ненаціскныя «э» і «е» вельмі абмежавана. Прынцып екання на гэтакія словы, аднак, не пашырылі.

Дадаткова ўвялі палітычна матываваныя выняткі (г. зв.  «словы інтэрнацыянальнага рэвалюцыйнага паходжання», напр., *комуніст*, *большэвік* і пад.)

## Ацэнкі 
Правапіс выклікаў шмат пытанняў і нават пратэстаў у БССР.

Шэраг правіл, напрыклад, ужывання вялікіх літар, напісання слоў разам, асобна ці праз злучок, некаторыя варыянты форма- і словазмянення, быў нармалізаваны на ўзор адпаведных правіл рускай арфаграфіі.

Некаторыя арфаграфічныя правілы не забяспечвалі прынцыпу аднолькавага напісання, уводзіліся надуманыя, штучныя правілы, якія не адпавядалі літаратурнаму вымаўленню, былі недакладныя ў фармулёўках і не пашыраліся на ўсю лексіку.

У газеце «Звязда» ў 1938 годзе адкрылі шырокую дыскусію па далейшых кірунках развіцця беларускай граматыкі і правапісу. Выказацца па гэтых пытаннях заклікала сваіх чытачоў газета «Советская Белоруссия». Гэту дыскусію, а пазней і акадэмічнае абмеркаванне, працягнулі пасля вайны (гл. Гісторыя беларускай мовы ў 1950-х гг.), што мела вынікам яшчэ адну рэформу беларускай граматыкі (1957).

Правапіс 1934 года катэгарычна не прыняла частка тагачаснай грамадскасці і пераважная большасць заходнебеларускай і пасляваеннай эмігранцкай супольнасці. У крытыцы (якая ўзыходзіць да публікацыі Яна Станкевіча «Зьмена граматыкі беларускага языка ў БСРР», Вільня, 1936) усе змяненні абвяшчаліся русіфікацыйнымі, а мэты рэформы — несапраўднымі, апроч пункту пра «скасаванне штучных бар’ераў паміж рускай і беларускай мовамі», які, разам з крытыкай «русіфікацыйных» змяненняў, агучваўся і трактаваўся ў далейшым як намер «наблізіць беларускую мову да рускай». Такі кірунак крытыкі, з падкрэсленнем ідэалагічнага аспекту, быў працягнуты ў 1990—2000 гг. шэрагам аўтараў (Л. Лыч, В. Вячорка, Н. Баршчэўская).

## Гл. таксама 
* Грамадская камісія (1993)
* Альтэрнатыўны правапіс беларускай мовы (2005)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы
Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы
1589

## Падзеі 
* У дзяржаўнае права Рэчы Паспалітай быў уведзены прынцып ліберум вета.
* У Англіі створаны першы станок для вязання панчох

## Нарадзіліся
* Петэр Мінёйт, галандскі палітычны дзеяч
* 8 студзеня: Іван Гундуліч, харвацкі паэт

## Памерлі 
]]
* 5 студзеня: Кацярына Медычы, каралева і рэгентка Францыі (нар. 13.3.1519)
* 23 сакавіка: Марцін Кромер, біскуп вармінскі, аўтар гістарычнай працы «Аб паходжанні і дзеях палякаў» (нар. у 1512)
* 1 ліпеня: Хрыстафор Плантэн, нідэрландскі друкар
1588

## Падзеі 
[right|thumb|150px|Першы аркуш Статута (1588) выдання друкарні [Род Мамонічаў|Мамонічаў]]

* 28 студзеня: Зацверджаны Трэці Статут Вялікага Княства Літоўскага.
* 23 мая: У Кракаве адбылося ўрачыстае перапахаванне караля Стэфана Баторыя.
* 29 мая: З гавані Лісабона выйшла Непераможная армада.
* 2 ліпеня: У Будславе, паводле легенды, адбылося яўленне вернікам Дзевы Марыі.
* 8 жніўня: Падчас англа-іспанскай вайны ў Гравелінскай бітве (заліў Ла-Манш) англійскі флот пад камандаваннем адмірала Фрэнсіса Дрэйка разграміў іспанскі флот (Непераможную армаду).

## Нарадзіліся 
* 5 красавіка: Томас Гобс, англійскі філосаф
* 28 мая: П’ер Сег’е, канцлер Францыі

## Памерлі 
* 19 красавіка: Паала Веранезэ, слынны жывапісец венецыянскай школы
1587

**1587** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 1587 год нашай эры, 587 год 2 тысячагоддзя, 87 год XVI стагоддзя, 7 год 9-га дзесяцігоддзя XVI стагоддзя, 8 год 1580-х гадоў.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* 17 лістапада: Іост ван дэн Вондэл, нідэрландскі паэт, драматург

## Памерлі 
* 8 лютага: Марыя Сцюарт, каралева Шатландыі
* 17 мая: Готхард Кетлер, апошні ландмайстар Тэўтонскага ордэна ў Лівоніі
* 17 кастрычніка: Франчэска I Медычы, вялікі герцаг Тасканы
Сікст I

**Сікст I** (; ?—125), біскуп рымскі (115 (116)—125).

Катэгорыя:Папы Рымскія
Гігін (Папа Рымскі)

**Гігін** (; ? — ), біскуп рымскі (~136 — ~140). Звестак пра яго няма. У гэты ж час у Рыме жыў Юсцін — вядомы хрысціянскі пісьменнік і апалагет.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Тэлесфор

**Тэлесфор** (; ?—136), біскуп рымскі (125—136).

Катэгорыя:Папы Рымскія
Пол Мак-Картні

**Пол Мак-Картні** (; нар. , Ліверпуль, Англія) — англійскі рок-музыкант, кампазітар, спявак.

З 1959 да 1970 працаваў у складзе «The Beatles» (), дзе граў на бас-гітары і спяваў. Пасля распаду групы пачаў паспяховую сольную кар’еру, якую працягвае да нашага часу. З сольных альбомаў Мак-Картні можна выдзяліць *Band on the Run* («Ансамбль у руху», 1973) і *Off the Ground* («Па-над зямлёй», 1993). Асноўная рыса твораў Мак-Картні — іх выключны меладызм. Такія песні як *Yesterday* («Учора», 1965), *Let It Be* («Няхай будзе так», 1970) і *Mull of Kintyre* («Востраў Кінтайр», 1977) па праву лічацца вяршынямі музычнай лірыкі XX ст. У адзнаку заслуг Мак-Картні ўзнагароджаны ордэнам Брытанскай Імперыі ў 1965 і атрымаў тытул рыцара ў 1997.

## Дыскаграфія 
## Гл. таксама 
* Легенда пра смерць Пола Мак-Картні

## Літаратура 
* Ross Benson *Paul McCartney: Behind the Myth*, London, 1992.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Відэа на YouTube
* Жывапіс Пола Мак-Картні
* Спіс інструментаў, на якіх гуляў Пол Мак-Картні ў Бітлз 

Катэгорыя:The Beatles
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Рок-музыканты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бас-гітарысты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую музыку да фільма»
Катэгорыя:Мастакі марак
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Выканаўцы Capitol Records
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі
Клясціцкая ГЭС

**Клясціцкая ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя на рацэ Нішча ў Клясціцах Расонскага раёна Віцебскай вобласці. Плаціна ўтварае Клясціцкае вадасховішча. Капітальна адрэмантавана (1994), вызначаная магутнасць 520 КВт. Работы выконвалі РУП «Віцебскэнерга» і ТАА «Малая энергетыка».

Уведзена ў эксплуатацыю ў 1959 г. з вызначанай магутнасцю 30 КВт. Абслугоўваючы персанал — 16 чалавек. ГЭС дала першую электрычнасць наваколлю. Да 1969 года Клясціцкая ГЭС не была падключаная да энергасістэмы, таму, адпаведна патрэбам спажыўцоў, выпрацоўка электраэнергіі рэгулявалася напорам стурменя вады на турбіну. Станцыя забяспечвала электрычнасцю 19 навакольных калгасаў.

Падчас рэканструкцыі адрэмантавана плаціна, берагі Нішчы, часова пушчанай у старое рэчышча, умацаваны спецыяльнымі гнуткімі матамі.

## Літаратура 
* Афіцыйная старонка НВТАА «Малая энергетыка»
* *Курило Д.* Шестая по счету малая гидроэлектростанция в Витебской области готовится к запуску турбин // БЕЛТА: Экономика. 29.08.2008.
* *Масловская О.* Энергия воды // Віцебскі рабочы. — 2010. — 28 авг. — С. 6.
* *Наумова А.* «Станционный смотритель» Василий Лопатин // Народнае Слова. — 2011. — 9 сент.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрастанцыі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Клясціцы
Катэгорыя:Эканоміка Расонскага раёна
Катэгорыя:Нішча (рака)
Катэгорыя:1959 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1959 годзе
Лахазвінская ГЭС

**Лахазвінская ГЭС** — Мікра ГЭС у вёсцы Яжона Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі, размешчаная на вадаскідзе вадасховішча Гаць на рацэ Лахазва.

Вызначаная магутнасць 90 кВт. Працавала ў 1950—1965 гадах, затым закінутая. Адноўленая ў 1995 годзе, работы выконвала ТАА «Малая энергетыка». Знаходзіцца на балансе ДПА «Белэнерга». Вызначаная магутнасць 138 кВт.

## Літаратура 
* Афіцыйная старонка НВТАА «Малая энергетыка»

## Спасылкі 
* Водохранилища — Брестская область. Таблица А.3 — Современное использование водохранилищ // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Водохранилища — Брестская область. Таблица А.4 — Описание гидротехнических сооружений // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрастанцыі Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Эканоміка Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Яжона
Катэгорыя:1950 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1950 годзе
Катэгорыя:Лахазва
Гомельская ГЭС

**Гомельская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Віцебскай вобласці, размешчаная на рацэ Тураўлянка ў а/г Гомель. Вызначаная магутнасць 250 КВт.

Пабудавана ў 1953 годзе. Забяспечвала электрычнасцю Гомельскі і Вароніцкі сельсаветы Полацкага і палову суседняга Ушацкага раёна. У той час, аднак, нагрузка на электрычныя сеткі былі непараўнальныя з цяперашнімі — сельгаспрадпрыемствы мелі мала абсталявання, а бытавой тэхнікі ў хатах не было зусім. У пачатку 1960-х, са з’яўленнем магчымасці падключэння спажыўцоў да Беларускай энергасістэмы, Гомельская ГЭС як і шэраг малых ГЭС была выведзена з эксплуатацыі.
 
У пачатку 1990-х Гомельская ГЭС трапіла ў дзяржаўную праграму аднаўлення малых гідраэлектрастанцый. У 1995—1996 (работы выконвала ТАА «Малая энергетыка») і 2013—2014 гадах праведзена поўная рэканструкцыя абсталявання і гідратэхнічных збудаванняў. Вызначаная магутнасць склала 250 КВт.

У адрозненне ад іншых малых гідраэлектрастанцый, Гомельская ГЭС працуе на вадатоку сістэмы бліжэйшых азёр, таму магчымасць уплыву засухі на рэках на прадукцыйнасць турбін зведзена на мінімуму. Абслугоўвае ГЭС 1 чалавек, станам на жнівень 2014 года — электраманцёр Уладзімір Мігачоў. Назіранне і ўпраўленне работай ГЭС ажыццяўляецца з цэнтральнага пульту прадпрыемства электрасетак. Станам на жнівень 2014 года аварый і надзвычайных выпадкаў не здаралася.

## Літаратура 
* *Пастернак Т.* Малая энергетика: Гомельская ГЭС в Полоцком районе работает более 60 лет  // «Витебские вести» — vitvesti.by, 14.08.2014, 09:33
* Афіцыйная старонка  НВТАА «Малая энергетыка»

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Эканоміка Полацкага раёна
Лукомская ГЭС

**Лукомская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў в. Рудніца Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці, размешчаная на рацэ Лукомка. Пабудаваная ў 1951. Вызначаная магутнасць 300 кВт. Адноўленая і рэканструяваная, 1-я чарга (аднаўленне) — 150 кВт (1999), 2-я чарга (будаўніцтва) — 150 кВт (2000). Работы выконвалі ТАА «Лукомльэнергамантаж» і ТАА «Малая энергетыка».

На Лукомльской ГЭС ужо некалькі гадоў (2009) вядуць барацьбу з малюскам дрэйсенай, які з’явіўся адносна нядаўна і засмечвае трубы, па якіх сцякае вада.

## Літаратура 
* Афіцыйная старонка НВТАА «Малая энергетыка»;
* Наступствы глабальнага пацяплення адчувае і беларуская прырода // tvr.by: Навіны: Грамадства — 25.05.2009 21:30

## Спасылкі 
* Новолукомль, город советских энергетиков. Много изображений 

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Эканоміка Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Рудніца (Чашніцкі раён)
Катэгорыя:Лукомка
Воўпаўская ГЭС

**Воўпаўская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў в. Кавалі Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці, размешчаная на рацэ Рось. Вызначаная магутнасць 500 КВт.

Воўпаўская ГЭС працуе на абсталяванні ўстаноўленным у 1950-я гг. Да 1999 эксплуатацыяй ГЭС займаліся супрацоўнікі мясцовых электрычных сетак, яны выконвалі дробныя рамонты, якія не патрабавалі спецыяльных ведаў. Бягучыя і капітальныя рамонты абсталявання не рабіліся. Адсутнасць тэхнічнай дакументацыі і спецыяльных ведаў, няведанне правілаў эксплуатацыі гідраэнергетычных збудаванняў прычынілася да частковага размыву рысбермы на Воўпаўскай ГЭС, бо пропуск паводкаў ажыццяўляўся толькі адным затворам з шасці.

## Літаратура 
* Дорофейчик А. Н. Гидроэнергетика Гродненщины // Энергия и менеджмент № 2(29), 2006. С. 42-45.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Эканоміка Ваўкавыскага раёна
Катэгорыя:Кавалі (Ваўкавыскі раён)
Дабрамыслінская ГЭС

**Дабрамыслінская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў на рацэ Чарніцы, каля вёскі Дабрамыслі Лёзненскага раёна Віцебскай вобласці. Плаціна ўтварае Дабрамысленскае вадасховішча. Вызначаная магутнасць 212 кВт.

Уведзена ў строй у 1961 годзе.

## Літаратура 
* Живописные ландшафты заказника «Бабиновичский» // Информационное агентство «Интерфакс-Запад». 24.11.2006
* Программа социально-экономического развития городского поселка Лиозно на 2006—2010 годы

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Эканоміка Лёзненскага раёна
Катэгорыя:Чарніца (рака)
Катэгорыя:1961 год у Беларусі
Катэгорыя:Дабрамыслі (Лёзненскі раён)
ГЭС Вайтаўшчызна

**ГЭС «Вайтаўшчызна»** — малая гідраэлектрастанцыя ва ўрочышчы Вайтаўшчына Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці, размешчаная на рацэ Свіслач (прыток Нёмана). Вызначаная магутнасць 200 кВт. Капітальна адрамантавана (1997). Работы выконвала ТАА «Малая энергетыка».

## Літаратура 
* Афіцыйная старонка НВТАА «Малая энергетыка»

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Эканоміка Гродзенскага раёна
Ганалес (гідраэлектрастанцыя)

**ГЭС «Ганалес»** — малая гідраэлектрастанцыя ў Мінскай вобласці, размешчаная на рацэ Свіслач (прыток Бярэзіны). Вызначаная магутнасць 300 кВт. Адноўленая ў 1994 годзе. Работы выконвалі УП «Мінскводаканал» і ТАА «Малая энергетыка».

## Літаратура 
* Афіцыйная старонка НВТАА «Малая энергетыка»

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрастанцыі Мінскай вобласці
Катэгорыя:Эканоміка Мінскага раёна
Янаўская ГЭС

**Янаўская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Астравецкім р-не Гродзенскай вобл., размешчаная на рацэ Лошы. Пабудаваная ў 1954 як міжкалгасная, забяспечвала электрычнасцю гарадскі пасёлак і прылеглыя вёскі. Закінутая ў канцы 1950-х. Адноўленая ў 1997, адпаведна Праграме малай энергетыкі РБ, з вызначанай магутнасцю 160 кВт. Штогадовая выпрацоўка электраэнергіі адпавядае патрэбам сярэдняга СВК.

Усталяваныя дзве эксперыментальныя капсульныя гідраэнергетычныя ўстаноўкі — ГЭУ-60 (60 кВт) і ГЭУ-100 (100 кВт), вытворчасці ТАА «Прамысловы саюз — Энергія» (Гродна). На ГЭУ-60 для павелічэння надзейнасці быў павялічаны зазор паміж ротарам і статарам. ГЭУ-100 таксама была мадэрнізаваная, генератар шляхам усталёўкі рэдуктара быў вынесены з воднага струменя. Маецца вадаскід, адводны канал (даўжыня 26 м).

Падчас рэканструкцыі ГЭС таксама добраўпарадкавана прылеглая тэрыторыя, на вадасховішчы абсталяваны пляж і станцыя па пракаце лодак.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Афіцыйная старонка ТАА «Прамысловы саюз — Энергія»;
* Дорофейчик А. Н. Гидроэнергетика Гродненщины // Энергия и менеджмент № 2(29), 2006. С. 42-45;
* Новицкая Л. Лучшее место на земле // Рэспубліка № 69(4492). 2008, 11 апр.;
* Энергия высокого напряжения // Официальный сайт Островецкого РИК: Новости региона. 2009, 14 студз.

Катэгорыя:Басейн Ашмянкі
Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Эканоміка Астравецкага раёна
Катэгорыя:1954 год у Беларусі
Казімір (горад)

**Казімір** — колішні горад у Бабруйскім старостве Рэчыцкага павета Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Існаваў у 1643—1655 гадах.

## Гісторыя 
Магдэбургскія правы паселішчу Слабада ў Бабруйскім старостве былі нададзены прывілеем каралевы і вялікай княгіні Цэцыліі Рэнаты ў 1643 годзе, з таго часу яно існавала як горад Казімір.

Прывілей выявіў і апублікаваў доктар гістарычных навук С. Я. Рассадзін. Паводле яго высноў, горад размяшчаўся на месцы сучаснай вёскі Каралёва Слабада-2 (цяпер Краснаўскі сельсавет Светлагорскага раёна). Названы горад быў, напэўна, у гонар сына Цэцыліі Рэнаты — Жыгімонта Казіміра Вазы (1640—1647). Месціўся на правым высокім беразе Бярэзіны, за 22 км ад Бабруйска.

Разбураны ў 1655 годзе падчас вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667).

## Сучаснасць 
З 2006 года на месцы горада праводзіліся археалагічныя раскопкі.

Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 2 жніўня 2016 года № 607 тэрыторыі былога горада нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці Беларусі рэгіянальнага значэння.

## Гл. таксама 
* Каралёваслабодскі камень з крыжам

## Літаратура 
* *Рассадзін С. Я., Міхальчанка А. М.* Гарадскі пасёлак Парычы Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці // Гербы и сцягі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мн., 2005.
* *Каваленка А. У.* Дзве экспедыцыі // Светлагорскія навіны. 2006. № 109. С. 3.
* *Ермакоў М.* Былое існаванне горада Казіміра набывае рэальнасць // Белорусская нива. 2006. 5 октября.
* *Міхаленка І.* Сумна тут не будзе! // Светлагорскія навіны. 2009. 20 жніўня. *(Аб археалагічных раскопках у Каралевай Слабадзе-2.)*
* *Романцов В.* На Светлогорщине найден старинный город // Ранак-плюс. 2006. № 34. (23.08.2006.) 
* *Романцов В.* Казимир: возвращение затерянного города // Ранак-плюс. 2006. № 35. (31.08.2006.) 
* *Романцов В.* Город Казимир найден! // Ранак-плюс. 2006. № 36. (07.09.2006.) 
* *Раманцоў В.* Януш Радзівіл быў у Казіміры // Ранак-плюс. 2008. № 26.
* *Усцінаў Р.* Хто шукае — той заўжды знойдзе // Ранак-плюс. 2009. № 34. — С. 5.

## Спасылкі 
### 2006 
* http://naviny.by/rubrics/society/2006/09/09/ic_news_116_258541/ 

### 2007 
* Шур Т. Ученые восстановили точную историю существования древнего белорусского города Казимир. (БелТА.) 2007. 13 июля. 

### 2008 
* В Светлогорском районе завершились археологические раскопки на месте города Казимир (БелаПАН) 2008. 18 ліпеня. 
* Антановіч К. Беларуская Троя // Культура. 2008. № 31. 

### 2009 
* Маслюкоў Т. Апошні невядомы горад Еўропы: ячшэ адна звестка // Рэгіён-BY. 2009. 15 сакавіка. 
* Антановіч К. Адкуль у вёсцы дзядзінец // Культура. 2009. № 21. 
* Маслюкоў Т. На раскопках невядомага горада // Радыё «Свабода». 2009. 8 жніўня.
* Маслюкоў Т. Новыя знаходкі беларускіх археолагаў // Рэгіён-BY. 2009. 14 жніўня.

Катэгорыя:Гарады Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Колішнія гарады Беларусі
Сяляўская ГЭС

**Сяляўская ГЭС**, **ГЭС «Сялява»** — малая гідраэлектрастанцыя ў Крупскім раёне Мінскай вобласці, размешчаная на рацэ Югна і возеры Сялява.

Пабудаваная ў 1953 годзе. Адноўленая і мадэрнізаваная (2003). Уведзеная ў эксплутацыю ў 2004 г.. Вызначаная магутнасць 110 кВт. Работы выконвалі ТАА «Лукомльэнергамантаж» і ТАА «Малая энергетыка». У сакавіку 2008 г. ГЭС выпрацавала 18 тыс. кВт·ч электраэнергіі.

## Літаратура 
* *Кабанова Е.* Не ГЭС баньку топит… // Рэспубліка № 74(4497). 2008, 18 крас.
* Афіцыйная старонка НВТАА «Малая энергетыка».

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрастанцыі Мінскай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Эканоміка Крупскага раёна
Катэгорыя:1953 год у Беларусі
Катэгорыя:Хальнявічы
Цяцерынская ГЭС

**Цяцерынская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Магілёўскай вобласці, размешчаная на рацэ Друць. Вызначаная магутнасць 370 кВт.

Будаўніцтва Цяцерынскай ГЭС пачалося ў 1952, пуск ў эксплуатацыю адбыўся ў 1955 на пярэдадні кастрычніцкіх святаў. Вызначаная магутнасць 300 кВт. У адпаведнасці з праектам гадавая выпрацоўка станцыі ацэньвалася ў 1,187 млн кВт·гадзін. Станцыя забяспечвала электраэнергіяй 6 калгасаў і г.п. Круглае. У 1993—1996 Цяцерынская ГЭС капітальна адрэмантаваная, рэканструяваны гідратэхнічныя збудаванні і вадасховішча, выкананы работы па добраўпарадкаванню прылягаючай да вадасховішча тэрыторыі. Усталяваныя дзве турбіну агульнай вызначанай магутнасцю 370 кВт. Работы выконвала ТАА «Белэнергарэмналадка». Урачыстае адкрыццё адноўленага гідраэнергавузла адбылося 15.11.1996.

Цяцерынскую ГЭС абслугоўвае 1—2 чалавекі. За люты 1998 ГЭС выпрацавала 108 тыс.кВт·гадзін электраэнергіі. За 2005 год выпрацоўка Цяцерынскай ГЭС ацэньвалася ў 1,170 млн.кВт·гадзін. Вадасховішча плошчай 461 га з'яўляецца месцам адпачынку.

## Літаратура 
* Вадап'ян М. Жыві, працуй, адроджаная ГЭС! / М. Вадап'ян // Сельскае жыццё. — 1996. — 23 ліст.
* Водопьян Н. Тетеринской ГЭС — 50 // Сельскае жыццё. — 2005. — 12 ліст.
* Газета паведамляла… : па старонках Круглянскай раённай газеты «Ленінскі сцяг» // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Круглянскага р-на. — Мн., 1996. — С. 484.
* Кубеко В. ГЭС местного значения // Народная Газета. — 2008. — 24 верасн.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрастанцыі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Круглянскі раён
Катэгорыя:1955 год у Беларусі
Даўгмале

**Даўгмале** — гарадзішча на левым беразе ракі Заходняя Дзвіна, за 22 км на паўднёвы ўсход ад Рыгі (Латвія) — рэшткі старажытнага горада з пасадам і гаванню. Археалагічныя раскопкі праводзіліся ў 1933, 1935—1937, 1966—1970, найстаражытнейшыя знаходкі — бронзавыя сярпы, каменныя прылады датуюцца кан. 2-га тыс. да н.э., умацаванні на паселішчы з'явіліся ў пачатку нашай эры.

Горад існаваў з пач. X ст., размяшчаўся ў акрузе Пуцелене земгальскай зямлі Упмале. Каля горада было некалькі сёлаў — селішчы на астравах Доле і Марціньсала і селішча Лаўкскола на процілеглым беразе Дзвіны. У IX — 1-й пал. X ст. паселішча было цалкам земгальскае, у XI ст. Даугмале было ўжо ў значнай ступені ліўскім, тымчасова тут жылі і скандынавы. Гарадзішча плошчай 0,4 га, пасад — 2 га, гавань, два грунтавых магільнікі — Даўгмалес Лівес (VII-XII ст., земгала-села-латгала-скандынава-ліўскі) і Томес Нарыняс (XI—XII ст., ліўскі).

Росквіт гарода — 2-ая пал. X — 1-ая пал. XI ст., калі паселішча з этнічна мяшаным насельніцтвам (земгалы, латгалы, лівы, русіны і скандынавы) робіцца цэнтрам транзітнага гандлю і рамёстваў. У Даўгмале знойдзена больш за 190 манет VIII-XII ст. (арабскія, візантыйскія і заходнееўрапейскія), з іх 130 з'яўляюцца асобнымі знаходкамі, 60 у складзе скарбаў. У пластах гэтага часу знойдзеныя жыллё, жалезаплавільныя печы (знойдзена 265 тыгеляў і іх фрагментаў), ювелірныя і іншыя майстэрні з прыладамі працы, гаспадарчыя пабудовы, рамесныя вырабы ў т.л. па ўсходніх і заходніх узорах, а таксама розных прывазных прадметаў (шкляныя пацеркі, бронзавыя і срэбныя зліткі, рускія шыферныя прасніцы і інш.). У горадзе апрацоўвалі бронзу, волова і срэбра — вырабы з Даўгмале (падвескі — фігуркі, крыжыкі, мініяцюрныя сякеркі і інш.) трапляюцца на тэрыторыі сучасных Беларусі, Расіі, Украіны і Фінляндыі.

Заняпад горада пачаўся з сяр. XI ст. і быў звязаны са з'яўленнем у Ніжнім Падзвінні полацкіх прыгарадаў Герцыке і Кукенойса. Канчаткова горад заняпаў у кан. XII — пач. XIII ст., калі ўмацаванні Даўгмале былі разбураныя і больш не аднаўляліся. Разбурэнне было звязанае з будаўніцтвам немцамі Рыгі, бо Даўгмале было яе гандлёвым канкурэнтам. Магчыма з гэтым звязана адзіная, хоць і ўскосная, узгадка Даўгмале ў крыніцах — у Хроніцы Лівоніі Генрыха Латвійскага згаваецца *«земгальская гавань»*. У 1200 годзе Папа Рымскі Інакенцій III, пад пагрозай царкоўнага пракляцця, забараніў усім гандлярам захадзіць ў *«земгальскую гавань»* з мэтаю гандлю. У той жа хроніцы апісаны выпадак, калі за парушэнне гэтай забароны гандляр і лоцман карабля былі пакараныя смерцю.

## Літаратура 
* Уртан В. А. Работы Даугмальской экспедиции // Сборник: Археологические открытия (1967—1970 гг.), М., 1968—1971.
* Василяускас Э. Торговые пути и центры Земгалы в VIII—XII вв. // Lietuvos archeologija / Lietuvos istorijos institutas. — Vilnius: Diemedžio l-kla, 1999.
* Радиньш А. Даугмале и Даугавский путь. К проблеме образования городов — Daugmalė ir Dauguvos kelias. Miestų susidarymo problema // Archaeologia Lituana. — t.4. 2003, p.&nbsp;152—160.

Катэгорыя:Земгале
Катэгорыя:Гарадзішчы Латвіі
Жамыслаўская ГЭС

**Жамыслаўская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Жамыслаўлі Гродзенскай вобласці, размешчаная на рацэ Гаўя. Пабудаваная ў 1953. Адноўленая (1994), вызначаная магутнасць 200 КВт. Работы выконвала ТАА «Малая энергетыка».

## Літаратура 
* Афіцыйная старонка НВТАА «Малая энергетыка»

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Электрастанцыі Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Жамыслаўль
Катэгорыя:Гаўя (прыток Нёмана)
Катэгорыя:1953 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1953 годзе
Флэйм

**Флэйм** (ад  — агонь, полымя) — «спрэчка дзеля спрэчкі», акт размяшчэння відавочна некарэктнага, пагрозлівага альбо абразлівага паведамлення, звычайна ў кантэксце дыскусій у Інтэрнэце. Такія паведамленні калі-нікалі з'яўляюцца адказам на раней размешчанае "гарачае" паведамленне.

Гісторыя сеціўнага флэйму пачынаецца ў асяроддзі канферэнцый Usenet (хоць такія ж дзеянні ўдзельнікаў супольнасцей назіраліся і ў камп'ютарных сетках WWIVnet і FidoNet). Флэйм можа выглядаць як звычайнае паведамленне, але яго лёгка распазнаюць па магчымых мэтах такога выказвання. Флэйм звычайна неканструктыўны, не накіраваны на высвятленне пэўных аспектаў абмяркоўваемага пытання альбо на пераўпэўніванне суразмоўцаў. Матыў для пачатку флэйму звычайна ляжыць у псіхалагічнай ці сацыяльнай сферы. Бывае, што флэймер спрабуе праз флэйм узняць свой аўтарытэт альбо паказаць сваю перавагу над супернікамі па дыскусіі. Таксама нярэдкі выпадак, калі флэймер з'яўляецца абмежаванай асацыяльнай асобай, якая не прыймае ніякіх пазіцый у дыскусіі, якія адрозніваюцца ад яго, і тады ён пачынае персанальна змагацца з "адступнікамі". Калі-нікалі флэймер пераследуе мэту абразіць ці засмуціць удзельнікаў форума. Такіх флэймераў таксама клічуць тролямі. Але часцей за ўсё флэйм пачынаюць людзі, якія маюць вельмі грунтоўныя перакананні па тэме дыскусіі. Некаторыя лічаць, што флэйм з'яўляецца добрым шляхам зняць агрэсію.

Наогул, звычайнае, няфлэймавае паведамленне таксама можа мець некаторыя прыкметы флэйму - напрыклад, яно можа быць варожым па сутнасці, - але такое паведамленне не з'яўляецца флэймам, калі яно накіравана на працяг і развіццё дыскусіі.

Флэймам таксама называюць (хоць і не цалкам правільна) любую доўгую, актыўную, гарачую дыскусію, нават калі яна не змяшчае ніякіх абразаў.

Заўважана, што Інтэрнэт-карыстальнікі часцей флэймяць у Інтэрнэце, чым абражаюць іншых людзей у рэальным жыцці, дзе з высокай імавернасцю за такія дзеянні можна пацярпець фізічна альбо сустрэць іншы сур'ёзны адпор з кепскімі вынікамі.

## Гл. таксама 
* Флуд
* Афтопік
* Тролінг
* Абразы

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тролінг
Катэгорыя:Сеткавы жаргон
Катэгорыя:Сеткавы этыкет
Катэгорыя:Кібербулінг
Чыгірынская ГЭС

**Чыгірынская ГЭС** — малая гідраэлектрастанцыя ў Магілёўскай вобласці, размешчаная на рацэ Друць. Вызначаная магутнасць 1500 кВт. Будаўніцтва пачалося ў 1953 годзе, уведзеная ў эксплуатацыю лістападзе 1959 года. Устаноўлены тры турбіны.

У 2008—2009 плануецца правесці рэканструкцыю Чыгірынскай ГЭС.

## Літаратура 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Кіраўскага раёна. — Мн.: Выш. шк., 1997. — 445 с. С. 95-97.
* Филиалу РУП «Могилевэнерго» Бобруйские электрические сети исполнилось 50 лет! // РУП «Могилевэнерго»: Новости. 2007, 1 июля.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрастанцыі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Кіраўскі раён