open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міхась Клебановіч

**Міхась Клебановіч** (Міхаіл Іванавіч Клебановіч; нар. , вёска Грэск, Слуцкі раён) — беларускі пісьменнік. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1985).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Пасля заканчэння аддзялення журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1957) працаваў рэдактарам на Беларускім тэлебачанні. У 1967 г. пераведзены ў галоўную рэдакцыю па вытворчасці тэлевізійных фільмаў, у 1972 г. прызначаны сябрам рэдакцыйна-сцэнарнай калегіі гэтай рэдакцыі, з 1977 г. — галоўны рэдактар сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі Беларускага тэлебачання.

## Творчасць 
Празаічныя творы пачаў пісаць у канцы 1960-х гадоў. Творчы шлях М. Клебановіч пачынаў з напісання карэспандэнцый, нарысаў, замалёвак, сцэнарыяў тэлевізійных перадач. 

У 1971 г. часопіс «Полымя» змясціў першую падборку апавяданняў. Аўтар аповесцей «Іван Аляксеевіч» (1980), «Мянька» (1985), «Імярэк» (1992), п’ес «Аплявуха» (паст. 1960), «Санітарны дзень» (паст. на Беларускім радыё 1994), «Збродныя душы» (1997); сцэнарыяў тэлефільмаў: дакументальных «Вясёлка над полем» (1968), «Размова пра зямлю» (1971), «Салдаты перамогі» (1975), мастацкіх «Вера» (1993), «Варыяцыі» (1995); апавяданняў. Асноўныя тэмы твораў — жыццё сучаснай вёскі, маральна-этычныя праблемы; ім уласцівы добразычлівы дасціпны гумар, нестандартныя сітуацыі, сакавітая мова.

Тэлефільм «Размова пра зямлю» (пастаўлены ў 1971) адзначаны прызам на III Усесаюзным фестывалі.

## Выбраная бібліяграфія 
* Ранішняе сонна: Апавяданні і аповесць. — Мн., 1981.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Беларусь у асобах i падзеях

Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры Беларускай ССР
Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута журналістыкі БДУ
Лютавер’е

**«Лютавер’е»** — беларускі гурт, які ўтварыўся ў канцы 2006 года ў горадзе Мінск (Беларусь).

## Гісторыя 
У 2007 годзе гурт запісвае EP пад назвай Рось, які пазней выйшаў на балгарскім лэйбле A.F.M. Production сумесна з Werewolf Promotion, у фармаце спліта з гуртам Яр.

У 2009 годзе распачынаецца праца над поўнафарматным альбомам, якая, з прычыны шматлікіх змен у складзе гурту, скончылася толькі у 2012 годзе. У снежні, у дзень зімовага Сонцаварота 2012 года, альбом «Песні Налітых Хмараў» выходзіць на маскоўскім лэйбле Sound Age Productions.

Вясной 2013 года гурт выпускае сінгл Lilije, які заснаваны на аднайменнай баладзе Адама Міцкевіча. З гэтага часу пачата праца над другім поўнафарматным альбомам, які плануецца выпусціць восенню-зімой 2014 года.

## Дыскаграфія 
* Рось (2010)
* Песні Налітых Хмараў (2012)
* Lilije (2013)
* Дзікае Паляванне (2016)
*Upior (2019)
*Na Kupallie (2022)

## Склад 
* Таццяна Маляўка — вакал, скрыпка
* Аляксей Маляўка — бас, вакал
* Зміцер Кукс — народныя інструменты
* Віктар Веранкоў — гітара

### Былыя ўдзельнікі 
* Таццяна Гарох — вакал
* Сяргей Бузо — вакал
* Артур Мартынаў — барабаны 
* Аляксей Рысухін — гітара

 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гурта 
* Лютавер’е ў сацыяльнай сетцы У Кантакце
* 

Катэгорыя:Метал-гурты Беларусі
Катэгорыя:Фолк-метал-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта
Аўдоткавыя

**Аўдоткавыя**, палянікавыя (*Burhinidae*) — сямейства птушак атрада сеўцападобных.

Вялікія і сярэдніх памераў птушкi з апярэннем пясочнага колеру, вялікімі вачыма, параўнальна доўгімі, але тоўстымі нагамі з трыма пальцамі. Сілуэт з дробнай, як бы «ўціснутай» у тулава галавой. Палёт хуткі, але цяжкі, крылы не вельмі вострыя. Палавы дымарфізм адсутнічае. Жывуць у пясчаных мясцiнах, часта паблізу ад вады. Гняздо ў ямцы на зямлі. Адрозніваецца 9 відаў.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.


Катэгорыя:Сямействы птушак
Сатурналіі

, Эрнэста Бьондзі, 1899. Бронзавая копія 1909 года]]
**Сатурна́ліі** () - у старажытных рымлян снежаньскае свята ў гонар Сатурна, з імем якога жыхары Лацыа звязвалі ўвядзенне земляробства і першыя поспехі культуры.

## Апісанне 
Свята прыходзілася на другую палову снежня, калі падыходзілі да канца сельскагаспадарчыя работы і ўсе імкнуліся да адпачынку і весялосці ў сувязі з канцом жатвы. У час сатурналій грамадскія справы прыпыняліся, школьнікі вызваляліся ад заняткаў, злачынцаў забаранялася наказваць. Рабы атрымлівалі ў гэтыя дні асаблівыя льготы: яны вызваляліся ад звычайнай працы, мелі права насіць *pilleus* (сімвал вызвалення), атрымлівалі дазвол есці за агульным сталом у вопратцы гаспадароў і нават атрымлівалі ад іх паслугі.

Грамадская ўрачыстасць пачыналася ахвярапрынашэннем перад Храмам Сатурна на форуме; потым наладжвалася рэлігійнае банкетаванне, у якім прымалі ўдзел сенатары і коннікі, апранутыя ў асаблівыя касцюмы. У сем'ях дзень пачынаўся з ахвярапрынашэння (забівалі свінню) і праходзіў у весялосці, прычым сябры і родзічы абменьваліся падарункамі. Вуліцы былі поўныя народу; паўсюль гучалі воклічы *Jo Saturnalia*
(гэта называлася *clamare Saturnalia*).

Абрадавы бок урачыстасці меў спрадвечна рымскі характар, хаця з 217 года былі ўведзены лектыстэрніі і звычай стаяць з непакрытай галавой падчас ахвярапрынашэння. Згодна з меркаваннем Марквардта, свята рабоў, якія ў гэтыя дні як бы ўроўніваліся ў правах з гаспадарамі ў напамінанне аб усеагульнай роўнасці, што існавала пры Сатурне, было асвечана тым жа прадпісаннем Сівіліных кніг, што і заснаванне лектыстэрній.

Святочныя забавы працягваліся некалькі дзён (у позні перыяд Рэспублікі - да сямі). Сярод святочных падарункаў існавалі, паміж іншага, *cerei* (васковыя свечы) і *sigillaria* (зробленыя з тэракоты ці цеста фігуркі). Першыя служылі сімвалам таго, што свята сатурналій прыходзілася на час зімовага сонцастаяння (*bruma*); другія з'яўляліся перажыткам абрада ахвярапрынашэння Сатурну.

## Літаратура 
* *Ельницкий Л. А.* О социальных идеях Сатурналий // Вестник древней истории. 1946. №4.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Святы Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Рэлігія ў Старажытным Рыме
Катэгорыя:Зімовыя святы
Рэпіхава (вадасховішча)

**Рэ́піхава** — вадасховішча ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, каля вёскі Крывошын.

Створана ў 1984 годзе на рацэ Ліпнянка. Плошча вадасховішча 1,1 км². Даўжыня 2 км, шырыня 0,8 км, даўжыня агараджальнай дамбы 5,5 км. Найбольшая глыбіня вадасховішча 3,5 м, ваганні ўзроўню вады 1,6 м. Аб'ём вады ў вадасховішчы 2,08 млн м³.

Выкарыстоўваецца ў мэтах арашэння, рыбагадоўлі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Ляхавіцкага раёна
Ван Юйчэнь

**Ван Юйчэнь** (, нар. ) — кітайскі прафесійны гулец у снукер.

Пераможца маладзёжнага чэмпіянату Азіі 2016. Прафесійная кар'ера працягвалася да 2018 года.

## Спасылкі 
* Статыстыка Вана Юйчэня на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Кітая
Фан Сюнмань

**Фан Сюнмань** (; ) — кітайскі прафесійны гулец у снукер.

Удзельнік рэйтынгавых турніраў з 2012 года. Прафесійная кар’ера працягвалася з 2016 да 2018 года.

## Спасылкі 
* Статыстыка Фана Сюнманя на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Кітая
Чжоу Юэлун

**Чжоу Юэлун** (; нар. , , Кітай) — кітайскі прафесійны гулец у снукер. Паўфіналіст Еўрапейскага Мастэрса 2017 года.

## Фіналы турніраў
### Прафесійныя снукерныя турніры: 1 (1 параза) 

## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Чжоу Юэлуна на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Кітая
Аўсянкавыя

**Аўсянкавыя**, **стрынаткавыя** (*Emberizidae*) — шматлікае сямейства птушак атрада вераб'інападобных.

Невялікіх памераў птушкі, трымаюцца на зямлі або ў кронах дрэў. Моцная конусападобная дзюба звычайна з вострым заканчэннем. Афарбоўка вельмі разнародная — ад аліўкава-шэрай з маскіровачнымі рыскамі праз ружовую, жоўтую, блакітна-зялёную да чырвонай і чорна-белаў. Харчуюцца галоўным чынам насеннем і ягадамі, птушаняты — дробнымі беспазваночнымі. Гняздзяцца на зямлі або на нізкіх кустах. Адрозніваецца 337-583 віды.

## Гл. таксама 
* Аўсянка Гадлеўскага

## Літаратура 
* 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.


Катэгорыя:Сямействы птушак
Карла Бергонцы

**Карла Бергонцы** (;  — ) — італьянскі оперны спявак. Лічыўся самым выбітным выканаўцам твораў Дж. Вердзі.

Упершыню выступіў на сцэне ў 1953 годзе ў міланскім тэатры «Ла Скала». Росквіт кар’еры прыйшоўся на 1960-я — 1980-я гады: ён спяваў у найбуйнейшых оперных тэатрах свету, актыўна запісваўся і даваў шматлікія канцэрты. За сваю 40-гадовую тэатральную кар’еру К. Бергонцы выканаў шмат сур’ёзных оперных партый. Пасля завяршэння выканальніцкай кар’еры ў 1990-х працаваў выкладчыкам, а таксама кіраваў уласным гатэлем.

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Італіі
Прытча пра чалавека, які просіць хлеба ў поўнач

[thumb|справа|300px|[Уільям Холман Хант, *прытча пра навязлівага суседа*, 1895г. ]]
**Прытча пра чалавека, які просіць хлеба ў поўнач**, або ***прытча пра навязлівага суседа*** — адна з прытчаў Ісуса Хрыста. Апавяданне пра прытчу размешчана ў Евангеллі паводле Лукі 11:5-8. Згодна прытчы мужчына, які разам з сям'ёй ужо лёг спаць, у рэшце рэшт згаджаецца дапамагчы свайму суседу з-за яго настойлівых патрабаванняў, а не таму, што яны добрыя сябры, нягледзячы на позні час і нязручнасці гэтага.

Гэтая прытча дэманструе неабходнасць настойліва маліцца, не адчайваючыся, што няма станоўчага адказу. Прытча падобна на прытчу пра няправеднага суддзю і адлюстравана некалькімі мастакамі, у тым ліку Уільямам Холманам Хантам, выява якога знаходзіцца ў Нацыянальнай галерэі Вікторыі, Аўстралія.

## Біблейскае апавяданне
*І сказаў ім: уявім, што нехта з вас, маючы сябра, прыйдзе да яго апоўначы і скажа яму: дружа, пазыч мне тры хлябы, бо сябра мой з дарогі зайшоў да мяне, і ў мяне няма чаго даць яму; а той з сярэдзіны скажа яму ў адказ: не турбуй мяне, дзверы ўжо замкнёныя, і дзеці мае на пасцелі са мною; не магу ўстаць і даць табе. Калі, кажу вам, ён не ўстане і ня дасць яму па прыязні з ім, дык па неадступнасці ягонай, устаўшы, дасць яму, колькі просіць. І Я кажу вам: прасеце, і дасца вам; шукайце, і знойдзеце; стукайцеся, і адчыняць вам; бо кожны просьбіт атрымлівае, і шукальнік знаходзіць, і хто стукаецца, таму адчыняць.*

У прытчы апісана сцэна звычайнай сялянскай хаты таго часу, калі на ноч уся сям'я збіралася ў адзіным пакоі і спала разам на цыноўцы на падлозе. У той жа час падарожнік падарожнічае вечарам, каб пазбегнуць дзённай спёкі. Прытча паказвае сітуацыю, калі з аднаго боку мужчына павінен дапамагчы свайму суседу не толькі з-за сяброўства, але і з-за таго, што нормы таго часу патрабавалі таго. Але з другога боку, каб аказаць дапамогу, ён павінен быў устаць, запаліць святло, разварушыць усю сваю сям'ю, каб вынесці хлеба. У рэшце рэшт, настойлівасць сябра перамагае, і сусед, які амаль ужо заснуў, выносіць хлеб з-за працяглых просьбаў.

Гэтая прытча з'яўляецца ў Евангеллі ад Лукі адразу пасля таго як Ісус вучыць малітве Гасподняй, і, такім чынам, можа разглядацца як працяг навучання вучняў, як трэба маліцца.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прытчы Ісуса Хрыста
Більярдны спорт на Азіяцкіх гульнях у крытых памяшканнях 2013

Спаборніцтвы па **більярднаму спорту на Азіяцкіх гульнях у крытых памяшканнях 2013** праходзілі ў канферэнц-цэнтры «Songdo Convensia» з 26 чэрвеня па 6 ліпеня 2013 года. Більярдны спорт у трэці раз запар быў уключаны ў праграму азіяцкіх гульняў у крытых памяшканнях.

## Медальны залік 
Катэгорыя:Більярдны спорт на азіяцкіх гульнях у крытых памяшканнях
Катэгорыя:Азіяцкія гульні ў крытых памяшканнях 2013
Катэгорыя:2013 год у снукеры
ФК Дэбрэцэн

**«Дэбрэцэн»** ( альбо *DVSC*) — венгерскі футбольны клуб з горада Дэбрэцэн. Афіцыйная назва клуба з венгерскай мовы перакладаецца як Чыгуначны Спартыўны Клуб «Дэбрэцэн». Гэта знайшло адлюстраванне і ў мянушцы каманды — «Локі».

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Венгрыі:**
:: **Чэмпіён (7):** 200/05, 2005/06, 2006/07, 2008/09, 2009/10, 2011/12, 2013/14

***Кубак Венгрыі:**
:: **Пераможца (6):** 1998/99, 2000/01, 2007/08, 2009/10, 2011/12, 2012/13

***Кубак лігі:**
:: **Пераможца (1):** 2009/10

***Суперкубак Венгрыі:**
:: **Пераможца (5):** 2005, 2006, 2007, 2009, 2010

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Дэбрэцэн
Катэгорыя:Дэбрэцэн
Стрынатка звычайная

**Аўся́нка (стрынатка) звычайная** (*Emberiza citrinella*) — пеўчая птушка сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 16—18 см, размах крылаў 23—29,5 см. Палавы дымарфізм слабы. Жоўта-карычневая з надхвосцем рудога колеру і белымі крайнімі рулявымі (якія добра бачныя ў палёце). Самец увесну з ярка-жоўтымі галавой і нізам цела. У самкі і маладых птушак менш жоўтага колеру і больш цёмных плям. Маладыя падобныя да самкі.

## Пашырэнне 
Арэал: Еўропа (ад паўночнай часткі Іспаніі), Каўказ, Заходняя Сібір да вярхоўі Лены. Інтрадуцыраваная ў Новай Зеландыі. Насяляе сухія сонечныя адкрытыя ландшафты паркавага тыпу, ускрайкі лясоў, негустыя дрэвастоі паблізу адкрытых месцаў і сярод поля, пагоркі, на поўначы — пояс бярозавых лясоў; крыху радзей — сады на межах палёў. У Татрах даходзіць да вышыні 1800 м, у італьянскіх Альпах — 2100 м, на Каўказе — да 2000 м над у.м. Сустракаецца на востраве Мядзведжым, у Ісландыі, на Фарэрскіх астравах, Балеарах і Мальце.

У асноўным аселая птушка. Папуляцыі з паўночнай часткі арэала пералётныя. Месцы зімовак у межах гнездавога арэала, а таксама Паўднёвая Еўропа, Малая Азія, Блізкі Усход, Сярэдняя Азія, Паўночна-Заходняя Афрыка.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо будуе на зямлі ў ямцы, у месцы, што добра праграваецца сонцам, пад галінкамі куста або навіслай травяністай расліннасцю, якія яго добра маскіруюць, звычайна каля вадацёку ці асновы невялікага пагорка, малога дрэўца або куста, у ажыне або глогу. У выключным выпадку — у перакрыжаваных галінках адразу над зямлёй (не вышэй за 1 м). Знешняя частка гнязда са сцёблаў і лістоў траў, заламаных па краі, па-за гняздо тырчаць некалькі канцоў. Унутраная частка шчыльная і тоўстая, з вузкіх выгнутых лістоў травы (часам з прымессю моху і завяўшых раслінных валокнаў). Высцілка з тонкіх сухіх карэньчыкаў і конскага воласу.

Яйкі (3—5, часам 2—6) асіметрычныя, з вострым вузейшым канцом, шараватыя, крыху пурпуровыя, фіялетава-блакітныя, брудна-белыя, белыя з фіялетавым адценнем або бела-карычневыя, з мноствам карычнева-фіялетавых, іржава-пурпуровых, чорна-фіялетавых або чорных завіткоў і рысак, раскіданых нерэгулярна па паверхні або ў выглядзе кальца вакол шырэйшага канца. Птушаняты вылупляюцца праз 12—14 сутак і яшчэ праз 9—10 сутак вылятаюць з гнязда.

Кормяцца птушкі насеннем раслін і насякомымі.

## Падвіды 
* *E. c. citrinella* — большая частка Еўропы (ад Пірэнейскага паўвострава да ракі Об);
* *E. c. erythrogenys* — ад поўдня Украіны і Каспійскага мора на паўночны ўсход да ракі Лены;
* *E. c. caliginosa* — Брытанскія астравы.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
* 

Катэгорыя:Аўсянкавыя
Катэгорыя:Птушкі Еўразіі
Катэгорыя:Птушкі Новай Зеландыі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
ФК Вэнтспілс

**«Вэнтспілс»** () — былы латвійскі футбольны клуб з Вэнтспілса.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Латвіі:**
:: **Чэмпіён (6):** 2006, 2007, 2008, 2011, 2013, 2014
:: **2-е месца (6):** 2000, 2001, 2002, 2009, 2010, 2018
:: **3-е месца (9):** 1998, 1999, 2003, 2004, 2005, 2012, 2015, 2016, 2019

* **Кубак Латвіі:**
:: **Уладальнік (7):** 2003, 2004, 2005, 2007, 2011, 2013, 2017
:: **Фіналіст (4):** 2008, 2015, 2018, 2020

* **Кубак Лівоніі:**
:: **Пераможца (1):** 2008

***Балтыйская ліга:**
:: **Пераможца (1):** 2010
:: **Фіналіст (2):** 2007, 2011

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Вэнтспілс
ФК Сэлтык

**«Сэлтык»** () — шатландскі футбольны клуб з горада Глазга. Выступае ў шатландскім Прэм’ершыпе.

## Дасягненні 
### Нацыянальныя 
* **Шатландскі Прэм’ершып:**
** **Пераможца (55):** 1893, 1894, 1896, 1898, 1905, 1906, 1907, 1908, 1909, 1910, 1914, 1915, 1916, 1917, 1919, 1922, 1926, 1936, 1938, 1954, 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1977, 1979, 1981, 1982, 1986, 1988, 1998, 2001, 2002, 2004, 2006, 2007, 2008, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2022, 2023, 2024, 2025
* **Кубак Шатландыі:**
** **Уладальнік (41):** 1892, 1899, 1900, 1904, 1907, 1908, 1911, 1912, 1914, 1923, 1925, 1927, 1931, 1933, 1937, 1951, 1954, 1965, 1967, 1969, 1971, 1972, 1974, 1975, 1977, 1980, 1985, 1988, 1989, 1995, 2001, 2004, 2005, 2007, 2011, 2013, 2017, 2018, 2019, 2020, 2023
* **Кубак шатландскай лігі:**
** **Уладальнік (21):** 1957, 1958, 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1975, 1983, 1998, 2000, 2001, 2006, 2009, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020, 2022, 2023

### Еўрапейскія 
* **Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў/Ліга чэмпіёнаў УЕФА:**
** **Пераможца (1):** 1966/67

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Сэлтык
ФК Шэрыф Ціраспаль

**«Шэрыф»** () — прыднястроўскі прафесійны футбольны клуб з горада Ціраспаль, з-за міжнароднага непрызнання Прыднястроўя выступае пад сцягам Малдовы.

## Дасягненні 
### Нацыянальныя 
* **Чэмпіянат Малдовы:**
** **Чэмпіён (21):** 2000/01, 2001/02, 2002/03, 2003/04, 2004/05, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2015/16, 2016/17, 2017, 2018, 2019, 2020/21, 2021/22, 2022/23

* **Кубак Малдовы:**
** **Уладальнік (12):** 1998/99, 2000/01, 2001/02, 2005/06, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2014/15, 2016/17, 2018/19, 2021/22, 2022/23

* **Суперкубак Малдовы:** 
** **Уладальнік (7):** 2003, 2004, 2005, 2007, 2013, 2015, 2016

### Іншыя турніры 
* **Кубак чэмпіёнаў Садружнасці:**
** **Уладальнік (2):** 2003, 2009

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Шэрыф Ціраспаль
ФК Мальмё

**«Мальмё»** () — шведскі футбольны клуб з горада Мальмё. Заснаваны 24 лютага 1910 года. Разам з «Гётэбаргам» і АІКам уваходзіць у так званую класічную «вялікую тройку» шведскага клубнага футбола. Найвышэйшым дасягненнем клуба на міжнароднай арэне з’яўляецца выхад у 1979 годзе ў фінал Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў, дзе «Мальмё» пацярпеў паражэнне ад «Нотынгем Форэст» з лікам 0:1.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Швецыі:**
** **Пераможца (26):** 1944, 1949, 1950, 1951, 1953, 1965, 1967, 1970, 1971, 1974, 1975, 1977, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989, 2004, 2010, 2013, 2014, 2016, 2017, 2020, 2021, 2023

* **Кубак Швецыі:** 
** **Уладальнік (15):** 1944, 1946, 1947, 1951, 1953, 1967, 1973, 1974, 1975, 1978, 1980, 1984, 1986, 1989, 2022

* **Суперкубак Швецыі:** 
** **Уладальнік (2):** 2013, 2014

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Мальмё
ФК Суцьеска Нікшыч

**«Суцьеска»** () — чарнагорскі футбольны клуб з горада Нікшыч. Выступае ў Першай лізе Чарнагорыі. Заснаваны ў 1927 годзе. Хатнія матчы праводзіць на стадыёне «Край Бістрыцы», які змяшчае 10 800 гледачоў. З’яўляецца часткай спартыўнага клуба «Суцьеска».

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Чарнагорыі:**
:: **Чэмпіён (5):** 2012/13, 2013/14, 2017/18, 2018/19, 2021/22
:: **2-е месца (4):** 2014/15, 2019/20, 2020/21, 2022/23
:: **3-е месца (1):** 2008/09

* **Кубак Чарнагорыі:**
:: **Уладальнік (2):** 2016/17, 2022/23
:: **Фіналіст (1):** 2006/07

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Суцьеска Нікшыч
Аляксей Паўлавіч Дзербін

**Аляксей Паўлавіч Дзербін** (нар. , Мінск) — дзяржаўны дзеяч Беларусі. Кандыдат юрыдычных навук, дацэнт.

## Біяграфія 
У 1997 годзе скончыў юрыдычны факультэт БДУ. Працаваў у газеце «Беларуский рынок», ДУ «Міжбанкавая валютная біржа», ААТ «Белгазпрамбанк», БДУ, БДЭУ, Нацыянальным цэнтры заканадаўства і прававых даследаванняў Рэспублікі Беларусь, Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Праходзіў службу ў органах унутраных спраў, Следчым камітэце, Камітэце дзяржаўнай бяспекі. 18 ліпеня 2014 прызначаны на пасаду дырэктара Інфармацыйна-аналітычнага цэнтра пры Адміністрацыі Прэзідэнта Беларусі.

Жанаты, выхоўвае дачку. Яго маці — Галіна Дзербіна — навуковец, член камітэта Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў.

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі
Чэмпіянат свету па снукеры сярод ігракоў да 21 года 2013

**Чэмпіянат свету сярод ігракоў да 21 года 2013** () — непрафесійны турнір па снукеры, які праходзіў з 11 па 19 ліпеня 2013 года ў Пекіне, Кітай і ў якім прымалі ўдзел снукерысты не старэйшыя за 21 год. Турнір стаў 25-м розыгрышам чэмпіянату свету сярод ігракоў да 21 года, які быў заснаваны ў 1987 годзе.

Пераможцам турніру стаў кітайскі аматар 19-гадовы Лу Нін.

Катэгорыя:Чэмпінат свету па снукеры сярод ігракоў да 21 года
Ісак Аронавіч Давідовіч

**Ісак Аронавіч Давідовіч** (,  — , ) — беларускі жывапісец і графік. Працаваў у станковым і манументальна-дэкаратыўным жывапісе, станковай і кніжнай графіцы. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 4 снежня 1911 года ў Бабруйску ў яўрэйскай сям’і. З 1927 па 1930 год вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме ў выкладчыкаў М. Г. Эндэ і В. М. Руцая. Дыпломная праца — карціна «На лесараспрацоўках»..

У 1932 годзе працаваў мастаком у кааператыве «Мастак». Быў арыштаваны 3 лістапада 1932 года. Асуджаны Асобай нарадай пры Калегіі ДПУ 15 сакавіка 1933 года па артыкуле 58 пп. 10, 11 Крымінальнага кодэксу РСФСР за антысавецкую агітацыю да тэрміну папярэдняга зняволення і ў той жа дзень вызвалены. Рэабілітаваны пракуратурай БССР 31 мая 1989 года.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1932 года.

Памёр 5 снежня 1993 года ў Мінску.

## Творчасць 
З 1934 года прымаў удзел у мастацкіх выставах. Працаваў у галіне станковага і манументальна-дэкаратыўнага жывапісу, а таксама ў станковай і кніжнай графіцы, маляваў ілюстрацыі і плакаты.

Сярод манументальных твораў — роспіс плафона «Дружба народаў» Беларускага рэспубліканскага тэатра юнага гледача (1955, з Іванам Ахрэмчыкам), пано «Беларускія народныя майстры» ў канферэнц-зале Беларускага таварыства дружбы і культурнай сувязі з замежнымі дзяржавамі (1956, з Іванам Ахрэмчыкам). Сярод твораў у кніжнай графіцы — «Апавяданні» З. Бядулі (1947), «Ехаў казачнік Бай» (1955) і «Казкі. Легенды» М. Танка, «Людзі на балоце» Івана Мележа.

### Творы жывапісу 
* «Карагод» (1937)
* «Курлоўскі расстрэл» (1939)
* «Партызаны на прывале» (1948)
* «Маці» (1954)
* «Наша будучае сяло» (1961)
* «Паміж баямі» (1965)
* «Нарачанская быль» (1967)
* «Першадрукар Францыск Скарына» (1968)
* «Хакеісты» (1975)
* «Солдаты рэвалюцыі» (1977)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* http://www.beljews.info/Davidovich.htm 
* 

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Мароз (значэнні)

Мароз — з’ява прыроды. Таксама можа мець наступныя значэнні:
* Дзед Мароз — персанаж.

## Прозвішча 
* Аксана Мароз (нар. 1991) — расійская гандбалістка.
* 
* Віктар Мароз (нар. 1980) — латвійскі футбаліст і трэнер.
* Дзяніс Равільевіч Мароз (нар. 1982) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністр энергетыкі Рэспублікі Беларусь.
* Іван Мароз (нар. 1992) — беларускі гандбаліст.
* Лілія Францаўна Мароз (нар. 1956) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га і 5-га скліканняў.
* Міхаіл Іванавіч Мароз (1895—1947) — беларускі дзяржаўны дзеяч, педагог, выдавец.
* Наталля Мікалаеўна Мароз (нар. 1914) — беларускі інжынер-канструктар.
* Таццяна Барысаўна Мароз (нар. 1963) — беларускі архітэктар.
* 
* Юрый Дзмітрыевіч Мароз (нар. 1950) — беларускі дзяржаўны і сельскагаспадарчы дзеяч.
Парэчын

* Дзяніс Рыгоравіч Парэчын, беларускі футбаліст
* Рыгор Яўхімавіч Парэчын, беларускі юрыст і эканаміст
Прытча аб няправедным суддзі

[thumb|**Прытча аб няправедным суддзі**, [Джон Эверэт Міле, 1863г.]]
**Прытча аб няправедным суддзі** (таксама вядомая як ***прытча пра навязлівай або неадступнай удаве***) — адна з прытчаў Ісуса Хрыста. З'яўляецца ў новазапаветным апавяданні толькі ў Евангеллі ад Лукі 18:1-8. У ёй апавядаецца, як суддзя, які з'яўляецца адначасова і атэістам (таму што не баіцца Бога) і неспагадлівым чалавекам, ў рэшце рэшт згаджаецца аддаць належнае беднай удаве толькі таму, што яна так настойліва патрабавала гэтага ў суддзі.

Гэтая прытча дэманструе важнасць настойлівасці ў малітве, заклікае ніколі не здавацца. Прытча запісана непасрэдна перад прытчай пра мытніка і фарысея (якая таксама закранае тэму малітвы) і падобная да прытчы пра чалавека, які просіць хлеба ў поўнач.

## Біблейскае апавяданне
Прытча мае наступны змест:

*Сказаў ім таксама прытчу пра тое, што трэба заўсёды маліцца і не падаць духам. кажучы: у адным горадзе быў суддзя, які Бога не баяўся і людзей не саромеўся. У тым самым горадзе была адна ўдава, і яна, прыходзячы да яго, казала: абарані мяне ад супраціўніка майго. Але ён доўгі час не хацеў. А потым сказаў сам сабе: хоць і Бога не баюся і людзей не саромеюся, але як што гэтая ўдава не дае мне спакою, абараню яе, каб яна не прыходзіла больш дакучаць мне. І сказаў Гасподзь: чуеце, што кажа суддзя неправедны? Ці ж Бог не абароніць выбраных Сваіх, што галосяць да Яго дзень і ноч, хоць і марудзіць абараніць іх? Кажу вам, што падасць ім абарону неўзабаве. А Сын Чалавечы, прыйшоўшы, ці знойдзе веру на зямлі?*

Ключавы сэнс прытчы ў тым, што неабходна заўсёды маліцца, як тая ўпартая ўдава, бо калі нават неправедны суддзя ў канчатковым рахунку выслухаў і абараніў жанчыну, то Бог значна хутчэй гэта зрабіць. Прытча аб начным сябры мае аналагічны сэнс.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прытчы Ісуса Хрыста
ФК Дынама Заграб

**«Дынама»** () — харвацкі футбольны клуб з Заграба. Заснаваны ў 1945 годзе на аснове трох заграбскіх клубаў (расфармаваных кампартыяй Югаславіі): «Граджанскі», «Канкордыя» і ХАШК. Свае матчы праводзіць на стадыёне «Максімір». З’яўляецца найлепшым клубам Харватыі ў перыяд незалежнасці па колькасці тытулаў. 24-разовы чэмпіён Харватыі, 16-разовы ўладальнік Кубка Харватыі і пераможца сямі Суперкубкаў Харватыі. Клуб усю сваю гісторыю правёў у найвышэйшым дывізіёне, яшчэ будучы ўдзельнікам Першай лігі Югаславіі з 1946 па 1991 год, і потым з 1992 года выступае ў Першай лізе Харватыі.

## Дасягненні 
* **Чэмпіянат Югаславіі:**
** **Пераможца (4):** 1947/48, 1953/54, 1957/58, 1981/82

* **Чэмпіянат Харватыі:**
** **Пераможца (24):** 1992/93, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/2000, 2002/03, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2020/21, 2021/22, 2022/23

* **Кубак Югаславіі:**
** **Уладальнік (7):** 1951, 1960, 1963, 1965, 1969, 1980, 1983

* **Кубак Харватыі:**
** **Уладальнік (16):** 1994, 1996, 1997, 1998, 2001, 2002, 2004, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2015, 2016, 2018, 2021

* **Суперкубак Харватыі:**
** **Уладальнік (7):** 2002, 2003, 2006, 2010, 2013, 2019, 2022

* **Кубак кірмашоў:**
** **Уладальнік (1):** 1966/67

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Дынама Заграб
Дынама Заграб
Спіс каралёў Ірака

Пасля заканчэння Першай сусветнай вайны і распаду Асманскай імперыі тры былыя асманскія вілаеты, якія складалі сучасны Ірак, перайшлі пад кантроль Вялікабрытаніі, што неўзабаве выклікала незадаволенасць сярод насельніцтва. Для таго, каб хваляванні спыніліся, у 1921 годзе ў Іраку была заснавана манархія. Кіруючай стала дынастыя Хашымітаў, першым каралём — Фейсал I, былы кароль Сірыі, а таксама сын першага караля Хіджаза Хусейна бен Алі. 96 % іракцаў, якія галасавалі падчас плебісцыту, выказаліся на карысць манархіі.

Каралеўства Ірак існавала на працягу 37 гадоў. У 1958 годзе ў краіне адбыўся дзяржаўны пераварот, які ўвайшоў у гісторыю як Ліпеньская рэвалюцыя. Вынікам перавароту стала звяржэнне манархіі і ўсталяванне рэспубліканскай улады ў Іраку.

## Кіраўнікі Старажытнага Ірака (Месапатаміі) 
## Каралеўства Ірак (1921—1958) 
## Гл. таксама 
* Прэзідэнт Ірака

## Спасылкі 
* Спіс каралёў Ірака на alexhistory.narod.ru 

Катэгорыя:Хашыміты
Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў Блізкага Усходу
Катэгорыя:Гісторыя Ірака
Катэгорыя:Каралі іракскія
Спражка

[thumb|right|Бронзавыя спражкі, знойдзеныя пры раскопках у паўднёвай [Швецыя|Швецыі]]

**Спражка** — засцежка, якая змацоўвае канцы чаго-небудзь, напрыклад, рамня, і служыць таксама ўпрыгожаннем. Звычайная спражка складаецца з рамкі і язычка, які фіксуе рамень у спражцы пры яго прасоўванні ў адтуліну на рамяні, але такая канструкцыя не з'яўляецца абавязковай. Рамень можа ўтрымлівацца ў спражцы таксама за кошт трэння.

У старажытнасці спражкі ўяўлялі сабой падковападобныя фібулы, зробленыя з круглага, радзей плоска-выпуклага ці чатырохграннага жалезнага або бронзавага стрыжня. На Беларусі распаўсюджаны галоўным чынам у помніках зарубінецкай культуры Верхняга Падняпроўя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты паводле тыпу
Катэгорыя:Зашпількі
Катэгорыя:Упрыгажэнні
Фібула з Малышкаўскага гарадзішча

**Фібула з Малышкаўскага гарадзішча** — бронзавая падковападобная фібула I—III стст., знойдзеная А. Р. Мітрафанавым пры раскопках Малышкаўскага гарадзішча. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага гістарычнага музея Беларусі.

## Літаратура 
* 
* Я. Г. Звяруга. Беларускае Павілле у жалезным веку і раннім сярэднявякоўі / Матэрыялы па археологіі Беларусі, Вып. 10. — Мінск: ДНУ «Інстытут гісторіі НАН Беларусі», 2005. — 174 с., іл. ISBN 985-6769-07-8

Катэгорыя:Фібулы
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:культура штрыхаванай керамікі
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Вілейскага раёна
Стаўрас Хрыстафарыдзіс

**Стаўрас Хрыстафарыдзіс** () — грэчаскі біятланіст, удзельнік двух Алімпійскіх гульняў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Ноес, якая зараз з'яўляецца часткай горада Ротэнбург, у Саксоніі. Пачаў займацца біятлонам у 1990 годзе і з таго часу ўваходзіць у склад нацыянальнай каманды. Жыве ў грэчаскім горадзе Драма, трэніраваўся ў Верыі. Выступаў за спартыўны клуб «Драма».

## Кар'ера 
Першым міжнародным стартам для грэка стала індывідуальная гонка на этапе Кубка свету ў аўстрыйскім Бад-Гаштайне ў 1993 годзе, дзе ён фінішаваў 132-м са 136 удзельнікаў. На працягу 15 гадоў, за выключэннем сезону 1996/1997, выступаў на этапах Кубка свету. Лепшым вынікам з'яўляецца 73-е месца ў індывідуальнай гонцы на чэмпіянаце свету 2003 года ў Ханты-Мансійску.

Удзельначаў у трох чэмпіянах Еўропы (2000, 2001, 2007). У палове гонак не фінішаваў, лепшым стала 57-е месца ў спрынце ў 2000 годзе ў польскім Касцеліска.

У Кубку Еўропы ўпершыню выступіў у 2003 годзе. Лепшы вынік — 7-е месца ў спрынце ў балгарскім Банска ў сезоне 2008/2009.

Двойчы (2002, 2006) прымаў удзел у Алімпійскіх гульнях. Лепшы вынік — 83-е месца ў спрынце на трасах Чэзана-Сан-Сікарыё ў 2006 годзе.

Апошнім выступам на міжнародных спаборніцтвах па біятлоне стаў чэмпіянат свету 2008 года ў шведскім Эстэрсундзе. Пасля гэтага да 2012 года стартаваў у лыжных гонках у Балканскім Кубку.

### Удзел у Чэмпіянатах свету 
### Удзел у Чэмпіянатах Еўропы 
### Удзел у Алімпійскіх гульнях 
## Спасылкі 
* Профіль IBU
* Профіль FIS

Катэгорыя:Біятланісты Грэцыі
Катэгорыя:Лыжнікі Грэцыі
Катэгорыя:Спартсмены — біятланісты і лыжнікі
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Леанід Рыгоравіч Давідзенка

**Леанід Рыгоравіч Давідзенка** (,  — , Мінск) — беларускі , жывапісец, графік, педагог.

## Біяграфія 
Першыя мастацкія навыкі атрымаў у студыі выяўленчага мастацтва мінскага «Дома піянераў» у вядомага беларускага мастака і выкладчыка Сяргея Пятровіча Каткова. У 1959 годзе паступіў у Мінскае мастацкае вучылішча. Вучыўся ў выкладчыка Г. І. Мурамцава. У 1962 годзе, не скончыўшы вучылішча, паспяхова здаў уступныя экзамены ў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут, дзе яго настаўнікамі былі вядомыя беларускія скульптары Андрэй Бембель і Анатоль Анікейчык. У 1967 годзе пад кіраўніцтвам Андрэя Бембеля Леанід Давідзенка выканаў дыпломную працу — рэльеф па дрэве «Ураджай». З 1968 года стаў выкладаць у скульптурным аддзяленні Рэспубліканскай школы-інтэрната па выяўленчаму мастацтву і музыцы імя І. В. Ахрэмчыка. Унёс вялікі педагагічны ўклад у развіццё беларускай скульптурнай школы. З 1968 года пачаў удзельнічаць у рэспубліканскіх і ўсесаюзных мастацкіх выставах. У 1979 годзе скульптура «Юнак з вавёркай» экспанавалася на выставе ў Лондане. Вучнямі Леаніда Давідзенкі з'яўляюцца беларускія скульптары Аляксандр Іванавіч Козел, Аляксандр Фінскі, Уладзімір Слабодчыкаў, Максім Пятруль, Аляксандр Шапо, Іван Арцімовіч, Максім Шняк, Арцём Мядзведеў.

## Творы 
[thumb|left|Скульптура «Лета» ля фантана на [Праспект Пераможцаў (Мінск)|праспекце Пераможцаў у Мінску]]
* «Купава» (1970-я)
* «Юнак з вавёркай» (1970-я)
* «Маці з сынам» (1980-я)
* «Пяшчота» (1980-я)
* «Лета», фантан на праспекце Пераможцаў у Мінску
* «Сымон-музыка»
* «Чорная панна», Нясвіж
* «Любава», Цэнтральны парк Кішынёва

Творы Леаніда Давідзенкі знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі (Масква) і ў Рускім музеі (Санкт-Пецярбург).

## Памяць 
З 15 студзеня па 2 лютага 2013 года ў мінскім Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва праводзілася выстаўка «Сугучнасць драўлянай скульптуры», прысвечаная памяці скульптара Леаніда Давідзенкі.

## Спасылкі 
* У Мінску адкрылася выстаўка «Сумоўе драўлянай скульптуры» памяці Леаніда Давідзенкі 
* Інтэрв'ю з Людмілай Грыцэнкай, жонкай Леаніда Давідзенкі

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Вучні Сяргея Каткова
Жэліруючы цукар

**Жэліруючы цукар** — від цукру, які выкарыстоўваюць для прыгатавання мармеладаў, варэння, джэмаў, жэле, канфіцюры ў хатніх умовах і пры прамысловай перапрацоўцы. Гэты цукар складаецца з буйных крышталёў, і ў яго дадаюцца пекцін для хуткага жэліравання і лімонная кіслата для лепшага захавання.

Прадаецца гэтая цукровая сумесь у трох розных канцэнтрацыях: 1:1, 2:1 і 3:1, дзе першая лічба паказвае на частку садавіны, якая выкарыстоўваецца на адну частку цукру.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Харчовыя прадукты
Катэгорыя:Цукар
Бяроза нізкая

**Бяроза нізкая**, **бяроза ніцая**, **бярэзнік** (*Betula humilis*) — лістападная расліна сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Куст вышынёй 1—2. Від апісаны з Баварыі.

### Прымяненне ў медыцыне 
Пупыршкі і маладое лісце выкарыстоўваецца ў народнай і навуковай медыцыне, яны валодаюць мачагонным, жоўцегонным, патагонным, краваачышчальным, бактэрыцыдным, супрацьзапаленчым і раназажыўляльным дзеяннем. У якасці лекавай сыравіны выкарыстоўваюць пупыршкі бярозы (), лісце бярозы (), бярозавы дзёгаць () і актываваны вугаль ()

#### Нарыхтоўка сыравіны 
Нарыхтоўку пупыршак праводзяць у студзені — сакавіку, да іх распускання. Сушаць на адкрытым паветры ці ў памяшканнях з добрай вентыляцыяй. Маладое лісце збіраюць у маі — чэрвені, сушаць у цені або на гарышчах.

## Ахова віду 
Бяроза прысадзістая занесена ў Чырвоныя кнігі рэспублік Мардовія (як верагодна зніклы від), Карэлія, Татарстан, Чувашскай і Удмурцкай рэспублік, Разанскай, Уладзімірскай, Калужскай, Кастрамской, Курганскай, Курскай, Ленінградскай, Маскоўскай, Ніжагародскай, Цвярской, Ульянаўскай і Яраслаўскай абласцей Расіі.

## Таксанамія 
Від уваходзіць у род  падсямейства  сямейства  парадку .

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бярозавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Аб кульце асобы і яго наступствах

**Аб кульце асобы і яго наступствах** — даклад першага сакратара ЦК КПСС Мікіты Хрушчова на ўнутраным закрытым пасяджэнні 20-га з’езду партыі 25 лютага 1956 года ў маскоўскім Вялікім Крамлёўскім палацы.

Грунтаваўся на дадзеных Пракуратуры СССР, КДБ, Цэнтральнай камісіі па пераглядзе спраў на раней асуджаных грамадзян і Камісіі партыйнага кантролю ЦК КПСС. Змяшчаў абвінавачанне папярэдняга кіраўніка партыі Іосіфа Сталіна ў фабрыкаванні крымінальных спраў аб змовах і ў рэпрэсіях, ад якіх загінулі тысячы людзей. Таксама ў дакладзе адзначалася, што Нямецка-савецкую вайну ўдалося выйграць *насуперак* рашэнням Сталіна: «Калі фашысцкія войскі ўжо ўварваліся…, з Масквы быў загад — на стрэлы не адказваць… таму, што Сталін… лічыў, што гэта яшчэ не вайна… Гэта прывяло да таго, што ў першыя ж гадзіны і дні праціўнік вынішчыў у нашых памежных раёнах вялікую колькасць авіяцыі, артылерыі,… знішчыў вялікую колькасць нашых ваенных кадраў, дэзарганізаваў кіраванне войскамі, і мы апынуліся не ў стане перагарадзіць яму шлях углыб краіны».

З’езд пастанавіў азнаёміць з дакладам толькі аднапартыйцаў, камсамольцаў і беспартыйных кіраўнікоў, бо Хрушчоў у ім зазначаў: «Гэтае пытанне мы не можам вынесці за межы партыі, а тым больш, у друк». Пасля з’езду замяшанае ў беззаконні Сталіна партыйнае кіраўніцтва вырашыла не друкаваць даклад, бо замест галоснасці мела зацікаўленасць толькі ў спыненні рэпрэсій, ад якіх само цярпела. Пры зачытванні на партыйных сходах у сакавіку 1956 г. яго забаранялася абмяркоўваць і бралася распіска аб неразгалошванні. Аднак у 1956 годзе яго надрукавала амерыканская газета «Вашынгтон пост». У СССР даклад упершыню апублікавалі праз 33 гады, у 1989 годзе, у часопісе «Весткі ЦК КПСС» ().

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хрушчоўская адліга
1956
20
Катэгорыя:Дэсталінізацыя
Катэгорыя:Дакументы
Катэгорыя:Рэчы
20
Фібула

з выемкавай эмаллю чырвонага колеру з Малышкаўскага гарадзішча, I—III стст., Нацыянальны гістарычны музей Беларусі]]
**Фібула** ( — шпілька, засцежка) — металічная засцежка для адзення, якая адначасова служыць упрыгожваннем. Пры ўсіх разнастайных зменах формы і ўдасканаленнях, якім фібулы падвергліся на працягу розных эпох, агульны іх тып захаваўся амаль нязменным. Састаўнымі часткамі фібулы з’яўляюцца: іголка, дужка (корпус), жалабок, спружына.

## Гісторыя 
Мода на фібулы змянялася досыць часта. Па фібулах у пахаваннях можна дакладна датаваць эпоху. За гады археалогія выпрацавала дакладную перыядызацыю па фібулах.

Бронзавы век амаль не ведаў фібул; у гэтым стагоддзі, ды і то толькі ў канцы яго, яны былі ва ўжыванні ў Венгрыі, Паўночнай Германіі, Скандынавіі. Пачынаючы з жалезнага веку, фібулы сустракаюцца ўвесь час у большасці месцазнаходжанняў. Фібулы, адкрытыя ў еўрапейскіх месцазнаходжаннях, падзяляюцца Мантэліусам на тры групы: венгра-скандынаўскую, грэчаскую і італійскую.

У Старажытнай Грэцыі жанчыны насілі фібулы як на верхнім (amictus), так і на споднім адзенні (indutus), мужчыны — толькі на верхняй; звычайна часткі адзення (плашчы) мацаваліся на правым плячы, радзей на грудзі, жанчыны ж ужывалі фібулы нярэдка на абодвух плячах.

У Беларусі фібулы вядомы з 3-га тыс. да н.э., існавалі да 13 ст.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Фібулы
Катэгорыя:Засцежкі
Катэгорыя:Упрыгажэнні
1-я армія

Назву *Першая армія* мелі:
* воінскае аб’яднанне сухапутных сіл Аўстра-Венгрыі падчас Першай сусветнай вайны
* воінскае аб’яднанне Германскай імперскай арміі падчас Першай сусветнай вайны
* воінскае аб’яднанне Трэцяга рэйху падчас Другой сусветнай вайны
* воінскае аб'яднанне Рускай імператарскай арміі падчас Першай сусветнай вайны
* воінскае аб’яднанне ў складзе Узброеных сіл СССР
* воінскае аб’яднанне ў складзе Узброеных сіл Францыі
Бронзавыя лунніцы з Абідні

**Бронзавыя лунніцы з Абідні** — сем бронзавых лунніц II—V стст. з познезарубінецкага селішча Абідня (Быхаўскі раён).  Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага гістарычнага музея Беларусі.

Лунніцы выкананы з вялікім пачуццём меры ў колеравых і прапарцыяльных суадносінах. Знойдзены ў тых жа месцах, дзе і чырвоныя пацеркі з глушонага шкла ў форме сплясканых выцягнутых прамавугольнікаў, значыць, і насілі іх разам — у складзе маністаў ці галаўнога ўбору. Аналіз хімічнага саставу эмалі на адной з лунніц, чырвоных пацерак і нацёкаў чырвонай шкляной масы на тыглях, выяўленых ў Абідні, паказаў, што эмалі і шкляныя пацеркі выкананы з глушонага шкла аднаго саставу, якое не можа быць аднесена ні да аднаго тыпу антычнага шкла. Такія ж лунніцы, але больш складанай колеравай гамай, выяўлены на шматслойным селішчы II-IX стст. каля в. Тайманава.

## Апісанне 
Лунніцы маюць форму трохвугольнікаў, у якіх верхні вугал выкарыстоўваўся ў якасці вушка. Дэкор пабудаваны на кантрасце залацістага колеру бронзы (пазней яна набыла зялёную паціну) і чырвонага колеру эмалі. Правы і левы вуглы сіметрычна ўпрыгожаны чырвонай выемчатай эмаллю ў форме кругоў, сярэдзіна — чырвонай эмаллю ў форме раўнабедранага трохвугольніка, чым яшчэ больш падкрэслівался агульная трохвугольная форма лунніцы. Ніжнія вуглы маюць круглыя завяршэнні з круглымі гнёздамі для чырвонай эмалі. У адной групы лунніц кожны вугал упрыгожаны яшчэ трыма круглымі выступамі-дыскамі, адлітымі разам з лунніцай, у адтуліны якіх працягваліся кольцы з тонкага бронзавага дроту.

У другой групе лунніц круглыя ніжнія вуглы аздоблены таксама круглымі плоскасцямі чырвоных эмалей і ўпрыгожаны трохвугольнікамі, якія падкрэсліваюць геаметрычную пабудову лунніцы. Кампазіцыя гэтых лунніц, такім чынам, пабудавана на проціпастаўленні геаметрычных і лінейнаакруглых форм і падкрэслівае акруглыя формы эмалевых аздоб.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:лунніцы
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Гісторыя Быхаўскага раёна
Катэгорыя:Зарубінецкая культура
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Адаменка (пасёлак)
Падвеска (упрыгажэнне)

XI—XII стст.]]
**Падве́ска**&nbsp;— упрыгажэнне, якое падвешвалася на ланцужку, або вяроўцы. Часцей за ўсё насілася на шыі, але часам і на поясе, галаўным уборы, ці вопратцы. У розныя гістарычныя перыяды функцыі падвесак былі рознымі — ад магічных, тады яны выконвалі функцыю амулета (напр. лунніцы), да выключна эстэтычных, напрыклад, кулоны. Падвескі, прывешвалі да ікон, воты, адыгрывалі ролю рэлігійных ахвяраванняў.

## Гл. таксама 
* Аксельбант
* Бірулька
* Нецке

## Літаратура 
* Падвеска //  С. 488.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Упрыгажэнні
Лунніца

-лунніца з выемкавай чырвонай эмаллю з селішча Абідня, II—V стст., Нацыянальны гістарычны музей Беларусі]]
**Лу́нніца** — металічнае ўпрыгажэнне (завушніцы, падвескі) у выглядзе паўмесяца. Вырабляліся з бронзы, срэбра, радзей — золата. Лунніцы вядомыя з канца бронзавага веку, былі распаўсюджаныя ў Егіпце, многіх земляробчых народаў Азіі і Еўропы, у тым ліку і ў славян у Х-ХII стст. Лунніцы звязаны з вераваннямі ў сілу месяца і культам урадлівасці.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Упрыгажэнні
Кот Шродзінгера

**Кот Шродзінгера** — уяўны эксперымент, прапанаваны аўстрыйскім фізікам-тэарэтыкам, адным з заснавальнікаў квантавай механікі, Эрвінам Шродзінгерам, якім ён хацеў паказаць непаўнату квантавай механікі пры пераходзе ад субатамных сістэм да макраскапічных.

## Сутнасць эксперымента 
У арыгінальным артыкуле Шродзінгера эксперымент апісаны так:
Можна пабудаваць і выпадкі, якія маюць дастаткова травесціі. Нейкі кот зачынены ў сталёвай камеры побач з наступнай пякельнай машынай (якая павінна быць ахавана ад прамога умяшання ката): унутры лічыльніка Гейгера знаходзіцца малюсенькая колькасць радыеактыўнага рэчыва, настолькі маленькая, што на працягу гадзіны можа распасціся толькі адзін атам, але з такой жа імавернасцю можа і не распасціся; калі ж гэта здарыцца, счытываючая трубка разраджаецца і дзейнічае рэле, якое спускае молат, які разбівае колбачку з сінільнай кіслатой. Калі на гадзіну пакінуць усю гэтую сістэму ў такім стане, то можна сказаць, што кот будзе жывы па сканчэнні гэтага часу, калі распаду атама не здарыцца. Першы жа распад атама атруціў бы ката. Псі-функцыя сістэмы ўвогуле  будзе выражаць гэта, змешваючы ў сабе ці размазваючы жывога і мёртвага ката (прабачце за выказванне) у роўных долях. 

Тыпавым у падобных выпадках з'яўляецца тое, што неакрэсленасць, першапачаткова абмежаваная атамным светам, пераўтвараецца ў макраскапічную неакрэсленасць, якая можа быць ухілена з дапамогай прамога нагляду. Гэта перашкаджае нам наіўна прыняць «мадэль размыцця» як  адлюстроўваючую рэчаіснасць. Само па сабе гэта не азначае нічога няпэўнага ці супярэчлівага. Ёсць розніца паміж выразным ці расфакусіраваным фота і здымкам аблокаў ці туману. 

Згодна з квантавай механікай, калі над ядром не выконваецца нагляданне, то яго стан апісваецца суперпазіцыяй (змяшэннем) двух станаў — распадзенага ядра і нераспадзенага ядра, значыць, кот, які сядзіць у скрыні, і жывы, і мёртвы адначасова. Калі ж скрыню адчыніць, то эксперыментатар можа ўбачыць толькі які-небудзь адзін канкрэтны стан — «ядро распалася, кот мёртвы» ці «ядро не распалася, кот жывы».

Пытанне стаіць так: *Калі сістэма перастае існаваць як змяшэнне двух станаў і выбірае адзін канкрэтны?* Мэта эксперыменту — паказаць, што квантавая механіка няпоўная без некаторых правіл, якія паказваюць, пры якіх умовах здараецца калапс хвалевай функцыі, і кот альбо становіцца мёртвым, альбо застаецца жывым, але перастае быць змяшэннем таго і другога.

Паколькі зразумела, што кот абавязкова павінны быць альбо жывым, альбо мёртвым (не існуе стану паміж жыццём і смерцю), то гэта будзе аналагічна і для атамнага ядра. Яно абавязкова павінна быць альбо распадзеным, альбо нераспадзеным.

Арыгінальны артыкул выйшаў у 1935 годзе. Мэтай артыкулу было абмеркаванне ЭПР парадокса, апублікаванага Эйнштэйнам, Падольскім і Розэнам раней у тым жа годзе. Артыкулы ЭПР і Шродзінгера адзначылі дзіўную прыроду «квантавай заблытанасці» (, , уведзенае Шродзінгерам азначэнне), характэрнай для квантавых станаў, якія з'яўляюцца суперпазіцыяй станаў дзвюх сістэм (напрыклад, дзвюх субатамных часціц).
Бенвенута Кампезані

**Бенвенута Кампезані** (каля 1250 — ) — італьянскі лацінамоўны паэт з Вічэнцы. Патрымліваў Канграндэ дэла Скала.

Сёння Кампезані найчасцей згадваецца як аўтар кароткага верша «На ўваскрасенне Катула, веронскага паэта», гэта значыць на нейкую падзею звязаную з рукапісам Катула. Верш складзены ў выглядзе загадкі, і дакладны яго сэнс няясны. У ім гаворыцца пра нейкага земляка Катула, які «вярнуў яго дамоў з чужыны» — імаверна, ці то знайшоў рукапіс, ці то прывёз яго ў Верону з іншага горада, ці то зрабіў з яго новую копію.

Катэгорыя:Паэты Італіі
Радзім

**Радзі́м** — паводле «Аповесці мінулых гадоў», легендарны правадыр (князь), першапродак славянскага племяннога саюза радзімічаў. Разам са сваім братам Вяткам жыў «на ляхах». Адтуль яны прыйшлі са сваімі родамі і аселі: першы пасяліўся на рацэ Сож, другі — на рацэ Ака. Ад іх пайшлі радзімічы і вяцічы. На думку некаторых даследчыкаў, імя Радзім — скарочаная форма ад *Радзімір* або *Радзімер*. Даследчык А. Папоў лічыў, што назва «радзімічы» першапачаткова належала дынастычнаму роду, а потым пашырылася на племянныя групы і землі, якія яны займалі.

## Гл. таксама 
* Радзімічы

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Славянскія князі
Катэгорыя:Радзімічы
Стальмашонак

* Іван Майсеевіч Стальмашонак (1902—1976) — беларускі хірург, Заслужаны ўрач БССР
* Уладзімір Іванавіч Стальмашонак (1928—2013) — беларускі мастак, Народны мастак Беларусі
Сярэбраная спражка з Дзямідаўкі

**Сярэбраная спражка**, верагодна, VI ст. была выяўлена на гарадзішчы каля в. Дзямідаўка Смаленскай вобласці. Адносіцца да тыпу Тушамлі-Калочына. Падобная бронзавая спражка з двума бронзавымі бранзалетамі была выяўлена у 1930 г. каля в. Хоцішча (Слаўгарадскі раён).

## Апісанне 
Спражка мае авальнае гладкае кольца раўнамернай таўшчыні, шырокі выгнуты шып з папярочнай пляцоўкай-перакладзінай, выцягнуты авальны шчыток з заклёпкамі ў паўкруглых выступах. Разьба на спражцы двух тыпаў: у выглядзе грубой прамавугольнай рашоткі і  трохгранна-выемчатая. Верагодна, выява галоў драпежных птушак магла быць звязана не толькі з модай таго часу, але і з пэўным культам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:спражкі
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Гісторыя Смаленскай вобласці
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Бронзавая спражка з Хоцішча

**Бронзавая спражка з Хоцішча** — частка бронзавай спражкі, верагодна, VI ст.. Брозавая спражка і іншыя знойдзеныя ў гэтай мясцовасці ўпрыгажэнні адносяцца да тыпу Тушамлі-Калочына. Падобная сярэбраная спражка была выяўлена на гарадзішчы каля в. Дзямідаўка Смаленскай вобласці.

## Апісанне 
Спражка мае авальнае гладкае кольца раўнамернай таўшчыні, шырокі выгнуты шып з папярочнай пляцоўкай-перакладзінай, выцягнуты авальны шчыток з заклёпкамі ў паўкруглых выступах. Спражка з Хоцішча адметная па арнаментацыі. Яна мае разьбяную раму ў выглядзе літары В, якая абкружае заштрыхвананае «поле». Масіўная галава арла з доўгай жалабаватай дзюбай даволі нязграбна пасаджана на нізкіх прамавугольных выступах. Абойма спражкі мае выгін краю з боку кальца, што надае ім так званую ныркавую форму. У Хоцішчы, паводле апісання знаходак, былі яшчэ 3 бронзавыя з пазалотай бляшкі з птушынымі галоўкамі і выпуклай фігуркай чалавека.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:спражкі
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Гісторыя Слаўгарадскага раёна
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі