Новая Гранада

**Но́вая Грана́да** () — іспанскае віцэ-каралеўства ў Паўднёвай Амерыцы, якое ўключала ў сябе тэрыторыі сучасных Калумбіі, Венесуэлы, Панамы і Эквадора. Утворана ў 1718 годзе ў выніку аддзялення ад віцэ-каралеўства Перу. Сталіцай стала Багата. Спыніла існаванне ў 1821 годзе ў выніку антыіспанскага паўстання крэолаў і ўвайшла ў склад Вялікай Калумбіі. Пасля распаду Вялікай Калумбіі з 1831 па 1856 год будучая Рэспубліка Калумбія звалася «Рэспублікай Новай Гранады». Дагэтуль назва *Новая Гранада* выкарыстоўваецца для абазначэння Калумбіі з яе суседзямі.

## Гісторыя 
### Каланіяльны перыяд 
У 1514 годзе іспанцы ўпершыню з’явіліся на тэрыторыі Новай Гранады. Гэту тэрыторыю яны назвалі ў гонар нядаўна пераможанага горада. Гарады Санта-Марта (1525) і Картахена (1533) забяспечвалі Іспаніі кантроль над узбярэжжам, і гэта дало магчымасць працягнуць экспансію ўглыб мацерыка. Канкістадор Гансала Хіменес дэ Кесада каланізаваў вялікія тэрыторыі за ракой Магдалена ў Андах, нанясучы паражэнне цывілізацыі чыбча, і заснаваў горад Санта-Фэ-дэ-Багата (1538), назваўшы новыя захопленыя землі *El nuevo reino de Granada*, «Новае каралеўства Гранада», скарыстаўшыся назвай каралеўства Гранада, якое існавала да 1492 года на поўдні Іспаніі.

Грамадзянскі ўрад Новай Гранады *Аўдыенцыя* («судовае слуханне») знаходзіўся ў Багаце ў 1548—1549. Гэты орган аб’ядноўваў выканаўчую і судовую ўлады. З 1564 года выканаўчая ўлада была сканцэнтравана ў руках *прэзідэнцыі*, ці губернатара. З 1564 года Новая Гранада стала капітаніяй у складзе віцэ-каралеўства Перу. Юрысдыкцыя *Аўдыенцыі* распаўсюджвалася і на іншыя тэрыторыі, якія знаходзіліся побач з Новай Гранадай, з прычыны таго, што гэтыя правінцыі былі ўтвораны ў наступныя гады.

Губернатар падпарадкоўваўся віцэ-каралю Перу ў Ліме, але вялікая адлегласць і, як следства, неэфектыўная сувязь паміж дзвюма сталіцамі прывялі да заснавання незалежнага ад Лімы *віцэ-каралеўства Новая Гранада* ў 1717 годзе (пасля гэтага толькі ў 1739 годзе Новая Гранада нядоўга падпарадкоўвалася віцэ-каралю Перу); іншыя вобласці, якія адпавядаюць сучасным Эквадору і Венесуэле, а таксама Панаме, які да таго часу знаходзіліся пад іншай юрысдыкцыяй, аб’ядналіся пад кіраваннем Багаты, што зацвердзіла горад як адзін з асноўных іспанскіх адміністрацыйных цэнтраў у Новым Свеце, нароўні з Лімай і Мехіка. Праводзіліся рэформы, накіраваныя на ўзмацненне цэнтралізацыі ўлады, але кантроль з Іспаніі ніколі не быў дастаткова эфектыўным.

Суровая і вельмі разнастайная геаграфія паўночнай часткі Паўднёвай Амерыкі і бездараж рабілі перамяшчэнне і паведамленне ў віцэ-каралеўстве даволі цяжкімі. Стварэнне капітаніі ў Каракасе і Аўдыенсіі ў Кіта, юрыдычна падпарадкаваных віцэ-каралю, было накіравана на павышэнне эфектыўнасці кіравання суседнімі абласцямі, а таксама аддавала даніну мясцовым традыцыям самакіравання.

## Гады незалежнасці 
Тэрыторыі віцэ-каралеўства атрымалі фактычную незалежнасць ад Іспаніі паміж 1819 і 1822 гадамі ў выніку ваенных дзеянняў і палітычнай барацьбы і аб’ядналіся ў федэрацыю, вядомую як Вялікая Калумбія.

Калі Эквадор і Венесуэла сталі асобнымі дзяржавамі пасля распаду Вялікай Калумбіі, Рэспубліка Новая Гранада са сталіцай у Багаце працягвала існаваць з 1831 па 1856 год. Назва «Новая Гранада» па-ранейшаму выкарыстоўвалася, асабліва ў кансерватыўных колах, напрыклад, сярод святароў.

У нашы дні ў краінах-суседках Калумбіі калумбійцаў часам яшчэ завуць «новагранадцамі» («neogranadinos»).

## Гл. таксама 
* Гісторыя Калумбіі

## Спасылкі 
* Гісторыя Калумбіі (англ.)

Катэгорыя:Былыя калоніі Іспаніі
Катэгорыя:Гісторыя Венесуэлы
Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Катэгорыя:Гісторыя Калумбіі
Катэгорыя:Гісторыя Эквадора
Катэгорыя:Гісторыя Панамы