open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Стацкі саветнік

**Стацкі саветнік** — грамадзянскі чын V класа ў Табелі аб рангах (Расійская імперыя). Асобы, якія яго мелі, займалі пасады віцэ-дырэктара дэпартамента і віцэ-губернатара, старшыні казённай палаты і інш. З 1856 года даваў права на асабістае дваранства, раней — на спадкаемнае. Тытулаваўся «ваша высакароддзе». Для ўзвядзення ў чын стацкага саветніка быў усталяваны тэрмін службы ў 5 гадоў з часу атрымання папярэдняга чыну.

## Вядомыя стацкія саветнікі 
* Аляксандр Шыманоўскі, этнограф.
* Павел Аляксандраў, юрыст.
* Іван Здановіч, лекар.
* Канстанцін Вераніцын, аўтар паэмы «Тарас на Парнасе».

Катэгорыя:Грамадзянскія чыны
*
Катэгорыя:Табель аб рангах
Катэгорыя:Пасады Расійскай імперыі
Ваенны саветнік (Расійская імперыя)

**Ваенны саветнік** — стацкі класны чын VI класа ў Табелі аб рангах. У пачатку XX стагоддзя практычна не прысвойваўся. Правам прысваення дадзенага чыну карысталіся выключна вайсковы міністр, галоўнаўпраўляючы марскім міністэрствам (адміралцействам) і камандуючыя асобнымі ваенізаванымі карпусамі.

Па статуце быў ніжэй за стацкага саветніка і вышэй за надворнага саветніка, тытулаваўся «ваша высокаблагароддзе». Быў роўны па прававым становішчы калежскаму саветніку, аднак даваў шэраг прывілеяў, збліжаўшых яго па статусе са званнем палкоўніка. Па дадзеным чыне надавалася нашчадкавае дваранства, для атрымання якога ў іншых грамадзянскіх ведамствах з 1845 года трэба было выслужыць чын стацкага саветніка (з 1856 года — сапраўднага стацкага саветніка), службовец мог быць прадстаўлены да ордэна за вайсковыя заслугі (гэта значыць з мячамі, мячамі і бантам). Акрамя таго, ваенныя саветнікі маглі вырабляцца як у стацкія саветнікі, так і ў генерал-маёры, гэта значыць праз адзін клас, у тым ліку і ў парадку заахвочвання — пры адстаўцы, што было недаступна калежскім саветнікам вайсковага ведамства. Некаторы час існаваў таксама чын **ваеннага советніка V класа** (тытулаваўся «ваша высакароддзе»), які з'явіўся з-за жадання вайсковых службоўцаў захаваць перавагі чыну ваеннага саветніка (асабліва — магчымасць вытворчасці ў генералы) пры вытворчасці ў наступны чын стацкага саветніка. У яго жа вырабляліся пазней і некаторыя тэхнічныя спецыялісты з ліку штаб-афіцэраў, напрыклад штаб-афіцэры корпуса інжынераў-механікаў адміралцейства, у тым выпадку, калі яны мелі права на паскораную вытворчасць у чын або званне IV класа (пасля ўсяго трох гадоў выслугі).

Апроч вайсковага ведамства чын ваеннага саветніка некаторы недоўгачасовы час выкарыстоўваўся і ў некаторых іншых ведамствах, напрыклад у дэпартаменце паліцыі міністэрства ўнутраных спраў, а таксама ў некаторых ваенізаваных карпусах.

## Гл. таксама 
* Ваенны саветнік (спецыяліст)

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Грамадзянскія чыны
Правадзейны тайны саветнік

**Правадзейны тайны саветнік** () — цывільны чын II класа Табелі аб рангах Расійскай імперыі. Асобы, якія яго мелі, займалі вышэйшыя дзяржаўныя пасады, напрыклад міністра. Наданне чыну здзяйснялася воляй імператара. Тытулаваліся «ваша высокаправасхадзіцельства». У 1903 годзе ў Імперыі налічвалася 99 правадзейных тайных саветнікаў.

Катэгорыя:Грамадзянскія чыны
Катэгорыя:Пасады Расійскай імперыі
Фендрык

**Фендрык**, (ад  - сцяганосец) — вайсковы чын XIV класа ў пяхоце, артылерыі і інжынерных войсках у Расіі і XII класа ў гвардыі. Заменены ў 1730 г. на чын прапаршчыка. Даваў права на нашчадкавае дваранства (у грамадзянскай службе нашчадкавае дваранства набывалася чынам VIII класа - калежскі асесар, а чын калежскага рэгістратара - XIV клас, даваў права толькі на асабістае дваранства).

Катэгорыя:Воінскія званні
Правадзейны тайны саветнік 1-га класа

**Правадзейны саветнік 1-га класа** () -- цывільны чын I класа Табелі аб рангах Расійскай імперыі. Даваўся асобам, якія праз свой службовы стан не маглі называцца канцлерамі. За час існавання чыну яго атрымала каля 10 чалавек. Тытулаваліся «ваша высокаправасхадзіцества».

Катэгорыя:Грамадзянскія чыны
Катэгорыя:Табель аб рангах
Катэгорыя:Пасады Расійскай імперыі
Папіна

Назву **Папіна** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Папі́на — вёска ў Драгічынскім раёне
* Віцебская вобласць:
** Па́піна — вёска ў Сенненскім раёне
Зарэчка

Назву **Зарэ́чка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Зарэчка — вёска ў Папінскім сельсавеце Драгічынскага раёна
** Зарэчка — былая вёска ў Старасельскім сельсавеце Драгічынскага раёна (скасавана ў 1965 годзе)
* Гомельская вобласць:
** Зарэчка — былая вёска ў Петрыкаўскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Зарэчка — вёска ў Навагрудскім раёне
Надворны саветнік

**Надворны асесар** — грамадзянскі чын VII (да 1745 года — VIII) класа ў Табелі аб рангах. Па статусе быў ніжэй за калежскага саветніка і вышэй за калежскага асесара, тытулаваўся «ваша высокаблагароддзе». Па гэтым чыне да 1845 года надавалася нашчадкавае дваранства, затым — толькі асабістае. Правам прысваення гэтага чыну з 1803 года карысталіся дырэктары дэпартаментаў міністэрстваў і губернскае начальства (губернатары, намеснікі, генерал-губернатары).

Назва чыну паходзіла ад пасады саветніка г.зв. надворнага суда. Нягледзячы на тое, што надворныя суды былі скасаваныя ўжо ў 1726 годзе, чын працягнуў існаваць да 1917 года, а на тэрыторыях, якія не кантраляваліся бальшавікамі — і крыху даўжэй. Аўтаматычна дадзены чын з вызначанага часу прысвойваўся асобам, якія маюць навуковую ступень доктара або навуковае званне прафесара. Дзякуючы гэтай акалічнасці ўсе значныя дзеячы навукі або мастацтва ў Расійскай імперыі, незалежна ад саслоўнага або нацыянальнага паходжання, станавіліся рускімі дваранінамі.

Надворны саветнік мог займаць пасаду старшыні надворнага суда, столаначальніка і інш.

Катэгорыя:Грамадзянскія чыны
Катэгорыя:Табель аб рангах
Катэгорыя:Пасады Расійскай імперыі
Тайны саветнік

**Тайны саветнік** () — грамадзянскі чын III класа (першапачаткова ў 1722—1724 — IV класа) у Табелі аб рангах Расійскай імперыі. Асобы, якія яго мелі, займалі вышэйшыя дзяржаўныя пасады, напрыклад, таварыша міністра. Адпавядаў чынам генерал-лейтэнанта ў арміі і віцэ-адмірала ў флоце.

Прызначэнне ў чын ажыццяўлялася паводле меркавання імператара. 

Асобы, якія мелі гэты чын, тытулаваліся «ваша правасхадзіцельства». 

У 1903 годзе ў імперыі было 553 тайныя саветнікі.

Чын быў скасаваны ў лістападзе 1917 года.

## Асобы 
* Францішак Ксаверый Друцкі-Любецкі, ваенны, гаспадарчы і палітычны дзеяч.
* Васіль Андрэевіч Жукоўскі, паэт.
* Мікалай Мікалаевіч Бекетаў, адзін з заснавальнікаў фізічнай хіміі і хімічнай дынамікі.

## Гл. таксама 
* Правадзейны тайны саветнік
* Правадзейны тайны саветнік 1-га класа
* Стацкі саветнік

Катэгорыя:Грамадзянскія чыны
Катэгорыя:Тайныя саветнікі
Катэгорыя:Пасады Расійскай імперыі
Малая планета

**Малая планета** — астранамічны аб’ект, які рухаецца па арбіце вакол Сонца і які не класіфікаваны ані як планета, ані як камета. Доўгі час тэрмін «малая планета» ўжываўся ў значэнні «астэроід», але 24 жніўня 2006 года Міжнародны астранамічны саюз па-новаму вызначыў паняцце «планета», і да малых планет сталі адносіцца карлікавыя планеты і астэроіды.

Першым такім аб’ектам стала Цэрэра, якая была адкрыта ў 1801 годзе і якую некаторы час лічылі паўнавартаснай планетай. Пазней стала вядома, што яе памеры значна меншыя, чым у іншых планет, і з’явіўся тэрмін «малая планета» альбо «планетоід». З цягам часу такіх аб’ектаў адкрывалася ўсё больш, і з’явілася неабходнасць у дасканалай іх класіфікацыі. На 2019 год вядома каля 795 тысяч такіх аб’ектаў.

Катэгорыя:Сонечная сістэма
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты
Камер-фур’ер

**Камер-фур’ер** — чын і прыдворная пасада пры рускім імператарскім двары. У яго абавязкі ўваходзіла кіраванне прыдворнымі служыцелямі і вядзенне спецыяльных «камер-фур’ерскіх журналаў», у якіх штодня адзначаліся ўсе падзеі пры двары. Першы раз згадваўся ў «Журнале Прыдворнай канторы на знатныя пры яе імператарскай вялікасці аказіі» за 1734—1736 гады. Па прыдворным штаце, зацверджаным 30 снежня 1796 года, аднесены да VI класу «Табелі аб рангах», выконваў абавязкі памочніка обер-цырымоніймайстара. У гэтай якасці чын захаваўся да лютага 1917 года.

Катэгорыя:Табель аб рангах
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Прыдворныя чыны
Катэгорыя:Тытулы
Тэарэма Гаўса

**Тэарэ́ма Га́ўса** — асноўная тэарэма электрастатыкі, якая ўстанаўлівае сувязь паміх патокам напружанасці электрычнага поля праз адвольную замкнёную паверхню і электрычным зарадам, што знаходзіцца ўнутры гэтай паверхні.

## Фармулёўка 
Фармулёўка тэарэмы:

: *Паток вектара напружанасці электрычнага поля праз замкнёную паверхню не залежыць ад яе плошчы і формы, а вызначаецца сумаю свабодных электрычных зарадаў, што знаходзяцца ўнутры яе*.

: \Phi = \frac Q {\varepsilon_0 \varepsilon}

## Доказ 
Паток вектара напружанасці пунктавага зарада праз элемент паверхні dS складае

d \Phi = \vec E \vec {dS} = \frac {q dS cos \varphi} {4 \pi \varepsilon_0 \varepsilon r^2} = \frac {q dS_r} {4 \pi \varepsilon_0 \varepsilon r^2}, дзе dS_r праекцыя dS на плоскасць, перпендыкулярную да вектара \vec r, накіраванага ад зарада да паверхні.

Велічыня \frac {dS_r} {r^2} уяўляе сабой цялесны вугал d\Omega, пад якім з пункта знаходжання зарада бачна паверхня dS. Таму, калі зарад знаходзіцца ўнутры паверхні, яго агульны паток праз замкнёную паверхню роўны

\Phi = \oint \frac {q dS_r} {4 \pi \varepsilon_0 \varepsilon r^2} = \oint \frac {q d\Omega} {4 \pi \varepsilon_0 \varepsilon} = \frac q {4 \pi \varepsilon_0 \varepsilon} \oint d\Omega = \frac q {\varepsilon_0 \varepsilon}

Калі ж поле ствараецца зарадам, які знаходзіцца па-за паверхняй, то яго паток праз паверхню роўны да нуля, таму што любая прамая, якая праходзіць праз гэты зарад, перасякае паверхню цотную колькасць разоў: адзін раз заходзячы ў яе і іншы раз – выходзячы.

Улічваючы гэта, а таксама прынцып суперпазіцыі электрычных палёў, агульны паток праз замкнёную паверхню можна знайсці як суму патокаў кожнага з зарадаў, што стварае поле. Пры гэтым можна ўлічваць толькі тыя зарады, што знаходзяцца ўнутры. Адсюль атрымаем:

\Phi = \Sigma \Phi_i = \frac {\Sigma q_i} {\varepsilon_0 \varepsilon}

Тэарэма Гаўса з'яўляецца вынікам закона Кулона. Яна ўжывальная і да іншых палёў, напружанасць якіх вызначаецца законам, падобным да кулонаўскага. Так, яе можна ўжыць у дачыненні да гравітацыйнага поля, прычым ролю напружанасці будзе выконваць паскарэнне свабоднага падзення, а замест зарада будзе фігураваць маса («гравітацыйны зарад»):

\Phi = 4 \pi G M

дзе G – гравітацыйная пастаянная.

## Літаратура 
* *Мікуліч А. С.* Курс агульнай фізікі. Электрычнасць і магнетызм: вучэб. дапаможнік. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995.

Катэгорыя:Электрастатыка
Камергер

**Камергер**, або **шамбялян** — прыдворны ўрад у некаторых еўрапейскіх манархіях.

У Рэчы Паспалітай уведзены каралём і вялікім князем Янам III Сабескім і шырэй распаўсюдзіўся як ганаровы ўрад пры Станіславе Аўгусце Панятоўскім. Адначасова ў Рэчы Паспалітай урад шамбяляна надаваўся 19 асобам.

У Расійскай імперыі спачатку камергер быў службовай асобай пры двары, якая кіравала пэўнай галіной палацавай гаспадаркі. З гэтымі функцыямі звязаная прынятая ў шматлікіх краінах рэгалія камергера — залаты ключ на блакітнай стужцы. У Расіі ўказам Аляксандра I ад 3 красавіка 1809 года прыдворны штат камергераў быў скарочаны, пазней званне набыло характар ганаровага. З 1836 года да званне камергера надавалася ў Расіі толькі дваранам, якія былі на дзяржаўнай службе і мелі чын не ніжэй за правадзейнага стацкага саветніка.

Спачатку адносіўся да V класа Табелі аб рангах, з 1737 года да VI класа, у 1809 годзе пераведзены ў IV клас.

Катэгорыя:Табель аб рангах
Катэгорыя:Прыдворныя чыны
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Крыгскамісар

**Крыгскамісар** — катэгорыя пасад ваенных служачых у арміі Расійскай імперыі. Займаліся забеспячэннем войскаў, упраўленняў і ўстаноў грашыма, абмундзіраваннем, рыштункам, ручной зброяй, абозным і лагерным рыштункам, шпіталямі і інш. Званне гэта ўсталявана Пятром I у 1711 г. рэгламентам Крыгскамісарыята і праіснавала да 1864 г.

Пасады крыгскамісараў:

* Генерал-крыгскамісар (начальнік камісарыяцкага дэпартамента, службовая асоба III катэгорыі).
* Обер-штэр-крыгскамісар (службовая асоба IV катэгорыі).
* Штэр-крыгскамісар (службовая асоба V катэгорыі).
* Обер-крыгскамісар (службовая асоба VI катэгорыі).
* Крыгскамісар (службовая асоба VII катэгорыі).

## Гл. таксама 
* Генерал-пленіпаценцыар-крыгс-камісар

Катэгорыя:Пасады Расійскай імперыі
Кандуктор

**Кандукто́р** ( — вядучы), воінскае званне у рускім ВМФ, якое прысвайвалася унтэр-афіцэрам, якія праслужылі вызначаны тэрмін і здалі экзамен. У парадку выключэння гэтае званне прысвойвалася ніжнім чынам, якія не маюць унтэр-афіцэрскага звання. Да сярэдзіны XIX ст. званне кандуктора прысвойвалася толькі унтэр-афіцэрам карпусоў флоцкіх штурманаў, карабельных інжынераў і інжынераў па марской будаўнічай частцы. З 2-й паловы XIX ст. званне прысвойвалася унтэр-афіцэрам карабельнай і берагавой службы асноўных флоцкіх спецыяльнасцяў: мінёрам, машыністам, рулявым, сігнальшчыкам, дальнамершчыкам, артылерыстам, трумным, качагарам і інш. Кандукторы былі бліжэйшымі памочнікамі афіцэраў, на іх ускладаліся абавязкі па навучанню ніжніх чыноў спецыяльнасці. Старэйшы боцман быў галоўным над карабельнымі кандукторамі. На флоце кандукторы карысталіся прывілеямі: мелі асобную кают-кампанію, атрымоўвалі падвышанае грашовае забеспячэнне, у тым ліку плату на выхаванне дзяцей, карысталіся бясплатным лячэннем, мелі водпуск з захаваннем грашовага забеспячэнне і г. д. Тэрмін службы ў званні кандуктора складаў 25 гадоў. Пасля 1917 г. гэтае званне было скасавана.

Катэгорыя:Марскія тэрміны
Катэгорыя:Ваенна-марскія званні
Зміцер Саўка

**Змі́цер Са́ўка** (, Мінск — , Мінск) — беларускі мовазнавец.

## Паходжанне 
Дзед па бацьку Іван Маркавіч Саўка паходзіў з мястэчка Свіслач (цяпер Асіповіцкі раён, Магілёўская вобласць), з сям’і плытагона. У час 1-й сусветнай вайны быў ад’ютантам лётчыка. Пасля вайны, у Бабруйску ўступіў у Камуністычны саюз моладзі. Тамсама ажаніўся з дачкой рабіна Яўгеніяй Абэлеўнай Рывай (паводле пасведчання асобы — Адольфаўнай), сям’я якой паходзіла з горада Сянно (цяпер Віцебская вобласць). Бацька нарадзіўся ў Менску ў 1931 годзе. Скончыў Маскоўскі ўніверсітэт, па сканчэнні якога вярнуўся ў Мінск. Маці прыехала ў Мінск на будоўлю ў 1957 годзе з вёскі Сенькавічы (Івацэвіцкі раён, Брэсцкая вобласць).

## Біяграфія 
У чэрвені 1982 года скончыў сярэднюю школу № 61 Мінска (цяпер гімназія № 3), вучыўся ў адным класе з Артурам Клінавым. Летам 1983 года паступіў на філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыў у 1988 годзе.

У першым шлюбе меў сына Уладзіслава (нар. 1988) і дачку Юстыну (нар. 1994), у другім шлюбе, з Ілонай Урбановіч-Саўкай — дачку Караліну (нар. 1995) і сына Стэфана (нар. 2004).

## Працы 
Аўтар кніг «Беларускія слоўнікі й энцыкляпэдыі. Бібліяграфія» (у сааўтарстве з Вітаўтам Кіпелем; Нью-Ёрк—Мінск, 2002), «Беларускі клясычны правапіс» (у сааўтарстве з Юрыем Бушляковым, Вінцуком Вячоркам, Змітром Санько; Вільня—Менск, 2005), «Беларуская цывілізацыя ў Амэрыцы» (2019, выдадзена пасмяротна) пра гісторыю Беларуска-амерыканскага задзіночання.

Быў адным з аўтараў праграмы «Моўнік», якая выходзіла на тэлеканале «Белсат». У 2015 годзе разам з моўнай службай «Белсату» і пры дапамозе валанцёраў стварыў моўны анлайн-сэрвіс «Добрапіс».

## Літаратура 
* *Дубавец, С.* Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду / Сяргей Дубавец; фота А. Канцавога. — [Б. м.] : Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012, — 457 с.

## Спасылкі 
* Акадэмік бяз званьня і кайстра з сальтысонам  // svaboda.org 26 ліпеня 2020

Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні
Катэгорыя:Філолагі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Памерлі ў Мінску
Катэгорыя:Пахаваныя на Заходніх могілках Мінска
Катэгорыя:Супрацоўнікі Белсата
Рыначная эканоміка

**Рынкавая эканоміка, Рыначная эканоміка** ці **эканоміка свабоднага рынку**, гэта эканамічная сістэма ў якой вытворчасць і распаўсюджванне прадуктаў і паслуг выконваецца праз механізм свабоднага рынку, якім кіруе свабодная ценавая сістэма.

У рыначнай эканоміцы вытворцы і карыстальнікі самі вырашаюць што яны будуць вырабляць і ужываць і робяць гэта без дапамогі дзяржавы. У тэорыі гэта адзначае што вытворца павінен вырашыць, што вырабляць, колькі вырабляць, колькі грошаў спытаць з пакупніка за гэты тавар, колькі плаціць рабочым і г.д. Рашэнні ў рыначнай эканоміцы робяцца на аснове канкурэнцыі, спросу і прапановы. Гэта супрацьстаўляюць планавай эканоміцы, у якой дзяржава вырашае што будзе вытворана і ў якой колькасці. Рыначная эканоміка таксама адрозніваецца ад змешанай эканоміцы, у якой рыначные аперацыі, праходзячыя праз рынак, падпарадкоўваюцца некатораму дзяржаўнаму кантролю, але ён не настолькі магутны, каб утварыць планавую эканоміку. У звычайным свеце не існуе дзяржавы з чыстай рыначнай эканомікай.

## Гл. таксама 
* Сацыяльна-рыначная эканоміка
* Капіталізм
* Канкурэнцыя
* Эканамічная тэорыя
* Адам Сміт
* Недахопы рыначнай эканомікі
* Стратэгічнае планаванне
* Квазірынык

Катэгорыя:Тыпы эканомікі
Ліверпул

**Ліверпул** () — горад у Вялікабрытаніі, у канурбацыі Мерсісайд, порт на паўночна заходнім узбярэжжы Англіі. Насельніцтва 441 477 чалавек (2002). У горадзе базуюцца дзве вядомыя футбольныя каманды, выступоўцы ў англійскай Прэм’ер-лізе — «Ліверпул» і «Эвертан». У Ліверпулі адбыўся спуск двух знакамітых лайнераў — «Тытаніка» і «Брытаніка».

## Геаграфія 
Горад размешчаны на поўнач ад вусця ракі Мерсі.

## Гісторыя 
На месцы цяперашняга горада ў 1190 г. існавала паселішча пад назвай Ліверпул (Liuerpul), што азначала «каламутны вадаём». Некаторыя даследчыкі ў якасці варыянту этымалогіі прыводзяць слова 'elverpool' — вадаём з вуграмі.

У сярэдзіне XVI стагоддзя насельніцтва Ліверпула складала прыблізна 500 чалавек. У 1571 г. жыхары мястэчка паслалі каралеве Лізавеце слёзную петыцыю аб дачы ім субсідый. У 1644 г. у час грамадзянскай вайны Ліверпул быў у васямнаццацідзённай аблозе.

У XVIII стагоддзі дзякуючы развіццю амерыканскіх калоній Вялікабрытаніі значэнне Ліверпула як порта на заходнім узбярэжжы стала расці. У 1715 г. тут быў збудаваны першы ў Англіі партовы док. На пачатак XIX стагоддзя праз Ліверпул праходзіла каля 40 % сусветнага гандлёвага трафіку. Статут горада Ліверпул атрымаў у 1880 г. У наступным ён працягваў дынамічна развівацца.

thumb|left|Карта 1890 г.
4 лютага 1893 у горадзе быў адкрыты надземны метрапалітэн (працаваў да 1956).

У 1960-х Ліверпул становіцца адным з найпапулярнейшых цэнтраў моладзевай культуры. Самым знакамітым культурным феноменам, якія нарадзіліся тут, стаў гурт Beatles.

## Славутасці 
### Музеі 
* Ліверпульскі музей (Liverpool Museum)
* Галерэя Тэйт http://www.tate.org.uk/home/default.htm 
* Музей ліверпульскага побыту (Museum of Liverpool Life)

## Гарады пабрацімы 
* Адэса, Украіна

## Вядомыя асобы 
* Джордж Стабс
* Уэйн Руні
* Джон Ленан
* Пол МакКартні
* Джордж Харысан
* Рынга Стар

## Спасылкі 
* Liverpool City Council 
* Liverpool Pictorial
* Liverpool: European Capital of Culture 2008 
* UNESCO citation
* Port Cities Liverpool
* Ron’s Liverpool 
* Everton FC

Катэгорыя:Гарады Англіі
Асен

**Асен** — адміністрацыйны цэнтр правінцыі Дрэнтэ у Нідэрландах. Размешчаны за 23 км на поўдзень ад Гронінгена, на чыгунцы Мепель — Гронінген, злучаны з Зюдэрзэе каналам Дрэнчэ-Гофд, пабудаваным у 1770-80. У 1876 годзе налічалася 7472 жыхары. Гандаль і здабыча торфу. 

Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Дрэнтэ
Рэйн (значэнні)

* **Рэйн** — буйная рака у Заходняй Еўропе.
* **Яўген Барысавіч Рэйн** — паэт, празаік.
* **Рэйн Верхні**, **Рэйн Ніжні** — дэпартаменты ў Францыі.
Арнем

**Арнем** () — муніцыпалітэт і горад на ўсходзе Нідэрландаў, стаіць на Рэйне, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Гелдэрланд.

## Структура муніцыпалітэта 
Муніцыпалітэт Арнем складаецца з горада Арнем, яго прыгарадаў і пасёлкаў:
* Элдэн (Elden, пасёлак)
* Элдэрвельд (Elderveld)
* Малбурген (Malburgen)
* Рэйксвурд (Rijkerswoerd)
* Схарсберген (Schaarsbergen)
* Схейтграф (Schuytgraaf)

## Гісторыя 
Арнэм упершыню згадваецца ў 893 пад назвай *Oppidium Arnoldi Villa*. Заснаваннем жа горада можна лічыць год 1233, калі Oта II, граф Гелдэрнскі з Цутфена дараваў Арнему гарадскія прывілеі. Арнэм увайшоў у Ганзейскі саюз у 1443. У 1473 яго захапіў герцаг Бургундыі Карл I Лысы. У 1514 Карл Эгмандскі, герцаг Гелдэрна, адваяваў горад у Бургундыі; у 1543 ён перайшоў да імператара Карла V. Арнэм увайшоў у Утрэхцкі саюз у 1579 і стаў часткай Рэспублікі сямі аб’яднаных правінцый Нідэрландаў у 1585. Францыя захоплівала горад у 1672—1674 і ў 1795—1813. У пачатку XIX стагоддзя былыя гарадскія ўмацаванні былі амаль цалкам знесеныя, каб горад мог пашырацца.

У XIX ст. стаў модным курортным горадам, якія славіцца сваёй маляўнічасцю. Тут, як і ў Гааге, пасяліліся багатыры з былых «цукровых баронаў» або плантатараў, якія прыехалі з заакіянскіх калоній. Нават цяпер горад славіцца сваімі паркамі і зялёнымі насаджэннямі.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  
* Віды Арнема 

Катэгорыя:Гарады Нідэрландаў
Катэгорыя:Абшчыны правінцыі Гелдэрланд
Капітан-камандор

**Капітан-камандор**, (таксама **капітан брыгадырскага рангу** з 1764 па 1798 гады) — чын у 1707—1732 і ў 1751—1827 гады на рускім ваенным флоце. Уведзены ў 1707 годзе ў Табелі аб рангах, адносіўся да V класу, пры гэтым лічыўся ніжэй за контр-адмірала, але вышэй капітана карабля (з 1713 вышэй капітана першага рангу). У арміі капітан-камандору адпавядала званне брыгадзіра, а таксама стацкага саветніка у грамадзянскіх (стацкіх) чынах. Зварот — «Ваша высакароддзе».

У абавязкі капітан-камандора ўваходзіла камандаванне невялікімі атрадамі караблёў, а таксама часовае замяшчэнне контр-адмірала. У перыяд з 1732 па 1751 чын быў скасаваны, і яго функцыі выконваў старэйшы з капітанаў караблёў. Чын капітан-камандора быў адноўлены ў 1751 годзе, а з 1764 да 1798 паводле адных крыніцах заменены на чын **«капітан брыгадырскага рангу»**, а паводле іншых  падзелены на два ранга — **«капітан генерал-маёрскага рангу»** і **«капітан брыгадырскага рангу»**, якія адносіліся да IV і V класам адпаведна. Па гэтых дадзеных, калі дзяленне на рангі ў 1798 годзе было скасавана, чын капітан-камандора стаў адносіцца да IV класу, роўнаму генерал-маёру сухапутных войскаў і сапраўднаму стацкаму саветніку грамадзянскай службы. Пры гэтым капітан-камандор лічыўся ніжэй за контр-адмірала, які адносіўся да таго ж класу.

Званне капітан-камандора было канчаткова скасавана ў 1827 годзе, а капітанам першага рангу сталі прысвойваць адразу званні контр-адмірала.

Катэгорыя:Ваенна-марскія званні
Катэгорыя:Табель аб рангах
Катэгорыя:Воінскія званні Узброеных сіл Расіі
Обер-шталмайстар

**Обер-шталмайстар** (стары маскоўскі чын — ясельнічы) — прыдворны чын II класу ў Расійскай імперыі, уведзены ў 1726 годзе. Узначальваў прыдворныя імператарскія стайні і гаспадарку, якая да іх належала.

Катэгорыя:Табель аб рангах
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Прыдворныя чыны
Шчыльнасць току

thumb|Сувязь паміж токам і шчыльнасцю току

**Шчы́льнасць то́ку** — фізічная вектарная велічыня, якая характарызуе інтэнсіўнасць электрычнага току ў пэўным пункце. Велічыня шчыльнасці току вызначае велічыню зараду, які праходзіць за адзінку часу праз адзінку плошчы. Напрамак вектара шчыльнасці току адпавядае напрамку руху носьбітаў току.

Калі ўcе носьбіты току маюць аднолькавы зарад e, то за час dt праз плошчу dS пройдзе зарад

dq = n e u dt dS_n

дзе n — канцэнтрацыя носьбітаў току, u — хуткасць іх руху, dS_n — праекцыя плошчы dS на напрамак нармалі да вектара хуткасці.

Тады шчыльнасць току складзе

\vec j = n e \vec u

У выпадку, калі ток утвараецца носьбітамі некалькіх тыпаў, агульная шчыльнасць току роўная да сумы шчыльнасцяў токаў, што ствараюцца кожным з тыпаў носьбітаў паасобку.

Ведаючы шчыльнасць электрычнага току ў кожным пункце, можна вызначыць сілу току як паверхневы інтэграл ад шчыльнасці току:

I = \int \limits_s \vec j \vec ds

Катэгорыя:Электрадынаміка
Катэгорыя:Шчыльнасць
Катэгорыя:Электрычны ток
Рым (значэнні)

**Рым** — сталіца Італіі, у мінулым Рымскай імперыі.

**Рым** можа азначаць:
* Старажытны Рым.
* Рымская імперыя.
* Рым — правінцыя Італіі ў 1870—2014 гадах.
* Рым — метрапольны горад у Італіі з 2015 года.
* «*Рым*» — гістарычны тэлесерыял створаны BBC, HBO і RAI.
* Рым (фільм, 1972)
* «*Рома*» або «*Рым*» — драматычны фільм 2018 года, пастаўлены мексіканскім кінарэжысёрам Альфонса Куаронам.
Прага (значэнні)

**Прага:**
* Прага — сталіца Чэхіі
* Прага — вёска ў Славакіі у Лучэнца
* Прага — прыгарад Варшавы
* «Прага» — назва папулярнага ў Беларусі, Расіі, Украіне тарта
Ідэнтыфікатар

**Ідэнтыфікатар** — лексічны токен, які вызначае сутнасць. Гэта аналагічна канцэпцыі «імя». Ідэнтыфікатары актыўна выкарыстоўваюцца практычна ва ўсіх інфармацыйных сістэмах. Найменне сутнасцяў робіць магчымым спасылкі на іх, якія могуць выкарыстоўвацца пазней.

## Гл. таксама 
* Ідэнтыфікацыя
* Апазнанне
* Сістэма адліку
* Вызначальнік
* Нумар
* Паказальнік
* Лік
* Сістэматызацыя

Катэгорыя:Ідэнтыфікатары
Катэгорыя:Камп’ютар
Катэгорыя:Канструкцыі камп'ютарных моў
Обер-шэнк

**Обер-шэнк** — захавальнік вінаў, прыдворны чын II класу ў Расіі, уведзены ў 1723 годзе. У яго распараджэнні знаходзіліся палацавыя запасы вінаў і іншых напояў.

* Да перыяду Беларусі ў складзе Расійскай імперыі пасля 1772 г. пасада обер-шэнка звалася падчашы.

Катэгорыя:Табель аб рангах
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Прыдворныя чыны
Катэгорыя:Тытулы
Обер-форшнейдар

**Обер-форшнейдар** — галоўны разразальнік страў, прыдворны чын II класа Табелі аб рангах у Расійскай імперыі, заснаваны ў 1856 годзе. Пры расійскім двары паслядоўна (з 1856) былі 3 обер-форшнейдэра: Н. А. Муханаў, гр. З. А. Гендрыкаў, кн. Ю. Д. Урусаў.

Катэгорыя:Табель аб рангах
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Прыдворныя чыны
Франсуаза Саган

**Франсуаза Сага́н**, сапр.: **Куарэ́** (;  — ) — французская пісьменніца.

## Біяграфія 
Вучылася ў Сарбонскім універсітэце, але не скончыла яго. Першы раман «Вітаю цябе, сум» (*Bonjour Tristesse*) напісала у 18 гадоў, раман надрукаваны ў 1954 і адразу зрабіў Ф. Саган вядомай, перакладзены на 22 мовы і выдадзены агульным накладам больш за 5 млн асобнікаў. Ф. Саган з'яўляецца аўтаркай больш як 50 кніг (раманы, п'есы, аповесці), значная колькасць якіх экранізаваная. З нагоды смерці Ф. Саган прэзідэнт Францыі Жак Шырак адзначыў, што яна была «*вядучай прадстаўніцай свайго пакалення*» і дапамагла вызваленню французскай жанчыны.

## Раманы 
* Bonjour Tristesse (Вітаю цябе, сум) (1954)
* Un Certain Sourire (Пэўная ўсмешка) (1956)
* Un Gigolo (…) (1957)
* Dans un Mois, Dans un An (…) (1958)
* Aimez-Vous Brahms? (Ці вы любіце Брамса?) (1959)
* Château en Suède (…) (1960)
* Les Merveilleux Nuages (Цудоўныя аблокі) (1962)
* Les Violons Parfois (…) (1965)
* La Chamade (Удары сэрца) (1966)
* La Cheval Evanoui (…) (1968)
* Le Garde de Coeur (Абаронца сэрца) (1969)
* Un Peu de Soleil Dans l'Eau Froide (Трохі сонца ў халоднай вадзе) (1970)
* Des Bleus à l’Âme (…) (1973)
* Un Profil Perdu (…) (1975)
* Des Yeux de Soie (Ядвабныя вочы) (1977)
* Le Lit Défait (Непрыбраны ложак) (1978)
* La Femme Fardée (…) (1983)
* Un Orage Immobile (…) (1985)
* Le Chat de Casino (…) (1985)
* Avec mon Meilleur Souvenir (…) (1985)
* De Guerre Lasse (…) (1986)
* Sarah Bernhardt (…) (1986?)
* Un Sang d'Aquarelle (…) (1987)
* A Reluctant Hero (…) (1987)
* Musiques de Scènes (…) (1989)
* La Laisse (…) (1990)
* Les Faux-fuyants (…) (1992)
* La Maison de Raquel Vega (…) (1992)
* Le Chien Couchant (…) (1993)
* Le Robe Mauve de Valentine (…) (1993)
* Un Chagrin de Passage (…) (1994)
* Le Miroir égaré (…) (1998)

## Беларускія пераклады 
* Італійскае неба // Французская навела XX ст. Мн., 1992.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Вебер (адзінка вымярэння)

**Ве́бер** (абазначэнне: **Вб**, **Wb**) — адзінка вымярэння магнітнага патоку ў сістэме СІ.

Па азначэнню, змяненне магнітнага патоку праз замкнёны контур з хуткасцю адзін вебер за секунду наводзіць у гэтым контуры ЭРС, роўную аднаму вольту (гл. Закон Фарадэя).
Праз іншыя адзінкі вымярэння СІ вебер выражаецца наступным чынам:

Вб =
В·с =
кг·м²·с−2·А−1

Адзінка названа ў гонар нямецкага навукоўца Вільгельма Эдуарда Вебера.

## Кратныя і дзельныя адзінкі 
Дзесятковыя кратныя і дзельныя адзінкі ўтвораюць з дапамогай стандартных прыставак СІ.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:СІ
Генры (адзінка вымярэння)

**Ге́нры** (пазначэнне: **Гн**, **H**) — адзінка вымярэння індуктыўнасці ў сістэме СІ. Ланцуг мае індуктыўнасць адзін генры, калі змена току з хуткасцю адзін ампер за секунду стварае электрарухаючую сілу, роўную аднаму вольту.

Праз іншыя адзінкі вымярэння СІ генры выражаецца наступным чынам:

Гн = В·А-1·с =
кг·м²·с-2·А-2

Адзінка названая ў гонар амерыканскага навукоўца Джозефа Генры.

## Кратныя і дзельныя адзінкі 
Дзесятковыя кратныя і дзельныя адзінкі ўтвораюць з дапамогай стандартных прыставак СІ.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:СІ
Грамада (выдавецтва)

**«Грамада»** — нелегальнае беларускае выдавецтва, якое існавала ў Санкт-Пецярбургу ў 1906—1907.

Выдавала агітацыйную літаратуру (арыгінальную і перакладную) рэвалюцыйнага зместу. Арганізоўвалі выдавецкую дзейнасць Антон Грыневіч, Вацлаў Іваноўскі.

Захавалася 6 брашур, у тым ліку: «Як мужыку палепшыць сваё жыццё» (лацінкай і кірыліцай), «Чы будзе для ўсіх зямлі?», «Што такое свабода?», «Забастоўка» (лацінкай), «Гутарка аб тым, куды мужыцкія грошы ідуць».

Дзейнасць выдавецтва спынена царскай цэнзурай.

Александровіч С. Х. Пуцявіны роднага слова Мн., 1971. С. 142, 154—155.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі
Катэгорыя:Выдавецтвы Расіі
Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Выдавецтвы
Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу
Правінцыя (значэнні)

**Правінцыя** ():
* **Правінцыя** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка у шэрагу дзяржаў.
** Правінцыі Аргентыны
** Правінцыі Бельгіі
** Правінцыі Зімбабвэ
** Правінцыі Ірландыі
** Правінцыі Іспаніі
** Правінцыі Італіі
** Правінцыі Кітая
** Правінцыі Канады
** Правінцыі Карэі
** Правінцыі Нідэрландаў
** Правінцыі Саудаўскай Аравіі
** Правінцыі Фінляндыі
** Правінцыі Эрытрэі
** Правінцыі Паўднёвай Карэі
* «Правінцыя» — дэбютны музычны альбом барда Віктара Шалкевіча.
Нацыянальны інстытут статыстыкі Італіі

**Нацыянальны інстытут статыстыкі Італіі** (, **ISTAT**) — італьянскі інстытут па збору статыстыкі. Быў створаны ў 1926 годзе для збору інфармацыі аб насельніцтве. Гэты інстытут з’яўляецца адказным за перапіс насельніцтва у Італіі.

## Коды ISTAT 
Інстытутам ISTAT усім камунам Італіі прысвоеныя шасцізнакавыя коды, першыя тры лічбы якіх з’яўляюцца кодам правінцыі.

Катэгорыя:Арганізацыі Італіі
Катэгорыя:Статыстычныя арганізацыі
Канвертар (металургія)

[thumb|400px|Канструкцыя і праца [Генры Бесемер|бесемераўскага канвертара]]
**Канве́ртар** ( ад лац. *converto* паварочваю, пераўтвараю) — металургічны агрэгат (від печы) для выплаўкі сталі з вадкага чыгуну, а таксама для атрымання чарнавой медзі і файнштэйну (прадукту для вырабу нікелю) шляхам прадзімання паветра праз расплаў.

Ёмістасць канвертараў у пачатку 1970-х гг. дасягала 130 т, будаваліся 300-тонавыя канвертары. Сталеплавільны цэх з трох 250-тонавых канвертараў можа выплавіць да 4 млн т сталі за год.

## Гл. таксама 
* Бесемераўскі працэс
* Бесемераўская сталь
* Тамасаўскі працэс.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Металургія
Люмен (адзінка вымярэння)

**Лю́мен** (лм, lm) — адзінка вымярэння светлавога патоку ў СІ.

Адзін люмен роўны светлавому патоку, выпусканаму пунктавай ізатропнай крыніцай, з сілай святла роўнай адной кандэле, у целавы кут, велічынёй у адзін стэрадыян (1 лм = 1 кд•ср). Поўны светлавы паток, ствараны ізатропнай крыніцай, з сілай святла адна кандэла, роўны 4\pi люменам. 

Звычайная лямпа напальвання магутнасцю 100 Вт пры напружанні 220 В стварае светлавы паток, роўны, прыкладна, 1300 лм.
Кампактная лямпа дзённага святла магутнасцю 26 Вт пры напружанні 220 В стварае светлавы паток, роўны, прыкладна, 1600 лм.

## Кратныя і дзельныя адзінкі 
Дзесятковыя кратныя і дзельныя адзінкі ўтвораюцца з дапамогай стандартных прыставак СІ.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:СІ
Люкс

**Люкс** (пазначэнне: **лк**, **lx**) — адзінка вымярэння асветленасці ў сістэме СІ.

Люкс роўны асветленасці паверхні плошчай 1&nbsp;м², пры светлавым патоку падаючага на яе выпраменвання роўным 1&nbsp;лм.

## Кратныя і дзельныя адзінкі 
Дзесятковыя кратныя і дзельныя адзінкі ўтвораюць з дапамогай стандартных прыставак СІ.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:СІ
Паскаль (адзінка вымярэння)

**Паска́ль** (пазначэнне: **Па**, **Pa**) — адзінка вымярэння ціску (механічнага напружання) у СІ.

Паскаль роўны ціску (механічнаму напружанню), выкліканаму сілай, роўнай аднаму ньютану, раўнамерна размеркаванай па нармальнай да яе паверхні плошчы адзін квадратны метр.

**Сувязь паміж адзінкамі СІ:**
: **1 паскаль (Пa) ≡ 1 Н•м−2 ≡ 1 Дж•м−3 ≡ 1 кг•м−1•с−2**

Адзінка названая ў гонар французскага фізіка і матэматыка Блеза Паскаля.

## Кратныя і дзельныя адзінкі 
Дзесятковыя кратныя і дзельныя адзінкі ўтвораюць з дапамогай стандартных прыставак СІ.

## Параўнанне з іншымі адзінкамі вымярэння ціску 
На практыцы ўжываюць набліжаныя значэнні: 1 атм = 0,1 МПа і 1 МПа = 10 атм.

Нармальны атмасферны ціск прынята лічыць роўным 760 мм ртутнага слупа, або 101 325 Па.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:СІ
Фёдар Андрэевіч Апацёнак

**Фёдар (Тодар) Андрэевіч Апацёнак** (, Мінск — ) — педагог, актывіст беларускага моладзевага руху.

## Біяграфія 
З сям’і рабочага. Скончыў беларускія настаўніцкія курсы (1921). У час масавых арыштаў у ССРБ ў сярэдзіне лютага 1921 г. Тодар Апацёнак быў схоплены ў студэнцкім інтэрнаце за «антысавецкую прапаганду сярод слухачоў Менскіх беларускіх педагагічных курсаў».

Выкладаў на вышэйшых курсах беларусазнаўства, Менскім політэхнічным тэхнікуме, Беларускім педагагічным тэхнікуме.

Сябра Краязнаўчага таварыства БДУ, драматычнага гуртка пры «Беларускай хатцы». Адзін з кіраўнікоў Менскага маладзёвага гуртка «Беларуская хатка».

Арыштаваны 25.7.1930 у Менску па справе «Саюза вызвалення Беларусі» па адрасе: вул. Стараслабадская, д. 36/2, кв. 3. Падчас пяротрусу былі знойдзены беларускі герб 1919 года і карта Беларусі 1919 гады. Гэтыя рэчдоказы былі прад’яўленыя ў якасці абвінавачвання ў нацыянальна дэмакратычнай дзейнасці. У матэрыялах справы сустракаюцца такія абвінавачванні: «Чытаў вучням вершы Я. Коласа і Я. Купалы, Далучыўся да нацдэмаўскаму руху „Беларуская хата“, стварыў контррэвалюцыйную арганізацыю „Бюро прапагандыстаў“».

Асу­джаны 25.4.1931 паводле пастановы калегіі АДПУ СССР за «*антысавецкую дзейнасць*» да 3 гадоў ППК. Этапаваны ў Салавецкі лагер НКУС Карэль­скай АССР, але пакаранне, хутчэй за ўсё, адбываў у Беламорска-Балтыйскім лагеры (Кем).

Вярнуўся ў Беларусь. У 1938 і быў прызначаны метадыстам Упраўлення пачатковых школ, у 39-м спачатку пераведзены ў 23-ю сярэднюю школу Мінска ў якасці выкладчыка рускай мовы і літаратуры 8-10 класаў, затым прызначаны дырэктарам і старэйшым выкладчыкам рускай мовы і літаратуры. 25 чэрвеня 1941 быў вызвалены па эвакуацыі з Мінска. 14 чэрвеня 1941 прызначаны дырэктарам Куйбышаўскай СШ і выкладчыкам рускай мовы і літаратуры. У 1942 годзе мабілізаваны ў войска. Загінуў 7 лютага 1943 года ў баях з немцамі, пахаваны на воiнскiх могiлках у весцы Дземяхі (цяпер Бельскі раён Цвярской вобласці РФ).

Рэ­абілітаваны пракуратурай Мінскай вобласці 28.12.1989. Асабовая справа Ф. Апацёнка № 29933-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

Быў жанаты, гадаваў чатырох дзяцей.

## Літаратура 
* 
:* НАРБ, ІКР.
* 
:* архіў КДБ Беларусі справа № 29933-с

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»
Катэгорыя:Выкладчыкі Мінскага дзяржаўнага політэхнічнага каледжа
Літоўск

Назву **Літо́ўск** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Літоўск — вёска ў Драгічынскім раёне
* Магілёўская вобласць
** Літоўск — вёска ў Круглянскім раёне
** Літоўск — вёска ў Шклоўскім раёне
Дублін (значэнні)

* Горад Дублін — горад у Ірландыі
* Вёска Дублін — вёска ў Чамярыскім сельсавеце Брагінскага раёна Гомельскай вобласці.
Бекерэль (адзінка вымярэння)

**Бекерэ́ль** (пазначэнне: **Бк**, **Bq**) — адзінка вымярэння радыеактыўнасці ў сістэме СІ.

Бекерэль вызначаецца як актыўнасьць такой колькасці рэчыва, у якім, у сярэднім, за адну секунду адбываецца адзін радыеактыўны распад. Праз іншыя адзінкі вымярэння СІ бекерэль выяўляецца наступным чынам:

: Бк = с−1

Адзінка названая ў гонар французскага навукоўца Антуана Анры Бекерэля.

Ва ўсіх выпадках, калі гаворка ідзе аб вымярэнні радыеактыўнасці, пераважна выкарыстоўваць бекерэль, замест с−1. Гэтае правіла прынята для таго, каб прадухіліць няправільную інтэрпрэтацыю і прыцягнуць увагу да магчымай небяспекі вымеранай велічыні для здароўя людзей.

Бекерэль — вельмі маленькая адзінка вымярэння, на практыцы, як правіла, выкарыстоўваюцца кратныя адзінкі, утворанныя з дапамогай дзесятковых прыставак. Аднак у даследаваннях вельмі рэдкіх радыеактыўных працэсаў выкарыстоўваюцца і дзельныя адзінкі (мілі- і мікрабекерэлі).

Раней для вымярэненя радыеактыўнасці выкарыстоўвалася пазасістэмная адзінка вымярэння кюры:

: 1 Кі = 3,7·1010 Бк (дакладна).

## Кратныя і дзельныя адзінкі 
Дзесятковыя кратныя і дзельныя адзінкі ўтвораюць з дапамогай стандартных прыставак СІ.

## Спасылкі 
* Вытворныя адзінкі СІ (Міжнароднае бюро мер і ваг)

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння
Катэгорыя:СІ
Арловічы

Назву **Арло́вічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Арловічы — вёска ў Дубровенскім раёне

### Польшча 
* Падляскае ваяводства:
** Арловічы — вёска ў Польшчы
### Расія 
* Арловічы (Смаленская вобласць)

## Рэкі 
* Арловічы — рака ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток Дняпра

## Гл. таксама 
* Арлова
* Арлоўка
* Арлоўшчына
* Арлы
* Арлякі
* Арлянка
* Арляны
* Арляняты
Балаклаўская бітва

**Балаклаўская бітва** адбылася 13 (25) кастрычніка 1854 і была адной з найбуйнейшых бітваў Крымскай вайны 1853—1856 гадоў паміж саюзнымі сіламі Вялікабрытаніі, Францыі і Турцыі з адной боку, і Расияй — з другога.

Бітва адбылася ў далінах на поўнач ад Балаклавы, абмежаваных невысокімі Федюхінымі гарамі, Сапуноў-гарой і ракой Чорнай. Гэта была першая і адзіная бітва Крымскай вайны, у якой рускія войскі істотна пераважалі ў сілах. Тры падзеі адзначылі гэту бітва, якая магла б так і застацца другараднай: абарона шатланцамі ад рашучых рускіх (таксама званая «тонкай чырвонай лініяй» фр. La mince ligne rouge), атака цяжкай брытанскай брыгады, якая, супраць чакання, стала поспехам, і атака лёгкай брытанскай брыгады, прадпрынятая лордам Кардыганам пасля серыі незразуменняў і якая прывяла да вялікіх страт.

Бітва не стала вырашальнай. Брытанцы павярнулі ля Севастопаля, а рускія захавалі свае гарматы і пазіцыю.

Катэгорыя:Крымская вайна
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы Турцыі
Катэгорыя:Падзеі 25 кастрычніка
Катэгорыя:Бітвы ў Крыме
Тэлебачанне

**Тэлеба́чанне** ( — *далёка* і лат. video — *бачу*) — сістэма сувязі для трансляцыі і прыёму рухомых малюнкаў і гуку на адлегласці.

Тэлебачанне заснавана на прынцыпе паслядоўнай перадачы элементаў кадра з дапамогай разгорткі. Частата змены кадраў выбіраецца пераважна паводле крытэрыя плаўнасці перадачы руху. Для звужэння паласы частот перадачы ўжываюць празрадковую разгортку. Яна дазваляе ўдвая павялічыць частату кадраў (а значыць, паменшыць мігаценне экрана) без змены разрознення кадра.

Тэлевізійны тракт (ад святла да святла) у агульным выглядзе ўключае ў сябе наступныя прылады:
# Відэакамера. Аб'ектыў праецыруе малюнак на святлоадчувальную паверхню. Схема разгорткі па радках счытвае яркасць элементаў малюнка. Спачатку перадаюцца няцотныя радкі (1-е поле), затым цотныя (2-е поле). Інфармацыя аб колеры перадаецца на паднясучай частаце. Так фармуецца кадр поўнага каляровага тэлевізійнага сігналу ПКТС. Для здымкі і перадачы дакументаў ужываюцца спецыялізаваныя дакумент-камеры.
# Відэамагнітафон (не абавязкова). Запісвае і ў патрэбны момант прайгравае чаргаванне радкоў і палёў.
# Перадатчык. Сігнал радыёчастаты мадулюецца тэлевізійным сігналам і выпраменьваецца ў эфір (магчыма трансляцыя праз кабель). Гук перадаецца на асобнай частаце звычайна пры дапамозе частотнай мадуляцыі.
# Прымач — тэлевізар. З дапамогай сінхраімпульсаў якія змяшчаюцца ў ПЦТС тэлевізійны кадр разгортваецца на экране (кінескоп, ВК панэль, плазменная панэль) у дакладным парадку прытрымлівання радкоў малюнка.

Шырока ўжываецца распаўсюджванне відэапраграм на касетах і дысках (хоць гэта не з'яўляецца тэлевяшчаннем).

## Гл. таксама 
* Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Беларусі
* Агульнанацыянальнае тэлебачанне
* True Blood


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Леапард

**Леапа́рд**, або **барс** (*Panthera pardus*) — драпежная жывёліна сямейства каціных.

Памеры леапардаў залежаць ад геаграфічнай вобласці. Даўжыня цела дасягае 200—250 см (з якіх 75-110 см прыпадае на хвост), маса самок — 35-50 кг, самцоў — 45-70 кг.

Поўсць у леапардаў кароткая, густая. Афарбоўка можа быць ад бледна-саламянай да іржава-бурай; на целе, хвасце і нагах дробныя і сярэдніх памераў чорныя плямы, суцэльныя і ў выглядзе кольцаў. Ніжняя частка і ўнутраныя бакі ног белыя. У маладых асобнікаў афарбоўка святлейшая. У трапічных краінах часам сустракаюцца асобнікі чорнай афарбоўкі — пантэры.

Арэал леапарда шырэйшы, чым у іншых прадстаўнікоў дзікіх кашачых. Леапард насяляе большую частку Афрыкі (акрамя Сахары), Пяреднюю Азію, Каўказ, Пакістан, Індыю, Кітай, Яву, Шры-Ланку.

Леапард жыве ў глухіх трапічных і мусоных лясах, на горных схілах і раўнінах, у саванах, зарасніках па берегах рэк. Утварае шэраг падвідаў.

Леапард адзіночны, пераважна начны звер. Плошча тэрыторыі аднаго леапарда займае ад 8 да 400 км², у залежнасці ад мясцовых умоў.

Леапард выдатна лазіць па дрэвах, нярэдка ўладкоўваецца там на дзённы адпачынак або ў засадзе, а часам нават ловіць на дрэвах малпаў. Аднак у асноўным леапард палюе на зямлі. Ён спрытна падкрадаецца да ахвяры і наганяе яе некалькімі магутнымі скачкамі або падсцерагае ў засадзе каля звярынай сцежкі ці вадапою. Астаткі буйнай здабычы ён раніцай зацягвае на дрэва. Харчуецца леапард у асноўным капытнымі.

Самка нараджае 1-3 кацянят. У прыродзе леапарды жывуць да 10-11 гадоў, у няволі да 21 года.

Колькасць леапардаў скарачаецца. 5 падвідаў уключаны ў Чырвоную кнігу МСАП.

Катэгорыя:Каціныя
Тэлевізар

thumb|14" польскі тэлевізар 1950-х гадоў
**Тэлеві́зар** (*тэлевізійны прымач*) — электронная прылада для прыёму і адлюстравання тэлевізійных праграм, а таксама адлюстраванняў і гуку ад прылад відэапрайгравання.

Тэлевізар быў вынайдзены ў XX стагоддзі. Вынаходца тэлевізара — прафесар Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута Барыс Розінг. 9 мая 1911 года ён атрымаў першае тэлевізійнае адлюстраванне. Яго вучань, рускі эмігрант, Уладзімір Казьміч Зварыкін у 1928 годзе атрымаў першы патэнт на тэлевізар у ЗША. Першыя тэлевізары мелі механічную разгортку. Затым з'явіліся чорна-белыя тэлевізары з электроннай разгорткай і электронна-прамянёвай трубкай у якасці крыніцы малюнка.

Існуе шмат стандартаў перадачы тэлевізійнага адлюстравання, якія адрозніваюцца колькасцю радкоў, частатой разгорткі, адлегласцю паміж нясучымі малюнка і гуку, а таксама спосабам кадавання колеру. (Некаторыя сістэмы ўжо змерлі — напрыклад, англійская сістэма з 405 радкамі або французская з 819 радкамі.) Асноўныя сістэмы каляровага тэлебачання — гэта SECAM, PAL, NTSC. Сістэма SECAM прынятая ў краінах былога СССР, а таксама ва Францыі (вельмі хутка ў Паўднёвай Карэі і ў Японіі гэтая сістэма будзе прынятая). Сістэма PAL прынятая ў краінах Заходняй Еўропы, акрамя Францыі выкарыстоўваны SECAM. Сістэма NTSC прынятая на амерыканскім кантыненце і ў Японіі (У былым СССР яна не прынятая). Гэтыя тры стандарту былі распрацаваныя з улікам магчымасці прыёму каляровага тэлесігналу старымі чорна-белымі тэлевізарамі. У цяперашні час ідзе распрацоўка, а ў некаторых краінах уводзіны лічбавых стандартаў, перавага якіх — павялічаны дазвол малюначка і памехаабароненасць сігналу. У Расіі пераход на лічбавае вяшчанне плануецца ажыццявіць у 2010 годзе.

[thumb|[Пульт ДК тэлевізара]]
Прыкладна да 90-х гадоў мінулага стагоддзі выкарыстоўваліся тэлевізары выключна на аснове электронна-прамянёвай трубкі. У пачатку нашага стагоддзя з'явіліся праекцыйныя тэлевізары (з электронна-прамянёвай трубкай, вадкакрысталічныя, а таксама на аснове мікрамеханічнага аптычнага модулятора), а таксама тэлевізары на аснове вадкакрысталічных дысплеяў. Тэлевізары з вельмі вялікім фарматам малюнка могуць вырабляцца на аснове матрыц з дыскрэтных святлодыёдаў або на аснове плазменных панэляў.

Памер экрана сучасных тэлевізараў можа даходзіць да некалькіх метраў.

Таксама тэлевізары дзеляцца на аналагавыя і лічбавыя. Адсотак аналагавых тэлевізараў паступова памяншаецца.

Катэгорыя:Тэлебачанне
Катэгорыя:Бытавая электроніка
Дысплей

**Дыспле́й** ( «паказваць» ад  «рассейваць, раскідваць») — электронная прылада, прызначаная для візуальнага адлюстравання інфармацыі. Дысплеем у большасці выпадкаў можна назваць частку закончанай прылады, якая выкарыстоўваецца для адлюстравання лічбавай, лічба-літарнай або графічнай інфармацыі электронным спосабам.

Варта адрозніваць паняцці «дысплей», як частка прылады, і манітор, які можа мець дысплеі розных тыпаў — ЭЛТ, ВК, плазменны і гэтак далей. Напрыклад, мабільны тэлефон у сваім складзе мае дысплей для адлюстравання інфармацыі, але ён жа можа мець і выносны манітор, які падключаецца да тэлефона.

## Дысплеі і індыкатары 
Некаторыя дысплеі служаць індыкатарамі. Аднак варта адрозніваць паняцці «дысплей» і «індыкатар». Індыкатар — гэта прыбор (прылада, элемент), які адлюстроўвае нейкі працэс, стан назіранага аб’екта. Паводле ДАСТу індыкатары могуць быць, напрыклад, растравымі, сегментнымі, стрэлачнымі, акустычнымі, тактыльнымі і гэтак далей. Напрыклад, дысплей тэлевізара не служыць індыкатарам, а гукавы індыкатар не з’яўляецца дысплеем.

Раней на тэхнічным жаргоне дысплеямі называлі толькі растравыя прылады (якія адлюстроўваюць адвольную інфармацыю з набору пікселаў сваёй матрыцы), а індыкатарамі — толькі сегментныя прылады (напрыклад, сямісегментны індыкатар), але цяпер сучасныя шматфункцыянальныя індыкатары таксама называюць дысплеямі.

## Сенсарныя дысплеі 
У цяперашні час атрымалі распаўсюд сенсарныя дысплеі, яны бываюць некалькіх відаў:
* Рэзістыўныя.
* Праекцыйна-ёмістныя.
* Павярхоўна-ёмістныя.
* Дысплеі на павярхоўна-акустычных хвалях.
* Сенсарна-сканавальныя.

## Выкарыстанне 
* у тэлевізарах
* у дысплеях камп’ютараў, ноўтбукаў
* у тэлефонах
* у калькулятарах
* у інфакіёсках
* у навігатарах
* у банкаматах і плацежных тэрміналах
* у вулічнай рэкламе і шоу

## Гл. таксама 
* Экран
* Табло
* Электронна-папяровы дысплей

Катэгорыя:Інтэрфейс карыстальніка
Катэгорыя:Прылады адлюстравання інфармацыі
Электроліз

[thumb|right|Схематычная выява [Электрахімічная ячэйка|электрахімічнай ячэйкі для даследавання электролізу]]
**Электро́ліз** («электра» + гр. λύσις «люзіс» — вызваленне, паслабленне) — хімічныя рэакцыі, якія працякаюць пад дзеяннем электрычнага току на электродах, утопленых у раствор, расплаў або цвёрды электраліт.

Працэс выдзялення складючых часткак (іонаў) растворанага рэчыва (электраліту) пад дзеяннем знешняга электрычнага поля. Электроліз з'яўляецца адным з тыпаў электрычнага току. У адрозненне ад току ў металах, электроліз абумоўлены пераносам рэчыва.

У электрычным полі дадатна зараджаныя іоны (катыёны) рухаюцца да катода, адмоўна зараджаныя (аніёны) — да анода. На катодзе адбываецца аднаўленне, на анодзе — акісленне іонаў або мапекул, якія ўваходзяць у састаў электраліту. Колькасць рэчываў, што ўтвараюцца на электродах, і электрычны зарад, які праходзіць праз электраліт, звязаны законамі Фарадэя.

Звычайна электроліз ажыццяўляюць у электралізёрах. 3 дапамогай электролізу ажыццяўляюць рэакцыі акіслення і аднаўлення з вялікім выхадам і высокай селектыўнасцю, якія ў звычайных хімічных працэсах цяжка дасягальныя. Гэта дазваляе выкарыстоўваць лектроліз для прамысловага атрымання і ачысткі многіх рэчываў. Напрыклад, электролізам водных раствораў атрымліваюць і ачышчаюць медзь, цынк, кадмій, нікель і іншыя металы. Электролізам расплаваў — атрымліваюць алюміній, натрый, літый, кальцый і інш. Электроліз выкарыстоўваюць таксама ў гальванатэхніцы, электрасінтэзе і інш.

## Літаратура 
* Электроліз // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. 1. Мн., 2004.

Катэгорыя:Электрычнасць
Катэгорыя:Электрахімія
Катэгорыя:Акісляльна-аднаўленчыя рэакцыі
Катэгорыя:Электрычны ток