open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мацей Ганскі

**Мацей Ганскі** (нар. , Гданьск) — польскі музыкант, піяніст, педагог.

## Біяграфія 
У 2008 г. з адзнакай скончыў Музычную акадэмію імя Станіслава Манюшкі. Навучаўся па класе фартэпіяна ў прафесара А. Арцікевіча, па класу камералістыкі — у прафесара А. Прабуцкай-Фірлей. У 2011 г. скончыў Акадэмію музыкі і драматычнага мастацтва ў Адэнсе ў Даніі па класу прафесара Ц. Бьёркоэ. У 2007—2008 гг. з’яўляўся стыпендыятам праграмы Socrates/Erazmus ў Даніі. Магістр мастацтваў.

## Дзейнасць 
Даў больш за 600 канцэртаў, у тым ліку ў Японіі, ЗША, Егіпце, Францыі, Даніі, Германіі, Іспаніі, Нідэрландах, Балгарыі, Румыніі, Малдове, Босніі і Герцагавіне, Беларусі і Польшчы. Шматкроць выступаў як саліст з Адэнскім сімфанічным аркестрам, Ла Камерата, Са Ностра, з аркестрам Дзяржаўнай балтыйскай оперы, Вармінска-Мазурской філармоніі, Ломжынскім і Эльблонгскім камернымі аркестрамі. Выступаў з канцэртам у палацы Гатэль-дэ-Віль ў Парыжскай ратушы. Шмат разоў рабіў запісы для Польскага тэлебачання (Telewizja Polska, TVP), а таксама для тэлебачання Японіі, Іспаніі і радыё Даніі. Прымаў удзел у некалькіх дзясятках музычных фестываляў.

З 2009 г. выкладае ў Музычнай акадэміі імя Станіслава Манюшкі і Акадэміі музыкі і драматычнага мастацтва ў Адэнсе.

## Дасягненні і прызнанне 
* 2008 г. — другая прэмія на The Bradshaw & Buono International Piano Competition ў Нью-Ёрку, ЗША
* 2008 г. — першая прэмія Yamaha Music Foundation of Europe Scholarship Award ў Орхусе, Данія
* 2007 г. — другая прэмія і спецыяльная прэмія на The VI International Piano Competition Vila de Capdepera на Маёрцы, Іспанія
* 2006 г. — дзве ўзнагароды Міжнароднага музычнага конкурсу імя М. К. Агінскага ў Смаргоні, Беларусь
* 2006 г. — спецыяльная прэмія за лепшае выкананне твора ХХ стагоддзя на Міжнародным конкурсе імя І. Брамса ў Гданьску, Польшча
* 2005 г. — лаўрэат Міжнароднага конкурсу імя К. Шыманоўскага ў Лодзі, Польшча
* 2003 г. — лаўрэат Міжнароднага конкурсу піяністаў ў Вільнюсе, Літва
* 2001 г. — лаўрэат Міжнароднага конкурсу піяністаў імя Я. Падэрэўскага ў Быдгашчы, Польшча
* 2001 г. — першая прэмія Агульнапольскага конкурсу піяністаў у Забжэ, Польшча
* 1998 г. — першая прэмія і спецыяльная прэмія Агульнапольскага конкурсу піяністаў імя Л. Штэфанскага ў Плоцку, Польшча

Пяць разоў быў удастоены Стыпендыі Міністэрства культуры Польшчы, тройчы — Стыпендыі Прэзідэнта горада Гданьска. Стыпендыят праграмы ўрада Даниии CIRIUS, ўрада Польшчы «Маладая Польшча», Парыжскай Міжнароднай Летняй Сесіі, Фонду Esther Bagnings, Фонду Karen og Artur Feldthusens і інш. У 2010 г. дзейнасць М. Ганскага была адзначана Узнагародай горада Гданьска для маладых дзеячаў у галіне культуры.

Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Польшчы
Катэгорыя:Піяністы Польшчы
Мацей
Каўачы

**Каўачы** (*Cahuachi*) — археалагічны помнік у Перу. Быў буйным цырыманіяльным цэнтрам культуры Наска і ўзвышаўся над гіганцкімі малюнкамі ў пустыні Наска. Існаваў у I—V стст. н . э.

Раскопкі Каўачы на працягу апошніх дзесяцігоддзяў штогод вядзе італьянскі археолаг . У Каўачы знойдзена звыш 40 курганоў, на вяршынях якіх размешчаны глінабітныя збудаванні. Таксама дадзены помнік вывучала Элен Сільверман (Helaine Silverman), якая напісала пра яго кнігу.

Пастаяннае насельніцтва старажытнага Каўачы, мабыць, было невялікім, месца служыла цырыманіяльным цэнтрам. Археалагічныя раскопкі паказваюць, што Каўачы быў месцам масавага паломніцтва, мабыць, звязанага з цырымоніямі. Ускосным сведчаннем з'яўляюцца гіганцкія малюнкі ў пустыні Наска, сярод якіх сустракаюцца касатка і малпы, якія адсутнічаюць у дадзеным рэгіёне. З-за сухога клімату знаходкі добра захаваліся, сярод іх нават сустракаюцца фрагменты тканіны.

У цяперашні час пагрозу для помніка ўяўляюць «чорныя археолагі» — рабаўнікі магіл. Большасць пахаванняў вакол Каўачы да нядаўняга часу былі невядомыя, таму яны апынуліся прынадным кавалкам для калекцыянераў.

## Літаратура 
* Helaine Silverman, *Cahuachi in the Ancient Nasca World*.

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Перу
Катэгорыя:Рэгіён Іка
Валянціна Антонаўна Гардзеева

**Валянціна Антонаўна Гардзеева** (, г. ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). Заслужаны сувязіст БССР (1970).

Удзельніца Вялікай Айчыннай вайны. У 1937-41 гадах тэлеграфіст, з 1946 брыгадзір брыгады тэлеграфістаў Бабруйскага гарадскога вузла сувязі.

Званне Героя прысвоена за развіццё сродкаў сувязі ў 7-й пяцігодцы.

## Спасылкі 
* Фота В. А. Гардзеевай

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Гардзейчык

**Гардзейчык** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Іванавіч Гардзейчык — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны
* Іван Аркадзьевіч Гардзейчык (нар. 1957) — беларускі палітык.
* Цімафей Дзмітрыевіч Гардзейчык — беларускі скакун у ваду
Магістраль М14

**Друга́я Мі́нская кальцава́я аўтамабі́льная даро́га** (**МКАД-2**, магістраль **М14**) — кальцавая аўтамабільная дарога вакол Мінска.

Агульная працягласць МКАД-2 складае каля 160 км. Дарога была пабудавана часткова па новым напрамку, а таксама з выкарыстаннем дзеючых участкаў аўтадарог.

## Гісторыя 
3 верасня 2014 года падчас наведвання будаўнічай пляцоўкі на адным з участкаў ў Мінскім раёне, дзе пройдзе другая кальцавая аўтадарога, Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка даручыў увесці ў строй МКАД-2 да 1 студзеня 2017 года.

Будаўніцтва другой кальцавой аўтадарогі вакол Мінску планавалася ажыццявіць у два этапы. На першым этапе было запланаванае будаўніцтва ўчастку ад аўтадарогі  Мінск — Віцебск (раён Астрашыцкага Гарадка) да аўтадарогі  Мінск — Гродна (раён Аксакаўшчыны) працягласцю каля 46,1 км. На другім этапе запланаванае будаўніцтва ўчастку ад аўтадарогі  Мінск — Гродна — мяжа Польшчы да аўтадарогі / Брэст — Мінск — мяжа Расіі працягласцю 42 км.

У складзе МКАД-2 меркавалася выкарыстаць участкі аўтадарог:
* / Брэст — Мінск — мяжа Расіі (48 км),
*  Мінск — Нацыянальны аэрапорт Мінск,
*  Слабада — Паперня.

6 кастрычніка 2015 года Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка адкрыў участак у 23,7 км Другой Мінскай кальцавой аўтадарогі. 16 снежня 2015 года адкрыты рух на ўчастку ад дарогі  Мінск — Маладзечна — Нарач да аўтатрасы  Мінск — Гродна. Такім чынам стаў даступным участак каля 47 км, які злучыў віцебскую і гродзенскую шашу.

22 снежня 2016 года адкрыўся рух па завершанай Другой Мінскай кальцавой аўтадарозе.

## Параметры аўтадарогі 
* Даўжыня — каля 160 км.
* Шырыня — 22,7 м. 
* Чатыры паласы (па 2 у кожным напрамку) 
* Раздзяляльная паласа — 2,7 м. 
* Разліковая хуткасць — 120 км/г.
* Інтэнсіўнасць руху 11,3 — 24,3 тыс. аўтамабіляў у суткі. 
* Набліжаныя да забудовы ўчасткі дарогі будуць абсталяваныя шумаахоўнымі экранамі.

## Гл. таксама 
* Кальцавыя аўтамабільныя дарогі

Катэгорыя:Аўтамагістралі
М14
Катэгорыя:Кальцавыя аўтамабільныя дарогі
Ананьіў

**Ананьіў** () — горад раённага значэння ў Адэскай вобласці Украіны. Плошча 5 км². Насельніцтва 8659 чал. (на 1 студзеня 2012).

## Гісторыя 
* 1753: дата заснавання.
* 1941: атрымаў статус горада.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Адэскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Ананьіўскага раёна
6-я гарадская клінічная бальніца (Мінск)

**6-я гарадская клінічная бальніца** — лячэбна-прафілактычная ўстанова г. Мінска, якая знаходзіцца на вул. Уральскай, д. 5. Заснавана Мінскім гарадскім Саветам дэпутатаў працоўных, рашэнне № 328 ад 3 снежня 1964 года. З 1992 г. — многапрофільная ўстанова аховы здароўя на 950 койка-месцаў.

## Цікавыя факты 
* У 2000 годзе ў хірургічным аддзяленні бальніцы ляжаў вучоны пісьменнік Уладзімір Смялоўскі. Задаволены лячэннем ад хваробы, якая ледзь не скончыла яго жыццё, Смялоўскі прысвяціў гэтаму аддзяленню і сваім «прыгодам» у ім вершаванае апавяданне, у якім пайменна назваў многіх урачоў і медыцынскіх сёстраў

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт бальніцы 

Катэгорыя:Бальніцы Мінска
Гарошак кансерваваны

**Гарошак кансерваваны** — зялёны гарошак, прыгатаваны з дапамогай спосаба кансервавання.

Гарох нарыхтощваюць з мэтай працяглага захоўвання, спрабуючы максімальна захаваць вітаміны і спажыўныя рэчывы. Кансервы вырабляюць з маладых зярняткаў (малочнай стадыі спеласці), калі яны яшчэ пяшчотныя і багатыя цукрам і вітамінамі. У адрознянне ад спелага гароху (збожжавая культура), зялёны гарошак лічыцца гароднінай. Кансервы складаюцца з 65—70 % зярняткаў і 30—35 % заліўкі і утрымліваюць гарох, ваду, соль, цукар, без кансервантаў.
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кансервы
Катэгорыя:Бабовыя
Пячора цудаў (ПАР)

**Пячора цудаў** () — геалагічнае утварэнне, якое з'яўляецца адным з помнікаў Сусветнай спадчыны. Знаходзіцца на тэрыторыі ахоўнай тэрыторыі Кромдрай ў правінцыі Гаўтэнг, ПАР. Гэта трэцяя па велічыні пячора ў краіне, геалагічны ўзрост якой складае каля 1,5 млн гадоў. Плошча адзінай камеры пячоры складае 46 000 квадратных метраў, даўжыня 125 метраў і шырыня 154 метра.

Пячора была знойдзена ў канцы XIX стагоддзя шахцёрамі, якія пры дапамозе дынаміту здабывалі вапняк для вытворчасці цэменту. Здабыча вапняка была спыненая падчас Другой англа-бурскай вайны і ў далейшым не аднаўлялася.

У пячоры маецца 14 сталактытавых і сталагмітавых утварэнняў вышынёй да 15 метраў, 85 % якіх працягваюць расці і ў цяперашні час. Пячора глыбінёй 60 метраў даступная для наведвальнікаў, якія могуць папасці у яе пры дапамозе ліфта. Пячора размешчана на тэрыторыі Запаведніка насарогаў і львоў (Rhino Lion and Nature Reserve) на тэрыторыі вобласці «Калыска чалавецтва», абвешчанай помнікам Сусветнай спадчыны.

## Гл. таксама 
* Спіс пячор ПАР

## Спасылкі 
* Southern Africa Places 
* Prime Origins

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў ПАР
Катэгорыя:Пячоры ПАР
Катэгорыя:Славутасці ПАР
Месца загубы ахвяр фашызму (Людзвіноў)

**Месца загубы ахвяр фашызму** на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі Людзвіноў Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці.

У сакавіку 1943 года ў час карнай аперацыі нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі жывымі ў калгасным хляве 125 мірных жыхароў — старых, жанчын, дзяцей. У 1972 годзе на месцы гібелі ахвяр фашызму пастаўлены помнік — скульптура старога і дзяўчыны, якая ўскладае кветкі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ваенныя злачынствы нацыстаў у Беларусі
Катэгорыя:Месцы пакаранняў смерцю
Катэгорыя:Людзвіноў (Петрыкаўскі раён)
Катэгорыя:Масавыя  пакаранні смерцю
Катэгорыя:Мемарыяльныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Петрыкаўскага раёна
Свіран (Людзвіноў)

**Свіран** — будынак, які існаваў на паўночнай ускраіне вёскі Людзвіноў Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці. Помнік народнага дойлідства. Разабраны ў 1980—1990-х гг.

## Архітэктура 
Свіран уяўляе сабой прамавугольны ў плане двухпавярховы будынак накрыты вальмавым дахам. Сцены з брусоў (рубка вуглоў «у накладку») пастаўлены падрубамі на штандары. На ніжнім паверсе 2 складскія памяшканні з самастойнымі ўваходамі ў падоўжанай сцяне, на верхнім было некалькі памяшканняў, якія злучаліся з ніжнімі лесвіцамі (унутраная планіроўка зменена). Фасады былі расчлянёны карнізам на 2 ярусы. Другі ярус аформлены арачнымі вокнамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гаспадарчыя пабудовы Беларусі
Катэгорыя:Драўляная архітэктура Беларусі
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Людзвіноў (Петрыкаўскі раён)
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:Славутасці Петрыкаўскага раёна
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў XX стагоддзі
Анатоль Аляксандравіч Данілевіч

**Анатоль Аляксандравіч Даніле́віч ** (нар. , в. Янушкавічы, Лагойскі раён, Мінская вобласць) — кандыдат юрыдычных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 жніўня 1951 года ў в. Янушкавічы Лагойскага раёна Мінская вобласці.

У 1974 г. скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1974 па 1975 г. працаваў памочнікам дэкана юрыдычнага факультэта БДУ, з 1975 па 1979 г. — выкладчыкам кафедры крымінальнага працэсу. У 1979—1982 г. — аспірант кафедры крымінальнага працэсу.

У 1982 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Основы теории и профессиональной культуры судебных прений».

У 1982—1992 гг. — выкладчык, дацэнт кафедры крымінальнага працэсу і пракурорскага нагляду, з 1992 г. — намеснік дэкана юрыдычнага факультэта па завочнай форме навучання для асоб, якія атрымліваюсь другую вышэйшую адукацыю, з 1994 г. — загадчык кафедры крымінальнага працэсу і пракурорскага нагляду юрыдычнага факультэта БДУ.

Даследуе пытанні тэорыі і практыкі судовай прамовы, тэорыі законнасці пракурорскага нагляду. Навуковыя дасягненні знайшлі адлюстраванне больш чым у 180 навуковых працах.

## Узнагароды 
* Вучонае званне прафесара (2006)
* Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь (2000)
* Узнагароджаны нагрудным знакам «Выдатнік адукацыі» Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2006)
* Заслужаны работнік БДУ (2011)

## Бібліяграфія 
* Судоустройство: учебник. Минск, 2002, 2010 (у суаўт.)
* Практикум по уголовному процессу: учеб. пособие. Минск, 2003 (у суаўт.), 2010 (у суаўт.)
* Поддержание государственного обвинения. Судебные речи. Минск, 2004 (у суаўт.) 

Катэгорыя:Дактары юрыдычных навук
Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Юрый Пятровіч Смірноў

**Ю́рый Пятро́віч Смірно́ў** (, Дзеравягіна, Чэбсарскі раён, РСФСР) — дэпутат Вярхоўнага Савета Беларускай ССР VIII—XI скліканняў, загадчык аддзела навукі і навуковых устаноў ЦК КПБ, памочнік Першага сакратара ЦК КПБ БССР П. М. Машэрава.

## Біяграфія 
Юрый Пятровіч нарадзіўся ў вёсцы Дзеравягіна, Чэбсарскага раёна РСФСР. Па рэкамендацыі Генеральнага пракурора СССР К. П. Гаршэніна быў прыняты ў Мінскі юрыдычны інстытут у 1948 годзе, які скончыў з адзнакай.

У 1952 годзе паступіў у аспірантуру Мінскага юрыдычнага інстытута, якую скончыў у 1954 годзе. У Маскоўскім дзяржаўным універсітэце 24 сакавіка 1960 года абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Роля савецкіх прафсаюзаў у галіне аховы працы». А 5 лютага 1964 года яму было прысвоенае вучонае званне дацэнта. Юрый Пятровіч быў першым на ўжо на юрыдычным факультэце БДУ і трэцім у юрыдычнай гісторыі Беларусі кандыдат юрыдычных навук і дацэнт па працоўным праве. Выкладаў працоўнае права на юрыдычным факультэце БДУ з 1954 па 1955 год.

Юрый Пятровіч быў адзіным з прававедаў, хто займаў пасаду памочніка П. М. Машэрава, а так сама з’яўляўся загадчыкам аддзела навукі і навуковых устаноў ЦК КПБ.

У 1971 годзе быў абраны ў Вярхоўны Савет БССР, дзе з’яўляўся дэпутатам на працягу амаль 20 гадоў і трох скліканняў. Працаваў у Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі з 1992 па 2002 год на пасадах загадчыка юрыдычнага аддзела і саветніка старшыні.

У свой час з’яўляўся арбітрам Міжнароднага арбітражнага суда пры Беларускай гандлёва-прамысловай палаце. З’яўляецца адным з заснавальнікаў грамадскага аб’яднання «Супольнасць працоўнага права».

## Узнагароды і званні 
Узнагароджаны:
* Двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Ордэнам Дружбы Народаў
* Медалём «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»
* Юбілейным знакам «Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі: 100 гадоў прафсаюзнаму руху»

Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Кандыдаты юрыдычных навук
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Аляксандр Міхайлавіч Абрамовіч

**Алякса́ндр Міха́йлавіч Абрамо́віч** (, Забалацце, Нясвіжскі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, доктар юрыдычных навук, прафесар. 

## Біяграфія 
Нарадзіўся 10 красавіка 1944 года ў в. Забалацце Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці.

У 1973 годзе скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1973 г. — аспірант, малодшы, старшы, вядучы навуковы супрацоўнік, выконваў абавязкі загадчыка адзела Інстытута філасофіі і права АН БССР. З 1986 г. — доктар юрыдычных навук, з 1990 г. — прафесар. З 1988 па 2008 г. загадваў кафедрай тэорыі і гісторыі дзяржавы і права юрыдычнага факультэта БДУ.

У 1991—1992 гг. — член Камітэта Канстытуцыйнага нагляду СССР; у 1992—1996 гг. — старшыня Цэнтральнай камісіі па выбарах народных дэпутатаў Рэспублікі Беларусь (Цэтральная выбарчая камісія). З 1996 па 2004 г. — намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. З 2004 па 2008 г. — намеснік старшыні Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. .

А. М. Абрамовіч займаўся распрацоўкай праблем прававога забеспячэння дзяржаўнага кіравання інвестыцыйнымі працэсамі на агульнадзяржаўным і рэгіянальных узроўнях, узаемаадносін цэнтральных і мясцовых органаў дзяржаўнага кіравання, уздзеяння мясцовых органаў улады на вырашэнне рэспубліканскіх і рэгіянальных праблем, канцэпцыі прававога статуса асобы ў перыяд пабудовы грамадзянскай супольнасці і прававой дзяржавы. Аўтар больш за 100 навуковых прац, у тым ліку 5 індывідуальных і некалькіх калектыўных манаграфій і кніг.

Памёр 1 снежня 2018 года. Цырымонія развітання прайшла 4 снежня ў канцэртнай зале «Мінск».

## Узнагароды 
* Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь (1998);
* Ордэн «Знак Пашаны».

## Бібліяграфія 
* Государственное управление строительством в СССР. Минск, 1982; Правовой статус советского гражданина. Минск, 1988
* Беларусь и Россия. Организационно-правовые основы интеграции. 1996—2001. Минск, 2001 (в соавт.)
* К вопросу о перспективах государственного развития. Минск, 2003.
* Абрамович, А. М. Правовой статус советского гражданина : &#x5B;монография&#x5D; / А. М. Абрамович; под ред. В. И. Шабайлова. — Минск : Наука и техника, 1988. — 91 с
* А16 Избранные труды / А.М. Абрамович. – Минск : ЮрСпектр, 2019. – 576 с. – (Наследие права).

Катэгорыя:Дактары юрыдычных навук
Катэгорыя:Заслужаныя юрысты Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясвіжскім раёне
Катэгорыя:Члены Цэнтральнай выбарчай камісіі Рэспублікі Беларусь
Радзецкі суд

**Радзецкі суд** — мясцовы суд для грамадзян Вялікага Княства Літоўскага. Аналагічны Бурмістраўска-радзецкаму суду, але ў яго склад уваходзілі толькі радцы.

## Гл. таксама 
* Бурмістраўска-радзецкі суд

## Літаратура 
* Ст. 52

Катэгорыя:Суды
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Вялікага Княства Літоўскага
Абрахам Мошэ Бернштэйн

**Абрахам Мошэ Бернштэйн** (; , в. , Шацкая воласць, Ігуменскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — , Вільня, Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка) — кантар, хормайстар, кампазітар яўрэйскай літургічнай і народнай музыкі, , музыказнавец і .

## Біяграфія 
Нарадзіўся 21 жніўня 1866 года ў Шацку. Быў шостым дзіцём у сям’і. Вучыўся ў яўрэйскай школе. У 1876 годзе памерла маці Бернштэйна.

Быў кантарам і дырыжорам хору у Беластоку. У 1893—1923 гадах — кантар сінагогі Тагарас Кадэш у Вільні.

Памёр 4 чэрвеня 1932 года ў Вільні.

## Творчасць 
Бернштэйн паклаў на музыку звыш 150 вершаў на іўрыце і ідышы, з якіх найболей вядомыя «Замд унд Штэрн» («Пясок і зоркі») і «Хэмерл» («Малаточак»). Сабраў калекцыю народных мелодый (выдадзены ў складанцы «Музікалішэр Пін-кос», 1927) і кантарскіх песень.

## Сям’я 
* Сын — Авіасаф Бернштэйн (Барнеа) (1903—1957) — вядомы ізраільскі кампазітар.

## Спасылкі 
* Бернштейн, Авраам Моше 
* Avraham Moshe Bernstein (1866—1932)  
* ABRAHAM MOSHE BERNSTEIN (1866—1932) 

Катэгорыя:Хормайстры Літвы
Катэгорыя:Хормайстры Польшчы
Віталь Мікула

**Віталь Мікула** (, в. Нялепава, , Мінская губерня, Расійская імперыя (цяпер — Нясвіжскі раён, Мінская вобласць, Беларусь) — канец 1944/пачатак 1945, , Трэці Рэйх) — беларускі ваенны дзеяч; Падпаручнік Войска Польскага, Маёр (Беларускай краёвай абароны). 

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і малазямельнага селяніна. Скончыў сямікласавую школу і дзякуючы лісту Прэзідэнту Польшчы І. Масціцкаму паступіў у кадэцкі корпус Войска Польскага. Служыў у роце ў Хэлмне і Равіч, якой камандаваў Франц Кушаль. У 1939 г. скончыў артылерыйскую вайсковую школу ў Грудзёндзы. Прымаў удзел у нямецка-польскай вайне 1939 г. Пасля разгрому польскай арміі вярнуўся ў Нялепава, займаўся сельскай гаспадаркай.
». 1943]]

У 1942 г. Ф. Кушаль запрасіў яго ў Мінск намеснікам кіраўніка афіцэрскіх курсаў. Са снежня 1942 г. у чыне капітана афіцэр сувязі ад Беларускай народнай самапомачы пры Беларускім батальёне чыгуначнай аховы. У 1943 г. падрыхтаваў і выдаў «Страявы вайсковы статут» для беларускага жаўнера. Заступнік шэфы Аддзела БКА Беларускай цэнтральнай рады. З лютага 1944 г. намеснік Ф. Кушаля ў БКА, з якім *«апрацоўвалі плян мабілізацыі»*. Уваходзіў у склад Статутнай камісіі Кіраўніцтва вайсковых спраў.

Служыў у 30-й дывізіі войск СС. Канфліктаваў з нямецкім кіраўніцтвам з прычыны дэзерцірства салдат і імкнуўся захаваць адзінства беларускіх фарміраванняў не падпарадкоўваючыся загадам рускіх афіцэраў РВА. Неспадзявана прапаў у Берліне і, праўдападобна, арыштаваны і быў расстраляны.

## Літаратура 
* Кушаль, Ф. Героі збройнага змаганьня. Памяці Віталя Мікулы // Беларуская моладзь. — 1965. — № 24. — С. 6 — 8.
* Юрэвіч, Л. Шматгалосы эпісталярыум: гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Лявон Юрэвіч; [пад рэд. Н. Гардзіенкі]. — Мн.: Кнігазбор, 2012. — 657, [1] с.: партр. — С. 144 — 146. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.

Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Члены 30-й грэнадзёрскай дывізіі войскаў пры СС
Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясвіжскім раёне
Класічная археалогія

**Класічная або антычная археалогія** — прысвечаная Старажытным Грэцыі і Рыму. Родапачынальніца ўсёй археалогіі як навукі.
Узнікла ў эпоху Адраджэння. Частка антыказнаўства.

Класічная археалогія вывучае пісьмовы перыяд гісторыі Старажытных Грэцыі і Рыма. Геаграфічна ахоплівае грэка-рымскі свет ад Іспаніі да Сярэдняй Азіі і Індыі, ад Паўночнай Афрыкі да Скіфіі і Сарматыі.

На тэрыторыі Грэцыі маштабныя даследаванні пачаліся пасля атрымання ёю незалежнасці ад Асманскай імперыі ў 1830 годзе — туды накіраваліся англійскія, французскія і нямецкія археолагі.

Катэгорыя:Антыказнаўства
Катэгорыя:Археалогія
Synapsis

**Synapsis** — манатыпны род кветкавых раслін у сямействе Schlegeliaceae. Эндэмічны для вострава Куба.

Адзіны від **Synapsis ilicifolia**.

Катэгорыя:Ясноткакветныя
Літасферная пліта

thumb|right|320px|Тэктоніка пліт: Літасферныя пліты і кантыненты
**Літасферныя пліты** — найбольш буйныя структурныя адзінкі літасферы (памерамі ў папярочніку 1—10 тыс. км).

У сучасную эпоху літасфера падзелена на 7 галоўных (паўночна-амерыканская, паўднёва-амерыканская, еўраазіяцкая, афрыканская, аўстралійская, антарктычная і ціхаакіянская) і некалькі больш дробных пліт. Граніцы пліт з'яўляюцца зонамі максімальнай тэктанічнай, сейсмічнай і вулканічнай актыўнасці. Паводле тэорыі тэктонікі пліт літасферныя пліты рухаюцца па астэнасферы са скорасцю да дзясяткаў сантыметраў за год. Вертыкальныя рухі (са скорасцю ад 1 см да некалькіх дзясяткаў сантыметраў за год) адбываюцца па сістэме субвертыкальных глыбінных разломаў, якія разбіваюць літасферныя пліты на блокі памерамі ад дзясяткаў да соцень кіламетраў. Блокі знаходзяцца ў стане, блізкім да ізастатычнай раўнавагі. Структуру і рухі літасферных пліт і блокаў вывучаюць геадынаміка, геафізіка, тэктоніка.	

## Літаратура 
* *Каўхута А., Паўлавец Р.* Літасфера // 

## Гл. таксама 
* Гіпотэза Вегенера
* Дрэйф кантынентаў
* Мабіпізм
* Тэктанічныя гіпотэзы

*
Сяргей Артуравіч Калінін

**Сярге́й Арту́равіч Калі́нін** (нар. ,г. Гарадок, Віцебская вобласць) — кандыдат юрыдычных навук, дацэнт . 

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 лістапада 1974 г. у г. Гарадку Віцебскай вобласці. 

У 1996 г. скончыў з адзнакай юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага універсітэта. З 1996 г. - выкладчык, старшы выкладчык, дацэнт кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права юрыдычнага факультэта БДУ. У 2001 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму: " Праблемы рэформы сістэмы права Рэспублікі Беларусь" у БДУ. Чытае курсы па агульнай тэорыі права і гісторыі палітычных і прававых вучэнняў. 

Неаднаразова супрацоўнічаў з Нацыянальным цэнтрм законапраектнай дзейнасці пры Прызідэнце Рэспублікі Беларусь па пытаннях распрацоўкі і падрыхтоўкі экспертных заключэнняў, заўваг і прапаноў да праектаў нарматыўных прававых актаў. Член рабочай групы па распрацоўцы Канцэпцыі ўдасканалення заканадаўства Рэспублікі Беларусь. Навуковыя інтэрэсы: праблемы крыніц права, сістэмнасць у праве, сістэматызацыя, удасканаленне і трансфармацыя права і заканадаўства, рэлігія і права, хрысціянская палітыка-прававая дактрына. Аўтар звыш 45 навуковых прац. . 
## Узнагароды 
* Падзяка Прэзідэнта Рэспблікі Беларусі (2015);
* Ганаровыя граматы БДУ (2006, 2011, 2014);
* Падзякі міністра юстыцыі Рэспублікі Беларусь (2004, 2006, 2010);
* Грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2010);
* Грамата Саюза юрыстаў Рэспублікі Беларусь (2008);
* Ганаровыя граматы Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь (2006, 2008);
* Ганаровая грамата Нацыянальнага цэнтра прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь (2010);
* Падзяка Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававых даследаванняў Рэспублікі Беларусь (2013);
* Падзяка дырэктара Нацыянальнага цэнтра прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь (2014). 

## Бібліяграфія 
* Общая теория права: пособие. — Минск, 2013;
* Общая теория права: пособие. — Минск, 2014.

Катэгорыя:Кандыдаты юрыдычных навук
Юрый Горліс-Горскі

**Ю́рый Юр’евіч Горліс-Горскі (Лісоўскі)** (, ,  — , Аўгсбург) — украінскі ваенны і палітычны дзеяч, старшына Арміі УНР, пісьменнік.

## Біяграфія 
Юрый Лісоўскі нарадзіўся 14 студзеня 1898 года ў в. Дземідавка Палтаўскай губерні. Бацька — Юрый Лісоўскі, афіцэр Рускай імператарскай арміі. Маці — Людвіка Сакалоўская, паходзіла з польскага шляхецкага роду. Удзельнік Першай сусветнай вайны. У гады Украінскай рэвалюцыі — харунжы Багданаўскага полка Запарожскай дывізіі, у які паступіў ва ўзросце 20 гадоў.

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Paulownia

**Paulownia** — род раслін сямейства  (раней гэты род часам адносілі да сямейства Bignoniaceae і Залознікавыя).

Філіп Зібальд і Іозеф Цукарыні далі расліне назву па імені па бацьку дачкі імператара Паўла I Ганны Паўлаўны (1795—1865): назваць род *Anna* яны не маглі, паколькі такі род ужо існаваў, а імя па бацьку яны прынялі за другое імя.

## Апісанне 
Лістападныя высокія дрэвы.

Ствол прамы, крона разгалістая.

Лісце супратыўнае, на доўгіх хвосціках. Ліставая пласцінка буйная, глыбоказубчастая або трохлопасцевая. Край ліста суцэльны. Прылісткаў няма.

Кветкі буйныя, лілова-бэзавыя, часам амаль белыя, у мяцёлкавых суквеццях на канцах парасткаў. Чашачка званочкавая.

Плод — каробачка. Насенне дробнае, крылатае.

## Арэал 
Расце на Далёкім Усходзе і ў Паўднёва-Усходняй Азіі: Кітай (Аньхой, Фуцзянь, Гуандун, Хубэй, Цзянсу, Сычуань, Юньнань), Карэя, Тайвань, Лаос, В'етнам.

У садах і парках Еўропы і Паўночнай Амерыкі культывуюць Paulownia tomentosa — дрэва вышынёй 15-20 м, з шырокай кронай і буйным (даўжынёй да 30 см і шырынёй да 25 см) цэльнакрайнім лісцем на доўгіх хвосціках. Кветкі бледна-фіялетавыя, у прамых пірамідальных суквеццях; цвіценне — да з'яўлення лісця. Каробачкі захоўваюцца на дрэве часам да наступнага лета.

У Расіі і сумежных краінах у культуры: на Каўказе, на Паўднёвым беразе Крыма; на захадзе і поўдні Украіны; паўночней — зімой абмярзае.

## Батанічная класіфікацыя 
Па дадзеных сайта *GRIN*, род складаецца з 5 відаў:
* 
* , сінонімы: , 
* 
* 
* , сінонім 

Па дадзеных сайта *The Plant List* род уключае 7 відаў
:
* 
* 
* 
* 
*  — від налічваў у 1997 годзе ўсяго 13 дарослых дрэў у натуральных умовах (усе — на востраве Тайвань) і быў знікаючым.
* 
* 

## Прымяненне 
Каштоўнае садова-паркавае дрэва для вырошчвання ў раёнах з цёплым і вільготным кліматам.

Драўніна лёгкая, мяккая; у Кітаі і Японіі яе выкарыстоўваюць для вырабу музычных інструментаў, мэблі, дробных вырабаў, апрацоўчых дошак, а таксама горных лыж і сноўбордаў.

Ужываецца для вырабу аснаванняў ракетак для настольнага тэніса.

## Фотагалерэя 

Paulownia tomentosa1a.JPG|Агульны выгляд дрэва 
Paulownia imperialis leaf 345.jpg|Лісце 
PaulowniaFortunei.jpg|Кветкі 

## Спасылкі 
* 
* Род на сайце USDA NRCS

Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Флора Паўднёва-Усходняй Азіі
Полаг лесу

ў  на востраве Каўаі]]
**Полаг лесу** — сукупнасць крон самкнёных дрэў, што месцяцца ў адным або некалькіх ярусах. У простых дрэвастоях лясны полаг утвараецца адным ярусам дрэў, у якім кроны размяшчаюцца прыкладна на адным узроўні з адхіленнем на 10-15 % ад сярэдняй вышыні дрэвастою. Лясны полаг у змешаных і складаных дрэвастоях фармуецца з некалькіх ярусаў.

**Самкнёнасць полагу** — адносіны сумы плошчаў гарызантальных праекцый крон дрэў (без уліку плошчы іх перакрыцця) да агульнай плошчы ўчастка лесу. Выяўляецца ў дзесятых долях адзінкі, адпаведнай поўнай самкнёнасці.

## У літаратуры 
* «» — раман Джэралда Дарэла.

## Гл. таксама 
* Разамкнутасць полага (сарамлівасць полага)

Катэгорыя:Лес
Катэгорыя:Лесазнаўства
Павел Васільевіч Харламповіч

**Павел Васільевіч Харламповіч** (, в. Рагачы, , Гродзенская губерня, Расійская імперыя (цяпер — Бярозаўскі раён, Брэсцкая вобласць, Беларусь) — , Пенза, РСФСР) — беларускі нумізмат. Першы беларускі даследчык манетных скарбаў Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і святара. Скончыў Літоўскую духоўную семінарыю (1908), потым юрыдычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта (1912). Працаваў у судовых установах. 

У 1920—1925 гадах член Мінскага таварыства гісторыі і старажытнасцяў. У 2-й палове 1920-х гадоў дырэктар Беларускага дзяржаўнага музея. У 1928 годзе прымаў удзел у археалагічных даследаваннях курганных могільнікаў каля Заслаўя. Член гісторыка-археалагічнай і этнаграфічнай секцый Інстытута беларускай культуры. Выкладчык Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

У 1929 годзе пазбаўлены працы, арыштаваны. У 1931 года высланы на Поўнач СССР.

З 1946 працаваў у Пензенскім абласным краязнаўчым музеі намеснікам дырэктара па навуковай рабоце.

## Творы 
* Каталог выстаўкі слуцкіх паясоў / [прадмова П. Харламповіча]. — Менск [Мінск] : выдана коштам Беларускага дзяржаўнага музея, 1927. — 20 с.
* Манетныя скарбы, знойдзеныя ў Беларусі, у зборах Беларускага дзяржаўнага музея // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 1927. — № 1. — С. 303—344.
* Монетні знахідкі на Першомайщіні // ВОКК. Секція археологія. — 1930. — № 4/5. — С. 153—154.
* Нумізматічні знахідкі на Першомайщіні, що надійшлі до краезнавчого округового Першомайського музею за час з 18/XII 1927 р. по 18/XII 1929 р. // ХрАМ. — 1931. — № 3. — С. 57 — 65.
* Праскія грошы ў беларускіх манетных скарбах // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 1927. — № 1. — С. 293—302.
* Пяцігоддзе Беларускага дзяржаўнага музея // Наш край. — 1927. — № 1. — С. 10 — 16.
* Справаздача Беларускага дзяржаўнага музея // Асвета. — 1925. — № 3. — С.

## Літаратура 
* *Калубовіч, А.* На крыжовай дарозе: Успаміны / Аўген Калубовіч. — Клыўлэнд: [б. в.], 1986. — 252 с.: партр. — С. 96.
* *Маракоў, Л.* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991: Энцыклапедычны даведнік: У 3 т. / Леанід Маракоў. Т. 2: Лавіцкі — Ятаўт. — Мн.: Athenaeum, 2002. — 378 с. — ISBN 985-6374-05-7.
* *Скалабан, В. У.* Харламповіч Павел Васільевіч / В. У. Скалабан // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 632. — ISBN 5-85700-077-7.
* *Тюстин, А.В.* След в науке: биобиблиографический справочник сотрудников Пензенского государственного краеведческого музея 1905-2005 гг. Пенза, 2005.  — С. 82.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Археолагі СССР
Катэгорыя:Археолагі Беларусі
Катэгорыя:Нумізматы Беларусі
Пасат

**Пасат** — пераважны вецер з шэрагу усходніх паверхневых вятроў, змешчаных у тропіках у ніжняй частцы зямной атмасферы, ніжняй частцы трапасферы паблізу экватара Зямлі. Пасаты дзьмуць пераважна з паўночнага ўсходу ў Паўночным паўшар'і і з паўднёвага ўсходу ў Паўднёвым паўшар'і, умацоўваюцца на працягу зімы і калі арктычныя ваганні знаходзяцца ў цёплай фазе. Пасаты выкарыстоўваліся капітанамі ветразных судоў, якія перасякалі акіяны света на працягу многіх стагоддзяў, што дазволіла ажыццявіць каланіяльную экспансію еўрапейскай імперыі ў Амерыцы і зацвердзіць гандлёвыя шляхі праз Атлантычны і Ціхі акіяны.
 
У метэаралогіі пасаты дзейнічаюць як рулявы паток для трапічных штармоў, якія ўтвараюцца над Атлантычным, Ціхім і паўднёвай часткай Індыйскага акіяна і выходзяць на сушу ў Паўночнай Амерыцы, Паўднёва-Усходняй Азіі, а таксама на Мадагаскары і ва Усходняй Афрыцы адпаведна. Пасаты таксама транспартуюць афрыканскі пыл на захад праз Атлантычны акіян у Карыбскае мора, а таксама паўднёва-ўсходнюю частку Паўночнай Амерыкі. Дробныя кучавыя воблакі, бачныя ў рамках пасатаў, абмежаваныя тым, што размяшчаюцца больш высока з-за інверсіі ветра, якая выклікана сыходзячым патокам паветра ўверх знутры субтрапічнага хрыбта. Чым слабейшымі ​​становяцца пасаты, тым больш ападкаў можна чакаць у суседніх сушах.

## Гл. таксама 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вятры
Неўшатэльскае возера

**Неўшатэльскае возера**, *Нёшатэльскае возера* () — возера на захадзе Швейцарыі, каля паўднёва-ўсходняга падножжа гор Юра.

Плошча паверхні 216 км², даўжыня каля 40 км, глыбіня 153 м. Злучана пратокай з Більскім возерам, якое мае сцёк праз раку Аарэ ў Рэйн. Заходні бераг гарысты, усходні — спадзісты. У суровыя зімы замярзае. На беразе возера — горад Нёўшатэль. Каля яго ўсходняга краю рэзерват Кюдрэфен.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Швейцарыі
Катэгорыя:Басейн Рэйна
Новавалынск

**Новавалы́нск** () — горад у Валынскай вобласці Украіны, насельніцтва — 50 тысяч чалавек. Знаходзіцца за 18 км ад чыгуначнай станцыі Іванічы. У наваколлях горада ажыццяўляецца здабыча каменнага вугалю, а ў самім горадзе знаходзіцца завод спецыяльнага тэхналагічнага абсталявання і дрэваапрацоўчы камбінат.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Арцём Андрэевіч Фядзецкі (нар. 1985) — украінскі футбаліст

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Валынскай вобласці

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1951 годзе
Малапа

**Малапа** — пячора ў Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы. Знаходзіцца ў правінцыі Гаутэнг на вышыні 1442 м над узроўнем мора, у 40 км на захад ад Яганэсбургу і ў 15 км на поўначы—паўночным ўсходзе ад вядомых выкапневых участкаў Стэркфантэйн, Сварткранс і Кромдрай. Пячора адносіцца да тэрыторыі аб'екта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, вядомага як «Калыска чалавецтва».

Вясной 2008 года ў пячоры былі знойдзены рэшткі двух шкілетаў гамінід узростам прыкладна 1,9 мільёнаў гадоў, выдзеленыя ў асобны від роду аўстралапітэкаў *Australopithecus sediba*. Вядомы антраполаг Дональд Джохансан лічыць, што косткі *A. sediba* варта аднесці да роду *Homo*. Тут жа знойдзены самыя раннія знаходкі парэшткаў бабуінаў *Papio angusticeps* узростам 2,026—2,36 млн гадоў .

## Спасылкі 
* Малапа - Malapa — Антропогенез.РУ
* Бездонная Малапа: новый анализ скелета Австралопитека седибы — Антропогенез.РУ

Катэгорыя:Пячоры паводле алфавіта
Катэгорыя:Палеаліт Афрыкі
Катэгорыя:Пячоры ПАР
Катэгорыя:Пячоры — археалагічныя помнікі
Катэгорыя:Знаходкі гамінідаў
Вуліца Касманаўтаў (Віцебск)

**Вуліца Касманаўтаў** — вуліца ў цэнтральнай частцы Віцебска, у Чыгуначным раёне. Названая ў 1962 годзе, гістарычныя назвы *Кальцавая*, *Кавальская*. У раёне сучаснага сквера размяшчалася Арлоўская плошча (з 28 студзеня 1919 года — Чырвонаармейская).

Вуліца пачала фарміравацца ў XIX стагоддзі. Працягласць вуліцы 800 м ад вуліцы Зяньковай да Ленінградскай. Заканчваецца пуцеправодам праз чыгунку (Полацкі віядук). Перасякаецца з вуліцамі Савецкай Арміі, Кірава. Да вуліцы прымыкае Прывакзальная плошча. Сучасная траса вуліцы і забудова сфармаваліся пасля Вялікай Айчыннай вайны.

## Забудова 
### Няцотны бок 
* 3а — адміністрацыя Чыгуначнага раёна Віцебска; упраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй па Віцебскай вобласці

### Цотны бок 
* 2 — Палац творчасці дзяцей і моладзі (былы кінатэатр «Кастрычнік»), 1958 год
* 4 — УП «Віцебскае аддзяленне Беларускай гандлёва-прамысловай палаты» (былое пажарнае дэпо)
* 6 — ГЦ Прывакзальны ДУ «Галоўнае гаспадарчае ўпраўленне» Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь; аддзяленне паштовай сувязі № 1
* 8 — чыгуначны вакзал, 1952 год, 
* 10 — упраўленне Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі
* 10а — багажнае аддзяленне
* 10г — прыгарадныя касы
* 12 — аўтавакзал
* 14 — станцыя хуткай медыцынскай дапамогі (былая яўрэйская бальніца), канец ХІХ — пачатак ХХ стагоддзяў, 

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

Катэгорыя:Вуліцы Віцебска
Віцебскі праспект

**Віцебскі праспект**:
* Віцебскі праспект, Магілёў
* Віцебскі праспект, Санкт-Пецярбург
Neofelis

**Neofelis** — род сямейства каціных. Распаўсюджаны ў паўднёва-усходняй Азіі.

Навуковае імя *Neofelis* складзена з двух частак: грэчаскага νεο-, якое азначае «новы», і лацінскага felis, што азначае «кот», гэта значыць у выніку выходзіць «новакот».

Раней лічылася, што ён складаецца з адзінага віду — *Neofelis nebulosa*, але ў 2006—2008 гадах былі праведзены даследаванні, якія дазволілі вылучыць новы від —*Neofelis diardi*.

## Віды і падвіды 
]]
* 
** падвід 
** падвід 
* 
** подвид 
** падвід 
** падвід 

Катэгорыя:Каціныя
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Андрэй Фёдаравіч Юр’еў

**Андрэй Фёдаравіч Ю́р’еў** (, с. , Данецкая вобласць — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1927 г. рабочы. З 1929 года ў Чырвонай Арміі. З чэрвеня 1941 года на Заходнім фронце — камісар артылерыйскага палка. У маі 1942 г. накіраваны ў тыл ворага, у ліпені 1942 — ліпені 1944 г. камісар Смаленскага партызанскага палка.

У 1946—1972 гадах на партыйнай, савецкай, адміністрацыйна-гаспадарчай і гаспадарчай працы ў Мінску.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Катя Хромова, комиссар Юрьев и комбат Николаенко
* Слева направо: Садчиков И. Ф. — командир Смоленского партизанского полка и Юрьев А. Ф. комиссар полка у трофейной автомашины. Март 1944 года

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Вернікоўскія

**Вернікоўскія** — беларускі шляхецкі род герба «Яніна». У некаторых Вернікоўскія ужывалі прыдомак «з Алешна». Вядомы ўніяцкі святарскі род .

**Себасцьян Вернікоўскі** — заснавальнік рода.

## Некаторыя вядомыя прадстаўнікі 
* Ян Себастьянавіч Вернікоўскі (нар. 1763) — святар уніяцкай царквы мяст. Станькава Мінскага павета.
* Леанід-Марцін Себастьянавіч (нар. 1737) — святар уніяцкай царквы, мінскі дэкан з 1763—1766
* Ян Тамашавіч (нар. 1743) — генерал Мінскага павета.
* Самуэль Янавіч (нар. 1726) — святар уніяцкай царквы ў в. Засулле Мінскага павета.
* Карнэль Янавіч (нар. 1754) — святар уніяцкай царквы мяст. Самахвалавічы, дэкан мінскі.
* Фларыян Леанардавіч (нар. каля 1761) — святар уніяцкай царквы в. Рудзіца
* Павел Міхалавіч (нар. 1744) — святар уніяцкай царквы мяст. Рубяжэвічы
* Дамінік Карнэлавіч (нар. 1780) — губернскі сакратар, слуцкі павятовы каморнік
* Леан Карнэлавіч (нар. 1788) — святар уніяцкай царквы ў в. Засулле
* Вінцэнт Васільевіч (нар. 1776) — служыў у лейб-гвардыы гусарскім палку, калежскі рэгістратар (1801)
* Клеменс Васільевіч (нар. 1778) — святар уніяцкай царквы ў в. Чыкі
* Ян Васільевіч (нар. 1784) — капелан капліцы ў в. Ператрутавічы, рэчыцкага павета
* Ігнат-Стэфан Фларыянавіч (нар. 1788) — рэгент мінскіх прысутных месцаў
* Ігнат Паўлавіч (нар. 1770) — святар уніяцкай царквы ў в. Пяцеўшчына (Мінскага павета), экзаменатар Мінскага дэканата.
* Іпаліт-Апалон Леанавіч (нар. 1815) — канцылярыст мінскай казённай палаты (1835—1848)
* Аляксандр-Васіль Леанавіч (нар. 1817) — штабс-ратмістр і наглядчык 4-га квартала мяшчанскай часткі гор. Масквы.
* Ігнат-Казімір Казіміравіч (нар. 1819) — удзельнік паўстання 1863—1864, сасланы ў Сібір, пасля 1871 жыў у г. Марыінску Томскай губ. Памёр у 1874 па дарозе на радзіму.
* Юзаф Казіміравіч (нар. 1824) — калежскі рэгістратар (1854)

Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя
Катэгорыя:Польская арыстакратыя
Катэгорыя:Расійская арыстакратыя
Плечавы пояс

**Плечавы пояс** (**пояс верхніх канечнасцяў**) — сукупнасць касцей (пары лапатак і ключыц) і цягліц, якія забяспечваюць апору і рух верхніх (пярэдніх) канечнасцяў. У некаторых жывёл маецца трэцяя парная косць плечавога пояса — каракоід. Косткі плечавога пояса злучаныя акраміяльна-ключыцавымі сучляненнямі. З грудной клеткай плечавы пояс злучаецца з дапамогай грудзінаключыцавых сучляненняў і цягліц, якія ўтрымліваюць лапатку, са свабоднай верхняй канечнасцю — пры дапамозе плечавых суставаў.

У некаторых млекакормячых (напрыклад, сабак, коней) косткі плечавога пояса прадстаўлены толькі лапаткамі, у сувязі з чым плечавы пояс злучаецца з восевым шкілетам толькі з дапамогай цягліц.

Катэгорыя:Косці плечавога пояса
Катэгорыя:Анатомія жывёл
Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2020

**Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2020**, афіцыйна вядомыя як **Юнацкія Гульні III Алімпіяды** (2020 Winter Youth Olympics), прайшлі у Лазане з 9 студзеня па 22 студзеня 2020 года.

Цырымонія адкрыцця гульняў адбылася ўвечары 9 студзеня 2020 года ў Вадуаз Арэне у Лазане.

## Кандыдаты 
* Лазана, Швейцарыя — першае месца
* Брашоў, Румынія — другое месца

## Спасылкі 
2020
Катэгорыя:Студзень 2020 года
Волжская Булгарыя

**Волжская Булгарыя**, **Волжска-Камская Балгарыя** (, ) — гістарычная дзяржава ў Сярэднім Паволжы і басейне Камы (X—XIII стагоддзі).

## Гісторыя 
Сярэднявечная Булгарыя пачала фарміравацца ў Сярэднім Паволжы і Прыкам’і (на тэрыторыі сучаснага Татарстана) у канцы VII ст.  Канчаткова як дзяржава вылучылася з Хазарскага каганата пасля яго разгрому ў 960-я гады войскамі кіеўскага князя Святаслава. Сталіца — г. Булгар, з XII ст. г. Біляр. Насельніцтва — волжска-камскія балгары, фіна-ўгорскія народы і інш. На чале дзяржавы стаяў эльтэбер (адпавядаў беку ці эміру), пры яго двары чаканіліся манеты. З X ст. ў гаспадарчай дзейнасці пераважала земляробства, дзяржаўнай рэлігіяй стаў іслам. Значнае развіццё атрымаў гандаль з усходнімі краінамі, Руссю, Скандынавіяй і паўночнымі угра-фінскімі плямёнамі. У ваенных і гандлёвых адносінах сапернічала з Кіеўскай Руссю, пазней — з Уладзіміра-Суздальскім княствам. Да 1241 года трапіла пад уладу мангола-татараў. У 2-й пал. XIII ст. падзялілася на Балгарскае і Жукоцінскае княствы, якія ў 1390-я гады разбіў Тамерлан.

У 1438 годзе ўтварылася Казанскае ханства. Нашчадкамі культуры Волжскай Булгарыі сталі сучасныя татары, чувашы.

## Гл. таксама 
* Тэнгры

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Волжские монеты Бунт Емельяна Пугачева 1773—1775 годов История Суваро Булгары

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Расіі
Вуліца Касманаўтаў

**Вуліца Касманаўтаў** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

## Беларусь 
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Астраўцы.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Ашмянах.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Баранавічах.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Браславе.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Быхаве.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Валожыне.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Ваўкавыску.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Верхнядзвінску.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Ветцы.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Вілейцы.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Віцебску.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Глыбокім.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Горках.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Давыд-Гарадку.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Дзяржынску.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Добрушы.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Дуброўне.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Жабінцы.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Жлобіне.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Іванаве.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Івацэвічах.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Івянцы.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Касцюковічах.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Клецку.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Клімавічах.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Кобрыне.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Крычаве.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Лідзе.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Лунінцы.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Магілёве.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Маладзечне.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Мінску.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Мсціславе.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Навагрудку.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Нясвіжы.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Паставах.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Пінску.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Плешчаніцах.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Полацку.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Рагачове.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Рэчыцы.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Слоніме.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Старобіне.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Століне.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Сянне.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Талачыне.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Фаніпалі.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Чавусах.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Чашніках.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Чэрвені.
* Вуліца Касманаўтаў — вуліца ў Чэрыкаве.

## Гл. таксама 
* Завулак Касманаўтаў
* Вуліца Касманаўтаў
* Праспект Касманаўтаў
Пскоўская школа дойлідства

thumb|Царква Васіля на Горцы, XV ст.
**Пско́ўская шко́ла до́йлідства** — адна з мясцовых школ старажытнарускага дойлідства.

## Гісторыя 
thumb|left|Успенская царква ў Мялётаве, XV ст.
thumb|Царква Міколы на Усосе, XVI ст.
Склалася ў 13—17 ст. у г. Пскове і яго ўладаннях.
Знайшла ўвасабленне ў абарончым, культавым і грамадзянскім будаўніцтве.
Адна з першых пабудоў — абарончыя ўмацаванні Пскоўскага крамля.
Да помнікаў абарончага дойлідства належаць  пад Псковам (14 ст.) і ўмацаванні Пскова-Пячорскага манастыра.

Першыя храмы не мелі адметных рыс, іх будавалі з плінфы і каменю ў традыцыях Наўгародскай школы дойлідства (саборы  Міражскага манастыра,  ).

Як самастойная школа выявілася ў 14 ст. Для яе характэрна аднакупальная, трохапсідная кубічная
кампазіцыя храма; пашыраны і бесслуповыя цэрквы з сістэмай ступеньчатых скляпенняў.
Звычайна плоскія пабеленыя сцены падзяляліся плоскімі
лапаткамі на тры часткі з паўкруглымі аркамі ў завяршэнні (царква Успення ў Мялётаве, 1463).

Адметнасць Пскоўскай школы дойлідства — увядзенне ў кампазіцыю храмавага комплексу прытвораў, прыдзелаў, галерэй, шматпралётных званіц: цэрквы  (1413), 
(1535),  (16—17 ст.).

У 16—17 стст. у Пскове будавалі вялікія, на некалькі паверхаў, купецкія дамы з таўшчынёй сцен да 2 м. Унутры сцен размяшчалі лесвіцы, міжпаверхавыя пераходы, нішы, тайнікі. Аконныя праёмы
мелі выгляд крапасных амбразур, зачыняліся каванымі аканіцамі і кратамі.
Фасады звычайна не аздаблялі. З боку двара ставілі характэрны пскоўскі ганак на шырокіх стойках з аркамі (, да 1645).

## Літаратура 
*  С. 107.
* Спегальский Ю. П. Псков. [2 изд. Л., 1978].
* Древний Псков: История, искусство, археология: Новые исслед. М., 1988.

Катэгорыя:Старажытнаруская архітэктура
Катэгорыя:Пскоў
Катэгорыя:Гісторыя Пскова
Уладзімір Свірыдавіч Паўловіч

**Уладзімір Свірыдавіч Паўловіч** (; в. Бабы, Пухавіцкі раён) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (2000). Прафесар (2016).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў 8 класаў у Блужскай сярэдняй школе, а ў 1964 годзе 11 класаў у СШ №62 г. Мінска са срэбным медалём.

У 1969 г. скончыў БДУ. З 1969 г. у Інстытуце фізікі, з 1992 г. у Інстытуце малекулярнай і атамнай фізікі НАН Беларусі.

Аўтар навуковых прац па спектраскапіі і фатоніцы раствораў. Распрацаваў люмінесцэнтныя метады даследавання дыпольнай сальватацыі палярных шмататамных малекул, прапанаваў квазічасціцы хістоны для апісання арыентацыйнай калектыўнай вагальнай дынамікі малекул.

Даследаваў таксама мастацкую спадчыну і сімволіку Ф. Скарыны.

## Літаратура 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748, [1] с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук