open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Перт (Шатландыя)

**Перт** (, , ) — горад у цэнтральнай частцы Шатландыі. Адміністрацыйны цэнтр акругі Перт-энд-Кінрос (да 1975 года — адміністрацыйны цэнтр графства Пертшыр).

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Юэн Мак-Грэгар


Катэгорыя:Гарады Шатландыі
Перт (значэнні)

**Перт**:
* Перт (Антарыа)
* Перт (Аўстралія)
* Перт (Шатландыя)
MFM

**MFM 105,0** — гродзенская FM-радыёстанцыя.

## Гісторыя 
Пачала вяшчанне 15 кастрычніка 2012 года на хвалі 105,0 FM. Заснавальнікам з’яўляецца тэлерадыёвяшчальны канал «Гродна Плюс».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Онлайн-трансляцыя
* 

Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі
Катэгорыя:Культура Гродзенскай вобласці
Лісцвянка

**Лісцвянка** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Іркуцкім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Лісцвянскага гарадскога паселішча. Размешчана па правы бок вытока ракі Ангары і выцягнута на паўночны захад уздоўж возера Байкал на 5 км. Аснова эканомікі пасёлка — турызм. Байкальскі музей Іркуцкага навуковага цэнтра Сібірскага Аддзялення РАН. Байкальская астрафізічная абсерваторыя. Храм Свяціцеля Мікалая.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Іркуцкай вобласці
Параберду

**Параберду** () — шахцёрскі горад у рэгіёне Пілбара Заходняй Аўстраліі. Горад з 1972 года. 1,607 жыхароў (2006), большасць з іх працуюць на горных работах *Pilbara Iron’s* і абслугоўванні. За 9 км ад горада аэрапорт. Параберду знаходзіцца за 1528 км на поўнач ад Перта.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Заходняй Аўстраліі
Аліс-Спрынгс

**Аліс-Спрынгс** () — горад на поўдні Паўночнай тэрыторыі Аўстраліі. Насельніцтва 28 605 чалавек (2012). За 14 км ад горада аэрапорт.

Катэгорыя:Гарады Паўночнай тэрыторыі
Вячэрні Гродна

**Вячэрні Гродна** — рэгіянальны інфармацыйна-аналітычны штотыднёвік. Выдаецца на дзвюх мовах — рускай і беларускай.

## Агульныя звесткі 
Заснавана ў 2000 годзе. Пілотны нумар выйшаў 1 чэрвеня 2000 года, рэгулярна газета стала выходзіць з ліпеня 2000 года тыражом у 10 000 асобнікаў. З 2000 па 2004 год друкавалася фарматам А-2, 16 палос. У кастрычніку 2004 года перайшлі на А-3 фармат, 32 паласы. За час існавання газеты наклад вырас з 10 000 да 25 000 асобнікаў. На старонках выдання прысутнічаюць рубрыкі: палітыка, эканоміка, соцыум, права, культура, спорт і іншыя. Перыядычна рыхтуюцца тэматычныя старонкі: «Деловая среда», «Гость "Вечёрки"», «Четыре колеса», «Детская площадка», «Территория читателя», «Машина времени», «Женский клуб», «Молодежный бульвар».

Газета друкуецца ў ГАУПП «Гродненская типография». Дзень выхаду — серада. Распаўсюджваецца ў Гродна і ўсіх раёнах вобласці праз «Белсаюздрук», гандлёвую сетку, грамадскіх распаўсюднікаў, а таксама існуе падпіска па ўсёй Беларусі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* 

Катэгорыя:Газеты Беларусі
Катэгорыя:Культура Гродна
Раш

**Раш** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Бенджамін Раш — адзін з бацькоў-заснавальнікаў Злучаных Штатаў
* Брыён Раш (нар. 1975) — амерыканскі баскетбаліст.
* Джэфры Раш — аўстралійскі акцёр
* Рычард Раш — амерыканскі дыпламат і палітычны дзеяч
Таўнсвіл

**Таўнсвіл** () — горад у паўночна-ўсходняй частцы аўстралійскага штата Квінслэнд, цэнтр аднайменнага раёна мясцовага самакіравання. Насельніцтва горада паводле ацэнак на 2006 год складала прыкладна 143 тысячы чалавек, а насельніцтва ўсяго раёна — 175,5 тысяч чалавек (2008 год). Бліжэйшыя буйныя гарады — Макай (размешчаны за 330 км на паўднёвы ўсход) і Кэрнс (размешчаны за 300 км на поўнач).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Квінсленда
Макай

**Макай**:

* Макай (Квінслэнд)
* Возера Макай (Тытан)
* Энеас Макай — прэм’ер-міністр Нідэрландаў
Кэрнс

**Кэрнс** () — горад у паўночна-ўсходняй частцы аўстралійскага штата Квінслэнд, цэнтр аднайменнага раёна мясцовага самакіравання. Насельніцтва раёна паводле ацэнак на 2008 год складала прыкладна 159 тысяч чалавек. Кэрнс — чатырнаццаты аўстралійскі горад па колькасці жыхароў. Бліжэйшы буйны горад — Таўнсвіл (размешчаны за 300 км на поўдзень).

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Арыса Тру, аўстралійская скейтбардыстка, алімпійская чэмпіёнка
* Джакара Энтані, аўстралійская фрыстайлістка

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Квінсленда
Синоптик (альбом Nizkiz)

**«Синоптик»** () — трэці студыйны альбом рок-гурта «Nizkiz» з Магілёва, выдадзены 21 красавіка 2017 года. 

Паводле музыкаў, гэта песні пра ўнутранае надвор'е, дзякуючы якім можна спрагназаваць настрой на дзень.

## Спіс кампазіцый 
## Выканаўцы 
* Аляксандр Ільін — вакал, акустычная гітара і электрагітара
* Дзмітрый Халяўкін — барабаны і бэк-вакал
* Сяргей Кульша — бас і бэк-вакал
* Леанід Несцярук — гітара і бэк-вакал

#### Таксама прымалі ўдзел 
* Макс Аляксеяў — клавішныя (1,3,4,8,9) 
* Раман Шошын — бэк-вакал (3,8)
* Дзяніс Манёнак — бэк-вакал (3,8)

Катэгорыя:Альбомы Nizkiz
Грут-Айленд

**Грут-Эйландт**, таксама **Грут-Айленд** () — найбуйнейшы востраў у заліве Карпентарыя. Належыць Аўстраліі. Плошча — 2 326,1 км². Насельніцтва (2016 г.) — 2 811 чал. Назва, дадзеная падарожнікам Абелем Тасманам у 1644 годзе, перакладаецца з галандскай мовы як «вялікі востраў».

Востраў Грут-Айленд размешчаны за 47 км ад бліжэйшай мацерыковай часткі Паўночнай тэрыторыі, паўвострава Арнем-Ленд, а таксама за 630 км ад горада Дарвін. Працягласць вострава з усходу на захад — каля 50 км, з поўначы на поўдзень — каля 60 км. Востраў нізінны, сярэдняя вышыня над узроўнем мора — 15 м. Найвышэйшы пункт Грут-Айленда — пагорак Сентрал-Хіл (219 м).

Клімат трапічны з гарачым, вільготным летам і частымі навальніцамі. На Грут-Айлендзе можна вылучыць два сезоны — сухі пад уплывам вятроў, якія дзьмуць з паўднёвага ўсходу, і сезон дажджоў пад уплывам мусонаў. Сезон дажджоў на востраве доўжыцца з лістапада па красавік. Сярэдняя тэмпература ў гэты час года — 25-38&nbsp;°C. Перыяд засухі доўжыцца з мая па кастрычнік. Тэмпература ў гэты час года — 10-30&nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — каля 1177 мм.

Асноўнае насельніцтва складаюць абарыгены з племені *аніндыляква*.

На востраве здабываюць марганец. Плануецца развіваць турызм.

## Спасылкі 
* Groote Eylandt Aboriginal Trust
* Long-term landscape evolution on Groote Eylandt, Northern Territory
* Little-known island of riches wants to become a tourist hotspot
* Groote Eylandt: the island where they keep crocs as pets

Катэгорыя:Арафурскае мора
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Спенсер (заліў)

**Спенсер** () — заліў у паўднёвай частцы Аўстраліі, абмывае бераг штата Паўднёвая Аўстралія, аб’яднаны з водамі Вялікага Аўстралійскага заліва. Даўжыня заліва Спенсер складае 322 км, а шырыня пры ўваходзе ў заліў — 129 км. У заходняй частцы заліў абмывае паўвостраў Эйр, а ва ўсходняй — паўвостраў Ёрк, які аддзяляе яго ад невялікага заліва Св. Вінсента. На беразе заліва размешчаны гарады Уаяла, Порт-Піры і Порт-Агаста. Заліў атрымаў сваю назву ў 1802 годзе, названы падарожнікам Мэцью Фліндэрсам у гонар Джорджа Джона Спенсера.

Катэгорыя:Залівы Аўстраліі
Катэгорыя:Залівы Індыйскага акіяна
Малое Магеланава Воблака

**Малое Магеланава Воблака** (**ММВ**, SMC, NGC 292) — карлікавая галактыка спадарожнік Млечнага Шляху. Знаходзіцца на адлегласці каля 60 кілапарсек у сузор’і Тукана і выглядае як воблака, якое цьмяна свеціцца, памерам каля 3°. Змяшчае 1,5 мільярда зорак. Малое Магеланава Воблака і Вялікае Магеланава Воблака акружаны агульнай абалонкай з нейтральнага вадароду, якую называюць Магеланава Сістэма.

Малое Магеланава Воблака названа ў гонар партугальскага мараплаўца Фернана Магеллана, які назіраў гэтую галактыку ў 1519 годзе ў час кругасветнага падарожжа.

На тэрыторыі Расіі, гэтак жа як і амаль ва ўсім Паўночным паўшар'і, Малое Магеланава Воблака не назіраецца.

Згодна з апублікаванымі у верасні 2014 года дадзенымі, па адной з мадэлей, праз 4 млрд. гадоў Млечны Шлях «паглыне» Вялікае і Малое Магеланава Аблокі, а праз 5 млрд. гадоў сам будзе паглынуты Туманнасцю Андрамеды.

У Малым Магеланавым Воблаку знаходзіцца звышхуткая , якая адносіцца да тыпу  J01020100-7122208.

## Гл. таксама 
* Магеланавы Воблакі
* Вялікае Магеланава Воблака
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

## Зноскі 
Катэгорыя:Няправільныя галактыкі
Катэгорыя:Мясцовая група
Катэгорыя:Тукан (сузор’е)
Акцябрскі раён (значэнні)

**Акця́брскі раё́н** — назва адміністрацыйных раёнаў у шэрагу гарадоў і суб'ектаў Беларусі, Расійскай Федэрацыі і Украіны, названых у гонар Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі 
### Беларусь 
* Акцябрскі раён — раён у Гомельскай вобласці

### Расія 
* Акцябрскі раён — раён у Амурскай вобласці
* Акцябрскі раён — раён у Валгаградскай вобласці
* Акцябрскі раён — раён у Яўрэйскай аўтаномнай вобласці
* Акцябрскі раён — раён у Калмыкіі
* Акцябрскі раён — раён у Кастрамской вобласці
* Акцябрскі раён — раён у Курскай вобласці
* Акцябрскі раён — раён у Арэнбурскай вобласці
* Акцябрскі раён — раён у Прыморскім краі
* Акцябрскі раён — раён у Растоўскай вобласці
* Акцябрскі раён — раён у Чалябінскай вобласці
* Акцябрскі раён — раён у Ханты-Мансійскам аўтаномнай акрузе

## Раёны гарадоў 
* Акцябрскі раён (Архангельск)
* Акцябрскі раён (Барнаул)
* Акцябрскі раён (Екацярынбург)
* Акцябрскі раён (Іркуцк)
* Акцябрскі раён (Кіраў)
* Акцябрскі раён (Масква)
* Акцябрскі раён (Новасібірск)
* Акцябрскі раён (Растоў-на-Доне)
* Акцябрскі раён (Самара)
* Акцябрскі раён (Санкт-Пецярбург)
* Акцябрскі раён (Томск)
* Акцябрскі раён (Уфа)
* Акцябрскі раён (Харкаў)

## Гл. таксама 
* Акцябрскі
* Акцябрскі пасялковы савет
* Акцябрскі сельсавет
Робі Мюлер

**Ро́бі Мю́лер** (; 4 красавіка 1940, Вілемстад, Кюрасаа — 3 ліпеня 2018, Амстэрдам, Нідэрланды) — нідэрландскі кінааператар, найбольш вядомы сваім супрацоўніцтвам з Вімам Вендэрсам, Джымам Джармушам і Ларсам фон Трыерам.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кінааператары Нідэрландаў
Геймдызайн

**Геймдызайн** () - працэс стварэння формы і зместу гульнявога працэсу (геймплэя) гульні, якая распрацоўваецца.

Гульнявы дызайн стварае мэты, правілы і задачы, каб вызначыць: настольную гульню, картачную гульню, гульню ў косці, казіно гульню, ралевую гульню, спорт, відэа гульню, ваенную гульню або сімуляцыю, якая стварае пажаданыя ўзаемадзеяння паміж яе ўдзельнікамі і, магчыма, гледачамі.

Гульнявы дызайн вызначае: набор магчымых варыянтаў, з якіх гулец можа выбіраць падчас гульні; ўмовы перамогі і паразы; як гулец кантралюе тое, што адбываецца ў гульні; як узаемадзейнічае з гульнявым мірам; складанасць гульні і інш.

## Тыпы дызайну 
Існуе шмат спецыялізацый геймдызайнераў, напрыклад :
* Сістэмны дызайн - стварэнне правілаў і спадарожных разлікаў для гульні. Гэта - адзіная задача з вобласці геймдызайна, актуальная для любой гульні, таму што правілы ёсць ва ўсіх гульнях.
* Кантэнт-дызайн - стварэнне персанажаў, прадметаў, загадак і місій. Хоць ён і больш распаўсюджаны ў відэагульнях, ралевыя і калекцыйныя картачныя гульні таксама задзейнічаюць значная колькасць кантэнту.
* Дызайн узроўняў - стварэнне узроўняў гульні, у якую ўваходзяць ландшафт карты і размяшчэнне на гэтай карце аб'ектаў. Хоць дызайн узроўняў і з'яўляецца шырока распаўсюджаным - майстры ў настольных ралевых гульнях складаюць карты падзямелляў пачынаючы з 1970-х гадоў - кажучы «дызайнер узроўняў», часцей за ўсё маюць на ўвазе дызайнера узроўняў для відэагульні.
* Дызайн свету (у MMO і адкрытых мірах) - прадумванне прастор, лакацый, як яны дыктуюць карыстацкі вопыт і ўвязваюцца з агульнай задумкай гульні.
* Дызайн эканомікі - стварэнне балансу віртуальнай эканомікі.

*
Катэгорыя:Механізмы камп’ютарных гульняў
Катэгорыя:Распрацоўка камп’ютарных гульняў
Вікіінкубатар

**Вікіінкубатар** () — вікі-праект фонду «Вікімедыя», які служыць для тэставання новых праектаў і новых моўных раздзелаў.

## Спасылкі 
*  
*  на Мета-вікі 

Катэгорыя:Праекты Вікімедыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2006 годзе
Flame (значэнні)

**Flame**:

* Флэйм — славесная вайна ў Інтэрнэт-форумах і чатах
* Autodesk Flame — праграма кампаніі Autodesk для працы з 3-мернай графікай і кампазітынга
Джым Джармуш

**Джэ́ймс Ро́берт Джа́рмуш** (, ; нар. ) — амерыканскі , , , , мантажор і кампазітар. Шматразовы ўдзельнік Канскага кінафестывалю.

## Фільмаграфія 
* 1980 — «Бясконцы адпачынак»
* 1984 — «Дзіўней, чым рай»
* 1986 — «Па-за законам»
* 1989 — «Таямнічы цягнік»
* 1991 — «Ноч на Зямлі»
* 1995 — «Мярцвяк»
* 1999 — «Сабака-здань: Шлях самурая»
* 2003 — «Кава і цыгарэты»
* 2005 — «Зламаныя кветкі»
* 2009 — «Межы кантролю»
* 2013 — «Выжывуць толькі закаханыя»
* 2016 — «Патэрсан»
* 2019 — «Мёртвыя не паміраюць»
* 2025 — «Бацька маці сястра брат»

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі
Давыд Пільхоўскі

**Давыд Зыгмунт Пільхоўскі** (, Гарадзенскі павет, Троцкае ваяводства, Вялікае Княства Літоўскае — , ) — асветнік, педагог, перакладчык. Доктар філасофіі (1766 г.) і кананічнага права (1778 г.).э

## Біяграфія 
3 1752 г. уступіў у ордэн езуітаў. У 1754—1757 гг. і 1761—1765 гг. вучыўся ў Віленскай акадэміі, там жа выкладаў граматыку і паэтыку. 3 1765 г. святар. У 1766—1772 гг. выкладаў у Віленскім езуіцкім «Калегіум нобіліум», перадаў яму сваю багатую бібліятэку. У 1772—1773 гг. сакратар польскага асістэнта ў Рыме. 3 1773 г. бібліятэкар «Калегіум нобіліум» у Вільні, кіраваў друкарняй. У 1778 г. атрымаў ступень доктара кананічнага права. У 1783—1787 гг. генеральны візітатар школ Адукацыйнай камісіі ў ВКЛ. У 1783—1793 гг. выкладчык польскай і лацінскай літаратур і старшыня Маральнага калегіума Галоўнай школы ВКЛ. У час працы Чатырохгадовага сойма 1788—1792 гг. выступіў у абарону правоў сялян. 3 1785 канонік, пасля кусташ інфлянцкі, з 1794 біскуп-суфраган віленскі. У час паўстання 1794 г. уваходзіў у склад Цэнтральнай дэпутацыі ВКЛ, дзе ўзначаліваў аддзел адукацыі. 3 1797 член Віленскай адукацыйнай камісіі. 3 1800 г. правадзейны член Таварыства сяброў навук у Варшаве. Незадоўга да смерці ўстанавіў вечную фундацыю ca свайго маёнтка ў Камаях i прыбытковага дома ў Вільні на падрыхтоўку 12 вучняў ca збяднелых шляхецкіх i мяшчанскіх сем’яў.

## Творчасць 
Аўтар акалічнасных вершаў. У 1760 г. апублікаваў у мясцовай друкарні свой верш на ўшанаванне памяці нябожчыка графа А. Салагуба i прывітальную прамову да біскупа Ю. Залускага (апошнюю напісаў сумесна з К. Марушэвічам i М. Пачобутам-Адляніцкім).

У 1768 выдаў у Вільні пераклады на польскую мову твораў старажытна-рымскага гісторыка Гая Салюстыя Крыспа «Пра змову Катыліны» і «Югурцінская вайна», у 1771 г. — твораў Сенекі «Пра міласць жыцця», «Пра жыццё шчаслівае», «Пра жыццё мудрае», «Пра спакой душы» і інш., у 1775 г. — «Пра ласкавасць і гнеў», у 1781—1782 гг. — «Лісты да Люцылія» (т. 1—4, з каментарыямі). Свае сацыяльныя погляды выклаў у кнізе «Адказ на пытанне: няўжо ў мінулыя стагоддзі нячуласць да прыгонных настолькі авалодала сэрцамі палякаў, што нават вучоныя заразіліся ёю, або Дадатак да кнігі «Пра польскіх прыгонных» (Вільня, 1789).

## Літаратура 
* Januszkiewiczowa, W. Da­wid Pilchowski jako profesor literatury w Szkole Gіуwnej W. Ks. Litewskogo // Ksiega pamiatkowa Ku uczczeniu 350 rocznicy zalozenia i 10 wsrzeszenia Uniwersytetu Wilenskiego. — Wilno, 1929.
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы
Катэгорыя:Перакладчыкі з лацінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Аляксандр Васільевіч Лукашэвіч

**Алякса́ндр Васі́льевіч Лукашэ́віч** ) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Балгарыя, Грэчаскай Рэспубліцы і Рэспубліцы Кіпр па сумяшчальніцтве.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 кастрычніка 1968 года ў Віцебску.

Скончыў Мінскі дзяржаўны лінгвістычны універсітэт, факультэт англійскай і нямецкай моў (1995), факультэт міжнародных адносін Інстытута грамадзянскай службы (2012).

3 1996 па 2002 гг. — вядучы спецыяліст упраўлення міжнароднага эканамічнага супрацоўніцтва Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта.

З 2002 года на дыпламатычнай службе. Працаваў другім сакратаром Пасольства Рэспублікі Беларусь у ФРГ, у аддзяленні Пасольства ў Боне.

З 2007 па 2010 гг. — намеснік начальніка галоўнага консульскага ўпраўлення МЗС Рэспублікі Беларусь.

З 2010 па 2014 гг. — саветнік, кіраўнік консульскага аддзела Пасольства Рэспублікі Беларусь у Літоўскай Рэспубліцы.

З 2015 па 2018 гг. — намеснік начальніка галоўнага консульскага ўпраўлення МЗС Рэспублікі Беларусь.

З мая 2018 г. — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Балгарыя, Грэчаскай Рэспубліцы і Рэспубліцы Кіпр па сумяшчальніцтве. Вызвалены з пасады 21 сакавіка 2022 года

## Спасылкі 
## Спасылкі 
* *Посольство Республики Беларусь в Республике Болгария — Посол Беларуси в Болгарии* (па стане на 5 ліпеня 2018 года)  

Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Балгарыі
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Грэцыі
Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Паслы Беларусі на Кіпры
Скандал

**Скандал** — інцыдэнт, звязаны з заявамі аб правапарушэннях, ганебных або амаральных правінах, які атрымаў шырокае публічнае асвятленне. Скандал можа быць заснаваны як на фактах, так і на ілжывых сцвярджэннях.

Ва ўжытку скандалам звычайна завецца бурная спрэчка, лаянка.

## Літаратура 
* И. Смирнов. Скандал  // Смирнов И. П. Человек человеку — философ. «Алетейя». СПб., 1999, с. 217—224

## Гл. таксама 
* Флэйм

*
Скандал (значэнні)

* Скандал — інцыдэнт
* Скандал — амерыканскі тэлесерыял, створаны Шондай Раймс
Флінт

**Флінт**:
* Флінт (востраў)
* Флінт (Мічыган)
* Флінт (рака)

## Прозвішча 
* Джыл Флінт — амерыканская актрыса
* Кіт Флінт — вакаліст і танцор гурта «The Prodigy»
Фліндэрс (хрыбет)

**Фліндэрс** () — горны хрыбет на поўдні Аўстраліі, на поўнач ад заліва Спенсер. Даўжыня каля 400 км. Вышыня да 1165 м (гара Сент-Мэры-Пік). Складзены з гліністых сланцаў, кварцытаў і даламітаў. Ападкаў 200—400 мм за год. Схілы ўкрыты маліскрэбам, на поўначы паўпустынныя хмызнякі і галафіты. Нацыянальны парк Фліндэрс-Рэйнджэс. Названы імем Мэцью Фліндэрса.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горы Аўстраліі
Мэцью Фліндэрс

**Мэцью Фліндэрс** (;  — ) — брытанскі даследчык Аўстраліі.

У 1797-98 гадах на судне «Норфалк» разам з Дж. Басам абышоў востраў Тасманія, вызначыў яго становішча. У 1801-03 гадах на судне «Інвестыгейтар» даследаваў і адзначыў на карце паўднёвае ўзбярэжжа Аўстраліі, адкрыў залівы Спенсер, Сент-Вінсент, паўвостраў Ёрк і шэраг астравоў. У 1802 годзе даследаваў усходняе і паўночнае ўзбярэжжа Аўстраліі, адкрыў астравы Уэлслі, пазначыў на карце Вялікі Бар’ерны рыф. У 1814 годзе прапанаваў для Паўднёвага мацерыка назву Аўстралія (замест Новай Галандыі). Яго імем названы востраў каля берагоў Тасманіі, праход і рыфы ў Вялікім Бар’ерным рыфе, горны хрыбет, рака, горад, бухта ў Аўстраліі.
## Літаратура 
*
Порт-Піры

**Порт-Піры** () — горад у Паўднёвай Аўстраліі, марскі порт на ўсходнім узбярэжжы заліва Спенсер, за 223 км на поўнач ад Адэлаіды. 14,247 жыхароў (2015). Заснаваны ў 1845 годзе.

Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Аўстраліі
Тамуэрт (Новы Паўднёвы Уэльс)

**Тамуэрт** () — горад і буйны рэгіянальны цэнтр у Новай Англіі ў паўночнай частцы Новага Паўднёвага Уэльса, Аўстралія. Размешчаны на рацэ Піл, прыкладна за 318 км ад мяжы з Квінслендам. Каля 60 000 жыхароў (2016).

Катэгорыя:Гарады Новага Паўднёвага Уэльса
Пенжына

**Пе́нжына** () — рака ў Камчацкім краі Расіі.

Даўжыня ракі 713 км. Плошча вадазбору 73 500 км². Выток ракі знаходзіцца на Калымскім нагор’і. У верхнім цячэнні рака мае горны характар і працякае ў глыбокай даліне, у ніжнім — па міжгорнай катлавіне і Пенжынскай нізіне. Упадае ў Пенжынскую губу ў паўночна-ўсходняй частцы заліва Шэліхава Ахоцкага мора. На Пенжынскай нізіне рэчышча звілістае, разгалінаванае. Сярэдні расход вады каля сяла Каменскае складае 695 У басейне ракі вялікая колькасць азёр ледавіковага і тэрмакарставага паходжання.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Пенжина // Государственный водный реестр РФ
* *Жук В. А., Алексеевский Н. И.* Пенжина // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* Река Пенжина // Sibtravels

Катэгорыя:Рэкі Камчацкага края
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Ахоцкае мора
Эла Аляксандраўна Памфілава

**Эла Аляксандраўна Памфілава** (; нар. , Алмалык, Ташкенцкая вобласць, Узбекская ССР, СССР) — савецкі і расійскі палітык. Старшыня Цэнтральнай выбарчай камісіі Расійскай Федэрацыі з 28 сакавіка 2016 года.

## Спасылкі 
* Эла Памфілава

Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі I склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі II склікання
Катэгорыя:Міністры Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад УЦСПС
Маўнт-Айза

**Маўнт-Айза** () — горад у паўночна-заходняй частцы аўстралійскага штата Квінсленд, цэнтр аднайменнага раёна мясцовага самакіравання. Насельніцтва горада паводле ацэнак на 2008 год складала прыкладна 21,5 тысяч чалавек.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Квінсленда
Порт-Агаста

**Порт-Агаста** () — былы марскі порт, цяпер чыгуначны вузел на ўсходнім узбярэжжы заліва Спенсер, Паўднёвая Аўстралія, каля 322 км на поўнач ад Адэлаіды. 14214 жыхароў (2015).

Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Аўстраліі
Гладстан

**Гладстан**:
* Гладстан (Квінсленд)
* Джон Хол Гладстан — брытанскі хімік
* Лілі Гладстан — амерыканская актрыса
* Уільям Гладстан — англійскі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік віктарыянскай Англіі
Валянцін Мікалаевіч Фісенка

**Валянці́н Мікала́евіч Фісе́нка** (, г. , Растоўская вобласць, РСФСР — ) — беларускі дыпламат, рэферэнт па краінах Захаду. Кандыдат юрыдычных навук (1979). Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь (у адстаўцы з 1994 года).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін МЗС СССР (заходні факультэт, 1960), Дыпламатычная акадэмія МЗС СССР (аспірантура, спецыяльнасць «Міжнароднае публічнае права», 1979).

У 1960—1991 гг. працаваў у Міністэрстве замежных спраў СССР у Маскве, дзе ў 1970 годзе нарадзіўся яго сын Ігар Фісенка, пасля ў сакратарыяце аддзялення ААН у Жэневе (Швейцарыя).

З 2 верасня 1991 года быў прадстаўніком БССР у Камісіі сацыяльнага развіцця ААН .

З 26 кастрычніка 1992 да 13 ліпеня 1994 года быў членам калегіі Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

13 красавіка 1994 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Аўстрыйскай Рэспубліцы і Пастаянным прадстаўніком Рэспублікі Беларусь пры міжнародных арганізацыях у Вене, яму быў прысвоены дыпламатычны ранг Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла. Вызвалены з гэтай пасады быў 10 сакавіка 2000 года.

З 2000-х гг. выкладаў на гістарычным факультэце і факультэце міжнародных адносін БДУ.

## Асноўныя працы 
* Фисенко, В. Н. Правовой механизм ОБСЕ: курс лекций / В. Н. Фисенко. — Минск: БГУ, 2004.

Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Аўстрыі
Катэгорыя:Кандыдаты юрыдычных навук
Фісенка

**Фісе́нка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валянцін Мікалаевіч Фісенка (1934—2016) — беларускі дыпламат, юрыст-міжнароднік, бацька Ігара Фісенкі
* Ігар Валянцінавіч Фісенка (нар. 1970) — беларускі дыпламат
* Міхаіл Канстанцінавіч Фісенка (нар. 1932) — эканаміст, спецыяліст у галіне фінансаў, грашовага абарачэння і крэдыту.
* Святлана Фісенка (нар. 1984) — расійская футбалістка.
Бандаберг

**Бандаберг** () — горад у аўстралійскім штаце Квінсленд, размешчаны на ўсходнім узбярэжжы прыкладна за 380 км на поўнач ад Брысбена. Заснаваны ў 1870 годзе. Насельніцтва складае прыкладна 47 000 жыхароў.

Атрымаў развіццё як цэнтр гандлю цукровым трыснягом, вытворчасць цукру. З 1888 года дзейнічае вінакурня, якая вырабляе бандабэргскі ром.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Квінсленда
Мэрыбара (Квінсленд)

**Мэрыбара** () — горад у Аўстраліі. Размешчаны на рацэ Мэры ў паўднёва-ўсходняй частцы Квінсленда, прыкладна за 250 км ад Брысбена. Паводле перапісу 2006 года, колькасць насельніцтва Мэрыбара складала 21 501 чалавек.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Квінсленда
Флінт (Мічыган)

**Флінт** () — горад у ЗША ў штаце Мічыган, прыкладна за 100 км на паўночны захад ад Дэтройта, на беразе ракі Флінт. 124 943 жыхара (2000; пятае месца ў Мічыгане). Горад вядомы як месца нараджэння карпарацыі «Джэнерал мотарс».

## Вядомыя асобы 
* Дамінез Барнет (нар. 1992) — амерыканскі баскетбаліст.
* Спаркл Тэйлар (нар. 1995) — амерыканская баскетбалістка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Мічыгана
Іпсуіч (Квінсленд)

**Іпсуіч** () — горад у штаце Квінсленд, Аўстралія. З’яўляецца цэнтрам гарадской тэрыторыі Іпсуіч. Насельніцтва — 163 000 чал. (Па ацэнцы 2009 года). Горад уваходзіць у склад агламерацыі Брысбена. Названы ў гонар брытанскага горада Іпсуіч.

## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эшлі Барці, аўстралійская тэнісістка

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Квінсленда
Іпсуіч

**Іпсуіч**:
* Іпсуіч (Англія)
* Іпсуіч (Квінсленд)
* Іпсуіч (Масачусетс)
Іпсуіч (Англія)

**Іпсуіч** () — горад і порт ва Усходняй Англіі, размешчаны ў эстуарыі ракі Оруэл, якая ўпадае ў Паўночнае мора. Адзін з найстарэйшых гарадоў Англіі. Знаходзіцца прыкладна за 80 міль ад Лондана. Адміністрацыйны цэнтр графства Суфалк. Насельніцтва ў 2014 годзе было ацэнена ў 135 тыс. чалавек.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Англіі
Катэгорыя:Суфалк
Гладстан (Квінсленд)

**Гладстан** () — горад ва ўсходняй частцы аўстралійскага штата Квінсленд, цэнтр аднайменнага раёна мясцовага самакіравання. Насельніцтва горада паводле ацэнак на 2008 год складае 48 796 чалавек, а насельніцтва ўсяго раёна — 57,6 тысяч чалавек (2008). Бліжэйшы буйны горад — Ракгемптан.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Квінсленда
Шо (значэнні)

Назву **Шо** маюць:

## Азёры 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шо — возера ў Глыбоцкім раёне

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Шо — вёска ў Глыбоцкім раёне 

## Іншае 
* Шо — камуна ў Францыі
* Шо (літара) — літара грэчаскага алфавіта.
5-я армія (Францыя)

**5-я а́рмія** () — палявая армія сухапутных войскаў Францыі ў часы Першай і Другой сусветных войнаў.

## Гісторыя 
***5-я французская армія*** была сфарміравана 2 жніўня 1914 года ў адпаведнасці з французскім планам XVII падрыхтоўкі да ўзброенага канфлікту з Германскай імперыяй.

## Камандаванне 
### Камандуючыя 
; 1-я сусветная вайна
* дывізіённы генерал Шарль Ланрэзак () (2 жніўня — 3 верасня 1914)
* дывізіённы генерал Луі д’Эсперэ () (3 верасня 1914 — 31 сакавіка 1916)
* дывізіённы генерал Алівер Мазэль () (31 сакавіка 1916 — 22 мая 1917)
* дывізіённы генерал Жазэ Альфрэд Мішэль () (22 мая 1917 — 10 чэрвеня 1918)
* дывізіённы генерал Эдмон Буа () (10 чэрвеня — 5 ліпеня 1918)
* дывізіённы генерал Анры Бертэль () (5 ліпеня — 7 кастрычніка 1918)
* дывізіённы генерал Адольф Гіём () (7 кастрычніка — 22 лістапада 1918).

; 2-я сусветная вайна
* армейскі генерал Віктар Бурэ () (2 верасня 1939 — 26 чэрвеня 1940).

## Літаратура 
* Sharp, Lee: The French Army 1939-1940 Organisation: Order of Battle: Operational History Volume I. Lee Sharp (1. painos The Military Press 2002), 2001. ISBN 0-85420-321-4.

## Спасылкі 
* Site dédié à l'home Armée française durant la période du 10 mai au 25 juin 1940
* Les opérations des 1ere et 2ème armées françaises

Катэгорыя:Арміі Францыі падчас Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Арміі Францыі падчас Другой сусветнай вайны
Тувумба

**Тувумба** () — горад у паўднёва-ўсходняй частцы аўстралійскага штата Квінсленд, цэнтр аднайменнага раёна мясцовага самакіравання. Насельніцтва горада паводле ацэнак на 2006 год складала прыкладна 114,5 тысяч чалавек, а насельніцтва ўсяго раёна — 155 тысячаў чалавек (2008). Бліжэйшы буйны горад — Брысбен.

## Насельніцтва 
## Адукацыя і культура 
* Паўднёва-Квінслендскі ўніверсітэт

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Джэфры Раш

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Квінсленда
Геаграфічны цэнтр Еўропы

Пастаянная спрэчка на тэму **геаграфі́чнага цэ́нтра Еўро́пы** пачалася ў XVIII стагоддзі і працягваецца да сёння. Розныя погляды асноўваюцца на вылічэннях, якія залежаць ад межаў (найдалей пакладзеных пунктаў Еўропы) і на розных спосабах вылічэння канчатковых вынікаў.

Так, у 1775 годзе польскі каралеўскі картограф і астраном Шыман Саберайскі вызначыў месца, дзе перасякаюцца лініі, што звязваюць самыя далёкія пункты Еўропы. Згодна з яго вылічэннямі, цэнтр Еўропы знаходзіцца ў мясцовасці Сухаволя (Польшча). З гэтай нагоды там усталяваны памятны камень.

Паводле разлікаў Французскага нацыянальнага геаграфічнага інстытута, зробленых у 1989 годзе, на поўнач ад Вільні, недалёка ад вёскі , знаходзіцца пункт, ад якога роўная колькасць кіламетраў аддзяляе любую ўскраіну Старога Свету. 1 мая 2004 года, у гонар уступлення Літвы ў ЕС, ля шашы Вільня — Малетай быў адкрыты манумент работы скульптара Гедзімінаса Якубоніса — калона з белага мармуру, увянчаная каронай з залатымі пяціканцовымі зоркамі.

 ў Полацку]]
У 2000 беларускія навукоўцы і супрацоўнікі РУП «Белкосмааэрагеадэзія» абнародавалі разлікі, паводле якіх геаграфічны цэнтр Еўропы размешчаны ў Віцебскай вобласці, паблізу возера Шо, умоўны пункт — ля берага возера Івесь у аднайменным пасёлку. Для разлікаў выкарыстоўвалася камп’ютарная праграма, якую адмыслова распрацавалі. Еўропу прынялі за адзінае цэлае, уключыўшы акваторыі Белага і Балтыйскага мораў, Вялікабрытанію, Ірландыю і іншыя астраўныя землі. Атрыманую ў выніку прастору пакрылі інтэгральнай сеткай і па ёй вылічылі цэнтральны пункт. У 2008 г. сталі вядомыя паўторныя разлікі, паводле іх цэнтр Еўропы знаходзіцца на 55º30´ пн.ш. і 28º48´ у.д. у горадзе Полацку. Памятны знак «Геаграфічны цэнтр Еўропы» адкрыўся ў Полацку 30 мая 2008 года. 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Матрыца цэнтра Еўропы 
* Як у Полацку знайшлі цэнтр Еўропы

Цэнтр
Еўропа
Уэйпа

**Уэйпа** () — невялікі горад у паўночнай частцы аўстралійскага штата Квінсленд. Насельніцтва горада паводле ацэнак на 2008 год складала прыкладна 3,2 тысячы чалавек. Уэйпа — апошні буйны населены пункт паўночнай часткі Квінсленда. Бліжэйшы буйны горад — Кэрнс (размешчаны за 650 км на паўднёвы усход).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Квінсленда
Бендыга

**Бендыга** () — горад у штаце Вікторыя, Аўстралія, цэнтр аднайменнай акругі. Насельніцтва — 123 632 чал. (2021). Заснаваны ў 1851 годзе.

## Насельніцтва 
## Спорт 
* Бендыга (стадыён)

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Вікторыі

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1851 годзе
Брысбен (значэнні)

**Брысбен**:
* Брысбен — трэці па велічыні горад Аўстраліі
* Брысбен (аэрапорт)
* Брысбен (кратар)
* Брысбен (рака)
* Томас Мак-Дугал Брысбен
Баларат

**Баларат** () — горад у штаце Вікторыя (Аўстралія), размешчаны ў перадгор’ях Вялікага Водападзельнага хрыбта, прыкладна за 105 км на паўночны захад ад Мельбурна. Насельніцтва — 98 543 чалавек (2014, ацэнка). У горадзе знаходзіцца Аўстралійскі федэральны ўніверсітэт.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Вікторыі
Пеяратыў

**Пеяратыў** (ад  — «пагаршаць») — слова або словазлучэнне, якое выказвае адмоўную ацэнку чаго-небудзь ці каго-небудзь, незадавальненне, ганьбаванне, іронію або пагарду. Нягледзячы на тое што з дапамогай пеяратываў выяўляюцца негатыўныя эмоцыі, іх не варта блытаць з лаянкай, паколькі ў іх, як правіла, не выкарыстоўваецца лаянкавая лексіка і ненарматыўныя выразы.

Найбольш тыповы від пеяратываў — так званыя этнафалізмы ці нацыянальныя мянушкі, то бок пагардлівыя або іранічныя нефармальныя назвы народаў, субэтнасаў і рас. Да іх адносяцца такія словы як бульбаш (для беларусаў), хахол (для ўкраінцаў), кацап (для рускіх), тэронэ (для паўднёвых італьянцаў), піндос (для амерыканцаў).

## Меліярацыя 
Меліярацыяй пеяратываў у мовазнаўстве называюць працэс страты негатыўных канатацый слова і пераасэнсаванне яго як нейтральнага ці нават станоўчага. Так, напрыклад, англійскае слова панк, якое першапачаткова выкарыстоўвалася як лаянкавае (састарэлае значэнне — «прастытутка», пазней — «хуліган», у паўночнаамерыканскіх дыялектах таксама «слабак» ці «дзівак»), стала нейтральным пазначэннем субкультуры і музычнага жанру.

Катэгорыя:Прадузятасці
Катэгорыя:Лексікалогія
Арыён

**Арыён**:
* Арыён (касмічны карабель)
* Арыён (міфалогія)
* Арыён (сузор’е)
Пегас (значэнні)

**Пегас**:
* Пегас — міфічная істота ў выглядзе крылатага каня, сімвал паэтычнага натхнення
* Пегас (сузор’е)
* Мост Пегас
* Пегас (ракета-носьбіт)
Фізкультурная вуліца (Мінск)

thumb|300px|Вуліца Фізкультурная
**Фізкультурная вуліца** — вуліца ў раёне былога пасёлка Козырава ў Мінску. Ранейшая назва — Пушкінская. Ідзе ад Козыраўскіх могілак, перасякае чыгуначную лінію у раёне станцыі Мінск-Паўднёвы і ўпіраецца ў вул. Маякоўскага.

## Спасылкі 
* вуліца Фізкультурная на Аto.by
* Фізкультурная вуліца ў архітэктурнай базе Рhotobuildings

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Палітыка Літвы

Літва — парламенцкая рэспубліка, з характэрнымі рысамі прэзідэнцкай рэспублікі. З часоў набыцця незалежнасці Літва няўхільна кіруцца прынцыпамі дэмакратыі. У 1992 былі праведзены два рэферэндумы. Першы ўхваліў сучасную канстытуцыю дзяржавы, другі тычыўся пасады прэзідэнта. Большасць літоўцаў выказаліся супраць моцнай прэзідэнцкай улады і было прынята камрпаміснае рашэнне: наяўнасць пасады прэзідэнта пры дамінуючай ролі парламенту.

Прэзідэнт Літвы прадстаўляе краіну у міжнародных адносінах, прызначае прэм'ер-міністра, з'яўляецца галоўнакамандуючым. Прэзідэнт Літвы абіраецца на пяцігадовы тэрмін з правам пераабрання толькі адзін раз запар. У 2009 на пасаду ўзышла першая жанчына-прэзідэнт — Даля Грыбаўскайтэ. У 2014 яна была абрана зноў. 

Парламент Літвы называецца Сеймас. Гэта аднапалатная ўстанова аб'ядноўвае 141 дэпутата, абіраных на чатыры гады напалову прамым галасаваннем, напалову — па партыйных спісах. У краіне няма дамінуючай палітычнай партыі, а ёсць мноства невялікіх, таму ў Сеймасе нярэдкія кааліцыі. Парламенцкія выбары традыцыйна адбываюца ў другую нядзелю кастрычніка. У 2016 перамогу атрымала партыя Саюз сялян і зялёных Літвы, заняўшы 54 парламенція крэслы.

## Адміністрацыйны падзел 
Адміністрацыйны падзел зацверджаны ў 1994 годзе, апошнія змены якога адносяцца да 2000 года. Гэтыя змены былі звязаныя з уваходжаннем краіны ў Еўрапейскі Саюз. Літва мае трохузроўневую сістэму адміністрацыйнага падначалення: яна падзеленая на 10 паветаў (па-літоўску: адз.лік — apskritis, мн.лік — apskritys), якія ў сваю чаргу падзяляюцца на 60 самакіраванняў (па-літоўску: адз.лік — savivaldybė, мн.лік — savivaldybės), якія складаюцца з 500 сянюній (старостваў; па-літоўску: адз.лік — seniūnija, мн.лік — seniūnijos).
Геаграфія Літвы

Плошча Літвы — 65 200 кв. км. Літва размешчана ва Усходняй Еўропе. На думку літоўскіх географаў (пацверджаную французскімі калегамі) менавіта ў Літве знаходзіцца геаграфічны цэнтр Еўропы.

Літва мяжуе з наступнымі краінамі (у дужках — працягласць мяжы):
* Беларуссю (660 км),
* Латвіяй (588 км),
* Польшчай (103 км),
* Расіяй (Калінінградская вобл.) (255 км).
На захадзе абмываецца Балтыйскім морам. Мае толькі 38 кіламетраў адкрытага марскога берагу. Літве належыць таксама паўночная частка Куршскай касы і акваторыі Куршскага заліва, на якія і прыходзіцца большая частка ўзбярэжжа.

## Прырода 
### Рэльеф 
Літва размешчаная на заходняй ускраіне Усходне-Еўрапейскай раўніны. Ландшафт раўнінны, нізінны. Вышыня над узроўнем мора не перавышае 300 метраў. Вузкая нізіна з вышынямі да 50 м апаясвае Балтыйскае ўзбярэжжа. У цэнтральнай частцы Літвы, з поўначы на поўдзень, працягнулася Сярэднелітоўская нізіна з вышынямі 16-90 м над у.м. Найбольш прыўзнятыя часткі тэрыторыі — Балтыйская града з вышынямі да 294 м, якая працягнулася з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход уздоўж мяжы з Беларуссю, і Жамойцкае ўзвышша на захадзе. Да Балтыйскай грады належыць найвышэйшы пункт Літвы — Аукштояс (Высокая гара), 293,8 м. 

### Карысныя выкапні 
Заходняя Літва і літоўскі шэльф Балтыйскага мора — перспектыўныя раёны здабычы нафты і прыроднага газу. На паўднёвым усходзе маюцца невялікія радовішчы жалезнай руды. Сустракаюцца вынахады гранітаў. У раёне Акмяне, які стаў цэнтрам вытворчасці цэменту, вядзецца здабыча вапнякоў. На марскім узбярэжжы сустракаецца бурштын.

### Клімат 
Літва знаходзіцца ў пераходнай зоне паміж марскім і кантынентальным кліматам. Сярэднемесячныя тэмпературы студзеня −5 °C, ліпеня 17 °C. Гадавая сума ападкаў — ад 540 мм у цэнтральных раёнах да 930 мм на ўзбярэжжы. Тры чвэрці атмасферных ападкаў выпадае ў выглядзе дажджоў. Увесну і ўвосень частыя туманы, узімку — адлігі.

### Унутраныя воды 
Большасць рэк (Нярыс, Мяркіс, Шашупе) належаць басейну Нямунаса (Нёмана), галоўнай ракі Літвы (агульная працягласць ракі 937 км, з якіх 475 км прыходзяцца на Літву). У Літве больш за 5 тыс. азёр, якія ўтвараюць паазер'і. Азёры пераважна ледавіковага паходжання. Найбуйнейшае возера Літвы — Друкшай (па-беларуску, Дрысвяты) на мяжы з Беларуссю. Самае глыбокае возера — Таўрагнас.

### Расліннасць і жывёльны свет 
Лясамі пакрыта каля траціны зямлі (1,8 млн га). Найбольш распаўсюджаная хвоя, але сустракаюцца таксама елка, бяроза, алешына, асіна, дуб і ясень. Шмат зайцаў, аленяў і дзікоў; не рэдкасць ласі. Распаўсюджаныя фазаны, цецерукі, качкі і лебедзі. У летнія месяцы ля вады можна сустрэць шмат буслоў. 

Вялікая частка тэрыторыі Літвы мае спрыяльныя ўмовы для вядзення сельскай гаспадаркі. Пераважаюць падзолістыя глебы. Найбольш урадлівыя глебы размешчаныя ў цэнтральных раёнах. Плошча сельскагаспадарчых угоддзяў складае 3,6 млн га.

### Ахова прыроды 
Унікальныя прыродныя аб'екты Літвы ўзяты пад ахову ў запаведніках і нацыянальных парках.
Цэнтральная дэпутацыя Вялікага Княства Літоўскага

**Цэнтральная дэпутацыя Вялікага Княства Літоўскага** — выканаўчы паўстанцкі ўрадавы орган у Літве і заходняй Беларусі ў час паўстання 1794 г.. Дэпутацыя лічылася паўнамоцным прадстаўніцтвам Найвышэйшай нацыянальнай рады ў Варшаве і была цалкам падпарадкавана Т. Касцюшку, а намеснікі — самой дэпутацыяй.

У маі — пачатку чэрвеня 1794 г. адносіны паміж кіраўнікамі паўстання абвастрыліся. Пад націскам кансерватыўных сіл Т. Касцюшка 4 чэрвеня адхіліў ад улады кіраўніка паўстання ў Літве і Беларусі Я. Ясінскага як радыкала ў палітычных поглядах і мясцовага сепаратыста. Галоўнакамандуючым літоўска-беларускай паўстанцкай арміяй прызначаны няздольны генерал-лейтэнант М. Вяльгорскі. Найвышэйшая літоўская рада загадам Касцюшкі 10 чэрвеня распушчана, а замест яе ўтворана Цэнтральная дэпутацыя ВКЛ з больш памяркоўных дзеячаў. Найвышэйшая нацыянальная рада ў Варшаве ўзяла пад свой кантроль кіраўніцтва паўстаннем у Літве і Беларусі.

Дэпутацыя знаходзілася ў Вільні, дзейнічала на тэрыторыі, занятай паўстанцамі. У пачатку жніўня 1794 г. перад заняццем Вільні расійскімі войскамі дэпутацыя падзялілася на 2 часткі: Марыконі, Мірскі і інш. выехалі з Вільні ў Гародню, другая частка — у Коўна. Там яны працягвалі ўрадавую дзейнасць. У пачатку верасня 1794 г. дзеячы дэпутацыі сабраліся ў Гародні, у пачатку кастрычніка 1794 г. пакінулі горад разам з войскамі, што адступілі ў Польшчу.

## Склад 
У склад дэпутацыі ўваходзілі 7 дэпутатаў і 28 намеснікаў, якія кіравалі аддзеламі і па чарзе ўзначальвалі дэпутацыю.
* Аддзел скарбу — Ю. Несялоўскі;
* Аддзел парадку, прэзідэнт Вільні — А. Тызенгаўз;
* Вайсковы аддзел — Е. Белапятровіч;
* Аддзел бяспекі — В. Гарэцкі;
* Аддзел юстыцыі — С. Мірскі;
* Аддзел харчавання — Б. Марыконі;
* Аддзел адукацыі — Д. Пільхоўскі.

## Літаратура 
* Bartoszewicz, K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej / Kazimierz Bartoszewicz. — Wiedeń: F. Bondy, [1909]. — [2], 368 s., [25] k. tabl. (w tym złoż.): il. (w tym kolor.)
* Грыцкевіч, А. Цэнтральная дэпутацыя Вялікага Княства Літоўскага / Анатоль Грыцкевіч // Вялікае Княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2-х т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П.Броўкі, 2005. — 788 с.: іл. — С. 731. — ISBN 985-11-0378-0.
* Емяльянчык, У. Паланез для касінераў: (З падзей паўстання 1794г.пад кіраўніцтвам Т. Касцюшкі на Беларусі) / Уладзімір Емяльянчык. — Мінск: Беларусь, 1994. — 158,[2] с.: іл. — ISBN 5-338-00917-X.
* Юхо, І. А., Емяльянчык, У. П. «Нарадзіўся я ліцьвінам...»: Тадэвуш Касцюшка / І. А. Юхо, У. П. Емяльянчык. — Мінск: Навука і тэхніка, 1994. — 66,[2] с.: іл. — (Нашы славутыя землякі). — ISBN 5-343-01483-6

Катэгорыя:Паўстанне 1794 года
1921 год у гісторыі кіно

**1921** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* «*Малы*» — рэж. Чарлі Чаплін; у гал. ролях: Чарлі Чаплін, Джэкі Куган.

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 1 кастрычніка — Джэймс Уітмар, амерыканскі акцёр (пам. 2009).
* 18 снежня — Юрый Нікулін, савецкі і расійскі акцёр і клоўн (пам. 1997).

## Памерлі 
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
Глыбаў (археалагічныя помнікі)

**Глы́баў** — археалагічныя помнікі: гарадзішча мілаградскай культуры і 2 курганныя могільнікі дрыгавічоў каля аграгарадка Глыбаў (Рэчыцкі раён, Гомельская вобласць, Беларусь).

На гарадзішчы выяўлены рэшткі 2-х жытлаў і 2 гаспадарчых ям, каменныя прылады працы, рэшткі ляпной керамікі.

На курганных могільніках пахавальны абрад — трупапалажэнне ў ямах пад насыпам. Знойдзены рэшткі ганчарнага посуду, бронзавыя ўпрыгожанні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Гарадзішчы Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Глыбаў (Рэчыцкі раён)
Катэгорыя:Мілаградская культура
Катэгорыя:Дрыгавічы
Панай

**Пана́й** () — востраў у Філіпінскім архіпелагу. Абмываецца морамі Вісаян, Сібуян, Сулу. Пралівам Гімарас аддзелены ад бліжэйшага вострава Неграс.

Плошча вострава 12011,1 км² (11 500, 11 515). Даўжыня берагавой лініі 679,3 км. Вышыні да 2117 м (2049). Рэльеф гарысты. Расліннасць утварае саванны і мусонныя трапічныя лясы.

Насельніцтва вострава ў 1975 годзе складала 2,3 млн чалавек, у 2010 годзе — 4 031 636 чал. (разам з прылеглымі невялікімі астравамі). Буйнейшыя гарады на востраве: Ілаіла, Рохас.

Гаспадарчая дзейнасць: вырошчванне рысу, кукурузы, какосавай пальмы, рыбалоўства.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ISLANDS Web Site // United Nations Environment Programme (UNEP) 
* Panay // Encyclopaedia Britannica

Катэгорыя:Астравы Філіпінаў
2014 год у гісторыі кіно

**2014** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
*«Адалень-трава» — мастацкі,   Андрэй Мычко (у ролях: Тамара Міронава, Віктар Багушэвіч, Валянцін Салаўёў)
*«Бабруйск—Дакар» — мастацкі,  «NAVIGATOR studio»,  Аляксандр Дзебалюк (у ролях: Сяргей Чугін, Інгрыд Алерынская, )
*«Банда» — дакументальны,  «Белсат»,  Раіса Міхайлоўская
*«Ваня і Татошка» — мастацкі,  «Cinemaroom»,  Іван Маслюкоў (у ролях: Іван Маслюкоў, Аляксей Ціханаў, Маргарыта Антоненка)
*«Выгаранне» — мастацкі,  «Filmkameratene»,  Халвард Брэйн
*«Выпрабаванне» — мастацкі,  «ГАРС’ON»,  Сяргей Філатаў (у ролях: Яніна Саборава, Яўген Коласаў)
*«Дзікія гісторыі» — мастацкі,  ,  Даміян Сіфрон
*«» — дакументальны,  «Белсат»,  Валерый Мазынскі
*«І так ідзе» — мастацкі,  «Castle Rock Entertainment»,   (у ролях: Майкл Дуглас, Даян Кітан)
*«Падарунак» — кароткаметражны,   Гарык Вяпшкоўскі (у ролях: Сяргей Шымко, Дзмітрый Давідовіч, Гражына Быкава)
*«Подых балот» — дакументальны,  «Багна»,  Ігар Чышчэня
*«Пра любоў: Іра» — дакументальны,  «Zemnaya»,  Любоў Зямцова
*«Сляды на снезе» — дакументальны,  «Platzkart produktions»,  
*«Трэба жыць» — мастацкі,   Аляксей Туровіч (у ролях: Аляксандр Ціхановіч, Яўген Крыжаноўскі)
*«Шчаслівыя людзі» — дакументальны,  «Белсат»,  Віктар Аслюк
*«Hard Reboot» — мастацкі,   Андрэй Кудзіненка (у ролях: , Максім Крамар, Аляксандр Кіслінскі)
### Мультфільмы
*«Песня жаўрука» — «Беларусьфільм»   Таццяна Кубліцкая

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 2 лютага — Філіп Сеймур Хофман, амерыканскі акцёр (нар. 1967).
* 29 красавіка — Боб Хоскінс, англійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар (нар. 1942).
* 11 жніўня — Робін Уільямс, амерыканскі акцёр і кінапрадзюсар (нар. 1951).
* 24 жніўня — Рычард Атэнбора, англійскі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр, прадзюсар (нар. 1923).
* 19 лістапада — Майк Нікалс, амерыканскі рэжысёр тэатра і кіно, пісьменнік, прадзюсар (нар. 1931).

## Спасылкі
Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
Ольдржых Велен

**О́льдржых Ве́лен** (), пры нараджэнні **Ольдржых Волек** (; 15 верасня 1921, Брно-Тураны, Чэхаславакія — 4 мая 2013) — чэшскі акцёр. Тэлегледачам вядомы дзякуючы паспяховаму тэлесерыялу «Не судзіце Славакію» паводле аднайменнай кнігі Здэнека Галушкі, дзе ён выканаў адну з галоўных роляў разам з папулярным славацкім акцёрам Ёзэфам Кронерам.

## Біяграфія 
Скончыўшы гімназію і кансерваторыю ў Брно, пэўны час гуляў у тэатры ў Чэшскіх Будзяёвіцах, які пазней быў гвалтоўна пераселены нацыстамі ў Табар. Падчас нацысцкай акупацыі Ольдржых Велен пэўны час быў увязнены ў Коўніцкім інтэрнаце (Брно), які ў часы Другой сусветнай вайны выконваў функцыі асноўнай мараўскай вязніцы брненскага гестапа.

Цягам шаснаццаці гадоў працаваў у тэатры ў Оламаўцы, некалькі гадоў быў таксама членам акцёрскага калектыва кінастудыі Barrandov Studio, выступаў у легендарным  ў Празе.

Быў вельмі паспяховым акцёрам, за сваё жыццё згуляўшы ў амаль 300 фільмах, у тым ліку ў 5 серыях серыяла «Хамяк у начной кашулі» і ў 5 серыях «Вяртання Арабелы».

## Спасылкі 
* Біяграфія і фільмаграфія 
* Чэхаславацкая фільмавая база дадзеных 
* Kinobox.cz 

Катэгорыя:Акцёры Чэхіі
Гістарычны атлас Беларусі

«**Гістары́чны а́тлас Белару́сі**» — двухтомны атлас на беларускай мове, які прысвечаны гісторыі мінуўшчыны Рэспублікі Беларусь. Атлас складзены і падрыхтаваны Беларускім гістарычным аглядам.

Першы том асвятляе перыяд ад палеаліту да падзелаў Рэчы Паспалітай. У выданні прадстаўлены каля ста спецыяльных і некалькі дзясяткаў гістарычных карт беларускіх зямель, планы найважнейшых бітваў і замкаў, карты асноўных войнаў, планы асноўных гарадоў Беларусі і план Варшавы, а таксама тэкст навуковага каментарыя і зводная табліца гістарычных назваў.

## Літаратура 
* Гістарычны атлас Беларусі. У 2 т. Т. 1: М.Ф. Спірыдонаў. — Варшава: Беларускі гістарычны агляд, 2008. — 164 с., іл. .

## Спасылкі 
* Гістарычны атлас Беларусі. Том 1 // «Новы час»

Катэгорыя:Беларускія энцыклапедыі
Катэгорыя:Атласы
Нашы Касцёлы

**«Нашы Касцёлы»** — беларуская электронная фотаэнцыклапедыя, вынік шматгадовай працы 144 фотамастакоў. Стваральнік Дзяніс Эдуардавіч Салаш. Прэзентацыя энцыклапедыі адбылася ў тэатральнай залі Чырвонага касцёла 30 красавіка 2006 года.  

На 2020 год энцыклапедыя змяшчала 1280 святынь (касцёлы, кляштары, капліцы), артыкулы па гісторыі святынь, 6500 фотаздымкаў фасадаў і інтэр’ераў храмаў. Прыкладна 500 аб’ектаў, якія змяшчае энцыклапедыя, адсутнічалі ў энцыклапедычных даведніках, выдадзеных да 2006 года. Шмат якія аб’екты і здымкі ўвайшлі ў кнігу А. Кулагіна «Каталіцкія храмы Беларусі». — 2-е выд. — Мінск: БелЭн, 2008. — 488 с.

Толькі асноўнымі 4 аўтарамі здымкаў (Дзяніс Салаш, Андрэй Дыбоўскі, Уладзімір Багданаў, Канстанцін Шастоўскі) былі праеханы дзесяткі тысяч кіламетраў, гэта сотні паездак па Беларусі.

## Структура 
* DVD-дыск з энцыклапедыяй, у які ўвайшлі ўсе аб’екты, якія на сёння з’яўляюцца каталіцкімі святынямі ці ў бліжэйшы час маглі бы быць перададзены Касцёлу.
* У дадатку да фотаэнцыклапедыі змешчаны фільм Дзяніса Салаша «Нашы касцёлы» — пераможца фестывалю «Niepokalanow'2010» (Першая ўзнагарода ў намінацыі «Мультымедыя»), трэцяе месца на фестывалю "POLSKIE OJCZYZNY'2010 (Паланійная Акадэмія, Чэнстахова). Фільм тройчы ў 2010 годзе трансляваўся на тэлеканале «TRWAM».

## Канцэпцыя 
Праект названы ў гонар серыі кніг ксяндза Язафата Жыскара «Nasze kościoły» (Warszawa-Petersburg, 1912—1914).

Дакладнасць інфармацыі дасягалася выездам аўтараў непасрэдна на сам аб’ект, абменам архіўнымі звесткамі і адначасовым выкарыстаннем свежай інфармацыі перыёдыкі і інтэрнэту.

## Спасылкі 
* 
* Выйшла электронная энцыклапедыя «Касцёлы Беларусі» // Радыё Свабода 30.04.2006


Катэгорыя:Беларускія энцыклапедыі