open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Царква Святога Іаана (Талін)

**Царква́ Свято́га Іаана** () — лютэранская парафіяльная царква ў Таліне (Эстонія). Збудаваная ў 1862—1867 гадах і названая ў гонар святога Іаана Евангеліста, Хрыстовага вучня і аўтара чацвёртага хрысціянскага Евангелля.

## Гісторыя 
Да сярэдзіны XIX стагоддзя парафіяльная царква Святога Духа налічвала больш за 14 000 вернікаў, і ў 1851 годзе пачаўся збор сродкаў на пабудову новага храма ў *новай* частцы горада. Будаўніцтва пачалося ў верасні 1862, кансекрацыя адбылася 17 снежня 1867 года.

## Архітэктура 
Царква збудавана ў неагатычным стылі паводле праекту талінскага архітэктара Крыстафа Аўгуста Габлера. Мае з заходняга боку высокую вежу з дэкаратыўным шпілем. З'яўляецца архітэктурнай дамінантай плошчы Свабоды.

У 1930-х і ў 1950-х гадах былі прапановы зруйнаваць царкву: на думку некаторых архітэктараў, стыль царквы псаваў агульны ансамбль плошчы. Аднак дзякуючы пратэстам гэтага не адбылося.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Храмы Таліна
Катэгорыя:Храмы Святога Іаана Евангеліста
Катэгорыя:Збудаванні Эстоніі ў неагатычным стылі
Катэгорыя:1867 год у Таліне
Азербайджанскі дзяржаўны акадэмічны драматычны тэатр

thumb|Азербайджанскі дзяржаўны акадэмічны драматычны тэатр. 
**Азербайджанскі дзяржаўны акадэмічны драматычны тэатр**, () — акадэмічны тэатр драмы ў Баку.

## Гісторыя 
[150px|thumb|left| Паштовая марка [СССР 1974 года, прысвечаная 100-годдзю Азербайджанскага драматычнага тэатра.]]
Вытокі тэатральнага мастацтва азербайджанскага народа звязаны са старажытнымі народнымі святамі і скокамі. Элементы тэатральнасці ўтрымліваліся ў многіх відах народнай творчасці, якія суправаджалі народныя гулянні, традыцыйныя святы і інш. 10 сакавіку 1873 года пад кіраўніцтвам Гасан бека Зардабі і пры ўдзеле навучэнцаў Бакінскай рэальнай гімназіі ў адным з клубаў адбылося прадстаўленне — была паказана камедыя М. Ф. Ахундава «Візір ленкоранскага ханства». З гэтага прадстаўлення і бярэ пачатак прафесійны азербайджанскі тэатр. У 1919 годзе аб'ядноўваюцца разрозненыя трупы і тэатр атрымлівае статус дзяржаўнага.

У розныя гады азербайджанскі драматычны тэатр насіў розныя назвы: «Дзяржаўны тэатр», «Аб'яднаны дзяржаўны тэатр», «Азербайджанскі цюркскі драматычны тэатр» і інш У 1923—1933 гады тэатр насіў імя Дадаша Буніятзадэ, а ў 1933—1991 гадах імя Мешадзі Азізбекава. У 1991 годзе тэатр быў перайменаваны ў «Азербайджанскі дзяржаўны акадэмічны драматычны Тэатр».

## Дзейнасць 
У савецкі час у тэатры ігралі такія акцёры як Гусейн Араблінскі, Мухтар Дадашаў, Джахангір Зейналаў, Мірза ага Аліеў, Сідгі Рухула, Алескер Алекпераў, Адылаў Іскендэраў, Барат Шекінская, Лейла Бадырбейлі і многія іншыя вядомыя акцёры. У тэатры ставіліся спектаклі па творах Джафара Джабралы, Мірза Фаталі Ахундава, Алі бека Гусейнзаде, Наджаф бека Везірава, Гусейн Джавіда, Сабітаў Рахмана, Нарыман Нарыманова, Ільяса Эфендзіева, а таксама сусветных класікаў, такіх як Шэкспір, Шылер, Мальер, Дзюма, Віктор Гюго, Бальзака, Пушкіна, Лермантава, Талстога, Гогаля. Трупа тэатра неаднаразова была на гастролях у Маскве, Санкт-Пецярбургу, Казані, Тбілісі, Ташкенце, Ашгабадзе, у Турцыі, Германіі і на Кіпры. Некаторыя пастаноўкі тэатра былі ўдастоены дзяржаўнай прэміі СССР і Азербайджана.

## Трупа 
; Народныя артысты
* Сіявуш Аслан
* Яшар Нуры
* Нуредзін Гуліеў
* Бесты Бекірава
* Фірангіз Муталімава
* Рафаэль Дадашаў
* Ільхам Алескераў
* Зарнігяр Агакішыева
* Тэльман Адыгезалаў і іншыя

; Заслужаныя артысты
* Аскер Мамедоглу
* Сабір Мамедаў
* Джафар Намиг Кямал
* Садзіг Іманаў
* Саіда Гуліеў
* Парвиз Багіраў
* Севілья Халілава і іншыя

; Галоўны рэжысёр
* Мерахім Фарзалібекаў

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка тэатра   
* Тэатральная Энцыклапедыя 
* Ільхам Аліеў азнаёміўся з рамонтам Азербайджанскага драматычнага тэатра 
* Гастролі Азербайджанскага дзяржаўнага акадэмічнага нацыянальнага драматычнага тэатра 

Катэгорыя:Тэатры паводле алфавіта
Катэгорыя:Тэатры Баку
Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Баку
Катэгорыя:Аб’екты на марках
Іван Канстанцінавіч Кабушкін

**Іва́н Канстанцінавіч Ка́бушкін** () — удзельнік мінскага камуністычнага падполля ў гады Другой сусветнай вайны.

## Біяграфія 
У Чырвонай Арміі з 1935 года. У 1939—1940 удзельнічаў у савецка-фінскай вайне.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны трапіў у палон, у Мінску здзейсніў пабег і ўключыўся ў антыфашысцкую барацьбу.

Увосень 1941 года на чале невялікай баявой групы выконваў выведныя і дыверсійныя аперацыі, здзяйсняў налёты на варожыя аўтамашыны; па заданні кіраўніцтва мінскага падполля і камандавання партызанскіх атрадаў і брыгад здабываў зброю, боепрыпасы, медыкаменты, ратаваў людзей з лагераў смерці. Меў падпольныя клічкі *Жан*, *Бабушкін*, *Сашка*, *Назараў*. З мая 1942 года з’яўляўся кіраўніком аператыўнай групы мінскага падпольнага гаркама партыі па барацьбе з варожымі агентамі і правакатарамі. Удзельнічаў у выданні і распаўсюдзе нелегальнай літаратуры.

4 лютага 1943 года пры выкананні баявое задачы быў схоплены гітлераўцамі. Загінуў у фашысцкіх засценках.

## Ушанаванне памяці 
У 1965 годзе Івану Кабушкіну пасмяротна было нададзена званне Героя Савецкага Саюза.

Яго імем названая вуліца і школа ў Мінску, а таксама пасёлак у Баранавіцкім раёне.

На будынку трамвайнага дэпо ў Казані, дзе ён працаваў, усталяваная мемарыяльная дошка. На радзіме героя і ў пасёлку Мірны Баранавіцкага раёна ўсталяваныя помнікі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ваеннапалонныя СССР
Катэгорыя:Уцекачы з палону
Катэгорыя:Пакараныя смерцю
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Малахоўцах
Табуаэран

**Табуаэран** (), або **Фанінг** () — атол у Паўночнай групе астравоў Лайн. Уваходзіць у склад дзяржавы Кірыбаці. Плошча — 33,73 км². Насельніцтва (2020 г.) — 1992 чал.

## Прырода 
Табуаэран уяўляе сабою тыповы каралавы атол, які складаецца з некалькіх астравоў, што месцяцца вакол шырокай лагуны. Прырода, у тым ліку каралавы рыф, значна збеднена дзейнасцю чалавека. Эндэмічны лес не захаваўся. Большую частку сушы займаюць насаджэнні какосавай пальмы. Фаўна прадстаўлена пераважна птушкамі і крабамі.

## Гісторыя 
Першымі часовымі насельнікамі былі, відавочна, палінезійцы, пасля якіх на востраве захаваліся рэшткі каменнага мура.

11 чэрвеня 1798 г. атол быў адкрыты амерыканскім капітанам Эдмундам Фанінгам і атрымаў яго імя.

У сярэдзіне XIX ст. на Табуаэран перасяліліся выхадцы з астравоў Кука, якія займаліся вырошчваннем какосаў. Мясцовыя плантацыі кантраляваліся аўстралійскай кампаніяй *Fanning Island Plantations Ltd*.

У 1855 г. быў абвешчаны пратэктарат Вялікабрытаніі. У 1885 г. брытанцы афіцыйна далучылі атол да сваіх тэрыторый. У 1939 г. уключаны ў склад брытанскай калоніі Астравы Гілберта і Эліс.

У 1888 г. на атоле была пабудавана кабельная станцыя, што абслугоўвала трансціхаакіянскую лінію сувязі. У 1914 г. яна была захоплена і знішчана дэсантам з нямецкага крэйсера «Нюрнберг». У пачатку 1950-ых гг. станцыя зачынена.

У 1979 г. Табуаэран увайшоў у склад Кірыбаці. Урад гэтай дзяржавы выкупіў акцыі *Fanning Island Plantations Ltd*. У 1980-ыя гг. пачалося перасяленне тунгару з астравоў Гілберта.

## Эканоміка і інфраструктура 
На атоле існуе 9 паселішчаў. Адміністрацыйны цэнтр у вёсцы Паелау. Большасць насельнікаў — тунгару. Яны займаюцца вырошчваннем какосаў і ловам рыбы. Мясцовыя ўлады імкнуцца развіваць турызм.

Са знешнім светам атол звязаны суднаходнай лініяй.

Image:Tabuaeran AncientWalls AKK.jpg|Старажытны палінезійскі мур
Image: Scenes of Fanning Island.png|Табуаэран у 1920-ыя гг.
Image:Fanning coconut grove.jpg|Какосавая плантацыя
Image:Fanning lagoon sandbar.jpg|Пясчаныя наносы ў лагуне

## Спасылкі 
* Introduction to the TABUAERAN (FANNING) ATOLL Planned Field Stations 
* Understanding the effects of fishing on coral reef ecosystems: An interdisciplinary approach 
* Sailing Vessel Kwai 

Т
Т
Т
Т
Падабед

**Падабед** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Станіслававіч Падабед (нар. 1951) — беларускі акцёр тэатра і кіно, прадзюсер, народны артыст Рэспублікі Беларусь (2020).
* Вольга Віктараўна Падабед (нар. 1979) — беларуская баскетбалістка, трэнер.
* Уладзімір Рыгоравіч Падабед (нар. 1975) — беларускі службовец, дэпутат.
* Юрый Мікалаевіч Падабед (нар. 1952) — экс-камандзір палка міліцыі адмысловага прызначэння ГУУС Мінгарвыканкамаю
* Язэп Падабед — беларускі паэт.
Плошча 8 Сакавіка (Мінск)

**Плошча 8 Сакавіка** (ранейшыя назвы: **Нізкі рынак**, **Стары рынак**) — адна з цэнтральных плошчаў у Мінску, Беларусь, утворана ў 1931 годзе. Размешчана на ўзвышаным беразе ракі Свіслач. Уяўляе сабой назабудаваную тэрыторыі р. Свіслаччу, вуліцай Нямігай, праспектам Пераможцаў і Домам фізкультурніка.

У XII–XIII стст. тут знаходзілася галоўная гандлёвая плошча горада, званая Нізкім рынкам. Да гэтай плошчы сыходзіліся ўсе знешнія гандлёвыя шляхі. З захаду праходзіла дарога з Ракава і Койданава, з поўдня пралягаў гасцінец з Лошыцы, на ўсходзе ля моста праз Свіслач сыходзіліся дарогі з Вільні, Полацка, Лагойска, Барысава і Смаленска. У розныя гады плошча звалася **Стары рынак**. У 1928 годзе гандаль на ёй быў спынены, і месца аддалі пад аўтастанцыю. У 1931 годзе ў гонар Міжнароднага жаночага дня Нізкі рынак пераназвалі ў плошчу **8 Сакавіка**. Пасля пачатку будаўніцтва станцыі метро «Няміга» ў 1984 годзе яна была ліквідавана, але назва засталася.

Камісія па найменні і пераназванню праспектаў, вуліц, плошчаў і іншых складовых частак Мінска прапанавала ў 2011 годзе вярнуць гістарычную назву – Нізкі рынак.

Катэгорыя:Плошчы Мінска
Crowne Plaza (Мінск)

**Crowne Plaza** (да 1987 г. — **Беларусь**, да 2008 г. — **Свіслач**) — гасцініца ў Мінску на рагу вуліц Кірава і Валадарскага 13/6. Узведзена ў 1934—1938 гг. (архітэктар А. П. Воінаў).

Будынак вызначаўся простым вырашэннем фасадаў і выразнай планіроўкай. Фасады гасцініцы былі тыповыя для архітэктуры грамадскіх і жылых будынкаў 1930-х гг.

Асноўны акцэнт зроблены аўтарам на шасціпавярховы вуглавы скруглены аб’ём з галоўнымі ўваходамі, фланкіраваны бакавымі рызалітамі. Фасад скругленай часткі рытмічна расчлянёны на ўзроўні другога-пятага паверхаў трохчвэртнымі круглымі калонамі рознапамернымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі, аздобленымі падаконнымі філёнгамі. На другім паверсе зроблены балконы з металічнымі агароджамі. У бакавых рызалітах таксама размешчаны балконы на фігурных бетонных кранштэйнах і з металічнымі агароджамі. Да вуглавога аб’ёму пад прамым вуглом прымыкаюць пяціпавярховыя крылы, фасады якіх на ўзроўні другога-чацвёртага паверхаў чляняцца трохчвэртнымі калонамі і эркерамі. Пластыку фасадаў узбагачаюць магутныя карнізы, якімі аддзелены атыкавы паверх і завершаны фасад.

У Вялікую Айчынную вайну гасцініца была спалена. У пачатку 1945 г. пачаліся праектныя работы па аднаўленні будынка. Аўтарам праекта аднаўлення быў таксама А. П. Воінаў. У праектных работах (унутраная планіроўка і афармленне інтэр’ераў) прымалі ўдзел архітэктары М. І. Бакланаў, Г. У. Заборскі, Г. М. Бенядзіктаў, Я. І. Шапіра.

Знадворныя сцены захаваліся цалкам і мелі дастаткова «здаровы» выгляд. Таму было вырашана фасадныя сцены захаваць. З унутранага боку рэкамендавалася зняць акаліну і сцены атынкаваць. У месцах, дзе меліся вертыкальныя трэшчыны, прапаноўвалася сцены ўмацаваць металічнымі сувязямі,
якія лакалізавалі б іх далейшую дэфармацыю. Таксама праектам прадугледжвалася захаваць і выкарыстаць старыя фундаменты. Новыя фундаменты закладваліся толькі пад новыя слупы і сцены.

Такім чынам, па праекце аднаўлення гасцініцы «Беларусь» пасля Вялікай Айчыннай вайны фасады фактычна захоўваліся ранейшыя, у пэўнай ступені мянялася ўнутраная планіроўка. Аднаўленне будынка гасцініцы было завершана ў 1947 г.

У 1987 г. гасцініца «Беларусь» перайменавана ў «Свіслач». У 2008 г. у выніку рэканструкцыі гасцініца «Свіслач» перайменавана ў атэль «Crowne Plaza».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Гасцініцы Мінска
Катэгорыя:Славутасці Мінска
Катэгорыя:Вуліца Кірава (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Валадарскага (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:1938 год у Мінску
Š

**Š, š** — літара лацінскага алфавіта. Утворана ад літары S з дапамогай дыякрытычнага знака гачак. Звычайна пазначае гук, аналагічны кірылічнаму **Ш**. Характэрная перш за ўсё для славянскіх моў (чэшскай, славацкай, верхне- і ніжнелужыцкай, харвацкай, славенскай, баснійскай, лацінскіх варыянтаў беларускай, сербскай і македонскай моў), балцкіх (літоўскай і латышскай), у паўночнай сота; таксама ўжываецца пры транслітарацыі кірылічных тэкстаў з балгарскай, беларускай, рускай і украінскай моў. Таксама ўжываецца ў фінскай і эстонскай у запазычаных словах.

Ужываецца таксама для перадачы лацінкай тэкстаў, напісаных на шумерскіх і акадскіх мовах (гукі /ш/ і /ч/), гіційскае фанемы /с/, гуку /ш/ у семіцкіх мовах, а таксама фінікійскай літары шын (16px|), прамой папярэдніцы кірылічнай Ш.

## Гісторыя 
Створана Янам Гусам для чэшскай мовы замест ранейшага спалучэння літар Sz. У 1830 харвацкі лінгвіст і палітычны дзеяч Людэвіт Гай адаптаваў яе да харвацкай мовы, адкуль яна з часам была запазычаная ў славенскую, баснійскую, сербскую і македонскую мовы. У 1906 Вацлаў Іваноўскі ўвёў яе ў беларускі лацінскі алфавіт. 

## Гл. таксама 
* Дыякрытычны знак
* Гачак

Катэгорыя:Літоўскі алфавіт
Другая паліцэйская часць Мінска

**Другая паліцэйская часць Мінска** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка дарэвалюцыйнага Мінска ў XIX — пачатку XX стст. Яе мяжа спачатку супадала з мяжой Першай часці, далей ішла да Паліцэйскага моста, затым па Паліцэйскай вуліцы, ахоплівала з левага боку лукавіну Свіслачы, а ў раёне Віленска-Набярэжнай вуліцы перасякала раку, кіруючыся да скрыжавання вуліц Вялікай Татарскай і Замкавай, далей ішла па Уваскрасенскай і Нова-Раманаўскай да Койданаўскай вуліцы, якая адасабляла другую часць ад Трэцяй.

Раён Нямігі — гістарычны цэнтр Мінска, з якога пачынаўся горад. Але з развіццём капіталізму Другая часць зрабілася месцам канцэнтрацыі гарадскога гандлю, пераважна рознічнага, які абслугоўваў найбяднейшых гараджан і прыезджых сялян. Тут размяшчаліся мясныя рады, Рыбны рынак і шматлікія крамкі.

Забудова часці вылучалася вялікай шчыльнасцю. Асобныя камяніцы нават не мелі ўласных двароў. На вуліцах не высыхаў бруд і практычна адсутнічала зеляніна.

Кварталы гандлёвага раёна з’яўляліся месцам пражывання яўрэйскага насельніцтва.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Мінска
Тарава (атол)

**Тарава** () — атол у складзе астравоў Гілберта. На ім знаходзіцца сталіца дзяржавы Кірыбаці. Агульная плошча — 32 км². Насельніцтва — 56 284 чал. (2010 г.).

## Геаграфія 
Тарава складаецца з 24 невялікіх каралавых астраўкоў, якія атачаюць шырокую лагуну (343,6 км²). Толькі 8 з гэтых астраўкоў стала населены. Паверхневых вадацёкаў няма. У сухі сезон адчуваецца нястача пітной вады. З-за вялікай шчыльнасці насельніцтва прырода значна зменена. Пераважаюць культурныя насаджэнні.

## Гісторыя 
Атол Тарава быў населены мікранезійцамі, продкамі сучасных тунгару, каля 2000 — 3000 тысяч гадоў таму. 20 чэрвеня 1788 г. яго адкрыў брытанскі капітан Томас Гілберт. У 1892 г. атол далучаны да брытанскай калоніі Астравы Гілберта і Эліс. У паўднёвай частцы быў пабудаваны каланіяльны адміністрацыйны цэнтр.

Падчас II Сусветнай вайны атол быў акупаваны японцамі. На востраве Бетыа імі былі створаны значныя ваенныя ўмацаванні, якія ўключалі 40 гармат і 500 абсталяваных агнявых пунктаў. 20 — 23 лістапада 1943 г. адбыўся штурм Бетыа 35 тысячамі амерыканскіх салдат. Ён увайшоў у гісторыю як бітва за Тараву. У выніку, загінула 4690 японскіх салдат і будаўнікоў, у тым ліку падняволеных рабочых з Карэі. Амерыканцы згубілі больш за 4 тысячы салдат, аднак здолелі захапіць атол. Бітва за Тараву лічыцца адным з найбольш важных момантаў у ціхаакіянскай кампаніі, паколькі прывяла да пералому ў вайне саюзнікаў супраць Японіі.

Image:Marines wounded are towed out on rubber boats.jpg|Высадка амерыканскіх марскіх пяхотнікаў
Image: Tarawa beach HD-SN-99-03001.JPEG|Пасля бітвы

У 1979 г. была абвешчана незалежнасць Кірыбаці. Паўднёвая Тарава стала сталіцай гэтай дзяржавы.

## Спасылкі 
* TARAWA, Republic of Kiribati 
* The Bloody Battle of Tarawa, 1943
* Kiribati 
* Kiribati. Countries and Their Cultures

Тарава
Тарава
Тарава
Тарава
Фенікс (астравы)

**Астравы Фенікс** () — архіпелаг у Ціхім акіяне. Уваходзіць у склад дзяржаў Кірыбаці і ЗША. Агульная плошча - 32,3 км².

## Геаграфія і прырода 
Астравы Фенікс — група з 10 астравоў і атолаў каралавага паходжання. Месціцца ў цэнтральнай частцы Ціхага акіяна на поўнач ад Самоа. Самы вялікі і адзіны населены атол Кантон займае ўсяго 9 км². 8 астравоў і атолаў належаць дзяржаве Кірыбаці, 2 — ЗША.

Клімат марскі экватарыяльны. Сярэднегадавая колькасць ападкаў рэдка перавышае 1000 мм. У перыяды Эль-Ніньё яна можа паніжацца, а пад уздзеяннем трапічных цыклонаў — падвышацца. Сухі сезон цягнецца з сакавіка па чэрвень. Забяспечанасць пітной вадой нізкая. Сталых вадасцёкаў няма.

Астравы нізкія. Большасць астравоў мае вышыню 5—6 метраў над узроўнем акіяна. Знаходзяцца пад пагрозай глабальнага пацяплення і павышэння ўзроўню акіяну.

Прырода часткі астравоў Фенікс мала зменена чалавекам, а таму тут можна сустрэць першародныя лясы і гаі. Распаўсюджаны дрэвы: гіганцкая пізонія (*Pisonia grandis*), керасінавае дрэва (*Cordia subcordata*), геліятроп (*Tournefortia argentea*) і інш. На ўзлесках растуць хмызнякі. На тых астравах, дзе ішла здабыча фасфатаў, лясы амаль не захаваліся.

Наземная фаўна прадстаўлена птушкамі, чарапахамі, крабамі, яшчаркамі.

Значна большую разнастайнасць можна ўбачыць на падводных схілах астравоў і каралавых рыфаў, а таксама ў лагунах. Тут захаваліся многія рэдкія віды марскіх жывёл, у тым ліку 200 відаў каралаў, 18 відаў марскіх сысуноў, 500 відаў рыб.

## Ахова
Астравы Бэйкер і Хоўленд, якія належаць ЗША, з'яўляюцца запаведнікамі.

Астатнія астравы ўваходзяць у склад Ахоўваемай Тэрыторыі Астравы Фенікс, якая разам з акіянічнымі прасторамі займае 408 250 км². Гэта самы вялікі марскі запаведнік у свеце. У 2010 г. Ахоўваемая Тэрыторыя была ўключана ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс астравоў
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Астравы Фенікс на сайце ЮНЕСКА
* Астравы Фенікс на сайце National Geographic
* Ахоўваемыя тэрыторыі 
* Кліматычныя змены 


Фенікс
Фенікс
Фенікс
Фенікс
Фенікс
Фенікс
Фенікс
Стафан Іванавіч Зізаній

**Стафан Іванавіч Зізаній** (Тустаноўскі, сапр., верагодна, Куколь; каля , с. Пацеліч, цяпер Львоўская вобласць, Украіна — ?) — праваслаўны прапаведнік, педагог, -палеміст XVI — пач. XVII ст.

## Біяграфія 
Брат Лаўрэнція Зізанія.

Адзін з заснавальнікаў Львоўскай праваслаўнай брацкай школы, з 1586 выкладаў у ёй, з 1592 — рэктар. У 1593—99 выкладаў у Віленскай брацкай школе.

У 1595 у Вільні выдаў «Катэхізіс» на беларускай і польскай мовах (не збярогся), які на праваслаўным саборы ў Навагрудку (1596) асуджаны як ерэтычны. С. 3ізаній пазбаўлены духоўнага сану і адлучаны ад царквы, аднак апраўданы Берасцейскім царкоўным саборам у 1596 годзе.

[thumb|Стафан Зізаній. «[Казанне святога Кірылы, патрыярха ерусалімскага „Пра Антыхрыста і знакі яго“, з пашырэннем навукі супраць ерасяў розных», 1596]]
Аўтар рэлігійна-філасофскіх твораў, скіраваных супраць каталіцкага духавенства. Яны аднак варожа сустракаліся і праваслаўнымі артадоксамі. Характэрнай для яго светапогляду была ерэтычная ідэалогія сярэдневякоўя, ён імкнуўся даць сваю інтэрпрэтацыю Бібліі, прапаведаваў верацярпімасць, рацыяналістычна падыходзіў да ацэнкі з’яў прыроды і навакольнага свету.

3 1599 у Троіцкім праваслаўным манастыры ў Вільні, дзе прыняў імя Сільвестра. У выніку барацьбы з уніятамі быў вымушаны тэрмінова пакінуць Вільню.

## Літаратура 
* Батвіннік М. Зізаній // БЭ ў 18 т. Т. 7. Мн., 1998.

Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Іяфам

**Іяфам** ( «*Бог — дасканалы*», ; ) — адзінаццаты цар Іўдзейскага царства, сын Озіі (Азарыі).

Заняў пасаду ва ўзросце 25 гадоў і кіраваў краінай 16 год. Гадамі яго валадарства разам з гадамі, калі ён валадарыў са сваім бацькам Озіяй, лічацца 759—732 гг. да н.э. Яго імя таксама згадваецца ў генеалогіі Ісуса ў Евангеллі паводле Мацвея.
. Іяфам у зялёным адзенні разам са сваім сынам Ахазам]]
Фармальна заняў пасаду цара, калі яго бацька Озія захварэў на праказу, пасяліўся асобна і не мог выконваць царскія паўнамоцтвы. У Бібліі сказана, што ў гэты час Іяфам быў кіраўніком палаца, а таксама валадарыў над зямлёй.

Іяфам лічыцца шануючым Бога царом. Пры ім была пабудавана ўнутраная брама Іерусалімскага Храма, пашыраны сцены вакол Афеля (прадмесця Іерусаліма), а таксама пабудавана мноства маленькіх фартоў, вежаў і фартыфікацый. На яго гады валадарства прыпадае дзейнасць прарокаў Ісайі, Осіі, Амаса, Міхея, да галасоў якіх ён прыслухоўваўся.

Іяфам ваяваў з Рэцынам, царом Сірыі, і Факеем, царом Ізраіля. Іяфам атрымаў перамогу над Аманіцянамі, ад якіх атрымаў у кантрыбуцыю 100 талантаў серабра, а таксама 10 000 кораў пшаніцы і аўса. У Пісанні так сказана пра яго перамогу над Аманіцянамі: «Такі моцны быў Іяфам таму, што клаў шляхі свае перад абліччам Госпада Бога свайго». Тым не менш, за 16 год свайго валадарства Іяфам не здолеў аказаць станоўчы духоўны ўплыў на жыццё народа.

Катэгорыя:Цары іўдзейскія
Герніка (карціна)

**«Герні́ка»** () — карціна Пáбла Пікáса, напісана ў маі 1937 года па заказе ўрада Іспанскай Рэспублікі для іспанскага павільёна на Сусветнай выстаўцы ў Парыжы. Тэма карціны, выкананай у манеры кубізму і ў чорна-белай гаме, — бамбардзіроўка Гернікі, якая адбылася незадоўга да гэтага.

Пасля выстаўкі палатно выстаўлялася ў шэрагу краін (галоўным чынам у ЗША). Сам Пікаса заяўляў, што жадаў бы бачыць яе ў музеі Прада, але толькі пасля аднаўлення ў Іспаніі рэспублікі. Карціна была змешчана ў Прада ў 1981 годзе, а ў 1992 годзе перавезена з іншымі творамі мастацтва XX стагоддзя ў Музей каралевы Сафіі ў Мадрыдзе, дзе і захоўваецца дагэтуль.

## Спасылкі 
* Анлайн рэпрадукцыя з магчымасцю павелічэння дэталяў 
* The Painting, Guernica  — кастрычнік 2004 
* Фотахроніка стварэння Гернікі

Катэгорыя:Карціны Пабла Пікаса
Катэгорыя:Творы кубізму
Катэгорыя:Пашкоджаныя карціны
Кніга Страшнага суда

200px|thumb|Кніга Страшнага суда
**«Кніга Страшнага суда»**, ці **«Кніга Суднага дня»** () — збор матэрыялаў першай у сярэднявечнай Еўропе усеагульнага пазямельнага перапісу, праведзенай у Англіі ў 1085—1086 гадах па загадзе Вільгельма Заваёўніка. Матэрыялы перапісу ўяўляюць сабой беспрэцэдэнтную крыніцу звестак пра сацыяльнае, эканамічнае і дэмаграфічнае развіццё Англіі XI стагоддзя. У прыватнасці, даныя перапісу дазваляюць зрабіць выснову аб колькасці насельніцтва Англіі ў гэты перыяд. Але ў сілу няпоўнасці даных і выкарыстанні розных методык падліку рознымі аўтарамі яна вызначаецца вельмі па-рознаму, у інтэрвале ад прыкладна 1,3 да 2,5 млн чалавек. Назва кнігі спасылаецца на біблейскі Судны дзень, калі ўсім людзям павінен быць прад'яўлены поўны спіс іх дзеянняў.

## Літаратура 
* *Maitland, F. W.* Domesday Book and Beyond .
* *Stenton, F.* Anglo-Saxon England. — Oxford, 1973.

## Спасылкі 
* «Кніга страшнага суда»: поўны тэкст на англ. мове

Катэгорыя:Перапісы насельніцтва
Катэгорыя:Нармандскае заваяванне Англіі
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Англанармандская манархія
Катэгорыя:Творы 1086 года
Астравы Гілберта

**Астравы Гі́лберта** () — архіпелаг у Ціхім акіяне з 16 атолаў. Уваходзіць у склад Кірыбаці. Агульная плошча - 281,1 км². Насельніцтва (2005 г.) - 83382 чал., пераважна тунгару.

Ад назвы астравоў паходзіць назва Кірыбаці. На атоле Тарава знаходзіцца сталіца гэтай дзяржавы.

## Геаграфія 
Астравы Гілберта — ланцуг з 16 атолаў, які цягнецца на 799 км з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход праз лінію экватара. Найбуйнейшы атол Табітэўэа займае плошчу 38 км². Бліжэйшы кантынент Аўстралія знаходзіцца ў 3603 км. Астравы месцяцца на вяршыні падводнага вулканічнага хрыбта. Узвышаюцца ўсяго на некалькі метраў над воднай паверхняй. Складзены пераважна вапнякамі.

Клімат экватарыяльны. Сярэдняя тэмпература на працягу года трымаецца каля +25°C —+31°C. Штогадовы ўзровень ападкаў на атоле Тарава — 2020 мм. На поўначы ўзровень ападкаў падвышаецца да 3000 мм, на поўдні паніжаецца да 500 мм. З-за нізкай вышыні астравы Гілберта пакутваюць ад сталых паводак падчас трапічных цыклонаў, асабліва ў перыяд Эль-Ніньё. Астравам пагражае затапленне ў сувязі з сусветным пацяпленнем.

## Прырода 
З-за ізаляванасці і засоленых глебаў прырода астравоў Гілберта не адрозніваецца разнастайнасцю. Налічваецца каля 80 мясцовых відаў раслін. Найбольш распаўсюджана какосавая пальма. Фаўна прадстаўлена птушкамі, казуркамі, крабамі, марскімі чарапахамі і малюскамі. Значна больш уражвае фаўна навакольных каралавых рыфаў, населенных больш за 600 відамі рыб.

## Гісторыя 
Паміж 200 г. і 500 г. н. э. астравы Гілберта былі населены продкамі тунгару. У 1892 г. анексаваны Вялікабрытаніяй, якая ў 1916 г. стварыла калонію Астравы Гілберта і Эліс. У час II Сусветнай вайны частка астравоў была акупавана Японіяй. 12 ліпеня 1979 г. увайшлі ў склад Кірыбаці.

## Спасылкі 
* Ваенная карта
* Bruce Richmond, RECONNAISSANCE GEOLOGY OF THE GILBERT GROUP WESTERN KIRIBATI 
* Charles Q. Choi, Island Imperiled by Rising Seas Battles Nature and Humans


Г
Г
Г
Клім Міхайлаў

**Клім Міхайлаў** (?, Шклоў — ?) — майстар разной і сталярнай справы, адзін з найлепшых рэзчыкаў у Маскве другой паловы XVII стагоддзя.

## Біяграфія 
Пасля заняцця рускімі Шклова ў 1654 годзе, Клім трапіў (палонам ці добраахвотнай службай) да князя Р. С. Куракіна. У Маскве князь Куракін ажаніў Кліма са сваёй дваровай дзеўкай Анюткай. Потым перададзены Куракіным патрыярху Нікану і аздабляў   на Істры (1650-я — 1660-я). Затым Клім пераведзены на службу ў Палату разьбярскіх і сталярных спраў, адначасова з ім туды трапілі майстры сталярнай справы з Іверскага манастыра — Андрэй Фёдараў, мешчанін з Оршы, Герасім Акулаў з Дуброўны, Восіп Андрэеў з Вільні, Якаў Іваноў з Віцебска.

Кліма далі памочнікам старцу Арсенію, вопытнаму беларускаму рэзчыку, які даўно працаваў для Маскоўскага двара. Тым жа часам, Міхайлаў меў і сваіх вучняў. Хутка па пераводзе да Палаты разьбярскіх і сталярных спраў, у 1667—1668 гадах разам з іншымі майстрамі аздабляў новы царскі . Разам са старцам Арсеніем і Сцяпанам Зіноўевым стварыў «Іарданскую сень» (1668), яе калонкі і шацёр аздобленыя пазалочанай разьбой і каляровым роспісам. Калі ў 1681 годзе Арсеній памёр, Клім заняў яго месца на чале ўсіх крамлёўскіх рэзчыкаў. Пад кіраўніцтвам Міхайлава створаны іканастасы трох цэркваў у Ізмайлаве.

Апроч кліраса і іканастаса Смаленскага сабора Новадзявочага манастыра, з работ Кліма Міхайлава з таварышамі на нашых дзён захаваўся рэдкі (цяпер адзіны) паліхромны разны іканастас, зроблены на заказ цара Фёдара Аляксеевіча, для палацавай царквы Васкрасення Славушчага ў Крамлі.

## Літаратура 
* *Абецедарский Л. С.* Белорусы в Москве в XVII в.: Из истории русско-белорусских связей. — Минск, 1957.
* *Грудзіна А.* Клім Міхайлаў // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Шклоўскага раёна. — Мінск: Універсітэцкае, 1998. — С. 43.
* *Ільюшэнка М.* Шклаўчане ў Маскве // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Шклоўскага раёна. — Мінск: Універсітэцкае, 1998. — С. 43.

Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта
Катэгорыя:Разьбяры Расіі
Катэгорыя:Разьбяры Беларусі
Георгій Уладзіміравіч Заборскі

**Георгій Уладзіміравіч Заборскі** (, , Расійская імперыя — ) — беларускі архітэктар. Народны архітэктар СССР (1981), Заслужаны будаўнік БССР (1961), акадэмік Расійскай акадэміі архітэктуры і будаўнічых навук, акадэмік Беларускай акадэміі архітэктуры, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1971).

## Біяграфія 
Георгій Заборскі нарадзіўся 11 лістапада 1909 г. у Мінску ў сям’і Уладзіміра Георгіевіча Заборскага, бухгалтара Маскоўска-Брэсцкай чыгункі, і Алены Іванаўны Заборскай (Зеглінг).

## Памяць 
Імя архітэктара Заборскага носіць адна з вуліц у Мінску.

## Сям’я 
Меў сына Аляксандра Заборскага, таксама архітэктара.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Дружбы народаў (1984), медалямі. Дзяржаўная прэмія СССР (1971), прэмія Савета Міністраў СССР (1982), першыя прэміі за праекты помніка для Беластока (1940), манумента Перамогі ў Мінску (1952, у аўтарскім калектыве), 2-я прэмія за праект помніка гераічным абаронцам Брэсцкай крэпасці (1961, у аўтарскім калектыве) на Усесаюзных конкурсах.

## Літаратура 
* 
* Памятныя даты беларускага календара, 1999 г. : (кастрычнік ― лістапад) / складальнікі: Брага Г. В. і інш. // Новыя кнігі : Па старонках беларускага друку. ― 1999. ― № 6. ― С. 11. (3ОК1539)
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Выстава, прысвечаная 100-годдзю са дня нараджэння Георгія Уладзіміравіча Заборскага
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары СССР
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Асобы на марках
Зорная ноч

**«Зорная ноч»** () — карціна нідэрландскага мастака Вінцэнта ван Гога, якую ён напісаў у чэрвені 1889 года. З 1941 года карціна захоўваецца ў Музеі сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку.

## Гісторыя 
«Зорная ноч» была не першай спробай ван Гога выявіць начное неба. У 1888 годзе ў Арле ён напісаў «Зорную ноч над Ронай». Ван Гог хацеў выявіць зорную ноч як прыклад сілы ўяўлення, якое можа стварыць больш уразлівую прыроду за тую, якую мы можам успрыняць, зірнуўшы на рэальны свет. У адным з лістоў ён апісваю сюжэт будучай карціны — зорная ноч з кіпарысамі і, магчыма, над нівай спелай пшаніцы. Напісаўшы ў Сен-Рэмі карціну, ён здзейсніў сваю задуму.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* «Зорная ноч» у базе даных Нью-Ёркскага музея сучаснага мастацтва 
* «Зорная ноч» у «Арт-праекце» Гугла

Катэгорыя:Карціны 1889 года
Катэгорыя:Карціны Вінцэнта Ван Гога
Катэгорыя:Карціны Музея сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку
Мазаіка Пенроўза

**Мазаіка Пенроўза**, **пліткі Пенроўза** — неперыядычнае разбіццё плоскасці, аперыядычныя рэгулярныя структуры, забрукаванне плоскасці ромбамі двух тыпаў — з вугламі 72° і 108° («тоўстыя ромбы») і 36° і 144° («тонкія ромбы»), такімі (падпарадкоўваюцца прапорцыі «залатога сячэння»), што любыя два суседніх (гэта значыць маюць агульны бок) ромба не ўтвораць разам паралелаграм.

Усе такія забрукаванні неперыядычны і лакальна ізаморфны адзін да аднаго (гэта значыць любы канечны фрагмент адной мазаікі Пенроўза сустракаецца ў любой іншай).

## Спасылкі 
* Penrose tilings Агляд розных відаў і спосабы пабудовы.

Катэгорыя:Рухі прасторы
Катэгорыя:Камбінаторная геаметрыя
Аблога Шклова (1654)

**Аблога Шклова (1654)** — эпізод вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў.

Пасля бітвы пад Шкловам (12.8.1654), войскі А. М. Трубяцкога падышлі да горада толькі 20 жніўня. Трубяцкой спадзяваўся з дапамогай копыскага мешчаніна Г. Паўлава, які ўжо прысягнуў цару, угаварыць шклоўскіх мяшчан здаць горад, але яны адмовіліся.

Аблога пачалася 26 жніўня, першы прыступ адбыўся 27 жніўня, але быў адбіты. Пасля гэтага Трубяцкой загадаў рабіць шанцы і пачаць абстрэл ўмацаванняў і гарадской забудовы. Пасля некалькіх дзён абстрэлу, рускія падрыхтаваліся да новага прыступу.

Абарону горада трымала 11 «сотняў» мяшчан, страты якіх ад першага прыступу і абстрэлу склалі толькі 8 чалавек. Аднак, шклоўскі магістрат пасля дэбатаў вырашыў не чакаць новага прыступу і 31 жніўня здаў горад рускім.

Ужо ў студзені 1655 года, у час ўдалай зімовай кампаніі рэчыпаспалітаўскіх войскаў, шклоўскія мяшчане думалі здаць ім горад, аднак новыя поспехі рускіх не далі гэтаму здзейсніцца. Летам 1655 года ў Шклове нават размяшчалася стаўка цара Аляксея.

## Літаратура 
* Ткачоў М. А. Замкі і людзі / Пад рэд. Г. В. Штыхава. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 184 с.: іл. ISBN 5-343-00880-1. — С. 139—146.
* Шклова абарона 1654 // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — С. 757.

Катэгорыя:Гісторыя Шклова
Катэгорыя:Бітвы вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў
Катэгорыя:Аблогі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:1654 год у Еўропе
Катэгорыя:Канфлікты 1654 года
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Бітвы Рэчы Паспалітай
Ваўкавыска-Камянецкі строй

[thumb|[Паштовая марка Беларусі «Ваўкавыска-Камянецкі строй»]]
**Ваўкавы́ска-Камяне́цкі строй** — традыцыйны комплекс беларускага народнага адзення на Панямонні: Ваўкавыскі, Пружанскі і Камянецкі раёны. Бытаваў у асяроддзі сялян і дробнай шляхты ў XIX — першай палове XX стагоддзяў.

Жаночая вопратка складалася з кашулі, спадніцы, фартуха, пояса, галаўнога ўбору і ўпрыгажэнняў. Мужчынская вопратка складалася з кашулі, нагавіц, рознакаляровага тканага пасу. Верхняя вопратка — сярмяга, куртка, кажух і інш. Дынамічнасць і ўзнёсласць мастацкага вобразу дасягалася каскадам складак андарака, світкі і выбеленага кужалю наміткі.

## Спасылкі 
* Родныя вобразы 

Катэгорыя:Беларускі касцюм
Катэгорыя:Панямонне
Катэгорыя:Культура Ваўкавыскага раёна
Катэгорыя:Культура Пружанскага раёна
Катэгорыя:Культура Камянецкага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Ваўкавыскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёна
Катэгорыя:Гісторыя Камянецкага раёна
Катэгорыя:Адзенне
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Азербайджанская нацыянальная бібліятэка

**Азербайджанская нацыянальная бібліятэка** () — самая вялікая бібліятэка Азербайджана, адна з вядомых і вялікіх бібліятэк на Каўказе.

## Гісторыя 
Адкрыццё бібліятэкі адбылося 23 траўня 1923 года. У 1939 годзе бібліятэка была названая ў гонар вялікага мысляра, драматурга і выдаўца М. Ф. Ахундава. У дадзены момант у нацыянальнай бібліятэцы 25 аддзелаў і 26 сектараў. У фондзе бібліятэкі захоўваюцца 4 млн. 513 тыс. выдавецкіх матэрыялаў. У 2005 годзе кабінет міністраў Азербайджана прысвоіў бібліятэцы статус «Нацыянальная бібліятэка».

У бібліятэцы сабраны і захаваны нацыянальныя выданні, творы азербайджанскіх і замежных аўтараў, і літаратура аб Азербайджане, выдадзеная за мяжой. У 2005 годзе на аснове атрыманых абавязковых экзэмпляраў ад выдавецтваў і паліграфічных прадпрыемстваў бібліятэка выпусціла штогоднік «Кнігі Азербайджана» за 1990, 1991, 2000, 2001 гг.

З 2003 года бібліятэка пачала эксплуатаваць аўтаматызаваную сістэму кіравання. Для гэтага выкарыстаная праграма VTLS — Virtua. Разам з працай па стварэнні электроннага каталога ў фондах нацыянальнай бібліятэкі было пачата стварэнне электронных версій кніг, якія захоўваюцца ў фондах бібліятэкі. У 2005 годзе бібліятэка стала членам міжнароднай арганізацыі «Еўрапейскі Конфранс Нацыянальных Бібліятэк».

## фонды 
На 1 студзеня 2005 года фонд бібліятэкі складаў 4.5513244 друкаваных выданняў на 40 мовах, з іх:
* кнігі — 2.3391162
* дакументы — 2.122082

Архіў Азербайджанскай літаратуры — 7000 кніг у адным экзэмпляры, 39 найменняў газет з 1875—1928 гг., 465 найменняў часопісаў з 1906 года, 716 асобнікаў навуковых прац, 857 адзінак кніг-мікрафільмаў і 852 адзінкі газетна-часопісных мікрафільмаў. З 2005 года пачата работа па пераводу ў электронны фармат. Акрамя гэтага, у фондзе бібліятэкі сабрана 121.000 нотных выданняў, а таксама 200000 нот, 30000 гуказапісаў (грампласцінак), 4000 рукапісаў нот і п'ес, 10000 кніг па музыцы. У бібліятэцы захоўваецца архіўны фонд нацыянальных гуказапісаў і нот. Гэта адзіны залаты фонд у краіне. З 1981 года ў бібліятэцы функцыянуе фонд «Рукапісы азербайджанскіх кампазітараў».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт бібліятэкі    

Катэгорыя:Нацыянальныя бібліятэкі
Катэгорыя:Бібліятэкі Баку
Катэгорыя:З’явіліся ў 1922 годзе
Пётр з Ганёндза

**Пётр з Ганёндза** (1525—30, Ганёндз, цяпер Падляскае ваяводства, Польшча — ) — ідэолаг Рэфармацыі ў Вялікім Княстве Літоўскім, антытрынітарый.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў каталіцкую семінарыю і атрымаў капланскае пасвечанне. У 1551 г. скончыў Ягелонскі ўніверсітэт у Кракаве, удасканальваў веды ў Італіі, Швейцарыі. У 1554 прафесар сафістыкі ў Падуанскім універсітэце.

Паслядоўнік рэлігійна-філасофскага вучэння іспанскага вучонага М. Сервета і сацыяльна-палітычных ідэй мараўскіх антыбаптыстаў. Адмаўляў царкоўна-тэалагічную і філасофскую схаластычную традыцыі; выступаў супраць прыватнай уласнасці, сацыяльнай няроўнасці, войнаў, феадальнага права, свецкай улады, пакарання смерцю. Удзельнічаў у антытрынітарскіх сінодах, палемізаваў з С. Будным.

Выдаў на лацінскай мове творы «Супраць боскасці Ісуса Хрыста» (1557), «Аб першахрысціянскай царкве» (1563?; не зберагліся), на польскай мове «Пра Трох», «Пра сына Божага» і «Пра хрысціянскае хрышчэнне» (усе каля 1570).

Яго паслядоўнікі Павел з Візны, Якуб з Калінаўкі і інш.

## Літаратура 
* Падокшын С., Сокал С. Палітычная і прававая думка Беларусі XVI—XVII стст. 2 выд. Мн., 2000.
* Падокшын С. Пётр з Ганёндза // БЭ ў 18 т. Т. 12. Мн., 2001.
* *Jasnowski J.* Piotr z Goniądza. Zycie, działalność i pisma. Studium z dziejów ruchu religijnego w Polsce // Przegląd Historyczny. — 1935. — ISSN 0033-2186. 
* Myśl ariańska w Polsce XVII wieku; antologia tekstów / red. Ogonowski Z. — Wrocław-Lwów: Ossolineum, 1991. — P. 649. — ISBN 830403588X. 
* *Kot S.* Socinianism in Poland. The Social and Political Ideas of the Polish Antitrinitarians. — Boston, 1957. 
* Socinianism and its role in the culture of XVI-th to XVIII-th centuries / ed. Szczucki L., Ogonowski Z., Tazbir J. — Warsaw-Łódź: PWN, 1983. — P. 239. — ISBN 8301030518. 

Катэгорыя:Постаці беларускага пратэстанцтва
Катэгорыя:Літоўскія браты
Антоній Сялява

**Анто́ній Сяля́ва**, свецкае імя **Анастасій** (каля 1583, Полацкае ваяводства — ) — уніяцкі царкоўны дзеяч Рэчы Паспалітай, пісьменнік-палеміст.

## Біяграфія 
3 1612 года член ордэна базыльян, у 1617 годзе пасвячоны ў святары. Скончыў Грэчаскі калегіум у Рыме (1622). 3 1622 года архімандрыт уніяцкіх манастыроў: Траецкага ў Вільні, Новагародку, Жыдзічыне. 3 1624 года архіепіскап полацкі, з 1639 — генеральны вікарый Кіеўскай мітраполіі. У 1641—1655 гадах мітрапаліт кіеўскі і галіцкі, адначасова з 1652 года генерал (протаархімандрыт) Базыльянскага ордэна.

У 1630—1640-я гады ўдзельнічаў у падрыхтоўцы агульнага сабора ўніятаў і праваслаўных для аб’яднання на аснове стварэння Кіеўскага патрыярхата і прызнання вяршэнства Папы. Клапаціўся пра адукацыю святароў, умацаванне манастырскага жыцця, адкрыў семінарыю пры Мінскім базыльянскім манастыры (1652). Папулярызаваў культ Іасафата Кунцэвіча. Аўтар «Антыэленхуса» (1622) — адказу на «Эленхус» Мілеція Сматрыцкага (1622) і жыццяпісу Іасафата Кунцэвіча (1625).

Пахаваны ў Менску (?).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Селява Антоний / А. А. Селява // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2010. — Т. 2, кн. 2. — С. 447—448.

## Спасылкі 
* Антоний // Православная энциклопедия

Катэгорыя:Полацкія ўніяцкія архіепіскапы
Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Постаці беларускага ўсходняга каталіцтва
Катэгорыя:Постаці ўсходняга каталіцтва
Антоній
Катэгорыя:Пісьменнікі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Палемісты
Катэгорыя:Базыльяне
Сялява (заказнік)

**Сяля́ва** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Беларусі, у Крупскім раёне Мінскай вобласці і Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці.

Заснаваны ў 1993 годзе з мэтай аховы ўнікальнага ландшафтна-азёрнага комплексу з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл. Плошча 19 261 га, уключае азёры Сялява, Абіда, Худава, Болюцкае, Квеціна, прылеглыя лясы і сельскагаспадарчы ўгоддзі.

Рэльеф буйна- і дробнаўзгорысты з хваліста-марэнна-азёрнымі ландшафтамі Беларускага Паазер’я. У флоры 578 відаў вышэйшых сасудзістых раслін, 27 водарасцей, у т.л. 11 рэдкіх і знікаючых відаў, занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі: купальнік горны, баранец звычайны, гайнік цёмна-чырвоны, пярэсна еўрапейская, шпажнік чарапіцавы і інш. Шмат лекавых, дэкаратыўных, кармавых відаў. У фаўне 40 відаў млекакормячых, 142 — птушак, 10 — амфібій, 5 — рэптылій, у т.л. ў Чырвонай кнізе 20 відаў: соня арэшнікавая, барсук, буры мядзведзь, скапа, змеяед вялікі, падворлік малы, паганка малая, бугай вялікі, бугай малы, каршачок, дзербнік, пустальга звычайная. У азёрах прамысловымі з’яўляюцца лешч, шчупак, сом, язь, судак, плотка, гусцяра.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Особо охраняемые природные территории Беларуси. Исследования : сборник научных статей / Управление делами Президента Республики Беларусь, Государственное природоохранное учреждение «Березинский биосферный заповедник». — С. 247—270.

## Спасылкі 
* Республиканский ландшафтный заказник «Селява»

Катэгорыя:Ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Крупскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Чашніцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе
Табітэўэа

**Табітэўэа** () — самы вялікі па плошчы атол у архіпелагу Гілберта. Уваходзіць у склад дзяржавы Кірыбаці. Агульная плошча — 38 км². Насельніцтва — 4898 чал. (2005 г.).

## Геаграфія і прырода 
Атол Табітэўэа знаходзіцца ў 400 км на поўдзень ад атола Тарава. Складаецца з вялікай лагуны (365,2 км²), якую атачае каралавы рыф. На ўсходняй частцы рыфа размешчаны некалькі астравоў, 2 вялікіх на поўначы і поўдні і некалькі малых у цэнтры. Паўднёвая частка Табітэўэа лічыцца адным з самых прыгожых месцаў у Кірыбаці.

Клімат трапічны пасатны. Атол падвержаны ўздзеянню трапічных цыклонаў.

## Гісторыя 
Да прыходу еўрапейцаў Табітэўэа насялялі тунгару, продкі якіх з’явіліся на востраве каля 2000 — 3000 гадоў таму. Самі табітэўэаўанцы сцвярджаюць, што іх атол з’явіўся першым з усяго архіпелага Гілберта. Сюды з Самоа трапіў корань свяшчэннага дрэва, які прарос, і ў ім нарадзіліся духі — продкі тунгару.

Табітэўэаўанцы жылі пашыранымі сем’ямі, займаліся земляробствам і ловам рыбы. Інстытуты рабства і ўсеўладных правадыроў адсутнічалі. Абшчыннікі лічыліся роўнымі. Само слова «Табітэўэа» значыла «зямля без правадыроў». Да прыходу еўрапейцаў паміж тубыльцаў не вяліся войны. Замест гэтага практыкаваліся індывідуальныя паядынкі.

Еўрапейскія мараплаўцы і гандляры з’явіліся на астравах Гілберта ў кан. XVIII ст., аднак атол Табітэўэа наведваўся імі рэдка. У 1841 г. высадка амерыканскай экспедыцыі скончылася ваенным сутыкненнем, смерцю аднаго амерыканца і дванаццаці мясцовых жыхароў.

У 1868 на поўначы Табітэўэа з’явіліся пратэстанцкія місіянеры-гавайцы. Нягледзячы на спробы мясцовых вернікаў адстаяць традыцыйны культ, яны замацаваліся ў дзвюх вёсках, адкрылі школы, пачалі пашыраць адукацыю і заходнюю вопратку, забаранілі п’янства. Для найхутчэйшага распаўсюджвання хрысціянства гавайцы сілай прымусілі жыхароў паўночнага вострава прыняць іх веру, пасля чаго ў 1881 г. арганізавалі крыжовы паход на паўднёвы востраў. Калі паўднёвыя тубыльцы былі акружаныя і папыталі літасці, місіянеры загадалі знішчаць паганцаў, што прывяло да масавага забойства, у тым ліку дзяцей і жанчын. Забітых і цяжка параненых спалілі. З жыхароў поўдню амаль ніхто не выжыў. Іх маёмасць была разрабавана і падзелена паміж хрысціянамі.

Калі стала вядома пра масавае забойства на Табітэўэа, місіянеры былі адкліканы на Гавайскія астравы, аднак іх пераемнікі сканцэнтравалі ў сваіх руках усю ўладу і ўвялі ў дачыненні да тубыльцаў жорсткія законы. У выніку, у 1891 г. жыхары адной з вёсак паднялі паўстанне, пад час якога воіны-пратэстанты фактычна адмовіліся ваяваць супраць аднаверцаў.

У 1892 г. атол быў падпарадкаваны Вялікабрытаніяй. Ужо ў XX ст. поспех мела каталіцкая місія, так што ў нашы дні больш за палову табітэўэаўанцаў спавядае каталіцызм.

У 1979 г. атол увайшоў у склад Кірыбаці.

## Інфраструктура 
Атол падзелены на 2 акругі. Дзейнічаюць 2 аэрапорты і 1 марскі порт. Мясцовыя ўлады імкнуцца развіваць турызм.

## Спасылкі 
* TABITEUEA. REPUBLIC OF KIRIBATI 
* THE TABITEUEA MASSACRE 
* Tabiteuea — Culture 
* Kiribati: Tabiteuea

Табітэўэа
Табітэўэа
Табітэўэа
Табітэўэа
Жан Гужон

**Жан Гужон** (; каля 1510 — 1566—68) — французскі скульптар.

Яго творчы шлях пачаўся ў Нармандыі, дзе ў Руанскім саборы ён стварыў пышнае і складанае па кампазіцыі надмагілле Луі дэ Брэзэ (каля 1535). Пахавальня мае складанае вырашэнне: уверсе ў пралёце аркі, паміж выявамі карыятыд змешчана конная статуя рыцара, вобраз якога павінен сцвярджаць ваенную славу нябожчыка. Унізе паказаны ён сам у акружэнні манахаў. Перад гледачом паўстае ва ўсёй трагічнасці змрочнае ўвасабленне смерці. Тым не менш пануючай тэмай мемарыяльнай кампазіцыі з'яўляецца праслаўленне высакародства, велічы і сілы.

3 1544 Жан Гужон працуе ў Парыжы разам з П'ерам Леско над упрыгожваннем царквы Сен-Жэрмен л'Оскеруа. У створаным скульптарам убранні амбона (рэльефы «Чатыры евангелісты», «Аплакванне Хрыста») адчуваецца моцны ўплыў позняга этапу Італьянскага Адраджэння і маньерызму. Пластычнае вырашэнне выяў, трактоўка вобразаў падпарадкаваны знешняму дэкаратыўнаму эфекту. Аднак скульптуры дасканалыя ў тэхнічных адносінах, яны вызначаюцца высокім майстэрствам выканання. Значнымі работамі майстра можна лічыць рэльеф з фігурай Славы ў палацавай капліцы ў Экуане, дэкаратыўныя кампазіцыі «Вясна»,«Лета»,«Восень»,«Зіма» ў парыжскім атэлі «Карнавал» (усе — 1545).

Найбольш вядомы твор Гужона — «Фантан німфаў» (1547—49), які ўпрыгожвалі дванаццаць рэльефаў (зараз захоўваюцца ў Луўры). Тут паказаны персанажы антычнай міфалогіі, якія ўвасабляюць сілы прыроды. На шасці вузкіх вертыкальных рэльефах выяўлены німфы крыніц — стройныя, вытанчаныя дзяўчыны з прыгожымі адухоўленымі тварамі. Яны трымаюць у руках вазы, з якіх ліецца вада. Плаўныя лініі фігур, іх складаныя павароты, зграбныя прапорцыі гарманічна спалучаюцца са складкамі адзення,ствараючы ўражанне струменяў, суцэльнага арнаменту. Аналагічнае рашэнне скульптар знаходзіць і ў трох гарызантальных рэльефах, дзе паказаны наяды і трытоны, у трох рэльефах з выявамі амураў.

Культавая, мемарыяльная і дэкаратыўная пластыка, убранне фасадаў і залаў Луўра, пластыка фантана замка Анэ, Залы задыяка Парыжскай ратушы — толькі частка работ Гужона. Астатнія скульптуры майстра страчаны. Аднак і гэтыя творы пераканаўча адлюстроўваюць пэўны этап у развіцці пластыкі Францыі. Яны паказваюць і тое, што мастацтва Адраджэння набыло сталасць, вызначаныя нацыянальныя рысы — чысціню стылю, стрыманасць, тонкае пачуццё рытму і гармоніі.

## Літаратура 
* Лазука Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б.А.Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0894-4

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Катэгорыя:Скульптары Францыі
Жэрмен Пілон

**Жэрмен Пілон** (; каля 1530 — ) — французскі скульптар.

Працаваў пераважна ў круглай пластыцы, выконваў мемарыяльныя і партрэтныя выявы, звяртаўся да сюжэтаў і персанажаў антычных міфаў. Творы Пілона, у большай ступені, чым работы яго сучаснікаў, утрымліваюць рысы маньерызму. Гэта добра бачна нават у такіх кананічных скульптурах, як надмагіллі. Да лепшых адносяцца пахавальні Генрыха II (1563—1570): адно — у выглядзе выяў трох грацый — ушаноўвала месца супакаення сэрца караля, другое ўяўляла сабой велічны маўзалей для цела манарха. У сталых работах Пілон вызначае дамінуючую ролю скульптуры, вызваляючы яе ад падпарадкавання архітэктурнаму ансамблю. Менавіта гэта асаблівасць праявілася ў надмагіллях кардынала Рэне дэ Бірага (1583—1585) і Валянціны Бальбіяні (1583). Жану Пілону належаць выразная выява «Дзіяны» (1555), вострапсіхалагічныя партрэтныя бюсты каралёў Генрыха II (1570) і Карла IX (1580-ыя).

## Літаратура 
* *Лазука Б.* Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. — 309, [2] с. — ISBN 978-985-01-0894-4.
* Пило́н Жермен // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 122. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптары Францыі
Катэгорыя:Скульптары маньерызму
Марцін Акімавіч Сурын

**Марцін Акімавіч Су́рын** (, вёска Руднае, Чашніцкі раён, Віцебская вобласць — ) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (24.03.1945).

## Біяграфія 
М. А. Сурын нарадзіўся ў вёсцы руднае (зараз у Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці). Працаваў у калгасе. На фронце з ліпеня 1941 года. Удзельнік баёў у Літве і Усходняй Прусіі. Вызначыўся пры вызваленні Літвы пры фарсіраванні рэк Нёман і Шашупэ. Званне Героя Савецкага Саюза атрымаў у 1945 г. З 9 жніўня па 2 верасня 1945 года на 1-м Далёкаўсходнім фронце, удзельнічаў у Харбіна-Гірынскай наступальнай аперацыі.

Пасля вайны жыў у вёсцы Каўпыніца, працаваў у калгасе «Камунар» у Крупскім раёне. Памёр 24 красавіка 1963 года. Пахаваны ў аграгарадку Нача.

## Узнагароды 
* Медаль «Залатая Зорка» (1945)
* Ордэн Леніна (1945)
* Ордэн Чырвонай Зоркі (1945)
* Медаль «За адвагу» (1944)
* медалі.

## Памяць 
* Імем героя названыя вуліца ў аграгарадку Нача, школа ў вёсцы Латыгавічы Чашніцкага раёна

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Іфармацыйны партал горада Чашнікі  
* Афіцыйны сайт Крупскага райвыканкама  

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чашніцкім раёне
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-японскай вайны