open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гальяны

**Гальяны** (*Phoxinus*) — род дробных, памерам не больш за 20 сантыметраў, прэснаводных рыб сямейства карпавых.

Афарбоўка ў звычайнага гальяна (*Phoxinus phoxinus*) (народныя назвы: *красаўка, гаркуша, маляўка, скамарох, залатаўка, крумела, фарэлька*) пярэстая, а падчас нерасту — вельмі яркая. Луска ў гальянаў дробная.

Звычайны гальян жыве ў хуткаплынных рэках Еўропы, Азіі і Паўночнай Амерыкі. Іншыя віды гальянаў жывуць у арыках, балотных пратоках, рознай велічыні вадаёмах. У Беларусі сустракаецца гальян азёрны (народныя назвы: *аўдотка, сняток, лінёк*). У Расіі — гальян Лагоўскага.

## Спасылкі 
* 
Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Прэснаводныя рыбы
Галюцынагены

**Галюцынагены** — клас рэчываў, здольных выклікаць галюцынацыі. Да іх адносяцца дысацыятывы і халіналітыкі. Дысацыятывы перашкаджаюць праходжанню сігналаў з аднаго аддзела мозгу ў іншы, што прыводзіць да сэнсарнай дэпрывацыі і можа выклікаць галюцынацыі. Ужыванне халіналітыкаў, напрыклад шалфей вешчуноў, можа прывесці да псіхічных парушэнняў. На Беларусі лекавае і навуковае выкарыстанне галюцынагенаў забаронена.

## Гл. таксама 
* Спіс галюцынагенных раслін
* Антаганісты NMDA рэцэптараў
* 5-HT2A-рэцэптар

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Псіхаактыўныя рэчывы
Гамагенны ядзерны рэактар

**Гамагенны ядзерны рэактар** — ядзерны рэактар, актыўная зона якога прадстаўляе сабой гамагенную сумесь ядзернага паліва з запавольнікам.

Асноўнымі адрозненнем гамагеннага рэактара ад гетэрагеннага — адсутнасць цеплавыдзяляльных элементаў; ядзернае паліва знаходзіцца ў актыўнай зоне рэактару ў выглядзе гамагеннай сумесі, да якіх адносяцца рошчыны соляў урана, суспензіі аксідаў урана ў лёгкай і цяжкой вадзе, цвёрды замяняльнік, прапітаны уранам, расплаўленыя солі. Вядомы варыянты гамагенных рэактараў з газападобным палівам (газападобныя злучэнні ўрана) ці завіссю уранавай пылі ў газе.

Цеплыня, якая выдзяляецца ў актыўнай зоне, адводзіцца цепланосьбітам (вадой, газам і г. д.), які рухаецца па трубах праз актыўную зону, альбо сумесь паліва з запавольнікам сама служыць цепланосьбітам, што цыркулюе праз цеплаабменнікі.

Гамагенныя рэактары не знайшлі шырокага прымянення ў выніку высокай карозіі канструкцыйных матэрыялаў у вадкім паліве, складанасці канструкцыі рэактараў на цвёрдых гамагенных сумесях, большых загрузак слабаўзбагачонага уранавага паліва і іншых прычынаў.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.5. Мн., 1997, С.9
* Левин В. Е. Ядерная физика и ядерные реакторы. 4-е изд. — М.: Атомиздат, 1979.
* В.Л. Блинкин, В.М. Новиков Жидкосолевые ядерные реакторы. — М.: Атомиздат, 1978.

Катэгорыя:Ядзерны рэактар
Катэгорыя:Ядзерная хімічная тэхналогія
Ганс Кудліх

**Ганс Кудліх** (25 кастрычніка 1823 — 11 лістапада 1917) — аўстрыйскі палітык.

Вывучаў ў Вене права і ў 1848 г. быў абраны ў аўстрыйскі рэйхстаг. Яго прапанова аб скасаванні прыгоннай залежнасці зрабіла яго папулярным сярод сялян, якія, аднак, не рушылі ўслед за ім. Кудліх бег за мяжу і ўдзельнічаў ў бадэнскім паўстанні, пасля ўціхамірвання якога схаваўся ў Швейцарыі. Завочна прысуджаны да смерці, ён адправіўся ў Амерыку, вывучыў медыцыну і пасяліўся ў якасці ўрача паблізу Нью-Ёрка. Калі ён у 1872 г. вярнуўся ў Аўстрыю, Вена паднесла яму званне ганаровага грамадзяніна. Ён апісаў ўсё ім перажытае ў «Rückblicke uud Erinnerungen» (Вена, 1873).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палітыкі Аўстрыі
Мікалай Аляксандравіч Бярдзяеў

**Мікалай Аляксандравіч Бярдзяеў** (, Кіеў — ) — рускі філосаф і публіцыст.

## Біяграфічныя звесткі 
Вучыўся ў Кіеўскім універсітэце (1894—98). За ўдзел у «Саюзе барацьбы за вызваленне рабочага класа» выключаны з універсітэта і сасланы ў Валагодскую губерню. Выступаў у зборніках «Вехі», «Праблемы ідэалізму» і інш. Пасля рэвалюцыі (з 1917) быў прафесарам філасофіі Маскоўскага ўніверсітэта. Арганізатар «Вольнай акадэміі духоўнай культуры ў Маскве» (1919). У 1922 высланы з СССР, жыў у Берліне, Парыжы.

## Светапогляд 
Знаходзячыся пад уплывам філасофіі І. Канта, Я. Бёме, А. Шапенгаўэра, Ф. Ніцшэ, У. Салаўёва, В. Разанава, абараняў ідэі экзістэнцыялізму, прапагандаваў прымат свабоды над быццём і чалавека над светам, адстойваў абсалютную каштоўнасць любой асобы і любой культуры.

У працах «Філасофія свабоды» (1911), «Дух і рэальнасць» (1937), «Экзістэнцыяльная дыялектыка боскага і чалавечага» (1952) і інш. абгрунтаваў канцэпцыю т.зв. новай рэлігійнай свядомасці, або хрысціянскага персаналізму. Паводле М. Бярдзяева, задача чалавека ў вызваленні свайго духу з палону ўяўнага быцця і «выхадзе з рабства ў свабоду», з варожасці свету ў «касмічную любоў»; гэта магчыма толькі пры выкананні строгіх правіл і норм паводзін, сфармуляваных у Старым запавеце (этыка закону), перайманні подзвігу Ісуса Хрыста (этыка збавення), выхаванні святасці, духоўным узвышэнні асобы і яе свабоднай любові да Бога-творцы (этыка творчасці). М. Бярдзяеў лічыў неапраўданымі сацыяльныя рэвалюцыі, якія прыводзяць «да вынішчэння святасці», гібелі духоўнай культуры. Ён сцвярджаў, што марксізм «засланіў» чалавека класам і не здольны вырашыць праблему свабоды і актыўнасці асобы, асуджаў бесчалавечнасць, гвалт і тэрор, якія сталі штодзённай практыкай таталітарных рэжымаў, у т. л. і сталінскага рэжыму ў СССР.

Даследаваў праблемы інтэлектуальнай гісторыі Расіі, распрацаваў канцэпцыю т. зв. «камюнатарнасці» (абшчыннасці) або рускай самабытнасці, за мяжой выступаў як патрыёт, прадстаўнік рускай культуры і праціўнік розных формаў месіянскай і шавіністычнай ідэалогіі.

## Выбраная бібліяграфія 
* Новое религиозное сознание и общественность. СПб., 1907;
* Душа России. М., 1915;
* Судьба России: Опыты по психологии войны и национальности. М., 1918 (репр. изд. М., 1990);
* Смысл истории. Берлин, 1923; М., 1990;
* О назначении человека. Париж, 1931; М., 1993;
* Русская идея: Осн. проблемы рус. мысли XIX — нач. XX в. Париж, 1946;
* Истоки и смысл русского коммунизма. Париж., 1955 (репр. изд. М., 1990);
* Философия неравенства. М., 1990;
* Самопознание: (Опыт филос. автобиогр.). М., 1991;
* Философия творчества, культуры и искусства. Т. 1—2. М., 1994;
* Царство Духа и царство Кесаря. М., 1995.

## Літаратура 
* Дубянецкі С. Бярдзяеў // БЭ ў 18 т. Т. 3. Мн., 1996.

Катэгорыя:Філосафы Расіі
Гамак

thumb|Жанчына ў гамаку
**Гамак** (, ад ;  запазычана з мовы карыбскіх індзейцаў) — прадмет мэблі, служыць для сну і адпачынку на свежым паветры, уяўляе сабой падвешаны за два процілеглыя канцы прамавугольны кавалак тканіны або плеценай сеткі.

Адрозніваецца адноснай лёгкасцю вырабу, устаноўкі і пераноскі, магчымасцю згортвання, лёгкасцю чысткі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прадметы побыту
Катэгорыя:Ложкі
Віктар Канстанцін Млечка

**Віктар (Віктарын) Канстанцін Млечка** (? — да 23 чэрвеня 1679) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Генеральны староста жамойцкі (з 1670).

## Біяграфія 
Паходзіў з роду Млечкаў, сын Яна Млечкі, жамойцкага земскага суддзі.

Спачатку вызнаваў кальвінізм, пасля перайшоў у каталіцтва. Служыў пры двары Уладзіслава IV, струкчашы каралеўскі ў 1643, жамойцкі падстароста з 1643, падсудак земскі з 1645, суддзя з 1652, староста з 1670. Пасол на соймы 1648, 1649.

Падпісаў акт Кейданскай уніі 1655 са Швецыяй. У 1656 далучыўся да антышведскага паўстання ў Жамойці,
пад Біржамі абраны генеральным палкоўнікам жамойцкага паспалітага рушэння, асабіста камандаваў гусарскай харугвай.

Абраны паслом на соймы 1658, 1661 (на іх прызначаны ў Скарбовы трыбунал Вялікага Княства Літоўскага), 1667, 1668, 1669, 1670. Падтрымліваў групоўку Пацаў.

Валодаў маёнткамі ў Жамойці, Халопенічамі ў Аршанскім павеце.

Быў жанаты з Соф’яй Ісайкоўскай, дачкой вялікага лоўчага літоўскага Караля Пятра Далмата-Ісайкоўскага. Іх дачка Канстанцыя выйшла за троцкага кашталяна Яна Уладзіслава Бжастоўскага і прынесла таму ў пасаг маёнткі сваёй маці, у тым ліку Мосар.

## Літаратура 
* 

Віктар Канстанцін
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Катэгорыя:Падстаросты жамойцкія
Катэгорыя:Суддзі земскія жамойцкія
Катэгорыя:Падсудкі жамойцкія
Мікалай Трызна

**Мікалай Трызна** (? — 10 кастрычніка 1640) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Падкаморы слонімскі з 1608, вялікі кухмістр літоўскі ў 1623—1635, вялікі падскарбі літоўскі з 1635.

У 1626 і 1640 ахвяраваў сродкі на будаўніцтва манастыра і царквы ў Быцені.

## Сям'я
Сын Рыгора Трызны, маршалка слонімскага, і Раіны Сапегі, дачкі менскага ваяводы Багдана Сапегі.

Ажаніўся з Марынай Дарагастайскай, дачкой полацкага ваяводы Мікалая Дарагастайскага.
Меў сына Тэафіла, ваяводу берасцейскага, дачок Рэгіну — замужам за Габрыэлем Шэметам, Тэадору — замужам за Казімірам Тышкевічам.

## Літаратура 
* 

Мікалай
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Кухмістры вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падкаморыя слонімскія
Гамагенная сістэма

**Гамагенная сістэма** (ад  — роўны, аднолькавы; γένω - нараджаць) — аднастайная сістэма, хімічны склад і фізічныя ўласцівасці якой ва ўсіх частках аднолькавыя або змяняюцца бесперапынна, без скокаў (паміж часткамі сістэмы няма паверхняў падзелу). У гамагеннай сістэме з двух і больш хімічных кампанентаў кожны кампанент размеркаваны ў масе іншага ў выглядзе малекул, атамаў, іонаў. Складовыя часткі гамагеннай сістэмы нельга аддзяліць адна ад адной механічным шляхам.

У гамагенных сумесях складовыя часткі нельга выявіць ні візуальна, ні з дапамогай аптычных прыбораў, бо рэчывы знаходзяцца ў раздробненым стане на мікраўзроўні. Гамагеннымі сумесямі з'яўляюцца сумесі любых газаў і сапраўдныя растворы, а таксама сумесі некаторых вадкасцей і цвёрдых рэчываў, напрыклад сплавы.

## Гл. таксама 
*Гетэрагенная сістэма
*Тэрмадынамічная фаза

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.5. Мн., 1997, С.9

Катэгорыя:Гамагенныя сістэмы
Адзінкавы куб

**Адзінкавы куб** — гэта куб, даўжыня рабра якога роўная 1. Часам патрабуюць таксама каб адна вяршыня знаходзілася напачатку каардынат і ўсе рэбры былі паралельныя восям сістэмы каардынат. Аб’ём адзінкавага куба — 1, плошча паверхні — 6.

## Адзінкавы n-мерны куб 
Абагульненне адзінкавага куба да n-мернай прасторы. У такіх выпадках яго пункты лёгка апісаць як

[0, 1]^n = [0, 1] \times [0, 1] \times [0, 1] \times ... \times [0, 1]

## Гл. таксама 
* Адзінкавая сфера
* Адзінкавы круг
* Адзінкавы квадрат
* Ціханаўскі куб

Катэгорыя:Шматграннікі
Іаган Георг Гаман

**Іаган Георг ГАМАН** (;  , Кёнігсберг — , Мюнстэр) — нямецкі філосаф-ірацыяналіст, крытык, пісьменніх; ідэолаг літаратурнага руху "Бура і націск".

## Біяграфічныя звесткі 
Атрымаўшы ў Кёнігсбергу грунтоўную філалагічную адукацыю, Гаман працаваў хатнім настаўнікам у Рызе, а затым адправіўся ў Лондан. Ён вёў бязладнае жыццё, змарнаваў свае і чужыя справы і запаў у глыбокае засмучэнне, з якога быў выведзены чытаннем Бібліі і раптоўным «прасвятленнем», якое напаткала яго ў Лондане. Другую палову свайго жыцця Гаман правёў у сваім родным горадзе, спачатку на службе, потым у адстаўцы, жывучы на сродкі аднаго са сваіх прыхільнікаў.

Карэспандэнт Канта і Гердэра, Гаман ніколі не выкладаў сістэматычна сваіх думак, і амаль усе яго творы складаюцца з дробных артыкулаў, нататак і палемічных выхадак пад эпатажнымі загалоўкамі і дзіўнымі псеўданімамі: *Паўночны Чараўнік*, *Экс-Мандарын* і інш.

## Светапогляд 
Гаман прадстаўляў разам з Гердэрам і Якобі рэакцыю супраць школьнага рацыяналізму і дагматызму ў імя вольнага рэлігійнага пачуцця і жывой веры.

Яго «Сібіліны лісткі» (выд. 1819) выкладэены ў форме аракульскіх выслоўяў. У фрагментах «Славутыя думкі Сакрата» (1759) і «Аблокі» (1761) адстойваў прынцыпы веры і непасрэднага пачуцця як асноўныя пры спасціжэнні рэчаіснасці. Лічыў мастацтва вынікам геніяльнай інтуіцыі (фрагмент «Кішэнная эстэтыка», 1761). Крытыкуючы рацыяналізм асветнікаў, у прыватнасці філасофію І. Канта («Метакрытыка пра пурызм розуму», 1784, выд. 1800), развіваў ідэі містычна афарбаванай інтуітывісцкай дыялекгыкі. Абсалютызаваў інтуітыўны момант у творчасці і пазнанні (канцэпцыя «непасрэдных ведаў»).

Паводле І. Г. Гамана, розум (развага) індывідуальны, гістарычны, сітуатыўны; не існуе ўсеагульнага «цвярозага розуму» асветніцкай філасофіі, як і кантаўскага «чыстага розуму»; мова — «першы і апошні орган і крытэрый розуму», звязанасць якога з мовай вызначае межы розуму. Яго ўяўленні пра мову, творчасць генія, спрадвечнасць паэзіі зрабілі ўплыў на нямецкую філасофска-эстэтычную думку (І. Г. Гердэр, літаратурны рух «Буры і націску», І. В. Гётэ).

За афарыстычны адрывісты і цьмяны стыль, падобны на прароцтвы, Гаман празваны Гётэ «паўночным магам».

## Літаратура 
* Сініла Г. Гаман // БЭ ў 18 т. Т. 5. Мн., 1997. С.10

Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Філосафы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кёнігсбергу
Катэгорыя:Памерлі ў Мюнстэры
Гамафонія

[thumb|right|400px|Гамафонія з дамінуючай мелодыяй в «Накцюрне» №18 [Шапэн|Фрэдэрыка Шапэна Мі мажор, ар.62 №2. Левая рука акампануе мелодыі, якую выконвае правая рука]]
**Гамафонія** (ад грэч. Ὁμόφωνος) — від шматгалосся, уласцівы кампазітарскай музыцы Еўропы ў XVII-XIX стст.

## Значэнні 
1) З XVII ст. - від шматгалосся, у якім вылучаюцца тры розныя па значэнні пласты фактуры: мелодыя (тэсітурна, а таксама, як правіла, тэмбравы адасоблены пласт фактуры, які нясе «музычную думку» цэлага), акампанемент (можа быць структураваны разнастайна, першапачаткова акордавы) і бас.

2) Да канца XVIII стагоддзя пад гамафоніяй разумелі гамарытмічную фактуру, гэта значыць такую, у якой кожны голас шматгалоснага цэлага рухаецца ў адным і тым жа рытме. Тэхніка старадаўняй гамафоніі ў арыгінальных трактатах называлася *contrapunсtus simplex*. Узоры гамафоніі (гамарытмічнае шматгалоссе) - вакальныя жанры сярэднявечнай і рэнесанснай музыкі з сілабічнымі распевамі тэксту: шматгалосныя апрацоўкі гімнаў, (шматгалосныя) кандукт, англійскі, французскі, асабліва італьянскі віды фабурдона (fauxbourdon, falsobordone), шматгалосныя італьянскія песні XVI стагоддзя (фратола, віланела, канцанета) і інш. Адзін з яркіх прыкладаў такой гамафоніі (гамарытмічнай фактуры) - раздзел «Et incarnatus est» з Крэда месы Жаскена Дэпрэ «Pange lingua»:
thumb|450px|center

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Катэгорыя:Склад
Катэгорыя:Гармонія
Гамаятэрмія

**Гамаятэрмія**, таксама *Цеплакроўнасць* (ад  — падобны, аднолькавы і θέρμη — цяпло) — здольнасць жывых істот захоўваць пастаянную тэмпературу цела, незалежна ад тэмпературы навакольнага асяроддзя.

## Гамаятэрмія ў жывых істот 
Сярод існуючых цяпер жывых істот гамаятэрмнымі з’яўляюцца птушкі і млекакормячыя (выключэнне складаюць толькі голыя землякопы). Дыскусійным таксама з’яўляецца пытанне аб тым, ці адносіліся да цеплакроўных жывёл птэразаўры і дыназаўры. Гамаятэрмія з’яўляецца выгаднай з пункту гледжання эвалюцыі ўласцівасцю арганізма, бо забяспечвае яму вялікую ступень незалежнасці ад фактараў знешняга асяроддзя, дазваляючы захоўваць актыўнасць у халодны час.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізіялогія
Сеўр

**Сеўр** () — камуна ў паўднёва-заходніх прадмесцях Парыжа, размяшчаецца за 9,9 км ад цэнтра сталіцы. Насельніцтва 22700 жыхароў (1999). Шчыльнасць — 5806 чалавек на км².

Знакамітая Сеўрскай фарфоравай мануфактурай і штаб-кватэрай Міжнароднага бюро мер і вагаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт мэрыі

Катэгорыя:Камуны дэпартамента О-дэ-Сен
Мікалай Захаравіч Асмыковіч

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя       = Мікалай Захаравіч Асмыковіч
|дата нараджэння  = 
|дата смерці      = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці     = 
|партрэт          =
|подпіс           =
|мянушка          =
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1937—1939, 1941—1946
|званне           = старэйшы сяржант
|род войскаў      = артылерыя
|камандаваў       =
|частка           = 373 артылерыйскі полк
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = { style="background:transparent"
     
-
   
}
|сувязі           =
|у адстаўцы       =
}}
**Мікалай Захаравіч Асмыковіч** (, в. Красная Слабада,  — ) — камандзір гарматнага разліку 374-га артылерыйскага палка, сяржант, поўны кавалер ордэна Славы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 красавіка 1916 года ў вёсцы Ге́рманава Слабада́ (сучасны аграгарадок Красная Слабада, Акцябрскі раён Гомельскай вобласці Беларусі). Скончыў 4 класы школы, працаваў у калгасе «Арэса» і на новабудоўлях Мінска.

У Чырвонай Арміі ў 1937—1939 гг. і з 1941 года. У 1940 годзе жыў і працаваў у Мінску. Быў супрацоўнікам Варашылаўскага райаддзела НКДБ Мінска.
У перыяд Вялікай Айчыннай вайны на фронце з 1941 года, на Заходнім, Беларускім, 1-м Беларускім франтах. З чэрвеня 1941 г. па студзень 1942 г. у пагранічных войсках НКДБ СССР. Удзельнік абарончых баёў на тэрыторыі Беларусі, Украіны, Курскай бітвы. За баі на Курскай дузе ўзнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.

У чэрвені 1944 года ў баях за горад Ковель падбіў 2 танкі. За ўдзел у гэтых баях 175-я стралковая дывізія атрымала ганаровую назву «Ковельскай». Камандзір артылерыйскага разліку 373-га артылерыйскага палка малодшы сяржант Асмыковіч 17 студзеня 1945 года ў баі на паўночным захадзе ад населенага пункта Закрочым вывеў са строю 2 кулямёты, каля 20 варожых салдат. Загадам камандуючага 47-й арміяй ад 14 сакавіка 1945 года малодшы сяржант Асмыковіч Мікалай Захаравіч узнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

14 красавіка 1945 года падчас прарыву варожай абароны на рацэ Одэр, знаходзячыся ў баявых шэрагах пяхоты, прамой наводкай знішчыў гармату, разлік станковага кулямёта, 2 ручныя кулямёты з разлікам і да 20 аўтаматчыкаў. Паранены, не пакінуў поля бою, замяніў забітага наводчыка і камандаваў разлікам да канца бою.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 31 мая 1945 года, за мужнасць, адвагу і гераізм сяржант Асмыковіч Мікалай Захаравіч узнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені.

Да 1946 года на ваеннай службе. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся на радзіму. Працаваў загадчыкам аддзялення сувязі, у калгасе, старшынёй сельсавета. Памер 14 снежня 1976 года.

## Узнагароды 
* Ордэн Славы 3-х ступеняў
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Медаль «За адвагу»
* медалі

## Літаратура 
* 
* 
* *Долготович Б. Д.* Кавалеры ордена Славы. Минск, 2006.
* 

## Спасылкі 
* 
* Асмыкович Николай Захарович // Партал міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі
* Кто из белорусов и уроженцев Беларуси является полным кавалером ордена Славы?

Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна Славы
Катэгорыя:Артылерысты Другой сусветнай вайны
Лот (рака)

**Лот** (фр. Lot) — рака ў цэнтральнай частцы Францыі. З'яўляецца адным з буйных прытокаў ракі Гарона. Выток знаходзіцца ў Цэнтральным масіве Францыі. Цячэ ў паўночным напрамку.

Для гідралагічнага рэжыму ракі Лот характэрна зімовая паводка з снежня па сакавік, уключаючы максімум у студзені-лютым. Самы нізкі ўзровень вады ў рацэ назіраецца летам, у перыяд з ліпеня па верасень.

Даўжыня 481 км, сярэдні расход вады 155 м³/с. Плошча басейна 11254 км².

Катэгорыя:Рэкі Францыі
Гамбузіі

**Гамбузія** (*Gambusia*) — род рыб сямейства пецыліевыя.

## Апісанне 
Невялікія жывародная рыбы. Даўжыня самак 6 см, самцоў — 3 см. Цела серабрыста-шэра-зялёнае ці жаўтаватае з цёмнымі плямамі. Самцы цямнейшыя.

## Пашырэнне 
Паходзяць з Паўночнай, Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыкі. Большасць відаў прэснаводныя, некаторыя могуць жыць у саланаватай або салёнай вадзе.

Шэраг відаў акліматызавалі ў розных рэгіёнах (Еўропа, Аўстралія, Кітай, Японія, Гавайскія і Філіпінскія астравы, Сярэдняя Азія, Закаўказзе і г. д.) для барацьбы з малярыяй — рыбкі актыўна ядуць лічынак камароў.

## Літаратура 
* Гамбузія // 

Катэгорыя:Пецыліды
Гаметагенез

**Гаметагенез** — працэс выспявання палавых клетак, або гамет. Па прычыне, што ў ходзе гаметагенеза спецыялізацыя яйкаклетак і сперміяў адбываецца ў розных напрамках, звычайна вылучаюць аагенез і сперматагенез адпаведна.

Гаметагенез заканамерна прысутнічае ў жыццёвым цыкле шэрагу найпростых, водарасцей, грыбоў, споравых і голанасенных раслін, а таксама мнагаклетачных жывёл. У некаторых групах гаметы другі раз рэдукаваныя (сумчатыя і базідыевыя грыбы, кветкавыя расліны). Найбольш падрабязна працэсы гаметагенеза вывучаны ў мнагаклетачных жывёл.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.5. Мн., 1997, С.12

Катэгорыя:Палавое размнажэнне
Катэгорыя:Эмбрыялогія
Гамількар Барка

**Гамількар Барка** (Маланка) (каля 270—228 гг. да н. э.) — карфагенскі военачальнік і дзяржаўны дзеяч, бацька Ганібала, удзельнік Першай Пунічнай вайны на баку Карфагена, вёў дзейсныя баявыя дзеянні з рымлянамі ў Сіцыліі. Пасля вайны ініцыяваў пачатак заваёвы Карфагенам Іспаніі, з мэтай павелічэння рэсурсаў дзяржавы да моманту наступнай вайны з Рымам. Удзельнічаў у падаўленні паўстання карфагенскіх наймітаў пасля заканчэння Першай Пунічнай вайны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Пунічных войн
Катэгорыя:Постаці Карфагена
Катэгорыя:Постаці Барселоны
Катэгорыя:Постаці Сіцыліі
Леон Мішэль Гамбета

**Леон Мішэль Гамбета** (; 2 красавіка 1838, Каор — 31 снежня 1882, Сеўр) — французскі палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр і міністр замежных спраў Францыі ў 1881—1882 гадах.

## Літаратура 
* 
* Freycinet, «La guerre en province» (1871);
* Reinach, «Leon Gambetta» (1884);
* Neucastel, "G., sa vie et ses vues politique s " (1885) и друг.

Катэгорыя:Адвакаты Францыі
Катэгорыя:Трэцяя французская рэспубліка
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Францыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Францыі
Катэгорыя:Спікеры парламентаў
Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны
Гамільтан (Антарыа)

**Гамільтан** (анг. Hamilton) — англамоўны горад у Канадзе, у правінцыі Антарыа. Насельніцтва — 505 тыс. чалавек (2006). Славіцца сваім універсітэтам.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Флорэнс Лоўрэнс

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Антарыа
Катэгорыя:Гарады на Вялікіх азёрах
Гамільтан (Новая Зеландыя)

**Гамільтан** () — горад на в. Паўночны Новай Зеландыі, цэнтр рэгіёну Ваіката.

Насельніцтва горада складае 187 960 чалавек, яшчэ 129 249 пражывае ў ваколіцах і ў прылеглых населеных пунктах. Горад размешчаны па абодвух берагах найбуйнейшай ракі Новай Зеландыі Ваіката. На мове карэннага насельніцтва краіны горад называецца Кірыкірыроа (маоры: Kirikiriroa).

У горадзе размешчаны адзін з найбуйнейшых універсітэтаў краіны Універсітэт Уаіката (), у ім і іншых прафесійных навучальных установах горада навучаецца каля 25 000 чалавек.

Горад з’яўляецца найбуйнейшым чыгуначным вузлом краіны і адным з найважнейшых транспартных вузлоў. У горадзе размешчана найбуйнейшае авіябудаўнічае прадпрыемства краіны — Пасіфік Аэраспейс (), якое выпускае камплектуючыя часткі для лідараў сусветнага самалётабудавання Boeing і Airbus SAS і лёгкія самалёты.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Джасінда Ардэрн (нар. 1980) — навазеландскі палітык
* Хелен Элізабет Кларк (нар. 1950) — навазеландскі палітык

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Новай Зеландыі
Катэгорыя:Гамільтан (Новая Зеландыя)
Уладзіслаў Гамулка

**Уладзіслаў Гамулка**, псеўданімы: *Фелікс Дуняк*, *Веслаў* (, 6 лютага 1905, Кросна — 1 верасня 1982, Канстанцін-Ёзёрня) — польскі палітык, камуністычны дзеяч, I сакратар ЦК ПРП (1943—1948), I сакратар ЦК ПАРП (1956—1970), пасол на Устаноўчы Сойм, а таксама на Сойм ПНР II, III, IV і V скліканняў.

## Біяграфія 
### Снежань 1970 
У снежні 1970 года па яго загаду жорстка здушаны (некалькі дзесяткаў загінулых) выступ працоўных на Узбярэжжы. 20 снежня пад ціскам прыхільнікаў Эдварда Герэка вымушаны быў сысці ў адстаўку з пасады першага сакратара і ў 1971 годзе адпраўлены на пенсію. У 1974 і 1979 годзе абіраўся на кангрэсах ZBoWiD ў Вышэйшую раду арганізацыі.

Аўтар мемуараў якія былі выдадзены ў 1994 годзе. Памёр ад раку лёгкіх у Канстанціне.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.5. Мн., 1997, С.16-17

## Спасылкі 
Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК ПАРП
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа Грунвальда
Катэгорыя:Антысемітызм у Польшчы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Падкарпацкім ваяводстве
Трыстан да Кунья

**Трыстан да Кунья**, або **Трыстан дэ Кунья** (парт. Tristão da Cunha; каля 1460 — каля 1540 гг.) — партугальскі мараплавец, дыпламат.

## Біяграфія 
Нарадзіўся, відавочна, у Партугаліі. Паходзіў са знакамітай рыцарскай сям’і, якая служыла партугальскім манархам з XI ст.

У 1504 г. быў афіцыйна прызначаны віцэ-каралём Індыі (але пазней гэты тытул не ўзгадваўся).

У 1506—1507 гг. узначальваў флот з 15 караблёў, які накіроўваўся ў Індыйскі акіян. Разам з ім у экспедыцыі ўдзельнічаў яго сваяк Афонсу дэ Альбукерке, па дарозе далучыўся Жуан да Нова. У той час амаль усе гандлёвыя сувязі ў Індыйскім акіяне кантраляваліся арабамі, таму мэтай партугальцаў было не проста замацавацца ў прыцягальнай з гандлёвага гледжання Індыі, але адсунуць канкурэнтаў-іншаверцаў.

Па дарозе адкрыў астравы Трыстан-да-Кунья на поўдні Атлантыкі, адным з першых еўрапейцаў прадпрыняў высадку на Мадагаскары, узначальваў ваенныя сутычкі з арабамі ля ўсходняга ўзбярэжжа Афрыкі і на Сакотры. 27 жніўня 1507 г. прыбыў у Індыю, дзе здолеў зняць асаду партугальскага гарнізона ў Канануры з боку мусульман і пакараць тых суайчыннікаў, хто адкрыта парушаў законы.

Пасля вяртання ў Партугалію быў прызначаны ў 1514 г. паслом да папы рымскага. Павінен быў паведаміць Льву X аб поспехах Партугаліі на ўсходзе. Пасольства прыбыло ў Рым 12 сакавіка 1514 г. і ўразіла абывацеляў сваёй пышнасцю. Асаблівы поспех меў прывезены ў падарунак папе слон па мянушцы Гано.

Пахаваны ў касцёле мястэчка Альялву недалёка ад Лісабона.

## Памяць у гісторыі 
Луіс дэ Камоэнс прысвяціў Трыстану да Куньі частку сваёй знакамітай паэмы «Лузіяды».

Імя Трыстана да Куньі носяць астравы на поўдні Атлантыкі.

## Спасылкі 
* Паходжанне роду да Кунья
* Гісторыя Трыстана да Кунья 

Катэгорыя:Мараплаўцы
Катэгорыя:Мараплаўцы Партугаліі
Трыстан-да-Кунья

**Трыстан-да-Кунья:**
* Астравы Трыстан-да-Кунья — архіпелаг у паўднёвай частцы Атлантычнага акіяна.
* Востраў Трыстан-да-Кунья — найбуйнейшы і адзіны населены востраў архіпелага Трыстан-да-Кунья.
* Трыстан да Кунья — знакаміты партугальскі мараплавец.
Уладзімір Цімафеевіч Астрэйка

**Уладзімір Цімафеевіч Астрэйка** (, г. Любань) — Герой Сацыялістычнай Працы (1973), дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1975—1980).

## Біяграфічныя звесткі 
З 1946 г. трактарыст Любанскай МТС, з 1954 г. шафёр, з 1955 г. трактарыст, з 1970 г. звеннявы механізаванага звяна па вырошчванню бульбы калгаса «Беларусь» Любанскага раёна. Званне Героя прысвоена за поспехі ў вытворчасці і нарыхтоўцы бульбы гг. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Мікалай Іванавіч Астапковіч

**Мікалай Іванавіч Астапковіч** (, г. Жодзіна) — беларускі савецкі спартсмен па веславанню на байдарках і каноэ. Заслужаны майстар спорту СССР (1975). Скончыў Беларускі інстытут фізкультуры ў 1975. З 1976 інструктар Спартыўнага камітэта БССР. Шматразовы чэмпіён свету.

## Спасылкі 
* ICF medalists for Olympic and World Championships — Part 1: flatwater (now sprint): 1936—2007.
* ICF medalists for Olympic and World Championships — Part 2: rest of flatwater (now sprint) and remaining canoeing disciplines: 1936—2007.

Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ СССР
Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жодзіне
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па веславанні на байдарках і каноэ
Віктар Сямёнавіч Кудлачоў

**Віктар Сямёнавіч Кудлачоў** (, в. Сласцёны, , Магілёўская вобласць) — рускамоўны паэт. Ганаровы член Саюза пісьменнікаў Беларусі (2011).

## Біяграфія 
Вырас у сялянскай сям’і. У 1944 пайшоў вучыцца ў першы клас, летам 1945 падарваўся на міне і страціў зрок. З 1947 працягваў вучобу ў спецшколе для сляпых дзяцей у Гродна. Адначасова вучыўся па класу баяна ў дзіцячай музычнай школе. Скончыўшы Гродзенскае музычна-педагагічнае вучылішча (1958), атрымаў накіраванне настаўнікам спеваў і музыкі ў Гродзенскую школу-інтэрнат для сляпых і з аслабленым зрокам дзяцей, дзе калісьці вучыўся сам і дзе працуе па сённяшні дзень.

Літаратурнай творчасцю пачаў займацца з 1970. Яго вершы ўпершыню былі надрукаваны ў 1972 у абласной газеце «Гродзенская праўда». Друкуецца на старонках рэспубліканскіх газет «Зорька», «Сельская газета», «Настаўніцкая газета». Першая кніга паэта «Я расту» выйшла ў 1981. Піша В. Кудлачоў пераважна для дзяцей. Яго вершы выхоўваюць у дзяцей пачуццё любові да людзей, да бацькі і маці, да добрых спраў, да прыроды. У іх шмат дзеяння, выкарыстаны прыёмы гульні. Жыве ў Гродне.

Ганаровы грамадзянін Дрыбінскага раёна (2019).

## Выбраная бібліяграфія 
* Кудлачёв, В. Встреча: Сборник стихотворений. — Гродно, 1995.- 68 с.
* Кудлачёв, В. Дали дорог: Стихи. — Гродно: ГОУТ, 2000. — 56 с.
* Кудлачёв, В. Здравствуйте, дети!: Стихи, сказки, загадки, скороговорки. — Мн.:Юнацтва, 2000. — 31 с.
* Кудлачёв, В. Как медведь ходил за мёдом. — Гродно, 2000.
* Кудлачёв, В. Нарисую город Гродно: Стихи и рассказы для детей. — Гродно,2003. — 62 с.

## Літаратура 
* 
* Кудлачоў Віктар //  — С.436

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Дрыбінскага раёна
1-ы кавалерыйскі корпус (Германія)

**1-ы кавалерыйскі корпус** () — створан 25 мая 1944 г. на тэрыторыі  (Польшча), з выкарыстаннем штаба .

Са жніўня 1944 г. — у складзе Групы армій «Цэнтр», удзельнічаў у баях ў раёне ракі Нараў.

З лістапада 1944 г. — удзельнічаў у баях ва Усходняй Прусіі.

У студзені 1945 г. — корпус перакінуты ў Венгрыю. Закончыў вайну ў маі 1945 года ў Аўстрыі.

## Склад корпуса 
**Верасень 1944:**
* 3-я кавалерыйская брыгада
* 4-я кавалерыйская брыгада
* 14-я пяхотная дывізія
* 102-я пяхотная дывізія
* пяхотная дывізія

**Сакавік 1945:**
* 6-я танкавая дывізія
* 3-я кавалерыйская дывізія
* 96-я пяхотная дывізія
* 711-я пяхотная дывізія
* 23-я дывізія венгерскай арміі

## Камандуючы 
Генерал кавалерыі Густаў Хартэнак (узяты ў палон 10 мая 1945)

Катэгорыя:Узброеныя сілы Трэцяга рэйха
Нізок

**Нізо́к** (, ) — вёска ва Уздзенскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Уздзенскага сельсавета.

У вёсцы захавалася ўнікальная забудова, якая па структуры ўзыходзіць да перыяду валочнай рэформы 1557. З аднаго боку тут размешчаны жылыя дамы, з процілеглага — гаспадарчыя пабудовы.

У 1998 годзе ў серыі «Ведаць свой край Беларусь» выйшаў зборнік нарысаў Алеся Махнача «Нізок» пра вядомых людзей, якія нарадзіліся ў гэтай вёсцы.

## Вядомыя асобы 
* Л. Л. Арабей (1925—2015) — беларуская пісьменніца і літаратуразнавец
* К. Крапіва (1896—1991) — беларускі пісьменнік, паэт, сатырык, драматург, перакладчык, грамадскі дзеяч, літаратуразнавец
* У. Ткачоў (нар. 1947) — мастак, аўтар габелена «Музыка» ў Белдзяржфілармоніі, вітражоў «Песні Беларусі» і «Поры года» у Беларускім рэспубліканскім тэатры юнага гледача, станковых прац «Алегорыя лета», «У полі», «Памяці загінуўшых».
* А. М. Трус (1910—1989) — беларускі акцёр. Народны артыст Беларусі.
* П. Трус (1904—1929) — беларускі паэт
* П. Ф. Валожын (1915) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў камсамольска-маладзёжнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай і Мінскай абласцей у гады Вялікай Айчыннай вайны

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вёска Нізок 
* Году малой Родины посвящается  // Мінскі абласны выканаўчы камітэт
* Вядомы асобы, ураджэнцы вёскі Нізок // Віртуальны музей Паўлюка Труса на сайце Уздзенскай цэнтральнай раённай бібліятэкі імя П. Труса

Катэгорыя:Уздзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна
Мікалай Аляксеевіч Атрыганьеў

**Мікалай Аляксеевіч Атрыганьеў** (, Чарнігаўшчына — ) — расійскі мастак-пейзажыст, ганаровы вольны супольнік Імператарскай Акадэмія мастацтваў.

## Біяграфія 
Правучыўшыся некаторы час у Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, дзе выхоўваліся яго браты, Атрыганьеў паступіў на ваенную службу, дзе ў вольным казачым палку на Каўказе даслужыўся да пасады ад’ютанта пры наказным атамане (1845—1848 гг.).

Выйшаўшы ў адстаўку па стане здароўя, Мікалай Аляксеевіч Атрыганьеў цалкам аддаўся жывапісу, якім захапляўся з юных гадоў. Навучаючыся пад кіраўніцтвам прафесара Мікалая Ягоравіча Свярчкова і акадэміка Ягора Ягоравіча Меера (да 1855 года), а па вяртанні са свайго чарнігаўскага маёнтка, дзе ён павінен быў правесці некалькі гадоў для папраўкі дрэннага здароўя, у прафесара Арсенія Іванавіча Мяшчэрскага (з 1872).

У 1860-е прыязджаў у Беларусь, з пачатку 1880-х жыў у Магілёўскай губерні. У пейзажах, выкананых у рэалістычнай манеры, перадаў прыгажосць беларускай прыроды. Сярод работ «Вечар у Мінскай губерні» (1854), «Пейзаж у Магілёўскай губерні», «Восень», «Вечар» (усе 1886), «Перад заходам», «Рашчэплены дуб» (абедзве 1889), «Дубовы гай» (1890).

Робячы немалыя поспехі, Атрыганьеў стаў выстаўляць свае зімовыя, вячэрнія, восеньскія і іншыя віды, часта з Магілёўскай губерні або наваколляў Санкт-Пецярбурга, у Акадэміі Майстэрстваў з 1882 года. За некаторыя з іх у 1886 годзе атрымаў званне ганаровага вольнага супольніка.

## Творчасць 
М. А. Атрыганьеў кіраваўся ў сваёй творчасці прынцыпамі рэалістычнага жывапісу. Яго творы вылучаюць мяккая гармонія перададзеных відаў, шматзначнасць імгненна спыненага стану прыроды, як, напрыклад, у палотнах «Вечар у Мінскай губерні» (1854), «Пейзаж з капліцай» (1870-я), «Зімовы пейзаж» (1882), што ў многім яднае майстра з традыцыямі рускага пейзажнага жанру, з работамі  і .

## Галерэя 

Файл:Atryganev NA Oster river in Mogilev.jpg|Від на раку Асцёр у Магілёўскай губерні. 1884
Файл:Дубовая роща в Сестрорецке 1889 (Атрыганьев Н. А.).jpg|Дубовы гай у Сестрарэцку. 1889 
Файл:М. Атрыганьеў. Расшчэплены дуб.jpeg|Расшчэплены дуб. 1889

## Спасылкі 
* Біяграфія, што складаецца з «белых плям» — пачатак 
* Біяграфія, што складаецца з «белых плям» — працяг 

Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі
Ендрыхаўцы

**Е́ндрыхаўцы** (, ) — аграгарадок у Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Роскага сельсавета.

## Гісторыя 
Вядома з пачатку XVIII ст. у складзе маёнтка Рось. У 1796 г. фальварак і вёска, належалі Яну Патоцкаму. У 1836 г. прыватная вёска, 19 двароў, 155 жыхароў. У 1914 г. 21 двор, 141 жыхар. Рашэннем Ваўкавыскага раённага Савета дэпутатаў ад 27.12.2010 г. № 22 пераўтворана ў аграгарадок без змянення назвы.

## Насельніцтва 
На 01.01.2004 г. 201 двор, 566 жыхароў.

## Іфраструктура 
Ёсць крама, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, спіртзавод. Радзіма

## Памятныя мясціны 
Помнік землякам. На ўшанаванне 64 аднавяскоўцаў, якія загінулі ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі, у 1970 г. пастаўлены помнік — скульптура воіна з лаўровым вянком.

## Вядомыя асобы 
* Т. У. Афанасік — Герой Сацыялістычнай Працы
* С. Ю. Жукоўскі — жывапісец, пейзажыст

## Спасылкі 
Катэгорыя:Роскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёна
Пётр Іванавіч Афіцэраў

**Пётр Іванавіч Афіцэраў** (, в. Стрыкiлi, Горацкі раён) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

З 1944 у калгасе «Шлях Леніна» Горацкага раёна: з 1955 брыгадзір, з 1976 памочнік брыгадзіра паляводчай брыгады гэтага калгасу. Званне Героя прысвоена за поспехі, дасягнутыя ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак прадукцыі сельскай гаспадаркі.

## Літаратура 
* Афіцэраў, Пётр Іванавіч // Памяць : гіст.-дак. хроніка Горацкага р-на. — Мн.: 1996. С.541.
* Афіцэраў, Пётр Іванавіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя : у 12 т.- Мн.:1970. Т.2. С.6.
* Афицеров, Петр Иванович // Гордость и слава Могилевщины : в 2-х ч. / под ред. А. Т. Глаза. — Могилев: 2005. С.42.
* Хомченко, В. Верность земле // Дела их золотом горят. — Мн., 1976. -С.173-180.
* Лившиц, В. М. Гордость и слава Горецкой земли. В 3-х книгах. Книга 3. Герои Социалистического Труда, заслуженные работники народного хозяйства, культуры, художники и писатели художники.-Горки: 2015.С.9.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горацкім раёне
Міхаіл Іванавіч Афонін

**Міхаіл Іванавіч Афонін** (; , Масква — 1990) — беларускі савецкі вучоны ў галіне раслінаводства. Доктар сельскагаспадарчых навук (1970), прафесар (1971). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1973).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію імя К. А. Ціміразева ў 1932 годзе. Дырэктар Усесаюзнага НДІ лёну ў 1945—1952 гг. З 1952 г. загадчык аддзела селекцыі і тэхналогіі лёну Беларускага НДІ земляробства.

Сярод апублікаванага:
* Агротехнические приемы возделывания льна в Белоруссии [Текст] / М. И. Афонин, В. И. Рубан. — Минск: Госсельхозиздат БССР, 1961. — 18 с.; 17 см. — (Б-чка льновода).
* Селекция и прогрессивная технология возделывания льна в БССР / М. И. Афонин, Н. Г. Коренский. — Минск: БелНИИНТИ, 1979. — 49 с.; 20 см. — (Сер. "Сел. хоз-во* Обзор. информ. / Белорус. НИИ НТИ и техн.-экон. исслед.).

## Узнагароды 
* Лаўрэат прэміі Савета Міністраў СССР
* ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (двойчы)
* ордэнам «Знак Пашаны» (двойчы)
* медалі

## Літаратура 
*  — С. 178.
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 2. — Минск, 2006.
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 2. — Мінск, 1996.
* 

Катэгорыя:Раслінаводы СССР
Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Будавесць

**Будавесць:**
* Будавесць — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці у басейне ракі Сечна.
* Будавесць, Будавіца — рака ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, прыток ракі Обаль.
Іосіф Мікалаевіч Ахвердаў

**Іосіф Мікалаевіч Ахвердаў** (, г. Тбілісі — ) — беларускі савецкі вучоны ў галіне будаўніцтва. Член-карэспандэнт АН БССР (1960), доктар тэхнічных навук (1958), прафесар (1962). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Скончыў Тбіліскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту ў 1939.

* Неразрушающий контроль качества бетона по электропроводности. Мн.: Наука и техника, 1975 (совм. с Л. Н. Маргулисом).
* Теоретические основы бетоноведения. Мн.: Вышэйшая школа, 1991.
* Технология железобетонных изделий и конструкций специального назначения. Мн.: Наука и техника, 1993.
* Раздельное бетонирование наземных и подводных инженерных сооружений. Мн.: Белорусская наука, 2002.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені (1985), Чырвонай Зоркі (1943), «Знак Пашаны» (1966), медалямі.

## Літаратура 
* Иосиф Николаевич Ахвердов (К 80-летию со дня рождения) // Изв. НАН Беларуси. Сер. физико-техн. наук. 1996, № 4.

## Спасылкі 
* Іосіф Мікалаевіч Ахвердаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
*Информация на сайте Национальной академии наук Беларуси

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выкладчыкі БНТУ
Бялавічы

Назву **Бяла́вічы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Бялавічы — вёска ў Івацэвіцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Бялавічы — вёска ў Мастоўскім раёне
* Мінская вобласць:
** Бялавічы — вёска ў Бярэзінскім раёне

## Назва 
Каля Пружанаў (в. Пясчанка) у "Рэвізіі Кобрыньскай эканоміі" 1563 г. засведчанае мужчынскае імя "Белава": "*Бѣлава Шевелевичъ*". Там сама паблізу (в. Лыскава) у ХІХ ст. бытавала прозвішча Белавіч, было ваўкавыскае Белавіцкі. Сярод асноў старажытных двухасноўных балцка-літоўскіх імёнаў былі асновы *Be-, Lav-**.*
П’ер Гамара

**П’ер Гамара** (; , , Францыя — , Аржантэй, Іль-дэ-Франс, Францыя) — французскі пісьменнік, паэт, літаратуразнавец і літаратурны крытык.

## Біяграфія 
Працаваў настаўнікам, журналістам, рэдактарам часопіса «Europe» («Еўропа»).

## Творчасць 
Аўтар зборнікаў вершаў «Спроба заклеймаваць» (1944), «Песня любові» (1959) і апавяданняў «Людскія рукі» (1953), «Любоў ганчара» (1957), «Сады Аіаха» (1961), раманаў «Вогненны дом» (1948), «Дзеці галечы» (1950), «Школьны настаўнік» (1955), «Забойцу — Ганкураўская прэмія», «Капітан Вясна» (абодва 1963), «Таямніцы Тулузы» (1967), «Золата і кроў» (1971), «Дванаццаць тон дыяментаў» (1978) і інш., мастацкай біяграфіі «Віктор Гюго» (1974).

На беларускую мову творы П. Гамара перакладаў Л. Казыра.

## Беларускія пераклады 
* Любоў ганчара // Французская навела XX ст. Мн., 1992.

## Літаратура 
* Баршчэўскі Л. Гамара // БЭ ў 18 т. Т. 5. Мн., 1997.

Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Тэрэза Уладзіміраўна Афанасік

**Тэрэза Уладзіміраўна Афанасік** (, в. Ендрыхаўцы, Ваўкавыскі павет) — Герой Сацыялістычнай Працы (1973).

## Біяграфія 
З 1949 года палявод, з 1959 года даярка племзавода «Рось» Ваўкавыскага раёна. Званне Героя прысвоена за паспяховае выкананне абавязацельстваў па павелічэнню вытворчасці і нарыхтовак прадуктаў жывёлагадоўлі.

Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ваўкавыскім раёне
Сяргей Сяргеевіч Атаеў

**Сяргей Сяргеевіч Атаеў** (, г. Камянец-Падольскі — ) — беларускі савецкі вучоны ў галіне будаўніцтва. Доктар тэхнічных навук, прафесар (1963). Заслужаны будаўнік БССР (1962). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1980). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі, , , ганаровы член Навукова-тэхнічнага таварыства СССР, лаўрэат прэміі Савета Міністраў СССР, уладальнік міжнароднага звання «Выбітны інжынер XX стагоддзя»

## Біяграфія 
Скончыў  ў 1941. Працаваў у Маскве, у Паўднёва-Казахстанскай вобласці, галоўным інжынерам Упраўлення «Белтрактарбуд», будтрэста № 1. У 1957—1972 гадах дырэктар Інстытута будаўніцтва і архітэктуры Дзяржбуда БССР, з 1979 дырэктар Беларускага навукова-даследчага і праектна-тэхналагічнага інстытута арганізацыі і кіравання будаўніцтвам Дзяржбуда БССР, які цяпер носіць імя С. С. Атаева. Загадчык кафедры Беларускага політэхнічнага інстытута, з 1988 г. — прафесар кафедры тэхналогіі будаўнічай вытворчасці БПІу.

Член КПСС з 1958 года. Пражываў у Мінску. Таксама ўзнагароджаны шматлікімі медалямі СССР, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1966), Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1958, 1962, 1966).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сергей Сергеевич Атаев 
* Сергей Атаев: «Пьешь воду — помни об источнике» 

Катэгорыя:Вучоныя Беларусі
Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Заслужаныя будаўнікі Беларускай ССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі БССР
Каор

**Каор** (**Кагор**; , ) — горад на паўднёвым захадзе Францыі, на рацэ Лот, прытоку Гароны.

Адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Лот. Цэнтр раёна вінаградарства і вінаробства (чырвонае дэсертнае віно кагор атрымала сваю назву ад гэтага горада).

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Леон Мішэль Гамбета

Катэгорыя:Гарады Аксітаніі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Лот
Юджын (Арэгон)

**Юджын** (анг. Eugene) — другі па велічыні горад штата Арэгон (ЗША).

## Гісторыя 
На месцы размяшчэння сучаснага горада першапачаткова жылі індзейцы племя калапуя, пра гэта сведчаць розныя археалагічныя знаходкі.

У 1871 годзе ў горадзе была пабудавана чыгуначная станцыя, а ў 1876 годзе адкрыты ўніверсітэт.

## Геаграфія 
### Геаграфічнае становішча 
Горад Юджын размяшчаецца на рацэ Віламет на поўдзень ад ракі МакКензі паміж дзвюма прытокамі ў даліне Віламет. Бліжэйшы буйны горад — Портленд.

### Клімат 
Клімат міжземнаморскі з мяккай зімой і доўгім перыядам вегетацыі. Сярэднегадавая тэмпература складае 12 ° C.

## Адукацыя 
* Арэгонскі ўніверсітэт
* каледж Лэйн
* Паўночна-заходні хрысціянскі каледж
* Біблейскі каледж Юджына

## Гарады-пабрацімы 
*  **Іркуцк**, Расія
*  **Катманду**, Непал
*  **Чынджу**, Паўднёвая Карэя
*  **Какегава**, Японія

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Юджына
* Сайт Арэгонскага фестываля Баха

Катэгорыя:Гарады Арэгона
Арэгонскі ўніверсітэт

**Арэгонскі ўніверсітэт** або **Універсітэт Арэгона** () — публічны, даследчы ўніверсітэт у ЗША, размешчаны ў Юджын (Арэгон).

Заснаваны ў 1876 годзе, універсітэт уваходзіць у Асацыяцыю амерыканскіх універсітэтаў. Агульная колькасць студэнтаў — 22.386 чалавек.

## Вядомыя выкладчыкі 
* Уладзімір Канстанцінавіч Слабін, беларускі хіміка-біёлаг

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны спартыўны сайт універсітэта

Катэгорыя:Універсітэты Арэгона
Катэгорыя:Асацыяцыя амерыканскіх універсітэтаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1876 годзе
Портленд (Арэгон)

**Портленд** () — горад на паўночным захадзе Злучаных Штатаў, у сутоку рэк Віламет і Калумбія ў штаце Арэгон. Адзін з самых «зялёных» гарадоў Злучаных Штатаў. Быў зарэгістраваны ў 1851 годзе, адміністрацыйны цэнтр акругі Малтнама. Горад нязначна распасціраецца і на тэрыторыі іншых графстваў штата, у графстве Вашынгтон на захадзе і графстве Клакамас на поўдні. Портленд кіруецца адміністрацыяй, якую ўзначальвае мэр і чатыры іншыя кіраўнікі.

Горад вядомы значнай колькасцю невялікіх бровараў і вінакурняў, а таксама моцнай прыхільнасцю жыхароў да кавы. Ён з’яўляецца месцам базавання баскетбольнай каманды НБА — Портленд Трэйл Блэйзерс.
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Марыэль Загуніс, амерыканская фехтавальшчыца, алімпійская чэмпіёнка
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Арэгона
Януш Крупскі

**Януш Крупскі** (;  году ў Любліне — пам. 10 красавіка 2010 года пад Смаленскам) — польскі гісторык, актывіст дэмакратычнай апазіцыі ў камуністычнай Польшчы (PRL), грамадзянскі служачы.

## Біяграфія 
* У 1970—1975 г. ён быў студэнтам Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта (KUL).
* У 1976 г. далучыўся да Клуба каталіцкай інтэлігенцыі ў Варшаве.
* У 1977—1988 г. рэдагаваў па-за цэнзураю незалежны часопіс «Spotkania».
* У 1980 г. пайшоў да ўлады у Савет рэгіёну арганізацыі «Салідарнасць» у Гданьску.

За яго працы неаднаразова пераследавалі і ахвярамі афіцэры дзяржаўнай «Службы бяспекі» (PRL).
За часам Польскай Народнай Рэспублікі дзейнічаў у апазіцыі.
Падчас ваеннага становішча ў Польшчы (1981—1983) быў інтэрнаваны.
Быў выкрадзены ў пушчу «Kampinoska» (у сельскай мясцовасці «Truskaw»), яго трымалі тры супрацоўнікі незалежнай групы «D» Дэпартаменту IV (MSW) пад камандаваннем капітана Гжэгажа Піятроўскага. Затым зрабілі яму цяжкія апёкі з’едлівай вадкасцю 21 студзеня 1983 года, у тым ліку капітанам Гжэгажам Пятроўскім (пазнейшым забойцам ксяндза Ежы Папялушкі]]). У выніку — атрымаў апёкі першай і другой ступені.

* У 1990—1992 г. ён быў дырэктарам выдання «Editions Spotkania». Ён таксама прыняў удзел у рабоце парламенцкай камісіі па расследаванні наступстваў надзвычайнага ваеннага становішча і Канстытуцыйнай камісіі падсправаздачнасці.
* З 1993 г. меў сваё выдавецтва «Krupski i S-ka».
* З 2000 г. па 2006 г. ён займаў пасаду намесніка прэзідэнта Інстытута нацыянальнай памяці.
* 19 мая 2006 г. прызначаны кіраўніком Упраўлення па ветэранах і рэпрэсаваных асобах.
* Загінуў 10 красавіка 2010 г. ў авіякатастрофе пад Смаленскам. Праз дзесяць дзён быў пахаваны ў квартале ваенных могілак «Павязкі» ў Варшаве.
* 16 красавіка 2010 г. пасмяротна ўзнагароджаны Вялікім крыжам ордэна Адраджэння Польшчы.

)]]

## Асабістае жыццё 
Януш Крупскі быў жанаты, меў сем дзяцей: Пётра, Павел, Фама, Лука, Ян, Марыя і Тэрэза. Жыў у Градзіску-Мазавецкім. Быў чальцом Таварыства свабоды слова.

## Спасылкі 
* Nota biograficzna w *Słowniku opozycji PRL 1956—1989* 
* «Żrący płyn kapitana Piotrowskiego» Janusz Krupski (дата доступу 30 Красавіка 2010}  

Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ў Смаленскай вобласці
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Портленд (Мэн)

**Портленд** () — горад на паўночным усходзе ЗША ў штаце Мэн, адміністрацыйны цэнтр акругі Камберленд.

## Насельніцтва 
Насельніцтва — 64249 чалавек (2000), 91,27 % — белыя, 3,08 % — азіяты, 2,59 % — афраамерыканцы. Белае насельніцтва галоўным чынам ірландскага (21,2 %), англійскага (19,2 %), італьянскага (10,8 %), французскага (10,5 %) і нямецкага (6,9 %) паходжання. 18,8 % насельніцтва маладзейшыя за 18 гадоў, 13,9 % — старэйшыя за 65 гадоў. 14,1 % насельніцтва пражываюць за рысай беднасці. Гэта найбуйнейшы па насельніцтве горад штата. У агламерацыі пражывае 489343 чалавек, з іх 243537 у гарадскіх умовах. Паводле ацэнак на 2007 год колькасць жыхароў, якія пражываюць у агламерацыі дасягнула 513 тыс. Па ўзроўні жыцця ў 2007 годзе Портленд заняў 6-е месца сярод 100 гарадоў краіны.

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Стывен Кінг
* Генры Лангфела

## Гарады-пабрацімы 
*  Архангельск, Расія
*  Кап-Айцьен (), Гаіці
*  Мітылена (, ), Грэцыя
*  Сінагава (), Японія

## Галерэя 

Image:Portland Maine Custom House.JPG
Image:PortlandME EastEnd.jpg
Image:Portland Head Light 2.jpg

## Гл. таксама 
* Портлендская абсерваторыя

## Спасылкі 
* Потленд, Мэн 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1632 годзе
Катэгорыя:Парты ЗША
Катэгорыя:Былыя сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Мэна