open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Касцёл Божай Міласэрднасці (Воранава)

**Касцёл Божай Міласэрднасці** ў г.п. Воранава пабудаваны ў 1995 годзе з цэглы ў эклектычным стылі ў архітэктурных формах стылізванай готыкі на месцы драўлянага.

## Гісторыя 
Касцёл быў заснаваны тут у першай палове XVI ст. па фундацыі магната Гаштольда, тагачаснага ўладальніка Блотны (пазней Воранава). Новы драўляны касцёл на цэнтральнай плошчы мястэчка быў пабудаваны ў 1705 годзе на сродкі мсціслаўскага ваяводы Аляксандра Яна Масевіча, святыня была асвечана пад тытулам святых апосталаў Сымона і Юды Тадэвуша.

У XVIII ст., калі Воранава было ва ўладанні роду Сцыпіёнаў, мястэчка атрымала статус цэнтра староства. У 1735 кашталян смаленскі і ўладальнік Воранава Ян Сцыпіён дэль Кампа і яго сын Юзаф Сцыпіён, староста лідскі, адкрылі тут школу і калегіюм ордэна піяраў. Па фундацыі воранаўскаму кляштару ў маёмасць перадаваўся маёнтак Лапацызна з вёскай Вільканцы і ахвяравалася 50000 злотых. Аднак праз 20 гадоў, у 1756, па распараджэнні адукацыйнай камісіі піяры былі пераведзены ў Ліду.

Драўляны парафіяльны касцёл, той, што пабудаваў яшчэ Масевіч, дзейнічаў у Воранаве да Другой сусветнай вайны. Гэта быў трохнававы прамавугольны ў плане безвежавы храм з трохвугольным франтонам над галоўным фасадам, які фланкавалі дзве гранёныя вежачкі. Злева ад касцёла асобна стаяла двух’ярусная таксама драўляная шатровая званіца. Касцёльны комплекс быў абнесены бутавай агароджай з трохпралётнай цаглянай і атынкаванай уваходнай брамай.

Іншых святынь на той час у воранаўскай парафіі не было. Колькасць парафіян дасягала амаль 4000.
   
У 1967 годзе старажытны касцёл быў знішчаны, цяпер на гэтым месцы знаходзіцца будынак клуба.

Адраджэнне парафіі пачалося ў канцы 1980-х гадоў. Восенню 1990 за парафіяльнымі могілкамі распачалося будаўніцтва новага велічнага дзвюхвежавага касцёла з сілікатнай цэглы. У 1994 у святыні прайшло першае набажэнства, аднак будаўніцтва працягвалася і далей. 19 мая 2002 года касцёл пад тытулам Божай Міласэрнасці кансэкраваў гродзенскі біскуп Аляксандр Кашкевіч. Гістарычны тытул святых апосталаў Сымона і Юды Тадэвуша захавала воранаўская парафія.

З 1999 года ў комплекс касцёла ўваходзіць манаскі дом (аднапавярховы з мансардай) з капліцай св. Міхала Арханёла. У плябаніі таксама ёсць капліца. Парафіяй апекуюцца ксяндзы палаціны.

## Архітэктура 
Храм прамавугольны ў плане з такой жа апсідай, галоўны фасад завершаны дзвюма чацверыковымі шатровымі вежамі. Бакавыя фасады рытмічна раскрапаваны стральчатымі аконнымі праёмамі.

Інтэр’ер, падзелены чатырма парамі апор на тры навы, перакрыты плоскай падшыўной дашчанай столлю на бетонных бэльках. Перагародка ў выглядзе дасабаровага алтара выдзяляе за прэзбітэрыем сакрыстыю. У святыні тры алтары: галоўны — Божай Міласэрнасці, левы бакавы — Найсвяцейшага Сэрца Пана Езуса, правы — Маці Божай Фацімскай, над уваходам зроблены хоры.

## Літаратура 
* *Кулагін А. М.* Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн., 2001. ISBN 985-11-0199-0

## Спасылкі 
* slowo.grodnensis.by

Катэгорыя:Культавыя збудаванні Воранава
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Воранаўскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:1995 год у Беларусі
Спаса-Праабражэнская царква (Хаціслаў)

**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у в. Хаціслаў (Маларыцкі раён). Помнік драўлянага дойлідства з рысамі стылю барока.

Пабудавана ў 1799 г. У 1867 г. да царквы прыбудаваная званіца. У 1989 г. царква аддадзеная вернікам (з 1990 г. на рэстаўрацыі).

## Архітэктура 
. XVIII ст. Музей старажытнабеларускай культуры.]]
», канец XVII стагоддзя. НММ РБ.]]
.]]
Асноўны зруб прамавугольны ў плане са зрэзанымі ў заходняй частцы вугламі і вузкі трохгранны бабінец накрыты агульным двухсхільным дахам з гранёным барочным купалам у цэнтры. Такія ж купалкі ў цэнтры больш нізкага шматсхільнага даху над пяціграннай апсідай і над дзвюма трох’яруснымі вежамі, якія фланкіруюць галоўны фасад. Трох’ярусны галоўны фасад мае прасторавую структуру, па вертыкалі падзелены на тры часткі, размешчаныя пад вуглом адна да адной. Сярэдняя частка завяршаецца трохвугольным франтонам, пакатыя бакавыя нагадваюць валюты мураваных храмаў позняга барока і ракако.

## Інтэр’ер 
У інтэр’еры дамінуе цэнтральнае памяшканне, перакрытае зрубным люстраным скляпеннем. Бабінец з хорамі пад ім і алтарны зруб маюць плоскасную бэлечную столь. Апсіда вылучана шмат’ярусным разным іканасіасам, створаным у 1830-я гг.

## Званіца 
Пабач з царквой размешчана трох’ярусная званіца (васьмярык на двух чацверыках), завершаная шатровым дахам з дэкаратыўнымі какошнікамі.

## Літаратура 
* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Мінск 1993
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Хаціслаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1799 годзе
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Маларыцкага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:1799 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Футбаліст года Беларусі

Найлепшы **футбаліст года Беларусі**  — узнагарода найлепшаму футбалісту Беларусі, якая ўручаецца  ў канцы календарнага года. З 1983 года  і да 1990 года пераможцу вызначала газета «Физкультурник Белоруссии», а з 1991 года — газета  «Прессбол».

## Уладальнікі ўзнагароды 
* 1983: Сяргей Гоцманаў
* 1984: Сяргей Алейнікаў
* 1985: Сяргей Гоцманаў
* 1986: Сяргей Алейнікаў
* 1987: Сяргей Гоцманаў
* 1988: Сяргей Алейнікаў
* 1989: Сяргей Гоцманаў
* 1990: Аляксандр Мятліцкі
* 1991: Юрый Курбыка
* 1992: Андрэй Зыгмантовіч
* 1993: Сяргей Герасімец
* 1994: Андрэй Зыгмантовіч
* 1995: Валянцін Бялькевіч
* 1996: Уладзімір Макоўскі
* 1997: Андрэй Лаўрык
* 1998: Аляксандр Хацкевіч
* 1999: Сяргей Гурэнка
* 2000: Аляксандр Хацкевіч
* 2001: Генадзь Туміловіч
* 2002: Аляксандр Глеб
* 2003: Аляксандр Глеб
* 2004: Максім Рамашчанка
* 2005: Аляксандр Глеб
* 2006: Аляксандр Глеб
* 2007: Аляксандр Глеб
* 2008: Аляксандр Глеб
* 2009: Аляксандр Кульчы
* 2010: Юрый Жаўноў
* 2011: Аляксандр Гутар
* 2012: Рэнан Брэсан
* 2013: Цімафей Калачоў
* 2014: Сяргей Крывец
* 2015: Ігар Стасевіч
* 2016: Цімафей Калачоў
* 2017: Міхаіл Гардзяйчук
* 2018: Ігар Стасевіч
* 2019: Ігар Стасевіч
* 2020: Максім Скавыш
* 2021: Андрэй Салавей
* 2022: Уладзімір Хвашчынскі
* 2023: Макс Эбонг

## Спасылкі 
* kick-off.by
* worldfootball.net

Катэгорыя:Футбол у Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя ўзнагароды
Караткакрылы мечнік

**Караткакрылы мечнiк** (*Conocephalus dorsalis*) — насякомае сямейства сапраўдных конікаў.

## Апісанне 
Невялікае (12-19 мм), стройнае, з вельмі доўгімі вусікамі, зялёнае насякомае. Над­крылы і крылы карацейшыя за брушка (рэдка цалкам развітыя). Яйцаклад самкі (8,5-10 мм) выгнуты дагары, карацейшы чым заднія сцёгны. Цэркі самца з моцным зубцом знутры за сярэдзінай, са злёгку загнутым угару кончыкам. Заднія сцёгны знізу без шыпікаў.

## Пашырэнне 
Еўрапейска-паўночнасібірскі від. У Еўропе распаўсюджаны шырока, даходзіць да поўначы Скандынавіі, не дасягаючы поўдня. У Беларусі сустракаецца ў пойме р. Прыпяць у Нацыянальным парку «Прыпяцкі».

Жыве ў траве, на кустах, дрэвах у прыбярэжных біяцэнозах, аддае перавагу сырым месцам.

## Асаблівасці біялогіі 
Рацыён складаецца з расліннай ежы і дробных насякомых.

Яйцы адкладвае ў пазухі лістоў. Імага з'яўляюцца ў ліпені і сустракаюцца да кастрычніка. Жывуць таксама калоніямі ў зарасніках асакі і чароту. Зімуюць яйцы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Конікавыя
Аўтатамія

**Аўтатамія**, *самакалечанне* — здольнасць некаторых жывёл самаадвольна аддзяляць часткі свайго цела пры рэзкім раздражненні. Звязана з уласцівасцю ўзнаўляць страчаныя часткі цела: у яшчаркі вырастае новы хвост замест адламанага, у рака — клюшні, у актынідыі — шчупальцы. Аўтатамія — ахоўнае прыстасаванне, якое выпрацавана ў працэсе эвалюцыі як спосаб пасіўнай абароны. Часам звязана з размнажэннем: адламаныя прамяні марскіх зорак могуць аднавіцца ў цэлую жывёліну. Уласціва многім прадстаўнікам фаўны Беларусі: гідрам (адкідваюць шчупальцы), кольчатым чарвям (канец цела), павукам, матылям, конікам і ракам (канечнасці), яшчаркам порсткай і жывароднай, вераценніцы ломкай, некаторым птушкам (глушцы, цецерукі), здольным пры небяспецы скідаць покрыўнае пер’е.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Анатомія жывёл
Катэгорыя:Паводзіны жывёл
Афаліна

**Афаліна** (*Tursiops truncatus*) — марское млекакормячае падсямейства дэльфінаў атраду кітападобных.

## Апісанне 
Даўжыня цела да 3,9 м, маса да 400 кг. Афарбоўка зверху цёмна-бурая, знізу светлая. Цяжарнасць каля года. Даўжыня нованароджанага 1-1,2 м, маса 14-16 кг. 

## Пашырэнне 
 СССР.]]
Пашыраны ва ўмераных і цёплых водах Сусветнага акіяна (акрамя палярных водаў). Жыве асела або качуе невялікімі чародамі.

Звычайны аб'ект утрымання ў акіянарыумах.

## Асабліваці біялогіі 
Корміцца рыбай. 

Лёгка дрэсіруецца. Даследуюцца паводзіны, рэхалакацыя і іншыя ўласцівасці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Зубатыя кіты
Катэгорыя:Марскія млекакормячыя
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Катэгорыя:Жывёлы на манетах
Радунскі замак

**Радунскі замак** (таксама вядомы як **Замак каралевы Боны**, **Шведскі вал**) — колішні замак недалёка ад Радуні (Воранаўскі раён), рэшткі якога размешчаны на ўзвышшы сярод забалочанай мясцовасці на беразе ракі Радунька на паўднёвы ўсход ад в. Гарадзішча.
]]
]]
Ад замка захаваліся валы чатырохвугольная, памерам 85 х 60 м. Пляцоўка замка паднятая на вышыню да 8 м над далінай ракі, валы маюць вышыню 3-5 м. Замчышча абкружана ровам глыбінёй 2,5-3 м і шырынёй 6-8 м, памеры рова, верагодна, вызначаны пад час раскопак, бо ўжо ў ХІХ стагоддзі роў быў практычна засыпаны. У паўднёва-ўсходнім вугле валоў да нашага часу бачны ўваход, там месцілася ўязная вежа-брама з пад’ёмным мастом. Гісторыкі лічылі, што аснову замкавай абароны складаў комплекс драўляна-земляных умацаванняў. Пры раскопках быў выяўлены культурны пласт у 0,4-0,5 м. Ф. Пакроўскі ў кнізе «Археологическая карта Виленской губернии» (Вільня, 1893), пісаў, што ўнутры вала, па кутах гарадзішча маюцца невысокія ўзвышэнні, верагодна, рэшткі былых пабудоваў, што пацвярджаецца таксама багаццем тут цагляных і кафляных абломкаў. Падчас раскопак гарадзішча ў той час былі знойдзены старадаўнія манеты, піка і асаблівай формы жалезная сякера, якая захоўвалася ў вёсцы Юцюны. Энцыклапедыя Вялікага Княства Літоўскага ўдакладняе, што археолагамі была знойдзена кераміка XIV—XVII стст., паліваная і тэракотавая кафля, жалезныя наканечнікі дзідаў, сякера, манеты XV—XVII стст. і інш.

У XIV—XVII ст. замак быў вялікакняскай маёмасцю. Пакроўскі піша, што паводле народнага падання, пераказанага тутэйшым настаўнікам, перад тым як з’ехаць у Белавежскую пушчу, у Радунскім замку нейкі час жыла каралева Бона. Як было напісана вышэй, на поўначы Лідскага павета было некалькі «замкаў каралевы Боны».

У  г. у прысутнасці вялікага князя літоўскага Жыгімонта I Старога была падпісана дамова пра шлюб Барбары Радзівіл і Станіслава Гаштольда.

Вандалін Шукевіч лічыў, што так званы замак Боны ў Радуні гэта былы двор старасты, які застаўся з часоў, калі існавала Радуньскае староства.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13), С. 224.
* Лаўрэш Леанід. Радуньскі замак // Наша Слова №25(968), 23 чэрвеня 2010. // на pawet.net
* Лаўрэш Леанід. Таямнічыя замкі Лідчыны // Маладосць. 2012. №6. С. 97–100. // на pawet.net

## Спасылкі 
* Радуньскі замак
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Радунь
Катэгорыя:Славутасці Воранаўскага раёна
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Воранаўскага раёна
Ахілава сухажылле

**Ахілава сухажылле**, *пятачнае сухажылле* — адно з самых моцных і тоўстых сухажылляў цела чалавека. Забяспечвае перадачу мышачнага намагання трохгаловай мышцы галёнкі на бугор пятачнай косці і ўдзельнічае ў падэшвенным згінанні ступні ў галёнкаступнёвым суставе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Анатомія ніжняй канечнасці
Катэгорыя:Міялогія
Звычайны мечнік

**Звычайны мечнік** (*Conocephalus discolor*) — насякомае надсямейства сапраўных конікаў.

## Апісанне 
Параўнальна буйнае (11-24 мм), стройнае, з вельмі доўгімі вусікамі, бледна-зялёнае, па краях з карычняватым адлівам насякомае. Уздоўж спіны праходзяць бледныя палосы. Галава конусападобная. Вусікі часам даўжэйшыя за цела амаль у 3 разы. Надкрылы даўжэй за брушка. Крылы даўжэйшыя чым надкрылы. Яйцаклад самкі (9-19 мм) амаль прамы, прыкладна такі ж па даўжыні, як заднія сцёгны. Цэркі самца на вяршыні не загнуты ўгару. Заднія сцёгны знізу звычайна з шыпікамі. Лічынкі могуць быць вострагаловымі і з чорнымі палосамі на спіне.

## Пашырэнне 
Транспалеарктычны, суббарэальны і стэпавы від. Сустракаецца ў Цэнтральнай і Паўночнай Еўропе. У Беларусі распаўсюджаны лакальна ў басейне р. Прыпяць і Бярэзіна. Насяляе балоты, забалочаныя ўчасткі і пойменныя лугі. Жыве калоніямі.

## Асаблівасці біялогіі 
Імага з'яўляецца ў канцы чэрвеня і жыве да кастрычніка. Гняздуецца калоніямі ля вады ў зарасніках аскакі і чароту. Зрэдку на пустках можна сустрэць выпадкова заляцелых асобін. Дробныя белаватыя яйкі самка адкладае па адным у лісце асакі. Часам самка спачатку робіць адтуліну ў лісце, а затым апускае яйцаклад у яго пазуху.

Корміцца расліннай ежай і дробнымі казуркамі. Есць тлю і вусеняў лускакрылых, і гэтым карысны для чалавека.

Стракатанне чуваць на адлегласці да 3 км. Песня складаецца з аднолькавых серый гукаў з частатой 10 сігналаў у секунду і можа працягвацца без перапынку працяглы час.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Конікавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1815 годзе
Ліпень (рыба)

**Ліпень, звычайны харыус, еўрапейскі харыус** (*Thymallus thymallus*) — рыба падсямейства харыусавых атрада ласосепадобных.

## Апісанне 
Даўжыня цела да 50 см, маса 0,5—1 кг. Цела стройнае, тарпедападобнае, укрытае адносна дробнай луской, размешчанай уздоўж цела рэзка акрэсленымі радамі. У бакавой лініі 74—96 лускавінак. Рот канцавы, невялікі, з маленькімі шчацінкападобнымі зубамі. Спінны плаўнік размешчаны бліжэй да галавы, высокі і доўгі, у ім 4—17 простых і 13—17 разгалінаваных прамянёў. Бліжэй да хваставога плаўніка ёсць невялікі тлушчавы плаўнічок. Афарбоўка цела яркая, асабліва вясной у перыяд нерасту. На спіне, у верхняй частцы з бакоў мноства чорных плямак, па баках слаба прыкметныя бураватыя палоскі, спінны плаўнік яркі, у вочкі. Парныя плаўнікі жоўтыя або чырванаватыя, няпарныя — фіялетавыя.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: рэкі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. На тэрыторыі Беларусі трапляецца ў вярхоўях і некаторых прытоках Нёмана, Віліі і Заходняга Буга. Аддае перавагу хуткаплынным рэкам з чыстай вадой, дзе ямы чаргуюцца з перакатамі. Аселая рыба, трымаецца на пясчаных і камяністых перакатах паблізу ям і віроў.
left||thumb|Харыус звычайны на паштовай марцы Беларусі

## Асаблівасці біялогіі 
Полавая спеласць ва ўзросце 2—3 гады. Нераст у траўні на камяністых перакатах. Самцам уласціва шлюбнае ўбранне: цела іх становіцца ярка афарбаваным, спінны плаўнік павялічваецца. Плоднасць 3—36 тыс. ікрынак.

Корміцца жывёльнай доннай драбязой, насякомымі, што падаюць на ваду, ікрой іншых рыб. Буйныя харыусы кормяцца таксама дробнай рыбай і нават невялікімі грызунамі, якія выпадкова трапілі ў ваду.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* Хариус европейский Thymallus thymallus (Linnaeus, 1758) // Красная книга Украины 
* Grayling (fish) Thymallus thymallus (Linnaeus, 1758) // BioLib.cz

Катэгорыя:Ласасёвыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Жывёлы на марках
Сандро Ахметэлі

**Сандро Ахметэлі** (, Анага, Грузія — ) — грузінскі рэжысёр. Народны артыст Грузіі (1933). Адзін з заснавальнікаў грузінскага тэатра.

## Біяграфія 
Скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт (1916). У 1922 годзе стаў рэжысёрам, а з 1924 па 1935 год з'яўляўся галоўным рэжысёрам тэатра імя Шата Руставелі. У 1934—1936 гг. навучаў групу чачэнскіх артыстаў, якія пазней працавалі ў Чачэнскім дзяржаўным драматычным тэатры імя Х. Нурадзілава.

Жонка — Тамара Рыгораўна Цулукідзэ.

19 лістапада 1936 г. Ахметэлі быў арыштаваны ў Маскве як «вораг народа». Расстраляны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Эндэ

**Эндэ** — нямецкае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Міхаіл Георгіевіч Эндэ (1888—1932) — беларускі мастак.
* Міхаэль Эндэ — нямецкі дзіцячы пісьменнік.
* Эдгар Эндэ — нямецкі мастак.
Кана Галілейская

, якая, як лічыцца, была пабудавана на месцы шлюбнага вяселля]]
**Кана Галілейская** — вядомае з Бібліі паселішча ў Галілеі, якое некалькі разоў згадваецца ў Евангеллі ад Яна, у тым ліку дзе адбыўся шлюб і дзе Ісус здзейсніў Свой першы цуд: пераўтварэнне вады ў віно.

## Біблейскія спасылкі 
Сярод хрысціян і даследчыкаў Новага Запавету Кана вядомая як месца, дзе, у адпаведнасці з Евангеллем ад Яна, Ісус здзейсніў Свой першы публічны цуд, ператварыўшы ваду ў віно на свяце вяселля (Ян 2: 1-11), калі віно, падрыхтаванае жаніхом, скончылася. Хоць ні адно з сінаптычных Евангелляў не апісвае падзею, большасць хрысціянскіх даследчыкаў лічыць, што гэта першы публічны цуд Ісуса.

Іншыя біблейскія спасылкі на Кану таксама падаюцца згодна з Евангеллем ад Яна. У Ян. 4:46 згадваецца Ісус, Які наведвае Кану, калі Яго папрасілі вылечыць сына царадворца з Капернаума. У Ян. 21:2 згадваецца Нафанаіл (звычайна атаясамліваецца з Варфаламеем), які прыходзіць з Каны. Кніга Ісуса Навіна згадвае адзін горад (19:28) і адзін ручай (16:8; 17:9) з імем Кана — верагодна, Кана ў Галілеі.

## Іншыя спасылкі 
, чырвоная — Хірбет Кана]]
У свецкай гісторыі, летапісе асірыйскага цара Тыглатпаласара III, які заваяваў Галілею ў 733 г. да н.э., утрымліваецца дрэнна захаваны спіс гарадоў, у якім пазначана нейкая Кана. З гэтай Каны было ўзята 650 палонных. Тым не менш, перагледжаная транслітарацыя паказала, што адзіны добра захаваны склад у назве — Kу, а не Ka.

Іосіф Флавій некалькі разоў згадвае Кану, у кантэксце Галілеі ёсць дзве згадкі з яго аўтабіяграфіі. Адзін раз пад такой назвай узгадана месца на дарозе з паселішча Юлія; другі раз — месца, дзе ён пражываў, на адлегласці аднаго дня пешай хады ад Тыверыяды.

Назва, магчыма, пайшла ад яўрэйскай або арамейскай мовы і значыць альбо «трыснёг», альбо «гняздо».

## Месцазнаходжанне 
Згодна з традыцыяй, пачынаючы з VIII стагоддзя, Кана атаясняецца з сучасным арабскім паселішчам Кафр-Кана, ла падножжа Назарэцкага ўзвышша, каля 7 км на паўночны ўсход ад Назарэта. У горадзе ёсць царква вянчання, пабудаваная, паводле падання, на месцы біблейскіх падзей.

Разбураная вёска Хірбет Кана на поўначы даліны Бейт Нетофа знаходзіцца ад апошняй на адлегласці каля 9 кіламетраў на поўнач і таксама была месцам паломніцтваў, пачынаючы з XII стагоддзя. Яе арабская назва Кана-эль-Джаліль, хоць і мае паралелі з Евангеллем ад Яна, але можа мець больш старажытны сэнс.

Катэгорыя:Новы Запавет
Катэгорыя:Геаграфія Евангелляў
Салаўёў

Назву **Салаўёў** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Салаўёў — былы пасёлак у Губіцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна
** Салаўёў — пасёлак у Чабатовіцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна

## Прозвішча 
### Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Салаўёў (1926—2021) — беларускі мастак
* Анатоль Міхайлавіч Салаўёў (нар. 1954) — беларускі палітык
* Валянцін Мікалаевіч Салаўёў (нар. 1956)— беларускі акцёр
* Васіль Паўлавіч Салаўёў-Сядой (1907—1979) — савецкі кампазітар
* Гаўрыіл Іванавіч Салаўёў (1913—1982) — Герой Савецкага Саюза
* Зіновій Пятровіч Салаўёў (1876—1928) — медык, адзін з арганізатараў савецкага аховы здароўя, намеснік наркама аховы здароўя РСФСР
* Іван Міхайлавіч Салаўёў (1878—1954) — беларускі вучоны ў галіне педагагічнай навукі
* Канстанцін Мікалаевіч Салаўёў (1933—2023) — вучоны ў галіне спектраскапіі і люмінесцэнцыі шмататамных малекул
* Пётр Аляксандравіч Салаўёў (нар. 1963) — беларускі палітык
* Сяргей Міхайлавіч Салаўёў (1820—1979) — расійскі гісторык
* 

## Гл.таксама 
* Салаўёва
Гарацыа Гейтс

**Гарацыа Гейтс** (; , Молдан, , Англія — , ) — амерыканскі военачальнік, удзельнік Вайны за незалежнасць у Паўночнай Амерыцы.

## Біяграфія 
Служыў у брытанскай арміі, удзельнічаў у Вайне з французамі і індзейцамі.

У 1772 годзе перабраўся ў Вірджынію, падтрымліваў барацьбу каланістаў за свае правы. У 1775 годзе ўзначаліў адміністрацыйна-страявую службу Кантынентальнай арміі (1775), затым змяніў генерала Філіпа Скайлера на пасадзе камандуючага Паўночнай арміяй у Нью-Ёрку (1777). Пры дапамозе Бенедыкта Арналда дамогся капітуляцыі брытанскіх сіл пад камандаваннем Джона Бургайна ў бітве пры Саратозе (1777).

Гейтс браў удзел у змове Томаса Конвея з мэтай зняць Джорджа Вашынгтона з пасады камандуючага Кантынентальнай арміяй. Новым камандуючым змоўшчыкі хацелі зрабіць Гейтса. Пасля правалу змовы вярнуўся да сваіх войскаў у Нью-Ёрку.

У 1780 годзе ўзначаліў Паўднёвую армію, спрабаваў процідзейнічаць Чарльзу Корнуалісу ў паўднёвых штатах, але быў разбіты ў бітве пад Камдэнам (Паўднёвая Караліна) і адхілены ад камандавання. Прычыны паражэння расследавала спецыяльная камісія, якая не прад'явіла ніякага абвінавачвання Гейтсу.

Пасля заканчэння вайны жыў на плантацыі ў Вірджыніі, у 1790 годзе вызваліў сваіх рабоў і пасяліўся ў Нью-Ёрку.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Генералы ЗША
Катэгорыя:Удзельнікі вайны за незалежнасць ЗША
Катэгорыя:Удзельнікі Сямігадовай вайны
Дэмакратычна-рэспубліканская партыя ЗША

**Дэмакратычна-рэспубліканская партыя** () — палітычная партыя ЗША, якая існавала з 1792 па 1825 гг. Партыя была заснавана каля 1792 года Томасам Джэферсанам і Джэймсам Мэдысанам у процівагу Федэралісцкай партыі Аляксандра Гамільтана. Дэмакратычна-рэспубліканская партыя стала паступова дамінуючай палітычнай сілай у Злучаных Штатах. У 1820-х гадах пасля роспуску Федэралісцкай партыі партыйная дысцыпліна страціла сваю актуальнасць і рэспубліканцы распаліся на некалькі фракцый, адна з якіх дала пачатак сучаснай Дэмакратычнай партыі, а іншая — Нацыянальнай рэспубліканскай партыі.

## Утварэнне партыі 
Джэймс Мэдысан паклаў пачатак партыі як *Рэспубліканскай* сярод кангрэсменаў у Філадэльфіі, якая была сталіцай ЗША ў той час. Пасля гэтага ён з Томасам Джэферсанам і іншымі актывістамі змаглі прыцягнуць у партыю лідараў штатаў і мясцовых лідараў, асабліва ў штаце Нью-Ёрк і ў паўднёвых штатах. Утвораная партыя праз свае газеты пачала актыўна крытыкаваць палітыкі Гамільтана, апелюючы да фермераў, выступаючы за строгае выкананне Канстытуцыі, нейтралітэт у адносінах да еўрапейскіх дзяржаў і больш паўнамоцныя ўрады штатаў, чым прапанавалі федэралісты.

## Прадстаўніцтва партыі ў Кангрэсе 
Хоць у пачатку станаўлення партыйнай сістэмы было складана ацаніць прыналежнасць многіх кангрэсменаў да той ці іншай партыі, гісторыкі ўжываюць статыстычны аналіз для разбіўкі Кангрэса па партыях. Пасля 1796 года такая нявызначанасць памяншаецца.

: *Крыніца: Kenneth C. Martis, *The Historical Atlas of Political Parties in the United States Congress, 1789—1989* (1989).*

## Гл. таксама 
* Прэзідэнцкія выбары ў ЗША, 1792
* Прэзідэнцкія выбары ў ЗША, 1796
* Федэралісцкая партыя. ЗША

Катэгорыя:Палітычныя партыі ЗША
Архіп Іванавіч Куінджы

**Архіп Іванавіч Куінджы** (, Марыупаль — ) — жывапісец-пейзажыст. Правадзейны член Пецярбургскай АМ (з 1893).

## Біяграфія 
Жывапісу вучыўся самастойна і ў Пецярбугскай АМ (1868). Член Таварыства перасоўных мастацкіх выставак 1875—1879. Ініцыятар стварэння Таварыства мастакоў (1909; пазней Таварыства імя Куінджы). Выкладаў у Пецярбургскай АМ (прафесар з 1892, з 1894 прафесар-кіраўнік пейзажнай майстэрні, сярод вучняў А. Рылоў, М. Рэрых), адкуль у 1897 годзе звольнены за падтрымку студэнцкіх патрабаванняў. У ранні перыяд зазнаў уплыў Івана Айвазоўскага. У сярэдзіне 1870-х гадоў стварыў шэраг карцін, у якіх пейзажны матыў разлічаны на канкрэтныя сацыяльныя асацыяцыі, што адпавядала канцэпцыі перасоўнікаў («Забытая вёска», «Чумацкі тракт»). У творах сталага перыяду імкнуўся да перадачы найбольш выразных па асвятленні станаў прыроды. З дапамогай кампазіцыйных прыёмаў, якія дазвалялі стварыць панарамныя віды (высокі гарызонт і інш.), светлавых эфектаў і інтэнсіўных колераў, зведзеных да некалькіх галоўных тонаў, дамагаўся амаль поўнай ілюзіі натуральнага асвятлення: «Украінская ноч» (1876), «Бярозавы гай», «Пасля навальніцы» (абедзве 1879), «Ноч на Дняпры» (1880), «Дняпро раніцай» (1881). Работам позняга перыяду ўласцівы дэкаратыўнасць і знешняя эфектнасць колеравага ладу («Бярозавы гай», 1901).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі
Міхаіл Георгіевіч Эндэ

**Міхаіл Георгіевіч Эндэ** (,  — , Масква) — беларускі жывапісец, графік і педагог. Член Усебеларускага аб’яднання (асацыяцыі) мастакоў у 1927—1930 гг.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1888 годзе ў горадзе Перм (Расія) у сям’і выкладчыка нямецкай мовы. Дзяцінства правеў у Магілёве. Вучыўся ў (1905—1909), у Імператарскай Акадэміі мастацтваў (Санкт-Пецярбург, 1909—1911), аднак Акадэмію не скончыў за недахопам сродкаў.

Член «Таварыства мастакоў» у Пецярбургу. З 1911 года працаваў выкладчыкам малявання ў гімназіях Наваржэва, Гарадка, Веліжа. У 1918 годзе быў ініцыятарам стварэння Веліжскай мастацкай школы, куды ён некалькі пазней запрасіў сваіх сябраў па Акадэміі В. В. Волкава і М. А. Керзіна. У 1923—1930 гадах працаваў у Віцебскім мастацкім тэхнікуме, дзе выкладаў дэкаратыўны жывапіс і асновы плакату. Удзельнік Усебеларускіх мастацкіх выставак у 1925, 1927, 1929 гадоў, выстаўкі мастацтва народаў СССР у Маскве (1927).

У 1931 годзе выехаў у Маскву, дзе пачаў працаваць мастаком у газеце «Вечерняя Москва». Трагічна загінуў 16 красавіка 1932 года ў Маскве ў выніку няшчаснага выпадка.

## Творчасць 
 Слуцкай акругі. НГМ РБ]]
У 1924 годзе сумесна з Валянцінам Волкавым удзельнічаў у стварэнні манументальна-дэкаратыўных твораў — пано ў фае віцебскага кінатэатра «Мастацкі», дзе яму належала кампазіцыя з выявай урачыстага шэсця беларускага народа. Сярод жывапісных работ М. Г. Эндэ: «Партызаны» (1924) «Працаўніца» (1928), «Беларусь», «Дзеці», «За работай», «Трактар» і інш. Новы змест яго твораў увасабляўся з дапамогай прыёмаў, нагадаваючых стыль Мадэрн.

Выканаў вокладку першага нумара краязнаўчага часопіса «Наш край» (1925).
Займаўся афармленнем і ілюстраваннем кніг, у тым ліку беларускіх народных казак ў апрацоўцы Я. Коласа «Воўк і дурань» (1928), «Сабака і воўк» (1930). Разам з мастакамі Валянцінам Волкавым і Уладзімірам Хрусталёвым афармляў кнігу «У нас і ў іх» (1928).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Энде Михаил Георгиевич  // АртРу.инфо 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Беларусі
Катэгорыя:Постаці Віцебска
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Свянцянскі павет (Расійская імперыя)

**Завіле́йскі павет** (1795—1842), **Свянця́нскі павет** (1842—1920) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Віленскай, Літоўскай і Літоўска-Віленскай губерняў, якая існавала ў 1795—1920 гг. Цэнтр — горад Свянцяны.

## Адміністрацыйны падзел 
У 1913 г. ў склад павета ўваходзіла 21 воласць: 
* Аляксандраўская (цэнтр — в. Жукойні), 
* Вішнеўская, 
* Войстамская (цэнтр — м. Войстам), 
* Гадуцішская, 
* Даўгелішская (цэнтр — с. Новыя Даўгелішкі), 
* Дубатоўская, 
* Заблоцішская, 
* Занарацкая (цэнтр — в. Блізнікі), 
* Кямелішская, 
* Кабыльніцкая, 
* Камайская, 
* Кукуцішская, 
* Лынгмянская, 
* Лынтупская, 
* Мелеганская, 
* Міхайлаўская (цэнтр — застава Пяршукшта), 
* Свянцянская, 
* Свірская, 
* Цверацкая (цэнтр — с. Папоўка), 
* Шэметаўская (цэнтр — м. Шэметава), 
* Ясеўская (цэнтр — в. Загач).

## Гісторыя 
Завілейскі павет у складзе Віленскай губерні Расійскай імперыі быў утвораны ў 1795 годзе на тэрыторыі, якая адышла да Расіі ў выніку 3-га падзелу Рэчы Паспалітай. У 1797 годзе павет увайшоў у склад Літоўскай губерні, у 1801 — у склад Літоўска-Віленскай (з 1840 — Віленскай). У 1842 пераназваны ў Свянцянскі павет. У 1920 годзе павет адышоў да Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва 
* 1880 год — 145,5 тыс. чал. (без горада Свянцяны).
Паводле даных перапісу 1897 года ў павеце пражывала 172,2 тыс. чал. У тым ліку беларусы — 47,5 %; літоўцы — 33,8 %; яўрэі — 7,1 %; палякі — 6,0 %; рускія — 5,4 %. У павятовым горадзе Свянцяны пражывала 6025 чал.
## Ураднікі павета 
* Свянцянскія павятовыя маршалкі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паветы Віленскай губерні
Аляксандр Аляксандравіч Касцючэнка

**Аляксандр Аляксандравіч Касцючэнка** () — беларускі мастак-пастаноўшчык, сцэнограф, галоўны мастак Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія 
З дзяцінства займаўся ў студыі выяўленчага мастацтва, потым у мастацкай школе. Скончыў у 1988 годзе Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. У 1998—2000 — слухач Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (кваліфікацыя «Менеджар-эканаміст»). У 2001—2008 — у Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя М. Горкага (галоўны мастак), з 2009 года — галоўны мастак Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета.

Пастаянны ўдзельнік і прызёр усесаюзных і рэспубліканскіх выстаў, член Беларускага саюза мастакоў (2000).

## Творчасць 
У Вялікім тэатры оперы і балета стварыў сцэнаграфію каля 15 — ці оперных і балетных спектакляў. Сярод іх:

Балеты

* «Колазварот» А. Залятнёва
* «» С. Пракоф’ева
* «» Р. Вагнера
* «Зала чакання» А. Хадоскі
* «Метамарфозы» І. С. Баха
* «Анастасія» В. Кузняцова

Оперы

* «» М. Рымскага-Корсакава
* «Набука» Дж. Вердзі
* «Макбет» Дж. Вердзі
* «» Дж. Пучыні
* «» П. Масканьі
* «Фаўст» А. Г. Радзівіла
* «Севільскі цырульнік» Дж. Расіні
* «Сівая легенда» Дм. Смольскага
* «Віні-Пух» В. Пятровай
* «Сем прыгажунь» К. Караева.

У 2011 годзе ажыццявіў рэканструкцыю сцэнаграфіі выдатнага беларускага мастака Яўгена Чамадурава ў новай пастаноўцы оперы «Аіда».

Апошняй працай мастака стаў балет па матывах рамана Льва Талстога — «Ганна Карэніна» (прэм’ера ў лістападзе 2019).

Таксама афармляў спектаклі для Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы, Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа, Беларускага дзяржаўнага маладзёжнага тэатра.
Супрацоўнічаў з многімі вядомымі рэжысёрамі, у прыватнасці з Мадэстам Абрамавым, Віталінам Баркоўскім, Аляксандрам Гарцуевым, Валянцінай Ераньковай, Вітасам Грыгалюнасам, Міхаілам Краснабаевым, Барысам Луцэнкам і інш.

Усяго ў Беларусі і блізкім замежжы аформіў больш за 50 спектакляў.
## Зноскі
## Спасылкі 
* Конкурс сцэнаграфіі імя І. М. Ушакова — 2014 
* Главный художник Большого театра Александр Костюченко: «Первое, что я делаю на сцене — чувствую ее спиной при абсолютно пустом зале» 
* СБ: Смена декораций 

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Сцэнографы Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Касцючэнка

**Касцючэнка** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Васілевіч Касцючэнка (нар. 1984) — беларускі мастак-жывапісец, манументаліст, сын Васіля Кузьміча Касцючэнкі.
* Аляксандр Аляксандравіч Касцючэнка (1958—2019) — беларускі мастак-пастаноўшчык, сцэнограф, галоўны мастак Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатру оперы і балета Рэспублікі Беларусь.
* Аляксандр Кузьміч Касцючэнка (нар. 1958) — беларускі мастак-жывапісец, брат Васіля Кузьміча Касцючэнкі.
* Васіль Кузьміч  Касцючэнка (нар. 1953) — беларускі мастак-жывапісец, бацька Алега Васілевіча Касцючэнкі.
* Канстанцін Аляксандравіч Касцючэнка (нар. 1980) — беларускі скульптар.
Аляксандр Кузьміч Касцючэнка

**Аляксандр Кузьміч Касцючэнка** (, в. Васільеўка Добрушскага раёна) — беларускі мастак-жывапісец.

## Біяграфія 
У 1978 скончыў Мінскае мастацкае вучылішча.

З 1982 пачаў удзельнічаць у абласных, рэспубліканскіх выставах і пленэрах.

У 1997 быў прыняты ў Беларускі саюз мастакоў.

## Спасылкі 
* Выставка живописи Александра Костюченко  

Катэгорыя:Выпускнікі Мінскага дзяржаўнага мастацкага каледжа імя А. К. Глебава
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
HTTPS

**HTTPS** ( —  «абаронены пратакол перадачы гіпертэксту») — пратакол прыкладнога ўзроўню перадачы даных, які падтрымлівае шыфраванне.

Пратакол быў распрацаваны кампаніяй Netscape Communications для браўзера Netscape Navigator у 1994 годзе.

HTTPS не з’яўляецца асобным пратаколам. Гэта звычайны HTTP, які працуе праз шыфраваныя транспартныя механізмы SSL і TLS. Амаль усе асноўныя элементы HTTP-злучэння шыфруюцца: URL-запыты (у тым ліку шлях і назва старонкі), параметры запыту, загалоўкі і файлы cookie, якія часта ўтрымліваюць ідэнтыфікацыйныя даныя карыстальніка. Імя або адрас хоста (вэб-сайта) і порт звычайна не шыфруюцца, бо яны выкарыстоўваюцца пратаколам TCP/IP для ўстанаўлення злучэння. Шыфраванне забяспечвае абарону ад праслухоўвання і атак пасрэдніка.

## Гл. таксама 
* HTTP
* SSL

Катэгорыя:TCP/IP
Катэгорыя:Сеткавыя пратаколы
Віфсаіда

**Віфсаіда** (,  (Бэт-тцаіда) — «*Дом рыбнай лоўлі*») — населены пункт, які некалькі разоў згадваецца ў Новым Запавеце.

## Віфсаіда Юлія 
Горад на ўсходзе ад ракі Іярдан, у «*бязлюдным месцы*» (гэта значыць, што неапрацаваная зямля выкарыстоўвалася для выпасу жывёлы), магчымае месца, дзе Ісус цудоўным чынам насыціў народ пяццю хлябамі і дзвюма рыбамі (Марк. 6:32; Лук. 9:10). Гэта месца магчыма ідэнтыфікаваць з вёскай Віфсаіда ў Ніжняй частцы Галанскіх вышыняў, якую тэтрарх Ірад Філіп II, узвеў ў ранг поліса ў 30/31 годзе і пераназваў Юліяй у гонар Лівіі, жонкі Аўгуста. Паселішча знаходзілася побач з тым месцам, дзе Іярдан ўпадае ў Галілейскае мора. Гэты горад быў, хутчэй за ўсё, знаходзіцца ў Эт-Тэллі, разбураным паселішчы на ўсходнім баку Іярдана на ўзвышшы ў 2 км ад мора. Аднак незразумела чаму рыбацкае паселішча знаходзіцца так далёка ад мора. Былі прапанаваныя наступныя тлумачэнні:

* Гэта адбылося з-за тэктанічных зменаў (Месца знаходзіцца на Вялікай афра-сірыйскай падзеле рыфтаў).
* Узровень вады знізіўся з пашырэннем яго выкарыстання насельніцтвам, арашэння зямель.
* Дэльта Іардана была пашырана шляхам седыментацыі.

Былі прапанаваныя два іншых аб'екты магчымага знаходжання Віфсаіды: Эль-Арадж і Эль-Месідыях. Абодва гэтыя месцы хоць і знаходзяцца на берагавой лініі, аднак дадзеныя раскопак, у тым ліку з выкарыстаннем геарадара, выявілі толькі невялікую колькасць руінаў датаваных не перыядам Візантыі.

## Віфсаіда Галілейская 
Тут жылі Філіп, Андрэй, Пётр (Ян 1:44, Ян 12:21), і, магчыма, таксама і Якаў і Ян. Дом Андрэя і Пятра, здаецца, быў не далёка ад сінагогі ў Капернауме (Матф. 8:14; Марка 1:29) на паўночным узбярэжжы Галілейскага мора.

Віфсаіда апісана ў Евангеллі ад Марка 8: 22-26, калі Ісус сустрэў сляпога. Перад вылячэннем Ісус вывеў чалавека за межы горада і загадаў не вяртацца ў горад, ні паведаміць людзям горада, пасля чаго яго зрок быў адноўлены.

Большасць даследчыкаў сцвярджаюць, што ўсе спасылкі Новага Запавету наконт Віфсаіды адносяцца да аднаго месца, а, менавіта, да Віфсаіды Юліі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Новы Запавет
Катэгорыя:Геаграфія Евангелляў
Петэр Эгерс

**Петэр Алекс Томас Эгерс** (, нар. , Лунд) — шведскі . Сын актрысы Катрын Эгерс.

## Фільмаграфія 
* Skuggornas hus (1996)
* Om inte (2001)
* Besvärliga människor (2001)
* Зло (*Ondskan*, 2003)
* Strandvaskaren (2004)
* Som en tjuv om natten (2005)
* Jag älskar dig (2006)
* Kärlek 3000 (2008)
* Knäcka (2009)
* Fuerteventura (2010)
* Människor helt utan betydelse (2011)
* Год 1790 (2011, тэлесерыял)
* Orangeriet (2012)
* Hinsehäxan (2012)
* Maria Wern (тэлесерыял, у серыі «Först när givaren är död» (2013))
* Zon 261 (2014)

## Спасылкі 
*
Юэль Спіра

**Юэль Спіра** (, нар. , Стакгольм) — шведскі  кіно. Скончыў Тэатральны інстытут у Мальмё.

## Фільмаграфія 
* Travemünde Trelleborg (2009)
* Шалёныя грошы (*Snabba cash*, 2010)
* Människor helt utan betydelse (2011)
* Bibliotekstjuven (2011) — трохсерыйны фільм
* Год 1790 (*Anno 1790*, 2011) — тэлесерыял
* Шалёныя грошы: Стакгольмскі нуар (*Snabba cash II*, 2012)
* Liv, lust & längtan (2012) — тэлесерыял
* Solsidan (2012) — тэлесерыял
* Indrivaren (2012) — тэлесерыял
* Hinsehäxan (2012) — тэлесерыял
* Farliga drömmar (2013) — тэлесерыял

## Спасылкі 
*
Год 1790

**Год 1790** () — шведскі гістарычны серыял, падзеі якога разгортваюцца ў Стакгольме канца XVIII стагоддзя. Паказ першай серыі серыяла адбыўся ў Швецыі на тэлеканале SVT1 24 кастрычніка 2011 года.

## Сюжэт 
Юхан Густаў Дод вяртаецца дадому з руска-шведскай вайны 1788—1790 гадоў, падчас якой ён служыў у арміі фельчарам. Праз выратаванага ім Сімона Фройнда, які да вайны быў выхавальнікам дзяцей у сям’і Вальстэтаў, ён знаёміцца з кіраўніком сям’і Карлам Фрэдрыкам Вальстэтам, які займае пасаду стакгольмскага паліцмайстара. У гэты час вызваляецца пасада квартальнага на адной з акруг Стакгольма, і ён прызначае Дода на гэтую пасаду. Начальнік турмы Нурдзін спадзяваўся сам атрымаць гэтую пасаду, таму ў яго асобе Дод атрымаў сабе ворага.

У кожнай серыі Дод з дапамогай Фройнда раскрывае розныя злачынствы, якія адбываюцца ў сталіцы. Падчас сваёй працы ён сутыкаецца з людзьмі, якія знаходзяцца пад уплывам ідэй Французскай рэвалюцыі, а таксама прыхільнікамі піетызму. Яго жыццё ўскладняецца глыбокім пачуццём, якое ён адчувае да жонкі Вальстэта Магдалены.

## Ролі 
* Петэр Эгерс — *Юхан Дод*
* Юэль Спіра — *Сімон Фройнд*

Катэгорыя:Тэлесерыялы Швецыі
Васіль Кузьміч Касцючэнка

**Васіль Кузьміч Касцючэнка** (, в. Васільеўка, Добрушскі раён) — беларускі мастак-жывапісец. Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (2021).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 лютага 1953 года ў в. Васільеўка Добрушскага раёна.

У 1974 годзе скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута.

З 1976 годзе пачаў удзельнічаць у мастацкіх выставах.

З 1987 па 2000 гады выкладаў у Мінскім мастацкім вучылішчы імя А. К. Глебава.

У 1998 годзе быў прыняты ў Беларускі саюз мастакоў.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, фондах Беларускага саюза мастакоў, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, Валагодскай карціннай галерэі, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. В. Масленікава.

## Персанальныя выстаўкі 
* 2006 — Galleri Kretsen, Швецыя
* 2006 — персанальная выстаўка, галерэя Балтыйскага Арт-мастацтва, Вільнюс
* 2006 — галерэя «Тызенгауз», Гродна
* 2008 — «Імёны», ЦДМ, Масква
* 2009 — «Цеплыня колеру», Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск
* 2011 — «Знак вады», Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск
* 2014 — «Зямляне», персанальная выстава, Палац мастацтва, Мінск
* 2015 — «Каляровыя аповеды», Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск

Выява:Interview Vasily Kostiuchenko to BELSAT in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014.jpg|Васіль Касцючэнка дае інтэрв'ю каналу БелСат
Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014 Larisa Finkelshtein.jpg|Леанід Дзягілеў, Ларыса Фінкельштэйн
Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014.jpg|дырэктар Музею сучаснага мастацтва Наталля Шаранговіч, мастакі Васіль Кастючэнка, Рыгор Несцераў
Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014 Olga Rybchinska.jpg|Вольга Рыбчынская, Наталля Шаранговіч
Выява:Vasily Kostiuchenko Exhibition in Minsk Museum Modern Art 17.12.2014 Simon Domorad.jpg|Беларускія мастакі Спартак Аруцюнян, Сямён Дамарад

## Узнагароды 
* Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у галіне выяўленчага мастацтва (2007).
* Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (2021).

## Спасылкі 
* Васіль Касцючэнка: «Знак вады»

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
V дынастыя (Старажытны Егіпет)

**V дынастыя** — старажытнаегіпецкая дынастыя фараонаў эпохі Старажытнага царства, якая кіравала каля 2504—2347 гг. да н.э.

Падчас кіравання V дынастыі адбыліся важныя змены ў Старажытнаегіпецкай рэлігіі: з'яўляецца памінальная літаратура Тэксты пірамід, культ бога Ра набывае ўсё большае значэнне, у Абусіры будуюцца храмы прысвечаныя богу Ра, распаўсюджваецца культ бога Асірыса.

## Спіс фараонаў дынастыі 
# Усеркаф — каля 2504—2496 да н.э.
# Сахура — каля 2496—2483 да н.э.
# Неферыркара Какаі — каля 2483—2463 да н.э.
# Шэпсескара — каля 2463—2456 да н.э.
# Неферэфра — каля 2456—2445 да н.э.
# Ніўсера — каля 2445—2414 да н.э.
# Менкаўхор — каля 2414—2405 да н.э.
# Джэдкара — каля 2405—2367 да н.э.
# Уніс — каля 2367—2347 да н.э.

## Літаратура 
* 
* Hermann A. Schlögl: *Das Alte Ägypten. Geschichte und Kultur von der Frühzeit bis zu Kleopatra.* C. H. Beck, München 2006, ISBN 3-406-54988-8
* Peter A. Clayton: *Die Pharaonen.* Bechtermünz, Augsburg 1998, ISBN 3-8289-0661-3

Катэгорыя:Дынастыі Старажытнага Егіпта
Канал Старушкі

**Старушкі** — меліярацыйны канал у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, правы прыток Азёрнага канала. Даўжыня 5,5 км. Пачынаецца за 1,5 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Старушкі Жыткавіцкага раёна, вусце за 3,5 км на поўдзень ад вёскі Вялікі Сялюцічы.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Петрыкаўскага раёна
Старушкі

Назву **Стару́шкі** маюць:

* Старушкі — пасёлак у Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці
* Старушкі — меліярацыйны канал у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці
* Старушкі — раз’езд Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці
Ан (літара)

**Ан** (, мрглавані: Ⴀ, нусхуры: ⴀ, мхедрулі: ა, МФА: ) — першая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «1». У словах ан можа ўтвараць літараспалучэнні з любой з 33-х літар грузінскага алфавіту без выключэння. Беларускі адпаведнік — літара а. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае a.

Mkhedruli a.svg|Ан мхедрулі
Asomtavruli_a.svg|Ан мрглавані
Nuskhuri a.svg|Ан нусхуры

## Юнікод 
У Юнікодзе:
* ა — U+10D0

## Спасылкі
Бан (літара)

**Бан** (, мрглавані: Ⴁ, нусхуры: ⴁ, мхедрулі: ბ, МФА: ) — другая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «2». У словах ан можа ўтвараць літараспалучэнні з любой з 33-х літар грузінскага алфавіту без выключэння. Беларускі адпаведнік — літара б. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае b.

Mkhedruli_b.svg|Бан мхедрулі
Asomtavruli_b.svg|Бан мрглавані
Nuskhuri_b.svg|Бан нусхуры

## Юнікод 
У Юнікодзе:
* Ⴁ : U+10A1
* ბ : U+10D1

## Спасылкі
Ган (літара)

**Ган** (, мрглавані: Ⴂ, нусхуры: ⴂ, мхедрулі: გ, МФА: ) — трэцяя літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «3». Беларускі адпаведнік — літара г. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае g.

Mkhedruli_g.svg|Ган мхедрулі
Asomtavruli_g.svg|Ган мрглавані
Nuskhuri_g.svg|Ган нусхуры

## Юнікод 
У Юнікодзе:
*Ⴂ : U+10A2
*გ : U+10D2

## Спасылкі
Parastratiosphecomyia stratiosphecomyioides

**Parastratiosphecomyia stratiosphecomyioides** — від ільвінак падсямейства .

У цяперашні час гэта самы доўгі біномен жывёлы (самая доўгая навуковая назва віду на лацінскай мове з двух слоў), які ўключае ў сябе 42 літары.

## Апісанне 
Сустракаюцца ў Паўднёва-Усходняй Азіі: Малайзія, Тайланд. Даўжыня каля 10 мм. Асноўная афарбоўка буравата-чорная з жоўтымі меткамі. Твар і часткова ногі і скутэлюм жоўтыя. Ад блізкіх відаў, напрыклад, , адрозніваецца буйным латеральным выступам скапуса вусіка і жаўтлявым скутэлюмам.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Bayless, Keith. 2008. Parastratiosphecomyia.  Version 29 September 2008. The Tree of Life Web Project, http://tolweb.org/

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1923 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Эндэмікі Паўднёва-Усходняй Азіі
Эн (літара)

**Эн** (, мрглавані: Ⴄ, нусхуры: ⴄ, мхедрулі: ე, МФА: ) — пятая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «5». Беларускі адпаведнік — літара э (). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае е.

Mkhedruli_e.svg|Эн мхедрулі
Asomtavruli_e.svg|Эн мрглавані
Nuskhuri_e.svg|Эн нусхуры

## Юнікод 
У Юнікодзе:
* Ⴄ : U+10A4
* ე : U+10D4

## Спасылкі
Дон (літара)

**Дон** (, мрглавані: Ⴃ, нусхуры: ⴃ, мхедрулі: დ, МФА: ) — чацвёртая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «4». Беларускі адпаведнік — літара д. Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае d.

Mkhedruli_d.svg|Дон мхедрулі
Asomtavruli_d.svg|Дон мрглавані
Nuskhuri_d.svg|Дон нусхуры

## Юнікод 
У Юнікодзе:
*Ⴃ : U+10A3
*დ : U+10D3

## Спасылкі
Він (літара)

**Він** (, мрглавані: Ⴅ, нусхуры: ⴅ, мхедрулі: ვ, МФА: ) — шостая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «6». Беларускі адпаведнік — літара в (). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае v.

Mkhedruli_v.svg|Він мхедрулі
Asomtavruli_v.svg|Він мрглавані
Nuskhuri_v.svg|Він нусхуры

## Юнікод 
У Юнікодзе:
*Ⴅ : U+10A5
*ვ : U+10D5

## Спасылкі
Зэн (літара)

**Зэн** (, мрглавані: Ⴆ, нусхуры: ⴆ, мхедрулі: ზ, МФА: ) — сёмая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «7». Беларускі адпаведнік — літара з (). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае z.

Mkhedruli_z.svg|Зэн мхедрулі
Asomtavruli_z.svg|Зэн мрглавані
Nuskhuri_z.svg|Зэн нусхуры

## Юнікод 
У Юнікодзе:
* Ⴆ : U+10A6
* ზ : U+10D6

## Спасылкі
Тан (літара)

**Тан** (, мрглавані: Ⴇ, нусхуры: ⴇ, мхедрулі: თ, МФА: ) — восьмая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «9». Беларускі адпаведнік — літара т з прыдыхам (). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае t'.

Mkhedruli_t.svg|Тан мхедрулі
Asomtavruli_t.svg|Тан мрглавані
Nuskhuri_t.svg|Тан нусхуры

## Юнікод 
У Юнікодзе:
* Ⴇ : U+10A7
* თ : U+10D7

## Спасылкі
Расошская канава

**Расошская канава** — меліярацыйны канал у Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці, левы прыток Страявога канала. Даўжыня 7,4 км. Пачынаецца за 2 км на паўночны захад ад вёскі Ляхавічы, вусце за 3 км на поўдзень ад вёскі Сяменча.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Меліярацыйныя каналы Жыткавіцкага раёна
Anthus godlewskii

**Канёк Гадлеўскага** (*Anthus godlewskii*) — птушка сямейства . Відавая назва дадзена ў гонар польскага заолага  (1840—1880).

## Апісанне 
Канёк Гадлеўскага падобны на , але афарбоўка з рудым налётам, асабліва на грудзях, кіпцюр задняга пальца амаль прамы. Ад  адрозніваецца светлымі нагамі.

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны ў раўнінных і горных стэпах Цэнтральнай і Усходняй Азіі ад усходняга Алтая і ўсходняга схілу  на ўсход да . Да поўначы да паўднёвага схілу Тану-Ала, паўднёвага схілу хрыбта Сангілен, на ўсход ад да поўначы як мяркуецца, да 50-й паралелі, у Забайкаллі да 53-й паралелі. Паўднёвыя межы распаўсюджання не высветлены, як мяркуецца, на поўдзень да паўночнай мяжы Тыбецкага нагор'я. Жыве ў хмызняковым і камяністым стэпе.

## Харчаванне 
Сілкуецца насякомымі і іх лічынкамі, дробнымі малюскамі і чарвякамі.

## Размнажэнне 
Гняздуецца на сухіх схілах гор і пагоркаў. Гняздо ў паглыбленнях глебы, выслана сухімі сцяблінамі і лісцем, а латок конскім воласам і пухам. У поўнай кладцы 3-5 светла-шэрых яек з бурымі крапінкамі. Наседжвае кладку самка 12 дзён. Птушаняты вылупляюцца на працягу сутак. Самец корміць самку на гняздзе ў канцы наседжвання.

## Спасылкі 
* Позвоночные животные России: Конёк Годлевского  

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1876 годзе
Катэгорыя:Сітаўкавыя
Катэгорыя:Птушкі Азіі
Гадлеўскі
Ін (літара)

**Ін** (, мрглавані: Ⴈ, нусхуры: ⴈ, мхедрулі: ი, МФА: ) — дзявятая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «10». Беларускі адпаведнік — літара і (). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае i.

Mkhedruli_i.svg|Ін мхедрулі
Asomtavruli_i.svg|Ін мрглавані
Nuskhuri_i.svg|Ін нусхуры

## Юнікод 
У Юнікодзе:
* Ⴈ : U+10A8
* ი : U+10D8

## Спасылкі
К’ан (літара)

'''К'ан''' (, мрглавані: Ⴉ, нусхуры: ⴉ, мхедрулі: კ, МФА: ) — дзясятая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «20». Беларускі адпаведнік — к’ (). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае k.

Mkhedruli_k'.svg|К'ан мхедрулі
Asomtavruli_k'.svg|К'ан мрглавані
Nuskhuri_k'.svg|К'ан нусхуры

## Юнікод 
У Юнікодзе:
*კ : U+10D9
*Ⴉ : U+10A9
*ⴉ : U+2D09

## Спасылкі
Ман (літара)

**Ман** (, мрглавані: Ⴋ, нусхуры: ⴋ, мхедрулі: მ, МФА: ) — дванаццатая літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «40». Беларускі адпаведнік — літара м (). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае m.

Mkhedruli_m.svg|Ман мхедрулі
Asomtavruli_m.svg|Ман мрглавані
Nuskhuri_m.svg|Ман нусхуры

## Юнікод 
У Юнікодзе:
* Ⴋ : U+10AB
* მ : U+10DB

## Спасылкі