open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лідскі ўніверсітэт мастацтваў

**Лідскі ўніверсітэт мастацтваў** () — брытанская вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Лідс.

## Агульная характарыстыка 
Вучэльня была заснавана ў 1846 годзе як Лідская школа мастацтваў. З 1968 па 1993 гады яна была вядома як Каледж імя Джэйкаба Крамера. Да 2009 года ён быў вядомы як Лідскі каледж мастацтваў і дызайну, а затым Лідскі каледж мастацтваў. У жніўні 2017 года школе быў прысвоены статус універсітэта, а назва была зменена на Лідскі ўніверсітэт мастацтваў.

Ён стаў адзіным спецыялізаваным універсітэтам мастацтваў на поўначы Англіі. Як і ў многіх іншых «традыцыйных» брытанскіх мастацкіх школ, у 2019/2020 гадах ва ўніверсітэце навучалася не вельмі шмат студэнтаў - каля 2 тысяч. Са 169 вышэйшых навучальных устаноў Вялікабрытаніі гэта адпавядае 146-му месцу па колькасці навучэнцаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лідс
Ланкастэрскі ўніверсітэт

**Ланкастэрскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Ланкастэр.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт быў створаны каралеўскай граматай у 1964 годзе, адзін з некалькіх новых універсітэтаў у Вялікабрытаніі, створаных у 1960-х гадах. Універсітэт першапачаткова размяшчаўся ў цэнтры горада, перш чым у 1967 годзе пачаўся пераезд у спецыяльна пабудаваны кампус плошчай 120 га за 4 км на поўдзень. Будынкі кампуса размешчаны вакол цэнтральнай дарожкі, якая злучана з цэнтральнай плошчай, названай Аляксандраўскай плошчай у гонар першага канцлера ўстановы, прынцэсы Аляксандры.

Восем бакалаўрскіх каледжаў названы ў гонар месцаў у графстве Ланкашыр, і кожны з іх мае ўласныя жылыя блокі ў кампусе, агульныя пакоі, адміністрацыйныя кабінеты і бары.

Ён уваходзіць у трынаццаць найлепшых ва ўсіх трох рэйтынгах нацыянальнай лігі Вялікабрытаніі і атрымаў залаты рэйтынг у 2017 годзе ва ўрадавай сістэме. Гадавы даход установы за 2018/2019 навучальны год склаў 317,9 млн фунтаў стэрлінгаў, з якіх 42,0 млн фунтаў стэрлінгаў прыпадалі на даследчыя гранты і кантракты, а выдаткі склалі 352,7 млн фунтаў стэрлінгаў. 

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Ланкастэр
1927 год у гісторыі музыкі

**1927** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
*Створаны «Спявак джаза», першы ў гісторыі паўнаметражным фільм з сінхранізаванай запісанай музычнай партытурай.

## Альбомы 
## Узнагароды 
## Гурты 
### Створаны 
### Распаліся 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
1919 год у гісторыі музыкі

**1919** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Творы 
## Нарадзіліся 
*3 мая ― Піт Сігер, амерыканскі фолк-спявак, грамадскі актывіст († 2014).

## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
1918 год у гісторыі музыкі

**1918** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Творы 
## Нарадзіліся 
*15 мая — Барыс Пянчук, беларускі ваенны дырыжор, педагог (†  2009).

## Памерлі 
*25 сакавіка ― Клод Дэбюсі, французскі кампазітар, музычны крытык ( 1862).

*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
Манчэстэрскі сталічны ўніверсітэт

**Манчэстэрскі сталічны ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Манчэстэр.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт бярэ пачатак ад Манчэстэрскага механічнага інстытута і Манчэстэрскай школы дызайну, якія ўтварылі Манчэстэрскі політэхнічны інстытут у 1970 годзе. Затым Манчэстэрскі політэхнічны інстытут атрымаў статус універсітэта ў адпаведнасці з Законам аб далейшай і вышэйшай адукацыі, стаўшы ў 1992 годзе Манчэстэрскім сталічным універсітэтам.

Манчэстэрскі сталічны універсітэт з'яўляецца акрэдытаваным членам Асацыяцыі магістраў кіравання бізнесам і сябрам Універсітэцкага альянсу, Асацыяцыі універсітэтаў Садружнасці, Асацыяцыі паўночна-заходніх універсітэтаў, Асацыяцыі па развіцці ўніверсітэцкіх школ бізнесу і Еўрапейскай асацыяцыі універсітэтаў.

Сёння тут таксама знаходзяцца Манчэстэрская школа мастацтваў, Манчэстэрская тэатральная школа, а таксама Манчэстэрская школа архітэктуры, якая кіруецца ў супрацоўніцтве з Манчэстэрскім універсітэтам.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Манчэстэр
Дурань (фільм, 2014)

«**Дурань**» () — мастацкі фільм 2014 года рэжысёра .

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 21-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

## Сюжэт 
Гэтая стужка пра простага сантэхніка, сумленнага чалавека, які змагаецца з цэлай сістэмай павязаных адзін з адным чыноўнікаў. Кошт пытання — жыцці 800 жыхароў старога інтэрната, які, хутчэй за ўсё, абваліцца цягам ночы.

## Узнагароды 
Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 16 кінаўзнагародамі і яшчэ 14 намінацыямі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы Расіі 2014 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы 2014 года
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 2014 года
Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2014 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Расіі
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Расіі
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Расіі
Катэгорыя:Фільмы на рускай мове
Катэгорыя:Фільмы Юрыя Быкава
Камбрыйскі ўніверсітэт

**Камбрыйскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Карлайл.

## Гісторыя 
Універсітэт быў утвораны ў выніку зліцця каледжа Святога Марціна ў Ланкастэры, Камбрыйскага інстытута мастацтваў (былы Камбрыйскі каледж мастацтваў і дызайну) і кампусаў Камбрыйскага ўніверсітэта Цэнтральнага Ланкашыра 1 жніўня 2007 года. Афіцыйны статус універсітэта, хоць і без Каралеўскай хартыі, быў прадастаўлены вучэльне Таемным саветам у студзені 2007 года. Пазней у 2019 годзе Таемны савет надаў яму паўнамоцтвы па прысваенні навуковых ступеняў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Карлайл (Англія)
Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса 1995

**21-я прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса** была абвешчана 16 снежня 1995 года і ўручана 15 студзеня 1996 года. Найлепшым фільмам абрана карціна «''*».

## Пераможцы 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 21-я прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса  на сайце Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса
* 21-я прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса  на сайце «*Internet Movie Database''»

Катэгорыя:Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса
Катэгорыя:Кінапрэміі 1995 года
Катэгорыя:1995 год у ЗША
Чорны вугаль, тонкі лёд

«**Чорны вугаль, тонкі лёд**» () — мастацкі фільм 2014 года рэжысёра .

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 21-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

## Сюжэт 
1999 год. У маленькім мястэчку на поўначы Кітая адбываецца серыя жорсткіх забойстваў, а ў выніку спробы арышту падазраванага гіне паліцэйскі; яго напарнік паранены. Афіцэр Чжан, які застаўся жывым, пакідае службу і ідзе працаваць ахоўнікам на завод. Але праз пяць гадоў адбываецца ланцужок падобных забойстваў — і Чжан вырашае правесці ўласнае расследаванне.

## Узнагароды 
Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 28 кінаўзнагародамі і яшчэ 46 намінацыямі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы Кітая 2014 года
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 2014 года
Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2014 года
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Кітая
Катэгорыя:Фільмы-трылеры Кітая
Катэгорыя:Фільмы на кітайскай мове
Катэгорыя:Фільмы Дзяо Інаня
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты мядзведзь»
1936 год у гісторыі музыкі

**1936** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Альбомы 
## Узнагароды 
## Гурты 
### Створаны 
### Распаліся 
## Нарадзіліся 
*14 лютага ― Ганна Герман, польская спявачка, зорка эстрады 1960-х — пачатку 1980-х гадоў († 1982).

## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
Нартумбрыйскі ўніверсітэт

**Нартумбрыйскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Ньюкасл-эпон-Тайн.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт бярэ пачатак з Рэзерфардскага каледжа, заснаванага ў 1877 годзе. Універсітэт ў асноўным знаходзіцца ў гарадскім кампусе, размешчаным у цэнтры Ньюкасл-эпон-Тайн, а іншыя кампусы базуюцца ў Коуч-Лейне, Лондане і Амстэрдаме. Ён арганізаваны ў чатыры факультэты - дызайну і сацыяльных навук, бізнесу і права, інжынерыі і навакольнага асяроддзя і здароўя і навук аб жыцці. Па стане на 2019 год тут навучалася каля 26,5 тысяч студэнтаў дзённай формы навучання і працавала 2,5 тысяч выкладчыкаў і навуковых супрацоўнікаў. У 2018/2019 годзе кансалідаваны прыбытак склаў 254 мільёны фунтаў стэрлінгаў. Ён з'яўляецца членам Асацыяцыі ўніверсітэтаў Садружнасці, Асацыяцыі універсітэтаў Вялікабрытаніі. Займае першае месца сярод універсітэтаў Вялікабрытаніі ў рэйтынгу маладых універсітэтаў "Times Higher Education" (2020) і мае срэбную ўзнагароду ў галіне выкладання перадавога вопыту.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Ньюкасл-эпон-Тайн
1917 год у гісторыі музыкі

**1917** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Творы 
## Нарадзіліся 
*25 красавіка ― Эла Фіцджэральд, амерыканская джазавая спявачка († 1996).

## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
Лідскі ўніверсітэт імя Бекета

**Лідскі ўніверсітэт імя Бекета** () — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Лідс.

## Агульная характарыстыка 
Лідскі ўніверсітэт імя Бекета, раней вядомы як Лідскі сталічны універсітэт, а да гэтага як Лідскі політэхнічны ўніверсітэт, з'яўляецца дзяржаўным універсітэтам у Заходнім Ёркшыры. Ён мае кампусы ў цэнтры горада і ў раёне Хэдзінглі. 

Вытокі ўніверсітэта можна прасачыць з 1824 года з заснавання Лідскага інстытута механікі. Лідскі політэхнічны інстытут быў утвораны ў 1970 годзе, пакуль не стаў незалежнай карпарацыяй вышэйшай адукацыі 1 красавіка 1989 года. У 1992 годзе ўстанова атрымала статус універсітэта. 

У 2013 годзе было абвешчана, што Савет кіраўнікоў вучэльні звярнуўся ў Таемны савет з просьбай змяніць назву на Лідскі ўніверсітэт імя Бекета - у гонар аднаго з каледжаў-заснавальнікаў універсітэта, які, у сваю чаргу, быў названы ў гонар Эрнеста Бекета, барона Грымторпа. Прапанаванае змяненне выклікала негатыўную рэакцыю сярод студэнтаў. Таемны савет ухваліў заяўку ўніверсітэта аб змене назвы ў лістападзе 2013 года. Змена назвы адбылася ў верасні 2014 года.

Гадавы прыбытак установы за 2016/2017 гады склаў 221,4 мільёна фунтаў стэрлінгаў, з якіх 3,4 мільёна фунтаў стэрлінгаў былі атрыманы ад грантаў і кантрактаў, а выдаткі склалі 217,1 мільёна фунтаў стэрлінгаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лідс
Беатрыс Баварская

**Беатрыс Баварская** (, 1344 — 25 снежня 1359) — каралева-кансорт Швецыі, жонка Эрыка XII, які кіраваў сумесна са сваім бацькам Магнусам II.

## Біяграфія 
Беатрыс была дачкой Людовіка IV, караля Германіі і імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі, і Маргарыты Галандскай. У 1356 годзе яна выйшла замуж за Эрыка, які стаў са-манархам пасля паўстання супраць яго бацькі, Магнуса Эрыксана. Такім чынам Беатрыс была каралевай сумесна са сваёй свякрухай Бланкай Намюрскай на працягу трох гадоў.

Беатрыс і Эрык памерлі ў 1359 годзе. Па чутках, іх атруціла маці Эрыка, каралева Бланка. Аднак цяпер лічыцца, што яе муж памёр ад чумы, як і Беатрыс пасля нараджэння мёртванароджанага сына. Некаторыя гісторыкі лічаць, што яна і яе сын былі пахаваныя ў дамініканскім манастыры ў Стакгольме.

## Літаратура 
* Åke Ohlmarks: *Alla Sveriges drottningar*

Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XIV стагоддзя
Катэгорыя:Вітэльсбахі
Сандэрлендскі ўніверсітэт

**Сандэрлендскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Сандэрленд.

## Структура 
### Кампус 
Універсітэт мае два кампуса ў Сандэрлендзе, адзін у Ганконгу і адзін у Лондане. 

### Факультэты і напрамкі навучання 
* Факультэт навук аб здароўі і дабрабыце: сястрынская справа, навукі аб здароўі, фармацыя, псіхалогія
* Факультэт мастацтваў і крэатыўных індустрый: творчае і выканальніцкае мастацтва, дызайн, танец, драма, музыка, журналістыка, PR, кіно, СМІ, культуралогія, выяўленчае мастацтва, шкло, кераміка, фатаграфія, радыё, тэлебачанне, відэа, новыя медыя
* Факультэт бізнесу, права і турызму: бухгалтарскі ўлік, бізнес, менеджмент, права, турызм
* Факультэт адукацыі і грамадазнаўства: адукацыя, англійская мова, гісторыя, грамадскія навукі, камбінаваныя прадметы
* Тэхналагічны факультэт: вылічальная тэхніка

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Сандэрленд
Солфардскі ўніверсітэт

**Солфардскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Солфард каля Манчэстэра.

## Агульная характарыстыка 
Галоўны кампус знаходзіцца менш чым у 2,5 км ад цэнтра Манчэстэра на беразе ракі Іруэл, побач з Піл-паркам, магчыма, першым грамадскім паркам у свеце, які адкрыўся 22 жніўня 1846 года. Былы прэзідэнт Студэнцкага саюза апісаў кампус універсітэта ў 2007 годзе як «спакойны кампус недалёка ад Манчэстэра, але таннейшы і экалагічна чысты». Чыгуначная станцыя знаходзіцца побач з кампусам, і аўтобусныя перавозкі звязваюць Солфардам з Манчэстэрам, Болтанам і Ліверпулем.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Солфард
Хадэрсфілдскі ўніверсітэт

**Хадэрсфілдскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Хадэрсфілд.

## Агульная характарыстыка 
Гэта ўніверсітэт з 1992 года, але вучэльня бярэ пачатак у шэрагу ўстваноў пачынаючы з ХІХ стагоддзя. Ён зрабіў асаблівую ўвагу ў сваёй дзейнасці на якасці выкладання, выйграўшы першую прэмію Акадэміі вышэйшай адукацыі "Global Teaching Excellence Award" і дасягнуўшы нагароды "Gold Award Framework" у 2017 годзе. У 2020 годзе вучэльня была ў рэйтынгу першай у Англіі па колькасці супрацоўнікаў з кваліфікацыяй выкладчыка.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Хадэрсфілд
Халскі ўніверсітэт

**Халскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная даследчая вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Кінгстан-апан-Хал.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт быў заснаваны ў 1927 годзе як Халскі ўніверсітэцкі каледж. Галоўны універсітэцкі кампус размешчаны ў Халле і з'яўляецца домам у тым ліку і для Халска-Ёрскай медыцынскай школы, сумеснай ініцыятывы з Ёркскім ўніверсітэтам. 

Галоўны кампус размешчаны ў жылым раёне Паўночны Хал. Універсітэт меў меншы кампус у Скарбара на ўзбярэжжы Паўночнага Ёркшыра.

Універсітэт, хоць і размешчаны фармальна ў горадзе, мае галоўны кампус знаходзіцца ў прыгарадзе. Галоўны кампус займае адзіны, выразна акрэслены ўчастак і аўтаномны ў дачыненні да харчавання і забаў для студэнтаў і супрацоўнікаў. Акрамя таго, у кампусе ёсць вялікі будынак студэнцкага саюза, які часта называюць адным з лепшых у краіне, а таксама шырокія гульнявыя палі і іншыя спартыўныя збудаванні. У вёсцы Котынгем на паўночна-заходняй ускраіне горада размешчаны некаторыя студэнцкія жылыя памяшканні, якія належаць універсітэту.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кінгстан-апан-Хал
Цісайдскі ўніверсітэт

**Цісайдскі ўніверсітэт** () — брытанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Мідлсбра.

## Агульная характарыстыка 
З моманту свайго ўтварэння ў якасці тэхнічнага каледжа ў 1930 годзе ўніверсітэт быў размешчаны ў Паўночным Ёркшыры ў Англіі на паўднёвым беразе ракі Ціс. Галоўны ўваход ва ўніверсітэт знаходзіцца на месцы старога будынка каледжа перад вежай з гадзіннікам.

Універсітэт адкрыў свой кампус ў былой сярэдняй школе ў раёне Істбарна ў Дарлінгтане. Новы кампус коштам 13 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў адкрыўся ў 2011 годзе ў Цэнтральным парку. 

Універсітэт для пражывання студэнтаў прапануе шэраг кіруемых рэзідэнцый (залы, дамы і кватэры). Дадатковыя месцы даступныя праз схему жылля пад кіраваннем універсітэта (уласнасць, якая належыць прыватным арэндадаўцам, але кіруецца універсітэтам).

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мідлсбра
Вольга Валянцінаўна Няфёдава

**Вольга Валянцінаўна Няфёдава** (, Магілёў) — беларуская артыстка тэатра і кіно, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь (2021).

## Біяграфія 
Нарадзілася 18 лютага 1970 года ў Магілёве. Была адным дзіцем у сям’і. Бацькі развяліся, калі Вользе споўнілася 13 гадоў.

У 1987 годзе беспаспяхова спрабавала паступіць у Расійскі ўніверсітэт тэатральнага мастацтва ў Маскве. Вярнуўшыся ў Мінск, уладкавалася працаваць рабочай на Мінскі фарфоравы завод, дзе праз тры месяцы стала працаваць кантралёрам АТК), тэлебачанні.

Пасля смерці маці ў 2015 годзе прадала яе кватэру ў Мінску, купіла 20 сотак лесу і пабудавала там дом.

## Сям’я 
Першы шлюб па вялікім каханні распаўся з-за адлегласцяў. У 2008 годзе другі раз выйшла замуж, маючы намер нарадзіць дзіця, аднак праз два гады падала на развод у сувязі з псіхалагічнай несумяшчальнасцю з мужам,
* Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь (2021).

## Спасылкі 
* Вольга Няфёдава  // Тэатр імя Янкі Купалы
* Ольга Нефедова: «Когда в отеле я спускаюсь к ужину, мне аплодируют»
* *Юлиана Леонович* Листаем семейный альбом актрисы театра им. Янки Купалы Ольги Нефёдовой  // СБ. Беларусь сегодня
* *Алена Кравец* Вольга Няфёдава: Мне вельмі камфортна ў вёсцы  // Выдавецкі дом «Звязда»

Катэгорыя:Актрысы тэатра Беларусі
Катэгорыя:Кінаактрысы Беларусі
1905 год у гісторыі музыкі

**1905** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Творы 
## Нарадзіліся 
*10 кастрычніка — Аляксандр Мелік-Пашаеў, савецкі дырыжор, кампазітар, піяніст, педагог († 1964).

## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
1907 год у гісторыі музыкі

**1907** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Творы 
## Нарадзіліся 
*18 лістапада ― Кампай Сегунда, кубінскі музыкант, спявак і кампазітар († 2003).
*30 снежня — Павел Златагораў, савецкі рэжысёр опернага тэатра, педагог († 1969).

## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
1910 год у гісторыі музыкі

**1910** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Творы 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
*17 мая ― Паліна Віярдо-Гарсія, спявачка, вакальны педагог і кампазітар ( 1821).

*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
Леа Броер

**Леа Броер** (; ,  — , ) — нямецкі мастак і скульптар, які працаваў у стылі Новая рэчыўнасць.

## Біяграфія 
У 1912—1915 гадах вучыўся ў Школе прыкладнога мастацтва ў Кёльне; з пачаткам Першай сусветнай вайны — прызваны ў дзейнае войска і трапіў у палон. У 1919—1921 гадах аднавіў вучобу ў кёльнскай Школе прыкладнога мастацтва. У 1921—1922 гадах навучаўся ў Акадэміі выяўленчага мастацтва ў Каселі. У 1923—1926 гадах працаваў у сваіх мастацкіх атэлье ў Боне і Беелі. У 1927—1934 гадах жыў і працаваў у Дзюсельдорфе, Кобленцы і Берліне, удзельнік мастацкага руху Рэйнскі Сэцэсіён; у Берліне выкладае ў Вышэйшай школе Дыстэрвег, супрацоўнічае з газетай «Сячэнне» (*Querschnitt*).

У 1934 годзе пасля прыходу да ўлады нацыстаў эмігрыруе ў Нідэрланды, жыве ў Гаазе. У 1935 годзе пераехаў у Брусель, дзе працаваў рэстаўратарам. У 1940—1945 гадах знаходзіўся ў лагеры для інтэрніраваных асоб на поўдні Францыі. У 1945—1952 гадах жыў у Парыжы, удзельнічаў у салоне Новы рэалізм (*Realistes Nouvelles*).

У 1999 годзе камунальным упраўленнем Рэйнланда і бонскім Зямельным музеем заснавана прэмія Леа Броера, якая прысуджаецца раз у 2 гады за ўклад у развіццё сучаснага жывапісу.

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Катэгорыя:Скульптары Германіі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
1912 год у гісторыі музыкі

**1912** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Творы 
## Нарадзіліся 
*23 жніўня ― Джын Келі, амерыканскі акцёр, харэограф, рэжысёр, спявак і прадзюсар († 1996).

## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
1914 год у гісторыі музыкі

**1914** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Творы 
## Нарадзіліся 
*21 лютага ― Кірыл Кандрашын, савецкі дырыжор († 1981).
## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
1913 год у гісторыі музыкі

**1913** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Творы 
## Нарадзіліся 
*25 студзеня ― Вітольд Лютаслаўскі, польскі кампазітар, дырыжор († 1994).

## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
1915 год у гісторыі музыкі

**1915** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Творы 
## Нарадзіліся 
*7 сакавіка ― Святаслаў Рыхтэр, савецкі і расійскі піяніст, культурны і грамадскі дзеяч († 1997).
## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
1916 год у гісторыі музыкі

**1916** год быў адзначаны шэрагам музычных падзей.

## Падзеі 
## Творы 
## Нарадзіліся 
*11 красавіка ― Альберта Хінастэра, аргенцінскі кампазітар, педагог († 1983).
## Памерлі 
*
Катэгорыя:Гады ў музыцы
Мельхіёр Брудэрлам

**Мельхіёр Брудэрлам** (каля 1328— пасля 1409) — паўднёванідэрландскі (фламандскі) мастак гатычнага перыяду.

Аб яго жыцці мала вядома. Дакладна вядома толькі тое, што ў перыяд з 1381 па 1409 год ён жыў пры двары герцага Бургундскага Філіпа II Смелага ў Іпры.

Мастак распісаў для картэзіянскага кляштара Шанмоль (Chartreuse de Champmol) у Дыжоне два крылы алтара. На іх бачныя наступныя матывы: Дабравешчанне, Грамніцы, дар у храме, а таксама ўцёкі Святога сямейства ў Егіпет.
Ян Герытс ван Бронкхарст

**Ян Герытс ван Бронкхарст** (таксама Бронхарст; —) — нідэрландскі мастак і гравёр Залатога стагоддзя.

## Біяграфія 
Па словах Арнольда Хоўбракена, ван Бронкхарст у адзінаццацігадовым узросце вучыўся ў гравёра па шкле Вербурга ва Утрэхце. Ён працаваў з ім на працягу 6 месяцаў з двума іншымі шкларобамі з Утрэхта. Працаваў у Арасе у шкловара Пеэтэра Мэціса. Праз шэсць месяцаў ён працягнуў шлях у Парыж у 1620 годзе, дзе працаваў са шклом, вярнуўся ва Утрэхт у 1622 годзе, дзе Карнеліс ван Пуленбург навучыў яго маляваць. У 1626 годзе ён ажаніўся з Каталінцье ван Ноарт. Ён часта наведваў майстэрню Герарда ван Хонтхарста. У 1647 годзе пераехаў у Амстэрдам, дзе стварыў вітражы.

Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў
Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
Аньёла Бранзіна

**Аньёла Бранзіна** (*Bronzino*, сапраўднае імя *Аньёла ды Казіма ды Марыяна* — *Agnolo di Cosimo di Mariano*; 17 лістапада 1503, , Таскана — 23 лістапада 1572, ) — італьянскі жывапісец, прадстаўнік маньерызму.

Нарадзіўся ў Фларэнцыі ў 1503 годзе. Быў сынам мясніка. Спачатку вучыўся ў Рафаэліна дэль Гарба, а пасля ў Панторма. Прыняў відавочны ўдзел у дзейнасці Акадэміі мастацтваў, адным з заснавальнікаў якой ён быў у 1563 годзе. Большую частку свайго жыцця правёў у Фларэнцыі, дзе і памёр у 1572 годзе.

Бранзіна пісаў фрэскі, алтарныя карціны, рэлігійныя, алегарычныя карціны і карціны на міфалагічныя тэмы. Аднак сапраўдную славу мастаку прынеслі найперш партрэты. Бранзіна быў высокаадукаваным і начытаным чалавекам і добра ведаў працы такіх вялікіх суайчыннікаў-гуманістаў, як Дантэ і Петрарка. Ён пісаў вершы і быў членам фларэнтыйскай акадэміі.

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі маньерызму
Катэгорыя:Мастакі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Прыдворныя мастакі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнесансу
Барталамеус Бруін Старэйшы

**Барталамеус (Брэйн) Бруін** (ням.: Bartholomäus Bruyn; 1493—1555, ) — нямецкі жывапісец і малявальшчык эпохі Адраджэння, адносіцца да знакавых партрэтыстаў XVI стагоддзя.

## Біяграфія 
Бруін навучаўся рамяству мастака адначасова з Ёсам ван Клевэ ў Яна Ёста, працуючы ў Везелі, Калькары і Вердэне, пазней ён перасяліўся ў Кёльн. Паміж 1515 і 1520 г. Бруін ажаніўся з дзяўчынай па імені Агнес, з якой у яго было пяць дзяцей. З 1512 ён працаваў у цэху так званых майстроў Св. Севярына, аднак першая дакументальна пацверджаная згадка пра яго дзейнасць у Кёльне адносіцца да 1515 года. А ўжо праз тры гады Бруін становіцца чальцом пашыранага муніцыпалітэта горада.
Калькар

**Калькар** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дзюсельдорф. Уваходзіць у склад раёна Клевэ. Насельніцтва —  чалавек (2013); у 2000 г. — 13,4 тысяч. Займае плошчу 88,2 км². Афіцыйны код — 05 1 54 024.

Горад падзяляецца на 13 гарадскіх раёнаў.

Быў заснаваны ў 1230 годзе графам Дзітрыхам V Клеўскім. Атрымаў статус горада ў 1242 годзе.

## Вядомыя асобы 
* Фрыдрых Вільгельм фон Зейдліц (1721—1773) — прускі военачальнік.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Джэймс Брукс (мастак)

**Джэймс Брукс** (; , , штат Місуры — , Брукхейвен, штат Нью-Ёрк) — амерыканскі мастак-абстракцыяніст.

## Жыццё і творчасць 
Нарадзіўся на амерыканскім Поўдні, у Сэнт-Луісе, штат Місуры. Пераязджае ў Тэхас, дзе з 1923 па 1925 год вывучаў жывапіс у даласкім Паўднёвым метадысцкім універсітэце. З 1926 года мастак жыве ў Нью-Ёрку, тут у 1927—1930 гадах вучыўся на курсах Лігі студэнтаў-мастакоў.

У 1938 годзе стварыў насценныя роспісы ў Публічнай бібліятэцы Квінса, у 1942 годзе — у аэрапорце Ла Гуардыя ў Нью-Ёрку. У перыяд з 1942 па 1945 год, падчас Другой сусветнай вайны — 3-гадовая служба ва ўзброеных сілах ЗША. Потым жыў у Егіпце і Турцыі. Пасля вяртання ў 1946 годзе на радзіму выкладаў у нью-ёркскім Калумбійскім універсітэце, а з 1948 года — у інстытуце Прата, у Брукліне.

У 1952 годзе мастак удастоены першай прэміі «Міжнароднай выставы мастакоў» пры інстытуце Карнегі, у Філадэльфіі.
Фрэнк Брэнгвін

**Фрэнк Уільям Брэнгвін** (; ,  — , Дзітчлінг, Заходні Сусэкс) — брытанскі мастак, каларыст і дызайнер.

## Біяграфія 
Яго бацька быў архітэктарам і дызайнерам, які выйграў конкурс бельгійскай гільдыі св. Тамаша, прызам у якім было выдзяленне грошай для стварэння царквы ў Бругэ, куды ён пераехаў разам з сям’ёй і дзе нарадзіўся Фрэнк. Бацька таксама захапляўся маляваннем і даў сыну першыя ўрокі мастацтва.

Калі ў 1874 годзе сям’я пераехала назад у Англію, Брэнгвін прыцягнуў увагу Уільяма Морыса, які пачаў навучаць яго маляванню ў Паўднёвым Кенсінгтанскім музеі. Ён некаторы час працаваў у студыі Морыса, малюючы ў асноўным карціны на тэму мора і сучаснага гарадскога жыцця, а затым некалькі разоў адпраўляўся ў падарожжы на Усход (Брэнгвін пабываў у многіх краінах Азіі і Афрыкі), што істотна паўплывала на яго пачуццё колеру і ўсё далейшае. развіццё яго творчасці. Лічыцца, што ён больш, чым хто-небудзь іншы з еўрапейскіх майстроў, адбіў у сваёй творчасці ўплыў усходняга дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, які ўключаў малюнкі на плітках і дыванкацтва. Яго працы былі высока ацэнены сучаснікамі, сталі экспанатамі шматлікіх музеяў, ён быў абраны асацыяваным чальцом Каралеўскай Акадэміі ў 1904 годзе.

У час Першай сусветнай вайны стварыў больш за 80 плакатаў на ваенную тэматыку, у 1925—1926 гадах займаў пасаду прэзідэнта Каралеўскага таварыства мастакоў Бірмінгема.

Калекцыя палотнаў Брэнгвіна выстаўлена ў Музеі Грунінгэ (Бругэ), карціна «Міласэрнасць» (1890) захоўваецца ў Санкт-Пецярбургу ў Дзяржаўным Эрмітажы.
Петэр Брунінг

**Петэр Брунінг** (,  — , ) — сусветна вядомы нямецкі жывапісец і скульптар. Яго творы 1950-х гадоў можна аднесці да інфармалу.

У 1950—1952 гадах вучыўся ў майстэрні Вілі Баўмейстэра ў штутгарцкай Акадэміі мастайтваў. Для яго ранняй творчасці ўласцівы каляровыя кампазіцыі і малюнкі, якіянагадваюць графіці. Пазней яго нефармальная манера эвалюцыянавала ў бок ташызму, адзін з найбуйнейшых найбуйнейшых нямецкіх прадстаўнікоў якога ён быў. У 1964 годзе зацікавіўся дарожнымі знакамі і пачаў уводзіць у свае пейзажы.

Катэгорыя:Мастакі Германіі
Джон Брэтбі

**Джон Рэндал Брэтбі** (, —) — брытанскі, англійскі мастак і пісьменнік. Адзін з заснавальнікаў мастацкага напрамку 1950—1960-х гадоў, вядомага як Школа кухоннай мыйкі (англ.: Kitchen Sink School).

Джон Рэндал Брэтбі нарадзіўся ў 1928 годзе ва Уімблдане, прыгарадзе Лондана. Пасля атрымання сярэдняй адукацыі з 1951 па 1954 год вучыўся ў Каралеўскім каледжы мастацтваў. Наступныя тры гады працаваў цьютарам пры гэтай адукацыйнай установе. У гэты перыяд ён уславіўся сваімі інтэрпрэтацыямі прац Уолтара Сікерта перыяду творчага аб’яднання Кэмдэн Таўн. У сваіх жа карцінах, досыць тыповых для экспрэсіянізму, Брэтбі часта звяртаўся як да напісання партрэтаў сваіх блізкіх, так і стварэння вобразаў самых простых прадметаў паўсядзённага побыту кухняў, ванных і туалетных пакояў. Неўзабаве пасля апублікавання ў 1954 годзе артыкула-рэцэнзіі на яго працы з загалоўкам «Рэалізм кухоннай мыйкі» (англ.: kitchen sink realism), ён мімаволі даў назву цэламу мастацкаму напрамку не толькі ў выяўленчым мастацтве, але і ў драматургіі, тэатры, кіно. У 1958 годзе яго творы былі выкарыстаны ў якасці калекцыі выдуманага мастака Джымсана з фільма «Вуснамі мастака».

З павелічэннем папулярнасці поп-арту запатрабаванасць творчасці Джона Брэтбі значна знізілася, аднак некаторыя прыхільнікі, сярод якіх, напрыклад, Пол Макартні, працягвалі калекцыянаваць яго карціны. У 1971 годзе Джон Брэтбі быў абраны членам Каралеўскай акадэміі мастацтваў. У 1960—1970-х гадах шмат працаваў над партрэтамі знакамітасцей, пазней серыя гэтых работ была названа «Зала славы» (англ. Hall of Fame). У 1980-х гадах захапіўся гарадскімі краявідамі.

Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі XX стагоддзя
Miitopia

**Miitopia** ― ролевая відэагульня, распрацаваная і выдадзеная Nintendo для Nintendo 3DS. Гульня была выпушчана ў Японіі 8 снежня 2016 года і ва ўсім свеце 28 ліпеня 2017 года. Рэмастэрынгавая версія для Nintendo Switch, распрацаваная «», была выпушчана 21 мая 2021 года.

## Гульнявы працэс 
Miitopia — ролевая відэагульня з элементамі мадэлявання жыцця, пачынаючы са стандартных класаў персанажаў альбо «працоўных месцаў», такіх як «Воіны і чараўнікі»; па меры праходжання гульні з’яўляецца больш класаў. Гульняныя персанажы ствараюцца з аватарам MII і маюць пэўныя рысы асобы, якія ўплываюць на іх ролю ў барацьбе. Падобна да жыцця Tomodachi, адносіны паміж MII па-за барацьбой уплываюць на гульню: напрыклад, MII, якія не ладзяць адзін з адным, могуць ускладніць барацьбу. Miitopia падтрымлівае здольнасць імпартаваць MII і іх рысы з жыцця Tomodachi, а таксама са спісу сяброў гульца. Порт гульні Nintendo Switch, распрацаваны Grezzo, быў выпушчаны 21 мая 2021 года.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гульні Nintendo
Катэгорыя:Камп’ютарныя ролевыя гульні
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Японіі
Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні ў жанры фэнтэзі
Ян Свалынскі

**Ян Свалынскі** (; канец XVI ст. — ) — маршалак земскі ашмянскі (1642—1646).

## Біяграфія 
З роду полацкіх зямян Свалонскіх, якія з пачатку XVII стагоддзя называлі сябе Свалынскімі. Сын Івана Ахрамеевіча Свалонскага і Зданкі, дачкі Андрэя Сцецкавіча Рагозы герба «Шранява», сястры Фёдара і Ганны. Ад маці Ян Свалынскі атрымаў маёнтак Хаценчыцы ў Менскім павеце.

У 1607 годзе за заслугі ўзнагароджаны каралём Жыгімонтам Вазам. Атрымаў штогадовы юргельт у 150 злотых, загад на яго выплату выдадзены 12 лістапада 1607 года падскарбію вялікаму літоўскаму Ярашу Валовічу. Планавалася, што юргельт будуць выплачваць з каралеўскіх уладанняў, але яны пацярпелі ад вайны і 5 красавіка 1613 года нададзены новы прывілей, выбіраць прызначаную суму з «мыт старых менскай каморы». Быў у канфлікце з менскім месцічам Фёдарам Заляцелым, які ў 1616 годзе звяртаўся да караля Жыгімонта Вазы па атрыманне заручнага ліста, які б гарантаваў яму бяспеку ад нападаў Свалынскага.

У 1617—1619 годзе вёў перамовы з Львом Сапегам па размежаванні зямель, у 1619 годзе дакумент пра размежаванне Губскай пушчы ад уладанняў Свалынскага быў зацверджаны Жыгімонтам Вазам.

Быў кліентам Радзівілаў. У прыватнасці быў ураднікам Януша Радзівіла ў Копысі і Смалявічах, пасля яго смерці ў 1620 годзе служыў Крыштафу Радзівілу, зводнаму брату Януша. Падчас паходу на Лівонію ў 1622 годзе быў ад’ютантам Крыштафа Радзівіла. Як паручнік гусарскай харугвы ваяваў са Швецыяй у 1625 і 1626 гадах.

У 1627 годзе дамовіўся з Ежы Слізнем і Ганнай Слізнянкай пра пераход у яго вячыстае леннае трыманне маёнткаў Вузлы, Матыкі, Княгінін і Студзёнкі Ашмянскага павета.

Каля 1640 года атрымаў прывілей на пасаду каралеўскага сакратара.

Да пачатку 1642 года Свалынскі намінаваны каралём Уладзіславам Вазам на маршалка земскага ашмянскага.

Памёр у другой палове 1646 годзе, апошні раз згаданы на ўрадзе 26 сакавіка 1646 года.

## Сям’я 
Першы шлюб — з Зосяй Тамковічаўнай Сялецкай (каля 1610). Другі шлюб — з Тэадорай Зафеяй Адамаўнай Трызнянкай (як жонка ўпершыню згадана ў 1637 годзе). Сын — Міхаіл Казімір, дачка — Алена, у шлюбе за Янам Райскім, памерлі безпатомнымі.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* *Ганчар С.* Страчаная спадчына Вілейшчыны: хаценчыцкія святыні і маёнткі // «Шлях перамогі», 05.06.2018. — С. 6.
* 

Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Ян
Катэгорыя:Маршалкі земскія ашмянскія
Беларуская інжынерная тэхналагічная акадэмія

**Беларуская інжынерная тэхналагічная акадэмія** — прафесійная арганізацыя спецыялістаў у галіне тэхналогій. Не з’яўлялася дзяржаўнай акадэміяй навук, існавала на правах грамадскага аб’яднання. Заснавана ў 1990 годзе, ліквідавана ў 2004 г.

## Некаторыя з акадэмікаў 
* Рубен Міхайлавіч Асцатураў
* Раман Баляслававіч Івуць
* Віктар Андрэевіч Емяльянаў
* Віталь Аляксандравіч Сокал
* Аляксандр Рымавіч Цыганаў
* Уладзімір Маркавіч Благадарны
* Уладзімір Міхайлавіч Калешка
* Віталь Міхайлавіч Дашанкоў
* Анатоль Васільевіч Лакціёнаў

## Некаторыя з членаў-карэспандэнтаў 
* Эдуард Вікенцьевіч Кавалевіч
* Леанід Рыгоравіч Гейштар
* Генадзь Аляксандравіч Вядзенін

Катэгорыя:Недзяржаўныя акадэміі навук у Беларусі
Дэспатызм

**Дэспаты́зм** (ад ) — неабмежаваная ўлада. Адна з асноўных характарыстык дыктатарскага кіравання, якая звязана з уладнай самаўпраўнасцю, якая ўзмацняецца канцэнтрацыяй палітычнай улады ў руках кіраўніка дзяржавы, адсутнасцю прынцыпу падзелу ўладаў, прыгнечаннем іншадумства любымі сродкамі, выкарыстаннем войска для падмацавання дзеянняў дзяржаўнага апарату ў мэтах ажыццяўлення манаполіі на ўладу. Прыняцце рашэнняў носіць імпульсіўны характар, які тлумачыцца жаданнем змяніць або дысцыплінаваць грамадства.

**Дэспат** (ад  — спадар) — паўнаўладны кіраўнік (не блытаць з кіраўніком-узурпатарам — тыранам).

## Дэспатыя 
Дэспатызм — форма дзяржаўнага кіравання, разнавіднасць аўтакратыі, пры якой вярхоўная дзяржаўная ўлада сканцэнтраваная ў руках абсалютнага кіраўніка або вузкай групы асоб, якія маюць права свабодна распараджацца лёсам сваіх падданых, гэта значыць у дэспатыі самадзяржаўны манарх не толькі кіраўнік сваёй дзяржавы, але і спадар сваіх падданых.

## Гл. таксама 
* Формы кіравання, палітычныя рэжымы і сістэмы
* Абсалютызм

## Літаратура 
* 
* *К. Вітфагель* Дэспатызм Усходу. Параўнальнае даследаванне татальнай улады.
* https://iphlib.ru/library/collection/newphilenc/document/HASH9f63acde7eb0c0a9b05e9f

Катэгорыя:Палітычныя рэжымы
Рымскае царства

**Рымскае царства** (), або **Царскі перыяд Старажытнага Рыма**, — найстаражытны перыяд гісторыі Старажытнага Рыма, падчас якога існавала выбарная манархія, на чале з рымскімі царамі. Традыцыйна пачынаецца з даты заснавання Рыма — 21 красавіка 753 года да н.э. і заканчваецца выгнаннем апошняга цара Тарквінія Гордага, з устанаўленнем Рымскай рэспублікі каля 509 года да н.э. Гістарычныя крыніцы аб гэтым перыядзе напісаны ўжо ў эпоху рэспублікі і імперыі і ў значнай ступені носяць легендарны характар.

Катэгорыя:Старажытны Рым
Катэгорыя:Выбарная манархія
Пятая калона

**«Пятая калона»** () — найменне агентуры генерала Франка, якая дзейнічала ў Іспанскай Рэспубліцы падчас Грамадзянскай вайны ў Іспаніі 1936—1939 гадоў. У палітычнай фразеалогіі і журналістыцы словазлучэнне актыўна ўжываецца ў адносінах да розных тыпаў унутранага суперніка, звычайна ў двукоссі, што падкрэслівае прэцэдэнтнасць назвы.

### Этымалогія 
Аўтарства тэрміна «пятая калона» прыпісваецца іспанскаму генералу Эміліо Моле, які камандаваў войскам франкістаў падчас грамадзянскай вайны, на падставе сведчання мадрыдскага журналіста газеты Нью-Ёрк Таймс Вільяма Кэрні ( ). Паводле Карні, наступаючы на Мадрыд, Мола перадаў па радыё ў пачатку кастрычніка 1936 года зварот да насельніцтва іспанскай сталіцы, у якім заявіў, што акрамя наяўных у яго распараджэнні чатырох вайсковых калон ён размяшчае таксама пятай калонай у самім Мадрыдзе, якая ў вырашальны момант ударыць з тылу. Кэрні — кансерватар, які пісаў свае рэпартажы з боку нацыяналістаў — у цэлым ацэньваецца гісторыкамі як ненадзейная сведка .

Па меркаванні Х. Томаса, за некалькі тыдняў да Малы тэрмін быў ужыты  ) (у той час карэспандэнтам у рэспубліканскай Іспаніі) .

Міхась Кальцоў, які знаходзіўся ў гэты час у Мадрыдзе, прыпісваў тэрмін генералу Варэлі .

Эрнст Нольтэ ў сваёй кнізе «Фашызм у яго эпосе» узводзіць гісторыю словазлучэння да Мусаліні, які ўжо падчас Першай сусветнай вайны казаў пра «пятае войска» (), якую Нямеччына стварыла ў тылах супернікаў саюза Цэнтральных дзяржаў  (саюз у той час складаўся з чатырох краін).

Тэрмін хутка распаўсюдзіўся ў рэспубліканскай Іспаніі, магчыма, з-за аналогіі з « пятым палком » . Практычна адразу яго калькі праніклі і ў большасць еўрапейскіх моў.

Напярэдадні і падчас Другой сусветнай вайны 1939-1945 гадоў "пятай калонай" называлі нацысцкую агентуру ў розных краінах, якая дапамагала захопу гэтых краін нямецкімі войскамі.

### Сучаснае ўжыванне 
У расійскай палітычнай фразеалогіі словазлучэнне актыўна ўжываецца ў журналістыцы ў адносінах да розных тыпаў унутранага суперніка ці ворага , звычайна ў двукоссі, што падкрэслівае прэцэдэнтнасць назвы. Я. Шабаліна вылучае наступныя прымянення .

Гісторыкі выкарыстоўваюць словазлучэнне для абазначэння падрыўной агентуры варожых краін (як сапраўднай , так і выдуманай у прапагандысцкіх мэтах).

### Гл. таксама 
* Калабарацыянізм
* « Пятая калона» - п'еса Эрнэста Хэмінгуэя

### Нататкі 

### Літаратура 
* 
* 
* де Ионг Луис. Немецкая пятая колонна во Второй мировой войне (рус.) / под ред. Н. П. Цыгичко. — М.: Изд. ин. лит., 1958. — 448 с.

### Спасылкі 
Канстанцін Душэнка. Пятая калона. // Чытаем разам. Ліпень, 2010.

Катэгорыя:Вайна
Патрык Генры Брус

**Патрык Генры Брус** (; , Лонг-Айленд, Віргінія — , ) — амерыканскі мастак-кубіст.

## Жыццё і творчасць 
Пасля заканчэння навучання жывапісу ў Нью-Ёрку Патрык Брус з’ехаў у Парыж, дзе ён, пачынаючы з 1907 года, працаваў у мастацкім атэлье Анры Маціса. Пазней Брус цесна сыходзіцца з Раберам Дэланэ, карціны якога, выкананыя ў яркай каляровай гаме, пакарылі маладога мастака і натхнілі да стварэння ўласных палотнаў у стылі сінхранізму.

Нягледзячы на тое, што Патрык Генры Брус прымаў удзел у знакамітай і скандальнай адначасова выставе амерыканскага сучаснага мастацтва Арсенальнай выставы, якая адбылася ў 1913 годзе ў Нью-Ёрку на гаўптвахце ў адной з былых казармаў, працы яго былі публікай незаўважаныя. У роспачы Брус знішчыў у 1932 годзе ўсе свае працы, за выключэннем 15 палотнаў, а праз 5 год скончыў жыццё самагубствам.

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Гісторыя Рыма

**Гісторыя Рыма** ахоплівае 2800 гадоў існавання горада, які вырас з маленькай італьянскай вёскі, якая з’явілася ў IX стагоддзі да н.э. Сёння гэта сталіца Італіі, міжнародны палітычны і культурны цэнтр, які лічыцца адным з найпрыгажэйшых гарадоў свету. На тэрыторыі Рыма знаходзіцца асацыяваная з Італіяй карлікавая дзяржава — анклаў Ватыкан, якая з’яўляецца цэнтрам каталіцкага свету.

Традыцыйнай датай заснавання Рыма лічыцца 21 красавіка 753 да н.э.

### Перыядызацыя 
* *без дакладнай датыроўкі* — заставанне Рыма як пасёлка племя лацінаў
* 753—509 да н. э. — Царскі Рым
* 509—27 да н. э. — сталіца Рымскай рэспублікі
* 27 да н.э. — 395 н. э. — сталіца Рымскай імперыі
* 395—476 — сталіца Заходняй Рымскай імперыі
* 476—493 — у складзе каралеўства Адаакра
* 493—555 — найбуйнейшы горад (але не сталіца) Каралеўства остготаў
* 568—774 — у складзе Каралеўства лангабардаў
* **756—1870 — цэнтр дэ-юрэ суверэннай Папскай вобласці, якая, тым не менш, аказвалася ў складзе буйнейшых дзяржаў.**
* 774—843 — у складзе імперыі Карла Вялікага
* 855—1014 — у складзе Італьянскага каралеўства
* 1014—1274 — у складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі
* 1274—1870 (з перапынкамі ў эпоху французскіх рэвалюцыйных войнаў) — суверэнная Папская вобласць
* 1870—1946 — сталіца Каралеўства Італія
* з 1946 — сталіца Італьянскай рэспублікі
Луі-Леапольд Буальі

**Луі-Леапольд Буальі** (, , Ла-Басэ, дэпартамент Нор — , ) — французскі жывапісец і гравёр.

## Біяграфія 
Луі-Леапольд Буальі нарадзіўся ў Ла-Басэ ў 1761 годзе, сын мясцовага скульптара па дрэве. Быў самавукам, пісаў карціны з 12 гадоў. Буальі шанавалі за яго здольнасці ў партрэтным жанры. Навучаўся тэхнічнаму прыёму трамплёй у Дамініка Данкрэ, перш чым пераехаць у Парыж каля 1787 года. Ён стварыў некалькі твораў у бытавым жанры, якія дэманструюць лад жыцця сярэдняга класа ў Францыі ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзя. Быў узнагароджаны медалём парыжскага Салона ў 1804 годзе. У 1833 годзе стаў кавалерам Ордэна Ганаровага легіёна.

Сын Буальі Жульен Леапольд (1796—1874) таксама стаў жывапісцам, сын Альфонс (1801—1867) займаўся вырабам гравюр.

Катэгорыя:Мастакі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Графікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Гравёры Францыі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Францыі
Катэгорыя:Мастакі гістарычнага жанру
СЕБІН

**Баліварыянская служба Нацыянальнай разведкі** () — разведвальнае агенцтва ўрада Венесуэлы.

## Гісторыя 
У 1969 годзе прэзідэнтам Рафаэлем Кальдэра была створана спецслужба DISIP, якая замяніла DIGEPOL. У 2009 годзе Уга Чавес перафармаваў упраўленне ў SEBIN.

## Структура 
Арганізацыйная і функцыянальная структура Баліварыянскай нацыянальнай разведвальнай службы падзелена на чатыры ўзроўні:
# Дырэктыўны ўзровень:
* Канцылярыя генеральнага дырэктара (у склад уваходзяць генеральных дырэктар, дырэктар па аператыўным кантролі, дырэктар па адміністрацыйным кантролі і генеральны сакратар)
# Узровень адміністрацыйнай падтрымкі:
* Аддзел юрыдычнай кансультацыі;
* Аддзел кіравання персаналам;
* Аддзел адміністрацыйнага кіравання;
* Упраўленне планавання і бюджэту;
* Упраўленне інфармацыйных сістэм і тэхналогій;
* Упраўленне аперацый і паслуг;
* Упраўленне ўнутраных спраў і Цэнтр разведвальных даследаванняў.
# Асноўны ўзровень:
* Упраўленне разведвальных раёнаў,
* Упраўленне разведкі,
* Упраўленне контрразведкі,
* Упраўленне стратэгічных даследаванняў,
* Упраўленне неадкладных дзеянняў.
# Тэрытарыяльна-дэцэнтралізаваны аперацыйны ўзровень:
* Раён стратэгічнай разведкі;
* Разведвальныя аператыўныя зоны;
* Тэрытарыяльныя базы;
* Вобласці разведкі.

## Адміністрацыйнае ўладкаванне 
Адміністрацыйнае ўладкаванне SEBIN арганізавана наступным чынам:
# Дэпартамент адміністрацыйнага кіравання. 
# Упраўленне контрразведкі.
* Аддзел дэмакратычнага парадку.
* Аддзел падтрымкі развіцця.
* Аддзел барацьбы з тэрарызмам і падрыўной дзейнасцю.
* Аддзел барацьбы з незаконным абаротам наркотыкаў.
* Аддзел асаблівых выпадкаў.
* Аддзел інфармацыйных службаў.
* Аддзел энергетыкі і нафты.
* Аддзел стратэгічнага аналізу.
* Аб’яднанае рэгіянальнае камандаванне па барацьбе з вымагальніцтвам і выкраданнем людзей.
# Разведвальнае ўпраўленне.
# Упраўленне аперацыямі. 

## Гендырэктары 
* 2010—2014: Мігель Радрыгес Торэс
* 2014: Мануэль Берналь Марцінес
* 2014—2018: Густава Гансалес Лопес
* 2018—2019: Мануэль Крыстафер Фігера
* 2019—2024: Густава Гансалес Лопес
* з 2024: Алексіс Радрыгес Кабелья

Катэгорыя:Спецслужбы Венесуэлы
Катэгорыя:З’явіліся ў 2009 годзе
Давіль

**Давіль** () — горад і камуна ў Францыі, знаходзіцца ў рэгіёне Нармандыя, дэпартамент Кальвадос, акруга Лізьё, кантон Анфлёр-Давіль. Размешчаны за 27 км на поўнач ад Лізьё і за 16 км на поўдзень ад Гаўра, на ўзбярэжжы Ла-Манша, у месцы ўпадзення ў яго ракі Тук. Прэстыжны марскі курорт. У цэнтры камуны знаходзіцца канцавая чыгуначная станцыя Трувіль-Давіль на лініях Лізьё — Трувіль-Давіль і Дзіў — Трувіль-Давіль.

Насельніцтва (2018) — 3595 чалавек.

Катэгорыя:Камуны дэпартамента Кальвадос
Рыхарда Шверынская

**Рыхарда Шверынская** (; каля 1347, Шверын — 1377, Стакгольм) — каралева-кансорт Швецыі, першая жонка Альбрэхта Мекленбургскага.

## Біяграфія 
Рыхарда была адзіным дзіцем графа Швэрына Атона I (пам. 1357) і Мацільды фон Верль (пам. 1361), дачкі Іагана III, сеньёра фон Верль. Па бацькоўскай лініі яна была пляменніцай Рыхарды Шверынскай, герцагіні Шлезвіга, жонкі былога караля Даніі Вальдэмара III. Яна была заручана з Альбрэхтам Мекленбургскім, які таксама быў каралём Швецыі. 12 кастрычніка 1352 года ў Уісмарэ быў падпісаны шлюбны кантракт; нявесце было толькі пяць гадоў. Яны афіцыйна ўступілі ў шлюб толькі ў 1365 годзе, калі Рыхарда пераехала ў Швецыю.

Яна памерла ў Стакгольме ва ўзросце каля 30 гадоў.

## Дзеці 
У Рыхарды Швэрынскай і караля Альбрэхта Мекленбургскага было двое дзяцей:

* Эрык I, герцаг Мекленбургскі (1365—1397); таксама вядомы як герцаг Эрык, спадчыннік трона Швецыі і лорд Готланда.
* Рыхарда Катарына Мекленбургская (1370/1372—1400); выйшла замуж за Іагана, герцага Герліца і курфюрста Брандэнбурга.

## Літаратура 
* https://runeberg.org/sqvinnor/0349.html Wilhelmina Stålberg: *Anteqningar om svenska qvinnor* (Notes on Swedish women)
* Åke Ohlmarks: *Alla Sveriges drottningar* (All the queens of Sweden)

Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XIV стагоддзя
Рауль Рэес

**Рауль Рэес** (), сапраўднае імя — **Луіс Эдгар Дэвіа Сільва** (), (30 верасня 1948 — 1 сакавіка 2008) — калумбійскі прафсаюзны дзеяч, а затым рэвалюцыянер, член кіраўніцтва Рэвалюцыйных узброеных сіл Калумбіі—Арміі народа (ФАРК).

## Біяграфія 
Рауль Рэес быў кіраўніком прафсаюза на прадпрыемстве «Нестле», аднак вымушаны быў сысці ў падполле пасля пагроз з боку «эскадронаў смерці». Той чалавек, які сабраў і адправіў яму грашовую дапамогу, датчанін Віга Тофтэн-Ёгрэнсэн, пазней быў асуджаны на шэсць месяцаў турэмнага зняволення за «фінансаванне тэрарызму». Лічыўся другім чалавекам у кіраўніцтве паўстанцкай групоўкі і выконваў абавязкі міністра замежных спраў, прадстаўляючы інтарэсы ФАРК на перамовах, а таксама рабіў афіцыйныя заявы ад яе імя. Па некаторых даных лідар арганізацыі Мануэль Маруланда вельмі давяраў яму і нават разглядаў у якасці свайго магчымага пераемніка.

Рауль Рэес быў забіты ў выніку ўварвання войскаў Калумбіі на тэрыторыю Эквадора. Ён наступіў на ўсталяваную самім жа ФАРК міну пры спробе бегчы з лагера паўстанцаў, падвергнутага бамбардзіроўцы.

## Спасылкі
* Интервью с команданте Раулем Рейесом
* «Победой на этих выборах оказалось неучастие в них» — утверждает Рауль Рейес
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Калумбіі
Катэгорыя:Камуністы
Ісабела Лёвін

**Ісабела Лёвін** (швед. Isabella Lövin; нар. ) — шведскі палітык і журналіст. Член Партыі зялёных. Віцэ-прэм’ер і міністр аховы навакольнага асяроддзя з 21 студзеня 2019 года па 5 лютага 2021 года ў другім урадзе Лёвена, адначасова выконвала абавязкі міністра развіцця міжнароднага супрацоўніцтва з 17 снежня 2020 года, адзін з двух спікераў Партыі зялёных (2016—2021), дэпутат Еўрапейскага парламента пасля выбараў 2009 года да кастрычніка 2014 года. У Еўрапейскім парламенце займалася пытаннямі рыбнай здабычы. Ісабела Левін узнагароджана шведскай прэміяй для журналістаў Stora Journalistpriset за яе працу ў галіне журналістыкі, у прыватнасці, за артыкулы пра рыбалоўства.

Лёвін была рэпарцёрам і пазаштатным аўтарам для Damernas Värld, Veckorevyn, Elle і Vi Föräldrar, а таксама пісала пра навакольнае асяроддзе ў нядзельным дадатку Expressen «Зялёная нядзеля». З 1994 па 1997 гады працавала рэпарцёрам і прадзюсарам на Шведскім радыё ў такіх праграмах як Slussen і Tendens. Пазней была сакратаром рэдакцыі і рэдактарам Månadsjournalen (да 2002 года). Таксама працавала рэдактарам кулінарнага часопіса Allt om Mat, у 2003 годзе — часопіса Leva!. З 2004 года яна зноў стала пазаштатным аўтарам, а ў 2005 годзе вяла калонку ў Allt om Mat і адначасова была вэбрэдактарам Femina.

Лёвін абралі ў Еўрапейскі парламент падчас выбараў у Еўрапейскі парламент у Швецыі ў 2009 годзе ад Партыі зялёных. Яе пераабралі на выбарах у Еўрапейскі парламент у Швецыі 2014 года і прызначылі намеснікам старшыні камітэта па пытаннях рыбалоўства.

3 кастрычніка 2014 года Ісабела Лёвін была прызначаная міністрам па пытаннях міжнароднага супрацоўніцтва з мэтай развіцця прэм’ер-міністрам Швецыі Стэфанам Лёвенам.

9 мая 2016 года Ісабелу Лёвін намінавалі на пасаду аднаго з двух спікераў Партыі зялёных як пераемніцу Осы Ромсан.

З 2019 года займала пасаду міністра клімату і навакольнага асяроддзя. Пасля адстаўкі Петэра Эрыксана 17 снежня 2020 года адначасова выконвала абавязкі міністра па пытаннях міжнароднага супрацоўніцтва з мэтай развіцця.

У жніўні 2020 года аб’явіла аб сыходзе з палітыкі, каб надаваць больш часу сям’і і напісанню кніг. Пакінула ўрад 5 лютага 2021 года.

Катэгорыя:Журналісты Швецыі
Катэгорыя:Палітыкі Швецыі
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Швецыі