Мсціслаў

**Мсцісла́ў**), часам **Амсці́слаў** — горад раённага падпарадкавання ў Магілёўскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Мсціслаўскага раёна, на рацэ Віхра. За 95 км ад Магілёва, за 19 км ад чыгуначнай станцыі Ходасы на лініі Орша — Крычаў. Вузел аўтамабільных дарог на Магілёў, Горкі, Крычаў, Чавусы, Хіславічы.

## Назва 
Тапонім *Мсціслаў* (гістарычнае *Мсціслаўль*) паходзіць ад імя Мсціслаў (напэўна, ад асновы *мост* (мост) — *мостить* (масціць), або *месть* (помста) — *мстить* (помсціць), за другі варыянт сведчыць адсутнасць каранёвага /о/) і ёсць тыповай уладальніцкай назвай гарадоў ранняй феадальнай эпохі, то бок паходзіць ад імя рэальнага гістарычнага ўладальніка.

## Эканоміка 
У 12—19 ст. буйны цэнтр ганчарных вырабаў і архітэктурна-дэкаратыўнай керамікі. Прадпрыемствы харчовай, лёгкай прамысловасці. Гасцініца.

## Культура 

Mstislavl - synagogue (before 1967) Anatoly Nalivaev.jpg|Анатоль Наліваеў «Мсціслаў, сінагога»
Airplane monument. Mstislav.jpg|Помнік самалёту
Street._Mstislav.jpg|Вуліца
Church._Mstislav.jpg|Царква
Church view. Mstislav.jpg|Панарама на царкву

* Мсціслаўскі гісторыка-археалагічны музей.

## Архітэктура 
Архітэктурна-планіровачная структура Мсціслава фарміравалася на працягу стагоддзяў. Горад узнік на Замкавай гары. Складаўся з замка, умацаванага ровам і валамі, і вакольнага горада. Архітэктурнае аблічча сярэдневяковага горада вызначалі драўляныя храмы і нерэгулярная жылая забудова ўздоўж р. Віхра. У 1778 г. створаны рэгулярны план, які прадугледжваў прамавугольную сетку вуліц і сістэму плошчаў.

Сучасны Мсціслаў забудоўваўся паводле генпланаў, распрацаваных у 1961 г. інстытутам «Белдзяржпраект» і ў 1977 г. Беларускім навукова-даследчым і праектным інстытутам горадабудаўніцтва, з захаваннем гістарычнаіі сеткі вуліц і архітэктурных помнікаў. Развіваецца ўздоўж р. Віхра, пераважна ў паўночным напрамку. У раёне плошчы Пятра Мсціслаўца (створана на перакрыжаванні вуліц Варашылава і Савецкай) і вуліц Леніна (галоўная кампазіцыйная вось), Калініна, Пралетарскай сфарміраваўся адміністрацыйна-грамадскі цэнтр горада. Тут знаходзяцца будынкі райкама КПБ, райвыканкама, Дома культуры, Палаца шлюбаў і ўрачыстасцей (былога кінатэатра), рэстарана, гасцініцы, універмага, магазінаў і інш. Значнае месца ў архітэктурна-нланіровачнай кампазіцыі горада займаюць помнікі архітэктуры, а таксама гістарычныя зоны — Замкавая, Троіцкая і Дзявочая горы. Новы раён капітальнай жылой забудовы створаны ўздоўж аўтамабільнай дарогі Мсціслаў — Магілёў. Аднапавярховыя драўляныя дамы сядзібнага тыпу размешчаны на ўсёй гарадской тэрыторыі). Гістарычны Рынак атрымаў назву ў гонар Пятра Мсціслаўца.

## Славутасці 
, выгляд з боку Замкавай гары.]]
 і будынак былой мужчынскай гімназіі.]]
.]]
 на цэнтральнай плошчы горада.]]

### Гістарычныя будынкі 
* Будынак былога дваранскага сходу і гасцініцы «Парыж» (канец XIX — пачатак XX ст.) — помнік архітэктуры эклектыкі, 
* Будынак былой ваеннай установы (канец XIX ст.) — помнік архітэктуры эклектыкі, 
* Будынак былой гасцініцы «Лондан» (канец XIX — пачатак XX ст.) — 
* Будынак былой земскай управы (канец XIX — пачатак XX ст.) — помнік архітэктуры неакласіцызму, 
* Будынак былой мужчынскай гімназіі (1908 год) — помнік архітэктуры эклектыкі, 
* Будынак былой пошты (пачатак XX ст.) — 
* Будынак казначэйства (канец XIX — пачатак XX ст.) — помнік архітэктуры эклектыкі, 
* Будынак павятовага вучылішча (1-я пал. XIX ст.) — 
* Будынак пажарнай каланчы (XX ст.) — 
* Былы дом ліхвяра В. Віленкіна (пачатак XX ст.) — 
* Гандлёвыя рады (пачатак XX ст.) — помнік архітэктуры эклектыкі, 
* Лямус (канец XIX — пачатак XX ст.) — 
* Паравы млын (пачатак XX ст.) — помнік прамысловай архітэктуры, 

### Культавае дойлідства 
* Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (1614, 1746—1750 гады) — помнік архітэктуры барока, 
* Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар езуітаў (1730—1738 гады) — помнік архітэктуры барока, 
* Сабор Святога Аляксандра Неўскага (1870 год) — помнік архітэктуры эклектыкі, 
*  (1834 год) — помнік архітэктуры класіцызму.
* Спаса-Праабражэнская царква (2-я палова XIX ст.) — помнік народнага дойлідства, 
* Царква ў гонар абраза Божай Маці «Тупічоўскі» (1871 год) — помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю.

### Помнікі археалогіі 
* Дзявочая гара (1-е тысячагоддзе да н.э. — 1-е тысячагоддзе н.э.) — 
* Замкавая гара (XII—XIII ст.) — 
* Селішча (XVI—XVIII ст.) — 
* Селішча (XVI—XVIII ст.) — 

### Помнікі гісторыі 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў (1943 год) — 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў, на вуліцы Дзяржынскага.
* Кагальны калодзеж — гідралагічны помнік прыроды мясцовага значэння.
* Магіла ахвяр фашызму
* Помнік Пятру Мсціслаўцу (1986 год), пастаўлены каля езуіцкага касцёла.
* Помнік Пятру Мсціслаўцу (2001 год), пастаўлены на цэнтральнай плошчы горада.
* Помнікі на магіле ўдзельніка Кастрычніцкай рэвалюцыі і старшыні Мсціслаўскага павятовага выканкама А. Л. Юрчанкі і чырвонаармейца П. К. Цырыкава.
* Абрам Аншэлавіч Маневіч (1881—1942) — беларуска-амерыканскі мастак.
* Пётр Мсціславец — друкар і гравёр XVI ст.
* Уладзімір Пятровіч Пакроўскі (1929—1987) — Герой Сацыялістычнай Працы (1974).
* Адрыян Віктаравіч Прахаў (1846—1916) — гісторык мастацтва, археолаг, мастацкі крытык.
* Яўген Якаўлевіч Рэмез (1896—1975) — вучоны, доктар фізіка-матэматычных навук, член-карэспандэнт АН УССР.
* Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў (1942—1992) — археолаг, гісторык.
* Алег Анатолевіч Трусаў (нар. 1954) — археолаг і грамадскі дзеяч.
* Кусіэль Саламонавіч Шыфрын (1918—2011) — геафізік.
* Якаў Саламонавіч Шыфрын (нар. 1920) — доктар тэхнічных навук, заслужаны дзяч навукі і тэхнікі Украіны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* *Ткачоў М. А., Трусаў А. А.* Старажытны Мсціслаў — Мн.: Полымя, 1992. — 109 с.
* *Караткевіч У. С.* Мсціслаў: Эсэ пра гісторыю і людзей адной зямлі — Мн.: Беларусь, 1985. — 140 с.
* 

## Спасылкі