Бранае ткацтва

**Бранае ткацтва** — від народнага ўзорыстага ткацтва. 

Лакальныя назвы: перабіранне, пераборы, набіранне на дошку, ператыканне, пярэбары, наборкі, натыканне, перабіранка на кроснах, пад дошку, закладанне, накладанне, у матузы і іншыя. Узнікла з вынаходствам ткацкага станка гарызантальнага тыпу. Узоры браных тканін выконваліся пры дапамозе спецыяльнай дошчачкі-бральніцы.

## Гісторыя 
Узорыстае бранае ткацтва вядома ўсім усходнім славянам. Найбольш раннія з узораў браных тканін, якія дайшлі да нас, адносяцца да перыяда ранняга сярэдневякоўя і сведчаць пра тое, што ручное ткацтва ў славян да гэтага часу прайшло доўгі і складаны шлях свайго развіцця.

У X—XIII стагоддзях у Цэнтральнай Русі і на прылеглых тэрыторыях славянскага рассялення тэхніка вырабу тканін браным спосабам дасягнула высокага ўзроўню. Археалагічны матэрыял па старадаўнім адзенні паўночнага Прыладажжа XII—XIV стагоддзяў, узоры тканін з курганаў XII — XIII стагоддзяў, арнаментаваныя разнастайнымі геаметрычнымі ўзорамі ў тэхніцы бранага ткацтва складанымі сеткава-рамбічнымі кампазіцыямі, сведчаць пра мастацкую спецыфіку славянскага ткацтва. Раскопкі курганаў XII — XIII стагодзяў, выкананыя  на р. Угры, выявілі шарсцяную тканіну з клеткамі, выкананую бранай тэхнікай. Узорыстых тканін, падобных на знойдзеныя археолагамі на тэрыторыі Маскоўскай, Смаленскай, Цвярской, Калінінскай абласцей і ў Ноўгарадзе, не выяўлена ў іншых частках Еўропы.

Гарызантальны ткацкі станок і, імаверна, саму тэхналогію ўзорыстага ткацтва ўсходнія славяне прынялі ад Візантыі праз Кіеўскую Русь. Слова «браніна» («брань») сустракаецца ў пісьмовых крыніцах XIII—XIV стагоддзяў.

Найбольш раннія вядомыя нам узоры бранага ткацтва XV—XVII стагодддзяў — ручнікі літургічнага прызначэння, вырабленыя ва Умбрыі і Перуджыі (Італія), якія захоўваюцца ў сборах Метраполітэн-музея. У матывах іх браных арнаментаў, закампанаваных у бардзюры, можна ўзгадаць усходнія матывы: дрэва, геральдычныя кампазіцыі перадстаячых ільвоў.

Шырока прымянялася браніна ў Маскве ў царскай мануфактуры XVI—XVII стагоддзяў. У апісаннях расійскай палацавай маёмасці стала сустракаюцца «браныя» абрусы, «браныя» убрусцы. І сапраўды, вышыўка наборам вызначаецца больш вытанчанай распрацоўкай арнаментальных матываў і ювелірнасцю іх выканання.

Даследчыкамі заўважана, што з канца XIX стагоддзя вышыўка наборам саступае свае пазіцыі бранаму ткацтву, хоць і працягваецца іх суіснаванне ў многіх рэгіёнах Беларусі і суседніх краін. Браны ўзор у тканіне злёгку рэльефны: у тым месцы, дзе ўзорысты ўток робіць насціл з правага боку, там ён узвышаецца над тканінай дзякуючы сваёй таўшчыні, а там, дзе ён хаваецца на выварат, атрымліваецца паглыбленне. Гэтым браны ўзор адрозніваецца ад закладнога, зусім гладкага, нерэльефнага. Простая пракідка рабілася ад ходу падножак. Затым на дошчачцы перабіралі наступны рад асновы і фіксавалі ўзор пры дапамозе другога прутка. Так ткалі да сярэдзіны ўзору, але ў далейшым, дабіраючы ўзор, дошчачкай-бральніцай ужо не карысталіся, а працавалі пры дапамозе пруткоў.

## Прылады 
### Бральніца 
Прадстаўляе сабой дошчачку, якая павінна быць даўжынёй крыху больш за шырыню станка, шырынёй каля 3-4 см і таўшчынёй 2-3 мм. З аднаго боку бральніца завастраная накшталт кліну.

### У Беларусі 
Узнікненне бранага ткацтва на тэрыторыі Беларусі М. М. Віннікава суадносіць са з’яўленнем у XIII стагоддзі на гэтых землях гарызантальнага ткацтвага станка.

У канцы XIX стагоддзя адным з самых распаўсюджаных на Беларусі відаў ткацтва было бранае двухуточнае ткацтва, якое шырока ўжывалася для ўпрыгожвання народнага адзення, ручнікоў, абрусаў. У некаторых лакальных традыцыях ён дапоўнены працяжкамі сініх або чорных нітак, якія візуальна адзначаюць сярэдзіну кампазіцыі ўзорыстага бардзюра, разбіваюць яго на часткі ці замыкаюць па краях, пінежскіх браных ручнікоў.

У беларускім ткацтве часам заміж пруткоў выкарыстоўваліся шнуркі (матузы). На «матузах» ткаць зручней, чым на прутках, паколькі пруткі маглі выпадаць з асновы. Ад колькасці «матузоў» залежала і складанасць узору. Чым больш «матузоў», тым, складаней узор. Напрыклад, тканіна, вырабленая на «адзiн, на два, на тры матузы», выконвалася адным утком i мела нескладаны геаметрычны ўзор — квадраты, прастакутнікі i iнш.

### У Літве 
У Літве бранае ткацтва было вельмі пашыранай тэхнікай. Узоры мелі вялікае падабенства з арнаментыкай беларусаў.

### У Расіі 
]]
Паўночнарускае бранае ўзорыстае ткацтва — манументальнае, ураўнаважанае, з графічна тонкай распрацоўкай элементаў арнаменту і раўнамерным запаўненнем фону, стрыманае і высакароднае па чырвона-белым каларыце, значна адрозніваецца ад браных тканін паўднёвых раёнаў Расіі, у якіх пануе сакавітая, яркая, кідкая дэкаратыўная пляма, буйныя плоскасці, запоўненыя адным колерам. Па меркаванні , браная тэхніка была творча ўспрынята татарскімі майстрыцамі ад рускага насельніцтва, якое з’явілася ў краі ў сярэдзіне XVI стагоддзя. Усё ж казанскія татары прытрымліваліся ў ёй тых асаблівасцей, якія былі характэрны для традыцыйных ім закладаў. Гэта спрыяла зараджэнню насцільнага варыянту бранага ткацтва і матываў, формаў, адрозных ад тыповага бранага арнаменту іншых народаў краю.

### У Эстоніі 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Браная техника в белорусском народном ткачестве 
* Мастер-класс бранного ткачества 
* Виды ткачества: 2 - браное ткачество

Катэгорыя:Узорыстае ткацтва
Катэгорыя:Беларускае народнае ткацтва