open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сцяг Ленінградскай вобласці

**Сцяг Ленінградскай вобласці** з’яўляецца сімвалам Ленінградскай вобласці. Прыняты 9 снежня 1997 года.

## Апісанне 
Сцяг Ленінградскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно з суадносінамі даўжыні да шырыні 3:2. У верхняй частцы сцяга размешчанае белае поле, якое займае 2/3 яго шырыні. На белым полі ў цэнтры намаляваны герб Ленінградскай вобласці. Габарытная шырыня герба на сцягу Ленінградскай вобласці павінна складаць 2/9 даўжыні палатна. У ніжняй частцы сцяга па ўсёй даўжыні ў выглядзе востраканцовых хваль размешчаныя чырвоная паласа, над ёй — блакітная паласа, падзеленыя напалову белай хвалістай паласой, якая складае 1/60 шырыні палатна сцяга. Зваротны бок сцяга з’яўляецца люстраным адлюстраваннем яго пярэдняга боку.

## Гл. таксама 
* Герб Ленінградскай вобласці

## Спасылкі 
* Закон Ленинградской области «О гербе и флаге Ленинградской области»

Ленінградскай воblасці сцяг
Сцяг Магаданскай вобласці

[thumb|250px|right|Сцяг [Магаданская вобласць|Магаданскай вобласці]]
**Сцяг Магаданскай вобласці** з'яўляецца сімвалам Магаданскай вобласці. Прыняты 28 снежня 2001 года. 

## Апісанне 
Сцяг Магаданскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно чырвонага колеру, у ніжняй яго частцы бела-сінія хвалі, а ў кантоне — герб Магаданской вобласці. Гербавы шчыт падзелены на тры часткі, Y-вобразна. У верхняй чырвонай частцы герба намаляваныя зліткі (срэбны і два залатых), на фоне залатых геалагічнага малатка і кіркі. У другой блакітнай частцы герба намаляваныя гідрастанцыя і самалёт. У трэцяй сіняй частцы — тры рыбы. Гэтыя знакі сімвалізуюць галоўныя галіны прамысловасці Магаданской вобласці: горназдабыўную, рыбную, энергетыку і транспарт.

## Гл. таксама 
* Герб Магаданскай вобласці

### У Сеціве 
* Закон Магаданской области «О флаге и гербе Магаданской области»

Магаданскай воblасці сцяг
Сцяг Тамбоўскай вобласці

[thumb|250px|right|Сцяг [Тамбоўская вобласць|Тамбоўскай вобласці]]
**Сцяг Тамбоўскай вобласці** з'яўляецца сімвалам Тамбоўскай вобласці. Прыняты 22 лютага 2005 года. 

## Апісанне 
Сцяг Тамбоўскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно, якое складаецца з двух роўных вертыкальных палосаў чырвонага і сіняга колеру, і двухбаковым малюнкам герба Тамбоўскай вобласці ў поўнай версіі з каронай і ордэнскай стужкай. Адносіны шырыні сцяга да даўжыні — 2:3. Габарытная шырыня шчыта герба на сцягу складае 1/6 даўжыні сцяга.

Афіцыйнае тлумачэнне сімволікі сцяга: 
*чырвоны колер з'яўляецца знакам мужнасці, устойлівасці, адвагі жыхароў вобласці, адлюстроўвае іх вялікадушнасць, імкненне да адзінства і салідарнасці, пераемнасць пакаленняў, нагадвае аб колеры гістарычных сцягоў Русі, эмблем Тамбоўскіх палкоў і сцягаў савецкага перыяду
* сіні колер палатна сцяга азначае веліч, прыродную прыгажосць і чысціню Тамбоўскага края, вернасць ягоным традыцыям, бездакорнасць і дабрабыт

## Гл. таксама 
* Герб Тамбоўскай вобласці

### У Сеціве 
* Закон Тамбовской области (#292-З) «О флаге Тамбовской области»

Тамbоўскай воblасці сцяг
Катэгорыя:Тамбоўская вобласць
Сцяг Новасібірскай вобласці

[thumb|250px|right|Сцяг [Новасібірская вобласць|Новасібірскай вобласці]]
**Сцяг Новасібірскай вобласці** з’яўляецца сімвалам Новасібірскай вобласці. Прыняты 25 ліпеня 2003 года.

## Апісанне 
Сцяг Новасібірскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно, на якім намаляваныя пяць рознавялікіх палосаў чырвонага, белага, сіняга, белага, зялёнага колераў (ад флагштока (дрэўка) на пярэднім і адваротным баках, або злева направа, калі сцяг размяшчаецца ў разгорнутым выглядзе).

Паміж чырвонай і зялёнай палосамі намаляваныя два чорных собаля, якія трымаюць жоўты каравай з сальніцай. Пад імі белыя і сінюю паласы перасякае гарызантальны вузкі пояс, чорны на белых палосах і белы на сіняй. Суадносіны шырыні палосаў да даўжыні сцяга складае адпаведна 5:3:2:3:5. Суадносіны шырыні сцяга да даўжыні — 2:3. Суадносіны шырыні пояса да шырыні сцяга складае 1:80

## Гл. таксама 
* Герб Новасібірскай вобласці

### Спасылкі 
* Закон Новосибирской области (#132-ОЗ) «О флаге Новосибирской области»

Навасіbірскай воblасці сцяг
Сцяг Ульянаўскай вобласці

[thumb|250px|right|Сцяг [Ульянаўская вобласць|Ульянаўскай вобласці]]
**Сцяг Ульянаўскай вобласці** — сімвал Ульянаўскай вобласці. Прыняты 3 сакавіка 2004 года.

## Апісанне 
Сцяг Ульянаўскай вобласці ўяўляе сабой прамавугольнае палатно белага колеру з суадносінамі даўжыні сцяга да яго шырыні 3:2. У верхняй частцы сцяга знаходзіцца белае поле, якое займае 2/3 яго шырыні. На белым полі ў цэнтры намаляваны герб Ульянаўскай вобласці. У ніжняй частцы сцяга па ўсёй даўжыні размешчаныя падвойная блакітная хвалістая паласа і чырвоная паласа, адасобленая ад блакітнай вузкай белай паласой.

## Гл. таксама 
* Герб Ульянаўскай вобласці

## Спасылкі 
* Закон Ульяновской области «О гербе и флаге Ульяновской области»

Ульянаўскай вобласці сцяг
Сцяг Омскай вобласці

[thumb|250px|right|Сцяг [Омская вобласць|Омскай вобласці]]
**Сцяг Омскай вобласці** з'яўляецца сімвалам Омскай вобласці. Прыняты 17 чэрвеня 2003 года. 

## Апісанне 
Сцяг Омскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно з трох роўнавялікіх вертыкальных палосаў: правай і левай чырвонага колеру і сярэдняй белага колеру. Па цэнтры белай паласы размешчаны вертыкальны хвалісты блакітны слуп, які складае 1/3 яе шырыні. Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні 2:3.

Тлумачэнне сімволікі 
* Асноўным фонам сцяга Омскай вобласці з'яўляецца чырвоны колер. Ён сімвалізуе адвагу, мужнасць, бясстрашнасць. Гэта колер жыцця, літасці і кахання
* Белы колер — знак высакароднасці, чысціні, справядлівасці, вялікадушнасці. Адначасова белы колер паказвае на кліматычныя асаблівасці Сібіры
* Хвалісты блакітны слуп сімвалізуе раку Іртыш, галоўную водную артэрыю Омскай вобласці. Алегарычна блакіт адлюстроўвае прыгажосць, веліч, мяккасць

## Гл. таксама 
* Герб Омскай вобласці

### У Сеціве 
* Закон Омской области «О гербе и флаге Омской области»

Омскай воblасці сцяг
Сцяг Разанскай вобласці

[thumb|250px|right|Сцяг [Разанская вобласць|Разанскай вобласці]]
**Сцяг Разанскай вобласці** з’яўляецца сімвалам Разанскай вобласці. Прыняты 2 чэрвеня 2000 года.

## Апісанне 
Сцяг Разанскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно з суадносінамі бакоў 2:3, падоўжна падзеленае на тры гарызантальных паласы: белую, залацістую і чырвоную ў суадносінах 1:2:1. На пярэднім боку сцяга ў цэнтры сярэдняй залацістай паласы размешчана выява князя з герба Разанскай вобласці. Сімволіка сцяга вобласці прайгравае сімволіку герба вобласці, а таксама расійскія нацыянальныя колеры.

## Гл. таксама 
* Герб Разанскай вобласці

## Спасылкі 
* Закон Рязанской области О флаге Рязанской области 

Разанскай вобласці
Катэгорыя:Разанская вобласць
Сцяг Саратаўскай вобласці

[thumb|250px|right|Сцяг [Саратаўская вобласць|Саратаўскай вобласці]]
**Сцяг Саратаўскай вобласці** з’яўляецца сімвалам Саратаўскай вобласці. Прыняты 23 мая 2001 года.

## Апісанне 
Сцяг Саратаўскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно з двух гарызантальных палосаў: ніжняй — чырвонага колеру і верхняй — белага колеру — у суадносінах шырыні палосаў 1:2, з двухбаковым малюнкам у цэнтры белай паласы герба Саратаўскай вобласці ў асяроддзі залатога дэкаратыўнага вянка з дубовых, лаўровых галін і каласоў, злучаных залатой стужкай. Габарытная шырыня малюнка герба Саратаўскай вобласці (з вянком) на сцягу Саратаўскай вобласці павінна складаць 1/4 частку даўжыні палатна. Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні — 2:3.

## Гл. таксама 
* Герб Саратаўскай вобласці

## Спасылкі 
* Закон Саратовской области «О гербе и флаге Саратовской области»

Саратаўскай воblасці сцяг
Сцяг Свярдлоўскай вобласці

[thumb|250px|right|Сцяг [Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]
**Сцяг Свярдлоўскай вобласці** з’яўляецца сімвалам Свярдлоўскай вобласці. Прыняты 6 мая 2005 года.

## Апісанне 
Сцяг Свярдлоўскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно з суадносінамі вышыні да даўжыні 2:3, якое складаецца з чатырох гарызантальных палосаў, зверху ўніз — белага (шырынёй у 7/20 ад вышыні палатна), сіняга (шырынёй у 9/20 ад вышыні палатна), белага (шырынёй у 1/20 ад вышыні палатна) і зялёнага (шырынёй у 3/20 ад вышыні палатна) колераў.

## Гл. таксама 
* Герб Свярдлоўскай вобласці

## Спасылкі 
* «Закон Свердловской области о гербе и флаге Свердловской области»

Свярдlоўскай воblасці сцяг
Сцяг Цвярской вобласці

**Сцяг Цвярской вобласці** з'яўляецца сімвалам Цвярской вобласці. Прыняты 28 лістапада 1996 года. 

## Апісанне 
Сцяг Цвярской вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно з адносінамі шырыні да даўжыні 2:3; на цэнтральнай частцы палатна, якая складае 2/4 агульнай даўжыні сцяга, размяшчаецца двухбаковы малюнак асноўнага элемента герба Цвярской вобласці — трона (княжага прастола) з высокай спінкай і ляжачай на зялёнай падушцы шапкі Манамаха. Дзве вертыкальныя поласы жоўтага (залатога) колеру палатна сцяга размяшчаюцца паабапал цэнтральнай часткі чырвонага колеру і складаюць адпаведна па 1/4 агульнай даўжыні сцяга. Габарытная шырыня малюнка асноўнага элемента герба на сцягу Цвярской вобласці складае 1/4 часткі даўжыні палатна сцяга.

## Гл. таксама 
* Герб Цвярской вобласці

### У Сеціве 
* Закон Тверской области «О гербе и флаге Тверской области»

Цвярской воblасці сцяг
Сцяг Цюменскай вобласці

**Сцяг Цюменскай вобласці** з'яўляецца сімвалам Цюменскай вобласці. Прыняты 15 красавіка 1996 года. 

## Апісанне 
Сцяг Цюменскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно з трох роўных па шырыні гарызантальных палосаў: верхняя — белага, сярэдняя — сіняга і ніжняя — зялёнага з накладаннем на іх з боку дрэўка прамавугольнага роўнабаковага трохвугольніка чырвонага колеру. Пасярэдзіне сіняй паласы па гарызанталі размешчаныя тры роўнааддаленыя кароны, стылізавана выкананыя з элементаў традыцыйных арнаментаў паўночных народаў вобласці, першая карона злева ў дакладнасці прайгравае карону герба Цюменскай вобласці. Адносіны шырыні сцяга да яго даўжыні — 2:3.

## Гл. таксама 
* Герб Цюменскай вобласці

### У Сеціве 
* Закон Тюменской области "О гербе и флаге Тюменской области" 

Цюменскай воblасці сцяг
Сцяг Самарскай вобласці

[thumb|250px|right|Сцяг [Самарская вобласць|Самарскай вобласці]]
**Сцяг Самарскай вобласці** з’яўляецца сімвалам Самарскай вобласці. Прыняты 13 кастрычніка 1998 года.

## Апісанне 
Сцяг Самарскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно з трох роўнавялікіх гарызантальных палосаў: верхняй — чырвонага, сярэдняй — белага і ніжняй — блакітнага колеру. У сярэдзіне сцяга намаляваны Герб Самарскай вобласці памерам, роўным па вышыні двум трацінам шырыні сцяга. Суадносіны шырыні сцяга да яго даўжыні — 2:3. На Русі белы колер спрадвеку ўвасабляў высакароднасць і адкрытасць, сіні — пэўнасць, сумленнасць, бездакорнасць, цнатлівасць, чырвоны нагадваў аб мужнасці, адвагі, вялікадушнасці, каханні. Расфарбоўка сцяга вобласці паўтарае размяшчэнне колераў Cамарского сцяга — гістарычнай рэліквіі Самары, Расіі і Балгарыі.

## Гл. таксама 
* Герб Самарскай вобласці

## Спасылкі 
* Закон Самарской области «О государственных символах области» 

Самарскай воblасці сцяг
Герб Масквы

**Герб Масквы** — адзін з афіцыйных сімвалаў сталіцы Расійскай федэрацыі горада Масквы. 

## Апісанне 
Герб Масквы ўяўляе сабой чатырохвугольны, з закругленымі ніжнімі вугламі і завостраны ва ўскрайку цёмна-чырвоны геральдычны шчыт з малюнкам разгорнутага направа ад гледача вершніка — Святога Георгія Пераможцы ў срэбных даспехах і блакітнай мантыі (плашчы), на срэбным кані са срэбнай збруяй, які паражае залатой дзідай чорнага змея.

## Крытыка 
Крытыкі герба адзначаюць, што паводле канонаў праваслаўнай царквы выява святога павінна мець німб.

Іншым недахопам лічыцца тое, што вершнік на гербе павернуты ў правы бок, што супярэчыць правілу заходнееўрапейскай геральдыкі, бо такім чынам стварае ўражанне, што чалавек на кані ўцякае ад пераследу.

## Гл. таксама 
* Сцяг Масквы

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Закон города Москвы «О гербе города Москвы»
* Гісторыя герба Масквы

Масквы герb
Катэгорыя:Масква
Масква
Сцяг Наўгародскай вобласці

**Сцяг Наўгародскай вобласці** з'яўляецца сімвалам Наўгародскай вобласці. Прыняты 19 снежня 2007 года. 

## Апісанне 
Сцяг Наўгародскай вобласці ўяўляе сабою прамавугольнае палатно з адносінамі шырыні да даўжыні 2 : 3, якое складаецца з трох вертыкальных палосаў, што суадносіцца паміж сабою як 1 : 2 : 1, сіняга (ля дрэўка), белага (у цэнтры) і чырвонага колераў. У цэнтры белай паласы ў шчыце французскай формы шэрага колеру, шырыня якога роўная 1/4 даўжыні палатна (аддзеленым ад палатна контурам чорнага колеру), на ўскрайке сіняга колеру, абцяжаранай двума рыбамі белага колеру, на ўзвышэнні ў дзве прыступкі жоўтага колеру падтрымоўваемае па баках двума мядзведзямі чорнага колеру крэсла з падлакотнікамі і высокай спінкай жоўтага колеру, увянчанай трехсвечнікам жоўтага колеру са свечкамі белага колеру, падпаленымі пламенами чырвонага колеру і з падушкай чырвонага колеру, на якой пастаўленыя накрыж архіепіскапскі кій і скіпетр жоўтага колеру.

## Гл. таксама 
* Герб Наўгародскай вобласці

## Спасылкі 
* Закон Новгородской области «О флаге Новгородской области»

Наўгародскай воblасці сцяг
Венгры

, Л. Меднянскі і Е. Барчаі. «Пераход князя Арпада праз Карпаты». Палатно (цыкларама, 1800
м²), напісанае да святкавання тысячных угодак заваявання мадзьярамі Венгрыі. Ópusztaszer, Нацыянальны мемарыяльны музей, Венгрыя.]]
**Венгры**, таксама **мадзьяры** () — угра-фінскі народ, які складае пераважную большасць жыхароў Венгрыі. Значная колькасць венграў пражывае таксама ў Румыніі (гістарычная вобласць Трансільванія), Сербіі (паўночная частка края Ваяводзіна), Славакіі, Украіне, Расіі, Германіі, Аўстрыі, ЗША і Канадзе. Больш за ўсё венграў за межамі Венгрыі жыве ў Румыніі — 1,8 мільёна чалавек.

У самой Венгрыі пражывае каля 10 млн венграў, што складае 96 % ад насельніцтва краіны. Па веравызнанню большасць венграў — каталікі, маецца значная колькасць пратэстантаў, галоўным чынам кальвіністы і лютэране.

Image:Hungarian migration.jpg
Image:Hungarians in Hungary (1890).png
Image:Magyars in Austro-Hungarian Empire 1911.gif
Image:MagyarsOutsideHungary.png|Венгры, XXI ст.

Катэгорыя:Народы Венгрыі
Катэгорыя:Народы Еўропы
Катэгорыя:Фіна-ўгорскія народы
Ладан

**Ла́дан** (;  — *алібанум* або *алібан*;  — *lubbān*) — у перакладзе з грэчаскай мовы азначае араматычную смалу, якую атрымліваюць пры падсечцы кары дрэва баскевіля, што расце на тэрыторыі ўсходняй Афрыкі, Азіі і ў паўднёва-заходняй частцы Аравійскага паўвострава.

Склад ладану, які ўключае ў сабе густы слізісты сок (т. зв. камедзь), эфірныя алеі і іншыя рэчывы, часткова раствараецца ў вадзе. Пры награванні і спальванні яго выдзяляецца араматычны пах, які выкарыстоўваецца ў час рэлігійных абрадаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Frankincense Bible References  — згадванні ладана ў Бібліі

Катэгорыя:Пахі
Катэгорыя:Смолы
Катэгорыя:Алеарэзіны
Малдаване

**Малдаване** ( ) — народ, асноўнае насельніцтва Малдовы (75,8 %) у тым ліку Прыднястроўя (33,5 %). Жывуць таксама ўва Украіне (254,1 тыс. чал.), у Расіі (176,8 тыс. чал.), Італіі, Партугаліі і іншых краінах. Агульная колькасць — каля 3,35 млн чалавек. Размаўляюць на румынскай мове. Распаўсюджаныя таксама руская і украінская мовы. Вернікі малдаване — праваслаўныя (Праваслаўная царква Малдовы Маскоўскага патрыярхату) і Бесарабская мітраполія Румынскай праваслаўнай царквы). У цяперашні час вядуцца спрэчкі, з’яўляюцца малдаване асобнай нацыяй ці этнічнай групай румын.

## Малдаване за межамі Малдовы 
### Беларусь 
### Казахстан 
### Расія 
Крыніцы: 

### Таджыкістан 
### Украіна 

## Гл. таксама 
* Насельніцтва Малдовы
* Культура Малдовы

Катэгорыя:Народы Еўропы
Катэгорыя:Народы Малдовы
Катэгорыя:Раманскія народы
Народ

**Народ** — 1) усё насельніцтва пэўнай краіны (напрыклад, народ Беларусі, Францыі і г.д.). 2) Розныя формы гістарычных, этнічных супольнасцей (племя, народнасць, нацыя). 3) У марксізме — толькі працоўныя класы і сацыяльныя слаі грамадства (у процілегласць пануючай эліце). Узнікненне і паглыбленне сацыяльнай дыферэнцыяцыі людзей прывяло да з'яўлення ў грамадстве адносна ўстойлівых супольнасцей з уласнымі эканамічнымі, палітычнымі і іншымі інтарэсамі, аб'ектыўнай зацікаўленасцю фармуляваць і актыўна вырашаць задачы сацыяльнага прагрэсу ў інтарэсах асбсалютнай большасці людзей.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Этнаграфія
Антон Ульрых Браўншвайгскі

**Антон Ульрых** ( , Беверн — , Холмагары), герцаг Браўншвайг-Беверн-Люнебургскі — бацька расійскага імператара Івана VI Антонавіча, генералісімус рускіх войскаў 11 лістапада 1740—1741, другі сын герцага Фердынанда-Альбрэхта Браўншвайг-Вальфенбюцельскага (да 1735 года Браўншвайг-Бевернскага) і Антуанеты Амаліі Браўншвайг-Вольфенбютэльской, брат вядомага прускага палкаводца герцага Фердынанда Браўншвайгскага.

## Шлюб і дзеці 
Жонка: з 14 (25) ліпеня 1739, Санкт-Пецярбург, **Ганна Леапольдаўна** (7 (18) снежня 1718 — 7 (18) сакавіка 1746), імператрыца ў 1740—1741, дачка Карла Леапольда, герцага Мекленбург-Шверынскага, і Кацярыны Іаанаўны Раманавай
* **Іван VI** (12 (23) жніўня 1740 —5 (16) ліпеня 1764), імператар у 1740—1741
* **Кацярына** (26 ліпеня (6 жніўня) 1741 — 9 (21) красавіка 1807)
* **Лізавета** (16 (27) верасня 1743 — 9 (20) кастрычніка 1782)
* **Пётр** (19 (30) сакавіка 1745 — 19 (30) студзеня 1798)
* **Аляксей Антонавіч** (27 лютага (10 сакавіка) 1746 — 12 (23) кастрычніка 1787)

## Літаратура 
Катэгорыя:Вельфы
Катэгорыя:Генералісімусы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ніжняй Саксоніі
Катэгорыя:Памерлі ў Архангельскай вобласці
Сямён Гаўрылавіч Зорыч

**Сямён Гаўрылавіч Зорыч** (1743 або  — ) — рускі вайсковы дзеяч, адзін з фаварытаў імператрыцы Кацярыны II.

## Біяграфія 
Паходзіў з сербскага роду Нараджычаў. Быў прывезены ў Расію афіцэрам Максімам Зорычам, які ўсынавіў яго, і ўжо ў дзевяцігадовым узросце залічаны ў гусарскі полк. Да 15 гадоў меў чын вахмістара, быў паранены, пабываў у прускім палоне. У 1769—1770 гг. камандаваў перадавымі часцямі расійскай арміі ў руска-турэцкай вайне, праявіў гераізм пры абароне р. Дубец у маі 1770 г., а ў ліпені 1770 г. трапіў у турэцкі палон, дзе знаходзіўся 5 гадоў.

У 1775 г., па вяртанні ў Расію, стаў ад’ютантам Пацёмкіна і з яго пратэкцыі быў прадстаўлены Кацярыне II. У жніўні 1777 г. узяты ў флігель-ад’ютанты да імператрыцы, месяцам пазней стаў генерал-маёрам і прызначаны шэфам Ахтырскага гусарскага палка. Знаходзіўся пры Кацярыне да мая 1778 г., калі выклікаў незадавальненне імператрыцы празмерным захапленнем картачнай гульнёй, а незадаволенасць Пацёмкіна — нежаданнем лічыцца з яго інтарэсамі. Быў звольнены ў адстаўку з вялікай узнагародай — 7 тысячамі сялян, пасяліўся ў падораным яму Кацярынай II мястэчку Шклове, дзе на свае сродкі заснаваў Шклоўская высакароднае вучылішча. Вялікую вядомасць меў заснаваны Зорычам прыгонны тэатр. Кацярына II некалькі разоў гасцявала ў Зорыча ў Шклове.

У перыяд валадарання Сямёна Зорыча ў Шклове працавалі разнастайныя мануфактуры, якія працавалі пераважна на мясцовай сыравіне, абслугоўвалі патрэбы вотчыннага двара і выраблялі прадукцыю на продаж. Канатная мануфактура (1790—99) вырабляла канаты і пражу з ільняной кудзелі і пянькі. У 1797 годзе працавала звыш 50 чалавек, выпушчана канатаў агульнай даўжынёй 10 тысяч сажаняў. Парусінавая мануфактура (1794—1845) вырабляла тонкае і паруснае палатно з ільняных і пяньковых нітак. Працавалі таксама шаўкаткацкая (1781—99), гарбарная (1794—98) і суконная (1781—1809) мануфактуры.
Пасля смерці Кацярыны Павел I вярнуў Зорыча на службу, узвёў у генерал-лейтэнанты і даў у камандаванне Ізюмскі полк. Але Зорыч хутка заблытаўся ў фінансавых справах палка і ў 1797 г. быў адпраўлены ў адстаўку. Грашовыя цяжкасці і пажар у Шклове, які амаль цалкам знішчыў вучылішча, паскорылі яго смерць. Выхаванцы вучылішча былі ў 1801 г. пераведзены ў Маскву і склалі Першы маскоўскі Кадэцкі корпус.

У 2007 годзе ў Шклове пастаўлены помнік Сямёну Зорычу.

## Літаратура 
* Бантыш-Каменский. «Словарь достопамятных людей» (т. II, изд. 1836);
* Карнович. «Замечательные богатства русских людей»;
* Душан Мартиновић. Генерали из Црне Горе у руској војсци. — Подгорица, 2002.
* 

## Спасылкі 
* «Шкловский офорт ». Хранікальна-дакументальны фільм. Аўтары сцэнарыя У. Мехаў, Ю. Цвяткоў, рэжысёр Ю. Цвяткоў. 2008.

Катэгорыя:Ваенныя Расійскай імперыі
Фёдар Юр’евіч Рамаданаўскі

**Фёдар Юр’евіч Рамаданаўскі** () (каля 1640 — ), князь, рускі дзяржаўны дзеяч. Прыбліжаны Пятра I з сяр. 1680-х, удзельнік яго забаў. Малады цар прысвоіў Рамаданаўскаму пышнае званне «генералісімуса пацешных войскаў», уласнаручна згаліў яму бараду і пазбавіў старажытнарускага кафтана. У 1686—1717 Рамаданаўскі узначальваў Праабражэнскі прыказ вышуковых спраў, акрамя таго, кіраваў Сібірскім і Аптэкарскім прыказамі. Падчас вайны назіраў за ліццём марцір і гармат, вырабам бомб і інш. вайсковай рыштункі.

Пётр I, адправіўшыся ў 1697 за мяжу, даручыў кіраванне дзяржавай Рамаданаўскаму, прысвоіўшы яму тытул князя-кесара і Яго Вялікасці. Ён таксама павінен быў назіраць за былой кіраўніцай царэўнай Соф’яй. Падчас адсутнасці Пятра здарыўся стралецкае паўстанне, якое было князь-кесарам задушанае. Рамаданаўскі, гэтак жа, як і фельдмаршал граф Б. Шарамецеў, меў права ўваходзіць у кабінет Пятра I у любы час без дакладу. У хатнім жыцці адрозніваўся незвычайна строгім норавам і прытрымваўся старажытнарускіх звычаяў. Так як яго сын Іван быў жанаты з Анастасіяй Фёдараўне Салтыковой, сястрой жонкі цара Івана V, то Фёдар Юр’евіч быў блізкім сваяком Пятра I.

Катэгорыя:Маскоўская дзяржава
Рыгор Рыгоравіч Арлоў

{{Дзяржаўны дзеяч
 |імя              = Рыгор Рыгоравіч Арлоў
 |арыгінал імя   = 
 |выява          = G.Оrlov by A.I.Chernuy (1770s, Hermitage).jpg
 |шырыня  = 250
 |апісанне выявы          = А. І. Чорны (Чарноў). Партрэт графа Р. Р. Арлова. Медзь, эмаль. 7,2 х 5,3. Дзяржаўны Эрмітаж
 |імя пры нараджэнні = 
 |род дзейнасці = 
 |дата нараджэння    = 
 |месца нараджэння   = 
 |грамадзянства      = 
 |падданства       = Расійская імперыя
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |тытул            = Найяснейшы князь Рымскай імперыі
 |званне           = генерал-аншэф (1764—65), генерал-фельдцэйхмайстар (1765)
 |пасада_2      = Глава Канцылярыі галоўнай артылерыі і фартыфікацыі
 |перыядпачатак_2   = 1765
 |перыядканец_2    = 1783
 |папярэднік_2 = генерал-фельдцэйхмайстар і над фартыфікацыямі генерал-дырэктар Аляксандр Мікіціч Вільбаа
 |пераемнік_2       = артылерыі генерал-аншэф Іван Іванавіч Мелер, інжынер-генерал-маёр Раман Нічыпаравіч Тамілаў
 |камандаваў       = л.-гв. Конны полк (1764—83), Кавалергардскі корпус (1765—83),  Артылерыйскі корпус (1765—83), Інжынерны корпус (1765—83) 
 |бацька             = 
 |маці             = 
 |жонка          = 
 |дзеці             = 
 | род = 
 |узнагароды = { style="background: transparent"
       
}
 |сайт             = 
| манаграма = Royal Monogram of Count Grigorii Grigorievich Orlov of Russia.svg
| шырыня манаграмы = 75px
}}

**Рыгор Рыгоравіч Арлоў** (6 (17) кастрычніка 1734 — 13 (24) красавіка 1783, Масква) — граф (1762) — рускі вайсковы і дзяржаўны дзеяч, фаварыт імператрыцы Кацярыны II.

## Біяграфія 
Сын наўгародскага губернатара (або віцэ-губернатара), Рыгора Іванавіча Арлова (1685—1746) і яго жонкі Лукер’і Іванаўны Зіноўевай. Ветэран Сямігадовай вайны. Разам са сваёй палюбоўніцай — жонкай імператара — узначаліў змову супраць Пятра III у 1762 годзе. Ад яго імператрыца мела пазапраўнага сына Аляксея (1762—1813), родапачынальніка рускага графскага роду Бобрынскіх. Падавіў «Чумны бунт» у Маскве ў 1771 годзе. Брат Аляксея Рыгоравіча Арлова.

Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Гатчыны
Катэгорыя:Кіраўнікі Масквы
Рыгор Рыгоравіч
Катэгорыя:Найяснейшыя князі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога апостала Андрэя Першазванага
Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Ганаровыя аматары Імператарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Коннагвардзейцы
Іван Іванавіч Шувалаў

**Іван Іванавіч Шувалаў** () (, Масква — , Пецярбург) — рускі дзяржаўны дзеяч, генерал-ад’ютант (1760), фаварыт імператрыцы Лізаветы Пятроўны, мецэнат, заснавальнік Маскоўскага ўніверсітэта і Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў небагатай дваранскай сям’і. Атрымаў хатнюю адукацыю. Дзякуючы заступніцтву стрыечных братоў, Аляксандра і Пятра Шувалавых, удзельнікаў палацавага перавароту 1741, Іван Шувалаў апынуўся пры імператарскім двары. У 1742 г. пачаў прыдворную службу ў якасці пажа. У 1749 г. атрымаў званне камер-юнкера. Неўзабаве зрабіўся фаварытам імператрыцы Лізаветы Пятроўны.

У 1750-х Шувалаў меў прыкметны ўплыў на ўнутраную і знешнюю палітыку Расіі, садзейнічаў развіццю рускай навукі і мастацтва, аказваў заступніцтва вучоным, пісьменнікам і мастакам. У ліку іншага ён падтрымліваў шматлікія распачынанні М. В. Ламаносава. Пад яго заступніцтвам у 1755 г. быў заснаваны Маскоўскі ўніверсітэт (і ён стаў яго першым куратарам), а ў 1757 г. створана Акадэмія майстэрстваў (Шувалаў быў яе прэзідэнтам да 1763).

Пасля ўзыходжання Кацярыны II граф Шувалаў апынуўся ў няміласці. З 1763 па 1777 г. ён знаходзіўся за мяжой (афіцыйна — у водпуску «па хваробе»), выконваў шэраг дыпламатычных і іншых даручэнняў рускага ўрада. Адначасна займаўся збіраннем калекцыі твораў мастацтва. Пасля перадаў сваю калекцыю Акадэміі майстэрстваў і Эрмітажу.

Вярнуўшыся ў Расію, у палітычным жыцці актыўна не ўдзельнічаў.

## Бібліяграфія 
* Голицин Ф. Н. Жизнь обер-камергера Ивана Ивановича Шувалова, писанная племянником его тайным советником кн. Федором Николаевичем Голициным // Московитянин, 1853. — Т. 2. — № 6. — Март. — Кн. 2. — Отд. 4. — С. 87-98. 
* *Бартенев П. И.* Биография И. И. Шувалова, М., 1857.
* *Анисимов Е. В.* И. И. Шувалов — деятель российского просвещения // Вопросы истории. 1985. No 7.
* *Юрий Когинов.* Иван Шувалов: Татьянин день. АСТ; 1998.
* *Шувалов И. И.* Известие с театра войны. О взятии Берлина // Архив князя Воронцова. — Кн. 7. — М.: Типография Грачева и К, 1875. — С. 437—438.

Іван Іванавіч
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Акадэміі Расійскай
Катэгорыя:Мецэнаты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Фаварыты манархаў
Зваротны працэс

**Зваро́тны працэ́с** – працэс, які можна правесці ў адваротным напрамку з поўным аднаўленнем пачатковага стану як самой сістэмы, так і навакольнага асяроддзя.

Зваротнасць можна разумець у вузкім і шырокім сэнсе. У шырокім сэнсе зваротнасць азначае магчымасць вяртання сістэмы ў зыходны стан. Зваротнасць у вузкім сэнсе патрабуе не проста вяртання першапачатковага стану, але і праходжання (у адваротным напрамку) праз усе прамежкавыя станы.

Умовай зваротнасці тэрмадынамічнага працэсу з'яўляецца яго раўнаважнасць.

Усе зваротныя працэсы з'яўляюцца ізаэнтрапійнымі.

Паняцце зваротнага працэсу з'яўляецца ідэалізацыяй. Усе рэальныя працэсы з'яўляюцца незваротнымі.

Катэгорыя:Тэрмадынамічныя працэсы
Афрыкаанс

**Афрыкаанс** — мова заходняй групы германскай галіны індаеўрапейскай моўнай сям’і. У выніку цеснага кантакту з няроднасным моўным асяроддзем, а таксама пад уплывам незвычайных прыродных умоў і новых сацыяльных адносін, афрыкаанс набыла некаторыя асаблівасці, дзякуючы якім яе можна лічыць у пэўнай меры афрыканскай мовай.

Афрыкаанс з’яўляецца адной з адзінаццаці афіцыйных моў ПАР, таксама шырока распаўсюджана ў Намібіі.

## Гісторыя 
Афрыкаанс пачала фарміравацца на Каапскім паўвостраве, калі ў 1652 г. тут з’явілася першае сталае галандскае паселішча. Яно было заснавана для забеспячэння прэснай вадой і правіянтам караблёў Галандскай Ост-Індскай Кампаніі, якія накіроўваліся ў Паўднёва-Усходнюю Азію. Акрамя выхадцаў з розных правінцый Нідэрландаў, якія складалі прыблізна палавіну ад агульнага ліку каланістаў, насельніцтва пасёлка было прадстаўлена немцамі, фламандцамі, аўстрыйцамі, англічанамі, партугальцамі і інш. У канцы 17 стагоддзя сюды перасялілася пэўная колькасць французскіх гугенотаў.

Белыя пасяленцы павінны былі дзяліць тэрыторыю разам з мясцовым насельніцтвам: готэнтотамі і бушменамі. Праз некалькі гадоў значная колькасць мясцовых жыхароў ужо працавала ў каланістаў у якасці перакладчыкаў і сельскагаспадарчых рабочых, адначасова асвойваючы звычаі і мову белых, і на пэўным сацыяльным узроўні станавіліся часткай еўрапейскай абшчыны. Кампанія была зацікаўлена ў менавым гандлі з готэнтотамі, і таму мясцовай адміністрацыі было забаронена забіраць іх у рабства. Па гэтай прычыне на Каап пачалі завозіць рабоў з Анголы і Гвінеі, а затым з Мадагаскара і з Нідэрландскай Індыі.

Нягледзячы на шматнацыянальны склад насельніцтва, і вялікую долю немцаў і французаў у ім, змешвання моў не адбывалася, бо, у адпаведнасці з цвёрдай моўнай палітыкай Кампаніі, нідэрландская мова прызнавалася адзінай мовай адукацыі, царквы, судаводства і афіцыйных дакументаў. Аднак гутарковая мова пастаяннага насельніцтва калоніі ўжо на ранніх этапах існавання паселішча стала праяўляць значныя адрозненні ад нідэрландскай.

У пачатку ХІХ стагоддзя Каапская калонія была канчаткова далучана да Брытанскай імперыі. Англічане імкнуліся правесці поўную асіміляцыю каланістаў шляхам навязвання англійскай культуры і мовы. Дадзеная палітыка вылілася ў масавае перасяленне бураў у глыб краіны, дзе яны заснавалі рэспублікі Трансвааль і Аранжавую. Афіцыйнай мовай у іх была абвешчана нідэрландская. Барацьба супраць брытанскага панавання стымулявала рост нацыянальнай самасвядомасці бураў і сцвярджэнне ідэі аб самабытнасці іх мовы і культуры.

## Гл. таксама 
* Помнік мове афрыкаанс

Катэгорыя:Германскія мовы
Катэгорыя:Мовы Намібіі
Катэгорыя:Мовы Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі
Герб Рэспублікі Комі

[thumb|150px|right|Герб [Рэспубліка Комі|Рэспублікі Комі]]
**Герб Рэспублікі Комі** з'яўляецца сімвалам Рэспублікі Комі. Прыняты 6 чэрвеня 1994.

## Апісанне 
Герб Рэспублікі Комі ўяўляе сабой выкананую па матывах пермскага звярынага стылю малюнак залатой драпежнай птушкі, размешчанай на чырвоным геральдычным шчыце; на грудзі птушкі — аблічча жанчыны ў апраўленні шасці ласіных галоваў.

## Гл. таксама 
* Сцяг Рэспублікі Комі

### Спасылкі 
* Закон Республики Коми о государственном гербе Республики Коми

Комі герb
1840-я

* Адмена літоўскага статута і ўвядзенне рускага права ў заходніх губернях Расійскай імперыі (1840)
* Каўказская вайна, 1817—1864
* Насельніцтва Старэйшага Жуза (Казахстан) пряняла рускае падданства
Герб Хакасіі

[thumb|150px|right|Герб [Хакасія|Хакасіі]]
**Хакасіі** з'яўляецца сімвалам Хакасіі. Прыняты 20 снежня 2006.

## Апісанне 
Сцяг Хакасіі ўяўляе сабой выяву ў срэбным полі чырвонага шчыта амазонак, тонка абрамленага зелянінай і з залатой ніткападобнай унутранай аблямоўкай, абцяжаранага срэбным ідучым крылатым барсам напагатове, тонка абрамленым і ўпрыгожаным золатам і ўпісаным ва ўнутраную аблямоўку. Шчыт суправоджаны ўверсе залатым, знадворку тонка абрамленым салярным знакам — знакам Сусвету (у выглядзе безанта, заключанага ў два кальца, прычым ад знешняга кольца адыходзяць чатыры ўскосных промня) і акружаны вянком з двух чырвоных бярозавых галін з зялёнай лістотай. Унізе вянка, у прамежку паміж галінамі, на зялёнай стужцы намаляваны хакаскі арнамент, выкананы золатам.

## Гл. таксама 
* Сцяг Хакасіі

### Спасылкі 
* Закон Республики Хакасия «О государственном гербе Республики Хакасия»

Хакасіі герb
Даколька

**Дако́лька**, **Дако́ль**, **Дако́лка** — рака ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці і Глускім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Пціч (басейн Прыпяці).

## Назва 
Паводле У. Тапарова, назву трэба супастаўляць з прускім *doacke* «шпак».

В. Жучкевіч звязвае назву з тэрмінам *даколь* (аснова — *кол*), які азначае «апоры для стага, тарпы». На вялікіх сенакосах, дзе стагі і тарпы ставяцца штагодна прыкладна на адных і тых жа месцах, даколле застаецца і на зіму. Назва ракі вытворная ад назвы вёскі Даколь.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 43 км, з іх 14 км у Старадарожскім раёне. Плошча вадазбору 462 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 2,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰.

Рака пачынаецца за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Кармазы Старадарожскага раёна, цячэ па паўночнай частцы Прыпяцкага Палесся, цяпер меліяраванай. Упадае ў Пціч за 2 км вышэй ад вёскі Касарычы Глускага раёна. Даліна ракі невыразная. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае, шырыня яго 5—20 м, у вусці — 12 м. Рака выкарыстоўваецца ў якасці водапрыёмніка меліярацыйных сістэм.

Асноўныя прытокі: Сноўка (справа), Альніца (злева).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N35-117. Выданне 1989 года. Стан мясцовасці на 1985 год.
* Ліст карты N35-118. Выданне 1981 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Глускага раёна
Катэгорыя:Рэкі Старадарожскага раёна
Катэгорыя:Басейн Пцічы
Асачанка

**Асача́нка**, **Бабёнка** (у верхнім цячэнні) — рака ва Уздзенскім і Пухавіцкім раёнах Беларусі, правы прыток ракі Пціч (басейн Прыпяці).

Даўжыня ракі 17 км. Плошча вадазбору 135 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 ‰. Пачынаецца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Русакова, цячэ па заходняй ускраіне Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Упадае ў Пціч каля аграгарадка Наваполле Пухавіцкага раёна. Рэчышча ў сярэднім і ніжнім цячэнні на працягу 14 км каналізаванае. Асноўны прыток — рака Цепленька (злева).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Уздзенскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Пцічы
Незваротны працэс

**Незваро́тны працэ́с** — працэс, пасля завяршэння якога аднавіць пачатковы стан сістэмы немагчыма або магчыма толькі шляхам змянення навакольнага асяроддзя (гэта значыць, здзяйснення дадатковага (кампенсуючага) працэсу).

Напрыклад, працэс астывання гарачай вады з’яўляецца незваротным, бо яе можна вярнуць да пачатковай тэмпературы толькі праз кампенсуючы працэс (падаграванне). Пры гэтым вада атрымае дадатковую энергію замест той, што была перададзеная ў навакольнае асяроддзе. Такім чынам, незваротны працэс заўсёды пакідае «след» у навакольным асяроддзі.

Усе незваротныя тэрмадынамічныя працэсы з’яўляюцца нераўнаважнымі.

Незваротным з’яўляецца любы працэс, вынікам якога з’яўляецца павелічэнне энтрапіі сістэмы.

Усе рэальныя працэсы з’яўляюцца незваротнымі.

Катэгорыя:Тэрмадынамічныя працэсы
Мышанка (рака)

**Мыша́нка** (афіц. транс.: *Myšanka*), **Мі́ша** — рака ў Брэсцкай вобласці Беларусі, правы прыток Шчары (басейн Нёмана).

Даўжыня 109 км. Вадазбор 930 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 4,9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰. **Асноўныя прытокі**: Малатоўка, Мутвіца; прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

Пачынаецца на паўднёвых схілах Навагрудскага ўзвышша каля вёскі Буйнявічы Баранавіцкага раёна, цячэ па Баранавіцкай раўніне, упадае ў Шчару за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Сельцы Івацэвіцкага раёна. Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у сярэдзіне сакавіка. Каля вёсак Белалессе, Магіляны і Жалезніца створаны сажалкі (плошчай 0,06 км², 0,7 км² і 0,04 км² адпаведна).
 
Даліна пераважна трапецападобная, шырынёй 500—800 м. Пойма двухбаковая, месцамі забалочаная, шырынёй 400—600 м. Рэчышча ад вёскі Агароднікі да вёскі Новая Мыш (16 км) каналізаванае, на астатнім працягу моцна звілістае; шырыня яго 10—12 м, у ніжнім цячэнні месцамі да 40 м.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Ляхавіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Івацэвіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Шчары
Цагляная готыка

]]

**Цагляная готыка** () — від гатычнай архітэктуры, пашыраны ў рэгіёнах вакол Балтыйскага мора, бедных будаўнічым каменем, асабліва ў Паўночнай Германіі. Будынкі гэтага стылю ўзводзіліся пераважна ці цалкам з чырвонай цэглы. Цагляныя гатычныя будынкі іспанскіх мурынаў утвараюць незалежны стыль, званы мудэхарская готыка, які не разглядаецца ў гэтым артыкуле. У рэчышчы цаглянай готыкі развівалася гатычная архітэктура ВКЛ.

Цагляная готыка прыходзіць на змену цаглянаму раманэску, а пазней у сваю чаргу змяняецца цагляным рэнесансам. Межы паміж цаглянай готыкай і абодвума названымі стылямі досыць расплывістыя.

Адсутнасць у цаглянай готыцы архітэктурнай скульптуры, пашыранай у іншых кірунках готыкі, але недасягальнай пры замене каменю цэглаю, кампенсуецца складанай арнаментацыяй сцен, у тым ліку пры дапамозе колеравых кантрастаў паміж чырвонаю цэглаю, паліванаю цэглаю і белаю вапнаю.

Збудаванні цаглянай готыкі можна сустрэць у Беларусі, Даніі, Германіі, Латвіі, Літве, Нідэрландах, Польшчы, Расіі (у Калінінградскай вобласці), Украіне, Фінляндыі, Швецыі, Эстоніі.

## Цэгла 
У адрозненне ад каменных блокаў звычайнай готыкі, якія рыхтаваліся проста на будаўнічай пляцоўцы, цэгла выраблялася на асобных спецыялізаваных прадпрыемствах. Шырокае распаўсюджанне атрымала цэгла так званага манастырскага фармату, памерам прыблізна ад 28x15x9 см да 30x14x10 см, якая клалася са швамі шырынёй каля 15 мм.

Image:Ziegelmauer.jpg|«Гатычная кладка» (*gotischer Verband*)
Image:Germany Luebeck townhall bricks (detail).JPG|Паліваная цэгла
Image:Formstein1.JPG|Фігурная цэгла
Image:Formstein glasiert.JPG|Паліваная фігурная цэгла

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гатычная архітэктура
Катэгорыя:Ганза
Почап

**Почап** () — горад (з 1919 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Почапскага раёна Бранскай вобласці. Насельніцтва 17,2 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1447 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Судасць (прыток Дзясны), за 84 км на паўднёвы захад ад Бранска. Харчовая прамысловасць, дрэваапрацоўка. Чыгуначная станцыя.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Мацвей Ісакавіч Блантэр, кампазітар
* Алена Алегаўна Зяблікава (нар. 1967) — член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Бранскай вобласці
Калінінград-Пасажырскі

thumb|250px|right|Вакзал станцыі Калінінград-Пасажырскі
**Калінінград-Пасажырскі** (**Паўднёвы вакзал**), чыгуначная станцыя ў Калінінградзе, галоўны вакзал горада. Вакзал абслугоўвае прыгарадныя і пасажырскія цягнікі. Да аднаго з перонаў вакзалу падыходзіць чыгуначны шлях з еўрапейскай шырынёй каляі, куды прыбываюць цягнікі з Польшчы і Германіі. Вакзал размешчаны на плошчы Калініна. У непасрэднай блізкасці ад Паўднёвага вакзала размешчаны аўтавакзал.

Будынак вакзалу пабудаваны з цэглы з выкарыстаннем жалезабетонных канструкцыйных элементаў (жалезабетонныя элементы не бачныя знадворку). Пероны перакрытыя дэбаркадэрам даўжынёй 178 метраў і шырынёй 120 метраў. З будынка вакзалу да перонаў вядуць два падземных пераходы.

Да канца XIX стагоддзі Кенігсберг стаў важным вузлом чыгуначнай сеткі. Чыгункі ішлі з Кенігсберга ў розных накірунках — у цэнтральную Германію, Польшчу, Расію, Прыбалтыку. Аднак галоўнага вакзалу, дзе схадзіліся б чыгункі розных накірункаў, у горадзе не было. Чыгункі розных накірункаў абслугоўваліся асобнымі невялікімі вакзаламі.

Ідэя аб будаўніцтве цэнтральнага вакзалу з'явілася яшчэ ў 1896 годзе, але канкрэтны план быў гатовы толькі ў 1914 годзе. Аднак яго ажыццяўленню памяшала пачаўшаяся ў тым годзе Першая сусветная вайна. Будаўніцтва галоўнага вакзалу пачалося толькі ў 1920 годзе, а яго ўрачыстае адкрыццё адбылося 19 верасня 1929 года.

Вакзал працягваў нармальна функцыянаваць да 21 студзеня 1945 года. Падчас баёў за горад станцыя значна пацярпела, таму пасля заканчэння войны вакзал не дзейнічаў, а роля галоўнай пасажырскай станцыі часова выконвала сартавальная станцыя. Паўторнае адкрыццё галоўнага вакзалу адбылося толькі ў 1949 годзе.

Першая буйная рэканструкцыя вакзалу адбылася толькі ў 2003 годзе. Былі рэканструяваныя ўнутраныя памяшканні (касы, зала чакання, кафэ). Фае вакзалу было ўпрыгожана новымі люстрамі і фантанам, былі акультураныя падземныя пераходы, вядучыя да перонаў. На фасадзе і ў фае вакзалу былі ўсталяваныя дакладныя гадзіннікі. У той жа час агульнае архітэктурнае аблічча вакзалу засталося нязменным.

Катэгорыя:Транспарт у Расіі
Сеўск

**Сеўск** () — горад (з 1778 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Сеўскага раёна Бранскай вобласці. Насельніцтва 6 тыс. чалавек (2024). Заснаваны ў 1146 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Сеў (прыток Дняпра), за 149 км на паўднёвы захад ад Бранска. Харчовая прамысловасць.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Іван Георгіевіч Пятроўскі (1901—1973) — савецкі матэматык, акадэмік Акадэміі навук СССР, Герой Сацыялістычнай Працы.
* Барыс Уладзіміравіч Сарвіраў (1949—2022) — эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Бранскай вобласці
Сяльцо (горад)

**Сяльцо** () — горад (з 1990 года) у Расіі, у складзе Бранскай вобласці. Насельніцтва 15,9 тыс. чалавек (2021). Заснаваны ў 1876 годзе.

Горад размешчаны на рацэ Дзясна (прыток Дняпра), за 22 км на паўднёвы захад ад Бранска. Хімзавод, лесакамбінат, мясакамбінат.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Віктар Аляксандравіч Лягін (1908—1943) — савецкі разведчык, Герой Савецкага Саюза
* Сяргей Іванавіч Цімошын (нар. 1955) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне фізікі высокіх энергій і тэарэтычнай фізікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (1999), прафесар (2006). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі (2000).

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Бранскай вобласці
Сураж

**Сураж** — тапонім.

## Беларусь 
* Сураж, гарадскі пасёлак у Віцебскай вобласці
* Сураж, вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці

## Польшча 
* Сураж, горад у Падляскім ваяводстве  

## Расія 
* Сураж, горад у Бранскай вобласці
Фокіна (Бранская вобласць)

**Фокіна** () — горад (з 1964 года) у Расіі, у Дзядзькаўскім раёне Бранскай вобласці. Насельніцтва 15,3 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1954 годзе.

Горад размешчаны ў Прыдзяснянскай нізіне на рацэ Балва (прыток Дзясны), за 16 км на поўнач ад Бранска.

Горадаўтваральным прадпрыемствам з’яўляецца цэментавы завод. Таксама ў горадзе ёсць іншыя прадпрыемствы: шыферны завод (АТ «Брянскшифер»), завод керамічных дрэнажных труб, завод жалезабетонных вырабаў, камбінат асбестацэментных вырабаў.

## Насельніцтва 
## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Бранскай вобласці
Летнія Алімпійскія гульні

**Летнія Алімпійскія гульні** — найбуйнейшыя міжнародныя спаборніцтвы па летнім і ўсесезонным відах спорту, якія праводзяцца адзін раз у 4 гады пад эгідай Міжнароднага алімпійскага камітэта. Сучасная Летнія Алімпійскія гульні пачалі праводзіцца з 1896 г. Адраджэнне алімпійскага руху ў сучаснасці звязана з імем барона П'ера дэ Кубертэна.

## Віды спорту, прадстаўленыя на летніх Алімпійскіх гульнях 
## Гады і месцы правядзення 
## Гл. таксама 
* Алімпійскія гульні
* Паралімпійскія гульні
* Летнія Паралімпійскія гульні
* Зімовыя Алімпійскія гульні
* Зімовыя Паралімпійскія гульні
* Антычныя Алімпійскія гульні
* Міжнародны алімпійскі камітэт

## Спасылкі
Гандбол

250px|thumb|right|Гульня на Кубак Шлекера (2007). Сустракаюцца клубы Хандбольд і Гумерсбах
**Гандбол** — камандная гульня з мячом 7 на 7 гульцоў (па 6 палявых і варатар у кожнай камандзе).

Гуляюць у зачыненых памяшканнях на пляцоўцы памерамі 40х20 м круглым надзіманым мячом памерамі 58—60 см у акружнасці і вагай 425—475 г у мужчын і 54—56 см у акружнасці і вагай 325—375 г у жанчын. Гульня складаецца з двух палоў па 30 хвілін кожная («бруднага» часу; секундамер у гандболе спыняецца толькі падчас тайм-аўтаў, тэхнічных паўзаў) з перапынкам паміж таймамі 10 хвілін. Мэта гульні — закінуць як мага больш мячоў у вароты (3х2 м) суперніка. Пры гэтым пры кідку нельга заступаць за лінію, якая абмяжоўвае 6-метровую зону перад варотамі. Нічыя ў гандболе дапускаюцца, але ў некаторых выпадках, напрыклад, на турнірах з выбываннем, у выпадку нічыйнага зыходу ў асноўны час, прызначаецца дадатковы тайм (2 па 5 хвілін); калі і ён не выяўляе пераможцу, прызначаецца другі дадатковы тайм; калі ён таксама заканчваецца з нічыйным вынікам, то каманды прабіваюць пенальці — па 5 кідкоў з 7-метровай адзнакі.

## Гандбол у Беларусі 
* СКА Мінск (гандбольны клуб)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Алімпійскія віды спорту
Ведзьма (рака)

**Ведзьма, Вядзьмянка** — рака ў Нясвіжскім і Ляхавіцкім раёнах Беларусі, левы прыток ракі Шчара (басейн Нёмана).

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 35 (29, 24) км. Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

Вадазбор у межах Баранавіцкай раўніны, лясістасць каля 5 % тэрыторыі (пераважна ў нізоўях). Пачынаецца за 500 м на поўнач ад вёскі Слабада Нясвіжскага раёна, упадае ў Шчару на паўночны ўсход ад вёскі Задвор’е. Даліна невыразная. Пойма двухбаковая, у сярэднім цячэнні забалочаная, яе шырыня 300—700 м. На працягу 18,9 км рэчышча каналізаванае: ад вытоку да вёскі Сваятычы (9,5 км) і ад вусця Шавялёўкі да горада Ляхавічы (9,4 км). Шырыня рэчышча ў межань 2—10 м. На перыяд вясновага разводдзя прыпадае 45 % гадавога сцёку.

У пойме ракі меліярацыйныя каналы, каля вёскі Кавалі сажалка (плошчай 0,15 км²). Каля вёскі Сычы рака працякае праз сажалку (Сычоўскае возера). Асноўныя прытокі: Шавялёўка, Ардзянка.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* // Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Нясвіжскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Ляхавіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Шчары
Ян Гус

**Ян Гус** (; 1369/1371, в. Гусінец, , Свяшчэнная Рымская імперыя — , , Бадэн, Свяшчэнная Рымская імперыя) — нацыянальны герой Чэхіі, прапаведнік, мысляр, ідэолаг чэшскай Рэфармацыі, некаторы час быў рэктарам Пражскага ўніверсітэта.

## Жыццё і дзейнасць 
Нарадзіўся ў сям’і селяніна. Скончыў Пражскі ўніверсітэт (1393), у 1394 годзе там жа стаў бакалаўрам тэалогіі, у 1396 годзе атрымаў ступень магістра вольных мастацтваў, у 1401—1402 гадах быў дэканам факультэта вольных мастацтваў, у 1402—1403 і 1409—1410 гадах займаў пасаду рэктара. У 1402 годзе Гус быў прызначаны плябанам і прапаведнікам Віфлеемскай капліцы ў старой частцы Прагі, дзе займаўся ў асноўным чытаннем казанняў на чэшскай мове.

Яшчэ ў сярэдзіне 1380-х у Чэхіі пачалі распаўсюджвацца працы англійскага рэфарматара Джона Уікліфа. Пад уплыў ідэй Уікліфа трапіў і Ян Гус. Падчас Вялікага расколу каталіцкай царквы Ян Гус быў у ліку тых, хто захоўваў нейтралітэт у дачыненні да супрацьлеглых бакоў.

У 1409 годзе Папа Рымскі выдаў булу супраць Гуса, якая дазволіла архібіскупу пражскаму, праціўніку рэфарматара, распачаць супраць яго карныя дзеянні. Казанні Яна Гуса былі забароненыя, усе падазроныя кнігі спаленыя. Аднак улады падтрымалі Яна Гуса, і яго ўплыў сярод вернікаў працягваў расці.

З 1411 года ў Чэхіі ўзмацняюцца дыскусіі вакол інстытута індульгенцый. Ян Гус выступаў як супраць індульгенцый, так і супраць права іерархаў хрысціянскай царквы падымаць меч супраць сваіх ворагаў.

У 1414 годзе Гус быў выкліканы на Канстанцкі сабор. Імператар Жыгімонт Люксембургскі абяцаў яму бяспеку, але калі чэшскі рэфарматар у кастрычніку прыбыў у Констанц, яго ўзялі пад варту, а пасля прысудзілі да спалення разам з працамі як ерэтыка. Прысуд быў выкананы там жа, у Констанцы, 6 ліпеня 1415 года. Існуе паданне, што калі Ян Гус ужо стаяў на вогнішчы, адна бабулька падкінула ў агонь вязку галля, бо шчыра верыла, што спаленне чалавека ўгодна Богу і што вогнішча ачысціць яго душу. Убачыўшы гэта, Ян Гус сказаў толькі: «*O sancta simplicitas!*» (па-лацінску: «*О, святая прастата!*»), што пазней стала выслоўем.

## Наступствы 
Смерць Яна Гуса прычынілася да пачатку Гусіцкіх войнаў, якія вялі яго прыхільнікі (гусіты) супраць Габсбургаў і іх прыхільнікаў. Радыкальныя гусіты (табарыты), якія патрабавалі рэлігійнай рэформы, пацярпелі паразу, умераныя гусіты (чашнікі) вымушаныя былі спыніць барацьбу, таму Рэфармацыя ў Чэхіі не адбылася.

Каталіцкая царква дагэтуль не рэабілітавала Яна Гуса. Нягледзячы на гэта, у пераважна каталіцкай Чэхіі Ян Гус карыстаецца пашанай, існуюць помнікі, музеі і вуліцы, якія носяць яго імя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Чэхіі
Катэгорыя:Рэфармацыя
Катэгорыя:Адлучаныя ад царквы
Катэгорыя:Спаленыя на кастры
Катэгорыя:Гусіты
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XV стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Луконіца (рака)

**Луко́ніца** — рака ў Слонімскім, Зэльвенскім і Мастоўскім раёнах Беларусі, левы прыток Шчары (басейн Нёмана). Даўжыня 32 км. Вадазбор 195 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,1 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2 ‰. Ёсць невялікія прытокі злева, у нізоўі прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

Пачынаецца на паўднёвы захад ад в. Плаўскія Слонімскага раёна, цячэ ў межах Слонімскага ўзвышша, упадае ў Шчару на поўнач ад в. Дубраўка Мастоўскага раёна. Даліна выразная, трапецападобная, у верхнім і сярэднім цячэнні вузкая, звілістая, шырынёй 200—900 м. Пойма забалочаная, вузкая, яе шырыня 100—500 м. Рэчышча ў верхнім цячэнні звілістае, на працягу 15 км каналізаванае: за 1 км на поўдзень ад в. Ярнева ўверх па цячэнні (1,5 км) і ад в. Пруд да вусця (13,5 км). Берагі стромкія і абрывістыя. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія, парэзаныя далінамі прытокаў і ярамі.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Зэльвенскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Мастоўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Шчары