Сярэднебеларускія гаворкі

**Сярэднебелару́скія гаво́ркі** — міждыялектная група мясцовых гаворак на сумежжы паўднёва-заходняга і паўночна-ўсходняга дыялектаў беларускай дыялектнай мовы. У ёй судакранаюцца, а таксама і ўзаемазаходзяць ізаглосы розных асаблівасцей паўднёва-заходняга і паўднёва-ўсходняга дыялектаў. Сярэднебеларускія гаворкі (перш за ўсё ваколіц Мінска) ляжаць у аснове сучаснай літаратурнай беларускай мовы.

## Зона распаўсюджвання 
Паўночная мяжа сярэднебеларускіх гаворак умоўна праходзіць па лініі Свір — Бягомль — Магілёў — Касцюковічы — Сураж, а паўднёвая — каля лініі Ліда — рака Нёман — Рэчыца — Лоеў.

## Асаблівасці 
Сярэднебеларускія гаворкі з’яўляюцца паласой стыку і змешвання гаворак рознай дыялектнай прыналежнасці. У сувязі з узаемадзеяннем тоесных рознадыялектных асаблівасцей у асобных выпадках тут склаліся і некаторыя спецыфічныя рэгіянальныя сярэднебеларускія моўныя рысы гібрыднага або гіперычнага характару.

Для гэтай групы гаворак характэрны наступныя рысы:
* ужыванне галоснага [о] у становішчы перад [ў] на месцы галоснага [а]: [*забро́ў*], [*пакло́ў*], [*доў*], [*споў*], [*насто́ўн’ік*], [*крычо́ў*], [*укро́ў*], [*спужо́ўс’а*] і інш. (дадзеная яркая асаблівасць маўлення характэрна жыхарам заходняй і цэнтральнай частак тэрыторыі сярэднебеларускіх гаворак);
* поўнае (моцнае) недысімілятыўнае яканне (галосныя [о], [э], [а] не пад націскам заўсёды супадаюць у гуку [а]): [*б’ада́*], [*кл’апа́ц’*], [*сп’ава́ц’*], [*с’ало́*], [*б’аро́за*], [*л’ац’э́ў*], [*б’аγу́*], [*н’асу́*], [*с’л’апы́*], [*б’ары́*], [*с’в’ац’і́*] і інш.; аднак у другім і наступных пераднаціскных складах, а таксама ў складах пасля націску для значнай часткі гаворак характэрна вымаўленне пасля мяккіх зычных гука, блізкага да галоснага [э] (у транскрыпцыі [аэ], [эа], [ӓ] і інш.): [*б’аэγан’і́на*], [*б’эалару́с*], [*хло́п’аэц*] і інш. У некаторых катэгорыях слоў не пад націскам пасля мяккіх зычных вымаўляецца [і]: [*н’і⁀в’э́дайу*], [*н’і⁀бу́ду*], [*н’іма́*], [*н’іха́й*], [*м’ін’э́*], [*ц’іб’э́*], [*ц’іп’э́р*], [*н’ів’э́стка*], [*в’ідро́*] і інш. Як вядома, для гаворак паўднёва-заходняга дыялекту характэрна няпоўнае недысімілятыўнае яканне, а паўночна-ўсходнія гаворкі адрозніваюцца дысімілятыўным яканнем;
* наяўнасць падаўжэння мяккіх зычных гукаў і няпарных цвёрдых [ж], [ч], [ш]: [*γал’:о́*], [*кам’э́н’:а*], [*трэ́ц’:і*], [*γра́з’:у*], [*збо́ж:а*], [*кло́ч:а*], [*застрэ́ш:а*], але адзначаюцца выпадкі вымаўлення непадоўжанага зычнага [*кам’э́н’а*], [*γал’о́*] або захаванне старажытнага спалучэння мяккага (няпарнага цвёрдага) зычнага з [й]: [*кам’э́н’йа*], [*γал’йо́*], [*збо́жйа*] і інш.;
* адсутнасць асіміляцыі спалучэнняў гукаў [*дн*], [*дн’*]: [*в’і́дна*], [*ро́дны*], [*прашлаγо́дн’і*] і інш.;
* ужыванне формы назоўнікаў жаночага роду ў творным склоне адзіночнага ліку на *-ой* (*-ай*): [*с’астро́й*], [*ха́тай*], [*в’і́шн’ай*] і інш.;
* канчатак *-ы* (*-і*) у назоўным склоне множнага ліку назоўнікаў усіх лексічна-граматычных груп: [*со́лы*], [*во́кны*], [*аз’о́ры*], [*сыны́*], [*браты́*], [*ху́стк’і*], [*кавал’і́*], [*нажы́*] і інш.;
* канчатак творнага склону множнага ліку назоўнікаў, прыметнікаў і займеннікаў з цвёрдым зычным [м]: [*дама́мы*], [*з⁀малады́мы*], [*майі́мы*], [*з⁀ус’і́мы*];
* у формах інфінітыва і прошлага часу дзеясловаў пасля шыпячых ужыванне суфіксальнага [э]: [*крыч’э́ц’*] — [*крыч’э́ла*], [*п’ішч’э́ц’*] — [*п’ішч’э́ла*] і інш.;
* націскны канчатак [*-э́ц’*], [*-і́ц’*] ([*-ы́ц’*]) з фінальным зычным [*ц’*] і ненаціскны канчатак [*-э*] ([*-а*]) у трэцяй асобе дзеяслова першага і другога спражэнняў адзіночнага ліку цяперашняга часу абвеснага ладу ([*іz’э́ц’*], [*н’ас’э́ц’*], [*крычы́ц’*], [*γрым’і́ц’*], але [*хо́z’а*], [*но́с’а*], [*γул’а́йэ*], [*рэ́жа*], гібрыд паўночна-ўсходняга [*-эц’*], [*-іц’*], [*-ыц’*] і паўднёва-заходняга [*-э*] ([*-а*]) і [*-іц’*] ([*-ыц’*])] у залежнасці ад спражэння (класа дзеяслова);
* канчатак [*-о*] ў назоўным склоне адзіночнага ліку назоўнікаў ніякага роду, якія абазначаюць маладых жывёл і птушак ([*ц’ал’о́*], [*птушан’о́*], гібрыд паўночна-ўсходняга [*-о́нак*] і паўднёва-заходняга [*-а́*]);
* формы адзіночнага ліку жаночага роду прошлага часу з націскам на аснове ў дзеясловаў першага спражэння з націскам на асабовым канчатку: [*н’э́сла*], [*в’э́зла*], [*п’э́кла*].

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларуская дыялекталогія
Катэгорыя:Беларуская мова