open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кэці Перы

**Кэці Перы** (сапр. імя: **Кэтрын Элізабэт Хадсан**, ; нар. ) — амерыканская спявачка, кампазітар, парфумер і актрыса.

Стала вядомая дзякуючы свайму сінглу «Ur So Gay», выпушчаным у 2007 годзе, і сусветнаму хіту "I Kissed a Girl», які ўзначаліў чарты многіх краін, уключаючы ЗША, Канаду, Вялікабрытанію, Аўстралію і Ірландыю. Наступныя сінглы California Gurls, Teenage Dream, Firework, E.T. і Last Friday Night (TGIF) таксама ўзначалілі Billboard Hot 100. Перы з'яўляецца другой выканаўцай, пасля Майкла Джэксана, чые 5 сінглаў з аднаго альбома дасягнулі першага месца ў чарце ЗША.

## Дыскаграфія 
**Сольныя студыйныя альбомы**

* *Katy Hudson (2001)*
* *One of the Boys (2008)*
* *Teenage Dream (2010)*
* *Prism (2013)*
* *Witness (2017)*
* *Smile (2020)*
* *143 (2024)*

**З праектам The Matrix**

* *The Matrix* (2009, запісаны ў 2004)

## Узнагароды і намінацыі 
Кэці Пэры мае 73 узнагароды і больш 190 намінацый.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны блог Katy Perry 
* 
* 
* 
* 
* 
* Афіцыйны сайт парфумы Meow 

Катэгорыя:Рок-музыканты ЗША
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard 200
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы ЗША
Армстранг

**А́рмстранг**, або **Амстро́нг** (, чытаецца як *AH r m s t r ÁW ng *) — распаўсюджанае англамоўнае імя, прозвішча і тапонім.

## Прозвішча 
* Білі Джо Армстранг, амерыканскі музыкант, спявак, гітарыст, аўтар песень панк-рок гурту *Green Day*
* Крысцін Армстранг, амерыканская веласіпедыстка, алімпійская чэмпіёнка
* Луі Армстранг, амерыканскі джазавы музыкант і спявак
* Лэнс Армстранг, амерыканскі веласіпедыст
* Ніл Армстранг, амерыканскі астранаўт
* Хантэр Армстранг, амерыканскі плывец, алімпійскі прызёр
* Эмілі Армстранг, амерыканская спявачка, гітарыстка і аўтар песень

## Тапонім 
* Армстранг (акруга, Тэхас)
Свіфт

**Свіфт** () — англійскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
*Джонатан Свіфт (1667—1745) — англійскі пісьменнік.
*Кей Свіфт (1897—1993) — амерыканскі кампазітар.
*Льюіс Свіфт — амерыканскі астраном, адзін з адкрывальнікаў каметы Свіфта-Тутля.
*Роберт Свіфт (1985)  — амерыканскі баскетбаліст.
*Тэйлар Свіфт (1989) — амерыканскі выканаўца песень у стылі поп-кантры.
*Фрэнсі Свіфт (1968) — амерыканская актрыса.
*Том Свіфт — вядомы (у CША) герой прыгодніцкіх раманаў для падлеткаў.

## Гл. таксама 
*Swift
*ФК Свіфт, Эсперанж
**SWIFT (СВІФТ) — сістэма перадачы фінансавых даных.
**Swift («Свіфт») — арбітальная абсерваторыя.
Святло

thumb|right|250px|Бачнае святло — частка ўсяго святла
У фізічнай оптыцы **святло** — электрамагнітнае выпраменьванне, якое успрымаецца чалавечым вокам. Крыніцай святла можа быць нагрэтае або змешчанае ва ўзбуджаны стан рэчыва. Акрамя таго, пад святлом часта разумеюць не толькі бачнае святло, але і шырокія вобласці спектра, якія прымыкаюць да яго.

Раздзел фізікі, прысвечаны вывучэнню святла, называецца оптыка. Святло можа разглядацца альбо як электрамагнітная хваля, якая распаўсюджваецца ў вакууме з пастаяннай скорасцю, альбо як паток фатонаў — часціц, якія валодаюць вызначанай энергіяй і нулявой масай спакою.

**Святло** — гэта энергія, матэрыя адмысловага віду.

## Уласцівасці святла 
Адной з уласцівасцей святла з’яўляецца яго колер, які вызначаецца даўжынёй хвалі для монахраматычнага выпраменьвання, або сумарным спектрам складанага выпраменьвання.

640px|Бачнае святло ў спектры

Святло можа распаўсюджвацца там, дзе гук ужо не існуе (калі глядзець праз празрысты каўпак, з-пад якога выпампавалі паветра, то відаць, як б’ецца малаточак званка пад каўпаком, а гуку не чуваць). Значыць, светлавыя ваганні распаўсюджваюцца ў адмысловым асяроддзі, гэтае асяроддзе Гюйгенс назваў эфірам.

Скорасць святла ў вакууме *с* = 299 792 458 м/с
thumb|820px|center|Час распаўсюджвання светлавога прамяня ў маштабнай мадэлі Зямля-Месяц. Для пераадолення адлегласці ад паверхні Зямлі да паверхні Месяца святлу патрабуецца 1,255 с.

Фізічныя велічыні, звязаныя са святлом: яркасць, асветленасць, светлавы паток, светлавая аддача.

*Бачнае святло* — электрамагнітнае выпраменьванне з даўжынямі хваль ≈ 380—760 нм (ад фіялетавага да чырвонага).

## Тэрміналогія 
Гістарычна з’явіўся тэрмін «нябачнае святло» — ультрафіялетавае святло, інфрачырвонае святло, радыёхвалі.

## Крыніцы святла 
У прыкладных навуках важная дакладная характарыстыка крыніцы святла. Асабліва важныя наступныя тыпы крыніц:
* Абсалютна чорнае цела
* Крыніца А
* Крыніца В
* Крыніца С
* Крыніца D65

Паказаныя крыніцы маюць розную каляровую тэмпературу.

**Лямпы дзённага святла** выпускаюць на розныя светлавыя дыяпазоны, у т. л.:
* Лямпы белага святла (каляровая тэмпература 3500 К),
* Лямпы халоднага белага святла (каляровая тэмпература 4300 К)

## Гл. таксама 
* Электрамагнітны спектр
* Кантраст
* Абсалютна чорнае цела
* Час
* Бачнае выпраменьванне
* Ультрафіялетавае выпраменьванне
* Інфрачырвонае выпраменьванне

## Спасылкі 
Катэгорыя:Колер
Катэгорыя:Оптыка
Personennamendatei

**Personennamendatei** (PND) — нямецкая сістэма класіфікацыі і сістэматызацыі асоб, прызначаная пераважна для бібліятэк. PND створана ў 1995—1998 гадах і апублікавана Нямецкай нацыянальнай бібліятэкай. Па кожнай асобе захоўваюцца даныя пра імя, даце нараджэння і родзе заняткаў, кожнай асобе прысвоены ідэнтыфікацыйны нумар PND.

PND складаецца з больш двух мільёнаў запісаў і параўнальная з «Library of Congress Name Authority File» (LCNAF).

У красавіку 2012 года ў Германіі запушчана ўніверсальная сістэма класіфікацыі Gemeinsame Normdatei (GND), якая ўключыла ў сябе запісы чатырох сістэм: Personennamendatei (PND), Schlagwortnormdatei (SWD), Gemeinsame Körperschaftsdatei (GKD) і Einheitssachtitel-Datei des Deutschen Musikarchivs (DMA-EST).

## Літаратура 
* Reinhard Rinn: *Das Projekt Personennamendatei (PND-Projekt)*; in: Zeitschrift für Bibliothekswesen und Bibliographie 41 (1994), p.&nbsp;543
* Reinhard Rinn: *Die überregionale Normdatei für Personennamen (PND). Bericht zum Projektstand September 1995*; in: Zeitschrift für Bibliothekswesen und Bibliographie 42 (1995), p.&nbsp;617
* Claudia Fabian: *Entwicklung und Aufbau der Personennamendatei in Deutschland. Bericht über Konzeption und Realisierung seit 1989*; in: Zeitschrift für Bibliothekswesen und Bibliographie 42 (1995), p.&nbsp;605
* Ronald Michael Schmidt: *Die Anwendung der überregionalen Personennamendatei in Verbundsystemen*; in: Zeitschrift für Bibliothekswesen und Bibliographie 44 (1997), p.&nbsp;117
* Brigitte Wiechmann: *Individualisierungstest in Der Deutschen Bibliothek*; in: Zeitschrift für Bibliothekswesen und Bibliographie 46 (1999), Heft 3
* Katrin Teichmann: *Anwendung der Normdaten Der Deutschen Bibliothek in der Museumsdokumentation. Am Beispiel der Porträtsammlung im Deutschen Buch- und Schriftmuseum der Deutschen Bücherei Leipzig*; Hochschulschrift 2003
* Gabriele Meßmer: *The German Name Authority File (PND) in the Union Catalogue: principles experiences and costs*; in: *Authority control. Definizione ed esperienze internazionali. Atti del convegno internazionale, Firenze, 10-12 febbraio 2003 [Authority Control: Reflections and Experiences. Florence Italy. 10-12 February 2003.]*; ISBN 88-8453-110-1 Online-Version 
* Christel Hengel: *Normdaten und Metadaten. Die Idee eines Internationalen Authority File*, in: *Zeitschrift für Bibliothekswesen und Bibliographie*, 50 (2003), pp.&nbsp;210-214.

## Спасылкі 
* http://www.d-nb.de/eng/standardisierung/normdateien/pnd.htm 

Катэгорыя:Бібліятэчная справа
Катэгорыя:Класіфікатары
Dresdner Bank

thumb|250px|
**"Дрэзднер банк"** (ням.: Dresdner Bank) — банкаўскі канцэрн Германіі, які існаваў да 10 мая 2009 года. Займаў трэцяе месца ў Германіі па балансавай суме і колькасці персаналу. З 2009 года «Dresdner Bank» з’яўляўся гандлёвай маркай «Commerzbank» і знік як назва да канца 2010 года.

Утвораны 12 лістапада 1872 г. у Дрэздэне. Дзейнічаў у 60 краінах свету. З 2001 года стаў часткай Allianz Group як цэнтр банкаўскіх паслуг.

У 2010 годзе Commerzbank цалкам паглынуў "Дрэзднер банк".

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Неіснуючыя цяпер банкі Германіі
Катэгорыя:Дрэздэн
Антонаўскі парк

**Антонаўскі парк** — парк на мяжы Партызанскага і Ленінскага раёнаў Мінска, частка Сляпянскай водна-паркавай сістэмы. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Судмаліса, Планёрнай, Партызанскім праспектам і завулкам Клумава.

## Гісторыя 
З сярэдзіны ХІХ стагоддзя на месцы паўночнай часткі парка існаваў фальварак Антонаўка, які належаў мінскаму архірэю Антонію Зубко.

У 1928 годзе побач з Антонаўкай быў урачыста адкрыты Антонаўскі парк. Большая яго частка пасля вайны адышла пад забудову.

Парк быў добраўпарадкаваны ў другой палове 1970-х гадоў пасля стварэння Сляпянскай воднай сістэмы ў рэчышчы невялікай рэчкі Сляпянкі.

9 студзеня 2007 года Мінскім гарадскім Саветам дэпутатаў парку была афіцыйна прысвоена назва «Антонаўскі парк».

Катэгорыя:Паркі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1928 годзе
Катэгорыя:1928 год у Мінску
Катэгорыя:Партызанскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Лэнс Армстранг

**Лэнс Эдвард Армстранг** (, імя пры нараджэнні — **Лэнс Эдвард Гандэрсан** (); 18 верасня 1971, Плейна, штат Тэхас, ЗША) — амерыканскі шашэйны веласіпедыст.

Армстранг быў адным з мацнейшых веласіпедыстаў свету. Ён станавіўся 7-разовым пераможцам самай прэстыжнай і адной з трох самых складаных шматдзёнак — Le Tour de France, перамагаючы ў 1999, 2000, 2001, 2002, 2003 і 2004 гадах, падчас выступлення за клуб «US Postal Service» (сучаснае імя клуба — «*Discovery Channel*»). Гэта пры тым, што ў 1996 годзе ў Армстранга быў выяўлены рак, і метастазы распаўсюдзіліся на ўсё цела. Аднак ён здолеў не толькі выжыць, але і вярнуцца ў вялікі спорт дзякуючы сучаснай медыцыне. Пасля сямі перамог на «Тур дэ Франс» Лэнс аб’явіў, што пакідае спорт. 9 верасня 2008 года Армстранг вярнуўся ў спорт і выступаў за казахскі клуб «Astana», а потым за ўласны клуб «Team RadioShack».

У 2012 годзе з’явіліся паведамленні, што ў Лэнса Армстронга забіраюць сем тытулаў пераможцы велагонкі «Тур дэ Франс» у сувязі з абвінавачваннямі Амерыканскага антыдопінгавага агенцтва (USADA) ва ўжыванні допінгу. USADA абвінаваціла велагоншчыка ў парушэнні цэлага шэрагу антыдопінгавых правілаў: ён ужываў забароненыя прэпараты і дзяліўся допінгам з іншымі спартоўцамі. З чэрвеня 2012 амерыканец у судзе спрабаваў даказаць сваю невінаватасць, аднак прысуд па ягонай справе адкладаўся, і ў выніку Армстронг вырашыў спыніць барацьбу.

## Спасылкі 
* Lance Armstrong official site 
* Lance Armstrong Foundation  
* 

Катэгорыя:Велагоншчыкі ЗША
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Велагоншчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 года
Катэгорыя:Велагоншчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Велагоншчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па шашэйных велагонках
Сквер Сенажаны

**Сквер Сенажаны** — сквер у Кастрычніцкім раёне Мінска. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Варанянскага і Ляўкова.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі памешчыкі Немаршанскія пабудавалі непадалёк Мінска фальварак Сен-Жоны. Складаная французская назва трансфармавалася ў больш мілагучнае Сенажаны. Пасля Вялікай Айчыннай вайны тэрыторыя Сенажанаў забудоўваецца прыватнымі дамамі, якія ўжо ў 1986—2001 гадах пайшлі пад знос, і на іх месцы былі пабудаваны шматпавярхоўкі.

9 студзеня 2007 года Мінскім гарадскім Саветам дэпутатаў скверу была афіцыйна прысвоена назва «Сенажаны».

Катэгорыя:Скверы Мінска
Карныя аперацыі нямецкіх акупацыйных улад

**Ка́рныя аперацыі** нямецкіх акупацыйных улад — сукупнасць ваенных, рэпрэсіўных, эканамічных і палітычных акцый, мэтай якіх з'яўлялася знішчэнне партызанскага руху, заняволенне і знішчэнне насельніцтва і захоп маёмасці на акупіраванай тэрыторыі ў час Вялікай Айчыннай вайны. З'яўляліся неад'емнай часткай нямецка-фашысцкага акупацыйнага рэжыму.

Карныя аперацыі ажыццяўляліся вайсковымі, ахоўнымі, паліцэйскім і спецыяльнымі падраздзяленнямі.

На тэрыторыі Беларусі карныя аперацыі праводзіліся з першых дзён вайны.

## Спіс карных аперацый 
## Гл. таксама 
* Аперацыя «Waldwinter»
* Карная аперацыя «Bamberg»
* Карная аперацыя «Greif»
* Карная аперацыя «Dreieck»
* Карная аперацыя «Erntefest»
* Карная аперацыя «Jakob»
* Карная аперацыя «Kugelblitz»
* Карная аперацыя «Nixe»
* Аперацыя «Affenkäfig»
* Карная аперацыя «Wirbelwind»

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Цюркскія мовы

**Цю́ркскія мо́вы** — сям’я роднасных моў, якая належыць да алтайскай макрасям’і. Цюркскія мовы распаўсюджаныя ад Міжземнамор’я да Сібіры і Заходняга Кітая.

Колькасць носьбітаў цюркскіх моў складае ад 160 да 180 мільёнаў чалавек. Найбольшую колькасць носьбітаў мае турэцкая мова.

## Характарыстыкі 
Асноўныя асаблівасці цюркскіх моў гэта гармонія галосных (сінгарманізм), аглютынацыйнасць і адсутнасць катэгорыі роду. Парадак слоў падпарадкоўваецца схеме SOV.

## Літаратура 
* Philologiae Turcicae Fundamenta. Wiesbaden, 1959—1964. I—II.


Катэгорыя:Алтайскія мовы
Ваенная справа

**Ваенная справа** — складаны тэрмін, які можа мець наступныя значэнні:
* У шырокім разуменні ахоплівае ўсе пытанні ваеннай тэорыі і практыкі, звязаныя з ваенным будаўніцтвам, падрыхтоўкай і дзеяннямі ўзброеных сіл, у мірны і ваенны час, падрыхтоўкі насельніцтва краіны на выпадак вайны;
* у вузкім разуменні — гэта сістэма ведаў, неабходных ваенным і ваеннаабавязаным для паспяховага выканання свайго ваеннага абавязку.

Прафесія салдата як частка ваеннай справы з'яўляецца старэйшай за ўсю пісаную гісторыю. Адныя з найстарэйшых выяваў з Антычнасці адлюстроўваюць моц і веліч военачальнікаў. Бітва пры Кадэшы ў 1274 да н.э. была адным з ключавых момантаў у праўленні Рамзеса II і ўсхвалялася ў старажытных егіпецкіх барэльефах. Праз тысячу гадоў, у Азіі, першы кітайскі імператар Цынь Шыхуандзі настолькі намерваўся ўразіць багоў сваёй ваеннай моцай, што быў пахаваны разам са сваёй тэракотавай арміяй. Аднымі з самых адданых ваеннай справе былі рымляне, пакінуўшы ў спадчыну мноства трактатаў і помнікаў пісьменнасці, а таксама архітэктурных помнікаў, такіх як трыўмфальныя аркі і .

## Спасылкі
Парк Цівалі (Мінск)

**Парк Цівалі** — парк у Фрунзенскім раёне Мінска. Тэрыторыя абмежавана вуліцамі Прытыцкага, Пятра Глебкі і Матусевіча.

## Гісторыя 
У сярэдзіне XIX стагоддзя гарадскія землі, якія знаходзіліся за Кальварыяй, узяў у арэнду аптэкар Гольцберг, які пабудаваў там новую сядзібу «Цівалі» і стварыў культурны куток губернскага Мінска, адкрыўшы летні тэатр «Цівалі» і рэстаран. Сядзіба была названа так па назве парку актыўнага адпачынку «Цівалі» ў Капенгагене, які пачаў працаваць у 1844 годзе і стаў настолькі папулярным, што ў многіх еўрапейскіх гарадах праз некаторы час узнікалі аднайменныя паркі.

9 студзеня 2007 года Мінскім гарадскім Саветам дэпутатаў парку была афіцыйна прысвоена назва «Цівалі».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паркі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1928 годзе
Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
Башар Асад

**Башар Хафез аль-Асад** (; ) — сірыйскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, 16-ы прэзідэнт Сірыі (2000—2024). Пераабраны ў 2007, 2014 і 2021 гадах.

## Біяграфія 
### Раннія гады 
Нарадзіўся 11 верасня 1965 года ў Дамаску ў сям’і камандуючага сірыйскімі ВПС і СПА брыгаднага генерала Хафеза Асада, які стаў пазней прэзідэнтам Сірыі.

Пачатковую і сярэднюю адукацыю атрымаў у элітным араба-французскім ліцэі «Хурыя» у Дамаску. У 1982 годзе завяршыў навучанне ў ліцэі і атрымаў ступень бакалаўра, а ў 1988 годзе з чырвоным дыпломам скончыў медыцынскі факультэт Дамаскага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Урач-афтальмолаг», пасля чаго працаваў у ваенным шпіталі Тышрын ў прыгарадзе Дамаска.

У 1991 годзе (па іншых дадзеных — у 1992 годзе) з’ехаў на стажыроўку ў Вялікабрытанію — у афтальмалагічны цэнтр Western Eye Hospital пры бальніцы Святой Марыі, размешчанай у раёне Падынгтан ў Лондане. За мяжой Асад узяў сабе псеўданім, каб ніхто не ведаў, што ён сын сірыйскага прэзідэнта. Ён удзельнічаў у міжнародных навуковых сімпозіумах і аддаваў перавагу праводзіць час у коле сірыйскіх інтэлектуалаў. Акрамя афтальмалогіі, захапляўся інфарматыкай.

Першапачаткова сваім пераемнікам на пасадзе кіраўніка дзяржавы Хафез Асад бачыў свайго старэйшага сына Басіля, але той загінуў у 1994 годзе ў аўтакатастрофе. Пасля гібелі брата Башар вярнуўся ў Сірыю. Ён паступіў у ваенную акадэмію ў сірыйскім горадзе Хомс і ў 1995 годзе ў званні капітана ўжо камандаваў танкавым батальёнам, затым узначальваў Рэспубліканскую гвардыю. У студзені 1999 года яму было прысвоена званне палкоўніка.

### На чале дзяржавы 
Хафез Асад памёр 10 чэрвеня 2000 года ад сардэчнай недастатковасці. На наступны дзень пасля смерці сірыйскага лідара выканаўца абавязкаў прэзідэнта Сірыі, першы віцэ-прэзідэнт Хадам прысвоіў Башару Асаду званне генерал-лейтэнанта і прызначыў яго вярхоўным галоўнакамандуючым арміі. Сірыйскі парламент змяніў канстытуцыю, знізіўшы мінімальны ўзрост кандыдата ў прэзідэнты з 40 да 34 гадоў адмыслова для абрання на гэтую пасаду Башара Асада.

20 чэрвеня на з’ездзе кіруючай партыі Баас Башар Асад быў абраны генеральным сакратаром і вылучаны адзіным кандыдатам у прэзідэнты, а праз тыдзень яго кандыдатура была адобрана парламентам. 10 ліпеня ў краіне прайшоў рэферэндум, па выніках якога Башар Асад быў абраны прэзідэнтам Сірыі, набраўшы 97,29 % галасоў.

27 мая 2007 года ў Сірыі прайшоў чарговы рэферэндум па перавыбранні Асада кіраўніком дзяржавы. У выбарчы бюлетэнь было ўключана толькі адно пытанне: «давяраеце вы кіраванне краінай Башару Асаду да 2014 года?». Па выніках рэферэндуму Башар Асад быў пераабраны на другі тэрмін, набраўшы 97,62 % галасоў.

### Адхіленне ад улады 
8 снежня 2024 года, у сувязі з наступленнем паўстанцаў і падзеннем Дамаска, пакінуў Сірыю і збег у Расію.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Богдан С., Пабеданосцава Кая А., Сірыя: сакрэт Асадаў // Наша гісторыя, № 2, 2018, с. 70 — 75. ISBN 2617—2305

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Сірыі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб
Зносіны

**Зносіны** — працэс наладжвання і развіцця кантактаў паміж людзьмі, выкліканы патрэбамі сумеснай дзейнасці. Уключае абмен інфармацыяй, выпрацоўку адзінай стратэгіі ўзаемадзеяння, успрыманне і разуменне другога чалавека. У працэсе зносін чалавек самавызначаецца, выяўляе свае індывідуальныя асаблівасці, яго сутнасць раскрываецца для другога чалавека. Сацыяльны сэнс зносін у далучэнні суб'екта да культурна-гістарычнага вопыту чалавецтва.

У найбольш абагульненых класіфікацыях вызнаюцца тры аспекты працэсу зносін:
* камунікатыўны — звязаны з вызначэннем спецыфікі інфармацынага працэсу паміж людзьмі з улікам іх узаемаадносін, мэт, намераў і інш.
* інтэрактыўны — увасабляе агульную стратэгію узаемадзеяння — супрацоўніцтва, суперажыванне, канкурэнцыя
* перцэптыўны — уключае працэс успрымання, разумення і ацэнкі другога чалавека, зыходзячы з асаблівасцей яго паводзін.

Адзінства гэтых аспектаў — важная ўмова аптымізацыі адносін паміж людзьмі, іх сумеснай дзейнасці. Развіццё здольнасцей і навыкаў зносін, фарміраванне іх культуры — адна з важных задач выхавання.

## Літаратура 
* 

*
Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія
Eminem

**Ма́ршал Бру́с Мэ́тэрс III** (, больш вядомы пад сваімі сцэнічнымі псеўданімамі **Eminem** і **Slim Shady**; нарадзіўся 17 кастрычніка 1972, Сент-Джозеф, Місуры, ЗША —) — амерыканскі рэп-выканаўца, уладальнік прэміяў «Оскар» і «Грэмі». Выхадзец з Дэтройта, штат Мічыган. Па ўсім свеце прададзена звыш сямідзесяці мільёнаў яго альбомаў, што робіць Эмінема адным з найбольш прадаваных музыкантаў пачатку 2000-х і адным з самых лепшых рэпераў за ўсе часы. Знайшоў Эмінема рэпер і прадзюсар Dr. Dre. Пазней Эмінем падпісаў кантракт з яго гуказапісваючым лэйблам Aftermath Entertainment.

Нобелеўскі лаўрэат Шымус Хіні ўзнагародзіў Маршала за яго «вербальную энергію» і за яго паэзію і лірыку, якая выклікае вялікую цікавасць у народзе. Эмінем мае благую рэпутацыю і вакол яго лірыкі адбываецца мноства спрэчак. Нягледзячы на поспех яго нашумелага альбома The Marshall Mathers LP і чатыры намінацыі на «Грэмі», такія крытыкі, як GLAAD абвінавацілі яго лірыку ў гамафобіі і нянавісці да жаночага пола, у той час, калі іншыя сцвярджалі, што гэта прома-гвалт. У 2002 годзе ён зняўся ў паўаўтабіяграфічным фільме «8 міля».

Эмінем вядомы супрацоўніцтвам і запісам дуэтаў з іншымі папулярнымі музыкамі (Дайда, 50 Cent і інш.). У 2010 годзе Эмінем і Рыяна запісалі хіт «Love the Way You Lie», які таксама, як і папярэднія супрацоўніцтвы, неўзабаве патрапіў у чарты.

## Дыскаграфія 
### Сольныя студыйныя альбомы 
* *Infinite* (1996)
* *The Slim Shady LP* (1999)
* *The Marshall Mathers LP* (2000)
* *The Eminem Show* (2002)
* *Encore* (2004)
* *Relapse* (2009)
* *Recovery* (2010)
* *The Marshall Mathers LP 2* (2013)
* *Revival* (2017)
* *Kamikaze* (2018)
* *Music to Be Murdered By* (2020)
* *The Death of Slim Shady (Coup de Grâce)* (2024)

### Студыйныя альбомы D12 
* ''Devil's Night* (2001)
* *D12 World'' (2004)

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* 

Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard 200
Катэгорыя:Хіп-хоп выканаўцы ЗША
Катэгорыя:Рэперы ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Свентакшыскія горы

**Свентакшыскія горы** ( — «горы Святога Крыжа») — горны хрыбет у Польшчы, найбольш высокая частка Келецка-Сандамірскага ўзвышша.

Працягласць хрыбта складае каля 80 км. Найвышэйшы пункт — гара Лысіца (612 м). Горы складзеныя кварцытамі, граўвакамі, пясчанікамі і вапнякамі, часта перакрытымі друзлымі (у прыватнасці, марэннымі) адкладамі. Пераважае ўзгорыста-градавы рэльеф. Ля падножжаў гор растуць дубовыя і хваёвыя, на схілах — букавыя і піхтавыя лясы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горныя хрыбты Еўропы
Катэгорыя:Горы Польшчы
Катэгорыя:Геаграфія Свентакшыскага ваяводства
Астравы Свердрупа

**Астравы Све́рдрупа** () — група астравоў на поўначы Канадскага Арктычнага архіпелага, у складзе Астравоў Каралевы Елізаветы. Названы ў гонар нарвежскага палярнага даследчыка Ота Свердрупа, які адкрыў шэраг астравоў у 1898—1902 гадах.

Агульная плошча астравоў складае каля 75 000 км². Самыя буйныя астравы: Аксель-Хейберг (40 900 км²), Элеф-Рынгнес (10 800 км²), Амунд-Рынгнес (6 100 км²). На Аксель-Хейберг — высокія горы (да 2134 м), дзве вялікія ледавіковыя шапкі і дробныя ледавікі агульнай плошчай 12 500 км², берагі парэзаныя фіёрдамі. Астатнія астравы раўнінныя або пагорыстыя. На востраве Элеф-Рынгнес ёсць аэрапорт і метэастанцыя Ісаксен (з 1948 года).

## Літаратура 
* 
* 

С
С
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар людзей
Джэсіка Альба

**Джэсіка Марыя Альба** (; ) — амерыканская актрыса.

Тэле- і кінакар'ера для Альбы пачалася ў 13 гадоў з яе з'яўлення ў фільме «Закінуты лагер» і серыяле «Таемны свет Алекс Мак» (1994). Зрабілася вядомай дзякуючы галоўнай ролі ў тэлесерыяле «Цёмны анёл» (2000—2002). Пазней Джэсіка здымалася ў розных фільмах, уключаючы «Горад грахоў» (2005) і «Фантастычная чацвёрка» (2005).

Альба па выніках галасавання на вэб-партале *AskMen.com* стала нумарам адзін у спісе «99 самых жаданых жанчын» 2006 года, таксама «Самай сексуальнай жанчынай у свеце» па версіі часопіса *FHM* у 2007 годзе. Джэсіка атрымала мноства ўзнагарод за свае работы, уключаючы *Teen Choice Award* і *Saturn Award* у катэгорыі «Найлепшая тэлеактрыса» і намінацыю на «Залаты Глобус» за працу ў серыяле «Цёмны анёл».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Джэсіка Альба на сайце People.com
* 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты MTV Movie & TV Awards
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маліна»
Навуковец

— выдатны геолаг і географ]]
**Вучоны** або **навуковец** — спецыяліст у якой-небудзь навуковай галіне, які ўнёс рэальны ўклад у навуку. Звычайна вучонымі называюць тых людзей, якія ўжываюць навуковы метад.

Вучоны можа быць экспертам у адной або некалькіх галінах навукі. Паняцці «вучоны» і «навука» прайшлі доўгае развіццё і эвалюцыю, і іх разуменне ў розных культурах можа адрознівацца, аднак пры гэтым была сфарміравана сусветная навуковая супольнасць, якая зблізіла ўяўленні аб навуцы і вучоных у розных краінах. Навуковая метадалогія, якую выкарыстоўваюць вучоныя, у прыватнасці, уключае ў сябе абагульненне добра правераных фактаў, прымяненне абстрактных паняццяў, генераванне і праверку гіпотэз, стварэнне тэорый як фактаў больш агульнага ўзроўню, развіццё навуковага апісання, пачынаючы з добра вывучанага, у бок непазнанага.


Катэгорыя:Прафесіі
Міхаіл Сцяпанавіч Бастынец

**Міхаіл Сцяпанавіч Бастынец** (, г. Пінск — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі ў гады Грамадзянскай вайны.

Па заданні Палескага камітэта РСДРП(б) арганізоўваў бальшавіцкія вочкі ў частках Гомельскага гарнізона і ў мінскіх аўтамайстэрні (1917). У 1918 годзе член Палескага падпольнага камітэта РКП(б), Гомельскага падпольнага ВРК і начальнік штаба партызанскіх атрадаў.

Удзельнічаў у распрацоўцы плана вызвалення Гомеля, кіраваў забастоўкай і паўстаннем рабочых горада (28.12.1918 — 5.1.1919) супраць нямецкіх акупантаў. З 1919 года на Заходнім фронце ў Гомельскім пралетарскім батальёне. З 1921 года на партыйнай і гаспадарчай рабоце. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны
Інструмент

, Францыя]]
 і яго выкарыстанне]]
**Інструме́нт** ( — прылада) — прадмет, прылада, механізм, машына або алгарытм, якія выкарыстоўваюцца для ўздзеяння на аб’ект: яго змены або вымярэння ў мэтах дасягнення карыснага эфекту. У аснове канструкцыі і правіл выкарыстання інструмента ляжыць веданне законаў матэрыяльнага свету, прыкладзеных да тэхналогіі вытворчасці. Складаны інструмент заключае ў сабе ідэю некалькіх элементарных.

У шырокім сэнсе — сродак уздзеяння на аб’ект, пераўтварэння і стварэння аб’екта. Але прылада, прыстасаванне, не дапаможны матэрыял: пры мыцці бялізны пральная дошка — інструмент, а пральны парашок — не, пры шыцці іголка — інструмент, а нітка — не. Адзін і той жа прадмет можа быць як інструментам, так і дапаможным матэрыялам. Зубная нітка — інструмент, а нітка пры шыцці — дапаможны матэрыял.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі
Мікалай Арсеньевіч Бацін

**Мікалай Арсеньевіч Бацін** (; , в. Юркіна, , Валагодская вобласць — ) — беларускі савецкі вучоны ў галіне механізацыі тэхналогіі драўніны. Доктар тэхнічных навук (1966). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1972).

## Біяграфія 
Скончыў  у 1936 г. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

З 1946 года ў Беларускім тэхналагічным інстытуце. У 1949—1955 гадах і з 1961 года прарэктар, з 1970 года загадчык кафедры.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па тэорыі і практыцы рацыянальнага раскрою пілаванай сыравіны і вытворчасці піламатэрыялаў.

## Бібліяграфія 
* Справочник по деревообработке — Мн., 1958 (совм. с В. А. Бирюковым, Л. А. Манкевичем)

## Узнагароды 
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга.
* Знак «За выдатныя поспехі ў працы ў галіне вышэйшай адукацыі СССР»
* Ганаровыя граматы Вярхоўнага Савета БССР і Міністэрства вышэйшай адукацыі СССР.
* Медалі.

## Спасылкі 
* Батин Николай Арсеньевич (1911—1997) // Электронная бібліятэка БДТУ

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выкладчыкі БДТУ
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Абд Рабу Мансур аль-Хадзі

**Абд Рабу Мансур аль-Хадзі** (, ) — еменскі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч. З 25 лютага 2012 г. 2-і прэзідэнт Емена.

У 1970 г. пачаў ваенную службу ў арміі Народнай Дэмакратычнай Рэспублікі Емен. У 1994 г., пасля аб’яднання ў 1990 г. Народнай Дэмакратычнай Рэспублікі Емен і Еменскай Арабскай Рэспублікі ў Еменскую Рэспубліку, на працягу 4 месяцаў у званні генерал-маёр быў міністрам абароны. 3 кастрычніка 1994 г. прэзідэнт Салех прызначыў яго віцэ-прэзідэнтам.

З 4 чэрвеня і да 23 верасня 2011 года, на час лячэння Салеха, выконваў абавязкі прэзідэнта краіны. З 23 снежня 2011 г. зноў прыступіў да выканання абавязкаў кіраўніка дзяржавы.

21 лютага 2012 г. на датэрміновых прэзідэнцкіх выбарах абраны прэзідэнтам Емена на двухгадовы тэрмін. 25 лютага ўступіў у пасаду, прыняўшы прысягу.

Катэгорыя:Прэзідэнты Емена
Джон фон Нейман

**Джон фон Нейман** (; або **Іаган фон Нейман**, ; пры нараджэнні **Янаш Лаёш Нейман**, ; , Будапешт — , Вашынгтон) — венгра-амерыканскі матэматык, які зрабіў важны ўклад у квантавую фізіку, квантавую логіку, функцыянальны аналіз, тэорыю мностваў, інфарматыку, эканоміку і іншыя галіны навукі. Найбольш вядомы як прабацька сучаснай архітэктуры камп’ютараў (так званая архітэктура фон Неймана), ужываннем тэорыі аператараў да квантавай механікі (алгебра фон Неймана), а таксама як удзельнік Манхэтэнскага праекта і як стваральнік тэорыі гульняў і канцэпцыі клеткавых аўтаматаў.

Таксама вядомасць Джон фон Нейман заслужыў як вынаходнік, паліглот і энцыклапедыст.

У гонар Джона фон Неймана названы кратар на Месяцы.

## Асобныя навуковыя працы 
* 1923. *On the introduction of transfinite numbers*, 346-54.
* 1925. *An axiomatization of set theory*, 393—413.
* 1932. *Mathematical Foundations of Quantum Mechanics*, Beyer, R. T., trans., Princeton Univ. Press. 1996 edition: ISBN 0-691-02893-1.
* 1944. *Theory of Games and Economic Behavior*, with Morgenstern, O., Princeton Univ. Press, online at archive.org. 2007 edition: ISBN 978-0-691-13061-3.
* 1945. *First Draft of a Report on the EDVAC* TheFirstDraft.pdf 
* 1963. *Collected Works of John von Neumann*, Taub, A. H., ed., Pergamon Press. ISBN 0-08-009566-6
* 1966. *Theory of Self-Reproducing Automata*, Burks, A. W., ed., University of Illinois Press. ISBN 0-598-37798-0

## Літаратура 
* Steve Heims. John Von Neumann and Norbert Wiener: from mathematics to the technologies of life and death. — MIT Press, 1980. — 568 p. — ISBN 0262081059.
* William Aspray. John von Neumann and the Origins of Modern Computing. — MIT Press, 1990. — 376 p. — ISBN 0262011212. 
* Данилов Ю. А.. Джон фон Нейман. — М.:Знание, 1981.
* Norman Macrae. John von Neumann: The Scientific Genius who Pioneered the Modern Computer, Game Theory, Nuclear Deterrence, and Much More, Random House, 1992. Перавыдадзена AMS у 2008 г. 
* Монастырский М. И. Джон фон Нейман — математик и человек. // Историко-математические исследования. — М.: Янус-К, 2006. — № 46 (11). — С. 240—266. 
* «Bulletin of the American Mathematical Society», 1958, v. 64, № 3, pt 2. 

## Гл. таксама 
* Архітэктура фон Неймана
* Зонд фон Неймана

## Спасылкі 
* *Guenter Albrecht-Buehler.* Cell Intelligence. 
* Профіль Неймана на Google Scholar

Катэгорыя:Даследчыкі штучнага інтэлекту
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Энрыка Фермі
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Венгрыі
Катэгорыя:Выпускнікі Будапешцкага ўніверсітэта
Катэгорыя:Памерлі ад раку косці
Катэгорыя:Памерлі ад раку мозгу
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі Венгрыі
Катэгорыя:Матэматыкі Германіі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Фізікі Венгрыі
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Судна

**Су́дна** — па вызначэнні ваенна-марскога слоўніка, плаўсродак, якае выкарыстоўваецца ў якасці транспартнага сродку. Такім чынам, плывучыя прычалы, пантоны і г. д. да суднаў не адносяцца.

Увогуле пад тэрмінам **судна** маецца на ўвазе любы транспартны сродак для перавозкі пасажыраў ці грузаў праз адну з традыцыйна не прыстасаваных для чалавека прастор — гэта значыць любую, акрамя наземнай.

Непасрэдна ў рух судна прыводзіцца рухавіком, у якасці якога выкарыстоўваецца буксірны канец, вясло, вяслярнае кола, ветразь, шруба (пагружаная ў ваду ці паветраная) ці рэактыўны струмень (не вады). Рухавік (для самаходных суднаў) прыводзіцца ў дзеянне рухавіком, які пераўтварае патэнцыйную энергію працоўнага рэчыва (каларыйная ежа, вугаль, прадукты перапрацоўкі нафты, сціснутае паветра, ядзернае паліва) і хімічная энергія акумулятараў, у механічную энергію руху, у ролі якога выкарыстоўваецца крыніца мускульнай сілы, рухавік унутранага згарання (Дызелі ці Ота), электраматор, паравая машына, турбіна або рэактыўны рухавік.

Паводле МППСС (Міжнародныя правілы папярэджання сутыкненняў суднаў у моры), правіла *3а*:
слова «судна» азначае ўсе віды плывучых сродкаў, уключаючы неводазмяшчальныя судны (напрыклад, на судна на паветранай падушцы, экраналёты і г. д.) і гідрасамалёты, якія выкарыстоўваюцца ці могуць быць скарыстанымі ў якасці сродкаў перамяшчэння па вадзе

Тэрмін карабель блізкі па значэнні да паняцця судна, але не раўназначны яму. Судна — шырэйшае паняцце. Так, вяслярную лодку, водны веласіпед ці дошку для сёрфінгу нельга назваць караблём, аднак яны з’яўляюцца суднамі. Караблямі звычайна называюць толькі досыць вялікія судны ваеннага прызначэння ці парусныя судны з вызначаным відам абсталявання. Караблямі таксама прынята лічыць усе судны, якія нясуць на сабе ваенна-марскі сцяг, незалежна ад іх памеру. Прыклад: караблі (у тым ліку маніторы) Дняпроўскай, Дунайскай, Амурскай і Пінскай ваенных флатылій.
Акрамя ўнікальнай уласнай назвы, караблі, як правіла, маюць дзяржаву сцяга, порт прыпіскі і класіфікацыйнае таварыства.

Маламерныя судны, паводле беларускага заканадаўства, падлягаюць абавязковай дзяржаўнай рэгістрацыі і класіфікацыі. Іх ажыццяўляе Дзяржаўная інспекцыя па маламерных суднах (ДІМС) у складзе Міністэрства па надзвычайных сітуацыях, на тэрытарыяльных участках па месцы жыхарства фізічнай асобы (індывідуальнага прадпрымальніка), па месцы знаходжання юрыдычнай асобы (адасобленага падраздзялення).

На працягу гісторыі, у розных рачных сістэмах і ў розныя перыяды, у Беларусі вядомыя розныя тыпы рачных суднаў: стругі, дубы (дубасы), баркі, берліны, лайбы, віціны і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Транспартныя сродкі
Катэгорыя:Марскі транспарт
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Падкастынг

**Падкастынг** () — тэхналогія вяшчання ў Інтэрнэце. Гэта тэхналогія тыпу аўдыяблога або радыёблога, якая з дапамогай фармату RSS дазваляе аўтаматызаваць працэс падпіскі і пампавання аўдыя (звычайна mp3) на партатыўныя mp3-плэеры або на персанальны камп’ютар. Як правіла, падкасты маюць вызначаную тэматыку і перыядычнасць выдання. Для зручнага праслухоўвання падкастаў створана мноства праграмных прадуктаў, такіх як Zune Software, iTunes, Rhythmbox, gPodder, AmaroK або Banshee, якія сочаць за абнаўленнем падкаст-стужак і іх аўтаматычнай загрузкай.

Тэрмін быў упершыню ўведзены ва ўжытак ві-джэем Адамам Керы (*VJ Adam Curry*) з музычнага каналу MTV і з’яўляецца складаным словам з дзвюх частак: ад назвы iPod (вядомага mp3-плэера кампаніі Apple) і англійскага слова *broadcasting* (радыёвяшчанне). З дапамогай гэтай тэхналогіі кожны карыстальнік сеціва фактычна можа адчыніць сваю радыёстанцыю ў Інтэрнэце.

## Тэхналогія 
]]
Тэхналагічная база падкастынга — фармат RSS ці Atom са спецыфічным элементам *enclosure* («укладанне»), які апісвае медыяаб’ект, што падключаецца (карцінку, відэаролік, гуказапіс і інш.).

Элемент мае атрыбуты:
* `url` — спасылка (URL) на аўдыёфайл
* `length` — памер аб’екта ў байтах
* `type` — MIME-тып аб’екта (напрыклад, `audio/mpeg`)

## Гл. таксама 
* Падкасты

## Спасылкі 
* Спецыфікацыя RSS 2.0
* Што такое падкастынг
* Першы беларускі сайт падкастынгу  (рус.)

Катэгорыя:Блогі
Катэгорыя:Інтэрнэт
Катэгорыя:Радыёвяшчанне
Катэгорыя:Тэхналогіі кіно і відэа
Катэгорыя:Інтэрнэт-тэлебачанне
Катэгорыя:Сеткавыя супольнасці
Катэгорыя:Журналістыка
Зубы

300px|thumb|Набор зубоў чалавека
**Зубы** — утварэнні, якія складаюцца ў асноўным з цвёрдых тканак, прызначаныя для першаснай механічнай апрацоўкі ежы. У жывёл таксама выкарыстоўваецца ў якасці зброі для абароны і нападу або пагрозы (ашчэр).

У чалавека таксама ўдзельнічае ва ўтварэнні гукаў пры размове, а таксама з'яўляюцца важнай часткай шырокай усмешкі.
thumb|злева|150px|Будова і склад чалавечага зуба

Усярэдзіне зуба знаходзіцца злучальная тканка, пранізаная нервамі і крывяноснымі сасудамі (пульпа). Адрозніваюць малочныя і пастаянныя зубы, з іх 8 секачоў, 4 іклы, 8 перадкутніх і 8—12 кутніх зубоў. У дзяцей малочныя зубы пачынаюць праразацца ва ўзросце ад 3 месяцаў}. У перыяд ад 6 да 12 гадоў малочныя зубы паступова замяняюцца сталымі. Малочных зубоў усяго 20: 8 секачоў, 4 іклы і 8 кутніх.

У рэдкіх выпадках назіраюцца дадатковыя, звышкамплектныя зубы (як малочныя, так і пастаянныя).

## Функцыі зубоў 
Па асноўнай функцыі зубы дзеляцца на 4 тыпы:

* Секачы — пярэднія зубы, якія праразаюцца першымі ў дзяцей, служаць для захоплівання і разразання ежы.
* Іклы — конусападобныя зубы, якія служаць для раздзірання і ўтрымання ежы.
* Перадкутнія (перадкарэнныя ці малыя карэнныя)
* Кутнія (карэнныя) — заднія зубы, якія служаць для расцірання ежы, маюць тры вяршка на верхняй сківіцы і два — на ніжняй.

## Захворванні зубоў 
* Карыес
* Пульпіт
* Пераядантыт
* Парадантыт
* Зубны камень
* Цэментома

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Поласць рота чалавека
Светласельскі

**Светласе́льскі** (), да 2008 года вёска **Светласе́льская** (, ) — аграгарадок у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад і з’яўляецца цэнтрам Светласельскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 2 км на ўсход ад гарадскога пасёлка Шуміліна і чыгуначнай станцыі Шуміліна, за 43 км ад Віцебска, каля аўтамабільнай дарогі  (Віцебск—Шуміліна).

## Насельніцтва 
* 589 жыхароў, 192 двары (2001).

## Інфраструктура 
* Бібліятэка
* Раённая бальніца
* Паліклініка

## Выбітныя мясціны 
* Касцёл
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Светласельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шумілінскага раёна
Міжнародныя дапаможныя мовы

**Міжнародныя дапаможныя мовы** — мовы, прызначаныя для зносін паміж людзьмі розных народаў, гаворачых на розных мовах).
Адыгрываць ролю міжнародных дапаіожных моў маглі:
* натуральныя мовы (старажытнаягіпецкі, арамейскі, старажытнагрэчаскі, лацінскі, сучасныя афіцыйныя мовы ААН).
* Міжмоўныя жаргоны (лінгва франка і іншыя)
* штучныя міжнародныя дапаможныя мовы, х якіх найбольш паспяховымі з’яўляюцца валапюк і эсперанта
* знакавыя мовы: піктаграфічныя (блісс), і жэставыя (мова жэстаў паўночнаамерыканскіх індзейцаў).

Катэгорыя:Штучныя мовы

Катэгорыя:Інтэрлінгвістыка
Кварцыт

**Кварцыт** — метамарфічная горная парода, якая складаецца галоўным чынам з кварцу. Дужы і трывалы кварцавы пясчанік з крамяністым цэментам, белы, шэры або чырванаваты, вельмі цяжкі для апрацоўкі.

Генезіс —  або  кварцавага пяску. Трываласць на сціск 100—450 МПа, аб’ёмная маса ў сярэднім 2.6 г/см³, шчыльнасць у сярэднім 2.68 г/см³, цвёрдасць па шкале Моаса — 7, вогнетрываласць да 1770 °C. Склад: кварц 70-80 %, лушчак, , тальк і г. д. Тэкстура масіўная, сланцаватая, плямістая. Структура крупчастая.

* **Жалезісты кварцыт** (джэспіліт) ужываюць у вытворчасці  і як  у металургіі; кіслотатрывалы матэрыял, будаўнічы (у тым ліку дэкаратыўны) камень. Ужываецца ў выглядзе шчэбню ў будаўніцтве, для пакрыцця падлог, дабавак да бетону.

* **Малінавы кварцыт** здабываецца на заходнім беразе Анежскага возера ў Прыанежскім раёне Карэліі.

## Гл. таксама 
* Калосы Мемнана

## Спасылкі 
* Кварцыт у каталогу мінералаў 

Катэгорыя:Метамарфічныя горныя пароды
Свідроўка

**Свідро́ўка**, **Свіцяўка** — рака ў Беларусі, у Ляхавіцкім раёне, Брэсцкая вобласць, левы прыток ракі Шчара (басейн ракі Нёман).

Даўжыня ракі 21 км. Плошча вадазбору 74 км². Пачынаецца за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Рачканы, месцамі цячэ сярод лесу, упадае ў раку Шчара за 1,5 км на поўдзень ад вёскі Меляхі. Рэчышча на працягу 7,2 км каналізаванае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Брестской области. — С. 99. // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Ляхавіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Шчары
Свіраны (Пастаўскі раён)

**Свіра́ны** (, ) — вёска ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Камайскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 27 км на паўднёвы захад ад горада Паставы і чыгуначнай станцыі Паставы, за 277 км ад Віцебска.

## Гісторыя 
На думку Уладыслава Сэмковіча, Свіраны былі родавым маёнткам віленскага ваяводы Яна Даўгірда (пам. 1443), замак размяшчаўся на гары, у пачатку XX стагоддзя вядомай як Гарадзішча.

Потым ўладальнікам Свіран быў яго сын Андрушка, у 1454 годзе ён называе сябе «дзедзічам Свіран», а ў 1461 годзе панам на Свіранах (*haeres in Swyrany*).

## Насельніцтва 
* 207 жыхароў, 95 двароў (2001).

## Інфраструктура 
* Клуб,
* Бібліятэка,
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікай Айчыннай вайны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камайскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пастаўскага раёна
Свірыдавічы (Рэчыцкі раён)

**Свіры́давічы** (, ) — вёска ў Беларусі, у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Заспенскага сельсавета.

Да 26 верасня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад Свірыдавіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 22 км на паўднёвы ўсход ад горада Рэчыца і чыгуначнай станцыі Рэчыца, за 55 км ад Гомеля.

## Насельніцтва 
* 2001 год — 429 жыхароў, 171 двор.

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Біябліятэка
* Амбулаторыя
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Заспенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Кеневічы
Філіп Мілер

**Філіп Мілер** (, 1691 — 18 снежня 1771) — англійскі батанік шатландскага паходжання.

Філіп Мілер быў сынам селяніна-гароднінавода. На працягу амаль пяцідзесяці гадоў — з 1721 года (па іншых даных з 1722) амаль да самай сваёй смерці Філіп Мілер займаў пасаду галоўнага садоўніка батанічнага саду Аптэкарскі сад Чэлсі.

Ён вёў перапіску з іншымі батанікамі і атрымліваў расліны з усяго свету. Шматлікія расліны менавіта ім былі ўпершыню акліматызаваны ў Англіі.

Спазнанні Філіпа Мілера ў вобласці батанікі былі для свайго часу надзвычай глыбокія. Ён быў настаўнікам Уільяма Айтана і Уільяма Фарсайта, якія сталі пасля вядомымі батанікамі.

Мілер адмоўна адносіўся да новай біномнай наменклатуры Карла Лінея, аддаючы перавагу класіфікацыі Жазефа Пітона дэ Турнефора і Джона Рэя. Цалкам перайшоў да сістэмы Лінея ён толькі ў выданні свайго «Слоўніка садоўніка…», які з'явіўся ў 1768 годзе, хоць некаторыя батанічныя роды — напрыклад,  і  — ён апісаў у адпаведнасці з сістэмай Лінея і ў больш раннім выданні гэтай кнігі, яшчэ ў 1754 годзе.

## Асноўныя працы 
* «The Gardener's and Florists Dictionary or a Complete System of Horticulture» (*Слоўнік садоўніка і кветкавода, ці Комплексная сістэма садаводства*) — 1724.
* «The Gardener's Dictionary containing the Methods of Cultivating and Improving the Kitchen Fruit and Flower Garden» (*Слоўнік садоўніка, які змяшчае метады гадоўлі і паляпшэнні садавіны і колераў*) — (усяго 8 выданняў з 1731 па 1768 гады).
* «Gardener's Kalendar»

Катэгорыя:Батанікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Батанікі Шатландыі
Катэгорыя:Садоўнікі Вялікабрытаніі
Радар

[right|thumbnail|200px|ALTAIR, класічны радар далёкага дзеяння на атоле [Кваджалейн для дэтэкцыі касмічных аб'ектаў]]
[200px|thumb|PAVE PAWS, радар на ваеннай базе Клеар, [Аляска, пабудаваны па метадзе фазіраваных антэнных рашотак.]]

**Радар** (ад &nbsp;— скарачэнне ад ***ra**dio **d**etection **a**nd **r**anging*) або **радыёлакацыйная станцыя** (РЛС)&nbsp;— сістэма для выяўлення паветраных, марскіх і наземных аб'ектаў, а таксама для вызначэння адлегласці да іх, вышыні, геаметрычных параметраў. Выкарыстоўвае метад, заснаваны на выпраменьванні радыёхваль і рэгістрацыі іх адлюстраванняў ад аб'ектаў. Англійскі тэрмін-акронім з'явіўся ў 1941 годзе, потым у яго напісанні вялікія літары былі заменены малымі.

## Гісторыя 
У 1887 годзе нямецкі фізік Генрых Герц пачаў эксперыменты, з ходам якіх адкрыў існаванне электрамагнітных хваль, прадказаных тэорыяй Джэймса Максвела. Герц навучыўся генерыраваць і ўлоўліваць электрамагнітныя радыёхвалі і выявіў, што яны па-рознаму паглынаюцца і адбіваюцца рознымі матэрыяламі.

Адну з першых прылад, прызначаных для радыёлакацыі паветраных аб'ектаў прадэманстраваў 26 лютага 1935 г. шатландскі фізік Роберт Уотсан-Уот, які прыкладна за год да гэтага атрымаў першы патэнт на вынаходства падобнай сістэмы.

## Спасылкі 
* MIT Video Course: Introduction to Radar Systems A set of 10 video lectures developed at Lincoln Laboratory to develop an understanding of radar systems and technologies.
* *Popular Science*, August 1943, *What Are the Facts About RADAR* one of the first detailed factual articles on radar history, principles and operation published in the US
* "The Great Detective", 1946.  Story of the development of radar by the  Chrysler Corporation 
* Christian Hülsmeyer and the early days of radar
* Radar: The Canadian History of Radar - Canadian War Museum
* Radar technology principles
* History of radar

*
Катэгорыя:Імпульсная тэхніка
Мікіта Ермалаевіч Батоўкін

**Мікіта Ермалаевіч Батоўкін** (, Быхаўскі павет, Магілёўская губерня — ) — беларускі жывёлавод, актыўны ўдзельнік калгаснага будаўніцтва. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 1-га і 2-га скліканняў.

Пасля вайны — намеснік старшыні калгасу «Кастрычнік», загадчык конефермай. У 1946 годзе абраны ў Вярхоўны Савет СССР 2-га склікання.

Памёр 15 студзеня 1947 года.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 1-га склікання
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слаўгарадскім раёне
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР ад акруг Беларусі
Тэлугу

**Мова тэлугу** (తెలుగు) — адна з дравідыйскіх моў. Распаўсюджана ў індыйскім штаце Андхра-Прадэш, дзе мае статус афіцыйнай, а таксама дзяржавах са значнай дыяспарай народа тэлугу — краінах Паўднёва-Усходняй Азіі, у некаторых дзяржавах Афрыкі і Блізкага Усходу, на астравах Фіджы і на Маўрыкіі.

## Спасылкі 
* Тэлугу-англійскі анлайн слоўнік 

Катэгорыя:Дравідыйскія мовы
Катэгорыя:Мовы Індыі
Тагальская мова

**Тагальская мова** (саманазва **тагалаг** - Tagalog ) — адна з асноўных моў Рэспублікі Філіпіны. Адносіцца да буйнейшых філіпінскіх моў па колькасці носьбітаў. Належыць да філіпінскай зоны аўстранезійскай сям'і моў. Першым даступным у Еўропе дакументам аб тагальскай мове з'яўляюцца запісы італьянца Антоніа Пігафеты.

Тагальская мова, як і яе стандартызаваны варыянт *філіпіна*, — дзяржаўная мова Рэспублікі Філіпіны. З'яўляецца вядучай мовай дзяржаўных сродкаў масавай інфармацыі на Філіпінах. Гэта таксама галоўная мова выкладання ў агульнаадукацыйнай сістэме краіны. Статус мовы афіцыйных дакументаў яна ў цяперашні час дзеліць з англійскай мовай, да 1987 г. таксама і з іспанскай мовай. Тагалог з'яўляецца мовай шырокіх зносін, або лінгва-франка, на ўсім Філіпінскім архіпелагу, а таксама ў філіпінскіх абшчынах за мяжой. Аднак, хоць у названых сферах тагальская мова адыгрывае вядучую ролю, у сферах дзяржаўнага кіравання і бізнесу перавага аддаецца англійскай мове, нават пры абмежаваным валоданні ёй.

## Спасылкі 
*
Катэгорыя:Мовы Філіпінаў
Катэгорыя:Філіпінскія мовы