Прэзідэнцкія выбары ў Лівіі (2023)

**Прэзідэнцкія выбары ў Лівіі** зацверджаны на 2022 год, але потым перанесены на 2023, а потым яшчэ раз, на нявызначаны тэрмін. Гэта першыя пасляваенныя выбары ў Лівіі.

З прычыны грамадзянскай вайны і двоеўладдзя меўся шэраг складанасцяў у плане даты галасавання, якая некалькі разоў пераносілася. Самі выбары павінны былі стаць усеагульнымі, калі адначасова з прэзідэнтам абіраўся б парламент, але пазней было вырашана падзяліць іх.

## Перадгісторыя 
З 2011 года Лівія была ахоплена грамадзянскімі войнамі. На першым этапе (2011) ішоў канфлікт паміж урадам Муамара Кадафі і сіламі лівійскай апазіцыі, што пры падтрымцы замежных інтэрвентаў скончыўся звяржэннем дзеючага рэжыму. У другі этап (2012—2014) адбыўся фактычны распад краіны на шэраг самастойных дзяржаўных утварэнняў, працягваліся ваенныя сутыкненні паміж рознымі фракцыямі і групоўкамі. Іх барацьба прывяла да стварэння двух лівійскіх урадаў у гарадах Трыпалі (Урад нацыянальнай згоды, УНЗ) і Табрук (Палата прадстаўнікоў Лівіі, ППЛ), з чаго пачаўся трэці этап (2014—2020). Бакамі канфлікту і міжнароднай супольнасцю былі зроблены шматлікія спробы пакласці канец ваенным дзеянням і аб’яднаць краіну. Толькі 20 кастрычніка 2020 года атрымалася дасягнуць рэальнага перамір’я. Пасля ППЛ і УНА пачалі актыўна вырашаць пытанні па аб’яднанні разрозненых дзяржаўных інстытутаў.

## Падрыхтоўка 
Пасля вайны 2011 года Пераходны нацыянальны савет Лівіі, які прыйшоў на змену Кадафі, павінен быў правесці выбары прэзідэнта. Ён распрацаваў дарожную карту, па якой выбары павінны былі прайсці ў 2013 годзе і перадаў уладу абранаму парламенту. У 2014 годзе сфармавана Канстытуцыйная асамблея Лівіі. Ёй трэба было вырашыць якім чынам праводзіць выбары. Аднак у гэты перыяд адбылася актывізацыя баявых дзеянняў, з-за чаго выбары прэзідэнта апынуліся пад пагрозай. У жніўні 2014 года Палата прадстаўнікоў Лівіі, новы парламент дзяржавы, вырашыў, што выбары прэзідэнта будуць прамымі.

24 снежня 2017 годзе старшыня Вярхоўнай нацыянальнай выбарчай камісіі Лівіі (ВНВК) Імада ас-Саех заявіў, што прэзідэнцкія і парламенцкія выбары ў Лівіі адбудуцца да 30 верасня 2018 года. Рэгістрацыя выбаршчыкаў пачалася з 6 снежня і доўжылася 60 дзён, рэгістрацыя пражываючых за мяжой выбаршчыкаў пачалася 1 лютага таго ж года. 12 лютага 2018-га кіраўнік Палаты прадстаўнікоў Лівіі Агіла Салах Іса паведаміў, што больш за 2,5 мільёнаў грамадзян зарэгістраваліся ў якасці выбаршчыкаў на будучых прэзідэнцкіх і парламенцкіх выбарах.

У канцы мая супрацьстаялыя сілы на міжнароднай канферэнцыі пад эгідай ААН у Парыжы дасягнулі пагаднення аб правядзенне 10 снежня ўсеагульных выбараў у краіне. У лістападзе стала вядома, што выбары перанесены на пачатак 2019 года. Дамоўленасці аб гэтым былі дасягнуты на канферэнцыі ў Палерма, у якой удзельнічалі прэм’ер-міністр Расіі Дзмітрый Мядзведзеў, галоўнакамандуючы арміяй Лівіі Халіфа Хафтар, прадстаўнікі ўрада нацыянальнага згоды, Егіпта, Італіі, Туніса і Турцыі. 10 снежня 2018 года кіраўнік МЗС УНЗ Махамед Тага Сіала заявіў, што яны перанесены на вясну.

Аднак і ў гэты раз усё было адкладзена з-за напружанай ваеннай сітуацыі на паўночным захадзе краіны.

5 лютага 2021 года ў горадзе Жэнева (Швейцарыя) на форуме палітычнага дыялогу Лівіі прайшло абранне часовага аб’яднанага ўрада краіны. Часовым прэзідэнтам быў абраны Мухамед Юніс Манфі, прэм’ер-міністрам — Абдэль Хамід Махамед Дбэйбе, а Муса аль-Кані і Абдала аль-Лафі сталі віцэ-прэзідэнтамі. Яны павінны былі кіраваць дзяржавай да правядзення выбараў, зацверджаных на снежань таго ж года. ППЛ працягнула сваё існаванне, падпарадкаваўшыся новым уладам, а УНЗ быў расфармаваны. Фаіз Сарадж, прадстаўнік Трыпалі, саступіў Манфі пасаду кіраўніка Прэзідэнцкага савета, вышэйшага дзяржаўнага органа, які да гэтага кіраваўся УНЗ.

Новым урадам у якасці даты галасавання абраная дата 24 снежня, але потым яе перанеслі на 24 студзеня, а затым на чэрвень, а пазней яшчэ на нявызначаны тэрмін.

## Кандыдаты 
8 лістапада 2021 года Цэнтральны выбарчы камітэт пачаў рэгістрацыю кандытатаў.

За пасаду кіраўніка дзяржавы меў намер змагацца і Алі Зейдан (кандыдат ад НПРСЗ, былы прэм’ер-міністр), але быў дыскваліфікаваны за наяўнасць больш за аднаго грамадзянства і адсутнасць 5000 прыхільнікаў. 30 лістапада за перашкоду выбарчаму працэсу знята кандыдатура Хафтара. Аднак ужо 6-га яго вярнулі ў спісы. Таксама на некаторы час былі выключаны Дбэйба і Кадафі. Абодва палітыка падалі апеляцыю: 1 снежня ў спіс кандыдатаў вярнулі Дбэйбу, а 2-га — Кадафі.

Аб патэнцыйных кандыдатах была вядома задоўга да гэтага. Так, напрыклад, Кадафі, Хафтар і Салех заяўлялі аб сваёй гатоўнасці прыняць удзел яшчэ падчас грамадзянскай вайны, калі выбары планаваліся на 2018—2019 гады. Самымі апошнімі далучыліся Башага, які заявіў аб намерах балатавацца ў сакавіку 2021-га, Зейдан, Майтыг і Дбэйбе, што зрабілі гэта перад самой рэгістрацыяй. У верасні Хафтар сышоў з пасады кіраўніка ЛНА для ўдзелу ў прэзідэнцкіх выбарах. На час перадвыбарчай гонкі ён перадаў свае паўнамоцтвы генерал-палкоўніку Абдэль Разаку ан-Надуры.

Сваю гатоўнасць паўдзельнічаць у прэзідэнцкіх выбараў выказваў і Фаіз Сарадж, былы старшыня Прэзідэнцкага савета Лівіі і Урада нацыянальнай згоды, але пазней ён перадумаў падаваць заяўку.

20 снежня Апеляцыйны суд горада Місурата прыпыніў выкананне рашэнняў нацыянальнай выбарчай камісіі, а таксама адмяніў зацверджаны раней папярэдні спіс кандыдатаў, якім было дазволена балатавацца на прэзідэнцкіх выбарах. Такім чынам, выбары перанесены на наступны год. Перш за ўсё гэта ўдарыла па прыхільніках Хафтара і Кадафі, згуляўшы на руку сілам, якія падтрымліваюць Дбэйбу і ісламістаў.

## Канфрантацыя
20 лютага 2022 года Палата прадстаўнікоў, бачачы праблемы ва ўрадзе Дбэйбы з правядзеннем выбараў, прызначыла новым прэм’ерам Фатхі Башагу. Аднак яго прызначэнне было аспрэчана, што ў жніўні прывяло да новых узброеных сутыкненняў.

## Гл. таксама 
* Парламенцкія выбары ў Лівіі (2022)

Катэгорыя:Выбары 2022 года
Катэгорыя:2022 год у Лівіі
Катэгорыя:Палітыка Лівіі
Катэгорыя:Чэрвень 2022 года