Дона Стрыкленд

**Дона Тэа Стрыкленд** (; нар. , г. Гуэлф, Антарыа, Канада) — канадская фізік-оптык і піянерка ў галіне імпульсных лазераў. Была ганаравана Нобелеўскай прэміяй па фізіцы ў 2018 годзе разам з Жэрарам Муру за метад генерацыі высокаінтэнсіўных ультракароткіх аптычных імпульсаў. Прафесар Універсітэта Ватэрлоа ў Антарыа, Канада.

Была стыпендыяткай, віцэ-прэзідэнтам і прэзідэнтам Аптычнага таварыства, а ў цяперашні час узначальвае іх Кансультатыўны камітэт пры прэзідэнце. У 2018 годзе была занесена ў спіс 100 жанчын ВВС.

## Ранняе жыццё і адукацыя 
Стрыкленд нарадзілася 27 мая 1959 года, у Гуэлфе, Антарыа, Канада ў Эдзіт (у дзявоцтве Рані), настаўніцы англійскай мовы  і інжынера-электрыка Лойда Стрыкленда. Пасля заканчэння прафесійна-тэхнічнага інстытута Гуэльфа вырашыла паступіць ва ўніверсітэт Мак-Мастэра, таму што яго праграма інжынернай фізікі ўключала лазеры і электраоптыку, галіны, якія яе асабліва цікавяць..

Стрыкленд вучылася ў аспірантуры ў Інстытуце оптыкі, атрымаўшы ступень доктара філасофіі ў Рочэстэрскім універсітэце ў 1989 годзе. Праводзіла доктарскія даследаванні ў звязанай з ім лабараторыі лазернай энергетыкі пад кіраўніцтвам Жэрара Муру. Стрыкленд і Мору працавалі над распрацоўкай эксперыментальнай устаноўкі, якая магла б павысіць пікавую магутнасць лазерных імпульсаў, пераадолець абмежаванне, што, калі максімальная інтэнсіўнасць лазерных імпульсаў дасягала гігават на квадратны сантыметр, самафакусацыя імпульсаў сур’ёзна пашкодзіла ўзмацняльную частку лазера. Іх тэхніка ўзмацнення імклівага імпульсу 1985 года расцягвала кожны лазерны імпульс як спектральна, так і задоўга да яго ўзмацнення, а затым сціскала кожны імпульс да яго першапачатковай працягласці, ствараючы ўльтракароткія аптычныя імпульсы тэрават да інтэнсіўнасці петаватаў. Выкарыстанне чырпаванага ўзмацнення імпульсу дазволіла пабудаваць лазерныя сістэмы меншай магутнасці на тыповым лабараторным аптычным стале, як «настольныя тэраватныя лазеры».

## Кар’ера і даследаванні 
З 1988 па 1991 гады Стрыкленд была навуковай супрацоўніцай Нацыянальнага даследчага савета Канады, дзе працавала з Полам Коркумам у секцыі звышхуткіх з’яў, якая ў той час адрознівалася тым, што вырабіла самы магутны ў свеце лазер з кароткімі імпульсамі. Працавала ў лазерным падраздзяленні Нацыянальнай лабараторыі Лаўрэнція Лівермара з 1991 па 1992 гады, а ў 1992 годзе далучылася да тэхнічнага персаналу Цэнтра перадавых тэхналогій фатонікі і оптыка-электронных матэрыялаў Прынстанскага ўніверсітэта. У 1997 годзе прыйшла ва ўніверсітэт Ватэрлоа ў якасці дацэнта. Ва ўніверсітэце Ватэрлоа стала першай штатнай жанчынай-прафесарам фізікі. У цяперашні час Стрыкленд з’яўляецца прафесарам, якая ўзначальвае групу ўльтрахуткаснага лазера. Гэтая група распрацоўвае лазерныя сістэмы высокай інтэнсіўнасці для даследаванняў нелінейнай оптыкі.

Апошнія працы Стрыкленд сканцэнтраваныя на пашырэнні меж ультрахуткаснай аптычнай навукі да новых дыяпазонаў даўжынь хваль, такіх як сярэдняя інфрачырвоная і ўльтрафіялетавая, з выкарыстаннем такіх метадаў, як двухкаляровыя або шматчастотныя метады, а таксама генерацыя Рамана. Таксама працуе над роллю магутных лазераў у мікракрышталічным крышталіку чалавечага вока падчас працэсу мікраапрацоўкі вочнага крышталіка для лячэння прэсбіёпіі.. У цяперашні час з’яўляецца старшынёй Кансультатыўнага камітэта прэзідэнта Аптычнага таварыства. З’яўляецца членам і раней працавала членам праўлення і дырэктарам па вучэбнай рабоце Канадскай асацыяцыі фізікаў.

Стрыкленд не прэтэндавала на званне прафесара да атрымання Нобелеўскай прэміі, але ў кастрычніку 2018 года паведаміла BBC, што пасля падала заяўку і атрымала званне прафесара ва Універсітэце Ватэрлоа.

## Узнагароды і прызнанне 
* 1998 — навуковая стыпендыя Альфрэда Слоана
* 1999 — прэмія Прэм’ера ў галіне даследчых дасягненняў
* 2008 — супрацоўнік аптычнага таварыства
* 2018 — Нобелеўская прэмія па фізіцы
* 2019 — узнагарода Амерыканскай акадэміі дасягненняў «Залатая пліта», уручаная членам Савета прэмій Фрэнсіс Арнольд
* 2019 — кампаньён Ордэна Канады
* 2019 — ганаровы супрацоўнік Канадскай інжынернай акадэміі
* 2019 — стыпендыят Каралеўскага таварыства Канады
* 2020 — член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
* 2020 — абрана членам Каралеўскага таварыства
* 2021 — прызначана ў Папскую акадэмію навук

## Асабістае жыццё 
Стрыкленд замужам за Дугласам Дыкара, які атрымаў ступень доктара электратэхнікі ў Рочэстэрскім універсітэце. У іх двое дзяцей: і Адам, які вывучае камедыю ў каледжы Хамбер. Стрыкленд — актыўны член Аб’яднанай царквы Канады.

## Абраныя публікацыі 
* 
* 
* 

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Профіль факультэта ва ўніверсітэце Ватэрлоа

Катэгорыя:Кампаньёны ордэна Канады
Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Выпускнікі Рочэстэрскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Канады
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі Канады
Катэгорыя:Жанчыны-вучоныя