open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цімафей Андрэевіч Вяроўкін

**Цімафей Андрэевіч Вяроўкін** (нар. , , Беларусь) — беларускі баскетбаліст і трэнер. Атакуючы абаронца. Выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

## Біяграфія 
Выхаванец гомельскага баскетбола, навучаўся ў спарткласе ў сярэдней школе № 60. Потым навучаўся ў Мінску ў Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву пад кіраўніцтвам Аляксандра Аляксандравіча Барысава і Валерыя Пятровіча Ваўлева. Выступаў за беларускія клубы «Віталюр-РДВАР», «Рубон» і «Сож» / «Гомельcкія рысі».

Выступаў за юнацкую (2009), юніёрскую (2011) і моладзевую (2012) зборную Беларусі.

Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны.

З 2018 года — гуляючы трэнер «Гомельскіх рысяў». У сезоне 2023/24 — галоўны трэнер моладзевай каманды, з 2024 года — галоўны трэнер асноўнай каманды.

## Кар’ера баскетбаліста 
* 2009—2011 — Віталюр-РДВАР (Мінск)
* 2011—2012 — Рубон (Віцебск) (*у Вышэйшай лізе*) і Рубон-2 (Віцебск) (*у Першай лізе*)
* 2012—2013 — Сож (Гомель)
* 2013—2014 — Сож-ГДУ (Гомель) (*у Вышэйшай лізе*) і Сож-ГАЦАР (Гомель) (*у Першай лізе*)
* 2014—2015 — ГАЦАР-Сож (Гомель)
* 2015—2019 — ГАЦАР-Зборная Гомельскай вобласці
* 2019—2020 — Masita-ГАЦАР-Гомельскай вобласці
* 2020—2021 — Гомельскія рысі-ГДУ
* 2021—2023 — Гомельскія рысі

## Кар’ера трэнера 
* 2018—2019 — ГАЦАР-Зборная Гомельскай вобласці (*гуляючы трэнер*)
* 2019—2020 — Masita-ГАЦАР-Гомельскай вобласці (*гуляючы трэнер*)
* 2020—2021 — Гомельскія рысі-ГДУ (*гуляючы трэнер*)
* 2021—2023 — Гомельскія рысі (*гуляючы трэнер*)
* 2023—2024 — Гомельскія рысі (*другі трэнер*) і Гомельскія рысі (моладзевая каманда)
* з 2024 — Гомельскія рысі
* 2025 — Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16 (*другі трэнер*)
* з 2026 — Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18 (*другі трэнер*)

## Дасягненні 
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2012/2013.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com
* Профіль на сайце basketball.realgm.com
* Профіль на сайце proballers.com
* Тимофей Верёвкин: лучший пример для детей, которых тренируешь – твоя достойная игра на площадке

Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі «Віталюр-РДВАР» Мінск
Катэгорыя:Ігракі «Рубона» Віцебск
Катэгорыя:Ігракі «Сожа» Гомель
Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры «Гомельскіх рысей»
Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Бабуша

**Бабуша** ( , памерла ў 1330 годзе) — найманская імператарская наложніца дынастыі Юань, была жонкай Хутугту-хана (імператар Мінцзуна).

Народжаная прынцэсай Шоунін, была пляменніцай Чэнцзуна. Стала жонкай Хутугту-хана яшчэ да таго, як ён стаў імператарам. Яна ўхваліла знакамітую кулінарную кнігу «» (1330) («Найважнейшыя прынцыпы ежы і напояў»), якая стала класічным творам кітайскай  і , складальнікам якой быў Ху Сыхуэй.

Пасля смерці мужа пакаранне смерцю Бабушы, адначасова з выгнаннем Тагона-Тэмура ў Карэю ў маі 1330 года, было загадана Будашыры, пазнейшай імператрыцы Кітая ў якасці жонкі хана Туг-Тэмура. Гэта было зроблена з мэтай забяспечыць спадчыну . Бабушу пакаралі смерцю пасля таго, як яна абвінаваціла Будашыры ў арганізацыі дзяржаўнага перавароту супраць свайго нябожчыка-мужа.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* George Qingzhi Zhao, *Marriage as Political Strategy and Cultural Expression: Mongolian Royal …*
* Denis C. Twitchett, Herbert Franke, John King Fairbank, *The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States …*
* Mary Ellen Snodgrass, *World Food: An Encyclopedia of History, Culture and Social Influence from …*

Катэгорыя:Жанчыны Кітая
Катэгорыя:Дынастыя Юань
Міжнародная шахматная федэрацыя

**Міжнародная шахматная федэрацыя** (**ФІДЭ**, , *FIDE*) — міжнародная спартыўная арганізацыя, якая аб’ядноўвае нацыянальныя шахматныя федэрацыі. Займаецца папулярызацыяй шахмат, арганізацыяй турніраў прэтэндэнтаў, матчаў за званне чэмпіёна свету, шахматных алімпіяд і іншых міжнародных шахматных турніраў; прысвойвае спартыўныя званні, разлічвае і публікуе афіцыйныя рэйтынгі шахматыстаў. Заснавана 20 ліпеня 1924 года ў Парыжы. Дэвіз ФІДЭ — «Gens Una Sumus» («Мы — адна сям’я» — лац.)

Штаб-кватэра ФІДЭ знаходзіцца ў Лазане (Швейцарыя), ёсць таксама офіс у Элісце.

У статуце ФІДЭ гаворыцца, што афіцыйныя мовы — англійская і французская, але ўсе дакументаабарот толькі на англійскай. Акрамя таго, на кангрэсах ФІДЭ выкарыстоўваюцца таксама іспанская і руская.

## Прэзідзнты ФІДЭ 
* Аляксандр Руэб  [1924-1939) / (1946—1949)
* Аўгуста дэ Мура  (1939—1946)
* Фольке Рогард  (1949—1970)
* Макс Эйвэ  (1970—1978)
* Фрыдрык Олафсан  (1978—1982)
* Фларэнсіа Кампаманэс  (1982—1995)
* Кірсан Ілюмжынаў  (1995—2018)
* Аркадзь Дварковіч  (2018—2026)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя арганізацыі
Хашыла

**Хашыла** (; 22 снежня 1300 — 30 жніўня 1329) — дзявяты імператар дынастыі Юань (кітайскае храмавае імя — **Ю-чжу**); дэвіз праўлення — **Чжышунь** (1329), трынаццаты вялікі хан (хаган, каган) Мангольскай імперыі (мангольскае храмавае імя — **Кутукту-хаган**).

## Біяграфія 
Хашыла быў старэйшым сынам кітайскага імператара і мангольскага хана Хайсана (Кулуг-хагана). Яго маці была манголка. Паводле дамоўленасці паміж братамі Хайсанам і Аюрбарыбадам, пасля смерці апошняга імператарскі прастол павінен быў успадкаваць Хашыла. Аднак імператар Аюрбарыбада парушыў сваю клятву і прызначыў спадчыннікам прастола свайго ўласнага сына Шыдэбалу. У 1316 годзе Хашыла атрымаў тытул «князь Чжоу» і быў адпраўлены ў ссылку ў правінцыю Юньнань. Пасля няўдалага паўстання ў Шэньсі Хашыла збег у Чагатайскі улус, дзе карыстаўся падтрымкай хана  (1309—1318).

Па смерці Есун-Тэмура хаганам у кастрычніку 1328 года быў абвешчаны ў Шанду яго сын Араджабіг, падтрыманы большасцю мангольскіх наёнаў, якіх узначальваў нейкі Дорчы. Аднак камандуючы войскамі ў горадзе Ханбалсаган, вяльможа Эль-Тымур адначасова абвясціў хаганам другога сына Хайсана — Туг-Тэмура, які быў законным спадчыннікам прастола па абяцанні, дадзеным яго бацьку Хайсану яшчэ ў 1308 годзе. У 1328 годзе паміж Ханбалсаганам і Шанду ішлі баі войскаў Эль-Тэмура і Дорчы. Дорчы пацярпеў паражэнне і здаўся на ласку пераможцы, восенню 1328 года Туг-Тэмур і Эль-Тэмур занялі Дайду.

Адначасова ў барацьбу за ўладу ўмяшаўся брат Туг-Тэмура Хашила, які да таго сядзеў ва ўсходнім Туркестане; абяцанне Аюрбарыбады магло ставіцца і да яго. Пры ваеннай дапамозе чагатайскіх ханаў Хашыла ўступіў у Манголію, дзе атрымаў падтрымку большасці шляхетных мангольскіх князёў і наёнаў. На курултаі Хашыла абвясціў сябе хаганам у Каракаруме (рубеж 1328/1329 гг.) і рушыў на Ханбалсаган. У лютым 1329 года вялікі мангольскі імператар Туг-Тэмур, які сядзеў з восені 1328 года ў Дайду, выявіў яму пакорлівасць і саступіў прастол. У адказ Хашыла абвясціў Туг-Тэмура сваім спадчыннікам.

Аднак крок Туг-Тэмура быў толькі хітрыкам, у жніўні 1329 года ён забіў свайго брата Хашылу і заняў ханскі трон. Старэйшы сын Хашылы — Тагон-Тэмур быў сасланы ў васальную Карэю, а яго маці забітая. Пасля гэтага, нарэшце, Туг-Тэмур цалкам ухіліў сілы Араджабіга. У канцы 1329 года ў Імперыі зноў быў бясспрэчны уладар. Пры Туг-Тэмуры, прадаўжальніку справы свайго бацькі Хайсана, «старамангольская» партыя была цалкам адхіленая ад спраў, канфуцыянства ж аднавіла і прымножыла свой уплыў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Herbert Franke; Denis Twitchett, John King, The Cambridge History of China: Alien regimes and border states, 907—1368, Fairbank.

Катэгорыя:Забітыя кітайскія імператары
Катэгорыя:Юаньскія імператары
Халакост у Свіслацкім раёне

За час акупацыі практычна ўсе яўрэі Свіслацкага раёна былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасці ваявалі пасля ў партызанскіх атрадах.

Немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, стварылі на тэрыторыі раёна 2 гета.
* У гета горада Свіслач (лістапад 1941 — 1 лістапада 1942) былі закатаваныя і забітыя больш за 3000 прадстаўнікоў народа.
* У гета пасёлка Поразава (лета 1941 — лістапад 1942) былі закатаваныя і забітыя каля 400 яўрэяў.

Помнік забітым нацыстамі яўрэям у Свіслачы ўсталяваны ва ўрочышчы Вішэўнік.

У 2018 годзе ўсталяваны помнік забітым яўрэям Поразава ў цэнтры пасёлка, каля будынка былой сінагогі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Свіслацкі раён
Катэгорыя:Гісторыя Свіслацкага раёна
Дызайн-мысленне

**Дызайн-мысленне** (ад ) — працэс стварэння і ўдасканалення прадуктаў і сэрвісаў, што дапамагае забяспечыць іх прыдатнасць для карыстальнікаў. Адна з  практык.

Складаецца з пяці асноўных этапаў:
# Разуменне — назіранне і апытванне карыстальнікаў з мэтай высветліць іх асноўныя патрэбы.
# Вызначэнне — фармуляванне задачы на аснове патрэб карыстальнікаў.
# Стварэнне ідэй — прыдумванне магчымых спосабаў развязання задачы.
# Прататыпаванне — рэалізацыя ідэй і давядзенне іх прататыпаў да таго ўзроўню, з якім могуць узаемадзейнічаць карыстальнікі.
# Тэставанне — праверка прататыпаў карыстальнікамі і атрыманне зваротнай сувязі.

Працэс дызайн-мыслення паўтараецца цыклічна для паступовага паляпшэння прадукта на аснове зваротнай сувязі ад карыстальнікаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дызайн
Дыега-Рамірэс

**Дыега-Рамірэс** () — група невялікіх астравоў (агульная плошча больш за 1 км²) у праліве Дрэйка прыкладна за 100 км на паўднёвы захад ад мыса Горн, якая працягнулася прыкладна на 8 км з поўначы на ​​поўдзень. Самы паўднёвы пункт Чылі і Амерыкі як часткі свету. Астравы архіпелага падзяляюцца на дзве групы — малую паўночную і буйнейшую паўднёвую — праходам шырынёй 3 км.

Выспы былі адкрыты 12 лютага 1619 года братамі Гарсія дэль Надаля і названы ў гонар Дыега Рамірэса дэ Арэльяна. Самыя буйныя астравы — Барталамэ і Гансала — былі названыя ў гонар саміх першаадкрывальнікаў, братоў Гарсія дэль Надаль, а гэтыя астравы падзяляе праліў Надаль.

На працягу 156 гадоў, да адкрыцця архіпелага Паўднёвыя Сандвічавы астравы ў 1775 годзе, лічыліся самай паўднёвай дакладнай тэрыторыяй Зямлі.

У 1951 годзе на востраве Гансала была заснавана метэастанцыя.
Марцін камень Кузьмоўскі

**Кузьмоўскі Марцін камень** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Ляжыць на ўскраіне лесу, за 0,9 км на паўночны ўсход ад вёскі Кузьмы, Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці.

З 1935 году меў статус помніка і ахоўваўся ўладамі.

Валун складаецца з шэрага гнейсу са шматлікімі крышталямі гранатаў, жылкамі палявога шпату таўшчынёй да 1,5 см і цёмнакаляровымі мінераламі, якія ў асобных месцах утвараюць друзы дробных крышталяў. Даўжыня дліннай восі дасягае 3,7 м, кароткай — 2,9 м, вышыня — 1,8 м, у абводзе — каля 10 м, вага — каля 30 т. Валун прынесены ледавіком з тэрыторыі Скандынавіі каля 200 тысяч гадоў таму.

## Спасылкі 
* Валун «Мартин камень» кузьмичский

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Геалогія Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Шчучынскага раёна
Сезон 2022/2023 «Будаўніка» Мінск

У сезоне 2022—2023 валейбольны клуб «Будаўніка» з Мінска прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2022/2023 (**Сярэбраны прызёр**),
* Кубак Беларусі 2022 (**Фіналіст**),
* Суперкубак Беларусі 2022 (**Сярэбраны прызёр**).

## Склад каманды 
1. Аляксей Ратуцкі (2000) 
2. Мікіта Куляшоў (2004) 
3. Ілья Лапато (1996)
4. Мікіта Маршавін (2000) 
7. Раман Пасавец (1999) 
10. Пётр Мінянкоў (1999) 
11. Іван Каратаеў (2002) 
12. Міхаіл Фёдараў (2002) 
13. Аляксей Ількевіч (2003) 
16. Арсеній Палонскі (2003) 
20. Яўген Грэцкі (2001) 
22. Мікіта Канавалаў (2002) 
24. Максім Троцкі (2003) 
27. Уладзіслаў Чарныш (1999) 
30. Уладзіслаў Тамашэўскі (2004) 
99. Станіслаў Пагоцкі (2003) 
99. Павел Емяльянаў (1998) 

## Трэнеры каманды 
*  Алег Мікановіч (галоўны трэнер)
*  Алег Міхнюк (трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2021/2022 «Будаўніка» Мінск
* Сезон 2023/2024 «Будаўніка» Мінск

## Спасылкі 
* Stroitel Mińsk 
* СТРОИТЕЛЬ (МИНСК) 
2022/2023
Будаўніка Мінск
Катэгорыя:2022 год у Мінску
Катэгорыя:2023 год у Мінску
Уладзіслаў Тамашэўскі

**Уладзіслаў Тамашэўскі** (нар. ) — беларускі валейбаліст.

## Біяграфія 
Валейболам пачаткаў займацца з 6 гадоў, першым трэнерам быў Аляксандр Іванавіч Купава (СДЮШАР г. Орша).

Першым клубам у прафесійнай кар’еры гульца стаў аршанскі валейбольны клуб «Узлёт» (сезон 2018/2019), потым вучыўся і гуляў за РДВАР г. Мінска (сезоны 2019/2020 і 2020/2021). Наступным прыпынкам у кар’еры спартоўца стаў віцебскі клуб «Марка-ВДТУ» (сезон 2021/2022). У снежні 2022 года падпісаў кантракт з мінскім клубам «Будаўнік».

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2022/23
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2023/24
*   Сярэбраны прызёр Кубка Беларусі (2): 2022/23, 2021/22
*   Бронзавы прызёр Кубка Беларусі (1): 2023/24

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Владислав Томашевский
* Uladzislau Tamasheuski 
* ВЛАД ОСТАЕТСЯ С НАМИ! 
* Представляем вам пополнение команды «Строитель» сезона ⃣⃣⃣⃣/⃣⃣⃣⃣ связующего — Владислава Томашевского!

Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па валейболе U-17
Anadenobolus monilicornis

**Anadenobolus monilicornis** — від двухпарнаногіх сямейства . Жыве ў Карыбскім басейне, а таксама быў завезены на паўднёвы ўсход ЗША.

## Апісанне 
Асобіны цёмна-карычневыя з характэрнымі жоўтымі палосамі, дасягаюць 2,5 — 3 см даўжыні. Ногі і вусікі чырвоныя.

## Экалогія і паводзіны 
Гэты від жыве ў ліставым ападзе . Было заўважана, што птушкі і малпы, якія змяшчаюцца ў няволі, раздушваюць гэтых шматножак і націраюць іх вылучэнні на свае крылы або поўсць, магчыма, для адпужвання насякомых. Вылучэнні шматножак могуць валодаць некаторымі ўласцівасцямі, якія адпужваюць насякомых.

Гэты від быў завезены ў паўднёвую Фларыду, дзе ён можа сустракацца ў вялікіх колькасцях, але не лічыцца шкоднікам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1876 годзе
Катэгорыя:Двухпарнаногія
Падказелле

Назву **Падказелле** маюць:

* Падказелле — былая вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці
* Падказелле — былая вёска ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці
Каратаеў

**Каратаеў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Вітальевіч Каратаеў (нар. 1961) — расійскі навуковец, сацыялогіі, гісторыі.
* Іван Пракопавіч Каратаеў (1817—1886) — рускі бібліяфіл і бібліёграф.
* Іван Каратаеў (нар. 2002) — расійскі валейбаліст.
Іван Каратаеў

**Іван Каратаеў** (нар. ) — расійскі валейбаліст.

## Біяграфія 
Першыя крокі ў валейболе былі ў маскоўскай спартовай школе алімпійскага рэзерву «Ніка». Першым клубам гульца стала новаўрэнгойскі «Факел», за якую ён выступаў у сезоне 2017/2018 чэмпіянату Расіі па валейболе. Потым бараніў колеры маскоўскага «Дынама-2», за які адыграў сезон 2019/2020. Наступных два сезоны правёў у маскоўскім «Дынама Алімп».

У жніўні 2022 гады падпісаў новы кантракт і працягне прафесійную кар’еру ў мінскім «Будаўніку».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ivan Korotaev
* Коротаев пополнил состав минского «Строителя»
* Коротаев перешёл в «Газпром-Югру»

Катэгорыя:Валейбалісты Расіі
Звонкі

**Зво́нкі**  (адз. л. **зво́нка**)  — картачная масць чырвонага колеру ў форме ромба ў стандартных ігральных картах французскай калоды.

## Этымалогія 
Арыгінальная французская назва масці — «каро» () ўзыходзіць да лацінскага слова «quadrum», якое азначае «квадрат» ці «прамавугольнік». Беларуская назва паходзіць ад слова «званочкі», таму што на картах адпаведнай масці былі памаляваныя іменна званочкі, ''бубны.

## Коды сімвала масці пры наборы тэкстаў 
**Юнікод** — `U+2666` і `U+2662`

: ♦ ♢

**HTML** — `&#x26;#9830;` (або `&#x26;diams;`) і `&#x26;#9826;`

: ♦ ♢

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Картачныя масці
Катэгорыя:Картачныя гульні
Мінскі электробус

**Мінскі электробус** — сістэма пасажырскага грамадскага электратранспарту ў Мінску, якая складаецца з электробусаў. 

Пробная паездка першага электробуса ў Мінску адбылася 26 снежня 2016 года. Рэгулярны тэставы рух электробусаў у Мінску быў адкрыты 12 мая 2017 года па тралейбусных маршрутах № 43 і № 59. Гэтыя маршруты былі абраныя таму, што на той момант частка іх кантактнай сеткі не дзейнічала ў сувязі з рэканструкцыяй разваротнага кальца дыспетчарскай станцыі «Сярова» і з будаўніцтвам новай магістралі «Паўднёвая». У 2019 годзе электробусы пачалі абслугоўваць аўтобусны маршрут № 1, а на маршруты № 43 і 59 вярнуліся тралейбусы.

Станам на красавік 2024 года электробусы пастаянна абслугоўвалі аўтобусныя маршруты 1, 6, 17, 45, 50с, 60, 64, 75, 103, 139, 155, а таксама ў колькасці 1-2 адзінак з’яўляліся на маршрутах 2т, 43, 71, 69, 91, 135, 169, 195.

Рухомы састаў мінскіх электробусаў складаецца з машын беларускай вытворчасці, якія выпускаюцца на прадпрыемстве «Белкамунмаш» і Мінскім аўтамабільным заводзе. У 2017 годзе ДП «Мінсктранс» атрымала першыя 20 электробусаў асабліва вялікай умяшчальнасці E433 Vitovt Max Electro вытворчасці «Белкамунмаш». У 2018—2019 гадах «Белкамунмаш» паставіў яшчэ 28 мадэрнізаваных электробусаў мадэлі E433 Vitovt II Max Electro і 32 электробуса мадэлі E321 Сябар. У 2018—2019 гадах электробусный парк папоўніўся 9 электробусамі вытворчасці «Белкамунмаш» мадэлі Е321 Альгерд, а таксама 4 электробусамі мадэлі МАЗ 303Е10 вытворчасці МАЗ.

## Спасылкі 
* Электробусы совершили пробную поездку по Минску. На городские маршруты они выедут в марте
* Электробусы в Минске выходят на автобусные маршруты. Состоится ли транспортная революция?

Катэгорыя:Транспарт Мінска
Катэгорыя:Аўтобусныя сістэмы Беларусі
Катэгорыя:Электратранспарт
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Spirobolida

**Spirobolida** — атрад «кругласпінных» двухпарнаногіх, які змяшчае каля 500 відаў у 12 сямействах.

## Апісанне 
Яго прадстаўнікі адрозніваюцца наяўнасцю выразнага шва, які праходзіць вертыкальна ўніз па пярэдняй частцы галавы.

Дарослыя самцы маюць дзве пары мадыфікаваных ног, ганаподыяў, якія складаюцца з 8-й і 9-й пары ног: заднія ганаподыі выкарыстоўваюцца для пераносу спермы, а пярэднія ганаподыі злітыя ў адзіную пласцінкавую структуру.

## Арэал 
Большасць відаў жыве ў тропіках і многія з іх ярка афарбаваныя.

## Таксанамія 
Атрад падзяляецца на два падатрады:

**Падатрад Spirobolidea**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Падатрад Trigoniulidea**

* 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Двухпарнаногія
Катэгорыя:Сямействы жывёл
Coxobolellus

**Coxobolellus** — род двухпарнаногіх шматножак сямейства . Уключае 10 відаў, апісаных у 2020 годзе.

## Арэал 
Прадстаўнікі роду жывуць ў Тайландзе. Трапляюцца, у асноўным, пад лісцевым ападам. Часам асобнікі можна знайсці ўнутры гнілога дрэва або на дрэвах.

## Віды 
*  Pimvichai, Enghoff, Panha & Backeljau, 2020
*  Pimvichai, Enghoff, Panha & Backeljau, 2020
*  Pimvichai, Enghoff, Panha & Backeljau, 2020
*  Pimvichai, Enghoff, Panha & Backeljau, 2020
*  Pimvichai, Enghoff, Panha & Backeljau, 2020
*  Pimvichai, Enghoff, Panha & Backeljau, 2020
*  Pimvichai, Enghoff, Panha & Backeljau, 2020
*  Pimvichai, Enghoff, Panha & Backeljau, 2020
*  Pimvichai, Enghoff, Panha & Backeljau, 2020
*  Pimvichai, Enghoff, Panha & Backeljau, 2020

## Крыніцы 
Катэгорыя:Двухпарнаногія
Rhinocricidae

**Rhinocricidae** — сямейства двухпарнаногіх, прадстаўнікі якога сустракаецца  ў  і суседніх частках Аўстралазіі і ў Неатропіцы.

## Таксанамія 
Сямейства ўключае наступныя роды:

*  Brölemann, 1913
*  Loomis, 1936
*  von Porat, 1876
*  Chamberlin, 1955
*  Pérez-Asso, 1998
*  Jeekel, 2001
*  Jeekel, 2001
*  Chamberlin, 1918
*  Carl, 1918
*  Brölemann, 1903
*  Perez-Asso, 1998
*  Mauriès & Hoffman, 1998
*  Pérez-Asso, 1998
*  Loomis, 1936
*  Chamberlin, 1953
*  Chamberlin, 1953
*  Chamberlin, 1941
*  Chamberlin, 1918
*  Silvestri, 1896
*  Kraus, 1954
*  Schubart, 1962
*  Silvestri, 1897
*  Karsch, 1881
*  Hoffman & Keeton, 1960
*  Silvestri, 1897
*  Pocock, 1894
*  Chamberlin, 1938

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сямействы жывёл
Катэгорыя:Двухпарнаногія
Spirostreptidae

**Spirostreptidae** — сямейства двухпарнаногіх атраду , якое змяшчае каля 100 родаў, распаўсюджаных у Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы, усходнім Міжземнамор’і, кантынентальнай Афрыцы, Мадагаскары і Сейшэльскіх астравах .

## Роды 
У сямейства ўключаюць наступныя роды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сямействы жывёл
Катэгорыя:Двухпарнаногія
Scolopendra spinosissima

**Scolopendra spinosissima** — від губаногіх з сямейства . Эндэмік, арэалам якога з’яўляецца трапічная частка Філіпін. У адрозненне ад блізкага віду  атожылкі ў падставе перадрэбраў апошніх ног менш доўгія і шырэйшыя. Свабодны край каксаплеўры кароткі. Стэрніты без парамедыянных баразёнак.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Скалапендры
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1903 годзе
Яўген Грэцкі

**Яўген Грэцкі** (нар. , в. Сігневічы, Беларусь) — беларускі валейбаліст. Майстар спорту Беларусі.

## Біяграфія 
Выступаў за мінскі РДВАР (2018/2019), салгорскі «Шахцёр» (2019—2022), мінскі «Будаўнік» (2022). З 2023 года ў «Барысаў-БДУФК».

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі (3): 2021/22, 2020/21, 2019/20
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2022/23
*   Уладальнік Кубка Беларусі (3): 2021/22, 2020/21, 2019/20
*   Сярэбраны прызёр Кубка Беларусі (1): 2022/23

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Грецкий Евгений
* Yauheni Hretski 

Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па валейболе U-17
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Сезон 2023/2024 «Будаўніка» Мінск

У сезоне 2023—2024 валейбольны клуб «Будаўніка» з Мінска прымаў удзел у наступных турнірах:
* Чэмпіянат Беларусі 2023/2024 (**Бронзавы прызёр**),
* Кубак Беларусі 2023 (**Бронзавы прызёр**),
* Суперкубак Беларусі 2023 (**Сярэбраны прызёр**).

## Склад каманды 
1. Аляксей Ратуцкі (2000) 
2. Андрэй  Мядзведзеў (2005) 
4. Мікіта Маршавін (2000) 
7. Раман Пасавец (1999) 
8. Глеб Стэфановіч (2005) 
9. Вадзім Жораў (2002) 
10. Аляксандр Дзьячкоў (1997) 
10. Пётр Мінянкоў (1999) 
13. Мацвей Федзюковіч (2006) 
13. Аляксей Ількевіч (2003) 
16. Арсеній Палонскі (2003) 
21. Андрэй Сенін (2000) 
23. Глеб Азаранка (2003) 
24. Максім Троцкі (2003) 
25. Аляксандр Рэдзькоў (1999) 
27. Уладзіслаў Чарныш (1999) 
30. Уладзіслаў Тамашэўскі (2004) 
99. Мікіта Куляшоў (2004) 
99. Антон Карпухоў (1988) 

## Трэнеры каманды 
*  Алег Мікановіч (галоўны трэнер)
*  Алег Міхнюк (трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2022/2023 «Будаўніка» Мінск
* Сезон 2024/2025 «Сталіцы» Мінск

## Спасылкі 
* Stroitel Mińsk 
* СТРОИТЕЛЬ (МИНСК) 
2023/2024
Будаўніка Мінск
Катэгорыя:2023 год у Мінску
Катэгорыя:2024 год у Мінску
Аляксандр Дзьячкоў

**Аляксандр Дзьячкоў** (нар. , Масква, Расія) — расійскі валейбаліст.

## Біяграфія 
Выхаванец сістэмы казанскага «Зеніту», у якой правёў пяць гадоў, выступаючы за «Зеніт-ВАР» (моладзевая ліга) і «Акадэмію» (вышэйшая ліга А). Таксама гуляў у вышцы за «Цюмень» (2019/20), а ў суперлізе дэбютаваў у складзе пецярбургскага «Зеніту» (2020/21).

У студзені 2024 года подпасіў кантракт з «Мінскам».

## Спасылкі 
* Aleksandr Dyachkov (Александр Дьячков) 
* Приветствуем новичка в составе «Строителя»
* АЛЕКСАНДР ДЬЯЧКОВ

Катэгорыя:Валейбалісты Расіі
Катэгорыя:Ігракі «Акадэмія-Казань»
Катэгорыя:Ігракі «Баркома-Кажаны» Львоў
Вэцслабада

**Вэцслабада** (, ) — буйная вёска ў Лудзэнскім краі Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Істрынскай воласці. Размешчана прыкладна за 320 кіламетраў ад Рыгі, за 57 км ад Лудзы, за 20 кіламетраў ад стыку межаў Латвіі, Беларусі і Расіі. Вэцслабада размяшчаецца паміж трыма азёрамі — Істрас, Дзіляйс і Аўдзэлю, злучанымі паміж сабой невялікімі рэкамі. У гады Другой сусветнай вайны адбыўся Вэцслабадскі бой.
## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Дом культуры, пошта, касцёл і праваслаўны храм Уваскрэшання Хрыстова.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Вэцстамэрыена

**Вэцстамэрыена** () — населены пункт у Гулбэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Стамерыенскай воласці. За 14 км ад горада Гулбэнэ. Побач знаходзяцца азёры Стамэрэс і Погас.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, дом культуры, бібліятэка, гасцініца, праваслаўная царква Аляксандра Неўскага.
## Памятныя мясціны 
* Стамэрыенскі палац
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Стамэрыенскі палац

**Стамэрыенскі палац** () — архітэктурна-гістарычны помнік у вёсцы Вэцстамэрыена Гулбэнскага краю Латвіі.

Будынак у стылі французскага неакласіцызму з элементамі псеўдаготыкі быў пабудаваны ў 1830-х −1840-х гадах уладальнікам маёнтка баронам Іаганам Готлібам (Эдуардам Генрыхавічам) фон Вольфам (1817—1883). Вакол палаца быў зроблены англійскі ландшафтны парк плошчай 25 гектараў. Была пракладзена дарога да суседняга маёнтка Шваненбург, створаны комплекс гаспадарчых пабудоў, праваслаўная царква і школа.

У 1883 саўладальнікамі маёнтка сталі сыны Э. Г. фон Вольфа Барыс і Павел.

У 1905 годзе палац быў разрабаваны і спалены латышскімі сялянамі; да 1908 адноўлены Барысам фон Вольфам, з дабаўленнем элементаў паладыянства і мадэрну. У 1894—1918 у палацы час ад часу пражывалі жонка Барыса італьянская спявачка Алічэ Барбі і іх дочкі Аляксандра і Вольга.

Пасля аднаўлення незалежнасці Латвіі палац у 1991—1998 гадах знаходзіўся ў запусценні, потым быў часткова адрэстаўраваны і цяпер у ім размяшчаецца краязнаўчы музей. Праваслаўны храм Святога Аляксандра Неўскага таксама адноўлены.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Палацы Латвіі
Вібіні

**Вібіні** () — населены пункт у Паўднёвакурзэмскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Эмбуцкай воласці. Знаходзіцца ля аўтадарогі P106 (Эзэры — Эмбутэ — Гробіня).

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Serebro

**Serebro** («Срэбра», стылізуецца як **SEREBRO** ) — расійскі жаночы поп-гурт, які існаваў з 2006 па 2019 год і з 2024 года. У склад групы ўваходзяць Дар’я Кузняцова, Айгуль Валіуліна і Дыяна Рак. Дэбютнае выступленне групы ў складзе Алены Цемнікавай, Вольгі Серабкінай і Марыны Лізаркінай адбылося ў фінале конкурсу песні «Еўрабачанне-2007», куды яна была адпраўлена ў якасці прадстаўніка ад Расіі, у фінале калектыў заняў трэцяе месца з песняй «Song #1».

З моманту стварэння гурт выдаў тры студыйныя альбомы, уключаючы адзін англамоўны. Калектыў з`яўляецца адным з найбольш паспяховых расійскіх праектаў за мяжой. Дзякуючы «Еўрабачанню» іх дэбютны сінгл атрымаў сусветную вядомасць і дапамог калектыву заявіць пра сябе. Аднайменныя сінгл і альбом *Mama Lover*, а таксама сінгл «Mi Mi Mi» маюць плацінавыя статусы ў Італіі, а таксама ўвайшлі ў нацыянальныя чарты еўрапейскіх, азіяцкіх і лацінаамерыканскіх краін. У рэцэнзіі на альбом у газеце *Коммерсантъ* поспех групы Serebro за мяжой параўноўваецца з поспехамі дуэта t.A. 

Як і многія жаночыя рускамоўныя трыо ( ВІА Гра, Бліскучыя), Serebro вядома частымі зменамі складу. У 2009 годзе пасля выхаду дэбютнага альбома «ОпіумRoz» калектыў пакінула Марына Лізоркіна, месца якой заняла Анастасія Карпава, у складзе з якой гурт выпусціў свой камерцыйна самы паспяховы альбом *Mama Lover* . У 2013 годзе Карпаву змяніла Дар'я Шашына, а менш як праз паўгода аб сыходзе заявіла і Алена Темникова, на замену якой прыйшла Паліна Фаворская. У 2016 годзе Serebro выпусцілі свой трэці і апошні студыйны альбом «Сіла трох», з таго ж года склад мяняўся штогод: на змену Шашынай была абраная Кацярына Кішчук, у 2017 пасля сыходу Фаворскай новай салісткай стала Таццяна Маргунова. У 2018 годзе аб сыходзе заявіла Вольга Серабкіна, а пазней было абвешчана аб поўнай замене складу. У 2019 годзе новымі ўдзельніцамі калектыву сталі Ірына Цітова, Лізавета Карнілава і Мар’яна Качурава, аднак пасля выхаду першага сінгла ў абноўленым складзе гурт спыніў існаванне. У 2024 годзе гурт уз’яднаўся і новымі ўдзельніцамі калектыву сталі Дар’я Кузняцова, Айгуль Валіуліна і Дыяна Рак. 29 лістапада выйшаў першы сінгл у абноўленым складзе «Song #2».
Эмбутэ

**Эмбутэ** () — населены пункт у Паўднёвакурзэмскім краі Латвіі. Уваходзіць у склад Эмбуцкай воласці. Знаходзіцца на скрыжаванні рэгіянальных аўтадарог P106 (Эзэры — Эмбутэ — Гробіня) і P116 (Кулдыга — Скрунда — Эмбутэ). За 65 км ад горада Ліепая.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Відзэмэ (вёска)

**Відзэмэ** () — населены пункт у Смілтэнскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Бранскай воласці. Размяшчаецца ля паўднёва-заходняй ускраіны горада Смілтэнэ. За 52 км ад горада Валка.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Кайвэ (Тукумскі край)

**Кайвэ** () — вёска ў Тукумскім краі Латвіі, у складзе Сэмскай воласці. Размешчана за 99,3 км ад Рыгі.
## Насельніцтва 
## Памятныя мясціны 
Галоўная славутасць Кайвэ — Кайвскі дуб, самае старое дрэва Латвіі і самы тоўсты дуб у краінах Балтыі.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вія Артманэ — латвійская актрыса
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Кайвскі дуб

**Кайвскі дуб** () — найстарэйшае дрэва Латвіі і самы тоўсты дуб у краінах Балтыі. Дуб расце ў Тукумскім краі, каля паўночнай ускраіны вёскі Кайвэ, каля хутара Сенчы. Вышыня дуба 18,0 м, дыяметр — 10,2 м, узрост дрэва каля 1000 гадоў. Кайвскі дуб — прыродаахоўны аб’ект і ўключаны ў спіс прыродных помнікаў Латвіі. Месца шанавання.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Дубы
Катэгорыя:Славутасці Латвіі
Відсала

**Відсала** () — населены пункт у Екабпілскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Каланскай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P72 (Ілукстэ — Бэбрэнэ — Біржы). За 22 км ад горада Екабпілс.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Війцыемс

**Війцыемс** () — населены пункт у Валкаўскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Війцыемскай воласці. Знаходзіцца на рацэ Вія каля рэгіянальнай аўтадарогі P24 (Смілтэнэ — Валка). За 23 км ад горада Валка.
## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Bossiella

**Bossiella** — род чырвоных водарасцей падсямейства  сямейства . У род уключаюць дзесяць відаў. Тыповай марской водарасцю з’яўляецца , якая расце ўздоўж ціхаакіянскага ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі.

Род апісаны ў 1957 годзе.

## Віды 
*  (Decaisne) P.C.Silva
*  (Decaisne) H.W.Johansen
*  Kloczcova
*  (Manza) P.C.Silva
*  K.R.Hind, Martone, C.P. Jensen & P.W.Gabrielson
*  (Postels & Ruprecht) E.Y.Dawson
*  (Manza) P.W.Gabrielson, K.A.Miller, Martone & K.R.Hind
*  K.R.Hind & Martone
*  K.R.Hind, P.W.Gabrielson & G.W.Saunders
*  P.W.Gabrielson, K.R.Hind & Martone
*  P.W.Gabrielson, K.R.Hind, Martone & C.P.Jensen
*  K.R.Hind, P.W.Gabrielson & Martone
*  (Decaisne) P.C.Silva
*  (Manza) P.C.Silva — 
*  K.R.Hind, P.W.Gabrielson & Martone
*  (Manza) H.W.Johansen

## Крыніцы 
Катэгорыя:Чырвоныя водарасці
Віксна (вёска)

**Віксна** () — населены пункт у Балвійскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Вікснінскай воласці. За 14 км ад горада Балві.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Дацэ Мэлбардэ

**Дацэ Мэлбардэ** (; нар. , ) — латвійскі культурны, палітычны і дзяржаўны дзеяч. Дэпутат Еўрапейскага парламента з 18 чэрвеня 2019 года прадстаўляла «Нацыянальнае аб’яднанне». 22 жніўня 2022 года ўступіла ў партыйнае аб’яднанне «Новае адзінства». Была дырэктарам Латвійскага нацыянальнага культурнага цэнтра, міністрам культуры Латвіі (2013—2019) і дэпутатам Сейма Латвіі (2014—2019).

## Біяграфія 
У перыяд з 1992 па 1995 гады была галоўным спецыялістам па асветніцкай і інфармацыйнай рабоце ў Латвійскім ваенным музеі. З 1994 па 1996 гады кіравала культурным цэнтрам пры Латвійскай паліцэйскай акадэміі. З 1996 па 1999 гады — намеснік дырэктара Дзяржаўнага цэнтра маладзёжных ініцыятыў. Пасля гэтага да 2004 года яна была генеральным сакратаром Латвійскай нацыянальнай камісіі ЮНЕСКА. З 2003 па 2005 гады — старшыня савета па захаванні і развіцці Рыжскага гістарычнага цэнтра. З 2004 па 2006 гады — член Савета кабінета міністраў «Адукацыя для ўсіх».

З 2004 па 2009 гады яна была намеснікам дзяржаўнага сакратара па пытаннях культурнай палітыкі ў Міністэрстве культуры Латвіі. У перыяд з 2005 па 2009 гады — член мастацкай рады Агульналатвійскага фестывалю песні і танца. Наступныя два гады яна ўзначальвала прадстаўніцтва Брытанскай савета ў Латвіі. У 2011 годзе стала дырэктарам Цэнтра культурнай адукацыі і нематэрыяльнай спадчыны і займала гэтую пасаду да 2013 года, калі стала міністрам культуры. Пасля ўступлення на пасаду міністра культуры з 31 кастрычніка 2013 г. была членам саветаў Дзяржаўнага фонду культурнага капіталу і Фонду інтэграцыі грамадства.

У 2001 годзе атрымала ўзнагароду Міністэрства замежных спраў Латвіі за заслугі ва ўмацаванні Латвійскай дзяржавы. У 2005 годзе ёй уручылі прэмію Spidolas за паспяховую працу па распрацоўцы асноўных напрамкаў нацыянальнай культурнай палітыкі. У 2013 годзе атрымала Ліст падзякі Кабінета міністраў за «значны ўклад у галіне нематэрыяльнай культурнай спадчыны, у аб’яднанне грамадства і ўмацаванне традыцыі Уселатышскага свята песні і танца». У 2013 годзе Дацэ Мэлбардэ была ўзнагароджана ордэнам Трох Зорак чацвёртай ступені.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Латвіі
Катэгорыя:Міністры культуры Латвіі
Вілзэні

**Вілзэні** () — населены пункт у Лімбажскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Браслаўскай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P15 (Айнажы — Мацішы).

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, бібліятэка, дзіцячы садок, фельчарскі і акушэрскі пункт, паштовае аддзяленне, крамы, АЗС.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Рысавыя тэрасы Хунхэ-Хані

**Рысавыя тэрасы Хунхэ-Хані** — сістэма тэрас для , размешчаная ў  правінцыя Юньнань (КНР). 22 чэрвеня 2013 года рысавыя тэрасы Хунхэ-Хані былі ўнесены ў спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Ужо з 2003 года гэтыя рысавыя тэрасы знаходзіліся пад аховай ЮНЕСКА як буферная зона аб’екта Сусветнай спадчыны нацыянальнага парку .

## Размяшчэнне 
Размешчаны ў Паўднёва-кітайскай правінцыі Юньнань рысавыя тэрасы Хунхэ-Хані існуюць больш за 1300 гадоў. Мясцовыя жыхары па гэты дзень вырошчваюць на гэтых тэрасах рыс.

Рысавыя тэрасы распасціраліся па ўсім паўднёвым беразе ракі Хангха, самыя вядомыя рысавыя тэрасы знаходзяцца ў раёне Юаньян, дзе яны займаюць плошчу 12,6 тысяч га (каля 126 км²). Юаньян мае асабліва вільготны клімат, вельмі добры для вырошчвання рысу.

## Культура рысавых тэрас 
Каля 2000 гадоў таму продкі этнасу хані пасяліліся на берагах ракі Хангха у Юньнані і заклалі на прыбярэжных схілах першыя рысавыя тэрасы. Пасля была пабудавана вялікая сетка арашальных каналаў, дзякуючы якім сяляне выкарыстоўвалі для сваіх палёў дажджавую ваду з гор.

У той жа час на рысавых тэрасах пачалі разводзіць рыбу, якая мела там дастаткова вады і корму (водныя расліны і насякомыя). Дзякуючы рыбам рыс атрымліваў прыроднае ўгнаенне.

На працягу многіх стагоддзяў сяляне хані культывавалі такім чынам рыс, імкнучыся выконваць раўнавагу паміж прыродай і патрэбамі чалавека.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Аб рысавых тэрасах Хунхэ-Хані на сайце ЮНЕСКА 

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Кітаі
Катэгорыя:Рысаводства
Катэгорыя:Юньнань
Вілпулка

**Вілпулка** () — населены пункт у Руіенскім краі Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Вілпулкскай воласці. За 55 км ад горада Валміера.

## Насельніцтва 
## Інфраструктура 
Валасная адміністрацыя, пачатковая школа, паштовае аддзяленне, фельчарскі пункт, крама.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Дуб-капліца

**Дуб-капліца** () — славутасць, размешчаная ў вёсцы Алувіль-Бельфос, дэпартамент Сена Прыморская, Францыя.

Дакладны ўзрост невядомы, у XIX стагоддзі яго ўзрост ацэньваўся звыш 800 гадоў, а пазней быў ацэнены ў 1200 гадоў. Найстарэйшы дуб Францыі, адносіцца да катэгорыі гістарычных помнікаў з 1932 года. Вышыня — 18 м, акружнасць — 16 м. У дупле дрэва ў 1669 годзе збудаваны дзве малельні: капліца Маці Божай Міра (фр. Notre Dame de la Paix) і Капліца пустэльніка (фр. Chambre de l’Ermite). Вінтавая лесвіца вакол ствала забяспечвае доступ да іх .

Размешчаны недалёка ад званіцы вясковай царквы, 30-40 тысяч наведвальнікаў штогод.

Дуб з’яўляецца месцам пілігрымкі 15 жніўня ў каталіцкае свята Унебаўзяцця Дзевы Марыі.

Катэгорыя:Дубы
Туг-Тэмур

**Туг-Тэмур** (), храмавае імя **Вэньцзун** (; 16 лютага 1304 — 14 лістапада 1332) — двойчы імператар дынастыі Юань у 1328—1329 і 1329—1332 гады.

## Біяграфія 
Нарадзіліся ў 1304 годзе ў сям’і імператара Хайсан-Хулуга і тангуцкай наложніцы. Пасля смерці бацькі ў 1311 годзе яго прыхільнікі жадалі зрабіць Туг-Тэмура спадчыннікам трона. Аднак імператара Аюрбарыбада і яго маці Дагі ў 1316 годзе зрабілі спадчыннікам трона Шыдэбалу, які ў 1320 годзе саслаў Туг-Тэмура ў правінцыю Хайнань. Пасля забойства ў 1323 годзе Шыдэбалы новы імператар Есун-Тэмур прысвоіў Туг-Тэмуру тытул прынца Хуая. Тады ж апошні атрымаў права перабрацца ў Цзянкан (Сучасны Нанкін).

Пасля смерці ў 1328 годзе Есун-Тэмура Туг-Темур атрымаў магчымасць паспрачацца за трон. У тым жа годзе прыхільнік Туг-Тэмура Эль-Тэмур здзейсніў мяцеж супраць імператара Раджапікі. У рэшце рэшт Туг-Тэмур захапіў трон і стаў новым імператарам Кітая і вялікім каганам Мангольскай імперыі. Аднак ужо ў 1329 годзе свае правы на трон заявіў яго старэйшы брат Хашыла, які сабраў вялікую сілу і рушыў на сталіцу Дайду. Тады Туг-Тэмур адрокся ад трона і рушыў насустрач брату. 26 жніўня падчас балю ён атруціў Хашылу, які сканаў праз 4 дні. Пасля гэтага Туг-Тэмур зноў захапіў уладу. Для яе ўмацавання вынішчыў прыхільнікаў былых імператараў.

За час кіравання Туг-Тэмура найбольшы ўплыў на дзяржаўныя справы аказалі два мангольскія вайскоўцы: Эль-Тэмур і Баян. Імператар значна прасоўваў канфуцыянскія каштоўнасці і ідэі. Разам з тым ва ўрадзе ўзмацніўся ўплыў мусульман. Урад сутыкнуўся з новым ростам інфляцыі — колькасць грошай вырасла да 2,3 млн дзінь. Для паляпшэння фінансавага стану былі адменены прывілеі арыстакратаў, зменшаны будысцкія ахвярапрынашэнні з 165 да 104, выдаткі на імператарскі двор, у прыватнасці скарочана колькасць асабістых слуг імператара.

За час свайго валадарства Туг-Тэмур сутыкнуўся з 8 змовамі арыстакратаў і 130 паўстаннямі ў розных частках імперыі. Самым магутным было паўстанне ў Юньнані ў 1331—1332 гадах.

Туг-Тэмур шмат зрабіў для аднаўлення навукі, мастацтва ў імперыі ў адпаведнасці з кітайскімі традыцыямі. У 1329 годзе была заснавана Акадэмія «Павільён Зоркі літаратуры», дзе збіраліся прадстаўнікі жывапісу, паэты, пісьменнікі. Па яго ініцыятыве выдадзены збор дакументаў і законаў пад назвай «Вялікі канон для кіравання светам».

Памёр Туг-Тэмур 2 верасня 1332 года, прызначыўшы спадчыннікам трона свайго пляменніка Тагон-Тэмура, паколькі яго сын Араднадара памёр раней.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Mediaeval Researches from Eastern Asiatic Sources", by E. Bretschneider, Routledge ISBN 0-415-24486-2, Routledge, 2001

Катэгорыя:Кіраўнікі XIV стагоддзя
Катэгорыя:Юаньскія імператары
Катэгорыя:Барджыгіны
Дыларом Карымава

**Дыларом Карымава** (; нар. 9 лютага 1948) — народная артыстка Рэспублікі Узбекістан, актрыса тэатра і кіно.

## Біяграфія 
## Дзяцінства і паходжанне 
Дыларом Абдумалікаўна Карымава нарадзілася 9 лютага 1948 года ў горадзе Ташкенце ў інтэлігентнай сям’і. Бацька, Абдумалік Ібрахімаў, працаваў журналістам, педагогам і юрыстам. Маці, Муазам Ібрагімава, была ўрачом, у гады Вялікай Айчыннай вайны працавала ў шпіталі ў Ташкенце. Падчас вучобы ў школе Дыларом Карымава вельмі цікавілася астраноміяй і марыла стаць астраномам. Яна моцна цікавілася Сусветам, вывучэннем зорак, планетных сістэм і іншых галактык . Але пры школе быў драматычны гурток, які прыцягнуў увагу юнай дзяўчыны. Бацькі Дыларом любілі хадзіць на розныя спектаклі ў тэатры — Тэатр музычнай камедыі імя Мукімі і Тэатр юнага гледача. Менавіта тады ў Дыларом прачнулася любоў да тэатра, і пад уплывам гэтага пачуцця яна запісалася ў драматычны гурток і пачала там займацца.

## Прафесійная дзейнасць 
Кар’еру Дыларом Карымава пачала ў 1967 годзе. Яе першым настаўнікам у мастацтве быў , які параіў актрысе, нягледзячы на талент у мастацтве, выбраць шлях навукі. Бацькі таксама былі супраць паступлення ў мастацкі інстытут. Нягледзячы на адсутнасць падтрымкі будучая актрыса паступіла ў мастацкі тэхнікум. Пасля вучобы Дыларом пачала працаваць у народным тэатры імя Хамзы і стварыла там шэраг роляў. Пазней актрыса працягнула кар’еру на тэлебачанні. Яна паставіла тэлеспектаклі «Залаты парог», «Залатая калыска», пісала сцэнарыі да фільмаў.

У 2017 годзе выйшла яе кніга «Parvona», прысвечаная памяці бацькі.

## Ролі 
### Ролі ў тэатрах і спектаклях: 
* Ф. Шылер. «Разбойнікі» — Амалія;
* . «З вечара да поўдня» — Ніна;
* . «Матылёк» — Мамлакат;
*  «Трынаццаты старшыня» — Харысава;
* . «» — Ханзада;
* . «Бывай жыццё» — Марыя;
* Ж. Пуарэ. «Падманная жонка — гэта добра» — Сафі.

### Фільмаграфія 
* 2020 —  — Зульфія Закірава (галоўная роля)
* 2016 — Месяц забірае змораныя душы
* 2015 — Парастак — Бабуля Рашыда
* 2012 — Парызод — Маці Джанібека
* 2011 — Коні, якія лётаюць — Археолаг Халіма
* 2010—2014 —  — Рукія
* 2010 — На тым беразе, дзе засталося дзяцінства — жонка Хакім-аты (галоўная роля)
* 2010 — На сонечным баку вуліцы — эпізод
* 2009 — Пакута — эпізод
* 2007 — Забарджад — Маці Забаржад

## Узнагароды 
* Заслужаны работнік культуры Рэспублікі Узбекістан (24.08.2001).
* Народная артыстка Рэспублікі Узбекістан (27.08.2020).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Актрысы Узбекістана
Жанета Яўнзэмэ-Грэндэ

**Жанета Яунзэмэ-Грэндэ** (, пры нараджэнні *Жанета Аканцьева*, нар., ) — латвійскі палітык, міністр культуры (2011—2013).

## Біяграфія 
Скончыла Латвійскі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (1987) і Латвійскі ўніверсітэт па спецыяльнасці «дзяржаўнае кіраванне» (2001).

Працавала выкладчыкам фізічнага выхавання ў Латвійскай акадэміі культуры, сакратаром Ленінградскага райкама УЛКСМ і дырэктарам музея.

З 1996 па 2002 год прэзідэнт кампаніі «Unipolise», затым старшыня праўлення «Bibliotēku Informācijas tīklu konsorcijs» (кансорцыум бібліятэчных інфармацыйных сетак, 2000—2003) і кампаніі «Марш» (2002—2007), да 2002 г. Працавала экспертам у Міністэрстве рэгіянальнага развіцця і мясцовага самакіравання (2007—2010).

Віцэ-прэзідэнт (2006—2008), прэзідэнт (2008—2011) Гандлёвай палаты Латвіі.

Уваходзіла ў раду дырэктараў банка Parex (2009—2010). У 2010 годзе ўзначаліла праўленне фонду Імантса Зіеданіса «Віеглі». У 2011 годзе дырэктар па развіцці кампаніі «Izaugsmes kvartāls», член праўлення Латвійскага аддзялення Еўрапейскага руху.

З чэрвеня 2011 года сябра палітычнай партыі «Усё для Латвіі!» З 25 кастрычніка 2011 па 16 верасня 2013 года міністр культуры ў трэцім кабінеце Валдзіса Дамброўскіса.

Звольніла дырэктара Латвійскай нацыянальнай оперы Андрэйса Жагарса, што выклікала скандал, які прывёў да яе адстаўкі.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Латвіі
Катэгорыя:Міністры культуры Латвіі
Сармітэ Элэртэ

**Сармітэ Элэртэ** (; нар.  года, ) — латвійскі палітык і журналіст. Міністр культуры Латвіі ў 2010—2011 гадах. Дэпутат 10-га Сейма Латвіі. Камандор ордэна Трох Зорак.

## Біяграфія 
Скончыла Рыжскую 45-ю сярэднюю школу (1975 год) і Латвійскі ўніверсітэт (1980).

Паступіла ў Маскоўскі кінематаграфічны інстытут: на момант паступлення была сябрам Саюза кінематаграфістаў Латвіі і членам клуба творчай моладзі пры ЦК ЛКСМ. Рэкамендацыі на Элертэ давалі галоўны рэдактар ​​газеты «Literatūra un māksla» Я. Шкапарс, сакратар партыйнай арганізацыі Саюза савецкіх пісьменнікаў Латвіі Э. Стродс, старшыня мясцовага камітэта саюза А. Вітолс і намеснік старшыні Дзяржкіно Латвійскай ССР Э. Грос.

У сакавіку 1988 года ўзначаліла інфармацыйны цэнтр Народнага фронту ў Латвіі.

Працавала галоўным рэдактарам газеты «Дзіена». Сябра партыі «Адзінства». Узначальвае фонд «Таварыства Мееравіца за прагрэсіўныя перамены». Элертэ займала пасаду старшыні латвійскага Фонду Сораса.

Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Латвіі
Катэгорыя:Міністры культуры Латвіі
Halimeda

**Halimeda** — род зялёных водарасцей сямейства .

Прадстаўнікі роду растуць у розных марскіх раёнах да глыбіні 150 метраў; ад пясчанага дна да скалістых рыфаў.

## Апісанне 
Слаявіна складаецца з пляскатых лістападобных структур. Кожны з гэтых «лістоў» уяўляе сабой адклады карбанату кальцыю, пакрытыя пратаплазмай, і злучаныя з іншымі «лістамі» тонкімі ніткамі, што надае водарасці гнуткасць. Віды роду неядомыя з-за карбанату кальцыю і, такім чынам, абаронены ад траваедных.

Як і многія прадстаўнікі атраду , *Halimeda* складаецца з адной шмат’ядравай клеткі. Увесь луг марскога дна можа складацца з адной аднаклетачнай водарасці, злучанай тонкімі ніткамі.

## Віды 
*  W.R.Taylor
*  W.R.Taylor
*  Kraft
*  Goreau & E.A.Graham
*  Colinvaux & E.A.Graham
*  Hering
*  Decaisne
*  Decaisne
*  (Yamada) Hillis-Colinvaux
*  M.Howe
*  O.N.Dragastan, D.S.Littler, & Littler
*  W.R.Taylor
*  W.R.Taylor
*  W.R.Taylor
*  Harvey ex J.Agardh
*  N’Yeurt
*  Kraft & J.M.Noble
*  D.L.Ballantine
*  (J.Ellis) J.V.Lamouroux
*  Ximenes, Bandeira-Pedrosa, Cassano, Oliveira-Carvalho, Verbruggen & S.M.B.Pereira
*  Vroom
*  M.Howe
*  W.R.Taylor
*  Decaisne
*  Askenasy
*  Verbruggen & Dumilag
*  J.M.Noble
*  Valet
*  Yamada
*  (W.R.Taylor) Hillis-Colinvaux
*  (J.Ellis & Solander) J.V.Lamouroux
*  Zanardini
*  (Linnaeus) J.V.Lamouroux
*  Zanardini
*  Verbruggen, D.S.Littler & Littler
*  Verbruggen, D.S.Littler & Littler
*  J.Agardh
*  Hauck
*  Kojima, Hanyuda & Kawai
*  M.Howe
*  (Bertoloni) Zanardini
*  M.Howe
*  Ximenes, Oliveira-Carvalho, M.E. Bandeira-Pedrosa & Cassano
*  W.R.Taylor
*  W.R.Taylor
*  (J.Ellis & Solander) J.V.Lamouroux — tip
*  W.R.Taylor
*  J.Agardh
*  C.K.Tseng & M.L.Dong

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сіфонавыя водарасці
Хадзіча Амінава

**Хадзіча Амінава** (; 13 снежня 1909, Сярэднеазіяцкія ўладанні Расійскай імперыі (сёння Джалакудукскі раён Андыжанскай вобласці, Узбекістан) — 20 жніўня 1989, Андыжан) — узбекская савецкая  тэатра і кіно. Народная артыстка Узбекскай ССР (1939).

## Біяграфія 
Сцэнічную дзейнасць пачала ў 1930 годзе ў Андыжанскім узбекскім музычна-драматычным тэатры (цяпер Андыжанскі дзяржаўны тэатр драмы і камедыі імя З. Бабура).

Здымалася ў фільмах кінастудыі «Узбекфільм»: Джамол («Дачка Ферганы», 1948), Гульсумбі («Свяшчэнная кроў» (1956, рэжысёр ), Хадзіджа («Светлы шлях»).

Гульня Х. Аміхавай адрознівалася жыццёвай праўдай, шчырасцю. Асабліва ўдаваліся акторцы ролі маці.

## Выбраныя ролі 
* Майсара (п’еса «Выхадкі Майсары» Хамза Хакімзадэ Ніязі),
* Мастон («Раўшан і Зулхумор») ),
* Луіза; Зеба (Аперэта «» Узеіра Гаджыбекава).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Национальная энциклопедия Узбекистана. Ташкент, 2000
* Театральная энциклопедия. Том 1 / Глав. ред. С. С. Мокульский — М.: Советская энциклопедия, 1961.

Катэгорыя:Актрысы Узбекістана
Рыжскі музей кіно

**Рыжскі музей кіно** () — адзіны ў Латвіі музей, прысвечаны мастацтву кіно. Дзяржустанова, якая фінансуецца Міністэрствам культуры Латвіі. Адкрыты ў 1988 годзе, размяшчаецца ў гістарычна значным будынку былога сярэднявечнага свірана ў гістарычным раёне Стары горад.

## Гісторыя 
Ідэя стварэння музея кіно ў Рызе ўзнікла ў асяроддзі творчых работнікаў на правядзенні традыцыйнага рыжскага кінафоруму «Дзень кіно» ў 1986 годзе. Клопаты па ўзгадненні і зацвярджэнні дакументаў, неабходных для стварэння музея, узялі на сябе Аўгустс Сукутс, Інга Пэрконэ-Рэдавіч і Юрый Цыўян.

Пасля аднаўлення незалежнасці Латвіі, музей некалькі разоў мяняў свой юрыдычны статус. Некаторы час быў структурнай адзінкай Латвійскага нацыянальнага кінацэнтра, з 2010 года — адзін з падраздзяленняў Латвійскай акадэміі культуры.

Музей прадстаўляе наведвальнікам тэматычныя выставы. З 1994 года іх правядзенне — рэгулярнае.

У фондах Рыжскага кіномузея знаходзяцца больш за 32000 адзінак захоўвання. Супрацоўнікамі музея праводзіцца дзейнасць па захаванні і прапагандзе творчай спадчыны майстроў нацыянальнага і міжнароднага кінамастацтва. Калекцыя дакументаў, фатаграфій і эскізаў касцюмаў выкарыстоўваецца для патрэб студэнтаў, прадастаўляецца па неабходнасці прадстаўнікам сродкаў масавай інфармацыі і зацікаўленым людзям.

Катэгорыя:Музеі Рыгі