open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Ляхаўцы)

**Царква Раства Багародзіцы** — праваслаўны храм у вёсцы Ляхаўцы, Маларыцкі раён. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.
Царква Раства Багародзіцы — помнік народнага дойлідства з рысамі стылю барока.
## Гісторыя 
Пабудавана ў 1713 годзе з дрэва як уніяцкая. У 1858 г. адноўлена, узведзена драўляная званіца. У 1964 г. царква закрыта, у 1988 г. адноўлена разам з прыходам.

## Архітэктура 
Храм трохзрубны, падоўжна-восевай кампазіцыі. Складаецца з прамавугольнага асноўнага аб'ёму, апсіды, бабінца з трапецападобным тамбурам. Першапачаткова зрубы мелі самастойныя вярхі, у паўночна-заходняй частцы над бабінцам была званіца. Асноўны аб'ём і бабінец накрыты агульным двухсхільным дахам, які пераходзіць у вальмавы над тамбурам. Алтарны зруб мае самастойнае паўвальмавае пакрыццё. Будынак звонку ашаляваны. Цэнтральны зруб прарэзаны спаранымі прамавугольнымі аконнымі праёмамі і завершаны барочнай двух'яруснай галоўкай.

### Інтэр'ер 
Інтэр'ер зальны. Цэнтральны аб'ём завершаны пірамідальным скляпеннем. Унутраная прастора бабінца і асноўнага аб'ёму злучана шырокім праёмам складанага абрысу. У аб'ёме бабінца зроблены хоры. Алтар аддзелены іканастасам, створаным у 1830-я гг., мае скляпеністае перакрыцце. Абразы ХVI-XVIII стст.: «Святы Мікалай Цудатворац», «Маці Божая Адзігітрыя» і «Спас Пантакратар», «Георгій Перамоганосец», «Маленне Іакіма і Ганны», «Барыс і Глеб».
## Званіца 
На агульнай планіровачнай восі з царквой адасоблена ўзведзена 2-ярусная драўляная зрубна-каркасная званіца, верхні ярус якой прарэзаны арачнымі праёмамі і завершаны шатром.
## Літаратура 
* 
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Маларыцкага раёна
Катэгорыя:Ляхаўцы (Маларыцкі раён)
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:1713 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Мадонна з дзіцем ля каміна

]]
**Мадонна з дзіцем ля каміна** () — карціна алеем на дрэве аўтарства Рабера Кампена, якая захоўваецца ў Эрмітажы. Гэты твор з’яўляецца правай створкай дыптыха, левая створка прысвечана Тройцы.

## Апісанне 
Марыя намаляваная ва ўтульным інтэр’еры бюргерскага дома. З натуральнасцю простай жанчыны яна размясцілася ля каміна, яе атачаюць звычайныя бытавыя прадметы. Яна цалкам паглынутая звычайнымі матчынымі клопатамі і збіраецца спавіваць Дзіцятка, для чаго грэе руку ля каміна.

Кампен падрабязна прайграў дэталі інтэр’еру і прадметы хатняга ўжытку, падкрэсліўшы іх аб’ём, матэрыяльнасць і асаблівасці фактуры: мармуровыя пліткі падлогі, накідку з  на каленях Панны Марыі, таз і збан з латуні, беласнежны ручнік, жалезныя клямары, капялюшыкі цвікоў і краты акна. Аднак глядач з першага погляду бачыць у гэтай карціне нешта большае, што выходзіць за межы штодзённасці: жыццё прасторы, намаляванай мастаком, нібы спынілася, непадуладнае звыклай плыні часу, рэчы пры ўсёй іх канкрэтнасці ўспрымаюцца як тыя, што належаць не празаічнай рэчаіснасці, а нейкаму іншаму, ідэальнаму свету. Кожны адлюстраваны прадмет становіцца сімвалам: рукамыйніца і ручнік сімвалізуюць чысціню Марыі, адкрытае акно і святло, што льецца з яго, — прысутнасцю духоўнага пачатку, камін — злыя сілы, ад якіх Марыя абараняе немаўля.

## Правенанс 
Карціна трапіла ў Эрмітаж са збору  ў С. — Пецярбургу па завяшчанні ўладальніка ў 1845 годзе. Спачатку дыптых прыпісваўся Ван Эйку, але падобная атрыбуцыя не пацвердзілася.

## Спасылкі 
* Мадонна с младенцем у камина 

Катэгорыя:Выявы Дзевы Марыі
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Эрмітажа
Катэгорыя:Карціны Рабера Кампена
Катэгорыя:Карціны паводле сюжэтаў Новага Запавету
Катэгорыя:Дыптыхі
Андрэй Яўгенавіч Рыбакоў

**Рыбакоў Андрэй Яўгенавіч** ( —) — беларускі вучоны, кандыдат гістарычных навук, дацэнт.

## Біяграфія 
Спачатку працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам, навуковым супрацоўнікам аддзела дакументазнаўства БелНДЦДААС (з 1996 — БелНДІДАС). З 1995 па 1998 — вучоны сакратар БелНДІДАС. У 1998 скончыў завочную аспірантуру ў БДУ і ўладкаваўся на працу ў Дзяржаўны камітэт па архівах і справаводству Рэспублікі Беларусь, дзе займаў пасаду галоўнага спецыяліста аддзела геральдыкі і генеалогіі, а потым у тым жа годзе стаў начальнікам аддзела арганізацыйнай работы і міжнародных сувязей (з 2001 — аддзел арганізацыйна-прававой, кадравай работы і міжнародных сувязей). З ліст. 2005 — дырэктар БелНДІДАС.

У 1999 абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Агульнае справаводства ў цэнтральным апараце дзяржаўнага кіравання Вялікага Княства Літоўскага ў ХVI ст.». Р. — першы ў Беларусі навуковец, які стаў кандыдатам гістарычных навук па спецыяльнасці «Дакументалістыка, дакументазнаўства і архівазнаўства». Даследуе пытанні гісторыі архіўнай справы і справаводства ў Беларусі, методыкі і практыкі сучаснага справаводства. Падрыхтаваў інфармацыйны агляд «Документоведение и делопроизводство — отечественный и зарубежный опыт» (1994). Разам з Э. М. Давыдавай напісаў манаграфію «История и организация делопроизводства в Беларуси» (1999) і «Делопроизводство: Учебно-практическое руководство» (выйшла 9 выданняў, 1998—2005). Адзін з аўтараў «Примерной инструкции по делопроизводству в министерствах, госкомитетах и других центральных органах управления, учреждениях, организациях и на предприятиях Республики Беларусь» (1995), «Унифицированной системы организационно-распорядительной документации» (2000); «Рекомендаций по совершенствованию и сокращению документооборота в учреждениях, организациях и на предприятиях Республики Беларусь» (2004) і інш.

Узнагароджаны Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (1988), медалямі «70 гадоў Узброеных Сіл СССР» (1988), «Воіну-інтэрнацыяналісту ад удзячнага афганскага народа» (1989), «У памяць 10-годдзя вываду Савецкіх войск з Афганістана» (1999).

## Спасылкі 
* РЫБАКОЎ Андрэй Яўгенавіч  // Сайт БелНДІДАС
* 

Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Драўляныя цэрквы карпацкага рэгіёна Польшчы і Украіны

**Драўляныя цэрквы карпацкага рэгіёна Польшчы і Украіны** — група гістарычна каштоўных унікальных драўляных цэркваў, якія 21 чэрвеня 2013 года на 37-й сесіі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, якая праходзіла ў Камбоджы, былі занесены ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. У спіс унесены 16 украінскіх цэркваў — 8 з якіх размешчаны ў Польшчы і 8 ва Украіне. Цэрквы прадстаўляюць наступныя тыпы архітэктуры: гуцульскі (Украіна), галіцкі (чатыры ва Украіне і дзве на тэрыторыі Польшчы), бойкаўскі (дзве ва Украіне і адна ў Польшчы) і лемкаўскі (усе пяць на тэрыторыі Польшчы).

## Спасылкі 
Польшча
Катэгорыя:Сусветная спадчына ва Украіне
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Польшчы
Украіна
Катэгорыя:Драўляныя храмы
Катэгорыя:Драўляныя храмы Украіны
Катэгорыя:Драўляныя храмы Польшчы
Дзяўчына, якая выціраецца

**Дзяўчына, якая выціраецца** () — пастэль Эдгара Дэга, падпісаная і датаваная 1885 годам, якая захоўваецца ў Нацыянальнай галерэі мастацтва ў Вашынгтоне.

## Апісанне 
Бачная толькі спіна маладой жанчыны, якая няёмка і напружана схілілася над скінутым адзеннем. Фігура становіцца рамантычнай ў няяркім ружовым святле, мышцы гуляюць пры энергічных рухах мадэлі, якая выціраецца ручніком.

Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнай галерэі мастацтва
Катэгорыя:Карціны Эдгара Дэга
Катэгорыя:Карціны 1885 года
Атал (Шатландыя)

міні|Прыкладныя межы гістарычнай вобласці Атал
**Атал** ( (ад адной з гэльскіх назваў Ірландыі); ) — гістарычная вобласць у цэнтры Шатландыі, у горах на поўнач ад Пертшыра. У наш час тэрыторыя Атала ўваходзіць у склад вобласці Перт і Кінрас.

Гістарычны цэнтр рэгіёна — замак Блэр, рэзідэнцыя герцагаў Атала, і горад Данкелд, цэнтр аднаго з біскупстваў сярэднявечнай Шатландыі. Атал уяўляе сабой досыць высокі (да 1100 м) рэгіён Шатландскага нагор'я ў верхнім цячэнні ракі Тэй. Паверхня моцна зрэзана далінамі і азёрамі.

Тэрыторыя Атала першапачаткова была заселена піктамі, тут склалася адно з пікцкіх каралеўстваў, якое позняе ўвайшло ў склад каралеўства Шатландыя. Пазней сюды рассяляюцца скоты з Ірландыі. Традыцыі адасобленасці падтрымліваліся ў Атале і пазней: графства Атал было адным з сямі першых графстваў Шатландыі, а гэльскія традыцыі і гэльская мова захоўваліся да XV стагоддзя. Мармэры, а затым графы Атала былі цесна звязаны з шатландскімі каралеўскімі дамамі: родапачынальнік Данкельдскай дынастыі на прастоле Шатландыі, Крынан, быў, відаць, мармэрам Атала, ярлы Аркнейскіх астравоў з XII стагоддзя таксама былі выхадцамі з роду графаў Атала.

300px|злева|thumb|Замакрэў Блэр у Атале
У 1264 г. Атал перайшоў у валоданне роду Стратбагі, прадстаўнікі якога падчас войнаў за незалежнасць Шатландыі падтрымалі англічан, што прывяло да канфіскацыі графства Атал каралём Робертам Брусам у 1320 г. Затым графства неаднаразова змяняла ўладальнікаў, адзін час уваходзіў у склад уладанняў каралевы Марыі Гелдэрнскай, і замацавалася ў выніку за родам Сцюартаў. Найбольш значнымі прадстаўнікамі графаў Атала былі: Уолтэр Сцюарт, арганізатар забойства караля Якава I, Джон Сцюарт, 1-ы граф Атал, лідар паўстанняў супраць Якава III, і Джон Сцюарт, 4-ы граф Атал, адным з правадыроў кансерватыўнай партыі баронаў у сярэдзіне XVI стагоддзя. З 1629 г. тытул графа (а з 1703 г. герцага) Атала належыць дваранскай сям'і Мурэй.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* ''Atholl, Scotland's Heartland'', кароткая гісторыя Атала ў выкладзе Рвіна Робертсана на сайце ElectricScotland.com 
* Атал у анлайн версіі энцыклапедыі Brittanica 
* Карта Атала, складзеная Германам Молам у 1732 годзе. 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Шатландыі
Парвенір

**Парвенір** () — адзіны чылійскі горад на галоўным востраве архіпелага Вогненная Зямля — Ісла-Грандэ. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны і правінцыі Цьера-дэль-Фуэга, якая ўваходзіць у склад вобласці Магальянэс і Чылійская Антарктыка. Насельніцтва — 4 734 чалавек (2002), з якіх каля дзвюх тысяч салдат чыліскага гарнізону. Большасць жыхароў мае харвацкае паходжанне. 

Тэрыторыя камуны — 9707,4 км². Колькасць насельніцтва — 5591 жыхароў (2007). Шчыльнасць насельніцтва — 0,79 чал/км².

## Размяшчэнне 
Горад размешчаны ў 41 км на паўднёвы ўсход ад адміністрацыйнага цэнтра вобласці Пунта-Арэнас і знаходзіцца на беразе бухты Карамке (на мове індзейскага племені селькнамаў — мелкаводдзе) насупраць Пунта-Арэнаса — самага паўднёвага кантынентальнага горада на Зямлі, ад якога аддзелены Магеланавым пралівам. Гарады злучае паромная пераправа.

Парвенір мае свой аэрапорт, размешчаны на паўночны ўсход ад горада. У горадзе працуе музей Вогненнай Зямлі, заснаваны Фернанда Кардэра Руске ў 1980 годзе. У ім сабраны экспанаты, прысвечаныя побыту карэннага індзейскага племя селькманаў, а таксама экспанаты, прысвечаныя адкрыццю і эксплуатацыі радовішчаў золату. Планіроўка горада прамавугольная, у цэнтры знаходзіцца Югаслаўскі парк. У Парвеніры быў заснаваны першы ў Паўднёвай Амерыцы кінатэатр. Аснова эканомікі горада — турызм.

Камуна Парвенір мяжуе:
* на поўначы — з камунай Прымавера
* на ўсходзе — з правінцыяй Вогненная Зямля (Аргенціна)
* на поўдні — з камунай Цімаукель
* на захадзе — з камунай Пунта-Арэнас

## Гісторыя 
Першым паселішчам на месцы сучаснага Парвеніра быў паліцэйскі пост, які пабудавалі ў 1883 годзе падчас залатой ліхаманкі на Вогненнай Зямлі. У 1894 быў для заснаваны горад Пуэрта-Парвенір. Першымі жыхарамі горада былі еўрапейскія імігранты, якія прыехалі сюды ў пошуках золата.

## Клімат 
Клімат у горадзе халаднаваты, марскі, але адносна вільготны. Тэмпература змяняецца ад 1,0-1,5°С у ліпені да 10,0-10,5 °C у студзені (сярэднегадавая — каля 6 °C). Ападкі выпадаюць раўнамерна на працягу года, усяго 370 мм у год. Летам ападкі выпадаюць у выглядзе дажджу, зімой — у выглядзе дажджу ці снегу.

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу 2007 года насельніцтва камуны складае 5591 чалавек, з якіх 3429 мужчын і 2162 жанчыны.

Насельніцтва камуны складае 3,57 % ад агульнай колькасці насельніцтва вобласці Магальянэс і Чылійская Антарктыка. 12,54 % складае сельскае і 87,43 % — гарадское насельніцтва.

## Галерэя 

Выява:Porvenir-View.jpg|Бухта Карамке ў Парвеніры
Image:PorvenirMonumentImmigrants.jpg|Помнік імігрантам
Image:PorvenirParqueYugoslavo.jpg|Югаслаўскі парк

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт камуны
* Сайт музея Вогненнай Зямлі

Катэгорыя:Гарады Чылі
Катэгорыя:Камуны Чылі
Катэгорыя:Вогненная Зямля
Эгаш Маніш

**Антоніу Каэтану ды Абрэу Фрэйры Эгаш Маніш** (; ,  — , ) — партугальскі псіхіятр і нейрахірург, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1949) «за адкрыццё тэрапеўтычнага ўздзеяння лабатаміі пры некаторых псіхічных захворваннях». Падзяліў прэмію з Уолтэрам Гесам, узнагароджаным «за адкрыццё функцыянальнай арганізацыі прамежкавага мозгу як каардынатара актыўнасці ўнутраных органаў».

## Спасылкі 
* Біяграфія Эгаша Маніша на сайце Нобелеўскага камітэта.

Катэгорыя:Міністры замежных спраў Партугаліі
Катэгорыя:Медыкі Партугаліі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Партугаліі
Катэгорыя:Нейрахірургі
Паўднёва-Германскі манетны саюз

**Паўднёва-Германскі манетны саюз** () — манетны саюз, створаны ў 1837 годзе ў адпаведнасці з Мюнхенскім манетным дагаворам (), які падпісалі дзяржавы паўднёвай і часткі цэнтральнай Германіі. Саюз быў закліканы забяспечыць уніфікацыю грашовых сістэм удзельнікаў дагавора.

## Гісторыя саюза 
Паводле гэтага дагавора, каралеўствы Баварыя, Вюртэмберг, герцагствы Насау, Бадэн, Гесэн, а таксама вольны горад Франкфурт у 1837 годзе ўніфікавалі свае грашовыя сістэмы. У 1838—1839 гадах да саюза далучыліся Саксен-Мейнінген, Гогенцолерн-Зігмарынген, Гогенцолерн-Хехінген, Гесэн-Гомбург і Шварцбург-Рудальштат.

Асноўнай разліковай вагавай адзінкай, паводле дагавора, была прынята кёльнская марка чыстага срэбра (233,855 г). Манетная стапа складала 24,5 гульдэна з адной кёльнскай маркі. Адпаведна, 1 гульдэн утрымліваў каля 9,5 г чыстага срэбра. Разменнай манетай стаў крэйцар. 60 крэйцараў складалі 1 гульдэн. У сваю чаргу розныя дзяржавы, якія ўваходзілі ў манетны саюз, чаканілі вытворныя крэйцара —  і  крэйцара, пфенігі і гелеры.

Мюнхенскі манетны дагавор страціў сваю сілу пасля ўвядзення адзінай валюты аб’яднанай пасля франка-прускай вайны ў 1871 годзе Германскай імперыі — залатой маркі. Пасля аб’яднання 1 гульдэн абменьваўся на 1 марку 71 пфеніг
* 1 дукат = 5 гульдэнаў 36 крэйцараў
* 1 краненталер = 2 гульдэна 42 крэйцара
* 1 канвенцыйны талер = 2 гульдэна 24 крэйцара
* 1 саюзны талер = 1 гульдэн 45 крэйцараў
* 1 гульдэн = 1,71 маркі

Катэгорыя:Манеты Германіі
Катэгорыя:Манетныя саюзы
Даніэль Бомберг

міні|Старонка з Талмуда Бомберга другога выдання
**Даніэль Бомберг** (; паміж 1470 і 1480, , Бургундскія Нідэрланды — , , Сямнаццаць правінцый) — яўрэйскі першадрукар эпохі Рэнесансу.

## Біяграфія 
Паводле паходжання — галандзец з каталіцкай сям'і, яго сваякі пераехалі ў Антверпен з Харлема, яны займаліся гандлем тканін, пераважна, з Італіяй. Яго бацька — Карнеліус ван Бомберген — меў пэўны вопыт у друкарскай справе і ў 1496 годзе ўдзельнічаў у выданні першага Антверпенскага брэвіярыя, які быў надрукаваны ў Венецыі. Ён аддаў сына на навучанне ў Лувенскі ўніверсітэт, пасля яго заканчэння Даніэль у 1516 годзе сам перабраўся ў Венецыю. Іўрытам і яўрэйскай літаратурай ён зацікавіўся, навучаючыся ў Фелікса Працкага — хрышчонага яўрэя.

У Венецыі ён стварыў усе свае знакамітыя друкаваныя працы на іўрыце — усяго каля 230. Ім рухалі, перш за ўсё, фінансавыя меркаванні — у Італію перабіралася мноства яўрэяў з Іспаніі і Партугаліі, якія мелі патрэбу ў рэлігійнай літаратуры. Першае яго вядомае выданне — рабіністычная Біблія з каментарыямі «*Мікраёт Гедалот*» (1516—1517). У 1524—1525 гадах у свет выйшла «Вялікая Біблія Бомберга», заснаваная на масарэцкім тэксце Аарона бен Ашэра, які ў сваю чаргу быў заснаваны на аўтарытэце Майманіда. Паралельна Бомберг быў рэдактарам і выдаўцом поўнага 12-томнага выдання Талмуда (першае выданне 1520—1523 гадоў, другое завершана ў 1531 годзе), заклаўшы стандарт выданняў рэлігійнай літаратуры на іўрыце. Дагэтуль любое выданне Талмуда выкарыстоўвае разбіццё на старонкі па выданні Бомберга. Доўгі час гэта было адзінае выданне, свабоднае ад цэнзурных уставак і выняткаў. Гэта выданне атрымала ўхваленне Папы Рымскага Льва X, акрамя таго, Бомберг не пераследваўся ўладамі і інквізіцыяй, якая знішчала працы яўрэйскіх друкароў. Карыстаючыся павагай сярод яўрэйскай абшчыны Італіі, дзе пражывала большасць чытачоў яго выданняў, Бомберг у 1549 годзе вярнуўся ў Фландрыю, дзе і сканаў праз чатыры гады.

Пасля смерці Бомберга, яго спадчыннікі прадалі яўрэйскія друкарскія шрыфты Х. Плантэну, яны выкарыстоўваліся пры выданні «Бібліі Паліглоты».

## Літаратура 
* H.D.L. VERVLIET, Daniel van Bomberghen in het Nationaal Biografisch Woordenboek, deel 1, kol. 219—221, Brussel, 1964
* J.-J. THONISSEN, Daniel Bomberg in de Biographie Nationale, deel 2, kol. 666—667, Brussel, 1868
* Karl Steiff: Bomberg, Daniel. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 47, Duncker & Humblot, Leipzig 1903, S. 95-97.
* A. M. Haberman, The printer Daniel Bomberg and the list of books published by his press, Safed-Tel Aviv 1978
* Friedrich Wilhelm Bautz: Bomberg, Daniel. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 4, Bautz, Herzberg 1992, ISBN 3-88309-038-7, Sp. 677—678.

## Спасылкі 
* Біблія Бомберга на сайце Бібліятэкі Кангрэса ЗША
* Артыкул Моці Мерынгер 
* 
* Спіс выданняў Бомберга

Катэгорыя:Першадрукары
Шылінг

[thumb|right|300px|Шылінг, Вялікабрытанія, 1853 год, [Вікторыя (каралева брытанская)|каралева Вікторыя. Срэбра 925 пробы]]

**Шылінг** (*schilling*, *scilling*, *scylling*, *shilling*) — агульная назва шэрагу заходнееўрапейскіх манет, а таксама грашовая адзінка шэрагу краін XX стагоддзя. Адсюль паходзяць назвы старажытнарускіх манет «шэлег» і «склязь».

Германізаваная назва соліда. Спачатку быў толькі грашова-падліковай адзінкай, прыраўнаваны да 12 дэнарыяў. Як манета, шылінг чаканіўся ў Германіі з XIV стагоддзя, у Даніі і Нідэрландах — з XV, у Англіі — з XVI стагоддзя.

Чаканеная ў Германіі ў XIV стагоддзі манета ў 1 шылінг мела вагу 1,39 г срэбра. У Вюртэмбергу чаканка шылінга спынена пасля Трыццацігадовай вайны, у Вюрцбургу — у 1803 годзе, у Любеку — у 1789, у Гамбургу — у 1855 (1/48 талера, з 1725 года — з наміналам «шылінг»). У XVII—XIX стст. чаканіліся кратныя шылінгі: 32, 16, 12, 8 і 4 шылінгі.

У 1559—1810 гадах чаканіліся брандэнбургска-прускія манеты ў 2 і 1/2 шылінга з нізкапробнага срэбра, затым білону і з 1790 года — з медзі.

У Англіі кароль Генрых VII упершыню адчаканіў шылінг (тады гэта манета звалася тэстон) у 1502 годзе. Манета атрымала сваю канчатковую назву ў часы Эдуарда VI.

Шылінг заставаўся ў хаду ў Англіі аж да 1971 года. Чаканіліся таксама манеты ў 2 шылінга: першапачаткова сярэбраныя, з 1947 года — медна-нікелевыя (некаторы час манета ў 2 шылінга звалася флорын).

У XX стагоддзі шылінг — грашовая адзінка шэрагу краін: Аўстрыі (да ўвядзення еўра ў 2002 годзе), а таксама Брытанскай Усходняй Афрыкі (з 1921 года) і пазней незалежных Кеніі, Самалі, Самаліленда, Танзаніі і Уганды.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грашовыя адзінкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Сярэдневяковыя манеты
Адам Брэменскі

**Адам Брэменскі** (; памёр пасля 1081 года) — паўночнагерманскі храніст, канонік і схаластык, ці Magister scholarum.

Мяркуюць, што ён быў выкліканы архібіскупам Адальбертам з Верхняй Саксоніі ў Брэмен (1067 г.).

Яго сачыненне «Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum» («Дзеянні біскупаў Гамбургскай царквы», каля 1075 года, у 4 кнігах, на лацінскай мове) — гісторыя Гамбургскага архібіскупства з яго заснавання да смерці архібіскупа Адальберта (1072 г.) — напісана па старажытных рукапісах і ўключае каштоўныя дакументы для гісторыі паўночна і паўночна-славянскіх народаў. Частка звестак набыта ім падчас місіі ў Данію з вуснаў дацкага караля Свена II Эстрыдсена. Сачыненне, прысвечанае архібіскупу Лімару (1072—1101 гг.), важнае, як адзіная падрабязная крыніца гісторыі паўночных народаў таго часу, адрозніваецца дакладнасцю сваіх звестак і ясным выкладам з удалым перайманнем стыля старажытных пісьменнікаў, галоўным чынам Салюстыя. Трэцяя кніга — гісторыя архібіскупа Адальберта, 4-е сачыненне, «Descriptio insularum aquilonis», напоўнена важнымі геаграфічнымі і этнаграфічнымі апісаннямі скандынаўскіх і балтыйскіх земляў. З усіх шматлікіх выданняў найбольш часта ўжываецца Лапенберга, «Monumenta Germaniae historica» (Scriptores, 7 т., 2-е выд., Ганов., 1876 г.). Гэтым выданнем скарыстаўся Лаўрэнт для перакладу на нямецкую мову (Берл., 1850 г.).

Чацвёртая кніга, *Descriptio insularum Aquilonis*, завершаная прыкладна да 1075 года, прысвечана геаграфіі, народам і звычаям Скандынавіі, роўна як і апошнім весткам пра поспехі там хрысціянскіх місіянераў. Адам падтрымліваў зварот паўночнікаў. Скандынавія зусім нядаўна была адкрыта місіянерамі, і таму, паколькі чацвёртая кніга была, магчыма, створана, каб натхняць і накіроўваць будучых місіянераў, яе дэталёвыя апісанні робяць яе адной з найважнейшых крыніц пра дахрысціянскую Скандынавію.
Гэта таксама першае ў Еўропе сачыненне (глава 38), у якім згадваецца востраў Вінланд, зямля, якая шматлікімі стагоддзямі пазней будзе вызначана як, верагодна, Ньюфаўндленд, Канада.

## Літаратура 
* Ваттенбах «Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter» (4-е изд., 2 том., Берлин, 1877—78 г.).
* Magistri Adami Bremensis Gesta hammaburgensis ecclesiae pontificum, 3 Aufl., hrsg. von B. Schmeidler, Hannover — Lpz., 1917.
* Вайнштейн О. Л., Западноевропейская средневековая историография, М.— Л., 1964 (библ., с. 175-77).
* Рыбаков В. В. Из ранней истории шведского государства. М. 1999
* Свердлов М. Б. Латиноязычные источники по истории Древней Руси. Германия IX-первая половина XII вв. М.-Л. 1989
* Славянская энциклопедия. Киевская Русь — Московия: в 2 т. / Автор-составитель В. В. Богуславский. — Т. 1. — С. 11.
* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб.: 1890—1907.

## Спасылкі 
Адам Бременский. Деяния архиепископов гамбургской церкви / Латиноязычные источники по истории Древней Руси. Германия IX-первая половина XII вв. М.-Л. 1989:

Катэгорыя:Гісторыкі Германіі
Катэгорыя:Гісторыкі XI стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі царквы
Катэгорыя:Храністы
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XI стагоддзя
Катэгорыя:Постаці Брэмена
Санькова-Мядзвежжа

thumb|300px|Карта Добрушскага раёна
**Санько́ва-Мядзве́жжа** — невялікі (плошча 454 га, 4,5 км²) эксклаў Расійскай Федэрацыі на тэрыторыі Беларусі. Размешчаныя на ўсходзе Добрушскага раёна закінутыя вёскі Санькова і Мядзвежжа юрыдычна ўваходзяць у склад Бранскай вобласці Расіі.

## Гісторыя 
У пачатку XX стагоддзя некалькі сялян з Бранскай вёскі Дабрадзееўка, размешчанай на вельмі беднай зямлі, адправіліся на заробкі ў Злучаныя Штаты Амерыкі. Адпрацаваўшы тры гады шахцёрамі ў Пенсільваніі, яны вярнуліся дахаты перад Першай сусветнай вайной, і купілі землі (Мядзвежую Дуброву і Саніну паляну) у беларускага памешчыка Шведава. Паступова, сяляне асвоілі зямлю, пабудаваўшы пару дзясяткаў гаспадарак.

У 1926 годзе, калі вырашаліся адміністрацыйныя межы, паводле волі жыхароў, вёскі Санькова і Мядзвежжа былі аднесены да Бранскай вобласці РСФСР.

У час Другой сусветнай вайны жыхары вёсак удзельнічалі ў партызанцы. Калі захопнікі спалілі беларускую вёску Хаткі, што знаходзілася побач, яе жыхары былі прыняты жыхарамі вёсак Санькова і Мядзвежжа. Летам 1943 года абедзве вёскі былі таксама спаленыя нацыстамі.

Пасля вайны вёскі былі адбудаваны і існавалі да Аварыі на Чарнобыльскай АЭС. У красавіку 1986 года землі былі моцна забруджаныя радыенуклідамі і закінутыя. Цяпер на тэрыторыі ніхто не жыве, аднак мясцовая дарога выкарыстоўваецца кантрабандыстамі для ўвозу танных тавараў у Расію ў аб’езд мытні.

## Спасылкі 
* San’kova-Medvezh’e: Russian exclave in Belarus

Катэгорыя:Геаграфія Бранскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Злынкаўскі раён
Катэгорыя:Анклавы
Катэгорыя:Эксклавы Расіі
Зборная Аўстраліі па футболе

**Зборная Аўстраліі па футболе** () прадстаўляе Аўстралію на міжнародных спаборніцтвах па футболе з 1922 года. Каманда кантралюецца Футбольнай федэрацыяй Аўстраліі, якая з’яўляецца адным з 47 членаў АФК (Азіяцкая футбольная канфедэрацыя) і ўваходзіць у ФІФА.

## Гісторыя 
## Футбалісты 
### Цяперашні склад 
Наступныя 23 футбалісты былі выкліканыя на ўдзел у асноўнай стадыі чэмпіянату свету 2018 года.

*Статыстыка прыведзена станам на 9 чэрвеня 2018 года пасля матчу супраць Венгрыі.*

## Выступы на турнірах 
### Чэмпіянат свету 
### Кубак канфедэрацый 
* **2 месца**: 1997 
* **3 месца**: 2001 
### Кубак нацый ОФК (удзельнічала з 1980 па 2004) 
* **Чэмпіён**: 1980, 1996, 2000, 2004 
* **2 месца**: 1998, 2002 
### Кубак Азіі па футболе (удзельнічае з 2007) 
* **Чэмпіён**: 2015
* **2 месца**: 2011

## Спасылкі 
* [Http://www.socceroos.com.au/ Афіцыйны сайт зборнай Аўстраліі па футболе]
Царква Святога Міхаіла (Брунары)

**Царква Архангела Міхаіла**&nbsp;— колішні грэка-каталіцкі храм у в.  Гарліцкага павета Малапольскім ваяводства. Належыць да ўзораў класічнага лемкаўскага дойлідства.

У 2013 годзе храм уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА разам з іншымі драўлянымі цэрквамі ў Польшчы і Украіне.

## Гістарычны агляд 
Першая бажніца ў Брунарах з’явілася пасля 1616 года, калі ў вёсцы была заснавана ўніяцкая парафія. Новую царкву пабудавалі ў 1653 годзе, а цяперашнюю&nbsp;— у XVIII стагоддзі. У 1831 годзе яе перабудавалі і пашырылі. Былы прэзбітэрый аб’ядналі з нефам.

Пасля аперацыі «Вісла» ў 1947 годзе, калі лемкі былі пераселены на заходнія тэрыторыі Польшчы, храм стаў выкарыстоўвацца як касцёл.

## Архітэктура 
Драўляная царква адносіцца да лемкаўскага дойлідства XVII стагоддзя. Архітэктурная структура храма падзелена на тры квадраты: алтар, неф і бабінец. Усе вонкавыя элементы царквы пакрыты гонтам. Над бабінцам узвышаецца вежа.
Кожная баня ўвянчана дэкаратыўнымі крыжамі.

## Інтэр’ер 
Унутры барочны іканастас XVIII стагоддзя. Захаваліся насценныя фрэскі XVIII — ХІХ стагоддзяў, наспісаныя ў сініх танах з вінаграднымі матывамі. Акрамя галоўнага алтара XVII стагоддзя ў царкве ёсць два бакавыя алтары XVIII стагоддзя, у якіх знаходзяцца каштоўныя ў мастацкім плане іконы Маці Божай і Праабражэння Гасподняга.

## Літаратура 
* *Тарас&nbsp;Я.&nbsp;М.* Українська сакральна дерев’яна архітектура —Львів, 2006 — С. 235—238.
* *Malinowscy&nbsp;G. i Z., Marciniszyn&nbsp;E. i P. *. Ikony i cerkwie. Tajemnice łemkowskich świątyń, Carta Blanca, Warszawa 2009.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Польшчы
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Польшчы
Катэгорыя:Лемкаўскія храмы
Брунары
Катэгорыя:Драўляныя храмы Польшчы
Катэгорыя:Касцёлы Тарнаўскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Малапольскага ваяводства
Гісторыя Лёвенскага ўніверсітэта да падзелу

, адзін з будынкаў Лёвенскага каталіцкага ўніверсітэта.]]
**Гісторыя Лёвенскага ўніверсітэта да падзелу** () — гісторыя самага першага і самага вядомага ўніверсітэта Бельгіі, якая ўключае гісторыю старога Лёвенскага ўніверсітэта і Лёвенскага каталіцкага ўніверсітэта, які ўзнік у ім пазней. Адкрыццё Лёвенскага ўніверсітэта санкцыянаваў у 1425 годзе Папа Рымскі Марцін V па хадайніцтве герцага Жана IV Брабанцкага.

З прыходам французаў у 1797 годзе Лёвенскі ўніверсітэт спасціг лёс усіх рэгіянальных універсітэтаў Францыі: ён быў скасаваны. Адроджаны мясцовым епіскапствам у 1834 годзе ў г. Мехелен, у наступным годзе пераехаў у Лёвен, усталяваўшы такім чынам пераемнасць з навучальнай установай дарэвалюцыйнага часу. Мовай выкладання доўгі час была латынь, у XIX стагоддзі латынь і французская, з 1930 года — французская і нідэрландская.

Пасля 1968 года ўніверсітэт падзяліўся. З-за пратэстаў фламандцаў франкамоўны паток вымушаны быў пакінуць горад Лёвен і заняў новы студгарадок ужо на тэрыторыі Валоніі.

## Агульная храналогія 
* Стары ўніверсітэт (1425—1797)
* Новы каталіцкі ўніверсітэт (1835—1968)
* Лёвенскі крызіс 1962—1968 гг.

## Новыя ўніверсітэты 
У канцы крызісу 1968 года ўніверсітэт падзяляецца на дзве асобныя галіны:
* Лёвенскі каталіцкі ўніверсітэт — нідэрландамоўную, якая засталася ў Лёвене на месцы старога ўніверсітэта.
* Лувенскі каталіцкі ўніверсітэт — франкамоўную, якая пераехала ў новы горад Лувен-ля-Нёў, Валонія.

Катэгорыя:Гісторыя Бельгіі
Катэгорыя:Універсітэты Бельгіі
Катэгорыя:Лёвен
Павел Юр’евіч Татарнікаў

**Павел Юр’евіч Татарнікаў** (нар. , ) — беларускі мастак-графік, кніжны ілюстратар, выкладчык Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і мастакоў. Скончыў Рэспубліканскі каледж мастацтваў (1989), аддзяленне графікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1995).

З 1997 года член Беларускага саюза мастакоў.

## Творчасць 
Займаецца станковай графікай. Творы Паўла Татарнікава захоўваюцца ў фондах Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь, Музея сучаснага мастацтва, Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь.

З 1989 года займаецца кніжнай ілюстрацыяй. Супрацоўнічае з выдавецтвамі Беларусі, Вялікабрытаніі, Італіі, Расіі, Тайваня, Японіі.

### Праілюстраваныя кнігі 
* «Arthur of Albion» (2008) Джона Мэцьюза, выдавецтва «Barefootbooks» (Вялікабрытанія);
* «Снежная каралева» (2005), выдавецтва «Grimm Press» (Тайвань);
* «Золата Рэйна» (2004), выдавецтва «Grimm Press» (Тайвань);
* «Рыцары і дойліды Гародні» (2009) Аляксандра Краўцэвіча, выдавецтва «Гродзенская бібліятэка»;
* «У гасцях у вечнасці» (2007), «Перуновага племені дзеці» (2008) Анатоля Бутэвіча, выдавецтва «Кавалер паблішэр» (Мінск);
* «Шчыраю ноччу» Уладзіміра Ягоўдзіка, выдавецтва «ЛІМ» (Мінск);
* «Алмаз Раджы» (2005) Роберта Стывенсана;
* «Граф Монтэ-Крыста» (2006) Аляксандра Дзюма;
* «Венецыянскі купец» (2009) Уільяма Шэкспір, выдавецтва «Black cat» (Італія).

## Выстаўкі 
Удзельнічаў у міжнародных праектах, у т.л. «Дольна Вісла» ў Гручне (Польшча, 2014), фестывалі *Lucca Comics and Games* у Луцы (Італія, 2015), «Эрэм III» у Вігры (Польшча, 2019), «Беларціс» у Монтэ-Карла (Манака, 2019).

### Персанальныя выстаўкі 
* «Белае-шэрае-залатое» (Мінск, 2008);
* «Разам» (Мінск, 2008);
* «Arthur of Albion» (ЗША, 2008);
* «Жывапіс, графіка» (Брэст — Мінск, 2008);
* Міжнароднае біенале ілюстрацыі «ВІВ — 2009» (Славакія, 2009);
* «Рыцары і дойліды Гародні». Гродна (Гродна, 2009);
* «Брама мінулага» (Мінск, 2010);
* «Ілюстрацыя і не толькі…» (Светлагорск, 2010);
* (Віцебск, 2013)
* Выстаўка ілюстрацый у Карціннай галерэі імя Гаўрылы Вашчанкі (Гомель, 2014);
* (Гродна, 2016)
* (Мінск, 2018)
* (Нясвіж, 2018—2019)
* (Брэст, 2019)
* (Віцебск, 2019)
* (Мінск, 2019)

## Узнагароды 
* Залаты медаль конкурсу «Moonlight» (2008);
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (2011);
* Гран-пры ў намінацыі «Мастацкае афармленне кнігі» конкурсу беларускай кнігі для дзяцей і юнацтва «Прэмія Цёткі» (2017) за кнігу «Айчына: маляўнічая гісторыя. Ад Рагнеды да Касцюшкі»;
* Прыз «Залаты Фаліянт» у намінацыі «Найлепшы ілюстратар года» нацыянальнага конкурсу «Мастацтва кнігі» (2017);
* Прыз «Залаты Фаліянт» у намінацыі «Разам з кнігай мы расцём» нацыянальнага конкурсу «Мастацтва кнігі» (2019)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў
Зборная Ірана па футболе

**Зборная Ірана па футболе** () прадстаўляе Іран на міжнародных спаборніцтвах па футболе з 1941 года. Каманда кантралюецца Федэрацыяй футбола Ірана, якая з’яўляецца адным з 47 членаў АФК (Азіяцкая футбольная канфедэрацыя) і ўваходзіць у ФІФА.

## Выступы на турнірах 
### Чэмпіянат свету 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Футбольнай Федэрацыі Ірана 
* Зборная Ірана на сайце ФІФА
Найменшае агульнае кратнае

**Найме́ншае агу́льнае кра́тнае** (*найменшы агульны кратны лік*, *НАК*) двух цэлых лікаў  і  — найменшы натуральны лік, які дзеліцца на  і  без астачы. Абазначаецца адным з наступных спосабаў:
* ;
* ;
* &nbsp;&nbsp;&nbsp; (ад ).
Прыклад: НАК(16, 20) = 80.

Найменшае агульнае кратнае некалькіх лікаў — гэта найменшы натуральны лік, які дзеліцца на кожны з гэтых лікаў.

Адно з найбольш частых прымяненняў НАК — прывядзенне дробаў да агульнага назоўніка.

## Уласцівасці 
* Перастаўляльнасць (камутатыўнасць): \operatorname{lcm}(a, b) = \operatorname{lcm}(b, a).
* Спалучальнасць (асацыятыўнасць): \operatorname{lcm}(a, \operatorname{lcm}(b, c)) = \operatorname{lcm}(\operatorname{lcm}(a, b), c).
* Сувязь з найбольшым агульным дзельнікам :
*: \operatorname{lcm}(a,b)=\frac{\operatorname{gcd}(a,b)}.
* У прыватнасці, калі  і  — , то: \operatorname{lcm}(a, b) = a \cdot b.
* \operatorname{lcm}(a_1^n, a_2^n, ..., a_k^n) = (\operatorname{lcm}(a_1, a_2, ..., a_k))^n пры n \geqslant 0.
* Найменшае агульнае кратнае двух цэлых лікаў  і  з'яўляецца дзельнікам усіх іншых агульных кратных  і . Больш таго, мноства агульных кратных  і  супадае з мноствам кратных для .
* Асімптотыкі для \operatorname{lcm}(1, 2, \ldots, n) можна выразіць праз некаторыя тэарэтыка-лікавыя функцыі.
**  \psi(x)=\ln \operatorname{lcm}(1, 2,\ldots, \lfloor x\rfloor).
** \operatorname{lcm} (1, 2, \ldots, n)\leqslant g\left(\frac{n(n+1)}{2}\right)\sim e^{\sqrt{\frac{n(n+1)}{2}\ln\frac{n(n+1)}{2}}}. Гэта вынікае з азначэння і ўласцівасцей  *g(n)*.
** \operatorname{lcm} (1, 2, \ldots, n)\sim e^{n+o(1)}, што вынікае з .

## Вылічэнне НАК 
 можна вылічыць некалькімі спосабамі.

1. Калі вядомы найбольшы агульны дзельнік, можна выкарыстаць яго сувязь з НАК:
:\operatorname{lcm}(a,b)=\frac{\operatorname{gcd}(a,b)}

2. Няхай вядома кананічнае раскладанне абодвух лікаў на простыя множнікі:
:: a=p_1^{d_1}\cdot\dots\cdot p_k^{d_k},
:: b=p_1^{e_1}\cdot \dots \cdot p_k^{e_k},
дзе p_1,\dots,p_k — розныя простыя лікі, а d_1,\dots,d_k і e_1,\dots,e_k — неадмоўныя цэлыя лікі (яны могуць быць нулямі, калі адпаведнага простага няма ў раскладанні). Тады  вылічаецца па формуле:
:: [a,b]=p_1^{\max(d_1,e_1)}\cdot\dots\cdot p_k^{\max(d_k,e_k)}.
Іншымі словамі, раскладанне НАК утрымлівае ўсе простыя множнікі, якія ўваходзяць хоць у адно з раскладанняў лікаў  і , прычым з двух паказчыкаў ступені гэтага множніка бярэцца найбольшы. Прыклад:
:8\; \, \; \,= 2^3 \cdot 3^0 \cdot 5^0 \cdot 7^0 \,\!
:9\; \, \; \,= 2^0 \cdot 3^2 \cdot 5^0 \cdot 7^0 \,\!     
:21\; \,= 2^0 \cdot 3^1 \cdot 5^0 \cdot 7^1. \,\!      
:\operatorname{lcm}(8,9,21) = 2^3 \cdot 3^2 \cdot 5^0 \cdot 7^1 = 8 \cdot 9 \cdot 1 \cdot 7 = 504. \,\!

Вылічэнне найменшага агульнага кратнага некалькіх лікаў можна звесці да некалькіх паслядоўных вылічэнняў НАК ад двух лікаў:
* \operatorname{lcm}(a, b, c) = \operatorname{lcm}(\operatorname{lcm}(a, b), c);
* \operatorname{lcm}(a_1, a_2, \ldots, a_n) = \operatorname{lcm}(\operatorname{lcm}(a_1, a_2, \ldots, a_{n-1}), a_n).

## Гл. таксама 
* Найбольшы агульны дзельнік

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэорыя лікаў
Бінарны алгарытм вылічэння НАД

**Бінарны алгарытм Еўкліда** — метад знаходжання найбольшага агульнага дзельніка двух цэлых лікаў. Гэты алгарытм больш хуткі, чым звычайны алгарытм Еўкліда, бо замест павольных аперацый дзялення і множання выкарыстоўваюцца зрухі. Алгарытм быў вядомы яшчэ ў Кітаі 1-га стагоддзя, але апублікаваны быў толькі ў 1967 годзе ізраільскім фізікам і праграмістам Джозэфам Стайнам. Ён заснаваны на выкарыстанні наступных уласцівасцей НАД:

* НАД(2m, 2n) = 2 НАД(m, n),
* НАД(2m, 2n+1) = НАД(m, 2n+1),
* НАД(-m, n) = НАД(m, n).

## Алгарытм 
# НАД(0, n) = n; НАД(m, 0) = m; НАД(m, m) = m;
# НАД(1, n) = 1; НАД(m, 1) = 1;
# Калі m, n цотныя, то НАД(m, n) = 2*НАД(m/2, n/2);
# Калі m цотнае, n няцотнае, то НАД(m, n) = НАД(m/2, n);
# Калі n цотнае, m няцотнае, то НАД(m, n) = НАД(m, n/2);
# Калі m, n няцотныя і n > m, то НАД(m, n) = НАД((n-m)/2, m);
# Калі m, n няцотныя і n < m, то НАД(m, n) = НАД((m-n)/2, n);

Паколькі алгарытм з'яўляецца хваставой рэкурсіяй, то рэкурсіі можна замяніць ітэрацыямі.

Існуе таксама бінарная версія абагульненага алгарытму Еўкліда, апісаная ў кнізе Д. Кнута.

## Зноскі 
## Гл. таксама 
* Алгарытм Еўкліда
* Найбольшы агульны дзельнік

## Літаратура 
* *Виноградов И. М.* Основы теории чисел. М.-Л.: Гос. изд. технико-теоретической литературы, 1952, 180 с.

## Спасылкі 
* Бинарный алгоритм Евклида 

Катэгорыя:Тэорыя лікаў
Катэгорыя:Крыптаграфія
Катэгорыя:Алгарытмы
Суперартыкон

**Суперартыко́н** — тэлевізійная перадавальная электронна-прамянёвая трубка з назапашваннем электрычных зарадаў. Адна з найбольш распаўсюджаных да сярэдзіны 1970-х гадоў перадавальных тэлевізійных трубак. Упершыню апісана ў 1946 годзе амерыканскімі вучонымі А. Разэ, П. Веймерам і Х. Лоу, канструкцыя мішэні ў 1939 годзе прапанавана савецкім навукоўцам Г. В. Браўдэ ().

## Прынцып дзеяння 
Аптычны відарыс праз сістэму лінз праецыруецца на паўпразрысты фотакатод, з якога, у залежнасці ад асветленасці, выбіваюцца электроны, якія факусіруюцца і паскараюцца. Трапляючы на мішэнь, яны выбіваюць з яе другасныя электроны і ствараюць патэнцыяльны рэльеф, адпавядаючы размеркаванню асветленасці аб’екта здымкі. З адваротнага боку мішэні рухаецца электронны промень, частка электронаў якога трапляе на мішэнь, астатнія вяртаюцца, утвараючы зваротны электронны промень, мадуляваны ў адпаведнасці з патэнцыяльным рэльефам на мішэні. Трапляючы на анод электроннага пражэктара, гэтыя электроны выбіваюць з яго другасныя электроны, трапляючыя далей ў электронны памнажальнік, з калектара якога здымаецца электрычны сігнал, адпавядаючы структуры патэнцыяльнага рэльефу на мішэні (асветленасці аб’екта здымкі).

## Перавагі і недахопы 
Суперартыкон валодае вялікай адчувальнасцю, стабільна працуючы ў шырокім дыяпазоне асветленасці (пачынаючы ад 10—10 люкс).

Да недахопаў суперартыкона можна аднесці «каметныя хвасты» за ярка асветленымі аб’ектамі. Суперартыконы мелі вялікія памеры, вагу і спажываемую магутнасць, складанасць настройкі і інш.

Дзякуючы высокай адчувальнасці, суперартыконы выкарыстоўваліся ў прафесійнай відэатэхніцы і пасля з’яўлення відыконаў.

## Гл. таксама 
* Іканаскоп
* Суперіканаскоп

## Зноскі 
## Літаратура 
* }
* 
* 

## Спасылкі 
* Суперортикон // «Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия» megabook.ru
* Суперортикон ЛИ 237-3 // Музей компьютеров

Катэгорыя:Электравакуумныя прыборы
Катэгорыя:Тэхналогіі тэлебачання
Царква Святога Дзмітрыя (Шчаўнік)

**Царква Святога Дзмітрыя**&nbsp;— колішні лемкаўскі грэка-каталіцкі храм, пабудаваны 1841 годзе ў вёсцы Шчаўнік; з 1947 года — рымска-каталіцкі касцёл. Занесены ў спіс аб'ектаў на «».

## Гістарычны агляд 
Прыход вёскі Шчаўнік існаваў яшчэ ў 1624 годзе, сучасны царкоўны будынак пабудаваны 1841 года. Пасля аперацыі «Вісла» храм перадалі рыма-католікам.

## Архітэктура і інтэр'ер 
Драўляны будынак храма пабудаваны ў лемкаўскім стылі паўночнага тыпу. Званіца з банямі і каванымі крыжамі размешчана над бабінцам. Храм у плане трохчастковы: прэзбітэрый, закрыты з трох бакоў і злучаны з рызніцай. У сярэдзіне будынка знаходзіцца іканастас, які быў створаны на мяжы XVIII i XIX ст., Тады як бакавыя алтары з'явіліся ў 1729 годзе разам з іконамі Аплаквання Хрыста і Праабражэнне Гасподняга. З XVII ст. у алтары знаходзіцца абраз Спаса Уседзяржыцеля. Абраз Архангела Міхаіла перайшоў у музей горада Нові-Сонч. Звон на адной з вежаў царквы датуецца 1707 годам.

## Гл. таксама 
* Лемкаўскі храм
* Спіс лемкаўскіх храмаў

## Літаратура 
* G. i Z. Malinowscy, E. i P. Marciniszyn, *Ikony i cerkwie. Tajemnice łemkowskich świątyń*, Carta Blanca, Warszawa 2009
* Andrzej Saładiak, Pamiątki i zabytki kultury ukraińskiej w Polsce, Burchard Edition, Warszawa 1993

## Спасылкі 
Катэгорыя:Храмы Польшчы
Катэгорыя:Лемкаўскія храмы
Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Касцёлы Тарнаўскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Малапольскага ваяводства
Варшаўская бітва (1920)

**Варшаўская бітва** (, ), часам завецца **Цудам над Віслай** () — вырашальная бітва ў польска-савецкай вайне 1919—1920 гадоў, якая пачалася неўзабаве пасля заканчэння Першай сусветнай вайны ў 1918 г. і цягнулася да заключэння Рыжскай мірнага дагавора (1921).

Бітва працягвалася з 12 па 25 жніўня 1920 года па хадзе набліжэння войскаў Чырвонай Арміі пад камандваннем Міхаіла Тухачэўскага да польскай сталіцы ў Варшаве і сумежнай Модлінскай крэпасці. 16 жніўня 1920 года польскія сілы пад камандваннем Юзафа Пілсудскага контратакавалі з поўдня, правакуючы савецкую армію да дысарганізаванага адступлення на ўсход і ў напрамку да Нёмана. Прыблізныя страты савецкай арміі налічвалі 10 000 забітых, 500 зніклых, 30 000 параненых і 66 000 узятых у палон салдат. Польскія страты налічвалі 4500 забітых, 10 000 зніклых і 22 000 параненых салдат.

Перад перамогай Польшчы пад Віслай, як бальшавікі, так і большасць замежных экспертаў лічылі, што Польшча знаходзіцца на грані паражэння. Ашаламляльная, нечаканая польская перамога зламала бальшавіцкія сілы. Паводле  Леніна, бальшавікі «пацярпелі жудаснае паражэнне». У наступных месяцах, шэраг польскіх перамогаў, якія паследвалі за Варшаўскай бітвай захавалі незалежнасць Польшчы і прывялі да мірнага дагавора з Савецкім Саюзам 1921 года, забяспечваючы ўсходнія межы польскай дзяржавы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бітвы польска-савецкай вайны
Катэгорыя:1920 год у Варшаве
Катэгорыя:Канфлікты 1920 года
Катэгорыя:Жнівень 1920 года
Катэгорыя:Гісторыя Варшавы
Аперацыя Мінск

**Аперацыя Мінск** — польскі наступ на тэрыторыі Беларусі, які скончыўся захопам палякамі Мінску 8 жніўня 1919.

Улетку 1919 пасля поспеху польскіх войскаў у некалькіх сутычках з войскамі Савецкай Расіі, абодвум бакам спатрэбіўся час, для рэарганізацыі сваіх сіл і канцэнтрацыі войскаў. Аднак польскае кіраўніцтва вырашыла, што яны павінны зрабіць яшчэ адзін удар па бальшавіках, карыстаючыся з польскага наступу. Мэтай была 16 армія з камандваннем у Мінску. Гэта б дазволіла знішчыць матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне савецкіх войскаў, пасля ўзяцця кантролю над чыгункай у раёне Мінску.

4 ліпеня польскія войскі (Літоўска-Беларускі фронт) начале генерала Станіслава Шаптыцкага захапілі Маладзечна. Пасля камандуючы фронтам спыніў наступ, каб перагрупаваць і папоўніць ваенныя сілы. Гэтым скарысталіся бальшавікі і паспрабавалі вярнуць Маладзечна. 17 ліпеня атакў распачалі 52-я і 5-я стралковыя савецкія дывізіі. Польскія войскі адбілі суперніка і сіламі — 41-га і 42-га палкоў пяхоты і часткі 2-га палка пяхоты легіянераў — распачалі контратаку і выйшлі на лінію Заслаўе — Паперня — Беларучча. Генерал Шаптыцкі ізноў прыпыніў свой наступ чакючы падыходу падмацавання — Велікапольскай групы.

Паводле польскага плана Мінск абхопліваўся шырокімі абцугамі. 8 жніўня 2 дывізія пяхоты легіянераў у складзе: 12 000 пяхоты, 2000 кавалерыі і 40 гармат, абароненая на поўначы і паўночным усходзе 1-й Дывізіяй Пяхоты Легіянераў, пачала наступ на Мінск з паўночнага захаду, Велікапольская група з паўднёвага захаду. 15 уланскі полк атрымаў задачу рэалізацыі перарэзаць чыгунку Мінск — Барысаў. На Мінск рушылі дзве дывізіі выдзеленыя з 2ДПЛ: 2 і 3 батальёны 4-га палка пяхоты легіянераў начале маёра Станіслава Тэсара і групы маёра Стывена Джозафа ў сладзе 1-га батальёна 2-га палка пяхоты легіянераў узмоцненага штурмавым батальёнам з 2, 3 і 4-га Палкоў пяхоты легіянераў. Штурмавы батальён быў самым паспяховым, і ў 10:00 увайшоў у прадмесце Мінска. Палякі змагаючыся з савецкай пяхотай, якую падтрымлівалі браневікі, каля 12:00 занялі заходнюю частку горада і ўзарвалі чыгуначныя рэйкі на Бабруйск. Да вечара польскія войскі ўварваліся ў горад. Бальшавіцкія войскі панеслі цяжкія страты. Палякі захапілі ў палон каля 500 палонных, захапілі 8 паравозаў, 90 вагонаў якія рускія не паспелі эвакуіраваць. 8 жніўня ў вечары Саветы здалі Мінск палякам.

Гэты поспех дазволіў палякам значна пасунуць лінію фронту да канца жніўня, калі Юзаф Пілсудскі не выдаў загад, які забараніў наступ у сувязі з захопам на гэтым участку фронту ўсіх важных для Польшчы земляў.

thumb|Польская ўлётка да мясцовага насельніцтва

## Літаратура 
* Norman Davies, "Biały Orzeł, Czerwona Gwiazda", Wydawnictwo: Znak 2006, ISBN 83-240-0749-0
* J. Odziemkowski, Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919-1920, wyd. RYTM Warszawa 2004.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бітвы польска-савецкай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:1919 год у Мінску
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Мінска
Катэгорыя:Жнівень 1919 года
Катэгорыя:Канфлікты 1919 года
Эдвард Охаб

**Эдвард Мечыслаў Охаб** (; 16 жніўня 1906, Кракаў — 1 мая 1989, Варшава) — польскі партыйны і дзяржаўны дзеяч, першы сакратар ЦК Польскай аб’яднанай рабочай партыі (ПАРП) у сакавіку — кастрычніку 1956 года, Старшыня Дзяржаўнага савета ПНР у жніўні 1964 — красавіку 1968 гадоў.

## Біяграфія 
Эдвард Охаб адукацыю атрымаў у Ягелонскім універсітэце, які скончыў у 1927 годзе. Кааператыўны дзеяч, з 1929 член Камуністычнай партыі Польшчы.

Пасля пачатку вайны ў верасні 1939 года знаходзіўся ў зняволенні ў Цэнтральнай турме Варшавы. 7 верасня 1939 года ён быў вызвалены і разам з іншымі камуністамі з варшаўскай партыйнай арганізацыі абараняў сталіцу ў шэрагах сфарміраванай з добраахвотнікаў рабочай брыгады абароны Варшавы, а пасля капітуляцыі гарнізона — перабраўся ў СССР.

У Кіеве і Саратаве працаваў у савецкім выдавецтве. З 1941 служыў добраахвотнікам у РСЧА.

У 1943 годзе стаў адным з арганізатараў Саюза польскіх патрыётаў і 1-й Варшаўскай пяхотнай дывізіі. У студзені 1944 ён увайшоў у склад Цэнтральнага Бюро Польскіх Камуністаў у Маскве. У першых днях жніўня 1944 улучаны ў склад ЦК Польскай рабочай партыі (ППР).

Міністр публічнай адміністрацыі Польшчы 1944—1946, віцэ-міністр нацыянальнай абароны 1949—1950, міністр сельскай гаспадаркі 1957—1959.

Ваяводскі першы сакратар ППР у Катавіцах 1946—1948, сакратар ЦК ПАРП 1948—1956, намеснік члена Палітбюро ЦК ПАРП 1950—1952, член Палітбюро ЦК ПАРП 1954—1968, першы сакратар ЦК ПАРП 1956.

Дэпутат Сойма ПНР 1947—1969, намеснік старшыні Дзяржаўнага савета 1961—1964 і старшыня Дзяржаўнага савета 1964—1968.

З 1950 па 1952 год быў прэзідэнтам Таварыства польска-савецкай дружбы. Старшыня Фронту нацыянальнага адзінства 1965—1968.

У красавіку 1968 года сышоў з пасад старшыні Дзяржаўнага савета і Фронту нацыянальнага адзінства і таксама члена Палітбюро ў знак пратэсту супраць антысеміцкай кампаніяй, якой кіраваў урад.

Пахаваны на могілкі «Вайсковыя Павонзкі» ў Варшаве.

## Літаратура 
* Tysiąc lat dziejów Polski. Kalendarium. Chronologiczny przegląd wydarzeń. / Władysław Kurkiewicz, Adam Tatomir, Wiesław Żurawski. — Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1979. — ISBN 8320531411.
* Nie takie rzeczy zobaczycie. / Jerzy Morawski. — «Polityka» 2000, № 14.

## Спасылкі 
* Эдвард Охаб  на сайце nts-rs.org 
* Edward Ochab на сайце szkolnictwo.pl 
* Epizod Ochaba на сайце focus.pl 

Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК ПАРП
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта
Варшаўская бітва

**Варшаўская бітва:**
* Варшаўская бітва (1656) — перамога шведска-брандэнбургскіх войскаў над палякамі падчас Паўночнай вайны 1655—1660 гадоў
* Аблога Варшавы (1831) — узяцце Варшавы рускай арміяй у рамках паўстання 1830 года
* Варшаўская бітва — перамога польскай арміі над Чырвонай арміяй падчас Польска-савецкай вайны 1919—1921 гадоў
* Варшаўская бітва. 1920 — гістарычны фільм польскага рэжысёра Ежы Гофмана.
Дон Карлас Старэйшы

**Дон Ка́рлас Мары́я Ісі́дра дэ Бурбо́н** (; ,  — , ) — іспанскі інфант, сын караля Карла IV і Марыі-Луізы Пармскай, малодшы брат Фердынанда VII. Прэтэндэнт на іспанскі прастол з 1833 па 1844 гады. У адрозненне ад унука, які таксама развязаў грамадзянскую вайну, вядомы як **Дон Карлас Старэйшы**.

## Біяграфія 
Разам з братам Карлас быў запрошаны Напалеонам у Баёну, дзе быў прымушаны адрачыся ад сваіх правоў. У 1814 годзе, пасля рэстаўрацыі Бурбонаў, Карлас вярнуўся ў Мадрыд і ажаніўся з дачкой партугальскага караля Жуана VI Марыяй Франчэскай дэ Браганса, ад якой меў трох сыноў (сярэдні сын Хуан, граф Манцісон, у далейшым прэтэндаваў таксама на французскі прастол).

З-за бяздзетнасці Фердынанда Карлас лічыў сябе спадчыннікам прастола. Вакол яго групавалася партыя крайніх прыхільнікаў абсалютызму і клерыкалаў, якія былі вядомыя пад імем карлістаў (апастолікаў) і з’яўляліся галоўнымі віноўнікамі паўстанняў, што трывожылі Іспанію з 1833 года.

Пасля смерці брата і абвяшчэння каралевай малалетняй пляменніцы, Ізабелы II, Карлас абвясціў сябе ў Краіне Баскаў каралём Карлам V і развязаў першую карлісцкую вайну, якая працягвалася да 1839 года.

У 1844 годзе Карлас адрокся ад сваіх правоў на карысць свайго старэйшага сына. У 1847 годзе Луі-Філіп дазволіў яму падацца ў яго аўстрыйскія ўладанні, дзе ён і правёў рэштку свайго жыцця пад імем графа Маліны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Іспаніі
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Іспаніі
Катэгорыя:Іспанскія Бурбоны