open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Клеменцыя Венгерская

**Клеменцыя Венгерская** (; 8 лютага 1293, Неапаль — 12 кастрычніка 1328, Парыж) — каралева Францыі і Навары, жонка караля Людовіка X.

## Літаратура 
* Gerd Treffer: Die französischen Königinnen. Von Bertrada bis Marie Antoinette (8.-18. Jahrhundert). Pustet, Regensburg 1996, S. 168—170, ISBN 3-7917-1530-5

## Спасылкі 
* Біяграфічная даведка (фр.)
* 

Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Анжу-Сіцылійскі дом
Жан Трыстан Французскі

**Жан Трыстан Французскі** (фр. Jean Tristan de France; 8 красавіка 1250, Дамьета — 3 жніўня 1270, Туніс) — французскі прынц, граф Валуа і Крэпі з сакавіка 1269 года, граф Невера (па праве жонкі) з чэрвені 1265, 4-ы сын сын караля Францыі Людовіка IX Святога і Маргарыты Праванскай.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Графы Валуа
Катэгорыя:Графы Невера
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Капетынгі
Эпікур

**Эпіку́р** (грэч. Επίκουρος; 341 да н.э., востраў Самас, Грэцыя — 270 да н.э.) — старажытнагрэчаскі філосаф, заснавальнік эпікурэізму.

## Біяграфічныя звесткі 
У 306 да н.э. заснаваў у Афінах філасофскую школу, якая атрымала назву «Сад Эпікура». Аўтар каля 300 твораў, у т.л. «Аб прыродзе» ў 37 кнігах. Да нас дайшлі толькі тры яго пісьмы, шэраг фрагментаў і выказванняў.

## Светапогляд 
У адрозненне ад папярэднікаў Эпікур бачыў у філасофіі не толькі тэарэтычнае, сузіральнае, але і практычнае вучэнне, якое прасвятляе чалавека, збаўляе яго ад страху, хваляванняў і сцвярджае ціхамірнасць духу. На яго думку, гэта і ёсць зямное шчасце, таму што бессмяротнай душы і замагільнага жыцця не існуе. Лічыў, што для шчасця чалавеку дастаткова абмежаваць свае задавальненні тымі, якія адпавядаюць яго прыродзе і неабходныя для жыцця; вышэйшую дабрачыннасць бачыў у разважлівасці.

Анталогія Эпікура грунтавалася на атамістычным вучэнні Дэмакрыта. Ён лічыў, што ўсе рэчы, у т.л. душа, складаюцца з атамаў, якія пры сваім руху здольныя адхіляцца ад прамой лініі. Магчымасць руху атамаў абгрунтоўваў наяўнасцю пустаты. Сусвет разглядаў як сукупнасць цел і пустаты, лічыў, што Сусвет складаецца з мноства светаў, якія ўзніклі самастойна, без якой-небудзь знешняй сілы.

У гнасеалогіі Эпікур прытрымліваўся сенсуалізму і зыходзіў з таго, што ад кожнага з цел навакольнага свету зыходзяць копіі (вобразы), якія складаюцца з найтанчэйшых атамаў і пранікаюць у органы пачуццяў чалавека, ствараюць пачуццёвыя ўспрыманні.

Прызнаваў існаванне багоў, але, на яго думку, яны знаходзяцца ў міжсусветнай прасторы і не ўмешваюцца ў рэальнае жыццё чалавека.

## Спадчына 
Вучэнне Эпікура атрымала далейшае развіццё ў працах Лукрэцыя, значна паўплывала на еўрапейскую філасофію новага часу (П. Гасендзі і інш.). На Беларусі ідэі Эпікура набылі пашырэнне ў эпоху Адраджэння (К. Бекеш, С. Р. Лован, К. Лышчынскі і інш.).

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія філосафы
Роберт дэ Клермон

**Роберт Французскі** (фр. Robert de France; 1256 - 7 лютага 1317) — французскі прынц крыві, граф дэ Клермон-ан-Бавезі з 1269, граф Шарале 1272-1310 (па праве жонкі), сеньёр дэ Бурбон 1287-1310 (па праве жонкі), шосты сын Людовіка IX Святога, караля Францыі, і Маргарыты Праванскай, родапачынальнік дынастыі Бурбонаў, прадстаўнікі якой пасля сталі каралямі Францыі.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Сеньёры дэ Бурбон
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Графы дэ Клермон-ан-Бавезі
Катэгорыя:Графы Шарале
Мацільда (каралева Англіі)

**Маці́льда**, ці **Мод** (, саксонская форма імя — *Maud* ці *Maude*, 1102 — 10 верасня 1167), — каралева Англіі ў 1141 годзе, дачка і спадчынніца караля Генрыха I. Адхіленне Мацільды ад прастола пасля смерці Генрыха I у 1135 годзе выклікала працяглую грамадзянскую вайну ў Англіі паміж прыхільнікамі Мацільды і Стэфана Блуаскага. У 1141 годзе Мацільдзе атрымалася ненадоўга захапіць англійскі прастол, але ўтрымаць уладу ў сваіх руках яна не змагла. Грамадзянская вайна завяршылася ў 1154 годзе каранацыяй сына Мацільды Генрыха II Плантагенета. У сувязі з тым, што першым мужам Мацільды быў імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі Генрых V, яна стала вядомай у Англіі пад імем **імператрыца Мацільда** ().

## Літаратура 
* *Bradbury, J.* Stephen and Matilda — The Civil War of 1139—53. — Alan Sutton Publishing, 1996.
* *Clibnall, M.* The Empress Matilda: Queen Consort, Queen Mother and Lady of the English. — Oxford: Blackwell, 1993.
* *Poole, A. L.* From Domesday Book to Magna Carta 1087—1216. — Oxford, 1956.
* *Thornton-Cook, E.* Her Majesty; The Romance of the Queens of England, 1066—1910. — Ayer Publishing, 1970 (репринт издания 1926 года).

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Імператрыцы Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Нармандская дынастыя
Катэгорыя:Англанармандская манархія
Катэгорыя:Жанчыны XII стагоддзя
Катэгорыя:Кіруючыя каралевы
П’ер I (граф Алансона)

**П’ер I Французскі** () або **П’ер I Алансонскі** (; 1251, Сірыя — 6 красавіка 1284, Салерна) —граф Алансона і Перша з 1269, граф Блуа, Шартр і Шатадэна і сеньёр дэ Гіз (па праве жонкі) з 1280, 5-ы сын караля Францыі Людовіка IX Святога і Маргарыты Праванскай.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Графы алансонскія
Катэгорыя:Графы дзю Перш
Катэгорыя:Графы Блуа
Катэгорыя:Графы шартрскія
Катэгорыя:Графы Шатадзёна
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Капетынгі
Мацільда Шатландская

**Мацільда (народжаная Эдзіта) Шатландская** (; каля 1080 — 1 мая 1118) — першая жонка англійскага караля Генрыха I. Як дачка Малькольма III, караля Шатландыі, і Маргарыты Святой, Мацільда прыходзілася праўнучкай перадапошняму англасаксонскаму каралю Эдмунду Жалезнабокаму. Жаніцьба на Мацільдзе спрыяла легітымізацыі правоў Генрыха I і яго нашчадкаў на трон Англіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Chibnall, Marjorie. The Empress Matilda: Queen Consort, Queen Mother, and Lady of the English, 1992
* Huneycutt, Lois L. Matilda of Scotland: A Study in Medieval Queenship. 2004.

Катэгорыя:Англанармандская манархія
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XI стагоддзя
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XII стагоддзя
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Англіі
Мамілярыя

**Мамілярыя** (*Mammillaria*) — адзін з найбуйнейшых родаў у сямействе кактусавыя. На сёння ў родзе прызнаны 171 від і разнавіднасць. Па колькасці відаў род *Mammillaria* ўваходзіць нараўне з родамі *Opuntia* і *Echinopsis* у тройку самых шматлікіх.

Упершыню Мамілярыя была апісана Карлам Лінеем пад назвай *Cactus mammillaris* у 1753 годзе ў яго працы Species Plantarium. Назва роду паходзіць ад лацінскага *mammilla*  — сасок, што паказвала на туберкулы, або сасочкі — адну з адметных асаблівасцяў расліны. У 1812 брытанскі даследчык кактусаў Адрыян Хаварт апісаў род *Mammillaria* і ўключыў у яго віды з агульнымі прыкметамі.

Большасць Мамілярый паходзіць з Мексікі, але некаторыя віды растуць на паўднёвым захадзе ЗША, у Вест-Індыі, Калумбіі, Венесуэле, Гватэмале і Гандурасе.

### Сінонімы 
У склад роду *Mammillaria* (у прынятай у гэтым артыкуле сістэматыцы) уключаюцца расліны, якія ў  розны час уключаліся ў прыведзеныя ніжэй роды. У іншых сістэматыках, напрыклад, Бакеберга, роды *Krainzia*, *Dolichotele* і т. п. з'яўляюцца самастойнымі. Род , першы род кактусаў, апісаны Лінеем, у сучасных сістэматыках адсутнічае.

* ***Bartschella*** Britton & Rose
* ***Cactus*** L.
* ***Chilita*** Orcutt
* ***Cochemiea*** (K.Brandegee) Walton
* ***Dolichothele*** (K.Schum.) Britton & Rose
* ***Ebnerella*** Buxb.
* ***Haagea*** Fric
* ***Krainzia*** Backeb.
* ***Lactomammillaria*** Fric, nom. inval.
* ***Leptocladia*** Buxb.
* ***Leptocladodia*** Buxb.
* ***Mamillaria*** F.Rchb., orth. var.
* ***Mamillopsis*** (E.Morren) F.A.C.Weber ex Britton & Rose
* ***Mammariella*** Shafer, nom. inval.
* ***Mammilaria*** Torr. & A.Gray, orth. var.
* ***Neomammillaria*** Britton & Rose
* ***Oehmea*** Buxb.
* ***Phellosperma*** Britton & Rose
* ***Porfiria*** Boed.
* ***Pseudomammillaria*** Buxb.
* ***Solisia*** Britton & Rose

### Спіс відаў 
Вядомыя наступныя віды:

Класіфікацыя Мамілярый паводле Адрыяна Д. Люці (1995)

Класіфікацыя Мамілярый паводле Эдвардза Ф. Андэрсана (2005)

## Спасылкі 
* Аглядны ілюстраваны артыкул па роду Mammillaria
* фатаграфіі рэдкіх Мамілярый 
* Снежнае ззянне Мамілярый (пра белыя віды) 
Найбольш поўны і кваліфікаваны на сёння інтэрнэт-рэсурс прысвечаны роду — mammillarias.net, дзе можна знайсці поўны спіс таксонаў роду з апісаннямі, карты прыродных арэалаў і мноства фатаграфій усіх таксонаў роду *Mammillaria* як у прыродзе так і ў культывацыі.
*Butterworth, Charles A. and Robert S. Wallace. 2004. Phylogenetic studies of *Mammillaria* (Cactaceae)—insights from chloroplast sequence variation and hypothesis testing using the parametric bootstrap. *American Journal of Botany* 91: 1086—1098. 

Катэгорыя:Кактусавыя
Катэгорыя:Пакаёвыя расліны
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Парменід

**Парменід з Элеі** (; каля 540 да н.э. або 520 да н.э. — каля 450 да н.э.) — старажытнагрэчаскі філосаф і палітычны дзеяч. Займаўся пытаннямі быцця і пазнання, падзяліў ісціну і суб’ектыўнае меркаванне.

Прадстаўнік элейскай школы. Аўтар філасофска-дыдактычнай паэмы «Аб прыродзе», якая складаецца з дзвюх частак: «Шлях ісціны» і «Шлях поглядаў» (захавалася каля 160 вершаў). Абгрунтаваў адрозненне паміж мысленнем і пачуццёвасцю, сфармуляваў ідэю тоеснасці быцця і мыслення. У сваім разуменні свету трымаўся думкі пра існаванне апошняй мяжы, усебаковай замкнёнасці быцця, якое прымае форму аднароднага шара з правільным цэнтрам унутры. Праўдзівае быццё лічыў адзіным, вечным, непадзельным, нязменным і нерухомым; непраўдзівае — рухомымі, дзялімымі рэчамі з пустотай паміж імі. Яго вучэнне пра размежаванне быцця і небыцця, ісціны і меркавання было накіравана супраць дыялектычных падыходаў да тлумачэння свету, якія назіраліся ў старажытнай філасофіі; гэта дае падставу лічыць Парменіда пачынальнікам метафізікі ў якасці пазнавальнай альтэрнатывы дыялектыкі. Паводле Парменіда, крыніцай праўдзівых ведаў аб свеце можа быць толькі розум; пачуцці прыводзяць да непраўдзівых і супярэчлівых меркаванняў (гэта ўносіла ў яго вучэнне элементы рацыяналізму). Сцвярджаў, што ў аснове светабудовы ляжыць супрацьстаянне двух пачаткаў: актыўнага — святла-агню і інертнага — цемры.

У ХХ ст. працы Парменіда даследаваліся экзістэнцыяльнай фенаменалогіяй (М. Хайдэгер) і англа-амерыканскай аналітычнай філасофіяй.

## Літаратура 
* Боўш В. Парменід // БЭ ў 18 т. Т. 12. Мн., 2001.

Катэгорыя:Элеаты
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Філосафы V стагоддзя да н.э.
Эдмунд Жалезнабокі

**Эдмунд Жалезнабокі** (; 988/993 — 30 лістапада 1016) — кароль Англіі з 23 красавіка па 30 лістапада 1016 года, прадстаўнік Уэсекскай дынастыі. Празваны «Жалезнабокім» з-за яго намаганняў у барацьбе супраць вікінгскай навалы пад кіраўніцтвам Кнуда Вялікага. З’яўляўся кіраўніком Уэсекса, альбо тэрыторыі на поўдзені ад Тэмзы. Поўнач Англіі была пад кіраўніцтвам Кнуда, які стаў каралём усёй Англіі пасля смерці Эдмунда.

## Сям’я 
Эдмунд быў другім сынам караля Этэльрэда Неразумнага (яшчэ вядомага як Этэльрэд II) і яго першай жонкі Эльфгіфу Ёрскай. Ён меў траіх братоў, самым старэйшым з якім быў Этэльстан, а двое малодшых Эдрэд і Экгберг. Яго маці памерла ў 996 годзе і праз нейкі час яго бацька ажаніўся з Эмай Нармандскай.

## Часы кіраўніцтва 
Этэльрэд цяжка захварэў і памёр 23 красавіка 1016 года. Эдмунд атрымаў у спадчыну трон і ў каралеўства з’явілася надзея на ахову краіны, якую ў той час спрабаваў захапіць Кнуд Вялікі. Пакуль датчане асаджалі Лондан, Эдмунд каранаваўся ў Уэсексе і пачаў збіраць войска. Ён нанёс паразу сваім ворагам двойчы, але 18 кастрычніка Кнуд змог нанесці рашучы ўдар Эдмунду ў бітве ля Ашынгдана ў Эсексе. Пасля бітвы абодва каралі падпісалі дамову, паводле якой Эдмунд захоўваў за сабой Уэсекс, а Кнуд набываў землі на поўначы ад Тэмзы. У дадатак яны пагадзіліся, што тэрыторыі таго хто першы стане нябожчыкам адыйдуць пад уладу жывога.

## Смерць 
30 кастрычніка 1016 года, кароль Эдмунд памёр у Оксфардзе ці ў Лондане. Яго тэрыторыі па дамове адыйшлі да Кнуда, які пасля гэтага стаў звацца: кароль Англіі. Прычына смерці Эдмунда так ніколі і не была высветлена. Можна меркаваць што, гэта была натуральная смерць , але некаторыя лічаць, што ён быў забіты вікінгскім кінжалам . Эдмунд быў пахаваны ў Гластанберыйскім абацтве ў Сомерсеце. Яго месца пахавання згублена на цяперашні час.

## Спасылкі 
* Англа-саксонская хроніка 920—1014 гады 
* Афіцыйны сайт Брытанскага каралеўства 

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Уэсекская дынастыя
Эмпедокл

**Эмпедокл з Акраганта** (; каля 490 да н.э., Агрыджэнта — каля 430 да н.э.) — старажытнагрэчаскі філосаф, урач, дзяржаўны дзеяч, жрэц. Працы Эмпедокла напісаны ў форме вершаваных паэм. Быў плюралістам, г.зн. прызнаваў множнасць архэ. З’яўляўся прыхільнікам дэмакратыі.

## Біяграфія 
Першаасновай усяго існага прызнаваў чатыры матэрыяльныя стыхіі («элементы», або «карані ўсіх рэчаў»): агонь, паветра, ваду і зямлю як якасна незалежныя субстанцыі. Лічыў, што ў пэўных умовах яны злучаюцца паміж сабой і ствараюць рэчы. Паводле Эмпедокла, рухальныя сілы «элементаў» — дзве спецыфічныя процілегласці: Любоў (Гармонія, Радасць, Афрадыта) і Варожасць (Нейкас). У залежнасці ад дамінавання той ці іншай рухальнай сілы касмічны цыкл праходзіць розныя фазы: эпоха «любові», дзе ўсе элементы зліты і ўяўляюць сабой нерухомы шар, змяняецца эпохай «варожасці», калі разнародныя элементы раз’яднаны, а аднародныя злучаны; потым зноў настае эпоха «любові», якая злучае разнародныя элементы і раз’ядноўвае аднародныя, і нарэшце, праз розныя злучэнні элементаў узнікаюць паўнацэнныя жывыя істоты.

Разглядаў існае як нязменны («карані рэчаў») і адначасова зменлівы (рэчы і «кола часоў») свет. У сваім вучэнні спалучыў іанійскую (мілецкая школа, Геракліт і інш.) і італійскую (піфагарызм, элейская школа і інш.) філасофію.

Распрацаваў арыгінальную канцэпцыю пачуццёвага спасціжэння свету, паводле якой ад кожнага аб’екта, успрымальнага суб’ектам, аддзяляюцца матэрыяльныя «выцяканні», якія затым пранікаюць у поры пачуццёвых органаў чалавека. У тлумачэнні душы прытрымліваўся орфіка-піфагарэйскага погляду; прызнаваў яе «грэхападзенне», пераўвасабленне і ачышчэше.

Аўтар многіх вершаў, трагедый (не захаваліся), паэм «Ачышчэнне» і «Аб прыродзе» (часткова захаваліся).

Вядомы ях дзяржаўны дзеяч, прамоўца, урач, інжынер, прыродазнавец. Выказаў думку аб вялікай, але канечнай скорасці святла, выжыванні асобных арганізмаў і інш.

Многія яго ідэі атрымалі далейшую распрацоўку ў філасофіі Лукрэцыя.

## Літаратура 
* *Адула Т.* Эмпедокл // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн., 2004.

Катэгорыя:Дасакратыкі
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Філосафы V стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Зянон Элейскі

**Зянон Элейскі** (; каля 490 да н.э. — каля 430 да н.э.) — старажытнагрэчаскі філосаф, вучань Парменіда. Нарадзіўся ў Элеі. Знакаміты сваімі апорыямі, якімі ён спрабаваў даказаць немагчымасць руху, прасторы і мноства.

Арыстоцель лічыў яго заснавальнікам дыялектыкі як мастацтва спасціжэння ісціны шляхам спрэчак ці тлумачэння процілеглых думак. Зянон Элейскі развіваў метафізічнае вучэнне Парменіда, лічыў, што быццё адзінае і нерухомае, а небыццё множнае і знаходзіцца ў руху, ісцінная карціна свету спасцігаецца з дапамогай мыслення. Найболшую вядомасць набылі лагічныя аргументы Зянона Элейскага, т.зв. апарыі — «Ахіл», «Дыхатамія», «Страла», «Стадый». Яго разважанні аб прасторы і часе паслужылі імпульсам для далейшага развіцця антычнай матэматыкі, логікі і дыялектыкі.

Працы Зянона Элейскага не захаваліся, дайшлі толькі невялікія вытрымкі з іх, зробленыя старажытнагрэчаскімі мыслярамі. Менавіта Зянону належыць вынаходніцтва шэрагу знакамітых сафізмаў і парадоксаў.

## Літаратура 
* Адула Т. Зянон Элейскі // БЭ ў 18 т. Т. 7. Мн., 1998.
* Vlastos G.A. A note of Zeno’s arrow // Phronesis.1966.Vol.XI. P.3-18. *Salmon W. Zeno’s paradoxes. New York, 1970
* Chambers, Connor J. Zeno of Elea and Bergson’s Neglected Thesis // Journal of the History of Philosophy — Volume 12, Number 1, January 1974. P. 63-76.
* Vlastos G.A. Plato’s testimony concerning Zeno of Elea //Journal of the History of Ideas (New York), 1975. Vol.XLV. P.136-162.
* Salmon, W. C., Zeno’s Paradoxes, 2nd Edition, Indianapolis: Hackett Publishing Co. Inc. 2001.
* Smirnov A. Do the Fundamentals of Rationality in Different Philosophical Traditions Correspond? A comparative study of Zeno’s paradoxes and teachings of early Kalām // Islam — West Philosophical Dialogue: the papers presented at the World Congress on Mulla Sadra, May, 1999, Tehran. Tehran: Sadra Islamic Philosophy Research Institute, 2004.P.109-120.


Катэгорыя:Элеаты
Катэгорыя:Постаці старажытнагрэчаская філасофіі
Катэгорыя:Філосафы V стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Ахвяры забойстваў
Шчыткавічы

**Шчы́ткавічы** (, ) — аграгарадок у Старадарожскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр Шчыткавіцкага сельсавета.

Знаходзіцца за 32 (33) км на паўночны захад ад горада Старыя Дарогі, за 106 км ад Мінска, каля аўтамабільнай дарогі , за 32 (33) км ад чыгуначнай станцыі Старыя Дарогі.

## Гісторыя 
Вядомы з XVI стагоддзя як цэнтр маёнтка ў Слуцкім княстве, з 1588 года ў Менскім павеце. Уласнасць Радзівілаў, у 1695—1744 гадах нямецкіх прынцэс Нойбургскіх, зноў Радзівілаў, з 1832 года — Вітгенштэйнаў. У 1791—1793 гадах Шчыткавічы ў Случарэцкім павеце Навагрудскага ваяводства, з 1793 года у Расійскай імперыі, цэнтр маёнтка ў Ігуменскім павеце, з 1846 года ў дзяржаўнай уласнасці. У 1897 годзе ў Шчыткавічах дзейнічалі хлебазапасны магазін, карчма, царква. З 20 жніўня 1924 года адміністрацыйны цэнтр сельсавета ў Старадарожскім, з 12 лютага 1935 года да 5 красавіка 1938 года ў Грэскім, з 25 снежня 1962 года да 30 ліпеня 1966 года ў Слуцкім раёнах.

## Насельніцтва 
## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

Раней у вёсцы змяшчалася Царква Святых Космы і Даміяна XIX стагоддзя, страчаная ў XX стагоддзі.

File:Прошча.jpg|Прошча ў вёсцы на фатаграфіі І. А. Сербава
File:Isaak Serbov 004.jpg|Жыхаркі вёскі на фатаграфіі І. А. Сербава

## Вядомыя асобы 
* Іван Фаміч Барадзін (1924—?) — хірург, прафесар.
* Уладзімір Іванавіч Тарасаў (нар. 1948) — беларускі вучоны-эканаміст.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Паварот на Шчыткавічы 

Катэгорыя:Шчыткавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Старадарожскага раёна
Геракліт

**Геракліт Эфескі** (, 544 да н.э. — 483 да н.э.) — старажытнагрэчаскі філосаф-дасакратык.Заснавальнік першай гістарычнай ці першапачатковай формы дыялектыкі. Галоўная крыніца звестак пра жыццё Геракліта — Дыяген Лаэрцкі.

Геракліт паходзіў з арыстакратычнага афінскага роду, але ўхіляўся ад удзелу ў палітычным жыцці Эфесу, дзяржаўнае ўладкаванне якога падавалася яму безнадзейна сапсаваным.

Адзінае сачыненне — «Аб прыродзе» - не захавалася, вядомыя толькі асобныя фрагменты, змешчаныя ў творах іншых аўтараў. Сімвалізм і шматзначнасць, характэрныя для гэтых фрагментаў, ускладняюць разуменне іхняга зместу, дзеля чаго яшчэ ў старажытнасці Геракліт атрымаў мянушку "Цёмны". Лісты, якія прыпісваюцца Геракліту, лічацца падробнымі.

Першапачаткам усяго Геракліт лічыў стыхію агню. Свет, паводле Геракліта не створаны багамі ці людзьмі. Дыялектыка па Геракліту ёсць канцэпцыя бесперапыннае перамены, станаўлення, кругавароту стыхіяў і вечнай барацьбы супрацьлегласцяў. Шырока вядомы створаны Гераклітам вобраз ракі, у якую нельга ўвайсці двойчы, бо яна кожны раз іншая. Вялікія спрэчкі выклікала вучэнне Геракліта пра логас, які ён тлумачыў як "бог", "кон", "неабходнасць", "вечнае", "агульнае", "мудрасць", "закон", - то бок універсальны прынцып парадку і неабходнасці.

## Літаратура 
* Marcovich M. Heraclitus: Greek text with a short commentary including fresh addenda, corrigenda and a select bibliography (1967 — 2000) / 2 ed. Sankt Austin: Academia-Verlag, 2001. (International Pre-Platonic Studies; Vol. 2). 677 p. ISBN 3-89665-171-4.
* Robinson, T.M. (1987). Heraclitus: Fragments: A Text and Translation with a Commentary. Toronto: University of Toronto Press. ISBN 0-8020-6913-4.
* Francesco De Martino, Livio Rossetti, Pierpaolo Rosati: Eraclito. Bibliografia 1970—1984 e complementi 1621—1969. Neapel 1986.
* Evangelos N. Roussos: Heraklit-Bibliographie. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1971, ISBN 3-534-05585-3.

## Спасылкі 
* Фрагменты Гераклита (арыгінал, і фр. пераклады)
* Фрагменты сачынення 
* Сайт «Геракліт» — Сайт прысвечаны Геракліту і даследаванню яго светапогляду, яго спосабу мыслення.

Катэгорыя:Дасакратыкі
Катэгорыя:Гераклітаўцы
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Філосафы V стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Ксенафан

**Ксенафан Калафонскі** (, ;  580/577 да н.э., Калафон, Малая Азія — 485/490 да н.э., Элея, Паўднёвая Італія) — старажытнагрэчаскі вандроўны паэт і філосаф. Заснавальнік элейскай школы.

Нарадзіўся ў Калафоне, які пакінуў пасля заваявання яго персамі, і вёў жыццё вандроўніка на працягу 67 гадоў. Выкладаў свае погляды ў палемічных вершах. Яго вучнямі былі Парменід, Зянон Элейскі, Меліс, Эмпедокл. Развіў вучэнне аб адзіным богу як абстрактнай істоце, якая «ўсёй сваёй сутнасцю... бачыць, мысліць, чуе», сілай свайго розуму ўсё ўзрушвае, знаходзіцца ў вечным стане нерухомасці; бог — гэта нешта адзінае, нязменнае, вечнае, шарападобнае. У сувязі з гэтым крытыкаваў уяўленні прыхільнікаў антрапамарфізму (Гамер, Гесіёд) аб старажытнагрэчаскіх багах, лічыў, што яны скажаюць прыроду багоў, калі прыпісваюць ім усё тое, што ёсць у людзей несумленнага і ганебнага. Асновай быцця лічыў зямлю і ваду.

## Літаратура 
* *Елсукоў А.* Ксенафан // БЭ ў 18 т. Т. 8. Мн., 1999.
* *Diels H., Kranz W. (Hrsg.).* Die Fragmente der Versokratiker. Berlin, 1951. Bd 1.

Катэгорыя:Элеаты
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія паэты
Катэгорыя:Паэты Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Філосафы VI стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Паэты VI стагоддзя да н.э.
Антонаўка (Буда-Кашалёўскі раён)

**Анто́наўка** (, ) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Рагінскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 23 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 53 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На захадзе меліярацыйны канал.

## Транспартная сетка 
Побач шаша Доўск — Гомель.

Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на поўдні пад прамым вуглом далучаецца кароткая просталінейная вуліца. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца XIX стагоддзя як вёска ў Мяркулавіцкай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. У 1880 годзе размяшчаўся хлебазапасны магазін. Па перапісу 1897 года побач размяшчаліся аднайменны фальварак, млын.

У 1918 годзе адкрыта школа, якая месцавалася ў наёмнай сялянскай хаце. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 25 жыхароў. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Дзербічы» (цэнтр — вёска Дзербічы).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 19 гаспадарак, 38 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1880 год — 20 двароў, 120 жыхароў.
* 1897 год — 22 двары, 169 жыхароў (паводле перапісу).
* 1909 год — 31 двор, 199 жыхароў.
* 1959 год — 176 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 19 гаспадарак, 38 жыхароў.

## Вядомыя выхадцы 
* А. М. Дземчанка — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў падпольнага і партызанскага руху на Гомельшчыне падчас Вялікай Айчыннай вайны, камісар партызанскага атрада, затым камандзір Буда-Кашалёўскай партызанскай брыгады.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Рагінскі сельсавет
Эдвіг

**Эдвіг** (; 941 — ) — кароль Англіі з Уэсекскай дынастыі, які ўладарыў у 955—959 гадах. Старэйшы сын караля Эдмунда I і яго першай жонкі Эльфгіты.

## Біяграфія 
Эдвіг стаў каралём калі яму было чатырнаццаць гадоў пасля смерці яго дзядзькі, караля Эдрэда. У пачатку ўладарства адправіў у выгнанне Данстана, галоўнага саветніка пры двары свайго бацькі і дзядзькі.

Паводле хронікі, гэта здарылася пасля сваркі з гэтым уплывовым царкоўнікам падчас каранацыі маладога караля. Пакуль людзі падымалі келіхі за здароўе караля, Эдвіг пакінуў свята разам з дзяўчынай Эльфгівай (пазней яго жонка). Абражаны адсутнасцю караля, Дунстан адшукаў яго і прымусова прывёў назад. Эдвіг у адказ на такую знявагу да каралеўскай асобы абвінаваціў абата ў растраце дзяржаўных сродкаў і адправіў царкоўніка ў выгнанне.

З-за гэтага ўчынку Эдвіг атрымаў шмат ворагаў, прыхільнікаў Дунстана. У 958 годзе шляхта Мерсіі і Нартумбрыі на чале з Ода, архіепіскапам Кентэрберыйскім, абвясцілі каралём Эдгарда, малодшага брата Эдвіга. Ода скасаваў шлюб Эдвіга і Эльфгівы, пасля чаго адпраіў маладую ў Ірландыю. 1 кастрычніка 959 года кароль памёр пры невысветленных абставінах ва ўзросце васямнаццаці гадоў.

## Спасылкі 
* Англа-саксонская хроніка 920—1014 гады 

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Уэсекская дынастыя
Джэйн Грэй

**Джэйн Грэй** (; кастрычнік 1537 - 12 лютага 1554), або **лэдзі Джэйн Дадлі** (з 1553) — каралева Англіі з 10 ліпеня 1553 па 19 ліпеня 1553. Вядомая таксама, як «каралева на дзевяць дзён». Пакарана па абвінавачванні ў захопе ўлады 12 лютага 1554.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Каралі ірландскія
Катэгорыя:Кіраўнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Пакараныя смерцю манархі
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Жанчыны эпохі Цюдараў
Катэгорыя:Кіруючыя каралевы
Катэгорыя:Род Грэяў
Асавок (Буда-Кашалёўскі раён)

**Асаво́к** (, ; да 1928 года **Стрэлка**) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Губіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 20 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 47 км ад Гомеля.

## Гідраграфія 
Рака Ваўчыца.

## Транспартная сетка 
Побач аўтадарога Жлобін — Гомель.

Планіроўка складаецца з просталінейнай, з амаль шыротнай арыентацыі вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Выяўленае археолагамі селішча канца II-га — пачатку I-га тысячагоддзі да н. э.(0,5 км на поўнач ад мястэчка, на правым беразе ракі Ваўчыца) сведчыць пра засяленне гэтай тэрыторыі з даўніх часоў. Сучасны пасёлак заснаваны ў другой палове XIX стагоддзя. Па перапісу 1897 года — сяліба. У 1909 годзе ў Недайскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны загінулі 14 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Авангард» (цэнтр — вёска Старая Буда).

Да снежня 2009 года пасёлак уваходзіў у склад Старабудскага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 17 гаспадарак, 30 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1897 год — 2 двары, 12 жыхароў (паводле перапісу).
* 1925 год — 3 двары.
* 1959 год — 120 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 17 гаспадарак, 30 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Губіцкі сельсавет
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Вільгельм II Руды

**Вільгельм II Руды** (або **Вільгельм II Руфус**; , каля 1056 — 2 жніўня 1100) — другі сын Вільгельма Заваёўніка, кароль Англіі ў 1087—1100 гадах, прадстаўнік Нармандскай дынастыі.

Сваю мянушку кароль атрымаў, верагодна, з-за чырвонага колеру твару. Вільгельм II увайшоў у англійскую гісторыю як ваяўнічы і бязлітасны манарх, які мала клапаціўся аб падданых і з грэбаваннем ставіўся да англасаксаў і іх культуры.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1050-я гады
Катэгорыя:Англанармандская манархія
Катэгорыя:Нармандская дынастыя
Асобіна (Буда-Кашалёўскі раён)

**Асо́біна** (, ) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Камунараўскага сельсавета.

Побач размешчана радовішча суглінкаў (распрацоўваецца малым прадпрыемствам «Макаўе»).

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 18 км на паўднёвы ўсход ад Буда-Кашалёва, 5 км ад чыгуначнай станцыі Уза (на лініі Жлобін — Гомель), 22 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На поўначы меліярацыйны канал.

## Транспартная сетка 
На шаше Доўск — Гомель.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад (па абодва бакі шашы), да цэнтра якой з усходу далучаецца ледзь выгнутая вуліца. Забудова двухбаковая, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Па пісьмовых крыніцах вядомая з канца XIX стагоддзя як вёска ў Рудзянецкай воласці Гомельскага павета Магілёўскай губерні. Па перапісу 1897 года размяшчаліся хлебазапасны магазін і вятрак. У 1909 годзе 1090 дзесяцін зямлі, млын.

У 1926 годзе дзейнічалі паштовае аддзяленне, школа.

З 8 снежня 1926 года па 30 снежня 1927 года цэнтр Асобінскага сельсавета Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі.

У 1929 годзе 37 габрэйскіх сем'яў з Уваравіч перасяліліся ва ўрочышча Асобіна, дзе для іх было вылучана 305 га землі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Бранявік», працавалі артэлі па здабычы торфу і вятрак. Падчас Вялікай Айчыннай вайны акупанты спалілі 12 двароў. У баях каля вёскі загінулі 8 савецкіх салдатаў (пахаваны ў брацкай магіле на могілках). На фронце загінулі 36 жыхароў вёскі. У 1959 годзе. Цэнтр міжгаспадарчага аб'яднання «Асобіна».

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 61 гаспадарка, 131 жыхар.

### Дынаміка 
* 1897 год — 61 двор, 604 жыхары (паводле перапісу).
* 1909 год — 96 двароў, 653 жыхары.
* 1940 год — 110 двароў.
* 1959 год — 466 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 61 гаспадарка, 131 жыхар.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Леанід Пятровіч Смаляк (1923—1995) — вучоны ў галіне геабатанікі, доктар біялагічных навук.
* Мікалай Ісакавіч Туранкоў (нар. 8.8.1922) — вучоны ў галіне глебазнаўства, доктар біялагічных навук, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР 1976 года.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)
Бадзёры

**Бадзёры** (, ) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Марозавіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 5 км на паўднёвы ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 44 км ад Гомеля.

## Транспартная сетка 
Побач аўтадарога Буда-Кашалёва — Уваравічы.

Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны напачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1931 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. Да 16 ліпеня 1954 года пасёлак знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Буда-Кашалёўскага пассавета. У 1959 годзе ў складзе саўгаса «Марозавічы» (цэнтр — вёска Марозавічы).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 35 гаспадарак, 79 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1959 год — 77 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 35 гаспадарак, 79 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Марозавіцкі сельсавет
Вялікая Балгарыя

**Вялікая Балгарыя**, або **Булгарыя** () — кароткачасовае аб'яднанне булгарскіх плямёнаў (632 — каля 668). Узнікла ў стэпах Усходняй Еўропы неўзабаве па распадзе дзяржавы гунаў. Асноўная тэрыторыя размяшчалася ў прычарнаморскіх і азоўскіх стэпах.

Аснову аб'яднання склала булгарскае племя кутрыгуры, якое з прыцягненнем славян і рэштак антаў здолела вызваліцца з пад улады авараў, чыя магутнасць была падарвана няўдалай спробай захопу Канстанцінопаля (626).

## Спасылкі 
* Page of Dr. Zivko Wojnikov Ph.D. History Yale University
* Old Great Bulgaria — facts and sources, hebrew, latin, greek
* John of Nikiu pp.47
* Thracian history of Bulgaria 


Катэгорыя:Гісторыя Краснадарскага края
Катэгорыя:Гісторыя Растоўскай вобласці
Баец (Буда-Кашалёўскі раён)

**Бае́ц** (, ) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Губіцкага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 18 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 40 км ад Гомеля. Недалёка ад вёскі пачынаецца рака Крапіўня, прыток Дняпра.

## Транспартная сетка 
Побач аўтадарога Жлобін — Гомель.

Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны загінулі 15 жыхароў вёскі. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Авангард» (цэнтр — вёска Старая Буда).

Да 17 мая 1979 года пасёлак уваходзіў у склад Глазаўскага сельсавета, да 5 жніўня 1996 года — у склад Недайскага сельсавета, да 1 снежня 2009 года — у склад Старабудскага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 34 гаспадаркі, 67 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1959 год — 98 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 34 гаспадаркі, 67 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Губіцкі сельсавет
Багамолаўка

**Багамо́лаўка** (, ) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Крыўскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 15 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 34 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На поўначы пачынаецца рака Іволька (прыток ракі Уза).

## Транспартная сетка 
Побач аўтадарога Жлобін — Гомель.

Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны ў другой палове XIX стагоддзя як сяліба ў Чабатовіцкай воласці Гомельскага павета Магілёўскай губерні.

У 1926 годзе знаходзілась паштовае аддзяленне. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе калгаса імя В. І. Чапаева (цэнтр — вёска Крыўск).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 9 гаспадарак, 11 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1897 год — 2 двары, 28 жыхароў (паводле перапісу).
* 1926 год — 10 двароў, 72 жыхара.
* 1959 год — 46 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 9 гаспадарак, 11 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Крыўскі сельсавет
Баравое Ляда

**Бараво́е Ля́да** (, ) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Кашалёўскага сельсавета.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 1 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 47 км ад Гомеля.

### Гідраграфія 
На захадзе меліярацыйны канал.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па аўтадарогах, якія адыходзяць ад Буда-Кашалёва.

Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны на пачатку 1920-х гадоў перасяленцамі з суседніх вёсак на былых памешчыцкіх землях. У 1930 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе саўгаса імя П. Я. Галавачова (цэнтр — вёска Кашалёва).

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 139 гаспадарак, 361 жыхар.

### Дынаміка 
* 1959 год — 34 жыхары (паводле перапісу).
* 2004 год — 139 гаспадарак, 361 жыхар.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Кашалёўскі сельсавет
Балдуі

**Балдуі́** (, ) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Акцябрскага сельсавета.

На поўдні мяжуе з лесам.

## Геаграфія 
### Размяшчэнне 
У 3 км на ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 49 км ад Гомеля.

## Транспартная сетка 
Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе, якая ідзе ад Буда-Кашалёва.

Планіроўка складаецца з кароткай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Гісторыя 
Заснаваны напачатку 1920-х гадоў на былых памешчыцкіх землях. У 1926 годзе сяліба. У 1959 годзе ў складзе саўгаса "Дуравіцкі (цэнтр — вёска Дуравічы).

Да снежня 2009 года пасёлак уваходзіў у склад Дуравіцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
### Колькасць 
* 2004 год — 8 гаспадарак, 17 жыхароў.

### Дынаміка 
* 1926 год — 1 двор, 5 жыхароў.
* 1959 год — 67 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 8 гаспадарак, 17 жыхароў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)
Марыя II (каралева Англіі)

**Марыя II** (англ.: Mary II; 30 красавіка 1662 - 28 снежня 1694) — каралева Англіі і Шатландыі з 1689, з дынастыі Сцюартаў (суваладарніца свайго мужа Вільгельма III Аранскага).

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Каралі ірландскія
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Францыі
Катэгорыя:Сцюарты
Катэгорыя:Памерлі ад воспы
Катэгорыя:Асобы на манетах
Катэгорыя:Кіруючыя каралевы
Эдуард II

**Эдуард II** (, 25 красавіка 1284 — 21 верасня 1327, званы таксама **Эдуард Карнарвонскі**, па месцы яго нараджэння ва Уэльсе) — англійскі кароль (з 1307 да свайго звяржэння ў студзені 1327) з дынастыі Плантагенетаў, сын Эдуарда I.

## Спасылкі 
* King Edward II Сайт пра час кіравання і асобы Эдуарда II — яго асяроддзе, падзеі, справы. 
* Эдуард II на сайце BBC. 

Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Плантагенеты
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Графы чэстэрскія
Леўкіп

**Леўкіп** ( з Абдэры або Мілета; V стагоддзе да н.э.) — старажытнагрэчаскі філосаф, адзін з заснавальнікаў атамістыкі, настаўнік Дэмакрыта.

Вучань Зянона Элейскага, настаўнік Дэмакрыта. Пасля 450 г. заснаваў філасофскую школу ў Абдэры. Леўкіпу прыпісваюць творы «Вялікі дыякосмас», «Пра розум». Ён першы ўстанавіў закон прычыннасці і закон дастатковага абгрунтавання: «Ні адна рэч не ўзнікае беспрычынна, але ўсё ўзнікае на якой-небудзь падставе і ў сілу неабходнасці». Увёў у навуковы ўжытак паняцці: абсалютнай пустаты; атамаў, якія рухаюцца ў гэтай пустаце; механічнай неабходнасці. Сцвярджаў, што пустата раздзяляе ўсё існае на мноства элементаў, якія ўяўляюцца аднароднымі, непарыўнымі, а таму і непадзельнымі. Паводле Леўкіпа, атамы нязменныя, не валодаюць якасцю і адрозніваюцца адзін ад аднаго толькі велічынёй і формай; знаходзяцца ў вечным руху і ўтвараюць усё мноства рэчаў.

Катэгорыя:Атамісты
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Філосафы V стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Дасакратыкі
Дэмакрыт

**Дэмакрыт Абдэрскі** (Δημόκριτος; Абдэры, каля 460 да н.э. — каля 370 да н.э.) — старажытнагрэчаскі філосаф, вучань Леўкіпа, адзін з заснавальнікаў атамістыкі.

## Біяграфічныя звесткі 
Па некаторых звестках пражыў больш за сто гадоў. Напісаў каля 70 твораў па філасофіі, фізіцы, матэматыцы, медыцыне, тэорыі музыкі і інш. Да нас дайшло каля 300 фрагментаў, пераважна з этычных твораў.

## Светапогляд 
Адным з галоўных вытокаў філасофскага вучэння Дэмакрыта служаць погляды Леўкіпа. У сваёй тэорыі пазнання Дэмакрыт абгрунтоўваў думку пра існаванне дзвюх груп ведаў: заснаваных на пачуццях і на працы розуму; калі пачуцці ў стане прынесці няпоўныя, недакладныя і непраяснёныя («цёмныя») звесткі аб навакольнай рэчаіснасці, то чалавечае мысленне забяспечвае веды аб сапраўднай, г.зн. атамнай прыродзе рэчаў, таму што ўспрыманне і разуменне сутнасці атамаў даступны выключна роз-му. Паводле некаторых звестак, Дэмакрыт пашырыў атамістычную тэорыю на тлумачэнне такіх філасофскіх катэгорый, як час і прастора. Прытрымліваўся высновы аб неабходнай і заканамернай сувязі паміж усімі прадметамі і з’явамі прыроды і грамадства, лічыў, што галоўная мэта пазнання — знаходжанне прычын прыродных і гістарычных працэсаў. Значнае месца ў яго творчасці займаюць распрацоўка і паглыбленне тэорыі Леўкіпа аб касмічных віхрах, дзе побач з поглядамі пра атамную будову касмічных цел выказаны цікавыя здагадкі аб дыферэнцыяцыі касмічных светаў, у прыватнасці адносна існавання жыцця. Дэмакрыт правёў параўнанне паміж чалавечым арганізмам (мікракосмасам) і космасам. Свае сацыяльна-палітычныя погляды ён канцэнтраваў на праблемах дэмакратыі; ідэальнай формай дзяржаўнасці лічыў старажытнагрэчаскую дзяржаву — поліс. У этыцы развіў вучэнне аб атараксіі.

## Літаратура 
* Боўш В. Дэмакрыт // БЭ ў 18 т. Т. 6. Мн., 1998.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Атамісты
Катэгорыя:Матэрыялісты
Катэгорыя:Філосафы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Астраномы V стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Постаці астраноміі IV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Філосафы V стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Філосафы IV стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Астраномы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Матэматыкі Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Матэматыкі V стагоддзя да н.э.
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 460 годзе да н.э.
Баркі (Забалоцкі сельсавет)

**Баркі́** — былы пасёлак у Забалоцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

За 12 км на паўночны ўсход ад Буда-Кашалёва і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 35 км ад Гомеля. Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель.

На поўдні межавала з лесам.

## Гісторыя 
Заснаваны на пачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ў Чачэрскім раёне Гомельскай акругі. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас.

У 1959 годзе ўваходзіў у склад калгаса «Іскра» (цэнтр — вёска Забалоцце). Да 6 студзеня 1965 года пасёлак уваходзіў у склад Халоцкага сельсавета, пасля — у складзе Рагінскага сельсавета, з 18 студзеня 1965 года — у складзе Забалоцкага сельсавета.

У сувязі з радыяцыйным забруджаннем пасля Чарнобыльскай катастрофы 1986 года жыхары (12 сем’яў) пераселены ў чыстыя месцы.

Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Насельніцтва 
* 1926 год — 10 двароў, 51 жыхар.
* 1959 год — 76 жыхароў (паводле перапісу).
* 1980-1990-я гады — жыхары (12 сем’яў) пераселены.
* 2010 год — жыхароў няма.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632 с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя пасля Чарнобыльскай катастрофы
Ля касцёла

**Ля касцёла** ці **Ля касцёла. Нядзельны дзень** — карціна мастака Фердынанда Рушчыца, напісана ў Багданаве ў 1899 годзе. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя 
### Стварэнне 
Ідэя напісання карціны, у якой кампазіцыйнай камінатай стаў бы касцёл у Багданаве, узнікае ў Рушчыца яшчэ ў 1898 годзе. У снежні гэтага года ён стварае цэлы шэраг накідаў і эскізаў. Пошукі кампазіцыйнага рашэння карціны ў студзені 1899 года Рушчыц робіць не з натуры, а па памяці, знаходзячыся тым часам у Пецярбургу, дзе бярэ ўдзел у выставе «Мира искусства».

Канцом мая датаваны першыя накіды, блізкія да фінальнага варыянта кампазіцыі пейзажа. Рушчыц прыходзіць да кампазіцыі, у якой касцёл і званіца ўзяты фрагментарна ў нізкім пункце позірку (замест ранейшага высокага), фланкуюць прастору першага плана, паміж імі — сілуэты дрэў на фоне неба. Жнівеньскія накіды распрацоўваюць гэтую ж схему. Паралельна з’яўляецца іншы, дыяганальны ракурс на касцёл са званіцай. Відаць, што Рушчыц выбірае паміж двума варыянтамі.

Крытык А. Нікалаеў у часопісе «Мир искусства» пісаў пра Рушчыца, што «…асабліва добры быў яго эцюд яснага вясновага дня дзесьці ў Літве, са старажытнай драўлянай царквой».

Тагачасная дырэктарка музея, Алена Аладава, прапанавала прадаць карціну ёй разам з партрэтам Булгака Івана Хруцкага і тады не атрыбутаваным «Партрэтам Траццяковай» Апалінарыя Гараўскага. Карціна была набытая за вельмі невялікую цану, усяго 1200 рублёў На ажыўшай зямлі свята — ізноў вярнуліся вясна і жыццё.

## Цікавыя факты 
Беларускі дыпламат Уладзімір Шчасны (1948—2020), шчыры аматар творчасці Рушчыца, быў закаханы ў гэтую карціну настолькі, што заказаў рэстаўратару яе жывапісную копію, якую павесіў на ганаровае месца ў сваім доме. Ён прагнуў штодзённага кантакта з карцінай, паказваў яе шматлікім гасцям. Лічыў, што гэта карціна, як ніякая іншая, перадае асаблівы настрой і духоўную сутнасць Заходняй Беларусі.

## Гл. таксама 
* Спіс карцін Фердынанда Рушчыца
* Зямля, карціна Фердынанда Рушчыца

## Літаратура 
* Палікарпаў В. «Ля касцёла» // Дыялог. — 2000. — № 6. — С. 16-17.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Карціны 1899 года
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Карціны Фердынанда Рушчыца
Эдуард III

**Эдуард III**, *Эдвард III* (; 13 лістапада 1312 — ) — кароль Англіі з 1327 з дынастыі Плантагенетаў, сын караля Эдуарда II і Ізабелы Французскай, дачкі караля Францыі Філіпа IV Прыгожага. Старэйшым сынам Эдуарда III быў Эдуард Чорны Прынц.

## Дзеці 
* **сыны:** Эдуард, Уільям Хартфілд, Лаянел, Джон, Эдмунд, Уільям Віндзар і Томас
* **дочкі:** Ізабела, Іаана, Бланка, Марыя, Маргарэт

## Спасылкі 
* Гістарычныя дакументы на Vostlit.info — Ваенны дзённік Эдуарда III

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Каралі англійскія
Катэгорыя:Плантагенеты
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Францыі
Катэгорыя:Постаці Стагадовай вайны
Катэгорыя:Каранаваныя дзеці
Эдуард Чорны Прынц

**Эдуард Вудстак, «Чорны прынц»** (; ,  — , ) — прынц Уэльскі, прынц Аквітанскі, старэйшы сын караля Англіі Эдуарда III.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Военачальнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Постаці Стагадовай вайны
Катэгорыя:Плантагенеты
Катэгорыя:Спадчыннікі, якія не ўзышлі на прастол
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Падвязкі
Быцень (значэнні)

Назву **Бы́цень** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Быцень — аграгарадок у Івацэвіцкім раёне
* Мінская вобласць:
** Быцень — вёска ў Пухавіцкім раёне
Інжынер

[thumb|Манумент *Група інжынераў*, [Мемарыял прынца Альберта.]]
**Інжыне́р**, **інжыне́рка** (, ад  — здольнасць, вынаходлівасць) —  спецыяліст з вышэйшай тэхнічнай адукацыяй, стваральнік інфармацыі пра архітэктуру матэрыяльнага сродку дасягнення мэты і яе функцыянальныя ўласцівасцях, спосаб (тэхналогіі) вырабу гэтага сродку (прадукта), роўна як сам сродак і матэрыяльнае ўвасабленне мэты, ажыццяўляе кіраўніцтва і кантроль за вырабам прадукта.

Асноўнай інжынернай задачай лічыцца распрацоўка новых і аптымізацыя існуючых рашэнняў.
Напрыклад: аптымізацыя праектнага рашэння (у т. л. варыянтнае праектаванне), аптымізацыя тэхналогіі і т. п. Распрацоўка прынцыпова новых рашэнняў (у т. л. вынаходстваў) складае малую частку інжынернай працы, але найбольш значную.

Першапачаткова інжынерамі звалі асоб, якія кіравалі ваеннымі машынамі. Паняцце «грамадзянскі інжынер» з'явілася ў XVI стагоддзі ў Галандыі ў дачыненні да будаўнікоў мостаў і дарог, затым у Англіі і іншых краінах.

## Гл. таксама 
* Дылберт
* Вынаходнік

Катэгорыя:Віды інжынерных спецыяльнасцяў
Катэгорыя:Інжынерныя спецыяльнасці