open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
TEDMED

**TEDMED ** — штогадовая канферэнцыя, прысвечаная здароўю і медыцыне. TEDMED – незалежнае  мерапрыемства, якое дзейнічае па ліцэнзіі некамерцыйнай канферэнцыі TED.

## Апісанне 
Персанал TEDMED дзейнічае ў Стэмфардзе, штат Канектыкут. Бягучая версія TEDMED праходзіла 10-13 красавіка на Джона Ф. Кэнэдзі Цэнтра выканальніцкіх мастацтваў у Вашынгтоне, акруга Калумбія.
Выступы на TEDMED спалучаюць «ахову здароўя, інфармацыю і тэхналогіі ў іх узаемасувязі» з «пераканаўчымі асабістымі гісторыямі» і «магчымасцю зазірнуць у будучыню аховы здароўя».
Мэта канферэнцыі, як было заяўлена, «збор адоранасцей», якая аб'ядноўвае «некаторых з найболей інавацыйных, інтэлектуальных піянераў медыцынскіх тэхналогій, медыя і індустрыі забавак на адным вялікім чатырохдзённым прошаным абедзе, каб людзі розных дысцыплін і галін вучыліся адзін у аднаго і ўзаемадзейнічалі для рашэння вялікіх праблем у ахове здароўя».

## Гісторыя 
TEDMED быў заснаваны ў 1998 годзе стваральнікам TED Рычардам Солам Вурманам і ўзноўлены і запушчаны прадпрымальнікам Маркам Ходашам у 2009 годзе. Яна прыцягнула максімальную аўдыторыю ў 600 удзельнікаў, усе квіткі прададзены на другі год, з працяглым лістом чакання.
У красавіку 2011 года прадпрымальнік Джэй Уокер і група кіраўнікоў і фундатараў набылі TEDMED у Ходаша.

17-19 красавіка 2013 г. у Маскве ўпершыню прайшла ліцэнзійная канферэнцыя TEDMEDLive Russia .

## Зноскі 
Катэгорыя:Канферэнцыі
Катэгорыя:Ахова здароўя
Харад

**Харад** (; , у перакладзе — «поўдзень») — краіна ў Серадзем’і. Таксама называецца Харадвайт () з-за людзей, якія жывуць там; даслоўна з сіндарына «жыхары поўдня» — *harad* (поўдзень) і *gwaith* (людзі, народ).

Людзей Харада таксама называюць *харадрым* (), гэта значыць літаральна «паўднёўцы».

## Апісанне 
Кароткае апісанне Арагорнам Харадвайта — «Харад, дзе нават зоркі свецяць па-іншаму» — падказвае, што Харад ляжыць у паўднёвым паўшар’і, бо да часу, які апісваецца ў «Валадары Пярсцёнкаў», Арда ўяўляе сабой шар (да Падзення Нуменора свет Арды з’яўляўся плоскім).

Большая частка тэрыторыі Харада — пустыні, хоць ёсць і джунглі, у якіх жывуць *мумакіл* — слонападобныя жывёлы, якія выкарыстоўваюцца ў харадскай арміі ў якасці баявых адзінак накшталт баявых сланоў у Азіі.

Жыхары Харада — ва ўсякім разе, у разуменні жыхароў паўночна-заходняга Серадзем’я — падзелены на плямёны Блізкага і Далёкага Харада, хоць насамрэч плямёнаў значна больш. Людзі Блізкага Харада — пераважна смуглыя, чарнавалосыя і чарнавокія, у той час як насельніцтва Далёкага Харада — чарнаскурыя.

На ўсход ад Харада ляжаць землі Кханда. На заходнім узбярэжжы Харада знаходзіцца найбуйнейшы порт Паўднёвага Серадзем’я — Умбар.

## Гісторыя 
Большую частку Другой Эпохі шматлікімі плямёнамі Харада кіравалі нуменорцы, як і ўсімі жыхарамі ўзбярэжжа. Незадоўга да вайны Апошняга Саюза двое нуменорцаў, Эрумар і Фуйнур, «атрымалі велізарную сілу сярод *Харадрым*», але іх лёс невядомы (верагодна, яны загінулі пры аблозе Барад-Дура; некаторыя мяркуюць, што яны ўвайшлі ў лік назгулаў Саўрана).

Некалькі стагоддзяў Трэцяй Эпохі большасцю *харадрым* кіравалі Цёмныя Нуменорцы або каралі Гондара, але з часам Харад трапіў пад уплыў Мордара да канца эпохі.

Блізкі Харад заключыў саюз з піратамі Умбара і ўдзельнічаў у серыі працяглых бітваў з Гондарам за яго паўднёвыя тэрыторыі. Гістарычна паўночная мяжа Харада — рака Харнен, але да часу Вайны Пярсцёнка ўсе землі на поўдзень ад ракі Порас знаходзіліся пад уладай Харада. Аднаго з іх правадыроў, які насіў чырвоны сцяг з чорнай змяёй, забіў кароль Рохана Тэадэн у Бітве на Пеленорскіх палях у 3019 годзе Т. Э.

Пасля перамогі ў Вайне Пярсцёнка Уз'яднанае Каралеўства Гондара і Арнара заключыла мір з Харадам.

## Харад і харадрым у адаптацыях 
У фільме Пітэра Джэксана «Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля» вобразы *харадрым* былі, паводле матэрыялаў рэжысёрскай версіі DVD, натхнёныя плямёнамі ацтэкаў і кірыбаці. *Харадрым* Джэксана ў Пеленорскай бітве ваявалі толькі конна на мумаках, іх кавалерыя і пяхота не паказана, праўда, у *Дзвюх крэпасцях* былі бачныя пешыя воіны Харада на маршы. Акрамя таго, сярод *харадрым* адсутнічаюць «паў-тролі» ці вар’ягі з Кханда, якіх згадваў Толкін. У фільме адсутнічае таксама і эпізод гібелі камандуючага харадскім войскам ад рукі Тэадэна. Акрамя таго, калі ў кнізе *харадрым* — пераважна чарнаскурыя, якія нагадваюць неграў ці эфіёпаў, то ў экранізацыі Джэксана прадстаўнікі паўднёўцаў — еўрапеоіды, а іх адзенне выклікае асацыяцыю з семіцкімі культурамі (арабы).

## Гл. таксама 
* Гондар
* Умбар

## Крыніцы 
Катэгорыя:Краіны Серадзем’я
Катэгорыя:Выдуманыя дзяржавы
Выхма

**Выхма** () — горад у цэнтральнай частцы Эстоніі ў павеце Вільяндзімаа. З'яўляецца самастойным гарадскім муніцыпалітэтам і не ўваходзіць у склад якой-небудзь воласці. Чыгуначная станцыя на лініі Цюры—Вільяндзі. Мясакамбінат.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Катэгорыя:Вільяндзімаа
Франчэска Трэвізані

[thumb|250px|*Партрэт кардынала [П’етра Атабоні* пэндзля Франчэска Трэвізані]]
**Франчэска Трэвізані** (;  — ) — італьянскі мастак ранняга ракако ці позняга барока.

## Жыццё 
Франчэска Трэвізані нарадзіўся ў Кападыстрыі, Істрыя (сучасны Копер цяпер у Славеніі, на той час частка Венецыянскай рэспублікі). Бацька — Антоній Тревізані, які быў архітэктарам, навучыў сына першым крокам дызайну. Затым Франчэска вучыўся ў Венецыі пад кіраўніцтвам Антонія Дзанкі. Пасля Трэвізані пераехаў у Рым. Яго брат, Анджэла Трэвізані быў вядомым мастаком у Венецыі.

У Рыме Франчэска быў падтрыманы кардыналам П'етра Атабоні. Ён знаходзіўся пад моцным уплывам Карла Марата, з яго шэдэўрам фрэскай у Сан-Сільвестр Капітэ (1695—1696). Трэвізані працаваў разам з Джузэпэ Кіяры і Людовікам Джімінары. У Рыме Франчэска знаходзіўся пад ганараваным патранажам кардынала Кіджы. Кіджы замовіў яму некалькіх найбольш значных работ, і рэкамендаваў яго да пратэкцыі папы Клімента XI, які не толькі даручыў яму напісаць аднаго з прарокаў у Сан-Джавані Латэрана, але наняў яго, каб упрыгожыць купал сабора ў Урбіна. Там ён вырабіў фрэскамі алегорыі чатырох кутоў свету. Ён быў наняты герцагам Модэны, пры капіраванні твораў Карэджа і Парміджаніна, таксама працаваў у Браўншвайгу, Мадрыдзе, Мюнхене, Стакгольме і Вене.

Трэвізані таксама знаходзіўся пад уплывам Марата ў карцінах для капліцы баптыстэрыя ў базіліцы Святога Пятра, у авале *Прарок Варух* у Латэранскай базіліцы, і ў *Смерці святога Іосіфа* ў царкве Святога Ігнацыя. Трэвізані маляваў сцэны з жыцця Найсвяцейшай Люсі Нарні ў царкве ў Нарні (1714-15).

Мастак таксама напісаў велізарнае палатно для галоўнага алтара базілікі Нацыянальнага палаца Мафры ў Партугаліі.

Ён стаў членам Акадэміі Аркадзі ў 1712 годзе. Сярод яго вучняў былі Франчэска Ціваллі з Перуджы, Людовіка Мазанці, і Джавані Батыста Бругліні.

Трэвізані памёр у Рыме ў 1746 годзе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Італіі
Катэгорыя:Мастакі барока
Глазуноў

**Глазуноў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Канстанцінавіч Глазуноў (1865—1936) — рускі кампазітар, дырыжор, дырэктар Пецярбургскай кансерваторыі
* Ілья Сяргеевіч Глазуноў (1930—2017) — расійскі жывапісец
* Пётр Аляксеевіч Глазуноў (1920—1992) — Герой Савецкага Саюза (1945)

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Касцёл Божага Цела

Каталіцкія храмы, прысвечаныя **Божаму Целу**.

## Беларусь 
* Касцёл Божага Цела, Багушэвічы
* Касцёл Божага Цела, Дварэц
* Касцёл Божага Цела, Іказнь
* Касцёл Божага Цела, Крошын
* Касцёл Божага Цела (Мінск)
* Касцёл Божага Цела, Нясвіж
* Касцёл Божага Цела, Беразінскае

## Польшча 
* Базіліка Божага Цела, Кракаў
Касцёл Святога Іосіфа

**Касцёл Святога Іосіфа** — назва шэрагу каталіцкіх храмаў, асвячоных у гонар Святога Іосіфа.

## Беларусь 
* Касцёл Святога Іосіфа (Барадзенічы)
* Касцёл Святога Іосіфа (Валожын)
* Касцёл Святога Іосіфа і калегіум езуітаў (Віцебск)
* Касцёл Святога Іосіфа (Ліда)
* Касцёл Святога Іосіфа (Ляхавічы)
* Касцёл Святога Іосіфа і кляштар бернардзінцаў (Мінск)
* Касцёл Святога Іосіфа (Рубяжэвічы)
* Касцёл Святога Іосіфа (Руда Яварская)

Катэгорыя:Храмы Святога Іосіфа
Манга (спявак)

**Джузэпэ Манга** (, больш вядомы пад сваімі сцэнічнымі псеўданімамі **Манга**,  — ) — італьянскі спявак і музыкант.

## Дыскаграфія 
* 1976: *La mia ragazza è un gran caldo*
* 1979: *Arlecchino*
* 1982: *È pericoloso sporgersi*
* 1985: *Australia*
* 1986: *Odissea*
* 1987: *Adesso*
* 1988: ''Inseguendo l'aquila*
* 1990: *Sirtaki*
* 1992: *Come l'acqua*
* 1994: *Mango*
* 1997: *Credo*
* 1999: *Visto cosi*
* 2002: *Disincanto*
* 2004: *Ti porto in Africa*
* 2005: *Ti amo così*
* 2007: *L'albero delle fate*
* 2011: *La terra degli aquiloni''

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Італіі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта
Марыя Якаўлеўна Баравік

**Марыя Якаўлеўна Баравік** (нар. , вёска Праабражэнка, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць) — беларуская паэтка, драматург.

## Біяграфія 
Вучылася ў Перадольскай сямігодцы, потым у Падсвільскай сярэдняй школе. У 1978 годзе скончыла факультэт журналістыкі БДУ. Працавала ў Падсвільскім Доме культуры, у рэдакцыі глыбоцкай раённай газеты «Шлях перамогі» (зараз «Веснік Глыбоччыны»), працавала кіраўніком гуртка «Юны экскурсавод» Падсвільскага цэнтра дзіцяча-юнацкага турызму і экскурсій.
 
Пачынаючы з 1965 г. друкавалася ў газетах «Шлях перамогі», «Віцебскі рабочы», «Чырвоная змена», «Голас Радзімы», «Знамя юности», «ЛіМ», «Наша слова», «Народнае слова», у часопісах «Маладосць», «Родная прырода», «Бярозка», «Вясёлка», «Роднае слова» і інш.; у калектыўных зборніках «Дзень паэзіі», «Самавар у лесе», у альманахах «Край», «Далягляды», «Ратуша». 

Піша і для дзяцей — казкі, загадкі, вершы. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1992 года. Жыве ў Падсвіллі.

## Бібліяграфія 
* «Поле долі» (1985)
* «Вір пяшчоты і журбы (1995)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Баравік Марыя // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / рэдкал.: І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн., 1995. — Т. 5. — С. 548—549.

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Постаці Падсвілля
Касцёл Святога Антонія Падуанскага

**Касцёл Святога Антонія Падуанскага** — назва шэрагу каталіцкіх храмаў, асвячоных у гонар святога Антонія Падуанскага.

## Беларусь 
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага, Бабруйшчына
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага, Віцебск
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Віцебск, 2017)
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага, Дварэц
* Касцёл святога Антонія і кляштар дамініканцаў, Друя
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага, Каменка
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага і кляштар бернардзінцаў, Магілёў
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Магілёў)
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Мар’іна Горка)
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Малая Бераставіца)
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Мінск)
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага і кляштар францысканцаў, Мінск
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага, Паставы
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага і кляштар францысканцаў, Полацк
* Касцёл Святога Антонія (Рагачоў)
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Раванічы)
* Касцёл Святога Антонія (Суцін)
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага і кляштар бернардзінцаў, Слуцк
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага, Талачын

## Расія 
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Беласток)

Катэгорыя:Храмы Святога Антонія Падуанскага
Свята-Міхайлаўская царква

**Свята-Міхайлаўская царква** — назва шэрагу праваслаўных храмаў, асвячоных у гонар Архістратыга Міхаіла.

## Беларусь 
* Свята-Міхайлаўская царква (Аброва)
* Свята-Міхайлаўская царква (Астрамечава)
* Свята-Міхайлаўская царква (Аўсямірава)
* Свята-Міхайлаўская царква (Бяроза)
* Свята-Міхайлаўская царква (Варонічы)
* Свята-Міхайлаўская царква (Відзібор)
* Свята-Міхайлаўская царква (Восаўцы)
* Свята-Міхайлаўская царква (Вострава, Зэльвенскі раён)
* Свята-Міхайлаўская царква (Вострава, Слонімскі раён)
* Свята-Міхайлаўская царква (Забараўцы)
* Свята-Міхайлаўская царква (Зембін)
* Свята-Міхайлаўская царква (Ізабелін)
* Свята-Міхайлаўская царква (Клімавічы)
* Свята-Міхайлаўская царква (Ліда)
* Свята-Міхайлаўская царква (Нач)
* Свята-Міхайлаўская царква (Орша)
* Свята-Міхайлаўская царква (Рамель)
* Свята-Міхайлаўская царква (Рамель, 1999)
* Свята-Міхайлаўская царква (Сідаравічы)
* Свята-Міхайлаўская царква (Слуцк)
* Свята-Міхайлаўская царква (Струга)
* Свята-Міхайлаўская царква (Сцяпанкі)
* Свята-Міхайлаўская царква (Сынкавічы)
* Свята-Міхайлаўская царква (Такары)
* Свята-Міхайлаўская царква (Чарэя)
* Свята-Міхайлаўская царква (Чэрск)

## Гл. таксама 
* Царква Святога Міхаіла

Катэгорыя:Храмы Святога Міхаіла
Царква Святога Міхаіла

* Царква Святога Міхаіла (Алба-Юлія)
* Царква Святога Міхаіла (Брунары)
* Царква Святога Міхаіла (Вена)
* Царква Святога Міхаіла (Гамбург)
* Царква Святога Міхаіла (Кейла)
* Царква Святога Міхаіла (Мюнхен)
* Царква Святога Міхаіла (Наваполацк)

## Гл. таксама 
* Свята-Міхайлаўская царква

Катэгорыя:Храмы Святога Міхаіла
Майстар жаночых паўфігур

**Майстар жаночых паўфігур** — невядомы мастак (або група мастакоў), які працаваў у 30-я — 40-я гады XVI стагоддзя на поўдні Нідэрландаў, магчыма і ў Антверпене.

## Імя 
Сучасныя навукоўцы аб'ядноўваюць пад імем Майстра Жаночых паўфігур групу мастакоў, якія пісалі пасавыя партрэты маладых жанчын. Магчыма, імя звязвае мастакоў, якія працавалі ў адной майстэрні. Гэта тлумачыць шматразовае паўтарэнне некаторых работ, а гэтак жа некаторыя своеасаблівыя шаблоны ў творчасці мастака. Хоць некаторыя працы і спрабавалі кваліфікаваць як працы Жана Клуэ і Ганса Вярэйкі, але спробы апынуліся няўдалымі. Сапраўднае імя Майстра да гэтага часу застаецца загадкай.

Файл:Мадонна с младенцем.jpg|«Мадонна з дзіцем», Эрмітаж, Санкт-Пецярбург
Файл:Master Of Female Half-Length - Concert of Women - WGA14386.jpg|«Партрэт маладой жанчыны», каля 1550, алей на панэлі, Мастацка-гістарычны Музей, Вена
Файл:Музыкантши.jpg|«Дзяўчыны, якія музіцыруюць», Эрмітаж, Санкт-Пецярбург
Файл:Meester van de vrouwelijke halffiguren - Piëta (1550) - Sevilla Bellas Artes 22-03-2011 10-26-30.jpg|П'ета (1550), 
Файл:Meister der weiblichen Halbfiguren 003.jpg|«Пейзаж са сцэнай адпачынку на шляху ў Егіпет»

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў
Катэгорыя:Мастакі XVI стагоддзя
Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Дварэц)

**Касцёл Святога Антонія Падуанскага** ці **Касцёл Божага Цела** — каталіцкі храм у в. Дварэц Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці. Помнік архітэктуры неабарока.

## Гісторыя 
thumb|250px|left|Новы касцёл, фота 1918 г.
Будаўніцтва манументальнага храма абумоўлівалася тым, што папярэдні, пасля шматлікіх рамонтаў (1882, 1895 гг.), не задавальняў парафію і пасля царскага талерантнага ўказа з боку ўлад не чынілася перашкод на пабудову новага. Пасля шматгадовага заняпаду ў савецкі час храм адноўлены і адкрыты ў 1989 годзе.

## Архітэктура 
На паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі. Пабудаваны ў 1904 годзе з цэглы. Двухвежавая трохнефавая базіліка. Цэнтральны неф накрыты двухсхільным дахам, бакавыя — аднасхільнымі. Галоўны заходні фасад дэкарыраваны рустам, філёнгамі, ліштвамі арачных праёмаў, лучковымі франтонамі, карнізам. У завяршэнні фасада 2 бакавыя вежы з фігурнымі купаламі. Цэнтральны шчыт з паўцыркульным франтонам і бакавымі валютамі. Усе элементы дэкору і архітэктурныя абломы выкананы цаглянай муроўкай без тынкоўкі. Унутраная прастора падзелена на нефы, перакрыцці скляпеністыя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі неабарока
Катэгорыя:Касцёлы Дзятлаўскага раёна
Катэгорыя:Дварэц (Дзятлаўскі раён)
Катэгорыя:Храмы Святога Антонія Падуанскага
Герб Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў

**Герб Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў** складаецца са шчыта, кароны і дэвізу. На шчыце пяць сініх зорак на залатым фоне, на чырвоным фоне — гэта пяць Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў, якія таксама ёсць на сцягу. Карона на шчыце — карона галандскага суверэна. Пад шчытом стужка з дэвізам: Libertate Unanimus («Свабода ў Згодзе»).

Герб быў прыняты 1 студзеня 1986, дзень, які Аруба аддзялілася ад Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў і набыла статус незалежнай тэрыторыі ў межах Каралеўства Нідэрландаў.

Сучасны герб замяняў папярэднюю версію, якая выкарыстоўвалася з 23 кастрычніка 1964. Тая версія герба ўтрымлівала шэсць зорак, адна з якіх, сімвалізавала Арубу.

Нідэрландскія Антыльскія астравы
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў
Ботам

**Ботам** () — адміністрацыйны цэнтр вострава Саба, спецыяльнага муніцыпалітэта Нідэрландаў. Насельніцтва станам на 2012 складае каля 537 чал.

У горадзе размешчаны ўрадавыя ўстановы, бальніца, дом для састарэлых, 3 царквы, спартыўная пляцоўка, некалькі крам і ўніверсітэцкая школа медыцыны.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:востраў Саба
Герб Сінт-Мартэна

**Герб Сінт-Мартэна** быў зацверджаны ў 1985 годзе.

Сіні колер гербавага шчыта сімвалізуе Карыбскае мора, а яго аранжавая аблямоўка — кіруючую ў Нідэрландах каралеўскую Аранскую дынастыю. На шчыце намаляваны будынак мясцовага суда — сімвал улады і справядлівасці, букет з галінак квітнеючага шалфею, які вырошчваецца тут на экспарт, і манумент нідэрландска-французскай дружбы, усталяваны на мяжы паміж дзвюма часткамі вострава, што сімвалізуе сувязь і супрацоўніцтва паміж імі. Вянчае герб сілуэт характэрнага для мясцовай фаўны бурага пелікана, які ляціць на фоне ўзыходнага сонца і ўвасабляе прыроду вострава і надзею на яго светлую будучыню. Лацінскі дэвіз азначае «Тыя, што заўсёды ідуць наперад». Герб Сінт-Мартэна намаляваны і на яго сцягу, малюнак якога падобны на сцяг Філіпінаў, а колеры падкрэсліваюць гістарычныя і палітычныя сувязі з Нідэрландамі.

На востраве папулярны і яшчэ адзін напаўафіцыйны герб, які сімвалізуе адзінства вострава Святога Марціна, нягледзячы на яго прыналежнасць дзвюм каланіяльным дзяржавам. На яго чорным шчыце намаляваны спараваныя сцягі Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў і Францыі, над якімі чырвонымі літарамі напісана галандская назва вострава.

Сінт-Мартэн
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Сінт-Мартэна
Трыхаманады

**Трыхамана́ды** (*Trichomonas*) — род прасцейшых атраду трыхаманадыд падтыпу жгуцікавых. Род налічвае некалькі дзесяткаў відаў.

Даўжыня 5—40 мкм. Маюць 3—5 жгуцікаў на пярэднім канцы цела і адно ядро. Рухомыя. Размнажаюцца дзяленнем. Кормяцца бактэрыямі.

Трыхаманады з'яўляюцца паразітамі чалавека і жывёл і выклікаюць захворванне трыхаманоз.

## Літаратура 
* 
* Энциклопедический словарь медицинских терминов — М.: Советская энциклопедия, 1982—1984. 

Катэгорыя:Пратысты
Фітапланктон

]]
thumb|Здымак з космасу. «Цвіценне вады» ля ўзбярэжжа Аргенціны
**Фітапланктон** (ад  — расліна і  — блукаючы) — частка планктону, якая можа ажыццяўляць працэс фотасінтэзу.

Да фітапланктону адносяцца пратакокавыя водарасці, дыятомавыя водарасці, дынафлагеляты, кокалітафарыды, і іншыя аднаклетачныя водарасці (часта каланіяльныя), а таксама цыянабактэрыі.

Жыве ў фатычнай зоне вадаёмаў, насяляючы тоўшчу вады. Фітапланктон з'яўляецца першасным прадуцэнтам арганічнага рэчыва ў вадаёме і служыць ежай для зоапланктону і зоабентосу.

Бурнае размнажэнне фітапланктону выклікае «цвіценне вады».

Прамысловае культываванне і біятэхналагічная канверсія марскога фітапланктону разглядаецца як адзін з найбольш перспектыўных кірункаў у вобласці атрымання біяпаліва. Першасная вытворчасць біямасы ажыццяўляецца шляхам культывавання фітапланктону ў штучных вадаёмах, створаных на марскім узбярэжжы. Другасныя працэсы ўяўляюць сабой метанавае браджэнне біямасы і наступнае гідраксіляванне метану з атрыманнем метанолу.

## Гл. таксама 
* Планктон
* Зоапланктон

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Планктон
Катэгорыя:Альгалогія
Катэгорыя:Акіяналогія
Афанасій Нікіцін

**Афанасій Нікіцін** (? — ) — рускі падарожнік, цвярскі купец. У 1466-72 зрабіў падарожжа з гандлёвай мэтай у Персію, потым Індыю, дзе пражыў амаль 3 гады. На зваротным шляху наведаў афрыканскі бераг (сёняшняя Самалі), Маскат у Аравіі, Турцыю, ВКЛ. У дзённіку дакладна і рознабакова апісаў мясціны, дзе пабываў. Яго падарожныя запіскі — літаратурны помнік, каштоўны дакумент па гісторыі і геаграфіі Індыі 15 стагоддзя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Старажытнарускія пісьменнікі XV стагоддзя
Катэгорыя:Падарожнікі Расіі
Катэгорыя:Падарожнікі XV стагоддзя
Катэгорыя:Падарожнікі ў Індыю
Катэгорыя:Асобы, чыя дата нараджэння не вызначана
Акцыя

**Акцыя**:
* Акцыя (фінансы) — эмісійная каштоўная папера, якая дае яе ўладальніку права на ўдзел у кіраванні акцыянерным таварыствам і права на атрыманне часткі прыбытку ў форме дывідэндаў.
* Акцыя (палітыка) — (ад ) дзеянне, выступленне (напрыклад, палітычная акцыя, дыпламатычная акцыя), форма палітычнага дзеяння.
* Акцыя (мастацтва) — форма сучаснага мастацтва.
* Акцыя (літаратуразнаўства) — значнае для развіцця сюжэту дзеянне.

## Гл. таксама 
* Акцыя, газета
* Акцыя, фільм
* Акцыі (Акцыйскія гульні)
Разцы

**: 1. Верхняя губа () 2. Дзясна () 3. Цвёрдае паднябенне () 4. Мяккае паднябенне () 5. Язычок () 6. Паднябенная міндаліна () 7. Перашыек зева () 8. Вялікія карэнныя зубы () 9. Малыя карэнныя зубы () 10. Іклы () 11. Разцы () 12. Язык ()]]
**Разцы''' () — зубы для адкусвання ежы.

Разцы адносна вострыя і размешчаны ў пярэдняй частцы сківіцы. Чалавек у верхняй і ніжняй сківіцы мае па двы цэнтральныя і два бакавыя разцы, з якіх два цэнтральныя верхняй сківіцы буйнейшыя. Іклы і разцы — пярэднія зубы. У розных відаў сысуноў разцы на працягу эвалюцыі зведалі розныя ператварэнні. У сланоў, напрыклад, верхнія разцы ўтвараюць біўні. У грызуноў і зайцападобных разцы маюць асаблівае значэнне, гэта адна з галоўных адметнасцей тых атрадаў. У жвачных у верхняй сківіцы няма разцоў, а проціпастаўленай перашкодай для разцоў ніжняй сківіцы служыць паднябенне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Зубы
Хобатныя

**Хобатныя** () — атрад плацэнтарных сысуноў, абавязаны сваёй назвай іх галоўнай адметнай прыкмеце — хобату. Адзінымі прадстаўнікамі хобатных на сённяшні дзень з'яўляецца сямейства сланоў (*Elephantidae*), і іх жыццёвая прастора значна абмежавана. Іншым сямействам з'яўляюцца мастадонты (*Mammutidae*), якія вымерлі некалькі тысяч гадоў назад і якіх не варта блытаць з таксама вымерлым родам сямейства слановых — мамантамі (*Mammuthus*).

[thumb|left|Секвеніраванне поўнай паслядоўнасці мітахандрыяльнай ДНК, вылучанай з зуба [Мастадонты|мастадонта (*Mammut americanum*), які жыў на раўнінах Аляскі 50-130 тысяч гадоў назад, дазволіла прасачыць эвалюцыйную гісторыю мастадонтаў, сланоў і мамантаў.]]
Хобатныя адрозніваюцца не толькі сваім хобатам, але і ўнікальнымі відазмененымі разцамі — біўнямі (2 зверху і/ці знізу або без іх), а таксама найбольшай велічынёй сярод усіх сучасных наземных сысуноў. Некалі на Зямлі жыло мноства сямействаў хобатных, з якіх некаторыя (напрыклад, мастадонты) мелі чатыры біўні. Біўні растуць усё жыццё. Біўні на працягу эвалюцыі дасягалі 4 метраў і мелі розныя формы. Калі карэнныя зубы, якія выкарыстоўваюцца падчас харчавання, сточваюцца іх замяняюць зубы, якія растуць далей у роце. Пасля 60 гадоў усе карэнныя зубы цалкам сточваюцца. Іклоў няма.

Хобатныя ўтварнні спачатку былі ледзь прыкметныя і служылі продкам хобатных, якія жылі на балотах, як сродак дыхаць пад вадой. Пазней хобаты, з іх мноствам мускулаў, развіліся ў тонкаадчувальныя хапальныя органы, якія дазвалялі зрываць і лісце з дрэў, і траву ў стэпах. Іншай адаптацыяй да жыцця ў вадзе стала тоўстая скура, якая эфектыўна супрацьстаяла знешняму ціску вады, дазваляючы нармальна дыхаць. Валасяное покрыва рэдукаванае.

Хвост слабаразвіты. Дзіцяня падчас перамяшчэння трымаецца хобатам за хвост сталага суродзіча. У цырках падчас выступленняў, калі сланы ідуць калонай, яны трымаюцца за хвост жывёлы, якая ідзе перад імі.

Усе віды з'яўляюцца выключна расліннаеднымі. Пераварваць ежу ім дапамагаюць кішэчныя бактэрыі. Ежа пераварваецца толькі на 60 %. Калі хобатныя перасяліліся з балота на сушу, сланяняты для набыцця патрэбнай кішэчнай мікрафлоры сталі папаўняць сваё меню памётам сталых суродзічаў.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Атрады сысуноў
Юдзіф Самойлаўна Арончык

**Юдзіф Самойлаўна Аро́нчык** (, Мінск — ) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка БССР (1938).

## Біяграфія 
Скончыла Беларускую драматычную студыю ў Маскве (1926, яўрэйская секцыя). Працавала ў Дзяржаўным яўрэйскім тэатры БССР (да 1949 года). У 1950—1956 гады ў Тэатры драмы і камедыі пра Белдзяржэстрадзе. У 1970—1990 гадах мастацкі кіраўнік Мінскага народнага тэатра мімікі і жэсту Беларускага таварыства глухіх.

## Творчасць 
Мастацтва Арончык вызначалася разнастайнасцю фарбаў у абмалёўцы характараў, глыбокім пранікненнем у псіхалогію персанажаў. З лепшых роляў: Вера Паўлаўна («Пяюць жаваранкі» К. Крапівы), Антаніна Цімафееўна («Выбачайце, калі ласка!» А. Макаёнка), Голда («Тэўе-малочнік» паводле Шолам-Алейхема), Лаўрэнсія («» Лопэ дэ Вэгі), Мірандаліна («» К. Гальдоні).

## Сям’я 
У шлюбе з беларускім акцёрам Маркам Моінам мела сына Віктара.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Актрысы СССР
Катэгорыя:Актрысы Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Постаці Дзяржаўнага яўрэйскага тэатра БССР
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай драматычнай студыі
Васіль Міхайлавіч Гладкоў

**Васіль Міхайлавіч Гладкоў** (, в. Новаіванаўка,  — , ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971).
На рачным транспарце з 1945 года; з 1970 года ў Верхнедняпроўскім рачным параходстве: капітан, памочнік механіка цеплахода «Сцяпан Шутаў», з 1974 года капітан, памочнік механіка цеплахода «Міхаіл Мароз».

Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за поспехі ў выкананні планавых заданняў па развіццю рачнога транспарту.
Ілья Міхайлавіч Глазкоў

**Ілья́ Міха́йлавіч Глазкоў** (, г. Генічэск,  — ) — дзяржаўны дзеяч БССР,  (1974).

## Біяграфія 
Удзельнік партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Прайшоў шлях ад радавога байца да камісара партызанскага атрада «Чырвонагвардзейскі» брыгады імя У. І. Леніна Шчучынскага партызанскага злучэння.

З 1944 года на камсамольскай, гаспадарчай і партыйнай працы. З 1951 года загадчык аддзелам Фрунзенскага, з 1953 сакратар Ленінскага РК КПБ горада Мінска. Скончыў БПІ ў 1954 годзе. З 1955 сакратар парткома, намеснік галоўнага канструктара Мінскага аўтазавода і Дзятлава (1989).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы БССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Шчучына
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Дзятлава
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Херсонскай вобласці
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мастоўскага раёна
Акант

**Ака́нт:**

* **Акант, аканф** — арнамент на аснове формы лісця аканта, які шырока выкарыстоўваўся ў антычным мастацтве.
* **Акант** — род раслін сямейства Акантавыя
Нацыянальны герой

**Нацыянальны герой** — рэальная ці міфічная асоба, дзейнасць якой прынесла славу, веліч або карысць пэўнай нацыі. Чалавек, з якім атаясняюць пэўную нацыю. Персанаж палітыка-гістарычнага міфа гэтай нацыі. Персанаж многіх гістарычных або фальклорных сюжэтаў, літаратурных твораў, кінафільмаў і г.д. Блізкі да нацыянальнай персаніфікацыі. Ганаровае званне ў некаторых краінах.

## Беларусь

Thaddeus Kosciuszko engraving.jpg|Тадэвуш Касцюшка
Konstanty Kalinowski - between 1862 and 1863.jpg|Кастусь Каліноўскі

## Літаратура 
* Heidi Hein-Kircher: Politische Mythen // *Aus Politik und Zeitgeschichte* 11-2007, S. 26-31, hier S. 27.
* Otto Dann: *Nation und Nationalismus in Deutschland 1770—1990*, Beck, München 1996, ISBN 3-406-34086-5, hier S. 42.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нацыяналізм
Катэгорыя:Героі
Катэгорыя:Міфалогія
Paris

**Paris**:

* Paris — назва французскай сталіцы Парыж лацінкай.
* Paris — канцэртны альбом брытанскай групы «The Cure».
* Paris — музычны альбом Пэрыс Хілтан.
* Paris — музычны альбом ZAZ.
* Paris — лацінская назва роду раслін.
* Paris — амерыканскі рэпер.

## Гл. таксама 
* Парыж, значэнні
* Пэрыс Хілтан ()
Мірза Джамал Джэвашыр

**Мірза Джамал Джэвашыр** (*Карабагскі*) (; розум. 1853) — азербайджанскі гісторык, з 1797 па 1822 гг. візір пры карабахскім хане Ібрагім Халіле і Мехтыкулі. Паходзіў з роду Джэваншыраў. Пасля 1822 служыў у карабахскім правінцыйным судзе. Аўтар кнігі «Гісторыя Карабага», напісанай на фарсі.

## Літаратура 
* Мірза Джамал Джеваншір Карабагский. «Гісторыя Карабага». Баку, 1959.  

Катэгорыя:Гісторыкі Азербайджана
Кучум

**Кучум** (?, Цэнтральная Азія — не раней 1598) — апошні хан Сібірскага ханства.

У 1563 годзе скінуў сібірскіх ханаў Едыгера і Бекбулата — даннікаў рускага цара Івана IV. Ён спыніў выплату даніну і ўзначаліў барацьбу супраць дружыны Ермака. У 1582 годзе пацярпеў паражэнне ў бітве на Чувашавым мысе на рацэ Іртыш, пакінуў сваю сталіцу Кашлык. У 1585 годзе знішчыў атрад казакоў на чале з Ермаком. Працягваў барацьбу да жніўня 1598 года, калі быў канчаткова разбіты ваяводам А.Ваейкавым на рацэ Бердзь, уцёк у Нагайскую арду, дзе загінуў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шыбаниды
Катэгорыя:Кіраўнікі Сібірскага ханства
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Постаці Сібірскага паходу Ермака
Трэанін

**Трэані́н**, *2-аміна-3-гідроксімасляная кіслата*, CHCH(OH)CH(NH)COOH — незаменная кадзіруемая амінакіслата, вытворнае маслянай кіслаты. Упершыню вылучаны з бялку аўса у  1925 годзе С. Шрайверам и X. Бустанам.

Трэанін уваходзіць у склад большасці бялкоў (пепсін, гліадзін, фібрын і інш.). Існуе ў трох мадыфікацыях: D-, L- і D,L-трэанін. Белае крышталічнае рэчыва. Добра раствараецца ў вадзе, не раствараецца ў этаноле і дыэтылавым эфіры. Тэмпература плаўлення L-трэаніну 253 °С (плавіцца з раскладаннем), D,L-трэаніну — 234—235 °С.

Арганізм чалавек атрымлівае трэанін з ежай.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце ХиМиК.ру
* 

Катэгорыя:Амінакіслоты
Іван Львовіч Ястржэмбскі

**Ян Фердынанд (Іван Львовіч) Ястржэмбскі** (, ; ) — рэвалюцыянер-петрашэвец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рэчыцкага асэсара Леана (Льва) Ястржэмбскага ў фальвараку Такліноў Рэчыцкага павета Мінскай губерні. Вучыўся ў школе оўруцкіх базыльян, у Віленскім і Кіеўскім універсітэтах, але скончыў у 1841 годзе Імператарскі Харкаўскі ўніверсітэт.

Выкладаў палітэканомію і статыстыку ў Інстытуце інжынераў шляхоў зносін і Тэхналагічным інстытуце ў Пецярбургу.

Крытыкаваў антынавуковую  Т. Р. Мальтуса, прапагандаваў ідэі перадавых заходне-еўрапейскіх эканамістаў (Ш. Фур’е і інш.). На фарміраванне яго філасофскіх поглядаў аказаў уплыў А. І. Герцэн. З 1848 актыўны член рэвалюцыйнага гуртка М. В. Петрашэўскага. 2 мая 1848 г. арыштаваны і заключаны ў Петрапаўлаўскую крэпасць.

3 студзеня прыгавораны да расстрэлу. У той самы дзень дастаўлены на  для прывядзення прысуду ў выкананне; смяротная кара заменена па канфірмацыі 6 гадамі катаргі. Сасланы ў Табольскую губерню. У 1857 годзе атрымаў дазвол вярнуцца ва ўнутраныя губерні Расіі, дзе да 1872 знаходзіўся пад наглядам паліцыі.

У другой палове 1850-х як інжынер удзельнічаў у будаўніцтве шашы Масква — Варшава на тэрыторыі Магілёўскай губерні. Аўтар мемуараў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 312.
*  — С. 308.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выкладчыкі Пецярбургскага ўніверсітэта шляхоў зносін
Катэгорыя:Петрашэўцы
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Рамяство

thumb|Апрацоўка шкла
thumb|Выраб музычных інструментаў — скрыпак
thumb|Роспіс керамікі

**Рамяство** — дробная ручная вытворчасць, заснаваная на выкарыстанні ручных прылад працы, асабістым майстэрстве работніка, якое дазваляе вырабляць высакаякасныя, часта высакамастацкія вырабы.

Рамяство ўзнікла з пачаткам вытворчай дзейнасці чалавека, прайшло працяглы гістарычны шлях развіцця, прымаючы розныя формы: хатняе рамяство — ва ўмовах натуральнай гаспадаркі; рамяство на заказ — ва ўмовах разлажэння натуральнай гаспадаркі; рамяство на рынак. З узнікненнем рамяства на заказ і асабліва на рынак звязана з'яўленне і развіццё гарадоў як рамесна-гандлёвых цэнтраў. Хатняе рамяство нярэдка называюць хатняй прамысловасцю (гэта значыць вытворчасцю несельскагаспадарчай прадукцыі), рамяство на заказ і на рынак — саматужнай вытворчасцю. 

Хатняе рамяство шырока распаўсюджана на працягу ўсёй гісторыі дакапіталістычных грамадстваў. Сельскае насельніцтва вырабляла большую частку рамесных вырабаў, якія ім жа і выкарыстоўваліся. Паступова вядучую ролю стала адыгрываць рамяство на заказ і рынак. У Старажытнай Грэцыі, Старажытным Рыме, у краінах старажытнага Усходу мелася значная колькасць рамеснікаў, якія вялі самастойную гаспадарку і выраблялі вырабы на заказ ці рынак.

Станаўленне прафесійнага рамяства, асабліва ў гарадах, прывяло да ўзнікнення новай сферы вытворчасці і новага сацыяльнага слоя — гарадскіх рамеснікаў. Узнікненне развітых формаў іх арганізацыі (цэхі), якія баранілі інтарэсы гэтага слоя, стварыла асабліва спрыяльныя ўмовы для развіцця гарадскога рамяства ў Сярэднявеччы. Вядучымі галінамі гарадскога рамяства былі: сукнаробства, вытворчасць металічных вырабаў, вырабаў са шкла і інш. Падчас прамысловага перавароту (сярэдзіна XVIII ст. — першая палова XIX ст.) фабрычна-завадская прамысловасць, заснаваная на выкарыстанні машын, выцесніла рамяство. Рамяство (на заказ і на рынак) захавалася ў галінах, звязаных з абслугоўваннем індывідуальных патрэб спажыўца ці з вытворчасцю дарагіх мастацкіх вырабаў — ганчарная справа, ткацтва, мастацкая разьба і да т.п.

У большай ступені рамяство захавалася ў слабаразвітых краінах. Аднак і тут адбываецца яго выцясненне фабрычна-завадской прамысловасцю ў выніку індустрыялізацыі гэтых краін. Захоўваюцца народна-мастацкія рамёствы, звязаныя з абслугоўваннем турызму і з экспартам.

Здаўна чалавецтва ведала такія рамёствы, як:
* кавальства,
* ганчарства,
* цяслярства,
* сталярства,
* кравецтва,
* ткацтва,
* прадзенне,
* лазапляценне,
* кушнерства,
* рымарства
* пякарства,
* шавецтва,
* печкавае,
* гарбарнае,
* ювелірнае
і іншыя

## Гл. таксама 
* Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прамысловасць
Катэгорыя:Народныя промыслы
Падстаў другую шчаку

**Падстаў другую шчаку** — шырокавядомы хрысціянскі прынцып, які прыпісвае рэагаваць на агрэсара без гвалту або прававой абароны.

## Біблейскі кантэкст 
Фраза запісана ў Нагорнай пропаведзі ў Новым Запавеце. Згодна Евангелля ад Матфея прынцып даецца як альтэрнатыва «Вока за вока»:
*
Вы чулі, што сказана: «Вока за вока, і зуб за зуб». А Я кажу вам не працівіцца злому. Калі хто цябе ўдарыць па правай шчацэ тваёй, падстаў яму і другую; і калі хто захоча судзіцца з табою і ўзяць у цябе кашулю, аддай яму і вопратку; і калі хто цябе змусіць ісці з ім адно попрышча, ідзі з ім два. Таму, хто просіць у цябе, дай і ад таго, хто хоча пазычыць у цябе, не адварочвайся.*

У Пропаведзі на Доліне у Евангеллі ад Лукі прыводзіцца як частка загада Ісуса да «любіце ворагаў вашых»:

*А вам, хто слухае, кажу: любіце ворагаў вашых, рабіце дабро ненавіснікам вашым, дабраслаўляйце кляцбітоў вашых, і маліцеся за напаснікоў вашых. Таму, хто ўдарыў цябе па шчацэ, падстаў і другую; і таму, хто адбірае ў цябе верхнюю вопратку, не заважай узяць і кашулю. Кожнаму, хто просіць у цябе, давай, і з таго, хто ўзяў тваё, не зысквай назад. І як хочаце, каб з вамі рабілі людзі, так і вы рабеце з імі.*

## Тлумачэнні 
Гэтая фраза, як частка Нагорнай пропаведзі, стала прадметам шмамлікіх тлумачэнняў.

Паколькі ўрывак патрабуе поўнага непраціўлення агрэсіі супраць сябе, а таксама, паколькі зямны ўрад абараняе сябе з дапамогай ваеннай сілы, гэта прывяло некаторых вернікаў да хрысціянскага анархізму, у тым ліку выдатнага рускага пісьменніка Льва Талстога, аўтара кнігі «*Царства Божае ўнутры вас ёсць*».
Негвалтоўных інтэрпрэтацыя супраціву

Даследчык Вальтэр Вінк у сваёй кнізе *Ужыванне сілы: Праніклівасць і супраціў у свеце дамінавання*, інтэрпрэтуе прынцып як спосаб падарваць сілавое ўжыванне. Ён кажа, што ў часы Ісуса, ўдар лічыўся кагосьці больш нізкага класа з тыльным бокам далоні і быў выкарыстоўваўся, каб зацвердзіць сваю ўладу і панаванне. Калі пераследваемы чалавек «паварочваў іншую шчаку», біючы сутыкваўся з дылемай. Левая рука выкарыстоўвалася для нячыстых мэтаў, таму ўдар тыльным бокам на супрацьлеглай шчацэ не можа быць выкананы. Альтэрнатывай было б аплявуха з адкрытай далонню, як выклік чалавека, але гэта ўжо была б заява аб роўнасці. Такім чынам, падстаўленне другой шчакі вяло да патрабавання аб роўнасці.

Іншае тлумачэнне прынцыпа ў тым, што Ісус не адмяняе сэнс «*вока за вока, і зуб за зуб*», але аднаўляе яго ў арыгінальны кантэкст. Ісус пачынае сваю заяву з «*Вы чулі, што сказана*», што можа азначаць, што ён тлумачыў змяненні, у адрозненні ад «напісана», якое маглі б быць спасылкай на Пісанне. Распаўсюджаны зман адносіўся да выкарыстання Зыход 21:24-25 (загад для суддзі, каб пакараць асуджаных), як апраўдання для асабістай помсты. У гэтым кантэксце, загад «*падстаў іншую шчаку*» не будзе загадам, каб дазваляць біць або рабаваць чалавека, але як загад не помсціць.

## Гл. таксама 
* Таліён

Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Пропаведзі
Катэгорыя:Нагорная пропаведзь
Луі Сен-Ларан

**Луі Стэфан Сен-Ларан** (, ахрышчаны як Луі-Эцьен, *Louis-Étienne*; , Комптан, Квебек — , Квебек, Квебек) — адвакат і 12-й прэм’ер-міністр Канады.

У 1942 годзе Сэн-Ларан быў абраны ў парламент ад Ліберальнай партыі Канады, быў міністрам юстыцыі і міністрам замежных спраў ў 1944 годзе. У 1945 году прадстаўляў Канаду падчас канферэнцыі ў Думбартан-Окс і ААН у Сан-Францыска, прымаў удзел у распрацоўцы Статута Арганізацыі Аб’яднаных Нацый.

У 1948 годзе заняў пасаду прэм’ер-міністра. У 1949 году Ліберальная партыя на чале з Сен-Ларанам перамагла на федэральных выбарах. Падтрымліваў стварэнне НАТА ў 1949 годзе. У 1949 годзе далучыў да Канады Ньюфаўндленд і Лабрадор. Пабудаваў Трансканадскую шашу ў 1949 годзе. Падтрымліваў пазіцыю ААН падчас Карэйскай вайны. Пабудаваў Канал Святога Лаўрэнція ў 1954 годзе. Пабудаваў Трансканадскі трубаправод ў 1954 годзе праз правінцыі Альберта, Саскачэван, Манітобу, Антарыё і Квебек.

Катэгорыя:Палітыкі Канады
Дойранскае возера

**Дойранскае возера** (таксама **возера Дойран**) — возера тэктанічнага паходжання плошчай 43,1 км² на мяжы Паўночнай Македоніі (27,3 км²) (абшчына Дойран) і Грэцыі (15,8 км²) (ном Кілкіс).

Возера круглявай формы, найбольшая глыбіня 10 м, даўжыня з поўдня на поўнач — 8,9 км і 7,1 км у шырыню. Гэта трэцяе па велічыні возера ў Македоніі пасля Ахрыдскага возера і возера Прэспа. Возера ўтварылася ў чацвярцічны перыяд і мае тэктоніка-вулканічнае паходжанне.

На паўночным беразе возера знаходзіцца горны масіў Бяласіца.

Катэгорыя:Азёры Грэцыі
Катэгорыя:Азёры Паўночнай Македоніі
Малдавяну

**Малдавяну** () — гара ў Румыніі. Вышыня над узроўнем мора — 2544 м, што робіць гару самым высокім пунктам краіны. Знаходзіцца Малдавяну ў самым цэнтры Румыніі, у горным масіве Фэгэраш (Паўднёвыя Карпаты) на тэрыторыі жудзеца Арджэш. Геалагічна складзеная з крышталічных парод. Схілы гары пакрываюць пераважна іглічныя лясы, вышэй размешчаны высакагорныя лугі. Бліжэйшы населены пункт — Вікторыя.

Катэгорыя:Горы Румыніі
Мадэйра (значэнні)

**Мадэйра** можа значыць:

* **Мадэйра** — архіпелаг, аўтаномная вобласць Партугаліі.
* **Мадэйра ** — найбуйнейшы востраў архіпелага Мадэйра.
* **Мадэйра** — рака ў Паўднёвай Амерыцы.

## Гл.таксама 
* Мадэра
Дагістарычныя палевыя паселішчы ў Альпах

**Дагістарычныя палевыя паселішчы ў Альпах** — дагістарычныя паселішчы палевага жылля ў Альпах і навакольных раёнах, пабудаваныя прыкладна з 5000 да 500 гг. да н. э. на берагах азёр, рэк і балот (напрыклад, ). Усяго ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў 2011 годзе ўнесена 111 аб’ектаў, размешчаных на тэрыторыі Аўстрыі (5 паселішчаў), Францыі (11), Германіі (18), Італіі (19), Славеніі (2) і Швейцарыі (56). У Славеніі палевыя паселішчы сталі першымі аб’ектам, дададзеным у спіс па культурных крытэрыях.

Раскопкі, праведзеныя ў некаторых паселішчах, даюць інфармацыю аб тым, як жылі іх насельнікі ў эпоху неаліту і ў бронзавы век. Згодна з ЮНЕСКА, паселішчы з’яўляюцца унікальнымі, выключна добра захаваліся, багатымі ў культурным плане археалагічнымі месцамі, якія з’яўляюцца важнымі крыніцамі пра будову ранніх земляробчых суполак у рэгіёне.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Аўстрыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Германіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Італіі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Славеніі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Швейцарыі
Мінскі дзяржаўны аўтамеханічны каледж імя М. С. Высоцкага

**Мінскі дзяржаўны аўтамеханічны каледж імя М. С. Высоцкага**, у 1945—2001 гадах **Мінскі аўтамеханічны тэхнікум** — адукацыйная ўстанова ў Мінску.

Заснаваны ў 1945 годзе. Адно з найстарэйшых ССНУ Беларусі. За гады існавання выпусціў больш за 20 тысяч выпускнікоў.

У маі 2014 года каледжу нададзена імя Героя Беларусі, акадэміка М. С. Высоцкага. Станам на 2014 год у каледжы навучалася каля 2 тысяч навучэнцаў дзённага і завочнага аддзялення. МДАК імя М. С. Высоцкага ўключае ў сябе 2 навучальныя корпусы, навучальныя майстэрні, навучальны аўтадром і інтэрнат.

З мая 2011 года адкрыты кабінет для вывучэння замежнай мовы, які абсталяваны самай сучаснай тэхнікай.

## Гісторыя 
29 кастрычніка 1945 года Галоўным упраўленнем навучальных устаноў НКСМ тэхнікуму вылучана грузавая машына з Масквы, на якой быў перададзены груз: навучальныя дапаможнікі, кнігі, папера, спальны інвентар. Створаны прафсаюзны камітэт, першасныя камсамольская і партыйная арганізацыі тэхнікума, а ўжо 29 жніўня загадам НКСМ № 340/с ад 29.08.1945 г. і пастановай Дзяржаўнага камітэта абароны СССР 9905с ад 26.08.1945 г. Мінскі аўтамеханічны тэхнікум увайшоў у строй дзеючых. 31 мая 1945 Загадам Народнага камісарыята сярэдняга машынабудавання (НКСМ) № 287 ад 1945.05.31 г. тэхнікум быў уключаны ў спіс мінскіх навучальных устаноў з указаннем плана прыёму навучэнцаў на 1945/46 навучальны год.

12 сакавіка 1963 года здадзены ў эксплуатацыю будынак інтэрната па вул. Касманаўтаў агульнай плошчай 3287 кв.м.

У 1991 годзе здадзены ў эксплуатацыю другі вучэбны корпус, пабудаваны на сродкі МАЗ (генеральны дырэктар — выпускнік тэхнікума Лаўрыновіч М. Ф.). У 1992 годзе, пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 07.02.1992 г. тэхнікум прыняты ў рэспубліканскую ўласнасць і падпарадкаванне Міністэрству адукацыі Рэспублікі Беларусь. У гэтым жа годзе быў створаны вылічальны цэнтр.

У 2000 годзе тэхнікум быў узнагароджаны Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. У кастрычніку гэтага года быў адкрыты музей гісторыі тэхнікума. Загадам Міністра адукацыі № 53 ад 5 жніўня 2001 года Мінскі аўтамеханічны тэхнікум быў перайменаваны ў УА «Мінскі дзяржаўны аўтамеханічны каледж».

## Музей гісторыі каледжа 
У 2000 годзе ў аўтамеханічным тэхнікуме адкрыўся Музей гісторыі тэхнікума (з 2001 года — каледжа). Актыўную працу па яго стварэнню праводзіў гісторыка-краязнаўчы гурток, якім кіравала ветэран тэхнікума выкладчык гісторыі Г. М. Ганчарова.

Музейныя матэрыялы падабраны ў залежнасці ад іх магчымасці раскрыць канкрэтную тэму ў храналагічнай паслядоўнасці. Асноўныя, найбольш значныя падзеі і факты з жыцця МДАК выкладзены ў раздзеле «Хроніка найважнейшых падзей у гісторыі каледжа». Па тэксце «Хронікі» ў памяшканні музея паслядоўна размяшчаюцца асобныя стэнды.

## Вядомыя выпускнікі 
* Міхаіл Сцяпанавіч Высоцкі
* Мікалай Мікітавіч Слюнькоў
* Мікалай Пятровіч Вяршынін (нар. 1940) — беларускі паэт-сатырык.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт каледжа 

Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Катэгорыя:Каледжы Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:1945 год у Мінску
Катэгорыя:Сацыялістычная вуліца (Мінск)
Мясрэда

**Мясрэ́да** — рака ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці і Бярэзінскім і Крупскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Можа (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 18 км. Плошча вадазбору 48 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 м/км. Пачынаецца за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Альшанец Бярэзінскага раёна, вусце за 1 км на поўнач ад вёскі Купленка. Цячэ па лясістай мясцовасці, у вярхоўі ўрочышчы Вялікае Балота і Белы Востраў. Вадазбор на паўночнай частцы Цэнтральнабярэзінскай раўніны.

## Літаратура 
* 
*  — С. 430.
* 

Катэгорыя:Рэкі Бялыніцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Бярэзінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Крупскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бабра
Джаміль Поладхан аглы Гасанлі

**Джаміль Поладхан аглы Гасанлі** () — доктар гістарычных навук, прафесар.

Нарадзіўся 15 студзеня 1952 у Білясуварскім раёне Азербайджана.

## Прэзідэнцкія выбары ў Азербайджане (2013) 
Аднак, Рустам Ібрагімбекаў так і не быў зарэгістраваны ў якасці кандыдата ад Нацыянальнага савета. У выніку, 24 жніўня 2013 года кандыдатам ад Нацыянальнага савета дэмакратычных сілаў быў вылучаны Джаміль Гасанлі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт   
* Афіцыйная старонка Facebook 
* Афіцыйны Твітэры 

Катэгорыя:Гісторыкі Азербайджана
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Палітыкі Азербайджана
Катэгорыя:Дэпутаты Нацыянальнага сходу Рэспублікі Азербайджан
Віла Адрыяна

**Віла Адрыяна** ()&nbsp;— зруйнаваная імператарская віла паблізу Рыма, асноўная загарадная рэзідэнцыя імператара Адрыяна, адкуль ён кіраваў Рымскай імперыяй на зыходзе свайго жыцця. У склад вілы ўваходзіла каля трыццаці будынкаў, якія былі раскіданыя па плошчы ў 1 км2. Пабудаваны паміж 118 і 134 г. н.э.

Нягледзячы на пагаршаемы з кожным годам стан руін, ЮНЕСКА палічыла магчымым унесці вілу Адрыяна ў лік помнікаў Сусветнай спадчыны, як узор імператарскай вілы і александрыйскага саду, тыповага для Рыма часоў імперыі.

## Спасылкі 
* Сайт вілы Адрыяна

Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Італіі
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
2 долары ЗША

**Два долары ЗША** — другі па намінале федэральны рэзервовы білет ЗША. На пярэднім боку намаляваны Томас Джэферсан, на зваротнай — рэпрадукцыя карціны Джона Трамбула «Дэкларацыя незалежнасці».

Вытворчасць купюры была спынена ў 1966 годзе, аднак праз 10 гадоў да імпрэзы двухсотгоддзя незалежнасці ЗША адноўлена. У нашы дні новыя асобнікі практычна не ствараюцца (каля 1 % усіх выпушчаных банкнот), адпаведна яе рэдка можна ўбачыць у выкарыстанні. Гэта спарадзіла міф пра тое, што двухдоларавыя купюры вывелі са звароту, што дастаўляе праблемы людзям, якія жадаюць імі адплаціць.

Рэдкасць можна растлумачыць тым, што выпуск 1976 года быў незвычайна ўспрыняты насельніцтвам (і нават стаў прадметам калекцыянавання) і не быў запатрабаваны ў грашовых аперацыях. Да жніўня 1996 года, калі выпусцілі новую серыю, гэтыя банкноты ўжо амаль зніклі.

## Галерэя 

Файл:US $2 1862 Legal Tender.jpg|2 долары 1862 года
Файл:US $2 1869 Legal Tender Note.jpg|2 долары 1869 года
Файл:US $2 1918 Federal Reserve Bank Note.jpg|2 долары 1918 года
Файл:US-Series-1953-$2-Obverse.png|2 долары 1953 года
Файл:US $2 obverse-high.jpg|2 долары 2003 года
Файл:2 USD 2013 obverse B.jpg|2 долары 2013 года

## Спасылкі 
* Сайт, прысвечаны купюры ў два долары 

Катэгорыя:Банкноты ЗША
Радыус атама

## Ацэнка радыуса атама 
Паводле квантавай механікі, атамы не маюць выразных меж, але імавернасць знайсці электрон, звязаны з ядром гэтага атама, на пэўнай адлегласці ад гэтага ядра хутка памяншаецца з павелічэннем адлегласці. Таму атаму прыпісваюць некаторы вызначаны радыус, лічачы, што ў сферы гэтага радыуса заключана большая частка электроннай шчыльнасці (парадку 90 працэнтаў).

Характэрнай ацэнкай радыуса атама з’яўляецца 1 ангстрэм (1 Å), роўны 10−10 м.

## Радыус атама і між’ядзерныя адлегласці 
У многіх выпадках найкарацейшая адлегласць паміж двума атамамі сапраўды прыкладна роўная суме адпаведных атамных радыусаў. У залежнасці ад тыпу сувязі паміж атамамі адрозніваюць металічныя, іонныя, кавалентныя і некаторыя іншыя атамныя радыусы.

## Гл. таксама 
* Бораўскі радыус
* Кавалентны радыус
* Радыус Ван-дэр-Ваальса
* Іонны радыус

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Рабинович В. А., Хавин З.Я*. Краткий химический справочник. Изд. 2-е, испр. и доп. — Л.: Химия, 1978. — 392 с.
* 

## Спасылкі 
* Атамныя радыусы

Катэгорыя:Атамная фізіка
Катэгорыя:Крышталяхімія