Ордэн Дружбы народаў (СССР)

**О́рдэн Дру́жбы наро́даў** — адна з дзяржаўных узнагарод СССР. Заснаваны 17 снежня 1972 года указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР у адзначэнне 50-годдзя ўтварэння СССР. Статут ордэна быў часткова зменены указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 ліпеня 1980 года. Аўтар эскіза ордэна — мастак Аляксандр Барысавіч Жук. Спыніў сваё існаванне ў 1991 годзе.

## Статут ордэна 
Статут ордэна Дружбы народаў, у адпаведнасці з указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 снежня 1972 года, выглядаў наступным чынам:
1. У адзначэнне 50-годдзя ўтварэння Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік заснаваны ордэн Дружбы народаў для ўзнагароджання за вялікія заслугі ва ўмацаванні дружбы і братэрскага супрацоўніцтва сацыялістычных нацый і народнасцяў, за значны ўклад у эканамічнае, сацыяльна-палітычнае і культурнае развіццё Саюза ССР і саюзных рэспублік. 
 
2. Ордэнам Дружбы народаў узнагароджваюцца: 
— грамадзяне СССР; 
— прадпрыемствы, установы, арганізацыі, вайсковыя часці і злучэнні, саюзныя і аўтаномныя рэспублікі, краі, вобласці, аўтаномныя вобласці, аўтаномныя акругі, горада. 
Ордэнам Дружбы народаў могуць быць узнагароджаны і асобы, якія не з'яўляюцца грамадзянамі СССР. 
 
3. Узнагароджанне ордэнам Дружбы народаў вырабляецца: 
— за вялікі ўклад ва ўмацаванне дружбы і братэрскага супрацоўніцтва сацыялістычных нацый і народнасцей; 
— за вялікія працоўныя дасягненні ў галіне развіцця народнай гаспадаркі Саюза ССР і саюзных рэспублік; 
— за заслугі ў нацыянальна-дзяржаўным будаўніцтве СССР; 
— за асабліва плённую дзейнасць у развіцці навукі, збліжэнні і ўзаемаўзбагачэнні культур сацыялістычных нацый і народнасцяў, актыўны ўдзел у выхаванні савецкіх людзей у духу пралетарскага інтэрнацыяналізму, адданасці і вернасці Савецкай Радзіме; 
— за адмысловыя заслугі ва ўмацаванні абароннай моцы СССР; 
— за вялікія заслугі ў развіцці брацкай дружбы і супрацоўніцтва паміж народамі сацыялістычных краін, умацаванні міру, дружалюбных адносін паміж народамі. 
 
4. Ордэн Дружбы народаў носіцца на левым баку грудзей і размяшчаецца пасля ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга.

## Апісанне ордэна 
Ніжэй прыведзена апісанне ордэна ў адпаведнасці з указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 снежня 1972 года.Ордэн Дружбы народаў вырабляецца з срэбра і ўяўляе сабой злёгку выпуклую пазалочаную, пакрытую цёмна-чырвонай эмаллю пяціканцовую зорку, апраўленай серабрыстымі пірамідальнымі гранямі i пяццю пучкамі разбежных залацістых прамянёў.

У цэнтры зоркі змешчаны накладны пазалочаны Дзяржаўны герб СССР, асобныя дэталі якога пакрытыя каляровай эмаллю. Герб абрамлены накладным абадком з выявай поціскаў рукі, у ніжняй частцы абадка знаходзіцца пазалочаная накладная, пакрытая цёмна-чырвонай эмаллю стужка з надпісам «СССР».

Паміж Дзяржаўным гербам СССР і абадком на фоне белай эмалі ў верхняй частцы размешчана надпіс «Дружба народов», у ніжняй і сярэдняй — лаўровыя галіны, пакрытыя зялёнай эмаллю.

Памер ордэна паміж супрацьлеглымі канцамі серабрыстага пірамідальнага апраўлення і пучка залацістых прамянёў — 47 мм.
Ордэн пры дапамозе вушка і кальца злучаецца з пяцікутнай калодачкай, абцягнутай шаўковай муаравай стужкай шырынёй 24 мм. Пасярэдзіне стужкі падоўжная чырвоная паласа шырынёй 13 мм, з двума вузкімі падоўжнымі жоўтымі палоскамі. Злева ад чырвонай паласы знаходзіцца сіняя, а справа — зялёная палоскі шырынёй па 4 мм кожная. Краі стужкі акантаваны белымі палоскамі шырынёй 1,5 мм.
Нумарацыя ордэнаў ажыццяўлялася нанясеннем парадкавага нумара. Нумар наносіўся на рэверсе ордэна, пад надпісам «Манетны двор».

## Статыстыка узнагароджанняў 
Першыя ўзнагароджанні ордэнам былі ажыццяўлены 29 снежня 1972 года. У гэты дзень указамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ордэнам Дружбы народаў узнагароджаны пятнаццаць саюзных рэспублік СССР, усе аўтаномныя рэспублікі СССР, усе аўтаномныя вобласці і нацыянальныя акругі (усяго 53 ўзнагароджання). Ордэнам Дружбы народаў № 1 была ўзнагароджана Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка (РСФСР), а ордэн № 2 была ўзнагароджана Украінская ССР.

Першымі грамадзянамі, ўзнагароджанымі ордэнам Дружбы народаў, сталі работнікі грамадзянскай авіяцыі. Вялікая група іх (усяго 199 чалавек) была ўзнагароджана указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 9 лютага 1973 года.

Грамадскія арганізацыі, узнагароджаныя ордэнам Дружбы народаў:
* Камітэт савецкіх жанчын (6 сакавіка 1973 года за № 54)
* Савецкі камітэт абароны міру (1974 год) і інш.
Прадпрыемствы і арганізацыі, узнагароджаныя ордэнам Дружбы народаў:
* Ленінградскае вытворчае аб’яднанне «Кіраўскі завод» (30 красавіка 1976 года)
* Ленінградскі цырк (1978)
* «Літаратурная газета» (1979)
* газета «Маскоўскія Навіны» (1980)
* Маскоўскі цыганскі тэатр «Ромэн» (1981)
* Ансамбль народнага танца СССР (1981)
* часопіс «Вакол святла» (1982)
* газета «Піянерская праўда» (1985)
* Расійскі універсітэт дружбы народаў
* Дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва
Гарады, удастоеныя гэтай узнагароды:
*Плевен (1977)
*Пераяслаў-Хмяльніцкі (1979)
*Тарту (1980)
*Дзімітраўград, Кіеў, Паўднёва-Сахалінск (1982)
*Георгіеўск, Гюмры (1984)
*Кагул, Худжанд, Рыдэр (1986)
*Балхаш (1987)
*Ялта (1988)
Музеі — кавалеры ордэна Дружбы народаў:
* Музей Маладой гвардыі ў г. Краснадон.
Першай з замежных грамадзян ордэна ўдастоілася міністр замежных спраў Часовага рэвалюцыйнага ўрада Рэспублікі Паўднёвы В'етнам Нгуен Тхі Дзінь (7 сакавіка 1973 года).

Апошнім узнагароджаным ордэнам Дружбы народаў у гісторыі СССР быў начальнік горна-геалагічнай партыі Казахскай горна-геалагічнай экспедыцыі Дзяржаўнага акцыянернага прамысловага канцэрна «Будаўнічыя матэрыялы» Казахстана Каміль Закіравіч Валіеў. Ён быў удастоены гэтай узнагароды Указам Прэзідэнта СССР ад 21 снежня 1991 года.

Усяго за перыяд з 17 снежня 1972 года па 21 снежня 1991 года было выраблена 72 761 узнагароджанне ордэнам Дружбы народаў СССР. Яшчэ 1 212 узнагароджанняў было выраблена ордэнам Дружбы народаў РФ у перыяд з 2 сакавіка 1992 года па 28 кастрычніка 1994 года.

Як правіла, узнагароджанне насіла адзінкавы характар, хоць шэраг ардэнаносцаў пасля былі прадстаўлены да ўзнагароджання ордэнам Дружбы народаў паўторна.

### Узнагароджаныя двума ордэнамі Дружбы народаў 
* Спартак Іванавіч Беглаў (1924—2006), журналіст-міжнароднік (6 верасня 1974; 14 лістапада 1980)
* Георгій Пятровіч Берднікаў (1915—1996), літаратуразнаўца (13 траўня 1981; 16 лістапада 1984).
*  Віктар Кузьміч Бойчанка (1925—2012), намеснік старшыні Дзяржкамітэта СССР па замежнаму турызму, Герой Савецкага Саюза (28 мая 1976; 21 лютага 1986).
* Віталь Мікіціч Ігнаценка (нар. 1941), празаік, палітык.
* Сяргей Аляксеевіч Капусцін (1953—1995), хакеіст, алімпійскі чэмпіён 1976 года.
* Сяргей Андрэевіч Лосеў (1927—1988), генеральны дырэктар ТАСС (11 ліпеня 1975; 14 лістапада 1980).
* Уладзімір Ільіч Сцяпанаў (1912—1987), надзвычайны і паўнамоцны пасол СССР.

## Літаратура 
* Колесников Г. А., Рожков А. М. Ордена и медали СССР. М., ВИ, 1983
* Гребенникова Г. И., Каткова Р. С. Ордена и медали СССР. М., 1982.
* Сборник законодательных актов о государственных наградах СССР. М., 1984
* Шишков С. С., Музалевский М. В. Ордена и медали СССР. Владивосток, 1996
* Дуров В. А. Отечественные награды. 1918—1991. М., 2005
* Горбачёв А. Н. Многократные кавалеры орденов СССР. М., 2006

## Гл. таксама 
* :Катэгорыя:Кавалеры ордэна Дружбы народаў

## Спасылкі 
* Інфармацыя аб ордэне

Катэгорыя:Узнагароды паводле алфавіта