Косць

**Косць** — разнавіднасць злучальнай тканкі, якая складае асноўную частку шкілета пазваночных жывёл і чалавека. Косці выконваюць абарончую, апорную і рухавую функцыі, а таксама з’яўляюцца рэзервуарам мінеральных рэчываў.

Касцявая тканка змяшчае ў сабе  з калагенавымі валокнамі, крышталізаваным кальцыем (у выглядзе гідроксіапатыту) і спецыялізаванымі клеткамі (, , ), замацаванымі ў гэтым матрыксе.

Грэчаская назва косці ὀστέον (*остэон*) часта выкарыстоўваецца як прыстаўка ў медыцынскіх тэрмінах (напрыклад, астэапароз). Лацінская назва os выкарыстоўваецца ў сістэмах анатамічнай тэрміналогіі, такіх як Terminologia Anatomica, для наймення асобных касцей (напрыклад, os frontale, os capitatum, os coxae).

## Класіфікацыя касцей 
 плоскай косці.]]

### Тыпы тканкі 
Касцявая тканка падзяляецца на два асноўныя тыпы:
* Кампактная косць — утварае шчыльную вонкавую абалонку касцей і пакрывае губкаватую косць.
* Губкаватая (трабекулярная) косць — знаходзіцца пад кампактнай тканкай, атачае касцёвамазгавую поласць, дзе адбываецца ўтварэнне клетак крыві.

### Косці паводле формы 
Косці падзяляюцца на:
* Доўгія (напрыклад, , сцягно).
* Кароткія (косці запясця, перадплюсны).
* Плоскія (косці чэрапа).
* Няправільныя (косці твару).
* Сэзамападобныя — дробныя акруглыя косці, якія ўтвараюцца ў сухажыллях.

## Клеткі і міжклеткавае рэчыва 
**Клеткі**:
Астэагенныя (ствалавыя, паўствалавыя, астэабласты)

Асноўныя:
* Астэацыты — спелыя касцявыя клеткі, функцыя якіх — абмен рэчываў у касці.
* Астэабласты — ажыцяўляюць сінтэз бялкоў, утварэнне касцявой тканкі, адкладанне салей кальцыю.
* Астэакласты — макрафаг (манацыт косткі), які рассмоктвае старую касцявую тканку.

**Міжклеткавае рэчыва**:
* Асеін
* Асеамукоід

## Кровазабеспячэнне і інервацыя 
Як правіла, праз кожную косць праходзіць адна . Яна адыходзіць ад прылеглай артэрыі і прасякае косць праз , жывячы яе ўнутраныя структуры — касцявы мозг, губкаватую косць і ўнутраны слой кампактнай косці. Касцявую артэрыю суправаджаюць вазаматорныя нервы, выконваючы задачу рэгуляцыі патоку крыві.

Парушэнне кровазабеспячэння косці можа прыводзіць да смерці касцявой тканкі — аваскулярнага некрозу.

## Звязаныя структуры 
### Перыёст 
Звонку косці пакрытыя неабходнай для іхняга функцыянавання валакністай тканкай перыёстам. Праз перыёст праходзяць сасуды, адказныя за сілкаванне вонкавага слоя кампактнай косці, а таксама адчувальныя нервы, здольныя рэагаваць на траўмы. Перыёст мае здатнасць да ўтварэння новай касцявой тканкі.

### Касцявы мозг 
Ўнутраныя паражніны косткі ўтрымліваюць мяккую, далікатную, багатую клеткамі і забяспечаную крывяноснымі сасудамі масу, званую касцявым мозгам (у птушак частка паражніны напоўнены паветрам). Адрозніваюць тры яго функцыяналныя станы: слізісты (желацінозны), чырвоны (або часта — міелоідны), і жоўты ці тлушчавы (найбольш распаўсюджаны). Асноўную форму складае чырвоны касцяны мозг, у ім назіраецца пяшчотная злучальна-тканая аснова, багатая сасудамі, вельмі падобныя на лейкацыты касцёвамазгавога або лімфатычныя клеткі, клеткі, афарбаваныя гемаглабінам і, якія лічацца пераходнымі да чырвоных крывяных цельцаў, бясколерныя клеткі, якія змяшчаюць ўнутры чырвоныя шарыкі, і шмат’ядравыя буйныя («гіганцкія») клеткі, так званыя міэлапласты.

**Чырвоны (дзейны) касцявы мозг** — гэта міелоідная тканка, якая, як і лімфоідная, складаецца з двух асноўных кампанентаў: страмальнага — строма, якая служыць мікраатачэннем для гемапаэтычных (крывятворных) клетак, і гемальнага — форменныя элементы крыві на розных стадыях развіцця.

Сторма ўтворана ратыкулярнай тканкай, асцеагеннымі, тучнымі, тлушчавымі, адвентіціальнымі, эндателіяльнымі клеткамі і міжклетачным рэчывам.

**Жоўты (нядзейны) касцявы мозг** — гэта тлушчавая тканка а з асобнымі астраўкамі (стромай) ратыкулярнай тканкі. Ён знаходзіцца ў касцёвамазговых каналах трубчастых костак і ў частках ячээк губчатага рэчыва касцей, у якіх замяшчае міелоідную тканку губчатага рэчыва. У дзяцей яшчэ няма жоутага касцявога мозгу, але ен паступова замяшчае чырвоны пасля надыходу 4 гадоў і заканчвае замяшчэнне ажно ў 12-18-гадовым узросце.

**Слізісты касцяны мозг** — халадцападобная, слізістая, бедная на клеткі кансістэнцыя. Ён утвараецца у чарапных і тварных касцях, якія развіваюцца.

Пры адкладзе ў страмальны кампанент асновы тлушчу і памяншэнні колькасці міелоідных элементаў чырвоны мозг пераходзіць у жоўты, а пры знікненні тлушчу і міелоідных элементаў ён набліжаецца да слізістага.

Касцяны мозг не мае нічога агульнага з галаўным і спінным мозгам. Ён не адносіцца да нервовай сістэмы і не мае нейронаў.

Касцяны мозг з’яўляецца найважнейшым крывятворных органам (гл. гемапоэз)

## Асноўныя злучэнні касцей 
Сіндэсмалогія — вучэнне аб злучэннях касцей.

* Нерухомае (бесперарыўная) — забяспечвае трываласць злучэння і выконвае ахоўную і апорную функцыю. Гэта швы чэрапа і інш.
* Паўрухомае (паўперарыўнае) — дзейнічае як амартызатар, змякчае штуршкі і страсенні. Гэта храстковыя дыскі, якія звязваюць пазванкі.
* Рухомае (перарыўнае/сустаў) — ажыццяўляе рух касцей у розных плоскасцях.

## Утварэнне і развіццё 
Косці развіваюцца з мезенхімы (зародкавай злучальнай тканкі) двума шляхамі:
*  — прамое ператварэнне мезенхімы ў косць.
*  — ператварэнне храстковай мадэлі ў касцявую тканку.

У чалавека косці дасягаюць поўнага развіцця ў канцы пубертату. Дакладны ўзрост залежыць ад генетычных, сацыяльных і эканамічных фактараў, а таксама стану здароўя. У заходніх краінах звычайны ўзрост сталення шкілета складае 20-25 гадоў.

 вызначаецца з дапамогай метадаў . Звычайна для гэтага робіцца рэнтгенаўскі здымак невядучай рукі. У здаровых людзей узрост касцей супадае з сапраўдным узростам. Развіццё касцей можа быць запаволена такімі ўмовамі як напрыклад недаяданне і .

## Гл. таксама 
* Шкілет
* Пералом косці
* Астэахандроз
* Астэапароз
* Астэапатыя
* Астэаміэліт
* Прэцыпітат кармавы — мінеральны падкорм, якая атрымліваецца з касцей

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Органы