Месяцовае мора

**Месяцавае мора** — (візуальна) цёмная пляма на паверхні месяцавага дыска.

## Агульнае апісанне 
Упершыню месяцавыя моры з'явіліся на карце Месяца, складзенай ў 1651 г. італьянскім астраномам Джавані Рычолі і італьянскім фізікам Франчэска Грымальдзі. Вады, як высветлілася пазней, у іх не было, але тэрмін «мора» і прыведзеныя на карце назвы мораў захаваліся па гэты дзень.

Месяцавыя моры з'яўляюцца самымі буйнымі дэталямі рэльефу Месяца. Моры ўяўляюць сабой нізіны (напрыклад, Мора Дажджоў размешчана на 3 км ніжэй навакольнай мясцовасці) з роўным дном, залітыя зацвярдзелай лавай. Застылая лава характарызуецца больш цёмнай афарбоўкай, чым астатняя паверхня Месяца, і менавіта гэтым тлумачыцца шаравата-карычняватае адценне, характэрнае для месяцавых мораў. Моры пакрытыя вулканічнымі пародамі — базальтамі, узрост якіх ацэньваюць у 3 — 4,5 млрд гадоў. Абрысы межаў месяцавых мораў ў пераважнай колькасці выпадкаў круглявыя. Памер вагаецца ад 200 да 1100 кіламетраў у папярочніку. На паверхні месяцавых марскіх раўнін сустракаюцца зморшчыны і невялікія горныя вяршыні больш светлага колеру, якія выступаюць з-пад пласта базальту. Кратэраў на паверхні месяцавых мораў істотна менш, чым на светлых ўзнёслых абласцях — месяцавых мацерыках .

Самая вялікая нізіна названая Акіянам Бур. Яго працягласць за 2000 км. Краявым зонам мораў, якія нагадваюць залівы, а таксама цёмным западзіны ў выглядзе азёр, былі дадзены адпаведныя іх выгляду назвы. Вакол мораў размешчаны кольцападобныя горныя хрыбты. Мора Дажджоў атачаюць Альпы, Каўказ, Апеніны, Карпаты, Юра. Мора Нектару — горы Алтай і Пірэнеі. Мора Усходняе акружана Кардыльерамі і гарамі Рук. У морах часам сустракаюцца ўступы — скіды; самы вядомы ўступ — Прамая Сцяна знаходзіцца каля Мора Аблокаў.

На адваротным баку Месяца мораў значна менш, чым на бачным і яны невялікага памеру. Ёсць здагадка, што марскія фармацыі на Месяцы сфарміраваліся ў выніку толькі некалькіх сутыкненняў. Кратэры, якія ўтварыліся ў выніку удараў,  запоўніліся лавай і спарадзілі масконы. Лававыя пароды цяжэй мацерыковых, што магло выклікаць асіметрыю ў размеркаванні месяцавай масы, з прычыны чаго прыцягненне Зямлі назаўжды замацавала «марское» паўшар'е Месяца ў напрамку нашай планеты. Адваротным баку Месяца уласцівыя «басейны» — вельмі буйныя колцавыя структуры, дыяметрам больш за 300 км. Мора Усходняе, Мора Масквы і іншыя маюць два колцавых вала — знешні і ўнутраны, з суадносінамі дыяметраў . Часам ўнутраныя кольцы моцна разбураны

## Некаторыя факты аб месяцавых морах 
* Мора Пазнанае атрымала сваю назву пасля таго, як ў 1964 годзе туды апусціўся амерыканскі зонд «Рэйнджар-7», які ўпершыню атрымаў здымкі месяцавай паверхні з блізкай адлегласці, значна больш падрабязныя, чым выгляд у тэлескоп з Зямлі.
* Мора Спакою адметнаю тым , што менавіта тут чалавек упершыню ступіў на месяцавую паверхню 20 ліпеня 1969. Гэта быў амерыканскі астранаўт Нэйл Армстранг.
* Каля Мора Дастатку савецкі зонд «Луна-16» (1970) узяў пробу месяцавага грунту і даставіў яе на Зямлю.
* Да поўдня ад Заліва Вясёлкі праводзіў даследаванні першы планетаход «Месяцаход-1» (1970-1971).
*  На мяжы Мора Яснасці праводзіў даследаванні планетаход «Месяцаход-2» (1973).

## Назвы мораў, заліваў, азёр і балот на бачным баку Месяца 
Беларуская назва — *лацінская назва*.
* Акіян Бур — *Oceanus Procellarum* (1)

### Моры 
* Мора Вільготнасці — *Mare Humorum* (6)
* Мора Усходняе — *Mare Orientale*
* Мора Хваль — *Mare Undarum* (14)
* Мора Гумбальта — *Mare Humboldtianum* (19)
* Мора Дажджоў — *Mare Imbrium* (2)
* Мора Змяі — *Mare Anguis* (18)
* Мора Дастатку — *Mare Fecunditatis* (12)
* Мора Краёвае — *Mare Marginis* (16)
* Мора Крызісаў — *Mare Crisium* (17)
* Мора Нектару — *Mare Nectaris* (11)
* Мора Аблокаў — *Mare Nubium* (7)
* Мора Астравоў — *Mare Insularum* (4)
* Мора Пароў — *Mare Vaporum* (8)
* Мора Пены — *Mare Spumans* (13)
* Мора Пазнанае — *Mare Cognitum*(5)
* Мора Сміта — *Mare Smythii* (15)
* Мора Спакою — *Mare Tranquillitatis* (10)
* Мора Холаду — *Mare Frigoris* (3)
* Мора Паўднёвае — *Mare Australe*
* Мора Яснасці — *Mare Serenitatis* (9)

### Залівы 
* Заліў Вернасці — *Sinus Fidei* (23)
* Заліў Спякоты — *Sinus Aestum* (24)
* Заліў Лунніка — *Sinus Lunicus* (22)
* Заліў Кахання — *Sinus Amoris* (29)
* Заліў Вясёлкі — *Sinus Iridum* (21)
* Заліў Расы — *Sinus Roris* (20)
* Заліў Славы — *Sinus Honoris* (26)
* Заліў Згоды — *Sinus Concordiae* (28)
* Заліў Суровасці — *Sinus Asperitatis* (27)
* Заліў Поспеху — *Sinus Successus* (30)
* Заліў Цэнтральны — *Sinus Medii* (25)

### Азёры 
* Возера Багавейнасці — *Lacus Timoris* (ошиб. — *Lacus Tumoris*)
* Возера Вясны — *Lacus Veris*
* Возера Вечнасці — *Lacus Temporis*
* Возера Зімы — *Lacus Hiemalis*
* Возера Справядлівасці — *Lacus Bonitatis*
* Возера Лета — *Lacus Aestatis*
* Возера Надзеі — *Lacus Spei*
* Возера Настойлівасці — *Lacus Perseverantiae*
* Возера Пяшчоты — *Lacus Lenitatis*
* Возера Нянавісці — *Lacus Odii*
* Возера Восені — *Lacus Autumni*
* Возера Смутку — *Lacus Doloris*
* Возера Перавагі — *Lacus Excellentiae*
* Возера Радасці — *Lacus Gaudii*
* Возера Смерці — *Lacus Mortis*
* Возера Сну — *Lacus Somniorum*
* Возера Шчасця — *Lacus Felicitatis*

### Балоты 
* Балота Гніення — *Palus Putredinis*
* Балота Сну — *Palus Somni*
* Балота Эпідэмій — *Palus Epidemiarum*

## Назвы мораў і азёр на адваротным баку Месяца 
Беларуская назва — *лацінская назва*.
* Мора Мары — *Mare Ingenii*
* Мора Масквы — *Mare Moscoviense*
* Возера Забыцця — *Lacus Oblivionis*
* Возера Адзіноты — *Lacus Solitudinis*
* Возера Задаволення — *Lacus Luxuriae*

## Выключаныя назвы мораў, балот і заліваў 
Беларуская назва — *лацінская назва*.
* Мора Жадання — *Mare Desiderii*
* Мора Малое — *Mare Parvum*
* Мора Непагадзі — *Mare Hiemis*
* Мора Непазнанае — *Mare Incognito*
* Мора Новае — *Mare Novum*
* Мора Струве — *Mare Struve*
* Балота Туманаў — *Palus Nebularum*
* Заліў Гей-Люсака — *Sinus Gay-Lussac*
* Заліў П’етрасул — *Sinus Pietrosul*

## Спасылкі 
* Moon Nomenclature Table Of Contents 

Катэгорыя:Месяц