Бабёр еўрапейскі ў Беларусі

**Бабёр еўрапейскі** для Беларусі — абарыгенны від грызуноў, адзіны прадстаўнік сямейства .

## Гістарычныя звесткі 
]]

 1992 года]]
У мінулым быў важным аб’ектам палявання. Косткі бабра знойдзеныя пры раскопках гарадзішчаў VI—XII стагоддзяў.

Вядомы граматы XIV—XVI стагоддзяў, выдадзеныя манастырам і прыватным асобам на ўгоддзі з *бабровымі гонамі* (месцамі адлову баброў) каля Полацка, Маладзечна, Слуцка. У XVI стагоддзі Статутамі ВКЛ былі вызначаныя меры па ахове баброў. У XVIII стагоддзя бабёр яшчэ быў распаўсюджаны на Прыпяці, Піне, Бярэзіне, Ясельдзе, Свіслачы, да сярэдзіны XIX стагоддзя захаваўся толькі на Бярэзіне і паўднёвых прытоках Прыпяці.

Каля тысячы гадоў таму ва Усходней Еўропе (на Русі, у Польшчы і ў Літве) склаўся арганізаваны промысел баброў. Людзі, занятыя гэтай справай (*баброўнікі*), мелі выключнае права на паляванне (*бабровыя гоны*) у княжаскіх (пазней — і іншых) уладаннях і падпарадкоўваліся баброўнічаму, службоўцу са шляхты. Па сутнасці, гэтыя жывёлы знаходзіліся на становішчы паўсвойскіх, часам уладкоўваліся цэлыя бабровыя гаспадаркі. Браканьерства строга каралася. Пра лоўлю баброў гаворыцца ў царкоўнай грамаце Вітаўта:

где берег великаго князя сумежный з боярским, туто гонити бобры. И бобровником великаго князя и боярским и поделити бобры по старине, а сетей и рожнов и осок бояром не держати и поколодв и кошов не ставити. А где князский или боярский берег особный, а великаго князя берег не пришел, туто им ставити поколодвы и ковши, и собакы держати, и сети, как мога, так бобра им ловити.

Да пачатку XX стагоддзя амаль поўнасцю знік (засталіся невялікія селішчы на Бярэзіне, Сажы і Нёмане).

Для аднаўлення і захавання яго колькасці ў Беларусі было забаронена паляванне на бабра з 1922 года. Дзякуючы мерапрыемствам, накіраваным на захаванне віду, да канца 1940-х гадоў папуляцыя бабра павялічылася да 6-8 тыс. асобін, а да канца 1960-х гадоў — да 22-30 тысяч асобін. З 1963 года на тэрыторыі Беларусі пачалося прамысловае адабранне бабра. У перыяд інтэнсіўнага рассялення (1960-1970-я гады) прырост папуляцыі бабра на ізноў асвойваных тэрыторыях складаў 20-25 %, паступова памяншаючыся, стабілізаваўся да дасягненні ўзроўню экалагічнай ёмістасці тэрыторыі.

Да 1990 колькасць віду змянялася неістотна і складала 20-30 тысяч асобін. За перыяд 1990—1996 гады колькасць бабра знізілася на 42 % і склала каля 12 тысяч асобін. Відавочна, гэта было звязана з пагаршэннем сацыяльна-эканамічнай сітуацыі ў краіне, якая суправаджалася паслабленнем аховы і масавым браканьерствам, калі баброў бескантрольна здабывалі ўсімі даступнымі спосабамі.

### Дынаміка агульнай колькасці 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:800 height:400
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:54000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:2019 text:2019 
  bar:2020 text:2020
  bar:2021 text:2021
  bar:2022 text:2022
  bar:2023 text:2023 
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:2019 from:0 till: 53932
  bar:2020 from:0 till: 53027
  bar:2021 from:0 till: 52024
  bar:2022 from:0 till: 53547
  bar:2023 from:0 till: 53439
PlotData=
  bar:2019 at: 53932 fontsize:S text: 53932 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 53027 fontsize:S text: 53027 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 52024 fontsize:S text: 52024 shift:(-10,5)
  bar:2022 at: 53547 fontsize:S text: 53547 shift:(-10,5)
  bar:2023 at: 53439 fontsize:S text: 53439 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:10px pos:(60,-35)
  text:Колькасць баброў у Беларусі (асобін)

## Біялогія 
]]
 Астравецкага раёна]]
Даўжыня цела 66—92 см, хваста — 22—34 см, вага цела да 30 кілаграмаў. Афарбоўка светлая (каштанава-бурая, светла-бурая) або цёмная (чорна-бурая, амаль чорная). Цёмныя бабры характэрныя для басейнаў Сажа і Нёмана. Пальцы задніх канечнасцей злучаныя плавальнай перапонкай. Хвост плоскі, пакрыты цёмна-шэрымі рагавымі шчыткамі. Зубы ў бабра растуць усё жыццё, таму ён сточвае іх аб цвёрдыя пароды дрэваў.

### Харчаванне 
Харчуюцца бабры выключна расліннымі кармамі. У Беларусі яны ядуць 160 відаў раслін, але аснову рацыёну складаюць 30-40 відаў.

У харчаванні гэтых жывёл прасочваецца сезоннасць, якая найбольш выразна праяўляецца трыма перыядамі. У вяснова-летні перыяд бабры ядуць лугавыя і водна-балотныя расліны і іх карэнішчы (, , , , , , ,  і іншыя), лісце і маладыя парасткі дрэў і кустоў (, ). У асенні перыяд пераважае драўняна-хмызняковая расліннасць. Зімні рацыён бабра складае ў асноўным кара і драўніна нарыхтаваных з восені паваленых дрэў: вярбы, асіны, чаромхі, бярозы, а таксама водная расліннасць. Пераважнымі відамі дрэў для бабра з’яўляюцца асіна і вербы, радзей ужываюцца дуб, ліпа, ляшчына, чаромха, бярозы, ясень, і вельмі рэдка — вольхі і елка. Непадыходны склад драўняных кормаў у месцах пасялення баброў кампенсуецца лугавой і водна-балотнай расліннасцю.

## Таксанамія 
Паводле вынікаў параўнальнага даследавання двух падвідаў еўрапейскага бабра —  і  — у карэнных і інтрадукаваных папуляцыях, было вызначана, што беларускія бабры па большасці вымярэнняў апынуліся драбнейшымі за ўсходнееўрапейскіх, але больш разнастайнымі — паліморфнымі — чым апошнія.

Пераважная афарбоўка верху светла-бурая.

## У культуры 
У славянскіх фальклорных тэкстах, звязаных з шлюбам, перш за ўсё, у вясельных песнях бабёр выступае ўвасабленнем жаніха. Парным жаночым персанажам таксама выступае пушны звер. Так, у некаторых беларускіх вясельных песнях бабёр сімвалізуе жаніха, а нявесту — выдра. Наогул, тэма лоўлі бабра на мех (жаніху — на шапку, нявесце — на футра) адзначана ў шэрагу беларускіх вясельных песень. У беларускіх вясельных і жніўных песнях бабёр згадваецца і ў якасці пачастунку, прапанаванага гасцям.

У Бабруйску ў 2006 годзе быў устаноўлены помнік бабру. Яго выява выкарыстоўвалася для грашовых знакаў і паштовых марак.

### У паштовай справе 

File:Stamp of Belarus - 2005 - Colnect 125586 - Eurasian Beaver Castor fiber.jpeg|Бабёр еўрапейскі
File:Марка Бобрёнок.jpg|Бабраня
File:1996. Stamp of Belarus 0128.jpg|Паштовая марка Беларусі

### У геральдыцы 

File:BIA Wołpa COA.png|Герб Воўпы

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Сержанин И. Н.* Речной бобр и его биологические особенности. — Мн.: Изд-во АН БССР, 1951.
* 

## Спасылкі 
* ПЛАН УПРАВЛЕНИЯ ПОПУЛЯЦИЕЙ БОБРА В РЕСПУБЛИКЕ БЕЛАРУСЬ. 2021 
* Хто забіў апошняга бабра ў Чучавіцкім краі пры Польшчы?

Катэгорыя:Бабры
Катэгорыя:Сысуны Беларусі