open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Севярынец

**Севярынец** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ганна Канстанцінаўна Севярынец (нар. 1975) — беларуская выкладчыца, журналістка, пісьменніца.
* Канстанцін Паўлавіч Севярынец (1952—2021) — беларускі журналіст, паэт, публіцыст.
* Павел Канстанцінавіч Севярынец (нар. 1976) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік і публіцыст.
Міхаіл Фёдаравіч Казлоў

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя        = Міхаіл Фёдаравіч Казлоў
|арыгінальнае імя  =
|дата нараджэння   = 1.1.1946
|месца нараджэння  =
|месца смерці      = 
|партрэт           = 
|подпіс            =
|мянушка           =
|прыналежнасць     = 
|гады службы       = 1965 — 2001
|званне            = 
|род войскаў       = 
|камандаваў        = Начальнік Галоўнага штаба Узброеных Сіл — першы намеснік міністра абароны Рэспублікі Беларусь
|частка            =
|бітвы             =
|узнагароды        =
{ style="background:transparent"
     
- 
 
}
|сувязі           =
|у адстаўцы       = з 5 лютага 2001
}}
**Міхаі́л Фё́даравіч Казло́ў** (нар. , в. Гаўлі, , Гомельская вобласць) — беларускі военачальнік. Начальнік Глаўнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь — першы намеснік Міністра абароны Рэспублікі Беларусь у 1997—2001 гадах, генерал-лейтэнант (1993).

## Біяграфія 
З сялянскай сям’і, малодшы з чатырох сыноў. Пасля заканчэння школы два гады працаваў трактарыстам, у камсамоле. З 1965 года ў арміі. Скончыў Благавешчанскае вышэйшае танкавае каманднае вучылішча ў 1970 годзе, Ваенную акадэмію бранятанкавых войскаў у 1977 годзе.

Служыў у Туркестанскай і Паўночна-Каўказскай ваенных акругах, праходзіў службу ў Афганістане (1979—1981), у складзе савецкіх войск у Германскай Дэмакратычнай Рэспубліцы (1988—1992).

З 1993 года камандаваў 7-й танкавай арміяй. З 1997 па 2001 год, да выхаду ў адстаўку, быў начальнікам Галоўнага штаба Узброеных Сіл, адначасова — першы намеснік Міністра абароны Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты (Беларусь)
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Буда-Кашалёва
Катэгорыя:Начальнікі Генеральнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь
Цыклічная група

У алгебры,  **цыклічная група** - гэта група , генерыраваная праз адзін элемент. Гэта значыць, што яна складаецца з мноства элементаў з абарачальнай асацыятыўнай аперацыяй і змяшчае элемент такі, што кожны элемент групы можа быць атрыманы шляхам шматразовага прымянення аперацыі групы або яе адваротнай да *g*. Кожны элемент групы можа быць запісаны як ступень *g* у мультыплікатыўнай натацыі, або як кратнасць *g* у адытыўнай натацыі. Элемент *g* называецца *генератарам* групы.

Усе бясконцыя цыклічныя групы ізаморфныя да адытыўнай групы **Z**, цэлых лікаў. Кожная канечная цыклічная група парадку *n* ізаморфная да адытыўнай групы **Z**/n**Z**, цэлых лікаў па модулю *n*. Кожная цыклічная група з'яўляецца абелевай групай (гэта азначае, што яе групавая аперацыя з'яўляецца камутатыўнай).

## Азначэнне 
Група *G* называецца цыклічнай, калі існуе элемент *g* з *G* такі, што {{nowrap|1=*G* = ⟨*g*⟩ = { *g**n*  *n* гэта цэлы лік }.}}  Паколькі любая група, генерыраваная элементам з групы з'яўляецца падгрупай гэтай групы, то паказаць, што адзіная падгрупа групы *G* , якая змяшчае *g* - гэта само *G, *хопіць, каб даказаць, што *G * з'яўляецца цыклічнай.

Напрыклад, калі *G* = { *g*0, *g*1, *g*2, *g*3, *g*4, *g*5 }- група парадку 6, то *g*6 = *g*0, і *G* з'яўляецца цыклічнай. Па сутнасці, *G* - гэта тая самая група (гэта значыць ізаморфная) што і мноства { 0, 1, 2, 3, 4, 5 } з аперацыяй складання па модулю 6. Напрыклад, 1 + 2 ≡ 3 (mod 6) адпавядае *g*1 · *g*2 = *g*3, і 2 + 5 ≡ 1 (mod 6) адпавядае *g*2 · *g*5 = *g*7 = *g*1, і гэтак далей. Можна выкарыстоўваць ізамарфізм χ азначаны як χ(*g**i*) = *i*.

## Прыклады 
* Мноства цэлых лікаў, з аперацыяй складання стварае групу. Яна з'яўляецца **бясконцай цыклічнай групай**, таму што ўсе цэлыя лікі могуць быць запісаныя як канечная сума або рознасць копій лічбы 1. У гэтай групе, 1 і -1 з'яўляюцца адзінымі генератарамі. Кожная бясконцая цыклічная група ізаморфная гэтай групе.
* Для кожнага дадатнага цэлага ліку *n*, мноства цэлых лікаў па модулю *n*, зноў з аперацыяй складання, стварае канечную цыклічную групу, групу **Z**/(*n*). Элемент *g* гэта генератар гэтай групы, калі *g* узаемна просты з *n* (таму што гэтыя элементы змогуць стварыць усе астатнія элементы групы праз цэлалікавае множанне). Такім чынам, колькасць розных генератараў роўна *φ*(*n*), дзе *φ* гэта функцыя Эйлера, функцыя, якая падлічвае колькасць лікаў па модулю *n*, ўзаемна простых з *n*. Кожная канечная цыклічная група ізаморфная групе **Z **/(*n*), дзе *n* - парадак групы.

## Літаратура 
* *Винберг Э. Б.* Курс алгебры. — : «Факториал Пресс», 2002. — ISBN 5-88688-060-7.

Катэгорыя:Тэорыя груп
Зараслава Камінская

**Зараслава Камінская** (нар. , ) — беларуская пісьменніца. 

## Біяграфія 
Скончыла факультэт журналістыкі БДУ. Працавала пазаштатным карэспандэнтам газеты «Хімік». Друкавалася ў часопісах «Дзеяслоў», «Маладосць». Навучалася ў Школе маладога пісьменніка пры Саюзе беларускіх пісьменнікаў. Жыве ў Мінску, працуе ў галіне рэкламы.

## Прэміі 
* «Дэбют» (2018) за кнігу «Русалкі клічуць».
* Лонг-ліст прэмі Ежы Гедройца (2018) за кнігу «Русалкі клічуць».
* Трэцяе месца прэмі Ежы Гедройца (2020) за кнігу «Калядны стол».
* Прэмія Цёткі ў намінацыі «Найлепшая кніга для дзяцей і падлеткаў» за кнігу вершаў «Калядны стол. Некулінарная кніга».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя
Маўрыцый Палонскі

**Маўрыцый Палонскі** (, ; 22 кастрычніка 1781, Рэчыца, Беларусь — 17 студзеня 1836, Цярнопаль, Украіна) — дзеяч каталіцкага касцёла, педагог.

29 студзеня 1796 г. уступіў у Таварыства Ісуса. 29 чэрвеня паступіў у полацкі навіцыят. Пасля яго сканчэння — выкладчык інфімы і французскай мовы ў Дынабургскім (1798—1800) і Полацкім езуіцкіх калегіумах (1802—1803). Таксама ў Полацку прайшоў курс філасофіі (1800—1802).

Працаваў у Віцебску, дзе ўзначальваў канвікт і выкладаў французскую (1803—1804) і рыторыку (1804—1805). З 1805 па 1809 гг. вывучаў тэалогію ў Полацкім езуіцкім калегіуме. Займаўся прапаведніцкай дзейнасцю. Пабудаваў (1829) і ўтрымліваў гарадскі шпіталь.

Памёр у Цярнопалі 19 студзеня 1836 г.

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1 : 1773—1820. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1907. — 517 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820—1905. Cz. 2. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1906. — s. 518—1300.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Постаці ўкраінскага каталіцтва
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Выкладчыкі Полацкай езуіцкай акадэміі
Ганна Севярынец

**Ганна Канстанцінаўна Севяры́нец** (нар. , ) — беларуская выкладчыца, журналістка і пісьменніца. Літаратуразнаўца, даследчыца беларускай літаратуры.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і беларускага журналіста Канстанціна Севярынца. Скончыла філалагічны факультэт БДУ, аспірантуру па кафедры рускай літаратуры. Жыве ў Смалявічах.

Працавала ў школах і гімназіях Мінска, некаторы час — у камерцыйнай сферы. Затым выкладала беларускую і рускую мову і літаратуру ў Смалявіцкай раённай гімназіі. Прызнана «Настаўнікам года Смалявіцкага раёна — 2019». Улетку 2020 года скончыўся яе 5-гадовы працоўны кантракт, які адміністрацыя не працягнула. Гэтаму папярэднічала публікацыя верша Ганны Севярынец «А я за вас не галасавала ніколі» на сайце беларускай службы «Радыё Свабода», як рэакцыі на ваяўнічыя заявы Аляксандра Лукашэнкі, дзе той згадваў расстрэлы тысячы чалавек у Андыжане, калі былы ўзбекскі прэзідэнт Іслам Карымаў падавіў путч.

## Прызнанне 
* 2014 год — лаўрэат Прэміі «Экслібрыс», прысвечанай Аляксандру Уласаву, за эсэ «Беларуская мова: онтагенэз».
* 2017 год — «Гліняны Вялес», за кнігу «Дзень святога Патрыка».
* 2018 год — доўгі спіс «прэміі Ежы Гедройца», за кнігу «Дзень святога Патрыка».
* 2018 год — «Празрысты Эол», за вызначэнне дакладнай даты напісання верша Алеся Дудара «Пасеклі край наш папалам».
* 2019 год — «Чалавек года» (па версіі газеты «Наша Ніва»), за асветніцкую працу
* 2020 год — кароткі спіс «прэміі Ежы Гедройца» за кнігу «Гасцініца „Бельгія“».

## Бібліяграфія 
### Проза 
* «Дзень святога Патрыка» (2017, выд. «Регистр»)
* «Гасцініца „Бельгія“» (2019, выд. «Регистр»)
* «Мая школа» (2021, выд. «Лімарыус»)

### Публіцыстыка 
* «Уладзімір Дубоўка: ён і пра яго». Дакументальная біяграфія. (2017 г., выд. «Лімарыус»)
* Алесь Дудар. Выбраныя творы. Укладанне, прадмова, каментары Ганны Севярынец (2017 г., выд. «Лімарыус»)
* «Вакол Пятра Глебкі» (2019 г., выд. «Лімарыус»)
* «Янка Купала. Выбраныя творы». Укладанне, прадмова, каментары Ганны Севярынец (2020 г., выд. «Лімарыус»)
* «Тры Анегіны: Пушкін, Дудар, Куляшоў». Укладанне, прадмова, каментары Ганны Севярынец (2020 г., выд. «Рэгістр»)
* «Савецкая Беларусь пад рэдакцыяй Міхася Чарота. Беларуская савецкая паўсядзённасць у памяці газетнага радка». (2024 г., выд. Chabor Pablishing, Варшава)

### Паэзія 
* «Тое, што сказалася вершам» (2023, выд. «Hochroth», Візенбург/Марк, Германія)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Пётр Іванавіч Залатароў

**Пётр Іванавіч Залатароў** ( — ?) — рускі архітэктар і інжынер, які працаваў на тэрыторыі Беларусі, гродзенскі губернскі архітэктар (1887—1893).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1852 годзе. Выхоўваўся ў Пецярбургскім будаўнічым вучылішчы з 1872 па 1878 год. Скончыў курс з чынам X класа і быў накіраваны на службу ў будаўнічае аддзяленне гродзенскага губернскага праўлення малодшым інжынерам, а ў 1882 годзе там жа — малодшым архітэктарам.

### Праекты 
* Выканаўца работ па перабудове касцёла Найсвяцейшай Тройцы ў праваслаўную царкву ў мястэчку Лыскаве Ваўкавыскага павета (1881).
* Выканаўца работ па ўзвядзенню царквы Прападобнай Параскевы Сербскай у вёсцы Балаце Кобрынскага павета (1882).
* Каштарыс на будаўніцтва Свята-Уладзімірскай царквы ў вёсцы Чыжэўшчыне Кобрынскага павета (1884).
* Каштарыс на рамонт драўлянай Свята-Успенскай царквы ў вёсцы Рэчыцы Брэсцкага павета (31 жніўня 1881) — не захавалася.
* Праект драўлянай царквы ў вёсцы  Брэсцкага павета (2 лістапада 1881) — не захавалася.
* Праект і каштарыс на ўзвядзенне царквы ў мястэчку Свіслач (15 студзеня 1881).
* Праект перабудовы сабора Аляксандра Неўскага ў горадзе Пружанах (1863).
* Праект перабудовы касцёла Святога Войцеха ў праваслаўную царкву ў вёсцы Альшэва Слонімскага павета (1882) — не захавалася.
* Праект перабудовы колішняга касцёла ў праваслаўную царкву ў вёсцы Харашэвічы Слонімскага павета (7 мая 1878) — не захавалася.
* Праект перабудовы царквы Святой Ганны і іканастаса ў вёсцы Харашэвічы Ваўкавыскага павета (1880).
* Праект перабудовы Сафійскага сабора ў Гродне (20 снежня 1883) — не захаваўся.
* Праект рэканструкцыі Прачысценскай царквы і іканастаса ў горадзе Пружанах (12 мая 1879) — не захавалася.
* Праект рэканструкцыі Свята-Пакроўскай царквы ў вёсцы Цецяроўцы Гродзенскага павета (жнівень 1883) — не захавалася.
* Праект Свята-Мікалаеўскай царквы і іканастаса ў вёсцы Верхалессі Кобрынскага павета (1884).
* Праект Свята-Міхайлаўскай царквы ў вёсцы Гутаве Кобрынскага павета (3 лютага 1886) — не захавалася.
* Праект Свята-Пакроўскай царквы і іканастаса ў мястэчку Лыскаве Ваўкавыскага павета (1883) — не захавалася.
* Праект Свята-Сімяонаўскай царквы ў вёсцы Малеч Пружанскага павета (1874).

Катэгорыя:Архітэктары Гродна
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Гродзенскія губернскія архітэктары
Пінскае рэальнае вучылішча

**Пінскае рэальнае вучылішча** — сярэдняя навучальная ўстанова ў Пінску, якая пад рознымі назвамі існавала у першай палове XIX — пачатку XX стагоддзя. Першае рэальнае вучылішча на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Уваходзіла ў Віленскую навучальную акругу. 

Размяшчалася ў адмыслова пабудаваным будынку па сучасным адрасе вул. Леніна, 39.

## Гісторыя 
### Пінскае павятовае вучылішча 
Пасля падаўлення паўстання 1830—1831 гадоў царскі ўрад узяў курс на русіфікацыю адукацыі ў краі і ўкараненне прынцыпаў «самадзяржаўя, праваслаўя і народнасці». У маі 1832 года быў закрыты Віленскі ўніверсітэт, а навучальныя ўстановы перайшлі ў падпарадкаванне Беларускай навучальнай акругі, папячыцелем якой стаў Р. І. Карташэўскі, які праводзіў жорсткую русіфікатарскую палітыку. Яно прызначалася пераважна для дзяцей дваран. Доступ дзяцей іншых саслоўяў быў абцяжараны і патрабаваў спецыяльнага дазволу.

### Гімназія (1858—1865) 
1 жніўня 1858 года на базе дваранскага вучылішча была адкрыта *Пінская мужчынская гімназія*. Яна размясцілася ў тым жа будынку Скірмунта. На першым паверсе знаходзіліся канцылярыя, бібліятэка, фізічны і прыродазнаўчы кабінеты, хімічная лабараторыя, настаўніцкая, клас Закона Божага і кватэра дырэктара. На другім — 7 пакояў і актавая зала (пазней пераробленая ў царкву). Гэта было першае рэальнае вучылішча на тэрыторыі сучаснай Беларусі.

## Вядомыя выпускнікі 
* Хаім Вейцман — навуковец-хімік, адзін з лідараў сіянісцкага руху, 1-ы прэзідэнт Дзяржавы Ізраіль
* Сайман Кузнец — сусветна вядомы эканаміст і нобелеўскі лаўрэат
* Міхаіл-Стэфан Іосіфавіч Курневіч — казяніцкі павятовы інжынер і архітэктар
*  — рускі журналіст, выдавец, сацыял-дэмакрат
* Мікалай Мацвеевіч Сакалоў — рускі грамадзянскі інжынер і галоўны архітэктар горада Растова-на-Доне з 1887 года
* Уладзіслаў-Станіслаў Аляксандравіч Чахоўскі — расійскі і польскі грамадзянскі інжынер і архітэктар

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Пінска
Катэгорыя:Гімназіі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Рэальныя вучылішчы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Гісторыя Пінска
Катэгорыя:Віленская навучальная акруга
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1832 годзе
Катэгорыя:1832 год у Беларусі
Сюр’екцыя

**Сюр’е́кцыя** (ад фр. sur «на, над» + лац. jactio «кідаю»), сюр’ектыўнае адлюстраванне — адлюстраванне мноства X на мноства Y (f\colon X\to Y), пры якім кожны элемент мноства Y з’яўляецца вобразам прынамсі аднаго элемента мноства X, гэта значыць, \forall y\in Y\exists x\in X:y=f(x), іначай кажучы — гэта функцыя, якая прымае ўсе мажлівыя значэнні. Часам кажуць, што ***сюр’ектыўнае адлюстраванне*** f\colon X \to Y *адлюстроўвае* X ***на*** Y
(у супрацьлегласць ін’ектыўнаму адлюстраванню, якое *адлюстроўвае* X ***у*** Y).

Паняцце сюр’екцыі (разам з ін’екцыяй і біекцыяй) уведзена ва ўжытак у працах Бурбакі і атрымала ўсеагульнае распаўсюджванне амаль ва ўсіх раздзелах матэматыкі.

## Уласцівасці 
Адлюстраванне f\colon X\to Y сюр’ектыўнае тады і толькі тады, калі вобраз мноства X пры адлюстраванні f супадае з Y: f(X) = Y. Таксама сюр’ектыўнасць функцыі f эквівалентная існаванню *правага адваротнага адлюстравання*, гэта значыць, адлюстравання g\colon Y\to X такога, што f(g(y)) =y для кожнага y\in Y (у функцыянальных абазначэннях — f \circ g = \mathbf{Id}_Y).

## Прыклады 
* f\colon \R\to[-1;\;1],\;f(x)=\sin x — сюр’ектыўнае.
* f\colon \R\to\R_+,\;f(x)=x^2 — сюр’ектыўнае.
* f\colon \R\to\R,\;f(x)=x^2 — не з’яўляецца сюр’ектыўным (напрыклад, не існуе такога x\in\R, што f(x)=-9).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тыпы функцый
Помнік падпольшчыкам (Віцебск)

**Помнік падпольшчыкам** — помнік у Віцебску, усталяваны ў 1968 годзе на Смаленскай плошчы г. Віцебска, дзе ў 1942-43 гадах нацысты пакаралі членаў падпольнай групы Л. Д. Бярозкінай, а таксама іншых удзельнікаў Віцебскага партыйна-камсамольскага падполля (скульптар А. Паўлючук, архітэктар А.Бельскі; граніт, бутавы камень). 

Уяўляе 8-метровую прамавугольную стэлу з урэзаным у яе гранітным блокам, крыху ссунутым адносна вертыкальнай восі. Ніжэй блока гарэльефная выява твараў маладзёна і дзяўчыны — зборны вобраз барацьбітоў падполля. На стэле памятны надпіс.

## Літаратура 
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

Катэгорыя:Помнікі Віцебска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:1968 год у Віцебску
Катэгорыя:Смаленская плошча (Віцебск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Аляксандра Бельскага
Вячаслаў Анатолевіч Гніцій

**Вячаслаў Анатолевіч Гніцій** (нар. , ) — беларускі фармацэўт. Генеральны дырэктар РУП «Белфармацыя».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1963 годзе ў Кобрыне Брэсцкай вобласці. У 1982—1984 гг. служыў у Савецкай Арміі.

У 1985—1986 гг. слухач падрыхтоўчага аддзялення ВДМІ. У 1992 годзе скончыў ВДМІ па спецыяльнасці «фармацыя».

У 1984—1985 гг. фармацэўт Цэнтральнай раённай аптэкі № 14 у г. Маларыта, 1986—1990 гг. — намеснік загадчыка. У 1990—1996 гг. — загадчык аптэкай № 176 г. Маларыта. У 1996—2006 гг. — загадчык Маларыцкай цэнтральнай раённай аптэкай № 14.

У 2006—2016 гг. — генеральны дырэктар Брэсцкага РУП «Фармацыя». У 2011 годзе скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

13 чэрвеня 2016 года прызначаны генеральным дырэктарам гандлёва-вытворчага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Белфармацыя».

У 2018 годзе затрыманы па «справе ўрачоў» за тое, што атрымліваў хабар за арганізацыю першачарговых разлікаў з камерцыйнымі структурамі, а таксама за выбар «патрэбных» пастаўшчыкоў медыцынскай прадукцыі.

## Спасылкі 
* Гнитий Вячеслав Анатольевич. МЕДИЦИНСКИЙ ВЕСТНИК 

Катэгорыя:Фармацэўты
Піралахі (пасёлак)

**Піралахі** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Азербайджане. Уваходзіць у склад Піралахінскага раёна Баку. Размешчаны на востраве Піралахі, які злучаны дамбай з Апшэронскім паўвостравам. Плошча каля 10 км².

Піралахі — літаральна азначае Святыня Алаха, ад слова Пір — святыня / святое месца. У старажытнасці на востраве знаходзілася месца пакланення і паломніцтва. У 1936 годзе востраў і пасёлак перайменаваны ў Арцём-Востраў у гонар рэвалюцыянера Арцёма.

Катэгорыя:Населеныя пункты Азербайджана
Еўлах

**Еўлах** () — горад (з 1938) у Азербайджане. Адміністрацыйны цэнтр Еўлахскага раёна. Насельніцтва — 64,5 тыс. жыхароў (2010). Размешчаны на рацэ Кура. Буйны транспартны вузел чыгунак (на лініі Тбілісі—Баку, адгалінаванні на Ханкэнды і Белаканы) і аўтамабільных дарог. Аэрапорт. Прыстань на рацэ Кура.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Ін’екцыя (матэматыка)

**Ін’екцыя** у матэматыцы — адлюстраванне f мноства X у мноства Y (f\colon X\to Y), пры якім розныя элементы мноства X адлюстроўваюцца ў розныя элементы мноства Y, гэта значыць, што калі два вобразы пры адлюстраванні супадаюць, то супадаюць і правобразы: f(x)=f(y) \Rightarrow x=y.

Ін’екцыю таксама называюць **укладаннем** або **адна-адназначным адлюстраваннем** (у адрозненне ад біекцыі, якая ўзаемна-адназначная). У адрозненне ад сюр’екцыі, пра якую гавораць, што яна адлюстроўвае адно мноства *на* іншае, аб ін’екцыі f\colon X \to Y аналагічная фраза фармулюецца як **адлюстраванне X у Y**.

Ін’екцыю можна таксама азначыць як адлюстраванне, для якога існуе левае адваротнае, гэта значыць, f\colon X\to Y ін’ектыўнае, калі існуе g\colon Y\to X, пры якім g\circ f=\operatorname{id}_X.

Паняцце ін’екцыі (разам з сюр’екцыяй і біекцыяй) з’явілася у працах Бурбакі і атрымала шырокае распаўсюджванне амаль ва ўсіх раздзелах матэматыкі.

Абагульненнем паняцця ін’екцыі у тэорыі катэгорый з’яўляецца паняцце манамарфізма, у многіх катэгорыях гэтыя паняцці эквівалентныя, аднак гэта выканана не заўжды.

Прыклады:

* f\colon \R_{>0}\to\R,\;f(x)=\ln x — ін’ектыўная.
* f\colon \R_+\to\R,\;f(x)=x^2 — ін’ектыўная.
* f\colon \R\to\R,\;f(x)=x^2— не з’яўляецца ін’ектыўнай (f(-2)=f(2)=4).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тыпы функцый
Мінгечаур

**Мінгечаур** або **Мінгечэвір** () — чацвёрты па колькасці насельніцтва горад Азербайджана.

Размешчаны на абодвух берагах ракі Кура, за 17 км на паўночны захад ад чыгуначнай магістралі Баку—Гянджа—Тбілісі, з адгалінаваннем ад станцыі Мінгечаур да станцыі Мінгечаур-горад. Знаходзіцца за 275 км ад Баку.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Худат

**Худат** () — горад у Хачмазскім раёне Азербайджана, на поўначы краіны, каля ўзбярэжжа Каспійскага мора, за 184 км ад Баку. Размешчаны ў Самур-Дывічынскай нізіне.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Сіязань

**Сіязань** () — горад і адміністрацыйны цэнтр Сіязаньскага раёна Азербайджана, размешчаны на прыморскай нізіне. Знаходзіцца ў міжрэччы Гільгільчая і Атачая. Праз Сіязань праходзяць аўтамабільная і чыгуначная магістралі рэспубліканскага значэння.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Шабран (горад)

**Шабран** () — горад і адміністрацыйны цэнтр Шабранскага раёна Азербайджана. Размешчаны ў перадгор’ях Вялікага Каўказа, на Самур-Апшэронскім канале, за 120 км на паўночны захад ад Баку. У 1961 годзе Дывічы атрымаў статус горада, а ў 2010 годзе горад быў перайменаваны ў Шабран ад назвы гістарычнай вобласці і аднайменнага сярэднявечнага горада, на месцы якога быў заснаваны Дывічы.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Шэмаха

**Шэмаха** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Шэмахінскага раёна.

Размешчаны ў паўднёва-ўсходніх перадгор’ях Вялікага Каўказа на вышыні 800 метраў над узроўнем мора, на аўтамабільнай дарозе Баку — Тбілісі, за 122 км на захад ад Баку і за 72 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Кюрдамір.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Зівер бек Ахмедбекаў (1873—1925) — азербайджанскі архітэктар.
* Лявонцій Мікалаевіч Гурцьеў (1891—1943) — Герой Савецкага Саюза.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Ахсу

**Ахсу** () — горад і адміністрацыйны цэнтр Ахсуйскага раёна Азербайджана, размешчаны на рацэ Ахсу, за 35 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Кюрдамір.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1735 годзе
Саатлы

**Саатлы** () — горад, адміністрацыйны цэнтр Саатлінскага раёна Азербайджана, за 180 км ад Баку. Размешчаны на правым беразе ракі Аракс. Указам ад 25 мая 1943 з Сабірабадскага раёна быў выдзелены новы раён з цэнтрам у Саатлы. 24 верасня 1947 года паселішча Саатлы было аднесена да катэгорыі пасёлкаў гарадскога тыпу. У 1971 годзе атрымаў статус горада.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Кюрдамір

**Кюрдамір** () — горад, адміністрацыйны цэнтр Кюрдамірскага раёна Азербайджана. Горад размешчаны на Кура-Араксінскай нізіны, на левым беразе ракі Куры. За 189 км ад Баку.

Заснаваны ў 1730 годзе.

Па тэрыторыі раёна праходзіць 43 км дарогі 3-й катэгорыі Агсу — Кюрдамір — Бахрамтэпэ, 42 км дарогі 2-й катэгорыі Алят — Аджыкабул — Кюрдамір і частка чыгункі Баку — Тбілісі даўжынёй 44 км.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Шамкір

**Шамкір** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Шамкірскага раёна. Знаходзіцца ў паўночна-заходнім рэгіёне Азербайджана, за 399 км ад Баку. Размешчаны ў паўночных перадгор’ях Малога Каўказа, на берагах ракі Джагірчай на аўтадарозе Тбілісі — Еўлах, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Даляр.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Мала Велі Відадзі, азербайджанскі паэт

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Леапольд Хлюдзінскі

**Леапольд Хлюдзінскі** (; 19 лістапада 1775, Орша — 29 красавіка 1848, Тухаў, Малапольшча) — педагог, дзеяч каталіцкага касцёла.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Хлюдзінскіх герба «Харытонавіч». Сын Яна Хлюдзінскага (нар. 1742), які валодаў маёнткам Васькавічы.

9 жніўня 1790 г. уступіў у Таварыства Ісуса. Пасля заканчэння Полацкага езуіцкага калегіума, дзе вывучаў філасофію (1797—1799) і тэалогію (1800—1804), працаваў педагогам у Высакародным пансіёне ў Санкт-Пецярбургу (1804—1805). У 1805—1806 гг. — прафесар рыторыкі і кіраўнік настаўніцкай семінарыі ў Аршанскім езуіцкім калегіуме. Некалькі гадоў быў прапаведнікам ў Мсціславе, Магілёве, Віцебску і Полацку. 2 лютага 1809 г. даў манаскія абяцанні. У 1814—1816 гг. — прэфект малодшых класаў у Полацку, а ў 1816—1819 гг. — намеснік правінцыяла (socius provincialis) Таварыства Ісуса. У 1819—1820 гг. працуе ў Магілёўскім езуіцкім калегіуме.

З выгнаннем езуітаў з Расіі (1820) пераехаў у Аўстрыйскую імперыю. У 1821—1828 гг. выкладаў у Тухаве. Потым працаваў сакратаром правінцыяла (1828—1832) і суперыёрам у Тухаве, дзе памёр 29 красавіка 1848 г.

## Літаратура 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.

Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага езуіцкага калегіума
Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Тауз

**Тауз** () — горад і адміністрацыйны цэнтр Таузскага раёна Азербайджана. Размешчаны за 439 км ад Баку на левым беразе ракі Таузчай. Тауз атрымаў статус горада ў 1947 годзе. У горадзе размешчаны цэментны, асфальтавы, кансервавы, вінны заводы, масласыракамбінат.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Уладзімір Мікалаевіч Пальшау

**Уладзімір Мікалаевіч Пальшау** ( — не раней за 1907) — грамадзянскі інжынер.

## Біяграфія 
### Паходжанне і адукацыя 
Паходзіў з сям’і са старажытнымі нямецкімі каранямі. Продкі Уладзіміра Мікалаевіча пераехалі ў Расію яшчэ пры Пятры I, у тую ж пару атрымалі дваранскую годнасць.

Пачатковую адукацыю атрымаў у Сумскім рэальным вучылішчы, а спецыяльную — у Пецярбургскім будаўнічым вучылішчы (1881-86). Скончыў курс са званнем інжынера ў грамадзянскім будаўніцтве і правам на чын X класа.

### Прафесійная дзейнасць 
Адразу пасля заканчэння вучылішча ў верасні 1886 года быў прылічаны да Міністэрства ўнутраных спраў і ў хуткім часе быў адкамандзіраваны ў распараджэнне віцебскай губернскай царкоўна-будаўнічай прысутнасці, у якасці тэхніка па пабудове цэркваў і для складання праектаў. Пасаду гэту займаў прынамсі да 1892 года. Там адразу прызначаны малодшым інжынерам пры валынскім губернскім праўленні, а з 1895 па 1907 год займаў пасаду валынскага .

Памёр і пахаваны ў Жытоміры.

## Сям’я 
Быў жанаты з Любоўю Мікалаеўнай Пальшау. Л. М. Пальшау скончыла Імператарскія  ў Санкт-Пецярбургу, падчас жыцця ў Віцебску яна ўзначальвала гарадскую гімназію. У сям’і выдатна валодалі французскай і нямецкай мовамі.

Мелі сына Міхаіла Уладзіміравіча Пальшау (1887-?), які пазней актыўна ўдзельнічаў у выкананні Ленінскага плану электрыфікацыі краіны.

## Творчасць 
### У Жытоміры 
* Будынак Марыінскага дзіцячага прытулку (кастрычнік 1899). 14 (27) студзеня 1907 года настаўнік рускай славеснасці  Павел Якаўлевіч Каралёў і яго жонка Марыя Мікалаеўна Маскаленка хрысцілі свайго нованароджанага сына Сяргея Каралёва — будучага выдатнага вучонага, канструктара і арганізатара вытворчасці ракетна-касмічнай тэхнікі і ракетнай зброі, заснавальніка практычнай касманаўтыкі — у дамовай царкве, якая знаходзілася ў адным з пакояў прытулку. Цяпер будынак прытулку ахоўваецца ўкраінскай дзяржавай як помнік архітэктуры.

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Архітэктары Жытоміра
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Віцебска
Катэгорыя:Валынскія губернскія архітэктары
Першая шампанская бітва

**Пе́ршая шампа́нская бі́тва** (, ) () — няўдалая спроба наступу французскіх войскаў супраць нямецкай арміі на шампанскім накірунку фронту ў часы Першай сусветнай вайны. Гэта была ўжо другая спроба наступлення Антанты супраць войскаў Германскай імперыі пасля завяршэння манеўранай вайны на Заходнім фронце, якая скончылася Першай бітвай на Іпры ў Фландрыі ().

Наступ быў часткай плана французскай арміі атакі Наён Сальента — вялікага выступу на новым Заходнім фронце, які цягнуўся ад мяжы Швейцарыі да Паўночнага мора. 17 снежня на паўночным флангу выступа пачалася Першая бітва пры Артуа, а трыма днямі пазней і на паўднёвым флангу ў Шампані.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы ў Францыі
Катэгорыя:Канфлікты 1914 года
Катэгорыя:Канфлікты 1915 года
Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Джалілабад

**Джалілабад** () — горад і адміністрацыйны цэнтр Джалілабадскага раёна Азербайджана. Размешчаны на поўначы Ленкаранскай нізіны, за 12 км на захад ад чыгуначнай станцыі Навагалоўка. У 1967 годзе горад быў перайменаваны ў Джалілабад, у гонар азербайджанскага пісьменніка Джаліля Мамедкулізадэ.

## Насельніцтва 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Біекцыя

**Біекцыя** — гэта адлюстраванне, якое з’яўляецца адначасова і сюр’ектыўным, і ін’ектыўным. Пры біектыўным адлюстраванні кожнаму элементу аднаго мноства адпавядае роўна адзін элемент іншага мноства, пры гэтым азначана адваротнае адлюстраванне, якое мае тыя самыя ўласцівасці. Таму біектыўнае адлюстраванне яшчэ называюць **узаемна-адназначным адлюстраваннем** (адпаведнасцю), **адна-адназначным адлюстраваннем**.

Калі між двума мноствамі можна выявіць узаемна-адназначную адпаведнасць (біекцыю), то такія мноствы называюцца роўнамагутнымі. З пункту гледжання тэорыі мностваў, роўнамагутныя мноствы не адрозніваюцца.

Узаемна-адназначнае адлюстраванне канечнага мноства ў сябе называецца перастаноўкай (або падстаноўкай) элементаў гэтага мноства.

## Азначэнне 
Функцыя f\colon X\to Y называецца **біекцыяй** (і пазначаецца f\colon X\leftrightarrow Y), калі яна:

# Пераводзіць розныя элементы мноства X у розныя элементы мноства Y (ін’ектыўнасць). Іначай кажучы,
#* \forall x_1\in X,\;\forall x_2\in X\; x_1 \ne x_2\Rightarrow f(x_1) \ne f(x_2).
# Кожны элемент з Y мае свой правобраз (сюр’ектыўнасць). Іначай кажучы,
#* \forall y\in Y,\;\exists x\in X\;f(x)=y.

## Прыклады 
* Тоеснае адлюстраванне \mathrm{id}\colon X\to X на мностве X біектыўнае.
* f(x)=x,\;f(x)=x^3 — біектыўныя функцыі з \R у сябе. Наогул, любы маном адной пераменнай няцотнай ступені з’яўляецца біекцыяй з \R у сябе.
*  f(x)=e^x — біектыўная функцыя з \R у \R_+=(0,\;+\infty).
*  f(x)=\sin x не з’яўляецца біектыўнай функцыяй, калі лічыць яе акрэсленай на ўсім \R.
* Строга манатонная і неперарыўная функцыя f(x) з’яўляецца біекцыяй з адрэзка [a,b] на адрэзак [f(a),f(b)].

## Уласцівасці 
 і сюр’екцыі, якая дае біекцыю.]]

* Функцыя f\colon X\to Y з’яўляецца біектыўнай тады і толькі тады, калі існуе адваротная функцыя f^{-1}\colon Y\to X такая, што

: \forall x\in X\;f^{-1}(f(x))=x и \forall y\in Y\;f(f^{-1}(y))=y.

* Калі функцыі f і g біектыўныя, то і кампазіцыя функцый g\circ f біектыўная, у гэтым выпадку (g\circ f)^{-1} = f^{-1}\circ g^{-1}. Коратка: **кампазіцыя біекцый з’яўляецца біекцыяй**. Адваротнае, аднак, няверна: калі g\circ f біектыўная, то мы можам казаць толькі, што f ін’ектыўная, а g сюр’ектыўная.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тыпы функцый
Ісмаілы

**Ісмаілы** () — горад і адміністрацыйны цэнтр Ісмаілінскага раёна Азербайджана, размешчаны ля падножжа паўднёвага схілу Вялікага Каўказа, за 47 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Мюсюслі.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Білясувар

**Білясувар** () — горад і адміністрацыйны цэнтр Білясуварскага раёна Азербайджана. Размяшчаецца на Муганскай раўніне, за 44 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Сальяны і за 182 км ад Баку.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Сабірабад

**Сабірабад** () — горад і адміністрацыйны цэнтр Сабірабадскага раёна Азербайджана. Сабірабад — прыстань на правым беразе Куры (пры ўпадзенні ў яе Аракса).

## Глядзіце таксама 
* Галагайын

## Гісторыя 
На тэрыторыі сучаснага Сабірабада ў канцы XIX стагоддзя было пабудавана сяло Петрапаўлаўка, куды ў 1887 годзе перасяліліся ўкраінцы. У пачатку XX стагоддзя сяло пачало развівацца і 8 жніўня 1930 года Петрапаўлаўка стала раённым цэнтрам. 2 кастрычніка 1931 года Петрапаўлаўка была перайменавана ў Сабірабад, у гонар паэта Мірзы Алекпера Сабіра. У лістападзе 1952 года сяло атрымала статус пасёлка, а 4 снежня 1959 года — статус горада.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Габеля

**Габеля**  () — горад у Азербайджане; цэнтр Габалінскага раёна. Да 1973 года быў пасёлкам. Насельніцтва — 13,0 тыс. жыхароў (2013 года). Знаходзіцца за 15 км на паўночны ўсход ад старажытнай Кабалы і за 63 км ад чыгуначнай станцыі Лякі.

## Культура 
* Габелянскі музычны фестываль

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Агджабеды

**Агджабеды** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Агджабедынскага раёна. Размешчаны на Кура-Араксінскай нізіне, за 45 км на ўсход ад чыгуначнай станцыі Агдам.

Насельніцтва — 38 672 жыхароў (2009).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Агдаш

**Агдаш** () — горад і адміністрацыйны цэнтр аднайменнага раёна ў цэнтральнай частцы Азербайджана. Размешчаны на Шырванскай раўніне, за 10 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Лякі на шашы Тбілісі — Баку.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Агдам

**Агдам** () — горад у Азербайджане, цэнтр Агдамскага раёна. Знаходзіцца за 365 км ад Баку, ля ўсходняга падножжа Карабахскага хрыбта, на ўскраіне Карабахскай раўніны.

## Гісторыя 
З 23 ліпеня 1993 года быў пад кантролем непрызнанай Нагорна-Карабахскай Рэспублікі, лічыўся кварталам горада Аскерана. 20 лістапада 2020, у адпаведнасці з пагадненнем аб спыненні агню ў Нагорным Карабаху, Агдам вярнуўся ў склад Азербайджана.

## Насельніцтва 
* 1951 год — 13,2 тыс. чал.

## Спорт 
* ФК Карабах Агдам

## Літаратура 
* Агдам // Малая советская энциклопедия / Гл. ред. Б. А. Введенский. 3-е изд. — М.: БСЭ, 1958. — 250&nbsp;000 экз.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Якаб Кандраў

**Якаб Кандраў** (, . ; 27 верасня 1779, Кур, Швейцарыя — 20 красавіка 1836, Цярнопаль) — педагог, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

## Біяграфія 
У канцы XVIII ст., знаходзячыся ў Германіі, далучыўся да Таварыства веры ў Ісуса (таксама «паканарысты», «Айцы веры»), адной з каталіцкіх кангрэгацый, заснавальнікі і ўдзельнікі, якіх імкнуліся аднавіць лад жыцця скасаванага Ордэна езуітаў і фактычна пад новай назвай адрадзіць Таварыства Ісуса.

Уступіў у Таварыства Ісуса 24 чэрвеня 1805 г. на Беларусі. Потым вывучаў тэалогію ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1806—1808). У 1808—1820 гг. — прафесар вышэйшай і прыкладной матэматыкі, фізікі, батанікі і астраноміі Полацкага езуіцкага калегіума і пасля яе пераўтварэння — Полацкай езуіцкай акадэміі. У навучальным працэсе шырока выкарыстоўваў экспанаты езуіцкага музея. (Падрабязней пра выкладанне Я. Кандраў сваіх курсаў гл. Т. Б. Блінова.) 15 жніўня 1817 г. склаў у Полацку апошнія зарокі.

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) выкладаў матэматыку ў горадзе Навары (Італія), а ў апошнія гады жыцця чытаў курсы філасофіі і натуральнай гісторыі ў Цярнопальскім езуіцкім калегіуме, дзе стварыў кабінет натуральнай гісторыі.

Памёр і пахаваны ў Цярнопалі.

## Навуковыя працы 
* *Elementa Geometriae Theoreticae et Practicae Authore Jacobo Condrau Societatis Jesu*. Polociae : Typis Akademicis Soc. Jesu, 1818.
* *Trigonometria plana et sphaerica autore Jacobo Condrau*. Polociae: Typis Akademicis Soc. Jesu, 1819.
* *Opisanie rzadkiego Kompasu zvanego: Πάνταδείχνουν* / *Miesięcznik Połocki*. 1818. T 3. nr 11. — s. 214—222.

## Літаратура 
* Archivum Romanum Societatis Iesu. Catalogs SJ 1774—1729 
* Brown, J. *Biblioteka pisarzów assystencyi polskiej Towarzystwa Jezusowego* / J. Brown; przeł. W. Kiejnowskiego. — Poznań : w komisie i czcionkami L. Merzbacha, 1862. — 501 s. 
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. *Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych* / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Аджыкабул

**Аджыкабул** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Аджыкабулскага раёна, размешчаны на Кура-Араксінскай нізіне.

## Гісторыя 
Аджыкабул у пачатку XX стагоддзя быў перайменаваны ў Казі-Магамед у гонар рэвалюцыянера Казі Магамеда Агасіева, а ў 1938 годзе атрымаў статус горада. Гораду вярнулі гістарычную назву Аджыкабул.

## Вядомыя асобы 
* Тамара Анатольеўна Вараб’ёва (1932—1999) — савецкі і беларускі гісторык, архівіст, археограф.

Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Акстафа

**Акстафа** () — горад у Азербайджане, адміністрацыйны цэнтр Акстафінскага раёна. Знаходзіцца ў даліне ракі Куры, прыблізна за 460 км на захад ад Баку. У горадзе ёсць тэкстыльная фабрыка і вінаробныя прадпрыемствы. Размешчаны на Гянджа-Газахскай нахільнай раўніне. Чыгуначная станцыя, праз горад праходзіць шаша Тбілісі-Баку.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Азербайджана
Францішак Рыка

**Францішак Рыка** (, ; 21 кастрычніка 1755, Навара, Італія — 15 сакавіка 1809, Полацк) — езуіцкі святар, педагог.

Нарадзіўся ў Італіі. Скончыў універсітэт у горадзе Павія. 15 кастрычніка 1770 г. уступіў у Таварыства Ісуса у Міланскай правінцыі Ордэна. Пасля выдання папскага брэвэ *Dominus ac Redemptor* (1773) працаваў выхавацелям і рэктарам Высакароднага калегіума (*Collegium nobilium*) у Турыне.

1 лістапада 1799 г. прыехаў на Беларусь. Склаў апошнія зарокі ў Полацку 15 жніўня 1802 г. Аперарыюш (1800—1802), прафесар эксперыментальнай фізікі і натуральнай гісторыі, а таксама прэфект музея фізікі (1802—1809), магістр навіцыяту (1803—1804, 1805—1806) у Полацкім езуіцкім калегіуме. Падрыхтаваў (у рукапісе) падручнік па мінералогіі.

## Літаратура 
* Блинова, Т. Б. Иезуиты в Беларуси. Роль иезуитов в организации образования и просвещения / Т. Б. Блинова. — Гродно : ГрГУ, 2002. — 427 с.
* Инглот, М. Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире / М. Инглот; пер. А. Н. Коваля. — М. : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2004. — 632 с.
* Brown, J. Biblioteka pisarzów assystencyi polskiej Towarzystwa Jezusowego / J. Brown; przeł. W. Kiejnowskiego. — Poznań : w komisie i czcionkami L. Merzbacha, 1862. — 501 s.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
* Signorelli, Bruno. I gesuiti sabaudi durante la sopressione (1773—1814) / Morte e resurrezione di un ordine religioso: le strategie culturali ed educative della Compagnia di Gesù durante la soppressione, 1759—1814. — Milan, 2006. — s. 109—132.

Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Бары Галдуотэр

**Бары Морыс Галдуотэр** (; ) — амерыканскі палітык, кандыдат Рэспубліканскай партыі ў прэзідэнты краіны на выбарах 1964 года, сенатар ЗША ад штата Арызона ў 1953−1965 і 1969—1987 гадах.
## Зноскі
Катэгорыя:Сенатары ад штата Арызона
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ЗША (1964)
Аперацыя «Фаўстшлаг»

**Апера́цыя «Фа́ўстшлаг»** () (18 лютага — 3 сакавіка 1918) — наступальная аперацыя войскаў нямецкай і аўстра-венгерскай армій з акупацыяй заходняй часткі былой Расійскай імперыі пасля яе распаду.

## Гісторыя 
З развалам Рускай арміі ў кантэксце падзей 1917 года, Кастрычніцкага перавароту і Грамадзянскай вайны, што разгаралася, расійскія войскі былі не здольныя аказаць сур’ёзнага супраціву акупацыйным сілам Германіі і Аўстра-Венгрыі. Таму арміі Цэнтральных Дзяржаў амаль бесперашкодна прасоўваліся па тэрыторыі былога магутнага саперніка і авалодалі каласальныя зямлі Балтыі, Украіны, Беларусі, тым самым прымушаючы бальшавіцкі ўрад Расіі да хутчэйшага падпісання Брэсцкага дагавора.

Наступленне ажыццяўлялася на трох асноўных стратэгічных напрамках 53 дывізіямі Цэнтральных Дзяржаў і хутчэй нагадвала марш, чым наступальную аперацыю. Першая групіроўка прасоўвалася на поўначы з Пскова ў Нарву, цэнтральная групіроўка — на Смаленск і найбольш магутная групіроўка войскаў ішла на Кіеў.

Паўночная групіроўка, у складзе 16 дывізій, у першы ж дзень наступу з ходу захапіла Даўгаўпілс.

Цэнтральная групіроўка, касцяком якой была 10-я армія і XLI корпус немцаў, хутка прасоўвалася па тэрыторыі сучаснай Беларусі і ўжо 21 лютага авалодалі Мінскам, у якім была захоплена штаб-кватэра Заходняй армейскай групы расійскіх войскаў.

Паўднёвая групіроўка прарвала няшчыльную абарону Паўднёва-Заходняга фронту, і 24 лютага захапіла Жытомір, у Кіеў нямецкія войскі ўвайшлі 2 сакавіка 1918 года. Такія тэмпы наступлення атрымалі ў немцаў назву *«рэйкавая вайна»* () за тое, што яны карысталіся для прасоўвання на ўсход пераважна чыгункай.

Нямецкі генерал Гофман у сваім дзённіку ад 22 лютага пісаў:Гэта найкамічная з войнаў, якія я бачыў. Мы загружаем у цягнік жменьку пяхоты з кулямётамі і гонім іх да наступнай чыгуначнай станцыі; яны хутка захопліваюць яе, бяруць у палон бальшавікоў, некалькі салдат і працягваюць свой рух далей. Прынамсі, такая працэдура дадае пэўны шарм новаму спосабу вядзення вайны.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Vejas Gabriel Liulevicius: *Kriegsland im Osten. Eroberung, Kolonisierung und Militärherrschaft im Ersten Weltkrieg 1914-1918. * Hamburger Edition, Hamburg 2002 г., ISBN 3-930908-81-6.
* William C. Fuller jr.: *The Eastern Front. * In: Jay Winter, Geoffrey Parker, Mary R. Habeck: *The Great War and the twentieth century. * Yale University Press, New Haven/London 2000, ISBN 0-300-08154-5.
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Operation Faustschlag 

Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расіі
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Бітвы ў Расіі
Катэгорыя:Бітвы ва Украіне
Катэгорыя:Канфлікты 1918 года
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:Люты 1918 года
Катэгорыя:Сакавік 1918 года
Вялікі Заб

**Вялікі Заб** (, , ) — рака на ўсходзе Турцыі і ў Іраку, левы прыток ракі Тыгр.

Даўжыня ракі 473 км. Плошча вадазбору 26 200 км². Сярэдні расход вады каля 400 м³/с. Выток ракі знаходзіцца на заходніх адгор’ях гор Катур. Працякае па гарах і раўнінах Курдыстана. Жыўленне ракі дажджавое і снегавое. Вада ракі выкарыстоўваецца на арашэнне.

## Літаратура 
* Большой Заб // 
* 

Катэгорыя:Рэкі Турцыі
Катэгорыя:Рэкі Ірака
Катэгорыя:Басейн Шат-эль-Араба
Віталь Віктаравіч Ціліжэнка

**Віталь Віктаравіч Ціліжэнка** (; 25 снежня 1978, Запарожжа, Украінская ССР&nbsp;— 10 жніўня 2015, в. Старагнатаўка, Валнаваскі раён, Данецкая вобласць, Украіна)&nbsp;— украінскі ваенны, удзельнік вайны на ўсходзе Украіны (Добраахвотніцкі Украінскі Корпус), псеўданім «Кекс».

## Жыццяпіс 
Скончыў Запарожскі інстытут эканомікі і інфармацыйных тэхналогій. У 2004-2005 гадах выкладаў у акадэміі бізнесу і права ім. Кручынінай. З 2005 года быў бізнэс-трэнерам і ІТ-кансультантам у кампаніях Інформменеджер, BPO Group, Professional Trainings. Удзельнічаў у больш чым 50 кансультацыйных і адукацыйных праектах у розных камерцыйных арганізацыях. Вёў блог на Цензор.НЕТ.

Да вайны цікавіўся веласпортам.

Актыўны ўдзельнік Рэвалюцыі Годнасці. Грамадскі актывіст, валанцёр, распрацоўшчык вайсковага рыштунку.

Калі пачалася вайна, заснаваў Міжнародны дабрачынны фонд валанцёрскай дапамогі ўкраінскай арміі «Валошка», а затым і сам пайшоў добраахвотнікам на фронт. Заснавальнік і ваяр тактычнай групы «Беларусь» 5-га асобнага батальёна Добраахвотніцкага Украінскага Корпусу «Правы Сектар».

Загінуў у баі з прарасейскімі тэрарыстамі пры абароне пазіцый 72-й брыгады.

Пахаваны ў Запарожжы.

Пасля смерці засталася сястра.

## Узнагароды і ўшанаванне памяці 
* імя высечана на Помніку беларусам, якія загінулі за Украіну.
* узнагароджаны знакам «Народны Герой Украіны» (пасмяротна).
* узнагароджаны ордэнам Пагоні Рады Беларускай Народнай Рэспублікі (пасмяротна).

## Гл. таксама 
* Эдуард Анатолевіч Лобаў
* Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі
* Алесь Мікалаевіч Чаркашын
* Васіль Парфянкоў
* Дзень украінскага добраахвотніка
* Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі вайны на ўсходзе Украіны
Сяргей Сяргеевіч Карыцька

**Сяргей Сяргеевіч Карыцька** (нар. 1952, Калоднае, Столінскі раён) — беларускі ўрач і паэт. Кандыдат медыцынскіх навук. Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь (2002). Галоўны ўрач Рэспубліканскага цэнтра медыцынскай рэабілітацыі і бальнеалячэння.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў в. Калоднае Столінскага раёна. У 1975 годзе скончыў лячэбны факультэт Гродзенскага медінстытута. Інтэрнатуру праходзіў на базе Пінскай гарбальніцы па тэрапіі, затым працаваў урачом, а са жніўня 1977 года па жнівень 1979 года галоўным урачом Парэцкай участковай бальніцы Пінскага раёна.

З 1 верасня 1979 года па жнівень 1981 года вучыўся ў клінічнай ардынатуры па ўнутраных хваробах на 2-й кафедры шпітальнай тэрапіі Мінскага медінстытута. Размеркаваны кіраўніком аддзялення рэабілітацыі інфарктных хворых, а затым і галоўным урачом санаторыя «Аксакаўшчына».

З 2004 года галоўны ўрач Рэспубліканскага цэнтра медыцынскай рэабілітацыі і бальнеалячэння.

### Справа ўрачоў 
У 2018 годзе стаў фігурантам карупцыйнай «справы ўрачоў». З чэрвеня па жнівень 2018 года пад вартай у следчым ізалятары, пасля пад хатнім арыштам. Паводле суда, Сяргей Карыцька як галоўны ўрач рэабілітацыйнага цэнтра атрымаў ад бізнесмена Уладзіміра Ладуцькі 2 тысячы долараў у якасці «падзякі» за тое, што бальніца закупіла ў фірме, якую прадстаўляў Ладуцька, апарат ультрагукавой дыягностыкі. Яшчэ адзін такі апарат, паводле Ладуцькі, мусілі закупіць пазней. Хоць угода не адбылася, тэндар выйграў іншы пастаўшчык, бізнесмен усё роўна вырашыў аддзячыць медыку, з якім быў добра знаёмы.

28 студзеня 2019 года Заводскі раённы суд Мінска прызнаў вінаватым і асудзіў Карыцьку на 2,5 года абмежавання волі (так званая «хатняя хімія») без канфіскацыі маёмасці. Суд пастанавіў канфіскаваць у яго 2 тысячы долараў, але вярнуць яму 3100 долараў, 1200 еўра, зямельны ўчастак і аўто. Падсудны прызнаў сваю віну цалкам і заявіў, што абскарджваць яго не будзе.

## Дзейнасць 
Мае вышэйшую кваліфікацыйную катэгорыю па спецыяльнасцях «Арганізацыя аховы здароўя», «Тэрапія». Аўтар больш як 40 артыкулаў і тэзісаў (частка ў сааўтарстве), мае патэнт на вынаходства.

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Аўтар пяці паэтычных зборнікаў. На вершы Карыцькі складалі музыку Эдуард Зарыцкі і Алег Чыркун, песні выконвалі Якаў Навуменка, ансамбль «Бяседа», Уладзімір Правалінскі.

## Сям’я 
У шлюбе з Наталляй (гематолаг, займаецца прамянёвай дыягностыкай) мае трох дочак Ірыну, Алену, Надзею.

## Узнагароды 
Узнагароджаны знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь», Граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, медалём «За працоўныя заслугі».

Лаўрэат прэміі ў вобласці паэзіі па Мінскай вобласці (2013) за зборнік «Зачараваны родным краем».

## Спасылкі 
* Республиканский центр медицинской реабилитации и бальнеолечения. Администрация 

Катэгорыя:Медыкі Беларусі