open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гразевыя вулканы

]]
**Гразевыя вулканы** (**сальзы**) — геалагічныя ўтварэнні над трэшчынамі ў асадкавых пародах, з якімі звязаны пастаянныя ці перыядычныя вывяржэнні гразевых мас (шламаў і дробных цвёрдых часціц, расчыненых ў вадзе — солі, кіслоты, гідракарбанаты), а таксама гарачай вады і гаручых газаў (пераважна метану). Падобныя да невялікіх конусападобных сапраўдных *вулканаў*, адно што не вывяргаюць лавы, сальзы маюць памеры ад некалькіх метраў у вышыню і шырыню да дзясятка кіламетраў у папярочніку і 700 метраў у вышыню. Зусім маленькія ўтварэнні называюць гразевымі гаршкамі.

Сальзы пашыраны пераважна ў нафтаносных і вулканічных абласцях, а таксама ў дэльтах рэк, якія нясуць з вадой шмат арганічнага матэрыялу. У зямных нетрах тэрмальныя воды змешваюцца з мінеральнымі адкладамі і ўтвораная такім чынам сумесь, дзякуючы нераўнамернасці ціску, праз шчыліны выштурхоўваецца на паверхню. Тэмпература ў гразевых вулканах значна меншая, чым у іх магматычных «суродзічаў» і складае ад 2 °C да 100 °C, прычым у кожнага вулкана маецца свая, адносна нязменная гарачыня.

Амаль палова гразевых вулканаў свету (каля 400) размешчана на Апшэронскім паўвостраве ў Азербайджане. Таксама  яны маюцца на Таманскім і Керчанскім паўастравах, на востраве Сахалін. Сустракаюцца сальзы ў Іспаніі, Італіі, Новай Зеландыі, у краінах Цэнтральнай Амерыкі. Сальзы выкарыстоўваюцца чалавекам як гразевыя ванны.

## Літаратура 
* Геаграфічныя паняцці і тэрміны: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: М. М. Курловіч, Я. В. Малашэвіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 333 с. ISBN 5-85700-085-8

Катэгорыя:Вулканалогія

Катэгорыя:Вулканічныя формы рэльефу
Макуцкі сельсавет

**Маку́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Юрацішкаўскага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Макуці.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Юрацішкаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Юрацішкаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Юрацішкаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Вэлыкы Бычкіў

**Вэлыкы Бычкіў** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Закарпацкай вобласці Украіны ў складзе Рахіўскага раёна над ракой Цісай ля мяжы з Румыніяй.

## Гісторыя 
Паселішча — найстарэйшы населены пункт Рахіўшчыны. Першае згадванне аб ім у дакументальных крыніцах датуецца яшчэ канцом XIV ст. У мармарошскіх граматах XIV—XV ст. адзначана, што венгерскі кароль Людовік падарыў сынам ваяводы Сааза Балку Драгава і Яну Бычкоў, Белую Царкву, Тэрэсву і Буштына (11 жніўня 1373 г.). Хоць шэраг крыніц паказваюць на тое, што засяленне тэрыторыі сучаснага пасёлка пачалося раней, у канцы XIII ст. узнікла паселішча на правым беразе Цісы, затым у XIV—XV ст. засяляўся левы бок Цісы, які зараз уваходзіць ў склад Румыніі.

Уладальнікамі мястэчка першапачаткова былі грэцкія ваяводы (фанарыёты), але насельніцтва было русінскім, нашчадкамі славянскага племя белых харватаў. Пастаянныя войны, феадальныя міжусобіцы, набегі качэўнікаў, турэцка-татарская агрэсія, сялянскія паўстання на працягу сярэднявечча прыводзілі да скарачэння колькасці жыхароў, якая папаўнялася за кошт бежанцаў з Галічыны, Валыні, Падолля. У 1444 г. двое мясцовых жыхароў — Сямён і Юры — атрымалі годнасць шляхціцаў за гераізм у баях з туркамі ў ніжнім цячэнні Дуная. Яшчэ двое мясцовых — Багдан і Міхаіл Тотулы — атрымалі землі ў Бычкове, Лузе і Крачунове таксама за адвагу ў бітве з туркамі пад Варнай, а Міхаіл Іргальцый — пад Бялградам.

У 1868 г. замежныя прадпрымальнікі пабудавалі ў мястэчку лесахімічны завод. Сюды ж была пракладзена вузкакалейная чыгунка. У сучасны перыяд яна не дзейнічае. Пасля Першай сусветнай вайны паселішча, якое размяшчалася на абодвух берагах Цісы, апынулася падзелены паміж Чэхаславакіяй і Румыніяй. Левабярэжная частка цяпер знаходзіцца ў складзе жудэца Марамурэш і носіць румынскую назву Бачкою-Марэ.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Закарпацкай вобласці
Рудня (Дубровыцкі раён)

**Ру́дня** () — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Высоцкай вясковай абшчыны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровыцкага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1552 годзе
Паўднёва-Уральскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Паўднёва-Уральскі дзяржаўны ўніверсітэт** — расійскі нацыянальны даследчы ўніверсітэт у горадзе Чалябінск.

## Гісторыя 
2 лістапада 1943 года Савет Народных Камісараў СССР прыняў пастанову аб стварэнні ў Чалябінску **Чалябінскага механіка-машынабудаўнічага інстытута** . Інстытут ствараўся ў мэтах падрыхтоўкі інжынерна-тэхнічных кадраў для Чалябінскага трактарнага завода, а таксама для Сталінградскага трактарнага завода, Кіраўскага завода і Харкаўскага маторнага завода, якія падчас Вялікай Айчыннай Вайны знаходзіліся ў эвакуацыі ў Чалябінску. Раней падрыхтоўка інжынерных кадраў вялася ў Сталінградскім механічным інстытуце, які таксама быў эвакуіраваны ў Чалябінск. Але пасля перамогі СССР у Сталінградскай бітве інстытут вярнуўся назад. Першапачаткова ў складзе інстытута было ўсяго два факультэты: механіка-тэхналагічны і танкавы. У 1944 годзе танкавы факультэт быў перайменаваны ў факультэт колавых-гусенічных машын, а у 1947 годзе — у факультэт аўтатрактарабудавання і сельскагаспадарчага машынабудавання, а ў 1949 ён стаў аўтатрактарным факультэтам.

26 красавіка 1949 года выйшла пастанова Савета Міністраў СССР № 1671 аб арганізацыі ў 1951 году **Чалябінскага політэхнічнага інстытута** на базе ЧММІ шляхам яго аб’яднання з Чалябінскім інстытутам механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі. Аднак 23 чэрвеня 1950 года выйшаў загад аб тым, што Чалябінскі інстытут механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі захоўвае статус самастойнага ВНУ, а Чалябінскі механіка-машынабудаўнічы інстытут рэарганізоўваецца ў Чалябінскі політэхнічны інстытут.

Таксама ў перыяд з 1951 па 1952 да двух існуючых факультэтах інстытута дадаецца яшчэ тры: энергетычны, металургічны і інжынерна-будаўнічы (які ў 1992 годзе быў переименова ў архітэктурна-будаўнічы)

У 1968 годзе ЧПІ было прысвоена імя Ленінскага камсамола.

У 1990 годзе Чалябінски політэхнічны інстытут імя Ленінскага комсмола быў перайменаваны ў **Чалябінскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт**. У 1997 годзе ўніверсітэт быў переименова ў **Паўднёва-Уральскі дзяржаўны ўніверсітэт**.

У 2010 годзе ўніверсітэт атрымлівае статус нацыянальнага даследчага ўніверсітэта.

## Склад універсітэта 
У склад універсітэта уваходзяць 14 факультэтаў, інстытутаў і вышэйшых школ:
* Архітэктурна-будаўнічы інстытут
* Вышэйшая медыка-біялагічная школа
* Вышэйшая школа электронікі і камп’ютэрных навук
* Вышэйшая школа эканомікі і кіравання
* Інстытут адкрытай і дыстанцыйнай адукацыі
* Інстытут дадатковай адукацыі
* Інстытут лінгвістыкі і міжнародных камунікацый
* Інстытут прыродазнаўчых і дакладных навук
* Інстытут сацыяльна-гуманітарных навук
* Інстытут спорту, турызму і сэрвісу
* Політэхнічны інстытут
* Факультэт ваеннага навучання
* Факультэт даўніверсітэцкай падрыхтоўкі
* Юрыдычны інстытут

Катэгорыя:Універсітэты Расіі
Катэгорыя:Сталінскія гмахі
Катэгорыя:Чалябінск
Катэгорыя:Нацыянальныя даследчыя ўніверсітэты Расіі
Мардоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. П. Агарова

**Мардоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. П. Агарова** — расійскі нацыянальны даследчы ўніверсітэт у горадзе Саранск. Мардоўскі дзяржаўны ўніверсітэт быў створаны 2 кастрычніка 1957 года на базе створанага 1 кастрычніка 1931 года Мардоўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута. Распараджэннем Урада Расійскай Федэрацыі ад 20 мая 2010 года МДУ імя М. П. Агарова прысвоены статус нацыянальнага даследчага інстытута.

## Структура ўніверсітэта
*Інстытуты
**Аграрны інстытут
**Інстытут механікі і энергетыкі
**Інстытут нацыянальнай культуры
**Інстытут фізікі і хіміі
**Інстытут электронікі і святлатэхнікі
**Гісторыка-сацыялагічны інстытут
**Медыцынскі інстытут
*Факультэты
**Архітэктурна-будаўнічы факультэт
**Геаграфічны факультэт
**Факультэт біятэхналогіі і біялогіі
**Факультэт давузаўскай падрыхтоўкі і сярэдняй прафесійнай адукацыі
**Факультэт дадатковай адукацыі
**Факультэт замежных моў
**Факультэт матэматыкі і інфармацыйных тэхналогій
**Філалагічны факультэт
**Эканамічны факультэт
**Юрыдычны факультэт
*Філіялы
**Філіял у Кавылкіна
**Інстытут машынабудавання ў горадзе Рузаеўка

## Спасылкі
* Мардоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. П. Агарова — афіцыйная старонка
* Кароткая інфармацыя аб універсітэце на сайце ўніверсітэта 

Катэгорыя:Універсітэты Саранска
Катэгорыя:Нацыянальныя даследчыя ўніверсітэты Расіі
Бэрэжныця (Дубровыцкі раён)

**Бэрэжныця** () — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Тэадозія Маркаўна Брыж (1929—1999) — украінскі скульптар.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровыцкага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1629 годзе
ГУАМ (арганізацыя)

**Арганізацыя за дэмакратыю і эканамічнае развіццё — ГУАМ** — рэгіянальная арганізацыя чатырох постсавецкіх дзяржаў: **Г**рузіі, **У**краіны, **А**зербайджана і **М**алдовы. Да 2005 пятым удзельнікам супольнасці быў **У**збекістан і арганізацыя звалася ГУУАМ. 

Арганізацыя ГУУАМ была створана ў 1997 годзе, аднак яе хартыя была падпісана толькі ў 2001 у Ялце, а статут — у 2006. За гэты час у Малдове ва ўладзе паспелі пабываць камуністы, якія на 5 гадоў адвярнулі краіну ад шляху еўраінтэграцыі, а Узбекістан пакінуў арганізацыю, забраўшы з сабой адну літару У. Паводле былога ўкраінскага прэзідэнта Віктара Юшчанкі, ГУАМ мае на мэце ўсталяванне і захаванне дэмакратычных каштоўнасцей,  крокі ў бок аб'яднанай Еўропы, устойлівае развіццё і рэгіянальную бяспеку. З апошняй мэтай у 2007 была дасягнута дамоўленасць аб стварэнні міратворчага батальёна ГУАМ колькасцю ў 500 руляў.  

Існуе меркаванне, што непасрэднай мэтай саюза было паслабленне эканамічнай, перш за ўсё энергетычнай, залежнасці яго членаў ад Расіі і развіццё транзіту энерганосьбітаў па маршруце Азія (Каспій) — Каўказ — Еўропа ў абыход тэрыторыі Расіі.

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі
Мінгечэвірскае вадасховішча

**Мінгечэвірскае вадасховішча**, раней **Мінгечаурскае** (), — вадасховішча ў Азербайджане на рацэ Кура, утворанае пры будаўніцтве Мінгечэвірскай ГЭС блізу горада Мінгечэвір. Другі па памерах пасля возера Севан водны аб'ект Закаўказзя. 

Плаціна ГЭС будавалася ў 1945–1953 гг.. у месцы, дзе рака Кура цячэ паўз гару Боздаг (Bozdağ). Ва ўмовах засушлівага клімату штучнае возера аб'ёмам 15,73 км³ напаўнялася да максімальнага ўзроўню толькі ў 1959, 1963, 1968, 1973, 1975, 1976, 1978, 1988 і 2010. Даўжыня берагавой лініі — 247 км, максімальная глыбіня — 75 метраў. Берагі вадаёма месцамі скалістыя, дзе-нідзе — глініста-пясчаныя. Для апошніх характэрныя апоўзні.

Акрамя выпрацоўкі электраэнергіі (каля 1 млрд кВт*гадз штогод), вадасховішча выкарыстоўваецца ў рыбнай гаспадарцы. Налічваецца 31 від рыб, з іх 12 відаў маюць прамысловае значэнне. Рыбагаспадарчае асваенне вадасховішча ўскладнена, паколькі зона затаплення не была ачышчана ад лесу і хмызняку. Воды Мінгечэвіра забіраюцца для камунальных патрэб і арашэння, дзеля чаго ад возера адыходзяць Верхнекарабахскі і Верхнешырванскі каналы.

Ваенныя эксперты мяркуюць, што Мінгечэвірскі гідравузел можа мець выключную ролю ў выпадку баявых дзеянняў паміж Азебайджанам і Арменіяй. Паводле некаторых ацэнак, знішчэнне дамбы прывядзе да затаплення значнай часткі Азербайджана. 

 
Катэгорыя:Вадасховішчы Азербайджана
Катэгорыя:Басейн Куры
Томскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Томскі дзяржаўны ўніверсітэт**(рус. *Томский государственный университет*) - вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Томск. З'яўляецца нацыянальным даследчым універсітэтам Расіі.

## Гісторыя
ВНУ быў утвораны 28 мая 1878 года пастановай Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі як **Імператарскі Сібірскі ўніверсітэт** у горадзе Томск, які пастановай Міністэрства народнай асветы 25 мая 1888 года быў перайменаваны ў **Томскі ўніверсітэт**. За ўсю сваю гісторыю універсітэт меў наступныя назвы:
*1878 - 1888: Імператарскі Сібірскі ўніверсітэт
*1888 - 1934: Томскі ўніверсітэт
*1934-1967: Томскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Валяр'яна Уладзіміравіча Куйбышава
*1967-1980: Томскі Чырванасцяжны дзяржаўны ўніверсітэт імя Валяр'яна Уладзіміравіча Куйбышава
*1980-1991: Томскі ордэна Кастрычніцкай Рэвалюцыі і ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга дзяржаўны ўніверсітэт імя Валяр'яна Уладзіміравіча Куйбышава
*1991-2010: Томскі дзяржаўны ўніверсітэт
*З 2010: Нацыянальны даследчы Томскі дзяржаўны ўніверсітэт

## Вядомыя выпускнікі
*Гл. Выпускнікі Томскага дзяржаўнага ўніверсітэта


Катэгорыя:Універсітэты Томска
Катэгорыя:Нацыянальныя даследчыя ўніверсітэты Расіі
Рахіль Савельеўна Гарадзінская

**Рахіль Савельеўна Гарадзінская** (; , Ломск, зараз Крупскі раён, Мінская вобласць — ?) — савецкі вучоны і даследчык у галіне гісталогіі, педагог. Арганізатар і нязменны кіраўнік кафедры гісталогіі Хабараўскага медыцынскага інстытута на працягу амаль 20 гадоў.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў вёсцы Ломск у шматдзетнай сям’і дробнага служачага. У 1911 г. скончыла жаночую гімназію пры Ніжнетагільскім заводзе ў Пермскай губерні, у 1917 г. — Жаночы медыцынскі інстытут у Кіеве.

У гады грамадзянскай вайны служыла лекарам у Каўказскім этапным батальёне, Ачынскім і Іркуцкім ваенных шпіталях. З 1921 г., пасля дэмабілізацыі, працавала асістэнтам на кафедры нармальнай анатоміі медыцынскага факультэта Іркуцкага дзяржаўнага ўніверсітэта. Адначасова яна выконвала навуковую працу і вяла практычныя заняткі на кафедры гісталогіі ў прафесара Цімафеева, і ў 1928—1929 гг. была камандзіраваная ў Маскоўскі інстытут мозгу пры Камакадэміі для паглыблення ведаў па гісталогіі. У гэты час ёю было праведзена цікавае даследаванне па выяўленні індывідуальных асаблівасцяў рэльефу галаўнога мозгу пяці навукоўцаў з мэтай устанаўлення сувязі з узроўнем інтэлектуальнага развіцця.

У жніўні 1932 г. была запрошаная прафесарам М.Дз. Бушмакіным на загадванне кафедры гісталогіі і эмбрыялогіі Далёкаўсходняга дзяржаўнага медыцынскага інстытута (ДУДМІ) і загадам Наркамздароўя зацверджана на пасадзе дацэнта, а у 1933—1941 гг. выконвала абавязкі прафесара.

## Спасылкі 
* http://www.nauka.x-pdf.ru/17meditsina/168217-4-ta-boyko-istoriya-dalnevostochnogo-gosudarstvennogo-medicinskogo-universiteta-biografiyah-sotrudnikov-150-letiyu-habaro.php 

Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Гістолагі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крупскім раёне
Капліца-пахавальня сям’і Кленцэ

**Капліца-пахавальня сям’і Кленцэ** — капліца ў Магілёве, размешчаная каля заходняй граніцы Успенскіх могілак.

Выканана ў выглядзе багата аздобленага храма ў антах у стылі неакласіцызму, абнесенага агароджай з каванымі кратамі. Пахаванне датуецца 1909 г. клеп займае плошчу прыкладна тры на тры метры, вышыня 2,5 метра. У грабніцы добра захавалася мацаванні для ралета.

На бакавой сцяне капліцы змешчана эпітафія:

Дні твайго жыцця падалі ў вечнасць, як ружовыя пялёсткі чыстыя і духмяныя.
Любімаму Жоржыку. Лёля, Коля і дзеці. Тыфліс. 15 мая 1909 г.

На іншай сцяне дзве мемарыяльныя дошкі. На першай імя Георгія Бернардавіча Кленцэ, больш сур’ёзна занатавана:

Георгій Бярнардавіч КленцэСтудэнт Маскоўскага ўніверсітэтапам. 16 лютага 1809 года23-х гадоў ад роду

«Тое, што Я раблю, Ты цяпер не разумееш, але зразумееш пасля» Ев. ад Іаана 13:7

Другая дошка прысвечана Соф’і Мацвееўне Кленцэ:
Соф’я Мацвееўна КленцэНар. Струпінскаянар. 22 лютага 1853 г.пам. 20 лютага 1918 г.

Шчаслівыя чыстыя сэрцам, бо яны Бога ўбачаць. Ев. ад Мацвея 5:8.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Капліцы Магілёва
Катэгорыя:Успенскія могілкі (Магілёў)
Катэгорыя:Вуліца Леванеўскага (Магілёў)
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі неакласіцызм
Катэгорыя:З’явіліся ў XX стагоддзі
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Магілёве
Сварыцэвычы

**Сварыцэвычы** () — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровыцкага раёна
Далямінцы

у VIII—X стагоддзях]]

**Далямінцы** (*долемінцы*, *галамачы*, *гломачы*; , ) — сярэднявечнае заходнеславянскае племя, якое ўваходзіла ў племянны саюз лужыцкіх сербаў разам з мільчанамі, сорбамі, лужычанамі, нішанамі, сусельцамі і іншымі плямёнамі. Далямінцы з'яўляюцца аднымі з продкаў лужычан, славянскага народа на ўсходзе Германіі.

## Рассяленне 
У другой палове I тысячагоддзя племя далямінцаў займала землі ў міжрэччы Эльбы і Мульды на поўначы ад Рудных гор на тэрыторыі сучаснай Германіі (федэральная зямля Саксоніі. На поўначы ад далямінцаў знаходзіліся землі сусельцаў і ніжычаў, на ўсходзе за Эльбай — землі мільчан і нішан, на захадзе за ракой Мульда — землі сорбаў, худзічаў і іншых плямёнаў, на поўдні ад далямінцаў жылі чэхі.

## Саюзы 
Разам з астанімі плямёнамі міжрэчча Эльбы і Заале далямінцы аб'ядналіся ў саюз сорбаў.

Трубачоў лічыў, што этнонім далямінцы мае іліравенетскае паходжанне: ад ілірыйскага Dalmatae — «авечыя (пастухі)».

### Гломачы 
У X стагоддзі стагоддзі племя згадваецца ў гістарычных крыніцах пад назвай гломачы (галамачы). Чэшскі вучоны Л. Нідэрле назваў прычыны такой змены этноніма загадкавымі.

Паводле меркавання расійскага археолага В. В. Сядова першы этнонім належыць племяні пражска-карчакскага паходжання, а другая назва звязана з перасяліўшыміся пазней славянамі русэнскай культуры.

## Гл. таксама 
* Заходнія славяне
* Палабскія славяне
* Лужычане

Катэгорыя:Лужыцкія сербы (саюз плямёнаў)
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Вострыў (Дубенскі раён)

**Вострыў** () — вёска ў Дубенскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Мырагошчанскай вясковай абшчыны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубенскага раёна
Scythris podoliensis

**Scythris podoliensis** — від матылькоў сямейства . Навуковая назва была ўпершыню апублікавана ў 1938 годзе .

Катэгорыя:Цёмныя молі
Scythris productella

**Scythris productella** — від матылькоў сямейства . Навуковая назва была ўпершыню апублікавана ў 1839 годзе .

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1839 годзе
Катэгорыя:Цёмныя молі
Лужычане (племя)

у VIII—X стагоддзях]]

**Лужычане** — сярэднявечныя заходнеславянскае племя, якое разам з далямінцамі, мільчанамі, сорбамі, нішанамі, сусельцамі і ііншымі плямёнамі уваходзілі ў адно з буйных аб'яднанняў палабскіх славянаў — племянны саюз лужыцкіх сербаў.

Племя лужычанаў з'яўляецца продкам народа лужычана (галоўным чынам Ніжняй Лужыцы) які жыве на ўсходзе Германіі. У «Баварскім географе» IX стагоддзя племя лужычанаў згадваецца як *Lunsizi*.

У другой палове I тысячагоддзя тэрыторыяй рассялення лужычанаў былі землі ўздоўж ракі Шпрэе, якія прыблізна адпаядаюць сучаснай Ніжняй Лужыцы на тэрыторыі сучаснай Германіі (федэральная зямля Бранлэнбург). На западзе ад лужычанаў размяшчалась племя ніжычаў, на поўначы размяшчаліся любушане, плоні і іншыя плямёны, землі на поўдні ад лужычан займалі мільчане, на ўсходзе знаходзіліся вобласці рассялення сілезскіх плямёнаў (дзедашане і іншыя).

Племя лужычанаў сфарміравалася ў выніку перасялення славянаў, верагодна, з Сілезіі ў міжрэччы Одэра і Эльбы, якія прынеслі  ў дадзены рэгіён торнаўскую культуру (па помніку Торнава  басейне ракі Шпрэе), змяшаўшыся тут з плямёнамі, якія жылі тут ужо з VI стагоддзя, якія прадстаўлялі сукаўска-дзедзіцкую культуру, да якой адносіліся суседнія з лужычанамі мільчане, слубяне, жаравяне і іншыя плямёны.

З IX стагоддзя частка лужыцких зямель  уваходзіць у саюз плямёнаў сорбаў, іх этнонім пачынае распаўсюджвацца сярод лужычанаў.

Тэрыторыя рэгіёна Ніжняя Лужыца, якая прадстаўлае арэал культуры торнаўскага тыпа, з'яўляецца вобласцю распаўсюджвання ніжнялужыцыкай мовы, дыялекты якой ўзыходзяць, верагодней за ўсё, да племяннога дыялекта лужычанаў, паколькі па дадзеным археалогіі якія-небудзь перамяшчэнні лужыцкага насельніцтва ў познім сярэднявеччы не выяўляюцца.

Разам з мільчанамі лужычане сталі асноўнымі плямёнамі якія прынялі ўдзел у фарміраванні сербалужыцкага этнаса. Назва гістарычнай вобласці Лужыца распаўсюдзілася на Будзішынскую зямлю населенную нашчадкамі племені мільчанаў. Падзел на Ніжнюю і Верхнюю Лужыцу з'яўляецца ў XV стагоддзі.

## Гл. таксама 
* Заходнія славяне
* Палабскія славяне
* Лужычане

## Крыніцы 
Катэгорыя:Лужыцкія сербы (саюз плямёнаў)
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Нота Іосіфавіч Гофман

**Нота Іосіфавіч Гофман** (; ,  Магілёўскай губерні — , ) — савецкі гісторык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў рабочай сям’і. Да 12 гадоў вучыўся ў габрэйскай рэлігійнай школе, затым пасля перапынку — у вячэрняй школе для дарослых. З 1921 г знаходзіўся на камсамольскай і партыйнай працы. Адначасова ён у 1922—1924 гг. вучыўся ў Смаленскай савпартшколе, а ў 1927 г. паступіў у Маскоўскі камуністычны універсітэт нацыянальных меншасцяў Захаду імя Ю. Ю. Мархлеўскага, які скончыў у 1931 г. па спецыяльнасці «палітэканаміст». На працягу двух гадоў быў слухачом Маскоўскага эканамічнага інстытута чырвонай прафесуры.

З 1930 г. пачаў выкладаць палітэканомію ў вышэйшых навучальных установах Масквы і Харкава, працаваў у аддзеле кансультацый часопіса «Бальшавік». У 1934 г. ён быў камандзіраваны на Далёкі Усход загадчыкам аддзела Благавешчанскага гаркама ВКП(б), праз два гады пераведзены ў Хабараўскі крайком партыі, у 1937—1939 гг. працаваў загадчыкам даведачна-бібліяграфічнага аддзела краёвай навуковай бібліятэкі. У верасні 1939 г. перакладам быў прыняты на пасаду загадчыка кафедры асноў марксізма-ленінізма Хабараўскага медыцынскага інстытута і ў 1941 г. зацверджаны ў вучоным званні дацэнта па курсе палітычнай эканоміі. У 1951 г. ён быў пераведзены на пасаду дацэнта кафедры гісторыі КПСС і палітэканоміі.

Аўтар 22 навуковых прац, з іх 10 друкаваных.

## Спасылкі 
* http://www.nauka.x-pdf.ru/17meditsina/168217-4-ta-boyko-istoriya-dalnevostochnogo-gosudarstvennogo-medicinskogo-universiteta-biografiyah-sotrudnikov-150-letiyu-habaro.php 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Scythris pudorinella

**Scythris pudorinella** — від молей сямейства Scythrididae. Упершыню быў апісаны ў 1866 годзе. Сустракаецца ў Грэцыі, Румыніі, Расіі (Паўднёвы Урал, Ніжняе Паволжа, Алтай), Турцыя і Узбекістан.

Катэгорыя:Цёмныя молі
Лужычане (значэнні)

**Лужычане:**

* Лужычане — славянскі народ у Германіі.
* Лужычане (племя) — палабскія славяне, якія жылі на тэрыторыі Германіі ў Сярэдня вякі.
Даўнарскі сельсавет

**Даўна́рскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Даўнары.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Юрацішкаўскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. 25 лютага 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Бакштаўскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Юрацішкаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе
Rumex palustris

**Rumex palustris** — від раслін роду , які сустракаецца ў Еўропе .

Від быў згаданы , на аснове калекцыі, сабранай . Афіцыйнае апісанне пад назвай *Rumex балотны* было зроблена , у Флоры Брытаніі, том 1, стар. 394 у 1800 годзе .

## Назва 
Відавы эпітэт *palustris* паходзіць ад лат. «балота» і паказвае на яго агульнае асяроддзе пражывання.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Шчаўе
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1800 годзе
Мільчане

у VIII—X стагоддзях]]

**Мільчане** (, , , , ) — сярэднявечнае заходнеславянскае племя, якое ўваходзіла ў племянную групу лужыцкіх сербаў разам з далямінцамі, сорбамі, лужычанамі, нішанамі, сусельцамі і іншымі плямёнамі. Мільчане з'яўляюцца продкамі лужычан (галоўным чынам Вехняй Лужыцы), славянскага народа на ўсходзе Германіі. Упершыню племя мільчан згадваецца ў хроніке Баварскага географа IX стагоддзя як *Milzane*.

Мільчане насялялі ў другой палове I тысячагоддзя тэрыторыю ў раёне Будзішына, які прыблізна адпавядае сучаснай Верхняй Лужыце (якая першапачаткова насіла назву Будзішынская зямля). Разам са слюбянамі, жараўлянамі і іншымі плямёнамі мільчане з'яўляюцца часткай каланізацыйнай плыні славян, пачаўшай перасяленне ў міжрэчча Эльбы і Одэра з VI стагоддзя. Як мяркуецца, славяне, якія раней за іншых асвоілі гэты рэгіён, прадстаўлялі сукоўска-дзедзіцкую культуру. Пазней тэрыторыя рассялення мільчан падверглася ўплыву славян серюскай (русенскай) куьтуры. Раёны на захадзе ад племяні мільчан насялялі далямінцы (галамачы) і нішане, на паўночным захадзе — ніжычы, на ўсходзе за ракой Бубр размяшчалась племя лужычан, на поўдні знаходзіліся вобласці рассялення чэхаў.

Разам з пашырэннем да IX стагоддзя сербскага племяннога саюза пачынае распаўсюджвацца этнонім сорбы сярод заходнеславянскіх плямёнаў, уключаючы мільчан, на тэрыторыі аж да сярэдняга цячэння Одэра. У пачтку X стагоддзя племя мільчан было захоплена немцамі, як і ўсе астатнія плямёны саюза сорбаў.

Разам з лужычанамі мільчане сталі асноўнымі плямёнамі, якія прынялі ўдзел у фармаванні себалужыцкага этнаса. Тэрытарыяльна вобласць рассялення мільчан супадае з арэалам верхнялужыцкай мовы. Падзел на Ніжнюю і Верхнюю Лужыцу з'яўляецца з XV стагоддзя.

## Гл. таксама 
* Заходнія славяне
* Палабскія славяне
* Лужычане

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лужыцкія сербы (саюз плямёнаў)
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Абдул Фатах Юніс

**Абдул Фатах Юніс** (; ) — былы міністр унутраных спраў Лівіі і генерал, яго часта называлі «нумарам 2» у лівійскай іерархіі. 22 лютага 2011 года перайшоў на бок паўстанцаў, заклікаючы да падобнага пераходу армiю краіны. Затым быў начальнікам штаба войск паўстанцаў. У гутарцы з Джонам Сімпсанам 25 лютага выказаў здагадку, што Муамар Кадафі будзе змагацца да смерці або скончыць жыццё самагубствам.

Існуюць супярэчлівыя даныя аб даце і абставінах яго смерці. Яшчэ 23 ліпеня 2011 года ў расійскіх крыніцах, а затым і на арабскай навінавым сайце «Аль-Баваба» была распаўсюджаная інфармацыя пра тое, што 23 ліпеня 2011 г. на сустрэчы з палявымі камандзірамі кіраўнік Пераходнага Нацыянальнага савета М. Джаліль прызнаў, што галоўнакамандуючы т. зв. «Нацыянальна-Вызваленчай Арміяй Лівіі» Абдул Фатах Юніс мёртвы, тым самым пацвердзіўшы чуткі, што ўжо два дні неафіцыйна паведамлялі з Трыпалі. Такім чынам, першыя чуткі пра яго гібель з’явіліся яшчэ 21 ліпеня. Аб дакладным часе і абставінах гібелі галоўнага палявога камандзіра паўстанцаў інфармацыі няма.

Першая афіцыйная ва ўсіх сусветных СМІ інфармацыя пра смерць Юніса з’явілася 29 ліпеня 2011 года, яе агульны сэнс зводзіўся да наступнага: камандуючы загінуў пры нявысветленых абставінах у Бенгазі. Ён быў адкліканы ў Бенгазі з участку баявых дзеянняў у горадзе Брэга. Па словах кіраўніка Нацыянальнага пераходнага савета (НПС) Мустафы Абдэль-Джаліля, Юніс павінен быў далажыць аб бягучай сітуацыі. Па дарозе Юніс і яшчэ два афіцэры былі забітыя. Па чутках, военачальніка везлі ў Бенгазі для допыту па падазрэнні яго ў сувязях з Кадафі. Кіраўнік ПНС заявіў, што смерць Юніса — справа рук наймітаў Кадафі, якія праніклі ў шэрагі паўстанцаў. Аднаго з іх нібыта ўжо арыштавалі, іншых шукаюць. Па версіі Алі Тархуні, Юніса забілі самі лівійскія паўстанцы, якія не змаглі дараваць яму ўдзел у расправах над ісламісцкіх падполлем у часы М. Кадафі. Па іншай інфармацыі, ён быў забіты ў сувязі з катастрафічнымі няўдачамі паўстанцаў пад Брэгай, якія паглыбілі раскол у кіраўніцтве Пераходнага Нацыянальнага Савета, выклікалі адцясненне ад кіраўніцтва ПНС свецкага крыла паўстанцаў, прадстаўніком якога з’яўляўся Юніс, і надзвычайнае ўзмацненне ісламістаў і прадстаўнікоў «Аль-Каіды».

Катэгорыя:Палітыкі Лівіі
Катэгорыя:Ваенныя Лівіі
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Зубнік валасападобны

**Зубнік валасападобны** (*Crepis capillaris* (L.) Wallr.)&nbsp;— від кветкавых раслін сямейства .

## Апісанне 
Апушаная аднагадовая травяністая расліна. Сцёблы 15-60 (-100) см, простыя ці разгалінаваныя. Расліна ўтрымлівае млечны сок. Зубчастае лісце, лопасцевае або пёрыстае, мае свежы зялёны колер. Галоўкі кветак маюць дыяметр ад 10 да 15 міліметраў. Залацістыя кветкі. Сямянкі карычневыя, 1-2&nbsp;мм, з 10 падоўжнымі рэбрамі. Кветкі і плады  з сакавіка па чэрвень (ліпень-верасень). Апыляльнікі: караткавусыя двухкрылыя, пчолы.

## Распаўсюджанне 
Каўказ: Грузія. Еўропа: Расія&nbsp;— еўрапейская частка; Літва; Украіна; Аўстрыя; Бельгія; Чэшская Рэспубліка; Германія; Венгрыя; Нідэрланды; Польшча; Славакія; Швейцарыя; Ірландыя; Швецыя; Вялікабрытанія; Індыя; Боснія і Герцагавіна; Балгарыя; Харватыя; Грэцыя; Італія; Паўночная Македонія; Чарнагорыя, Румынія, Сербія; Славенія; Францыя; Партугалія; Іспанія. Натуралізаваны ў некаторых іншых краінах. Расце ў стэпавых асяроддзях, на пустках. У Альпах падымаецца да вышыні 1300 метраў.

## Галерэя 

Crepide capillaire.JPG|
Crepis virens — Flora Batava — Volume v15.jpg|
Crepis capillaris achenes, Klein streepzaad zaden (2).jpg|

## Спасылкі 
* Flora Vascular 
* GRIN-Global Web v 1.9.4.2

Катэгорыя:Флора Каўказа
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Зубнік
Synanthedon scoliaeformis

**Synanthedon scoliaeformis**  — від матылькоў сямейства .

## Апісанне 
Размах крылаў складае 30-36 &nbsp; мм. Самкі маюць аранжавы хвост, у той час як самцы афарбаваны ў цёмна-карычневы колер. Абодва пола маюць два вузкіх жоўтых кальца на жываце. Лёт імага ў чэрвені і ліпені, лётаюць на працягу дня. 

Лічынкі харчуюцца на відах  і . Яны растуць у сталых дрэвах і харчуюцца карой унутры.

## Арэал 
Сустракаецца амаль па ўсёй Еўропе (акрамя Нідэрландаў, Партугаліі і заходняй частцы Балканскага паўвострава), на ўсходзе праз Расію ў Японію.

## Падвіды 
* *Synanthedon scoliaeformis scoliaeformis*
* *Synanthedon scoliaeformis japonica* Špatenka & Arita, 1992

## Спасылкі 
* Lepiforum.de

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Шклянніцы
Pyropteron triannuliformis

**Pyropteron triannuliformis** — від матылькоў сямейства .

## Апісанне 
Размах крылаў складае 14—20 мм. Лёт імага ў чэрвені і ліпені.

Лічынкі харчуюцца на каранях раслін роду , у тым ліку такіх, як , , ,  і ), а таксама .

## Арэал 
Сустракаецца ў большасці краін Еўропы (за выключэннем Ірландыі, Вялікабрытаніі, на Пірынейскім паўвостраве, у краінах Бенілюкса, Даніі і Фінляндыі) на Блізкім Усходзе і Цэнтральнай Азіі.

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Шклянніцы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1842 годзе
Бражнік таполевы

**Бражнік таполевы** (*Laothoe populi*) — матылёк сямейства .

## Апісанне 
Матылек мае форму крылаў, якая імітуе сухі ліст. Размах крылаў 70-100 мм. Афарбоўка моцна вар’іруе: акрамя шэрых, сустракаюцца асобіны, якія маюць колер ад жоўтага да светла-карычневага.

Дае два пакаленні: I — красавік—чэрвень, II — ліпень—жнівень. Актыўны ноччу. На дрэвах трымаецца толькі пярэднімі лапкамі. Матылёк не харчуецца.

Вусень дасягае даўжыні 65-85 мм. Мае тры варыянты афарбоўкі: зялёную, светла-шэрую і сінявата-белую. Сустракаецца з чэрвеня па верасень. Харчуецца на таполях і вербах, радзей на ясені, дубе, бярозе, алешыне, глогу, кізільніку, яблыні, вязе.

Арэал ахоплівае Еўропу, Паўднёвае Міжземнамор’е, Сірыю, Паўночны Іран, Паўночна-Заходні Кітай. У СНД — еўрапейскую частку, Каўказ, Сярэднюю Азію, Заходнюю Сібір на ўсход да Бураціі.

Laothoe populi 3.jpg|Вусень
File:Caterpillar of the Poplar Hawk moth - Laothoe populi - geograph.org.uk - 1184964.jpg|Вусень
Laothoe populi MHNT dos.jpg|△
Laothoe populi MHNT ventre.jpg|△

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Laothoe populi (Linnaeus, 1758) — Бражник тополевый

Катэгорыя:Бражнікі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Загрэбля (Дубровыцкі раён)

**Загрэбля** () — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровыцкага раёна
Герань крывяна-чырвоная

**Герань крывава-чырвоная** (*Geranium sanguineum*)&nbsp;— від кветкавых раслін сямейства .

## Назва 
Герань крывяна-чырвоная, воўчая ступня, воўча стапа, дубровіца, мужчынскі залатнічок, дуброўка лясная.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 20 −50&nbsp;см з вузлаватым карэнішчам і відэльца-разгалінаванымі сцебламі, пакрытымі доўгімі адхіленымі валасінкамі. Сваю назву гэты від атрымаў з-за таго, што аснова сцеблаў і ніжняе лісце да восені чырванеюць. Лісце размяшчаецца на хвосціках, ліставая пласцінка па абрысах пупышкападобная або круглявая, глыбока-пальчата-паасобная, з 5-7 часткамі, падзеленымі ў сваю чаргу на больш дробныя, лінейныя дзелькі. Кветкі размяшчаюцца на доўгіх кветканосах, звычайна па адной. Пялёсткі малінава-чырвоныя, выемкавыя, даўжынёй 15-20&nbsp;мм, у два разы даўжэй чашалісцікаў. Цвіце летам.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Расце на ўзлесках, у зарасніках кустоў, на сухіх схілах.

## Таксанамія 
Від **Герань крывяна-чырвоная** ўваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Значэнне 
Лекавая расліна.

## Літаратура 
* *Гамуля Ю. Г.* Рослини України / за ред. О. М. Утєвської. — Харків : Фактор, 2011. — 208 с. — (Україна. Вчора, сьогодні, завтра) — 3000 прим. — ISBN 978-966-312-720-0.&nbsp;— C.109

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Герань
Залужжа (Дубровыцкі раён)

**Залужжа** () — вёска ў Дубровыцкім раёне Ровенскай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровыцкага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1629 годзе
Вэлыкы Бэрэзны

**Вэлыкы Бэрэзны** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Закарпацкай вобласці Украіны ля мяжы з Славакіяй на рацэ Уж, цэнтр Вэлыкабэрэзнянскага раёна. Размешчаны на тэрыторыі Лемкаўшчыны.

## Гісторыя 
Першая згадка пра паселішчадатуецца  1409 г., калі стараста Бонча прыцягнуў да адказнасці вінаватага за нейкае злачынства і над ім адбыўся суд. У дзяржаўным падатковым спісе за 1427 г. гаворыцца пра тое, што Вэлыкы Бэрэзны адносіцца да валадарстваў Ужгарадскай дамініі графаў Другетаў (Другецці). У 1691 г. цяперашні раён (цэнтр і навакольныя вёскі) на правах акругі ўваходзіў у 4-й дыстрыкт Ужгарадскай дамініі графа Бэрчэні, спадчынніка Другетаў.

Па стане на 1427 г. тут налічвалася 33 сялянскія двары, гэта значыць прыкладна 150 душ. За перапісам 1791 г. у сяле было 80 прыгонных сем'яў з надзелам і 70 беззямельных. Жыхары вёскі прымалі актыўны ўдзел у вызваленчай вайне 1703-1711 гг. Атрады паўстанцаў пад кіраўніцтвам Івана Бецы, якія спусціліся з гор, у верасні 1703 г. аблажылі Ужгарадскую крэпасць.

Паводле перапісу 1751 г., у вёсцы было 40 двароў і больш за 200 жыхароў. 12 красавіка 1770 г. паселішча атрымала статус мястэчка і звязаныя з гэтым правы праводзіць вялікія кірмашы, куды сцякаўся народ з абодвух бакоў Карпат. Па стане на 1825 г. тут было 126 дамоў і 1309 жыхароў.

Згодна з геаграфічным слоўнікам Венгрыі, па стане на 1839 г. тут налічвалася 1216 душ, з іх 750 грэка-каталікоў - украінцаў, 300 рыма-каталікоў, пераважна венграў і немцаў-аўстрыйцаў, 160 габрэяў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Закарпацкай вобласці
Stathmopoda pedella

**Stathmopoda pedella** — від молей сямейства . Сустракаецца ў Еўропе.

## Апісанне 
Размах крылаў 10-14 &nbsp; мм. Лёт імага ў ліпені ў залежнасці ад месцазнаходжання.

## Экалогія 
Лічынкі харчуюцца насеннем паспяваючых пладоў алешыны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* *Stathmopoda pedella* у UKmoths

Катэгорыя:Молі
Круглае дэпо

]]
**Круглае дэпо** — лакаматыўнае дэпо, у якім стойлы лакаматываў размешчаны радыяльна ў будынку круглай формы. Таксама вядомае як «кругавое» ці «цыркульнае».

Перакрыты дахам цэнтр дэпо займае , які дазваляе накіроўваць лакаматывы у іх стойлы, размешчаныя радыяльна ля сцен дэпо. Дзякуючы такому рашэнню, дэпо абыходзіцца малым лікам варот (аднымі або двума з дыяметральна процілеглых бакоў будынка). Малая колькасць варот і скарочаны перыметр сцен эканомяць сродкі пры будаўніцтве і даюць істотныя перавагі пры ацяпленні будынка ў зімовы перыяд.

Круглыя дэпо былі вельмі папулярныя ў сярэдзіне XIX стагоддзя (яркімі прыкладамі з’яўляюцца , Дэрбі, ; у Расіі — круглыя дэпо , Пецярбурга і Кастрычніцкай чыгункі), але ўжо ў канцы XIX стагоддзя гэты тып архітэктуры састарэў і больш не выкарыстоўваўся з-за уласцівых яму недахопаў:

* паломка паваротнага круга блакуе ўсе лакаматывы ўнутры дэпо, а яго памер абмяжоўвае даўжыню рухомага саставу,  які размяшчаецца;
* планіроўка не дазваляе паступова пашыраць дэпо праз прыбаўленне новых стойлаў;
* магчымасці натуральнай вентыляцыі праз ліхтарык, а ў дэпо тыпу Кастрычніцкай жалезнай дарогі і асвятлення праз вокны ў вонкавых сценах абмежаваныя (у дэпо Шнейдэмюльскага тыпу, у Расіі захавалася ў Чарняхоўску, гэты недахоп адсутнічае дзякуючы цэльнашкляному барабану купала).

## Літаратура 
* Круглое депо. // Н. Н. Васильев, О. Н. Исаакян, Н. О. Рогинский, Я. Б. Смолянский, В. А. Сокович, Т. С. Хачатуров. Технический железнодорожный словарь. — М.: Государственное транспортное железнодорожное издательство. 1941.

Катэгорыя:Лакаматыўныя дэпо
Катэгорыя:Чыгуначная архітэктура
Дубляны (Дэмыдзіўскі раён)

**Дубляны** () — вёска ў Дэмыдзіўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Дэмыдзіўскай пасялковай абшчыны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Дэмыдзіўскага раёна
Крэнеляж

**Крэнеляж** ( ад *créneau*&nbsp;— «выманне», «зарубка»; ; ; ; )&nbsp;— у архітэктуры абарончых збудаванняў (замкаў, фартоў, крэпасцяў) зубчастае завяршэнне сцяны, дапоўненае парапетам з баявым ходам з унутранага боку. Зубцы кренеляжу называюцца мерлонамі (), а прасветы&nbsp;— крэнелямі (); спалучэнне зубцоў-мерлонаў і прасветаў-крэнеляў фармуюць крэнеляж. Прысутнічае на абарончых сценах (па сценах, варотах) і ў . Сустракаецца на еўрапейскіх, азіяцкіх, афрыканскіх, амерыканскіх збудаваннях. Таксама&nbsp;— **бланкі** (ад ).

## Літаратура 
* Balestracci, D. (1989). I materiali da costruzione nel castello medievale. 
* Coulson, C. (1982). Hierarchism in Conventual Crenellation. 
* Davis, Philip (2006–2007). English Licences to Crenellate: 1199-1567  (PDF). 
*  (2011). *The English Castle*. London: Yale Books. 
* Luisi, R. (1996). *Scudi di pietra, I castelli e l’arte della guerra tra Medioevo e Rinascimento*. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Замкі
Катэгорыя:Сцены
Катэгорыя:Фартыфікацыя
Піфон (вазапісец)

]]
**Піфон** ( — старажытнагрэчаскі вазапісец і ганчар, працаваў у Пестуме ў сярэдзіне 4 стагоддзя да н. э. у чырвонафігурнай тэхніцы.

## Творчасць 
Лічыцца вучнем вазапісца Астэя, і хоць меў цалкам індывідуальную тэхніку, усё ж прытрымліваўся дэкаратыўных прынцыпаў свайго настаўніка, у прыватнасці выкарыстаў паліхромію.

Піфон падпісаў дзве вазы і стварыў некалькі буйных кратараў са складанымі кампазіцыямі, часта навеянымі працамі Астэя. Аднак працы Піфона адрозніваюцца яшчэ большай яркасцю колераў, у тым ліку дадатковых, і яшчэ больш частым выкарыстаннем раслінных арнаментаў. Дадаткова Піфон выкарыстоўваў белы, жоўты, чырвоны, залаціста-жоўтыя тоны.

## Вядомыя работы 
* кілікс-кратар N 3157 (K 33) з выявай Кадма, які змагаецца з цмокам. Цяпер захоўваецца ў Луўры.
* кілікс: Дыяніс з тырсам, Луўр, экспанат K 364.
* звонападобны кратар K 238: прынясенне казла ў ахвяру, Луўр.
* гідрыя з выявай сатыра і жанчыны, экспануецца ў Луўры.
* скіфас з выявай танцуючай менады, Брытанскі музей, экспанат GR 1867.5-8.1171.
* кратар з выявай Арэста ў Дэльфах, Брытанскі музей.
* звонападобны кратар, падпісаны майстрам: *Алкмена на пахавальным вогнішчы*, Брытанскі музей .
* звонападобны кратэр: *сустрэча Электры і Арэста*, Нацыянальны археалагічны музей Іспаніі, Мадрыд.

## Літаратура 
* , Chefs-d’oeuvre de la céramique grecque, 1995, p. 178, Ed. de la Réunion des musées nationaux, n 78.
* E. Mugione, Miti della ceramica attica in Occidente, 2000, p. 60, fig. 6.
* L. Burn, Greek myths (London, The British Museum Press, 1990)
* A.D. Trendall, Red figure vases of South Ital (New York, Thames and Hudson, 1989)
* D. Williams, Greek vases (London, The British Museum Press, 1999)
* L. Burn, The British Museum book of G-1, revised edition (London, The British Museum Press, 1999)

Катэгорыя:Вазапісцы Старажытнай Грэцыі
Кабылэцка Паляна

**Кабылэцка Паляна** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Рахіўскім раёне Закарпацкай вобласці Украіны, гарналыжны курорт у Карпатах.

## Гісторыя 
Першае дакладнае пісьмовае згадванне аб паселішчы датуецца 1672 годам. У 1910 годзе, з’яўляючыся часткай Венгерскага каралеўства, сяло мела 1 832 жыхары — русінаў, венграў і немцаў. Пасля Першай сусветнай вайны ў 1919 годзе, як і ўсе Закарпацце, вёска адышла да Чэхаславакіі. У 1939 годзе тут добраахвотнікі абаранялі Карпацкую Украіну ад венгерскіх акупантаў. У 1945 годзе адышла да Савецкага Саюза ў складзе УССР.

## Курорт 
Мястэчка — таксама гарналыжны курорт ля падножжа гары Кабылы (1177 м). На гэтым гарналыжным комплексе ёсць два спускі даўжынёй 500 і 800 м, працуе пункт пракату лыжнага рыштунку, ёсць інструктары, аўтастаянка. Перапад вышынь 50 і 80 метраў. Шырыня гарналыжных трас на курортным комплексе «Трэмбыта» ў пасёлку дасягае 100 метраў. За 3 км ад комплеску «Трэмбыта» на перавале знаходзіцца турыстычны прытулак "Перавал "(850 м над узроўнем мора), куды арганізуюцца лыжныя прагулкі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Закарпацкай вобласці
Катэгорыя:Курорты Украіны
Музей лужыцкіх сербаў

**Музей лужыцкіх сербаў** (, ) — краязнаўчы музей, які знаходзіцца ў Саляным доме ў раёне Артэнбург саксонскага горада Баўтцэн, Германія. Важнейшая музейная ўстанова па гісторыі лужыцкага народа.

Будынак музея з’яўляецца помнікам гісторыі і культуры зямлі Саксонія (№ 09251011).

## Гісторыя 
У хуткім часе пасля заснавання лужыцкага культурна-асветніцкага таварыства «Маціца сербская» было вырашана збіраць матэрыялы па гісторыі і культуры лужыцкага народа. У 1856 годзе гісторыка-археалагічны аддзел «Маціцы сербскай» адкрыў у Дрэздэне выставу лужыцкага прыкладнога мастацтва «Wendischen Dorf», якая стала асновай будучага музея. У 1904 годзе ў Баўтцэне быў адкрыты Лужыцкі дом, на трэцім паверсе якога была размешчана экспазіцыя пад назвай «Wendische (Sorbische) Museum». У 1937 годзе Лужыцкі музей быў закрыты нацысцкімі ўладамі, і Музей лужыцкіх сербаў перастаў функцыянаваць. У 1942 годзе збор музея быў перададзены ў Гарадскі музей Баўтцэна. У 1957 годзе ў горадзе Хойерсвердзе быў адкрыты Музей лужыцкай гісторыі і этнаграфіі (). З павелічэннем колькасці музейных экспанатаў Музей лужыцкай культуры быў перанесены ў Баўтцэн у новы Сербскі дом. У 1976 годзе калекцыя музея была размешчана ў Саляным доме ў гарадскім раёне Артэнбург. Да 1988 года Музей лужыцкіх сербаў належаў Асацыяцыі музеяў Баўтцэна. Пасля рэканструкцыі музейнага збору музей быў адкрыты ў чэрвені 1989 года як самастойная музейная ўстанова.

У наш час Музей лужыцкіх сербаў прадстаўляе сабой збор па гісторыі лужыцкага народа і яго культуры. Калекцыя музея налічвае каля 23 000 экспанатаў. Музей экспануе 4 выставы: гісторыя лужычанаў са старажытных часоў да нашых дзён, культура і лад жыцця лужычанаў, лужыцкія мовы, зараджэнне лужыцкай літаратуры і лужыцкае выяўленчае мастацтва.

У банкетным зале музея рэгулярна адбываюцца розныя культурныя і асветніцкія мерапрыемствы.

## Гісторыя будынка 
Саляны дом Баўтцэна быў пабудаваны ў 1782 годзе як гарадскі саляны склад. У 1835 годе ў будынку размяшчаўся каралеўскі Саксонскі апеляцыйны суд. У 1869 годзе памяшканне было перабудавана і з тых часоў мае сучасны выгляд. У часы Другой сусветнай вайны ў будынку знаходзілася мясцовае аддзяленне Нацыянал-сацыялістычнай нямецкай рабочай партыі і гарадское аддзяленне гестапа. У часы ГДР будынак выкарыстоўваўся пад жыллё. У 2003 годзе будынак быў адрамантаваны.

## Гл. таксама 
* Вендскі музей
* Тэхаскі музей культурнай спадчыны лужычанаў

## Літаратура 
* Gisela Brukowa: Sorbisches Museum/Serbski muzej. W: Franz Schön, Dietrich Scholze (wud.): Sorbisches Kulturlexikon. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2014, str. 382slsl.
* Horje skočić↑ Rozprawa wo naležnosćach Maćicy Serbskeje. Wućahi z maćičnych protokollow. Hłowna a powštikomna zhromadźizna Maćicy serbskeje 26. měrca 1856. W: Časopis Towaŕstwa Maćicy Serbskeje. Zwjazk 9 (1856), čo. 1, str. 59sl.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт музея

Катэгорыя:Баўтцэн
Катэгорыя:Лужыцкая культура
Катэгорыя:Культура Саксоніі
Катэгорыя:Музеі Германіі
Нацыянальна-вызваленчая армія Лівіі

**Нацыянальна-вызваленчая армія Лівіі** (, jaysh al-taḥrīr al-waṭanī al-lībī) — лівійская ваенная арганізацыя, звязаная з Нацыянальным пераходным саветам Лівіі, якая была створана ў працэсе Грамадзянскай вайны ў Лівіі ваеннымі і грамадзянскімі добраахвотнікамі, з мэтай удзелу ў бітвах супраць членаў лівійскіх узброеных сіл і апалчэнцаў, верных Муамару Кадафі.

Узбраенне і тэхніка Нацыянальнай вызваленчай арміі паступалі з кінутых складоў лівійскіх узброеных сілаў, асабліва ва ўсходняй Лівіі: Бенгазі, Аль-Байда і Адждабіі, ад краін НАТА, Егіпта, Катара, Швейцарыі і Малдовы.

Камуфляжная форма НВАЛ выдадзена Катарам. Паўстанцы, як было заўважана ў Адждабіі, насілі ваенную форму для палявых вучэнняў і гаспадарчых работ.

## Гл. таксама 
* Лівійская ісламская баявая група

Катэгорыя:Антыўрадавыя баявыя фракцыі лівійскага канфлікту
Катэгорыя:Узброеныя сілы Лівіі
Абдэль Кадэр Бенсалах

**Абдэль Кадэр Бенсалах** (; , , Французскі Алжыр — ) — алжырскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, з 9 красавіка да 19 снежня 2019 года выконваў абавязкі прэзідэнта Алжыра, старшыня Савета нацыі з 2 ліпеня 2002 года да 9 красавіка 2019 года.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 24 лістапада 1941 года.

* З 1970 па 1974: дырэктар алжырскага цэнтра медыя і культуры ў Бейруце.
* З 1974 па 1977: рэдактар алжырскай газеты *El Chaab*.
* З 1989 па 1993: пасол Алжыра ў Саудаўскай Аравіі і ў Арганізацыі ісламскага супрацоўніцтва.
* 1993: афіцыйны медыяпрадстаўнiк МЗС Алжыра і дырэктар аддзела інфармацыі.
* З 1997 па 2002: спікер Нацыянальнай народнай асамблеі Алжыра.
* З 2 ліпеня 2002: спікер Савета нацыі.
* З 30 лістапада 2004: старшыня Афрыканскага парламенцкага саюза.
* З 3 студзеня 2013 па 10 чэрвеня 2015: генеральны сакратар Нацыянальна-дэмакратычнага аб’яднання.

У сакавіку 2011 года ў якасці кіраўніка верхняй палаты парламента ўзначаліў камісію, мэтай якой было абвешчана ўзгадненне фармату рэформаў дзяржаўнай сістэмы з грамадзянскай супольнасцю. Камісія праводзіла сустрэчы з рознымі бачнымі палітыкамі і грамадскімі дзеячамі, аднак фінальнае заключэнне, падрыхтаванае ў ліпені, апублікавана не было.

Згодна з артыкулам 102 Канстытуцыі Алжыра кіраўніцтва краінай пасля адстаўкі прэзідэнта павінен ажыццяўляць старшыня Савета нацыі. Да гэтага заклікалі шэраг палітычных, дзяржаўных і ваенных дзеячаў падчас пратэстных акцый 2019 года.

Пасля адстаўкі прэзідэнта Бутэфлікі 2 красавіка 2019 года Бенсалах павінен быў стаць выканаўцам абавязкаў прэзідэнта Алжыра, аднак, пасля пацверджання Канстытуцыйным саветам адстаўкі Бутэфлікі, парламент так і не змог сабрацца для зацвярджэння часовага прэзідэнта краіны. Парламент зацвердзіў яго толькі 9 красавіка, прызначыўшы новыя прэзідэнцкія выбары на ліпень бягучага года.

Памёр 22 верасня 2021 года ў Алжыры.

Катэгорыя:Прэзідэнты Алжыра
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Дзідзіўка (Зарычнэнскі раён)

**Дзідзіўка** () — вёска ў Зарычнэнскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Уваходзіць у склад Лакныцкай вясковай абшчыны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Зарычнэнскага раёна
Ваўкавыі

**Ваўкавыі** () — вёска ў Дэмыдзіўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Дэмыдзіўскага раёна
Барэмэль

**Барэмэль** () — вёска ў Дэмыдзіўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр Барэмэльскай вясковай абшчыны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Дэмыдзіўскага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1100 годзе
Сернікі (Зарычнэнскі раён)

**Сернікі**, часам **Сэрныкы** () — вёска ў Варашскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.

Да 2020 года ў складзе Зарычнэнскага раёна.

## Гісторыя 
У часы Расійскай імперыі і міжваеннай Польшчы гэта была асада дробнай шляхты (праваслаўнага веравызнання) Сернікі. У канцы 1830-х гадоў маляўнічае апісанне гэтай тыповай асады пінскай шляхты (на 240 «дымоў») пакінуў Юзаф Ігнацы Крашэўскі, адсюль ён ракой Стублай, над якой стаяла асада, а потым Стырам, у веснавое паўнаводдзе сплаўляўся на лодцы да Пінска. Апісанне склала нарыс «Серніцкая асада» ў кнізе Крашэўскага «Успаміны Валыні, Палесся і Літвы» (1840)

Станам на 2026 год, у больш за 80 % жыхароў вёскі аднолькавае шляхецкае прозвішча Палюховіч. Агулам у вёсцы жыве больш за 2500 Палюховічаў, з іх дзясяткі — поўныя цёзкі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Зарычнэнскага раёна