Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)

**Царква Святога Духа і манастыр базыльян** — колішні грэка-каталіцкі (уніяцкі) манастырскі комплекс у Мінску, помнік архітэктуры Рэнесансу. Заснаваны ў 1616 годзе каля пабудаванай у 1598 годзе царквы, уключаў гэту царкву, жылы манастырскі комплекс і гаспадарчыя пабудовы. Размяшчаўся на Высокім Рынку ў межах сучасных вул. Энгельса, Інтэрнацыянальнай і пл. Свабоды і быў абнесены мураванай сцяной. Царква Св. Духа злучалася крытай галерэяй са Свята-Духаўскім манастыром базыльянак.

## Гісторыя 
Будаўніцтва новай мураванай царквы пачалося пасля ахвяравання ордэну базыльян полацкім мяшчанінам 2000 злотых у 1634 годзе. У 1641 годзе па фундацыі троцкай кашталянавай Зузаны Гансеўскай быў заснаваны яшчэ і манастыр базыльянак. Некаторыя даследчыкі думаюць, што вольнага месца, каб паставіць асобную царкву манашкам на пляцу не было. Царква Святога Духа, якая тады будавалася, стала супольнай для двух манастыроў — мужчынскага і жаночага. На думку некаторых даследчыкаў, гэта рэдкай практыкай у сакральным дойлідстве. Мітрапаліт Антоній Сялява ў 1651 годзе запісаў у спадчыну манастыру 20 000 злоты з умовай быць пахаваным у Царкве Святога Духа..

Як галоўнае сакральнае збудаванне на Высокім Рынку святыня ўражвала сучаснікаў сваёй пышнасцю. Стольнік Пётр Талстой у 1697 годзе пісаў: «у гэтым манастыры царква мураваная вялікая, у якой скляпенні ладныя, якіх мала ў мураваным дойлідстве Польшчы».

У 1795 годзе абодва манастыры былі зачынены, храм перададзены пад кафедральны праваслаўны **Петрапаўлаўскі сабор**. Будынак пацярпеў ад пажару 1835 года з прычыны чаго быў кардынальна перабудаваны ў псеўдарускім стылі.

Выява:Miensk, Vysoki Rynak, Bazylanski. Менск, Высокі Рынак, Базылянскі (1800).jpg|Злева Святадухаўская царква, малюнак пачатку ХІХ ст
Выява:Miensk, Vysoki Rynak, Bazylanski. Менск, Высокі Рынак, Базылянскі (1867).jpg|Малюнак сярэдзіны ХІХ
Выява:Miensk, Vysoki Rynak, Bazylanski. Менск, Высокі Рынак, Базылянскі (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg|Царква перабудаваная ў псеўдарускім стылі, фота С.Пракудзіна-Горскага

## Архітэктура 
### Царква 
Царква Святога Духа — унікальны помнік уяўляе сабой аднанефны бязвежавы храм з пяціграннай апсідай. Накрыты двухсхільным дахам, тарцы закрыты аднолькавымі шчытамі. Галоўны фасад падзелены на 3 часткі 4 пілястрамі карынфскага ордара. Над парталам паўцыркульнае акно з ляпнымі ліштвамі, абапал аналагічныя плоскія нішы. Трох’ярусны шчыт з валютамі аддзелены ад сцяны прафіляваным карнізам. Шчыльна размешчаныя ярусы расчлянёныя пілястрамі, паміж якімі плоскія арачныя нішы калісьці змяшчалі выявы святых.

## Спробы вяртання царквы ўніятамі і праваслаўнымі 
У 2004 годзе мітрапаліт Філарэт звярнуўся да тагачаснага старшыні Мінскага гарвыканкаму Міхаіла Паўлава з прапановаю пабудовы на месцы царквы Святога Духа праваслаўнай капліцы, але яму было адмоўлена. У 2009 годзе пачалося аднаўленне царквы. Праект патранаваў новы начальнік горада Мікалай Ладуцька. У гэты ж час пастанавілі, што адбудаваная царква будзе выкарыстоўвацца ў якасці дзіцячай філармоніі. 15 красавіка 2009 года група мінскіх грэка-каталікоў звярнулася да Лукашэнкі з просьбай дазволіць адбудаваць гэтую святыню Беларускай грэка-каталіцкай царкве, пад зваротам падпісаліся доктар гістарычных навук Анатоль Грыцкевіч, доктар багаслоўя Ірына Дубянецкая, доктар фізіка-матэматычных навук Юрый Хадыка, пісьменнік Уладзімір Арлоў, паэтка Галіна Дубянецкая, археолаг Эдвард Зайкоўскі, гісторык Анатоль Сідарэвіч. Сваю просьбу вернікі тлумачылі тым, што станам на 2009 год у Мінску налічваліся чатыры грэка-каталіцкія парафіі, але ніводная з іх дагэтуль не атрымала дазволу ад мінскіх уладаў на ўзвядзенне ўласнай царквы.

Аднак зварот не прынёс плёну. У Камітэце архітэктуры адказалі, што на месцы святыні будзе будавацца дзіцячая філармонія «*з выкарыстаннем архітэктурна-мастацкага вобразу будынка царквы Святога Духа XVII ст.*» Пра тое ж вялося і ў лісце з Мінгарвыканкаму, толькі тамака дадалі, што праект «*аднавіць будынак колішняй царквы Святога Духа ў першапачатковым выглядзе як гістарычна-культурны, а ня культавы аб’ект*» быў распрацаваны яшчэ ў 1984 годзе.

Існуе меркаванне, што адмова дазволіць аднавіць грэка-каталіцкую царкву тлумачыцца існаваннем у Беларусі няпісанага правіла: без згоды кіроўнага архірэя Маскоўскага патрыярхату ўлада не можа даць прадстаўнікам іншай канфесіі згоды на ўзвядзенне царквы (малітоўнага дома, навучальнай установы) на тэрыторыі гэтай епархіі. Гэтую думку ўскосна пацвярджае афіцыйная пазіцыя БЭМП, якую агучыў адказны сакратар па звязках са СМІ архімандрыт Аляксей:

## Спасылкі 
* Царква Святога Духа (Мінск) на Radzima.org
* 

Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Беларусі
Катэгорыя:Храмы Мінска
Катэгорыя:Колішнія манастыры Беларусі
Катэгорыя:Плошча Свабоды (Мінск)
Катэгорыя:Храмы Святога Духа
Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі рэнесанс
Катэгорыя:Базыльянскія манастыры Беларусі
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Мінску