open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алівія дэ Хэвіленд

**Алівія дэ Хэвіленд** (; 1 ліпеня 1916, Токіа — 26 ліпеня 2020, Парыж) — англа-амерыканская актрыса, адна з самых папулярных і запатрабаваных галівудскіх актрыс 1930-х і 1940-х гадоў, уладальніца двух «Оскараў» за найлепшую жаночую ролю (1946, 1949).Яна найбольш вядомая сваімі ролямі ў фільмах «Прыгоды Робін Гуда» (1938), «Знесеныя ветрам» (1939), «Спадчынніца» (1949) і «Цішэй, цішэй, дарагая Шарлота» (1964).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Токіа, дзе яе бацька выкладаў у брытанскім каледжы. Яе маці Ліліян Аўгуста Руз, была тэатральнай актрысай, вядомай публіцы пад псеўданімам Ліліян Фантэйн, а бацька, Уолтар Огастас дэ Хэвіленд, брытанскім адвакатам. Пасля разводу бацькоў яна разам з маці і сястрой пераехала ў Каліфорнію.

Яе акцёрская кар’ера стартавала ў пачатку 1930-х гадоў. Дэбютнай для Алівіі стала роля Герміі ў пастаноўцы «Сон у летнюю ноч», якая была паказана ў знакамітым тэатры Галівуд-Боўл у Лос-Анджэлесе. Усё ж у 1935 годзе яна прамяняла тэатральную кар’еру на кіно. Прапанову першага кантракту атрымала ў 18 гадоў ад студыі Warner Brothers. Сярод яе ранніх фільмаў такія прыгодніцкія стужкі, як «Адысея капітана Блада» (1935), «Атака лёгкай кавалерыі» (1936), «Прыгоды Робін Гуда» (1938). У 1930-я гады здымалася ў асноўным у пары з Эралам Флінам.

За гады прафесійнай кар’еры Алівія дэ Хэвіленд заваявала дзве прэміі «Оскар» за фільмы «Кожнаму сваё» (1946) і «Спадчынніца» (1949), двойчы станавілася лаўрэаткай прэміі «Залаты глобус». На Галівудскай алеі ў Лос-Анджэлесе ёсць яе зорка. Апошняй карцінай, у якой знялася дэ Хэвіленд, стала карціна «Пяты мушкецёр» (1979).

Памерла ў сне ў сваім доме ў Парыжы.

### Барацьба за правы акцёраў 
Дзякуючы сваёй знешнасці актрыса атрымлівала рамантычныя ролі, нягледзячы на імкненне да больш складаных акцёрскіх задач. Яе расчараванне прывяло да таго, што яна падала ў суд на кампанію Warner Bros. у 1943 годзе, калі студыя хацела пакінуць яе на кантракце пасля яго заканчэння, сцвярджаючы, што яна павінна прапрацаваць яшчэ паўгода з прычыны адмоў ад роляў. Апеляцыйны суд у Каліфорніі вынес пастанову на яе карысць, пастанавіўшы, што студыя не можа працягваць кантракт без згоды выканаўцы. Рашэнне суду дагэтуль неафіцыйна называецца «законам дэ Хэвіленд».

## Фільмаграфія 
* 1938 — Прыгоды Робін Гуда
* 1939 — Знесеныя ветрам
* 1949 — Спадчынніца

## Прэміі 
* «Оскар» 1947 — «Найлепшая жаночая роля» («Кожнаму — сваё»)
* «Оскар» 1950 — «Найлепшая жаночая роля» («Спадчынніца»)
* «Залаты глобус» 1950 — «Найлепшая жаночая роля ў драме» («Спадчынніца»)
* «Залаты глобус» 1987 — «Найлепшая жаночая роля другога плана ў міні-серыяле ці тэлефільме» («Анастасія: Загадка Ганны»)
* Венецыянскі кінафестываль 1949 — Кубак Вольпэ за найлепшую жаночую ролю («Змяіная яма»)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 
* 

Катэгорыя:Акцёры вестэрнаў
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Кубак Вальпі»
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі
Хадэрсфілд

**Ха́дэрсфілд** () — горад у акрузе Кёркліс () на захадзе графства Заходні Ёркшыр у Англіі, непадалёк ад зліцця рэк Кольн і Холм, у 310 кіламетрах ад Лондана і ў 16.6 кіламетрах ад Брэдфарда, найбліжэйшага буйнога населенага пункта.

Насельніцтва Хадэрсфілда складае (па даных перапісу 2001 года) 146 234 чалавек, ён займае 10-е месца ў спісе найбуйнейшых гарадоў Вялікабрытаніі. Гэта найбуйнейшы населены цэнтр акругі Кёркліс і яе адміністрацыйны цэнтр.

Хадэрсфілд адыграў важную ролю ў індустрыяльнай рэвалюцыі Вялікабрытаніі. Сёння гэта буйны прамысловы (вытворчасць ваўняных тканін, фарбавальнікаў, машынабудаванне), спартыўны і адукацыйны цэнтр. Горад увайшоў у гісторыю як месца нараджэння нацыянальнай Рэгбісцкай лігі і прэм’ер-міністра Харальда Уілсана.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Цэнтр горада. Красавік 2007
* About Huddersfield 
* Гісторыя Хадэрсфілда 
* www.geograph.co.uk : Фатаграфіі Хадэрсфілда і наваколляў

Катэгорыя:Гарады Англіі
Сяргей Пракопавіч Агейчык

**Сяргей Пракопавіч Агейчык** (, в. Любішчыцы, цяпер у Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971). 

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Беларус.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, дзе быў узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі.

У 1947—1954 гадах — шафёр будаўнічага ўпраўлення № 10 у Стоўбцах, з 1957 года — шафёр мастабудаўнічага раёна № 3 у Баранавічах. Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за паспяховае выкананне плана па будаўніцтве і эксплуатацыі дарог. Член Рэвізійнай камісіі КПБ у 1976—1981 гадах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены Рэвізійнай камісіі КПБ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івацэвіцкім раёне
Анатоль Мікалаевіч Герашчанка

**Анатоль Мікалаевіч Герашчанка** (, в. Сасновіца, Краснапольскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі эканаміст, доктар эканамічных навук.

## Біяграфія 
А. М. Герашчанка ў 1951 годзе скончыў Высока-Борскую сярэднюю школу і паступіў у на гідрамеліярацыйны факультэт Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі.
У 1956 годзе быў накіраваны ў якасці начальніка вытворчага ўчастка Скідзельскай машына-меліярацыйнай станцыі Гродзенскай вобласці.
З 1958 па 1961 гг. працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам Беларускага НДІ эканомікі і арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці.
У 1961—1963 гг. — старшы інжынер аддзела меліярацыі Дзяржплана БССР.
Са студзеня 1963 г. па студзень 1966 года вучыўся ў аспірантуры Беларускага НДІ меліярацыі і воднай гаспадаркі па спецыяльнасці эканоміка сельскагаспадарчых меліярацый.
За час вучобы ў аспірантуры была напісана і абаронена кандыдацкая дысертацыя на тэму «Эканамічная эфектыўнасць асушэння тарфяна-балотных глебаў закрытым дрэнажаў».
Рашэннем ВАК ад 11 чэрвеня 1966 года прысуджана вучоная ступень кандыдата эканамічных навук.
Пасля заканчэння аспірантуры з 1966 па 1990 гг. працаваў у Беларускім НДІ меліярацыі і воднай гаспадаркі малодшым, старшым, вядучым навуковым супрацоўнікам у аддзеле эканомікі меліярацыйнага і водагаспадарчых будаўніцтва.
Рашэннем ВАК ад 23 чэрвеня 1971 года прысвоена званне старэйшага навуковага супрацоўніка.
У 1986 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Праблемы павышэння эканамічнай эфектыўнасці меліярацыйнага будаўнічага вытворчасці ў сістэме АПК».
У ліпені 1987 года прысуджана вучоная ступень доктара эканамічных навук.
Герашчанка А. М. апублікаваў 96 навуковых прац па эканамічнаму абгрунтаванню будаўніцтва і эксплуатацыі меліярацыйных сістэм.
Узнагароджаны медалямі УВДНГ СССР.

## Бібліяграфія 
* Резервы повышения рентабельности мелиоративного строительства . — Минск : Ураджай, 1972.
* Эффективность использования основных фондов в мелиоративном строительстве / А. Н. Геращенко, А. Ф. Чернятьев, В. М. Аносов. — Мн.: Ураджай, 1973.
* Экономическая эффективность мелиоративного строительного производства . — Мн.: Ураджай, 1976.
* Эффективность специализации и концентрации мелиоративного строительства . — Мн.: Ураджай, 1980.
* Рекомендации по обоснованию оптимальных размеров мелиоративных строительных организаций в Белорусской ССР / Министерство мелиорации и водного хозяйства СССР, Белорусский научно-исследовательский институт мелиорации и водного хозяйства; [составитель А. Н. Геращенко]. — Минск : БелНИИ мелиорации и водного хозяйства, 1981.
* Резервы повышения рентабельности мелиоративного строительства. — Минск : Ураджай, 1986.

## Літаратура 
* Мелиоративно-строительный факультет. Очерк истории и деятельности. Кол. авт.(1919—2009). Монография. Горки: 2009.С.107-108.

Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Морын О’Хара

**Морын О’Хара** (, 17 жніўня 1920 — 24 кастрычніка 2015) — ірландская , , шмат здымалася ў вестэрнах і прыгодніцкіх фільмах у Джона Форда ў кампаніі з Джонам Уэйнам.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 
* Морын О’Хара на сайце *Peoples.ru*

Катэгорыя:Акцёры вестэрнаў
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Ірландыі
Янотападобны сабака

**Янотападобны сабака**, **усурыйскі янот** (*Nyctereutes procyonoides*) — сысун з атраду драпежныя, сямейства сабачыя. Адзіны сучасны від роду .

## Апісанне 
Даўжыня цела ад 50 да 70 см, даўжыня хваста 13-20 см. Вага 5,5 — 9 кг. Поўсць неаднастайная па колеры: шэрая — з пераходам у рудую, або сівое футра з цёмнай рыскай на спіне. На сківіцах — бакенбарды.

## Пашырэнне 
Жыве галоўным чынам у лясах, і гаях, звычайна недалёка ад вады. Першапачаткова жыў на Далёкім Усходзе ад паўночнага Індакітая да Карэі і Японіі. У Беларусь завезены ў 1936 годзе, акліматазаваўся, пашырыўся па ўсёй тэрыторыі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Сабачыя
Яноты

**Яноты** (*Procyon*) — род драпежных сысуноў сямейства янотавыя. Прадстаўнікі роду — насельнікі Амерыкі. На тэрыторыі Еўразіі і, у прыватнасці, у Беларусі (1954 г.) інтрадуцыраваны адзіны від — .

Катэгорыя:Сабачыя
Янот-паласкун

**Янот-паласкун**, або **Амерыканскі янот** (*Procyon lotor*) — драпежнае млекакормячых роду яноты сямейства янотавыя.

## Знешні выгляд 
Ростам з сабаку сярэдняй велічыні. Даўжыня цела 45-60 см, хваста 20-25 см; маса 5-9 кг. Целасклад шчыльны, каржакаваты; лапы кароткія, з настолькі развітымі пальцамі, што сляды нагадваюць адбітак чалавечай далоні. Галава шырокая з кароткай завостранай пысай і круглявымі вушамі.

thumb|Лапы янота кароткія, з развітымі пальцамі

Футра ў янота густое, карычнева-шэрае. Па баках галавы яно трохі даўжэйшае і ўтварае «бакенбарды». На мордзе характэрная маска — чорная з белымі валаскамі. На хвасце 5-10 шырокіх чорных або бурых «кольцаў».

## Распаўсюджанне 
Янот-паласкун распаўсюджаны ў Паўночнай Амерыцы, ад Панамскага перашыйка да паўднёвых правінцый Канады. Яго акліматызацыя праводзілася ў Германіі і на тэрыторыі былога Савецкага Саюза (найбольш удала на поўдні Беларусі (гл. Заказнік Нізоўе Случы, 1954 г.) і ў Азербайджане); з пунктаў выпуску янот перабраўся ў Францыю і іншыя еўрапейскія краіны.

Катэгорыя:Янотавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Мікалай Яфрэмавіч Аўхімовіч

**Мікала́й Яфрэ́мавіч Аўхімо́віч** (,  — , ) — савецкі і беларускі дзяржаўны і партыйны дзеяч. Адзін з арганізатараў партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 2-5 скліканняў. Член ЦК КПСС (1956—1961).

## Адукацыя 
У 1933 годзе скончыў Мінскую Вышэйшую Камуністычную сельскагаспадарчую школу імя У. І. Леніна. У 1948 годзе скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК УКП(б).

## Біяграфія 
У 1922 годзе працаваў памочнікам шафёра ваеннага аўтасанітарнага атрада № 16 (Смаленск), у 1922—1923 гадах — памочнікам шафёра ваеннага аўтагрузатрада № 7 (Мінск і Гомель).
* 1923—1924 — вучань паштова-тэлеграфнай канторы, Барысаў
* 1924—1926 — чорнарабочы лесапільнага завода імя Р. Люксембург, Барысаў.
* 1926—1930 — загадчык аграпрамысловага аддзела, сакратар Лепельскага райкама камсамола, сакратар Лепельскага райвыканкама, упаўнаважаны і старшыня раённага прафсаюзнага бюро, загадчык аргаддзела райспажыўграмадства.
* 1933—1935 — намеснік начальніка палітаддзела Пухавіцкай МТС Мінская вобласць.
* 1935—1938 — намеснік дырэктара Капыльскай МТС Мінскай вобласці.
* 1938—1939 — сакратар, першы сакратар Капыльскага райкама КП(б)Б.
* 1939—1940 — сакратар, першы сакратар Аўгустоўскага райкама КП(б)Б.
* 1940—1947 — сакратар ЦК КП(б)Б па кадрах.
* 1948—1951 — першы сакратар Гомельскага абкама КПБ.
* 1951—1953 — першы сакратар Гродзенскага абкама КПБ.
* 1953—1956 — другі сакратар ЦК КПБ.
* 1956—1959 — Старшыня Савета Міністраў БССР.
* 1959—1961 — міністр хлебапрадуктаў БССР.
* 1961—1973 — міністр сацыяльнага забеспячэння БССР.
* Са студзеня 1974 персанальны пенсіянер саюзнага значэння.
* 1974—1991 — навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі Камуністычнай партыі пры ЦК КПБ.

## Узнагароды 
* Тры ордэна Леніна
* Ордэн Чырвонага Сцяга
* Два ордэна Айчыннай вайны 1-й ступені
* Два ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Ордэн «Знак Пашаны»

## Літаратура 
* Государственная власть СССР. Высшие органы власти и управления и их руководители. 1923—1991 гг. Историко-биографический справочник./Сост. В. И. Ивкин. Москва, 1999. — ISBN 5-8243-0014-3

Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Другія сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ па кадрах
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены ЦК КПБ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання
Катэгорыя:Старшыні Савета Міністраў БССР
Катэгорыя:Міністры сацыяльнага забеспячэння БССР
Катэгорыя:Міністры хлебапрадуктаў БССР
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Персанальныя пенсіянеры саюзнага значэння
Уільям Хёрт

**Уільям Хёрт** (англ. William Hurt; ,  — ) — амерыканскі , які быў асабліва папулярны ў 1980-я годы, па-майстэрску увасабляючы псіхалагічна складаныя вобразы вельмі шырокага дыяпазону.

## Выбраная фільмаграфія 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Самуіл Хаімавіч Агурскі

**Самуіл Хаімавіч Агурскі** (,  — , Паўладар) — беларускі савецкі гісторык. Член-карэспандэнт АН БССР (1936). Сын — Міхаіл Самуілавіч Агурскі.

## Біяграфія 
Удзельнік рэвалюцыйнага руху 1905 года. У 1906—1907 гадах у эміграцыі ў Англіі і ЗША. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі вярнуўся на радзіму. У 1918 годзе працаваў ваенкомам у Віцебску. У 1925—1934 гадах загадчык інстытута, намеснік дырэктара Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КП(б)Б. У 1935 годзе намеснік дырэктара Інстытута нацыянальных меншасцей АН БССР.

## Працы 
Распачаў спробы навукова-літаратурнай крытыкі асобных аспектаў бундаўскай інтэрпрэтацыі рэвалюцыйнага руху ў Беларусі. Аўтар прац па гісторыі рэвалюцыйнага руху ў Беларусі, рэдактар зборнікаў матэрыялаў «1905 у Беларусі» (1926), «Кастрычнік у Беларусі» (1927).

Апублікаваў больш за 30 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфіі.

Асноўныя працы:

* Еврейский рабочий в коммунистическом движении (1917—1921). Мн.: Гос. изд-во Белоруссии, 1926.
* Очерки по истории революционного движения в Белоруссии (1863—1917). Мн.: Белгосиздат, 1928.
* Ленінская «Іскра» ў барацьбе супраць Бунда. Мн.: ДВБ, 1934.

## Літаратура 
* т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.
* Возвращенные имена. Мн.: Наука и техника, 1992.

## Спасылкі 
* С. Х. Агурский 
* С. Х. Агурский 
* Самуіл Хаімавіч Агурскі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН БССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Роберт Дзюваль

**Роберт Селдэн Дзюваль** (; ) — амерыканскі  і , які зняўся ў такіх значных карцінах, як «Ваенна-палявы шпіталь», «Хросны бацька» і «Апакаліпсіс сёння», уладальнік «Оскара» за найлепшую мужчынскую ролю ў фільме 1983 «Далікатная міласэрнасць», уладальнік прэмій «BAFTA», «Эмі», чатырохразовы ўладальнік прэміі «Залаты глобус».

Роберт Дзюваль, ветэран амерыканскага кінематографа, стварыў шэраг запамінальных драматычных вобразаў, сярод якіх былі як сярэднестатыстычныя амерыканцы, паліцыянты і рэйнджары, так і знакамітыя палітычныя дзеячы генерал Роберт Лі, Іосіф Сталін. У 1970-х і 1980-х гадах многія фільмы з яго ўдзелам атрымлівалі прэстыжныя міжнародныя ўзнагароды і прэміі ў галіне кінематаграфіі, а сярод калегаў па акцёрскаму рамяству ён з’яўляецца лідарам па колькасці фільмаў з яго удзелам, уключаных у 100 найлепшых фільмаў па версіі Амерыканскага інстытута кінамастацтва.

## Бібліяграфія 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* Афіцыйная старонка фільма «Забойнае танга» на сайце кінастудыі MGM

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Фарыд Мюрэй Абрахам

**Фарыд Мюрэй Абрахам** (; ) — амерыканскі акцёр, асірыец па бацьку, італьянец па маці.

## Біяграфія 
На працягу некалькіх дзясяткаў гадоў нястомна гуляў у тэлесерыялах, здымаўся ў рэкламных роліках і ў кіно — і пры гэтым яго імя заставалася практычна невядомым.

У 1983 г. Мілаш Форман запрасіў яго згуляць Антоніа Сальеры ў гістарычным фільме «Амадэй», і за гэтую ролю Фарыду Мюрэй Абрахаму была прысуджана прэстыжная прэмія Амерыканскай кінаакадэміі «Оскар».

Пасля гэтага нечаканага прарыву ў працах акцёра пачалі пераважаць злыдні сальерыеўскага тыпу («Імя ружы», «Апошні герой баевіка»).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Дэніел Дэй-Льюіс

**Дэніел Майкл Блэйк Дэй-Льюіс** (анг. Daniel Michael Blake Day-Lewis, нар. 29 красавіка 1957 г., Лондан, Вялікабрытанія) — англійскі акцёр, які мае ірландскае і брытанскае грамадзянства. Тройчы лаўрэат прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю.

## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Феадор Стратылат

**Феадор Стратылат** (; ?, Еўхаіт — , Гераклея) — хрысціянскі святы, ушанаваны ў ліку велікамучанікаў. Дні памяці ў Праваслаўнай царкве — 8 лютага і 8 чэрвеня (па юліянскім календары), у Каталіцкай царкве — 7 лютага.

Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя IV стагоддзя
Катэгорыя:Велікамучанікі
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Раскрыжаваныя
Пшэмысл II

**Пшэмысл II** або **Пшэмыслаў II** (, ; 14 кастрычніка 1257, Познань — 8 лютага 1296, Рагозьна) — герцаг Вялікай Польшчы ў Познані з 1273, герцаг Вялікай Польшчы ў Калішы з 1279, герцаг малой Польшчы ў Кракаве ў 1290—1291 гадах, герцаг Усходняга Памор’я з 1294 і кароль Польшчы з 1295.

## Біяграфія 
З дынастыі Пястаў, сын познанскага князя Пшэмысла I (1220/21—1257). Пасля смерці бацькі выхоўваўся пры двары свайго дзядзькі, калішскага князя Баляслава Набожнага. У 1279 годзе атрымаў у спадчыну яго ўдзел, пасля чаго падпарадкаваў сабе ўсю Вялікую Польшчу. Падтрымліваў уроцлаўскага князя Генрыка IV, аднак у 1281 годзе разам з шэрагам іншых князёў быў узяты ў палон ім на з’ездзе ў Барычы. У абмен на вызваленне саступіў Генрыку IV Рудскую (Вялюньскую) зямлю (размяшчалася паміж Сілезіяй і Малой Польшчай), у 1284 годзе перадаў яму таксама Алабоцкую акругу (усе тэрыторыі вернуты ў 1287 годзе). У 1282 годзе ў Кэмпне ўсходнепаморскі князь Мсцівой II абвясціў Пшэмысла II сваім спадчыннікам. У 1287 годзе ў Слупску заключыў з Мсцівоем II і паморскім князем Багуславам IV дагавор аб узаемадапамозе, накіраваны супраць Брандэнбурга. У 1289 годзе ў складзе вялікапольска-куяўска-мазавецкай кааліцыі ўдзельнічаў у выгнанні з Кракава сілезскіх князёў, але затым заключыў перамір’е з Генрыкам IV, што дазволіла таму зноў заняць кракаўскі сталец. У 1290 годзе па завяшчанні Генрыка IV атрымаў правы на Кракаў, але зацвердзіцца ў ім не змог. Пакідаючы Кракаў, забраў каралеўскія рэгаліі. У 1291 годзе за грашовую кампенсацыю прызнаў пераход Малой Польшчы пад уладу чэшскага караля Вацлава II. Пасля смерці Мсцівоя II у 1294 годзе пад уладу Пшэмысла II перайшло Памор’е. 26 чэрвеня 1295 года ў Гнезне каранаваны як польскі кароль. Забіты, згодна з сярэднявяковымі хронікамі, людзьмі, падасланымі маркграфам Брандэнбурга. Са смерцю Пшэмысла II перапынілася мужчынская лінія вялікапольскіх Пястаў.

Катэгорыя:Каралі польскія
Катэгорыя:Велікапольскія Пясты
Аркадзь Дзмітрыевіч Чарнышэвіч

**Аркадзь Дзмітрыевіч Чарнышэвіч** (, в.Кулакі,  Мінскай вобласці — ) — беларускі .

## Біяграфія 
Нарадзіўся 8 жніўня 1912 года ў в. Кулакі ў сялянскай сям’і.

Па заканчэнні Старобінскай сямігодкі (1928) памагаў бацькам у гаспадарцы. Падрыхтаваў і адаслаў у Белдзяржвыдавецтва зборнік апавяданняў «Хаты ажываюць», які не быў прыняты да друку. У 1930 годзе бацьку раскулачылі і адправілі на будаўніцтва Беламорска-Балтыйскага канала, а сям’ю вывезлі ў Качоўскі раён Комі-Пярмяцкай акругі РСФСР. А. Чарнышэвіч працаваў у пасёлку Янчэр рабочым на лесараспрацоўках, загадчыкам мясцовай крамы, настаўнічаў. У 1940 годзе завочна скончыў Кудымкарскае педагагічнае вучылішча. У 1950 годзе вярнуўся на радзіму, быў прызначаны дырэктарам Насовіцкай, а потым — Свірскай пачатковых школ Мядзельскага раёна. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1954. З 1954 года жыў у Радашковічах, потым пераехаў у Мінск. Апошнія гады жыцця былі асабліва творча актыўныя.

Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Творчасць 
Першае апавяданне надрукаваў у 1927 (часопіс «Чырвоны сейбіт»). Сталай літаратурнай працай пачаў займацца з 1940, калі апублікаваў у часопісе «Полымя рэвалюцыі» падборку апавяданняў «Лета». Аўтар зборнікаў апавяданняў «Суседзі» (1956), «Марцін Когут» (1958), «Праз зімы і вёсны» (1960), «Новы дом» (1967), «Апавяданні» (1970), раманаў «Світанне» (1957), «Засценак Малінаўка» (1964, ч. 1; 1965, ч. 2), у 1982 абедзве часткі выйшлі пад назвай «Засценак Малінаўка».

Творчасці Аркадзя Чарнышэвіча ўласцівы дакладнае веданне вясковага побыту, сялянскай псіхалогіі, грунтоўная распрацаванасць вобразаў і малюнкаў беларускай прыроды, аналітызм, багатая мова.

Пісаў для дзяцей. Выйшлі яго аповесці «У адной сям’і» (1951), «На сажалках» (1955), зборнікі апавяданняў «Зосін лужок» (1952), «Апавяданні старога Арцёма» (1958), «Складанец» (1969).

## Бібліяграфія 
* Выбраныя творы. Т 1-2. Мн., 1979.

## Ушанаванне памяці 
Яго імем названа вуліца ў Радашковічах; на доме, дзе Аркадзь Чарнышэвіч жыў, устаноўлена мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* *Бугаёў Дз.* Шматграннасць. — Мн., 1970.
* *Куляшоў Ф.* Шлях да майстэрства // Полымя. 1972. № 8.
* *Шыловіч А.* Жаданая сустрэча // Полымя. 1980. № 7.
* 
* 

## Спасылкі 
* Творы на knihi.com 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Марцін Бубер

**Марцін Бубер** (, 8 лютага 1878, Вена — 13 чэрвеня 1965, Іерусалім) — нямецка-яўрэйскі экзістэнцыяльны філосаф, тэарэтык сіянізму.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Вене. Юнацтва правёў у Лембергу (цяпер Львоў).

Атрымаў адукацыю ў універсітэтах Вены, Берліна, Цюрыха і Лейпцыга. У 1911 годзе выступаў з лекцыямі ў Берліне, у экспрэсіянісцкім «Новым клубе». У 1924—1933 гг. — прафесар філасофіі іудаізму і этыкі ва універсітэце Франкфурта-на-Майне . У 1933 годзе эміграваў з Германіі ў Швейцарыю, а затым (1938) у Палестыну, дзе да 1951 года быў прафесарам сацыялогіі Іерусалімскага ўніверсітэта, у 1960—1962 гг. першым прэзідэнтам Акадэміі навук Ізраіля.

Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Постаці ізраільскай філасофіі
Катэгорыя:Гісторыя яўрэяў Германіі
Катэгорыя:Яўрэйскія філосафы
Катэгорыя:Экзістэнцыялісты
Катэгорыя:Пацыфісты
Катэгорыя:Сацыялісты-ўтапісты
Катэгорыя:Постаці сіянізму
Катэгорыя:Постаці яўрэйскага багаслоўя
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі
Катэгорыя:Хасідызм
Катэгорыя:Акадэмікі АН Ізраіля
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Ізраіля
Катэгорыя:Постаці Львова
Катэгорыя:Асобы на марках
Антон Пятровіч Бялевіч

**Антон Пятровіч Бялевіч** (, в. Дуброўка, , Мінская вобласць — , Мінск) — беларускі паэт. Удзельнік партызанскага руху ў Беларусі ў гады Другой сусветнай вайны.

## Біяграфічныя звесткі 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Магілёўскім палітасветным інстытуце (1933—1935). Працаваў загадчыкам аддзела пухавіцкай раённай газеты «За калгасы», нарысістам у газеце «Чырвоная змена», у 1939—1945 гг. — у газеце «Звязда». Падчас Вялікай Айчыннай вайны супрацоўнічаў у беларускім перыядычным друку, удзельнічаў у савецкім партызанскім руху на Віцебшчыне. У 1945—1947 гг. — загадчык аддзела паэзіі газеты «Літаратура і мастацтва», у 1947—1950 гг. — нарысіст газеты «Савецкі селянін». 

Член Саюза пісьменнікаў СССР і Беларусі з 1943 года.

Памёр  года ў Мінску. Пахаваны на Усходніх могілках Мінска.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1937 года.

Аўтар дакументальнай аповесці «Мінай Шмыроў» (1970), кніг нарысаў «Майстры сацыялістычнага земляробства» (1939), «Сонечным шляхам» (1950), «Добрыя людзі» (1957), «Людзі робяць вясну» (1959), «З добрай доляй заручоныя» (1960), «Хатынь: боль і гнеў» (1971), «Споведзь сэрца» (1978), кнігі літаратурных партрэтаў «Чарадзеі» (1970).

Пераклаў на беларускую мову паэму А. Твардоўскага «За даллю — даль» (1962), паасобныя творы , М. Бажана, , , М. Лермантава, А. Міцкевіча і інш.

## Прэміі і ўзнагароды 
Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» і медалямі. Імем паэта названа вуліца ў горадзе Узда.

## Бібліяграфія 
* Выбраныя творы. Т. 1-2. Мн., 1969.
* Хатынь: боль и гнев [печатный текст] / Белевич, Антон Петрович, Автор (Author); Жиженко, Владимир Александрович, Переводчик (Translator); Дегтярева, И. А., Редактор (Editor); Сергеев, С. И., Художник (Artist); Трояновская, Н. Е., Технический редактор, типограф (Typographer). - Издание 2-е, переработанное. - Москва : Политиздат, 1974. - 79, [1] с.: вкладные [2] л.; 20 см.- 200 000 экземпляров   15 к.
* Сонечны гадзіннік. Мн., 1978.
* Мой шчодры бор. Мн., 1985.

## Літаратура 
* Беларускія пісьменнікі (1917—1990): даведнік / склад. А. Гардзіцкі. — Мн., 1994.
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Канстанцый III

**Канстанцый III**, *Флавій Канстанцый* () (пам. 2 верасня 421) — рымскі імператар (суправіцель Ганорыя) з 8 лютага па 2 верасня 421 года. Консул у 414, 417, і 420 гадах.

## Літаратура 
* *Lütkenhaus W*. Constantius III.: Studien zu seiner Tatigkeit und Stellung im Westreich 411—421. Bonn, 1998 (Habelts Dissertationsdrucke: Reihe Alte Geschichte; H. 44)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы V стагоддзя
Катэгорыя:Імператары рымскія
Катэгорыя:Памерлі ў 421 годзе
Катэгорыя:Дынастыя Валентыніяна-Феадосія
Катэгорыя:Рымскія консулы V стагоддзя
Франц Марк

**Франц Марк** (8 лютага 1880 - 4 сакавіка 1916) — нямецкі жывапісец яўрэйскага паходжання, яркі прадстаўнік нямецкага экспрэсіянізму. Нараўне з Аўгустам Маке, Васілём Кандзінскім і інш. з'яўляўся ўдзельнікам і галоўным арганізатарам мастацкага аб'яднання «Сіні вершнік» (ням.: Der Blaue Reiter).

## Спасылкі 
* Падрабязная біяграфія
* Працы Франца Марка 
* Франц Марк: галерэя 
* Дадатковыя спасылкі па тэме 
* WebMuseum Franz Marc Page

Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы Германіі
Катэгорыя:Мастакі-анімалісты
Катэгорыя:Загінулі ў Першую сусветную вайну
Лана Цёрнер

**Лана Тэрнер** (, поўнае імя — *Julia Jean Milfred Frances Turner*,  — ) — амерыканская , адна з самых гламурных і пачуццёвых зорак класічнага Галівуду.

## Выбраная фільмаграфія 
* 1948 — Тры мушкецёры

## Спасылкі 
* Лана Цёрнер: Жыццё легенды  

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Памерлі ад раку гартані
Абдул-Азіз

**Абдул-Азіз** ( — ) — 32-і султан Асманскай імперыі, які кіраваў у 1861—1876 гадах. Другі сын султана Махмуда II, ўступіў на пасад пасля свайго брата Абдул-Меджыда 25 чэрвеня 1861 г..

## Бібліяграфія 
* Ацам «L’avénement d’A.» (Парыж, 1861.)
* Мілінген (Асман-Сейфі-Бей), «La Turquie sous le règne d’A.» (Брусель, 1868 г.)
* Мілінген (Асман-Сейфі-Бей), «Sultan A.» (у «Unsere Zeit», Лейпц., 1877, I).

Катэгорыя:Султаны Асманскай імперыі
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Магдалена Нойнер

**Магдалена Нойнер** (,  года, Гарміш-Партэнкірхен, Баварыя, ФРГ) — нямецкая біятланістка, двухразовая алімпійская чэмпіёнка, дванаццаціразовая чэмпіёнка свету па біятлоне, трохразовая ўладальніца Кубка свету (сезоны 2007/08, 2009/10, 2011/12), уладальніца сямі Малых Кубкаў свету. Трохразовая чэмпіёнка свету па летнім біятлоне. Адна з самых папулярных спартсменак у Германіі. Лепшая нямецкая спартсменка 2007 і 2011 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Магдалены Нойнер 
* Профіль на афіцыйным сайце Міжнароднага саюза біятланістаў  , 
* 
* 

Катэгорыя:Біятланісткі Германіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па біятлоне
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Германіі
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па біятлоне
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па летнім біятлоне
Катэгорыя:Пераможцы Хольменколена
Герберт Сайман

**Герберт Аляксандэр Сайман** (, 15 чэрвеня 1916, Мілуокі — , Пітсбург) — выдатны амерыканскі вучоны яўрэйскага паходжання ў галіне сацыяльных, палітычных і эканамічных навук, адзін з распрацоўшчыкаў гіпотэзы Ньюэла-Саймана.

Ён аказаў прыкметны ўплыў на развіццё тэорыі арганізацыі, менеджменту і кіраўніцкіх рашэнняў. Г. Сайман быў членам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША. Ён доўгі час працаваў прафесарам камп’ютарных навук і псіхалогіі ва ўніверсітэце Карнегі-Мелона ў Пітсбургу. Яго працы ў галіне вылічальнай тэхнікі і штучнага інтэлекту аказалі істотны ўплыў на развіццё кібернетыкі.

Значны тэарэтычны ўклад Г. Саймана ў навуку кіравання атрымаў годнае прызнанне ў 1978 годзе, калі яму была прысуджана Нобелеўская прэмія па эканоміцы «за наватарскія даследаванні працэсу прыняцця рашэнняў у эканамічных арганізацыях, у фірмах».

## Літаратура 
## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Герберта Саймана на Нобелеўскім сайце 

Катэгорыя:Эканамісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Даследчыкі штучнага інтэлекту
Катэгорыя:Кагнітыўныя псіхолагі
Катэгорыя:Псіхолагі ЗША
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук
Ульф фон Эйлер

**Ульф Свантэ фон Эйлер** (; 7 лютага 1905, Стакгольм, Швецыя — 9 сакавіка 1983) — шведскі фізіёлаг і фармаколаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1970) «за адкрыцці, якія датычацца гумаральных перадатчыкаў у нервовых канчатках і механізмаў іх захоўвання, выдзялення і інактывацыі». Эйлер адкрыў простагландын і норадрэналін.

## Роднасныя сувязі 
Ульф фон Эйлер быў сынам Ханса фон Эйлер-Хельпіна — члена Каралеўскай шведскай акадэміі навук, замежнага члена АН СССР. Таксама ён з'яўляецца нашчадкам вялікага матэматыка Леанарда Эйлера.

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія на Нобелеўскім сайце

Ульф фон
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Фізіёлагі Швецыі
Катэгорыя:Нейрабіёлагі Швецыі
Катэгорыя:Фармаколагі Швецыі
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі Гайрднера
Джэймс Хедлі Чэйз

**Джэймс Хедлі Чэйз** (анг. James Hadley Chase, сапраўднае імя *Рэнэ Брабазон Рэйманд* (анг. Rene Brabazon Raymond); 24 снежня 1906, Лондан — 6 лютага 1985, Аскона, кантон Тычына) — брытанскі пісьменнік, аўтар больш за 90 дэтэктыўных раманаў. Вядомы таксама пад псеўданімамі Джэймс Л. Догерці, Рэйманд Маршал, Эмброз Грант.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Аўтары дэтэктыўнай прозы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1985 годзе
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Бен Кінгслі

Сэр **Бен Кінгслі** (; сапраўднае імя **Крышна Панда Бханджы**, ; нар. 31 снежня 1943) — брытанскі акцёр.

## Біяграфія 
Бен Кінгслі нарадзіўся 31 снежня 1943 года ў Скарбора, графства Іаркшыр. Бацька — урач Рахімтула Харджы Бханджы, гуджарацкага паходжання з Кеніі (у сваю чаргу яго бацька паходзіў з вострава Занзібар); маці — брытанская актрыса і мадэль Ганна Ліна Мэры Гудман, яўрэйскага паходжання. Сваю кар’еру пачаў з тэатральнай сцэны. Па парадзе бацькі ўзяў мілагучны сцэнічны псеўданім. З 1967 года член трупы Каралеўскага Шэкспіраўскага тэатра. Першая роля ў кіно — у фільме «Страх адкрывае дзверы» (1972). Пасля гэтага здымаецца ў тэлесерыялах. У 1982 годзе сыграў у карціне Рычарда Атэнбора «Гандзі», за ролю ў якой быў ганараваны прэміі «Оскар».

Апроч гэтага, намінаваўся на «Оскар» у 2002 годзе за ролю ў фільме «Сексуальнае стварэнне» і праз год за ролю ў фільме «Дом з пяску і смугі».

У 2000 годзе быў узнагароджаны Ордэнам Брытанскай Імперыі.

## Выбраная фільмаграфія 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* Il canto sospeso

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імперыі
Катэгорыя:Рыцары-бакалаўры
Крысціна Рычы

**Крысціна Рычы** (анг. Christina Ricci; нар. 12 лютага 1980, Санта-Моніка, штат Каліфорнія, ЗША) — амерыканская , , вядомая сваімі ролямі ў незалежным кінематографе.

## Біяграфія 
Крысціна Рычы нарадзілася 12 лютага 1980 г. у прыгарадзе Лос-Анджэлеса Санта-Моніка, ЗША. Крысціна была малодшай з чатырох дзяцей (астатніх клічуць Рафаэль, Піа і Дантэ) у сям’і адваката Ральфа Рычы і рыэлтара Сары Мёрдак. Бацька, перш чым заняцца юрыдычнай практыкай, працаваў псіхааналітыкам: Крысціна часта магла чуць яго сеансы. Сям’я неўзабаве пераехала ў штат Нью-Джэрсі. Бацькі развяліся, калі ёй споўнілася 13 гадоў.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дзеці-акцёры ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Вальтэр Каспер

**Вальтэр Каспер** (; нар. , г. Хайдэнхайм-ан-дэр-Брэнц, Германія) — каталіцкі кардынал.

## Біяграфія 
Святарскае пасвячэнне атрымаў у кафедральным саборы Ратэнбурга 6 красавіка 1957 г. Aбараніў дысертацыю на тэму «Філасофія і тэалогія гісторыі ў позняй філасофіі Шэлінга». Узначальваў кафедру дагматычнай тэалогіі на тэалагічным факультэце Мюнстарскага ўніверсітэта. 16 сакавіка 1999 г. Ян Павел ІІ прызначыў Вальтэра Каспера Сакратаром Папскай Рады па садзеянні хрысціянскаму адзінству і віцэ-прэзідэнтам Камісіі па рэлігійным дыялогу з іудаізмам. 21 лютага 2001 г. — стаў кардыналам і 3 сакавіка 2001 г. быў прызначаны Старшынёй Папскай Рады па садзеянні хрысціянскаму адзінству і Камісіі па рэлігійным дыялогу з іудаізмам. 15 мая 2001 г. кардынал Вальтэр Каспер стаў членам Кангрэгацыі па пытаннях веравучэння і Кангрэгацыі па справах Усходніх Цэркваў, а 18 мая таго ж года — членам Папскай Рады па пытаннях культуры. У 2002 г. ён быў прызначаны членам Вышэйшага Папскага касцёльнага суда (Signatura Apostolica).

Аўтар кніг: «Езус Хрыстус» (1974), а таксама «Лексікон тэалогіі Касцёла», які выдаваўся тройчы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кардыналы Германіі
Гней Юлій Агрыкала

**Гней Юлій Агрыкала** (, 13 чэрвеня 40, , был. калонія «Форум Юлія» — 23 жніўня 93) — рымскі палкаводзец і дзяржаўны дзеяч. Нарадзіўся ў правінцыі, стаў консулам Рымскай рэспублікі ў 77 г. і затым намеснікам Брытаніі ў 78 — 85 гг. Ён пашырыў уладанні Рыма на чатыры пятых тэрыторыі Шатландыі і выйграў бітву каля Монс Граўпіус.

Муж дачкі Агрыкалы, гісторык Тацыт, прысвяціў жыццю і справам свайго цесця асобную кнігу, якая цяпер з’яўляецца важнаю крыніцаю не толькі па біяграфіі Агрыкалы, але і наогул па рымскім заваяванні Брытаніі.

## Спасылкі 
http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0084:text=Agr:chapter=1&redirect=true

Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Рымскія консулы I стагоддзя
Катэгорыя:Тацыт
Конрад II (кароль Італіі)

**Конрад II** (ням.: Konrad; 12 лютага 1074, Герсфельдскае абацтва, Германія — 27 ліпеня 1101, Фларэнцыя, Італія) — кароль Германіі (1087—1098) і кароль Італіі (1093—1098).

## Біяграфія 
Конрад нарадзіўся 12 лютага 1074 года ў Герсфельдскім абацтве і быў другім сынам імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Генрыха IV і яго жонкі Берты Савойскай. Старэйшы брат Конрада Генрых нарадзіўся ў жніўні 1071 года, і ў гэтым жа месяцы памёр. У 1076 годзе ён стаў герцагам Ніжняй Латарынгіі і маркграфам Турынскім. У гэтым жа годзе ён суправаджаў свайго бацьку на шляху ў Каносу. Конрада даручылі клопату міланскага архібіскупа Тэадальда. У 1087 годзе Конрад быў выбраны каралём Германіі і быў каранаваны 30 мая ў Ахене, стаўшы афіцыйным спадчыннікам свайго бацькі. У 1093 годзе ён быў каранаваны каралём Італіі ў Мілане архібіскупам Ансельмам III. Паводле міланскага гісторыка Ландульфа Луніёра ён быў таксама каранаваны ў Монцы, дзе захоўвалася Жалезная карона.

Пад уплывам маркізы Мацільды Тасканскай і яго мачахі Еўпраксіі Усеваладаўны, дачкі кіеўскага князя Усевалада Яраславіча, Конрад у 1093 годзе далучыўся да Папскага лагера, які стаяў супраць імператара Генрыха IV, такім чынам стаўшы ворагам свайго бацькі. У 1095 годзе на парадзе горада П’ячэнца ён пацвердзіў абвінавачванні Еўпраксіі, у якіх яна сцвярджала, што Генрых уваходзіў у секту нікалаітаў, удзельнічаў у іх оргіях і прапанаваў яму яе займець. Неўзабаве пасля гэтага ў Крэмоне Конрад пакляўся быць лаяльным да Рымскага Папы Урбана II, стаўшы стратарам Папы, гэта значыць стаў вадзіць пад аброці папскага каня, што з’яўлялася сімвалічным жэстам пакоры. У сваю чаргу Урбан абяцаў яму імператарскую карону. У гэтым жа годзе Урбан уладкаваў шлюб Конрада на Канстанцыі Сіцылійскай, дачцэ графа Ражэра I Сіцылійскага.

Яго бацька прарэагаваў на гэтыя падзеі такім чынам, што абвясціў у Майнце сваім спадчыннікам малодшага сына Генрыха, будучага імператара Генрыха V. Пасля гэтага Конрад страціў уладу над палітычнымі падзеямі ў Італіі. А 27 ліпеня 1101 года ён памёр у Фларэнцыі ва ўзросце 27 гадоў, ужо не маючы тытулаў караля Рымскага і Італьянскага. Быў пахаваны ў Санта-Рэпарата, цяпер вядомай як Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Каралі германскія
Катэгорыя:Каралі італьянскія
Катэгорыя:Герцагі Ніжняй Латарынгіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Салічная дынастыя
Пліній Малодшы

**Плі́ній Малодшы** (поўнае імя: Гай Пліній Цэцылій Секунд; ) (прыблізна  — ) — старажытнарымскі палітычны дзеяч і пісьменнік, адвакат. Пляменнік і прыёмны сын Плінія Старэйшага. Калі Пліній Старэйшы загінуў падчас вывяржэння вулкана Везувія ў 79 годзе, Гай Цэцылій як спадчыннік змяніў сваё імя на **Гай Пліній Цэцылій Секунд**.

## Спасылкі 
* Лацінскія тэксты
* Падрабязная біяграфія Плінія малодшага (на англійскай мове)

Катэгорыя:Лацінскія аратары
Катэгорыя:Лацінскія эпісталографы
Катэгорыя:Пісьменнікі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі II стагоддзя
Катэгорыя:Юрысты Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Адвакаты Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Аўгуры
Катэгорыя:Адвакаты паводле алфавіта
Катэгорыя:Хрысціянства ў Рымскай імперыі
Іаан IV Ласкарыс

**Іаан IV Ласкарыс** () (25 снежня 1250 — каля 1305) — сын Нікейскага імператара Феадора II Ласкарыса (памёр у 1259 годзе), застаўся пасля смерці бацькі малалетнім.

Апякунства над ім і рэгенцтва сілай захапіў Міхаіл VIII Палеалог, у 1259 годзе абвясціў сябе імператарам-суправіцелем. Пасля вяртання Канстанцінопаля ад лацінаў, Міхаіл асляпіў 11-гадовага Іаана ў канцы 1261 года і зняволіў яго ў крэпасць Дакібіз. Аб часе смерці Іаана няма дакладных дадзеных: ён быў жывы яшчэ ў 1290 годзе, калі яго наведаў сын Міхаіла Андронік II Палеалог, з мэтай дамагчыся прызнання спадчынных сваіх правоў на імперскі трон.

Катэгорыя:Ласкарысы
Катэгорыя:Нікейскія імператары
Катэгорыя:Манархі, зрынутыя ў дзяцінстве
Катэгорыя:Сілком аслепленыя
Уладзімір Уладзіміравіч Адамаў

**Уладзімір Уладзіміравіч Адамаў** (,  — ?, ) — беларускі. Быў кіраўніком геабатанічных экспедыцый Упраўлення меліярацыі Наркамзема Беларусі. Па некаторых звестках, які захаваўся ў Вялікіх Лётцах, устаноўлена мемарыяльная дошка.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* [Листы да У. Л. Камарова(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%9B%D1%8F%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D1%86%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%9E)] ў архіве РАН 
* Адамов, Владимир Владимирович 

Катэгорыя:Батанікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Батанікі Расіі
Катэгорыя:Выпускнікі СПбДУ
Катэгорыя:Члены Рускага батанічнага таварыства
Раберта Беніньі

**Раберта Беніньі** (, нар. 27 кастрычніка 1952, Кастыльён-Ф’ёрэнціна, правінцыя Арэца, Таскана, Італія) — італьянскі акцёр, рэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.

## Узнагароды 
* Кавалер Вялікага крыжа ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай» (2005) 
* Прэмія «BAFTA» за лепшую мужчынскую ролю (1998) '*за *Жыццё цудоўнае'''''
## Фільмаграфія 
* 1990: «Голас Месяца» — Іва Сальвіні
* 1997: «Жыццё цудоўнае» — Гвіда

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Гільдыі кінаакцёраў ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залатая маліна»
Катэгорыя:Акцёры тэатра
Алабама (рака)

**Алаба́ма** () — рака ў ЗША, у штаце Алабама. Назва ракі паходзіць ад назвы індзейскага племя Алабама.

Даўжыня 640 (ад вытоку ракі Кусы — 1064) км. Утвараецца за 6 км ад горада Мантгомеры зліццём рэк Кусы і Талапусы, што сцякаюць з паўднёвых адгор’яў Апалачаў. Працякае па Прымексіканскай нізіне. У нізоўі пасля зліцця з ракой Тамбігбі, ужо называецца Мабіл і ўпадае ў Мабілскі заліў, які ў сваю чаргу з’яўляецца часткай Мексіканскага заліва.

Рэчышча вельмі звілістае. Шырыня Алабамы вагаецца ад 50 да 200 метраў, глыбіня ад 1 да 12 метраў. Сярэдні расход вады 1790 м³/с.
Рака суднаходная ад горада Мантгомеры. На рацэ  шэраг вадасховішчаў. У вусці ракі горад і порт Мабіл.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Alabama River // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Рэкі Алабамы
Катэгорыя:Басейн Мексіканскага заліва
Дагаберт III

**Дагаберт III** (;  — паміж 3 верасня і 31 снежня ) — кароль франкаў, кіраваў у 711—715 гг., з дынастыі Меравінгаў. Дагаберт быў сынам караля Хільдэберта III і Эдоны. Імя Дагаберт у перакладзе са старажытнагерманскай азначае «бліскучы, як дзень».

## Біяграфія 
Дагаберт атрымаў у спадчыну ад свайго бацькі кароны трох франкскіх каралеўстваў — Нейстрыі, Бургундыі і Аўстразіі — ва ўзросце дванаццаці гадоў. Рэальная ўлада, аднак, знаходзілася ў руках мажардома Піпіна Герыстальскага, які кіраваў у Аўстразіі. У Нейстрыі мажардомам быў яго сын Грымаальд. Аднак абодва яны паміраюць у 714 годзе. Новым мажардомам стаў непаўнагадовы сын Грымаальда Тэадаальд.

Смерць Піпіна выклікала адкрыты канфлікт паміж яго спадчыннікамі і нейстрыйскай шляхтай, якая выбірала мажардомаў. Удава Піпіна Плектруда кіравала каралеўствам ад імя караля Дагаберта III і мажардома Тэадаальда, абодвух непаўналетніх. Нейстрыйская знаць скарысталася гэтым, каб падняць паўстанне. Яны аб’ядналіся ў лесе недалёка ад Кампьені і разбілі войска аўстразійцаў. Пасля гэтага Нейстрыя аднавіла сваю незалежнасць і прызначыла новага мажардома ў асобе Рагенфрэда.

Пакуль увага кіраўнікоў была адцягнута вайной з фрызамі на поўначы, у кароткае валадаранне Дагаберта пачалося адасабленне абласцей паўднёвай Галіі: Саварык, ваяўнічы біскуп Асера, у 714 і 715 гадах на свой страх і рызыку падпарадкаваў сабе Арлеан, Невер, Авалон і Тонер, а Эўдон у Тулузе і Антэнор у Правансе сталі фактычна незалежнымі кіраўнікамі.

Пасля цалкам безаблічнага валадарання Дагаберт III памёр паміж 3 верасня і 31 снежня 715 года ва ўзросце 16 гадоў.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Каралі франкаў
Катэгорыя:Меравінгі
Драгіньян

**Драгіньян** () — горад у французскім дэпартаменце Вар, рэгіён Праванс — Альпы — Лазурны Бераг. Супрэфектура аднайменнай акругі.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 25 км ад марскога ўзбярэжжа Міжземнага мора.

left|thumb|220px|Драгіньян, «вежа Пчаляра»

## Гісторыя 
Драгіньян упершыню згадваецца ў 909 годзе. У часы Сярэднявечча паселішча было невялікай вёскай, якая жыла ў асноўным дзякуючы вырошчванню аліўкаў і вінаграду. Падчас пачатку Французскае рэвалюцыі мястэчка стала прэфектурай дэпартамента Вар, нягледзячы на тое, што яно не з’яўлялася самым вялікім яго паселішчам. Меў такі статус аж да 1974 года.

## Славутасці 
* Музей артылерыі
* Музей мастацтваў і народных традыцый
* Царква Святога Міхаіла
* Царква Дзевы Марыі

## Гарады-пабрацімы 
*  Тутлінген, Германія

## Спасылкі 
* Сайт горада 

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Праванс — Альпы — Лазурны Бераг
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Вар
Шчытнікі (сямейства)

**Шчытнікі** (*Pentatomidae*) — сямейства клапоў. Часцей гэтыя клапы у даўжыню дасягаюць ад 8 да 18 мм.

## Распаўсюджанне 
У сусветнай фаўне налічваецца больш за 4000 відаў гэтага сямейства. У Еўропе сустракаюцца 228 відаў, у Сярэдняй Еўропе каля 70 відаў. У Паўночнай Амерыцы жыве 221 від з 61 роду. На Беларусі каля 50 відаў.


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Грунт

**Грунт** (ст.-белар. *кгрунтъ*,*грунтъ* ад  — глеба, зямля, аснова) — горныя пароды і глебы, якія залягаюць у верхняй частцы зямной кары, пераважна ў зоне выветрывання, знаходзяцца ў сферы ўздзеяння вытворчай дзейнасці чалавека і могуць быць скарыстаныя ў якасці падмуркаў, асяроддзя і матэрыялаў для розных збудаванняў.

Грунты з’яўляюцца аб’ектам вывучэння грунтазнаўства.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Ананьев, В. П.* Инженерная геология и гидрогеология: учебник для вузов / В. П. Ананьев, Л. В. Передельский. — М.: Высш. школа, 1980.

Катэгорыя:Геалогія
Сіваграк

**Сіваграк**, таксама **Сіваваронка** (*Coracias*) — род птушак сямейства , атрад .

Даўжыня цела сіваграка звычайнага да 35 см, маса да 190 г. Апярэнне зеленавата-блакітнае з яркім адлівам. На крылах і хвасце ёсць цёмна-сінія ўчасткі. Спіна рыжавата-карычневая. Сярэдняя пара пёраў хваста цёмна-бурая з ліловым напылам. Дзюба моцная, крыху кручкаватая. Корміцца буйнымі жукамі, прамакрылымі, радзей дробнымі пазваночнымі. Нясе 4—6 яец.

## Распаўсюджанне 
Існуе 8 відаў. Пашыраны ў Еўразіі і Афрыцы. Жывуць у лесастэпах, лясах, на ўзлесках, каля высечак, у парках і гаях, саваннах, на акультураных землях. На тэрыторыі Беларусі жыве 1 від:  (народныя назвы: *краска, сінюга*) — пералётная птушка. Зімуе ў Афрыцы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сівагракавыя
Сіваграк звычайны

250px|thumb|Паштовая марка Беларусі
**Сівагра́к звычайны**, **Ракша**, **Сіваваронка** (*Coracias garrulus*) — буйная птушка атрада ракшападобных памерам з голуба.

## Апісанне 
Даўжыня цела 32-35 см, маса 140—160 г. Склад цела шчыльны, дзюба моцная. Агульная афарбоўка зеленавата-блакітная з яркім адлівам. На крылах і хвасце ёсць цёмна-сінія ўчасткі. Спіна глініста-карычневая. Палавы дымарфізм слаба выяўлены. Афарбоўка маладых птушак бледнаватая.

## Пашырэнне 
Еўразія і Паўночна-Заходняя Афрыка. Тэрыторыя Беларусі знаходзіцца ў межах пашырэння віду. Параўнальна нядаўна ў невялікай колькасці гнездавалася на поўначы краіны. Найбольш пашырана на Палессі.

Аддае перавагу старым рэдкім лясам паблізу рачных абалонаў, каля азёраў, высечак, лугоў, палёў, выганаў. Часта селіцца паблізу высакавольтавых ліній, у старых занядбаных парках, прысадах, гаях. Неабходныя ўмовы — наяўнасць дуплаватых дрэваў.

## Асаблівасці біялогіі 
Прылятае паміж 15 красавіка і 15 мая. Дакладныя тэрміны прылёту і гнездавання залежаць ад ходу вясны і геаграфічнага месцазнаходжання мясцовасці. Займае дуплы асін, дубоў, вольхаў, сосен, вербаў, радзей старых ігруш, яблынь, таполяў, ліп. Дуплы выкарыстоўвае некалькі гадоў запар. Нярэдка засяляе і штучныя гняздоўі (галачнікі).

## Ахова 
Птушка ўжо патрапіла ў Чырвоны спіс Міжнароднага саюза аховы прыроды і нададзеная катэгорыяй NT як від, які знаходзяцца пад пагрозай вымірання. Уключана яна ў дадатак II Бернскай і Бонскай канвенцый і, само сабой, увайшла з 1993 года ў Чырвоную кнігу Беларусі.

За апошнія 50 гадоў колькасць беларускай папуляцыі сівагракаў скарацілася больш чым у 200 разоў. Калі ў канцы 1960-х гадоў іх налічвалася ад 10 да 30 тысяч пар, то цяпер у краіне, па самых аптымістычных падліках, не больш за 70 пар. У Еўропе ж агульная колькасць сівагракаў не перавышае 100 тысяч пар.

Па статыстыцы, сёння ў Беларусі зафіксавана толькі 5 месцаў пастаяннага гнездавання сіваграка звычайнага. І толькі ў адной кропцы яе колькасць дасягае 8-10 пар. Гэта тэрыторыя, важная для птушак, «Гронава» ў Магілёўскай вобласці. Тут у цяперашні час выяўлена самая шматлікая папуляцыя сіваграка. Тэрыторыя мае міжнароднае значэнне. Але афіцыйна гэты статус нідзе не замацаваны. Таму грамадская арганізацыя «Ахова птушак Бацькаўшчыны» мае намер ініцыяваць там у 2012 годзе стварэнне заказніка мясцовага значэння.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5

## Спасылкі 
* Сівагракі на Беларусі 

Катэгорыя:Сівагракавыя
Катэгорыя:Птушкі на марках