Таварыства перасоўных мастацкіх выставак

**Таварыства перасоўных мастацкіх выставак** (), або **перасоўнікі** () — творчае аб’яднанне расійскіх мастакоў, якое існавала ў апошняй траціне XIX стагоддзя. У эстэтычным плане ўдзельнікі Таварыства, або *перасоўнікі*, мэтанакіравана супрацьпастаўлялі сябе прадстаўнікам афіцыйнага акадэмізму. Заснавальнікамі Таварыства былі І. М. Крамской, Р. Р. Мясаедаў, М. М. Гэ і В. Р. Пяроў. У сваёй дзейнасці перасоўнікі натхняліся ідэямі народніцтва. Перасоўнікі вялі актыўную асветніцкую дзейнасць, у прыватнасці, арганізуючы перасоўныя выстаўкі; жыццё *Таварыства* будавалася на кааператыўнай аснове.

## Гісторыя 
На пачатку 1860-х гадоў Расійская імперыя ўступіла ў эпоху Вялікіх рэформ Аляксандра II. Сялянскай рэформай было адменена прыгоннае права, праведзены земская і судовая рэформы, рэформа гарадскога самакіравання, ваенная рэформа. Ажыццяўлялася мадэрнізацыя ўсіх сфер жыцця дзяржавы і грамадства; будавалася новая Расія — больш паспяховая за тую, што пацярпела паражэнне ў Крымскай вайне.

### Арцель 
Складовай часткай рэформ у вобласці адукацыі было і рэфармаванне Імператарскай Акадэміі мастацтваў. У 1859 г. быў прыняты новы статут Акадэміі, якім уводзіўся цэлы шэраг прагрэсіўных змен у яе працу. Тым не менш, кансерватыўныя падыходы ў формах правядзення конкурсу на вялікі залаты медаль прывялі да канфлікту:
9 лістапада 1863 года 14 самых выдатных вучняў імператарскай Акадэміі мастацтваў, дапушчаных да спаборніцтва за першы залаты медаль, звярнуліся ў Савет Акадэміі з просьбай замяніць конкурснае заданне (напісанне карціны па зададзеным сюжэце са скандынаўскай міфалогіі «Банкет бога Одзіна ў Валгале») на свабоднае заданне — напісанне карціны на выбраную самім мастаком тэму. На адмову Савета ўсе 14 чалавек пакінулі Акадэмію. Гэта падзея ўвайшла ў гісторыю як «Бунт чатырнаццаці». Менавіта яны арганізавалі «Санкт-Пецярбургскую арцель мастакоў», якая пазней, у 1870 годзе была ператворана ў «Таварыства перасоўных мастацкіх выставак».

Арцель была першай спробай стварэння ў Расіі незалежнага творчага аб’яднання мастакоў. Вопыт Арцелі ўлічваўся пры стварэнні Таварыства.

### Перасоўнікі 
, А. А. Кісялёў, М. В. Неўраў, У. Я. Макоўскі, А. Д. Літоўчанка, І. М. Пранішнікаў, К. В. Лемах, І. М. Крамской, І. Я. Рэпін, Іваноў (служачы ў кіраўніцтве таварыства), М. Я. Макоўскі. Стаяць (злева направа): Р. Р. Мясаедаў, К. А. Савіцкі, В. Д. Паленаў, Я. Я. Волкаў, В. І. Сурыкаў, І. І. Шышкін, М. А. Ярашэнка, П. А. Брулоў, А. К. Беграў.]]
Ідэя аб’яднання маскоўскіх і пецярбургскіх мастакоў на аснове стварэння перасоўнай выстаўкі была выкладзена ў лісце групы маскоўскіх мастакоў да сваіх калег у Санкт-Пецярбургскую Арцель мастакоў. Арцель, акрамя І. Крамскога і К. Лемаха, ідэю стварэння Таварыства не ўспрыняла, але іншыя мастакі-пецярбуржцы, якія прыходзілі на «чацвяргі» ў Арцель, горача яе падтрымалі. У верасні 1870 г. заснавальнікі Таварыства (17 чалавек перасоўных выставак. Апроч штогадовых выставак, Таварыства ладзіла і паралельныя выстаўкі для гарадоў, куды асноўныя выстаўкі не траплялі. Гэтыя выстаўкі складаліся з твораў перасоўнікаў, не прададзеных на асноўных выстаўках. Па меры накаплення такіх твораў і арганізоўвалася выстаўка. Геаграфія паказу паралельных выставак была шырэйшай, чым у асноўных выставак. Так, першая паралельная выстаўка, якая пачалася ў жніўні 1886 г. паказам экспазіцыі ў Ніжнім Ноўгарадзе і скончылася ў красавіку 1888 г. у Віцебску, была паказана ў 12 гарадах Расіі: Ніжнім Ноўгарадзе, Казані, Самары, Пензе, Тамбове, Казлове, Варонежы, Новачаркаску, Растове, Таганрогу, Екацярынаславе і Курску.

Росквіт дзейнасці Таварыства перасоўнікаў прыйшоўся на 1870—1880-я гады. У склад перасоўнікаў у розны час уваходзілі І. Я. Рэпін, В. І. Сурыкаў, М. М. Дубаўскі, У. Я. Макоўскі, І. М. Пранішнікаў, А. К. Буланаў, І. І. Шышкін, В. М. Максімаў, К. А. Савіцкі, А. М. Васняцоў, В. М. Васняцоў, А. І. Куінджы, П. І. Келін, В. Д. Паленаў, М. А. Ярашэнка, Р. С. Лявіцкі, І. І. Левітан, В. А. Сяроў, А. М. Корын, А. А. Архіпаў, В. А. Сурэнянц, В. К. Бялыніцкі-Біруля, А. В. Мараваў, І. М. Крамской, М. П. Багданаў-Бельскі, В. Р. Пяроў.

Апроч членаў Таварыства, удзельнікамі перасоўных выставак былі мастакі-экспаненты. На паслабленне Таварыства працавала і тэндэнцыя да месніцтва паміж Пецярбургскім і Маскоўскім аддзяленнямі. Арганізацыя страчвала сваю былую прывабнасць і запатрабаванасць і ў гэтых умовах апынулася няздольнай да абнаўлення. Апошнім главой таварыства, выбраным у 1918 годзе, быў Павел Аляксандравіч Радзімаў. Ён імкнуўся адрадзіць Таварыства, але высілкі апынуліся дарэмнымі. У 1922 г. адбылася апошняя выстаўка перасоўнікаў. У 1923 г. Таварыства спыніла сваё існаванне.

## Мастацкія прынцыпы 
Для карцін перасоўнікаў былі характэрны абвостраны псіхалагізм, сацыяльная і класавая скіраванасць, высокае майстэрства тыпізацыі, рэалізм, які мяжуе з натуралізмам, трагічны ў цэлым погляд на рэчаіснасць. Вядучымі стылямі ў мастацтве перасоўнікаў былі рэалізм і імпрэсіянізм.

## Гл. таксама 
* Перасоўная бібліятэка
* Новыя перасоўнікі

## Літаратура 
* Товарищество Передвижных Художественных Выставок. Письма и документы. 1869—1899 гг. Книги 1, 2. М.: Искусство, 1987.
* Передвижники  // Большая советская энциклопедия

## Спасылкі 
* ТПХВ (Передвижники) на сайте ТПХВ.РУ
* История Товарищества передвижных художественных выставок
* Н. А. Езерская. «Передвижники и национальные художественные школы народов России»
* Передвижники // ГЕЛОС — библиотека коллекционера  

Катэгорыя:Перасоўнікі
Катэгорыя:Рэалізм
Катэгорыя:Мастацкія выстаўкі
Катэгорыя:Творчыя аб’яднанні
Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Расіі XX стагоддзя