Кангрэс айрат-калмыцкага народа

**Кангрэс айрат-калмыцкага народа**, таксама вядомы як *Чуулһн* (вымаўленне па МФА: ; з калмыцкай — «З’езд»), — палітычная арганізацыя калмыцкіх нацыянальных актывістаў, якая змагаецца за правы калмыкаў і выступае за незалежнасць Рэспублікі Калмыкія.

## Гісторыя 
Арганізацыя сыходзіць каранямі ў калмыцкія нацыяналістычныя суполкі і таварыствы савецкай эпохі. Першы з’езд Кангрэса адбыўся 12 снежня 2015 года ў калмыцкай сталіцы Элісце, у якім прынялі ўдзел каля 200 дэлегатаў. Кангрэс узнік як нефармальны грамадскі орган, які каардынуе правядзенне *чуулганаў* — народных з’ездаў. Такія мерапрыемствы праводзіліся ў Элісце раз на два гады. У іх удзельнічалі прадстаўнікі нацыянальнай інтэлігенцыі, незалежныя актывісты і апазіцыйныя палітыкі. Склад Кангрэса вызначаўся прамым галасаваннем усіх прысутных на з’ездах. У 2021 годзе частка ўдзельнікаў чарговага з’езда была затрымана паліцыяй.

27 кастрычніка 2022 года З’езд апублікаваў дэкларацыю пра незалежнасць Калмыкіі і абвясціў стварэнне незалежнай калмыцкай дзяржавы. Сярод аўтараў гэтага дакумента — члены Кангрэса Арсланг Санджыеў (экс-дырэктар Цэнтра па развіцці калмыцкай мовы), Батыр Барамангнаеў (лідэр рэгіянальнага аддзялення партыі «Яблоко») і Уладзімір Даўданаў (былы міністр маладзёжнай палітыкі Калмыкіі).

У студзені 2023 года член Кангрэса і праўнік Дааўр Дорджын () выступіў ад імя арганізацыі на Форуме вольных народаў пост-Расіі, які праходзіў у сценах Еўрапейскага парламента.

### Расійска-украінская вайна 
Падчас расійска-ўкраінскай вайны 2022 года арганізацыя публічна выступіла супраць вайны. Кіраўнік З’езда Арсланг Санджыеў заявіў, што за апошнія 400 гадоў калмыкі ўдзельнічалі ва ўсіх ваенных канфліктах на баку Расіі, але яны пярэчаць супраць вайны з Украінай. Далей Кангрэс заявіў, што вайна шкодзіць генафонду калмыкаў праз «вар’яцкую бойню ва Украіне», заклікаўшы ўсіх калмыкаў не ўдзельнічаць у канфлікце. Неўзабаве супраць шэрагу ўдзельнікаў арганізацыі былі ўзбуджаны адміністрацыйныя і крымінальныя справы, многія з іх .

## Ідэалогія і дзейнасць 
Асноўнай заяўленай прычынай склікання З’езда было пытанне дзяржаўнасці, якую Калмыкія, у адрозненне ад усіх іншых рэспублік Расіі, юрыдычна не мае. Іншыя пытанні, якія З’езд імкнуўся разгледзець, гэта права на самавызначэнне, абавязковасць выкарыстання калмыцка-айрацкай мовы ў абласцях, вызначаных мясцовымі і федэральнымі законамі, устанаўленне новай канстытуцыі рэспублікі, а таксама іншыя эканамічныя, дэмаграфічныя і палітычныя пытанні, што стаяць перад калмыцкім народам.

Арганізацыя праводзіла палітычную кампанію супраць праўлення Бату Хасікава Калмыкіяй і пасады Дзмітрыя Трапезнікава як мэра Элісты праз некампетэнтнасць і карупцыю. Пасля маштабных пратэстаў Крэмль абверг сваё дачыненне да прызначэння мэрам Трапезнікава. 15 лютага 2022 года гарадскі сход Элісты датэрмінова спыніў паўнамоцтвы Дзмітрыя Трапезнікава. Паведамляецца, што праз адстаўку Трапезнікава кіраўнік Рэспублікі Бату Хасікаў хацеў палепшыць уласны імідж перад незадаволенымі гараджанамі.

Яшчэ адной зменай, прапанаванай З’ездам, стала вырашэнне  паміж Калмыкіяй і Астраханскай вобласцю шляхам вяртання гістарычна калмыцкіх Прыморскага улуса (сучасны Ліманскі раён) і Прыволжскага улуса (сучасны Нарыманаўскі раён), якія былі перададзены Астраханскай вобласці пры Сталіне пасля насільнай дэпартацыі калмыкаў у 1943 годзе. Тады суд Элісты прызначыў ім па 50 гадзін прымусовых працаў за правядзенне несанкцыянаванага публічнага мерапрыемства.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя Калмыкіі
Катэгорыя:Калмыкія
Катэгорыя:Нацыяналістычныя арганізацыі
Катэгорыя:Нацыяналізм у Расіі
Катэгорыя:Нацыяналістычныя рухі ў Еўропе
Катэгорыя:Палітыка Рэспублікі Калмыкія
Катэгорыя:Палітычныя партыі меншасцяў у Расійскай Федэрацыі
Катэгорыя:Сепаратызм у Расійскай Федэрацыі