open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свята-Георгіеўская царква (Лоск)

**Свята-Георгіеўская царква** — праваслаўны храм у в. Лоск Валожынскага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
У паўночнай частцы вёскі. Пабудавана ў 1856 г. з бутавага каменю, з якога ж вымуравана і агароджа царкоўнага пагоста.

Рашэннем Мінскага абласнога савета па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны № 5 ад 07.09.2021 храму святога велікамучаніка Георгія Перамоганосца прысвоены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Складаецца з прамавугольнай у плане аб'ёму малітоўнай залы пад двухсхільным дахам і трох'яруснай шатровай званіцы (васьмярык на 2 чацверыках). Шацёр званіцы і двухсхільны дах над алтарнай часткай завершаны цыбулепадобнымі галоўкамі на гранёных барабанах. Сцены апрацаваны руставанымі вуглавымі лапаткамі і аркатурнымі фрызамі, выкананымі з цэглы і атынкаванымі, якія кантрастна вылучаюцца на паліхромнай бутавай муроўцы сцен. Арачныя аконныя праёмы фасадаў, уваходны партал і круглыя люкарны абрамлены руставанымі ліштвамі.

## Інтэр'ер 
Унутраная прастора перакрыта плоскай столлю.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Лоск
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Валожынскага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1856 годзе
Катэгорыя:Храмы Маладзечанскай епархіі
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Лужкі)

**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Лужкі Шаркаўшчынскага раёна Віцебскай вобласці.

## Гісторыя 
На вуліцы Дзісненскай. Пабудавана ў 1794 г. з цэглы на сродкі полацкага ваяводы Валерыяна Жабы. У 1831 г. і 1885 г. гарэла.

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры пераходнага перыяду ад барока да класіцызму і рэтраспектыўна-рускага стылю. Прамавугольны ў плане аб'ём малітоўнай залы пераходзіць у трохсценак апсіды, накрыты агульным вальмавым дахам, завершаным цыбулепадобным купалам на васьмігранным барабане. У 1934 г. прыбудаваны прытвор з двух'яруснай чатырохграннай званіцай над ім, завершанай шатровым дахам з макаўкай на барабане. Сцены расчлянёны высокімі арачнымі аконнымі праёмамі з дугамі-броўкамі і крапаваны пілястрамі, апяразаны прафіляваным карнізам.

## Інтэр'ер 
У залу над шырокім арачным праёмам адкрываюцца хоры. Абразы 17 — 18 ст.: «Ражджаство Хрыстова», «Ісус Хрыстос, які благаслаўляе дзяцеў», «Маці Божая Адзігітрыя» (1794), «Святы Мікалай» (залачоная рыза выканана ў 1794 г лужкоўскім злотнікам Янам Жыгелем), фератрон «Святы Мікалай» і «Маці Божая Адзігітрыя», іканастас. Пад царквой крыпта.

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Шаркаўшчынскага раёна
Катэгорыя:Лужкі (Шаркаўшчынскі раён)
Катэгорыя:Храмы Полацкай і Глыбоцкай епархіі
ФК ДЮСШ-ДБК Гомель

**ДЮСШ-ДБК** — беларускі футбольны клуб з Гомеля. Заснаваны ў 2010 годзе. У 2016 годзе выступаў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
Футбольная школа ДЮСШ ДБК была створана ў 2010 годзе. Выхаванцы школы выступалі ў розных юнацкіх спаборніцтвах. У 2015 некаторыя ігракі школы выступалі за «Рэчыцу-2014», а ў 2016 годзе, са з'яўленнем першых выпускнікоў, было вырашана заявіць каманду ў Другую лігу. Аснову каманды склалі выхаванцы школы 1997—1999 гадоў нараджэння, таксама склад быў умацаваны некалькімі больш вопытнымі ігракамі. Свой першы сезон каманда пачала не вельмі паспяхова, хутка апынуўшыся ў канцы табліцы, але ў другой палове чэмпіянату здолела атрымаць некалькі перамог, якія, аднак, не дазволілі ўзняцца вышэй за перадапошні радок.

У сакавіку 2017 годзе клуб пацвярдзіў свой удзел у Другой лізе 2017, аднак пазней замест ДЮСШ-ДБК у трэці дывізіён была заяўлена іншая каманда, сфармаваная на базе ДЮСШ-ДБК — «Спутнік» з Рэчыцы.

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Галоўныя трэнеры 
* Канстанцін Чахаў (2016)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

ДЮСШ-ДБК Гомель
Катэгорыя:Спорт у Гомелі
ФК Мантажнік Мазыр

**«Мантажнік»** — беларускі футбольны клуб з Мазыра. Заснаваны ў 2015 годзе. У 2016 і 2021 гадах выступаў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
Клуб быў заснаваны ў 2015 годзе пры падтрымцы мазырскага мантажнага ўпраўлення ААТ «Гомельтэхмантаж» і ў 2015 годзе выступаў у першынстве Мазыра, дзе заняў 3-е месца. У 2016 годзе каманда, узмацніўшыся былымі ігракамі калінкавіцкай «Вертыкалі» і мазырскай «Славіі», заявілася ў Другую лігу Беларусі. Пры гэтым каманда засталася аматарскай, большасць ігракоў працаўладкавана на мантажным упраўленні. У першым сезоне «Мантажнік» здолеў замацавацца ў якасці серадняка чэмпіянату і заняў выніковае 8-е месца з 13.

У сакавіку 2017 года клуб спачатку пацвярдзіў свой удзел у Другой лізе 2017, але потым адмовіўся ад выступлення. У сакавіку 2018 года клуб меў намер зноў далучыцца да Другой лігі, аднак у выніку не быў уключаны ў канчатковы спіс удзельнікаў.

У 2021 годзе ў выніку аб’яднання Другой лігі з чэмпіянатамі абласцей «Мантажнік» далучыўся да Другой лігі. У сезоне 2022 клуб адмовіўся ад удзелу ў чэмпіянаце Беларусі.

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Галоўныя трэнеры 
* Яўген Лукашэвіч (пачатак 2016)
* Вячаслаў Шэўчык (2016)
* Ігар Нягрэеў (з 2021)

Мантажнік Мазыр
ФК Агракамбінат Ждановічы

**«Агракамбінат Ждановічы»** (часам таксама «АК Ждановічы» ці проста «Ждановічы») — беларускі футбольны клуб з Мінска. Заснаваны ў 2011 годзе. У 2014—2015 гадах выступаў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі па футболе.

## Гісторыя 
Каманда была заснавана ў 2011 годзе пры падтрымцы агракамбіната «Ждановічы», да 2014 года выступала ў мінскай аматарскай лізе МЛФ. У 2013 годзе клуб перамог у аматарскім чэмпіянаце Мінска, а таксама заняў 3-е месца на турніры «Кубак Незалежнасці-2013» у Кіеве.

У 2014 годзе каманда заявілася ў Другую лігу, дзе стала выступаць у падгрупе А. Неўзабаве «Ждановічы» апынуліся на трэцім радку табліцы і не пакінулі яго да канца першага этапу, такім чынам трапілі ў фінальную групу. Аднак, у фінале каманда выступіла няўдала — 1 нічыя пры 7 паражэннях — і заняла выніковае 8-е месца. Тым не менш, нападнік «Ждановічаў» Кірыл Самахвал з 25 галамі стаў другім бамбардзірам турніру.

У сезоне 2015 справы ў каманды пайшлі горш. Згубіўшы сваіх найлепшых ігракоў папярэдняга сезону, «Ждановічы» неўзабаве апынуліся ў канцы табліцы. Нягледзячы на тое, што ў другой палове турніру каманда стала набіраць ачкі, яна скончыла на 8-м месцы з 10 у сваёй групе А, пасля чаго разграміла ў стыкавых матчах «Любань» (9:0, 3:0).

У 2016 годзе з-за фінансавых цяжкасцяў каманда адмовілася ад удзелу ў Другой лізе і пад назвай **«КаўчэгСэрвіс»** заявілася ў чэмпіянат мінскай аматарскай лігі АЛФ.

За час выступлення пад назвай «КаўчэгСэрвіс», каманда дасягнула нядрэнных вынікаў:

* 2016 год:
** Фіналіст суцяшальнага кубка «АЛФ — International 2016»
** Бронзавы прызёр Зімовага чэмпіянату АЛФ 2015/2016
** Бронзавы прызёр першага турніру пад эгідай АЛФ і ФК «Мінск» — «Gorozhane Cup 2016»
** Бронзавы прызёр чэмпіянату АЛФ Першая ліга 2016

* 2017 год:
** Сярэбраны прызёр чэмпіянату Мінска 2017

* 2018 год:
**  Уладальнік Кубка Мінска па футболе 2018
** Бронзавы прызёр чэмпіянату Мінска 2018
** Сярэбраны прызёр чэмпіянату АЛФ Першая ліга 2018
** 1/4 фіналу Кубка Рэгіёнаў Беларусі

У пачатку 2019 года ў сувязі з ліквідацыяй фірм-партнёра «КаўчэгСэрвіс» каманда змяніла назву на **«Фенікс»**, пад гэтай назвай прыняла ўдзел у Кубку Беларусі 2019/20, дзе 22 мая 2019 года саступіла мар’інагорскай «Вікторыі» з лікам 0:5. У 2020 годзе каманда пад новай назвай **«Альфа»** зноў згуляла ў Кубка Беларусі.

### Папярэднія назвы 
* «Агракамбінат Ждановічы» (2011—2015)
* «КаўчэгСэрвіс» (2016—2018)
* «Фенікс» (2019)
* «Альфа» (з 2020)

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
* **1** Улічваючы 6 гульняў, перанесеных з 1-га раўнда. Паказчыкі ўласна ў фінальным этапе: 8 матчаў, 0—1—7, розніца мячоў 5—21.
* **2** Стыкавыя матчы супраць клуба «Любань», які заняў 8 месца ў групе Б (9:0, 3:0).

## Галоўныя трэнеры 
* Антон Васілеўскі (2012—2014)
* Дзмітрый Дрожжа (2015—2018)
* Ігар Лосік (з 2019)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Агракамбінат Ждановічы

Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе
Катэгорыя:2011 год у Мінску
ФК Прыазёр’е Верхнядзвінск

**«Прыазёр’е»** — былы беларускі футбольны клуб з горада Верхнядзвінск. У 2014—2015 гадах выступаў у Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
Каманда «Прыазёр’е» была заснавана ў 2013 годзе прадпрымальнікам Андрэем Чарняўскім як пераемніца каманды «Мёры», якая ў 2012 годзе выступала ў Другой лізе. «Прыазёр’е» захавала ігракоў і трэнерскі штаб «Мёраў», у 2013 годзе ўпэўнена перамагло ў чэмпіянаце Віцебскай вобласці, а на наступны год заявілася ў Другую лігу. Заняўшы 17-е месца, у сезоне 2015 каманда выступіла горш і з жыткавіцкім ЮАС-ДЮСШ падзяліла апошні 20-ы радок. У сезоне 2016 года «Прыазёр’е» не заявілася ў Другую лігу і спыніла існаванне, замест яе ў чэмпіянаце Віцебскай вобласці стала выступаць верхнядзвінская «Дзвіна-Барс».

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
* **1** Стыкавыя матчы супраць дзяржынскай «Лівадыі», якая заняла 9 месца ў групе Б (1:0, 4:4).
* **2** Стыкавыя матчы супраць жыткавіцкага ЮАС-ДЮСШ, якое заняла 10 месца ў групе Б (0:3, 3:0 — абодва тэхнічныя вынікі).

Прыазёр’е Верхнядзвінск
ФК Клецк

**«Клецк»** — беларускі футбольны клуб з Клецка. У цяперашні час выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
У 1992—1994 гадах клецкі клуб гуляў у Другой лізе пад назвамі «Хімік», «Вікторыя» і «Рада». Пазней стаў удзельнічаць у чэмпіянаце Мінскай вобласці пад назвамі «Камунальнік» і «Дарожнік». У 2008 годзе ў Другую лігу быў заяўлены асобны клуб «Клечаск», у той час «Клецк» працягваў выступаць у абласным першынстве.

У 2014 годзе, ужо пасля таго як «Клечаск» спыніў існаванне, «Клецк» перайшоў у Другую лігу. Спачатку каманда камплектавалася пераважна мясцовымі футбалістамі, і ў сезоне 2014 «Клецк» заняў 14-е месца. У сезоне 2015 у склад каманды было запрошана больш іншагародніх ігракоў, у выніку «Клецк» здолеў заняць трэцяе месца ў групе і выйсці ў фінальны этап, дзе атрымаў шостае выніковае месца.

У 2016 годзе галоўным трэнерам «Клецка» стаў Мікалай Бранфілаў, які раней узначальваў сталічнае «Тарпеда» і запрасіў у каманду шэраг былых тарпедаўцаў. Каманда паспяхова пачала сезон, але пазней апусцілася ў сярэдзіну турнірнай табліцы. Тым не менш, паспяховы фініш (у тым ліку перамогі ў двух апошніх турах над непасрэднымі канкурэнтамі — «Асіповічамі» і «Маладзечна-ДЮСШ-4») дазволіў камандзе заняць выніковае трэцяе месца і атрымаць месца ў Першай лізе.

У лютым 2017 года стала вядома, што «Клецк» адмовіўся ад выступу ў Першай лізе. У сакавіку клуб пацвердзіў свой удзел у Другой лізе ў сезоне 2017. «Клецк» паспяхова пачаў новы сезон, апынуўшыся сярод лідараў, пазней доўгі час утрымліваў другі радок, аднак няўдалы фініш адкінуў каманду на чацвёртае месца.

У сезоне 2018 каманду ўзначаліў малады трэнер Міхаіл Дземянцей. Большу частку сезона каманда знаходзілася ўнізе турнірнай табліцы, пазней вынікі сталі паляпшацца, аднак у выніку «Клецк» завяршыў турнір на 12-м радку. У сезоне 2019 «Клецк» ужо быў адным з аўтсайдараў, праз каманду прайшло шмат ігракоў, большасць з якіх не затрымлівалася; некалькі разоў «Клецк» меў намер зняцца з чэмпіянату, аднак у выніку дагуляў да фінішу, дзе стаў 14-м з 15.

У пачатку 2020 года «Клецк» адмовіўся ад удзелу ў Другой лізе, правёў сезон у чэмпіянаце Мінскай вобласці, дзе стаў пераможцам. У 2021 годзе ў выніку аб’яднання Другой лігі з чэмпіянатамі абласцей «Клецк» зноў далучыўся да Другой лігі.

## Папярэднія назвы 
* 1992: «Хімік»
* 1992: «Вікторыя»
* 1993—1994: «Рада»
* да 2004: «Камунальнік»
* 2005—2007: «Дарожнік»
* з 2009: «Клецк»

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Галоўныя трэнеры 
* Аляксандр Собаль (2014)
* Яўген Лінёў (2015)
* Мікалай Бранфілаў (2016)
* Дзмітрый Калечыц (2017)
* Міхаіл Дземянцей (сакавік 2018 — май 2019)
* Аляксей Гурко (май — снежань 2019)
* Дзмітрый Буйвіла (з 2021)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Клецк
Уза

Назву **Уза** маюць:
* У́за () — грэчаскі моцны алкагольны напой
* Уза́ — рака ў Буда-Кашалёўскім і Гомельскім раёнах Гомельскай вобласці Беларусі

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць:
** Уза́ — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне
** Уза́ — вёска ў Гомельскім раёне
Asterotheca

***Asterotheca*** — выкапнёвы род раслін, вядомы з Пермскага перыяду. Сасудзістыя безнасенныя расліны (папараці), якія размножваюцца спорамі. Насялялі ў вільготных і багністых мясцовасцях.

## Размяшчэнне 
У Бразіліі выкапнёвыя рэшткі відаў, якія адносяць да роду *Asterotheca*, раслі на стромкіх берагах Morro Papaléo у горадзе Марыяна-Піментэл. Яны знаходзяцца ў геапарку Paleorrota у Фармацыі Рыу-Баніту і датуюцца Сакмарскім ярусам Пермскага перыяду.

Катэгорыя:Палеабатаніка
Катэгорыя:Папарацепадобныя
Конкурс песні Еўрабачанне 2017

**Конкурс песні Еўрабачанне 2017** (; ; ) — 62-і конкурс песні «Еўрабачанне», які прайшоў у Кіеве (Украіна). Краіна стала пераможцай папярэдняга конкурсу «Еўрабачанне 2016», які прайшоў у Стакгольме (Швецыя) з песняй «1944» у выкананні Джамалы, якая набрала 534 балы.

## Месца правядзення 
9 верасня 2016 года Міжнародны выставачны цэнтр быў абраны пляцоўкай для правядзення маючага адбыцца «Еўрабачання».

 — гэта самы буйны выставачны будынак Украіны. Пастаяннае месца правядзення міжнародных дзелавых і выставачных мерапрыемстваў.

Кіеў мае вопыт арганізацыі і правядзення «Еўрабачання» — у 2005 годзе ў сталічным Палацы спорту адбыўся юбілейны 50-ы конкурс песні «Еўрабачанне». Права праводзіць яго было атрымана пасля таго, як у 2004 годзе спявачка Руслана заняла першае месца ў Турцыі з песняй «».

## Спіс краін-удзельніц 
### Фінал 
## Панарама 
## Зноскі 
## Спасылкі 
2017

Катэгорыя:Май 2017 года
Астрограф

**Астрограф** (ад  — свяціла і  — пішу) — тэлескоп для фатаграфавання нябесных аб'ектаў.

Першапачаткова, з часоў вынаходніцтва Галілея, тэлескопы прызначаліся выключна для візуальных назіранняў. У канцы XIX стагоддзя, з вынаходствам фатаграфіі, у астраномію трывала ўвайшоў фатаграфічны метад назіранняў. У факальную плоскасць тэлескопа ўсоўваецца фотапласцінка або, радзей, фотастужка, на якой адбіваліся патрабаваныя аб'екты. Спецыялізаваныя тэлескопы, якія прызначаліся толькі для фатаграфічных назіранняў, атрымалі назву астрографаў або камер.

Зараз у якасці фотапрыёмнікаў выкарыстоўваюцца ПЗС-камеры.

У наш час буйныя інструменты прызначаныя ў асноўным для фатаграфічных назіранняў.

Класічныя астрографы, тыповы прадстаўнік якіх — астрограф-рэфрактар Carte du Ciel, мелі фокусную адлегласць каля 3,5 метра, апертуру — 34 сантыметраў; выкарыстоўваліся пласцінкі 13 x 13 сантыметраў з адпаведным полем гледжання 2°10' і маштабам малюнка каля 60" у міліметры. Аб'ектыў — двухлінзавы з мэтай памяншэння храматычнай аберацыі.

У цяперашні час астрографы выкарыстоўваюць для астраметрыі малых планет і камет і для вывучэння лакальных уласных рухаў у зорных скапленнях.

## Гл. таксама 
* Астрафатаграфія
* Астраметрыя

Катэгорыя:Тэлескопы
Аспленіевыя

**Аспленіевыя** (*Athyriaceae*) — сямейства папарацей парадку Polypodiales. Ва Украіне сустракаецца 8 відаў.

## Апісанне 
Карэнішчы раслін пакрытыя ліставымі цёмна-чырвонымі лускавінкамі. Хвосцікі з двума сасудзістымі пучкамі. Індузіі даўгаватыя, пупышкападобныя, крукаватыя, падковападобныя або наогул адсутнічаюць. Споры бобападобныя.

## Класіфікацыя 
### Сістэматыка 
Сямейства ўключае 5 родаў з 600 відамі:
* 
* 
* 
* 
* 

### Філагенія 
## Спасылкі 
* 
*  
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сямействы раслін
Сабор Святога Міхаіла (Алба-Юлія)

thumb|Унутры сабора

**Кафедральны сабор Святога Міхаіла** () у румынскім горадзе Алба-Юлія — сабор рымска-каталіцкай архіепархіі Алба-Юліі. Раманска-гатычная базіліка адносіцца да найбольш значных сярэдневяковых збудаванняў Трансільваніі. Сярод венграў храм таксама лічыцца нацыянальным помнікам і вядомы пад назваю «Сабор Святога Іштвана» () у гонар яго заснавальніка Іштвана I.

## Гісторыя 
Архітэктурны комплекс сабора і рэзідэнцыі епіскапа ўзнік пасля заснавання епіскапства ў 1009 годзе.
Сабор быў настолькі моцна пашкоджаны пры , што яго прыйшлося будаваць занава. Новы сабор будаваўся ў два заходы 1246—1291 і 1320—1356.
У 15 ст. Янаш Хуньядзі прызначыў сабор радавой пахавальняй і загадаў яго адрэстаўрыраваць.
У 16 ст. былі дабаўлены фрэскі ўнутры сабора і рэнесансная капліца з паўночнага боку.

З прыходам у Венгрыю ў 16 ст. Рэфармацыі сабор Святога Міхаіла стаў кальвінісцкім і заставаўся такім пры асманах.
Пры Габсбургах сабор і епіскапства ў 1700 годзе зноў сталі каталіцкімі.

Пасля ўключэння Трансільваніі ў склад Румынскага каралеўства ў 1921—1923 гадах побач быў пабудаваны румынскі праваслаўны кафедральны .

## Архітэктура і аздабленне 
Свята-Міхайлаўскі сабор уяўляе сабой трохнефную базіліку з трансептам. У архітэктуры масіўнага заходняга боку пераважаюць раманскія формы. З відавочна двух запланаваных веж зроблена толькі паўднёвая. Сённяшні выгляд сабора — вынік некалькіх стагоддзяў работ. На франтоне партала стаяць чатыры статуі святых 18 ст. Аркі і скляпенні падоўжнага нефа раннегатычныя, хор у стылі высокай готыкі.

З убранства найперш вартыя ўвагі два раманскія рэльефы Архангела Міхаіла, гатычная П’ета, а таксама барочныя кафедра і сядзенні для хора.

Арган з 2209 трубамі быў зроблены ў 1877 годзе Іштванам Коланічам.

## Пахаванні 
У сабары знаходзяцца шматлікія высокамастацкія надмагільныя помнікі, сярод якіх пахаванні:
* Янаш Хуньядзі, венгерскі дзяржаўны дзеяч і военачальнік († 1456)
* Ладзіслаў Хуньядзі († 1457)
* Дзьёрдзь Марцінуццы, клірык і дзяржаўны дзеяч († 1551)
* Ферэнц Кендзі, венгерскі магнат († 1558)
* Ізабела Ягелонка, каралева Венгрыі († 1559)
* Янаш II Запальяі, кароль Венгрыі († 1571)

## Спасылкі 
* Гісторыя і апісанне  
* Гісторыя, апісанне і выявы 

Катэгорыя:Саборы Румыніі
Катэгорыя:Касцёлы Румыніі
Алба-Юлія
Катэгорыя:Збудаванні ў гатычным стылі
Катэгорыя:Збудаванні ў раманскім стылі
Катэгорыя:Базілікі
Катэгорыя:Алба (жудзец)
ФК Мёры

**«Мёры»** — беларускі футбольны клуб з горада Мёры. У цяперашні час выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя 
Футбольны клуб у Мёрах быў заснаваны ў 1965 годзе, большую частку гісторыі выступаў у чэмпіянаце Віцебскай вобласці.

У 2011 годзе пры падтрымцы прадпрымальніка Андрэя Чарняўскага клуб выйграў чэмпіянат Віцебскай вобласці, а на наступны год каманда «Мёры» заявілася ў Другую лігу, у другой палове сезона за яе ў якасці аматара гуляў вядомы беларускі нападнік Валерый Стрыпейкіс. Па заканчэнні сезона, з-за адсутнасці падтрымкі мясцовых улад, клуб спыніў сваё існаванне. На наступны год у чэмпіянат Віцебскай вобласці была заяўлена каманда «Прыазёр’е», якая стала пераемніцай былых «Мёраў», захавала ігракоў і трэнерскі штаб. Гэты клуб стаў выступаць у Верхнядзвінску, у 2014—2015 гадах гуляў у Другой лізе.

У 2015 годзе была адроджана каманда ў Мёрах і зноў стала гуляць у чэмпіянаце Віцебскай вобласці, дзе звычайна была серадняком. У 2021 годзе ў выніку аб’яднання Другой лігі з чэмпіянатамі абласцей «Мёры» далучыліся да Другой лігі. Таксама клуб стаў фіналістам Кубка рэгіёнаў 2024, саступіўшы ў фінальным матчы пінскаму «Стэнлесу».

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Крыніцы 
Мёры
Вярхоўны архіепіскап

**Вярхоўны архіепіскап** () — мітрапаліт, які ўзначальвае ўсходнюю каталіцкую царкву са статусам вярхоўнага архіепіскапства. Вярхоўны архіепіскап, хоць ён рангам і ніжэй за патрыярха Усходнекаталіцкай царквы, ва ўсіх адносінах роўны з ім у правах. выбраны сваёй Царквой вярхоўны архіепіскап зацвярджаецца Папам Рымскім. Калі Папа Рымскі не зацвярджае кандыдатуру вярхоўнага архіепіскапа, праводзяцца новыя выбары.

Вярхоўныя архіепіскапы з'яўляюцца членамі Кангрэгацыі па справах усходніх цэркваў.

Станам на 2012 год існавалі чатыры ўсходнекаталіцкія цэрквы са статусам вярхоўнага архіепіскапства, якія ўзначальвалі наступныя іерархі:

* Святаслаў Шаўчук — вярхоўны архіепіскап Кіеўскі і Галіцкі, глава Украінскай грэкакаталіцкай царквы. Абраны ў 2011 годзе.
* кардынал Георг Аленчэры — вярхоўны архіепіскап Эрнакулам-Ангамалі, глава Сіра-малабарскай царквы. Абраны ў 2011 годзе.
* кардынал Баселіяс Клееміс Татункал — вярхоўны архіепіскап Трывандрама (Тыруванантапурама), глава Сіра-маланкарскай царквы. Абраны ў 2007 годзе.
* кардынал Лучыян Мурэшан — вярхоўны архіепіскап Фэгэраш-Альба Юлія, глава Румынскай каталіцкай царквы. Абраны ў 2005 годзе.

## Спасылкі 
* Спіс, усіх цяпер якія жывуць, што былі і цяперашніх вярхоўных архіепіскапаў на сайце Giga-Catholic Information.

Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Усходнія каталіцкія цэрквы
Рундальскі палац

**Рунда́льскі палац** (, ад , або ў ранейшай арфаграфіі *Ruhendahl*, даслоўна *Даліна спакою*) — палац у Латвіі, за 12 км на захад ад Баўска, самы вядомы барочны палац краіны.

## Гісторыя 
Спраектаваны і пабудаваны ў 1730-я гады італьянскім архітэктарам Барталамеа Франчэска Растрэлі як летняя рэзідэнцыя герцага Курляндыі Эрнста Іагана Бірона, але ён неўзабаве страціў тытул, і палац стаяў пустым, пакуль Растрэлі не завяршыў інтэр’ер у 1760-х гадах. У 1795 годзе палац быў падораны фаварыту імператрыцы Кацярыны II Платону Зубаву, які ў 1820 годзе ажаніўся з дачкой віленскага шляхціца Тэкляй Валентыновіч. Пасля смерці мужа княгіня Зубава выйшла замуж за графа Андрэя Шувалава. Шувалавы валодалі палацам да 1920 года. З 1972 года ў палацы вядуцца рэстаўрацыйныя работы.

## Спасылкі 
* Сайт музея   
* Рундальскі палац — Віртуальны тур  

Катэгорыя:Палацы Латвіі
Катэгорыя:Аб’екты Еўрапейскай спадчыны
Катэгорыя:1768 год у Еўропе
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Латвіі
Катэгорыя:Збудаванні Латвіі ў стылі барока
Атэрома

**Атэрома** ( — кашыца і ωμα — заканчэнне ў назвах пухлін) — дабраякаснае новаўтварэнне, якое ўзнікае ў выніку закаркавання вывадных пратокаў сальнай залозы скуры і скаплення ў ей яе сакрэту, клетак эпітэлія і інш Лячэнне толькі хірургічнае.

Рэтэнцыйная кіста сальнай залозы скуры, атэрома, назіраецца на участках скуры, багатых на сальныя залозы — у валасістай частцы галавы, твару. Можа дасягаць вялікіх памераў, бывае множнай.

Атэромы з'яўляюцца небалючыя ўтварэнні з гладкай паверхняй, якія павольна павялічваюцца. Дыягнаставаць атэрому не складана складно. Пры вялікай атэроме галавы выключаюць мазгавую грыжу.

Хірургічнае лячэнне паказана ва ўсіх выпадках. Аперацыю праводзяць у асноўным пад мясцовай анестэзіяй (растворам навакаіну ці лідакаїну). Атэрому выдаляюць разам з яе абалонкай. Пры атэроме, якая нагнойваюцца, раскрываюць яе паражніну, выдаляюць змесціва, выскабліваюць сценкі кісты, паражніну змазваюць спіртавым ёдным растворам, тампануюць. Рана ў гэтых выпадках гоіцца другасным нацяжэннем.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Катэгорыя:Анкалогія
Катэгорыя:Хірургічныя хваробы
Катэгорыя:Захворванні скуры і яе прыдаткаў
Атэтоз

**Атэтоз** (ад  — *няўстойлівы*) — гіперкінез (паталагічныя міжвольныя рухі), які выяўляецца павольнай танічнай курчай канечнасцяў, твару, тулава. Ен займае прамежкавае становішча паміж дыстаніяй і харэяй, аб'ядноўваючы рысы гэтых гіперкінезаў.

Адрозніваецца міжвольнымі павольнымі стэрэатыпна, вычварнымі рухамі невялікага размаху ў дыстальных аддзелах канечнасцяў, якія могуць распаўсюджвацца і на праксімальныя аддзелы канечнасцяў, а таксама мышцы галавы, языка, твару (выцягванне вуснаў, перакошванне роту, грымасы).

Ступень курчы зменлівая, і яна пераважае то ў адных, то ў іншых цягліцавых групах, з прычыны чаго гэтыя гвалтоўныя міжвольныя рухі павольныя, червепадобныя, як бы плывуць па цягліцах. Важнымі прыкметамі атэтозу з'яўляюцца зменлівы тонус цягліц, фарміраванне мінучых кантрактур.

Атэтоз узнікае пры паразе базальных гангліяў, паласатага цела ў вобласці хвастатага ядра і шкарлупіны і з'яўляецца адной з формаў праявы коркавага паралічу. Звычайна гэта адбываецца ў раннім дзіцячым узросце (пры радавой траўме, ядзернай жаўтусе, інсультах і т. п.). Эфектыўнага лячэння яго не распрацавана.

## Спасылкі 
*  Артыкул П. Я. Розенбаха.
* 
* *Атетоз* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі.
* Атетоз на «Медикпортале»

Катэгорыя:Гіперкінезы
Катэгорыя:Сімптомы паводле алфавіта
Атараксія

**Атараксія** ( — «спакой, непарушальнасць») — душэўны спакой, непарушальнасць, ціхамірнасць, якая, па думку некаторых старажытнагрэчаскіх філосафаў, дасягаецца мудрацом.

У вучэннях прадстаўнікоў розных напрамкаў філасофіі паняцце атараксіі займала рознае месца. Адзначаецца, што сваім з'яўленнем назоўнік «атараксія» абавязаны Дэмакрыту. Што тычыцца прыметніка «непарушны» (), то ён выкарыстоўваецца Арыстоцелем у этыцы для вызначэння такіх цнотаў, як стрыманасць і мужнасць. Найбольшае ж развіцце паняцце «атараксія» атрымала ў эпікурэізме і скептыцызме.

У стаіцызме атараксія часта блізкая апатыі.

У сучаснай практычнай псіхалогіі — стан поўнай адсутнасці страху (як правіла, пасля перажытага эмацыйнага стрэсу).

## Зноскі 

## Спасылкі 
* *Солапава М. А.* Атараксия // Новая філасофская энцыклапедыя / Ін-т філасофіі РАН; Нац. таварыстваў.-навук. фонд; Уявіць. навукова-рэд. савета В. С. археалогія і гісторыя, намеснікі уявіць.: А. а. Гусейнаў, Г. Ю. Семигин, уч. секр. А. П. Агуркоў. — 2-е выд., испр. і допол. — М.: Думка, 2010. — ISBN 978-5-244-01115-9.
* 

Катэгорыя:Антычная філасофія
Катэгорыя:Псіхічныя станы
IAR

**Індустрыя Аэранаўтыкэ Ромынэ** () — румынская авіябудаўнічая кампанія. Заснавана ў 1925 годзе ў Брашаве.

## Гісторыя 
Заснавана 1 лістапада 1925 года як акцыянернае таварыства. У стварэнні ўзялі ўдзел французскія кампаніі «Bleriot-SPAD» і «Lorraine-Dietrich», румынскае авіяпрадпрыемства ASTRA (рум.) з Арада і іншыя. У наш час вядомая пад назвай **IAR S.A. Brașov**

Спачатку зноў утвораная кампанія займалася пераважна ліцэнзійным вырабам самалётаў і рухавікоў. Першымі са зборачных цэхаў прадпрыемства выйшлі ў 1928 годзе 30 двухмесных трэнавальных самалётаў Morane-Saulnier MS.35, потым 70 лёгкіх бамбавікоў Potez 25.

Напачатку 1930-х гадоў на прадпрыемстве сталі распрацоўвацца і машыны ўласнай канструкцыі, але практычна ўсе яны засталіся на роўні доследных узораў, з выняткам навучальнага самалёта IAR 14.

У 1934 годзе прадпрыемства выпускала па ліцэнзіі польскія знішчальнікі PZL P.11f, якія выпускаліся пад назвай IAR Р.11F. Да 1937 года падраздзяленні румынскіх ВПС атрымалі каля 70 такіх машын. Крыху пазней, на заводзе вырабілі 25 самалётаў IAR P.24E — ліцэнзійную версію больш дасканалага польскага знішчальніка PZL P.24.

На базе апошняй машыны на румынскім прадпрыемстве распрацавалі і запусцілі ў вытворчасць сямейства знішчальнікаў IAR 80 і знішчальнікаў-бамбардзіроўшчыкаў IAR 81.

## Авіятэхніка, што выраблялася на заводзе 
Уласныя распрацоўкі
* IAR CV 11
* IAR 12
* IAR 13
* IAR 14
* IAR 15
* IAR 16
* IAR 22
* IAR 23
* IAR 24
* IAR 27
* IAR 36
* IAR 37
* IAR 38
* IAR 39
* IAR 47
* IAR 79
* IAR 80
* IAR 81
* IAR 471
Ліцэнзійныя мадэлі
* Morane-Saulnier MS 35
* Potez 25
* IAR P.11F
* IAR P.24E
* Fleet 10G
Паваенныя канструкцыі
* IAR 46
* IAR 818
* IAR 821
* IAR 822
* IAR 823
* IAR 824
* IAR 825 Triumf
* IAR 826
* IAR 827
* IAR 831
Верталёты
* IAR 316 Alouette III
* IAR 317 Airfox
* IAR 330 Puma
* IAR 330L SOCAT
* Ка-126
Планёры
* ICA IS-3
* ICA IS-8
* ICA IS-10
* ICA IS-11
* ICA IS-12
* ICA IS-13
* ICA IS-23
* ICA IS-28 «Lark»
* ICA IS-28M
* ICA IS-29
* ICA IS-30
* ICA IS-31
* ICA IS-32
* ICA IS-33

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Авіябудаўнічыя кампаніі
Катэгорыя:Кампаніі Румыніі
ФК Нёман-Агра Стоўбцы

**«Нёман-Агра»** — былы беларускі футбольны клуб са Стоўбцаў. Заснаваны ў 1979 годзе, спыніў існаванне ў 2020 годзе.

## Гісторыя 
Клуб быў заснаваны ў 1979 годзе і спачатку ўдзельнічаў у чэмпіянаце БССР. У 1992 годзе «Нёман» трапіў у Другую лігу Беларусі, дзе згуляў два сезоны да вылету ў Трэцюю лігу, а праз год перайшоў на аматарскі ўзровень. У 1997 годзе «Нёман» вярнуўся ў трэці дывізіён, дзе адгуляў тры сезоны. У 1999 годзе стаўбцоўскі клуб выступаў пад назвай «Дарыда-Белагра» — ад спонсарства фірмы «Дарыда». На наступны год у Другую лігу заявілася новая самастойная каманда «Дарыда», а стаўбцоўскі клуб спыніў удзел у рэспубліканскіх спаборніцтвах.

У 2000-х гадах «Нёман» пад рознымі назвамі выступаў у чэмпіянаце Мінскай вобласці, у 2010 і 2011 станавіўся яго пераможцам. У 2016 годзе каманда заявілася ў Другую лігу. У першым жа сезоне пасля вяртання на рэспубліканскую арэну стаўбцоўская каманда заняла чацвёртае месца, саступіўшы месца на п'едэстале толькі па дадатковых паказчыках.

У сакавіку 2017 года стала вядома, што «Нёман-Агра» можа папоўніць склад Першай лігі пасля адмовы «Клецка» ад удзелу ў турніры. У выніку стаўбцоўскі клуб паспяхова заявіўся ў другі дывізіён. Пасля неблагога старту каманда стала цярпець паражэнні. Улетку склад «Нёман-Агра» пакінулі лідары, каманда істотна абнавіла склад. У другой палове чэмпіянату стаўбцоўскі клуб набраў усяго адно ачко і ўжо за некалькі тураў да фінішу выбыў у Другую лігу.

У сезоне 2018, нягледзячы на перамогу ў першых двух турах, каманда хутка апынулася ў сярэдзіне табліцы. Буйныя паражэнні стаўбцоўскай каманды чаргаваліся з нечаканымі перамогамі над фаварытамі. У выніку сезон скончыўся для «Нёмана-Агра» на 10-м месцы з 2018. У сезоне 2019 «Нёман-Агра» ўжо быў аўтсайдарам і заняў апошняе 15-е месца.

У пачатку 2020 года было абвешчана, што «Нёман-Агра» спыняе існаванне, а замест яго ў Другую лігу заявіцца новы клуб са Стоўбцаў — «Кронан».

## Папярэднія назвы 
* 1979—1998: «Нёман»
* 1999: «Дарыда-Белагра»
* 2002: «Нёман-ПМК-74»
* 2003: «Нёман-Меліяратар»
* 2004: «Нёман-ПМК-74 Налібокі»
* 2005—2007: «Нёман-ПМК-74»
* 2009: «Нёман»
* 2010—2020: «Нёман-Агра»

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
## Галоўныя трэнеры 
* Андрэй Мікалаевіч (2012 — 2016)
* Леанід Лагун (сакавік — ліпень 2017)
* Міхаіл Макоўскі (жнівень — снежань 2017)
* Арцём Сукала (2018)
* Дзмітрый Даўбейка (2019)

## Спасылкі 
* 

Нёман-Агра Стоўбцы
Атэстат

аб завяршэнні Полацкага педагагічнага тэхнікума ў 1930 годзе]]
**Атэстат** ( — сведчанне) — від дакумента. Гэта можа быць дакумент, які пацвярджае атрыманне пэўнага ўзроўню адукацыі (адукацыйнага цэнзу), або які выдаецца пры прысваенні вучонага звання дацэнта або прафесара, або ў некаторых іншых выпадках.

## Атэстат аб сярэдняй адукацыі 
У Беларусі і Расіі грамадзянам выдаюцца атэстаты аб асноўнай агульнай адукацыі выпускнікам IX класаў агульнаадукацыйных устаноў, атэстаты аб сярэдняй (поўнай) агульнай адукацыі — выпускнікам XI класаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сярэдняя адукацыя
Крыш’яніс Баран

**Кры́ш’яніс Ба́ран** (; , Струтэле, Курляндская губерня — 8 сакавіка 1923, Рыга) — латышскі пісьменнік, фалькларыст,  і грамадскі дзеяч, збіральнік дайн — латышскіх народных песень. Актыўны ўдзельнік прагрэсіўна-нацыянальнага руху «младалатышоў» 1860-х гадоў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 31 кастрычніка 1835 года ў маёнтку Струтэле (цяпер Тукумскі край), дзе яго бацька служыў прыганятым. Пазней працягваў навуку ў Вэнтспілсе і Елгаве, дзе скончыў Елгаўскую гімназію. Вучыўся ў Дэрпцкім універсітэце, дзе пазнаёміўся з Крыш’янісам Валдэмарсам і актыўна браў удзел у дзейнасці латышскага студэнцкага кружка. З-за нястачы сродкаў быў змушаны перапыніць навуку.

У 1862 годзе браў удзел у выданні пецярбургскай латышскай газеты «Петэрбургас авізэс», а потым стаў яе рэдактарам. У 1865 годзе выданне газеты было забаронена, а К. Баран як палітычна нядобранадзейная асоба трапіў пад нагляд паліцыі.

Амаль 30 гадоў прапрацаваў у Варонежскай губерні дарэктарам у сям’і абшарніка Івана Станкевіча.

У 1893 годзе вярнуўся ў Латвію. У Крыш’яніса Барана было шмат прац, прысвечаных прыродазнаўчым навукам, геаграфіі і мовазнаўству, але найболей значнай працай, якому ён прысвяціў усё сваё жыццё, быў працяг (з 1878 года) працы Фрыцыса Брыўземніекса па збіранні, апрацоўцы, сістэматызацыі і выданні латышскіх народных песень — дайн. Акадэмічны зборнік дайн, які ўтрымвае 217 996 тэкстаў народных песень, з’яўляецца аднай з самых манументальных прац у вобласці фалькларыстыкі ў свеце.

Сканаў у Рызе 8 сакавіка 1923 года ва ўросце 87 гадоў. Пахаваны на Вялікіх могілках Рыгі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фалькларысты Расіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Латвіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Латвіі
Атрыбуцыя твору

**Атрыбуцыя** () у філалогіі — вызначэнне сапраўднасці або падробленасці рукапіснага тэксту і ўстанаўленне яго аўтара. Атрыбуцыя ў мастацтвазнаўстве — вызначэнне аўтарства мастацкага твора. Атрыбуцыя у музеязнаўстве — апісанне экспаната па шэрагу прыкмет, да ліку якіх належаць: назва, прызначэнне, форма, канструкцыя, матэрыял, памеры, тэхніка вырабу, аўтарства.

## Напрамкі атрыбуцыі 
Атрыбуцыяй тэксту называюць як даследаванне па вызначэнні яго аўтарства, так і вынік гэтага даследавання. Праблема ўстанаўлення аўтарства ў літаратуры звязана з існаваннем ананімных і псеўданімных тэкстаў і ўяўляе сабой адну з самых старажытных філалагічных задач, якія ўваходзяць у вобласць тэксталогіі. У апошнія дзесяцігоддзі ў задачах атрыбуцыі прымяняюцца матэматычныя метады, робяцца спробы аўтаматызаваць эксперымент па вызначэнні аўтарства.

Атрыбуцыі падвяргаюцца:
* літаратурныя творы (у філалогіі і мастацтвазнаўстве — вызначэнне аўтарства; у музеязнаўстве — апісанне твора мастацтва як прадмета захоўвання);
* прадметы матэрыяльнага побыту (у музеязнаўстве);
* выявы побытавых матэрыяльных прадметаў (у музеязнаўстве).
Атрыбуцыя твора мастацтва (тэксту ў семіятычным разуменні гэтага тэрміна, то есць любога звязанага набору знакаў, у тым ліку фільма, карціны, аўдые-творы, лісты) ставіць задачу знаходжання наступных дадзеных:
* аўтарства гэтага твора;
* месца і час стварэнне твора;
* абнародаванне (публікацыя) твора.
Атрыбуцыі іконы з’яўляецца абгрунтаванне прыналежнасці іконы да пэўнай школы або асяродка, майстэрні якога-небудзь іканапісца.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Марусенка М. А. Атрыбуцыя ананімных і псевдонимных літаратурных твораў метадамі распазнавання вобразаў. — Л. : Выд-ва Ленингр. ун-та, 1990. — 164 с.

Катэгорыя:Мастацтвазнаўства
Катэгорыя:Тэксталогія
Аўксанометр

**Аўксанометр** — прыбор для вывучэння росту раслін.

Вывучаць рост раслін можна пры дапамозе лінейкі з нанесенымі на яе дзяленнямі. Пры больш дбайных і дробных вымярэннях ужываецца гарызантальна пастаўлены мікраскоп. Нарэшце, ужываюцца самазапісвальныя прыборы — аўксанометры рознай будовы.

На прыкладаемым малюнку намаляваны адзін з відаў. Да верхавіны доследнай расліны прымацоўваецца нітка з грузікам, перакінутая праз блок. Па меры росту расліны блок паварочваецца. Гэта часта нязначны рух павялічваецца пры дапамозе прымацаванага да блоку кола, праз якое перакінута нітка з грузамі на канцах. На адным канцы ніткі ўмацавана стрэлка. Апошняя датыкаецца да паваротнага барабана, абгарнутага паперай, пакрытай сажай, і малюе на ім крывую, якая паказвае сабой хуткасць росту ўзятай расліны за вядомы час.

У цяперашні час (2010) падобныя прыборы практычна не ўжываюцца.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Батаніка
Катэгорыя:Вымяральныя прыборы
Эмісійны спектр

**Эмісійны спектр** (E_{\Phi} = h\nu\,
тут *E*ф — энергія фатона, *h* — пастаянная Планка і *ν* — частата.

Квантаванне на энергетычныя ўзроўні залежыць ад магнітнага поля, таму ад яго таксама залежыць спектр выпраменьвання (гл. Расшчапленне спектральных ліній). Акрамя таго, зрух частаты дзякуючы эфекту Доплера таксама прыводзіць да змены палажэнняў ліній ў спектры аб'ектаў, якія рухаюцца.

## Прымяненне 
Асаблівасці спектру эмісіі некаторых элементаў бачныя няўзброеным вокам, калі рэчывы, якія змяшчаюць гэтыя элементы, нагрэтыя. Напрыклад, плацінавы провад, апушчаны ў раствор нітрату стронцыю і затым паднесены да адкрытага агню, выпускае чырвоны колер дзякуючы атаму стронцыю. Дакладна так жа, дзякуючы медзі полымя становіцца светла-блакітным.

Спектр выпраменьвання выкарыстоўваецца:
* для вызначэння складу матэрыялу, паколькі спектр выпраменьвання розны для кожнага элемента перыядычнай табліцы Мендзялеева. Напрыклад, ідэнтыфікацыя складу зорак па святле ад іх.
* для вызначэння хімічнага рэчыва, сумесна з іншымі метадамі.
* пры вывучэнні астранамічных аб'ектаў (зоркі, галактыкі, квазары, імглістасці):
** для вызначэння руху аб'ектаў і іх частак
** для атрымання інфармацыі аб фізічных працэсах, якія адбываюцца ў іх
** для атрымання інфармацыі аб структуры аб'екта і размяшчэнні яго частак.

## Звязаныя эфекты 
* Спектр паглынання з'яўляецца зваротным да спектру выпускання. Звязана гэта з тым, што ўзбуджаны электрон у рэчыве перавылучае паглынуты фатон не ў тым жа кірунку, а энергіі паглынутага і выпрамененага фатона аднолькавыя.

Катэгорыя:Аналітычная хімія
Катэгорыя:Астрафізіка
Катэгорыя:Спектраскапія
Аўксіны

**Аўксіны** (ад  — павялічваюся, расту) — стымулятары росту пладоў (парасткаў) раслін, апікальнае дамінаванне, расце па фотатрапізму (да святла), стымулюе рост каранеў па гравітрапізму (рост ўніз), валодаюць высокай фізіялагічнай актыўнасцю.

Прыродныя аўксіны з’яўляюцца вытворнымі індол — 3-(3-індаліл)прапіёнавая, індаліл-3-алейная, 4-хларындаліл-3-воцатная і 3-індалілвоцатная кіслоты. Найбольш распаўсюджаным аўксінам, шырока ўжыўным ў раслінаводстве, з’яўляецца гетэрааўксін — індаліл-3-воцатная кіслата.
* уплываюць на рост клеткі ў фазах расцяжэння
* стымулююць рост клетак камбію
* абумоўліваюць узаемадзеянне асобных органаў
* рэгулююць карэлятыўны рост
* перамяшчаецца з хуткасцю 10 мм у гадзіну
* памяншэнне канцэнтрацыі аўксіну ў расліне прыводзіць да завядання лісця
* дыферэнцуе клеткі
* дапамагае пры росце даданых каранеў

= Спасылкі =

* 

Катэгорыя:Фітагармоны
Aurelia

**Aurelia** — гэта род медуз.

## Біялагічнае апісанне 
Ёсць, па меншай меры, 25 апісаных відаў у родзе *Aurelia*, а таксама і тыя, якія да гэтага часу фармальна не апісаны. *Aurelia* — гэта добра вывучаная група сцюдзяністага зоапланктону, а  найбольш вывучаны від у родзе; два іншыя віды,  і , таксама былі даследаваны. Паколькі большасць папярэдніх даследаванняў роду былі зробленыя без выкарыстання генетычнай ідэнтыфікацыі, нельга станоўча атрыбутаваць вынікі большасці даследаванняў відаў.

## Арэал 
Віды роду могуць быць знойдзены ў Атлантычным, Паўночным Ледавітым і Ціхім акіянах і з’яўляюцца агульнымі для водаў берагоў Каліфорніі, Паўночнага Кітая, Японіі, Карэі, Аўстраліі, Новай Зеландыі, Чорнага мора, Інданезіі, усходняга ўзбярэжжа Злучаных Штатаў, а таксама Еўропы.

## Спасылкі 
* Выдатныя фатаграфіі Aurelia ў Нарвегіі
* Aurelia на Бермудскіх астравах
* Вэб-жывёльная разнастайнасць: Aurelia aurita
* Дрэва жыцця: жыццёвы цыкл Aurelia aurita
* Сусветны рэестр марскіх відаў: Aurelia aurita
* Медузы Scyphozoan

Катэгорыя:Сцыфоідныя
Ацэтылцэлюлоза

**Ацэтылцэлюлоза **(ацэтат цэлюлозы) — воцатнакіслыя эфіры цэлюлозы.

## Фізічныя ўласцівасці 
Ацэтылцэлюлоза — белая аморфная маса; шчыльнасць каля 1300 кг/м3.
Пры нагрэве да 190—210 °C змяняецца афарбоўка рэчыва.
Пры 230 °C пачынае раскладацца.

## Хімічныя ўласцівасці 
Шчолачы і мінеральныя кіслоты паступова амыляюць ацэтылцэлюлозу.

### Атрыманне 
Ацэтат цэлюлозы атрымліваюць шляхам этэрыфікацыі цэлюлозы з воцатнай кіслатой:

ці дзеяннем воцатнага ангідрыду на цэлюлозу.

Сыравінай для атрымання ацэтылцэлюлозы служыць бавоўна або драўняная цэлюлоза. Ацэтылцэлюлоза  валодае высокай святлоўстойлівасцю, негаручасцю, добрымі фізіка-хімічнымі ўласцівасцямі. Выкарыстоўваецца для вытворчасці асновы фота- і кінастужкі, ацэтатнага валакна, пластычных мас, лакаў і інш.

Другасны ацэтат атрымліваюць як вынік частковага гідролізу трыацэтата. Змяшчае да 55 % звязанай воцатнай кіслаты. Раствараецца ў ацэтоне, сумесі ацэтону і спірту, этылацэтаце, дыаксане і ў іншых арганічных растваральніках.

## Літаратура 
* *Ацетилцеллюлоза* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі.
* Ацетилцеллюлоза // Фотокинотехника: Энцыклапедыя / Галоўны рэдактар Е. А. Иофис. — М.: Савецкая энцыклапедыя, 1981.

Катэгорыя:Цэлюлоза
Катэгорыя:Поліцукрыды
Аўдыенцыя

**Аўдыенцыя** (ад  — чуць) — афіцыйны асабісты прыем у асобы, які займае высокі пост; як правіла, у манарха, прэзідэнта, папы рымскага і г . д.

Кіраўнікі дыпламатычных прадстаўніцтваў і спецыяльных місій, незалежна ад іх класу або рангу, маюць права на аўдыенцыю. Акрамя таго, аўдыенцыя, як правіла, даецца пры ўручэнні даверчых або адзыўных грамат або па просьбе кіраўніка прадстаўніцтва або спецыяльнай місіі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дыпламатыя
Пацук чорны

**Пацук чорны** (*Rattus rattus*) — грызун сямейства мышыных.

## Апісанне 
Даўжыня цела да 20 см, хваста да 24 см, маса да 300 г. Поўсць на спіне ад чорна-карычневай да буравата-вохрыстай з зеленаватым адценнем, на брушку ад попельна-шэрай да светла-шэрай ці белай. Тулава тонкае, морда вузкая, вочы буйныя. Адагнутыя вушныя ракавіны дасягаюць вока (адметная адзнака).

## Пашырэнне 
Пашыраны сінантропны від. Вядомы ў Еўропе, на Каўказе, Далёкім Усходзе і інш. На Беларусі трапляецца па ўсёй тэрыторыі. Жыве звычайна ў пабудовах, зрэдку непадалёку ад жылля.

## Асаблівасці біялогіі 
Актыўны ноччу. Корм пераважна раслінны (збожжа, гародніна, бульба), а таксама жывёльны. 

Гняздо будуе з ануч, размякчанай саломы, стружак, паперы, птушынага пер'я, сухой травы і інш. пад падлогай, паміж паверхамі, на гарышчы; у прыродных умовах — у норах, у дуплах паваленых дрэў, сярод камянёў. Размнажаецца ўвесь год. У цёплы перыяд дае 2-3 прыплоды па 6-7 пацучанят. Цяжарнасць 21-22 сутак, полавая спеласць у 3-4 месяцы.

Псуе і засмечвае харчовыя прадукты, прамысловыя тавары, вырабы, мэблю. Пераносіць узбуджальнікаў чумы, трыхінезёзу, рыкетсіёзу, дызентэрыі і іншых хвароб.

## Літаратура 
* *Фядосаў А.* Пацук чорны // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш — Мн.: БелСЭ, 1985. С. 154.

Чорны пацук
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Армянская музыка

**Армянская музыка** — шматвяковая музычная культура армянскага народа. У артыкуле разглядаюцца гісторыя, жанры і музычныя асаблівасці старажытнай, сярэднявечнай і сучаснай армянскай музыкі (як народнай так і прафесійнай). Фармаванне армянскай музыкі пачынаецца з II тыс. да н.э. ва ўзаемадзеянні з музычнымі культурамі старажытных народаў Пярэдняй і Малой Азіі.

## Гістарычны нарыс 
### Антычнасць і Сярэднявечча 
У III у. да н.э. ўжо была фармавана якасная своеасаблівасць армянскай музыкі.. Гістарычныя звесткі пра паганскія абрады старажытных армянаў, у прыватнасці пра мастацтва гохтанскіх спевакоў, гусанаў і віпасанаў (казачнікаў) прыведзены ў працах старажытны армянскіх гісторыкаў V стагоддзі Маўсеса Харынацы і Фаўстаса Бузанда. З песень дахрысціянскай Арменіі захаваліся ўрыўкі вершаваных тэкстаў песень, што апавядаюць пра Ара Выдатным і асірыйскай царыцы Шамірам, пра цара Арташэсу і г.д., якія выконваліся пад музычнае суправаджэнне.. Харынацы, апісваючы гісторыі са старажытнаармянскай міфалогіі піша: «*То ж у дакладнасці гаворыцца і ў песнях годных пераліку, якія клапатліва захоўваюцца, як я чуў, жыхарамі багатай віном вобласці Голтн. Сярод іх ёсць песні, што расказваюць пра Арташэса і яго сыноў і згадвалыя таксама нашчадкаў Аждахака, завучы іх іншасказальна цмокароднымі, бо Аждахак на нашай мове азначае цмока…*». Адна з гэтых найстаражытнейшых песень, якая адносіцца да II стагоддзя да н.э., расказвала пра армянскага цара Арташэсу і аланскую царыцу Сатэнік.

## Гл. таксама 
* Тыгран Геворгавіч Чухаджан
* The Deenjes

## Спасылкі 
* Собрание древнеармянских народных песень 
* А. Меружанян. Церковные песнопения 
* Музыкальное искусство Западных армян до геноцида

Катэгорыя:Культура Арменіі
Катэгорыя:Музыка Арменіі
Палац мастацтва (Мінск)

**Рэспубліканская мастацкая галерэя**, да 1991 года **Палац мастацтва** — мастацкая галерэя Беларускага саюза мастакоў, размешчаная ва ўласным будынку ў Мінску па адрасе вул. Казлова, 3.

Будынак Палац мастацтва пабудаваны ў 1973 г. па праекце архітэктараў С. Мусінскага і Н. Краўковай. Прызначаны для правядзення перыядычных персанальных, рэспубліканскіх і міжнародных выставак. Прапагандуе выяўленчае мастацтва, арганізоўвае экскурсіі, кансультацыі, лекцыі, сустрэчы з мастакамі.

## Архітэктура 
Двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак. Пілоны падтрымліваюць галоўны верхні аб’ём, прарэзаны жалезабетоннымі рэбрамі і падзелены на 2 часткі: ніжняя абліцавана керамічнай пліткай, верхняя мае стужачнае зашкленне і завершана высунутым карнізам. Галоўны ўваход размешчаны асіметрычна, вылучаны казырком і тэрасай з лесвіцай. У аздобе інтэр'ера выкарыстаны натуральны камень, дрэва, дэкаратыўная тынкоўка.

Палац мае тры выставачныя залы — жывапісу (плошча 1450 м²), графікі (плошча 670 м²) і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (плошча 500 м²); вестыбюль з антрэсолямі (плошча 745 м2), якія таксама выкарыстоўваюцца для экспазіцый, канферэнц-залу на 100 месцаў, кафэ-бар. Дадатковай экспазіцыйнай плошчай для скульптуры і керамікі ў летні час з’яўляецца невялікі ўнутраны дворык з дэкаратыўнымі вадаёмамі і малымі архітэктурнымі формамі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:Вуліца Казлова (Мінск)
Катэгорыя:Выставачныя залы Мінска
Катэгорыя:1973 год у Мінску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сяргея Мусінскага
Атмасферная дысперсія

**Атмасферная дысперсія** — размыванне выявы зоркі або планеты пры праходжанні промня святла праз зямную атмасферу, якое выяўляецца ў выглядзе невялікай спектральнай плямкі.

З'яўляецца прыватным выпадкам дысперсіі святла. Дзеянне атмасферы нагадвае ў гэтым выпадку эфект шкляной прызмы: шлях, які праходзіць святло, залежыць ад яго даўжыні хвалі. У выніку сіняя частка спектру ад зоркі дае малюнак, бліжэйшы да зеніту, чым чырвоная.

Эфект адсутнічае для свяціла, які знаходзіцца ў зеніце.

Катэгорыя:Назіральная астраномія
Катэгорыя:Оптыка
Атэстацыя

**Атэстацыя** (ад  ад  — *сведчанне, пацверджанне*) — вызначэнне кваліфікацыі, узроўню ведаў і ўменняў чалавека — водгук, характарыстыка.

Атрыманы ў выніку атэстацыі дакумент называюць атэстатам, а пацвярджэнне кваліфікацыі, ведаў, уменняў і гэтак далей называецца **пераатэстацыяй**.
* У навучанні — устанаўленне ўзроўню ведаў, уменняў і навыкаў навучэнцаў па адносінах да аб'ему і зместу вучэбных дысцыплін, прадстаўленых і зацверджаных у навучальных планах і навучальных праграмах.
* У аўдыце — праверка кваліфікацыі фізічных асоб, якія выказалі жаданне займацца аўдытарскай дзейнасцю, з выдачай кандыдатаў, якія паспяхова здалі неабходныя кваліфікацыйныя экзамены, кваліфікацыйнага атэстата аўдытара устаноўленага ўзору.
* У дзейнасці арганізацыі — праверка ўзроўню падрыхтоўкі, майстэрства, кваліфікацыі работніка. Непраходжанне атэстацыі з'яўляецца адной з падстаў для скасавання працоўнага дагавора па ініцыятыве працадаўцы (п. 3 арт. 81 Працоўнага кодэкса Расіі).

## Літаратура 
* KPI и мотивация персонала. Полный сборник практических инструментов — М., Эксмо, 2010. — 160 с. — ISBN 978-5-699-37901-9.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Адукацыя
Агульная цыркуляцыя атмасферы

**Агульная цыркуляцыя атмасферы (атмасферная цыркуляцыя)** — планетарная сістэма паветраных плыняў над зямной паверхняй (у трапасферы сюды адносяцца пасаты, мусоны і паветраныя плыні, звязаныя з цыклонамі і антыцыклонамі)
. Стварае ў асноўным рэжым ветру. З пераносам паветраных мас агульнай цыркуляцыяй звязаны глабальны перанос цяпла і вільгаці.

## Прычыны і характар 
Існаванне цыркуляцыі атмасферы абумоўлена неаднародным размеркаваннем атмасфернага ціску, выкліканым уплывам неаднолькавага награвання зямной паверхні на розных шыротах, а таксама над мацерыкамі і акіянамі. Нераўнамернае размеркаванне цяпла ў атмасферы прыводзіць да нераўнамернага размеркавання атмасфернага ціску, а ад размеркавання ціску залежыць рух паветра, або паветраныя плыні.

На характар руху паветра адносна зямной паверхні важны ўплыў аказвае той факт, што рух гэты адбываецца на Зямлі, якая верціцца. У ніжніх пластах атмасферы на рух паветра таксама ўплывае трэнне. Рух паветра адносна зямной паверхні называюць ветрам, усю сістэму паветраных плыняў на Зямлі — агульнай цыркуляцыяй атмасферы. Віхравыя рухі буйнога маштабу — цыклоны і антыцыклоны, якія пастаянна ўзнікаюць у атмасферы, робяць гэтую сістэму асабліва складанай.

З перасоўваннямі паветра ў працэсе агульнай цыркуляцыі звязаны асноўныя змены надвор'я: паветраныя масы, перамяшчаючыся з адных абласцей Зямлі ў іншыя, прыносяць з сабой новыя ўмовы тэмпературы, вільготнасці, воблачнасці і інш.

Акрамя агульнай цыркуляцыі атмасферы, існуюць мясцовыя цыркуляцыі: брызы, горна-далінныя вятры і інш.; узнікаюць таксама моцныя віхуры малога маштабу — смерчы, тромбы.

Вецер выклікае хваляванне водных паверхняў, многія акіянічныя плыні, дрэйф льдоў; ён з'яўляецца важным фактарам эрозіі і рельефаўтварэння.

## Літаратура 
* *Цыркуляцыя атмасферы* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі&#x20;(3-е выданне). Архівавана з крыніцы 10 мая 2013

## Спасылкі 
* 
* Цыркуляцыя атмасферы&#x20;// «Энцыклапедыя Кругосвет».

Катэгорыя:Атмасфера Зямлі
Катэгорыя:Клімат