open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тадж-Махал

**Тадж-Маха́л** () — маўзалей-мячэць, змешчаны ў Агры, Індыя, на беразе рацэ Ямуна (архітэктары, верагодна, Устад-Іса і інш.). Пабудаваны па загадзе імператара Вялікіх Маголаў Шах-Джахана ў памяць аб жонцы Мумтаз-Махал, памерлай пры родах (пазней тут быў пахаваны і сам Шах-Джахан).

Усярэдзіне маўзалея размешчаныя дзве магільні — шаха і яго жонкі. На самай справе, месца іх пахавання знаходзіцца там жа, дзе і магільні, але пад зямлёй. Час будаўніцтва адносяць прыкладна да 1630—1652. Тадж-Махал уяўляе сабой пяцікупальны будынак вышынёй 74 м на платформе, з 4 мінарэтамі па кутах (яны злёгку нахіленыя ў бок ад магільнага склепа для таго, каб у выпадку разбурэння не пашкодзіць яго), да якога прымыкае сад з фантанамі і басейнам.

Сцены выкладзеныя з паліраванага паўпразрыстага мармуру з інкрустацыяй з самацветаў. Былі выкарыстаныя біруза, агат, малахіт, сердалік і інш. Мармур мае такую асаблівасць, што пры яркім дзённым святле ён выглядае белым, на світанку ён выглядае ружовым, а ў месяцавую ноч серабрыстым.

На будаўніцтва комплексу было запрошана больш за 20&nbsp;000 майстроў са ўсіх канцоў імперыі, а таксама майстры Сярэдняй Азіі, Персіі і Блізкага Усходу. На другім беразе ракі павінен быў размяшчацца будынак-блізнюк з чорнага мармуру, але ён не быў пабудаваны. Злучаць гэтыя два будынкі павінен быў мост з шэрага мармуру.

Маўзалей мае шматлікія сімвалы, схаваныя ў яго архітэктуры і планіроўцы. Так, напрыклад, на варотах, праз якія заходзяць наведвальнікі Тадж-Махала ў паркавы комплекс, навакольны маўзалей, высечана вытрымка з Карана, звернутая да праведнікаў і завершаная словамі «увайдзі ў мой рай». Улічваючы, што на мове маголаў таго часу слова «рай» і «сад» пішуцца аднолькава, можна зразумець задуму Шаха-Джахана — пабудова рая і змяшчэнне ў яго межы сваёй любімай.

З левага боку ад магільнага склепа знаходзіцца мячэць з чырвонага пясчаніку. Справа — дакладная копія мячэці. Увесь комплекс мае восевую сіметрыю. Магільны склеп мае цэнтральную сіметрыю адносна магільні Мумтаз-Махал. Адзіным парушэннем гэтай сіметрыі з’яўляецца магільня Шах-Джахана, якую збудавалі там пасля яго смерці.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Дасье // Культура / Помнікі / Тадж-Махал
* Фатаграфіі Тадж-Махала

Катэгорыя:Утар-Прадэш
Катэгорыя:Сусветная спадчына — іслам
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Індыі
Катэгорыя:Храмы і маўзалеі ісламу
Катэгорыя:Маўзалеі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Новыя сем цудаў свету
Зменная велічыня

**Зме́нная велічыня́**, або **зме́нная**, **пераме́нная велічыня́**, **пераме́нная**,  — велічыня, якая можа змяняць сваё значэнне.

Прыклады зменных велічынь:

* узрост чалавека (мяняецца з цягам часу)
* колер вачэй чалавека (розны для розных людзей)
* вышыня над узроўнем мора (мяняецца з перамяшчэннем у прасторы)
* значэнне аргумента функцыі (можа прымаць любое значэнне ў межах вобласці яе азначэння).

Паняцце зменнай супрацьпастаўляюць паняццю пастаяннай велічыні (канстанты). Канстанту можна разглядаць як асобны тып зменнай, мноства магчымых значэнняў якой складаецца з аднаго элемента.

Катэгорыя:Алгебра
Няроўнасць

## Няроўнасць 
**Няро́ўнасць** — суадносіна між дзвюма аб'ектамі (лікамі, велічынямі, выразамі), у якім адзін з аб'ектаў большы (не большы) за іншы.

Адрозніваюць строгую і нястрогую няроўнасць. Нястрогая няроўнасць, у адрозненне ад строгай, дапушчае магчымасць роўнасці выразаў.

Няроўнасць абазначацца наступнымі знакамі:

* строгая няроўнасць
** «>» (больш): «a > b» азначае «a больш за b»
:: ~ a > b \ \Leftrightarrow \ a \ge b \ \land \ a \ne b

** «~ a 

* нястрогая няроўнасць
** «≥» (больш або роўна): «a ≥ b» азначае «a больш або роўна да b» або «a не менш за b»
:: ~ a \ge b \ \Leftrightarrow \ a > b \ \lor \ a = b

** «≤» (менш або роўна): «a ≤ b» азначае «a менш або роўна да b» або «a не больш за b».
:: ~ a \le b \ \Leftrightarrow \ a 

Для любых двух аб'ектаў a і b мае месца адна, і толькі адна з суадносін:

* a > b
* a = b
* a \frac{4}{5} i \frac{3}{4}. Для гэтага знойдзем іх рознасць:

\frac{4}{5}-\frac{3}{4}=\frac{16-15}{20}=\frac{1}{20}.

Значыць, \frac{4}{5}=\frac{3}{4}+\frac{1}{20}., г. зн. \frac{4}{5} атрымліваецца прыбаўленнем да ліку \frac{3}{4} дадатнага ліку \frac{1}{20}. Гэта адзначае, што лік \frac{4}{5} большы за \frac{3}{4} на \frac{1}{20}. Такім чынам, \frac{4}{5}>\frac{3}{4}, паколькі іх рознасць дадатная.
### Складанне лікавых няроўнасцей 
Пры складанні няроўнасцей аднолькавага знака атрымліваецца няроўнасць таго ж знака: 
калі ~a>c i ~c>d , то ~a+c>b+d .
### Множанне лікавых няроўнасцей 
Пры множанні няроўнасцей аднолькавага знака, у якіх левыя і правыя часткі дадатныя, атрымліваецца няроўнасць таго ж знака:
калі ~a>c, ~ c>d  і ~a,b,c,d - дадатныя лікі, то ~ac>bd.

### Уласцівасці 
* Калі ~a>b i ~b>c, то ~a>c.

* Калі да абедзвюх частак няроўнасцей дадаюць адзін і той жа лік, то знак няроўнасці не зменіцца.

* Калі абедзве часткі няроўнасці памножыць на адзін і той жа дадатны лік, то знак няроўнасці не зменіцца.
Калі абедзве часткі няроўнасці памножыць на адзін і той жа адмоўны лік, то знак няроўнасці зменіцца на процілеглы.


Катэгорыя:Элементарная матэматыка
Клаўс Эбнер

**Клаўс Эбнер** (; нар. , , Аўстрыя) — аўстрыйскі пісьменнік і паэт. Аўтар навел, артыкулаў і верша.

## Узнагароды 
* 2008 *Arbeitsstipendium*, Аўстрыя
* 2007 *Wiener Werkstattpreis 2007*, Вена
* 2007 *Menzione* Premio Internazionale die Poesia *Носсиде*, Реджо Калабрыя
* 2007 *Reisestipendium*, Аўстрыя
* 2005 *Feldkircher Lyrikpreis* (4.)
* 2004 *La Catalana de Lletres 2004*, Барселона
* 1988 *Erster Österreichischer Jugendpreis*

## Творы 
* *Vermells*, верш — SetzeVents Editorial, Urús 2009, ISBN 978-8492555109
* *Hominide/Гамінід*; (навела) — FZA Verlag, Вена 2008, ISBN 978-3950229974
* *Auf der Kippe* (проза) — Arovell Verlag, Gosau 2008, ISBN 978-3902547675
* *Lose/Лёсы* (навелы) — Edition Nove, Neckenmarkt 2007, ISBN 978-3852511979

## Спасылкі 
* Старонка аўтара: www.klausebner.eu
* [Старонка аўтара, Выдавец Schreiblust, Германія(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F)]
* Біяграфія, літаратурні часопіс DUM (Аўстрыя)

Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Паэты Аўстрыі
Злін

**Злін** (), горад у Чэхіі, у гістарычнай вобласці Маравія. У 1949—1990 у гонар К. Готвальда зваўся **Готвальдаў**. Сталіца Злінскага краю.

Насельніцтва — 78 тыс. жыхароў.

Першае згадванне ў 1332, горад з 1397. Развіццё Зліна ў XIX-першай палове XX ст. звязана з абутковай фабрыкай «Баця» і дзейнасцю фабрыкантаў-мецэнатаў.

Злін — родны горад брытанскага драматурга Тома Стопарда (Томаша Штраўслера). Яго бацькі, чэшскія яўрэі, уцекачы з краіны ў 1939 годзе пасля гітлераўскай акупацыі, працавалі лекарамі на фабрыцы «Баця».

## Насельніцтва 
## Адукацыя 
* Універсітэт Тамаша Баці ў Зліне

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Злінскага края
Чэскі-Крумлаў

**Чэскі-Крумлаў** (, ; сустракаецца таксама, як **Чэшскі Крумлаў**) - горад Паўднёвачэшскага края (). Размешчаны на рацэ Влтава. Стары горад занесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Гісторыя 
Будаўніцтва горада і замка пачалося ў другой палове 13-га стагоддзя, каля броду праз Влтаву, праз які пралягаў важны гандлёвы шлях у Багемію. Пасля, памяняў некалькі ўладальнікаў, у ліку якіх, былі род Розенбергаў, імператары Рудольф II, Фердынанд II, род Эгенбергаў і, нарэшце, род Шварцэнбергаў, які валодаў замкам да 1945 года. Горад стаў часткай Аўстрыйскай імперыі ў 1806 годзе і Аўстра-Венгрыі ў 1866. У 1910 годзе ў горадзе пражывалі 8662 чалавека, уключаючы 7367 немцаў і 1265 чэхаў. У 1918 годзе чэшскія войскі занялі горад і ён заставаўся часткай Чэхаславакіі да 1938 года. У перыяд з 1938 па 1945, быў анексіраваны нацысцкай Германіяй, як частка Судзецкай вобласці. Пасля Другой сусветнай вайны нямецкамоўнае насельніцтва было выселена і горад зноў стаў часткай Чэхаславакіі. Падчас камуністычнага рэжыму, Крумлаў здрахлеў і прыйшоў у заняпад, але пасля Аксамітнай рэвалюцыі быў у большай ступені адноўлены і цяпер з'яўляецца адным з самых папулярных турыстычных цэнтраў у Чэхіі.

## Славутасці 
Замак Крумлава незвычайна вялікі для горада падобнага памеру. У Чэхіі, па сваіх памерах ён саступае толькі Пражскаму Граду. Большасць будынкаў было пабудавана з 14-га па 17-ае стагоддзе. Пераважныя архітэктурныя стылі — гатычны, Рэнесанс і барока. Царква Св. Віта гатычнага стылю датуецца 15-м стагоддзем, з фрэскамі таго жа перыяду. У замку Крумлава таксама знаходзіцца тэатр, выкананы ў стылі барока, скончаны ў 1766 годзе, разам з арыгінальнымі механізмамі, стойкамі і дэкарацыямі. З-за свайго веку, тэатр выкарыстоўваецца для паданняў толькі тры разу ў год. У дзесяці кіламетрах ад горада, знаходзіцца адзін з найстарэйшых кляштараў у Багеміі, Залатая Карона.

## Вядомыя асобы 
* Фелікс цу Шварцэнберг (1800—1852) — аўстрыйскі дзяржаўны дзеяч.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Ckrumlov.cz Гісторыя горада
* Krumlovinfo.com  Некамерцыйны сайт
* virtual show

Катэгорыя:Гарады Паўднёвачэшскага края
Летаград

**Летаград** () — горад на паўночным-усходзе Чэхіі. Да 1950 года зваўся **Кішперк** ().

## Гісторыя 
У пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца ў 1308 як каралеўскі замак Гайерсберг (). Як горад Кішперк вядомы з 1513 года. У канцы XVII стагоддзя ў горадзе італьянскім архітэктарам Джавані Мадэрнай была пабудаваная царква св. Вацлава, а замак быў перабудаваны ў барочны палац. У 1824 годзе горад гарэў: 76 хат было знішчана. У 1874 чыгунка, пракладзеная праз Кішперк, дала штуршок да развіцця прамысловасці.

У 1869 годзе ў горадзе пражываў 3461 чалавек, у 1900 — 3683 чалавека, а ў 1950 годзе горад меў насельніцтва 4092 чалавека.

## Сучаснасць 
Пасля Другой сусветнай вайны горад развіваўся як цэнтр вытворчасці будаўнічых матэрыялаў і электратэхнічнай прамысловасці. Пасля Аксамітнай рэвалюцыі 1989 года будынка гістарычнага цэнтра горада была адрэстаўраваныя.

Сёння горад спрабуе прыцягнуць турыстаў культурнымі фэстамі, спартовымі падзеямі і сваімі гістарычнымі славутасцямі.

## Славутасці 
145px|thumb|left|Замак у Летаградзе

* Замак (1680—1685) з прылеглым англійскім паркам.
* Царква св. Вацлава (1680) у стылі барока.
* Плошча св. Вацлава з мемарыяльнай калонай.
* Музей рамёстваў, адзін з найбуйных у Цэнтральнай Еўропе
* Капліца св. Яна Непамуцкага (1734), стаіць на ўзвышэнні, дзе некалі стаяў замак Кішперк.

## Спасылкі 
* Гісторыя Летаграда. Афіцыйны сайт.  

Катэгорыя:Гарады Пардубіцкага края
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Балгарыі

'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА у Балгарыі'''

* Баянская царква (раён горада Сафія) (1979)
* Мадарскі коннік (1979) 
* Пячорныя цэрквы ў Іванаве (1979) 
* Фракійская грабніца ў Казанлыку (1979) 
* Старажытны горад Нясебыр (1983) 
* Нацыянальны парк Пірын (1983) 
* Рыльскі манастыр (1983) 
* Прыродны рэзерват Срэбырна (15 км заходней горада) (1983) 
* Фракійская грабніца ў Свештарах (вобласць Русе) (1985)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў Балгарыі


Б
Маравія

250px|thumb|Сцяг мараваў
thumb|250px|Маравія ў сённяшняй Чэхіі
**Мара́вія** (, , ) — гістарычны рэгіён Чэшскай рэспублікі на ўсход ад гістарычнай вобласці Чэхія.

## Геаграфія 
Маравія ў цяперашні час тэрытарыяльна дзеліцца на наступныя адміністрацыйныя адзінкі (*краі* — *kraje*): Мараўскасілезскі, Оламаўцкі, Злінскі, Паўднёвамараўскі і Высачына. На поўначы Маравія мяжуе з Польшчай і чэшскай часткай Сілезіі, на ўсходзе — са Славакіяй, на поўдні — з Ніжняй Аўстрыяй, на захадзе — з Чэхіяй. Асноўная рака — Марава; ад яе назвы і паходзіць назва рэгіёна.

## Гісторыя 
right|thumb|250px
Каля 400 года да н.э. Маравія была заселена кельтамі. Прыблізна ў 60 годзе да н.э. з гэтага рэгіёна сышлі кельцкія плямёны боі, выцесненыя маркаманамі і квадамі (германскімі плямёнамі), а тых у VI ст. змянілі мараване і іншыя славянскія плямёны. У 623—658 гадах Маравія ўваходзіла ў склад славянскага княства Само (пасля 658 года дзяржава распалася).

Пад канец VIII стагоддзя на тэрыторыі сённяшніх паўднёваўсходняй Маравіі і заходняй Славакіі ўтварылася дзяржава Вялікая Маравія, якая дасягнула вяршыні сваёй магутнасці ў IX стагоддзі — тады ў яе ўваходзілі часткі сённяшняй Чэхіі, Венгрыі і землі ўздоўж Віслы. У 907 годзе Вялікая Маравія пала пад напорам мадзьяраў, а мараўскія землі апынуліся пад уладай чэшскага князя.

З 999 па 1019 гады ўваходзіла ў польскую дзяржаву Баляслава Храбрага, затым ізноў вярнулася ў склад Багеміі (Чэхіі), з якой пасля падзяліла яе гістарычны шлях. У 1063 годзе тут была заснавана Оламаўцкая епіскапія. З 1182 года Маравія — імперскае маркграфства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі. У гэты час адбывалася інтэнсіўная нямецкая каланізацыя.

У першай палове XV стагоддзя Маравія была ахоплена рухам пад кіраўніцтвам Яна Гуса. У пачатку XVI стагоддзя тут распаўсюджваюцца рэфармацыйныя вучэнні (лютэранства, анабаптызм).

З 1526 года Маравія разам з Чэхіяй увайшла ў імперыю Габсбургаў. У XVII стагоддзі Маравія фактычна стала адной з правінцый манархіі Габсбургаў.

У 1782 годзе Маравія была аб'яднана з аўстрыйскай Сілезіяй у адну адміністрацыйную адзінку з цэнтрам у Брно. У 1849 годзе вылучана ў адмысловую каронную зямлю Аўстра-Венгрыі. Маравія мела ўласны парламент, у які прадстаўнікі (чэхі і немцы) абіраліся ў этнічна падзеленых выбарчых акругах.

Пасля распаду Аўстра-Венгрыі ў 1918 годзе Маравія ўвайшла ў склад Чэхаславакіі.

У 1938 годзе ў выніку Мюнхенскай змовы значная частка Маравіі была захоплена Германіяй. У сакавіку 1939 года была акупіравана астатняя частка Маравіі, якая ўвайшла ў так званы Пратэктарат Багеміі і Маравіі. У маі 1945 года вызвалена Савецкім Войскам і вернута ў склад Чэхаславакіі. Пасля 1945 года большасць нямецкага насельніцтва была пераселена на тэрыторыю Германіі.

З 1993 года — у складзе Чэшскай Рэспублікі.

Гістарычнай сталіцай Маравіі да 1641 года быў горад Оламаўц, размешчаны ў цэнтры рэгіёна. З канца XVIII стагоддзя сталіцай стаў горад Брно.

## Вядомыя асобы 
* Ян Амос Каменскі

## Гл. таксама 
* Вялікая Маравія
* Мараўская Славакія

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Маравія 
* Інфармацыйны партал аб Маравіі
Балгарская мова

**Балга́рская мо́ва** — мова балгар, якая адносіцца да паўднёвай групы славянскіх моў індаеўрапейскай моўнай сям'і.

На пісьме балгарская мова выкарыстоўвае кірыліцу (балгарскі алфавіт). У сучаснай балгарскай азбуцы няма літар «Э», «Ы» і «Е», а літара «Ъ» пазначае галосны гук.

У адрозненне ад іншых славянскіх моў, у балгарскай мове склоны амаль зніклі, затое выкарыстоўваюцца вызначаны, нявызначаны і так званы «нулявы» артыклі.

Лексічна балгарская мова даволі блізкая да царкоўнаславянскай і дагэтуль утрымлівае мноства слоў, якія лічацца архаічнымі ва ўсходнеславянскіх мовах. Па гістарычных прычынах у лексіконе балгарскай мовы шмат слоў цюркскага паходжання.

Балгарская мова — афіцыйная мова Рэспублікі Балгарыя. На ёй гавораць таксама ў Аргенціне, Грэцыі, Ізраілі, Канадзе, Малдавіі, Румыніі, ЗША, Сербіі, Паўночнай Македоніі, Турцыі, Украіне, Венгрыі, Расіі. На балгарскай мове створана багатая мастацкая і навуковая літаратура.
У Бесарабскай Балгарыі яна з'яўляецца афіцыйнай мовай балгарскай абшчыны. Агульная колькасць гаворачых на балгарскай мове ў свеце — больш за 12 мільёнаў чалавек.

## Спасылкі 
* Інстытут балгарскай мовы Балгарскай Акадэміі навук (па-балгарску)
* Балгарская мова ў Ethnologue
* Падручнік і слоўнік Балгарскай мовы


*
Катэгорыя:Мовы Малдовы
Катэгорыя:Мовы Румыніі
Катэгорыя:Мовы Сербіі
Катэгорыя:Мовы Украіны
Валожынка

**Валожынка** — рака ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Іслач (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 35 км. Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,9 ‰.

Пачынаецца каля вёскі Брылькі на заходніх схілах Мінскага ўзвышша, цячэ праз горад Валожын, упадае ў Іслач ніжэй вёскі Расолішкі. На паўднёва-заходняй ускраіне Валожына сажалка (плошчай 0,04 км²). Рэчышча ў вярхоўі слаба-звілістае, на працягу 22 км каналізаванае (ад Валожына да вёскі Расолішкі). Берагі стромкія, ніжэй Валожына абрывістыя.

Асноўныя прытокі: Рачэўка, Асовіца. У пойме сетка меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Прытокі Іслачы
Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёна
Круглае (значэнні)

Назву **Круглае** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Круглае — вёска ў Бярозаўскім раёне
** Круглае — вёска ў Пінскім раёне
** Круглае — вёска ў Пружанскім раёне

* Магілёўская вобласць:
** Круглае — вёска ў Клімавіцкім раёне
** Круглае — горад, цэнтр Круглянскага раёна

* Мінская вобласць:
** Круглае — вёска ў Барысаўскім раёне
** Круглае — былая вёска ў Бярэзінскім раёне
** Круглае — былая вёска ў Пухавіцкім раёне
** Круглае — вёска ў Слуцкім раёне

## Азёры 
* Круглае — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці
* Круглае — возера ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці
* Круглае — возера ў Бешанковікім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Чарнагосніца
* Круглае — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Быстрыца
* Круглае — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Галбіца
* Круглае — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ласіца
* Круглае — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Крашанка
* Круглае — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Нешчарда

* Круглае-Мелкае — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вядзеніца
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Чэхіі

'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Чэхіі'''

* Гістарычны цэнтр горада Чэскі Крумлаў (1992)
* Гістарычны цэнтр Прагі (1992)
* Гістарычны цэнтр горада Тэльч (1992)
* Касцёл Святога Яна Непамуцкага (1994)
* Гістарычны цэнтр горада Кутна-Гора (1995)
* Паркавы комплекс Лядніцэ-Валціцэ ў ваколіцах горада Бржэцлаў (1996)
* Сады і замак у горадзе Кромержыж (1998)
* Голашавіцы — гістарычны запаведнік (1998)
* Палац-замак у мястэчку Літамышль (1999)
* Калона Найсвяцейшай Тройцы ў горадзе Оламаўц (2000)
* Віла Tugendhat у горадзе Брно (2001)
* Яўрэйскі квартал і царква святога Пракопа ў горадзе Тршэбіч (2003)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў Чэхіі

*
Ч
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Швецыі

'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Швецыі'''

* Каралеўская рэзідэнцыя Дротнінгхальм (прыгарад Стакгольма) (1991)
* Археалагічныя аб'екты Бірка і Хаўгордэн (1993)
* Жалезаробчы завод Энгельсберг (1993)
* Наскальныя рэльефы ў Тануме (правінцыя Бахуслен) (1994)
* Скугсчуркагордэн – «Лясны могільнік» у Стакгольме (1994)
* Ганзейскі горад Вісбю (1995)
* «Царкоўны пасёлак» Гамельстад зблізку горада Лулеа (1996)
* Лапонія, Швецкая Лапландыя (1996)
* Ваенна-марскі порт горада Карлскруна (1998)
* Сельскі ландшафт у паўднёвай частцы вострава Эланд (2000)
* «Высокі бераг», архіпелаг Кваркен (2000, 2006)
* Горнапрамысловы раён Вялікая Медная гара, горад Фалун (2001)
* Радыёстанцыя ў Варберге (2004)
* Геадэзічная дуга Струвэ (2005) (Беларусь, Эстонія, Расія, Фінляндыя, Латвія, Літва, Нарвегія, Малдавія, Швецыя, Украіна)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны 
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў Швецыі


Швецыя
Мойша Гутман

**Мойша Гутман** (Каменштэйн; 21 верасня 1883 ці 1888, Вяпрай — 20 чэрвеня 1938) — яўрэйскі дзеяч Беларусі і Украіны.

Нарадзіўся ў сям’і гандляра Лейбы, атрымаў рэлігійнае выхаванне. У 16 гадоў пераехаў у Вільню. Здаў іспыт на атэстат сталасці, скончыў прыватную школу правізараў-фармацэўтаў. З 1902 года ў рабочым руху, член партыі Паалей-Цыён, далей, паслядоўна, сацыялістычнай рабочай, аб’яднанай партыі, Бунда і камуністычных партый Польшчы і СССР. У 1910-я гады падтрымліваў тэрытарыялізм, падзяляў ідэю яўрэйскай дзяржавы ў Анголе, удзельнік венскага кангрэса 1912 года, потым пакінуў рух. Жыў у Лодзі і Варшаве, некалькі разоў яго арыштоўвалі. Нелегальна жыў у Пінску, Гомелі, Менску, Кіеве, Адэсе. Кіраваў кіеўскім аддзелам Яўрэйскага таварыства помачы ахвярам вайны і Бюро працы для беспрацоўных яўрэяў. У 1917 годзе браў удзел у стварэнні савета ў Адэсе, быў членам Украінскай цэнтральнай рады (у ліпені-жніўні) і Савета нацыянальных сацыялістычных партый Расіі. У верасні 1917 года прадстаўляў яўрэйскія нацыянальныя арганізацыі на Усерасійскай Дэмакратычнай нарадзе ў Петраградзе, быў на з’ездзе паняволеных народаў Расіі. Пазнаёміўся з Варонкам, Сабалеўскім і Жылуновічам. З канца 1917 года — член Выканаўчага камітэта Рады Першага Усебеларускага з’езда. Пасля быў членам Народнага сакратарыята БНР ад яўрэйскай нацыянальнай меншасці. У маі 1918 года быў членам дэлегацыі ў правах замежных перамоў БНР. Першая Устаўная грамата была напісана ў яго доме і, як мяркуецца, пад яго рэдакцыяй.

У 1918—1925 жыў у Варшаве. Дзяяч Цэнтральнага бюро яўрэйскіх прафсаюзаў, арганізоўваў школы, узначальваў камісію па рэформе правапісу. На пачатку 1925 выехаў у СССР, жыў у Харкаве і Маскве. Супрацоўнік арганізацый Гезэрд і Гезкульт. Першая пашырала сярод яўрэяў земляробства, пры другой працавалі тэатр і выдавецтва. Падтрымліваў калектывізацыю. Член Украінскай акадэміі навук. Загадчык яўрэйскай рэдакцыі Украінскага выдавецтва нацменшасцей, з 1932.

Арыштаваны і расстраляны у 1938.

Упершыню выступіў у друку ў віленскай газеце, якую і рэдагаваў, «Хронік фун Пойле-ціен» (1903), друкаваўся ў «Нае цайт», савецкім выданні «Ройтэ вэлт», рэдактар харкаўскага «Юнгер шлоглер» (1931-32). Летам 1918 выдаваў у Гомелі часопіс «Дэр Штрал». Пераклаў з рускай мовы на ідыш «Аднаго сярод дзікуноў» Лебедзева пра Міклуху-Маклая. Псеўданімы: Балтыкаліс, Б. Зеліковіч, Маген, Міхлін.

Царскія і польскія ўлады арыштоўвалі яго 15 разоў.

## Літаратура 
* Ляхоўскі У., Ямкова В. Маісей Гутман: яўрэй, што стаяў ля вытокаў БНР і УНР // Наша гісторыя, № 2, 2019, с.20-24. ISBN 2617—2305
* [Gutman, Moyshe](https://congressforjewishculture.org/people/5963/Gutman,%20Moyshe%20(September%2021,%201883–1939)) // Лексікон фун дэр наер ідэшэ літэратур.

Катэгорыя:Удзельнікі Першага Усебеларускага з’езда
Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Міністры БНР
Катэгорыя:Перакладчыкі на ідыш
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Перу

'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Перу'''

## Спіс 
У дадзенай табліцы аб'екты размешчаныя ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў Перу

П
*
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Польшчы

'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Польшчы'''

* Гістарычны цэнтр горада Кракаў (1978) № 29

* Саляныя шахты ў горадзе Велічка (1978) № 32:en:Wieliczka Salt Mine
* Канцэнтрацыйны лагер Аўшвіц-Біркенау (1979) № 31

* Белавежскі нацыянальны парк (сумесна з Белавежскай пушчай, Беларусь) (1979, 1992) № 33:en:Bialowieza Forest
* Гістарычны цэнтр горада Варшава (1980) № 30 :en:Warsaw Old Town

* Старая частка горада Замосць (1992) № 564:en:Zamosc

* Замак Тэўтонскага ордэна у горадзе Мальбарк (1997) № 847

* Сярэдневяковы горад Торунь (1997) № 835:en:Torun

* Кальварыя-Зебжыдоўска (1999) № 905:en:Kalwaria Zebrzydowska
* Цэрквы міру ў Явары і Свідніцы (2001) № 1054:en:Jawor :en:Swidnica

* Драўляныя цэрквы ў Паўднёвай Малой Польшчы (2003) № 1053:en:Wooden Churches of Southern Little Poland
* Парк Мужакоўскі у гopoдe Лекніца (2004) № 1127:en:Park Muzakowski
* Зала Стагоддзя у горадзе Вроцлаў (2006) № 1165:en:Centennial Hall

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак Сусветнай спадчыны ў Польшчы

*
Польшча
Цэзар Кунікаў (карабель)

**«Цэзар Кунікаў»** (**БДК-64**) — вялікі дэсантны карабель Чарнаморскага флота ВМФ Расіі. Названы ў гонар Цэзара Львовіча Кунікава. Падшэфны карабель горада Зеленаграда.

* Бартавы нумар — 158.
* Год спуску на ваду — 1986.
* Праект — 775.
* Падрадзяленне — 197-я брыгада дэсантных караблёў, 30-я дывізія надводных караблёў (Севастопаль).

## Спасылкі 
* Фотаальбом «Цэзар Кунікаў»

Катэгорыя:Ваенныя караблі Чарнаморскага флоту
Катэгорыя:Вялікія дэсантныя караблі праекта 775
Катэгорыя:Судны паводле алфавіта
Герб Азербайджана

[links|thumb|right|Герб [Азербайджана]]
**Герб Азербайджана** — афіцыйны дзяржаўны сімвал Рэспублікі Азербайджан.

У цэнтры герба намаляваны агонь, які сімвалізуе словы Алаха на арабскай мове. Колеры, выкарыстаныя на гербе, з'яўляюцца колерамі нацыянальнага сцяга Азербайджана. Васьміканцовая зорка сімвалізуе восем галін цюркскага народа, паміж лёзамі зоркі намаляваныя маленькія васьміканцовыя зоркі.

Знізу размешчаны вянок з каласоў пшаніцы і галін дуба. Вянок з каласоў сімвалізуе багацце, урадлівасць. Галіны дуба сімвалізуюць нацыянальную ваенную моц.
## Гл. таксама 
* Сцяг Азербайджана
* Гімн Азербайджана

Азербайджан
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Азербайджана
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Грэцыі

У спісе аб'ектаў **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Грэчаскай Рэспубліцы** значыцца 17 найменняў (на 2012 год), гэта складае 1,5% ад агульнай колькасці (1007 на 2014 год). 15 аб'ектаў уключаны ў спіс паводле культурных крытэрыяў, прычым 11 з іх прызнаныя шэдэўрамі чалавечага генія (крытэрый i), а яшчэ 2 аб'екты ўключаны паводле змешаных, культурна-прыродных крытэрыяў, прычым абодва, разам з крытэрыем i, таксама прызнаны прыродным феноменам выключнай прыгажосці і эстэтычнай важнасці (крытэрый vii). Акрамя гэтага, 8 аб'ектаў на тэрыторыі Грэцыі знаходзяцца ў ліку кандыдатаў на ўключэнне ў спіс сусветнай спадчыны. Грэчаская Рэспубліка ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 17 ліпеня 1981 года. Першы аб'ект Грэцыі, Храм Апалона ў Басах, быў занесены ў спіс у 1986 годзе на 10-й сесіі Камітэта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
У табліцы ніжэй аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Папярэдні спіс 
У табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У даным спісе паказаны аб'екты, прапанаваныя ўрадам Грэцыі ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак Сусветнай спадчыны ў Грэцыі

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Грэцыі
Г
Герб Андоры

**Герб Андоры** з’яўляецца дзяржаўным сімвалам Андоры Шчыт з выявай мітры і кія  і двух быкоў сімвалізуюць сумеснае кіраванне Францыі і Іспаніі; чырвоныя палосы на жоўтым фоне — колеры Каталоніі і Беарна. Выкарыстоўваўся неафіцыйна з Сярэднявечча, яго статус як герба Княства Андора быў афіцыйна зацверджаны ў 1993 годзе пасля ўвядзення новай . Шчыт прадстаўлены на сцягу Андоры.

## Афіцыйнае апісанне 
Андорскае заканадаўства апісвае герб наступным чынам:

Герб Княства Андора традыцыйна складаецца з чатырох частак, дзве з якіх належаць двум Князям-спадарожнікам.

Чатыры традыцыйныя часткі:

1) Герб , прадстаўлены залатой мітрай і залатым скіпетрам на чырвоным фоне;

2) Герб ;

3) Герб Каталоніі;

4) Герб Беарна.

Герб можа ўтрымліваць унізе дэвіз *«Virtus Unita Fortior»* («Разам мы мацней!»).

Герб можа мець аурэолу, скрутак або быць увянчаны сімваламі ўладара (карона, капялюш).

## Гісторыя 
]]
Выкарыстанне гербаў  і  паходзіць з дамовы, заключанай у 1278 годзе адносна тэрыторый паміж землямі, якія яны мелі ў юрысдыкцыі. Бакі пагадзіліся сумесна абараняць княства як . Гербы Каталоніі і Беарна былі дададзены, і «старажытная разьбянпя» падзеленая на чатыры часткі эмблема прадстаўлена на фасадзе будынка парламента краіны. Ён таксама быў знойдзены на  дома ў Барселоне, датаваным 1761 годам. Аднак яго статус не быў афіцыйным, пакуль ён не быў прызначаны гербам княства ў адпаведнасці з артыкулам 2(2) , якая была зацверджана на рэферэндуме ў 1993 годзе і ўступіла ў сілу ў тым жа годзе.

## Дызайн 
### Канструкцыя 
### Форма шчыта 
Сучасны герб утрымлівае французскі чатырохкутнік з вузкай асновай. Гэты дызайн быў абраны ў XVII стагоддзі. Хоць апошні тытул усё яшчэ існуе, і яго ўладальнік працягвае кіраваць Андорай як , першы быў паглынуты спачатку ў тытул караля Францыі, а затым перададзены Прэзідэнту Францыі. Ніжнія чвэрці — Каталоніі і Беарна — нагадваюць пра іншыя тэрыторыі, ад якіх гістарычна залежала Андора.

### Выкарыстанне 
Герб размяшчаецца на цэнтральнай жоўтай паласе сцяга Андоры. Ён таксама шырока выкарыстоўваецца на .
Герб прысутнічае на розных дзяржаўных сімвалах, такіх як нацыянальны сцяг і гімн. Ён таксама выкарыстоўваецца ў афіцыйных дакументах і дзяржаўных будынках.

## Варыяцыі 

File:Coat of arms of Andorra (Before 16th Century).svg|Герб да XVI ст.
File:Coat of arms of Andorra (1580).svg|Герб, 1580.
File:Historical Coat of Arms of Ecclesiastic Co-Prince of Andorra.svg|Царкоўная версія (для біскупа Урхеля), .
File:Historical Coat of Arms of French Prince of Andorra.svg|Герб французскага сукнязя Андоры (гістарычны), .
File:Coat of Arms of Andorra (c.1800-1949).svg|Герб, 
File:Coat of arms of Andorra - Flag Version (1931-1949).svg|Герб (версія для сцяга), 1931—1949.
File:Coat of Arms of Andorra (1949-1959).svg|Герб, 1949—1959.
File:Coat of Arms of Andorra.svg|Герб, 1959—1993.

## Гл. таксама 
* Сцяг Андоры

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сімволіка Андоры 

Андора
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Андоры
Герб Бельгіі

]]
**Герб Бельгіі** у сучасным выглядзе быў зацверджаны каралеўскім дэкрэтам ад 17 сакавіка 1837 года, у якім былі апісаныя вялікая і малая форма герба. Паводле артыкула 193 (першапачаткова 125) Канстытуцыі Бельгіі, «*бельгійскі народ прымае чырвоны жоўты і чорны колеры, і ў якасці дзяржаўнага герба — бельгійскага льва з дэвізам Адзінства дае сілу*.»

## Вялікі герб 
На цёмным шчыце намаляваны  залаты леў які стаіць на задніх лапах  з чырвонымі кіпцюрамі і высунутым чырвоным языком (бельгійскі леў).Над шчытом размешчаны шалом з паднятым забралам. На шаломе — вялікагерцагская карона.За шчытом размешчаныя скіпетры:адзін з рукой правасуддзя, іншы са львом. Шчыт атачае стужка ордэна Леапольда. Львы, трымальныя шчыт, трымаюць таксама і пікі з бельгійскімі сцягамі. Унізе размешчаная чырвоная стужка з чорнымі палосамі з двух бакоў. На ёй залатымі літарамі напісаны дэвіз «Адзінства дае сілу» (L’UNION FAIT LA FORCE па-французску або EENDRACHT MAAKT MACHT па-галанскі.)Уся гэтая кампазіцыя змешчаная на геральдычны плашч з залатымі махрамі і пэндзлікамі. Зверху — каралеўская карона. Над плашчом паднятыя палотны з выявамі гербаў правінцый Бельгіі ў 1837 годзе.(Хоць колькасць правінцый змянялася, на гербе гэта не адлюстроўвалася.)

Вялікі герб выкарыстоўваецца рэдка. Ён упрыгожвае пячаткі на законах і міжнародных дамовах.
]]
## Малы герб 
Малы герб, выкарыстоўваны Бельгійскім урадам, складаецца з чорнага шчыта з львом, перахрышчаных скіпетраў, дэвіза, кароны, ордэны Леапольда.
## Гл. таксама 
*Сцяг Бельгіі
## Спасылкі 
*Дзяржаўныя сімвалы Бельгіі

Бельгія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Бельгіі
Герб Босніі і Герцагавіны

**Герб Босніі і Герцагавіны** — дзяржаўны сімвал Босніі і Герцагавіны, уяўляе сабой сіні шчыт з жоўтым трыкутнікам. Трыкутнік сімвалізуе тры асноўныя групы насельніцтва краіны (мусульман, харватаў і сербаў) і абрысы краіны на карце. Белыя зоркі сімвалізуюць Еўропу.

Боснія і Герцагавіна
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Босніі і Герцагавіны
Карма

**Карма** ( — «прычына-следства, адплата», ад санскрыт. कर्मन् к*а*рман — «справа, дзеянне, праца») — адно з цэнтральных паняццяў у індыйскіх рэлігіях і філасофіі, сусветны прычынна-следчы закон, згодна з якім праведныя або грахоўныя дзеянні чалавека вызначаюць яго лёс, адчуваемыя ім пакуты або асалоды. Карма ляжыць у аснове прычынна-следчага шэрагу, званага сансарай і ўжываецца ў асноўным для разумення сувязяў, якія выходзяць за межы аднаго існавання. У розных індыйскіх рэлігіях даюцца трохі адрозныя адзін ад аднаго філасофскія тлумачэнні паняцця кармы.

Катэгорыя:Паняцці будызму
Катэгорыя:Рэінкарнацыя
Катэгорыя:Паняцці індуізму
Катэгорыя:Паняцці джайнізму
Катэгорыя:Тэасофія
Герб Ватыкана

[right|250px|thumb|Герб [Ватыкана]]
**Герб Ватыкана** — дзяржаўны сімвал Ватыкана, уяўляе сабой шчыт чырвонага колеру, на якім намаляваныя два перакрыжаваных ключа (ад Рая і Рыму). Над ключамі размешчаная папская тыяра.

## Гл. таксама 
* Папскі Герб

## Спасылкі 
* Сімвалы Ватыкана

Ватыкан
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Ватыкана
Герб Венгрыі

Герб Венгрыі уяўляе сабой падзелены вертыкальна напалам геральдычны шчыт. Геральдычна правая (для гледача левая) частка шчыта падзеленая на восем гарызантальных якія чаргуюцца чырвоных і срэбных палос. У левай частцы шчыта ў чырвоным полі срэбны шасціканцовы крыж, які стаіць на ўвянчаным залатой каронай зялёным грудзе, сярэднім з трох (дадзеная выява з'яўляецца некалькі перайначаным гербам Славакіі, якая доўгі час уваходзіла ў склад Венгрыі). Шчыт увянчаны каронай Святога Іштвана.

## Спасылкі 
*Дзяржаўныя сімвалы Венгрыі
* A Magyar Köztársaság címere  
* A magyar címer története 
* Magyar Nemzeti Lap  
* Факты пра Венгрыю. Нацыянальная сімволіка, нацыянальныя святы. Выданне Міністэрствы замежных спраў Венгерскай Рэспублікі. 2003 

## Гл. таксама 
*Сцяг Венгрыі

Венгрыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Венгрыі
Герб Вялікабрытаніі

[thumb|right|Каралеўскі герб Вялікабрытаніі  (не выкарыстоўваецца ў [Шатландыя|Шатландыі)]]
**Каралеўскі герб Вялікабрытаніі** — гэта афіцыйны герб брытанскага манарха (у цяперашні час — Елізаветы II). Іншыя члены каралеўскай сям'і і ўрад краіны выкарыстоўваюць іншыя гербы. Каралеўскі герб сустракаецца ў двух варыянтах, адзін з якіх выкарыстоўваецца толькі ў Шатландыі.

На звычайным варыянце герба дзевяць львоў: сем на шчыце (з іх шэсць адпавядаюць Англіі, і сёмы — Шатландыі), адзін (у кароне) зверху шчыта, і апошні (таксама ў кароне) падтрымлівае шчыт справа. З двух львоў у кароне той, што падтрымлівае шчыт, адпавядаюць Англіі, а іншы стаіць на трэцяй кароне. З іншага боку шчыт падтрымлівае закуты ў ланцуг аднарог, які адпавядае Шатландыі.

[thumb|right|Каралеўскі герб Вялікабрытаніі  ([Шатландыя|шатландскі варыянт)]]
На шатландскім варыянце герба сем львоў: пяць на шчыце (з іх тры адпавядаюць Англіі, і яшчэ два — Шатландыі), адзін (у кароне) зверху шчыта, і апошні (таксама ў кароне) падтрымлівае шчыт злева. З двух львоў у кароне той, што падтрымлівае шчыт, адпавядаюць Англіі, а іншы стаіць на трэцяй кароне. З іншага боку шчыт падтрымлівае закуты ў ланцуг аднарог, які адпавядае Шатландыі. Чацвёртая карона — на галаве аднарога.

## Гісторыя 
Тры леапарда на чырвоным полі шчыта з'явіліся пры Рычардзе I. Гербавы шчыт з леапардамі доўгі час заставаўся адзіным сімвалам Англіі. У перыяд Стагадовай вайны Эдуард III, у знак сваіх прэтэнзій на французскі трон, падзяліў шчыт і змясціў у двух яго чвэрцях поле з залатымі лілеямі - сімвал Францыі.  
Якаў I, які кіраваў адначасова Англіяй і Шатландыяй, папаўняе герб  эмблемамі Шатландыі - чырвоным львом - і Ірландыі - залатой арфай.  
Постаці трымальнікаў шчыта на працягу стагоддзяў неаднаразова змяняліся: сокал, лебедзь, белы кабан - нагрудны знак Рычарда III, чырвоны валійскі цмок. З 1603 года на гэтым месцы зацвердзіліся аднарог і каранаваны брытанскі леў.

## Гл. таксама 
*Сцяг Вялікабрытаніі

## Спасылкі 
* Royal.gov.uk 
* Number 10 Downing Street  
* Heraldica.org 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Вялікабрытаніі
Вялікабрытанія
Герб Харватыі

**Герб Харватыі** ўяўляе сабой шчыт, на якім у шахматным парадку размешчана 25 чырвоных і белых квадратаў. Зверху шчыт упрыгожвае стылізаваная карона, якая складаецца з пяці звёнаў у выглядзе гістарычных гербаў Харватыі, Рэспублікі Дуброўнік, Істрыі, Далмацыі і Славоніі. Герб вядомы з часоў незалежнага Харвацкага каралеўства (XI стагоддзе).

Паводле старадаўняй легенды, квадраты шахматнага поля ў гербе Харватыі з'явіліся не выпадкова. Аднойчы славянскі кіраўнік Светаслаў Сурынія (X стагоддзе) згуляў з венецыянскім дожам П'етра II партыю ў шахматы. Той, хто выйграе, атрымліваў права на валоданне гарадамі Далмаціі. Па выніках партыі гэта права дасталося Святаславу, што і дало падставу адлюстраваць шахматы на яго гербе.

## Гісторыя герба 
## Гл. таксама 
Гербы былых югаслаўскіх рэспублік

Харватыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Харватыі
Герб Эстоніі

**Герб Эстоніі** — адзін з афіцыйных дзяржаўных сімвалаў Эстонскай Рэспублікі.

Герб уяўляе сабой залаты шчыт з трыма блакітнымі львамі і якія атачаюць яго дубовымі галінкамі. Быў афіцыйна прыняты ў 1925 годзе Рыйгікогу (Дзяржаўным сходам Эстонскай Рэспублікі).

У 1940—1991 гадах не выкарыстоўваўся, адноўлены ў 1990 годзе, афіцыйна зацверджаны Законам аб Дзяржаўным Гербе Эстоніі ад 6 красавіка 1993 года.

## Спасылкі 
* Нацыянальныя сімвалы Эстоніі  

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Эстоніі
Эстонія
Герб Швецыі

**Герб Швецыі** афіцыйна існуе ў двух варыянтах - **вялікі** *(stora riksvapnet)* і **малы** *(lilla riksvapnet)*.

thumb|250px|Вялікі герб Каралеўства Швецыі
## Шчыт 
Шчыт падзелены на чатыры поля. У першым і чацвёртым (верхнім левым і ніжнім правым) палях размешчана па тры шведскіх каралеўскіх кароны. У другім і трэцім (верхнім правым і ніжнім левым) палях намаляваны традыцыйны леў дынастыі Фалькунгаў. Малы шчыт у сярэдзіне — герб дынастыі Бернададтаў.

## Шчытадзержацелі.
Шчыт падтрымліваюць два льва з раздвоенымі хвастамі, на іх галавах шведская каралеўская карона. Пысы львоў адкручаныя ад шчыта. Леў на працягу стагоддзяў быў важным элементам шведскай геральдыкі і асабліва дзяржаўнага герба.

## Каралеўскія ордэны 
Шчыт можа быць упрыгожаны каралеўскімі ордэнамі. Вялікі герб заўсёды ўпрыгожваецца ордэнам Серафімаў — вышэйшай дзяржаўнай узнагародай Швецыі.

У адрозненне ад малога герба, які можа быць акружаны толькі ордэнам Серафімаў, вялікі герб можа быць акружаны ўсімі або любым з чатырох каралеўскіх ордэнаў. Часцей выкарыстоўваюцца ўсё — Паўночнай Зоркі, Вазы і Мяча. Ордэн Карла XIII можа таксама атачаць шчыт.

Ордэны размяшчаюцца ў наступным парадку (меней ганаровы перад больш ганаровым): Карла XIII, Ваза, Палярнай Зоркі, Сворд, Серафіма.

## Малы герб 
thumb|100px|Малы герб
Малы герб уяўляе сабой сіні шчыт, увянчаны каралеўскай каронай, на якім намаляваныя тры кароны (дзве над адной). Шчыт можа быць акружаны стужкай ордэна Серафіма.

Малы герб звычайна выкарыстоўваецца ўрадам Швецыі і яго службамі. Да герба з ухвалы геральдычнай калегіі можа быць далучаны знак які азначае дзейнасць службы. Герб вышыты на ўсіх паліцэйскіх мундзірах.

## Рэгуляванне выкарыстання.
Любое ўжыванне выявы двух карон над адной,як на малым гербе, рэгулюецца законам Швецыі (act 1970:498). Забароненае выкарыстоўваць герб у камерцыйных мэтах.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Швецыі
Швецыя
Герб Швейцарыі

На **Гербе Швейцарыі** бачны той жа самы белы крыж, што і на Швейцарскім Сцягу, але ён знаходзіцца на фоне чырвонага шчыта.

Як і Швейцарскі Сцяг, герб выкарыстоўваецца паўсюль — яго можна ўбачыць на швейцарскіх франках, рэгістрацыйных нумарах аўтамабіляў і г. д.

## Спасылкі 
* Федэральны закон ад 12 снежня 1889 аб гербе Швейцарыі:
** Французская 
** Нямецкая 
** Італьянская 

Швейцарыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Швейцарыі
Герб Люксембурга

**Герб Люксембурга** з’явіўся ў сярэднія стагоддзі і паходзіць ад герба княства Лімбург.

Герб уяўляе сабой шчыт з 10 гарызантальнымі сінімі і срэбнымі палосамі. На шчыце намаляваны стаялы на задніх лапах чырвоны леў з высунутым залатым языком, на яго галаве залатая карона.Над шчытом карона. Шчыт трымаюць два залатых льва з залатымі каронамі і чырвонымі языкамі, іх пысы павернутыя ад шчыта. Гэтая кампазіцыя змешчаная на геральдычны плашч і ўвянчаная вялікай каронай.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Люксембурга
Люксембург
Герб Нідэрландаў

*Grote Rijkswapen*|thumb
**Герб Нідэрландаў** — *Вялікі Герб Каралеўства* () — асабісты герб манарха.

Урад Нідэрландаў выкарыстоўвае малы варыянт, без мантыі і тэнта або складаецца толькі з шчыта і кароны. Кампаненты гербаў былі адрэгуляваныя Каралевай Вільгемінай у Каралеўскім дэкрэце ад 10 ліпеня 1907, якія былі пацверджаныя Каралевай Джуліянай у Каралеўскім дэкрэце ад 23 красавіка 1980.
 
Леў з дыядэмай які трымае ў сваёй правай лапе меч з срэбра на блакітным фоне з сямю стрэламі ў левай— пазначае сем абласцей Саюза Утрэхта. Шчыт каранаваны (галандскай) каралеўскай каронай і падтрыманы двума львамі. Яны стаяць на скрутку з тэкстам «Je Maintiendrai» (сярэднявечная французская мова літаральна, «я вынесу»).

У Каралеўскім дэкрэце заяўлена, што пераемнікі мужчынскага полу могуць замяніць карону на шчыце крыжам з гербам Насау.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Нідэрландаў
Нідэрланды
Герб Паўночнай Македоніі

200px|thumb
**Герб Рэспублікі Македонія** прыняты народным зборам Македоніі 27 ліпеня 1947. Дызайн герба заснаваны на гербе СССР. Герб уяўляе толькі пейзажную характарыстыку і не ўтрымоўвае ніякіх гістарычных сімвалаў Македоніі. На гербе намаляваныя горы, вада (сімвалізуе рэкі) і сонца, герб апраўляюць асноўныя культуры, якія гадуюцца ў Македоніі (пшаніца, мак, тытунь і бавоўна). Унізе размешчаная стужка, вышытая народным арнаментам. Зверху — чырвоная пяціканцовая зорка.

У 1991 годзе, калі Македонія атрымала незалежнасць, устала пытанне аб новым дзяржаўным гербе, аднак усе прапанаваныя варыянты былі адхіленыя і быў захаваны герб сацыялістычнай Македоніі.

## Гл. таксама 
* Гербы былых югаслаўскіх рэспублік

Паўночная Македонія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Паўночнай Македоніі
Герб Кіпра

**Герб Кіпра** уяўляе сабой медна-жоўты шчыт, на якім намаляваны голуб, які трымае аліўкавую галіну — добра вядомы сімвал міру, а ўнізе лічба "1960" - год, калі Кіпр атрымаў незалежнасць ад Брытаніі. Медна-жоўты фон азначае вялікія паклады меднай руды (асабліва ў выглядзе халькапірыта, які жоўтага колеру).

Калі Кіпр быў калоніяй Вялікабрытаніі, каланізатары выкарыстоўвалі афіцыйна не зацверджаны герб, які паказвае двух львоў, заснаваны на гербе Англіі

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Кіпра
Герб Турцыі

thumb|150px|left|Праект нацыянальнага герба. Аўтар Намык Ісмаіл-бей, 1925 г.
thumb|150px|left|Герб Асманскай Імперыі
У рэспублікі Турцыі няма афіцыйнага герба. Замест гэтага тамака існуе эмблема, выкарыстоўваная шматлікімі ўрадавымі ўстановамі. Эмблема — чырвоны авал, утрымоўвальным вертыкальна арыентаваны паўмесяц і зорку ад турэцкага сцяга, акружанага афіцыйнай назвай краіны на турэцкай мове. Сімвал на вокладцы турэцкіх пашпартоў — проста зорка і паўмесяц.

У 1925, Міністэрства асветы (Maarif Vekili, зараз Egitim Bakanl ıgı) праводзіла конкурс па выбару нацыянальнага герба. Пераможцам быў праект жывапісца Наміка Ісмаіла Бея. Аднак, выбар не быў ухвалены як афіцыйны герб. Гэты герб утрымоўваў вертыкальны паўмесяц, зорку і ваўка.

## Герб Асманскай імперыі 
Сучасная сімволіка Турцыі перагукваецца з гербам Асманскай Імперыі. Ён быў зацверджаны султанам Абдул-Хаміда II 17 красавіка 1882 года.

Турцыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Турцыі
Герб Сан-Марына

**Герб Сан-Марына** з’явіўся ў XIV ст. Гэта сімвал свабоды і суверэнітэта самай старой рэспублікі ў свеце. Герб Сан-Марына упрыгожвае нацыянальны сцяг і эмблему футбольнай каманды FSGC.

## Апісанне 
Герб складаецца з наступных дэталяў:
* На сінім шчыце намаляваны тры зялёныя гары, на кожнай з іх знаходзіцца серабрыстая вежа, упрыгожаная страусіным пяром. Вежы азначаюць тры крэпасці Сан-Марына — Гуаіта, Тэста і Мантале, а горы — тры вяршыні Монтэ-Тытана.
* Дэвіз «LIBERTAS» (). Ён выяўляе захаванне незалежнасці гэтай невялікай краіны ў асяроддзі больш вялікіх дзяржаў, да таго ж з’яўляецца ўвасабленнем адданасці традыцыям дэмакратыі ў рэспубліцы. Гэтак жа гэта звязана з апошнімі словамі заснавальніка Сан-Марына Святога Марына: «*Пакідаю вас вольнымі*». Урад Сан-Марына неаднойчы даваў палітычны прытулак патрыётам іншых краін, якія ратаваліся ад рэпрэсій і ганенняў.
* Дубовая і лаўровая галіны на гербе азначаюць стабільнасць і абарону волі.
* Карона зверху азначае суверэнітэт і незалежнасць дзяржавы.

## Гісторыя 
На пачатковым варыняце герба на трох гарах веж не было зусім, выяўляліся толькі вяршыні гор, якія дымілі, нагадваючы вулканы. Праз некаторы час на гарах пачалі выяўляць алтары. Быў нават перыяд, калі на гарах выяўляліся чалавечыя голавы. Зрэшты, з часам на іх з’явілася сімвалічная выява трох крэпасцей краіны. Такі выгляд герб мае і ў наш час. Поле геральдычнага шчыта, на якім размешчаны малюнак, спачатку быў пафарбаваны ў белы колер, які ў 1797 годзе быў зменены на блакітны. Сённяшні выгляд герб атрымаў у 1862 годзе.

## Гл. таксама 
* Сцяг Сан-Марына
* Гімн Сан-Марына

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Сан-Марына
Сан-Марына
Герб Славеніі

**Герб Славеніі** — афіцыйны сімвал Рэспублікі Славенія.

Герб адлюстроўваецца на сцягу Славеніі.

Аўтар герба — Марка Пагачнік.

## Апісанне 
На сінім з чырвонымі бакамі шчыце размешчаны сімвалічныя выявы гары Трыглаў і Адрыятычнага мора. Уверсе знаходзяцца тры залатыя шасціканцовыя зоркі, перанятыя з герба графаў фон Цылі — найбольш значнага феадальнага роду сярэднявечнай Славеніі.

## Гісторыя 
Выява Трыглава і хвалістых ліній былі і на гербе Сацыялістычнай Рэспублікі Славенія.

У адрозненне ад герба сучаснай незалежнай Славеніі ён быў апраўлены каласамі пшаніцы і лісцем ліпы, перавязанымі чырвонай стужкай. Зверху знаходзілася чырвоная зорка — сімвал камунізму.

## Спасылкі 
Сайт прысвечаны гербу Славеніі 

## Гл. таксама 
Гербы былых югаслаўскіх рэспублік

Славенія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Славеніі
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў ЗША

'''Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў ЗША'''

* Нацыянальны парк Меса-Вердэ (штат Каларада) № 27 (1978)  :en:Mesa Verde National Park
* Елаўстонскі нацыянальны парк (штаты Ваёмінг, Мантана, Айдаха) № 28 (1978)
* Нацыянальны парк Эверглейдс (штат Фларыда) № 76 (1979)
* Нацыянальны парк Вялікі каньён рэкі Каларада (штат Арызона) № 75 (1979)
* Індэпендэнс-Хол, Філадэльфія (штат Пенсільванія) № 78 (1979) :en:Independence Hall
* Нацыянальныя паркі Урангель-Сент-Эліяс, Глейс'ер-Бі (штат Аляска) (сумесна з нацыянальным паркам Клуан (Канада) ) № 72 (1979, 1992, 1994)
:en:Wrangell - St Elias National Park and Preserve, :en:Glacier Bay National Park and Preserve, :en:Tatshenshini-Alsek Park
* Нацыянальны парк Рэдвуд (штат Каліфорнія) № 134 (1980) :en:Redwood National Park
* Нацыянальны парк Мамантава пячора (штат Кентукі) № 150 (1981) :en:Mammoth Cave National Park
* Нацыянальны парк Алімпік (штат Вашынгтон) 151 (1981) :en:Olympic National Park
* Індзейскі горад Кахакайя Маўндс, Іст-Сент-Луіс (штат Ілінойс) № 198 (1982) :en:Cahokia Mounds
* Нацыянальны парк Грэйт-Смокі-Маўнцінс (штаты Паўночная Караліна, Тэнэсі) № 259 (1983) :en:Great Smoky Mountains National Park
* Крэпасць Ла-Форталеза і старая частка горада Сан-Хуан (востраў Пуэрта-Рыка) № 266 (1983)
* Статуя Свабоды, Нью-Ёрк № 307 (1984)
* Ёсемітцкі нацыянальны парк (штат Каліфорнія) № 308 (1984)
* Нацыянальны гістарычны парк культуры Чака (штат Каларада) № 353 (1987) :en:Chaco Culture National Historical Park
* Нацыянальны парк Гавайскія вулканы (штат Гаваі) № 409 (1987) :en:Hawaii Volcanoes National Park
* Мантычла і Універсітэт Вірджыніі, Шарлотсвіл (штат Вірджынія) № 442 (1987) :en:Monticello, :en:University of Virginia, :en:Charlottesville
* Таас-Пуэбла (рэзервацыя Таас, штат Нью-Мексіка) № 492 (1992) :en:Taos Pueblo
* Нацыянальны парк Карлсбадскія пячоры, нацыянальны парк (штат Нью-Мексіка) № 721 (1995) :en:Carlsbad Caverns National Park
* Нацыянальны парк Глейшэр (штат Мантана) разам з нацыянальным паркам Уотэртон-Лэйкс (Канада) № 354 (1995) :en:Waterton-Glacier International Peace Park, :en:Glacier National Park (U.S.)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт ЮНЕСКА. Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны
* Каталаг спасылак па Сусветнай спадчыне ў ЗША

*
З
Катэгорыя:Спісы:ЗША
Рудава

Назву **Рудава** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Руда́ва — вёска ў Браслаўскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Ру́дава — вёска ў Шчучынскім раёне

## Назва 
Фіксавалася лідскае прозвішча Руд, жалудоцкае Рудзь. З-пад Зэльвы было Рудэйка, з Відзаў - Рудэйкоўскі. Ёсць латышскія *Ruds, Rūdis,* літоўскія *Rudas, Rudaitis*, звязваюцца з *rudas* "руды", але аснова *Rud*- выкарыстоўвалася і ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах.
Гаўрылава

**Гаўрылава** — тапонім і прозвішча.

## Тапонім 
### Расія 
* Гаўрылава — вёска ў Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласці.
* Гаўрылава — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне Смаленскай вобласці.

### Украіна 
* Гаўрылава Слабада — вёска ў Сэрэдына-Будскім раёне Сумскай вобласці.

## Прозвішча 
* Аляксандра Іванаўна Гаўрылава (1895—1940) — балерына і педагог.
* Ларыса Пятроўна Гаўрылава (нар. 1948) — вучоны-біёлаг.
* Тамара Ігнатаўна Гаўрылава-Хмызнякова (1944—1991) — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

## Гл. таксама 
* Гаўрылаў
* Гаўрылова