Воўк у Беларусі

**Воўк** для Беларусі — абарыгенны від сысуноў, самы буйны прадстаўнік беларускай фаўны сабачых, значны аб’ект навуковых даследванняў і важны культурны сімвал.

Папуляцыя ваўкоў на тэрыторыі Беларусі — донарская, якая падтрымлівае папуляцыю ваўкоў на тэрыторыі заходнееўрапейскіх дзяржаў, пры гэтым поўнач Беларусі бесперашкодна падсілкоўваецца ваўком за кошт Пскоўскай і Наўгародскай абласцей Расіі.

Аптымальнай колькасцю ваўка ў сярэднім для тэрыторыі Беларусі лічыцца папуляцыя ў 2500-3000 асобін.

На ваўкоў палявалі не дзеля мяса, але для паляўнічай доблесці, здабычы каштоўнага футра, а таксама таму, што вялікія зграі ваўкоў здольныя наносіць вялікую шкоду і паляўнічым угоддзям, і сельскай гаспадарцы, і жыццям людзей. Напрыклад, у 1924—1925 гадах ваўкі знішчылі на Беларусі каля 10 тысяч коней і жарабят, 2900 кароў, 9700 свіней, 22100 авечак, 26800 свойскіх птушак і 168 разоў нападалі на чалавека.

У 1984 годзе ў Беларусі ўлічылі каля 2,3 тысячы ваўкоў.

## Сучасная папуляцыя 
Дакладная колькасць ваўкоў навукоўцам невядомая. Прычынамі з’яўляюцца трансгранічныя міграцыі, ваганні колькасці ваўкоў між сезонамі, дазвол на паляванне без ліцэнзій і іншае. Акрамя гэтага, з-за абмежавання гаспадарчай і іншай дзейнасці на тэрыторыі зоны адчужэння вакол Чарнобыльскай АЭС падлік ваўкоў там значна абцяжараны, але ёсць меркаванне, што іменна там тэрыторыя найбольшага распаўсюджання беларускіх ваўкоў.

Уліковая статыстыка ставіцца навукоўцамі пад сумнеў, таму што ёсць відавочныя несупадзенні паміж колькасцю ваўкоў, забітых паляўнічымі штогод, і падлікамі колькасці папуляцыі. Акрамя гэтага, пад сумнеў ставяць і дадзеныя па колькасці забітых ваўкоў.

### Дынаміка агульнай колькасці 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:800 height:150
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:2010 text:2010
  bar:2011 text:2011 
  bar:2012 text:2012 
  bar:2013 text:2013 
  bar:2014 text:2014 
  bar:2015 text:2015 
  bar:2016 text:2016 
  bar:2017 text:2017 
  bar:2018 text:2018 
  bar:2019 text:2019 
  bar:2020 text:2020 
  bar:2021 text:2021 
  bar:2022 text:2022 
  bar:2023 text:2023 
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:2010 from:0 till: 0
  bar:2011 from:0 till: 0
  bar:2012 from:0 till: 0
  bar:2013 from:0 till: 0
  bar:2014 from:0 till: 0
  bar:2015 from:0 till: 1631
  bar:2016 from:0 till: 0
  bar:2017 from:0 till: 0
  bar:2018 from:0 till: 0
  bar:2019 from:0 till: 1383
  bar:2020 from:0 till: 1729
  bar:2021 from:0 till: 1842
  bar:2022 from:0 till: 1890
  bar:2023 from:0 till: 1908
PlotData=
  bar:2010 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2013 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 1631 fontsize:S text: 1631 shift:(-10,5)
  bar:2016 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2017 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2018 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2019 at: 1383 fontsize:S text: 1383 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 1729 fontsize:S text: 1729 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 1842 fontsize:S text: 1842 shift:(-10,5)
  bar:2022 at: 1890 fontsize:S text: 1890 shift:(-10,5)
  bar:2023 at: 1908 fontsize:S text: 1908 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:10px pos:(60,130)
  text:Колькасць ваўкоў у Беларусі (асобін)

### Дынаміка здабычы 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:800 height:150
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:2010 text:2010
  bar:2011 text:2011 
  bar:2012 text:2012 
  bar:2013 text:2013 
  bar:2014 text:2014 
  bar:2015 text:2015 
  bar:2016 text:2016 
  bar:2017 text:2017 
  bar:2018 text:2018 
  bar:2019 text:2019 
  bar:2020 text:2020 
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:2010 from:0 till: 0
  bar:2011 from:0 till: 0
  bar:2012 from:0 till: 0
  bar:2013 from:0 till: 829
  bar:2014 from:0 till: 0
  bar:2015 from:0 till: 1481
  bar:2016 from:0 till: 0
  bar:2017 from:0 till: 0
  bar:2018 from:0 till: 0
  bar:2019 from:0 till: 0
  bar:2020 from:0 till: 0
PlotData=
  bar:2010 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2013 at: 829 fontsize:S text: 829 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 1481 fontsize:S text: 1481 shift:(-10,5)
  bar:2016 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2017 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2018 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2019 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 0 fontsize:S text: н/зв shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:10px pos:(60,130)
  text:Колькасць здабытых паляўнічымі ваўкоў у Беларусі (асобін)

### Утрыманне ў няволі 
Ваўкі жывуць у Гродзенскім, Віцебскім, Жлобінскім і Мінскім заапарках, а таксама ў Магілёўскім заасадзе.

## Біялогія 
У Беларусі воўк жыве ва ўсіх ландшафтах. Ва ўмовах краіны воўк сілкуецца капытнымі: лось, кабан, алень, казулі, не грэбуе грызунамі і птушкамі, есць таксама ягады і розныя плады. У адрозненне ад некаторых іншых драпежных звяроў ваўкі часта вяртаюцца да недаедзенай стравай рэштках уласнай здабычы, асабліва ў галодны час года. У Беларусі гон ў ваўкоў праходзіць у лютым-сакавіку.

## Значэнне для гаспадаркі і чалавека 
Шкодзіць паляўнічай і сельскай гаспадарцы, асабліва калі з ім не вядзецца барацьба. Небяспечны як носьбіт узбуджальнікаў шаленства ды гельмінтозаў. Нягледзячы на тытульныя мэты даследвання, у ім атрымана шмат ускосных дадзеных пра міграцыі ваўкоў, тэрыторыі зграй і шчыльнасць драпежніка ў Чарнобыльскай зоне. У межах праекта восенню 2015 года ў Белавежскай пушчы адмысловымі ашыйнікамі з GPS-перадатчыкамі былі пазначаны пяць ваўкоў. Прылада дасылала SMS-паведамленні пра перамяшчэнні звера і давала навукоўцам важныя дадзеныя: паводле якіх законаў жывуць ваўкі, у чым іх роля ў экалагічнай сістэме лесу і што ў нашыя дні ўяўляе сабой жыццё гэтага драпежніка. Белавежская пушча — першая асабліва ахоўваемая прыродная тэрыторыя Беларусі, дзе для правядзення даследаванняў быў уведзены мараторый на паляванне на воўка. У падтрымку навукоўцы праекта стварылі сеціўны праект «Воўчы блог», дзе публікуюць як навуковыя навіны праекту, так і навукова-папулярныя артыкулы пра ваўкоў, іх паводзіны ды звычкі.

У студзені 2019 года было падпісана грантавае пагадненне паміж Франкфурцкім заалагічным таварыствам і грамадскай арганізацыяй «Ахова птушак Бацькаўшчыны» (АПБ) аб рэалізацыі праекта «Палессе — дзікая прырода без межаў: абарона аднаго з найбуйнейшых прыродных ландшафтаў Еўропы». У межах гэтага праекту праводзіцца адлоў ваўкоў і пазначэнне іх GPS-ашыйнікамі, каб сачыць за іх маршрутамі. Даследаванне вядзецца не толькі з мэтай вывучыць жыццё і экалогію ваўкоў, але і для далейшага абмежавання палявання на іх з улікам атрыманых звестак. Праект фінансуецца Аркадыяй — дабрачынным фондам  і .

## Ахова 
У Беларусі воўк не абаронены законам. За забітую жывёлу ў сучаснай Беларусі ўзнагарода не выплачваецца. Паляўнічы пры сустрэчы з ваўком мае права самастойна вырашаць, ці варта паляваць звера. Мараторый на забойства ваўкоў дзейнічае толькі ў некалькіх запаведных зонах, сярод якіх Палескі радыяцыйна-экалагічны запаведнік, Бярэзінскі біясферны запаведнік, Белавежская пушча і Налібоцкая пушча. Вядомы прымаўкі *«Святы Юрай воўчы пастух»*, *«Ад зімовага Юр’я да вясновага Юр’я ваўкам воля»* і шэраг іншых. Лічылі, што жывёла здабытая ваўком ужо страчана для гаспадара, нават калі тушу можна было забраць, яе пакідалі ваўкам.

З аднаго боку, воўк выступае негатыўным, жорсткім персанажам: як стварэнне чорта, як антыпод казы ў калядным цыкле. З іншага боку, воўк з’яўляецца прыкладам перамогі, мужнасці і клапатлівасці аб сваім нашчадстве.

У беларусаў існуе павер’е пра тое, што воўк, які перабег дарогу каму-небудзь, прадракае шчасце. Напрыклад, вядома прыказка *воўк дарогу перабег*, якая выкарыстоўвалася ў значэнні *вельмі шанцуе каму-небудзь*.

Воўк — традыцыйны герой беларускіх народных казак.

Легенды пра ваўкалакаў — людзей, якія могуць пераўтварацца ў ваўкоў, — шырока распаўсюджаны ў міфалогіі беларусаў і розныя іх версіі шырока зафіксаваны этнографамі па ўсёй тэрыторыі этнічнага рассялення.

Паводле «Слова пра паход Ігараў», полацкі князь Усяслаў Чарадзей «людемъ судяше, княземъ грады рядяше, а самъ въ ночъ влъкомъ рыскаше; изъ Кыева дорыскаше до куръ Тмутороканя, великому Хръсови влъкомъ путь прерыскаше».

Некаторыя творы рамантыкаў прадстаўляюць пазітыўны вобраз «дзікага» ваўка. Адам Міцкевіч узгадваў легенду пра , які явіўся ў сне князю Гедзіміну і пазначыў месца заснавання будучай Вільні.

Папулярны ў беларускай літаратуры вобраз «лірычнага» ваўкалака стварыў паэт П. Багрым:

Вобраз ваўкалака ёсць у паэзіі А. Абуховіча («Чараўніца ўракла — // Быў я колісь ваўкалакам»), Янкі Купалы («Ваўкалак»), у сучаснай беларускай прозе (аповесць А. Наварыча «Ваўкалак»).

### У геральдыцы і баністыцы 

Выява:Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg|Герб Ваўкавыска
Выява:Belarus-1992-Bill-5-Obverse.jpg|Купюра ў пяць беларускіх рублёў
Выява:Łahišyn. Лагішын (1633).jpg|Герб Лагішына з прывілея 1633 года
Выява:Coat of arms of Lahišyn.png|Герб Лагішына

### У філатэліі 

Выява:2008. Stamp of Belarus 10-2008-06-10-volk.jpg|Паштовая марка стандартнай серыі
Выява:Воўк і баран.jpg|Паштовая марка з кадрам мультфільма па беларускай казцы «Воўк і баран»
Выява:Stamp of Belarus - 2020 - Colnect 930774 - Wolf Cub.jpeg|Паштовая марка «Ваўчаня»

## Літаратура 
* Кучмель С. В. «Волк»/ Звери: Популярный энциклопедический справочник (Животный мир Беларуси). Минск, 2003. С.102-107
* Волк / В. Ф. Дунин, Н. Н. Воронецкий, В. С. Пискунов и др. ; Пол. гос. радиац.-экол. заповедник. — Мозырь : ИД «Белый ветер», 2002. — 92, [2] с. ; 21 см. — (Природа Полесского заповедника). — Библиогр.: с. 79-83 (86 назв.). — 83 экз. — ISBN 985-447-299-X (в пер.) : Б.ц.
* Волк : Природа Полес.заповедника / Под ред. Пикулика М. М.; Полес.гос.радиац.-экол.заповедник (ПГРЭЗ). — Мозырь : ООО ИД «Белый Ветер», 2002. — 93,[3] с. : ил. — Авт.указаны на обороте тит.л. — Библиогр.:с.79-83. — ISBN 985-447-299-X

## Спасылкі 
* ВОЛК (Canis lupus)  
* О современном состоянии популяции волка на территории Республики Беларусь  
* Популяцию волка в Беларуси намерены регулировать гуманными методами 
* Особо опасный вид. Что происходит с популяцией волка в Беларуси 
* «Когда слышат про 300 волков — сразу хватаются за ружья». Ученые и охотники спорят из-за хищника  
* ВОЛК НА РУБЕЖАХ ИСТОРИИ 
* Ресурсы охотничьей фаўны  
* Ресурсы охотничьей фаўны 2015 

Катэгорыя:Сабачыя
Катэгорыя:Сысуны Беларусі