Бык Хека

**Бык Хека** — цягавітая  .

Дадзеная парода з’яўляецца вынікам спробы, зробленай у 1920-1930-х гадах братамі  дзеля  вымерлых  з сучасных парод свойскага быка, якія паходзяць ад яго. Метадалогія і поспех праграмы з’яўляюцца прадметам спрэчак. Існуюць значныя адрозненні ў целаскладзе, росце і прапорцыях цела паміж быком Хека і вымерлым турам. Ёсць і іншыя віды свойскай жывёлы, якія вельмі падобныя на сваіх дзікіх продкаў, прынамсі, настолькі ж, наколькі падобны бык Хека.

## Стварэнне 
Дадзеная парода ўзнікла ў Германіі ў 1920-1930-я гады ў выніку спробы  продка свойскага быка — . У першыя гады Веймарскай Рэспублікі браты  і  самастойна пачалі праграму па дэдаместыфікацыі. Іх матывам было выратаванне з нябыту тура, якога ўвесь час блыталі з зубрам, іншым буйным еўрапейскім быком эпохі галацэну. Браты Хекі лічылі, што аднаўленне тура і паказ двух гэтых відаў побач адзін з адным, магло б паказаць розніцу паміж імі шырокай публіцы. Акрамя таго, яны лічылі, што здолеўшы адрадзіць від, яны выправілі б памылку, зробленую чалавекам.

Хайнц быў дырэктарам  ў Мюнхене, а Луц — Берлінскага заапарку. Праз адзінаццаць гадоў пасля пачатку сваіх эксперыментаў, на заходзе Веймарскай рэспублікі, кожны з іх абвясціў аб поспеху. Браты выкарыстоўвалі розныя наборы парод жывёлы для . Напрыклад, Луц Хек (у Берліне) выкарыстаў , у той час як Хайнц Хек (у Мюнхене) не. Прыхільнікі буйной рагатай жывёлы Хека часта сцвярджаюць, што вынікі гадоўлі Хайнца і Луца ў асноўным выглядалі «доказам поспеху» іх эксперыменту. Зрэшты, папуляцыі з Берліна і Мюнхена не вельмі падобныя, такія ж пароды выкарыстоўваліся і ў Латвіі.

## Крытыка 
Крытыка метадалогіі і вынікаў праграмы братоў Хекаў узыходзіць прынамсі да 1950-х гадоў. Цыс ван Вурэ (Cis van Vuure) апісвае працу У. Херра ў 1953 годзе і О. Кёлера ў 1952 годзе, якія выявілі наступнае: *«Адсутнасць базавых ведаў аб вымерлых турах, шырокія крытэрыі адбору ў эксперыменце размнажэння і багатае ўяўленне і самазаспакоенасць двух братоў прывялі да празмернага спрашчэння працэдуры размнажэння. Крытыка таксама была сканцэнтравана на нядбайнасці, лёгкасці і хуткасці, з якой яны праводзілі свае эксперыменты, а таксама на генетычнай аснове эксперыментаў»*. Цыс ван Вурэ далей заяўляе: *«З-за адсутнасці якога-небудзь прыкметнага падабенства па памеры, колеру і форме рагоў, акрамя іншых аспектаў, нельга лічыць, што бык Хека вельмі падобны на тураў. Хутчэй за ўсё, яны павінны разглядацца як папуляцыя буйной рагатай жывёлы, у якой можна выявіць некалькі прыкмет тураў, якія яны падзяляюць з многімі іншымі папуляцыямі буйной рагатай жывёлы.»* На думку некаторых экспертаў, прымітыўныя паўднёва-еўрапейскія пароды такія як, напрыклад, іспанскі баявы бык, значна бліжэй да тураў, чым бык Хека. Выкарыстоўваючы рэканструяваны мітахандрыяльнs геном тураў, была праверана прыдатнасць цягавітых прымітыўных парод, такіх як ,  або , каб знайсці старажытную ДНК і фенатыпічныя прыкметы і аб’яднаць іх у адной пародзе, якая была б дастаткова ўстойлівая для выжывання ў дзікай прыродзе.

## Распаўсюджанне 
Налічваецца каля 2000 галоў гэтай пароды ў Еўропе і нязначная колькасць у іншых краінах. Бык Хека сустракаецца ў германскіх заапарках з-за памылковага сцвярджэння братоў Хек, што гэтая парода прадстаўляе сабой уваскрашаных тураў і падыходзіць для праектаў па захаванні сёння. У  ў правінцыі Флеваланд (Нідэрланды) у вольным утрыманні каля 600 жывёл. Слабыя жывёлы адстрэльваюцца паляўнічымі, каб пазбегнуць лішніх пакут. Іншыя знаходзяцца ў Фалькталера Рысельфельдэра недалёка ад Берліна, у запаведніку Несеа каля Ены (Цюрынгія) і прыродным запаведніку Грубенфельдэр Леані ў  (Баварыя). Каля 100 жывёл былі зарэгістраваныя ў Францыі ў 2000 годзе. У 2009 годзе дзевяць кароў і чатыры быкі былі завезены ў паўднёва-заходнюю Англію з Бельгіі. Дэрэк Гоу, Брытанскі абаронца прыроды, які кіруе фермай рэдкіх парод у Ліфтане ў графстве Дэван, купіў статак з 13 жывёл з Бельгіі ў 2009 годзе. Статак вырас да 20 жывёл, але ў 2015 годзе Гоу давялося зарэзаць усіх, акрамя шасці, праз высокі ўзровень агрэсіі.

### Папуляцыя ў Беларусі 
З сакавіка 2020 года статак быкоў Хека засялілі ва ўрочышчы каля вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна, дзе яны паспяхова прыжыліся і пачалі размножвацца.

15 асобін завезлі з латвійскага нацыянальнага парка «» ў заказнік «Сярэдняя Прыпяць» і выпусцілі на вольны выпас на мясцовых поймавых лугах.

## Гл. таксама 
* 

## Спасылкі 
* Порода Таурус. Презентация о породе Taurus. Drüke & Edgar Reisinger, 2010. Taurus Naturentwicklung e.V.
* «Нацистских» быков разводят в Великобритании Видео BBC News о разведении быков Хека в Девоне (Великобритания), 2009-04-26

Катэгорыя:Пустарогія
Катэгорыя:Быкі