open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ван Січжы

**Ван Січжы** (, 303—361) — кітайскі каліграф, стваральнік васьмі прынцыпаў юн.
, XIII ст. *Ван Січжы, які любуецца гусямі*]]

## Біяграфія 
Навучаўся ў знакамітай гаспадыні Вэй (Вэй Шо). Служыў пры двары, дайшоўшы да пасады палкаводца. Яго арыгінальныя працы не захаваліся, але дайшлі ў найпозніх копіях. Быў празваны «Богам каліграфіі», ператварыўся ў героя папулярных апавяданняў. Каліграфамі сталі і сем яго сыноў, з якіх найбольш вядомы малодшы, Ван Сянчжы, пазней іх з бацькам называлі «Два Ваны». Шытаа пісаў:

Як ні шкада, я не прытрымваюся метадаў двух Ванаў, зрэшты два Ваны таксама не прытрымліваліся маіх метадаў.

## Творы 
Найбольш знакаміты твор Ван Січжы — прадмова да анталогіі «Вершы, складзеныя ў павільёне архідэй» («Ланьцінцзі сюй» 蘭亭集序), напісанай у 353 годзе. Акрамя каліграфічных вартасцяў, яно праславілася дзякуючы цікавасці, выяўленай да яго другім імператарам эпохі Тан , вялікім прыхільнікам Ван Січжы: у пошуках арыгінала «Ланьцінцзі» ён арганізаваў серыю вышуковых кампаній, якая стала асновай карцін, навэл і п’ес.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Узоры каліграфіі

Катэгорыя:Каліграфы Кітая
Холанд

**Холанд** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Агнешка Холанд — польская кінарэжысёрка і сцэнарыстка
* Том Холанд — англійскі акцёр
Спіс універсітэтаў штата Дэлавэр

У штаце Дэлавэр (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты.

## Дзяржаўныя 
* Дэлавэрскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Дэлавэрскі ўніверсітэт

## Прыватныя 
* Уілмінгтанскі ўніверсітэт

Дэлавэр
Дэлавэрскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Дэлавэрскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова ў ЗША са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Довер, штат Дэлавэр.

Гэта гістарычна «чорны» ўніверсітэт, дзе навучаюцца пераважна афраамерыканцы.

## Структура 
* Каледж сельскай гаспадаркі, навукі і тэхналогій
* Каледж гуманітарных навук, адукацыі і сацыяльных навук
* Каледж бізнесу
* Каледж здароўя і паводніцкіх навук

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Дэлавэр

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Дэлавэра
Чэнь Шыцзэн

**Чэнь Шыцзэн** (, 2 сакавіка 1876 — 17 верасня 1923) — кітайскі мастак, пісьменнік і крытык часоў падзення імперыі Цын і станаўлення Кітайскай Рэспублікі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1876 годзе ў Фэнхуанскім камісарыяце правінцыі Хунань. Паходзіў з сям’і чыноўнікаў і навукоўцаў, рана захапіўся маляваннем. Атрымаў добрую адукацыю. Ужо ў 10 гадоў складаў вершы, займаў каліграфіяй, жывапісам. З 1890 года праходзіў падрыхтоўку ў майстроў Ху Патаа, Ван Сянье. У 1895 годзе разам з бацькам перабіраецца ў правінцыю Хубэй. Тут вывучае каліграфію ў Фан Кентаня і Чжоу Тайлі. У 1900 годзе пераязджае ў Шанхай, дзе паступае ў французскую школу, арганізаваную каталіцкай царквой. У 1902 годзе Чэнь разам з братам адправіўся ў Японію для далейшага навучання жывапісу. Паступае ў Токіа ў інстытут свабодных мастацтваў. Ён застаўся ў Японіі да 1910 года, пазней вярнуўся ў Кітай. Тут ва Універсітэце Наньтуна (правінцыя Цзянсу) выкладаў мастацтва. Чэнь змог разгледзець некалькі таленавітых мастакоў Цы Байшы і спрыяў іх далейшай кар’еры. У 1913 годзе выкладаў у навучальных установах правінцыі Хунань. У 1915 годзе перабіраецца ў Пекін. У 1918 годзе атрымаў запрашэнне ў якасці прафесара выкладаць у Пекінскім універсітэце. Памер 17 верасня 1923 года падчас непрацяглага знаходжання ў Нанкіне.

## Творчасць 
Хоць Чэнь не быў моцна кансерватыўным чалавекам — ухвальна ставіўся да эксперыментаў у жывапісе і вывучэнню заходняга мастацтва — у цэлым знаходзіўся на пазіцыях захавання каштоўнасцяў традыцыйнага кітайскага жывапісу. Яго карціны ў жанры «кветкі і птушкі» напісаны пад уплывам мастакоў Чэнь Чуня і Сюй Вэя, яго пейзажны стыль узыходзіць да Шэнь Чжоу і Шытаа. Разам з тым карціны з фігурамі людзей былі прасякнуты сучасным для Чэня жыццём і часта адлюстроўвалі вулічнае жыццё. Ва ўсіх жанрах ён ператвараў яго старыя стылі ў новыя і індывідуальныя з улікам часу і новых тэхнік мастацтва. Яго манера пісьма была моцнай, але надзвычай тонкай за кошт выкарыстання тэкстурных мазкоў пэндзля. Тыповымі з’яўляюцца карціны «Пастараль Акіямі», «Кветкі», цыкл ландшафтаў, аб’яднаных у альбом.

Чэнь быў глыбока занепакоены лёсам традыцыйнага кітайскага мастацтва, ён цесна супрацоўнічаў з японскім гісторыкам мастацтва , спадзеючыся спыніць хвалю мадэрнізацыі, якая пагражала старадаўняй традыцыі. Разам яны ў 1922 годзе апублікавалі даследаванне кітайскага жывапісу «мастакоў-літаратараў». У кнігу ўключаны два эсэ, у тым ліку і эсэ Чэнь Шыцзэна «Значэнне жывапісу літаратараў», у якім ён сцвярджаў, што маральныя якасці, стыпендыі, літаратурны талент, эмоцыі былі чатырма асноўнымі фактарамі жывапісу літаратараў.

## Літаратура 
* Sullivan, Michael. Modern Chinese artists: a biographical dictionary. University of California Press. 2006. online May 19, 2009. ISBN 0-520-24449-4, ISBN 978-0-520-24449-8.
* [陈小从. 图说义宁陈氏. 济南: 山东画报出版社. 2004.]
* LEARNING NEW PAINTING FROM JAPAN AND MAINTAINING NATIONAL PRIDE IN EARLY TWENTIETH CENTURY CHINA, WITH FOCUS ON CHEN SHIZENG (1876—1923)
* Chen Shizeng_ Painting _ China Online Museum — Chinese Art Galleries

Катэгорыя:Пісьменнікі Кітая
Катэгорыя:Мастакі Кітая
Школа У

«Горы ў аблоках»]]
**Школа У** (吴门画派, У-пай)&nbsp;— адна з вядучых кітайскіх жывапісных школ часоў дынастыі Мін.

## Фундацыя 
Заснавальнікам гэтай мастацкай школы стаў вядомы майстар Шэнь Чжоу. Шматлікія вучні і паслядоўнікі Шэнь Чжоу абумовілі далейшае існаванне «школы У», названай так у гонар старажытнага назвы Сучжоў&nbsp;— Учэн, «Горад У». Заставалася на працягу стагоддзя адным з найважнейшых жывапісных цэнтраў мінскага Кітая. Гэтая школа не была аднастайным творчым аб’яднаннем, паколькі яе мастакі (сярод якіх былі і самадзейныя майстры) не мелі жорсткай тэарэтычнай «платформы» і агульных эстэтычных установак. Адзінства У-пай падтрымлівалася, галоўным чынам, пражываннем жывапісцаў у Сучжоў і іх роднаснымі або сяброўскімі сувязямі. Школа дазваляла свабоднае развіццё значнай колькасці асобных напрамкаў, прадстаўленых, як правіла, творчасцю аднаго-двух майстроў.

## Вядомыя прадстаўнікі 
Яе вядучымі прадстаўнікамі традыцыйна лічацца: Вэнь Чжэнмін&nbsp;— непасрэдны вучань і пераемнік Шэнь Чжоу, Чэнь Чунь, Цянь Гу і Вэнь Бажэнь&nbsp;— вучні Вэнь Чжэнміна адпаведна, а таксама Лу Чжы і Чжан Лін, Лю Цзюэ, Ду Цюн, Чжаа Тунлу, Ван Чун, Се Цзінь, Ся Чан і Яа Шоу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Edwards R. The Field of Stone. A Study of the Art of Shen Chou (1427—1509). Washington, 1962
* Ninety Years of Wu School Painting. Taibei, 1975

Катэгорыя:Дынастыя Мін
Катэгорыя:Жывапісныя школы
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва Кітая
Ван Чун (мастак)

**Ван Чун** (王寵, 1494&nbsp;— 1533)&nbsp;— мастак і каліграф часоў дынастыі Мін, прадстаўнік школы У.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1471 годзе ў г. Чанчжоу (сучасны Сучжоў, правінцыя Цзянсу). Яго настаўнікам быў вядомы, але пазней забыты каліграф Цай Юй, які вучыўся ў свой час у Чжу Юньміна. Скончыў Імператарскі каледж у Нанцзіне. Зрэшты, не змог зрабіць службовай кар’еры і вярнуўся ў Чанчжоу. Усё жыццё пражыў у родным горадзе. Прафесійна займаўся жывапісам і каліграфіяй, зарабляючы гэтым на жыццё.

## Творчасць 
Як каліграф Ван Чун працаваў у стылі *сіншу* і хуткапісу. У першых двух почырках ён рабіў кароткія інтэрвалы паміж знакамі ў слупках. Іерогліфы маюць квадратны фармат, але яго энергапатокі *шы* круглявыя. Некаторыя адкідныя расцягнутыя ў даўжыню ў духу танскага Юй Шынаня. Тэхніка працы пэндзлем Ван Чуна ўзыходзіць да майстроў дынастый Цзінь і Тан, але ён спалучае каліграфічную спадчыну ў найбагацейшых метамарфозах уласнага стылю. Пэндзаль Ван Чуна рухаецца лёгка і вельмі натуральна. У яго манеры спалучаліся незвычайнасць і ўзвышша Чжу Юньміна і гарманічнасць і вытанчанасць Вэнь Чжэнміна.

Вядомы гарызантальны скрутак Ван Чуна «Цянь Цзі вэнь» («Пропіс тысячы іерогліфаў») з тайбэйскага музея Гугун, выкананы почыркам *чжанцаа*. Тэхніка пісьма ўзыходзіць да «Шы цы ці» Ван Січжы). Лічыцца, што сярод мінскіх каліграфаў ніхто так глыбока не зразумеў сакрэт гэтага выбітнага помніка і не ўвасобіў яго ва ўласнай стылістычнай манеры.

У жывапісу спецыялізаваўся ў адлюстраванні пейзажаў. На цяпер не захавалася ніводнай карціны са спадчыны Ван Чуна. У свой час яго называлі адным з «трох карыфеяў з У» (сумесна з Чжу Юньмінам і Вэнь Чжэнмінам).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Fu Shen C.Y. Chinese Calligraphy in the Jade Studio Collection // The Jade Studio: Masterpieces of Ming and Qing Painting and Calligraphy from the Wong Nan-p’ing collection. New Haven, Yale Univercity Art Gallery. 1994.

Катэгорыя:Мастакі Кітая XVI стагоддзя
Катэгорыя:Каліграфы Кітая
Яўген Віктаравіч Прыгожын

**Яўген Віктаравіч Прыгожын** (; , Ленінград, РСФСР, СССР — , Кужэнкіна, Цвярская вобласць, Расія)  — расійскі ваенны дзеяч, прадпрымальнік, рэстаратар, кіраўнік ПВК «Вагнер». Герой Расійскай Федэрацыі (2022).

Прыгожына называюць «кухарам Пуціна» праз яго буйны харчовы бізнес, які зарабляе на дзяржаўных заказах.

Узначальваў ПВК «Вагнер» у час уварвання Расіі ва Украіну (2022—2023). Структуры Прыгожына да сярэдзіны чэрвеня 2023 года былі буйнейшым пастаўшчыком харчавання для Міністэрства абароны Расіі.

23 чэрвеня 2023 года заявіў пра ўдары расійскіх войск па лагерах байцоў ПВК «Вагнер» і заклікаў да перавароту ў Расіі, назваўшы яго «маршам справядлівасці». Раніцай 24 чэрвеня 2023 года найміты ПВК «Вагнер» узялі кантроль над ваеннымі аб’ектамі і цэнтрам Растова-на-Доне і рушылі на Маскву, у той жа дзень была дасягнута дамоўленасць пра дээскалацыю.

Знаходзіўся на борце самалёта «Embraer-135», які пацярпеў крушэнне ў Цвярской вобласці 23 жніўня 2023 года. Загінуў ва ўзросце 62 гадоў, разам з усімі пасажырамі і членамі экіпажа.

## Узнагароды 
* ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (2014);
* медаль ордэна «За заслугі перад Айчынай» II ступені;
* медаль ордэна «За заслугі перад Айчынай» I ступені;
* юбілейны медаль «У памяць 300-годдзя Санкт-Пецярбурга»;
* Герой Расійскай Федэрацыі (2022);
* Герой Данецкай Народнай Рэспублікі;
* Герой Луганскай Народнай Рэспублікі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:ПВК «Вагнер»
Прыгожын

**Прыгожын** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ілья Раманавіч Прыгожын (1917—2003) — бельгійскі і амерыканскі фізік і хімік расійскага паходжання, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1977).
* Іосіф Ігаравіч Прыгожын (нар. 1969) — расійскі музычны прадзюсар, бізнесмен.
* Яўген Віктаравіч Прыгожын (1961—2023) — расійскі ваенны дзеяч, прадпрымальнік, рэстаратар, кіраўнік ПВК «Вагнер», Герой Расійскай Федэрацыі (2022).
Спіс універсітэтаў штата Мэрыленд

У штаце Мэрыленд (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты.

## Дзяржаўныя 
* Балтымарскі ўніверсітэт
* Боўіўскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Ваенна-марская акадэмія ЗША
* Копінскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Морганаўскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Мэрылендскі ўніверсітэт акругі Балтымар
* Мэрылендскі ўніверсітэт Глабальны кампус
* Мэрылендскі ўніверсітэт у Балтымары
* Мэрылендскі ўніверсітэт у Каледж-Парку
* Мэрылендскі ўніверсітэт Усходняга берага
* Солсберыйскі ўніверсітэт
* Таўсанскі ўніверсітэт
* Фростбергскі дзяржаўны ўніверсітэт

## Прыватныя 
* Вашынгтонскі адвентысцкі ўніверсітэт
* Капіталійскі тэхналагічны ўніверсітэт
* Мэрылендскі ўніверсітэт інтэгратыўнага здароўя
* Мэрылендскі ўніверсітэт Лаёлы
* Мэрылендскі ўніверсітэт Нотр-Дам
* Стывенсанскі ўніверсітэт
* Універсітэт Джонса Хопкінса
* Універсітэт Маунт-Сент-Мэры

Мэрыленд
Катэгорыя:Мэрыленд
Саманта Эгар

**Вікторыя Луіза Саманта Марыя Элізабет Тэрэза Эгар** (; ), больш вядомая як **Саманта Эгар** — брытанская актрыса. Прызёр Канскага кінафестывалю і прэміі «Залаты глобус». Намініравалася на «Оскар» за галоўную ролю ў фільме «Калекцыянер» паводле рамана Джона Фаўлза.

Эггар таксама працавала актрысай агучвання, агучваючы Геру ў фільме Walt Disney Pictures «Геркулес» (1997). Яна таксама агучвала некалькі відэагульняў, у тым ліку Gabriel Knight 3: Blood of the Sacred, Blood of the Damned і James Bond 007: Nightfire. Яе тэлевізійная праца ўключае ролі ў «Востраве фантазій» і паўтаральную ролю Шарлоты Дзівэйн у мыльнай оперы «Усе мае дзеці» ў 2000 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі
Наталля Аляксандраўна Кутузава

**Наталля Аляксандраўна Кутузава** (нар. , Кіеў, Украіна) — беларускі філосаф. Спецыяліст па палемічнай літаратуры Беларусі канца XVI — першай паловы XVII стагоддзяў. Кандыдат філасофскіх навук (1996), дацэнт.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1969 годзе. Скончыла ў 1991 годзе гістарычны факультэт БДУ па спецыяльнасці «Палітычная гісторыя», у 1994 годзе — аспірантуру Інстытута філасофіі і права АН Беларусі па спецыяльнасці «Гісторыя філасофіі».

У 1996 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Сацыяльна-філасофская і этычная думка Беларусі першай паловы XVII ст.».

Працавала дацэнтам кафедры гуманітарных дысцыплін Інстытута парламентарызму і прадпрымальніцтва. Пасля старшы навуковы супрацоўнік, кіраўнік Аддзела даследаванняў глабалізацыі, рэгіяналізацыі і сацыякультурнага супрацоўніцтва Інстытута філасофіі НАН Беларусі.

Старшыня Міжнароднага грамадскага аб’яднання «Цэнтр вывучэння сучаснай рэлігійнасці».

## Навуковая дзейнасць 
Напрамкі даследаванняў: пытанні нацыянальнай свядомасці ў філасофскай і грамадска-палітычнай думцы Беларусі XVI—XVIII стагоддзяў; культура-антрапалагічныя асновы рэлігіі ў сістэме сучаснай культуры.

## Бібліяграфія 
* Нация, религия и государственность в полемической литературе Беларуси конца XVI — первой половины XVII вв. 2-е дополненное изд. Минск, 2005.
* Нация, религия и государственность в полемической литературе Беларуси конца XVI — первой половины XVII вв.: учебное пособие. Минск, 1998.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філосафы Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
За ўклад у развіццё культуры Беларусі

**Нагрудны знак «За ўклад у развіццё культуры Беларусі»** — узнагарода Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь. Зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25 чэрвеня 2002 года № 407. Зарэгістраваны ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры 9 сакавіка 2017 года. Нумар рэгістрацыі А-226.

## Апісанне 
На падвесцы, якая мае форму ромба з абрэзанамі вугламі залацістага колеру, размешчаны срэбны круг, унутры якога — ліра, пяро і кніга (эмблема міністэрства). Па крузе ў чырвонай аблямоўцы размешчаны надпіс *«ЗА ЎКЛАД У РАЗВІЦЦЁ КУЛЬТУРЫ БЕЛАРУСІ»*.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Нагрудны знак «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» 

Катэгорыя:Нагрудныя знакі Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:2002 год у Беларусі
Катэгорыя:Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь
Стужачнапільны станок

**Стужачнапі́льны стано́к** — станок, прызначаны для распілоўвання разнастайных матэрыялаў (металы, горныя пароды, драўніна, будаўнічыя матэрыялы і інш.).

Першы патэнт на канструкцыю стужачнапільнага станка для апрацоўкі драўніны быў атрыманы англійскім інжынерам Уільямам Ньюберы ў 1807 годзе. У 1866 годзе французская фірма «Panhard & Levassor» стварыла стужачнапільны станок для рэзкі металаў, а першы стужачнапільны станок з індывідуальным электрычным прыводам з’явіўся ў 1911 годзе.

Рабочым інструментам станка з’яўляецца замкнёная ў кольца стужачная піла, нацягнутая на два шківы. Адзін са шківоў вядучы, другі абсталяваны прыстасаваннем для нацяжэння пілы. Шківы знаходзяцца на трывалым каркасе — пільнай раме. Паблізу верхняга шківа размяшчаецца прылада для ўлоўлівання стужачнай пілы пры яе аварыйным разрыве. У залежнасці ад канструкцыі і размяшчэння пільнай рамы, стужачнапільныя станкі бываюць вертыкальнымі, гарызантальнымі і з нахільнай рамай. Бываюць станкі з адной пілой і шматпільныя.

Сучасныя стужачнапільныя станкі і стужачныя пілы забяспечваюць розныя патрэбы рэзкі: контурнае пілаванне, адрэзка пад вуглом, рэзка пакетаў нарыхтовак рознага профілю і сячэння з добрай дакладнасцю. Яны могуць быць абсталяваны лічбавым праграмным кіраваннем.

## Літаратура 
* 
* *Сычёв Ю. И.* Ленточнопильный станок // Горная энциклопедия: [в 5 томах] / гл. ред. Е. А. Козловский. — М.: «Советская энциклопедия», 1987. — Т. 3. Кенган — Орт. — 592 с. — 56 540 экз. — ISBN 5-85270-007-X.
* *Элимелах, С. З.* Технология ленточного пиления / С. З. Элимелах. — Минск: ООО «ТМ АРГО-Графико», 2006. — 135 с.
* Основы ленточного пиления и станки: учебно-методическое пособие для лабораторных работ  / Ю. Р. Маркевич [и др.]; под ред. Э. М. Дечко, Ю. Р. Маркевича. — Мн.: БНТУ, 2014. — 80 с. 75 экз. — ISBN 978-985-550-335.
* 

## Спасылкі 
* 
* *Морозов А.* Столярные ленточнопильные станки // ЛесПромИнформ № 5 (79), 2011 г.

Катэгорыя:Станкі
Катэгорыя:Металарэзныя станкі
Катэгорыя:Дрэваапрацоўчыя інструменты
Катэгорыя:Будаўнічыя інструменты
Яўген Аляксандравіч Лакотка

**Яўген Аляксандравіч Лакотка** (нар. 25 сакавіка 1991) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (2021).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і архітэктараў Аляксандра і Святланы Лакоткаў. Мае брата Аляксея, таксама архітэктара.

У 2015 годзе скончыў архітэктурны факультэт БНТУ, у 2016 — магістратуру. У 2016—2019 гадах аспірант, з 2019 года асістэнт кафедры «Горадабудаўніцтва» архітэктурнага факультэта БНТУ. У 2016—2018 гадах архітэктар студыі HARDY.PRO. У 2019 годзе малодшы навуковы супрацоўнік НІЛ Архітэктурнае інавацыйнае бюро.
## Навуковая дзейнасць і творчасць 
Працуе ў галіне дызайну прыватных і грамадскіх прастор, індывідуальнай і грамадскай архітэктуры.

Даследуе горадабудаўніцтва, ахову архітэктурнай спадчыны, скансены, BIM-праектаванне. Аўтар 11 навуковых артыкулаў і публікацый, 1 НДР.

## Спасылкі 
* Локотко Евгений Александрович

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Білівердзін

**Білівердзі́н** (ад  — жоўць і  — зялёны) — адзін з жоўцевых пігментаў. Крышталі зялёнага колеру, малекулярная маса 582,67.

Білівердзін — дэцыклізаваны , прамежкавы прадукт ферментатыўнага распаду гемаглабіну, што адбываецца ў макрафагах печані, селязёнкі і касцявога мозгу пазваночных з утварэннем вердаглабіну, які ў сваю чаргу распадаецца з вызваленнем глабіну, жалеза і білівердзіну. Пры аднаўленні білівердзін ператвараецца ў білірубін.

Білівердзін знойдзены таксама ў некаторых беспазваночных жывёл (чарвей, ракападобных, насякомых).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пігменты
Катэгорыя:Азоцістыя гетэрацыклы
Катэгорыя:Біямалекулы
Білірубін

**Білірубі́н** (ад  — жоўць і  — чырвоны) — прадукт распаду гемаглабіну; адзін з пігментаў жоўці. Дрэнна раствараецца ў вадзе. Мае чырвона-буры колер у растворы, карычневы — у крышталях. Утвараецца найбольш у печані, адтуль з жоўцю выводзіцца ў кішэчнік, дзе асноўная маса білірубіну ператвараецца ў мезабілірубін, а потым ва ўрабілінаген. У тонкім кішэчніку невялікая колькасць білірубіну ўсмоктваецца ў кроў і зноў трапляе ў печань.

Пры атручэнні, парушэнні функцыі печані (закупорцы жоўцевых пратокаў) колькасць білірубіну ў крыві павялічваецца, што выклікае жаўтуху. Змяненне білірубіну ў крыві — дыягнастычны паказчык.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пігменты
Катэгорыя:Азоцістыя гетэрацыклы
Катэгорыя:Біямалекулы
Рэспубліка Расона

**Рэспубліка Расона** () — нібыта існавалае незалежнае антысавецкае дзяржаўнае ўтварэнне, якое існавала ў 1942—1943 гадах на акупаванай Трэцім Рэйхам тэрыторыі Расійскай СФСР, у Ідрыцкім раёне Калінінскай вобласці, у забалочаных і лясістых месцах на ўсход ад Ідрыцы, прычым планавалася таксама заняць і Расонскі раён Беларускай ССР. У бедных крыніцах сцвярджаецца, што ідэалагічная дзяржава была арыентавана на сацыялізм, а ворагамі ў ёй аб’яўляліся абодва бакі ў Вялікай Айчыннай вайне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Расіі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Беларусі
Катэгорыя:Дзяржавы часоў Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Антысавецкі супраціў
Спіс універсітэтаў акругі Калумбія

У акрузе Калумбія (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты.

## Дзяржаўныя 
* Нацыянальны ўніверсітэт абароны
* Універсітэт акругі Калумбія

## Прыватныя 
* Амерыканскі каталіцкі ўніверсітэт
* Амерыканскі ўніверсітэт
* Атлантычны ўніверсітэт заліва
* Вашынгтонскі Троіцкі ўніверсітэт
* Джорджтаўнскі ўніверсітэт
* Патамацкі ўніверсітэт
* Універсітэт «NewU»
* Універсітэт імя Джорджа Вашынгтона
* Універсітэт Олівера Говарда
* Універсітэт Томаса Галадэ
* Універсітэт Страера

Акруга Калумбія
Універсітэт акругі Калумбія

**Універсітэт акругі Калумбія** () — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова ў ЗША са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў сталіцы дзяржавы — горадзе Вашынгтон. Адзіны «класічны» дзяржаўны ўніверсітэт у сталічнай акрузе.

Гэта гістарычна «чорны» ўніверсітэт, дзе традыцыйна навучаюцца пераважна афраамерыканцы.

Універсітэт быў створаны ў жніўні 1977 года праз аб’яднанне Настаўніцкага каледжа, Федэральнага гарадскога каледжа і Вашынгтонскага тэхнічнага інстытута.

## Структура 
* Каледж сельскай гаспадаркі, устойлівага развіцця гарадоў і навук аб навакольным асяроддзі
* Каледж мастацтваў і навук
* Школа бізнесу і дзяржаўнага кіравання
* Школа інжынерыі і прыкладных навук
* Школа права
* Аддзяленне даследаванняў і аспірантуры
* Грамадскі каледж

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў акругі Калумбія

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Вашынгтона
Паляванне на качак (карная аперацыя)

**Аперацыя «Паляванне на качак»** () — кодавая назва карнай аперацыі нямецка-фашысцкіх захопнікаў супраць партызан і мясцовага насельніцтва ў Бялыніцкім, Круглянскім і Шклоўскім раёнах 16—19 кастрычніка 1943 года.

Праводзілася сіламі выведзенымі з аперацыі «Паляванне на зайцоў», узмоцненымі батальёнамі 638-га і 350-га палкоў, артылерыйскай групай і іншымі з мэтай «уціхамірвання» раёна ад Талачына да Круглага. Задума аперацыі заключалася ў тым, каб намнога большымі сіламі на паўночным усходзе ад вёскі Галоўчын Бялыніцкага раёна стварыць «кацёл» і ўдарамі з чатырох напрамкаў пры падтрымцы авіяцыі знішчыць партызан. Аднак гэтая аперацыя, як і аперацыя «Паляванне на зайцоў», не мела поспеху. Партызаны выйшлі з «катла» на флангі і ў тылы карнікаў, працягваючы наносіць удары па камунікацыях 4-й арміі. 19 кастрычніка акупанты захапіўшы каля 300 мясцовых грамадзян для выкарыстання на будаўніцтве ўмацаванняў і вывазу ў Германію, абрабаваўшы вёскі, пачалі адыход з раёна аперацыі. Нямецкае камандаванне вымушана было часова адмовіцца ад правядзення буйнамаштабных карных аперацый. У другой палове кастрычніка гітлераўцы правялі ў раёне аховы тылу 4-й арміі 418 патрульных акцый, 183 засады на партызан, 64 аперацыі па размініраванню дарог і, як і раней, былі вымушаны пастаянна выкарыстоўваць 106 ахоўных каманд для суправаджэння транспартаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Беспарадкі ў турме Тамары

**Беспарадкі ў турме Тамары** — канфлікт паміж зняволенымі ў жаночай турме ў Тамары (Гандурас), які адбыўся 20 чэрвеня 2023 года.

## Ход падзей 
Жаночая турма ў Тамары, дэпартамент Францыска Марасан, размешчана прыблізна за 20 км ад сталіцы Гандураса Тэгусігальпы. На момант бунту тут утрымлівалася ад 800 зняволеных, што ўдвая перавышала намінальную ёмістасць. Прадстаўнікі першай групоўкі ўварваліся ў камерны блок, адкрылі агонь па іншых зняволеных і падпалілі памешканне. Большасць ахвяр загінулі ў агні, некаторых расстралялі.

Першапачаткова было абвешчана, што загінуў сама меней 41 чалавек. Пазней гэтая лічба павялічана да 46. Сямёра зняволеных накіраваны на лячэнне ў сталіцу.

## Рэакцыя 
Ксіёмара Кастра, прэзідэнт Гандураса, абвінаваціла турэмную бяспеку і праваахоўныя органы ў халатнасці і нават маўклівым садзейнічанні ўдзельнікам беспарадкаў, заявіўшы ў сацыяльных сетках, што яна «прыме радыкальныя меры».

## Заўвагі 
Катэгорыя:Канфлікты 2023 года
Катэгорыя:Чэрвень 2023 года
Катэгорыя:Падзеі 20 чэрвеня
Паляванне на зайцаў (карная аперацыя)

**Аперацыя «Паляванне на зайцоў»** () — кодавая назва карнай аперацыі нямецка-фашысцкіх захопнікаў супраць партызанскіх фарміраванняў Шклоўскай ваенна-аператыўнай групы, Круглянскай ваенна-аператыўнай групы і мясцовага насельніцтва ў Бялынцкім, Круглянскім і Шклоўскім раёнах 14—15 кастрычніка 1943 года.

Праводзілася сіламі 2 баявых груп (3 батальёны, 5 пяхотных рот, танкавая рота, 2 кавалерыйскія эскадроны, ягдкаманда, штаб ахоўнага палка, сапёрны ўзвод). Тэрыторыя паміж чыгункай Лепель — Орша і шашой Мінск — Магілёў да кастрычніка 1943 года стала аператыўным тылам 4-й нямецкай арміі, адкінутай да Дняпра Чырвонай Арміяй у ходзе Смаленскай аперацыі. У пачатку кастрычніка 1943 года камандаванне арміі загадала штабу аховы тылу «асвоіць» раён Орша — Талачын — Бялынічы — Магілёў і забяспечыць бесперапынны рух па ўсіх унутранных камунікацыях у мэтах фарсіраванага будаўніцтва абарончага рубяжа «Дора». У раён тылу 4-й арміі было ўведзена 22 пяхотныя і ахоўныя батальёны, 3 батальёны СС і 2 батальёны галоўнага ўпраўлення будаўніцтва ўмацаванага раёна. Раён «асваення» з боку лініі фронту быў блакіраваны 10 ахоўнымі батальёнамі, 3 артылерыйскімі батарэямі і танкавай ротай.

Гітлераўцам удалося адцясніць партызан ад дарогі Коханава — Стараселле, аднавіць буйныя грнізоны ў вёсках Стараселле і Кувечына. Але гэтыя вынікі не вычарпалі пастаўленых камандаваннем задач, і штаб аховы тылу 4-й арміі аддаў загад на карную аперацыю «Паляванне на качак».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
65-я транспартна-баявая верталётная база

**65-я транспартна-баявая верталётная база** — найстарэйшая верталётная часць Беларусі. Сфарміравана 1 жніўня 1962 года як 65-ы асобны верталётны полк, з 1964 года дыслакавалася ў горадзе Кобрыне (Брэсцкая вобласць). Расфарміравана ў 2004 годзе.

Напярэдадні свайго расфарміравання 65-я транспартна-баявая база мела тры эскадрыллі. 1 эскадрылля эксплуатавала верталёты Мі-8Т і Мі-8МТ, другая — Мі-26, а трэцяя — верталёты-пастаноўшчыкі перашкод Мі-8СМВ, Мі-8ПА, Мі-8МТП і Мі-8МТПІ.

## Літаратура 
* Качук Н. Старейшая вертолётная часть Беларуси // Армия: журнал. — 2002. — № 4.
* 65-я транспортно-боевая вертолётная база. Буклет к 40-летию части. — Брест: Брествестпресс, 2002.

Катэгорыя:Кобрын
Катэгорыя:Былыя воінскія часці і фарміраванні Беларусі
Катэгорыя:ВПС і войскі СПА Беларусі
Ушы Дызль

**Урсула «Ушы» Дызль** (ням.: Ursula «Uschi» Disl; нар. , , Баварыя, ФРГ) — нямецкая біятланістка, удзельніца і медалістка пяці зімовых Алімпіяд. Двухразовая алімпійская чэмпіёнка, васьміразовая пераможца чэмпіянатаў свету, шматразовы алімпійскі і сусветны прызёр. Апроч біятлона ўдзельнічала таксама і ў спаборніцтвах па лыжных гонках. У 2003 годзе ў спрынце на этапе кубка свету ў Дзюсельдорфе фінішавала другі ў пары з Клаўдыяй Кюнцэль і чацвёртай у індывідуальных спаборніцтвах.

Завяршыла спартыўную кар’еру ў 2006 годзе пасля Алімпіяды ў Турыне.

Катэгорыя:Біятланісткі Германіі
Рынат Файзрахманавіч Дасаеў

**Рынат Файзрахманавіч Дасаеў** (; нар. , ) — савецкі футбольны брамнік. Заслужаны майстар спорту СССР (1988). Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы 1988 года. Бронзавы прызёр Алімпійскіх гульняў 1980 года. Чэмпіён СССР 1979, 1987. Уключаны ў спіс ФІФА 100. Уладальнік прыза «Найлепшы брамнік свету» (1988 год).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Ігракі зборнай СССР па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Валгар Астрахань
Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Масква
Катэгорыя:Ігракі ФК Севілья
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Расіі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Знак Пашаны»
Катэгорыя:ФІФА 100
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1980 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1980 года
Катэгорыя:Члены «Адзінай Расіі»
Алена Валер’еўна Вяльбэ

**Алена Валер’еўна Вяльбэ** (; у дзявоцтве — **Трубіцына**; нар. , , Магаданская вобласць, РСФСР, СССР) — савецкая і расійская лыжніца, грамадска-палітычны дзеяч, трэнер. Прэзідэнт Федэрацыі лыжных гонак Расіі (17 чэрвеня 2010 г. — н. ч.), кіраўнік Асацыяцыі лыжных відаў спорту Расіі (студзень 2020 — н. в.). Кандыдат педагагічных навук.
Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі

З 2018 года на тэрыторыі Лівіі дзейнічала расійская ПВК «Вагнер». Замежнікі аказвалі падтрымку Лівійскай нацыянальнай арміі (ЛНА), лаяльнай Палаце прадстаўнікоў. Паралельна з наймітамі ў краіне працавалі прадстаўнікі .

## Гісторыя 
У кастрычніку 2018 года брытанскі таблоід The Sun паведаміў, што ў Бенгазі і Табруку з’явіліся дзве расейскія базы. Як сцвярджалася, аб’екты былі створаны пад прыкрыццём групы Вагнера для дзейнасці агентаў ГРУ і байцоў спецназа. Расіяне выконвалі функцыі ваенных саветнікаў.

Кіраўнік кантактнай групы па ўнутрылівійскім урэгуляванні Леў Дзяньгоў заявіў, што гэтыя паведамленні не «адпавядаюць рэчаіснасці». МЗС Расіі таксама адмаўляла факт прысутнасці груп Вагнера ў краіне.

4 лютага 2020 года генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш заявіў, што арганізацыя не знайшла пацверджанняў прысутнасці наймітаў ПВК «Вагнер» у Лівіі. За месяц да гэтага прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін заявіў, што калі ў Лівіі і ёсць расійскія грамадзяне, то яны не прадстаўляюць інтарэсы дзяржавы і грошай ад яе не атрымліваюць. У пачатку чэрвеня войскі УНЗ узялі ў палон чатырох расійскіх наймітаў. Факт наяўнасці палонных расіян прызнаў і МЗС Расіі.

## Кантынгент 
Да пачатку сакавіка 2019 года ў Бенгазі, паводле крыніц у брытанскім урадзе, знаходзіліся каля 300 супрацоўнікаў ПВК «Вагнер». У сярэдзіне лістапада Кангрэс ЗША ацаніў колькасць сіл наймітаў у 1400 чалавек. Прадстаўнікі УНЗ задакументавалі прысутнасць у краіне ад 600 да 800 «вагнераўцаў». У іх лік уваходзілі 25 пілотаў, інструктараў і дапаможны персанал. Лётчыкі выконвалі заданні на пераабсталяваных знішчальніках-бамбардзіроўшчыкаў ЛНА Су-22.

## Абвінавачванні 
«Вагнераўцы», як паведамлялася, у шпіталі ў горадзе Эсбія за 50 км на поўдзень ад Трыпалі затрымалі і расстралялі траіх чалавек. Двум іншым ахвярам расіян удалося перажыць пакаранне смерцю.

23 красавіка 2020 года ўрад Фаіза Сараджа абвінаваціў расійскіх наймітаў з ПВК «Вагнер» у выкарыстанні нервова-паралітычнага газу ў раёне Салахадзін на поўдні Трыпалі.

## Гл. таксама 
* Наступленне на Трыпалі (2019—2020)#Паведамленні пра ПВК «Вагнер»

## Заўвагі 
Катэгорыя:ПВК «Вагнер»
Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Лівіі
Катэгорыя:Узброеныя сілы Лівіі
Лівія
Уладзімір Георгіевіч Дзеканозаў

**Уладзімір Георгіевіч Дзеканозаў** (*Дзеканазішвілі*; чэрвень 1898,  — , ) — дзеяч савецкіх спецслужбаў, Генерал-лейтэнант (09.07.1945), адзін з актыўных удзельнікаў сталінскіх рэпрэсій (вялікага тэрору). Дыпламат, пасол СССР у Германіі перад пачаткам Вялікай Айчыннай вайны.

Уваходзіў у найбліжэйшае асяроддзе Л. П. Берыі.

Арыштаваны па справе Берыі па абвінавачанні ў здрадзе Радзіме ў форме шпіянажу і змове з мэтай захопу ўлады і іншым. 23 снежня 1953 года прыгавораны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда СССР па арт. 58 КК РСФСР да вышэйшай меры пакарання — смяротнага пакарання і ў той жа дзень расстраляны.
Юрый Георгіевіч Фяльшцінскі

**Юрый Георгіевіч Фяльшцінскі** (; нар. , , РСФСР, СССР) — амерыканскі гісторык расійскага паходжання. Доктар гістарычных навук, доктар філасофіі па гісторыі.

## Навуковая дзейнасць 
Апублікаваў у 1989 годзе ў зборніку «СССР—Германія 1939—1941» дакументы, якія пацвярджаюць існаванне мемарандума, уручанага імперскім міністрам замежных спраў Іаахімам фон Рыбентропам паўнамоцнаму прадстаўніку СССР у Германіі Уладзіміру Дзеканозаву а 4 гадзіне раніцы 22 чэрвеня 1941 года, які Фяльшцінскі лічыць актам аб’яўлення вайны Савецкаму Саюзу. Існаванне гэтага мемарандума было добра вядома савецкім і замежным гісторыкам задоўга да гэтага, пры гэтым і тыя, і іншыя згодныя ў тым, што мемарандум быў уручаны пасля пачатку вайны.

З канца 1990-х гадоў Фяльшцінскі ўваходзіў у кола сяброў бізнесмена і палітыка Барыса Беразоўскага. Па словах Фяльшцінскага, з Беразоўскім ён пазнаёміўся па ўласнай ініцыятыве ў бытнасць таго выканаўчым сакратаром СНД (красавік 1998 года — красавік 1999 года). Паміж імі ўсталяваліся сяброўскія адносіны, акрамя таго, Беразоўскі пачаў фінансаваць Фяльшцінскага.

У 1998—1999 гадах Фяльшцінскі пазнаёміўся з супрацоўнікам ФСБ Аляксандрам Літвіненкам, зацікавіўшыся яго звесткамі аб гэтай спецслужбе. Пасля вызвалення Літвіненкі з турмы ў снежні 1999 года Фяльшцінскі рэгулярна сустракаўся з ім, прыязджаючы ў Маскву. Увосень 2000 года Фяльшцінскі дапамог Літвіненку пакінуць Расію. Літвіненка пасяліўся ў Лондане, і яны пачалі працу над кнігай «ФСБ узрывае Расію».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыкі ЗША
Навічыхінскі раён

**Навічыхінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (сельскі раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Алтайскім краі Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Навічыха, размешчанае за 251 км ад Барнаула.

## Геаграфія 
Раён размешчаны на паўднёвым захадзе края. Плошча — 3100 км². Рэльеф — раўнінны. Найвышэйшы пункт раёна (314 м над узроўнем мора) знаходзіцца паміж пасёлкамі Мамантава і Краснаярка.

Клімат кантынентальны з кароткім летам і маласнежнымі зімамі з завеямі. Вялікі ўплыў на клімат аказвае размешчаны ў цэнтры раёна Барнаульскі істужачны бор, які зніжае хуткасць вятроў, павялічвае адносную вільготнасць, спрыяе назапашванню снежнага покрыва і паляпшае водны рэжым. Лясная расліннасць прадстаўлена таксама невялікімі асінава-бярозавымі з прымешкай альніку калкамі.

Сярэдняя тэмпература студзеня −18,8&nbsp;°C, ліпеня +20&nbsp;°C. Гадавая колькасць атмасферных ападкаў — 326 мм.

На тэрыторыі раёна размешчана 5 азёр (Горкае, Песьянае, Параскава, Доўгае, Кулічча), найбуйнейшае з іх возера Горкае.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Алтайскага края
Панкрушыхінскі раён

**Панкрушыхінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (сельскі раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Алтайскім краі Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Панкрушыха, размешчанае за 225 км ад Барнаула.

## Геаграфія 
Раён размешчаны на паўночным захадзе края. Мяжуе з Хабарскім, Суецкім, Баеўскім, Каменскім, Круціхінскім раёнамі края і Новасібірскай вобласцю. Плошча — 2700 км². Рэльеф — складкаватая паверхня Прыобскага плато. Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −18,7&nbsp;°C, ліпеня +22&nbsp;°C. Гадавая колькасць атмасферных ападкаў — 465 мм. Па тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Бурла, Паньшыха, размешчана больш за 20 азёр, у тым ліку Русакі, Конева, Ваніна, Старынскае, Бараўлянскае, Лебядзінае. Глебы — чарназёмы сярэднегумусныя, лясныя, супясчаныя, сустракаюцца саланцовыя. Па тэрыторыі раёна праходзіць істужачны бор, шмат бярозавых калкоў. Растуць хвоя, бяроза, чаромха, асіна, вярба, жоўтая акацыя.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Алтайскага края
Таўрова

**Таўрова** — сяло ў Белгародскім муніцыпальным раёне Белгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр Таўроўскага сельскага паселішча ў складзе Белгародскага раёна.

## Геаграфія 
Сяло Таўрова размешчана за 10 км ад раённага і абласнога цэнтра — Белгарада; з паўночнага захаду знаходзіцца пасёлак Дубовае, з паўднёвага ўсходу — сяло Нікольскае; за 5 км на ўсход ад вёскі — Белгародскае вадасховішча. Мясцовасць раўнінная; у наваколлях шыракалістыя лясы.

## Гісторыя 
Упершыню паселішча згадваецца як вёска ў прыватным валоданні ў канцы XVIII стагоддзя.

Паводле дакумента ад 1792 года, які захоўваецца ў Дзяржаўным архіве Курскай вобласці, вёскай Таўрова Бяссонаўскай воласці Белгародскага павета валодаў белгародскі памешчык капітан Юрый Выродаў, прадстаўнік старажытнага дваранскага роду. У вёсцы на 1792 год — 15 двароў, колькасць жыхароў 121 чалавек, з іх 62 мужчыны і 59 жанчын. Плошча сядзібы — 11 дзесяцін, 668 сажняў, раллі — 257 дзесяцін, 1136 сажняў; у апісанні таксама сказана: «…сажалка, зямля чарназём, ураджай збожжа лепшы, пакосы пасрэдныя, лес дрывяны, чаркасы на раллі».

У пачатку XIX стагоддзя вёска (слабада) Таўрова належала белгародскім памешчыкам братам Рабініным, а ў 1827 годзе маёнтак (з зямлёй і сялянамі) набыў кіраўнік адміністрацыйнай улады павятовага цэнтра — белгародскі гараднічы Мікалай Фаміч Гаваруха-Отрак (1785 — пасля 1858 гг.).

У матэрыялах Статыстычнага камітэта на 1862 г. значыцца: «Курскай губ. — II. Павет Белгародскі — стан 2. Таўрова, вёска, у прыватным валоданні, пры сажалцы; адлегласць ад павятовага цэнтра — 9 вёрст, ад станавой кватэры — 8 вёрст; колькасць двароў — 24, колькасць жыхароў мужчынскага полу — 149 чал., жаночага — 174 чал. Праваслаўная царква 1 (адна)».

Паводле звестак Земскага падворнага перапісу 1884 года: «У вёсцы Таўровая колькасць двароў — 62, жыхароў 221 чал., у тым ліку 125 чал. муж. полу, 96 чал. жаночага; пісьменных 3 муж. з трох сем’яў і хлопчык-навучэнец (школа ў 7 вёрстах); зямельны надзел 150,5 дзесяціны „сугліністага чарназёму ў 2-х асабняках“, у тым ліку 129 дзес. сядзібнай і ворнай зямлі, сенакоснай — 15 дзес., выгану — 6,5 дзес.; у сялян — 103 працоўныя кані (з 45 жарабятамі), 73 каровы (з 30 цялятамі), 91 авечка, 16 свіней, 6 гаспадароў трымалі пчол (113 вуллёў); у вёсцы 3 прамысловыя ўстановы».

Праваслаўныя жыхары вёскі Таўровай значыліся прыхаджанамі Канстанцінаўскай царквы (у імя роўнаапостальнага Канстанціна) старажытнага белгародскага сяла Рэпнага (былое Чавусаўка). У самой жа вёсцы Таўрова была капліца, пры якой размяшчаліся мясцовыя могілкі.

## Галерэя 

Файл:Фотография Таврово.jpg
Файл:Фотография Таврово третья.jpg
Файл:Фотография Таврово четвёртая.jpg
Файл:Фотография Таврово шестая.jpg
Файл:Фотография Таврово восьмая.jpg
Файл:Фотография Таврово девятая.jpg

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Белгародскага раёна
Паспеліхінскі раён

**Паспеліхінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (сельскі раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Алтайскім краі Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Паспеліха, размешчанае за 211 км ад Барнаула.

## Геаграфія 
Раён размешчаны на паўднёвым захадзе края. Плошча — 2423 км². Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −17,8&nbsp;°C, ліпеня 20,2&nbsp;°C. Гадавы ўзровень атмасферных ападкаў — 375 мм.

Па тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Алей, Чарыш, Папярочная, Кляпечыха, Локцеўка. Азёры — Гусінае, Сідарошына. Глебы — суглініста-чарназёмныя, саланцавата-падзолістыя, пясчаныя. Ландшафт — лесастэп з калкамі. Растуць бяроза, таполя, асіна, хмызнякі, у стэпавай частцы — трава. Фаўна — лось, ліса, заяц, тхор, каза, суслік.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Алтайскага края
Юань Мэй

**Юань Мэй** (; 1716—1797) — кітайскі , навуковец і . Аўтар зборніка «Новыя запісы Цы Се, або пра што не казаў Канфуцый», які ўключаў у сябе каля тысячы гісторый у жанры  пра цуды і звышнатуральнае, і трактата «Слова пра вершы з саду прыемнасці».

Першапачаткова Юань Мэй назваў свой зборнік «Пра што не казаў Канфуцый» (), маючы на ўвазе адсылку да «», гл «Шу эр» ():

Канфуцый не казаў пра дзіўныя падзеі, гвалт, беспарадкі і звышнатуральныя рэчы.

Аднак, даведаўшыся, што пад гэтай назвай выпусціў зборнік апавяданняў адзін пісьменнік, які жыў пры дынастыі Юань, змяніў найменне сваёй калекцыі на «Новыя [запісы] Ці Се» ().

## Сачыненні 
* Юань Мэй. Новые [записи] Ци Се (Синь Ци Се), или О чём не говорил Конфуций (Цзы бу юй) / Пер. с кит., предисл., коммент. и прил. . М.: «Наука», ГРВЛ, 1977. 504 с. («Памятники письменности Востока», LV).

Катэгорыя:Кітайскамоўныя паэты
Мішэль Камдэсю

**Мішэль Камдэсю** (франц. Michel Camdessus; нар. , ) — французскі эканаміст, дырэктар-распарадчык Міжнароднага валютнага фонду (МВФ) з 16 студзеня 1987 да 14 лютага 2000 года (даўжэй за ўсіх на гэтай пасадзе).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і журналіста. Скончыў юрыдычны факультэт Парыжскага ўніверсітэта, Інстытут палітычных даследаванняў у Парыжы і Нацыянальную школу адміністрацыі.

Працаваў у генеральнай дырэкцыі народнай адукацыі ў Алжыры, міністэрстве фінансаў і эканомікі Францыі, быў фінансавым дарадцам пастаяннага прадстаўніцтва Францыі пры Еўрапейскай эканамічнай супольнасці (ЕЭС) у Бруселі.

Вярнуўшыся ў 1968 годзе ў Францыю, заняў пасаду начальніка аддзела фінансавання прамысловых прадпрыемстваў у французскім казначэйстве. У 1971 годзе стаў намеснікам дырэктара, а з 1982 года — дырэктарам казначэйства.

Са снежня 1982 года па снежань 1984 года быў старшынёй Валютнага камітэта Еўрапейскай Эканамічнай Супольнасці. Адначасова займаў адказныя пасады ў Французскім банку. У жніўні 1984 года ён быў прызначаны намеснікам кіраўніка, затым у лістападзе 1984 года — кіраўніком Банка Францыі. У гэты ж перыяд быў адміністратарам Цэнтральнага банка краінаў Заходняй Афрыкі.

З 16 студзеня 1987 года — дырэктар-распарадчык Міжнароднага валютнага фонду. Пераабіраўся на гэтую пасаду тройчы. Сярод найбольш важных падзей яго знаходжання на пасадзе быў усходнеазіяцкі фінансавы крызіс. Пакінуў пасаду 14 лютага 2000 года.

25 жніўня 2009 года прэзідэнт Францыі Нікаля Сарказі прызначыў Камдэсю старшынёй камісіі па трэйдарскіх кампенсацыях. Мэта такога прызначэння — сачыць за прэміяльнымі выплатамі найбольш высокааплатным французскім трэйдарам з банкаў, якія атрымалі дзяржаўную падтрымку.

У цяперашні час — прэзідэнт Semaines Sociales de France, член савета дырэктараў Фонду Шырака і камісіі па Афрыцы, створанай Тоні Блэрам. Ён таксама з’яўляецца членам Папскай рады па пытаннях справядлівасці і міру.

## Узнагароды 
* Ордэн «Манас» III ступені (25.05.1998, Кыргызстан) — *за вялікія заслугі ў дасягненні фінансавай стабілізацыі і эканамічнага росту ў Кыргызскай Рэспубліцы*
* Камандор Ордэна Ганаровага легіёна (30.10.2003)
* Вялікі афіцэр Ордэна Ганаровага легіёна (02.04.2010)
* Вялікі афіцэр Ордэна Рэспублікі Кот-д’Івуар (2012)
* Вялікі крыж Ордэна «За заслугі» (Францыя)
* Кавалер Ордэна «За заслугі» (Францыя)

Катэгорыя:Эканамісты Францыі
Крысталіна Георгіева

**Крысталіна Іванова Георгіева** (нар. , ) — балгарскі эканаміст, галоўны выканаўчы дырэктар Сусветнага банка, еўрапейскі камісар ад Балгарыі і эксперт па ўстойлівым развіцці, дырэктар-распарадчык МВФ з 2019 года. Віцэ-прэзідэнт Сусветнага банка (з сакавіка 2008 па люты 2010 года), член савета папячыцеляў і дацэнт на кафедры эканомікі ва Універсітэце нацыянальнай і сусветнай гаспадаркі ў Сафіі.

Уступіла на пасаду еўрапейскага камісара 9 лютага 2010 года (была намінавана ад урада Бойка Барысава), калі так званая II камісія Барозу была ўхвалена Еўрапейскім парламентам.

30 лістапада 2010 г. была абвешчана «камісарам года» і «еўрапейцам года», атрымаўшы штогадовую ўзнагароду электроннага выдання «European Voice». Была ўзнагароджана за свой уклад у працу па ліквідацыі наступстваў, і ў першую чаргу за кіраўнічую дзейнасць, гуманітарных катастроф на Гаіці і ў Пакістане.
Кытманаўскі раён

**Кытманаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (сельскі раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Алтайскім краі Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Кытманава, размешчанае за 170 км ад краявога цэнтра, горада Барнаул.

## Геаграфія 
Раён размешчаны на паўночным усходзе края. Рэльеф вызначаюць Бійска-Чумышскае ўзвышша і перадсалаірская раўніна. Здабываецца друз, вапняк.

На тэрыторыі раёна размешчаны азёры — Чорнае, Асіннае, Крушное, Перамешнае, Вялікая Васьмёрка, Малая Васьмёрка, Ельнічнае, Вярблюджае, Абухава, Лінёва. Рэкі — Чумыш, Сунгай, Тараба, Хараба. Плошча — 2540 км². Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −19,2&nbsp;°C, ліпеня +18&nbsp;°C. Гадавая колькасць атмасферных ападкаў — 437 мм.

Растуць бяроза, таполя, хвоя, кедр, клён. Фаўна — воўк, мядзведзь, ліса, заяц, лось, барсук, суслік, крот, вавёрка, бабёр, андатра, норка.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Алтайскага края
Радрыга Рата

**Радрыга дэ Рата і Фігарэда** (ісп.: Rodrigo de Rato y Figaredo; нар. , ) — іспанскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Займаў пасаду міністра эканомікі Іспаніі. З траўня 2004 па кастрычнік 2007 года займаў пасаду дырэктара-распарадчыка Міжнароднага валютнага фонду. У 2010—2012 гадах узначальваў фінансавую групу Bankia. У цяперашні час працуе ў Telefónica дарадцам па краінах Еўропы і Лацінскай Амерыкі.

## Біяграфія 
Радрыга Рата — прадстаўнік двух арыстакратычных астурыйскіх родаў Рата і Фігарэда. Скончыў юрыдычны факультэт Універсітэта Кампутэнсэ, затым вывучаў менеджмент у Каліфарнійскім універсітэце ў Берклі. У 2003 годзе атрымаў доктарскую ступень па палітычнай эканоміі ў родным універсітэце ў Мадрыдзе.

З пачатку 1980-х гадоў займаў кіруючыя пасады ў кансерватыўнай Народнай партыі Іспаніі, у 1996 годзе быў абраны намеснікам генеральнага сакратара. Пасля перамогі Народнай партыі на чале з Хасэ Марыяй Аснарам на выбарах у сакавіку 1996 года Рата быў прызначаны другім віцэ-старшынёй урада і міністрам эканомікі і фінансаў, захаваўшы за сабой гэтыя пасады аж да выбараў 14 сакавіка 2004 года.

4 мая 2004 года выканаўчы савет МВФ прызначыў Рата пераемнікам Хорста Кёлера на пасадзе дырэктара-распарадчыка фонду. 28 чэрвеня 2007 года Рата заявіў пра сваю адстаўку з пасады па прычынах асабістага характару ў кастрычніку 2007 года. Яго змяніў на гэтай пасадзе Дамінік Строс-Кан.

У 2010—2012 гадах займаў пасаду старшыні савета дырэктараў банка Caja Madrid і пасля Bankia, змяніўшы на гэтай пасадзе Мігеля Блесу. 23 лютага 2017 года разам з Мігелем Блесам быў прыгавораны да 4,5 гадоў турэмнага зняволення за крадзяжы сродкаў у так званай справе аб «чорных крэдытных картах». У верасні 2018 года прысуд быў пацверджаны Вярхоўным судом Іспаніі.
Ін-цзун (дынастыя Сун)

**Ін-цзун** (, асабістае імя — **Чжаа Шу** () 16 лютага 1032 — 25 студзеня 1067) — 5-ы кітайскі імператар дынастыі Сун у 1063—1067 гадах, пасмяротнае імя — **Сюань Сяа-хуандзі** ().

## Біяграфія 
Паходзіў з імператарскага роду Чжаа. Сын прынца Чжаа Юнчжана. Пры нараджэнні атрымаў імя Цзоншы. Яго бацька быў стрыечным братам імператара Жэнь-цзуна і некаторы час лічыўся спадчыннікам трона. Аднак у 1055 годзе імператар Жэнь-цзун выбраў у якасці свайго пераемніка менавіта Чжаа Цзоншы, які змяняе імя на Шу.

Пасля смерці ў 1063 годзе Жэнь-цзуна новым імператарам становіцца Чжаа Шу, які атрымлівае імя Ін-цзун. З самага пачатку (1064 год) праўлення паміж імператарскімі дарадцамі ішлі спрэчкі адносна статусу памерлага бацькі імператара. Адны прапаноўвалі даць яму званне «імператарскага дзядзькі», а іншыя «бацькі». Урэшце, у 1066 годзе, Ін-цзун падтрымаў апошніх і здолеў настаяць на сваім.

У 1065 годзе імператар выдаў загад аб складанні агульнай гісторыі пад назвай  («Усёабдымнае люстэрка для дапамогі ўраду»), даручыўшы гэтую працу вядомым навукоўцам Сыма Гуану, ,  і .

У 1067 годзе ў імператара адкрылася хвароба сэрца, хутчэй за ўсё гэта было . Ён абвясціў свайго старэйшага сына  спадчыннікам імператарскай улады. Памёр Ін-цзун 25 студзеня 1067 года.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Twitchett, Denis; Smith, Paul Jakov. The Cambridge History of China, Vol. 5 Part One: The Sung China and Its Precursors, 907—1279 AD. 1. vyd. Cambridge, New York, Melbourne, Madrid, Cape Town, Сінгапур, Sao Paulo, Delhi : Cambridge University Press, 2009. 1128 s. ISBN 0521812488, 978-0521812481.

Катэгорыя:Кіраўнікі Кітая
Катэгорыя:Дынастыя Сун
Локцеўскі раён

**Локцеўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (сельскі раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Алтайскім краі Расіі. Утвораны ў 1924 годзе.

Адміністрацыйны цэнтр — горад Гарняк, размешчаны за 360 км ад Барнаула.

## Геаграфія 
Раён размешчаны на поўдні края на граніцы з Казахстанам. Рэльеф — драбнасопачная раўніна. Здабываецца медзь, цынк, свінец. Клімат рэзка кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −17,2&nbsp;°C, ліпеня 20,2&nbsp;°C. Гадавая колькасць атмасферных ападкаў 365 мм.

На тэрыторыі раёна размешчаны возера Новенькае, Гілёўскае вадасховішча, працякаюць рэкі Залатуха, Алей, Каменка, Шчолачыха. Глебы — чарназёмы звычайныя і чарназёмы з саланцаватымі комплексамі. Растуць бяроза, таполя, клён. Насяляюць ліса, заяц, лось, казуля, карсак.

Плошча — 2340 км².

## Крыніцы 
Катэгорыя:Раёны Алтайскага края
Белая Русь (пілатажная група)

**Белая Русь** — пілатажная група ВПС і войск СПА Рэспублікі Беларусь, якая выконвае пілатаж на вучэбна-баявых самалётах L-39. Выступае на авіяцыйных і дзяржаўных святах.

Створана ў 2006 годзе пасля закупкі ва Украіне дзесяці вучэбна-трэніровачных самалётаў чэшскай вытворчасці L-39 «Альбатрос». Уваходзіць у склад **206-га цэнтра падрыхтоўкі лётнага складу** ў Лідзе. Самалёты групы, акрамя выступленняў, выконваюць ролю трэніровачных самалётаў для курсантаў авіяцыйнага факультэта Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь.

У 2008 годзе праходзіла інфармацыя, што адначасова з групай «Белая Русь» на базе 61 ЗАБ будзе створана новая пілатажная каманда на цяжкіх знішчальніках Су-27. Была дасягнута дамоўленасць аб навучанні беларускіх спецыялістаў у Расіі, дзе дзейнічаюць некалькі пілатажных груп, у прыватнасці, «Рускія Віцязі», «Стрыж».

## Заўвагі 
Катэгорыя:ВПС і войскі СПА Беларусі
Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Беларусі