Галіцкая епархія (праваслаўная)

**Галіцкая дыяцэзія** (таксама **Галіцка-Львоўская дыяцэзія**, **Львоўская дыяцэзія**) — праваслаўная епархія, утвораная ў XII ст., як адміністрацыйная адзінка Кіеўскай мітраполіі. З 1302 па 1332, з 1337 па 1347 і з 1371 па 1401 гг . — цэнтральная епархія асобнай Галіцкай мітраполіі. У 1414 г. пераўтвораны ў намесніцтва, у 1539 г. адноўлены. У 1700 годзе, пасля стварэння Заходнерускай мітраполіі пад кіраўніцтвам Маскоўскага патрыярхату, Галіцкая епархія прыняла унію.

## Гісторыя 
Першая епіскапская кафедра ў Галічыне была заснавана ў Пярэмышлі, паводле розных звестак, або ў 1026, або ў 1087. Найбольш верагодная дата — 1120 год, калі ў Пярэмышлі княжыў Валадар Расціславіч. Пазней, пасля ўстанаўлення Галіча сталіцай княства, кафедра была перанесена ў гэты горад. Аднак пазней, паміж 1205 і 1211 гадамі, самастойная Пярэмышльская епархія была адноўлена.

У 1157 годзе пры князю Яраславе Асмамысле ў Галічы быў пабудаваны Успенскі сабор.

13 лютага 1257 г. Папа Аляксандр IV накіраваў Данілу ліст, у якім папракаў яго за непрызнанне каталіцтва, нагадваючы князю пра «дабрачыннасці духоўныя і свецкія» (у т. ч і каранацыя) Рымскай царквы. Для кіраўніка заходняй царквы выяўленыя князем абуральныя «няўдзячнасць да ласкі» і «парушэнне прысягі» пацвярджаюць яго непрыманне і без таго нерэальнага на той час намеру стварыць еўрапейскі саюз дзяржаў для барацьбы з мангола-татарамі.

У канцы XIII стагоддзя кіеўскія мітрапаліты фактычна перайшлі ва Уладзіміра-Суздальскае княства, таму галіцка-валынскія князі Леў Данілавіч і яго пераемнік Юрый Львовіч хадайнічалі перад Канстанцінопальскім патрыярхам аб утварэнні для іх дзяржавы новай мітраполіі. У 1302 г. такая мітраполія была ўтворана на аснове Галіцкай епархіі. Першым мітрапалітам Галічыны быў грэк Ніфонт. Памёр у 1305 годзе.

Князь Юрый Львовіч накіраваў у Канстанцінопаль кандыдатуру Пятра Раценскага, аднак патрыярх, скарыстаўшыся смерцю мітрапаліта Кіеўскага Максіма, вырашыў аб'яднаць дзве мітраполіі на чале з мітрапалітам Кіеўскім і ўсяе Русі, на якога прызначыў Пятра. Сваёй рэзідэнцыяй ён спачатку абраў Уладзімір-на-Клязьмі, а потым — Маскву, Галіцкая епархія перастала быць цэнтральнай.

У 1331 г. намаганнямі галіцка-валынскага князя Юрыя II Баляслава Трайдзеневіча і яго цесця, літоўскага князя Гедыміна, канстанцінопальскі патрыярх Ісая аднавіў незалежную Галіцкую мітраполію, прызначыўшы мітрапалітам Гаўрыіла. У 1332 г. па прашэнні кіеўскага мітрапаліта Феагноста патрыярх зноў ліквідаваў яе.

Каля 1337-1338 гадоў галіцкі епіскап Фёдар (Феадор) знаходзіўся ў Канстанцінопалі, дзе дамогся ад патрыярха аднаўлення Галіцкай мітраполіі. Пасля смерці Фёдара ў 1347 годзе зноў была адменена.

У 1340-я гады Галічына была перададзена Польскаму каралеўству на чале з Казімірам III Вялікім. Кароль, не жадаючы, каб яго падданыя падпарадкоўваліся залежным ад Вялікага княства Маскоўскага мітрапалітам, накіраваў ліст канстантынопальскаму патрыярху Філатэю з просьбай аднавіць Галіцкую мітраполію, у адваротным выпадку абяцаў перавесці ўсіх праваслаўных галічан у каталіцтва. Таму ў 1371 г. патрыярх пасвяціў кандыдата, пасланага ў мітрапаліты Галіцка-Валынскі і Літоўскі — Антонія.

У 1390-х гадах пасля смерці мітрапаліта Антонія польскі кароль Уладзіслаў II Ягайла перадаў епіскапу Луцкаму і Астрожскаму Івану (Іаану) Галіцкую і Перамыскую епархіі, за што заплаціў каралю 200 грыўняў. Цар накіраваў Івана ў Канстанцінопаль як кандыдата на галіцкі мітрапалічы прастол, але патрыярх не зацвердзіў яго з-за скаргі кіеўскага мітрапаліта Кіпрыяна. Іван вярнуўся дадому і пачаў кіраваць мітраполіяй. Некаторы час Канстанцінопальскі патрыярх не перашкаджаў яму, але пазней прызначыў мітрапалітам Галіцкім Віфлеемскага біскупа Міхаіла, які, прыбыўшы ў Галічыну, спрабаваў пазбавіць Івана права кіраваць мітраполіяй . У 1401 г. Кіеўскі мітрапаліт Кіпрыян здолеў канчаткова ліквідаваць Галіцкую мітраполію. Пераемнік непрызнанага мітрапаліта Івана — Сава быў скінуты ў той жа год на саборы ў Маскве.

З 1414 года Галіцкая епархія была ператворана ў намесніцтва, прадстаўніком якога быў не епіскап, а вікарый Кіеўскага мітрапаліта. У 1509 годзе польскі кароль Жыгімонт I Стары забараніў кіеўскім мітрапалітам прызначаць намеснікаў у Галіцыі, перадаўшы гэта права рыма-каталіцкім мітрапалітам Львова. У прыватнасці, 21 сакавіка 1522 г. Бернард Вільчэк прызначыў галіцкага шляхціца Якава (у манастве Ісакія) Гдашчыцкага праваслаўным намеснікам у Львоўскую, Галіцкую, Каламыйскую, Камянецкую, Снятынскую, а потым і Жыдачэўскую акруги.

У 1540 г. мітрапаліт Кіеўскі Макарый пасвяціў вікарыя архімандрыта Макарыя Тучапскага ў сан епіскапа з тытулам «епіскап Галіцкай мітраполіі, епіскап Львоўскі і Камянец-Падольскі».

У 1686 годзе, пасля незаконнага далучэння Кіеўскай мітраполіі да Маскоўскага патрыярхату, львоўскі біскуп. Іосіф (Шумлянскі) ад імя праваслаўных епіскапаў Луцкага, Перамышльскага і Белгарадскага звярнуўся да Маскоўскага Патрыярха Іаакіма з просьбай аб заснаванні пры Маскоўскім Патрыярхаце Галіцкай мітраполіі на тэрыторыі Рэчы Паспалітай. Аднак гэта было немагчыма з-за супрацьдзеяння польскіх улад. У 1691 г. перамышльскі біскуп адкрыта далучыўся да уніі. Інакенцій (Вінніцкі), які раней зрабіў гэта таемна ў 1681 г. У 1700 г. львоўскі біскуп абвясціў аб далучэнні да уніі. Ёсіп (Шумлянскі), які з 1677 г. быў таемным уніятам, у 1701 г. прыняў унію Луцкага еп. Дыянісій (Жабокрыцкі) .

У канцы 19 ст а ў міжваенны час у Галічыне было 40 тысяч праваслаўных. Гэта напісаў кардынал Юзаф Сляпы 

Падчас польскай акупацыі пасля заключэння Рыжскай дамовы епархія ўваходзіла ў склад Варшаўска-Холмскай епархіі Польскай праваслаўнай царквы .

## Правячыя архіэреі 
* Біскупы Галіцыі:
** Козьма (1156 — 1167 гг.)
** Аляксей
** Арцемій (1239 — 1240 гг.)
** Язэп (1292)
** Рыгор (1301)
* Мітрапаліты Галіцкія:
** Ніфонт (1302 — 1305 гг.)
** Пётр Раценскі (1308 — 1331 гг.), адначасова мітрапаліт кіеўскі
** Габрыэль (1331 — 1332 гг.)
* Біскупы Галіцыі:
** Габрыэль (1332 г — ? )
** Фёдар (? — 1337)
* Мітрапаліты Галіцкія:
** Фёдар (1337  — 1347 гг)
* Мітрапаліты Галіцка-Валынскі і Літоўскі:
** Антоній (1371 — 1391 гг.)
*** Іван, епіскап Луцкі і Белжскі (часова кіраваў у 1391  — 1401 гг.)
* Біскуп Галіцкі, Львоўскі і Камянец-Падольскі:
** Макарый Тучапскі (1540 г — 6 сакавіка 1547 г.)
** Арсень Балабан (1549  — 1565 гг.)
** Іван Лапатка Асталоўскі&nbsp;— кандыдатура, прадстаўленая на зацвярджэнне каралю Львоўскім арцыбіскупам РКЦ Станіславам Сламоўскім.
** Гедэон Балабан (1565 — 1607 гг.)
** Ерамія Тысароўскі (1607 — 1641 гг.)
** Арсеній Жэліборскі (1641 — 1651 гг.)
** Афанасій (Жэліборскі) (1651 — 1667 гг.)
** Ёсіп Шумлянскі (01.02.1668 — 1700 гг.)

## Заўвагі 

## Спасылка 
* Скочылас І. Паліпціх епіскап Уладзімірскай і Галіцкай епархій княжацкай эпохі. Спроба рэканструкцыі паводле «Кішкаўскага рукапісу» і сфрагістычных помнікаў / Ігар Скочыляс // Княжацкая эпоха: гісторыя і культура. - 2014. - С. 209 - 223. 
* *Грушэўскі Міхайла* Гісторыя Украіны-Русі.&nbsp;— Т. В.
* З гісторыі заснавання Галіцкай і Львоўскай епіскапскіх кафедраў 
* о. Юрій Федорів. Гісторыя Царквы ва Украіне. — Свічадо, 2007.
* Гайковський М. І. Галіцкая мітраполія (14 ст.) . - Кіеў: Навуковая думка, 2005. — Т. 2. - З. 29.
* &nbsp;- С. 530-531. 

Катэгорыя:Епархіі Украіны
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі