open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Антоні Вільгельм Радзівіл

**Антоні Вільгельм Радзівіл** (Фрыдэрык Вільгельм Фердынанд Антоні; , Цепліцы, Чэхія — ) — вайсковы дзеяч Прусіі. Генерал артылерыі (1889), XIV ардынат нясвіжскі, XI ардынат клецкі, меў вялікія зямельныя ўладанні ў Прусіі.

## Біяграфія 
З нясвіжскай лініі роду Радзівілаў гербу «Трубы», сын Фрыдэрыка Вільгельма і Мацільды фон Клары-Альдрынген.

3 1852 на вайсковай службе ў Прусіі; У 1858—1861 гадах навучаўся ў агульнай школе пры Вайсковай акадэміі ў Берліне. Удзельнічаў у войнах з Аўстрыяй (1866) і Францыяй (1870—1771). Быў ад'ютантам Вільгельма I, Фрыдрыха III і Вільгельма II.

У склад зямельных уладанняў Антонія—Вільгельма уваходзілі: Нясвіжская, Клецкая і Давыд-Гарадоцкая ардынацыі, свержаньскія маёнткі (атрыманы замест Мірскага графства ў адпаведнасці з дагаворам 1834 паміж Радзівіламі і князем Людвікам Вітгенштэйнам), графства Цімкавічы, маёнткі Грэск, Стваловічы, Поційкі, Буча і Чудзін (Маёнткі Буча і Чудзін былі набыты самім князем Антоніем-Вільгельмам). Князь меў капітал у каштоўных паперах, які захоўваўся у Берліне ў дэпо фірмы братоў Шыклер. Да яго маёмасці залічваліся таксама 100 акцый фірмы «Union de la Presse Hispano—Americaine», якія захоўваліся ў Парыжы ў дэпо Бушэ Боран і штогод прыносілі дывідэнтаў на 1000 франкаў. Таксама князь меў іпатэчнае патрабаванне на 100 тыс. марак пад заклад маёнтка Клейн-Крыч, які належаў яго пляменнікам Льву і Антону Ржышчэўскім. У 1878 г. стаў членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі.

У шлюбе з Марыяй Даротай дэ Кастэлян, якая валодала радавым маёнткам Кленіца (Кляйніц) у Сілезіі. У іх было 4 дзяцей. Дочкі Эльжбета (1861—1950), Алена (1874—1958) — выйшлі замуж за родных братоў, графаў Рамана (1851—1915) і Юзафа (1862—1922) Патоцкіх. Ад бацькі яны атрымалі ў спадчыну па 600 тыс. марак кожная, як было агаворана ў іх шлюбных кантрактах. Грошы гэтыя павінны былі брацца з таго капіталу, што захоўваўся ў дэпо фірмы братоў Шыклер. Малодшы сын князь Станіслаў Вільгельм (1880—1920) атрымаў Давыд-Гарадоцкую ардынацыю. Старэйшаму сыну князю Ежы Фрыдэрыку (1860—1914) дасталіся ўсе астатнія маёнткі.

Меў сыноў: Ежы Фрыдэрыка Радзівіла і Станіслава Вільгельма Радзівіла.

Жонка А. В. Радзівіла выступіла ініцыятарам адраджэння Нясвіжскага замка, стварыла побач з ім паркавы комплекс, сабрала ў замку значную бібліятэку.

## Літаратура 
* Адреса членов Минского общества сельского хозяйства. ― Минск : Паровая типолит. Х. Дворжец, [1889―1897?]. ― 34 с.
* Шышыгіна-Патоцкая К. Нясвіж і Радзівілы, Мн.: Беларусь, 2007.
* 
* Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 16. Leipzig 1908, S. 564 Digitalisat

## Спасылкі 
* Antoni Fryderyk Wilhelm ks. Radziwiłł na Nieświeżu h. Trąby. Marek Jerzy Minakowski, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego.

Антоні Вільгельм
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цепліцах
Катэгорыя:Памерлі ў Берліне
Антоні Вільгельм Радзівіл
Антоні Вільгельм Радзівіл
Катэгорыя:Члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі
Вільгельм Радзівіл

**Вільгельм Радзівіл** (Фрыдэрык Вільгельм Павел; ,  — ) — ваенны дзеяч Прусіі, генерал пяхоты (1855); нумізмат.

## Біяграфія 
З роду Радзівілаў. Сын Антоні Генрыка.

На вайсковай службе з 1813. Удзельнічаў у вайне з Напалеонам 1813-14, з Даніяй 1848.

3 1833 ардынат нясвіжскі.

Сабраў каштоўную калекцыю манет і медалёў Польшчы і ВКЛ (каталогі збору выдадзены ў Берліне ў 1848 і 1866). Старшыня Нумізматычнага таварыства ў Берліне.

## Літаратура 
* Bernhard von Poten: Radziwill, Fürst Friedrich Wilhelm Paul. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 27, Duncker & Humblot, Leipzig 1888, S. 156 f.
* Ulrich Schmilewski: Radziwill. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 21, Duncker & Humblot, Berlin 2003, S. 101—103. (Familienartikel)
* Шышыгіна-Патоцкая К. Нясвіж і Радзівілы, Мн.: Беларусь, 2007.

## Спасылкі 
* Fryderyk Wilhelm ks. Radziwiłł na Nieświeżu h. Trąby

Вільгельм
Катэгорыя:Постаці Мірскага замка
Вільгельм Радзівіл
Катэгорыя:Калекцыянеры манет
Раска

**Ра́ска**, **Жабіна дзяружка** (*Lemna*) — род кветкавых раслін падсямейства раскавых.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя водныя травы ў выглядзе авальнай або падоўжанай лістападобнай зялёнай пласцінкі (называецца лісцец, або фронд) даўжынёю да 1 см, з карэньчыкам або без яго і з бакавой кішэнькай. Свабодна плаваюць на паверхні вады ці ў яе тоўшчы паасобна або ў групах па 2—10. Размнажаюцца пераважна вегетатыўна — пупышкамі, якія закладваюцца ў кішэньцы, часам развіваецца суквецце з 2 тычынкавых і 1 песцікавай моцна рэдукаваных кветак. Плод (калі ён утвараецца) — мяшочкападобны, 1—7-насенны. Зімуе раска на дне вадаёма. Увесну з вегетатыўных пупышак утвараюцца новыя расліны і ўсплываюць на паверхню вады.

## Арэал і экалогія 
Каля 10 відаў. Пашыраны амаль усюды. На Беларусі распаўсюджаны 3 віды.

Трапляюцца ў азёрах, старыцах, канавах, часам утвараюць суцэльнае покрыва на паверхні стаячага вадаёма.

### Віды 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Кармавыя расліны для рыб і вадаплаўных птушак.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Раскавыя
Станіслаў Вільгельм Радзівіл

**Станіслаў Вільгельм Радзівіл** (,  — , у баі пад Малінам ва Украіне) — расійскі і польскі ваенны дзеяч.

## Біяграфія 
З роду Радзівілаў. Сын Антонія Вільгельма.

Пасля смерці бацькі ў 1904 годзе стаў уладальнікам Давыд-Гарадоцкай ардынацыі, прыняў расійскае падданства. Стаў членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі. 

Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў, 1-й сусветнай вайны. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі (1917) добразычліва адносіўся да беларускага нацыянальнага руху. У сакавіку 1917 года вітаў з'езд беларускіх нацыянальных арганізацый. Адзін з заснавальнікаў польскай Нацыянальна-кансерватыўнай партыі ў Петраградзе (кастрычнік 1917), сакратар арганізацыі партыі ў Мінску. У лютым 1919 года ўступіў у 3-і полк уланаў у складзе Літоўска-беларускай дывізіі. Ад’ютант Вярхоўнага галоўнакамандуючага польскай арміяй Юзафа Пілсудскага. Загінуў у баі на Украіне.

File:Józef Piłsudski dekoruje Orderem Virtuti Militari sarkofag Stanisława Radziwiłła NAC 1-P-2149-4.jpg|Юзаф Пілсудскі кладзе ордэн «Virtuti Militari» IV класа на саркафаг з рэшткамі князя Станіслава Радзівіла ў крыпце-пахавальні князёў Радзівілаў у Фарным касцёле Найсвяцейшага Божага Цела ў Нясвіжы падчас візіту Юзафа Пілсудскага ў Нясвіж на сустрэчу з віленскімі кансерватарамі (25.10.1926)

File:Slowo - 1926, nr 251 Zjezd u Niaswizhy - p 3.jpg|Некралог пра Станіслава Радзівіла ў газеце «Słowo» (№ 251), размешчаны пасля візіту Юзафа Пілсудскага ў Нясвіж на сустрэчу з віленскімі кансерватарамі (25.10.1926)

## Літаратура 
* *Шышыгіна-Патоцкая, К.* Нясвіж і Радзівілы / К. Шышыгіна-Патоцкая. — Мн.: Беларусь, 2007.
* *Каралёнак У.* Заснаванне Давыд-Гарадоцкай ардынацыі і сваяцкія сувязі яе ардынатаў // ? — С. ?.
* Список членов Минского общества сельского хозяйства . ... на 1 декабря 1914 года. — Типография Я. А. Гринблата, [1914?]. — 40 с.

Станіслаў Вільгельм
Катэгорыя:Пахаваныя ў крыпце Радзівілаў
Катэгорыя:Кавалерысты Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Члены Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі
Расіца

**Расі́ца**, **расянка** (*Drosera*) — род кветкавых раслін сямейства расіцавых.

## Апісанне 
Шматгадовыя насякомаедныя травы вышынёй да 25 см з паўзучым або клубнепадобным карэнішчам. Лісце ў прыкаранёвай разетцы, доўгачаранковае, распасцёртае па зямлі. На верхнім баку і па краі пакрытае адчувальнымі валаскамі з чырвонай залозістай галоўкай, якая ўтрымлівае кроплю ліпкай вадкасці (здаецца, што на лісці раса, — адсюль назва). Калі насякомае трапляе на ліст, валаскі накрываюць яго і абвалакваюць сліззю. Адначасова ліст складваецца па цэнтры (стрымлівае насякомае) і выдзяляе стрававальныя ферменты. Пасля ператраўлівання насякомага ліст зноў раскрываецца. Кветкі дробныя, белыя, у негустых гронкападобных або мяцёлчатых суквеццях. Плод — каробачка.

## Пашырэнне 
Каля 100 відаў. Пашыраны ў трапічных і ўмераных паясах, пераважна ў Аўстраліі і Новай Зеландыі. На Беларусі 4 віды — , ,  і , трапляюцца на балотах, асабліва сфагнавых.

## Выкарыстанне 
Лекавыя і фарбавальныя расліны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Расіца
Расічка

**Расі́чка** (*Digitaria*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Назва 
Навуковая назва роду паходзіць ад  — «палец», что ставіцца да размяшчэння галінак суквецця ў многіх відаў расічак.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя, радзей аднагадовыя травы вышынёй 10—80 см. Сцёблы моцна галінастыя каля асновы, прамастойныя або ляжачыя, часта чырванаватыя. Лісце лінейна-ланцэтнае. Агульнае суквецце — прамы колас з 2—20 пальчата сабраных коласападобных галінак на верхавінцы сцябла. Плод — зярняўка.

## Арэал 
Налічвае каля 350 відаў, пашыраных ў трапічных і субтрапічных (пераважна ў Афрыцы) і часткова ва ўмерана цёплых абласцях. На тэрыторыі Беларусі 4 віды, трапляюцца на пясках, па берагах вадаёмаў, як пустазелле на палях.

## Таксанамія 
### Сінонімы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Віды 
Тыпавы вид — *Digitaria sanguinalis*. Род уключае каля 260 відаў. Некаторыя з іх:
* 
* 
* 
* 
* 

## Выкарыстанне 
Кармавыя, пераважна пашавыя расліны, некаторыя віды культывуюць у Паўднёва-Усходняй Азіі як збожжавыя злакі. Выкарыстоўваюць для барацьбы з эрозіяй, для замацавання пяскоў, насыпаў, стварэння газонаў. Салома расічкі прыдатная на выраб паперы, цыновак, кошыкаў і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Праект «Архив природы России»  
* 
* Энциклопедия Белгородской области 
* *Digitaria* (Росичка) // ИАС «ООПТ России» 

Катэгорыя:Просавыя
Рамаліна

**Рамалі́на** (*Ramalina*) — род кусцістых лішайнікаў сямейства рамалінавых.

## Апісанне 
Слаявіна (талом) лопасцевая, шэра-зялёная, жаўтаватая або белая, абвіслая ці прамастойная, прымацаваная да субстрату асновай. Лопасці на папярочным зрэзе плоскія, зрэдку паверхня лопасці ямістая, няроўная, маршчыністая. Пладовыя цеяы (апатэцыі) бакавыя або канцавыя сядзячыя або на кароткай ножцы. Сумкі булавападобныя або цыліндрычныя, з васьмю бясколернымі спорамі. Споры двухклетачныя.

Талом змяшчае лішайнікавыя кіслоты: уснінавую, эвернавую, салацынавую. 

## Пашырэнне 
Вядома каля 240 відаў. Шырока распаўсюджаны ў паўднёвых раёнах Паўночнага паўшар’я. Сустракаюцца ў шыракалістых, мяшаных, яловых лясах і парках на ствалах і суках дрэў ліставых парод (ліпа, дуб, ясень, асіна), радзей на галінах елкі і камянях. На Беларусі звыш 10 відаў, у т.л. , , ,  і інш.

## Выкарыстанне 
Некаторыя віды маюць араматычныя рэчывы, якія выкарыстоўваюцца ў парфумернай прамысловасці.

## Віды 
Некаторыя віды:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рамалінавыя
Катэгорыя:Роды грыбоў
Аляксандр Раманоўскі

**Аляксандр Раманоўскі** (,  — ) — беларускі і аўстралійскі мастак.

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў школу-дзесяцігодку (1932) і Віцебскі мастацкі тэхнікум (1938). Працаваў мастаком у тэатры і рэдакцыях газет. У 1940 прызваны ў Чырвоную Армію, з 1941 быў у нямецкім палоне. Пасля II сусветнай вайны эмігрыраваў у Аўстралію.

Найбольш плённа працаваў у жанрах палітычнай карыкатуры, скетча, плаката. Яго малюнкі друкаваліся ў беларускай і расійскай эмігранцкай перыёдыцы. Яго творы экспанаваліся на мастацкіх выстаўках у Аўстраліі. У 1955 у г. Сідней выдадзены альбом яго скетчаў.

Быў членам Аўстралійскага мастацкага таварыства і Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку, якому завяшчаў некалькі сваіх малюнкаў.

Трагічна загінуў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Аўстраліі
NGC 104

**NGC104** — шаравое зорнае скопішча ў сузор’і Тукана.

Бачная зорная велічыня: 4,0. Бачны размер: 30,9'. Прамое ўзыходжанне: 0 гадз. 24м 6с. Схіленне: -72° 05'.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Шаравыя скопішчы
Катэгорыя:Тукан (сузор’е)
NGC 2158

**NGC 2158** — рассеянае зорнае скопішча ў сузор’і Блізнят.

Бачная зорная велічыня: 8,6. Бачны размер: 5,0'. Прамое ўзыходжанне: 6 гадз. 7м 30с. Схіленне: +24°06'.

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1784 годзе
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Зорныя скопішчы
NGC 2237

**Туманнасць Разетка, NGC 2237** — гіганцкая туманнасць у сузор’і Аднарога.

Бачная зорная велічыня: 5,5. Бачны размер: 80,0'x60,0'. Прамое ўзыходжанне: 6 гадз. 30м 18с. Схіленне: +05°03'00".

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1871 годзе
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2264

**NGC 2264** — рассеянае зорнае скопішча ў сузор’і Аднарога.

Бачная зорная велічыня: 3,9. Бачны размер: 20,0'. Прамое ўзыходжанне: 6 гадз. 41м 6с. Схіленне: +09°53'.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1784 годзе
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Зорныя скопішчы
NGC 6791

**NGC 6791** — рассеянае зорнае скопішча ў сузор’і Ліры.

Бачная зорная велічыня: 9,5. Бачны размер: 10,0'. Прамое ўзыходжанне: 19 гадз. 20м 53с. Схіленне: +37°46'18".

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1853 годзе
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Зорныя скопішчы
Катэгорыя:Ліра (сузор’е)
Монтэ-Карла

**Монтэ-Карла** (, манегаская Monte-Carlu) — адміністрацыйная тэрыторыя княства Манака (з лютага 2007 года), найбуйнейшы раён краіны, размешчаны на тэрыторыі аднайменнай камуны ў Манака. На поўдзень ад раёна размешчаны Ла-Кандамін, а паўночней французскі горад Тэнаа.

Раён вядомы сваім казіно, пляжамі і наяўнасцю вышэйшага грамадства. У Монтэ-Карла пачынаецца і завяршаецца штогадовае ралі «Монтэ-Карла». Акрамя таго, па Монтэ-Карла праходзіць траса Гран-пры Манака Формулы-1. Чыгуначная станцыя Манака Монтэ-Карла размяшчаецца ў скале. Са станцыі можна выйсці як у курортна-гістарычную частку, так і ў зону казіно. Ад Ніцы да Монтэ-Карла электрычка ідзе каля 20 хвілін.

## Спасылкі 
* Official site about Monte Carlo thermae 
* 
* Travel guide for Monte Carlo and Monaco
* Monaco Portal 

Катэгорыя:Манака
Казіно

[thumb|Казіно ў [Монтэ-Карла]] **Казіно** — ігральная ўстанова, у якой з выкарыстаннем рулеткі, сталоў для картачных гульняў і гульні ў косці, гульнявых аўтаматаў, а таксама іншага ігральнага абсталявання ажыццяўляецца правядзенне азартных гульняў з абвешчаным грашовым ці іншым маёмасным выйгрышам. Настольныя гульні праводзяць з дапамогай адмыслова навучаных асістэнтаў — круп'е.

У многіх краінах свету казіно забаронены.

## Гл. таксама 
* Азартная гульня

Катэгорыя:Азартныя гульні
Гран-пры Манака

thumb **Гран-пры Манака** (фр. Grand Prix de Monaco) — гонка Формулы-1 на гарадскі трасе Монтэ-Карла ў княстве Манака. Праводзіцца з першага чэмпіянату свету 1950 года па цяперашні час (не было ўключана ў чэмпіянат 1951-1954 гадоў). З 1929 па 1948 гады да ўзнікнення Формулы-1 Гран-пры Манака па аўтагонках праводзіліся як незалежныя спартыўныя спаборніцтвы. Гран-пры Манака лічыцца адной з самых прэстыжных гонак у чэмпіянаце Формулы-1 і ў свеце - адзіны Гран-пры, дзе гонкі праводзяцца не на адмыслова пабудаванай трасе, а прама на вуліцах горада.

Катэгорыя:Манака
Катэгорыя:Формула-1
Катэгорыя:Гран-пры Формулы-1
Прэзідэнт Албаніі

**Прэзідэнт Албаніі** — вышэйшая службовая асоба Албаніі.

## Спіс 
# Ахмет Зогу (1925—1928)
# Раміз Алія (1991—1992)
# Салі Берыша (1992—1997)
# Рэджэп Мейдані (1997—2002)
# Альфрэд Майсю (2002—2007)
# Бамір Топі (2007—2012)
# Буяр Нішані (2012—2017)
# Ілір Мета (2017-2022)
# Байрам Бегай (з 2022)

## Гл. таксама 
Спіс дзеючых кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў

Катэгорыя:Палітыка Албаніі
*
Георгэ Іванаў

**Георгэ Іванаў** (, Валандава) — македонскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэзідэнт Македоніі ў 2009—2019 гадах.

Прафесар права.

Пражывае ў Скоп’е. Жанаты, мае дваіх дзяцей.

## Спасылкі 
* www.ivanov.com.mk — Афіцыйны сайт 
* Кароткая Біяграфія на Vreme Online 

Катэгорыя:Палітыкі Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Прэзідэнты Паўночнай Македоніі
Гэлена Людвікаўна Раманоўская

**Гэлена Людвікаўна Раманоўская** (; ,  — ) — беларуская савецкая пісьменніца і перакладчыца польскай нацыянальнасці.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і чыгуначніка. Скончыла Мінскі польскі педагагічны тэхнікум імя Б. Вясалоўскага (1929), Беларускі вышэйшы педагагічны інстытут (1934). Працавала настаўніцай у польскіх і беларускіх школах Дзяржынскага раёна і Мінска. Прадстаўніцай гэтак званага пакалення «маладых» пісьменнікаў, выхаваных пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, якія лічылі сябе «савецкімі палякамі». 

Была членам Камсамола. Была членам Польскай секцыі Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў і Польскай секцыі Саюза пісьменнікаў БССР. Член Саюза пісьменнікаў СССР і Беларусі з 1934 года. 

У 1932—1937 гадах працавала на Беларускім радыё, у польскамоўнай газеце «Orka», у 1944—1963 гадах настаўнічала ў Мінску.

Памерла  года ў Мінску. Пахаваная на Паўночных могілках Мінска.

## Творчасць 
Дэбютавала ў друку ў 1929 годзе, друкавала вершы, апавяданні. Пісала на польскай мове. Творчасць Г. Раманоўскай апісвала перамены ў польскай супольнасці ў БССР, барацьбу старога і новага на вёсцы. Асобнымі кнігамі выйшлі аповесці «З вясною ў спаборніцтве» («Z wiosną w zawody», 1933), «Пахне зямля» («Pachnie ziemia», 1934), драматычная інсцэніроўка для дзяцей «W walce o Sowiety» (1934). Для твораў характэрна рамантычная ўзнёсласць.

Перакладала на польскую мову творы беларускіх пісьменнікаў, у т.л. аповесць П. Галавача «Спалох на загонах» (1933). На беларускую мову асобныя яе творы перакладалі С. Шушкевіч, В. Эрнест.

## Літаратура 
* 
* *Krzysztof Woźniakowski* Helena Romanowska  // Polski Słownik Biograficzny. — Т. 31 — 1988—1989;
* .

Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі XX стагоддзя
Краджа золата

**«Краджа золата»** — беларускі рок-гурт, заснаваны ў верасні 2005 года. Працуе ў рэчышчы макаранічнага року.

### Гісторыя
Гурт «Краджа золата» быў утвораны ў 2005 годзе філолагамі Сяргеем Дубялевічам і Віктарам Лупасіным, каб паўдзельнічаць у фэсце «Хаўтуры па Бум-Бам-Ліце». Датаю стварэння лічыцца апошняя субота верасня, калі адбылася першая рэпетыцыя. Напачатку кар'еры дуэт выконваў камічныя аўтарскія песні пад прасцецкую акустычную гітару. У якасці тэкстаў браліся творы К. Бальмонта, В. Каратынскага, Дз. Хвастоўскага, Ф. Багушэвіча, а таксама і ўласныя напрацоўкі. З прыходам гітарыста Мікалая Акрачкова і спявачкі Міколкі гурт пераходзіць спачатку на камерны акустычны бард-рок, а пасля на ўласны стыль, які паядноўвае элементы хэві-мэталу, шансону, панк-року ды іншых музычных кірункаў, дзеля чаго Лупасін прапанаваў урэшце вызначэнне «Макаранічны рок». Нязменнымі на ўсім шляху існавання гурта заставаліся тэатралізацыя музыкі, большая ці меншая літаратурацэнтрычнасць, праца па-за існуючымі стылявымі рамкамі, а таксама пэўны амбівалентны камізм. 

У 2007 годзе «Краджа золата» выдае дэбютны альбом «Баяны» (распаўсюджваўся з часопісам «Тэксты»), неўзабаве пасля чаго распадаецца. У 2010 годзе Лупасін разам з Аляксеем Арловым адтварае каманду і распачынае актыўную канцэртную дзейнасць. Рэпертуар адноўленага калектыву грунтуецца пакуль што на старых напрацоўках.

### Музыкі
#### Кананічны склад
Віктар Міхайлавіч Лупасін — вакал, рэп, музыка, тэксты;

Сяргей Аляксандравіч Дубялевіч — вакал, харэаграфія, эпатаж, выклік грамадству;

Вера Аляксандраўна Пучкова — гітара;

Міхал Іванавіч Зарэмба — клавішы;

Аляксей Леанідавіч Арлоў — бас-гітара, харэаграфія, дырэктар гурта;

Ціхан Ігаравіч Батура — бубны.
#### Асноўныя прэінкарнанты
Міколка Карповіч — вакал, маракасы, гітара;

Мікалай Уладзіміравіч Акрачкоў — гітара, бас, вакал, музыка, тэксты;

Яўген Паўлавіч Стоцік — бубны, музыка, тэксты, аранжаванні.
### Дыскаграфія
* Г1 (касета, 2006)
* Made In Belarus Size Tiny (касета, 2007)
* Баяны (CD, 2007)

Катэгорыя:Поп-рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе
Анджэй Бенедыкт Клангевіч

**Анджэй Бенедыкт Клангевіч** (; ? — ) — рымска-каталіцкі дзеяч. Ад 1828 адміністратар Віленскай дыяцэзіі. У 1830—1840 біскуп-суфраган брэсцкі. Ад 14 снежня 1840 біскуп віленскі.

За часам паўстання 1830—1831 гадоў быў адміністратарам дыяцэзіі віленскай. Пасля разні насельніцтва Ашмянаў напісаў да імператара ліст з пратэстам, за што быў высланы на 14 месяцаў у глыбокую Расію.

## Спасылкі 
* Bishop Andrzej Benedykt Klangiewicz †

Катэгорыя:Біскупы віленскія
Формула-1

**«Формула-1»** () — чэмпіянат свету па колцавых аўтагонках на аўтамабілях з адкрытымі коламі.

Чэмпіянат свету Формулы-1 праводзіцца кожны год і складаецца з асобных Гран-пры, або этапаў. У канцы года выяўляецца пераможца чэмпіянату. У Формуле-1 спаборнічаюць як асобныя пілоты, так і каманды. Пілоты спаборнічаюць за тытул чэмпіёна свету, а каманды - за Кубак канструктараў.

Каманды, што ўдзельнічаюць у гонках Формулы-1, выкарыстоўваюць на Гран-пры баліды (гоначныя аўтамабілі) уласнай вытворчасці. Такім чынам, задачай каманды з'яўляецца не толькі наняць хуткага і спрактыкаванага пілота і забяспечыць граматную настройку і абслугоўванне машыны, але і зусім «з нуля» спраектаваць і сканструяваць балід. Але бываюць і выняткі. Напрыклад, шасі каманд Red Bull Racing і Scuderia Toro Rosso былі вельмі падобныя, амаль ідэнтычныя, аж да 2009 года. Яны былі спраектаваны і выраблены кампаніяй Red Bull Technology (баліды Тора Роса ствараліся на базе Мінардзі і мелі істотныя адрозненні ад асноўнай стайні, а нейкі час працягвалі выступаць з састарэлымі рухавікамі V10, са змененым рэстрыктарам паветразаборніка), бо абедзве каманды і кампанія-вытворца належаць канцэрну Red Bull GmbH.

Паколькі каманды будуюць баліды па ўласных тэхналогіях і з прычыны высокай канкурэнцыі каманд, у Формуле-1 увесь час нараджаюцца арыгінальныя тэхнічныя рашэнні, што вядзе да прагрэсу як гоначных балідаў, гэтак і дарожных аўтамабіляў.

Баліды ўдзельнікаў чэмпіянату павінны адпавядаць тэхнічнаму рэгламенту Формулы-1 і прайсці тэст на ўдаратрываласць. Рэгламент і ўся гоначная серыя знаходзіцца пад кіраваннем Міжнароднай аўтамабільнай федэрацыі FIA.

## Асноўныя правілы 
* Кожная каманда сама стварае шасі для свайго баліда. Маторы могуць быць набыты ў іншага вытворцы. За адпаведнасцю машын тэхнічнаму рэгламенту сочаць *сцюарды* Міжнароднай федэрацыі аўтаспорту.
* Ад кожнай каманды ў кожным Гран-пры павінны выступаць два гоншчыка, пры гэтым размалёўка машын павінна быць аднолькавай (з выняткам нумароў). У выпадку, калі каманда не выйдзе на старт гонкі ці выставіць толькі адзін балід, гэта можа карацца штрафам.
* Гран-пры праводзіцца з пятніцы па нядзелю (з выняткам Гран-Пры Манака, дзе вольныя заезды робяцца ў чацвер) і складаецца з свабодных заездаў, кваліфікацыі і гонкі. Сезон складаецца з рознай колькасці Гран-пры: ад 7 у  да 21 у  і звычайна праводзіцца з сакавіка па лістапад.
* За першыя 10 месцаў на фінішы гонкі пілоты і каманды атрымваюць ачкі па сістэме 25-18-15-12-10-8-6-4-2-1. Трое першых гоншчыкаў падымаюцца на подыум. У гонар пераможцы іграе гімн краіны, па ліцэнзіі аўтаклуба якой ён выступае, а потым — гімн краіны каманды пераможцы. Краіна каманды пераможцы вызначаецца па дзяржаве, што выдала ёй ліцэнзію на ўдзел. Калі грамадзянства пілота і краіна каманды пераможцы супадаюць, гімн іграецца адзін раз.
* Ачкі, набраныя пілотамі ў гонцы, дадаюцца да іх рахунка ў змаганні за тытул чэмпіёна свету, а таксама да рахунка іх каманд у змаганні за Кубак канструктараў.

## Гоншчыкі 
* Рубенс Барыкела
* Міхаэль Шумахер
* Фернанда Алонса
* Дэвід Култхард
* Ален Прост
* Кімі Райканен
* Джанкарла Фізікела

## Зноскі
## Спасылкі 
* 
* Формула-1 на сайце FIA
Сінагога

**Сінагога** (грэч. συναγωγή — збор, грамадства;  — бэйт кнесет, г.зн. дом сходаў, сходаў) — іудзейскі малітоўны дом або памяшканне, дзе іудзеі моляцца Богу. Звычайна ўяўляе сабой збудаванне характэрнай архітэктуры. Праўда, па іудзейскіх рэлігійных правілах, сінагогай можа быць любое памяшканне, якое было асвячона па спецыяльным абраду.

Згодна з Талмудам, будынак сінагогі павінны размяшчацца ў цэнтры яўрэйскага пасялення, як правіла, на ўзвышэнні і быць дамінантай усёй прылеглай тэрыторыі.

Сінагога не толькі аказала вырашальны ўплыў на фарміраванне іудаізму, але і паслужыла асновай выпрацаваных у хрысціянстве і ісламе формаў грамадскага набажэнства.

Традыцыя надае сінагозе велізарнае значэнне ў яўрэйскім жыцці. Талмуд лічыць, што яна саступае па святасці толькі Храму, і называе яе мікдаш меат - «малая святыня», як сказана:
«Я выслаў іх да народаў, і развею іх па землях, але Я стаў для іх свяцілішчам малым у краінах, куды прыйшлі яны.»

## Сінагогі Беларусі ў малюнках Анатоля Наліваева 

Выява:Minsk - synagogue (Daumana st) 1947-1967 Anatoly Nalivaev.jpg|«Мінск. Сінагога на Даўмана»
Выява:Minsk - sinagogue (Troitzkoe predmestie) 1983 Anatoly Nalivaev.jpg|Анатоль Наліваеў «Будынак былой сінагогі ў Траецкім прадмесці, Мінск»
Выява:Minsk - synagogue (Dimitrov st) 1966 Anatoly Nalivaev.jpg|«Сінагога па вуліцы Дзімітрава ў Мінску»
Выява:Minsk - synagogue (Dimitrov st) 1951 Anatoly Nalivaev.jpg|Анатоль Наліваеў «Мінск. Сінагога»
Выява:Minsk - vid iz okna Holodnoi sinagogi 1966 Anatoly Nalivaev.jpg|«Выгляд з акна Халоднай сінагогі 
Выява:Vitebsk - synagogue 1951-1964 Anatoly Nalivaev.jpg|Анатоль Наліваеў «Віцебск. Сінагога»
Выява:Mogilev - synagogue Kupecheskaya 1959-1967 Anatoly Nalivaev.jpg|«Магілёў. Купецкая сінагога»
Выява:Mogilev - synagogue Tzukermana 1959-1967 Anatoly Nalivaev.jpg|Анатоль Наліваеў. Магілёў, сінагога Цукермана
Выява:Pinsk - synagogue (Konfederatskaya) 1967 Anatoly Nalivaev.jpg|«Пінск, Канфедэрацкая сінагога»
Выява:Shklov - synagogue 1969 Anatoly Nalivaev.jpg|Анатоль Наліваеў «Шклоў, сінагога»
Выява:Bykhov - synagogue 1967 Anatoly Nalivaev.jpg|«Быхаў, сінагога»
Выява:Mstislavl - synagogue (before 1967) Anatoly Nalivaev.jpg|«Мсціслаў, сінагога»
Выява:Volozhin - ieshiva 1967 Anatoly Nalivaev.jpg|«Быхаў, сінагога»
Выява:Nesvizh - synagogue 1958-1967 Anatoly Nalivaev.jpg|Анатоль Наліваеў. Нясвіж, сінагога
Выява:Stolin - synagogue 1967 Anatoly Nalivaev.jpg|«Валожынскі ешыбот»
Выява:Shklov - synagogue 1967 Anatoly Nalivaev.jpg|«Шклоў, сінагога»

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Цуды Беларусі. 7 велічных сынагог, якія руйнуюцца // svaboda.org 1 лютага 2020
* 

Катэгорыя:Іўдаізм
Ян Ежы Радзівіл

**Ян Юрый Радзівіл** (, мястэчка Чарнаўчыцы Берасцейскага павета — 18 снежня 1625, горад Кобрын) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, кашталян троцкі (з 1613)

Валодаў маёнткамі ва Украіне; II ардынат на Нясвіжы (1616).

## Біяграфія 
З нясвіжскай лініі роду Радзівілаў гербу «Трубы», сын Мікалая Крыштафа «Сіроткі», ваяводы віленскага, і Альжбеты Яўхіміі з Вішнявецкіх. Меў братоў Жыгімонта Караля, Альбрэхта Уладзіслава і Аляксандра Людвіка.

Навучаўся ў езуіцкіх калегіумах Нясвіжа, Бранева, Аўгсбурга, падарожнічаў па Германіі, Італіі.

Абіраўся паслом на сойм (1611), маршалак Галоўнага Трыбунала ў 1616. Падтрымліваў палітыку Жыгімонта Вазы, неаднаразова быў сенатарам-рэзідэнтам пры каралю.

У 1619 выехаў у вялікае замежнае падарожжа, наведаў Германію, Бельгію, Англію, Францыю, Іспанію, Італію. У 1621 запісаўся ва ўніверсітэт у Падуі, а ў 1625 — у Балонні.
 
У шлюбе з Элеанорай Астрожскай дзяцей не меў, па яго смерці Нясвіжская ардынацыя перайшла да брата Альбрэхта Уладзіслава.

У апошні год жыцця Я. Ю. Радзівіла на тэрыторыі сучаснай Беларусі прайшла чума («моравае паветра»), ад якой ён, імаверна, і памёр.

## Літаратура 
* 
* 

Ян Юрый
Ян Ежы
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Постаці Мірскага замка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чарнаўчыцах
Катэгорыя:Памерлі ў Кобрыне
Аркадзь Паўлавіч Розенгольц

**Аркадзь Паўлавіч Ро́зенгольц** (,  — ) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч. Адзін са стваральнікаў савецкай ваеннай і грамадзянскай авіяцыі.

У 16-гадовым узросце ўступіў РСДРП. Скончыў Кіеўскі камерцыйны інстытут, працягваў рэвалюцыйную дзейнасць у Кіеве і Маскве. Пасля лютаўскай рэвалюцыі 1917 года здзяйсняў пераход пад рабочы кантроль вытворчасцяў, удзельнічае ў стварэнні Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў, завадскіх і фабрычных камітэтаў, партыйных і прафсаюзных арганізацый, фарміраваў атрады Рабочай міліцыі і Чырвонай гвардыі. У дні кастрычніцкага перавароту Разенгольц — член Маскоўскага ваенна-рэвалюцыйнага камітэта, адзін з кіраўнікоў узброенага паўстання ў Маскве. Пасля перамогі рэвалюцыі Розенгольц — адказны работнік Савдэпу. Неўзабаве ўведзены ў склад Рэвваенсавету. Прызначаны членам РВС 5-й арміі і прымаў удзел ва ўзяцці Казані. У снежні 1918 — сакавіку 1919 гадоў Розенгольц — член РВС 8-й арміі Паўднёвага фронту, якая на чале з Тухачэўскім вяла абарончыя баі супраць белаказакаў на варонежскім кірунку, а потым пад Луганскам. Удзельнічаў у разгроме белаказакаў на Доне, прымаў удзел у баях за Данбас. Затым яго накіроўваюць у РВС 7-й арміі, якая абараняла Петраград ад войск Юдзеніча. Потым на Паўднёвы, Каўказскі, Заходні франты. За заслугі на франтах Розенгольц узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга.

Пасля Грамадзянскай вайны ўзначаліў Цэнтральны саюз транспартных рабочых, потым займаў і іншыя адказныя пасады. З канца 1922 года Разенгольц займаўся стварэннем і развіццём савецкай авіяцыі. 11 снежня 1922 годзе накіраваны ў Берлін для перамоў з авіяцыйнымі кампаніямі «Дэрулюфт» і «Аэра-Уніён» па пытанні арганізацыі паветранай лініі Швецыя — Персія праз Савецкі Саюз. У сакавіку 1923 года Розенгольца прызначылі начальнікам Рабоча-сялянскага Чырвонага ваеннага паветранага флоту, адначасова старшынёй Савета па грамадзянскай авіяцыі. 10 снежня 1924 года накіраваны на дыпламатычную працу ў Англію, дзе займаўся таксама і шпіянажам. Затым Розенгольц узначальваў Наркамат замежнага гандлю СССР.

У 1937 годзе Розенгольц арыштаваны па справе «Антысавецкага права-трацкісцкага блоку». Зведаў катаванні, але не прызнаў паклёпніцкіх абвінавачванняў і адмовіўся падаць прашэнне пра памілаванне. 15 сакавіка 1938 года Розенгольц расстраляны. Праз месяц расстралялі яго жонку, Зою Аляксандраўну Розенгольц-Рашэнцаву, супрацоўніцу часопіса «Большевитская печать». Праз цяжкія выпрабаванні прайшлі іх дзеці — сын Валер, які пазней стаў доктарам тэхнічных навук, і дачка Зоя, доктар у адной з маскоўскіх бальніц. У лютым 1988 года Аркадзь Паўлавіч Розенгольц цалкам рэабілітаваны, «бо не здзейсніў ніякага злачынства».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Карніловіч Э. А.* Розенгольц Аркадзь Паўлавіч // 
* *Шумихин В.* Через полвека забвения. // Крылья Родины. № 8. — Москва, 1988. — С. 12—13.

Катэгорыя:Расстраляныя і пахаваныя на палігоне «Камунарка»
Сход Албаніі

**Парламент Албаніі** — аднапалатны **Сход Албаніі** (алб. Kuvendi i Shqipërisë), або **Народны Сход** (алб. Kuvendi Popullor). 

У Сходзе Албаніі 140 месцаў. 100 дэпутатаў абіраюцца па мажарытарнай сістэме ў аднамандатных акругах (у два туры), 40 - па партыйных спісах з 2,5-працэнтным бар'ерам для партый і четырохпрацэнтным бар'ерам для партыйных блокаў. Тэрмін паўнамоцтваў дэпутатаў - 4 гады. 

Сход Албаніі мае паўнамоцтвы вызначаць ўнутраную і знешнюю палітыку дзяржавы, сцвярджаць і змяняць Канстытуцыю, аб'яўляць вайну, ратыфікаваць і ануляваць міжнародныя дагаворы, выбіраць Прэзідэнта Албаніі, генеральнага пракурора і членаў Вярхоўнага суда, кантраляваць дзейнасць дзяржаўных радыё і тэлебачання, дзяржаўнага інфармацыйнага агенцтва і іншых афіцыйных інфармацыйных органаў. 

## Гісторыя 
Першы парламент Албаніі створаны ў 1920 годзе, падчас змагання за незалежнасць краіны і супраць яе падзелу па Парыжскім міры паміж Грэцыяй, Італіяй і Югаславіяй.

У 1928 парламент быў распушчаны, а Албанія абвешчана каралеўствам.

У 1944 ўведзена ўсеагульнае выбарчае права. У 1945 прайшлі парламенцкія выбары, на якіх 97,7 % галасоў атрымаў узначалены камуністамі Дэмакратычны фронт (іншыя палітычныя сілы не прымалі ўдзелу ў выбарах).

З 1945 па 1990 у краіне існавала аднапартыйная сістэма. Адзінай партыяй была Камуністычная партыя Албаніі (пазней — Албанская партыя працы).

У 1990 прынятая шматпартыйная сістэма. З моманту яе ўвядзення дамінуючымі партыямі ў палітычнай сістэме Албаніі з’яўляюцца кансерватыўная Дэмакратычная партыя Албаніі і пост-камуністычная Сацыялістычная партыя Албаніі.

Катэгорыя:Палітыка Албаніі
Копты

**Ко́пты** (ад  — *егіпцянін*) — егіпецкія хрысціяне, складаюць каля 8-9 % насельніцтва Егіпта, гэта значыць прыкладна 6 млн чалавек (гэтая лічба, магчыма, заніжаная; па іншых дадзеных — каля 8 млн чалавек). Большасць коптаў вызнаюць хрысціянства, належаць, галоўным чынам, да Копцкай праваслаўнай царквы з ліку дахалкідонскіх цэркваў. Частка коптаў (каля 100 тыс. чалавек) належыць да Копцкай каталіцкай царквы.

## Вядомыя копты 
* Бутрас Бутрас-Галі — Генеральны сакратар ААН.

## Гл. таксама 
* Егіпцяне
* Копцкая праваслаўная царква
* Копцкі абрад
* Копцкае мастацтва
* Копцкая мова
* Копцкі алфавіт
* Горад смецяроў

## Спасылкі 
* 
* «Хрысціяне-Копты, Каір, 2007» Матэрыял фатографа Пятра Антонава 
* Menschen zweiter Klasse (дакументальны фільм швейцарскага тэлебачання пра коптаў (ням.)
Магеланавы Воблакі

thumb|Магеланавы воблакі
**Магеланавы воблакі** (Вялікае і Малое) — дзве карлікавыя галактыкі, спадарожнікі Млечнага Шляху; самыя яркія ў Паўднёвым паўшар'і неба, найбольш блізкія да нашай Галактыкі.

Названыя па імю Ф. Магелана, каманда якога выявіла іх у час першага кругасветнага падарожжа (1519).

Магеланавы воблакі відаць на паўднёвым небе простым вокам як туманныя плямы няправільнай формы (Вялікае Магеланава воблака — у сузор'і Залатой Рыбы, Малое Магеланава воблака — у Тукане). Памеры гэтых галактык каля некалькіх дзесяткаў тыс. св. гадоў. Адлегласць ад Зямлі да Вялікага Магеланава воблака 150 тыс. св. гадоў, да Малога — 200 тыс. св. гадоў. Магеланавы воблакі сфарміраваліся на некалькі мільярдаў гадоў пазней за нашу Галактыку і маюць шмат маладых зорак і газапылавых комплексаў, дзе ідзе актыўны працэс зоркаўтварэння. У Вялікім Магеланавым воблаку ў лютым 1987 успыхнула звышновая зорка, якую можна было бачыць з Зямлі простым вокам.

## Літаратура 
*  С. 444.

Катэгорыя:Галактыкі
Катэгорыя:Мясцовая група
Навасёлкі (Шумілінскі раён)

**Навасёлкі** (, ) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Сіроцінскага сельсавета.

Да 1 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Пагарэліцкага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Шумілінскага раёна
Ілава (Шумілінскі раён)

**І́лава** (, ) — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, на правым беразе ракі Дзвіна. Уваходзіць у склад Мікалаеўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 2010 год — 11 чалавек
* 1999 год — 15 чалавек

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Дубко (1938—2001) — старшыня Гродзенскага аблвыканкама, Герой Беларусі (пасмяротна)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мікалаеўскі сельсавет (Шумілінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шумілінскага раёна
Фернанда Алонса

**Фернанда Алонса Дыяс** (ісп. Fernando Alonso Díaz) — іспанскі аўтагоншчык, двухразовы чэмпіён свету серыі Формула-1 — 2005 і 2006 гадоў, двухразовы пераможца «24 гадзіны Ле-Мана» (2018, 2019).

Фернанда Алонса пражывае ў Оксфардзе, Вялікабрытанія, мае дом у Мон-сюр-Рола, ля Жэнеўскага возера, Швейцарыя.

## Спасылкі 
* Официальный сайт Фернандо Алонсо
* Фернандо Алонсо на Fernando-Alonso.ru 
* Энциклопедия Формулы 1: гонщик: Фернандо Алонсо

Катэгорыя:Пераможцы Гран-пры Формулы-1
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1 з Іспаніі
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на Minardi
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на Renault
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на McLaren
Катэгорыя:Пілоты Формулы-1, якія выступалі на Ferrari
Катэгорыя:Аўтагоншчыкі Іспаніі
Катэгорыя:Аўтагоншчыкі Ралі Дакар
Катэгорыя:Пілоты 24 гадзін Ле-Мана
Эрдэнэт

**Эрдэнэт** (манг. Эрдэнэт) — другі па велічыні горад у Манголіі, у міжрэччы Селенгі і Архон, адміністрацыйная адзінка цэнтральнага падпарадкавання, а з 1992 г. цэнтр Архонскага аймака, у які, апроч уласна горада, уваходзіць толькі адзін самон (сельскі раён).
Размешчаны за 340 км на паўночны захад ад сталіцы краіны Улан-Батара, за 180 км на захад ад Дархана, за 60 км на поўнач ад цэнтра Булганскага аймака, а таксама за 140 км ад дзяржаўнай мяжы Расіі.
## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Манголіі
Абарончае збудаванне

**Абарончае збудаванне** або **фартыфікацы́йнае збудаванне** — інжынернае збудаванне, прызначанае для укрытага размяшчэння і найбольш эфектыўнага прымянення зброі, ваеннай тэхнікі, пунктаў кіравання, а таксама для абароны войскаў, насельніцтва і аб'ектаў тыла краіны ад уздзеяння сродкаў паражэння праціўніка. Адрозніваюцца палявыя і доўгачасовыя. Распрацоўкай канструкцый, спосабаў ўзвядзення і выкарыстання палявых і доўгачасовых фартыфікацыйных збудаванняў займаецца фартыфікацыя.
thumb|right|150px|Бартызан

## Прыклады 
* Бартызана (Бартызан) (ад фр. — упартасць, атрад) у сярэднявечнай фартыфікацыі — вартаўнічая вежа, якая размяшчалася паміж двума вежамі на брустверы або парапеце абарончай сцяны. У бастыённых крэпасцях бартызана — вартаўнічая вежка на рагу бастыёна і іншых умацаванняў (іншая назва — кавальер).
* Тарас — клець са ствалоў дрэў, набітая камянямі. Імітацыя крэпасной сцяны.
* Дун — два плеценых плота, запоўненых паміж сабой шчыльна набітай зямлёй. Узводзіліся дуны на астравах шатландскіх і Ірландскіх балот. Пазней — любая каменная сцяна.

*
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Дархан

**Дархан** (манг. Дархан (каваль)) — трэці па велічыні горад Манголіі і адміністрацыйны цэнтр Дарханскага аймака. Колькасць яго насельніцтва складае 74300 жыхароў (на 2007 год). 

## Гісторыя 
Першы камень у падмурак горада быў закладзены 17 кастрычніка 1961 г. пры эканамічнай дапамозе Савецкага Саюза. Згодна з назвай горада планавалася, што ён будзе прамысловым цэнтрам для паўночных тэрыторый Манголіі. Горад застаецца ў асноўным індустрыяльным цэнтрам, а таксама месцам пражывання каля 82% насельніцтва аймака. Як і ў большасці іншых мангольскіх гарадоў, парадку 86% гараджан пражывае ў кватэрах, астатняе насельніцтва жыве ў юртах на ўскраінах горада.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Манголіі
Ла-Кандамін

**Ла-Кандамі́н** (, ) — адзін з чатырох гарадоў і дзесяці раёнаў Манака. Плошча — 237 283 м². Насельніцтва — 3 847 чел. (па дадзеных на 2000 г.). Размешчаны паміж гарадамі Манака, Монтэ-Карла і раёнам Монтэ-Карла — Манэгецці. Горад амываецца Міжземным морам. Ла-Кандамін вядомы сваёй шырокай гаванню і ўяўляе сабою асноўны порт і дзелавы цэнтр страны. Гавань Геркулес або порт Манака — найбуйнейшая прыстань Княства Манака.

## Галерэя Ла-Кандамін 

Выява:MonacoView.jpg | Ла-Кандамін і порт Манака
Выява:Monaco-panorama.jpg | Монтэ-Карла, Ла-Кандамін, Манака-Вілле і Фанвьей.

Катэгорыя:Манака
Папскі Крыж

thumb
**Па́пскі Крыж**, або **Фе́рула** () — знак папскага служэння. Як матэрыяльны крыж, яго неслі перад рымскім папам у працэсах ці карысталіся ім як пастырскім посахам.

Папярочкі абазначаюць папскае патройнае праўленне як вышэйшага святара, вышэйшага настаўніка і галоўнага пастыра. Яны таксама сімвалізуюць ідэю аб тым, што Папа, як прадстаўнік Бога на Зямлі, з'яўляецца суправіцелем трох царстваў: нябеснага, зямнога і пякельнага. Лік 3 таксама лічыцца чароўным у некаторых культурах. Часам такі крыж называецца *заходнім патройным крыжам*.

## Гл. таксама 
* Крыж

Катэгорыя:Папства
Катэгорыя:Крыжы
Краток

**«Краток»**, «Кроцік» () — чэшская серыя анімацыйных фільмаў, прысвечаная прыгодам маленькага кроціка і яго прыяцеляў.

Персанаж быў створаны ў 1956 годзе. Па заказе свайго кіраўніцтва слынны мультыплікатар Здэнек Мілер збіраўся стварыць выхаваўчы фільм, прысвечаны апрацоўцы кужалю ды вырабу тканіны.

У інтэрв’ю для радыё Прага аўтар «Кроціка» згадвае:

«Адзіным жаданнем было стварыць новую постаць, кагосьці іншага, апроч сабачак і мышак. Разважаючы працяглы час, я ўсё ж быў не ў стане адшукаць штось арыгінальнае. Аднойчы, у пошуках натхнення, выправіўся на прагулку ў лес. Прабавіў там цэлы дзень без жаданага выніку. Ужо вяртаючыся дадому, я спатыкнуўся аб нейкі грудок і бразнуўся на зямлю. Гэта быў звычайны грудок, што пакідаюць краты. І тут я ўцяміў — крот! Добрая ідэя!»

Першы мультфільм «Як кроцік прыдбаў нагавіцы» (адзіны, у агучцы якога выкарыстоўваецца маўленне) меў неверагодны поспех. Здэнек Мілер атрымаў шэраг прапаноў ад замежных студый і фірм. Менавіта таму ўсе наступныя серыі мультфільма рабіліся пантамімічнымі. У хуткім часе вядомасць Кроціка значна пашырылася. Мультфільм дагэтуль з’яўляецца адным з сімвалаў Чэхіі.

15 жніўня 2012 года ў мастацкай галерэі «Універсітэт культуры» адкрылася выстаўка «Чэшскі „Краток“ прыехаў у Мінск», у экспазіцыі якой было прадстаўлена 40 ілюстрацый Здэнека Мілера да анімацыйнага фільма.

## Спіс серый 
Катэгорыя:Мультфільмы Чэхіі
Катэгорыя:Мультсерыялы Чэхаславакіі
Архон

**Архо́н** () — рака ў Манголіі, правы прыток ракі Селенга.

## Гідрагрфія 
Даўжыня ракі 1124 км, плошча вадазбору 132,8 тыс. км². Сярэдні расход вады каля 120 м³/с. Рака бярэ свой пачатак у Хангайскіх гарах у Ара-Хангайскім аймаку Манголіі, у вярхоўях мае вузкую, месцамі каньёнападобную даліну, утварае вадаспад Улаан-Цутгалан вышынёй каля 20 м і шырынёй 10 м, у сярэднім цячэнні даліна глыбокая, звілістая, у нізоўях, па выхадзе з гор, рэчышча Архон пашыраецца да 100—150 метраў. Архон роўна на 100 км даўжэй Селенгі і з'яўляецца самай працяглай ракой Манголіі.

Сярод прытокаў — Туул (Тола), Тамір-Год (Тамір). На рацэ горад Сухэ-Батар.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Словарь современных географических названий. / Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова. — Екатеринбург: У-Фактория. 2006.
* Orkhon Valley Cultural Landscape // UNESCO World Heritage Centre

Катэгорыя:Рэкі Манголіі
Катэгорыя:Басейн Карскага мора
Міхаэль Шумахер

**Міхаэль Шумахер** (; , Гюрт-Гермольгайм, Паўночны Рэйн-Вестфалія, ФРГ) — гоншчык Формулы-1, сяміразовы чэмпіён свету, уладальнік шматлікіх рэкордаў Формулы-1, самы паспяховы пілот за ўсю гісторыю аўтаспорту.

У прэсе яго часта называюць «Сонечным хлопчыкам», «Чырвоным баронам» або «Шумі». У Першую сусветную вайну «Чырвоным баронам» клікалі лепшага аса вайны — барона Манфрэда фон Рыхтгофена, які лётаў на аэраплане чырвонага колеру. Шумахер жа атрымаў мянушку «Чырвоны барон» з-за аддаленага вонкавага падабенства, чырвонага колеру баліда Ferrari, чырвонай спартыўнай формы і сваёй непераможнасці.

Былы спартсмен трапіў у кому ў канцы снежня 2013 пасля няшчаснага выпадку на гарналыжным курорце ў французскіх Альпах. Міхаэль Шумахер катаўся на лыжах і зваліўся, а затым стукнуўся галавой аб камень. Знаходзіўся без прытомнасці і перанёс некалькі аперацый.

У канцы чэрвеня 2014 года было абвешчана, што Шумахер праз шэсць з паловай месяцаў выйшаў з комы і пераведзены ў рэабілітацыйную клініку ў Лазане са шпіталя ў Грэноблі. З верасня гэтага ж года ён праходзіць аднаўленне на сваёй швейцарскай віле, размешчанай на беразе Жэнеўскага возера.

## Кар'ера ў «Формуле-1» 
Першая гонка ў кар’еры адбылася на гран-пры Бельгіі 1991 года за каманду Jordan. Шумахер замяніў Бертрана Гашо, які трапіў пад варту пасля спрэчкі з таксістам. Ужо падчас кваліфікацыі Шумахер паказаў, што ён можа быць вельмі хуткім: паказаў сёмы вынік, але гонку не змог скончыць з-за праблемы са счапленнем.

## Гл. таксама 
* Формула-1
* Хуан Мануэль Фанхіа

Катэгорыя:Пілоты Формулы-1 з Германіі
Катэгорыя:Пераможцы Гран-пры Формулы-1
Лілеякветныя

**Лілеякветныя** (*Liliales*) — парадак аднадольных раслін.

Каля 20 сямействаў, больш за 6,5 тыс. відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ва ўмеранай і субтрапічнай зонах. На Беларусі 3 сямействы, 12 родаў (, , , , , , , , , , , , ) і шмат інтрадукаваных відаў з родаў , , , , , , ,  і інш.

Шматгадовыя травы з карэнішчам, цыбулінамі ці клубнецыбулінамі, радзей дрэвападобныя расліны, некаторыя ліяны. Лісце суцэльнае. Кветкі звычайна двухполыя, правільныя ў гронках, мяцёлках і іншых суквеццях. Плод — каробачка, часам — ягада. Ёсць ядавітыя віды.

Лекавыя, агароднінныя, інсектыцыдныя, меданосныя, тэхнічныя, дэкаратыўныя, пакаёвыя расліны.


Катэгорыя:Парадкі раслін
Лілея

**Ліле́я**, або **лілія** (*Lilium*) — род кветкавых раслін сямейства лілейных.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны. Цыбуліны з сакавітых незамкнёных лускавінак, яйцападобныя. Сцёблы прамыя, слаба галінастыя, алушаныя ці голыя. Лісце лінейнае, ланцэтнае, сядзячае, у кальчаках або чаргаванае. У некаторых відаў у пазухах лісця ўтвараюцца паветраныя цыбулінкі-бульбачкі для вегетатыўнага размнажэння. Кветкі дыяметрам 13-15 см, правільныя, белыя, жоўтыя, чырвоныя, аранжавыя, рознай формы (званочкавыя, зоркавыя, трубчастыя, лейка-, чалма- і чашападобныя), духмяныя або без паху, у гронках, зрэдку адзіночныя. Плод — каробачка.

## Арэал 
Каля 100 відаў. Пашыраны ва ўмераным і субтрапічным паясах Паўночнага паўшар’я. Уведзены ў культуру да нашай эры. Больш за 2 тыс. сартоў. На Беларусі 1 дзікарослы від — лілея кучаравая, шэраг інтрадукаваных відаў.

## Значэнне і выкарыстанне 
Дэкаратыўныя, фарбавальныя, меданосныя, харчовыя, лекавыя і эфіраносныя расліны.

Катэгорыя:Лілейныя
Катэгорыя:Жывародзячыя расліны
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Аднадольныя

**Аднадольныя**, аднасемядольныя, лілеопсіды (*Liliopsida*) — клас кветкавых раслін, зародак якіх мае адну, у адрозненне ад двухдольных, семядолю.

## Апісанне 
Пераважна травяністыя расліны. Дравяністыя віды трапляюцца ў тропіках, радзей у субтропіках. У траў сцябло ў таўшчыню не расце.

Каля 20 парадкаў, больш за 60 тыс. відаў. Пашыраны ва ўмераным поясе, складаюць значную частку травастою лугоў, стэпаў, саваннаў. На Беларусі 11 парадкаў: асакакветныя, ароннікакветныя, жабнікакветныя, касачакветныя, лілеякветныя, метлюжкакветныя, наядакветныя, рагозакветныя, сітакветныя, шальнікакветныя, ятрышнікакветныя; больш за 350 відаў. Галоўны кампанент расліннага покрыва балот, лугоў і лясоў. Сярод аднадольных: меч-трава звычайная, пуханос альпійскі, ладдзян трохнадрэзны, асака заліўная, гайнік цёмна-чырвоны, асака Хоста і нш.

Зародак насення мае адну семядолю. Лісце з паралельным або дугавым жылкаваннем, звычайна без чаранка і прылісткаў, з похвамі. Праводзячая сістэма сцябла з многіх асобных праводзячых пучкоў закрытага (без камбію) тыпу, раскіданых на папярочным разрэзе. Кветкі пераважна трохчленныя, радзей чатырох- ці двухчленныя; пылок монакальпатны (з адной разоркай ці порай). Першасны карэньчык рана адмірае, другасная каранёвая сістэма валасніковістая, часта бывае змена падземных парасткаў (карэнішча, клубні, цыбуліны).

Харчовыя, кармавыя, тэхнічныя, дэкаратыўныя, лекавыя і прыпраўныя расліны.

## Класіфікацыя 
### Сістэма Кронквіста 
Традыцыйнай класіфікацыяй з'яўляецца сістэма Кронквіста (1981), паводле якой усе аднадольныя былі падзелены на пяць падкласаў з наступнымі парадкамі:
;Алісматыды (*Alismatidae*)
* Парадак 
* Парадак 
* Парадак 
* Парадак 
;Арэцыды (*Arecidae*)
* Парадак 
* Парадак 
* Парадак 
* Парадак 
;Камелініды (*Commelinidae*)
* Парадак 
* Парадак 
* Парадак 
* Парадак 
* Парадак 
* Парадак 
* Парадак 
; 
* Парадак 
* Парадак 
;Лілеіды (*Liliidae*)
* Парадак 
* Парадак 

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6