open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Figura serpentinata

[thumb|200px|«[Лаакоан і яго сыны»]]
**Figura serpentinata** — гэта скульптурная ці мастацкая кампазіцыя, у якой аўтар з мэтай дасягнення лёгкасці ці дынамікі надаў, часам ненатуральную, форму спіралепадобнага скручвання адлюстраванаму чалавеку.

Скульптуры, у якіх выкарыстана спіралепадобная форма цела, былі вядомы ўжо ў часы Старажытнай Грэцыі. Пазней гэты стыль выкарыстоўваўся італьянскімі маньерыстамі. Класічным прыкладам Figura serpentinata служыць статуя «Дыскабола», выразаная Міранам (), працы Леанарда да Вінчы, Рафаэля і Мікеланджэла.
[thumb|злева|150px|«[Дыскабол», копія ў бронзе, II ст. н.э.]]
Жак Буске () мяркуе, што «serpentinata» як стыль узнік у 1506 годзе ў выніку глыбокага сутнаснага ўздзеяння скульптурнай кампазіцыі «Лаакоан і яго сыны» на мастакоў-сучаснікаў, і Мікеланджэла ў прыватнасці. Джон Шырман () таксама сцвярджае, што стыль Figura serpentinata быў вынайдзены Мікеланджэла, у прыватнасці пры стварэнні скульптуры «Пераможца» () для грабніцы Папы Юлія II. Эміль Маўрэр (), з іншага боку, сцвярджае, што гэты стыль не з’яўляецца характэрным для прац Мікеланджэла і як піянера стылю Figura serpentinata вызначае Даменіка Бекафумі (). Вучню Бекафумі — Марка Піна () — удалося звязаць стылі Бекафумі, Франчэска Сальвіяці (), Парміджаніна () і, магчыма, нават Мікеланджэла, з прычыны чаго яго працы ў цэлым былі насычаны матывамі «serpentinata».

З паслабленнем нормаў Рэнесансу і станаўленнем стылю «Serpentita», яго правілы і структуры сталі сістэматызаванымі. Спіралепадобная форма дазваляла дэманстраваць фізічную сілу фігур, іх запал, напружанне і семантычную дасканаласць. Рухі набылі правільны і чысты выгляд, дзеянне стала адлюстраваннем унутранай сілы вобраза.

Стыль Figura serpentinata прасочваецца ў мастацтве нават 1620-х гг., у прыватнасці ў працы Берніні «Выкраданне Празерпіны».

## Літаратура 
* : *Manierismus: Figura serpentinata und andere Figurenideale : Studien, Essays, Berichte*, 2001, ISBN 3-85823-791-4
* : * Mannerism*. Art and Architecture series. London : Penguin Books , 1991, ISBN 0-14-013759-9
* Jacques Bousquet: *Mannerism: The Painting and Style of the Late Renaissance*, New York, 1964, translated by Simon Watson Taylor

Катэгорыя:Маньерызм
Катэгорыя:Гісторыя мастацтва
Катэгорыя:Скульптура
Катэгорыя:жывапіс
Катэгорыя:Лацінскія выслоўі
Агесандр

**Агесандр з Родаса** (; II—I стст. да н.э.) — вядомы па адзіным згадванні ў Плінія старажытнагрэчаскі скульптар, сын Антэнадора, бацька скульптараў Афінадора і Палідора. Пра час жыцця Агесандра і яго сыноў гарачыя спрэчкі ідуць з часоў Вінкельмана (які лічыў Агесандра сучаснікам Лісіпа).

Разам з сынамі выканаў (верагодна, скапіраваў з больш старажытнага арыгінала) скульптурную групу «Лаакоан і яго сыны» (40-20 гг. да н.э.). Яна была знойдзена ў 1488 годзе ў тэрмах Ціта на Эсквілінскім узгорку ў Рыме, у наш час захоўваецца ў Ватыканскіх музеях (Рым). У 1959 г. у мястэчку Сперлонга былі выяўлены фрагменты некаторых іншых прац Агесандра з сынамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптары Старажытнай Грэцыі
Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры

**Чэмпіянат Вялікабрытаніі** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры. З'яўляецца другім па значнасці рэйтынгавым турнірам пасля чэмпіянату свету, а таксама адным з турніраў «трайной кароны» . Упершыню чэмпіянат праводзіўся ў 1977 годзе і да 1984 года не быў рэйтынгавым турнірам. З 2011 года чэмпіянат Вялікабрытаніі праходзіць у «Barbican Centre» у Ёрку, да гэтага таксама праходзіў у Тэлфардзе, Борнмуце, Прэстане і Блэкпуле. Прызавы фонд турніру ў 2017 годзе склаў £850,000, перасягнуўшы прызавыя фонды ўсіх снукерных спаборніцтваў акрамя чэмпіянату свету.

Турнір традыцыйна праходзіць у канцы лістапада ці снежні, а фінал гуляецца на працягу двух гульнявых сесій у апошнюю нядзелю.

З 2013 года фармат чэмпіянату Вялікабрытаніі не ўключае ў сябе кваліфікацыйных раундаў, а ў асноўнай стадыі гуляюць усе 128 удзельнікаў турніру, якія гуляюць на выбыванне, пачынаючы з 1/64 фіналу.

Рэкардсменамі па колькасці тытулаў чэмпіянату Вялікабрытаніі з'яўляюцца Стыў Дэвіс (1980—1981, 1984—1987) і Роні О’Салівана (1993, 1997, 2001, 2007, 2014, 2017) з шасцю перамогамі. Пяць перамог у шатландца Стывена Хендры (1989—1990, 1994—1996). За ўсю гісторыю чэмпіянату ў асноўных стадыях было выканана 13 максімальных брэйкаў, а таксама два — у кваліфікацыях: па два максімумы зрабілі Стывен Хендры і Роні О'Саліван.

## Вынікі 

### Фіналісты турніру 
### Статыстыка паводле краін
Тыпалогія моў

**Тыпалогія моў** — класіфікацыя моў згодна з іх граматычнымі ўласцівасцямі. Тыпалагічная класіфікацыя адрозніваецца ад генетычнай класіфікацыі, дзе ў моўныя сем’і аб’ядноўваюцца мовы, якія маюць агульную мову-продка.

## Сінтаксічная тыпалогія 
Класіфікацыя, якая падзяляе мовы згодна з месцам у сказе дзейніка (S, ), прамога дапаўнення (O, ), выказніка (V, ). Існуюць наступныя тыпы:
* SOV
* SVO
* VSO
* VOS
* OVS
* OSV
У некаторых мовах дзейнік складаецца з дзвюх частак: дапаможнага дзеяслова і інфінітыва ці дзеепрыметніка. Нямецкая і галандская мовы часта класіфікуюцца як мовы тыпу V2, таму што дзеяслоў заўжды знаходзіцца на другім месцы ў сказе.

Некаторыя мовы (звычайна флектыўныя) вельмі цяжка класіфікаваць, бо ў сказе дапушчальны амаль любы парадак слоў. Да такіх моў адносяцца, напрыклад, польская і ўсходнеславянскія мовы. У такіх выпадках можна толькі адзначыць, які парадак ужываецца часцей.

## Марфалагічная тыпалогія 
Паводле марфалагічнай класіфікацыі мовы падзяляюцца на тыя, дзе марфемы часцей ужываюцца як самастойныя словы, і на тыя, дзе некалькі марфем часта аб’ядноўваюцца ў адно слова.

### Ізаліруючыя мовы 
У ізаліруючых мовах практычна ўсе марфемы з’яўляюцца самастойнымі словамі, мала ці зусім няма афіксаў. Шэраг граматычных значэнняў выражаецца асобна ад значэння лексічнага. Сярод натуральных моў вельмі мала такіх моў, якія б зусім не мелі афіксаў. Ізаліруючымі называюцца мовы, у якіх вельмі мала такіх элементаў.

### Сінтэтычныя мовы 
У сінтэтычных мовах адна ці некалькі марфем аб’ядноўваюцца ў адно слова пры дапамозе прыставак, суфіксаў, канчаткаў.
Можна падлічыць каэфіцыент сінтэтычнасці мовы. Для гэтага ў тэксце вызначаюць колькасць марфем (M) і агульную колькасць слоў (V), іх адносіна M/V ёсць каэфіцыент. Чыста ізаліруючая мова (напрыклад, сканструяваная мова такіпона) мае каэфіцыент 1. Вельмі ізаліруючай мовай з’яўляецца в’етнамская з каэфіцыентам 1,06. Англійская мова мае каэфіцыент 1,68, мова суахілі — 2,55.

### Аглютынатыўныя і фузійныя мовы 
Паводле тыпу марфемнага ладу мовы падзяляюцца на **аглютынатыўныя** і **фузійныя** (або **флектыўныя**). У аглютынатыўных марфемы заўсёды маюць тое самае вымаўленне (як у эсперанта), або вымаўленне змяняецца згодна з фанетычнымі правіламі (як у фінскай ці турэцкай). Марфемныя межы выразныя, а кожны афікс мае толькі адно значэнне. У фузійных мовах марфемныя швы сціраюцца, адзін гук можа адносіцца адначасова да дзвюх марфем. Службовыя марфемы выражаюць адразу некалькі граматычных значэнняў. Фузійны лад сустракаецца ў індаеўрапейскіх і семіцкіх мовах. Сярод фузійных моў ёсць сінтэтычныя і аналітычныя (англійская, французская).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Лінгвістычная тыпалогія
Катэгорыя:Навуковыя класіфікацыі
Аркадзь Аркадзевіч Вайцюк

**Аркадзь Вайцюк** () — украінскі спявак, удзельнік другога сезону шоў Ікс-Фактар. Трапіў у шасцерку лепшых, катэгорыя «хлопцы» пад кіраўніцтвам Ігара Кандрацюка. Але пасля перайшоў да катэгорыі «групы», пад кіраўніцтвам спявачкі Елкі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 лютага 1989 года ў Ковелі. у 2006 годзе скончыў школу з залатым медалем. Вучыўся ў Цярнопальскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце. Бацька — Войтюк Аркадзь Аркадзевіч, вядомы лекар у Ковелі. у 2008 годзе перамог у конкурсе бардаўскай песні на Валыні і Ровеншчыне, а потым і ў фінале Украіны ў Львове. Неўзабаве быў запрошаны ў каманду КВН «VIP-Тернополь».

У 2011 годзе прыняў удзел у другім сезоне шоў Ікс-Фактар, супрацоўнічаў з Ёлкай. У 2012 годзе выпусціў свой першы англамоўны сінгл «Too late», прэзентацыя якога адбылася ў снежні 2012 года на шоў Ікс-Фактар. 5 красавіка 2013 года стала вядома, што Аркадзь Вайцюк прайшоў у паўфінал нацыянальнага адбору на конкурс «Новая хваля 2013». 25 красавіка 2013 года ў паўфінале стала вядома, што прадстаўнікамі Украіны ў Юрмале сталі Аркадзь Вайцюк і Вольга Дыброва.

24 ліпеня 2013 года выступіў на «Новай хвалі» з песняй «Kiss» Тома Джонса, у выніку атрымаў 106 балаў. 25 ліпеня за песню «Ніжно» ў дуэце з Цінай Караль набраў 104 балы.
27 ліпеня за аўтарскую песню «Мамо» (сінгл) атрымаў 112 балаў, і ў выніку, абышоўшы спевака з Эстоніі, заняў 15 месца. У верасні 2013 года на афіцыйнай старонцы Укантакце Аркадзь Вайцюк паведаміў, што збіраецца прадставіць кліп да песні «Все файно є!».

У жніўні 2013 года выходзіць акустычны кліп да песні «Ліст салдата».

## Сінглы
## Кліпы
## Спасылкі 
* http://voytyuk.com/ 
* http://www.lastfm.ru/music/%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%B9+%D0%92%D0%BE%D0%B9%D1%82%D1%8E%D0%BA
* Група Укантакце

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны
Клічны склон

**Клічны склон**, **клічная форма**, **вакатыў** () — асаблівая форма іменнай часціны мовы (часцей за ўсё назоўніка), якая выкарыстоўваецца для абазначэння аб'екта (часцей за ўсё, адушаўлёнага), да якога звяртаюцца. «Склонам» гэта форма называецца ўмоўна, бо ў строга граматычным сэнсе клічная форма склонам не з'яўляецца.

Гістарычна клічны склон уваходзіў у індаеўрапейскую сістэму склонаў і існаваў у латыні, санскрыце, і старажытнагрэчаскай мове. Хоць пазней ён быў страчаны многімі сучаснымі індаеўрапейскімі мовамі, некаторыя мовы захоўваюць гэты склон і дагэтуль, напрыклад, грэчаская, цыганская, многія славянскія мовы (беларуская, украінская, польская, сербская і інш.) і некаторыя кельцкія мовы (шатландская і ірландская), балтыйскія мовы (напрыклад: латышская і літоўская). З раманскіх клічны склон захаваўся толькі ў румынскай мове. Ён таксама ёсць у некаторых не-індаеўрапейскіх мовах, такіх як грузінская, арабская і карэйская.

## Прыклады ў беларускай мове 
Брат — браце, сын — сыне, Янка — Янку, пан — пане і іншыя.

Катэгорыя:Склон
Максімальны брэйк (снукер)

**Максімальная серыя** () у класічным снукеры складае 147 ачкоў. Яе часта называюць «максімум» ці проста «147». Каб зрабіць максімальны брэйк, гулец павінен забіць усе чырвоныя шары, пры гэтым пасля кожнага чырвонага патрабуецца забіць чорны, а затым, пасля забітага усіх чырвоных — па чарзе усе каляровыя шары. У гэтым выпадку гулец набярэ роўна 147 ачкоў. Тэарэтычна магчыма набраць больш за 147 ачкоў, калі гулец, пасля памылкі суперніка, пачынае серыю са «свабоднага шара». Аднак, гэта адбылося толькі аднойчы ў прафесійным снукеры. Каб пазбегнуць розначытанняў, у рэгламенце любога прафесійнага турніру запісана, што варта разумець пад тэрмінам «максімальны брэйк» — гэта па чарзе забітыя 15 чырвоных і чорных шароў, пасля якіх варта забіць жоўты, зялёны, руды, сіні, ружовы і чорны шары. Любая іншая камбінацыя забітых шароў, якая дае ў суме тыя ж 147 ачкоў (напрыклад, гулец можа пачаць са свабоднага шара і такім чынам «кампенсаваць» страчаныя ачкі) максімальным брэйкам лічыцца не будзе.

На дадзены момант у прафесійным снукеры зарэгістравана 139 максімальных брэйкаў, што даказвае вельмі высокую складанасць яго выканання. Найбольшую колькасць сэнчуры выканаў Роні О’Саліван — 13. Першую максімальную серыю, паказаную на тэлебачанні, аформіў Стыў Дэвіс у 1982 годзе.

Для снукера з шасцю чырвонымі шарамі максімальная серыя складае 75 ачкоў. А ў «снукеры плюс» максімум — 210 ачкоў, аднак, ён ні разу не выконваўся з-за адлегласці паміж фіялетавым і чырвонымі шарамі.

## Спіс афіцыйных максімальных серый 
На сённяшні дзень у прафесійных спаборніцтвах зроблены 139 максімальных брэйкаў.

Колерам вылучаныя максімумы, зробленыя ў рамках ТБ-матчаў.

## Відэа 
Катэгорыя:Снукер
Касрае

**Касра́е** можа значыць:

***Касрае** — востраў і штат у складзе Федэратыўных Штатаў Мікранезіі.
***Касрае** — мікранезійскі народ, карэннае насельніцтва вострава Касрае.
***Касрае** — аўстранезійская мова, родная для народа касрае і дзяржаўная мова штата Касрае.
Касрае (мова)

**Касрае** (*Kosrae*) — родная мова народа касрае, дзяржаўная мова штата Касрае ў Федэраатыўных Штатах Мікранезіі. Адносіцца да ўсходнемікранезійскай малайска-палінезійскай групы аўстранезійскай моўнай сям’і. Агульная колькасць носьбітаў (2001 г.) — 8000 чал.

Алфавіт створаны ў XIX ст. амерыканскімі місіянерамі на аснове лацінкі, уключае 18 літар:

: A E I O U F K L M N P R S T W Y Ng Sr

## Кароткі размоўнік 
## Спасылкі 
* Kosraean A language of Micronesia
* Speaking Kosrae: The Beautiful Language Of The Pacific Island Of Kosrae

Катэгорыя:Мікранезійскія мовы
Катэгорыя:Мовы Федэратыўных Штатаў Мікранезіі
Філіпа Боенс

**Філі́па Бо́енс** () — новазеландскі сцэнарыст і кінапрадзюсар, якая напісала сцэнарыйы для фільмаў Пітэра Джэксана кінасерыі «Уладар пярсцёнкаў», «Кінг-Конг», «Мілыя косці» і фільма, які складаецца з трох частак, «Хобіт», дзе яна пісала сцэнарый сумесна з Пітэрам Джэксанам і Фрэн Уолш.

Яна, Джэксан і Уолш выйгралі прэмію «Оскар» за «Лепшы адаптаваны сцэнарый» за фільм «Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля» на 76-ай цырымоніі ўручэння прэміі ў 2004 годзе. Яна была таксама супрадзюсарам ва ўсіх фільмах Джэксана, пачынаючы з «Кінг-Конга», і ў фільме «Раён № 9».

## Біяграфія 
### Вучоба 
Некаторы час Боенс была студэнткай Оклендскага ўніверсітэта, скончыўшы яго са ступенню бакалаўра англійскай мовы і гісторыі ў 1994 годзе. Яна атрымала ўзнагароду «Выдатнага выпускніка» ад універсітэта ў 2006 годзе.

### Сям’я 
У яе трое дзяцей: дачка Фібі Гітынс, сыны Калум Гітынс (абодва з акцёрам Полам Гітынсам) і Ісаак Мілер. Калум гуляў Галета ў фільме «Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы».

## Кар’ера 
Да таго як стаць сцэнарыстам, Боенс працавала ў тэатры ў якасці драматурга, настаўніка, прадзюсара і мантажора. Яна таксама правяла час у якасці рэжысёра ў «Новазеландскай гільдыі пісьменнікаў».

### Праца над «Уладаром Пярсцёнкаў» 
Боенс стала фанаткай Толкіна яшчэ дзіцем. Калі Філіпа прыйшла дапамагчы камандзе сцэнарыстаў «Уладара пярсцёнкаў», яна ўжо прачытала кнігу сем разоў.

## Фільмаграфія 
### Сцэнарыст 
### Прадзюсар 
### Саўндтрэк 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сцэнарысты Новай Зеландыі
Катэгорыя:Кінапрадзюсары Новай Зеландыі
Айнур

**А́йнур** (на квэнья Ainur — святыя) — у легендарыуме Дж. Р. Р. Толкіна першыя параджэнні Эру Ілуватара, створаныя ім да Эа і Арды.

Па сваёй магутнасці Айнур саступаюць толькі Ілуватару, і кожны з іх разумее толькі частку розуму Ілуватара. Нікому з Айнур не вядома ўся паўната задумаў Эру. Першапачаткова Айнур гаварылі з Эру і спявалі яму паасобку. Затым па яго загадзе яны злілі свае галасы ў Музыцы Айнур, з якой у пустэчы свету ўзнікла вялікае бачанне. Ілуватар зрабіў Музыку Айнур бачнай, і так з’явіліся Эа і Арда.

Частка Айнур, якая пажадала гэтага, увайшла ў Эа і сфарміравала Арду Дзяцей Ілуватара (Сонечную сістэму). Гэтых Айнур эльфы называюць Валар, ці Стыхіямі.

Айнур, якія валодаюць меншай моцай і веданнем, называюць Маяр.

Большая частка Айнур усё ж засталася разам з Ілуватарам.

Катэгорыя:Расы Серадзем’я
Бард Лучнік

**Бард Лу́чнік** () — персанаж кнігі Дж. Р. Р. Толкіна «Хобіт, або Туды і назад», кароль Дэйла.

## Паходжанне і біяграфія 
Быў нашчадкам Гірыёна, апошняга караля Дэйла. Пасля таго, як горад быў разбураны пры нападзе цмока Смаўга ў 2770 годзе Трэцяй эпохі, сям’я Гірыёна збегла ў горад Эсгарот, і яго нашчадкі сталі простымі гараджанамі.

### Удзел у вызваленні Эрэбора 
Бард служыў капітанам лучнікаў гарадской варты ў Эсгароце, быў вядомы як трапны лучнік, а таксама «славіўся» сярод жыхароў сваёй інтуіцыяй. У «Хобіце» апісваецца, як Бард пад час паходу Більба і гномаў да Адзінокай гары ў 2941 годзе Трэцяй эпохі забіў Смаўга трапным стрэлам, здзейсніўшы «гераічны ўчынак». Луска Смаўга была непрабівальнай для любой зброі. Звесткі пра тое, што на левым боку грудзей адваліўся адзін з дыяментаў, якія на працягу шматлікіх гадоў урасталі цмоку ў пуза, пакуль ён ляжаў на скарбах, прастракатаў у вуха Барду чорны дрозд, калі ў Барда засталася адна страла. Бард, як нашчадак Гірыёна, разумеў мову драздоў. У выніку падзення забітага Бардам цмока горад Эсгарот быў разбураны.

Бард атрымаў чатырнаццатую частку багаццяў Смаўга, якую ён падзяліў з бургамістрам Эсгарота і выдаткаваў на аднаўленне горада Дэйла, які стаў сталіцай новага адроджанага каралеўства, дзе ён каранаваўся ў 2944 годзе Т. Э. Эсгарот увайшоў у яго склад, але працягваў карыстацца правам на мясцовае самакіраванне.

Сын Барда Баін стаў каралём Дэйла ў 2977 годзе Т. Э. Дынастыя нашчадкаў Барда правіла ў вызваленым ад цмока Дэйле да падзей Вайны Пярсцёнка, апісаных у трылогіі «Уладар Пярсцёнкаў». Кароль Бранд, сын Баіна (кіраваў з 3007 года Т. Э.), загінуў у Бітве за Дэйл (17 сакавіка 3019 года Т. Э.) разам з каралём Эрэбора Даінам, адбіваючы напад Паўночнага войска саюзнікаў Саўрана. Праўнук Барда Лучніка, Бард II, які стаў каралём Дэйла пасля смерці бацькі, зняў аблогу з Эрэбора (выйграўшы тым самым бітву пры Дэйле) і ўступіў у саюз з Гондарам.
, выканаўца ролі Барда Лучніка]]

## У адаптацыях 
У кінатрылогіі «Хобіт» ролю Барда выканаў Люк Эванс.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі Серадзем’я
Катэгорыя:Людзі Серадзем’я
Катэгорыя:Персанажы Серадзем’я
Катэгорыя:Персанажы аповесці «Хобіт»
Катэгорыя:Выдуманыя каралі
Катэгорыя:Выдуманыя лучнікі
Рыгор Барысавіч Сожын

**Сожын (Кагановіч) Рыгор Барысавіч** ( ,  — , ) — савецкі журналіст, сцэнарыст, пісьменнік. Заслужаны работнік культуры РСФСР (1966).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі інстытут журналістыкі імя В. В. Вароўскага. Працаваў у ленінградскіх газетах, выпраўным карэспандэнтам Мурманскай газеты «Палярная праўда» (1934-1935). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1949 у Мурманску. Працаваў у «Палярнай праўдзе»: заг. аддзелам, адказным сакратаром, нам. рэдактара газеты. З 1957 - першы дырэктар студыі тэлебачання (цяпер ГТРК «Мурман»). З 1961 - галоўны рэдактар мастацкіх праграм абласнога тэлебачання. Аўтар шэрагу сцэнарыяў для тэлефільмаў, кніг «У кадры і за кадрам», «Аповесць пра героя», «Разведчыкі», «Людзі цікавых лёсаў» і інш.

## Спасылкі 
* http://lexicon.dobrohot.org/index.php/КАГАНОВИЧ-СОЖИН_Григорий_Борисович

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомелі
Аляксандр Ехільевіч Дабравіцкі

**Аляксандр Ехільевіч Дабравіцкі** (, ) — расійскі архітэктар. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі УАССР (1983).

## Біяграфія 
У 1967 годзе скончыў Уральскі політэхнічны інстытут. Член Саюза архітэктараў Расіі (1970). У 1967—1992 гг. працаваў у інстытуце «Удмуртыя-грамадзянпраект».

Аўтар праектаў забудовы 1970—1980-х гг. мікрараёнаў у горадзе Іжэўску («Поўнач», «Будаўнік», «Металург») і Воткінскі («Прывакзальны», «Бярозаўка»).

Вытворча-манументальнае мастацтва: помнік 174-му артдывізіёну імя Камсамола Удмуртыі (1968), манумент у гонар 30-годдзя Перамогі ў парку імя С. М. Кірава (1975), мемарыял на Нагорх могілках (скульптар В. А. Цыбульнік, 1975) — усё ў Іжэўску.

Асноўныя архітэктурныя творы ў Іжэўску:
* Будынак АК КПСС (1983, цяпер Дзяржсавета УР)
* Рэспубліканскі кардыялагічны цэнтр (1975)
* Аэравакзал (1974)
* Банк па вуліцы Маладзёжнай (1994)
* Партархіў (1988, цяпер Цэнтр дакументацыі найноўшай гісторыі УР)
* Тэатр лялек (разам з В. Ю. Гурэвіч, 1980).

## Літаратура 
* Энциклопедия Удмуртской республики

## Спасылкі 
* *Элькун У.* Удмурская республика — Удмуртия, 2000. — 802 c. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомелі
Катэгорыя:Архітэктары СССР
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Смаўг (Серадзем’е)

**Смаўг** (, транскр.: ; часам выкарыстоўваецца **Смог**, у беларускім перакладзе **Драк**) — агнядышны крылаты цмок у легендарыуме Толкіна, галоўны  у рамане 1937 года «*Хобіт, або Туды і назад*». Вядомы тым, што ў 2770 годзе Трэцяй Эпохі Серадзем’я знішчыў горад Дэйл і авалодаў скарбамі гномаў Адзінокай Гары. У 2941 годзе, разгневаны з’яўленнем у яго ўладаннях атрада пад кіраўніцтвам Торына Дубашчыта (гэта былі трынаццаць гномаў і хобіт Більба Торбінс), Смаўг вырашыў знішчыць  — горад людзей на Доўгім возеры, але быў забіты Бардам Лучнікам.

Пры стварэнні вобразу цмока Джон Р. Р. Толкін выкарыстаў матывы са скандынаўскай міфалогіі і . Даследчыкі адзначаюць яго падабенства з , персанажам «''*», і цмокам з паэмы «*Беавульф*».

У «*Хобіце*» Смаўг апісаны як «*асабліва хцівы, моцны і зламысны*». Смаўг непасрэдна звязаны з адной з асноўных тэм рамана Толкіна — сквапнасцю, якую выклікае ахоўваемае ім золата.

## Імя 
Толкін адзначыў, што «*дракону ў якасці імя — ці, хутчэй, псеўданіма — дасталася форма мінулага часу старажытнагерманскага дзеяслова „smugan“, „працісквацца ў дзіру“: філалагічны жарт нізкага кшталту*». Па меркаванні Тома Шыпі, гэтае імя магло быць узята з таямнічага выразу «*sm’eah-wyrm*» ( «*пранікаючы чарвяк*»), якое прысутнічае ў англасаксонскім тэксце X стагоддзя «**», і старажытнаанглійскага заклінання «*wið sméogan wyrme*» — «*ад чарвяка пранікаючага*». Слова «*sméogan*» роднаснае старажытнаскандынаўскаму дзеяслову «*smjúga*», формай мінулага часу якога з’яўляецца «*smaug*», «*ён поўзаў*». Шыпі дадае, што гэтае імя адлюстроўвае розум дракона, бо старажытнаанглійскае слова «*sméagan*» таксама азначае «*ўнікаць*», а ў форме прыметніка — «*дасведчаны, умелы*», што адпавядае Смаўгу, які, «*у параўнанні з астатнімі персанажамі „Хобіта“, найбольш хітрамудры*».

Па словах амерыканскага лінгвіста Марка Хукера, яшчэ да таго, як ён азнаёміўся з тлумачэннем Толкіна, ён сфармуляваў уласны варыянт этымалогіі імя — ад праіндаеўрапейскага кораня «*smeug(h)-/smeuqh-*», ад якога ўзніклі словы на розных мовах індаеўрапейскай сям’і, што азначаюць «*дым*» (, прагерм. *smauk*, сярэдневерхненямецкае *smouch*, старажытнагаландскае *smooc*, старажытналітоўскае *smáugiu*) і «*дракон''» (, старажытначэшск. і ).

Пытанне аб правільным вымаўленні імя цмока на англійскай мове з’яўляецца прадметам дыскусіі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Вікі-энцыклапедыя 
* Tolkien Gateway 

Катэгорыя:Персанажы аповесці «Хобіт»
Катэгорыя:Цмокі
Арлы (Серадзем’е)

**Арлы́** — вялізныя мудрыя птушкі ў легендарыуме Толкіна, якія маглі размаўляць. Створаны Манвэ і Яванай перад абуджэннем Дзяцей Ілуватара. У творах Толкіна з’яўляюцца, як правіла, у надзвычайных выпадках.

## Згадкі ў легендарыуме 
### Першая эпоха 
У Першую эпоху яны дапамагалі эльфам і людзям супрацьстаяць Моргату. Пад камандаваннем Тарандора гнездавалі ў гарах Крысаэгрым. Акрамя асабістых подзвігаў Тарандора, дзеянні Арлоў уключалі таксама абарону Гондаліна ад шпіёнаў Моргата; уратаванне Берэна і Луціен з Ангбанда; абарону Туора, Ідрыль і рэшты жывых жыхароў Гондаліна пры яго пагібелі; а таксама, з падтрымкай Эарэндзіла, паражэнне крылатых цмокаў у Вялікай бітве.

### Другая эпоха 
У Другую эпоху большасць Арлоў меркавана вярнуліся ў Аман. У канцы эпохі яны прыбылі ў Нуменор з папярэджаннем пра будучую пагібель каралеўства.

### Трэцяя эпоха 
У Трэцюю эпоху Арлы Гвайхіра, што насялялі Туманныя горы, дапамагалі Гандальфу і Радагасту. Яны адыгралі істотную ролю ў выправе Торына да Адзінокай гары з мэтай вярнуць скарбы гномаў і ў бітве Пяці войскаў, У Вайну Пярсцёнка вызвалілі Гандальфа з Артханка, а таксама выратавалі Фрода і Сэма з Арадруіна. Таксама арлы бралі ўдзел у бітве каля варот Мордара супраць назгулаў.

Катэгорыя:Расы Серадзем’я
Катэгорыя:Выдуманыя птушкі
Грыўня

**Грыўня** можа значыць:

* Шыйная грыўня — упрыгажэнне (абруч, ланцуг або каралі), якое насілі на шыі або грудзях.
* грыўня —  сярэбраны або залаты, грашовая і вагавая адзінка ў дзяржаве Рурыкавічаў і сумежных ёй землях.
:* Наўгародская грыўня
:* Кіеўская грыўня
:* Літоўская грыўня — грашовая адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім з XIII ст.
:* Татарская грыўня (сум) — грашовая адзінка Залатой Арды ў XIV ст.
* Украінская грыўня — грашовая адзінка сучаснай Украіны.
Полісіндэтон

**Полісіндэтон (шматзлучнікавасць)** () — стылістычны прыём, сутнасць якога — у выкарыстанні адных і тых жа злучнікаў паміж аднароднымі словамі і сказамі. Ужываецца даволі часта ў фальклорных творах:
: Як пан звозіў да сваё жытцо
: У цёмныя гумны да з светлага поля,
: Яно ў тарпе прылежыста,
: А на таку прымалоціста,
: А ў арудзе прысыпіста
: А ў млыне прымеліста,
: А ў дзяжы падыходзіста,
: А ў печы румяніста,
: А на стале як сыр белы.

Шматзлучнікавасць дапамагае звязаць аднародныя словы і сказы ў сінтаксічнае адзінства і разам з тым размежаваць іх паміж сабой. Яна запавольвае тэмп паэтычнага выказвання, надае яму ўзнёсласць. Як стылістычны прыём шматзлучнікавасць супрацьстаіць бяззлучнікавасці.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Русак В. У.* // Полісіндэтон, або шматпрыназоўнікавасць, шматзлучнікавасць // Практычная і функцыянальная стылістыка беларускай мовы: дапам. для студэнтаў спецыяльнасці 1-47 01 01 «Выдавецкая справа» / В. У. Русак. — Мінск : БДТУ, 2020. — С. 184. — 214 с. 80 экз. — ISBN 978-985-530-862-2.

Катэгорыя:Рытарычныя фігуры
Эліпсіс

**Э́ліпсіс** () — стылістычная фігура, пропуск у паэтычнай фразе нейкага слова, якое лёгка ўзнаўляецца з кантэксту. Напрыклад:
: Яна рукаўком — слёзы ручайком,
: Яна рукою — слёзы ракою.

У гэтых радках з народнай песні прапушчаны выказнік *махне*.

Эліпсіс — адзін з відаў недасказа. Ён дапамагае перадаць узрушаны душэўны стан паэта, дынамізм, напружанасць дзеяння і г. д. Да эліпсіса адносяцца таксама сінтаксічныя канструкцыі, у якіх выказнік выражаецца дзеяслоўна-выклічнікавым словам.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рытарычныя фігуры
Эпіфара

**Эпі́фара** () — паўтарэнне аднолькавых гукаў, словаў ці выразаў
у канцы вершаваных радкоў або строф. Вось прыклад эпіфары з народнай песні:
: Цялушачак гадаваць будзем,
: А бычочкі прадаваць будзем,
: Дзевак замуж аддаваць будзем,
: А хлопчыкаў жаніць будзем.

Стылістычная фігура, супрацьлеглая эпіфары, — анафара.

## Віды эпіфары 
* Радковая — аднолькавыя словы ці выразы паўтараюцца ў канцы радкоў.
* Строфная — асобныя словы ці выразы дакладна паўтараюцца ў канцы асобных строф.

## Гл. таксама 
* Анафара.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Паэтыка
Метрыка (паэзія)

**Ме́трыка** () — раздзел вершазнаўства, які вывучае характар вершавання ў якой-небудзь літаратуры ці ў творчасці нейкага паэта. Так, метрыка беларускага верша ўключае ў сябе ўсе віды і формы танічнага, сілабічнага, сілаба-танічнага і свабоднага вершаў, якія існавалі ці існуюць у паэзіі на беларускай мове, і ў першую чаргу — разнастайныя метры, якія ў сучасным вершазнаўстве часам падзяляюць на класічныя (ямб, харэй, дактыль, анапест, амфібрахій) і некласічныя (лагаэд, двух- і трохскладовікі з пераменнай анакрузай, акцэнтна-складовы і акцэнтны  верш, дольнік, тактавік). Сукупнасць метраў і вершаваных памераў, якімі карыстаецца паэт, утварае яго метрычны рэпертуар.

У XIX ст. узнікла параўнальная метрыка, прадметам якой стала супастаўленне сістэм вершавання і асобных метраў у розных нацыянальных паэзіях. Навуковае вывучэнне метрыкі беларускага верша пачалося толькі ў другой палове ХХ ст. Статыстычныя табліцы наяўнасці вершаваных памераў у творах некаторых беларускіх паэтаў прывёў М. Грынчык у сваім даследаванні «Шляхі беларускага вершаскладання» (Мн., 1973). І. Ралько ўдакладніў некаторыя лічбы М. Грынчыка, а таксама склаў поўны «Метрычны даведнік да вершаў М. Багдановіча». Метрыка беларускага верша, асабліва сучаснага, яшчэ чакае сваіх зацікаўленых даследчыкаў.

## Літаратура 
* 
* 
* *Рагойша, В. П.* Літаратуразнаўчы слоўнік : тэрміны і паняцці: для школьнікаў і абітурыентаў/ В. П. Рагойша. — Мн.: Народная асвета, 2009. — 303 с. — ISBN 978-985-03-1233-4.

Катэгорыя:Вершаскладанне
Катэгорыя:Вершазнаўства
Амфібрахій

**Амфібра́хій** () — від трохскладовай стапы, у якой доўгі склад знаходзіцца паміж кароткіх (антычнае вершаскладанне) або націскны — паміж ненаціскных (сілаба-танічнае вершаскладанне).

## Амфібрахій у беларускай літаратуры 
Амфібрахій — пашыраная стапа ў беларускай паэзіі, выкарыстоўваецца для выяўлення разнастайных думак і пачуццяў:

Як л**ё**гка| нап**е**рад| глядз**е**ць —
Кал**і** та|бе дв**а**ццаць.
Адзв**о**ніць| ас**е**ння|я м**е**дзь —
Як ц**я**жка| наз**а**д аг|ляд**а**цца…
(В. Зуёнак)

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Метрыка
Антычнае (метрычнае) вершаскладанне

**Анты́чнае (метры́чнае) вершава́нне** — сістэма вершаскладання, заснаваная на раўнамерным чаргаванні доўгіх і кароткіх складоў у вершаваных радках.

## Гісторыя антычнага вершаскладання 
Узнікла антычнае вершаскладанне ў VIII ст. да н. э. у Старажытнай Грэцыі, у III ст. да н. э. перайшло ў Рым, шырокае развіццё атрымала ў антычнай літаратуры (адсюль і назва — антычнае). Гэта сістэма магла і можа ўжывацца толькі ў мовах, у якіх галосныя адрозніваюцца па працягласці гучання. Да такіх моў, апрача старажытнагрэчаскай і ранняй латыні, адносяцца
арабская, персідская, славацкая і большасць індыйскіх моў. Антычны
верш узнік і развіваўся ў еднасці з мелодыяй; антычны паэт выступаў і як складальнік вершаў, і як спявак, іх музычны інтэрпрэтатар. Асноўнай рытмічнай адзінкай верша з'яўлялася стапа, у якой у належнай паслядоўнасці ядналіся доўгія і кароткія склады. Адзінка часу, неабходная для вымаўлення аднаго кароткага склада, называлася морай. У доўгім складзе былі дзве моры. Раўнамернае чаргаванне пэўных стопаў стварала выразны метрычны малюнак, або метр; паўтарэнне той ці іншай колькасці стопаў, аднолькавых па працягласці гучання, утварала вершаваны памер. Часам у вершаваных радках чаргаваліся ў строгай паслядоўнасці розныя па характары стопы. Такія вершы называліся лагаэдамі. У антычным вершаскладанні было 28 розных стопаў і дзясяткі памераў.

Найбольш пашыранымі вершаванымі памерамі антычнага верша былі гекзаметр і пентаметр. Антычныя аўтары не ведалі
рыфмы, аднак строга вытрымлівалі чаргаванне аднатыпных клаўзулаў у радках. Дзякуючы клаўзулам, а таксама вершаваным памерам асобныя радкі ядналіся ў строфы. Антычная паэзія выпрацавала свае віды строф. Надзвычай багатае, тэарэтычна распрацаванае антычнае вершаскладанне аказала велізарны ўплыў на ўсю еўрапейскую паэзію.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Антычная метрыка
Катэгорыя:Метрыка
Катэгорыя:Вершаскладанне
Катэгорыя:Строфіка
Верш

**Верш** () — невялікі па аб’ёме, завершаны па думцы і форме лірычны або ліра-эпічны твор, напісаны вершаванай мовай. У вершы знаходзяць адлюстраванне з’явы і падзеі рознага характару (драматычныя, трагічныя, камічныя і г. д.), выяўляюцца адносіны аўтара да гэтых падзей. За шматвяковы перыяд існавання паэзія выпрацавала цэлую сістэму вершаваных жанраў (ода, эпіграма, сатыра, элегія і інш.). Багаты, разнастайны верш і па форме. Ён карыстаецца рознымі відамі рытму, гукавой арганізацыі, архітэктонікі, паэтычнага сінтаксісу, тропаў, валодае своеасаблівай інтанацыяй, кампазіцыйнымі сродкамі.

## Гісторыя верша ў беларускай літаратуры 
Вершы (творы і сам тэрмін) з’явіліся ў беларускай літаратуры на самым пачатку XVI ст. у творчасці Ф. Скарыны. Спачатку гэтым словам называлі двухрадкоўі, змацаваныя рыфмай, пасля — любы твор, напісаны вершаванай мовай.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Антычная метрыка
Катэгорыя:Метрыка
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Вершаскладанне
*
*
Таўталогія

**Таўтало́гія** () — спалучэнне або паўтарэнне блізкіх па сэнсе словаў або выразаў. Напрыклад:
: Ці свет, ці світае,
: Ці на зоры займае?
: Масла масленае,
: Цалкам і поўнасцю.

Таўталогія звяртае ўвагу чытача (слухача) твора на нейкую думку, удакладняе яе, дапамагае ўзмацніць рытмічнасць мовы, надаць ёй большую эмацыянальнасць. Асабліва часта таўталогія ўжываецца ў народнай паэзіі. Ужытая недарэчы таўталогія можа збедніць выказванне, абясцэніць яго. Часам таўталогію называюць плеаназмам.

Таксама *таўталогія* — відавочны круг у вызначэнні, доказе ( — тое самае пра тое самае).

## Гл. таксама 
* Таўталогія (логіка)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рытарычныя фігуры
Вершазнаўства

**Вершазна́ўства** — раздзел паэтыкі, што вывучае верш як пэўную эстэтычную сістэму, яго гісторыю і тэорыю. Вершазнаўства вывучае гукавы склад вершаў, паэтычны сінтаксіс.

## Раздзелы вершазнаўства 
* Метрыка;
* Рытміка;
* Строфіка.

## Гісторыя беларускага вершазнаўства 
Першым беларускім вершазнаўцам быў Л. Зізаній, які падаў кароткі курс тэорыі антычнага (метрычнага) верша, даў тлумачэнне некаторых вершазнаўчых паняццяў (стапа, метр, памер, рыфма). Асобныя палажэнні Л. Зізанія развіў М. Сматрыцкі, які зрабіў спробу ўвесці ў старабеларускую і ва ўсю ўсходнеславянскую паэзію антычную сістэму вершаскладання. Выдатным вершазнаўцам сярэдневяковай Беларусі з'яўляўся М. Сарбеўскі. Асобныя вершазнаўчыя назіранні ёсць у працах С. Полацкага, Я. Чачота, I. Насовіча, Я. Карскага. Значны ўклад у беларускае вершазнаўства ўнёс М. Багдановіч сваім нарысам пра санет, даследаваннем рытмікі і фонікі верша Т. Шаўчэнкі, развагамі пра суадносіны рытму і метра і інш. Беларускае савецкае вершазнаўства распачалося працамі А. Вазнясенскага, Я. Барычэўскага, У. Дубоўкі. Найбольш інтэнсіўна гісторыя і тэорыя беларускага верша распрацоўваюцца ў пасляваенны час. Вучоныя даследуюць рытміку і метрыку як літаратурнага верша, так і фальклорнага.

## Гл. таксама 
* Паэзіязнаўства

## Літаратура 
* *Грынчык, М. М.* Шляхі беларускага вершаскладання / М. М. Грынчык. — Мінск, 1973.
* *Рагойша, В. П.* Гутаркі пра верш: Метрыка. Рытміка. Фоніка / В. П. Рагойша. — Мінск, 1979.
* 
* 
* *Ралько, І. Д.* Беларускі верш: старонкі гісторыі і тэорыі / І. Д. Ралько. — Мінск, 1969.
* *Ралько, І. Д.* Вершаскладанне: даследаванні і матэрыялы / І. Д. Ралько. — Мінск, 1977.
* *Ралько, І. Д.* Верш і мова (Праблемы тэорыі і гісторыі беларускага верша) / І. Д. Ралько. — Мінск, 1986.

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Анакруза

**Анакру́за** () — ненаціскныя склады ў пачатку вершаванага радка перад першым метрычным націскам. У сілаба-танічным вершы ў залежнасці ад характару метра анакруза бывае нулявой (харэй, дактыль), аднаскладовай (амфібрахій) і двухскладовай (анапест). Анакруза ў вершы мае вялікае рытмічнае значэнне. Паколькі ўнутраная структура роднасных памераў (двухскладовых, з аднаго боку, і трохскладовых — з другога) аднолькавая, то яны адрозніваюцца па сутнасці толькі анакрузай. На гэтым засноўваецца існаванне радковых лагаэдаў — двухскладовых і трохскладовых памераў з раўнамерным чаргаваннем анакрузаў:
: Сонца штораз больш у жылах кроў агніць,
: Калені штораз больш ласкоча нам трава,
: Блогасна аб сэрцы сэрца ў жары сніць,
: Жаданнем забыцця п’янее галава.
: (Я. Купала «Яна і я»)

Часам анакруза дапамагае вылучыць пэўнае слова ў пачатку вершаванага радка. Гэта здараецца тады, калі сярод аднатыпных анакрузаў з’яўляецца анакруза іншага віду. Найбольш відазмяняе рытмічны малюнак верша нераўнамернае паўтарэнне анакрузаў. Некаторыя даследчыкі тэрмін «анакруза» ўжываюць толькі ў дачыненні да звышсхемных ненаціскных складоў у пачатку радкоў, што, у
прыватнасці, назіраецца ў чацвёртым радку першага чатырохрадкоўя верша М. Багдановіча «Купідон» (тут у стапе ямба лішні ненаціскны склад):
: Ад спомінаў дзіцячых лет
: У маёй душы астаўся след.
: Я помню, як бывала рада
: Маё сэрца плітцы шакалада.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Антычная метрыка
Катэгорыя:Метрыка
Катэгорыя:Метрычнае вершаскладанне
Катэгорыя:Сілаба-метрычнае вершаскладанне
Былінны верш

**Былі́нны верш** — адна з формаў фальклорнага акцэнтнага верша, які выкарыстоўваўся ў даўніх былінах. У гэтым вершы адсутнічае рыфма, моцных (або апорных) націскаў у вершаваных радках — часцей тры, часам — два. Аднолькавая (або прыблізна аднолькавая) колькасць моцных націскаў у радках быліннага верша дасягаецца пропускам пры рэчытатыўным выкананні былін лагічных націскаў у асобных словах, увядзеннем дадатковых складоў, паўтору і г. д. У новай беларускай паэзіі былінны верш часам ужываецца ў мэтах стылізацыі. Так, двухакцэнтны верш быліннага тыпу (з цэзурай) скарыстаў Я. Купала ў прадмове да паэмы «Гарыслава»:
: Гэй, павейце, // разгуляйцеся,
: Ветры вольныя, // лёгкакрылыя,
: Над старонкаю, // над крывіцкаю
: Зашуміце, // неўгамонныя.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Танічнае вершаскладанне
Акцэнтна-складовы верш

**Акцэ́нтна-складо́вы верш** — від танічнага верша, для якога характэрна, апрача аднолькавай колькасці акцэнтаў (моцных націскаў), аднолькавая колькасць складоў у вершаваных радках. Склад — гэта адрэзак гукавога патоку мовы, у аснове якога — адзін галосны гук. Часам колькасць акцэнтаў і складоў у вершарадах можа неістотна змяняцца (павялічвацца або змяншацца на адзін-два).

## Акцэнтна-складовы верш у беларускай літаратуры 
У беларускай паэзіі акцэнтна-складовы верш узнік у XIX ст. і аб'яднаў асноўныя прыметы сілабічнага вершаскладання і народнага верша ў яго інтанацыйна-сказавай разнавіднасці (былінны  верш). Ён, як правіла, карыстаецца рыфмамі, мае
страфічную арганізацыю, у ім нярэдка ўжываецца цэзура:
: Ох, дайце ж мне смык,
: Каб усюды граў!
: Хоць бы сам я знік,
: Абы голас даў.
: (Ф. Багушэвіч «Смык»)

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Танічнае вершаскладанне
Рытміка (літаратура)

**Ры́тміка** — раздзел вершазнаўства, які вывучае рытмічныя асаблівасці верша як моўнай сістэмы (асноўныя і дапаможныя рытмастваральныя кампаненты, сістэму паўтораў, паўзаў і г. д.), змястоўнасць вершаванага рытму, займаецца параўнальным даследаваннем рытму ў вершаваных творах розных літаратурных стыляў і напрамкаў. Рытм — адна
з самых істотных асаблівасцей літаратурнага твора, і ўвасабляецца ён у больш-менш раўнамерным паўтарэнні асобных кампанентаў
мастацкага тэксту праз пэўныя прамежкі (апавяданне і паказ учынкаў, напружанае і аслабленае дзеянне, трагічныя і камічныя сцэны, метафорыка і аўталогія і г. д.). Рытм — галоўная прымета верша.

Рытміка цесна звязаная з іншым раздзелам вершазнаўства — метрыкай. У беларускім вершазнаўстве канкрэтным аналізам рытмікі ўпершыню заняўся М. Багдановіч. У 70-я гады XX ст. пашырэнне набыў статыстычны метад даследавання рытмічных з'яў беларускага верша. Аднак грунтоўнае даследаванне рытмікі беларускага верша па сутнасці толькі пачынаецца.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Вершаскладанне
Катэгорыя:вершазнаўства
Асклепіядаў верш

**Асклепія́даў верш** — вершаваны памер антычнай (метрычнай) сістэмы вершаскладання, вынайдзены старажытнагрэчаскім паэтам Асклепіядам Самаскім (III ст. да н. э.). Гэты верш з’яўляецца па сутнасці мадыфікацыяй пентаметра, у якім першая і перадапошняя дактылічныя стопы ўсечаныя на адзін кароткі склад.

## Асклепіядаў верш у беларускай літаратуры 
У беларускай паэзіі асклепіядаў верш ужыты толькі адзін раз — у перакладзеным М. Багдановічам «Помніку» старажытнарымскага паэта Гарацыя:
: Лепшы медзі сабе памятнік справіў я,
: Болей усіх пірамід царскіх падняўся ён,
: Не зруйнуе яго сівер, ні едкі дождж,
: Ні гадоў чарада, вечнага часу рух.
: Не саўсім я памру, лепшая часць мяне
: Не зазнае хаўтур; слава мая ўвесь час
: Між патомкаў расці будзе, пакуль усхадзіць
: Зможа з дзевай удвух на Капітоллі жрэц.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Антычная метрыка
Вершаскладанне

**Вершасклада́нне (версіфікацыя)** — сістэма арганізацыі вершаванай мовы, у аснове якой — паўтарэнне пэўнага рытмастваральнага кампанента (вышыні гука — у кітайскай паэзіі, працягласці галоснага — у антычнай, націскных
або ненаціскных галосных — у беларускай і г. д.). Мерай рытмічнай арганізацыі вершаванай мовы звычайна з'яўляецца радок верша. У залежнасці ад фанетычных асаблівасцей той ці іншай мовы на пэўным гістарычным этапе развіцця літаратуры выпрацоўваюцца асобныя сістэмы вершаскладання.

## Літаратура 
* 
*
Кудрэвіч

**Кудрэвіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Раіса Уладзіміраўна Кудрэвіч, беларускі жывапісец
* Уладзімір Мікалаевіч Кудрэвіч, беларускі жывапісец-пейзажыст
* Уладзімір Уладзіміравіч Кудрэвіч, беларускі акцёр
Менінгіт

**Менінгіт** (тэрмін складаецца з  — «мазгавая абалонка» і суфікса  — які пазначае запаленчы працэс) — запаленне мазгавой абалонкі (ахоўнай мембраны галаўнога і спіннога мозгу) праз заражэнне вірусам або бактэрыяй (менінгакок). Уяўляе смяротную небяспеку праз блізкасць запалення да галаўнога і спіннога мозгу.

## Пашыранасць і распаўсюджанне 
Носьбітамі ўзбуджальніка найчасцей ёсць дарослыя, аднак хварэюць пераважна дзеці да 14 гадоў. Распаўсюджваецца праз дыханне і дотык.

## Праява 
Напачатку нагадвае прастуду: запаленне задняй сценкі глоткі, нязначнае павышэнне тэмпературы, галаўны боль і насмарк. Праз гадзіну тэмпература ўзнімаецца да +40 градусаў. Праз 6 гадзін пачынаюцца ваніты. Адмысловыя праявы — сып на руках, ягадзіцах і бакавых паверхнях тулава.

## Папярэджанне 
Дзеля прадухілення заражэння варта:
# карыстацца марлевымі павязкамі;
# гуляць штодня на свежым паветры;
# ужываць багатую на вітаміны і мікраэлементы ежу;
# размінацца і загартоўвацца штодня;
# праветрываць штодня пакоі і рабіць вільготную прыборку.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ургентныя станы
Цэліякія

**Цэліякія** — дыспепсія глютэну праз нястачу стрававальных ферментаў. Вымагае пажыццёвага выключэння з ежы аўса, жыта, пшаніцы, ячменя і вырабаў з гэтымі злакамі (булённыя кубікі, віскі, гарэлка, кансервы, карамель, кетчуп, кілбаса, крабавыя палачкі, маянез, мясныя і рыбныя паўфабрыкаты, паштэт, піва, растваральная кава, сасіскі, таматная паста і шакаладныя цукеркі з начынкай). Ускладненне хваробы выклікае знясіленне, страўнікава-кішачны крывацёк і развіццё ракавай пухліны, што ўяўляе смяротную пагрозу. Ад хваробы пакутуе каля 1 % насельніцтва Зямлі.

## Прычыны 
Хваробе спрыяе нервовае ўзрушанне, інфекцыя і хірургічная аперацыя ў брушной поласці.

## Праявы 
Хвароба на пачатку суправаджаецца разладам стрававання, метэарызмам і болем у жываце. Затым дадаюцца слабасць, страта вагі, зніжэнне апетыту, раздражняльнасць, пагаршэнне памяці, боль у суставах, высып на скуры, запаленне дзяснаў і расколіны на вуснах.

## Спасылкі 
* Фонд таварыства хворых на цэліякію — The Celiac Disease Foundation 
* Celiac.com

Катэгорыя:Аўтаімунныя захворванні
Катэгорыя:Метабалічныя захворванні
Катэгорыя:Дзіцячыя хваробы
Катэгорыя:Захворванні тонкай кішкі
Метэарызм

**Метэарызм** ( — уздуцце) — збіранне ў кішэчніку завялікай колькасці газаў у выніку іх павышанага ўтварэння і парушэння вывядзення. Ускладненне хваробы выклікае неўроз, перабоі ў працы сэрца, пачашчанае сэрцабіцце, боль у мышцах і парушэнне сну. Найбольш пашыраны сярод дзяцей і людзей пажылога ўзросту.

## Прычыны 
Газаўтварэнне ўзмацняецца праз ужыццё вугляводаў і грубай расліннай клятчаткі, газіраваных напояў, зброджвальных (бараніна, квас, піва, разынкі і чорны хлеб) і малочных вырабаў. Таксама немачы спрыяе павышанае заглытванне паветра (аэрафагія) пры размове падчас ежы, паспешлівым праглынанні ежы, піцці праз саломінку, жаванні гумкі, паленні і нашэнні зубных пратэзаў. Нядужасць можа выклікацца і хваробамі стрававальнага тракту (атанія кішэчніка, дысбактэрыёз, каліт і панкрэатыт).

## Праявы 
Пры немачы адзначаецца ўздуцце і буркатанне жывата. Хвароба суправаджаецца прыступамі болю (газавая коліка) перад выхадам газаў, млоснасцю, адрыжкай, непрыемным прысмакам у роце і зніжэннем апетыту.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сімптомы гастраэнтэралагічных захворванняў
Катэгорыя:Страваванне
Сцірка

thumb|200px|Звычайная сцірка
thumb|200px|Аловак са сціркай

**Сцірка** (гу́мка, рызі́нка) — канцылярская прылада для выцірання з паперы слядоў алоўка ці ручкі, найчасцей зробленая з каўчуку ці гумы. Можа мець розныя колеры і памеры. Найбольш распаўсюджаная форма новай (некарыстанай) сціркі — блізкая да паралелепіпеда, распаўсюджаны колер — белы.

## Гісторыя 
Гумка для сцірання была вынайдзена ў 1770 годзе Джозефам Прэслі пры адкрыцці кіслароду. Ён заўважыў, што кавалачкам каўчуку выціраць сляды алоўка зручней за ўсё. Ён сціраў графітавы пыл з валокнамі цэлюлозы не шкодзячы паперы. Але была адна праблема: праз некалькі дзён каўчук пачынаў гніць.
Дадаў сцірку да алоўка амерыканскі вынаходца Хайман Ліпман (1850 год). Аловак са сціркай быў запатэнтаваны ў сакавіку 1858 года.

## Выкарыстанне 
Ад трэння сціркай па надпісу на паперы (аловак або ручка), кавалкі графіту ці чарніла сціраюцца з паверхні паперы і прыліпаюць да паверхні сціркі, якая ў сваю чаргу таксама сціраецца дробнымі кавалачкамі. У выніку выціраецца як паверхня паперы, так і частка сціркі ад выкарыстанага слоя.
Засохлыя і няякасныя сціркі (калі не страцілі выкарыстаны слой) пэцкаюць паперу, бо графіт, які прыліп да яе (не адыйшоўшы з выкарыстаным слоем гумы) мажа паперу.

## Гл. таксама 
* Ручка
* Аловак
* Папера
* Гума

## Спасылкі 
Катэгорыя:Канцтавары
Адрыжка

**Адры́жка** — выхад газаў або ежы са страўнікава-кішачнага тракту, галоўным чынам з стрававода і страўніка. Часта суправаджаецца характэрным гукам і пахам.

Можа быць выклікана заглынаннем паветра (што асабліва характэрна для грудных дзяцей), ужываннем газаваных напояў. Аднак адрыжка можа быць і сімптомам захворванняў страўнікава-кішачнага тракту, такіх як гастраэзафагеальная рэфлюксная хвароба, гастрыт і г. д.

## Апісанне 
У норме паветра, якое трапляе ў страўнік пры заглынанні ежы ці пры ўжыванні некаторых газаўтваральных прадуктаў (капуста, гарох, фасоль і інш.), паступова выходзіць праз рот. Аднак пры павышэнні ўнутрыстраўнікавага ціску ўзнікае адрыжка. З асаблівай насцярожанасцю варта паставіцца да адрыжкі ежай. Часам гэта з’ява ўзнікае з-за пераядання, носіць часовы характар і хутка знікае.

Горкая адрыжка адзначаецца ў выніку выкіду ў страўнік жоўці, гніласная — пры працяглым застоі ў страўніку і гніласным раскладанні таго, што знаходзіцца ў ім. Кіслая адрыжка можа назірацца пры павышэнні кіслотнасці страўнікавага соку (часцей гэта абумоўлена гіперсакрэцыяй салянай кіслаты па розных прычынах) ці пры закісанні, якое ўзнікае наадварот пры адсутнасці ў страўнікавым соку салянай кіслаты. Наяўнасць любой з гэтых праяў патрабуе абавязковага тэрміновага абследавання. У такой сітуацыі найбольш абгрунтаваным уяўляецца прыярытэтнае прызначэнне эзафагагастрадуадэнаскапіі і ўнутрыстраўнікавай рн-метрыі (як звычайнай, так і эндаскапічнай).

Катэгорыя:Сімптомы гастраэнтэралагічных захворванняў
Марыя Назараўна Ярамчук

**Марыя Назараўна Ярамчук**, таксама **Марычка Ярамчук** (, Чарнаўцы) — украінская спявачка, фіналістка тэле-праекта «Голас краіны». У 2012 годзе прадставіла Украіну на Міжнародным конкурсе маладых выканаўцаў «Новая хваля 2012», дзе заняла 3-е месца.

## Біяграфія 
Нарадзілася 2 сакавіка 1993 года ў Чарнаўцах. Дачка ўкраінскага спевака, Народнага артыста Украіны Назарыя Ярэмчука. Спявае з дзяцінства. У школе вучылася добра, валодае некалькімі замежнымі мовамі, у тым ліку рускай, на якой выконвае песні.

Вучыцца на 4 курсе Кіеўскай муніцыпальнай акадэміі эстраднага і цыркавога мастацтваў.

У 2012 годзе становіцца ўдзельніцай праекту «Голас краіны», дзе трапляе ў каманду Аляксандра Панамарова і займае 4-е месца. У кастрычніку 2012 года прадставіла рускамоўную кампазіцыю «Со мной опять», напісаную Канстанцінам Меладзе і Андрэем Французам. На гэтую ж песню быў зняты яе першы кліп (прэм'ера адбылася 26 лістапада 2012 года). Рэжысерам відэа стаў Сяргей Ткачэнка.

У пачатку кастрычніка ў СМІ пачалі актыўна распаўсюджвацца чуткі пра тое, што Марыя стала новай салісткай гурта ВІА Гра. Аднак Канстанцін Меладзэ абверг гэтыя чуткі.

23 снежня 2012 года прымала ўдзел у нацыянальным адборы на «Еўрабачанне-2013» з песняй «Imagine» і заняла 5 месца.

У 2013 годзе прадставіла другі кліп на песню «Я тебя найду» («Я цябе знайду»).

21 снежня 2013 года перамагла ва ўкраінскім нацыянальным адборы Конкурсу песні Еўрабачанне 2014 з песняй «Tick-Tock», чым заслужыла права прадстаўляць Украіну на Конкурс песні Еўрабачанне 2014 у Капенгагене ў маі 2014 года, дзе заняла 6-е месца.

## Сінглы 
* 2012 «Со мной опять»
* 2012 «Imagine»
* 2013 «Я тебе найду»
* 2014 «Tick-Tock»

## Кліпы 
## Спасылкі 
* Марія Яремчук. Офіційна група Укантакце

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чарнаўцах
Уільям Харыс Кроўфард

**Уільям Харыс Кроўфард** (; 24 лютага 1772 — 15 верасня 1834) — амерыканскі палітык, сенатар, 7-ы міністр фінансаў ЗША, кандыдат у прэзідэнты ў 1824 годзе.

## Біяграфія 
Уільям Кроўфард нарадзіўся ў акрузе Амгерст, штат Джорджыя. У дзесяцігадовым узросце ён, разам з сям’ёй, пераязджае ў акругу Аплінг, Джорджыя. Пазней, там Кроўфард працаваў на ферме і школьным настаўнікам. У 1799 годзе, пасля навучання праву, уладкоўваецца юрыстам у Лексінгтане, Джорджыя. У 1804 годзе Кроўфард быў абраны членам Палаты прадстаўнікоў Джорджыі ад Дэмакратычна-рэспубліканскай партыі. У 1807 годзе ўяўляе штат Джорджыю ў Кангрэсе ЗША.

У 1812 годзе, падчас Англа-амерыканскай вайны, прэзідэнт Джэймс Мэдысан адпраўляе Уільяма Кроўфарда паслом ЗША ў Парыж. Сам Кроўфард быў прыхільнікам вайны з Вялікабрытаніяй, а ў 1816 годзе міністрам фінансаў. Пасля адстаўкі Кроўфард з’яжджае назад у Джорджыю, дзе працаваў у якасці суддзі. Пасля смерці быў пахаваны на могілкі Кроўфард у Кроўфардзе, Джорджыя.

Катэгорыя:Міністры фінансаў ЗША
Катэгорыя:Ваенныя міністры ЗША
Катэгорыя:Кабінет Джэймса Манро
Катэгорыя:Кабінет Джэймса Мэдысана