open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Парламенцкія выбары ў Фінляндыі (1924)

Парламенцкія выбары ў Фінляндыі 1-2 красавіка 1924 года. Нягледзячы на тое, што сацыял-дэмакратычная партыя, заняўшы 60 з 200 месцаў, засталася найбуйнейшай у парламенце, Лаўры Інгман з Нацыянальнай кааліцыі ў маі 1924 года сфарміраваў урад правацэнтрысцкай большасці. Ён заставаўся нязменным да выхаду аграрыяў у лістападзе 1924 года. Яўка выбаршчыкаў склала 57,4 %.

## Гісторыя 
Прэзідэнт Каарла Юха Стольберг вырашыў распусціць парламент у студзені 1924 года і арганізаваць датэрміновыя выбары ў красавіку 1924 года, бо са жніўня 1923 года ў парламенце бракавала 27 членаў пасля арышту дэпутатаў-камуністаў, падазраваных у дзяржаўнай здрадзе. У снежні 1923 года і студзені 1924 года сацыял-дэмакраты пагражалі выйсці з парламента, калі не адбудуцца датэрміновыя выбары. Прэм’ер-міністр Кюёсці Каліа выступіў супраць роспуску, верны сваім парламенцкім прынцыпам, і падаў у адстаўку пасля таго, як Стольберг заявіў, што распусціць парламент. Пасля адстаўкі Каліа, Столберг прызначыў часовы ўрад дзяржаўных служачых на чале з прафесарам Айма Каяндэрам з прагрэсіўнай партыі. Зямельная рэформа 1922 года была праведзена з ініцыятывы прэм’ер-міністра Каліа. Прадстаўнікі Нацыянальнай кааліцыі рабіліся ўсё больш правымі і менш рэфарматарскімі. Прагрэсіўная партыя губляла галасы на карысць кааліцыі і аграрыяў, а іх вобраз дробнабуржуазнага гарадскога лібералізму губляў сваю прывабнасць у Фінляндыі, якая ўсё яшчэ была моцна аграрнай.

## Вынікі 
Катэгорыя:Выбары ў Фінляндыі
Катэгорыя:Выбары 1924 года
Катэгорыя:Красавік 1924 года
Sherpa Light

**Sherpa Light** — сямейства чатырохколавых лёгкіх браніраваных машын, распрацаваных французскай кампаніяй Renault Trucks Defense (RTD). Даступны ў небраняваных і браніраваных варыянтах. Падыходзіць для выканання тактычных задач (разведка, патруляванне, суправаджэнне канвояў). 

Бронеаўтамабіль быў афіцыйна прадстаўлены публіцы на выставе Eurosatory 2006 у Парыжы. Серыйная вытворчасць пачалася ў 2007.

Сямейства прадстаўлена наступнымі ўзорамі:

* **Sherpa 2**: базавая версія з чатырма месцамі і грузападымальнасцю 2 тоны.
* **Sherpa 3A**: тое самае, што Sherpa 3, але з браняванай кабінай., Бразіліяй, Чылі, Егіптам, Францыяй, Ганай, Індыяй, Інданезіяй, Кувейтам, Косава, Ліванам, Мексікай, Марока, Катарам і Саудаўскай Аравіяй.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Аўтамабілі Renault
Катэгорыя:Пазадарожнікі
Катэгорыя:Бранятэхніка Францыі
Сацыялістычная рабочая партыя Фінляндыі

**Сацыялістычная рабочая партыя Фінляндыі** () — палітычная партыя ў Фінляндыі пачатку 1920-х гадоў. SSTP складалася з левых радыкалаў, якія адкалоліся ад Сацыял-дэмакратычнай партыі Фінляндыі пасля Грамадзянскай вайны 1918 года. Забароненая  (SKP) была галоўнай рухаючай сілай партыі, але іншыя сацыялісты таксама былі ўцягнутыя. SSTP была забаронена ў 1923 годзе, а яе найбольш актыўныя члены, у тым ліку 27 членаў парламента, былі заключаны ў турму. Пераемнікам партыі стала  (1924—1930).

SSTP была створана 13 мая 1920 года ў . Ва ўстаноўчым з’ездзе ўзялі ўдзел 82 дэлегаты, што прадстаўлялі 42 розныя арганізацыі. Рашэнне аб стварэнні новай партыі было прынята пасля таго, як левыя прайгралі бітву ўнутры Сацыял-дэмакратычнай партыі. Яшчэ да гэтага было абрана часовае партыйнае кіраўніцтва, якое ўзначальвала арганізацыю да з’езда. Шэраг арганізацый Сацыял-дэмакратычнай партыі ўвайшлі ў новую партыю і ўтварылі базавую арганізацыю SSTP. Большасць заснавальнікаў SSTP былі ўцягнутыя ў грамадзянскую вайну.

На другі дзень устаноўчага з’езда SSTP прыняла рашэнне аб далучэнні да Камуністычнага інтэрнацыяналу, пасля чаго паліцыя разагнала сход і арыштавала ўдзельнікаў, некаторыя з якіх пазней былі асуджаныя да турэмнага зняволення. Актывістам спатрэбіўся час, каб аднавіць арганізацыю пасля арыштаў. У рэшце Хельсінкская гарадская сацыялістычная арганізацыя ўзяла на сябе лідарства. 19 чэрвеня яна абвясціла сябе партыяй, прыняла асноўныя дакументы ўстаноўчага з’езда і выбрала кіраўніцтва партыі. Старшынёй SSTP быў абраны металіст . Праграма SSTP была напісана Ота Віле Куўсіненам, членам Цэнтральнага камітэта SKP.

SSTP удзельнічала ў парламенцкіх выбарах 1922 года. Цэнтральны выбарчы камітэт рабочых Фінляндыі быў сфарміраваны 24 лютага 1922 года прадстаўнікамі SSTP,  (SAJ), Сацыял-дэмакратычнай моладзевай лігі і Сацыял-дэмакратычнай жаночай лігі Фінляндыі. Камітэт вылучыў 130 кандыдатаў па ўсіх выбарчых акругах. SSTP атрымала 128 121 голас (14,8 %) і 27 дэпутатаў (у тым ліку 6 жанчын).

У 1922 годзе SSTP налічвала 24 398 членаў і 706 базавых арганізацый.

Іншыя фінскія партыі заклікалі скасаваць SSTP, а яе члены рэгулярна траплялі за краты. Партыйныя газеты пастаянна мелі праблемы з цэнзурай. У пачатку 1923 года SSTP змяніла сваю назву на **Рабочую партыю Фінляндыі** (Suomen Työväenpuolue, STP), прыбраўшы спасылку на сацыялізм. 3 жніўня 1923 года дэпутацкая група STP, члены партыйнага камітэта, кіраўніцтва сакратарыята і раённых арганізацый і іншыя супрацоўнікі былі арыштаваны. Арышты і забарона абгрунтоўваліся меркаванымі сувязямі з нелегальнай Камуністычнай партыяй.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітычныя партыі Фінляндыі
Міхаіл Ігнатавіч Панфіловіч

**Міхаіл Ігнатавіч Панфіловіч** (29 кастрычніка 1901 — 10 снежня 1977) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-маёр (1943).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Чавусы. Беларус.

У чэрвені 1920 года залічыўся ў РСЧА. Трапіў у 14-ы запасны стралковы полк. Потым накіраваны малодшым камандзірам на польскі фронт пад Беласток у 16-ы стралковы полк 46-й стралковай брыгады. Аднак там захварэў тыфам і быў эвакуіраваны ў ваенны шпіталь. Пасля выздараўлення ў снежні быў прыкамандзіраваны да 38-га Валагодскага палка.

З 1923 года служыў камандзірам узвода ў 9-м палку сувязі, камандзірам узвода 87-га стралковага палка, камандзірам узвода ў батарэі палкавой артылерыі, камандзірам стралковага ўзвода і ўзвода палкавой школы.

У кастрычніку 1928 года пераведзены ў 80-ы Ленінградскі стралковы Чырванасцяжны полк, дзе праходзіў службу камандзірам роты і памочнікам камандзіра батальёна, начальнікам палкавой школы. У 1936 годзе стаў начальнікам штаба 151-га стралковага палка 51-й Перакопскай стралковай дывізіі. У 1939 годзе накіраваны ў Манголію як начальнік штаба 36-й мотастралковай дывізіі. На гэтай пасадзе прымаў удзел у баях на рацэ Халхін-Гол. Пасля прызначаны ў штаб 1-й армейскай групы на пасаду намесніка начальніка аператыўнага аддзела.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны стаў начальнікам штаба 114-й стралковай дывізіі. Пазней узначаліў усю дывізію. У маі 1944 года прызначаны начальнікам штаба 7-й арміі. Далей заняў пасаду начальніка штаба 9-й гвардзейскай арміі. У красавіку 1945 года ўзначаліў Уральскую ваенную акругу.

Пасля вайны прызначаны начальнікам афіцэрскай школы штабной службы. Са студзеня 1947 года быў начальнікам 1-га, а з чэрвеня — 3-га аддзелаў Упраўлення ВНУ Ваеннага міністэрства СССР. Са снежня 1951 года — намеснік начальніка гэтага ўпраўлення па вучэбна-метадычных пытаннях. У маі 1953 года прызначаны начальнікам аддзела вучэбна-метадычнага і інспектарскага па вышэйшых ваенна-навучальных установах Упраўлення вышэйшых ваенна-навучальных устаноў МА СССР.

У 1954 годзе звольнены ў запас.

Памёр у Маскве.

## Адукацыя 
Скончыў палкавую школу малодшага камскладу 14-га запаснога стралковага палка ў г. Дарагабуж (1920), 17-ю Тульскую пяхотную школу (1923), Ваенную акадэмію РСЧА імя Фрунзэ (1936), акадэмію Генштаба РСЧА (1939).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Леніна, 3 ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Кутузава 2-й ст., Баявога Чырвонага Сцяга МНР, медалямі.

## Спасылкі 
* Панфилович Михаил Игнатьевич

Катэгорыя:Удзельнікі баёў на Халхін-Голе
Катэгорыя:Камандзіры дывізій у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Генерал-маёры СССР
Рэспубліка Конга (Леапольдвіль)

**Рэспубліка Конга** () — дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы, якая існавала ў 1960—1964 гадах на месцы былога Бельгійскага Конга. Затым назва была зменена на Дэмакратычную Рэспубліку Конга (ДРК), каб пазбягаць блытаніны з аднайменнай краінай, былой французскай калоніяй. Дагэтуль дзве дзяржавы адрознівалі па назвам сталіц — Бразавіль і Леапольдвіль (цяпер Кіншаса).

## Гісторыя 
30 чэрвеня 1960 года бельгійскі кароль Бадуэн I абвясціў утварэнне незалежнай Рэспублікі Конга. Яе прэзідэнтам быў абраны Жазеф Касавубу, прэм’ер-міністрам — Патрыс Лумумба.

Незалежная палітыка Лумумбы выклікала незадаволенасць прыхільнікаў захавання цесных кантактаў з Бельгіяй. У выніку антыўрадавых пратэстаў і бунту ваенных прэм’ер быў фактычна адхілены ад улады. Скарыстаўшыся складанай унутрыпалітычнай сітуацыяй, лідары этнарэгіянальных партый Маіз Чомбэ і Альбер Каланджы абвясцілі аб адзяленні правінцый Катанга і Касаі. Тым часам Лумумба быў забіты. Начальнік генштаба кангалезскай арміі Мабуту Сесе Секо, пры падтрымцы Бельгіі і ЗША, здзейсніў дзяржаўны пераварот.

Прыхільнікі Лумумбы абвясцілі аб фарміраванні альтэрнатыўнага ўрада ў горадзе Стэнлівіль (цяпер Кісангані) на чале з Антуанам Гізенга. Для пераадолення крызісу ўлады ўключылі ў склад урада Гізенгу. У 1962—63 гадах адноўлены парадак у мяцежных правінцыях Катанга і Касаі. 1 жніўня 1964 года ўступіла ў сілу Канстытуцыя краіны, якая ўсталявала федэратыўны лад дзяржавы. Краіна была перайменаваная ў Дэмакратычную Рэспубліку Конга.

З 1971 па 1997 год Дэмакратычная Рэспубліка Конга насіла назву Рэспубліка Заір.

## Гл. таксама 
* Кангалезскі крызіс

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Демократическая Республика Конго // Большая российская энциклопедия

Катэгорыя:Кангалезскі крызіс
Кэці Патэрсан

**Кэці Патэрсан** (, нар. ) — мастачка з Глазга (Шатландыя), пастаянна пражывае ў Берліне. Яе творы пабудаваны вакол перакладу, адлегласці і маштабу. Патэрсан атрымала ступень бакалаўра ў Эдынбургскім каледжы мастацтваў (2004) і ступень магістра ў Школе ізаляцыйных мастацтваў Фелікса Слейда (2007).

## Працы 
Патэрсан рэалізавала некалькі праектаў, звязаных з раставаннем ледавікоў; у яе выпускным творы для мастацкай школы *«Ватнайёкюдль»* быў нумар мабільнага тэлефона, падключаны да мікрафона, пагружанага ў лагуну пад самым вялікім ледавіком Еўропы. Іншыя працы на гэтую тэму ўключаюць *Langjökull*, *Snaefellsjökull*, *Soheimajökull*, у якіх гукавы ландшафт раставання ледавікоў быў створаны шляхам вырабу пласцінак з лёду, які складаецца з адталай вады ледавіка.

Пры працы над адным з праектаў Кэці стварыла карту 27000 вядомых мёртвых зорак. Іншы праект *«Гісторыя Цемры»* ўяўляе сабой серыю слайдаў і фатаграфій касмічнай пустэчы, «пранумараваных і з указаннем адлегласці ад Зямлі ў светлавых гадах».

У актыве Патэрсан ёсць персанальныя выставы ў Галерэі сучаснага мастацтва ў Оксфардзе, у галерэі Kettle’s Yard у Кембрыджы, у Галерэі Mead, Уорыкскім Цэнтры мастацтваў, у іншых галерэях і мастацкіх цэнтрах Лондана, Вены, Сеула.

У жніўні 2014 года Патэрсан пачала праект «Бібліятэка будучыні», разлічаны на 100 гадоў. Ёю былі высаджаны 1000 соснаў у лясным масіве Нордмарка ў Осла. Кожны год у гэтым месцы ў зямлю будуць закопваць рукапіс новага рамана аднаго з сучасных пісьменнікаў. У 2114 годзе хвоі вырастуць, і з іх можна будзе зрабіць паперу для друку ста раманаў, рукапісы якіх будуць тады ж вынятыя з зямлі. Першым «закапаным» у рамках праекта аўтарам стала Маргарэт Этвуд.

## Узнагароды 
* Прэмія South Bank Sky Arts Award 2014 года ў галіне выяўленчага мастацтва
* Ганаровы член Універсітэта Эдынбурга (2013)
* Прэмія «Дух Шатландыі» 2014

## Крыніцы
Сямён Восіпавіч Жыгмант

**Сямё́н Во́сіпавіч Жы́гмант** (; 1812 — 3 сакавіка 1886) — расійскі ваенны дзеяч, генерал ад інфантэрыі. З шляхецкага роду Жыгмантаў.

## Біяграфія 
Выхоўваўся ў Паўлаўскім кадэцкім корпусе. 14 лістапада 1830 у чыне прапаршчыка пераведзены Лейб-гвардыі Фінляндскі полк.

У 1835 у чыне падпаручніка пераведзены на Каўказ, дзе пад кіраўніцтвам Вельямінава прымаў удзел у экспедыцыі за Кубань, займаў пасаду старшага ад’ютанта штабу войскаў Каўказскай лініі і Чарнаморыі.

1843 года ў чыне штабс-капітана другі раз хадзіў на Кубань з аддзелам генерал-ад’ютанта Гуркі, а ў 1845 удзельнічаў у Даргінскай экспедыцыі; за ваенныя дасягненні прызначаны палкоўнікам.

У 1846 камандзіраваны ў Абразчыкавы пяхотны полк, у 1852 пераведзены ў Суздальскі пяхотны полк і ў тым самым годзе прызначаны камандзірам Адэскага егерскага палка. Прызначаны 19 красавіка 1853 генерал-маёрам, на чале Адэскага палка выправіўся на тэатр вайны з Турцыяй, дзе 25 снежня 1853, знаходзячыся ў складзе аддзела генерала К. А. Бельгарда, прыняў удзел у баі пры Чататы, своечасова і на ўласную ініцыятыву з'явіўшыся на дапамогу Табольскаму пяхотнаму палку Аляксандра Баўмгартэна, атакаванаму пераўзыходнымі сіламі туркаў. Сам Жыгмант быў паранены дзвюма кулямі і цяжка кантужаны аскепкам. Узнагародай за Чататы была залатая шпага з дыямантамі і надпісам «За адвагу», а батальёны, што былі падчас бою пад яго асабістым кіраўніцтвам, атрымалі Георгіеўскія сцягі. Толькі ў лютым 1855 Жыгмант акрыяў ад ранаў і быў прызначаны камандуючым рэзервовай дывізіяй Грэнадзёрскага корпуса і на працягу ўсяго астатняга часу вайны знаходзіўся ў Фінляндыі пры ахове прыморскіх берагоў, у тым самым 1855 атрымаў ордэн Св. Георгія 4-й ступені за 25 гадоў бездакорнай службы.

У 1857 быў прызначаны памочнікам начальніка 2-е грэнадзёрскай дывізіі, у 1858 быў ганараваны ордэна Св. Станіслава 1-й ступені. Ад 26 студзеня 1860 да 4 красавіка 1871 камандаваў 13-й пяхотнай дывізіяй, за гэты час быў узнагароджаны ордэнамі Св. Ганны 1-е ступені (1864) і Св. Уладзіміра 2-е ступені (1869).

У генерал-лейтэнанты прызначаны 23 красавіка 1861, а 30 жніўня 1881 — у генералы ад інфантэрыі з прызначэннем сябрам Аляксандраўскага камітэта аб параненых, у 1879 атрымаў ордэн Белага Арла.

## Літаратура 
* 
* 
* Список генералам по старшинству на 1886 год. СПб., 1886.

Сямён
Катэгорыя:Генералы ад інфантэрыі (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Каўказскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Георгія IV класа
Катэгорыя:Члены Аляксандраўскага камітэта аб параненых
Катэгорыя:Кавалеры залатой зброі «За адвагу»
Арэк’ета

**Арэк’ета** (ад італьянскага *orecchia*, lit.&#x2009; вуха &#x27; і *-etta*) —  паста, тыповая для рэгіёна Апулія ў Італіі. Назва паходзіць ад формы стравы, якая нагадвае маленькае вушка.

## Апісанне 
Арэк’ета мае форму невялікага купала, цэнтр якога больш тонкі за край, мае шурпатую паверхню. Як і іншыя віды макаронных вырабаў, арэк’ета робяць з цвёрдых гатункаў пшаніцы і вады. Яйкі выкарыстоўваюць рэдка. У традыцыйнай паўднёва-італьянскай дамашняй кухні цеста раскатваюць, затым наразаюць кубікамі. Кожны кубік прыціскаюць нажом, перацягваюць яго на донцы і робяць вітушку (робяць каватэлі). Затым форма перакідаецца на вялікі палец.

## Варыяцыі 
Па-тасканску яны называюцца рэк’етэдэ, або к’янкарэдэ.

У Чыстэрніна арэк’ету робяць з цвёрдых гатункаў пшаніцы. Арэк'ета буйнейшая, набывае іншую форму, з глыбокімі рэбрамі ўсярэдзіне, вельмі падобнымі да вуха. Яна называецца (lit. «вуха святара»). Тыповая святочная страва — арэк’ята з трусіным рагу.

*Каватэлі*, *страшынаты* ( — на мясцовай мове Бары) і *чэнцыёні* вырабляюцца як арэк’ета, без апошняга кроку фармавання ўгнутай формы. *Страшынаты* і чэнцыёны, зазвычай, большыя ў памеры за арэк’ету.

У Кітаі падобны гатунак пасты называецца  (*māo ěr duǒ*, lit. «вуха катка»).

## Стравы 
Арэк’ета звычайна падаецца са свінінай, каперсамі і кіслым белым віном.

Традыцыйная страва з Апуліі — *арэк’етэ але цымэ ды рапа*, страва з арэк’етэ і рапіні , якую таксама называюць бацвіннем рэпы. У якасці альтэрнатывы таксама шырока выкарыстоўваюцца брокалі або каляровая капуста. У ваколіцах Капітаната і Салента, арэк’ету традыцыйна запраўляюць таматным соўсам (), часам з маленькімі фрыкадэлькамі або пасыпаныя *рыкотай* ці *рыкотай фортэ* .

У італьянскай кулінарнай кнізе *Il cucchiaio d’argento* (*Срэбная лыжка*) сцвярджаецца, што арэк’ета ідэальна падыходзіць для соўсаў з гародніны.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Арэк’ет з брокалі, анчоўсамі і памідорамі черрі з www.recipesfromitaly.com

Катэгорыя:Італьянская кухня
Наталля Данілаўна Рамановіч-Ткачэнка

**Ната́лля Дані́лаўна Рамано́віч-Ткачэ́нка** (; 26 чэрвеня 1884, Сквыра, Кіеўская губерня, Расійская імперыя — 1933, Кіеў, УССР, СССР) — украінская пісьменніца, перакладніца.

## Біяграфія 
Нарадзілася 26 чэрвеня 1884 года ў горадзе Сквыра на Кіеўшчыне. Дзяцінства прайшло на Чыгірыншчыне. Бацька, Даніла Краеўскі, паходзіў з збяднелай шляхты, працаваў настаўнікам геаграфіі і гісторыі ў сельскіх школах. Маці звалі Сафія (дзявочае прозвішча Андрэева). Вучобу пачала ў Златапольскай гімназіі. Затым яе накіравалі ў жаночую міністэрскую гімназію ў Кіеве.

Жывучы ў Чыгірыне, удзельнічала ў дзейнасці ўкраінскіх рэвалюцыйных гурткоў.

У 1903—1906 разам з мужам Міхаілам Ткачэнкам жыла ў Львове, дзе пазнаёмілася з Іванам Франко, там пачала (1905) друкаваць апавяданні ў «ЛНВ», дзе друкаваліся і яе пазнейшыя творы, у прыватнасці трылогія «Мандрівниця» і дарожныя нататкі з Галіччыны (1917—1918). У Львове нарадзіліся двое дзяцей — дачка Наталля і сын Леў.

Падчас Першай сусветнай вайны Наталля Рамановіч-Ткачэнка пабудавала сетку прытулкаў для сіротаў і згубленых дзяцей па ўсёй Украіне і разам з іншымі жанчынамі спрабавала злучыць разлучаныя сем’і.

Жыла і працавала ў Кіеве. Памерла восенню 1933 года, як мяркуецца, ад голаду (па іншай версіі, заразілася тыфам ад маленькай унучкі Іны, якую даглядала. Пахаваная на Байкавых могілках.

## Творчасць 
З 1923 года Рамановіч-Ткачэнка друкавала свае творы ў часопісе «Червоний Шлях». Асобна выйшлі зборнікі прозы «Жыццё чалавечае» (1918), «Нечаканы землетрасенне» (1928), «Зелле чабора» (1928). «Зінькава Зорка» (1929) і «Нас клічуць гудкі. Запіскі рэвалюцыянеркі 900-х гг.» (1931).

Яе творы крытыкавалі за тое, што яны «замест паказу сапраўдных камуністаў выстаўлялі аднабакова ідэалізаваныя постаці інтэлігентаў-культурнікаў-народнікаў».

Многія творы прысвечаныя тэме эмансіпацыі жанчыны.

Член літаратурнай арганізацыі «Плуг».

Перакладала з французскай («Лурд» Эміля Заля (1930), «Дзённік пакаёўкі» Актава Мірбо (1928), «Дзеці капітана Гранта» Жуля Верна і з англійскай (творы Томаса Майна Рыда).

## Творы 
* «Життя людське» (1918),
* «Несподіваний землетрус» (1928),
* «Чебрець-зілля» (1928),
* «Зінькова Зірка» (1929),
* «Нас кличуть гудки. Записки революціонерки 900-их pp.» (1931).

Катэгорыя:перакладчыкі Украіны
Катэгорыя:Пісьменніцы Украіны
Аляксандра Фёдараўна Свекла

**Алякса́ндра Фёдараўна Све́кла** (; 9 красавіка 1902, Валегацулава, Херсонская губерня, Расійская імперыя, цяпер сяло Далінскае Ананьеўскага раёна — 1966, Прылукі, Чарнігаўская вобласць, УССР, СССР) — украінская пісьменніца.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў мястэчку Валегацулава Херсонскай губерні ў сям’і малдаўскіх сялян. Скончыла шэсць класаў працоўнай сямігадовай школы. Удзельнічала ў ваенных дзеяннях 1918—1921 гг., служыла ў Чырвонай Арміі.

У 1930-я гады была рэпрэсаваная і высланая ў Сібір.

Памерла ў 1966 годзе ў Прылуках Чарнігаўскай вобласці.

## Творчасць 
Друкавалася з 1924 г., член літаратурнай арганізацыі «Плуг».

Першым убачыў свет нарыс «Серед степів», апублікаваны ў харкаўскай газеце «Селянська правда».

Аўтар апавяданняў і аповясцяў: «Над Дністром» (1926; з життя молдаван), «Подарунок і подяка» (1927), «Надломлені серцем» (1930), «Петря Слимак» (1930).

Тры асноўныя тэмы творчасці Аляксандры Свяклы — жыццё малдаўскіх сялян, крывавыя гісторыі пра чырвоных і белых і жаночае пытанне.

Катэгорыя:рэвалюцыянеры Украіны
Катэгорыя:Пісьменніцы Украіны
Адальфіна Фегерстэт

**Марыя Хелена Адальфіна Фегерстэт** (,  — ) — шведская балерына. Адна з вядучых балерын Шведскага каралеўскага балета ў 1830-1840-я гг.

## Біяграфія 
У 1821 годзе Адальфіна паступіла ў Шведскі каралеўскі балет, у 1827 годзе стала .

З 1831 па 1844 год была вядучай танцоўшчыцай (балерынай) шведскага балета.

У 1830-х гадах Адальфіну называлі адной з самых вядомых танцоўшчыц Шведскага каралеўскага балета нараўне з Сафі Дагін, Каралінай Гранберг і Шарлотай Альм.

## Творчасць 
Сярод яе роляў — любімая султанша ў балеце-пантаміме *«Paschan och slafvinnan»*  з , сястра ў *«Hemkomsten»* Аўгуста Бурнанвіля з  і Сафі Дагін, адна з трох грацый з Каралінай Гранберг і Шарлотай Эк у дывертысменце *«Ett mythologiskt»* Селіндэра, і *Pas de cinq* з Сафі Дагін, Шарлотай Норберг, Каралінай Фрыбель і запрошаным французскім танцоўшчыкам Франсуа Лефеўрам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Nils Personne: *Svenska teatern : några anteckningar 7. Under Karl Johanstiden : 1835—1838*
* Fredrik August Dahlgren: *Förteckning öfver svenska skådespel uppförda på Stockholms theatrar 1737—1863 och Kongl. Theatrarnes personal 1773—1863. Med flera anteckningar. *

Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта
Катэгорыя:Артысты балета Швецыі
Катэгорыя:Артысты балета XIX стагоддзя
Бібліятэка будучыні

**«Бібліятэка будучыні»** () — грамадскі арт-праект шатландскай мастачкі Кэці Патэрсан, які стартаваў у 2014 годзе і разлічаны на 100 гадоў. Кожны год на працягу стагоддзя адзін з буйных сучасных пісьменнікаў перадае праекту свой новы раман. Сабраныя такім чынам творы будуць апублікаваны ў 2114 годзе.

Праект быў задуманы Кэці Патэрсан летам 2014 года. Для яго рэалізацыі быў заснаваны спецыяльны фонд, праект падтрыманы адміністрацыяй сталіцы Нарвегіі, горада Осла. Праект быў распрацаваны па замове горада для так званай «Павольнай прасторы» грамадскага мастацтва, якая ствараецца на тэрыторыі былога порта.

Рукапісы будуць захоўвацца ў спецыяльна абсталяванай зале новага будынка публічнай бібліятэкі Осла, у раёне Б’ёрвіка. Спіс твораў будзе адлюстроўвацца на дысплеі, але рукапісы не будуць даступныя для чытання.

Камітэт фонду штогод адбірае новага аўтара на аснове крытэрыяў «выбітнага ўкладу ў літаратуру ці паэзію і магчымасці захапіць думкі сучаснага і будучых пакаленняў».

Умберта Эка і Тумас Транстрэмер, памерлыя ў 2016 годзе, раней лічыліся патэнцыйнымі ўдзельнікамі праекта. Усе астатнія аўтары, з якімі размаўляла Патэрсан, прынялі запрашэнне.

Тысяча соснаў была высаджана ў лясным масіве Нордмарка, у 2114 годзе яны пойдуць на выраб паперы для друку атрыманай анталогіі абмежаваным тыражом у 1000 асобнікаў. Сертыфікаты на набыццё анталогіі былі распрададзены па кошце 625 фунтаў стэрлінгаў.

## Удзельнікі праекта 
* 2014 — першым аўтарам, які далучыўся да праекту стала Маргарэт Этвуд, у маі 2015 года яна перадала рукапіс рамана *«Летапісец Месяца»* ().
* 2015 — другім удзельнікам стаў пісьменнік Дэвід Мітчэл, які ў маі 2016 года перадаў рукапіс рамана *«Я крычу тое, што вы называеце часам»* ().
* 2016 — трэцім удзельнікам праекту стаў ісландскі пісьменнік Сьён Сігурдсан, які ў маі 2017 года перадаў бібліятэцы рукапіс свайго рамана пад назвай *«As My Brow Brushes On The Tunics Of Angels or The Drop Tower, the Roller Coaster, the Whirling Cups and other Instruments of Worship from the Post-Industrial Age»*.
* 2017 — чацвёртым удзельнікам праекта стала турэцкая пісьменніца Эліф Шафак з раманам *«Апошняе табу»* ().
* 2018 — пятай да праекту далучылася паўднёвакарэйская пісьменніца Хан Ган з раманам *«Dear Son, My Beloved»*.
* 2019 — шостым удзельнікам стаў нарвежскі пісьменнік Карл Уве Кнаўсгор з раманам *«Blind Book»*.
* 2020 — сёмым удзельнікам стаў амерыканскі пісьменнік в’етнамскага паходжання Оўшэн Вуонг.
* 2021 — восьмым удзельнікам стала пісьменніца з Зімбабвэ Ціцы Дангарэмбга з раманам *«Narini and Her Donkey»*.
* 2022 — дзевятым удзельнікам стала нямецкая пісьменніца Юдзіт Шаланскі.
* 2023 — дзесятым удзельнікам стала мексікана-амерыканская пісьменніца Валерыя Луіселі.
* 2024 — адзінаццатым удзельнікам стаў амерыканскі пісьменнік Томі Орындж.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Бібліятэкі будучыні

Катэгорыя:Будучыня
Катэгорыя:З’явіліся ў 2014 годзе
Кірыл Філіповіч Суляйкоў

**Кірыл Філіповіч Суляйкоў** (14 лютага 1893 — 23 лютага 1985) — савецкі ваенны дзеяч, генерал-маёр танкавых войск (1940).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Клімаўка (зараз Гомельскі раён). Рускі.

З кастрычніка 1915 па снежань 1917 года служыў у Рускай імператарскай арміі. У сакавіку 1918 года залічыўся ў Чырвоную армію. Змагаўся на Паўночна-Заходнім і Заходнім франтах грамадзянскай вайны ў Расіі. Знаходзіўся на пасадзе камандзіра роты, памочніка камандзіра і камандзіра 15-га асобнага стралковага батальёна. Пазней камандаваў 142-м стралковым палком.

У жніўні 1927 года прызначаны начальнікам аператыўнай часці штаба армянскай стралковай дывізіі. Далей быў памочнікам начальніка 1-га аддзела 1-га ўпраўлення Штаба РСЧА, начальнікам штаба 3-й механізаванай брыгады, камандзірам 29-га механізаванага палка, начальнікам аўтабранятанкавай службы 16-га стралковага корпуса, памочнікам камандзіра па страявой частцы 20-га танкавага корпуса.

Удзельнічаў у баях на рацэ Халхін-Гол і савецка-фінляндскай вайне 1939—1940 гадоў. У апошнім выдадку — на пасадзе памочніка камандзіра 10-га танкавага корпуса. Потым узначаліў 18-ю танкавую дывізію, затым прызначаны намеснікам камандзіра 3-га механізаванага корпуса.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны служыў на Паўночна-Заходнім фронце. За перыяд вайны быў на пасадах намесніка начальніка Галоўнага бранятанкавага ўпраўлення, намесніка камандуючага войскамі Паўночна-Заходняга фронту па БТ і MB, намесніка камандуючага 3-й гв. танкавай арміяй Бранскага фронту, камандзіра 7-га гв. танкавага корпуса, намесніка камандзіра 1-га танкавага корпуса 1-га Прыбалтыйскага фронту, камандзіра 13-га гв. стралковага корпуса 3-га Беларускага фронту.

З ліпеня 1945 года прыкамандзіраваны да ваеннай акадэміі імя Фрунзэ. Працаваў старшым выкладчыкам кафедры аператыўнага мастацтва, ён жа тактычны кіраўнік вучэбнай групы асноўнага факультэта. У красавіку 1948 года стаў намеснікам начальніка асноўнага факультэта па вучэбнай рабоце, у 1949 — намеснікам па вучэбнай рабоце начальніка курсаў удасканалення камандзіраў стралковых дывізій акадэміі.

У 1951 годзе сышоў у адстаўку.

Памёр у Маскве.

## Адукацыя 
Скончыў вучэбную каманду (1915), школу прапаршчыкаў (1916), Вышэйшую аб’яднаную камандную школу ў г. Смаленск (1922), Ваенную акадэмію РСЧА імя Фрунзе (1927), аператыўны факультэт пры гэтай жа Акадэміі (1935).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Леніна, 3 ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Кутузава 2-й ступені, медалямі.

## Спасылкі 
* Сулейков Кирилл Филиппович
* Суляйкоў Кірыла Піліпавіч

Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі баёў на Халхін-Голе
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Генерал-маёры СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Прэмія Медычы

**Прэмія Медычы** () — літаратурная прэмія, створаная ў Францыі ў 1958 годзе. Заснавальнікамі прэміі з’яўляюцца Галіна Барбізан і Жан-П'ер Жыраду, якія вырашылі, што Ганкураўская прэмія і Вялікая літаратурная прэмія Французскай акадэміі незаслужана абыходзяць бокам авангардных пісьменнікаў.

Прэмія Медычы першапачаткова арыентавалася на прадстаўнікоў школы «новага рамана». Пазней кола аўтараў пашырылася, аднак умова ўручэння засталася нязменнай: прэмія прысуджаецца «аўтару рамана ці апавядання, імя якога яшчэ не вядома шырокаму колу чытачоў, але які валодае несумнеўным арыгінальным талентам».

З 1970 года Прэмія Медычы ўручаецца таксама за лепшы замежны твор, з 1985 года — за эсэістыку.

## Лаўрэаты 
### Лаўрэаты прэміі Медычы за раман 
### Лаўрэаты прэміі Медычы за лепшы замежны твор 
### Лаўрэаты прэміі Медычы за эсэістыку 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Літаратурныя прэміі
Tarpan Honker

**Tarpan Honker** — польскі грузапасажырскі аўтамабіль падвышанай праходнасці (пазадарожнік), які выпускаўся з 1988 па 2016 год.

## Гісторыя 
Вытворчасць аўтамабіляў Tarpan Honker планавалася ў 1984 годзе, аднак яна была ажыццёўлена толькі ў 1988 годзе ў Познані на заводзе FSR. Мадыфікацыі:
* Tarpan Honker 4012 — дзесяцімесны хардтоп.
* Tarpan Honker 4022 — двухмесны пікап.
* Tarpan Honker 4032 са скарочанай колавай базай да 2210 мм. 
З 1996 года аўтамабіль вырабляўся польскім падраздзяленнем Daewoo Motor Polska ў Любліне з перайначаным інтэр’ерам. Назва была зменена на Daewoo Honker 2324. Таксама планавалася вытворчасць мадэрнізаванай версіі Daewoo Honker II, аднак гэты праект быў прызнаны немэтазгодным, і тады пачата серыйная вытворчасць Daewoo Honker 2000 з перайначаным знешнім выглядам.

Пасля прызнання кампаніі Daewoo Motor Polska банкрутам у 2001 годзе вытворчасць аўтамабіляў Tarpan Honker працягвалася да 2003 года на заводзе Andoria-Mot, затым у 2004—2007 гадах машыны вырабляліся на заводзе Intrall Polska. Мадыфікацыі:
* Honker MAX — пазадарожнік.
* Honker Skorpion 3 — бронеаўтамабіль.

З 2009 года аўтамабілі вырабляліся на заводзе DZT Tymińscy. Вытворчасць завяршылася ў 2016 годзе з-за прызнання кампаніі DZT Tymińscy банкрутам.

## Продажы за 1992—2007 
## Эксплуатацыя 
Аўтамабіль Tarpan Honker эксплуатаваўся ў Азербайджане, Іраку, Латвіі, Літве, Нігерыі, Польшчы і Украіне.

## Галерэя 

Файл:Wojsko_Polskie_Irak_DA-SD-05-12332.jpg|alt=Tarpan Honker в Ираке|Tarpan Honker у Іраку
Файл:Skorpion_WP.JPG|Honker Skorpion 3
Файл:Honker_long_web.jpg|alt=Модернизированный Tarpan Honker|Мадэрнізаваны Tarpan Honker

## Заўвагі 
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Аўтамабілі Польшчы
Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 2000-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 1990-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 1980-х
Катэгорыя:Аўтамабілі, прадстаўленыя ў 1988
Аварыя на Маматлакаласкай шашы

28 сакавіка 2024 года недалёка ад Маматлакала (правінцыя Лімпопа, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка) здарылася ДТЗ з пасажырскім аўтобусам. Загінулі 45 чалавек. Адзінай выжылай была васьмігадовая дзяўчынка.

## Сітуацыя 
ПАР мае адну з самых развітых дарожных сетак у Афрыцы, але пры гэтым у яе адзін з горшых паказчыкаў бяспекі. Падчас чатырохдзённых велікодных выходных у 2023 годзе ў краіне адбылося 207 аўтамабільных аварый са смяротным зыходам, у выніку якіх загінулі 252 чалавекі. За некалькі гадзін да ДТЗ на Маматлакаласкай шашы прэзідэнт Сірыл Рамафоса заклікаў суайчыннікаў быць асцярожнымі: «Давайце зробім усё магчымае, каб зрабіць гэты Вялікдзень бяспечным. Вялікдзень не павінен быць часам, калі мы сядзім склаўшы рукі і чакаем статыстыкі трагедый і траўмаў на нашых дарогах».

## Ход падзей 
Аўтобус перавозіў паломнікаў з хрысціянскай царквы Святога Энгена Сіёна ў батстванскім Малепалоле (прыкладна ў гадзіне язды ад Габаронэ). Пілігрымы накіроўваліся на велікодную царкоўную службу ў паўднёваафрыканскую Морыю. У машыне было 46 чалавек, з улікам вадзіцеля. Аўтобус рухаўся ўздоўж перавала Клуф, гарыстай сцежкі, размешчанай на поўначы краіны. На шляху меліся крутыя павароты. 

Аўтобус зваліўся з моста, які злучае два схілы пагорка ў Маматлакале паміж Макапанэ і Маркенам. Міністэрства транспарту Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі паведаміла, што кіроўца страціў кантроль, у выніку чаго аўтобус сутыкнуўся з бар’ерамі. Неўзабаве запаліліся газавыя балончыкі, якія многія пасажыры везлі з сабой, каб прыгатаваць ежу. Ацалелыя апынуліся ў пастцы абломкаў, але ратавальнікі не змаглі хутка дабрацца да іх, таму людзі згарэлі жыўцом. Выратавальныя работы працягваліся да позняга вечара.

## Ахвяры 
У аварыі загінулі 45 чалавек (усе грамадзяне Батсваны). Адзінай выжылай апынулася васьмігадовая дзяўчынка, але яна была шпіталізавана з цяжкімі траўмамі.

Некаторыя целы згарэлі да непазнавальнасці, іншыя былі цяжкадаступныя з-за абломкаў або раскіданыя па месцы аварыі і паабяцаў падтрымку. Міністр транспарту Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі Сіндзісіве Чыкунга выехала на месца аварыі, дзе заклікала да ўважлівасці на дарогах. Яна дадала, што ўрад дапаможа ў рэпатрыяцыі трупаў у Батсвану і правядзе поўнае расследаванне.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Bus plunges from bridge into ravine in South Africa – video (video of the aftermath of the crash by *The Guardian*)

Катэгорыя:Сакавік 2024 года
Катэгорыя:Транспартныя здарэнні 2024 года
Катэгорыя:Падзеі 28 сакавіка
Катэгорыя:Транспарт у Афрыцы
Зяброўка (аэрадром)

**Зяброўка** (таксама **Прыбыткі**) — ваенная авіябаза, размешчаная ў 16&nbsp;км на паўднёвы ўсход ад Гомеля (Беларусь).

З лістапада 1951 па красавік 1958 тут базаваўся 439-ы знішчальны авіяцыйны полк. Выконваў палёты на МіГ-15 і МіГ-17.  

Да пачатку 1960-х гадоў з базы ляталі самалёты Ту-16Р. У 1963 годзе аэрадром рэканструяваны. Прыблізна ў 1966 годзе сюды прыбылі 24 Ту-22Р, прызначаныя для дзеянняў у Балтыцы і Паўночнай Еўропе. З 1973 па 1980-я гады ў Прыбытках на гэтых самалётах праходзілі навучанне лётчыкі з Лівіі і Ірака. У 1994 годзе, у незалежнай Беларусі, Ту-22 адпраўлены на ўтылізацыю ў Расію.

Акрамя таго, з пачатку 1960-х да 1994 года на аэрадроме размяшчаўся 290-ы гвардзейскі разведвальны авіяцыйны полк далёкага дзеяння, які лётаў на Ту-16Р і Ту-22РДМ , плюс некалькі самалётаў Ту-22.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Аэрадромы Беларусі
Белая эміграцыя

**Белая эміграція** (*белаэмігранты*), таксама **руская эміграцыя першай хвалі** (1918—1922) — удзельнікі і прыхільнікі Белага руху, якія пакінулі Расію пасля перамогі бальшавікоў у грамадзянскай вайне. Ацэнкі маштабаў бежанства вагаюцца ад 1,5 да 3 млн. Адзін з самых маштабных у сусветнай гісторыі эміграцыйны рух, які ажыццявіўся ў адносна невялікі тэрмін.

## Гісторыя 
Эмігранцкі паток пачаўся з вайскоўцаў арміі Мікаля Юдзеніча, якія ў 1918 годзе інтэрніраваны ў Эстоніі.

У пачатку сакавіка 1920 года бегства з Расіі ўзнавілася, гэтым разам з Крыма. У маі генералам Пятром Урангелем быў заснаваны так званы «Эміграцыйны савет», праз год пераназваны ў Савет па рассяленню рускіх бежанцаў. Грамадзянскіх і ваенных асоб рассялялі ў лагерах пад Канстанцінопалем, на Прынцавых астравах і ў Балгарыі; ваенныя лагеры ў Галіпалі, Чаталджы і на Лемнасе (Кубанскі лагер) знаходзіліся пад англійскай або французскай адміністрацыяй. Апошнія аперацыі па эвакуацыі арміі Урангеля прайшлі з 11 па 14 лістапада 1920 года: на караблі было пагружана 15 тысяч казакоў, 12 тысяч афіцэраў і 4—5 тысяч салдат, 10 тысяч юнкераў, 7 тысяч параненых афіцэраў, больш за 30 тысяч афіцэраў і чыноўнікаў тылу і да 60 тысяч грамадзянскіх асоб, у асноўным, членаў сем’яў афіцэраў і чыноўнікаў. Для прадстаўнікоў крымскай хвалі эміграцыя далася асабліва цяжка.

Асобныя бежанцы (арыстакраты, чыноўнікі і камерсанты), як правіла, былі ў стане аплаціць квіткі, візы і іншыя зборы. На працягу аднаго—двух тыдняў у Канстанцінопалі яны ўладжвалі ўсе фармальнасці і адпраўляліся далей, у Еўропу, — галоўным чынам у Францыю і Германію: да пачатку лістапада 1920 года, паводле даных чырвонаармейскай разведкі, іх колькасць дасягнула 35—40 тысяч чалавек. Каля 35 тысяч расійскіх эмігрантаў (пераважна вайскоўцаў) была расселена па іншых краінах: 22 тысячы трапілі ў Сербію, 5 тысяч у Туніс, 4 тысячы ў Балгарыю і па 2 тысячы ў Румынію і Грэцыю.

Хваля эмігрантаў скончылася восенню 1922 года, калі два знакамітых «філасофскіх парахода» даставілі з Петраграда ў нямецкі Штэцін каля 50 высланых бальшавікамі гуманітарыяў (разам з членамі іх сем’яў — прыкладна 115 чалавек).

## Гл. таксама 
* Руская Праваслаўная Царква за мяжой

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Белы рух
Катэгорыя:Руская эміграцыя першай хвалі
Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 353

**Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 353** — дакумент, прыняты аднагалосна 20 ліпеня 1974 года, у дзень турэцкага ўварвання на Кіпр. У рэзалюцыі ўтрымліваецца заклік да краін-гарантам Грэцыі, Турцыі і Вялікабрытаніі неадкладна ўступіць у перамовы аб аднаўленні міру на востраве і канстытуцыйнага ўрада.

У дакуменце ўтрымліваліся наступныя пункты:
* удзельнікі баявых дзеянняў павінны спыніць агонь і ўстрымацца ад любых дзеянняў, якія могуць яшчэ больш пагоршыць сітуацыю;
* неадкладнае спынення замежнай ваеннай інтэрвенцыі супраць Рэспублікі Кіпр;
* неадкладны вывад з Рэспублікі Кіпр замежнага ваеннага персаналу, акрамя таго, які знаходзіцца там у адпаведнасці з міжнароднымі дамовамі;
* Грэцыя, Турцыя і Вялікабрытанія павінны ўступіць без прамаруджання ў перамовы з мэтай аднаўлення міру ў дадзеным раёне і канстытуцыйнага ўрада на Кіпры;
* усе бакі павінны цалкам супрацоўнічаць з узброенымі сіламі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па падтрыманні міру на Кіпры.

Рэзалюцыя 353 была адлюстравана на паштовых марках Кіпра.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* [Тэкст рэзалюцыі на undocs.org](https://undocs.org/S/RES/353(1974))

Катэгорыя:Рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН
Катэгорыя:1974 год у палітыцы
Катэгорыя:Падзеі 20 ліпеня
Фларыян Выганоўскі

**Фларыян Канстанцінавіч Выганоўскі** (, , , 4 чэрвеня або 4 ліпеня 1854 — паміж 1914) — латвійскі архітэктар беларускага паходжання.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Выганоўскіх герба «Ладдзя». Сын Канстанціна Тамаша Выганоўскага, пісьмаводца Гродзенскай урачэбнай управы, і Антаніны з Ядкоўскіх ў шляхецкай сям’і. Католік.

Скончыў Рыжскае павятовае вучылішча (Kreisschule). У 1872 г. ён паступіў на падрыхтоўчае аддзяленне Рыжскай палітэхнікі. У 1873-1877 гг. навучаўся на асноўным аддзяленні па інжынернай спецыяльнасці трымаў уласнае тэхнічнае бюро ў Рызе. У 1889 г. прайшоў стажыроўку ў Германіі і Францыі.

З 1902 г. кіраваў уласным маёнткам Котра ў Гродзенскай губерні.

## Галерэя 

File:Viļakas katoļu baznīca.JPG|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса, Віляка
File:Rėzeknė Cathedral.jpg|Кафедра Святога Сэрца, Рэжыца
File:Pabiržės bažnyčia.JPG|Касцёл Святой Тройцы, Пабіржы
File:Panemunelio Sv. Juozapo Globos baznycia.jpg|Касцёл Св. Язэпа, Панямунак
File:Naujamiestis, bažnyčia.JPG|Касцёл Св. апостала Мацея Евангеліста, Новае Места
File:Kamajų bažnyčia.JPG|Касцёл Св. Казіміра, Камаі
File:Vialikija Ejsmanty. Вялікія Эйсманты (1904) (2).jpg|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Яна Непамука, Вялікія Эйсманты — нерэалізаваны праект рэканструкцыі

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Латвіі
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродзенскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Рыжскага політэхнічнага вучылішча
Мазыр (аэрапорт)

**Мазырскі аэрапорт** — былы аэрапорт у Гомельскай вобласці Беларусі. Размяшчаўся ў в. Вялікі Бокаў, за 8 кіламетраў ад горада Мазыр. Цяпер база авіяцыі МНС.

## Гісторыя 
Пачаў дзейнічаць у 1930-я гады.

У 1932 годзе ўвайшоў у першую беларускую транспартную авіялінію «Мінск — Глуск — Парычы — Мазыр» (курсіравалі 3 самалёты По-2, пераважна вазілі пошту), а ў 1934 годзе ўвайшоў у адну з чатырох мясцовых пасажырскіх паветраных ліній.

У гады Вялікай Айчыннай вайны аэрапорт быў цалкам разбураны гітлераўцамі.

У 1960-х гадах у сувязі з развіццём горада аэрапорт аднавілі, на 1967 год у аэрапорце было адно звяно, некалькі самалётаў — Як-12 і Ан-2, невялікі калектыў пілотаў.

З Мазырскага аэрапорта рэгулярна выконваліся рэйсы:
# Мінск—Гомель—Мазыр. Першапачаткова на самалётах Лі-2, пазней — Ан-24 і Як-40. Вырабляўся з 40-х па 1992 год, штодня.
# Мінск—Мазыр—Кіеў. Самалёты Ан-24, калі не хапала месца — ляцеў дадаткова Ан-2.
# Мазыр—Масква—Мазыр. Самалёты Як-40. Вырабляўся з 1975 па 1985 год, некалькі разоў на тыдзень.
# Мазыр—Нароўля—Хойнікі—Гомель. Самалёты Ан-2. Вырабляўся штодня.

1 ліпеня 1989 года ў Мазыры быў адкрыты авіяспартсклуб ДТСААФ.

Пасля распаду СССР дзейнасць аэрапорта была спыненая, апошні пасажырскі рэйс з Мазырскага аэрапорта вылецеў у 1992 годзе.

У 2007 і 2015 гадах разглядалася пытанне аб аднаўленні малой авіяцыі ў Мазырскім аэрапорце.

Цяпер у аэрапорце базуецца авіяцыя МНС і лясгаса, праводзяцца злёты аўтаклубаў.

## Славутасць 
* Помнік-верталёт Мі-2У. Размешчаны каля вёскі Вялікі Бокаў на тэрыторыі былога Мазырскага аэрапорта (цяпер база авіяцыі МНС).

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Когда самолеты были большими. Репортаж из забытого провинциального аэропорта
* Mozyr Airport LCL: AG4543

Катэгорыя:Мазыр
Катэгорыя:Аэрапорты Беларусі
Катэгорыя:Вялікі Бокаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1930-я гады
Міністэрства знешняга гандлю СССР

**Міністэрства знешняга гандлю СССР** — дзяржаўнае ведаства СССР, якое адказвала за знешні гандаль.

Орган першапачаткова ўтвораны як Наркамат гандлю і прамысловасці РСФСР, які ўзнік на базе дарэвалюцыйнага міністрэства гандлю і прамысловасці. 

У сувязі з поўным адзяржаўленнем эканомікі ў СССР пытаннямі кіравання гандлёвымі і прамысловымі прадпрыемствамі займаліся некалькі агульнасаюзных і рэспубліканскіх устаноў. Значна большая колькасць ведамстваў стваралася для кіравання прамысловасцю, у тым ліку асобных галін.

У 1946 годзе орган набыў статус міністэрства. Пасля распаду СССР працягнуў дзейнасць як міністэрства прамысловасці і гандлю Расіі.

## Літаратура 
* Раскин, Д. И. Министерство торговли и промышленности // Большая российская энциклопедия

Катэгорыя:Міністэрствы СССР
Крычаў (аэрадром)

**Крычаў** — ваенны аэрадром, размешчаны за 14 км на ўсход ад аднайменнага горада Крычаў Магілёўскай вобласці Беларусі.

## Гісторыя 
З мая 1949 года на аэрадроме базаваўся 28-ы знішчальны авіяцыйны полк СПА, які перабазаваўся з аэрадрома Унукава. З 14 сакавіка 1950 года пачаў асвойваць самалёты МіГ-15. З 1954 года часць атрымала новыя МіГ-17, а з 1963 года — Су-9, на якіх лётала да 1983 года. У 1981 годзе полк перавучыўся на самалёты МіГ-25П.

У 1993 годзе полк расфармаваны на аэрадроме.

## Здарэнні 
* Катастрофа Су-9 на ўзлёце 4 чэрвеня 1964 года. Старэйшы лётчык 28-га знішчальнага авіяцыйнага палка СПА капітан Віктар Георгіевіч Дашкін, ваенны лётчык 1-га класа, адвёў самалёт ад цэментнага завода і жылых раёнаў горада Крычаў пасля адмовы рухавіка на ўзлёце. Катапультавацца не паспеў. Загінуў. Да ўзнагароды прадстаўлены не быў. Імя лётчыка-героя занесена ў кнігу Пашаны Крычаўскага цэментава-шыфернага завода. Каля месца падзення ўсталяваны абеліск. 9 мая 2005 года ў горадзе на пастаменце з самалётам Су-9 ля Алеі Славы была ўрачыста адкрыта мемарыяльная дошка, прысвечаная подзвігу лётчыка.
* 1975 год. Катастрофа Су-9У. Пры пілатаванні самалёт увайшоў у плоскі штопар. Лётчыкі загінулі.
* 1985 год. Салдата тэрміновай службы (механік) падчас планавых палётаў на стаянцы зацягнула ў паветразаборнік самалёта. Вайсковец загінуў.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Карта аэрадрома

Катэгорыя:Аэрадромы Беларусі
Катэгорыя:Крычаўскі раён
Лунінец (аэрадром)

**Лунінец** — рэзервовая авіябаза ВПС і войск СПА Рэспублікі Беларусь, якая размяшчаецца ў г. Лунінец Брэсцкай вобласці.

Падчас Халоднай вайны аэрадром быў вучэбным палігонам знішчальнікаў-бамбардзіроўшчыкаў. Тут дыслакавалася 1169-я база авіяцыйнага рэзерву, якая эксплуатавала верталёты Мі-8 і Мі-24.

Падчас расійскага ўварвання ва Украіну ў 2022 годзе на базе размяшчаліся 18-ы гвардзейскі дэсантна-штурмавы авіяцыйны полк і 266-ы дэсантна-штурмавы авіяцыйны полк. Абодва палка выкарыстоўвалі штурмавікі Су-25.

У пачатку кастрычніка 2022 года паведамлялася, што Расія разгарнула на базе каля 20 беспілотнікаў «Шахед-136».

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Airport record for Luninets Airport  at Landings.com

Катэгорыя:Лунінец
Катэгорыя:Аэрадромы Беларусі
Шчучын (аэрадром)

**Шчучын** — дзеючы аэрадром, былы ваенны. Размешчаны на ўсход ад аднайменнага горада Шчучын (Гродзенская вобласць, Беларусь).

Цяпер аб’ект эксплуатуе грамадска-маладзёжнае аб’яднанне аматараў авіяцыі.

## Гісторыя 
Аэрадром быў пабудаваны пасля Польскага паходу Чырвонай Арміі ў 1939 годзе. Перад пачаткам вайны ў 1941 годзе ў Шчучыне дыслакаваўся 122-і знішчальны авіяцыйны полк на І-16. У першыя дні вайны горад і аэрадром падвергліся моцнай бамбардзіроўцы.

У красавіку 1941 года загадам НКА № 0792 ад 27.03.1941 года на аэрадроме быў сфармаваны 190-ы штурмавы авіяцыйны полк на самалётах Іл-2. Да пачатку вайны знаходзіўся ў стадыі фарміравання, да баявых дзеянняў гатовы не быў. На другі дзень вайны з’ехаў у Варонеж для канчатковага фарміравання і навучання. Пасля прайшоў усю вайну на Іл-2, атрымаў ганаровае найменне *Дзвінскі*. У 1946 годзе быў расфармаваны на аэрадроме Ліелвардэ Латвійскай ССР.

Пасля вайны ў чэрвені 1945 года на аэрадроме быў размешчаны 10-ы асобны разведвальны авіяцыйны Маскоўска-Кёнігсбергскі Чырванасцяжны ордэна Суворава полк. Быў узброены самалётамі Пе-3. У 1951 годзе полк атрымаў на ўзбраенне новыя самалёты Іл-28Р. На перыяд рэканструкцыі УПП ён грунтаваўся на аэрадроме Бяроза. Іл-28 эксплуатаваліся да 1968 года. Пачынаючы з 1963 года полк узбройваўся самалётамі Як-28Р, на якіх лётаў да 1978 года. З 1971 года атрыманы самалёты МіГ-21Р, а з 1978 года на замену Як-28Р прыйшоў МіГ-25РБ (толькі 1-я эскадрылля). З 1983 па 1991 гг. 3 эскадрылля лётала на МіГ-25БМ, а 1-я эскадрылля з 1978 года па 1993 год была на МіГ-25РУ. З 1991 года полк пачаў атрымліваць новыя самалёты-разведчыкі — Су-24МР (для 2-й эскадрыллі).

У перыяд з 1960 і да свайго расфармавання 1 ліпеня 1989 года на аэрадроме грунтаваўся 979-ы знішчальны авіяцыйны Ваўкавыскі Чырванасцяжны ордэна Суворава полк на самалётах МіГ-19С (1960—1976), МіГ-23С (1974—1978) і МіГ-23МЛ (з 1977 па 1988).

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Анохин В. А., Быков М. Ю. Все истребительные авиаполки Сталина. Первая полная энциклопедия. — Научно-популярное издание. — М.: Яуза-пресс, 2014. — 944 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-9955-0707-9.

## Спасылкі 
* Аэрадром у Шчучыне
* Карта аэрадрома

Катэгорыя:Аэрадромы Беларусі
Катэгорыя:Шчучынскі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:1939 год у Беларусі
Мікалай Сяргеевіч Заруднеў

**Мікалай Сяргеевіч Заруднеў** (1918, в. Канукава, Сарпінскі раён, Калмыкская АССР — 9 верасня 1942, в. Сэрвач, Карэліцкі раён Гродзенская вобласць) — ваенны, камандзір савецкага партызанскага атрада ў Вялікую Айчынную вайну.

## Біяграфія 
Загадам НКА № 00246 ад 6.6.1941 года нададзена вайсковае званне лейтэнанта па сканчэнні 2-га Кіеўскага артылерыйскага вучылішча. Гэтым жа загадам прызначаны камандзірам узвода 33-га гаўбічнага артылерыйскага Закаўказскай асобай ваеннай акругі.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях на Заходнім фронце. У 1941 годзе яго полк трапіў у акружэнне ў раёне Баранавіч. Мікалай Заруднеў хаваўся ад немцаў у вёсцы Мастытычы ў селяніна Уладзіміра Іванавіча Ганчара, наладзіў сувязь з падпольнай антыфашысцкай арганізацыяй. Разам з Ганчаром яны збіралі зброю, боепрыпасы, гуртавалі вакол сябе патрыятычна настроеных мясцовых жыхароў і вайскоўцаў, якія апынуліся ў акружэнні.

У пачатку 1942 года, унікаючы арышту, разам з В. П. Дубком пайшоў на ўсход. У вёсцы Кайшоўка, дзе ўжо хавалася група чырвонаармейцаў, вырашылі дачакацца вясны. Неўзабаве члены КПЗБ Ю. С. Сыч, І. Я. Маладзецкі, М. А. Маладзецкі стварылі антыфашысцкі камітэт. Акрамя іх туды ўвайшлі Заруднеў, дзевяць ваеннаслужачых-акружэнцаў і група мясцовых актывістаў.

М. С. Заруднеў разам з членамі камітэта рыхтаваў групу ваеннаслужачых да партызанскай барацьбы. 1 мая 1942 года 10 чалавек сабраліся ў гумне на арганізацыйны сход. Камандзірам выбралі М. С. Заруднева, атрад назвалі імя Золатава (псеўданім Заруднева). Пазней пры стварэнні ў маі 1943 года Першамайскай партызанскай брыгады атрад перайменавалі ў «Першамайскі».

У склад атрада ўвайшлі М. С. Заруднеў, П. В. Дубко, І. Я. Чумачэнка, А. В. Крутаў, В. Д. Малчанаў, М. М. Туруноў, Г. Л. Марахоўскі, В. В. Мяснікоў, Рыгор Гараднічы, Іван Земянкоў, мясцовыя актывісты Павел Гладкі, Н. В. Саладуха, А. В. Будзейка, Д. А. Маладзецкі, Ганна Маладзецкая і Надзея Маладзецкая.

З першых дзён партызаны атакавалі невялікія паліцэйскія ўчасткі, рабілі засады на дарогах, знішчалі нямецкія пункты па збору харчавання, малочныя заводы, адноўленыя акупантамі маёнткі, якія забяспечвалі нямецкую армію харчаваннем.

9 верасня 1942 года атрад з 19 чалавек а 7 гадзіне вечара пачаў баявую аперацыю супраць паліцэйскага ўчастка паблізу вёскі Сэрвач, які займаўся зборам прадуктаў для нямецкай арміі. Бой трываў гадзіну, з гарнізона ацалела толькі пяць паліцэйскіх, якія тым часам былі ў Любанічах. У баі Мікалай Заруднеў загінуў, яго пахавалі ў Варачанскім лесе. Пасля вайны рэшткі перанеслі на брацкія могілкі ў Цырын.

## Узнагароды 
* Ордэн Айчыннай вайны І ступені
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» I ступені

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Партизаны Беларуси
* Герои Беларуси

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны I ступені
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Партызану Айчыннай вайны»