open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бузана

**Бузана** () — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Эмілія-Раманья, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рэджа-Эмілія.

Насельніцтва складае 1278 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 42 чал./км². Займае плошчу 30 км². Паштовы індэкс — 42032. Тэлефонны код — 0522.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Venanzio abate.

## Дэмаграфія 
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:1442
  bar:1871 from:0 till:1529
  bar:1881 from:0 till:1685
  bar:1901 from:0 till:2025
  bar:1911 from:0 till:2311
  bar:1921 from:0 till:2256
  bar:1931 from:0 till:2271
  bar:1936 from:0 till:2233
  bar:1951 from:0 till:2107
  bar:1961 from:0 till:1860
  bar:1971 from:0 till:1571
  bar:1981 from:0 till:1594
  bar:1991 from:0 till:1405
  bar:2001 from:0 till:1352
PlotData=
  bar:1861 at: 1442 fontsize:S text:1.442 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1529 fontsize:S text:1.529 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1685 fontsize:S text:1.685 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 2025 fontsize:S text:2.025 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 2311 fontsize:S text:2.311 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 2256 fontsize:S text:2.256 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 2271 fontsize:S text:2.271 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 2233 fontsize:S text:2.233 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 2107 fontsize:S text:2.107 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1860 fontsize:S text:1.860 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 1571 fontsize:S text:1.571 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1594 fontsize:S text:1.594 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1405 fontsize:S text:1.405 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1352 fontsize:S text:1.352 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT

Катэгорыя:Камуны правінцыі Рэджа-Эмілія
Каніск’ё

'''Каніск'ё''' () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 274 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 25 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 10080. Тэлефонны код — 0124.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Lorenzo.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Бурола

**Бурола** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 1349 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 270 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 10010. Тэлефонны код — 0125.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santi Pietro apostolo.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
К’янока

'''К'янока''' () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 1690 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 91 чал./км². Займае плошчу 19 км². Паштовы індэкс — 10050. Тэлефонны код — 0122.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы  .

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
К’еры

'''К'еры''' () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 35649 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 595 чал./км². Займае плошчу 54 км². Паштовы індэкс — 10023. Тэлефонны код — 011.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria delle Grazie.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Ківаса

**Ківаса** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 25035 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 488 чал./км². Займае плошчу 51 км². Паштовы індэкс — 10034. Тэлефонны код — 011.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Beato Angelo Carletti.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Чырые

**Чырые** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 18808 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 1 106,4 чал./км². Займае плошчу 17 км². Паштовы індэкс — 10073. Тэлефонны код — 011.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Ciriaco.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Каленья

'''Кален'ё''' () — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 50 158 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 2781 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 10093. Тэлефонны код — 011.

Заступнікам населенага пункта лічыцца Святы Лаўрэнцій.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Кучэльё

**Кучэльё** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 1014 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 169 чал./км². Займае плошчу 6 км². Паштовы індэкс — 10090. Тэлефонны код — 0124.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Eusebio e San Pietro.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Кум’яна

'''Кум'яна''' () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 7652 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 127 чал./км². Займае плошчу 60 км². Паштовы індэкс — 10040. Тэлефонны код — 011.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Natività di Maria Bambina.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Куарнье

'''Куорн'е''' () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 10037 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 528 чал./км². Займае плошчу 19 км². Паштовы індэкс — 10082. Тэлефонны код — 0124.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Dalmazzo.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Фенестрэле

**Фенестрэле** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 615 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 13 чал./км². Займае плошчу 49 км². Паштовы індэкс — 10060. Тэлефонны код — 0121.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Luigi IX di Francia.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
К’ямонтэ

**К’ёмантэ** () — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 1012 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 39 чал./км². Займае плошчу 26 км². Паштовы індэкс — 10050. Тэлефонны код — 0122.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Святы Себасцьян.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Джэрманьяна

'''Джэрман'яна''' () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 1291 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 92 чал./км². Займае плошчу 14 км². Паштовы індэкс — 10070. Тэлефонны код — 0123.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Grato di Aosta.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Гроса

**Гроса** () — камуна ў Італіі ў рэгіёне П’емонт, адміністрацыйна падпарадкаваны правінцыі Турын.

Насельніцтва -- 988 чалавек (2008), шчыльнасць насельніцтва -- 247 чал./км². Займае плошчу 4 км². Паштовы індэкс — 10070. Тэлефонны код — 011.

Заступнікамі населенага пункта лічаць святых Лаўрэнція, Стэфана і Іосіфа.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Ісільё

**Ісільё** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 402 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 80 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 10080. Тэлефонны код — 0125.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Pietro in Vincoli.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Лаўрыяна

**Лаўрыяна** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 1407 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 101 чал./км². Займае плошчу 14 км². Паштовы індэкс — 10020. Тэлефонны код — 011.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Benigno (santo.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Ла-Лоджа

**Ла-Лоджа** (, п’ем.: *La Lògia*) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 7461 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 540 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 10040. Тэлефонны код — 011.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giacomo il Maggiore.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Кандыя-Канавезэ

**Кандзія-Канавезэ** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 1304 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 145 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 10010. Тэлефонны код — 011.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы  .

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Левонэ

**Левонэ** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 490 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 98 чал./км². Займае плошчу 5 км². Паштовы індэкс — 10070. Тэлефонны код — 0124.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giacomo apostolo.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Ларанцэ

**Ларанцэ** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П'емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 1003 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 251 чал./км². Займае плошчу 4 км². Паштовы індэкс — 10010. Тэлефонны код — 0125.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Firmino di Amiens.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Масела

**Масела** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 74 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 2 чал./км². Займае плошчу 38 км². Паштовы індэкс — 10060. Тэлефонны код — 0121.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santi Pietro apostolo.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Маціе

**Матые** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 767 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 26 чал./км². Займае плошчу 27 км². Паштовы індэкс — 10050. Тэлефонны код — 0122.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Cipriano vescovo.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Мецэніле

**Меццэніле** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 873 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 31 чал./км². Займае плошчу 29 км². Паштовы індэкс — 10070. Тэлефонны код — 0123.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Martino.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Нааска

**Нааска** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Турын.

Насельніцтва складае 187 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 3 чал./км². Займае плошчу 77 км². Паштовы індэкс — 10080. Тэлефонны код — 0124.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Maria Assunta.

Катэгорыя:Камуны правінцыі Турын
Келіманэ

thumb|left|Келіманэ. Від на раку
**Келіманэ**, раней **Сан-Марцін-дэ-Келіманэ** () — горад у Мазамбіку.

## Геаграфія 
Горад Келіманэ знаходзіцца ў цэнтральнай частцы мазамбікскага ўзбярэжжа Індыйскага акіяна, у правінцыі Замбезія. Келіманэ з'яўляецца галоўным горадам правінцыі Замбезія. Гэта акіянскі і рачны порт, буйны індустрыяльны цэнтр. У наваколлях горада знаходзяцца шматлікія плантацыі, на якіх вырошчваюцца какосавыя пальмы (пальмавы алей з'яўляецца адным з асноўных экспартных тавараў), сізаль і чай. Важную ролю ў эканоміцы горада граюць таксама рыбалоўства і рыбакансервная прамысловасць. Келіманэ з'яўляецца канчатковай станцыяй чыгункі, якая злучае ўнутраныя раёны Мазамбіка з акіянскім узбярэжжам. Аэрапорт. З 1954 года Келіманэ - цэнтр каталіцкага біскупства.

Насельніцтва горада расце хуткімі тэмпамі. Так, калі ў 1970 годзе тут налічвалася 71786 чалавек, у 2008 годзе - 192876.

## Гісторыя 
Келіманэ быў заснаваны ў Сярэднявеччы арабскімі купцамі з Амана і Занзібара. У 1498 годзе горад наведаў па шляху ў Індыю партугальскі мараплавец Васка да Гама. У 1530 Келіманэ быў захоплены Партугаліяй. Ў 1761 годзе ён атрымлівае статус горада, у 1763 у Келіманэ ўпершыню абіраецца гарадскі парламент.

У XVIII-XIX стагоддзях праз порт Келіманэ ажыццяўляўся масавы вываз з Афрыкі рабоў. У 1862 годзе ў горад быў прызначаны англійскім консулам Давід Лівінгстан.

Горад Келіманэ цікавы для турыстаў сваёй добра захаванай каланіяльнай архітэктурай XVIII-XIX стагоддзяў (напрыклад, Кафедральным сабор Носа Сеньёра да Вібрамента).

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.223

Катэгорыя:Гарады Мазамбіка
Бернгард Келерман

**Бернгард Келерман** (; ,  — , Кляйн Глініке каля Патсдама) — нямецкі пісьменнік і паэт. Па-беларуску выйшла яго аповесць Шахта «Дзядзька Том» (Мінск, 1927) з малюнкамі Г. Змудзінскага

## Выбраная бібліяграфія 
Самае вядомы твор Келермана «Тунэль» перакладзены на 25 моў
* 1904 — Іестэр і Лі (ням. Yester und Li)
* 1906 — Інгеборга (ням. Ingeborg)
* 1909 — Ідыёт (ням.: Der Tor)
* 1910 — Мора (ням.: Das Meer)
* 1913 — Тунэль (ням.: Der Tunnel)
* 1920 — 9 лістапада (ням.: Der 9 November)
* 1925 — Браты Шэленберг (ням.: Die Brüder Schellenberg)
* 1948 — Скокі смерці (ням. Totentanz)

## Прэміі і ўзнагароды 
* Нацыянальная прэмія ГДР (1949)

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.223

## Спасылкі 
* Біяграфія у Літаратурнай энцыклапедыі

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Пахаваныя на Новых могілках у Патсдаме
Келоід

**Келоід**  (ад грэч. Kele - пухліна і éidos - выгляд) — пухлінападобнае разрастанне грубай кудзелістай злучальнай тканкі скуры. Прычыны ўзнікнення келоідаў незразумелыя. У асобных пацыентаў існуе схільнасць да развіцця келоідаў.

## Фактары рызыкі 
* Выяўленая пігментацыя скуры
* Пэўная лакалізацыя ініцыяльных пашкоджанняў (вобласць дельтападобнай цягліцы, грудная клетка, мочка вуха)
* Цяжарнасць
* Пубертатны перыяд.

## Дыферэнцыяльны дыягназ 
Келоід дыферэнцыруецца з гіпертрафічнымі рубцамі, дэрматафібромай, інфільтруючым базальнаклеткавым ракам (пацвярджаюць пры біяпсіі).

## Тэрапія 
Паводле "Міжнародных рэкамендацый па вядзенню пацыентаў з паталагічнымі рубцамі"  існуе  два метады  лячэння рубцоў, эфектыўнасць якіх пацверджана ў кантраляваных рандамізаваных даследаваннях:

* выкарыстанне сіліконавага геля / пакрыцця
* ін'екцыі кортыкастэроідаў у вобласць келоіда

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.223

Катэгорыя:Захворванні скуры і яе прыдаткаў
Катэгорыя:Касметалогія
Кельтыберы

thumb|Свінцовая таблічка з Батарыты з надпісам на кельтыберскай мове
**Кельтыберы** — група плямёнаў ў цэнтральнай і паўночнай Іспаніі і ў Партугаліі дарымскага перыяду. Назва тых кельтыбераў адлюстроўвае той факт, што ў іх культуры прасочваюцца як кельцкія, так і іберскія элементы. Застаецца незразумелым, з'яўляліся культыберы змяшанымі кельтамі і іберамі ці прадстаўлялі адну з гэтых двух груп з істотным культурным уздзеяннем іншай. Невядомым застаецца таксама, наколькі доўгай з'яўляецца іх самастойная гісторыя.

Частай памылкай з'яўляецца распаўсюджванне тэрміна «кельтыберы» на ўсе народы Пірэнейскага паўвострава дарымскай эпохі, якія размаўлялі на іспана-кельцкіх мовах. Памылка гэтая звязана з тым, што толькі кельтыберы пакінулі пасля сябе пісьмовыя помнікі, хоць займалі адносна невялікую частку Пірэнейскага паўвострава.

Летапісцы апісвалі тых кельтыбераў як ваяўнічы народ. У II стагоддзі да н. э. кельтыберы былі падпарадкаваныя рымлянамі. Кельтыберская спадчына сустракаецца ў іспанскай правінцыі Галісія. Захаваліся пісьмовыя помнікі кельтыберыйскай мовы.

## Гл. таксама 
* Іспанія
* Народы і плямёны старажытнай Іспаніі
* Старажытныя народы Еўропы

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.224

Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Катэгорыя:Старажытныя народы Іспаніі
Ганс Кельзен

**Ганс Кельзен** (ням.: Hans Kelsen, 11 кастрычніка 1881, Прага - 19 красавіка 1973, Арында каля Берклі (штат Каліфорнія)) — аўстрыйскі і амерыканскі юрыст і філосаф, адзін з асноўных тэарэтыкаў прававога пазітывізму, заснавальнік канцэпцыі канстытуцыйнага суду і канстытуцыйнага кантролю, заснавальнік і суддзя першага такога суда - Канстытуцыйнага суда Аўстрыі.

## Асноўныя працы на нямецкай мове 
* Die Staatslehre des Dante Alighieri (Wien, 1905)
* Hauptprobleme der Staatsrechtslehre (1911, 2. Aufl. 1923)
* Vom Wesen und Wert der Demokratie (1920, 2. Aufl. 1929)
* Österreichisches Staatsrecht (1923)
* Allgemeine Staatslehre (1925)
* Die philosophischen Grundlagen der Naturrechtslehre und des Rechtspositivismus (1928)
* Reine Rechtslehre (1934; 2. Aufl. 1960)
* Vergeltung und Kausalität (1941, опубл. 1946)
* Was ist Gerechtigkeit? (Wien, 1953)
* Sozialismus und Staat. Eine Untersuchung der politischen Theorie des Marxismus, Wien 1965
* Allgemeine Theorie der Normen (1979, посм.)

## Асноўныя працы на англійскай мове 
* Society and Nature (1943)
* General Theory of Law and State (1945) Электронная версія кнігі
* The Law of the United Nations (1950)
* Principles of International Law (1952, 2. Aufl. 1966)
* The Communist Theory of Law (1955) Электронная версія кнігі 
* What is Justice? (1957)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Юрысты Аўстрыі
Катэгорыя:Юрысты ЗША
Катэгорыя:Філосафы Аўстрыі
Катэгорыя:Філосафы ЗША
Катэгорыя:Суддзі канстытуцыйных судоў
Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўніверсітэта
Храм Антаніна і Фаўсціны

**Храм Антаніна і Фаўсціны** — храм на Рымскім форуме, пабудаваны ў 141 н.э. па загаду імператара Антаніна Пія ў гонар яго памерлай жонкі Фаўсціны. thumb|leftПасля смерці імператара храм прысвяцілі і яму: «*Divo Antonino et Divae Faustinae ex S(enatus) C(onsulto)*»: Боскаму Антаніну і боскай Фаўсціне па рашэнні Сената. Цэла ўпрыгожана арнаментамі і рэльефамі. У XI стагоддзі храм перарабілі ў царкву св. Лаўрэнція (*San Lorenzo in Miranda*), таму будынак добра захаваўся да нашых дзён.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Рымскі форум
Катэгорыя:Дахрысціянскія храмы Рыма
Базіліка Максенцыя

**Базіліка Максенцыя і Канстанціна** — самы вялікі будынак, калі-небудзь пабудаваны на Рымскім форуме. Закладзена ў 308 годзе імператарам Максенцыям, а скончана яго пераемнікам — Канстанцінам у 312 годзе.

Базіліка была ўзведзена на месцы складоў для спецый (). Нават па старажытнарымскіх мерках, будынак базілікі быў грандыёзны — плошча нефа перавышала 4000 кв. м., вышыня скляпенняў складала 39 метраў. Унутры сцены базілікі былі ўпрыгожаны мармуровымі плітамі, пол пакрыты каляровым мармурам. Архітэктурным прыкладам для будаўніцтва паслужылі тэрмы Каракалы і Дыяклетыяна. У заходняй апсідзе базілікі была ўстаноўлена каласальная статуя Канстанціна.

У базіліцы Канстанціна не толькі ўшаноўвалі багоў, але і назначалі дзелавыя сустрэчы; тутака ж засядаў гарадскі савет, а падчас Алімпійскіх гульняў 1960 года пад старажытнымі скляпеннямі праходзілі спаборніцтвы па грэка-рымскай барацьбе.

## Гл. таксама 
* Калос Канстанціна
* Базіліка Канстанціна, Трыр

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дахрысціянскія храмы Рыма
Катэгорыя:Рымскі форум
Катэгорыя:З’явіліся ў IV стагоддзі
Базіліка Юлія

**Базіліка Юлія** () — базіліка на Рымскім форуме, месца сходаў рымскага сената, тут таксама праходзілі судовыя працэсы, першым чынам гэта было месца для *tribunalis centumvirale* — працэсаў аб спадчыне і маёмасці. У будынку таксама знаходзіліся крамы мянялаў, на падлозе накрэслены палі для гульняў.

Базіліка (101 на 49 метраў) пабудавана Гаем Юліем Цэзарам у 54 — 44 гадах да н.э. на месцы базілікі Семпронія. Пасля пажару будынак быў адноўлены ў 12 годзе да н.э. і пры Аўгусце, у 12 годзе асвечана. У гэты перыяд будынак быў як і базіліка Юлія ўпрыгожана мармурам (вонкавыя сцены і сцены крамак, апоры).

Пры пажары ў 283 годзе базіліка моцна пацярпела і была адрэстаўравана пры Дыяклетыяне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Згарэлыя будынкі і збудаванні
Базіліка Семпронія

**Базіліка Семпронія** (*Basilica Sempronia*) — адна з найстаражытнейшых базілік рэспубліканскага перыяду на рымскім форуме.

Базіліка Семпронія была пабудавана цэнзарам Тыберыем Семпроніям Гракхам у 169 годзе да н.э., пасля таго як ён разбурыў дом Сцыпіёна Афрыканскага, які стаяў на тым месцы. Юлій Цэзар загадаў разбурыць гэты будынак, каб на яго месцы ўзвесці новую базіліку — базіліку Юлія. Падлога з траверціна размешчаны на 30 см глыбей мармуровага пакрыцця новай базілікі.

## Літаратура 
* Gianfilippo Carettoni, Laura Fabbrini: *Esplorazione sotto la Basilica Giulia al Foro Romano*. In: ''Rendiconti dell'Accademia Nazionale dei Lincei*, Serie 8, Band 16, 1961, S. 53–60.
* Filippo Coarelli: *Il Foro Romano. Periodo Repubblicano e Augusto*. Rom 1985, S. 138 ff, 154–155, 201.
* Filippo Coarelli: *Rome and Environs. An Archaeological Guide.* University of California, Berkeley; Los Angeles; London 2007, S. 71, 73.
* Irene Iacopi: *Basilica Sempronia*. In: Eva Margareta Steinby (Hrsg.): *Lexicon Topographicum Urbis Romae*. Band I, 1993, S. 187–188.
* Samuel Ball Platner, Thomas Ashby: *A Topographical Dictionary of Ancient Rome*. London 1929, S. 82 (online).
* Annette Nünnerich-Asmus: *Basilika und Porticus*. Die Architektur der Säulenhallen als Ausdruck gewandelter Urbanität in später Republik und früher Kaiserzeit. Köln; Weimar; Wien 1994, S. 5-24; 202f.
* Lawrence Richardson Jr.: *A New Topographical Dictionary of Ancient Rome*. Johns Hopkins University Press, Baltimore 1992, S. 56–58 (http://dlib.etc.ucla.edu/projects/Forum/resources/Richardson/Basilica_Sempronia Online-Exzerpt).
* Bernhard Steinmann: *Basilica Sempronia*. In: Bernhard Steinmann, Robert Nawracala, Martin  Boss (Hrsg.): *Im Zentrum der Macht. Das Forum Romanum im Modell*. J. M. Weyh, Kemnath 2011, S. 93–95.
* Leonid Iosifovich Taruashvili: *Monimenta antiquae urbis Romae ad artes elegantes pertinentia: Itinerarium Latine adumbratum.'' O.O. ²2008, S. 43 (http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/propylaeumdok/volltexte/2009/182/pdf/Taruashvili_Roma2008.pdf Online).

Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Рымскі форум
Бераг Кемпа

**Бераг Кемпа** (анг. Kemp Coast) — частка ўсходняга ўзбярэжжа Антарктыды, якая ляжыць на ўсход Зямлі Эндэрбі, паміж 56°25' і 59°34' усходняй даўгаты.

Бераг абмываецца морам Садружнасці. Вялікая частка яго схаваная пад покрывам мацерыковага лёду, які ўтварае нярэдка высокія ледзяныя абрывы.

Бераг быў адкрыты ў 1833 годзе англійскім марскім афіцэрам, капітанам судна «Магнет» Пітэрам Кемпам; пазней названы яго імем.

## Літаратура 
* 

Ке
Энгельберт Кемпфер

**Энгельберт Кемпфер** (; 16 верасня 1651 — 2 лістапада 1716) — нямецкі падарожнік і натураліст.

## Біяграфія 
Сын пастара. Вывучаў філасофію, тэалогію і медыцыну ў Лемга, Хамельне, Люнебургу, Любеку, Данцыгу, Кракаве. У 1681 годзе пасяліўся ў Швецыі.

Быў сакратаром шведскага пасольства ў Персіі. У 1685 годзе паступіў у якасці хірурга на галандскі флот і пазнаёміўся з Аравіяй, Індастанам, Явай, Суматрай,  і Японіяй. У Японіі ён правёў два гады.

Найбольш вядомы Кемпфер сваім напісаным па-нямецку і перакладзеным на англійскую мову творам «History of Japan» («Гісторыя Японіі»; Лондан, 1727), які затым з’явіўся на некалькіх іншых мовах. Акрамя таго, ён апублікаваў «Amoenitatum exoticarum poëtico-politico-physico-medicarum fasciculi V» (Лемга, 1712). Банкс надрукаваў яго «Icones selectae plantarum, quasin Japonia collegit» (Лондан, 1791). Вялікая частка яго ненадрукаваных рукапісаў, багатых важнымі назіраннямі, захоўваецца ў Брытанскім музеі.

У гонар Кемпфера названы род раслін сямейства імбірных — Кемпферыя.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.227

## Спасылкі 
* ,

Катэгорыя:Падарожнікі Германіі
Кенай

**Кенай** (анг. Kenai Peninsula) — паўвостраў у ЗША на паўднёвым узбярэжжы Аляскі. Назва паўвострава паходзіць ад другой назвы заліва Кука — Кенайскі заліў.

Паўвостраў мае даўжыню каля 240 кіламетраў, з захаду абмываецца залівам Кука, злева залівам прынца Уільяма. Вялікая тэрыторыя паўвострава адміністрацыйна ўваходзіць у баро Кена. Упершыню паўвостраў быў апісаны рускім даследчыкам Герасімам Ізмайлавым у 1789 годзе.

На працягу ўсяго паўвострава з поўначы на поўдзень праходзіць горны хрыбет Кенай, які пакрыты ледавікамі. Значную частку паўвострава Кенай займае нацыянальны парк ЗША Кенай-Фіёрдс.
[thumb|left|250px|[Рака Кенай і горы Кенай на паўвостраве]]

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.227

Кенай
Кенай
Кенай
Кенай
Заліў Кука

**Залі́ў Ку́ка** () або **Кенайскі заліў** — заліў Ціхага акіяна, ля паўднёвых берагоў Аляскі. Атрымаў сваю назву ў гонар Джэймса Кука, які даследаваў яго ў 1778 годзе. Аддзяляе Кенайскі паўвостраў ад мацерыка.

Даўжыня 370 км, шырыня 18—111 км, глыбіня 22—78 м. Берагі ў паўднёвай частцы заліва высокія, скалістыя, моцна парэзаныя, у паўночнай нізкія. Прылівы паўсутачныя, іх велічыня да 12 м. Моцнае прыліўное цячэнне мае хуткасць да 15,5 км/г. У глыбіні распадаецца на два рукавы: Турнаген і Нік-Арм. У заліў упадаюць рэкі: Сусітна, Матануска, Касілоф і Нік.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Залівы ЗША
Катэгорыя:Аляска
Кембрыйскія горы

**Кембрыйскія горы** () — шэраг горных ланцугоў ў Вялікабрытаніі, якія адлучаюць Уэльс ад Англіі і якія займаюць асноўную частку паўвострава Уэльс. Найвышэйшы пункт — гара Сноўдан.

## Характарыстыка 
Даўжыня Кембрыйскіх гор складае каля 150 кіламетраў. Горы ўключаюць у сябе паўднёвыя горы Уэльса — Маякі Брэкана, горы паўночных Кармартэншыра і Керэдыгіёна, і Снаўдонію ў Паўночным Уэльсе.

Першапачаткова тэрмін «Кембрыйскія горы» ўжываўся ў агульным сэнсе да большай часткі нагор’я Уэльса. З 1950-х выкарыстанне гэтай назвы стала ўсё больш і больш лакалізаваным да геаграфічна гамагеннага нагор’я сярэдняга Уэльса, вядомаму на валійскай мове як Elenydd (якое распасціраецца ад Пімлімана да Мінід-Малайна).

Гэтая неўрадлівая і маланаселеная дзікая мясцовасць часта згадваецца як Пусткі Уэльса. Тым не менш, яны забяспечваюць вадой увесь Уэльс і такія вялікія англійскія гарады, як Ліверпуль і Бірмінгем.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт Таварыствы Кембрыйскіх гор (*Cambrian Mountains Society*). 
* Сайт праекта «Ініцыятыва Кембрыйскіх гор» (*Cambrian Mountains Initiative*)  
* Турыстычная інфармацыя пра Кембрыйскія горы на сайце iKnow Wales.  
* Кембрыйскія горы ў Вялікай савецкай энцыклапедыі.

Катэгорыя:Горы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Геаграфія Уэльса
Курыя Юлія

**Курыя Юлія** () — месца збораў рымскага Сената на Рымскім форуме.

## Гісторыя 
Першая курыя — курыя Гастылія — была пабудавана на месцы, дзе сёння размяшчаецца царква Санці-Лука-э-Марцін (); у 52 годзе да н.э. згарэла. Па загаду Цэзара была ўзведзена новая курыя (заканчэнне будаўніцтва пры Аўгусце, 29 год да н.э.), якая згарэла ў 283 годзе і была адноўлена Дыяклетыянам. З VII стагоддзя там размяшчалася царква Сант-Адрыяна, таму будынак добра захаваўся. Сёння будынак курыі — сучасная рэканструкцыя (1932—1937) будынкая III стагоддзя.

У зале ўнутры курыі (вышыня: 21 м, даўжыня: 26 м, шырыня: 18 м.) знаходзілася каля 300 месцаў для сенатараў.

Ад ранейшага ўнутранага ўбрання курыі нічога не захавалася, толькі фрагменты каляровай мармуровай падлогавай пліткі. Цяпер у будынку захоўваюцца два мармуровыя рэльефы (так званыя ), якія ўпрыгожвалі Ростру (трыбуна для аратараў). Адзін з іх адлюстроўвае імператара Траяна, які знішчае дакументы аб падатках, з мэтай вызваліць грамадзян ад даўгоў; на другім заснаванне матэрыяльнай падтрымкі дзяцей у жывучых у нястачы рымскіх сем'ях (). Бронзавыя дзверы курыі — копіі, арыгіналы былі перанесены ў XVII стагоддзі ў Латэранскую базіліку.

Выява:Curia fondo.JPG|Курыя
Выява:Forum Romanum Curia Iulia BW 3.JPG|Мармуровы пол
Выява:Curia Fregio sinistro.JPG|Рэльеф

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рымскі форум
Катэгорыя:Архітэктура Старажытнага Рыма
Кенатаф

[thumb|200px|Кенатаф, [Уайтхол, Лондан. Прысвечаны брытанцам, загінулым у Першай сусветнай вайне. Арх. Эдвін Лачэнс.]]
**Кенатаф** ( — kenotaphion, ад κενός — «пусты» i τάφος — «магіла») — сімвалічная магіла, у якой няма нябожчыка.

Устанаўліваецца ў выпадку, калі нябожчык загінуў (знік без вестак, патануў і г. д.) у цяжкадаступным месцы, а цела згублена або яго пошук можа прывесці да новых ахвяраў і яно не можа быць пахавана на радзіме. Таксама кенатаф усталёўваецца, калі цела крэміравалі, а прах развеяны.

Кенатафы служаць для ўшанавання памяці аб памерлым і выканання памінальных рытуалаў і ўяўляюць сабой збудаванні розных тыпаў і ступені складанасці (надмагілле, грабніца, склеп, помнік, бюст, стэла, абеліск, мемарыял, барэльеф, мемарыяльная дошка і г. д.). Акрамя таго, у еўрапейскай традыцыі кенатафам часта завецца памятнае збудаванне, размешчанае не над магілай з парэшткамі нябожчыка, а на месцы яго гібелі (нават калі магіла існуе).

[thumb|left|200px|Кенатаф на месцы [смяротнае пакаранне|смяротнага пакарання К.Каліноўскага і З.Серакоўскага, кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў]]

У цяперашні час ўстаноўка кенатафа з’яўляецца досыць распаўсюджанай з’явай. Кенатафы можна сустрэць не толькі ў спецыяльна прызначаных для гэтага месцах — могілках, а значна часцей, як было прынята ў старажытных грэкаў і рымлян — напрыклад, на месцы гібелі. Часта кенатафы размяшчаюцца ў грамадскіх месцах (на плошчах, у парках, скверах), уздоўж дарог або на месцы раптоўнай смерці нябожчыка (напрыклад, ДТЗ).

Падобныя кенатафы прызначаныя для ўшанавання памяці і правядзення рытуалаў памінання ў традыцыйныя, часцей рэлігійныя памінальныя дні. Будуюцца на сродкі сваякоў ці сяброў памерлага, грамадскімі арганізацыямі або дзяржавай. Раптоўная гібель блізкага і каханага чалавека — часцей у аўтамабільнай аварыі, нярэдка некалькіх членаў адной сям’і выклікае столькі эмоцый, што помніка на могілках здаецца недастаткова і тады на месцы трагедыі ўсталёўваецца кенатаф.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.227

## Спасылкі
Кенаф

**Кенаф** (*Hibiscus cannabinus*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

Аднагадовая травяністая лубавалакністая расліна з прамым рабрыстым ці круглаватым сцяблом вышынёю да 6 м, укрытым шыпікамі. Корань стрыжнёвы, галінасты, даўжынёй да 2 м. Лісце буйное, сярэдняе — пальчата-раздзельнае, ніжняе — сэрцападобнае, верхняе — ланцэтнае. Кветкі пазушныя, амаль белыя, з ярка-вішнёвай плямай унутры венчыка. Плод — 5-гнездавая каробачка.

## Арэал 
Пашыраны ў Паўднёвай Афрыцы і Цэнтральнай Індыі. Вырошчваецца на поўдні Еўропы, Азіі, Амерыкі (Індыя, Кітай, Бразілія, ЗША).

## Гаспадарчае значэнне 
У сухіх сцеблах да 21 % валакна, якое выкарыстоўваецца для вырабу тэхнічных тканін, у насенні — да 20 % тэхнічнага алею. 3 валакна кенафа вырабляюць брызент, вяроўкі, радно, з кастрыцы — паперу і будаўнічыя пліты, з насення — тэхнічны алей, макуху выкарыстоўваюць як угнаенне і корм для жывёлы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мальвавыя
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Азіі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Афрыкі
Катэгорыя:Тэхнічныя культуры
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1759 годзе
Готфрыд Келер

**Готфрыд Ке́лер** (; ,  — , там жа) — швейцарскі пісьменнік, класік швейцарскай літаратуры. Пісаў на нямецкай мове.

## Біяграфія 
У пяцігадовым узросце страціў бацьку, маці другі раз выйшла замуж. Вучыўся ў Мюнхене ў Акадэміі мастацтваў (1840—1842). Пазней вучыўся ў Гайдэльбергу і ў Берліне. Займаў пасаду статс-сакратара кантона Цюрых.

## Літаратурная дзейнасць 
Дэбютаваў у 1846 годзе вершамі палітычнага характару. Аўтар рамана «Зялёны Генрых» (ням.: Der grüne Heinrich; 1855; 2. Рэдакцыя 1879—1880), напісанага ў традыцыях «рамана выхавання», навелы «Сельскія Рамэа і Джульета» (ням. Romeo und Julia auf dem Dorfe; 1856), зборнікаў навел «Людзі з Зельдвілы» (ням.: Die Leute von Seldwyla, т. 1-2, 1856—1874), «Сем легенд» (ням. Sieben Legenden, 1872), «Цюрыхскія навелы» (ням. Züricher Novellen, 1878), «Выслоўе» (ням.: Das Sinngedicht, 1881), рамана «Марцін Заландэр» (ням.: Martin Salander, 1886).

## Беларускія пераклады 
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.223

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Швейцарыі
Катэгорыя:Паэты Швейцарыі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1819 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 19 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1890 годзе
Катэгорыя:Памерлі 15 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цюрыху
Катэгорыя:Памерлі ў Цюрыху
Эдвард Калвін Кендал

**Эдвард Калвін Кендал** (, 8 сакавіка 1886, Саўт-Норуалк, штат Канектыкут, ЗША — 4 мая, 1972) — амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1950) (сумесна з Тадэвушам Рэйхштэйнам і Філіпам Хенчам) «за адкрыцці, якія тычацца гармонаў кары наднырачнікаў, іх структуры і біялагічных эфектаў». Адкрыў картызон незалежна ад Тадэвуша Рэйхштэйна. Скончыў Калумбійскі ўніверсітэт. З 1952 г. працаваў у Прынстанскім універсітэце.

## Літаратура 
* , С.228

## Спасылкі 
* Біяграфія Эдуарда Кендала на сайце Нобелеўскага камітэта.
* Нобелеўская лекцыя Эдуарда Кендала.

Катэгорыя:Медыкі ЗША
Катэгорыя:Біяхімікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Рокуэл Кент

**Рокуэл Кент** (, 21 чэрвеня 1882, Тарытаўн-13 сакавіка 1971) — амерыканскі мастак, пісьменнік, грамадскі дзеяч. У творчасці спалучаў рэалістычную манеру з рамантычным сімвалізмам.

## Бібліяграфія 
* Wien, Jake Milgram, «Rockwell Kent: The Mythic and the Modern», Hudson Hills Press, 2005.
* Traxel, David, *An American Saga: The Life and Times of Rockwell Kent*, New York: Harper & Row, 1980.
* Johnson, Fridolf. *Rockwell Kent: An Anthology of His Works* New York: Alfred K. Knopf, 1982.
* Johnson, Fridolf. «The Illustrations of Rockwell Kent: 231 examples from Books, Magazines, and Advertising Art.» New York: Dover Publications, 1976
* Roberts, Don. «Rockwell Kent: The Art of the Bookplate.» San Francisco: Fair Oaks Press, 2003.

## Літаратура 
*  — С. 231.

## Спасылкі 
* Пейзажы

Катэгорыя:Мастакі ЗША
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары ЗША
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі
Катэгорыя:Сацыялісты ЗША
Катэгорыя:Мастакі марак
Табуларый

**Табуларый** () — дзяржаўны архіў у Старажытным Рыме, у якім захоўваліся народныя пастановы і іншыя дзяржаўныя акты ().

Першапачаткова ў Рыме не існавала дзяржаўнага архіва, tabulae выстаўляліся на форуме ці на Капітоліі. Па меры павелічэння колькасці tabulae, былі арганізаваны розныя табуларыі: senatusconsulta і plebiscita захоўваліся ў храме Цэрэры у даліне паміж Палацінам і Авенцінам блізка ад Circus Maximus, фінансавыя акты — на Капіталійскай гары ў храме Сатурна, foedera — на Капітоліі — у асобым табуларыі. У 83 г да н.э., падчас міжусобных войн Сулы, Капітолій быў пашкоджаны пажарам, якія знішчылі тую частку храма Сатурна, у якім знаходзіўся табуларый. У 78 да н.э. побач з храмам Сатурна Квенцій Лутацый Катул пабудаваў агульны дзяржаўны архіў (), рэшткі якога захаваліся да нашых дзён. Акрамя гэтага архіва, у Рыме існавалі асобыя архівы як у асобных гарадах Італіі (муніцыпальныя архівы), так і ў галоўных гарадах кожнай правінцыі (правінцыйныя архівы), а таксама асобыя архівы для розных свецкіх і духоўных карпарацый, напрыклад для аўгураў, жрацоў і г. д. Імператары мелі асобыя tabularium Caesaris.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Архівазнаўства

Катэгорыя:Навука ў Старажытным Рыме
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Старажытнага Рыма
Франсуа Кенэ

**Франсуа́ Кенэ́** (; , Мер, каля Парыжа — , Версаль) — французскі эканаміст, заснавальнік школы фізіякратаў.

## Біяграфія 
Сын земляроба, толькі ў 12 гадоў навучыўся чытаць і пісаць. У 17 гадоў з’ехаў у Парыж, дзе некалькі гадоў працаваў памочнікам гравёра і адначасова атрымліваў адукацыю. У 1710 годзе пачаў вывучаць медыцыну. Энергічны і працавіты, У 1718 годзе ён атрымаў ступень доктара хірургіі і стаў галоўным урачом бальніцы ў г. Манту. Мясцовая арыстакратыя пачала карыстацца яго паслугамі; дзякуючы яе падтрымцы яму ўдалося надрукаваць першую сваю працу: «Observations sur les effets de la saignée» (1729—1730).

У 1734 герцаг Вільруа прапанаваў яму пастаянную працу ў якасці медыка ў сваім доме ў Парыжы. У 1737 годзе ён атрымаў прафесарскую ступень і стаў пастаянным сакратаром хірургічнай акадэміі. Як урач мадам дэ Пампадур, ён атрымаў доступ да двара і ў 1752 годзе стаў лейб-медыкам караля Францыі Людовіка XV. У яго салоне збіраліся людзі самых разнастайных партый — Д’Аламбера, Дзідро, Дзюкло, Мармантэль, Бюфон, Гельвецый, маркіз Мірабо, Цюрго; наведаў яго і Адам Сміт, які атрымаў павагу ад яго.

Да эканамічных даследаванняў Кенэ прыступіў ужо на схіле гадоў. Першыя яго артыкулы па гэтым прадмеце былі надрукаваныя ў «Энцыклапедыі» Дзідро ў 1756 годзе пад рубрыкамі «Fermiers» і «Grains».

У 1758 годзе ён надрукаваў «Эканамічную табліцу» з тлумачэннямі, а з 1766 пачаў супрацоўнічаць з «Journal de l’Agriculture, du Commerce et des Finances», які выходзіў пад рэдакцыяй Дзюпона. У гэтым часопісе, а таксама ў іншым органе фізіякратаў, «Ephémérides du Citoyen», заснаваным Бадо, Кенэ і змясціў усе свае найгалоўныя эканамічныя артыкулы: «Dialogues sur les travaux des Artisans», «Observations sur l’intérêt de l’argent», «l’Analyse du gouvernement des Incas du Pérou», « Le despotisme de la Chine».

## Літаратура 
* 

## Бібліяграфія 
* Hasbach, «Die allgemeinen philosophischen Grundlagen der von F. Quesnay und Adam Smith begründeten Dolitisehen Oekonomie» (Лпц., 1990)
* Артыкул Онкена ў «Hwb. der Staatswissenschaften», выд. Конрадам і Лексісам.
* 

## Спасылкі 
* Творчая думка Ф. Кенэ ў 1736—1756 гадах у сувязі з метафізікай «відавочнасці» і палітыка-эканамічнай традыцыяй

Катэгорыя:Эканамісты Францыі
Катэгорыя:Эканамісты XVIII стагоддзя
Джон Коўдэры Кендру

**Джон Коўдэры Кендру** (анг. Sir John Cowdery Kendrew; , горад Оксфард, Англія — , горад Кембрыдж, Англія) — англійскі біяхімік, спецыяліст у галіне малекулярнай біялогіі, член Лонданскага каралеўскага таварыства (з 1960).

## Біяграфія 
Скончыў Кембрыджскі ўніверсітэт (1939), у якім з 1946 года працуе над поўнай расшыфроўкай будовы бялковых малекул метадам рэнтгенаструктурнага аналізу.

## Нобелеўская прэмія 
Нобелеўская прэмія па хіміі (1962, сумесна з М. Перуцам).

## Літаратура 
*  — С. 228.
* British biochemistry past and present, Camb., 1970.

Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Вучоныя Кембрыджскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Біяхімікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Генры Уэй Кендал

**Генры Уэй Кендал** (; 9 снежня 1926, Бостан, ЗША — 15 лютага 1999, Дзяржаўны запаведнік Вакула Спрынг, ЗША) — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1990), сумесна з Джэрамам Фрыдманам і Рычардам Тэйларам, «за піянерскія даследаванні глыбоканяпругкага рассейвання электронаў на пратонах і звязаных нейтронах, істотна важных для распрацоўкі кваркавай мадэлі ў фізіцы часціц».

Кендал памёр з-за цяжкага крывацёку падчас вадалазнай экспедыцыі ў нацыянальным парку Вакула Спрынгс ў Фларыдзе.

## Літаратура 
* , С.228

## Спасылкі 
* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта 

Катэгорыя:Фізікі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Джордж Фрост Кенан

**Джордж Фрост Кенан** (16 лютага 1904 - 17 сакавіка 2005) — амерыканскі дыпламат, палітолаг і гісторык, заснавальнік Інстытута Кенан падраздзялення Woodrow Wilson International Center for Scholars. Найбольш вядомы, як ідэйны бацька «палітыкі стрымлівання» часоў Халоднай вайны. Аўтар прац па гісторыі ўзаемаадносін СССР і краін Захаду. Унучаты пляменнік Джорджа Кенана, вядомага сувязямі з расійскімі рэвалюцыянерамі ў 1890-х гадах.

## Біяграфія 
У 1925 годзе, адразу пасля заканчэння Прынстанскага ўніверсітэта, Кенан паступіў на дыпламатычную службу. Пасля нядоўгага знаходжання ў Жэневе ён даведаўся, што можа навучыцца тры гады ў аспірантуры аднаго з еўрапейскіх універсітэтаў пры ўмове, што будзе вывучаць якую-небудзь рэдкую мову. Кенан абраў рускую, бо ў яго была магчымасць атрымаць прызначэнне на працу ў Савецкі Саюз, а таксама прытрымліваючыся сямейнай традыцыі, пачатак якой паклаў стрыечны брат яго дзеда, у памяць аб якім  пасля дапаможа заснаваць пры Міжнародным цэнтры Вудра Вільсана Інстытут перспектыўных расійскіх даследаванняў імя Кенана. Пасля завяршэння аспірантуры Дж. Ф. Кенан працягнуў дыпламатычную службу за мяжой - у Таліне і Рызе. Дзе б ён ні працаваў, ён усюды шмат падарожнічаў, што дапамагала яму лепш даведацца пра народ і культуру краіны. У 1933 годзе Кенан прыехаў у Маскву ў якасці перакладчыка Вільяма C. Буліта, першага пасла ЗША ў Савецкім Саюзе.

Затым была служба ў Берліне, Вене, Празе, Лісабоне і Лондане. Але ў цэнтры ўвагі Кенана па-ранейшаму заставаўся СССР. Менавіта з Масквы ён пасылае «доўгую тэлеграму», у якой заклікае ўрад Злучаных Штатаў цвёрда выступіць супраць савецкай экспансіі ва Усходняй Еўропе. Затым, у ліпені 1947 года, у часопісе «Міжнародныя адносіны» з'явілася эсэ за подпісам нейкага «Х», у якім выкладалася стратэгія стрымлівання, неўзабаве увасобленая ў жыццё. Значэнне гэтай стратэгіі цяжка пераацаніць: яна аказала ўплыў на выпрацоўку амерыканскай дактрыны на наступныя 40 гадоў, абумовіла палітыку іншых дзяржаў у адносінах да Амерыкі і, нарэшце, легла ў аснову шматлікіх важных дыпламатычных і палітычных пачынанняў, такіх, як дактрына Трумэна, план Маршала, НАТА і Берлінскі паветраны мост.

## Гл. таксама 
* Дактрына Трумэна

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.227

## Спасылкі 
* Д. Ф. Кенан «Вытокі савецкіх паводзін»
* «Доўгая тэлеграма» 

Катэгорыя:Паслы ЗША ў СССР
Катэгорыя:Палітолагі ЗША
Катэгорыя:Постаці саветалогіі
Катэгорыя:Дыпламаты ЗША
Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары
Катэгорыя:Персоны нон грата
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа
Кентэрберы

**Ке́нтэрберы** (  альбо , ) — літаральна "Горад/замак людзей Кента") — горад на паўднёвым усходзе Англіі, у графстве Кент. Насельніцтва 43 432 чалавек (2001). Кентэрберы з'яўляецца месцам знаходжання архібіскупа Кентэрберыйскага і цэнтрам Англіканскай царквы. Мае ўніверсітэт і шэраг архітэктурных помнікаў (гарадскі мур, руіны абацтва Аўгусцінаў і Нарманскага замка, Кафедральны Сабор і інш).

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Ян Флемінг

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Турызм Кентэрберы
* Кафедральны Сабор Кентэрберы
* Сайт органаў мясцовага самакіравання

Катэгорыя:Гарады Англіі

Катэгорыя:Кент
Катэгорыя:Рымскія калоніі
Кератыт

**Кератыт** — запаленне рагавіцы вока, якое праяўляецца пераважна ў памутненні, болі і пачырваненні вока. Можа мець траўматычнае або інфекцыйнае (грып, сухоты і інш.) паходжанне. Назіраюцца слёзацёк, святлабоязь, блефараспазм, памяншэнне празрыстасці і бляску рагавіцы. Магчымы зыход кератыту — бяльмо, зніжэнне зроку.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.237

Катэгорыя:Захворванні вачэй
Кербела

**Кербела** (араб. كربلاء) — горад у Іраку, за 100 км на паўднёвы захад ад Багдада, сталіца правінцыі Кербела. Насельніцтва - 572 300 жыхароў (2003).

Шыіты лічаць Кербела адным з сваіх самых свяшчэнных гарадоў пасля Мекі, Медзіны, Іерусаліма і Эн-Наджафа, таму што тут у ходзе Кербельскай бітвы (680) салдатамі Язіда ібн Муавіі быў абезгалоўлены імам Хусейн.

## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Ірака
Керамзіт

thumb|300рх|Керамзіт
**Керамзіт** — лёгкі порысты будаўнічы матэрыял ячэістай будовы з закрытымі порамі. Мае форму авальных гранул. Вырабляецца таксама ў выглядзе пяску — керамзітавы пясок.

## Тэхналогія вытворчасці 
Керамзіт вырабляюць абпальваннем лёгкаплаўкай гліны.

У залежнасці ад рэжыму апрацоўкі гліны можна атрымаць керамзіт рознай насыпной шчыльнасці (аб'ёмнай вагой) — ад 250 да 600 кг/м³ і вышэй.

Абпал гліны адбываецца ў металічных барабанах-печах, дыяметрам 2—5 метраў і даўжынёй да 70 метраў. Барабаны ўстанаўліваюцца пад невялікім вуглом, гліняныя гранулы засыпаюцца ў верхнюю частку печы, пад уздзеяннем сілы цяжару яны скочваюцца да ніжняй часткі, дзе ўсталяваная фарсунка для спальвання паліва. Час знаходжання гранул ў печы каля 45 хвілін. Часам выкарыстоўваюць двухбарабанныя печы, дзе барабаны аддзеленыя адзін ад аднаго парогам і круцяцца з рознымі хуткасцямі.
Ужываюцаа таксама трохбарабанныя печы. Падобныя печы дазваляюць выкарыстоўваць менш якасную сыравіну, хоць на выхадзе якасць керамзіту не адрозніваецца.

## Выкарыстанне 
Керамзіт выкарыстоўваецца як уцяпляльнік ў выглядзе засыпання, а таксама для вырабу лёгкага бетону — керамзітабетон. Выкарыстоўваецца ў сельскай гаспадарцы і гідрапоніцы.

## Літаратура 
* 
*  

## Спасылкі 
* Керамзит // Вялікая савецкая энцыклапедыя 

Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Катэгорыя:Цеплаізаляцыйныя матэрыялы
Кермадэк

**Кермадэк** () — астраўная дуга ў паўднёвай частцы Ціхага акіяна. Агульная плошча архіпелага - каля 33 км ², з іх плошча вострава Раўль - 29,4 км ². Належыць Новай Зеландыі. Сталага насельніцтва няма.

## Геаграфія
Астравы размешчаны ў 800-1000 км на паўночны ўсход ад Паўночнага вострава Новай Зеландыі і больш чым у 1100 км на паўднёвы захад ад Ата (Тонга). Названы архіпелаг у гонар французскага мараплаўца Ёна дэ Кермадэка. 

Плошча Кермадэцкага архіпелага - каля 33 км ², з іх плошча вострава Рауль - 29,4 км ². Склад - чатыры вострава і некалькі скал. На захадзе астравам абмываюцца морам Фіджы, на ўсход размешчаны глыбакаводны жолаб Кермадэк.

Астравы Кермадэк сфарміраваліся каля 1,5 - 0,5 млн гадоў таму ў выніку вулканічнай дзейнасці. Прычым, актыўнасць мясцовых вулканаў назіраецца і ў нашы дні. 

Астравы часткова пакрытыя трапічнымі і субтрапічным лясамі, некаторыя мясцовыя віды эндэмікі (Метрасідэрас кермадэцкі, Myrsine kermadecensis). На астравах - буйныя калоніі марскіх птушак.

## Гісторыя
Лічыцца, што да прыбыцця еўрапейцаў палінезійцы двойчы прадпрымалі спробы каланізацыі астравоў Кермадэк — каля X - XI стст. і ў XIV ст. Але па невыяўленым прычынам яны пакідалі свае паселішчы. 

30 чэрвеня 1788 г. астравы былі адкрыты брытанскімі мараплаўцамі. Яны былі даследаваны і нанесены на карту французскай экспедыцыяй 1793 г., якая шукала Жана-Франсуа дэ Лаперуза. Архіпелаг атрымаў сваю назву ў гонар Ёна дэ Кермадэка, капітана аднаго з караблёў экспедыцыі.

У XIX - першай палове XX  стст. прадпрымаліся спробы каланізацыі еўрапейскімі і навазеландскімі перасяленцамі, але яны скончыліся няўдачай. Тым не менш, у 1886 г. Вялікабрытанія абвясціла аб анэксіі астравоў. У 1887 г. яны былі перададзены пад кіраванне ўрада Новай Зеландыі.

У 1938 - 1964 гг. на востраве Раўль працавалі радыё- і метэаралагічная станцыі, але яны былі эвакуяваныя ў сувязі з чарговым вывяржэннем мясцовага вулкана.

З 1990 года архіпелаг з'яўляецца прыродным запаведнікам. Сталага паселішча больш няма.

## Галерэя 

File:CurtisB.png
File:L'Esperance Rock DSC 2097.jpg
File:Raoul Island, New Zealand (STS008-36-1403, cropped rotated).jpg
File:1 macauley photo 600.jpg

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя пра астравы Кермадэк 

Катэгорыя:Астраўныя групы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Астравы Новай Зеландыі
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Керман

**Керман** (перс. کرمان) — горад на паўднёвым усходзе Ірана, адміністрацыйны цэнтр астана Керман. 300 тыс. жыхароў (1997). Гандлёва-транспартны пункт. Аэрапорт. Саматужна-рамесная вытворчасць дываноў, шаляў і інш. Харчовая і тэкстыльная прамысловасць. Вытворчасць будматэрыялаў. У раёне Кермана — здабыча каменнага вугалю і жалезнай руды.

## Літаратура 
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.238

Катэгорыя:Гарады Ірана
Саха (ворная прылада)

, Ігуменскі павет Мінскай губерні. Фота Вячаслава Косткі, 1905 г.]]
**Саха́** — сельскагаспадарчая ворная прылада. Традыцыйна выкарыстоўвалася для апрацоўкі глебы ва Усходняй Еўропе, на Урале, у Сібіры.

## На Беларусі 
]]
На тэрыторыі Беларусі саха вядома з канца 1-га тысячагоддзя. Найбольш распаўсюджаны 3 канструкцыі:
* палеская саха (літоўская, падляшская),
* віцебская саха (руская, перакладка),
* падняпроўская (магілёўская, беларуская).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя інструменты