Ліда

**Лі́да**. Далей да індаеўрапейскага *(*s)leidh-* «склізкі», ад карацейшага **lei-* «склізкі, гладкі». Назвы такога тыпу — архаічныя, яны характарызавалі паверхню рачнога дна (магчыма, і паверхню берагоў). Значэнне назвы ракі Ліда можна перадаць як «Гладкая (дном)».

## Гісторыя 
Датай узнікнення Ліды лічаць 1323 год — пачатак узвядзення Лідскага замка, вакол якога паступова вырас горад. Ліда належала непасрэдна вялікім князям Гедзіміну, Кейстуту, Альгерду, Ягайлу, Вітаўту; у 1396—1399 гадах у Лідзе жыў беглы татарскі хан Тахтамыш. З 1384 неаднаразова падвяргалася нападам крыжакоў. У XV—XVI стагоддзях горад быў значным цэнтрам рамяства і гандлю, звязаны з Вільняй, Новагародкам, Менскам, Полацкам. У гэты час горад складаўся з рыначнай плошчы і 4 вуліц, да яго прымыкала прадмесце Зарэчча.

З 1568 года цэнтр Лідскага павета Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. У 1590 годзе атрымала магдэбургскае права і герб. З фундушоў касцёла і кляштара кармелітаў XVII стагоддзя вядома імя першага лідскага прыёра Эліяша Невяроўскага.

З другой паловы XVII стагоддзя ў выніку войн з Расіяй і Швецыяй Ліда прыйшла ў заняпад, але з сярэдзіны XVIII стагоддзя пачалося гаспадарчае ажыўленне.

З 1795 года ў складзе Расійскай імперыі, цэнтр павета Слонімскай губерні, з 1797 года ўваходзіла ў Літоўскую, з 1801 года — Гродзенскую і з 1842 года — Віленскую губерні. У канцы XIX стагоддзя дзейнічалі бровары, гарбарныя і іншыя прадпрыемствы, пракладзена першая чыгуначная лінія.

У Першую сусветную вайну Ліда была акупавана германскімі войскамі. Восенню 1918 года сфарміравалася Самаабарона Лідскай зямлі — польская ваенная арганізацыя.

## Клімат 

## Насельніцтва 

* **XIX стагоддзе**: 1897 год — 8,6 тыс. чал (5553 чал.).
* **XX стагоддзе**: 1914 год — 18 тыс. чал.; 1921 год — 13,4 тыс. чал.; 1939 год — 26257 чал.; 1972 год — 49,7 тыс. чал.; 1995 год — 100,7 тыс. чал.; 1999 год — 100,7 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2006 год — 96,5 тыс. чал.; 2009 год — 95,8 тыс. чал.; 2013 год — 99,4 тыс. чал.; 2015 год — 99&nbsp;976 чал..
* Хакейны клуб «Ліда», заснаваны ў 2011 годзе, хатнія матчы праводзіць у Лідскім лядовым палацы (умяшчальнасць — 1000 месцаў).

## СМІ 
* «Лідская газета», орган мясцовых улад.
* Газета «Наша слова», недзяржаўнае выданне, уваходзіць у склад «Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі“».
* «Лідскі летапісец», краязнаўчы, гісторыка-літаратурны часопіс.
* «Ziemia Lidzka», гістарычна-краязнаўчае выданне.
* «Принеманские вести»

## Славутасці 
* Лідскі замак
* Лідскі Крыжаўзвіжанскі касцёл (1765—1770)
* Іосіфаўскі касцёл піяраў (1797—1824, цяпер Свята-Міхайлаўская царква)
* Адміністрацыйны будынак (канец XIX стагоддзя)
* Будынак друкарні (канец XIX стагоддзя)
* Будынак абутковай крамы (1904)
* Комплекс будынкаў піваварнага завода (1874—1912)
* Свята-Георгіеўская царква (1875)
* Будынак пошты (1935)
* Курган Славы
* Касцёл Святой Сям’і
* Царква Усіх Святых (2006)
* Царква ў гонар абраза Божай Маці «Адшуканне загінулых»

### **Помнікі** 
* Помнік Францыску Скарыну
* Помнік Гедыміну
* Савецкім воінам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну
* Ахвярам фашызму.

Лідскія краявіды 15.jpg|Царква Усіх Святых
Лідскія краявіды 26.jpg|Царква ў гонар абраза Божай Маці «Адшуканне загінулых»
Lida-Castle3.JPG|Лідскі замак
Лідскія краявіды 08.jpg||Касцёл Святой Сям’і

## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Сяргей Львовіч Аганаў (нар. 1974) — беларускі скульптар.
* Ірына Багдановіч (нар. 1956) — паэтэса і літаратуразнаўца.
* Іван Бірыла (1900—1945) — хірург.
* Эдуард Вальчук (нар. 1936) — прафесар медыцыны.
* Стэфан Варшаўскі (1904—1989) — прафесар матэматыкі.
* Сяргей Васільеў — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны, ганаровы грамадзянін горада.
* Стэфан Вітажэнец (1908—1994) — пілот, ас-знішчальнік у Другую сусветную вайну.
* Канстанцін Горскі (1862—1909) — літаратурны крытык, паэт, мастацтвазнаўца.
* Наталля Зайцава (нар. 1954) — палітык.
* Наталля Карэйва (нар. 1985) — спартсменка.
* Самуэль Кастравіцкі (1902—1953) — ваенны дзеяч.
* Валерый Курдзюкоў — беларускі дыпламат.
* Леанід Лаўрэш (нар. 1963) — пісьменнік, краязнавец.
* Валерый Макарэвіч (нар. 1983) — футбаліст.
* Аркадзь Мігдал (1911—1991) — фізік, акадэмік АН СССР.
* Міхаіл Мінкевіч (1919—1987) — грамадскі і дзяржаўны дзеяч Беларусі.
* Сяргей Паліцевіч (нар. 1990) — футбаліст.
* Эдуард Пальчыс (нар. 1990) — блогер і публіцыст, палітвязень Беларусі.
* Поля Ракса (нар. 1941) — кінаактрыса.
* Сяргей Скрабец (нар. 1963) — палітык.
* Валерый Сліўкін (нар. 1945) — географ, краязнаўца.
* Рычард Смольскі (нар. 1945) — тэатразнаўца, педагог.
* Станіслаў Суднік (нар. 1954) — пісьменнік, журналіст.
* Галіна Флікоп-Світа (нар. 1984) — гісторык мастацтва.
* Наталля Чуйко (нар. 1948) — архітэктар.
* Станіслаў Юхновіч (нар. 1923) — архітэктар, даследчык горадабудаўніцтва.

## Гл. таксама 
* Спіс вуліц Ліды

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004.
* 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Лідскага раённага выканаўчага камітэту
* Лідская газета. Грамадска-палітычнае выданне
* Лідская тэлерадыёаб’яднанне
* Pawet. Ліда i Лідчына, гісторыя i культура
* Lida.info — Інфармацыйны сайт горада 
* Radzima.org
* Jurkau kutoczak — Юркаў куточак — Yury’s Corner. Замак Гедыміна ў Лідзе 
* Жыццё дала… чыгунка