Магілёўскі езуіцкі калегіум

**Магілёўскі езуіцкі калегіум** — навучальная ўстанова Таварыства Ісуса, якая дзейнічала ў Магілёве.

## Езуіты ў Магілёве 
Фундатарам магілёўскай рэзідэнцыі Таварыства Ісуса выступіў пробашч мясцовай парафіі Ян Здановіч (1673). Рашэнне аб яе адкрыцці было ўхвалена на аршанскім павятовым сейміку (1678). Рэзідэнцыя, падпарадкаваная Аршанскаму езуіцкаму калеігуму, распачала сваю дзейнасць у 1680 г. У 1684 г. для яе была пабудавана мураваная капліца, што насіла імя Св. Францыска Ксаверыя і Анёлаў-Ахоўнікаў. У 1687 г. паўстаў драўляны касцёл, спалены казакамі ў час Паўночнай вайны (1709). У 1725 г. быў кансекраваны мураваны касцёл Св. Анёлаў-Ахоўнікаў, Св. Тадэвуша і Св. Францыска Ксаверыя, будаўніцтва якога вялося з перапынкамі з 1699 г.

Магілёўскай рэзідэнцыі падпарадкоўваліся езуіцкія місіі ў Гомелі, Фашчаве, Хальчы, Чачэрску і інш. У розныя часы рэзідэнцыі і калегіуму належалі маёнткі Бялянічы, Варатынічы, Галынец, Дабрасневічы, Дубінскі, Куты, Параеўка, Паўлаўка, Турэц, Цёплае, Хронеў, Ямны і інш.

Згодна з дадзенымі С. Заленскага і Л. Гжэбня, у 1682 г. пры рэзідэнцыі была адкрыта пачатковая школа. У 1751/1752 навучальным годзе пачалося выкладанне гісторыі. У 30-х гг. XVIII ст. школа атрымала ўласны цагляны будынак. Меліся ўласныя бібліятэка, музей і аптэка (з 1720 г.).

## Дзейнасць калегіума 
Падзеі пачатку 70-х гг. XVIII ст. істотна паўплывалі на далейшае развіццё езуіцкай пляцоўкі ў Магілёве. Па-першае, пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) горад апынуўся ў складзе Расійскай імперыі. Па-другое, у 1773 г. Папа Рымскі Клімент XIV выдаў буллу *Dominus ac Redemptor* аб скасаванні скасаванні Таварыства Ісуса. Імператрыца Кацярына ІІ з палітычных меркаванняў забараніла агалошванне папскага загаду, а таму езуіты атрымалі магчымасць працягнуць дзейнасць у яе ўладаннях.

Чатыры калегіума (у Полацку, Дынабургу, Віцебску і Оршы), дзве рэзідэнцыі (у Магілёве і Мсціславе) і цэлы шэраг місіяў апальнага Таварыства Ісуса становяцца цэнтрам прыцягнення для былых езуітаў з усяго свету і пры спрыянні расійскіх уладаў атрымліваюць значны штуршок для свайго развіцця. Так, у 1779 г. рэзідэнцыя ў Магілёве намаганнямі біскупа Станіслава Богуша-Сестранцэвіча атрымала статус калегіума. У канцы 80-х — пачатку 90-х гг. XVIII ст. пад кіраўніцтвам Андрэя Жаброўскага (1787—1788), Войцеха Абрампальскага (1788—1790) і Казіміра Астроўскага (1790—1791) комплекс будынкаў калегіума быў значна пашыраны), натуральную гісторыю, эксперыментальную фізіку, нямецкую, французскую і рускую мовы.

Важна адзначыць, што ў той час, як у школе пры рэзідэнцыі замежныя мовы не выкладаліся. З 1790 г. лекцыі па французскай і архітэктуры наведвалі таксама клірыкі дыяцэзіяльнай семінарыі. Цікавыя звесткі пра школу магілёўскіх езуітаў падае візітатар В. Севяргін, які наведваў яе 17 — 25 чэрвеня 1803 г. Так, у першым класе займалася 56 чалавек ад 7 да 15 гадоў. Гэты клас быў падзелены на тры часткі. Некаторыя вучні заставаліся ў ім чатыры гады, а некаторыя — толькі паўгады. Поспяховасць у гэтым класе візітатар ацаніў станоўча. З канца XVII ст. у Магілёве дзейнічаў і школьны тэатр.

## Значныя постаці калегіума 
### Рэктары 
*Геранім Віхерт (1779—1786; у 1772—1779 — суперыёр рэзідэнцыі)
* Каэтан Герык (1786—1793)
* Антоній Люстыг (1793—1802)
* Якуб Рагалінскі (1802—1803)
* Вінцэнцій Тыванкевіч (1803—1806)
*Юзаф Мікулоўскі (1806—1810)
*Ян Любсевіч (1810—1813)
* Антоній Корсак (1813—1819)
* Дэзідэрый Рышардо (1819—1820)

### Выкладчыкі 
* Францішак Дзеружынскі, прафесар і сакратар Полацкай езуіцкай акадэміі; суперыёр Паўночнаамерыканскай місіі езуітаў, правінцыял Мэрыленда, віцэ-прэзідэнт Джорджтаўнскага ўніверсітэта (ЗША)
* Антоній Люстыг, асістэнт Генеральнага вікарыя Таварыства Ісуса, правінцыял Беларускай правінцыі Таварыства Ісуса, першы рэктар Полацкай езуіцкай акадэміі
* Міхал Ляснеўскі, дэкан факультэта філасофіі і вольных навук, сакратар Полацкай езуіцкай акадэміі
* Норберт Корсак, прафесар каледжа Стоўніхёрст (Вялікабрытанія)
* Юзаф Маралёўскі, паэт; рэктар езуіцкіх калегіумаў у Тынцы, Новым Сончы і Старой Весі
* Станіслаў Свентахоўскі, правінцыял Беларускай правінцыі Таварыства Ісуса, правінцыял Галіцкай правінцыі Таварыства Ісуса
* Юзаф Цытовіч, галоўны рэдактар «Полацкага штомесячніка», рэктар Цярнопальскага езуіцкага калегіума

### Выпускнікі 
* Міхал Валіцкі, авантурыст, прадпрымальнік і філантроп (вучыўся ў школе пры рэзідэнцыі)
* Міхаіл Дзям’янавіч Лапа, падпаручык лейб-гвардыі Ізмайлаўскага палка, дзекабрыст
* Эдвард Масальскі, польскі пісьменнік і публіцыст

## Літаратура 
* Блинова, Т. Б. Иезуиты в Беларуси. Роль иезуитов в организации образования и просвещения / Т. Б. Блинова. — Гродно : ГрГУ, 2002. — 427 с.
* Магілёўскі езуіцкі калегіум // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Г. П. Пашкоў (галоў. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: Беларус. энцыкл., 1999. — Т 5 : М — Пуд — С. 2. ISBN 985-11-0141-9.
* Пазднякоў, В. Магілёўскі езуіцкі калегіум / В. Пазднякоў, Т. Чарняўская // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапелыя. У 3 т. / р\д. Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2005. — С. 250.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1 : 1773—1820. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1907. — 517 s.

Катэгорыя:1779 год у Беларусі
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Магілёве
Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі
Катэгорыя:Адукацыя ў Магілёве
Катэгорыя:Езуіцкія калегіумы
Катэгорыя:Зніклі ў 1820 годзе