open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Канстанцінавіч Шумны

**Уладзімір Канстанцінавіч Шумны** () — савецкі і расійскі генетык, доктар біялагічных навук (1974), прафесар (1982).

Акадэмік АН СССР (1990; чл.-кар. з 1979), Расійскай АН (1991). Замежны член НАН Беларусі (2000). Член Еўрапейскай АН (2002), замежны член НАН Украіны (2000), Нацыянальнай акадэміі аграрных навук Украіны (2003). Ганаровы прафесар Новасібірскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 лютага 1934 года ў в. Хаўмы Чарнігаўскай вобласці УССР.

Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава (1958). З 1958 года — у Інстытуце цыталогіі і генетыкі Сібірскага аддзялення АН СССР, з 1966 года — загадчык лабараторыі, у 1985—2007 гадах — дырэктар. З 2007 года — дарадца РАН. Адначасова з 1986 года — загадчык кафедры Новасібірскага дзяржаўнага універсітэта. З 2004 года — прэзідэнт Вавілаўскага таварыства генетыкаў і селекцыянераў (Расія). З 1997 года — галоўны рэдактар ​​часопіса «Інфармацыйны веснік ВОГІС» (з 2011 года — «Вавілаўскі часопіс генетыкі і селекцыі»).

Памёр 20 сакавіка 2026 года.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя даследаванні звязаны з праблемамі гетэрозісу, поліплаідыі, аддаленай гібрыдызацыі раслін, трансгенезу. Выканаў цыкл даследаванняў па рэканструкцыі геному раслін метадамі аддаленай гібрыдызацыі, культуры клетак і генетычнай інжынерыі. Атрымаў новыя камбінацыі міжродавых ячменна-пшанічных і ячменна-жытніх гібрыдаў як матэрыял для цытагенетычных даследаванняў. На іх аснове створаны замешчаныя і дадатковыя па асобных храмасомах лініі, што адкрывае магчымасці для стварэння новых сартоў. Атрымаў унікальныя трансгенныя расліны, у геном якіх уведзены ген бетаінферону чалавека і бактэрыяльны ген нуклеазы, што важна для стварэння новых біятэхналогій і атрымання трансгенных формаў раслін.

Аўтар каля 500 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій, 3 навучальных дапаможнікаў, 12 аўтарскіх пасведчанняў на раяніраваныя гатункі і 13 патэнтаў.

Прэмія НАН Беларусі і Сібірскага аддзялення РАН імя акадэміка В. А. Капцюга (2007) за працу «Рэарганізацыя ядзернага і цытаплазматычнага геномаў пры стварэнні новых форм травы метадамі біятэхналогіі».

## Асноўныя працы 
* Биологическая фиксация азота. Новосибирск, 1991 (у суаўт.).
* Генетические методы в селекции растений. Новосибирск, 1992 (у суаўт.).

## Узнагароды 
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1975),
* ордэн «Знак Пашаны» (1982),
* ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (1999),
* ордэн «За заслугі перад Айчынай» III ступені (2007)
* залаты медаль імя М. І. Вавілава РАН (2007).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль У. К. Шумнага на сайце НАН Беларусі

Катэгорыя:Замежныя члены НАНБ
Катэгорыя:Генетыкі СССР
Вільгельм Краеўскі

**Вільгельм Краеўскі** (;  — ) — польскі прадпрымальнік, інжынер, прамысловец, адзін з заснавальнікаў гуты шкла «Нёман» і таварыства Браты Краеўскія «Барысаў».

## Біяграфія 
У 1870—80 гг. працаваў інжынерам-тэхнолагам на шклозаводзе Сяргея Мальцова ў Дзяцькаве Арлоўскай губерні. Там пазнаёміўся з мастаком шкла Юліусам Столе, які паходзіў з Багеміі. Разам з Ю. Столе яны пераехалі ў Бярозаўку, дзе арэндавалі шкляную гуту памешчыка Зянона Ленскага ва ўрочышчы Устронь, дзе дагэтуль вырабляліся толькі піўныя бутэлькі.

Таварыства «Старая Гута» Краеўскага і Столе існавала ў 1891—1903 гг.

Прамыслоўцы замовілі для шклозавода нямецкае абсталяванне (дзесяцісільны локамабіль), перабудавалі печ, усталявалі ручны прэс для вытворчасці шклянак і запусцілі шліфоўню. Колькасць працоўных на прадпрыемстве павялічылася да 148 чалавек, вакол прадпрыемства стала ўтварацца цэлае працоўнае паселішча.

Ленскі не жадаў прадаваць свой завод, таму ў 1894 годзе Краеўскі і Столе пабудавалі другі завод на паравой цяге, так званую «Новую Гуту», а ў 1898 годзе яны выкупілі канкурэнтную гуту ў Бярозаўцы, якая была ў даўгах, заснаваную кампаніяй Бонэра, Каплінскага і Трубовіча. Паміж гутамі ў 1894 годзе праклалі тэлефонную лінію — першую ва ўсім Лідскім павеце. На кожным з заводаў у 1897 годзе працавала больш як па 100 чалавек.

Свае новае аб’яднанае прадпрыемства кампаньёны назвалі «Нёман», па імені ракі Нёман, з берагоў якой браўся пясок для вытворчасці шкла. Гэтая гандлёвая марка стала прэстыжнай і шырока вядомай не толькі ў Расійскай імперыі, але і за яе межамі.

У 1897 годзе Краеўскі і Столе заснавалі фабрыку багемскага шкла для вокнаў, на станцыі Ганцавічы ў Слуцкім павеце, а ў 1899 годзе В. Краеўскі на паях з В. Панкевічам перакупілі гуту ў Новабарысаве ў збанкрутавалага ігуменскага купца Беркі Кабакова. Прадпрыемства атрымала назву Таварыства Браты Краеўскія «Барысаў».

У 1902 году вытворчасць у Ленскага ў Старой Гуце, не вытрымаўшы канкурэнцыі, спынілася.

У 1905 годзе здарылася трагедыя — Вільгельм Краеўскі патануў у Нёмане.

Некаторы час у бізнэсе ўдзельнічала ўдава Вільгельма Краеўскага — Казіміра. Пазней яна саступіла сваю долю ў фірме «Столе і Краеўскі» Юліюсу Столе і разам са сваімі сынамі стала развіваць актывы ў Новабарысаве.

Таким чынам Столе стаў адзіным гаспадаром завода, выкупіўшы долю ў спадчыннікаў Краеўскага. Але гэта была фармальнасцю таму, што сыны Столе — Браніслаў і Фелікс — яшчэ раней ажаніліся на дачках Краеўскага — Яніне і Станіславе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* NEMAN.by. Наша гісторыя
* NEMAN.by. Багемская рапсодыя Столле 
* BELARUS.KP.RU: Як шклозавод «Нёман» парадніў двух прамыслоўцаў
* Герасимович Н. Ф. Стеклозавод «Нёман». Краткий обзор становления и развития. К 120-летию основания завода
* Шклозавод «Неман» правёў чарговы рэбрэндынг – прасачылі гісторыю старой гуты
* Федерация профсоюзов Беларуси: КАК БЕРЁЗОВКА «ПРОЗВЕНЕЛА» СТЕКЛОМ НА ВЕСЬ МИР 
* Блог Гродно: КАК СТАРТАПЕРЫ ДЕЛАЛИ ДЕНЬГИ В XIX ВЕКЕ НА ГРОДНЕНСКОЙ ЗЕМЛЕ 
* Belarus.travel «Гэта ёсць амаль у кожнай кватэры постсавецкай прасторы»
Валянцін Афанасьевіч Капцюг

**Валянцін Афанасьевіч Капцюг** (, Юхнаў, Калужская вобласць, РСФСР — ) — расійскі хімік-арганік. Акадэмік Расійскай АН (1979; чл.-кар. 1968). Замежны член АН Беларусі (1995). Герой Сацыялістычный Працы (1986).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі хіміка-тэхналагічны інстытут (1954), дзе і працаваў. З 1959 у Інстытуце арганічнай хіміі Сібірскага аддзянення АН СССР (з 1987 дырэктар), адначасова ў Новасібірскім дзяржаўным універітэце (у 1978—1980 рэктар). З 1980 віцэ-прэзідэнт Расійскай АН і старшыня яе Сібірскага аддзялення.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па вывучэнні механізмаў рэакцый ізамерызацыі замешчаных араматычных злучэнняў, выкарыстанні ЭВМ для рашэння структурных задач арганічнай хіміі. Устанавіў асаблівасці будовы і заканамернасці пераўтварэння карбакатыёнаў, што паслужыла асновай колькаснай тэорыі малекулярных перагруповак. Распрацаваў новыя спосабы атрымання і выкарыстання арганічных злучэнняў розных тыпаў (для інгібіравання акісляльнай дэструкцыі палімераў, як дабаўкі для паляпшэння рэалагічных уласцівасцей нафтаў і інш.). Ленінская прэмія 1990.

## Прэмія імя В. А. Капцюга 
Прэмія заснавана з мэтай заахвочвання даследчыкаў Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі за дасягненне выдатных вынікаў пры выкананні сумесных навуковых даследаванняў у рамках міждзяржаўных праграм, а таксама за сумесныя навуковыя працы, навуковыя адкрыцці і вынаходніцтвы, якія маюць важнае значэнне для навукі і практыкі. Прэмія прысуджаецца ад імя Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі і Сібірскага аддзялення РАН штогод, пачынаючы з 1999 года, прэзідыумамі НАН Беларусі і СА РАН па чарзе.
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Замежныя члены НАНБ
Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Расіі
Васілька (князь віцебскі)

**Васілька** (XII ст. — магчыма XIII ст.) — князь віцебскі (зг. 1209).

## Біяграфія 
Пад 1209 годам познія крыніцы — Ніканаўскі, Васкрасенскі (), Тыпаграфскі, Львоўскі летапіс (XVI ст.) — ускосна называюць віцебскага князя Васільку, з дачкой якога другі шлюбу ўзяў вялікі князь уладзімірскі Усевалад Вялікае Гняздо. Ні імя па бацьку самога князя і ні імя яго дачкі гэтыя крыніцы не называюць. Толькі таксама даволі позні Троіцкі летапіс (пачатак XV ст.), які не захаваўся да цяперашняга часу, паводле сведчання Мікалая Карамзіна, проста называў віцебскага князя Васільку як бацьку ўсеваладавай жонкі. Болей няма ніякіх звестак. Не вядома ці жыў яшчэ Васілька ў 1209 годзе, напрыклад, Васіль Данілевіч, дапускаў, што мог яшчэ жыць.

Пазней Васіль Тацішчаў у сваёй «Гісторыі» даў імя васількавай дачкі — Любоў або Любава, але ўнікальныя тацішчаўскі звесткі вымагаюць пільнага стаўлення, бо гістарыёграф быў схільны да «рэканструкцый». Лёс васількавай дачкі таксама не вядомы, у 1212 годзе Усевалад Вялікае Гняздо памёр. Ёсць толькі звесткі пазнейшых крыніц пра пахаванне другой жонкі Усевалада ва Успенскім саборы ва Уладзіміры.

## У гістарыяграфіі 
На такім абмежаваным крынічным грунце даследчыкі спрабуюць прапанаваць розныя атаясненні віцебскага князя Васількі з іншымі вядомымі з крыніц асобамі таго або блізкага часу.

Часта Васільку атаясняюць з адзіны раз пад 1180/1181 годам згаданым без тытула Васількам Брачыславічам, якога называюць ізяслаўльскім і нават стрэжаўскім князем, але паходжанне гэтага Брачыславіча не відавочнае.

Праз гіпатэтычныя атаясненні Васількі ў гістарыяграфіі сустракаюцца яшчэ болей гіпатэтычныя звесткі пра яго дзяцей, апроч дачкі -- тацішчаўскай Любавы. Так, сынам Васількі называюць Яраслава Васілевіча, які ў «Радаводзе віцебскіх князёў», неверагодным дадатку да «Хронікі Быхаўца», даецца як віцебскі князь і бацька першай жонкі вялікага князя літоўскага Альгерда. Таксама толькі гіпатэтычнае сыноўства адносна Васількі і пазнейшага віцебскага, а потым полацкага князя Брачыслава (зг. 1232—1241), чыё імя па бацьку крыніцы не называюць.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Князі віцебскія
Андрэй Багалюбскі

**Андрэй Багалюбскі** (каля 1112 — 29.6.1174) — князь уладзіміра-суздальскі (1157—74).

## Біяграфія 
Сын Юрыя Далгарукага. Каля 1150—51 яму належалі Тураў і Пінск. У 1169 захапіў Кіеў; пад яго ўплыў трапілі Смаленскія і Дзвінскія землі. Змагаўся супраць феадальнай знаці, спрыяў развіццю гандлю і рамяства, перанёс сталіцу княства ва Уладзімір. У час яго праўлення Уладзіміра-Суздальскае княства стала найбольш моцным на Русі. Забіты ў сваім замку ў Багалюбаве.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вялікія князі ўладзімірскія
Банска (абшчына)

**Банска** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Благоеўградскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — Банска. Плошча — 475,88 км², насельніцтва складае 13 125 (на 2011 год).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Абшчыны Благоеўградскай вобласці
Фідэль Кастра Дыяс-Баларт

**Фідэль Анхель Кастра Дыяс-Баларт** (, , Куба — , , Куба) — кубінскі навуковец-фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (2000). Замежны член НАН Беларусі (2017). Старэйшы сын Фідэля Кастра.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава (1974). У 1974—1978 гг. — у Аб’яднаным інстытуце ядзерных даследаванняў (г. Дубна, Расія), у 1978—1979 гг. — у Інстытуце атамнай энергіі ім. І. В. Курчатава. У 1979—1988 гг. узначальваў кубінскую дэлегацыю пры Савеце эканамічнай узаемадапамогі, у 1985 г. — старшыня Пастаяннай камісіі па мірным выкарыстанні ядзернай энергіі краін — членаў СЭУ. Адначасова ў 1980—1992 гг. — Выканаўчы сакратар Камісіі па атамнай энергіі Рэспублікі Куба, у 1983—1988 гг. — старшыня Камісіі краін-каардынатараў за мірнае выкарыстанне ядзернай энергіі Руху недалучэння. У 1983—1992 гг. — паўнамоцны прадстаўнік Кубы пры МАГАТЭ, кіраўнік кубінскай дэлегацыі на Асамблеі МАГАТЭ. У 1993—2003 гг. — загадчык аддзела навукі і інавацый, кіраўнік дэпартамента навукова-інавацыйнай дзейнасці Міністэрства энергетыкі і прамысловасці Рэспублікі Куба. З 2004 г. — саветнік па навуцы Дзяржаўнага савета Рэспублікі Куба. Адначасова з 2012 г. — віцэ-прэзідэнт Акадэміі навук Кубы, з 2013 г. — паўнамоцны прадстаўнік Кубы пры Аб’яднаным інстытуце ядзерных даследаванняў.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні ў галіне ядзернай фізікі, нанатэхналогій, энергетыкі, квантавай тэорыі. Аўтар прац па філасофіі навукі, гісторыі навукі і тэхнікі. Унёс уклад у распрацоўку пытанняў навуковай палітыкі, інавацыйнай дзейнасці і кіравання ведамі на Кубе.

Прэмія Хуана Томаса Роіга (2006) за дасягненні ў галіне навукі і тэхнікі.

Аўтар больш за 150 навуковых прац, у тым ліку 12 манаграфій.

Узнагароджаны Ордэнам Карласа Хуана Фінлея (2006).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Кастра Дыяс-Баларт Фідэль Анхель у базе данных «Гісторыя беларускай навукі ў асобах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі

Катэгорыя:Замежныя члены НАНБ
Канстанцін Васілевіч Фралоў

**Канстанцін Васілевіч Фралоў** (, Кіраў, РСФСР — , Масква, Расія) — расійскі вучоны ў галіне машыназнаўства. Акадэмік Расійскай АН (1984, чл.-кар. з 1976), УАСГНІЛ (1985) і шэрагу замежных акадэмій. Замежны член НАН Беларусі. Герой Сацыялістычнай Працы.

## Біяграфія 
Скончыў Бранскі інстытут транспартнага машынабудавання (1956). З 1975 года — дырэктар Інстытута машыназнаўства АН СССР, у 1985—1996 гадах — віцэ-прэзідэнт АН СССР (з 1991 года — Расійскай акадэмія навук).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па тэорыі вібрацыйнай тэхнікі і тэхналогіі, узаемадзеянні нелінейных вагальных сістэм з крыніцамі энергіі, праблемах машыназнаўства. Ленінская прэмія 1988. Дзяржаўная прэмія СССР 1986.

## Асноўныя працы 
* Теория вибрационной техники и технологии. М., 1981
* Колебания оболочек в жидкости. М., 1983
* Взаимодействие нелинейных колебательных систем с источниками энергии. М., 1985
* Наука в стратегии развития. М., 1991.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Замежныя члены НАНБ
Катэгорыя:Акадэмікі УАСГНІЛ
Базельскі мір

**Базельскі мір 1499 года** — мірная дамова паміж Швейцарскім саюзам і імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі, якая задакументавала змены і вынікі .

**Базельскі мір 1795 года** — дзве сепаратныя мірныя дамовы, заключаныя Першай Французскай рэспублікай у Базелі ў 1795 годзе, 5 красавіка і 22 ліпеня:
* Базельскі мір (5 красавіка 1795) — з Каралеўствам Прусія,
* Базельскі мір (22 ліпеня 1795) — з Іспанскай імперыяй.

28 жніўня ландграф  таксама заключыў у Базелі асобную дамову з Французскай рэспублікай.

## Літаратура 
* Alfred Vivenot, «Herzog Albrecht von Sachsen-Teschen als Reichs Feldmarschall: Ein Beitrag zur Geschichte des Reichsverfalls und des Baseler Friedens», 2 Bd., Wien, 1864—1866.

Катэгорыя:Гісторыя Швейцарыі
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:Гісторыя Францыі
Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Катэгорыя:Дагаворы паводле алфавіта
Катэгорыя:Дагаворы
Катэгорыя:Мірныя дагаворы
Patria AMV

**Patria AMV** — фінляндская браняваная машына, якая вырабляецца кампаніяй Patria Land & Armament Oy. Выкарыстоўваецца ў якасці баявой браняванай машыны, БТР, камандзірскай машыны, машыны хуткай дапамогі і самаходнага мінамёта.

Першыя прататыпы былі пабудаваныя ў 2001 годзе. У 2004 годзе наладжана серыйная вытворчасць. Бранявік экспартаваўся ў Харватыю, Славакію і Польшчу. У апошняй вырабляецца па ліцэнзіі пад назвай *Rosomak*. Эксплуатаваўся вайскоўцамі ПАР, Украіны, Японіі, Швецыі, Славеніі, ААЭ.

Мае модульную канструкцыю і здымны падрамнік, да якога мацуецца прывад і апора для колаў. Апошняя мадэль серыі AMV XP 8x8 даступная ў версіях з падоўжанай колавай базай і больш высокай лініяй даху. Аўтамабіль мае абарону ад прыдарожных бомбаў, балістычную абарону ўзроўню K5+, супрацьмінную абарону STANAG 4a/4b.

Бранявік выкарыстоўваўся Войскам Польскім падчас вайны ў Афганістане, сіламі Еўрасаюза ў Чадзе і Цэнтральна-Афрыканскай Рэспубліцы, ААЭ ў грамадзянскай вайне ў Емене, УСУ ў ходзе расійска-ўкраінскай вайны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бронетранспарцёры
Катэгорыя:Бранятэхніка Польшчы
Пратэсты ў Бангладэш (2024)

Масавыя пратэсты ў Бангладэш пачаліся ў чэрвені 2024 года і працягваліся да жніўня.

## Перадгісторыя 
З 2009 года на чале ўрада краіны знаходзілася Шэйх Хасіна, дачка першага прэм’ера Бангладэш Муджыбура Рахмана, чыя партыя «Авамі ліг» узначаліла рух за незалежнасць. Яго самога разам са сваякамі застрэлілі падчас спробы перавароту ў 1975 годзе. У студзені 2024 года Шэйх Хасіна пераабрана на чацвёрты тэрмін, апазіцыя байкатавала выбары.

У краіне існавала сістэма квот, якая рэзервуе да 30% дзяржаўных пасад для членаў сем’яў ветэранаў, што змагаліся ў вайне за незалежнасць Бангладэш у 1971 годзе. Праціўнікі сістэмы назвалі яе дыскрымінацыйнай і што яна прыносіць карысць прыхільнікам Хасіны. На фоне пратэстаў у 2018 годзе быў выдадзены ўрадавы цыркуляр аб адмене квот. Дэманстрацыі пачаліся ў адказ на прызнанне Вярхоўным судом незаконнасці гэтага цыркуляра.

## Ход падзей 
З чэрвеня 2024 года Бангладэш ахапілі пратэсты студэнтаў універсітэтаў. Дэманстранты патрабавалі змены традыцыйнай квотнай сістэмы ў сферы найму на працу ў дзяржаўныя органы. 

Спачатку незадаволенасць захоўвалася толькі ў інтэрнеце, дзе карыстальнікі сацыяльных сетак заклікі да *«яшчэ аднаго 2018 года»*. Першыя акцыі пратэсту былі арганізаваны ў пачатку чэрвеня, у асноўным ў сталіцы Дацы. Пазней яны былі спынены з-за Ід-уль-Адха і летніх вакацый. 1 ліпеня студэнцкія дэманстрацыі аднавіліся. Адначасна выкладчыкі дзяржаўных універсітэтаў аб’явілі забастоўку ў знак пратэсту супраць новай універсальнай пенсійнай схемы. Спачатку да акцый далучыліся дзяржаўныя ўніверсітэты, а затым і прыватныя. 7 ліпеня пратэстоўцы пачалі агульнанацыянальную блакаду аўтамабільных і чыгуначных дарог. 

Пасля актаў гвалту з боку сілавікоў пратэстны рух пашырыўся, стаў больш палітызаванымі. Урад зачыніў усе навучальныя ўстановы, абвясціў агульнанацыянальны каменданцкі час, прыцягнуў да падаўлення беспарадкаў армію і адключыў Інтэрнэт, што фактычна ізалявала Бангладэш ад астатняга свету .

У пачатку жніўня лідары пратэстоўцаў разгарнулі кампанію «Рух несупрацоўніцтва». Мэта — адстаўка кабінета Шэйх Хасіна.

Як паведамляе Reuters, станам на 20 ліпеня колькасць загінулых складае не менш за 114 чалавек. 3 жніўня ў ходзе вулічных сутычках у горадзе Сілхет загінула больш за 100 чалавек.

Прэм’ер-міністр Бангладэш Шэйх Хасіна 5 жніўня падала ў адстаўку і паляцела на верталёце ў Індыю. Тысячы людзей уварваліся ўнутр «Ганабхабана» — рэзідэнцыі прэм'ер-міністра. 

Камандуючы арміяй Вакер-Уз-Заман аб’явіў аб стварэнні часовага ўрада.

Паводле афіцыйнах інфармацыі, у ходзе падзей загінула 708 чалавек.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Жнівень 2024 года
Катэгорыя:Пратэсты 2024 года
Катэгорыя:Ліпень 2024 года
Катэгорыя:Чэрвень 2024 года
Катэгорыя:Гісторыя Бангладэш
Айтос (абшчына)

**Айтос** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бургаскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — Айтос. Плошча — 402,866 км², насельніцтва складае 25 481 (на 2021 год).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Абшчыны Бургаскай вобласці
Рускі імперыялізм

**Рускі (расійскі) імперыялізм** :
# Дзяржаўная ідэя, згодна з якой Расія можа існаваць толькі ў форме імперыі;
# Дзяржаўная палітыка Расіі ў розных гістарычных фазах яе існавання (Вялікае Княства Маскоўскае, Маскоўскае царства, Расійская імперыя, СССР, Расійская Федэрацыя), накіраваная на заваяванне народаў і новых тэрыторый, усталяванне палітычнага і эканамічнага кантролю над іншымі дзяржавамі.

Расійскі імперыялізм, як дзяржаўная палітыка,  грунтуецца на ідэалагічных клішэ, створаных для абгрунтавання «права перавагі», «выбранасці», «святасці Русі», «абароны праваслаўя», «старшынства», «далучэння да цывілізацыі», «абароны свету і абяздоленых», «перавагі рускай культуры», супрацьстаяння «варожаму асяродку». 

Гістарычна параўнальны з імперыялістычнай палітыкай іншых еўрапейскіх дзяржаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Змяненне тэрыторыі РасііКатэгорыя:Знешняя палітыка РасііКатэгорыя:Імперыялізм
Авіяўдары Ізраіля па Емене (2024)

**Аперацыя «Доўгая рука»** () — авіяўдары Ваенна-паветраных сіл Арміі абароны Ізраіля (ААІ) па ваенных аб’ектах праіранскага Ансарула недалёка ад порта Хадэйда 20 ліпеня 2024 года. Авіяўдары былі нанесены па сховішчах зброі, нафтабазах і аэрапорце, які выкарыстоўваўся для перапраўкі зброі з Ірана ў Емен.

Аперацыя была праведзена ў адказ на атаку БПЛА хусітаў напярэдадні, падчас якога пацярпеў жылы дом у Тэль-Авіве, у выніку чаго загінуў адзін мірны жыхар. Ваенныя эксперты падкрэсліваюць значнасць аперацыі, бо ўпершыню цэлі ўдару знаходзіліся ў 1700 кіламетрах ад Ізраіля, прыкладна на 200 кіламетраў далей за Тэгеран, што сведчыць аб пашырэнні маштабаў ізраільскіх ваенных аперацый.

Паводле звестак Міністэрства абароны Ізраіля, аператыўныя планы нанясення ўдараў па Емене былі разгледжаны і ўхвалены раніцай 20 ліпеня пад наглядам міністра абароны Ёава Галанта, начальніка штаба ЦАХАЛа Герцы Халеві і іншых высокапастаўленых чыноўнікаў міністэрства абароны.

Па дадзеных СМІ Саўдаўскай Араіі, у налёце ўдзельнічалі 8 знішчальнікаў F-35 і 5 F-15 з аэрадромаў на тэрыторыі Ізраіля. У аперацыі таксама быў задзейнічаны самалёт-запраўшчык KC-707, які ўзляцеў з італьянскай авіябазы Сіганела.

## Крыніцы 
Катэгорыя:2024 год у Ізраілі
Катэгорыя:2024 год у Емене
Катэгорыя:Падзеі 20 ліпеня
Ябара

**Ябара** () — вёска ў воласці Люганузэ павета Іда-Вірумаа, Эстонія. Размешчана ў паўночна-ўсходняй частцы Эстоніі, на беразе Фінскага заліва. Адлегласць ад вёскі да павятовага цэнтра — горада Йыхві — 21 кіламетр, да валаснога цэнтра — пасёлка Люганузэ — 6 кіламетраў. Вышыня над узроўнем мора — 41 метр.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 43304.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Люганузэ

**Люганузэ** () — пасёлак у воласці Люганузэ павета Іда-Вірумаа, Эстонія. З'яўляецца парафіяльным цэнтрам лютэран Усходняй Вірумаа.

Да рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі ўваходзіў у склад воласці Люганузэ, якая існавала з 1997 года па кастрычнік 2017 года, і быў яе адміністрацыйным цэнтрам.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
AKAT-1

**AKAT-1** — першы ў свеце транзістарны аналізатар дыферэнцыяльных ураўненняў (аналагавы камп'ютар), распрацаваны вядомым польскім вынаходнікам і распрацоўшчыкам электроннай тэхнікі Яцэкам Карпіньскім (Jacek Rafał Karpiński) у супрацы з інжынерам Янушам Тамашэўскім (Janusz Tomaszewski). Адзіны экзэмпляр камп'ютара быў створаны ў 1959 годзе ў Інстытуце аўтаматызацыі Польскай акадэміі навук. Камп'ютар выкарыстоўваўся для мадэлявання розных складаных дынамічных працэсаў, накшталт цеплаабмена, ці механікі амартызатараў. 

Адметны футурыстычны дызайн камп'ютара, які «інавацыйна аб'ядноўвае ўсе функцыі ў кангруэнтнай і прывабнай форме з прадбачаннем тэндэнцый будучыні» быў распрацаваны у Мастацка-даследчым інстытуце Акадэміі прыгожых мастацтваў у Варшаве вядучымі польскімі мастакамі Станіславам Мядзэ-Тамашэўскім (Stanisław Miedza-Tomaszewski), Анджэем Урублеўскім (Andrzej Jan Wróblewski), Станіславам Сёмекам (Stanisław Siemek), Альгердам Руткоўскім (Olgierd Rutkowski). Распрацоўка была прыязна сустрэта Польшчай, асвятлялася мноствам агульнанацыянальных СМІ, у тым ліку нацыянальным тэлебачаннем TVP1

Станам на 2024 год AKAT-1 знаходзіцца ў калекцыі Нацыянальнага музея тэхнікі ў Варшаве.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Тэхніка
Катэгорыя:Камп’ютары
Катэгорыя:Польскія камп’ютары
Катэгорыя:Вылічальная тэхніка
Катэгорыя:Аналагавыя камп’ютары
Агусалу

**Агусалу** () — вёска на паўночным усходзе Эстоніі ў воласці Алутагузэ, павет Іда-Вірумаа. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года вёска ўваходзіла ў склад воласці Ілука. Насельніцтва — 12 жыхароў (2011).

У 2000 годзе ў вёсцы пражывалі 16 чалавек.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Іда-Вірумаа
Алайыэ

**Алайы́э** () — вёска ў воласці Алутагузэ павета Іда-Вірумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Алайыэ і была яе адміністрацыйным цэнтрам. Размешчана на абодвух берагах у вусці ракі Алайыгі, якая ўпадае ў Чудское возера, у паўднёвай частцы Іда-Вірумаа, за 44 км ад Йыхві.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Іда-Вірумаа
Аа (Эстонія)

**Аа** () — вёска ў воласці Люганузэ павета Іда-Вірумаа, Эстонія. Да рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі вёска ўваходзіла ў склад воласці Люганузэ, якая існавала з 1997 года па кастрычнік 2017 года. Размешчана на паўночным усходзе Эстоніі, на беразе Фінскага заліва. Адлегласць да павятовага цэнтра — горада Йыхві — 15 кіламетраў, да валаснога цэнтра — горада Ківіылі — 11,5 кіламетра. Вышыня над узроўнем мора — 61 метр.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 43311.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Іда-Вірумаа
Алайыгі

**А́лайыгі** () — рака на паўночным усходзе Эстоніі, цячэ па тэрыторыі воласці Алутагузэ ў павеце Іда-Вірумаа. Упадае ў Чудское возера.

Даўжыня ракі складае 28,8 км (па іншых дадзеных — 27 км). Плошча вадазборнага басейна складае 154,5 км² (па іншых дадзеных — 165 км²). Выцякае з возера Пік’ярв з паўднёва-ўсходняга боку на вышыні 51,5 м над узроўнем мора ў межах тэрыторыі вёскі Ангасаарэ. Упадае ў паўночную частку Чудскога возера.

Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Васкнарва

**Васкнарва** () — вёска ў воласці Алутагузэ павета Іда-Вірумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года вёска ўваходзіла ў склад воласці Алайыэ. Размешчана на левым беразе ракі Нарвы ля яе вытока з Чудскога возера, за 51 км ад Йыхві. Насельніцтва — 40 жыхароў (2011).

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Іда-Вірумаа
Вока (вёска)

**Во́ка** () — вёска ў воласці Тойла, павет Іда-Вірумаа, Эстонія. Размешчана за 7 км на паўночны ўсход ад павятовага цэнтра — горада Йыхві, і за 3 км на паўднёвы ўсход ад валаснога цэнтра — пасёлка Тойла. Вышыня над узроўнем мора — 48 метраў. На паўночным усходзе вёска мяжуе з аднайменным пасёлкам.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 41718.

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Іда-Вірумаа
Вока (значэнні)

* **Вока**

## Італія 
* Вока (П’емонт)

## Эстонія 
* Вока (вёска)
* Вока (пасёлак)
Ійзаку

**Ійзаку** () — пасёлак на поўдні павета Іда-Вірумаа, Эстонія. Адміністрацыйны цэнтр воласці Алутагузэ.

Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіў у склад воласці Ійзаку і быў яе адміністрацыйным цэнтрам. Пасёлак знаходзіцца за 32 км ад горада Йыхві. Размешчаны на пагорку каля шашы Йыхві-Тарту-Рыга. Клімат умераны. Паштовыя індэксы: 41101, 41194 (да запатрабавання). Насельніцтва -
707 чал. (31 снежня 2021). Музей Ійзаку.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Іда-Вірумаа
Сяргей Барысавіч Пераслегін

**Сяргей Барысавіч Пераслегін** (; )&nbsp;— расійскі літаратурны крытык і публіцыст, даследчык і тэарэтык фантастыкі і альтэрнатыўнай гісторыі. Таксама вядомы як сацыёлаг, сацыёнік, ваенны гісторык.

## Зноскі 
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Расіі
Музей Ійзаку

**Музей Ійзаку** — музей гісторыі і фальклору ў пасёлку Ійзаку, правінцыя Іда-Вірумаа (Эстонія).

Сярод экспанатаў — старыя сельскагаспадарчыя прылады і прадметы побыту, прылады рамеснікаў, навучальныя дапаможнікі, аддзел гісторыі пажарнай справы, прыроды краю. У фондах больш за 30 тысяч экспанатаў (2008).

Арганізуюцца тэматычныя выставы. Музей працуе ў былым будынку Ійзакускай школы, які быў пабудаваны ў 1915 годзе (помнік архітэктуры).
Катэгорыя:Музеі Эстоніі
Каатэрму

**Каатэрму** — вёска ў воласці Алутагузэ павета Іда-Вірумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Ілука (скасавана). Размешчана ў Паўночна-Усходняй Эстоніі, за 15 км на паўночны ўсход ад валаснога цэнтра — пасёлка Ійзаку, і за 22 км на поўдзень ад павятовага цэнтра — горада Йыхві. Вышыня над узроўнем мора — 58 метраў.

Клімат умераны. Паштовы індэкс — 41205.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Вяліка-Тырнава (абшчына)

**Вяліка-Тырнава** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Велікатырнаўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — Вяліка-Тырнава. Плошча — 885,345 км², насельніцтва складае 76 718 (на 2021 год).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Абшчыны Велікатырнаўскай вобласці
Вока (пасёлак)

**Во́ка** () — пасёлак у воласці Тойла, павет Іда-Вірумаа, Эстонія. Размешчаны за 9 км на паўночны ўсход ад павятовага цэнтра — горада Йыхві, і за 4 км на паўднёвы ўсход ад валаснога цэнтра — пасёлка Тойла. Вышыня над узроўнем мора — 40 метраў. Цераз пасёлак працякае рака Вока. На паўднёвым захадзе пасёлак мяжуе з аднайменнай вёскай.

Клімат умераны. Паштовыя індэксы: 41701, 41794 (да запатрабавання).

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Катэгорыя:Іда-Вірумаа
Казевялья

**Казевялья** () — вёска ў воласці Алутагузэ павета Іда-Вірумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года ўваходзіла ў склад воласці Ійзаку (скасавана). Знаходзіцца ў паўднёвай частцы павета, у межах нізіны Алутагузэ, на ўсход ад аўтадарогі E 264, за 29 кіламетраў (па прамой) на паўднёвы захад ад пасёлка Йыхві, адміністрацыйнага цэнтра павета. Абсалютная вышыня — 57 метраў над узроўнем мора.

Паштовы індэкс — 41105.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Уладзімір Віктаравіч Ткачоў

**Уладзімір Віктаравіч Ткачо́ў** (нар. ) — беларускі мастак. Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (2020).

## Біяграфія 
Нарадзіўся у вёсцы Нізок (Уздзенскі раён, Мінская вобласць, Беларусь). У 1967 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, у 1974 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучань Л. Лапчынскага, Г. Вашчанкі, М. Данцыга. Выкладаў у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце ў 1974—1976 і 1978—1982 гадах.

Член Саюза масткоў БССР з 1978 года. Жыве ў Мінску.

## Творчасць 
У мастацкіх выстаўках Уладзімір Ткачоў прымае ўдзел з 1976 года. Працуе ў галіне дэкаратыўна-прыкладнога і манументальнага мастацтва, станковым жывапісе. Творы мастака на тэмы рэлігіі, чарнобыльскай катастрофы, сучаснасці, вечнасці, мудрасці чалавечага быцця вылучаюцца своеасаблівым адлюстраваннем этычных праблем, перададзеных вострай гратэскавай мовай.

Сярод асноўных прац Уладзіміра Ткачова:
* габелены «Музыка» ў будынку Беларускай дзяржаўнай філармоніі (1976, у сааўтарстве);
* «Беларусь — край родны» ў рэзідэнцыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у Мінску;
* габелены «Беларусь» для былога пасольства СССР у Вашынгтоне (беларуская прадстаўнічая зала);
* вітражы «Песні Беларусі» і «Поры года» ў Беларускім рэспубліканскім тэатры юнага гледача (1978, у сааўтарстве з В. Нямцовым);
* вітражы «Зямля Уздзенская» і жывапіснае пано «Знакамітыя людзі Уздзеншчыны» ў будынку Уздзенскага гісторыка-краязнаўчага музея (1986);
* жывапісныя палотны «Алегорыя лета» (1978), «Вечнае» (1980), «Тайная вячэра» (1990), «Вячэрняя рыбная лоўля з канцэртам Вато» (1996), «Прыбыццё», «Галгофа» (1997), «Стаўка» (2000), «Новая Галгофа» і «Эпіцэнтр развіцця» (2002);
* трыпціхі «Ф. Скарыне прысвячаецца» (1988) і «Паўлюк Трус» (1993).

Творы мастака знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах Беларускага саюза масткоў, фондах Міністэрства культуры Расійскай Федэрацыі, у Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, Беларускім дзяржаўным музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя Паўла Масленікава, Уздзенскім гісторыка-краязнаўчым музеі, Музеі Беларускага Палесся ў Пінску.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Году малой Родины посвящается  // Сайт Мінскага абласнога выканаўчага камітэта
* Вядомы асобы, ураджэнцы вёскі Нізок // Віртуальны музей Паўлюка Труса на сайце Уздзенскай цэнтральнай раённай бібліятэкі імя П. Труса
* Белорусские художники-юбиляры  // Сайт БДАТУ
* *Владимир Степан* История одной фотографии художника Владимира Ткачева // СБ. Беларусь сегодня

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Мастакі-манументалісты Беларусі
Йыуга

**Йыуга** () — вёска ў воласці Алутагузэ павета Іда-Вірумаа, Эстонія. Да адміністрацыйнай рэформы мясцовых самакіраванняў Эстоніі 2017 года вёска ўваходзіла ў склад скасаванай воласці Ійзаку. Вёска знаходзіцца ў паўднёвай частцы павета, у межах нізіны Алутагузэ, пры аўтадарозе E 264, за 22 км (па прамой) на поўдзень ад пасёлка Йыхві, адміністрацыйнага цэнтра павета. Абсалютная вышыня — 66 метраў над узроўнем мора.

Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Хемілюмінесцэнцыя

**Хемілюмінесцэнцыя** — выпраменьванне, якое ўзнікае пры ўтварэнні прадуктаў хімічных рэакцый ва ўзбуджаным стане. Адзін з відаў люмінесцэнцыі.

Пры квантавым пераходзе малекул у асноўны стан энергія ўзбуджэння выпрамяняецца ў выглядзе квантаў святла. Хемілюмінесцэнцыя ў інфрачырвонай, бачнай і ультрафіялетавай частках спектра суправаджае газа- і вадкафазныя, гетэрагенныя рэакцыі. Асобны выпадак хемілюмінесцэнцыі — біялюмінесцэнцыя.

Выкарыстоўваюць хемілюмінесцэнцыю пры вывучэнні механізмаў складаных рэакцый, працэсаў у біялагічных сістэмах, у хемілюмінесцэнтных краніцах святла і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Люмінесцэнцыя
Хейна Элер

**Хейна Элер** (; ,  — , ) — эстонскі кампазітар, скрыпач, педагог. Народны артыст СССР (1967). Адзін з заснавальнікаў сучаснай кампазітарскай школы Эстоніі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 лютага (7 сакавіка) 1887 года ў Тарту. У 1907 годзе скончыў Юр’еўскае рэальнае вучылішча.

У дзяцінстве вучыўся ігры на скрыпцы і прыватным чынам вывучаў тэорыю музыкі. У 1907—1908 гадах навучаўся па класе скрыпкі, у 1913—1915 і 1919—1920 — па класе кампазіцыі і тэорыі музыкі ў Петраградскай кансерваторыі ў В. П. Калафаці. У 1908—1912 гадах вучыўся на юрыдычным факультэце Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта.

У 1910—1920 гадах — скрыпач у аркестрах драматычных тэатраў (у 1919—1920 — у аркестры Петраградскага Вялікага драматычнага тэатра). Паралельна, з 1917 па 1920 год — выкладчык класа скрыпкі ў музычнай школе.

У 1920—1940 гадах — выкладчык тэорыі музыкі і кампазіцыі і загадчык аддзялення тэорыі кампазіцыі ў Вышэйшай музычнай школе Тарту, з 1940 і да канца жыцця — у Талінскай кансерваторыі (цяпер Эстонская акадэмія музыкі і тэатра) (з 1940 — прафесар) .

У 1940 годзе — старшыня арганізацыйнага камітэта, з 1944 па 1953 — член праўлення Саюза кампазітараў Эстонскай ССР, апошнія гады — член праўлення Музычнага фонду Эстонскай ССР.

Памёр 16 чэрвеня 1970 года ў Таліне. Пахаваны на Лясных могілках.
Адзіці

**Адзіці** ( — «бязмежжа», «сусвет») — у ведыйскай рэлігіі ўвасабленне жаночага пачатку, вышэйшае ўвасабленне мацярынства і ўвасабленне светлавой энергіі Сусвету. Адзіці — жонка мудраца Каш’япы і маці дванаццаці багоў-адзіцьеў (сураў).

У Індыі са старажытнасці карову лічаць святой жывёлай, увасабленнем Вялікай маці Адзіці.

Катэгорыя:Багіні індуізму
Катэгорыя:Багіня-Маці
Яан Эйнаста

**Яан Эйнаста** (, нар. , ) — эстонскі астраном, спецыяліст па галактычнай і пазагалактычнай астраноміі і астранамічнаму прыборабудаванню. Ганаровы грамадзянін Тарту.

## Біяграфія 
Скончыў у 1952 годзе Тартускі ўніверсітэт.

Кандыдат (1955), доктар фізіка-матэматычных навук (1972), акадэмік Эстонскай акадэміі навук (1986), з 1985 года — акадэмік-сакратар падраздзялення фізікі і астраноміі Эстонскай акадэміі навук. З 1952 года працуе ў Тартускай абсерваторыі, у 1977—1998 гадах — загадчык аддзела касмалогіі, у 1992—1995 гадах — прафесар касмалогіі ў Тартускім універсітэце.

Асноўныя працы прысвечаны галактычнай, пазагалактычнай астраноміі і касмалогіі. Даследаваў буйнамаштабную структуру Сусвету, прыйшоў да высновы, што галактыкі і скопішчы галактык маюць тэндэнцыю групавацца ў звышскопішча галактык, якія ўтвараюць у прасторы ячэістыя структуры. Распрацаваў арыгінальную методыку стварэння аптымальнага цеплавога рэжыму астранамічных веж і купалоў. Развіў тэорыю аўтаматычных і паўаўтаматычных тэлескопаў для назірання штучных спадарожнікаў Зямлі, прапанаваў чатырохвосевы спосаб манціроўкі тэлескопа для назірання за рухам спадарожнікаў.

Член Еўрапейскай Акадэміі, Еўрапейскага астранамічнага таварыства, Каралеўскага астранамічнага таварыства. У яго гонар названы астэроід № 11577. Увайшоў у складзены ў 1999 годзе па выніках пісьмовага і анлайн-галасавання спіс 100 вялікіх дзеячаў Эстоніі XX стагоддзя.

Лаўрэат Прэміі Грубера (2014) па касмалогіі (сумесна з Кэнэтам Фрыманам, Брэнтам Талі і Сідней ван дэн Бергам) — за вывучэнне структуры і складу блізкіх галактык, уключаючы Мясцовую групу галактык.

Катэгорыя:Астраномы Эстоніі
Адрэнаміметыкі

**Адрэнаміметыкі** — лекавыя сродкі, якія выклікаюць фізіялагічныя эфекты, падобныя на ўдзеянні норадрэналіну, адрэналіну і іншых медыятараў.

Катэгорыя:Эндакрынная сістэма
Адрэнарэцэптары

**Адрэнарэцэптары** — спецыфічныя біяхімічныя структуры клетак, якія ўзаемадзейнічаюць з норадрэналінам, адрэналінам і некаторымі лекавымі сродкамі.

Катэгорыя:Адрэнарэцэптары
Катэгорыя:Клеткі
Уільям Моўслі

**Уільям Пітэр Моўслі** (, нар., Шыпскомб, Глостэршыр) — англійскі акцёр. Найбольш вядомы па ролі Пітэра Певенсі ў фільмах «Хронікі Нарніі: Леў, вядзьмарка і чароўная шафа», «Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян».

У 2003 годзе Уільям прайшоў кастынг на ролю Пітэра Певенсі ў экранізацыі твора Клайва Льюіса «Хронікі Нарніі: Леў, вядзьмарка і чароўная шафа». Кастынг на фільм ішоў 18 месяцаў з 2002 па 2004 год. Самі здымкі ішлі з чэрвеня 2004 да лютага 2005 года. Маўслі вярнуўся ў сіквеле фільма «Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян» у 2008 годзе. У фільме 2010 года «Хронікі Нарніі: Заваёўнік зары» ён з’явіўся ў эпізадычнай ролі.

Да гэтага часу падтрымлівае сяброўскія адносіны з калегамі па «Хроніках Нарніі», Ганнай Поплуэл, Скандарам Кейнсам і Джорджы Хенлі.
Адстрат

**Адстра́т** ( — напластаванне) — моўныя з’явы ў мове карэннага насельніцтва, якія ўзніклі пад уплывам мовы прышэльцаў, а таксама сама мова прышэльцаў. Тэрмін уведзены ў 1936 годзе Матэа Джуліа Барталі.

## Гл. таксама 
* Субстрат (мовазнаўства)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Параўнальна-гістарычнае мовазнаўства
Катэгорыя:Інтэрлінгвістыка
Анастасія Бакуновіч

**Анастасія Бакуновіч** (нар. ) — беларуская валейбалістка.

## Біяграфія 
Пачала займацца ў 11 гадоў, першым трэнерам быў Салтруковіч. З 2022 года гулец каманды «Прыбужжа». У сезоне 2023/2024 на правах арэнды выступала за Валейбольны клуб «Атлант».

## Дасягненні 
*  **Сярэбраны прызёр** Чэмпіяната Беларусі 2022/2023
*  **Уладальнік** Кубка Беларусі 2022

## Спасылкі 
* Anastasia Bakunovich
* Бакунович Анастасия/ Bakunovich Anastasia

Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Вуліца Кюйні

**Вуліца Кюйні** () — вуліца ў Тарту, ад Ратушнай плошчы да вуліцы Рыя.

## Гісторыя 
Пад сучаснай назвай вуліца вядома з 1550 года. У 1936 годзе была перайменавана ў вуліцу Выйду, а ў 1940 годзе ўключана ў вуліцу Руйтлі.

Першапачаткова, да 1941 года, вуліца была надзвычай кароткай — ад Ратушнай плошчы да вуліцы Паэ. Сучасную тэрыторыю Цэнтральнага парка займаў пабудаваны яшчэ ў 1821 годзе Тартускі гасціны двор. Гасціны двор быў разбураны падчас баёў за Тарту ў 1941 годзе падчас Другой сусветнай вайны.

Гістарычная назва плошчы адноўлена ў 1989 годзе.

## Памятныя мясціны 
* Скульптура «Бацька і сын» (1977, скульптар Юла Ыўн, усталявана ў 2004)
Катэгорыя:Вуліцы Тарту
Юла Ыўн

**Юла Ыўн** (, ,  — , ) — эстонскі скульптар.

## Біяграфія 
Скончыўшы 2-ю сярэднюю школу ў 1958 годзе ў Тарту, паступіў у Тартускі ўніверсітэт, дзе вывучаў матэматыку. У 1966 годзе скончыў Акадэмію мастацтваў, спецыялізуючыся на скульптуры. Да 1971 года працаваў таксідэрмістам у Музеі прыроды Эстоніі. Пазней стаў незалежным мастаком.

Пахаваны на Лясных могілках у Таліне.

## Вядомыя творы 
* Скульптура «Бацька і сын» у Тарту (1977, усталявана ў 2004)
* Помнік загінулым у Другой сусветнай вайне, горад Каластэ (1981)
* Скульптура ў Тухала
* Скульптура «Сям’я» (1983—1985, бронза) у Нацыянальнай бібліятэцы Эстоніі, Талін, вул. Тынісмягі, 2

Катэгорыя:Скульптары Эстоніі
Норадрэналін

**Норадрэналі́н, норэпінефрын** — біялагічна актыўнае рэчыва з групы катэхаламінаў, нейрагармон. Утвараецца ў клетках мазгавога слоя наднырачнікаў і ў нервовай сістэме чалавека і пазваночных жывёл, з’яўляецца перадатчыкам (медыятарам) нервовага ўзбуджэння.

Біяхімічны папярэднік адрэналіну.

Атрымліваюць сінтэтычным шляхам.

Стымулюе скарачэнні сэрца, расслабляе мускулатуру бронхаў, уплывае на абмен рэчываў. Сакрэцыя норадрэналіну ўзмацняецца пры стрэсе, фізічных нагрузках і інш.

Выкарыстоўваюць у медыцыне пры зніжэнні артэрыяльнага ціску, калапсе, страце крыві, шоку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нейрамедыятары
Вэнс

**Вэнс** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джэймс Дэвід Вэнс (нар. 1984)— амерыканскі прадпрымальнік і палітык-рэспубліканец, сенатар ЗША ад штата Агая;
* Сайрус Вэнс (1917—2002) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч, 57-ы дзяржаўны сакратар ЗША.
Бакуновіч

**Бакуновіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анастасія Бакуновіч (нар. 2004) — беларуская валейбалістка.
* Людміла Бакуновіч (1938—2025) — дзяячка беларускай эміграцыі.
* Уладзімір Бакуновіч (1926—1992) — беларускі грамадскі дзеяч ЗША, эканаміст.
Нафтавая вуліца (Мінск)

**Нафтавая вуліца** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска. Знаходзіцца побач з Аэрадромнай вуліцай і былым старым аэрапортам (цяпер жылы раён Мінск-Свет). На вуліцы знаходзяцца 7 дамоў сядзібнай забудовы, якія знаходзяцца на яе цотным баку. Будынкі адносяцца да архітэктуры 1948 і прыблізна 1952 гг.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Нафтавая вуліца на АТО.ВУ

Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Скрабінемозы

**Скрабінемоз** — паразітарнае захворванне свойскіх і дзікіх жывёл, выкліканае круглымі чарвямі роду , якія паразітуюць у тоўстым кішэчніку капытных.

## Апісанне 
Найбольш бываюць у авечак (узбуджальнік ) і коз (узбуджальнік ), таксама сустракаецца ў газеляў і іншых жывёл.

Прадстаўнікі роду  паразітуюць у тоўстай кішцы жвачных жывёл.

Шлях заражэння аліментарны, жывёлы заглынаюць інвазійныя яйцы з кормам або вадой. Авечкі і козы хварэюць на яго круглы год, часцей за ўсё захворванне выяўляецца вясной.

## Распаўсюджанне 
Скрабінемоз распаўсюджаны ва ўсіх зонах зямнога шара.

## Сімптомы і дыягностыка 
Захворванне можна вызначыць па клінічных сімптомах. Хворыя жывёлы неспакойныя, у іх назіраецца сверб у перыанальнай вобласці, на скуры макаўкі (асновы) хваста расчэсы, ранкі, запаленне.

Дыягназ удакладняюць аваскапіяй перыанальных саскрэбаў.

## Лячэнне і прафілактыка 
У лячэнні выкарыстоўваюць медыкаментозныя сродкі (тэтрамізол, рынтал, мебенвет).

Для прафілактыкі маюць важнае значэнне захоўванне правіл зоагігіены, ізаляванае ўтрыманне жывёл розных узроставых груп.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Болезни овец. — М., 1863
* Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс — Токкана. — 656 б.

Катэгорыя:Захворванні жывёл
Катэгорыя:Рабдытыдозы
Катэгорыя:Аксіўрыды
Вуліца Шабаны (Мінск)

**Ву́ліца Шабаны** — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. Названа ў гонар зніклай вёскі і аднайменнага жылога раёна горада Мінска, у якім яна знаходзіцца. Злучае вул. Сяліцкага і Ротмістрава.

## Спасылкі 
* Вуліца Шабаны на АТО.ВУ

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Panssari-Sisu

**Panssari-Sisu** — фінляндскі паўнапрывадны бронетранспарцёр, вытворчасці завода грузавых аўтамабіляў Sisu. Першыя прататыпы былі выпушчаныя ў 1983 годзе. 

У 1980-х і 1990-х гадоў былі распрацаваны варыянты XA-180, XA-185, XA-186, XA-188 і XA-202/XA-203.

Усе машыны серыі выпускаліся ў спецыяльных версіях для розных спецыяльных і сістэмных платформ. Мадэль XA-180 забяспечана радарам і платформай для зенітных ракетных сістэм. XA-185 можа выкарыстоўвацца як медыцынская альбо разведвальная машына. XA-186 прызначана для выкарыставання як камандзірская, санітарная альбо рамонтная машына. XA-200 можа забяспечвацца сістэмамі РЭБ. Стандартны транспартны браніраваны варыянт таксама можа быць абсталяваны як браніраваны пажарны аўтамабіль.

## Літаратура 
* Mäkipirtti, Markku: Puolustusvoimien moottoriajoneuvot 1960–2000. Tampere: Apali Oy, 2006. ISBN 978-952-5026-50-4.  

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бронетранспарцёры
Анастасія Сяргееўна Светнік

**Анастасія Сяргееўна Светнік** (нар. ) — беларуская валейбалістка. Дачка беларускага баскетбаліста Сяргея Светніка.

## Біяграфія 
З 2017 па 2020 гад выступала ў складзе ВК «Мінчанка-2». Пазней цэнтральнай блакуечай гуляла ў ЗША за ўніверсітэты Арэгона (2020—2021) і Маркета (2021—2023). Са студзеня 2024 года падпісала кантракт з падмаскоўным «Зарэчча-Адзінцова».

## Дасягненні 
* срэбны прызёр Моладзевай лігі — 2020;
* удзельніца чэмпіянату свету ў складзе моладзевай зборнай Беларусь.

## Спасылкі 
* Светник Анастасия
* Anastasija Svetnik 
* АНАСТАСИЯ СВЕТНИК: «МЕЧТАЮ СЫГРАТЬ С СЕСТРОЙ В ОДНОЙ КОМАНДЕ»
* ПРИВЕТСТВУЕМ: АНАСТАСИЯ СВЕТНИК

Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-20
Пійп (значэнні)

**Пійп** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антс Пійп (1884—1942) — эстонскі дзяржаўны дзеяч, юрыст, дыпламат.
* Барыс Іванавіч Пійп (1906—1966) — савецкі вулканолаг.
Сезон 2019/2020 «Прыбужжа-ЦАР-Вікторыі» Брэст

У сезоне 2019—2020 жаночы валейбольны клуб «Прыбужжа-ЦАР-Вікторыі» з горада Брэст прымаў удзел у наступных турнірах:
* Першая ліга чэмпіяната Беларусі 2019/2020 (**6 месца**).

## Склад каманды 
1. Маргарыта Яхімовіч
4. Юлія Лысюк
5. Вераніка Шабацько
6 Вікторыя Шабацько
7. Аляксандра Шляжка
8. Марыя Рыстановіч
9. Лізавета Вяршыніна
10. Аляксандра Базылевіч
11. Карына Касценка
12. Лізавета Каваленка
14. Аляксандра Малевіч
16. Наталля Малевіч
99. Вераніка Бабіч
99. Анастасія Бакуновіч

## Гл. таксама 
* Сезон 2020/2021 «Прыбужжа-ЦАР-Вікторыі» Брэст

## Спасылкі 
* Состав женской команды ВК «Прибужье ЦОР». Сезон 2019/2020
* Pribuzhie Brest II 
2019/2020
Прыбужжа-ЦАР-Вікторыя
Катэгорыя:2019 год у Брэсце
Катэгорыя:2020 год у Брэсце
Вуліца Леаніда Шчамялёва (Мінск)

**Вуліца Леаніда Шчамялёва** — вуліца ў мікрараёне Мінск-Свет Кастрычніцкага раёна Мінска на тэрыторыі старога аэрапорта. Названа ў гонар народнага мастака БССР Л.Д. Шчамялёва рашэннем Камісіі па найменаванню і перанайменаванню вуліц, плошчаў і іншых складаных частак Мінска апублікаванае 23 сакавіка 2023 года. Злучае вул. Н. Тэслы і Ж. Алфёрава і перасякае вул. М. Савіцкага і І. Лучанка.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Вуліца Леаніда Шчамялёва ў архітэктурнай базе Рhotobuildings

Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Віктарыянскі ўніверсітэт (Аўстралія)

**Віктарыянскі ўніверсітэт** () — аўстралійская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, сядзіба якой месціцца ў горадзе Мельбурн у штаце Вікторыя.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт мае некалькі кампусаў у цэнтральным дзелавым раёне Мельбурна, заходнім рэгіёне Мельбурна і ў Сіднеі, што ўключаюць шэсць акадэмічных каледжаў, шэсць навукова-даследчых інстытутаў, сем навукова-даследчых цэнтраў і політэхнічны інстытут. Гэта адзін з вядучых універсітэтаў Аўстраліі.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і адукацыі
* Каледж бізнесу
* Каледж інжынерыі і прыродазнаўчых навук
* Каледж здароўя і біямедыцыны
* Каледж права і правасуддзя
* Каледж спорту і фітнесу
* Політэхнічны інстытут

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Аўстраліі
Анісаў

**Ані́саў** — мужчынскае прозвішча, утворанае ад імя Ані́сій.

## Вядомыя носьбіты 
* Афанасій Андрэевіч Анісаў — беларускі спецыяліст у галіне ветэрынарнай гінекалогіі.
* Леанід Майсеевіч Анісаў (нар. 1941) — беларускі спецыяліст у галіне арганізацыі працы кадравых службаў і кіраванні працоўнымі рэсурсамі.
* Сяргей Рыгоравіч Анісаў (1906—1987) — беларускі і савецкі дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, журналіст, публіцыст.

## Крыніцы