open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вільгельм Эдуард Вебер

**Вільгельм Эдуард Вебер** (; ,  — , ) — нямецкі фізік.

## Біяграфія 
У 1826 скончыў універсітэт у Гале. З 1827 выкладаў там жа (з 1828 года прафесар). У 1831-37 прафесар Гётынгенскага ўніверсітэта, у 1843-49 прафесар Лейпцыгскага ўніверсітэта, з 1849 зноў Гётынгенскага ўніверсітэта. Асноўныя навуковыя працы Вебера — у галіне фізікі электрычнасці і магнітных з'яў. Вебер распрацаваў абсалютную сістэму электрычных і магнітных адзінак. Тэарэтычна вывеў закон узаемадзеяння рухаючыхся зарадаў, упершыню ўвёўшы залежнасць не толькі ад велічыні і знака зарадаў, але і ад адноснай хуткасці іх перамяшчэння, аднак тэорыя, на якую ён абапіраўся, дапускала існаванне сіл, імгненна дзеючых на адлегласці, і ігнаравала ролю асяроддзя ў перадачы ўзаемадзеяння. Вебер быў адным з аўтараў гіпотэзы аб канечнасці электрычнага зарада і электрычнай будовы рэчыва. У 1856 сумесна з Ф. Кольраўшам вызначыў адносіны зарада кандэнсатара ў электрастатычных і магнітных адзінках і ўпершыню выявіў, што яны лікава роўныя хуткасці святла. Сумесна з К. Ф. Гаўсам удзельнічаў у распрацоўцы метадаў і апаратуры для геамагнітных вымярэнняў, а таксама пабудаваў першы ў Германіі тэлеграф (1833).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1804 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 24 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1891 годзе
Катэгорыя:Памерлі 23 чэрвеня
Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Фізікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Матэўчы
Катэгорыя:Выкладчыкі Гётынгенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Пахаваныя ў Гётынгене
Альфрэд Вебер

**Альфрэд Вебер** (; , Эрфурт — , Гайдэльберг) — нямецкі эканаміст і сацыёлаг. Брат М. Вебера. Прафесар эканомікі і сацыялогіі Пражскага (1904—1907) і Гайдэльбергскага (1907—1958, з перапынкамі ў гады нацызму) універсітэтаў.

## Біяграфія 
У 1909 годзе прапанаваў тэорыю размяшчэння прамысловасці, згодна з якой прамысловае прадпрыемства імкнецца заняць найбольш выгаднае месца ў адносінах да крыніц сыравіны і рынку працоўнай сілы, якая забяспечвае найменшыя выдаткі для прадпрымальнікаў. «Сацыялогія гісторыі і культуры» Вебера сфармавалася пад уплывам М. Вебера і В. Дыльтэя.

Гісторыю, паводле Вебера, можна раздзяліць на сацыяльны (фарміраванне сацыяльных інстытутаў і структуры), цывілізацыйны (паступальнае развіццё тэхнікі і прыродазнаўства, якое вядзе да ўніфікацыі цывілізацыі) і культурны (творчасць — мастацтва, рэлігія і філасофія) працэсы. Яны звязаны, але працякаюць па розных законах. Спецыфічнасць гістарычных і сацыяльных зменаў пэўнай эпохі Вебер звязваў з ірацыянальным характарам культурнага працэсу, творцам якога з’яўляецца інтэлектуальная эліта. Такім чынам, гісторыяй, паводле Вебера, кіруе гульня духоўных сіл.

Катэгорыя:Сацыёлагі Германіі
Катэгорыя:Сацыялогія культуры
Катэгорыя:Географы Германіі
Катэгорыя:Філасофія культуры
Карл Марыя фон Вебер

**Карл Марыя фон Вебер** (18 або 19.11.1786, Эйцін — , Лондан) — нямецкі , дырыжор, піяніст, музычны пісьменнік. Стваральнік нямецкай рамантычнай оперы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і музыканта і тэатральнага антрэпрэнёра. Дзяцінства і юнацтва прайшлі ў падарожжах па гарадах Германіі разам з невялікай тэатральнай трупай бацькі. Вебер не атрымаў ні агульнай, ні музычнай сістэматычнай адукацыі. Урокі музыкі, якія Вебер браў у Г. Фоглера, М. Гайдна і інш, спрыялі развіццю яго выканальніцкіх і творчых здольнасцяў. У 17 гадоў Вебер канцэртаваў як піяніст, быў аўтарам трох опер («Сіла любові і віна», «Нямая лясная дзяўчына», «Петэр Шмоль і яго суседзі»). З 1804 года працаваў дырыжорам оперных тэатраў (Брэслау, Карлсруэ, Штутгарт, Мангейм, Дармштат, Франкфурт, Мюнхен, Берлін). У 1813—1817 гг. узначальваў оперны тэатр у Празе. З 1817 г. да канца жыцця кіраваў нямецкім музычным тэатрам у Дрэздэне.

Дзейнасць Вебера праходзіла ва ўмовах нацыянальнага грамадскага ўздыму, які пачаўся ў Германіі пасля Тыльзіцкага міру (1807). Гэта вызначыла светапогляд, скіраванасць творчасці Вебера, сфармавала яго эстэтычныя погляды. У операх, створаных Веберам у гэтыя гады («Рубецаль», 1805; «Сільван», 1810; «Абу Гасан», 1811), вызначаюцца новыя рысы стылю кампазітара: цікавасць да народна-бытавых і казачных сюжэтаў, сувязь з музычным фальклорам, усходні музычны каларыт і г.д. Значнай вяхой у творчым развіцці Вебера быў 1814 год, калі ў дні святкавання перамогі над Напалеонам у Германіі, у атмасферы ўздыму нацыянальных пачуццяў з’явіліся песні Вебера, прасякнутыя ідэяй вызваленчай барацьбы (на вершы Т. Кернера). Зборнік «Ліра і меч», а таксама героіка-патрыятычная кантата «Бітва і перамога» (1815) на тэкст Вольбрука прынеслі Веберу вядомасць у Германіі.

## Спасылкі 
* Творы Вебера на сайце Classical Connect Бясплатная бібліятэка класічнай музыкі на Classical Connect
* 

Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Рамантычныя кампазітары
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Заснавальнікі нацыянальнага опернага мастацтва
Эрнст Генрых Вебер

**Эрнст Генрых Вебер** (; , Вітэнберг - , Лейпцыг) — нямецкі анатам і псіхафізіёлаг.

## Біяграфія 
З 1818 года прафесар анатоміі, а затым фізіялогіі ў Лейпцыгскім універсітэце. Асноўныя працы Вебера прысвечаны вывучэнню адчувальнасці (галоўным чынам скурнай і мышачнай). Стварыўшы шэраг методык і прыбораў для вопытнага вывучэння органаў пачуццяў (некаторыя з іх ўжываюцца і ў цяперашні час, напрыклад цыркуль Вебера для вызначэння парога скурнай адчувальнасці), Вебер адкрыў наяўнасць заканамерных суадносін паміж сілай ўздзеяння знешніх фізічных раздражняльнікаў і выкліканымі імі суб'ектыўнымі рэакцыямі - адчуваннямі. Паказаўшы падпарадкаванасць псіхічных з'яў ліку і меры, гэтыя работы Вебера паклалі пачатак псіхафізіцы і эксперыментальнай псіхалогіі. Веберу належыць шэраг важных работ па вызначэнні абсалютнай сілы цягліц, па вывучэнні механізмаў хады і іншых праяў рухальнай актыўнасці. Будучы прыхільнікам прыродазнаўчага тлумачэння псіхічных актаў, Вебер раскрытыкаваў прынцып "спецыфічнай энергіі органаў пачуццяў", які адмаўляў залежнасць псіхічных актаў ад знешніх раздражняльнікаў.

Катэгорыя:Фізіёлагі Германіі
Катэгорыя:Псіхолагі Германіі
Катэгорыя:Анатамы Германіі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Лейпцыга
Шэбеле

**Шэбеле** (, ) — рака ў Самалі і Эфіопіі. Бярэ пачатак у Эфіопіі, па тэрыторыі якой працякае каля 1000 км. Упадае ў Індыйскі акіян.

Даўжыня каля 1600 км, плошча басейна каля 194 000 км². Мае шэраг прытокаў, як сезонных, так і сталых рэк, сярод якіх — Эрэр, Галэты, Уабі. Рака Фафэн дасягае Шэбеле толькі падчас моцных дажджоў.

Катэгорыя:Рэкі Самалі
Катэгорыя:Рэкі Эфіопіі
Торстэйн Веблен

**Торстэйн Бундэ Веблен** (; , Като, штат Вісконсін — , Менла-Парк, штат Каліфорнія) — амерыканскі эканаміст, сацыёлаг, публіцыст, футуролаг. Заснавальнік інстытуцыйнага напрамку ў палітычнай эканоміі. Доктар філасофіі (1884).

Выкладаў у Карнельскім (1890—1892), Чыкагскім (1892—1906), Стэнфардскім (1906—1909) універсітэтах, ва ўніверсітэце штата Місуры (1910—1917).

## Літаратура 
* 
* 
* Веблен Т. Теория праздного класса. – Прогресс, 1984.
* Thorstein Veblen The Theory of the Leisure Class // Social Stratification. Class, Race, and Gender in Sociological Perspective, third edit., - Ed.by David B. Grusky, - Westview Press, - pp.&nbsp;862–870

Катэгорыя:Выкладчыкі Чыкагскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Сацыёлагі ЗША
Катэгорыя:Публіцысты ЗША
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Дактары філасофіі
Георг Вега

Барон **Георг Барталамей Вега** (), імя пры нараджэнні: Юрый Веха або Вехавец (), ( — ) — славенскі і аўстрыйскі матэматык, артылерыйскі афіцэр. Асноўныя работы адносяцца да колькаснага аналізу. Найбольш вядомы дзякуючы публікацыі класічнага зборніка сямізначных лагарыфмаў (1783), які неаднаразова перавыдаваўся ў многіх краінах свету. Член Эрфурцкай акадэміі прыкладных навук (1790), Берлінскай акадэміі навук (1800), Каралеўскага навуковага таварыства ў Празе (1800).

Катэгорыя:Матэматыкі Аўстрыі
Катэгорыя:Матэматыкі Славеніі
Антон Веберн

**Антон Веберн** (, Вена - , Мітэрзіль, каля Зальцбурга) — аўстрыйскі кампазітар і дырыжор. Вывучаў музыказнаўства ў Венскім універсітэце пад кіраўніцтвам Г. Адлера (1902-06), кампазіцыяй займаўся у А. Шэнберга (1904-08). З 1908 працаваў як оперны і сімфанічны дырыжор у гарадах Аўстрыі і Германіі, а таксама ў Празе. У 1928-38 дырыжор аўстрыйскага радыё, звольнены з гэтай пасады пасля замацавання нацысцкага рэжыму ў Аўстрыі.

## Літаратура 
* *Hoffman L.* Dr. Anton Webern [на англ.]
* *Moldenhauer H*. The Death of Anton Webern. New York: Philosophical Library.
* *Tsang L.* The Atonal Music of Anton Webern (1998) by Allen Forte // Music Analysis, 21, pp.&nbsp;417–27.
* *Hoffman L.* Dr. Anton Webern [на ням.]
* *Reich W.* Anton Webern. Weg und Gestalt. Z., 1961;
* *Kolneder W.* Anton Webern. Einführung in Werk und Stil. Rodenkirchen, 1961.

## Спасылкі 
* Творы Веберна на сайце Classical Connect Бясплатная бібліятэка класічнай музыкі на Classical Connect
* www.antonwebern.com — спіс opus’аў, кароткая біяграфія, музыка і фатаграфіі

Катэгорыя:Забітыя музыканты
Катэгорыя:Забітыя выпадкова
Вегетатыўныя органы

[thumb|Парасткі [сланечніка]]
**Вегетатыўныя органы** — часткі цела расліннага арганізма, якія служаць для падтрымання яго індывідуальнай жыцця.

У ніжэйшых раслін вегетатыўнае цела (талом, або слаявіна) не рассечана на органы, а прадстаўлена адной клеткай (аднаклетачныя водарасці, ніжэйшыя грыбы), ніткамі з аднаго шэрагу клетак (міцэлій грыбоў) або калоніямі ў форме пласцінак, шароў і інш; у высокаарганізаваных водарасцей адзначаецца расчляненне талома на органы і тканкі. У вышэйшых раслін асноўныя вегетатыўныя органы — лісце, сцябло і корань. Лісце выконвае функцыі фотасінтэзу, газаабмену і транспірацыі; корань служыць для прымацавання раслін да субстрату і паглынання з глебы вады і мінеральных соляў; сцябло — орган, які злучае паміж сабой корань і лісце. Марфалагічная і анатамічная будова вегетатыўных органаў, прыстасаваны да выканання уласцівых ім функцый. Пры змене характару функцыі перажываюць адпаведныя змены і вегетатыўныя органы. Вегетатыўныя органы служаць таксама для вегетатыўнага размнажэння.
Франк Ведэкінд

**Франк Ведэкінд** (; , Гановер — , Мюнхен) — нямецкі паэт і драматург.

## Біяграфія 
Сын урача і актрысы, Франк Ведэкінд вучыўся ў Мюнхене і Цюрыху. З 1884 года ўваходзіў у колы мюнхенскага мадэрна. Пасля смерці бацькі ў 1888 атрымаў спадчыну. Як драматург выпрабаваў ўплыў Г. Бюхнера, Г. Ібсена, Ф. Ніцшэ, А. Стрындберга, Гаўптмана. З 1896 супрацоўнічаў з мюнхенскай сатырычным часопісам Сімпліцысімусам. Пісаў тэксты для палітычнага кабарэ.

Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Драматургі Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Еўе

**Еўе**, таксама **Віевіс** () — горад ва ўсходняй Літве. Уваходзіць у склад Эляктрэнайскага самакіравання, за 14 км ад Эляктрэная. Адміністрацыйны цэнтр Еўеўскай сянюніі. Адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Дзукія.

Месціцца на магістралі  Вільня — Коўна — Клайпеда па абодвух яе баках і на чыгуначнай лініі Вільня — Коўна. Чыгуначная станцыя Еўе.

## Этымалогія 
Назва горада, хутчэй за ўсё, паходзіць ад назвы мясцовага возера *Еўе* (па-літоўску: *Vievis*, *Yvis*), аднак існуюць звесткі, якія звязваюць назву горада з жонкай Гедзіміна *Евай*, з полацкіх князёўнаў.

## Гісторыя 
Першыя гістарычныя згадкі ў пісьмовых крыніцах аб паселішчы адносяцца да 1539 года, калі мястэчка належала Агінскім. Каля 1600 года тут былі пабудаваны ўніяцкая царква і манастыр. У пачатку XVII стагоддзя ў Еўі пачала дзейнічаць друкарня праваслаўнага віленскага Свята-Духаўскага брацтва. Самая ранняя кніга, надрукаваная тут датуецца 1611 годам. Тут друкаваліся «*Граматыкі славенскія правілное сінтагма*» (1619 год) Мілецыя Сматрыцкага. Да 1660 года друкарня надрукавала 25 кніг на старабеларускай і польскай мовах. Князь Багдан Агінскі заснаваў тут першы манастыр, які ў 1806 годзе быў пераўтвораны ў прыхадскую царкву. У 1816 годзе князь Габрыэль Агінскі пабудаваў тут каталіцкі касцёл Св. Ганны, які захаваўся да нашых дзён. У 1837 годзе была закладзена першая праваслаўная царква.

Хуткі рост мястэчка пачаўся ў другой палове XIX стагоддзя, калі праз яго прайшла чыгунка Санкт-Пецярбург — Вільня — Варшава (1862 год). Пасля Першай сусветнай вайны недалёка ад Еўя праходзіла мяжа паміж Літоўскай Рэспублікай і Польшчай. Пасля ўваходжання Літвы ў склад СССР, Еўе, з 1950 года, стала раённым цэнтрам, але пасля ліквідацыі Еўеўскага раёна было далучана да Троцкага раёна. У савецкія часы, у 1970-я гады, Еўеўская друкарня пачала выпускаць самвыдавецкі часопіс «*Люстра дзён*», які рэдагаваўся Вінцуком Вячоркам.

У 1999 годзе Еўе атрымала уласны герб. Горад зноў стаў раённым цэнтрам у 2000 годзе.

## Насельніцтва 
* 1990 год — 5,6 тыс. жыхароў
* 2001 год — 5303 жыхары

### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад горада быў наступным:

## Крыніцы 
## Спасылкі
Вееракрылыя

**Вееракрылыя** (*Strepsiptera*) — атрад насякомых.

Блізкія да жукоў, але адрозніваюцца ад іх рэдукаванымі надкрыламі, ператворанымі ў жужальцы. Унутраныя паразіты пчол, вос, клапоў і цыкадак. Каля 170 відаў. Распаўсюджаныя шырока.

Даўжыня звычайна 2—2,5 мм, у трапічных да 3 см. Уласцівы выразны палавы дымарфізм, самцы маюць зачаткавыя пярэднія (жужальцы) і вялікія веерападобныя (адсюль назва) заднія крылы, добра лётаюць, з вачамі; самкі без крылаў, канечнасцей і вачэй, звычайна не пакідаюць цела гаспадара, галавагрудзі вытыркаюцца вонкі.

Развіццё з поўным ускладненым ператварэннем (гіперметамарфоз) ад двух месяцаў да года. Рассяляюцца рухомыя лічынкі першага ўзросту (трыунгуліны), заражаюць новых насякомых-гаспадароў, якія слабнуць і часта гінуць.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады насякомых
Густаў Вайганд

**Густаў Вайганд** (; , Дуйсбург — , Бельгерсхайн, паблізу Лейпцыга) — нямецкі мовазнавец, індаеўрапеіст.

Прафесар універсітэта ў Лейпцыгу (1896—1926). Вывучаў мовы так званага балканскага моўнага саюза. Аўтар «Практычнай граматыкі румынскай мовы» (1903), «Граматыкі балгарскай мовы» (1907), «Граматыкі іспанскай мовы» (1922). Склаў «Балгарска-нямецкі слоўнік» (1913), «Слоўнік албана-нямецкі і нямецка-албанскі» (1914).

Катэгорыя:Мовазнаўцы Германіі
Катэгорыя:Індаеўрапеісты
Rhipiphoridae

**Rhipiphoridae** — сямейства насякомых.

## Апісанне 
Вусікі ў самцоў веерападобныя або грабёнкападобныя. Самкі не маюць крылаў і надкрылляў. Каля 100 відаў. Распаўсюджаныя шырока. Прадстаўнікі роду *Metoecus* у першых лічынкавых стадыях паразітуюць у целе лічынак грамадскіх вос, а ў наступных прысмоктваюцца да ахвяры звонку; прадстаўнікі роду *Macrosiagon* жывуць падобным жа чынам за кошт адзіночных вос (*Odynerus*) і адзіночных пчол (*Halictus*); ўнутры тараканаў паразітуюць прадстаўнікі роду *Rhipidius*, самкі якіх праводзяць ўсё жыццё ўнутры цела гаспадара; іх самцы (жучкі даўжынёй 3-6 мм) лётаюць толькі ноччу.

Катэгорыя:Жукі
Гарналыжны спорт

thumb|Гарналыжнік на трасе гіганцкага слаламу
**Гарналыжны спорт** — спуск на лыжах па спецыяльна абсталяваных на горных схілах трасах з дакладным фіксаваннем часу спуску. Від спорту, а таксама папулярны від актыўнага адпачынку мільёнаў людзей па ўсім свеце. Уключае спаборніцтвы па слаламе, слаламе-гіганце, супергіганце, скарасным спуску, а таксама двухбор'е (слалам і скарасны спуск).

## Дысцыпліны 
Слалам — спуск па трасе даўжынёй 450—500 м, з перападам вышынь паміж стартам і фінішам 60—150 м. Траса размечана варотамі (шырыня 3,5—4 м, адлегласць паміж імі ад 0,7 да 15 м), праз якія павінны праехаць спартсмены. За пропуск варот ці перасячэнне іх адной лыжай слаламіст падлягае дыскваліфікацыі. Скорасць на трасе да 40 км/гадз. Пераможца вызначаецца па суме часу дзвюх спроб на розных трасах.

У слаламе-гіганце даўжыня трасы 800—2000 м, перапад вышынь 200—500 м, шырыня варот да 8 м, адлегласць паміж імі 15—20 м. Скорасць праходжання трасы да 65 км/гадз. У мужчын пераможца вызначаецца па суме часу ў дзвюх спробах на дзвюх розных трасах, у жанчын адна спроба.

Скарасны спуск па трасе даўжынёю 2000—4000 м з перападам вышынь 500—1000 м. Шлях лыжніка вызначаецца рэльефам і размешчанымі на трасе варотамі. Скорасць 100 і болей км/гадз.

## Гісторыя 
Радзімай гарналыжнага спорту з'яўляюцца Альпы, на большасці моў сама назва гэтага віду азначае «альпійскія лыжы» (, , , , ). Першыя правілы гарналыжнага спорту распрацаваны ў 1922 англічанінам А. Лунам. Першыя спаборніцтвы (схарасны спуск) адбыліся ў 1923 у Швейцарыі. 3 1930 праводзяцца чэмпіянаты свету, з 1936 гарналыжны спорт у праграме Алімпійскіх гульняў. 3 1966 штогод разыгрываецца Кубак свету.

Традыцыйна найбольш развіты ў такіх краінах, як Аўстрыя, Італія, Францыя, Швейцарыя, ЗША, Германія. Сярод вядомых майстроў — трохразовыя алімпійскія чэмпіёны Т. Зайлер (Аўстрыя), Ж. К. Кілі (Францыя), уладальнікі Кубка свету І. Стэнмарк (Швецыя), А. Томба (Італія) і інш. 3 развіццём сусветнай індустрыі турызму вельмі папулярным стаў аматарскі гарналыжны спорт.

## Гарналыжны спорт у Беларусі 
У 1962 годзе была створана Беларуская Федэрацыя гарналыжнага спорту і скачкоў з трампліна, якую ўзначаліў Грышчанка. Тады ж спаборніцтвы па слаламе былі ўключаныя ў комплексны залік зімовых спартакіяд Рэспублікі. У 1964 годзе па ініцыятыве федэрацыі было прынята рашэнне аб будаўніцтве гарналыжнай базы ў Раўбічах.

У лютым 1976 года ў ваколіцах Мазыра адбыліся першыя ў рэспубліцы спаборніцтвы па слаламе сярод юных спартсменаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт Міжнароднай федэрацыі лыжнага спорту   


Катэгорыя:Зімовыя алімпійскія віды спорту
Франц Вейдэнрэйх

**Франц Вейдэнрэйх** (; , Эдэнкобен,  — , ) — нямецкі антраполаг.

## Біяграфія 
З прыходам да ўлады нацыстаў эмігрыраваў з Германіі і працаваў у Кітаі і ЗША. Вейдэнрэйх — аўтар тэорыі поліцэнтрызму, згодна з якой сучасныя чалавечыя расы паходзяць ад розных відаў або нават родаў старажытных людзей, якія самастойна развіваліся ў розных частках зямнога шара.

Катэгорыя:Вучоныя Германіі
Катэгорыя:Антраполагі ЗША
Вяйгела

**Вяйгела**, **Вейгела** (*Weigela*) — род кустоў сямейства бружмелевых. Род названы ў гонар нямецкага прафесара хіміі, фармацыі і батанікі Крысціяна Эрэнфрыда фон Вайгеля.

## Апісанне 
Лістападныя кусты вышынёй да 3 м з прамастойнымі парасткамі. Лісце супраціўнае, радзей чаргаванае, простае, эліпсоіднае, пілаватае па краі. Кветкі абодваполыя, буйныя фіялетава-ружовыя, часам белыя, па 1-6 на канцах маладых пазушных або верхавінных галінак. Плод — двухгняздовая каробачка.

## Пашырэнне 
Каля 15 відаў пашыраны ў лясах ва Усходняй Азіі. Мно­гія віды раз­во­дзяць як кветкавыя рас­ліны. Выкарыстоўваюцца для пасадак групамі, афармлення ўзлескаў. Размнажаюцца насеннем і вегетатыўна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бружмелевыя
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Жорж Ведэль

**Жорж Ведэль** (, , Ош, дэпартамент Жэр — ) — французскі вучоны-правазнавец і грамадскі дзеяч, спецыяліст па канстытуцыйным і адміністрацыйным праве.

## Біяграфія 
Скончыў факультэты права і філалогіі ў Тулузскім універсітэце, выпрабаваў уплыў дзяржаватворчай школы М. Орыу, які працаваў у Тулузе. Выкладаў у Пуацье (1937), Тулузе (1939), Парыжы (1949—1979), Інстытуце палітычных даследаванняў у Парыжы, у Горнай школе. Дэкан юрыдычнага факультэта ў Парыжы (1962—1967), юрыдычны дарадца французскай дэлегацыі на перамовах аб Агульным рынку і Еўраатама (1956—1957), член Эканамічнага і сацыяльнага савета (1969—1979), прэзідэнт Цэнтра даследаванняў даходаў і выдаткаў (CERC, 1976 г. — 1980), член Канстытуцыйнага савета Францыі (1980—1989).

Член Французскай акадэміі (1998).

Распрацоўваў агульную лагічную тэорыю права, адным з першых у Францыі разглядаў канстытуцыйнае права ў юрыдычным, а не палітычным аспекце. Перакананы прыхільнік дэмакратыі, вылучаў два яе тыпы — класічную і марксісцкую, нягледзячы на відавочныя сімпатыі да першай, не адмаўляў другую. Прапанаваў у 1993 годзе па даручэнні Франсуа Мітэрана шэраг канстытуцыйных рэформаў, частка з якіх пасля была ажыццёўлена або да гэтага часу абмяркоўваецца. Карыстаўся вялікім аўтарытэтам у грамадстве, незалежна ад палітычных партый.

Катэгорыя:Юрысты Францыі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Катэгорыя:Спецыялісты па канстытуцыйным праве
Катэгорыя:Спецыялісты па адміністрацыйным праве
Катэгорыя:Члены Канстытуцыйнага савета Францыі
Хвоя веймутава

**Хвоя веймутава** (*Pinus strobus*) — дрэва роду  сямейства .

## Апісанне 
Ствол прамы, высокі, на радзіме, у Паўночнай Амерыцы, дасягае вышыні 60 м і дыяметрам да 150 см. Маладыя галіны голыя, з мяккімі шыза-зялёнымі хваінкамі (даўжыня 5—10 см), якія сядзяць пучкамі па 5 штук і захоўваюцца на галінах 2—3 гады. Шышкі вузкацыліндрычныя (даўжыня 8—16 см), сядзяць па 1—3 на доўгіх ножках, спеюць летам на 2-і год пасля цвіцення і ўвосень расчыняюцца.

*Pinus strobus* пачынае пладаносіць з 25 гадоў, часам раней. Аддае перавагу свежым супясчаным і суглінкавым глебам, дзе расце хутка, абганяючы хвою звычайную, елку і лістоўніцу сібірскую. На сухіх і бедных глебах расце горш гэтых парод. Адносна ценетрывалая і ветраўстойлівая, не баіцца снежных навалаў. Трымае маразы ад −30 да −40 °C. У Еўропе разводзіцца з XVII стагоддзя.

## Гаспадарчае значэнне 
Драўніна мяккая, лёгкая, выкарыстоўваецца ў будаўніцтве для ўнутранага аздаблення будынкаў, у мэблевым, алоўкавым і запалкавай вытворчасцях, на фанеру, цэлюлозу.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Хвоя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Фінал Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў 1980

**Фінальны матч Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1980 года** праходзіў на іспанскім стадыёне «Сант’яга Бернабеу», што размяшчаецца ў Мадрыдзе, 28 мая паміж клубамі «Нотынгем Форэст» і «Гамбург».

## Матч 
## Спасылкі 
* European Cup 1979-80 from RSSSF
* 1979-80 season at UEFA website
* European Cup results at Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
* European Cup History 1980 

Катэгорыя:1980 год у футболе
1980
Фелікс Вейнгартнер

**Фелікс Вейнгартнер** (, , Зара, Далмацыя — , Вінтэртур) — аўстрыйскі дырыжор, кампазітар і музычны пісьменнік.

## Біяграфія 
Музычную адукацыю атрымаў у Грацы і ў Лейпцыгскай кансерваторыі (1881—1883). У 1883 годзе дэбютаваў як дырыжор. Пасля ўдасканалення ў Ф. Ліста ў Веймары, у 1884—1903 і 1912—1919 гг. — оперны і канцэртны дырыжор ў многіх гарадах Германіі. З 1908 г. жыў у Вене. Дырэктар Венскай оперы (да 1911 г.) і кіраўнік сімфанічнага аркестра філармоніі (да 1927), у 1919—1924 гг. дырэктар Народнай оперы. У 1927—1933 гг. кіраўнік Кансерваторыі і дырыжор у Базелі.

## Творчасць 
Ф. Вейнгартнер — адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў нямецкай дырыжорскай школы. Яго мастацтва адрознівалася класічнай завершанасцю і яркім праяўленнем інтэлектуальнага пачатку. Вейнгартнер — выбітны інтэрпрэтатар музыкі Л. Бетховена, Г. Берліёза, Р. Вагнера, П. І. Чайкоўскага, А. П. Барадзіна. Аўтар музычных твораў, у тым ліку, 8 опер і 7 сімфоній.

## Спасылкі 
* Феликс Вейнгартнер // Belcanto.ru 
* 

Катэгорыя:Дырыжоры Аўстрыі
Міхаіл Аляксандравіч Ельяшэвіч

**Міхаіл Аляксандравіч Ельяшэвіч** (, Мюнхен — ) — беларускі фізік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1956), доктар фізіка-матэматычных навук (1945), прафесар (1948). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1978).

## Біяграфія 
### Паходжанне 
Нарадзіўся 21 жніўня 1908 года ў Мюнхене ў сям’і студэнтаў з Расійскай імперыі, якія навучаліся ў Германіі. Яго бацькам было ўсяго па дваццаць гадоў. Бацька —  — быў сынам выхадца з Навагрудка, пасля вучобы ў Германіі стаў вядомым эканамістам, выкладаў у Ленінградзе, кіраваў кафедрай. Дзед па бацьку  выхоўваўся ў традыцыйнай яўрэйскай сям’і, паехаў вучыцца ў Маскву, дзе скончыў Медыцынскі інстытут, стаў ваенным урачом, даслужыўся ў Іркуцку да маёра (вышэйшы чын, даступны ў той час нехрысціянам), быў узнагароджаны ордэнамі Св. Ганны, Св. Уладзіміра, Св. Станіслава. З чатырох яго сыноў трое — Васіль, Зіновій і Аляксандр — сталі прафесарамі.

Сын Аляксей Міхайлавіч Ельяшэвіч стаў фізікам-тэарэтыкам, у 1990-я гады таксама ўзначальваў недзяржаўны Інстытут біялогіі і псіхалогіі чалавека ў Санкт-Пецярбургу.

## Асноўныя працы 
* Спектры редких земель. М.: Гостехиздат, 1953.
* Колебания молекул. 2 изд. М.: Наука, 1972 (в соавт.).
* Атомная и молекулярная спектроскопия. 2 изд. М.: Эдиториал УРСС, 2001

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Міхаіл Аляксандравіч Ельяшэвіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* 

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Рыкард Сандлер

**Рыкард Ёханес Сандлер** (;  — ) — шведскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Адзін з лідараў Сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі Швецыі.

## Біяграфія 
У 1912—1914 гадах быў рэдактарам часопіса «Тыдэн». З 1912 па 1917 год абіраўся членам ніжняй палаты Рыксдага, з 1919 года — член верхняй палаты. У 1918—1920 гадах статс-сакратар міністэрства фінансаў. У 1920-я гады Р. Сандлер некалькі разоў займаў высокія пасады ў шведскім ўрадзе — міністра фінансаў (1920), міністра без партфеля (1921—1923), міністра гандлю (кастр. 1924 — студз. 1925) і прэм’ер-міністра (студз. 1925 — чэрв. 1926). Калі сацыял-дэмакраты ў 1932—1936 і 1936—1939 гадах фарміравалі ўрад у Швецыі, Р. Сандлер займаў пасаду міністра замежны спраў у верасні 1932 — снежні 1939 года, з перапынкам на некалькі месяцаў летам 1936 года. У 1939 годзе, у знак пратэсту выйшаў са складу ўрада, бо лічыў, што Швецыя аказвае недастатковую падтрымку Фінляндыі ў час савецка-фінляндскай вайны.

Аўтар перакладу трох тамоў «Капітала» К. Маркса на шведскую мову, працы пра СССР «Практычнае ажыццяўленне сацыялізму» і інш. прац па сацыяльных пытаннях.

## Літаратура 
* *Wahlbäck K.* Rickard Sandlers nordiska politik // Socialdemokratin och svensk utrikespolitik: från Branting till Palme / d. B. Guldt, K. Kisgeld. — Stockholm, 1990. ISBN 91-971458-1-5 — S. 29-49.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Швецыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Швецыі
Крысціян Вайзэ

**Крысціян Вайзэ** (таксама **Вейзэ**, ; псеўданімы — *Siegmund Gleichviel*, *Orontes*, *Catharinus Civilis*; ,  — , там жа) — нямецкі  і педагог. Пісаў п’есы для вучняў, драмы для тэатра («Трагедыя пра неапалітанскага паўстанца Мазаньела», 1683, і інш), сатырыка-дыдактычныя раманы, дзе абсмейвае захапленне іншаземнымі модамі («Тры найвялікшыя на свеце дурні», 1672, і інш.)

## Літаратура 
* Peter Hesse (Hrsg.): Poet und Praeceptor. Christian Weise zum 300. Todestag. 2. Internationales Christian-Weise-Symposium 21. — 24. Oktober 2008 in Zittau. Tagungsband. Neisse Verlag, Dresden 2009, ISBN 978-3-940310-51-4.

Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Злэнга

**Zlango** — гэта піктаграфічная мова для карыстальнікаў SMS. Злэнга з'яўляецца працягам развіцця графічных піктаграм, у якіх прапанаваны не толькі спецыяльныя знакі прыпынку, але і магчымасць іх свабодна камбінаваць з вольным ходам думкі, згодна з агульнымі правіламі будоўлі сказа.

## Развіццё 
Злэнга быў распрацаваны ў 2003 годзе аднаіменным ізраільскім прадпрыемствам Zlango. Дадзеная назва паходзіць ад англійскага слэнг, жаргон ці размоўная мова.
## Структура мовы 
* Выкарыстоўваюцца наглядна прапанаваныя піктаграмы.
* 236 такіх піктаграм ужо выкарыстоўваюцца.
* Сказы ў злэнга будуюцца вельмі проста і зразумела.
* Злэнга распрацоўваюцца дзеля выкарыстання ў тэлекамунікацыі, і ў электроннай пошце.
## Краіны 
Злэнга выкарыстоўваецца перш за ўсё ў Ізраіле, Польшчы, і таксама на Карыбскіх астравах. Выкарыстоўванне ў Германіі пачалося нядаўна. Ва Украіне паслугу на базе мовы прапаноўваецца аператар Кіеўстар абанентам тарыфаў DJUICE.
## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Zlango web site 
* Zlango blog
* Zlango

Катэгорыя:Інтэрнэт
Катэгорыя:Сотавая сувязь
Катэгорыя:Штучныя мовы
Гуткоўскі

**Гуткоўскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Каміль Гуткоўскі (нар. 1986) — польскі валейбаліст.
* Мікалай Макаравіч Гуткоўскі, беларускі юрыст, публіцыст
* Павел Макаравіч Гуткоўскі, беларускі графік
* Уладзіслаў Гуткоўскі, літоўскі футбаліст

## Гл. таксама 
* Гутоўскі
Гюнтэр Вайзенборн

**Гюнтэр Вайзенборн** (; , Фельберт — , Берлін) — нямецкі пісьменнік-антыфашыст, удзельнік нямецкага руху Супраціўлення.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1902 годзе ў Фельберце ў сям’і камерсанта. У 1922—1927 гадах вывучаў філалогію, медыцыну і філасофію ва ўніверсітэтах Кёльна, Бона і Берліна. У 1928 годзе ў Берліне была пастаўлена яго п’еса «Падводная лодка С-4» — гісторыя пра трагедыю гібелі шасці матросаў-падводнікаў. Супрацоўнічаў з рэжысёрам Эрвінам Піскаторам і Юргенам Фелінгам, з акцёрам Генрыхам Георгэ. У 1930 годзе з’язджае ў Аргенціну, дзе працуе фермерам, але неўзабаве вяртаецца на радзіму. У 1931 годзе становіцца сааўтарам Бертальда Брэхта па п’есе «Маці».

У гады Другой сусветнай вайны — удзельнік антыфашысцкага Супраціву, разам са сваёй жонкай Джой Вайзенборн уваходзіў у падпольную групу «Чырвоная капэла». У 1942 арыштаваны гестапа, прысуджаны да смяротнага пакарання смерцю, якая была замененая турэмным зняволеннем. У 1945 вызвалены Савецкай арміяй.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Германіі
Катэгорыя:Антыфашысты
Катэгорыя:Мемуарысты Германіі
ФК Кобрын

**«Кобрын»** — былы беларускі футбольны клуб з горада Кобрын, заснаваны ў 1992 годзе.

## Гісторыя 
Клуб быў заснаваны ў Брэсце ў 1992 пад назвай «Брэстбытхім». Каманда далучылася да Трэцяй лігі і адразу выйграла яе. «Брэстбытхім» далей выступаў у Другой лізе да 1995, калі з-за фінансавых праблем спыніў існаванне. Тым не менш, каманда перадыслакавалася ў Кобрын і захавала месца ў Другой лізе.

Пасля сезону 1996 каманда знялася з рэспубліканскіх турніраў і выступала пераважна ў першынстве вобласці. Некалькі разоў «Кобрын» выйграваў чэмпіянат Брэсцкай вобласці. У 1998—1999 і 2006 клуб выступаў у Другой лізе (Д3), але вяртаўся на абласны ўзровень.

У 2011 і 2012 гадах «Кобрын» станавіўся чэмпіёнам Брэсцкай вобласці.

З 2013 каманда зноў гуляе ў Другой лізе. Сезон 2013 каманда скончыла ў сярэдзіне турнірнай табліцы. Пасля няўпэўненага старту ў сезоне 2014 каманда здолела ўзняцца на чацвёрты радок у групе Б і выйсці ў фінальны этап, дзе таксама выступала добра і ў выніку атрымала пятае месца.

У студзені 2015 года «Кобрын» набыў прафесійны статус, што дазваляла разлічваць на месца ў Першай лізе (вакантнае пасля адмовы «Мінска-2» ад удзелу ў сезоне 2015). 3 красавіка 2015 года клуб артымаў ліцэнзію на ўдзел у Першай лізе 2015. У сезоне 2015 за «Кобрын» выступалі пераважна маладыя брэсцкія футбалісты з мясцовага «Дынама», каманда ўвесь час ішла ўнізе табліцы, аднак выніковае 15-е месца дазволіла захаваць месца ў Першай лізе.

У лютым 2016 года стала вядома, што «Кобрын» з-за фінансавых праблем можа не заявіцца ў Першую лігу. У выніку, клуб не прайшоў ліцэнзаванне для ўдзелу ў Першай лізе, а пазней адмовіўся і ад выступлення ў Другой лізе і спыніў існаванне.

### Эмблемы 

Выява:ФК Кобрын.png|да 2014 года
Выява:ФК Кобрын (2015).jpg|першая палова 2015 года
Выява:ФК Кобрын (2015-2).jpg|з чэрвеня 2015 года

## Папярэднія назвы 
* 1992—1995: «Брэстбытхім» (Брэст)
* з 1996: «Кобрын»

## Дасягненні 
* Пераможца Другой лігі (да 1998 — Трэцяя ліга): 1992/93

## Статыстыка выступленняў 
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі 
***1** Улічваючы 6 гульняў, перанесеных з 1-га раўнда. Паказчыкі ўласна ў фінальным этапе: 8 матчаў, 4—2—2, розніца мячоў 12—11.

## Галоўныя трэнеры 
* Сяргей Высоцкі (да 2013)
* Георгій Бровін (2014)
* Сяргей Козак (2015)

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Кобрын
Пол Фромер

**Пол Фромер** (Paul R. Frommer) (нар. , Нью-Ёрк) — прафесар Універсітэта Паўднёвай Каліфорніі (USC), лінгвіст. Раней ён з’яўляўся віцэ-прэзідэнтам, каардынатарам спецыяльных праектаў, стратэгічных планаў у «Бэнтлі Індастрыз», (Лос-Анджэлес, Каліфорнія). У 2005—2008 гадах займаў пасаду дырэктара цэнтра камунікатыўнага менеджменту школы бізнесу Маршала ў Паўднёвакаліфарнійскім універсітэце.

## Захапленне лінгвістыкай 
Фромер з ранняга ўзросту цікавіўся астраноміяй, астрафізікай і матэматыкай. Ён скончыў Рочэстэрскі ўніверсітэт са ступенню бакалаўра мастацтваў па матэматыцы ў 1965 годзе. Пазней выкладаў англійскую мову і матэматыку ў Малайзіі (на малайскай мове) ад Корпуса Міра. З гэтага часу ён пачаў цікавіцца лінгвістыкай, абараніўшы доктарскую дысертацыю ў гэтай галіне ў USC (праца была прысвечана роэным аспектам персідскага сінтаксіса). Адначасова з гэтым ён выкладаў англійскую мову ў Іране, дзе ўсяго на працягу года да сярэдзіны 1970-х вывучаў персідскую мову.
Фромер выкладаў на працягу некалькіх гадоў, але потым пачаў займацца бізнесам. У 1989 годзе Фромер напісаў сцэнарый да фільма «Крок у трэцяе вымярэнне». У 1996 годзе ён вярнуўся ў USC. У 1999 годзе ён напісаў у суаўтарстве кнігу «Погляд на мовы: даследаванні па элементарнай лінгвістыцы». Паміж 2005 і 2008 гадамі ён быў дырэктарам Цэнтра камунікатыўнага менеджменту Школы бізнесу Маршала.

## Праца над «Аватарам» 
*Асноўная старонка: На’ві*
У 2009 годзе П. Фромер быў запрошаны Джэймсам Кэмеранам да распрацоўкі сцэнарыя да новага фільма «Аватар».

Фромер прыдумаў мову для выдуманай расы іншапланяцян на’ві, жыхароў планеты Пандора. Ён пачаў працэс стварэння мовы з фанетыкі і фаналогіі. Потым ён распрацаваў марфалогію, сінтаксіс і лексіку. Кэмеран, паводле слоў Фромера, жадаў, каб «мова атрымалася прыемнай для слыху, каб падабацца аўдыторыі».

Фромер, як ён сам прызнаваўся, фарміраваў граматыку на’ві як перайманне палінезійскіх моў. Акрамя таго, ён увеў абруптыўныя зычныя, якія сустракаюцца ў каўказскіх, мунда мовах, і ў той жа час выключыў звонкія выбуховыя, характэрныя для большасці індаеўрапейскіх моў. Спецыфічным з’яўляецца строй прыдуманай ім мовы. Ён адносіцца да вельмі рэдкай разнавіднасці — трыпартыўнай ці трохчастнай. Усе тры актанты (статыў, агенс і пацыенс) маркіруюцца трымя рознымі склонамі: намінатывам (дакладней: інтразівам), эргатывам і акузатывам адпаведна.

Кэмеран напісаў некалькі песень для свайго фільма, а Фромер пераклаў іх на на’ві і трэніраваў англамоўных спевакоў пры вымаўленні спецыфічных гукаў. Галасы спевакоў не былі апрацаваны на камп'ютары, бо Кэмеран жадаў, каб гэтыя галасы не гучалі механічна, а былі «жывымі».

Пасля поспеху фільма «Аватар» Фромер атрымаў шмат пісем ад паклоннікаў, якія патрабавалі, каб слоўнік новай мовы дапаўняўся і надалей, адчыняліся вэб-старонкі па яго вывучэнні і ўжыванні. У асяроддзі вывучаючых мову на’ві Пола Фромера звычайна называюць **Karyu Pawl**, што значыць *Настаўнік Паул*.

## Спасылкі 
* Асабісты блог Пола Фромера аб мове на’ві
* Профіль Пола Фромера на USC
* The language og Avatar revealed BBC News, 11 December 2009

Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў
Амарока (значэнні)

**Амаро́ка**:
* Амарока — тое ж, што і галюцынацыя.
* Амарока, гурт — беларускі музычны гурт.
Курт Вейль

**Курт Вейль**, **Вайль** (; , Дэсау — , ) — нямецкі  і .

## Біяграфія 
Кампазіцыі вучыўся ў Э. Хумпердынка, Ф. Бузоні. У 1919-20 ажыццяўляў оперныя пастаноўкі як дырыжор і рэжысёр у Дэсаў і Людэншэйдзе. Сусветную вядомасць атрымала сатырычная «Трохграшовая опера» (мадэрнізаваная версія «Оперы жабракоў» Дж. Гея і Дж. Пепуша з вершамі Б. Брэхта, 1928); з яе пачалося супрацоўніцтва В. з Брэхтам, да п’ес якога Вейль пісаў устаўныя нумары — песенькі і балады, затым оперы на яго лібрэта («Шчаслівы канец», 1929; "Чалавек, заўсёды казаў "так "", «Узвышэнне і падзенне горада Махагоні», 1930; балет са спевамі «Сем смяротных грахоў», 1933) і многія інш.

У 1933 эміграваў у Францыю, жыў у Англіі, з 1935 — у ЗША, працаваў для брадвейскіх тэатраў (Нью-Ёрк), пісаў мюзіклы, імкнуўся ўнесці ў гэты жанр сацыяльна-крытычны змест (народная опера «Вулічная сцэна», 1947, опера «Страчаны ў зорках», 1949, і інш.)

Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Вайсэ-Эльстэр

**Вайсэ-Эльстэр** (, ) — рака ў Германіі і Чэхіі (малая частка), правы прыток ракі Заале.

Даўжыня ракі 247 км. Пачынаецца ў заходніх перадгор’ях Рудных гор; цячэ пераважна па ўзгорыстай раўніне Цюрынгенскага басейна. Сілкаванне снегавое і дажджавое; вяснова-летнія паводкі. У басейне верхняга цячэння — вадасховішча. На рацэ гарады: Гера, Цэйц, Лейпцыг.

Катэгорыя:Рэкі Германіі
Катэгорыя:Рэкі Чэхіі
Катэгорыя:Басейн Эльбы
Катэгорыя:Рэкі Саксоніі
Катэгорыя:Рэкі Цюрынгіі
Арт Сядзіба

**Арт Сядзіба** — культурная пляцоўка і грамадская арганізацыя, якая нарадзілася ў канцы 2011 года ў Мінску.

## Гісторыя 
### «Арт Сядзіба» на «Гарызонце» і ціск уладаў 
Першая «Арт Сядзіба» адчынілася 24 снежня 2011 года ў ГД «Гарызонт». 24 чэрвеня Павел Белавус атрымаў загад да 23 ліпеня 2012 вызваліць памяшканне, якое займала творчая ўстанова.

Наступнае памяшканне арганізацыя арандавала па праспекце Пушкіна, 28а. Аднак 28 верасня 2012 канцэрт Лявона Вольскага не адбыўся — МНС апячатала памяшканне.

Новая доўгатэрменовая дамова на трэцяе памяшканне была падпісана 20 лістапада 2012 года. Арэнда была праплочана на 2 месяцы наперад. Аднак 6 снежня Павел Белавус атрымаў прапанову скасаваць дамову з ААТ «РефОйлПродукт» у сувязі з «экстрэмальнай сітуацыяй». Афіцыйнай падставай быў той факт, што памяшканне спатрэбілася ўласніку, ААТ «Сукно», «для ўласных патрэбаў».

За 8 месяцаў працы ў памяшканні заводу «Гарызонт» паспелі адбыцца дзясяткі сустрэчаў з вядомымі музыкамі, мовазнаўцамі, гісторыкамі. У ліпені 2012 году беларускамоўная прастора пазбавілася магчымасці арэндаваць памяшканне, як мяркуюць яе стваральнікі, у сувязі з тым, што права на выступ у «Арт Сядзібе» мог атрымаць кожны. У верасні 2012 сітуацыя паўтарылася: «Арт Сядзібу» зноўку пазбавілі памяшкання .

### «Арт Сядзіба» ў падпольным фармаце 
Каля году «Арт Сядзіба» была вымушана існаваць паўпадпольна: пляцоўка месцілася ў звычайнай двухпакаёвай кватэры ў цэнтры Мінску, непадалёк ад парку Горкага. За гэты час у падпольным памяшканні правялі каля сотні мерапрыемстваў: ад кватэрнікаў да семінараў, моўных лекцый і прэс-канферэнцый.

### Вяртанне ў фармат адкрытай культурнай пляцоўкі 
З кастрычніка 2013 года «Арт Сядзіба» ўзнавіла сваю дзейнасць як культурная пляцоўка ў Мінску на завулку Інструментальным, 6

Арт Сядзіба ліквідавана 23 ліпеня 2021 года.

## Заснавальнікі 
* Стас Бабайцаў
* Франак Вячорка
* Зміцер Афанасенка
* Павел Белавус

## Узнагароды 
* Прэмія Фестываля беларускамоўнай рэкламы AD.NAK! у намінацыі «Беларускаарыентаваны рэклямны і камунікацыйны праект». 1-е месца: «Ад ідэі да падзеі. Арт-Сядзіба».
* Прэмія Асамблеі НДА «Чэмпіёны грамадзянскай супольнасці» — узнагарода за лепшую грамадскую кампанію «Пазнач сябе беларусам».

## Зноскі 
## Спасылкі 
*  
* «Арт Сядзіба» ва «УКантакце» 
* «Арт Сядзіба» ў Facebook
* «Арт Сядзіба» ў Твітэры
* «Арт Сядзіба» на YouTube

Катэгорыя:Беларуская культура
Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі, ліквідаваныя рэжымам Лукашэнкі (2021)
Вяйсея

**Вяйсея**, таксама **Вяйсіеяй** () — горад у Лаздзейскім раёне Аліцкага павета Літвы. Утварае гарадскую сянюнію, адміністрацыйны цэнтр Вяйсейскай сянюніі.

## Назва 
Тапонім Вяйсея (Вяйсеі, Вяйсей, Вейсі) утварыўся ад назвы возера, якое месціцца за 6 км на паўднёвы захад ад горада.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Першы пісьмовы ўпамін пра Вяйсею датуецца 1501 годам, калі вялікі князь Аляксандр перадаў яе князям Глінскім. У гэты час Вяйсея ўваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства. У XVI ст. вялікі князь Жыгімонт Аўгуст перадаў вёску князям Алелькавічам.

У 1525 годзе Вяйсея атрымала прывілей на правядзенне кірмашоў. Першая царква была пабудавана ў 1526 годзе слуцкім князем Юрыем. У ХVII ст. Вяйсея перайшла ў валоданне князёў Масальскіх; у касцельнай крыпце спачыў гетман Міхал Юзаф Масальскі. У другой палове XVIII стагоддзя мястэчка Вяйсея ўваходзіла ў склад Гарадзенскага павета Вялікага Княства Літоўскага, цэнтральны маёнтак, ува ўласнасці Масальскіх

## Славутасці 
* Касцёл Святога Юрыя (1817)
* Могілкі іўдзейскія
* Сінагога (XIX ст.)
* Сядзібна-паркавы комплекс Агінскіх (XVIII—XIX стагоддзі)

### Страчаная спадчына 
* Палац Агінскіх (XVIII ст.)

## Галерэя 

Kosciol w Wiejsiejach Litwa 03.jpg|Касцёл Святога Юрыя
Wooden bell tower of Veisiejai St. George church.jpg|Касцёл, званіца
Veisiejai. Biblioteka ir muziejus.JPG|Бібліятэка і музей
Park in Veisiejai.jpg|Парк

## Вядомыя асобы 
* Міхал Халецкі (1679—1715) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Пол Джозеф Уайц

**Пол Джозеф Уайц** (; нар. , Эры, штат Пенсільванія) — лётчык-астранаўт ЗША, капітан 3-га рангу ВМС ЗША. 

## Біяграфія 
У 1964 атрымаў ступень магістра навук па авіяцыйнай тэхніцы ў вышэйшай школе ВПС у Мантэрэе (штат Каліфорнія). У 1956 завяршыў курс лётнай падрыхтоўкі ў Корпус-Крысці (штат Тэхас). З 1966 у групе касманаўтаў. 25 мая - 22 чэрвеня 1973 сумесна з Ч. Конрадам і Дж. Кервінам здзейсніў палёт у космас у якасці члена 1-га экіпажа арбітальнай станцыі "Скамлэб", запушчанай 14 мая 1973. Падчас палёту, які доўжыўся 28 сутак 50 хвілін, Уайц сумесна з Конрадам выходзіў у адкрыты космас (1 гадзіна 36 хвілін).

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Станіслаў Юр’евіч Матулайціс

**Станіслаў Юр’евіч (Стасіс Юргевіч) Матулайціс** (; , вёска Сцебулішкі, Марыямпальскі раён, Літва — , Вільня) — літоўскі і беларускі гісторык, паэт, медык. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1928), доктар гістарычных навук (1934). 

## Біяграфія 
З літоўскай сялянскай сям’і. У 1891 скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. Адзін з заснавальнікаў у 1896 годзе Сацыял-дэмакратычнай партыі Літвы. Арыштаваны ў 1898 і сасланы на 3 гады ў Валагодскую губерню. У руска-японскую вайну 1904—1905 гадоў ваенны ўрач. У 1906—1907 гадах разам з В. Міцкявічусам-Капсукасам выдаваў у Вільні газету «Naujoji Gadynė». З 1908 займаўся медыцынскай практыкай. У 1917 рэдагаваў у Маскве літоўскую газету «». З 1917 член РКП(б). З 1918 у Вільні, рэдагаваў газету «Tiesa». З 1920 працаваў урачом; выкладаў у Марыямпальскай гімназіі.

У 1925 г. эміграваў з Літвы ў БССР, пасяліўся ў Менску. З 1927 кіраўнік літоўскага сектара Інбелкульта, з 1928 акадэмік БелАН, з 1929 загадчык кафедры гісторыі, з 1931 дырэктар Інстытута гісторыі, з 1935 па —1936 дырэктар Інстытута нацыянальных меншасцей БелАН. Доктар гістарычных навук (1934). Пражываў у кватэры № 41 Дома спецыялістаў па вул. Савецкай у Менску.

У жніўні 1937 выключаны з ВКП(б); арыштаваны 17.2.1937 ва ўласнай кватэры. Рашэннем Асобай нарады пры НКУС СССР ад 15.8.1939 прыгавораны да высылкі ў Казахстан тэрмінам на 5 гадоў. Вярнуўся ў Вільню ў канцы 1945; працаваў у Інстытуце гісторыі АН Літвы. Рэабілітаваны 20.5.1957. Асабовая справа М. № 11289-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац па гісторыі Літвы, даследаваў рэвалюцыйныя падзеі 1863 г. у Літве, паказаў сацыяльна-эканамічнае становішча Літвы напярэдадні паўстання, сацыяльнае ўтрыманне паўстання і яго наступствы. Вывучаў літоўскі нацыянальна-вызваленчы рух у канцы XIX — пачатку ХХ ст.

Аўтар больш за 20 навуковых прац, у тым ліку 2 манаграфій. 

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

## Сям'я 
Меў дачок Катрэ (Кацярыну; 1900-1938), таксама гісторыка, і Альдону (1901–1986).

## Асноўныя працы 
* 1863 у Літве. Ч. 1. Сацыяльна-эканамічны стан Літвы перада паўстаннем. — Мн.: БАН, 1933.
* Беларуска-літоўскі і руска-літоўскі тэрміналагічны слоўнік і сшытак = Baltarusiskai-lietuviskas ir rusiskai-lietuviskas terminologinis zodynelis i sasiuvinis / Беларуская Акадэмія навук, Літоўскі сектар; апрацаваў В.Копка; рэдактар С.Матулайціс. — Мн., 1934.

## Літаратура 
* 
* 
## Спасылкі 
* Станіслаў Юр’евіч Матулайціс у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Кніганошы
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута беларускай культуры
Павекі

.]]
**Павекі** — скурныя зморшчыны вакол вачэй у пазваночных жывёл і чалавека. Павекі патрэбны для абароны вочнага яблыка ад знешніх пашкоджанняў, змочвання яго слёзнай вадкасцю, выдаляюць з вачэй староннія целы. У большасці жывёл ёсць парныя (верхняе і ніжняе) рухомыя павекі, у шэрагу акул, земнаводных, паўзуноў, птушак і некаторых млекакормячых ёсць таксама рухомае трэцяе павека — міргальная перапонка, у большасці сысуноў яна не мае мускулатуры і нерухомая, у прыматаў і чалавека рэдукаванае і ўтварае маладзіковую зморшчыну ва ўнутраным вуглу вока.

Павекі ў чалавека — верхняя і ніжняя скурныя рухомыя зморшчыны, пры змыканні яны закрываюць вочны яблык і абмяжоўваюць вочную шчыліну. Мяжа верхняга павека — паглыбленне паміж арбітай і вочным яблыкам; ніжняга — адасоблена ад шчакі слаба выяўленай баразёнкай. Павекі складаюцца са скуры, падскурнай клятчаткі, цягліцавага пласта, храстковай пласцінкі і кан’юнктывы. Скура павекаў тонкая, пераходзіць у кан’юнктыву па краі, дзе растуць вейкі і размешчаны вусці залоз. Павекі маюць добра развітую сетку крывяносных сасудаў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вока
Вектарнае поле

300px|thumb|right|Умоўны рысунак вектарнага поля (вектарная дыяграма)
**Вектарнае поле** — адлюстраванне, якое ставіць у адпаведнасць кожнаму пункту  некаторага абсягу  пэўны вектар . Матэматычна вектарнае поле можа быць вызначана ў дадзенай вобласці  з дапамогай вектарнай функцыі  ад пункта  гэтай вобласці. Да паняцця вектарнага поля прыводзіць цэлы шэраг фізічных з’яў і працэсаў (напрыклад, вектары хуткасцей часціц рухомай вадкасці ў кожны момант часу ўтвараюць вектарнае поле). Тэорыя вектарнага поля добра распрацавана і выкарыстоўваецца ў розных галінах прыродазнаўства.

Катэгорыя:Вектарны аналіз
Георг Рудольф Векерлін

thumb
**Георг Рудольф Векерлін** ( -) — нямецкі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Штутгарце. Пасля вывучэння права ў Цюбінгене зноў пасяліўся ў Штутгарце і ў якасці сакратара герцага Іагана Фрыдрыха Вюртэмбергскага знаходзіўся на дыпламатычнай працы ў Францыі і Англіі.

Паміж 1620 і 1624 гадамі жыў у Англіі, знаходзячыся на службе Курпфальцу і адначасова пачаў службу на розных пасадах англійскага ўраду. У 1644 годзе ён быў прызначаны «міністрам замежных моў» Англіі. Застаўся ў Англіі да канца жыцця і памёр у Лондане. Пры жыцці Векерлін прызнаваўся адным з самых выбітных паўднёвагерманскім паэтаў, оды і санеты якога сталі часткай асновы нямецкай лірыкі эпохі Адраджэння.

Некаторыя вершы Векерліна пераклаў на беларускую мову Лявон Баршчэўскі.

## Літаратура 
* Gerhard Dünnhaupt: „Georg Rudolph Weckherlin (1584–1653)“, in: Personalbibliographien zu den Drucken des Barock, Bd. 6. Stuttgart: Hiersemann 1993, S. 4172-78, ISBN 3-7772-9305-9
Анры Клеменс ван дэ Велдэ

**Хенры Клеменс ван дэ Велдэ** (,  - , Цюрых) — бельгійскі архітэктар і майстар дэкаратыўнага мастацтва. 

## Біяграфія 
Вучыўся ў Акадэміі мастацтваў у Антверпене (1881—1883), займаўся жывапісам і графікай. Адзін з заснавальнікаў Нямецкага Веркбунда (1907). У праектах мэблі (з 1894), афармленні інтэр’ера (Фолькванг-музей у Хагене, Германія, 1901—1902) і пабудовах (дом Блуменверф у Бруселі, 1895) ранняга перыяду выступаў як ініцыятар стылю «мадэрн», выкарыстоўваючы крывалінейныя формы і дэкор. Пазней як архітэктар і тэарэтык (Мастацкая школа ў Веймары, 1904; тэатр Веркбунда ў Кёльне, 1914) стаў адным з заснавальнікаў і лідараў рацыяналізму. У 1902—1914 гадах кіраваў мастацка-прамысловай школай ў Веймары, з 1926 — Нацыянальнай вышэйшай школай дэкаратыўных мастацтваў у Бруселі. У пазнейшых працах (бібліятэка ў Генце, 1935—1940; Музей Кролер-Мюлер у Отэрла, Нідэрланды, 1938—1954) выкарыстаў прынцыпы функцыяналізму.

## Зноскі 
Катэгорыя:Мастакі Бельгіі
Катэгорыя:Архітэктары
Катэгорыя:Тэарэтыкі архітэктуры
Катэгорыя:Архітэктары Германіі
Велігер

[thumb|200px|Велігер *[Dolabrifera* — велум з двума лапасцямі веечак]]
**Велігер** (ад  — ветразь і *gerо* — нясу) — пелагічная форма лічынак малюскаў, напр. Scaphopoda, Bivalvia і Gastropoda. Велігеры з’яўляюцца часткай планктону. Характэрнай прыкметай велігераў з’яўляецца велум — падабенства лопасцяў, пакрытых веечкамі. Яны служаць для харчавання і паступальнага руху.

## Харчаванне 
Лічынкавая фаза пачынаецца з адкладвання яек і працягваецца да метамарфозы сталення. Сілкуецца велігер пры дапамозе веечак, пры гэтым асобныя веечкі выконваюць розныя функцыі. Выкарыстоўваюцца розныя велумы, каб паднесці харчаванне да рота і каб адхіліць іншародныя рэчывы. Па спосабе харчавання адрозніваюць дзве формы велігераў — плактатрофы і лецытатрофы. Абодва тыпы харчавання і эвалюцыі вядуць да марфалагічна і экалагічна ідэнтычных асобін. Асобіны з розным тыпам лічынкавага развіцця могуць спарвацца паміж сабой. Планктатрофны спосаб харчавання лічынкі разглядаецца як першапачатковы, які вядзе да больш доўгай лічынкавай фазы. Даволі доўгі лічынкавыя перыяд неспрыяльны для лічынкі, бо ўзровень смяротнасці павышаецца, а верагоднасць стаць у выніку метамарфозы палаваспелай жывёлай зніжаецца.

Катэгорыя:Малакалогія
Катэгорыя:Лічынкі