Белыя харваты

і Белая Харватыя]]
**Белыя харваты** () — усходнеславянскае племя, якое жыло ў наваколлях Карпат, на тэрыторыі Галічыны і Паўночнай Букавіны.

Апроч гэтага, існуе тэрмін «Чырвоныя харваты», як абазначэнне тэрыторый рассялення продкаў сучасных харватаў на захадзе Балканскага паўвострава і паўднёва-заходняй частцы Кіеўскай Русі.

## Гісторыя 
Пад ціскам з боку суседніх народаў, а таксама па запрашэнні візантыйскага імператара далучыцца да барацьбы з аварамі, частка белых харватаў эмігравала цягам VII стагоддзя з Карпат ў Далмацыю. Верагодная, міграцыя адбылася сумесна з белымі сербамі, якія рухаліся ў тым жа кірунку з Белай Сербіі.

Ня гледзячы на масавую міграцыю на Балканы, шматлікае бедахарватскае насельніцтва засталося на поўначы. У прыватнасці, заходняя частка Белай Харватыі з насельніцтвам знаходзілася пад палітычным кантролем чэшскага племені злічан пад кіраўніцтвам дынастыі Слаўнікавічаў з Лібіца. У 995 г. чэшская армія Пржэмысловічаў захапіла Злічанскае княства, а мясцовыя белыя харваты былі захоплены Гнезненскай дзяржавай. Апошні мясцовы князь, Сабеслаў, быў забіты каля Прагі ў 1004 годзе.

Белыя харваты былі вядомы і на тэрыторыі Кіеўскай Русі. Летапісец Нестар узгадвае іх у пераліку славянскіх плямёнаў.

З вялікай доляй верагоднасці можна меркаваць, што белыя харваты былі аналагічны іншым групам славян, якія ўзгаданы ў «Аповесці мінулых гадоў»: паляне, драўляне, улічы, славене, радзімічы і інш. Верагодна, яны з'яўляліся племяннымі саюзамі, якія мелі палітычнае адзінства. Цэнтрамі кіравання з'яўляліся новаствораныя ў той момант гарады, якія з'яўляліся палітычна-адміністратыўнымі і сакральнымі цэнтрамі.

У 907 годзе, згодна з «Аповесцю мінулых гадоў», харваты прынялі ўдзел ў паходзе Алега на Царград, аднак выснова, зробленая на пад ставе факта ўдзелу у паходзе, аб уваходжанні харватаў у склад Кіеўскай Русі з'яўляецца спрэчнай.

У другой палове Х стагоддзя, ратуючыся ад наступу печанегаў, у Верхнее Паднястроў'е, якое насялялі белыя харваты, перасялілася частка славянскага племені улічы і ціверцаў.

Пашырэнне ўплыву вялікага князя Ўладзіміра на захад ў канцы Х стагоддзя не выключае падпарадкаванне белых харватаў Кіеву. Адзначаецца факт падпарадкавання пасля паходу 992 г., калі згодна з В.М. Тацішчавым, быў заснаваны горад Уладзімр-Валынскі, што паццвярджаецца археалагічным матэрыяламі.

Згодна з венгерскай хронікай Ананіма Gesta Hungarorum XII стагоддзя, белыя харваты жылі на тэрыторыі паўднёвых Карпат і ў Закарпацці. У прыватнасці, іх уладаром называюць князя Лабарца (каля 875-892 гг.), які княжыў ва Ўжгарадзе ў часы кіравання Святаполка І ў Вялікай Маравіі і палеглы ў бітве з вугорскімі плямёнамі пад кіраўніцтвам Альмоша.

## Пісьмовыя крыніцы 
У працы «Аб кіраванні імперыяй», візантыйскі імператар Канстанцін Парфірародны сведчыў аб існаванні Вялікай ці Белай Харватыі на тэрыторыі Карпат і вярхоў'ях Віслы. Этнонім «белахарваты» сустракаецца ў працах Канстанціна Парфірароднага, які апісаў жыццё і гісторыю харватаў. Разам з тым, Белая Харватыя узгадваецца ў  і іншых аўтараў, якія выкарыстоўваюць гэту назву ў дачыненні да Прыморскай Харватыі.

У «Аповесці мінулых гадоў» таксама згадваецца этнонім «белыя харваты»: «*А се ти же словѣни: хорвате бѣли и серьб и хорутане*». Крыніц аб усходнеславянскіх харватах амаль няма. «Аповесць мінулых гадоў» дае некаторыя падзеі з гісторыі прыкарпацкіх харватаў, але толькі для X стагоддзя. Магчымым з'яўляецца факт ўплыву белых харватаў на фармаванне этнагеза беларусаў (драўлян, дрыгавічаў) на Заходнім Палессі.
## Археалагічныя даследаванні 
Археалагічныя матэрыялы нешматлікія. Раскопкі на тэрыторыі рассялення белых харватаў пачаліся яшчэ ў 1870-1880х гг. Яны праводзіліся Адамам Кіркорам, Багданам Янушам, Ісідорам Капярніцкім, Уладзіславам Пшыбыслаўскім, Годфрыдам Асаўскім, Уладзімірам Дземетрыкевічам, П. Гадачэкам. Пазней раскопкі працягвалі польскія і савецкія археолагі: У. Антаневіч, Я. Пастэрнак, Ю. Кастшэўскі, Т. Сулімірскі,  і інш.

А.А. Рацічам была складзена цікавая зводка археалагічных помнікаў Заходняй Украіны, у тым ліку і рэгіёнаў, якія раней насялялі харваты
* Як і Y-храмасомная гаплагрупа N1a1, для венграў-іншаземцаў, асабліва для эліты, таксама была спецыфічная еўрапейская Y-храмасомная гаплагрупа I2a1a2b1a1a, якая вельмі часта суправаджалася ўсходнімі мітахандральнымі лініямі. I2a1a2b-L621 магла належыць славянам, якія пабіраліся шлюбамі на венгерках. Гэта інфармацыя адпавядае узгадцы аб шлюбах паміж белымі харватамі і туркамі (венграмі) у працы «De Administrando Imperio» Канстанціна VII.

## Гл. таксама 
* Лех, Чэх і Рус
* Венеды
* Анты і Анцкі саюз
* Дулебы
* Бойкі
* Лемкі
* Гісторыя Харватыі

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Катэгорыя:Славянскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Львоўскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Харваты
Катэгорыя:Сярэдневяковая Украіна
Катэгорыя:Вялікае перасяленне народаў