open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Галандская Вест-Індская кампанія

[thumb|300px|[Амстэрдамскае прадстаўніцтва Вест-Індскай кампаніі (1623—1647 гг.)]]

**Галандская Вест-Індская кампанія** () — галандская гандлёвая кампанія, якая пасля стварэння ў 1621 годзе атрымала ад Генеральных штатаў манапольнае права гандлю і каланізацыі ў Амерыцы і Заходняй Афрыцы.

Асноўныя кірункі дзейнасці: рабагандаль, гандаль золатам, серабрам, футрам, цукрам, слановай косцю, а таксама пірацтва (асабліва рабаванне іспанскіх караблёў). Кампанія мела пяць офісаў у метраполіі (у тым ліку ў Амстэрдаме і Ротэрдаме) і кіравалася саветам з 19 купцоў.

## Росквіт 
Скарыстаўшыся паслабленнем Партугальскай каланіяльнай імперыі, галандцам удалося авалодаць паўночнай часткай Бразіліі (гл. Галандская Бразілія), а таксама Сурынамам і шэрагам астравоў Вест-Індыі (гл. Нідэрландскія Антыльскія астравы). Галоўнай галандскай факторыяй у Паўночнай Амерыцы стаў Новы Амстэрдам (гл. Новыя Нідэрланды). На ўзбярэжжы Афрыкі ўдалося захапіць шэраг партугальскіх і заснаваць новыя фарты (гл. Галандская Гвінея).

## Заход 
Кампанія была рэарганізавана 1674 годзе, але ўжо не мела ранейшага значэння (яе тэрыторыі ў Бразіліі былі захоплены Партугаліяй, а Новы Амстэрдам і іншыя ўладанні ў Паўночнай Амерыцы — Вялікабрытаніяй); у 1791 годзе акцыі кампаніі былі набыты галандскім урадам і яна, фактычна, спыніла самастойнае існаванне.

## Гл. таксама 
* Гісторыя Нідэрландаў
* Калоніі Нідэрландаў
* Першая англа-галандская вайна
* Другая англа-галандская вайна
* Трэцяя англа-галандская вайна

## Спасылкі 
*  Факсіміле 15 WIC-кнігі ў сувязі з падзеямі ў Бразіліі ў XVII стагоддзі
*  Dutch Portuguese colonial history 
*   Умовы, створаныя бургамістрамі Амстэрдама, 1656

Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1621 годзе
Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Катэгорыя:Гісторыя Нідэрландаў
Катэгорыя:Кампаніі Нідэрландаў
Катэгорыя:Каланіяльныя кампаніі
Катэгорыя:Гандлёвыя кампаніі
Катэгорыя:Новыя Нідэрланды
Афелія (карціна Міле)

**Афелія** () ці «Смерць Афеліі» — карціна англійскага мастака Джона Эверэта Міле, завершаная ім у 1852 годзе. У аснове карціны ляжыць сюжэт з п'есы Шэкспіра «Гамлет». Гэтае палатно, выстаўленае ў Каралеўскай акадэміі мастацтваў у 1852 годзе, было далёка не адразу ацэнена сучаснікамі.

## Сюжэт 
Афелія была каханай прынца Гамлета, але, даведаўшыся, што ён забіў яе бацьку Палонія, яна звар'яцела розумам і скончыла з сабой — утапілася ў рацэ. Як кажуць магільшчыкі ў п'есе, «Каб не парушан быў царкоўны статут загадам найвышэйшым, то яна ляжала б у зямлі неасвячонай да страшнага суда». Міле адлюстраваў сцэну, якая апісана Каралевай, маці Гамлета. Яна апісвае смерць Афеліі, як няшчасны выпадак:

На карціне Афелія намаляваная адразу пасля падзення ў раку. Яна спявае гаротныя песні, напалову пагружаная ў ваду. Яе пастава — раскрытыя рукі і позірк, скіраваны ў неба, — выклікае асацыяцыі з Распяццем Хрыста, а таксама нярэдка інтэрпрэтавалася, як эратычная. Дзяўчына павольна апускаецца ў ваду на фоне яркай, квітнеючай прыроды, на яе твары няма ні панікі, ні адчаю. І хоць смерць непазбежная, на карціне час як быццам замер. Міле ўдалося па-майстэрску захаваць імгненне, якое праходзіць паміж жыццём і смерцю.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Карціны Джона Эверэта Міле
Катэгорыя:Карціны са збораў галерэі Тэйт
Катэгорыя:Карціны 1852 года
Катэгорыя:Карціны па сюжэтах твораў Уільяма Шэкспіра
Чэмпіянат свету па снукеры 1994

**Чэмпіянат свету 1994** (, таксама вядомы як *Embassy World Snooker Championship 1994* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 16 красавіка па 2 мая 1994 года на арэне тэатру Крусібл, у Шэфілдзе, Англія. Турнір стаў 57-м розыгрышам чэмпіянату свету, які быў заснаваны ў 1927 годзе. Кампанія Embassy у чарговы раз спансавала турнір. Прызавы фонд турніру склаў £1,068,000, з якіх £180,000 атрымаў пераможца.

Катэгорыя:Чэмпіянат свету па снукеры
Катэгорыя:1994 год у снукеры
Катэгорыя:Красавік 1994 года
Катэгорыя:Май 1994 года
Каласняк

**Каласня́к** (*Leymus*) — род кветкавых раслін сямейства метлюжковых.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны вышынёю 80—120 см з доўгім паўзучым карэнішчам. Сцёблы прамыя, моцныя, тоўстыя, аблісцслыя. Лісце цвёрдае, буйное, шырокалінейнае з шызым налётам. Суквецце — густы колас. Каласкі ланцэтныя, 4—-6-кветныя, безасцюковыя. Плод — падоўжаная жалабатая зярняўка.

## Арэал 
Пашыраны ў нетрапічных краінах Паўночнага паўшар’я і Паўднёвай Амерыкі, часткова ў гарах тропікаў. На Беларусі расце ; рэдкі заносны від, трапляецца на пясках у хвойніках, населеных пунктах і інш., цвіце ў чэрвені—ліпені.

## Віды 
Род Каласняк уключае 55 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне 
Кармавая, харчовая, дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* 
*  — С. 439—440.

## Спасылкі 
* 
* Leymus // The Plant List

Катэгорыя:Метлюжковыя
Спірыдовіч

**Спірыдовіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алена Спірыдовіч ― дыктар беларускага тэлебачання
* Уладзімір Спірыдовіч ― беларускі рок-музыкант
Алена Барысаўна Спірыдовіч

**Алена Барысаўна Спірыдовіч** (нар. , Мінск) — дыктар беларускага тэлебачання. Заслужаная артыстка Беларусі (1999).

## Біяграфія 
Скончыла БДУ (1983). З 1983 года працуе ў Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Беларусі. Вядучая нацыянальных і міжнародных фестываляў: «Славянскі Базар у Віцебску», кінафестываляў краін СНД «Лістапад» (з 1993) і расійскага «Кінатаўр», фестывалю працаўнікоў сяла «Дажынкі», тэлефестывалю песні «На перакрыжаваннях Еўропы» (з 1999), а таксама конкурсу маладых артыстаў эстрады «Зорная ростань».

## Узнагароды 
* ордэн Францыска Скарыны (2016)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Тэлевядучыя Беларусі
Экстракцыя

**Экстра́кцыя**, **Экстрагаванне** (ад ) — вылучэнне рэчыва з вадкай або цвёрдай сумесі з дапамогай арганічных растваральнікаў (экстрагентаў).

Экстракцыя вадкасная ў адрозненне ад экстракцыі цвёрдага цела працякае ў гетэрагеннай сістэме вадкасць—вадкасць і з'яўляецца самаадвольным працэсам выраўноўвання хімічных патэнцыялаў рэчываў у фазах, якія кантактуюць.

Экстракцыя цвёрдага цела ў фазу кенетычна падпарадкоўваецца законам масаабмену, дыфузіі, пераносу рэчыва, якое вылучаецца з цвёрдай фазы ў вадкую. Экстрагент падбіраюць так, каб у ім добра раствараўся кампанент, які трэба вылучыць з сумесі, і не раствараліся (ці мала раствараліся) іншыя кампаненты і зыходны растваральнік. Экстракцыя — адзін з найважнейшых метадаў раздзялення рэчываў, ачысткі ад дамешкаў. Выкарыстоўваецца для вылучэння арганічных злучэнняў з расліннай сыравіны, у гідраметалургіі (напрыклад, для вылучэння медзі), для раздзялення рэдкіх элементаў, у аналітычнай хіміі, вытворчасці порыстых пластмас, у радыяхіміі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Хімічныя метады
Катэгорыя:Хімічная тэхналогія
*
Эктапія

**Эктапія** ( — перамешчаны) — зрушэнне тканкі, органа ці яго часткі ў незвычайнае для яго месца. Асноўная прычына - прыроджаныя заганы развіцця. Найбольш часта сустракаюцца эктапія мачавога пузыра, мачаточніка, хрусталіка, яечка.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Анамаліі развіцця
Элган

**Элган** — патухлы шчытападобны вулкан ва Усходняй Афрыцы, на мяжы Кеніі і Уганды. Складзены з туфаў і агламератаў. Вышыня 4322 метраў. Каля вяршыні — кальдэра дыяметрам 11 кіламетраў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шчытавыя вулканы
Катэгорыя:Горы Уганды
Катэгорыя:Вулканы Кеніі
Поле

**Поле** — бязлесная раўніна; вялікая роўная пляцоўка, спецыяльна абсталяваная, прызначаная для чаго-небудзь.

Слова «поле» як тэрмін выкарыстоўваецца ў розных галінах ведаў:

* Матэматыка
** Алгебраічнае поле
** Канечнае поле
** Вектарнае поле

* Фізіка
** Фізічнае поле
** Гравітацыйнае поле
** Магнітнае поле
** Электрычнае поле
** Электрамагнітнае поле
** Поле Хігса

* Іншае
** Футбольнае поле

## Гл. таксама 
* Дзікае поле
Савана

**Савана:**

* Рака Савана — рака на паўднёвым усходзе ЗША
* Горад Савана — горад ЗША на ўзбярэжжы Атлантычнага акіяна
Гватэмальскі кетсаль

**Гватэмальскі кетсаль** — грашовая адзінка Гватэмалы. Атрымала сваю назву ў гонар нацыянальнай птушкі квезаль. Уведзена ў 1925 годзе замест ранейшага песа па суадносінах 60 песа = 1 кетсаль.

У звароце знаходзяцца манеты наміналам у 1, 5, 10, 25, 50 сентаво і 1 кетсаль, а таксама банкноты наміналам у 50 сентаво, 1, 5, 10, 20, 50, 100 і 200 кетсаль.

## Банкноты 
У абароце знаходзяцца банкноты наміналам 50 сентава, 1, 5, 10, 20, 50, 100 і 200 кетсаль розных гадоў выпуску. Банкноты старых узораў выпуску пасля 1948 з’яўляюцца плацежным сродкам, сустракаюцца вельмі рэдка і выключаюцца з абароту па меры зносу. Банкноты наступных серый адрозніваюцца нязначнымі зменамі ў афармленні і прыкметах абароны.

Катэгорыя:Гватэмала
Катэгорыя:Грошы
Фуэга

**Фуэга** ( — вулкан агню) — стратавулкан у заходняй частцы Гватэмалы. Вышыня над узроўнем мора — 3763 м. Знаходзіцца непадалёк ад горада Антыгуа, ляжыць у ланцугу вулканаў, якія працягнуліся ўздоўж ціхаакіянскага ўзбярэжжа Гватэмалы, і з’яўляецца часткай базальтавага вулканічнага комплексу. Адзін з самых актыўных вулканаў у Гватэмале. 13 верасня 2012 года адбылося чарговае вывяржэнне вулкана.

Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Вулканы Гватэмалы
Выгнанне бесаў з хлопчыка

[thumb|200px|*Выгнанне бесаў з хлопчыка*, [Цудоўны часаслоў герцага Берыйскага, 15 ст.]]
**Выгнанне бесаў з хлопчыка** — падзея евангельскага апавядання, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.

## Біблейскае апавяданне 
Падзея запісана ў Евангеллях ад Марка 9:14-29, Матфея 17:14-21 і Лукі 9:37-49.

Згодна Евангелляў Ісус здзейсніў гэты цуд пасля таго, як Ён спусціўся з гары пасля Свайго ператварэння. Чалавек у натоўпе папрасіў Ісуса вылечыць яго сына, які быў апантаны дэманамі: у сына з рота ішла пена, ён скрыгатаў зубамі і станавіўся раз'юшаным. Чалавек папрасіў вучняў Ісуса, каб яны выгналі нячыстага духа, але яны не змаглі.

Ісус папрасіў, каб да Яго прывялі хлопчыка. Калі ж да Яго прывялі хлопчыка, злы дух паваліў хлопчыка на зямлю, і ён стаў біцца ў канвульсіях і каталася з пенай у рота. Ісус спытаўся ў бацькі хлопчыка, як доўга хлопчык у такім стане? Той адказаў, што з самага дзяцінства, злы дух часта кідаў яго ў агонь або ў ваду, каб забіць яго. І ён дадаў: «*Але калі можаш што-небудзь рабіць, злітуйся над над намі і дапамажы нам*». Ісус адказаў яму: «*Што Я магу зрабіць, усё магчыма веруючаму*». Тады бацька хлопчыка усклікнуў: «*Я веру, дапамажы, калі не хапае веры*».

У гэты час пачаў збірацца натоўп. Тады Ісус забараніў злому духу: «*Глухі і нямы дух, Я загадваю табе, выйдзі з яго і не ўваходзь у яго зноў*». Хлопчык ўскрыкнуў, паваліўся на зямлю і стаў падобны на мёртвага так, што шмат хто сказаў: «*Ён памёр*». Але Ісус, узяўшы хлопчыка за руку, падняў яго на ногі, і ён устаў.

Пасля таго, як мужчына пайшоў, Ягоныя вучні спыталіся ў Яго сам-насам, чаму яны не маглі выгнаць беса? Хрыстос адказаў, што гэты род можна выгнаць толькі малітвай і пастом.

Гэты цуд дэманструе не толькі сілу Хрыста над бесамі, але паказвае моц веры, якая патрабуецца як ад тых, каго вылечваюць, дык і ад тых, хто вылечвае.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цуды Ісуса Хрыста
Брагінскі гісторыка-этнаграфічны музей

**Брагінскі гістарычны музей з карціннай галерэяй** — музей, заснаваны ў г. п. Брагін у студзені 1987 г. Брагінскім райвыканкамам. Адкрыты для наведвальнікаў у 1988 г.

Асновай першай экспазіцыі сталі карціны беларускіх мастакоў В. Барабанцава, У. Кожуха, М. Цудзіка, В. Шматава, якія яны стварылі на аснове ўражанняў ад паездкі па Брагінскім раёне.

## Фонды і экспазіцыя 
Асноўны фонд музея (2008) налічвае 1577 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 297 адзінак Агульная плошча памяшканняў 622 м², экспазіцыйных — 328 м². Дырэктар Т. В. Высоцкая.

Асноўная экспазіцыя размешчана ў 4 залах. У гістарычнай зале экспануюцца матэрыялы па гісторыі Брагіншчыны ад старажытнасці да 1-й палавіны 20 ст. Зала «Палеская хатка» ўяўляе інтэр'ер сялянскай хаты, дзе прадстаўлены асноўныя элементы побыту, прылады працы палешука. У зале баявой славы, прысвечанай Вялікай Айчыннай вайне, захоўваюцца дакументы, якія выдавалі мясцовым жыхарам акупацыйныя ўлады, даецца апісанне матэрыльных страт, нанесеных гітлераўскімі захопнікамі Брагінскаму раёну, прадстаўлены лічбы ахвяр па кожным сельсавеце, лісты франтавікоў, дакументы воінаў і партызан, рэшткі снарадаў, ваенная форма, узнагародныя лісты, копіі прадстаўленняў да звання Героя Савецкага Саюза ўраджэнцаў раёна П. С. Жукава, С. С. Мацапуры, П. І. Шпетнага. Зала, прысвечаная ліквідатарам наступстваў катастрофы на ЧАЭС, знаёміць з біяграфіямі, фотаздымкамі ўдзельнікаў ліквідацыі.

У калекцыі музея карціны беларускіх мастакоў, напісаныя ў адселеных вёсках Брагінскага раёна ў час экспедыцыі 1986 г., узоры дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (ручнікі, даразахавальніца XVIII ст. і г.д.), абразы. Найбольшую цікавасць выклікае метэарыт «Брагін» вагой 38 кг.

У музеі дзейнічаюць пастаянныя выстаўкі: «Згубленая зямля», якая прысвечана памяці пра землі, найбольш пацярпелыя ад чарнобыльскай катастрофы (створана жыхарамі з адселеных вёсак, часткова прадстаўленая матэрыяламі з фондаў музея); «Жывапіс беларускіх мастакоў 2-й палавіны XX ст. Пейзажы», прадстаўленая палотнамі А. Даўгялы, П. Масленікава, В. Шматава, Л. Шчамялёва, Л. Эрлер і інш., якія адлюстроўваюць багацце прыроды краю, непаўторны каларыт Палесся; «Памяці В. Шматава», дзе дэманструюцца карціны разнастайнай тэматыкі, падараваныя аўтарам музею; «Алея Славы», якая знаёміць з партрэтамі землякоў — Герояў Сацыялістычнай Працы.

Музей ажыццяўляе міжнародную дзейнасць, у 2005 г. створаны сайт «Чарнобыльская спадчына». 17 чэрвеня 2006 г. сумесна з французскай арганізацыяй «Спадчына без межаў» адкрыта выстаўка «Згубленая зямля» з нагоды 20-годдзя аварыі на ЧАЭС (мастацкі дырэктар У. Цэслер, канцэпцыя А. Давідовіча).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт музея 
* Музей у «Одноклассниках»

Катэгорыя:Этнаграфічныя музеі
Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Музеі Брагінскага раёна
Катэгорыя:Культура Брагінскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Брагінскага раёна
Катэгорыя:Брагінскі раён
Катэгорыя:Брагін
Чыкабаль

**Чыкабаль** () — вулкан, размешчаны на захадзе Гватэмалы, у дэпартаменце Кесальтэнанга. Вышыня 2712 м. У кратары вулкана ўтварылася возера «Лагуна Чыкабаль» з моцна мінералізаванай вадой, смарагдава-зялёнага колеру. Вулкан і берагі возера пакрытыя лясамі.

Катэгорыя:Вулканы Гватэмалы
Сіджунджунг

**Акруга Сіджунджунг** () — акруга ў складзе правінцыі Заходняя Суматра. Адміністрацыйны цэнтр — горад Муара-Сіджунджунг.

## Геаграфія 
Плошча акругі — 3 130,8 км². На паўночным захадзе мяжуе з акругамі Ліма-Пулух-Кота і Танах-Датар, а таксама з тэрыторыяй муніцыпалітэта Савахлунта, на поўдні — з акругамі Салок і Дхармасрая, на поўначы — з тэрыторыяй правінцыі Рыау.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2010 года, на тэрыторыі акругі пражывала 201823 чалавека.

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя акругі Сіджунджунг адміністрацыйна падзяляецца на 8 раёнаў (*kecamatan*):

* Купітан
* IV Нагары
* Кота VII
* Сумпур-Кудус
* Сіджунджунг
* Лубук-Тарок
* Танджунг-Гаданг
* Каманг-Бару

Катэгорыя:Акругі правінцыі Заходняя Суматра
Тэкуамбура

**Тэкуамбура** () — патухлы вулкан, размешчаны на поўдні Гватэмалы, у дэпартаменце Санта-Роса, за 50 км ад горада Гватэмала.

Вышыня 1845 метраў. Сфармаваўся ў Кардыльерах прыблізна 38000 гадоў таму ў форме падковы. У кратары вулкана ўтварылася возера з моцна мінералізаванай вадой. Апошняя вулканічная актыўнасць быў 2900 гадоў таму.

Катэгорыя:Вулканы Гватэмалы
Такана

**Такана** () — вулкан у Цэнтральнай Амерыцы, размешчаны на мяжы Гватэмалы і Мексікі. Такана з’яўляецца актыўным стратавулканам.

Вышыня 4093 (4064) м. З’яўляецца 10-м па вышыні ў Мексіцы і 2-м у Гватэмале. Ён размешчаны за 15 км на поўнач ад горада Какааатан штата Ч’япас у Мексіцы, а з боку Гватэмалы ў дэпартаменце Сан-Маркас. Вядомыя вывяржэнні адбываліся ў 1855, 1878, 1903, з 1949 па 1951 гады. Апошняе вывяржэнне зафіксавана ў 1986 годзе.

Катэгорыя:Вулканы Гватэмалы
Катэгорыя:Вулканы Мексікі
Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Папакатэпетль

**Папакатэпетль** (, ) — дзеючы вулкан у Мексіцы. Назва паходзіць ад двух слоў на мове науатль: Папак — «гарачы» і тэпетль — «пагорак». Папакатэпетль — другая па вышыні гара Мексікі пасля вулкана Арысаба (5675 м.). Папакатэпетль знаходзіцца побач з патухлым вулканам Істаксіўатль. Назвы гэтых двух гор з'яўляюцца імёнамі герояў легенды пра Папакатэпетль і Істаксіўатль.

Катэгорыя:Вулканы Мексікі
Катэгорыя:Стратавулканы Мексікі
Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Геаграфія Месаамерыкі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Мексіцы
Катэгорыя:Міфалогія ацтэкаў
Арысаба (вулкан)

**Арысаба** () або **Чытлалтэпетль** (, ад чытлалі — «зорка», тэпетль — «гара») — вулкан у Мексіцы, самая высокая вяршыня краіны. Яе вышыня складае 5636 м па дадзеных GPS і 5611 м па дадзеных сістэмы INEGI. Стратавулкан, зафіксаваныя вывяржэнні ў 1569, 1566, 1545—1565?, 1537, 1613 і 1630 гг. Апошняе вывяржэнне адбылося ў 1687 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вулканы Мексікі
Катэгорыя:Стратавулканы
Францішак Далеўскі

**Францішак Дамінікавіч Далеўскі** (;  — , фальв. Руднікі Лідскага пав.) — адзін з кіраўнікоў Паўстання 1863—1864 гадоў.

Нарадзіўся ў сям'і дробнага шляхціча Дамініка Далеўскага. Падчас вучобы ў Віленскай гімназіі, разам з братам Аляксандрам у 1845 годзе стварыў таемную арганізацыю «Брацкі саюз» (з 1846 года «Брацкі саюз літоўскай моладзі»). Асуджаны да пакарання смерцю, замененага 15 гадамі катаргі. Вярнуўся ў Вільню ў 1860 годзе. Актыўна удзельнічаў у Паўстанні 1863—1864 гадоў, быў членам Віленскага паўстанцкага камітэту «белых». У ліпені 1863 года арыштаваны і асуджаны да 20 гадоў катаргі.

## Літаратура 
* Polski stownik biograficzny, t. 4. — Krakow, 1938;
* Беларуская энцыклапедыя. Т 6. — Мн., 1998.
* Далевские // Большая Советская энциклопедия: В 30 т. — 3-е изд. — М., 1969—1978. — Т. 7. — С. 511;
* Смирнов А. Ф. Революционные связи народов России и Польши. 30—60 гг. XIX в. — М., 1962.
* Wielka encyklopedia powszechna PWN. — Warszawa, 1963.

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Далеўскія
Партрэт Якуба Коласа (карціна Кругера)

**Партрэт Якуба Коласа** — карціна беларускага мастака Янкеля Кругера, напісаная ў 1923 годзе. Захоўваецца ў Дзяржаўным літаратурным музеі Янкі Купалы ў Мінску.

2 жніўня 2016 года Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь карціне разам з партрэтам Янкі Купалы нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці Беларусі рэспубліканскага значэння.

## Апісанне 
Малады ў тыя гады Якуб Колас паказаны ў простай салдацкай гімнасцёрцы на фоне сельскага пейзажу. Мастак як бы падкрэслівае змест коласаўскай лірыкі, вытокі якой у народным жыцці. У вачах паэта, упартым падбародку, моцна сціснутых вуснах адчуваецца цвёрдасць характару, сталасць творчай думкі. У выніку атрымаўся глыбока псіхалагічны твор, хоць жывапісныя якасці яго невысокія. Партрэт Якуба Коласа з’яўляецца адным з характэрных для манеры мастака, дзе рэалізм агульнай трактоўкі імкнецца да найбольшай дакладнасці партрэтнага падабенства, а задні план — у гэтым выпадку тыповая беларуская вёска — служыць для частковай унутранай характарыстыкі асобы.

## Літаратура 
* Каталог. Сучаснае Беларускае мастацтва. М.Шчакаціхін. В.Ластоўскі Менск, 1929
* 

Катэгорыя:Янкель Мордухавіч Кругер
Катэгорыя:Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы
Катэгорыя:Якуб Колас
Катэгорыя:Партрэты
Белізскі долар

**Белізскі долар** — грашовая адзінка дзяржавы Беліз. Адзін долар Беліза роўны 100 цэнтам. Міжнароднае абазначэнне — **BZD**. У грашовым звароце знаходзяцца банкноты наміналам у 100, 50, 20, 10, 5, 2 і 1 долар, а таксама манеты наміналам у 1 долар, 50, 25, 10, 5 і 1 цэнт.

Катэгорыя:Долар
Катэгорыя:Грошы Беліза
Катэгорыя:Паўночнаамерыканскія валюты
Конрад Лорэнц

**Конрад Захарыяс Лорэнц** (; , Вена — , Вена) — аўстрыйскі вучоны, адзін з заснавальнікаў эталогіі — навукі аб паводзінах жывёл, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1973, сумесна з Карлам фон Фрышам і Нікаласам Тынбергенам).

Скончыў медыцынскі факультэт Венскага ўніверсітэта, але медыцынскай практыкай не займаўся, прысвяціў сябе даследаванню паводзін жывёл. У 1920-я гады прайшоў стажыроўку ў Англіі пад кіраўніцтвам вядомага біёлага і філосафа Джуліяна Хакслі. Затым пачаў самастойныя даследаванні ў Аўстрыі.

Быў членам НСДАП. У 1940 годзе стаў прафесарам Кёнігсбергскага ўніверсітэта. У гады Другой сусветнай вайны прызваны ў вермахт і камандзіраваны на Усходні фронт. У 1944 годзе пры адступленні германскай арміі трапіў у савецкі палон і чатыры гады правёў у лагеры для ваеннапалонных у Арменіі. У палоне пачаў працу над кнігай «Адваротны бок люстэрка» і адрокся ад сваіх нацысцкіх перакананняў. У 1948 годзе вярнуўся ў Германію і прывёз дадому свой рукапіс. У 1950 годзе ў Баварыі заснаваў Інстытут фізіялогіі. У 1963 годзе апублікаваў кнігу, прысвечаную агрэсіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Катэгорыя:Выкладчыкі Кёнігсбергскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Вены
Катэгорыя:Заолагі Аўстрыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Папулярызатары біялогіі
Катэгорыя:Этолагі
Катэгорыя:Эвалюцыяністы
Катэгорыя:Члены НСДАП
Катэгорыя:Ваеннапалонныя Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Калінгі
Ёзэф Шумпетэр

**Ёзэф Шумпетэр** (; ) — аўстрыйскі і амерыканскі эканаміст, палітолаг, сацыёлаг і гісторык эканамічнай думкі. Папулярызаваў тэрмін «Крэатыўнае разбурэнне» ў эканоміцы, і тэрмін «Элітарная дэмакратыя» ў паліталогіі.

У 1986 годзе ў гонар заслуг эканаміста і для вывучэння яго творчасці было створана «Міжнароднае таварыства Ёзэфа Шумпетэра»; у 2001 годзе ў Берліне заснаваны Інстытут Шумпетэра. Частка асабістай бібліятэкі вучонага захоўваецца ў такійскім універсітэце Хітацубасі (бібліятэка Шумпетэра).

## Спасылкі 
* 
*

Катэгорыя:Міністры фінансаў Аўстрыі
Катэгорыя:Эканамісты Аўстрыі
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Чэхіі
Людвіг фон Мізес

**Людвіг фон Мізес** (, , Лемберг — , Нью-Ёрк) — эканаміст, матэматык, філосаф, гісторык, прыхільнік класічнага лібералізму, які ўнёс значны ўклад у развіццё аўстрыйскай школы эканомікі. Разам з Ф. А. фон Хаекам з'яўляецца адным з заснавальнікаў філасофіі лібертарыянства.

Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Венскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі Таварыства «Мон Пелерын»
Катэгорыя:Постаці Чарнаўцоў
Катэгорыя:Лібертарыянцы
Катэгорыя:Эканамісты Аўстрыі
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Df

**df** (абрэвіятура ад **d**isk **f**ree) — утыліта ў UNIX і UNIX-падобных сістэмах, паказвае спіс усіх файлавых сістэм паводле імёнаў прылад, паведамляючы іх памер, занятую і вольную прастору, пункты мантавання.

Ключ **-k** ужываецца для паказу памераў блокамі па 1 кілабайту, замест усталяваных па змоўчванню блокаў у 512 байт

```bash
$ df -k
    Filesystem           1K-blocks      Used Available Use% Mounted on
    /dev/sda1              4166504   2449824   1505028  62% /
    /dev/sda2             30056044  14173604  14351852  50% /usr
    /dev/sda3             63988404   2690328  58047656   5% /var
    tmpfs                   524288        60    524228   1% /tmp
```

Ключ **-h** ці **--human-readable** пакажа памер у звыклым чалавека-чытальным фармаце

```bash
$ df -h
    Filesystem            Size  Used Avail Use% Mounted on
    /dev/sda1             4.0G  2.4G  1.5G  62% /
    /dev/sda2              29G   14G   14G  50% /usr
    /dev/sda3              62G  2.6G   56G   5% /var
    tmpfs                 512M   60K  512M   1% /tmp
```

Утыліту df можна ўжыаць для атрымання інфармацыі аб тым, да якой файлавай сістэмы датычыцца пэўны каталог. Напрыклад для быгучага каталога:

```bash
$ df -k .
    Filesystem           1K-blocks      Used Available Use% Mounted on
    /dev/sda1              4166504   2449796   1505056  62% /
```

## Гл. таксама 
* du

Катэгорыя:Утыліты UNIX
Віктар Франкл

**Віктар Эміль Франкл (Франкль)** (; ) — аўстрыйскі псіхіятр, псіхолаг і неўролаг. Быў вязнем нацысцкіх канцэнтрацыйных лагераў. Стваральнік лагатэрапіі — метаду экзістэнцыйнага аналізу, які стаў асновай Трэцяй Венскай школы псіхатэрапіі.

## Светапогляд 
Аўтар звяртае ўвагу на феномен экзістэнцыяльнага вакууму, калі чалавек губляе ўнутраныя апоры і не знаходзіць сіл жыць далей. Сапраўднай пагрозай для сучаснасці з’яўляецца не фізічны боль, а адсутнасць сэнсу ў штодзённых справах. Менавіта пошук адказу на пытанне «дзеля чаго» становіцца галоўнай задачай для асобы ў моманты выпрабаванняў.

Досвед Франкла ў нацысцкіх канцлагерах пацвердзіў, што ўнутраную свабоду чалавека немагчыма адабраць нават у самых жудасных умовах. Чалавек як духоўная істота здольны да саматрансцэндэнцыі — выхаду за межы ўласнага «я» дзеля іншай асобы або вышэйшай справы. Сэнс жыцця не выдумляецца адвольна, а адкрываецца праз канкрэтныя сітуацыі, працу, любоў ці годнае стаўленне да пакут.

## Беларускія пераклады 
* …Усё ж сказаць жыццю «так» / Віктар Франкль. — Мінск: Тэхналогія, 2024. — 232 с.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Філасофскія нататкі — Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё.
* 

Катэгорыя:Экзістэнцыялісты
Катэгорыя:Псіхіятры Аўстрыі
Катэгорыя:Псіхолагі Аўстрыі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Вены
Катэгорыя:Вязні канцлагера Тэразін
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Хайфскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выжылі ў Халакосце
Катэгорыя:Выжылі ў канцлагеры Асвенцім
Катэгорыя:Вязні канцлагера Дахау
Chdir

**cd** таксама даступная як **chdir** ( перакладаецца як *змяніць каталог*) — каманда каманднага радка, якая ўжываецца для змены бягучага каталога ў Unix, Linux, DOS, Windows, а таксама ў іншых аперацыйных сістэмах. Таксама даступна для выкарыстання ў скрыптах каманднага інтэрпрэтатара альбо ў пакетных файлах DOS (.bat). cd часта ўбудавана ў абалонкі, такія як Bourne shell, csh, tcsh, bash (дзе выклікаецца С функцыя POSIX **`chdir()`**) і ў DOS COMMAND.COM.

## Выкарыстанне 
Каманду cd можна выкарыстоўваць для пераходу ў які-небудзь каталог файлавай сістэмы, у тым ліку ў каранёвы каталог, падкаталогі, а таксама для вяртання назад у хатні каталог. Напрыклад, калі ў Unix-падобнай сістэме бягучы рабочы каталог хатні (~), карыстальнік можа праглядзець яго змесціва і перайсці да падкаталога `games`, скарыстаўшы такія каманды: 

**cd** дае розны эфект у розных аперацыйных сістэмах, калі ўжываць яе без аргументаў. Так у DOS будзе паказаны поўны шлях да бягучага рабочага каталога, а ў Unix адбудзецца пераход у хатні каталог. Эфект ад каманды cd у розных скрыптах альбо пакетах таксама адрозніваецца. Напрыклад у DOS можна непасрэдна змяніць рабочы каталог з пакетнага файла з дапамогай каманды, а ў UNIX выклік у скрыпце cd, як правіла, не змяняе рабочы каталог карыстальніка (як следства перадачы кіравання ў UNIX-скрыптах асобнай абалонцы з уласнай адраснай прасторай).

## Глядзі таксама 
* pwd
* ls

## Спасылкі 
* The Open Group Base Specifications Issue 6 and IEEE Std 1003.1, 2004 Edition

Катэгорыя:Стандартныя праграмы для Unix
Кангрэс Гватэмалы

**Кангрэс Гватэмалы** () — аднапалатны парламент Гватэмалы. 158 дэпутатаў выбіраюць раз у чатыры гады.

## Выбары 
* 9 верасня 2007 г.
* 11 верасня 2011 г.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Кангрэса Гватэмалы

Катэгорыя:Гватэмала
Педра дэ Альварада

**Педра дэ Альварада і Кантрэрас** (; каля 1485, Бадахос, Эстрэмадура, Іспанія -, паблізу Гвадалахары, Новая Іспанія) — іспанскі канкістадор з тытулам адэлантада, які адказваў за заваяванне Цэнтральнай Амерыкі, першы губернатар Гватэмалы. Індзейцы называлі яго «Танаціў» ( — «Сонца») за ярка-руды колер яго валасоў. Адрозніваўся надзвычайнай жорсткасцю, стаў адным з ключавых персанажаў «Чорнай легенды».

## Літаратура 
* Gustavo González Villanueva, *El testamento del Adelantado Don Pedro de Alvarado. El hombre y el mito*, San José, C.R.: Promesa, 2007
* Díaz del Castillo, Bernal (1632) Historia verdadera de la conquista de la Nueva España. Р. 266.
* Vázquez Chamorro, Germán (2003) «La conquista de Tenochtitlan» colección «Crónicas de América», compilación de los cronistas J.Díaz, A.de Tapia, B.Vázquez, F. de Aguilar; «Relación de méritos y servicios» pp.&nbsp;121–147. Dastil, S.L. ISBN 84-492-0367-8

Катэгорыя:Гісторыя Мексікі
Катэгорыя:Гісторыя Гватэмалы
Катэгорыя:Гісторыя Эквадора
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Канкістадоры
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бадахосе
Калінавы мост

**Калінавы мост** — у беларускай міфалогіі і фальклоры мост, які звязваў чалавечы свет са светам смерці. Ноччу ці ў пераходныя тэрміны сутак (вечар, сутонне, раніца) мост рабіўся зонай кантакту чалавека з нячыстай сілай ці пачварамі, а днём ці на світанку — месцам сустрэчы з прадстаўнікамі боскай сферы.

## Літаратура 
* Міфалогія беларусаў: энцыклапедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл.

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларускі фальклор
Узброеныя сілы Украіны

**Узброеныя сі́лы Украі́ны** (УСУ) — ваеннае фарміраванне, на якое, у адпаведнасці з Канстытуцыяй Украіны, ускладаюцца абарона Украіны, абарона яе суверэнітэту, тэрытарыяльнай цэласнасці і недатыкальнасці.

Узброеныя сілы Украіны забяспечваюць стрымліванне ўзброенай агрэсіі супраць Украіны і адпор ёй, ахову паветранай прасторы дзяржавы і падводнай прасторы ў межах тэрытарыяльных водаў Украіны. Злучэнні, ваенныя часткі і падраздзяленні Узброеных сіл Украіны ў адпаведнасці з законам, у межах, вызначаных указамі Прэзідэнта Украіны (якія зацвярджаюцца Вярхоўнай Радай Украіны) могуць прыцягвацца да ажыццяўлення мераў прававога рэжыму ваеннага і надзвычайнага становішча, узмацнення аховы дзяржаўнай мяжы Украіны і выключнай (марской) эканамічнай зоны, кантынентальнага шэльфу Украіны і іх прававога афармлення, ліквідацыі надзвычайных сітуацый прыроднага і тэхнагеннага тыпу, надаванне ваеннай дапамогі іншым дзяржавам, а таксама ўдзелу ў міжнародным ваенным супрацоўніцтве і міжнародных міратворчых аперацыях на падставе міжнародных дагавораў Украіны ў парадку і на ўмовах, вызначаных заканадаўствам Украіны.

4 кастрычніка 2018 года Вярхоўная Рада Украіны прыняла Закон «Аб унясенні змяненняў у статут Узброеных Сіл Украіны», якім было зацверджана новае прывітанне ва ўкраінскай арміі, прэзентаванае падчас параду на Дзень незалежнасці ў Кіеве: «Слава Україні!» — «Героям Слава!». Дакументам таксама былі ўнесены змены ў Статут УСУ, дзе слова «таварыш» замянілі на «пан» і «пані».

## Структура 
Ваеннае кіраванне Узброенымі сіламі ажыццяўляе Генеральны штаб. Арганізацыйна Узброеныя сілы Украіны складаюцца з органаў ваеннага кіравання, аб’яднанняў; злучэнняў, ваенных частак, ваенных навучальных устаноў і іншых устаноў і арганізацый.

На сённяшні час да складу УС Украіны адносяцца:
*  Сухапутныя войскі
*  Паветраныя сілы
*  Ваенна-марскія сілы
** Ваенна-марскія сілы
** Марская пяхота

## Гл. таксама 
* Служба знешняй разведкі Украіны
* Служба бяспекі Украіны
* Белая кніга Украіны

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Міністэрства абароны Украіны
Біма (мова)

**Біма** () або *мбоджа* (саманазва: *Nggahi Mbojo*)  — аўстранезійская мова, родная мова народа мбоджа. Распаўсюджана пераважна на ўсходзе інданезійскага вострава Сумбава і на суседніх астравах. Агульная колькасць носьбітаў (2011 г.) - 754 тыс. чал.

## Асноўныя дыялекты 
* Кола
* Сангар
* Талаверы
* Біма
* Мбоджа

Дыялект сангар мае значныя запазычанні з папуаскіх моў. 

## Спасылкі 
* Bima
* SWEARING EXPRESSIONS IN MBOJO LANGUAGE
* Resources on Bimanese (Mbojo) and Austronesian and regional languages 

Катэгорыя:Аўстранезійскія мовы
Сіра Ісіі

**Сіра Ісіі** (, Сібаяма — ) — японскі мікрабіёлаг, генерал-лейтэнант Імператарскай арміі Японіі.

## Біяграфія 
### Раннія гады 
Нарадзіўся ў вёсцы Сібаяма, акруга Самбу, прэфектура Тыба. Вывучаў медыцыну ў Імператарскім універсітэце Кіёта. У 1922 годзе атрымаў прызначэнне ў 1-ы армейскі шпіталь і медыцынскую школу ў Токіа. Праз два гады перайшоў зноў ва ўніверсітэт Кіёта. У 1928—1930 гадах ажыццявіў даследчую паездку ў заходнія краіны, дзе займаўся вывучэннем эфектаў біялагічнае і хімічнае зброі. Місія Сіра была прызнана надзвычай паспяховай, і неўзабаве ён трапіў пад патранат ваеннага міністра Садаа Аракі.

### Даследаванні біялагічнай зброі 
У 1932 годзе Сіра пачаў эксперыменты з біялагічнай зброяй у выглядзе сакрэтнага праекта японскай арміі ў крэпасці Жонгма. У 1936 годзе ля Харбіна быў разгорнуты лагер Атрада 731. Даследаванні былі засакрэчаны, і для адводу вачэй атрад займаўся пошукамі ў галіне абеззаражання вады. 9 лютага 1939 года ў Токіа Сіра прачытаў лекцыю аб бактэрыялагічнай зброі ў вялікай канферэнц-зале ваеннага міністэрства. Таксама перад гледачамі была праведзена вівісекцыя.

З 1940 года Сіра быў прызначаны начальнікам упраўлення біялагічнай зброі Квантунскай арміі, таксама працаваў у бактэрыялагічным дэпартаменце Ваенна-медыцынскай акадэміі. У 1942 годзе пачаліся выпрабаванні бактэрыялагічнай зброі, для якіх выкарыстоўваліся кітайскія ваеннапалонныя і мірныя жыхары. Атрадам 731 праводзіліся даследаванні па інфільтрацыі людзей з дапамогай розных мікраарганізмаў, правакаваліся аборты, сардэчныя прыступы, абмаражэнні. У 1942—1945 гадах Сіра быў галоўным ваенным урачом 1-й японскай арміі.

### Пасля вайны 
У канцы Другой сусветнай вайны быў арыштаваны амерыканцамі, аднак у 1946 годзе атрымаў імунітэт у абмен на інфармацыю аб даследаваннях біялагічнай зброі, заснаваных на эксперыментах над людзьмі. У выніку Сіра так і не быў пакараны за ваенныя злачынствы. Паводле выказванняў яго дачкі Харумі, Сіра памёр у Японіі ад раку горла. Паводле іншых звестак, ён пераехаў у Мэрыленд, дзе працягнуў свае даследаванні.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Barenblatt, Daniel. A Plague Upon Humanity: the Secret Genocide of Axis Japan’s Germ Warfare Operation, HarperCollins, 2004.
* Gold, Hal. Unit 731 Testimony, Charles E Tuttle Co., 1996.
* Williams, Peter. Unit 731: Japan’s Secret Biological Warfare in World War II, Free Press, 1989.
* Harris, Sheldon H. Factories of Death: Japanese Biological Warfare 1932-45 and the American Cover-Up, Routledge, 1994.
* Endicott, Stephen and Hagerman, Edward. The United States and Biological Warfare: Secrets from the Early Cold War and Korea, Indiana University Press, 1999.
* Handelman, Stephen and Alibek, Ken. Biohazard: The Chilling True Story of the Largest Covert Biological Weapons Program in the World—Told from Inside by the Man Who Ran It, Random House, 1999.
* Harris, Robert and Paxman, Jeremy. A Higher Form of Killing : The Secret History of Chemical and Biological Warfare, Random House, 2002.
* Barnaby, Wendy. The Plague Makers: The Secret World of Biological Warfare, Frog Ltd, 1999.

Катэгорыя:Ваенныя Японіі
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Японіі
Катэгорыя:Біялагічная зброя
Кінгі

**Кінгі** — у беларускай міфалогіі прыгажуня-каралева, палац якой стаяў ля ракі Нараў, недалёка ад месца ўпадзення ў Буг. Калі прыгажуня гуляла па сваім садзе і слухала спевы птушак, зямля раптам затрэслася, і палац праваліўся ўніз, а на яго месцы вырасла невялічкая гара. З таго часу Кінгі кожную ноч выходзіла з зямлі і раскладала вогнішча, чакаючы, пакуль хтосьці з людзей нарве ёй кветак. Але людзі, пабачыўшы вогнішча здалёку, абыходзілі падазронае месца бокам. Аднойчы агонь заўважыў стары разбойнік. Кінгі прапанавала яму нарваць кветак у абмен на золата. Разбойнік кінуўся на яе з нажом, але дзяўчына знікла, а злодзей ператварыўся ў валун. Легенда спалучае адразу некалькі папулярных сюжэтаў: пра паселішчы, якія праваліліся пад зямлю; пра чалавека, які стаў камнем і г.д.

## Літаратура 
* Легенды і паданні /Склад М. Я. Грынблат, А. І. Гурскі. Мн., 1983. с 362—363

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларускі фальклор
Усумасінта

**Усумасінта** () — рака ў Цэнтральнай Амерыцы. Працякае па паўднёва-ўсходняй частцы Мексікі і паўночным захадзе Гватэмалы. Яе агульная даўжыня складае 560 км, сама рака адносіцца да найбольш паўнаводных рэк Цэнтральнай Амерыкі. Утвараецца ў выніку зліцця рэк Пасьён і Салінас, абедзве з якіх цякуць у Гватэмале. Усумасінта ўтварае мяжу паміж Гватэмалай і мексіканскім штатам Ч’япас. Ніжэй па цячэнні Усумасінта цячэ праз штат Табаска і ўпадае ў Мексіканскі заліў. На беразе Усумасінты размешчаны руіны старажытных гарадоў культуры мая — Яшчылана і Педрас-Неграс.

Катэгорыя:Рэкі Гватэмалы
Катэгорыя:Рэкі Мексікі
Вясёлка (беларуская міфалогія)

**Вясёлка** — прыродная з’ява, насычаная разнастайным міфаэпічным зместам у беларускай міфалогіі і фальклоры. Часцей уяўлялася як жывая істота.

Згодна з паданнем, якое Е. Раманаў зафіксаваў на Сеннешчыне, вясёлка — гіганцкі нябесны змей (цмок), які, бывае, абернецца дугой над Лукомскім возерам і п’е ваду. Калі спускаецца на зямлю, прымае прыгожае чалавечае аблічча. Пярун (так у дадзеным сюжэце называюць маланку) тройчы б’е ў цмока і забівае яго. Верагодна, гэтае паданне захавала рэшткі асноўнага балта-славянскага міфа аб бітве Перуна (бога-грымотніка) і Змея.

## Літаратура 
Міфалогія беларусаў: энцыклапедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл.

## Гл. таксама 
Вясёлка (прыродная з’ява)

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Красналюдкі

[thumb|[Язэп Драздовіч. Маляваны дыван «Красналюдка — казачнік-бай». 1948 г. ]]
**Красналюдкі** — у беларускай і польскай міфалогіі народ маленькіх чалавечкаў.

Вядомыя як апекуны жытла. Мяркуецца, што антрапалагічна яны паходзяць ад душ продкаў ці памерлых немаўлят. Назва іх звычайна звязваецца з чырвоным колерам галаўных убораў. Удзень хаваюцца пад парогам, за печчу, у мышыных норах, закутках у кузні ці стайні. Уначы, калі людзі кладуцца спаць, выходзяць і да першых пеўняў ходзяць навокал, заканчваюць перарваныя працы па доме, сцерагуць дзяцей ад злых духаў. Спарадычна сустракаецца матыў злых красналюдкаў, якія шкодзяць людзям.

Паданні аб красналюдках верагодна маюць нямецкае паходжанне, у польскай літаратуры ўпершыню згадваюцца на мяжы XVI—XVII стагоддзяў.

На Піншчыне «гаворать, гэто такіе маленькій народ» (вёска Кончыцы Пінскага раёна). У Астравецкім раёне красналюдкамі палохалі дрэнных дзяцей («Сядзіце ціха, бо вунь на плоце красналюдкі сідзяць і заберуць вас»). Апавяданні пра красналюдкаў сустракаюцца і ў Зэльвенскім раёне.

## Мультфільм 
На Нацыянальнай кінастудыі «Беларусьфільм» у 2019 годзе быў зняты мультыплікацыйны фільм «Красналюдкі» з цыкла «У Палессі на балоце» (аўтар сцэнарыя, рэжысёр-пастаноўшчык і мастак-пастаноўшчык Раман Бурмакоў). Мультфільм прымаў удзел у некалькіх кінафестывалях і быў прызнаны лепшым анімацыйным фільмам на Міжнародным кінафестывалі ў Чыкага ў 2021 годзе.

## Гл. таксама 
* Гномы

## Літаратура 
* Дзіцячы фальклор. / Склад. А. Барташэвіч. — Мн., 1972.
* Жывое слова. — Мн., 1978.

## Спасылкі 
* Краснолюдки // Энциклопедия Руниверсалис
* Краснолюдки. Детский мультфильм  // Беларусьфільм
* Беларускі анімацыйны фільм «Красналюдкі» прызнаны лепшым на фестывалі ў Чыкага // БелТА

Катэгорыя:Міфічныя істоты
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Катэгорыя:Польская міфалогія
Хабёр (міфалогія)

**Хабёр** — у беларускім фальклоры цар усіх ракаў, якога можна было пазнаць па залатых клюшнях і вачах. У чарадзейных казках — чароўны памочнік героя, які загадвае ракам знайсці ў моры згублены пярсцёнак.

## Літаратура 
* 
* Міфалогія беларусаў: энцыкладпедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл.

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларускі фальклор
Заходні Пасаман

**Акруга Заходні Пасаман** () — акруга ў складзе правінцыі Заходняя Суматра. Адміністрацыйны цэнтр — горад Сімпанг-Эмпат.

## Геаграфія 
Плошча акругі — 3 887,77 км². На ўсходзе мяжуе з акругай Пасаман, на поўдні — з акругай Агам, на поўначы — з тэрыторыяй правінцыі Паўночная Суматра, на захадзе абмываецца водамі Індыйскага акіяна.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу 2010 года, на тэрыторыі акругі пражывала 365129 чалавек.

## Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя акругі Заходні Пасаман адміністрацыйна падзяляецца на 11 раёнаў (*kecamatan*):

Катэгорыя:Акругі правінцыі Заходняя Суматра
Радар (міфалогія)

**Радар** — у беларускай міфалогіі легендарны князь, якому прыпісвалі пабудову Камянецкай (Белай) вежы і ўзнікненне ракі Заходні Буг. Спачатку быў кавалём, потым абраны князем. У польскага караля Ляха быў змей Крыгавей, які панадзіўся знішчаць людзей і жывёлу князя Радара. Тады Радар пабудаваў Белую Вежу і прапанаваў змею пралізнуць тры дзверы, каб з'есці самого князя. Крыгавей пралізаў, але Радар схапіў яго кляўчамі за язык, запрог у саху і праараў на ім мяжу да самай ракі. Мяжа напоўнілася вадою, ад якой і ўзнікла рака Буг. А змей Крыгавей вярнуўся ў Польшчу, у свой прыгорак і так сканаў. Паданне ўключае старажытныя міфалагічныя матывы каваля, які перамагае змея і арэ на ім мяжу. Аналагічная легенда звязана з Зміевымі валамі на поўдзень ад Кіева.

## Літаратура 
* Легенды і паданні /Склад М. Я. Грынблат, А. І. Гурскі. Мн., 1983. с 82—83

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Легендарныя кіраўнікі Беларусі
Катэгорыя:Князі
НФЛ у сезоне 1977

**Cезон 1977** года стаў 58-ым сезонам Нацыянальнай футбольнай лігі (NFL).

## Турнірная табліца 
***В** = Выйгрыш, **П** = Паражэнне, **Н** = Нічыя, **%** = Адсотак перамог, **АН** = Ачкі набраныя, **АП** = Ачкі прапушчаныя*

* – Лепшы пакажчык сярод другіх каманд,  – Пераможца дывізіёна*

## Плэй-оф 
## Глядзіце таксама 
## Спасылкі 
* Гісторыя НФЛ 1971-1980  на nfl.com

1977
Катэгорыя:1977 год у спорце
Збірагі

**Збі́рагі** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чэрнінскага сельсавета. Размешчаны за 19 км на паўночны ўсход ад Брэста, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Жабінка.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. Чэрні).

## Гісторыя 
Вядомы з XVI ст. як велікакняжацкая ўласнасць у Берасцейскім старостве Троцкага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. У 1502 годзе тут вядома праваслаўная царква. Пад 1564 годам пазначана ў метрыцы караля Жыгімонта Аўгуста. У 1566 годзе сяло — цэнтр Збіражскага войтаўства ў Берасцейскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага. У 1568 годзе ўласнасць пана Рушчыца, потым Пацаў. У 1610 годзе ў вёсцы па фундацыі княгіні Агаты Пац з Сапегаў пабудавана драўляная ўніяцкая Параскева-Пятніцкая царква.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губернях.

У 1862 годзе адкрыта народнае вучылішча, у якім у 1866 годзе вучыліся 45 хлопчыкаў. Уніяцкая царква была ператворана ў праваслаўную. Маёнтак належаў графу Грабоўскаму. У 1886 годзе сяло, цэнтр Збіражскай воласці, у якую ўваходзілі 29 сёл (310 двароў). У 1897 годзе былі 2 царквы, працавалі карчма, валасное праўленне, народнае вучылішча.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, цэнтр Збіражскай гміны Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1921 годзе дзейнічаў касцёл. У 1938 годзе працавала пачатковая школа.

З 1939 года ў складзе БССР. У 1940 годзе пачала працаваць 7-гадовая школа. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Збірагскага сельсавета. 

У студзені 1949 года арганізаваны першы калгас «Шлях Леніна», з 27 двароў у яго ўступілі 25. Меў 110 га раллі і 30 га сенакосу, 17 коней. 

16 ліпеня 1954 года Збірагскі сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Тэльмінскага сельсавета. 

8 мая 1970 года *вёска* *Збірагі* з Тэльмінскага сельсавета перададзена ў склад Чэрнінскага сельсавета.

4 верасня 1972 года да вёскі далучана вёска Максімы.

## Інфраструктура 
* Базавая школа
* Фельчарска-акушэрскі пункт
* Аддзяленне сувязі
* Бібліятэка
* Клуб

## Насельніцтва 
* 89 жыхароў (1566)
* 4 двары, 26 жыхароў (1897)
* 22 жыхары (1905)
* 11 двароў, 30 жыхароў (1921)
* 26 двароў, 213 жыхароў (1940)
* 116 жыхароў (1959)
* 166 жыхароў (1970)
* 67 гаспадарак, 154 жыхароў (1997)
* 63 гаспадаркі, 141 жыхар (2005)

## Знакамітыя ўраджэнцы 
* Мікалай Акімавіч Пісканоўскі

## Славутасці 
* Свята-Параскева-Пятніцкая царква са званіцай (1610) — .

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Вецер (беларуская міфалогія)

**Вецер** - у беларускай міфалогіі персаніфікаваная прыродная з'ява. Апісваўся як пачварны тоўсты чалавек з ротам, падобным да гусінай дзюбы. Каб выклікаць моцны вецер, ён шырока раскрывае сваю дзюбу, а каб халодны - шчыльна сцісквае і пакідае на канцы невялічную адтуліну. Беларусы верылі, што млынары (якія наогул лічыліся ў народзе чараўнікамі) павінны ўмець "запрагаць вецер", выклікаць яго ў патрэбны час. 

## Літаратура 
* Міфалогія беларусаў: энцыкладпедычны слоўнік / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. — Мн.: Беларусь, 2011. — 607 с.: іл.

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Мельхускі мост

**Мельхускі мост** () — аўтамабільны мост праз раку Гёўла, размешчаны на поўдзень ад горада Мельхус, адміністрацыйнага цэнтра камуны Мельхус у фюльке Сёр-Трондэлаг (Нарвегія). 

Рашэнне пра будаўніцтва моста было прынята 21 снежня 1994 года, каб вывесці шашу 708 () і еўрапейскі аўтамабільны маршрут E06 за межы горада Мельхус. Мельхускі мост быў адкрыты 12 чэрвеня 2003 года, як частка 708 шашы, а новая секцыя і выхад да моста з E06 у абыход Мельхуса 23 верасня 2004 года і 1 верасня 2005 года.

## Гл. таксама 
* Спіс мастоў Нарвегіі
* Спіс самых доўгіх мастоў Нарвегіі

Катэгорыя:Масты Нарвегіі
Арсен Восіпавіч Турцэвіч

**Арсен Восіпавіч Турцэ́віч** (,  — пасля 1915) — археограф і гісторык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і святара Харкавіцкай Мікалаеўскай царквы Іосіфа Сямёнавіча Турцэвіча. 

Скончыў 4 класы Мінскага духоўнага вучылішча, з якога перайшоў у Мазырскую гімназію, дзе скончыў таксама 4 класы (1868).

У 1872 годзе скончыў Пецярбургскі ўніверсітэт. Працаваў выкладчыкам у навучальных установах Літвы ў Шаўляі і Вільні. З 1901 г. у Віленскай археаграфічнай камісіі.

Аўтар падручніка «Руская гісторыя (у сувязі з гісторыяй Вялікага княства Літоўскага)» (13-е выданне, 1911), навучальнага дапаможніка «Хрэстаматыя па гісторыі Заходняй Расіі» (1892), манаграфіі «Русские крестьяне под владычеством Литвы и Польши» (1911), прадмоў да 35-га і 38-га тамоў «Актаў Віленскай археаграфічнай камісіі» і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Белазаровіч В. А.* Гістарыяграфія Беларусі: дапаможнік / В. А. Белазаровіч; пад агульн. рэдў. І. П. Крэня, А. М. Нечухрына. — Гродна: ГрДУ, 2006. — С. 153. — 346 с. — ISBN 985-417-858-7

Катэгорыя:Члены Віленскай археаграфічнай камісіі
Катэгорыя:Археографы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага
Лапландскі мост

**Лапландскі мост** (, , , ) — аўтамабільны вантавы мост, які праходзіць па фінска-нарвежскай мяжы праз раку Танаэльв і злучае камуны Тана ў фюльке Фінмарк (Нарвегія) і Утс'які (Фінляндыя). Па мосце праходзіць еўрапейскі аўтамабільны маршрут E75.

Лапландскі мост быў адкрыты ў 1993 годзе. У сувязі з тым, што мост размешчаны на мяжы паміж дзвюма дзяржавамі, яго падтрымкай займаюцца адразу два дарожныя ведамствы: Нарвежская дзяржаўная дарожная адміністрацыя (NRPA, ) і транспартнае агенцтва Фінляндыі (RHK, ).

## Гл. таксама 
* Спіс мастоў Нарвегіі
* Мост Тана — другі мост праз раку Танаэльв.

Катэгорыя:Памежныя масты
Катэгорыя:Вантавыя масты
Катэгорыя:Масты Нарвегіі
Катэгорыя:Масты Фінляндыі
Бібліятэка ўніверсітэта Осла

** Бібліятэка ўніверсітэта Осла ** () — галоўная навуковая бібліятэка ў структуры універсітэта Осла.

## Гісторыя 
Бібліятэка была заснавана разам з універсітэтам у 1811 годзе. Першым дырэктарам бібліятэкі быў Георг Свердруп. Доўгі час выконвала ролю нацыянальнай бібліятэкі. Размешчана ў старым кампусе ўніверсітэта.

У 1913 годзе было завершана будаўніцтва бібліятэчнага корпуса *Henrik Ibsens gate*. З 1876 да 1922 года дырэктарам бібліятэкі быў Аксель Дролсум.

У 1989 годзе была заснавана нацыянальная бібліятэка, якая толькі ў 1998 годзе ўзяла на сябе традыцыйныя функцыі нацыянальнай бібліятэкі. У тым жа годзе ўніверсітэцкая бібліятэка пераехала ў новае памяшканне — Дом Георга Сведрупа, размешчаны ў новым кампусе.

## Структурныя падраздзяленні 
* Бібліятэка медыцыны і навук пра здароўе
* Бібліятэка гуманітарных і грамадскіх навук
* Бібліятэка права
* Бібліятэка матэматыкі і прыродазнаўчых навук

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бібліятэкі Нарвегіі
Катэгорыя:Універсітэт Осла