open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Белыя сцягі

**Белыя сцягі** () — ваяўнічая ісламісцкая курдская групоўка на поўначы Ірака, якая выступае супраць іракскага ўрада. Яе першая згадка ў СМІ адносіцца да кастрычніка 2017 года, а менавіта да бітвы за Кіркук.

## Ідэалогія, паходжанне і сувязі 
Пытанне паходжання арганізацыі застаецца дыскусійным:
* Некаторыя, у тым ліку іракскія грамадзянскія і ваенныя чыноўнікі, а таксама рэгіянальныя эксперты, сцвярджалі, што «Белыя сцягі» — гэта курдская нацыяналістычная або сепаратысцкая фракцыя, якая была заснавана ў адказ на захоп горада Кіркук Іракам, а яе члены называлі сябе «курдскім супрацівам». Некаторыя іракскія афіцыйныя асобы нават заяўлялі, што іх падтрымлівала Пешмерга і рэгіянальны ўрад Курдыстана, хоць апошні адмаўляў гэта.

## Арганізацыя і тактыка 
Іракскія афіцыйныя асобы лічаць «Белыя сцягі» тэрарыстычнай арганізацыяй. У канцы 2017 года іракска-туркменскі дэпутат абвінаваціў курдскіх лідараў у падтрымцы групоўкі. Гэта было аспрэчана рэгіянальным урадам Курдыстана.

Лідар групоўкі Хіва Чор, аднавокі баявік гадоў за сорак, былы член Аль-Каіды ў Іраку, быў не згодны з амбіцыйнымі планамі халіфата ІДІЛ, таму пакінуў арганізацыю разам з туркменскім баевіком з мухафазы Дыяла. Фракцыя выкарыстоўвае розныя партызанскія тактыкі, такія як засады і выкарыстанне самаробнай выбухоўкі. Яна таксама выкарыстоўвае мінамёты і ракеты. Група дзейнічае ў раёне Туз-Хурмату і часта здзяйсняе напады на нафтавыя радовішчы і дарогі ў гэтай мясцовасці.

## Гл. таксама 
* Спіс узброеных груповак грамадзянскай вайны ў Іраку (2011—2017)

Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2017 годзе
Катэгорыя:Іракскія паўстанцы
Бельведэр (значэнні)

**Бельведэр** — тэрмін у архітэктуры, тапонім:

* Бельведэр — асобнае збудаванне ў парку на высокай тэрасе ці ўзвышшы альбо невялікая вежа, прызначаныя для агляду наваколля.
* Бельведэр — палацавы комплекс у Вене ў стылі барока.
* Бельведэр — палацавы комплекс у Варшаве ў стылі класіцызм.
Апольскае ваяводства (1950—1975)

**Апольскае ваяводства** () — адно з ваяводстваў, якія існавалі ў Польшчы ў 1950—1975 гадах. Сядзібай ваяводскіх улад быў горад Аполе.

Ваяводства ўтворана 28 чэрвеня 1950 года ў выніку падзелу Сілезскага ваяводства на Катавіцкае і Апольскае ваяводствы. Да Апольскага ваяводства былі далучаны Бжэгскі павет і Намыслоўскі павет Урацлаўскага ваяводства.

Новае ваяводства з плошчай 9506 км² было самым малым у Польшчы на той час і ў асноўным ахоплівала тэрыторыю былой нямецкай аднайменнай акругі. Паводле звестак 1950 года больш за 50 % тагачасных жыхароў ваяводства былі мясцовымі, каля 25 % жыхароў ваяводства паходзілі з усходніх крэсаў. У 1965 годзе на гэтай тэрыторыі пражываў 1 млн асоб.

У 1975 годзе ў выніку адміністрацыйнай рэформы было створана новае Апольскае ваяводства, Рацібожскі павет увайшоў у склад Катавіцкага ваяводства, а амаль увесь Алескі павет — у склад Чэнстахоўскага ваяводства.

Катэгорыя:Гісторыя Апольскага ваяводства
Катэгорыя:Ваяводствы Польшчы (1944—1975)
Апольскае ваяводства (значэнні)

**Апольскае ваяводства** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, якая існавала ў Польшчы ў розныя часы:
* Апольскае ваяводства (1950—1975)
* Апольскае ваяводства (1975—1998)
* Апольскае ваяводства (з 1999 года)

## Гл. таксама 
* Аполе
* Апольска-Сілезская акруга
Адольф Генрых Лір

**Адольф Генрых Лір** (—) — нямецкі мастак-пейзажыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Гернгуце 21 мая 1826 года. Быў сынам ювеліра з Мекленбурга. У 15 гадоў ён выказаў жаданне стаць мастаком, але яго бацька запярэчыў гэтай ідэі, адправіўшы яго замест гэтага ў будаўнічыя рамесныя школы ў Цытау і Дрэздэн. У 1846 годзе ён быў узнагароджаны малым сярэбраным медалём за праект жылога дома для акадэмічнай выстаўкі. Пасля гэтага яго прынялі ў майстэрню Готфрыда Земпера. У 1848 годзе, неўзабаве пасля смерці бацькі, яму была дадзена магчымасць пад кіраўніцтвам архітэктара Мельхіёра Беры ў Базелі спраектаваць столі для будынка музея.

Аднак архітэктурная дзейнасць не задавальняла яго і па рэкамендацыі мастака Зайферта ў кастрычніку 1849 года ён прыехаў у Мюнхен. Выпадковая сустрэча з Рычардам Цімерманам, якога ён ведаў яшчэ па Цітау, дапамагла яму пачаць вучыцца ў Акадэміі прыгожых мастацтваў. Неўзабаве ён паказаў сябе найлепшым вучнем Цімермана, і паміж імі завязаліся сяброўскія адносіны. Першапачаткова Лір не даваў агалосцы свае працы і прыцягнуў увагу толькі ў 1855 годзе карцінай «Dorfpartie bei Pabach» у Kunstverein München. У 1856 годзе ён быў абраны чальцом журы Лонданскай мастацкай выстаўкі.

У 1861 годзе ён здзейсніў сваю першую двухмесячную паездку ў Парыж, дзе ўпершыню пазнаёміўся з прадстаўнікамі барбізонскай школы — Русо, Каро, Дзюпрэ, Дыясам. Яна пацвердзіла яго ўпэўненасць у тым, што пейзажы павінны быць натуральнымі, факусавацца на агульным эфекце, а не на дэталях.

У 1864 годзе ён вярнуўся ў Парыж, дзе капіраваў пейзажныя шэдэўры ў Луўры. Найбольшую ўвагу сярод французскіх мастакоў на яго аказаў Жуль Дзюпрэ, таму ён наведаў яго ў L’Isle-Adam зімой 1864/65 года. У наступным годзе ён здзейсніў трохмесячную паездку ў Англію, вярнуўшыся праз Гамбург, Мекленбург, Гернгут і Дрэздэн. У 1866 годзе ён паказаў выкананы ім «Вячэрні пейзаж у Мекленбургу», які выклікаў добрыя водгукі.

У 1869 годзе ён удзельнічаў у міжнароднай мастацкай выстаўцы ў Мюнхене.

Катэгорыя:Выпускнікі Мюнхенскай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Мастакі Германіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Германіі
Юрый Яцэнтавіч Раманоўскі

**Юрый Яцэнтавіч Раманоўскі** (нар. , в. Алешавічы, Мастоўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук, дацэнт, рэктар Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Ефрасінні Полацкай (з 2022 года).

## Біяграфія 
У 1997 годзе скончыў матэматычны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы, у 2002 годзе — аспірантуру Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Геаметрыя і тапалогія», у 2008 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Геаметрыя ўласнай групы Пуанкарэ» ў савеце па абароне дысертацый пры Інстытуце матэматыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

У Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Янкі Купалы працаваў з 2002 па 2022 год: з 2008 года па 2010 год — намеснік дэкана факультэта матэматыкі і інфарматыкі, з 2010 па 2015 год — начальніка вучэбна-метадычнага ўпраўлення ўніверсітэта, з 2015 па 2019 год — дэкан факультэта даўніверсітэцкай падрыхтоўкі, з 2019 па 2021 год займаў пасаду прарэктара па навуковай рабоце, з 2021 па 2022 год — пасаду першага прарэктара ўніверсітэта.

1 жніўня 2022 года прызначаны на пасаду рэктара Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць і публікацыі 
Асноўныя кірункі навуковых даследаванняў — геаметрыя аднародных прастор, спароджаных глабальнымі парамі; інварыянтныя дыферэнцыяльна-геаметрычныя структуры на аднародных прасторах. З’яўляецца аўтарам 22 навуковых прац. Курсы, якія выкладаў: «Уводзіны ў матэматыку» і «Геаметрыя і алгебра».

З’яўляецца аўтарам больш за 70 навуковых і навукова-метадычных работ, курсаў «Геаметрыя і алгебра», «Дыферэнцыяльная геаметрыя і тапалогія» і інш.

## Узнагароды 
Узнагароджаны граматай Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь, ганаровымі граматамі ўпраўлення адукацыі Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта, ганаровай граматай і граматай ўстановы адукацыі «Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы». У 2016 годзе ён быў занесены на Дошку Гонару Ленінскага раёна Гродна. У 2015 годзе аб’яўлена падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за плённую працу, узорнае выкананне працоўных абавязкаў і дасягненні ў галіне навукі і адукацыі.

Катэгорыя:Рэктары Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дэканы ГрДУ імя Янкі Купалы
Целе

**Целе** () — вёска ў Польшчы. Уваходзіць у склад Быдгашчскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства. Насельніцтва 1151 чалавек. У 1950—1998 гадах уваходзіла ў Быдгашчскае ваяводства.

## Славутасці 
* Касцёл Маці Божай Балеснай
* Евангелісцкія могілкі
Свята-Мікалаеўская царква (Ясянец)

**Свята-Мікалаеўская царква** — колішні праваслаўны храм у в. Ясянец Баранавіцкага раёна.

## Гісторыя 
Будаўніцтва царквы Святога Мікалая ў маёнтку Ясянец фундаваў у 1638 г. мазырскі мечнік Рыгор Война-Ясянецкі разам з жонкай Хрысцінай з Улатоўскіх. Згодна з візітацыяй ад 23 кастрычніка 1680 г., святыня была драўляная, мела і ўсё неабходнае начынне. Адзначаны вялікі алтар, дэісус (іканастас) і новыя абразы, апраўленае ў аксаміт Евангелле са срэбнай таблічкай, друкаваныя Службоўнік, Паўуставец, Ірмалой, Псалтыр, Трэбнік, рукапісныя Апостал, Актоіх, Трыфалой, Каляровая Трыёдзь, бронзавая кадзільніца, два малыя алтарныя званочкі, харугвы, святарскае адзенне і інш. На абразе Дзевы Марыі былі дзве срэбныя кароны, срэбны абруч, тры срэбныя і адзін залаты пярсцёнкі, двое бурштынавых пацерак, завушніцы з чэшскімі дыяменцікамі, чорная бранзалетка, двое чорных карункаў, двое завушніц з залатога дроту, каралі з гэтага ж матэрыялу. На званіцы знаходзіўся вялікі звон. У царкоўным карыстанні былі 3 валокі зямлі з сенажацямі і кустоўем.

Наваградскі гараднічы Аляксандр Война сваім тастаментам запісаў на святыню 300 злотых. Да гэтай сумы былая жонка А. Войны, на час візітацыі ўжо пані Грахольская, *«дала царкве хлопа застаўным правам, аднак жа потым адняла»*. Пры гэтым пан Грахольскі, тагачасны дзяржаўца ясянецкі, на царкоўных грунтах чыніў вялікую крыўду. Плябанія ўяўляла сабой *«ізбу белую з сеньмі і з пякаранкай»*. Пры ёй былі свіран, драўляныя гумно і дзве стайні.

У 1680 г. у мясцовую парафію ўваходзілі жыхары вёсак Ясянец, Брыксічы, Вялікае, Кісілевічы, Несцяровічы, Масцітычы, Душкевічы, Насейковічы, Парочына, Каросна, Мікулічы, Цыневічы, Рудкаўшчына, Равіны, Труднова, Трасейкі, Мінакі, Дашкі, Гарбатовічы, Сапліцы, Куневічы, Грэчышкі, Пруды, Кутаўшчына, Алізараўшчына, Перавалока — усяго 500 чалавек. Царква стаяла ва ўтульным кутку старажытнага парку, што межаваўся з пагоркам, на якім пад вялікімі дубамі хавалі ўладальнікаў маёнтка. Насупраць храма на адной восі з ім знаходзіўся сядзібны дом. Вакол святыні шумелі ліпы з размахам кроны да 16 метраў.

Верагодна ў сядзібнай Свята-Мікалаеўскай царкве быў ахрышчаны будучы канцлер вялікі літоўскі Яўхім Літавор Храптовіч, які нарадзіўся ў Ясянцы, у доме бабулі Тэафілі Войны з дэ Раесаў.

І сядзібны дом, пабудаваны ў 1740-я гг., і царква былі разбураны і пашкоджаны ў гады Першай сусветнай вайны. У пазнейшы час святыня была адрамантавана і адносілася да праваслаўнага прыхода ў вёсцы Паручын. Пасля яе закрыцця ў Паручынскую царкву перайшла яе маёмасць, вопіс якой захаваўся.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Беларусі
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Ясянец (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Зніклі ў XX стагоддзі
Катэгорыя:1638 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1638 годзе
Бельведэр (Варшава)

**Бельведэрскі палац** (таксама вядомы як проста ***Бельведэр***) — рэпрэзентатыўны класіцыстычны палац у Варшаве. Быў пабудаваны ў 1819–1822 гадах па праекце Якуба Кубіцкага на месцы ранейшага барочнага палаца. Назва таксама выкарыстоўваецца для ўсяго палацава-паркавага комплексу.

## Гісторыя 
На месцы сучаснага палаца раней існавалі некалькі будынкаў. Першы палац быў пабудаваны на гэтым месцы ў 1662 годзе вялікім канцлерам літоўскім Крыштафам Пацам для жонкі; у 1764 годзе палац перайшоў да Станіслава Панятоўскага, які змясціў у ім пасля свайго ўступлення на трон Рэчы Паспалітай фаянсавую фабрыку. У 1818 годзе стары палац быў выкуплены ўрадам Расійскай імперыі і па яго распараджэнні быў разбураны.

Сучасны будынак быў пабудаваны архітэктарам Якубам Кубіцкім па даручэнні і на сродкі ўрада Расійскай імперыі. У палацы жыў вялікі князь Канстанцін Паўлавіч. 29 лістапада 1830 года падчас паўстання ў палац уварвалася група паўстанцаў з намерам забіць вялікага князя, але ён быў папярэджаны і паспеў уцячы. Пасля палац служыў рэзідэнцыяй рускага імператара Мікалая Паўлавіча падчас знаходжання ў Варшаве.

Пасля аднаўлення польскай незалежнасці ў 1918 годзе палац стаў рэзідэнцыяй кіраўніка польскай дзяржавы Юзафа Пілсудскага, які памёр у ім у 1935 годзе. У час нямецкай акупацыі ў верасні 1939 – студзені 1945 гадоў будынак быў перабудаваны для нямецкага генерал-губернатара Ганса Франка. У 1945–1952 гадах палац служыў рэзідэнцыяй кіраўніка сацыялістычнай Польшчы Баляслава Берута. Цяпер палац з'яўляецца адной з рэзідэнцый прэзідэнта Польшчы.

## Спасылкі 
Варшава
Катэгорыя:Славутасці Варшавы
Асвальда Лічыні

**Асвальда Лічыні** (; , Мантэ-Відон-Карада — ) — італьянскі жывапісец-абстракцыяніст. Вучыўся ў балонскай Акадэміі мастацтваў, дзе пасябраваў з Джорджа Марандзі. У канцы 1920-х гадах яго мастацтва эвалюцыяніравала ад схематычнага рэалізму да абстракцыянізму («Цмок», 1933, прыватная калецыя, Мілан). Лічыні — адзін з заснавальнікаў італьянскага мастацкага руху «Навечэнта» (XX стагоддзе).

Катэгорыя:Мастакі Італіі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-абстракцыяністы
Касцёл Маці Божай Балеснай (Целе)

**Касцёл Маці Божай Балеснай** — рымска-каталіцкі мураваны парафіяльны касцёл у в. Целе Быдгашчскага павета Куяўска-Паморскага ваяводства.

## Гісторыя 
Будаўніцтва пачалося ў 1892 годзе, 20 снежня 1893 года працы был скончаны. Касцёл быў пабудаваны ў гатычным стылі і ўяўляе сабой тыповы ўзор пратэстанцкага храма, які належыць да групы прастакутных кангрэгацый, падкрэсленых з фронту вежай, фланкіраванай прыбудовамі з лесвіцамі. У цокальным паверсе вежы размешчаны прытвор, які папярэднічае прасторнаму галоўнаму нефу, замкнёнаму адкрытай да яго вігвальнай аркадай, неглыбокім прамавугольным у плане рызніцай, перакрытым рыфлёвым скляпеннем, з поўдня прымыкаючай рызніцай. Прэзбітэрый упрыгожваюць тры вітражы, якія захаваліся ад першага інтэр’еру касцёла, выкананыя ў 1893 годзе. У цэнтральным вітражы адлюстравана сцэна Укрыжавання з Маці Божай і евангелістам Іаанам ля падножжа крыжа, у бакавых вітражах — медальёны з бюстамі апосталаў у левай частцы св. Пятра, а справа св. Павел.

## Спасылкі 
* Parafia PW. Matki Boskiej Bolesnej

Катэгорыя:Целе
Катэгорыя:Касцёлы Быдгашцкай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Куяўска-Паморскага ваяводства
Рой Ліхтэнштэйн

**Рой Фокс Лі́хтэнштэйн** (; , Манхэтэн, Нью-Ёрк — , там жа) — амерыканскі мастак, прадстаўнік поп-арту.
У 1949 годзе Ліхтэнштэйн атрымаў ступень магістра прыгожых мастацтваў на факультэце Універсітэта штата Агая, і ў тым жа годзе ажаніўся з Ізабель Уілсан, з якой пасля развёўся ў 1965 годзе. У 1951 годзе ў Ліхтэнштэйне адбылася яго першая персанальная выстаўка ў галерэі «Carlebach» у Нью-Ёрку.
У 1960 годзе ён пачаў выкладаць у Рутгерскім універсітэце, дзе патрапіў пад значны ўплыў Алана Капроу. Гэта спрыяла павелічэнню яго цікавасці да вобразаў прота-поп-арта. У 1961 годзе Ліхтэнштэйн стварыў свае першыя працы ў стылі поп-арт, выкарыстоўваючы карцінкі з коміксаў або мультфільмаў і тэхналогію, якая прыйшла з прамысловага друку.

Першы поспех Ліхтэнштэйну прынеслі яго працы на тэмы коміксаў і часопіснай графікі.

Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Мастакі ЗША XX стагоддзя
Катэгорыя:Поп-арт
Катэгорыя:Мастакі-абстракцыяністы
Катэгорыя:Скульптары-абстракцыяністы
Катэгорыя:Майстры нацюрморта ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Ратгерскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Памерлі ад пнеўманіі
Катэгорыя:Мастакі-плакатысты ЗША
Лі Шань (мастак)

**Лі Шань** ( — ) — кітайскі мастак, каліграф. Лі Шань нарадзіўся ў правінцыі Цзянсу, быў мастаком у перыяд імперыі Цын. У Лі Шаня пачала праяўляцца цікавасць да жывапісу ў раннім узросце і да 16 гадоў Лі Шань звярнуў на сябе ўвагу ўжо як вядомы мастак. Карціны Лі Шаня мелі высокі ўзровень майстэрства. На Лі Шаня аказала ўплыў творчасць Шытаа. Уваходзіў у творчы калектыў «восем дзівакоў з Янчжоу».

Апроч жывапісу Лі Шань таксама працаваў у якасці суддзі ў правінцыі Шаньдун.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цзянсу
Катэгорыя:Мастакі Кітая XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Каліграфы Кітая
Катэгорыя:Мастакі эпохі Цын
Алесандра Лонгі

**Алесандра Лонгі** (; , , Венецыянская рэспубліка — лістапад 1813, , Каралеўства Італія) — венецыянскі жывапісец-партрэтыст і майстар афорта, сын П’етра Лонгі. Выдаў кнігу жыццяпісаў венецыянскіх мастакоў XVIII стагоддзя з партрэтамі-гравюрамі (1762).

Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Катэгорыя:Мастакі Італіі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Італіі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Гравёры Італіі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Італіі
Лонгі

**Лонгі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алесандра Лонгі, мастак
* Дэвід Лонгі, 32-і прэм’ер-міністр Новай Зеландыі
* П'етра Лонгі, італьянскі мастак
Рыхард Паўль Лозэ

**Рыхард Паўль Лозэ** (; ,  — , ) — швейцарскі мастак і графік, адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў канкрэтнага мастацтва.

## Жыццё і творчасць 
Бацька Рыхарда памёр, калі хлопчыку было ўсяго 13 гадоў, і далей ён рос у беднасці. У 1918—1922 гадах ён вучыцца на мастака ў галіне рэкламы ў цюрыхскай Школе прыкладнога мастацтва. Уласна як мастак Рыхард Лозэ сфармаваўся самавукам, і эксперыментаваў з рознымі стылямі жывапісу. У ранні перыяд творчасці ён захапляецца экспрэсіянізмам і кубізмам. Да 1960-х гадоў Рыхард Лозэ працуе як графік для розных газет.

У 1937 годзе Рыхард Лозэ, сумесна з Леа Лёйпі, стварае авангардысцкую мастацкую групу «Альянс», у якую ўвайшлі шэраг швейцарскіх мастакоў-мадэрністаў. Лозэ ў гэты перыяд быў творча блізкі да кубістаў і некаторых прадстаўнікоў галандскай групы «Дэ Стэйл». У асяроддзі «Альянсу» зараджаўся такі кірунак у жывапісе, як канкрэтнае мастацтва.

У 1940-я гады мастак пераходзіць на пазіцыі «канкрэтнага мастацтва». Пачынаючы з 1942 года ён стварае палотны, падзеленыя гарызантальна і вертыкальна рознымі каляровымі палямі (модулямі). Гэтыя модулі складаліся з квадратаў і прамавугольнікаў, і знаходзіліся ў пэўным упарадкаванні ў адносінах адзін да аднаго. У гады Другой сусветнай вайны Рыхард Лозэ праявіў сябе як актыўны змагар з нацызмам. Ён усяляк падтрымлівае эмігрантаў з краін фашысцкага блока, удзельнічае ў нелегальнай дзейнасці. Знаходзячыся ў складзе адной з антыфашысцкіх арганізацый, мастак пазнаёміўся там са сваёй будучай жонкай, Ідай Дзюрнер. У 1947—1955 гадах Рыхард Лозэ супрацоўнічае з часопісам «Будаўніцтва і жыллё» («Bauen und Wohnen»), з 1958 года ён — адзін з рэдактараў цюрыхскага часопіса «Новая графіка». На гэтай пасадзе ён знаёміцца з такімі майстрамі, як Аўгуста Джакамеці, Ханс Арп і Ле Карбюзье.

Рыхард Лозэ быў удзельнікам выставак сучаснага мастацтва documenta 4 (1968) і documenta 7 (1982) у Каселі.

Катэгорыя:Мастакі Швейцарыі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-абстракцыяністы
Іаган Ліс

**Іаган (Ян) Ліс**, **Джавані Ліс** (, ; каля 1597, Ольдэнбург — , Верона) — нямецкі жывапісец, малявальшчык і гравёр, які значную частку жыцця працаваў у Італіі; разам з сучаснікамі Даменіка Феці і Бернарда Строцы — вядомы прадстаўнік венецыянскай школы.

## Жыццё і творчасць 
Сын і цёзка Іагана Ліса, жывапісца пры двары герцагаў Гальштэйнскіх. Здзейсніў падарожжа ў Нідэрланды, дзе зведаў уплыў шэрагу галандскіх і фламандскіх майстроў: Хендрыка Гольцыуса (у якога таксама вучыўся гравіраванню), Дзірка Халса, Карэла ван Мандэра, Пітэра Паўля Рубенса, Якаба Іорданса і іншых.

Прыкладна ў 1620 годзе Ліс прыбыў у Венецыю, дзе неўзабаве ўвайшоў у круг Даменіка Феці. У венецыянскую традыцыю Ліс прыўнёс сюжэты і матывы, характэрныя для нідэрландскага жанравага жывапісу. У 1622 годзе Ліс на тры гады пераязджае ў Рым, дзе ён блізка знаёміцца з традыцыямі караваджызму і адчувае ўплыў творчасці Анібале Карачы, якім адзначаны працы Ліса на міфалагічныя сюжэты. Па вяртанні ў Венецыю ў 1625 годзе рымска-фламандскі рэалізм яго ранніх работ становіцца ўраўнаважаны традыцыямі венецыянскага жывапісу, якія ўзыходзяць да спадчыны Тыцыяна і Тынтарэта. Познія працы Ліса адрозніваюцца свабодным мазком і барочнай складанасцю кампазіцыі, якія апярэджваюць дасягненні венецыянскага ракако ў XVIII стагоддзі.

Катэгорыя:Мастакі Германіі XVII стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі гістарычнага жанру
Катэгорыя:Мастакі барока
Вісентэ Лопес Партанья

**Вісентэ Лопес Партанья** (; ,  — , ) — іспанскі мастак.

## Жыццё і творчасць 
Вісентэ Лопес Партанья пачынае вывучаць жывапіс ва ўзросце 13 гадоў, у сваім родным горадзе, пад кіраўніцтвам манаха-францысканца Антоніа дэ Вілануэва. Затым вучыўся ў валенсійскай Каралеўскай акадэміі прыгожых мастацтваў Сан-Карлас. У 17 гадоў ён выйграе прыз па маляванні ў мадрыдскай Каралеўскай акадэміі прыгожых мастацтваў Сан-Фернанда.

Правучыўшыся тры гады ў Мадрыдзе, Вісентэ ў 1794 вяртаецца ў Валенсію, дзе займае пасаду намесніка дырэктара Акадэміі Сан-Карлас. У 1795 годзе мастак ажаніўся з Марыяй Пікер, якая нарадзіла яму двух сыноў: Бернарда і Луіса, якія пазней сталі мастакамі. У 1801 годзе Партанья стаў прэзідэнтам валенсійскай Акадэміі Сан-Карлас.

Вісентэ Лопес Партанья быў прыдворным мастаком у каралёў Іспаніі Карла IV (з 1802), Фердынанда VII (з 1814) і каралевы Ізабелы II; ён быў таксама настаўнікам малявання другой, Марыі Ізабелы Партугальскай, і трэцяй, Марыі Ёзэфы Саксонскай, жонак караля Фердынанда VII.

У 1817 годзе Партанья стаў прэзідэнтам мадрыдскай Акадэміі прыгожых мастацтваў Сан-Фернанда.

Партанья пісаў свае палотны на разнастайную тэматыку — яны рэлігійнага, алегарычнага гістарычнага і міфалагічнага зместу, аднак сапраўднага мастацтва дасягнуў ён у партрэтным жывапісе.

Катэгорыя:Мастакі Іспаніі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Іспаніі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Іспаніі
Катэгорыя:Прыдворныя мастакі
Бабук

**Бабук** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валерый Уладзіміравіч Бабук, беларускі спартсмен i трэнер (гiравы спорт, армрэстлiнг, паўэрлiфтынг)
* Ігар Міхайлавіч Бабук (нар. 1934) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1998), прафесар (2003).
* Уладзімір Вікенцьевіч Бабук, беларускі хірург
Ігар Уладзіміравіч Талькоў

**Ігар Уладзіміравіч Талькоў** (; , Грэцоўка, Шчокінскі раён, Тульская вобласць — , ) — савецкі рок-музыкант, спявак, бард, аўтар песень, паэт і кінаакцёр.

У пачатку творчага шляху Талькоў супрацоўнічаў з гуртамі «Апрель», «Калейдоскоп» і «Электроклуб». Упершыню стаў вядомы шырокай публіцы пасля выступу ў 1987 годзе на фестывалі «Песня года» з кампазіцыяй «Чыстыя сажалкі». Пасля гэтага, каб падзяліцца з аўдыторыяй уласнымі песнямі, многія з якіх па музычным стылі і тэксту адрозніваліся ад твораў, якія выконваліся ім раней, Талькоў стварае гурт «Спасательный круг» і неўзабаве едзе з ім на гастролі з праграмай, якая складалася з дзвюх частак: «песні грамадзянскага зместу» і «лірыка». Да 1989 года ім было напісана больш за дзвесце песень.

6 кастрычніка 1991 года Ігар Талькоў быў забіты ў Палацы спорту «Юбілейны» ў Санкт-Пецярбургу пры нявысветленых да гэтага часу абставінах. Пахаваны на Ваганькаўскіх могілках у Маскве.

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты-песеннікі СССР
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы СССР
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Гітарысты СССР
Катэгорыя:Бас-гітарысты СССР
Катэгорыя:Кампазітары СССР
Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя
Катэгорыя:Барытоны
Катэгорыя:Рок-музыканты СССР
Катэгорыя:Памерлі на сцэне
Катэгорыя:Самавукі
Катэгорыя:Кінакампазітары СССР
Браты Лімбург

**Браты Лімбург** (, ) — Поль, Эрман і Жанекен (меркавана паміж 1385 і 1416) — жывапісцы-мініятурысты пачатку XV стагоддзя, родам з Паўночных Нідэрландаў, якія праславіліся дзякуючы стварэнню «Цудоўнага часаслова герцага Берыйскага».

Пасля смерці бацькі, разьбяра-скульптара Арнольда з Лімбурга, вучыліся ў парыжскага залатых спраў майстра Алебрэ дэ Балюра. У 1400 годзе паступілі на службу да герцага Філіпа Смелага і заставаліся пры ім да яго смерці 1404 годзе. Пасля працавалі, верагодна, у Жана Берыйскага ў Буржы і Парыжы, але першая згадка пра братоў адносіцца толькі да 1410 года.

Катэгорыя:Браты і сёстры
Катэгорыя:Мастацкія дынастыі
Катэгорыя:Мастакі готыкі
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары
Катэгорыя:Мастакі Фландрыі
Катэгорыя:Мастакі Нідэрландаў XV стагоддзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1380-я гады
Катэгорыя:Памерлі ў 1416 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Неймегене
Катэгорыя:Памерлі ў Буржы
П’етра Лонгі

**П’етра Лонгі** (; уласна Фалька [Falca]; ,  — , там жа) — італьянскі (венецыянскі) жывапісец і графік, прадстаўнік венецыянскай школы.

## Біяграфія 
Сапраўднае імя — П’етра Фалька. Першапачаткова вучыўся ў свайго бацькі, сярэбраных спраў майстра Алесандра Фалька. Мастак узяў псеўданім, пачаўшы займацца жывапісам. Вучыўся ў Антоніа Балестры і Джузэпэ Марыі Крэспі. Пачаў з работ рэлігійнай тэматыкі, але набыў славу як майстар жанравых сцэн прыватнага жыцця. Пры гэтым часта маляваў тэатральныя паказы, канцэрты, маскарады і гэтак далей, як, напрыклад, у Тэатральнай сцэне (каля 1752, Эрмітаж). Выступаў таксама як гравёр. У 1720—1730-я гады ствараў алтарныя кампазіцыі для цэркваў Венецыі і іншых паўночнаітальянскіх гарадоў. У 1734 годзе наведаў Балонню. У 1740-х гадах сюжэты для сваіх карцін Лонгі бярэ з жыцця прадстаўнікоў вышэйшага грамадства і падзей на вуліцах Венецыі: «Насарог у Венецыі», «Непрытомнасць»; «Урок геаграфіі», «Кравец» і інш.

Творчую спадчыну мастака складаюць таксама партрэты, напісаныя ў духу парадных работ эпохі барока («Маладая дама ў трыкутку», 1747; «Марыя Франчэска Пікардзі», 1747, прыватныя зборы, Мілан).

31 снежня 1756 года быў прыняты ў венецыянскую Акадэмію жывапісу і скульптуры. У 1766 годзе стаў ганаровым членам Акадэміі мастацтваў. Адзін з яго сыноў (іх у яго было 11, сямёра памерлі ў раннім узросце), Алесандра, таксама стаў мастаком.

Катэгорыя:Мастакі Італіі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Катэгорыя:Мастакі ракако
Катэгорыя:Гравёры Італіі
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Мастакі-жанрысты Італіі
Мары Ларансен

**Мары Ларансен** (;  — ) — французская мастачка: жывапісец, малявальшчыца, тэатральны дэкаратар і гравёр.

Маці Мары была швачка Паліна Мелані Ларансен. Мары наведвала заняткі ў ліцэі Ламарціна, затым брала ўрокі жывапісу на фарфоры ў Сеўры і ў Мадлен Лемер. Паступіла ў Акадэмію Эмбер, дзе сустрэлася з Жоржам Бракам. Па парадзе Анры-П’ера Рашэ яна ўдзельнічала ў 1907 годзе ў Салоне незалежных. У тым жа годзе Пікаса пазнаёміў яе з Гіёмам Апалінерам. Іх гарачая сувязь працягвалася да 1912 года. Ён прысвячаў ёй вершы і натхніў яе на карціну «Апалінер і яго сябры» (1912), сярод якіх Пікаса і Гертруда Стайн. Паралельна з жывапісам яна займалася гравюрай у Жана-Эміля Лабурэра.

Катэгорыя:Мастакі Францыі XX стагоддзя
Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы
Катэгорыя:Гравёры Францыі
Ланкастэр (Каліфорнія)

**Ланкастэр** () — восьмы па памеры горад у акрузе Лос-Анджэлес і дзявяты па хуткасці росту насельніцтва горад у ЗША. Ланкастэр размешчаны прыблізна за 70 міль (112,5 км) на поўнач (па дарозе) ад Лос-Анджэлеса. У 2007 годзе насельніцтва гарадской зоны Ланкастэра (Lancaster, CA Urbanized Area, паводле Бюро перапісу ЗША) — 446342 чалавек.

У горадзе знаходзіцца сонечная электрастанцыя СТЭС Сіера.

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
ФК Шахцёр Караганда

**«Шахцёр»** () — казахстанскі футбольны клуб з горада Караганда. Адзіны клуб, які ні разу не пакідаў Казахстанскую Прэм’ер-лігу з моманту яе заснавання. Першая ў гісторыі казахстанская каманда, якая выйшла ў групавы этап еўракубкаў.

## Дасягненні 
* **Казахстанская Прэм’ер-ліга**
**  **Чэмпіён** (**2**): 2011, 2012
**  **Бронзавы прызёр** (**3**): 1995, 2007, 2009
* **Кубак Казахстана**
**  **Уладальнік** (**1**): 2013
**  **Фіналіст** (**3**): 2009, 2010, 2011
* **Суперкубак Казахстана**
**  **Уладальнік** (**1**): 2013
**  **Фіналіст** (**3**): 2012, 2014

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба

Шахцёр Караганда
Палмдэйл

**Палмдэйл** () — горад у акрузе Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША. Палмдэйл атрымаў статус горада 24 жніўня 1962 года. Агульная плошча — 272,20 км². Палмдэйл фактычна зліўся са сваім бліжэйшым суседам — Ланкастэрам. Насельніцтва —  чалавек (2008).

## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Людміла Пятроўна Сенчына

**Людміла Пятроўна Сенчына** (; народжаная **Сенчын**, па першым мужы *Цімошына*; , сяло Кудраўцы (цяпер Кудраўскае), Брацкі раён, Мікалаеўская вобласць, Украінская ССР — , , Расія) — савецкая і расійская спявачка, актрыса тэатра і кіно; народная артыстка РФ (2002), заслужаная артыстка Украіны (2003).

Адна з самых вядомых эстрадных спявачак Савецкага Саюза канца 1970-х — пачатку 1980-х гадоў, выканаўца папулярных песень: «Золушка», «Лесной олень», «По камушкам», «Любовь и разлука», «Полевые цветы», «Аист на крыше», «День рождения», «Шербурские зонтики», «Белый танец», «Шутка» і іншых.

## Узнагароды 
* Заслужаная артыстка РСФСР (1978),
* народная артыстка Расійскай Федэрацыі (2002),
* заслужаная артыстка Украіны (2003),
* ганаровы знак «За заслугі перад Санкт-Пецярбургам» (2015).

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі аперэты
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Актрысы СССР
Катэгорыя:Актрысы Расіі
Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Выканаўцы рускіх народных песень
Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы
Фулертан (Каліфорнія)

**Фулертан** () — горад у акрузе Орындж штата Каліфорнія (ЗША). Займае 7-е месца па колькасці жыхароў у акрузе, 42-е па гэтым паказчыку ў штаце і 184-е ў краіне. Насельніцтва - 135 161 чалавек (2010). Праз Фулертан праходзіць чыгуначная лінія BNSF Railway (да 1996 года Atchison, Topeka and Santa Fe Railway). Аўтобусныя зносіны (маршруты №№ 701 і 721) забяспечвае Orange County Transportation Authority. Праз горад праходзяць буйныя аўтамагістралі I-5, SR 57, SR 90 і SR 91. Паветраныя зносіны забяспечвае аднайменны аэрапорт. Каліфарнійскі дзяржаўны ўніверсітэт у Фулертане.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Гвен Стэфані, амерыканская спявачка, актрыса
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Фантана (Каліфорнія)

**Фантана** () — горад у акрузе Сан-Бернардына ў паўднёвай Каліфорніі, ЗША. Колькасць насельніцтва горада — 196 069 чалавек (2010). Горад знаходзіцца на поўдні акругі. Заснавана ў 1913 годзе, але доўгі час заставалася вясковым паселішчам, якое жыло за кошт ферм і вырошчвання хатніх жывёл. Штуршок у развіцці горада адбыўся, калі праз яго, у 1926 годзе, прайшла знакамітая Route 66.

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Лізавета Аляксееўна

**Лізавета Аляксееўна** (народжаная **Луіза Марыя Аўгуста Бадэнская**, ; 13 (24) студзеня 1779, , Бадэн — 4 (16) мая 1826, Бялёў, Тульская губерня) — расійская імператрыца, жонка Аляксандра I. Дачка маркграфа Бадэн-Дурлахскага Карла Людвіга Бадэнскага і Амаліі, народжанай прынцэсы Гесэн-Дармштацкай.

Катэгорыя:Памерлі ў Тульскай вобласці
Катэгорыя:Жанчыны XIX стагоддзя
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Кацярыны 1 ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Аляксандра Неўскага
Катэгорыя:Рускія імператрыцы-жонкі
Катэгорыя:Нямецкія прынцэсы
Лізавета Рыгораўна Дзяменцьева

**Лізавета Рыгораўна Дзяменцьева (Кіслава)** (, в. Васільева, Палеская вобласць, БССР — , ) — савецкая спартсменка (веславанне на байдарках), алімпійская чэмпіёнка 1956 года, чэмпіёнка свету. Заслужаны майстар спорту СССР (1957).

## Біяграфія 
Нарадзілася 15 лістапада 1928 года ў вёсцы Васільева Палескай вобласці.

У 1943 годзе пераехала ў Кастраму з Ржэва. Пасля пераезду пачала сур’ёзна займацца лыжным спортам і народным веславаннем, затым працягнула заняткі веславаннем у Ленінградзе. У 1952 годзе яна засяродзілася на выступах на байдарках. Трэнер — Н. В. Смірнова.

У 1959 годзе скончыла Інстытут фізкультуры імя Лесгафта, працавала трэнерам; з 1968 года да выхаду на пенсію выкладала ў Ленінградскім індустрыяльным тэхнікуме будаўнічых матэрыялаў і дэталяў.

Памерла 27 ліпеня 2022 года ў Санкт-Пецярбургу.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Знак Пашаны»
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па веславанні на байдарках і каноэ
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1956 года
Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ на летніх Алімпійскіх гульнях 1956 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па веславанні на байдарках і каноэ
Дзяменцьева

**Дзяменцьева** — жаночая форма прозвішча Дзяменцьеў, таксама тапонім.

## Прозвішча 
* Лізавета Рыгораўна Дзяменцьева, савецкая спартсменка (веславанне на байдарках), алімпійская чэмпіёнка
* Наталля Васілеўна Свебада (Дзяменцьева), беларускі архітэктар

## Тапонім 
* Дзяменцьева (Пачынкаўскі раён)
Біл Расел

**Уільям Фелтан «Біл» Расел** (; , Манро, Луізіяна — , Мерсер-Айленд, Вашынгтон) — амерыканскі прафесійны баскетбаліст. Гуляў на пазіцыі цэнтравога, за каманду НБА «Бостан Селтыкс». Пяць разоў прызнаваўся самым каштоўным гульцом НБА і 12 разоў браў удзел у матчах усіх зорак. Расел быў асноватворнай часткай дынастыі Селтыкс, выйграўшы 11 разоў тытул чэмпіёна НБА за свае 13 гадоў кар’еры. Разам з хакеістам Анры Рышарам, які гуляў за клуб НХЛ «Манрэаль Канадыенс», Раселу належыць рэкорд па колькасці выйграных тытулаў чэмпіёна ў паўночнаамерыканскіх спартыўных лігах. Да пачатку прафесійнай кар’еры, Расел гуляў за каманду Універсітэта Сан-Францыска і выйграў два тытулы чэмпіёна NCAA (1955, 1956). Таксама выйграў залатыя медалі на Летніх Алімпійскіх гульнях 1956 года, з’яўляючыся капітанам зборнай ЗША.

Дзякуючы свайму росту (2,08 метра), ён добра блакаваў кідкі супернікаў, што з’яўлялася адной з асноўных прычын поспехаў «Бостан Селтыкс». Таксама Расел натхняў гульцоў каманды на гульню ў абароне. Апроч гэтага Расел добра гуляў на падборах. Ён 4 разы быў лідарам НБА па падборах і займае другое месца за ўвесь час па падборах і па падборах у сярэднім за гульню. Таксама Расел з’яўляецца адным з двух гульцоў у гісторыі лігі (другі Уілт Чэмберлен), які здзейсніў 50 падбораў за гульню. Хоць ён ніколі не быў асноўным гульцом «Селтыкс» па набіранні ачкоў, за сваю кар’еру набраў 14522, пры эфектным асіставанні партнёрам па камандзе.

Расел быў адным з першых цемнаскурых гульцоў НБА нароўні з такімі гульцамі, як Эрл Лойд, Чак Купер і Натаніель Кліфтан, стаўшы першым афраамерыканцам, якія дамагліся статусу суперзоркі НБА. Ён тры сезоны (1966—1969) выконваў абавязкі гуляючага трэнера, стаўшы першым цемнаскурым трэнерам НБА. За свае дасягненні па абароне грамадзянскіх правоў як на паркеце, так і па-за ім, Расел быў удастоены Прэзідэнцкага медаля Свабоды ад Барака Абамы ў 2011 годзе.

Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Катэгорыя:Ігракі зборнай ЗША па баскетболе
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па баскетболе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1956 года
Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1956 года
Катэгорыя:Ігракі «Бостан Селтыкс»
Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры ЗША
Катэгорыя:Трэнеры «Бостан Селтыкс»
Катэгорыя:Трэнеры «Сіэтл Суперсонікс»
Катэгорыя:Трэнеры «Сакрамента Кінгз»
Катэгорыя:Члены баскетбольнай Залы славы
Катэгорыя:Баскетбалісты НБА з невыкарыстоўванымі нумарамі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Прэзідэнцкім медалём Свабоды
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Гарвардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Сан-Францыска
Каплан

**Каплан** — прозвішча яўрэйскага паходжання.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Львовіч Каплан — савецкі мастак.
* Лазар Майсеевіч Каплан — Герой Савецкага Саюза.
* Міхаіл Якаўлевіч Каплан — расійскі акцёр.
* Рэгіна Львоўна Каплан (1908—1978) — удзельніца рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.
* Фані Каплан (1980—1918) — член партыі эсэраў, якая здзейсніла замах на Уладзіміра Леніна
Міхаіл Якаўлевіч Каплан

**Міхаіл Якаўлевіч Каплан** (, Свяцілавічы, Гомельская вобласць, Беларуская ССР — , Ізраіль) — савецкі і расійскі драматычны акцёр і тэатральны педагог, народны артыст Расійскай Федэрацыі (1997).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 жніўня 1932 года ў пасёлку Свяцілавічы Гомельскай вобласці БССР. Вырас у Свярдлоўску, куды ў 1941 годзе з двума дзецьмі эвакуіравалася яго маці.

У 1954 годзе скончыў Ленінградскі тэатральны інстытут імя А. М. Астроўскага. З верасня па кастрычнік 1954 года служыў у Рэспубліканскім тэатры рускай драмы Карэла-Фінскай ССР (Петразаводск). З верасня 1957 па верасень 1958 года быў акцёрам Чыцінскага абласнога драматычнага тэатра. З верасня 1958 па жнівень 1971 года выступаў на сцэне Стаўрапольскага тэатра драмы.

З верасня 1971 года больш за 40 гадоў служыў у Пензенскім абласным драматычным тэатры, дзе сыграў амаль 70 роляў.

У 1970-я гады выкладаў сцэнічную мову і сцэнічны рух на тэатральным аддзяленні Пензенскага культурна-асветнага вучылішча, з 2008 па 2012 год вёў заняткі на акцёрскім аддзяленні Пензенскага каледжа культуры і мастацтваў.

Апошнія 10 гадоў жыў у Ізраілі, дзе праходзіў працяглы курс лячэння. Памёр 7 ліпеня 2022 года на 90-м годзе жыцця ў Ізраілі. Пахавалі яго там жа 8 ліпеня 2022 г.

Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры тэатра СССР
Катэгорыя:Акцёры тэатра Расіі
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі XX стагоддзя
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі СССР
Катэгорыя:Тэатральныя педагогі Расіі
Аляксандр Мікалаевіч Унсовіч

**Аляксандр Мікалаевіч Унсовіч** (, в. Прошыка, Крупскі раён, Мінская вобласць) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання матэматыцы. Кандыдат педагагічных навук (2012), дацэнт (2015).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя М. Танка (спецыяльнасць «Фізіка і інфарматыка», 1996; аспірантура, 2006).

Працаваў у Беларускім інстытуце правазнаўства (1996—2004), Баранавіцкім дзяржаўным універсітэце (з 2004, інжынерны факультэт, кафедра фізіка-матэматычных дысцыплін і інфарматыкі, дацэнт, у 2007—2013 — начальнік Цэнтра дыстаныйнага навучання, 2013—2016 — дырэктар Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі, з 2016 — першы прарэктар).

Навуковыя інтарэсы: методыка выкладання матэматыкі; інфармацыйныя тэхналогіі; дыстанцыйнае навучанне; электроннае навучанне.

## Літаратура 
* Высшая математика : учебно-методический комплекс : в 2 ч. / А. Н. Унсович. — Барановичи, 2006. — 2 ч.
* Дистанционная форма получения образования: от организации до реализации / А. Н. Унсович // Вестник БарГУ. Серия «Педагогические науки. Психологические науки. Филологические науки (Литературоведение)». — 2013. — Вып. 1. — С. 57—67.
* Повышение эффективности математической подготовки студентов на основе инфокоммуникационной модели модульного обучения / А. Н. Унсович // Веснік Мазырскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя І. П. Шамякіна. — 2012. — № 2. — С. 90—96.

Катэгорыя:Рэктары БарДУ
Іван Пятровіч Ларчанка

**Іван Пятровіч Ларчанка** (, в. Хварасцяны, Слаўгарадскі раён — ) — беларускі педагог. Кандыдат гістарычных навук.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, быў паранены, інвалід 3-й групы.

У 1945—1960 гадах выкладчык, старшы выкладчык, загадчык кафедры марксізма-ленінізма, прарэктар па навуковай і вучэбнай рабоце, у 1960—1971 гадах рэктар Магілёўскага педагагічнага інстытута.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны І і ІІ ступені, «Знакам Пашаны», медалямі, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (5 лютага 1964 года).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Ларчанка Іван Пятровіч//Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Слаўгарадскага раёна.-Мн., 1999.-С. 511.

Катэгорыя:Рэктары Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова
Ларчанка

**Ларчанка** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Міхайлавіч Ларчанка (1941—1994) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1984).
* Іван Пятровіч Ларчанка (1914—1987) — беларускі педагог. Кандыдат гістарычных навук.
* Міхась Ларчанка (1907—1981) — беларускі літаратуразнавец, Беларусі. Доктар філалагічных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР (1977).
Рэвізіянізм

**Рэвізіянізм** (*revisio* — перагляд, ад  — пера- і *visio* — глядзець) — ідэйныя напрамкі, якія абвяшчаюць неабходнасць перагляду (рэвізіі) якой-небудзь тэорыі або дактрыны, што ўжо ўстаялася. Тэрмін упершыню быў ужыты ў нямецкай сацыял-дэмакратыі ў дачыненні да канцэпцыі , які абвясціў аб неабходнасці «рэвізіі» марксізму ў новых гістарычных умовах.

Вядомыя самастойныя з’явы, якія пазначаюцца гэтым тэрмінам:

* 
* Гістарычны рэвізіянізм
*  у 20-30-х гадах XX стагоддзя
Андрэй Папоў

**Андрэй Папоў**:
* Андрэй Аляксандравіч Папоў (1821—1898) — рускі флатаводзец, караблебудаўнік, адмірал.
* Андрэй Дзмітрыевіч Папоў (нар. 1997) — беларускі мастак і гібнік па метале, палітычны зняволены.
Фёдар Папоў

**Фёдар Папоў**:
* Фёдар Восіпавіч Папоў (1907—1970) — вучоны-гісторык, архівіст, педагог.
* Фёдар Кузьміч Папоў (1921—1943) — Герой Савецкага Саюза.
Фёдар Восіпавіч Папоў

**Фёдар Восіпавіч Папоў** ( — ) — вучоны-гісторык, архівіст, педагог.

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі гісторыка-архіўны інстытут (гісторык — архівіст). З кастрычніка 1938 года па люты 1955 год — загадчык партархіва пры ЦК КП(б)Б.

У гады Вялікай Айчыннай вайны быў эвакуяваны разам з дакументамі партыйнага архіва ва Уфу.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, Знак Пашаны, Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалямі «Партызану Айчыннай вайны» I ступені, «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1944 гг.».

## Літаратура 
* Архівісты Беларусі : біябібліяграфічны даведнік. — Мінск, 2006. — С. 171.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 1999. — Т. 5. — С. 405

Катэгорыя:Рэктары Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова
Вядомыя асобы Навагрудка

[thumb|200px|[Герб Навагрудка]]
Вядомыя ўраджэнцы Навагрудка:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Рафаіл Корсак]]
[thumb|175px|[Мікалай Сцяпанавіч Лявонцьеў|Мікалай Лявонцьеў]]

## А 
* Людміла Аркадзьеўна Ананька (нар. 1982) — беларуская біятланістка.

## Б 
* Юзаф Бака (1707—1780) — польскі паэт, каталіцкі прапаведнік.
* Сямён Іванавіч Бекер (1894—1937)
* Валерый Вацлававіч Беняш-Крывец (нар. 1961) — беларускі матэматык.

## Г 
* Аляксандр Гаркаві
* Ірына Аляксандраўна Герасімчык (нар. 1977) — беларускі мовазнавец.

## Д 
* Барыс Паўлавіч Дземідовіч (1906—1977) — матэматык.
* Аляксандр Уладзіміравіч Дуброўскі (нар. 1976) — беларускі паэт, філолаг, тэолаг, прэсвітар.

## Е 
* Рафаэль Евелевіч (1932—2017)

## З 
* Андрэй Іванавіч Залескі (нар. 1991) — беларускі футбаліст.
* Якаў Барысавіч Зэльдовіч (1869—1949) — вучоны ў галіне хірургіі, марфалогіі.

## К 
* Аляксандр Каган (1906—1979) — польскі піяніст
* Фелікс Каган-Каханскі (1889—1943) — польскі дырыжор
* 
* Мечыслаў Каханоўскі (1887—1943) — польскі дырыжор
* Леанід Мікалаевіч Ківач (1945—2021) — беларускі вучоны-фізік, аўта прац па спектраскапіі складаных біяарганічных сістэм.
* Берта Клінг (1886—1978) — яўрэйская паэтэса
* Рафаіл Корсак (1595—1640) — уніяцкі царкоўны дзеяч Рэчы Паспалітай.
* Вячаслаў Краскоўскі (1927—1988) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гадоў.

## Л 
* Мікалай Сцяпанавіч Лявонцьеў (1862—1910) — вайсковец, падарожнік, дыпламат.
* Майсей Ляйбоўскі (1876—1943) — мастак.

## М 
* 
* 
* Францішак Міцкевіч (1796—1862) — удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў, старэйшы брат Адама Міцкевіча.

## О 
* Ала Аляксандраўна Орса-Рамана (нар. 1936) — грамадскі і культурны дзеяч беларускай дыяспары ў ЗША, амерыканскі вучоны-хімік.

## П 
* Генадзь Уладзіміравіч Пальчык (нар. 1962) — беларускі фізік і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

## Р 
* Мардэхай Рабінзон (1874—1953)
* Людміла Рагуля
* Віктар Рыгоравіч Рахманько
* Галіна Русак

## С 
* Філіп Сламовіц (1896—1993)
* Раіса Станкевіч
* Сеймур Стоўн (1877—1957) — амерыканскі мастак

## Т 
* Барыс Аляксандравіч Тураеў
* Аляксандр Генрыхавіч Турчын
* Фёдар Тышкевіч

## Х 
* Аляксандр Іванавіч Хадкевіч
* Георгій Яўгенавіч Хлябовіч (нар. 1966) — беларускі ўрач-артапед-траўматолаг, дэпутат.
* Віктар Генадзевіч Хрэнін

## Ш 
* Георгій Георгіевіч Шанько (1936—2013) — беларускі вучоны ў галіне дзіцячай неўралогіі
* Іна Анатольеўна Швед (нар. 1971) — беларускі фалькларыст.

## Ю 
* Іегуда Юновіч (1878—1948)

## Я 
* Ігнацій Яцкоўскі
Эдвард Мастоўскі

**Эдвард Мастоўскі** (; , Варшава — ) — дзяржаўны службовец.

## Біяграфія 
Паходзіў з графскага роду Мастоўскіх герба «Даленга». Нарадзіўся ў сям’і Юзафа Мастоўскага і Даміцэлы са Секержынскіх. Памешчык з Мінскай і Свянцянскага павета Віленскай губерні.

Удзельнічаў у паўстанні 1830—1831 гадоў. З’яўляўся членам тайнага свянцянскага камітэта. Ад пасады старшыні часовага ўрадавага камітэта адмовіўся. Узначальваў часовы ўрад Свянцянскага павета, актыўных дзеянняў не прадпрымаў. Па рашэнню ВГСК ад 11.10.1831 пакінуты вольным, астаўлены на пасадзе маршалка.

Сапраўдны стацкі саветнік. З 26 жніўня 1840 па 6 сакавіка 1843 года займаў пасаду віленскага губернскага маршалка. З чатырох сыноў пары двое памерлі маладымі. Паміж двума застаўшыміся бацькоўскую ўласнасць падзялілі так, што малодшы Уладзіслаў, жанаты з Кацярынай са Шчытоў атрымаў Цырклішкі, а старэйшы Багдан, жанаты з Соф’яй Хамінскай, забраў Лучай.

]]
У другі шлюбе з графіняй Ідаліяй Гюнтэр дзяцей не меў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Род Мастоўскіх
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святой Ганны 2-й ступені з імператарскай каронай
Калона Дуруці

**Калона Дуруці** () — найбуйнейшае анархісцкае ўзброенае фарміраванне, якое існавала ў гады грамадзянскай вайны ў Іспаніі і змагалася на баку Другой Іспанскай Рэспублікі. Калона ўжо за першыя месяцы вайны стала самым вядомым падраздзяленнем, што змагалася супраць Франсіска Франка і яго нацыяналістаў. Яна атрымала статус сімвала іспанскага анархісцкага руху і яго барацьбы. У складзе калоны змагаліся добраахвотнікі з розных краін свету. З 28 красавіка 1937 калона ў складзе 26-й дывізіі Народнай рэспубліканскай арміі. Названа ў гонар свайго камандзіра Буэнавентура Дуруці.

Катэгорыя:Арганізацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Рабочая партыя марксісцкага адзінства

**Рабочая партыя марксісцкага аб’яднання** () — левая марксісцкая партыя антысталінскага толку, якая існавала ў 1930-я гады ў Іспаніі. Была ўцягнутая ў падзеі грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў, дзе падтрымлівала рэспубліканцаў.

## Літаратура 
* В. Солано. Против Франко, против Сталина: Рабочая партия марксистского единства (ПОУМ) в испанской революции и гражданской войне (1936—1939). М.: Книжный дом «ЛИБРОКОМ», 2013.
Катэгорыя:Арганізацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Іспаніі
Катэгорыя:Камуністычныя партыі
Легіён «Кондар»

**Легіён «Кондар»** () — добраахвотніцкая германская ваенна-авіяцыйная часць, злучэнне ваеннай авіяцыі нацысцкай Германіі; падраздзяленне люфтвафэ (), якое было адпраўлена для падтрымкі ў іспанскай грамадзянскай вайне нацыяналістаў Франсіска Франка. Легіён складаўся з чатырох эскадрылляў бамбардзіроўшчыкаў (12 бамбардзіроўшчыкаў у кожнай) і чатырох эскадрылляў знішчальнікаў. Таксама ў склад легіёна ўваходзілі атрады супрацьпаветранай і супрацьтанкавай абароны.

Колькасць германскага легіёну «Кондар» складала каля 5,5 тысячы вайскоўцаў.

Катэгорыя:Люфтвафэ
Катэгорыя:Замежная ваенная інтэрвенцыя ў Іспаніі
Пяты полк

**Пяты полк** () — аб’яднанне добраахвотных узброеных фарміраванняў КПІ падчас грамадзянскай вайны ў Іспаніі 1936—1939. Створаны ў Мадрыдзе ў жніўні 1936 года для барацьбы супраць кансерватыўных праціўнікаў Рэспублікі, перададзены ў распараджэнне рэспубліканскага ўрада.

## Літаратура 
* Советская историческая энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. Под ред. Е. М. Жукова. 1973—1982.

Катэгорыя:Арганізацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Ковенскія павятовыя маршалкі

Спіс маршалкаў дваранства Ковенскага павета.

## Літаратура 
Та­ма­ра Бай­ра­ша­у­скай­те. Ин­сти­тут пред­во­ди­те­лей дво­рян­ства в за­пад­ных гу­бер­ни­ях Рос­сий­ской им­пе­рии во вто­рой по­ло­ви­не XIX в. — на­ча­ле XX в. (Ви­лен­ская и Ко­вен­ская гу­бер­нии)*
Левая рэспубліканская партыя Каталоніі

**Левыя рэспубліканцы Каталоніі** (, скарочана *ERC*) — левая палітычная партыя Каталоніі, галоўнай палітычнай мэтай якой з’яўляецца незалежнасць каталонскіх тэрыторый ад Іспаніі і Францыі. Ідэалогія партыі лічыцца дэмакратычны сацыялізм, сацыял-дэмакратыя і нацыяналізм. Афіцыйным колерам партыі з’яўляецца аранжавы. 

## Спасылкі 
* Афіцыйная вэб-старонка «Рэспубліканскія левыя Каталоніі»
Катэгорыя:Палітычныя партыі Каталоніі
Катэгорыя:Арганізацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Ларэнца Венецыяна

**Ларэнца Венецыяна** (; працаваў у 1356—1372 гадах у Венецыі, Падуі, Балонні) — італьянскі жывапісец, прадстаўнік готыкі. Магчыма, брат жывапісца П’етра і дзядзя Нікола дзі П’етра; вучыўся ў Паала Венецыяна. На фарміраванне яго манеры маглі паўплываць мастакі Джавані да Балоння і Гвар’ента. Напісаў фрэску «Марыя з немаўлём, святымі і данатарамі» ў царкве Санта-Анастазія ў Вероне і паліпціх Даменіка Ліёна (1357—1359, Галерэя Акадэміі, Венецыя), «Містычныя заручыны Святой Кацярыны» (1359, Галерэя Акадэміі, Венецыя).

   
Катэгорыя:Мастакі Італіі XIV стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Венецыі
Катэгорыя:Мастакі готыкі