Боснія (ранняе сярэднявечча)

**Боснія** (/Босона, ), у  да ранняга высокага сярэднявечча, было тэрытарыяльна і палітычна акрэсленым утварэннем, якім кіраваў спачатку князь (*knez*), а потым кіраўнік з тытулам бана, меркавана прынамсі з 838 г. Размешчаны ў шырокім сэнсе вакол верхняга і сярэдняга цячэння ракі Босна, паміж далінамі ракі Дрына на ўсходзе і ракі Врбас на захадзе, якія складаюць больш шырокую тэрыторыю цэнтральнай і ўсходняй сучаснай Босніі і Герцагавіна.

## Геаграфія 
 ў сярэднія вякі; перыяд ранняга сярэднявечча афарбаваны ў самы цёмны колер, як першапачатковая Боснія.]]
Самым ядром, дзе ўзнікла і развілася першая баснійская дзяржава, з’яўляецца даліна Высока, якая акружае больш шырокую тэрыторыю сучаснага горада . Ранняя Боснія, паводле  і Мргіча, а таксама Хаджыяхіча і Анджэліча, размяшчалася ў цэлым вакол ракі Босна, паміж яе верхнім і сярэднім цячэннем: у напрамку з поўдня на поўнач паміж лініяй, утворанай яе вытокам і ракой  на поўдні, і лініяй, утворанай ракой  і ракой  (ад , уніз па цячэнні да горада ), і гарой  на поўначы, а таксама напрамку з захаду на ўсход паміж лінія  — Врбас, якая цягнецца ад Нерэтвы да Плівы на захадзе і Дрыны на ўсходзе, якая з'яўляецца больш шырокай тэрыторыяй цэнтральнай і ўсходняй сучаснай Босніі і Герцагавіны. Пацвярджэнне яе ўзнікнення і тэрытарыяльнага распаўсюджання паходзіць ад гістарыяграфічнай інтэрпрэтацыі  ў сучаснай і постмадэрнісцкай навуцы, якая размяшчае дзяржаву вакол ракі Верхняя Босна і Верхні Врбас, уключаючы Ускопле, Пліву і Лука, дзе згадваецца Боснія ( /Босана) як «малая/невялікая зямля» або «малая краіна», размешчаны ў вярхоўях ракі Босна, населены славянамі, якія з часам стварылі ўласную адзінку з кіраўніком, які называў сябе баснійцам.

Гістарычныя і археалагічныя звесткі аб раннесярэднявечнай Босніі застаюцца недастатковымі. Згодна з *DAI*, Боснія ўключала два населеныя гарады Катэра і Дэснік. Лічыцца, што Катэра ідэнтыфікавана як  каля Сараева, аднак, паводле , археалогія гэта абвяргае. Магчыма, Катэра знаходзілася ў непасрэднай блізкасці ад сучаснага , патэнцыйным месцазнаходжаннем мог быць Бобак або Бабош, аднак на сённяшні дзень месца змяшчае толькі знаходкі позняга сярэднявечча. Дэснік застаецца цалкам неапазнаным, але лічылася, што ён знаходзіцца каля Дэшаня. Хаджыяхіч цалкам адхіліў інфармацыю аб размяшчэнні двух гарадоў у Босніі, сцвярджаючы, што грэчаскі прыназоўнік у сказе часта памылкова перакладаецца (як «унутры» замест «у напрамку»), маючы на ўвазе два сербскія гарады ў напрамку зямлі Босніі. Рэля Новакавіч таксама паставіў пад сумнеў, чаму была дадатковая згадка пра зямлю з уласнымі гарадамі, калі яны павінны быць часткай Сербіі, і прыйшоўшы да высновы, што Боснія амаль заўсёды была асобнай краінай.  заявіў, што «*найбольш верагодна — і гэта прызнана большасцю гісторыкаў таго перыяду*», першапачаткова ўтвораная як частка Харватыі, а пазней у сярэдзіне XX стагоддзя трапіла пад уладу .

Калі *kastra oikoumena* у *DAI* пазначае не населеныя пункты, а царкоўныя цэнтры (у VI ст. згадваецца Бестоэнскае біскупства з некалькімі епіскапскімі цэнтрамі, якія належалі да Саланітанскай архіепархіі), паводле тэорыі , два гарады, пра якія ідзе гаворка, маглі быць Бістуа (Bistua;  або ) і Мартар (Martar; верагодна, ). Жыўкавіч сцвярджае, што існаванне такіх цэнтраў сведчыць аб тым, што яна была незалежнай дзяржавай да 822 г. Да канца IX і пачатку X стст. Боснія была ў асноўным хрысціянізавана  з прыбярэжных гарадоў Далмацыі, хоць і аддаленыя мясціны засталіся недасягнутымі. Пасля расколу паміж Усходам і Захадам (1054) епархія Босніі была рымска-каталіцкай пад юрысдыкцыяй  (з XII стагоддзя пад ).

Паўночная і паўночна-ўсходняя Боснія была захоплена каралінгскімі франкамі на пачатку IX стагоддзя і заставалася пад іх юрысдыкцыяй да 870-х гадоў. На тэрыторыі цяперашняй усходняй Герцагавіны і Чарнагорыі паўсталі паўнезалежныя населеныя пункты пад сербскім кіраўніцтвам. У 910-х гадах Петар з Сербіі анексаваў усю Усходнюю Боснію, перамогшы мясцовага славянскага валадара Тышэміра з Босніі, і, працягнуўшы ціск на Захумле, уступіў у канфлікт з . Харвацкі кароль Таміслаў вярнуў часткі Заходняй і Паўночнай Босніі, змагаючыся з балгарамі на . У 949 годзе ў Харватыі пачалася грамадзянская вайна, якая прывяла да заваявання Босніі Чаславам, але пасля яго смерці ў 960-х гадах яна была адваявана  або стала палітычна незалежнай.), пасля смерці бяздзетнага *Сцяпана* (*Stiepan*) ў 871 г. пачалася 17-гадовая вайна, якая скончылася заваяваннем Босніі харвацкім кіраўніком *Бераславам* (*Bereslav*), а ў 972 г. Баснійскі кіраўнік быў забіты, а землі заваяваны нейкім «*Сіграм. Князем Албаніі*» (*Sigr.* ''Ducha d'Albania*), але іншы кіраўнік з роду *Маравіі дэ Харваці* (*Moravia de Harvati*) і роднасны папярэдняму баснійскаму кіраўніку, выгнаў *Сігра* і аб’яднанаў Боснію.

У , лічаць Файн-малодшы і Малькальм, самыя заходнія часткі сучаснай Босніі і Герцагавіны ўваходзілі ў склад Харвацкага княства, а самыя ўсходнія — у склад , хоць суровыя і звычайна цяжкадаступныя ўзвышаныя тэрыторыі краіны, хутчэй за ўсё, ніколі не траплялі пад прамы кантроль ніводнай з дзвюх суседніх славянскіх дзяржаў, а замест гэтага заўсёды мелі сваё асобнае палітычнае кіраванне. Гэта падмацоўваецца візантыйскім пісьменнікам , які пісаў:

Адносна этнічнай прыналежнасці жыхароў Босніі да 1180 г.  робіць выснову, што «*на гэта нельга адказаць па дзвюх прычынах''»:

У сярэдзіне XII стагоддзя паўстаў  пад кіраўніцтвам свайго першага кіраўніка . Пасля  Боснія практычна была незалежнай дзяржавай, але гэта пастаянна аспрэчвалася венгерскімі каралямі, якія спрабавалі аднавіць сваё ўладарства.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* {{Cite book
 | last=Curta
 | first=Florin
 | author-link=Florin Curta
 | title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250
 | year=2006
 | location=Cambridge
 | publisher=Cambridge University Press
 | isbn=978-0-521-81539-0
 | url=https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt
 | url-access=registration
 | chapter={}
 | chapter-url={{safesubst:#if:{}|{}|{}}}
 | quote={}
 | page={}
 | pages={}
 | ref={}
}}
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў IX стагоддзі
Катэгорыя:Гісторыя Босніі і Герцагавіны