Ельскія

**Ельскія** — беларускі шляхецкі род герба «Пелеш».
У канцы ХVІ ст. род жыў яшчэ выключна ў Гарадзенскім павеце. У ХVІІ-ХVІІІ стст. валодалі вялікімі маёнткамі на Палессі губерняў, а таксама Царства Польскага.

## Гісторыя 
Вялікі князь літоўскі Вітаўт даў свайму двараніну Фёдару Хлісту дзве пустыя зямлі (пустаўшчыны) у Гарадзенскай воласці на імя Тыжоўшчызна і Тымжоўшчызна. Указаны арыенціры зямель: пры Коматаўскай дарозе, пад елкаю. Дата надання не пазначана, але ўказваецца, што ліст Вітаўта быў пацверджаны вялікімі князямі Казімірам і Аляксандрам.

Васіль Ходаравіч Пад’елчанік скардзіўся Жыгімонту Старому на тое, што гарадзенскі намеснік адняў у яго сенажаць, якую вялікі князь загадаў вярнуць. Роднасныя сувязі не прапісаны, Фёдар Хліст, мог быць бацькам Васіля Ходаравіча Пад’елчаніка. Апошні, у сваю чаргу, мог быць дзедам братоў Шчаснага і Гаўрылы Канстанцінавічаў. Пра самога Канстанціна звестак няма, акрамя таго, што яго жонкай была Марына, дачка Кандрата Праневіча.

На жаль, звестак аб нашчадках Цярэнція не выяўлена. Вядома, што яго сын Раман займаў у 1617 г. пасаду пінскага войскага. Пасля смерці Рамана Ельскага яго жонка Кацярына Саламярэцкая падалася ў манастыр св. Барбары ў Пінску.

Радавая лінія ад Гаўрылы выглядала так: яго сын Іосіф (мазырскі стольнік і староста), праўнук — Мікалай Сцяпанаў (пінскі стольнік), потым Іосіф Сцяпанаў, далей яго сын Уладзіслаў (1710—1762) — пінскі староста, пазней брэсцкі ваявода, які трагічна загінуў у Нясвіжы, калі гасціў у Радзівілаў (пахаваны ў Пінскім касцёле). Адзін з яго сыноў — Францішак (1738—1821), уладальнік Масалян (Бераставіцкі раён), быў брэсцкім кашталянам, літоўскім кухмістрам, кавалерам ордэнаў св. Станіслава і Белага арла. Пасля паўстання 1794 г. эмігрыраваў. У 1812 г. ён увайшоў у камісію Часовага ўрада Вялікага княства Літоўскага. На радзіму вярнуўся па амністыі. Ад Францішка праз сыноў Людвіга і Міхаіла пайшло лядскае адгалінаванне роду Ельскіх, прадстаўнікам якога належалі Ляды (Чэрвеньскі р-н) і Ігнацічы (Мінскі р-н).

У 1818 г. старэйшы сын Францішка Людвіг (1785—1843) ажаніўся з Клацільдай Манюшка, дачкой Станіслава Манюшкі, вядомага кампазітара. У якасці пасагу ёй адышлі Ляды — невялікі маёнтак непадалёку ад Смілавіч. Яго новы ўладальнік — Людвіг Ельскі — атрымаў добрую адукацыю, закончыў Сарбону. Ён прымаў удзел у напалеонаўскай кампаніі, з’яўляўся кавалерам ордэнаў Ганаровага легіёна, Залатога Крыжа Віртуці Мілітары, св. Яна Ерусалімскага, св. Уладзіміра ІІІ ступені і Чырвонага арла. У час паўстання 1831 г. быў фінансавым міністрам рэвалюцыйнага ўрада, пасля паражэння якога эмігрыраваў у Францыю, дзе памёр у вялікай беднасці.

У 1820 г. Клацільда ўступіла ў шлюб з Міхаілам Ельскім (1789—1859), малодшым братам Людвіга. Ён быў капітанам першага палка конных стралкоў Каралеўства Варшаўскага, кавалерам ордэнаў Ганаровага легіёна і Залатога ваеннага крыжа, пазней стаў харунжым шляхты Ігуменскага павета. Шлюб Міхаіла і Клацільды палажыў пачатак лядскай лініі Ельскіх, другое пакаленне якіх склалі тры дачкі і пяць сыноў. Ад Міхаіла Ляды адышлі старэйшаму сыну Аляксандру (1824—1905), вядомаму будаўніку мастоў, губернскаму сакратару, а малодшы сын Канстанцін (1837—1896) стаў вядомым біёлагам, даследчыкам фаўны Паўднёвай Амерыкі, заолагам, правадніком ідэй эвалюцыйнага вучэння Чарльза Дарвіна.

Другі сын Уладзіслава Ельскага Станіслаў (?-1829), ігуменскі павятовы маршалак, кавалер ордэна св. Станіслава, праз пасаг Розы Прозар стаў уладальнікам Дудзіч (Пухавіцкі р-н), якімі нашчадкі гэтай галіны роду валодалі больш за сто гадоў. Дом іх зрабіўся адным з цэнтраў культурнага жыцця на Беларусі. Тут нарадзіліся і жылі прадстаўнікі роду, якія сталі яго славай і гонарам: Казімір Ельскі (1782—1867), вядомы беларускі скульптар, аўтар многіх твораў станковай і манументальнай скульптуры; Аляксандр Ельскі (1834—1916), пісьменнік, гісторык, этнограф, краязнаўца, перакладчык, публіцыст, стваральнік літаратурна-краязнаўчага музея ў Замосці (Пухавіцкі р-н); Міхаіл Ельскі (1831–1904), кампазітар, скрыпач-віртуоз, музыказнаўца. Яго адзіная дачка выйшла замуж за Януша Уняхоўскага. Уняхоўскія і былі апошнімі гаспадарамі Дудзічаў.

Праз шлюбы род Ельскіх цесна зблізіўся з вядомымі родамі Манюшкаў, Булгарынаў, Ваньковічаў, Корсакаў, Чапскіх і інш.

## Герб 
Прывілеем ад 1 сакавіка 1578 года кароль Стэфан Баторый даў для ўмацавання шляхецкага становішча Шчаснаму і Гаўрылу Канстанцінавічам Ельскім дадатковыя элементы да герба — шлем са страўсавым пяром і іншымі ўпрыгожаннямі (магчыма, намётам). Сам герб Ельскіх апісаны так: два мячы, накрыж пакладзеныя, над імі зорка. Пазней герб роду Ельскіх атрымаў назву «Пелеш».

## Паходжанне прозвішча 
Дакументы дазваляюць прасачыць паходжанне прозвішча Ельскіх. Яно паходзіць ад нейкай елкі паміж Горадняй і Коматавам. Дрэва, пэўна, было вялізных памераў, калі выкарыстоўвалася як арыенцір для пазначэння зямельных уладанняў. Напэўна, менавіта ад гэтай елкі пайшло прозвішча Пад’елчанік, а пасля — Ельскія.

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі 
* Уладзіслаў Ельскі (каля 1700—1762) — староста пінскі, палкоўнік пяцігорскі
* Міхал Ельскі (1831—1904) — беларускі скрыпач, кампазітар, музычны пісьменнік
* Аляксандр Ельскі (1834—1916) — беларускі краязнавец, гісторык, літаратар, этнограф, публіцыст
* Канстанцін Ельскі (1837—1896) — заолаг і падарожнік

## Галерэя 

Файл:Uładzisłaŭ Jelski. Уладзіслаў Ельскі (XVIII).jpg|Уладзіслаў Ельскі
Файл:Amelija Jelskaja (Sapieha). Амэлія Ельская (Сапега) (1790).jpg|Амелія Ельская з Сапегаў
Файл:Francišak Jelski. Францішак Ельскі (1912).jpg|Францішак Ельскі
Файл:Ludvik Jelski. Людвік Ельскі (1825-50).jpg|Людвік Ельскі

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
*