open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Навікі (возера)

**Навікі́** — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 32 км на ўсход ад горада Паставы, каля вёскі Навікі, у басейне ракі Ласіца.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,37 км, найбольшая шырыня 0,17 км. Даўжыня берагавой лініі 0,95 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 3 м, разараныя. На поўначы выцякае ручай у возера Крывое.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-31. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1983 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Зосіна (возера)

**Зо́сіна** — возера ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 6 км на паўночны ўсход ад горада Паставы, за 2 км на ўсход ад вёскі Сіўцы, у басейне ракі Лучайка.

Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,21 км. Даўжыня берагавой лініі 0,8 км.

Схілы катлавіны вышынёй да 3 м, разараныя, на ўсходзе пад садам. Акружана забалочанай поймай шырынёй 50—100 м. З поўдня ўпадае ручай, на поўначы выцякае ручай у раку Лучайка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Мядзелкі
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Галбея (возера)

**Галбея**, **Галбея Паўночная** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 25 км на паўночны ўсход ад горада Паставы, каля вёскі Галбея, у басейне ракі Галбіца (цячэ праз возера).

Плошча паверхні 0,35 км². Даўжыня 0,95 км, найбольшая шырыня 0,5 км. Найбольшая глыбіня 6,5 м, сярэдняя — 3,3 м. Даўжыня берагавой лініі 2,74 км. Аб’ём вады ў возеры 1,09 млн м³.

Схілы катлавіны вышынёй 6—8 м, разараныя. Берагі нізкія, на ўсходзе і поўначы зліваюцца са схіламі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Бялыніцкія-Бірулі

**Бялы́ніцкія-Біру́лі** — шляхецкі род герба «Бялыня» ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Першым y дакументах згадваецца Гаўрыла Сямёнавіч Біруля, які ў час Лівонскай вайны 1558—1583 гадоў быў ротмістрам казацкай харугвы. Магчыма, род паходзіць ад віцебскіх баяраў Харковічаў, бо ў 1635 годзе Ян Біруля (верагодна, сын Гаўрылы) названы Харковічам. Першая частка прозвішча Бялыніцкія-Бірулі паходзіць ад радавога маёнтка Бялынічы (сучасная вёска Бялынавічы Віцебскага раёна). Валодалі таксама Навасёлкамі каля Бялынавічаў, Зачарніччам, Тулавам, маёнткамі каля мястэчка Бялынічы Аршанскага павета (адсюль паданне пра іх паходжанне з гэтых мясцін).

З роду Бялыніцкіх-Біруляў паходзяць Аляксей Андрэевіч Бялыніцкі-Біруля, Вітольд Каэтанавіч Бялыніцкі-Біруля.

## Літаратура 
*
Tamarix kotschyi

**Tamarix kotschyi** — від раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Куст вышынёй 4-6 метраў з прамымі пабегамі, пакрытымі па ўсёй даўжыні чаргова размешчаным сядзячым лісцем з вострай верхавінкай і гладкім краем.

Кветкі памерам да 1 см з актынаморфным 5-пялёсткавым калякветнікам белага, ружовага ці часам блакітнага колеру.

Плод — каробачка.

Цвіце ў красавіку-маі, плоданасіць у чэрвені.

## Арэал 
Натуральныя вобласці распаўсюджвання ўключаюць Цэнтральную Азію (Каракумы, Паміра-Алай, Капетдаг, ), Ірак, Іран і Афганістан.

## Значэнне 
Выкарыстоўваецца як дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* Деревья и кустарники СССР. т. 4. 1958
* Флора Азербайджана. т. 6. 1955
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961
* Azərbaycanın «Qırmızı» və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996
* Azərbaycan florasının konspekti. I—III cildlər. 2005; 2006; 2008
* Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. 2008
* Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011
* «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.
* «Azərbaycan dendraflorasi» I cild, Baki, «Elm», 2011, 312 səh.
* , Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Грабеншчыкавыя
Бурбіно

**Бурбіно** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, за 17 км на паўночны захад ад горада Віцебск, за 0,5 км на поўнач ад вёскі Субачы, у басейне ракі Шэвінка.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,65 км.

Берагі параслі хмызняком.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Бяльмонты (курганны могільнік)

**Бяльмонты** — курганны могільнік балта-славянскага насельніцтва VIII—X стст., размешчаны на тэрыторыі былога маёнтка Бяльмонты, за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Ахрэмаўцы Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці, у лесе, справа ад шашы Браслаў – Шаркаўшчына. Даследаваны 14 курганоў y 1892, 1938, 1970-я гг. і 1982. Пахавальны абрад — трупаспаленне. Знойдзены жалезныя і бронзавыя спражкі, пярсцёнак, лунніцападобныя скроневыя кольцы, фрагменты бронзавага ўпрыгожання, ляпныя пасудзіны.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Курганныя могільнікі Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Ахрэмаўцы
Катэгорыя:З’явіліся ў VIII стагоддзі
Пестуніца (возера)

**Пе́стуніца** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, за 15 км на паўночны захад ад горада Віцебск, у вёсцы Пестуніца, у басейне ракі Заходняя Дзвіна.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,36 км, найбольшая шырыня 0,21 км. Даўжыня берагавой лініі 0,92 км.

Схілы катлавіны вышынёй 10 м, пад агародамі і забудовай. Злучана ручаём з ракой Пестуніца.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Бялыніцкі касцёл і кляштар кармелітаў

**Бялыніцкі касцёл і кляштар кармелітаў** — колішні рымска-каталіцкі сакральны комплекс у г.п. Бялынічы, Магілёўская вобласць. Адзін з найбагацейшых у Вялікім Княстве Літоўскім. У кляштары знаходзіўся цудатворны абраз Божай Маці, шанаваны хрысціянамі розных канфесій. Праз шматлікія працэсіі і паломніцтвы да яго Бялынічы зваліся «Беларускай Чэнстаховай».

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1624 годзе канцлерам вялікім літоўскім Львом Сапегам. Пазней апекунамі кляштара былі ўладальнікі Бялынічаў Агінскія. У 1634 годзе невядомы мастак намаляваў тут абраз Маці Божай, які знік у Магілёве ў Вялікую Айчынную вайну. У сярэдзіне XVIII ст. першапачатковыя драўляныя будынкі заменены мураванымі. Касцёл y стылі позняга барока пабудаваны ў 1742—1763 гг.

Białyničy, Rynak, Karmelicki. Бялынічы, Рынак, Кармэліцкі (B. Rusiecki, 1860-62, 1899).jpg|1861 г.
Białyničy, Rynak. Бялынічы, Рынак (1882).jpg|1882 г.
Białyničy, Karmelicki. Бялынічы, Кармэліцкі (I. Fiodaraŭ, 2.06.1876).jpg|2-я пал. XIX ст.
Białyničy, Rynak. Бялынічы, Рынак (1901-10).jpg|1900 г.

Улады Расійскай імперыі закрылі кляштар у 1832 годзе, статус касцёла быў паніжаны да парафіяльнага.

У 1930-я гады ператвораны ў клуб, пры гэтым разбураны купал і фасад. Пасля вайны выкарыстоўваўся як кінатэатр, потым — склад. Касцёл узарваны ў 1960-я гады.

Вядома, што «мастак пан Юзаф» быў запрошаны кармелітамі ў Бялынічы менавіта для выканання дэкарацый з нагоды ўрачыстай каранацыі абраза:

Рэстаўратар Юрый Маліноўскі, які займаўся падрыхтоўкай да экспанавання знятых у Бялынічах роспісаў, адзначаў, што граф’я (след ад пераводу на тынк малюнка з папярэдне падрыхтаванага кардону) сустракаецца там выключна на фрагментах дэкаратыўнага аздаблення, самі ж выявы персанажаў намаляваны непасрэдна па тынку.

Сёння частка адрэстаўраваных фрэскавых кампазіцый з лесвічнай клеткі бялыніцкага кляштара захоўваецца ў музеі імя П. Масленікава ў Магілёве, частка — у Бялынічах.

На думку мастацтвазнаўца Катажыны Шаўрук кампазіцыя «Перамяненне Пана» з лесвічнай клеткі ў Бялынічах амаль цалкам супадае з вырашэннем таго ж сюжэта ў галоўным нефе архікафедральнага касцёла Святых Янаў у Любліне. Аўтарам роспісаў люблінскага касцёла з’яўляецца мараўскі мастак Юзаф Маер. У сваіх працах Ю. Маер выкарыстоўваў і надпісы на іўрыце, як і «мастак Юзаф», які распісваў бялыніцкую гадзіннікавую вежу. Шаўрук дапускае, што Ю. Маер быў тым самым запрошаным кармелітамі ў Бялынічы мастаком.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Бялынічы
Катэгорыя:1624 год у Еўропе
Катэгорыя:1763 год у Беларусі
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Храмы Бялыніцкага раёна
Катэгорыя:Кармеліцкія кляштары Беларусі
Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2007/2008

**Сусветны рэйтынг** для ўсіх прафесійных гульцоў, якія кваліфікаваліся на сезон 2007/2008, прадстаўлены ніжэй. Рэйтынг уяўляе сабой суму набраных ачкоў на рэйтынгавых турнірах за два папярэднія сезоны. Ён выкарыстоўваўся для пасеву снукерыстаў на ўсе турніры сезона.

Катэгорыя:Сусветныя рэйтынгі снукерыстаў
Катэгорыя:Снукерны сезон 2007/2008
Катэгорыя:2007 год у снукеры
Катэгорыя:2008 год у снукеры
Галінаўскае

**Галі́наўскае** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, за 44 км на паўночны ўсход ад горада Віцебск, каля вёскі Галінава, у басейне ракі Заходняя Дзвіна.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,35 км, найбольшая шырыня 0,27 км. Даўжыня берагавой лініі 1,45 км.

Возера старычнае. Схілы катлавіны вышынёй да 3 м, разараныя. Злучана кароткім ручаём (даўжынёй 250 м) з Заходняй Дзвіной.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Малое Язна

**Мало́е Я́зна** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 40 км на паўднёвы ўсход ад горада Мёры, каля вёскі Язна, у басейне ракі Авута.

Плошча паверхні 0,2 км². Даўжыня 0,82 км, найбольшая шырыня 0,32 км. Даўжыня берагавой лініі 2 км. Плошча вадазбору 14,2 км².

На поўдні ўпадае ручай з возера Заазерцы, на поўначы злучана пратокай з возерам Вялікае Язна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Катэгорыя:Басейн Авуты
Заазерцы (возера)

**Заазе́рцы** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 42 км на паўднёвы ўсход ад горада Мёры, каля вёскі Дарожкі, у басейне ракі Авута.

Плошча паверхні 0,28 км². Даўжыня 1,02 км, найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 2,52 км. Плошча вадазбору 4,5 км².

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўднёвага ўсходу на паўночны захад. Схілы катлавіны вышынёй да 8 м (на захадзе і поўдні да 13 м), спадзістыя, пераважна разараныя. Берагавая лінія звілістая. Маецца востраў плошчай 0,5 га.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, акунь, плотка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
*  — С. 306.
* 
* Ліст карты N-35-21. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Заазерцы

Назву **Заазе́рцы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Заазерцы — былая вёска ў Мёрскім раёне
** Заазерцы — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне

## Азёры 
* Заазерцы — возера ў Мёрскім раёне, у басейне ракі Авута
Дарожкі

Назву **Даро́жкі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць
** Дарожкі — вёска ў Павяцкім сельсавеце Мёрскага раёна
** Дарожкі — вёска ў Язненскім сельсавеце Мёрскага раёна
Падгорная

Назву **Падго́рная** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Падгорная — вёска ў Баранавіцкім раёне
* Гомельская вобласць:
** Падгорная — былая вёска ў Гомельскім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Падгорная — вёска ў Слонімскім раёне
* Мінская вобласць:
** Падгорная — вёска ў Стаўбцоўскім раёне
Кузявічы

Назву **Кузяві́чы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Кузявічы — вёска ў Баранавіцкім раёне
** Кузявічы — вёска ў Пружанскім раёне

## Назва 
З аднаго боку - імя *Кузя*, памяншальнае ад *Кузьма*.

З іншага боку - ёсць літоўскія прозвішчы *Kuzas, Kuzaitis*, латышскае *Ķuzis*. Было свіслацкае Куз, гервяцкае Кузойць. Фіксавалася старое літоўскае прозвішча Кузэйка (Інтуркі), антрапанімічны суфікс -*eik*- у балцка-літоўскіх прозвішчах адзін з найбольш папулярных.
Маат

**Маат** (Аммаат) — старажытнаегіпецкая багіня, персаніфікуе ісціну, справядлівасць, сусветную гармонію, боскае ўстанаўленне і этычную норму. Маат адлюстроўвалася ў выглядзе жанчыны, якая сядзіць са струсіным пяром на галаве, часам крылатай; таксама магла адлюстроўвацца толькі праз пасярэдніцтва свайго атрыбуту — пяра або плоскага пяшчанага спрадвечнага ўзгорка са скошаным адным бокам, на якім яна часта сядзіць, і які можа адлюстроўвацца пад нагамі і прастоламі многіх іншых багоў. Яна была жонкай бога мудрасці Тота, так як народ Егіпта лічыў, што праўда і мудрасць — гэта добрая пара.

## Роля Маат у егіпецкай міфалогіі 
Прынцып Маат ўключае ў сябе як правільнасць і заканамернасць развіцця сусвету, так і згуртаванасць грамадства, а таксама, што асабліва важна, адказнасць цара і простага смяротнага за свае ўчынкі. Усталяваны богам на зямлі, цар падтрымлівае Маат і з дапамогай рытуалаў, пераможных войнаў і асабістай пабожнасці знішчае Ісэфет — хлусню, хаос, разбурэнне. Падносячы падчас штодзённых набажэнстваў у храме да ліку бажаства статуэтку Маат, дачкі сонца увянчанай страўсавым пяром, цар зноў з канкрэтнага ўладара станавіўся увасабленнем самога прынцыпу царскасці, акумулюючы вопыт шматлікіх продкаў і ствараючы аснову для жыцця сваіх пераемнікаў.

Статуэтка Маат ўвасабляла ў сабе прынцып лакальнай гармоніі, цар тым самым аднаўляе касмічную гармонію, бо «сэрца багіні Маат палюбіла яго, і яна ўзносіцца да багоў у вечнасці», уз’ядноўваючы лакальны і сусветны светапарадак, неба і зямлю, абвяшчаючы новы парадак у сусвеце над першапачатковым хаосам. Акрамя таго, багіня была звязана і з эфектыўнасцю вымаўляемага слова; так, Кніга Каровы згадвае, што на мове, прамаўлючага гэты святы тэкст павінна была быць напісаная фігура багіні ісціны Маат.

Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Катэгорыя:Старажытнаегіпецкія багі
Катэгорыя:Багі мудрасці і ведаў
Сінгасары

**Сінгасары** () — сярэдневяковая індуісцкая дзяржава на ўсходзе вострава Ява (1222—1293 гг.).

## Заснаванне 
Кен Арок, заснавальнік дзяржавы Сінгасары, — надзвычай папулярная постаць яванскага фальклора. Паводле легенд, ён быў сынам незамужняй жанчыны і Брахмы. Маці пакінула немаўля на могілках, аднак ён быў выратаваны і выгадаваны прафесійным злодзеем. У маладосці Кен Арок меў шмат прыгод. Яму прыпісваецца вынаходства крыса. У выніку ён стаў наёмнікам намесніка адной з правінцый дзяржавы Кедыры, падманам захапіў у яго ўладу і ажаніўся з прыгажуняй Кен Дэдэс. У 1222 г. Кен Арок перамог армію Кедыры і абвясціў новую дзяржаву Сінгасары.

## Мангольскае нашэсце 
Найбольш паспяховым нашчадкам Кен Арока быў пяты раджа Сінгасары, Кертанегара (1268—1292 гг.), які падпарадкаваў Балі і арганізаваў марскую экспедыцыю на захад Зондскіх астравоў. Кертанегара вёў актыўныя зносіны з іншымі дзяржавамі на тэрыторыі сучасных Інданезіі і Малайзіі, а таксама з Чампай на поўдні сучаснага В’етнама.

У 1289 г. Хубілай звярнуўся да Кертанегары з патрабаваннем выплочваць даніну, аднак той адмовіўся і знявечыў прысланых мангольскіх паслоў. У адказ, Хубілай пачаў арганізацыю ваеннай экспедыцыі на Яву. Падрыхтоўка да абароны і ўтрыманне войскаў за межамі дзяржавы аслабілі сілы Кертанегары. Гэта выкарыстаў у сваіх мэтах Джаякатванг, залежны ад яго валадар Кедыры і Маджапахіта. Ён паўстаў супраць Сінгасары, перамог яе войска і забіў раджу.

У 1293 г., калі на Яве высадзілася мангольская армія, Радэн Віджая, стрыечны сын Кертанегары, выступіў у якасці іх саюзніка супраць Джаякатванга. Але пасля разгрому войскаў Кедыры і Маджапахіта Радэн Віджая нечакана здрадзіў саюзнікам і пачаў супраць іх ваенныя дзеянні. Манголы былі вымушаны пакінуць Яву. Стрыечны сын Кертанегары стаў заснавальнікам новай дынастыі Маджапахіта.

## Спасылкі 
* Indonesia History — Singasari Kingdom — 1222—1292
* LEGENDS OF INDONESIA 
* Mongolian invasion of Java in 1293 

Катэгорыя:Гісторыя Інданезіі
Катэгорыя:Гісторыя Явы
Катэгорыя:Старажытны Усход
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Азіі
Катэгорыя:1222 год у Азіі
Daphne oleoides

**Daphne oleoides** — расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Паўхмызняк, які дасягае памераў да 0,5 м вышынёй, моцна разгалінаваны.

## Арэал і экалогія 
Расце на вышынях 1000-2200 (2550) метраў у Паўднёвай Еўропе (Пірэнейскі, Апенінскі, Балканскі паўастравы і ) Паўночнай Афрыцы (Алжыр) і Пярэдняй Азіі (Анатолія, Ліван і Каўказ).

Катэгорыя:Ваўчаягадавыя
Daphne oleoides transcaucasica

**Daphne oleoides transcaucasica** — падвід віду  роду  сямейства .

## Арэал 
Натуральнымі абласцямі распаўсюджання з’яўляюцца Паўднёвы Каўказ, Турцыя і Іран.

Расце на сухіх скалістых схілах.

## Літаратура 
* Деревья и кустарники СССР. т. 4.1958
* Флора Азербайджана. т. 6. 1955
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961
* Красная Книга СССР. 1984
* Azərbaycanın «Qırmızı Kitabı». 1989
* Azərbaycanın «Qırmızı» və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996
* Azərbaycan florasının konspekti. I—III cildlər. 2005; 2006; 2008
* Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri, 2008
* Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.
* «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.
* «Azərbaycan dendraflorasi» I cild, Baki, «Elm», 2011, 312 səh.
* , Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.

Катэгорыя:Ваўчаягадавыя
Эфемероіды

**Эфемеро́іды** — экалагічная група шматгадовых травяністых раслін з вельмі кароткім вегетацыйным перыядам, які прыходзіцца на найбольш спрыяльны час года.

Перыяд вегетацыі эфемероідаў можа прыходзіцца на раннюю вясну (розныя віды родаў , , , , , ,  і інш.), або на восень ().

Пасля ўтварэння пладоў жыццёвыя працэсы прыпыняюцца, а надземная частка расліны цалкам адмірае. Аднак яна не гіне, паколькі застаюцца падземныя органы (цыбуліны, клубні або карэнішчы) у якіх за перыяд вегетацыі быў назапашаны запас пажыўных рэчываў. У больш спрыяльны для расліны перыяд вегетацыя аднаўляецца.

Не варта блытаць эфемероіды (шматгадовыя расліны) з эфемерамі — раслінамі таксама з вельмі кароткім вегетацыйным перыядам, але аднагадовымі.

## Спасылкі 
* Об эфемерах и эфемероидах на сайте «Наши леса»
* Ключи от лета «Вокруг света» № 4 (2763), апрель 2004

Катэгорыя:Экалогія раслін
Гімн Азорскіх астравоў

**Гімн Азорскіх астравоў** () — нацыянальны гімн Азорскіх астравоў, аўтаномнага рэгіёна Партугаліі. Зацверджаны ў 1980 годзе.

## Арыгінальны тэкст 
:Deram frutos a fé e a firmeza
:no esplendor de um cântico novo:
:os Açores são a nossa certeza
:de traçar a glória de um povo.

:Para a frente! Em comunhão,
:pela nossa autonomia.
:Liberdade, justiça e razão
:estão acesas no alto clarão
:da bandeira que nos guia.

:Para a frente! Lutar, batalhar
:pelo passado imortal.
:No futuro a luz semear,
:de um povo triunfal.

:De um destino com brio alcançado
:colheremos mais frutos e flores;
:porque é esse o sentido sagrado
:das estrelas que coroam os Açores.

:Para a frente, Açorianos!
:Pela paz à terra unida.
:Largos voos, com ardor, firmamos,
:para que mais floresçam os ramos
:da vitória merecida.

:Para a frente! Lutar, batalhar
:pelo passado imortal.
:No futuro a luz semear,
:de um povo triunfal.

Катэгорыя:Гімны
Катэгорыя:Азорскія астравы
Бяльмонты

**Бяльмонты**, або **Двор Альгердаўшчына** — былы маёнтак y Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Вядомы з 1748 года як уладанне Гільзенаў, пры іх атрымалі сваю назву (ад  — прыгожая гара).

## Гісторыя 
У другой палове XVIII — пачатку XIX стагоддзяў у Бяльмонтах створаны палацава-паркавы ансамбль, які ўключаў 2-павярховы мураваны палац (меў 33 пакоі), вялікую круглую парадную залу, дамашнюю капліцу. У 1768 годзе пабудаваны філіяльны касцёл Ісуса Хрыста.

У XIX стагоддзі пры Мануцы і Плятэрах Бяльмонты сталі буйным цэнтрам культурнага жыцця Браслаўшчыны. Тут прайшло дзяцінства мастака Я. Траяноўскага, y Бяльмонтах бывалі Н. Орда, дзекабрысты М. С. Лунін, А. В. Поджыа і інш.; існавалі багатыя музейная калекцыя і бібліятэка (у Першую сусветную вайну вывезена ў Петраград), парафіяльная школа (у 1804 годзе было 30 вучняў), з 1857 года дзейнічаў бровар. У Першую сусветную вайну палац Плятэраў разбураны.

З 1976 года Бяльмонты ўвайшлі ў склад вёскі Ахрэмаўцы.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Ахрэмаўцы
Катэгорыя:Гісторыя Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Гільзены
Катэгорыя:Плятэры
Катэгорыя:Славутасці Браслаўскага раёна
Дрыкольскае

**Дрыко́льскае** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, за 12 км на паўночны захад ад горада Віцебск, у межах вёскі Дрыколле, у басейне ракі Шэвінка.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,3 км, найбольшая шырыня 0,12 км. Даўжыня берагавой лініі 0,65 км.

Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м, пад агародамі і забудовамі, на паўночным усходзе пад лесам. Злучана каналам з возерам Бараўское.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Юзаф Бяляк

**Юзаф Бяляк** () — вайсковы дзеяч ВКЛ, генерал-маёр (1772).

## Біяграфія 
З беларускага шляхецкага роду татарскага паходжання Белякоў. Нарадзіўся ў маёнтку Лоўчыцы пад Навагрудкам (цяпер Гродзенская вобласць Беларусі) у сям’і паручніка Асмана і Рэгіны з Рудніцкіх.

У 20-гадовым узросце стаў ротмістрам ва ўланскім палку генерала Чымбая Мурзы Рудніцкага на службе ў саксонскім войску. З 1761 года ваяваў у Саксоніі, Чэхіі і Сілезіі — удзельнік Сямігадовай вайны 1756—1763 гадоў. Прыхільнік караля Аўтуста III, потым Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Быў прызначаны палкоўнікам у 1763 годзе і атрымаў ад караля ў падзяку вёску Кашолы. Праз год узначаліў  Вялікага Княства Літоўскага.

У час Барскай канфедэрацыі камандзір палка татар, пад камандаваннем Казіміра Пуласкага ваюе з расіянамі. У 1769 годзе на баку канфедэратаў удзельнічаў у бітвах пад Слонімам, Моўчаддзю (Баранавіцкі раён) і на Жамойці, у верасні 1771 — у пераможнай бітве над расійскімі войскамі каля Бездзежа (Драгічынскі раён). 23.9.1771 года ў бітве каля Сталавічаў (Баранавіцкі раён). Калі войска ВКЛ было разбіта расіянамі, адступіў з палком, захаваўшы баявы парадак. Вярнуўся да караля. У 1772 годзе атрымаў званне генерал-маёра войска ВКЛ.

У 1788—1789 гадах удзельнічаў у задушэнні сялянскага паўстання на Украіне.

У чэрвені—ліпені 1792 на чале 4-га палка ўланаў пярэдняй варты ВКЛ ваяваў супраць расіян у вайне за незалежнасць, удзельнік бітвы пад Свержанню (Стаўбцоўскі раён), Мірам, Зэльвай і Брэстам. Быў адным з найбольш здольных і храбрых генералаў той вайны, за мужнасць атрымаў крыж ордэна Вірытуці мілітары.

Далучыўся да паўстання 1794 года. У чэрвені ўзначаліў корпус сфармаваны з гарадзенцаў, з якім прайшоў ад Гродна да Слоніма і Іўя. Праз некалькі дзён раптоўна памёр. Пахаваны на мізары ў Студзянках.

Меў трынаццаць дзяцей у двух шлюбаз. З Уршуляй з Ласёў, у яго быў сын Абрагам, а з Кунегундай з Туган-Бараноўскіх: Самуэль — падпалкоўнік; Мустафа — капітан; Махмет — лейтэнант; Альбрэхт — лейтэнант; Асман — харужы; Соліман- лейтэнант; Богдан (загінуў у паўстанні 1830—1831); Бекер, Эліяш, Альжбета, Ева і Феліцыяна.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Юзаф
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім раёне
Катэгорыя:Генерал-маёры
Катэгорыя:Ваенныя Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Бярданка

**Бярданка** або **вінтоўка Бердана** (The **Berdan rifle**, Russian musket, Colt Berdan rifle) — агульная назва дзвюх розных сістэм адназарадных вінтовак пад унітарны патрон калібру 10,67 мм. Распрацавана амерыканскім вынаходнікам Хайрамам Берданам. Удасканалена ў 1860-я гады расійскімі ваеннымі інжынерамі Аляксандрам Горлавым і Карлам Гуніусам у ЗША, дзе называлася «рускай вінтоўкай». Была на ўзбраенні Рускай імператарскай арміі ў 1868—1891 гадах.

У Расіі было дзве розныя сістэмы з такой назвай: Бердан № 1 (вінтоўка ўзору 1868 года) з адкідным замком і Бердан № 2 (некалькі варыянтаў вінтоўкі ўзору 1870 года) з падоўжна-слізгальным замком. Найболей распаўсюджана і вядома была другая мадэль.

## Гісторыя 
Вінтоўка Бердана № 1 пад патрон калібру 4,5 лініі (11,43 мм) распрацавана амерыканскім палкоўнікам Берданам. Яна мела адкідной угару замок з курком простага ходу. Ужыванне яе выявіла некаторыя нястачы: замок востра рэагаваў на волкасць, не заўсёды спрацоўваў ударнік, пры няўважлівым звароце замок мог няшчыльна зачыніцца. Два расійскія афіцэры, камандзіраваныя на пачатку 1860-х гадоў у Амерыку — Аляксандр Горлаў і Карл Гуніус — унеслі ў канструкцыю 25 розных удасканаленняў (ад арыгінальнага ўзору засталося мала чаго) і пераканструявалі яе на калібр 4,2 лініі; распрацавалі да яе патрон з суцэльнацягнутай гільзай — у Злучаных Штатах яе называлі «Russian musket». Вытворчасцю вінтовак у ЗША займалася кампанія «Кольт» на заводзе ў Хартфардзе, штат Канектыкут (таму ў Амерыцы яна вядома як «Кольт-Бердан», Colt Berdan rifle). Вінтоўка была прынята на ўзбраенне расійскай арміі ў 1868 годзе як «стралковая вінтоўка ўзору 1868 года» — без згадкі першага стваральніка і наступных рацыяналізатараў. Пасля ў дакументацыі практычна заўсёды ўжывалі назву «вінтоўка Бердана», а ў прастамоўі — «бярданка». З улікам даволі высокіх на канец 1860-х — пачатак 1870-х гадоў балістычных якасцяў, вінтоўкай узбройвалі найперш стралковыя часткі — арганізацыйна асобную ад лінейнай пяхоты лёгкую пяхоту, якая галоўным чынам дзейнічала ў рассыпным страі з агнястрэльнай зброяй і ўнікала блізкага бою. Да пачатку руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў выраблена каля 37 тысяч асобнікаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Вінтоўкі
Трылінка

— Пінск]]

**Трылінка** — дарожнае пакрыццё ў выглядзе пліткі шасціграннай формы. Вынайдзеная і запатэнтаваная польскім інжынерам Уладыславам Трылінскім. Выкарыстоўвалася ў 1935—1939 гадах у Брэсце, іншых гарадах Палескага і іншых ваяводстваў міжваеннай Польшчы. Плітка мела 6 граняў па 20 сантыметраў, таўшчыню 15—20 сантыметраў. Трылінка выраблялася ў металічных формах, у якія закладалі колаты базальтавы камень — спярша па кутах, пасля па перыметры і, урэшце, у сярэдзіне. Нарыхтоўка залівалася на палову вышыні росчынай высокай маркі і на палову — бедным бетонам. Клалі трылінку трывалай каменнай асновай угору. Для кромкі дарогі каля бардзюраў выкарыстоўвалася асаблівая пяцігранная форма пліткі.

У Брэсце плітку выраблялі побач з гарадскім паркам. Для вытворчасці выкарыстоўвалі чорную базальтавую пароду ў буйных кавалках, якую прывозілі з кар’ера Янава Даліна на тэрыторыі цяперашняй Ровенскай вобласці. Аддзел, створаны з беспрацоўных, калоў гэтыя кавалкі да патрэбнага памеру.

Трылінку ўжывалі таксама на будаўніцтве дарогі Кобрын — Пінск. Захаваліся пяць кіламетраў трылінкі пад Пінскам. Вытворчасць пліткі была арганізаваная таксама і ў Пінску, вёсках Снітава і Агдэмер. У гонар сканчэння будаўнітва дарогі на выездзе з Пінска быў усталяваны помнік з базальту, які прымяняўся ў вытворчасці трылінкі.

Катэгорыя:Дарогі
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Мікалай Васілевіч Гойшык

**Мікала́й Васі́левіч Го́йшык (Коля Гойшык)** (, в. Воля,  — ) — юны герой, удзельнік партызанскага руху на тэрыторыі Брэсцкай і Пінскай абласцей у гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З восені 1941 — партызанскі сувязны.

## Літаратура 
* Республика Беларусь : энциклопедия. В 7 т. Т. 3. — Минск, 2006.
* 

## Спасылкі 
* 23 апреля исполняется 65 лет подвигу комсомольца Николая Гойшика  

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Цары Акада

**Цары Акада** — кіраўнікі Акадскай дзяржавы ў Старажытнай Месапатаміі, якая існавала ў XXIV — XXII стст. да н.э.

## Спіс цароў 
450px|thumb|left|Дынастыя Акадэ

Акад
Кароткая храналогія

**Каро́ткая хранало́гія** — адна з храналогій старажытнай гісторыі Блізкага Усходу (позняга бронзавага і ранняга жалезнага вякоў). Прывязаная да наступных падзей: кіраванне Хамурапі 1728—1686 гг. да н.э., захоп і спусташэнне  Вавілона хецкіх царом Мурсілі І у 1531 г. да н.э. Альтэрнатыўнай папулярнай храналогіяй з'яўляецца сярэдняя.

Не варта блытаць з кароткай храналогіяй засялення Амерыкі, псеўданавуковай «кароткай» («новай») храналогіяй акадэміка Фаменкі і канцэпцыяй кароткай храналогіі у культурна-гістарычнай археалогіі старажытнай Еўразіі.

## Спасылкі 
* http://www.historyfiles.co.uk/KingListsMiddEast/MesopotamiaBabylon.htm Babylonian Empire (Old Babylonian Period) / Dynasty I

Катэгорыя: Бронзавы век
Катэгорыя: Старажытны Блізкі Усход
Катэгорыя:Храналогіі
Чырвоная Слабада (могілкі)

**Могілкі Чырвоная Слабада** — закрытыя могілкі колішняй вёскі Чырвоная Слабада (гістарычная назва — Архірэйская Слабада) на тэрыторыі г. Мінска ў раёне вул. Машынабудаўнікоў, Чырвоная Слабада і Галадзеда. Плошча могілак складае 0,5479 га, год адкрыцця невядомы, год закрыцця на сайтах рытуальных паслуг не пазначаны. Лічацца аднымі з самых старых у горадзе.

## Асаблівасці могілак 
* Яны не маюць агароджы вакол сваёй тэрыторыі, але з усіх бакоў, акрамя дарогі, іх атачае гарадская забудова.
* Большасць пахаванняў адносіцца да 1950-1960-х гг. і носяць рэлігійны характар, калі меркаваць па крыжах і тыпах помнікаў.
* Брацкія магілы чырвонаармейцаў, забітых у ліпені 1944 г., на ўваходзе на могілкі з'яўляюцца гісторыка-культурнай каштоўнасцю.
* Цалкам знаходзяцца на схіле ўзгорка.

Файл:Čyrvonaja Slabada, mohilki2.jpg|Дарэвалюцыйныя пахаванні
Файл:Čyrvonaja Slabada, mohilki3.jpg|Дарэвалюцыйныя пахаванні
Файл:Čyrvonaja Slabada, mohilki4.jpg|Надпіс на дарэвалюцыйным пахаванні
Файл:Čyrvonaja Slabada, mohilki5.jpg|Дарэвалюцыйнае пахаванне

## Спасылкі 
* Схема могілак  // Портал «Ритуальные услуги в Минске»
* Схема могілак на сайце «Мае карані»
* Могілкі Чырвоная Слабада на фотаграфіях // Блог Андрэя Берастоўскага
* Могілкі Чырвоная Слабада ў спісе могілак Беларусі // Партал "Некропалі Беларусі"
* Могілкі Чырвоная Слабада  // Минск старый и новый

Катэгорыя:Могілкі Мінска
Станіслаў Васілевіч Зась

**Станісла́ў Васі́левіч Зась** (нар.  у Чарнігаўскай вобласці, УССР) — ваенны і дзяржаўны дзеяч Беларусі, дзяржаўны сакратар Савета бяспекі (2015—2019), кандыдат ваенных навук.

## Біяграфія 
У 1985 годзе з адзнакай скончыў Бакінскае вышэйшае агульнавайсковае каманднае вучылішча, у 1996 з адзнакай і залатым медалём скончыў Ваенную акадэмію Рэспублікі Беларусь, а ў 2005 годзе таксама з адзнакай і залатым медалём — Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі.

Праходзіў ваенную службу на розных пасадах ва Узброеных Сілах. Быў начальнікам аддзела ваеннага будаўніцтва галоўнага аператыўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь, займаў пасаду намесніка начальніка галоўнага ўпраўлення — начальніка 1-га ўпраўлення галоўнага аператыўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

29 жніўня 2008 года ўказам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь назначаны намеснікам дзяржаўнага сакратара Савета Бяспекі Беларусі.

З 1 ліпеня 2015 года ў адпаведнасці з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь выконваў абавязкі дзяржаўнага сакратара Савета Бяспекі.
 
З 4 лістапада 2015 да 31 снежня 2019 года працаваў дзяржаўным сакратаром Савета Бяспекі Беларусі.

У лістападзе 2019 г. на саміце лідараў дзяржаў-членаў АДКБ было прянта рашэнне, што з 1 студзеня 2020 г. прадстаўнік Беларусі, Станіслаў Зась, будзе выконваць абавязкі генеральнага сакратара арганізацыі.

З 1 студзеня 2020 года Рашэннем Савета калектыўнай бяспекі АДКБ прызначаны на пасаду Генеральнага сакратара Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспекі тэрмінам на тры гады.

## Узнагароды 
* ордэн Айчыны III ступені,
* медаль «За бездакорную службу» III ступені,
* медаль «За бездакорную службу» II ступені (2002),
* медаль «За бездакорную службу» I ступені (2008).

## Спасылкі 
* Белта. Зась назначаны дзяржсакратаром Савета Бяспекі Беларусі
* Наша Ніва. Дзяржсакратаром Рады бяспекі стаў Станіслаў Зась: пяць фактаў

Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Генштаба
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты (Беларусь)
Martialis heureka

**Martialis heureka** — від дробных па памеры мурашак роду  з новага падсямейства , самы прымітыўны і найстаражытны сярод усіх груп сямейства .

## Апісанне 
Маюць даўжыню каля 2-3 мм. Родавая назва перакладаецца як «знаходка з Марса» або «мурашка з Марса» («Ant from Mars»), што звязана з унікальнымі прыкметамі новага віду мурашак. Бледна-жоўты і без вачэй, то ёсць падземны. У яго доўгія хваткія сківіцы, якія, на думку даследчыкаў, прызначаныя для перамолвання «мяккіх бесхрыбтовых». Заднія ногі мурашкі доўгія і тонкія, а пярэднія — моцныя. Верагодна, гэты від вылучыўся з агульнага ствала ў самым пачатку эвалюцыі мурашак.

## Распаўсюджанне 
Трапічныя дажджавыя лясы Бразіліі (Манаус).

## Класіфікацыя 
Дадзены від уключаюць у новае падсямейства мурашак — *Martialinae*.

## Літаратура 
* Rabeling, Christian; Brown, Jeremy M. & Verhaagh, Manfred. *Newly discovered sister lineage sheds light on early ant evolution*. Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), 105: 14913-14917. — Online — 2008 (16 сентября).

## Спасылкі 
* Муравей с Марса 
* Учёные нашли древнего муравья-утконоса  

Катэгорыя:Мурашкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 2008 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Жывыя выкапні
Катэгорыя:Эндэмікі Бразіліі
Daphne mucronata

**Daphne mucronata** — расліна роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Дасягае ў вышыню 1-3 (радзей да 3) метраў.

Цвіце ў маі-чэрвені, плоданасіць у ліпені-жніўні.

## Арэал 
Натуральнымі абласцямі распаўсюджвання з’яўляюцца Каўказ, Турцыя, Іран, Афганістан, Пакістан і Індыя.

## Літаратура 
* Деревья и кустарники СССР. т. 4.1958
* Флора Азербайджана. т. 6. 1955
* Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961
* Красная Книга СССР. 1984
* Azərbaycanın «Qırmızı Kitabı». 1989
* Azərbaycanın «Qırmızı» və "Yaşıl Кitabları"na tövsiyə olunan bitki və bitki formasiyaları. 1996
* Azərbaycan florasının konspekti. I—III cildlər. 2005; 2006; 2008
* Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri, 2008
* Naxçıvan MR-nın flora müxtəlifliyi və onun nadir növlərinin qorunması. 2011.
* «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.
* «Azərbaycan dendraflorasi» I cild, Baki, «Elm», 2011, 312 səh.
* , Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. «Azərbaycanın Nadir Ağac və kol bitkiləri», Bakı: «Elm», 2014, 380 səh.

Катэгорыя:Ваўчаягадавыя
Храналогія Старажытнага Блізкага Усходу

**Храналогія старажытнага Блізкага Усходу** — сістэма датавання вядомых гістарычных падзей, якія адбыліся на Старажытным Блізкім Усходзе (Егіпце, Леванце, Міжрэччы, Малой Азіі і навакольных рэгіёнах) у перыяд ад каля 2300 гадоў да н.э. да 627 года да н.э. (даты смерці Ашурбаніпала). Паколькі даты ўсіх вядомых падзей у гэты перыяд у цяперашні час можна вызначыць толькі адносна, то існуе некалькі сістэм (храналогій), якія па-рознаму прывязваюць вядомыя падзеі да дакладных дат. Асноўнымі з іх з'яўляюцца сярэдняя і кароткая храналогіі. Састарэлымі і маладастасавальнымі з'яўляюцца доўгая і ультра-кароткая храналогіі.

Асноўная праблема з дакладным датаваннем падзей у старажытнай гісторыі Блізкага Усходу заключаецца ў тым, што ўсе літаратурныя звесткі, якія дайшлі да нашага часу, запісаны ў выглядзе паслядоўнасцей валадарання кіраўнікоў розных гарадоў і краін, без прывязкі да абсалютнай даты. Таму магчымым (у большасці выпадкаў) з'яўляецца толькі адноснае датаванне падзей. На шчасце для гісторыкаў, у падобныя хронікі патрапіла некалькі астранамічных падзей, час якіх можна вылічыць дакладна. Самым галоўным з іх з'яўляецца назіранне за рухам Венеры і апісанне сонечных зацьменняў, супастаўленых з дакладнымі гадамі кіравання пэўных вавілонскіх і асірыйскіх цароў. Існуе некалькі магчымых варыянтаў дакладнага датавання гэтых падзей, да якіх і «прымацоўваюцца» іншыя апісаныя ў хроніках і спісах года кіраванняў. Гэтыя розныя варыянты і сталі прычынай існавання розных храналогіі.

Катэгорыя:Бронзавы век
Катэгорыя:Старажытны Блізкі Усход
Катэгорыя:храналогіі
Козыраўскія могілкі

**Козыраўскія могілкі** — абмежавана дзеючыя могілкі г. Мінска, якія знаходзяцца ў гістарычным раёне Козырава і сучасным мікрараёне Мінск-Свет паміж вуліцамі Брацкай, Германаўскай, Н. Тэслы, былым Фізкультурным завулкам і вуліцай Фізкультурнай, недалёк ад чыгуначнай станцыі Мінск-Паўднёвы. Плошча складае 5,03 га, год заснавання: 1917. Падзелены на 3 сектары.

## Цікавыя факты 
* На Козыраўскіх могілках ёсць пахаванні савецкіх салдат, якія загінулі ў 1944 годзе, а паводле неправеранай інфармацыі ад мясцовых жыхароў падчас нямецкай акупацыі там пахавалі і некаторых ваеннапалонных чырвонаармейцаў. У пярэдняй частцы сектара 3 ля праходу ўздоўж Фізкультурнага завулка знаходзіцца больш за 10 пахаванняў тых, хто загінуў ці памёр у 1942-47 гг., а таксама асобныя пахаванні тых, хто загінуў у 1922 гhttp://niekropali.by/kartka/2501 . і 1950 г. Таксама, у сектары 3 пахаваны браты Сенько, савецкія падпольшчыкі.
* У сектары 2 побач з праходам уздоўж вул. Фізкультурнай знаходзіцца магіла Івана Астраўлянчыка з вершаванай эпітафіяй на беларускай мове.
* 25 чэрвеня 2007 г. на старонцы Vadim_I_Z у Livejournal карыстальнік пад нікам «Іранічны назіральнік» заявіў, што ў сувязі з планамі будаўніцтва комплекса «Мінск-Сіці» ў 2009 г. будуць ліквідаваны не толькі аэрадром і авіярэмонтны завод, але і Козыраўскія могілкі. Але ніякай ліквідацыі так і не адбылося. 28 лістапада 2008 г. на старонцы Minsk1067 Livejournal інфармацыя была аправергнута карыстальнікам Vadim_I_Z спасылкай на словы дырэктара Спецкамбіната камунальна-пабытовага абслугоўвання М. П. Ракевіча, што згодна закону аб пахаванні могілкі могуць быць ліквідаваны толькі праз 100 год пасля апошняга пахавання, пры гэтым на іх месцы магчыма толькі арганізацыя паркавай зоны.
* На тэрыторыі могілак, паводле звестак протаіерэя П. Баянкова, у абмежаваны дасавецкі час дзейнічала Свята-Нікольская царква, але гісторык Л. Маракоў, дзед якога быў старастай гэтай царквы, сцвярджаў, што царква знаходзілася ў раёне вуліцы Велікаморскай.
* На тэрыторыі могілак шматлікія пахаванні, асабліва ў сектарах 1-2 знаходзяцца пад жалезнымі крыжамі, якіх значна больш, чым помнікаў. На люты 2017 г. многія пахаванні былі пазначаны адміністрацыяй могілак, як недагледжаныя.

## Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках 
* Іван Мікалаевіч, Канстанцін Іванавіч і Уладзіслаў Іванавіч Сянько — удзельнікі мінскага падполля.
* Таццяна Іванаўна Сцёпіна (1935—2022) — беларускі мастацтвазнаўца, музейны работнік.
* Мікалай Лукіч Тарасікаў — беларускі жывапісец і графік.

## Спасылкі 
* Прогулка по Козыреву, часть 1 Козыревское кладбище // Библиотека Минчанина
* Козыраўскія могілкі  // Сайт «Некропалі Беларусі»
* Козыраўскія могілкі на Wikimapia
* Козыраўскія могілкі. Царства жалезных крыжоў // Блог Андрэя Берастоўскага (фотаздымкі 2017 г.)
* А. Берастоўскі, У. Валожынскі Козыраўскія могілкі  // Минск старый и новый

Катэгорыя:Могілкі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:1917 год у Мінску
Катэгорыя:Козырава
Галафіты

**Галафі́ты**, ці **солелю́бы** (ад  — *соль* і  — *расліна*) — расліны, здольныя пераносіць высокія ўзроўні засалення глебы (, (, (, (, ( і інш.). Распаўсюджаныя на марскіх узбярэжжах (прыморскія маршы), а таксама ў мясцовасцях з сухім кліматам — пустынях, паўпустынях і нават стэпах на асаблівых тыпах глебы — саланцах і саланчаках. Нярэдка маюць сукулентнае аблічча — з тоўстымі сцебламі і прыпухлым лісцем, што спрыяе захаванню цяжкадаступнай вільгаці. Звычайна характарызуюцца высокім асматычным ціскам клеткавага соку у клетках і тканках, што дазваляе ім паглынаць ваду з канцэнтраваных раствораў.

Паводле ацэнак спецыялістаў, у свеце налічваецца ад 2 да 3 тыс. відаў раслін, якія так ці інакш ставяцца да галафітаў. Большасць з іх травяністыя, але ёсць і дрэвы, якія сваімі зараснікамі ўтвараюць лясы (мангры).

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Экалогія раслін
Кедыры

**Кедыры** (), таксама **Кадыры** (), **Панджалу** () — сярэдневяковая індуісцкая дзяржава на ўсходзе вострава Ява (1042—1222 гг.).

Згодна традыцыі, княства Кедыры было заснавана легендарным раджам Эрланга, які меў балійскае паходжанне, у 1042 г. Першапачаткова гэта была дробная дзяржава, залежная ад больш магутных дзяржаў Матарам і Шрывіджая. Назва княства паходзіць з санскрыту і азначае чырвоную або блакітную раслінную фарбу, якую з часоў сярэднявечча вывозілі з гэтай мясцовасці.

У XII — пачатку XIII стст. аслабленне Шрывіджаі спрыяла набыццю незалежнасці і пашырэнню меж. Кітайскія крыніцы пачатку XIII ст. называлі Кедыры адным з найбольш заможных і моцных фарміраванняў Паўднёва-Усходняй Азіі. Аснову эканомікі складала сельская гаспадарка, вытворчасць фарбаў і спецый. Надпісы перыяду раджы Ар'ешвары (1170—1180 гг.) сведчаць пра тое, што ў Кедыры меўся ваенны флот. У канцы XII ст. валадары дзяржавы прымалі тытул махараджаў, што сведчыла пра незалежнасць ад Шрывіджаі.

У 1222 г. Кен Арок, заснавальнік дзяржавы Сінгасары, падняў паўстанне і перамог армію Кедыры. Княства ўвайшло ў склад Сінгасары, а потым — Маджапахіта, кіравалася намеснікамі манархаў як аўтаномная адзінка. Канчаткова ліквідавана толькі ў сярэдзіне XX ст.

## Спасылкі 
* Indonesia History — Kediri Kingdom (1045—1221 / 1042—1222)
* Kediri Kingdom and culture
* KEDIRI KINGDOM, EAST JAVA, INDONESIA
* Kerajaan Janggala dan Pangjalu di jawa Timur

Катэгорыя:Гісторыя Інданезіі
Катэгорыя:Гісторыя Явы
Катэгорыя:Старажытны Усход
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Азіі
Сацыял-дэмакратычная партыя (Румынія)

**Сацыял-дэмакратычная партыя** () — левацэнтрысцкая сацыялістычная палітычная партыя ў Румыніі.

## Гісторыя 
Партыя была заснавана ў студзені 2001 года шляхам зліцця Партыі сацыяльнай дэмакратыі ў Румыніі () і Румынскай сацыял-дэмакратычнай партыі () — удзельнікаў кіруючага блока Сацыял-дэмакратычны полюс Румыніі.

У 2004 годзе лідар партыі і прэм'ер-міністр Адрыян Нэстасэ удзельнічаў у прэзідэнцкіх выбарах, але саступіў у другім туры Траяну Бэсеску. З красавіка 2005 года партыю ўзначальвае Мірча Джаанэ, які высоўваўся ў прэзідэнты ў 2009 годзе, але прайграў у другім туры дзеючаму прэзідэнту Траяну Бэсеску.

На выбарах СДП выступае ў саюзе з Кансерватыўнай партыяй. Да 2004 года была кіруючай (Адрыян Нэстасэ быў прэм'ер-міністрам з 28 снежня 2000 года па 21 снежня 2004 года), паводле вынікаў выбараў 2008 года ўвайшла ў кіруючую кааліцыю, але на правах малодшага партнёра. У наш час партыя прадстаўлена 103 мандатамі ў ніжняй палаце румынскага парламента і 47 месцамі ў сенаце. Таксама партыя ў саюзе з кансерватарамі прадстаўлена 11 дэпутатамі ў Еўрапарламенце з 33 месцаў, адведзеных для Румыніі.

На выбарах 2012 года «Сацыял-дэмакратычная партыя» выступае ў складзе «Сацыял-ліберальнага саюза» — альянсу «Сацыял-дэмакратычнай партыі Румыніі», «Нацыянальнай ліберальнай партыі Румыніі», «Кансерватыўнай партыі Румыніі» і некаторых дробных партый. Апытанні прадказваюць саюзу перамогу з вялікім адрывам ад галоўнага канкурэнта — прапрэзідэнцкай «Дэмакратычнай ліберальнай партыі».

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт партыі
* Статут СДПР 
* Сайт сацыял-дэмакратычнай моладзі 
* Рэгламент Сацыял-дэмакратычнай моладзі 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Румыніі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакратычныя партыі
Катэгорыя:Партыі-члены ПЕС
Матарам (значэнні)

**Матара́м** значыць:

* **Матарам** — старажытная яванская дзяржава ў VIII - XI стст.
* **Султанат Матарам** — мусульманская дзяржава на востраве Ява ў XVI - XVIII стст.
* **Горад Матарам** — горад на востраве Ламбок ў Інданезіі.
Юзаф Корсак

Імя Юзаф мела некалькі прадстаўнікоў роду Корсакаў:
* Юзаф Корсак (каля 1570 — 1643) — сын Льва, староста мсціслаўскі (1630—1643), ваявода мсціслаўскі (1639—1643).
* Юзаф Корсак (каля 1540 — 1618) — сын Яна, кашталян полацкі (з 1597).
Дзяржаўныя сімвалы Славакіі

**Дзяржа́ўныя сі́мвалы Слава́кіі** — сімвалы славацкай дзяржаўнасці. Існуюць чатыры Дзяржаўныя сімвалы Славацкай Рэспублікі:
* Дзяржаўны герб Славацкай Рэспублікі;
* Дзяржаўны сцяг Славацкай Рэспублікі;
* Дзяржаўная пячатка Славацкай Рэспублікі;
* Дзяржаўны гімн Славацкай Рэспублікі.

## Дзяржаўны герб Славацкай Рэспублікі 
.]]

Дзяржаўны герб Славацкай Рэспублікі ўяўляе сабой чырвоны раннегатычны шчыт з выявай срэбранага шасціканцавога крыжа. Канцы крыжа пашыраныя і закругленыя. Крыж стаіць на сярэдняй з трох блакітных закругленых гор.

## Дзяржаўны сцяг Славацкай Рэспублікі 
.]]

Дзяржаўны сцяг Славацкай Рэспублікі складаецца з трох гарызантальных палос — белай, сіняй і чырвонай, аднолькавай шырыні, якія адпаведна знаходзяцца адна пад адной. На пярэдняй (бліжняй да дрэўка) частцы дзяржаўнага сцяга знаходзіцца дзяржаўны герб. Дзяржаўны герб на дзяржаўным сцягу знаходзіцца на аднолькавай адлегласці ад верхняга, пярэдняга (бліжняга да дрэўка) і ніжняга пружкоў дзяржаўнага сцяга, а яго вышыня роўная палове вышыні дзяржаўнага сцяга. На стыку шчыта з любым колерам, акрамя белага, знаходзіцца белая мяжа, шырыня якой складае адну сотую частку даўжыні дзяржаўнага сцяга. У дзяржаўным гербе на дзяржаўным сцягу не ўжываюцца лініі абрысоўкі. Суадносіны бакоў дзяржаўнага сцяга складаюць 2:3.

## Дзяржаўная пячатка Славацкай Рэспублікі 
Дзяржаўная пячатка Славацкай Рэспублікі з'яўляецца акруглай. У яе цэнтры знаходзіцца Дзяржаўны герб Славацкай Рэспублікі, прычым колеры дзяржаўнага герба вызначаюцца геральдычнай штрыхоўкай. Вакол герба змяшчаецца кругавы надпіс (г. зв. *кругапіс*) «*Slovenská republika*». У ніжняй частцы кругапісу знаходзіцца ліпавы лісток. Памер Дзяржаўнай пячаткі Славацкай Рэспублікі складае 45 мм. 

Дзяржаўная пячатка Славацкай Рэспублікі ўжываецца на арыгіналах Канстытуцыі і канстытуцыйных законаў Славацкай Рэспублікі, міжнародных дагавораў, вярыцельных грамат дыпламатаў, а таксама ў некаторых іншых выпадках. 

Штэмпель Дзяржаўнай пячаткі Славацкай Рэспублікі захоўваецца ў Прэзідэнта Славацкай Рэспублікі.

## Дзяржаўны гімн Славацкай Рэспублікі 
 над Татрамі*» (1851).]]

Дзяржаўны гімн Славацкай Рэспублікі — першыя дзве страфы песні «*Маланка над Татрамі*» (). Мелодыя паходзіць з народнай песні «*Капала студню''» (). Аўтар тэксту — Янка Матушка. У сучасным выглядзе песня з'явілася ў 1844 г. як пратэстная песня супраць арышту Людавіта Штура.

Дзяржаўны гімн Славацкай Рэспублікі спяваецца або выконваецца інструментальна падчас дзяржаўных свят, памятных дзён, гадавін, а таксама пры іншых нагодах (напрыклад, пасля перамогі славацкіх спартсменаў у міжнародных спаборніцтвах).

Тэкст Дзяржаўнага гімна Славацкай Рэспублікі::