Плацкартны вагон

**Плацкартны  вагон** () — адзін з відаў пасажырскіх вагонаў у Расіі і іншых краінах СНД. З’яўляецца самым масавым тыпам вагонаў у гэтых краінах.

Тэрмін «плацкартны» адбываецца ад плацкарты — дадатковай да праязнога квітка карткі або квітанцыі, якая дазваляе займаць пэўнае нумараванае месца ў пэўным вагоне. Бесплацкартнымі называліся вагоны, у якіх квіткі з пазначэннем месца не прадаваліся, але пазней яны былі пераведзены ў разрад агульных вагонаў, з магчымасцю займаць пэўнае месца. І, фактычна, у шэрагу выпадкаў квіткі ў плацкартны вагон, як і ў агульны, могуць таксама прадавацца без абазначэння месца.

## Гісторыя 
, ПНР).]]
Плацкартныя вагоны III класа адкрытага тыпу (4 паліцы папярок вагона і 2 паліцы ўздоўж вагона) будаваліся яшчэ ў дарэвалюцыйнай Расіі — напрыклад, на казённых чыгунках гэта былі вагоны з даўжынёй кузава 14 і 18 метраў. Пасля 1917 года старая класіфікацыя была адменена, і вагоны былога III класа сталі называцца жорсткімі плацкартнымі далёкага прытрымлівання. У 1920-я гады рознымі заводамі будаваліся 14-метровыя вагоны. У 1928—1941 гадах масавая вытворчасць драўляных вагонаў з даўжынёй кузава 20,2 м (так званы «егоровский» тып) было разгорнута на Ленінградскім і Цвярскім (Калінінскім) заводах. Слова «жорсткі» пачало выходзіць з афіцыйнага ўжывання толькі з сярэдзіны 1960-х, калі драўляныя паліцы ўсіх новых вагонаў, у тым ліку купэйныя, атрымалі паўмяккую абіўку з дэрмацінавым пакрыццём.

У 1934 або, па іншых дадзеных, у 1935 годзе Калінінскі завод пабудаваў першы ў СССР суцэльнаметалічны вагон з умоўнай назвай «ДІП» («Дагонім і перагонім»). Ён меў 25-метровы кузаў, традыцыйна залішне вузкім у тамбураў, 62 месца для ляжання (або 82 месца для сядзення). Мадэль была пабудавана ў некалькіх вопытных узорах, але ў серыю не пайшла.

У 1946 годзе Ленінградскі завод імя І. Я. Ягорава пабудаваў дасведчаны ўзор мадэлі *2 сб* — плацкартнага вагона сучаснага тыпу, з суцэльнаметалічным кузавам даўжынёй 23,6 м і шырынёй 3,106. м. Вагон меў плоскія вонкавыя сцены, 60 ляжачых або 90 сядзячых месцаў і абапіраўся на бесчелюстные каляскі тыпу ЦМВ (з канструкцыйнай хуткасцю 120 км/ч). З 1947 года серыйную вытворчасць аналагічных вагонаў пачалося паралельна на Ленінградскім і Ліянозаўскім заводах. Вагоны другога выпуску (з жніўня 1948 года) адрозніваліся толькі челюстными каляскамі. Вагоны трэцяга выпуску (1949—1950) маюць наступныя асаблівасці: каляскі сківічных, тара 55,3 тоны, павялічанае службовае купэ праваднікоў з двума спальнымі месцамі, колькасць пасажырскіх месцаў — 58 спальных і 87 для сядзення, у туалетах замест алюмініевых ўстаноўлены фаянсавыя рукамыйныя чары і ўнітазы, аконныя рамы вагонаў з 1949 года робяцца з вонкавым металічным абліцоўваннем. Вагоны чацвёртага выпуску (з 1950 года) маюць такія асаблівасці: бесчелюстные каляскі, цеплаізаляцыя замест фальгі — міпора, гафрыраваныя бакавыя сцены, ўнутраная ашалёўка замест дубовага шпону — лінкруст, рукамыйныя чары і ўнітазы фаянсавыя з металічнай вонкавай арміроўкай з эмаляванай паверхняй.

У 1950 годзе Ленінградскі завод спыніў вытворчасць адкрытых вагонаў і пераключыўся на купэйныя, багажныя, паштовыя і спецыяльнага прызначэння. Ліаназоўскі завод пабудаваў апошні вагон у 1952 годзе і быў перапрафіляваны пад вытворчасць складанай радыёэлектроннай апаратуры.

З 1951 па 1960 гады выпускам плацкартных вагонаў займаўся Калінінскі вагонабудаўнічы завод, паступова удасканальваючы канструкцыю. З 1952 года на калясках ужытыя ролікавыя падшыпнікі (замест падшыпнікаў слізгацення), з 1957 года — каляскі КВЗ-5 (з канструкцыйнай хуткасцю 140 км/ч). Усе вагоны мелі вокны з фортачкамі і прымусовую вентыляцыю. Паралельна калінінскім вагонам у 1950—1960 гадах пастаўлена 2 746 аналагічных вагонаў мадэлі *66W* вытворчасці Познаньскага завода імя Сталіна (ён жа з 1956 года — завод імя Х. Цагельскага). Будаваліся яны па савецкім чарцяжах, але ў адрозненне ад калінінскіх, польскія вагоны некалькі цяжэй (тара 51 т супраць 48 т у большасці мадыфікацый), гафрыраваны кузаў атрымалі з 1954 года, ролікавыя падшыпнікі — з 1956 года, а каляскамі КВЗ-5 абсталёўваліся толькі ў 1960 годзе.

У 1966 годзе вытворчасць плацкартных вагонаў для Савецкіх чыгунак было адноўлена.

З ПНР у 1966—1974 гг. імпартаваліся наступныя сямейства (мадэль 908A мае 58 спальных месцаў, астатнія — 54):
* *908A* (1966—1967, 425 штук);
* *909A* (1967, 1 шт.); *909Aa* (1967—1969, 544 шт.); *909Ad* (1968—1969, 80 шт.);
* *910A* (1969—1970), 192 шт.;
* *911A* (1970), 9 шт.;
* *912A* (1971—1973 або 1971—1974), колькасць невядома;
* *914A* (1970), колькасць невядома.

З 1966 года Калінінскі (Цвярскі) ВСЗ выпускае плацкартавыя вагоны практычна бесперапынна, застаючыся адзіным вытворцам плацкартных вагонаў у самім СССР, а цяпер — і ў Расіі:
* *61-181*, тып ЦМВО-66, *суцэльнаметалічны вагон адкрытага тыпу* (1966—1975) — першы вагон з кампаноўкай на 54 ляжачых месцы, якая стала стандартнай на чатыры дзесяцігоддзі. Вокны — без фортачак, з якая апускаецца рамамі, каляскі — КВЗ-ЦНДІ (канструкцыйная хуткасць 160 км/ч).
* *61-425* (1975—1983) — першы вагон з падвагоннай магістраллю 3000 У і камбінаваным ацяпленнем (цвёрдым палівам або электрычнасцю, якое падаецца ад электравоза па падвагоннай магістралі).
* *61-821* (1983—1988) — першы вагон з убудаванымі вугальнымі скрынямі і вертыкальнымі гофрамі на кантавых сценах.
* *61-806* (ок. 1980) — даследчы вагон з кузавам з нержавеючай сталі.
* *61-825* (1988).
* *61-826* (першы экзэмпляр у 1988, серыя ў 1989—1999) — адрозніваецца новай канструкцыяй лесвіц у рабочага тамбура, малым лікам дахавых дэфлектараў, з 1992 (?) года прымяняецца кузаў з вострай ніжняй абзой, з 1998 года, у вокнах устаноўлены шклопакеты.
* *61-836* (першы экзэмпляр у 1991, серыя у 1993—1997) — адрозніваецца кузавам з нізколегіраваных і легіраваных (нержавеючых) сталей. Ніжні пояс кузава выкананы з нержавеючай сталі 12Х13Г18Д (ДЫ-61), а міжаконныя міжаконні і верхні пояс — з нізкалегіраванай сталі 10ХНДП. Шырокага распаўсюджвання мадэль не атрымала.
* *61-4177* (першы экзэмпляр у 1997, серыя у 1998—2003) — адрозніваецца палепшанай планіроўкай пасажырскага памяшкання і ўдасканаленай сістэмай вентыляцыі з выкарыстаннем інэрцыйных фільтраў і вентылятара падвышанай магутнасці.
* *61-4194* (2003—2008) — адрозніваецца кандыцыянерам і вакуумнымі туалетнымі комплексамі (ЭЧТК). З 2007 года — новыя тамбурные дзверы з авальнымі шклопакетамі.
* *61-4447* (з 2008 года) — плоскагафрыраваный вагон новага мадэльнага шэрагу. Даўжыня кузава павялічана да 25 м (25 500 мм па восях счэпак), абодва туалета размешчаны ў некатлавога тамбура. З 2013 года выпускаецца мадыфікацыя *61-4447.07* з герметычнымі міжвагоннымі пераходамі для цягнікоў пастаяннага фарміравання.
Крукоўскі вагонабудаўнічы завод (Крамянчуг, Украіна) з верасня 2010 года вырабляе плацкартныя вагоны мадэлі *61-779П*, якія пастаўляюцца на чыгункі Украіны, Казахстана, а Беларуская чыгунка эксплуатуе вагоны *61-779П* фінальнай зборкі Гомельскага вагонабудаўнічага завода. Мадэль адрозніваецца павялічанай даўжынёй (26 696 мм па восях счэпак) і умяшчальнасцю (58 месцаў, у апошнім адсеку бакавых месцаў няма).

Мінскі вагонабудаўнічы завод у 2006—2009 гадах атрымліваў ад ЗАТ «Вагонмаш» кузава для вытворчасці ўласнай мадэлі *61-537*. Пасля закупляліся вагонакамплекты ЦВЗ — лакалізаваныя ў Беларусі мадэлі атрымалі індэксы *61-4194.М* і *61-4447.М* і маюць некаторыя адрозненні ад цвярскіх узораў.

## Апісанне і канструкцыя 
 — Масква (БЧ).]]
Звычайны плацкартны вагон складаецца з 9 купэ па 6 месцаў у кожным, усяго 54 месцы.

 — Масква (БЧ).]]

### Купэ 
У кожным купэ размешчаны 6 паліц для пасажыраў у два яруса, два століка, тры багажных паліцы, тры багажных аддзялення пад ніжнімі паліцамі, два вокны.

З аднаго боку ад праходу паралельна акна размешчаны: ніжняя палка (няцотныя месцы № 37-53), раскладная ў столік і два сядзення, пад ёй — багажны адсек, над ёй — верхняя палка (цотныя месца № 38-54), якая складваецца пад багажную паліцу, над ёй — багажная палка. Гэтыя месцы (№ 37-54) называюць бакавымі.

З іншага боку ад праходу размешчаны папярок вагона 4 паліцы (2 ніжніх і 2 верхніх), паміж імі — столік, пад ніжнімі паліцамі — багажныя адсекі, для доступу да іх паліцы падымаюцца, над верхнімі паліцамі — багажныя паліцы. Акно над столікам адкрываецца (за выключэннем купэ 3 і 6, дзе размешчаны аварыйныя выхады).
Гэтыя месцы (няцотныя № 1-35 — ніжнія, цотныя № 2-36 — верхнія) называюцца купэйнымі.

Нумарацыя месцаў у вагоне ідзе па гадзіннікавай стрэлцы: ад працоўнага тамбура ідзе нумарацыя купэйных месцаў, а нумарацыя бакавых наадварот, ад непрацоўнага тамбура.

Параметры пасажырскага салона могуць нязначна адрознівацца ў залежнасці ад мадэлі. Для зыходнага тыпу **ЦМВО-66** (мадэль *61-181*) яны такія:
* вышыня ад падлогі да столі — 2585 мм;
* шырыня унутраная між бакавых сцен вагона — 2923 мм;
* даўжыня «паўкупэ» — 1792 мм, шырыня — 1767 мм;
* спальная полка ў «паўкупэ»: сярэдняя даўжыня — 1725 мм (з-за скосу блізкая да сценкі бок паліцы даўжэй, ля праходу — карацей), шырыня — 580 мм;
* шырыня праходу паміж спальнымі паліцамі — 607 мм.
* шырыня бакавой паліцы: сярэдняя — 570 мм (на ўзроўні плячэй таго, хто сядзіць пасажыра), максімальная — 605 мм (па глыбіні раскладнога століка);
* шырыня галоўнага калідора: 561 мм (мінімальная, у праёме).

### Агульнавагоннае абсталяванне 
У вагоне маецца два туалетных аддзялення з рукамыйнікамі, двухмеснае якое зачыняецца купэ праваднікоў (з папярочным размяшчэннем паліц), службовае купэ (адкуль дзяжурны правадыр кіруе сістэмамі вагона), кіпяцільнік для вады «тытан».

Плацкартны вагон у Расіі з’яўляецца адным з самых танных і папулярных відаў праезду на далёкія адлегласці.

## Галерэя 

Файл:Роза Донбасса 2.JPG|Плацкартны вагон на станцыі Данецк
Файл:Роза Донбасса 3.JPG|Бакавыя месцы цягніка «Роза Донбасса» (Ніжняя полка ў палажэннні сиденья+столік)
Файл:Роза Донбасса 1.jpg|Туалет (поезд «Роза Донбасса»)
Файл:Titan train water heater.JPG|Тытан для подогрева воды (кипятильник)
Файл:Плащкарт.jpg|Плацкартны вагон на 54 месца
Файл:Kolej Transsyberyjska.jpg|Пасажыры ў плацкартным вагоне
Файл: Вагон_пассажирский_цельнометаллический_плацкартный_%281%29.jpg|Плацкартны вагон № 083 27090 мадэлі 66W (1953 год)
Выява: Вагон_пассажирский_цельнометаллический_плацкартный_(4).jpg|Каляска плацкартнага вагона № 083 27090 мадэліи 66W (1953 год)
Файл: Вагон_пассажирский_цельнометаллический_плацкартный_%283%29.jpg|Тамбурныя дзверы плацкартнага вагона № 083 27090 мадэлі 66W (1953 год)
Файл: Вагон_пассажирский_цельнометаллический_плацкартный_%282%29.jpg|Пераходная пляцоўка плацкартнага вагона № 083 27090 мадэлі 66W (1953 год)
Файл: Вагон поезда №71-72 «Запорожье».jpg|Вагон № 045 27289 (УЗ) мадэлі 61-181 пасля КРП з абнаўленнем кузава

## Крытыка 
Былы прэзідэнт ААТ РЖД Уладзімір Якунін у канцы тэрміну свайго прэзідэнцтва прызнаў паездку ў плацкартных вагонах своеасаблівым «калектыўным стрыптызам».

## Літаратура 
* Железнодорожный транспорт: Энциклопедия / Гл. ред. Н. С. Конарев.&nbsp;— М.: Большая Российская энциклопедия, 1994.&nbsp;— 559&nbsp;с.&nbsp;— ISBN 5-85270-115-7.
* «Санитарные правила по организации пассажирских перевозок на железнодорожном транспорте», (зарегистрировано Минюстом № 4348 01.04.03, дата вступления в силу: 03.06.2003)

## Спасылкі 
* http://doc.rzd.ru/doc/public/ru?STRUCTURE_ID=704&layer_id=5104&id=5777 

Катэгорыя:Пасажырскія вагоны