open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімір Мікалаевіч Шын

**Уладзімір Мікалаевіч Шын** (нар. , Алмалык) — беларускі і ўзбекскі баксёр паўцяжкай вагавой катэгорыі, выступаў за зборную СССР у другой палове 1970-х — першай палове 1980-х гадоў. Двухразовы чэмпіён СССР, бронзавы прызёр чэмпіянату свету, уладальнік Кубка свету, шматразовы чэмпіён Узбекскай ССР, заслужаны майстар спорту (1990). Пасля завяршэння кар’еры працаваў трэнерам, узначальваў зборныя каманды Узбекістана і Беларусі. Таксама вядомы як культуролаг, прафесар і педагог, з’яўляецца старшынёй Асацыяцыі карэйскіх культурных цэнтраў Рэспублікі Узбекістан.

У 1996 годзе быў прызначаны віцэ-прэзідэнтам Федэрацыі аматарскага бокса Азіі і ўзначаліў зборную Узбекістана па боксе. У бытнасць трэнерам у розныя гады працаваў з такімі вядомымі баксёрамі як Вячаслаў Яноўскі, Руслан Чагаеў, Артур Грыгаран, Алег Маскаеў, Мухамадкадыр Абдулаеў. У 2000 годзе вазіў зборную Узбекістана на летнія Алімпійскія гульні ў Сідней, дзе яго падапечныя выйгралі дзве бронзавыя ўзнагароды і адну залатую. З студзеня 2013 г. займае пасаду галоўнага трэнера зборнай Беларусі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Баксёры СССР
Катэгорыя:Баксёры Узбекістана
Катэгорыя:Трэнеры Беларусі
Свята-Мікалаеўская царква (Палонка)

**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм, пабудаваны ў цэнтры вёскі Палонка Баранавіцкага раёна ў пачатку ХХ стагоддзя. Да гэтага часу ў вёсцы мелася драўляная 7 класа Параскевінская царква, пабудаваная на падмурку дамініканскага кляштара (да 1830 г. тут знаходзіўся каталіцкі кляштар дамініканцаў). У 1895 г. прыхаджане набылі 10-пудовы звон.
## Архітэктура 
Кампазіцыя храма мае сіметрычна-восевую аб'ёмна-прасторавую будову. Да квадратнага ў плане асноўнага сасновага зруба далучаюцца: з усходу — пяцігранная апсіда з 2 бакавымі рызніцамі, з захаду — прытвор з трох'яруснай (васьмярык на двух чацверыках) званіцай з шатровым верхам над ім. Пакаты чатырохсхільны дах асноўнага зруба завершаны васьмігранным светлавым барабанам з гранёнай цыбулепадобнай галоўкай на невысокім шатры. Падобныя 4 галоўкі ўстаноўлены па вуглах зруба. Фасады расчлянёны высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

## Інтэр'ер 
Інтэр'ер храма асвечаны высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах і арачнымі вокнамі светлавога барабана. Апсіду вылучае драўляны іканастас позняй работы. Абраз 18 ст. «Маці Божая Апека».

## Літаратура 
*  — С. 646.
* Историко-статистическое описание Минской епархии, составленное ректором Минской духовной семинарии Архимандритом Николаем, Санкт-Петербург, 1864, Новогрудский уезд, стар. 202—213.
* Описание церквей и приходов Минской епархии, Минск, 1879.
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Палонка (Баранавіцкі раён)
Катэгорыя:Храмы Святога Мікалая
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:1937 год у Беларусі
Вёрынгсфосен

**Вёрынгсфосен** () — вадаспад у Нарвегіі. З’яўляецца часткай ракі Б’ёрэю (нарв. Bjoreio або Bjoreia) у горадзе Эйдфіёрд ў фюльке Хордалан. Яго агульная вышыня — 182 метра, вышыня вольнага падзення вады — 145 метраў.

Узровень вады ў рацэ рэгулюецца ў адпаведнасці з патрэбамі электрастанцый, але ёсць патрабаванні для мінімальнага расходу вады 12 м³ вады ў секунду на працягу летняга сезону.

Катэгорыя:Вадаспады Нарвегіі
Канарэечнік

**Канарэ́ечнік** (*Phalaris*) — род кветкавых раслін сямейства .

Налічваецца каля 30 відаў. Пашыраны ў Паўночным паўшар’і (акрамя Аляскі і Канады). На тэрыторыі Беларусі як заносныя, інтрадукаваныя і здзічэлыя трапляюцца канарэечнік канарскі і канарэечнік малы (каля дарог, жылля і інш).

Аднагадовыя, радзей шматгадовыя травяністыя расліны са шматлікімі прамастойнымі ці каленчата-ўзыходнымі сцёбламі (саломінамі) вышынёю да 120 см. Лісце лінейнае або лінейна-ланцэтнае з гладкімі ці шурпатымі пазухамі. Кветкі (па 3) у яйцападобных каласках, сабраных у густое мяцёлчатае суквецце. Плод — зярняўка.

Кармавая (канарэечнае семя), харчовыя, тэхнічныя, алейная, лекавыя і дэкаратыўныя расліны. Некаторыя віды — пустазелле.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Phalaris* (Канареечник) // ИАС «ООПТ России» 
* Phalaris  // The Plant List

Катэгорыя:Метлюжковыя
Даверчая грамата

**Даве́рчая гра́мата** (, ) — дакумент, які сведчыць паўнамоцтвы дыпламатычнага прадстаўніка і прызначэнне яго ў адпаведную краіну.

Падпісваецца ва ўсталяванай форме кіраўніком дзяржавы і замацоўваецца звычайна подпісам міністра замежных спраў дзяржавы, якая прызначае дыпламатычнага прадстаўніка. Уручаецца кіраўніку прымаючай дзяржавы пры заступленні на пасаду.

Даверчыя граматы выдаюцца паслам, пасланнікам, а таксама кіраўнікам спецыяльных (надзвычайных) дэлегацый.

Павераныя ў справах, а таксама палітычныя прадстаўнікі пры акрэдытаванні забяспечваюцца лістом ад кіраўніка ведамства замежных спраў дзяржавы-адпраўшчыцы да кіраўніка ведамства замежных спраў краіны прызначэння.

Даверчая грамата змяшчае: імя і тытул (званне) адпраўшчыка і атрымальніка, імя і ранг дыпламатычнага прадстаўніка, просьбу «верыць» апошняму ва ўсіх зносінах менавіта ў якасці прадстаўніка дадзенай дзяржавы. Часам у даверчай грамаце пералічваюцца ў кароткай форме матывы і мэты дыпламатычнай місіі, а таксама стан дыпламатычных адносін паміж дзвюма краінамі на дадзены момант.

Даверчая грамата ўручаецца дыпламатычным прадстаўніком пры першай аўдыенцыі ў кіраўніка дзяржавы, а яе завераная копія загадзя накіроўваецца кіраўніку ведамства замежных спраў.

Даверчая грамата носіць характар агульных паўнамоцтваў дыпламатычнага прадстаўніка: з’яўляючыся акрэдытаваным, ён не мае патрэбы ў далейшых паўнамоцтвах для сваіх выступаў і заяў у краіне знаходжання, адказнасць за ўсе яго службовыя дзеянні, лісты і словы цалкам кладзецца на ўрад, які яго прызначыў. Аднак Даверчая грамата сама па сабе не дае права дыпламатычнаму прадстаўніку падпісваць міжнародныя пагадненні без спецыяльных паўнамоцтваў.

Даверчая грамата губляе сілу ў выпадку смерці кіраўніка дзяржавы, якая назначыла дыпламатычнага прадстаўніка, або кіраўніка дзяржавы, пры якім ён акрэдытаваны, пры змене формы праўлення ў краіне знаходжання або на радзіме дыпламатычнага прадстаўніка, пры змене рангу дыпламатычнага прадстаўніка. Пры пакіданні сваёй пасады дыпламатычны прадстаўнік уручае адзыўныя граматы () і, у сваю чаргу, часам атрымлівае рэкрэдытыў () для ўручэння яго свайму ўраду па вяртанні на радзіму.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дыпламатыя
Аўгуст Вермейлен

**Аўгуст Вермейлен** (, Брусель — , Ікль) — бельгійскі пісьменнік, філолаг, мастацтвазнаўца.

Пісаў на фламандскай мове. Прафесар Брусельскага ўніверсітэта. Адзін з заснавальнікаў часопіса «Van Nu en Straks», 1893, які адыграў значную ролю ў развіцці фламандскай літаратуры. З 1921 сенатар ад сацыялістычнай партыі. У аўтабіяграфічная кніга «Два сябры» (1943) напісана пад уплывам Г. Флабера. Аўтар працы «Фламандская літаратура ад Гезеле да сучаснасці».

Катэгорыя:Пісьменнікі Бельгіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Фландрыі
Катэгорыя:Сацыялісты Бельгіі
Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва
Безалкагольныя напоі

**Безалкагольны напой** — напой, які не ўтрымлівае алкаголю. Безалкагольныя напоі часцяком газуюцца і звычайна спажываюцца халоднымі. Найбольш распаўсюджаныя безалкагольныя напоі  — сок, кола, газаваная вада, халодны чай, салодкі чай, зялёны чай, ліманад і пунш. Квас таксама лічыцца безалкагольным напоем, хоць і можа ўтрымоўваць да 1,2% спірту. У Беларусі безалкагольныя напоі выпускае Гомельскі лікёра-гарэлачны завод і інш.

## Спасылкі
Моцныя спіртныя напоі

**Моцныя спіртныя напоі** — спіртныя напоі з параўнальна высокім утрыманнем алкаголю, асновай якіх, як правіла, з'яўляецца дыстылят або бідыстылят (атрымліваецца метадам перагонкі) або рэктыфікат  (які атрымліваецца метадам рэктыфікацыі) зброджанага сусла.

Як правіла, моцнымі спіртнымі напоямі лічацца напоі з утрыманнем алкаголю не менш за 20% аб'ёму гатовай прадукцыі. Ніжняя мяжа ўтрымання алкаголю для моцных спіртных напояў дакладна не вызначана, і можа вагацца ў залежнасці ад нормаў асобна ўзятай краіны.

Да моцных спіртных напояў не адносяць алкагольныя напоі атрыманыя метадам ферментацыі: піва, віно, сідр.
Глёг

**Глёг** (, ) — гарачы напой з чырвонага віна з даданнем рэзкіх прыпраў, распаўсюджаны ў перыяд Каляд у Фінляндыі, Швецыі і Эстоніі.

## Гісторыя 
Напой з'явіўся ў Швецыі і Фінляндыі ў перыяд позняга Сярэднявечча, калі ў віно нізкай якасці пачалі дадаваць карыцу, кардамон, гваздзік і апельсінавыя скарыначкі. Паводле падання, шведскі герцаг Юхан III у калядны вечар 1562 года прывёз у Або сваю жонку, польскую прынцэсу Кацярыну Ягелонку, якая, каб сагрэцца, піла гарачае чырвонае віно з карыцай. У XVI—XVII стагоддзях віно, запраўленае мёдам і рэзкімі прыправамі, падагравалі і выкарыстоўвалі ў якасці сагравальнага напою ў халодны час года. Першапачатковая назва напою была «хіпокрас», а найменне «глёг» напой атрымаў у Швецыі ў канцы XVIII стагоддзя.

У сярэдзіне XIX стагоддзя цана на цукар зрабілася даступнай для простага народа і мёд у падрыхтоўцы глёга быў заменены на цукар. У новай тэхналогіі віно, змяшанае з рэзкімі прыправамі, награвалі ў спецыяльным катле, над якім у сіце змяшчалі «цукровую галаву», паліваючы яе невялікай колькасцю гарэлкі. Пад уздзеяннем цяпла, цукар раставаў і цёк у напой. Тэхналогію прыгатавання напою адлюстроўвае шведскае слова «glödga» («напальваць», «аджыгаць») у выніку чаго атрымлівалася гарачае віно («glödgat vin»).

З 1933 года ў Фінляндыі, у крамах Alko пачалі прадаваць гатовы глёг.

## Тэхналогія прыгатавання 
У Швецыі, у якасці асновы для прыгатавання глёга выкарыстоўваецца чырвонае віно, у якое для моцнасці дадаецца мадэра або гарэлка. Акрамя таго, дадаецца гваздзік, здробнены кардамон, карыца, імбір і скарыначкі цытрусавых. У XX стагоддзі ў глёг пачалі дадаваць вычышчаны мігдал і разынкі. Да напою рэкамендуецца падаваць печыва піпаркакуя і сыр з зялёнай цвіллю, а ў дзень святой Люсіі — традыцыйныя шведскія салодкія булачкі з шафранам «Лусекат».

У прыгатаваны напой часам дадаюць чай, ром і лімонную цэдру, атрымліваючы ў выніку пунш з чырвонага віна. Замест чырвонага віна часам выкарыстоўваецца белае віно, сідр і яблычны сок, у выніку чаго атрымліваюць глёг залацістага колеру. У якасці асновы для безалкагольнага глёга падыходзіць бруснічны або з чорных парэчак сок.

## Гл. таксама 
* Грог
* Глінтвейн
* Пунш

## Спасылкі 
Катэгорыя:Напоі
Катэгорыя:Шведская кухня
Катэгорыя:Фінская кухня
Ларс Вернер

**Ларс Вернер** (, Стакгольм-) — шведскі палітык, дзеяч рабочага руху.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і рабочага. Па адукацыі тэхнік-будаўнік (ў 1972 скончыў вячэрнія курсы пры Вышэйшай тэхнічнай школе ў Стакгольме). У 1950-62 працаваў мулярам, затым на выбарных пасадах у прафсаюзнай арганізацыі муляроў Стакгольма, у 1972-73 быў яе старшынёй. З 1953 член кампартыі Швецыі (з 1967 — Левая партыя — камуністы, ЛПК), у 1964 абраны кандыдатам у члены яе Праўлення. З 1967 член Праўлення, Выканкама Праўлення і намеснік старшыні ЛПК, з сакавіку 1975 года старшыня ЛПК. У 1971-72 узначальваў арганізацыю ЛПК Вялікага Стакгольма. З 1965 дэпутат рыксдага.

Катэгорыя:Дэпутаты Рыксдага
Катэгорыя:Камуністы Швецыі
Вера (рака)

**Вера** () — рака ў Германіі. Разам з Фульдай утварае Везер.

Працякае па федэральных землях Цюрынгія, Ніжняя Саксонія і Гесэн. Даўжыня ракі 299,6 км, плошча яе вадазборнага басейна — 5497 км². Рака суднаходная на працягу 88 км ад вусця.

Даліна ракі ўтварае натуральную мяжу паміж гарамі Рон і Цюрынгенскім лесам.

Катэгорыя:Рэкі Цюрынгіі
Катэгорыя:Рэкі Гесэна
Катэгорыя:Рэкі Ніжняй Саксоніі
Катэгорыя:Басейн Везера
Катэгорыя:Рэкі Германіі
Цюрынгенскі Лес

**Цюрынгенскі Лес** () — горы сярэдняй вышыні ў зямлі Цюрынгія. Даўжыня каля 150 км, шырыня да 35 км. Самая высокая кропка — 982 м.

Катэгорыя:Горы Германіі
Катэгорыя:Цюрынгія
Уладзімір Львовіч Машкоў

**Уладзімір Львовіч Машкоў** (нар. , Тула) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (1996 год), Народны артыст Расійскай Федэрацыі (2010 год).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 27 лістапада 1963 года ў Туле. Бацька яго быў акцёрам лялечнага тэатра, а маці, італьянка па паходжанні, працавала рэжысёрам у тым жа тэатры. У сярэдзіне 1960-х гадоў сям’я Машкова пераехала ў Новакузнецк, а ў канцы 1970-х — у Новасібірск, дзе Уладзімір Машкоў паступіў на біялагічны факультэт універсітэта, але змяніўшы рашэнне, праз год ён паступіў у Новасібірскае тэатральнае вучылішча.

Характар ў студэнта быў няпросты, і ў 1984 годзе яго выключылі з вучылішча за бойку. Аднак Машкоў не змірыўся і адправіўся ў Маскву, дзе паступіў у Школу-студыю МХАТ, у майстэрню Тарханава. Адтуль яго таксама выгналі за залішне буяны нораў, і ён уладкаваўся дэкаратарам ў МХАТ.

Неўзабаве пасля гэтага, Уладзімір Машкоў стаў займацца ў Алега Табакова, а пасля граць у тэатры, якім той кіраваў.

Дэбют Уладзіміра Машкова ў кіно адбыўся ў 1989 годзе ў фільме «Зялёны агонь казы», у тым жа годзе ён зняўся ў фільмах «Рабі — раз!» І «Каханне на востраве смерці». У 1990 годзе скончыў школу-студыю МХАТ (курс Алега Табакова).

Зорным для Уладзіміра Машкова стаў 1994 год, калі ён выканаў галоўныя ролі ў фільмах маладых расійскіх рэжысёраў: у фільме «Ліміта» Дзяніса Еўсцігнеева і ў фільме «Падмаскоўныя вечары» Валерыя Тадароўскага. Пасля гэтага ён зняўся ў фільме «Амерыканская дачка» Карэна Шахназарава. Неаднаразова здымаўся ў галівудскіх фільмах.

Выступіў як тэатральны рэжысёр, паставіўшы на сцэне Тэатра-студыі Алега Табакова спектаклі «Зорная часіна па мясцовым часе», «Страсці па Бумбарашу» і «Смяротны нумар». На сцэне МХТ імя А. П. Чэхава Уладзімірам Львовічам пастаўлены спектакль «№ 13», а ў тэатры «Сатырыкон» — «Трохграшовая опера».

У 1997 годзе Уладзімір Машкоў сыграў галоўную ролю ў фільме «Злодзей» — пасля намінаваны на «Оскар».

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты авен»
Катэгорыя:Выпускнікі Школы-студыі ММАТ
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Расіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Ніка»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты арол»
Катэгорыя:Члены «Адзінай Расіі»
Катэгорыя:Лаўрэаты Маскоўскага кінафестывалю (Сярэбраны Георгій)
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі ФСБ
Вердэнская аперацыя

**Вердэ́нская апера́цыя 1916** — баі ў лютым-снежні за ўмацаваны раён Вердэна паміж германскімі і французскімі войскамі ў час 1-й сусветнай вайны 1914-1918. 

## Перадгісторыя 
Германскае вярхоўнае камандаванне вырашыла ў 1916 годзе нанесці галоўны ўдар на Заходнім фронце супраць Вердэнскага выступу, які з’яўляўся апорай ўсяго французскага фронту. 112 км фронту Вердэнскага ўмацаванага раёна (генерал Ф. Эр) абаранялі 8 французскіх дывізій. 

## Ход бітвы 
На 15-кіламетровым участку прарыву супраць 2 французскіх дывізій немцы сканцэнтравалі 6,5 дывізій пры 946 гарматах (у тым ліку 542 цяжкіх) са складу 5-й германскай арміі кронпрынца Вільгельма (агулам 17 дывізій). Атака 21—25 лютага на правым беразе р. Мёз (Маас) сустрэла ўпарты супраціў французскіх войскаў, і прарыў дасягнуты не быў. Французскае камандаванне ўвяло 2-ю армію (генерал А. Петэн, з 1 мая генерал Р. Нівель) і арганізавала для бесперабойнага забеспячэння войскаў аўтамабільны рух па шашы Бар-ле-Дзюк — Вердэн, названай «святой дарогай». Перанос немцамі ў сакавіку галоўнага ўдару на левы бераг р. Мёз (Маас) таксама не прынёс поспеху. За 70 сутак (люты — красавік) бесперапынных баёў германскія войскі прасунуліся толькі на 6-7 км. У далейшым Вердэнская аперацыя прыняла характар барацьбы на знясіленне. У чэрвені германскія войскі распачалі новую няўдалую спробу прарыву. Паспяховае наступленне войскаў рускага Паўднёва-Заходняга фронту і наступ саюзнікаў на р. Сома прымусілі германскае камандаванне перайсці пад Вердэнам да абароны (2 верасня). 24 кастрычніка французскія войскі перайшлі ў контрнаступленне і да 21 снежня выйшлі на рубеж, які займаўся імі 25 лютага. У выніку наступлення 20—26 жніўня 1917 г французскія войскі цалкам аднавілі становішча пад Вердэнам.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Французская Фландрыя

**Францу́зская Фла́ндрыя** (, , ), таксама званая **Паўднёвай Фландрыяй** — гістарычны (неадміністратыўны) рэгіён на поўначы Францыі. Уяўляе сабой частка былога графства Фландрыя, якое адышло да Францыі паводле Німвегенскага міру 1678 года. Складае частка рэгіёна Нор-Па-дэ-Кале. Падпадзяляецца на тры субрэгіёна: Вестхук, ці прыморская Фландрыя, раманская Фландрыя і фламандская Артуа.

Галоўныя гарады: Ліль, Дуэ, Касель, Дзюнкерк, Азбрук, Баёль, Арас, Бецюн, Сент-Аман-лез-О, Ланс, Сент-Амер, Булонь-сюр-Мэр.

Гістарычна гэты рэгіён з’яўляўся двухмоўным: тут размаўлялі па-французску (пікардыйскі дыялект), а таксама па-нідэрландску (заходнефламандскія дыялекты), хоць да пачатку XXI стагоддзя фламандскі дыялект практычна выйшаў з ужывання. Існуюць арганізацыі ў падтрымку заходнефламандскай і нідэрландскай моў.

## Спасылкі 
* Грамадская арганізацыя, якая садзейнічае адраджэнню заходнефламандскай мовы ў Французскай Фландрыі 

Катэгорыя:Фландрыя
Катэгорыя:О-дэ-Франс
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Францыі
Зеландская Фландрыя

**Зела́ндская Фла́ндрыя** (, , ) — паўднёвая частка сучаснай нідэрландскай правінцыі Зеландыя, аддзеленая Заходняй Шэльдай. Гістарычна гэты рэгіён уваходзіў у склад графства Фландрыя, у той час як астатняя частка Зеландыі ўваходзіла ў склад графства Зеландыя.
150px|міні|злева|Неафіцыйны сцяг рэгіёна

Плошча сушы — 733,19 км², насельніцтва — 108 тыс. чал.

З 2003 года ў рэгіён уваходзяць тэрыторыі трох муніцыпалітэтаў: Слёйс, Тэрнёзен і Хюлст.

Адзінай чыгункай Зеландскай Фландрыі з'яўляецца лінія Гент — Тэрнёзен.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Нідэрландаў
Катэгорыя:Зеландыя (правінцыя)
Германістыка

**Германістыка** ( «германскі») ці **германская філалогія** — вобласць індаеўрапейскай філалогіі, якая вывучае германскія мовы і літаратуру, а таксама фальклор і культуру германскіх народаў Старога і Новага Свету. Германістыка — гэта таксама раздзел мовазнаўства, які займаецца вывучэннем моў і культуры германамоўных народаў і, у прыватнасці, вывучэннем нямецкай мовы ва ўсіх яе праявах. Сучасная германістыка ў значнай ступені сфакусавана на вывучэнні англійскай мовы, якая таксама адносіцца да германскіх.

## Гісторыя 
Як і раманістыка, германістыка ўзнікла яшчэ ў Сярэднявеччы, пераважна як нейкая сумежная гуманітарная дысцыпліна. Аднак, доўгі час уся ўвага лінгвістаў Еўропы было прыкавана да раманістыкі, якая тлумачыць адносіны паміж класічнай латынню і раманскімі мовамі. Цікавасць да раманістыкі ўзмацніўся ў XII—XIII стагоддзях і асабліва ўзрасло пасля з’яўлення паэзіі трубадураў, якія выкарыстоўвалі для запісу песень правансальскую мову. Германскія мовы ў гэты перыяд практычна не вывучаюцца. Як навука германістыка з’явілася толькі ў XVI—XVII стагоддзях, калі ў германскіх народаў прачнулася цікавасць адзін да аднаго і палітыка-эканамічны цэнтр Еўропы зрушыўся з Міжземнамор’я на поўнач. Германістыка ўяўляе сабой некалькі іншую дысцыпліну чым раманістыка, паколькі германскія мовы ў адрозненне ад раманскіх не мелі выразна зафіксаванага агульнага продка, бо прагерманская мова ў адрозненне ад латыні не была пісьмовай. Германістыка ў гэтым плане падобная да славістыкі.

Катэгорыя:Германцы
Катэгорыя:Нямецкая мова
Катэгорыя:Галіны лінгвістыкі паводле моў
Катэгорыя:Культура Германіі
Заходнефламандская група дыялектаў

**Заходнефламандская група дыялектаў** — група дыялектаў нідэрландскай мовы, распаўсюджаная ў Заходняй Фландрыі, Французскай Фландрыі і Зеландскай Фландрыі. Існуе некалькі заходнефламандскіх дыялектаў (пабярэжны дыялект, бругскі дыялект, дыялект Французскай Фландрыі і г.д.), але розніца паміж імі адносна невялікая, і яна не перашкаджае паразуменню носьбітаў. Найбольш блізкія зеландскаму дыялекту. Часам заходнефламандскі разглядаецца як самастойная мова (гл. Праблема «мова ці дыялект»). Мае свой код ISO 639, трохлітарны ідэнтыфікатар — *vls*. Заходнефламандскі дыялект (мова) не мае афіцыйнага статусу. Стандартызаваная норма адсутнічае. Існуе Вікіпедыя на заходнефламандскіх дыялектах.

Агульная колькасць носьбітаў — каля 1,06 мільёна чалавек, з іх большасць жыве ў Бельгіі (першым чынам правінцыя Заходняя Фландрыя і некаторыя заходнія раёны Усходняй Фландрыі, больш мільёна носьбітаў), Францыі (Французская Фландрыя, каля 20 тысяч носьбітаў) і Нідэрландах (Зеландская Фландрыя, каля 90 тысяч носьбітаў).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нідэрландская мова
Катэгорыя:Дыялекты ніжненямецкай мовы
Катэгорыя:Нямецкія дыялекты ў Нідэрландах
Катэгорыя:Нямецкія дыялекты ў Бельгіі
Катэгорыя:Нямецкія дыялекты ў Францыі
Урад Швецыі

[thumb|250px|Будынак Урада Швецыі ў [Стакгольме.]]
**Урад Швецыі** (), да 1975 года , Дзяржаўны савет караля () ці Дзяржаўны савет () — вышэйшы дзяржаўны орган Швецыі на чале з прэм'ер-міністрам. Падпарадкаваны парламенту і павінен мець падтрымку парламенцкай большасці па ключавых пытаннях.

## Кіраўнік урада 
Кіраўнік урада: прэм'ер-міністр Фрэдрык Райнфельт.

Кабінет міністраў: прызначаецца прэм'ер-міністрам і аб'яўляецца парламенту.

Выбары: прэм'ер-міністр спачатку прызначаецца спікерам Парламента, а затым зацвярджаецца Парламентам.

Выбары 2006 года: Фрэдрык Райнфельт абраны Прэм'ер-Міністрам 5 кастрычніка 2006 года пасля перамогі Альянсу за Швецыю на Парламенцкіх выбарах Швецыі 2006 года. Новы ўрад прадстаўлена 6 кастрычніка 2006 года.

## Міністэрствы 
* Міністэрства занятасці
* Міністэрства інтэграцыі і гендарнай роўнасці
* Міністэрства культуры
* Міністэрства адукацыі і даследаванняў
* Міністэрства прадпрымальніцтва, энергетыкі і сувязі
* Міністэрства сельскай гаспадаркі
* Міністэрства навакольнага асяроддзя

## Гл. таксама 
* Парламент Швецыі
Верэльскі мірны дагавор

**Верэльскі мірны дагавор 1790** — мірны дагавор, заключаны паміж Расіяй і Швецыяй пасля руска-шведскай вайны 1788-90. Падпісаны 3 (14) жніўня ў Верэле (Вяраля, Фінляндыя). Абодва бакі былі зацікаўлены ў больш хуткім заключэнні міру: Швецыя — з прычыны знясілення вайной, Расія — з-за вайны з Турцыяй. Верэльскі мірны дагавор па сутнасці паўтарыў ўмовы Абаскага мірнага трактата 1743 года і не ўнёс ніякіх тэрытарыяльных змен. Галоўнае значэнне Верэльскага мірнага дагавора заключалася ў тым, што Швецыя адмовілася ад саюза з Турцыяй, а Расія — ад фармулёвак Ніштацкага і Абаскага трактатаў, па якім Расія атрымлівала магчымасць ўмешвацца ва ўнутраныя справы Швецыі.

Катэгорыя:Дагаворы паводле алфавіта
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Швецыі
Навагодні канцэрт Венскага філарманічнага аркестра

thumb|upright=1.2|Залатая зала Музычнага таварыства, дзе праходзяць канцэрты
**Навагодні канцэрт Венскага філарманічнага аркестра** () — традыцыйны штогадовы канцэрт Венскага філарманічнага аркестра 1 студзеня ў сталіцы Аўстрыі Вене.

Рэпертуар канцэрту складае, за рэдкімі выключэннямі, аўстрыйская лёгкая музыка канца XVIII — канца XIX стагоддзяў: венскія вальсы, полькі, мазуркі, маршы сямейства Штраусаў (Іаган Штраус (бацька), Іаган Штраус (сын), Іозеф Штраус, Эдуард Штраус), а таксама Моцарта, Шуберта, Іозефа Ланера, Іозефа Хельмесбергера, Ота Мікалаі, Эміля фон Рэзнічэка, Франца фон Зупэ і інш.

У канцэрце выконваецца звычайна 12 твораў з перапынкам пасля шостага нумара.

За асноўнай часткай вынікаюць тры нумары на біс: хуткая полька, затым вальс Штрауса-сына «На цудоўным блакітным Дунаі» і, нарэшце, «Марш Радэцкага» Штрауса-бацькі, пры выкананні якога публіка па традыцыі апладысментамі адбівае такт, а дырыжор паварочваецца да яе тварам і дырыжуе гэтымі апладысментамі. Агульная працягласць канцэрту каля дзвюх з паловай гадзін.

Навагодні канцэрт быў упершыню праведзены на новы 1940 год (не 1 студзеня, як усе наступныя гады, а 31 снежня).

На працягу 40 гадоў канцэртамі кіравалі аўстрыйскія дырыжоры, у тым ліку ў 1955—1979 гг. — канцэртмайстар Венскага філарманічнага аркестра Вілі Боскаўскі.

З 1987 г. кожны год для правядзення канцэрту запрашаецца хтосьці з найбольш вядомых дырыжораў свету.

Аўдыторыя тэлегледачоў канцэрту па ўсім свеце склала, па ацэначных даных 2010 г., 50 мільёнаў чалавек з 72 краін. У гэту колькасць уваходзяць як еўрапейскія гледачы, якія атрымліваюць трансляцыю па каналах Еўрабачання, так і гледачы іншых кантынентаў.

Кветкі для ўпрыгожвання Вялікай канцэртнай залы Венскага музычнага таварыства () — штогадовы дарунак італьянскага горада Сан-Рэма.

## Дырыжоры канцэрту 
* Клеменс Краус — 1939, 1941—1945, 1948—1954
* Іозеф Крыпс — 1946—1947
* Вілі Боскаўскі — 1955—1979
* Лорын Маазель — 1980—1986, 1994, 1996, 1999, 2005
* Герберт фон Караян — 1987
* Клаўдзіа Абада — 1988, 1991
* Карлас Клайбер — 1989, 1992
* Зубін Мета — 1990, 1995, 1998, 2007
* Рыкарда Муці — 1993, 1997, 2000, 2004
* Нікалаус Арнанкур — 2001, 2003
* Сэйдзі Адзава — 2002
* Марыс Янсанс — 2006, 2012
* Жорж Прэтр — 2008, 2010
* Даніэль Барэнбойм — 2009, плануецца ў 2014
* Франц Вельзер-Мёст — 2011, 2013

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Венскага філарманічнага аркестра
* Венскае музычнае таварыства

Катэгорыя:Культура Вены
Катэгорыя:Музыка Аўстрыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Егіпецкі музей

**Егіпецкі музей:**
* Егіпецкі музей у Каіры
* Егіпецкі музей і збор папірусаў, музей у Берліне
* Егіпецкі музей у Боне
* Егіпецкі музей у Ватыкане
* Егіпецкі музей у Турыне
* Вялікі Егіпецкі музей у Гізе
На цудоўным блакітным Дунаі

**«На цудоўным блакітным Дунаі»** () — адзін з самых вядомых класічных музычных твораў, вальс Іагана Штрауса-сына (op. 314), напісаны ў 1866 годзе. Ён з'яўляецца ў пэўным сэнсе неафіцыйным гімнам Аўстрыі і традыцыйна выконваецца на біс у навагоднім венскім канцэрце.

Першапачаткова вальс быў напісаны для Венскага харавога таварыства (). Словы на музыку напісаў паэт харавога таварыства Іозеф Вайль (*Joseph Weyl*). Прэм'ера адбылася 13 лютага 1867 года ў палацы Думбы і сустрэла халаднаваты прыём у венскай публікі. Пасля канцэрта Штраус сказаў: «Чорт з ім, з вальсам, а вось коду мне шкада — я б хацеў яе поспеху» (''«Den Walzer mag der Teufel holen, nur um die Coda tut's mir leid — der hätt' ich einen Erfolg gewünscht»'').

Другі раз Штраус прадставіў чыста інструментальную версію вальса ў гэтым жа 1867 годзе на Сусветнай выстаўцы у Парыжы, і гэта выступленне мела вялікі поспех. Вальс быў выдадзены мільённым тыражом.

## У папулярнай культуры 
* У фільме Кубрыка «Касмічная адысея 2001 года» вальс гучыць у велічнай сцэне палёту праз космас, а таксама ў фінальных тытрах.
* У фільме «Тытанік» (1997 года) гэты вальс гучыць у момант, калі галоўны герой, Джэк, уваходзіць у рэстаран першага класа.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Музыка Аўстрыі
Катэгорыя:Творы Іагана Штрауса
Катэгорыя:Музычныя творы 1866 года
Катэгорыя:Творы для аркестра
Катэгорыя:Вальсы
Абалона

**Абало́на** — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Абалона — частка рачной даліны, якая затапляецца ў перыяд паводкі.
* Абалона — у батаніцы малады слой драўніны паміж ядром і карой дрэва.

## Крыніцы
Баброўцы

**Бабро́ўцы** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчаны за 10 кіламетраў на поўнач ад Брэста, 10 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Брэст-Цэнтральны.

## Гісторыя 
У 19 стагоддзі з’яўлялася прыватнай уласнасцю ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Скокі. Паводле рэвізскіх матэрыялаў ў вёсцы налічвалася 84 сялянскія душы. У 1890 годзе дзейнічала царкоўна-прыходская школа. У 1905 годзе ўваходзіла ў Матыкальскую воласць. Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну 4 вяскоўцы загінулі, 3 прапалі без звестак.

## Насельніцтва 
* 27 гаспадарак, 59 жыхароў (2005)
* 23 двары, 185 жыхароў (1897)
* 231 жыхар (1905)
* 12 двароў, 97 жыхароў (1921)
* 152 жыхары (1959)
* 136 жыхароў (1970)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Збарамірава

**Збарамі́рава** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчана за 20 кіламетраў на поўнач ад Брэста, 2 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Матыкалы.

## Гісторыя 
У 19 стагоддзі цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1890 годзе ўласнасць пані Л.Зэймы. Вёска адносілася да Цюхінскай сельскай грамады. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 5 вяскоўцаў.

## Насельніцтва 
* 8 гаспадарак, 16 жыхароў (2005)
* 147 жыхароў (1905)
* 12 двароў, 67 жыхароў (1921, у аднайменным фальварку)
* 143 жыхары (1959)
* 62 жыхары (1970)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Тэарэма Ферма — Эйлера

**Тэарэма Ферма-Эйлера** або **тэарэма аб прадстаўленні простых лікаў сумай двух квадратаў** сцвярджае:

Інакш кажучы, для простага ліку  існаванне цэлых лікаў  і , такіх што
:p = x^2 + y^2
раўназначна таму, што лік  пры дзяленні на 4 дае ў астачы 1:
:p \equiv 1 \pmod 4.

У замежнай літаратуры гэта сцверджанне часта называюць **Каляднай тэарэмай Ферма**, бо яно стала вядома з пісьма П'ера Ферма, дасланага ім 25 снежня 1640 года.

Прыклады:
: 5 = 1^2 + 2^2, \quad 13 = 2^2 + 3^2, \quad 17 = 1^2 + 4^2, \quad 29 = 2^2 + 5^2, \quad 37 = 1^2 + 6^2, \quad 41 = 4^2 + 5^2.

## Гісторыя 
Упершыню гэта сцвярджэнне сустракаецца ў Альбера Жырара ў 1632 годзе. П'ер Ферма заявіў у сваім пісьме Мерсену (1640), што ён даказаў гэту тэарэму, але доказу не прывёў. Праз 20 год у пісьме да Каркаві (жнівень 1659 года) Ферма намякае, што доказ заснаваны на метадзе бесканечнага спуску.

Першы абнародаваны доказ метадам бесканечнага спуску быў знойдзен Леанардам Эйлерам паміж 1742 і 1747 гадамі. Пазней доказы, заснаваныя на іншых ідэях, далі Жазэф Лагранж, Карл Гаус, Герман Мінкоўскі, Якобшталь і Дон Цагір. Апошні прывёў доказ у адзін сказ.

## Доказ 
Адзін з самых кароткіх доказаў прыдумаў нямецкі матэматык Дон Цагір.

## Абагульненне 
З гэтага сцверджання пры дапамозе тоеснасці Брахмагупты:
: (a^2 + b^2)(c^2 + d^2) = (ac-bd)^2 + (ad+bc)^2 = (ac+bd)^2 + (ad-bc)^2
выводзіцца агульнае сцверджанне:

Часам іменна гэта сцверджанне разумеюць пад тэарэмай Ферма — Эйлера.

## Літаратура 
* *Бухштаб А. А.* Теория чисел. М.: Государственное учебно-педагогическое издательство Министерства просвещения РСФСР, 1960.- 375 с.
* *Сендеров В., Спивак А.* Суммы квадратов и целые гауссовы числа. Квант, № 3 (1999), стр. 14-22.

Ферма-Эйлера
Катэгорыя:Тэорыя лікаў
Турынскі папірус

**Турынскі папірус** — папірус са збору Егіпецкага музея ў Турыне:

* Турынскі царскі папірус
* Турынская папірусная карта
* Турынскі эратычны папірус
* Турынскі судовы папірус
Alarmsignal

**Alarmsignal** (*«Сігнал трывогі»*) — нямецкі панк-гурт.

Праз выступленні з такімі гуртамі, як «Knast», «Dritte Wahl» і «Daily Terroristen» гурт стаў вядомым на панк-сцэне. Апошнія альбомы выпускаліся на «White Line Studio» у супрацоўніцтве з Увэ Гольц.

## Гісторыя 
Заснаваны пад назвай Endzeit («Канец часу») у 2000 годзе ў Цэле. Калі сябры гурта даведаліся, што існуе праварадыкальны калектыў з такой самай назвай, яны змянілі назву.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* Fahneneid (2005; JAG-M)
* Nazis nehmen uns die Arbeitsplätze weg (2006; Nix Gut Records)
* Revolutionäre sterben nie! (2007; Nix Gut Records)
* Sklaven der Langeweile (2009; Nix Gut Records)
* Alles ist vergänglich (2012; Antikörper Export)
* Viva Versus (2015)
* Attaque (2018)
* Ästhetik des Widerstands (2022)
* Insomnia (2025)

### EPs 
* Demo (2001)
* Split EP mit Paradox (2007; Antikoerper-Export, Ugly Punk, Riot-Rex.)
* Split CD mit Paradox, Wehrlos, Fallobstfresser (2008; Antikoerper-Export, Ugly Punk)
* Split EP з гуртам  (2024)

### Складанкі 
* Hinter 1000 Stäben Keine Welt
* Fuck The Elite
* Taugenix Fanzine Sampler
* Eat The Rich — Vol.3
* Wir lassen uns das Dagegensein nicht verbieten — Nix-Gut Soli-Sampler
* Es lebe der Punk — Vol.7
* Es lebe der Punk — Vol.8
* Schlachtrufe BRD Vol. 8
* DeutschpunkBalladen — Vol.2
* Schlachtrufe BRD Vol.9
* Alle gegen Alle — A Tribute to Slime
* Chaostage Sampler
* Aggro Punk — Erste Aggressive Punk Produktion
* Taugenix Sampler Vol. 10

## Спасылкі 
* Alarmsignal auf MySpace

Катэгорыя:Музычныя калектывы Германіі
Катэгорыя:Панк-гурты
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2000 годзе
Радковы тып

У праграмаванні, **тэкставы радок**, або **радок** (англ. *string*) — гэта паслядоўнасць знакаў альбо ў форме літарала, альбо ў форме пераменнай. У апошнім выпадку элементы і/альбо даўжыня радка могуць змяняцца, але могуць быць і фіксаванымі (пасля стварэння). Тэкставы радок у асноўным разглядаюць як тып даных, які часта рэалізаваны як масіў байтаў (альбо слоў), і захоўвае паслядоўнасць элементаў, звычайна — знакаў, у нейкай кадзіроўцы. Радок можа азначаць і больш агульныя масівы альбо паслядоўнасці (спісы) і структуры.

У залежнасці ад мовы праграмавання і выбранага тыпу даных, пераменная, аб’яўленая як радок, можа альбо займаць загадзя вызначаны аб’ём памяці пад сваю максімальную даўжыню, альбо займаць памяць дынамічна, тым самым падстройваючыся пад колькасць элементаў.

Калі радок (разам са сваім змесцівам) вызначаны ў непасрэдна зыходным кодзе, яго называюць *радковым літаралам*.

У , што ўжываюцца ў матэматычнай логіцы і тэарэтычнай інфарматыцы, радок — гэта канечная паслядоўнасць знакаў, што належаць мноству, якое называецца алфавітам.

## Фармальная тэорыя 
Няхай Σ будзе непустым канечным мноствам літар *алфавіта*. Элементы Σ называюцца *сімваламі* альбо *знакамі*. **Радок** (альбо **слова**) над Σ — гэта любая канечная паслядоўнасць знакаў з Σ. Напрыклад, калі Σ = {0,&nbsp;1}, то *01011* будзе радком над Σ.

Даўжыня радка — гэта колькасць знакаў у радку, альбо даўжыня паслядоўнасці, якая можа прымаць любыя неадмоўныя значэнні. *Пусты радок* — гэта радок над Σ з нулявой даўжынёй. Абазначаецца як *ε* альбо *λ*.

Мноства ўсіх радкоў над Σ з даўжынёй *n* абазначаецца Σ*n*. Напрыклад, калі Σ = {0, 1}, то Σ² = {00, 01, 10, 11}. Варта заўважыць, што Σ0 = {ε} для любога алфавіта Σ.

Мноства ўсіх радкоў над Σ з любой даўжынёй — гэта  алфавіта Σ і абазначаецца як Σ*. У тэрмінах Σ*n*,
: \Sigma^{*} = \bigcup_{n \in \N} \Sigma^{n}
Напрыклад, калі Σ = {0, 1}, Σ* = {ε, 0, 1, 00, 01, 10, 11, 000, 001, 010, 011, …}, дзе Σ* — злічальнае мноства, а ўсе элементы Σ* маюць канечную даўжыню.

Мноства радкоў над Σ (г.зн. любое падмноства мноства Σ*) называецца *фармальнай мовай* над Σ. Напрыклад, калі Σ = {0, 1}, то мноства радкоў з цотнай колькасцю нулёў ({ε, 1, 00, 11, 001, 010, 100, 111, 0000, 0011, 0101, 0110, 1001, 1010, 1100, 1111, …}) з’яўляецца фармальнай мовай над Σ.

### Канкатэнацыя і падрадкі 
Канкатэнацыя — гэта важная бінарная аперацыя на мностве Σ*. Для любых двух радкоў *s* і *t* з мноства Σ* канкатэнацыя вызначаецца як паслядоўнасць знакаў радка *s*, за якімі ідзе паслядоўнасць знакаў радка *t*, і абазначаецца *st*. Напрыклад, калі Σ = {a, b, …, z}, *s* = bear, а *t* = hug, то *st* = bearhug, а *ts* = hugbear.

Канкатэнацыя радкоў — аперацыя асацыятыўная, але некамутатыўная. Пусты радок выступае як нейтральны элемент; для любога радка *s*, ε*s* = *s*ε = *s*. Такім чынам, мноства Σ* і аперацыя канкатэнацыя ўтвараюць маноід.

Катэгорыя:Тыпы даных
Катэгорыя:Радковыя алгарытмы
Уоліс

**Уоліс** () — архіпелаг у Ціхім акіяне. Уваходзіць у склад Уоліс і Футуна. Агульная плошча — 96 км². Насельніцтва (2008 г.) — 9207 чал.

Большую частку архіпелага займае востраў Увеа (77,6 км²), які мае старажытнае вулканічнае паходжанне, спярэшчаны шматлікімі малымі кратэрамі, у якіх сфарміраваліся азёры. Найвышэйшы пункт — 151 м. Астатнія 22 астравы нізкія, маюць каралавае паходжанне. Клімат трапічны пасатны.

Каля 1400 г. астравы Уоліс былі населены палінезійцамі. У 1450 г. заваяваны танганцамі. У канцы XVIII ст. тут узнікла самастойная дзяржава ўвеа, далучаная ў 1887 г. да Францыі. Астравы атрымалі сваю назву ў гонар іх першаадкрывальніка, брытанскага мараплаўца Сэмюэля Уоліса (16 жніўня 1736 г.).

## Спасылкі 
* ISLAND DIRECTORY 
* Wallis Island
* GEOLOGY OF THE WALLIS ISLANDS

Уоліс
Уоліс
Уоліс
Увеа (значэнні)

## Геаграфія
***Уве́а** — адна з назваў астравоў Уоліс (Уоліс і Футуна).
***Увеа** — найбуйнейшы востраў у групе астравоў Уоліс.
***Увеа** — востраў у групе астравоў Луаятэ ў Новай Каледоніі.

## Культура
***Увеа** — палінезійскі народ, жыхары Уоліс і Футуна і Новай Каледоніі.
Біргіт Нільсан

**Біргіт Ні́льсан** (, , Каруп, Швецыя — , Б'ярлёў, каля г. Крыстыанстад) — шведская спявачка (драматычнае сапрана), прадстаўніца школы бельканта.

## Біяграфія 
thumb|left|Біргіт Нільсан, 1948
Вучылася ў Стакгольме ў 1941—1946 гадах.

У 1948—1951 гадах салістка Каралеўскай оперы ў Стакгольме.

У 1953—1986 гадах у тэатрах «Ковент-Гардэн», «Ла Скала», «Метраполітэн-опера» і інш.

Валодала надзвычай моцным голасам прыгожага тэмбру вялікага дыяпазону, драматычнай выразнасцю.

Вядомая выканальніца партый у операх Р. Вагнера: Ізольда, Брунгільда, Эльза, Лізавета («Трыстан і Ізольда», «Пярсцёнак нібелунга», «Лаэнгрын», «Тангейзер»). Іншыя партыі: Агата («Вольны стралок» К. М. Вебера), Алена («Мефістофель» А. Бойта), Аіда («Аіда» Дж. Вердзі), Тоска, Турандот (аднайменныя оперы Дж. Пучыні), Саламея («Саламея» Р. Штрауса), Донна Ганна («Дон Жуан» В. А. Моцарта), Урсула («Мастак Матыс» П. Хіндэміта).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт Б. Нільсан (на швед. і англ. мовах) 
* Біяграфія Біргіт Нільсан 

Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Швецыі
Катэгорыя:Сапрана
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Швецыі
Карл Адольф Вернер

**Карл Вернер** (дацк. Karl Verner; , Орхус — , Капенгаген) — дацкі мовазнавец, вядомы дзякуючы сфармуляванаму ім закону, які тлумачыць азванчанне шчылінных h, þ, f пасля германскага перамяшчэння зычных. Сёння гэты закон носіць яго імя. Карл Вернер належаў да плыні младаграматыкаў, што адбіваецца ў яго метадах, у прыватнасці — пры даследаванні выключэнняў з закона Грыма, гэта наштурхнула яго да фармулёўкі свайго закона. Атрымаўшы адукацыю ў Капенгагене, Вернер накіраваўся ў Гале, дзе працаваў бібліятэкарам у гарадскім універсітэце. У гэты час вядзе актыўную навуковую дзейнасць, сустракаецца з мовазнаўцамі Аўгустам Лескіным і Карлам Бругманам. У 1882 годзе Карл Вернер вярнуўся ва ўніверсітэт Капенгагена, дзе працаваў прафесарам славістыкі да канца свайго жыцця.

## Гл. таксама 
* Закон Вернера
* Германскае перасоўванне зычных

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Вучоныя Даніі
Катэгорыя:Германісты
Катэгорыя:Славісты
Катэгорыя:Младаграматыкі
Спаса-Праабражэнская царква (Новая Мыш)

**Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм, пабудаваны на ўрадавыя сродкі ў 1859 годзе на цэнтральнай плошчы вёскі Новая Мыш Баранавіцкага раёна. Абнесены драўлянай агароджай з трохпралётнымі арачнымі брамамі і старымі пасадкамі ліпы.

## Архітэктура 
Царква адносіцца да тыпу цэнтрычных крыжова-купальных храмаў; зрублена на высокім мураваным цокалі. Чатырохсхільны дах над асноўным кубападобным аб’ёмам завершаны пяццю васьміграннымі двух’яруснымі барабанамі з шатровымі вярхамі, увянчанымі цыбулепадобнымі купаламі. Грані барабанаў аформлены кілепадобнымі шчытамі. У адным з купальных барабанаў створана званічка з 4 званамі. Бакавыя прыдзелы завершаны двухграннымі шчытамі і прарэзаны здвоенымі аконнымі праёмамі з каляровымі вітражамі. Гарызантальна ашаляваныя фасады акаймаваны шырокімі вуглавымі лапаткамі і вялізным карнізам, прарэзаны высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах з мудрагелістым арнаментальным завяршэннем. Галоўны ўваход з заходняга боку адзначаны высокім цвінтаром з лесвічным каскадам і прытворам з паўвальмавым дахам і макаўкай на вільчыку.

## Інтэр’ер 
У інтэр’еры дамінуе цэнтральная прастора малітоўнай залы, у якую адкрываецца светлавы васьмігранны барабан, падтрыманы магутнымі рыгелямі і чатырма крыжовымі ў сячэнні ўстоямі. Бакавыя прыдзелы, апсіда і прытвор адкрываюцца ў асноўны аб’ём шырокімі праёмамі са скошанымі верхнімі вугламі. У дэкоры інтэр’ера выкарыстаны прамавугольныя і фігурныя філёнгі ў фрызавай частцы. Апсіда вылучана выкананым у дрэве ў 2-й палове XIX ст. аднаярусным іканастасам з цэнтральным кілепадобным франтонам. Абразы: «Спас Пантакратар» і «Маці Божая з дзіцем» (канец 18 ст.), «Святы Аляксандр Неўскі» (19 ст.).

## Літаратура 
*  — С. 645—646.
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Баранавіцкага раёна
Катэгорыя:Новая Мыш
Катэгорыя:1859 год у Беларусі
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Гомеля/2

|}

## Гл. таксама 
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Гомеля/1
* Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Гомельскага раёна

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Гомель
Катэгорыя:Гісторыя Гомеля
Катэгорыя:Славутасці Гомеля
Катэгорыя:Культура Гомеля
Нільс Герман Нільсан-Эле

**Нільс Герман Нільсан-Эле** (, , г. Скаруп, Швецыя — , г. Лунд)— шведскі генетык. Выявіў паліген.

## Біяграфія 
Скончыў Лундскі ўніверсітэт у 1894 годзе. З 1900 года ў Шведскай асацыяцыі насенняводства, з 1915 года ў Інстытуце генетыкі і селекцыі ў г. Лунд, у 1925—1939 гадах у Інстытуце селекцыі раслін у г. Свалёф.

Аўтар навуковых прац па батаніцы, гібрыдызацыі, генетыцы раслін.

Вывучаў генетыку колькасных адзнак у сельска-гаспадарчых раслін, правёў фундаментальныя даследаванні па поліплаідыі і эксперыментальным мутагенезе, трыплаідыі ў яблынь.

Устанавіў палімернае (палігеннае) наследаванне ў большасці сельска-гаспадарчых культур.

Член Шведскай каралеўскай акадэміі навук (1924). Замежны член-карэспандэнт АН СССР (1932).

## Публікацыі 
Сярод навуковых прац Нільсана-Эле:
* N.H. Nilsson-Ehle: *Om lifstyper och individuell variation.* In: *Botaniska Notiser* 1907, S.&nbsp;113-140.
* N.H. Nilsson-Ehle: *Om nordskandinaviska och andra tidiga hafresorter och fösök till deras förbättrande genom individualförädling och korsning.* In: *Sveriges Utsädesförenings Tidskrift* 17/1907, S.&nbsp;209-218.
* N.H. Nilsson-Ehle: *Einige Ergebnisse von Kreuzungen bei Hafer und Weizen.* In: *Botaniska Notiser* 1908, S.&nbsp;257-294

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія Нільса Германа Нільсана-Эле ў *Nordisk familjebok* 
* Герман Нільман-Эле 

Катэгорыя:Выкладчыкі Лундскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Генетыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Лундзе
Галачова (Брэсцкі раён)

**Галачо́ва** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчана за 28 кіламетраў на паўночны захад ад Брэста, 12 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Матыкалы.

## Гісторыя 
У пачатку 20 стагоддзя ў Воўчынскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле ўмоў Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Воўчынскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. Непадалёку размяшчаўся фальварак. У 1939 годзе ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 5 чалавек.

У складзе прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр „Заходні“».

## Насельніцтва 
* 24 гаспадаркі, 44 жыхары (2005)
* 236 жыхароў (1905)
* 19 двароў, 96 жыхароў (1921)
* 266 жыхароў (1959, у Галачова-1 і Галачова-2)
* 119 жыхароў (1970)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Вялікая Ракавіца

**Вялі́кая Ра́кавіца** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчана за 24 кіламетры на паўночны захад ад Брэста, 7 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.

## Насельніцтва 
* 24 гаспадаркі, 57 жыхароў (2005)
* 21 двор, 175 жыхароў (1897)
* 19 двароў, 122 жыхары (1921)

## Гісторыя 
У 18 стагоддзі вёска, цэнтр аднайменнага маёнтка ў Брэсцкім павеце і ваяводстве ВКЛ. Уладанне князей Шуйскіх, якія ў 1740 годзе перадалі вёску стольніку П.Талочку. Пасля 3-га падзела Рэчы Паспалітай у складзе Расійскай імперыі, у Слонімскай, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — Гродзенскай губернях. Паводле рэвізскіх матэрыялаў 1858 года 34 сялянскія душы, уласнасць пані Талачковай. У 1897 годзе дзейнічалі хлебазапасны магазін, вятрак і кузня. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Непадалёку ад вёскі знаходзіўся маёнтак (20 жыхароў). Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 5 жыхароў.

У складзе прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр „Заходні“».

## Славутасці 
* Фамільныя могілкі Талочкаў.
* Капліца-пахавальня Талочкаў, на могілках.
* Прыдарожная капліца (1932).

### Страчаная спадчына 
* Сядзіба Талочкаў.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Заполле (Брэсцкі раён)

**Запо́лле** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчана за 21 кіламетр на поўнач ад Брэста, 3 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Матыкалы.

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 стагоддзя як сяло ў Берасцейскім старостве Берасцейскага павета ВКЛ. У 1566 годзе упамінаецца ў матэрыялах попісу войска ВКЛ. У 19 стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Кавярдзякі. Паводле рэвізіі 1858 года ў вёсцы налічвалася 78 сялянскіх душ, уласнасць пана Ф.Ягміна. У 1870 годзе адносілася да Вулькаўскай сялянскай грамады. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе БССР.

## Насельніцтва 
* 13 гаспадарак, 23 жыхары (2005)
* 160 жыхароў (1905)
* 29 жыхароў, 6 двароў (1921)
* 101 жыхар (1959)
 

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Гомельскай вобласці

* Гомель
* Акцябрскі раён
* Брагінскі раён
* Буда-Кашалёўскі раён
* Веткаўскі раён
* Гомельскі раён
* Добрушскі раён
* Ельскі раён
* Жлобінскі раён
* Жыткавіцкі раён
* Калінкавіцкі раён
* Кармянскі раён
* Лельчыцкі раён
* Лоеўскі раён
* Мазырскі раён
* Нараўлянскі раён
* Петрыкаўскі раён
* Рагачоўскі раён
* Рэчыцкі раён
* Светлагорскі раён
* Хойніцкі раён
* Чачэрскі раён

## Спасылкі 
Катэгорыя:Спісы гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь у Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Гомельскай вобласці
Лышчыцкі сельсавет

**Лы́шчыцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Новыя Лышчыцы.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Лышчыцы. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Сычэўскага сельсавета. 4 студзеня 1965 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Астрамечаўскага сельсавета. 7 лютага 1972 года скасаваны хутар Вялічкава (зліўся з вёскай Астрамечава), 4 верасня 1972 года — вёскі Баяры (злілася з вёскай Цюпрыкі) і Сычыкі (злілася з вёскай Вельямовічы). На 1 студзеня 1974 года ў складзе Лышчыцкага сельсавета было 16 населеных пунктаў. 19 ліпеня 1976 года скасавана вёска Плянта (злілася з вёскай Астрамечава). 18 кастрычніка 1982 года да сельсавета далучана частка скасаванага Малазводскага сельсавета Камянецкага раёна (7 населеных пунктаў: Агароднікі, Люта, Малыя Зводы, Марозавічы, Пагубяцічы, Сегянеўшчына і Яцкавічы). 20 сакавіка 1986 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Астрамечава. 20 чэрвеня 1988 года скасавана вёска Уладычыцы. 3 снежня 2002 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Новыя Лышчыцы.

## Склад 
Лышчыцкі сельсавет уключае 17 населеных пунктаў:

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 4328 чалавек, з іх 73,8 % — беларусы, 12,0 % — рускія, 11,6 % — украінцы, 0,8 % — палякі, 0,5 % — армяне; паводле перапісу 2019 года — 4541 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе