open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барунскія вершы

**Барунскія святочныя маналогі** — беларускія вершы сярэдзіны XVIII ст. з рукапісу базыльянскага манастыра ў Барунах (каля Ашмян).

Рукапісы пакінуў манах-базыльянін Нікадзім Грыневіч. Невядома, хто спісаў вершы. Гэта камічныя маналогі, іх прамаўляюць персанажы-калядоўшчыкі — стралец, селянін, кухта, купец рыбы, слуга татарскі і іншыя. Толькі словы Стральца звязаны не з Калядамі, а з Вялікаднем, бо ён просіць валачобнага. Побач з беларускімі вершамі ёсць польскія, прысвечаныя тром каралям і пастухам. Мусібыць, усё было часткаю школьнага каляднага паказу, дзе вучні-акцёры чаргавалі жартоўныя прамовы-інтэрмедыі з тэматычнымі пабожнымі вершамі. Усе вершы запісаны лацінкай. Загалоўкі, імёны вучняў, пазнакі на палях — кірыліцай. Даты кірылічныя. 1751—1752 : ҂аѱна, ҂аѱнв. Некаторыя закрэслены, бо вершы ў розныя гады чыталі розныя хлопцы. Згаданы Смаргоні, Крэва. Імёны: Антос Закревскі, Томаш Закревскі, Маліновскі, Мілаше[в]скі, Сымонко. Мова беларуская, толькі двойчы стаіць польскі канчатак у дзеясловах прошлага часу. Трапляюцца словы з украінскім (ці беларускім заходнепалескім) вымаўленнем.

Вершы адкрыў і апублікаваў Антон Францішак Брыль, пры ўдзеле Дз. Лісейчыкава і В. Мартысюка (2020 год).

Адзін з вершаў у сучасным запісе:

СТРАЛЕЦ (1752)
Хапаю маўчаць, гаварыць не смею,
Што я за чалавек і што я умею.
Ў слаўнам месце Шмаргонях калісь-то учыўся,
А што умеў — у том нігды не памыліўся.
Білі там мяне часта, палажыўшы на сталец,
От з мяне мудры учыніўся стралец.
Зараз купілэм сабе жалізны пісталеты
І два старасвецкі набылэм мушкеты,
Немаль на сажань была ручніца,
Каваная з спіжу адна гакаўніца,
Такжа дастаўся мне карабінішча,
А таго уцякаючы згубіў цыганішча.
Але найлепей я тагды страляю,
Ат калі трохі сабе падгуляю.
Як вып’ю піва хоць адну шкляніцу -
Зараз у рукі хапаю ручніцу.
Калі гарэлкаю змочыцца чупрына,
Тагды ся моцна дзяржу карабіна.
Скора мяне людзі просяць на банкет -
Ўнэт я на плечы укладаю мушкет.
Але пры святах от тую пташыну,
Кулі і глёты гдзе-кольвек пакіну
Не буду болей з аружжа страляць -
Волю па людзях валачэбнага прахаць.
Дайце што-кольвек мне цяпер у рукі -
Буду вам рубаць я дрова на штукі

Арыгінальны пачатак:

҂АѱнВ СТРѢЛЕЦЪ Сымонко

Chopaju mołczać howoryc niesmiej[u]
Szto ja za czołowiek y sto ja umieju
W sławnom mesci Szmorgoniax kolis to uczyłsia
A szto umieł u tom nigdy niepomyliłsia

## Літаратура 
* Антон Брыль. Барунскія святочныя маналогі: беларускія вершы сярэдзіны XVIII ст. у Базыльянскім рукапісе // Роднае слова № 3, 2020

Катэгорыя:Ананімныя творы
Катэгорыя:Літаратурныя творы
Катэгорыя:Вершы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1751 годзе
Катэгорыя:Творы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Катэгорыя:Баруны (Ашмянскі раён)
Венецыянскі кінафестываль 1997

**54-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 27 жніўня па 6 верасня 1997 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра .

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 1997 года
Катэгорыя:Жнівень 1997 года
Катэгорыя:Верасень 1997 года
Катэгорыя:1997 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Венецыянскі кінафестываль 1996

**53-і Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 28 жніўня па 7 верасня 1996 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра .

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 1996 года
Катэгорыя:Жнівень 1996 года
Катэгорыя:Верасень 1996 года
Катэгорыя:1996 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Венецыянскі кінафестываль 1995

**52-і Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 30 жніўня па 9 верасня 1995 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра .

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 1995 года
Катэгорыя:Жнівень 1995 года
Катэгорыя:Верасень 1995 года
Катэгорыя:1995 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Венецыянскі кінафестываль 1994

**51-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 1 па 12 верасня 1994 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымалі два фільмы: «» рэжысёра  і «» рэжысёра .

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 1994 года
Катэгорыя:Верасень 1994 года
Катэгорыя:1994 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Традыцыяналісцкая іспанская фаланга саветаў нацыянальнага сіндыкалісцкага наступлення

**Традыцыяналісцкая іспанская фаланга саветаў нацыянальнага сіндыкалісцкага наступлення** () — кіруючая партыя Франкісцкай Іспаніі. Была ўтворана ў 1937 годзе шляхам аб’яднання Фалангі саветаў нацыянальнага сіндыкалісцкага наступлення і карлістаў, якія падчас грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў прадстаўлялі бок нацыяналістаў і змагаліся супраць рэспубліканцаў. У ідэалогіі партыі пераклікаліся фашызм, традыцыяналізм, франкізм, таталітарызм, нацыяналізм і . З 1958 года арганізацыя існавала як так званы «», прыпыніўшы сваю дзейнасць ў 1977.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Іспаніі
Катэгорыя:Фашысцкія партыі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1937 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 1977 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Аватар: Шлях вады

**«Аватар: Шлях вады»** (), таксама вядомы як «**Аватар 2**» () — амерыканскі навукова-фантастычны 3D-фільм рэжысёра і сцэнарыста Джэймса Кэмерана.

Пасля неаднаразовых пераносаў прэм’ера фільма «Аватар: Шлях вады» адбылася ў Лондане 6 снежня 2022 года, а прэм’ера ў ЗША — 16 снежня 2022 года. Фільм сабраў у сусветным пракаце больш за 1,5 мільярда долараў, стаўшы другім па прыбытку фільмам 2022 года, і ў цэлым атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў. Фільм хвалілі за візуальныя эфекты і тэхнічныя дасягненні, але галоўны яго недахоп — трохгадзінная працягласць. . Фільм пераадолеў мяжу ў мільярд даляраў за два тыдні, стаўшы шостым па касавых зборах.

Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША і Амерыканскі інстытут кінамастацтва назвалі фільм адным з дзесяці лепшых фільмаў 2022 года, і ён быў намінаваны за «лепшы фільм — драма» і за «лепшую рэжысёрскую працу» на 80-й цырымоніі ўручэння прэміі «Залаты глобус».

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Джэймса Кэмерана
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2022 года
Катэгорыя:Аватар
Катэгорыя:Фільмы Джэймса Кэмерана
Катэгорыя:Фільмы пра іншапланецян
Катэгорыя:Фільмы ЗША ў 3D
Катэгорыя:Фільмы-сіквелы
Катэгорыя:Фільмы 20th Century Fox
Тэўдэн

**Тэ́адэн** () — персанаж рамана Дж. Р. Р. Толкіна «Уладар Пярсцёнкаў», сямнаццаты кароль Рохана. Пры першым сваім з’яўленні ў сюжэце рамана паўстае нямоглым старым, які знаходзіцца пад уплывам свайго дарадцы Грымы Чарвявуста, які дзейнічае ў інтарэсах варожа настроенага да Рохана чараўніка Сарумана. Аднак дзякуючы Гандальфу Тэадэн быў ацэлены і зноў узначаліў вершнікаў Рохана, атрымаўшы перамогу над войскам Сарумана ў бітве пры Хорнбургу. Загінуў у бітве на Пеленарскіх палях, прыйшоўшы на чале шасцітысячнага войска на дапамогу абложанай войскамі Мордара гондарскай крэпасці Мінас-Цірыт.

Тэадэн увасабляе распаўсюджаны ў  і асабліва шануемы Толкінам гераічны ідэал мужнасці перад абліччам немінучай паразы. Яго гібель на Пеленарскіх палях «*у арэоле смутку і славы*» параўноўваюць з роляй караля готаў Тэадорыха ў  451 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Персанажы паводле алфавіта
Катэгорыя:Персанажы Серадзем’я
Катэгорыя:Людзі Серадзем’я
Катэгорыя:Каралі Серадзем’я
Катэгорыя:Персанажы рамана «Уладар Пярсцёнкаў»
Катэгорыя:Выдуманыя фехтавальшчыкі
Венецыянскі кінафестываль 1991

**48-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 3 па 14 верасня 1991 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра Мікіты Міхалкова.

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 1991 года
Катэгорыя:Верасень 1991 года
Катэгорыя:1991 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Гіфу

Назву **Гіфу** маюць:
* Гіфу — горад у Японіі, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Гіфу.
* Гіфу — прэфектура ў Японіі.
* Гіфу — японскі футбольны клуб.
Вайнёдэ

**Ва́йнёдэ** (; да 1920 года — Вайнодэн, ) — буйное сяло на паўднёвым захадзе Латвіі, у гістарычнай вобласці Курзэмэ. Знаходзіцца за 60 км ад горада Ліепая і за 185 км ад Рыгі. Адміністрацыйны цэнтр Вайнёдскага края.

У вёсцы размяшчалася станцыя на былой чыгуначнай лініі Ліепая — Мажэйкей — Шаўляй, цяпер часткова разабранай як на тэрыторыі Латвіі, так і на тэрыторыі Літвы.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вячаслаў Мікалаевіч Шалкоўскі, беларускі архітэктар

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Яўнпілс

**Яўнпілс** () — населены пункт (буйное сяло) у Земгалэ, цэнтр Яўнпілскага края і Яўнпілскай воласці. Размешчаны на берагах ракі Бікступа, каля аўтадарогі P104. Насельніцтва — 928 чалавек (2017). У Яўнпілсе знаходзіцца краявая дума і адміністрацыйныя ўстановы, сярэдняя школа, бібліятэка, лютэранская царква, крамы, аптэка, гасцініца.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Яўнпіебалга

**Яўнпіебалга** () — сяло ў Яўнпіебалгскім краі Латвіі. Размешчана ва ўсходняй частцы краіны, на беразе ракі Гаўя, за 46,5 км на паўднёвы ўсход ад горада Цэсіс. Чыгуначная станцыя Піебалга на скасаванай лініі Рыга — Пыталава.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эмілс Дарзіньш, латышскі кампазітар

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Венецыянскі кінафестываль 1993

**50-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 31 жніўня па 11 верасня 1993 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымалі два фільмы: «» рэжысёра Роберта Олтмена і «Тры колеры: Сіні» рэжысёра Кшыштафа Кеслёўскага.

## Лаўрэаты 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Eclectic U.S. pix mix marks Venice fest на сайце «Variety»
* Films in competition at Venice на сайце «Variety»

Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 1993 года
Катэгорыя:Жнівень 1993 года
Катэгорыя:Верасень 1993 года
Катэгорыя:1993 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Эрглі (Эргльскі край)

**Эрглі** (, да 1918 года — Эрлаа) — буйное сяло (у 1950—1990 гадах — пасёлак гарадскога тыпу) у Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Эргльскага края і Эргльскай воласці. Насельніцтва — 1875 чалавек (2015), з якіх больш за 90 % складаюць латышы. Праз Эрглі працякае рака Огрэ, на якой пабудавана Эргльская ГЭС.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Албэртс Квіесіс, 3-і прэзідэнт Латвіі
* Андрэй Юр’янс, кампазітар

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Царнікава

**Царнікава** () — населены пункт у Відзэмэ, Латвія; адміністрацыйны цэнтр Царнікаўскай воласці Адажскага края, размешчаны на рацэ Гаўя недалёка ад яе вусця, за 30 км на паўночны ўсход ад Рыгі.

У 1875 годзе ў Царнікаўскім маёнтку пачаў працаваць рыбны завод Алвіна Кірша, які ў 1880 годзе арганізаваў першы ў Латвіі рыбагадавальнік. У савецкі час Царнікава — пасёлак гарадскога тыпу і аднайменны рыбалавецкі калгас у Рыжскім раёне. На тэрыторыі калгаса меўся рыбазавод, механічныя майстэрні, цэх дрэваапрацоўкі, развівалася садоўніцтва.

Асноўнымі святамі, якія адзначаюцца ў Царнікаве, з’яўляюцца «Дзень рыбака» і «Дзень міногі» (у жніўні).

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Сталбэ

**Сталбэ** () — населены пункт Сталбскай воласці Паргаўйскага края, валасны цэнтр. Размешчаны на скрыжаванні аўтадарог A3 і P14 на беразе ракі Лічупітэ, за 18 км ад Цэсіса і за 77 км ад Рыгі. Насельніцтва — 365 чалавек (2017).

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Огрэ (рака)

**Огрэ** () — рака ў Латвіі, працякае праз Цэсіскі, Маданскі і Огрскі краі. Даўжыня ракі — 188 км, плошча басейна — 1730 км². Сярэдні расход вады — 17,9 м³/с. Вышыня вытоку — 222 м над узроўнем мора. Выцякае з маленькага возера Сівеніньш на Відзэмскім узвышшы, моцна выгінаючыся цячэ на захад і ўпадае ў Даўгаву. У вусці ракі знаходзіцца аднайменны горад Огрэ. Найбольш буйныя прытокі — Лічупэ, Лобэ, Авіекстэ.

Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Прытокі Заходняй Дзвіны
Смардэ

**Смардэ** () — буйное сяло ў цэнтральнай частцы Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Смардскай воласці і Энгурскага края. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіла ў склад Тукумскага раёна. Чыгуначны прыпыначны пункт Смардэ знаходзіцца на лініі Торнякалнс — Тукумс II, якая праходзіць праз пасёлак. У Смардэ заканчваецца аўтамабільная дарога V1475 Азолпілс — Калеі — Смардэ. Таксама тэрыторыю пасёлка перасякае аўтамабільная дарога V1446 Тукумс — Мілзкалнэ — Смардэ — Слампэ.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Руцава

**Ру́цава** () — сяло на паўднёвым захадзе Курзэмэ, адміністрацыйны цэнтр Руцаўскага края і воласці. У гістарычных дакументах назва Руцава ўпершыню згадваецца ў 1253 годзе. На захадзе ўздоўж Руцавы праходзіць аўтамагістраль A11, якая вядзе з Ліепаі ў Літву. Вёска знаходзіцца за 44 км на поўдзень ад Ліепаі, за 8 км на ўсход ад узбярэжжа Балтыйскага мора і ўсяго за 4 км ад літоўскай мяжы.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Венецыянскі кінафестываль 1990

**47-ы Венецыянскі кінафестываль** праходзіў з 4 па 14 верасня 1990 года. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатога льва — атрымаў фільм «» рэжысёра Тома Стопарда.

## Лаўрэаты 
## Зноскі 
Катэгорыя:Венецыянскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 1990 года
Катэгорыя:Верасень 1990 года
Катэгорыя:1990 год у Італіі
Катэгорыя:Падзеі ў Венецыі
Беларускае таварыства інвалідаў па зроку

**Беларускае таварыства інвалідаў па зроку**, скарочана **БелТІЗ** — добраахвотная масавая грамадская арганізацыя, адное з найстарэйшых аб’яднанняў Беларусі. Галоўная задача арганізацыі — сацыялізацыя інвалідаў па зроку.

## Гісторыя 
23 лістапада 1924 года адбыўся арганізацыйны сход у памяшканні Мінскага вучылішча для людзей з захворваннем зроку.
 
Цяпер Беларускае таварыства інвалідаў па зроку аб’ядноўвае ў сваіх шэрагах амаль 14 тысяч чальцощ. З’яўляецца ўласнікам 14 унітарных прадпрыемстваў, на якіх працуе звыш 7 тысяч чалавек, пераважна людзей з праблемамі зроку.

БелТІЗ. Свяцільня 2.jpg|Свяцільня з прадпрыемства БелТІЗ
БелТІЗ. Свяцільня.jpg|Свяцільня з прадпрыемства БелТІЗ
БелТІЗ. Свяцільня 1.jpg|Свяцільня з прадпрыемства БелТІЗ

## Спасылкі 
* Сайт БелТІЗ
* Беларускае Таварыства інвалідаў па зроку адзначае 95-годдзе 

 
Катэгорыя:З’явіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:1924 год у Мінску
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Механічны факультэт БДУТ

**Механічны факультэт** — адзін з факультэтаў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта харчовых і хімічных тэхналогій.

## Гісторыя 
Механічны факультэт утвораны 1 лістапада 1994 года ў выніку рэарганізацыі механіка-тэхналагічнага факультэта.

## Спецыяльнасці 
* Машыны і апараты харчовых вытворчасцей
* Аўтаматызацыя тэхналагічных працэсаў і вытворчасцей
* Прыродаахоўная дзейнасць (экалагічны маніторынг)
* Інфармацыйныя сістэмы і тэхналогіі (харчовая прамысловасць)
* Нізкатэмпературная тэхніка

## Дэканы 
* Аляксандр Сцяпанавіч Носікаў (1994—2003)
* Валерый Паўлавіч Чыркін (2003—2011)
* Мікалай Іванавіч Ульянаў (з 2012)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт факультэта 

Катэгорыя:1994 год у Магілёве
Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Факультэты БДУТ
БДУТ
Ропажы

**Ропажы** — сяло ў Відзэмэ, цэнтр Ропажскага края (да 2021 года). Знаходзіцца на левым беразе ракі Ліела-Югла, праз пасёлак праходзіць рэгіянальная дарога P10 (Інчукалнс — Ропажы — Ікшкілэ). За 23 км ад Огрэ, 34 км ад Рыгі. На беразе ракі Ліела-Югла размешчаны парк з эстрадай, руіны замка, муніцыпальны будынак. Ёсць таксама лютэранская царква, Ропажская сярэдняя школа, спартыўны комплекс, бібліятэка, некалькі крам, аўтазапраўкі.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Раўна

**Раўна** ()  — сяло ў паўночнай частцы Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Раўнскага края (да 2021 года) і Раўнскай воласці. Размешчана на Відзэмскім узвышшы, у даліне ракі Раўны, за 23 км на ўсход ад Цэсіса.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Рагана

**Ра́гана** () — сяло ў цэнтральнай частцы Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Крымулдскай воласці і Крымулдскага края (да 2021 года). Знаходзіцца за 50 км на паўночны ўсход ад Рыгі, на галоўнай дзяржаўнай аўтадарозе A3 (E 264) Рыга — Валка (мяжа Эстоніі) пры прымыканні рэгіянальных аўтадарог P6 (на Саўлкрасты), P7 (на Турайду) і P9 (на Лімбажы). Насельніцтва — 1283 чалавекі (2008).

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Мацвеенка

**Мацвеенка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антон Яўгенавіч Мацвеенка — беларускі футбаліст
* Кацярына Мацвеенка — беларуская плыўчыха
Прыекулі (Прыекульскі край)

**Прыекулі** () — сяло на поўначы Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Прыекульскай воласці і Прыекульскага края. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіла ў склад Цэсіскага раёна. За 6 км ад горада Цэсіс, за 92 км ад Рыгі. Побач з сялом працякае рака Вайвэ.

Праз сяло праходзяць рэгіянальныя аўтадарогі P28 Прыекулі — Раўна і P30 Цэсіс — Вецпіебалга — Мадона.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Пінькі

**Пінькі** () — населены пункт у цэнтральнай частцы Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Бабіцкай воласці. Размешчаны за 15 кіламетраў на захад ад цэнтра Рыгі, ля скрыжавання аўтадарог A5 і A10. Да 1 ліпеня 2009 года ўваходзіў у склад Рыжскага раёна, у 2009—2021 гадах з’яўляўся цэнтрам Бабіцкага края. Пінькі ў пісьмовых крыніцах упершыню згадваюцца ў 1225 годзе.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Роя (сяло)

**Роя** () — сяло ў Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Ройскай воласці Талсінскага края. Размешчана за 52 км ад чыгуначнай станцыі Стэндэ (на лініі Тукумс — Вэнтспілс), на аднайменнай рацэ. Пры ўпадзенні рэчкі Роя ў затоку каля сяла Роя выяўлены пахаванні вікінгаў у ладдзях. Роя вядома з 1387 года. З 1969 па 1990 гады — пасёлак гарадскога тыпу. Да 2009 года ўваходзіла ў Талсінскі раён; з 2009 па 2021 гады — адміністрацыйны цэнтр Ройскага края.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Ругаі

**Ругаі** () — населены пункт у Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Ругайскага края і Ругайскай воласці. Размяшчаецца на рэгіянальнай аўтадарозе P47 (Балві — Капунэ). За 18 км ад горада Балві. Праз сяло працякае рака Варніенэ.

Па даных на 2015 год, у населеным пункце пражывала 585 чалавек. У вёсцы знаходзяцца самакіраванне, пошта, школа, бібліятэка, амбулаторыя, дом культуры, магазіны, кафэ, аўтасэрвіс, каталіцкі і праваслаўны храмы. На паўднёвай ускраіне вёскі знаходзяцца брацкія могілкі.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Серафім (Вярзун)

**Архіепіскап Серафім ** (свецкае імя *Сяргей Дзмітровіч Вярзун*;, Кіеў, Украіна — ) — украінскі архірэй Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата, архіепіскап Кіраваградцкі.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Адэскай семінарыі. Служыў у РПЦ, перайшоў у УПЦ КП. 25 чэрвеня 1992 года стаў епіскапам Вышгарадскім, вікарыя Кіеўскай епархіі. У 1995 годзе прызначаны архіепіскапам Равенскім і Астрожскім. У 2000 годзе пашоў на супакой. У тым жа году прызначаны архіепіскапам Кіраваградскім і Галаваніўскім.
 

## Спасылкі 
* СЕРАФИМ (Верзун) (1949—2012)

Катэгорыя:Епіскапы Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата
Катэгорыя:Епіскапы Адэскай епархіі
Катэгорыя:Святары Рускай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Епіскапы Валынскай епархіі
Вядомыя асобы Сумаў

[thumb|200px|[Герб Сумаў]]
Вядомыя ўраджэнцы Сумаў:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Арцём Аляксандравіч Бобух|Арцём Бобух]]
[thumb|175px|[Дзмітрый Іванавіч Кулеба|Дзмітрый Кулеба]]

## А 
* Васіль Іванавіч Алешка (1889- не раней за 1942) — украінскі паэт, празаік, драматург.
* Аляксандр Мікалаевіч Аўксенцьеў (1902—1970) — вучоны ў галіне геалогіі, кандыдат геолага-мінералагічных навук (1948). Заслужаны геолаг-разведчык БССР (1968).

## Б 
* Арцём Аляксандравіч Бобух (нар. 1988) — украінскі футбаліст, абаронца.

## В 
* Аляксей Сяргеевіч Вярцінскі (нар. 1956) — украінскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Украіны (2015).

## К 
* Дзмітрый Іванавіч Кулеба (нар. 1981) — украінскі дыпламат. Міністр замежных спраў Украіны з 4 сакавіка 2020 года.

## Л 
* Іосіф Пятровіч Лакштанаў (1911—1986) — беларускі акцёр, рэжысёр. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1970).

## С 
* Уладзімір Сяргеевіч Семяніхін (1918—1990) — савецкі вучоны ў галіне аўтаматыкі і тэлемеханікі, доктар тэхнічных навук (1964), прафесар (1968), акадэмік Акадэміі навук СССР (1972), Герой Сацыялістычнай Працы (1981).

## Х 
* Геронцій (Хаванскі) (нар. 1957) — украінскі архірэй Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата
Пілсрундалэ

**Пілсрундалэ** (, таксама *Рундалэ*) — сяло ў паўднёвай частцы Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Рундальскага края і Рундальскай воласці. Знаходзіцца каля рэгіянальнай аўтадарогі P103 Добэлэ — Баўска. За 14 км ад Баўскі. Насельніцтва — 697 чалавек (2021).

## Гісторыя 
Першая пісьмовая згадка пра Пілсрундалэ зафіксавана ў 1280 годзе, калі вялікі магістр Конрад пабудаваў тут замак. Галоўнай славутасцю з’яўляецца Рундальскі палац, пабудаваны Ф. Б. Растрэлі ў 1736—1768 гадах для герцага Курляндыі і Семігаліі Бірона.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Беларускі прафсаюз работнікаў аграпрамысловага комплексу

**Беларускі прафсаюз работнікаў аграпрамысловага комплексу** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, аб’ядноўвае работнікаў сельскай гаспадаркі.

## Гісторыя 
Прафсаюзны рух сялянства ў Беларусі пачаўся ў 1919 годзе ў Літоўска-Беларускай ССР з *Вытворчага саюза сельскагаспадарчых рабочых Літбела*, устаноўчы з’езд якога прайшоў у Вільні. У далейшым аграрны прафсаюз увайшоў у склад Беларускага рэспубліканскага савета прафесійных саюзаў.

У сакавіку 1986 года аб’яднаны пленум галіновых прафсаюзаў сістэмы аграпрамысловага комплексу БССР прыняў рашэнне стварыць прафсаюз работнікаў аграпрамысловага комплексу. У яго склад увайшлі работнікі сельскай гаспадаркі і садавінагароднінай гаспадаркі, мясной, малочнай, харчовай прамысловасці, хлебапрадуктаў, меліярацыі і воднай гаспадаркі, сельскія будаўнікі, работнікі іншых арганізацый, звязаных з абслугоўваннем сельскай гаспадаркі і перапрацоўкі яе прадукцыі.

У маі 1990 года Беларускі прафсаюз работнікаў аграпрамысловага комплексу выйшаў з савецкай сістэмы прафсаюзаў, а пасля ўвайшоў у склад Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, у якую ўваходзіць да гэтага часу.

Катэгорыя:Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі
Катэгорыя:1990 год у Беларусі
Наступленне ў Іспанскім Леванце (1938)

**Наступленне ў Іспанскім Леванце** — ваенная аперацыя іспанскіх нацыяналістаў падчас грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў. Наступленне пачалося ў красавіку 1938 года і працягвалася да канца ліпеня.

## Ход падзей 
Пасля поспеху Арагонскага наступлення, у выніку якога арміі нацыяналістаў выйшлі да Міжземнага мора, Другая Іспанская Рэспубліка была падзелена на дзве часткі — цэнтральнаіспанскую і каталонскую. Лідар паўстанцаў Франсіска Франка вырашыў захапіць горад Валенсія, які, у сувязі са складанай ваеннай абстаноўкай пад Мадрыдам, стаў сталіцай рэспубліканцаў.

23 сакавіка нацыяналісты пачалі ваенную аперацыю ў Леванце, але праз некалькі дзён прыпынілі прасоўванне. Аднак 1 мая яны ажыцявілі атакі з боку Тэруэля і мора. Тым не менш, рэспубліканцы добра трымалі абарону, чаму паспрыялі дажджы і ваенная дапамога з СССР праз Францыю. 

13 чэрвеня мяцежнікам атрымалася захапіць горад Кастэльён-дэ-ла-Плана, але пад Сагунта іх зноў прыпынілі. Да пачатку ліпеня Франка ўзмацніў фронт італьянскімі часцямі. Хутка яго войскі аднавілі рух на Валенсію. У сярэдзіне месяца яны дасягнулі абарончай лініі XYZ, якая была апошняй перашкодай на шляху да рэспубліканскай сталіцы. 18 ліпеня нацыяналісты пачалі штурм умацаваных раёнаў праціўніка.

24 ліпеня, у сувязі з наступленнем рэспубліканцаў на Эбра і вялікімі стратамі на абарончай лініі XYZ, армія Франка скончыла Леванцкую аперацыю, так і не дасягнуўшы сваёй мэты.

## Літаратура 
* Helen Graham. The Spanish Civil War: A Very Short Introduction. — Oxford University Press; 1st edition, 2005. — 176 с. — ISBN 978-0192803771.
* Hugh Thomas. The Spanish Civil War. — Modern Library, 2001. — 1136 с. — ISBN 978-0375755156.
* Paul Preston. The Spanish Civil War: Reaction, Revolution, and Revenge. — W. W. Norton & Company; Revised and Expanded edition, 2006. — 432 с. — ISBN 978-0393329872.
* Antony Beevor. The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936-1939. — Penguin Books, 2006. — 592 с. — ISBN 978-0143037651.

Катэгорыя:1938 год у Іспаніі
Катэгорыя:Канфлікты 1938 года
Катэгорыя:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі
Катэгорыя:Бітвы ў Іспаніі
Катэгорыя:Бітвы Італіі
Геронцій (Хаванскі)

**Архіепіскап Геронцій ** (свецкае імя *Юрый Яковіч Хаванскі*; нар. , Сумы, Украіна) — украінскі архірэй Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата, архіепіскап Сумскі.

## Біяграфія 
У 1988 годзе завочна скончыў Маскоўскую Духоўную Семінарыю, паступіў у МДА.

14 сакавіка 1996 года перайшоў у юрысдыкцыю УПЦ КП, дзе 24 сакавіка 1996 года стаў епіскупам Сумскім і Ахтырскім.

4 красавіка 2000 года перашоў на Вінніцкую кафедру з тытулам епіскупа Вініцкага і Брацлаўскага, дзе 22 кастрычнікі 2005 года быў узведзены ў сан архіепіскапа.

## Спасылкі 
* Геронтий (Хованский), архиепископ Сумской и Винницкий

Катэгорыя:Епіскапы Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхата
Катэгорыя:Епіскапы Адэскай епархіі
Катэгорыя:Епіскапы Сумскай епархіі
Паветраныя баі ў лютым 1999 года

**Паветраныя баі ў лютым 1999 года** — тры сутыкненні ваенна-паветраных сіл Эфіопіі і Эрытрэі падчас пагранічнай вайны 1998—2000 гадоў з удзелам савецка-расійскіх самалётаў Су-27 і МіГ-29. Першае прамое супрацьстаянне авіяцыі бакоў у ходзе канфлікту. Баі адзначыліся меркаваным удзелам лётчыкаў з былых савецкіх рэспублік.

Па выніку, эфектыўна выкарыстоўваючы свае знішчальнікі, эфіопы заваявалі абсалютнае панаванне ў паветры. Больш эрытрэйцы ў адкрытыя паветраныя баі ўступаць не спрабавалі і не выкарыстоўвалі авіяцыю для бамбёжак тэрыторыі і арміі ворага.

## Сітуацыя 
Першы раўнд вайны ў паветры выявіў негатоўнасць варагуючых дзяржаў да поўнамаштабных баявых дзеянняў. Эфіопы, нягледзячы на колькасную і якасную перавагу сваіх ВПС, адчувалі недахоп падрыхтаваных пілотаў, тэхнікаў і збройнікаў, запасных частак і былі абмежаваны ў выбары аэрадромаў базавання, якія мелі неабходную інфраструктуру. Летам праз прадстаўніка кампаніі «Росвооружение» палкоўніка Уладзіміра Няфёдава ўлады краіны звярнуліся да Расіі з заяўкай аб закупцы адсутнай матэрыяльнай часткі і паслуг неабходных спецыялістаў, у тым ліку пілотаў-інструктараў. У сваю чаргу эрытрэйцы заручыліся ваенна-тэхнічнай падтрымкай Украіны.

У лютым 1999 года дзяржавы, не дасягнуўшы прагрэсу ў перамовах, аднавілі баявыя дзеянні. Да гэтага моманту завяршылася падрыхтоўка лётных і тэхнічных кадраў замежнымі ваенспецамі. Варагуючыя дзяржавы закупілі за мяжой шмат узбраення, асабліва самалётаў і верталётаў. У 1998—1999 гадах толькі Расія паставіла ў зону баявых дзеянняў прыкладна 20 лятальных апаратаў: 6 знішчальнікаў МіГ-29 і 4 верталёты Мі-8 для Эрытрэі, 8 знішчальнікаў Су-27 і 2 верталёты Мі-24 для Эфіопіі.

## Іншыя баі 
16 мая 2000 года два МіГ-29 з’явіліся ў небе над горадам Барэнту, калі раптам іх атакавалі некалькі Су-27. Бой быў нядоўгім: адзін МіГ быў збіты, другі быў моцна пашкоджаны, але здолеў дацягнуць да аэрадрома ў Асмэры. Знішчальнік, аднак, давялося спісаць.

Катэгорыя:Бітвы Эфіопіі
Катэгорыя:Бітвы Эрытрэі
Катэгорыя:Канфлікты 1999 года
Катэгорыя:Люты 1999 года
Катэгорыя:Паветраныя бітвы і аперацыі
Катэгорыя:Эфіопа-эрытрэйскі пагранічны канфлікт
Катэгорыя:Бітвы XX стагоддзя
Скрывэры

**Скрыверы** () — буйное сяло ў Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Скрывэрскага края. Размешчана на правым беразе Даўгавы, за 84 км на паўднёвы ўсход ад Рыгі. У Скрывэры знаходзіцца адно з самых высокіх і нявывучаных гарадзішчаў Латвіі, таксама ахоўны Скрывэрскі дэндралагічны парк, плошчай 18,4 га. Тут таксама знаходзяцца мемарыяльны музей Андрэйса Упітса, сярэдняя школа імя А. Упітса, каталіцкая царква і навукова-даследчы інстытут земляробства.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Муртаза Губайдулавіч Рахімаў

**Муртаза Губайдулавіч Рахімаў** (, ; , в. Таваканава, Кугарчынскі раён, Башкірская АССР, РСФСР, СССР — , ) — башкірскі і расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Старшыня Вярхоўнага Савета Башкірскай АССР з 7 красавіка 1990 г. па 24 снежня 1993 г. Прэзідэнт Рэспублікі Башкартастан з 25 снежня 1993 года па 15 ліпеня 2010 года. Старшыня савета Дабрачыннага фонду «Урал» з 22 кастрычніка 2010 года.
Радзій Фарытавіч Хабіраў

**Радзій Фарытавіч Хабіраў** (, ; нар.  г., в. Сайранава, Ішымбайскі раён, Башкірская АССР, РСФСР, СССР) — башкірскі і расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Кіраўнік Рэспублікі Башкартастан з 19 верасня 2019 (часова выконваючы абавязкі — 11 кастрычніка 2018 — 19 верасня 2019). Сакратар Башкартастанскага рэгіянальнага аддзялення партыі «Адзіная Расія» з 25 кастрычніка 2019.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і педагогаў. Малодшы з траіх сыноў. Па нацыянальнасці — башкір. У 1981—1982 гадах — вучань фрэзероўшчыка Ішымбайскага завода транспартнага машынабудавання. У 1982—1984 гадах — вайсковец тэрміновай службы Узброеных сіл СССР. У 1984—1989 гадах — студэнт юрыдычнага факультэта Башкірскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Быў камандзірам інтэрнацыянальнага студэнцкага атрада БДУ «Дружба» ў 1986 годзе. У 1989—1992 гадах — асістэнт кафедры дзяржаўнага права і савецкага будаўніцтва юрыдычнага факультэта БашДУ, старшыня прафкама студэнтаў БашДУ на вызваленай аснове.

У 1992—1994 гадах — магістрант Універсітэта Бількент, Анкара, Турэцкая рэспубліка. У 1994—1998 гадах — старшы выкладчык юрыдычнага факультэта БашДУ. У 1998 годзе абараніў дысертацыю «Станаўленне і развіццё права на спрыяльнае навакольнае асяроддзе ў Расійскай Федэрацыі» і стаў кандыдатам юрыдычных навук. У 1998—2002 гадах — намеснік дэкана юрыдычнага факультэта БДУ, дацэнт.

У 2002—2003 гадах — выконваючы абавязкі дырэктара, дырэктар Інстытута права Башкірскага дзяржаўнага ўніверсітэта.
Озалніекі

**Озалніекі** () — сяло ў цэнтральнай частцы Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Озалніекскай воласці і былога Озалніекскага края. Размешчана за 3 км на паўночны ўсход ад Елгавы і за 36 км на поўдзень ад Рыгі. Насельніцтва — 3314 жыхароў (2005).

Озалніекі размешчаны на беразе ракі Іецава; таксама на тэрыторыі сяла знаходзіцца невялікае Озалніекскае возера.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Алжырскае пагадненне (2000)

**Алжырскае пагадненне 2000 года** — мірны дагавор паміж Эфіопіяй і Эрытрэяй, якім была завершана пагранічная вайна 1998—2000 гадоў. Дакумент падпісаны 12 снежня 2000 года ў горадзе Алжыр.

## Перадгісторыя 
Эфіопа-эрытрэйскі канфлікт 1998—2000 гадоў адбыўся за кантроль над спрэчнымі памежнымі тэрыторыямі. Падзеі пачаліся з уварвання эрытрэйскай арміі на эфіопскую тэрыторыю, чаму папярэднічаў інцыдэнт у пагранічным пасёлку.

У канцы вайны Эрытрэя апынулася на мяжы катастрофы: праціўнік правёў паспяховае наступленне спачатку ў захопленых эрытрэйцамі раёнах Эфіопіі, а затым непасрэдна ў эрытрэйскіх правінцыях. Афіцыйная Асмэра пагадзілася сесці за стол перамоваў, якія пачаліся 29 мая. 18 чэрвеня бакі спынілі баявыя дзеянні і дамовіліся аб усёабдымным мірным пагадненні.

## Пагадненне 
У снежні бакі канфлікту сустрэліся для падпісання канчатковай дамовы. У дакуменце краіны абяцалі:
* Спыніць баявыя дзеянні і пагадзіцца ўстрымлівацца ад пагрозы або прымянення сілы.
* Паважаць і цалкам выконваць палажэнні пагаднення аб спыненні баявых дзеянняў, падпісанага 18 чэрвеня 2000 года.
* Вызваліць і рэпатрыяваць усіх ваеннапалонных і ўсіх іншых затрыманых асоб.
* Забяспечыць гуманнае абыходжанне з грамадзянамі адзін аднаго і асобамі нацыянальнага паходжання адзін аднаго на іх адпаведных тэрыторыях.
* Вырашыць тэрытарыяльную спрэчку праз міжнародны суд.

Подпісы пад пагадненнем паставілі прэм’ер Эфіопіі Мелес Зенаўі і прэзідэнт Эрытрэі Ісаяс Афеворкі. На цырымоніі заключэння дамовы прысутнічалі прэзідэнт Алжыра Абдэль Азіз Бутэфліка, дзяржаўны сакратар ЗША Мадлен Олбрайт, генсек ААН Кофі Анан, генсек Арганізацыі афрыканскага адзінства Салім Ахмед Салім і спецпрадстаўнік ЕС Рына Серы.

У гэты час міждзяржаўны канфлікт з фазы адкрытага супрацьстаяння перайшоў у закрыты. Бакі перанеслі акцэнт з хуткага ўрэгулявання на доўгатэрміновае рэгуляванне. Выкананне пытання аб заканчэнні тэрытарыяльнай спрэчкі зацягвалася. Міжнародны арбітраж абавязаў бакі падзяліць спрэчную тэрыторыю прыкладна пароўну, але пасёлак Бадмэ, сімвал вайны, пакінуць за эрытрэйцамі.

9 ліпеня 2018 года ў Асмэры прэм’ер Эфіопіі Абій Ахмед Алі і прэзідэнт Эрытрэі Ісаяс Афеворкі падпісалі мірнае пагадненне, па якім спрэчныя тэрыторыі пераходзілі эрытрэйцам. Краіны дамовіліся аб аднаўленні дыпламатычных адносін, супрацоўніцтве ў сферы палітыкі, эканомікі, культуры і бяспекі. Падпісанне дакумента азнаменавала заканчэнне стану вайны паміж дзяржавамі.

Катэгорыя:Падзеі 12 снежня
Катэгорыя:Снежань 2000 года
Катэгорыя:2000 год у палітыцы
Катэгорыя:Мірныя дагаворы
Катэгорыя:Эфіопа-эрытрэйскі пагранічны канфлікт
Мірны дагавор паміж Эфіопіяй і Эрытрэяй

**Мірны дагавор паміж Эфіопіяй і Эрытрэяй** — пагадненне паміж Эфіопіяй і Эрытрэяй, падпісанае 9 ліпеня 2018 года ў горадзе Асмэра. Дакументам пакладзены канец шматгадовым памежным спрэчкам і пачата нармалізацыя двухбаковых адносін.

## Перадгісторыя 
У 1998—2000 гадах паміж краінамі вялася пагранічная вайна за шэраг спрэчных тэрыторый. 18 чэрвеня бакі спынілі баявыя дзеянні і дамовіліся аб усёабдымным мірным пагадненні, якое было падпісана 12 снежня. У дакуменце прапісана, што краіны павінны вырашыць тэрытарыяльную спрэчку праз міжнародны суд.

У наступны час міждзяржаўны канфлікт з фазы адкрытага супрацьстаяння перайшоў у закрыты. Бакі перанеслі акцэнт з хуткага ўрэгулявання на доўгатэрміновае рэгуляванне. Выкананне пытання аб заканчэнні тэрытарыяльнай спрэчкі зацягвалася. Міжнародны арбітраж абавязаў бакі падзяліць спрэчную тэрыторыю прыкладна пароўну, але пасёлак Бадмэ, сімвал вайны, пакінуць за эрытрэйцамі.

У 2018 годзе ў Эфіопіі, па выніках выбараў, адбылася змена ўлады: партыя НФВТ была адхілена ад кіравання краінай, а ўрад узначаліў Абій Ахмед Алі.

## Пагадненне 
У ліпені новы прэм’ер-міністр Эфіопіі сустрэўся з прэзідэнтам Эрытрэі Ісаясам Афеворкі. Палітыкі дамовіліся аб аднаўленні дыпламатычных адносін паміж краінамі, пачатку супрацоўніцтва ў сферы палітыкі, эканомікі, культуры і бяспекі, а ўсе спрэчныя тэрыторыі пераходзілі эрытрэйцам. Міністр інфармацыі Эрытрэі заявіў, што падпісанне дэкларацыі азначыла заканчэнне стану вайны паміж дзвюма дзяржавамі.

## Наступствы 
У 2019 годзе Абій Ахмед Алі за падпісанне мірнага пагаднення стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі міру.

З пачатку канфлікту ў эфіопскім штаце Тыграй у лістападзе 2020 года Эрытрэя актыўна падтрымлівала федэральны ўрад Абія Ахмеда Алі ў барацьбе з паўстанцамі былой кіруючай партыі НФВТ.

## Гл. таксама 
* Мірнае пагадненне паміж Эфіопіяй і Тыграем

Катэгорыя:Падзеі 9 ліпеня
Катэгорыя:Ліпень 2018 года
Катэгорыя:2018 год у палітыцы
Катэгорыя:Мірныя дагаворы
Катэгорыя:Эфіопа-эрытрэйскі пагранічны канфлікт
Вера Сямёнаўна Палтаран

**Вера Сямёнаўна Палтара́н**, па мужу: **Ляпеская** ( — ) — беларуская савецкая пісьменніца, публіцыст, літаратурны крытык, перакладчык. Заслужаны работнік культуры БССР (1979).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў вёсцы Бабунічы (сучасны аграгарадок у Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі). Скончыла вясковую дзесяцігадовую школу, вучылася ў Мінскім педагагічным інстытуце імя М. Горкага, але вучобу перапыніла Вялікая Айчынная вайна. У час вайны знаходзілася ў эвакуацыі, працавала на заводзе ў Горкаўскай вобласці. У 1943 годзе паступіла на філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Універсітэт скончыла ў 1945 годзе. Працавала стыльрэдактарам у газетах «Чырвоная змена» і «Літаратура і мастацтва», з 1953 года рэдактарам аддзела крытыкі ў часопісе «Маладосць» і па сумяшчальніцтву стыльрэдактарам. З 1973 года загадвала аддзелам крытыкі і літаратуразнаўства выдавецтва «Мастацкая літаратура».

Памерла В. С. Палтаран 28 сакавіка 1989 года.

## Творчасць 
Літаратурную працу пачала ў 1949 годзе. Друкавалася пастаянна з 1957 года. Асноўныя тэмы творчасці — жыццё сучаснай вёскі і роднага краю, адказнасць чалавека перад грамадствам і сваім сумленнем. Выступала як літаратурны крытык. Аўтар артыкулаў пра творчасць А. Адамовіча, І. Мележа, А. Кудраўцава, І. Пташнікава, М. Стральцова, Р. Шырмы, Я. Раманоўскага і інш. Таксама займалася мастацкімі перакладамі.

Сярод твораў В. С. Палтаран нарысы «Дзівасіл», «Ключы ад Сезама», «Над зямлёй палескай», «За ракой Гарынню», «Лён мой, лён», аповесць «Будзённы дзень сям’і Ганчарыкаў».

## Узнагароды і званні 
У 1970 годзе В. С. Палтаран была ўзнагароджана Дзяржаўнай прэміяй Беларусі імя П. М. Лепяшынскага за кнігу «Ключы ад Сезама» (1967) і нарыс «Дзівасіл» (1968) і ў 1979 годзе атрымала званне заслужанага работніка культуры Беларускай ССР.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Кветка Палесся. Пісьменніца Вера Палтаран адмовілася абараняць сваю дысертацыю.
* Сёння спаўняецца 100 год з дня нараджэння Веры Сямёнаўны Палтаран  // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Полторан Вера Семеновна // Знаменитые люди Гомельщины  

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаўскім раёне
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты СССР
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі СССР
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Іецава

**Іецава** () — горад у паўднёвай частцы Латвіі, у складзе Баўскага края. Знаходзіцца на аднайменнай рацэ, за 22 км ад Баўскі, за 30 км ад Елгавы і за 44 км ад Рыгі. Станцыя Іецава на лініі Елгава — Крустпілс.
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Латвіі
Іецава (рака)

**Іе́цава** () — рака ў Латвіі, правы прыток Ліелупэ. Даўжыня — 155 км, плошча басейна — 2172 км². Вытокі знаходзяцца на тэрыторыі Яўн’елгаўскага края; упадае ў Ліелупэ на 4 км ніжэй за Елгаву. Цячэнне ракі павольнае, берагі ў асноўным лясістыя. Жыўленне ракі больш за 50 % снегавое. Колькасць прытокаў — каля 400, уключаючы дробныя патокі і ручаі, найбуйнейшыя: правыя — Міса (108 км), Смакупэ (26 км), Янюпэ (20 км); левы — Ікструмс (23 км).

Найбуйнейшы населены пункт на рацэ — Іецава.

Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Басейн Балтыйскага мора
Ніца (значэнні)

**Ніца**:
* Ніца — горад-курорт Францыі
* Ніца (рака)
* Ніца (сяло)
Ніца (сяло)

**Ніца** () — сяло ў Курзэмэ, цэнтр Ніцкага края (да 2021 года). Знаходзіцца на беразе ракі Барты, за 22 км ад Ліепаі. Першая згадка датуецца 1560 годам. У 1932 годзе Ніца атрымала статус густанаселенага месца (сяла). У савецкі час населены пункт быў цэнтрам Ніцкага сельсавета Ліепайскага раёна. У сяле знаходзіцца будынак мясцовай адміністрацыі, старшая школа, дзіцячая музычная школа, дзіцячы сад, культурны цэнтр, бібліятэка, турыстычны інфармацыйны цэнтр, гатэль, лютэранская і каталіцкая цэрквы.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Бартува

**Бартува**, таксама **Барта** (, ) — рака ў Літве і Латвіі. Даўжыня — 103 км (56 км у Літве, 47 км у Латвіі), плошча басейна — 2016 км² (980 км² і 1036 км² у Літве і Латвіі адпаведна). Вытокі ракі размешчаны ў Плунгскім раёне Літвы за 3 км на поўнач ад возера Плацялей, далей працякае пераважна ў паўночна-заходнім напрамку, перасякае мяжу з Латвіяй, дзе ўпадае ў Ліепайскае возера.

Прытокі: Варта, Луоба, Апшэ і інш.

Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Рэкі Літвы
Катэгорыя:Басейн Балтыйскага мора
Наўкшэні

**Наўкшэні** () — населены пункт на поўначы Латвіі. Адміністрацыйны цэнтр Наўкшэнскага края (да 2021 года) і Наўкшэнскай воласці. Знаходзіцца на рацэ Руя каля рэгіянальнай аўтадарогі P22 (Валка — Руіена). За 53 км ад горада Валміера.

Насельніцтва — 744 чалавекі (2011). Карэкцыйная школа, паштовае аддзяленне, аптэка, дом культуры, музей.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Нэрэта (вёска)

**Нэрэта** () — вёска ў паўднёвай частцы Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Нэрэцкага края (да 2021 года) і Нерэцкай воласці. Размешчана за 53 км на поўдзень ад горада Екабпілса, за 5 км ад мяжы з Літвой. Нэрэта вядома з 1298 года. З 1950 па 1990 гады мела статут пасёлка гарадскога тыпу. У 1949—1956 гадах была цэнтрам Нэрэцкага раёна, затым уваходзіла ў Стучкінскі (з 1991 — Айзкраўкльскі) раён. З 2009 года — краёвы цэнтр.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Мэрсрагс

**Мэрсрагс** () — населены пункт у заходняй частцы Латвіі, адміністрацыйны цэнтр Мэрсрагскага края (да 2021 года). Размешчаны прыкладна за 40 км на поўнач ад Тукумса, на аўтадарозе P131 Тукумс — Колка, на заходнім узбярэжжы Рыжскага заліва. Порт Мэрсрагс спецыялізуецца на экспарце драўніны.

Недалёка ад Мэрсрагса знаходзіцца адно з самых вялікіх латвійскіх азёр — Энгурэс.

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Энгурэс

**Энгурэс** () — возера ў Латвіі, размешчанае на стыку Мэрсрагскага, Энгурскага і Тукумскага краёў. У возера ўпадаюць рэкі Мэлнупэ, Грунчу, Алкснайгравіс, Чэкстгравіс, Калнупэ, Дзэдрупэ, Пэлчупэ, Дурсупэ, Юргупэ. З возера выцякае канал Мэрсрага. Возера Энгурэс — трэцяе па плошчы возера Латвіі. На ўзбярэжжы ўсходняй часткі возера знаходзіцца арніталагічны даследчы цэнтр. На возеры знаходзіцца 9 астравоў агульнай плошчай 85 га, якія часткова параслі лесам.

Катэгорыя:Азёры Латвіі
Катэгорыя:Басейн Балтыйскага мора
Мікалай Мікалаевіч Дорагаў

**Мікалай Мікалаевіч Дорагаў** (нар. , в. Мурамка, Данкоўскі раён, Ліпецкая вобласць, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне аўтаматызацыі і кіравання тэхналагічнымі працэсамі ў прамысловасці. Доктар тэхнічных навук (2005), дацэнт (1976), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў Разанскі радыётэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Канструяванне і тэхналогія вытворчасці радыёапаратуры», кваліфікацыя «Радыёінжынер па канструяванні і вытворчасці радыёапаратуры», 1960), Маскоўскі інстытут хімічнага машынабудавання (аспірантура, спецыяльнасць «Аўтаматызацыя хімічных вытворчасцей», 1973).

Працаваў у Тамбоўскім інстытуце хімічнага машынабудавання (1973—1982, дацэнт, загадчык кафедры электратэхнікі), Магілёўскім дзяржаўным універсітэце харчавання (1982—2013, механічны факультэт, кафедра аўтаматызацыі тэхналагічных працэсаў і вытворчасцей, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: матэматычнае мадэляванне; аптымальнае кіраванне тэхналагічнымі працэсамі.

## Узнагароды 
Знак ЦК УЛКСМ «За освоение новых земель» (1958).

## Бібліяграфія 
* Моделирование, оптимизация и управление технологическими процессами в установках синтеза полимера : диссертация … доктора технических наук : 05.13.06 : защищена 19.02.2004 : утверждена 06.04.2005 / Дорогов Николай Николаевич. — Минск, 2003.
* Математическое моделирование и оптимизация технологических процессов в производстве полимера полиэтилентерефталата : монография / Н. Н. Дорогов. — Минск, 2002.

## Літаратура 
* Дорогов Николай Николаевич // 35 лет Могилевскому государственному университету продовольствия. — Минск, 2009. — С. 96.
* Жизнь во имя науки / Т. Портнихина // Заветы Ильича. — Данков, 2006. — 7 сентября. — С. 3.
* Почетный профессор : [Дорогов Н. Н.] // Водоворот событий. — Могилев, 2013. — Сентябрь (вып. 55). — С. 2.
Аляксандр Васільевіч Іваноў (тэхнолаг)

**Аляксандр Васільевіч Іваноў** (нар. , Бугульма, Татарстан, Расія) — беларускі спецыяліст у галіне працэсаў і апаратаў харчовых вытворчасцей. Доктар тэхнічных навук (1993), прафесар (1996). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі (2001).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі тэхналагічны інстытут харчовай прамысловасці (спецыяльнасць «Машыны і апараты харчовых вытворчасцей», 1971; аспірантура, спецыяльнасць «Машыны і агрэгаты харчовай прамысловасці», 1983; дактарантура, спецыяльнасць «Працэсы, машыны і агрэгаты харчовай прамысловасці», 1993).
    
Працаваў у Магілёўскім дзяржаўным універсітэце харчавання (з 1992, механічны факультэт, кафедра машын і апаратаў харчовых вытворчасцей, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: абсталяванне і тэхналогіі па перапрацоўцы зерня.

## Узнагароды 
Граматы Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта (1998), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2003, 2007), ААТ «ЭКОМОЛ» (2008), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2011) і інш.

## Бібліяграфія 
* Научно-практические основы создания машин для избирательного измельчения зерна : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.18.12 / Иванов Александр Васильевич. — Москва, 1992.
* Исследование процесса расслоения компонентов зерновой смеси по плотности в вибропневмосепараторе для очистки семян от вредных трудноотделимых примесей / А. В. Иванов [и др.] // Вестник Могилевского государственного университета продовольствия. — 2011. — № 2. — С. 84—91.
 

## Літаратура 
* Библиографический указатель трудов и научных публикаций доктора технических наук, профессора Иванова
* Александра Васильевича / Могилевский государственный университет продовольствия. ― Могилев, 2015.
* Іваноў Аляксандр Васільевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 7. — С. 150.
* Иванов Александр Васильевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 692.
 

Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта харчовых вытворчасцей
Авіліс

**Авіліс** (), **Авіляй** () — возера ва Уцянскім павеце на ўсходзе Літвы. Знаходзіцца за 8 км на захад ад Зарасая, на тэрыторыі Імбрацкай сянюніі Зарасайскага раёна; паўднёва-ўсходнюю частку возера атачае тэрыторыя Зарасайскай сянюніі. Уваходзіць у дзясятку найбуйнейшых азёр Літвы. Адносіцца да басейна Даўгавы.

Возера мае складаную форму, выцягнутую ў напрамку паўночны захад — паўднёвы ўсход. Знаходзіцца на вышыні 154,2 м над узроўнем мора. Плошча возера — 1258 га, даўжыня 8,1 км, шырыня да 4,5 км. Найбольшая глыбіня — 13,5 м, сярэдняя глыбіня — 3 м. Берагавая лінія моцна парэзаная, працягласць — 39,4 км. Усяго на возеры 31 востраў, агульнай плошчай 60 га; мноства паўвостраваў і заліваў.

У Авіліс упадае агулам 15 вадацёкаў. Плошча вадазборнага басейна возера — 73,7 км². На паўднёвым усходзе выцякае пратока Авіле ў возера Аўслас.

Катэгорыя:Азёры Літвы
Катэгорыя:Зарасайскі раён
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Тэрвэтэ

**Тэрвэтэ** () — населены пункт у Тэрвэцкім краі Латвіі, на правым беразе ракі Тэрвэтэ. Уваходзіць у склад Тэрвэцкай воласці (раней з’яўляўся яе адміністрацыйным цэнтрам). Адлегласць да горада Добэлэ — каля 18 км. Насельніцтва — 393 чалавекі (2015).

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Павел Мікалаевіч Яблачкаў

**Павел Мікалаевіч Яблачкаў** (; 2 [14] верасня 1847, , Саратаўская губерня — 19 [31] сакавіка 1894, ) — рускі электратэхнік, ваенны інжынер, вынаходнік і прадпрымальнік. Вядомы распрацоўкай дугавой лямпы (якая ўвайшла ў гісторыю пад назвай «свечка Яблачкава») і іншымі вынаходніцтвамі ў галіне электратэхнікі.
Білі Джоэл

**Білі Джоэл** (, поўнае імя Уільям Марцін Джоэл, ; нар. , Бронкс) — амерыканскі аўтар-выканаўца песень і піяніст, адзін з шасці найболей прадаваных артыстаў у ЗША за ўсю гісторыю краіны. Уладальнік шасці ўзнагарод «Грэмі», у тым ліку ў такіх прэстыжных намінацыях, як «альбом года» («52nd Street», 1979), «запіс года» і «песня года» («Just the Way You Are», 1978).

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Cold Spring Harbor* (1971)
* *Piano Man* (1973)
* *Streetlife Serenade* (1974)
* *Turnstiles* (1976)
* *The Stranger* (1977)
* *52nd Street* (1978)
* *Glass Houses* (1980)
* *The Nylon Curtain* (1982)
* *An Innocent Man* (1983)
* *The Bridge* (1986)
* *Storm Front* (1989)
* *River of Dreams* (1993)
* *Fantasies & Delusions* (2001)

Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі рок-музыкі
Катэгорыя:Атэісты
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Стэманітыс буры

**Стэманітыс буры** (*Clathrus pertusus*, ці *Stemonitis fusca*) — від грыбоў роду , шырока распаўсюджаны ў прыродзе. Раней не адносілі да царства Грыбы і ўключалі ў клас міксаміцэтаў, род .

## Апісанне 
 белы. Споранашэнне мае выгляд шматлікіх чырванавата-карычневых цыліндрычных «пярынак» (спарангіяў), размешчаных на субстраце групамі. Спарангій 6-20 мм вышынёй з чорнай бліскучай ножкай даўжынёй звычайна больш за чвэрць агульнай даўжыні спарангія. Унутры спарангія ножка пераходзіць у калонку, якая працягваецца звычайна да самага яго верху. Перыдый хутка знікае.

Споры дыяметрам 7—9 мкм, фіялетава-карычневыя, з бародаўкавай або шыпаватай паверхняй.

Падобны на , ад якога адрозніваецца больш цёмнай афарбоўкай спор і наяўнасцю на іх сеткаватай арнаментацыі.

Файл:Stemonitis fusca i utvecklingfas II, Nordmaling, närbild.jpg
Файл:Stemonitis fusca128.jpg|Няспелыя спарангіі
Файл:Stemonitis fusca126.jpg|Частка спарангія пад мікраскопам. Можна ўбачыць калонку, капіліцый і асобныя споры.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Распаўсюджаны сусветна. Сустракаецца галоўным чынам летам і восенню на гнілых дрэвах, адмерлых галінах, лісці.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фаляльныя