open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Юлій Барысавіч Харытон

{{Навуковец 
 |Імя                  = Юлій Барысавіч Харытон
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 =
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Месца смерці         = 
 |Навуковая сфера      =
 |Месца працы          = ЛФТІ (Ленінград), Інстытут хімічнай фізікі (Масква), УНДІЭФ (Сароў)
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = , 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = адзін з кіраўнікоў савецкага праекта па стварэнню атамнай і вадароднай бомб
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
     
}
{ style="background:transparent"
       
-
       
-
       
-
 
-
       
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы          = 
}}
**Ю́лій Бары́савіч Харыто́н** (, Санкт-Пецярбург — 18 снежня 1996, Сароў) — савецкі і расійскі фізік-тэарэтык і фізікахімік, заснавальнік навуковай школы па фізіцы гарэння і выбуху, адзін з кіраўнікоў савецкага праекта па стварэнню атамнай і вадароднай бомб. Тройчы Герой Сацыялістычнай Працы (1949, 1951, 1954). Акадэмік АН СССР (1953), РАН (1991).

## Біяграфія 
Ю. Б. Харытон нарадзіўся ў сям'і журналіста і актрысы. З 13 гадоў працаваў адначасова з навучаннем у рэальным вучылішчы, якое скончыў у 1919 г. Спрабаваў паступіць у Тэхналагічны інстытут (не прыняты па ўзросце). З 1920 года студэнт Політэхнічнага інстытута, які скончыў у 1925 годзе. У 1921—1931 гг. у Фізіка-тэхнічным інстытуце АН СССР (быў запрошаны М. М. Сямёнавым у яго лабараторыю). У 1926—1928 гг. праходзіў стажыроўку ў Э. Рэзерфорда ў Кавендзішкай лабараторыі Кембрыджскага ўніверсітэта ў Англіі (у 1928 г. аднавіў работу ў Фізіка-тэхнічным інстытуце). З 1931 года Ю. Б. Харытон загадчык лабараторыі выбуху ў Інстытуце хімічнай фізікі.
Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў 1941—1944 гг. вучоны разам з супрацоўнікамі былі прыкамандзіраваны да НДІ-6 Народнага камісарыята боепрыпасаў СССР і займаліся удасканаленнем выбуховых рэчываў і канструкцый, прынялі непасрэдны ўдзел у распрацоўцы кумулятыўных гранат і снарадаў.
З 1944 года Ю. Б. Харытон — кансультант, а з 1945 года — штатны супрацоўнік пад кіраўніцтвам І. В. Курчатава. З 1946 г. галоўны канструктар і навуковы кіраўнік КБ-11 (Арзамас-16 у час СССР, цяпер Расійскі федэральны ядзерны цэнтр, Усерасійскі навукова-даследчы інстытут эксперыментальнай фізікі), створанага пры Лабараторыі № 2 АН СССР.

З 1992 года — ганаровы навуковы кіраўнік УНДІЭФ)
* Лаўрэат трох Сталінскіх прэмій (1949, 1951, 1953)
* Лаўрэат Ленінскай прэміі (1957)
* 5 ордэнаў Леніна
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Вялікі залаты медаль імя М. В. Ламаносава
* Залаты медаль імя І. В. Курчатава
і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Профіль Ю. Б. Харытона на сайце РАН 
* 

Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Іштван Запальяі

**Іштван Запальяі** (у латынізаваным варыянце **Стэфан**, ; ? — 23 снежня 1499, Папа) — венгерскі магнат, граф Сепеш, князь (ваявода) Трансільваніі, намеснік караля Венгрыі Мацьяша I у Сілезіі, Лужыцы і Аўстрыі, палацін Венгерскага каралеўства (1492—1499).

Уладальнік Спішскага Града, самага вялікага замка Славакіі з 1464 года.

## Біяграфія 
Прадстаўнік заможнага роду венгерскіх феадалаў Запальяі (). Сын Уладзіслава Запальяі, уладальніка Шоймаша, малодшы брат Імрэ і Міклаша. Выхоўваўся ў замку Корвінаў — Хуньядзі пры двары Янаша Хуньядзі, а пазней яго сына Мацьяша I.

Зрабіў выдатную кар'еру. Праціўнік абрання Уладзіслава III (Уласла) каралём Венгрыі ў 1440 годзе, падтрымліваў кандыдатуру іншага Ягелона.

У 1453 годзе стаў гетманам Верхняй Венгрыі. У 1474—1481 гадах быў намеснікам караля Мацьяша Корвіна ў Сілезіі і Лужыцы, у 1473—1478 і 1486—1499 гг. — жупанам Трэнчынскім.

## Сям'я 
Быў у шлюбе з Ядвігай Тэшынскай (з Пястаў). Ад гэтага шлюбу нарадзіліся:
* Янаш I Запальяі (1487—1540), кароль Венгрыі (1526—1540)
* Дзьёрдзь (каля 1488—1526), жупан Спіша
* Барбара (Варвара) (1490/1495 — 1515), каралева польская і вялікая княгіня літоўская, першая жонка Жыгімонта I

## Спасылкі 
* Генеалогія Запальяі 

Катэгорыя:Палаціны Венгрыі
Катэгорыя:Кіраўнікі Венгрыі
Іштван
Аўтсорсінг

**Аўтсорсінг** () — выкарыстанне знешняй арганізацыі для выканання няпрофільных работ або аднаго ці некалькіх этапаў вытворчага працэсу. Тэрмін таксама прымяняецца пры пераводзе вытворчасці ў іншую краіну. У адрозненне ад паслуг сэрвісу і падтрымкі, якія маюць адзінкавы, эпізадычны, выпадковы характар, які абмежаваны пачаткам і сканчэннем, на аўтсорсінг перадаюцца звычайна функцыі па прафесійнай падтрымцы бесперабойнай працаздольнасці асобных сістэм і інфраструктуры на аснове доўгатэрміновага кантракта. Наяўнасць бізнес-працэсу з’яўляецца адметнай рысай аўтсорсінгу ад розных іншых формаў аказання паслуг і абаненцкага абслугоўвання.

Аўтсорсінгам таксама з’яўляецца практыка перадачы кантролю за дзяржаўнымі паслугамі на некамерцыйныя карпарацыі. Аўтсорсінг уключае ў сябе складанне як знешніх і ўнутраных кантрактаў, а часам і ўключае ў сябе афшорынг або перамяшчэнне бізнес-функцый у іншую краіну.

Галоўнай крыніцай эканоміі выдаткаў з дапамогай аўтсорсінгу з’яўляецца павышэнне эфектыўнасці прадпрыемства ў цэлым і з’яўленне магчымасці вызваліць адпаведныя арганізацыйныя, фінансавыя і чалавечыя рэсурсы, каб развіваць новыя напрамкі, або сканцэнтраваць намаганні на існуючых, якія патрабуюць павышанай увагі. Супрацьлегласцю аўтсорсінгу з’яўляецца інсорсінг, што часам ажыццяўляецца праз вертыкальную інтэграцыю.

## Тыпы аўтсорсінгу 
ІТ-аўтсорсінг (ITO) — выкарыстанне знешняй спецыялізаванай кампаніі для аказання паслуг па распрацоўцы, тэставанню і ўкараненню інфармацыйных сістэм. Можа ажыццяўляцца як цалкам на ўзроўні інфраструктуры прадпрыемства (суправаджэнне абсталявання ці праграмнага забеспячэння) так і асобных напрамкаў працы, звязаных з функцыянаваннем або развіццём пэўных частак сістэмы (праграмаванне, хостынг, тэсціраванне і інш.).

## Спасылкі 
* Міграцыя працы . Open Directory Project


Катэгорыя:Менеджмент
Катэгорыя:Бізнес-тэхналогіі
World Open 2010 (снукер)

**World Open 2010** (таксама вядомы як *12bet.com World Open 2010* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 18 па 26 верасня 2010 года ў шатландскім выставачным цэнтры, у Глазга, Шатландыя. Турнір стаў 29-м розыгрышам World Open, які быў заснаваны ў 1982 годзе пад назвай Professional Players Tournament, а таксама праходзіў пад назвай Гран-пры. Прызавы фонд турніру склаў £502,500, з якіх £100,000 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* World Open 2010 на Snooker.org 
* Статыстыка World Open 2010 на CueTracker.net 
* Фотаздымкі World Snooker з World Open 2010 на Facebook

Катэгорыя:World Open (снукер)
Катэгорыя:2010 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Шатландыі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2010/2011
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Шатландыі
Катэгорыя:Верасень 2010 года
Locked Out of Heaven

**«Locked Out of Heaven»** — песня амерыканскага спевака Бруна Марса з яго другога студыйнага альбома Unorthodox Jukebox (2012).
Сінгл з песняй, які выйшаў 1 кастрычніка 2012 года, стаў буйным хітом, і ўвайшоў у дзясятку лепшых хітоў шматлікіх краін свету, уключаючы амерыканскі (№ 1 у Billboard Hot 100), канадскі (№ 1 — Canadian Hot 100), брытанскі (№ 2 — UK Singles Chart) і іншыя (№ 1 — Мексіка, Польшча, № 4 — Новая Зеландыя).
Падчас выступлення на цырымоніі Грэмі-2013 Бруна Марс праспяваў песню «Locked out of Heaven» і іншыя (да яго далучыліся Стынг, Рыяна, Зігі Марлі і Даміян Марлі).

*Locked Out of Heaven* атрымала станоўчыя водгукі музычнай крытыкі і спецыялізаваных сайтаў.
Сінгл прабыў на першым месцы 6 тыдняў (2 тыдні ў 2012 годзе.
У Вялікабрытаніі 24 снежня 2012 года сінгл стаў № 2, і ўзначаліў хіт-парады Канады і Мексікі.

## Спіс трэкаў 
## Пазіцыі ў чартах 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
*  (больш за 170 млн праглядаў)

Катэгорыя:Песні паводле алфавіта
Катэгорыя:Песні 2012 года
Катэгорыя:Сінглы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Катэгорыя:Сінглы 2012 года
About.com

**About.com** (вымаўляецца *«эбаўт-ком»*) — англамоўны вэб-сайт, онлайнавая крыніца інфармацыі і саветаў для спажыўцоў. У рэйтынгу Nielsen NetRatings ён уваходзіць у верхнюю дзясятку вэб-сайтаў.

Сайт заснаваны ў 1996 годзе. У 2005 годзе быў набыты кампаніяй «The New York Times Company» і з тых часоў належыць Нью-Ёрк таймс.

About.com развіваецца дынамічна, у адпаведнасці з новай інфармацыяй і зменамі інтарэсаў спажыўцоў. About.com падзелены на тэматычныя раздзелы (*topic sites*), якія згрупаваны ў каналы (*channels*) і спецыялізаваны на розных тэмах — ад хатняй гаспадаркі да педыятрыі. Матэрыялы напісаны групай з больш чым 600 журналістаў (на сайце яны завуцца **гідамі** — *Guide*), якія з’яўляюцца экспертамі ў сваёй вобласці. Кожны гід выбірае сабе адну спецыялізацыю і з’яўляецца эксклюзіўным аўтарам для напісання матэрыялаў па гэтай тэме. Змест сайта можа мець формы звычайных артыкулаў, анлайн-курсаў, віктарын, відэа, і да т.п. Гідам выплачваецца асноўная стыпендыя з надбаўкамі ў залежнасці ад трафіку.

## Спасылкі 
* Галоўная старонка на about.com 

Катэгорыя:Інфармацыйна-даведкавыя сайты
Катэгорыя:Сайты ЗША
Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 1996 годзе
Анлайн

**Анлайн** (, ад  — «на лініі», «на сувязі») — тэрмін, які выкарыстоўваецца ў тэлекамунікацыях і камп'ютарных тэхналогіях для інфармавання аб падлучэнні да агульнай сеткі камунікацый. Першапачаткова выкарыстоўваўся толькі ў дачыненні да камунікацыйнага абсталявання для ўказання на рэжым сувязі, тыповым значэннем магло быць «не вешаючы трубку», гэта значыць за адзін тэлефонны званок, у рэжыме рэальнага часу. Для радыёсувязі часам ужываюць падобны тэрмін "on air".

У дачыненні да праграмнага забеспячэння амаль заўсёды азначае «падключаны да Інтэрнэту» або «той, што функцыянуе толькі пры падключэнні да Інтэрнэту», а таксама якое «адбываецца ў Інтэрнэце» ці «існуе ў Інтэрнэце». Да прыкладу, «анлайн-банкінг», «анлайн-крама», «анлайн-кінатэатр», «анлайн-казіно», «анлайн-кафэ», «анлайн-школа», «анлайн-гульня». У гэтых значэннях ўжываецца таксама прыметнік *анлайнавы*. Гэта слова таксама часта выкарыстоўваецца для апісання бягучай наведвальнасці сайта (напрыклад, «1000 чалавек анлайн» азначае, што ў гэты момант на сайце знаходзіцца 1000 карыстальнікаў).

Тэхнічныя спецыялісты ў дачыненні да ўжывання ў беларускай мове гэтага запазычанага слова могуць сказаць, што тэрмін выкарыстоўваецца для спажывецкага апісання кліенцкай часткі ў архітэктуры «кліент-сервер».

Для абазначэння таго, што доступ да агульнай сеткі адсутнічае або ўвогуле не прадугледжаны, выкарыстоўваюць тэрмін **афлайн** (). Так, напрыклад, анлайн-гульня створана для мноства карыстальнікаў, падлучаных праз Інтэрнэт да агульнага гульнявога працэса, у той час як афлайн-гульня створана для выкарыстання толькі адным чалавекам.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сеткавы жаргон
Катэгорыя:Інтэрнэт-культура
Навукова-даследчы цэнтр Мізеса

**Навукова-даследчы цэнтр Мізеса** — структурнае падраздзяленне аналітычнага цэнтру «Стратэгія». Недзяржаўны беларускі даследчы цэнтр, які быў створаны ў 2002 г. эканамістамі, аналітыкамі, выкладчыкамі соцыагуманітарных дысцыплін і названы ў гонар эканаміста аўстрыйскай школы Людвіга Мізеса.

Займаецца аналізам беларускай і сусветнай эканомікі, а таксама распаўсюджваннем ідэй рынкавай мадэлі і лібертарыянства. Здзеснівае крытычны аналіз сучаснай беларускай эканамічнай мадэлі. Кіраўнік цэнтра — Яраслаў Раманчук.

## Узнагароды 
2007 Templeton Freedom Awards

## Спасылкі 
* «Навукова-даследчы цэнтр Мізеса» (афіцыйны сайт)
Гарохавы суп

**Гарохавы суп** — суп, асноўны інгрэдыент якога сушаны гарох. У варыяцыях традыцыйныя страва многіх народаў і рэгіёнаў. Колер зялёны, шэра-жоўты або жоўты залежна ад гатунку гароха.

Вядомы са старажытнасці, так, згадка пра яго ёсць у «Птушках» Арыстафана. Грэкі і рымляне вырошчвалі гарох ужо ў 500—400 гадах да н. э. Тым часам гарачы гарохавы суп прадавалі на вуліцах Афін.

## Літаратура 
* Концентрат «Суп-пюре гороховый». Технические условия: государственный общесоюзный стандарт: издание официальное: утвержден Всесоюзным комитетом стандартов 27/Х 1942 г.: срок введения 1/ХII 1942 г. — М., Народный комиссариат пищевой промышленности СССР, 1942.

Катэгорыя:Стравы з бабовых
Катэгорыя:Супы з агародніны
Катэгорыя:Нідэрландская кухня
Катэгорыя:Шведская кухня
Гран-пры 2009 (снукер)

**Гран-пры 2009** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 3 па 11 кастрычніка 2009 года ў Кельвін Холе, у Глазга, Шатландыя. Турнір стаў 28-м розыгрышам Гран-пры, які быў заснаваны ў 1982 годзе пад назвай Professional Players Tournament. Прызавы фонд турніру склаў £502,100, з якіх £75,000 атрымаў пераможца.

## Відэа 
* Фінальны матч Гран-пры 2009 (Ніл Робертсан — Дзін Цзюньхуэй)

## Спасылкі 
* Гран-пры 2009 на Snooker.org 
* Статыстыка Гран-пры 2009 на CueTracker.net 
* Фотаздымкі World Snooker з Гран-пры 2009 на Facebook

Катэгорыя:World Open (снукер)
Катэгорыя:2009 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Шатландыі ў 2009 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2009/2010
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Шатландыі
Катэгорыя:Кастрычнік 2009 года
Гран-пры 2007 (снукер)

**Гран-пры 2007** (, таксама вядомы як *Royal London Watches Grand Prix 2007* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 13 па 21 кастрычніка 2007 года ў абердынскім выставачным цэнтры, у Абердыне, Шатландыя. Турнір стаў 26-м розыгрышам гран-пры, які пад рознымі назвамі штогод праходзіў з 1982 года. Кампанія Royal London Watches у чарговы раз спансавала гран-пры. Прызавы фонд турніру склаў £491,100, з якіх £75,000 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* Гран-пры 2007 на Snooker.org 
* Статыстыка Гран-пры 2007 на CueTracker.net 
* Фотаздымкі World Snooker з Гран-пры 2007 на Facebook

Катэгорыя:World Open (снукер)
Катэгорыя:2007 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Шатландыі ў 2007 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2007/2008
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Шатландыі
Катэгорыя:Кастрычнік 2007 года
Хатава (рака)

**Хатава́** — рака ў Беларусі, у Пружанскім і Бярозаўскім раёнах Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Ясельда.

Даўжыня ракі 24 км, плошча вадазбору 138 км². У верхнім цячэнні рэчышча на працягу 10 км каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прытокі Ясельды
Катэгорыя:Рэкі Пружанскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Бярозаўскага раёна
Дэісус

[thumb|250px|Дэісус у [Сафійскі сабор, Канстанцінопаль|Сафійскім саборы ў Канстанцінопалі, другая палова XIII стагоддзя.]]
**Дэісус** — назва невысокага двух- ці трохяруснага іканастаса з абразамі дэісуснага чыну, які мае ў цэнтры выяву Хрыста, а справа і злева ад яго адпаведна — Маці Боскай і Іаана Хрысціцеля, прадстаўленых у традыцыйным жэсце малітоўнага заступніцтва (трохфігурны дэісус). Можа ўключаць у сябе аналагічныя выявы апосталаў, святых айцоў, мучанікаў і іншых (шматфігурны дэісус). Асноўны дагматычныя сэнс дэісуснай кампазіцыі — пасрэдніцкая малітва заступніцтва за род чалавечы перад тварам грознага Нябеснага Цара і Суддзі. На фарміраванне дадзенага напрамку ў іканаграфіі вырабіла ўплыў літургія.

Адным з ранніх захаваных прыкладаў дэісусу з’яўляецца фрэска ў рымскай царкве Санта-Марыя-Антыква ў Рыме, якая датуецца VII стагоддзем, на ёй Ісус Хрыстос намаляваны ў поўны рост, а Іаан Хрысціцель мае не малітоўны, а паказваючы жэст.

## Літаратура 
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

## Спасылкі 
* Вызначэнне дісуса

Катэгорыя:Іканаграфія Ісуса Хрыста
Модуль Юнга

**Модуль Ю́нга, модуль падоўжнай пругкасці** — фізічная велічыня, характарызуючая здольнасць рэчыва супраціўляцца расцяжэнню або сцісканню ў выніку пругкай дэфармацыі.
Названы ў гонар англійскага вучонага Томаса Юнга, які ўвёў паняцце аб модулю пругкасці ў 1807 годзе. Сучаснае азначэнне было сфармулявана ў 1826 г. французскім вучоным Л. Паўе.

Модуль Юнга колькасна роўны велічыні механічнага напружання, пад уздзеяннем якога даўжыня ўзору рэчыва змяняецца ў два разы. У Міжнароднай сістэме адзінак (СІ) вымяраецца ў ньютанах на метр квадратны або ў паскалях.

## Гл. таксама 
* Закон Гука
* Каэфіцыент Пуасона

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Тэорыя пругкасці
Катэгорыя:Фізіка цвёрдага цела
Бургіньёны

[міні|справа|[Жан Бясстрашны, каля 1500 года]]

**Бургіньёны** () — падчас смут першай паловы XV стагоддзя ў Францыі, у 1410—1435 гадах, палітычная партыя герцага Бургундскага, якая абапіралася на гарадское насельніцтва паўночнай Францыі; дзейнічала супраць арманьякаў, якіх падтрымлівала арыстакратыя поўдня, у так званай вайне бургіньёнаў і арманьякаў.

На чале бургіньёнаў стаялі бургундскія герцагі Жан Бясстрашны і Філіп Добры.

## Галоўныя бургіньёны 
* Філіп II Смелы
* Жан Бясстрашны
* Філіп Добры
* Карл Смелы
* Клод Шатэлю
* Нікаля Рален
* Сімон Кабош
* П’ер Кашон

## Гл. таксама 
* Вайна арманьякаў і бургіньёнаў
* Кабаш'ены

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вайна арманьякаў і бургіньёнаў
Катэгорыя:Гісторыя Бургундыі
Чэхі (племя)

thumb|Месцазнаходжанне сярэднявечных чэшскіх плямёнаў у межах сучаснай дзяржавы Чэхія.

**Чэхі** — сярэднявечнае заходнеславянскае племя, якое засяляла цэнтральную частку будучай Чэхіі/Багеміі, а менавіта, цэнтральную і ніжнюю Влтаву. Менавіта яно перадало чэшскаму народу сваю саманазву. Першапачаткова, яно займала параўнальна невялікія тэрыторыі, але было самым шматлікім. Межавала з дулебамі на поўдні, злічанамі і пшаванамі на ўсходзе, літамержычамі на поўначы і лучанамі на захадзе. Галоўны горад чэхаў знаходзіўся ў раёне сучаснай Прагі.

У IX—X стагоддзі над племем чэхаў умацоўваецца ўлада дынастыі Пржэмысловічаў, якія на працягу некалькіх стагоддзяў змагаліся з родам Слаўнікавічаў з племя злічан, а таксама з Вршоўцамі з племя лучан. Урэшце Пржэмысловічы сабралі ўсе суседнія чэшскія плямёны пад сваёй уладай і сфармавалі адзінае княства Чэхія.

## Літаратура 
* История Чехии, Генрих Эдуардович Санчук, Владимир Иванович Пичета, Бася Менделеевна Руколь, А. К. Целовальникова, Иван Иванович Удальцов, Надежда Давыдовна Ратнер, 1947 г.
* Славянские древности, Любор Нидерле, New Acropolis, 1956

Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны
Вайна арманьякаў і бургіньёнаў

**Вайна арманьякаў і бургіньёнаў** () — грамадзянская вайна ў 1407-1435 гг. на тэрыторыі Францыі паміж феадальнымі групоўкамі арманьякаў і бургіньёнаў. Яна адбывалася на фоне Стагадовай вайны і канфліктаў, да якіх прывёў Вялікі заходні раскол.

Арманьякамі зваліся прыхільнікі Арлеанскай галіны дынастыі Валуа, г.зв. Арлеанскі дом, на чале з графам д’Арманьяк Бернарам VII, які даў імя ўсёй партыі.

Бургіньёны — прыхільнікі Бургундскай галіны той жа дынастыі Валуа, г.зв. малодшы Бургундскі дом (герцагі Бургундыі — нашчадкі Філіпа II Смелага).

## Першы перыяд 
Канфлікт паміж кіраўнікамі Бургундыі і Людовікам Арлеанскім пачаўся яшчэ пры жыцці першага герцага Бургундскага з дынастыі Валуа Філіпа Смелага. Паміж дзядзькам і пляменнікам у той час ішла завэлюмаваная барацьба за ўплыў на караля Францыі Карла VI. Крызіс у адносінах бургіньёнаў і арманьякаў адбыўся, калі пасля смерці Філіпа Смелага яго спадчыннік Жан Бясстрашны не змог захаваць пазіцыі свайго бацькі ў кіраванні Францыяй.

Імкненне супернікаў арманьякаў «аднавіць справядлівасць» прывяло да таго, што ў 1407 годзе герцаг Бургундыі Жан Бясстрашны арганізаваў забойства герцага Людовіка Арлеанскага, пасля чаго партыя бургіньёнаў захоўвала першынство аж да 1413 года, калі атрады арманьякаў узялі Парыж. Пасля гэтага ўлада перайшла да арманьякаў. У 1418 годзе ў выніку паўстання ў Парыжы арманьякі пазбавіліся ўлады, кантроль над сталіцай перайшоў у рукі бургіньёнаў. Пасля 1418 года ў Францыі існавалі два паралельныя ўрады — бургіньёнаў з намінальнай главой Ізабелай Баварскай і арманьякаў на чале з дафінам Карлам.

На фоне гэтай феадальнай міжусобіцы англічане ў 1415 годзе аднавілі ваенныя дзеянні супраць Францыі падчас Стагадовай вайны. Пасля дагаворы ў Труа у 1420 годзе бургіньёны становяцца саюзнікамі англічан.

Фіналам барацьбыдзвюх груповак стаў дагавор у Арасе ў 1435 годзе. Па ўмовах дагавора герцаг Бургундыі Філіп III Добры прызнаў караля Францыі Карла VII сваім сюзерэнам, наўзамен атрымаўшы незалежнасць і далучыўшы да сваіх уладанняў Пікардыю.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сярэдневяковая Францыя
Катэгорыя:Грамадзянскія войны
Драване

у VIII—X стст.]]

**Драва́не** (), **дравя́не** (), **дравя́нскія славя́не** () — адна з галін палабскіх славян, якая жыла ў сучасным раёне Люхаў-Даненберг. Былі адным з плямёнаў, якія складалі саюз бодрычаў. У IX стагоддзі іх землі былі заваяваны немцамі. Сёння тэрыторыі на поўдзень ад Гамбурга, якія ў тыя часы былі заселены славянамі, завуцца Люнебургскай пусткай або Вендланд (вендамі немцы раней звалі славян). Мова драван вымерла да сярэдзіны XVIII стагоддзя.

## Гл. таксама 
* Заходнія славяне
* Палабскія славяне
* Абадрыты

## Літаратура 
* Paul Rost, Die Sprachreste der Drawno-Polaben In Hannöverschen, Leipzig 1907.

Катэгорыя:Абадрыты
Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны
Паўлаў

**Па́ўлаў** — рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Валер’евіч Паўлаў (нар. 1984) — беларускі футбаліст.
* Вадзім Іванавіч Паўлаў — палкоўнік міліцыі, кандыдат юрыдычных навук, дацэнт. Заслужаны работнік органаў унутраных спраў Рэспублікі Беларусь (2020).
* Валянцін Сяргеевіч Паўлаў (1937—2003) — савецкі дзяржаўны дзеяч.
* Васіль Іванавіч Паўлаў (1852—?) — архітэктар.
* Васіль Уладзіміравіч Паўлаў (1914—?) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Магілёўскай і Гомельскай абласцях.
* Віктар Паўлавіч Паўлаў — расійскі акцёр.
* Вісарыён Міхайлавіч Паўлаў (1762—1804) — беларускі архітэктар.
* Дзмітрый Рыгоравіч Паўлаў (1897—1941) — Герой Савецкага Саюза.
* Іван Пятровіч Паўлаў (1849—1936) — вучоны, фізіёлаг і псіхолаг.
* Мікалай Фёдаравіч Паўлаў (1896—1964) — дэрматавенеролаг.
* Міхаіл Якаўлевіч Паўлаў (1952—2010) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Павел Андрэевіч Паўлаў (1892—1924) — савецкі ваенны дзеяч
* Піт Паўлаў (нар. 1966) — беларускі музыкант, удзельнік гуртоў N.R.M., Pete-Paff, Garadzkija.
* 
* 
* 
* Якаў Савельевіч Паўлаў (1940—1996) — вучоны, доктар гістарычных навук.

## Гл. таксама 
* Паўлава

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Закрэўскі

**Закрэўскі** — прозвішча.

## Найбольш вядомыя носьбіты 
* Аркадзь Дзмітрыевіч Закрэўскі — савецкі і беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, член-карэспандэнт НАН Беларусі.
* Арсеній Андрэевіч Закрэўскі — вайсковы і дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, генерал.
* Зыгмунт Закрэўскі (1867—1951) — польскі нумізмат.
* *Закрэўскі* — пісар каралеўскі вялікага князя і караля Жыгімонта, 1523
Готфрыд Бульёнскі

**Готфрыд Бульёнскі** (Готфрыд Буёнскі, *Godefroi de Bouillon*, каля  г., Булонь — , ) — адзін з кіраўнікоў першага крыжовага пахода (1096—1099). Герцаг Ніжняй Латарынгіі (з 1087). Пасля захопу Іерусаліма ў 1099 г. стаў першым кіраўніком Іерусалімскага каралеўства, адмовіўся пры гэтым каранавацца ў горадзе, дзе быў каранаваны Ісус, і прыняўшы толькі тытул барона і «Абаронцы Труны Божай».

## Гл. таксама 
* Deus vult

## Спасылкі 
* Готфрыд Бульёнскі ў Вялікай Савецкай энцыклапедыі

Катэгорыя:Удзельнікі Першага крыжовага паходу
Катэгорыя:Крыжакі
Катэгорыя:Каралі іерусалімскія
Катэгорыя:Герцагі Ніжняй Латарынгіі
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Катэгорыя:Персанажы эпасаў
Абацтва Святой Жэнеўевы

**Абацтва Святога Жэнеўевы** (*Abbaye Sainte-Geneviève*) — адзін з галоўных кляштароў Парыжа ў часы старога парадку. Скасаваны і разбураны падчас Вялікай Французскай рэвалюцыі. Памяць пра мясціну захавалася ў назве гары Святой Жэнеўевы, на якой яна стаяла.

Заснаванне абацтва Свв. Пятра і Паўла прыпісваецца Хлодвігу і яго жонцы Клацільдзе. Лічыцца, што сюды любіла прыходзіць маліцца Святая Жэнеўева — нябесная заступніца французскай сталіцы. Пахавалі яе шэрагам з Хлодвігам. Пасля рабавання нарманнамі ў 857 г. мясціна не адраджалася да XII стагоддзя, калі працамі Стэфана з Турнэ была закладзена саборная царква ў гатычным стылі. У 1309-11 гг. у абацтве праходзіў суд над тампліерамі.

У XVII стагоддзі кардынал дэ Ларашфуко ажыццявіў маштабную рэформу, падпарадкаваўшы парыжскаму абацтву больш за сто аўгусцінскіх кляштароў, раскіданых па ўсёй Францыі. Да таго часу сярэднявечны сабор струхлеў, і ўлады сталі задумвацца пра яго знос. Нарэшце ў 1744 г. цяжка хворы Людовік XV пакляўся ў выпадку акрыяння замяніць струхлелую сярэднявечную царкву грандыёзным будынкам у сучасным гусце. Каралеўскі зарок быў выкананы ў 1758-90 гг., калі на гары Св. Жэнеўевы вырас велізарны будынак саборнай царквы Св. Жэнеўевы.

З пачаткам рэвалюцыі кляштар быў скасаваны, а яго галоўны храм абвешчаны нацыянальным пантэонам. У часы Напалеона ў сувязі з будаўніцтвам новай вуліцы старыя будынкі абацтва былі знесены, за выключэннем шэрагу другарадных пабудоў і т.зв. вежы Хлодвіга ў гатычным стылі. Цяпер іх займае ліцэй Генрыха IV. Акрамя таго, непадалёк захавалася некалі падпарадкаваная абацтву царква апостала Стэфана.

## Гл. таксама 
* Пантэон, Парыж

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Абацтвы Францыі
Катэгорыя:Манастыры Францыі
Катэгорыя:Храмы Парыжа
Катэгорыя:Колішнія манастыры
Арнегунда

**Арнегунда** (, каля 520 — каля 565) — другая жонка караля франкаў Хлотара I, дачка Бадэрыха, караля Цюрынгіі, і Арнегунды Саксонскай. Імя Арнегунда ў перакладзе са стара-германскай мовы азначае *«Ваяўнічая арліца»*. Сястра першай жонкі Хлотара, Інгунды.

## Біяграфія 
Грыгорый Турскі ў «Гісторыі франкаў» расказвае, што аднойчы Інгунда звярнулася да мужа з просьбай знайсці для яе сястры паважанага і заможнага мужа. Хлотар не знайшоў нікога годней за сябе і ажаніўся з Арнегундай сам. Ад гэтага шлюбу нарадзіўся сын — Хільперык, будучы кароль Нейстрыі і дачка Блітхільда.

## Грабніца Арнегунды 
]]
Арнегунда памерла каля 565 года (некаторыя гісторыкі датуюць яе смерць паміж 570 і 573 гг. ці паміж 580 і 590 гг.) і была пахавана ў базіліцы Сен-Дэні. Пахаванне Арнегунды было выяўлена ў 1959 годзе французскім археолагам Мішэлем Флеры. У грабніцы знаходзіліся рэшткі жанчыны ў багатых адзеннях, а сярод мноства каштоўнасцей быў выяўлены пярсцёнак з выгравіраваным надпісам *Arnegundis Regina*, што і дазволіла ідэнтыфікаваць грабніцу.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Пярсёнак і фібула Арнегунды
* Археалагічныя знаходкі 4-7 стст. н.э., у тым ліку ювелірныя вырабы з пахавання Арнегунды 

Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Постаці французскай гісторыі
Катэгорыя:Мужы кіраўнікоў VI стагоддзя
Катэгорыя:Каралевы франкаў
Катэгорыя:Меравінгі
Палац кансерватараў

**Палац кансерватараў** або **Палацца-дэі-Кансерваторы** () — рэнесансны будынак на Капіталійскай плошчы ў Рыме. У палацы знаходзіцца большая частка экспанатаў Капіталійскіх музеяў. Сярод іх такія вядомыя скульптуры як «Капіталійская ваўчыца», «Калос Канстанціна» і іншыя.

## Гісторыя 
Першы будынак палаца быў пабудаваны пры Папе Мікалаі V у сярэдзіне XV стагоддзя. Тады яно складалася з дванаццаці арак на першым паверсе, там жа віднеліся і шэсць вокнаў. Тут засядалі суддзі-кансерватары (якія і далі назву палацу), сенатары з суседняга палаца і высокапастаўленыя гарадскія асобы, якія разам ажыццяўлялі ўладу над вечным горадам. Паступова, з узмацненнем магутнасці Папы, значнасць палаца, як і ўсёй астатняй улады, істотна паменшылася.

Пачатак музею паклаў Папа Сікст IV у 1471 годзе, перадаўшы ў дар «народу Рыма» зборы антычнай бронзы, якія да таго часу знаходзіліся ў сценах Латэрана.

Гаварыць пра «музеі» ў множным ліку, з прычыны таго, што ў XVIII стагоддзі Папа Бенедыкт XIV дадаў да арыгінальнай калекцыі старажытных скульптур карцінную галерэю. Адкрыты для публікі ў 1734 годзе, падчас кіравання Клімента XII, ён лічыцца першым адкрытым музеем у свеце. Месцам, дзе мастацтва было для ўсіх, а не толькі для яго ўладальнікаў.

Палацца-дэі-Кансерваторы выкананы ў каласальным ордары: абодва паверхі будынка аб’яднаны вялікімі карынфскімі пілястрамі. Порцік, павялічаны пры Папе Аляксандры VII, падтрымліваюць іанічныя калоны. Мікеланджэла планаваў вокны з эдыкуламі і балконам. Пасля смерці ў 1564 годзе ён пакінуў план будынка на чарцяжах. Сам палац быў пабудаваны ў перыяд з 1574 па 1599 гады Джакама дэла Порта ў стылі Рэнесанс, з выкарыстаннем каласальнага ордара. Гэты ж архітэктар дадаў да фасада вялікае акно пасярэдзіне.

## Калекцыя экспанатаў 
* Капіталійская ваўчыца
* Капіталійскі Брут
* Бюст Комада
* Бюст Даміцыяна, сёння які прыпісваецца Канстанціну II
* Калос Канстанціна
* Паміраючы гал
* Дзве штучныя мазаікі з выявай тыгра, які нападае на цяля, знойдзеныя ў базіліцы Юнія Баса
* Хлопчык, які выцягвае стрэмку
* Геркулес з Бычынага форума
* Галава Медузы (Ларэнца Берніні)
* Статуя Урбана VIII (Берніні)

## Галерэя 

Выява:0 Cortile dei Conservatori - Musei Capitolini - Rome (1).JPG|Унутраны двор Палаца кансерватараў
Выява:Lupa Capitolina, Rome.jpg|Капіталійская ваўчыца
Выява:0 Constantinus I - Palazzo dei Conservatori (2).JPG|Калос Канстанціна
Выява:Dying gaul.jpg|Паміраючы гал
Выява:Galerias10b.jpg|Унутры палаца

## Гл. таксама 
* Капіталійскія музеі

## Літаратура 
* *De Angelis D’Ossat Guglielmo*, *Pietrangeli Carlo* Il Campidoglio di Michelangelo. — Рим: «Silvana» Editoriale d’arte, 196. — С.49

## Спасылкі 
* www.mikelangelo.ru

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Рыма
Катэгорыя:Палацы Рыма
Катэгорыя:Музеі Італіі
Седанскае княства

]]
Суверэннае княства **Седан і Ракур** (*Sedan et Raucourt*) — карлікавая дзяржава французскіх гугенотаў на франка-іспанскай (цяпер франка-бельгійскай) мяжы, у Ардэнах, утвораная ў самым пачатку Рэлігійных войнаў вакол Седанскай крэпасці, якая лічылася самай магутнай у сярэднявечнай Еўропе.

## Цвярдыня гугенотаў 
Седан узнік у Сярэднявеччы як феод Музонскага абацтва. З XV стагоддзя Седанам валодала адна з галін Клеўскага дому, прычым паводле пагаднення з абацтвам сеньярыя лічылася незалежнай. У сярэдзіне XVI стагоддзя ў Седане панаваў Генрых Роберт дэ Ла Марк (1540-74) — унук маршала Фларанжа і Дыяны дэ Пуацье.

Пры вестцы пра расправу, учыненай герцагам дэ Гізам над пратэстантамі ў Васі непадалёк ад Седана (1562), гэты малады гугенот абвясціў сябе суверэнным князем Седанскім. Яго жонка, Франсуаза дэ Бурбон-Манпансье, была кузінай Генрыха Наварскага. Менавіта ў Седан меркавалі пераправіць Генрыха з Парыжа ўдзельнікі змовы Ла Молячы і Каканаса.

Пасля смерці Генрыха Роберта і яго халастога сына (1588) Седан перайшоў да яго сястры Шарлоты дэ Ла Марк (1574-94) і яе мужа, Генрыху дэ Цюрэну. Хоць шлюб быў бяздзетным і на ўладанне Седанам прэтэндавалі іншыя сваякі Ламаркаў (граф дэ Малеўр’е, герцаг дэ Манпансье), пасля смерці жонкі Цюрэн з дазволу караля ўтрымаў княства за сабой і сваімі нашчадкамі з роду Латур д'Авернь.

## Гняздо здрады 
. Партрэт дзяцей апошняга князя Седанскага]]
Седанскія кіраўнікі не адрозніваліся вернасцю французскай кароне. Генрых Вялікі накіраваў супраць іх узброены атрад, калі, быўшы абвінавачаны ў крамольных сувязях з герцагам дэ Біронам і маркізай дэ Дакладней, Цюрэн бег з Францыі ў свае ардэнскія ўладанні. Менавіта там нарадзіўся яго вялікі сын. Латуры ахвотна падтрымалі паўстанні супраць каралеўскай улады, паднятыя прынцам Кандэ (1613), Гастонам Арлеанскім (1630) і графам Суасонскім (1641).

Пастаянныя здрады гэтага пратэстанцкага сямейства рабілі іх вельмі падазронымі для французскага ўрада на чале з кардыналам Рышэльё, які ставіў мэтай далучыць Седан да Францыі. Тым не менш у бітве пры Ла-Марфе (1641) французскія войскі пацярпець паражэнне ад седанцаў. Паводле мірнага дагавора французская армія зняла аблогу з Седана.

У наступным годзе імя князя Седанскага зноў усплыло ў сувязі са змовай Сен-Мара. Каб захаваць сваю галаву, Фрэдэрык-Марыс дэ Ла Тур заключыў з французскім урадам кантракт, паводле якога адмаўляўся ад правоў на Седан і Ракур у абмен на некалькі французскіх тытулаў — герцага Шато-Цьеры і Альбрэ, графа Эўро і Арманьяка і г.д. Акрамя таго, кароль абавязваўся садзейнічаць яму ў адваяванні ў іспанцаў Буёна. На гэтым гісторыя седанскага княжання падышла да канца.

## Гл. таксама 
* Герцагства Буён

Катэгорыя:Гістарычныя княствы
Катэгорыя:Княствы Францыі
Катэгорыя:Дом дэ ла Тур д’Авернь
Катэгорыя:Ардэны
Катэгорыя:Гугеноты
Капліца Святой Барбары (Высокае)

**Капліца Святой Барбары** — капліца на пагорку ў паўночна-заходняй ускраіне горада Высокае. Помнік архітэктуры барока.

## Гісторыя 
Капліца ўзведзена ў 1772 г. на месцы старога касцёла, фундаванага ў XV ст. Вітаўтам, і, верагодна, спраектавана аўтарам Троіцкага касцёла ў Воўчыне ці па яго падабенству. Пасля закрыцця Воўчынскага касцёла яго маёмасць у 1869 г. была перанесена ў капліцу.

## Архітэктура 
Грані капліцы раскрапаваны плоскімі лучковымі нішамі і вокнамі ў прафіляваных ліштвах, вуглавымі лапаткамі, гарызантальнымі цягамі цокаля і карніза. Унутры сцены аздоблены ляпным раслінным арнаментам, рэльефнымі выявамі воінскіх даспехаў. Над уваходам на 2 слупах размешчаны хоры з ажурнай разной агароджай. Невялікі 8-гранны аб'ем яшчэ ў 1970 меў шатровы дах з фігурным ліхтаром (чыгуннае ліццё).

## Літаратура 
*
*

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Культавыя збудаванні Камянецкага раёна
Катэгорыя:Капліцы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1772 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:1772 год у Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Высокага
Босна

**Босна** () —  рака ў Босніі і Герцагавіне. Правы прыток Савы, басейн Дуная. Даўжыня - 308 км, плошча басейна - 10,5 тыс. км². Працякае па Дынарскім нагор'і і Сярэднедунайскай нізіне. Сярэдні расход вады - 142 м³/с. Асноўнымі прытокамі Босны з'яўляюцца рэкі: Жалезніца, Міляцка, Фойнічка, Лашва, Крывая, Усора і Спрэча.

Катэгорыя:Рэкі Босніі і Герцагавіны
Мячэць шэйха Зайда

**Мячэць шэйха Зайда** () — трэцяя па велічыні мячэць у свеце. Знаходзіцца ў Абу-Дабі, сталіцы Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў. Названа ў гонар шэйха Зайда ібн Султана ан-Нахаяна — заснавальніка і першага прэзідэнта Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў. Побач ён пахаваны. Мячэць была афіцыйна адкрыта ў месяц Рамадан у 2007 годзе.

Уваход у гэтую мячэць, як і мячэць Джумейра ў Дубаі, дазволены таксама для немусульман. Міністэрства турызму аб’явіла, што экскурсіі па мячэці праводзяцца для мусульман і немусульман з сярэдзіны сакавіка 2008 года. Уваход і экскурсіі па Мячэці — бясплатныя.

Мячэць разлічана на 40 тысяч вернікаў. Галоўная малітоўная зала разлічана на 7 тысяч людзей. Два пакоі побач з галоўнай малітоўнай залай здольныя змясціць па 1500 чалавек кожная.

Па чатырох вуглах мячэці стаяць чатыры мінарэты, якія ўзвышаюцца прыблізна на 107 метраў. Знешні шэраг галоўнага будынка пакрываюць 82 купалы. Купалы ўпрыгожаны белым мармурам, іх унутраная мастацкае афармленне таксама выканана з мармуру. Унутраны двор выкладзены каляровым мармурам і налічвае каля 17400 м².

У мячэці знаходзіцца самы вялікі дыван у свеце, плошча — 5627 м², над ім працавалі прыблізна 1200 ткачоў, 20 тэхнічных груп і 30 рабочых. Вага: 47 тон, з іх — 35 тон воўны і 12 тон бавоўны. У структуры дывана 2268000 вузлоў.

Катэгорыя:Абу-Дабі
Катэгорыя:Мячэці ААЭ
Насычэнне мноства людзей

thumb|200px|Насычэнне мноства людзей пэнзля А. Іванова, 19 ст.
**Насычэнне мноства людзей** — евангельская падзея, адзін з цудаў Ісуса Хрыста. Насычэнне мноства людзей — падзея, якая выкарыстоўваецца для абазначэння двух асобных цудаў Ісуса ў Евангеллях.

Першы цуд «Насычэнне 5000» з’яўляецца адзіным цудам (акрамя ўваскрасення), які прысутнічае ва ўсіх чатырох кананічных Евангеллях (Матф. 14:13-21 , Марк. 6:31-44 , Лук. 09:10 — 17 і Яна 6:5-15).

Другі цуд — «Насычэнне 4000» запісаны ў Евангеллях ад Марка 8:1-9 і Матфея 15:32-39, аднак адсутнічае ў Евангеллях паводле Лукі або Яна. Гэты цуд таксама вядомы як ***цуд семі хлябоў і рыбы***.

## Біблейскае апавяданне 
### Насычэнне 5000 
[thumb|злева|180px|Царква памнажэння хлеба ў [Табха|Табхе на тым месцы, як лічыцца Ісус накарміў 5000 чалавек]]
Насычэнне 5000 таксама вядома як «***цуд пяці хлябоў і двух рыбак***», з-за таго, што Евангелле ад Яна паведамляе, што пяць ячменных хлябоў і дзве рыбкі былі прадастаўлены хлопчыкам Ісусу, каб накарміць мноства людзей.

Паводле Евангелляў, Ісус пачуўшы, што Ян Хрысціцель забіты, сышоў на лодцы ў пустэльнае месца каля Віфсаіды. За Ім пешшу пайшоў вялізны натоўп з навоколькіх гарадоў. Калі Ісус выйшаў з лодкі і ўбачыў вялікі натоўп, Ён пашкадаваў іх, і ацаліў хворых іх. Вечарам прыступілі вучні да Яго і сказалі, каб Ісус адпусціў народ ў паселішчы купіць сабе ежы, бо ўжо становіцца позна. Ісус адказаў, што менавіта вучні павінны даць народу што-небудзь паесці. Вучні сказалі, што ў іх маецца толькі было пяць хлябоў і дзве рыбы. Пасля таго Ісус сказаў прынесці ежу і сесці людзям на траву.

Узяўшы пяць хлябоў і дзве рыбы і паглядзеўшы на неба, Ісус узнёс падзяку і разламаў хлябы. Затым ён даў ежу вучням, а тыя далі іх людзям. І елі ўсе, і наеліся, а вучні пасля назбіралі дванаццаць кашоў кавалкаў. Колькасць тых, хто еў, было каля пяці тысяч чалавек, без уліку жанчын і дзяцей.

### Насычэнне 4000 
Другі цуд запісаны ў Евангеллях ад Марка і Матфея, і вядомы як «*цуд сямі хлябоў і рыбак*» (у Евангеллі ад Матфея паведамляецца пра сям хлябоў і некалькіх дробных рыбак).  

Паводле Евангелляў сабраўся натоўп людзей і ішоў за Ісусам. Ісус, паклікаўшы да Сябе вучняў і сказаў, што Яму шкада народу, бо яны з Ім ўжо тры дні і не елі нічога, і Ён не хоча адправіць іх дамоў галоднымі, каб яны не аслаблі на шляху. Яго Вучні спыталі, дзе яны маглі б атрымаць дастаткова хлеба ў гэтым аддаленым месцы для столькага народа. Калі высветлілася, што ёсць сем хлябоў і некалькі дробных рыбак, Ісус сказаў натоўпу сесці на зямлю. Тады ўзяўшы сем хлябоў і рыбы, Ісус памаліўся, разламаў хлеб і даў вучням, а яны ў сваю чаргу да людзям. І елі ўсе і наеліся, а пасля вучні сабралі сем кашоў кавалкаў. Колькасць тых, хто еў, было чатыры тысячы чалавек, акрамя жанчын і дзяцей. Пасля таго, як Ісус адпусціў натоўп дадому, Ён сеў у лодку і адправіўся ў наваколлі Магдалінскія.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Цуды Ісуса Хрыста
Руб-эль-Халі

**Руб-эль-Ха́лі** — шырокая пясчаная пустыня на Блізкім Усходзе, якая займае паўднёвую траціну Аравійскага паўвострава, адна з самых буйных пустынь свету. Таксама адносіцца да адных з самых гарачых (сярэдні максімум у ліпені-жніўні складае 47 °C, мяжа ў 50 °C таксама рэгулярна пераадольваецца) і сухіх пустынь свету (гадавая сума ападкаў складае ≈ 35 мм, выпаральнасць > 2000 мм), пустыня адносіцца да катэгорыі арыдных пустынь. Плошча 650.000 км ². Размешчана паміж 44° 30' і 56° 30' у. д., 16° 30' і 23° 00' паўн. ш. на тэрыторыі дзяржаў Саудаўская Аравія, Аман, ААЭ і Емен.

## Літаратура 
* Bruce Kirkby, Maurus Pascher: Im leeren Viertel. Piper, o.O., красавік 2003, ISBN 3-492-23865-3
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пустыні Азіі
Катэгорыя:Геаграфія Саудаўскай Аравіі
Катэгорыя:Геаграфія Емена
Катэгорыя:Геаграфія Амана
Катэгорыя:Геаграфія Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў
Дэйтан

**Дэйтан** — горад у штаце Агая, у Злучаных Штатах. Заснаваны ў 1796 годзе невялікай групай пасяленцаў. Горад названы ў гонар капітана Джонатана Дэйтана, удзельніка вайны за незалежнасць. Адносіцца да акругі Мантгомеры. Па велічыні агламерацыі з’яўляецца чацвёртым у Агая і трэцім у спісе самых хуткарослых гарадоў Захаду. Горад грае важную ролю ў прамысловай, аэракасмічнай і інжынернай індустрыі ЗША. На тэрыторыі Дэйтана знаходзіцца ваенна-паветраная база Райт-Петэрсан (*Wright-Patterson Air Force Base*). У горадзе было падпісана Дэйтанскае пагадненне, якое паклала канец баснійскай вайне.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Эдвін Мозес
* Сідні Соерс

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Агая
Герман Бургавэ

**Герман Бургавэ** (; , Ворхаўт, паблізу Лейдэна — , Лейдэн) — нідэрландскі ўрач, батанік і хімік, замежны член Парыжскай АН (1731) і Лонданскага каралеўскага таварыства (1730).

## Біяграфія 
Вучыўся ў Лейдэне, дзе абараніў дысертацыю на ступень доктара філасофіі (1690). У 1693 атрымаў ступень доктара медыцыны; з 1709 прафесара Лейдэнскага ўніверсітэта. Таленавіты ўрач і педагог, Бургавэ стварыў першую навуковую клініку. Сярод вучняў: ван Світэн, Ж. Ламетры і інш.

У сваіх медыцынскіх даследаваннях Бургавэ першым ужыў тэрмометр і лупу. Бургавэ спрабаваў ўзгадніць вынікі анатамічных і фізіялагічных даследаванняў з практычным вопытам, адводзячы першае месца клініцы. У выдадзеным каталогу Лейдэнскага батанічнага саду (1709) апісаў і класіфікаваў новыя віды раслін. Шырокім распаўсюджваннем карыстаўся падручнік «Асновы хіміі» (тт. 1-2, 1732), у якім Бургавэ сістэматызаваў хімічныя веды таго часу. Паказаў, што ртуць пры доўгім награванні (15 гадоў) і шматразовых перагонках (500 разоў) не змяняецца, лічыў хімію самастойнай навукай; быў праціўнікам алхіміі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Батанікі Нідэрландаў
Катэгорыя:Медыкі Нідэрландаў
Катэгорыя:Выкладчыкі Лейдэнскага ўніверсітэта
Чамбешы

**Чамбешы** () — рака ў Замбіі. Выток знаходзіцца ў гарах на паўночным усходзе Замбіі, недалёка ад возера Танганьіка, на вышыні 1760 м над узроўнем мора. Цячэ ў паўднёвым кірунку, праз 480 км упадае ў рака Луапула.

У канцы сезону дажджоў у маі рака прыносіць вялікія водныя масы, якія папаўняюць балоты і затапляюць шырокую пойму на паўднёвым усходзе, падтрымліваючы экасістэму балотаў Бангвеулу. Затым вада з балот выцякае праз раку Луапула.

На працягу больш 100 км працякаючы на ўсход ад правінцыі Касама, Чамбешы складаецца з лабірынта каналаў у балотах шырынёй каля 2 км. Пойма ракі дасягае 25 км у шырыню. Яшчэ ніжэй, дзе раку перасякаюць масты аўтатрасы Касама — Мпіка і чыгуначнай лініі Тазара, шырыня пастаяннага канала складае каля 100 м (да 400 м пры паводцы).

Катэгорыя:Рэкі Замбіі
Улаф Цэльсій

**Улоф Цэльсій** (;  — ) — шведскі батанік, прафесар усходніх моў і гісторыі, усходазнавец і тэолаг. Улаф Цэльсій вядомы таксама як Улаф Цэльсій старэйшы.

Быў прафесарам Упсальскага ўніверсітэта: з 1715 — прафесарам усходазнаўства, з 1727 — прафесарам тэалогіі. Улаф Цэльсій — адзін з настаўнікаў і заступнікаў выдатнага шведскага вучонага Карла Лінея (1707—1778). Неўзабаве пасля таго, як яны пазнаёміліся ў 1729, Ліней пасяліўся ў доме Цэльсія і атрымаў доступ да яго шырокай бібліятэкі. Улаф Цэльсій займаўся звядзеннем разам звестак пра расліны, згаданых у Бібліі; яму належыць адна з першых прац, прысвечаных дадзенай тэма, Hierobotanicon, sive, De plantis sacrae Scripturae dissertationes breves, якая была выдадзена ў двух частках у Упсале ў 1745—1747 гадах. Улаф Цэльсій — родны дзядзька Андэрса Цэльсія (1701—1744), астранома, геолага і метэаролага (у гонар якога названы градус Цэльсія).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Батанікі Швецыі
Катэгорыя:Гісторыкі Швецыі
Катэгорыя:Постаці шведскага багаслоўя
Катэгорыя:Выкладчыкі Упсальскага ўніверсітэта
Шпрэм

**Шпрэм** — харвацкае прозвішча. Вядомыя носьбіты:

* Барыс Шпрэм (1956—2012) — харвацкі палітык.
* Караліна Шпрэм (нар. 1984) — харвацкая тэнісістка.
Ізабела Латарынгская

міні|Ізабела і Рэнэ
**Ізабела** ( — ) — герцагіня Латарынгіі з 1431 года з дынастыі Валуа. Першая жонка неапалітанскага караля Рэнэ Анжуйскага. Падчас адсутнасці мужа кіравала яго ўладаннямі (Анжу, Праванс, Мэн, у 1435—1442 гадах — каралеўства Неапаль).

## Біяграфія 
Ізабела быў старэйшай дачкой латарынгскага герцага Карла II і Маргарыты Пфальцкай. Па бацьку — унучка Жана I Латарынгскага і Сафіі Вюртэмбергскай, па маці — унучка германскага караля Рупрэхта і Елізаветы Нюрнбергскай.

Пасля смерці бацькі атрымала ў спадчыну Латарынгію. Кіравала сумесна з Рэнэ Анжуйскім, з якім ажанілася ў 1419 годзе. Рэнэ часта ўдзельнічаў у ваенных паходах, у 1434—1436 года быў у палоне ў герцага Бургундскага, і падчас яго адлучак Ізабела брала на сябе ролю рэгента.

Ізабела памёр 28 лютага 1453 годзе ва ўзросце каля 53 гадоў. У герцагстве Латарынгія яе спадчынікам стаў сын Жан.

## Дзеці 
* **Жан II** (1425 — 16 снежня 1470), герцаг Латарынгіі
* **Луі** (1427—1444), маркіз Понт-а-Мусон. Знаходзіўся ў Дыжоне ў закладніках у герцага Бургундскага і памёр ад пнеўманіі.
* **Іаланда** (2 лістапада 1428 — 23 сакавіка 1483); муж: **Феры II дэ Вадэмон** (1417/1428 — 3 жніўня 1470), граф дэ Вадэмон і сеньёр дэ Жуанвіль з 1458
* **Маргарыта** (23 сакавіка 1430 — 25 жніўня 1482); муж: з 1445 **Генрых VI** ( 6 снежня 1421 — 21 ці 22 мая 1471), кароль Англіі ў 1422—1460 і 1470-1471 гадах
Яшчэ 6 дзяцей Ізабелы і Рэнэ памерлі ў дзіцячым узросце.

## Літаратура 
* Salmonson, Jessica Amanda (1991) *The Encyclopedia of Amazons*. Paragon House. Page 126-7. ISBN 1-55778-420-5

Катэгорыя:Герцагі латарынгскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XV стагоддзя
Катэгорыя:Жонкі кіраўнікоў XV стагоддзя
Катэгорыя:Латарынгскі дом
Жан I (герцаг Латарынгіі)

**Жан I** (; люты  — ) — герцаг Латарынгіі з 1346 года, сын Рауля I і Марыі дэ Шацільён.

## Біяграфія 
Жану было 6 месяцаў, калі яго бацька загінуў у бітве пры Крэсі. Да 1353 года рэгентамі пры ім былі яго маці і граф Эберхард II Вюртэмбергскі.

У снежні 1353 года падчас знаходжання ў Латарынгіі імператара Карла IV Люксембургскага Жан прынёс яму амаж за герцагства, а той прызначыў яго «генеральным лейтэнантам імперыі ў Мозельскай вобласці».

У 1356 і 1365 гадах Жан разам з рыцарамі Тэўтонскага ордэна ўдзельнічаў у крыжовых паходах супраць літоўцаў. На боку французскага караля ўдзельнічаў у бітве пры Пуацье (1356), дапамагаў дафіну Карлу здушыць паўстанне парыжан.

У 1364 годзе адправіўся ў Брэтань дапамагчы свайму дзядзьку Карлу дэ Блуа ў яго барацьбе з Жанам IV дэ Манфорам. Вайна за брэтонскую спадчыну скончылася бітвай пры Орэ 29 верасня 1364 года: Карл дэ Блуа быў забіты, Жан Латарынгскі і Бертран Дзюгеклен патрапілі ў палон. Пазней удзельнічаў у вайне за вызваленне французскіх тэрыторый, захопленых англічанамі.

У канцы свайго кіравання зблізіўся з герцагам Бургундыі Філіпам Смелым.

## Сям’я 
Жан Латарынгскі ў 1361 годзе ажаніўся з Сафіяй Вюртэмбергскай (1343—1369), дачкой графа Эберхарда II і Елізаветы фон Хенеберг. Дзеці:
* Карл II (1364—1431), герцаг Латарынгіі
* Феры I (1371—1415), граф Вадэмон
* Ізабела, з 1381 у шлюбе з Ангеранам VII, сірам дэ Кусі (пам. 1397)

## Літаратура 
* , La Lorraine des ducs, sept siècles d’histoire, Perrin, 2005 [détail des éditions] (ISBN 2-262-02113-9)

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Герцагі латарынгскія
Секст Юлій Афрыкан

**Секст Юлій Афрыкан** (, ; каля , Іерусалім — каля ) — раннехрысціянскі грэкамоўны пісьменнік, адзін з першых хрысціянскіх гісторыкаў. Сачыненні Юлія Афрыкана ўключаны ў 10-ы том Patrologia Graeca.

Паходзіў з сям'і рымскіх каланістаў, у перыяд службы ў арміі Септымія Севера быў удзельнікам сірыйскага паходу 195 года. Быў прэфектам горада Эмаус. У Рыме, па даручэнні імператара Аляксандра Севера, ім была заснавана грамадская бібліятэка і напісана энцыклапедыя «*Узоры*» (), якая змяшчае звесткі з вобласці прыродазнаўчых навук і ваеннай тактыкі. Энцыклапедыя захавалася толькі ў фрагментах у складзе аксірынхскіх тэкстаў.

Юлій быў знаёмы з Арыгенам і Арыстыдам, захаваліся два яго лісты да іх. У лісце да Арыгена ён падтрымлівае версію позняга паходжання гісторыі Сусаны (), а да Арыстыда ён піша пра радаслоўе Ісуса Хрыста (ліст да Арыстыда вядома па фрагментах, якія цытаваў Еўсевій Кесарыйскі).

Найбольш значным творам Юлія з'яўляецца пяцітомавая «*Хранаграфія*» (Chronografiai). Яна захавалася ў фрагментах у Еўсевія і Ераніма. У ёй Юлій прыводзіць храналогію біблейскай і палітычнай гісторыі свету ад яго стварэння да 221 года н.э. Паводле меркавання Юлія свет быў створаны ў 5500 годзе да нараджэння Хрыста і павінен быў існаваць на працягу 6000 гадоў.

## Спасылкі 
* Юлій Афрыкан (з «Бібліялагічнага слоўніка» Аляксандра Меня)
* Юлій Афрыкан. Гістарыяграфія (фрагменты)
* 

Юлій А
Юлій А
Юлій А
Катэгорыя:Гісторыкі III стагоддзя
Ізяславічы

Княжацкія дынастыі ў сярэднявечнай Русі:
* Ізяславічы Полацкія — нашчадкі полацкага князя Ізяслава Уладзіміравіча (пам. 1001).
* Ізяславічы Тураўскія — нашчадкі вялікага князя кіеўскага  Ізяслава Яраславіча (пам. 1078).
* Ізяславічы Валынскія — нашчадкі вялікага князя кіеўскага Ізяслава Мсціславіча (пам. 1154).
Ізабела Англійская

**Ізабела Англійская** (; 1214 — 1 лютага 1241) — апошняя жонка імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрыха II, шлюб з якой быў прызнаны Царквой. Сястра англійскага караля Генрыха III.

Стала жонкай імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Фрыдрыха ў 1235 годзе. Шмат разоў суправаджала мужа ў яго паходах супраць непакорлівых гарадоў Ламбардыі. Памерла ў 1241 годзе. Амаль увесь перыяд іх шлюбу Фрыдрых II меў рамантычную сувязь з палюбоўніцай — італьянскай дваранкай Б'янкай Ланчыяй.

## Дзеці 
Ізабела пакінула двух дзяцей:
* Маргарыту
* Генрыха (пам. 1253)

## Гл. таксама 
Іншыя жонкі Фрыдрыха (папярэдніцы Ізабелы):
* Канстанцыя Арагонская (1209)
* Іяланта Іерусалімская (1225)
Непрызнаны шлюб:
* Б'янка Ланчыя

Катэгорыя:Імператрыцы Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Памерлі пры родах