open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анфас

» А. Дзюрэра 1500 г. лічыцца першым партрэтам, які адлюстроўвае чалавека анфас. Да гэтага падобныя выявы былі прэрагатывай толькі Ісуса Хрыста і святых.]]

**Анфа́с** (, літаральна «у твар»)&nbsp;— становішча, пры якім твар чалавека, галава жывёлы або пярэдняя частка аб’екта звернуты прама да гледача.

У мастацтвазнаўчай тэрміналогіі «анфас» абазначае ракурс у партрэтным жывапісе і фатаграфіі, пры якім плоскасць твару паралельная плоскасці выявы, а лінія носа супадае з воссю сіметрыі.

## У выяўленчым мастацтве 
. Партрэт Ганны Клеўскай. Каля 1539.]]
Старажытнейшыя з захаваных партрэтных выяў анфас адносяцца да мастацтва Старажытнага Егіпта (напрыклад, скульптурныя партрэты Неферціці і Эхнатона) і Месапатаміі. Аднак для антычнага і сярэднявечнага мастацтва выявы анфас не характэрны, пераважным ракурсам быў профіль.

Росквіт партрэта анфас прыпадае на эпоху Адраджэння. Гэта звязана з ростам цікавасці да ўнікальнай індывідуальнасці партрэтуемага чалавека. Адным з першых прыкладаў чыстага рэнесанснага анфаса лічыцца «Партрэт маладога чалавека» пэндзля Сандра Бацічэлі. У далейшым гэты ракурс шырока выкарыстоўвалі Леанарда да Вінчы, Рафаэль, Тыцыян і іншыя майстры Высокага Адраджэння.

У XVII—XIX стагоддзях выява анфас стала адным з асноўных рашэнняў у станковым партрэце. Яе выкарыстоўвалі Рэмбрант, Рубенс, Ван Дэйк, Дэлакруа, Гоя. Мастакі нярэдка трактавалі анфас свабодна, спалучаючы франтальную пастаноўку фігуры з лёгкім паваротам або нахілам галавы.

У XX стагоддзі майстры рэалістычнага партрэта выкарыстоўвалі анфас нароўні з іншымі ракурсамі. Прадстаўнікі мадэрнісцкіх плыняў часта пераасэнсоўвалі яго, інтэрпрэтуючы падкрэслена суб’ектыўна (напрыклад, *«Партрэт Гертруды Стайн»* Пікаса, *«Рознакаляровая Мона Ліза»* Уорхала).

## У фатаграфіі 
З з’яўленнем у XIX стагоддзі фатаграфіі ракурс анфас заняў важнае месца і ў гэтай галіне мастацтва. У фатаграфічным партрэце строгая франтальная пастаноўка стала стандартам для здымкаў на афіцыйныя дакументы. Пры гэтым галава павінна размяшчацца прама, без паваротаў і нахілаў, а позірк накіраваны ў аб’ектыў.

Многія майстры фатаграфіі, пачынаючы з Надара і Джуліі Маргарэт Кэмеран, выкарыстоўвалі анфас для больш свабодных па кампазіцыі мастацкіх здымкаў, імкнучыся падкрэсліць найбольш выразныя рысы знешнасці. Сучасная партрэтная фатаграфія таксама часта звяртаецца да гэтага ракурсу (працы Філіпа Халсмана, Рычарда Аведана, Эні Лейбавіц).

## Асаблівасці кампазіцыі 
Партрэты анфас звычайна маюць сіметрычную або блізкую да сіметрычнай кампазіцыю, ураўнаважаную адносна цэнтральнай вертыкальнай восі. Франтальнае размяшчэнне фігуры і галавы часта спалучаецца са статычнай позай мадэлі і нейтральным фонам. Аднак асвятленне, псіхалагічная трактоўка вобраза і эмацыйная насычанасць могуць быць рознымі. Яркі накіраваны свет стварае драматызм (*«Мужчынскі партрэт»* Антанела да Месіна), тады як мяккае рассеянае асвятленне змякчае рысы і надае вобразу лірычнасць (*«Фарнарына»* Рафаэля).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Партрэт
Катэгорыя:Мастацкія тэрміны
Катэгорыя:Фатаграфічныя тэрміны
Апастэрыёры

**Апастэрыёры** (&nbsp;— літаральна «з наступнага»)&nbsp;— веды, атрыманыя з вопыту. Супрацьпастаўляецца апрыёрнаму.

## Гісторыя паняцця 
Супрацьпастаўленне апастэрыёрных (вопытных) ведаў апрыёрным найбольш выразна адлюстравана ў рацыяналізме новага часу (Дэкарт, Лейбніц). Згодна з іх вучэннем, выпадковыя ісціны, набытыя апастэрыёрным спосабам, у сваёй аснове адрозніваюцца ад усеагульных і неабходных ісцін, уласцівых розуму апрыёры.

У філасофіі Канта апастэрыёрныя веды разглядаюцца як змест, які напаўняе апрыёрныя формы пазнання. Менавіта такое спалучэнне, на думку Канта, робіць магчымым існаванне ўсеагульных і неабходных тэарэтычных сцвярджэнняў.

## Гл. таксама 
* Апрыёры

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Эпістэмалогія
Катэгорыя:Лацінскія выслоўі
Катэгорыя:Філасофскія тэрміны
Катэгорыя:Кантыянства
Апрыёры

**Апрыёры** (&nbsp;— літаральна «з папярэдняга»)&nbsp;— веды, якія папярэднічаюць вопыту, атрыманы да і незалежна ад яго, і першапачаткова ўласцівы свядомасці. Супрацьпастаўляецца апастэрыёрнаму.

## Гісторыя паняцця 
Найбольш выразна супрацьпастаўленне апрыёрнага і апастэрыёрнага адлюстравана ў рацыяналізме новага часу (Дэкарт, Лейбніц). Паводле іх вучэння, існуюць усеагульныя і неабходныя ісціны, якія ў сваёй аснове адрозніваюцца ад выпадковых ісцін, набытых апастэрыёрным (вопытным) спосабам.

Такое супрацьпастаўленне характэрна і для філасофіі Канта, які прызнаваў наяўнасць усеагульных і неабходных ісцін і лічыў крыніцай іх безумоўнасці (ападыктычнасці) апрыёрнасць. Кант прызнаваў апрыёрнымі толькі спосаб арганізацыі ведаў, іх форму, якая напаўняецца апастэрыёрным зместам і робіць магчымым існаванне ўсеагульных і неабходных тэарэтычных сцвярджэнняў.

## Гл. таксама 
* Апастэрыёры

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Эпістэмалогія

А
Катэгорыя:Філасофская логіка
Катэгорыя:Кантыянства
Катэгорыя:Філасофскія тэрміны
Яўгенія Эдуардаўна Лінёва

**Яўгенія Эдуардаўна Лінёва** (; ) — расійская фалькларыстка, спявачка (кантральта), харавы дырыжор

## Біяграфія 
Вучылася ў Пецярбургскай кансерваторыі і ў Вене. Выступала на оперных сцэнах Еўропы, у 1882—83 у Вялікім тэатры ў Маскве. У 1890—96 у эміграцыі, арганізоўвала рускія хары, прапагандавала народную і класічную музыку. У 1897—1914 збірала і публікавала песні народаў Расіі; упершыню выкарыстала ў экспедыцыі фанограф. Выдала шэраг музычна-этнаграфічных зборнікаў. Метадалагічнае значэнне маюць даследаванні ў галіне народнага шматгалосся і выканальніцтва. Удзельнічала ў стварэнні Музычна-этнаграфічнай камісіі і першай у Расіі народнай кансерваторыі (1906) у Маскве, дзе выкладала да канца жыцця.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дырыжоры Расіі
Катэгорыя:Фалькларысты Расіі
Катэгорыя:Кантральта
Наталля Іванаўна Лебедзева

**Наталля Іванаўна Лебедзева** (; , г.  — ) — расійскі этнограф. Кандыдыт гістарычных навук (1928).

## Біяграфія 
Вучылася на Маскоўскіх вышэйшых жаночых курсах. Працавала ў Разанскім краязнаўчым музеі, Дзяржаўнай акадэміі гісторыі матэрыяльнай культуры, 1-м Маскоўскім універсітэце. Даследавала матэрыяльную культуру беларусаў (экспедыцыі ўздоўж Прыпяці ў 1927 і 1930). Аўтар першых фундаментальных прац пра беларускае народнае жыллё («Жыллё і гаспадарчыя пабудовы Беларускай ССР», 1929), прадзенне і ткацтва, якія разглядаліся ў сувязі з матэрыяльнай культурай рускіх і ўкраінцаў («Прадзенне і ткацтва ўсходніх славян у XIX — пачатку XX ст.», 1956).

## Выбраная бібліяграфія 
* Жилище и хозяйственные постройки Белорусской ССР. — М., 1929. — 81 с.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Этнографы Расіі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Арабская літаратура

**Ара́бская літарату́ра**&nbsp;— літаратура, створаная на арабскай мове. Яе вытокі знаходзяцца ў вуснай народнай паэзіі вандроўных арабскіх плямёнаў даісламскага перыяду.

## Гісторыя 
### Даісламскі перыяд (V—VII стст.) 
» Абу-ль-Фараджа аль-Ісфахані, 1216—1220 гг.]]
У дакласавым грамадстве склаліся такія паэтычныя жанры, як *хіджа́* (ганьбаванне ворага), *фахр* (пахвальба), *сар* (песня помсты), *рыса́* (жалобны плач, элегія), а таксама элементы любоўнай і апісальнай лірыкі&nbsp;— *насі́б* і *васф*. Росквіт даісламскай (бедуінскай) паэзіі прыпадае на V—VII стагоддзі. У запісах VIII—X стагоддзяў, у прыватнасці ў анталогіі «Кніга песень» Абу-ль-Фараджа аль-Ісфахані, захаваліся вершы каля 125 паэтаў. Сярод іх былі абаронцы інтарэсаў сваіх плямёнаў (Амр ібн Кульсум, аль-Харыс ібн Хіліза), выразнікі ідэалаў патрыярхальнай даўніны (Тарафа, Лабід ібн Рабія), песняры воінскай доблесці (Антара ібн Шадад) і ўцех (Імру-уль-Кайс&nbsp;— стваральнік класічнай касыды), а таксама прыдворныя панегірысты (Набіга, Зухайр, Аша).

### Ранняе Сярэднявечча (VII—XIII стст.) 
Першым помнікам арабскага пісьменства і прозы з'яўляецца Каран. З канца VII стагоддзя паэзія адраджаецца ў Сірыі і Іраку. У арыстакратычным асяроддзі буйных гарадоў Халіфата ўзнікла любоўная лірыка (Амар ібн Абі Рабія). Сярод бедуінаў Аравіі вылучаліся песняры ідэальнага кахання. Пазней складаюцца рамантычныя аповесці пра закаханых, такія як *«Джаміль і Бусайна»*, *«Меджнун і Лейла»* і іншыя.

Пры Абасідах арабская літаратура зазнала моцны ўплыў персідскай культуры. Пачынальнікам «новага стылю» стаў паэт Башар ібн Бурд, а яго тэарэтыкам&nbsp;— Ібн аль-Мутаз. Вылучаюцца геданістычная і вальнадумная лірыка Абу Нуваса і аскетычныя вершы Абу-ль-Атахія. У IX стагоддзі на першы план выйшла палітычная сатыра, а ў X стагоддзі&nbsp;— грамадзянская і філасофская лірыка аль-Мутанабі і сірыйскага паэта аль-Маары. У прозе VIII—IX стагоддзяў вядучае месца займалі аль-Джахіз і Ібн Кутайба. У X стагоддзі вызначыліся празаікі ат-Таўхідзі і ат-Танухі, а таксама стваральнік жанру авантурнай навелы (макама) Бадзі аз-Заман аль-Хамадані.

З VIII стагоддзя развіваецца арабская літаратура Магрыба, якая дасягнула найвышэйшага росквіту ў XI—XII стагоддзях у гарадах мусульманскай Іспаніі. У творчасці севільскіх паэтаў (Ібн Зайдун, аль-Мутамід ібн Абад, Ібн Хамдзіс) сцвердзіўся ідэал асвечанага рыцара. У андалузскай паэзіі пашырыліся новыя страфічныя формы верша&nbsp;— *мувашах* і *заджал* (Ібн Кузман).

### Позняе Сярэднявечча (XIII—XV стст.) 
Пасля мангольскага нашэсця ў XIII стагоддзі цэнтр арабскай літаратуры перамясціўся ў Егіпет і Сірыю. У гэты перыяд з'яўляюцца народныя творы ў жанры *сіра*&nbsp;— цыклы вусных гераічных і любоўных апавяданняў. Канчаткова ў Егіпце ў XIV—XV стагоддзях склалася кніга казак «Тысяча і адна ноч».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Літаратура паводле моў
Апалубка

**Апа́лубка**&nbsp;— часовая форма для ўкладкі бетоннай сумесі і арматуры пры вырабе бетонных і жалезабетонных маналітных канструкцый. Выбар тыпу апалубкі вызначаецца характарам канструкцый (збудаванняў), геаметрычнымі памерамі, тэхналогіяй выканання работ і кліматычнымі ўмовамі.

Работы, звязаныя з вырабам, устаноўкай і разборкай апалубкі, называюцца *апалубнымі работамі*.

## Матэрыялы і канструкцыя 
Апалубка вырабляецца з дрэва, металу, фанеры, жалезабетону, пластмас і іншых матэрыялаў. Каб паверхня гатовай канструкцыі была гладкай, унутраную паверхню апалубкі змазваюць або пакрываюць спецыяльнай пастай. Найбольш эфектыўнай лічыцца апалубка шматразовага выкарыстання (інвентарная), якая збіраецца з уніфікаваных элементаў і ўзбуйненых блокаў.

## Віды апалубкі 
Існуе некалькі асноўных відаў апалубкі:
* *Разборна-перастаўная апалубка*&nbsp;— найбольш пашыраны від. Падзяляецца на *дробнашчытавую* (са шчытоў масай да 70 кг), *буйнашчытавую* (да 500 кг) і *блочную* (са шчытоў, злучаных у прасторавыя блокі, часам з рабочай арматурай). Выкарыстоўваецца пры заліўцы фундаментаў, сцен, вырабе пакрыццяў і перакрыццяў, калон, бэлек. Пры адмоўнай тэмпературы шчыты ўцяпляюць або падаграваюць.

* ''Аб'ёмна-блочная апалубка''&nbsp;— прасторавая канструкцыя са стальных шчытоў, каркаса і мацаванняў. Выкарыстоўваецца для бетанавання канструкцый, якія стаяць асобна (напрыклад, ліфтавых шахт). Мантаж і дэмантаж вядуцца з дапамогай пад'ёмных механізмаў.

* *Слізгальна-рухомая апалубка*&nbsp;— выкарыстоўваецца пры будаўніцтве высокіх аб'ектаў (элеватары, рэзервуары, вежы). Складаецца са шчытоў, якія падымаюцца з дапамогай дамкратаў па меры бетанавання збудавання.

* ''Пад'ёмна-перастаўная апалубка*&nbsp;— выкарыстоўваецца пры будаўніцтве градзірняў і іншых высокіх збудаванняў.

* *Гарызантальна-перасоўная апалубка*&nbsp;— канструкцыя на цялежках або палазах для ўзвядзення скляпенняў-абалонак, калектараў, падпорных сценак.

* *Няздымная апалубка*&nbsp;— пліты, абалонкі, металічныя сеткі і іншыя элементы, якія пасля бетанавання застаюцца часткай канструкцыі (напрыклад, пры будаўніцтве плацін).

* *Горная апалубка*&nbsp;— перасоўная, створкавая, секцыйная і іншыя віды, якія выкарыстоўваюцца для мацавання горных выпрацовак.

* *Стацыянарная металічная апалубка''&nbsp;— выкарыстоўваецца пры вырабе жалезабетонных канструкцый на заводзе або палігоне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будаўнічыя тэхналогіі
Сцяпан Іванавіч Кубіў

**Сцяпан Іванавіч Кубіў** () — украінскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, палітык, Першы Віцэ-прэм’ер-міністр Украіны — Міністр эканамічнага развіцця і гандлю Украіны (2016—2019).

Народны дэпутат Украіны VII, VIII (2012—2014, 2014—2016). Старшыня Нацыянальнага банка Украіны (2014).

Прадстаўнік Прэзідэнта Украіны ў Вярхоўнай Радзе (2015—2016), старшыня Усеўкраінскага таварыства «Мемарыял» імя Васіля Стуса, кандыдат эканамічных навук. Камендант Штаба нацыянальнага супраціву падчас Рэвалюцыі годнасці,

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 сакавіка 1962 года ў в. Мшанец Збароўскага раёна Цярнопальскай вобласці УССР.

У 1984 годзе скончыў матэматычны факультэт Львоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Івана Франко.

У 1984—1990 гадах — член Камуністычнай партыі Савецкага Саюза, сакратар камітэта камсамола Львоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

З 24 лютага да 19 чэрвеня 2014 года — Старшыня Нацыянальнага банка Украіны.

З 14 красавіка 2016 года па 29 жніўня 2019 года — Першы Віцэ-прэм’ер-міністр Украіны — Міністр эканамічнага развіцця і гандлю Украіны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Старшыні Нацыянальнага банка Украіны
Ардынацыя

**Ардына́цыя** (ад  — упарадкаванне) — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Ардынацыя — у экалогіі метад аналізу экасістэм, які заключаецца ў размеркаванні відаў або згуртаванняў па меры змены пэўных фактараў.
* Ардынацыя — сярэдневяковай Польшчы збор прававых нормаў, якімі кіраваліся ўстановы, арганізацыи, суды.
* Ардынацыя — у гісторыі Рэчы Паспалітай непадзельнае і неадчужальнае зямельнае ўладанне (маёнтак), якое пераходзіла ў спадчыну старэйшаму нашчадку.
* Ардынацыя — пасвячэнне ў духоўны сан.

## Крыніцы
Актагон

**Актаго́н** (ад  — васьмівугольнік) — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Актагон — геаметрычная фігура, мнагавугольнік з васьмю вугламі.
* Актагон — васьмівугольны рынг, які выкарыстоўваецца ў змешаных баявых мастацтвах.
* Актагон — у архітэктуры васьмівугольны ў плане будынак або яго частка.
**  — гістарычны будынак у Нью-Ёрку.
**  — штаб-кватэра Міністэрства абароны Егіпта.

## Тапонімы 
* Актагон — плошча ў Будапешце, Венгрыя.
**  — станцыя Будапешцкага метрапалітэна на гэтай плошчы.
*  — плошча ў горадзе Данідын, Новая Зеландыя.

## Мастацтва 
*  — амерыканскі мастацкі фільм 1980 года.
Ардынацыя Войска Запарожскага

**«Ардына́цыя Во́йска Запаро́жскага рэе́стравага» 1638 года** ()&nbsp;— пастанова сойма Рэчы Паспалітай аб абмежаванні правоў казацтва пасля сялянска-казацкага паўстання 1637—1638 гадоў на Украіне.

## Змест 
Пастанова значна абмяжоўвала прывілеі рэестравых казакоў:
* скасоўвалася пасада гетмана;
* адмянялася выбарнасць есаулаў і палкоўнікаў;
* замест гетмана соймам прызначаўся камісар, які атрымліваў усю вайсковую і судовую ўладу над казакамі.

У рэестры (на дзяржаўнай службе) было пакінута 6 палкоў па 1 тысячы чалавек у кожным. Усе астатнія казакі пераводзіліся ў стан *паспалітых*, гэта значыць прыраўноўваліся да сялянства і траплялі пад юрысдыкцыю мясцовых старостаў і ўладальнікаў маёнткаў.

## Наступствы 
«Ардынацыя» выклікала значную незадаволенасць сярод казацтва і стала адной з прычын будучых канфліктаў. Яна страціла сваё значэнне пасля пачатку вызваленчай вайны ўкраінскага народа 1648—1654 гадоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэч Паспалітая
Катэгорыя:Гісторыя казацтва
Катэгорыя:Гісторыя Украіны з XIV стагоддзя па 1795 год
Катэгорыя:Падзеі 1638 года
Герасім Сцяпанавіч Лебедзеў

**Герасім Сцяпанавіч Лебедзеў** (; ) — першы расійскі індолаг.

## Біяграфія 
У 1785—97 гадах жыў у Мадрасе і Калькуце. Заснавальнік першага індыйскага тэатра еўрапейскага тыпу (1795—96). У 1801 годзе выдаў у Лондане граматыку мовы хіндустані, у 1805 годзе ў Санкт-Пецярбургу — кнігу «Непрадузяты змест сістэм Усходняй Індыі брамгенаў, свяшчэнных абрадаў і іх народных звычаяў», якая змяшчала звесткі пра культуру, эканоміку, геаграфію Індыі, яе касты і інш. Шэраг рукапісаў (бенгальская граматыка, па індыйскай арыфметыцы і інш.) не выдадзены і частка іх страчана. Першы з рускіх навукоўцаў, які вывучыў асновы санскрыту і адной з дравідскіх моў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Усходазнаўцы Расійскай імперыі
2026 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва

2026 год уключае шэраг падзей, якія пакінуць след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва.

## Падзеі 
* 13 лютага — 20 красавіка: выставачны праект «Шчасцю — быць!», прысвечаны 110–годдзю з дня нараджэння заслужанага дзеяча мастацтваў БССР Натана Воранава (1916–1978), НММ Рэспублікі Беларусь.
* 14 лютага — 13 красавіка: выстаўка, прысвечаная 100–годдзю з дня нараджэння беларускага мастака–графіка Сямёна Геруса (1925–1998), НММ Рэспублікі Беларусь.

## З’явіліся 
## Узнагароды 
## Памерлі 
* 14 студзеня — Фелікс Гумен (нар. 1941), беларускі мастак – акварэліст, сябра Беларускага саюза мастакоў з 1967.
* 1 лютага — Уладзімір Ткачэнка (нар. 1948), беларускі мастак, жывапісец – станкавіст, сябра Беларускага саюза мастакоў з 1981.
* 10 лютага — Уладзімір Акулаў (нар. 1954), беларускі мастак–авангардыст і графік.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
* Сайт Беларускага саюза мастакоў

Катэгорыя:2026 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў
Беларусь
Кубак Беларусі па гандболе 2023

**Кубак Беларусі па гандболе 2023** — 27-ы розыгрыш кубка Беларусі па гандболе. Фінал чатырох адбыўся ў горадзе Брэст, на пляцоўцы УСК «Вікторыя» 5-6 мая 2023 года. Перамогу атрымаў клуб «СКА (Мінск)».

## Першы этап 
### Першы матч 
### Другі матч 
## Паўфіналы 
## Матч за 3-е месца 
## Фінал 
## Спасылкі 
* Кубок Беларуси. Минский СКА во второй раз подряд стал обладателем трофея. В финале с перевесом в три мяча обыгран «Мешков Брест»
* Кубок Беларуси. Сегодня определится победитель мужского турнира. Трофей в брестской «Виктории» разыграют БГК и минский СКА
* Кубок Беларуси. «Мешков Брест» уверенно обыграл минский фарм-клуб и вышел в финал турнира, где сыграет с командой Игоря Папруги
* Беларусь. Сегодня в офисе БФГ состоялась жеребьёвка первого этапа мужского и женского Кубка страны
* Кубок Беларуси. «Гомель» и БГУФК — СКА — РГУОР присоединились к командам «Мешков Брест» и СКА в качестве участников «финала четырёх»

Катэгорыя:2023 год у гандболе
Катэгорыя:2023 год у Брэсце
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2023 годзе
2023
Катэгорыя:Спорт у Брэсце
Інструментоўка

thumb|400px|Сімфонія № 39 В. А. Моцарта (фрагмент партытуры)
**Інструменто́ўка**&nbsp;— выкладанне музычнага твора для выканання аркестрам ці інструментальным ансамблем. У дачыненні да аркестравай музыкі таксама выкарыстоўваецца тэрмін **аркестро́ўка**. Інструментоўка ўвасабляецца ў партытуры, дзе запісаны партыі ўсіх інструментаў і галасоў музычнага твора. Часам тэрмін пашыраюць і на сферу харавой шматгалосай музыкі (так званая *харавая інструментоўка*).

## Асноўныя прынцыпы 
Асноўныя прынцыпы інструментоўкі ўключаюць:
* збалансаванае спалучэнне кантрастных груп інструментаў;
* функцыянальная трактоўка аркестравых груп і іх узаемаадносіны;
* стварэнне меладычна-тэматычных, рытмавых, гарманічных пластоў аркестравай фактуры;
* выкарыстанне педаляў, фонаў, контрапунктычных утварэнняў;
* тэхніка перадачы і перапляцення аркестравых галасоў (інструментальных ліній);
* вертыкальнае складанне і гарызантальнае развіццё шматпланавай аркестравай тканіны.

## Гістарычнае развіццё 
Развіццё інструментоўкі пачалося з зацвярджэннем гамафоннага стылю музычнага пісьма. Важную ролю ва ўсведамленні драматургічнай ролі тэмбраў адыграў оперны тэатр (XVI—XVII стст.). У XVIII—XIX стагоддзях сфарміраваўся класічны склад сімфанічнага аркестра, чаму садзейнічала творчасць Л.&nbsp;Бетховена, І.&nbsp;Гайдна, В.&nbsp;А.&nbsp;Моцарта, якія імкнуліся павялічыць і ўдасканаліць інструментарый.

На базе класічнага аркестра XIX стагоддзя склаўся сімфанічны аркестр XX стагоддзя, народжаны ідэямі музычнага рамантызму і імпрэсіянізму. Гістарычнае развіццё аркестравай музыкі суправаджалася пошукамі новых тэмбравых спалучэнняў і ўдасканаленнем інструментаў. Разам з выкарыстаннем «чыстых» (сольных) тэмбраў кампазітары пачалі ўжываць мяшаныя тэмбры.

## Стылі інструментоўкі 
У залежнасці ад мастацкай задумы і творчай індывідуальнасці кампазітара, інструментоўка (аркестроўка) можа быць:
* *акустычна ўраўнаважанай* (блізкая да венскіх класікаў), дзе асноўная ўвага надаецца дынамічнай збалансаванасці гучання і арганічнаму спалучэнню гарызанталі і вертыкалі;
* *тэмбральна-каларыстычнай* (блізкая да рамантыкаў і імпрэсіяністаў), дзе пераважае характарыстычнасць тэмбраў, выяўленчасць і маляўнічасць гучання.

## У беларускай музыцы 
У беларускай музыцы да першага стылю больш схіляюцца А.&nbsp;Багатыроў, Я.&nbsp;Цікоцкі. Да другога&nbsp;— Г.&nbsp;Вагнер, Я.&nbsp;Глебаў, С.&nbsp;Картэс, А.&nbsp;Мдзівані, Дз.&nbsp;Смольскі.

Курс інструментоўкі выкладаецца ў кансерваторыях і іншых спецыяльных музычных навучальных установах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Катэгорыя:Аркестр
Катэгорыя:Інструментоўка
Акцэнт (архітэктура)

прыпадае на вуглавую частку, дзе размяшчаецца галоўны ўваход. Яго вылучаюць порцік, шырокая лоджыя і скульптура Дэметры з дзецьмі.]]

**Акцэ́нт**&nbsp;— сродак архітэктурнай кампазіцыі, закліканы ўзмацніць выразнасць архітэктурнай формы і вылучыць аб’ект у гарадскім асяроддзі. Уяўляе сабой вылучэнне якой-небудзь састаўной часткі або асобнага элемента будынка, збудавання або іх комплексу (ансамбля) з мэтай павелічэння іх кампазіцыйнай значнасці.

## Гісторыя развіцця 
У класічнай архітэктуры акцэнт быў закліканы ўзмацніць прэстыж будынка, ролю галоўнага фасада і параднага ўваходу, падкрэсліць іх важнае становішча ў агульнай структуры архітэктурнай формы. Выкарыстанне акцэнту ў гэты перыяд характарызуецца ўстойлівасцю кампазіцыйных характарыстык і прымяненнем у якасці базавага сродку.

Можна вылучыць два базавыя кірункі развіцця акцэнту ў класічны перыяд:
* На аснове трохвугольнага франтона або атыка з даданнем порціка (храм Канкордыі ў Агрыджэнта, Парфенон у Афінах).
* На аснове арачнай канструкцыі (арка Ціта ў Рыме, тэрмы Каракалы).

Таксама існавалі камбінаваныя рашэнні, якія спалучалі франтон і арку (палац Дыяклетыяна ў Спліце), і дадатковыя віды акцэнтаў: парталы, парадныя лесвіцы, круглыя вокны (готыка), купал, скульптурная пластыка і іншыя.

У антычнай архітэктуры акцэнт не вылучаўся як асобнае паняцце ў тэарэтычных працах (напрыклад, у Вітрувія), паколькі гарманічная выразнасць дасягалася праз строгае прытрымліванне кананічных рэкамендацый ордэрнай сістэмы. Акцэнтаванне формы выкарыстоўвалася інтуітыўна, абапіраючыся на традыцыі і практычны вопыт.

## Роля і функцыі 
Акцэнт дазваляе вылучыцца аб’екту на агульным фоне і прыцягнуць да сябе ўвагу. Ён спрыяе стварэнню яскравага мастацкага вобраза і павышэнню інфармацыйнай і эмацыйнай эфектыўнасці архітэктурнага твора. У розныя гістарычныя перыяды форма акцэнтаў змянялася пад уплывам будаўнічых тэхналогій і мастацка-стылявых асаблівасцей, аднак іх асноўная функцыя заставалася нязменнай&nbsp;— арганізацыя прасторы і наданне будынку значнасці.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктурная кампазіцыя
Катэгорыя:Тэорыя архітэктуры
Артаганальнасць

**Артагана́льнасць** (ад &nbsp;— «прамы» + &nbsp;— «вугал»)&nbsp;— абагульненне паняцця перпендыкулярнасці на розныя аб’екты матэматыкі.

## Прыклады 
* *Артаганальнасць ліній (крывых)*&nbsp;— дзве крывыя называюцца артаганальнымі, калі вугал паміж іх датычнымі ў пункце перасячэння роўны 90°.
* *Артаганальнасць траекторый*&nbsp;— перасячэнне пад прамым вуглом зададзенай сям’і ліній. Напрыклад, сям’я радыяльных прамых, што выходзяць з цэнтра акружнасці, артаганальная да самой акружнасці.
* *Артаганальнасць вектараў*&nbsp;— два вектары з’яўляюцца артаганальнымі, калі іх скалярны здабытак роўны нулю. Гэтае азначэнне пашыраецца на любую вектарную прастору, дзе вызначаны скалярны здабытак са звычайнымі ўласцівасцямі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геаметрыя
Катэгорыя:Лінейная алгебра
Катэгорыя:Функцыянальны аналіз
Арыгінал

**Арыгіна́л** (ад  — першапачатковы) — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Арыгінал — сапраўдны, аўтэнтычны твор або дакумент у адрозненне ад копіі ці падробкі.
* Арыгінал — у выдавецкай справе рукапіс, машынапіс або іншы матэрыял, з якога робіцца набор для друку.
* Арыгінал — не падобны на іншых, самабытны, своеасаблівы чалавек, дзівак.

## Крыніцы
Арыян

**Арыя́н** — шматзначны тэрмін.

## Імя 
*  (?—311) — хрысціянскі мучанік.

## Тэхніка 
* Арыян — сямейства ракет-носьбітаў Еўрапейскага касмічнага агенцтва:
** 
** 
** 
** 
** Арыян-5
** 

## Гідраграфія 
*  — рака ў Расіі.

## Гл. таксама 
* Арыяна
Асаф

**Аса́ф** — шматзначны тэрмін.

## Імя і прозвішча 
* Асаф — паводле біблейскай традыцыі, аўтар некалькіх псалмоў.
*  — валійскі святы VI стагоддзя.
*  (1909—1996) — індыйская рэвалюцыянерка.
*  (1903—1963) — ізраільскі палітык, дэпутат кнэсета.
*  (1671—1748) — індыйскі кіраўнік, візір імперыі Вялікіх Маголаў.
*  (1886—1967) — апошні кіраўнік княства Хайдарабад.
*  (1569—1641) — дзяржаўны дзеяч імперыі Вялікіх Маголаў.
*  (1889—1953) — ізраільскі гісторык, суддзя Вярхоўнага суда Ізраіля.
*  (1905—1938) — турэцкая мастачка.
*  (1923—1981) — турэцкі паэт.

## Іншыя значэнні 
* (2023) Асаф — астэроід.
*  — ваенная аперацыя Арміі абароны Ізраіля падчас араба-ізраільскай вайны 1948 года.
Града замак Глінскі

**Града замак Глінскі** — геалагічны заказнік мясцовага значэння ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Знаходзіцца за 23 км на паўднёвы захад ад горада Полацк, за 4 км на паўночны захад ад гарадскога пасёлка Ветрына, на ўсход ад вёсак Быкаўшчына і Глінскія.

Ядро заказніка стварае града, утвораная ў выніку ледавіковай дзейнасці некалькі тысяч гадоў таму. Пагоркі, катлавіна ледавіковага возера Рудзёнкава, даліна невялікага ручая Гародзенка ствараюць непаўторны рэльеф. Асабліва вылучаецца гара Рудзёнкаўская, якая стаіць адасоблена сярод больш нізкіх участкаў.

Заказнік створаны 23 мая 2001 года з мэтай захавання ў натуральным стане ўнікальнага прыродна-ландшафтнага комплекса, эталоннага рэльефу, які прадстаўлены озавымі і камавымі формамі. 18 лютага 2011 года межы заказніка ўсталяваны на плошчы 580 га.

## Спасылкі 
* Заказник «Гряда Замок Глинский»

Катэгорыя:Геаграфія Полацкага раёна
Катэгорыя:Геалогія Полацкага раёна
Катэгорыя:Геалагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі
Асацыяцыя

**Асацыя́цыя** (ад  — злучаць) — шматзначны тэрмін.

## Значэнні 
* Асацыяцыя — у эканоміцы і праве добраахвотнае аб'яднанне самастойных юрыдычных асоб для дасягнення агульных мэт.
* Асацыяцыя — у псіхалогіі сувязь паміж псіхічнымі з'явамі, калі ўзнікненне адной выклікае з'яўленне другой.
* Асацыяцыя — у хіміі аб'яднанне малекул або іонаў у больш складаныя групы.
* Асацыяцыя раслінная (*геабатанічная асацыяцыя*) — асноўная адзінка класіфікацыі раслінных згуртаванняў.
* Зорная асацыяцыя — у астраноміі разрэджанае скопішча маладых зорак.
*  — у аб'ектна-арыентаваным праграмаванні адносіны паміж класамі аб'ектаў.
*  — функцыя аперацыйных сістэм, якая звязвае тып файла з праграмай для яго адкрыцця.

## Гл. таксама 
*  — амерыканскі музычны гурт.
*  — савецкі і расійскі рок-гурт.

## Крыніцы
Асацыяцыя прадпрыемстваў

**Асацыя́цыя прадпрые́мстваў**&nbsp;— добраахвотнае аб'яднанне самастойных прадпрыемстваў, створанае для сумеснага ажыццяўлення пэўных функцый гаспадарчай дзейнасці і сацыяльнага развіцця на аснове аб'яднання сваіх сродкаў.

## Асноўныя прынцыпы 
Членамі асацыяцыі могуць быць прадпрыемствы розных форм уласнасці. Уступаючы ў асацыяцыю, яны захоўваюць гаспадарчую самастойнасць, права юрыдычнай асобы і не мяняюць сваёй формы ўласнасці.

Для кіравання асацыяцыяй ствараюцца выканаўчыя органы і апарат. Звычайна асацыяцыя не з'яўляецца вышэйстаячым органам у адносінах да прадпрыемстваў-членаў, а выконвае толькі тыя функцыі і паўнамоцтвы, якія ёй добраахвотна перадаюць гэтыя прадпрыемствы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Прадпрыемствы
Катэгорыя:Аб'яднанні прадпрыемстваў
Ардынацыя (Рэч Паспалітая)

**Ардына́цыя** ( ад &nbsp;— «упарадкаванне»)&nbsp;— у Рэчы Паспалітай збор прававых нормаў, якія рэгулявалі спадчыннае права на нерухомую маёмасць пэўных магнацкіх родаў, а таксама само гэтае зямельнае ўладанне.

## Асноўныя прынцыпы 
Галоўнымі прынцыпамі ардынацыі былі непадзельнасць і неадчужальнасць зямельнага ўладання. Пасля смерці ўладальніка (ардыната) уся маёмасць пераходзіла да старэйшага нашчадка старэйшай мужчынскай лініі роду. Жанчыны за нашчадкаў не лічыліся і не мелі права на спадчыну ў межах ардынацыі.

## Гісторыя 
Першыя ардынацыі былі заснаваны родам Радзівілаў у 1586 годзе. Да іх ліку належалі Нясвіжская і Клецкая на тэрыторыі сучаснай Беларусі, а таксама Алыцкая на Украіне. Яны былі зацверджаны соймам у 1589 годзе.

Пазней уласныя ардынацыі стварылі і іншыя магнацкія роды: Замойскія (зацверджана ў 1589 годзе), Мышкоўскія (1601), Астрожскія (1609) і Сулкоўскія (XVIII стагоддзе).

Ардынацыі працягвалі існаваць на землях, якія ўвайшлі ў склад Расійскай імперыі, а пазней у Польскай рэспубліцы. Скасаваны сеймам у 1939 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Рэч Паспалітая
Катэгорыя:Спадчыннае права
Катэгорыя:Зямельнае права
Асфальт

]]
**Асфа́льт** (ад &nbsp;— «горная смала»)&nbsp;— будаўнічы су́вязны матэрыял. Адрозніваюць прыродны і штучны асфальт.

## Віды 
### Прыродны асфальт 
Утвараецца ў выніку акіслення нафты пасля выпарэння яе лёгкіх фракцый. Пашыраны ў раёнах неглыбокага залягання і выхаду на паверхню нафтаносных парод.

### Штучны асфальт 
Уяўляе сабой сумесь бітумаў (13—60 %) з тонказдробненым вапняком, пясчанікам і іншымі матэрыяламі. Ад прыроднага асфальту адрозніваецца наяўнасцю парафіну і нафтавага алею.
: кавалак асфальту быў змешчаны ў варонку ў 1927 годзе; да 2007 года значная яго частка перацякла ў шклянку.]]

## Выкарыстанне 
Асфальт выкарыстоўваюць у якасці дахавага гідраізаляцыйнага матэрыялу, у вытворчасці асфальтабетону, замазак, клею.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Гідраізаляцыйныя матэрыялы
Катэгорыя:Дарожныя пакрыцці
Катэгорыя:Горныя пароды
Катэгорыя:Вуглевадароды
Асмаглассе

**Асмагла́ссе** (ад &nbsp;— «восем» і &nbsp;— «голас»)&nbsp;— сістэма знаменнага распеву ў старажытна-праваслаўным пеўчым мастацтве. Складалася з васьмі самастойных частак&nbsp;— *гласаў*&nbsp;— якія ўяўлялі сабой арганізацыю песнапенняў, заснаваную на пэўным меладычным папевачным складзе і суаднясенні папевак, падпарадкаваных ладавай апорнасці.

## Структура 
Песнапенні аднаго гласа спяваліся на працягу тыдня, пасля чаго іх змянялі песнапенні наступнага па парадку гласа. Васьмітыднёвы цыкл з 1-га да 8-га гласа ўтвараў так званы *стоўп* (песнапенні святаў маглі не супадаць з тыднёвымі). Парадак чаргавання гласаў канчаткова ўсталяваўся ў XV стагоддзі.

Сістэме асмагласся былі падпарадкаваны знаменны распеў, пуцявы, грэчаскі, балгарскі, кіеўска-літоўскі і іншыя распевы, у тым ліку мясцовыя на Беларусі: супрасльскі, слуцкі, жыровіцкі і іншыя.

## Музычная арганізацыя 
Унутраная музычная арганізацыя гласаў і сістэмы асмагласся магла будавацца на аснове двух прынцыпаў:
* *ладава-гукараднага* (суаднясенне пануючага і канечнага тонаў);
* *ладава-меладычнага* (сума меладычных формул — папевак, якія фіксаваліся строга замацаванымі за імі графічнымі знакамі).

З развіццём мелодыкі песнапенняў сістэма асмагласся часткова парушылася, і гласы згубілі частку сваёй ладава-меладычнай характэрнасці. Асноўнымі рысамі асмагласся з'яўляюцца дыятанізм, меладычная аснова з ладаў-інтанацый і ладаў-папевак, а таксама ўнутрыладавая шматустойнасць. Звод асмагласся змешчаны ў «Асмагласніку, або Актоіху». Найбольш вядомыя асмаглассі: «Сімвал веры», «Свеце ціхі», трапар «Уваскрэсенне Хрыстова».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Праваслаўная музыка
Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Катэгорыя:Літургіка
Баса астыната

**Ба́са астына́та** (&nbsp;— літаральна «нязменны бас»)&nbsp;— адна з варыяцыйных формаў у музыцы, заснаваная на шматразовым паўтарэнні ў басовым (ніжнім) голасе нязменнай мелодыка-рытмічнай фігуры-тэмы пры гарманічным і поліфанічным развіцці ў верхніх галасах, якія пастаянна абнаўляюцца.

## Асаблівасці формы 
Форма *баса астыната* служыць стварэнню адзінага музычнага вобраза і ўвасабленню адзінага настрою. Яна выкарыстоўвалася ў арыях і харах XVII—XVIII стагоддзяў як ніжні голас суправаджэння (напрыклад, у творах Г.&nbsp;Пёрсела, І.&nbsp;С.&nbsp;Баха), а таксама ў інструментальных формах тыпу пасакаллі і чаконы.

## Гістарычнае развіццё 
У музыцы XIX—XX стагоддзяў астынатнасць выйшла за рамкі *баса астыната* і стала адным з асноўных формаўтваральных прынцыпаў музычнай мовы. Да гэтага прынцыпу звярталіся такія кампазітары, як Дз.&nbsp;Шастаковіч, І.&nbsp;Стравінскі, П.&nbsp;Хіндэміт і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музычныя формы
Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Людміла Аляксандраўна Карнілава

**Людмі́ла Алякса́ндраўна Карні́лава** (нар. , Гродна)&nbsp;— беларускі гісторык і музеязнавец.

## Біяграфія 
Нарадзілася 4 снежня 1954 года ў Гродне ў сям'і служачых. Скончыла СШ № 1 г. Гродна ў 1972 годзе, гісторыка-педагагічны факультэт Гродзенскага педагагічнага інстытута ў 1977 годзе.

З 1977 года працуе ў Беларускім музеі гісторыі рэлігіі і атэізму (цяпер Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі). Паслядоўна займала пасады старшага навуковага супрацоўніка, загадчыка аддзела каталіцызму, намесніка дырэктара па навуковай рабоце. З 1993 года&nbsp;— дырэктар музея. З'яўляецца стваральнікам першых экспазіцый музея.

Стажыравалася як музеязнавец у Расіі, Польшчы, Украіне, Літве.

## Навуковая дзейнасць 
Вывучае гісторыю каталіцкіх ордэнаў і цудатворных абразоў на Беларусі. Аўтар шматлікіх публікацый у навуковых выданнях і энцыклапедыях.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 снежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродне
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі XX стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Музеязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы
Катэгорыя:Супрацоўнікі Гродзенскага дзяржаўнага музея гісторыі рэлігіі
Ардынацыя каралеўскіх пушчаў у лясніцтвах былога Вялікага Княства Літоўскага

**«Ардына́цыя карале́ўскіх пу́шчаў у лясні́цтвах было́га Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага»** ()&nbsp;— археаграфічная публікацыя, выдадзеная Віленскай археаграфічнай камісіяй у 1871 годзе. Змяшчае тэкст вопісу каралеўскіх лясных масіваў Вялікага Княства Літоўскага, складзенага ў 1636—1640 гадах. Дакумент быў надрукаваны паралельна на польскай (арыгінал) і рускай мовах.

## Змест дакумента 
«Ардынацыя» (упарадкаванне) праводзілася з мэтай інвентарызацыі і рэгламентацыі карыстання каралеўскімі лясамі. Яна мела на мэце:
* устанаўленне межаў каралеўскіх пушчаў;
* вызначэнне правоў шляхты і мясцовага насельніцтва на карыстанне імі;
* арганізацыю кіравання лясной гаспадаркай;
* вызначэнне статуса асоб, якія выконвалі спецыяльныя абавязкі ў створаных лясніцтвах.

У дакуменце адзначаны населеныя пункты на тэрыторыі лясніцтваў, пералічаны сяляне, іх павіннасці і колькасць зямлі ў гаспадарках. Часам прыводзяцца дакументы шляхты на права валодання і карыстання лясамі. Таксама ў «Ардынацыі» апісаны азёры, рэчкі і лугі, якія знаходзіліся ў межах каралеўскіх уладанняў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кнігі 1871 года
Катэгорыя:Лесаводства
Катэгорыя:Выданні гістарычных крыніц
Катэгорыя:Віленская археаграфічная камісія
Анадзіраванне

міні|Анадзіраваны тытан
**Анадзі́раванне**&nbsp;— утварэнне ахоўнай плёнкі вокісу электрахімічным спосабам (электроліз) на паверхні металічных вырабаў. Працэс з'яўляецца разнавіднасцю аксідавання.

## Тэхналогія 
thumb|Электрахімічнае анадзіраванне
Падчас анадзіравання выраб, апушчаны ў электраліт, злучаюць з анодам крыніцы току, у выніку чаго на яго паверхні ўтвараецца аксідная плёнка таўшчынёй ад 1 да 200 мкм.

## Уласцівасці і прымяненне 
Атрыманыя вокісныя плёнкі маюць павышаную цвёрдасць, гарача- і зносаўстойлівасць, электраізаляцыйныя ўласцівасці, а таксама моцна злучаюцца з металам і служаць добрай асновай для лакафарбавых пакрыццяў.

Анадзіруюць пераважна алюміній і яго сплавы. Тэхналогія шырока выкарыстоўваецца ў розных галінах прамысловасці:
* у машынабудаванні&nbsp;— для аховы вырабаў ад карозіі;
* у прыладабудаванні&nbsp;— для аховы прылад ад механічных і хімічных уздзеянняў, а таксама для дэкаратыўнага ўпрыгожвання;
* у самалётабудаванні і радыёэлектроніцы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Электрахімія
Катэгорыя:Апрацоўка металаў
Катэгорыя:Металургічныя працэсы і аперацыі
Катэгорыя:Пакрыцці
Катэгорыя:Антыкаразійнае засцеражэнне
Цэнтр гісторыі і культуры Акцябрскага раёна

**Цэнтр гісторыі і культуры Акцябрскага раёна** — музей у Акцябрскім Гомельскай вобласці Беларусі.

## Апісанне 
У ліпені 1967 года заснаваны **музей Народнай Славы**, які быў адкрыты для наведвальнікаў з 1 студзеня 1968 года. Меў тры экспазіцыйныя залы, больш за 1500 прадметаў асноўнага фонду. Экспазіцыя адлюстроўвала гісторыю раёна з дарэвалюцыйных часоў да нашых дзён.

У 1990 годзе пачала сваю дзейнасць **галерэя**, у 2002 годзе прысвоена імя Леаніда Никаноравіча Дробава — беларускага мастацтвазнаўцы і жывапісца. У яе фондах сабраны калекцыі жывапісу, графікі, скульптуры, фотадакументаў, друкаваных выданняў.

З мэтай эфектыўнасці арганізацыі навукова-даследчай работы, збору і апрацоўкі экспанатаў, рэалізацыі тэматыка-экспазіцыйнага плана, пашырэння кола дзейнасці ўстаноў музейнага тыпу ў лістападзе 1995 года музей народнай Славы рэарганізаваны ў **Цэнтр гісторыі і культуры**.

* *«Рудабелка — край партызанскі».* Апавядае пра партызанскі рух у гады Грамадзянскай і Вялікай Айчыннай войнаў.
* *«Рудабелка рэвалюцыйная»**.*
* *«Святыні вакол нас»*. Калекцыя абразоў «Святыні вакол нас» прадстаўляе 12 асноўных хрысціянскіх святаў.
* *«*Беларуская хата». Уяўляе сабой побыт беларускага селяніна канца XVIII—XIX ст.ст.

У фондах захоўваюцца матэрыялы, прысвечаныя Ц. П. Бумажкову, Ф. І. Паўлоўскаму і інш.

Побач з музеем размешчаны экспанат у выглядзе пушкі.

## Калекцыя 
* *Фотадакументы* *—* у калекцыі шмат фатаграфій, дакументаў, якія распавядаюць аб устанаўленні Савецкай улады ў Рудабелцы, трагічных падзеях Вялікай Айчыннай вайны і г. д.
* *Прадметы побыту* *—* у калекцыі прадметы побыту, якімі карысталіся мясцовыя жыхары ў канцы XIX — пач. XX ст.ст.
* *Адзенне* *—* у калекцыі беларускае народнае адзенне, партызанскае адзенне, піянерская форма, форма піянерважатай, форма воінаў-інтэрнацыяналістаў.
* *Фалерыстыка* *—* у калекцыі ордэна і медаля ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны, значкі.
* *Нумізматыка* *—* у калекцыі манеты СССР і г. д.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Туристическая энциклопедия Беларуси. — Минск, 2007.
* Музеі Гомельшчыны // Полымя. — 2010. — № 8. — С. 181—188. (3Ок1714)
* Музеі Беларусі = Museums of Belarus : інфармацыя аб музеях сістэмы Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь.
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2013. — Т. 4.

## Спасылкі 
* Центр истории и культуры Октябрьского района (Музей народной славы в Октябрьском).

Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці
Катэгорыя:Культура Акцябрскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Акцябрскага раёна
Катэгорыя:Акцябрскі (гарадскі пасёлак)
Алег Аркадзевіч Глекаў

**Алег Аркадзевіч Гле́каў** (нар. 1967, Мінск)&nbsp;— беларускі кніжны афарміцель, мастацкі і тэхнічны рэдактар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1967 годзе ў Мінску. Скончыў машынабудаўнічы факультэт Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі.

Працаваў рэдактарам аддзела камп'ютарнай вёрсткі ў газеце «Чырвоная змена» і часопісе «Бярозка». З'яўляецца мастацкім і тэхнічным рэдактарам выдавецтва Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі «Pro Christo», а таксама рэлігійных часопісаў «Наша вера» і «Ave Maria».

## Творчасць 
Як мастак афармляў кнігі для выдавецтваў «Юнацтва», «Мастацкая літаратура», «Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі» і іншых. Супрацоўнічае з выдавецтвамі «Кнігазбор» і «Коска».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1967 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Афармляльнікі кніг Беларусі
Катэгорыя:Афармляльнікі кніг
Аляксей Правалоцкі

**Аляксей Правалоцкі** — беларускі пісьменнік, эсэіст і педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску. Дзесяць гадоў выкладаў на кафедры тэорыі і практыкі перакладу ў Мінскім дзяржаўным лінгвістычным універсітэце. У лістападзе 2020 года, пасля хвалі пратэстаў і рэпрэсій супраць студэнтаў, вырашыў звольніцца. Эміграцыю Аляксей апісвае метафарай «бязважкасці» і адчуваннем нястачы «каталіцкага пашпарта» — сімвалічнай належнасці мясцоваму грамадству, якой няма ў прыезджых і трапіў у лонг-ліст прэміі імя Ежы Гедройця
* Лонг-ліст прэміі імя Ежы Гедройця з кнігай «Жыццё ў дванаццаці апавяданнях».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Pro Christo

**Pro Christo** (з лац.: «За Хрыста»)&nbsp;— выдавецтва Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі Рыма-каталіцкага Касцёла ў Беларусі.

## Гісторыя 
Выдавецтва заснавана дэкрэтам кардынала Казіміра Свёнтка, Мітрапаліта Мінска-Магілёўскага, ад 13 студзеня 2000 года з мэтай вядзення выдавецкай дзейнасці.

2 чэрвеня 2000 года выдавецтва атрымала ліцэнзію Дзяржаўнага камітэта Рэспублікі Беларусь па друку на выданне рэлігійнай, літаратурна-мастацкай і даведачнай літаратуры. У 2004 годзе атрымана новая ліцэнзія, якая пашырыла дзейнасць на выданне навуковай, навукова-папулярнай, вучэбнай літаратуры і літаратуры для вольнага часу на еўрапейскіх мовах.

* **2004**
** Дыплом першай ступені ў намінацыі «Мастацтвазнаўства» за выданне кнігі *«Каталіцкія святыні. Мінска-Магілёўская архідыяцэзія. Частка І»*.
** Дыплом трэцяй ступені за выданне кнігі Караля Вайтылы *«Паэзія. Выбранае»* і Яна Паўла II *«Рымскі трыпціх»*.
** Спецыяльны дыплом у намінацыі «Выдавецкі дэбют».

* **2005**
** Дыплом першай ступені за выданне кнігі *«Рымскі Імшал для дыяцэзій на Беларусі»*.
** Дыпломы другой ступені за выданне альбома *«Fidei Testis. Сведка веры»*, каталога *«Адкрыты мастацкі пленэр „Будслаў — 2004“»* і календара *«Скарбы, якія можна ўратаваць»*.
** Дыплом трэцяй ступені за выданне кнігі Андрэа Сафі Януш *«Лёк»*.

* **2009**
** Дыплом другой ступені ў намінацыі «Лепшае духоўна-асветніцкае выданне» за кнігу ксяндза Яна Гурскага *«Сустрэча з рэлігіямі»*.

* **2010**
** Дыплом першай ступені ў намінацыі «Лепшы фотаальбом» за выданне *«SOLI DEO. 10-годдзю Віцебскай дыяцэзіі прысвячаецца»*.
** Дыплом трэцяй ступені ў намінацыі «Лепшае даведачнае выданне» за кнігу Марыны Новікавай *«Рождество»*.

* **2012**
** Дыплом другой ступені ў намінацыі «За ўклад у захаванне духоўнай спадчыны» за фотаальбом *«IN NOMINE DOMINI. Мінскі архікатэдральны касцёл Імя Найсвяцейшай Панны Марыі»*.
** Дыплом другой ступені ў намінацыі «Духоўнасць» за фотаальбом *«Падрыхтуйце дарогу Пану»*.

* **2013**
** Дыплом другой ступені ў тэматычнай намінацыі «Падручнік новага стагоддзя» («Залаты фаліянт») за выданне дапаможніка па катэхезе с. Нунэ Цітаян *«Гісторыя збаўлення»*.

Выдавецтва таксама неаднаразова ўзнагароджвалася дыпломамі за актыўны ўдзел у Мінскай міжнароднай кніжнай выстаўцы-кірмашы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі
Катэгорыя:Мінска-Магілёўская архідыяцэзія
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2000 годзе
Катэгорыя:2000 год у Мінску
Катэгорыя:Кампаніі Мінска
Катэгорыя:Плошча Свабоды (Мінск)
Атлант (значэнні)

**Атла́нт** () — шматзначны тэрмін.

## Міфалогія 
* Атлант, *Атлас* — у старажытнагрэчаскай міфалогіі тытан, які трымае на плячах нябесны звод.
* Атлант — паводле Платона, першы цар Атлантыды, сын Пасейдона.
* Атланты — міфічны народ, які насяляў Атлантыду.

## Мастацтва 
* Атлант — у архітэктуры скульптурная выява мужчынскай фігуры, якая выконвае ролю апоры.
*  — песня Аляксандра Гарадніцкага.

## Біялогія 
* Атлант — першы шыйны пазванок.
*  — род марскіх бруханогіх малюскаў.

## Спорт 
* Атлант — стадыён у Наваполацку, Беларусь.
* Атлант — беларускі футбольны клуб з Кобрына.
*  — хакейны клуб з Мыцішчаў, Расія.
**  — маладзёжная каманда гэтага клуба.

## Тэхніка і транспарт 
* Атлант — беларуская кампанія па вытворчасці бытавой тэхнікі.
* Атлант-М — холдынг па продажы і абслугоўванні аўтамабіляў.
*  — савецкі цяжкі транспартны самалёт.
*  — тып савецкіх ракетных крэйсераў.

## Гл. таксама 
* Атланта (значэнні)
* Атлантыда (значэнні)
* Атлантыс (значэнні)
* Атлас (значэнні)
Аэробіка

міні|Занятак аэробікай
**Аэро́біка**&nbsp;— праграма фізічнага аздараўлення, заснаваная на выкананні фізічных практыкаванняў пераважна цыклічнага характару (хадзьба, бег, плаванне і іншыя).

## Гісторыя 
Праграма была распрацавана ў 1960-я гады амерыканскім урачом К.&nbsp;Куперам. Выкананне практыкаванняў, прапанаваных у сістэме, на працягу пэўнага часу спрыяе развіццю і павелічэнню дыхальных (аэробных) магчымасцей арганізма.

## Прынцыпы 
Уздзеянне аэробікі на арганізм рэгулюецца працягласцю і інтэнсіўнасцю практыкаванняў. Для кантролю існуюць спецыяльныя тэсты і табліцы нагрузак, якія ўлічваюць пол, узрост, узровень фізічнай падрыхтаванасці чалавека і іншыя паказчыкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Віды спорту
Koska

**Koska**&nbsp;— беларускае выдавецтва, якое спецыялізуецца на выданні дзіцячай літаратуры на беларускай мове.

## Гісторыя 
Выдавецтва было заснавана ў Мінску ў 2018 годзе. Кіраўніца выдавецтва&nbsp;— Надзея Кандрусевіч-Шыдлоўская.

Асноўны напрамак дзейнасці&nbsp;— выданне перакладной, пераважна скандынаўскай, дзіцячай літаратуры. У красавіку 2025 года выдавецтва запусціла сайт koskabooks.com, на якім можна набыць кнігі ў электронным выглядзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі
Катэгорыя:Дзіцячая літаратура Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі Мінска
Індыйская арганізацыя касмічных даследаванняў

**Індыйская арганізацыя касмічных даследаванняў** (**ISRO** ) — нацыянальнае касмічнае агенцтва Індыі са штаб-кватэрай у Бангалоры, штат Карнатака. Яно з'яўляецца галоўным даследчым і распрацоўчым падраздзяленнем Дэпартамента касмічных даследаванняў (DoS), якім кіруе прэм'ер-міністр Індыі, а старшыня ISRO таксама з'яўляецца галоўным выканаўчым дырэктарам DoS. Яно ў першую чаргу адказвае за касмічныя праграмы, даследаванні космасу, міжнароднае супрацоўніцтва ў галіне касмічнай прасторы і распрацоўку звязаных з імі тэхналогій. Агенцтва падтрымлівае сузор'е спадарожнікаў візуалізацыі, сувязі і дыстанцыйнага зандзіравання. Яно кіруе спадарожнікавымі навігацыйнымі сістэмамі GAGAN і IRNSS. Яно адправіла тры місіі на Месяц і адну місію на Марс.

ISRO стварыла першы ў Індыі спадарожнік Арыябхата, які быў запушчаны савецкім касмічным агенцтвам «Інтэркосмас» у 1975 годзе. У 1980 годзе яна запусціла спадарожнік RS-1 на борце ўласнай ракеты-носьбіта SLV-3, што зрабіла Індыю сёмай краінай, якая ажыццявіла арбітальныя запускі. Пасля гэтага яно распрацавала розныя ракеты-носьбіты малой і сярэдняй грузападымальнасці, што дазволіла агенцтву запускаць розныя спадарожнікі і ажыццяўляць глыбокія касмічныя місіі. Гэта адно з шасці дзяржаўных касмічных агенцтваў у свеце, якія валодаюць поўнымі магчымасцямі запуску з магчымасцю разгортвання крыягенных рухавікоў, запуску пазаземных місій і штучных спадарожнікаў. Гэта таксама адно з чатырох дзяржаўных касмічных агенцтваў, якое прадэманстравала магчымасці мяккай пасадкі беспілотных апаратаў.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Касмічныя агенцтвы
Катэгорыя:Арганізацыі Індыі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1969 годзе
Аўталітаграфія

, 1925 г.]]
**Аўталітагра́фія** (ад &nbsp;— «сам» + &nbsp;— «камень» + &nbsp;— «пішу»)&nbsp;— від літаграфіі, пры якім выяву на камень наносіць непасрэдна сам мастак-аўтар. Гэтым яна адрозніваецца ад рэпрадукцыйнай літаграфіі, дзе арыгінал перамалёўвае на камень майстар-літограф.

## Гісторыя 
### У Беларусі 
У беларускім мастацтве аўталітаграфія выкарыстоўваецца з пачатку XIX стагоддзя ў літаграфскіх майстэрнях пры Віленскім універсітэце.

У 1920—1930-я гады ў тэхніцы аўталітаграфіі працавалі Я. Горыд, А. Малярэвіч, Н. Сасноўская, Ф. Фогт. У сучасным беларускім мастацтве амаль усе творы ў гэтай тэхніцы выконваюцца пры ўдзеле аўтараў. Сярод іх такія мастакі, як У. Басалыга, А. Паслядовіч, А. Кашкурэвіч, С. Герус, В. Шаранговіч, В. Александровіч, І. Немагай, С. Раманаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Віды гравюры
Катэгорыя:Графіка
Катэгорыя:Мастацкія тэхнікі