open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шчырасць

**Шчырасць** — адзін з аспектаў сумленнасці, праўдзівасці, адсутнасць супярэчнасцяў паміж рэальнымі пачуццямі і намерамі ў дачыненні да іншага чалавека (або групы людзей) і тым, як гэтыя пачуцці і намеры падаюцца яму на словах.

Важнейшая прыкмета няшчырасці — няўзгодненасць паміж славеснымі заявамі і невербальнымі знакамі (жэстамі, мімікай, інтанацыяй), якія чалавек, што прамаўляе, не заўсёды можа кантраляваць.

Звычайна шчырасць расцэньваецца як станоўчая якасць. Аднак шчырасць уступае ў супярэчнасць з ветлівасцю, з нормамі заходняга этыкету, якія абмяжоўваюць выказванне «ў вочы» негатыўных адзнак, якія могуць быць крыўднымі ці абразлівымі з пункту гледжання суразмоўцы. З пункту гледжання бусідо падобная адсутнасць шчырасці лічыцца крывадушнасцю.

Катэгорыя:Хрысціянскія цноты
Катэгорыя:Рысы асобы
Катэгорыя:Мараль
Карл Мартэл

**Карл Мартэл** (686 або 688 — 22 кастрычніка 741) — маярдом франкаў у 717—741 гадах, які ўвайшоў у гісторыю як выратавальнік Еўропы ад арабаў у бітве пры Пуацье. Карл быў сынам Піпіна Герыстальскага ад пабочнай жонкі Альпаіды. Імператар Карл Вялікі прыходзіўся яму ўнукам.
Конрад Дудэн

**Конрад Аляксандр Фрыдрых Дудэн** (ням.: Konrad Alexander Friedrich Duden, , Лакхаўзен, цяпер частка Везеля — , Зонэнберг, цяпер частка Вісбадэна) — нямецкі філолаг, складальнік знакамітага арфаграфічнага слоўніка нямецкай мовы.

Вывучаў гісторыю, германістыку і класічную філалогію ў Боне. Абараніўшы доктарскую дысертацыю аб Сафокле, першапачаткова адправіўся ў Геную, дзе атрымаў месца хатняга настаўніка. Працаваў настаўнікам, прарэктарам і дырэктарам ў шэрагу нямецкіх гімназій: у Зэсце (1859—1869), Шлайцы (1859—1876), Бад-Херсфельдзе (1876—1905). У 1861 годзе ажаніўся з Адэлінай Дудэн (у дзявоцтве Якаб). У 1905 годзе выйшаў на пенсію і пасяліўся ў Зонэнбергу.

Усё жыццё займаўся праблемамі уніфікацыі і стандартызацыі нямецкай арфаграфіі.

Катэгорыя:Мовазнаўцы Германіі
Крапінец горкі

**Крапінец горкі**, **крапінец гаркаваты** (*Polygala amarella*) — від кветкавых раслін роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Корань стрыжнёвы, маларазгалінаваны. Вышыня расліны 10—20 см. Сцябло простае. Каля асновы сцябла ўтвараецца прыкаранёвая разетка зваротнаяйкападобнага лісця. Кветкі дробныя, сіняга колеру, 3—4 мм даўжынёй, сабраныя ў рэдкую зверху гронку. Плод — сухая каробачка.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Еўрапейскі від.
Святлолюбівая расліна, пераносіць цень. Мезафіт, гіграфіт і мезатроф.
Расце на сырых і забалочаных лугах, сярод хмызнякоў — на мінеральнай і тарфяной глебе. Цвіце ў маі—ліпені.

Рэдкі від раслін. Ахоўваецца ў Фінляндыі, Украіне і шэрагу рэгіёнаў Расіі.

## Выкарыстанне 
Лекавая і дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Крапінец
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1769 годзе
Карл Смелы

**Карл Смелы** (, 10 лістапада 1433, Дыжон — 5 студзеня 1477, каля Нансі) — герцаг Бургундыі, сын Філіпа Добрага, герцага Бургундыі.

Вядомы для ворагаў як Карл Жудасны, з’яўляўся апошнім герцагам Бургундыі з дынастыі Валуа, і яго ранняя смерць была паваротным момантам у еўрапейскай гісторыі.

Пасля яго смерці вобласці герцагства былі падзелены паміж Францыяй і Габсбургамі (праз шлюб з яго спадчынніцай Марыяй Бургундскай). Ні адзін бок не быў задаволены вынікамі, і распад бургундскай дзяржавы быў важным фактарам у большасці галоўных войнаў у Заходняй Еўропе больш двух стагоддзяў.

## Спадчына 
Пасля смерці Карла, які не пакінуў сыноў, яго пераемніцай стала 19-летняя дачка Марыя Бургундская. Неўзабаве яго шырокія ўладарствы, знясіленыя войнамі, дэ-факта спынілі існаванне як суверэнная дзяржава, быўшы падзелены паміж Людовікам XI і мужам Марыі, імператарам Максіміліянам I.

Катэгорыя:Герцагі бургундскія
Катэгорыя:Графы геннегаўскі
Катэгорыя:Графы бургундскія
Катэгорыя:Графы фландрыйскія
Катэгорыя:Герцагі брабанцкія
Катэгорыя:Герцагі лімбургскія
Катэгорыя:Герцагі люксембургскія
Катэгорыя:Графы д’Артуа
Катэгорыя:Графы шаралезскія
Катэгорыя:Графы галандскія
Катэгорыя:Графы зеландскія
Катэгорыя:Графы намюрскія
Катэгорыя:Манархі, якія загінулыя ў баі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XV стагоддзя
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Залатога руна
Катэгорыя:Бургундская галіна дынастыі Валуа
Бульвар Мулявіна (Мінск)

**Бульвар Мулявіна** — бульвар у цэнтры Мінска, у Савецкім раёне.

## Апісанне 
Знаходзіцца паміж праспектам Незалежнасці і Залатой Горкай.

На бульвары знаходзіцца Беларуская дзяржаўная філармонія (адрас — праспект Незалежнасці, 50), дзе Уладзімір Мулявін доўгі час працаваў.

## Гісторыя 
Да 1965 года — **Дрэваапрацовачная вуліца**, пасля — **бульвар Луначарскага**. У 2004 годзе быў пераназваны ў гонар Уладзіміра Георгіевіча Мулявіна.
## Ацэнкі перайменавання 
Віталь Маціеўскі, франтмен гурта «Open Space», у 2018 годзе даў такую ацэнку рэбрэндынгу: *«Мне падабаецца, што з’яўляюцца такія назвы. Пара адыходзіць ад савецкіх і рэвалюцыйных назваў. Было б цікава, калі б называлі вуліцы ў гонар вядомых людзей прыжыццёва»*.

## Спасылкі 
* Бульвар Мулявіна на карце Мінска

Катэгорыя:Бульвары Мінска
Катэгорыя:Савецкі раён (Мінск)
Марк Ален

**Марк А́лен** (; нар. , , Паўночная Ірландыя) — прафесійны гулец у снукер з Паўночнай Ірландыі. Пераможца Мастэрс 2018 года і фіналіст чэмпіянату Вялікабрытаніі 2011 года. Былы шосты нумар сусветнага рэйтынгу. Пераможца трох рэйтынгавых турніраў (уваходзіць у топ-25 снукерыстаў у гісторыі па колькасці перамог рэйтынгавага ўзроўню). З 2006 года нязменна ўваходзіць у топ-32, а з 2007 года да сакавіка 2018 года ўваходзіў у топ-16 сусветнага рэйтынгу.

Стаў прафесіяналам у 2003 годзе ва ўзросце 17 гадоў, а ў сезоне 2005/2006 патрапіў у мэйн-тур і дэбютаваў на рэйтынгавым узроўні. У 2007 годзе ўпершыню выйшаў у асноўную стадыю чэмпіянату свету, а з наступнага сезона, 2007/2008, нязменна займае пазіцыю ў топ-32 сусветнага рэйтынгу. У сезоне 2008/2009 ужо патрапіў у топ-16 рэйтынгу і дайшоў да паўфіналу сусветнага першынства — вынік, які з'яўляецца лепшым вынікам Алена на найбуйнейшых снукерных спаборніцтвах. У 2009 годзе выйграў свой першы прафесійны турнір, Цзянсу Класік, а ў сезоне 2011/2012 дайшоў да фіналу чэмпіянату Вялікабрытаніі і выйграў свой першы рэйтынгавы тытул, World Open у Хайкоу. Праз год ён абараніў яго на World Open 2013, атрымаўшы другую перамогу рэйтынгавага ўзроўню і праз месяц падняўшыся на найвышэйшы для сябе радок сусветнага рэйтынгу — шосты. Пасля нядоўгага спаду выдатна пачаў сезон 2014/2015, у якім дайшоў да фіналаў двух першых этапаў еўрапейскага тура PTC, атрымаўшы перамогу на Пол Хантэр Класік, і да фіналаў двух рэйтынгавых турніраў у Кітаі, але ў абодвух саступіў праціўнікам, пасля чаго зноў падняўся на шостае месца ў рэйтынгу. У сезоне 2015/2016 здабыў перамогі на адкрытым чэмпіянаце Балгарыі, які стаў яго пятым нізкарэйтынгавым тытулам, і ў Гранд-фінале PTC, які стаў яго трэцяй перамогай рэйтынгавага ўзроўню, а ў пачатку 2018 года здабыў свой першы тытул Трайной кароны на запрашальным Мастэрс і стаў першым снукерыстам з Паўночнай Ірландыі, які перамог на адным з трох найбуйнейшых спаборніцтваў, з 1987 года.

У агульнай колькасці займаў шостае месца ў сусветным рэйтынгу больш за шэсць месяцаў. Апроч трох рэйтынгавых і двух запрашальных спаборніцтваў выйграў 5 нізкарэйтынгавых турніраў серыі PTC (другое месца ў гісторыі серыі па колькасці перамог пасля Марка Сэлбі). За прафесійную кар'еру аформіў больш за 350 сэнчуры-брэйкаў і ўваходзіць у топ-15 гульцоў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за два мільёны фунтаў, уваходзячы ў топ-25 снукерыстаў у гісторыі па гэтым паказчыку. У 2016 годзе выканаў свой адзіны максімальны брэйк.

## Фіналы турніраў 
### Рэйтынгавыя турніры: 7 (3 перамогі, 4 паразы)

### Нізкарэйтынгавыя турніры: 6 (5 перамог, 1 параза)
### Мастэрс: 1 (1 перамога) 
### Прафесійныя снукерныя турніры: 18 (10 перамог, 8 паразаў) 

## Выступы на прафесійных снукерных турнірах

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на World Snooker 
* Статыстыка Марка Алена на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Паўночнай Ірландыі
Катэгорыя:Пераможцы World Open (снукер)
Казялец едкі

**Казялец е́дкі**, **курыная слепата**, **кураслеп** (*Ranúnculus ácris*) — расліна, адзін з відаў роду Казялец сямейства .

## Назва 
Казялец едкі, гладышнік, курачча слепата, ладышнік, казлы, казялкі, зараза, казелец, казялец лугавы, казлы, курыная сляпата, казялец.

## Апісанне 
thumb|left|Казялец едкі.
Казялец едкі — шматгадовая травяністая расліна, дасягае ў вышыню 30-100 см.

Лісце — ніжняе — доўгачаранковае, даўжынёй 5—10 см, пяцівугольныя, пальчатараздзельнае; верхняе — сядзячае, трохраздзельнае з лінейнымі, зубчастымі долямі.

Плод — шматарэшак.

## Арэал 
Распаўсюджаны ў Беларусі, Украіне, еўрапейскай частцы Расіі, на Каўказе, у Сібіры, на Далёкім Усходзе. У Беларусі сустракаецца паўсюдна.

## Ужыванне 
Меданос.

Ужываецца ў народнай медыцыне для лячэння апёкаў, ран, пры фурункулах, а таксама пры рэўматызме, галаўных болях, сухотах, захворваннях печані. Маззю з кветак са свіным тлушчам шаруюцца пры прастудзе. Водным адварам расліны паліваюць рэчы ад блашчыц і прусаў.

Свежая трава выкарыстоўваецца ў гамеапатыі пры скурных захворваннях, падагры, неўралгіях, пры скурных сухотах.

Махрыстая форма (сорт *Flore pleno*) з буйнымі ярка-жоўтымі кветкамі вырошчваецца як дэкаратыўная садовая расліна.

## Спасылкі 
* *Казялец едкі* ў Энцыклапедыі дэкаратыўных садовых раслін 
* *Казялец едкі* на сайце Экасістэма 

Катэгорыя:Казялец
Катэгорыя:Расліны лугоў
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Ядавітыя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Васілёк сіні

**Васілёк сіні** ці **Валошка** (*Centaurea cyanus*) — від аднагадовых, двухгадовых травяністых лугавых раслін сямейства .

## Паходжанне назвы 
Лацінская назва роду паходзіць ад імя міфічнай істоты кентаўра Хірона, які лічыўся адным з лепшых лекараў. Відавая назва ў перакладзе з лацінскай азначае «сіні», «цёмна-блакітны».

Народныя назвы *валошка, васілёк, васількі, сіноўнік, хабёр, хабэрка*.

## Апісанне 
[thumb|left|Васілёк лугавы. [Батанічная ілюстрацыя К. А. М. Ліндмана з кнігі «*Bilder ur Nordens Flora*» (1917—1926)]]

Сцябло шурпатае, прамое, рабрыстае, вышынёй 15-100 см.

Лісце лінейна-ланцэтнае, ніжняе злёгку лопасцевае, верхняе суцэльнае, пакрытае тонкім пушком. Мёд зелянява-жоўты, з прыемным мігдалёвым пахам і ялкавым прысмакам.

Васількі часта выкарыстоўваюцца ў якасці інгрэдыентаў у некаторых чайных купажах і травяных гарбатах, яго ядомыя кветкі можна выкарыстоўваць, каб дадаць колеру салаце.

Да вынаходніцтва штучных фарбавальнікаў выкарыстоўваўся для фарбавання воўны ў сіні колер.

Зрэдку выкарыстоўваецца ў касметыцы.

Дэкаратыўная расліна. Існуюць гатункі васілька ружовага, фіялетавага, белага, лавандавага і вельмі цёмнага бардовага колеру, які выглядае амаль чорным.

З’яўляецца кармавой раслінай для некаторых насякомых, напрыклад для жукоў віду .

## Васількі ў культуры 
### Сімволіка 
Васілёк лугавы з’яўляецца нацыянальнай кветкай Эстоніі.

Гэта афіцыйная кветка шведскай правінцыі Эстэргётланд.

Таксама васілёк з’яўляецца сімвалам  і .

### У літаратуры 
У фальклоры васількі насілі закаханыя маладыя людзі, калі кветка марнела занадта хутка, гэта ўспрымалася як знак таго, што каханне мужчыны не было ўзаемнае.

## Галерэя 

Image:XN Centaurea cyanus 01.jpg
Image:Detailaufnahme Weizenfeld.jpg
Image:Centaurea cyanus 02 ies.jpg
Image:Chaber na przedwojowskim polu(Aw58).JPG
Image:2002. Stamp of Belarus 0476.jpg

**Валошкі ў выяўленчым мастацтве**

Image:Osipov-Cornflowers-7oci10bw.jpg|Сяргей Осіпаў. Васількі. 1976
Image:Group portrait with cornflowers by Igor Grabar, 1914.jpg|Ігар Грабар. Групавы партрэт з васількамі. 1914

## Ахова і пагрозы 
З-за інтэнсіфікацыі сельскай гаспадаркі і выкарыстання хімічных сродкаў для барацьбы з пустазеллем, падвяргаецца пагрозе знішчэння ў сваім звычайным асяроддзі. Выхадам з гэтага становішча з’яўляецца выкарыстанне валошкі ў якасці дэкаратыўнай расліны.

Пры знішчэнні васілька як пустазелля прымяняюцца такія меры, вапнаванне глеб, якія змяшчаюць шмат перагною, добрай ачыстцы пасяўнога насення, баранаванне ўсходаў пасеяных раслін і праполка іх да паспявання васілька.

## Цікавыя факты 
Васількі былі таксама выкарыстаны ў пахавальным вянку фараона Тутанхамона.

## Літаратура 
* 
* Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». Мн., 1974. 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)

## Спасылкі 
* Василёк синий. Описание и применение. 
* 
* *Centaurea cyanus* L. (Василек синий) // ИАС «ООПТ России»  

Катэгорыя:Васілёк
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Пустазелле
Катэгорыя:Расліны на марках
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Карл VII (кароль Францыі)

**Карл VII Пераможца** (фр. Charles VII le Victorieux; 22 лютага 1403, Парыж — 22 ліпеня 1461, Меюн-сюр-Еўр) — кароль Францыі (абвешчаны ў 1422 годзе, каранаваны ў 1429 годзе) з дынастыі Валуа, пяты сын Карла VI Вар’ята і Ізабелы Баварскай.

## Сям’я і дзеці 
Жонка: (з 18 снежня 1422 года) **Марыя Анжуйская**(1404—1463), дачка Людовіка II Анжуйскага. Яна нарадзіла яму 15 дзяцей:
* **Людовік XI** (3 ліпеня 1423 — 30 жніўня 1483), кароль Францыі з 1461 года
* **Радэгунда** (1425—1444)
* **Жан** (1425—1425)
* **Катарына Французская** (1428 — 30 ліпеня 1446); муж: (з 19 мая 1440 года) '*Карл Адважны|Карл *Адважны*** (10 лістапада 1433 — 5 студзеня 1477), герцаг Бургундыі
* **Жак** (1432—1437)
* **Іаланда** (23 верасня 1434 — 28 жніўня 1478); муж: (з 1447 года) **Амадэй IX, герцаг Савойскі|Амадэй IX** (1 лютага 1435 — 30 сакавіка 1472), герцаг Савойскі і князь П’емонта з 1465 года
* **Жанна** (1435—1482); муж: (з 1447 года) **Жан II *Добры*** (1426 — 1 красавіка 1488), 6-ы герцаг дэ Бурбон з 1456 года
* **Філіп** (4 лютага 1436—1436)
* **Маргарыта** (май 1437—1438)
* **Жанна** (7 верасня 1438 — 26 снежня 1446)
* **Марыя** (7 верасня 1438 — 14 лютага 1439)
* **Жанна** (1440)
* **Марыя** (1441)
* **Мадлен** (1 снежня 1443 — 21 студзеня 1495); муж: (з 7 сакавіка 1461 года) **Гастон дэ Фуа** (1444—1470), віконт дэ Кастэльбон з 1462 года, прынц Віянскі
* **Карл** (26 снежня 1446 — 24 мая 1472), герцаг Берыйскі ў 1461—1465 гадах, герцаг Нармандскі 1465—1469, герцаг Гіеньскі з 1469 года

Пазашлюбная сувязь: Агнэса Сарэль (1421 — 9 лютага 1450):
* **Марыя Маргарыта** (1444—1473)
* **Шарлота** (верасень 1446 — 31 мая 1477)
* **Жанна*' (1448—1467)

## Зноскі 
Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Герцагі Турэньскія
Уайт Уотсан

[thumb|left|Выява гары ў сячэнні, выкананая Уайтам; выстаўлена ў калекцыі [Музей і мастацкая галерэя Дэрбі|Музея і мастацкай галерэі Дэрбі]]
**Уайт Уотсан** () — англійскі геолаг, скульптар, муляр, разьбяр і прадавец мінералаў. Меў зносіны са шматлікімі адукаванымі людзьмі таго часу, быў дасведчаны ў некалькіх мастацкіх і навуковых сферах, што давала яму магчымасць быць адначасова пісьменнікам, паэтам, журналістам, настаўнікам, батанікам, садоўнікам, геолагам і мінералазнаўцам. Вёў дзённікі і кнігі з уласнымі замалёўкамі на тэмы геалогіі, выкапняў і мінералаў, флоры і фаўны. Апублікаваў шэраг невялікіх, але значных навуковых прац у гэтай галіне. У якасці мастака быў першым чынам вядомы сваімі сілуэтнымі карцінамі, як на паперы, так і на мармуры.

## Біяграфія 
Уотсан нарадзіўся ва Уайтлі Вуд Хол (*Whitely Wood Hall*) 10 красавіка 1760 года. Яго бацькам быў Самуэль Уотсан (*Samuel Watson*), маці — Марфа Уайт (*Martha White*). Дзед і прадзед Уотсана (абодвух іх звалі Самуэль Уотсан) былі скульптарамі і мулярамі, якія ўдзельнічалі ў перабудове Чатсуорт-хаўса ў 1687—1706 гады.

Уайт з дзяцінства зацікавіўся камянямі і мінераламі, і стаў збіраць уласную калекцыю з узораў з крамы бацькі. Яго дзядзька, Генры Уотсан (*Henry Watson*), быў разбяром па мармуры ў Бейквелі і Эшфардзе-ан-зе-Уотэр напачатку 1750х, і ў Эшфардзе-ан-зе-Уотэр ён пабудаваў уласную вадзяную мармуровую фабрыку. Шмат у чым менавіта Генры Уотсан наладзіў мясцовы гандаль флюарытам і эшфардскім чорным мармурам, у тым ліку для аздаблення Чартсуорт-Хаўса ў 1779 годзе.

Генры Уотсан памёр у 1786 годзе, і яго бізнес быў прададзены. З гэтага часу важнай часткай дзейнасці Уайта становіцца выраб надмагілляў.

У 1795 годзе Уотсан быў абраны ў члены Месяцавага таварыства.

## Выбраныя публікацыі 
* *Observations on Bakewell*, post-1798
* *A Catalogue of a Collection of Limestones*, 1803
* *A Catalogue of a Collection of Limestones*, 1805
* *A Catalogue of a Collection of Limestones*, 1805
* *A Catalogue of a Collection of Fossils*, 1805
* *A Delineation of the Strata of Derbyshire*, 1811. Republished, 1973. ISBN 0903485060
* A Collection of Poems, 1812 (intended to accompany the 'Delineation' above)
* *A Section of the Strata forming the Surface in the Vicinity of Matlock Bath in Derbyshire*, 1813
* *On Entrochal Marble*, one-page pamphlet, 1826
* *A Theory on the Formation of Mineral Veins*, one-page pamphlet, 1827
* *A Description of Slickensides*, one-page pamphlet, 1829
* *Observations on Prismatic Gritstone*, one-page pamphlet, 1833

Катэгорыя:Постаці брытанскай скульптары
Ізабела Баварская

**Ізабела Баварская** (*Лізавета Баварская*, *Ізабо*; ; ; каля 1370, Мюнхен — , ) — каралева Францыі, жонка Карла VI Вар’ята, з 1403 перыядычна кіравала дзяржавай.

## Праўленне 
Пасля таго як Карл VI стаў пакутаваць ад прыступаў вар’яцтва і ўлада, фактычна, перайшла да каралевы, яна аказалася няздольнай праводзіць цвёрдую палітычную лінію і кідалася ад адной прыдворнай групоўкі да іншай. Ізабела была вельмі непапулярная ў народзе, асабліва з-за сваёй марнатраўнасці. У 1420 годзе яна падпісала ў Труа дагавор з англічанамі, прызнаўшы спадчыннікам французскай кароны англійскага караля Генрыха V. У мастацкай літаратуры мае ўстойлівую рэпутацыю распуснай кабеты, хоць сучасныя даследчыкі лічаць, што шмат у чым такая рэпутацыя магла быць вынікам прапаганды.

## Дзеці 
* **сыны:** Карл, Карл, Людовік, Жан, Карл VII, Філіп
* **дочкі:** Жанна, Ізабела, Жанна, Марыя, Мішэль, Кацярына

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1370-я гады
Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Постаці Стагадовай вайны
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Джон Мэйв

**Джон Мэйв** () — брытанскі мінералог, вядомы за свае практычныя распрацоўкі ў гэтай дысцыпліне.

Мэйв нарадзіўся ў Дэрбі ў 1764 годзе. Яго маці памерла, калі яму было 10 гадоў, і яго гадавала другая жонка бацькі, Фрэнсіс (народжаная Бэйгтан, *Francis Beigton*). У раннія гады ён каля 15 лёт правёў у моры, у 1790 годзе стаў капітанам гандлёвага судна Трэнт (*Trent*), які вёў гандаль з Санкт-Пецярбургам.

У 1793 годзе Мэйв паступіў у вучнёўства да дэрбскага муляра Рычарда Браўна (*Richard Brown*, 1736—1816), і жаніўся на яго дачцэ Сары 1 лістапада 1794 года.

У канцы стагоддзя Джон Мэйв здзейсніў вандраванне па большасці шахт Англіі і Шатландыі, калекцыяніруючы мінералы для кабінета караля Іспаніі. У 1800 годзе ён стаў уладальнікам крамы каралеўскіх музеяў у Матлак Баце, з-за якой яму прыйшлося ўступіць у спрэчку з Томасам Пірсанам наконт бліжэйшых шахт.
thumb|Ілюстрацыі да трэцяга выдання 1821 года *Familiar Lessons on Mineralogy and Geology*
У жніўні 1804 года ён пачаў «вандраванне пра камерцыйны эксперымент» у Рыа-дэ-ла-Плата, аплачанае партугальскім рэгентам. Яго мэтай было ацаніць кошт золатаздабыўнай і алмазнай прамысловасці, якія маглі б аздаравіць эканоміку Бразіліі. Мэйв дасягнуў Кадыса калі пачалася вайна паміж Англіяй і Іспаніяй, і ён быў заблакіраваны ў горадзе, дзе захварэў і ледзь не памёр. У сакавіку 1805 года ён адплыў з Кадыса ў Мантэвідэа, дзе па прыбыцці быў пасаджаны ў турму як англійскі шпіён. Яго неўзабаве выкупілі на свабоду, але быў інтэрнараваны аж да захопу Мантэвідэа Уільямам Берэсфордам у 1806 годзе.Ён суправаджаў экспедыцыю Джона Уайтлока ў Буэнас-Айрэс, і па вяртанні ў Мантэвідэа купіў шхуну і адплыў у Бразілію, заходзячы ў розныя порты па шляху, уключаючы востраў святой Катарыны. У Бразіліі ён быў добра прыняты прынцам-рэгентам, якія даў яму дазвол на наведванне алмазных капалень Мінас Герас і іншых у 1809-10 гадах, і таксама даў яму доступ да дзяржаўных архіваў.

## Працы 
Асноўная праца Мэйва прысвечана яго вандраванню ў Паўднёвую Амерыку: *Travels in the Interior of Brazil*, London, 1812; Philadelphia, 1816; 2nd edition, 1823..

Катэгорыя:Мінералогі Вялікабрытаніі
Хільдэбранд I

**Хільдэбранд I** (, каля 690 — каля 751) — граф у Бургундыі, сеньёр Перасі і Бажы (у Шарале), герцаг Праванса ў 737-739, малодшы сын Піпіна Герыстальскага і Альпаіды, брат Карла Мартэла, родапачынальнік рода Нібелунгаў (Нібелунгідаў).

Дапамагаў брату ў барацьбе з арабамі ў Правансе, удзельнічаў у асадзе Авіньёна ў 737-738. Пасля дапамагаў свайму пляменніку Піпіну Кароткаму ў заваяванні Бургундыі.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нібелунгі
Катэгорыя:Сеньёры Перэсі
Катэгорыя:Сеньёры Бажы
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VIII стагоддзя
Катэгорыя:Постаці французскай гісторыі
Джордж Хальцэндорф

thumb|left|*Beckett Street* (Бэкет-стрыт), накід Хальцэндорфа, які паказвае Музей і мастацкую галерэю Дэрбі прыкладна ў 1882 годзе
Граф **Джордж Хальцэндорф** (, 1880-1944) - саксонскі мастак-спецыяліст па краявідам, статуэткі і путто, які эміграваў у Англію з-за франка-прускай вайны.

Джордж працаваў на Royal Crown Derby, дзе маляваў накіды, якія паказваюць віды Дэрбішыра (для наступнага пераносу на фарфор).

Яго галоўнай працай стала ўпрыгожванне «Гладстонского дэсертнага сервіза» (*Gladstone Dessert Service*), прэзентаванага ''Working Men's Club and Institute Union'' прэм'ер-міністру Вялікабрытаніі Ўільяму Гладстоўну ў 1883 годзе. Адзіны захаваўся акварэльны накід Хальцэндорфа для гэтага сервіза (1882 год) адлюстроўвае Бэкет-стрыт з Музеем і мастацкай галерэяй Дэрбі.

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Марыя Бургундская

**Марыя Бургундская** (, 13 лютага 1457 - 27 сакавіка 1482) - з 1477 герцагіня Бургундыі, Эно і Намюра, графіня Галандыі, адзіная дачка і спадчынніца герцага Бургундыі Карла Смелага.
Карл VI Валуа

**Карл VI Вар’ят**, афіцыйная мянушка **Каханы** (; (3 снежня 1368 — 21 кастрычніка 1422) — кароль Францыі з 1380 г., з дынастыі Валуа. Сын і пераемнік Карла V Мудрага.

## Біяграфія 
Праўленне псіхічнахворага Карла VI было адзначана жорсткай барацьбой паміж тагачаснымі феадальнымі групоўкамі: бургундцамі і арманьякамі. У красавіку 1392 года кароль захварэў на працяглую ліхаманку, якая пазней перайшла ў прыступы вар’яцтва. Пасля гэтай ліхаманкі кароль час ад часу пакутаваў ад хваравітай раздражняльнасці і нерваваўся ад любога гучнага або рэзкага гуку, але даволі хутка супакойваўся. Але ў ліпені 1392 года ў яго здарыўся першы прыступ вар’яцтва, падчас якога ён забіў мячом свайго пажа, аднаго са сваіх прыслужнікаў, параніў яшчэ трох рыцараў і кінуўся на роднага брата, якому пашанцавала ўцячы. Толькі праз гадзіну кароль быў раззброены і абезрухомлены. У далейшым прыступы пачашчаліся, працягваліся ад 3 да 9 месяцаў і чаргаваліся з трох-пяцімесячнымі перыядамі нармальнага жыцця. Цалкам магчыма, што гэта быў невылечны абсцэс або пухліна або кіста мозгу. Таксама не выключана, што гэта было спадчыннае псіхічнае расстройства (якім пакутавала яго маці), або нават атручэнне рожкамі, якія перыядычна давалі яму людзі, падкупленыя яго братам, герцагам Арлеанскім, які хацеў захапіць французскі трон. Усяго кароль перанёс ад 44 да 52 такіх прыступаў вар’яцтва.

Падчас Стагадовай вайны ў 1418 годзе ён быў захоплены бургундцамі, саюзнікамі англічан. Яго 15-гадовы сын (які пасля смерці бацькі стаў каралём Карлам VII) абвясціў сябе рэгентам караля. Але Карл VI, знаходзячыся ў палоне, падпісаў у 1420 годзе з англічанамі Труаскі дагавор, паводле якога англійскі кароль Генрых V, які стаў мужам яго дачкі Кацярыны, стаў яго рэгентам. Будучы сын ад шлюбу Генрыха V і Кацярыны павінен быў стаць спадчыннікам у абыход дафіна Карла. Гэтым планам аб’яднання двух еўрапейскіх карон не наканавана было спраўдзіцца толькі дзякуючы раптоўнай смерці Генрыха V і наступнай смерці Карла VI.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралі французскія
Томас і Ганна Бароу

**«Томас Бароу» і «Ганна Бароу»** () — дзве карціны английскага мастака Джозэфа Райта 1762—1763 гадоў.

Томас Бароу быў старэйшым сынам Ісака і Хонор Бароу, народжаным 3 чэрвеня 1709 г. Яго бацька, які жыў у Кастлфілде, вельмі буйным загарадным доме, двойчы быў мэрам Дэрбі — у 1730 і ў 1742 гадах. Бароу увайшоў у Грэйс Ін ў 1727 годзе. Праз год пасля таго, як Карл Эдуард Сцюарт прыязджаў у Дэрбі, у 1746 годзе, Бароу стаў гарадскім клеркам (гэтую пасаду ён займаў да самой смерці).

У 1757 ён ажаніўся з Ганнай Аўлт (Anne Ault), дачкой Джона Аўлта Лафбаргскага, і ўступіў у карыстанне землямі, 4000 фунтаў стэрлінгаў і ва ўпраўленне Літчэрчам і суполкай святога Пятра (абшчына святога Пятра цяпер у цэнтры Дэрбі). Джозэф Райт намаляваў партрэты абодвух; зараз яны захоўваюцца ў калекцыі Музея і мастацкай галерэі Дэрбі разам з ананімнай карцінай, на якой намаляваны іх маёнтак Кастлфілд (Castlefields). Партрэты былі намаляваныя ў 1762—1763 гадах і маюць памеры 40 на 50 цаляў.

Бароу памёр 6 жніўня 1786 года, Ганна памерла ў 1801 годзе. У пары быў сын Томас, які змяніў напісанне прозвішча з *Borrow* на *Borough*.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Карціны Джозефа Райта
Уільям Дзьюсбэры

**Уiльям Дзьюсбэры** (;  — ) — спецыяліст па працы з эмаллю і брытанскі прадпрымальнік XVIII стагоддзя, заснавальнік Royal Crown Derby і ўладальнік парцалянавых фабрык каля Боў, Чэлсі, Дэрбі і Лонгтан Хола.

## Біяграфія 
Уiльям Дзьюсбэры нарадзіўся 7 верасня 1725 года. Таксама сваім вопытам дзяліўся мясцовы ганчар Андрэ Планшэ. У 1789 годзе, пасля банкруцтва Хіта, ён узяў бізнес цалкам на сябе. Памёр у лістападзе 1786, перадаўшы фабрыку ў спадчыну свайму сыну, Уільяму Дзьюсбэры II.

Уiльям Дзьюсбэры быў членам Філасофскага таварыства Дэрбі.

Прадукцыя кампаніі Royal Crown Derby, заснаванай Дзьюсбэры, выстаўлена ў шэрагу музеяў — такіх, як Музей Вікторыі і Альберта і Музей і мастацкая галерэя Дэрбі.

Катэгорыя:Прадпрымальнікі Вялікабрытаніі
Альфрэд Джон Кін

thumb|left|Пажар на шаўковай фабрыцы Дэрбі 1910
**Альфрэд Джон Кін** (, 1864—1930) — брытанскі мастак-акварэліст, які працаваў у Дэрбі.

Альфрэд быў чацвёртым сынам фатографа Рычарда Кіна (*Richard Keene*), якіў выдаваў Derby Telegraph, братам акварэліста Уільяма Какстона Кіна (*William Caxton Keene*) і фатографа Чарльза Бароў Кіна (*Charles Barrow Keene*). З 1878 па 1895 гады ён вучыўся ў Мастацкай школе Дэрбі.

Разам з Чарльзам Альфрэд вёў сямейны бізнес пасля смерці бацькі. У 1887 годзе ён стаў заснавальнікам «Клуба замалёвак» (Derby Sketching Club).

Малюнкі Кіна калекцыянаваў Альфрэд Гудзі (*Alfred E. Goodey*), які купіў іх 77 штук. У 1936 годзе Гудзі перадаў сваю калекцыю Музею і мастацкай галерэі Дэрбі.

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Эрнст Эліс Кларк

thumb|left|Грын-стрыт, Дэрбі
**Эрнст Эліс Кларк** (, 1869? — 1932) — народжаны ў Дэрбі мастак, які стаў мастаком у Royal Crown Derby. Тры яго карціны захоўваюцца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Біяграфія 
Кларк нарадзіўся ў Дэрбі, і пасля навучання маляванню ў вячэрніх класах стаў працаваць на Royal Crown Derby, і дарос да мастацкага інструктара, а затым Майстры мастацтваў у Дэрбскім каледжы мастацтваў. Ён выйграў мноства прызоў за мастацкія работы, у тым лікутытул Нацыянальнага сярэбранага медаліста ў арнаменце і дызайне (*National Silver Medallist in Ornament and Design*). У свае сорак ён служыў у Каралеўскай палявой артылерыі падчас Першай сусветнай вайны. Яго адзіная кніга — дапаможнік для яго вучняў аб дызайне, заснаваным на раслінных формах. У кнізе ён паказвае варыянты, але ўстрымліваецца ад указанняў на тое, як іх дасягнуць. Кларк сказаў: «… немагчыма занадта часта заклікаць студэнтаў да адзіна правільнага шляху для іх, каб зрабіць іх уласныя даследаванні ідучымі ад прыроды».

Тры яго карціны знаходзяцца ў Музеі і мастацкай галерэі пасля таго, як яны былі падораны Альфрэдам Эдуардам Гудзі. Карціна, якая паказвае Грын-стрыт, напісаная за тры года да пабудовы іпадрома.

Кларк памёр ва ўзросце 63 гадоў у Дэрбі ў 1932 годзе, і яго працы выйшлі ў грамадскі набытак у 2002 годзе.

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Уільям Мандзі

**Уільям Мандзі** (, 14 Верасня 1801 г. — 20 красавіка 1877) — член парламента ад Дэрбі, сын Фрэнсіса Мандзі. Сусветны суддзя, парламентарый і, у 1844 годзе, шэрыф графства Дэрбішыр.

## Біяграфія 
Уільям Мандзі быў сынам Фрэнсіса Мандзі, члена парламента ад горада Дэрбі. Яго сястра, Канстанцыя, была замужам за фатографам Уільямам Генры Фокс Тальботом.

Яго сястра, Лаўра, памерла 1 верасня 1842 года. У 1856 г. ён быў дырэктарам Музея і мастацкай галерэі Дэрбі. Калекцыйныя збору музея раслі і ў 1856 г. было прапанаваў ўпершыню выставіць іх для гараджан, але прапанова была адпрэчана.

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Уільям Джон Кофі

thumb|left|Бюст Эразма Дарвіна аўтарства Кофі
**Уільям Джон Кофі** (, 1774—1846) — брытанскі мастак і скульптар, які працаваў з гіпсам, фарфорам і тэракотай. У пачатку кар'еры працаваў мадэльерам на фабрыцы кітайскага фарфору Дасбэры, канец жыцця правёў у Амерыцы.

За час працы ў Дэрбі Уільям зрабіў бюсты шэрагу мясцовых саноўнікаў і гістарычных фігур, у тым ліку бюст Эразма Дарвіна, сёння выстаўлены ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі. Уільям эміграваў у Нью-Ёрк у 1816 годзе, дзе ён стаў вядомы як скульптар, які стварыў скульптуры Томаса Джэферсана і Джэймса Мэдысана. Акрамя таго, ён зрабіў гіпсавыя молдынгі для хаты Джэферсана і для Віргінскага ўніверсітэта.

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Рональд Поўп

]]
**Рональд Поўп** (, 1920—1997, дзе распрацоўваліся рухавікі для самалётаў. У працэсе ён атрымаў навыкі зваркі і пайкі, пазней выкарыстаныя ў мастацкай дзейнасці.

Пасля вайны ён паехаў у Лондан вывучаць скульптуру ў школе прыгожых мастацтваў Слейд, а затым вывучаў кераміку ў Вулвічы.

Поўп жыў і працаваў мастаком у Мельбурне ў Дэрбішыре.

У 2008 годзе ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі праходзіла персанальная выстаўка Рональда Поўпа пад назвай «Ronald Pope — Sculpture from the Museums' Collection».

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Фландрыя

**Фла́ндрыя** (, МФА: ; , прыметнік — **фламандскі**, этнахаронім — **фламандцы**):

* **Фламандскі рэгіён** (**Фландрыя**) — адзін з трох рэгіёнаў Бельгіі.

* **Фламандская супольнасць** () — адна з трох моўных супольнасцяў сучаснай Бельгіі, уключае жыхароў Фламандскага рэгіёна і нідэрландамоўных жыхароў Бруселя.

* **Фландрыя** (862—1385 гады) — сярэднявечнае графства.
* **Фландрыя** — гістарычная вобласць на паўночным захадзе Еўропы (на тэрыторыі сучасных Францыі, Бельгіі і Нідэрландаў), тэрыторыя былога графства Фландрыі, складаецца з наступных частак:
** заходнія правінцыі Фламандскага рэгіёна Бельгіі:
*** **Заходняя Фландрыя**.
*** **Усходняя Фландрыя**.
** **Зеландская Фландрыя** ()  — паўднёвая частка правінцыі Зеландыя на паўднёвым захадзе сучасных Нідэрландаў;
** **Французская Фландрыя** (, ) — гістарычны (не адміністрацыйны) рэгіён на поўначы Францыі, частка былога графства Фландрыя, якая адышла да Францыі. Складае частку рэгіёна Нор-Па-дэ-Кале.

* **«Фландрыя»** () — французскі фільм 2006 года.
Томас Сміт

[thumb|left|Карціна Томаса Сміта са збору [Музей і мастацкая галерэя Дэрбі|Музея і мастацкай галерэі Дэрбі]]
**Томас Сміт** (, — 1767) — мастак-пейзажыст і бацька Джона Рафаэля Сміта з Дэрбі. Намаляваў мноства пейзажаў, у тым ліку гістарычныя будынкі накшталт Чатсуорт-хаўс і пейзажы Азёрнага края.

Карціна Томаса Сміта «Вялізны пейзаж з кампаніяй паляўнічых» () была прададзеная за 67 000 долараў на аўкцыёне ў Саўтбі. Ён намаляваў гэтую карціну ў 1751 годзе, за год да нараджэння свайго сына і за шаснаццаць гадоў да сваёй смерці.

## Спасылкі 
* Sketch by famous Derby artist sparks a mystery  (Bygone Derbyshire)
* Works by Thomas Smith (Government Art Collection)

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Альфрэд Эдуард Гудзі

**Альфрэд Эдуард Гудзі** (, 1878—1945) — калекцыянер карцін і фатаграфій, філантроп, звязаны з горадам Дэрбі.

Яго бацькамі былі Уільям Генры (*William Henry*) і Рода Гудзі (*Rhoda Goodey*); ён нарадзіўся ў Дэрбі ў 1878 годзе. Вучыўся дома і ў школе Уітварт (*Whitworth School*) да паступлення ў Школу мастацтваў Дэрбі. Пачаў калекцыянаваць акварэлі, карціны маслам, фатаграфіі і адбіткі ў 1886 годзе. Ён нават выдаваў заказы мастакам маляваць віды Дэрбі, імкнучыся захаваць аблічча таго, што можа змяніцца або быць разбурана.

Яго цікавасць да мастацтва прывёў яго да прэзідэнцтва ў Derby Sketching Club. Акрамя таго, ён завяшчаў музею 13000 фунтаў стэрлінгаў на пашырэнне. Калекцыя Гудзі, якая выстаўляецца ў музеі, змяшчае карціны Альфрэда Джона Кіна, Гаральда Грыслі, Рычарда Кіна, і іншых. Карціны з яго калекцыі былі надрукаваныя гарадскім саветам Дэрбі ў кнізе «Goodey's Derby».

Катэгорыя:Мастакі Англіі
Сцяг Валоніі

**Сцяг Валоніі** ці *бравы певень* () ці *Валонскі Певень* () — сімвал Валоніі і Французскай супольнасці Бельгіі. Сцяг уяўляе сабою выяву чырвонага пеўня з паднятай правай нагой і закрытай дзюбай на жоўтым фоне. Певень глядзіць у дрэўкавы край. Колеры ідэнтычныя са сцягам горада Льежа. Таксама сцяг выкарыстоўваецца Валонскім Рухам.

## Стварэнне сцяга 
Сцяг быў створаны ў 1913 годзе мастаком П'ерам Паўлусам.

## Афіцыйнае прыняцце 
3 ліпеня 1991 года Французская супольнасць прыняла сцяг Валоніі ў якасці іх афіцыйнага сімвала.

15 ліпеня 1998 года рэгіён зацвердзіў сцяг у якасці афіцыйнага сімвала Валоніі.

## Спасылкі 
* Арыгінал сцяга Валоніі.
* Notice on the Walloon Flag Анлайн Энцыклапедыя Валонскага Руху.
* Афіцыйны сцяг Французскай супольнасці Бельгіі.
* Гімн і сцяг на афіцыйным сайце Парламента Валоніі.

Сцяг
Фландрыя (гістарычная вобласць)

thumb|240px|Карта Фландрыі 1609 года
**Фла́ндрыя** (, , ) — гістарычная вобласць на тэрыторыі сучасных Францыі, Бельгіі і Нідэрландаў. Насельніцтва Фландрыі складаюць галоўным чынам фламандцы.

З другой паловы IX стагоддзя Фландрыя знаходзілася ў залежнасці ад Францыі. У XII—XV стагоддзях уваходзіла ў лік рэгіёнаў Еўропы з найбольш развітай эканомікай, у сувязі з чым там рана ўзніклі і развіліся сярэднявечныя гарады, у якіх вялікі ўплыў мелі цэхавыя аб'яднанні гарадскіх рамеснікаў. Сярод гарадоў Фландрыі найбольшае значэнне мелі Гент, Іпр і Бругэ, у якіх развівалася вытворчасць сукна.

Напачатку XIV стагоддзя Фландрыя была акупавана Францыяй. У 1384 годзе Фландрыя стала часткай уладанняў герцагаў Бургундскіх, у 1477 годзе ўвайшла ў склад уладанняў Габсбургаў, у 1556 годзе — у склад уладанняў іспанскай кароны.

У наш час большая частка тэрыторыі гістарычнай Фландрыі ўваходзіць у склад Бельгіі, складаючы правінцыі Заходняя Фландрыя і Усходняя Фландрыя), невялікая частка — у састаў Францыі (частка тэрыторыі дэпартамента Нор), частка — у састаў Нідэрландаў.

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Еўропы
Катэгорыя:Гісторыя Бельгіі
Судзімонт Доргевіч

**Судзімонт Доргевіч** (1390-я — пасля 1440. Схема паводле гіпотэзы Сямковіча пададзена ніжэй.

У кожным разе, імаверна, Судзімонт быў стрыечным братам Радзівіла Осцікавіча. Так, 15 жніўня 1434 года Судзімонт атрымаў сёлы Хожава, Палачаны, Лучаны і двор над ракой Качутай (Лучаны і рака Качута не лакалізаваны). Таксама яму належала Талятава каля Крэва. У 1440-х гадах атрымаў таксама 22 сялянскія службы («человеков») са складу Аболецкай воласці.

На дакуменце 1434 года захавалася пячатка Судзімонта з яго кляйном (геральдычным знакам).

У шлюбе з невядомай на імя і паходжанне жонкай, меў трох сыноў — Алехну, Мікалая Кміту і Івашку (Яна), яны карысталіся гербам «Трубы».

## Памяць 
]]
У 1998 годзе Смалявічам, упершыню згаданым каля 1448 года як уладанне Доргевіча, нададзены герб, у правым чырвоным полі якога выяўлены срэбны знак Судзімонта.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Antoniewicz M.* Protoplaści książąt Radziwiłłów. Dzieje mitu i meandry historiografii. — Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2011. ISBN 978-83-7181-641-3. — S. 125—127; 
* *Korczak Lidia*. Sudymunt Dorgiewicz h. własnego // PSB. T. XLV/3. Warszawa; Kraków, 2008. S. 353—354.
* *Petrauskas R.* Lietuvos diduomenė XIV a. pabaigoje — XV a. — Aidai. ISBN 9955-445-67-X; 
* *Насевіч В. Л.* Генеалагічныя табліцы старадаўніх княжацкіх і магнацкіх беларускіх родаў. — : БелЭн, 1993.
* *Насевіч В. Л.* Лукомль і Лукомльская воласць // Гістарычна-археалагічны зборнік. — № 4. — , 1994. — С. 161—186.
* *Полехов Сергей.* Наследники Витовта. Династическая война в Великом княжестве Литовском в 30-е годы XV века. М.: Индрик, 2015. 711 с., ил.
* У складзе Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Смалявіцкага раёна і горада Жодзіна. — : БЕЛТА, 2000.

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Старосты крэўскія
Катэгорыя:Прыхільнікі Жыгімонта Кейстутавіча
Катэгорыя:Судзімонтавічы
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Хенсанскі выцесаны човен

thumb|Човен у экспазіцыі музея
**Хенсанскі выцесаны човен** — човен бронзавага веку, знойдзены ў кар'ерах жвіру ў Шардлаве ў Дэрбішыры. Захоўваецца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі.

Човен быў адкрыты паўднёвей Дэрбі ў 1998 годзе. Ён захаваўся амаль цалкам, за выключэннем нязначных пашкоджанняў ад каменяломных машын. Човен быў датаваны 3500 годам да н. э. Яго маса была настолькі вялікая, што човен прыйшлося разрэзаць на невялікія часткі, каб мець магчымасць транспартаваць. Большую частку масы склала вільгаць, якая захавала дрэва ад гніення. У «York Archaeological Trust» на працягу 18 месяцаў дрэва было вытрымана ў растворы поліэтыленгліколю, які ўмацаваў матэрыял.

Цікава, што човен быў напоўнены грузам пясчаніку, які здабываўся ў Каралеўскай шахце непадалёк. Меркавана камень прызначаўся для ўмацавання дамбы каля ракі Трэнт.

	

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Пінкстанскі фарфор

thumb
**Пінкстанскі фарфор** () — парцалянавыя вырабы, зробленыя Джонам Коўкам і Уільямам Білінгслі ў Пінкстане, Дэрбішыр, Англія.

## Гісторыя 
Пінкстанскі фарфор засноўваўся на арэндаваных землях трэцяга сына Д'Эвеса Коўка, які вёў бізнес сумесна з мастаком па фарфоры Уільямам Білінгслі, вядомым якасцю сваіх парцалянавых малюнкаў. Білінгслі, аднак, быў зацікаўлены перш за ўсё ва ўдасканаленні рэцэпту фарфору, які, як мяркуецца, ён атрымаў ад Захара Бормана (*Zachariah Boreman*). Білінгслі нарэшце пакінуў справу і заснаваў дэкаратыўную краму ў Менсфілдзе, у якой займаўся ўпрыгожваннем фарфоравай керамікі. Джон Коўк працягваў бізнес з 1799 па 1806 гады, нават узяўшы ў партнёры Генры Бэнкса з 1801 па 1802 гады.

Коўк ажаніўся з Сюзанай Уілмат (*Susanna Wilmot*) у красавіку 1806, і хоць фарфоравы бізнес працягваўся пад кіраўніцтвам Джона Катса, былым менеджарам па дэкарацыях да 1813, Коўк засяродзіўся на сваіх вугальных капальнях у Пінкстане і перанёс свой сямейны маёнтак у Дэбдэйл Хол.

Праілюстрыраваны чайнік быў выраблены Пінкстанскай фабрыкай, малюнак на ім адлюстроўвае Брукхіл Хол, які быў домам для Джона Коўка. Гэтая праца з'яўляецца часткай калекцыі Пінкстанскага фарфору ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі.

Катэгорыя:Музей і мастацкая галерэя Дэрбі
Французская супольнасць Бельгіі

[right|thumb|200px|[Сцяг Валоніі|Сцяг французскай супольнасці]]
right|thumb|200px|Французская супольнасць на карце Бельгіі

**Французская супольнасць Бельгіі** () — адна з трох моўных супольнасцей Бельгіі (нароўні з фламандскай і нямецкамоўнай).

## Назва 
Афіцыйная назва супольнасці выклікае мноства нараканняў, бо яна не цалкам адпавядае сутнасці: цяперашняя назва літаральна хутчэй значыць «супольнасць французаў, якія жывуць у Бельгіі». Больш правільнай назвай была б «Франкамоўная супольнасць».

Сам урад супольнасці часцей заве яе «Супольнасць Валоніі і Бруселя» (), аднак гэта назва не зафіксавана ў заканадаўстве і таксама не зусім адпавядае рэчаіснасці, бо на тэрыторыі Валоніі размешчаны нямецкамоўны рэгіён, на які паўнамоцтвы Французскай супольнасці не распаўсюджваюцца, а на тэрыторыі Бруселя, акрамя Французскай, дзейнічае таксама Фламандская супольнасць.

## Паўнамоцтвы 
Супольнасць мае наступныя паўнамоцтвы:
* адукацыя (за выключэннем прысваення навуковых ступеней),
* культура і моўныя пытанні,
* франкамоўнае тэле- і радыёвяшчанне,
* спорт,
* ахова здароўя,
* маладзёжная палітыка.

Тэрытарыяльна да Французскай супольнасці адносіцца Валонія (за выключэннем нямецкамоўных раёнаў) і Брусельскі сталічны рэгіён. У той жа час на тэрыторыі Бруселя паўнамоцтвы Французскай супольнасці распаўсюджваюцца толькі на франкамоўныя ўстановы, а нідэрландскамоўныя ўстановы з'яўляюцца зонай адказнасці Фламандскай (нідэрландскамоўнай) супольнасці.

## Урад і парламент 
Французская супольнасць незалежна ад Валонскай акругі (у адрозненне ад Фламандскай супольнасці, якая аб'яднана з Фламандскай акругай). Французская супольнасць мае свой парламент (), які складаецца з 94 дэпутатаў. Дэпутаты парламента супольнасці не абіраюцца спецыяльна; імі па сумяшчальніцтве з'яўляюцца ўсё 75 дэпутатаў парламента Валоніі і 19 (з 72) франкамоўных членаў парламента Брусельскага сталічнага рэгіёна.

Супольнасць таксама мае свой урад.

Катэгорыя:Моўныя супольнасці Бельгіі
Катэгорыя:Французская мова
Васілёк лугавы

**Васілёк лугавы** (*Centaurea jacea*) — від шматгадовых палявых пустазельных травяністых раслін сямейства .

## Паходжанне назвы 
Лацінская назва роду паходзіць ад імя міфічнага істоты кентаўра Хірона, які лічыўся адным з лепшых лекараў. Відавая назва ў перакладзе з лацінскай азначае «сіні», «цёмна-блакітны».

Народныя назвы: валошка, раннік, цвяклоў лясная, васілёк, шапашнік, бабоўнік, мядзвежыя галоўкі.

## Апісанне 
250px|thumb|left|Батанічная ілюстрацыя

Васілёк лугавы — шматгадовая травяністая расліна з роду , вышынёй звычайна каля метра.

Прамастаячыя, дужыя, шурпатыя навобмацак пабегі ў верхняй частцы разгалінаваныя, заканчваюцца адзінкавымі кошыкамі. Лісце — падоўжанае, сіваватае ад пуху, якім пакрыта.

Нераскрыты кошык уяўляе сабой жаўтлявы, гладзенькі шарык. Квітнее на працягу ўсяго лета, з чэрвеня да верасня

Марфалагічна вельмі зменлівы від.

Кветкі васілька лугавога ўяўляюць сабой лілова-ружовыя, радзей белыя суквецці-кошыкі, якія змяшчаюцца на канцы сцябла па 1 ці па 2. На тэрыторыі былога СССР расце ў еўрапейскай частцы, у Крыму і на Каўказе. У Беларусі сустракаецца паўсюдна.

Расце на лугах, лясных узлесках і па абочынах дарог.

## Хімічны склад 
Утрымлівае дубільныя рэчывы, цэнтаўрын (ксантагліказід)

## Значэнне і ўжыванне 
Васількі — добрыя меданосы.

Выкарыстоўваецца ў народнай медыцыне, валодае мачагонным, жоўцегонным, супрацьзапаленчым, абязбольвальным дзеяннем.

Водны настой травы ўжываюць пры вадзянцы, жаўтусе, затрымкі менструацый, настой каранёў — як звязальны сродак пры дыярэях.

З лісця атрымліваюць жоўтую фарбу.

## Галерэя 

Image:Centaurée jacée.JPG|Васілёк лугавы у Беларусі
Image:Centaurea jacea 20060719 003.jpg
Image:Centaurea jacea06.jpg
Image:Centaurea jacea01.jpg

## Галерэя фота пылку пад мікраскопам 

Centaurea jacea (zoom4 16-08-25 1).png|Васілёк лугавы. Пылок. Павелічэнне ў 4 разы
Centaurea jacea (zoom10 16-08-25 1).png|Васілёк лугавы. Пылок. Павелічэнне ў 10 разоў
Centaurea jacea zoom40 16-08-25 1.png|Васілёк лугавы. Пылок. Павелічэнне ў 40 разоў
Centaurea jacea zoom60 16-08-25 1.png|Васілёк лугавы. Пылок. Павелічэнне ў 60 разоў

## Літаратура 
* Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». Мн., 1974. 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)

## Спасылкі 
* Василёк луговой. Описание и применение 

Катэгорыя:Васілёк
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Травы
Рыгор Арцюшэнка

**Рыгор Арцюшэнка** (,  — , Саўт-Рывер, Нью-Джэрсі, ЗША) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч у ЗША.

## Біяграфія 
Бацька быў рэпрэсіраваны савецкай уладай. З 1943 года сям’я на эміграцыі. Пасля вайны — у беларускім лагеры ў Ватэштэце, браў удзел у беларускім скаўтынгу, прафесійна займаўся валейболам, быў адным з галоўных ігракоў беларускай каманды «Нёман».

З 1949 года у ЗША. Жыў у Саўт-Рыверы, браў удзел у моладзевым руху: актывіст Аб’яднання беларуска-амерыканскай моладзі (у 1953—1956 гадах старшыня Саўт-Рыверскага аддзела АБАМ), адрадзіў у Саўт-Рыверы беларускую валейбольную дружыну «Нёман». У 1970—1980-я гадах належаў да Беларускага кангрэсавага камітэта Амерыкі, член урада (управы). Браў актыўны ўдзел у жыцці парафіі Св. Ефрасінні Полацкай, цягам 12 гадоў узначальваў карпарацыю «Белер-Мінск». Разам з жонкай Соняй шмат зрабіў для дапамогі дзецям — ахвярам чарнобыльскай катастрофы. Пахаваны на могілках Беларускай праваслаўнай царквы Св. Ефрасінні Полацкай.

## Літаратура 
* Гардзіенка, А. Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА) / Алег Гардзіенка. — Смаленск: [б.в.], 2009. — 428 с., [12] с. іл. — (БІНІМ; Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 16). — С. 395.
* Сенька, М. С.п. Грыгоры Арцюшэнка (1928—2004) // Беларуская думка. — 2004. — № 53. — С. 58.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Саўт-Рыверы
Цюльпан лясны

**Цюльпан лясны, гарду́к** (*Tulipa sylvestris*) — кветкавая расліна роду  сямейства.

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая цыбульная расліна з прамым голым тонкім сцяблом вышынёй 30—40 см і 2-4 адхіленымі ад яго лістамі. Лісце вузкае, жалабатае, бліскучае, даўжынёй да 20—25 см. Кветкі званочкавыя, ярка-жоўтыя, са слабым прыемным пахам, адзіночныя (рэдка па 2 на канцах сцябла). Калякветнік з 6 свабодных лісцікаў, размешчаных у 2 кругі. Плод — прадаўгаватая трохгранная каробачка.

## Арэал 
Міжземнамор’е (поўдзень Італіі, Балканскі паўвостраў); натуралізаваўся ў многіх краінах Сярэдняй і Атлантычнай Еўропы, на поўдні Скандынавіі. Месцы росту — шыракалістыя лясы ў далінах рэк. Расце невялікімі, рэдка значнымі групамі.

## Размнажэнне 
Цвіце ў канцы мая, пладаносіць у чэрвені. Размнажэнне вегетатыўнае; штогод новая цыбуліна нарастае зверху старой, а таксама фармуюцца новыя цыбуліны на канцах вертыкальных і гарызантальных сталонаў.

## Выкарыстанне і ахова 
Дэкаратыўная расліна.
 
Занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі з 1981 года.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Цюльпан
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Міхась Бахар

**Міхась Бахар** (, в. Сцюдзёнка, Вілейскі раён, Мінская вобласць — , Саўт-Рывер, Нью-Джэрсі, ЗША) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч у ЗША.

## Біяграфія 
Летам 1944 г. разам з бацькамі выехаў на эміграцыю. Пасля капітуляцыі Германіі апынуліся ў французскай акупацыйнай зоне Германіі. Вучыўся ў расійскай гімназіі ў Штутгарце. У ЗША з 1951 года. Напачатку паводле кантракту Бахары працавалі ў штаце Місісіпі на фермерскай гаспадарцы. У Місісіпі Міхась скончыў універсітэт з дыпломам інжынера-электрыка (1959 г.). Пазней сям'я Бахараў пераехала ў Ёнкерс (штат Нью-Ёрк), а Міхась пасля шлюбу з Любоўю Урыўскай у 1961 годзе пераехаў у Саўт-Рывер. Браў актыўны ўдзел у грамадскім жыцці, быў членам рэдкалегіі часопіса «Беларуская моладзь», належаў да Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі (БККА) (у 1980-я г. віцэ-старшыня), парафіі Св. Еўфрасінні Полацкай, узначальваў Беларуска-амерыканскі культурны цэнтр. Дзякуючы яго старанню саўт-рыверская грамада атрымала ў канцы 1960-х г. за мінімальную плату зямельны ўчастак пад пабудову новай царквы і Грамадскага цэнтру. Быў скарбнікам акруговай арганізацыі Рэспубліканскай партыі, належаў да Амерыканскай асацыяцыі інжынераў-электрыкаў. Пахаваны на беларускіх могілках у Саўт-Рыверы.

## Працы 
* Бахар, М. Мастацкая выстаўка / М.Бахар // Беларуская думка. — 1994. — № 39. — С. 30 — 31.

## Літаратура 
* Гардзіенка, А. Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА) / Алег Гардзіенка. — Смаленск: [б.в.], 2009. — 428 с., [12] с. іл. — (БІНІМ; Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 16). — С. 395—396.
* М. С. [Сенька, Міхась]. С.п. Міхась Бахар (17.10.1929 — 11.2.2007) / М. С. // Беларуская думка. — 2007. — № 58. — Чэрвень. — С. 42.

Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім раёне
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Саўт-Рыверы
Макруха

**Макру́ха**, **Макрэц** (*Gomphidius*) — род грыбоў сямейства макрухавыя (*Gomphidiaceae*).

## Апісанне 
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы — буйное або сярэдніх памераў, мяккамясістае. Шапка слізістая або сухая, лускаватая, рознага колеру. Слізістае або валакністае пакрывала звязвае шапку з ножкай. Ножка цыліндрычная, з прыкметным кольцам. Гіменафор пласціністы, пласцінкі тоўстыя, рэдкія, зыходныя. Споры авальнападоўжаныя, гладкія.

## Распаўсюджанне 
Род мае шырокае распаўсюджванне, асабліва ў паўночнай умеранай вобласці, і налічвае 10 відаў. Пашыраны ў Заходняй Еўропе і Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі сустракаюцца макруха пурпуровая, макруха ружовая і макруха яловая. Растуць на зямлі ў хвойных лясах. Пладаносяць у жніўні—верасні.

## Віды 
*  — Сібір
* 
*  — Еўропа
* 
* 
* 
*  — Паўночная Амерыка
*  — Еўропа
*  — Паўночная Амерыка
* 

## Спажыванне 
Ядомыя грыбы.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Макрухавыя
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Грыбы Еўропы