open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пліній Старэйшы

**Пліній Старэйшы** — імя пад якім вядомы **Гай Пліній Секунд** (; , Кома правінцыя Італія — , ) — рымскі -эрудыт, аўтар «Натуральнай гісторыі». *Старэйшым* завецца ў адрозненне ад яго пляменніка Плінія Малодшага.

Адукацыю атрымаў, імаверна, у Рыме, але пра гэта не паведамляе ні кароткая яго біяграфія, напісаная Светоніем, ні лісты яго пляменніка — галоўныя крыніцы біяграфічных звестак пра Плінія.

Катэгорыя:Лацінамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Энцыклапедысты
Катэгорыя:Гісторыкі I стагоддзя
Кальцавое рымскае паселішча Дэрбі

thumb|Збан, знойдзены ў селішчы
**Кальцавое рымскае паселішча Дэрбі** () — трэцяе пасяленне ў Дэрбі, невялікі горад рымскай правінцыі ў Брытаніі. Ён размяшчаўся ў 600 метрах на ўсход ад форта Дэрвентыя (*Derventio*) у Літл Чэстэр (абмежаваны цяпер з усходу Бафорт-стрыт і Олд-Мансфілд-роўд, Нотынгем-роўд з поўдня, ракой з захаду і *Darley and Little Eaton* з поўначы), у сучасным Дэрбішыры. З Дэрвентыя ў Соўл праз паселішча праходзіла рымская дарога — Ікнілдская дарога. Паселішча ўнесена ў спіс нацыянальных помнікаў (*National Monument*) пад нумарам 13236. Раскопкі мясцовасці праводзіліся з 1968 па 1974 годы.

Першы рымскі форт у гэтай мясцовасці, рымскі форт парку Стрэт, быў пабудаваны на іншым беразе ракі Дэруэнт у парку Стрэт; каля 80 года ён быў заменены фортам у Літл Чэстэр. Форт быў пазней паўторна акупаваны і выкарыстоўваўся ў наступныя 25 гадоў, затым вызвалены, пакуль у III стагоддзі вакол горада не была пабудавана каменная сцяна. Існуюць сведчанні шырокай дзейнасці рымлян у Літл-Чэстэр.

Кальцавое рымскае паселішча Дэрбі было заснавана каля 90 года нашай эры. Яно адносицца да английскай спадчыны як важны прыклад форт-Вікус. Гэта было грамадзянскае паселішча пры рымскім ваенным форце, у дадзеным выпадку — Дэрвентыя. Гэта азначае, што карновіі прымалі рымскі лад жыцця і інтэграваліся ў рымскую эканоміку, гэта значыць раманізаваліся.

Былі выяўленыя керамічныя печы, датаваныя ад 90 года да сярэдзіны II стагоддзя, паселішча спецыялізавалася на вытворчасці керамікі (пазней — на працах з металам). Знойдзены там жа збан у цяперашні час дэманструецца ў Музеі і мастацкай галерэі Дэрбі. У горадзе таксама існавали вялікія могілкі з пяццю каменнымі маузалеями.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
*  — «Derby Racecourse: Excavations on the Roman Industrial Settlement, 1974»
* 
## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
*  ,
* 
*  — East Midlands Archaeological Research Framework

Катэгорыя:Рымская Брытанія
Катэгорыя:Дэрбі
Седан

thumb|Сучасны аўтамабіль з кузавам «седан».
**Седа́н** — закрыты кузаў легкавога аўтамабіля з двума ці трыма (напрыклад, ЗІМ або «Чайка» ГАЗ-13) радамі поўнапамерных сядзенняў, багажнікам, структурна аддзеленым ад пасажырскага салона (на ранніх аўтамабілях багажнік звычайна меў выгляд прымацаванага да задняй сценкі кузава валізкі-кофры ці адсутнічаў) і без пад’ёмнай дзверы ў задняй сценцы.
thumb|Чатырохдзверны седан канца дваццатых гадоў.
Дадзены тып кузава з’яўляецца найбольш распаўсюджаным сярод кузаваў легкавых аўтамабіляў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тыпы аўтамабільных кузаваў
Уільям Кэвендзіш (6-ы герцаг Дэваншырскі)

**Уільям Джордж Спенсер Кавендыш** (21 мая 1790 — 18 студзень 1858) — 6-й герцаг Дэваншырскі, член Ордэна Падвязкі і Таемнага савета Вялікабрытаніі, маркіз Харцінгтана да 1811, брытанскі лорд, прыдворны палітык і Віг. Вядомы як «герцаг-халасцяк», быў лордам-камергерам у 1827—1828 і 1830—1834 годы.

Уільям Джордж нарадзіўся ў Парыжы, і быў сынам Уільяма Кавендыша, 5-га герцага Дэваншырскага і лэдзі Джарджыаны, дачкі Джона Спенсера, 1-га графа Спенсера. Яго маці памерла ў 1806 годзе, і ў 1811 годзе, ва ўзросце 21 года, ён стаў герцагам.

## Палітычная кар'ера 
У палітыцы Уільям працягнуў сямейную традыцыю, падтрымаўшы каталіцкую эмансіпацыю, адмену рабства і зніжэнне колькасці рабочых гадзін на заводах. У 1827 годзе ён быў прыведзены да прысягі Таемнага савета і стаў кавалерам ордэна Падвязкі; спыніўся ў сядзібе Баташова.

Дэваншыр быў таксама лордам-намеснікам Дэрбішыра ў 1811-58 гг. і нёс дзяржаву на каранацыі Георга IV у 1821 годзе. Аднак прагрэсируючая глухата з ранняга ўзросту замінала яму прымаць больш актыўны ўдзел у грамадскім жыцці.

## Асабістае жыццё 
Уільям быў блізкім сябрам прынца-рэгента (Георга IV).

Найбольш камерцыйна эксплуатаваны гатунак банана ў свеце — Кавендыш, быў названы ў гонар узору, выгадаванага Уільямам Кавендышам у яго цяпліцы і які стаў асновай практычна для ўсіх сусветных гатункаў Кавендыша.

Шмат што з прыватнай перапіскі герцага, у тым ліку лісты сваім умілаваным, было знішчана яго віктарыянскай раднёй. Ён збіраўся ажаніцца з лэдзі Кэралайн Понсанбі, яго стрыечнай сястрой, але яна выйшла замуж за Уільяма Лэма, што глыбока знервавала яго.

Дэваншыр памёр у Хардвік-холе, у студзені 1858 года, ва ўзросце 67 гадоў. Паколькі ён не быў жанаты, герцагства перайшло да яго стрыечнаму брата Уільяму Кавендыш, 2-га графу Берлінгтона. Яго малодшы тытул барона Кліфарда запаў у стан нявызначанасці паміж яго сястрой, Джарджыанай, графіняй Карлайл, і Харыет, графіняй Гранвіл.

## «Дэваншырскі смарагд» 
У 1831 годзе дон Педра, былы імператар Бразіліі Педру I, які прыехаў у Еўропу пасля свайго адрачэння, падарыў шостаму герцагу Дэвоншірскаму пышны крышталь ізумруду, здабыты ў знакамітых калумбійскіх капальнях Мусо ў Паўднёвай Амерыцы. У рукапісным каталогу калекцыі Аллана-Грега ў Брытанскім музеі маецца згадка аб смарагдзе, у якім можна беспамылкова пазнаць «Дэваншырскі смарагд». Складальнік каталога Томас Алан насупраць даты 1831 і нумара 85 яго калекцыі, пад якім апісаны крышталь рамбаэдрыческага ізумруду, зрабіў пазнаку і напісаў: «Сярод камянёў, якія належаць фірме „Рандэл і К°“, я бачыў іншы выдатны крышталь, які важыць 8 унцый і 18 гранаў, або 1043 (апіскі — павінна быць напісана 1343, а не 1043) карата, які мае дасканалую форму, памеры ў дыяметры 2 1/4, 2 1/8 и 1 7/8 цалі і вышыню каля 2 цаляў». Ці набыў дон Педра крышталь у кампаніі, ці прывёз ён яго з сабой з Бразіліі і па якіх-небудзь прычынах пакінуў у ювеліраў, невядома.
БелАЗ-75570

**БелАЗ-75570** — кар'ерны самазвал грузападымальнасцю 90 тон, распрацаваны як машына высокага тэхнічнага ўзроўню новага класа груза-пад'ёмнай на шынах радыяльнай канструкцыі 27.00R49 з гідра-механічнай трансмісіяй.

За аснову пры распрацоўцы канструкцыі прынята накіраванне на дасягненне высокай надзейнасці самазвала і рэсурсу не менш за 600 тысяч км. прабегу з забеспячэннем аптымальных паказчыкаў па ўдзельным сабекошце транспартных работ, прадукцыйнасці, працаёмкасці тэхнічнага абслугоўвання і рамонту, высокай камфартабельнасці на працоўным месцы аператара, што дазваляе забяспечыць высокія тэхніка-эканамічныя паказчыкі пры эксплуатацыі і дастатковую канкурэнтаздольнасць.

У канструкцыі самазвала ужытыя новыя тэхнічныя рашэнні па цэлым шэрагу вузлоў, сілавых элементаў і сістэм з выкарыстаннем сучасных камплектуючых вырабаў.

Прадугледжана камплектацыя самазвала наступнымі вузламі і сістэмамі:
* дызельнага рухавіка рабочым аб'ёмам 30 дм³ магутнасцю 783 кВт (1050 к.с.), які адпавядае нормам экалагічнасці TIER I;
* аўтаматычнай гідрамеханічнай трансмісіі 6+1;
* дыскавых тормазаў сухога тыпу пярэдніх колаў і многадыскавых ахлаждальных маслам задніх колаў з асобнай гідраўлічнай сістэмай астуджэння. Сістэма астуджэння задніх колаў з'яўляецца эфектыўным тормазам-запавольвацелем, якія забяспечваюць рух самазвала з грузам пад ўхіл у патрабаваным дыяпазоне хуткасцяў;
* аб'яднанай гідраўлічнай сістэмы рулявога кіравання і сістэмы перакульвання кузава для спрашчэння канструкцыі і павышэння безадмоўнасці эксплуатацыі;
* камфартабельнай двухмеснай кабіны новага пакалення, якая адпавядае ўсім патрабаваннем міжнародных стандартаў з сістэмай бяспекі «ROPS»;
* пнеўмагідраўлічнай падвескі з новым накіравальным апаратам, якая забяспечвае зададзены рэсурс эксплуатацыі і высокакамфартабельныя ўмовы працы кіроўцы;
* камбінаванай сістэмай пажаратушэння з дыстанцыйным кіраваннем;
* аўтаматычнай сістэмай змазкі;
* сістэмы кантролю загрузкі і расходу паліва;
* тэлеметрычных сістэмы кантролю ціску ў шынах;
* сістэмы дыягностыкі;
* кандыцыянерам;

## Спасылкі 
* Кар'ерны самазвал БелАЗ-75570 

75570
Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі паводле алфавіта
Дэпартамент

**Дэпартамент** (, ) — у шэрагу краін адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка 1, 2 або 3 узроўняў.

Упершыню падзел дзяржавы на дэпартаменты быў ўведзены ў Францыі, падчас Вялікай французскай рэвалюцыі.

Выкарыстанне гэтага тэрміна для абазначэння адміністрацыйных адзінак галоўным чынам распаўсюджана ў краінах, якія раней былі калоніямі Францыі або Іспаніі, а таксама ў краінах, дзе афіцыйнай мовай з'яўляецца (або была раней) французская ці іспанская.

Сучасныя краіны, у якіх для абазначэння адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак вызначанага ўзроўня (галоўным чынам першага і другога) выкарыстоўваюць тэрмін «дэпартамент»:

**1-ы ўзровень**
*  Дэпартаменты Беніна
*  Дэпартаменты Балівіі
*  Дэпартаменты Рэспублікі Гаіці
*  Дэпартаменты Гватэмалы
*  Дэпартаменты Гандураса
*  Дэпартаменты Калумбіі
*  Дэпартаменты Рэспублікі Конга
*  Дэпартаменты Нікарагуа
*  Дэпартаменты Парагвая
*  Дэпартаменты Сальвадора
*  Дэпартаменты Уругвая

**2-гі ўзровень**
*  Дэпартаменты Аргенціны
*  Дэпартаменты Габона
*  Дэпартаменты Камеруна
*  Дэпартаменты Кот-д’Івуара
*  Дэпартаменты Нігера
*  Дэпартаменты Сенегала
*  Дэпартаменты Францыі

**3-ці ўзровень**
*  Дэпартаменты Буркіна Фасо

Былыя краіны, у якіх для абазначэння адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак вызначанага ўзроўня выкарыстоўваўся тэрмін «дэпартамент»:
* 22x22px Варшаўскае герцагства
* border|22x22px Каралеўства Вестфалія
*  Французская імперыя

Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі
Дэпартамент (значэнні)

**Дэпартамент** (ад французскага *département* — аддзяленне):

* Дэпартамент, адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў шэрагу краін: дэпартаменты Францыі, Аргенціны, Гандураса, Сальвадора, Нікарагуа, Гватэмалы, Гаіці, Камеруна.
* Дэпартамент, падраздзяленне — назва міністэрства, ведамства або іх падраздзялення ў некаторых краінах.
*Дзяржаўны дэпартамент
Каньяк (горад)

**Каньяк** () — горад у французскім дэпартаменце Шаранта, на аднайменнай рацэ паміж гарадамі Ангулем (44 км), Жарнак (15 км) і Сент (29 км). Большая частка горада размешчана на левым беразе ракі. Спецыялізуецца на вытворчасці моцнага спіртнога напою каньяк, названага ў гонар горада. У Каньяку знаходзіцца база 709 ВПС Францыі.

## Спорт 
28 ліпеня 2007 года тут стартаваў 19 этап Тур-дэ-Франс.

## Гарады-пабрацімы 
*  Кёнігсвінтжр, Германія
*  Перт, Шатландыя
*  Вальдэпеньяс, Іспанія

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Каньяку  
* COGNACNET Інфармацыя пра Каньяк 

Катэгорыя:Гарады Новай Аквітаніі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Шаранта
Макс Шэлер

**Макс Шэлер** (; 22 жніўня 1874, Мюнхен — 19 мая 1928, Франкфурт-на-Майне) — нямецкі філосаф і сацыёлаг, адзін з заснавальнікаў філасофскай антрапалогіі.

## Біяграфія 
Макс Шэлер вывучаў медыцыну, філасофію і псіхалогію ў Мюнхене і Берліне. Акрамя гэтага ў Берліне Шэлер займаўся сацыялогіяй, а ў Ене вывучаў неакантыянства ў галіне этыкі і тэорыі пазнання. Абараніў дысертацыю ў Рудольфа Эйкена ў 1897 годзе.

Пазней, да 1905 года, займаўся выкладчыцкай дзейнасцю ў Енскім універсітэце. У 1919—28 гадах — прафесар Кёльнскага ўніверсітэта, з 1928 года — прафесар Франкфурцкага ўніверсітэта.

Не паспеў скончыць працу над зводнай працай «Сутнасць чалавека, новы досвед філасофскай антрапалогіі» («Філасофская антрапалогія»), сціснутым выкладаннем якой паслужыў даклад «„Становішча чалавека ў космасе“» (1927).

## Светапогляд 
Зведаў уплыў філасофіі жыцця і фенаменалогіі Э. Гусерля. 3 1910-х г. звярнуўся да каталіцкай рэлігійнай філасофіі («Пра вечнае ў чалавеку», 1921, і інш.), у далейшым эвалюцыяніраваў да персаналістычнай метафізікі пантэістычнага тыпу.

У ранні перыяд яго філасофія грунтавалася на фенаменалагічнай праблематыцы, найперш, на пытаннях фенаменалагічнай этыкі. Маральныя каштоўнасці, на яго думку, успрымаюцца як аб'ектыўныя, незалежныя ад чалавека і чалавецтва з'явы або своеасаблівыя «прадметныя светы» з уласцівасцямі аб'ектаў навакольнай рэчаіснасці. Вылучаў 4 групы каштоўнасцей: геданічныя, вітальныя, духоўныя і рэлігійныя, якія ў яго класіфікацыі займаюць цэнтральнае месца. Асноўны кірунак філасофскіх даследаванняў М. Шэлера — пошук антрапабіялагічных падстаў чалавечай жыццядзейнасці, культуры, маралі, права, грамадскіх інстытутаў. Апошні перыяд яго філасофскай творчасці звязаны з канцэнтрацыяй увагі на сацыялагічных ведах. Ён лічыў, што зыходны пункт у разуменні сутнасці грамадства — сфера міжіндывідуальных адносін, у прыватнасці, акты ўзаемапрызнання, суперажывання і агульнасці мовы, што вынікаюць з прыродных узаемных сімпатый людзей.

## Асноўныя творы 
* «Die transzendentale und die psychologische Methode» («Трансцэндэнтальны і псіхалагічны метад»), 1900
* «Der Genius des Krieges und der deutsche Krieg», 1915
* «Krieg und Aufbau», 1916
* «Von Ewigen im Menschen», 1921
* «Wesen und Formen der Sympathie», 1923
* «Schriften zur Soziologie und Weltanschauungslehre», 1923—1924
* «Die Formen des Wissens und die Bildung», 1925
* «Die Wissensformen und die Gesellschaft» («Формы ведаў і грамадства»), 1926
* «Die Stellung des Menschen im Kosmos» («Становішча чалавека ў космасе»), 1927
* «Zur Ethik und Erkenntnislehre», 1933

## Літаратура 
* Боўш В. Шэлер // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн., 2004.

## Спасылкі 
* Сайт таварыства Макса Шелера 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Выпускнікі Енскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Філосафы Германіі
Катэгорыя:Сацыёлагі Германіі
Катэгорыя:Філосафы XX стагоддзя
Катэгорыя:Філасофская антрапалогія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мюнхене
Катэгорыя:Памерлі ў Франкфурце-на-Майне
Катэгорыя:Фенаменолагі
Катэгорыя:Выкладчыкі Енскага ўніверсітэта
Жарнак

**Жарнак** () — горад у Францыі, у гістарычнай вобласці Сентонж, на правым беразе ракі Шаранта, у аднайменным дэпартаменце, паміж Ангулемам і Каньяком.

Узнік ў IX стагоддзі як адзін з замкаў графаў дэ ла Марш. Сярод дуэлянтаў было паняцце «ўдар Жарнака» — нечаканы выпад, які ўпершыню выкарыстаў Гі Шабо, сеньёр дэ Жарнак пад час дуэлі з Франсуа дэ Вівонам ў 1547 г. У канцы XVI стагоддзя ўладальнікі Жарнака з роду Шабо прынялі пратэстантызм. У бітве пры Жарнаку (1569) склаў галаву першы Прынц Кандэ.

Сучасны Жарнак вядомы як адзін з цэнтраў каньячнай вытворчасці ў Францыі. Родны горад прэзідэнта Франсуа Мітэрана. Насельніцтва 4508 чалавек (2007).

## Спасылкі 
* 
* Сайт мэрыі Жарнака

Катэгорыя:Гарады Новай Аквітаніі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Шаранта
Альвар Гульстранд

**Альвар Гульстранд** (швед. Allvar Gullstrand) (5 чэрвеня 1862, Ландскруна, Швецыя — 28 ліпеня 1930, Стакгольм, Швецыя) — шведскі афтальмолаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1911).

## Спасылкі 
* Біяграфія Альвара Гульстранда на сайце Нобелеўскага камітэта.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ландскруне
Катэгорыя:Медыкі Швецыі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Мілуокі

**Мілуокі** () — горад на поўначы ЗША, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай акругі ў штаце Вісконсін. Порт на беразе возера Мічыган. Пры насельніцтве 579 тыс. (2005 г.), горад займае першае месца па насельніцтве ў Вісконсіне і 22-е месца ў ЗША.

## Спорт 
* Мілуокі Бакс

## Эканоміка 
* У горадзе знаходзіцца штаб-кватэра фірмы Harley-Davidson, якая выпускае матацыклы.
* У 1948 годзе была заснавана найбуйнейшая міжнародная рэкруцінгавая кампанія Manpower.

## Культура 
### Музеі 
* Музей піва і піваварства — музей, арганізаваны групай энтузіястаў

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Дэн Джэнсен
* Лоўрэнс Іглбергер
* Дональд Эрвін Кнут
* Элвін Крэнцлайн

## Гарады-пабрацімы 
*  Голуэй
*  Марагора
*  Нуевітас
*  Омск
*  Карора
*  Тверыя
*  Шверын
*  Беласток
*  Маніса

## Спасылкі 
* City Of Milwaukee website
* VISIT Milwaukee website, from the Greater Milwaukee Convention & Visitors Bureau
* Metro Milwaukee Chamber of Commerce
* Milwaukee Information from about.com 

Катэгорыя:Гарады Вісконсіна
Катэгорыя:Гарады на Вялікіх азёрах

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1818 годзе
Спіс рэгіёнаў Францыі

Спіс **рэгіёнаў** () Францыі — тэрытарыяльных адзінак верхняга ўзроўня, якія ўяўляюць сабой вызначаную тэрыторыю, якае мае ўласную культурную ці сацыяльную ідэнтычнасць. У краіне ўтвораны 27 рэгіёнаў, 22 з якіх знаходзяцца ў метраполіі, а 5 — на заморскіх тэрыторыях. Востраў Корсіка фармальна з'яўляецца *тэрытарыяльнай супольнасцю*, але фактычна таксама ўтварае асобны рэгіён.

У сваю чаргу рэгіёны падзяляюцца на дэпартаменты, пры гэтым *заморскія рэгіёны* адначасова ўяўляюць сабою і *заморскія дэпартаменты* Францыі.

У шматлікіх рэгіёнах шырока выкарыстоўваюцца, а ў некаторых маюць і афіцыйны статус рэгіянальныя мовы: баскская, брэтонская, каталанская, карсіканская, нармандская, аксітанская, пікардская, правансальская.


Францыя
Францыя
Рэгіёны Францыі паводле населенасці

**Спіс рэгіёнаў Францыі**, ранжыраваных паводле населенасці, плошчы і шчыльнасці насельніцтва. Даныя перапісу насельніцтва 1999 г.

## Паводле населенасці 
Насельніцтва Францыі складае 60,3 млн, з якіх 58,6 млн (97,2 %) жывуць у Еўропе.
right|

## Па плошчы 
Агульная плошча Францыі 635 775 км², з якіх 543 974 км² (85,6 %) прыпадае на Еўропу.
right|

## Па шчыльнасці насельніцтва 
Сярэдняя шчыльнасць насельніцтва Францыі складае 94,9/км² з улікам заморскіх дэпартаментаў і 107,8/км² без іх.

right|

Катэгорыя:Насельніцтва Францыі
*
Маёрка

**Маёрка** — тапонім

* **Маёрка** — адзін з Балеарскіх астравоў, размешчаных у Міжземным моры, належыць Іспаніі
* **Маёрка** — сярэднявечнае каралеўства, васальнае каралеўству Арагон

## Украіна 
* **Маёрка** — сяло, Днепрапятроўскі раён, Днепрапятроўская вобласць
* **Маёрка** — сяло, Кельменецкий раён, Чарнавіцкая вобласць
Гіяцынт Рыго

[thumb|right|275px|Партрэт [Людовік XIV|Людовіка XIV. 1701]]
**Гіяцынт ***(Іасент)*** Рыго** (; 20 ліпеня 1659, Перпіньян — 27 снежня 1743, Парыж) — французскі мастак, майстар параднага барочнага партрэта часоў Людовіка XIV і Людовіка XV.

Рыго вучыўся жывапісу ў Манпелье, потым працаваў у Ліёне. У 1681 г. ён прыехаў у Парыж, дзе стварыў шырокую галерэю выбітных дзеячаў эпохі. Спачатку запатрабаваны трэцім саслоўем, Рыго з 1688 г. працаваў па заказах версальскага двара. Наступныя паўстагоддзя ён не пісаў нічога, акрамя партрэтаў. Тым не менш у 1700 годзе ён быў выбраны акадэмікам жывапісу па гістарычнай частцы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1659 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 20 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі 27 снежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1743 годзе
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Мастакі барока
Катэгорыя:Прыдворныя мастакі
Пячорыстае цела

**Пячорыстае (кавернознае) цела** — структурная адзінка эрэктыльнай тканкі пеніса. Гэтая тканка таксама ўключае ў сябе губчатае цела. Пячорнае цела забяспечвае эректыльную функцыю. Эрэкцыя неабходная мужчыне для ажыццяўлення палавога акту.

Пячорнае цела пры эрэкцыі прамацваецца зверху і па баках ствала палавога члена ў выглядзе цвёрдых валікаў. Губчатае цела застаецца мяккім і падчас эрэкцыі, інакш бы ад набракання адбывалася сцісканне ўрэтры і перашкаджала б свабоднай эякуляцыі. Пры палавым ўзбуджэнні нервовыя імпульсы дасягаюць кончыкаў нерваў палавога члена і выклікаюць вылучэнне аксіду азоту NO. Аксід азоту выклікае расслабленне цягліц пячорных цел і ўзмоцнены прыліў крыві да іх. Цела набракае, а крованапаўнне павялічвае аб’ём палавога члена і надае яму цвёрдасць. Гэта дазваляе мужчыну лёгка ажыццявіць коітус, неабходны для размнажэння, а таксама для атрымання задавальнення і сексуальнай асалоды. Пасля эякуляцыі адбываецца вылучэнне норадрэналіна, і кроў хутка адлівае ад пеніса. Такім чынам, пасля палавога акту эрэкцыя хутка слабее і знікае, але пры палавым ўзбуджэнні яна дасягае максімуму не адразу, а толькі пры поўнай гатоўнасці ўвесці пеніс у похву жанчыны. Парушэнне механізму эрэкцыі, дэфекты пячорыстых цел (хвароба Пейроні, гэта значыць замена эректыльнай тканкі рубцовай), альбо адсутнасць нервовых імпульсаў да пеніса (праблемы на псіхічным узроўні) з’яўляюцца прычынай эректыльнай дысфункцыі. Акрамя пеніса, пячорныя целы (але ў значна меншым аб’ёме) ёсць ў клітары жанчыны.

Катэгорыя:Рэпрадуктыўная сістэма
Андрэас Везалій

**Андрэас Везалій** (часам *Андрэй Везалій*, , ; 31 снежня 1514, Брусель, Семнаццаць правінцый — 15 кастрычніка 1564, Закінф, Венецыянская рэспубліка) — урач і анатам, лейб-медык Карла V, потым Філіпа II. Малодшы сучаснік Парацэльса, заснавальнік навуковай анатоміі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Медыкі Бельгіі
Катэгорыя:Медыкі Італіі
Катэгорыя:Анатамы Італіі
Катэгорыя:Медыкі XVI стагоддзя
Габрыэль Фалопій

**Габрыэль Фалопій**, *Габрыэле Фалопіа* (Gabriele Falloppio; Мадэна, 1523 — Падуя, 9 кастрычніка 1562) — італьянскі анатам эпохі Адраджэння.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Падуі ў Везалія, затым быў прызначаны канонікам ў Мадэне. Падарожнічаў па Францыі і Грэцыі, Фалопій займаў кафедру анатоміі пры універсітэтах у Ферары, Пізе і Падуі, а ў апошнім з гэтых гарадоў складаўся ў той жа час дырэктарам знакамітага батанічнага саду.

## Навуковая дзейнасць 
Апісаў, у прыватнасці, паўкружныя каналы, клінаватыя пазухі, трайніковы, слыхавы і языкаглотачны нервы, канал тваравага нерва, а таксама матачныя трубы, званыя ў яго гонар фалопіевымі. Свае адкрыцці Фалопій апісаў у працы «Opera genuina omnia» (3 тамы, Франкфурт, 1600, і Венецыя, 1606).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Анатамы Італіі
Катэгорыя:Медыкі XVI стагоддзя
Кохлік

**Кохлік**, таксама **Коклюш** (ад фр. coqueluche), (лац. pertussis) — вострая антрапанозная паветрана-кропельная бактэрыяльная інфекцыя, найбольш характэрнай прыкметай якой з'яўляецца прыступападобны спазматычны кашаль. Небяспечнае інфекцыйнае захворванне дыхальных шляхоў. Вельмі небяспечны для дзяцей да 2 гадоў.

## Узбуджальнік  
Выклікаецца бактэрыямі Бардэ-Жангу (ад імя вучоных, якія ўпершыню апісалі яе ў 1906 г. - бельгійскага вучонага Ж. Бардэ і французскага - А. Жангу) (Bordetella pertussis). Прыроджаны імунітэт, абумоўлены матчынымі антыцеламі, не развіваецца. Кантагіёзнасць (верагоднасць заражэння пры кантакце) складае 90%. У 1937 вылучаны мікраарганізм, падобны да палачкі коклюшу, - паракоклюшная палачка. Захворванне, выкліканае гэтым мікраарганізмам, працякае як лёгкая форма коклюшу, але імунітэту да коклюша не пакідае.

## Развіццё захворвання 
Часцей хварэюць дзеці дашкольнага ўзросту. Інкубацыйны перыяд доўжыцца ад 7 да 14 дзён. Заражэнне адбываецца паветрана-кропельным шляхам. Хворы заразны з 1-га да 25-га дня захворвання. Працягласць заразнага перыяду можа скараціцца пры своечасовым правядзенні антыбактэрыяльнай тэрапіі.

## Эпідэміялагічная карціна 
У кожнай канкрэтнай мясцовасці захворванне набывае эпідэмічны характар з перыядычнасцю ў 2-4 гады.

## Імунітэт 
Каля паловы выпадкаў прыпадае на дзяцей да 2 гадоў. Першае захворванне звычайна не пакідае натуральнага імунітэту на ўсё жыццё, але паўторная інфекцыя (калі яна мае месца) працякае лёгка і часта не распазнаецца.

Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Жуль Бардэ

**Жуль Бардэ** (, 13 чэрвеня 1870 — 6 красавіка 1961) — бельгійскі імунолаг і бактэрыёлаг. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1919).

Скончыў Брусельскі ўніверсітэт, дзе ў 1892 атрымаў ступень доктара медыцыны. У 1894—1901 гадах працаваў у лабараторыі І. І. Мечнікава ў Пастэраўскім інстытуце ў Парыжы. У 1901 года арганізаваў Пастэраўскі інстытут у Бруселі, дырэктарам якога заставаўся да 1940. У 1907—1935 гадах выкладаў бактэрыялогію і паразіталогію ў Брусельскім універсітэце.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя навуковыя працы Ж. Бардэ прысвечаны імуналогіі. Ён усталяваў, што ў аснове імунных рэакцый ляжаць фізіка-хімічныя працэсы, паказаў механізм аглютынацыі, гемоліза, прэцыпітацыі, дэзінтаксікацыю, высвятліў ролю камлементу ў рэакцыі імунітэту. Сумесна з М. Геем адкрыў рэакцыю канглютынацыі. Распрацаваў разам з А. Жангу рэакцыю звязвання камлементу. У 1906 годзе сумесна з А. Жангу вылучыў бацылу-ўзбуджальніка коклюшу і прапанаваў асяроддзе для яго культывавання. Распрацаваў вучэнне аб анафілаксіі (1921) і тэорыю бактэрыяфагіі, прапанаваў тэорыю згортвання крыві.

Катэгорыя:Медыкі Бельгіі
Катэгорыя:Выпускнікі Брусельскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выкладчыкі Брусельскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Імунолагі Францыі
Катэгорыя:Бактэрыёлагі
Катэгорыя:Вірусолагі Францыі
Абу Бакр

thumb|right|300px|Ісламскія заваяванні пры праведных халіфах. I — тэрыторыя, кантралюемая ісламскай палітыяй на момант смерці Мухамада; II — заваяванні пры Абу Бакры; III — заваяванні пры Умары; IV — заваяванні пры Усмане
**Абу Бакр Абдала ібн Усман ібн Амір ібн Абд-уль-Уза ібн Амр ібн Кааб ібн Саад ібн Тамім ібн Мура ат-Таі** (каля 573 — 23 жніўня 634) — першы халіф, паплечнік і адзін з цесця Мухамада.

Нарадзіўся ў сям’і Усман (больш вядомы як Абу Кухафа) і Сальма (больш вядомая як Ум аль-Хайр). Да прыняцця ісламу быў адным з найбагацейшых купцоў Мекі. Склаў сабе значны дастатак гандлёвымі прадпрыемствамі; займаў месца суддзі, карыстаўся ў Мецы вялікай павагай, дзякуючы грунтоўнаму знаёмству з гісторыяй свайго племя і майстэрскаму тлумачэнню сноў.

Адрозніваўся непахіснай верай у місію Мухамада, за што прарок абяцаў яму рай яшчэ пры жыцці.

У 623 годзе выдаў сваю дачку Аішу замуж за Мухамада. Пасля смерці прарока ў 632 годзе, супакоіў мусульман і быў абраны халіфам (намеснікам), паколькі яшчэ пры жыцці прарока па яго даручэнню не раз быў імамам.

Паміраючы, паказаў на свайго сябра Умара, як на свайго пераемніка. Абу Бакра апісваюць чалавекам мяккага нораву, але з цвёрдымі маральнымі правіламі. Ён сабраў рассеяныя месцы Карана; пачаў заваяванне Сірыі. Пахаваны побач з прарокам.

Катэгорыя:Праведныя халіфы
Мюлуз

**Мюлуз** () — горад у Францыі, найбуйнейшы горад дэпартамента Верхні Рэйн і другі па значнасці горад Эльзаса.

Насельніцтва — 271,0 тыс. жыхароў (2007).

## Этымалогія 
Нямецкая назва — Мюльгаўзен (ням. Mülhausen).

Па-нямецку Мюле () перакладаецца як млын. Адсюль і з’явілася назва Мюлуза, дзе стаяў млын паміж некалькімі хатамі (), якія належалі страсбургскаму абацтву св. Эцьена.

## Геаграфія 
Горад размяшчаецца на ўсходзе краіны, амаль на мяжы з Швейцарыяй і Германіяй.

## Гісторыя 
Паводле легенды горад быў заснаваны ў 58 годзе да н.э., але першыя пісьмовыя згадкі пра Мюлюз датуюцца XII стагоддзем. Горад быў часткай паўднёвага эльзаскага графства Зундгаў у складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі. З 1354 па 1515 гады Мюлюз быў часткай Дэкаполіса, аб’яднання дзесяці вольных імперскіх гарадоў у Эльзасе. Горад далучыўся да Швейцарскай Канфедэрацыі ў 1515 годзе, таму, калі ў 1648 годзе паводле Вестфальскага пагаднення ў Зундгаў быў далучаны да Францыі, горад застаўся анклавам у складзе Швейцарыі. Аднак паводле галасавання грамадзян горада 4 студзеня 1798 года горад стаў часткай Францыі. У сярэдзіне XVIII стагоддзя ў Мюлузе вырабляюцца фарбаваныя тканіны — паркаль, якія раней імпартаваліся са Швейцарыі.

Пасля перамогі Прусіі ў Франка-прускай вайне Мюлюз быў далучаны да Германскай імперыі, як частка тэрыторыі Эльзас-Латарынгія, якая праіснавала з 1870 па 1918 гады. У 1904 годзе каля горада Сернэ было адкрыта буйнае радовішча калія, што спрыяла развіццю ў Мюлузе хімічнай прамысловасці. Горад быў на некаторы час заняты французскімі войскамі 8 жніўня 1914 года ў пачатку Першай сусветнай вайны, але яны былі вымушаныя адступіць праз два дні пасля бітвы пры Мюлюзе.

Развіццё горада базавала ў асноўным спачатку на пашырэнні тэкстыльнай прамысловасці, а затым на хімічнай прамысловасці і машанабудаванні, пачынаючы з сярэдзіны XVIII стагоддзя. Мюлюз доўгі час называлі французскім Манчэстэрам.

У наш час час Мюлуз з’яўляецца буйным прамысловым горадам.

## Славутасці 
* Музей друку на тканінах
* Музей выяўленчага мастацтва
* Французскі чыгуначны музей
* Музей аўтамабіляў братоў Шлюпф

Сярод экспанатаў чыгуначнага музея цеплавоз CC 65000, электравоз CC 7100 (які ўстанавіў у 1955 годзе абсалютны рэкорд хуткасці на рэйках).

## Гарады-пабрацімы 
*  Антверпен, Бельгія (1956)
*  Уолсал, Вялікабрытанія (1962)
*  Касель, Германія (1965)
*  Бергама, Італія (1989)
*  Хемніц, Германія (1990)
*  Тымішаара, Румынія (1991)
*  Гіватаім, Ізраіль (1991)
*  Архангельск, Расія (з 13 сакавіка 1992 года)
*  , Малі (2003)

## Вядомыя асобы 
* Анн Брыян, французская біятланістка
* Іаган Генрых Ламберт

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Гранд-Эст
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Верхні Рэйн
Кан

**Кан** () — горад і камуна на паўночным захадзе Францыі, сталіца рэгіёна Ніжняя Нармандыя і прэфектура (адміністрацыйны цэнтр) дэпартамента Кальвадос. Дэвіз горада — «адзін Бог, адзін Кароль, адна Вера, адзін Закон» (Un Dieu, un Roy, une Foy, une Loi). Насельніцтва — 114 тыс. чалавек (1999).

## Геаграфія 
Кан размешчаны на берагах ракі Орн, прыкладна за 10 км ад таго адрэзка ўзбярэжжа праліва Ла-Манш, які мае сярод турыстаў мянушку «Нармандскай Швейцарыі». З портам Уістрэам на беразе Ла-Манша яго злучае пракладзены на загад Напалеона III марскі канал. Па тэрыторыі горада таксама працякае мноства дробных рэк, галоўным чынам забраных у калектары.

## Гісторыя 
Першыя весткі пра Кан належаць да часу кіравання герцагаў нармандскіх, адзін з якіх, Вільгельм Заваёўнік, зрабіў Кан сваёй сталіцай. На працягу ўсёй сваёй гісторыі Кан падзяляў лёс Нармандыі; у 1204 годзе разам з ёю перададзены Іаанам Беззямельным французскай кароне. У 1346 годзе англічане ўзялі яго прыступам; канчаткова вярнуўся да Францыі горад толькі ў 1450 годзе. У 1432 годзе Джон Ланкастэрскі, герцаг Бедфард заснаваў Канскі ўніверсітэт, які за сваю гісторыю не раз закрываўся і аднаўляў працу (у сучасным выглядзе — з 1957 года). [thumb|left|150px|[Абацтва Святога Стэфана|Царква Св. Стэфана]]

Да адмены Нанцкага эдыкта ў 1685 годзе большасць насельніцтва Кана складалі гугеноты. У гады Вялікай Французскай рэвалюцыі горад далучыўся да жырандыстаў. Бітва за Кан улетку 1944 года зруйнавала старажытны горад. Старадаўняя забудова на дзве трэці загінула. У 1948—1962 гадах паводле плана Маршала будуецца сучасны горад з прамысловымі і зялёнымі зонамі.

## Славутасці 
* Канскі замак XI—XII стагоддзяў — адна з найбуйнейшых сярэднявечных крэпасцей на захадзе Еўропы. У наш час там розныя мастацкія і гістарычныя музеі.
* З часоў Вільгельма Заваёўніка ацалелі ўслаўленыя помнікі нармандскай раманікі — саборная царква Сент-Эцьен пры мужчынскім абацтве і царква Тройцы пры жаночым манастыры. У гэтых храмах да Французскай рэвалюцыі былі пахаваны, адпаведна, сам Вільгельм Заваёўнік і яго жонка Мацільда Фландрская. Фасад саборнай царквы строгі і лаканічны, 90-мятровыя вежы ўвянчаны шпілямі XIII стагоддя. Астатнія будынкі мужчынскага абацтва перабудаваны ў XVII стагоддзі; з 1960 года ў іх змяшчаюцца органы мясцовага самакіравання. Жаночы манастыр моцна паноўлены працамі паплечнікаў Віоле-ле-Дюзка.
* Жамчужынай старога Кана лічылася ажурная познегатычная царква Св. Пятра. У 1944 годзе яна была разбурана, у наш час цалкам адрэстаўравана.
* З помнікаў грамадзянскага дойлідства цікавыя асабнякі XVI стагоддзя; у адным з іх нарадзіўся паэт Малерб.
* У памяць пра падзеі Другой сусветнай вайны ў 1988 г. адкрыты Мемарыял міру.

## Спорт 
* ФК Кан

## Гарады-пабрацімы 
## Галерэя 

Выява:Chateau Caen.jpg|Канскі замак
Выява:Normandie Calvados Caen1 tango7174.jpg|Жаночае абацтва ў Кане
Выява:Caen Hôtel de Ville.JPG|Канская ратуша (былы мужчынскі манастыр)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт Канскай агламерацыі 
* Сайт музея «Помнік міру» 

Катэгорыя:Гарады Нармандыі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Кальвадос
Самюр

**Самюр** () — горад у французскім дэпартаменце Мен і Луара, на левым беразе Луары, пры ўпадзенні ў яе ракі Туэ. Супрефектура акругі Самюр.

Замак XI—XVI стст. Цэрквы: Сен-П’ер, Нотр-Дам-дэ-Нанцільі, Сен-Нікаля (XII ст.), Нотр-Дам-дэз-Ардыльер. Ратуша ў гатычным стылі (XVI ст.), Каледж, музей. Гарадская бібліятэка.

Каменны мост (448 м) злучае горад праз востраў на Луары з прадмесцем Круа-Верт. Жыхароў каля 29 850 (1999). Вінаградарства і вінаробства (шыпучыя віны), выраб лікёраў, маслабойная вытворчасць. Дзяржаўная школа верхавой язды, створаная па загаду Людовіка XVIII.

thumb|left|268px
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Фані Ардан, французская актрыса і рэжысёр
* Іў Рабер, французскі кінарэжысёр і акцёр
* Како Шанэль, французскі куцюр'е

## Гл. таксама 
* Замак Самюр

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада  
* Гарадское турбюро  
* Гісторыя Самюра  

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Пеі-дэ-ла-Луар
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Мен і Луара
Дэзі Баўтэрсэ

**Дэзірэ Дэлана Баўтэрсэ** (нідэрл. Desiré Delano Bouterse; ) — сурынамскі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч. Вядомы дыктатарскім праўленнем ў 1980-я гады, калі былі знішчаны дзесяткі апазіцыянераў, а таксама жанчын і дзяцей («снежаньскае забойства» і «разня ў Мойване»). Пэўны час знаходзіўся ў міжнародным вышуку. Прэзідэнт Сурынама (2010—2020).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Сурынама
Код INSEE

**Код INSEE** ( або *codes INSEE*) — ва Францыі лікавыя або літарна-лікавыя коды, якія раздае Нацыянальны інстытут статыстыкі і эканамічных даследаванняў ().

## Афіцыйны геаграфічны код 
Наменклатура французскіх абшчын, якая вызначаецца INSEE.

Прыклад: Мец мае код INSEE 57463. Ён складаецца з 57 = парадкавы нумар дэпартамента Мозель і 463 = нумар горада Мец у алфавітным парадку гэтага дэпартамента.

## Нумар сацыяльнага страхавання 
У Францыі кожнаму чалавеку пры нараджэнні выдаецца 15-знакавы лік, які завецца нумарам сацыяльнага страхавання.

Лічбы нумара маюць наступныя значэнні:

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт INSEE 
* Афіцыйны сайт INSEE 

Катэгорыя:Унікальныя ідэнтыфікатары
Катэгорыя:Сацыяльная абарона
Катэгорыя:Геаграфія Францыі
Катэгорыя:Эканамічная статыстыка
Катэгорыя:Геакоды
Спіс аб’ектаў Месье

**Каталог Месье** (, Каталог туманнасцей і зорных скопішчаў) — спіс са 110 астранамічных аб'ектаў, складзены французскім астраномам Шарлем Месье і ўпершыню выдадзены ў 1774 годзе. Першая рэдакцыя каталога ўключала аб'екты M1 — M45; у канчатковым стане каталог быў створаны ў 1781 годзе, апублікаваны ў 1784 годзе і ўтрымліваў 102 аб'екта. Пасля, на аснове часопісаў назіранняў Месье, каталог быў дапоўнены да 110 аб'ектаў. Апошняя рэдакцыя каталога адносіцца да 1966 года. Са 110 аб'ектаў каталога — 40 галактык, 29 шаравых зорных скопішчаў, 28 рассеяных зорных скопішчаў, 6 галактычных туманнасцей, 4 планетарныя туманнасці і 3 зорныя палі.

## Спіс аб'ектаў каталога Месье 
## Размяшчэнне аб'ектаў на карце зорнага неба 
## Гл. таксама 
* Каталог Месье
* Новы Агульны Каталог (NGC)
* Індэкс-каталог (IC)

## Спасылкі 
* 
* 
*  


Катэгорыя:Спісы астранамічных аб’ектаў
Вельс

**Вельс** () — старадаўні аўстрыйскі горад на паўночным захадзе краіны, другі па велічыні горад у федэральнай зямлі Верхняя Аўстрыя пасля Лінца. Насельніцтва — 56 478 чалавек па дадзеных перапісу 2001 года.

## Фатаграфіі 

Выява:Panorama_Wels_2.jpg|  
Выява:Wasserturm 2.JPG|Воданапорная вежа 
Выява:Altes_Stadtbild_Wels.jpg|  
Выява:Fritschmühle_Wels.JPG|  
Выява:Alte_Sparkasse_Wels.JPG|  
Выява:Rathaus_Wels.JPG|Ратуша 
Выява:Landesgericht_Wels.JPG|  
Выява:Krankenhaus_Wels_1.JPG|  
Выява:Wallerergymnasium_Wels_1.JPG|  
Выява:Burg_Wels.JPG|  
Выява:Haus_der_Salome_Alt_Wels.JPG|  
Выява:Wels - Ledererturm.JPG|  
Выява:Schloss_Polheim_Wels.JPG|Замак 
Выява:Wasserschloss_Lichtenegg_Wels.JPG|  
Выява:Wels - Stadtpfarrkirche.JPG|  
Выява:Wels - Christuskirche.JPG|  
Выява:Herz-Jesu-Kirche_Wels.JPG|Царква 
Выява:Welser_Metzen.JPG|  
Выява:Alter_Schlachthof_Wels.JPG|  
Выява:Noefa_Atelier_Wels.JPG|  
Выява:Kornspeicher_Wels.JPG|  
Выява:Stadtmuseum Wels - Römisches Speisezimmer.jpg|  
Выява:Dragonerkaserne_Wels.JPG|  
Выява:Freizeitanlage Wels 2.JPG|  
Выява:Budokan_Wels.JPG|  

## Вядомыя асобы 
* Карл Рабль

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Вельса

Катэгорыя:Гарады Верхняй Аўстрыі
Medical Subject Headings

**Медыцынскія прадметныя рубрыкі** (**Medical Subject Headings**, скарочана **MeSH**) — усёабдымны кантралюемы слоўнік, які індэксуе часопісныя артыкулы і кнігі па прыродазнаўчых навуках; можа таксама служыць у якасці тэзаўруса, які палягчае пошук інфармацыі. Створаны і абнаўляецца Нацыянальнай медыцынскай бібліятэкай Злучаных Штатаў (NLM), выкарыстоўваецца ў базах артыкулаў Medline і PubMed.

MeSH можа быць прагледжаны і бясплатна загружаны па Інтэрнэту праз Medline. Штогадовае друкарскае выданне перастала выпускацца ў 2007 годзе, і ў наш час MeSH даступны толькі праз Інтэрнэт. Першапачаткова створаны на англійскай мове, MESH быў перакладзены на шматлікія іншыя мовы.

## Каранёвыя катэгорыі іерархіі 
Каранёвымі катэгорыямі ў іерархіі дэскрыптараў MeSH з'яўляюцца:
* Анатомія [A]
* Арганізмы [B]
* Хваробы [C]
* Хімічныя рэчывы і сродкі [D]
* Аналітычныя, дыягнастычныя і тэрапеўтычныя метады і абсталяванне [E]
* Псіхіятрыя і псіхалогія [F]
* Біялагічныя навукі [G]
* Фізічныя навукі [H]
* Антрапалогія, адукацыя, сацыялогія і сацыяльныя з'явы [I]
* Тэхналогіі, прадукты харчавання і напоі [J]
* Гуманітарныя навукі [K]
* Інфарматыка [L]
* Персаналіі [M]
* Ахова здароўя [N]
* Характарыстыкі публікацый [V]
* Геаграфічная лакалізацыя [Z]

Поўную іерархію можна паглядзець у :en:Wikipedia:MeSH

## Спасылкі 
* Medical Subject Heading Home  — падтрымліваецца Нацыянальнай бібліятэкай медыцыны Нацыянальнага інстытута здароўя (ЗША)
* MeSH database tutorials 
* Прагляд MeSH:
** Entrez 
** MeSH Browser 
** Visual MeSH Browser  — пошук артыкулаў пра захворванні па леках, якія ўжываліся ў даследаваннях
** Reference.MD 
** http://www.meshine.info/ 
* Спіс класіфікатараў — 2009 

Катэгорыя:Біяінфарматыка
Катэгорыя:Крыніцы медыцынскай інфармацыі
Катэгорыя:Базы даных у Інтэрнэце
Касл-Ховард

**Касл-Ховард** (*Castle Howard*, улас. «замак Говардаў») — радавы памесце англійскага арыстакратычнага сямейства Говардаў, на чале якога стаіць граф Карлайл. Размешчана ў Паўночным Ёркшыры, у 25 км на поўнач ад Ёрка. Рэзідэнцыя пабудавана ў 1699—1712 гг. па праекце сэра Джона Ванбру (аўтар Бленхейма) і славіцца самым пышным барочным палацам ва ўсёй Вялікабрытаніі. Вакол палаца раскінуўся французскі парк, убаку — дэндрарый. Палац папакутаваў у 1940 г. ад пажару, але быў адноўлены. У інтэр'еры — цікавая калекцыя жывапісу, якая ўключае малюнкі Мікеланджэла. Касл-Хоўард уваходзіць у лік дзевяці прыватных «дамоў-скарбаў» Англіі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палацы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Паўночны Ёркшыр
Катэгорыя:Збудаванні Вялікабрытаніі ў стылі барока
Катэгорыя:Палацава-паркавыя ансамблі
Катэгорыя:1712 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1712 годзе
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Джона Ванбру
Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Англіі
Карл Фрыдрых Цэйс

**Карл Фрыдрых Цэйс** (,  нямецкае вымаўленне «Цайс»;   — ) — сусветна вядомы нямецкі інжынер і вытворца оптыкі, заснавальнік фабрыкі аптычных сістэм «Цэйс» () у Іене (з 1846 года).

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прадпрымальнікі Германіі
Катэгорыя:Інжынеры Германіі
Рудольф Карачыёла

**Рудольф Карачыёла** (, ,  — , Касель) — нямецкі аўтагоншчык. У Германіі яго называлі «Карач». Трохразовы чэмпіён Еўропы ў 1935, 1937 і 1938 гадах.

Рудольф Карачыёла нарадзіўся ў 1901 годзе ў германскім мястэчку Рэмаген у сям’і італьянскіх эмігрантаў. Бацькі ўтрымлівалі невялікую гасцініцу, аднак Рудзі з дзяцінства вабілі аўтамабілі. Пачаў ён з матагонак, а размяняў трэці дзясятак, пачаў ганяцца на малалітражцы — у 1922 годзе ён выйграў сваю першую гонку.

У 1923 годзе ён паступіў на працу прадаўцом у дылерскі цэнтр Daimler-Benz ў Дрэздэне з месячным заробкам у сотню рэйхсмарак, аднак працягваў удзельнічаць у гонках.

## Цікавыя факты 
Рудольфу Карачыёла належыць да гэтага часу не пабіты рэкорд хуткасці на дарогах агульнага карыстання. 28 студзеня 1938 «Карач» дасягнуў хуткасці 432,7 км/гадзіну на дыстанцыі адзін кіламетр на шашы Франкфурт — Дармштат.

Катэгорыя:Аўтагоншчыкі Германіі
Касель

**Касель** () — горад у Германіі ў зямлі Гесэн на рацэ Фульда. Насельніцтва 200 тыс. чалавек.

## Эканоміка 
У Каселі знаходзіцца штаб-кватэра кампаніі WINGAS GmbH, сумеснага прадпрыемства расійскага канцэрна «Газпрам» і нямецкага Wintershall AG, найбуйнейшага вытворцы нафты і газу ў ФРГ. WINGAS GmbH займаецца рэалізацыяй праектаў, звязаных з транспартаваннем і збытам прыроднага газу.

## Культура 
* Раз у пяць гадоў у Каселі праходзіць сусветна вядомая выстаўка сучаснага мастацтва documenta.
* Найбуйнейшы цэнтр гуказапісу ў Германіі — Bark'and'Berg Records.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Bewerbung Kulturhauptstadt Europas 2010
* Private Seite zur Geschichte Kassels 
* Kassel-Wiki der HNA 

Катэгорыя:Гарады Гесэна
Блуа (замак)

Каралеўскі **замак Блуа** () у французскім дэпартаменце *Луар і Шэр* — самы буйны па памерах з замкаў Луары, любімая рэзідэнцыя французскіх каралёў Людовіка XII і Францыска I. Замак знаходзіцца ў цэнтры горада Блуа, на правым беразе Луары, і нароўні з іншымі луарскімі замкамі знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА як помнік Сусветнай спадчыны.

## Гісторыя 
Асноўная частка існуючага палаца-замка была выбудавана ў XV стагоддзі герцагамі Арлеанскімі. Калі адзін з іх уступіў на французскі прастол пад імем Людовіка XII (1498), ён застаўся жыць у Блуа. Яго дачка Клод таксама была прывязана да рэзідэнцыі ў Блуа і настаяла на тым, каб яе муж, Францыск I, вылучыў сродкі на абнаўленне познегатычнага палаца ў духу італьянскага рэнесансу. Пасля смерці каралевы на планах Францыска перабрацца ў Блуа з Амбуаза быў пастаўлены крыж, і рэнесанснае крыло замка засталося недабудаваным.

Канец XVI стагоддзя адзначыўся ў Блуа крывавымі падзеямі. Пры выкрыцці Амбуазскай змовы Гізы павезлі караля ў больш прыдатны на выпадак аблогі Амбуаз. Генрых III заманіў у палац свайго ворага, Генрыха Гіза з братам-кардыналам, дзе яны абодва былі забіты каралеўскімі целаахоўнікамі, а яшчэ праз два тыдні тут памерла Кацярына Медычы. (Турыстам паказваюць яе тайнік для ядаў).

Пры Бурбонах рэзідэнцыя ў Блуа страціла палітычнае значэнне. Людовік XIII выдаліў туды са сталіцы сваю маці, Марыю Медычы. Пазней палацам валодаў яго брат, Гастон Арлеанскі, які даручыў Франсуа Мансару прыбудаваць да палаца пакоі ў найноўшым гусце барока. Гэта праца не была даведзена да канца па прычыне недахопу сродкаў. Напачатку XVIII стагоддзя палац быў адведзены ў распараджэнне польскай каралевы-ўдавы Марысенькі. Луі-Філіп у XIX стагоддзі адрэстаўраваў, нанова мэбляваў і маляўніча дэкараваў спустошаныя за гады рэвалюцыі каралеўскія пакоі.

## Спасылкі 
*  Афіцыйны сайт замка і музеяў Блуа
* 

File:Blois LouisXII interior.jpg|Палац Людовіка XII
File:Blois.schloss.jpg|Рэнесанснае крыло Францыска I
File:SchlossBloisSchlafzimmerdesKoenigs.jpg|Каралеўскія пакоі з вензелямі Генрыха IV
File:SchlossBloisFluegelGastons.jpg|Барочнае крыло Гастона Арлеанскага
File:Château de Blois 05.jpg|Знакамітая ажурная лесвіца, якая прыпісваецца Леанарда да Вінчы

Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі
Катэгорыя:Замкі Луары
Катэгорыя:Замкі рэгіёна Цэнтр
Катэгорыя:Музеі Францыі
Катэгорыя:Блуа
Катэгорыя:Шато
Эдвард Лір

**Эдвард Лір** (таксама Эдуард Лір, ;  — ) — англійскі мастак і паэт, адзін з заснавальнікаў «паэзіі бяссэнсіцы» (), аўтар шматлікіх папулярных абсурдысцкіх лімерыкаў.

## Біяграфія 
Эдвард Лір нарадзіўся 12 мая 1812 года ў лонданскім прадмесці Хайгейт. Ён быў 20-м дзіцем у сям’і, і яго выхаваннем займалася старэйшая сястра Эн. Калі Эдварду было 15 гадоў, ён разам з сястрой асталяваўся ў асобным доме. Будучы таленавітым мастаком, Лір пачаў працаваць кніжным ілюстратарам. Ва ўзросце 19 гадоў ён выпусціў сваю першую кнігу «Ілюстрацыі сямейства Псітацыдаў, або Папугаяў» (*Illustrations of the Family of Psittacidae, or Parrots*, 1832).

З дзяцінства ў Ліра было слабое здароўе — ён пакутаваў ад падучай хваробы, астмы, а ў сталым узросце да гэтага дадалася яшчэ і частковая страта зроку.

Ў 1846 годзе Лір выпусціў «Кнігу нонсэнс» (*A Book of Nonsense* — перакладаецца таксама як «Кніга глупства» або «Кніга бязглуздая»), якая ўключае пацешныя лімерыкі. Неўзабаве гэты жанр набыў значную папулярнасць.

Стыль і сюжэты нонсэнсу Ліра аказалі ўплыў на творчасць яго сучасніка — Льюіса Кэрала, на французскіх сюррэалістаў, рускіх ОБЭРИУтаў (прыхільнікам Ліра быў Данііл Хармс).

Паэт памёр 29 студзеня 1888 г. Згадваецца ў песні Beatles «Paperback writer» (1966).

## Сачыненні і ілюстрацыі 
* *Illustrations of the Family of the Psittacidæ* (1832)
* *Tortoises, Terrapins, and Turtles* by J.E. Gray
* *Views in Rome and its Environs* (1841)
* *Gleanings from the Menagerie at Knowsley Hall* (1846)
* *Illustrated Excursions in Italy* (1846)
* *A Book of Nonsense* (1846)
* *Journal of a Landscape Painter in Greece and Albania* (1851)
* *Journal of a Landscape Painter in Southern Albania* (1852)
* *Book of Nonsense and More Nonsense* (1862)
* *Views in the Seven Ionian Isles* (1863)
* *Journal of a Landscape Painter in Corsica* (1870)
* *Nonsense Songs and Stories* (1871)
* *More Nonsense Songs, Pictures, etc.* (1872)
* *Laughable Lyrics* (1877)
* *Nonsense Alphabets*
* *Nonsense Botany* (1888)
* *Tennyson’s Poems, illustrated by Lear* (1889)
* *Facsimile of a Nonsense Alphabet* (1849, не друкавалася да 1926)

## Беларускія пераклады 
«Кнігу бязглуздую» на беларускую пераклаў Макс Шчур.

## Спасылкі 
* Пераклады Макса Шчура
* «Кніга нонсэнсу» Эдварда Ліра — Edward Lear’s Books of Nonsense
* Edward Lear Home Page at nonsenselit.org
* Reelyredd’s Poetry Pages The Daddylonglegs and The Fly (audio file)

Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Абсурдызм
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Вялікабрытаніі
Фрыц Цэрніке

**Фрыц Цэрніке** (;  — ) — галандскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1953) «За абгрунтаванне фазава-кантраснага метаду, асабліва за вынаходства ».

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Слівен

**Слі́вен** — горад у Балгарыі, адміністрацыйны цэнтр Слівенскай вобласці і абшчыны Слівен. Чыгуначная станцыя і вузел аўтамабільных дарог.

## Палітычная сітуацыя 
З 2003 года кмет (мэр) абшчыны Слівен — футбаліст Ёрдан Лечкаў Янкаў (Грамадзяне за еўрапейскае развіццё Балгарыі (ГЕРБ)) па выніках выбараў у кіраванне абшчыны.

## Насельніцтва 
На 15 верасня 2008 года насельніцтва горада 100&nbsp;477 жыхароў.

|}

## Гарады-пабрацімы 
## Цікавыя факты 
12 верасня 2009 года, у дзень горада Варонежа дэлегацыя горада Слівена падарыла варонежцам 1329 руж.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт абшчыны Слівен  , , 
* Сайт Слівенскай абласной адміністрацыі 
* Навінавы сайт  
* Навінавы сайт 

### Карты 
* Становішча на электроннай карце bgmaps.com 
* Становішча на электроннай карце emaps.bg 

Катэгорыя:Гарады Слівенскай вобласці
Уільям Уолес

**Сэр Уільям Уолес** (, ; каля 1270 — 23 жніўня 1305, Лондан) — шатландскі рыцар і военачальнік, правадыр шатландцаў у вайне за незалежнасць ад Англіі. Захавальнік Шатландыі (рэгент) у 1297—1298 гады. Шануецца ў Шатландыі як патрыёт і народны герой.

## Спасылкі 
* Джон Д. Карык «Жыццё сэра Уільяма Уолеса»  
* Уільям Уолес у бітве на Сцерлінгскам мосту і Фолкеркскай бітве 
* Уолес і Брус  
* Любекскі ліст 1297 года  

Катэгорыя:Постаці Шатландыі
Катэгорыя:Правадыры паўстанняў
Катэгорыя:Чвартаваныя
Зыгмунт Іосіфавіч Абрамовіч

**Зыгмунт Іосіфавіч Абрамовіч** (,  — , ; Псеўданімы: *Антон Забель*) — беларускі акцёр.

## Біяграфія 
У 1911 годзе адзін з вядучых акцёраў Першай беларускай трупы Ігната Буйніцкага. Выконваў камедыйныя і характарныя ролі: Пранцішак («Модны шляхцюк» К. Каганца), Бондар («У зімні вечар» па Э. Ажэшка), Удзельнічаў таксама ў танцавальнай і харавой групах тэатра.

Унук Ф. Багушэвіча. У 1919 годзе выехаў у Польшчу, дзе жыў і пасля 2-й сусветнай вайны. Працаваў педагогам. Апублікаваў успаміны пра трупу І. Буйніцкага ў «Ніве» і ў «Полымі» (№ 4, 1971; «Няходжанымі сцежкамі»).

## Літаратура 
* 
* Няфёд У. І. Беларускі тэатр: Нарыс гісторыі. Мн., 1959. С. 98—101;
* Сабалеўскі А. В. [Уступ да артыкула «Няходжанымі сцежкамі»] // Полымя. 1971. № 4.
* *Маўчун А.* Не кожнаму дадзена // Ніва, № 40. 1983, 2 кастр. — С. 1, 4-5.
* т. 5. Биографический справочник. — Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.

Катэгорыя:Акцёры Беларусі