Каранізацыя

**Караніза́цыя** — палітычная і культурная кампанія савецкай улады ў нацыянальным пытанні ў 1920-я і пачатку 1930-х гадоў, закліканая згладзіць супярэчнасці паміж цэнтральнай уладай і насельніцтвам нацыянальных рэспублік СССР. Каранізацыя праяўлялася ў падрыхтоўцы і прасоўванні на кіруючыя пасады прадстаўнікоў нацыянальных меншасцей, стварэнні нацыянальна-тэрытарыяльных аўтаномій, укараненні моў нацыянальных меншасцей у справаводства, у адукацыю, заахвочванні выдання СМІ на мясцовых мовах. У канцы 1930-х гадоў (часткова яшчэ ў 1932—1933 гадах) каранізацыя была згорнутая, многія яе актыўныя ўдзельнікі былі рэпрэсаваны. На змену каранізацыі прыйшло паўсюднае ўкараненне рускай мовы як мовы міжнацыянальных зносін.

Прыкладамі каранізацыі сталі, у прыватнасці, беларусізацыя і ўкраінізацыя.

## Пачатак 
Нацыянальная палітыка была сфармулявана бальшавіцкай партыяй ў 1913 годзе, за чатыры гады да іх прыходу да ўлады ў Расіі. Уладзімір Ленін паслаў маладога Іосіфа Сталіна (сам грузін і, такім чынам, член этнічнай меншасці) у Вену, якая была вельмі этнічна разнастайным горадам з-за статусу сталіцы Аўстра-Венгерскай імперыі. Сталін адправіў справаздачу ў Маскву са сваімі ідэямі для палітыкі. Яна была абагульнена ў брашуры Сталіна (яго першае навуковае выданне), Марксізм і нацыянальнае пытанне (1913). Як ні дзіўна Сталін будзе у канчатковым выніку асноўным прыхільнікам яе канчатковага расчлянення і адраджэння русіфікацыі.

Сутыкнуўшыся з масавай нярускай апазіцыяй бальшавіцкаму рэжыму, Ленін ў канцы 1919 года пераканаў сваіх паплечнікаў, каб іх ўрад быў спыніў культурную адміністрацыйную і лінгвістычную палітыку, якая праводзілася ў нярускіх рэспубліках. У 1923 годзе пачалася каранізація, якой прадугледжвалася выкладанне і кіраванне на мове рэспублікі; і прасоўванне нярускіх на кіруючых пасадах у рэспубліканскіх адміністрацыях і партыі, у тым ліку на час стварэнне спецыяльнай групы саветаў пад назвай «нацсаветы» (нацыянальныя саветы) у іх уласным «нацраёне» (нацыянальныя раёны) на аснове канцэнтрацыі меншасцей ў межах рэспублік меншасцей. Напрыклад, ва Украіне ў канцы 1920-х гадоў былі нацсаветы для рускіх і нават для эстонцаў.

Гэтая палітыка мусіла часткова звярнуць назад дзесяцігоддзі русіфікацыі або прасоўвання рускай культуры і мовы на нярускіх тэрыторыях, якія мелі месца ў імперскі перыяд. Гэта ўціхамірвала шмат раней небальшавіцкіх нярускіх па ўсёй краіне. Гэта таксама выклікала варожасць сярод некаторых рускіх і русіфікаваных нярускіх у нярускіх рэспубліках.

У 1920-я гады грамадства яшчэ не было «сацыялістычным». Была варожасць па адносінах да рускіх і да іншых нацыянальнасцей з боку рускіх, але былі таксама канфлікты і суперніцтва сярод іншых нацыянальнасцяў.

## Меры па ажыццяўленні каранізацыі 
Праводзілася каранізацыя шляхам вылучэння на кіруючыя партыйныя і адміністрацыйныя пасады мясцовых нацыянальных кадраў розных узроўняў, а таксама праз неулачные спробы прымусіць ўжо наяўныя рускамоўныя партыйныя і адміністрацыйныя кадры ў нацыянальных ускраінах засвоіць мову мясцовага насельніцтва. Гэтая палітыка разам з палітыкай падтрымкі і развіцця нацыянальных культур, пры ўсёй сваёй супярэчлівасці і няўдачах, мела істотнае значэнне для нацыянальнага станаўлення і культурнага развіцця нярускіх народаў СССР.

У раёнах пражывання нацыянальных меншасцей ўсталёўваліся працэнтныя квоты іх прадстаўніцтвы, а таксама тэрміны перакладу 22 лістапада 1923 гады ЦВК Кіргізскай АССР прыняў дэкрэт, які прадугледжваў пераклад у перыяд са студзеня па ліпень 1924 года ўсяго афіцыйнага справаводства ў казахскіх воласцях на казахскую мову. II сесія ЦВК Кіргізскай АССР запатрабавала 100 % каранізацыі штатаў у раёнах пражывання казахскага насельніцтва і 50 % каранізацыі ў раёнах са змяшаным па этнічнай складу насельніцтвам. У 1936 годзе казахі складалі 67 % КазЦИКа, 64 % кіраўніцтва рэспубліканскіх наркаматаў, 53 % кіруючых работнікаў выканкамаў, 56 % старшыняў абласных выканкамаў, 69 % райвыканкамаў, 65 % старшыняў аулсоветов. На 1 студзеня 1937 года казахі складалі 46,8 % колькасці партыйнай арганізацыі рэспублікі.

У некаторых мясцовасцях каранізацыя ў 1920-я гады суправаджалася адабраннем у рускіх сялян іх зямель на карысць мясцовых народаў і абмежаваннем міграцыі з РСФСР. У 1920—1921 гадах савецкая ўлада распачала шэраг мер па абмежаванні перасялення рускамоўных жыхароў у Казахстан, а таксама па канфіскацыі ў мясцовых рускіх часткі зямель на карысць казахаў. Пастанова Савнаркама Кіргізскай аўтаномнай савецкай сацыялістычнай рэспублікі ад 8 лістапада 1920 года забараніла самавольнае сялянскае перасяленне. Казахі, якія вярнуліся ў пачатку 1920-х гадоў з Кітая (куды беглі пасля падаўлення паўстання 1916 года), выявілі, што на пакінутых землях з’явіліся паселішчы рускамоўнага насельніцтва. Улады Казахскай АССР выселілі рускамоўнае насельніцтва, перадаўшы зямлю з пабудовамі казахам. Усяго былі ліквідаваны 120 рускіх і ўкраінскіх сёлаў, 32 хутара, 95 заімак і выселена 6466 гаспадарак (з іх амаль палова ў Джэтысуйскай губерні). У другой палове 1920-х гадоў на тэрыторыі Казахстана вынятак земляў у рускамоўных перасяленцаў прыняў масавы характар ​​і суправаджаўся іх выездам. Афіцыйная статыстыка ў 1929 годзе паведамляла, што ішло выцісканне «еўрапейскага» насельніцтва, у выніку якога лік гаспадарак у цэлым па рэспубліцы скараціўся на 14 %, а рускае і ўкраінскае насельніцтва савецкага Казахстана зменшылася на 700 тыс. чалавек. Такая палітыка працягвалася нядоўга. 8 лютага 1927 года Прэзідыум УЦВК РСФСР зраўнаваў у правах землекарыстання казахскае і рускамоўнае насельніцтва. У лютым 1929 года была знята забарона на перасяленне ў Казахстан сялян з еўрапейскай часткі СССР.

Вынікам каранізацыі стала стварэнне поліэтнічнай сістэмы адукацыі. Напрыклад, ва Украінскай ССР да вясны 1938 года было 21656 школ, у якіх выкладанне вялося на 21 мовах. З украінскай мовай выкладання мелася 18101 школа, з рускай — 1550 школ, ідышам — 312, малдаўскай — 163, узбекскай — 19, беларускай — 9, балгарскай — 54, польскай — 50, нямецкай — 512, чэшскай — 14, грэка-элінскай — 12, татарскай — 5, армянскай — 4, туркменскай — 2, кіргізскай — 1, шведскай — 1, казахскай — 1, змешаных — 838. Многія нацыянальныя школы былі малакамплектнымі (напрыклад, у чэшскай школе Кіева было 3 класа і 19 вучняў), а частка іх вучняў дрэнна ведала рускую мову, а таксама мову выкладання, нізкім быў узровень забеспячэння настаўнікамі і вучэбнымі дапаможнікамі. Гэтая поліэтнічная сістэма адукацыі ў 1930-я гады хутка расла. У 1930/31 навучальным годзе ў СССР у нацыянальных школах навучаліся 7.620.400 чалавек, а ў 1938/39 навучальным годзе ўжо 14.146.152 чалавека. Для падрыхтоўкі настаўнікаў у СССР ў 1939 годзе дзейнічалі 411 нацыянальных педагагічных вучылішчаў са 116.200 навучэнцамі.

Актыўна ішла каранізацыя друку. У 1936 годзе 62 % усіх часопісаў Украінскай ССР выходзіла на ўкраінскай мове. У запісцы Л. З. Мехліса, якая паступіла ў ЦК УКП(б) 30 кастрычніка 1937 года, паведамлялася, што ва Украінскай ССР выходзіць толькі адна абласная рускамоўная газета «Сацыялістычны Данбас», у астатніх абласцях рэспублікі няма нводнай рускамоўнай газеты абласнога значэння.

## Каранізацыя ў нацыянальных утварэннях РСФСР 
Каранізацыя ахапіла не толькі саюзныя рэспублікі, але і нацыянальныя аўтаноміі ў складзе РСФСР. Сярод іх былі аўтаноміі, у якіх колькасна пераважала рускае насельніцтва. Апошняя акалічнасць не было падставай для выключэння аўтаноміі з каранізацыі.

У Бурат-Мангольскай АССР, дзе пераважалі рускія (55,2 % насельніцтва паводле Усеагульнага перапісу 1926 года), каранізацыю пачала ў 1924 годзе спецыяльна створаная камісія. Аднак план па каранізацыі апарата з-за недахопу кваліфікаваных работнікаў з ліку мясцовых кадраў амаль адразу праваліўся, і ў 1926 годзе яго прыйшлося распрацаваць зноўку. Трохгадовы план 1926 года павінен быў быць рэалізаваны ў 1927—1929 гадах і давесці прадстаўніцтва бурат ў рэспубліканскіх установах да 37,7 %, а ў аймачных і нізавых савецкіх і кааператыўных органах бурат павінна было быць 33 %. Да 1936 года бураты складалі 32,7 % работнікаў рэспубліканскіх арганізацый і ўстаноў.

У Татарскай АССР ўкараненне татарскай мовы ў справаводства фармальна пачалося з Дэкрэта Усетатарскага ЦВК і СНК Татарскай АССР ад 25 чэрвеня 1921 года «Аб рэалізацыі татарскай мовы ў межах Татрэспублики». Прадугледжваўся пераклад да 1930 годзе асноўнага справаводства на татарскую мову ва ўстановах і прадпрыемствах, размешчаных у раёнах, дзе татары складалі большасць насельніцтва. У далейшым рэспубліканскія нарматыўныя акты вынікалі адзін за адным. Іх патрабаванні не выконваліся на месцах, але паўтараліся ва ўсіх новых інструкцыях. Напрыклад, у 1922 г. адна інструкцыя прадпісала да 1 лютага 1923 года перакласці ўсе шыльды, штампы і друку ва ўсіх установах Татарскай АССР на татарскую і рускую мову. 21 верасня 1923 года выйшла новая пастанова ЦВК Татарскай АССР, якая патрабавала выканаць такія жа ўказанні. Пасля гэтых няўдач вылучэнне сродкаў на ўкараненне татарскай мовы спынілася. На 1926/27 і 1927/28 гады сродкі на ўкараненне татарскай мовы ў рэспубліцы не былі вылучаныя. Задача па перакладзе справаводства на татарскую мову так і не была вырашана.

### Каранізацыі школы ў нацыянальных аўтаноміях РСФСР 
У рамках каранізацыі была зроблена спроба стварыць школы з навучаннем на нацыянальных мовах у нацыянальных рэспубліках РСФСР. Вынікі гэтай палітыкі істотна адрозніваліся па аўтаномным рэспублікам. Аддзел прапаганды і агітацыі ЦК УКП(б) паведамляў сакратару ЦК УКП(б) Г. М. Малянкову, што да 1940/41 навучальнага года сітуацыя складвалася наступным чынам:

* З 1-га па 10-ы клас уключна навучанне на роднай мове існавала толькі ў адной рэспубліцы — Татарскай АССР;
* У 5 — 7 класах нацыянальных школ пераклад навучання на нацыянальныя мовы завяршаўся ва ўсіх аўтаномных рэспубліках РСФСР (акрамя дагестанскага АССР і Кабардзіна-Балкарскай АССР);
* У 1- 4 класах сярэдніх школ (і ў пачатковай школе) ва ўсіх нацыянальных рэспубліках навучанне ішло на нацыянальных мовах.

Такім чынам каранізацыя ў нацыянальных рэспубліках РСФСР дала да пачатку Вялікай Айчыннай вайны абмежаваны вынік — былі каранізіраваны пачатковыя школы і збольшага сярэднія. Старэйшая школа была коренизирована толькі ў Татарскай АССР.

## Каранізацыя савецкай ссылкі 
Калектывізацыя прывяла да з’яўлення ў СССР «кулацкай спасылкі». Пры гэтым на спецпасяленні кулакі пражывалі з сем’ямі, у якіх былі дзеці школьнага ўзросту. Былі сярод сасланых кулакоў сем’і з нацыянальных аўтаномій. Савецкія ўлады спрабавалі спачатку ствараць для дзяцей ссыльных нацыянальную школу, такім чынам «каранізіруя» ссылку. У 1932 годзе АДПУ і Наркамасвет стварылі для дзяцей ссыльных з Украіны і Казахстана 532 нацыянальныя школьныя групы з навучаннем на нацыянальных мовах, для навучання ў якіх меркавалася прыцягваць настаўнікаў з нацыянальных рэспублік. Ад гэтай ідэі адмовіліся ўжо да 1935 годзе і навучанне дзяцей ссыльных стала вырабляцца толькі на рускай мове.

## Каранізацыя Чырвонай Арміі 
 *Асноўны артыкул:* **Национальныя воінскія падраздзяленні РККА**
Каранізацыя праводзілася таксама ў Чырвонай Арміі. Па традыцыі, якая склалася з дарэвалюцыйных часоў, у РККА ў першыя гады савецкай улады не служылі прадстаўнікі карэнных народаў нацыянальных ускраін.

Каранізацыя ў РККА выказалася ў стварэнні вайсковых часцей, укамплектаваных па нацыянальнай прыкмеце, у выкарыстанні нацыянальных моў на ваеннай службе, у стварэнні нацыянальных ваенна-навучальных устаноў і кватаванні месцаў у ваенных навучальных установах для асоб пэўных нацыянальнасцяў. Ідэолагам выступіў М. В. Фрунзе, які лічыў нярускія кантынгенты «крыніцай дадатковай мошчы» Чырвонай Арміі. Ужо да канца 1924 года нацыянальныя часткі і злучэнні існавалі ў некаторых рэспубліках — у Грузінскай, Армянскай, Азербайджанскай, Беларускай, Бухарскай і Украінскай ССР, Крымскай, Якуцкай і Дагестанскай АССР. Для стварэння нацыянальных частак выкарыстоўвалася таксама так званая «канцэнтрацыя» — прадстаўнікоў аднаго этнасу засяроджвалі ў адной тэрытарыяльнай вайсковай часткі, якая фармальна нацыянальнай не лічылася. Пры гэтым у выніку «канцэнтрацыі» ўзнікалі не толькі нацыянальныя дывізіі, але і больш дробныя фарміравання ў звычайных вайсковых частках — палкі, батальёны, батарэі, роты, эскадроны, ўзводы.

Многія вайскоўцы-«нацыяналы» не валодалі рускай мовай. Аднак 31 ліпеня 1925 г. было выдадзена пастанова Прэзідыума Савета Нацыянальнасцяў ЦВК СССР «Аб увядзенні ў нацыянальных частках выканаўчых каманд на рускай мове». Статуты перакладаліся на нацыянальныя мовы. Акрамя таго, на нацыянальных мовах выдавалі ваенна-палітычную літаратуру.

Каранізацыя ваенна-навучальных устаноў пачалася ў 1924 годзе. 9 чэрвеня 1924 года выйшаў загад наркама па ваенных і марскіх справах СССР «Аб нацыяналізацыі ваенна-навучальных устаноў», у адпаведнасці з якім на базе розных курсаў былі адкрыты нацыянальныя ваенна-навучальныя ўстановы для падрыхтоўкі каманднага саставу на роднай мове. Колькасць такіх устаноў хутка ўзрасла:
* На 1 сакавіка 1924 года — 7 устаноў і 2973 курсанта;
* На 1 лістапада 1924 года — 13 устаноў і 4961 курсант;
* На 1 кастрычніка 1925 года — 20 устаноў і 6328 курсантаў.

Большасць нацыянальных ваенных школ была ў хуткім часе ліквідавана. У 1929 годзе ў СССР было толькі 9 нацыянальных ваенных школ. Выкананне дырэктывы на месцах правялі хутка і за некалькі тыдняў перайшлі ад ўкраінізацыі да русіфікацыі. Ужо 28 снежня 1932 года бюро абкама УКП(б) Цэнтральна-Чарназёмнай вобласці ў мэтах выканання сумеснай дырэктывы ЦК УКП(б) і СНК СССР ад 15 снежня 1932 года прыняло наступныя рашэнні:
* З 1 студзеня 1933 года спыніць выкладанне ўкраінскай мовы ва ўсіх школах I і II ступеней (акрамя сёмых груп выпуску бягучага навучальнага года);
* З 1 студзеня 1933 года скасаваць усе курсы па падрыхтоўцы настаўнікаў ўкраінскай мовы;
* Замяніць ва ўсіх навучальных планах выкладанне ўкраінскай мовы і літаратуры на выкладанне рускай мовы і літаратуры;
* З 15 студзеня 1933 года спыніць выкладанне ўкраінскай мовы ў педагагічных тэхнікумах (акрамя трэціх курсаў);
* Ліквідаваць Барысаўскі і Валаконаўскі ўкраінскія педагагічныя тэхнікумы;
* Спыніць выкладанне ўкраінскай мовы ў Белгародскім педагагічным інстытуце;
* Скасаваць курсы па навучанні ўкраінскай мовы для тэхнічнага складу сельсаветаў.

26 снежня 1932 года выйшла распараджэнне № 59 па Цэнтральна-Чарназёмнай вобласці, якое ліквідавала ўкраінізацыі ў судаводстве. Гэты дакумент прадпісваў:

* Перавесці усё справаводства ў судах і пракуратуры на рускую мову;
* Неадкладна спыніць перапіску на ўкраінскай мове;
* Спыніць выплачваць работнікам-ўкраінцам любыя надбаўкі за працу на ўкраінскай мове;
* Ліквідаваць ўкраінскую касацыйную групу абласнога суда.

З гэтых мер відаць, што украінізацыя на тэрыторыі РСФСР ў 1933 годзе была цалкам згорнута і заменена русіфікацыяй. Тым не менш у РСФСР захаваліся ўкраінскія нацыянальныя раёны (50 раёнаў да 1 снежня 1933 гады) і ўкраінскія сельсаветы.

У 1937—1938 гадах быў прыняты шэраг мер па хуткаму згортванню каранізацыі і вяртанню да ўмеранай русіфікацыі. Такі паварот меў таксама цалкам аб’ектыўныя прычыны. Напрыклад, каранізацыя школы ў шэрагу нацыянальных рэспублік прывяла да таго, што выпускнікі нярускіх школ часта не ведалі рускай мовы і таму не маглі працягнуць навучанне ў ВНУ. У 1938 годзе новы наркам асветы РСФСР П. А. Цюркін канстатаваў, што ў шматлікіх нацыянальных школах Кіргізіі, Туркменіі, Таджыкістана і Узбекістана руская мова «цалкам не выкладаецца». Пасля гэтага, у 1938 годзе было ўведзена абавязковае навучанне рускай мове ва ўсіх нацыянальных пачатковых школах з 2-га класа, а ў няпоўных сярэдніх школах з 3-га класа. 7 сакавіка 1938 года сумесная пастанова ЦК УКП(б) і СНК СССР «Аб нацыянальных частках і фарміраваннях РККА» пераўтварыла нацыянальныя вайсковыя часці і злучэнні, ваенныя вучылішча і школы ў агульнасаюзныя з экстэрытарыяльным прынцыпам камплектавання. Згортванне каранізацыі суправаджалася выкрывальнымі кампаніямі ў савецкай прэсе ў дачыненні да яе прыхільнікаў. Напрыклад, 20 мая 1938 года «Праўда» выкрывала «гнілую пазіцыю Наркамасветы Башкірыі»: "Ворагі народа — буржуазныя нацыяналісты, працяглы час арудаваў у органах народнай адукацыі Башкірыі, праводзілі палітыку ізаляцыі башкірскай моладзі ад рускай культуры, ўзводзілі тысячы перашкод на шляху выкладання рускай мовы і рускай літаратуры ў башкірскіх і татарскіх школах ". 28 сакавіка таго ж года «Праўда» раскрытыкавала ўжо Наркамасвет Украінскай ССР. Буржуазныя нацыяналісты, адзначалася ў артыкуле, «пусцілі ў абарачэнне шкодніцкую» тэорыйку «пра цяжкасці двухмоўя»: «„Тэорыя“ гэтая заключалася ў тым, што ўкраінскім дзецям, якія вывучаюць сваю родную мову, цяжка адначасова навучацца і рускай мове. Свядома грэбуючы вопытам старой рускай школы, у якой выкладанне двух моў пачыналася ў першым ці ў другім класе, яны ўзмоцнена ўкаранялі гэтую „тэорыйку“ і ў галовы педагогаў. Нядбайныя настаўнікі атрымалі „важкі“ аргумент для апраўдання непаспяховасці вучняў». У якасці прыкладу згадваўся нізкі ўзровень падрыхтоўкі настаўнікаў рускай мовы: «У студзені бягучага года, падчас кантрольнай сесіі настаўнікаў-завочнікаў трэцяга Кіеўскага педагагічнага тэхнікума, толькі адзін з ста настаўнікаў напісаў дыктоўку па рускай мове на „пасрэдна“, астатнія — на „дрэнна“».

24 студзеня 1938 года Аргбюро ЦК УКП(б) прадпісала рэспубліканскім наркаматам пераўтварыць нацыянальныя (нямецкія, фінскія, польскія, латышскія, эстонскія і іншыя) школы, абвешчаныя «агменямі буржуазна-нацыяналістычнага ўплыву на дзяцей», у звычайныя савецкія школы з выкладаннем «або на мове адпаведнай рэспублікі, або на рускай».

Адначасова ішла ліквідацыя нацыянальных раёнаў і нацыянальных сельсаветаў. 17 снежня 1937 года Палітбюро ЦК УКП(б) зацвердзіла пастанову «Аб ліквідацыі нацыянальных раёнаў і сельсаветаў», у якой было сказана, што «многія з гэтых раёнаў былі створаны ворагамі народа з шкодніцкімі мэтамі» і прадпісвалася «ЦК КП (б) Украіны, Далёкаўсходні, Алтайскі, і Краснадарскі крайкомы, ЦК КП (б) Казахстана, Крымскі, Арэнбургскі, Ленінградскі, Архангельскі абкамы, на тэрыторыі якіх знаходзяцца нацыянальныя раёны і сельсаветы, да 1 студзені 1938 г. прадставіць у ЦК УКП(б) прапановы аб ліквідацыі гэтых раёнаў шляхам рэарганізацыі ў звычайныя раёны і сельсаветы».

Нарэшце, былі часткова адноўлены пазіцыі рускамоўнай прэсы. 17 снежня 1937 года Палітбюро ЦК УКП(б) пастанавіла абавязаць ЦК КП(б)У «арганізаваць з 19 снежня усеўкраінскую вялікую штодзённую газету на рускай мове, як орган ЦК КП(б)У і УУЦВК. Выпускаць газету аднолькавым тыражом з газетай „Камуніст“», а таксама «ў месячны тэрмін арганізаваць кіруючыя газеты на рускай мове. У першую чаргу павінны быць створаны рускія газеты ў Харкаве, Днепрапятроўску, Адэсе і Мікалаеве».

Сур’ёзна ўдарыла па каранізацыі Вялікая Айчынная вайна. У ходзе вайны ў РСФСР былі ліквідаваныя некаторыя нацыянальныя аўтаноміі (немцаў Паволжа, Калмыцкая АССР, Крымская АССР, Чачэна-Інгушская АССР), а прадстаўнікі іх тытульных народаў прымусова пераселеныя ў іншыя мясцовасці СССР. У месцах спасылкі навучанне вялося толькі на рускай мове. Адпаведна нацыянальная школа з выкладаннем на мовах гэтых народаў спыніла сваё існаванне.

## Познія спробы каранізацыі (пасля 1938 года) 
У Паўночна-Асяцінскай АССР з 1940 года была зроблена спроба каранізацыі школы. Пастанова бюро абкама УКП(б) і Савнаркама Паўночна-Асяцінскай АССР «Аб каранізацыі нацыянальных школ у Паўночна-Асяцінскай АССР» ад 6 снежня 1940 года перакладала выкладанне прадметаў у 5 — 7-х класах асецінскіх нацыянальных школ на асяцінскую мову. Гэтая спроба правалілася. Сакратар Паўночна-Асяцінскага абкама УКП(б) К. Д. Кулаў ў 1952 годзе дакладваў сакратару ЦК УКП(б) Г. М. Малянкову пра прычыны правалу:

* Не былі падрыхтаваны кадры настаўнікаў для асецінскіх школ. Кулаў адзначаў, што Паўночна-Асецінскі дзяржаўны педагагічны інстытут нават ў 1952 годзе не рыхтаваў настаўнікаў для асецінскіх школ;
* Нізкая якасць падручнікаў на асецінскай мове. Кулаў паведамляў, што падручнікі былі перакладаны на асяцінскую мову спехам і таму яны «сур’ёзна тармозяць засваенню асноў навук навучэнцамі-асецінамі».

У выніку Кулаў падкрэсліваў, што ўзровень ведаў вучняў каранізіраваных асецінскіх школ у 1952 годзе быў вельмі нізкім, з прычыны чаго іх выпускнікі адчувалі цяжкасці пры паступленні ў вучылішча, тэхнікумы і ВНУ (там выкладанне ішло на рускай мове). Таму Кулаў прасіў са спасылкай на сумесную Пастанову СНК СССР і УКП(б) ад 13 сакавіка 1938 года ў парадку выключэння з 1 верасня 1952 года 5 — 7 класах асецінскіх школ навучанне ажыццяўляць на рускай мове (з пакіданнем асяцінскага мовы як прадмета). Ад каранізацыі Кулаў не адмаўляўся і паведамляў, што такія меры патрэбныя «надалей да падрыхтоўкі неабходных умоў для паспяховага правядзення каранізацыі сямігадовай асяцінскай школы»:

* Татарская АССР — на татарскай мове ішло навучанне па 10-ы клас уключна;
* Башкірская і Чувашская АССР — на нацыянальных мовах выкладанне асобных прадметаў ажыццяўлялася па 10-ы клас ўключна. Акрамя таго, у гэтых рэспубліках існавала навучанне па 7-ы клас на нацыянальных мовах (акрамя асобных прадметаў);
* Паўночна-Асяцінская АССР — на асецінскім мове выкладанне ішло па 7 клас (акрамя асобных прадметаў);
* Усе астатнія рэспублікі — выкладанне на нацыянальных мовах ажыццяўлялася толькі ў 1 — 4 класах.

Такім чынам ад палітыкі каранізацыі адукацыі да 1949 годзе ў большасці рэспублік РСФСР засталося выкладанне на роднай мове ў пачатковых класах школ.

## Гл. таксама 
* Беларусізацыя
* Украінізацыя
* Тытульная нацыя

## Крыніцы 
Катэгорыя:Унутраная палітыка СССР