open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Гарадок)

**Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква** — праваслаўная царква ў вёсцы Гарадок Глускага раёна Магілёўскай вобласці. Размешчана на заходняй ускраіне вёскі, на вуліцы Садовай, 57.

У 1814 годзе мясцовы памешчык Жылінскі пабудаваў у мястэчку новую царкву, якая была адкрыта на прастольнае свята 14 лістапада. Храм быў узведзены архітэктарам Фёдарам Санкоўскім у гонар перамогі ў вайне 1812 года, удзельнікам якой быў сам Жылінскі.

Да 1860 года царква стала трухлявай і патрабавала капітальнага рамонту. У 1960-я гады святыня паўторна асвячалася вікарным епіскапам Бабруйскім Лявонціем. У 1970-я гады будынак рамантаваўся.

У 1992 годзе прыход царквы быў адноўлены. У цяперашні час настаяцелем у ім з’яўляецца іерэй Аляксандр Фёдараў. Пры садзейнічанні ўладаў у царкве быў зроблены рамонт бляшанага даху. Будынак вышынёй 22 м уяўляе працяглую падоўжана-восевую кампазіцыю, якая складаецца з прамавугольнага асноўнага аб’ёму (32x12 м), пяціграннай апсіды, трох’яруснай званіцы і бабінца. Царква накрытая двухсхільным дахам з вальмамі над апсідай.

З асноўнага аб’ёму выступаюць бакоўкі прытвора і прыдзелаў. З боку галоўнага фасада размешчана званіца (васьмярык на чацверыку), завершаная паўсферычным купалам. Над асноўным аб’ёмам — васьмігранны самкнуты купал на гранёным светлавым барабане. Сцены прарэзаныя высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі, якія абрамленыя простымі ліштвамі з сандрыкамі. Кутнія часткі будынка ўмацаваны драўлянымі лапаткамі. Галоўны ўваход вырашаны ў выглядзе стылізаванага порціка. Унутраная прастора царквы развітая па падоўжнай восі. Светлавы барабан з васьмігранным самкнутым скляпеннем падтрымліваецца васьмю слупамі.

У глыбінна развітай унутранай прасторы пануе падкупальная прастора сяродкрыжжа, перакрытая 8-гранным шатром, абапёртым на ветразі і 8 слупоў. У дэкоры інтэр’ера шырока выкарыстана разьба па дрэве. Адзін з абразоў Маці Божай датуецца 1861 годам.

На 1879 год сярод царкоўнага начыння адзначаны срэбны прыбор літургічных пасудзін вагой 82 лота і тры новых і чатыры старых камплектаў святарскага адзення з таннай парчы. З іншых рэчаў не хапала толькі вадасвятнай чашы. Евангелле захоўвалася ў металічнай пасярэбранай аправе. З ліку іншых кніг не было Ірмалогія і месячнай мінеі. У царкоўным архіве знаходзіліся метрычныя кнігі пачынаючы з 1822 года і спавядальныя спісы прыхаджан з 1840 года.

У прыходзе дзейнічалі 5 школ: двухкласная школа ў Гарадку, аднакласная ў Вільчы, і яшчэ 3 школы ў бліжэйшых вёсках, пра якія нічога невядома. Прыпісныя цэрквы былі ў вёсках Барысаўшчыне, Вільчы, Гарадзішчы, Глушы і Сіманавічах.

## Зноскі 
## Літаратура 
*  — С. 143
*  — С. 174
*  — С. 55
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — С. 116—117. — 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Гарадок (Глускі раён)
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Глускага раёна
Катэгорыя:Храмы Бабруйскай епархіі
Катэгорыя:1814 год у Беларусі
Будынак Аляксандраўскай гімназіі (Гомель)

**Будынак Аляксандраўскай гімназіі** — помнік грамадзянскай архітэктуры гістарызму. Архітэктарская стылістыка будынку арыентаваная на рускі класіцызм.

## Гісторыя 
Будынак класічнай гімназіі закладзены ў чэрвені 1897 годзе ў памяць аб расійскім імператары Аляксандры III. Пабудаваны ў 1898 годзе па праекце архітэктара С. Шабунеўскага на рагу вуліц Навікоўскай і Магілёўскай (сучасныя вул. Карповіча і вул. Кірава).

Бронзавая закладная дошка на пачатак работ па ўзвядзенні гімназіі захоўваецца ў Гомельскім абласным краязнаўчым музеі.

## Архітэктура 
Мураваны двухпавярховы П-падобны ў плане будынак. Буйныя чляненні галоўнага фасада і бакавых рызалітаў (больш высокія памяшканні на другім паверсе) надаюць будынку манументальнасць. Парадны ўваход галоўнага фасада вылучаны порцікам з элементамі карынфскага і дарычнага ордараў і завершаны трохвугольным франтонам. Сцены, аздобленыя ліштвамі, ляпнымі ўстаўкамі, цягамі, меандрам, завершаны багата дэкарыраваным фрызам і развітым прафіляваным карнізам. Вокны першага паверху прамавугольныя, другога — арачныя. Планіроўка калідорная з аднабаковым размяшчэннем класных памяшканняў. У цэнтральнай частцы па галоўнай восі парадны вестыбюль з трохмаршавай лесвіцай, абапал якой класныя і адміністрацыйныя памяшканні. У крыле, арыентаваным на вул. Кірава, размяшчаліся актавая і гімнастычная залы. У гады Другой сусветнай вайны часткова разбураны. Пры рэканструкцыі ў бакавых крылах надбудаваны трэці паверх (інжынер Р. Ханін).

У будынку размешчаны адміністрацыйна-навучальны корпус Беларускага інстытута інжынераў чыгуначнага транспарту.

## Галерэя 

Файл:Homiel, Gimnazičnaja. Гомель, Гімназічная (1901-17) (3).jpg|З боку Новікаўскай вуліцы.
Файл:Homiel, Gimnazičnaja. Гомель, Гімназічная (1901-17).jpg|Ад Гімназічнай вуліцы.
Файл:Homiel, Mahiloŭskaja-Alaksandraŭskaja. Гомель, Магілёўская-Аляксандраўская (1901) (2).jpg|Ад скрыжавання вуліц Магілёўскай і Аляксандраўскай.
Файл:Homiel, Mahiloŭskaja-Alaksandraŭskaja. Гомель, Магілёўская-Аляксандраўская (1911).jpg|Рог вуліц Магілёўскай і Аляксандраўскай.
Файл:Homiel, Mahiloŭskaja-Alaksandraŭskaja. Гомель, Магілёўская-Аляксандраўская (1901-17).jpg|Па Магілёўскай вуліцы.

Файл:Гомель. Кирова 34. Мужская гимназия 14.jpg
Файл:Гомель. Кирова 34. Мужская гимназия 16.jpg
Файл:Гомель. Кирова 34. Мужская гимназия 07.jpg

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* Исторический тур по БелГУТу: от мужской гимназии до университета 
* 

Катэгорыя:Славутасці Гомеля
Катэгорыя:З’явіліся ў 1890-я гады
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Камсамольская вуліца (Гомель)
Катэгорыя:Вуліца Кірава (Гомель)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Станіслава Шабунеўскага
Катэгорыя:1898 год у Гомелі
Палаца-паркавы ансамбль (Грозава)

**Палаца-паркавы ансамбль Мержыеўскіх** — помнік архітэктуры класіцызму ў аграгарадку Грозава (Капыльскі раён, Мінская вобласць, Беларусь). Да 1863 года Грозава належала Мержыеўскім, пазней — Вітгенштэйнам.

]]
У палацы размяшчалася школа. На 2012 год будынак закрыты на рэканструкцыю.

## Архітэктура 
Палац — мураваны двухпавярховы будынак з вальмавым дахам. Цэнтр сіметрычна-восевай кампазіцыі падкрэслены чатырохкалонным порцікам з пандусам на галоўным і глыбокім рызалітам на дваровым фасадах (на акварэлі Н. Орды 1864—1876 гг. таксама меў чатырохкалонны порцік). Да заходняга тарца палаца далучаная аднапавярховая службовая прыбудова. Пластыка фасадаў ствараецца прафіляванымі цягамі, ліштвамі прамавугольных акон і дзвярэй, лапаткамі і рустам па вуглах будынку. Планіроўка анфіладна-калідорная з цэнтральнай групай парадных памяшканняў і вялікім вестыбюлем з двухбаковай лесвіцай. Пад будынкам скляпеністыя сутарэнні.

З боку дваровага фасада на схіле ўзгорку быў разбіты парк (не захаваўся).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Капыльскага раёна
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Грозава
Катэгорыя:Род Мержыеўскіх
Катэгорыя:Вітгенштэйны
Катэгорыя:З’явіліся ў 1750 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:1750 год у Беларусі
Касцёл францысканцаў (Грынявічы)

**Касцёл францысканцаў** — каталіцкі храм у в. Грынявічы (Свіслацкі раён). Пабудаваны ў 1792 г. Помнік архітэктуры позняга барока.

Францысканскі кляштар быў заснаваны у 1679 годзе ў маёнтку Лапеніца ў Ваўкавыскім павеце Янам Агінскім разам з другой жонкай Яаннай Тэадорай з Нарушэвічаў.

## Архітэктура 
Мураваная трохнефная базіліка з бязвежавым фасадам і прамавугольнай алтарнай апсідай накрытая пакатым (раней высокім) двухсхільным дахам. Кароткія бакавыя нефы завершаныя невысокімі аб’ёмамі сакрысцій. Сцены бакавых фасадаў рытмічна расчлянёныя плоскімі пілястрамі. Вокны з лучковымі завяршэннямі. Пукаты галоўны фасад падзелены на два ярусы на ўзроўні карнізаў нефаў і завершаны фігурным франтонам. Дэкор галоўнага фасада і інтэр'ер змененыя пры перабудове касцёла пад праваслаўную царкву ў 1870 г. Зберагліся дзверы з каванымі накладкамі, фрагменты мураванай агароджы і брама XVIII ст.

## Літаратура 
* 
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 249.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Грынявічы (Свіслацкі раён)
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Касцёлы Свіслацкага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:1792 год у Беларусі
Грымячаўская сядзіба

**Грымячаўская сядзіба** — сядзібна-паркавы ансамбль у вёсцы Грымяча Камянецкага раёна. Пабудавана ў стылі позняга класіцызму ў маляўнічым месцы, на пагорку ў выгіне ракі Пульва. Належала княжацкаму роду Пузынаў, якія набылі маёнтак у Пуслоўскіх. Помнік сядзібна-паркавай архітэктуры сярэдзіны XIX ст. 

Палацава-паркавы ансамбль знаходзіцца ў параўнальна добрым стане, вызначаецца прыгажосцю навакольнага ландшафту, але палац быў значна разрабаваны пасля высялення з яго ў 1990-я гг. летняга лагера для адпачынку дзяцей.

## Архітэктура 
У ансамбль уваходзяць мураваны аднапавярховы палац, пейзажны парк, тры мураваныя гаспадарчыя пабудовы.

### Палац 
thumb|злева|200px
Палац мае сіметрычную аб'ёмна-прасторавую кампазіцыю, у плане прамавугольны з трыма значна выступаючымі рызалітамі: цэнтральным і двума бакавымі. Цэнтральны рызаліт вылучаны чатырохкалонным порцікам дарычнага ордара з трохвугольным франтонам. Бакавыя рызаліты дэкарыраваны пілястрамі і завершаны атыкавай сценкай. Аконныя праёмы дэкарыраваны ліштвамі, простымі сандрыкамі і падаконнымі нішамі. Палац накрываў высокі чатырохсхільны гладкі дах.

Вонкавыя сцены маюць арнаментаваныя разеткі і вісячыя гірлянды. Паркавы фасад па цэнтры мае тэрасу, а збоку — мансарду. Будынак узведзены на высокім падмурку, мае паўпадвальны паверх. Унутраная планіроўка палаца анфіладнага тыпу. У цэнтральным рызаліце маецца прасторны вестыбюль, за ім зала з выхадам у парк. У бакавых рызалітах знаходзіліся жылыя пакоі. 3 найбольш цікавых элементаў інтэр'ера — вінтавыя чыгунныя ўсходы на другі паверх мансарды.

### Парк 
Палац абкружае параўнальна невялікі парк, плошчай каля 5 га, які займае частку схілу з пагорка да р. Пульва. Сіметрычна палацу растуць дзве лістоўніцы еўрапейскія. Другую, таксама сіметрычна размешчаную пару салітэраў ствараюць дрэвы хвоі веймутавай. У выглядзе бакавых куліс прастора фланкіравана купамі дрэў мясцовых парод.

За невялікім паркавым партэрам размяшчаецца пейзажная частка парку. Яна займае пагорак, з якога адкрываюцца перспектывы на маляўнічае наваколле і раку Пульва. Паўтараючы форму пагорка, каля яго падножжа праходзіла алея з грабу. У салітэрах, невялікіх дрэвавых групах выкарыстоўваліся экзатычныя віды. Захаваліся адзінкавыя дрэвы ясеню звычайнага ніцага, елкі блакітнай, лістоўніцы, шаўкоўніцы, глогу і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — 474 s.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Камянецкага раёна
Катэгорыя:Пузыны
Катэгорыя:Грымяча (вёска)
Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Брэсцкай вобласці
Эльблёнг (значэнні)

**Эльблёнг**:

* Эльблёнг — горад у Вармінска-Мазурскім ваяводстве Польшчы.
* Эльблёнг — сельская гміна (воласць) у Польшчы, уваходзіць у Эльблёнгский павет, Вармінска-Мазурскае ваяводства.
* Эльблёнг — рака на поўначы Польшчы.
Будынак ланкастэрскай школы (Гомель)

**Будынак ланкастэрскай школы** — помнік архітэктуры класіцызму. Пабудаваны ў 1818 годзе (архітэктар I. Дзьячкоў з удзелам архітэктара Джона Кларка) на вул. Румянцаўскай (сучасная вул. Савецкая, 39).

## Гісторыя 
Быў галоўным будынкам комплексу пачатковай школы (арганізавана па ініцыятыве графа М. П. Румянцава), дзе выкладанне вялося па сістэме ўзаемнага навучання, распрацаванай англійскім педагогам Джозефам Ланкастэрам.

Школа праіснавала нядоўга. Пасля смерці графа яна была зачынена. Новы гаспадар граф С. П. Румянцаў спрабаваў арганізаваць тут ткацкую фабрыку. У вялікіх залах былі ўсталяваны станкі, пачалася праца. Але гомельскія тавары аказаліся неканкурэнтаздольнымі ў параўнанні з маскоўскімі, і гэтая справа была спынена. Пасля размяшчэння ў Гомелі ваенных тут размясціўся ваенны шпіталь.

Зараз будынак выкарыстоўваецца як корпус абутковага вытворчага аб’яднання «Праца».

Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

## Архітэктура 
Мураваны двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак. Сярэдняя частка галоўнага фасада вылучаная васьмікалонным на два паверхі порцікам іанічнага ордара, завершаным трохвугольным франтонам. Бакавыя часткі галоўнага фасада мелі невялікія рызаліты, сцены якіх на першым паверсе былі апрацаваны рустоўкай. Вокны першага паверху знаходзіліся ў неглыбокіх нішах з паўцыркульнымі завяршэннямі. Уваходы з тарцоў будынка падкрэсліваліся чатырохкалоннымі порцікамі тасканскага ордара, што падтрымлівалі балконы. У сярэдняй частцы будынка знаходзіўся вестыбюль з лесвіцамі на другі паверх. Па баках вестыбюля размяшчаліся вялікія залы для заняткаў, якія мелі пасярэдзіне рад калон. Уваходы з тарцоў будынка мелі сенцы з лесвіцамі на другі паверх. Акрамя галоўнага будынка, у комплекс школы ўваходзілі чатыры двухпавярховыя флігелі для пражывання настаўнікаў і вучняў (першы паверх мураваны, другі — драўляны), а таксама драўляныя пабудовы для лазні, свірна і стайні. У 1840-я гады ў сувязі з размяшчэннем у Гомелі ваеннага гарнізона комплекс выкарыстоўваўся пад казармы.

## Галерэя 

Файл:Homiel, Prabojnaja, Lankasterskaja. Гомель, Прабойная, Лянкастэрская (11.1898).jpg|1898 г.
Файл:Homiel, Prabojnaja, Lankasterskaja. Гомель, Прабойная, Лянкастэрская (1918).jpg|1918 г.
Файл:Homiel, Prabojnaja, Lankasterskaja. Гомель, Прабойная, Лянкастэрская (1942).jpg|1942 г.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
*  
* Ланкастэрская школа ў Гомелі 
* 

Катэгорыя:Славутасці Гомеля
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гомеля
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Івана Дзьячкова
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Джона Кларка
Катэгорыя:1818 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Гомеля ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Савецкая вуліца (Гомель)
Катэгорыя:Плошча Паўстання (Гомель)
Грушаўская сядзіба

**Сядзібна-паркавы ансамбль Рэйтанаў** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры канца XVIII — пачатку XX ст. Размешчаны ў Грушаўцы (Ляхавіцкі раён).

Займае амаль прамавугольны ў плане ўчастак, плошчай каля 14 гектар. Уключае драўляны палац, два мураваныя флігелі, капліцу-пахавальню, гаспадарчыя пабудовы, невялікі парк рэгулярнай планіроўкі з сажалкай і пладовы сад. Комплекс арганізаваны вакол прамавугольнага панадворку, вось сіметрыі якога паралельна галоўнай алеі парку.

## Гісторыя 
[thumb|злева|200px|Мураваны палац на карціне [Напалеон Орда|Н. Орды (не захаваўся)]]
Палац пабудаваны ў канцы XIX — пачатку XX ст. на месцы мураванага класіцыстычнага палаца канца XVIII ст. (вядомы па акварэлі Н. Орды).

Да пачатку XXI ст. сядзіба доўгі час знаходзілася ў занядбаным стане. Ініцыятывай даследчыка Змітра Юркевіча і арт-суполкі імя Тадэвуша Рэйтана, а таксама газеты «Культура», у Грушаўцы і ў розных населеных пунктах Беларусі ў 2013-2018 гады праводзіліся суботнікі, летнікі, пленэры, фестывалі і тэматычныя мерапрыемствы, прысвечаныя Рэйтанам і іх Грушаўскай сядзібе. Валанцёры замацавалі ў розных месцах сядзібнага комплексу інфармацыйныя шчыты з гісторыяй маёнтка і роду Рэйтанаў.

З 2014 года да аднаўлення маёнтка пачала далучацца і дзяржава. Сталі праводзіцца дзяржаўныя суботнікі. Сродкі з іх выкарысталі для падрыхтоўкі праекта аднаўлення сядзібы. Праз некаторы час у маёнтку з’явілася ахова. 

Здолелі атрымаць грант Еўрасаюза на рэстаўрацыю сядзібы, яго агульная сума склала 1327 тыс. еўра, з іх 140 тыс. унёс беларускі бок. Рэстаўрацыя пачалася ў 2020 годзе. За 3 гады ў Грушаўцы часткова адноўлены сядзібны дом -- фасад і часткай паўпадвальныя памяшканні.

Адкрыццё адноўленай сядзібы — у чэрвені 2023 года.

## Архітэктура 
Аднапавярховы, прамавугольны ў плане, накрыты вальмавым дахам сядзібны дом мае рысы стылю мадэрн. Цэнтральная частка вылучаная мансардавым паверхам і вялікай тэрасай на чатырох тонкіх разных слупах. Абапал галоўнага ўваходу — крывалінейныя лесвіцы. Планіроўка анфіладная з параднай залай у цэнтры. Інтэр'еры былі аздоблены размалёўкай, разьбой, кафлянымі грубкамі. Пад будынкам скляпеністыя сутарэнні.

thumb|злева|200px|Капліца-пахавальня Рэйтанаў
Мураваная прамавугольная ў плане з трохграннай алтарнай часткай капліца-пахавальня і агароджа з брамай пабудаваныя ў другой палове XIX ст. у формах рэтраспектыўнай готыкі. Галоўны ўваход аформлены перспектыўным парталам. Вокны-вітражы са спічастымі завяршэннямі. У інтэр'еры ажурнае нервюрнае скляпенне.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Ляхавіцкага раёна
Катэгорыя:Рэйтаны
Катэгорыя:Грушаўка (Ляхавіцкі раён)
Хайле Гебрэселасіе

**Хайле Гебрэселасіе** (, ; нар. , Асэла, правінцыя Арсі, Эфіопія) — эфіопскі стаер і марафонец. Двухразовы алімпійскі чэмпіён і чатырохразовы чэмпіён свету ў бегу на 10 000 метраў, чатырохразовы чэмпіён свету ў закрытых памяшканнях на дыстанцыях 1500 і 3000 метраў. З 1994 года ўсталяваў 27 сусветных рэкордаў на бегавых дыстанцыях, пачынаючы ад 2000 метраў і заканчваючы марафонам. У цяперашні час мае сусветныя рэкорды ў бегу на 20 000 метраў і бегу за гадзіну.

Прызнаны найлепшым лёгкаатлетам свету 1995 і 1998 гадоў па версіі часопіса Track & Field News, найлепшым лёгкаатлетам свету па версіі ІААФ 1998 года. Лаўрэат прэмій «Спартсмен года AIMS» 2006, 2007 і 2009 гадоў і «Самы хуткі час AIMS» 2007 і 2008 гадоў.

У лістападзе 2021 года Хайле Гебрэселасіе знаходзіцца на фронце бітвы ў Эфіопіі супраць паўстанцаў Тыграй.

Катэгорыя:Ганаровыя дактары
Катэгорыя:Бегуны на доўгія дыстанцыі Эфіопіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Эфіопіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Марафонцы Эфіопіі
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Кавалеры Алімпійскага ордэна
Кененіса Бекеле

**Кененіса Бекеле Бееча** (; , Бэкоджы, Арсі, Эфіопія) — эфіопскі лёгкаатлет, які спецыялізаваўся на дыстанцыях 5000 і 10 000 метраў. З 2013 года перайшоў на больш доўгі шашэйны бег. У 2013 годзе дэбютаваў у паўмарафоне, а ў 2014 годзе прабег свой першы марафон. Трохразовы алімпійскі чэмпіён і 6-разовы чэмпіён свету. Уладальнік сусветных рэкордаў у бегу на 5000 і 10 000 метраў.

Катэгорыя:Спартсмены Эфіопіі
Гасціны двор

[thumb|[Гасціны двор, Мінск|Гасціны двор ў Мінску]]

**Гасці́ны дво́р** — тып грамадскага будынку гандлёвага прызначэння, якія ўключае гандлёвыя і складскія будынкі, жылыя памяшканні гасцінічнага тыпу.

Тут спыняліся госці-купцы, захоўваліся тавары, і вёўся гандаль. У XVI-XVII стст. гасціны двор меў выгляд прамавугольнай плошчы, абнесенага мураванымі або драўлянымі памяшканнямі, аб'яднанымі крытымі галерэямі. У XVIII-XIX стст. гасціныя двары будуюцца ў стылі класіцызму. Гасціны двор планавалі ў выглядзе замкнёнага прамавугольніка з адкрытымі аркадамі-галерэямі або калонамі.

У гарадох Заходняе Еўропы былі пашыраны з XIV ст. (Брэмен, Кракаў, Прага). На Беларусі пашыраныя з XVI—XIX ст. (Полацк, Гродна, Віцебск, Мінск). Драўляны гасціны двор пабудаваны ў Тураве ў XVIII ст.

На аснове гандлёвых дамоў вылучыліся гандлёвыя рады, якія часта злучаліся з ратушамі.

## Літаратура 
* Короткий енциклопедичний словник з культури. — К.: Україна, 2003. ISBN 966-524-105-2

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гасціныя двары
Родамля

**Ро́дамля** — возера ў Крупскім раёне Мінскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Лукомка, за 33 км у напрамку на поўнач ад горада Крупкі, прыкладна за 1,2 км на ўсход ад вёскі Хальнявічы.

Плошча паверхні возера 0,42 км². Даўжыня 1,38 км, найбольшая шырыня 0,32 км, даўжыня берагавой лініі 2,95 км.
Катлавіна возера моцна выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны маюць вышыню да 4 м. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй да 80 м. Берагі нізкія, пясчаныя. Дно возера выслана сапрапелем. У возера ўпадаюць ручаі, у тым ліку ў паўночна-ўсходняй частцы каналізаваны ручай з возера Чарэйскага. У паўднёва-заходняй частцы з Радомлі выцякае ручай у раку Югна.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, язь, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Валерий Иванов-Смоленский Все озёра Беларуси. Т. 4.

Катэгорыя:Азёры Крупскага раёна
Катэгорыя:Басейн Улы
Сцяг Чысцяковэ

**Гарадскі сцяг Чысцяковэ** — афіцыйны сімвал горада Чысцяковэ Данецкай вобласці. Зацверджаны 2 красавіка 2003 года рашэннем № 4/8-156 сесіі гарадскога савета.

## Апісанне 
Прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 2:3 складаецца з трох гарызантальных палос блакітнага, жоўтага і зялёнага колераў (6:1:6). У цэнтры палотнішча чорная васьміканцовая зорка з доўгімі і кароткімі прамянямі напераменку.

## Гл. таксама 
* Герб Чысцяковэ

## Спасылкі 
* Украінская геральдыка 

Катэгорыя:Чысцяковэ
Чысцяковэ
Тэадрос II

**Тэадрос II** (1818 Шэрхі, правінцыя Куара — ) — імператар (нгусэ нэгэст) Эфіопіі ў 1855—1868 гадах.

Спрабуючы ператварыць Эфіопію ў моцную цэнтралізаваную дзяржаву, пачаў правядзенне шэрагу рэформ з мэтай аб'яднання ў руках вярхоўнага кіраўніка ўсіх дзяржаўных даходаў. Пры гэтым былі зменшаны падаткі з сельскага насельніцтва. Займаўся стварэннем адзінай арміі, забараніў гандаль рабамі.

Рэформы Тэадроса II выклікалі незадаволенасць і супраціў шэрагу буйных феадалаў і князёў Эфіопіі. Князёў падтрымалі англічане, якія, бачачы ва ўсталяванні моцнай цэнтральнай улады на чале з Тэадросом пагрозу сваім інтарэсам у Афрыцы, развязалі англа-эфіопскую вайну 1867—1868. Пасля ўзяцця англа-індыйскімі войскамі крэпасці Мэкдэла Тэадрос II, не жадаючы здавацца ў палон, скончыў жыццё самагубствам.
Эфіопская кухня

**Эфіопская кухня** — традыцыйная народная кухня Эфіопіі.

Складаецца пераважна з пікантных агароднінных і мясных страў, якія накладваюцца на інджэру — буйную круглую кіслую аладку дыяметрам каля 50 см, зробленую з тэфавай мукі. Замест лыжак і відэльцаў выкарыстоўваюцца кавалачкі інджэры, якія адрываюцца ад цэлай інджэры падчас посілку.

Эфіопская кухня практычна не выкарыстоўвае свініну ў сваіх стравах, прычым гэта характэрна не толькі для мусульман, якім забаронена есці свіное мяса, але і для хрысціян Эфіопскай царквы, якія прытрымліваюцца харчовых забаронаў Старога Запавету.

Акрамя таго, Эфіопская праваслаўная царква мае некалькі пастоў, у тым ліку па серадах і пятніцах, таму эфіопская кухня мае вялікую колькасць вегетарыянскіх страў.

Эфіопская кухня таксама вядомая сваімі спецыямі. Найбольш папулярныя спецыі: шафран, базілік, каляндра, гарчыца, кардамон, чырвоны перац і чабор.

Асноўнай мясной стравай з'яўляецца тыбс — падоўжныя смажаныя кавалачкі ялавічыны або бараніны, якія падаюцца ў вострым соусе; і дора ўот — курыца ў цыбулевай поліўцы.

Берберэ — спецыяльная сумесь спецый. Кітфа — традыцыйная страва эфіопскай кухні.
Адама

**Адама**, **Назрэт** — горад у цэнтральнай частцы Эфіопіі, у рэгіёне Аромія. Размешчаны ў зоне Місрак-Шэва, прыкладна за 100 км на паўднёвы ўсход ад Адыс-Абебы, на вышыні 1725 м над узроўнем мора.

## Насельніцтва 
Па дадзеных Цэнтральнага статыстычнага агенцтва, на 2007 год насельніцтва Адамы складае 220.212 чалавек; з іх 108.872 мужчыны і 111.340 жанчын. Этнічны склад: арома (39,02 %); амхара (34,53 %); гурагэ (11,98 %) і сілтэ (5,02 %); іншыя 9,45 %. 59,25 % насельніцтва назвалі роднай мовай амхарскую; 26,25 % — мову арома; 6,28 % — мову гурагэ; 8,22 % — іншыя мовы. 63,62 % насельніцтва — прыхільнікі Эфіопскай праваслаўнай царквы; 24,7 % — мусульмане і 10,57 % — пратэстанты.

## Транспарт 
Адама — буйны транспартны вузел. Горад размешчаны ўздоўж шашы, што вядзе з Адыс-Абебы ў Дырэ-Дауа. Мноства грузавікоў ідуць па гэтай дарозе і далей, у такія парты як Джыбуці і Асэб (порт Асэб у цяперашні час не выкарыстоўваецца Эфіопіяй з-за эфіопа-эрытрэйскага канфлікту). Акрамя таго, праз Адаму праходзіць Эфіопа-Джыбуційская чыгунка.

## Прамысловасць 
Функцыянуе зборачная вытворчасць беларускіх трактароў ВА «МТЗ» на базе Адамаскага трактарнага завода (у 1989—1999 гг. зборка не ажыццяўлялася). У цяперашні час гэта прадпрыемства носіць назву «ADAMA Agricultural Machinery Industry».

Катэгорыя:Гарады Эфіопіі
Мэкэле

**Мэкэле** (, ) — горад на поўначы Эфіопіі, адміністрацыйны цэнтр рэгіёну Тыграй. Размешчаны ў 650 км на поўнач ад сталіцы краіны, Адыс-Абебы, на вышыні 2036 м над узроўнем мора.

## Насельніцтва 
Насельніцтва па дадзеных на 2007 год складае 215 914 чалавек (6-ы найбуйнейшы горад краіны). Па дадзеных на 1994 насельніцтва складала усяго 96 938 чалавек. 2 асноўныя этналінгвістычныя групы, якія насяляюць горад: тыгрынья (96,2 %) і амхара (2,26 %). Пераважная мова — тыгрынья (роднай для 95,55 % насельніцтва), 3,18 % размаўлялі на амхарскай, 1,27 % — на іншых мовах. 92,68 % насельніцтва — праваслаўныя хрысціяне, 6,03 % — мусульмане.

Па дадзеных перапісу 1994 ўзровень пісьменнасці складаў 51,75 %. Каля 88 % насельніцтва горада на той перыяд мелі доступ да чыстай пітной вады.

## Гарады-пабрацімы 
## Эканоміка і транспарт 
Мэкэле — буйны прамысловы цэнтр на поўначы краіны, металургія, вытворчасць цэменту. Аэрапорт Alula Aba Nega, які злучае Мэкэле з іншымі буйнымі гарадамі краіны.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Эфіопіі
Гімн Пакістана

**Гімн Пакістана** (, *Qaumī Tarāna* — «Нацыянальны Гімн») — дзяржаўны гімн Пакістана. Музыка гімна была напісаная ў 1950 годзе членам Камітэта па нацыянальнаму гімну Акбарам Махамедам на раней створаныя Джаганатам Азадам словы, але канчаткова зацверджана ў 1954 годзе пасля стварэння новых слоў.

## Афіцыйны тэкст на урду 
: پاک سرزمین شاد باد
: كشور حسين شاد باد
: تو نشان عزم عالی شان
: ! ارض پاکستان
: مرکز یقین شاد باد

: پاک سرزمین کا نظام
: قوت اخوت عوام
: قوم ، ملک ، سلطنت
: پائندﻩ تابندﻩ باد
: شاد باد منزل مراد

: پرچم ستارہ و ہلال
: رہبر ترقی و کمال
: ترجمان ماضی شان حال
: ! جان استقبال
: سایۂ خدائے ذوالجلال

## Лацінская транскрыпцыя 
: Pāk sarzamīn šād bād
: Kiśwar-e-hasīn šād bād
: Tū nišān-e-`azm-e-`alī šān
: Arz-e-Pākistān
: Markaz-e-yaqīn šād bād

: Pāk sarzamīn kā nizām
: Qūwat-e-uxūwat-e-`awām
: Qaum, mulk, saltanat
: Pā'inda tābinda bād
: Šād bād manzil-e-murād

: Parčam-e-sitāra-o-hilāl
: Rahbar-e-taraqqī-o-kamāl
: Tarjumān-e-māzī, šān-e-hāl
: Jān-e-istiqbāl
: Sāyah-e-xudā-e-Zū-l-Jalāl

## Пераклад 
:Чыстая зямля, радуйся,
:Цудоўная зямля, радуйся,
:Ты сімвал вялікай волі, о зямля Пакістана!
:Цытадэль вернасці, радуйся.
:Святая зямля закона,
:Сіла братэрства народа,
:Нацыя, краіна, дзяржава,
:Ззяй вечна!
:Радуйся добрым мэтам.
:Сцяг з зоркай і паўмесяцам,
:Праваднік прагрэсу і дасканаласці,
:Сімвал мінулага, натхненне сучаснасці,
:Душа будучыні!
:Цень Бога і велічы.

Пакістан
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Пакістана
Рыс (прадукт харчавання)

— рысавая страва італьянскай кухні]]
 страва тумпенг: пірамідка жоўтага рысу, акружаная рознымі гарнірамі]]
**Рыс** — прадукт харчавання з насення раслін роду Рыс. Асноўны прадукт харчавання большай часткі насельніцтва Зямлі, хоць паводле аб'ёму выраблянага харчовага збожжа саступае пшаніцы.

Як сельскагаспадарчая культура ў тропіках, субтропіках і цёплых раёнах умеранага пояса вырошчваецца аднагадовы . У Афрыцы таксама вырошчваюць . Мясцовае насельніцтва ў Афрыцы таксама спажывае зерне шэрагу дзікарослых відаў рысу, найперш  і .

Вылучаюць тры класы зерня — кароткае (круглявае або «жамчужнае») — даўжыня насення не перавышае 5,15 мм, сярэдняе (даўжыня насення 5,16-6,15 мм) і доўгае — не карацей за 6,16 мм. Паводле формы вылучаюць зерне тонкае з залежнасцю даўжыні да шырыні болей за 3, сярэдняе, калі залежнасць складае 2,1-3, і тоўстае, калі яна не болей за 2,1.

## Літаратура 
* *Алёшин Е. П., Алёшин Н. Е.* Рис. -- М., 1993. -- 504 стр., 100 рис.

## Спасылкі 
*  
* www.rice.ru — Сайт, прысвечаны рысу 
* Этот известный, неизвестный рис 

Катэгорыя:Рыс
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Насенне

thumb|300px|Насенне дзьмухаўца
**Насе́нне** — асаблівая мнагаклетачная структура складанай будовы, якая служыць для размнажэння і рассялення насенных раслін, звычайна развіваецца пасля апладнення з семязачатка (перайначаны жаночы спарангій) і якая змяшчае зародак.

## Памеры насення 
Мінімальныя памеры маюць насенне архідных і заразіхавых; іх маса складае 0,001—0,003 мг. Максімальнага памеру дасягае насенне сейшэльскай пальмы Lodoicea maldivica (маса каля 20 кг).

## Роля насення ў прыродзе і жыцці чалавека 
Многія арганізмы (ад грыбоў і бактэрый да птушак і млекакормячых) сілкуюцца ў значнай ступені, а часам і выключна насеннем. Насенне складае аснову ежы такіх жывёл, як некаторыя насякомыя і іх лічынкі (напрыклад, мурашы-жняцы), зернеедныя птушкі, грызуны (бурундукі, вавёркі, хамякі і інш.).

Аснову рацыёну чалавека з часоў узнікнення земляробства ў большасці рэгіёнаў свету таксама складае насенне, у першую чаргу, культурных злакаў (пшаніцы, рысу, кукурузы і інш.). Галоўнае пажыўнае рэчыва, з якім чалавецтва атрымлівае найбольшую колькасць калорый, — крухмал, які змяшчаецца ў насенні злакаў. Важнай крыніцай бялкоў для чалавецтва служыць таксама насенне бабовых раслін — соі, фасолі і інш. Насенне з'яўляецца асноўнай крыніцай раслінных алеяў, якія здабываюць з насення сланечніка, рапсу, кукурузы, ільну, бавоўны і многіх іншых алейных культур.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Батаніка
Лепельскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж

**Лепельскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж** — установа адукацыі горада Лепель, Віцебская вобласць.

## Гісторыя 
Заснаваны 22 мая 1974 года Загадам Міністэрства меліярацыі воднай гаспадаркі БССР як *Лепельскі гідрамеліярацыйны тэхнікум*. З мая 1992 года падпарадкоўваецца Міністэрству сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь. З 1 верасня 2002 года сучасная назва.

У ліпені 2016 года каледж быў перададзены з Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь у Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Установа адукацыі «Лепельскі дзяржаўны прафесійны ліцэй» у адпаведнасці з рашэннем Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта ад 26 верасня 2016 года № 574 быў далучаны да ўстановы адукацыі «Лепельскі дзяржаўны агарна-тэхнічны каледж».

Прымае асоб з базавай і сярэдняй адукацыяй. Навучанне дзённае і завочнае, на бюджэтнай і камерцыйнай аснове.

Каледж рыхтуе тэхнікаў-механікаў (для сельскагаспадарчай вытворчасці, дарожнай, меліярацыйнай, воднай гаспадаркі), тэхнікаў-гідрамеліяратараў, тэхнікаў-тэхнолагаў-будаўнікоў (для воднага будаўніцтва).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Каледжы паводле алфавіта
Катэгорыя:Каледжы Беларусі
Катэгорыя:Лепель
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:1974 год у Беларусі
Размах (статыстыка)

У арыфметыцы **размах** набору, рада або выбаркі даных вызначаецца як розніца паміж найбольшым і найменшым значэннем, або як найбольшая розніца паміж максімумам і мінімумам выбаркі. Ён выражаецца ў тых жа адзінках вымярэння, што і ў арыгінальных даных.

Тым жа часам у апісальнай статыстыцы, канцэпцыя размаху мае больш складанае значэнне. Так, размахам можна назваць найменшы інтэрвал, які ўключае ўсе даныя выбаркі і адзначае статыстычную дысперсію. З-за таго, што размах залежыць толькі ад двух крайніх значэнняў (назіранняў), ён найбольш выкарыстоўваецца для апісання дысперсіі невялікіх набораў даных.

## Непарыўныя незалежныя ідэнтычна размеркаваныя (НІР) выпадковыя велічыні 
Для n непарыўных незалежных і ідэнтычна размеркаваных выпадковых велічынь X_1, X_2, ..., X_nз функцыяй размеркавання G(x) і функцыяй шчыльнасці імавернасці g(x). У гэтым выпадку выпадковая велічыня T_n абазначае іх размах, і вызначаецца як рознасць паміж найвялікшым і найменшым значэннем сярод X_1, X_2, ..., X_n, такім чынам T_n=max(X_1, X_2, ..., X_n)-min(X_1, X_2, ..., X_n).

### Размеркаванне 
Размах T_n мае інтэгральную функцыю размеркавання

F\{T_n \leq t\}= n \int_{-\infty}^{\infty} g(x)[G(x+t)-G(x)]^{n-1}\text{d}x.
:

(пры t \geq 0; калі t , то F \{T \leq t\} = 0).

Гумбель адзначаў, што «*прыгажосць гэтай формулы цалкам псуецца тым фактам, што агулам мы не можам выразіць G(x+t) з дапамогай G(x) і што лікавае інтэграванне задоўгае і ўтомнае*».

:: n \int_0^1 x(G)[G^{n-1}-(1-G)^{n-1}] \,\text{d}G.

дзе x(G) — адваротная функцыя. У выпадку, калі кожная X_i мае стандартнае нармальнае размеркаванне, сярэдні размах прадстаўляецца як

:: \int_{-\infty}^\infty (1-(1-\Phi(x))^n-\Phi(x)^n ) \,\text{d}x.

## Непарыўныя незалежныя неідэнтычна размеркаваныя (ННР) выпадковыя велічыні 
Для n непарыўных незалежных неідэнтычна размеркаваных выпадковых велічынь X_1, X_2, ..., X_n з функцыямі размеркавання G_1(x), G_2(x), ..., G_n(x) і функцыямі шчыльнасці імавернасці g_1(x), g_2(x), ..., g_n(x), размах мае функцыю размеркавання

### Размеркаванне 
Размах мае функцыю размеркавання мас

:: f(t)=\begin{cases}
\sum_{x=1}^N[g(x)]^n & t=0 \\[6pt]
\sum_{x=1}^{N-t}\left(\begin{alignat}{2} &[G(x+t)-G(x-1)]^n\\
{}-{}&[G(x+t)-G(x)]^n\\
{}-{}&[G(x+t-1)-G(x-1)]^n\\
{}+{}&[G(x+t-1)-G(x)]^n \\
\end{alignat} \right)& t=1,2,3\ldots,N-1.
\end{cases}

#### Прыклад 
Калі мы лічым, што g(x) = 1/N — дыскрэтнае раўнамернае размеркаванне для ўсіх x, тады мы знойдзем, што

:: f(t)=\begin{cases}
\frac{1}{N^{n-1}} & t=0 \\[4pt]
\sum_{x=1}^{N-t}\left(\left[\frac{t+1}{N}\right]^n -2\left[\frac{t}{N}\right]^n +\left[\frac{t-1}{N}\right]^n
\right) & t=1,2,3\ldots ,N-1.
\end{cases}

## Звязаныя велічыні 
Размах — гэта спецыфічны прыклад парадкавай статыстыкі. У прыватнасці, размах — гэта лінейная функцыя парадкавай статыстыкі, якая ўносіць яго ў поле L-ацэньвання.

## Гл. таксама 
* Матэматычная статыстыка

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матэматычная статыстыка
Катэгорыя:Матэматычная тэрміналогія
2-я армія (Германская імперыя)

**2-я а́рмія** () — воінскае аб’яднанне армейскага узроўню імперскай Германскай арміі падчас Першай сусветнай вайны.

## Гісторыя 
Была сфармавана падчас мабілізацыі ў жніўні 1914 годзе на базе IIІ Армейскай Інспекцыі. 

Удзельнічала ў баявых дзеяннях у складзе Заходняга фронта. Галоўнай задачай арміі, згодна с планам Шліфена, была падтрымка манёўра 1-ай арміі з мэтай абкружыць левы фланг французскай арміі каля Парыжу.
20 жніўня 2-ая армія аблажыла і 25 жніўня ўзяла ланцуг крэпасцяў вакол Намюра і ваявала супраць французскай 5-ай арміі пад камандаваннем генерала Шарля Ланрэзака ў бітвах пры Шарлеруа 23 — 24 жніўня 1914 года і пры Санкт-Квенціне 29 — 30 жніўня 1914 года.

2-я армія несла асноўны цяжар атацы саюзнікаў у бітве на Соме. З часам яна ўзмацнілася да такой ступені, што было прынята рашэнне падзяліць яе на дзве досыць магутных арміі. Такім чынам, 19 ліпеня 1916 года з правага (паўночнага) крыла 2-й арміі была сфармавана 1-я армія. Былы камандзір 2-й арміі генерал ад інфантэрыі Фрыц фон Белаў прыняў камандаванне 1-й арміяй, а 2-я армія атрымала новага камандуючага генерала ад артылерыі Макса фон Гальвіца. Фон Гальвіц таксама быў прызначаны камандзірам Групы армій Гальвіца, каб каардынаваць дзеянні абедзвюх армій на Соме.

У канцы вайны 2-я Армія ўваходзіла ў Групу армій Рупрэхта Баварскага.

## Баявы склад на 1914 год 
* Гвардзейскі Корпус (Генерал ад інфантэрыі Карл фон Платэнберг)
* VII Корпус (Генерал ад кавалерыі Карл фон Айнэм)
* X Корпус (Генерал ад інфантэрыі Ота фон Эміх)
* Гвардзейскі рэзервовы корпус (Генерал ад артылерыі Макс фон Гальвіц)
* VII Рэзервовы корпус (Генерал ад інфантэрыі Ханс фон Цвел)
* X Рэзервовы корпус (Генерал ад інфантэрыі Гюнтэр фон Кірхбах)

## Камандуючыя 
* генерал-палкоўнік Карл фон Бюлаў (1914)
* генерал ад інфантэрыі Фрыц фон Белаў (1916) 
* генерал ад артылерыі Макс фон Гальвіц (1916) 
* генерал ад кавалерыі Георг фон дэр Марвіц (1916—1918)
* генерал ад інфантэрыі Адольф фон Карлавіц (1918)

## Гл. таксама 
Баявы расклад Германскай імперскай арміі ў 1914 годзе

## Літаратура 
* 

 

Катэгорыя:Ваенная гісторыя Германіі
Катэгорыя:Арміі Германіі ў Першай сусветнай вайне
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Дарапеевічы)

**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Дарапеевічы Маларыцкага раёна. Помнік драўлянага дойлідства. Занесена ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння.

## Гісторыя 
У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1671 годзе з дрэва. У 1902 г. з усходняга боку прыбудавана апсіда. У 1964 г. прыход скасаваны, адноўлены ў 1988 г.

## Архітэктура 
Адносіцца да тыпу аднавежавых культавых будынкаў, яе архітэктура блізкая да абарончых готыка-рэнесансных мураваных храмаў XVI—XVII стст. Спачатку царква ўключала прамавугольны асноўны аб’ём, завершаны квадратным у плане верхам, і вежу-званіцу з захаду, у ніжнім ярусе якой знаходзіліся бабінец і хоры. Унутраную прастору храму замыкаў з усходу вялікі разны алтар. Увесь будынак па перыметры абкружала адкрытая слупавая галерэя — «кружганак». У 1902 г. царква рэканструявана. Трохзрубную падоўжна-восевую кампазіцыю (на невысокім бутавым падмурку) утвараюць прамавугольныя ў плане асноўны аб’ём, званіца і алтарная апсіда. Асноўны аб’ём і ніжэйшая за яго апсіда накрытыя вальмавымі дахамі, завершанымі цыбулепадобнымі купалкамі на глухіх васьмерыках. Двухярусная чацверыковая званіца з шатровым дахам з галоўкай. Сцены знадворку гарызантальна ашаляваныя, умацаваныя лапаткамі, расчлянёныя прамавугольнымі аконнымі праёмамі, аформленымі плоскімі ліштвамі. Верхні ярус званіцы дэкарыраваны двухпралётнымі арачнымі вокнамі.

## Інтэр’ер 
У інтэр’еры апсіда адмежавана драўляным разным іканастасам. Абразы: «Спас Пантакратар» (17 ст.), «Ражджаство Багародзіцы» (17 — 18 ст.), «Хрышчэнне», «Ісус Хрыстос» (абодва 19 ст.).

## Літаратура 
* 
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дарапеевічы
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Маларыцкага раёна
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі
Катэгорыя:1671 год у Еўропе
Катэгорыя:XVII стагоддзе ў Беларусі
Дастоеўская сядзіба

**Дастоеўская сядзіба** — сядзіба, якая існавала ў в. Дастоева (Іванаўскі раён) з сярэдзіны XVIII ст. па 1943 год.

Уключала панскі двор, абкружаны ровам з вадой і драўлянай агароджай, гаспадарчыя пабудовы, два вялікія сады, сажалкі. Па восі галоўнага ўезду ў глыбіні панадворку стаяла накрытая высокім гонтавым дахам вялікаяі аднапавярховая гаспода, падзеленая сенцамі на дзве часткі: жылую (уключала пяць пакояў і невялікую капліцу) і сталовую. Побач з домам былі кухня, двухпавярховы лямус з галерэямі, стайня, вазоўня і іншыя пабудовы.

Галоўны ўезд быў вырашаны манументальнай двух'яруснай брамай-вежай, завершанай высокім гонтавым шатром (у ніжнім ярусе знаходзіліся гаспадарчыя памяшканні, у верхнім — вялікая зала з адкрытай галерэяй). Панскі двор мостам быў злучаны з гаспадарчай часткай, дзе жыла прыслуга, знаходзіліся хлявы, стайні, свірны, адрыны, павеці, гумны, бровар, млын і двухпавярховы драўляны дом аканома.

Сядзіба належала продкам Ф.М. Дастаеўскага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славутасці Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Колішнія сядзібы Беларусі
Катэгорыя:Дастоева
Лепельскі павет

**Ле́пельскі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на Беларусі ў 1793—1923 гадах. У 1793-96 гадах уваходзіў у склад Полацкай, у 1802—1923 гадах — Віцебскай губерні. Самы паўднёвы павет Віцебскай губерні. Цэнтр — горад Лепель.

## Гісторыя 
Утвораны ў 1793 г. на частцы тэрыторыі Полацкага ваяводства ВКЛ, далучанай да Расійскай імперыі ў выніку 2-га падзелу Рэчы Паспалітай. Першапачакова ўваходзіў у склад Полацкага намесніцтва.

У 1796 г. Лепельскі павет быў далучаны да Полацкага павета, а пасля ў 1802 г. быў адноўлены у складзе Віцебскай губерні. У 1923 г. быў перайменаваны ў Бачэйкаўскі павет. У выніку скасавання Віцебскай губерні ў сакавіку 1924 г. быў перададзены пад прамое падпарадкаванне Беларускай ССР. Канчаткова скасаваны ў ліпені 1924 г.

## Насельніцтва 
На тэрыторыі павета знаходзілася больш 330 маёнткаў, 14 мястэчак.

Па дадзеных перапісу 1897 года, ў павеце пражывала 156,7 тыс. чал. У тым ліку беларусаў - 82,0%, яўрэяў - 11,6%, палякаў - 4,0%, рускіх - 1,7%. У павятовым горадзе Лепелі пражывала 6284 чал.

## Адміністрацыйны падзел 
У 1913 годзе ў склад павета ўваходзіла 27 валасцей.

## Вядомыя асобы 
* Канстанцін Абазоўскі (1919—1944) — лётчык, Герой Савецкага Саюза.
* Арцём Вярыга-Дарэўскі (1816—1884) — беларускі паэт, фалькларыст, драматург, публіцыст.
* Антон Грыневіч (1877—1937) — беларускі фалькларыст, выдавец, педагог.
* Леў Даватар (1903—1941) — савецкі военачальнік, генерал-маёр, Герой Савецкага Саюза. 
* Сяргей Знаёмы (1909—1944) —  беларускі журналіст, празаік, паэт. 
* Аляксандр Пшчолка (1869—1943) — беларускі празаік, публіцыст, этнограф.
* Аляксандр Семянтоўскі-Курыла (1821-1893) — беларускі і ўкраінскі гісторык.
* Браніслаў Эпімах-Шыпіла (1859—1934) — дзеяч беларускай культуры, выдавец, фалькларыст, мовазнавец, літаратуразнавец.
* Саламон Юдовін (1894—1954) — расійска-яўрэйскі і савецкі графік, мастак, этнограф.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Старыя карты Лепельскага павета на сайце "Литера Ру"
* Мапа Лепельскага павета (1820) на Radzima.net
* [Праваслаўныя цэрквы Лепельскага павета на сайце Згуртавання Беларускай Шляхты(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D1%8B)]
* [Рымска-Каталіцкія касцёлы Лепельскага павета на сайце Згуртавання Беларускай Шляхты(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D1%8B)]

Катэгорыя:Паветы Віцебскай губерні
Катэгорыя:Паветы Полацкай губерні
Катэгорыя:Лепель
Фрыц фон Белаў

{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя            = Фрыц фон Белаў
 | арыгінальнае імя          = 
 | партрэт                   = Fritz von Below (1853-1918).jpg
 | шырыня партрэта           =  
 | подпіс                    = 
 | герб                      = 
 | подпіс герба              =

 | дата нараджэння           = 
 | месца нараджэння          = 
 | дата смерці               = 
 | месца смерці              = 
 | пахаваны                  = 
 | дынастыя                  = 
 | бацька                    = 
 | маці                      = 
 | муж                       = 
 | жонка                     = 
 | у шлюбе                   = 
 | дзеці                     =

 | гады службы               = 1873 — 1918
 | прыналежнасць             =  
 | род войскаў               = 
 | званне                    =  
 | камандаваў                = 1-я гвардзейская пяхотная дывізія2-я армія1-я армія9-я армія
 | бітвы                     = Першая сусветная вайна

 | навуковая сфера           = 
 | месца працы               = 
 | вядомы як                 =

 | партыя                    = 
 | дзейнасць                 = 
 | прафесія                  = 
 | адукацыя                  = 
 | вучоная ступень           = 
 | манаграма                 = 
 | рэлігія                   = 
 | узнагароды                = { style="background: transparent"
     
-
}
 | аўтограф                  = 
 | Commons                   = Fritz von Below
}}
**Фры́ц фо́н Бе́лаў** (; , Данцыг — , Веймар) — германскі ваенны дзеяч, генерал пяхоты.

## Біяграфія 
Пачатак Першай сусветнай вайны сустрэў на пасадзе камандзіра XXI корпуса 6-ай германскай арміі.

Падчас бітвы на Соме камандаваў 2-й нямецкай арміяй на Заходнім фронце.

Кавалер ордэна Pour le Mérite, які атрымаў 16 снежня 1915 года за заслугі на Усходнім фронце.

Памёр у 1918 годзе, незадоўга да падпісання Першага Камп’енскага перамір’я.

## Цікавыя факты 
* Кузінам Фрыца быў Ота фон Белаў — таксама камандуючы нямецкімі арміямі. Іх часта блытаюць.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Першай сусветнай вайне (Германія)
Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Гудагай)

**Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — каталіцкі храм у в. Гудагай (Астравецкі раён). Помнік драўлянага дойлідства.

Пабудаваны ў 1764 г. пры кляштары кармелітаў (не збярогся) у стылі барока.

## Архітэктура 
Асноўны прамавугольны ў плане зруб накрыты агульным дахам з пластычна выгнутымі вальмамі над пяціграннай апсідай і шатровымі вежачкамі па краях вільчыка. Раней касцёл быў дзвюхвежавы — па баках трохвугольнага франтону ўзвышаліся два чацверыкі з гранёнымі купалкамі. Да галоўнага фасада прыбудаваныя ўваходны тамбур, па баках апсіды — нізкія сакрысціі. Сцены вертыкальна ашаляваныя дошкамі з нашчыльнікамі, прарэзаныя лучковымі вокнамі ў плоскіх ліштвах, умацаваныя брусамі-сцяжкамі, завершаныя прафіляваным карнізам. Уваходныя дзверы аформленыя дэкаратыўнай укладкай шалёўкі складанага малюнка.

## Інтэр'ер 
]]
Інтэр'ер зальны, на тарцовай сцяне апсіды кансольна размешчаная скульптура «Распяцце» пад трохвугольнай навіссю. Зала храма перакрыта плоскай столлю. Над уваходам на двух слупах хоры з арганам ракайльна-класіцыстычнай трактоўкі. Інтэр'ер упрыгожваюць тры драўляныя алтары канца XVIII ст., выкананыя ў стылі ранняга класіцызму.  Алтары трохчасткавыя, у іх дэкоры выкарыстаныя іанічная каланада, драўляная скульптура, разны арнамент, капітэлі і ківоты пазалочаныя, чаканныя аправы алтарных абразоў. З боку ад галоўнага фасада размешчана аднаярусная каркасная квадратная ў сячэнні званіца з шатровым завяршэннем.

## Літаратура 
* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гудагай (вёска)
Катэгорыя:Касцёлы Астравецкага раёна
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1764 годзе
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:1764 год у Беларусі
Сядзібна-паркавы ансамбль (Двор Нізгалава)

**Сядзібна-паркавы ансамбль Мядзведскіх** — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры другой паловы XIX ст. Створаны на ўскраіне в. Двор Нізгалава (Бешанковіцкі раён), на беразе р. Ула, у стылі позняга класіцызму. Комплекс уключае: гасподу (пашкоджаная ў 1944 г., адноўленая ў 1970 г.), афіцыну, кухню, вяндлярню, два гаспадарчыя корпусы.

## Архітэктура 
Гаспода — простакутны ў плане аднапавярховы мураваны аб'ём, накрыты вальмавым дахам. У пластыцы фасадаў выкарыстаныя элементы класіцызму з характэрнай для другой паловы XIX ст. адвольнай трактоўкай ордару.

Двор Нізгалава. Сядзіба Медзведцкіх. Кухня (05).jpg|Кухня 
Двор Нізгалава. Сядзіба Медзведцкіх. Кузня (01).jpg|Кузня 
Двор Нізгалава. Сядзіба Медзведцкіх. Вяндлярня (01).jpg|Вяндлярня 

## Парк 
Ад гасподы да поймы ракі спускаюцца чатыры тэрасы, абсаджаныя шпалерамі з елкі звычайнай. Тэрыторыя сядзібнай забудовы злучаецца з паркавай зонай невялікімі курцінамі з елак, хвояў і клёнаў. Кампазіцыя парку (плошча 4 га) — прыклад перабудовы рэгулярнага парку (элементы якога зберагліся) у пейзажны. Рэгулярны парк складаўся з дзевяці аднолькавых баскетаў, якія дзяліліся чатырма падоўжанымі і чатырма папярочнымі алеямі з круглымі пляцоўкамі на перакрыжаваннях. Пры перабудове парку ў пейзажны высаджаныя экзоты і дэкаратыўны хмызняк, на месцы падоўжаных алей зробленыя маляўнічыя палянкі. Сярод насаджэнняў парку лепшы ў рэспубліцы экзэмпляр бярозы далекарлійскай (вышыня 17 м, дыяметр ствала 58 см), рэдкі на Беларусі кедр еўрапейскі калонападобны (вышыня 12 м, дыяметр ствала 48 см).

На тэрыторыі былой сядзібы размешчана школа. Комплекс — помнік рэспубліканскага значэння.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм
Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Двор Нізгалава
Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды мясцовага значэння Віцебскай вобласці