open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ходасавіцкае свяцілішча

**Ходасавіцкае свяцілішча** — язычніцкі культавы помнік канца X — пач. XI ст. каля в. Ходасавічы Рагачоўскага раёна, на беразе воз. Святое, на ўсходняй ускраіне старажытнага селішча-2. Цэнтральная частка свяцілішча — круглая ў плане пляцоўка дыяметрам 7 м, абгароджаная частаколам. Ад яго захавалася канаўка шырыней 0,4 м, глыбінёй 0,4—0,5 м, запоўненая цьмяна-шэрым пяском. У цэнтры круга выяўлена яма дыяметрам 1 м, глыбінёй 0,15 м, у якой стаяў драўляны слуп-ідал. 3 4 бакоў пляцоўкі за 2 м ад агароджы знаходзіліся 4 серпападобныя ў плане паглыбленні даўжынёй да 6 м, шырынёй 1,8 м, глыбінёй да 1 м, арыентаваныя па баках свету. У час язычніцкіх рытуалаў у іх запальвалі вогнішчы. Паўзямлянка на селішчы, верагодна, была жытлом жраца. Даследчыкі лічаць, што Ходасавіцкае свяцілішча было прысвечана Перуну.

## Літаратура 
* Ходасавіцкае свяцілішча. 
* 

Катэгорыя:Язычніцтва ў Беларусі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Беларусі
Катэгорыя:Ходасавічы
Катэгорыя:З’явіліся ў X стагоддзі
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Рагачоўскага раёна
Катэгорыя:Зніклі ў XI стагоддзі
Катэгорыя:Радзімічы
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Рагачоўскага раёна
Якуб з Калінаўкі

**Якуб з Калінаўкі** (**Каліноўскі, Калінуўка, Каліновіус**, , ; ? — ) — беларускі пратэстанцкі тэолаг і пісьменнік. Гуманіст, ідэолаг левай, плебейска-сялянскай плыні радыкальна-рэфармацыйнага руху ў Вялікім княстве Літоўскім у другой палове XVI стагоддзя, антытрынітарый.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай або беднай шляхецкай сям’і ў Калінаўцы на Падляшшы. Мяркуюць, што напачатку ён быў ніжэйшым касцёльным служкай.

У 1560-я гады прапаведаваў у антытрынітарыянскім зборы ў маёнтку канцлера Вялікага Княства Літоўскага, магната-кальвініста Яўстафія Валовіча.

У 1568 годзе пакінуў гэту службу, верагодна, з прычыны свайго актыўнага ўдзелу ў антытрынітарскім руху ў Вялікім Княстве Літоўскім.

3 1567 года ўдзельнічаў у арыянскіх сінодах у Польшчы i Вялікім Княстве Літоўскім. На  (пад Радамам) абраны прадстаўніком ад уніятаў на дыспут з дытэістамі, што сведчыць пра яго шырокую арыентацыю ў тэалагічных справах. У 1568 годзе на сінодзе літоўскіх братоў у Іўі (каля Валожына) разам з Паўлам з Візны вёў палеміку з лідарам правага крыла антытрынітарыяў С. Будным па пытанні аб свецкай уладзе і валоданні .

У 1569 годзе выехаў у Польшчу i там разам з Марцінам Чаховіцам і іншымі аднадумцамі з Вялікага Княства Літоўскага заснаваў у  рэлігійную суполку, абавязкам кожнага члена якой было зарабляць сабе на хлеб толькі сваімі рукамі. Каля 1575 года знаходзіўся ў Любліне. На радзіму, напэўна, ён так i не вяртаўся.

## Погляды 
Паслядоўнік Пятра з Ганёндза i Марціна Чаховіца. Быў заўзятым прыхільнікам . Спасылаючыся на Біблію, сцвярджаў, што Бог стварыў усіх людзей з адной крыві, таму ўсе людзі браты, і ніхто не мае права панаваць над іншымі. Лічыў, што крыніцай сацыяльнай няроўнасці з'яўляецца . Выступаў за негвалтоўнае пераадоленне няроўнасці праз маральнае самаўдасканаленне і  існуючых грамадска-дзяржаўных інстытутаў.

Якуб меў значны аўтарытэт сярод радыкальных польскіх братоў i нават сярод сваіх непрыяцеляў, якія вымушаны былі паважаць яго як віднага члена суполкі. Ён выступаў супраць эксплуатацыі, свецкай улады, войнаў, адстойваў сацыяльную i нацыянальную роўнасць, свабоду веравызнання. «*Не можа i не павінна быць сярод сапраўдных хрысціян адрознення паміж яўрэем i грэкам, паміж рабом i свабодным — усе павінны быць роўныя. … Ці ж можна назваць хрысціянскім тое грамадства, дзе людзі валодаюць нявольнікамі, а брат пануе над братам i загадвае яму*».

## Літаратура 
* 
* *Подокшин С. А.* Реформация и общественная мысль Белоруссии и Литвы: (Вторая половина XVI — начало XVII в.) / АН БССР, Ин-т философии и права. — Минск, 1970.
* Myśl ariańska w Polsce XVII wieku; antologia tekstów / red.  — Wrocław-Lwów: Ossolineum, 1991. — ISBN 830403588X. 
* Из истории философской и общественно-политической мысли Белоруссии. -Мн., 1970

Катэгорыя:Гуманісты
Катэгорыя:Антытрынітарыі
Катэгорыя:Постаці вялікалітоўскага пратэстанцтва
Катэгорыя:Польскія браты
Катэгорыя:Літоўскія браты
Тэракт у Аэрапорце імя Атацюрка

**Тэракт у Аэрапорце імя Атацюрка** (Стамбул, Турцыя) адбыўся ўвечары 28 чэрвеня 2016 года.

Два выбухі адбыліся ў тэрмінале прылёту. Ісламісцкія тэрарысты-смяротнікі падарвалі сябе перад рэнтгенаўскім сканерам ля паста кантролю бяспекі пасля таго, як паліцыя адкрыла агонь у спробе іх нейтралізаваць. Меркавана, што ў атацы бралі ўдзел тры смяротнікі. У некаторых паведамленнях гаворыцца пра выбухі ў розных частках аэрапорта. Пасля выбухаў чацвёра ўзброеных мужчын уцяклі з месца здарэння. Таксама ў раёне аўтастаянкі аэрапорта было чуваць гукі страляніны.

Паліцыя мяркуе, што тэрарысты могуць быць звязаны з ІДІЛ.

## Спасылкі 
* Взрывы в аэропорту Стамбула. Хроника событий
* Видео взрывов

Катэгорыя:Падзеі 28 чэрвеня
Катэгорыя:Чэрвень 2016 года
Катэгорыя:2016 год у Турцыі
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты 2016 года
Катэгорыя:Тэракты-самагубствы
Кубак Амерыкі па футболе

**Кубак Амерыкі** (), раней (да 1975 года) **Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі** (), — міжнародны турнір па футболе паміж зборнымі з КАНМЕБОЛ. Найстарэйшы міжнародны кантынентальны футбольны турнір. Спаборніцтва вызначае чэмпіёнаў Паўднёвай Амерыкі. З 1990-х гадоў да ўдзелу таксама запрашаюцца зборныя з Паўночнай Амерыкі і Азіі.

З 1993 года на кубку Амерыкі ўдзельнічаюць 12 каманд — усе 10 зборных з КАНМЕБОЛ і яшчэ дзве дадатковыя зборныя з іншых канфедэрацый. У кожным розыгрышы з 1993 года прымала ўдзел зборная Мексікі, а таксама яшчэ адна зборная з КАНКАКАФ, за выключэннем Кубка Амерыкі 1999 года, калі на турнір была запрошана зборная Японіі. Кубак Амерыкі 2016 года, прысвечаны стагоддзю правядзення чэмпіянату, уключаў у свой фармат 16 каманд — 10 з КАНМЕБОЛ і 6 з КАНКАКАФ. Два фіналы зборнай Мексікі (у 1993 і 2001 гадах) з’яўляюцца найлепшым дасягненнем каманды не з Паўднёвай Амерыкі на чэмпіянаце.

Восем з дзесяці зборных КАНМЕБОЛ (усе акрамя Эквадора і Венесуэлы) выйгравалі спаборніцтва па меншай меры адзін раз з 1916 года, пачынаючы з якога было праведзена 45 розыгрышаў. Зборныя Уругвая і Аргенціны выйгралі найбольшую колькасць тытулаў (па 15 чэмпіянатаў), а зборная Чылі выйграла першы чэмпіянат у 2015 годзе і праз год стала двухразовым чэмпіёнам. Аргенціна прымала ў сябе чэмпіянат найбольшую колькасць разоў — дзевяць, у тым ліку першы розыгрыш у 1916 годзе. У 2016 годзе ЗША сталі адзінай краінай не з Паўднёвай Амерыкі, якая прымала турнір. Тры разы (у 1975, 1979 і 1983 гадах) турнір праводзіўся ў некалькіх краінах Паўднёвай Амерыкі.

Кубак Амерыкі з’яўляецца адным з самых прэстыжных і самых папулярных футбольных спаборніцтваў у свеце. Каманда з КАНМЕБОЛ, якая займае найвышэйшае месца на турніры, мае права (але не абавязана) прымаць удзел у наступным розыгрышы Кубка канфедэрацый.


Катэгорыя:КАНМЕБОЛ
Заходні фронт

**Заходні фронт**:
* Заходні фронт Першай сусветнай вайны — тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны ў Заходняй Еўропе.
* Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя) — аператыўна-стратэгічнае аб'яднанне рускіх войскаў у Першай сусветнай вайне.
* Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі) — аператыўна-стратэгічнае аб'яднанне войскаў РСЧА у час Грамадзянскай вайны.
* Заходні фронт (Грамадзянская вайна, белыя) — аператыўна-стратэгічнае аб'яднанне войскаў Дзяржавы Расійскай у час Грамадзянскай вайны.
* Заходні фронт Другой сусветнай вайны (1939—1945) — заходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны.
* Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна) (1941—1945) — аператыўнае аб'яднанне войскаў РСЧА ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
* Заходні фронт ППА (1943—1945) — аператыўна-стратэгічнае аб'яднанне войскаў ППА ва ўзброеных сілах СССР у час Вялікай Айчыннай вайны.
* Заходні фронт — музычны калектыў.

## Гл. таксама 
* Другі (заходні) фронт (1943—1945) у Другую сусветную вайну.
Супруненка

**Супруненка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Дзмітрый Аляксеевіч Супруненка (1915—1990) — беларускі матэматык, акадэмік АН БССР (1966)
* Ірына Дзмітрыеўна Супруненка (нар. 1954) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1997)
Адольф фон Лютцаў

**Адольф фон Лютцаў** (, ,  — , ) — нямецкі нацыянальны герой, барон, які ўзначаліў партызанскую вайну ў тыле войскаў Напалеона, які акупаваў Германію.

У час Вызваленчай вайны арганізаваў добраахвотніцкія «карпусы свабоды» з пяхоты, кавалерыі і цірольскіх стралкоў, якія дзейнічалі ў тыле французскіх войскаў. У народзе іх называлі «чорнымі хмарамі». У другой частцы кампаніі Добраахвотніцкі прускі каралеўскі корпус фон Лютцава вёў рэгулярныя баявыя дзеянні. У 1814 дзейнічаў супраць датчан, патрапіў у палон да французаў. 16 чэрвеня 1815 яго 6-ы ўланскі корпус быў разбіты французамі, сам фон Лютцаў патрапіў у палон, яго дапытваў асабіста Напалеон. Быў вызвалены праз два дні пасля бітвы пры Ватэрлоа.

У яго гонар у Германскай імперыі быў названы лінейны крэйсер «Лютцаў», а ў Трэцім рэйху былі названы цяжкі крэйсер «Лютцаў» і дывізія СС.

## Сям'я 
* Першая жонка — Эліза фон Алефельт.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Прускія камандзіры напалеонаўскіх і рэвалюцыйных войнаў
Катэгорыя:Пахаваныя на Старых гарнізонных могілках
Бітва пры Ватэрлоа

**Бітва пры Ватэрлоа** — адбылася ў нядзелю, 18 чэрвеня 1815 года недалёка ад Ватэрлоа ў сучаснай Бельгіі, у той час часткі Злучанага Каралеўства Нідэрландаў. Французская армія пад камандаваннем Напалеона Банапарта была разбіта дзвюма арміямі Сёмай кааліцыі: англійскіх саюзнікаў пад камандаваннем герцага Уэлінгтана і прускага войска пад камандаваннем Блюхера, прынц з Вальштадскага. Бітва прывяла да канца праўлення Банапарта і Першай Французскай імперыі, і ўсталявання храналагічнай мяжы паміж паслядоўнымі еўрапейскімі войнамі і дзесяцігоддзямі адноснага міру.

Пасля вяртання Напалеона да ўлады ў сакавіку 1815 года многія дзяржавы, якія выступалі супраць яго, утварылі Сёмую кааліцыю і пачалі мабілізацыю армій. Войскі Уэлінгтана і Блюхера былі раскватараваны недалёка ад паўночна-ўсходняй мяжы Францыі. Напалеон вырашыў напасці на іх у надзеі знішчыць іх, перш чым яны маглі з'яднацца ў каардынаваным уварваннем у Францыю з іншымі членамі кааліцыі. Бітва пры Ватерлоа была вырашальнай у кампаніі Ватэрлоа і апошняй бітвай Напалеона. Параза пры Ватэрлоа завершыла панаванне Напалеона як Французскага імператара і паклала канец яго Ста дням вяртання з выгнання. Напалеон адрокся праз 4 дні, а 7 ліпеня сілы кааліцыі ўвайшлі ў Парыж.

Пасля бітвы пры Катр-Бра Уэлінгтан адышоў ад Катр-Бра ў Ватэрлоа. Пасля бітвы пры Лін'і, якая адбылася ў той жа час, прусакі адышлі паралельна Уэлінгтану, адцягнуўшы трэцюю частку сіл Напалеона ад Ватэрлоа да асобнай і адначасовай бітвы пры Ваўрэ. Даведаўшыся пра тое, што пруская армія была ў стане падтрымаць яго, Велінгтон вырашыў даць бой на адхоне Мон-Сен-Жан ля дарогі на Брусель. Тут яму ўдалося стрымаць неаднаразовыя напады французаў у другой палове дня, абапіраючыся на павялічваючыся сілы прыбываючых прусакоў. Вечарам Напалеон кінуў свае апошнія рэзервы ў адчайным апошнім нападзе, які быў адбіты. Прусакі прарвалі правы фланг французскай арміі, а саюзная англійская армія Велінгтона контратакавала ў цэнтры, такім чынам французская армія была разбіта.

Поле бітвы знаходзіцца ў муніцыпалітэтах Брэн-л'Алё і Ласнэ, каля 15 км на поўдзень ад Бруселя, і каля 2 км ад Ватэрлоа. На месцы поля бою сёння ўсталяваны вялікі помнік Кургана Льва. Паколькі гэты курган быў насыпаны з зямлі, узятай з поля бою, сучасны рэльеф на поле бою каля насыпу не захаваўся.

Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы Прусіі
Катэгорыя:Бітвы Напалеонаўскіх войн
Катэгорыя:Бітвы ў Бельгіі
Катэгорыя:Падзеі 18 чэрвеня
Катэгорыя:1815 год у Еўропе
Катэгорыя:Канфлікты 1815 года
Катэгорыя:Чэрвень 1815 года
Стывен Уорд

**Стывен Роберт Уорд** (; нар. , Дублін) — ірландскі футбаліст, абаронца і паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Ірландыі (2011—2018).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Ірландыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Ірландыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Уолсал
Катэгорыя:Ігракі ФК Іпсвіч Таўн
Катэгорыя:Ігракі ФК Сток Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Бернлі
Катэгорыя:Ігракі ФК Брайтан энд Хоўв Альбіён
Катэгорыя:Ігракі ФК Вулверхэмптан Уондэрэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Багеміянс Дублін
Дэвід Мейлер

**Дэвід Джон Мейлер** (; нар. , , Ірландыя) — ірландскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Ірландыі (2012—2018). Вырас у Корку, і як і яго бацька (прафесійны ігрок у гэльскі футбол), у дзяцінстве гуляў у гэльскі футбол і звычайны футбол, які ў выніку і выбраў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Ірландыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Ірландыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Ковентры Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэдынг
Катэгорыя:Ігракі ФК Хал Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Сандэрленд
Катэгорыя:Ігракі ФК Корк Сіці
Робі Брэдзі

**Роберт Брэдзі** (; нар. , ), больш вядомы як **Робі Брэдзі** () — ірландскі футбаліст, крайні паўабаронца англійскага клуба «Прэстан Норт Энд» і нацыянальнай зборнай Ірландыі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце Футбольнай асацыяцыі Ірландыі 

Катэгорыя:Футбалісты Ірландыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Ірландыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Прэстан Норт Энд
Катэгорыя:Ігракі ФК Борнмут
Катэгорыя:Ігракі ФК Бернлі
Катэгорыя:Ігракі ФК Норвіч Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Хал Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Юнайтэд
Уэс Хулахан

**Уэс Хулахан** (, нар. , Дублін) — ірландскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Ірландыі (2008—2017).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «Уэслі Хулахан» Філіпа Куіна 
* Інфармацыя пра іграка на сайце *ex-canaries.co.uk* 

Катэгорыя:Футбалісты Ірландыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Ірландыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Шэлбурн
Катэгорыя:Ігракі ФК Лівінгстан
Катэгорыя:Ігракі ФК Блэкпул
Катэгорыя:Ігракі ФК Норвіч Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Бромвіч Альбіён
Катэгорыя:Ігракі ФК Ньюкасл Джэтс
Катэгорыя:Ігракі ФК Кембрыдж Юнайтэд
Солвейг Крэй

**Солвейг Крэй** (, нар. , Лонкан) — нарвежскі ваенна-марскі афіцэр, першая ў свеце жанчына-камандзір падводнай лодкі.

## Біяграфія 
Солвейг нарадзілася ў Лонкане ў 1963 годзе ў сям'і медсястры і электрыка. У 1989 годзе скончыла Нарвежскую ваенна-марскую акадэмію. Служыла на падводных лодках, спачатку вахтавым афіцэрам, пазней — штурманам, галаўным суднам свайго тыпу ў Ваенна-марскіх сілах Нарвегіі, стаўшы першай у свеце жанчынай-камандзірам падводнай лодкі і першай жанчынай-камандзірам карабля ў гісторыі нарвежскага флоту.

Пазней Солвейг Крэй камандавала падводнай лодкай KNM Uredd (S305) тыпу «Ула», а ў 2004 годзе выйшла ў адстаўку ў званні капітана 3-га рангу.

## Спасылкі 
* Падводныя лодкі праекта «Кобен» 

Катэгорыя:Першыя жанчыны ў прафесіі
Катэгорыя:Падводнікі Нарвегіі
Катэгорыя:Постаці Нарвегіі
Стывен Куін

**Стывен Куін** (; нар. , Кландалкін, Ірландыя) — ірландскі футбаліст, паўабаронца англійскага клуба «Мансфілд Таўн» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Ірландыі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце Футбольнай асацыяцыі Ірландыі 

Катэгорыя:Футбалісты Ірландыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Ірландыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сент-Патрыкс Атлетык
Катэгорыя:Ігракі ФК Шэфілд Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілтан Кінс Донс
Катэгорыя:Ігракі ФК Ротэрэм Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Хал Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэдынг
Катэгорыя:Ігракі ФК Бертан Альбіён
Катэгорыя:Ігракі ФК Мансфілд Таўн
Дарэн Рэндалф

**Дарэн Эдвард Эндру Рэндалф** (; нар. , Брэй, Ірландыя) — ірландскі футбаліст, брамнік англійскага клуба «Борнмут» і былы ігрок нацыянальнай зборнай Ірландыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Ірландыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Ірландыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарльтан Атлетык
Катэгорыя:Ігракі ФК Уэлінг Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Акрынгтан Стэнлі
Катэгорыя:Ігракі ФК Джылінгем
Катэгорыя:Ігракі ФК Беры
Катэгорыя:Ігракі ФК Херэфард Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Матэруэл
Катэгорыя:Ігракі ФК Бірмінгем Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Хэм Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Мідлсбра
Катэгорыя:Ігракі ФК Борнмут
Катэгорыя:Баскетбалісты Ірландыі
Катэгорыя:Спартсмены некалькіх відаў спорту
Спіс кодаў краін ФІФА

**Коды ФІФА** — трохлітарныя коды, якія прысвойвае Міжнародная футбольная федэрацыя (), галоўны футбольны орган, для абазначэння і распазнавання кожнай з 211 краін, якія з'яўляюцца членамі асацыяцыі. Кожная абрэвіятура складаецца з трох літар і, як правіла, паходзіць ад арыгінальнай назвы краіны, альбо тэрыторыі, на англійскай мове. Коды прызначаюцца кантынентальнымі канфедэрацыямі, якія ўваходзяць у ФІФА: Азіяцкай футбольнай канфедэрацыяй (АФК), Канфедэрацыяй афрыканскага футбола (КАФ), Канфедэрацыяй футбола Паўночнай і Цэнтральнай Амерыкі і Карыбскага басейна (КАНКАКАФ), Паўднёваамерыканскай футбольнай канфедэрацыяй (КАНМЕБОЛ), Футбольнай канфедэрацыяй Акіяніі (ФКА) і Саюзам футбольных еўрапейскіх асацыяцый (УЕФА). Сістэма вядомая на англійскай мове як «FIFA Trigamme» і мае адрозненні ад іншых падобных сістэм, напрыклад тых, што выкарыстоўваюцца Міжнародным алімпійскім камітэтам і Міжнароднай арганізацыяй па стандартызацыі (ISO).

У сваю чаргу 31 абрэвіятура састарэла. Як правіла, гэта адбываецца з-за палітычных зменаў у краінах-членах ФІФА. Часам абвяшчэнне незалежнасці краіны ад каланіяльнай улады з'яўляецца прычынай для змены назвы краіны, як гэта адбылося з Верхняй Вольтай, якая прыняла назву Буркіна-Фасо, і з Галандскай Ост-Індыяй, якая пазней стала Інданезіяй. Апроч таго, уз'яднанне краіны выклікае знікненне папярэдніх тэрытарыяльных утварэнняў, як гэта адбылося з Усходняй Германіяй і Заходняй Германіяй, а таксама з Паўднёвым і Паўночным В'етнамам. Падобная сітуацыя адбываецца і пры распадзе дзяржавы, што адбылося, напрыклад, з Чэхаславакіяй і СССР. Яшчэ адной прычынай змены кода можа быць змена назвы краіны: напрыклад, Заходняе Самоа ў 1997 годзе змяніла назву на Самоа.

## Спіс 
У цяперашні час у ФІФА ўваходзяць 211 членаў, кожны з якіх мае свой унікальны код.

## Састарэлыя коды краін 
## Зноскі 
Катэгорыя:Футбольныя спісы
Катэгорыя:Спісы кодаў краін
Катэгорыя:ФІФА
Дэрыл Мёрфі

**Дэрыл Мёрфі** (; нар. , , Ірландыя) — ірландскі футбаліст, нападнік. Ігрок нацыянальнай зборнай Ірландыі (2007—2017).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Усе матчы за зборную Ірландыі на сайце *soccerscene.ie*

Катэгорыя:Футбалісты Ірландыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Ірландыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Лутан Таўн
Катэгорыя:Ігракі ФК Харау Бора
Катэгорыя:Ігракі ФК Уотэрфард
Катэгорыя:Ігракі ФК Сандэрленд
Катэгорыя:Ігракі ФК Шэфілд Уэнсдэй
Катэгорыя:Ігракі ФК Іпсвіч Таўн
Катэгорыя:Ігракі ФК Сэлтык
Катэгорыя:Ігракі ФК Ньюкасл Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Нотынгем Форэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Болтан Уондэрэрс
Генрых I Шампанскі

**Генрых I Шчодры** (; снежань 1127 — 17 сакавіка 1181, Труа) — граф Шампані і Бры (1152—1181), старэйшы сын Цібо II Вялікага, графа Шампані і Мацільды Карынтыйскай. Брат каралевы Адэлі Шампанскай, жонкі караля Людовіка VII Французскага.

## Біяграфія 
Генрых браў удзел у Другім крыжовым паходзе. Ён вёз рэкамендацыйнае пісьмо ад Бернарда Клервоскага да візантыйскага імператара Аляксея I Камніна. Яго імя стаіць у спісе прысутных натабляў на сходзе, праведзеным Балдуінам III Іерусалімскім у Акры 24 чэрвеня 1148 года.

Пасля смерці свайго бацькі Генрых узяў сабе Шампань, аддаўшы астатнія ўладанні (уключаючы Блуа, Шартр, Сансер і Шатадзён) сваім малодшым братам. Тады гэта магло падацца дзіўным, бо іншыя ўладанні былі багацейшымі і лепш развіты. Генрых, мабыць, ужо тады разглядзеў эканамічныя магчымасці Шампані. І сапраўды, на працягу яго кіравання Шампанскае графства стала адным з самых багатых і магутных сярод французскіх княстваў.

Генрых стаў сюзерэнам прыблізна 2 тысяч васалаў — нешматлікія феадалы Францыі маглі з ім у гэтым параўнацца. Дзякуючы гэтаму, Шампанскае графства стала адным з самых бяспечных месцаў для гандлю, што прывяло да бурнага развіцця кірмашоў у Шампані. Гэтыя кірмашы сталі цэнтрамі гандлёвых і фінансавых аперацый, на якія з'язджаліся гандляры не толькі з усёй Францыі, але і з усёй Еўропы.

Двор графа, які размяшчаўся ў Труа, стаў вядомым літаратурным цэнтрам. Напрыклад, пісьменнік Уолтэр Мап быў адным з тых, хто гасцявалі тут. Навуковы Стывен Алінер быў адным з прыдворных Генрыха, у 1176 годзе ён стаў канцлерам графства.

У 1179 годзе Генрых ізноў адправіўся ў Іерусалім з групай французскіх рыцараў, уключаючы яго сваякоў П'ера дэ Куртэнэ (брата Людовіка VII) і Філіпа дэ Дро, біскупа Бавэ. На зваротным шляху, вяртаючыся праз Малую Азію, Генрых быў захоплены сельджукскім султанам Рума Кылыч-Арсланам II, які трымаў яго ў палоне да выплаты выкупу. Выкуп заплаціў візантыйскі імператар, Генрых быў вызвалены, але неўзабаве памёр.

## Сям'я і дзеці 
Жонка: (з 1164) **Марыя Французская** (1145—1198), дачка Людовіка VII *Маладога*, караля Францыі і Элеаноры Аквітанскай. Мелі 4-х дзяцей:
* **Схаластыка Шампанская** (пам. 1219); муж — Гіём IV (пам. 1226), граф дэ Макон.
* **Генрых II Шампанскі** (1166—1197), пфальцграф Шампані, затым кароль Іерусаліма.
* **Марыя Шампанская** (1174—1204); муж — (з 1186) Бадуэн IX Фландрскі (пам. 1206), граф Фландрыі і граф Генегау, затым імператар Лацінскай імперыі.
* **Цібо III Шампанскі** (1179—1201), граф Шампані.

Генрых I
Генрых I
Катэгорыя:Постаці французскай гісторыі
Катэгорыя:Постаці другога крыжовага пахода
Брэтань (значэнні)

**Брэтань**:

* Брэтань — рэгіён на паўночным захадзе Францыі.
* Брэтань — гістарычная вобласць Францыі, якая займае паўвостраў на паўночным захадзе краіны.
* Брэтань — паўвостраў на паўночным захадзе Францыі.
* Брэтань — феадальнае ўладанне на паўночным захадзе Францыі, першапачаткова якое размяшчалася на тэрыторыі гістарычнай вобласці
* Брэтань — феадальная дзяржава, што існавала ў сярэдзіне IX — пачатку X стагоддзяў на тэрыторыі паўвострава Брэтань.
* Брэтань — французскі дрэдноўт.
* Брэтань — камуна ў Францыі, у рэгіёне Цэнтр, дэпартамент Эндр.

## Гл. таксама 
* Брэтань-д'Арманьяк — камуна ў Францыі, дэпартамент Жэр
* Сен-Ларан-Брэтань — камуна ў Францыі, дэпартамент Атлантычныя Пірэнеі
* Дагістарычная Брэтань
Чарнышоў

**Чарнышоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Анатолевіч Чарнышоў — беларускі дзяржаўны дзеяч, намеснік старшыні КДБ Беларусі (з 2014).
* Алег Віктаравіч Чарнышоў (нар. 1939) — беларускі даследчык у сферы дызайну.
* Васіль Яфімавіч Чарнышоў — савецкі дзяржаўны дзеяч.
* Захар Рыгоравіч Чарнышоў (1722—1784) — рускі генерал-фельдмаршал.
* Павел Уладзіміравіч Чарнышоў (нар. 1995) — беларускі футбаліст.
Марцін О’Ніл

**Марцін Х’ю Майкл О’Ніл** (; нар. , Кілрыа, Паўночная Ірландыя) — паўночнаірландскі футбаліст і футбольны трэнер.

## Біяграфія 
У якасці іграка найболей вядомы па выступах за «Нотынгем Форэст» і зборную Паўночнай Ірландыі, у якой быў капітанам. Трэнаваў «Уікам Уондэрэрс», «Норвіч Сіці», «Лестэр Сіці» і «Сэлтык». З «Сэлтыкам» выйграў тры чэмпіёнскія тытулы шатландскай Прэм’ер-лігі, а таксама дайшоў да фіналу Кубка УЕФА 2003 года. Быў галоўным трэнерам англійскай «Астан Вілы» да 9 жніўня 2010 года. З канца 2011 да 31 сакавіка 2013 з’яўляўся галоўным трэнерам «Сандэрленда».

З лістапада 2013 года ўзначальваў нацыянальную каманду Ірландыі, пакінуў яе ў лістападзе 2018 года. У студзені 2019 года стаў галоўны трэнерам «Нотынгем Форэст», дзе працаваў да чэрвеня.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце BBC 
* Профіль на сайце экс-канарэек 

Катэгорыя:Футбалісты Паўночнай Ірландыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Паўночнай Ірландыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Лісберн Дыстылеры
Катэгорыя:Ігракі ФК Нотынгем Форэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Норвіч Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Сіці
Катэгорыя:Ігракі ФК Нотс Каўнці
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэстэрфілд
Катэгорыя:Ігракі ФК Фулхэм
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Паўночнай Ірландыі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Грэнтэм Таўн
Катэгорыя:Трэнеры ФК Шэпшэд Дынама
Катэгорыя:Трэнеры ФК Уікам Уондэрэрс
Катэгорыя:Трэнеры ФК Норвіч Сіці
Катэгорыя:Трэнеры ФК Лестэр Сіці
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сэлтык
Катэгорыя:Трэнеры ФК Астан Віла
Катэгорыя:Трэнеры ФК Сандэрленд
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Ірландыі па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Нотынгем Форэст
Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсяе Русі

**«Хро́ніка по́льская, літо́ўская, жамо́йцкая і ўсяе́ Русі́»** () — помнік польскай гістарыяграфіі XVI ст., найбольш вядомая праца Мацея Стрыйкоўскага. Складзена ў 1570-я гады. Упершыню апублікавана на польскай мове ў Караляўцы (Кёнігсбергу) у 1582 годзе. Першая друкаваная гісторыя Вялікага Княства Літоўскага.

## Апісанне 
Хроніка прысвечана каралю Стэфану Баторыю, віленскаму біскупу Юрыю Радзівілу, сынам Юрыя Алелькавіча. Складаецца з пяці частак: рыфмаванай аўтабіяграфіі Стрыйкоўскага, прадмовы са зваротам да шляхты, самой Хронікі (25 кніг, падзеленых на раздзелы), спісу памылак друку, рэестра ўласных імёнаў.

Характарызуючы вялікіх князёў літоўскіх, Стрыйкоўскі не згадзіўся з польскімі храністамі пра «нізкае» паходжанне Гедыміна як конюха Віценя. Версія пра такое паходжанне была характэрна і для лівонскіх храністаў. Таксама ён сцвярджаў, што ў Альгерда былі дзве жонкі: віцебская княжна Марыя і цвярская Ульяна. Грунтоўна падаецца аналіз знешнепалітычных акцый Вялікага Княства Літоўскага.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Літаратурныя творы на лацінскай мове
Катэгорыя:Кнігі 1582 года
Катэгорыя:Гістарыяграфія гісторыі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Паўночная Італія

**Паўночная Італія** ()&#x20;— агульнаўжывальнае культурнае, гістарычнае і геаграфічнае паняцце, без усялякага адміністрацыйнага выкарыстання, выкарыстоўваецца для абазначэння паўночнай часткі італьянскай дзяржавы, таксама вядомай як  або . Паводле градацыі 1-га ўзроўню NUTS Еўрапейскага саюза, гэтая тэрыторыя супадае з двума рэгіенамі, якія належаць італьянскай краіне:
* ***Паўночна-Заходні*** (), які ўключае ў сябе раены: Валле-д'аоста, Лігурыя, Ламбардыя і П’емонт;
* ***Паўночна-Усходні*** (), які ўключае ў сябе раены: Эмілія-Раманья, Фрыулі-Венецыя-Джулія, Трэнціна-Альта-Адыджэ / Паўдневы Тыроль і Венета

### Рэгіены Паўночнай Італіі 
## Гл. таксама 
* Паданская раўніна
* Паўдневая Італія
* Апенінскі паўвостраў
* Цэнтральная Італія
* Правінцыі Італіі

## Спасылкі 
* Larousse’s definition of Padania
Катэгорыя:Геаграфія Італіі
Сацумон

**Сацумон** () — археалагічная культура Японіі ў VII—XII стагоддзях. Была распаўсюджана на поўначы Хонсю і Хакайда. Лічыцца працягам або складанай часткай культуры дзёмон.

Для сацумон характэрны ямныя квадратныя жытлы з агменямі ўздоўж вусцяў рэк, апрацоўка жалеза, выраб глінянай керамікі і фаянса, блізкіх да дзёмон, курганныя пахаванні. Прадстаўнікі сацумон займаліся рачным рыбалоўствам, паляваннем і збіральніцтвам, вырошчвалі пшаніцу, ячмень і проса, мелі гандлёвыя кантакты з асноўнай часткай вострава Хонсю.

Большасць даследчыкаў атаясняюць культуру сацумон з *эмісі*, якія ўзгадваюцца ў японскіх пісьмовых помніках як карэнныя насельнікі поўначы Хонсю, што пад ціскам японцаў перабраліся на Хакайда. Традыцыйна *эмісі* адносяць да айнаў, але таксама існуе думка, што яны маглі быць змяшаным насельніцтвам або японцамі, якія не падпарадкоўваліся цэнтральным уладам.

## Спасылкі 
* Satsumon in Hokkaido
* Encounter between Cultures from the North and the South — Okhotsk Culture and Satsumon Culture

Сацумон
Сацумон
Сацумон
Хроніка Еўрапейскай Сарматыі

. 1578]]
**«Хроніка Еўрапейскай Сарматыі»** (), або **«Апісанне Еўрапейскай Сарматыі»** () — помнік гістарыяграфіі эпохі феадалізму. Складзена А. Гваньіні ў першай палове 1570-х гг. на лацінскай мове. «Хроніка Еўрапейскай Сарматыі» стала першым творам, які пазнаёміў заходне-еўрапейскага чытача з гісторыяй Вялікага Княства Літоўскага і зместам беларуска-літоўскіх агульнадзяржаўных хронік.

Заснавана на розных крыніцах, у тым ліку на беларуска-літоўскіх хроніках. Аўтар выкарыстаў таксама матэрыялы, сабраныя М. Стрыйкоўскім. У творы апісваюцца Польшча, Беларусь, Літва, Украіна, Расія, Татарыя і інш. краіны, прыводзяцца звесткі з грамадзянскай гісторыі, геаграфіі, пра побыт, звычаі і культуру народаў Еўропы, напрыклад, артыкул «Спосаб узорвання глебы і сяўбы на Белай Русі» і інш. Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага выкладзена скарочана, пераважна паводле «Хронікі Вялікага Княства Літоўскага і Жамойцкага» і Хронікі Быхаўца выйшла 2-е, дапоўненае выданне; у 1583 надрукавана ў Італіі ў перакладзе на італьянскую мову.
. 1611]]
На Беларусі і Украіне была вядома ў выданні на польскай мове (; друкарня Мікалая Лоба, Кракаў, 1611, непасрэднай крыніцай для гэтай рэдакцыі паслужыла «Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсяе Русі» Стрыйкоўскага), якое дапоўнена кароткім апісаннем Заходняй Еўропы, некаторых краін Блізкага Усходу, а таксама падзей у Польшчы, Вялікім Княстве Літоўскім і Расіі апошняй чвэрці XVI ст.. Фаліянт (852 старонкі) складаецца з дзесяці частак-кніг, кожная з якіх мае асобны тытульны ліст, прадмову аўтара з прысвячэннем выдатным асобам Рэчы Паспалітай. Выданне вылучаецца насычаным шматлікімі гравюрамі афармленнем з выявамі гістарычных герояў і князёў, гербаў і батальных сцэн, бытавых замалёвак. У пачатку кнігі змешчаны партрэт і герб аўтара.

У першай пал. XVII ст. перакладзена на беларускую мову. Паслужыла крыніцай для беларускіх і ўкраінскіх хронік і хранографаў XVII—XVIII стст. На яе спасылаецца Трафім Сурта ў прадмове да «Магілёўскай хронікі».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя хронікі
Катэгорыя:Літаратурныя творы на лацінскай мове
Катэгорыя:Кнігі 1578 года
Катэгорыя:Гістарыяграфія гісторыі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Леў Георгіевіч Ходскі

**Леў Георгіевіч Хо́дскі** (нар. , г. , Харкаўская вобласць, Украіна) — беларускі вучоны ў галіне неарганічнай хіміі. Доктар тэхнічных навук (1984), прафесар (1986).

## Біяграфія 
Скончыў у 1953 годзе Харкаўскі політэхнічны інстытут. З 1956 года ў Інстытуце агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі, у 1964—1989 гадах загадчык лабараторыі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па вывучэнні заканамернасцей сувязі «склад—уласцівасць—мікраструктура» ў аксідных шклоўтваральных сістэмах, а таксама ўмоў сінтэзу токаправодных і , па сінтэзе і фізіка-хімічным даследаванні паўправадніковага шкла. Аўтар і сааўтар шэрагу патэнтаў.

Сярод апублікаваных прац:
* Влияние добавок окислов R2O5(RO3) на электропроводность кристаллизующегося титанодержащего стекла (разам з В. У. Таўгенем) // Весці АН БССР. Сер. хім. навук. 1976. № 6;
* Об оценке температурной зависимости вязкости стекол и эмалей // Весці АН БССР. Сер. хім. навук. 1980. № 5;
* Химически устойчивые стекло-эмали. — Мн., 1991.

## Літаратура 
*  — С. 40.

## Спасылкі 
* Ходский, Лев Георгиевич (доктор технических наук ; род. 1924) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Хроніка ўсяго свету

**«Хроніка ўсяго свету»** () — помнік польскай гістарыяграфіі XVI ст., гісторыка-літаратурная кампіляцыя, складзеная Марцінам Бельскім.

Прысвечана сусветнай гісторыі ад антычных часоў да сярэдзіны XVI ст. Шмат увагі аддадзена біблейскай гісторыі, якая выкладзена паводле Старога Запавету і Евангелля, старажытнай гісторыі Грэцыі і Рыма, а таксама сярэдневяковай гісторыі Заходняй Еўропы. Больш сцісла апісана гістарычнае мінулае славян. У канцы хронікі кароткае апісанне розных падарожжаў і вялікіх геаграфічных адкрыццяў. Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага дададзена паводле «Гісторыі Польшчы» Я. Длугаша. Хроніка вызначаецца некрытычным стаўленнем аўтара да крыніц. У ёй шмат легендарных звестак, белетрызаванага апісання мінулага, літаратурнага матэрыялу.

Упершыню апублікавана ў Кракаве ў 1551 годзе, у дапоўненым варыянце перавыдадзена ў 1554 і 1564. Карысталася папулярнасцю на землях усходніх славян. Перакладзена на беларускую (1560-я гг.) і рускую мовы. Паслужыла непасрэднай крыніцай 3-й рэдакцыі «Хронікі Вялікага Княства Літоўскага і Жамойцкага», «Хронікі польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсяе Русі» Мацея Стрыйкоўскага, беларуска-ўкраінскага хранографа XVII ст. «Вялікая хроніка».

Адыграла станоўчую ролю ў пашырэнні агульнага кругагляду беларускіх чытачоў эпохі барока, задавальняла іх павышаную цікавасць да гістарычнага мінулага інш. краін і народаў, далучала да антычнай гісторыі і міфалогіі, знаёміла з падзеямі і героямі сусветнай гісторыі: Траянская вайна, подзвігі і прыгоды Аляксандра Македонскага (гл. «Александрыя») і Скандэрбега (гл. «Аповесць пра Скандэрбега»), крыжовыя паходы, адкрыццё Калумбам Амерыкі і інш.

У трэцім выданні (1564) складалася з 10 кніг. У 9-й кнізе «Пра маскоўскі або рускі народ. Пра пасольства Васіля да папы рымскага. Пра Літву. Пра Ліфлянцкую зямлю. Пра Татараў» разглядаецца і гісторыя ВКЛ. Амаль увесь раздзел «Пра маскоўскі народ» з’яўляецца скарочаным пераказам «Запісак аб Масковіі» Сігізмунда Герберштэйна. Геаграфічная частка і звесткі пра тэрытарыяльныя памеры ўзятыя з «Трактата аб дзвюх Сарматыях» Мяхоўскага. Інфармацыя пра Літву ў гэтым раздзеле таксама ўзятая з працы Герберштэйна.

Адным з самых слабых месцаў «Хронікі» было тое, што аўтар некрытычна ставіўся да сярэднявечных паданняў і нават анекдотаў, не адрозніваў значныя выпадкі ад нязначных, непрапарцыянальна кампанаваў матэрыял.

Думкі гісторыкаў пра галоўную працу М. Бельскага дыяметральна разыходзяцца: ад найвышэйшай пахвалы (А. Павінскі) да ацэнкі яе як «сярэднявечнай кампіляцыі», у якой нават «няма духу гуманізму», і якую ратуе адзіны новы элемент, «пратэстанцкая тэндэнцыя» (Ігнацы Хшаноўскі). Адзначаецца, што «Хроніка ўсяго свету», магчыма, і не стала б прадметам гістарыяграфічнага даследавання, калі б не дзейнасць яго сына Яўхіма Бельскага.

## Літаратура 
* 
*  — С. 38, 39.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кнігі 1551 года
Катэгорыя:Літаратурныя творы на польскай мове
Катэгорыя:Хронікі
Катэгорыя:Гістарыяграфія гісторыі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Глыбокая глотка (секс)

, якая выконвае феляцыю горлам]]

**Глыбокая глотка** ( Deep Throat) — гэта варыянт мінету, калі эрэгіраваны палавы член ўводзіць глыбока ў рот і горла партнера, які прымае, на ўсю даўжыню члена. Партнер, які прымае, ажыццяўляе фрыкцыі, калі палавы член пасіўна стымулюецца не толькі языкам і вуснамі, як у звычайным мінеце, але яшчэ і глоткай.

Сексолагі падкрэсліваюць адрозненне гэтай формы аральнага сексу ад блізкай яму ірумацыі, калі фрыкцыі выконвае сам мужчына шляхам актыўных толчковых рухаў свайго палавога члена ў ротавую паражніну і горла прымаемагс партнера.
Гэтак жа як пры феляцыі, ірумацыю выконваюць для выклікання аргазму ў мужчыны і дасягнення ім семявывяржэння. Гэта можа прымяняцца як падрыхтоўка да вагінальнай або анальнай формаў зносін. Аднак, калі параўноўваць з менш агрэсіўнай феляцыяй, партнер, які прымае, можа адчуваць пэўныя цяжкасці пры ірумацыі ў ротавую паражніну і горла, выкліканыя, напрыклад, з'яўленнем міжвольных ванітавых рэфлексаў або цяжкасцю дыхання.

Пры «глыбокай глотцы» партнёр, які прымае, сам рэгулюе глыбіню пранікнення палавога члена і можа спыніць яго стымуляцыю пры ўзнікненні міжвольнага ванітавага рэфлексу, пры недахопе паветра або пры стомленасці. Каб у партнёра, які прымае, не ўзнікла дыскамфорту пры аральным сексе такога роду, рэкамендуецца пастава з звешанай назад галавой, калі рот і горла знаходзяцца як бы на адной прамой. Спыняць аральны секс пры ўзнікненні ванітавага рэфлексу не абавязкова. Дастаткова зрабіць глатальны рух, які часта ўваходзіць у праграму стымуляцыі пеніса пры мінеце «глыбокая глотка».

## Згадкі ў кіно 
Гэты сексуальны акт атрымаў вялікую папулярнасць пасля выхаду ў ЗША фільма «Глыбокая глотка», у 1972 годзе з Ліндай Лавлейс у галоўнай ролі. Гэтая практыка актыўна ўжываецца ў парнаграфіі і сярод людзей з канца 1990-х і па сенняшні дзень.

## Гл. таксама 
* Аральны секс

Катэгорыя:Аральны секс
Катэгорыя:Формы сексуальнай актыўнасці
Даоскія сексуальныя практыкі

**Даоскія сексуальныя практыкі**, літаральна «мастацтва спальні», або **сексуальнае кунг-фу** (не блытаць з баявым кунг-фу) — сістэма тэхнік сексу, уключаючы шырокую сістэму падрыхтоўчых энергетычных практыкаванняў, створанах ў Старажытным Кітаі ў рамках даасізму. Сёння назіраецца ўздым цікавасці да даоскіх сексуальных практык, новыя тэхнікі ўдасканальваюцца на базе старажытных, у той час сакрэтных, практыкаванняў і ідэй. Практыкі сістэмы лічаць, што, авалодаўшы дадзенай практыкай, можна павялічыць радасць спксу, падтрымліваць здароўе і дасягнуць даўгалецця.

Даоскія сексуальныя практыкі могуць прымяняцца на трох узроўнях: медыцынскіх, на ўзроўні сексуальнага мастацтва і на эзатэрычным узроўні.

Блізкімі вучэннямі з’яўляюцца тантрычны секс і кундаліні-егі.

## Літаратура 
* *Мантэк чыа* (у суаўтарстве з Майклам Вінным). Удасканаленне мужчынскай сексуальнай энергіі. — Кіеў: Сафія, 1997.
* *Жолань Чжан*. Дао кахання.
* Ўсходнія метады ў псіхатэрапіі сямейна-сексуальных дызгармоній  (дапаможнік для лекараў). Масква, 2007.
* *Томас Кліру, Сартаз Азіз*. Культ энергіі аргазму ў даасізму.  Кліру Томас, Азіз Сартаз. Багіня змяркання. Пер. з англ. Э. Б. Акімава. Ніжні Ноўгарад: ДЕКОМ, 2003, с. 129—139.

## Спасылкі 
* Даоскія сексуальныя практыкі Мантека Чыа на slideshare.net 

Катэгорыя:Даасізм
Катэгорыя:Гісторыя сексуальнасці
Катэгорыя:Сексуальнае здароўе
Катэгорыя:Формы сексуальнай актыўнасці
Пегінг

**Пегінг** (, ад  — калок, стрыжань) — від сексу, пры якім жанчына, выкарыстоўваючы фалаімітатар або страпон, пранікае ў анус мужчыны. Тэрмін упершыню з'явіўся 21 чэрвеня 2001 года ў артыкуле Дэна Сэвіджа () «Savage Sex» (дзікі секс) і быў прапанаваны пасля высвятлення адсутнасці адзінай назвы для падобнай сексуальнай практыкі.

## Гл. таксама 
* Анальны секс
* Страпон
* Фемдом

## Спасылкі 
* Savage Love Female-to-Male strap-on sex naming contest
* Strapon/prostate advice/FAQ 
* Bend Over Boyfriend practice phenom explored 

Катэгорыя:Анальны секс
Катэгорыя:БДСМ
Катэгорыя:Формы сексуальнай актыўнасці
Фінгерынг

**Фінгерынг** ( — дзеянне пальцамі) — гэта спосаб дасягнення палавога ўзбуджэння пры ўздзеянні пальцаў на вонкавыя палавыя органы, клітар, похву ці на задні праход.

Фінгерынг можна разглядаць як разнавіднасць мастурбацыі, калі такавая не ўключае стымуляцыю іншым аб'ектам, акрамя пальцаў. З'яўляецца самым распаўсюджаным спосабам жаночай мастурбацыі.

Фінгерынг з'яўляецца таксама адной з найбольш распаўсюджаных формаў прэлюдыі або сумеснай (ўзаемным) мастурбацыі.

## Анальны фінгерынг 
Анальны Фінгерынг можа ўжывацца ў дачыненні як да жанчын, так і да мужчын. Звычайна ажыццяўляецца для падрыхтоўкі анусу пасіўнага партнёра да анальнага сэксу, паколькі ручная стымуляцыя здольная паслабіць задні праход.

## Гл. таксама 
* Ручная стымуляцыя пеніса
* Мастурбацыя

## Зноскі 
Катэгорыя:Мастурбацыя
Катэгорыя:Формы сексуальнай актыўнасці
Футджоб

**Футджоб** () — сексуальная практыка, якая разумее пад сабой актыўны ці пасіўны працэс мастурбацыі палавога члена ступнямі.

## Гл. таксама 
* Ручная стымуляцыя пеніса

## Зноскі 
Катэгорыя:Мастурбацыя
Катэгорыя:Формы сексуальнай актыўнасці
Падвойнае пранікненне

]]
**Падвойнае пранікненне** (), **дыфалусізм** — разнавіднасць сэксу ўтрох, які разумее адначасовую двайную пенетрацыю пасіўнага партнёра (жанчыны ці мужчыны), якая вырабляецца двума мужчынамі або з выкарыстаннем дапаможных сродкаў, напрыклад дзілда або страпона.

## Примечания 
Катэгорыя:Анальны секс
Катэгорыя:Групавы секс
Катэгорыя:Парнаграфія
Катэгорыя:Сексуальныя пазіцыі
Гокун

**Гокун** (яп. 飲精) — тэрмін японскага паходжання, які азначае сексуальную практыку, калі жанчына выпівае сперму некалькіх мужчын, папярэдне сабраную ў празрыстую ёмістасць (чарка, шклянка, фужэр і т. д.). Таксама сустракаюцца варыяцыі, калі сперму злізваюць з празрыстага століка, талеркі, лыжкі.

## Апісанне 
Каб спермы ў шклянцы было прыкметная колькасць, неабходна, каб туды эякуліровалі некалькі мужчын. Парнарэжысоры імкнуцца перасягнуць адзін аднаго ў відовішчнасці, таму колькасць такіх мужчын можа дасягаць 161 у амерыканскіх порнафільмах і перавышаць 200 у японскіх. Зрэдку сустракаюцца варыяцыі, калі ўся сперма ў ёмістасці належыць аднаму мужчыну, які «сціживаў» яе туды доўгі час і захоўваў у замарожаным выглядзе.

## Гл. таксама 
* Снежкі (секс)
* Букакэ

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Le Gokkun   (фр.) на сайце *sexy-dico.com*
* Holy Gokkun  (англ.)

Катэгорыя:Формы сексуальнай актыўнасці
Сюнга

**Сюнга** (яп. 春画, «вясновая карцінка») — эратычныя гравюры укіе-э, шырока распаўсюджаныя ў сярэднявечнай Японіі перыяду Эдa. Прадстаўлены, у асноўным, у форме гравюр на дрэве. Іерогліф **春** у Японіі з'яўляўся эўфемізмам для абазначэння сэксуальнай сферы. Аўтары укие-э імкнуліся да ідэалізацыі сучаснага гарадскога жыцця. Выказваючы бытавыя эстэтычныя каштоўнасці сучаснага жыцця, стваральнікі сюнгі паказвалі сексуальную мараль гараджан ва ўсім разнастайнасці праяў, а таму прадметамі іх работ станавіліся як старыя, так і маладыя людзі, гетэрасексуалы і гомасэксуалы, разнастайныя сэксуальныя фетышы. Сюнга ўвасабляе эратычную фантазію аўтара ў вельмі абсурднай форме. У эпоху Эда яна карыстаецца поспехам у багатых і бедных, мужчын і жанчын, нягледзячы на адмоўнае стаўленне сёгуната. Многія майстры укіе-э займаліся сюнгай, што не шкодзіла іх рэпутацыі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Эротыка
Нефелін

**Нефелі́н**, **элеаліт** — пародаўтваральны мінерал з групы фельдшпатоідаў, класа каркасных сілікатаў, алюмасілікат натрыю і калію KNa(AlSiO).

Хімічны склад: 13—16 % аксіду натрыю NaO, 32—33 % аксіду алюмінію AlO, 43,5—45 % аксіду крэмнію SiO, 5,5—6,5 % КO, 0,5—1,8 % аксіду кальцыю СаО.

Крышталізуецца ў гексаганальнай сінгоніі. Утварае буйныя зерні, блокі крышталёў, агрэгаты, зрэдку — гексаганальна-прызматычныя крышталі. Колер белы, шэры, брудна-зялёны, буры, жаўтаваты, зрэдку бясколерны. Бляск шкляны, тлусты. Цвёрдасць 5,5—6 па шкале Моаса. Шчыльнасць каля 2,6 г/см³. Крохкі. Раствараецца ў салянай кіслаце.

## Выкарыстанне 
Нефелін выкарыстоўваецца ў вытворчасці гліназёму адначасова з вытворчасцю соды, паташу, сілікагелю, ультрамарыну, угнаенняў і інш.

## Радовішчы 
Радовішчы нефеліну маюцца ў ЗША, Расіі, Германіі, Нарвегіі, Швецыі, Канадзе, Румыніі, Аўстраліі, Лівіі, Конга, Азербайджане, Афганістане, Арменіі, Індыі, Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы і іншых краінах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Нефелин // Каталог Минералов. RU
* Нефелин // Кристаллов.net
* Nepheline Mineral Data // Mineralogy Database
* 

Катэгорыя:Мінералы алюмінію
Катэгорыя:Мінералы калію
Катэгорыя:Мінералы натрыю
Катэгорыя:Пародаўтваральныя мінералы
Хілары Скот

**Хілары Скот** (; нар. 3 лютага 1983, Чыкага, ЗША) — амерыканская порнаактрыса.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння школы Хілары два з паловай гады працавала ў іпатэчным банку, аднак звольнілася пасля таго, як ёй надакучыла гэтая пасада.

У свой час захаплялася пірсінгам, але перастала, пасля чаго выняла са свайго цела большую яго частку. У 2006 годзе яна заявіла, што з праколатага ў яе засталіся толькі вушы. У адным з інтэрв’ю 2005 года Хілары заявіла, што пакутуе на сацыяфобію.

У канцы жніўня 2004 года яна прыязджае ў Лос-Анджэлес, дзе спрабуе сябе ў фільмах для дарослых. Дэбютавала Хілары ў другім эпізодзе фільма Double Play разам з Маркам Ашлі. Пасля шматлікіх гонза-фільмаў, у якіх яна праявіла свае навыкі ў анальным сексе, яна засвяцілася ў шматбюджэтным фільме Darkside разам з . За ролю ў гэтым фільме яна атрымала ўзнагароды ў катэгорыі «Best Oral Sex Scene — Film» і «Best Group Sex Scene — Film» на AVN Awards 2006. 20 красавіка таго ж года яна атрымала ўзнагароды XRCO Awards у намінацыях «Best New Starlet» і «Orgasmic Oralist»

15 мая 2006 года яна прыняла ўдзел у эфіры , дзе асвятліла працу порнастудыі знутры.

У 2007 годзе яна знялася ў фільме *Corruption*, за які атрымала прэмію AVN Awards у намінацыі «Best Actress in a Video». Сам фільм атрымаў сем узнагарод амерыканскага «порна Оскара» ў розных намінацыях. У гэтым фільме Хілары Скот удзельнічала ў сямі сексуальных сцэнах і выканала доўгае падвойнае пранікненне разам са  і .

Таксама Скот замяняла  у ролі  у фільме *Britney Rears 3: Britney Gets Shafted*.

23 красавіка 2007 года Хілары ў эфіры *Howard Stern radio* заявіла, што падпісала тое, што яна назвала «найбуйнейшым порна-кантрактам у гісторыі» на суму $1 млн за 4 гады з *SexZ Pictures*. Аднак Скот і *SexZ Pictures* рассталіся пасля крыху больш за двух гадоў сумеснай працы, і цяпер Хілары прадстаўляе *LA Direct Models*.

Скот з’явілася ў эпізодзе Шоу Джэры Спрынгера пад назвай «A Porn Star Broke Us Up», якое выйшла 1 лютага 2010 года.

Па дадзеных на 2014 год Хілары Скот знялася ў 591 порнафільме і зрэжысавала 7 порнастужак.

## Узнагароды 
* **2005** CAVR Award «Старлетка года»
* **2006** AVN Award «Найлепшая аральная сцэна — фільм» — *Dark Side* (з Алісіяй Алігаці і Рэндзі Спірсам)
* **2006** AVN Award «Найлепшая групавая сцэна — фільм» — *Dark Side* 
* **2007** AVN Award «Найлепшая актрыса — відэа» — *Corruption*
* **2007** XRCO Award «Orgasmic Analist»
* **2007** XRCO Award «Orgasmic Oralist»
* **2008** F. A. M. E. Awards — Dirtiest Girl in Porn
* **2008** XRCO Award «Orgasmic Analist»
* **2009** AVN Award «Найлепшая групавая сцэна» — *Icon*

Катэгорыя:Порнаактрысы ЗША
Пастава на каленях

**Пастава на каленях** (), таксама **каленна-локцевая пастава**, **«рак»**, **мужчына ззаду**, **па-сабачы** () — адна з пазіцый пры палавым акце.

## Назва 
Назва пазіцыі адбылася непасрэдна ад спосабу яе ажыццяўлення: партнёр, стоячы наўкарачкі, пранікае ззаду ў партнерку, якая абапіраецца на калені і локці, прытрымваючы яе за талію, сцегны, грудзі ці ягадзіцы.

Сярод іншых назваў — каленна-локцевая пастава, «рак», мужчына ззаду, па-сабачы (). У Старажытнай Грэцыі пазіцыя была вядомая як пастава ільвіцы.

## Гісторыя 
Як адзначае Ігар Кон у сваёй рабоце «Сексуальная культура в Расіі: клубнічка на бярозцы», сексуальныя пазіцыі ў Старажытнай Русі старанна рэгламентыраваліся нормамі пакаянных кніг. Да ліку забароненых ставілася і пазіцыя на каленях, так як прайгравала паводзіны жывел або гомасексуальны акт («скоцкі блуд» і «садомскі грэх з жонкаю»). Мінімальнае пакаранне за гэты грэх, піша Ігар Кон, складала шэсцьсот зямных паклонаў, максімальнае – адлучэнне ад царквы. Пры гэтым прымаліся пад увагу канкрэтныя абставіны: як часта практыкавалася грахоўная пазіцыя, хто быў яе ініцыятарам, ці ўдзельнічала жонка добраахвотна або па прымусе мужа (маладым парам, да 30 гадоў, звычайна рабілася ласку, старэйшыя больш сурова караліся).

## Апісанне 
### Годнасці 
Пазіцыя дазваляе пенэтрыруючыму партнёру аглядаць і лашчыць свабоднымі рукамі сваю партнёрку або свайго партнёра ззаду. У сваю чаргу пасіўны партнер (жанчына або мужчына) можа масажаваць палавой член і яечкі партнера, які пенэтрыруе, прасунуўшы руку паміж ног.

Пры вагінальным сексе пастава «мужчына ззаду» некаторымі сексолагамі прапануецца як адна з лепшых для стымуляцыі пункту G, паколькі пеніс аказвае больш моцны ціск на пярэднюю сценку похвы.

Таксама ў адрозненне ад місіянерскай пазіцыі пеніс пранікае глыбей у похву і стымулюе эрагенную зону пярэдняга зводу похвы.

### Варыянты 

File:Wiki-dstyle.png|Вагінальны секс у пазіцыі на каленях
File:PeterJohannNepomukGeigerEroticWatercolor01.jpg|Пазіцыя на каленях з выкарыстаннем апоры
File:KamaSutra06.jpg|Каленна-локцевая пазіцыя ў Камасутры
File:Édouard-Henri Avril anal sex detail.jpg|Пастава на каленях пры анальным зносінах
File:Wiki-pegging.png|Пегінг у каленна-локцевай пазіцыі
File:Doggy_style_from_behind.png|Сэкс па-сабачаму, выгляд ззаду

### Недахопы пазіцыі 
Асноўным недахопам пазіцыі «на каленях», як правіла, паказваецца недастатковы эмацыйны кантакт паміж партнерамі, з прычыны немагчымасці глядзець у вочы адзін аднаму, цалавацца ў вусны і інш., што можа свядома ці несвядома ўспрымацца як недахоп пяшчоты і рамантыкі.
Акрамя таго, часам каленна-локцевая пастава можа ўспрымацца як прыніжальная для жанчыны, так як адпаведны спосаб заняткі сексам можа ўспрымацца занадта падобным на зносіны жывел. Гэта акалічнасць адбіваецца і ў вульгарных назвах позы: «па-сабачы», «рак» і г . д.

## Зноскі 
Катэгорыя:Сексуальныя пазіцыі
Аксана Уладзіміраўна Волкава

**Аксана Волкава** — беларуская оперная спявачка. Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь (2012).

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Мінску. Скончыла вакальнае аддзяленне і магістратуру Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі (2005) у класе Народнай артысткі Беларусі, прафесара Лідзіі Галушкінай.

## Прызнанне 
* Медаль Францыска Скарыны (2008) за заслугі ў развіцці нацыянальнай культуры і мастацтва
* Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь (2012)

## Спасылкі 
* http://oksanavolkova.com/ -- Афіцыйная старонка
* http://bolshoibelarus.by/bel/opera-bel.html?view=myart&id=239:&catid=29 
* http://www.philharmonic.by/ru/artists/73-volkova.html 
* http://news.tut.by/culture/384057.html 
* http://kimpress.by/index.phtml?page=2&DomainName=mast&id=409 

Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Францыска Скарыны
Трохлопасцевая арка

**Трохлопасцевая арка** — арка ў выглядзе трылісніка, утвораная трыма дугамі, з якіх павышаная сярэдняя абапіраецца на канцы бакавых, якія сіметрычна паўтараюць адна адну. Падобная форма арак уласцівая для гатычнага стылю.

## Літаратура 
* Термины российского архитектурного наследия. Плужников В. И., 1995
* Словарь Архитектурных терминов. EdwART. 2011.

Катэгорыя:Аркі
Катэгорыя:Гатычная архітэктура