Мабільная тэлефанія

**Мабільная тэлефанія** — забеспячэнне паслуг тэлефоннай сувязі абанентам з мабільных, не стацыянарных тэлефонаў. Гістарычна, з пачатку такія паслугі ўключалі галасавую службу або злучэнне, потым пашырыліся да інтэрнэту з усімі яго магчымасцямі.

Сучасныя мабільныя тэлефоны падключаюцца да наземнай сотавай сеткі базавых станцый, у той час як спадарожнікавыя тэлефоны падключаюцца да арбітальных спадарожнікаў. Абедзве сеткі злучаны з камутаванай тэлефоннай сеткай агульнага карыстання, каб можна было датэлефанавацца з любога тэлефона ў свеце.

У 2010 годзе ў свеце было каля пяці мільярдаў абанентаў мабільнай сотавай сувязі.

## Сістэмы мабільнай радыёсувязі 
* Наземныя:
** сістэмы персанальнага радыёвыкліку;
*** Скіраваныя да цывільнага ўжывання — бесправадныя тэлефоны, аматарскія радыёстанцыі. Гістарычна першы тып сувязі, што не патрабаваў ліцэнзіі, таму значна распаўсюджаны з апаратамі коштам у некалькі дзясяткаў долараў
** сотавая мабільная тэлефанія;
*** Знайшла самае шырокае прымяненне ў цяперашнім свеце, спачатку з-за доступу ў агульную тэлефонную сетку, потым з развіццём мабільнага інтэрнэту
** сістэмы з цэнтральнай станцыяй;
*** Тыповыя для надзвычайных служб — хуткай дапамогі, пажарнай, паліцыі
** сістэмы з радыяльна-зонавай архітэктурай і рэтрансляцыяй;
*** Звычайна выкарыстоўваюцца на транспарце
** зонавыя сістэмы з фіксаваным каналам і рэтранслцыяй.

* Спадарожнікавыя:
** геастацыянарныя (вышыня арбіты каля 36 тыс. км);
*** Першыя сістэмы спадарожнікавай тэлефоннай сувязі
** сярэднеарбітальныя;
** нізкаарбітальныя; :ru:Гонец (спутниковая система связи)
** высокаэліптычная.
*** Распаўсюдзіліся з-за магчымасці зменшыць затрымку сігналу ў апагеі арбіты бліжэй да зямлі

## Гісторыя сотавай мабільнай тэлефаніі 
Згодна з унутранымі запіскамі, American Telephone &amp;Telegraph абмяркоўвалі распрацоўку бесправаднога тэлефона ў 1915 годзе, але хваляваліся, што разгортванне гэтай тэхналогіі можа падарваць яе манаполію на правадныя паслугі ў ЗША
 (KNAC) і Нідэрландскай поштай, тэлеграфам і тэлефонам (PTT) на Амстэрдамскім міжнародным аўтасалоне (AutoRAI) 1948 года.]]
Сістэмы грамадскай мабільнай сувязі былі ўпершыню прадстаўлены ў гады пасля Другой сусветнай вайны, і выкарыстоўвалі тэхналогіі, распрацаваныя да і падчас канфлікту. Першая сістэма была адкрыта ў Сэнт-Луісе, штат Місуры, ЗША, у 1946 годзе, а ў наступныя дзесяцігоддзі рушылі ўслед іншыя краіны. Вялікабрытанія прадставіла сваю «Сістэму 1» ручную радыётэлефонную службу як радыётэлефонную службу Паўднёвага Ланкашыра ў 1958 годзе  . Званкі ажыццяўляліся праз аператара з дапамогай трубак, ідэнтычных звычайным тэлефонам.  Сам тэлефон уяўляў сабой вялікую скрынку, размешчаную ў багажніку аўтамабіля, якая змяшчала радыёлямпы і іншыя электронныя кампаненты. Нягледзячы на тое, што мадэрнізаваная ручная служба («Сістэма 3») была пашырана, каб ахапіць большую частку Вялікабрытаніі, аўтаматызацыя з’явілася толькі ў 1981 годзе з «Сістэмай 4». Нягледзячы на тое, што гэтая несотавая паслуга, заснаваная на нямецкай тэхналогіі B-Netz, была хутка пашырана па ўсёй Вялікабрытаніі ў перыяд з 1982 па 1985 гады, перш чым канчаткова закрыцца ў Шатландыі. Яна была абагнаная ўвядзеннем у студзені 1985 года двух сотавых сетак: сістэмы British Telecom / Securicor ' Celnet ' і сістэмы Racal/ Millicom / Barclays ' Vodafone ' (ад голас voice + дадзеныя data + тэлефон telephone). Гэтыя сотавыя сістэмы былі заснаваныя на тэхналогіі ЗША Advanced Mobile Phone Service (AMPS), мадыфікаваная тэхналогія атрымала назву Total Access Communication System (TACS).

У 1947 годзе Bell Labs першай прапанавала сотавую радыётэлефонную сетку. Асноўным новаўвядзеннем стала распрацоўка сеткі невялікіх перакрываючыхся сотавых антэн, якія падтрымліваюцца інфраструктурай камутацыі выклікаў, якая адсочвае карыстальнікаў падчас іх перамяшчэння па сетцы і перадае іх званкі з аднаго сайта на іншы, не разрываючы злучэнне. У 1956 годзе ў Швецыі была запушчана сістэма МТА Раннія намаганні па развіцці мабільнай тэлефоннай сувязі сутыкнуліся з дзвюма сур’ёзнымі праблемамі: дазвол вялікай колькасці абанентаў адначасова выкарыстоўваць параўнальна нешматлікія даступныя частоты і магчымасць бесперашкодна перамяшчацца з межаў пакрыцця адной антэны ў іншую без разрыву званкоў. Абедзве праблемы былі вырашаны супрацоўнікам Bell Labs Амосам Джоэлам, які ў 1970 годзе падаў заяўку на патэнт на сістэму мабільнай сувязі.  Аднак кансалтынгавая фірма падлічыла, што ўвесь амерыканскі рынак мабільных тэлефонаў складае 100 000 адзінак, а ўвесь сусветны рынак — не больш за 200 000 адзінак, зыходзячы з даступнасці таксафонаў і высокага кошту будаўніцтва вышак сотавай сувязі. Як следства, Bell Labs прыйшла да высновы, што вынаходка «не мела вялікага значэння або не мела ніякага значэння», што прывяло да адмовы ад спроб камерцыялізаваць вынаходку. Вынаходка прынесла Джоэлу ўвядзенне ў Нацыянальную залу славы вынаходнікаў у 2008 годзе  .

Развіццё тэхналогій мікрасхем вялікай ступені інтэграцыі на базе металаў-аксідаў-паўправаднікоў (МАП), тэорыі інфармацыі і сотавых сетак прывялі да развіцця даступнай мабільнай сувязі . Першы званок з партатыўнага мабільнага тэлефона быў зроблены 3 красавіка 1973 года Марцінам Куперам, у той час пацаваўшым на Motorola  на яго супрацьлеглы нумар у Bell Labs, які таксама змагаўся за першае месца. У 1978 годзе Bell Labs усталявала першую пробную сетку сотавай сувязі ў Чыкага. Гэтая выпрабавальная сістэма атрымала ліцэнзію FCC для камерцыйнага выкарыстання ATT у 1982 годзе, і ў рамках падзелу ATT тэхналогія AMPS была раскрыта мясцовым тэлекамунікацыйным кампаніям. Першая камерцыйная сістэма адкрылася ў Чыкага ў кастрычніку 1983 года   . Сістэма, распрацаваная кампаніяй Motorola, таксама дзейнічала ў гарадах Вашынгтоне і Балтыморы з лета 1982 г., і ў наступным годзе стала паўнавартаснай грамадскай службай.  Першая камерцыйная паслуга радыётэлефаніі ў Японіі была запушчана NTT у 1979 годзе.

Першай цалкам аўтаматычнай сістэмай сотавай сувязі першага пакалення стала сістэма Nordic Mobile Telephone (NMT), адначасова запушчаная ў 1981 годзе ў Даніі, Фінляндыі, Нарвегіі і Швецыі.  NMT была першай сеткай мабільнай сувязі з міжнародным роўмінгам . Шведскі інжынер-электрык Остэн Макітала пачаў працаваць над гэтай паслугай у 1966 годзе, і лічыцца бацькам сістэмы NMT. Некаторыя таксама лічаць яго бацькам сотавага тэлефона.  

У канцы 20-га стагоддзя назіраўся хуткі рост бесправадных тэлекамунікацый, у першую чаргу дзякуючы ўвядзенню лічбавай апрацоўкі сігналаў у бесправадной сувязі, абумоўленай развіццём недарагіх мікрасхем вялікай ступені інтэграцыімікрасхем вялікай ступені інтэграцыі (ЗВіС) на базе металаў-аксідаў-паўправаднікоў (МАП) для апрацоўкі радыёсігналу. З’яўленне сотавай тэхналогіі заахвоціла еўрапейскія краіны да супрацоўніцтва ў распрацоўцы агульнаеўрапейскай сотавай тэхналогіі, каб супернічаць з тэхналогіямі ЗША і Японіі. Гэта прывяло да стварэння сістэмы GSM, скарачэнне ад *Groupe Spécial Mobile*, якой былі даручаны задачы спецыфікацыі і распрацоўкі, і якая пазней была перайменавана ў «Глабальная сістэма мабільнай сувязі». Стандарт GSM з часам распаўсюдзіўся за межамі Еўропы і цяпер з’яўляецца самай распаўсюджанай сотавай тэхналогіяй у свеце і стандартам дэ-факта. Прамысловая асацыяцыя GSMA цяпер прадстаўляе 219 краін і амаль 800 аператараў мабільнай сувязі.  Згодна са " Спісам краін па колькасці мабільных тэлефонаў, якія выкарыстоўваюцца ", у цяперашні час існуе больш за 5 мільярдаў падпісак на тэлефонную сувязь (хаця некаторыя карыстальнікі маюць некалькі падпісак або неактыўныя падпіскі), што таксама робіць мабільныя тэлефоны самай распаўсюджанай тэхналогіяй і самай распаўсюджанай электроннай прыладай ў свеце. 

Першы мабільны тэлефон з падключэннем да Інтэрнэту і бесправадной электроннай поштай, Nokia Communicator, быў выпушчаны ў 1996 годзе, стварыўшы новую катэгорыю шматфункцыянальных прылад пад назвай смартфоны. У 1999 годзе кампанія NTT DoCoMo запусціла ў Японіі першую паслугу мабільнага інтэрнэту з тарыфным планам i-Mode . Да 2007 г. больш за 798 мільёнаў чалавек ва ўсім свеце мелі доступ да Інтэрнэту або эквівалентных паслуг мабільнага Інтэрнэту, такіх як WAP і i-Mode.

## Сотавыя сістэмы 
Мабільныя тэлефоны прымаюць і пасылаюць радыёсігналы да базавых станцый, абсталяваных мікрахвалевымі антэнамі . Станцыйныя антэны звычайна ўсталёўваюцца на вежы, слупе або будынку, размяшчаюцца ў населеных пунктах. Станцыі затым падключаюцца да кабельнай сеткі сувязі і сістэмы камутацыі. Тэлефоны маюць маламагутны прыёмаперадатчык, які перадае голас і дадзеныя на бліжэйшыя сотавыя сеткі, звычайна не больш за 8-13&nbsp;км. У раёнах са слабым сігналам часам ужываюць рэтранслятар сотавай сувязі, які спалучае вузканакіраваную антэну-талерку або антэну Yagi для сувязі з вышкай сотавай сувязі, з мясцовай антэнай для устойлівай сувязі з мабільнага тэлефону ў межах некалькіх метраў.

Калі мабільны тэлефон або прылада перадачы дадзеных уключаны, яны рэгіструюцца на мабільнай тэлефоннай станцыі або камутатары са сваімі унікальнымі ідэнтыфікатарамі. Так прылада можа быць папярэджана мабільным камутатарам аб уваходным тэлефонным званку. Тэлефон пастаянна праслухоўвае наймацнейшы радыёсігнал ад навакольных базавых станцый, і можа хутка пераключацца паміж станцыямі. Па меры перамяшчэння карыстальніка па сетцы выконваюцца пераключэнні, каб захаваць трывалае злучэнне паміж абанентамі ў выкліку.

Сотавыя станцыі маюць адносна маламагутныя (адзін ці два ваты) радыёперадатчыкі, якія транслююць іх прысутнасць і рэтранслююць сувязь паміж мабільнымі тэлефонамі і камутатарам. Камутатар, у сваю чаргу, падключае выклік да іншага абанента таго ж пастаўшчыка паслуг бесправадной сувязі або да тэлефоннай сеткі агульнага карыстання, якая ўключае ў сябе сеткі іншых аператараў бесправадной сувязі. Многія з гэтых сайтаў закамуфліраваны, каб злівацца з навакольным асяроддзем, асабліва ў маляўнічых раёнах.

Дыялог паміж тэлефонам і сотавай сеткай — гэта паток лічбавых дадзеных, які ўключае алічбаваны гук (за выключэннем аналагавых сетак першага пакалення). Тэхналогія ўзаемадзеяння залежыць ад сістэмы, прынятай аператарам мабільнай сувязі . Тэхналогіі згрупаваны па пакаленнях. Сістэмы першага пакалення з’явіліся ў 1979 годзе ў Японіі. Яны былі аналагавыя і ўключалі AMPS і NMT. Сістэмы другога пакалення, створаныя ў 1991 годзе ў Фінляндыі, былі лічбавыя і ўключалі GSM, CDMA і TDMA.

Стандарт GSM — гэта еўрапейская ініцыятыва, выказаная на CEPT («Conférence Européenne des Postes et Telecommunications», Еўрапейская канферэнцыя па пошце і тэлекамунікацыях). Франка-германскае супрацоўніцтва ў галіне даследаванняў і распрацовак прадэманстравала тэхнічную магчымасць, і ў 1987 годзе быў падпісаны Мемарандум аб узаемаразуменні паміж 13 еўрапейскімі краінамі, якія пагадзіліся запусціць камерцыйную паслугу да 1991 года. Першая версія стандарту GSM (=2G) мела 6000 старонак. IEEE/RSE узнагародзіла Томаса Хауга і Філіпа Дзюпюі медалём Джэймса Клерка Максвела ў 2018 годзе за іх уклад у стварэнне першага стандарту лічбавай мабільнай тэлефоннай сувязі.  У 2018 годзе GSM выкарыстоўвалі больш за 5 мільярдаў чалавек у больш чым 220 краінах. GSM (2G) ператварыўся ў 3G, 4G і 5G. Арганізацыя па стандартызацыі GSM была створана ў Рабочай групе CEPT GSM (Group Special Mobile) у 1982 годзе пад эгідай CEPT. У 1988 годзе быў створаны ETSI, і ўся дзейнасць CEPT па стандартызацыі была перададзена ETSI. Працоўная група GSM стала Тэхнічным камітэтам GSM. У 1991 годзе ён стаў Тэхнічным камітэтам SMG (Special Mobile Group), калі ETSI даручыў камітэту UMTS (3G).

Прырода сотавай тэхналогіі робіць тэлефоны ўразлівымі да «кланіравання»: кожны раз, калі мабільны тэлефон выходзіць за межы зоны дзеяння (напрыклад, у дарожным тунэлі), калі сігнал аднаўляецца, тэлефон пасылае «паўторнае злучэнне». падаць сігнал на бліжэйшую вышку сотавай сувязі, ідэнтыфікуючы сябе і сігналізуючы, што зноў гатовы да перадачы. З адпаведным абсталяваннем можна перахапіць сігнал паўторнага злучэння і закадзіраваць дадзеныя, якія ўтрымліваюцца ў ім, у «пусты» тэлефон — ва ўсіх адносінах «пусты» з’яўляецца дакладнай копіяй сапраўднага тэлефона, і выклікі, зробленыя з «клону» будуць налічаныя на першапачатковы рахунак. Гэтая праблема была шырока распаўсюджана з аналагавай тэхналогіяй першага пакалення, аднак сучасныя лічбавыя стандарты, такія як GSM, значна паляпшаюць бяспеку і робяць кланіраванне цяжкім.

Каб не пашкодзіць цела абанента, у першых мабільных сотавых тэлефонах усталёўвалі антэну на аўтамабілі асобна ад слухаўкі (вядомыя як *аўтамабільныя тэлефоны* і *сумкі*), і абмяжоўвлі максімумам перадатчыку да 3 Вт эфектыўнай выпрамененай магутнасці . Сучасныя *партатыўныя* мабільныя тэлефоны, якія павінны мець перадаючую антэну ў сантыметрах ад чэрапа карыстальніка, абмежаваныя максімальнай эфектыўнай выпрамененай магутнасцю перадачы 0,6 Вт. Паменшаная магутнасць, а з ёй паменшаная адлегласць перадачы сучасных партатыўных тэлефонаў абмяжоўвае іх прымяненне ў сельскай мясцовасці ў параўнанні з тэлефонамі ў машыне/сумцы. Кішэнныя тэлефоны патрабуюць, каб вышкі сотавай сувязі размяшчаліся значна бліжэй адна да адной, каб кампенсаваць недахоп магутнасці перадачы.

## Выкарыстанне 
### Цывільнае 
Усё большая колькасць краін, асабліва ў Еўропе, мае больш мабільных тэлефонаў, чым людзей. Згодна з дадзенымі Еўрастата, унутранага статыстычнага бюро Еўрапейскага саюза, у Люксембургу быў самы высокі ўзровень пранікнення мабільнай сувязі — 158 мабільных падпісак на 100 чалавек, за ім ідуць Літва і Італія. У Ганконгу ўзровень пранікнення дасягнуў 139,8 % насельніцтва ў ліпені 2007 года Паводле Informa 2007, у больш чым 50 краінах колькасць абанентаў мабільнай тэлефоннай сувязь вышэйшая за колькасць насельніцтва, а сярэдні ўзровень пранікнення ў Заходняй Еўропе склаў 110 % у 2007 годзе.

Па стане на 2007 год у Кітаі налічвалася больш за пяцьсот мільёнаў актыўных уліковых запісаў мабільных тэлефонаў, але агульны ўзровень пранікнення там быў ніжэй за 50 %.  Агульная колькасць абанентаў мабільнай сувязі ў свеце ў 2005 годзе ацэньвалася ў 2,14 мільярда чалавек . Колькасць абанентаў да канца 2006 года дасягнула 2,7 мільярда, і 3,3 мільярда да лістапада 2007 г. 

У некаторых краінах, якія развіваюцца з абмежаванай інфраструктурай стацыянарнай тэлефоннай сувязі, выкарыстанне мабільных тэлефонаў за апошняе дзесяцігоддзе павялічылася ў чатыры разы. Рост тэхналогій мабільнай сувязі ў краінах, якія развіваюцца, часта прыводзяць у якасці прыкладу эфекту чахарды . Многія аддаленыя рэгіёны трэцяга свету перайшлі ад адсутнасці тэлекамунікацыйнай інфраструктуры да спадарожнікавых сістэм сувязі. У цяперашні час Афрыка мае самы вялікі рост колькасці абанентаў сотавай сувязі ў свеце, яе рынкі пашыраюцца амаль удвая хутчэй, чым азіяцкія рынкі. Даступнасць перадаплачаных паслуг або паслуг з аплатай па меры выкарыстання, калі абанент не абавязаны заключаць доўгатэрміновы кантракт, дапамагла падштурхнуць гэты рост у Афрыцы, а таксама на іншых кантынентах.

У лічбавым вымярэнні Індыя з’яўляецца рынкам з самым хуткім ростам, кожны месяц дадаючы каля 6 мільёнаў мабільных тэлефонаў.  У 2007 годзе абаненцкая база мабільнай сувязі складала там 937,06 мільёна мабільных тэлефонаў. 

### Аб’ёмы данных 
З развіццём сеткак 3G і 4G у свеце, мабільны трафік відэа хутка расце. Чакаецца, што да канца 2018 года сусветны трафік дасягне 190 экзабайт у год. Гэта вынік пераходу людзей на смартфоны. Прагназуецца, што да 2018 года мабільны трафік дасягне 10 мільярдаў злучэнняў, прычым 94 % трафіку паступае са смартфонаў, ноўтбукаў і планшэтаў. З распаўсюджаннем экранаў высокай выразнасці ў смартфонах і нацельных прыладах, 69 % мабільнага трафіку будзе прыпадаць на відэа. Мяркуецца, што да 2018 года 4G будзе дамінаваць у трафіку на 51 % ад агульнай колькасці мабільных дадзеных  .

### Дзяржаўныя органы 
#### Сілавыя структуры 
Праваахоўныя органы выкарыстоўваюць дадзеныя з мабільных тэлефонаў як доказы. Дадзеныя аб фізічным месцазнаходжанні асобы ў пэўны час могуць быць атрыманы шляхам трыангуляцыі мабільнага тэлефона чалавека паміж некалькімі вышкамі сотавай сувязі. Гэты метад можа быць выкарыстаны, каб паказаць, што мабільны тэлефон чалавека знаходзіўся ў пэўным месцы ў пэўны час. Асцярогі з нагоды тэрарызму і выкарыстання тэхналогій тэрарыстамі выклікалі расследаванне Камітэтам па ўнутраных справах Палаты абшчын Вялікабрытаніі аб выкарыстанні доказаў з мабільных тэлефонаў, што заахвоціла вядучых экспертаў па мабільных тэлефонах вызначыць крыміналістычныя метады ў гэтай галіне.  NIST апублікаваў у NIST SP800-101 рэкамендацыі і працэдуры для захавання, атрымання, вывучэння, аналізу і справаздачнасці лічбавай інфармацыі, прысутнай на мабільных тэлефонах.

У Вялікабрытаніі ў 2000 годзе сцвярджалася, што запісы размоў па мабільным тэлефоне, зробленыя ў дзень выбуху ў Аме, мелі вырашальнае значэнне для паліцэйскага расследавання. У прыватнасці, такое значэнне мелі званкі, зробленыя на двух мабільных тэлефонах, якія адсочваліся з поўдня ад ірландскай мяжы ў Омаг у дзень выбуху.

Яшчэ адным прыкладам крымінальных расследаванняў з выкарыстаннем мабільных тэлефонаў з’яўляецца першапачатковае вызначэнне месцазнаходжання і канчатковая ідэнтыфікацыя тэрарыстаў, якія здзейснілі выбухі ў цягніках у Мадрыдзе ў 2004 годзе . Падчас тэрактаў для падрыву бомбаў выкарыстоўваліся мабільныя тэлефоны. Аднак адна з бомбаў не спрацавала, а SIM- карта ў адпаведным мабільным тэлефоне дала следству першую сур’ёзную падказку пра тэрарыстаў. Адсочваючы месцазнаходжанне SIM-карты і суадносячы іншыя мабільныя тэлефоны, якія былі зарэгістраваныя ў гэтых раёнах, паліцыя змагла вызначыць месцазнаходжанне тэрарыстаў. 

#### Надзвычайныя сітуацыі 
Урад Фінляндыі ў 2005 годзе вырашыў, што самым хуткім спосабам папярэдзіць грамадзян аб катастрофах з’яўляецца сетка мабільнай сувязі. У Японіі кампаніі мабільнай сувязі неадкладна апавяшчаючы сваіх кліентаў аб землятрусах і іншых стыхійных бедствах .  У выпадку надзвычайнай сітуацыі брыгады па ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў могуць знайсці людзей у завалах і параненых, выкарыстоўваючы сігналы іх мабільных тэлефонаў. Інтэрактыўнае меню, даступнае праз Інтэрнэт-браўзер тэлефона, паведамляе кампаніі, калі карыстальнік у бяспецы або ў бядзе. У Фінляндыі выратавальныя службы рэкамендуюць пешаходам мець пры сабе мабільныя тэлефоны ў выпадку надзвычайнай сітуацыі, нават калі яны знаходзяцца глыбока ў лясах за межамі сотавай сувязі, паколькі радыёсігнал мабільнага тэлефона, які спрабуе злучыцца з базавай станцыяй, можа быць выяўлены пралятаючым выратавальным самалётам са спецыяльным абсталяваннем. Акрамя таго, карыстальнікі ў Злучаных Штатах могуць падпісацца праз свайго правайдара на бясплатныя тэкставыя паведамленні, калі выходзіць абвестка AMBER аб зніклым чалавеку ў іх рэгіёне.

Згодна з планам капіталаўкладанняў кіруючых кампаній, большасць сетак мабільнай сувязі ў звычайны час працуюць з амаль поўнай магутнасцю. Скокі колькасці выклікаў з-за надзвычайных сітуацый часта перагружаюць сістэму менавіта тады, калі гэтыя выклікі найбольш неабходныя. Прыклады, пра якія паведамляюць СМІ, ўключаюць напады 11 верасня 2001 г., адключэнні электраэнергіі на паўночным усходзе ЗША ў 2003 г., выбухі ў лонданскім метро ў 2005 г., ураган Катрына, землятрус у заліве Кіхала ў 2006 г. і абвал моста ў Мінесоце ў 2007 г.

Згодна з правіламі FCC, усе мабільныя тэлефоны павінны мець магчымасць набору нумароў экстраных тэлефонаў, незалежна ад наяўнасці SIM-карты або стану аплаты рахунку.

## Уздзеянне на грамадства 
### Здароўе чалавека 
З моманту з’яўлення мабільных тэлефонаў узнікла заклапочанасць як навукоўцаў, так і грамадскасці наконт патэнцыйнага ўздзеяння на здароўе ад рэгулярнага выкарыстання.  Але да 2008 года амерыканскія мабільныя тэлефоны перадавалі і прымалі больш тэкставых паведамленняў, чым тэлефонных званкоў. Шматлікія даследаванні аплачаныя тэлекамунікацыйнымі кампаніямі і дзяржаўнымі ўстановамі заявілі адсутнасць істотнай сувязі паміж выкарыстаннем мабільных тэлефонаў і здароўем. Уплыў выкарыстання мабільных тэлефонаў на здароўе па-ранейшаму выклікае заклапочанасць грамадства з-за відавочных наступстваў як дзеля фізічнага здароўя, так і дзеля эмацыянальнага і сацыяльнага.

Напрыклад, па просьбе некаторых сваіх кліентаў Verizon стварыў элементы кіравання, якія абмяжоўваюць гадзіны карыстання і могуць адключаць тэлефоны, каб дзеці маглі выспацца.  Былі таксама спробы абмежаваць выкарыстанне асобамі, якія кіруюць рухомымі цягнікамі або аўтамабілямі, трэнерамі, якія пішуць патэнцыйным гульцам сваіх каманд, і аўдыторыяй кінатэатраў.  Пухліны сустракаюцца ў асноўным на баку галавы, з якой датыкаецца мабільны тэлефон. У ліпені 2008 года доктар Рональд Герберман, дырэктар Інстытута рака Пітсбургскага ўніверсітэта, папярэджваў аб выпраменьванні ад мабільных тэлефонаў. Ён заявіў, што няма дакладных доказаў сувязі паміж мабільнымі тэлефонамі і пухлінамі галаўнога мозгу, але было дастаткова даследаванняў, якія паказваюць, што ў якасці меры засцярогі неабходна скараціць выкарыстанне мабільных тэлефонаў. Каб паменшыць колькасць паглынанага выпраменьвання, можна выкарыстоўваць прылады гучнай сувязі або тэкставыя паведамленні. Званкі таксама могуць быць скарочаныя, асабліва ў сельскай мясцовасці. Радыяцыя павялічваецца, калі апарат знаходзіцца далей ад вышак мабільнай сувязі, каб стварыць тэхнічна трывалае злучэнне.

Як паведамляе Reuters, Брытанская асацыяцыя дэрматолагаў папярэджвае пра сып, які ўзнікае на вушах і шчоках некаторых людзей як алергічная рэакцыя на нікелевую паверхню, якую звычайна можна знайсці на знешніх частках мабільных прылад. Існуе таксама тэорыя, што гэта можа адбыцца нават на пальцах, калі хтосьці праводзіць шмат часу за тэкставымі паведамленнямі на металічных кнопках меню. У 2008 годзе Лаянел Беркавіч з Універсітэта Браўна ў Правідэнсе, штат Род-Айлэнд, і яго калегі пратэставалі 22 папулярныя мабільныя тэлефоны ад васьмі розных вытворцаў і выявілі нікель у 10 прыладах. 

### Паводзіны чалавека 
#### Культура і звычаі 
У перыяд з 1980-х па 2000-я гады мабільны тэлефон ператварыўся з дарагога прадмета, які выкарыстоўваўся бізнес-элітай, у паўсюдны інструмент асабістай камунікацыі для насельніцтва ў цэлым. У большасці краін колькасць мабільных тэлефонаў перавышае колькасць стацыянарных тэлефонаў: на канец 2007 года колькасць стацыянарных тэлефонаў склала 1,3 мільярда, а падпіска на мабільную сувязь — 3,3 мільярда.

На многіх рынках ад Японіі і Паўднёвай Карэі да Еўропы, Малайзіі, Сінгапура, Тайваня і Ганконга большасць дзяцей ва ўзросце 8-9 гадоў маюць мабільныя тэлефоны, а новыя рахункі цяпер адкрыты для кліентаў ва ўзросце 6 і 7 гадоў. У той час як у асноўным бацькі імкнуцца даваць сваім малодшым дзецям былыя ва ўжыванні тэлефоны, у Японіі на рынку ўжо ёсць новыя апараты для мэтавай узроставай групы да 10 гадоў, прадстаўленыя KDDI ў лютым 2007 года. У ЗША да гэтага часу каля паловы ўсіх дзяцей маюць мабільныя тэлефоны.  У многіх сем’ях маладых людзей ён выцесніў стацыянарны тэлефон. Карыстанне мабільным тэлефонам забаронена ў некаторых краінах, такіх як Паўночная Карэя, і абмежавана ў некаторых іншых краінах, такіх як Бірма. 

Улічваючы высокі ўзровень пранікнення ў грамадства паслуг мабільнай тэлефоннай сувязі, гэта сувязь стала ключавым сродкам зносін людзей паміж сабой. Функцыя SMS спарадзіла субкультуру " тэкставых паведамленняў " сярод маладых карыстальнікаў. У снежні 1993 года ў Фінляндыі было перададзена першае SMS-паведамленне ад чалавека да чалавека. У цяперашні час тэкставыя паведамленні з’яўляюцца найбольш шырока ўжывальнай паслугай перадачы дадзеных. Паводле дадзеных ITU; 1,8 мільярда карыстальнікаў прынеслі 80 мільярдаў долараў даходу ў 2006 годзе. Многія тэлефоны прапануюць паслугі Instant Messenger для простых і лёгкіх тэкставых паведамленняў. Мабільныя тэлефоны маюць Інтэрнэт-сэрвіс (напрыклад, i-mode NTT DoCoMo), які прапануе тэкставыя паведамленні праз электронную пошту ў Японіі, Паўднёвай Карэі, Кітаі і Індыі. Большая частка мабільнага доступу ў Інтэрнэт моцна адрозніваецца ад доступу да камп’ютара, уключаючы абвесткі, надвор’е, электронную пошту, пошукавыя сістэмы, імгненныя паведамленні, а таксама загрузку гульняў і музыкі.

Паколькі мабільныя тэлефоны часта выкарыстоўваюцца публічна, было паказана, што сацыяльныя нормы адыгрываюць важную ролю ў выкарыстанні мабільных тэлефонаў. Акрамя таго, мабільны тэлефон можа быць модным татэмам, упрыгожаным на заказ, каб адлюстраваць асобу ўладальніка  і можа быць часткай яго самаідэнтычнасці.  Гэты аспект бізнесу мабільнай тэлефоннай сувязі сам па сабе з’яўляецца індустрыяй, напрыклад, продажы рынгтонаў склалі ў 2005 годзе 3,5 мільярда долараў  . Выкарыстанне мабільных тэлефонаў у самалётах пачынае дазваляцца, і некалькі авіякампаній ужо прапануюць магчымасць карыстацца тэлефонамі падчас палётаў. Раней выкарыстанне мабільных тэлефонаў падчас палётаў было забаронена, і многія авіякампаніі дагэтуль сцвярджаюць у сваіх паведамленнях на борце самалёта, што гэтая забарона звязана з магчымымі перашкодамі радыёсувязі самалёта. Адключаныя мабільныя тэлефоны не перашкаджаюць авіёніцы самалёта. Насамарэч, у дадатак да нязначнай тэхнічнай перашкоды, ныйбольш важна падчас узлёту і пасадкі, каб пасажыры звярнулі ўвагу на экіпаж і любыя магчымыя аварыйныя сітуацыі, паколькі большасць авіякатастроф адбываецца пры ўзлёце і пасадцы .

#### Этыкет 
Выкарыстанне мабільных тэлефонаў можа быць важным фактарам сацыяльнай непрыстойнасці: тэлефоны званяць падчас пахаванняў або вяселляў; у туалетах, кінатэатрах і тэатрах. У некаторых кніжных крамах, бібліятэках, ванных пакоях, кінатэатрах, кабінетах урачоў і храмах забараняецца іх выкарыстанне, каб іншым наведвальнікам не перашкаджаць размовамі. Некаторыя аб’екты ўсталёўваюць абсталяванне для глушэння сігналу, каб прадухіліць іх выкарыстанне, хоць у многіх краінах, у тым ліку ў ЗША, такое абсталяванне з’яўляецца незаконным.

Многія гарады ЗША з падземнымі сістэмамі метро вывучаюць або ўкаранілі прыём мабільных тэлефонаў у сваіх тунэлях для сваіх пасажыраў, і цягнікі, асабліва тыя, што ўключаюць міжгароднія зносіны, часта прапануюць «ціхі вагон», дзе выкарыстанне тэлефона забаронена, падобна да вагону для тых, хто не курыць (цыгарэты). Большасць школ у Злучаных Штатах, Еўропе і Канадзе забаранілі выкарыстоўваць мабільныя тэлефоны ў класе або ў школе, каб дапамагчы вучням канцэнтравацца на занятках.

Рабочая група, якая складаецца з фінскіх тэлефонных кампаній, аператараў грамадскага транспарту і камунікацыйных органаў, запусціла кампанію, каб нагадваць карыстальнікам мабільных тэлефонаў аб ветлівасці, асабліва пры выкарыстанні грамадскага транспарту &#x2014; пра што і як размаўляць па тэлефоне. У прыватнасці, кампанія хоча паўплываць на гучнае выкарыстанне мабільных тэлефонаў, а таксама на званкі па далікатных пытаннях. 

#### Выкарыстанне вадзіцелямі 
Выкарыстанне мабільных тэлефонаў людзьмі пры кіраванні транспартным сродкам становіцца ўсё больш распаўсюджаным, напрыклад, як частка працы ў выпадку з вадзіцелямі-дастаўшчыкамі, якія тэлефануюць кліентам, або як выкарыстанне вольнага часу пасажырамі, якія размаўляюць з сябрамі. Многія вадзіцелі карыстаюцца мабільнымі тэлефонамі за рулём, і некаторыя юрысдыкцыі прызналі гэтую практыку супрацьзаконнай, напрыклад у Аўстраліі, канадскіх правінцыях Брытанская Калумбія, Квебек, Антарыё, Новай Шатландыі, Ньюфаўндлендзе і Лабрадоры, а таксама ў Вялікабрытаніі. Кантроль уключае сістэмы нулявой талерантнасці ў Шатландыі і ЗША, і сістэмы папярэджання ў Англіі, Уэльсе і Паўночнай Ірландыі . Афіцыйныя асобы з гэтых краін сцвярджаюць, што выкарыстанне мабільнага тэлефона за рулём з’яўляецца перашкодай пры кіраванні аўтамабілем і павялічвае рызыку дарожна-транспартных здарэнняў.

Вынікі даследаванняў выявілі значна розныя адносныя рызыкі (АР). Два асобныя даследаванні з выкарыстаннем перакрыжаванага аналізу выпадкаў разлічылі АР на ўзроўні 4,   у той час як эпідэміялагічнае кагортнае даследаванне паказала, што АР з улікам рызыкі аварыі складае 1,11 для мужчын і 1,21 для жанчын. 

Даследаванне з мадэляваннем, праведзенае прафесарам Універсітэта штата Юта Дэвідам Стрэйерам, параўноўвала кіроўцаў з утрыманнем алкаголю ў крыві 0,08 % з тымі, хто размаўляе па мабільным тэлефоне. Пасля кантролю цяжкасці кіравання і часу на выкананне задачы даследаванне прыйшло да высновы, што вадзіцелі мабільных тэлефонаў дэманструюць большыя парушэнні чым нецвярозыя вадзіцелі.  Мета-аналіз, праведзены Канадскай аўтамабільнай асацыяцыяй  і Універсітэтам Ілінойса  выявіў, што час водгуку пры выкарыстанні як гучнай сувязі, так і партатыўных тэлефонаў быў прыкладна на 0,5 стандартнага адхілення вышэй, чым пры звычайным кіраванні (г.зн. час водгуку сярэдняга вадзіцелі падчас размовы па мабільным тэлефоне знаходзіцца прыкладна на ўзроўні 40-й працэнтылі ў параўнанні з вадзіцелямі, якія ўсю ўвагу аддае кіраванню).

Кіраванне аўтамабілем з выкарыстаннем прылады гучнай сувязі не бяспечней, чым кіраванне аўтамабілем з выкарыстаннем мабільнага тэлефона, як вынікае з перакрыжаваных даследаванняў,  Падрабязнасці ў відэа аб каліфарнійскіх законах сотавай сувязі; з подпісамі (Каліфорнійскі аўтамабільны кодэкс [VC] § 23123). Аўтамабілісты старэйшыя за 18 гадоў могуць выкарыстоўваць «прыладу гучнай сувязі». Другі закон, які ўступіў у сілу 1 ліпеня 2008 г., забараняе кіроўцам ва ўзросце да 18 гадоў карыстацца бесправадным тэлефонам або прыладай гучный сувязі падчас кіравання аўтамабілем (VC § 23124). Адпаведнасць павышанай рызыкі ДТЗ паміж гучный сувяззю і ручным выкарыстаннем тэлефона супярэчыць заканадаўству ў больш чым 30 краінах, якое забараняе выкарыстанне тэлефона ў руках, але дазваляе выкарыстанне гучнай сувязі. Навуковая літаратура неадназначна разглядае небяспеку размовы па тэлефоне ў параўнанні з размовай з пасажырам. Аддзел па даследаванні няшчасных выпадкаў пры Нотынгемскім універсітэце выявіў, што колькасць скаргаў звычайна была вышэй пры званках па мабільным тэлефоне ў параўнанні з размовамі з пасажырам, але мета-аналіз Універсітэта Ілінойса прыйшоў да высновы, што размовы пасажыраў настолькі ж перашкаджаюць кіраванню, як і размовы па мабільных тэлефонах.  і на самай справе «супрацоўнікі АЗС самі распаўсюдзілі чуткі аб меркаваных інцыдэнтах».

Пачынаючы з 2007 года, некалькі авіякампаній эксперыментуюць з базавымі станцыямі і антэннымі сістэмамі, усталяванымі на самалёце, што дазваляе любому тэлефону малой магутнасці з невялікім радыусам на борце заставацца падключаным да базавай станцыі самалёта.  Такім чынам, тэлефоны не будуць спрабаваць падключыцца да наземных базавых станцый, як падчас узлёту і пасадкі. Адначасова авіякампаніі могуць прапанаваць сваім пасажырам поўныя паслугі тэлефоннай сувязі, альбо першапачаткова толькі SMS-паведамленні. Аўстралійская авіякампанія Qantas стала першай авіякампаніяй, якая запусціла выпрабавальны самалёт у такой канфігурацыі восенню 2007 года. Эмірэйтс абвясціла аб планах дазволіць абмежаванае выкарыстанне мабільных тэлефонаў на некаторых рэйсах. Большасць камерцыйных авіякампаній забараняе выкарыстоўваць мабільныя тэлефоны і ноўтбукі з-за сцвярджэння, што частоты, якія выпраменьваюць гэтыя прылады, могуць парушыць радыёхвалевы кантакт самалёта.

20 сакавіка 2008 года рэйс авіякампаніі Emirates быў першым, калі галасавыя выклікі былі дазволеныя ў палёце на рэйсах камерцыйных авіякампаній. Прарыў адбыўся пасля таго, як Еўрапейскае агенцтва па авіяцыйнай бяспецы (EASA) і Галоўнае ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў (GCAA) далі поўнае адабрэнне на выкарыстанне сістэмы AeroMobile на Эміратах. Пасажыры маглі рабіць галасавыя выклікі, а таксама карыстацца тэкставымі паведамленнямі. Сістэма аўтаматычна запускалася, калі Airbus A340-300 дасягаў крэйсерскай вышыні 3 км. Пасажыры, якія жадалі карыстацца паслугай, атрымалі тэкставае паведамленне з прывітаннем у сістэме AeroMobile пры першым уключэнні тэлефона. Адабрэнне EASA паказала, што тэлефоны GSM бяспечныя для выкарыстання ў самалётах, паколькі сістэма AeroMobile не патрабуе мадыфікацыі кампанентаў самалёта, якія лічацца «адчувальнымі», а таксама не патрабуе выкарыстання спецыяльных тэлефонаў.

Супярэчнасці існуюць паміж практыкамі, дазволенымі рознымі авіякампаніямі і нават адной авіякампаніяй у розных краінах. Напрыклад, авіякампанія Delta Air Lines можа дазволіць выкарыстанне мабільных тэлефонаў адразу пасля прызямлення на ўнутраным рэйсе ў ЗША, у той час як на міжнародным рэйсе, які прыбывае ў Нідэрланды, яны могуць пазначыць «не дазволена пакуль дзверы не адчыняцца».

### Уздзеянне на навакольнае асяроддзе 
Як і ўсе высокія збудаванні, мачты сотавай сувязі ўяўляюць небяспеку для нізкалятаючых самалётаў. Вежы больш пэўнай вышыні або вежы, якія знаходзяцца побач з аэрапортамі або верталётнымі пляцоўкамі, звычайна павінны мець сігнальныя агні . Былі паведамленні, што сігнальныя агні на сотавых мачтах, тэлевізійных вежах і іншых высокіх збудаваннях могуць прыцягваць і збіваць з панталыку птушак. Улады ЗША падлічылі, што каля камунікацыйных вежаў у краіне кожны год гінуць мільёны птушак. 

Некаторыя вышкі сотавай антэны былі закамуфліраваны, каб зрабіць іх менш прыкметнымі на гарызонце і зрабіць іх больш падобнымі на дрэва.

Прыкладам таго, як мабільныя тэлефоны і мабільныя сеткі часам успрымаліся як пагроза, з’яўляецца шырока распаўсюджанае і пазней дыскрэдытаванае сцвярджэнне аб тым, што мачты мабільных тэлефонаў звязаны з калапсам калоній (CCD), які скараціў колькасць пчаліных вулляў да 75 % у многіх раёнах, асабліва паблізу гарадоў ЗША. Газета Independent спасылалася на навуковае даследаванне, у якім сцвярджалася тэорыя аб тым, што мачты мабільных тэлефонаў *з’яўляюцца* асноўнай прычынай падзення папуляцыі пчол. Кантраляваныя эксперыменты дэманструюць хуткі і катастрафічны ўплыў на асобныя вуллі побач з мачтамі.  Мабільныя тэлефоны фактычна не былі ахоплены даследаваннем, і першапачатковыя даследчыкі з тых часоў рашуча адмаўляліся ад любой сувязі паміж сваімі даследаваннямі, мабільнымі тэлефонамі і калапсам калоній, у прыватнасці паказваючы, што артыкул Independent няправільна вытлумачыў іх вынікі і стварыў «страшылку». У той час як першапачатковая заява аб нанясенні шкоды пчолам шырока расказвалася, выпраўленняў у гэтай гісторыі практычна не было ў СМІ.

Больш за 500 мільёнаў былых ва ўжыванні мабільных тэлефонаў у ЗША ляжаць на паліцах або на сметніках, і паводле ацэнак, больш за 125 мільёнаў будуць выкінуты толькі ў 2010 годзе. Праблема расце з хуткасцю больш за два мільёны тэлефонаў у тыдзень, выкідваючы тоны таксічных адходаў на звалкі штодня. Некалькі кампаній прапануюць выкупіць і перапрацаваць мабільныя тэлефоны ў карыстальнікаў. У Злучаных Штатах многія непажаданыя, але працуючыя мабільныя тэлефоны перадаюць у прытулкі для жанчын, каб забяспечыць экстранную сувязь.

## Тарыфныя планы 
### Спосабы аплаты 
Ёсць два асноўныя спосабы аплаты за мабільную тэлефонную сувязь: мадэль «аплата па меры выкарыстання», пры якой час размовы купляецца праз інтэрнэт-рахунак, у крамах або банкаматах, і кантрактная мадэль, пры якой рахункі аплачваюцца праз рэгулярныя прамежкі часу пасля выкарыстання паслугі. Спажывец усё часцей набывае базавы пакет, а затым падключае паслугі і функцыі, адаптаваныя да сваіх патрэб.

Уліковыя запісы з аплатай па ходзе (таксама вядомая як «папярэдняя аплата») пачалі выкарыстоўвацца адначасова ў Партугаліі і Італіі, і сёння складаюць больш за палову ўсіх падпісак на мабільныя тэлефоны. У ЗША, Канадзе, Коста-Рыцы, Японіі, Ізраілі і Фінляндыі большасць тэлефонаў па-ранейшаму застаецца на аснове кантракту.

### Тарыфы на ўваходныя званкі 
У першыя гады развіцця мабільнай тэлефоннай сувязі аператары налічвалі плату за ўвесь эфірны час, спажыты карыстальнікам мабільнага тэлефона, які ўключаў як зробленыя, так і прынятыя тэлефонныя званкі . Па меры павелічэння колькасці выкарыстання мабільных тэлефонаў і памяншэння кошту апаратуры і абслугоўвання на кожны выклік, канкурэнцыя паміж аператарамі прывяла да таго, што некаторыя вырашылі не налічваць плату за ўваходныя званкі, таксама як пры званках з/на наземныя лініі, дзе толькі выклікаючы абанент плаціць.

Еўрапейскі рынак прыняў гэтую мадэль аплаты ва ўсім асяроддзі GSM, і неўзабаве іншыя рынкі GSM таксама пачалі пераймаць гэтую мадэль.

У Ганконгу, Сінгапуры, Канадзе і Злучаных Штатах прапануецца таксама паслуга выклікаў, дзе плата за хвіліну спаганяецца з боку, які атрымлівае званок.

У пачатку 2010х гадоў з развіццём прапускной здольнасці мабільных сетак і папулярнасцю мабільнага інтэрнэту, з’явілася мноства праграм для тэлефонаў, якія прапанавалі «бясплатныя» званкі паміж абанентамі праз інтэрнэт. Кошт распрацоўкі аплачваўся рэкламай, якую абанент павінен быў глядзець каб зрабіць выклік. У адказ, аператары пачалі прапаноўваць так званыя «неабмежаваныя» планы, у якіх плата за месяц не залежыць ад колькасці званкоў і іх працягласці.

Звярніце ўвагу, што калі карыстальнік знаходзіцца ў роўмінгу ў іншай краіне, тарыфы на міжнародны роўмінг прымяняюцца да ўсіх атрыманых выклікаў, незалежна ад мадэлі, прынятай у роднай краіне. 

## Тэхналогіі сувязі 
Да тэхналогій мабільнай тэлефаніі адносяць наступныя:

* 0G — мабільны радыётэлефон
* Сеткі 1G — аналагавыя сеткі
* Сеткі 2G — першыя лічбавыя сеткі:
** TDMA
** CDMA
** GSM
*** GPRS
*** EDGE

* Сеткі 3G:
** UMTS (W-CDMA, TD-CDMA, TD-SCDMA, HSPA, HSDPA, HSPA+)
** CDMA2000 (OFDMA, EVDO, SVDO)

* Сеткі 4G:
** LTE (TD-LTE, LTE Advanced, LTE Advanced Pro)
** WiMAX (WiMAX-Advanced)

* Сеткі 5G:
** 5G NR

## Гл. таксама 
* Сотавая сетка
* Мабільны тэлефон

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мабільныя тэхналогіі
Катэгорыя:Радыёсувязь