open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Клёк Штучны

**Клёк Штучны** — літаратурны псеўданім, пад якім у 2024 годзе апублікаваны дэтэктыўны раман «Забойства на вуліцы Макаёнка». Асоба аўтара дыскусійная, паводле выдаўца, тэкст створаны штучным інтэлектам, аднак крытыкі і чытачы не выключаюць удзелу жывога аўтара або супрацоўніцтва чалавека і машыны.

## «Забойства на вуліцы Макаёнка» 
Паводле ўступнага слова «Ад рэдактара», раман гэта прадукт камп’ютарнай праграмы, якой прапанавалі апрацаваць корпус тэкстаў, што ўключаў сучасную беларускую літаратуру, палітычную аналітыку за 2020—2022 гады і класічныя брытанскія дэтэктывы канца XIX — пачатку XX стагоддзя. Кніга спачатку створана ў аўдыяфармаце ў агучванні праекта «Беларускія аўдыякнігі», а пазней выдадзена папяровай выдавецтвам «Янушкевіч» у Варшаве.

Тэкст вылучаецца багаццем мовы, метафарычнасцю, ужываннем онімаў Мінска і ваколіц, тонкім гумарам, які спалучае атмасферу класічнага дэтэктыва з рэаліямі постпратэстнай Беларусі.

## Узнагароды 
* У 2024 годзе рукапіс «Забойства ў Менску» перамог на конкурсе «Шуфлядка» ў намінацыі «Масавыя жанры (фантастыка, фэнтэзі, дэтэктыў, прыгоды)».
* У 2025 годзе кніга «Забойства на вуліцы Макаёнка» трапіла ў кароткі спіс прэміі імя Ежы Гедройця.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Псеўданімы
Францішак Ксаверый Аляксінскі

**Францішак Ксаверый Аляксінскі** (; ) — польскі мастак-мініяцюрыст.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Вільні. Паступіў на службу ў полк пешай гвардыі ВКЛ, атрымаў чын паручніка. Па справах службы часта бываў у Каралеўскім замку ў Варшаве, дзя яго артыстычныя здольнасці прыкмеціў кароль польскі і вялікі князь літоўскі Станіслаў Аўгуст Панятоўскі. Ф. Аляксінскі быў накіраваны на вучобу да Ф. Смуглевіча, пасля да прыдворнага каралеўскага мініяцюрыста В. Лясё, пад кіраўніцтвам каторага выконваў мініяцюры для табакерак, персняў і медальёнаў. З 1790-х гадах працаваў самастойна. У 1793 годзе пакінуў вайсковую службу і пасяліўся ў Вільні. З 1814 года ў Варшаве, знаходзіўся на цывільнай службе. У 1823 годзе прадставіў на Варшаўскай выстаўцы 2 партрэты і мініяцюру. Вядомыя мініяцюры Ф. Аляксінскага — партрэты Тадэвуша Касцюшкі, Юзафа Панятоўскага, Яна Генрыка Дамброўскага, Іахіма Храптовіча, Станіслава Аўгуста Панятоўскага, Юльяна Нямцэвіча і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Антанас Алякна

**Антанас Алякнá** (; ) — літоўскі гісторык.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Ковенскай духоўнай семінарыі (да 1894), Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі (1894—1897). З 1897 года ксёндз, парафіяльны вікарый, з 1906 каўнаскі кафедральны вікарый, канонік. У 1907—1919 рэдактар часопіса «Vienybė» («Адзінства»). З 1917 выкладаў у Каўнаскай духоўнай семінарыі, з 1922 прафесар тэалагічна-філасофскага факультэта Каўнаскага ўніверсітэта.

Выдаў падручнік для школ «Літоўская гісторыя» («Lietuvos istorija», 1911, пашыранае выданне 1923, польскі пераклад 1923), манаграфію «Жамойцкі біскуп Мацеюс Валанчус» («Žemaičių vyskupas Motiejus Valančius», 1923), працы па гісторыі царквы «Кароткая гісторыя царквы» («Trumpa Bažnyčios istorija», 1906), «Літоўская каталіцкая царква» («Katalikų bažnyčia Lietuvoje», 1926), «Святы Казімір» («Šv. Kazimieras», 1927), «Гісторыя літоўскага касцёла» («Lietuvos Bažnyčios istorija», 1929). Стаяў на пазіцыях пазітывізму, гістарычныя факты аддзяляў ад рамантычных легенд.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі Літвы
Міхал Аляхновіч

**Міхал Аляхновіч**  (, Жамойць — ) — прававед і педагог у Рэчы Паспалітай.

## Біяграфія 
У 1764 годзе ў Расейнах уступіў у ордэн піяраў. Вучыўся і выкладаў у піярскіх калегіумах у Любяшове (яго прэфект у 1773—75), Вільні і Шчучыне. Вывучаў права ў Галоўнай школе ВКЛ, дзе пасля атрымання доктарскай ступені прызначаны Адукацыйнай камісіяй у лістападзе 1781 года прафесарам новазаснаванай кафедры айчыннага права і судовага працэсу ВКЛ. Член масонскай ложы «Храм мудрасці». Аўтар акалічнасных вершаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Піяры
Ян Алясніцкі

**Ян Алясніцкі**, **Ян з Алясніцы** (? — ) — польскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Сын кракаўскага лоўчага Збігнева з Алясніцы. Зрабіў кар’еру дзякуючы падтрымцы сваякоў — Куразвенцкіх. У канцы 1390 годзе прызначаны польскім каралём Уладзіславам ІІ (Ягайлам) намеснікам у Літве замест  з тытулам старасты віленскага. Паводле звестак Яна Длугаша, у 1390—92 Ян Алясніцкі з дапамогай польскіх войск абараняў Літву ад князя Вітаўта і крыжакоў, супрацьстаяў інтрыгам князя Скіргайлы. Пад час аблогі Вільні крыжакамі і Вітаўтам у верасні 1391 года Ян Алясніцкі быў вымушаны спаліць Віленскі Дольны замак і ўкрыцца ў Верхнім замку. Пасля пабудовы крыжакамі ў Прусіі замкаў Нойгартэн, Рытэрсведэр і Меленбург Ян Алясніцкі сабраў літоўскае войска на чале з князем Вігантам і паслаў яго на аблогу Нойгартэна. Пасля заключэння Востраўскага пагаднення (1392) паміж Ягайлам і Вітаўтам перадаў свае намесніцкія паўнамоцтвы ў Літве Вітаўту. З 1398 года Ян Алясніцкі займаў урад старасты ланчыцкага, з 1404 — войскі люблінскі, з 1405 — суддзя земскі кракаўскі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Войскія люблінскія
Катэгорыя:Суддзі земскія кракаўскія
Універсітэт Ігнаціянум у Кракаве

**Універсітэт Ігнаціянум у Кракаве** () — польская рэлігійная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў Кракаве. 

## Агульная характарыстыка 
Гэта езуіцкая вышэйшая навучальная ўстанова з дзяржаўнай акрэдытацыяй, якая складаецца з філасофскага і педагагічнага факультэтаў, абодва маюць права прысуджаць навуковыя ступені доктара. Універсітэт прапануе шырокі спектр спецыяльнасцей — ад філасофіі, псіхалогіі і журналістыкі да педагогікі, паліталогіі і сацыяльнай работы, а таксама праграмы паслядыпломнай адукацыі. Сваю цяперашнюю назву ВНУ атрымала ў 2023 годзе дзякуючы атрыманню правоў прысуджаць ступені доктара і хабілітаванага доктара ў некалькіх навуковых галінах.

## Структура 
* Інстытут філасофіі
* Інстытут культуразнаўства і журналістыкі
* Інстытут псіхалогіі
* Інстытут выхавання
* Інстытут палітыкі і адміністрацыі
* Інстытут неафілалогіі

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання
Катэгорыя:Адукацыя ў Кракаве
Катэгорыя:1932 год у Польшчы
Катэгорыя:Універсітэты Польшчы
Катэгорыя:Каталіцкія ўніверсітэты
Джавані Сільвіа дэ Маціа

**Джавані Сільвіа дэ Маціа**, **Аматус Сільвіус** (*Giovanni Silvio de Mathio*, *Amatus Sylvius*; паміж 1465—70, г. Палерма — ) — прававед, педагог, еўрапейскі гуманіст.

## Бмяграфія 
Вучыўся ў Падуанскім універсітэце, дзе атрымаў ступені магістра свабодных навук і доктара абодвух правоў. З 1501 года ў Кракаве, дзе працаваў настаўнікам моладзі з арыстакратычных сем’яў, у т.л. Паўла Гальшанскага. Мабыць, у гэты час напісаў педагагічны трактат «Аб навучанні каралеўскага дзіцяці» («*De institutione regii pueri*»). Пасля ксёндз і з 1503 года выкладчык гуманітарных прадметаў у Кракаўскай акадэміі, у 1506 упершыню ў Польшчы пачаў выкладаць грэчаскую мову. Магчыма, у яго вучыўся Францыск Скарына, які сустракаўся з ім і ў 1520-я гады ў Літве. У 1508 годзе Аматус Сільвіус быў звольнены і пераехаў у ВКЛ на службу да Івана Сямёнавіча Сапегі, канцлера вялікай княгіні Алены Іванаўны; у складзе яго пасольства наведаў у 1508 годзе Маскву. У 1510—12 зноў выкладчык Кракаўскай акадэміі. У 1515 годзе атрымаў бенефіцыю ў Жамойцкім біскупстве, дзякуючы чаму мог займацца літаратурнай дзейнасцю. З 1529 года настаўнік каралевіча Жыгімонта Аўгуста.

Схаластык, з 1518 канонік і афіцыял Віленскага кафедральнага касцёла, пробашч у Лідзе і Віцебску. Надрукаваў некалькі рэкамендацыйных вершаў і лістоў у творах іншых пісьменнікаў. Меў значную бібліятэку. Падтрымліваў кантакты з многімі гуманістамі Еўропы. Праціўнік Эразма Ратэрдамскага. Дзейнасць Аматуса Сільвіуса спрыяла пашырэнню ў Польшчы і ВКЛ рэнесансава-гуманістычных поглядаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Пазднякоў В.* 
* *Barycz H.* Sycylijski pionier kultury renesansowej w Polsce // Barycz H. W blaskach epoki Odrodzenia. Warszawa, 1968.
Беларуская рэдакцыя Deutsche Welle

**Беларуская рэдакцыя Deutsche Welle** (**DW Беларусь**) — інфармацыйны медыяпраект нямецкай міжнароднай тэлерадыёкампаніі Deutsche Welle, арыентаваны на беларускую аўдыторыю.

На розных этапах існавання праект выкарыстоўваў розныя каналы распаўсюджвання інфармацыі: ад радыёвяшчання на кароткіх хвалях у 2000-х гадах да мультымедыйнай прысутнасці ў сацыяльных сетках і на відэаплатформах у 2020-х. Рэдакцыйная палітыка грунтуецца на прадастаўленні аб’ектыўнай інфармацыі з Германіі і Еўропы, а таксама меркаванняў незалежных экспертаў.

## Гісторыя 
### Радыёвяшчанне (2005—2011) 
У лістападзе 2005 года Deutsche Welle пачала радыёвяшчанне на Беларусь. Гэта адбылося на хвалі пашырэння еўрапейскай інфармацыйнай падтрымкі дэмакратычных працэсаў у краіне. Праект фінансаваўся Еўрапейскім Саюзам.

Фармат прадугледжваў штодзённыя 15-хвілінныя выпускі навін і аналітыкі, якія трансляваліся на радыёхвалях (кароткія і сярэднія хвалі). Нягледзячы на назву «вяшчанне для Беларусі», кантэнт рыхтаваўся сіламі Рускай рэдакцыі DW у Боне і выходзіў пераважна на рускай мове, што ў той час выклікала пэўныя дыскусіі ў беларускай медыясупольнасці наконт мэтазгоднасці моўнай стратэгіі.

У 2011 годзе ў сувязі са скарачэннем фінансавання і змяненнем структуры медыяспажывання радыёвяшчанне DW на Беларусь было спынена.
* Telegram: Канал «DW Беларусь» (@dw_belarus), які аператыўна публікуе навіны пра важныя падзеі і людзей, прапаноўваючы «погляд з Германіі».
* YouTube: Асобны канал з відэакантэнтам (@dwbelarus).

## Цэнзура і пераслед 
Дзейнасць Deutsche Welle, як і іншых незалежных замежных СМІ, сутыкнулася з процідзеяннем беларускіх уладаў.

* 28 кастрычніка 2021 года сайт DW быў заблакіраваны ў Беларусі па рашэнні Міністэрства інфармацыі.
* У сакавіку 2022 года суд Цэнтральнага раёна Мінска прызнаў лагатып Deutsche Welle і матэрыялы тэлеграм-канала «DW Беларусь» «экстрэмісцкімі матэрыяламі».
* 29 красавіка 2024 года Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь абвясціла беларускую службу DW («DW Беларусь») «экстрэмісцкім фарміраваннем». Гэтае рашэнне прадугледжвае крымінальную адказнасць для грамадзян за ўдзел у дзейнасці рэсурсу або яго фінансаванне. Генеральны дырэктар DW Петэр Лімбург асудзіў гэтыя дзеянні, назваўшы іх спробай запалохаць людзей і спыніць доступ да незалежнай інфармацыі.

## Гл. таксама 
* Deutsche Welle
* Цэнзура ў Беларусі

## Спасылкі 
* Навіны Беларусі на сайце DW
* Матэрыялы DW на беларускай мове
* Тэлеграм-канал DW Беларусь
* YouTube-канал DW Беларусь

Катэгорыя:Deutsche Welle
Катэгорыя:Беларускія СМІ ў замежжы
Катэгорыя:Беларускія СМІ
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Брацкая магіла (Воранава)

**Брацкая магіла** — ваеннае пахаванне, знаходзіцца ў пасёлку Воранава па вул. Савецкая, у скверы.

Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан з’явілася ў 1944 годзе. Пахаваны 192 воіны і 7 партызан, якія загінулі ў Вялікую Айчыную вайну. У 1954 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптура воіна з аўтаматам. Перад ёю дошкі з імёнамі загінуўшых.

## Спасылкі 
* heritage.gov.by

Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі
Катэгорыя:Воранава
Катэгорыя:1944 год у Беларусі
Волжская вуліца (Мінск)

**Волжская вуліца** — вуліца ў Заводскім раёне Мінска. Названа ў гонар ракі Волга 6 мая 1949 г. Ідзе паралельна праезду Катоўскага, перасякаючы Цэнтральную і Адэскую вуліцы. Забудова вуліцы выключна сядзібная.
## Цікавыя факты 
* Волжскую вуліцу і аднайменны праезд не трэба блытаць з Валгаградскай у Першамайскім раёне горада.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Волжская вуліца ў базе Геадзэн
* Волжская вуліца на АТО.ВУ
* Волжская вуліца на Wikimapia

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Іўеўская крыніца

**Іўеўская крыніца** — гідралагічныя помнікі прыроды ў г. Іўе.

У гады Першай сусветнай вайны нямецкі лекар Мігэ арганізаваў бурэнне артэзіянскай свідравіны, пракладку труб і тым самым вырашыў праблему водазабеспячэння.

Як апісвае В. Вінакураў, крыніца належыць да тыпу ўзыходзячых, выхад вады адбываецца пад напорам. Дэбіт слабазменлівы, па тэмпературы вада адносіцца да халодных. Паводле хімічнага саставу вада з'яўляецца прэснай, адносіцца да гідракарбанатнага кальцыева-магніевага тыпу. Якасць вады вельмі высокая.

Катэгорыя:Гідраграфія Іўеўскага раёна
Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Славутасці Іўя
Кудзеля

**Кудзе́ля**, *кудзе́ль* — валакно лёну, канапель, ці любое іншае валакно, падрыхтаванае да прадзення. Пры ручным прадзенні з кудзелі адной рукой цягнуць ніткі валакна, а іншай — скручваюць нітку з дапамогай верацяна. Для прадзення кудзеля мацавалася на прасніцу

У рускай мове *горная* ці *каменная кудзель* — народная назва азбесту.
## У культуры 
* Сваяк па кудзелі — сваяк па матчынай лініі.

## Літаратура 
* Лебедзева, Н. І. *Прадзенне і ткацтва ўсходніх славян у XIX — пачатку XX ст.* // *Усходнеславянскі этнаграфічны зборнік*. — Масква : Выдавецтва АН СССР, 1956. — Т. 31. — С. 462—540.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Прадзенне
Катэгорыя:Тэкстыльныя валокны
Тэадор Білевіч

**Тэадор Білевіч** (? — пасля 1697) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ, стольнік, потым суддзя земскі жамойцкі.

## Біяграфія 
З роду Білевічаў, сын Стафана.

Выпускнік Віленскай езуіцкай акадэміі. Падчас завяршэння вучобы ў акадэміі выдаў магістэрскую працу «Трайная філасофія, рацыянальная, натуральная і маральная» (1675). Увага ў ёй акцэнтуецца на этычным аспекце філасофіі ў кантэксце яе карысці для ўладкавання грамадскага жыцця і маральнага ўдасканалення чалавека. Такое разуменне сутнасці філасофіі абумовіла і структуру працы Т. Білевіча, дзе перавага аддавалася практычнай філасофіі.

З мэтай пазнання свету выпраўляецца ў замежжа. На частцы шляху — у Германіі, Чэхіі, Італіі — ён суправаджаў сям’ю Міхала Казіміра Радзівіла (Рыбанькі), пасля чаго працягнуў самастойнае падарожжа па Францыі, Англіі і Галандыі. Уражанні ад сваіх вандраванняў занатаваў у дзённіку, частка якога, што адносіцца да 1678 г. і прысвечана шасцідзённаму побыту ў Англіі і Лондане, была апублікавана толькі ў 1929 г.

У 1697 годзе ўдзельнічаў у абранні на трон Аўгуста ІІ.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Аляксандр Бразгуноў*. Вобраз «іншага» ў беларускай літаратуры XVI—XVIII стагоддзяў // Acta Albaruthenica. — 2022/22.

Тэадор
Катэгорыя:Стольнікі жамойцкія
Катэгорыя:Суддзі земскія жамойцкія
Жалудок (археалагічны помнік)

**Селішча** — рэшткi старажытнага пасялення, помнік археалогіі ў г.п. Жалудок Шчучынскага раёна, на правым беразе р. Жалудзянка.

Плошча каля 1 га. Культурны пласт 0,1 м. Раскопкі не праводзіліся. Абследавалі ў 1964 г. Л. Д. Побаль, у 1975 г. М. А. Ткачоў. Знойдзена ганчарная кераміка.

## Спасылкі 
* heritage.gov.by

Катэгорыя:Жалудок
Катэгорыя:Селішчы Шчучынскага раёна
Калішскі ўніверсітэт імя Прэзідэнта Станіслава Вайцяхоўскага

**Калішскі ўніверсітэт імя Прэзідэнта Станіслава Вайцяхоўскага** () — польская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Каліш.

## Агульная характарыстыка 
Гісторыя ВНУ пачалася 15 ліпеня 1999 года з утварэння дзяржаўнай вышэйшай прафесійнай школы. З самага пачатку ВНУ арыентавалася на практычную адукацыю. У 2007–2015 гадах установа штогод займала першыя месцы ў агульнапольскім рэйтынгу часопіса «Perspektywy» і газеты «Rzeczpospolita» сярод дзяржаўных вышэйшых прафесійных навучальных устаноў. Важным этапам развіцця стаў 2020 год, калі ўстанова была адзінай у Польшчы дзяржаўнай вышэйшай прафесійнай школай з правам прысваення навуковай ступені доктара ў дзвюх навуковых дысцыплінах. Гэта дазволіла пераўтварыць яе ў Калішскую акадэмію , а затым у 2023 годзе — ў Калішскі ўніверсітэт. Установа названаня ў гонар Прэзідэнта Другой Польскай Рэспублікі Станіслава Вайцяхоўскага.

## Структура 
* Факультэт права
* Факультэт медыцыны і навук аб здароўі
* Факультэт сацыяльных навук
* Політэхнічны факультэт
* Медыка-сацыяльна-тэхнічны факультэт (філіял ва Ужэсні)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання
Катэгорыя:1999 год у Польшчы
Біржанскі дагавор

**Біржанскі дагавор** — дагавор паміж Расіяй і Саксоніяй, падпісаны ў ходзе Паўночнай вайны (1700—21) у Біржах 26 лютага (9 сакавіка) 1701 года. Заключаны расійскім царом Пятром І і саксонскім курфюрстам Фрыдрыхам Аўгустам І (адначасова кароль польскі і вялікі князь літоўскі Аўгуст ІІ).

Бакі пацвердзілі заключаны ў 1699 годзе расійска-саксонскі дагавор, накіраваны супраць Швецыі, і пагадзіліся працягваць вайну супраць яе. Пётр І абавязаўся прадаставіць Саксоніі ў дапамогу войскі, аказваць ёй грашовую субсідыю (штогод 200 тыс. талераў). У выпадку перамогі Інфлянты мелі адысці пад уладу Фрыдрыха Аўгуста, а Інгрыя (Іжорская зямля), Карэлія і Нарва — Расіі. Пётр І выдзяляў Аўгусту ІІ 20 тыс. рублёў на подкуп сенатараў, каб тыя сакцыянавалі ўступленне Рэчы Паспалітай у вайну супраць Швецыі.

У заключэнні Біржанскага дагавора ўдзельнічаў Рыгор Антоні Агінскі, галава шляхецкіх колаў ВКЛ, што змагаліся з групоўкай Сапегаў, акуль ішла грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1696—1702). Была дасягнута дамова паміж Агінскім і Пятром І, што апошні будзе падтрымліваць антысапегаўскі рух (23 сакавіка 1702).

Біржанскі дагавор дзейнічаў да паражэння Саксоніі ад Швецыі і падпісання Альтраштацкага міру ў 1706 годзе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1701 годзе
Катэгорыя:Падзеі 9 сакавіка
Якуб Брэтэ

**Якуб Брэтэ** (*Jakub Briotet*; ) — вучоны-медык, хірург, прадстаўнік прыродазнаўчага матэрыялізму канца XVIII ст.

## Біяграфія 
Паходзіў з Францыі.

Працаваў хірургам у шпіталі ў Ліёне. 3 1768 на працягу 10 гадоў быў празектарам i дэманстратарам анатоміі ў шпіталі ў Парыжы, а затым у 1777 годзе ў Вільні, пры Галоўнай літоўскай школе, дзе ў 1780 выкладаў хірургію. 3 1781 года выконваў абавязкі дэманстратара пры кафедры фізіялогіі i анатоміі, набыў вялікую папулярнасць як выдатны хірург i акушэр. У 1787 годзе атрымаў дыплом доктара медыцыны i хірургіі i пасаду прафесара практычнай хірургіі, у 1791 — патэнт генеральнага хірурга войск Вялікага Княства Літоўскага. Член-карэспандэнт Парыжскага медыцынскага таварыства, член Віленскага таварыства ўрачоў. Па даручэнні Віленскага ўніверсітэта заснаваў у 1808 годзе хірургічную клініку, якой кіраваў да 1811 года. Па ўласнай ініцыятыве арганізаваў навучанне малодшага медыцынскага персаналу, пры гэтым заняткі па анатоміі праводзіў на польскай мове. У далейшым многія з яго вучняў сталі знакамітымі ўрачамі.

У 1788—89 апублікаваў на французскай мове свае лекцыі па практычнай хірургіі i назіранні за хворымі. Насуперак поглядам рэлігіі на хваробу як боскую кару сцвярджаў, што захворванні выклікаюцца пэўнымі матэрыяльнымі прычынамі.

Памёр i пахаваны ў Вільні.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дактары медыцыны
Катэгорыя:Хірургі Літвы
Катэгорыя:Хірургі Францыі
Стэфан Бізіа

**Стэфан Бізіа** (*Stefan Bisio*; ) — італьянскі вучоны-медык. Доктар медыцыны і філасофіі (1746).

## Біяграфія 
Вучыўся ў Павіі, дзе атрымаў доктарскую ступень. Каля 1748 стаў прафесарам Лекарскага калегіума ў Турыне. У 1763 годзе запрошаны Г. Ябланоўскай дамашнім лекарам у Сямятычы. З 1768 года лекар К. С. Радзівіла Пане Каханку. У 1770 годзе правёў у Нясвіжы патолагаанатамічную секцыю, якую апісаў у спецыяльнай брашуры. Каля 1772 пераехаў у Вільню, дзе працаваў лекарам пры Віленскай акадэміі. У 1779—80 гадах у Львове, у 1781 выехаў у Італію. Пасля заснавання ў Вільні медыцынскага калегіума (1781) запрошаны туды прафесарам, заняў кафедру тэорыі ўрачэбнай анатоміі (пазней — фізіялогіі і анатоміі). Удзельнічаў у стварэнні анатамічнага кабінета Галоўнай школы ВКЛ, праводзіў эксперыменты на жывёлах. У 1787 пакінуў кафедру і вярнуўся ў Італію. Аўтар медыцынскіх прац.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дактары медыцыны
Бруль

**Бруль** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя носьбіты 
*  (1739—1793) — польска-саксонскі дыпламат, паэт і драматург.
*  (1927—1996) — дацкая актрыса і спявачка.
* Даніэль Бруль (нар. 1978) — нямецкі акцёр.
* Генрых фон Бруль (1700—1763) — саксонскі прэм'ер-міністр.
*  (1695—1742) — саксонскі обер-шталмайстар.
*  (1772—1837) — прускі дзяржаўны дзеяч, генеральны дырэктар тэатраў.
* Люсьен Леві-Бруль (1857—1939) — французскі філосаф і антраполаг.
*  (1891—1956) — кубінскі паэт, дыпламат.
*  (1779—1836) — жонка Карла фон Клаузевіца.
*  (1855—1935) — нямецка-індыйскі батанік.
*  (1699—1760) — саксонскі дыпламат.
*  (1942—1991) — нямецкая актрыса і спявачка.
*  (нар. 1967) — украінскі хакеіст.

## Тапонімы 
* Бруль — камуна ў Германіі, зямля Бадэн-Вюртэмберг.
* Бруль — муніцыпалітэт у Іспаніі.
* Бруль — горад у Германіі, зямля Паўночны Рэйн-Вестфалія.

## Іншыя значэнні 
*  — саксонскі і прускі дваранскі род.
*  — швейцарскі футбольны клуб.
*  — дацкая кампанія, вытворца вымяральнага абсталявання.
Аляксандр Амяльчэня

**Аляксандр Амяльчэня** — беларускі каталіцкі святар, журналіст, супрацоўнік Ватыканскай дыкастэрыі па камунікацыі, кіраўнік Беларускай рэдакцыі партала Vatican News (Беларускай службы Ватыканскага радыё), доктар кананічнага права.

## Біяграфія 
Паходзіць з Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі.

У 2002 годзе прыняў святарскае пасвячэнне.

Працягнуў адукацыю ў Рыме. Вучыўся ў Папскім Латэранскім універсітэце.

23 чэрвеня 2010 года ў Рыме паспяхова абараніў доктарскую дысертацыю па кананічным праве. Тэма дысертацыі: «Нормы кананічнага права адносна сакрамэнтаў аздараўлення ў Сінодзе Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі (1996—2002 гг.) у святле Кодэкса кананічнага права» (). Навуковым кіраўніком працы быў прафесар права айцец-францішканец Збігнеў Сухоцкі.

З’яўляецца шматгадовым супрацоўнікам і кіраўніком Беларускай рэдакцыі Ватыканскага радыё (пасля рэформы медыярэсурсаў Святога Пасада — партал Vatican News). Адказвае за асвятленне дзейнасці Папы Рымскага і жыцця Касцёла для беларускай аўдыторыі.

Аўтар шматлікіх публікацый і рубрык на партале Catholic.by, прысвечаных жыццю Ватыкана і тлумачэнню царкоўных дакументаў.

## Гл. таксама 
* Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё
* Catholic.by

## Бібліяграфія 
* *Aliaxander Amialchenia.* Normae iuris canonici de sacramentis sanationis in Synodo Archidioecesis Minscensis-Mohiloviensis (an. 1996—2002) perspecta Codice Iuris Canonici. — Romae: Pontificia Universitas Lateranensis, 2010.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Беларуская рэдакцыя Vatican News
* Як працуюць у Беларускай рэдакцыі Ватыканскага радыё: фотарэпартаж // Catholic.by, 2018.

Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Папскага Латэранскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беларусі
Катэгорыя:Кананічнае права
Катэгорыя:Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё
Брунгільда (значэнні)

**Брунгі́льда** — шматзначны тэрмін.

## Вядомыя носьбіткі і персанажы 
* Брунгільда — гераіня германа-скандынаўскай міфалогіі, жонка караля бургундаў Гунтэра.
*  (каля 543—613) — жонка караля франкаў Сігіберта I, каралева Аўстразіі.

## Іншае 
* (123) Брунгільда — астэроід.
Мікалай Карнілавіч Бржэскі

**Мікалай Карнілавіч Бржэскі** () — эканаміст, публіцыст у Расійскай імперыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Мінску, дзе скончыў мясцовую гімназію. Вучыўся на юрыдычным факультэце Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Студэнтам 4-га курса атрымаў прэмію і залаты медаль за конкурсную працу «Дзяржаўныя даўгі Расіі…».

Пасля заканчэння ўніверсітэта ў 1886 годзе атрымаў пасаду ў Міністэрстве фінансаў Расійскай імперыі. 3 1891 года працаваў рэферэнтам у канцылярыі Дзяржаўнага Савета. У 1893 годзе стаў членам тарыфнага і гандлёва-прамысловага камітэта Міністэрства фінансаў і адначасова намеснікам дэпартамента ўскосных падаткаў.

Выбаршчыкі ад Мінскай губерні хацелі выбраць яго сваім дэпутатам у 1-ю Дзяржаўную думу Расіі, але М. Бржэскі саступіў гэта месца больш вядомым і папулярным кандыдатам. У 1909 годзе ахвяраваў сваю бібліятэку (каля 3 тыс. тамоў літаратуры па фінансавых пытаннях) Віленскаму таварыству сяброў навук, якое аддзячыла наданнем яму тытула члена-пратэктара.

Аўтар прац «Падатковая рэформа: французскія тэорыі XVIII ст.» (магістэрская дысертацыя) і «Кругавая парука сельскіх суполак…» (1887, у 1897 годзе за яе М. Бржэскаму прысвоена ступень доктара фінансавага права), нарыса аб прававым становішчы сельскіх суполак. Быў рэдактарам юбілейнага выдання «Стагоддзе Міністэрства фінансаў», у якім змясціў гістарычны агляд заканадаўства аб ускосных падатках.

Памёр ў Расіенскім павеце. Пахаваны ў Вільні.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эканамісты Расійскай імперыі
Будпраектінвест

**«Будпраектінвест»** — будаўнічая і праектная арганізацыя ў Магілёве, заснаваная ў 1993 годзе. Аказвае поўны спектр паслуг у сферы будаўніцтва: ад перадпраектнай падрыхтоўкі і дызайну да непасрэднага ўзвядзення, рэканструкцыі і рамонту будынкаў. Зарэгістравана па адрасе вул. Якубоўскага, 20а.

## Гісторыя і дзейнасць 
Прадпрыемства было заснавана ў 1993 годзе. З таго часу яно стала адной з дынамічна развіваючыхся кампаній на рынку будаўнічых паслуг Магілёва і Магілёўскай вобласці. У 2009 годзе кампанія атрымала сертыфікат адпаведнасці сістэме менеджменту якасці СТБ ISO 9001-2009.

Асноўныя накірункі дзейнасці:
* Будаўніцтва, рэканструкцыя, рэстаўрацыя, мадэрнізацыя, капітальны і бягучы рамонт будынкаў.
* Распрацоўка праектна-каштарыснай дакументацыі і дызайн-праектаў.
* Арэнда будаўнічай тэхнікі і транспартныя паслугі.
* Дызайнерскія і мастацка-афарміцельскія работы.

Прадпрыемства мае ўласную вытворчую базу, склады, аўтапарк і кантрольна-вымяральную лабараторыю. Штат супрацоўнікаў налічвае больш за 170 чалавек.

### Рэканструкцыя 
* Рэканструкцыя чыгуначных вакзалаў у Магілёве, Бабруйску і Шклове.
* Аднаўленне помніка архітэктуры XIX стагоддзя ў Горках пад гісторыка-этнаграфічны музей.
* Рэканструкцыя будынка Галоўнага ўпраўлення Нацыянальнага банка ў Магілёве (навуковы кіраўнік У. Ратомскі).
* Рэканструкцыя санаторыя-прафілакторыя «Дубравенка» (арх. У. Ратомскі).
* Рэканструкцыя пажарнага дэпо ў Магілёве.

### Жыллёвае будаўніцтва 
* Жылы комплекс «Паладыа» ў Магілёве (арх. У. Ратомскі).
* Шматкватэрныя дамы па вуліцах Лазарэнкі, Чэхава, Арлоўскага, Дзяржынскага ў Магілёве.
* Жылыя дамы ў горадзе Горкі (арх. У. Ратомскі).
* Жылы дом-комплекс «МАГІЛЁЎ-CITY» (арх. Э. Юшка).

### Інтэр’еры 
Кампанія распрацоўвала дызайн інтэр’ераў для аддзяленняў банкаў («Белаграпрамбанк», «БПС-Банк», «Белінвестбанк»), крам («Камінтэрн», «Мілавіца»), кафэ і офісаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Будаўнічыя кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Праектныя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1993 годзе
Катэгорыя:Кампаніі Магілёва
Катэгорыя:Вуліца Якубоўскага (Магілёў)
Будаўнічы трэст № 12

**Будаўнічы трэст № 12** — адна з найбуйнейшых будаўнічых арганізацый у Магілёўскай вобласці. Заснавана ў 1924 годзе. З’яўляецца кіруючай кампаніяй холдынга «Будтрэст-холдынг». Размяшчаецца ў будынку інстытута «Магілёўграмадзянпраект», які ўваходзіць у холдынг, па адрасе вул. Будзённага, 11.

Член Рэспубліканскага саюза будаўнікоў.

## Гісторыя 
Трэст быў створаны ў 1924 годзе на базе дробных будаўнічых арганізацый Магілёва як Магілёўскае павятовае аддзяленне «Белбуда». Афіцыйнай датай заснавання лічыцца 21 красавіка 1924 года.

## Генеральныя дырэктары 
* з 2011 года — Дзмітрый Сяргеевіч Марозаў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Будаўнічыя кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Магілёва
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:1924 год у Магілёве
Катэгорыя:Вуліца Будзённага (Магілёў)
Катэгорыя:Члены Рэспубліканскага саюза будаўнікоў
Васіль Андрэевіч Калавур

**Васіль Андрэевіч Калавур** (1843, Мінск — 1918 ці 1919) — усходазнавец і археолаг, даследчык Сярэдняй Азіі. Вядомы, сярод іншага, адкрыццём рунічных помнікаў Таласа.

## Біяграфія 
Паходзіў са старажытнага літоўскага роду Калавураў герба «Астоя» Мінскай губерні.

Выпускнік Канстанцінаўскага ваеннага вучылішча. Падпаручнік 3-га Арэнбургскага лінейнага батальёна (1867). Служыў у горадзе Туркестан. Там ён зацікавіўся рознымі помнікамі даўніны, якія пачаў даследаваць, уступіўшы праз некаторы час у Туркестанскі гурток аматараў археалогіі. Для гэтага гуртка ён напісаў шэраг артыкулаў і паведамленняў пра старажытнасці даліны ракі Талас і Паўднёвага Казахстана.

Калавур апісаў помнікі сярэднявечнага дойлідства, пераклаў арабскі надпіс маўзалея Давудбека. Ён правільна атрыбутаваў старажытныя рунічныя надпісы на камянях як цюркскія (што выклікала навуковую сенсацыю), цікавіўся мясцовымі балбаламі, сабраў «Радавод Карахана», удакладніў караванныя шляхі, адкрыў палацавы комплекс Акыртас.

У 1890-я гады быў начальнікам Аўліе-Ацінскага павета, добраўпарадкаванню якога аддаў шмат сіл і часу. У 1907 годзе апублікаваў шэраг артыкулаў пра немцаў Сярэдняй Азіі і іх культуру ў часопісе «Среднеазиатская жизнь». Перапісваўся з М. П. Аструмавым.

## Узнагароды і памяць 
Меў дзяржаўныя ўзнагароды, у тым ліку ордэны.

Імем Калавура названа адна з вуліц горада Тараз.

## Літаратура 
* Лунин, Б. В. Из истории русского востоковедения и археологии в Туркестане. Туркестанский кружок любителей археологии (1895—1917 гг.). — Ташкент, 1958. — 318 с.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся 6 лютага
Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Усходазнаўцы Расійскай імперыі
Сямён Калавур

**Сямён Калавур** (; , Пінскі павет — , Пшэмысль) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў, капітан паўстанцкіх войскаў, інжынер-прадпрымальнік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1839 годзе ў Пінскім павеце Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і рода Калавураў. Атрымаў вышэйшую адукацыю, скончыўшы матэматычны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. З пачаткам паўстання 1863 года ўступіў у шэрагі паўстанцаў. Служыў у атрадзе пад кіраўніцтвам Рамуальда Траўгута. За праяўленую доблесць і арганізатарскія здольнасці быў узведзены ў чын капітана. Пасля разгрому паўстанцкіх сіл быў узяты ў палон непасрэдна на полі бою. Быў асуджаны да высылкі ў Сібір, дзе правёў шэсць гадоў. Асцерагаючыся, што як расійскаму падданаму яму ніколі не будзе дазволена пакінуць месца ссылкі, Калавур прыняў прозвішча *Смаленскі* (Smoleński) і выдаў сябе за падданага Аўстрыйскай імперыі. Гэты план спрацаваў, і пасля вызвалення ён здолеў легальна выехаць у Галіцыю. У эміграцыі жыў у Пшэмыслі, дзе займаўся будаўніцтвам і праектаваннем грамадскіх дарог. Незадоўга да смерці афіцыйна пацвердзіў аўстрыйскае падданства і быў прыняты ў гарадскую грамаду.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Выпускнікі фізіка-матэматычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір
Сямён
Васіль Калавур

**Васіль Калавур** (; да 1850, Шаломічы — пасля 1863) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў на Піншчыне, паўстанец з атрада Рамуальда Траўгута. Брат паўстанца Сямёна Калавура.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Калавураў герба «Астоя». Нарадзіўся ў ваколіцы Шаломічы Пінскага павета Мінскай губерні.

Паводле звестак мясцовых жыхароў, да пачатку паўстання Васіль атрымліваў адукацыю ў Вільні.

У чэрвені 1863 года далучыўся да паўстання, уступіўшы ў атрад Рамуальда Траўгута. Удзельнічаў у баях пад Парэччам і Калодным. Пасля паразы асноўных сіл паўстанцаў у ліпені 1863 года і пачатку пераследу з боку расійскіх войскаў, Васіль пераапрануўся ў жаночае адзенне. У такім выглядзе ён паспяхова прайшоў праз вайсковыя патрулі з вёскі Колбы праз Пінск у Жабчыцы, адкуль здолеў выехаць у Галіцыю (Аўстра-Венгрыя). У эміграцыі пражываў у Галіцыі, падтрымліваў сувязі з ветэранамі паўстання.

## Памяць 
У 1933 годзе ў вёсцы Шаломічы (у той час у складзе Палескага ваяводства Другой Рэчы Паспалітай) быў урачыста адкрыты помнік героям паўстання 1863 года. Імёны братоў Васіля і Сямёна Калавураў былі высечаны на мануменце. Пасля ўсталявання савецкай улады ў 1939 годзе арыгінальны помнік быў знішчаны: паводле сведчанняў, дошку з імёнамі і польскага арла вывезлі да балота і ўтапілі. Помнік быў адноўлены на ранейшым месцы ў 2020 годзе. 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Эмігранты
Васіль
Блэйк Шэлтан

**Блэйк Толісан Шэлтан** (нар. )

Яго другі і трэці альбомы, *The Dreamer* 2003 года і ''Blake Shelton's Barn & Grill* 2004 года, атрымалі залаты і плацінавы статус адпаведна. Яго пяты альбом *Startin' Fires* выйшаў у лістападзе 2008 года. *Based on a True Story…* у 2013 годзе, *Bringing Back the Sunshine* у 2014 годзе, *If I'm Honest* у 2016 годзе, *Texoma Shore* у 2017 годзе, *Fully Loaded: God's Country* у 2019 годзе, *Body Language* у 2021 годзе і яго апошні альбом *For Recreational Use Only* у 2025 годзе.

На працягу сваёй кар’еры Шэлтан атрымаў дзевяць намінацый на прэмію Грэмі, у тым ліку дзве за *Лепшы кантры-альбом*.

Шэлтан быў суддзёй на тэлевізійных вакальных конкурсах *Nashville Star*, *Clash of the Choirs* і трэнерам у шоу *The Voice* на канале NBC.

## Раннія гады 
Блэйк Толісан Шэлтан нарадзіўся 18 чэрвеня 1976 года ў горадзе Ада, штат Аклахома, у сям’і Дораці Эн (у дзявоцтве Берд, нар. 1936), уладальніцы салона прыгажосці, і Рычарда Лі «Дзіка» Шэлтана (1940—2012), прадаўца аўтамабіляў.

Пасля заканчэння сярэдняй школы ў 17 гадоў ён пераехаў у Нэшвіл, штат Тэнэсі, каб пачаць кар’еру спевака.

## Дыскаграфія 
; **Студыйныя альбомы**

* *Blake Shelton* (2001)
* *The Dreamer* (2003)
* *Blake Shelton's Barn & Grill* (2004)
* *Pure BS* (2007)
* *Startin' Fires* (2008)
* *Red River Blue* (2011)
* *Cheers, It's Christmas* (2012)
* *Based on a True Story…* (2013)
* *Bringing Back the Sunshine* (2014)
* *If I'm Honest* (2016)
* *Texoma Shore* (2017)
* *Fully Loaded: God's Country* (2019)
* *Body Language* (2021)
* *For Recreational Use Only'' (2025)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1976 годзе
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Музыканты ў жанры кантры
Катэгорыя:Постаці Аклахомы
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Ада (Аклахома)

**Ада** — горад у акрузе Понтаток, штат Аклахома, ЗША, які з’яўляецца акруговым цэнтрам. Паводле перапісу насельніцтва ЗША 2020 года, насельніцтва складала 16 481 чалавек. Горад быў названы ў гонар Ады Рыд, дачкі аднаго з першых пасяленцаў. У 1891 годзе заснаваны як паштовы офіс, горад з 1901 года. У Адзе знаходзіцца Усходне-Цэнтральны ўніверсітэт. Горад — сталіца караннога народа чыкаса.

## Геаграфія 
Ада размешчаны на ўзгорках паўднёва-ўсходняй Аклахомы. Ада знаходзіцца ў 142 кіламетрах ад Аклахома-Сіці, 196 кіламетрах ад Талсы і 214 кіламетрах ад Даласа, штат Тэхас.

93,1 % жыхароў жылі ў гарадской мясцовасці, а 6,9 % — у сельскай мясцовасці.

## Вядомыя асобы 
* Блэйк Шэлтан — кантры-спявак

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вэб-сайт горада
* Вэб-сайт Фонда Ады Джобс
* Фотаздымкі Ады на Flickr (неафіцыйныя)
* Праграма супольнасці галоўнай вуліцы Аклахомы
* Ada Area Chamber of Commerce 
* Энцыклапедыя гісторыі і культуры Аклахомы — Ада

Катэгорыя:Гарады Аклахомы
Катэгорыя:Ада (Аклахома)
Мардоўская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

**Мардо́ўская Аўтано́мная Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка** (, , ) — аўтаномная рэспубліка ў складзе РСФСР, якая існавала пад гэтай назвай з 20 снежня 1934 па 25 снежня 1993 года. Сталіца — горад Саранск.

## Гісторыя 
Мардоўская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка створана 20 снежня 1934 года пераўтварэннем з Мардоўскай аўтаномнай вобласці ў складзе Куйбышаўскага края.

Пасля пераўтварэння Куйбышаўскага края ў Куйбышаўскую вобласць, **Мардоўская АССР** выйшла са складу вобласці і стала самастойным суб'ектам РСФСР.

7 снежня 1990 года, падчас парада суверэнітэтаў у СССР, на сесіі Вярхоўнага Савета МАССР была прынята *Дэкларацыя аб дзяржаўна-прававым статусе рэспублікі* і Мардоўская АССР была перайменавана ў **Мардоўскую ССР**. 24 мая 1991 года З'ездам народных дэпутатаў РСФСР было ўнесена адпаведнае змяненне ў арт. 71 Канстытуцыі РСФСР.

31 сакавіка 1992 года Мардоўская ССР з іншымі рэспублікамі Расіі падпісвае Федэратыўны дагавор.

25 снежня 1993 года ўступіла ў сілу Канстытуцыя Расійскай Федэрацыі, у адпаведнасці з якой рэспубліка была перайменавана ў **Рэспубліку Мардовія**. 25 студзеня 1994 года адпаведныя рашэнні былі прыняты і Вярхоўным Саветам рэспублікі.

## У філатэліі 

Файл:1962 CPA 2707.jpg|Паштовая марка СССР. Мардоўская АССР. Саранск. Дом Саветаў
Файл:The Soviet Union 1980 CPA 5032 stamp (Mordovian Autonomous Soviet Socialist Republic (Established on 1930.01.10)).jpg|50-годдзе Мардоўскай АССР

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Рэспубліка Мардовія. Гісторыя
* Аб Рэспубліцы Мардовіі 

Катэгорыя:Аўтаномныя рэспублікі РСФСР
Катэгорыя:XX стагоддзе ў Мардовіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1934 годзе ў Расіі
Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі, утвораныя ў 1934 годзе
Катэгорыя:Адміністрацыйныя адзінкі, скасаваныя ў 1993 годзе
Сцепусь

**Сце́пусь** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Аляксеевіч Сцепусь (нар. 1960) — беларускі дыпламат.
* Вольга Васілеўна Сцепусь (нар. 1983) — беларускі трэнер па плаванні, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VIII склікання.
Красулінскі камень-следавік

**Камень-следавік** — валун, помнік археалогіі ў в. Красулі (Шчучынскі раён).

Размешчаны на скрыжаванні дарог, каля ўказальніка на в. Тумашаўцы. У ніжняй частцы выразныя тры прасвідраваныя адтуліны дыяметрам 5 см, глыбінёй да 2 см.

## Спасылкі 
* heritage.gov.by

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Дрэваапрацоўчая прамысловасць

[міні|Дрэваапрацоўчы завод «Kotkamills Oy» у горадзе [Котка (горад)|Котка. На пярэднім плане ― бярвёны, якія плаваюць у завадскіх басейнах, якія будуць выкарыстоўвацца, у прыватнасці, для вытворчасці папяровай масы.]]
**Дрэваапрацоўчая прамысловасць** ― галіна . Выкарыстоўваючы як сыравіну розныя лесаматэрыялы, дрэваапрацоўчая прамысловасць ажыццяўляе механічную і хіміка-механічную апрацоўку і перапрацоўку драўніны.
Дрэваапрацоўчая прамысловасць вырабляе такія матэрыялы, як шпалы, фанера, драўняныя пліты (, ,  і г. д.), брусы, чарнавыя нарыхтоўкі, а таксама гатовыя дэталі для , аўтабудавання, , абозабудавання і суднабудавання, запалкі, мэблю, драўляную тару і інш.
## Зноскі
## Спасылкі
Катэгорыя:Лясная прамысловасць
Пётр Казіміравіч Калавур

**Пётр Казіміравіч Калавур** (; 1799 — 1896, Пінск) — дзяржаўны службовец, суддзя Пінскага павятовага суда, дэпутат дваранства Мінскай губерні.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1799 годзе ў шляхецкай сям'і Калавураў герба «Астоя». У 1818 годзе скончыў дваранскае павятовае вучылішча ў Пінску і пачаў адміністрацыйную службу. У 1823—1832 гадах працаваў асэсарам Пінскага ніжняга земскага суда, пасля чаго займаў пасаду межавага суддзі пінскага (1832—1835). Працягнуў кар'еру ў якасці асэсара Пінскага павятовага суда (1836—1850), а ў перыяд з 1853 па 1856 год з'яўляўся дэпутатам дваранства Мінскай губерні ад Пінскага павета. З 1856 па 1863 год займаў пасаду суддзі Пінскага павятовага суда. 26 красавіка 1863 года, у знак салідарнасці з паўстаннем 1863—1864 гадоў, звольніўся са службы па ўласным жаданні. Пасля адстаўкі жыў ва ўласным маёнтку Асаўцы, дзе да адмены прыгоннага права валодаў 63 мужчынскімі душамі. 

## Сям'я 
Быў жанаты з Канстанцыяй Шчэрбай (нар. 1816), меў двух сынавей - Тамаша Уладзіслава (нар. 1848) і Рамана (нар. 1851).

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1799 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1896 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Пінску
Катэгорыя:Калавуры
Катэгорыя:Суддзі Пінскага павета
Юзаф Галухоўскі

**Юзаф Галухоўскі** (; ) — польскі філосаф-ідэаліст, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Лончках Кухарскіх Тарноўскага павета (Галіцыя). Вучыўся ў Варшаўскім універсітэце, дзе атрымаў ступень магістра права i нейкі час працаваў выкладчыкам. Калі быў у Эрлангене (Германія), блізка пазнаёміўся з Ф. Шэлінгам i трапіў пад уплыў яго філасофіі.

У сваёй працы «Філасофія ў яе адносінах да жыцця ўсяго чалавецтва i кожнага чалавека паасобку» (1822, на нямецкай мове) усхваляў філасофію, навеяную трансцэндэнтальнымі поглядамі Шэлінга. Паводле яго сцвярджэнняў, філасофія ахоплівае ўсе сферы чалавечага жыц­ця, дае трываласць усім грамадскім i прыватным адносінам, а таму павінна быць прадметам асаблівага клопату з боку дзяржавы.

У 1823—24 гады ён быў прафесарам філасофіі ў Віленскім універсітэце. Яго лекцыі карысталіся папулярнасцю, на ix сы­ходзілася разнастайная публіка. Гэта занепакоіла ўлады, а справу на яго перадалі сенатару М. Навасільцаву, якому было даручана расследаванне пра тайныя таварыствы. Разам з І. Лялевелем, І. Даніловічам i М. Баброўскім быў звольнены з пасады, i яму загадана выехаць за мяжу.

Пасяліўшыся на радзіме, Юзаф Галухоўскі напісаў некалькі твораў па аграноміі i медыцыне, а таксама сваю галоўную філасофскую працу «Разважанні над найгалоўнейшымі праблемамі чалавека…» (т. 1—2, 1861, на польскай мове). У апошнім творы выступіў праціўнікам матэрыялізму, заўзятым паслядоўнікам філасофіі Шэлінга апошняга перыяду. Разгледзеўшы філасофскія сістэмы, ён прыйшоў да пераканання, што розум зусім не здольны вырашаць самыя важныя i надзённыя пытанні. Паводле Галухоўскага, вышэйшым органам пазнання з’яўляецца пачуццё. Быццё Бога i бессмяротйасць душы — вось тыя найвышэйшыя зада­чи, на вырашэнне якіх i накіравана ўвага філосафа. Туга чалавецтва, якое шукае Бога, праяўляецца ў дапытлівасці, без якой не было б i навукі. Навукі імкнуцца да пазнання прыватных ісцін пры дапамозе розуму, a філасофія імкнецца да сузірання ўсіх ісцін у Бо­гу. Чым мацнейшая любоў да Бога, тым лепш дасягаецца мэта гэтага імкнення. Выказваў таксама ідэі супрацоўніцтва, падтрымліваў прыгон i быў праціўнікам радыкальнага вырашэння сялянскага пытання.

Адчувальны яго ўплыў на філаматаў, філарэтаў i інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі: у 6 т. / І. М. Бабкоў і інш.; НАН Беларусі, Інстытут філасофіі. — Мінск, 2017. — Т. 4: Асветніцтва.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Філосафы Польшчы
Волжскі праезд (Мінск)

**Волжскі праезд** — праезд у Заводскім раёне Мінска. Названы ў гонар ракі Волга, як і аднайменная вуліца. Ідзе ад скрыжавання з Радыяльнай вуліцай у тупік у бок вуліцы Чалюскінцаў. Перасякае Украінскую вуліцу. Забудова праезду выключна сядзібная.
## Славутасці 
* Дом 8. Праваслаўны храм Уладзімірскай іконы Божай Маці, які быў пабудаваны на участку святара Аляксандра Рудчанкі і пачаў дзейнічаць у 1991 г.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Волжскі праезд у базе Геадзэн
* Волжскі праезд на АТО.ВУ
* Волжский проезд // Минский променад (фотаграфіі праезду 2013 і  2016)

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Чарлі Кірк

**Чарльз Джэймс «Чарлі» Кірк** (; ) — амерыканскі палітычны і хрысціянскі актывіст, прадпрымальнік і медыяасоба. 

Заснавальнік і выканаўчы дырэктар буйнейшай у ЗША кансерватыўнай студэнцкай арганізацыі **Turning Point USA** (TPUSA). 

Чарлі Кірк быў адным з найбольш прыкметных публічных прадстаўнікоў руху MAGA ў Рэспубліканскай партыі ЗША і набыў папулярнасць як удзельнік дэбатаў з моладдзю.

Чарлі Кірк быў забіты выстралам у шыю 10 верасня 2025 года падчас публічных дэбатаў на сустрэчы са студэнтамі на кампусе Універсітэта даліны Юты (Utah Valley University). Падазраваны ў забойстве Кірка Тайлер Робінсан матываваў свае дзеянні несупадзеннем палітычных поглядаў і неабходнасцю барацьбы за правы ЛГБТ і транс-людзей.

## Біяграфія 
Кірк нарадзіўся ў прыгарадзе Чыкага ў сям’і архітэктара і біржавай трэйдаркі. Бацькі Кірка прытрымліваліся ўмераных рэспубліканскіх поглядаў. Падчас навучання ў сярэдняй школе ён пачаў цікавіцца палітыкай і ўдзельнічаць у кансерватыўных ініцыятывах; у 2012 годзе апублікаваў артыкул на кансерватыўным навінавым сайце *Breitbart* *News* пра ўмовы навучання ў дзяржаўных школах, што прыцягнула ўвагу кансерватыўных донараў.

У 2012 годзе разам з кансерватыўным бізнесменам Білам Мантгомеры Кірк заснаваў студэнцкую арганізацыю **Turning Point USA** з мэтай прасоўвання прынцыпаў свабоднага рынку і абмежаванага ўраду ў амерыканскіх універсітэтах. Арганізацыя хутка вырасла ў нацыянальны рух з сотнямі студэнцкіх аддзяленняў і значнымі фінансавымі ўліваннямі ад буйных кансерватыўных спонсараў.

Чарлі Кірк быў блізкім саюзнікам прэзідэнта Донадльда Трампа і адным з ключавых арганізатараў кампаній па мабілізацыі маладых выбаршчыкаў на падтрымку Трампа падчас прэзідэнцкіх выбараў 2016, 2020 і 2024 гадоў. 

Turning Point USA стала вядомай дзякуючы актыўнасці на кампусах, арганізацыі канферэнцый для маладых кансерватараў, стварэнню спадарожных структур Turning Point Action і Turning Point Faith, а таксама праз актыўную прысутнасць у сацыяльных сетках.

## Медыякар’ера 
З 2019 года Кірк вёў штодзённы падкаст і радыёперадачу *The Charlie Kirk Show*. Праграма спалучала інтэрв’ю з палітыкамі і каментатарамі, каментары па актуальных тэмах і фрагменты дэбатаў Кірка са студэнтамі на кампусах. Падкаст меў шматмільённую аўдыторыю і стаў важнай платформай для прасоўвання пазіцый руху MAGA і палітычнага хрысціянскага нацыяналізму. Праграма Кірка падвяргалася крытыцы з-за распаўсюду дэзынфармацыі.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы
Manowar

**Manowar** — амерыканскі хэві-метал гурт з Оберна, штат Нью-Ёрк. Гурт, заснаваны ў 1980 годзе, вядомы сваімі тэкстамі, на тэмы фэнтэзі (асабліва пра ) і міфалогіі (у прыватнасці, аб скандынаўскай і грэка-рымскай міфалогіі), а таксама шматлікімі песнямі, прысвечанымі метал-музыке і яе асноўнай аўдыторыі. Гурт таксама вядомы сваім гучным і выразным гучаннем. У інтэрв'ю для MTV у лютым 2007 года басіст Джоуі ДэМаё казаў, што «ў нашы дні вельмі не хапае вялікага, эпічнага металу, прасякнутага разгромнымі гітарамі, хорамі і аркестрамі ... таму прыемна быць адным з нямногіх гуртоў, якія сапраўды гэтым займаюцца». У 1984 годзе Manowar быў уключаны ў Кнігу рэкордаў Гінеса за самы гучны выступ, рэкорд, які яны з тых часоў пабілі двойчы. Яны таксама ўтрымліваюць сусветны рэкорд па самым доўгім хэві-металічным канцэрце, выступіўшы пяць гадзін і адну хвіліну ў Балгарыі (на Kavarna Rock Fest) у 2008 годзе. Яны вядомыя сваім лозунгам «смерць фальшываму металу».

## Музычны стыль 
Гучанне Manowar класіфікуецца як паўэр-метал. Паводле слоў Джэймса Крыстафера Монгера з AllMusic: «З'явіўшыся ў 1980 годзе, гурт быў распрацаваны як сырая, вікінгская антытэза класічнага року, і іх музыка пайшла следам, грунтуючыся на імклівых меладычных рыфах і фантастычных тэкстах, якія сканцэнтраваны на тэмах вайны, гонару, смерці і першабытнай сілы рок-н-ролу». Ён таксама адзначыў, што гучанне гурта ўтрымлівае «класічныя штрыхі».

## Спадчына 
Manowar займаюць важнае месца ў гісторыі і эвалюцыі хэві-метал музыкі і паўплывалі на такія паджанры, як паўэр-метал, сімфанічны метал, вікінг-метал, паган-метал, фолк-метал, дум-метал, готык-метал і дэз-метал.

## Удзельнікі гурта 
**Дзеючыя**
* Джоуі ДэМаё – бас, клавішы (1980–цяперашні час), гітары (2018–цяперашні час)
* Эрык Адамс – вакал (1980–цяперашні час)
* Дэйв Чэдрык – ударныя (2022–цяперашні час)
* Майкл Анджэла Баціа – гітары (2022–цяперашні час)

## Дыскаграфія 
; **Дэма-альбомы**

* *Manowar* (1981)

; **Студыйныя альбомы**

* *Battle Hymns* (1982)
* *Into Glory Ride* (1983)
* *Hail to England* (1984)
* *Sign of the Hammer* (1984)
* *Fighting the World* (1987)
* *Kings of Metal* (1988)
* *The Triumph of Steel* (1992)
* *Louder Than Hell* (1996)
* *Warriors of the World* (2002)
* *Gods of War* (2007)
* *The Lord of Steel* (2012)

**Міні-альбомы**

* *Dawn of Battle* (2002)
* *The Sons of Odin* (2006)
* *Thunder in the Sky* (2009)
* *The Lord of Steel Live* (2013)
* *The Final Battle I* (2019)
* *Highlights from the Revenge of Odysseus* (2022)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1980 годзе
Катэгорыя:Паўэр-метал-гурты ЗША
Катэгорыя:Хэві-метал-гурты ЗША
Катэгорыя:Музычныя калектывы з Нью-Ёрка