open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Галоўск (археалагічныя помнікі)

**Галоўск**, **Крывіна** — археалагічныя помнікі каля вёскі Галоўск Сенненскага раёна Віцебскай вобласці. Выяўлены тры паселішчы позняга неаліту, якія датуюцца III — II тысячагоддзямі да н.э.

## Крывіна-I 
Размешчана за 0,8 км на паўночны захад ад вёскі Галоўск, на паўднёва-ўсходнім краі выспы Ворлева. Пры асушэнні балота прарэзана меліярацыйнымі канавамі. Культурны пласт з пяску, раслінных і драўняных рэшткаў перакрываецца торфам. У 1934 годзе выявіў, у 1934 і 1939 гадах даследаваў К. М. Палікарповіч, у 1961—1963 гадах даследавалі П. А. Прыбыткін, у 1966 годзе — М. М. Чарняўскі. 

Даследавана 510 м² плошчы. Вылучаны ніжні і верхні гарызонты. У ніжнім знойдзены нешматлікія фрагменты гладкасценнай керамікі з разрэджанымі арнаментамі, утворанымі насечкамі, грабеньчатымі адбіткамі, рознымі плыткімі кропачкамі, драўняны вугаль, крамянёвыя і касцяныя прылады працы. Датуецца другой паловай III тыс. да нашай эры. У верхнім гарызонце, які датуецца першай паловай II тыс. да нашай эры і адносіцца да позняга неаліту і ранняга бронзавага веку, знойдзены рэшткі драўляных жытлаў; шматлікія фрагменты арнаментаваныя шчыльнымі насечкамі, грабеньчатымі адбіткамі шнура, з пракрэсленымі рысамі керамікі паўночнабеларускай культуры; касцяныя і рагавыя прылады працы — праколкі, наканечнікі стрэл, сякеры, долаты і іншыя; нешматлікія крамянёвыя прылады; упрыгожванні з бурштыну, касцей і зубоў жывёл.

## Крывіна-2 
Знаходзіцца за 1 км на паўночны захад ад вёскі Галоўск, на ўсходнім краі ўрочышча Ворлева. У 1963 годзе выявіў і даследаваў 25 м² плошчы П. А. Прыбыткін, у 1980—1981 гадах даследаваў 55 м2 плошчы Э. М. Зайкоўскі. Культурны пласт 0,25—0,4 м залягаў пад пластом торфу таўшчынёй 0,2—1 м. Знойдзеныя крамянёвыя і касцяныя прылады працы і кераміка нарвенскай і паўночнабеларускай культур (канец III — пачатак II тыс. да нашай эры).

## Крывіна-3 
За 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Галоўск, абапал магістральнага канала (выпрастанае рэчышча ракі Крывінкі), на Крывінскім тарфяніку. Плошча каля 0,3 га. У 1978 годзе выявіў і даследаваў (81 м² плошчы) Э. М. Зайкоўскі. Культурны пласт каля 0,8 м. Знойдзена ляпная арнаментаваная кераміка, крамянёвыя скрабкі, праколкі, трохвугольныя наканечнікі стрэл, каменная свідраваная ромбападобная сякера, прылады працы з рогу і косці (цёслы, шылы, наканечнікі стрэл), упрыгожванні з косці і бурштыну, берасцяныя паплаўкі. Датуецца пачаткам II тыс. да нашай эры, адносіцца да паўночнабеларускай культуры (позні неаліт і ранні бронзавы век).

## Літаратура 
* Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А — К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 496, [1] c. — С. 212. — ISBN 978-985-11-0354-2.
* 
 
Катэгорыя:Паселішчы Сенненскага раёна
Катэгорыя:Галоўск
Лісцевыя лясы

.]]
**Лісцевыя лясы** ва ўмераным поясе — лясы з перавагаю дрэвавых відаў, у якіх па зіму ападае лісце. На Беларусі займаюць 32,8 % укрытай лесам плошчы, з іх шыракалістых 4,5 %, драбналістых 15,3 і лісцевых балотных лясоў 13 %.

Шыракалістыя лясы — дубовыя, грабовыя, ясянёвыя, кляновыя, у якіх пераважаюць дрэвы з шырокай лісцевай пласцінкай. У Еўропе ўтвараюць Еўрапейскую шыракаліста-лясную вобласць, якая ахоплівае паўднёвую частку Беларусі. Вызначаюцца разнастайнасцю дрэвавых відаў, густым падлескам, багатым відавым складам травяністых раслін. Найбольш пашыраны дубовыя лясы (4 %), астатнія займаюць 0,5 % укрытай лесам плошчы. Большасць лісцевых лясоў належыць да карэнных лясоў і ўмоўна-карэнных, з’яўляецца крыніцай драўніны асабліва каштоўных парод — дубу, ясеню, клёну.

У драбналістых лясах пераважаюць дрэвы з невялікай лісцевай пласцінкай. На Беларусі найбольш пашыраны бародаўчатабярозавыя, менш — асінавыя і шэраальховыя лясы. Узнікаюць на месцы хвойных і шыракалістых лясоў на высечках, гарах, на непрыдатных для сельскай гаспадаркі выкарыстання землях і належаць да вытворных лясоў. Маюць глебапаляпшальныя ўласцівасці, пасля высечкі плошчы іх выкарыстоўваюцца для аднаўлення хвойных і шыракалістых лясоў.

Лісцевыя балотныя лясы — чорнаальховыя і пушыстабярозавыя — адносяцца да карэнных лясоў на нізінных і пераходных балотах. Маюць гідралагічнае значэнне, выкарыстоўваюцца пры гідрамеліярацыі балот.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тыпы лесу
Катэгорыя:Зоны расліннасці
S (маршрут метро, Нью-Ёрк)

**Маршруты S** — тры маршруты Нью-Ёркскага метро, пазначаныя літарай **S** і цёмна-шэрым колерам. Усе гэтыя маршруты лічацца чаўночнымі (), яны маюць менш станцый, чым іншыя маршруты, а цягнікі на іх састаўлены з меншага ліку вагонаў. На некаторых іх станцыях цягнік рухаецца ў абодва бакі па адным і тым жа шляху. Акрамя таго, ёсць маршруты, якія толькі ноччу дзейнічаюць як чаўночны.

## Маршруты S 
На 2019 г. дзейнічаюць наступныя чаўночныя маршруты:

## Чаўнакі, пазначаныя інакш 
## Былыя чаўнакі, пазначаныя інакш 
Некаторыя чаўнаковыя маршруты пазначаліся Н або НН. Такія абазначэння насілі:

* чаўнок Court Street Shuttle (з 1936 па 1946 год)
* чаўнок Rockaway Park Shuttle (да 1993 года, калі лейбл маршрута быў зменены на **S**)
* чаўнок Far Rockaway Shuttle (2012—2013 гады, пасля таго як ураган «Сэндзі» адрэзаў частку лініі Рокавей ад астатняй часткі сістэмы)

Катэгорыя:Нью-Ёркскі метрапалітэн
Будалюшаўскі сельсавет

**Будалю́шаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Буда Люшаўская.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Буда-Люшаўскі сельсавет** у складзе Буда-Кашалёўскага раёна Бабруйскай акругі БССР. З 27 кастрычніка 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Буда-Кашалёўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Любавінскага сельсавета. 13 лютага 1958 года ў склад Ліпініцкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (Дубраўка, Люшаў, Негаўка і Салтанаўка). 26 чэрвеня 1969 года скасаваны пасёлак Асінаўка. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Будалюшаўскага сельсавета 9 населеных пунктаў. 1 снежня 2009 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Ліпініцкага сельсавета.

## Склад 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў: вёскі Буда Люшаўская, Любавін, Новы Любавін, Слабада Люшаўская, Хмяльное, Шутнае і пасёлкі Зарэчча, Перагрузачны, Рошча. Таксама ў склад сельсавета ўваходзілі: да 1947 года — пасёлак Сталіна, да 1963 года — пасёлак Калініна (да 1937 года імя Бухарына), да 1969 года — пасёлак Асінаўка.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 671 чалавек, з іх 93,9 % — беларусы, 2,7 % — рускія, 0,9 % — украінцы, 0,9 % — армяне, 0,7 % — лезгіны.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе
Івольскі сельсавет

**Іво́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Івольск.

## Гісторыя 
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Сінічынскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уваравіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Бацунскага сельсавета. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна. 5 верасня 1963 года ў склад Чарнянскага сельсавета Рэчыцкага раёна перададзены 4 населеныя пункты (Пераход, Рэпішча, Стоўпня I і Стоўпня II). 26 чэрвеня 1969 года скасаваны пасёлак Пашкоўскі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Івольскага сельсавета 16 населеных пунктаў. 1 снежня 2009 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Крыўскага сельсавета.

## Склад 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў: вёскі Івольск, Лозкі, Сінічына, пасёлкі Восаў, Дунай, Красная Плошчадзь, Расцяробы, Смаловыя Лозкі і Чырвоны Лужок. У склад Івольскага сельсавета таксама ўваходзілі: да 1936 года — пасёлкі Крывуля і Свашын, да 1938 года — пасёлак Галыда, да 1969 года — пасёлак Пашкоўскі, да 1997 года — пасёлак Букалаў (не існуюць).

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 561 чалавек, з іх 95,9 % — беларусы, 2,3 % — рускія, 0,9 % — украінцы.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Уваравіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе
Thereva nobilitata

**Thereva nobilitata** — від двухкрылых сямейства .

Катэгорыя:Караткавусыя двухкрылыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Глазаўскі сельсавет

**Гла́заўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Глазаўка.

## Гісторыя 
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уваравіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна. 29 чэрвеня 1969 года скасаваны пасёлак Мікольск. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Глазаўскага сельсавета 11 населеных пунктаў. 1 кастрычніка 1976 года скасаваны пасёлак Чыстае. 17 мая 1979 года ў склад Недайскага сельсавета перададзены 5 населеных пунктаў (вёска Старая Буда, пасёлкі Баец, Даліна, Зеляноўка і Лявады), наўзамен у склад сельсавета з Недайскага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (вёскі Іванаўка, Жытанежжа, пасёлкі Дзікава і Клянок). 1 снежня 2009 года Глазаўскі сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Марозавіцкага сельсавета.

## Склад 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 8 населеных пунктаў: вёскі Глазаўка, Жытанежжа, Іванаўка, пасёлкі Васільеўка, Дзікава, Новы Свет, Чарняцін і Чырвоны Сцяг.

У склад Глазаўскага сельсавета ўваходзілі населеныя пункты, якія цяпер не існуюць: да 1969 года — пасёлак Мікольск, да 1976 года — пасёлак Чыстае, да 1997 года — пасёлак Клянок, да 2005 года — пасёлак Макаўе.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 868 чалавек, з іх 96,4 % — беларусы, 2,6 % — рускія, 0,6 % — украінцы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Уваравіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе
Бярвёнаўскі сельсавет

**Бярвёнаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Хоўхла.

## Гісторыя 
Утвораны 30 снежня 1927 года ў складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі БССР шляхам аб’яднання скасаваных Пераходскага і Хаўхлянскага сельсаветаў. Цэнтр — вёска Бярвёнаўка. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уваравіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна. 26 чэрвеня 1969 года скасаваны пасёлкі Вялікі Рог і Хвашчоўка. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Бярвёнаўскага сельсавета 6 населеных пунктаў. 15 жніўня 1974 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Хоўхла. 13 лістапада 1987 года скасаваны пасёлак Выган (зліўся з вёскай Хоўхла). 20 верасня 2002 года Бярвёнаўскі сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Чабатовіцкага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 5 населеных пунктаў: вёскі Бярвёнаўка, Васільполле, Хоўхла, пасёлкі Броськаў і Заброддзе. У склад Бярвёнаўскага сельсавета таксама ўваходзілі: да 1963 года — пасёлак Чыжаўка, да 1968 года — пасёлак Фашчаўка, да 1969 года — пасёлак Вялікі Рог (не існуюць).

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Уваравіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2002 годзе
Забалоцкі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)

**Забало́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Забалоцце.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна Бабруйскай акругі БССР. З 27 кастрычніка 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Буда-Кашалёўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Рагінскага сельсавета.

Утвораны зноў у складзе Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці 18 студзеня 1965 года з часткі Рагінскага сельсавета ў складзе 12 населеных пунктаў: Баркі, Вясёлы Курган, Вясёлы Пахар, Доўгі, Забалоцце, Засценны, Кучынск, Мікольск, Новае Забалоцце, Новая Харошаўка, Усход і Харошаўка. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Забалоцкага сельсавета 11 населеных пунктаў. 1 кастрычніка 1976 года скасавана вёска Новая Харошаўка.

Сельсавет значна пацярпеў ад аварыі на ЧАЭС. 20 верасня 2002 года скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Шырокаўскага сельсавета.

## Склад 
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 4 населеныя пункты: вёскі Забалоцце, Харошаўка, пасёлкі Кучынск і Мікольск. Таксама ў склад Забалоцкага сельсавета ўваходзілі населеныя пункты, якія ўжо не існуюць: да 1939 года — хутары Дразды і Красніца, да 1976 года — пасёлак Новая Харошаўка, да 1996 года — пасёлкі Доўгі, Засценны, Курган, Новае Забалоцце, Пахар і Усход (жыхары пераселены ў сувязі з радыяцыйным забруджваннем).

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2002 годзе
Вірусы мазаікі

]]

**Вірусы мазаікі** — вірусы раслін, якія шкодзяць лісцю і вызываюць яго плямістасць. Гэта паняцце аб’ядноўвае вірусы розных таксонаў.

На сакавік 2019 да гэтых вірусаў адносяць такія віды:

## Спасылкі 
* «Mosaic Virus Diseases of Vine Crops» at osu.edu

Катэгорыя:Вірусныя інфекцыі
Катэгорыя:Вірусы
Катэгорыя:Вірусныя раслінныя патагены і захворванні
Старабудскі сельсавет

**Старабу́дскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Старая Буда.

## Гісторыя 
Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Чабатовіцкага сельсавета.

5 жніўня 1996 года цэнтр Недайскага сельсавета перанесены ў вёску Старая Буда, сельсавет перайменаваны ў Старабудскі. 1 снежня 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Губіцкага сельсавета.

## Склад 
На момант скасавання сельсавета ў яго склад уваходзілі 13 населеных пунктаў: вёскі Елянец, Недайка, Старая Буда, пасёлкі Асавок, Баец, Барок, Васход, Даліна, Лявады,  Падчыстае, Салаўёў, Светлы і Ясмень.

У 2005 годзе скасаваны пасёлкі Красны Свет, Мар’іна Поле, Новы Свет і Ясная Паляна.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 931 чалавек, з іх 95,6 % — беларусы, 2,7 % — рускія, 1,1 % — украінцы.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Буда-Кашалёўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Уваравіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1996 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе
Гайлардыя асцюкаватая

**Гайлардыя асцюкаватая** (*Gaillardia aristata*) — від раслін сямейства , распаўсюджаны ў Канадзе і ЗША.

## Апісанне 
Шматгадовая расліна, 20-80&nbsp;см. Лісце прыкаранёвае і сцябловыя, чарашковыя; ліставыя пласціны ад зваротна-ланцэтападобных да ланцэтападобных, 5-15&nbsp;см × 5-30(40)&nbsp;мм, палі пёрыстыя або зубчастыя або суцэльныя. Прамянёвыя кветачкі ў колькасці (6)12-18+, жоўтыя ці жоўта-чырвоныя, 15-35+&nbsp;мм Дыскавыя кветачкі ў колькасці 60-120+, звычайна барвовыя або з чырвонымі верхавінамі, часам жоўтыя. Сямянкі 2.5-6&nbsp;мм, валасінкі 1.5-2.5&nbsp;мм. 2n = 34, 68.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджана ў Канадзе і ЗША; натуралізаваны ў Беларусі, Малдове, Румыніі, Іспаніі, Азорскіх астравах; таксама культывуецца .

Катэгорыя:Астравыя
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Ceratopteris

**Ceratopteris**&nbsp;— адзіны род воднай папараці.

## Віды 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Водныя расліны
Катэгорыя:Папараці
Пятроўская

**Пятроўская** — жаночы варыянт прозвішча Пятроўскі.

== Вядомыя носьбіты ==
* Лілія Мікалаеўна Пятроўская (нар. 1933) — беларускі архітэктар.
* Марыя Пятроўская (нар. 1996) — беларуская плыўчыха.
* Раіса Нічыпараўна Пятроўская (1913—1990) — Герой Сацыялістычнай Працы.
* Таццяна Антонаўна Пятроўская (1946—2000) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
* Таццяна Паўлаўна Белавусава-Пятроўская (нар. 1950) — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
Раіса Нічыпараўна Пятроўская

**Раіса Нічыпараўна Пятроўская** (, в. Пятроўцы, Полацкі раён, Віцебская вобласць — ) — палявод, Герой Сацыялістычнай Працы (1949).

## Біяграфія 
У 1922 годзе паступіла ў сямігадовую школу, якая знаходзілася ў вёсцы Венцавое Полацкага раёна.

3 1931 года — палявод, звеннявая па вырошчванні льну ў калгасе «Чэкіст». 3 1944 года працавала ў калгасах «Чырвоны трохвугольнік», імя Кірава, у 1953—1964 гадах — звеннявой па вырошчванні льну ў калгасе «Герой працы» Полацкага раёна.

Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена 27 сакавіка 1949 года за атрыманне высокіх ураджаяў льну. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 3—5-га скліканняў у 1951—1959 гадах.

Пахавана на могілках у вёсцы Мышчана Полацкага раёна Віцебскай вобласці (Рэспубліка Беларусь).

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы (1949)
* ордэн Леніна

## Літаратура 
* *Барейша, М.* Славная жизнь / М. Барейша // Знаменосцы трудовой славы / сост.: Г. С. Гужва [и др.]; рец. Б. В. Стрельцов. — Минск : Беларусь, 1984. — С. 251—255.
* Петровская Раиса Никифоровна // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 295.
* Петровская Раиса Никифоровна // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник / сост.: И. Н. Кулан, В. И. Козак, Е. Е. Соколов; под общ. ред. А. Н. Новикова. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — С. 174.
* Петровская Раиса Ничипоровна // Слава и гордость земли Витебской : биографический справочник / сост. М. Н. Пригожий; редкол.: М. П. Кузьмич [и др.]. — Витебск : Витебская областная типография, 2009. — С. 290.
* Пятроўская Раіса Нічыпараўна // Памяць: Полацкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: І. Б. Каросцік, Р. І. Маслоўскі, А. Л. Петрашкевіч; уклад. С. С. Чарняўская; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Вышэйшая школа, 1999. — С. 629.

## Спасылкі 
* Петровская Раиса Ничипоровна  // Сайт Полацкага раённага выканаўчага камітэта

Катэгорыя:Постаці беларускага земляробства
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Раслінаводы СССР
Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Барыс Аляксандравіч Барысаў

**Барыс Аляксандравіч Барысаў** (, м. Мэжырыў, Вінніцкая вобласць, УССР — ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Адэскі інстытут грамадзянскага і камунальнага будаўніцтва ў 1936 годзе. Працаваў галоўным архітэктарам Гомеля, з 1948 па 1963 г. — галоўным архітэктарам праектаў Гомельскага аблпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1937 года.

## Творчасць 
Асноўныя працы: праекты рэканструкцыі будынкаў Гарадскога драматычнага тэатра (1939), Палаца піянераў (1948—1950) у Гомелі, генплан Гомеля на 1980 г. (1958—1963, у аўтарскім калектыве).

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалямі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Гомеля
Валерый Уладзіміравіч Балоцін

**Валерый Уладзіміравіч Балоцін** () — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 сакавіка 1949 года ў Мінску.

У 1972 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў у Мінскграмадзянпраекце, з 1980 года — кіраўнік групы архітэктараў у Белжылпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): 15-павярховы жылы дом з ювелірнай крамай (1981) і аб’яднаны гандлёвы цэнтр па вул. Леніна (1984) у Салігорску, інтэр’еры будынка Дому шлюбаў па вул. Камуністычнай (1984), добраўпарадкаванне жылога квартала ў раёне Прывакзальнай плошчы (1985) у Мінску, комплекс 9-павярховых жылых дамоў з блокамі абслугоўвання па вул. Леніна ў Маладзечне (1986).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Салігорска
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Маладзечна
Уладзімір Уладзіміравіч Борман

**Уладзімір Уладзіміравіч Борман** (, г. Благавешчанск-на-Амуры — ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1936 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. З 1936 па 1945 г. працаваў у праектных арганізацыях Омска, Свярдлоўска. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

З 1945 г. працаваў у Баранавічах, Белдзяржпраекце, Дзяржбудзе БССР, галоўным архітэктарам, кіраўніком майстэрні Мінскпраекта. Член Саюза архітэктараў СССР з 1961 года.

## Творчасць 
Асноўныя праект: клуб «Праца» ў Новасібірску (1936), 45-кватэрныя жылыя дамы ў Кемераве (1937), два 48-кватэрныя дамы з крамамі па праспекце Леніна, дзіцячыя яслі (1937) у Свярдлоўску, праект забудовы цэнтра (1946—1948), планіроўка гарадскога парку (1947—1949), сквера ў цэнтры (1948), радзільня (1951) у Баранавічах, кінатэатр у Стоўбцах (1949), генплан і праект забудовы Цэнтральнай плошчы у Барысаве (1951—1955), 45-кватэрны жылы дом на Цэнтральнай плошчы Бабруйска (1953), 67-кватэрны жылы дом са стаматалагічнай паліклінікай у Мінску (1954).

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалямі, Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1949).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Кемерава
Катэгорыя:Архітэктары Новасібірска
Катэгорыя:Архітэктары Екацярынбурга
Катэгорыя:Архітэктары Баранавічаў
Катэгорыя:Архітэктары Стоўбцаў
Катэгорыя:Архітэктары Барысава
Катэгорыя:Архітэктары Бабруйска
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Кутулік

**Кутулік** (, ад  — *нізкі, невысокі перавал*) — пасёлак у Іркуцкай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Аларскага раёна. Адзін з найстарэйшых населеных пунктаў Прыангар’я. Узнік у першай трэці XVIII стагоддзя як паштовая станцыя на Маскоўскім гасцінцы.
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
У пасёлку размешчаны прадпрыемствы РЭС і ЗАТ «Аграпрамэнерга», якое ажыццяўляюць перадачу і размеркаванне электраэнергіі па Аларскаму раёну, а таксама дзейсныя на тэрыторыі раёна ДУДЭП і філіял ААТ «ДБК 156». У пасёлку працуе малакапрыёмнае прадпрыемства на базе былога маслазавода.

Катэгорыя:Населеныя пункты Аларскага раёна
Жлобіна

**Жлобіна** () — вёска ў Аларскім раёне Усць-Ардынскай Бурацкай акругі Іркуцкай вобласці Расіі.

## Паходжанне назвы 
Даследчык побыту беларускіх перасяленцаў Алег Рудакоў мяркуе, што вёску маглі заснаваць перасяленцы з беларускага горада Жлобін.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Аларскага раёна
Валерый Васілевіч Баразненка

**Валерый Васілевіч Баразне́нка** (нар. , с. , Ермакоўскі раён, Краснаярскі край, РСФСР) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1967 годзе. Працаваў у Новасібірску, з 1970 года — у Гомельграмадзянпраекце, з 1976 года — галоўны архітэктар у Гомельскім філіяле Белкалгаспраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Гомелі.

## Творчасць 
Асноўныя працы: пасёлкі «Крынічны» Мазырскага (1970—1974), Варатын саўгаса «Радзіма» Калінкавіцкага (1979—1983) раёнаў, грамадскі цэнтр пасёлка «Ровенская Слабада» Рэчыцкага раёна (1976—1980), адміністрацыйны будынак калгаса «Сцяг камунізму» Чачэрскага раёна (1979—1980), 12-павярховы будынак Белкалгаспраекта ў Гомелі (1981—1982), серыі жылых дамоў для індывідуальнага будаўніцтва (1981—1982), маналітных жылых дамоў сядзібнага тыпу (1985), храм у імя святых першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла ў Светлагорску

## Узнагароды 
Узнагароджаны бронзавым медалём ВДНГ СССР (1974) за планіроўку і добраўпарадкаванне пасёлка «Крынічны» Мазырскага раёна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Гомеля
Катэгорыя:Архітэктары Светлагорска
Банска

**Банска** () — горад у паўднёва-заходняй Балгарыі, у Благоеўградскай вобласці, адміністрацыйны цэнтр абшчыны Банска

Насельніцтва — 9497 жыхароў (на 15 чэрвеня 2020 года).

Размешчаны на вышыні 936 м над узроўнем мора ля падножжа Пірынскіх гор. Чыгуначная станцыя.

Катэгорыя:Гарады Благоеўградскай вобласці
Іван Іосіфавіч Купчынаў

**Іван Іосіфавіч Купчы́наў** (,  — ) — вучоны ў галіне геадэзіі і педагог, доктар тэхнічных навук (1962), прафесар (1963), Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1968).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Горкі. У 1931 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію. Працаваў ва ўстановах Народнага камісарыята земляробства БССР, выкладаў у сельскагаспадарчых навучальных установах. З 1945 года працаваў у тапаграфічных і пошукавых экспедыцыях. З 1954 года — у Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту, з 1962 года на пасадзе загадчыка кафедрай інжынернай геадэзіі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 70 навуковых прац і падручнікаў інжынернай геадэзіі, ураўноўванню геадэзічных сетак, праграмаванню ўраўняльных вылічэнняў на ЭВМ. Займаўся даследаваннямі тэрыторыі БССР і пытаннямі абгрунтавання перспектыўнага развіцця народнай гаспадаркі.

Сярод апублікаванага:
* Уравновешивание сетей триангуляции и полигонометрии. — М., 1962. (у сааўтарстве);
* Геодезия при крупном промышленном строительстве. 2 изд. — М., 1965. (разам з С. М. Лебедзевым);
* Инженерная геодезия. — М., 1968. (у сааўтарстве).

## Узнагароды 
* 2 Ордэны Айчыннай вайны I ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі
* Знак «Ганароваму чыгуначніку»
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР.

## Літаратура 
*  — С. 109.

## Спасылкі 
* Купчинов Иван Иосифович // Знаменитые люди Гомельщины 
* Беларусь у інфармацыйнай прасторы  // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Геадэзісты СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі БелДУТ
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі БССР
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Дэканы факультэта кіравання працэсамі перавозак БелДУТ
Галіна Сцяпанаўна Васільева

**Галіна Сцяпанаўна Васільева** (нар. , Полацк, Віцебская вобласць) — беларуская мастачка-жывапісец, канцэптуалістка, працуе ў галіне станковага жывапісу і мастацкага праектавання.

## Біяграфія 
Нарадзілася  года ў горадзе Полацку Віцебскай вобласці. Скончыла мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута у 1982 годзе. У мастацкіх выставах удзельнічае з 1983 года.

З 1992 года працуе старэйшай выкладчыцай кафедры дызайну ў Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце.

## Літаратура 
* 
* Васільева Галіна Сцяпанаўна // Памяць: Полацк : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. С. С. Чарняўская; навук. рэд.: Г. В. Штыхаў, С. В. Тарасаў; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2002. — С. 785.
* Васільева Галіна Сцяпанаўна // Сучасныя мастакі Віцебшчыны : біябібліяграфічны слоўнік / ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна», аддзел літаратуры па мастацтве; склад. В. І. Аліева. — Віцебск, 1994. — С. 15-16.
* Галіна Васільева // Саюз творцаў [Выяўленчы матэрыял] = A Union of creators : фотаальбом / уклад. і аўт. тэксту М. Цыбульскі; аўт. уступ. У. Андрэйчанка; фота: В. Балоціна, М. Цыбульскага. — Мінск : Беларусь, 2005. — С. 29.

## Спасылкі 
* Васільева Галіна Сцяпанаўна // Інфармацыйны рэсурс Віцебскай абласной бібліятэкі «Мастакі Віцебшчыны»
* Васильева Галина Степановна // Кафедра дызайна і моды ВДТУ
 

 
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-канцэптуалісты Беларусі
Анатоль Сяргеевіч Ізаітка

**Анатоль Сяргеевіч Ізаітка** (нар. , Полацк, Віцебская вобласць — ) — беларускі мастак. Член Беларускага Саюза мастакоў (1995).

## Біяграфія 
У 1984 годзе скончыў Віцебскі тэхналагічны інстытут лёгкай прамысловасці. У 1984—1989 гадах — настаўнік Віцебскага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта. З 1989 года — мастак камбіната «Мастацтва».

## Творчасць 
Працаваў у станковым жывапісе і графіцы. Характар вобразаў вызначае аўтарская міфалогія, у творах пераважаюць складаныя кампазіцыйныя пабудовы, каляровыя і тонавыя кантрасты.

Сярод асноўных твораў: «Мой родны кут» (1989), «Стары Віцебск» (1998), «Разбітыя люстэркі» (1999), «Памяці С. Кухто» (1999), «Мастак і натхненне» (2000), «Усходняя зорка» (2000), «Дабравешчанне» (2001), «Першы снег» (2001), «Крэст на крэст» (2002), «Чаромха ў горадзе» (2006), «Фея» (2007), «Грамніцы» (2008), «Купальская вада» (2008), «Антонаўка» (2008), а таксама такія палотны, як «Сонечнае зацьменне», «Успенне», «Блакітная Полаччына», «Перад навальніцай» і інш.

аботы мастака знаходзяцца ў дзяржаўных і прыватных калекцыях Беларусі і замежжа.

## Літаратура 
* Дашкевич, В. С белого листа / В. Дашкевич // Витебский проспект. — 2010. — 30 дек. — С. 23.
* Ізаітка Анатоль Сяргеевіч // Беларускі саюз мастакоў: 1938—1998 : энцыклапедычны даведнік / аўт.-склад.: Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мінск : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 222.
* Ізаітка Анатоль // Саюз творцаў [Выяўленчы матэрыял] = A Union of creators : фотаальбом / уклад. і аўт. тэксту М. Цыбульскі; аўт. уступ. У. Андрэйчанка; фота: В. Балоціна, М. Цыбульскага. — Мінск : Беларусь, 2005. — С. 53.
* Цыбульский, М. Л. Изотко Анатолий Сергеевич / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 463.

 
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Сяргей Аляксандравіч Цімохаў

**Сяргей Аляксандравіч Цімохаў** (нар. , Кротаў, Калінкавіцкага раёна, Гомельская вобласць — ) — беларускі мастак. Член Беларускага Саюза мастакоў (1990).

## Біяграфія 
У 1979 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, у 1984 годзе — Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. З 1986 года — на віцебскім камбінаце «Мастацтва», з 1989 года — галоўны мастак горада Полацка. У 1991—2000 гадах з’яўляўся дырэктарам, мастаком галерэі «Рыса» ў Полацку. З 2007 года — намеснік старшыні па выставачнай дзейнасці ў Беларускім Саюзе мастакоў.

## Творчасць 
Асноўныя напрамкі працы — станковы і манументальны жывапіс, а таксама графіка. Сярод работ можна вылучыць жывапісныя: «Несці крэст» (1989), «Канцэрт старажытнай музыкі» (1989), «Рытуальнае шэсце-7» (1999 г.), «Цень Вялеса» (2000); дыптыхі: «Таінства купальскай ночы» (2002), «На Дзяды» (2004), «Грацыя-1» (2007); графічныя аркушы: «Назірая зацьменне Сонца-2» (1999) і інш.

Творы мастака знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва (г. Мінск), фондзе Беларускага Саюза мастакоў (г. Мінск), фондзе Міністэрства культуры Расіі (г. Масква), Музеі М. Шагала (г. Віцебск), Мастацкай галерэі Г. Х. Вашчанкі (г. Гомель), Полацкім мастацкім музеі, галерэі «Galeria sztuki Katarzyny Napiórkowskiej» (г. Варшава), галерэі «Walentowski Galerien» (г. Дрэздэн), галерэі «Аxel Babke» (г. Дрэздэн), галерэі «Аlla Bulyanskaya» (г. Масква, г. Лондан), а таксама ў прыватных калекцыях на радзіме і за мяжой.

## Літаратура 
* Гальпяровіч, Н. Светлае рэха сапраўднасці / Н. Гальпяровіч // Літаратура і мастацтва. — 2012. — 12 кастр. — С. 23.
* Цімохаў Сяргей Аляксандравіч // Памяць: Полацк : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. С. С. Чарняўская; навук. рэд.: Г. В. Штыхаў, С. В. Тарасаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2002. — С. 812—813.
* Цімохаў Сяргей // Сучасныя мастакі Віцебшчыны : біябібліяграфічны слоўнік / ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна», аддзел літаратуры па мастацтве; склад. В. І. Аліева. — Віцебск, 1994. — С. 380—385.
* Цімохаў Сяргей Аляксандравіч // Беларускі саюз мастакоў: 1938—1998 : энцыклапедычны даведнік / аўт.-склад.: Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мінск : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 575.
* Цыбульский, М. Л. Тимохов Сергей Александрович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 509.

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Абрам Давыдавіч Абкін

**Абрам Давыдавіч Абкін** (нар. , Полацк — ) — фізікахімік. Доктар хімічных навук (1952), прафесар (1959). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1974).

## Біяграфія 
У 1928 годзе скончыў Казанскі ўніверсітэт. З 1928 года — у Маскоўскім фізіка-хімічным інстытуце імя Л. Я. Карпава.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы пісаў на тэму даследавання працэсаў полімерызацыі арганічных злучэнняў. Адкрыў існаванне так званых «жывучых» палімераў, малекулы якіх пасля завяршэння полімерызацыі захоўваюць актыўныя цэнтры (1935). Распрацаваў колькасную тэорыю працэсаў суполімерызацыі (1951). Адкрыў і даследаваў механізм іоннай радыяцыйнай полімерызацыі (1959—1965), стварыў арыгінальны метад атрымання поліакрыламіду (1966—1970). Адкрыў існаванне нізкатэмпературнай мяжы скорасці хімічных рэакцый пры набліжэнні да абсалютнага нуля і фотасенсібілізаваную полімерызацыю (1980). У 1980 годзе А. Д. Абкіну прысвоена Ленінская прэмія.

## Узнагароды 
* Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1974)
* Ленінская прэмія (1980)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Абкін Абрам Давыдавіч // ДУ «Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна»

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Хімікі СССР
Луіза Ульрыка Пруская

**Луіза Ульрыка Пруская,** таксама **Ловіса Ульрыка Пруская** (, ; 24 ліпеня 1720 — 16 ліпеня 1782) — пруская прынцэса, дачка караля Фрыдрыха Вільгельма I, малодшая сястра Фрыдрыха Вялікага. З 1751 года — каралева Швецыі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і караля Прусіі Фрыдрыха Вільгельма I і яго жонкі Сафіі Даратэі Гановерскай. Яна была пятай з шасці дачок прускага манарха. У адрозненне ад іншых дзяцей караля-салдата бойкая прынцэса праяўляла жывую цікавасць да ваеннай справы і заслужыла гэтым любоў свайго бацькі.

29 жніўня 1744 года 24-гадовая Луіза Ульрыка па патрабаванні свайго брата Фрыдрыха II Прускага выйшла замуж за шведскага кронпрынца Адольфа Фрэдрыка з Гольштэйн-Готарпскай дынастыі, пасля абранага каралём Швецыі ў 1751 годзе. У 1747 годзе Фрыдрых II заключыў саюз са Швецыяй, паводле якога Прусія абавязалася аказаць Швецыі дапамогу ў выпадку пагрозы з боку Расіі. Ажыўленая перапіска брата і сястры, у якой кароль Прусіі дзеліцца сваім ваенным вопытам, сведчыць аб іх блізкіх адносінах.

У 1751 годзе муж Луізы Ульрыкі ўзышоў на трон Швецыі, і вакол манархавай пары сфарміравалася прыдворная партыя, у якую спачатку ўваходзілі іх блізкія сябры з вышэйшай арыстакратыі, а таксама прадстаўнікі літаратуры і мастацтва, якіх прыцягнула захопленая мастацтвам каралева. Пазней у прыдворную партыю ўступалі афіцэры і чыноўнікі, якія пакідалі старыя партыі ў надзеі на асабістыя выгоды. Прыдворная партыя адрознівалася ад партыі капелюшоў і партыі каўпакоў: яна не была звязаная ні з адным з саслоўяў і не вылучала ніякай палітычнай ці эканамічнай праграмы. Яе ідэя складалася ў прынцыповым процідзеянні парламенцкай Канстытуцыі і ўмацаванні каралеўскай улады.

На рыксдагу 1751—1752 гадоў прыдворная партыя дамаглася некаторых прывілеяў для манархавай пары без якіх-небудзь кардынальных змен у сістэме ўлады. Канфлікт паміж прыдворнай партыяй і партыяй капелюшоў працягваў абвастрацца. Кульмінацыя наступіла ў 1756 годзе, калі быў папярэджаны дзяржаўны пераварот, арганізаваны бліжэйшымі сябрамі каралевы Луізы Ульрыкі. Змоўшчыкі былі своечасова выкрытыя, некалькі членаў прыдворнай партыі былі прысуджаныя да смяротнага пакарання або вымушана адправіліся ў эміграцыю. Парламент вынес каралеве строгае папярэджанне.

Па патрабаванні брата Фрыдрыха II Луіза Ульрыка вярнулася на радзіму ў Прусію праз 28 гадоў пражывання ў Швецыі пасля смерці мужа. Луізу Ульрыку, характар якой з узростам толькі псаваўся, тым не менш сустрэлі з вялікім цяплом. Адносіны з сынам Густавам III заставаліся нацягнутымі.

## Нашчадкі 
* Густаў III (1746—1792), кароль Швецыі
* Карл XIII (1748—1818), кароль Швецыі
* Фрэдрык Адольф (1750—1803), герцаг Эсцер’етландскі
* Сафія Альберціна (1753—1829), Шведская прынцэса

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прынцэсы Прусіі
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Швецыі
Ганна Мікалаеўна Сендзер

**Ганна Мікалаеўна Се́ндзер** (нар. , , Брэсцкая вобласць) — беларускі педагог. Доктар педагагічных навук, прафесар (2004). Рэктар Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А.C. Пушкіна (2014—2023).

## Біяграфія 
У 1976 годзе скончыла сярэднюю школу № 10 у Пінску. У 1976—1977 гадах працавала лабарантам цэнтральнай лабараторыі Пінскага прадзільна-вытворчага аб’яднання.

У 1983 годзе з адзнакай скончыла фізіка-матэматычны факультэт Брэсцкага педінстытута імя А. С. Пушкіна па спецыяльнасці «Фізіка і матэматыка». У 1983—1984 гадах — настаўнік фізікі ў СШ № 4 у Баранавічах. У 1984—1989 гадах — выкладчык фізікі Пінскага педагагічнага вучылішча імя А. С. Пушкіна.

У 1985—1989 гадах вучылася ў аспірантуры без адрыву ад вытворчасці, у 1990 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю. У 1995—1998 гадах — дактарант кафедры педагогікі БДУ, у 1999 годзе абараніла доктарскую дысертацыю.

У 2003 годзе прызначана прарэктарам па вучэбнай рабоце Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна. У 2004 годзе прысвоена званне прафесара.

У 2007 годзе прызначана першым прарэктарам, а з 3 мая 2014 года па ліпень 2023 года займала пасаду рэктара БрДУ.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: педагогіка вышэйшай школы; методыка прафесійнай адукацыі; гісторыя і метадалогія матэматыкі.

Надрукаваны манаграфіі «Фарміраванне прафесійнай накіраванасці студэнтаў педагагічнай ВНУ пры вывучэнні прыродазнаўча-матэматычных дысцыплін» — Мінск, 1998 г., «Гісторыя і метадалогія пачатковага курса матэматыкі» — Брэст, 2003 г., «Гуманітарна-арыентаваная матэматычная адукацыя ў пачатковай школе» (у суаўтарстве), 2005 г., вучэбна-метадычны дапаможнік «Гістарычны матэрыял на ўроках матэматыкі ў пачатковай школе» — Мінск, «Пачатковая школа», 2010 г., курс лекцый «Метадалогія фарміравання паняцця аб ліку ў пачатковым курсе матэматыкі» — Брэст, 2003 г., звыш за 150 артыкулаў у навукова-метадычных часопісах.

Пад кіраўніцтвам Г. М. Сендзер абаронены 3 кандыдацкія дысертацыі, праводзяцца дысертацыйныя даследаванні яшчэ двума аспірантамі і саіскальнікамі.

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў
* Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь
* Ганаровая грамата Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь
* нагрудны знак Міністэрства адукацыі «Выдатнік адукацыі»
* юбілейны медаль «110 гадоў прафсаюзнаму руху Беларусі»
* медаль Францыска Скарыны.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ганна Мікалаеўна Сендзер  // Сайт Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта
* 

Катэгорыя:Рэктары Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна
Катэгорыя:Выпускнікі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі СССР
Новабірусінскі

**Новабірусінскі** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Тайшэцкім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Чыгуначная станцыя (Новобірусінская) на чыгуначнай галінцы Решоты — Карабула, пасажырскія зносіны да Краснаярска і Карабулы. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1968 года.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Іркуцкай вобласці
Мамакан (Іркуцкая вобласць)

**Мамакан** () — рабочы пасёлак у Бадайбінскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі, знаходзіцца каля ўпадзення ракі Мамакан у Віцім.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Іркуцкай вобласці
Шпоракветнік

**Шпоракве́тнік** (*Plectranthus*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя і аднагадовыя вечназялёныя травяністы расліны, кусты і паўкусты вышынёй да 1,5 м. Сцяблы чатырохгранныя. Лісце простае, суцэльнае, без прылісткаў, голае або апушанае, супраціўнае, на чаранках. Кветкі з пяццю пялёсткамі, у шматкветных суквеццях. Плод распадаецца на 4 арэшкі.

## Распаўсюджанне і экалогія 
Расліны роду распаўсюджаны пераважна ў трапічных і субтрапічных абласцях Азіі, Аўстраліі і Афрыкі.

## Гаспадарчае значэнне 
Выкарыстоўваюцца ў якасці дэкаратыўных, лекавых, вострапрыпраўных, агароднінных раслін.

## Віды 
Род налічвае каля 250 відаў, паводле сайта The Plant List — 325 відаў.

Некаторыя віды

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
*  — С. 387.

## Спасылкі 
* 
* Plectranthus // The Plant List
* Genus: *Plectranthus* L’Hér. // Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)
* [Род плектрантус (шпороцветник) — Plectranthus L’Herit. // Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия](https://megabook.ru/article/Род%20плектрантус%20(шпороцветник)%20–%20Plectranthus%20L’Herit.)

Катэгорыя:Базілікавыя
Людміла Мікалаеўна Жалнерчык

**Людміла Мікалаеўна Жалнерчык** (нар. , в. Леснікі, Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць, БССР) — беларускі правазнаўца, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 склікання.

## Біяграфія 
Cкончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Правазнаўства».

Праходзіла службу на пасадах следчага, старшага следчага следчага аддзела Асіповіцкага гарадскога і раённага выканкамаў Магілёўскай вобласці; старшага следчага па асабліва важных справах следчага ўпраўлення УУС Брэсцкага аблвыканкама. Узначальвала ўпраўленне занальна-лінейнага кантролю папярэдняга расследавання, штаб УУС Брэсцкага аблвыканкама. Закончыла службу на пасадзе намесніка наальніка ўпраўлення Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь па Брэсцкай вобласці.

Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 склікання ад Баранавіцкай сельскай акругі № 7, член Пастаяннай камісіі па заканадаўстве.

Замужам, мае сына і дачку.

## Узнагароды 
* Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.
* медаль «За бездакорную службу» I, II і III ступені.
* нагрудны знак Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь «За заслугі».
* ганаровыя граматы Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь, Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь, Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта, Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў.
* Ганаровае званне «Чалавек года — 2007» у праваахоўнай сферы.

Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання
Акцябрскі (Чунскі раён)

**Акцябрскі** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Чунскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1955 года. Пасёлак размешчаны на рацэ Чуне (Удзе), за 12 км ад раённага цэнтра — пасёлка Чунскага. Чыгуначная станцыя Хваёвыя Крыніцы.
## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Віталь Уладзіміравіч Катавіцкі (нар. 1956) — беларускі акцёр і рэжысёр драматычнага тэатра і кіно, педагог.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Іркуцкай вобласці
Ганна Дзмітрыеўна Сілівончык

**Ганна Дзмітрыеўна Сілівончык** (нар. , Гомель) — беларуская мастачка, ілюстратар, дэкаратар і паэтэса.

## Біяграфія 
Разам са звычайнай школай вучылася ў гімназіі-каледжы мастацтваў імя І. В. Ахрэмчыка. Скончыла Рэспубліканскі ліцэй мастацтваў (1999), затым аддзяленне станковага жывапісу Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (2007). Жыве і працуе ў Мінску.

З 2008 года член Беларускага саюза мастакоў.

## Творчасць 
На думку мастацтвазнаўкі Д. Бунеевай, творчасць Ганны Сілівончык даволі далёка адыходзіць ад традыцый акадэмізму, у работах ёсць водгукі народнага мастацтва і прымітывізму, а таксама сюррэалізму, фавізму і іншых авангардных кірункаў 1-й паловы ХХ ст. Творы маюць выразны гульнявы пачатак, часта адзін аб’ект выступае ў некалькіх ролях — самога сябе і іншага, схаванага ад першага погляду. Напрыклад, кавун можа быць і мужчынскай галавой, самавар — лялечным домікам і пад. Элемент гульні назіраны і ў выбары матэрыялаў, мастачка любіць эксперыментаваць з фактурай палатна, выкарыстоўваць калажныя элементы, значная разнастайнасць арнаментаў адсылае да традыцый пэчварка. Нягледзячы на бясспрэчны талент, крэатыўнасць, выразную аўтарскую манеру і знешнюю разнастайнасць тэматычнага кола твораў (дзеці і дарослыя, анёлы, фантастычныя і міфалагічныя істоты, мясцовая і экзатычная фаўна і флора, з якіх складаюцца самыя розныя сюжэты — ад нявінна-дзіцячых да эратычных), надзвычайная творчая актыўнасць Г. Сілівончык разам са значным камерцыйным поспехам у апошнія гады сталі прычынай з’яўлення штампаў і самапаўтораў, а таксама значнага ўзрастання ілюстрацыйных рысаў. Творы мастачкі ўсё болей набліжаюцца да стылізаваных пад дзіцячы малюнак паштовак, выкананых алеем на палатне.

Работы Г. Сілівончык ёсць ў фондах Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь, Музея сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск), Гомельскага палацава-паркавага ансамбля (Гомель), Музея сучаснага рускага мастацтва (Джэрсі-Сіці, ЗША), Елабужскага дзяржаўнага музея-запаведніка (Елабуга, Расія), а таксама прыватных калекцыях Беларусі, Расіі, Францыі, ЗША, Японіі, Ізраіля, Італіі, Германіі, Польшчы. Узнагароджана медалём «Талент і пакліканне» фонду «Міратворац» (2009).

## Літаратура 
* *Бунеева Д. Ю.* Салонны жывапіс сучаснай Беларусі // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Вып. 22 / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2017. — 492 с. — ISSN 2221-9919 — С. 22-29.

## Спасылкі 
* https://reform.news/293862-nechto-pornograficheskoe-v-vide-chemodana-kak-iz-za-donosa-pod-razdachu-popal-sojuz-dizajnerov

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Аса (Іркуцкая вобласць)

**Аса** () — сяло ва Усць-Ардынскай Бурацкай акрузе, адміністрацыйны цэнтр Асінскага раёна Іркуцкай вобласці і сельскага паселішча «Аса».
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Асінскага раёна (Іркуцкая вобласць)