open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гаё

**Гаё** (саманазва: *Urang Gayo*) — аўстранезійскі народ, карэнныя жыхары горных раёнаў паўночнага захаду Суматры ў Інданезіі. Агульная колькасць (2023 г.) — 345 000 чалавек. 

## Гісторыя 
Гаё жывуць пераважна ў правінцыі Ачэх. Іх радзіма ўяўляе 4 горных плато вышынёй ад 500 м да 1500 м. Ачэхцы лічаць іх нашчадкамі насельнікаў сярэднявечнай дзяржавы Лінгэ. Па мове яны блізкія да батакаў. Гаё былі амаль не вядомы ў вонкавым свеце да пачатку заваявання Ачэха галандцамі ў 1873 г. У той час гаё былі падданымі Ачэхскага султана, хаця адрознівалі сябе ад ачэхцаў. Супраціўленне галандцам працягвалася да 1904 г. З 1945 г. землі гаё ў складзе Інданезіі. 

## Культура 
Даўні занятак гаё — сельская гаспадарка. Землі, населеныя імі, — раён, дзе квітнее камерцыйная вытворчасць кавы і цытрусавых. У мінулым больш важную ролю адыгрывала вырошчванне рысу і гародніны. Палеткі апрацоўвалі драўляным плугам, запрэжаным буйваламі. Традыцыйныя рамёствы: шыццё вопраткі, вытворчасць снасцей. З другой паловы XX ст. недахоп зямлі вымусіў гаё пераязджаць у гарады або сезонна наймацца на прамысловыя прадпрыемствы.

У старажытнасці гаё будавалі свае вёскі на пагорках каля рэк або азёр. Яны ўяўлялі сабою некалькі доўгіх хацін, што ўмяшчалі буйныя пашыраныя сем'і або некалькі малых нуклеарных сем'яў. Аднак ужо пасля I Сусветнай вайны сітуацыя моцна змянілася. Замест доўгіх супольных хацін з'явіліся індывідуальныя сямейныя. Асобныя сем'і аб'ядноўваюцца ў буйныя роды *марга*, але ўплыў родавых арганізацый у нашы дні не істотны. 

На чале сям'і заўсёды стаіць мужчына, хаця жанчыны маюць адносную незалежнасць, часцяком рэчаісна кіруюць гаспадаркай, трымаюць крамы і майстэрні. Шлюбу звычайна папярэднічаюць сустрэчы паміж жаніхом і нявестай, а потым выкуп апошняй. Жаніх можа пазбегнуць выкупу, калі абавязваецца ў далейшым падтрымліваць бацькоў будучай жонкі. Палігінія не забаронена, але сустракаецца рэдка. 

Фальклор адметны танцавальным мастацтвам, а таксама аратарскімі спаборніцтвамі. 

## Рэлігія 
У гаё захаваліся некаторыя анімістычныя звычаі, але большасць вернікаў — мусульмане. 

## Спасылкі 
* Gayo — Encyclopedia.com
* Gayo: World Cultural Encyclopedia
* Gayo (Basa Gayo)
* A grammar of Gayo

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Інданезіі
Катэгорыя:Суматра
Катэгорыя:Аўстранезійцы
Мацьяш Сюрэш

**Мацьяш Сюрэш** (; нар. 11 верасня 1933, Пюшпёкладань) — венгерскі палітык; 23 кастрычніка 1989 года абвясціў Венгрыю рэспублікай (замест народнай рэспублікі), в. а. першага прэзідэнта Венгерскай рэспублікі з 23 кастрычніка 1989 года да 2 мая 1990 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітыкі Венгрыі
Іосіф Ельскі (мазырскі стольнік)

**Іосіф (Езаф, Юзаф) Ельскі** (? — ?) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Ельскіх герба «Пелеш». Старэйшы сын Гаўрылы (Габрыэля) Ельскага.

## Сям'я 
Меў сына Сцяпана (Стэфана).

Іосіф
Гарачыня ў Азіі (2023)

Пачынаючы з красавіка 2023 года, рэкордная гарачыня закранула многія краіны Азіі, у тым ліку Індыю, Бангладэш, Кітай, Тайланд і В’етнам. Устаноўлена некалькі рэгіянальных тэмпературных рэкордаў. Гарачыня стала прычынай шматлікіх смерцяў з-за цеплавога ўдару, а таксама выклікала адключэнне электрычнасці ў многіх краінах.

## Агляд 
Часткі Тайланда і В’етнама пацярпелі ад густога смогу. Як адзначалі эксперты, спалучэнне экстрэмальнай гарачыні і забруджвання паветра можа прывесці да павелічэння рэспіраторных, сардэчна-сасудзістых і нырачных захворванняў, і гэтыя наступствы будуць пагаршацца з-за змены клімату.

Майскае даследаванне, праведзенае World Weather Attribution, паказала, што змена клімату ў Індыі і Бангладэш павялічыла верагоднасць хвалі гарачыні як мінімум у 30 разоў, і што змяненне клімату павысіла тэмпературу як мінімум на 2°C (3,6°F).

Арчана Шрэста, намеснік генеральнага дырэктара аддзела метэаралагічных прагнозаў Непала, і Аніл Пакхарэл, генеральны дырэктар Нацыянальнага ўпраўлення па зніжэнні рызыкі стыхійных бедстваў Непала (NDRRMA), таксама звязалі гэта з кліматычнымі зменамі.

## Статыстыка 
## Заўвагі 
Катэгорыя:2023 год у Азіі
Катэгорыя:Анамальная гарачыня 2023 года
ЖФК Русенгард Мальмё

**«Русенгард»** () — жаночы футбольны клуб з горада Мальмё. Утвораны ў 1970 годзе. У цяперашні час гуляе ў першай па рангу лізе Швецыі — Дамалсвенскане.

## Дасягненні 
### Дамалсвенскан 
*  Чэмпіён (14): 1986, 1990, 1991, 1993, 1994, 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2019, 2021, 2022, 2024
*  Срэбраны прызёр (10): 1989, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2005, 2012
*  Бронзавы прызёр (9): 1988, 1992, 1995, 1999, 2003, 2004, 2007, 2008, 2009

### Кубак Швецыі 
*  Уладальнік (6): 1990, 1997, 2016, 2017, 2018, 2022
*  Фіналіст (2): 2003, 2015

### Суперкубак Швецыі 
*  Уладальнік (4): 2011, 2012, 2015, 2016

## Легіянеры 
*  Халімату Айіндэ (з 2022)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба
Батакі (Палаван)

**Бата́кі** — малы народ на востраве Палаван (Філіпіны). Агульная колькасць (2023 г.) — 3 900 чалавек.

Хаця мова *бінатак*, на якой размаўляюць батакі, належыць да аўстранезійскай сям'і моў, яны значна адрозніваюцца ад іншых карэнных жыхароў Палавана сваім абліччам. З-за нізкага росту, кудлатых валасоў і цёмнай скуры іх звычайна адносяць да негрыта, якія лічацца прамымі нашчадкамі першых насельнікаў Паўднёва-Усходняй Азіі. Генетычныя даследаванні паказалі блізкасць батакаў да іншых негрыта Філіпінаў, але разам з гэтым — актыўнае змешванне з суседнімі народамі, што адбываецца на працягу стагоддзяў.

Першасна батакі насялялі землі ў вусцях рэк каля сучаснага горада Пуэрта-Прынсеса. Яны вялі вандроўны лад жыцця, займаліся збіральніцтвам, паляваннем і рыбалоўствам. Частку прадуктаў збіральніцтва абменьвалі на металічныя прылады гандлярам з Сулу. Каланізацыя ўзбярэжжа выклікала зыход батакаў углыб вострава. У XX ст. яны пасяліліся ў сталых вёсках, сталі займацца земляробствам. Тым не меней, батакі захавалі пэўную ізаляванасць і многія рысы папярэдняй вандроўнай культуры. Жывуць у каркасных хацінах, што нагадваюць навес над вогнішчам. Аснову харчавання складаюць клубневыя культуры. Застаюцца важнымі збор ляснога мёду і смалы, якія абменьваюць на рыс і прадметы побыту. 

Шлюбны ўзрост юнакоў вызначаецца палавым сталеннем. У мінулым былі забаронены шлюбы са сваякамі, у тым ліку стрыечнымі. Практыкавалася палігінія, калі лепшыя здабытчыкі жаніліся на некалькіх жанчынах. У нашы дні з-за скарачэння насельніцтва шлюбы са стрыечнымі сваякамі ўжо не з'яўляюцца рэдкасцю. З-за ўплыву каталіцызма адбылася адмова ад шматжонства. 

Традыцыйная рэлігія батакаў заснавана на веры ў шматлікіх багоў і духаў прыроды, шкодную і лекавую магію. Лічыцца, што пасля смерці душа трапляе ў Басад, свет багоў, дзе пасля суду памяшчаецца на нябёсы або скідваецца ўніз. Лекаваннем і арганізацыяй рытуалаў займаецца шаман *байлан*. Частка вернікаў спавядае хрысціянства. 

## Спасылкі 
* Batak — Survival International
* The Tanabag Batak ICCA on Palawan Island
* About the Batak tribes in Palawan
* The Vanishing Batak Tribe
* The Batak
* Genetic diversity and evidence for population admixture in Batak Negritos from Palawan

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Філіпінаў
Катэгорыя:Негрытосы
Катэгорыя:Аўстранезійцы
Аляксандр Іванавіч Буры

**Алякса́ндр Іва́навіч Бу́ры** (нар. 14 верасня 1987 года, Мінск, Беларусь) — беларускі прафесійны тэнісіст; пераможца аднаго турніру ATP у парным разрадзе.

## Агульная інфармацыя 
Нарадзіўся 14 верасня 1987 года ў Мінску. Бацька — Іван Сцяпанавіч Буры (1957 г.н.), лёгкаатлет, трэнер-масажыст; маці — Наталля Бурая, плыўчыха/вяслярка.

14 кастрычніка 2015 года ажаніўся з дзяўчынай па імені Ханна.

Любімым турнірам называе Уімблдан. Кумірам у свеце тэніса лічыць свайго суайчынніка Максіма Мірнага.

## Спартыўная кар’ера 
У 2009 годзе дэбютаваў за нацыянальную зборную Беларусі ў Кубку Дэвіса.

## Рэйтынг на канец года 
## Выступленні на турнірах 
### Фіналы чэленджараў і ф’ючарсаў у адзіночным разрадзе (2) 
#### Перамогі (1) 
#### Паражэнні (1) 
### Фіналы турніраў ATP у парным разрадзе (1) 
#### Перамогі (1) 
### Фіналы чэленджараў і ф’ючарсаў у парным разрадзе (57) 
#### Перамогі (27) 
#### Паражэнні (30) 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Тэнісісты Беларусі
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года
ЖФК Лінчэпінг

**«Лінчэпінг»** () — жаночы футбольны клуб з горада Лінчэпінг. Утвораны ў 2003 годзе. У цяперашні час гуляе ў першай па рангу лізе Швецыі — Дамалсвенскане.

## Дасягненні 
### Дамалсвенскан 
*  Чэмпіён (3): 2009, 2016, 2017

### Кубак Швецыі 
*  Уладальнік (5): 2006, 2008, 2009, 2013/14, 2014/15

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба
Геаграфія Мінскай вобласці

**Мінская вобласць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Мінск (не ўваходзіць у склад вобласці). Утворана 15 студзеня 1938 г. Колькасць насельніцтва — 1 462 021 чалавек (на 1 студзеня 2023 года).

Мяжуе з усімі другімі пяццю абласцямі краіны.

## Прырода 
### Рэльеф 
Тэрыторыя вобласці ў асноўным размяшчаецца на Беларускай градзе ў басейне рэк Бярэзіны, Нёмана і Віліі. Паверхня характарызуецца чаргаваннем узгорыстых участкаў з раўніннымі і нізіннымі. На паўночным захадзе — Мінскае ўзвышша, дзе знаходзіцца найвышэйшы пункт Беларусі — Дзяржынская гара (345 м) і Ашмянская града, на паўночным усходзе — адгор’і Аршанскага ўзвышша. На паўночным захадзе вобласці знаходзіцца частка Нарачана-Вілейскай нізіны, на паўночным усходзе — Верхнебярэзінская раўніна, на ўсходзе — Цэнтральнабярэзінская, на поўдні — Стаўбцоўская. Таксама на поўдні Капыльская града і ўскраіна Палескай нізіны.

### Прыродаахоўныя зоны 
У межах Мінскай вобласці знаходзіцца частка Бярэзінскага біясфернага запаведніка, якому прысвоены статус міжнароднага, прыродны нацыянальны парк «Нарачанскі» і рад асаблівых прыродных тэрыторый.

На тэрыторыі Мінскай вобласці і Мінска размешчаны дваццаць чатыры заказнікі рэспубліканскага значэння: пятнаццаць біялагічных (Валмянскі, Глебкаўка, Дзянісавіцкі, Копыш, Лебядзіны, Мацеевіцкі, Амговіцкі, Амяльнянскі, Пекалінскі, Падсады, Прылуцкі, Сціклева, Фаліцкі Мох, балотны (Вараніцкі востраў), гідралагічны (Гайна-Бродня), сем ландшафтных (Белая Русь, Барысаўскі, Купалаўскі, Прылепскі, Сялява, Траскоўшчына, Чарнявіцкі).

Заказнік рэспубліканскага значэння — Налібоцкая пушча — размешчаны часткова ў Мінскай, часткова ў Гродзенскай вобласці.

На тэрыторыі вобласці знаходзіцца таксама 51 заказнік мясцовага значэння (14 біялагічных, 20 водна-балотных, 11 гідралагічных і 6 ландшафтных).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт Мінскага абласнога выканаўчага камітэта 
* Мінская вобласць, гарады і вёскі.
* Карты вобласці і раёнаў, планы гарадоў 
* Мінская вобласць (населеныя пункты)
Фэн Гачжан

**Фэн Гачжан** (7 студзеня 1859&nbsp;— 12 снежня 1919)&nbsp; — кітайскі генерал і палітычны дзеяч,  ў 1917—1918 гадах.

## Біяграфія 
Скончыў Ваенную акадэмію ў Цяньцзіне. Удзельнік япона-кітайскай вайны 1894—1895.

Служыў у Паўночнай арміі пад камандаваннем Юань Шыкая.

З 1909 — старшыня Ваеннага савета ў ваенным міністэрстве і начальнік Генеральнага штаба.

У 1914 стаў фельдмаршалам. Не падтрымаў спробу Юань Шыкая абвясціць сябе імператарам. Пасля смерці апошняга 1916 года заняў пасаду віцэ-прэзідэнта.

У чэрвені 1917 стаў прэзідэнтам Кітайскай Рэспублікі. Памёр у 1919 годзе.

Катэгорыя:Палітыкі Кітайскай Рэспублікі
Катэгорыя:Прэзідэнты Кітайскай Рэспублікі
4-я дэсантная брыгада (Біяфра)

**4-я дэсантная брыгада** (з кастрычніка 1968 года — **дывізія**) — ваеннае фарміраванне арміі Біяфры, якім кіравалі замежныя найміты. Падраздзяленне добра сябе праявіла ў мабільных дыверсійна-разведавальных аперацыях, але ў маштабных сутыкненнях звычайна цярпела няўдачу.

## Стварэнне 
У пачатку красавіка 1968 года палкоўнік Чуквуэмека Адумегву Аджукву даручыў нямецкаму найміту Рольфу Штайнеру сфармаваць і навучыць новую ўдарную брыгаду на аснове маленькіх і згуртаваных атрадаў, якія ўзначальвалі замежныя баевікі.

У склад падраздзялення ўвайшлі пяць батальёнаў, адзін з іх — марской пяхоты. Брыгаду ўзначаліў Штайнер. Яго намеснікамі сталі Джорджа Нарб’ята, Арман Іанарэлі (ударная група «Ахаада»), Джон Эразмус (ударная група «Абалікі») і Тэфі Уільямс (ударная група «Нсука»). Акрамя пералічаных, у часці служылі Аляксадра Гэй і Люіс Малруні.

Асабісты склад насіў колеры Замежнага легіёна Францыі — зялёны і чырвоны, зялёныя берэты. Дэвізам стала фраза «Гонар і вернасць», аналагічная напісанай на першым штандары легіёна, атрыманым ад караля Луі Філіпа. На парадах часцей гучала Марсельеза, а не нацыянальны гімн Біяфры. Галоўным сімвалам брыгады стала мёртвая галава.

## Баявы шлях 
### Брыгада 
У красавіку—маі 4-я брыгада прыняла ўдзел у баях у раёне горада Порт-Харкорт, дзе прапаў без вестак Нарб’ята. У канцы вясны 25 байцоў падраздзялення ажыццявілі рэйд на аэрадром Энугу (50 км за лініяй фронту). У ходзе аперацыі атрад знішчыў авіятэхніку праціўніка. Улетку брыгада знішчыла штаб нігерыйскага батальёна ў вёсцы Аму Нэлу і разграміла сілы праціўніка пад Акупалай на паўдарозе з Аверы ў Абу. У ходзе апошняй аперацыі былі паранены Гэй і Іанарэлі. У жніўні дэсантнікі на чале з Уільямсам удзельнічалі ў абароне горада Аба. За лета фарміраванне панесла досыць вялікія страты: да 4 верасня з 3742 байцоў у жывых засталіся толькі 922.

### Дывізія 
У канцы верасня Рольф Штайнер з’ехаў у адпачынак у Габон, камандаванне часова прыняў Уільямс. Вярнуўшыся з адпачынку, немец атрымаў пад камандаванне толькі што сфармаваную 4-ю дэсантную дывізію камандас, сепаратысты даручылі яму абарону фронту пад Калабарам. Аднак у гэты час у Штайнера абвастраюцца адносіны з французскім урадам, які хацеў праз яго адстойваць свае эканамічныя інтарэсы, і біяфрыйскімі генераламі, што зайздросцілі яго дружбе з палітычным кіраўніцтвам. 10 лістапада праз інцыдэнт з захопам транспарту Чырвонага Крыжа і бойку Штайнера з прэзідэнцкай аховай, немца і яшчэ пяць наймітаў выслалі з Біяфры.

12 лістапада 1968 года ў ходзе аперацыі «Хірасіма» 4-я дывізія пад камандай Тафі Уільямса паспрабавала адбіць Анічу. У першай жа атацы быў забіты кіраўнік наступлення Марк Гаасенс, а Армана Іанарэлі ўкусіла змяя. На наступны дзень адбылася другая атака. Уільямс у гэты дзень застрэліў шасцярых вайскоўцаў за адмову ісці на безнадзейны штурм. Пасля гэтага дывізію перадалі пад камандаванне біяфрыйскага генерала. Уільямс, Іанарэлі і Гэй яшчэ нейкі час заставаліся ў Біяфры, але працавалі больш як інструктары, а не палявыя камандзіры.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Брыгады
Катэгорыя:Біяфра
Катэгорыя:Дывізіі
Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў
Буры (значэнні)

**Буры**:

* «Буры» — мянушка Рамуальда Райса, польскага афіцэра, камандзіра падраздзяленняў Арміі Краёвай у 1945—1946 гадах, вядомага ваеннага злачынцы.
* Буры — субкультурная група ў складзе афрыканераў у ПАР і Намібіі.
* Аляксандр Іванавіч Буры (нар. 1987) — беларускі прафесійны тэнісіст.
Спіс універсітэтаў штата Нью-Джэрсі

У штаце Нью-Джэрсі (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты.

## Дзяржаўныя 
* Дзяржаўны ўніверсітэт імя Томаса Эдысана
* Кінскі ўніверсітэт
* Мантклерскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Ратгерскі ўніверсітэт
* Роўэнскі ўніверсітэт
* Стоктанскі ўніверсітэт
* Універсітэт імя Уільяма Патэрсана
* Універсітэт Нью-Джэрсі-Сіці

## Прыватныя 
* Колдуэлскі ўніверсітэт
* Монмуцкі ўніверсітэт
* Прынстанскі ўніверсітэт
* Райдэрскі ўніверсітэт
* Універсітэт Дру
* Універсітэт Святога Пятра
* Універсітэт Святой Лізаветы
* Універсітэт Сэтан-Хол
* Універсітэт Фэрлі Дыкінсана
* Універсітэт Джорджыян Корт
* Універсітэт стагоддзя
* Феліцыянскі ўніверсітэт

Нью-Джэрсі
Мантклерскі дзяржаўны ўніверсітэт

**Мантклерскі дзяржаўны ўніверсітэт** () — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Мантклер, штат Нью-Джэрсі, ЗША.

Гэта другі па велічыні дзяржаўны ўніверсітэт у штаце паводле колькасці абітурыентаў. Ён адносіцца да так званых «доктарскіх ўніверсітэтаў» з высокім узроўнем даследчай дзейнасці. Універсітэт прапануе больш за 300 спецыяльнасцей, спецыялізацый і праграм.

## Структура 
* Каледж мастацтваў
* Школа камунікацый і медыяў
* Школа музыкі
* Каледж адукацыі і сацыяльных паслуг
* Каледж гуманітарных і сацыяльных навук
* Каледж дакладных навук і матэматыкі
* Школа бізнесу
* Школа медсястрынства
* Школа аспірантуры
* Універсітэцкі каледж

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Нью-Джэрсі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Нью-Джэрсі
Кінскі ўніверсітэт

**Кінскі ўніверсітэт** () — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Хілсайд, штат Нью-Джэрсі, ЗША.

Універсітэт з’яўляецца трэцяй па велічыні вышэйшай навучальнай установай штата Нью-Джэрсі.

## Гісторыя 
Універсітэт быў заснаваны ў 1855 годзе ў Ньюарку як Ньюаркская нармальная школа. У 1937 годзе ён стаў педагагічным каледжам штата Нью-Джэрсі. У 1958 годзе, пасля пасляваеннага буму студэнтаў і павышэння патрабаванняў да навучання, каледж быў пераведзены ў гістарычны маёнтак Лівінгстан-Кін.

## Структура 
* Каледж бізнесу і дзяржаўнага кіравання
* Каледж адукацыі
* Каледж вольных мастацтваў
* Каледж навукі, матэматыкі і тэхналогій
* Каледж архітэктуры і дызайну
* Каледж медыцынскіх прафесій і сацыяльных паслуг

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Нью-Джэрсі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Нью-Джэрсі
Стэнабіёнты

**Стэнабіёнты** (ад  — «вузкі» і  — «які жыве») — жывыя арганізмы, якія існуюць у адносна пастаянных умовах навакольнага асяроддзя.

Стэнабіёнты вытрымліваюць толькі невялікія ваганні тэмпературы, салёнасці, вільготнасці, гідрастатычнага або атмасфернага ціску, хімічнаму складу глебы і да т. п. Стэнабіётнасць абмяжоўвае магчымасць рассялення і абумоўлівае лакальнае распаўсюджванне відаў, вядзе да нізкай экалагічнай валентнасці.

У адносінах да тэмпературы вылучаюць стэнатэрмныя арганізмы, да салёнасці — стэнагалінныя арганізмы, да гідрастатычнага ціску — стэнабатныя арганізмы, да корму — стэнафагі, да месца пражывання — стэнатопныя арганізмы і інш.

Да стэнабіёнтаў адносяцца паразіты і сімбіёнты, здольныя існаваць толькі сумесна з прадстаўнікамі аднаго пэўнага віду, многія жывёлы акіянічных глыбінь (напрыклад, скаты, глыбакаводныя рыбы віду ), насельнікі вільготных трапічных лясоў (напрыклад, калібры, якія харчуюцца нектарам пэўнага віду раслін), высакагорных раёнаў, пячор, ізаляваных акіянічных астравоў і кантынента Аўстралія (напрыклад, каала, якая харчуецца лісцем пэўнага віду эўкаліптаў, яхідна, качканосы) і інш.

## Гл. таксама 
* Эўрыбіёнты

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Словарь ботанических терминов. / Под общей редакцией д.б.н. И. А. Дудки. — Киев: Наукова Думка, 1984.
* 
* Стенобіонти // Словник-довідник з екології: навч.-метод. посіб. / уклад. О. Г. Лановенко, О. О. Остапішина. — Херсон: ПП Вишемирський В. С., 2013. — С. 164.

## Спасылкі 
* *Комаров А. С.*, *Зубкова Е. В.* О стенобионтности и эврибионтности // Известия Самарского научного центра Российской академии наук
* § 3. Закономерности воздействия факторов среды на организм. Пределы выносливости (толерантности)  Электронное приложение для повышенного уровня к учебному пособию «Биология» для 10-го класса учреждений общего среднего образования с русским языком обучения / С. С. Малыш и др.; под ред. С. С. Малыш. — Мн.: Народная асвета, 2020. — ISBN 978-975-03-3258-5.

Катэгорыя:Групы арганізмаў
Катэгорыя:Адаптацыя
Катэгорыя:Экалагічныя тэрміны
Катэгорыя:Трафічная экалогія
Універсітэт Нью-Джэрсі-Сіці

**Універсітэт Нью-Джэрсі-Сіці** () — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Джэрсі-Сіці, штат Нью-Джэрсі, ЗША.

Першапачаткова заснаваны ў 1927 годзе і на працягу 40 гадоў сваёй гісторыі вядомы як Дзяржаўны каледж Джэрсі-Сіці, універсітэт Нью-Джэрсі-Сіці сёння складаецца са Школы бізнесу, Каледжа мастацтваў і навук, Педагагічнага каледжа і Каледжа прафесійных даследаванняў.

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Нью-Джэрсі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Нью-Джэрсі
Універсітэт імя Уільяма Патэрсана

**Універсітэт імя Уільяма Патэрсана** () — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў мястэчку Уэйн, штат Нью-Джэрсі, ЗША.

Заснаваны ў 1855 годзе і названы ў гонар суддзі Уільяма Патэрсана, універсітэт з’яўляецца трэцяй старэйшай дзяржаўнай установай у штаце. Універсітэт прапануе ступені бакалаўра, магістра і доктара праз пяць акадэмічных каледжаў.

## Структура 
* Каледж мастацтваў і камунікацыі
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі
* Каледж гуманітарных і сацыяльных навук
* Каледж навукі і здароўя
* Каледж з адзнакай

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Нью-Джэрсі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Нью-Джэрсі
Ратгерскі ўніверсітэт

**Ратгерскі ўніверсітэт** () — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Нью-Брансуік, штат Нью-Джэрсі, ЗША.

Створаны ў 1766 годзе ўніверсітэт першапачаткова называўся Каралеўскім каледжам і быў звязаны з пратэстанцкай царквой. Гэта восьмы па велічыні ўніверсітэт у ЗША, другі па велічыні ў штаце Нью-Джэрсі пасля Прынстанскага ўніверсітэта і адзін з дзевяці каланіяльных каледжаў ЗША, якія былі заснаваныя яшчэ да вайны за незалежнасць ЗША.

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Нью-Джэрсі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Нью-Джэрсі
Стоктанскі ўніверсітэт

**Стоктанскі ўніверсітэт** () — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў мястэчку Галаўэй, штат Нью-Джэрсі, ЗША.

Універсітэт названы ў гонар Рычарда Стоктана, аднаго з падпісантаў Дэкларацыі незалежнасці ЗША. Заснаваны ў 1969 годзе, ён прыняў першых студэнтаў у 1971 годзе. Пры адкрыцці ў 1971 годзе заняткі праводзіліся ў гатэлі Майфлаўэр у Атлантык-Сіці, універсітэцкі кампус у мястэчку Галаўэй пачаў працаваць у канцы 1971 года.

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Нью-Джэрсі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Нью-Джэрсі
Атлантык-Сіці

**Атлантык-Сіці** () — прыморскі курортны горад у штаце Нью-Джэрсі ў ЗША.

Размешчаны на востраве, горад вядомы сваімі казіно, начным жыццём, набярэжнай, пляжамі і ўзбярэжжам Атлантычнага акіяна.

Атлантык-Сіці натхніў на стварэнне амерыканскай версіі настольнай гульні "Манаполія", у якой выкарыстоўваюцца розныя назвы вуліц горада.

Выбаршчыкі штата Нью-Джэрсі легалізавалі азартныя гульні ў казіно Атлантык-Сіці ў 1976 годзе, а першае казіно адкрылася праз два гады.

У Атлантык-Сіці з 1921 па 2004 гады праводзіўся конкурс «Міс Амерыка», які пазней вярнуўся ў горад з 2013 па 2018 год.

Горад быў зарэгістраваны 1 мая 1854 года з частак мястэчак Эг-Харбар і Галауэй.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Нью-Джэрсі
Стэнагалінныя арганізмы

**Стэнагалі́нныя аргані́змы** (ад  — «вузкі» і  — «салёны») — водныя жывыя арганізмы, прыстасаваныя да існавання ў вузкім дыяпазоне значэнняў салёнасці вады і здольныя пераносіць толькі нязначныя ваганні гэтых значэнняў.

Тыповыя марскія стэнагалінныя арганізмы адзначаны амаль ва ўсіх групах раслін і жывёл (напрыклад, медузы, селядцы, бычкі, прамянёвікі, марскія зоркі). У прэснаводных вадаёмах большасць раслін і жывёл адносяцца да стэнагалінных арганізмаў (напрыклад, такія рыбы, як сцерлядзь, лінь, карась).

Стэнагалінныя арганізмы ў сваю чаргу падзяляюцца на *алігастэнагалінныя* (напрыклад, калаўроткі , , якія якія жывуць у слабасалёных Азоўскім і Каспійскім морах) і *полістэнагалінныя* (напрыклад, марская зорка ). Таксама вылучаюць *ультрастэнагалінныя* арганізмы, якія распаўсюджаны ў моцнасалёных водах (напрыклад, водарасці , , ракападобныя ).

## Гл. таксама 
* Стэнабіёнты

## Літаратура 
* 
* Организмы стеногалинные // Геологический словарь: в 2-х томах. / Под редакцией К. Н. Паффенгольца и др. — М.: Недра, 1978.
* Стеногалинность // Экологический энциклопедический словарь. / И. И. Дедю. — Кишинёв: Главная редакция Молдавской советской энциклопедии, 1989.
* Стенобионт // Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров. — М. : Советская энциклопедия, 1986. — 831 с. — 100 000 экз.

## Спасылкі 
* Стеногалинные организмы, стеногалы // Национальный атлас России. Том 2. — Природа. Экология
* Стеногалинные организмы // Геологический словарь. Том 2. на сайце Усерасійскага навукова-даследчага геалагічнага інстытута імя А. П. Карпінскага
* *Сенкевич В. А.* Гидроэкология: материалы к практическим занятиям: учеб.-метод. пособие / В. А. Сенкевич, Т. Г. Стойко. ‒ Пенза: Изд-во ПГУ, 2021. ‒ 72 с.
* *Сунгатуллина Г. М.* Палеонтология (краткий конспект лекций) — Казань: К(П)ФУ, 2013. — 108 с.
* Организмы стеногалинные // Natural Museum 
* ОБЩАЯ ГИДРОБИОЛОГИЯ: учебно-методическое пособие / З. Г. Гольд, В. М. Гольд. — 2-е изд., перераб. — Красноярск: Сиб. федерал. ун-т, 2013.

Катэгорыя:Групы арганізмаў
Катэгорыя:Адаптацыя
Катэгорыя:Экалагічныя тэрміны
Катэгорыя:Гідрабіялогія
ЖФК Хамарбю

**«Хамарбю»** () — жаночы футбольны клуб з горада Стакгольм. Утвораны ў 1970 годзе. У цяперашні час гуляе ў чэмпіянат Швецыі па футболе сярод жанчын — Дамалсвенскане.

## Дасягненні 
### Дамалсвенскан 
*  Чэмпіён: 1985, 2023
*  Срэбраны прызёр (6): 1974, 1977, 1978, 1982, 1983, 1994

### Кубак Швецыі 
*  Уладальнік (3): 1994, 1995, 2022/23
*  Фіналіст (3): 1981, 1982, 1983

## Трэнеры 
* Пія Сундхагэ (1992—1994)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба
Роўэнскі ўніверсітэт

**Роўэнскі ўніверсітэт** () — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Гласбара, штат Нью-Джэрсі, ЗША.

## Струтура 
* Каледж бізнесу
* Каледж камунікацый і крэатыўных мастацтваў
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж з адзнакай
* Каледж гуманітарных і сацыяльных навук
* Каледж сцэнічных мастацтваў
* Каледж дакладных навук і матэматыкі
* Школа зямлі і навакольнага асяроддзя
* Школа медыцыны
* Каледж медыцынскіх і біялагічных навук
* Школа медсястрынства і аховы здароўя
* Школа астэапатычнай медыцыны
* Вышэйшая школа біямедыцынскіх навук
* Школа паступальнай біямедыцынскай інжынерыі і навук
* Школа ветэрынарнай медыцыны
* Школа інавацый і прадпрымальніцтва

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Нью-Джэрсі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Нью-Джэрсі
Як я правёў лета

**«Як я правёў лета»** — традыцыйная тэма школьнага сачыненняў у многіх краінах. Тэма стаіць асобна па-за звычайнымі відамі вучнёўскіх сачыненняў.

Лічыцца, што расказ пра свой летні адпачынак дапаможа навучэнцам замацаваць вобразы ў форме, даступнай для разумення іншымі людзьмі — тэма прадугледжвае нязмушанасць выкладання, максімальнае адлюстраванне становішча, скіраванасць на гутарковую мову. Адзначаюць, што складаючы творы на гэтую тэму — больш апавядальную, чым апісальную — вучні часта выкарыстоўваюць дзеяслоўную лексіку (тым часам як, напрыклад, на тэму «Наш класны пакой» дзеясловы амаль не ўжываюць). Раяць таксама спалучаць сачыненне пра правядзенне лета з заданнямі па граматыцы.

Тэма комплексная, набліжаная да пераказу — рухомая, жывая, і таму даступная дзецям — не вызначаецца пэўным жанрам сачыненняў — апавядальным («Прагулка ў лесе»), апісальным («Мая ўлюбёная цацка») або разважальным («Кім я мару стаць»), злучае ў сабе сачыненні рэпрадуктыўных і творчых груп.

Сачыненні на гэтую тэму пішуць пачынаючы з 2-га класа, і, паводле ацэнкі Аляксандры Бачавер, кожны школьнік за гады вучобы піша такое сачыненне восем разоў.

Лічыцца, што гэту тэму, якая стала традыцыйнай у СССР і пасля ў некаторых постсавецкіх краінах, як і шэраг іншых тэм для школьных твораў, у 1925 годзе прапанаваў С. Т. Шацкі, аднак, сачыненні пра гэта пісалі і раней, напрыклад, у афіцыйнай справаздачы М. Я. Яўсеева за 1901—1902 год сачыненне «Як я правёў мінулае лета» паказана сярод чатырох іншых тэм твораў.

Сачыненні пра тое, як бавяць лета, пішуць школьнікі па ўсім свеце, але ў 2019 годзе ў ЗША, Канадзе і Вялікабрытаніі гэта раскрытыкавалі — некаторыя бацькі і спецыялісты заявілі пра непрымальнасць тэматыкі як асабістай, і пра гнятлівасць «летняга пытання» для дзяцей з няшчаслівых і небагатых сем’яў.

## У культуры 
* «*Зимние заметки о летних впечатлениях*» (нарыс Фёдара Дастаеўскага).
* Мастацкі фільм *«Как я провёл этим летом»* (2009, рэжысёр Аляксей Папагрэбскі).

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Лета
Катэгорыя:Школьная адукацыя
Катэгорыя:Педагогіка
ЖФК Юргордэн

**«Юргордэн»** () — жаночы футбольны клуб з горада Стакгольм. Утвораны ў 2003 годзе. У цяперашні час гуляе ў чэмпіянаце Швецыі па футболе сярод жанчын — Дамалсвенскане.

## Дасягненні 
### Дамалсвенскан 
*  Чэмпіён (2): 2003, 2004
*  Срэбраны прызёр (3): 1991, 2006, 2007

### Кубак Швецыі 
*  Уладальнік (3): 1999/2000, 2004, 2005
*  Фіналіст (3): 1998/99, 2001, 2010

## Легіянеры 
*  Аноме Эбі (2009)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба
Лучоскія яўрэйскія могілкі

**Лучоскія яўрэйскія могілкі** — колішнія могілкі ў Віцебску. Размячаліся на броўцы левага берага Дзвіны, паміж ярамі, утворанымі ручаямі. Цяпер месцы могілак пустка, частка якога занята аўтамабільнай стаянкай.

## Гісторыя 
Да канца XIX ст. могілкі па вуліцы Лучоскай (цяпер пр. Чархняхоўскага), на якіх хавалі жыхароў 1-й і 2-й частак горада, аказалася перапоўненым.

На плане Віцебска 1904 года да яўрэйскіх могілак вёў Могілкавы завулак (пасля Яўрэйскі, цяпер 4-я вуліца Чкалава).

З могілкамі звязаны падзеі рэвалюцыі 1905—1907 гадоў. Газета «Віцебскі рабочы» пісала 25 кастрычніка 1940 года:

У 1909 годзе былі адкрытыя новыя Стара-Уланавіцкія яўрэйскія могілкі, пасля чаго пахаванні на Лучоскіх амаль спыніліся. Савецкімі ўладамі былі планава закрытыя трое яўрэйскіх могілак.

Аднак паводле слоў вядомага мастака , у 1919 тут былі пахаваня ахвяры пагрому, які адбыўся на шклозаводзе ў вёсцы Ноўка (цяпер Гарадоцкі раён).

У лютым 1921 года савецкія ўлады арганізавалі спецыяльную камісію з 12 чалавек, якая агледзела могілкі горада і прыйшла да высновы: многія з іх недагледжаны, у тым ліку і яўрэйскія. Акрамя таго, члены камісіі адмоўна ўспрынялі той факт, што пахаванні праводзіліся ў цэнтры горада.

Яўрэйскія могілкі адлюстраваны на нямецкіх фотаздымках часоў акупацыі горада 1941—1944 гг.

Лучоскія могілкі праіснавалі да 1960-х гадоў.

## Могілкі і Марк Шагал 
Інфармацыю пра тое, што бацькі Марка Шагала былі пахаваны на могілкі ў 2-й частцы Віцебска, пацвярджаецца творчасцю і ўспамінамі самога мастака.

. *«Брама могілак у Віцебску»*. 1917. Цэнтр Пампіду, Парыж]]
Калі ў 1917 годзе Марк Шагал пісаў карціну «Брама могілак», ён, вядома, думаў пра маці, якая памёрла два гады таму. Экспрэсіўныя, жывыя прыёмы пісьма кантрастуюць з нерухомымі і мёртвымі могілкамі за плотам. Брама на карціне мастака адчынена, быццам запрашаючы наведаць месца вечнага спачынку памерлых. Старанна намаляваныя надпісы на браме, у якіх вершы прарока Езекііля пра ўваскрашэнне мёртвых : *«Таму вымаві прароцтва і скажы ім: так кажа Гасподзь Бог: вось, я адчыню труны вашыя і выведу вас, народзе Мой, з трунаў вашых і ўвяду вас у зямлю Ізраілевую.»*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Могілкі Віцебска
Катэгорыя:Праспект Чарняхоўскага (Віцебск)
Катэгорыя:Яўрэйскія могілкі Беларусі
Катэгорыя:Зніклі ў 1960-я гады
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Хаэмуасет II

**Хаэмуасет II** (*2-я пал. XII&nbsp;ст. да н.&nbsp;э.)&nbsp;— старажытнаегіпецкі дзеяч ,  у Мемфісе ў час валадарства фараонаў  і . Імя перакладаецца як «той, што з’явіўся ў Фівах».

## Біяграфія 
Паходзіў з . Верагодна трэці сын фараона Рамсеса III. У маладосці яму была абраная кар’ера жраца. Пасля смерці Птахемхата III становіцца вярхоўным жрацом Птаха і найвялікшым начальнікам над рамеснікамі (накшталт галоўнага архітэктара дзяржавы).

На сваіх пасадах здзяйсняў святочныя цырымоніі ў часы Рамсеса III. Затым узначаліў пахавальную цырымонію над апошнім і цырымонію ўзыходжання на трон .

Ён памёр падчас кіравання брата Рамсеса IV. Пахаваны ў грабніцы  у . Раскапана ў 1903—1904 гадах экспедыцыяй італьянскіх археолагаў. Мумія і саркафаг Хаэмуасета II дагэтуль знаходзяцца ў егіпецкім музеі ў Турыне.

## Літаратура 
* Friedrich Abitz: Ramses III. in den Gräbern seiner Söhne. In: Orbis Biblicus et Orientalis 72. Universitätsverlag, Freiburg 1986, ISBN 3-525-53701-8.
* Charles Maystre, Les Grands prêtres de Ptah de Memphis, Freiburg, Orbis biblicus et orientalis&nbsp;— Universitätsverlag, 1992
* Alberto Siliotti: Guide to the Valley of the Kings. Barnes and Noble (1997). ISBN 88-8095-496-2
* Aidan Dodson & Dyan Hilton, The Complete Royal Families of Ancient Egypt, Thames & Hudson (2004) ISBN 0-500-05128-3, p.192

Катэгорыя:Постаці Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Жрацы
Дзяржаўны ўніверсітэт імя Томаса Эдысана

**Дзяржаўны ўніверсітэт імя Томаса Эдысана** () — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Трэнтан, штат Нью-Джэрсі, ЗША.

Вучэльня названа ў гонар Томаса Эдысана, вынаходніка, які большую частку свайго дарослага жыцця пражыў у Нью-Джэрсі і атрымаў энцыклапедычныя веды па многіх прадметных галінах праз самастойнае навучанне.

## Структура 
* Школа мастацтваў і навук
* Школа прыкладной навукі і тэхнікі
* Школа бізнесу і менеджменту
* Школа медсястрынства і медыцынскіх прафесій
* Школа дзяржаўнай службы

## Гл. таксама 
* Спіс універсітэтаў штата Нью-Джэрсі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з англійскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты Нью-Джэрсі
Дзеці Біяфры (эскадрылля)

**Дзеці Біяфры**, таксама **Немаўляты Біяфры** — неафіцыйная назва падраздзялення ВПС Біяфры, якое складалася з наёмных лётчыкаў і этнічных ігба.

## Стварэнне 
Ля вытокаў эскадрыллі стаяў шведскі лётчык Карл Густаў фон Розен. Страшныя карціны вайны ў Нігерыі — забітыя дзеці і жанчыны, разбураныя гарады, паўсюдны голад — аказалі на пілота шокавае ўражанне. Фон Розен вырашыў абвясціць федэральнаму ўраду сваю асабістую вайну. Швед звярнуўся да палкоўніка біяфрыйскіх сепаратыстаў Чуквуэмека Адумегву Аджукву з прапановай сабраць ударную эскадрыллю. У каманду фон Розена ўвайшлі чацвёра яго суайчыннікаў і трое ігба. Сярод замежнікаў былі як пілоты, так і тэхнікі, у тым ліку Гунар Хаглунд, Марцін Ланг, Сігвард Торстэн Нільсен і Бенгст Вейц.

Па прапанове фон Розена біяфрыйцы вырашылі набыць некалькі шведскіх лёгкіх навучальных самалётаў, якія ў Афрыцы празвалі «мініконы», абсталяваных двума блокамі 68-мм некіраваных ракет MATRA. Урад Танзаніі, які падтрымліваў сепаратыстаў, звярнуўся з просьбай да кампаніі Malmö МFI-9В, атрымаўшы ад фірмы патрэбныя машыны. З Танзаніі іх перагналі ў Францыю, дзе мясцовыя тэхнікі абсталявалі самалёты пускавымі ўстаноўкамі ракет, замянілі электрыку, паставілі дадатковыя бакі. Потым тэхніку адправілі ў Лібрэвіль, а адтуль перагналі на сакрэтны аэрадром у бушы Габона. Затым ноччу яны пераляцелі праз мора на сакрэтную ўзлётна-пасадачную паласу ў Біяфры. Пазней было закуплена яшчэ чатыры «мініконы».

## Дзейнасць 
22 мая 1969 года эскадрылля нанесла свой першы ўдар, атакаваўшы аэрадром горада Порт-Харкорт. 24 мая «Дзеці Біяфры» разбамбілі Бенін-Сіці, 26 мая — Энугу. 28 мая самалёты фарміравання вывелі са строю электрастанцыю ва Угелі. 30 мая яны здзейснілі налёт на Калабар. Найміты сцвярджалі, што імі былі знішчаныя або пашкоджаныя не менш за 12 самалётаў нігерыйскіх ВПС, у тым ліку два МіГ-17 і тры Іл-28. Улады ўсё адмаўлялі і заяўлялі аб мінімальнай шкодзе.

Напярэдадні апошняга рэйду паведамленні аб паветраных аперацыях «Дзяцей Біяфры» з’явіліся ў міжнародных СМІ. У МЗС Швецыі неадкладна запатрабавалі, каб суайчыннікі вярнуліся на радзіму. Фон Розена сустрэлі як нацыянальнага героя, распачатае супраць яго расследаванне было спынена. Праз месяц з яшчэ адным шведскім пілотам ён вярнуўся ў «гарачую кропку», дзе рыхтаваў біяфрыйскіх лётчыкаў, але ў баях больш не ўдзельнічаў, а ў эскадрыллю набралі мясцовых авіятараў.

У канцы лета—пачатку восені ў біяфрыйцаў атрымалася закупіць дванаццаць вучэбна-баявых самалётаў T-6G «Харвард». Касцяком эскадрыллі сталі найміты-партугальцы Артур Алвіс Перэйра, Хасэ Эдуардэ Перальта і Арманда Кро Брас. Яшчэ адзін пілот — Гіль Пінта дэ Сауса — пры пералёце ў Біяфру збіўся з курсу, сеўшы на тэрыторыю, кантраляваную федэральным урадам, і трапіў у палон. Эскадрылля здзейсніла мноства баявых вылетаў, але самалёты хутка выходзілі з ладу, а запчастак не было. На апошнім спраўным «Харвардзе» Перэйра паляцеў у Габон, ужо пасля таго як па радыё абвясцілі аб капітуляцыі Біяфры.

## Гл. таксама 
* Найміты ў Біяфры
* Авіяцыя грамадзянскай вайны ў Нігерыі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Біяфра
Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў
Тамільская пісьменнасць

**Тамільская пісьменнасць** ( ) — сістэма пісьма тамільскай мовы.

## Гісторыя 
Тамільская пісьменнасць, як і большасць іншых пісьменнасцей Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі, паходзіць ад індыйскага складовага пісьма брахмі. Самыя раннія агульнапрынятыя надпісы адносяцца да перыяду Ашокі (III ст. да н.э.).

## Кароткая інфармацыя 
Тамільская пісьменнасць складаецца з 247 асноўных знакаў: 12 галосных (уірэлеты), 18 зычных (мэйелуты), 216 спалучэнняў галосных з зычнымі (уірмэелуты) і знака айдам. Стварэнне 216 знакаў уйірмэелуты адбываецца з дапамогай васьмі дапаможных знакаў тунаікурыіды. Адсутнасць агаласоўкі пазначаецца знакам кулі (вірама). Для запісу санскрыту дадаткова выкарыстоўваюцца чатыры літары з алфавіта грантха (ஜ் ஸ் ஷ் ஹ்). Адрозніваецца ад астатніх індыйскіх алфавітаў меншай колькасцю знакаў (перадае толькі ўласна тамільскія гукі).

### 216 знакаў уірмэелуты 
### Лічбы 
### Прыклад тэксту 
மனிதப் பிறவியினர் சகலரும் சுதந்திரமாகவே பிறக்கின்றனர்; அவர்கள் மதிப்பிலும் உரிமைகளிலும் சமமானவர்கள். அவர்கள் நியாயத்தையும் மனசாட்சியையும் இயற்பண்பாகப் பெற்றவர்கள். அவர்கள் ஒருவருடனொருவர் சகோதர உணர்வுப் பாங்கில் நடந்துகொள்ளல் வேண்டும்.

: **Транслітарацыя на лацініцу:**

Maṉitap piṛaviyiṉar čakalarum čutantiramākavē piṛakkiṉṛaṉar; avarkaḷ matippilum urimaikaḷilum čamamāṉavarkaḷ. Avarkaḷ niyāyattaiyum maṉačāṭčiyaiyum iyaṛpaṇpākap peṛṛavarkaḷ. Avarkaḷ oruvaruṭaṉoruvar čakōtara uṇarvup pāṅkil naṭantukoḷḷal vēṇṭum.

: **Пераклад:**

Усе людзі нараджаюцца свабоднымі і роўнымі ў сваёй годнасці і правах. Яны надзелены розумам і сумленнем і павінны ставіцца адзін да аднаго ў духу брацтва.

## Гл. таксама 
* Дравідыйскія мовы

## Заўвагі 
## Літаратура 
* Пяцігорскі А. М., Рудзін С. Тамільска-рускі слоўнік. — М., 1960
* Руска-тамільскі слоўнік. М. С. Андронаў, А. Ш. Ібрагімаў., Н. Н. Юганава. М., 1965.

## Спасылкі 
* Тамільскае пісьмо на сайце Omniglot
* Параўнанне пісьменстваў Індыі

Катэгорыя:Індыйскае пісьмо
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Катэгорыя:Тамільская мова
Кітайска-Карэйская платформа

**Кітайска-Карэйская платформа** — старажытная платформа, што ахоплівае басейн сярэдняга і ніжняга цячэння ракі Хуанхэ, Карэйскі і Шаньдунскі паўастравы і акваторыю Жоўтага мора. 

Старажытная платформа ўключае на захадзе Ардонскую сінеклізу, антэклізу Шаньсі, Паўночна-Кітайскую сінеклізу, якія складаюць Паўночна-Кітайскую пліту, на ўсходзе — Сіна-Карэйскі шчыт і Усходне-Кітайскае перыкратоннае апусканне, што раскрываецца ў аднайменнае ўскраіннае мора. Крышталічны фундамент платформы складзены з гранітаў, гнейсаў і крышталічнх сланцаў архейскага і пратэразойскага ўзросту; выходзіць на паверхню ў межах Карэйскага, Ляадунскага і Шаньдунскага паўастравоў і на захад ад Пекіна (правінцыя Шаньсі). Фундамент перакрыты гарызантальна залеглым або слабадыслацыраваным асадкавым чахлом, складзеным з верхнепратэразойскіх (сінійскіх), ніжне- і верхнепалеазойскіх, мезазойскіх і кайназойскіх адкладаў, пашыраных у межах нізін і на шэльфе. 

Маюцца радовішчы жалезістых кварцытаў, баксітаў, каменнага вугалю, гаручых сланцаў, нафты і газу. З мезазойскім магматызмам звязаны радовішчы золата, вальфраму і поліметалаў на Карэйскім паўвостраве, сурмы і медзі на Ляадунскім паўвостраве.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геалогія Азіі
ЖФК Пітэа

**«Пітэа»** () — жаночы футбольны клуб з горада Пітэа. Утвораны ў 1985 годзе. У цяперашні час гуляе ў першай па рангу лізе Швецыі — Дамалсвенскане.

## Дасягненні 
### Дамалсвенскан 
*  Чэмпіён: 2018
*  Бронзавы прызёр: 2015

## Легіянеры 
*  Аноме Эбі (2009)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба
Тагбануа

**Тагба́нуа** (саманазва: *Tagbanwa*) — карэнны народ вострава Палаван (Філіпіны). Агульная колькасць (2023 г.) — 15 000 чалавек.

Некаторыя архаічныя рысы культуры і даволі цёмны колер скуры тагбануа спарадзіў сярод даследчыкаў гіпотэзу пра тое, што іх непасрэдныя продкі папярэднічалі масавай міграцыі аўстранезійцаў на Філіпіны і такім чынам з'яўляюцца адным з найстаражытнейшых народаў гэтай краіны. Аднак пакуль гэтая здагадка не мае дастаткова пераканаўчых доказаў.

Тагбануа традыцыйна насялялі цэнтральную і паўночную часткі Палавана, а таксама дробныя астравы на паўночны захад ад яго. Яны не мелі адзінай сацыяльнай арганізацыі накшталт племяннога аб'яднання. Агульная назва была дадзена ім звонку і, відавочна, значыць «вясковыя жыхары». Вылучаюцца 3 розныя этнаграфічныя групы. Кожная з іх размаўляе на асабістай мове аўстранезійскага паходжання. Мовы тагбануа вельмі блізкія лексічна, аднак адрозніваюцца танальна, так што носьбіт адной мовы не заўсёды можа зразумець носьбіта іншай. 

Да прыходу еўрапейцаў тагбануа мелі актыўныя кантакты з дзяржавамі Паўднёва-Усходняй Азіі, ведалі металы, карысталіся асабістым пісьмом на аснове старажытнага індыйскага пісьма. Першы кантакт з еўрапейцамі адбыўся падчас наведвання Палавана экспедыцыяй Магелана. Болей актыўнае ўзаемадзеянне з вонкавым светам пачалося з пачатку XX ст., калі на землях тагбануа была пабудавана выпраўленчая калонія. У 1902 — 1903 гг. тубыльцы моцна пацярпелі ад эпідэмічных захворванняў. Паступова яны выціскаліся з карэнных тэрыторый або былі вымушаны асімілявацца. У 1910 г. для іх былі вылучаны землі ў якасці рэзервацыі. У 1989 г. на востраве Карон была вылучана тэрыторыя (каля 22 тысяч га зямлі і мора), што набыла статус «родавай сядзібы». 

Традыцыйнымі заняткамі тагбануа былі падсечнае земляробства, рыбалоўства, збіральніцтва і паляванне. Такія прадукты збіральніцтва, як мёд, смала і ратанг, звычайна абменьваліся на вонкавыя тавары. Палявалі з дапамогай духавой трубкі і стрэл. Антоніа Пігафета апісаў звычай кроўнага яднання, калі дамова паміж двума бакамі замацоўвалася ўзаемным пацісканнем парэзаных далоней. 

У мінулым тагбануа спавядалі рэлігію, заснаваную на веры ў багоў-заступнікаў, духаў прыроды і памерлых. У нашы дні шырока распаўсюджана хрысціянства. 

## Спасылкі 
* Tagbanwa Tribe of Palawan: History, Culture and Arts, Customs and Traditions
* TRIBAL TAGBANUA: THE GUARDIANS OF CORON
* The Modern World: Exploring the Culture of Tagbanua Tribe in Palawan
* Tagbanua — Encyclopedia.com

Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Філіпінаў
Катэгорыя:Аўстранезійцы
Завітак юнацтва

**Завітак юнацтва** (таксама **пасма юнацтва**) — у Старажытным Егіпце дзіцячая касічка з доўгай пасмы валасоў на паголенай галаве, закручаная на канцы ў кудзер; сімвал .

Валасы згольвалі, пакідаючы адну або некалькі пасмаў: дзяўчынкам — на цемені, хлопчыкам — па баках галавы. Сан  прадугледжваў нашэнне юнацкага завітка, паколькі абавязкі ўзыходзілі да выканання рытуалаў сынамі для сваіх хворых бацькоў у ранніх пахавальных культах.

## Багі з пасмай юнацтва 
Месяцовыя багі  і  маляваліся з «пасмай юнацтва».

Егіпецкі бог зімовага сонца *Гарпехруці* (Гор малодшы), сын Асірыса і Ісіды, адлюстроўваўся ў выглядзе голага дзіцяці з дзіцячай касой на галаве і пальцам правай рукі ў роце. Грэкі перанялі яго як , захаваўшы аголенасць і «завітак юнацтва», але, не зразумеўшы прыкметы дзяцінства, сталі шанаваць яго як бога маўчання.

## Галерэя 

Файл:BlockStatueOfSenenmutAndNeferura-LeftProfile-BritishMuseum-August19-08.jpg|Егіпецкая прынцэса  з дзіцячай касічкай на руках у архітэктара  (XVIII династия, праўленне Хатшэпсут), Брытанскі музей
Файл:Sandstone fragment from the temple of Amenhotep III showing a young prince, probably Akhenaten before he became a king. 18th Dynasty. From Thebes, Egypt. The Petrie Museum of Egyptian Archaeology, London.jpg|Фрагмент з храма Аменхатэпа III з выявай прынца (магчыма, Эхнатона да яго інтранізацыі), XVIII дынастыя. 
Файл:Ramses II as kid N522 mp3h8999.jpg|Выява Рамсеса II у дзяцінстве, 
Файл:Khaemwaset and RamsesIII.jpg| і прынц Хаэмуас II, грабніца , XII стагоддзе да н. э.
Файл:Maler der Grabkammer des Sennudem 002.jpg|Выява дзяўчынкі ў грабніцы , каля 1200 года да н.э.
Файл:Arte egizia, periodo romano, statua di harpocrate, inizio del III secolo dc.JPG| з «пасмай юнацтва», пачатак III стагоддзя н.э., Позні рымскі перыяд. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прычоскі
Катэгорыя:Культура Старажытнага Егіпта
Сірсакер

**Сірсакер** або **цісканы паркаль** — тонкая, шурпатая, цалкам баваўняная тканіна, звычайна паласатая або ў клетку, выкарыстоўваная для вырабу вясновага і летняга адзення. Слова паходзіць ад персідскіх слоў  .  і  , якія літаральна азначаюць «малако і цукар», з-за падабенства яго гладкіх і шурпатых палос з гладкай тэкстурай малака і няроўнай тэкстурай цукру адпаведна. Сірсакер ткуць так што некаторыя ніткі збіваюцца разам, што надае тканіне месцамі маршчыністы выгляд. Гэты эфект часта дасягаецца пры пляценні за кошт таго, што ніткі для жатых палос падаюцца з большай хуткасцю, чым ніткі гладкіх палос (яны не абавязкова павінны быць, але часта бываюць розных колераў). Гэтая асаблівасць прымушае тканіну ў асноўным трымацца далей ад скуры пры нашэнні, палягчаючы адвод цяпла і цыркуляцыю паветра. З-за гэтага гладзіць такую тканіну прасам не абавязкова.

Папулярныя вырабы з сірсакера ўключаюць касцюмы, шорты, кашулі, штора, сукенка і халаты. Самыя распаўсюджаныя колеры для яго — белы і сіні; аднак ён вырабляецца ў самых розных колерах, звычайна з чаргаванымі каляровымі палосамі і складкавымі белымі палосамі, трохі шырэй тонкіх палосак.

## Гісторыя 
У брытанскі каланіяльны перыяд сірсакер быў папулярным матэрыялам у калоніях з гарачым кліматам, такіх як Індыя. У  мела месца тканіна *раядылья*, якую выкарыстоўвалі для вырабу афіцыйнай ваеннай формы, што пазней таксама была прынята ў яе калоніях у Афрыцы. Калі сірсакер быў прадстаўлены ў Злучаных Штатах, ён выкарыстоўваўся для вырабу шырокага спектру прадметаў адзення. Для касцюмаў гэты матэрыял лічыўся асновай летняга гардэроба джэнтэльменаў, асабліва на Поўдні, якія аддавалі перавагу лёгкай тканіне ва ўмовах моцнай спёкі і вільготнасці паўднёвага клімату, асабліва да з’яўлення кандыцыянераў.

Катэгорыя:Баваўняныя тканіны
ЖФК Дынама Кіеў

**«Дынама»** () — украінскі жаночы футбольны клуб з горада Кіеў.

## Гісторыя 
Каманда была створана ў 1989 годзе на базе аднайменнага мужчынскага клуба. У канцы 1994 года каманда была расфарміравана.

Улетку 2021 года жаночы клуб «Дынама» быў адноўлены і стартаваў у Першай лізе Украіны, галоўным трэнерам каманды стаў Уладзімір Пяценка.

## Дасягненні 
### Чэмпіянат Украіны 
*  Чэмпіён: 1992

### Кубак Украіны 
*  Уладальнік: 1992
*  Фіналіст: 1993

## Галоўныя трэнеры 
*  Уладзімір Пяценка (з 2021)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт клуба
Costasiella kuroshimae

**Costasiella kuroshimae**&nbsp;— від марскіх малюскаў роду . Адкрыты ў 1993 годзе. Для гэтага віду характэрна клептапластыя. Дасягае памераў 2—7&nbsp;мм. Відавая назва паходзіць ад вострава , дзе ён быў упершыню апісаны.

## Апісанне 
Маюць два цёмныя вочкі і два рынафоры, якія выходзяць з макушкі галавы, падобныя на авечыя вушы або вусікі насякомых. Памер іх вар’іруецца ад 5 да 10 мм у даўжыню.

*Costasiella kuroshimae* здольныя да фізіялагічнага працэсу, званага клептапластыяй, у якім яны захоўваюць хларапласты з водарасцей, якімі яны харчуюцца. Паглынанне хларапластаў з водарасцей дазваляе ім ускосна выконваць фотасінтэз.

## Арэал 
Пашыраны від у акваторыі: Індыйскага акіяну, Японіі; астравоў: Камода, Мазамбіку, Акінава, Папуа — Новай Гвінеі, захаду Ціхага акіяну.

File:Costasiella Kuroshimae (19080120525) (2).jpg|*Costasiella kuroshimae* з пярэдняга ракурсу
File:Costasiella kuroshimae taken in Anilao Philippines.png|*Costasiella kuroshimae* зняты непадалёк ад правінцыі , Філіппін.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сапраўдныя смаўжы