Грамадзянства

**Грамадзянства** — палітыка-прававая прыналежнасць асобы да пэўнай дзяржавы. На грамадзяніна пашыраецца суверэнітэт гэтай дзяржавы і ён карыстаецца дзяржаўнай аховай сваіх правоў і законных інтарэсаў як унутры краіны, так і па-за яе межамі. У манархічных дзяржавах паняццю «грамадзянства» адпавядае тэрмін «падданства». Парадак набыцця або страты грамадзянства рэгулюецца заканадаўствам кожнай дзяржавы. Заканадаўства пераважнай большасці дзяржаў адрознівае набыццё грамадзянства пры нараджэнні (філіяцыя), у парадку натуралізацыі або ўкаранення. Пры вырашэнні пытання аб набыцці грамадзянства пры нараджэнні выкарыстоўваецца два прынцыпы: нацыянальны (т.зв. «прынцып права крыві»), паводле якога грамадзянства дзіцяці залежыць ад грамадзянства бацькоў, і тэрытарыяльны (т.зв. «прынцып права глебы»), калі грамадзянства абумоўлена месцам нараджэння і не звязана з грамадзянствам бацькоў. У заканадаўстве большасці замежных краін спалучаюцца два гэтыя прынцыпы з выкананнем пэўных абавязковых умоў.

## Натуралізацыя, заслугі і інвестыцыі як шляхі набыцця грамадзянства 
Паводле законаў Рэспублікі Беларусь і сусветнай практыкі існуюць некалькі альтэрнатыўных механізмаў набыцця грамадзянства. **Натуралізацыя** з’яўляецца адным з традыцыйных шляхоў і рэгламентавана Законам Рэспублікі Беларусь «Аб грамадзянстве». Асноўныя ўмовы ўключаюць пастаяннае пражыванне на тэрыторыі Беларусі на працягу не менш як сямі гадоў, валоданне адной з дзяржаўных моў (беларускай або рускай), наяўнасць законнай крыніцы даходу і абавязак адмовіцца ад іншага грамадзянства пры атрыманні беларускага. У асобных выпадках гэты тэрмін можа быць скарочаны, напрыклад для асоб беларускага паходжання або іх нашчадкаў.

Асобныя краіны практыкуюць таксама наданне **грамадзянства па заслугах**, калі яно можа быць атрымана за значны ўнёсак у развіццё дзяржавы ў галіне навукі, культуры, спорту, эканомікі ці іншых сфер. Такі механізм, як правіла, не замацаваны ў заканадаўстве і залежыць ад спецыяльных рашэнняў урада ці кіраўніка дзяржавы. У Беларусі афіцыйнага парадку атрымання грамадзянства па заслугах няма, аднак падобныя прыклады вядомыя ў міжнароднай практыцы.

У шэрагу дзяржаў існуе таксама інстытут **грамадзянства праз інвестыцыі**, які прадугледжвае атрыманне грамадзянства пры ўмове ўкладання сродкаў у эканоміку краіны (набыццё нерухомасці, фінансаванне бізнес-праектаў або ўдзел у спецыяльных фондах). Такія праграмы дазваляюць замежным інвестарам атрымаць грамадзянства ў больш сціслыя тэрміны ў параўнанні з традыцыйнымі працэдурамі натуралізацыі.

## Грамадзянства Беларусі 
Замяніла грамадзянства БССР.

Паводле закона Беларусі «Аб грамадзянстве Рэспублікі Беларусь» ад 18.10.1991 яе грамадзянамі з'яўляюцца асобы, якія пастаянна жылі на тэрыторыі Беларусі на дзень уступлення ў сілу гэтага закона, і асобы, якія набылі беларускае грамадзянства ў адпаведнасці з гэтым законам. У Беларусі грамадзянства з'яўляецца роўным для ўсіх грамадзян дзяржавы, незалежна ад падстаў яго набыцця, ніхто з іх не можа быць пазбаўлены грамадзянства або адвольна пазбаўлены права змяніць грамадзянства. Падставы і парадак набыцця грамадзянства, яго спынення, змянення і іншае вызначаны заканадаўствам. Дакументам, які сведчыць аб беларускім грамадзянстве, з'яўляецца пашпарт грамадзяніна Беларусі.

## Гл. таксама 
* Канстытуцыйнае права
* Рымскае грамадзянства
* Біпатрыд
* Апатрыд

## Літаратура 
* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7
* Грамадзянства і апатрыдства: кіраўніцтва для парламентарыяў Міжпарламенцкі саюз, 2005 ISBN 92-9142-262-2
* Еўрапейская канвенцыя пра грамадзянства , СЁЕ, 1997

## Спасылкі 
* Партал Савета Еўропы пра грамадзянства
* Абсерваторыя па дэмакратыі ў Еўрапейскім саюзе — грамадзянства 
* Цэнтр вывучэння праблем грамадзянства і ідэнтычнасці . Праект Інстытута Філасофіі РАН, прысвечаны спецыфіцы грамадзянства і нацыянальнай ідэнтычнасці ва ўмовах глабалізацыі

Катэгорыя:Канстытуцыйнае права
Катэгорыя:Міжнароднае права
Катэгорыя:Дзяржава і асоба