open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гліністы сланец

**Гліністы сланец** — асадкавая горная парода, якая складаецца з гліністых мінералаў (галоўным чынам розных гідраслюд, хларыта і інш), часцінкі якіх звычайна арыентаваны строга паралельна. У выніку такой будовы гліністы сланец набывае выразную сланцаватасць, г.зн. здольнасць расколвацца на тонкія пласцінкі.  Утвараецца ў выніку ўшчыльнення глін і частковай іх перакрышталізацыі пры апусканні на значныя глыбіні і ўздзеяння дынамаметамарфізма. Пры далейшай змене ператвараецца ў філіты або хларытавыя сланцы.

Катэгорыя:Горныя пароды
Кула-Кангры

**Кула-Кангры** (Kula Kangri) (7538 м) — вяршыня ў цэнтральнай частцы Гімалаяў, высокі пік за 23 км на паўночны ўсход ад Канкар-Пунсума (7570 м) і за 4 км на паўднёвы захад ад Карджыянга (7221 м). Размешчана на мяжы Бутана і Тыбету (на неафіцыйнай мяжы Бутану, якая праходзіць на 15-20 км на поўнач ад агульнапрынятай). 46-я па вышыні вяршыня ў свеце і другая ў Бутане.

Масіў Кула-Кангры складаецца з 6 сямітысячнікаў, размешчанай у раёне Тыбету Ложанг на цэнтральным грэбні Гімалаяў. На галоўным трохкіламетровай даўжыні грэбні на ўсход ад галоўнай вяршыні знаходзяцца Кула-Кангры II (7548 м) і Кула-Кангры III (7384 м). На паўночны ўсход ляжаць Карджыянг I (7221 м), Карджыянг Паўночны (7196 м) і Карджыянг II (7045 м). На адлегласці, асабліва з поўдня, вяршыні галоўнага грэбня нагадваюць гіганцкую вертыкальна размешчаную сцяну.

Першае ўзыходжанне на Кула-Кангры здзейсніла ў 1986 г. японская экспедыцыя пад кіраўніцтвам Казумаса Хіра.

## Спасылкі 
* Гімалайскі часопіс 

Катэгорыя:Горныя вяршыні-сямітысячнікі
Катэгорыя:Горы Бутана
Катэгорыя:Горныя вяршыні Кітая
Катэгорыя:Горы Тыбета
Катэгорыя:Гімалаі
Фемістокл

**Фемістокл** () — афінскі дзяржаўны дзеяч і палкаводзец перыяду грэка-персідскіх войнаў (500—449 да н. э.). З 493/492 неаднаразова займаў вышэйшыя дзяржаўныя пасады архонта і стратэга. Будучы правадыром марской партыі, у якой адбіваліся інтарэсы гандлёва-рамесных слаёў і беднаты, Фемістокл імкнуўся ператварыць Афіны ў марскую дзяржаву.

Фемістокл падняўся на вяршыню ўлады выключна дзякуючы сваім здольнасцям. Афінскія арыстакраты, якія раней непадзельна кіравалі ў горадзе, заўсёды працівіліся яго ўплыву. Калі б не крызіс, выкліканы нашэсцем персаў, вышэйшыя пасады ў Афінах, быць можа, і надалей займалі б не па добрай якасці, а па праве нараджэння.

У 493 па яго ініцыятыве афіняне ўмацавалі Пірэй, зрабіўшы яго ваеннай гаванню. Дамогшыся перавагі над сухапутнай партыяй, якая ўзначальвалася Арыстыдам, Фемістокл пераканаў афінян ў 482 стварыць для паспяховай барацьбы з Персіяй на дзяржаўныя даходы ад руднікоў ваенны флот агульнай колькасцю ў 200 трыер. Падчас паходу Ксеркса I Фемістокл адыграў вырашальную ролю ў арганізацыі агульных грэчаскіх сіл супраціўлення, у кіраўніцтве афінскім флотам, асабліва ў марской бітве пры Саламіне (480). Ён спрыяў вызваленню грэчаскіх гарадоў Малай Азіі ад улады Персіі, быў ініцыятарам стварэння 1-га Афінскага марскога саюза (478). Яго палітычныя рэформы (487—486) прывялі да далейшага развіцця афінскай рабаўладальніцкай дэмакратыі (выбары архонтаў па жэрабі, прадастаўленне магчымасці коннікам займаць гэтую пасаду, вызваленне калегіі стратэгаў ад кантролю Арэапагу). У выніку інтрыг афінскай арыстакратыі Фемістокл у 471 быў падвергнуты астракізму; пазней абвінавачаны ў дружбе з персамі, у патаемнай сувязі са спартанскім палкаводцам і асуджаны агульным сходам грэкаў. Пасля тулянняў бег да персідскага цара Артаксеркса I.

## Антычныя крыніцы 
* Карнэлій Няпот «Фемістокл»
* Плутарх «Фемістокл і Каміл»
* Фукідыд «Гісторыя»
* Герадот «Гісторыя»

Катэгорыя:Удзельнікі грэка-персідскіх войнаў
Катэгорыя:Палітыкі Афін
Катэгорыя:Военачальнікі Афін
Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі
Катэгорыя:Палітыкі Старажытнай Грэцыі
Пхунчолінг

**Пхунчолінг** — горад на поўдні Бутана (у дзонгхагу Чукха) на мяжы з Індыяй. Праз яго праходзіць адзіная шаша, якая злучае Індыю і Бутан. Насельніцтва каля 20537 чалавек (перапіс 2005), а па ацэнцы 2012 — 23 915 чалавек, гэта другі па велічыні горад Бутана. Горад часткова адкрыты для замежных турыстаў, якім для ўезду ў астатні Бутан неабходна праходзіць праз складаныя візавыя працэдуры. У межах гарадоў Пхунчхолінга і Джайгаона жыхары Індыі і Бутана могуць перамяшчацца без памежных фармальнасцей. Істотную частку насельніцтва Пхунчолінга складаюць індыйцы. Пхунчолінг мае вялікае значэнне для знешняга гандлю Бутана як транзітны пункт для перавозкі тавараў.

Катэгорыя:Гарады Бутана
Гелепху

**Гелепху** — горад у Бутане, адміністрацыйны цэнтр дунгхага Гелепху, у складзе дзонгхага Сарпанг. Горад размешчаны на мяжы з Індыяй. Насельніцтва горада 9199 чалавек (перапіс 2005), а па ацэнцы 2012 года — 10416 чалавек. На захадзе Гелепху злучаны аўтамабільнай дарогай з прымежным горадам Сарпанг, адміністрацыйным цэнтрам дзонгхага, адкуль дарога сыходзіць на поўнач у бок Пунакхі праз Дампху і Вангдзі-Пхадранг. На поўнач з Гелепху сыходзіць дарога да гарадоў Жэмганг і Тонгса.

Катэгорыя:Гарады Бутана
Сістэма ўраўненняў

**Сістэма ўраўненняў** — гэта ўмова, якая складаецца ў адначасовым выкананні некалькіх ураўненняў адносна некалькіх (або адной) зменных.

Фармальны запіс агульнага выгляду можа выглядаць так:

:  \left\{ \begin{matrix} F_1(x_1, x_2, \ldots, x_M) = 0 \\  F_2(x_1, x_2, \ldots, x_M) = 0 \\ \ldots \\ F_N(x_1, x_2, \ldots, x_M) = 0 \end{matrix} \right. 

Рашэннем сістэмы ўраўненняў называецца спарадкаваны набор лікаў (значэнняў зменных), пры падстаноўцы якіх замест зменных кожнае з ураўненняў звяртаецца ў дакладную роўнасць.

## Класіфікацыя 
* Алгебраічныя раўнанні:
** Сістэма лінейных алгебраічных ураўненняў
** Сістэма нелінейных ураўненняў
* Дыферэнцыяльныя ўраўненні:
** Сістэма дыферэнцыяльных ураўненняў (лінейныя/нелінейныя, звычайныя/ў частковых вытворных)

## Рашэнне сістэмы ўраўненняў 
Існуе мноства метадаў рашэння сістэмы ўраўненняў. Падыход залежыць ад тыпу сістэмы. Так, рашэнне сістэм лінейных ураўненняў цалкам даследавана: у іх знойдзены аналітычныя метады (метад Крамера) і прапанавана некалькі лікавых як дакладных (найпросты — метад Гауса), так і набліжаных (метад ітэрацый).

Агульнай аналітычнага рашэння сістэмы нелінейных ураўненняў не знойдзена. Існуюць толькі лікавыя метады.

Для рашэння сістэм дыферэнцыяльных ураўненняў распрацавана цэлая галіна лікавых метадаў.

## Розныя факты 
* Любая сістэма ўраўненняў над рэчаіснымі лікамі можа быць прадстаўлена адным раўнасільным ураўненнем, калі ўзяць усё ўраўненні ў форме f_i(x)=0, узвесці іх у квадрат і скласці.
* Звычайнае дыферэнцыяльнае ўраўненне любога парадку можна запісаць як сістэму дыф. ураўненняў першага парадку.

## Гл. таксама 
* Вызначнік

*
Бэта-функцыя

У матэматыцы **бэта-функцыяй** (Β-функцыяй, бэта-функцыяй Эйлера або **Эйлеравым інтэгралам I-га роду**) называецца наступная спецыяльная функцыя ад двух зменных:

: \Beta(x,y)=\int\limits_0^1t^{x-1}(1-t)^{y-1}\,dt,

вызначаная пры \Re(x)>0, \Re(y)>0.

Бэта-функцыя была даследавана Эйлерам і Лежандрам, А назву ёй даў Жак Бінэ.

## Уласцівасці 
Бэта-функцыя сіметрычная адносна перастаноўкі зменных, гэта значыць

:  \Beta(x,y) = \Beta(y,x).

Бэта-функцыю можна выразіць праз іншыя функцыі:

: \Beta(x,y) = \frac{\Gamma(x)\Gamma(y)}{\Gamma(x+y)},

дзе \Gamma(x) — гама-функцыя;

: \Beta(x,y)=2\int\limits_0^{\pi/2}\sin^{2x-1}\theta\cos^{2y-1}\theta\,d\theta, \qquad\Re(x)>0,\ \Re(y)>0;
: \Beta(x,y)=\int\limits_0^\infty\frac{t^{x-1}}{(1+t)^{x+y}}\,dt, \qquad\Re(x)>0,\ \Re(y)>0;
: \Beta(x,y)=\frac{1}{y}\sum_{n=0}^\infty(-1)^n\frac{(y)_{n+1}}{n!(x+n)},

дзе (x)_n — сыходны фактарыял, роўны x\cdot(x-1)\cdot(x-2)\cdot\ldots\cdot(x-n+1).

Як гама-функцыя для цэлых лікаў з’яўляецца абагульненнем фактарыяла, так і бэта-функцыя з’яўляецца абагульненнем бінаміяльных каэфіцыентаў з трохі змененымі параметрамі:

: \mathrm{C}_n^k = \frac{1}{(n+1)\Beta(n-k+1, k+1)}.

## Вытворныя 
Частковыя вытворныя у бэта-функцыі наступныя:

: {\partial\over\partial x}\Beta(x,y)=\Beta(x,y)\left( {\Gamma^\prime(x)\over\Gamma(x)}-{\Gamma^\prime(x+y)\over\Gamma(x+y)}\right)=\Beta(x,\;y)(\psi(x)-\psi(x+y)),

дзе \psi(x) — дыгама-функцыя.

## Няпоўная бэта-функцыя 
**Няпоўная бэта-функцыя** — гэта абагульненне бэта-функцыі, якое замяняе інтэграл па адрэзку [0,1] на інтэграл з пераменнай верхняй мяжой:

: \Beta_x(a,b)=\int\limits_0^x t^{a-1}\,(1-t)^{b-1}\,dt.

Пры x=1 няпоўная бэта-функцыя супадае з поўнай.

### Рэгулярызаваная няпоўная бэта-функцыя 
Рэгулярызаваная няпоўная бэта-функцыя вызначаецца праз поўную і няпоўную бэта-функцыі:

: I_x(a,b)=\frac{\Beta_x(a,b)}{\Beta(a,b)}.

Уласцівасці рэгулярызаванай няпоўнай бэта-функцыі:
* I_0(a,b)=0;
* I_1(a,b)=1;
* I_x(a,b)=1-I_{1-x}(b,a);
* I_x(a+1,b) = I_x(a,b)-\frac{x^a(1-x)^b}{a B(a,b)}.

## Гл. таксама 
* Гама-функцыя

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Спецыяльныя функцыі
Блакітнае Успенне

**Блакітнае Успенне** — абраз пятнаццатага стагоддзя, які захоўваюцца ў калекцыях Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі і паходзіць, верагодна, з Турава. Ікона з'яўляецца яркім прыкладам візантыйскай традыцыі ў беларускім іканапісе.

## Апісанне іконы 
«Блакітнае Успенне» напісана яечнай тэмперай на  з  і павалокай. У цэнры абраза размешчана сцэна Успення Божай Маці ў адпаведнасці з канонамі візантыйскага жывапісу. Гэты пункт гледжання быў успрыняты і пацверджаны аўтарамі «Гісторыі рускага мастацтва». З асаблівым захапленнем М. Варонін і В. Лазараў казалі пра каларыт абраза, што ён «нагадвае тэхніку гуашы». «Сярод гэтых выдатных фарбаў незабыўнае ўражанне пакідае вадзяніста-блакітны тон, які здзіўляе сілай свайго колеравага гучання».

Пасля такой аўтарытэтнай атрыбуцыі «Успенне» з Мінска зацвердзілася сярод твораў цвярскога іканапісу, у тым ліку ў альбоме «Жывапіс Беларусі ХІІ-ХVІІІ стагоддзяў». Праўда, ,  і  аднеслі абраз да ўкраінскага жывапісу ХV стагоддзя, чамусьці прыпісаўшы яму паходжанне з Мінска-Мазавецкага.

Апошнім часам Г. Папоў, дэтальна прааналізаваўшы стыль і тэхналагічныя асаблівасці «Успення», уключыў яго ў манаграфію аб цвярскім мастацтве, але адзначыў, што хоць яно мае паралелі і ва ўласных цвярскіх творах, тым не менш такая атрыбуцыя застаецца да пэўнай ступені гіпатэтычнай. Зыходнай крыніцай мінскага абраза Г. Папоў лічыць творы позневізантыйскага ці нават поствізантыйскага жывапісу, а сярод бліжэйшых аналогій разглядае «Успенне са св. Францыскам і св. Дамінікам» — твор часоў Фларэнційскай уніі.

Беларускі вучоны А. А. Ярашэвіч даказаў прыналежнасць «Блакітнага Успення» да беларускай культуры.

## Значэнне іконы 
У навуковай літаратуры абраз «Блакітнае Успенне» ўвайшоў ва ўсе манаграфіі аб старажытнарускім мастацтве, ад класічных даследаванняў  і В. Лазарава да папулярнага томіка «Малой гісторыі мастацтваў».

Знаўца і калекцыянер рускага іканапісу, І. Астравухаў па сведчанні В. Антонавай «у халодным лазуравым каларыце „Успення“ бачыў захапляльны водбліск генія Андрэя Рублёва». А. Някрасаў параўноўваў абраз з люблінскімі фрэскамі 1418 г. загадкавага майстра Андрэя і адзначаў у ім пластыку, блізкую да паўднёваславянскага жывапісу; «квяцістасць каларыту з аднаго боку набліжаецца да мініяцюр галіцка-валынскага евангелля ХІІ-ХІІІ стст. і з другога боку да ўкраінскіх абразоў і мініяцюр больш позняга часу».

## Зноскі 
Катэгорыя:Беларуская іканапісная школа
Катэгорыя:Абразы
Катэгорыя:Іканаграфія Багародзіцы
Бялыніцкі-Біруля

**Бялыніцкі-Біруля** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Андрэевіч Бялыніцкі-Біруля, вучоны-натураліст, падарожнік
* Анджэй Бялыніцкі-Біруля, польскі матэматык
* Вітольд Каэтанавіч Бялыніцкі-Біруля, беларускі жывапісец
* Тэадор Бялыніцкі-Біруля, польскі ўрач
Гліптыка

[thumb|[Камея імператара Канстанціна, сарданікс, IV стагоддзе н.э., Эрмітаж]]
**Глі́птыка** (ад  — выразаю, выдзёўбваю) — мастацтва разьбы на каштоўных і паўкаштоўных камянях, адзін з відаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Вядома ў Месапатаміі, Пярэдняй Азіі, Старажытным Егіпце і Старажытным Рыме з IV тысячагоддзя да н.э. У сярэднія вякі развівалася галоўным чынам у краінах Усходу. Новы ўздым гліптыкі у эпохі Адраджэння і класіцызму. У XIX стагоддзі гэты від мастацтва прыйшоў у заняпад і на змену яму прыйшоў гем.

Разьбяныя камяні (гемы) з глыбокай старажытнасці служылі пячаткамі, кудменямі і ўпрыгожваннямі. Гемы выконваліся з мяккіх (стэатыт, гематыт, серпенцін) або цвёрдых (сердалік, халцэдон) парод каменя ўручную або з дапамогай нескладаных станкоў. Гемы з паглыбленымі выявамі называюцца інталіямі, з выпуклымі — камея.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ювелірная справа
Катэгорыя:Каштоўныя камяні
Катэгорыя:Мастацкая разьба па каменю
Катэгорыя:Дробная пластыка
Катэгорыя:Рэльеф, скульптура
Гліптадонты

**Гліптадонты** (*Glyptodontinae*) — падсямейства сямейства *Chlamyphoridae* млекакормячых атрада непаўназубых. Вядомыя з верхняга эоцена — плейстацэну Паўднёвай Амерыкі і позняга пліяцэну — плейстацэну Паўночнай Амерыкі. Гліптадонты дасягалі даўжыні больш за 3 м і вагі да 2 тон. Цела гліптадонтаў было пакрыта касцянымі шчыткамі ці суцэльным панцырам. Кароткія канечнасці мелі шырокія капытападобныя кіпцюры. Чэрап невялікі, разцы і іклы адсутнічалі; высокія прызматычныя зубы паказваюць на харчаванне жорсткай расліннай ежай. Вымерлі ў пачатку галацэну, каля 10-12 тыс. гадоў таму.

†
Млечнік

**Мле́чнік**, **Малачай** (*Lactarius*) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства сыраежкавых.

## Апісанне 
Пладовае цела — шапка на ножцы. Шапка белая, шэрая да ружавата-ліловай, карычневая, дыяметрам да 25 см, звычайна правільна-круглаватая з загорнутым ці апушчаным уніз краем, не аддзяляецца ад ножкі. Пласціны прырослыя або зыходныя. Ножка шчыльная або рыхлая, часта ўнутры полая. Мякаць белая, палевая, з млечным сокам (сістэматычная адзнака). Споры авальныя або шарападобныя, белыя ці жаўтаватыя.

## Пашырэнне 
Вылучаецца каля 80 відаў. Пашыраны ў Еўразіі і Амерыцы. На Беларусі 42 віды. Найбольш вядомыя: , , , , , . Трапляюцца з ліпеня па кастрычнік у лясах, на ўзлесках і лугах, дзе ёсць карані дрэў. Утвараюць «ведзьміны кольцы».

## Выкарыстанне 
Усе віды ядомыя.

## Некаторыя віды 
* Lactarius indigo
* 
* 

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Грыбы і грыбная кулінарыя: папулярны энцыклапедычны даведнік / Галіна Сяржаніна, Іван Яшкін — Мн.: Беларуская асацыяцыя кулінараў, 2005. — С. 136—139, 178—184, 211—212. — 392 с. + прык. 50 с. — 1000 экз. — ISBN 985-6081-34-3.
Бялянка

**Бялянка**, **ваўнянка белая** (*Lactarius pubescens*) — шапкавы базідыяльны грыб з роду  сямейства .

## Апісанне 
Вонкавым выглядам нагадвае сапраўдную ваўнянку.
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам 4—6 см, крэмава-белаватая, пукатая ў маладых грыбоў, шырока-лейкападобная, з падагнутым уніз пушыстым краем у старых. Ножка цыліндрычная, часам звужаная ў нізе, даўжынёй 2—4 см і 1—2 см у дыяметры, гладкая, усярэдзіне пустая, белая або ружавата-крэмавая, часам з буравата-вохрыстымі плямамі. Мякаць тонкая, шчыльная, светлая, пад скуркай ружаватая, са слабым пахам герані. Млечны сок белы, не змяняе колер на паветры, едкі. Пласцінкі белыя, пазней — крэмава-ружаватыя. Споры амаль шарападобныя, амаль бясколерныя, са слабым крэмавым адценнем

Ядомы грыб. Спажываецца соленая (спачатку вымочваюць або вараць, каб не было гаркаты).

## Экалогія і распаўсюджванне 
Распаўсюджана ў Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. Пашырана ў маладых вільготных бярозавых і мяшаных лясах, часта трапляецца ў забалочаных бярэзніках. Пладовыя целы з'яўляюцца групамі ў ліпені—верасні.

## Літаратура 
* Бялянка // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.
* 
* 
* 
* Белянка // 

## Спасылкі 
* Волнушка белая, или белянка, или белянка пушистая — Lactarius pubescens (Krombh.) Fr. // Экологический Центр «Экосистема»

Катэгорыя:Млечнік
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Гліптатэка

**Гліптатэка** — збор твораў скульптуры ці гліптыкі; музей скульптуры. Найбольш вядомыя гліптатэкі у Мюнхене і Новая Карлсбергская гліптатэка ў Капенгагене.

Паняцце гліптатэка было запазычана бібліятэкарам караля баварскага Людвіга I са старажытнагрэчаскай мовы γλυπτός glyptós ‚выразаны, гравіраваны‘ (тут у значэнні „выразаны ў камяні“), а таксама θήκη thḗkē ‚месца захавання‘. Словаўтварэнне зробленна па аналогіі „пінакатэка“.

Катэгорыя:Музеі
Катэгорыя:Скульптура Старажытнай Грэцыі
Эдуар Глісан

**Эдуар Глісан** (, , Сент-Мары, Марцініка — , Парыж) — марцінікскі пісьменнік, паэт і літаратурны крытык. Лічыцца адным з самых уплывовых карыбскіх пісьменнікаў. У сваіх працах ўздымаў пытанне посткаланіяльнай ідэнтычнасці і тэорыі культуры.

Вучыўся ў ліцэі Шэльшэра, выпускніком якога таксама былі Эме Сезэр і Франц Фанон. Там пазнаёміўся з Леонам Дама, разам з якім яны пазней далучыліся да Леапольда Сенгора, будучага прэзідэнта Сенегала, і сфармулявалі канцэпцыю негрыцюду.

У 1946 годзе атрымаў стыпендыю французскага ўрада і пераехаў у Парыж, дзе вывучаў філасофію, этналогію і літаратуру. Абараніў доктарскую дысертацыю ў Сарбоне. У пачатку 1950-х гадоў апублікаваў свае першыя паэтычныя творы. У 1958 годзе атрымаў прэмію Ренода за свой першы раман *La Lézarde*. Быў удзельнікам антыкаланіяльнага руху, з-за чаго з 1961 па 1965 яму быў забаронены выезд з Францыі. У 1965 годзе вярнуўся на Марцініку і заснаваў Інстытут марцінікскіх даследаванняў. З 1980 да 1988 года працаваў галоўным рэдактарам «Кур’ера ЮНЕСКА». З 1995 па 2007 год быў прафесарам французскай літаратуры ва Універсітэце Нью-Ёрка.

За сваё жыццё напісаў восем раманаў і адзінаццаць паэтычных зборнікаў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі Вест-Індыі
Катэгорыя:Паэты Вест-Індыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Марцінікі
Катэгорыя:Паэты Марцінікі
Фрэнсіс Глісан

**Фрэнсіс Глісан** (; 1599?, Рампішэм, Дорсетшыр, Вялікабрытанія - , Лондан, Вялікабрытанія) — брытанскі ўрач, анатам, прафесар у Кембрыджы, адзін з самых выбітных урачоў першай паловы XVII стагоддзя. Немалаважныя яго заслугі і ў галіне фізіялогіі, асабліва ў вучэнні аб раздражняльнасці як аб адной з асноўных уласцівасцяў ўсіх прадметаў ў прыродзе рэагаваць на раздражненне. Сваім навуковым творам пра рахітызм (Лондан, 1660) ён звярнуў асаблівую ўвагу урачоў на хваробы дзіцячага ўзросту.

Глиссон першым апісаў рахіт (1650) і вывучыў будову печані (1654) і кішэчніка; яго імем названа абалонка, якая пакрывае печань (глісанава капсула або капсула Глісана), першым апісаў сфінктар.

Катэгорыя:Медыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Анатамы Вялікабрытаніі
Глітэртын

**Глітэртын** — вяршыня ў Скандынаўскіх гарах у масіве Ютунхеймен, у Нарвегіі. Вышыня 2452 м. Складаецца з . Пакрыта ледавіком магутнасцю каля 30 м, у сувязі з чым у некаторых крыніцах вышыня Глітэртын пазначаецца 2481 м і Глітэртын лічыцца вышэй за г. Гальхёпіген (2469 м) — найвышэйшы пункт Скандынавіі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горы Нарвегіі
Катэгорыя:Скандынаўскія горы
Мілаван Глішыч

**Мілаван Глішыч** (; , вёска Градац, Заходняя Сербія — , Дуброўнік) — сербскі пісьменнік. Нарадзіўся ў сям’і селяніна. Удзельнічаў у рэвалюцыйным руху. Глішыч адзін з пачынальнікаў крытычнага рэалізму ў сербскай літаратуры. Пісаў сатырычныя памфлеты і фельетоны; у 1870-я гг. у апавяданнях і аповесцях «Галава цукру», «Рогі», 1875, «Доўг плацяжом чырвоны», «Музыка», 1879, і інш. апавядаў пра жыццё сялян.

Катэгорыя:Сербскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Сербіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Сербіі
Катэгорыя:Перакладчыкі на сербскую мову
Глабулярныя бялкі

[thumb|250px|Трохмерная структура малекулы [гемаглабіну — глабулярнага бялку]]
**Глабулярныя бялкі** — крышталічныя, добра растваральныя ў вадзе або слабых растворах соляў бялкі; форма малекул ў іх блізкая да шарападобнай (суадносіны восяў сферы не перавышае 5). Такая будова малекул забяспечваецца спіралізацыяй пептыднага ланцуга і яго шчыльным пакаваннем, абумоўленым троеснай структурай. Многія глабулярныя бялкі валодаюць ферментатыўнай актыўнасцю. Сярод важных глабулярных бялкоў глабулін, міяглабін, рыбануклеаза. Некаторыя бялкі (напрыклад, актын) існуюць як у глабулярнай, так і ў выцягнутай, фібрылярнай форме.

## Гл. таксама 
* Фібрылярныя бялкі

Катэгорыя:Бялкі
Гласіт

**Гласіт** ( ад  — язык + -itis) — запаленне языка. Можа ўзнікнуць з прычыны мясцовай траўмы языка (траўматычны гласіт), зніжэння мясцовай рэактыўнасці тканак з далучэннем інфікцыйных фактараў (кандыдамікатычны гласіт), змены агульнай рэактыўнасці арганізма, выкліканага авітамінозам, недастатковасцю харчавання і г.д. Гласіт часта з’яўляецца сімптомам многіх захворванняў унутраных органаў, шэраг якіх могуць быць дыягнаставаны менавіта па тыповых зменах слізістай абалонкі языка. Зрэдку гласіт развіваецца як ускладненне пасля прымянення некаторых лекаў. Захворванне сустракаецца ў людзей усіх узростаў. Гласіт часам выяўляецца выпадкова, але можа пачынацца востра і працякаць з усімі прыкметамі запалення.

## Лячэнне 
Ліквідацыя прычын, якія выклікалі гласіт; гігіена рота, навакаінавыя блакады, вітамінатэрапія.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Катэгорыя:Захворванні поласці рота
Глостэр

**Гло́стэр** — горад у Англіі, вылучаны ў асобны раён са статусам «сіці», у цэнтры цырыманіяльнага і неметрапольнага графства Глостэршыр. Горад ператвораны ў раён з горада-графства падчас адміністрацыйнай рэформы 1974 года. Займае тэрыторыю 40 км² і мяжуе на паўночным усходзе з раёнам Т'юксберы, на паўднёвым захадзе з раёнам Страўд. На тэрыторыі горада пражывае 109885 жыхароў, пры сярэдняй шчыльнасці насельніцтва 2711 чал./км².

## Гл. таксама 
* Герцаг Глостэр
* Граф Глостэр

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гарадскога савета 

Катэгорыя:Гарады Англіі

Катэгорыя:Глостэршыр
Дэмакраты 66

**Дэмакраты 66** (, D66) — нідэрландская сацыял-ліберальная палітычная партыя. Партыя была заснавана ў 1966 годзе, таму і атрымала такую назву. Партыя мае 12 месцаў у другой і 5 у першай палаце Генеральных штатаў і 3 месцы з 26 вылучаных для Нідэрландаў у Еўрапарламенце (уваходзіць у фракцыю Альянс лібералаў і дэмакратаў за Еўропу). Дэмакраты 66 ўваходзяць у Еўрапейскую партыю ліберальных дэмакратаў і рэфарматараў і Ліберальны інтэрнацыянал.

## Гісторыя 
Дэмакраты 66 былі заснаваныя 14 кастрычніка 1966 года. На парламенцкіх выбарах 1967 партыя атрымала 4,5 % і 7 месцаў у другой палаце. На парламенцкіх выбарах 1971 партыя атрымала яшчэ чатыры месцы і сфармавала апазіцыйны ценявы кабінет з Партыяй працы і левай хрысціянскай Палітычнай партыяй радыкалаў (PPR). Партыя ўваходзіла ва ўрадавыя кааліцыі ў 1973—1977, 1981—1982, 1994—2002 і 2003—2006 гадах.

## Ідэалогія 
Некаторыя з найважнейшых напрамкаў палітыкі партыі ўключаюць у сябе:
* Дэмакраты 66 выступаюць за змешаную эканоміку, якая спалучае рынкавую эканомікі і дзяржаўнае ўмяшанне. Дэмакраты 66 таксама ініцыятары павышэння гнуткасці рынку працы і скарачэнне падаткаў для ніжэйшага і сярэдняга класаў .
* Дэмакраты 66 прапануюць павялічыць дзяржаўныя выдаткі на адукацыю і інавацыі, напрыклад, павелічэнне зарплаты настаўнікам. Акрамя таго, Дэмакраты 66 хочуць дерэгуляваць сектар адукацыі і ўвесці канкурэнцыю ў гэтым сектары.
* Ахова навакольнага асяроддзя з’яўляецца важным пытаннем для партыі. Дэмакраты 66 спрыяюць павелічэнню інвестыцый у ўстойлівае развіццё энергетыкі. Дэмакраты 66, аднак, пры пэўных умовах таксама спрыяюць ядзернай энергетыцы.
* Дэмакраты 66 гэта сацыял-ліберальная партыя. Ва ўрадзе Віма Кока, у якім яна ўдзельнічала, партыя прадставіла некалькі «ліберальных» рэформаў, такіх як легалізацыя эўтаназіі, аднаполых шлюбаў і прастытуцыі.
* Дэмакраты 66 прыхільнікі дэмакратычных рэформаў. Такіх як выбарчая рэформа, абавязковы рэферэндум, адмена першай палаты парламента і прамыя выбары прэм’ер-міністраў і мэраў.
* Дэмакраты 66 выступаюць за федэральную Еўропу і больш шырокае еўрапейскае супрацоўніцтва па такіх пытаннях, як ахова навакольнага асяроддзя, іміграцыйная палітыка і знешняя палітыка.
* У абмен на ўзгодненыя ўзаемнай падтрымкі правацэнтрысцкіх заканадаўцамі ў другім кабінеце Балкенэндэ, Дэмакраты 66 дапамаглі ім у ажыццяўленні рэформы сацыяльнага забеспячэння і аховы здароўя, якая ўключала перашкоды датэрміновага выхаду на пенсію, рэфармаванне сістэмы дапамогі па непрацаздольнасці, і ўкараненне рынкавых прынцыпаў у нідэрландскай сістэме аховы здароўя.

## Удзел у выбарах 
Удзел у выбарах у другую палату парламента Нідэрландаў:
* 1967: 4,5 % — 7 месцаў
* 1971: 6,8 % — 11 месцаў
* 1972: 4,2 % — 6 месцаў
* 1977: 5,4 % — 8 месцаў
* 1981: 11,1 % — 17 месцаў
* 1982: 4,3 % — 6 месцаў
* 1986: 6,1 % — 9 месцаў
* 1989: 7,9 % — 12 месцаў
* 1994: 15,5 % — 24 месцы
* 1998: 9,0 % — 14 месцаў
* 2002: 5,1 % — 7 месцаў
* 2003: 4,1 % — 6 месцаў
* 2006: 2,0 % — 3 месцы
* 2010: 6,9 % — 10 месцаў

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэбсайт 
* Інфармацыя аб нідэрландскіх палітычных партыях 
* Democraten 1966 (D66) 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Нідэрландаў
Катэгорыя:Ліберальныя партыі
Глостэршыр

**Глостэршыр** (, ) — гістарычнае і цырыманіяльнае графства на захадзе Англіі. Уваходзіць у склад рэгіёна Паўднёва-Заходняя Англія. Сталіца і найбуйнейшы горад — Глостэр. Насельніцтва 582,5 тыс. чалавек (20-е месца сярод графстваў; даныя 2007).

## Геаграфія 
Агульная плошча тэрыторыі 3150 км² (16-е месца); тэрыторыя адміністрацыйнай вобласці — 2653 км² (13-е месца).

Катэгорыя:Графствы Англіі
Глыбінная бомба

**Глыбінная бомба** — адзін з відаў зброі ВМФ, прызначаецца для барацьбы з пагружанымі падводнымі лодкамі. Глыбінная бомба — снарад з моцным выбуховым рэчывам або атамным зарадам, які змяшчаецца ў металічны корпус цыліндрычнай, сфеацыліндрычнай , кропляпадобнай ці іншай формы. Выбух глыбіннай бомбы разбурае корпус падводнай лодкі і прыводзіць да яе знішчэння або пашкоджання. Выбух выклікаецца узрывацелем, які можа спрацоўваць пры ўдары бомбы аб корпус падводнай лодкі на зададзенай глыбіні або пры праходжанні бомбы на адлегласці ад падводнай лодкі, адлегласць не перавышае радыусу дзеяння некантактнага выбухоўніка. Устойлівае становішча глыбіннай бомбе сферацыліндрычнай і кропляпадобнай формы пры руху на траекторыі забяспечваецца хваставым апярэннем - стабілізатарам. Падпадзяляюцца на авіяцыйныя і карабельныя; апошнія прымяняюцца пускам рэактыўных глыбінных бомб з пускавых установак, стрэлам з аднастволавых або шматствольных бомбакідальных установак і скіданнем з кармавых бомбаскідвальнікаў. Упершыню глыбінныя бомбы былі выкарастаныя  ў 1- й сусветнай вайне 1914-18 і заставаліся найважнейшым відам супрацьлодкавай зброі ў 2-й сусветнай вайне.

Катэгорыя:процілодачная зброя
Катэгорыя:Авіябомбы асноўнага прызначэння
Вітаўт (балет)

**Ві́таўт** — балет у 2-х дзеях Вячаслава Кузняцова. Прэм'ера адбылася 5 верасня 2013 года, адкрыла 81-ы сезон у Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета.

## Харэаграфія 
Харэаграфіяй і пастаноўкай спектакля займаўся народны артыст Беларусі Юрый Траян. Балетмайстарамі-рэпетытарамі былі Людміла Бржазоўская, Ігар Артамонаў, Аляксандр Мартынаў.

## Пастановачная група 
* Дырыжор-пастаноўшчык — Вячаслаў Воліч
* Мастак-пастаноўшчык — лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь Эрнст Гейдэбрэхт
* Дырыжор — Андрэй Іваноў
* Мастак па асвятленні — Сяргей Мартынаў

## Сюжэт 
Лібрэта заснавана на п'есе заслужанага дзеяча мастацтваў Рэспублікі Беларусь, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі СССР Аляксея Дударава.

У першым акце паказана гісторыя сяброўства Вітаўта і Ягайлы і іх канфлікт з-за дзяўчыны Ганны. Вітаўт прадстаўляе Ганну ў якасці сваёй нявесты бацькам, але свята перапыняецца ганцамі, якія перадаюць Вітаўту запрашэнне на вяселле Ягайлы і Ядвігі. З цяжкім сэрцам збіраецца туды Вітаўт са світай і яго прадчуванні апраўдваюцца. Ягайла ўрываецца ў княжацкі замак і забівае Кейстута, забраўшы ў яго калар — сімвал улады.

У другім акце дзеі пачынаюцца ў замку Ягайлы. Ядвіга сустракае гасцей, але ў яе нарастае хваляванне з-за адсутнасці гаспадара. Вітаўт супакойвае яе. З'яўляецца Ягайла і яго падарункам будучай жонцы становіцца калар. Расчараваны і раз'юшаны Вітаўт становіцца вязнем Ягайлы. У астрозе яго не адпускаюць думкі пра Ганну і забойства бацькі. Між тым мроі становяцца праўдай. Ганна прыходзіць, каб вызваліць каханага. З цяжкім сэрцам пакідае Вітаўт яе на сваім месцы. Раніцай Ягайла са служкамі прыходзяць, каб пакараць смерцю Вітаўта, але яны бачаць прыгажуню-Ганну. У гэты момант Вітаўт са світай урываецца ў замак Ягайлы і вызваляе Ганну. На трэцім рэспубліканскім конкурсе тэатральнага мастацтва «Нацыянальная тэатральная прэмія» «Вітаўт» перамог у чатырох намінацыях.

## Спасылкі 
* Коллектив создателей балета «Витовт» отмечен премией Президента «За духовное возрождение»  

Катэгорыя:Балет у Беларусі
Глыбакаводныя жывёлы

]]
]]
**Глыбакаводныя жывёлы** — акіянічныя арганізмы глыбінь ад 500 м да максімальных (каля 11 тыс. м ). Адрозніваюць фауну батыяльную, абісальную  і ультраабісальную, або хадальную.

У 1960 годзе назіранні на батыскафе на глыбіні 10900 м правялі французскія навукоўцы Ж. Пікар і Д. Уолш. На глыбінях няма сонечнага святла, салёнасць пастаянная, тэмпературы нізкія (у межах +3/+10°С), вялікае ўтрыманне двухвокісу вугляроду, вялізны, гідрастатычны ціск (да 1000 атм.). 

Крыніцы ежы глыбакаводных жывёл - бактэрыі, а таксама трупы жывёл з верхніх слаёў акіяна і арганічны дэтрыт. Глыбакаводныя жывёлы — дэтрытаеды і драпежнікі, сляпыя або з вельмі развітымі вачыма, часта тэлескапічнымі; многія рыбы і галаваногія малюскі з фатафорамі; у іншых формаў свеціцца паверхня цела або яе ўчасткі; для інфармацыі выкарыстоўваюцца гідраакустычныя спосабы; афарбоўка цёмная (у рыб аксамітна-чорная) або пігментацыя адсутнічае і цела белаватыя. Нізкая тэмпература і багацце вуглякіслага газу абцяжарваюць выпадзенне вапны з раствора; гэта вядзе да памяншэння зажыўлення шкілетаў.

Некаторыя віды маларухомыя, некаторыя здзяйсняюць вертыкальныя міграцыі вялікага маштабу; напрыклад, *Abraliopis watasenia* ля берагоў Японіі для размнажэння зграямі падымаецца на паверхню. Бедныя запасы ежы - прычына малых памераў глыбакаводных жывёл. Гігантызм даволі рэдкі (гл.Глыбакаводны гігантызм) (напрыклад, паліп *Monocaulus* дасягае разам з ножкай 3 м у даўжыню, асцыдыю - да 1 м у вышыню, кальмары і рыбы - 2-5 м).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Групы арганізмаў
Катэгорыя:Марская біялогія
Максім Андрэевіч Вавілаў

**Максім Андрэевіч Вавілаў** (, г. Полацк — ) — генерал-лейтэнант (1955).

## Біяграфія 
У РСЧА з 1924 года. У 1927 годзе скончыў Аб’яднаную беларускую ваенную школу імя ЦВК БССР.

Скончыў ваенныя акадэміі імя Фрунзе ў 1936 годзе і Генштаба ў 1948 годзе..

У Чырвонай Арміі з 1924 г. Удзельнік баёў на возеры Хасан у 1938 г. У 1942—1944 гг. начальнік штаба  Далёкаўсходняга фронту. З 1944 г. у  Савецкай Арміі. З 1954 г. начальнік штаба , у 1956—1959 гг. у ваенна-навуковых установах.

## Літаратура 
*  — С. 178.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Военачальнікі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку
Яўген Іванавіч Валадзько

**Яўген Іванавіч Валадзько** (, вёска Харэўшчына, Сенненскі раён, Віцебская вобласць — , Мінск, пахаваны на Усходніх могілках) — беларускі дзяржаўны дзеяч, заслужаны работнік транспарту Рэспублікі Беларусь, двойчы ўзнагароджаны знакам «Ганаровы чыгуначнік», ганаровы прафесар БелДУТа.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 3 студзеня 1941 года ў вёсцы Харэўшчына Сенненскага раёна Віцебскай вобласці. Пасля заканчэння Аршанскага тэхнікума чыгуначнага транспарту да 1965 года працаваў на Паўночнай чыгунцы ў Валагодскай вобласці. Працаваў дзяжурным па станцыі і старэйшым памочнікам начальніка станцыі Шэксна. Затым вярнуўся ў Беларусь, дзе стаў манеўровым дыспетчарам на станцыі Маладзечна.

Працаваў у Мінскім аддзяленні цягніковым дыспетчарам і дзяжурным па аддзяленні. Затым — ва Упраўленні чыгункі намеснікам начальніка службы руху. У 1984 годзе ўзначаліў Мінскае аддзяленне. У 1989 годзе ён быў абраны старшынёй Беларускага прафесійнага саюза чыгуначнікаў і транспартных будаўнікоў.

У сакавіку 1993 года быў прызначаны на пасаду начальніка Беларускай чыгункі.

У 1994 годзе прызначаны намеснікам Міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь. З 1994 па 1996 гады сумяшчаў пасады намесніка міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь і начальніка Беларускай чыгункі.

Памёр 26 верасня 1998 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Памяць 
Яго імем названы адна з вуліц Мінска, аршанскі галіновы тэхнікум, цеплавоз ТЭП70 Аршанскага лакаматыўнага дэпо і электрацягнік ЭР9ТМ маторвагоннага дэпо Мінск.

Катэгорыя:Начальнікі Беларускай чыгункі
Катэгорыя:Намеснікі міністра транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь
Сезон 2012 ФК Брэст

У 2012-м годзе футбольны клуб з Брэста, які доўгі час быў вядомы пад назвай «Дынама», змяніў назву на «Брэст». Клуб прымаў удзел у трох афіцыйных турнірах: Чэмпіянаце Беларусі 2012, Кубку Беларусі 2011/2012 і Кубку Беларусі 2012/2013

## Склад каманды 
### Ігракі 
|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

*Заўвагі*
# Ігрок пакінуў ФК «Брэст» (яго нумар можа быць выдадзены іншаму іграку).
# Андрэй Салавей улетку змяніў 22-і нумар на 7-ы.

### Галоўныя трэнеры 
*  Сяргей Кавальчук (1973 г.н.) — да 9 ліпеня
*  Уладзімір Курнеў (1950 г.н.) — в.а. з 10 ліпеня

### Трансферы зіма 2011—2012 
#### Прыйшлі ў клуб 
#### Пакінулі клуб 
* У арэнду
** З арэнды

### Трансферы лета 2012 
#### Прыйшлі ў клуб 
#### Пакінулі клуб 
* У арэнду

## Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 
У чэмпіянаце Беларусі брэсцкі клуб доўгі час знаходзіўся на апошнім радку, але ў канцы турніру выправіў сваё становішча і атрымаў выніковы восьмы радок. «Брэст», хоць і звычайна саступаў у сваіх матчах, часам атрымліваў нечаканыя перамогі: так, брэсцкі клуб стаў адзіным, які здолеў перамагчы ўсіх прызёраў чэмпіянату (БАТЭ, «Шахцёр» і мінскае «Дынама»).

### Вынікі па турах 
ФК «Брэст» прапускае туры 2, 13 і 30 з-за няцотнай колькасці ўдзельнікаў.

### Каляндар гульняў 
#### Першы круг 
#### Другі круг 
#### Трэці круг 
Заўвага. Матчы 12-га, 15-га і 20-га тураў (другі круг) былі перанесеныя на больш позні час.

### Выніковая табліца 
### Бамбардзіры 
У дужках - галы з пенальці.

### Асістэнты 
## Кубак Беларусі 2011/12 
У пачатку 2012 «Брэст» працягваў удзел у Кубку Беларусі 2011/2012. На стадыі чвэрцьфінал брэсцкаму клубу супрацьстаяў «Гомель», саступіўшы гомельскаму клубу, «Брэст» спыніў выступленне ў турніры.

## Кубак Беларусі 2012/13 
Улетку 2012 «Брэст» пачаў удзел у Кубку Беларусі 2012/2013. Як клуб Вышэйшай лігі, «Брэст» пачынаў са стадыі 1/16 фінала. У 2012 годзе «Брэст» упэўнена пераадолеў два этапы і прайшоў у чвэрцьфінал, які адбыўся вясной 2013.

## Статыстыка выступленняў ігракоў 
## Спасылкі 
* Сезон 2012 на сайце football.by
* Сезон 2012 на сайце pressball.by
* Сезон 2012 на сайце teams.by

2012
Брэст
Катэгорыя:2012 год у Брэсце
Франчэска V д’Эстэ

**Франчэска V д’Эстэ** (; ,  — , ) — герцаг Модэны ў 1846—1859 гадах, сын Франчэска IV і Марыі Беатрычэ Савойскай.

Працягваў палітыку бацькі. Падчас рэвалюцыі 1848 года бег у сакавіку 1848 года са сваіх уладанняў. Улада Франчэска V была адноўлена аўстрыйскімі войскамі.

У 1859 годзе, пасля таго як насельніцтва герцагства падчас плебісцыту выказалася за далучэнне да Сардзінскага каралеўства, Франчэска V выехаў у Вену, захапіўшы ўсю казну, частку бібліятэкі, карцінную галерэю, манет, мэблі і дыванаў з палаца. Усё гэта дало магчымасць яму жыць у Аўстрыі, ні ў чым не маючы патрэбы.

Са смерцю Франчэска V у 1875 годзе лінія Габсбургаў-Эстэ спынілася. Тытул «эрцгерцаг Аўстрыйскі-Эстэ» і велізарная спадчыну дасталіся 12-гадоваму пляменніку Франца Іосіфа I Францу Фердынанду, які ў 1896 годзе стаў спадчыннікам аўстрыйскага прастола і ў 1914 годзе забіты ў Сараеве.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Герцагі модэнскія
Катэгорыя:Д’Эстэ
Катэгорыя:Эрцгерцагі Аўстрыйскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Імператарскім склепе
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога апостала Андрэя Першазванага
Катэгорыя:Габсбургі
Максіміліян I Іосіф Вітэльсбах

**Максіміліян I** (), таксама **Максіміліян I Іосіф** ( — ) — курфюрст Баварыі з 16 лютага 1799 па 1 студзеня 1806 года (як **Максіміліян IV**), кароль Баварыі з 1 студзеня 1806 года, з дынастыі Вітэльсбахаў.

## Біяграфія 
Сын прынца Фрыдрыха Пфальц-Цвейбрукен-Беркенфельдскага і Марыі Францыскі Зульцбахскай. У 1795 годзе атрымаў у спадчыну Цвейбрукен, а па спыненні са смерцю Карла Тэадора Пфальц-Зульцбахскай лініі ў 1799 годзе стаў курфюрстам Пфальц-Баварыі і герцагам Юліха і Берга.

Мноства кляштароў было пры ім скасавана, універсітэт перанесены з Інгальштата ў Ландсгут, заснавана Акадэмія мастацтваў, палепшана школьная справа, прадпрыняты карэнныя рэформы ў ваенным ведамстве, фінансах, сялянскіх справах, судаводстве і паліцыі.

У памяць пра ўдзел Максіміліяна ў секулярызацыі баварскай адукацыі яго імя (разам з імёнамі заснавальнікаў) носяць два ўніверсітэты Баварыі: Вюрцбургскі ўніверсітэт Юліуса-Максіміліяна і Мюнхенскі ўніверсітэт Людвіга-Максіміліяна.

## Сям'я 
У 1785 годзе ён ажаніўся з Аўгустай Вільгельмінай Гесэн-Дармштацкай (1765—1796), у іх было 5 дзяцей:
* Людвіг (1786—1868), кароль Баварыі;
* Аўгуста (1788—1851), у 1806 годзе ажанілася з Яўгенам Багарнэ, прынцам Лейхтэнбергскім;
* Амалія (1790—1794);
* Караліна (1792—1873), у 1808 годзе ажанілася з Вільгельмам I, каралём Вюртэмберга, з якім развялася ў 1814 годзе, у 1816 годзе ажанілася з Францам II, імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі;
* Карл Тэадор (1795—1875).

Стаўшы ўдаўцом ва ўзросце 40 гадоў, Максіміліян I ажаніўся другі раз у 1797 годзе з Каралінай Бадэнскай (1776—1841), дачкой Карла Людвіга Бадэнскага. У гэтым шлюбе нарадзіліся:
[thumb|left|[Іозеф Карл Штылер. Партрэт дочак Максіміліяна I: Людовікі, Марыі і Сафіі]]
* сын (1799)
* Максіміліян (1800—1803);
* Елізавета (1801—1873), у 1823 годзе ажанілася з  Фрыдрыхам Вільгельмам IV, каралём Прусіі;
* Амалія (1801—1877), у 1822 годзе ажанілася з Іаганам, каралём Саксоніі;
* Марыя (1805—1877), у 1833 годзе ажанілася з Фрыдрыхам Аўгустам II, каралём Саксоніі;
* Сафія (1805—1872), у 1824 годзе ажанілася з Францам Карлам Аўстрыйскім;
* Людавіка (1808—1892), у 1828 годзе ажанілася з герцагам Максіміліянам Вітэльсбахам.
* Максіміліяна (1810—1821).

## Спасылкі 
* Дзеці Максіміліяна I 

Катэгорыя:Вітэльсбахі
Катэгорыя:Курфюрсты баварскія
Катэгорыя:Каралі баварскія
Катэгорыя:Курфюрсты пфальцкія
Катэгорыя:Герцагі юліхскія
Катэгорыя:Герцагі бергскія
Катэгорыя:Каралеўскія члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Камея

» — выразана з сарданіксу, III ст. да н.э.]]

**Камея** — разнавіднасць гемы, ювелірны выраб ці ўпрыгожванне, выкананы ў тэхніцы барэльефа на каштоўных ці напаўкаштоўных камянях ці на марской ракавіне. Супрацьлегласць інталіі, якая выконваецца ў тэхніцы паглыбленага рэльефу.

Эфект камеі выкарыстоўваецца пры чаканцы манет, калі выявы і надпісы на манетах выконваюцца ў выглядзе выпуклага рэльефу. Камеі вядомы з IV стагоддзя да н.э. У часы Рэнесансу, у XVII— XVIII ст., мастацтва камеі перажыло свой росквіт. Пры вырабе камей выкарыстоўваюць розныя матэрыялы. Звычайна для ніжніх слаёў (фону) бярэцца больш цёмны матэрыял і на цёмны фон накладваюцца выявы з больш светлага матэрыялу, гэтым дасягаецца больш кантраснае вылучэнне выявы. Для вырабу камей часта выкарыстоўваюць агат, які мае слаі рознай расфарбоўкі. Часам, для павелічэння кантраснасці колераў, выкарыстоўваюць фарбы.

## Этымалогія 
Пра паходжанне слова «камея» маюцца розныя тэорыі. Лічаць, што слова паходзіць ад персідскага *chumahäu*, ці ад лацінскага *camahatus*, ці ад італьянскага *chama* (марская ракавіна), для камей на марскіх ракавінах.

## Гл. таксама 
* Камея Ганзага
* Інталія

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Упрыгажэнні
*
Катэгорыя:Віды скульптуры
Інталія

на аметысце]]

**Інталія** (ад  — разьба, разьба па камені) — разнавіднасць гемы, ювелірны выраб ці ўпрыгожванне, выкананы ў тэхніцы паглыбленага (адмоўнага) рэльефу на каштоўных ці напаўкаштоўных камянях ці на шкле. У супрацьлегласць камеі, якая выконваецца ў тэхніцы выпуклага рэльефу.

Тэхніка інталія часта ўжываецца для вырабу пячатак, адбітак з якіх выглядае выпуклым. Таму шматлікія кольцы-пячаткі выконваліся ў тэхніцы інталія.

## Літаратура 
* Boardman, John. *Island Gems*, 1963.
* Boardman, John. *Archaic Greek Gems*, 1968.
* Brown, Clifford M. (ed). *Engraved Gems : Survivals and Revivals*, National Gallery of Art Washington, 1997. ISBN 0894682717, 9780894682711

## Спасылкі 
* Beazley Archive 
* *Carvers and Collectors*
* Digital Library Numis (DLN) 

Катэгорыя:Упрыгажэнні
Катэгорыя:Ювелірная справа
Медальён (упрыгажэнне)

[240px|thumb|Медальён з выявай [Эраса са збораў Луўра]]
240px|thumb|Медальён з партрэтам
**Медальён** (, , павелічальнае ад *medaglia* — медаль) — упрыгажэнне ў выглядзе круглай ці авальнай плоскай скрыначкі з ланцужком ці на шнурку. Унутры часам змяшчаецца мініяцюрны партрэт ці рэліквія. Носяць медальён, як правіла, на шыі.

## Гісторыя 
Свайму паходжанню медальён абавязаны Старажытнаму Рыму, так там звалі круглы дыск, які ўручалі военачальніку падчас трыумфу. Ён быў падобны на вялікую залатую манету, але мацаваўся на ланцужок і быў багата размалёваны.

Медальёны былі асаблівы папулярнымі ў XVIII і першай палове XIX стагоддзяў. Іх упрыгожвалі мініяцюрамі, каштоўнымі камянямі, гравіраваным малюнкам, сканню, зерню. Медальёны насілі на каляровай і чорнай стужцы, устаўлялі ў бранзалеты.

## Гл. таксама 
* Медальён у архітэктуры
* Кулон
* Асабісты знак (смяротны медальён)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Упрыгажэнні
Катэгорыя:Манеты паводле тыпаў
Медальён (архітэктура)

[thumb|Медальёны на [Трыўмфальная арка Канстанціна|Трыўмфальнай арцы Канстанціна]]

**Медальён** (, , павелічальнае ад *medaglia* — медаль) — выява, напрыклад арнаментальная кампазіцыя, ляпны ці разьбяны рэльеф, роспіс, мазаіка ці надпіс у дэкаратыўнай авальнай ці круглай аправе, размешчаны на фасадзе ці на сцяне ўнутры памяшкання. Можа таксама быць дэталлю аздаблення мэблі.

Медальёны выкарыстоўваліся ў архітэктуры рэнесансу, барока і класіцызму.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктурныя элементы
Тлушчанка звычайная

**Тлушча́нка звычайная** (*Pinguicula vulgaris*) — шматгадовая травяністая расліна; тыпавы від роду Тлушчанка сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны з вельмі кароткім карэнішчам.

Лісце амаль сядзячае, сабрана ў прыкаранёвую разетку, даўгавата-эліптычнай формы, звужаныя да асновы, 2—4 см даўжынёй і 0,6—2 см шырынёй, з жалезістай-клейкай светла-зялёнай верхняй паверхняй.

Кветкі размяшчаюцца на адным або некалькіх, спачатку густа пакрытых дробнымі валасінкамі, кветканосах 5—17 см вышынёй, панікшым. Кубачак, пакрыты рэдкімі кароткімі жалезістымі валасінкамі, складаецца з яйкападобных або даўгавата-эліптычных тупазавостраных долей. Вяночак сіне-фіялетавага колеру, 15—20 мм даўжынёй разам са шпорцам, зеў пакрыты даволі доўгімі бялёсымі валасінкамі. Шпорац шылападобнай формы, амаль у два разы карацей астатняй часткі вяночка.

Плод — каробачка авальна-шарападобнай формы. Насенне 0,7 × 0,1 см, светла-карычневага колеру.

## Спосаб харчавання 
Харчаванне тлушчанак ўладкована прасцей, чым у . Паверхня іх лісця ліпкая, запар пакрытая залозкамі, адны з якіх выпрацоўваюць цукар, каб прыцягнуць насякомых, а іншыя — стрававальныя ферменты, каб пераварыць іх. Для дробных насякомых хапае эфекту прыліпання. Калі ж здабыча буйная, тлушчанка можа трохі згарнуць свой ліст (але не цалкам, як робіць расіца).

## Экалогія і распаўсюджванне 
]]
Растуць на багністых лугах, балотах.

Натуральны арэал віду распасціраецца ў Еўразіі ад Заходняй Еўропы да Далёкага Усходу Расіі і Японіі, у Амерыцы від распаўсюджаны на паўночным усходзе ЗША і ў Канадзе. Апісаны з Заходняй Еўропы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Книга Природа и природные ресурсы Мурманской области. Апатиты 2005. С. 116—117
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* *Pinguicula vulgaris* L. // ИАС «ООПТ России» 
* USDA PLANTS: *Pinguicula vulgaris* (butterwort)

Катэгорыя:Плывунцовыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны балот
Катэгорыя:Драпежныя расліны
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Расліны на марках
Кумаон

**Кумао́н** () — гістарычная вобласць у Паўночных Гімалаях. У наш час вылучаецца раён Кумаон у складзе індыйскага штата Утаракханд, населены пераважна народам кумаоні. Галоўны цэнтр - горад Наініталь.

Кумаон сфарміраваўся ў X ст. першапачаткова як дзяржава дынастыі Чанд, якая ў канцы XVII ст. трапіла ў васальную залежнасць ад Імперыі Вялікіх Маголаў. У 1791 г. яна была заваявана гаркханцамі. У 1815 г. — брытанцамі, якія далучылі гэтыя землі да сваіх уладанняў у Індыі. З 2000 г. у складзе Утаракханда.

Каардынаты: .

## Спасылкі
*Kumaon Division of North Indian hill state Uttarakhand

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Азіі
Катэгорыя:Утаракханд
Палонскае

**Пало́нскае** — возера ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ласасіна (прыток Сухадроўкі), за 12 км у напрамку на ўсход ад Віцебска, каля аграгарадка Вароны і аўтамабільнай дарогі .

Плошча паверхні возера 0,36 км². Даўжыня 1,4 км, найбольшая шырыня 0,33 км. Даўжыня берагавой лініі 3,67 км.
Катлавіна лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй 17—20 м, на поўначы і паўночным захадзе возера вышынёй да 5 м, спадзістыя. Берагавая лінія ўмерана звілістая. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны, у паўночнай і паўночна-заходняй частках вышынёй да 0,3 м. У паўднёвай частцы з возера выцякае ручай у раку Ласасіна.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лінь, гусцяра, плотка, краснапёрка і іншыя рыбы.

На беразе возера знаходзіцца курганны могільнік.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Палонскае 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Віцебскага раёна
Наініталь

**Наініта́ль** (, ) — горад у індыйскім штаце Утаракханд, адміністрацыйны цэнтр рэгіёна Кумаон. Адзін з галоўных горных курортаў на поўначы Індыі. Насельніцтва (2001 г.) — 48 тыс. чал.

## Геаграфія 
Наініталь размешчаны ў маляўнічай мясцовасці вакол возера Наіні, названым у гонар мясцовай багіні. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора — 1950 м. Найвышэйшы пункт — гара Чайна (2084 м). У межах горада і вакол яго растуць горныя дажджавыя лясы, пераважна з хваёвых парод. Вакол возера і ў лясах сустракаюцца розныя віды птушак, а таксама малпы.

Клімат умераны вільготны. Сярэдняя тэмпература ліпеня — +18,6° C, студзеня — +5,2° C. У зімовыя месяцы можа паніжацца ніжэй за 0° C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1636 мм. Найбольш вільготны сезон працягваецца з чэрвеня да канца верасня. Узімку на схілах гор выпадае снег.

## Гісторыя 
Наініталь быў заснаваны брытанцамі ў 1815 г. як ваенная станцыя каля маляўнічага горнага возера Наіні. Дзякуючы ўмеранаму клімату ў летнія месяцы ён ператвараўся ў месца адпачынку для ваенных і чыноўнікаў, стомленых індыйскай спякотай. Папулярнасць Наініталя значна ўзрасла, калі адміністрацыйны цэнтр брытанскіх валоданняў у Паўднёвай Азіі быў перанесены з далёкай Калькуты ў Дэлі. У 1850 г. была створана гарадская адміністрацыя.

У 1947 г. Наініталь увайшоў у склад незалежнай Індыі. У 2000 г. — у склад штата Утаракханд.

## Славутасці 
Наініталь — буйны турыстычны цэнтр. Большасць турыстаў — жыхары самой Індыі і суседняга Непала, якія прыязджаюць адпачыць на прыродзе. Насельніцтва змешанае. Карэнныя жыхары — кумаоні — складаюць нязначную яго частку. У другой палове XX ст. з’явілася буйная тыбецкая абшчына. У горадзе дзейнічаюць індуісцкія, хрысціянскія, масонскія, будысцкія і мусульманскія храмы. Захаваліся брытанскія каланіяльныя будынкі. У горадзе працуе Кумаонскі ўніверсітэт, пры якім арганізаваны эка-пячорныя сады. Ёсць заапарк.
 
Наініталь — радзіма Джыма Корбета (1875—1955 гг.), легендарнага паляўнічага на тыграў, які спярша забіваў, а потым арганізаваў ахову гэтых жывёл.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Краіна туманаў

Катэгорыя:Гарады Утаракханда