Войска Сярэдняй Літвы

]]

**Армія Сярэдняй Літвы,** Войска Цэнтральнай Літвы, пол. **Wojsko Litwy Środkowej** — узброеныя сілы дзяржавы, абвешчанай генералам Люцыянам Жалігоўскім 12 кастрычніка 1920 года. Набіралася з мясцовага насельніцтва каталіцкага і праваслаўнага веравызнання, польскай і беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. Ад самага пачатку польска-савецкай вайны у складзе польскага войска фармаваліся вайсковыя часткі, куды набіраліся і дзе служылі беларусы і паланізаваная шляхта Беларусі і Літвы. Дзеля забеспячэння кантролю іх разбаўлялі этнічна польскімі афіцэрамі і  навабранцамі з карэннапольскіх земляў. У кастрычніку 1919 года Літоўска-Беларуская дывізія была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі польскага войска, якія атрымалі назвы Першая і Другая Літоўска-Беларуская.  

Атрымаўшы падтрымку ад ураджэнца Віленшчыны Ю. Пілсудскага, які задумаў стварыць федэрацыю з Заходняй (Ковенскай, Жамойцкай), Сярэдняй (Віленшчына) і Усходняй Літвы (Беларусь) і польскае забеспячэнне вырашылі «рэалізаваць права на самавызначэнне». Паколькі і адроджаная Польшча і Літва былі саюзнікамі Антанты, а паланізаваная шляхта і сяляне рэзка адмаўлялі прэтэнзіі літоўцаў на свае землі і не жадала вучыць літоўскай мовы, канфлікт дайшоў да фармавання войскаў, да якога далучаліся не толькі мясцовыя але і польскія дабраахвотнікі і афіцэры. пры актыўнай падтрымцы Ю. Пілскудскага адбыўся «бунт Жалігоўскага» і польска-літоўскай вайны восені 1620 г. у якой фармальна беларуска-польскія войскі хутка разбіла войскі Літоўскай Рэспублікі.

З абвяшчэннем генералам Люцыянам Жалігоўскім стварэння Сярэдняй Літвы армія, якой ён камандаваў і якая ўдзельнічала ў «паўстанні», аўтаматычна стала Арміяй Сярэдняй Літвы. Памеры таго як адбывалася палітычная інтэграцыя Сярэдняй Літвы ў склад Польшчы, войска канчаткова страціла аўтаномнасцть і ўключылася ў склад польскага войска.

## Першапачатковы склад войскаў 
* 1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія
** 1-я пяхотная брыгада
*** Віленскі стралковы полк
*** Мінскі стралковы полк
** 2-я пяхотная брыгада
*** Навагрудскі стралковы полк
*** Гродзенскі стралковы полк
* 1-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк
* дывізіён конных стралкоў
* 1-я саперная рота
* Група маёра Касцялкоўскага, Беняконьская група
* крэсовы батальён
* дывізія 216 палявога артылерыйскага палка
* дывізія кавалерыі.

## Ваенныя аперацыі 
Пасля заняцця Вільні Вярхоўны галоўнакамандуючы войскам Сярэдняй Літвы генерал С. Жалігоўскі загадаў войскам перайсці на лінію: Новыя Трокі — Краса — Рыконты і Бондары — Рэша (Авіжэне) — Чырвоны Двор .

Да 29 лістапада 1920 г., калі быў заключаны Ковенскі мірны дагавор, Цэнтральная Літва знаходзілася ў стане неабвешчанай вайны з Літоўскай Рэспублікай *(Каўнаскай Літвой).*

## 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы 
Падчас баёў Сярэднелітоўская армія была рэарганізаваная.  16 кастрычніка 1920 года быў сфарміраваны 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы. Камандзірам корпуса стаў генерал Ян Рандкоўскі, які раней камандаваў 1-й Літоўска-Беларускай дывізіяй.

* Камандаванне
** камандзір — генерал Ян Рандкоўскі
* Штаб
** Начальнік штаба — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы Уладзіслаў Павежа
** Інтэндант — выконваючы абавязкі маёра памежнай варты Уладзіслаў Павежа
** Начальнік IV аддзела — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы Уладзіслаў Павежа
* 1-я дывізія (Віленская пяхотная брыгада)
** Віленскі полк стральцоў
** Мінскі полк стралкоў
* 2-я дывізія (2-я Гродзенская пяхотная брыгада)
** Навагрудскі стралковы полк
** Гродзенскі стралковы полк
* 3-цяя дывізія
** Лідскі стралковы полк
** Ковенскі стралковы полк
* 3-я Нёманская пяхотная брыгада
** 5-ы добраахвотніцкі стралковы полк
** 6-ы разведвальны стралковы полк (пасля роспуску 3-й брыгады і 5-га добраахвотніцкага палка стаў самастойнай адзінкай)
** дзве роты 77-га пяхотнага палка
* 1-я артылерыйская брыгада
** 1-ы лёгкі артылерыйскі полк
** два дывізіёны 216-га лёгкага артылерыйскага палка
* кавалерыйская дывізія войска Сярэдняй Літвы
* Рэзервовая брыгада войска Сярэдняй Літвы
* сапёрны батальён
* узвод бронеаўтамабіляў
* службы і ўстановы

## Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы 
 Люцыян Жэлігоўскі (1865—1947), камандуючы аперацыяй па захопе Вільні ў кастрычніку 1920 г.]]
Сакавік 1921 г.

* Галоўнакамандуючы — генерал-падпаручнік Люцыян Жэлігоўскі
* Афіцэр па парадку і сувязі з ND WP — капітан Эдвард Перковіч
* Камандуючы Групай войскаў — генерал-падпаручнік Антоні Лангін Бараноўскі
* Начальнік штаба — падпалкоўнік Ежы Ферэк-Блешыньскі, пазней маёр Кордзіян Юзэф Заморскі
* начальнік I аддзела (арганізацыйнага) — маёр Зыгмунт Кучынскі
* Начальнік II аддзела (інфармацыя) — маёр Марыян Зындрам-Касцялкоўскі
* Начальнік III аддзела (аператыўнага) — капітан Уладзіслаў Гадомскі
* Выканаўца абавязкаў начальніка IV аддзела (матэрыяльнага забеспячэння) — капітан Ян Рымша
* Начальнік аддзела V (персанал) — лейтэнант Ян Лепкоўскі
* Інспектар артылерыі — генерал-лейтэнант Казімір Радзівіловіч
* Квартырмайстар групы — генерал-лейтэнант Аляксандр Антонавіч
* інтэндант — палкоўнік Генрык Эўгеніюш Сацэвіч
* Начальнік медыцынскай службы — падпалкоўнік Віктар Малешэўскі
* начальнік ветэрынарнай медыцыны — маёр Станіслаў Бакун, вет.
* кіраўнік Вышэйшай кантрольнай палаты — палкоўнік Браніслаў Вендзягольскі
* Палявы біскуп Цэнтральна-Літоўскага войска — біскуп Уладзіслаў Бандурскі
* Камандзір 1-й ДЛБ — генерал-лейтэнант Уладзіслаў Бейнар
* Камандзір 2-й ДЛБ — 2-і генерал-лейтэнант Мікалай Асікоўскі

У красавіку 1921 года намеснікам генерала Жалігоўскага быў прызначаны генерал-лейтэнант Даніэль Канаржэўскі . 1 снежня 1921 года ён стаў галоўнакамандуючым войска Сярэдняй Літвы. Ён займаў гэтую пасаду да аб’яднання Цэнтральнай Літвы з Польшчай.

## У апошні перыяд існавання 
Войска Сярэдняй Літвы фактычна была аўтаномнай часткай узброеных сіл Рэспублікі Польшча.

Ужо ў верасні 1921 года палкі Цэнтральна-Літоўскай арміі пачалі перайменоўвацца ў адпаведнасці з сістэмай нумарацыі, устаноўленай для ўсёй Польскай арміі. Мінскі стралковы полк быў перайменаваны ў 86-ы пяхотны полк, а 2-гі пяхотны полк — у 29-ы палявы артылерыйскі полк. Восенню 1921 года 1-я і 2-я Літоўска-Беларускія пяхотныя дывізіі былі перанумараваны ў 19-ю пяхотную дывізію і 29-ю пяхотную дывізію. Нягледзячы на тое, што войска Сярэдняй Літвы дзейнічала самастойна, яна ўваходзіла ў аператыўную структуру 2-й Польскай арміі, працягваючы функцыянаваць як Аператыўная група «Беняконі»  .

30 лістапада генерал Жалігоўскі распусціў Вярхоўнае камандаванне Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Камандаванне Сярэднелітоўскай арміі пад кіраўніцтвам генерала Канаржэўскага. Ён таксама распусціў канцылярыю генеральнага ад’ютанта Вярхоўнага камандуючага Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Прадстаўніцтва Камандавання Сярэднелітоўскай арміі пры Часовай кіруючай камісіі для ўзгаднення інтарэсаў ваеннай і грамадзянскай адміністрацый.  Калі Сярэднелітоўская армія аб’ядналася з Польшчай у красавіку 1922 года, прыкметы фармальнай асобнасці Сярэднелітоўскай арміі практычна зніклі.

## Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» 
Па стане на 27 кастрычніка 1921 г. 

* Камандаванне 19-й пяхотнай дывізіі — Вільня
** Віленскі полк стральцоў — Вільня
** Мінскі полк стральцоў — Вільня
** Каўнаскі полк стральцоў — Вільня
** 19-ы полк палявой артылерыі — Вільня
** 3-ці полк цяжкой артылерыі — Вільня

* Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі — Вільня
** Гродзенскі полк стральцоў — Вільня
** Лідскі полк стральцоў — Беняконі
*** 1-ы батальён стральцоў— Візгірды
*** 2-і батальён стральцоў — Салечнікі
*** 3-ці батальён стральцоў — Еразалімка
** Навагрудскі полк стральцоў — Вільня
** 29-ы полк палявой артылерыі — Вільня
** 29-я дывізіён цяжкой артылерыі III/3-ці пац — Вільня

* Камандаванне 3-й кавалерыйскай брыгады — Вільня
** Камандаванне 10-га палка ўланаў — Ландварова
*** 1 швадрон — Рудзішкі
*** 2 швадрон— Ландварава
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон— Олькенікі
*** кулямётны швадрон — Новыя Трокі
*** тэхнічная швадрон — Свёнткі
** Камандаванне 13-га палка ўланаў — Вільня
*** 1-ы і 3-і швадрон, кулямётны швадрон, тэхнічны швадрон— Вільня
*** 2 швадрон — Падбжэзе
*** 3 швадрон — Трокі
*** 4 швадрон — Грыцюны
** Камандаванне 23-га палка ўланаў — Мейшагола
*** 1-швадрон — Медушкі
*** 2-швадрон— Кемеле
*** 3 і 4-швадроны — Падбжэзе,
*** 3-швадрон — Трокі
*** кулямётны эскадрон — Леонішкі
*** тэхнічная швадрон — Мейшагола

## Гл. таксама 
* Паўстанне Жалігоўскага
* Польска-літоўскія адносіны
* Польска-літоўская вайна

## Зноскі 
## Бібліяграфія 
* Wiesław B. Łach: «Bunt Żeligowskiego». Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920—1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9.

* Lech Wyszczelski., Wojsko Polskie w latach 1918—1921, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006, ISBN 83-89729-56-3, OCLC 830813322 .
* «Księga chwały piechoty»: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
* «Księga jazdy polskiej»: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
Катэгорыя:Сярэдняя Літва
Катэгорыя:Заходняя Беларусь
Катэгорыя:Польская рэспубліка 1918 -1939