open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вуліца Аўэзава (Мінск)

**Вуліца Аўэзава** — вуліца ў жылым раёне Чыжоўка Заводскага раёна Мінска. Названа ў гонар казахскага вучонага». Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцамі Капыльскай і Клецкай і ідзе да скрыжавання з вуліцай Галадзеда. Архітэктура складаецца пераважна з жылых шматкватэрных дамоў, частка з якіх узведзена ў 1968—1979 гг, а частка ў 2007—2014 гг.

## Славутасці 
* Дом 5: СШ № 143 імя Аўэзава

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Вуліца Аўэзава ў архітэктурнай базе Рhotobuildings
* Вуліца Аўэзава на ATO.BY
* Вуліца Аўэзава ў базе даных Геадзэн
* Вуліца Аўэзава на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна

Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Мікалай Рыгоравіч Парамонаў

**Мікалай Рыгоравіч Парамонаў** (нар. ) — беларускі дзяржаўны службовец.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1986 годзе. У 2007 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію, у 2011 годзе — Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт, у 2016 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.  

## Крыніцы
Капыльская вуліца (Мінск)

**Капыльская вуліца** — вуліца ў жылым раёне Чыжоўка Заводскага раёна Мінска. Названа ў гонар г. Капыль. Вуліца забудавана прыватным сектарам, частка якога была знесена ў 2022 і 2024 гг. Будынкі грамадскай значнасці ўздоўж вуліцы (напрыклад, СШ № 46) адносяцца да суседняй вуліцы Убарэвіча.

## Скрыжаванні 
Капыльская вуліца перасякае:
* Чырвонаслабодскую;
* Клецкую;
* Аўэзава;
* Старобінскую;
* Капыльскі тупік;
* 1-ы Капыльскі завулак.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Капыльская вуліца ў архітэктурнай базе Рhotobuildings
* Капыльская вуліца на АТО.ВУ
* Капыльская вуліца на сайце Геадзэн

Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Клецкая вуліца (Мінск)

**Клецкая вуліца** — вуліца ў жылым раёне Чыжоўка Заводскага раёна Мінска. Названа ў гонар г. Клецк. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Убарэвіча, ідзе да скрыжавання з Капыльскай і пераходзіць у вуліцу Аўэзава. Забудова вуліцы сядзібная аднапавярховая, частка прыватнага сектара была знесена ў 2024 г.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Клецкая вуліца ў архітэктурнай базе Рhotobuildings
* Клецкая вуліца на АТО.ВУ
* Клецкая вуліца на сайце Геадзэн

Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
Юзаф Дзежыц

**Юзаф Дзежыц** (; ) — польскі агратэхнік, доктар сельскагаспадарчых навук, прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1921 годзе ў вёсцы Казулішкі (зараз — Шчучынскі раён). У 1935—1939 гадах навучаўся ў Шчучынскай гімназіі і педагагічным ліцэі.

У гады Другой сусветнай вайны працаваў настаўнікам. З 1942 года ўдзельнічаў у ваенных акцыях польскіх партызан. У 1944—1945 гадах працаваў настаўнікам у вёсцы Псярцы.

Летам 1946 года рэпатраваўся ў Польшчу ва Уроцлаў, дзе паступіў у сельскагаспадарчы інстытут на факультэт меліярацыі.

У 1951 годзе атрымаў дыплом магістра і пачаў працаваць выкладчыкам. У 1973 годзе стаў прафесарам, а ў 1981 годзе быў абраны рэктарам Уроцлаўскай сельскагаспадарчай акадэміі.

Аўтар больш 250 навуковых прац, у тым ліку 45 падручнікаў і манаграфій.

Памёр у 2000 годзе. Пахаваны на Батавіцкіх могілках у Кракаве.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дактары сельскагаспадарчых навук
Чырвонаслабодская вуліца (Мінск)

**Чырвонаслабодская вуліца** — вуліца ў жылым раёне Чыжоўка 5 Заводскага раёна Мінска. Названа ў гонар суседняй зніклай вёскі. Архітэктура вуліцы складаецца з сядзібнай забудовы, шматпавярховых жылых дамоў, узведзеных у 1967-76 гг., і адукацыйнай інфраструктуры.

## Скрыжаванні 
Чырвонаслабодская вуліца перасякае:
* 1-ы Зарэчны завулак;
* 2-і Зарэчны завулак;
* 3-і Зарэчны завулак;
* Нясвіжскую вуліцу;
* 1-ы кальцавы праезд;
* вуліцу Галадзеда;
* Стаўбцоўскую вуліцу;
* Капыльскую вуліцу.

## Цікавыя факты 
* Па другі бок ад вуліцы Убарэвіча знаходзіцца яшчэ адна вуліца з падобнай назвай.
* Дом 84 быў пабудаваны ў 1967 г. як будынак школы № 106, пазней ім карсталася гімназія № 25, цяпер гэта Фізкультурна-спартыўны цэнтр дзяцей і моладзі Заводскага раёна.
* Частка сучаснай Чырвонаслабодскай вуліцы знаходзіцца асобна ад астатняй магістралі паміж вуліцамі Стаўбцоўскай і Капыльскай.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Чырвонаслабодская вуліца ў архітэктурнай базе Рhotobuildings
* Чырвонаслабодская вуліца на АТО.ВУ
* Чырвонаслабодская вуліца на сайце Геадзэн

Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)
36-я асобная гвардзейская мотастралковая брыгада (РФ)

**36-я асобная гвардзейская мотастралковая Лазоўская Чырвоназнамённая брыгада** (скарочана 36 амсбр, в/ч 06705) — воінская часць Сухапутных войскаў Расійскай Федэрацыі. Знаходзіцца ў складзе 29-й гвардзейскай агульнавайсковай арміі Усходняга ваеннага акругі. Пункт пастаяннай дыслакацыі ў горадзе Борзя Забайкальскага краю.

## Гісторыя 
Гістарычным папярэднікам воінскай часці з’яўляецца 47-я авіядэсантная брыгада спецыяльнага прызначэння, сфарміраваная ў 1932 годзе, на аснове якой у 1938 годзе сфарміравана 214-я паветрана-дэсантная брыгада. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны брыгада была разгорнута ў 4-ы паветрана-дэсантны корпус, які прымаў актыўны ўдзел у вайне ў складзе Заходняга фронту.

У жніўні 1942 года корпус перафарміраваны ў 38-ю гвардзейскую стралковую дывізію, якая прайшла ўсю вайну, сустрэўшы яе заканчэнне на тэрыторыі Германіі.

У 1957 годзе дывізія была перафарміравана ў мотастралковую, стаўшы 38-й гвардзейскай мотастралковай Лазоўскай Чырванасцяжнай дывізіяй. Месцам дыслакацыі з’яўлялася Чыцінская вобласць на тэрыторыі Забайкальскай ваеннай акругі, дзе дывізія ўваходзіла ў склад 36-й агульнавайсковай арміі.

У кастрычніку 1989 года дывізія была перафарміравана ў 131-ю гвардзейскую кулямётна-артылерыйскую дывізію з дыслакацыяй у пасёлку Ясная Чыцінскай вобласці, і з’яўлялася такой па жнівень 2001 года, калі зноў стала мотастралковай.

З чэрвеня 2009 года дывізія перафарміравана ў 36-ю асобную гвардзейскую мотастралковую брыгаду з захаваннем за ёй усіх баявых рэгалій, баявой славы і гістарычнага фармуляра.

## Удзел у баявых дзеяннях 
### Расійска-ўкраінская вайна 
Брыгада прымала ўдзел ва ўварванні Расіі ва Украіну, у прыватнасці з восені 2022 года была задзейнічана ў баях за Вуглэдар. 20 лютага 2024 года УСУ нанеслі ўдар дзвюма ракетамі HIMARS па палігоне каля вёскі Трудзіўскэ ў момант шыхтавання на ім ваенных брыгады. Пад удар трапіла 4, 5 і 6-я роты брыгады, у выніку ўдару загінула 68 чалавек, уключаючы камандзіра брыгады палкоўніка Гусейна Мусаева.

3-4 красавіка 2022 года шэраг украінскіх крыніц са спасылкай на спецслужбы назвалі падраздзяленні Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, якія здзейснілі ваенныя злачынствы падчас акупацыі населеных пунктаў пад Кіевам. 36-я брыгада занімала раён пасёлка Барадзянка, дзе былі здзейснены масавыя забойствы.

У 2025 годзе падраздзяленні брыгады задзейнічаны ў аперацыях па захопе тэрыторый на Пакроўскім напрамку, у прыватнасці акупацыі населеных пунктаў Днепрапятроўскай вобласці.

## Узбраенне 
У 2011 годзе на ўзбраенні брыгады знаходзіліся танкі Т-72Б1, баявыя машыны пяхоты БМП-2, самаходныя гаўбіцы 2С3, РСЗА «Град», супрацьтанкавыя гарматы МТ-12, СПТРК Штурм-С, зенітныя сістэмы Бук-М1, Тунгуска, Страла-10, Шылка, ПЗРК «Іголка»

## Крыніцы 
Катэгорыя:Воінскія часці, узнагароджаныя ордэнам Чырвонага Сцяга
Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі
Славамір Антановіч

**Славамір Валяр’янавіч Антановіч** () — беларускі пісьменнік, паэт, журналіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1955 годзе ў вёсцы Піляўсі (зараз — Шчучынскі раён). У 1972 годзе скончыў з залатым медалём Каменскую школу.

Вучыўся ў Мінскім радыётэхнічным інстытуце, на юрыдычным факультэце БДУ.

Працаваў энергетыкам на шчучынскім масласырзаводзе, інструктарам Шчучынскага райкама КПБ, карэспандэнтам газет «Мінская праўда» і «Звязда». У працоўнай біяграфіі — пасады саветніка Старшыні Вярхоўнага Суда, начальніка ўпраўлення Дзяржаўнага мытнага камітэта, галоўнага саветніка Прэм’ер-міністра.

Аўтар гістарычных і біяграфічных раманаў.

Лаўрэат прэміі «Залатое пяро» Беларускага саюза журналістаў.

У 2019 годзе С. Антановіча выключылі з Саюза пісьменнікаў Беларусі на падставе рашэння суда Смалявіцкага раёна за распаўсюд звестак, якія ганьбяць гонар М. Чаргінца.

Памёр у 2020 годзе ў Піляўсях.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Магнус I Мекленбургскі

**Магнус I Мекленбургскі** (; каля 1345 — ) — герцаг Мекленбургскі з 24 красавіка 1383 года.

Магнус — трэці сын герцага Альбрэхта II Мекленбургскага і яго жонкі Яўфіміі, якая даводзілася сястрой шведскаму каралю Магнусу II. Магнус быў жанаты з Лізаветай Памеранска-Вольгасцкай, дачкой герцага Барніма IV. У іх было двое дзяцей:

* Ёган IV, кіраўнік (1384—1395) і сукіраўнік (1395—1422) Мекленбурга;
* Яўфімія (пам. 16 кастрычніка 1417), замужам за Бальтазарам Верльскім, кіраўніком Верле.

Пасля смерці свайго брата Генрыха III ён разам з яго сынам Альбрэхтам IV кіраваў герцагствам Мекленбург у 1383—1384 гадах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Генеалагічнае дрэва Мекленбургскага дому.

Катэгорыя:Герцагі Мекленбурга
Уладзіслаў Мальскі

**Уладзіслаў Мальскі** (; ) — польскі вайсковец, палітык, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1894 годзе ў Малапольшчы. Скончыў Львоўскі ўніверсітэт. У 1914 годзе ўступіў у 1-ю брыгаду польскіх легіёнаў Ю. Пілсудскага, дзе даслужыўся да сяржанта, у 1917-18 гады камандаваў звязам аўстрыйскага войска на Італьянскім фронце. У 1918 годзе ўступіў у Польскую вайсковую арганізацыю. З 1920 г. працаваў у Звязе абаронцаў айчыны, рыхтаваў паўстанне ў Шлёнску, тады ж узначаліў агульнапольскі . У 1923 г. у чыне капітана пакінуў вайсковую службу і перастаў кіраваць Звязам стральцоў. Як асаднік разам з сям’ёй пасяліўся ў Ёдкішках Лідскага павета. Нейкі час гаспадарыў. Браў удзел ў працы Звязу асаднікаў і ў кааператыўным руху. З 1928 г. актывіст Беспартыйнага блоку супрацоўніцтва з урадам — гэта практычна была кіроўная ў Польшчы палітычная групоўка. У 1930 г. быў абраны паслом у сойм, а ў 1935 г. — у Сенат РП. Пасля верасня 1939 г. стаў на чале канспіратыўнай арганізацыі «Цывільная абарона» ў Лідзе. Меркавана памёр альбо загінуў у 1941 годзе.

## Ацэнкі 
Пры канцы 1930-х гадоў у газеце «Слова» пра яго, як пра сімвал карупцыі, вельмі крытычна пісаў Юзаф Мацкевіч.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 3 склікання
Джанкарла Эспозіта

**Джанка́рла Джузэ́пэ Аляса́ндра Эспо́зіта** (; нар. 26 красавіка 1958, Капенгаген, Данія) — амерыканскі акцёр.

Найбольш вядомы па ролі  ў крымінальным драматычным серыяле канала  «На ўсе застаўкі» з 2009 па 2011 год і ў прыквеле гэтага серыяла — «Лепш тэлефануйце Солу» з 2017 па 2022 год. За гэтую ролю атрымаў тэлевізійную прэмію «Выбар тэлевізійных крытыкаў» у намінацыі «Найлепшы акцёр другога плана ў драматычным серыяле» і тройчы намініраваўся на прэмію «Эмі» ў намінацыі «Найлепшы акцёр другога плана ў драматычным серыяле».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША
Катэгорыя:Акцёры тэатра ЗША
Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША
Маладая Беларусь (грамадска-палітычная арганізацыя)

**«Маладая Беларусь»** — беларуская грамадска-палітычная арганізацыя ў 1917—1919 гг.  

Створана ў маі 1917 года ў Яраслаўлі пры Мінскім настаўніцкім інстытуце на базе вучнёўскай арганізацыі эсэраўскага кірунку «Наш край». Кіраўнік — У. М. Ігнатоўскі.  

У яе ўваходзілі А. Анташэўскі, С. Булат, В. С. Гарбацэвіч, В. Камлюк, Я. Каранеўскі, М. Мароз, І. Поляк, А. Сташэўскі, В. Сташэўскі, М. Чарот, П. Шчарбінскі і іншыя.  

У пачатку дзейнасці арыентавалася на праграму Беларускай сацыялістычнай грамады. У чэрвені 1917 года Ігнатоўскі завочна абраны ў склад яе ЦК.  

У 1917—1918 гадах падтрымлівала сувязь з Яраслаўскай беларускай радай, праводзіла культурна-асветніцкую працу сярод беларускіх бежанцаў: арганізоўвала беларускія вечарыны, тэматычныя лекцыі, распаўсюджвала беларускую перыёдыку.  

Пасля вяртання інстытута ў Мінск у лістападзе 1918 года, як аўтаномная адзінка, увайшла ў склад партыі беларускіх эсэраў (БПС-Р), а яе кіраўнік Ігнатоўскі — у склад яе ЦК.  

Восенню 1919 года выступіла за ўзброеную барацьбу супраць польскіх акупантаў, за стварэнне антыпольскага фронту ў саюзе з бальшавікамі.  

У снежні 1919 года большасць радыкальна настроеных членаў «Маладой Беларусі» выйшла з БПС-Р і ў студзені 1920 года стварыла Беларускую камуністычную арганізацыю.  

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:1917 год у Яраслаўлі
Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Яраслаўля
Катэгорыя:Гісторыя Мінска
Ежы Іваноўскі (1907—2008)

**Ежы Іваноўскі** (; ) — польскі вайсковец, спартсмен-коннік, конезаводчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1907 годзе ў Лябёдцы, цяпер у межах в. Галавічполе. Бацька — Тадэвуш Іваноўскі (Тадас Іванаўскас) — літоўскі навуковец-натураліст.

Скончыў сярэднюю школу імя Рэйтана ў Варшаве, Варшаўскі ўніверсітэт прыродазнаўчых навук. У 1931 годзе скончыў вучэльню кавалерыйскага запасу ў Грудзёндзы. 1 студзеня 1933 года як падпаручнік запасу быў прызначаны ў Гродзенскі кавалерыйскі полк. У 1936 годзе атрымаў сельскагаспадарчую адукацыю і пачаў службу ў Дзяржаўным конегадоўчым заводзе ў Багуславіцах.

Паспяхова выступаў на спаборніцтвах па конным спорце.

У жніўні 1939 года быў паранены ў баі і дастаўлены ў шпіталь у Беласток. Пасля заняцця Беластоку савецкімі войскамі здолеў уцячы і праз Латвію і Швецыю дабраўся да Парыжа. Атрымаў прызначэнне ў Вялікабрытанію і стаў камандзірам спецыяльнага эскадона 10-й браніраванай дывізіі. У верасні 1944 года атрымаў званне капітана. У канцы мая 1945 года Ежы Іваноўскі быў пераведзены з палка ў падраздpяленне, якое займалася зборам у брытанскай акупацыйнай зоне польскіх пародзістых коней, вывезеных немцамі падчас акупацыі Польшчы.

Дэмабілізаваны ў 1947 годзе ў званні маёра. У 1948 годзе з сям’ёй пераехаў у Паўднёва-Афрыканскую Рэспубліку, дзе кіраваў заснаваным ім конегадоўчым і навучальным цэнтрам.

У пачатку 2000-х гадоў вяртаецца ў Польшчу.

Узнагароджаны Камандорскім крыжам Ордэна Адраджэння Польшчы, Крыжам Валечных, Крыжам баявых дзеянняў польскіх узброеных сіл на Захадзе, брытанскімі і галадскімі баявымі адзнакамі.

Памёр у 2008 годзе. Пахаваны ў Гданьску.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Галавічполі
Ежы
Вітольд Гінэль

**Вітольд Гінэль** (;  — ) — польскі ўрач-гінеколаг, доктар медыцынскіх навук.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1918 годзе ў вёсцы Зяняпішы (зараз — Шчучынскі раён). Навучаўся ў Віленскім езуіцкім калегіуме. Скончыў двухгадовы курс навучання ў вайсковай школе падхарунжых рэзерву. У 1938 годзе паступіў на медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта.

З пачаткам Другой сусветнай вайны быў мабілізаваны ў войска, браў удзел у ваенных дзеяннях. Пасля акупацыі Польшчы здолеў перабрацца ў Коўна, дзе працягнуў вучобу на медыцынскім факультэце. Пасля нападу Германіі на СССР вяртаецца ў родныя мясціны.

З 1942 года актыўна супрацоўнічае з падполлем. Трапіў у рукі гестапаўцаў, але здолеў уцячы. Уступіў у першы батальён 77-га пяхотнага палка Арміі Краёвай. Удзельнічаў у няўдалай спробе апанавання Шчучына польскімі партызанамі ў красавіку і ў бітве за Вільню ў ліпені 1944 года.

Пасля вайны рэпатраваўся ў Польшчу, дзе ў 1948 годзе скончыў медыцынскі факультэт у Познані.

Пасля службы ў войску ў 1952 годзе быў накіраваны на працу ў Граева, дзе ўзначаліў акушэрска-гінекалагічнае аддзяленне шпіталя. Адначасова цягам 11 гадоў кіраваў мясцовым аддзелам здароўя і сацыяльнай апекі.

У 1962 годзе абараніў доктарскую дысертацыю.

Памёр раптоўна на працоўным месцы у 1969 годзе.

## Прызнанне 
Быў узнагароджаны Крыжам Валечных, Залатым і Срэбраным Крыжамі Заслугі.

Імя Вітольда Гінэля з 1993 года носіць Граеўскі шпіталь.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучынскім раёне
Катэгорыя:Медыкі Польшчы
Маладая Беларусь (часопіс)

**«Маладая Беларусь»** — заходнебеларускі літаратурна-грамадска-навуковы часопіс. Выдадзены 1 нумар у 1936 годзе ў Вільні на беларускай мове. Рэдактар — В. Тумаш. Меў на мэце кансалідацыю маладых літаратурных і навуковых сіл на грунце нацыянальнай ідэі.

Часопіс вітаў намаганні Таварыства беларускай школы, Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры і іншых арганізацый у барацьбе за беларускую школу, прааналізаваў стан і задачы нацыянальна-вызвольнага руху ў Заходняй Беларусі (артыкулы «Інтэлігенцыя ў беларускім культурна-грамадскім жыцці» М. Шкялёнка, «Ці існуе крызіс беларускага руху?» В. Грышкевіча).

Пазнаёміў з гісторыяй беларускіх летапісаў, у тым ліку з уключанымі ў іх структуру аповесцямі і апавяданнямі (Я. Станкевіч), зрабіў агляд творчасці кампазітара К. Галкоўскага (артыкул «Мастацкая песня ў Заходняй Беларусі» Р. Шырмы), беларускай савецкай паэзіі 1920-х гадоў (С. Станкевіч).

На яго старонках змешчаны творы М. Танка, М. Машары, М. Васілька, Х. Ільяшэвіча, П. Галавача, А. Александровіч. У хроніцы «З культурнага жыцця» асветлены падзеі беларускай культуры ў Заходняй і Савецкай Беларусі.

Спыніў існаванне з-за слабой матэрыяльнай базы і ідэйных рознагалоссяў паміж выдаўцамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове
Катэгорыя:1936 год у Вільні
Катэгорыя:Навуковыя часопісы Беларусі
Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Беларусі
Адольф Рудольф Тызенгаўз

**Адольф Рудольф Тызенгаўз** () — палкоўнік артылерыі ў напалеонаўскай арміі, уладальнік Жалудка.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1782 годзе (па іншых крыніцах — у 1790 годзе) у сяле Пячора (зараз — Вінніцкая вобласць Украіны). Атрымаў разнапланавую адукацыі, і дзякуючы расповядам бацькі пра знакамітага прашчура Антонія зацікавіўся тэатрам. Але ўсё ж такі большую перавагу аддаваў музыцы.

У вайну 1812 года ваяваў на баку Напалеона. У Жалудку сфармаваў конна-артылерыйскую роту. Яна налічвала 124 чалавекі, 131 каня і павінна была атрымаць на сваё ўзбраенне 12 гармат. 13 ліпеня 1812 года Рудольф Тызенгаўз атрымаў званне палкоўніка артылерыі ў напалеонаўскай арміі.

Пасля паразы французскага войска быў вымушаны эміграваць.

Па амністыі і рэабілітацыі шляхты вяртаецца ў Жалудок і займаецца грамадскай дзейнасцю, развівае гаспадарку і ўпарадкоўвае сядзібу і парк.

У 40 год ажаніўся з дачкой Слонімскага маршалка Жэнеўевай Пуслоўскай, якая нарадзіла яму трох дачок. Ён арганізаваў у сваім жалудоцкім палацы скрыпкавы квартэт, меў у сваёй калекцыі адну са скрыпак Страдзівары.

Памёр у 1830 годзе ў у Жалудку.

## Крыніцы 
Адольф Рудольф
Ігнацы Тызенгаўз

**Ігнацы Тызенгаўз** () — вайсковы і палітычны дзеяч Рэчы Паспалітай, генерал-маёр арміі Вялікага княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  ў 1760 годзе.

У часы Таргавіцкай канфедэрацыі ў 1792 годзе быў адміністратарам Лідскага павета. Камандаваў палком пешай гвардыі. У 1793 годы быў захоплены ў палон расейцамі і да 1795 года знаходзіўся пад арыштам.

Вярнуўшыся на радзіму гаспадарыў у сваіх шматлікіх уладаннях.

Падчас вайны 1812 года ўваходзіў у склад Часовага ўраду ВКЛ. За дапамогу ў стварэнні пяхотнага палка і артылерыйскай роты атрымаў Залаты Крыж Ордэна Ганаровага легіёна. 

Пасля паразы Напалеона пад Масквой разам з рэшткамі Вялікай арміі трапіў у Еўропу. Яго маёмасць была секвестравана.

Пасля напалеонаўскіх войнаў і аб'яўлення царскай амністыі вярнуўся на радзіму. Атрымаў назад усю адабраную раней маёмасць і землі.

Быў жанаты з Марыянай Пшаздзецкай, з якой меў двух сыноў (Адольфа і Канстанціна) і дзвюх дачок (Аляксандру і Сафію).

Кавелер Ордэна Белага Арла і Ордэна Святога Станіслава.

Памёр у 1822 годзе.

## Крыніцы 
Ігнацы
Вольфганг Шэльман

**Вольфганг Шэльман** (; ) — нямецкі ваенны лётчык-ас.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1911 годзе ў Каселі.

У 1930 годзе паступіў на вайсковую службу ў рэйхсверы Веймарскай рэспублікі. У ліку нямногіх нямецкіх лётчыкаў быў адабраны для баявой падрыхтоўкі ў Ліпецкай школе лётчыкаў-знішчальнікаў. У 1932 годзе паступіў у Дрэздэнскую вайсковую школу.

У лістападзе 1937 года ўступіў добраахвотнікам у легіён «Кондар», які змагаўся на баку нацыяналістаў Франсіска Франка ў грамадзянскай вайне ў Іспаніі.

З пачаткам Другой сусветнай вайны ўдзельнічаў у бітве за Францыю, у баях над Ла-Маншам і Англіяй, у Балканскай кампаніі.

На рахунку Шэльмана было 25 перамог у паветраных баях. За вайну ў Іспаніі ён атрымаў Іспанскі залаты крыж з дыяментамі, а ў 1940 годзе быў узнагароджаны  Рыцарскім крыжам Жалезнага крыжа.

22 чэрвеня 1941 года капітан Вольфганг Шэльман на сваім знішчальніку Messerschmitt Bf 109  у паветраным баі пад Гроднам збіў савецкі самалёт І-153, але быў пратаранены іншым савецкім самалётам, імаверна І-153 старшага лейтэнанта Пятра Кузьміна.

Шэльман здолеў выскачыць з пашкоджанага самалёта з парашутам, пасля прызямлення быў схоплены мясцовымі жыхарамі. Палоннага лётчыка даставілі ў Шчучынскі райаддзел НКВД, дзе яго, хутчэй за ўсё, расстаралялі.

Гібель Вольфганга Шэльмана лічыцца самай значнай стратай Люфтвафэ ў першы дзень аперацыі «Барбароса».

## Крыніцы
Францішак Банавентура Ярманскі

**Францішак Банавентура Ярманскі** (Юрманскі;  — ) — дзеяч каталіцкай царквы, педагог, археограф.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1725 годзе ў Берасцейскім ваяводстве ВКЛ. Вучыўся ў піярскіх навучальных установах у Новым Дольску, Любяшове. У 1744 уступіў у ордэн піяраў, з 1746 святар. 12 гадоў быў хатнім настаўнікам у Радзівілаў. Пасля рэктар піярскіх калегіумаў у Вільні і Шчучыне, якія значна пашырыў, узняў там узровень навучання. У 1778—81 узначальваў Літоўскую правінцыю ордэна.

Аўтар падручнікаў, у т.л. «Практыкаванні, выкарыстаныя ў маладых Радзівілаў і вучнёўскай моладзі» («Opuscula in iuvenum Radzivillorum et scholasticae iuventutis usum»). Склаў і выдаў на лацінскай мове зборнік дакументаў па гісторыі піяраў у Рэчы Паспалітай да 1772: «Дэкрэты генеральных капітулаў ордэна…» («Decreta capitulorum generalium ordinis…», Вільня, 1780).

Памёр у 1784 годзе ў Шчучыне.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Піяры
Ян Траццяк

**Ян Траццяк** (; ) — польскі гаспадарчы і грамадска-палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1902 годзе ў фальварку Зосін на Шаркаўшчыне. Вучыўся ў Віленскай гімназіі. У 1918 годзе ўсупіў у віленскую Самаабарону.

У якасці добраахвотніка прымаў удзел у Варшаўскай бітве. У складзе 1-й Літоўска-беларускай дывізіі генерала Люцыяна Жалігоўскага ўдзельнічаў у баях за Вільню.

Пасля вайны вучыўся ў Познаньскім ўніверсітэце, дзе атрымаў у 1925 годзе дыплом сельскагаспадарчага інжынера.

Пасля завяршэння вучобы да верасня 1939 года арандаваў маёнтак Ваньковічаў Раманаўцы ў Шчучынскім павеце. Вёў актыўную гаспадарчую і грамадскую дзейнасць: арганізаваў кааператыў вытворцаў малака, у Дзікушках стварыў доследную сыраварню Міністэрства сельскай гаспадаркі; узначальваў Шчучынскую павятовую палітычную арганізацыю Лагер нацыянальнага аб’яднання. У 1938 годзе быў абраны дэпутатам на Сейм.

Пад час гітлераўскай акупацыі працаваў аграномам у Лідзе, супрацоўнічаў са структурамі польскага падполля. У 1944 годзе ўзначаліў адну з баявых адзінак 77-га пехотнага палка Арміі Краёвай.

У 1945 годзе рэпатраваўся ў Польшчу. Працаваў інжынерам у розных сельгаспрадпрыемствах да выхаду на пенсію ў 1969 годзе.

Узнагароджаны Срэбным Крыжам, Крыжам Заслугі войскаў Сярэдняй Літвы, Медалём Незалежнасці.

Памёр у Варшаве ў 1993 годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 5 склікання
Анатоль Радзівонік

**Анатоль Радзівонік** (пс. *Олех*; ) — удзельнік польскага падполля, адзін з камандзіраў Арміі Краёвай у Заходняй Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1915 годзе ў Бранску ў сям'і эвакуаваных з Ваўкавыска. У пачатку 1920-х гадоў сям'я вярнулася на радзіму. Скончыў настаўніцкую семінарыю ў Слоніме.

Працаваў настаўнікам у школе ў Ішчальнянах каля Шчучына. У 1938 годзе быў прызваны ў войска, дзе скончыў курс падхарунжых пяхоты. Вярнуўся да настаўніцкай працы ў Ішчальнянах.

З пачаткам Другой сусветнай вайны далучыўся да польскай канспірацыі. У 1943 годзе камандаваў адной з падпольных груп у Шчучынскай акрузе Арміі Краёвай. З зімы 1944 года быў камандзірам узводу ў складзе 7-га батальёна 77-га пяхотнага палка Арміі Краёвай. Здзейсніў шэраг нападаў на нямецкія гарнізоны.

У пачатку ліпеня 1944 года Радзівонік вырушыў са сваім батальёнам у кірунку Вільні, каб прыняць удзел у аперацыі «Вострая Брама». Партызаны не змаглі ў час прыбыць на месца збору, што дазволіла ім пазбегчы раззбраення і савецкага палону.

Уключыўся ў антысавецкую барацьбу. Вясной 1945 года была створана новая падпольная акруга, якая ахоплівала тэрыторыю былых Лідскага і Шчучынскага паветаў. Радзівонік («Олех») быў прызначаны камандзірам акругі.

12 мая 1949 года каля Рачкаўшчыны аддзел Радзівоніка трапіў у засаду НКВД. Пры спробе прарыву акружэння Анатоль Радзівонік быў смяротна паранены.

## Крыніцы
Вітольд Урублеўскі

**Вітольд Урублеўскі** ( — ) — удзельнік польскага антысавецкага падполля на Гродзеншчыне, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1924 у Занявішы (зараз — Шчучынскі раён) у сям’і польскага легіянера і асадніка. Вучыўся ў Навадворскай школе, а потым — у Шчучынскай гімназіі.

З пачатку 1941 года дзейнічаў у структурах польскага падполля. У 1944 годзе змагаўся пад Вільняй. Быў арыштаваны органамі НКВД і трапіў у Гродзенскую турму. Быў залічаны ў шэрагі Народнага Войска Польскага. Браў удзел у баях за Варшаву, Памеранскі вал, Берлін.

У чэрвені 1945 года дэмабілізаваўся і атрымаў дазвол забраць сваю маці і рэпатрыявацца ў Польшчу. Аднак, пасля вяртання на радзіму, быў арыштаваны за супрацоўніцтва са структурамі Арміі Краёвай. Збег з арышту і далучыўся да польскага падполля.

12 мая 1949 года трапіў у засаду войск НКВД. У баі загінуў камандзір Анатоль Радзівонік, а Вітольд быў паранены і трапіў у палон. Яго прыгаварылі да смяротнага пакарання, якое замянілі на 25 гадоў лагераў.

Пасля 15 гадоў зняволення выйшаў на свабоду, але не атрымаў дазволу выехаць у Польшчу. Пасяліўся недалёка ад Львова. З канца 1980-х гадоў актыўна ўдзельнічаў у грамадска-культурным жыцці польскай супольнасці Львова. Напісаў успаміны.

Узнагароджаны Крыжам Грунвальдскім, Крыжам Партызанскім, Афіцэрскім і Камандорскім Крыжам Ордэна Адраджэння Польшчы.

Памёр у 2008 годзе ў Львове.

## Крыніцы
Альжбета Табенская

**Альжбета Табенская** (;  — ) — асветніца, мемуарыстка, удзельніца паўстання 1863 года на Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1828 годзе ў вёсцы Рудава (зараз — Шчучынскі раён). Вучылася ў кляштары сясцёр міласэрнасці ў Шчучыне, потым — у пансіянаце для паненак шляхецкага паходжання ў Вільні.

У 1856 годзе ў роднай вёсцы адкрыла ўласны пансіянат, дзе навучала дзяўчынак з Лідскага і Слонімскага паветаў.

Падчас паўстання 1863 года падтрымлівала сувязь з паўстанцамі, вазіла ім правіянт і амуніцыю. Была арыштавана і прыгаворана да канфіскацыі маёмасці, пазбаўлення шляхецтва і высылкі ў Сібір.

Да 1876 года знаходзілася ў ссылцы ў Томскай губерніі. Некаторы час пражыла ў сям’і сястры ў Казані і пад Смаленскам. У 1885 годзе з сястрой пераехала ў Варшаву.

Аўтарка кнігі мемуараў «З долі і няволі. Успаміны выгнанкі», выдадзенай у 1897 годзе ў Кракаве.

Памерла ў 1913 годзе ў горадзе Зялёнка (Польшча).

На беларускую мову яе мемуары пераклаў Станіслаў Суднік.

## Спасылкі 
* З долі і няволі. Успаміны выгнанкі — pawet.net

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Спіс часопісаў выдавецтва Адукацыя і выхаванне

Выдавецтва Адукацыя і выхаванне здзяйсняе выпуск шэрага навукова-метадычных, навукова-практычных і дзіцячых часопісаў.

## Серыя "У дапамогу педагогу" 
## Часопісы без серыі 
## Часопісы для дзяцей 
## Спасылкі 
* 

## Зноскі 
Катэгорыя:Інфармацыйныя спісы
Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Людвіка Ягалкоўская-Кашуцкая

**Людвіка Ягалкоўская-Кашуцкая** (; ) — польская грамадска-культурная дзяячка, феміністка, празаік, публіцыст, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1869 (па іншых звестках — у 1872) годзе ў вёсцы Поплава (зараз — Шчучынскі раён). Скончыла гімназію ў Варшаве.

У 1891—1894 настаўнічала, арганізоўвала асветныя гурткі сярод рабочых, рух па эмансіпацыі жанчын ў Польшчы. У 1895 стварыла курсы для выхавальніц прадшкольных устаноў і кіравала імі. У Парыжы ўвайшла ў студэнцкую арганізацыю сацыялістычнай арыентацыі. У 1899 адкрыла Бюро пасрэдніцтва працы для настаўніц і выхавальніц, якім кіравала. Стварыла і ўзначаліла польскае аб’яднанне «Раўнапраўе жанчын» (1907). Удзельнічала ў арганізацыі з’езду жанчын Польшчы (1917), на якім прачытала даклад «Уплыў вайны на справы жанчын». У 1919 годзе ўвайшла ў гарадскую раду Варшавы і ўдзельнічала ў працы яе асветнай камісіі (1919-27).

Пісала аповесці, апавяданні, творы для дзяцей. Друкавалася з 1893 года. Прызнанне прынесла аповесць «З далечыні» (1911). Удзельнічала ў выданні польскага «Дзіцячага садзіка» — дадаткі да часопіса «Przegląd Pedagogiczny».

Памерла ў Варшаве ў 1928 годзе.

Некалькі вершаў яе аўтарства былі перакладзеныя на беларускую мову Янкам Купалам.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Ян Піўнік

**Ян Піўнік** (; ) — польскі вайсковец, адзін з камандзіраў Арміі Краёвай.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1912 годзе ў вёсцы Яновіцы каля Астраўца-Свентакшыскага.

У 1932 годзе пасля заканчэння гімназіі ідзе служыць у школу падхарунжых рэзерву артылерыі ва Уладзіміры-Валынскім. У 1935-1939 гадах служыў у паліцыі.

У верасні 1939 года трапіў у лагер для інтэрнаваных польскіх вайскоўцаў у Венгрыі. У сакавіку збег з лагера і праз Югаславію і Італію трапіў у Францыю, дзе камандаваў батарэяй цяжкой артылерыі.

Пасля капітуляцыі Францыі перапраўляецца ў Вялікабрытанію. Прайшоў курс дыверсійнай падрыхтоўкі і ў лістападзе 1941 года быў накіраваны ў Польшчу для арганізацыі падпольнай сеткі. Узначаліў падпольную групу ў Роўна (Украіна), быў арыштаваны паліцыяй, але праз 4 месяцы здолеў уцячы. 

У студзені 1943 года ён ажыццяўляе кіраўніцтва акцыяй па вызваленні афіцэраў АК з турмы ў Пінску. Вясной 1943 года ўзначаліў партызанскую групу ў Свентакшыскіх гарах. 

У сакавіку 1944 года яго накіроўваюць на акупаваную тэрыторыю Беларусі. Ян Піўнік узначаліў Шчучынскую кампанію Наднёманскага партызанскага злучэння АК. 1 мая ён стаў камандзірам утворанага VІІ батальёна 77 пяхотнага палка АК. Пад яго камандай было больш за 700 байцоў. 

У чэрвені 1944 года Ян Піўнік атрымаў загад кіраўніцтва АК арганізаваць напады на створаныя немцамі ўмацаваныя пункты абароны. 8 чэрвеня быў атакаваны і знішчаны ўмацаваны пункт каля вёскі Яхнавічы. 16 чэрвеня партызаны атакавалі ўмацаваны пункт каля вёскі Еўлашы. Пад час бою Ян Півнік загінуў. Пахаваны на вясковых могілках у Ваверцы.

Узнагароджаны двойчы Крыжам Валечных, ордэнам Virtuti Militarі V і IV ступені.

## Ушанаванне памяці 
Яго імя носяць вуліцы ў Кракаве, Кельцах і іншых населеных пунктах Польшчы, гімназія у горадзе Бодзентыні.

## Крыніцы
Encyclopaedia Metallum

**Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives** (звычайна вядомы як **Metal Archives** паводле URL-адраса або скарочана як **MA,** ) — гэта анлайн-энцыклапедыя музыкі ў стылі метал разам з яго рознымі паджанрамі. Змест ствараецца карыстальнікамі. *Terrorizer* апісаў сайт як «вычарпальны спіс практычна ўсіх метал-гуртоў усіх часоў, з поўнымі дыскаграфіямі, актыўным форумам і ўзаемазвязаным спісам удзельнікаў, які паказвае вечна кровасмесную прыгажосць метал-сцэны». Тым не менш, існуе мноства выключэнняў для гуртоў, якія падпадаюць пад спрэчныя жанры, не прынятыя вэб-сайтам.

*Encyclopaedia Metallum* імкнецца даць вычарпальную інфармацыю пра кожны гурт, такую як дыскаграфія, лагатыпы, фатаграфіі, тэксты песень, склады, біяграфія, дробязі і водгукі карыстальнікаў. Сайт таксама прапануе сістэму для дадання гуртоў у архіў. Вэб-сайт не ўтрымлівае рэкламы і працуе цалкам незалежна.

## Гісторыя 
Encyclopaedia Metallum быў заснаваны ў ліпені 2002 года канадскай парай з Манрэаля пад псеўданімамі HellBlazer і Morrigan. За пару гадоў да гэтага ў HellBlazer з'явілася ідэя стварыць энцыклапедыю цяжкага металу, і ён паспрабаваў уручную стварыць HTML-старонку для кожнага метал-гурта. Нягледзячы на тое, што ён адмовіўся ад гэтай першапачатковай спробы, цалкам аўтаматызаваны сайт з унёскамі карыстальнікаў ужо працаваў. Сайт першапачаткова запрацаваў у пачатку ліпеня 2002 года, а першы гурт (Amorphis) быў дададзены 7 ліпеня 2002 года. Крыху больш чым за год сайт сабраў базу дадзеных з больш чым 10 000 гуртоў. Сайт працягвае расці прыкладна на 500 музычных калектываў у месяц. 13 лістапада 2014 года колькасць гуртоў, пералічаных у базе дадзеных, дасягнула 100 000.

1 студзеня 2013 года сайт абвясціў, што гурты з цалкам лічбавымі дыскаграфіямі цяпер могуць быць прадстаўлены ў архіў, што змяніла дзесяцігадовую палітыку сайта, якая прадугледжвала толькі фізічныя рэлізы. Лічбавыя рэлізы павінны мець фіксаваны спіс трэкаў, вокладку альбома, прафесійную або гатовую прадукцыю і быць даступнымі ў высакаякасным або lossless-фармаце праз афіцыйныя крыніцы распаўсюджвання (напрыклад, Bandcamp або iTunes ).

Даследаванне базы дадзеных Encyclopaedia Metallum, праведзенае ў 2018 годзе, і ахоплівала прыблізна 350 000 музыкаў, якія дзейнічалі ў перыяд з 1964 па 2015 год. Яно паказала, што 97% метал-музыкаў былі мужчынамі і толькі 3% — жанчынамі, хоць апошняя лічба некалькі павялічылася з 1970-х гадоў. У студзені 2022 года *Stereogum* паведаміў, што дэз-метал гурты складаюць большую частку базы дадзеных Encyclopaedia Metallum, дзе знаходзіцца прыблізна 51 000 такіх гуртоў, але адзначыў, што найбольшая колькасць актыўных гуртоў была ў стылі блэк-метал (прыблізна 26 000).

## Глядзіце таксама 
* Металісты (субкультура)

## Спасылкі 
## Знешнія спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Анлайнавыя энцыклапедыі
Катэгорыя:Энцыклапедыі XXI стагоддзя
Хавевей Цыён

***Хавевей Цыён*** (Hovevei Zion) або ***Хібат Цыён*** *(Ḥibat Tsiyon)* — дасіянісцкі яўрэйскі нацыянальны рух, які аформіўся ў 1881 годзе пасля антысеміцкіх пагромаў у Расійскай імперыі.

Заснавальнікі Хібат Цыёна сцвярджалі, што яўрэі — гэта нацыя, і такім чынам парвалі з поглядам, што яўрэі — гэта выключна прадстаўнікі рэлігіі. Эліэзер Бен-Егуда сцвярджаў, што адзінае месца, дзе сучасны яўрэйскі нацыяналізм можа сапраўды ўкараніцца, — гэта Зямля Ізраіля, дзе яўрэям трэба будзе вярнуць іўрыт як сваю штодзённую вусную мову, а таксама мову культуры. Яго погляды сталі больш папулярнымі пасля пагромаў ва Украіне ў 1881—1882 гадах, і асабліва пасля публікацыі лекарам Львом Пінскерам кнігі «Аўтаэмансіпацыя» (1882), у якой ён сцвярджаў, што антысемітызм — гэта не мімалётны рэлікт сярэднявечных рэлігійных забабонаў, а паслядоўная сучасная з’ява, хвароба, якая перадаецца з пакалення ў пакаленне. Пінскер сцвярджаў, што хваробу можна вылечыць толькі ў тым выпадку, калі яўрэі перасяляцца ў асяроддзе, у якім яны могуць вызначаць свой уласны аўтаномны палітычны лад. Неўзабаве Пінскер пагадзіўся, што Палесціна — адзінае магчымае месца для яўрэйскага нацыянальнага самавызвалення. Ён не толькі далучыўся да руху Хібат Цыён, але і стаў яго кіраўніком. Напружанасць дасягнула кульмінацыі ў 1887 годзе ў дыскусіі аб правілах першага года адпачынку пасля стварэння калоній. Згодна з традыцыйным правам, яўрэі былі абавязаны пакідаць свае палі пад парам на адзін сезон пасля шасці гадоў пасадкі. Для свецкіх сіяністаў гэтая забарона здавалася абсурдным адмаўленнем самой асновы іх існавання — яўрэйскай самадастатковасці. Нягледзячы на ​​тое, што некаторыя рабінскія прыхільнікі руху выступалі за прыпыненне дзеяння правілаў (у тым ліку, Самуэль Магілевер), пераважная большасць усходнееўрапейскіх рабінскіх аўтарытэтаў настойвала на тым, каб новыя паселішчы прытрымліваліся традыцыйнага яўрэйскага права.

Больш за тое, сам рух Хібат Цыён быў яшчэ больш ідэалагічна раскалоты, калі адзін з яго найбольш вядомых інтэлектуальных лідараў, Ахад Ха-Ам (Ашэр Гінзберг), раскрытыкаваў яго акцэнт на каланізацыі Палесціны, а не на культурным нацыяналізме і габрэйскай адукацыі ў дыяспары. У выніку да канца 1890-х гадоў рух практычна знік ва Усходняй Еўропе, хоць яго нешматлікія ацалелыя калоніі ў Палесціне працягвалі існаваць. Калі Тэадор Герцль заснаваў сіянісцкі рух у 1897 годзе, ён нічога не ведаў пра рух Хібат Цыён, але многія з яго членаў і прыхільнікаў далучыліся да новага сіянісцкага руху. Неўзабаве яны ўтварылі ядро ​​апазіцыі Герцлю ўнутры самога сіянісцкага руху, асабліва з нагоды «Угандыйскага праекта» 1903 года.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Яўрэйскія арганізацыі Расіі
Катэгорыя:Арганізацыі Расійскай імперыі
Ганна Іосіфаўна Скаржынская-Савіцкая

**Ганна Іосіфаўна Скаржынская-Савіцкая** (нар. , в. Куцы Лес Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларуская дзіцячая пісьменніца. Піша на беларускай і рускай мовах.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1966 годзе ў вёсцы Куцы Лес Шчучынскага раёна ў мнагадзетнай сям’і. У 1981 годзе закончыла Таневічскую васьмігадовую школу. У 1985 годзе — Гродзенскі хіміка-тэхналагічны тэхнікум. Жыве і працуе ў Гродне.

З 2008 года творы пісьменніцы друкуюцца ў часопісах «Вясёлка», «Бярозка», «Рюкзачок», «Пралеска», «Целитель», «Детские сказки», газетах. Надрукаваны ў калектыўных борніках: «Пакліч у госці сонца», «Вясёлка», «На прасторах любай Беларусі», «Пяшчота верасу», у альманаху «На нёманскай хвалі». Выдала кнігі для дзяцей: «Вечарынка» (2008), «Расінка і Сонечны зайчык» (2010), «Приключения хомячка Тошки»(2010), «Казкі-чамучкі» (2013), «Прыгоды хамячка Тошкі» (2013), «Надзейка-чарадзейка» (2014, дапоўненае перавыданне ў 2016), «Вавёрчын баравік» (2014), «Кветка малой радзімы» (2014), «Мішка-прывід» (2016), «Как ребята Деда Мороза спасали» (2017), «Сказка о волшебном путешествии в мир воды» (2018).

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі. Творы пісьменніцы ўключаны ў падручнік для пазакласнага чытання «Чарадзейнае слова» (3 кл.), у падручнік для пазакласнага чытання (4 клас), таксама ў «Літаратурнае чытанне» для 4-га класа. Казкі і апавяданні гучаць у перадачы «Вячэрняя казка» на беларускім рэспубліканскім радыё.

## Прэміі і ўзнагароды 
* Прэмія імя А. Дубко Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта «За творчыя дасягненні ў галіне культуры і мастацтва» ў намінацыі «Пісьменнік года-2014».
* Нацыянальная літаратурная прэмія Рэспублікі Беларусь у намінацыі «Лепшы твор для дзяцей і юнацтва 2014 г.» за зборнік казак «Надзейка-чарадзейка».

## Спасылкі 
* pisateli.by

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Дзмітрый Пятровіч Іваноўскі

**Дзмітрый Пятровіч Іваноўскі** ( — ) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1957 годзе ў вёсцы Пачуйкі Ваўкавыскага раёна. Вучыўся ў Гудзевіцкай сярэдняй школе. Пасля яе заканчэння паспрабаваў атрымаць мастацкую адукацыю, аднак у інстытут ён не паступіў. Пайшоў працаваць у «Сяльгастэхніку» горада Масты, адслужыў у савецкай арміі. Наступным месцам працы стала вытворчае аб’яднанне «Азот» у Гродне. Потым быў мастаком-афарміцелем ва Упраўленні вадаправодна-каналізацыйнай гаспадаркі, на Гродзенскай абутковай фабрыцы «Нёман».

З 1991 года стаў незалежным мастаком, быў удзельнікам гарадскіх, абласных, агульнадзяржаўных і міжнародных выставак. Чатыры персанальныя выставы Дзмітрыя Іваноўскага былі зладжаны ў Варшаве, тры ў Берліне, чатыры ў Гудзевічах, адбыўся шэраг выстаў у Лондане, Кракаве, Гамбургу і інш.

## Літаратура 
* *Белакоз А.* Каб жыла Беларусь: Арт., успаміны, інтэрв'ю. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2003.
* *Іваноўскі М.* Нашчадкі роду Іваноўскіх. — Гродна: Гродзенская друкарня, 2015. 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Алена Віталеўна Руцкая

**Алена Віталеўна Руцкая** (нар. , в. Дзякаўцы, Шчучынскі раён) — беларуская літаратуразнаўца, паэтэса.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў 1950 годзе ў в. Дзякаўцы Шчучынскага раёна ў сям’і служачых. У 1956 годзе пачала вучобу ў Дзякаўскай пачатковай школе. Пасля пераезду сям’і ў Слонім вучылася ў СШ № 7, якую закончыла ў 1966 годзе. Упершыню надрукавала вершы ў 1964 годзе ў часопісе «Бярозка».

З 1966 па 1971 гады вучылася на філалагічным факультэце БДУ, тут стала членам літаратурнага аб’яднання «Узлёт». Пасля заканчэння ўніверсітэта да 1992 года працавала настаўніцай на Слонімшчыне і ў СШ № 2 г. Слоніма. З 1992 года выкладчык, затым — дацэнт кафедры беларускай літаратуры Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы.

Рэцэнзіі, нарысы на маральна-педагагічныя тэмы, артыкулы пра выкладанне беларускай мовы і літаратуры ў школе друкуе з 1977 года. Аўтар навучальна-метадьгчных дапаможнікаў для настаўнікаў. Выдатнік народнай асветы Беларусі, заслужаная настаўніца Беларусі (1987).

## Творчасць 
Выдала зборнікі вершаў «Надзея» (1983), «Роздум» (1988), у якіх праявіла эмацыйна тонкае і па-народнаму мудрае ўспрыманне маральных каштоўнасцей, сатырычна трапнае адчуванне духоўных заган жыцця. У паэме «Вытокі» (1999) усведамленне арганічнай лучнасці лёсу чалавека з лёсам народа Заходняй Беларусі ў XX стагоддзі.

## Выбраная бібліяграфія 
* Тыдзень беларускай мовы і літаратуры ў школе (1999).
* Пазакласная праца па беларускай літаратуры (2000).
* Методыка выкладання беларускай літаратуры: Дапаможнік для студэнтаў (2004, у сааўтарстве).
* Беларуская літаратура ў школьным выкладанні (2006, у сааўтарстве).

## Крыніцы 
* 

## Спасылкі 
* Беларусь у асобах i падзеях

Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі БССР
Ісахар Доў-Бер Бампі

**Ісахар Доў-Бэр Бампі** () — яўрэйскі вучоны-яўрэй, бібліяфіл і філантроп.

## Біяграфія 
Ісахар Доў-Бер Бампі нарадзіўся ў Мінску ў 1823 годзе. Атрымаў усебаковую біблейскую і талмудычную адукацыю і добра валодаў іўрытам. Апошнія трыццаць гадоў свайго жыцця Бампі штодня чытаў лекцыі па розных раздзелах Бібліі ў сваёй прыватнай сінагозе. Яго навуковая дзейнасць была сканцэнтравана на адсочванні паходжання яўрэйскіх рэлігійных звычаяў як у Талмудзе, так і ў Мідрашыме. Пакінуў у рукапісе працу *«Мекор Мінхагім»* («Крыніца звычаяў») на гэтую тэму, урыўкі з якой былі апублікаваны ў штогодніку *«Кенесет Ізраіль»* (1888) і ў *«Ха-Керэм»*.

Падтрымліваў адносіны як з артадаксальнымі талмудыстамі, так і з прагрэсіўнымі маскілімамі. Сярод навукоўцаў, якіх ён падтрымліваў, быў Калман Шульман, які прысвяціў Бампі трэці том сваёй працы *«Толедот Хакме Ізраіль»* (Вільня, 1883).

Быў адданым членам руху Хавевей Цыён у Мінску, на паседжанні 15 чэрвеня 1883 года быў абраны ў цэнтральны камітэт гэтага руху, створаны па ініцыятыве рабіна Самуэля Магілевера.

Актыўна ўносіў свой уклад у розныя дабрачынныя ўстановы і адыгрываў значную ролю ў грамадскіх справах. Пасля яго смерці шырокая бібліятэка Бампі, якая складалася каля 6000 тамоў пераважна на габрэйскай мове, была прададзена Ар’е Лейбу Фрыдланду. Гэтая калекцыя стала важнай часткай калекцыі Фрыдланда, якую ў рэшце рэшт уладальнік перадаў бібліятэцы Азіяцкага музея ў Санкт-Пецярбургу. Многія кнігі Бампі ўтрымліваюць рукапісныя нататкі на палях.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Постаці Мінска
Катэгорыя:Памерлі ў 1888 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1823 годзе
Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі
Людміла Антонаўна Кебіч

**Людміла Антонаўна Кебіч** (дзяв. **Вайтулевіч**; нар. , г.п. Краснае Сяло Ваўкавыскага раёна) — беларуская паэтэса, празаік, перакладчыца, музычны педагог.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Красным Сяле (цяпер г.п. Краснасельскі) у сям’і настаўнікаў. Вучылася з 1958 па 1967 гады ў Краснасельскай СШ, адначасова — мясцовай музычнай школе па класе фартэпіяна, з 1967 па 1971 гады — на адзяленні тэорыі музыкі ў Маладзечанскім музычным вучылішчы, з 1976 па 1981 гады — на філалагічным факультэце Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Я. Купалы (руская мова і літаратура).

Працуе выкладчыкам музычна-тэарытычных дысцыплін Гродзенскага дзяржаўнага каледжа мастацтваў. З 2005 года — старшыня Гродзенскага абласнога аддзялення «Саюз пісьменнікаў Беларусі».

## Творчасць 
Пачала друкавацца ў газетах «Зорька», «Піянер Беларусі» ў 1962 годзе.

Выдала кнігі вершаў: «Па музычных законах», «Зялёная рутвіца», «На беразе белай ракі», «Ключы ад Неба», «Фиолетовый дракоша», «Светач мастацтва», «Непераможны колер охры», «Дамінанты лёсу», «Гродно — город королей», «Рай для адзіноты» (2016), «Як Алеся пальчыкі лічыла» (2016), «Игрушки для Валюшки» (2018), «Бэзавы дом» (2019), «У Марьяны сто фантазий» (2020), «Бэрак, Бэрак, дай цукерак!» (2020), «Трыялеты. Тэрцыны. Рандэлі» (2020); два зборнікі песень. Зрабіла пераклад кнігі прозы з польскай на беларускую мову Аляксандра Наўроцкага з Варшавы. Вершы ўвайшлі ў падручнікі «Музыка» для 2-га класа (2006 і 2013), шматлікія калектыўныя зборнікі. Перакладаліся вершы на рускую, украінскую, азейбарджанскую, літоўскую і польскую мовы.

## Прэміі і ўзнагароды 
Лаўрэат прэміі імя А. І. Дубко Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта «За творчыя дасягненні ў галіне культуры і мастацтва ў 2002 годзе» па намінацыі «Пісьменнік года». Узнагароджана нагрудным знакам «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» (2009). Пераможца Рэспубліканскага літаратурнага конкурсу «Лепшы твор года» ў намінацыі «Песенны жанр» за цыкл песень «Словы прызнання» — «Залаты Купідон» (2010). Атрымала дыплом і тытул «Чалавек года Гродзеншчыны за 2013 год», медаль Францыска Скарыны (2014), медаль СПБ «За вялікі ўклад у літаратуру» (2018).

## Спасылкі 
* pisateli.by

Катэгорыя:Музычныя педагогі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Любча (гміна)

**Гміна Любча** (, таксама *Lubcza*) — былая вясковая гміна на тэрыторыі Навагрудскага павета Навагрудскага ваяводства Польскай Рэспублікі (цяпер тэрыторыя Беларусі). Сядзіба размяшчалася ў мястэчку Любча (937 жыхароў у 1921 годзе.

## Гісторыя 
У міжваенны перыяд гміна Любча ўваходзіла ў склад Навагрудскага павета Навагрудскага ваяводства.

У лістападзе 1939 года тэрыторыя гміны ўключана ў склад БССР, скасаваная 15 студзеня 1940 года разам з іншымі гмінамі.

## Насельніцтва 
Паводле перапісу насельніцтва 1921 года, гміну насялялі 9 700 жыхароў, у тым ліку 937 — у  Любчы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гміны Навагрудскага павета
Катэгорыя:Любча
Уладзімір Яўгенавіч Ягорычаў

**Уладзімір Яўгенавіч Ягорычаў** (нар. ) — беларускі гісторык, педагог, публіцыст. Кандыдат гістарычных навук.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1949 годзе ў вёсцы Красляне (цяпер — Шчучынскі раён). У 1961 годзе скончыў Мількаўшчынскую базавую школу.

У 1969 годзе скончыў гістарычны факультэт Гродзенскага педагагічнага інстытута (затым — універсітэт). Навучаўся ў аспірантуры пры згаданым універсітэце, пасля завяршэння якой пачаў выкладаць у ім. У 1980 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю.

Аўтар больш 100 навуковых прац і публікацый. Даследуе палітычную гісторыю Беларусі ХІХ—ХХ стагоддзяў, гісторыю Другой сусветнай і Вялікай Айчыннай вайны.

Актыўны член Камуністычнай партыі Беларусі, лектар таварыства «Веды». Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 2008 года.

«Чалавек года Гродзеншчыны» (2012).

## Спасылкі 
* Беларусь у асобах i падзеях

Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Станіслаў Самуэль Шэмет

**Станіслаў Самуэль Шэмет** () — паэт, аўтар рэлігійных, маральных, сатырычных твораў на польскай мове.

Аўтар паэм «Айчыны нефартуна», «Моц і рука Божая ў адвазе польскай і літоўскай паказаная … пад Хацінам» (пра Хацінскую бітву 1673), «Вясёлае або раптоўнае рэха шчаслівай і з вякоў нечуванай вікторыі над туркамі пад Венай 1683» (усе не выдадзены).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Станіслаў Самуэль
Мікалай Казімір Шэмет

**Мікалай Казімір Шэмет** () — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, паэт (пісаў на польскай мове). 

## Біяграфія 
З роду Шэметаў.

У маладосці ваяваў на Украіне ў войску князя Іераміі Вішнявецкага супраць татараў, удзельнічаў у бітве з імі пад Ахматавам (1644). Падкаморы вендэнскі ў 1669—79, падсудак жамойцкі ў 1674, пасол на сойм 1669 года.

Выдаў паэмы «Ахматаўская патрэбнасць» (1664), «Аб найважнейшых ваенных дзеяннях вялікага рыцара князя Іераміі Міхала Карыбута Вішнявецкага», склаў генеалогію Вішнявецкіх (1669).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Мікалай Казімір
Ян Мароз

**Ян Мароз** ( - ) — беларускі каталіцкі святар, рэлігійны і грамадскі дзеяч, ахвяра сталінскіх рэпрэсій.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1886 годзе ў вёсцы Крычава (зараз — Міёрскі раён). У 1909 годзе скончыў Віленскую духоўную семінарыю.

Да 1912 года быў капеланам парафіі ў Лідзе, потым — адміністратарам парафіі ў Шчучыне. З 1912 года быў прызначаны пробашчам касцёла ў Ражанцы. У 1918 годзе прымаў актыўны ўдзел у грамадскім жыцці. З’яўляўся намеснікам старшыні рады павета Шчучын-Плянты, якая займалася фармаваннем мясцовай польскай Самаабароны.

Пасля пачатку Другой сусветнай вайны застаўся ў Ражанцы і працягваў служыць у касцёле.

У лютым 1949 года быў арыштаваны органамі НКВД. Па абвінавачванні ў антысавецкай дзейнасці быў прыгавораны да 25 гадоў зняволення.

Памёр у 1952 годзе ў адным з лагероў Дубраўлагу ў пасёлку Явас (Мардовія).

Рэабілітаваны ў 1993 годзе калегіяй Вярхоўнага суда Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Краязнаўчы каляндар

Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне