open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барскія канфедэраты

**«Барскія канфедэраты»** (, ) — празаічная драма на французскай мове ў 5 актах, напісаная Адамам Міцкевічам у 1835—1836 гадах для парыжскай сцэны.

Драма складалася з пяці актаў, але захаваліся толькі два першыя акты. Захаваныя I і II акты былі апублікаваны пасмяротна сынам паэта Уладзіславам Міцкевічам у: *«Drames polonаіs»*, Parіs 1867 і *«Melanges posthumes»*, Parіs 1872. польская вершаваны пераклад аўтарства Аўгуста Алізароўскага ўпершыню быў прадстаўлены ў Кракаве 1 студзеня 1872. Сярод празаічных перакладчыкаў драмы на польскую мову: Пётр Хмялёўскі, Юзаф Каленбах, Ян Каспровіч і Артур Гурскі.

У драме прадстаўлены эпізод Барскай канфедэрацыі з 1772 года: захоп Вавеля атрадам канфедэратаў пад камандаваннем французскага палкоўніка Клода Габрыэля дэ Шуазі. Таксама Міцкевіч свабодна ўводзіць у дзеянне драмы вобразы Казіміра Пуласкага і ксяндза Марка Яндаловіча. Сюжэт гэтай драмы точыцца вакол інтрыгі двух персанажаў: ваяводы (спрыяў канфедэрам канфедэратаў) і яго дачкі — графіні, якая была каханнем юнацтва Пуласкага.

## Бібліяграфія 
* Zofia Stefanowska, Konfederaci barscy, Les confédérés de Bar, w: Literatura Polska, przegląd encyklopedyczny, Warszawa 1984, t. I, s. 466.

## Спасылкі 
* Konfederaci barscy у перакладзе Аўгуста Алізароўскага ў зборах бібліятэкі Polona
* *Drames polonais d’Adam Mickiewicz : Les confédérés de Bar ; Jacques Jasinski ou les Deux Polognes* (1867) у бібліятэцы Polona

Катэгорыя:Творы Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Творы 1836 года
Катэгорыя:Творы на французскай мове
Чорныя клёцкі

**Чорныя клёцкі** (, **польскія**, **цёртыя**, **шэрыя**, **жалезныя**) — від клёцак, прыгатаваных з сырой і варанай бульбы. Чорныя клёцкі фарміруюуь у моцна пляскатыя шарыкі з уаглыбленнем. Іх вараць у падсоленай кіпячай вадзе. Гэта страва, тыповая для кухні Горнай Сілезіі. Вядомы яны і ў іншых рэгіёнах Польшчы — адсюль разнастайнасць рэгіянальных назваў.

Часцей за ўсё чорныя клёцкі выкарыстоўваюць як дадатак да мяса і соусам, але могуць падаваць і як самастойную страву. Часам іх падаюць, напрыклад, са смажаным вэнджанай свінінай.

Гатуецца са звараный былбы і нацёртай на тарцы сырой бульбы ў прапорцыі (да таго як зварыць і нацерці) 1:1. Па жаданні дадаецца мука. Традыцыйна для зліву вады з цёртай бульбы выкарыстоўваецца адмыслова падрыхтаваная тканіна (мяшок), у якую яе змяшчаюць, а затым адціскаюць ваду. Пасля таго, як вада адстаялася, яе акуратна зліваюць і збіраюць крухмал, які застаўся на сценках посуду. Крухмал дадаюць у цеста. Звараную частку бульбы яшчэ гарачай адціскаюць прэсам ці таўкуць.

Для атрымання максімальна цёмнага колеру клёцкаў выкарыстоўваюць такія прыёмы, як пакіданне цёртай бульбы на некалькі гадзін на паветры, пакуль яна не пацямнее (хуткасць змены колеру залежыць ад гатунку бульбы) або пакіданне ўжо сфарміраваных клёцкаў на цэлыя суткі перад гатаваннем.

Чорныя клёцкі часцей за ўсё падаюць на вячэру разам з сілезскімі клёцкамі ў асобных талерках. Іх часта гарніруюць топленым салам і скваркамі. Таксама іх можна разагрэць на патэльні, у выніку чаго на іх з'явіцца залацістая скарыначка.

## Літаратура 
* Aneta Majkowska, Polszczyzna mówiona mieszkańców Częstochowy, WSP, Częstochowa 2000, ss.149-158

Катэгорыя:Клёцкі
Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Вегетарыянская кухня
Катэгорыя:Польская кухня
Дыктыякаўліда ніткападобная

**Дыктыякаўліда ніткападобная** (*Dictyocaulus filaria*) — від круглых чарвей сямейства , упершыню апісаны Рудольфі ў 1809 годзе.

## Гаспадары 
Паразітуе на  і . У дзікіх жывёл знойдзены ў , ,  і .

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1809 годзе
Катэгорыя:Паразіты млекакормячых
Катэгорыя:Дыктыякаўліды
Катэгорыя:Паразіты авечак
Катэгорыя:Паразіты коз
Юрай Цінтула

**Ю́рай Ці́нтула** (; нар. 1 сакавіка 1953, Левіцы, Нітранскі край, Славакія)&nbsp;— славацкі пісьменнік, паэт-песеннік.

## Біяграфія 
У 1980 годзе пераехаў у Вільню (Літоўская ССР), пэўны час жыў у кватэры з спявачкай .

Жыве ў Левіцах. Адзін з заснавальнікаў (2005), а ў 2008—2016 гадах — старшыня літаратурнага клуба «DÚHA». Член Саюза славацкіх пісьменнікаў у 2015—2024 гадах.

Падтрымлівае забароненую ў Славакіі ўльтраправую арганізацыю «». 15 мая 2024 года спрабаваў забіць прэм’ер-міністра Роберта Фіцу.

## Творчасць 
Аўтар паэтычных зборнікаў «Sen rebela», «Diptych», «Osy», раману «Posolstvo obete» (2010), кнігі пра цыганоў «Efata» (2015).

## Спасылкі 
* Kto je muž, ktorý postrelil premiéra FicaSpisovateľ Juraj Cintula hlásal, že odmieta násilie. Ako SBS-kár sa raz vrátil z práce dobitý

Катэгорыя:Пісьменнікі Славакіі
Катэгорыя:Славацкамоўныя пісьменнікі
Цірольскі капялюш

, 1913]]

**Ціро́льскі капялю́ш** (), таксама **баварскі** ці **альпійскі капялюш** () — галаўны ўбор, які паходзіць з альпійскага Ціроля. Яго носяць на тэрыторыі Аўстрыі, Германіі, Італіі і Швейцарыі. Капялюш з вузкімі палямі і высокай верхам, на якой абавязкова прысутнічае мяккая зморшчына.

Тыповы цірольскі капялюш першапачаткова меў туллю, якая звужалася да вастрыя, і была зроблена з зялёнага лямцу з палямі шырынёй прыкладна ў далонь, што было асабліва распаўсюджана ў Цылерталі. Існуюць розныя віды і формы цірольскага капелюша. Часта капялюш упрыгожваюць каляровай стужкай-шнуром, пукам кветак, пер’ем або г. зв. гамсбартам пэндзлікам, традыцыйна зробленай з поўсці са спіны серны, больш танным варыянтам з’яўляецца гамсбарт з поўсці аленяў. У некаторых рэгіёнах у якасці матэрыялаў выкарыстоўваецца барсуковая поўсць або шчаціна дзіка. Акрамя таго, цірольскі капялюш турыстаў-паходнікаў могуць упрыгожвацца адмысловымі значкамі. Цірольскі капялюш стаў знакамітым дзякуючы англійскаму каралю Эдуарду VIII, які пасля свайго адрачэння часта спыняўся ў Аўстрыйскай Штырыі і часта насіў цірольскі капялюш.

У XIX—XX стагоддзях цірольскія народныя касцюмы выпрацавалі пэўную ступень аднастайнасці ў сваім знешнім выглядзе. Мясцовыя адрозненні ў фасонах цірольскага капелюша, ад паселішча да паселішча, захаваліся з 1830—1840-х гадоў. Формы гэтых капелюшоў змяняліся ад высокіх вузкаполых капелюшоў Паўночнага Ціроля, прымятых зверху, да нізкіх шыракаполых капелюшоў паўднёвацірольскага вінаробнага рэгіёна.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Капелюшы
Катэгорыя:Нацыянальныя галаўныя ўборы
Капялюш
Катэгорыя:Аўстрыйская культура
Катэгорыя:Нямецкая культура
Катэгорыя:Італьянская культура
Катэгорыя:Швейцарская культура
Тадэвуш Сапліца

», выкананая з слановай косці для аздаблення шкатулкі з чорнага дрэва, якая прызначалася для захоўвання рукапісу паэмы. Праца разьбяра Юзафа Бжастоўскага 1873 года на аснове рысунка Юліюша Косака, захоўваецца ў Нацыянальным інстытуце імя Асалінскіх ва Уроцлаве.]]
**Тадэвуш Сапліца** — галоўны герой эпічнай паэмы Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш», сын Яцака Сапліцы, пляменнік Суддзі, спадчыннік Сапліцава. Малады, прыгожы, закаханы ў Зосю, уплятаецца ў перыпетыі кахання з яе апякункай Таліменай. У рэшце рэшт заручаецца з Зосяй.

## Дзяцінства 
Сын Яцака Сапліцы. Нарадзіўся, верагодна, у 1791 годзе. Тадэвушам яго назвалі ў гонар Тадэвуша Касцюшкі, нацыянальнага героя вайны 1792 года (адзін са шматлікіх анахранізмаў у паэме, сын Яцака нарадзіўся на год раней да таго, як слава Касцюшкі разышлася па ўсёй Літве). Рана асірацеў. Бацька, уцякаючы за мяжу даручыў выхаванне сына свайму малодшаму брату. Тадэвуш, перакананы ў бацькавай смерці, падрастае, атачоны клопатам да яго ўсіх жыхароў Сапліцава. Малы Сапліца выклікае спачуванні нават у Гервазы.

## Юнацтва 
Скончыў вучобу ў Віленскім універсітэце. У час завязкі сюжэту Тадэвушу ўжо дваццаць год, вяртаецца са школы па выкліку Суддзі, свайго дзядзькі. Тадэвуш малады і прыгожы. Убачыўшы Зосю ўпершыню, адразу ж у яе закахаўся. Ад бацькоў у спадчыну атрымаў чэрствасць і фізічную моц, як і ўсе ў родзе Сапліцы, якія, як вядома, былі крэпкія, дужыя, моцныя і здатныя да салдацкае службы, але менш ахвочыя да навукі. Тадэвуш не адрозніваўся ад сваіх продкаў:

У часы навучання Тадэвуш ірвецца перадусім да «сваволі» і свабоды. Каханне да Зосі, суперніцтва з Храбям, агульнае паляванне — ва ўсёй гэтай мітусні Тадэвуш да канца не можа ўцяміць, што стрэўся пад адным дахам з Яцакам, сваім сапраўдным бацькам. Але бацька да апошняга моманту не дазваляе раскрыць сваю таямніцу.

Малады патрыёт, які шануе абрады і традыцыі, нясе таксама новыя вартасці — падчас урачыстых заручынаў ён распрыгоньвае сялян:

## Далейшы лёс 
Тадэвуш вяртаецца ў Сапліцава ўжо афіцэрам (з рукою на перавязі), хутка яго адкамандзіроўваюць у дзевятнаццаты полк уланаў, які фармуецца ў Навагрудку. Пра гэты полк вядома толькі тое, што ён браў удзел у маскоўскім паходзе і быў разбіты пад Сераковам. Падчас расфарміравання палка ў 1814 годзе там засталося толькі 5 афіцэраў, 22 жаўнера і ўнтэр-афіцэра. З гэтага, і ранейшага ўпамінання вынікае, што Тадэвуш не застаўся на бацькоўскай зямлі. Невядома, ці памёр, ці эміграваў, ці, як і шматлікія, уцёк, каб не паказвацца на вочы ўладзе і схаваўся дзесьці ў далёкіх сваякоў.

## У тэатры 
У спектаклі «Пан Тадэвуш» рэжысёра Мікалая Пінігіна (2014) ролю Тадэвуша выконвае Павел Харланчук.

Катэгорыя:Постаці твораў Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Пан Тадэвуш
Ёсіп Руньянін

**Ёсіп Руньянін** (, ; 8 снежня 1821 года, Вінкаўцы, Аўстрыйская імперыя — 2 лютага 1878 года, Нові Сад, Аўстра-Венгрыя) — харвацкі кампазітар, вядомы дзякуючы складанню мелодыі харвацкага нацыянальнага гімна.

## Біяграфія 
Руньянін нарадзіўся сербскай сям’і ў снежні 1821 года. Быў ахрышчаны ў сербскай праваслаўнай царкве ў Вінкаўцах. У гэтым жа горадзе атрымаў адукацыю, а затым навучаўся ў горадзе Срэмскі-Карлаўцы. Служыў у аўстрыйскім імператарскім войске ў якасці кадэта ў горадзе Гліна. Падчас службы атрымаў чын капітана, а таксама навучыўся іграць на фартэпіяна. Падчас службы зацікавіўся рухам ілірыстаў і пазнаёміўся з паэтам Антунам Міханавічам. Агульнапрызнана, што Руньянін, аматар музыкі, напісаў музыку да патрыятычнай харвацкай песні Міханавіча «Наша цудоўная радзіма» ў 1846 годзе. Харвацкая гімн спачатку граў на вуліцах Заграбу ў 1891 годзе падчас харвацка-славонскай выстаўкі.

Пазней стаў палкоўнікам. У 1864 годзе ва ўзросце 43 гадоў, Руньянін ажаніўся з дачкой капітана Тома Петкавіча. У 1865 годзе ўвайшоў у Харвацкі сабар. Пасля выхаду на пенсію, Руньянін пераехаў у Нові Сад, дзе памёр 2 лютага 1878 года. Пахаваны ў Нові Сад.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Живот и смрт композитора «Лијепе наше»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вінкаўцах (Харватыя)
Катэгорыя:кампазітары Харватыі
Сілезскія клёцкі

**Сілезскія клёцкі** (, **белыя**, **гумовыя**, ) — від клёцак, прыгатаванай бульбы і бульбяной мукі (крухмалу). Фармуюць круглымі і плоскімі з паглыбленнямі з абодвух бакоў, вараць у падсоленем кіпні.

Папулярныя ў Дольнай і Горнай Сілезіі. Са замешанага цеста фармуецца рулет, які потым разразаецца на кавалкі і пасля надаецца патрэбная форма. Характэрная «дзірка» робіцца пальцам. Сфарміраваныя такім чынам клёцкі адварваюць у падсоленай вадзе.

Выява:Ziemniaki i mąka przygotowane do ugniatania ciasta na kluski śląskie.jpg|Вараная бульба і бульбяная мука (крухмал)
Выява:Przygotowywanie ziemnieków do ugniecenia ciasta na kluski śląskie.jpg|Працісканне варанай бульбы праз прэс
Выява:Surowe kluski śląskie.jpg|Фармаванне клёцак 
Выява:Kluski śląskie, surowe....jpg|Фармаванне клёцак

## Як падаваць 
Сілезскія клёцкі падаюцца асабліва як дадатак да запечаных мясных страў з соусам (у Горнай Сілезіі, асабліва з рулядамі) або з прыгатаванай рознымі спосабамі капустай. Яны таксама могуць падавацца ў якасці асноўнага стравы, запраўленай растопленым салам. Сілезскія клёцкі таксама можна падаваць салодкімі са смятанай, цукрам або варэннем.

У Горнай Сілезіі, дзе робяць белыя і чорныя клёцкі, іх падаюць да абеду на асобных талерках.

## Літаратура 
* Aneta Majkowska, Polszczyzna mówiona mieszkańców Częstochowy, WSP, Częstochowa 2000, ss.149-158

Катэгорыя:Клёцкі
Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Вегетарыянская кухня
Катэгорыя:Польская кухня
Юзаф Козел-Паклеўскі (афіцэр)

**Юзаф Козел-Паклеўскі** (, ; , г. Верны, Расійская імперыя, цяпер Казахстан — 25 красавіка 1911, Рыга, цяпер Латвія) — ваенны аташэ Расіі ў Вялікабрытаніі, ваенна-марскі афіцэр, падпалкоўнік корпуса інжынер-механікаў флоту, удзельнік руска-японскай вайны, у тым ліку абароны Порт-Артура і бою ў Жоўтым моры.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і сасланага былога паўстанца Яна Козел-Паклеўскага са шляхецкага роду Козел-Паклеўскіх уласнага герба «Козел». Маці Феліцыя Козел-Паклеўская (1840-?) даводзілася стрыечнай сястрой Яну (бацька Феліцыі Каятан быў братам Яна Напалеона, бацькі Яна), брат Феліцыі Козел-Паклеўскай Яўстах-Бенедыкт Козел-Паклеўскі таксама быў удзельнікам паўстання.

З 1893 года Юзаф Козел-Паклеўскі навучаўся ў Марскім інжынерным вучылішчы Мікалая I у Санкт-Пецярбургу. Пасля заканчэння Марскога інжынернага вучылішча імператара Мікалая I у 1896 годзе Юзафа прызначылі ў малодшыя інжынеры-механікі са старшынствам у чыне з 25 верасня 1896 года. З 1896 па 1900 год быў у замежных плаваннях на эскадроным браняносцы «Наварын». З 4 мая 1900 года па 14 жніўня 1900 года суднавы механік крэйсера «Веснік». 

З 6 кастрычніка 1900 гады па 5 кастрычніка 1902 гады навучаўся ў Мікалаеўскай марской акадэміі па сканчэнню якой атрымаў права нашэнне знака адзнакі для тых, хто скончыў Афіцэрскі клас Марскога кадэцкага корпуса альбо Акадэмічны курс марскіх навук. З 1 студзеня 1901 гады прызначаны ў памагатыя старэйшага інжынер-механіка, лічыўся ў 9 флоцкім экіпажы. З 20 кастрычніка 1902 гады займаў пасаду старэйшага суднавага інжынер-механіка крэйсера 1-га рангу «Аскольд». 6 снежня 1903 года «За замежнае плаванне ў эскадры Ціхага акіяна» ўзнагароджаны ордэнам Святой Ганны 3-й ступені. 

Удзельнік руска-японскай вайны. На крэйсеры «Аскольд» удзельнічаў у адбіцці раптоўнага начнога міннага нападу на эскадру Ціхага акіяна 26 студзеня, у дзённым баі 27 студзеня з японскім флотам. За гэты бой узнагароджаны ордэнам Святога Станіслава 2-й ступені з мячамі. Пасля бітвы ў Жоўтым моры 28 чэрвеня 1904 года, на крэйсеры «Аскольд» 31 чэрвеня 1904 года прыбыў у Шанхай і быў інтэрнаваны. У баі некаторыя машыністы знаходзіліся на сваіх пастах 12 і больш гадзін — мяняць іх часта было проста няма на каго. Вось што пісаў пра бой з японскай эскадрай 27 ліпеня 1904 года ў Жоўтым моры сам Юзаф Козел-Паклеўскі:

За руска-японскую вайну Юзаф Козел-Паклеўскі таксама быў узнагароджаны: ордэнам Святога Роўнаапостальнага князя Уладзіміра 4-й ступені з мячамі і бантам і сярэбраным медалём «У памяць Японскай вайны 1904—1905». 6 снежня 1906 г. атрымаў званне ў падпалкоўніка корпуса інжынер-механікаў флоту са старшынства ў чыне.

Са жніўня 1907 года выконваў абавязкі марскога аташэ ў Вялікабрытаніі. У лістападзе 1909 года шпіталізаваны ў сувязі з псіхічным расстройствам і змешчаны ў прыватную псіхіятрычную лякарню ў Лондане. Памёр 25 красавіка 1911 года ад паралічу мозгу ў прыватнай псіхіятрычнай клініцы доктара Шэнфельта ў г. Рыга, пахаваны на каталіцкіх могілках Св. Міхаіла.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Козел-Паклеўскія
Катэгорыя:Ваенныя аташэ Расійскай імперыі
Катэгорыя:Ваенныя Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Яўстах Бенедыкт Козел-Паклеўскі

**Яўстах-Бенедыкт Козел-Паклеўскі** (;  20 верасня 1842, Княгінін Вілейскага павета — ?) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў, фатограф.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Козел-Паклеўскіх уласнага герба «Козел». Бацька Каэтан быў суддзём, дзед Юзаф-Каласанты Козел-Паклеўскі быў уладальнікам маёнтку Сэрвач, маці Вікторыя паходзіла з роду Ліхадзіеўскіх герба «Ястрабец». Яўстах-Бенедыкт Козел-Паклеўскі нарадзіўся 20 верасня 1842 года ў двары Княгінін, быў ахрышчаны 27 верасня 1842 г. у касцёле Святога Апостала Андрэя ў Крывічах. 6 мая 1863 аддзел Звяждоўскага ўступіў у бой з расійскімі войскамі і пацярпеў паражэнне, пасля чаго ён распусціў свой аддзел і выехаў у Царства Польскае. Яўстах-Бенедыкт Козел-Паклеўскі быў арыштаваны, у выніку чаго быў абвінавачаны ва ўдзеле ў паўстанні і атрымаў 12 гадоў катаргі з канфіскацыяй маёмасці. Вясной 1864 г. падчас перасылкі ў Маскве здолеў уцячы разам з Каралем Маліцкім. Эміграваў да Францыі, дзе займаўся фатаграфіяй, меў сваю студыю фатаграфіі на Елісейскійскіх палях. У 1864—1869 гг. навучаўся ў Вышэйшай гандлёвай школе ў Парыжы.

## Літаратура 
* Матвейчык, Дз. Ч. Паўстанне 1863—1864 гадоў у Беларусі: нарыс баявых дзеянняў / Дзмітрый Матвейчык. — Мінск : Медысонт, 2013. — 121 с.
* 
* Dawid Fajnhauz, Ruch Konspirocyjny na Litwie i Białorusi, 1846—1848. Warszawa. 1965.
* Dawid Fajnhauz, 1863: Litwa i Białoruś / D. Fajnhaus. ― Warszawa: Neriton, 1999. ― 357 s.
* Ona Maksimaitienė, Lietuvos sukilėlių kovos 1863—1864 m. Vilnius : Mintis, 1969.

Катэгорыя:Фатографы Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Козел-Паклеўскія
Катэгорыя:Фатографы Францыі
Зянон Козел-Паклеўскі

**Зянон Каятан Леон Козел-Паклеўскі** (; 1843, маёнтак Сэрвач Вялікі, Вілейскі павет, цяпер , Мінская вобласць — , Карпуша, Ключэўска, Царства Польскае, цяпер Улашчоўскі павет, Свентакшыскае ваяводства, Польшча) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў на тэрыторыі Барысаўскага павета.

## Біяграфія 
Паходзіў са шляхецкага роду Козел-Паклеўскіх уласнага герба «Козел». Сын Яна Напалеона Козел-Паклеўскага і Юзэфы Толенсдорф. Нарадзіўся ў 1843 годзе ў маёнтку Сэрвач Вялікі, Мінская губерня, Расійская імперыя (цяпер Вілейскі раён, Мінская вобласць)

У час паўстання 1863—1864 гадоў быў трапіў у палон, пасля чаго быў прысуджаны да пазбаўлення правоў стану, канфіскацыі маёмасці і ссылкі на службу шарагоўцам у Сібір. Служыў у арэнбургскім лінейным батальёне, неўзабаве быў амніставаны і пасля вызвалення пасяліўся на тэрыторыі Царства Польскага.

Памёр  года ў Карпушы (цяпер Улашчоўскі павет Свентакшыскага ваяводства).

## Сям’я 
У шлюбе з Гэленай Антаніна Марыяна з Чапліцкіх герба «Любіч» (1849—1912) меў дзяцей:
* Гэлена Козел-Паклеўская (1873—1873),
* Зянон Ян Канты Козел-Паклеўскі (1875—1955),
* Міхал Козел-Паклеўскі (1877—1920),
* Марыя Козел-Паклеўская,
* Ян Козел-Паклеўскі (?-1914)

## Зноскі 
## Літаратура 
* Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 poprzedzone wspomnieniami osobistemi prof. Tadeusza Korzona oraz opatrzone przedmową i przypisami. tom 1 tom 2 Wilno 1913.

Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір
Зянон
Міхал Козел-Паклеўскі

**Міхал Козел-Паклеўскі** (1840, маёнтак Сэрвач Вялікі, Вілейскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя, цяпер , Мінская вобласць — , вёска Уладыкі, цяпер Вілейскі раён) — удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1840 годзе ў радавым маёнтку Вялікі Сэрвач Вілейскага павета, які атрымаў дзед Міхала Юзаф Каласанты Козел-Паклеўскі. Міхал быў адным з сыноў Яна Напалеона Козела-Паклеўскага і Юзэфы Толенсдорф. Яго браты Ян, Вінцэнт, Юзаф, Зянон, стрыечны брат Яўстах таксама ўдзельнічалі ў паўстанні. 

У 1863 г. далучыўся да атраду паўстанцкага атраду брата Вінцэнта, які ў студзені 1863 года быў прызначаны ваенным кіраўніком роднага Вілейскага павета. Атрад Вінцэнта Козел-Паклеўскага быў разгромлены пад вёскай Уладыкі. У бітве загінуў Вінцэнт і Міхал Козел-Паклеўскія, якія былі пахаваны ў брацкай магіле недалёка ад гэтай вёскі разам з іншымі загінуўшымі ў тым баі паўстанцамі. Але існуюць звесткі аб тым, што іх бацька Ян Напалеон Козел-Паклеўскі, уладальнік Сэрвачы, употай перапахаваў цела Міхала і Вінцэнта ў родным Сэрвачы, пад касцёлам, каб не знайшлі расійскія ўлады. Касцёл той у пачатку 1950-х разабралі і перавезлі ў вёску Давыдкі, пад клуб. Цяпер на месцы колішняга касцёла ў Сэрвачы знаходзіцца невялічкі пагорак, а на ім металічны крыж.

## Зноскі 
## Літаратура 
* O silach narodowych, «Niepodległość» 1867, nr 39 z 30 sierpnia
* Wacław Koszczyc, Wybrańcy losu, Lwów 1881
* Wacław Koszczyc, Wici wyroczne, Lwów 1898
* Eugeniusz Kowalewski, Wspomnienia z przeszłości : przyczynek do historji Powstania Styczniowego na Litwie — Dziennik Wileński — Wilno — 1907; 118 s. https://wmbc.olsztyn.pl/dlibra/publication/4874/edition/4699/content
* Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857—1865 poprzedzone wspomnieniami osobistemi prof. Tadeusza Korzona oraz opatrzone przedmową i przypisami. tom 1 tom 2 Wilno 1913.
* Agaton Giller *Historja powstania narodu polskiego w 1861—1864 r.* T. 2, s. 336 https://www.wbc.poznan.pl/publication/11895 Paryż 1868.
* Stanisław Zieliński, Bitwy i potyczki 1863—1864; na podstawie materyałów drukowanych i rękopiśmiennych Muzeum Narodowego w Rapperswilu, Rapperswil, 1913. S. 282—283 https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/50260/edition/66792/content.
* Stanisław Łaniec, Litwa i Białoruś w dobie konspiracji i powstania zbrojnego : 1861—1864 — Wyd. 1. Olsztyn: Ośrodek Badań Nauk. im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, 2002. — 196 s.
* Матвейчык, Дз. Ч. Паўстанне 1863—1864 гадоў у Беларусі: нарыс баявых дзеянняў / Дзмітрый Матвейчык. — Мінск : Медысонт, 2013. — 121 с.
* 
* Ona Maksimaitienė, Lietuvos sukilėlių kovos 1863—1864 m. Vilnius : Mintis, 1969. P. 103, 169—170.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1840 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Козел-Паклеўскія
Паветраны таран

СССР, прысвечаная начному тарану Віктара Талаліхіна]]
, Львоўская вобласць, Украіна]]
**Паветраны тара́н** — тактычны прыём паветранага бою.

Паветраны таран заключаецца ў нанясенні пашкоджанняў самалёту праціўніка ўдарам фюзеляжа, крыла, паветранага вінта і іншымі часткамі самалёта, які атакуе. Магчымы таксама таран наземнага або надводнага аб’екта (карабля). Звычайна таран выконваецца пасля выкарыстання ўсяго боекамплекта ўзбраення самалёта. Паветраны таран з’яўляецца найвышэйшай праявай мужнасці і волі лётчыка.

Першы паветраны таран здзейсніў у час Першай сусветнай вайны рускі лётчык П. М. Несцераў 8 верасня 1914 года. У першы дзень Вялікай Айчыннай вайны тараніў нямецкі самалёт над Брэстам савецкі лётчык-знішчальнік П. С. Рабцаў. Першы начны таран здзейсніў 28 кастрычніка 1937 года ў Іспаніі савецкі лётчык Я. М. Сцяпанаў. Начны таран у жніўні 1941 года на подступах да Масквы здзейсніў Віктар Талаліхін. Адзіны лётчык-знішчальнік, які здзейсніў у паветраных баях 4 тараны, Б. І. Коўзан. У час Другой сусветнай вайны лётчыкі наносілі таранныя ўдары па караблях, наземнаму транспарту праціўніка. Прыкладам такога тарана з’яўляецца подзвіг экіпажа самалёта М. Ф. Гастэлы.

Першы паветраны таран на рэактыўным самалёце МіГ-21СМ здзейсніў савецкі лётчык Г. М. Елісееў 28 лістапада 1973 года пры прадухіленні парушэння Дзяржаўнай граніцы СССР іранскім самалётам.

## Гл. таксама 
:Катэгорыя:Лётчыкі, якія здзейснілі таран

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Тара́н // 

## Спасылкі 
* Массовый героизм советских лётчиков в первый день Великой Отечественной войны // Сайт Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі
* *Дмитрий Хазанов* Таран — оружие отважных и отчаянных. Как летчики шли на сокрушительные сближения // ТАСС
* Русский приём воздушного боя, который испугал люфтваффе: тараны // Военное обозрение
* *Максим Кустов* Средство последнего удара // Интернет-газета «Столетие»

Катэгорыя:Ваенная авіяцыя
Катэгорыя:Віды ваенных дзеянняў
Катэгорыя:Тактыка
Альфонс Аляксандр Козел-Паклеўскі

**Альфонс-Аляксандр Козел-Паклеўскі** (; , Таліцы, Пермская губерня — памёр 9 лістапада 1962, в. Айвер, Англія) — прамысловец і дыпламат.

## Біяграфія 
Быў сынам Вінцэнта Козел-Паклеўскага, прамыслоўцы, сябры маскоўскай дзяржаўнай рады, і Марыі Козел-Паклеўскай, унукам Альфонса Козел-Паклеўскага. Паходзіў са шляхецкага роду Козел-Паклеўскіх уласнага герба «Козел» Скончыў Пецярбургскую класічную гімназію ў 1910 г. і матэматычна-фізічны факультэт Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 1914 г. атрымаў ступень кандыдата навук. Служыў у расійскім войску падчас І сусветнай вайны. Атрымаў падчас службы чын ротмістра, быў узнагароджаны ордэнамі Святой Ганны і Святога Уладзіміра.

У 1918 г. быў саветнікам расійскага пасольства ў Лондане, дзе дасягнуў вельмі высока становішча пры двары. Працаваў у Ліквідацыйнай камісіі да спраў Каралеўства Польскага. Уваходзіў у склад польскай эканамічнай дэлегацыі падчас Парыжскай мірнай канферэнцыі. 2 ліпеня 1919 года ажаніўся з Зояй Стэкль, унучкай знакамітага дыпламата Эдуарда Стэкля, які падпісваў угоду аб продажы Расіяй Аляскі. Зоя была ганаровай дамай Марыны, княжны Кенту, і выхавацелькай яе дзяцей. Сведкамі на іх вяселлі былі князь Дзмітрый Раманаў (1891—1942, адзін з забойцаў Распуціна) і граф Юзаф-Альфрэд Патоцкі. У Альфонса-Аляксандра з Зояй было трое сыноў; Раман (1920—1926), Аляксандр (1925—1966) і Вінцэнт (1929—2018).

У 1920-я гады быў камерцыйным саветнікам пасольства II Рэчы Паспалітай у Лондане. У 1933 г. ён стаў сябрам рады праўлення, а ў 1936 г. генеральным дырэктарам Śląskіе Kopalnіе і Cynkownі S.A. у Катавіцах. Быў сябрам прэзідэнцкага камітэта Саюза польскай горна-металургічнай прамысловасці. Прадстаўляў Сілезскія шахты і заводы цынкавання ў Гандлёва-прамысловай палаце ў Катавіцах, прымаючы ўдзел у працы падкамітэта па прамысловасці і гандлю. У 1937 г. стаў сябрам Сілезскага інстытута ў Катавіцах. 

У 1939 г. выехаў з сям’ёй да Англіі, дзе арганізоўваў дапамогу польскім бежанцам. Быў віцэ-прэзідэнтам польскага Чырвонага крыжа. Стасуецца ў коле лонданскага эмігранцкага тыднёвіка «Wіаdomośсі», падтрымліваў кантакты з Мечыславам Грыдзеўскім, таксама і з палітыкамі, у тым ліку з прэзідэнтам Эдвардам Рачынскім і генералам Уладзіславам Андэрсам. Уваходзіў у раду кіраўніцтва Польскага інстытута Сікорскага і польскай бібліятэкі ў Лондане. 15 студзеня 1948 года атрымаў брытанскае грамадзянства.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Wielki świat, wielka polityka 1940—1951. Korespondencja Józefa Potockiego i Alika Koziełł-Poklewskiego w opracowaniu i z komentarzami Jerzego Jakubowicza — Józef Potocki, Alik Koziełł-Poklewski, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 2015.
* Jerzy Jaros, Koziełł-Pokłewski Alfons Aleksander (1891—1962), Polski Słownik Biograficzny, t. 14, Wrocław-Warszawa-Kraków 1968—1969, s. 621—622.
* Poklewski-Koziełł Alfons Aleksander, w: Czy wiesz kto to jest? pod red. Stanisława Łozy, Warszawa 1938, s. 583.

Альфонс Аляксандр
Катэгорыя:Філантропы
Фёдар Рыгоравіч Шкляраў

**Фёдар Рыгоравіч Шкля́раў** (, г. Ветка — ) — беларускі краязнавец, калекцыянер. Заслужаны работнік культуры БССР (1988).

## Памяць 
Імя Шклярава прысвоена Веткаўскаму музею стараабрадніцтва і беларускіх традыцый.

У сакавіку 2024 года ў гонар Фёдара Шклярава названая вуліца ў Ветцы.

## Творы 
* Веткаўская рукапісная (разам з В. Гаршкавоз) // Беларусь. 1979. Nº1.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Калекцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Універсітэт імя Ф. Лаваля

**Універсітэт імя Ф. Лаваля** () — канадская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Квебек у правінцыі Квебек, Канада.

## Агульная характарыстыка 
Універсітэт быў заснаваны каталіцкім біскупам Франсуа дэ Лавалем з французскага магнацкага роду Манмарансі як Квебекская семінарыя ў 1663 годзе, што робіць яго старэйшай вышэйшай навучальнай установай у Канадзе і першай установай Паўночнай Амерыкі, якая надае вышэйшую адукацыю на французскай мове. Універсітэт, які быў заснаваны ў Старым Квебеку, пераехаў у новы кампус у 1950-х гадах. Ён уваходзіць у шэраг 10 лепшых канадскіх універсітэтаў па фінансаванні даследаванняў.

## Факультэты і школы 
* Адміністрацыя
* Сельская гаспадарка і харчаванне
* Архітэктура, горадабудаўніцтва і выяўленчае мастацтва
* Стаматалогія
* Адукацыя
* Права
* Літаратура і гуманітарныя навукі
* Лесаводства, геаграфія і геаматыка
* Міжнародныя даследаванні
* Мастацтва
* Медыцына
* Музыка
* Медсястрынства
* Фармацыя
* Філасофія
* Прыродазнаўства і інжынерыя
* Сацыяльныя навукі
* Тэалогія і рэлігіязнаўства
* Магістратура і аспірантура

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з французскай мовай навучання
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Універсітэты Канады
Оскар Кольберг

**Оскар Кольберг** (; , вёска Пшысуха, Апочынскі павет, Келецкае ваяводства — ) — польскі этнограф, фалькларыст, кампазітар. Акадэмік Акадэміі ведаў у Кракаве (1875).

Пісаў паланэзы, мазуркі, кракавякі, рабіў апрацоўкі народных песень. Аўтар оперы «Кароль пастухоў» (1859). Збіраў фальклорна-этнаграфічныя матэрыялы на тэрыторыя сучасных Беларусі, Літвы і іншых краін.

У 1857—1890 выдаў працу «Народ. Яго звычаі, лад жыцця, мова, паданні, прыказкі, абрады, забабоны, забавы, песні, музыка і танцы». У 1961—1990 убачыў свет яго «Поўны збор прац» у 68 тамах, у 52-м томе якога «Беларусь — Палессе» змешчаныя 723 песні, 105 нотных запісаў, зробленых у наваколлі Мінску. У раздзеле «Народ» прыведзеныя выказванні даследчыкаў пра беларусаў, матэрыялы пра сацыяльнае і эканамічнае становішча беларускіх сялян. Большасць матэрыялаў О. Кольберг узяў з прац Э. Ажэшкі, П. Баброўскага, Р. Зянькевіча, Ю. Крашэўскага, А. Рыпінскага, Я. Тышкевіча, рукапісаў невядомых аўтараў.

Аўтар прац «Казкі з Палесся», «Вясельныя звычаі і абрады з Палесся» (абедзве 1889), «Этнаграфічныя замалёўкі» (т. 1—11, 1882—1891).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:этнографы Польшчы
Катэгорыя:фалькларысты Польшчы
Катэгорыя:кампазітары Польшчы
Вадзім Міхайлавіч Шчарбакоўскі

**Вадзім Міхайлавіч Шчарбакоўскі** (, Шпічынцы — , ) — украінскі гісторык, археолаг, этнограф, мастацтвазнаўца. 
## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сяле Шпічынцах Сквірскага павета Кіеўскай губерні (цяпер Ружынскі раён, Жытомірская вобласць). Сын а. Міхаіла Шчарбакоўскага, брат Данііла Шчарбакоўскага.

Навучаўся ў Пецярбургскім, Маскоўскім і Кіеўскім універсітэтах.

З 1903 года даследаваў старую ўкраінскую архітэктуру, удзельнічаў у этнаграфічных экспедыцыях і архіалагічных раскопках у розных раёнах Украіны.

З 1907 года ў Галіччыне — супрацоўнік Нацыянальнага музея ў Львове (1908—1910). Потым загадчык археалагічнага аддзела земскага музея ў Палтаве.

Удзельнік украінскіх сацыял-дэмакратычных гурткоў, за што расійскія ўлады неаднаразова яго арыштоўвалі.

Быў прафесарам Украінскага ўніверсітэта ў Палтаве (1918—1922).

З 1922 года на эміграцыі ў Празе, прафесар Украінскага вольнага ўніверсітэта ў Празе (1922—1945) і ў Мюнхене (1945—1951, рэктар). У 1951 годзе пераехаў у Вялікабрытанію.

Сапраўдны сябар Навуковага таварыства імя Шаўчэнкі, Украінскай вольнай акадэміі навук, Славацкага навуковага таварыства, Чэшскай АН, Міжнароднага антрапалагічнага інстытута ў Францыі. 
## Узнагароды 
Кавалер сербскага ордэна Святога Савы.

## Асноўныя працы 
* Архітектура у різних народів (З ілюстраціями). — Л., 1909;
* Архітектура у різних народів і на Україні. — Л.-К., 1910 (Internet Archiv);
* Українське мистецтво — L'art d'Ukraine. — Л.-К., 1913;
* Розкопки палеолітичного селища в с. Гонцях … // ЗУНТ, т. 1. — Полтава, 1919;
* Основні елементи орнаментації українських писанок і їхнє походження. — Прага, 1925;
* A propos de l'art pontique. XVII Congres international d'Anthropologie. — Брюссель, 1935;
* Концепція М.Грушевського про походження українського народу // Праці Українського історично-філологічного товариства в Празі, 1941;
* Формація української нації. — Прага, 1941;
* Кам'яна доба в Україні. — Мюнхен, 1947;
* Орнаментація української хати. — Рим, 1980.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:гісторыкі Украіны
Катэгорыя:археолагі Украіны
Катэгорыя:этнолагі Украіны
Casspir

**Casspir** — мінаабаронены бронетранспарцёр вытворчасці ПАР.

## Апісанне 
Бронетранспарцёр мае колавы ход з поўным прывадам (4 × 4). Экіпаж складаецца з 2 чалавек; машына здольная таксама ўзяць на борт 12 салдат, уключаючы іх узбраенне і абсталяванне. Пасіўная абарона ад мін закладзена ў асаблівай канструкцыі бронетранспарцёра. Кабіна кіроўцы і матор яго размешчаны гэтак высока, што параза кіроўцы або гібель салдат пры падрыве зарада пад машынай практычна выключаны. Здольны перасякаць ямы і канавы шырынёй аж да 1 метра. У сярэдняй частцы машыны створана V-вобразная абцякальная ахоўная панэль для засцярогі салдат пры выбухах па баках ад машыны. Браня надзейна абараняе экіпаж як ад мінных аскепкаў, так і ад паразы ручной агнястрэльнай зброяй.

Асаблівай перавагай з’яўляецца высокая мінаабароненасць (ступень 3) і адносная прастата рамонту ў палявых умовах. Усё гэта робіць бранявік прывабным не толькі для ўзброеных сіл розных краін, але і для міжнародных арганізацый, якія ўдзельнічаюць у правядзенні гуманітарных акцый.

## Мадыфікацыі 
* **Casspir Mk. 1**
* **Casspir Mk. 2**
* **Casspir Mk. 2C (I)**
* **Casspir Mk. 3** — з 6-цыліндравым турбадызелем ADE-352T, магутнасцю 170 к. с.
* **Casspir Mk. 6 Protector** — мадыфікацыя з колавай формулай 6 × 6 і 4 × 4, створаная на шасі грузавіка Урал-4320, абсталяваная расійскім дызельным рухавіком ЯМЗ-236НЕ2, магутнасцю 230 к.с. (169 кВт), і механічнай каробкай перадач ЯМЗ-236У. Супрацьмінная абарона забяспечвае падрыў 21-кг зарада пад колам і 14-кг зарада пад корпусам машыны. Машына створана сумесна паўднёваафрыканскай кампаніяй BAE Systems Land Systems South Africa і індыйскай Mahindra & Mahindra, вырабляецца на сумесным прадпрыемстве Defence Land Systems India (DLSI) у Індыі.
* **Casspir NG 2000** — мадыфікацыя з трансмісіяй Mercedes-Benz і дызельным рухавіком Atlantis OM352A.
* **Casspir NG 2000B** — Casspir NG 2000 з трансмісіяй 4x4 1729VX Model Euro II паўднёваафрыканскай кампаніі Powerstar і без электронных інтэрфейсаў кіравання рухавіком.
* **Buffalo MPV** — амерыканскі бронетранспарцёр і баявая інжынерная машына 6 × 6.

## Аператар 
*  — 45 Casspir NG 2000B на 2013 год
*  — 10 Casspir NG на 2016 год
*  — 165 Casspir на 2012 год
*  — невядомая колькасць на 2012 год
*  — 29 Casspir на 2021 год
*  — 11 Casspir на 2016 год
*  — 20 Casspir на 2012 год
*  — 90 Casspir на 2016 год
*  — 8 Casspir на 2012 год
*  — 9 Casspir на 2016 год
*  — 42 Casspir на 2016 год
*  — 370 Casspir на 2012 год

## Крыніцы 
Катэгорыя:Бранятэхніка ПАР
Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта
Велькі Рытаў

**Велькі Рытаў** на Белых увалах () — у легендарыуме Толкіна галоўны горад Воласці (Серадзем’е). Войт Велькага Рытава, які выбіраўся на сем гадоў  на Вольным кірмашы, быў адзіным сапраўдным пасадоўцам у Воласці. Падчас Вайны Пярсцёнка войтам быў Уіл Беланог, самы тоўсты хобіт Заходняй чварціны. У Велькім Рытаве таксама знаходзіўся Знадбенны дом, музей старых рэчаў, дзе нейкі час знаходзілася мітрылавая кальчуга Більба Торбінс.

Катэгорыя:Серадзем’е
Суд над Дональдам Трампам па абвінавачванні ў падробцы фінансавай дакументацыі

30 сакавіка 2023 года вялікае журы Манхэтэна прад’явіла абвінавачванні Дональду Трампу, прэзідэнту Злучаных Штатаў з 2017 па 2021 год, за яго меркаваную ролю ў скандале, звязаным з выплатай грошай порнаакторцы Стормі Дэніелс перад прэзідэнцкімі выбарамі 2016 года. Гэта першы выпадак у гісторыі, калі былому або дзейнаму прэзідэнту ЗША выстаўленае крымінальнае абвінавачванне.

## Ход падзей 
Трампу былі прад’яўленыя абвінавачванні ў падробцы фінансавай дакументацыі (выплату па дакументах аформілі як аплату юрыдычных паслуг) I ступені. Абвінавачванні першапачаткова былі засакрэчаныя, але 4 красавіка апублікаваны, калі Трамп з’явіўся ў Манхэтэнскі крымінальны суд. Экс-прэзідэнту былі прад’яўленыя абвінавачванні па 34 эпізодах. У судзе ён не прызнаў сябе вінаватым.

Пасля яўкі ў суд Трамп вярнуўся на сваю вілу Мар-а-Лага і выступіў перад сваімі прыхільнікамі, выказаўшы абурэнне прад’яўленымі яму абвінавачваннямі.

Судовы працэс па гэтай справе пачаўся 15 красавіка 2024 года. 

Адным з галоўных сведак абвінавачвання выступіў Майкл Коэн, былы адвакат палітыка. У якасці сведкі абвінавачвання выступіла і сама Стормі Дэніелс, якая падрабязна распавяла пра тое, як займалася сексам з Трампам.

30 мая 2024 года прысяжныя прызналі былога прэзідэнта вінаватым па ўсіх пунктах абвінавачвання. Ён стаў першым былым прэзідэнтам ЗША, прызнаным вінаватым у цяжкім злачынстве.

## Аналіз 
Брытанскі штотыднёвік The Economist адзначае патэнцыйнае ўздзеянне суда на міжнародную палітыку. Так, на думку выдання, пасля зыходу Трампа з пасады прэзідэнта ЗША многія краіны адчулі палёгку і спадзяюцца на тое, што ён ужо ніколі не вернецца ў Белы дом. Аднак, з улікам папулярнасці Трампа ў рэспубліканцаў, такая магчымасць не выключаецца, што выклікае трывогу ў некаторых краінах. Так, Украіна, баючыся вяртання Трампа, хацела б атрымаць максімальную ваенную дапамогу ад амерыканцаў як мага хутчэй. Улады Расіі, наадварот, спадзяюцца, што ў выпадку вяртання яго на пасаду прэзідэнта, шанцы на перамогу ў вайне з Украінай вырастуць. Краіны НАТА асцерагаюцца, што вяртанне Трампа прывядзе да разрыву адносінаў з Амерыкай.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых
Катэгорыя:2024 год у ЗША
Катэгорыя:Судовыя працэсы
Катэгорыя:Палітычныя скандалы ЗША
Катэгорыя:2023 год у ЗША
Уінстан Грэм

Рыцар **Уінстан Моўдслі Грэм** (), народжаны **Уінстан Грайм** (; 30 чэрвеня 1908, Манчэстэр, Англія, Вялікабрытанія — 10 ліпеня 2003, Бакстэд, Усходні Сасекс, Англія, Вялікабрытанія) — англійскі раманіст. Спачатку публікаваўся пад псеўданімам Уінстан Грэм, а ў 1947 годзе зрабіў яго сваім сапраўдным імем.

## Біяграфія 
Бацька рана памёр. Пасля сканчэння сярэдняй школы ў 17-гадовым веку Уінстан Грэм пераехаў у Перанпорт (Корнуал), дзе пражыў 34 гады. У 1939 ажаніўся з Джын Уільямсан, з якой мелі дваіх дзяцей.

Лета 1960 года правёў у паўднёвай Францыі і ўрэшце пасяліўся ва Усходнім Сасексе.

Спрабаваў пісаць яшчэ з дзяцінства. Член Таварыства аўтараў Вялікабрытаніі з 1945 года. Член Каралеўскага літаратурнага таварыства. Кавалер ордэна Брытанскай імперыі (1983).

Памёр ва ўласным доме ў Бакстэдзе ў 95-гадовым веку. Яго сын Эндру і дачка Разамунда Барто перадалі большасць рукапісаў і дакументаў Уінстана Каралеўскаму інстытуту Корнуала.

## Творчасць 
Першы раман, «Дом з вітражнымі вокнамі», апублікаваны ў 1934 годзе.

У 1945 выдаў першы раман серыі «Полдарк» пад назвай «Рос Полдарк». Пасля гэтага выйшлі яшчэ 11 кніг серыі, апошняя з якіх, «Бела Полдарк», выдадзеная ў 2002. Дзеянні раманаў адбываюцца ў Корнуале, дзе Грэм жыў у 1925—1960 гадах.

У 1941 годзе ў шпіёнскім трымценніку «Начное падарожжа» пра Італію часоў Мусаліні выказваўся, што Вялікабрытанія прайграе вайну, але ўсё ж будзе супраціўляцца нягледзячы ні на што.

Акрамя «Полдарку», напісаў яшчэ 30 прыгодніцкіх раманаў, том апавяданняў («Японская дзяўчынка», 1971) і тры немастацкія творы. Тры з яго чатырох п’ес  былі пастаўлены, прычым у дэбютнай пастаноўцы «Сямі падазраваных» у 1933 годзе згулялі сам аўтар з будучай жонкай.

Кнігі Уінстана Грэма перакладзеныя на 29 моў.

### Тэле- і кінаадаптацыі 
Паводле серыі раманаў «Полдарк» знятыя два тэлесерыялы Бі-Бі-Сі: у 1975—1977 і 2015—2019 гадах. У 1964 годзе Альфрэд Хічкак зняў трымценнік паводле рамана «Марні».

## Памяць 
На стагоддзе з дня нараджэння Уінстана Грэма Каралеўскі корнуальскі музей у Трура зладзіў выставу, прысвечаную жыццю і творам аўтара.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Пісьменнікі Англіі
Катэгорыя:Мемуарысты Вялікабрытаніі
Пол Бафа

Сэр **Пол Бафа** (; , Біргу, калонія Мальта — , Паала, калонія Мальта) — мальтыйскі дзяржаўны дзеяч, прем'ер-міністр Мальты (1947—1950).

## Біяграфія 
У 1912 г. скончыў медыцынскі факультэт Каралеўскага ўніверсітэта Мальты; атрымаў ступень доктара медыцыны. Падчас Першай сусветнай вайны служыў у Каралеўскім медыцынскім корпусе на Мальце, у Салоніках і на санітарных судах. Пасля вайны працаваў урачом агульнай практыкі ў Паале.

У 1921 годзе ўступіў у шэрагі Лейбарысцкай партыі, а ў 1924 годзе быў абраны ў Заканадаўчы сход. У 1927 годзе быў абраны старшынёй Лейбарысцкай партыі. У 1936—1939 гг. быў сябрам Выканаўчай рады. Падчас Другой сусветнай вайны служыў урачом. На першых пасляваенных выбарах (1945) зноў абіраецца ў парламент краіны.

У 1947-1950 гг. — прэм'ер-міністр Мальты як брытанскай калоніі. Урад Бафы пачаў стварэнне сацыяльнай сістэмы на астравах, палепшыўшы сістэмы пачатковай адукацыі і пенсійнага забеспячэння. Аднак рознагалоссі паміж прабрытанскім Бафам і больш нацыяналістычным Мінтафам прывялі да расколу партыі ў 1949 годзе, у выніку чаго Бафа са сваімі прыхільнікамі ўтварыў мальтыйскую Рабочую партыю, якая з 1950 па 1955 год фарміравала недаўгавечныя ўрады з кансерватыўнымі нацыяналістамі. У 1950 годзе прайграў парламенцкія выбары і сышоў у адстаўку.

У 1951-1955 гадах - міністр аховы здароўя і сацыяльных службаў у кабінеце Джорджа Олівера. У 1955 годзе сышоў з палітыкі па стане здароўя. У 1956 годзе быў атрымаў ад каралевы Лізаветы II званне рыцара.

## Спасылкі 
* Пол Бафа 

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Мальты
Катэгорыя:Члены Лейбарысцкай партыі (Мальта)
Энрыка Міці

**Энрыка (Нерык) Міці** (; , , Мальта — , , Мальта) — мальтыйскі дзяржаўны дзеяч, 7-ы прем’ер-міністр Мальты (26 верасня 1950 — 20 снежня 1950).

## Біяграфія 
У 1903 годзе навучаўся ў семінарыі на востраве Гоца, пазней у каледжы. З 1906 года навучаўся юрыспрудэнцыі ва ўніверсітэтах Рыма і Урбіна. У 1915 годзе Міці ўпершыню быў абраны дзяржаўную Раду, а ўжо ў 1917 годзе ён быў арыштаваны па абвінавачванні ў падрыўной дзейнасці супраць Вялікабрытаніі і быў прысуджаны да аднаго года папраўчых работ.

У 1921 годзе Энрыка Міці стварыў Дэмакратычную нацыяналістычную партыю, якая ў 1926 годзе з *Unione Politica Maltese* аб’ядналася ў адзіную нацыяналістычную партыю. Італьянамоўны Міці падтрымліваў цесныя сувязі з Італіяй, выступаў за далучэнне Мальты да Італіі, якая ў Другой сусветнай вайне была саюзніцай Германіі, а Мальта ж знаходзілася пад брытанскім пратэктаратам. У 1932—1933 гадах займаў пасады міністра сельскай гаспадаркі, рыбалоўства і міністра адукацыі. У канчатковым выніку гэта прывяло да таго, што ў 1940 годзе Міці быў арыштаваны, а ў 1942 годзе сасланы ва Уганду. Вярнуцца ён змог толькі 8 сакавіка 1945 года, а ўжо 15 сакавіка прысутнічаў на пасяджэнні Мальтыйскай Рады. У 1947—1950 гадах з’яўляўся лідарам парламенцкай апазіцыі.

У 1950 годзе стаў прэм’ер-міністрам, узначаліўшы кааліцыйны ўрад, але неўзабаве памёр, не прабыўшы на пасадзе і трох месяцаў. Дагэтуль ён з’яўляецца адзіны прэм’ер-міністрам у гісторыі Мальты, які памёр пры выкананні абавязкаў.

## Зноскі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Мальты
Джордж Вела

**Джордж Уільям Вела** (; , Зейтун, брытанская калонія Мальта) — мальтыйскі палітык і 10-ы прэзідэнт Мальты. Быў міністрам замежных спраў Мальты з 1996 па 1998 год, пры прэм’ер-міністры Альфрэдзе Санце і пры прэм’ер-міністры Джозефе Мускаце з 2013 па 2017 год. Быў абраны адзіным кандыдатам на непрамых прэзідэнцкіх выбарах 2019 года на Мальце і прысягнуў у якасці 10-га прэзідэнта Мальты 4 красавіка 2019 года.

## Біяграфія 
Скончыў медыцынскі факультэт Мальтыйскага ўніверсітэта у 1964 годзе, атрымаў сертыфікат у галіне авіяцыйнай медыцыны з Фарнбара (Вялікабрытанія) і сямейнай медыцыны.

### Лейбарысцкая партыя 
Уступіў у Лейбарысцкую партыю і пачаў сваю парламенцкую кар’еру ў 1976 годзе. Затым у студзені 1978 года быў абраны членам парламенту, пераабіраўся на 1981, 1992, 1996, 1998, 2003, 2008 і 2013 усеагульных выбарах. У якасці дэпутата парламенту ён прадстаўляе 3-й і 5-й акругі

### Служба за граніцай 
У 1978 годзе стаў намеснікам сябры Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы і дакладчыкам па пытанні аб забруджванні мора на Кангрэсе мясцовых і рэгіянальных уладаў Еўропы (CLRAE). Са студзеня па май 1987 года ён з’яўляўся пастаянным прадстаўніком Мальты ў Савеце Еўропы.

### Намеснік лідара 
У 1992 годзе абраны намеснікам лідара Лейбарысцкай партыі па парламенцкіх пытаннях і прэс-сакратаром па замежных справах. Ён займаў пасаду намесніка старшыні сумеснага парламенцкага камітэта Савета Еўропы/Мальты.

## Асабістае жыццё 
Жанаты з Мірыям. Мае дзве дачкі і сына, а таксама сем унукаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт прэзідэнта Мальты. 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся на Мальце
Катэгорыя:Прэзідэнты Мальты
Катэгорыя:Выпускнікі Мальтыйскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Члены Лейбарысцкай партыі (Мальта)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «На карысць Рэспублікі»
Катэгорыя:Вялікія камандоры грэчаскага ордэна Пашаны
Ніка Штэр

**Ніка Штэр** (; ) — нямецкі даследчык культуры, прафесар навук аб культуры ва ўніверсітэце Цэпеліна ў Фрыдрыхсгафене.

## Біяграфія 
У 1967—2000 гадах вучыўся і праводзіў даследаванні ў амерыканскіх і канадскіх універсітэтах, напрыканцы — як прафесар-даследчык у інстытуце працяглых студый імя Пітэра Валя ва ўніверсітэце Брытанскай Калумбіі ў Ванкуверы (Канада). Папулярнай у навуковых, палітычных і бізнес-колах стала назва яго кнігі 1986 г. пад назвай «Грамадства ведаў». У 2002—2003 акадэмічным годзе Штэр быў прафесарам факультэта чалавечых і сацыяльных навук у Венскім універсітэце. Таксама з'яўляецца старэйшым навуковым супрацоўнікам інстытута Даследаванняў устойлівага развіцця ўніверсітэта Брытанскай Калумбіі (Ванкувер). Супрацоўнік Інстытута навук аб культуры Эсэна, а таксама Каралеўскай суполкі Канады (Атава). Заснавальнік і рэдактар (да 2006 г.) «Канадскага часопісу сацыялогіі». Ад 2004 г. Штэр займае пасаду прафесара культурных навук (пасада ў гонар Карла Мангейма) у прыватным універсітэце Цэпеліна у Фрыдрыхсгафене (Бодэнзээ). Ад пачатку 2006 г. Штэр праводзіць ва ўніверсітэце Цэпеліна трохгадовы праект, замоўлены Еўрапейскай камісіяй аб грамадска-палітычных сродках і спосабах звароту з т. зв. канвергентнымі тэхналогіямі (г. зн. біятэхналогіі, нанатэхналогіі, навукі аб інфармацыі і пазнанні).

## Выбраныя творы 
Манаграфіі:
* Practical Knowledge. Applying Social Science Knowledge (Sage, 1992); ISBN 0-8039-8699-8
* Knowledge Societies (Sage, 1994); ISBN 0-8039-7892-8
* Die Zerbrechlichkeit moderner Gesellschaften. Die Grenzen der Macht und die Chancen des Individuums (Velbrück Wissenschaft, 2000);ISBN 3-934730-18-3
* Wissen und Wirtschaften. Die gesellschaftlichen Grundlagen der modernen Ökonomie (Suhrkamp, 2001); ISBN 3-518-29107-6
* The Fragility of Modern Societies. Knowledge and Risk in the Information Age (Sage, 2001); ISBN 9780761953487
* Knowledge and Economic Conduct. The Social Foundations of the Modern Economy (University of Toronto Press, 2002); ISBN 0-8020-0905-0
* Wissenspolitik. Die Überwachung des Wissens (Suhrkamp Verlag, 2003); ISBN 3-518-29215-3
* Die Moralisierung der Märkte (Suhrkamp, 2007); ISBN 978-3-518-29431-4
* Moral Markets. How Knowledge and Affluence Change Consumers and Producers (Paradigm Publishers, 2008); ISBN 978-1-59451-456-2

Таксама мае сумесныя працы. Рэдактар шматлікіх калектыўных манаграфій.

Катэгорыя:Сацыёлагі Германіі
У пошуках страчанага часу

**«У пошуках страчанага часу»** () — квазі-аўтабіяграфічны раман у сямі тамах Марселя Пруста, які лічыцца крытыкамі і навукоўцамі як шэдэўр сусветнай літаратуры. Твор з’яўляецца яго найбольш вядомай працай. У свядомасці чытачоў раман звязаны ў першую чаргу з матывамі ўспамінаў, прычыненых выпадковымі вонкавымі стымуламі, як да прыкладу смак магдаленкі, замочанай у гарбаце.

Раман пачаў фарміравацца ў 1909 годзе. Пруст працягваў працаваць на ім да сваёй смерці ад хваробы ўвосень 1922 года. Марсель стварыў структуру твора на ранняй стадыі, але нават пасля гэтага калі скончыў сваю працу, ён працягваў дадаваць новы матэрыял і рэдагаваць адзін том за іншым перад публікацыяй. Апошнія тры з сямі тамоў змяшчаюць хібы і фрагментарныя альбо нешліфаваныя пераходы, выданне гэтых частак было пад кантролем марселевага брата Рабера. Твор быў апублікаваны ў Францыі паміж 1913 і 1927 гадамі.

## Структура 
Раман складаецца з сямі частак:
* «На Сванавы бок» (, 1913)
* «Пад шатамі дзяўчат-кветак» (, 1919)
* «Германтавы бок» (, 1921—1922)
* «Садом і Гамора» (, 1921—1922)
* «Палонніца» (, 1923)
* «Альбертына знікае» (, 1925)
* «Знойдзены час» (, 1927)

## Гл. таксама 
* Спіс 100 кніг стагоддзя паводле версіі Le Monde

## Спасылкі 
* À la recherche du temps perdu. Тэкст французскай мовай
* У пошуках страчанага часу. У апрацоўцы Гаралда Пінтэра і Ды Трэвіс. ARCHE

Катэгорыя:Навелы
Катэгорыя:Працы Марселя Пруста

Катэгорыя:Літаратурныя творы мадэрнізму
Катэгорыя:Раманы на французскай мове
Тобіяс Смолет

**Тобіяс Джордж Смолет** (;  — ) — шатландскі пісьменнік, паэт і перакладчык; буйны майстар англамоўнай пікарэскі і пачынальнік асветніцкага рамана выхавання. яго творчасць звязаная з зараджэннем сентыменталізму ў англійскай літаратуры і паўплывала на такіх раманістаў, як Чарльз Дзікенс.

Вядомым зрабіўся дзякуючы круцельскім раманам — «Прыгоды Родэрыка Рэндама» (, 1748), «Прыгоды Перэгрына Пікла» (, 1751), «Жыццё і прыгоды сэра Лансэлёта Грыўса» (, 1760), «Падарожжа Гамфры Клінкера» (, 1771). Смолет таксама зрабіў новы пераклад «Дон Кіхота» Сервантэса на англійскую (1755) і выдаў «Поўную гісторыю Англіі» (1757—1765), якая карысталася вялікай папулярнасцю.

## Спасылкі 
* Тобіяс Смолет на Project Gutenberg

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Шатландыі
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Раманісты
Катэгорыя:Паэты Шатландыі