Шмэр Іегуда Лейб Медалье

**Шмэр Іегуда Лейб Медалье** (22 ліпеня 1872, Вегеры, Ковенская губерня, Расійская імперыя — 26 красавіка 1938, Масква) — галоўны рабін Віцебску ў 1907 — 1929 гадах, галоўны рабін Масквы з 1933 па 1938 годы. Адзін з самых уплывовых рабінаў Расійскай імперыі і СССР першай трэці XX стагоддзя. У 1938 годзе быў расстраляны.

## Біяграфія 
Шмэр Іегуда Лейб Медалье нарадзіўся ў сям'і Любавіцкага хасіда ў літоўскі мястэчка Вегеры () (па іншых звестках — у Шаўляй). Дзяцінства правёў у мястэчку Крэтынген (Крэтынга, Літва, якое займаў з 1899 па 1903 год. 

У 1903 годзе заняў месца рабіна Краляўца, у сувязі са смерцю цесця. 

У 1907 годзе быў запрошаны адразу на дзве рабінскія пасады — у Віцебск і Кішынёў. Стаў рабінам харальнай Заручаўскай сінагогі ў Віцебску.

Падчас службы ў Віцебску карыстаўся значным аўтарытэтам у рэлігійным асяроддзі, быў своеасаблівым сувязным звяном паміж сістэмай літоўскіх ешыботаў і любавіцкімі хасідамі. 

У 1910 годзе ўдзельнічаў у скліканым уладамі з'ездзе прадстаўнікоў яўрэйскіх супольнасцяў (Усерасійскім рабінскім з'ездзе) у Санкт-Пецярбурге. 

У 1912 годзе ўдзельнічаў у Катавіцах ва ўстаноўчай канферэнцыі «Агудат Ісраэль» (грамадскага руху па абароне правоў і інтарэсаў рэлігійных габрэяў). Пасля Лютаўскай рэвалюцыі стаў сузаснавальнікам рэлігійных партый расійскіх яўрэяў «Ахдут» і «Кнэсэт Ісраэл».

Пасля кастрычніка 1917 года неаднаразова падвяргаўся пераследам як рэлігійны дзеяч. У студзені 1921 года абараняў у інсцэнаваным бальшавікамі «судзе над хедэрам» (публічным дыспуце, прысвечаным габрэйскай адукацыі) правы габрэяў на рэлігійную адукацыю. 

У 1927 годзе, з Мардэхаем Дубіным і іншымі рэлігійнымі дзеячамі здолеў дамагчыся замены смяротнага прысуду Любавіцкаму цадзіку Іосіфу Іцхаку Шнеерсону на высылку з краіны. 

У пачатку 1920-х гадоў дапамагаў арганізаваць у Віцебску сетку гурткоў «Тыфэрэт Бахурым», закліканых распаўсюджваць веды аб габрэйскай рэлігіі сярод студэнтаў і працоўнай моладзі.

У канцы 1920-х гадоў Медалье быў вымушаны пакінуць месца рабіна ў Віцебску з-за ўзмацнення жорсткасці антырэлігійнай палітыкі савецкай улады. У 1929 годзе ён пасяліўся ў Туле, а ў 1931 годзе пераехаў у горад Ласінаастроўск пад Масквой.

У 1933 годзе пасля ад'езду з СССР галоўнага рабіна Масквы Якава Клемеса заняў яго пасаду. У 1930-я гады Шмэр Іегуда Лейб Медалье быў адзіным афіцыйна дзеючым маскоўскім рабінам; ён займаў гэтую пасаду ва ўсіх чатырох яшчэ працавалі ў горадзе сінагогах — Харальнай, Арбацкай, Мар'інарошчынскай і на Вялікай Броннай вуліцы. Дэ-факта ён быў галоўным рабінам СССР. Быў арыштаваны 4 студзеня 1938 года. 

Медалье абвінавацілі ў сувязях з яўрэйскай арганізацыяй «Джойнт» і, у прыватнасці, з яе даччынай структурай «Агра-Джойнт». Медалье пацвердзіў, што быў знаёмы з былым дырэктарам «Агра-Джойнта» Іосіфам Розенам, пачынаючы яшчэ з 1900-х гадоў. НКВД абвінаваціла Медалье ў тым, што ён «забяспечваў Розена паклёпніцкімі матэрыяламі аб становішчы Савецкага Саюза». Акрамя таго ён быў абвінавачаны ў сувязях з любавическим рэбе Іосіфам Іцхакам Шнеерсонам, з нямецкімі агентамі, і ў спакушэнні моладзі. 26 красавіка 1938 года суд прысудзіў Шмэра Іегуду Лейба Медалье да расстрэлу. 

Быў расстраляны і пахаваны ў агульнай магіле на палігоне «Камунарка». 

Рэабілітаваны пасмяротна праз 20 гадоў.

## Дзеці 
* Жонка — Двейра (Двойра) Берковна, народжаная Карасік (?—1962), у сям'і было 6 сыноў і 5 дачок), сасланая пасля арышту мужа ў Баян-Аул, вызвалена з ссылкі ў 1946 годзе па хадайніцтве сына Гирша Медалье.
** Сын — Майсей (Мошэ) Медалье (26.05.1902—1938), рабін. Быў рабінам у Туле (1930) і Растове-на-Доне. Пасля 1917 года падвяргаўся пераследам з боку ўладаў. Арыштаваны 1 верасня 1935 года, прысуджаны да 5 гадоў ІТЛ. 28 лютага 1938 года арыштаваны ў лагеры, 10 сакавіка 1938 года «Тройкай УНКУС па ДВК «прысуджаны да расстрэлу».
** Дачка — Броха (Берта), 20 ліпеня 1946 арыштаваны як сацыяльна небяспечны элемент, у момант арышту «без пэўных заняткаў». 8 лютага 1947 прысуджаны да ОСО пры МДБ СССР да спасылцы ў Краснаярскі край, апошнія гады жыцця жыў пры Ленінградскай сінагозе, нейкі час працаваў там бібліятэкарам, потым гэта было забаронена.
** Сын — Арон або Аарон, рабін, жанаты з дачкой рабіна Растова-на-Доне Абрагама Хаіма Кацэнеленбогена і памёр падчас блакады Ленінграда у 1943 годзе. Абрагама Медалье называюць сваім настаўнікам некалькі вядомых рабінаў у краінах былога СССР. Як і яго браты, Абрагам атрымаў рэлігійную адукацыю, свецкую вышэйшую адукацыю атрымаў экстэрнам, быў выкладчыкам матэматыкі ў станкаінструментальным інстытуце. Быў арыштаваны ў студзені 1951 года. Тэрмін 7 гадоў па 58-м артыкуле, адбываў яго на шахце ў Минлаге (Інта). Вызвалены ў красавіку 1956 года. Лічыўся неафіцыйным рабінам Ленінграда аж да сваёй смерці.
** Сын — Гірш (Рыгор, Гірш Львовіч), (25.07.1907—1992) падпалкоўнік медыцынскай службы, узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі і Айчыннай вайны II ступені, медалём «За баявыя заслугі» і іншымі, жанаты на Мар'ям Каждан, пасля вайны працаваў стаматолагам.
** Дачка — Зісля (Зінаіда)
** Дачка — Сара (Соф'я), жыла ў Маскве, памерла ў адзіноце.
* У 2022—2023 гадах па па ініцыятыве праўнучкі рабіна Ганны Медалье і яўрэйскага фонду «Шміні» была адноўлена Вялікая Любавіцкая сінагога ў Віцебску.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рабіны Беларусі
Катэгорыя:Расстраляныя і пахаваныя на палігоне «Камунарка»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Акмянскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шаўляйскім павеце
Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе
Катэгорыя:Памерлі 26 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1872 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 22 ліпеня