open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ганс Эйслер

**Ганс Эйслер** (, , , Германія — , ) — нямецкі кампазітар, педагог. Член Нямецкай акадэміі мастацтваў (1950). Вучань А. Шонберга. Адзін з заснавальнікаў Саюза кампазітараў ГДР. Аўтар музыкі Нацыянальнага гімна ГДР (1949).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1898 годзе ў Лейпцыгу.
 
У 1920-30-я гады супрацоўнічаў з Б. Брэхтам і Э. Бушам. З 1933 года эмігрыраваў (у 1940—1948 гадах у ЗША), з 1948 года у ГДР, з 1950 у Берліне, выкладаў у АМ ГДР і Вышэйшай музычнай школе.

Памёр у 1962 годзе ў Берліне.

## Творчасць 
У творчасці вылучаюцца песні, балады, рэвалюцыйнага і антыфашысцкага зместу песні-маршы.

Сярод твораў: кантатна-аратарыяльныя творы, у т.л. «Нямецкая сімфонія» (1935—1958); аркестровыя сюіты і п’есы, камерна-інструментальныя ансамблі, хары, вакальныя цыклы, песні, музыка да кінафільмаў (больш за 40), драматычных спектакляў (больш за 40) і інш.

## Узнагароды 
Лаўрэат Нацыянальнай прэміі ГДР (1950, 1958).

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Кацярына Лубяная

**Кацярына Лубяная** () — расійская гандбалістка.

Нарадзілася ва Украіне, вучылася гандболу ў Санкт-Пецярбургу, а дэбютавала на дарослым узроўні ў складзе маскоўскага «Луча». Першым трэнерам была Таццяна Юр'еўна Пышкіна.

Пасля «Луча» ў Суперлізе Расіі выступала за «Кіраўчанку» і ЦСКА.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Ekaterina Lubyanaya
* Венгрия. Российская правая крайняя Екатерина Лубяная стала игроком "Сомбатхея". Контракт рассчитан до конца нынешнего сезона

Катэгорыя:Гандбалісткі Расіі
Катэгорыя:Ігракі ЖГК Фрэдрыкстад
Катэгорыя:Ігракі ЖГК Будэн
Катэгорыя:Ігракі ЖГК Кастаману
Катэгорыя:Ігракі ЖГК Макабі Аразім Рамат-Ган
Катэгорыя:Ігракі ЖГК Сомбатхей
Армагедон (фільм, 1998)

**«Армагедон»** () — амерыканскі фантастычны фільм 1998 года рэжысёра Майкла Бэя і выпушчаны Touchstone Pictures.

Фільм меў камерцыйны поспех, стаўшы самым касавым фільмам 1998 года, а таксама самым касавым фільмам, выпушчаным Touchstone Pictures. Фільм атрымаў неадназначныя водгукі крытыкаў і чатыры намінацыі на прэмію «Оскар» у катэгорыях «Найлепшая песня да фільма», «Найлепшы гук», «Найлепшы мантаж гукавых эфектаў» і «Найлепшыя візуальныя эфекты».

## Сюжэт 
На Зямлю падае цень гіганцкага астэроіда. Па разліках вучоных, у выніку сутыкнення на нашай планеце загінуць нават бактэрыі. Дырэктар НАСА згаджаецца на прапанову аднаго са сваіх падначаленых падарваць астэроід знутры. Аднак спачатку яго неабходна прасвідраваць. Група бурыльшчыкаў у сціслыя тэрміны праходзіць курс падрыхтоўкі да касмічных палётаў і адпраўляецца насустрач гіганцкаму астэроіду. У іх руках - мільярды жыццяў і будучыня Зямлі.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1998 года
Катэгорыя:Фільмы кампаніі Touchstone Pictures
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы 1998 года
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Апакаліптычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Скала (фільм)

**«Скала»** () — амерыканскі вострасюжэтны трылер 1996 года, другі поўнаметражны фільм рэжысёра Майкла Бэя. У фільме здымаліся Шон Конэры, Нікалас Кейдж і Эд Харыс.

Фільм атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў і быў намінаваны на 69-ю прэмію «Оскар» за найлепшы гук. Фільм зарабіў больш за 335 мільёнаў долараў у пракаце пры бюджэце вытворчасці ў 75 мільёнаў долараў, стаўшы чацвёртым самым касавым фільмам 1996 года.

## Сюжэт 
Генерал элітных дыверсійных спецсіл ЗША Фрэнсіс Хамел са сваімі найлепшымі падначаленымі выкрадае ракеты са смяротным газам. А затым захоплівае ў заложнікі турыстаў у былой турме «Алькатрас». Фрэнсіс патрабуе ад дырэктара ФБР пералічыць на яго рахунак 100 мільёнаў долараў, інакш ён нанясе ракетны ўдар па Сан-Францыска.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы-баевікі ЗША
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Квенціна Таранціна
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1996 года
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ганс Цымер
Арталагічны слоўнік

**Арталагічны слоўнік** — тып лінгвістычнага слоўніка, у якім вызначаюцца нормы літаратурнага напісання слоў і асобных граматычных формаў, нормы вымаўлення і нормы пастаноўкі націску. З’яўляюцца прыналежнасцю мовы з развітымі літаратурнымі стандартамі.

## Беларускія слоўнікі 
Працяглы час функцыю найбольш аўтарытэтнага слоўніка беларускай мовы выконваў комплексны «Слоўнік беларускай мовы: Арфаграфія. Арфаэпія. Акцэнтуацыя. Словазмяненне» пад рэдакцыяй М. В. Бірылы (Мінск, 1987). У яго ўключана лексіка з акадэмічных перакладных і тлумачальнага слоўнікаў, словаўтваральныя і акцэнтныя варыянты слоў, якія сустракаюцца ў творах мастацкай літаратуры, найважнейшыя геаграфічныя назвы.

Найбольш аб’ёмнымі сучаснымі арталагічнымі слоўнікамі з’яўляюцца «Беларускі арфаграфічны слоўнік» (Мінск, 2009; 3-е выд., выпр., 2012) і «Слоўнік беларускай мовы» (Мінск, 2012).

Напісанне найбольш ужывальных беларускіх слоў можна праверыць па «Беларускім арфаграфічным слоўніку для школьнікаў» І. У. Кандрацені, Л. П. Кунцэвіч (Мінск, 2009; 3-е выд., 2013) і «Слоўніку беларускай мовы: арфаграфія, націск, словазмяненне, стылістычныя паметы» В. М. Сіўковіч (Мінск, 2012).

У «Арфаэпічным слоўніку беларускай мовы» (Мінск, 2017) упершыню ў беларускай лексікаграфіі прапануецца апісанне літаратурнага вымаўлення значнага пласта сучаснай лексікі. Даведнік дазволіць павысіць якасць моўнай адукацыі, забяспечыць належны ўзровень вуснага маўлення. Асабліва надзённым і неабходным такі слоўнік бачыцца ў сувязі з сучасным развіццём мовы, пранікненнем у яе вялікай колькасці новых слоў і выкарыстаннем у маўленчай практыцы лексічных адзінак, вымаўленне якіх патрабуе спецыяльнага ўдакладнення. У аснову арфаэпічнага даведніка пакладзены рэестр «Слоўніка беларускай мовы» пад рэдакцыяй А. А. Лукашанца, В. П. Русак (Мінск, 2012).

Па сваёй сутнасці да арфаграфічных слоўнікаў прымыкаюць таксама шматлікія даведнікі, прысвечаныя асобным аспектам беларускага правапісу: «Асобна, разам, праз дэфіс» (Мінск, 1994) і «Пішам без памылак: разам, асобна, праз дэфіс» М. Р. Прыгодзіча (Мінск, 2002), «Разам, асобна, праз злучок» Н. Д. Бандарэнка, І. Л. Капылова, Т. М. Маракулінай (Мінск, 2012), «Слоўнік арфаграфічных новаўвядзенняў беларускай мовы» Т. М. Маркулінай, І. Л. Капылова (Мінск, 2010) і інш.

Асаблівасці акцэнтуацыі беларускай літаратурнай мовы прыведзены ў «Слоўніку націску ў беларускай мове» М. В. Бірылы (Мінск, 1992).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Арталагічныя слоўнікі
Катэгорыя:Лексікалогія
Трубачнік звычайны

**Трубачнік звычайны** (*Tubifex tubifex*) — від малашчацінкавых чарвей падсямейства . Трубачнікі — тонкія ніткападобныя ружаватага колеру чарвякі даўжынёй да 40 мм. На кожным сегменце цела па 4 шчацінкі. Харчуюцца раскладанымі часціцамі, заглынаючы і прапускаючы праз кішачнік глей.

Жыве на дне стаячых вадаёмаў з глеем, у забруджаных ручаях і рэках. Утварае велізарныя скапленні ў глеі моцна забруджаных рэк, але сустракаецца таксама на пясчаных і камяністых грунтах больш чыстых рэк (у нязначнай колькасці). Жывуць у зробленых з глею трубчастых норках, з якіх выстаўляюць над паверхняй грунту задні канец цела (з жабрамі), які ўвесь час рухаецца, здзяйсняючы хвалепадобныя дыхальныя рухі. Трубачнік выяўляецца на дне круглы год.

Размнажэнне толькі палавое. Яйцы (па некалькі штук) адкладае ў коканах.

## Выкарыстанне 
Шырока выкарыстоўваецца ў кармленні акварыумных рыбак у якасці жывога корму. У параўнанні з роднаснымі прадстаўнікамі віду , менш эфектыўна культывуецца ў хатніх умовах.

Захоўваюць трубачніка ў нізкім посудзе з пластом вады 3-5 мм пры нізкай тэмпературы (5-10 °C). Свежазлоўленымі чарвякамі рыб не кормяць, паколькі пры гэтым ёсць вялікая небяспека занесці з імі ўзбуджальнікаў хвароб, такіх як карыяфілёз. Звычайна іх вытрымліваюць пры штодзённым прамыванні 3-7 дзён, адлучаючы праз дробнае сіта жывых асобін ад мёртвых. Назапашаныя трубачнікам забруджвальныя рэчывы з роднага месцапражывання таксама прадстаўляюць небяспеку.

У акварыуме няз’едзены трубачнік закопваецца ў грунт і нярэдка пачынае размнажацца.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Известия Иваново-Вознесенского политехнического института имени М. В. Фрунзе. Иваново-Вознесенск: Основа, 1927. Том 10.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1774 годзе
Катэгорыя:Малашчацінкавыя чэрві
Святлана Яўгенаўна Богуш

**Святлана Яўгенаўна Богуш** (нар. 17 мая 1987, Мінск) — беларуская мовазнаўца, паэтка, перакладчыца. 

## Біяграфія 
Нарадзілася 17 мая 1987 года ў Мінску. У 2010 годзе скончыла філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Беларуская філалогія». У 2011 годзе завяршыла навучанне ў магістратуры, у 2015 — у аспірантуры пры тым жа ўніверсітэце.

З 2016 да 2021 года працавала рэдактарам у аддзеле навуковых перыядычных выданняў упраўлення рэдакцыйна-выдавецкай работы БДУ. З 1 лістапада 2022 года працуе ў Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа на пасадзе малодшага навуковага супрацоўніка аддзела сучаснай беларускай мовы.

Яна пераклала раман Рудольфа Слобады «*Розум*» (Мінск, 2012), а таксама вершы Лідзіі Вадкерці-Гаварнікавай, Норы Ружычкавай, Эвы Лукі, Петара Мачаўскага, што ўвайшлі ў анталогію сучаснай славацкай паэзіі «*Палеміка з аптымізмам*» (Мінск, 2014). Перакладала таксама творы Катарыны Куцбэлавай для зборніка аўтарак з Сярэдняй Еўропы «*Чатыры*» (Мінск, 2016).

Разам з Петарам Мілчакам пераклала на славацкую мову зборнік беларускіх народных казак «*Любоў здраду асіліць*» (2020). У 2021 годзе выйшла яе кніга для дзяцей «*Гарлачык для гусі*» (Мінск, 2021).

## Крыніцы 
Катэгорыя:мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі са славацкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Эльвіра Валер’еўна Ярмоленка

**Эльвіра Валер’еўна Ярмоленка** (нар. 7 лютага 1973, Мінск) — беларуская мовазнаўца. Кандыдат філалагічных навук.

## Біяграфія 
Нарадзілася 7 лютага 1973 года ў Мінску. У 1995 годзе скончыла філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1996—1999 гадах навучалася ў аспірантуры Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Працоўную дзейнасць у гэтым інстытуце яна пачала ў 1999 годзе на пасадзе малодшага навуковага супрацоўніка аддзела гісторыі беларускай мовы Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі. З 2004 па 2006 год працавала навуковым супрацоўнікам, з 2006 да 2015 года — старшым навуковым супрацоўнікам, а з 2015 года займае пасаду вядучага навуковага супрацоўніка таго ж аддзела.

## Навуковая дзейнасць 
Сфера навуковых інтарэсаў: гістарычная лексікалогія, гістарычная лексікаграфія, гістарычная марфалогія, гісторыя беларускай мовы, беларуская тэрміналогія, царкоўнаславянская мова. Суаўтарка «Гістарычнага слоўніка беларускай мовы» (вып. 33-37).

## Узнагароды 
Узнагароджана ордэнам Святой Прападобнай Еўфрасінні Полацкай (2014), Граматай Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў НАН Беларусі (2017), Падзякай Беларускай праваслаўнай царквы (2019), а таксама спецыяльным знакам «Дзень НАН Беларусі» (2023).

## Выбраныя публікацыі 
* Лакальныя моўныя рысы ў «Жыціі Аўраамія Смаленскага» (па спісе XVII ст.) // Каб жыло наша Слова: зб. навук. арт. Брэст, 2009. С. 76–79.
* Святое Евангеліе. Слуцк: у 2 кн. Мінск, 2009. Кн. 1: Узноўлены тэкст; кн. 2: Дас­ледаванне рукапісу (у суаўтарстве).
* «Хроніка» Мацея Стрыйкоўскага (беларускі пераклад пачатку ХVІІ ст.) у святле беларуска-польскіх моўных кантактаў // Studia Białorutenistyczne. 2011. T. 5. S. 277–291.
* Житие блаженной Евфросинии, игуме­нии Вседержителя Святого Спаса во граде Полоцке: в 2 кн. Минск, 2012. Кн. 2: Житие блаженной Евфросинии, игумении монастыря Вседержителя Святого Спаса во граде Полоцке [ц.-слав. текст, пер. на рус., белорус., англ. яз.] (у суаўтарстве).
* Табакъ – уязвление; шабасъ – ящъ // Падручны гістарычны слоўнік субстантыўнай лексікі: у 2 т. Мінск, 2013. Т. 2. С. 359– 431; 478–507.
* Баркалабаўскі летапіс. Мінск, 2013 (у суаўтарстве).
* Букваръ сиречъ начало учения. Кн. 2: Узноўлены тэкст. Мінск, 2014 (у суаўтарстве).
* Лексічныя розначытанні ў «Жыціі Еўфрасінні Полацкай» (па спісах рэдакцыі Зборнікаў змеша­нага складу і Вялікіх Міней Чэцціх мітрапаліта Макарыя) // Кніжная культура Беларусі XVI – сярэдзіны XVII ст.: да 440-годдзя выдавецкай дзейнасці Мамонічаў: матэрыялы Х Міжнар. кнігазнаўчых чытанняў. Мінск, 2014. С. 174–179.
* Лексіка свецка-мастацкай пісьменнасці // Лексіка старабеларускай літаратурна-пісьмовай мовы XIV – сярэдзіны XVI ст. Мінск, 2016. С. 121–173.
* І.В. Воўк-Левановіч як даследчык гісторыі беларускай мовы // Беларуская лінгвістыка. 2022. Вып. 89. С. 30–37.

## Крыніцы 
Катэгорыя:мовазнаўцы Беларусі
Шарль Граўе дэ Вержэн

**Шарль Граўе, граф дэ Вержэн** (; , Дыжон — , Версаль) — французскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, міністр замежных спраў Францыі (1774—1787), галоўны міністр каралеўства (1781—1787), адзін з галоўных стратэгаў французскай падтрымкі ЗША ў Вайне за незалежнасць.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і юрыста. Атрымаў выдатную адукацыю, пасля чаго пайшоў на дыпламатычную службу. Яго кар’ера пачалася з працы сакратаром французскага пасольства ў Лісабоне, пасля чаго ён быў прызначаны паслом у Трыест і Асманаўскую імперыю (1755—1768).

У 1771 годзе атрымаў пасаду пасла Францыі пры імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі, а ў 1774 годзе, пасля ўзыходжання на трон Людовіка XVI, быў прызначаны міністрам замежных спраў.

Адным з галоўных яго дасягненняў стала падтрымка паўстання амерыканскіх калоній супраць Вялікабрытаніі. Ён быў ініцыятарам сакрэтнай дапамогі ЗША яшчэ да афіцыйнага ўступлення Францыі ў вайну (1778). Яго стратэгія ўключала фінансаванне, пастаўку зброі і ўдзел французскага флоту ў баявых дзеяннях, што значна паўплывала на зыход вайны і прывяло да заключэння Парыжскага дагавора (1783), які прызнаў незалежнасць ЗША.

Акрамя амерыканскага пытання, займаўся еўрапейскімі справамі: спрабаваў узмацніць французскі ўплыў у Еўропе, падтрымліваў саюз з Іспаніяй і Аўстрыяй, а таксама імкнуўся супрацьстаяць узмацненню Вялікабрытаніі.

Заставаўся міністрам замежных спраў да сваёй смерці ў 1787 годзе. Яго палітыка мела доўгатэрміновыя наступствы для Францыі: хаця ён дамогся значных знешнепалітычных поспехаў, фінансавая падтрымка Амерыканскай рэвалюцыі пагоршыла эканамічнае становішча краіны і стала адным з фактараў Французскай рэвалюцыі. Яго імя звязана з перыядам дыпламатычнай актыўнасці Францыі ў канцы XVIII стагоддзя, і ён застаецца адной з ключавых фігур еўрапейскай палітыкі таго часу.

## Крыніцы
Спутнік над Польшчай

**Спутнік над Польшчай** () — штогадовы кінафестываль расійскага кіно, які праводзіцца з 2007 года ў Варшаве. Быў адменены ў сувязі з уварваннем Расіі ва Украіну ў 2022 годзе.

## Фестывалі 
### 2007 
1-ы фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 9-18 лістапада 2007 года
* **Прыз глядацкіх сімпатый**: «Выгнанне», рэж. Андрэй Звягінцаў

### 2008 
2-і фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 14-23 лістапада 2008 года
* **Прыз глядацкіх сімпатый**: «», рэж. 

### 2009 
3-і фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 6-15 лістапада 2009 года
* **Прыз глядацкіх сімпатый**:
** «», рэж. Аляксей Балабанаў
** «», рэж. 

### 2010 
4-ы фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 5-14 лістапада 2010 года
* **Гран-пры**: «», рэж. 
* **Прыз глядацкіх сімпатый**: «», рэж. 

### 2011 
5-ы фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 17-27 лістапада 2011 года
* **Гран-пры**: «», рэж. Аляксандр Сакураў
* **Прыз глядацкіх сімпатый**: «Generation П», рэж. 

### 2012 
6-ы фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 15-25 лістапада 2012 года
* **Гран-пры**: «», рэж. Аляксандр Касаткін, 
* **Прыз глядацкіх сімпатый**: «», рэж. 

### 2013 
7-ы фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 7-17 лістапада 2013 года
* **Гран-пры**: «Географ глобус прапіў», рэж. 
* **Прыз глядацкіх сімпатый**: «Географ глобус прапіў», рэж. 

### 2014 
8-ы фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 20-30 лістапада 2014 года
* **Гран-пры**: «», рэж. 
* **Прыз глядацкіх сімпатый**: «Дурань», рэж. 

### 2015 
9-ы фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 5-15 лістапада 2015 года
* **Гран-пры**: «Краіна ОЗ», рэж. 
* **Прыз глядацкіх сімпатый**: «», рэж. , 

### 2016 
10-ы фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 3-13 лістапада 2016 года
* **Гран-пры**: «», рэж. 
* **Прыз глядацкіх сімпатый**: «», рэж. 

### 2017 
11-ы фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 2-12 лістапада 2017 года
* **Гран-пры**: «Арытмія», рэж. 
* **Прыз глядацкіх сімпатый**: «Арытмія», рэж. 

### 2018 
12-ы фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 8-18 лістапада 2018 года
* **Гран-пры**: «Сэрца свету», рэж. 
* **Прыз глядацкіх сімпатый**: «Двое», рэж. 

### 2019 
13-ы фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 21 лістапада — 1 снежня 2019 года
* **Гран-пры**: «», рэж. 
* **Прыз глядацкіх сімпатый**: «», рэж. 

### 2020 
14-ы фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 19-29 лістапада 2020 года
* **Гран-пры**: «», рэж. Андрэй Канчалоўскі
* **Прыз глядацкіх сімпатый**: «», рэж. 

### 2021 
15-ы фестываль «Спутнік над Польшчай»

* Даты правядзення: 18-28 лістапада 2020 года
* **Гран-пры**: «», рэж. 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт фестывалю

Катэгорыя:Кінафестывалі Польшчы
Катэгорыя:Кінапрэміі Польшчы
Катэгорыя:Фестывалі Варшавы
Катэгорыя:Фестывалі, заснаваныя ў 2007 годзе
Баі за Залатую горку

**Баі за Залатую горку (вышыню 72,9)** — эпізод абароны Смаргоні ў ходзе Першай сусветнай вайны на Усходнім фронце.

Вышыня размяшчалася на поўнач ад Смаргоні (цяпер у межах горада ў канцы вуліцы Камінскага). Назву «Залатая горка» атрымала за вялікую колькасць загінулых.

Паводле ўспамінаў байца 258-га Кішынёўскага палка М. Р. Мамантава, менавіта пасля баёў за вышыню 72,9 паўстала вядомая прымаўка «*Хто пад Смаргонню не бываў, той вайны не пазнаў*»). Тады Залатая горка стала паступова ператварацца ў звычайную гарадскую звалку. Адрадзіць памяць аб баях на вышыні, як і аб бітве за Смаргонь, вырашылася невялікая група энтузіястаў «Смаргонь франтавая» пад кіраўніцтвам Ігара Паўлава. Было прыбрана ўсё смецце з траншэй на Залатой горцы. Толькі каб ачысціць варонку на месцы вышыні, якую займалі нямецкія артылерысты, прыйшлося вывезці восем лесавозаў буралому, які назапасіўся за стагоддзе. Аднак мясцовыя ўлады выпісалі энтузіястам штраф у 15 тысяч долараў за пашкоджанне ляснога покрыва. Толькі дзякуючы ўмяшанню чыноўнікаў з Мінска пытанне са штрафам было закрытае. Пасля «Смаргонь франтавая» стала арганізоўваць экскурсіі для турыстаў на Залатую горку.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Ліпень 1916 года
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі
Катэгорыя:Абарона Смаргоні
Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Катэгорыя:1916 год у Беларусі
Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне
Катэгорыя:1916 год у Расіі
Жак Некер

**Жак Некер** (; , Жэнева — , Жэнева) — швейцарскі фінансіст і французскі дзяржаўны дзеяч, галоўны міністр Францыі і міністр фінансаў пры Людовіку XVI і ў пачатковы перыяд Вялікай французскай рэвалюцыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і прафесара Жэнеўскага ўніверсітэта. Змалку праяўляў схільнасць да фінансаў і камерцыі. У 1750-х гадах пераехаў у Парыж, дзе стаў паспяховым банкірам, заснаваўшы фінансавы дом «Thellusson, Necker & Cie». Яго банк актыўна фінансаваў урад Францыі.

У 1764 годзе ажаніўся з Сюзантай Кюшэ, якая стала вядомай пісьменніцай. Іх дачка, Жэрмена дэ Сталь, стала адной з вядучых інтэлектуалак свайго часу.

У 1776 годзе стаў дырэктарам фінансаў Францыі, а ў 1777 годзе заняў пасаду міністра фінансаў каралеўства. Імкнуўся стабілізаваць французскую эканоміку праз рэформы:
* Зніжаў дзяржаўныя выдаткі.
* Павялічваў пазыкі для фінансавання ўдзелу Францыі ў Амерыканскай вайне за незалежнасць.
* Скараціў прывілеі асноўных збіральнікаў падаткаў.

У 1781 годзе апублікаваў «Compte rendu au roi» — першы публічны фінансавы справаздачны дакумент у гісторыі Францыі, які паказваў адносна стабільны стан фінансаў краіны (хоць ён быў не цалкам дакладны). Гэта выклікала незадаволенасць прыдворных эліт, і яго прымусілі сысці ў адстаўку.

У 1788 годзе, у крытычны для Францыі перыяд, кароль Людовік XVI зноў прызначыў яго міністрам фінансаў і галоўным міністрам каралеўства. Ён падрыхтаваў скліканне Генеральных Штатаў у 1789 годзе, што стала перадумовай для пачатку рэвалюцыйных падзей.

9 ліпеня 1789 года быў адхілены ад пасады, што выклікала абурэнне і масавыя пратэсты ў Парыжы. Яго звальненне стала адным з фактараў, што прывялі да штурму Бастыліі 14 ліпеня 1789 года.

Пасля кароткага вяртання да ўлады ён канчаткова сышоў з французскай палітыкі ў 1790 годзе і вярнуўся ў Швейцарыю, дзе жыў да канца жыцця.

## Крыніцы
Ірына Уладзіміраўна Ялынцава

**Ірына Уладзіміраўна Ялынцава** — беларускі мовазнаўца. Кандыдат філалагічных навук, дацэнт.

## Біяграфія 
Ірына Уладзіміраўна Ялынцава нарадзілася ў Мінску. У 1992 годзе скончыла Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага. У 1994–1997 гадах навучалася ў аспірантуры пры Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. У 1998 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю «Словаўтваральныя гнёзды прыметнікаў у беларускай мове» па спецыяльнасці.

З 15 лістапада 1997 года працуе ў Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа: спачатку малодшым навуковым супрацоўнікам аддзела беларуска-рускіх моўных сувязей, з 1999 па 2000 год — навуковым супрацоўнікам, з 2000 па 2015 год — старшым навуковым супрацоўнікам, з 2015 па 2020 год — вядучым навуковым супрацоўнікам. З 1 снежня 2020 года займае пасаду загадчыцы аддзела беларуска-рускіх моўных сувязей Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі. З 2015 года ўдзельнічае ў працы навукова-метадычнага семінара «Тэарэтычныя праблемы беларускага мовазнаўства», а з 2022 года з’яўляецца яго намесніцай старшыні.

У 2017 годзе стала кіраўніцай рабочай групы па правядзенні лінгвістычных экспертыз у Інстытуце мовазнаўства. З 2022 года ўзначальвае экспертную камісію № 2 (мовазнаўства) Цэнтра (у 2008–2021 гадах была яе сакратаром). Таксама Ялынцава ўваходзіць у рэдакцыйную калегію часопіса «Беларуская лінгвістыка».

З 2023 года з’яўляецца членам Беларускага камітэта славістаў.

## Навуковая праца 
Сфера навуковых інтарэсаў — словаўтварэнне, лексікалогія, супастаўляльнае даследаванне блізкароднасных моў. Аўтар больш за 150 публікацый, у тым ліку навуковых і навукова-папулярных артыкулаў, вучэбна-метадычных выданняў, слоўнікаў, дапаможнікаў. Працы выдадзены як у Беларусі, так і ў Расіі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:мовазнаўцы Беларусі
Рыгор Рыгоравіч Марціновіч

**Рыгор Рыгоравіч Марціновіч** — беларускі вучоны ў галіне біяфізікі. Доктар біялагічных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў фізічны факультэт БДУ ў 1997 годзе, а ў 1998 — магістратуру. Пасля навучання ў аспірантуры з 2001 года працуе на кафедры біяфізікі БДУ. Праходзіў шлях ад малодшага навуковага супрацоўніка да прафесара. З 2017 года займае пасаду загадчыка кафедры біяфізікі фізічнага факультэта БДУ.

Член Рэспубліканскай тэрміналагічнай камісіі пры НАН Беларусі.

## Узнагароды і прэміі 
* Нагрудны знак Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта «100 гадоў БДУ» (2024)
* Падзяка Старшыні Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2023)
* Ганаровая грамата НАН Беларусі (2022)
* Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2022)
* Макарыеўская прэмія ў галіне прыродазнаўчых навук у намінацыі «Навуковыя даследаванні ў галіне прыродазнаўчых і дакладных навук, якія маюць высокае грамадскае і грамадзянскае значэнне» (2020)
* Прэмія імя А. Н. Сеўчанкі ў галіне прыродазнаўчых і тэхнічных навук у намінацыі «Навука» (2019)
* Стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь таленавітым маладым вучоным (2019, 2007)
* Ганаровая грамата Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2018)
* Ганаровая грамата БДУ (2015)
* Прэмія НАН Беларусі для маладых вучоных (2005)

## Кнігі 
* Мартинович Г.Г., Сазанов Л.А., Черенкевич С.Н. Клеточная биоэнергетика: Физико-химические и молекулярные основы. М.: ЛЕНАНД, 2017. 200 с.
* Мартинович Г.Г., Черенкевич С.Н. Окислительно-восстановительные процессы в клетках. Мн.: БГУ, 2008. 159 с. 
* Черенкевич С.Н., Мартинович Г.Г., Хмельницкий А.И. Биологические мембраны. Мн.: БГУ, 2009. 184 с. 

## Крыніцы
Лідзія Дэвіс

**Лідзія Дэвіс** (; , Нартгемптан, Масачусетс, ЗША) — амерыканская пісьменніца, вядомая перш за ўсё сваімі апавяданнямі. Лаўрэат Міжнароднай Букераўскай прэміі (2013). Вядомая таксама як перакладчык французскай літаратуры, перакладала на англійскую мову творы Марселя Пруста, Гюстава Флабера, П’ера Жана Жува, Марыса Бланшо, Мішэля Лейрыса, Мішэля Фуко, Мішэля Бютора. Член Амерыканскага філасофскага таварыства (2021).

## Біяграфія 
Нарадзілася 15 ліпеня 1947 года ў Нортгемптане, штат Масачусетс, у сям’і Роберта Горхэма Дэвіса, крытыка і прафесара англійскай мовы, і , пісьменніцы, настаўніцы і мемуарысткі.

З пятага па восьмы клас вучылася ў  ў Нью-Ёрку. У 1965 годзе скончыла . Вучылася ў Барнардскім каледжы, і ў той час ў асноўным пісала вершы.

У 1974 годзе Дэвіс выйшла замуж за Пола Остэра, ад якога ў яе быў сын Дэніэл (1977—2022). Остэр і Дэвіс пазней развяліся; Цяпер Дэвіс замужам за мастаком Аланам Коўтам, ад якога ў яе ёсць яшчэ адзін сын Тэа Коўт.

Заслужаны прафесар Олбаніўскага ўніверсітэта, штат Нью-Ёрк. Заслужаны пісьменнік Ліліян Вернан у Нью-Ёркскім універсітэце ў 2012 годзе.

## Выбраныя творы 
* *The Thirteenth Woman and Other Stories*, Living Hand, 1976
* *The Cows*. Sarabande Books. 2011. ISBN 9781932511932. (republished in Can’t and Won’t)
* *Lydia Davis: Documenta Series 078*. Hatje Cantz. 2012. ISBN 9783775729277
* *Can’t and Won’t: Stories*. Farrar, Straus and Giroux. 2014. ISBN 9780374118587.
* *Essays One*. Farrar, Straus and Giroux. 2019. ISBN 9780374148850.
* *Essays Two*. Farrar, Straus and Giroux. 2021. ISBN 9780374148867.
* *Our Strangers: Stories*. Bookshop Editions. 2023. ISBN 9798987717103.

## Крыніцы
Валерый Леанідавіч Варановіч

**Валерый Леанідавіч Варановіч** (нар. 18 кастрычніка 1965, Гродна) — беларускі мовазнаўца. Кандыдат філалагічных навук (2001), дацэнт (2006).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 кастрычніка 1965 года ў Гродне. Скончыў філалагічны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы ў 1991 годзе. У 1996 годзе скончыў аспірантуру па спецыяльнасці «Беларуская мова».

## Навуковая дзейнасць 
Сфера навуковых інтарэсаў уключае словаўтварэнне ў беларускай і іншых славянскіх мовах, тэорыю словаўтварэння, беларускую арфаграфію, марфаналогію беларускай мовы, фаналогію беларускай і славянскіх моў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Жан-Фрэдэрык Фэліпо дэ Мурэпа

**Жан-Фрэдэрык Фэліпо, граф дэ Мурэпа** (; , Версаль — , Версаль) — французскі дзяржаўны дзеяч, галоўны міністр каралеўства (1774—1781) пры Людовіку XVI.

## Біяграфія 
Паходзіў з вядомай арыстакратычнай сям’і, якая займала высокія дзяржаўныя пасады яшчэ з XVII стагоддзя. Яго бацька быў міністрам ваенна-марскога флоту пры Людовіку XIV. Рана пачаў дзяржаўную кар’еру і ў 1723 годзе, ва ўзросце 22 гадоў, таксама атрымаў пасаду міністра ваенна-марскога флоту. Ён займаўся мадэрнізацыяй флоту, удасканаленнем марской адміністрацыі і развіццём французскіх калоній.

У 1749 годзе, з-за канфлікту з фаварыткай Людовіка XV, маркізай дэ Пампадур, быў адпраўлены ў адстаўку і высланы ў свае ўладанні. Прабыў у выгнанні 25 гадоў, займаючыся літаратурнай і навуковай дзейнасцю. У 1774 годзе, пасля смерці Людовіка XV, малады кароль Людовік XVI прызначыў яго галоўным міністрам каралеўства. На гэтай пасадзе ён паспрабаваў правесці шэраг рэформаў:
* Аднавіў уплыў парламентаў, скасаваных Людовікам XV.
* Падтрымаў прызначэнне міністрам фінансаў Жака Некера, які праводзіў фінансавыя рэформы.
* Садзейнічаў уступленню Францыі ў Амерыканскую вайну за незалежнасць (1778).

Заставаўся на пасадзе да сваёй смерці ў 1781 годзе. Хоць яго палітыка была ўмеранай, яна не вырашыла глыбокіх фінансавых праблем Францыі. Яго дзейнасць паклала пачатак будучым рэформам, якія, аднак, не змаглі прадухіліць Вялікую французскую рэвалюцыю. Ён запомніўся як палітык, які спрабаваў збалансаваць рэформы і традыцыі старога рэжыму, а таксама як мудры дарадца Людовіка XVI у першыя гады яго кіравання.

## Крыніцы
Пісцыкола звычайная

**Пісцыкола звычайная** (*Piscicola geometra*) — від хобатных п’явак з сямейства . Сінонім&nbsp;— *Hirudo geometra*.

## Апісанне 
Агульная даўжыня дасягае 5 см, звычайна 3-4 см, шырынёй 2,5 — 3 мм. Цела цыліндрычнае, даволі стройнае. Пярэдняя і задняя прысоскі дыскападобныя, шырэй шырыні цела. Пры гэтым пярэдняя нашмат большая за заднюю, яна вялікая, рэзка аддзеленая ад астатняй часткі цела, што дазваляе п’яўцы надзейна трымацца на рыбах, якія хутка плаваюць. На прысосцы размешчаны 2 пары вачэй. Для ўзмацнення газаабмену ў яе па баках размяшчаюцца сасочкі, здольныя рытмічна скарачацца.

Афарбоўка зменлівая, часцей за ўсё шаравата-зялёная або жаўтлявая. Пасярэдзіне спіны праходзіць вузкая светлая паласа з адгалінаванымі ад яе папярочнымі палоскамі. На задняй прысосцы маюцца радыяльныя пігментныя палоскі, паміж якімі размешчаны вочкападобныя плямы. За свой малюнак гэты від атрымаў уласную відавую назву «geometra».

## Спосаб жыцця 
Аддае перавагу перш за ўсё вадаёмам, насычаным кіслародам. Дыхае праз скуру. У непраточных сажалках і балотах яна сустракаецца вельмі рэдка. Можа пераносіць саланаватую ваду. Здольная да інвазіі. Днём трымаецца воднай расліннасці, чакаючы здабычу. Даволі хутка рухаецца, нібы вымярае даўжыню, прымацоўваючыся па чарзе пярэдняй і задняй прысоскамі.

З’яўляецца эктапаразітам, смокча кроў у самых розных касцістых рыб. Яна здольная знаходзіцца на рыбе на працягу тыдня. Вядомыя выпадкі, калі велізарная колькасць п’явак (часам сотні), якія прысмакталіся да рыбы, выклікалі яе гібель. Акрамя таго, п’яўкі, якія з’яўляюцца гаспадарамі некаторых прасцейшых, заражаюць рыб небяспечнымі хваробамі. Зараджэнне рыб гэтай п’яўкай называюць пісцыкалёзам. Меры барацьбы заключаюцца ў дэзінфекцыі сажалак нягашанай вапнай і правядзенні іншых аздараўленчых мерапрыемстваў.

Размнажаецца вясной або ў пачатку лета, адкладаючы на дно вадаёма чырванавата-карычневыя авальныя коканы. У другой палове лета з іх выходзяць п’яўкі, адразу здольныя нападаць на рыбу.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаная на ўсіх кантынентах, акрамя Аўстраліі і Антарктыды.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Sawyer, R.T. 1986. Leech biology and behaviour. Vol. II: Feeding biology, ecology, and systematics. Oxford: Clarendon Press.
* Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (red.) (2011). Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist. Species 2000: Reading, UK.. Retrieved on 24 september 2012.

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1761 годзе
Катэгорыя:Хобатныя п’яўкі
Луі Агюстэн Лё-Танелье дэ Брэтэйль

**Луі Шарль Агюст Лё-Танелье, барон дэ Брэтэйль, барон дэ Прэйі** (; , Азе-ле-Ферон — , Парыж) — французскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат і галоўны міністр перыяду караляванны Людовіка XVI. 

## Біяграфія 
Атрымаў выдатную адукацыю, што дазволіла яму заняць высокія дзяржаўныя пасады. Сваю кар’еру пачаў у дыпламатычнай сферы і быў прызначаны амбасадарам Францыі ў шэрагу еўрапейскіх краін.

У 1783 годзе атрымаў пасаду міністра каралеўскага двара і заняў важнае месца ў сістэме кіравання пры двары Людовіка XVI. Быў вядомы як прыхільнік рэформаў, хаця яго палітычная дзейнасць не здолела прадухіліць рэвалюцыйныя падзеі, якія выбухнулі ў Францыі ў 1789 годзе.

У 1789 годзе нядоўга займаў пасаду старшыні каралеўскага ўрада (галоўнага міністра), аднак не змог супрацьстаяць узрастаючаму ўплыву рэвалюцыйных сіл. Пасля адышоў ад актыўнай палітыкі.
Касцёл Святога Іосіфа Каласанса (Ліда)

**Касцёл Святога Іосіфа Каласанса** —  мураваны каталіцкі храм у Лідзе Гродзенскай вобласці, размешчаны ў мікрараёне Індустрыяльны.

## Гісторыя 
Парафія Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Лідзе была заснавана рашэннем біскупа Аляксандрa Кашкевічa 19 лістапада 1998 года. Стварэннем парафіі і будаўніцтвам святыні займаліся айцы піяры.

1 лістапада 2000 года ў часовай капліцы парафіі адбылася першая імша. 11 траўня 2002 года біскуп гродзенскі дабраславіў фундамент будучага парафіяльнага касцёла. У тым жа годзе ў Кракаве Папа Ян Павел II дабраславіў вуглавы камень для касцёла. Яго апекуном быў абраны Cвяты Іосіф Каласанс.

Новапабудаваны касцёл Святога Іосіфа (Юзафа) Каласанса, пастаўлены ў памяць пра касцёл піяраў, які раней знаходзіўся ў цэнтры Ліды, быў высвечаны 25 жніўня 2008 года. Касцёл асвяціў біскуп Гродзенскі Аляксандр Кашкевіч у саслужэнні дапаможнага біскупа Гродзенскай дыяцэзіі Іосіфа Станеўскага.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Касцёлы Ліды
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Піяры
Вардамацкі

**Вардама́цкі** — мужчынскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Пятровіч Вардамацкі (нар. 1956) — беларускі сацыёлаг і філосаф.
* Леанід Міхайлавіч Вардамацкі (нар. 1947) — беларускі мовазнаўца.
Арман Марк дэ Мантмарэн дэ Сент-Эрам

**Арман Марк, граф дэ Мантмарэн дэ Сент-Эрам** (; , Курпʼер — , Парыж) — французскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат, міністр замежных спраў Францыі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1745 годзе ў арыстакратычнай сям’і. Атрымаў добрую адукацыю, што дазволіла яму заняць важныя пасады. Пачаў сваю кар’еру ў дыпламатыі і быў прызначаны паслом Францыі ў Іспаніі. У 1787 годзе атрымаў пасаду міністра замежных спраў і адыграў значную ролю ў знешняй палітыцы каралеўскага ўрада.

У час рэвалюцыйных падзей заставаўся прыхільнікам манархіі і спрабаваў праводзіць памяркоўную палітыку. Аднак у 1792 годзе, у разгар рэвалюцыі, быў абвінавачаны ў контррэвалюцыйнай дзейнасці і загінуў на гільяціне падчас вераснёўскіх распраў у Парыжы.

## Крыніцы
Стэфанадыскус

**Стэфанадыскус** (*Stephanodiscus*) — род аднаклетачных або каланіяльных дыятомавых водарасцей. Вядома каля 30 сучасных (пашыраны ў прэсных і саланаватых водах) і выкапнёвых відаў, на Беларусі адзначана 8 з іх.

## Апісанне 
Клеткі адзіночныл або злучаныя кароткімі трубкападобнымі вырастамі ў шчыльыыя ніткападобныя калоніі. Панцыр нізкацыліндрычны або дыскападобны, з кольцападобнымі ўставачнымі абадкамі без септ. Створкі круглыя, канцэнтрычна хвалістыя або плоскія, з краявым кольцам кароткіх вырастаў у выглядзе грубых шыпікаў, зрэдку з доўгімі, тонкімі шчацінкамі. Дыск з радыяльных арэёл. Хларапласты ў выгллдзе дробнага зерня або 1—2 буйных пласцінак.

Размнажэнне пераважна вегетатыўнае — дзяленнем клетак на дзве.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дыятомавыя водарасці
Гонкі «Гарматнае ядро»

**«Гонкі „Гарматнае ядро“»** () — камедыйны вострасюжэтны фільм 1981 года, зняты рэжысёрам Хэлам Нідэмам, спрадзюсаваны ганконскай кампаніяй Golden Harvest і выпушчаны кампаніяй 20th Century-Fox. Сюжэт заснаваны на рэальных гонках, якія праводзіліся ў ЗША з 1971 па 1979 гады.

Фільм стаў шостым па зборах у ЗША у 1981 году і стаў першай часткай трылогіі.

## Сюжэт 
Джэй-Джэй МакЛур — авантурыст, які вырашае паўдзельнічаць у аўтамабільнай гонцы без правілаў праз усю краіну, з Канектыкута ў Каліфорнію. Паліцыя імкнецца перашкодзіць незаконнай гонцы па дарогах краіны, бо хуткасць на іх абмежавана 55 мілямі за гадзіну. Для таго каб падмануць паліцыю, Джэй-Джэй маскіруе сваю машыну пад аўтамабіль хуткай дапамогі.

## Узнагароды і намінацыі 
**Узнагароды**
* 1985 **«Залаты экран»** (Германія)
** Goldene Leinwand

**Намінацыі**
* 1982 **«Jupiter Award»**
** Найлепшы міжнародны акцёр (Бёрт Рэйнальдс)
** Найлепшы міжнародны фільм

* 1982 **«Залатая маліна»**
** Найгоршая жаночая роля другога плана (Фэра Фосет)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Кінакамедыі ЗША
Катэгорыя:Кінакамедыі 1981 года
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1981 года
Леанід Міхайлавіч Вардамацкі

**Леанід Міхайлавіч Вардамацкі** (нар. 19 студзеня 1947, Орша, Віцебская вобласць, БССР) — беларускі мовазнаўца. Кандыдат філалагічных навук, дацэнт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 19 студзеня 1947 года ў Оршы. Скончыў філалагічны факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага ў 1970 годзе. У 1974 годзе — аспірантуру пры гэтай жа ўстанове.

У 1974—1976 гадах займаў пасаду намесніка дэкана факультэта пачатковых класаў Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя С. М. Кірава. З 1977 да 2013 года быў дэканам філалагічнага факультэта ВДУ імя П. М. Машэрава. З 2013 года — дацэнт кафедры агульнага і рускага мовазнаўства гэтага ж універсітэта. З 2020 года працуе на факультэце гуманітарнага ведання і камунікацый, з 2022 года — дацэнт кафедры германскай філалогіі.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя навуковыя інтарэсы: акцэнталогія, тэрміналогія, гісторыя мовы. Падрыхтаваў двух кандыдатаў і семярых магістраў філалагічных навук.

## Узнагароды 
Узнагароджаны нагрудным знакам «Выдатнік народнай асветы» (1982), ганаровай граматай абласнога выканаўчага камітэта (1996), ганаровай граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (1998), Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2003). Мае нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» Міністэрства адукацыі, падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, а таксама знак адзнакі «За адзнаку» (2021).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Тамара Мікалаеўна Маракуліна

**Тамара Мікалаеўна Маракуліна** — беларуская мовазнаўца.

## Біяграфія  
У 1991 годзе скончыла філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1997 года працуе ў Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, а з 2010 года займае пасаду навуковага супрацоўніка аддзела лексікалогіі і лексікаграфіі.

З 2017 года Тамара Маракуліна з'яўляецца вучоным сакратаром арфаграфічнай секцыі Рэспубліканскай тэрміналагічнай камісіі пры НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Сфера навуковых інтарэсаў ахоплівае беларускую лексікалогію і лексікаграфію, даследаванне лексіка-семантычнай і стылістычнай арганізацыі сучаснай беларускай мовы.

## Публікацыі 
### **Раздзелы ў калектыўных манаграфіях** 
* Маракуліна, Т.М. Варыянтнасць склонавых канчаткаў прыметнікаў **//** Мова “Нашай Нівы,” (1906-1915). Варыянтнасць. Сінанімія / В. П. Лемцюгова [і інш.].– Мінск: Бел. навука, 2005. – С. 117 – 143.
* Маракуліна, Т.М. Варыянтнасць граматычных форм роду **//** Мова “Нашай Нівы,” (1906-1915). Варыянтнасць. Сінанімія / В.П. Лемцюгова [і інш.]. – Мінск: Бел. навука, 2005. – С. 153 – 162.
* Маракуліна, Т.М. Публіцыстычны стыль **/** Т.М. Маракуліна **//** Мова “Нашай Нівы”: Семантыка. Стылістыка **/** І.А. Гапоненка [і інш.]; пад рэд. В.П. Лемцюговай. – Мінск, 2014. – С. 135–211.

### **Слоўнікі** 
* Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы : больш за 65 000 слоў / уклад.: І.Л. Капылоў [і інш.]; пад рэд. І.Л. Капылова. – Мінск : Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2016. – 968 с. (слоўнікавыя артыкулы на літары Е, Ё, Ж, К, Н, Р, Ц, Ч).
* Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы: больш за 65000 слоў. У 2 т. / уклад.: І.Л. Капылоў [і інш.]; пад рэд. І.Л. Капылова. – Мінск: Беларусь, 2022. – Т. 1, 2 – (слоўнікавыя артыкулы на літары Е, Ё, Ж, К, Н, Р – Рачулка, Ц, Ч).
* Маракуліна, Т.М. Арфаграфічны слоўнік беларускай мовы для школьнікаў: новыя правілы беларускага правапісу / І.Л. Капылоў, Т.М. Маракуліна – Мінск: Современная школа, 2010 – 256 с.
* Маракуліна, Т.М. Слоўнік арфаграфічных новаўвядзенняў беларускай мовы / Т.М. Маракуліна, І.Л. Капылоў – Мінск: Современная школа. – 2011 – 96 с.
* Маракуліна, Т.М. Разам, асобна, праз злучок: даведнік / склад. Н.Д. Банадарэнка, І.Л. Капылоў, Т.М. Маракуліна. – Мінск: Аверсэв, 2012. – 192 с.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Enchytraeus

**Enchytraeus** — род кольчатых чарвей, які ўключае ў сябе каля 40 відаў.

## Апісанне 
Некаторыя віды наземныя, некаторыя паўводныя, а некаторыя — марскія, таму могуць быць знойдзены ў саланаватай вадзе або на пляжах. У некаторых відаў адсутнічаюць палавыя органы таму размнажэнне адбываецца шляхам фрагментацыі, у прыватнасці, у віда , які атрымаў сваю назву ад гэтай характарыстыкі.

У асноўным прадстаўнікі роду дасягаюць 35 мм у даўжыню, але ў культуры дасягаюць 45 мм у даўжыню і звычайна жывуць клубкамі у вільготнай, багатай арганічнымі рэчывамі глебе. Могуць культывавацца ў хатніх умовах і служаць кормам для многіх відаў акварыумных рыб.

## Віды 
У род уключаюць наступныя віды:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* The Effect of Different Diets on the White Worm (Enchytraeus albidus Henle, 1837)Reproduction турэцкі часопіс рыбалоўства і водных навук 4: 05-07 (2004)

Катэгорыя:Акварыумістыка
Катэгорыя:Энхітрэіды
Мятліца тонкая

**Мятліца тонкая** (*Agrostis tenuis*) — від шматгадовых травяністых раслін сямейства метлюжковых.

## Апісанне 
Вышыня 15—60 см. Сцябло тонкае, гладкае. Лісце з кароткімі тупымі язычкамі. Мяцёлка пасля цвіцення раскідзістая, з даволі гладкімі галінкамі.

На Беларусі расце на сухадольных лугах, уздоўж дарог, у населеных пунктах, сухіх лясах. Прыдатная для стварэння на бедных пясчаных глебах пашы для авечак.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Метлюжковыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Травы
Любоў Пятроўна Кунцэвіч

**Любоў Пятроўна Кунцэвіч** (нар. в. Рухава, Старадарожскі раён, Мінская вобласць) — беларуская мовазнаўца. Кандыдат філалагічных навук.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў вёсцы Рухава Старадарожскага раёна Мінскай вобласці. Скончыла філалагічны факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя М. Горкага. Навучалася ў завочнай аспірантуры Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа. У 1986 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «*Беларуска-руская паралексія (тыпалогія паралекс і паралексічная інтэрферэнцыя)*», падрыхтаваную пад навуковым кіраўніцтвам А. Я. Міхневіча.

З 1977 года працуе ў Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі. У 1978—1990 гадах была супрацоўнікам сектара рускай мовы. У 1990—1994 гадах займала пасаду вучонага сакратара інстытута. З 1994 па 2010 год — загадчык аддзела дыялекталогіі і лінгвагеаграфіі. У 2004—2014 гадах — намеснік дырэктара інстытута па навуковай рабоце. Цяпер працуе вядучым навуковым супрацоўнікам аддзела дыялекталогіі і лінгвагеаграфіі.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўнымі сферамі даследавання з’яўляюцца дыялекталогія, сучасная беларуская літаратурная мова, беларуска-рускае двухмоўе, лексікаграфія. Аўтар каля 200 навуковых прац, сярод якіх пяць манаграфій, «Кароткая граматыка беларускай мовы», пяць тэматычных слоўнікаў, пяць арфаграфічных слоўнікаў, тры хрэстаматыі (у суаўтарстве). З’яўляецца адным з аўтараў і навуковых рэдактараў усіх выпускаў дыялекталагічнага зборніка «*Беларуская дыялекталогія. Матэрыялы і даследаванні*».

Пад яе навуковым кіраўніцтвам былі падрыхтаваныя тры кандыдаты навук.

## Узнагароды 
Узнагароджана Ганаровай граматай НАН Беларусі (2009), Ганаровай граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2010), юбілейным медалём «У гонар 80-годдзя НАН Беларусі» (2010), памятным знакам «У гонар 100-годдзя Інстытута беларускай культуры» (2024).

## Публікацыі 
### **Манаграфіі** 
* «Руская мова ў Беларусі» (1985)

### **Слоўнікі** 
* «Беларуска-рускі паралексічны слоўнік» (1985),
* «Жывёльны свет» (1999),
* «Раслінны свет» (2001),
* «Чалавек» (2006),
* «Сельская гаспадарка» (2010),
* «Плытніцтва» (2019),
* «Мова Сенненшчыны. Дыялектны слоўнік» (2015)

### **Даведнік** 
* Культура русской речи в вопросах и ответах / [Т.В. Кузьменкова, Л.П. Кунцевич, А.А. Лукашанец и др.]; Под ред. А.Е. Михневича. — Минск : Народная асвета, 1996. 
### **Хрэстаматыі па беларускай мове** 
* «Жывая спадчына» (1992),
* «Слова беларускае: з гісторыі лексікалогіі і лексікаграфіі» (1994),

### **Выбраныя публікацыі** 
* «Супастаўляльнае апісанне рускай і беларускай моў. Марфалогія» (1989),
* «Тыпалогія двухмоўя і шматмоўя ў Беларусі» (1998),
* руска-беларускі размоўнік «Культура Беларусі» (1993),
* «Словазбор з фальклорна-этнаграфічных крыніц» (2018),
* «Хрэстаматыя па беларускай дыялекталогіі. Цэнтральная зона» (2009).

## Крыніцы 
Катэгорыя:мовазнаўцы Беларусі
Гета ў Клічаве

**Гета ў Клічаве** (лета — 14 кастрычніка 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў пасёлка Клічаў Магілёўскай вобласці і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
У 1939 годзе ў пасёлку Клічаў жылі 433 яўрэі. Перад вайной габрэі жылі кампактна на сучаснай Камсамольскай вуліцы, якую называлі Залатой, і на іншых вуліцах: сучаснай Набярэжнай, Пралетарскай, Якава Зайца, Максіма Горкага. Клічаў быў захоплены нямецкімі войскамі 5 ліпеня 1941 года і знаходзіўся пад акупацыяй амаль 3 гады — да 28 чэрвеня 1944 года.

Неўзабаве пасля захопу пасёлка немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў мястэчку гета. У ім апынуліся каля 600 чалавек — як клічаўскіх габрэяў (больш за 300), так і яўрэяў з іншых населеных пунктаў. З абавязковым пад страхам смерці нашэннем нашыўкі ў выглядзе жоўтай шасціканцовай зоркі габрэі былі абавязаныя штодня адзначацца ў камендатуры. Да кастрычніка амаль палова пакінутых вязняў памерлі ад голаду і хвароб. 14 кастрычніка вёску Паплавы (за 4 кіламетры ад Клічава) акружылі немцы і падраздзяленні латышскіх, украінскіх і мясцовых калабарантаў. Усіх жыхароў сабралі на калгасным двары каля будынка праўлення. Затым немцы з сабакамі паставілі ўсіх мужчын тварам да сцяны ля грамадскай лазні каля клуба, а жанчын, старых і дзяцей — спіной да мужчын. З Клічава пачалі прыязджаць крытыя машыны, забітыя габрэямі. На ўскраіне вёскі ў Паплаўскім лесе былі ямы, з якіх бралі гліну для вытворчасці цэглы, і тых габрэяў, якіх прывезлі першымі, прымусілі паглыбляць гэтыя ямы.

Грузавікі прывозілі асуджаных людзей некалькі гадзін. З машын даносіліся крыкі і плач. Габрэяў выгружалі каля ям, збівалі прыкладамі, труцілі сабакамі, секлі рыдлёўкамі, заганялі ў ямы і расстрэльвалі. Многіх закапалі жывымі, а потым кідалі ў ямы з яшчэ жывымі людзьмі гранаты. Целамі забітых габрэяў — больш за 300 (500) чалавек — былі запоўненыя шэсць ям.

Падчас расстрэлу ў Паплавах выжыць удалося адзінкам. З брацкай магілы выбраліся цырульнік Брэслаў, сястра яго жонкі і яшчэ адзін чалавек. Каваль Мойша схаваўся ў разоры і выратаваўся ад расстрэлу. Адна параненая 28-гадовая габрэйка ўначы выбралася з ямы, хавалася ў вёсцы, але праз год яе ўсё роўна выдалі і расстралялі.

## Памяць 
У 1965 годзе на месцы расстрэлу габрэяў Клічава каля вёскі паплавы ва ўрочышчы Лясное быў усталяваны помнік на сродкі, сабраныя сваякамі забітых.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Клічаў
Катэгорыя:Гісторыя Клічаўскага раёна
Катэгорыя:Клічаў
Кіфер Сазерленд

**Кіфер Уільям Фрэдэрык Дэмпсі Джордж Руфус Сазерленд** (; ) — канадскі , прадзюсар,  і аўтар-выканаўца. Лаўрэат прэмій «Эмі» і «Залаты глобус».

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Down in a Hole* (2016)
* *Reckless & Me* (2019)
* *Bloor Street* (2022)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Музыканты ў жанры кантры
Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі
Скарынія

**«Скарынія»** («Scorinia») — беларуская студэнцкая арганізацыя, якая дзейнічала ў 1931–1934 гады ў Вільні.

## Гісторыя 
Карпарацыя «Скарынія» была заснавана групай былых сяброў Беларускага студэнцкага саюза 19 мая 1931 года. Першапачаткова ў ёй было 22 члены. 16 чэрвеня 1931 года адбыўся сход заснавальнікаў карпарацыі дзеля перавыбараў уладаў. Старшынёй стаў Кастусь Глінскі, сакратаром праўлення — Аўген Бартуль. Мэтай карпарацыі меў быць яе пазапартыйны характар. Студэнтаў падтрымлівалі дзеячы Цэнтрасаюзу: Антон Луцкевіч, Радаслаў Астроўскі, Антон Неканда-Трэпка.

Прэсавым органам карпарацыі стаў часопіс «Novaja Varta», які выдаваўся лацінкай. Аўген Бартуль напісаў гімн карпарацыі, да якога музыку склаў Альбін Стэповіч.

Беларускае таварыства імя Фр. Скарыны было заснавана замест распушчанай студэнцкай карпарацыі «Скарынія».

Катэгорыя:1931 год у Вільні
Катэгорыя:Віленскі ўніверсітэт
Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
Катэгорыя:Студэнцкія карпарацыі
Дэніс Франц

**Дэніс Франц** (; ) — амерыканскі . Найбольш вядомы сваёй роляй дэтэктыва NYPD Эндзі Сіповіча ў тэлесерыяле ABC Паліцыя Нью-Ёрка (1993–2005), роля, якая прынесла яму прэмію «Залаты глобус», тры прэміі Гільдыі кінаакцёраў і чатыры прэміі «Эмі».

## Зноскі 
## Спасылкі 
*