Веласіпед

**Веласіпе́д** (ад , ад  «хуткі» і  «нага»), або **ро́вар** (праз  з  — *вандроўнік, бадзяга, валацуга*), — наземны транспартны сродак без рухавіка. Чалавек прыводзіць яго ў рух націсканем на педалі, якія праз ланцуг круцяць колы. Звычайна веласіпед мае два колы, якія змешчаны адно за другім і прымацаваны да рамы, але бываюць і трох-, чатырох- і аднаколавыя веласіпеды. Веласіпед ужываецца для перасоўвання, а таксама для актыўнага адпачынку і спорту. Станам на 2014 год у свеце выкарыстоўваецца больш за мільярд веласіпедаў; такім чынам, веласіпед — найпапулярнейшы транспартны сродак, дзякуючы невысокаму кошту вытворчасці і эксплуатацыі, лёгкасці, малым памерам і адсутнасцю патрэбы ў паліве.
 
У 2005 годзе па выніках апытання грамадскай думкі ў Вялікабрытаніі, ровар быў прызнаны найвялікшым вынаходствам з 1800 года. За ровар прагаласавала больш апытаных, чым за ўсе астатнія вынаходствы разам узятыя.

## Назва 
Слова **веласіпед** паходзіць ад французскага *velocipede*, якое ўтворана з лацінскіх: *velox (velocis)* = хуткі і *pes (pedis)* = нага, ступня. Слова **ровар** паходзіць ад назвы брытанскай фірмы «*Rover*», якая вырабляла веласіпеды. У іншых мовах назвы ровара часта ўтвораныя ад слоў *два* і *кола*, *круг*.

Беларускія назвы *ласапе́та, лісапе́та, лісапед, лісапет, лісафет, лісапета, лісафета* з’яўляюцца скажонымі формамі ад *веласіпед*.

## Канструкцыя 
Веласіпед звычайна складаецца з *рамы*, да якой прымацаваныя два *колы*, *стырно*, *сядло* і *педалі*. *Ланцуговая перадача* забяспечвае рух веласіпеда: веласіпедыст круціць педалі на шатунах, якія змешчаны на вядучых зорачках, далей праз *ланцуг* рух перадаецца на вядзёныя зорачкі і на кола. Веласіпед мае *тармазы*: нажны ці ручныя. Дадаткова на веласіпеды могуць быць устаноўленыя: *багажнік*, *званочак*, *катафоты* (наперадзе — белы, ззаду — чырвоны, з бакоў — аранжавыя) і/ці *ліхтары* (наперадзе — белы, ззаду — чырвоны; гл. веласіпеднае асвятленне), *лапку* і *камп’ютар* (лічыльнік хуткасці і адлегласці).
]]

## Гісторыя 
Вынаходнікам першага ў свеце двухколавага ровара быў ураджэнец Прыкамскай зямлі Яфім Міхеевіч Артамонаў, прыгонны Пожвінскага заводу. Ровар, пабудаваны на Ніжнетагільскім заводзе, быў жалезным, меў выгляд двухколавай каляскі з педальным прыводам на пярэдняе кола і стырном, а пярэдняе кола было амаль у тры разы больш задняга. Колы, размешчаныя адно за адным, змацоўваліся выгнутай металічнай рамкай. Ровар прыводзіўся ў рух нагамі праз пачарговы націску на педалі, якія сядзелі на восі пярэдняга кола. Канструкцыя самаката была настолькі трывалая, што майстар змог здзейсніць на ім нялёгкае падарожжа (з хуткасцю 10 км/г) ад Урала да Пецярбурга на каранацыю Аляксандра I да 15(27) верасня 1801 г.

Вынаходства так здзівіла ўсіх прысутных і цара, што за стварэнне ровара Артамонаў з сям’ёю атрымаў вольную. Упадабаны цуд тэхнікі затым папоўніў царскую калекцыю рэдкасцяў, пасля чаго быў забыты. Другое нараджэнне ровара, як, зрэшты, і яго назвы (у перакладзе з лацінскага «ровар» — «хуткія ногі»), адбылося ў 1808 годзе ў Парыжы.
 
У 1817 годзе нямецкі прафесар барон Карл фон Дрэз з Карлсруэ стварыў, а ў 1818 годзе запатэнтаваў першы двухколавы самакат, які ён назваў «машынай для бегу» (Laufmaschine). Двухколавы самакат Дрэза быў забяспечаны рулём і выглядаў у цэлым, як ровар без педалей; рама была драўлянай.

З 1870-х гадоў стала набываць папулярнасць схема «пені-фартынг». Назва апісвае несупамернасць колаў, бо манета пені памерам была нашмат большай за фартынг.

## Выкарыстанне 
Вылучаюць тры асноўныя сферы ўжывання веласіпедаў:
* **Транспарт** — веласіпед разглядаецца як транспартны сродак для перавозкі людзей і грузаў.
* **Спорт** — існуюць розныя спартыўныя дысцыпліны з адмысловымі патрабаваннямі да канструкцыі веласіпеда.
* **Забаўка, вольны час** — велатурызм, катанне ў рэкрэацыйных зонах. Дзіцячыя, падлеткавыя, цыркавыя ровары і г.д.

## Гл. таксама 
* Веласіпедная дарожка
* Веласіпедная рама
* Транспартны сродак
* Веларух у Беларусі

## Спасылкі 

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Вынаходніцтвы Германіі