open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Начніцы (міфалогія)

**Начніца** — у беларускай міфалогіі дух, у які ператварылася пасля смерці жанчына, што ніколі не мела дзяцей праз шальмоўства ці праклятая людзьмі. Таксама персаніфікацыя дзіцячай аднаіменнай хваробы.

## Апісанне 
Залязаючы ў калыску ці пад калыску, начніца не дае дзецям спаць, пужае, дакучае, з-за чаго дзіця плача ўсю ноч. Начніца поіць дзіця атрутай са сваіх грудзей, і дзіця хварэе і нярэдка памірае. Дзеля аховы на ўсіх вокнах расстаўляліся абярэгі — лялькі з анучы, якім казалі: «Глядзеце, лялечкі, каб мой маленькі спаў!». Тады начніцы не сунуцца ў хату. На Лоеўшчыне сцвярджаді, што, каб абараніць дзіця ад начніц, трэба спяваць. Казалі, што начніцу ноччу лазяць па дрэвах, знаходзяць птушыныя гнёзды, выпіваюць яйкі і ядуць птушанят.
   
З’яўляліся начніцы вечарам, пасля заходу сонца, і ладзілі ігрышчы на дзікіх лясых азёрах, суправаджаючы іх шалёным піскам і рогатам. Выглядалі як прыгожыя голыя дзяўчыны з доўгімі калматывамі валасамі. У час іх «шабашу» над возерам сцяліўся густы туман. А з надыходам раніцы начніцы хаваліся ў вадзе.

## Аналіз 
На Случчыне лічылі, што час найбольшага разгула начніц — лета, перыяд найбольшага росквіту расліннасці. Гэта родніць начніц са старажытным культурам урадлівасці і — адпаведна, — з русалкамі. Як і апошнія, у старажытны час яны маглі быць звязаны з культам язычніцкай багіні ўрадлівасці, а ў хрысціянскую эпоху «дэградыравалі» да звычайнай нячыстай сілы. Паводле В. У. Іванава і У. М. Тапарова, маглі быць звязаны з адной з версій так званага «асноўнага міфа» індаеўрапейцаў.

## Гл. таксама 
* Мара

## Літаратура 
* Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / С. Санько [і інш.]; склад. І. Клімковіч. — 2-ое выданне, дапоўненае. — Мінск: Беларусь, 2006. — 500 с.: іл.

## Спасылкі 
* Родныя вобразы. Начніцы
* [Ілюстрацыі Валерыя Славука(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8B%D0%B9_%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA) на тэму беларускай міфалогіі]

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Інтэграл імавернасці

**Інтэгра́л імаве́рнасці** — агульная назва некалькіх звязаных адна з адной спецыяльных функцый, напрыклад, **інтэграл памылак**
: \mathrm{erf}(x) = \frac{2}{\sqrt{\pi}} \int\limits_0^x e^{-t^2} dt.
У тэорыі імавернасцей пераважна выкарыстоўваюць **інтэграл імавернасцей Гауса**
: \Phi(x) = \frac{1}{\sqrt{2\pi}} \int\limits_0^x e^{-t^2/2} dt =
\frac12 \left(1+\mathrm{erf}\left(\frac{x}{\sqrt{2}}\right)\right).
Для выпадковай велічыні *x*, якая мае нармальнае размеркаванне з матэматычным чаканнем 0 і дысперсіяй 1, імавернасць таго, што |*x*|\mathrm{erf}(x/\sqrt{2}). Для вылічэння інтэграла імавернасці створаны спецыяльныя табліцы.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Спецыяльныя функцыі
Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей
Трыберг-ім-Шварцвальд

**Трыберг-ім-Шварцвальд** () — горад на паўднёвым захадзе Германіі, у зямлі Бадэн-Вюртэмберг. Насельніцтва — 4.651 чалавек (2021). Важны турыстычны цэнтр у Шварцвальдзе.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1239 годзе. У 1330 згадваецца як горад. З 1355 да 1797 належаў да дому Габсбургаў, уваходзячы ў склад Пярэдняй Аўстрыі. У 1884 годзе, упершыню ў Германіі, у Трыбергу з’явілася вулічнае асвятленне.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
* Трыбергскі вадаспад — найвышэйшы вадаспад у Германіі
* Музей Шварцвальда
* Паломніцкая царква Марыя-ін-дэр-Танэ
* Найбуйнейшы ў свеце гадзіннік з зязюляй
* Руіны замка Трыберг
* Першая ў свеце паркоўка для мужчын

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмберга
Маростыка

**Маростыка** () — горад на паўночным усходзе Італіі, у правінцыі Вічэнца, у рэгіёне Венета. Па стане на 31 снежня 2009 насельніцтва горада складала 13 761 чалавек. Маростыка вядомы сваёй гульнёй у «Жывыя шахматы» — тэатралізаваным фэстам, калі на галоўнай плошчы горада, на намаляванай шахматнай дошцы, выстройваюцца людзі ў сярэднявечным убранні і выконваюць ролі розных шахматных фігур.

## Гл. таксама 
* Хальберштат

## Спасылкі 
* Сайт гораду Маростыка 

Катэгорыя:Гарады Венета
Нормальм (раён Стакгольма)

**Нормальм** () — адзін з чатырнаццаці адміністрацыйных раёнаў Стакгольма, размешчаны ў цэнтральнай частцы горада. Уключае ў сябе гістарычныя раёны Нормальм, Васастан і Шэпсхольмен, а таксама частку гістарычнага Эстэрмальма. Насельніцтва 61 000 чалавек.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Стакгольма
Ракамадур

**Ракамадур** () — камуна на паўднёвым захадзе Францыі, у дэпартамэнце Лот, рэгіёне Аксітанія. Насельніцтва 630 жыхароў (2008). Прыгожа размешчана на высокай гары над каньёнам. Значны цэнтр паломніцтва пачынаючы з 1166 года, калі тут былі знойдзены рэшткі Святога Амадура. Пазней тут адбылося яшчэ некалькі цудаў. Уключана ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА (аб’ект «Шляхі ў Сант’яга-дэ-Кампастэла»), а таксама адзін з найбольш папулярных турыстычных аб’ектаў Францыі (1,5 мільёнаў наведванняў у год).

Катэгорыя:Камуны дэпартамента Лот
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі
Канчар

thumb|Польскі канчар
**Канча́р** — від халоднай клінковай зброі, эвалюцыйная форма мяча, якая характырызуецца вельмі доўгім, выключна колючым клінком 3- ці 4-граннага сячэння, прыстасаваным для прабівання даспехаў.

Мог выкарыстоўвацца замест кап’я. Па прычыне значных памераў канчар ў похвах мацаваўся да сядла, пад левым ці правым каленам. Рукаяць канчара мела мячовую, шпажную ці шабельную форму. Парадныя канчары маглі афармляцца ў арыентальным стылі. У пісьмовых крыніцах Вялікага Княства Літоўскага канчар вядомы з 2-й паловы XVI стагоддзя. Першапачаткова канчары не заўсёды дакладна размяжоўваліся ад мячоў і былі слаба распаўсюджаны, асабліва ў феадальным апалчэнні. У 1570—1580-х гадах канчары выступаюць ужо як звыклы элемент феадальных арсеналаў. Выйшлі з ужытку ў XVIII стагоддзі.

Катэгорыя:Клінковая зброя
Катэгорыя:Халодная зброя паводле алфавіта
Катэгорыя:Мячы (зброя)
Еўлеўскі казёл

]]
**Еўлеўскі казёл** () — саламяная фігура каляднага казла, якую ўсталёўваюць у шведскім горадзе Еўле, пачынаючы з 1966 штогод, перад першай нядзеляй Адвенту.

## Гісторыя 
У 1966 у прадпрымальніка Стыга Гаўлена ўзнікла ідэя ўсталяваць на Замкавай плошчы ў Еўле гіганцкі варыянт традыцыйнага Каляднага казла. Стыг падзяліўся ідэяй і накідам будучай фігуры са сваім братам Ёргенам Гаўленам, які ў той час узначальваў Пажарную ахову Еўле. Пажарнікі пабудавалі гэту фігуру (і рабілі гэта да 1970 года, а потым з 1986 да 2002 г.). Першага казла прафінансаваў Гары Стрэм, і 1 снежня 1966 саламяная фігура, вышынёй у 13 м, даўжынёю ў 7 м і вагой у 3 т, была ўсталявана на плошчы. Але ў Навагоднюю ноч, як толькі гадзіннік прабіў 12, казёл быў падпалены.

З таго часу Еўлеўскага казла падпальваюць амаль штогод — але менавіта гэты факт зрабіў яго і горад Еўле сусветнавядомымі. Аднак падпал з'яўляецца злачынствам і класіфікуецца як сабатаж. Гарадскімі ўладамі ажыццяўляюцца спробы не дазволіць злачынцам знішчаць казла: для гэтага, напрыклад, з 2006 фігуру апрацоўвалі пажарастойкім матэрыялам. Але з-за гэта казёл мокнуў і выглядаў непрыгожа, таму з 2010 да яго, замест гэтага, прыстаўленыя ахоўнікі.

## Галерэя 

Файл:Brannd bock.jpg|Падпалены казёл у 1998
Файл:Gavle christmas billy goat.jpg|Калядны казёл у 2003, за два дні да таго, як быць падпаленым
Файл:Christmas-Goat.JPG|Калядны казёл у 2004
Файл:Gavle christmas goat 2006.jpg|Калядны казёл у 2006
Файл:Gävle bock 2011 1.jpg|Калядны казёл у 2011

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Адвент
Катэгорыя:культура Швецыі
Катэгорыя:Еўле
Кальмордэнскі заапарк

**Кальмордэнскі заапарк** () — заапарк у Швецыі, змешчаны ў геаграфічнай мясцовасці Кальмордэн, у камуне Норчэпінг, за 18 км на паўночны ўсход ад горада. Кальмордэнскі заапарк з'яўляецца адным з найбуйнейшых заапаркаў Еўропы паводле плошчы (1,75 км²).

## Гісторыя 
### Перадгісторыя 
Кальмордэнскі лес быў здаўна вядомы сваёй непраходнасцю. Сельма Лагерлёф апісвае яго ў сваёй кнізе «Незвычайныя прыгоды Нільса Хольгерсана ў Швецыі»: «*Усе іншыя лясы трапяталі перад людзьмі, але Кальмордэнскі лес сам прыводзіў людзей у трапятанне. У яго нетрах маглі заблукаць і паляўнічы, і дрывасек. Ім даводзілася прабірацца глухімі сцежкамі, бо жыхары гэтых мясцін былі не ў стане пракласці праз лес дарогу… Многія знаходзілі сваю смерць, зваліўшыся з крутых адхонаў ці патануўшы ў багне*». Калі праз лес усё ж праклалі дарогі, было вырашана не разбураць экасістэму, а наадварот, ператварыць лес у запаведнік.

### Заснаванне 
Планы заснавання Кальмордэнскага заапарку ўзніклі ў 1962 годзе. Яго ўзвядзенне распачалося 31 жніўня 1964 г., а адкрыццё адбылося 27 мая 1965 г. (У гэты дзень уваход каштаваў усяго 5 шведскіх крон і заапарк наведалі 40 000 чал.).

У 1969 г. у заапарку адчыніў дзверы дэльфінарый, у 1972 г. былі адкрытыя Сафары і Трапікарыюм, у 1993 г. - Лагуна дэльфінаў.

Да 1997 г. заапарк належаў камуне Норчэпінг, аднак потым перайшоў да прыватных уладальнікаў. З 2000 г. уладальнікам заапарку стала фірма Parks & Resorts Scandinavia.

17 чэрвеня 2012 г. у заапарку мела месца надзвычайнае здарэнне: ваўкі загрызлі да смерці супрацоўніцу заапарку.

## Жывёлы 
У Кальмордэнскім заапарку жывуць такія жывёлы, як рысі, сібірскія тыгры, львы, сланы, воўкі, бурыя мядзведзі, лосі, жырафы, гібоны, страусы, вярблюды, пінгвіны, драпежныя птушкі і інш. У заапарку створаны спрыяльныя ўмовы дзеля размнажэння жывёл: кожны год нараджаецца каля 400 дзіцянят розных відаў.

File:Kolmården elefantunge.JPG|Сланяня
File:Addax 2.jpg|Антылопа пляманосая
File:Tiger kolmården.JPG|Кальмордэнскі тыгр

## Атракцыёны 
У Кальмордэнскім заапарку ёсць шэраг атракцыёнаў: 
* дэльфінарый, 
* падвясная канатная дарога для назірання за жывёламі зверху (г.зв. «Сафары»), 
* тэматычны парк «Свет тыгра» (прысвечаны гэтай жывёле), 
* пірацкі карабель і інш.

Ёсць комплекс «Дзіцячы Кальмордэн», які ўключае тэматычны парк «Свет Бамсі» (дзіцячага мультперсанажа і героя коміксаў мядзведзя Бамсі), «Дзіцячую ферму», «Бівак на прыродзе» (Wild Camp) і «Дзіўнамордэн» (Kulmården). Пляцоўка прыстасавана пад гульні, што арганізуюцца для дзяцей-інвалідаў. У заапарку жывуць таксама каралеўскія сланы — падарунак шведскаму каралю ад караля Тайланда. Непасрэдна каля ўваходу ў заапарк знаходзяцца таксама атэль і Кальмордэнскі трапікарыум.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Норчэпінг
Катэгорыя:Заапаркі Швецыі
Катаванні

**Катаванні** — любая працэдура, якая прычыняе чалавеку мукі і боль, незалежна ад абставін і мэт, незалежна ад таго, заканчваецца пакаранне гэтай працэдурай або за ёй ідзе пазбаўленне чалавека жыцця.

## Забарона катаванняў у міжнародным праве 
Галоўным міжнародным актам у галіне барацьбы з катаваннямі з’яўляецца Канвенцыя супраць катаванняў і іншых жорсткіх, бесчалавечных ці прыніжаючых годнасць відаў здзекі і пакарання, прынятая Рэзалюцыяй 39/46 Генеральнай Асамблеі ААН 10 снежня 1984 года. Да канвенцыі далучылася ўжо 127 краін.

Канвенцыя 1984 года ўстанавіла адносна катаванняў так званую універсальную юрысдыкцыю. Гэта азначае, што вінаватыя ва ўжыванні катаванняў могуць крымінальна праследавацца ўладамі любой дзяржавы, незалежна ад грамадзянства вінаватых і месца здзяйснення імі дзеі.

Нормы аб забароне катаванняў таксама ўключаны ў Усеагульную дэкларацыю правоў чалавека (арт. 5), Міжнародны пакт аб грамадзянскіх і палітычных правах 1966 года (арт. 7), у канвенцыі аб абароне ахвяр вайны, аб барацьбе з генацыдам, апартэідам, рабствам і інш.

Катэгорыя:Гвалт
Катэгорыя:Пакаранні
Катэгорыя:Парушэнні правоў чалавека
Пентакварк

**Пентаква́ркі** — група састаўных субатамных часціц, якія складаюцца з пяці кваркаў. Іх існаванне было  з выкарыстаннем Вялікага адроннага калайдара ў ліпені 2015 года. З'яўляюцца барыёнамі, адронамі, ферміёнамі, рэзанансамі. Спараджаюць кірунак даследаванняў у адроннай спектраскапіі — фізіку пентакваркаў пра (4380)+ ёсць сумненні, ці часціца гэта, пра другі такіх сумненняў няма. Тэарэтычнага апісання знойдзеных часціц няма. Гэта могуць быць ці «адронныя малекулы», утвораныя пратонам і J/ψ мезонам, ці сапраўдны пяцікваркавы стан: структура дыкварк + дыкварк + антыкварк, дыкварк + трыкварк і іншыя на паскаральніку У-70 у Протвіне заявілі аб назіранні кандыдатаў у пентакваркі са статыстычнай значнасцю ад 4 да 8 стандартных адхіленняў.

Аднак існаванне пентакваркаў падвяргалася сумненню. Для таго, каб унесці ў гэтае пытанне большую яснасць, калабарацыя CLAS правяла эксперымент у лабараторыі Джэферсана з мэтай выявіць пентакварк. У ходзе эксперымента навукоўцы бамбардзіравалі вадкі вадарод высокаэнергетычнымі пратонамі. Нягледзячы на тое, што атрыманы аб'ём дадзеных у 10 разоў перавышаў статыстыку, сабраную нямецкай групай SAPHIR, а вынікі даследаванняў былі ў 50 разоў дакладней, чым у немцаў, амерыканцам не ўдалося знайсці ніякіх слядоў пентакваркаў (хоць вынікі першых эксперыментаў CLAS 2003 паказвалі наяўнасць пентакваркаў са статыстычнай значнасцю аж да 7 стандартных адхіленняў).

У канчатковым выніку ў большасці эксперыментаў (напрыклад HERA-B, BaBar і Belle) на пытанне аб выяўленні пентакваркаў быў атрыманы адмоўны адказ, які абвяргаў атрыманыя раней станоўчыя вынікі з малой статыстыкай. Тым не менш, у дадзеных LEPS па-ранейшаму прысутнічаюць вузкія пікі, якія могуць быць інтэрпрэтаваныя як праяўленне пентакваркаў. У пачатку 2009 года LEPS апублікаваў у часопісе «Physical Review» артыкул, дзе сцвярджаецца, што сігнал ад пентакваркавага стану з масай 1524 ± 4 МэВ/c² відзён са статыстычнай значнасцю 5,1 стандартных адхіленняў. Эксперыменты па пошуку пентакваркаў працягваюцца.

14 ліпеня 2015 года навукоўцы з калабарацыі LHCb паведамілі аб адкрыцці пентакваркаў у выніку сутыкненняў пратонаў пры энергіях да васьмі тэраэлектронвольт на Вялікім адронным калайдары. Пошук пентакваркаў не быў аб'ектам эксперымента LHCb (які перш за ўсё прызначаны для даследавання асіметрыі матэрыі і антыматэрыі), і несумненнае адкрыццё пентакваркаў было апісана прадстаўніком ЦЕРН як «выпадковасць» і «нешта дзіўнае, што мы выпадкова знайшлі».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Выяўлен пентакварк // Навіны фізікі ў Сеціве на сайце часопіса «Успехи физических наук». 
* «У бозона Хиггса не было отрицательной репутации, как у нашего пентакварка»
* *В поисках пентакварка*, «Троицкий вариант», 26.03.2013.
* *Частица о пяти кварках — фантазия или реальность?*, «Компьютерра», 06.06.2006. 
* Дмитрий Баюк. Пять в одном // Журнал «Что нового в науке и технике»
* *Японские учёные обнаружили пятикварковые субатомные частицы*, «Мембрана», 01.07.2003. 

Катэгорыя:Элементарныя часціцы
Катэгорыя:Адроны
Катэгорыя:Барыёны
Катэгорыя:2015 год у навуцы
Катэгорыя:1964 год у навуцы
Трайны стык

е ў Базэлі]]
**Трайны стык** — геаграфічны пункт, у якім сустракаюцца тры граніцы аднолькавага тыпу (трох дзяржаў, трох адміністрацыйных адзінак і г.д.). Найбольш вядомымі зяўляюцца тыя трайныя стыкі, якія існуюць даўно, або тыя, дзе праходзяць граніцы істотна розных культур, трыфініі или трыпойнты (trifinia, tripoint). У такіх месцах звычайна ўсталёўваюць сцягі краін, ці адпаведна, адміністрацыйных адзінак, або памятныя знакі. З 196 дзяржаваў, што існуюць сёння на Зямлі, 135 маюць трайныя стыкі, а ўсяго такіх стыкаў налічваецца 159.

У Беларусі 4 трыфініі: Тры сястры (UA-BY-RU), Курган сяброўства (BY-RU-LV), Людзвінава (BY-LV-LT), Мары́ха (BY-PL-LT), Буг (BY-UA-PL). 

## Прыклады 
* Курган Дружбы — Беларусь, Расія, Латвія
* Тры сястры — Беларусь, Расія, Украіна
* Людзвінова — Беларусь, Літва, Латвія
* Трэрыксрэсэт — Швецыя, Фінляндыя, Нарвегія
* Драйлэндэрэк — Германія, Швейцарыя, Францыя
* Шэнген — Германія, Францыя, Люксембург

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дзяржаўныя межы
Катэгорыя:Палітычная геаграфія
Лефортаўская турма

**СІЗА Лефортава** — следчы ізалятар у Маскве, падначалены Міністэрству юстыцыі Расіі. Знаходзіцца ў  па адрасе Лефортаўскі вал, д. 5, уваход з боку Энергетычнай вуліцы (Энергетычная вуліца, д. 3а).

## Гісторыя 
Турма была заснаваная ў 1881 як ваенная турма для ўтрымання ніжэйшых чыноў, асуджаных да невялікіх тэрмінаў. Лічыцца, што першасны будынак пабудаваны архітэктарам П. Казловым. Неаднаразова перабудоўвалася і дабудоўвалася.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі турма перайшла да .

У часы «вялікага тэрору» турма шырока выкарыстоўвалася НКВД як месца катаванняў падчас правядзення допытаў.

З 1954 да 1991 года турма была следчым ізалятарам КДБ. У ім утрымліваліся падчас следства многія вядомыя савецкія дысідэнты.

З 1995 года Лефортаўская турма — следчы ізалятар ФСБ РФ.

У 2005 годзе турма была пераведзена пад ўпраўленне Міністэрства юстыцыі. Закон, які забараняе ФСБ мець следчыя ізалятары, уступіў у сілу ў красавіку 2006 года.

## Спасылкі 
* Старонка пра Лефортаўскую турму

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Масквы
Катэгорыя:Турмы Расіі
Бібліятэка Яраслава Мудрага

**Бібліятэка Яраслава Мудрага** — легендарны збор кніг і дакументаў, які належаў Вялікаму князю кіеўскаму Яраславу Мудраму. Згодна з найбольш распаўсюджанай версіяй, у XII стагоддзі і пазней яна знаходзілася ў Сафійскім саборы Кіева або ў лёхах пад ім.

Адзіная гістарычная згадка пра бібліятэку князя адносіцца да 1037 года і ўтрымліваецца ў «Аповесці мінулых часоў»: *«Ярославъ же сь, якоже рекохомъ, любимъ бѣ книгамъ, и многы, списавь, положи вь церкви святой Софьи, юже созда самъ»*. Ні аб колькасці кніг, ні пра характар калекцыі ў летапісе нічога не сказана.

Некаторыя гісторыкі ставілі пад сумненне гэту дату, бо адносілі да гэтага часу факт закладкі самога Сафійскага сабора, а такім чынам ніякай бібліятэкі ў ім яшчэ не магло быць. Аднак пазней даследаванні паказалі, што ў 1037 годзе будаўніцтва ўжо магло быць скончана.

Паказваецца, што афіцыйным уладальнікам сходу, хутчэй за ўсё, быў не сам князь, а сабор, і гэту калекцыю больш карэктна называць «бібліятэкай Сафійскага сабора», аднак найменне «Бібліятэка Яраслава Мудрага» ужо стала гістарычна традыцыйным. Асноўнымі крыніцамі папаўнення сходу былі пераклад і перапіска копій.

## Пошукі і версіі пра месцазнаходжанне 
Шматлікія пажары і разграблення Кіева разам з яго поўным запусценнем пасля мангольскага нашэсця ставяць пад сумнеў захаванасць колькі-небудзь аб’ёмнага і суцэльнага сходу манускрыптаў 1000-гадовай даўніны. Самыя раннія катастрофы, у якіх фігуруюць спаленыя кнігі, ставяцца да 1169 (узяцце Кіева Мсціславам) і 1206 (нашэсце полаўцаў) гадам. Паводле справаздачы археалагічнай камісіі, раскопкі былі спынены для таго, каб прадухіліць несанкцыянаванае скарбашукальніцтва мясцовых жыхароў.

Асобныя аўтары галаслоўна сцвярджаюць, што бібліятэка магла быць схаваная мітрапалітам Іларыёнам у катакомбах Кіева-Пячэрскай лаўры пасля яго сваркі з князем, аб якой у летапісах нічога не паведамляецца. У гэтым выпадку ў складзе бібліятэкі маглі апынуцца кнігі грэчаскіх іканапісцаў, распісваюцца ў XI стагоддзі манастырскія храмы. Акрамя таго, ёсць звесткі аб тым, што ў 1106 сваю бібліятэку перадаў у дар манастыру праўнук Яраслава князь Святаслаў Давідовіч Чарнігаўскі, які прыняў пострыг пад імем Міколы Святошы.

Яшчэ ў 1653 годзе паведамлялася аб тым, што ў лаўры маецца шырокі збор старажытных кніг, аднак у 1718 годзе ў манастыры адбыўся спусташальны пажар, і ён цалкам згарэў. Існуе версія аб тым, што частка кніг была схавана ў катакомбах у 1665 годзе.

Яшчэ адна версія звязаная з Успенскім саборам Кіева-Пячэрскай лаўры. У 1898 годзе ў ім ужо знаходзілі скарб — манастырскую казну, схаваную ў 1718 годзе. У 1941 годзе, падчас нямецкай акупацыі, сабор быў узарваны, аднак пад ім ацалелі катакомбы. Вядома, што ў іх захоўваліся мошчы аднаго з заснавальнікаў лаўры святога Феадосія.

Таксама сярод месцаў, дзе можа знаходзіцца легендарнае сход, называюць «Зверинецкие пячоры» каля Выдубіцкага манастыра, а таксама падзямелля разбуранага Межыгорскага манастыра.

Катэгорыя:Культура Русі
Катэгорыя:Гісторыя Кіева
Янкель (Пан Тадэвуш)

», 1881]]
**Янкель** — адзін з герояў паэмы «Пан Тадэвуш» Адама Міцкевіча.

Стары яўрэй, арандатар двух шынкоў маёмасці Сапліцаў. Быў шчырым польскім патрыётам і красамоўна размаўляў па-польку. Ведаў дзясяткі народных песень. Браў удзел у канспіратыўных дзеяннях, чалавек добрасумленны, паважаны, адкрыты. У цэлай ваколіцы славіўся неймавернай ігрой на цымбалах.

Адам Міцкевіч апісвае яго наступным чынам:

У XII кнізе іграе славуты паланэз, які сімвалізуе лёс Рэчы Паспалітай у часы падзелу. Увесь час дапамагаў у працы змовы эмісара ксяндза Робака.

Цалкам імаверна, што вобраз Янкеля быў натхнёны сапраўдным бендзінскім рабінам Якубам Натані.

Катэгорыя:Постаці твораў Адама Міцкевіча
Зося (Пан Тадэвуш)

*Пан Тадэвуш*, Кніга 5, *Звада*).]]
**Сафія Гарэшка** — адна з персанажаў эпапеі Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш». Названая ў гонар Сафіі з Мацкевічаў — жонкі Антонія Эдварда Адынца.

Дачка Эвы Гарэшкі і таго Ваяводы, які разам з жонкай закончыў сваё жыццё дзесьці ў Сібіры. Нарадзілася перад высылкай бацькоў, не пазней за 1795 год. Падчас дзеяння паэмы Зосі павінна было быць 14 гадоў, аднак Суддзя паведамляе, што яна «ўжо вырасла з дзіцяці», а Талімена ў пятай кнізе паэмы кажа Зосі:

Так ці інакш, пасля смерці бацькоў выхаванне Зосі было даручана Талімене, сяброўцы памерлай маці, з якой яна доўгі час жыла ў Санкт-Пецярбургу. У пачатку паэмы Зося разам з апякункай з двух год жыве ў Сапліцава, скрытая ад свету, паводле выхаваўчых канцэпцый Талімены.

Дзяўчынка любіць даглядаць гародчык і часта разыгрывае прадстаўленні, знаходзячыся ў атачэнні прыроды. Зося паводле ўспрымання іншых персанажаў паэмы далікатная, добра выхаваная і натуральная паненка, вельмі прыгожая знешне: светлыя валасы (заплеценыя часцей за ўсё ў касу), блакіныя вочы.

У апошнім раздзеле паэмы бярэцца шлюбам з Тадэвушам.

У спектаклі «Пан Тадэвуш» рэжысёра Мікалая Пінігіна (2014) ролю Зосі выконвалі Марта Голубева і Крысціна Казак.

Катэгорыя:Постаці твораў Адама Міцкевіча
Дэльфінарый

thumb|Дэльфінарый
**Дэльфінарый** — разнавіднасць акварыуму, дзе трымаюць дэльфінаў для вывучэння, дрэсіроўкі і паказу. Як правіла, у вялікіх акіянарыумах паказваюць касатак і афалін.

Першы ў Беларусі дэльфінарый адкрыўся ў Мінскім заапарку 10 снежня 2011 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэльфінарыі
Гжымалоўскія

**Гжымалоўскія** — браты Валерыян, Клеменс і Юльян, паэты першай пал. 19 ст.

Жылі на Віцебшчыне. Супрацоўнічалі ў альманахах «Niezabudka» («Незабудка»), «Rubon» («Рубон»). У 1837 y Пецярбургу выйшаў зборнік «Вершы трох братоў Гжымалоўскіх, беларусінаў, y трох тамах», дзе шырока адлюстравана беларуская рэчаіснасць (вершы «Роздум над Дзвіной», «Пасля рэдуты ў Асвеі», «Роздум селяніна на ніве» і інш.). Юльян там надрукаваў свае пераклады на польскую мову 11 «Песень беларускага народа». Клеменс з’яўляецца таксама аўтарам камедыі «Слова гонару» (1843), драмы «Перамога дня над ноччу» (Вільня, 1845).

Польскі пісьменнік Аляксандр Гроза ў лісце да польскага пісьменніка і публіцыста Міхала Грабоўскага пісаў:

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.: А — Аршын / Рэд кал.: Г. П. Пашкоў і інш. -Мінск: БелЭн, 1996, т. 5, стар. 212

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты XIX стагоддзя
Катэгорыя:Браты і сёстры
Катэгорыя:Постаці Віцебскай губерні
Горвальскі замак

**Го́рвальскі за́мак** — колішні замак, які існаваў y XVI—XVIII стст. на тэрыторыі Беларусі каля вёскі Горваль Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці.

У XVI стагоддзі быў бастыённым, але меў і драўляныя ўмацаванні. Горвальскі замак з’яўляўся важным пунктам кантролю за пераправай цераз Бярэзіну і водным шляхам да Дняпра.

У час казацка-сялянскай вайны 1648—1651 гадоў украінскія казакі разбілі ў 1648 годзе пад Горвалем войска стражніка вялікага літоўскага Рыгора Мірскага і авалодалі замкам. У лістападзе 1654 годзе казакі ўкраінскага гетмана І. Залатарэнкі бралі Горвальскі замак штурмам, y выніку ён быў спалены.

Пазней адноўлены, але ў час Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў канчаткова знішчаны.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Бастыённыя замкі
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Горваль
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XVIII стагоддзі
Гонта

**Го́нта**, зборнае **го́нты** ( з  — «перакладзіны»), таксама **дра́нка**, **дра́ніцы**, **драні́ца**, **дор** — драўляны матэрыял для пакрыцця даху і сцен у форме невялікіх тонкіх дошчачак, востра саструганых з аднаго боку і з пазам з другога. Робіцца з яловай, хваёвай, асінавай і іншай драўніны, даўжынёй звычайна 50—60 см, шырынёй каля 10 см. Дах з гонты служыць 25—35 гадоў. Вядома па ўсёй Еўропе.

Тонкія дошкі, драніцы, дралі пры дапамозе драча (драніка) — масіўнага, шырокага нажа з доўгай перпендыкулярна замацаванай ручкай.

## Беларусь 
 з гонтавым дахам]]
У Беларусі гонта вядома з даўніх часоў, рабілася ўручную (радыяльным расколваннем), пазней — на механізаваных станках (распілоўваннем). Гонтай крылі дахі ўсіх тыпаў будынкаў. Дошчачкі ўваходзілі адна ў адну і прыбіваліся да дахаў. Кожны верхні рад гонты перакрываў ніжэйшы, таму пакрыццё атрымлівалася шматслойнае — да 4 слаёў (касцёл у Койданаве, XVIII ст.). Часам гонту ніжняга, навіслага над карнізам рада рабілі завостранай, што ўпрыгожвала дах (сядзібны дом у Борках, званіцы ў Белагрудзе і Шарашове, касцёл у Жытомлі).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дахавыя матэрыялы
Катэгорыя:Лесаматэрыялы
Грыгорый Балгарын

**Грыго́рый Балга́рын** (не пазней за пачатак XIV ст., Балгарыя — 1472 або 1473) — вялікалітоўскі царкоўны дзеяч, адзін з першых прыхільнікаў уніі з каталіцкай царквой. Вучань і паплечнік мітрапаліта Ісідара.

Пасля заключэння Фларэнційскай уніі 1439 года разам з Ісідарам уцёк з Масквы ў Рым, з 1452 года ў Канстанцінопалі. У 1458 годзе пасвячоны канстанцінопальскім патрыярхам-уніятам Грыгорыем Мамом y мітрапаліта 9 заходніх епархій Рускай праваслаўнай царквы з тытулам архіепіскапа кіеўскага, літоўскага і Ніжняй (Малой) Русі з рэзідэнцыяй y Навагрудку. Такі тытул сведчыў аб прэтэнзіях мітрапаліта на кананічную ўладу над усёй тэрыторыяй былой Кіеўскай Русі. He згаджаючыся з гэтым, мітраполія ў Маскве ў 1459 годзе стала афіцыйна называцца не кіеўскай, a маскоўскай. Падзел паміж дзвюма цэрквамі стаў канчатковым.

Прызнаючы Грыгорыя Балгарына мітрапалітам, духавенства і вернікі Вялікага Княства Літоўскага саму унію не прынялі. Грыгорый Балгарын звярнуўся да Канстанцінопальскай патрыярхіі з просьбай зацвердзіць яго ў сане мітрараліта і ў 1467 годзе патрыярх Дыянісій зацвердзіў Грыгорыя Балгарына як мітрапаліта кіеўскага, галіцкага і ўсяе Русі. Праваслаўная царква Вялікага Княства Літоўскага і Галіцыі (у складзе Польскага каралеўства) атрымала поўнае кананічнае прызнанне.

Грыгорый Балгарын лічыцца аўтарам шэрага літаратурна-царкоўных твораў. Памёр і пахаваны ў Навагрудку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Мітрапаліты Кіеўскія, Галіцкія і ўсяе Русі
Горскі замак

**Го́рскі за́мак** — колішні замак, які існаваў y XVI—XVIII стст. y старажытным горадзе Горы Вялікія, цяпер аграгарадок Горы Горацкага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі.

Меў умацаванні, пабудаваныя паводле нідэрландскай сістэмы фартыфікацыі, аснову якіх утваралі земляныя валы-курціны з 7 бастыёнамі, a таксама шырокім і глыбокім ровам.

У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў замак быў заняты ў 9 кастрычніка 1654 г. войскамі А. М. Трубяцкога пад уплывам весткі пра капітуляцыю Смаленскай крэпасці. У 1663 годзе «фортецыя Горская» згадваецца як вельмі разбураная, але ў дакументах 1680-х гадоў ужо ўпамінаюцца замак і гарадскі астрог. У апошні раз умацаванні горскага замка спрабаваў выкарыстаць y 1708 годзе шведскі кароль Карл XII. Пазней горскі замак страціў сваё ваеннае значэнне.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі
Катэгорыя:Горы (Горацкі раён)
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XVIII стагоддзі
Пуслоўскія

**Пуслоўскія** — шляхецкі род герба «Шэліга» ў ВКЛ, Расійскай Імперыі і міжваеннай Польшчы (1918—1939).

Пачаткова адносіліся да сярэднезаможнай маянтковай шляхты ВКЛ. Дакладна вядома, што родавым гняздом Пуслоўскіх з сярэдзіны XVII ст. быў маёнтак Пескі (Слонімскі павет).

Узвышэнне роду да ўзроўню багацеяў і зямельных латыфундыстаў пачалося з Войцеха Пуслоўскага (1762—1833). У 1871 г. атрымалі ад папы рымскага тытул графа, які не быў прызнаны ў Расійскай Імперыі. Прычым, тытул графа ад папы рымскага атрымалі толькі двое з сыноў Войцеха Пуслоўскага — Францішак Ксаверый Пуслоўскі (1806—1874) і Вандалін Пуслоўскі (1814—1884), а таксама іх нашчадкі.

Пуслоўскія праславіліся як прадпрымальнікі, мецэнаты і філантропы.

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі роду 
* Войцех Пуслоўскі (1762—1833)
* Францішак Войцехавіч Пуслоўскі (1800—1859)
* Адам Цітус Пуслоўскі (1803—1854), сын Войцеха
* граф Францішак Ксаверый Пуслоўскі (1806—1874), сын Войцеха
* граф Вандалін Пуслоўскі (1814—1884), сын Войцеха
* Зыгмунт Пуслоўскі (1849—1913)

## Літаратура 
* Пуслоўскія // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 7. — ISBN 985-11-0214-8.
* Пусловские // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. — Санкт-Петербург, 1908. — Т. XXVа. — С. 807.
* *Раюк, А. Р.* Мясцовая эліта Пінскага павета ў 1820—30-я гг. / А. Р. Раюк // Европа: актуальные проблемы этнокультуры : материалы Междунар. науч.-теорет. конф., Минск, 27 апр. 2007 г. / Бел. гос. пед. ун-т им. М. Танка; редкол. В. В. Тугай (отв. ред.) [и др.]. — Минск : БГПУ, 2007. — С. 253—256.
* *Раюк, А. Р.* Нефармальныя сувязі паміж дваранствам Гродзенскай губерні ў 1801—1863 гг. / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2016. — Вып. 21. — С. 240—246.
* 
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 2. Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie. — 474 s.

## Спасылкі 
* СТАРЫЕ ПЕСКИ — УСАДЬБА ГРАФОВ ПУСЛОВСКИХ // liveinternet.ru
Давыд-Гарадоцкае паўстанне

**Давыд-Гарадоцкае паўстанне** — выступленне сялян і гараджан у 1648—1650 гг., y час казацка-сялянскай вайны (1648—1651).

Пачалося  года выступленнямі сялян вёсак Будымлі, Бухлічы, Варані, Векаровічы, Старое Сяло, Струга, гараджан Давыд-Гарадка, мястэчка Гарадзец. Паўстанцы на чале з войтам Давыд-Гарадка Іванам Багдашэвічам (выбраны палкоўнікам) стваралі атрады на казацкі ўзор. У кастрычніку — снежні 1648 паўстанне ахапіла ўсю Давыд-Гарадоцкую воласць і суседнюю частку Пінскага павета. Сяляне грамілі маёнткі феадалаў, знішчалі дакументы на правы іх уладанняў і інш. Паўстанне працягвалася больш за 2 гады, задушана войскамі Рэчы Паспалітай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Давыд-Гарадка
Катэгорыя:Паўстанне Хмяльніцкага
Катэгорыя:Сялянскія паўстанні
Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Беларусі
Гервазы (Пан Тадэвуш)

[thumb|265px|*Гервазы (ён быў гэта) ўміг натоўп расціснуў,*
*К сярэдзіне пралез, Сцізорыкам зноў бліснуў*
*I, вастрыё схіліўшы ўніз, сказаў: "Мой пане,*
*Сцізорык Розачцы прыносіць прывітанне!*([Адам Міцкевіч *Пан Тадэвуш*, Кніга 7, *Нарада*).]]
**Гервазы** — адзін з герояў паэмы «Пан Тадэвуш» Адама Міцкевіча.

Верны слуга Гарэшкаў, ваяваў з Маскалямі на баку Стольніка, пакляўся помстай на родзе Сапліцаў за смерць свайго пана, якому верна служыў да самай смерці Яцка. Славіўся мужнасцю і ўменнем біцца на шаблях. За вялікую шаблю, якой ён ваяваў, яго празвалі *Сцізорыкам*. Падбухторваў Графа да вайны за замак і разам з ім арганізаваў наезд на Сапліцова. Пасля таго як ксёндз Робак уратаваў яму і Графу жыццё, Гервазы прабачыў Яцка, які прыкрываўся пад постаццю бернардзінца.

Імаверным прататыпам гэтага персанажа «Пана Тадэвуша» мог быць дзед Адама Міцкевіча, Мацей Маеўскі.

У спектаклі «Пан Тадэвуш» рэжысёра Мікалая Пінігіна (2014) ролю Гервазага выконваў Ігар Дзянісаў.

Катэгорыя:Постаці твораў Адама Міцкевіча
Баранавіцкі біялагічны заказнік

**Баранавіцкі** — былы біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння, які знаходзіцца ў Беларусі на тэрыторыі Баранавіцкага і Івацэвіцкага раёнаў Брэсцкай вобласці.

## Апісанне 
Заснаваны ў 1978 г. Плошча 32,8 тыс. га (1995). Уключае тэрыторыю Бярозаўскага, Ляснянскага і Мілавідскага лясніцтваў. Створаны ў мэтах захавання ў прыродным стане месцаў росту дзікарослых лекавых раслін. Займаў буйны лясны масіў, у якім пераважаюць хвойнікі. На паўночным захадзе трапляліся бярэзнікі, на поўдні — бярэзнікі і чорнаалешнікі, на усходзе — ельнікі.

Ліквідаваны 27 снежня 2007 года.

## Флора 
У заказніку раслі такія расліны, як , , , , , ,  і іншыя. Сярод рэдкіх і знікаючых, ахоўных раслін, якія ўключаны ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, можна згадаць такія віды, як , , , , , , , ,  і іншыя.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.: А — Аршын / Рэд кал.: Г. П. Пашкоў і інш. -Мінск: БелЭн, 1996, т. 2, стар. 294
* Барановичский // Республика Беларусь : энциклопедия : в 7 т. Минск, 2006. Т. 1. С. 193—194.
* Биологический (ботанический) заказник республиканского значения «Барановичский» //Особо охраняемые природные территории Брестской области. Брест :Облтипография, 1997. С. 42-45.
* Федотов, В. Ботанический заказник «Барановичский» / В. Федотов // Родная прырода. 2007. № 8. С. 17.
* Хвалей, Я. Сведкi стагоддзяў: [заказнiк «Баранавiцкi»] / Я. Хвалей // Родная прырода. 2005. № 7. С. 11.
* Ахоўныя жывёлы Беларусі / рэд.-скл.: Н. М. Сямашка. Мінск : Беларуская савецкая энцыклапедыя імя П. Броўкі, 1984. 114с.
* Ахоўныя прыродныя тэрыторыі і помнікі прыроды Беларусі / рэд.-скл.: В. К. Мазоўка, Н. М. Сямашка. Мінск : Беларуская савецкая энцыклапедыя імя П. Броўкі, 1985. 109с.
* Ахоўныя расліны Беларусі / рэд. Б. М. Прусакова. Мінск : Выд-ва «Беларуская савецкая энцыклапедыя імя П. Броўкі», 1983. 109с.
* Красная книга Республики Беларусь: редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды диких животных / гл. ред.: Г. П. Пашков [и др.]. Минск: БелЭн, 2004. 320 с.
* Красная книга Республики Беларусь: редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды дикорастущих растений / гл. редкол.: Л. И. Хоружик (предисл.) [и др.]. Минск: БелЭн, 2005. 456 с.

## Спасылкі 
* Баранавіцкі біялагічны заказнік 
* Баранавіцкі біялагічны заказнік на сайце Wikimapia.org

Катэгорыя:Былыя біялагічныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Баранавіцкі раён
Катэгорыя:Івацэвіцкі раён
Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2007 годзе
Менес

**Ме́нес** — першы летапісны цар 1-й дынастыі ў Старажытным Егіпце. Па паданнях, яму прыпісваецца аб'яднанне Верхняга і Ніжняга Егіпта (паводле сведчання Герадота і Манефона), вынаходства іерагліфічнай пісьменнасці (паводле сведчання Плінія Старэйшага), ён стварыў асновы новай самабытнай егіпецкай культуры.

На мяжы Верхняга і Ніжняга Егіпта заснаваў горад Белыя Сцены (пазней — Мемфіс) — рэлігійны і палітычны цэнтр Старажытнага Егіпта.

## Літаратура 
* Менес //  С. 286.
* Жак К. Египет великих фараонов: История и легенда: Пер. с фр. М., 1992. С. 41—49.
* . http://www.narmer.org/menes 

Катэгорыя:Фараоны паводле алфавіта
Катэгорыя:Фараоны першай дынастыі
Сяляўшчына (Мінскі раён)

**Сяля́ўшчына** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці, на дарозе . Уваходзіць у склад Лашанскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Лашанскі сельсавет (Мінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Крупіцкі сельсавет

**Крупі́цкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) Крупіца.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Самахвалавіцкага раёна Менскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Самахвалавіцкім раёне БССР. З 18 студзеня 1931 года ў Койданаўскім раёне. 23 сакавіка 1932 года ўключаны ў гарадскую рысу горада Менска. З 26 мая 1935 года ў складзе Менскага раёна. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Менскім раёне Менскай вобласці. 

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2943 чалавекі, з іх 91,6 % — беларусы, 6,4 % — рускія, 1,0 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 3141 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Самахвалавіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзяржынскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Барыс Паўлавіч Дземідовіч

**Бары́с Па́ўлавіч Дземідо́віч** (2.3.1906, Навагрудак, Гродзенская вобласць — 23.4.1977) — савецкі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1963), прафесар (1965). Заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1968). Сын беларускага фалькларыста П. П. Дземідовіча. Аўтар зборніка задач па матэматычным аналізе, аднаго з самых вядомых у матэматычным асяроддзі былога СССР.

## Біяграфія 
У 1927 годзе закончыў БДУ. З 1935 года ў Маскоўскім дзяржаўным універсітэце.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па тэорыі устойлівасці, якаснай тэорыі звычайных дыферэнцыяльных ураўненняў. Аўтар падручнікаў па матэматыцы для ВНУ.

## Творы 
* Лекции по математической теории устойчивости. М., 1967.
* Сборник задач и упражнений по математическому анализу. 9 изд. М., 1977.

## Літаратура 
* Дземідовіч Барыс Паўлавіч //  — С. 104.

Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Знак Пашаны»
Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Васастан

**Васастан**, або **Васастадэн** ( - *горад Васы*) — назва некалькіх раёнаў у шведскіх гарадах.

* Васастан — раён Гётэбарга.
* Васастан — раён Лінчэпінга.
* Васастан — раён Стакгольма.
Інтэгральнае ўраўненне

**Інтэгра́льнае ўраўне́нне** — ураўненне, якое звязвае шуканую функцыю і інтэграл ад яе. Да інтэгральных ураўненняў зводзяцца шматлікія задачы фізікі, , задачы на адшуканне ўласных значэнняў дыферэнцыяльных ураўненняў і інш.

## Гісторыя 
Тэорыя інтэгральных ураўненняў зарадзілася ў канцы 19 — пачатку 20 ст. ў нетрах тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў і матэматычнай фізікі пасля прац матэматыкаў В.Вальтэры (1896), Э.Фрэдгольма (1903), Д.Гільберта (1912) і Э. Шміта (1907). Яна стымулявала развіццё функцыянальнага аналізу і тэорыі аператараў у абстрактных прасторах.

На Беларусі даследаванні па тэорыі інтэгральных ураўненняў пачаліся ў 1961 года пад кіраўніцтвам Ф. Д. Гахава (сінгулярныя ўраўненні) і праводзяцца ў БДУ, Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі і інш.

## Асноўныя тыпы ўраўненняў 
Адрозніваюць інтэгральныя ўраўненні рэгулярныя (з інтэграламі Рымана ці Лебега) і сінгулярныя (з няўласнымі інтэграламі розных тыпаў), лінейныя і нелінейныя.

Найбольш вывучаны лінейныя інтэгральныя ўраўненні, напрыклад, *ураўненні Фрэдгольма*
: a(t) u(t) + \int\limits_\Omega k(t,s) u(s)\,ds = f(t),
дзе *u*(*t*) — шуканая, *a*(*t*), *k*(*t*,*s*) (ядро) і *f*(*t*) — зададзеныя функцыі, \Omega — вобласць эўклідавай прасторы аднаго або многіх вымярэнняў.
Калі *a*(*t*)=0, дадзенае ўраўненне называецца *ўраўненнем 1-га роду*, калі *a*(*t*) = 1 — 2-га, у астатніх выпадках — 3-га. Пры замене інтэграла на інтэгральную суму (гл. вызначаны інтэграл) атрымліваецца сістэма алгебраічных ураўненняў, для якой вядомыя ўмовы вырашальнасці.

Важнымі класамі нелінейных інтэгральных ураўненняў з'яўляюцца ўраўненні Ляпунова—Шміта, Урысона і інш. Разглядаюцца таксама сістэмы інтэгральных ураўненняў, а таксама інтэгральныя ўраўненні з вектар-функцыямі розных тыпаў, выпадковымі працэсамі і інш.

Рашэнні ўраўненняў часта знаходзяць лікавымі метадамі.

## Літаратура 
* Інтэгральнае ўраўненне //  С. 280.
* 

Катэгорыя:Інтэгральнае злічэнне
Катэгорыя:Інтэгральныя ўраўненні
Катэгорыя:Ураўненні
Лашанскі сельсавет

Назву **Лаша́нскі сельсавет** маюць:

* Лашанскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці
* Лашанскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Уздзенскага раёна Мінскай вобласці
* Лашанскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці
Лашанскі сельсавет (Мінскі раён)

**Лаша́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) Лашаны.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Слабадскі сельсавет** у складзе Заслаўскага раёна Мінскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Слабада. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Заслаўскім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Заслаўскім раёне Мінскай вобласці. З 8 жніўня 1959 года сельсавет у складзе Мінскага раёна. 8 чэрвеня 1981 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Лашаны, сельсавет перайменаваны ў Лашанскі. 28 мая 2013 года ў склад сельсавета з Рагаўскога сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (Агаркі, Гуя, Кальзберг і Лісіцы).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (26 населеных пунктаў) — 1736 чалавек, з іх 89,7 % — беларусы, 7,1 % — рускія, 0,9 % — армяне, 0,9 % — украінцы, 0,6 % — палякі; паводле перапісу 2019 года (30 населеных пунктаў) — 2172 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Заслаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Плывун

**Плыву́н** — возера ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Вір (цячэ праз возера), за 10 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Бабруйск, за 2,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Ступяні. Возера знаходзіцца на тэрыторыі ландшафтнага заказніка мясцовага значэння «Дубоўскі каскад азёр»

Плошча паверхні 0,32 км². Даўжыня 4,7 км, найбольшая шырыня 0,13 км. Даўжыня берагавой лініі 10,2 км.
Катлавіна возера — пашырэнне рэчышча ракі Вір. Берагі высокія, месцамі стромкія. Зарастае слаба. Рака Вір злучае Плывун з возерам Вяхава на поўдні і возерам Усох на поўначы.

У возеры водзяцца лешч, акунь, шчупак звычайны, лінь, плотка, гусцяра, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 4.
* Ліст карты N-35-107. Выданне 1982 г. 
* Агульная характарыстыка азёр Магілёўскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Бабруйскага раёна
Катэгорыя:Дубоўскі каскад азёр
Лугаваслабадскі сельсавет

**Лугаваслабадскі́ сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Лугавая Слабада.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Абчацкі сельсавет** у складзе Смілавіцкага раёна Мінскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Абчак. У 1926 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Лугаўская Слабада. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Смілавіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у складзе Пухавіцкага раёна БССР. 25 ліпеня 1931 года ўключаны ў гарадскую рысу Мінска. З 26 мая 1935 года сельсавет у складзе Мінскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Замастоцкага сельсавета. 8 чэрвеня 1981 года сельсавет перайменаваны ў Лугаваслабадскі. У 1998 годзе скасавана вёска Калодзежкі.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 7188 чалавек, з іх 92,4 % — беларусы, 5,2 % — рускія, 1,2 % — украінцы, 0,3 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 8874 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смілавіцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Анусіна

**Ану́сіна** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці, на дарозе . Уваходзіць у склад Пятрышкаўскага сельсавета. На беразе Свіслачы. Каля вёскі чыгуначны прыпыначны пункт Анусіна.

Паблізу вёскі выяўлены курганныя могільнікі ХІ — пачатку ХІІ ст.

У 1924—1939 гадах цэнтр Анусінскага сельсавета.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пятрышкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Самахвалавіцкі сельсавет

**Самахва́лавіцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. пасёлак) Самахвалавічы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Самахвалавіцкага раёна Менскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Самахвалавіцкім раёне БССР. 18 студзеня 1931 года ўключаны ў гарадскую рысу горада Менска. З 26 мая 1935 года ў складзе Менскага раёна. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Менскім раёне Менскай вобласці. 5 сакавіка 1959 года да сельсавета далучана частка скасаванага Гатаўскага сельсавета (5 населеных пунктаў: вёскі Кацягі, Плябанцы, Пярэсека, Чурылавічы і пасёлак Калініна).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3454 чалавекі, з іх 89,5 % — беларусы, 7,2 % — рускія, 1,1 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 4354 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Самахвалавіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Шаршунскі сельсавет

**Шаршу́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Рагава.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Заслаўскага раёна Мінскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Шаршуны. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Заслаўскім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Заслаўскім раёне Мінскай вобласці. З 8 жніўня 1959 года сельсавет у складзе Мінскага раёна. 20 студзеня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Рагаўскога сельсавета.

28 мая 2013 года Рагаўскі сельсавет перайменаваны ў Шаршунскі сельсавет з цэнтрам у пасёлку Шаршуны. Пазней цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Рагава. 28 снежня 2018 года была скасавана вёска Пральня.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (43 населеныя пункты) — 2299 чалавек, з іх 94,5 % — беларусы, 3,7 % — рускія, 0,7 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (36 населеных пунктаў) — 1849 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
*  С. 193


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Заслаўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе