open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нумарныя знакі ў Беларусі

right|thumb|Знак узору 2004 года
**Рэгістрацыйныя знакі для аўтамабільнага транспарту ў Беларусі** стандартызаваныя Беларускім дзяржстандартам у 2004 (стандарт СТБ 914.99). Дапушчаныя да выкарыстання таксама знакі ранейшых узораў.

## Гісторыя 
Да 1992 у Беларусі дзейнічалі толькі знакі савецкага ўзору. У 1992 з'явіліся адмысловыя беларускія рэгістрацыйныя знакі, якія пасля змянення дзяржаўнай сімволікі ў 1995 мяняліся яшчэ тры разы (у 1996, 2000 і 2004 гады).

### Узор 1992 года 
thumb|Эмблема 1992 года
thumb|Эмблема 1996 года
Знак узору 1992 года складаўся з 4 лічбаў і 2 літар чырвонага колеру на белым фоне. Паміж лічбамі і літарамі змяшчалася круглая эмблема чырвонага колеру з выявай гербу «Пагоня». З 1996 года эмблема была замененая на фрагмент нацыянальнага арнаменту і надпіс «BELARUS».

### Узор 2000 года 
На знаках 2000 года колькасць літар была павялічаная да трох.

## Коды рэгіёнаў 
З 2004 года выкарыстоўваецца таксама код рэгіёна **0**, які пазначае прыналежнасць транспартнага сродка Міністэрству абароны, Дзяржаўнаму памежнаму камітэту або ўнутраным войскам Міністэрства ўнутраных спраў Беларусі.

## Знакі ўзору 2004 года 
Знак узору 2004 года з'яўляе сабою спалучэнне літар  беларускага алфавіту і арабскіх лічбаў. Дазволена выкарыстоўваць толькі 12 літар, якія падобныя на лацінскія (А, В, Е, І, К, М, Н, О, Р, С, Т, Х). На знаках усіх тыпаў, з выняткам 1а, асобна пастаўленая лічба ў канцы ці ў пачатку знака азначае код рэгіёна. На знаках транспартных сродкаў фізічных і юрыдычных асоб Рэспублікі Беларусь таксама змяшчаецца выява дзяржаўнага сцягу і літарны код BY (спачатку чорнага колеру, з 1 ліпеня 2020 года колер распазнавальнага знака BY стаў зялёным).

У чэрвені 2007 года былі ўведзеныя знакі для аўтамабіляў-таксі (тып 13).

У 2016 годзе сталі выдавацца часовыя нумары для транспартных сродкаў, якія раней не стаялі на ўліку.

У ліпені 2020 года для электрамабіляў былі ўведзеныя адмысловыя нумары, на якіх усё сімвалы зялёнага колеру. 

### Тыпы рэгістрацыйных знакаў 
## Гл. таксама 
* Аўтамабільны нумарны знак
* Белдзяржстандарт
* СТБ

## Спасылкі 
* Дзяржаўны стандарт СТБ 914.99 «Знаки регистрационные и знак отличительный транспортных средств. Типы и основные размеры, технические требования, методы испытаний». — На афіцыйнай пляцоўцы Дзяржстандарту.

Катэгорыя:Транспарт у Беларусі
Абухава (Гродзенскі раён)

**Абу́хава** (, ) — аграгарадок у Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Абухаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
Назва, верагодна, паходзіць ад мянушкі Абух. Упершыню згадваецца ў 1559 годзе у актах валочнай памеры як вёска Котрынскай воласці Гродзенскай эканоміі, у 1560 годзе Абухава згадваецца як цэнтр войтаўства. У сярэдзіне XVI стагоддзя — 78 гаспадарак, якія мелі 244 валоў, 149 коней і штогод плацілі ў скарб каля 4,5 тыс. літоўскіх грошаў. У гэты час жыхары вёскі — праваслаўныя.

## Славутасці 
* Царква прападобнага Серафіма Сароўскага (2017)
* Касцёл

## Вядомыя асобы 
* Алесь Залеўскі (нар. 1987) — гродзенскі журналіст і грамадскі дзеяч.

## Літаратура 
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Гродзенскага раёна / Рэдкал. У. П. Верхась і інш. — Мн., 1993.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Абухаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Абуховіч

**Абухо́віч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Абуховічы — вялікалітоўскі шляхецкі род гербу «Абуховіч».
** Альгерд Абуховіч (1840—1898) — беларускі паэт, перакладчык.
** Міхал Абуховіч (~1760—1818) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, кашталян менскі (1792—1793).
** Міхал Леан Абуховіч (?—1668) — вялікалітоўскі дыпламат, пісьменнік-мемуарыст.
** Піліп Абуховіч (~1600—1656) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, вялікі пісар літоўскі (1649—1653).
** Тэадор Геранім Абуховіч (1642—1707) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, кашталян новагародскі (1700—1707).
* Віктар Станіслававіч Абуховіч (1930—2015) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1986), прафесар (1991).
* Ганна Браніславаўна Абуховіч (1908—1986) — беларуская актрыса тэатра і кіно.
Абуховічы (Гродзенскі раён)

**Абухо́вічы** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Абухаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
Назва паходзіць ад першых уладальнікаў — баяр Абуховічаў. Упершыню згадваецца ў 1560, як шляхецкая ваколіца, уласнасць баяраў Абуховічаў гербу «Ключ раздвоены».

Да 22 верасня 1975 года вёска ўваходзіла ў склад Жытамлянскага сельсавета.

## Літаратура 
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Гродзенскага раёна / Рэдкал. У. П. Верхась і інш. — Мн., 1993

## Спасылкі 
Катэгорыя:Абухаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Лабна-Агароднікі

**Ла́бна-Агаро́днікі** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Падлабенскага сельсавета.

Да 2002 года вёска ўваходзіла ў склад Раціцкага сельсавета.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1559 у актах валочнай памеры як вёска Агароднікі Лабенскай воласці Гродзенскай эканоміі. У сяр. 16 ст. — 14 гаспадарак, якія мелі 39 коней, 54 валы.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Гродзенскага раёна / Рэдкал. У. П. Верхась і інш. — Мн., 1993

## Спасылкі 
* Лабна — slowo.grodnensis.by

Катэгорыя:Падлабенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Абухава

**Абухава** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Лідзія Аляксееўна Абухава — савецкая пісьменніца.
* Надзея Андрэеўна Абухава — савецкая оперная спявачка.
* Нэлі Андрэеўна Абухава (нар. 1947) — беларускі архітэктар.

## Тапонім 
### Беларусь 
* Абухава — вёска Астровенскага сельсавета Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці.
* Абухава — вёска Абухаўскага сельсавета Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці.
* Абухава — вёска Воранаўскага сельсавета Віцебскага раёна Віцебскай вобласці.
* Абухава — вёска Высокаўскага сельсавета Аршанскага раёна Віцебскай вобласці.
* Абухава — вёска Сар’янскага сельсавета Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці.
* Абухава — вёска Язненскага сельсавета Мёрскага раёна Віцебскай вобласці.

### Расія 
* Абухава — пасёлак гарадскога тыпу ў Маскоўскай вобласці.
* Абухава (Вяземскі раён)
* Абухава (Пачынкаўскі раён)
* Абухава (Сафонаўскі раён)
* Абухава (станцыя метро)
Вуліца Карбышава (Гродна)

**Вуліца Карбышава** — вуліца ў Гродна, знаходзіцца ў цэнтральнай частцы горада. Названа ў гонар Д. М. Карбышава. Працягласць вуліцы складае прыкладна 500 м (ад вуліцы Энгельса да Будзённага).

Пачала забудоўвацца ў першай палове XIX ст. Сёння архітэктуру вуліцы фарміруюць дамы пераважна пачатку XX ст., сярод якіх былы будынак пазямельна-сялянскага банка і дом урача з рысамі стылю мадэрн. У будынку, які раней знаходзіўся на гэтай вуліцы, жыў беларускі паэт М. Васілёк.

## Гісторыя 
Старыя назвы — *Банкавая*, *Напалеона*.
]]

## На вуліцы 
 і помнік Чапаеву]]
]]
* Дом урача Тальгейма
* Будынак пазямельна-сялянскага банка
* Помнік Чапаеву
* Беларускі нацыянальны банк
* Рэстаран «Беласток»

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Гродна
Каложа

— адзін з сімвалаў раёна.]]**Каложскі пасад**, або проста **Каложа** — гістарычны раён горада Гродна, які ўзнік як гандлёва-рамесны пасад. Заселены не пазней за сярэдзіну XII ст.

Знаходзіўся на высокім правым беразе ракі Нёман на захадзе ад Замкавай гары, на месцы сучаснага Каложскага парку. Ад узвышша з заходняга боку яго аддзяляў глыбокі роў. У другой палове XII ст. тут была пабудавана Барысаглебская царква. У 1405, у час вайны з Ноўгарадам, вялікі князь літоўскі Вітаўт пасяліў на тэрыторыі пасада 11 тыс. палонных мужчын, жанчын і дзяцей, выведзеных з пскоўскага пасада Каложы (рус. *Коложе*), з таго часу за раёнам замацавалася назва Каложа, а царква пачала называцца Каложскай. Пры раскопках былі знойдзены рэшткі земляных і паўземляных дамоў.

## Даследаванні 
Даследавалі ў 1971—1973 гг. Я. Г. Звяруга, у 1983—1984 гг. А. А. Трусаў. Культурны пласт пасада складае 0,4—2,2 м светла-шэрага, часам (каля мацерыка) цёмна-шэрага колеру. Выяўлены рэшткі наземных і зямлянкавых жытлаў. У адной з зямлянак знойдзены 4 сашнікі, 3 сярпы, гаршчок XII—XIV стст. Сабраны матэрыялы XI—XVIII стст., пераважна непаліваны керамічны посуд (гаршкі, міскі), невялікая колькасць шкляных і металічных вырабаў. Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі і Беларускі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гродзенскія пасады 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Гродна
Адамавічы

Назву **Ада́мавічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Адамавічы — вёска ў Гродзенскім раёне.
* Мінская вобласць:
** Адамавічы — вёска ў Маладзечанскім раёне.
Адамавічы (Гродзенскі раён)

**Ада́мавічы** — вёска ў складзе Падлабенскага сельсавета Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 1559 у актах валочнай памеры як вёска **Вялікія Адамавічы** Гарадніцкай воласці Гродзенскай эканоміі. Побач існавала «гродская» (замкавая) вёска **Малыя Адамавічы**. У 1560 у Вялікіх Адамавічах усяго пяць хат, узгадваюцца жыхары — Станіслаў Адамовіч, Місько Адамовіч, Павел Нарковіч, Ермак, Місько і Янко Панасовічы, Богдан Навумовіч. У 19 ст. вёскі Вялікія і Малыя Адамавічы аб’ядналіся ў адну — **Адамавічы**, яна ўваходзіла ў Аўгустоўскі павет, воласць Лабна. У 1880 у Адамавічах 295 жыхароў і 37 дамоў. У 1855 у Адамавічах коштам жыхароў пабудаваны касцёл.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
У Адамавіцкім касцёле знаходзіцца можа адзіная ікона ў стылі мадэрн (сецэсіі) на Гродзеншчыне, якую напісаў у 1940 мастак Глогер — абраз высокага эстэтычнага ўзроўню.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Гродзенскага раёна / Рэдкал. У. П. Верхась і інш. — Мн., 1993.

Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Падлабенскі сельсавет
Новы свет (Гродна)

**Новы свет** — гістарычны раён горада Гродна, узнік у канцы XIX ст. у паўночнай частцы горада. Адметны рознастылёвай сядзібнай забудовай з жылымі дамамі ў стылі мадэрну іканструктывізму.

Раён знаходзіцца паміж вуліцамі Горкага і Ажэшкі. Ён пачаў забудоўвацца яшчэ ў 1770—я гады, у часы гродзенскага старасты Антонія Тызенгаўза. Верагодна, першай вуліцай раёна магла быць Акадэмічная. Спачатку ён ахопліваў фактычна прадмесці на тэрыторыі сучасных вуліц Акадэмічнай, Багдановіча, Батанічнай, Валковіча, 1-га мая і 17-верасня, а па-сапраўднаму пераўтварыўся ў гарадскі раён у другой палове XIX ст.

Пачаткам гісторыі Новага свету можна лічыць 24 чэрвеня 1875 года, калі прадмесце было ўключана ў рысы горада Гродна.

Свой асаблівы выгляд раён набыў у 1920-30-я гады, калі склаўся ансамбль драўляных і мураваных асабнякоў у стылях канструктывізму, мадэрну, неабарока, з элементамі неакласіцызму і вялікай колькасцю драўляных разных дэталяў.

## Змаганне за захаванне Новага свету 
Раён у 2006 годзе апынуўся пад пагрозай страты свайго аўтэнтычнага аблічча, калі гарадскія ўлады пачалі прасоўваць ідэю зносу часткі будынка. Так быў страчаны адметны будынак, вядомы сярод гродзенцаў як «Гарачы хлеб» — помнік канструктывізму 1930—х гадоў, які размяшчаўся на вуглу вуліц 17 Верасня і Горкага.

У межах кампаніі па захаванні Новага свету гродзенскія краязнаўцы, гісторыкі і актывісты праводзілі пленэры, рыхтавалі публікацыі і звароты да ўладаў, спрабавалі правесці мясцовы рэферэндум. У 2008 годзе рэжысёр Арцём Лобач зняў 14-хвілінны дакументальны фільм "Гродна. Новы свет".

## Вядомыя жыхары 
У Новым свеце ў розныя часы жылі прадстаўнікі творчай і тэхнічнай інтэлігенцыі, лекары, чыноўнікі.

Сярод іх:

* Максім Багдановіч
* Ян Каханоўскі
* Станіслаў Жыўна
* Вацлаў Пануцэвіч
* Зоф’я Налкоўская
* Эдвард Лістоўскі
* Сяргей Прытыцкі

## Зноскі 
Катэгорыя:Гістарычныя раёны Гродна
Азёры

Назву **Азё́ры** маюць:

* Азёры — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Гродзенскім і Шчучынскім раёнах Гродзенскай вобласці.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Азёры — былая вёска ў Дубровенскім раёне

* Гродзенская вобласць:
** Азёры — аграгарадок у Гродзенскім раёне

* Магілёўская вобласць:
** Азёры — вёска ў Бабруйскім раёне
** Азёры — вёска ў Круглянскім раёне
** Азёры — былая вёска ў Шклоўскім раёне

### Расія 
* Азёры — горад у Маскоўскай вобласці

## Падвойныя назвы 
* Вятчынскія Азёры
* Чорныя Азёры

## Гл. таксама 
* Возера
* Азёраўка
* Азёркаўскі
* Азёркі
* Азёрная
* Азёрны
Александрова (Гродзенскі раён)

**Александро́ва** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Абухаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
Вядома з 1558 як вёска ў складзе Гародзенскай эканоміі. У 16-19 ст. жыхары Александрова плытагоны, якія ганялі плыты па Нёмане да Прусіі.

10 мая 2007 года ў склад вёскі ўключаны хутар Мар’янаўка.

## Літаратура 
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Гродзенскага раёна / Рэдкал. У. П. Верхась і інш. — Мн., 1993

## Спасылкі 
Катэгорыя:Абухаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Асочнікі (Гродзенскі раён)

**Асо́чнікі** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавета.

## Гісторыя 
Вядомая з 1554, тады ў вёсцы жылі асочнікі, якія абслугоўвалі Перстунскую пушчу, ёсць пералікі жыхароў з 16 і 17 ст. У 19 ст. Асочнікі — вёска Аўгустоўскага павета, гміны Валавічоўцы, парафіі Тэалін. У 1828 у дзяржаўнай уласнасці — 25 дамоў і 155 жыхароў. У 1886 — 36 дамоў і 271 жыхар. У сяр. 19 ст. жыхары былі ўніяцкага веравызнання. 1 верасня 1959 года перададзена з Соніцкага сельсавета ў Сапоцкінскі пассавет.

## Вядомыя асобы 
* Іосіф Лучнік (нар. 1936) — польскі дзеяч на Беларусі, адзін з заснавальнікаў Саюза палякаў.

## Літаратура 
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Гродзенскага раёна / Рэдкал. У. П. Верхась і інш. — Мн., 1993.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Асташа

**Асташа́** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавета.

## Гісторыя 
Вядома з пач. 18 ст. У 19 ст. — вёска і шляхецкі фальварк Аўгустоўскага павета, гміна (воласць) Валавічоўцы. У 1827 — 33 дамы і 172 жыхара. Да сяр. 19 ст. жыхары былі ўніятамі.

Да 16 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Васілевіцкага сельсавета.

## Літаратура 
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Гродзенскага раёна / Рэдкал. У. П. Верхась і інш. — Мн., 1993

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гродзенскага раёна
Biohazard

**«Biohazard»** — амерыканскі хардкор-гурт з Нью-Ёрку, утвораны ў 1987 годзе. Вядомы перш за ўсім аднымі з першых спробаў змешвання хардкор-панка і хэві-метала з элементамі хіп-хопу. «Biohazard» з’яўляецца адным з найбольш значных прадстаўнікоў хардкор-сцэны першай паловы 90-х гадоў ХХ стагоддзя.

Гурт заявіў аб распадзе пад канец 2005 году, адразу пасля выдання плыткі «Means To An End». У 2008 годзе група аднавіла дзейнасць.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Biohazard* (1990)
* *Urban Discipline* (1992)
* *State of the World Address* (1994)
* *Mata Leão* (1996)
* *New World Disorder* (1999)
* *Uncivilization* (2001)
* *Kill or Be Killed* (2003)
* *Means to an End* (2005)
* *Reborn in Defiance* (2012)
* *Divided We Fall* (2025)

**Дэма-запісы**

* Biohazard (1988)
* Infection Approaching (1989)

## Спасылкі 
* 
*

Катэгорыя:Музычныя калектывы ЗША
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1987 годзе
Катэгорыя:Метал-гурты ЗША
Камароўская ГЭС

**Камароўская ГЭС** — піка ГЭС у в. Камарова Свірскага сельсавета Мядзельскага раёна.

## Гісторыя 
Створана на двух штучных ставах, пабудаваных у пачатку XX стагоддзя ў сядзібна-паркавым комплексе Камарова з мэтай выкарыстання энергіі вады для работы млына і сталярнага цэха. Млына і цэху ўжо даўно няма, але ставы і дамбы добра захаваліся. Электрычнасцю з піка ГЭС плануецца частковага задаволіць патрэбы ў электрычнай энергіяй в. Камарова і, перш за ўсё, вулічнага асвятлення сядзібна-паркавага комплексу. У канцы 2008 года ўзведзены фундамент будынка гідраэлектрастанцыі, устаноўлены зруб, набыты неабходныя будаўнічыя матэрыялы і электраабсталяванне. Апроч гэтага, выкананы комплекс мерапрыемстваў па добраўпарадкаванні вадаёма, вадатокаў, берага плаціны, прылягаючай тэрыторыі, пад’ездаў, у ставе пасаджаны ліліі. Распрацаваны таксама праект электратэхнічнай схемы вулічнага асвятлення, завезена абсталяванне, набыты асвятляльныя прыборы.

У 2009 годзе міні-ГЭС пачала працаваць, аднак з-за недахопу вады ГЭС працуе шэсць гадзін у суткі і вырабляе тры кілаваты электраэнергіі.

## Літаратура 
* *Лубнеўская М.* Будзе ГЭС у Камарове! // «Нарачанская зара». 2008, снеж. 9.

## Спасылкі 
* Комарова — мадэль устойлівага развіцця на YouTube

Катэгорыя:Піка ГЭС у Беларусі
Катэгорыя:Камарова (Свірскі сельсавет)
Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Электрастанцыі Мінскай вобласці
Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінскай вобласці
Катэгорыя:Эканоміка Мядзельскага раёна
Уладзімір Іосіфавіч Навіцкі

**Уладзімір Іосіфавіч Навіцкі** (нар. , ст. Боркавічы, , Беларусь) — доктар гістарычных навук (1990), прафесар (1999).

## Біяграфія 
Скончыў Полацкі лясны тэхнікум (1958), працаваў у Ласіцкім лясніцтве Пінскага лясгаса. У 1958-1961 гадах - служыў на флоце. Пасля скончыў гістарычны факультэт БДУ (1966), працаваў кіраўніком лектарскай групы Гродзенскага абкама камсамола, лектарам ЦК ЛКСМБ, дырэктарам Рэспубліканскай камсамольскай школы пры ЦК ЛКСМБ. З 1971 года знаходзіўся на партыйнай рабоце ў Мінскім райкаме КПБ, партыйным камітэце АН БССР. З 1984 года старшы, вядучы навуковы супрацоўнік, загадчык сектара, аддзела нацыянальна-культурнага развіцця Беларусі.

З 1973 года - малодшы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З 1984 года - старшы, затым - вядучы навуковы супрацоўнік, загадчык сектара, загадчык аддзела гісторыі нацыянальна-культурнага развіцця Беларусі, в.а. намесніка дырэктара Інстытута гісторыі Акадэміі навук НАН Беларусі.

3 2010 года — прафесар кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, выкладае «Гісторыю Беларусі».

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар больш за 200 навуковых, вучэбных і вучэбна–метадычных прац, у тым ліку больш за 20 манаграфій па праблемах грамадска-палітычнага жыцця ў савецкі час, гісторыі культуры і канфесій у ХIХ—ХХ ст.

## Узнагароды 
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР (1970)
* Медаль «За працоўную доблесць» (1981)
* Прэмія НАН Беларусі і СА РАН (2003) імя акад.  за кнігу «Нарыс гісторыі беларусаў у Сібіры ў ХІХ-ХХ стст. ».

## Выбраная бібліяграфія 
* Участие Ленинского комсомола Белоруссии в борьбе за подъём народного образования (1920—июнь 1941 гг.). — Мн., 1979. (разам з Я. Новікам);
* Белорусская ССР: курсом перестройки. — Мн., 1989. (разам з І. Марчанкам);
* Гісторыя культуры Беларусі. — Выд. 2-е, дапоўненае. — Мінск : Экаперспектыва, 1997. — 483 с. — ISBN 985-6102-06-5. (сумесна з Леанідам Лычом)
* Гісторыя рабочага класа Беларускай ССР. — Т.4. — Мн., 1995;
* Нарысы гісторыі Беларусі. ч. 2. — Мн., 1995;
* Канфесіі на Беларусі (канец ХVIII—ХХ стст.) — Мн., 1998;
* Очерки истории белорусов в Сибири в IХ—ХХ вв. — Новосибирск, 2001, 2002.

## Літаратура 
* Навіцкі Уладзімір Іосіфавіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн., 2000. – Т. 11. – С. 106.
* Навіцкі Уладзімір Іосіфавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Верхнядзвінскага раёна: у 2 кн. / рэдкал.: У.С. Богаў [і інш.]. – Мн., 2000. – Кн. 2. – С. 244.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Данчык

**Да́нчык**, сапр. **Багдан Андрусішын** (, ) — беларускі спявак, журналіст і грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся, вучыўся і пражыў большую частку жыцця ў Нью-Ёрку. Яго бацька Паўло — украінец, а маці Юлія — беларуска. З дзяцінства Данчык ведаў і беларускую, і ўкраінскую мовы.

Калі яму было 16 год, трапіў на канцэрт «Песняроў» — ансамбль гастраляваў у Амерыцы. А ўжо праз год Данчык запісаў свой першы альбом, які стаў першым беларускім дыскам у ЗША.

thumb|left|180px|Аўтограф Данчыка

У 1981 скончыў факультэт журналістыкі Нью-Ёркскага ўніверсітэта.

У 1989 наведаў Беларусь, дзе выступіў з канцэртамі. Тады Данчык выступаў таксама і ў Вільні. Другі раз наведаў з канцэртамі Беларусь у 1996. У 1997 заявіў, што спыняе сваю музычную кар’еру.

Асноўным заняткам Данчыка стала журналістыка. Супрацоўнік, намеснік дырэктара Беларускай службы Радыё «Свабода». Жыве ў Празе.

## Дыскаграфія 
* Беларусачка (1977)
* Мы адной табе належым (з Леанідам Барткевічам, 1985)
* Я ад вас далёка (1985)
* Калядныя песьні (1997)

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

## Сям’я 
Мае старэйшага брата Юрку, які працаваў у дзяржаўных органах ЗША.

Бабуля Данчыка — Яніна Каханоўская (1909—2005), пляменніца ўтваральнікаў Беларускай народнай рэспублікі Антона і Івана Луцкевічаў. У дзяцінстве даглядалася Максімам Багдановічам, ведала Янку Купалу, была найбліжэйшай сяброўкай Наталлі Арсенневай, працавала ў Нью-Ёрскім бюро Радыё Свабода.

Гомасексуал. Зрабіў публічны камінг-аўт у 2019 годзе ў інтэрв’ю Радыё «Свабода».

## Зноскі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Журналісты
Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Уільям Батлер Ейтс

**Уільям Батлер Ейтс** () (13 чэрвеня 1865 — 28 студзеня 1939) — ірландскі англамоўны пісьменнік, паэт, драматург. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1923).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1865 годзе ў прадмесці Дубліна, сын мастака Джона Батлера Ейтса і Сузан Мэры Палексфэн. У 1868 годзе сям’я пераязджае ў Лондан, дзе пасяляецца ў Бэдфард-парку, т.зв. «вёсцы прэрафаэлітаў», сярод якіх пачынаў Джон Батлер Ейтс. У 1881 годзе сям’я вяртаецца ў Дублін. Уільям Батлер Ейтс наведвае Муніцыпальную школу мастацтваў, дзе знаёміцца з Джорджам Расэлам, будучым паэтам і мастаком, які прыахвоціў Ейтса да вывучэння акультнай веды.

У 1885 годзе ў «Дублінскім універсітэцкім аглядзе» апублікаваны першы твор Ейтса — паэтычная драма «Выспа стодаў» (*The Island of Statues*). Ва ўніверсітэцкім дыскусійным клубе ў 1886 годзе пазнаёміўся з Джонам О’Ліры, удзельнікам ірландскага рэспубліканскага руху, што моцна паўплывала на ўсю яго літаратурную творчасць.

У 1887 годзе зноў разам з сям’ёй едзе ў Лондан. Тут адбылося знаёмства з Уільямам Морысам, найбуйнейшай постаццю сярод прэрафаэлітаў. У 1889 годзе выходзіць першы том твораў «Вандраванні Ойсіна і іншыя вершы» (*The Wanderings of Oisin and Other Poems*). Нацыянальная міфалогія трывала асталявалася ў яго творчасці. На многія гады актрыса і заўзятая прыхільніца ірландскай незалежнасці Мод Гон стала рамантычнай гераіняй вершаў Ейтса.

У 1893 годзе выходзіць у свет зборнік апавяданняў «Кельцкае сутонне» (*The Celtic Twilight*) — своеасаблівы сімвал Ірландскага Адраджэння.

## Асноўныя творы 
* «The Wanderings of Oisin», 1889 (зборнік вершаў);
* «The Countess Kathleen», 1892 (драма ў вершах);
* «The Celtic Twilight», 1893 (зборнік артыкулаў аб фальклоры Ірландыі);
* «The Land of Hearts Desire», 1894 (п’еса ў вершах);
* «A Book of Irish Verses», 1895 (анталогія ірландскіх балад);
* «Poems», 1895 (зборнік вершаў);
* «The Secret Rose», 1897 (зборнік казак);
* «The Wind among the Reeds», 1899 (паэма);
* «The Shadowy waters», 1900 (паэма, пераробленая ў драму);
* «Ideas of Good and Evil», 1903 (зборнік артыкулаў);
* «In the Seven Woods», 1903 (вершы на тэмы Ірландскага эпасу);
* «A Vision: An Explanation of Life Founded upon the Writings of Giraldus and upon Certain Doctrines Attributed to Kusta Ben Luka», 1925 (кніга эсэ).

## Крыніцы 
## Беларускія пераклады 
* Аўтабіяграфія: Фрагменты з дзённікаў за 1909 год / Перакл. Ю. Бушлякова // Крыніца. 1998. № 12 (49).
* Звіванне вяроўкі / Перакл. Андрэя Таболіча // Annus Albaruthenicus. № 10/2009. С. 209—213.
* Выбраныя вершы: пераклад з англійскай Андрэя Хадановiча, Антона Францiшка Брыля, Лявона Баршчэўскага, Ганны Янкуты / Ўільям Батлер Ейтс. — Мінск : Зміцер Колас, 2017. — 101 с. — (Паэты планеты).

## Спасылкі 
* Творы Уільяма Батлера Ейтса на сайце інтэрнэт-часопіса «ПрайдзіСвет»
* Творы Уільяма Батлера Ейтса на сайце інтэрнэт-часопіса «ЛітРАЖ»

Катэгорыя:Паэты Ірландыі
Катэгорыя:Драматургі Ірландыі
Катэгорыя:Англамоўныя паэты
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Ірландыі
Катэгорыя:Перапахаваныя
Ахрымаўцы

**Ахры́маўцы** (, ) — вёска ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Скідзельскага сельсавета.

## Гісторыя 
Назва ад імя Ахрым (Яфрэм). Упершыню згадваецца ў 1559 у актах валочнай памеры як вёска Гродзенскай эканоміі Скідальскай воласці каля ракі Скідалянкі. У 1559 у вёсцы 11 двароў, згадваюцца жыхары: Шчасны Валянціч, Мікалай і Пётр Станючыцы, Мікалай Бабрыковіч з дзецьмі, Міхал Бабрыковіч з дзецьмі, Ждан Панасовіч і Мацей Ільковіч, Шанц Дробышовіч, Стах Печукевіч і Пётр Крэчывец, Пётр Соўка і Багдан Ярылавіч — асочнікі, Стах і Міклаш Яцэвічы, Янка Яцэвіч з дзецьмі. Вёска штогадова сплочвала ў скарб 560 літоўскіх грошаў штогод за зямлю, 120 літоўскіх грошаў за рыбалоўства (невады), 31 грош за авёс.

## Літаратура 
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Гродзенскага раёна / Рэдкал. У. П. Верхась і інш. — Мн., 1993.

## Спасылкі
Хавіз Мухамед Саід

**Хаві́з Муха́мед Саі́д** (Hafiz Muhammad Saeed) — заснавальнік LeT, цяпер амір яе палітычнага крыла JuD.

## Біяграфія 
Быў выкладчыкам ісламу ў Тэхналагічным універсітэце Лахора ў Пакістане. У пачатку 1980-х наведаў Саудаўскую Аравію для навучання і знаёмства з  саудаўскімі шэйхамі, якія прымалі ўдзел у «джыхадзе» ў Афганістане. Натхнёны іх ідэямі, Хавіз і яго калега прафесар Зафар Ікбал прынялі ўдзел у падтрымцы руху маджахедаў у Афганістане. Там жа сустрэлі тых, хто стаў іх паплечнікамі ў будучыні. У 1987 годзе Хавіз Саід з некалькімі мусульманамі-салафітамі заснаваў «Марказ Дауат-уль-Іршад». У 1990 годзе гэтая арганізацыя спарадзіла LeT, якая атрымоўвала падтрымку ад ІСІ. На яго быў накладзены хатні арышт пасля выбухаў на чыгунцы ў Мумбаі ў ліпені 2000 года, які быў зняты Вышэйшым судом Лахора ў жніўні таго жа года. Праўда, у той жа дзень яго зноў арыштавалі і вызвалілі ў кастрычніку 2007 г. У снежні 2008 гады пасля новага нападу на Мумбаі яго ізноў змясцілі пад хатні арышт. Жанаты.

Катэгорыя:Палітыкі Пакістана
Катэгорыя:Ісламісцкі тэрарызм
Вода-вадзяны ядзерны рэактар

**Вода-вадзяны ядзерны рэактар** ― рэактар, у якім у якасці запавольніка і цепланосьбіта выкарыстоўваецца звычайная вада.

Вода-вадзяныя ядзерныя рэактары выкарыстоўваюцца ў розных мэтах: на АЭС, транспарце (звычайна на атамных падлодках, буйных ваенных караблях, ледаколах), у навуковых даследаваннях, магчыма іх выкарыстоўваць для цэнтралізаванага цеплазабяспячэння (гл. атамная станцыя цеплазабяспячэння).

Найбольшае распаўсюджанне на атамных электрастанцыях атрымалі наступныя мадэлі:
* ВВЭР (СССР―Расія)
* PWR (Вестынгаўз, ЗША)
* EPR (AREVA, Францыя ― Германія)

## Прынцып дзеяння 
) — вадзе другога контуру. Пры гэтым ціск у другім контуры меншы за першы (адпаведна, і меншая тэмпература кіпення), таму вада ў ім не толькі награваецца, але і выпарваецца, пасля чаго атрыманая пара выкарыстоўваецца для атрымання энергіі.]]

У корпусе рэактара размешчаны цеплавыдзяляльныя зборкі, якія запоўнены цеплавыдзяляльнымі элементамі, у якіх размешчана ядзернае паліва. Вада праходзіць паміж імі і за кошт ядзернай энергіі награваецца. Пры гэтым вада выконвае роллю запавольніка нейтронаў (зніжае хуткасць нейтронаў да такой, пры якой яны могуць узаемадзейнічаць з атамамі паліва, пры гэтым кінетычная энергія нейтронаў пераходзіць у цеплавую), цепланосьбіта (адводзіць цеплавую энергію ад рэактара) і адбівальніка (не дае нейтронам пакінуць рэактар).

Вада ў рэактары можа знаходзіцца пад любым ціскам, у тым ліку і пры атмасферным. Але ў энергетычных вода-вадзяных рэактарах неабходна выкарыстоўваць ваду пад вялікім ціскам (такім, пры якім яе тэмпература кіпення большая за максімальную тэмпературу пары ў другім контуры, каб прадухіліць яе кіпенне).

## Перавагі 
* Адмоўны тэмпературны каэфіцыент рэактыўнасці: пры нечаканым павышэнні тэмпературы магутнасць рэактара пачынае падаць, а не павышацца.
* Пры перадачы цеплыні праз парагенератар вада першага контуру не кантактуе з другім, дзякуючы чаму вада і пар там з’яўляюцца нерадыеактыўнымі, што павялічвае бяспеку і змяншае выдаткі на будаўніцтва ахоўных збудаванняў у параўнанні з аднаконтурнымі схемамі АЭС.
* У якасці цепланосьбіта першага контуру вада мае перавагі перад іншымі рэчывамі: яна танная, мае добрыя фізічныя якасці, больш бяспечная.

## Недахопы 
* Рэактар павінен вытрымліваць вялікі ціск першага контуру.
* Неабходнасць парагенератара ўскладняе і падаражае канструкцыю.
* У большасці рэактараў нельга замяніць паліва падчас працы, для гэтага неабходна спыняць рэактар.

Катэгорыя:Ядзерная энергетыка
Аілтан

**Аілтан (Айлтан) Гансалвіс да Сілва** (; ) — бразільскі футбаліст, нападнік. У 1993—1997 гадах гуляў за бразільскія клубы «Іпіранга», «Інтэрнасьянал», «Гуарані» і інш. Вядомы таксама па выступленнях за нямецкі «Вердэр» (1998—2004) і сербскую «Црвену Звезду» (2006—2007). Футбаліст года ў Германіі (2004).

Аілтан жанаты, мае дваіх дзяцей.

## Цікавыя факты 
* Аілтан ніколі не выклікаўся ў зборную Бразіліі, таму мог прыняць іншае грамадзянства, каб выступаць за якую-небудзь зборную. Каманда Катара збіралася дадаць Аілтана да свайго складу разам з некалькімі легіянерамі, але ФІФА забараніла такую махінацыю.
* За гады выступленняў у Германіі футбаліст атрымаў мянушку «Шаравая маланка», таму што ён хутка бегаў і забіваў, нягледзячы на лішнюю вагу.

## Дасягненні 
* Чэмпіён Германіі (2004);
* Срэбраны прызёр чэмпіянату Германіі (2005);
* Уладальнік Кубка Германіі (1999, 2004);
* Фіналіст Кубка Германіі (2000, 2005);
* Фіналіст Кубка лігі Германіі (1999);
* Найлепшы бамбардзір Бундэслігі (2003/04);
* Футбаліст года ў Германіі (2004);
* Чэмпіён Сербіі (2007).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі ФК Хасія Бінген
Катэгорыя:Ігракі ФК Рыу Бранку Амерыкана
Катэгорыя:Ігракі ФК Обернойланд
Катэгорыя:Ігракі ФК Юрдынген 05
Катэгорыя:Ігракі ФК Чунцын Ліфань
Катэгорыя:Ігракі ФК Кампіненсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Альтах
Катэгорыя:Ігракі ФК Металург Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Дуйсбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Грасхопер
Катэгорыя:Ігракі ФК Црвена Звезда
Катэгорыя:Ігракі ФК Гамбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Бешыкташ
Катэгорыя:Ігракі ФК Шальке 04
Катэгорыя:Ігракі ФК Вердэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Тыгрэс УАНЛ
Катэгорыя:Ігракі ФК Гуарані Кампінас
Катэгорыя:Ігракі ФК Санта-Круз Рэсіфі
Катэгорыя:Ігракі ФК Мажы-Мірын
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнасьянал
Катэгорыя:Ігракі ФК Іпіранга Эрэшын
Андрус Дабулявічус

**Андрус Дабулявічус** (); , па іншых крыніцах 1898, маёнтак Паровея, цяпер Біржайскі раён, Літва — , , ГУЛАГ) — літоўскі паэт, публіцыст.

## Біяграфія 
У час Першай сусветнай вайны служыў у царскім войску. У 1918—1919 на Радзіме. Вясной 1919 арыштаваны літоўскімі ўладамі за камуністычную дзейнасць. Уцёк з турмы і перабраўся ў Савецкую Расію. У 1922—1925 вучыўся ў Маскве ў Камуністычным ун-це нацыянальных меншасцей Захаду; у 1929—1932 у Акадэміі камуністычнага выхавання, потым у Інстытуце чырвонай прафесуры. З 1927 жыў і працаваў у Беларусі (Орша, Мінск). З 1935 член літоўскай секцыі СП БССР; кіраўнік літоўскай секцыі Белдзяржвыдавецтва.

Арыштаваны ў жн. 1935; неўзабаве вызвалены. У 1936 у Мінску на літоўскай мове апублікаваў зборнік паэзіі «Mano tėvynė» («Мая радзіма»). Паўторна арыштаваны 17.10.1936; прыгавораны да 5 гадоў лагераў. Адпраўлены ў Магадан, дзе і загінуў. Рэабілітаваны ў 1957.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Паэты Літвы
Закі-ур-Рэхман Лахві

**Закі-ур-Рэхман Лахві** (Zaki ur Rehman Lakhvi) — адзін з заснавальнікаў LeT. Быў вярхоўным камандуючым аперацыямі арганізацыі ў Кашміры і ўдзельнікам Генеральнай Рады LeT.

## Біяграфія 
Лахві нарадзіўся ў Акары ў Пакістане. Лічыцца, што ён кіраваў ваеннымі аперацыямі ў Чачні, Босніі, Іраку і ў Паўднёваўсходняй Азіі. У 1999 годзе на трохдзённым з’ездзе ў Мірідцэ, 30 км ад Лахора, ён заявіў: «Пасля таго, як Пакістан вывеў войскі з Кагрыля і падпісаў дамовы ў Вашынгтоне, важна ўмацоўваць маральны дух людзей у Кашміры…Місія федаінаў складалася ў тым, каб падаць Індыі ўрок, у той час як яны святкуюць перамогу пасля Кагрыла». Тады ён сказаў, што наступнай мэтай будзе Нью-Дэлі.

У 2006 годзе ён папрасіў дазвол на падрыхтоўку членаў LeT у якасці «жывых» бомбаў. Індыйскія спецслужбы абвінавацілі яго ў тым, што ён быў арганізатарам выбухаў на чыгуначнай сетцы ў Мумбаі ў 2006 годзе, пад час якіх былі забіты больш 200 чалавек і паранены 700. Быў арыштаваны пасля нападу на Мумбаі як галоўны арганізатар (яго назваў захоплены жывым баявік).

Катэгорыя:Гісторыя Пакістана
Юхан Людвіг Рунеберг

**Юхан Людвіг Рунеберг** (5 лютага 1804—6 мая 1877) — фінскі паэт, пісаў свае творы на шведскай мове, з'яўляецца аўтарам нацыянальнага гімна Фінляндыі.

## Біяграфія 
Скончыў універсітэты ў Ваасе і ў Оўлу, у апошнім працаваў як выкладчык лацінскай мовы і літаратуры. У сваёй творчасці вялікую ўвагу надаваў жыццю простага фінскага селяніна. Найлепшым творам Рунеберга ў гэтай тэматыцы з'яўляецца *Bonden Paavo* — твор пра селяніна з фінскай правінцыі, які з-за страты ўраджаю малоціць муку з кары дрэва і выпякае з яе хлеб. Пачатак перакладзены на беларускую мову Максімам Багдановічам. Сярод самых вядомых твораў Рунеберга — «Кароль Ф'ялар» (швед. Kung Fjalar) і цыкл вершаў «Расказы прапаршчыка Столя» (швед. Fänrik Ståhls sägner).

Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў таксама Лявон Баршчэўскі.

## Творы 
* Runot (Вершы), 1830
* Hirvenhiihtäjät (Паляўнічыя на лася), 1832
* Runot. Toinen vihko (Вершы), 1833
* Hanna (Ганна), 1836
* Nadeschda ja Jouluilta (Спадзяванне), 1841
* Runot. Kolmas vihko (Вершы), 1843
* Kuningas Fjalar (Кароль Ф’ялар), 1844
* Vänrikki Stoolin tarinat, ensimmäinen osa (Апавяданні прапаршчыка Столя, перш. частка), 1848
* Vänrikki Stoolin tarinat, toinen osa (Апавяданні прапаршчыка Столя, друг. частка), 1860
* Salamiin kuninkaat (Каралі ў саломе), 1863

Катэгорыя:Паэты Фінляндыі
Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты
Сяргей Міхайлавіч Дарожны

**Сяргей Міхайлавіч Дарожны** (сапр. **Сяргей Міхайлавіч Серада**; іншыя псеўданімы і крыптанім: *Т. Трыкліні*; *Л. Трыер*; *С. Д.*; ,  Гродзенскай губерні, цяпер Гродзенская вобласць — , Камсамольск-на-Амуры, ГУЛАГ) — беларускі , , грамадскі і культурны дзеяч.

## Біяграфія 
 у Крыме. Злева направа: Віктар Казлоўскі, Максім Лужанін і Сяргей Дарожны. 1929]]
Нарадзіўся  года ў Слоніме ў сям’і ў сям’і служачага. У час Першай сусветнай вайны сям’я была ў бежанстве ў Варонежы. З 1921 выхоўваўся ў Мазырскім дзіцячым доме, бо застаўся без бацькі (аднаго з паплечнікаў Булак-Балаховіча). У 1924 паступіў у МБПТ.

Першыя вершы з’явіліся ў друку ў 1925. У 1926 выйшла першая паэтычная кніга (сумесна з І. Плаўнікам). Быў членам літаб’яднанняў «Маладняк» (1926—27), «Узвышша» (з 1928).

У 1930 скончыў літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта БДУ (у час вучобы быў выключаны «за сокрытие социального происхождения» свайго бацькі, які ў той час жыў у Польшчы, і аб чым паведаміла газета «Звязда», але потым змог аднавіцца).

Працаваў на шкляной гуце ў Барысаве.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сяргей Дарожны — Вясновае (верш) ; Л. Трыер — Ну, каму з нас ахвота памерці  // *Узвышша*. — 1929. — № 3 (15) — С. 30—31.
* Л. Трыер — «І бяз болю і бяз мукі», ці «Тое ўсё, што ў модзе»  // *Узвышша*. — 1929. — № 4 (16) — С. 114—117.

Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Маладняк»
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Узвышша»
Катэгорыя:Члены літаратурнага аб’яднання ТАВІЗ
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Памерлі ў ГУЛАГу
Маскоўскі метрапалітэн

**Маскоўскі метрапалітэн** (Дзяржаўнае ўнітарнае прадпрыемства горада Масквы «Маскоўскі ордэна Леніна і ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга метрапалітэн імя У. І. Леніна») — сістэма ліній метрапалітэна ў Маскве (Расія). Гэта другая паводле інтэнсіўнасці выкарыстання сістэма метро ў свеце, якая толькі нядаўна саступіла лідарства Такійскаму метрапалітэну.

## Гісторыя 
* 14 кастрычніка 1934 года пушчаны першы пробны цягнік Маскоўскага метро
* 15 мая 1935 года адкрыты Маскоўскі метрапалітэн
* 20 сакавіка 1937 года на Філёўскай лініі адкрыты Смаленскі метрамост
* 11 верасня 1938 года адкрыта Горкаўска-Замаскварэцкая лінія
* 11 верасня 1938 года адкрыта Горкаўска-Замаскварэцкая лінія
* 1 студзеня 1943 года адкрыта станцыя «Завод імя Сталіна» (пазней перайменавана ў «Аўтазаводскую»)
* У 1944 годзе адкрыты чатыры новыя станцыі: «Баўманская», «Сталінская», «Ізмайлаўская» і «Электразаводская»
* 5 красавіка 1953 года адкрыты тры новыя станцыі: «Арбацкая», «Смаленская» і «Кіеўская»
* 14 сакавіка 1954 года скончана будаўніцтва Кольцавай лініі
* 1 мая 1958 года адкрыта Рыжская лінія
* 13 кастрычніка 1962 года адкрыта Калужская лінія
* 7 верасня 2024 года адкрыта Троіцкая лінія

## Апісанне 
Сістэма ўключае 14 ліній, агульная працягласць складае каля 466,62 км, на якіх размешчаны 268 станцый (верасень 2024 г.). Інтэграваная з іншымі сістэмамі пазавулічнага транспарта, такімі як Маскоўская манарэйка і гарадская чыгунка.

У звычайны працоўны дзень пасажыры здзяйсняюць 9,632 млн паездак (даныя на 2014), у сярэдні каляндарны дзень — 6,92 млн паездак. Усім лініям прысвоеныя назвы і кароткія абазначэнні, якія для ўсіх ліній уяўляюць сабою парадкавы нумар.

Бо́льшая частка пуці і станцый знаходзіцца пад зямлёй, аднак ёсць і выключэнні. Так, Філёўская лінія мае доўгі наземны ўчастак ад станцыі «Студэнцкая» да станцыі «Кунцаўская» з 7 наземнымі станцыямі. Бутаўская лінія лёгкага метро на 2/3 праходзіць па паверхні, адзіная падземная станцыя на ёй — «Вуліца Старокачаловская». Наземныя ўчасткі таксама ёсць на Таганска-Краснапрэсненскай (наземная станцыя «Выхіна» і частка перагона «Тэкстыльшчыкі» — «Валгаградскі праспект»), на Арбацка-Пакроўскай (наземныя станцыі «Ізмайлаўская» і «Кунцаўская» (з 1965) і частка ліній, якія прымыкаюць да іх перагонаў.

Акрамя Смаленскага метрамаста Філёўскай лініі, ёсць метрамасты праз Яўзу на Сакольніцкай лініі (паміж «Прэабражэнскай плошчай» і «Сакольніках»), на Замаскварэцкай (паміж «Аўтазавадской» і «Каломенскай»), і самы вядомы — крыты метрамост, на ніжнім ярусе якога размешчаная станцыя «Вараб’ёвы Горы».

## Крыніцы 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе
Катэгорыя:1935 год у Маскве
Лі Мён Бак

**Лі Мён Бак** (, Осака, Японія) — 10-ты прэзідэнт Паўднёвай Карэі. Перад абраннем займаў пасаду мэра Сеула. Член партыі Ханара. Знаходзіўся на чале ўлады з 2008 па 2013 год.

## Пачатак жыцця і адукацыя 
У сваёй аўтабіяграфіі «Няма такой рэчы, як міф» Мён Бак сцвярджае, што нарадзіўся ён у карэйскім у той час раёне Накакавачы-гун прэфектуры Осака, Японія (цяпер Хіраноку, горад Осака). Яго японскае імя па пасведчанні аб нараджэнні — Сыкіяма Акіхіра.

У той час яго бацька Лі Чхын У (이 층우) працаваў батраком на японскай жывёлагадоўчай ферме. Яго маці Чхэ Тхэ Уон (채 태원), прэсвітэрыянка, была хатняй гаспадыняй. У Мён Бака тры браты і тры сястры, ён нарадзіўся пятым з сямі дзяцей. Пасля Другой сусветнай вайны, у 1945 годзе сям’я вярнулася ў родны горад бацькі Похан (Кёнсанбук-до, Паўднёвая Карэя). Падчас Карэйскай вайны сям’я Лі жыла ў галечы, хаця ў Японіі бацька зарабляў досыць, каб адсылаць частку грошай дадому, а таксама запрасіць з Карэі сваіх пляменнікаў для навучання. Цяпер Мён Баку давялося, як і многім іншым дзецям, гандляваць запалкамі і рысавымі роламі ля ваенных баз.

У 1950-х гг. сярэдняя адукацыя была прывілеем. Старэйшы брат быў надзеяй сям’і, таму ў Мён Бака не было бы магчымасці працягваць навучанне, калі б не яго настаўнік, які дапамог яму атрымаць стыпендыю ў Вышэйшую Гандлёвую школу Донджы ў Похане. Там былі начныя заняткі, што дазваляла ўдзень працаваць.

Праз год пасля заканчэння школы Мён-бак паступіў у Карэйскі ўніверсітэт. У сваёй аўтабіяграфіі ён успамінае, як цяжка прыходзілася працаваць, каб жыць і вучыцца ў Сеуле.

## Крымінальны пераслед 
У красавіку 2018 года пракуратура Рэспублікі Карэя абвінаваціла 76-гадовага экс-прэзідэнта ў хабарніцтве, прысваенні сродкаў, злоўжыванні ўладай і запрасіла для яго 20 гадоў калоніі. Былы прэзідэнт не прысутнічаў на слуханні ў знак пратэсту супраць прамога тэлевяшчання са слухання. Лі Мён Бак, стаў чацвёртым паўднёвакарэйскім экс-прэзідэнтам — фігурантам крымінальнай справы.

У кастрычніку 2018 суд горада Сеул прыгаварыў былога прэзідэнта Рэспублікі Карэя Лі Мён Бака па абвінавачванні ў карупцыі і злоўжыванні ўладай да 15 гадоў турмы і штрафу ў памеры 13 млрд карэйскіх вон.

## Спасылкі 
* Кабінет Прэзідэнта (англ.) 
* Карэйская Культурна-інфармацыйная Служба (англ.)

Катэгорыя:Прэзідэнты Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Мэры гарадоў Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Постаі палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Харызматы
Акын

**Акы́н** — народны спявак і паэт у Казахстане і Сярэдняй Азіі.

Акыны — імправізатары, яны складаюць і выконваюць свае творы пад акампанемент струннага інструмента (домбры ці кобзы).

Сярод савецкіх акынаў найболей вядомы Джамбул Джабаеў (1846—1945). Яго вершы перакладзеныя на ўсе мовы савецкіх народаў і часткова на заходнееўрапейскія мовы. Вядомыя таксама акыны Керымбекаў, Бейзакаў, Бейганін, Бажыева, Алімбетаў. У Казахстане карыстаюцца папулярнасцю спаборніцтвы акынаў — айтыс.

Катэгорыя:Вандроўныя артысты
Катэгорыя:Культура Казахстана
Катэгорыя:Культура Кыргызстана
Вялікая чацвёрка лэйблаў гуказапісу

На **сусветным музычным рынку** дамінуюць чатыры асноўныя гуказапісвальныя лэйблы, так званыя **major-лэйблы**. Гэтыя 4 кампаніі кантралююць каля 70% сусветнага музычнага рынку і каля 85% музычнага рынку ЗША, такім чынам робячы музычны рынак прыкладам алігаполіі:

* Universal Music Group (Францыя/ЗША) 25.5%
* Sony BMG Music Entertainment 21.5% (BMG — прыбытак 2.8 мільярдаў $ (2000), Sony Music Entertainment — ~6 мільярдаў $.)
* EMI Group (Вялікабрытанія) 13.4%
* Warner Music Group 11.3%
* Іншыя лэйблы 28.4%
паводле даных IFPI на 2005 год.

Агульны аб'ём рынка ацэньваецца ў 30-40 мільярдаў долараў у 2004 годзе (паводле даных RIAA — 40 мільярдаў і IFPI — 32 мільярды). Агульныя гадавыя продажы адзінак прадукцыі (кампакт-дыскаў, MP3, відэакліпаў) у 2004 годзе склалі 3 мільярды долараў.

У 1918 годзе сусветныя продажы грам-запісаў ацэньваліся ў 100 мільёнаў адзінак.

Катэгорыя:Музычныя лэйблы
Дайнава

**Дайнава, значэнні**
* Дайнава, рэгіён — гістарычная вобласць у Літве і на паўночным захадзе Беларусі

* Дайнава — былы хутар у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці
* Дайнава — вёска ў Бастунскім сельсавеце Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці
* Дайнава — вёска ў Беняконскім сельсавеце Воранаўскага раёна Гродзенскай вобласці
* Дайнава — вёска ў Іўеўскім раёне Гродзенскай вобласці
* Дайнава 1 — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці
* Дайнава 2 — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці
* Дайнава — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці
* Дайнава Вялікая — вёска ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці
* Дайнава — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці
Юра (рака)

**Юра** () — рака ў Літве, правы прыток Нёмана. Даўжыня 177 км. Вадазбор 3990 км². Бярэ пачатак на Жамойцкім узвышшы. На Юры стаіць горад Таўраге.

## Спасылкі 
* vle.lt 

Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Літвы
Crivia Aeterna

**Crivia Aeterna. Архаіка і сучаснасць** — фестываль этнічнай і неафолькавай музыкі, які цягам васьмi рокаў (з 2006 па 2013) ладзіўся ў Мінску. Актуальнае становiшча не вядомае (2017).

Арганізатар: часопіс «STIGMATA». Таксама ў розны час фестывалю дапамагалі: Цэнтр этнакасмалогіі «Крыўя», Белая Воля, музычны лэйбл Crivia Records.

## Crivia Aeterna
right|140px

Дата: 29 сакавіка 2006 года.

Удзельнікі:

# Moon Far Away (Расія)
# Vishudha Kali (Расія)
# Osimira (Беларусь)
# Pragnavit (Беларусь)
# Guda (Беларусь)
# Essa (Беларусь)

## Crivia Aeterna II
right|140px

Дата: 23 жніўня 2007 года.

Удзельнікі:

# Moon Far Away (Расія)
# Pragnavit (Беларусь)
# Osimira (Беларусь)
# Essa (Беларусь)
# Svalbard (Беларусь)
# Tod Geheim (Беларусь)

## Crivia Aeterna III
right|140px

Дата: 5 красавіка 2008 года.

Удзельнікі:

# Ритуальный фронт (Расія)
# Essa (Беларусь)
# Лихолесье (Расія)
# Pragnavit (Беларусь)
# M.O.B.A.S. (Беларусь)
# Чародей (Беларусь)
# Svalbard (Беларусь)
# Kryvakryž (Беларусь)

## Crivia Aeterna IV
right|140px

Дата: 12 красавіка 2009 года.

Удзельнікі:

# Orplid (Германія)
# Barditus (Германія)
# Guda (Беларусь)
# Evgen (Беларусь)
# Essa (Беларусь)
# Pragnavit (Беларусь)
# Svalbard (Беларусь)
# Dalina (Беларусь)
# Sevast (Беларусь)

## Crivia Aeterna V 
right|140px

Дата: 25 верасня 2010 года.

Удзельнікі:

# Donis & Rasa Serra (Летува)
# Majdanek Waltz (Расія)
# Pragnavit (Беларусь)
# Essa (Беларусь)
# Svalbard (Беларусь)
# Sevast (Беларусь)
# Testamentum Terrae (Беларусь)

## Crivia Aeterna 2012 
right|140px

Дата: 21 кастрычніка 2012 года.

Удзельнікі:

# Bad Sector (Італія)
# Desiderii Marginis (Швецыя)
# Mr. Gaus (Беларусь)
# Vesicatoria (Беларусь)

## Crivia Aeterna MMXIII
right|140px

Дата: 12 верасня 2013 года.

Удзельнікі:

# Spiritual Front (Італія)
# Pragnavit (Беларусь)
# Essa (Беларусь)
# Svalbard (Беларусь)
# Sevast (Беларусь)

## Спасылкі
* Старонка сайта Цэнтра этнакасмалогіі «Крыўя», прысвечаная фестывалю 
* Суполка LiveJournal, прысвечаная фестывалю
* Запісы выступаў гуртоў з Crivia Aeterna 2009
* Сайт арганізатара STIGMATA MAGAZINE

Катэгорыя:Беларускія музычныя фестывалі
Катэгорыя:Музычныя фестывалі паводле алфавіта
Катэгорыя:Фестывалі Беларусі
Уладзімір Фёдаравіч Міхно

**Уладзімір Фёдаравіч Міхно** (, в. Чэрцы Лепельскага раёна — , Чэрцы) — беларускі журналіст і пісьменнік.

## Біяграфія 
Скончыў Чэрскую васьмігодку, затым вучыўся ў Лепельскай СШ № 3. У 1986 годзе скончыў факультэт журналістыкі Белдзяржуніверсітэта. Працаваў на Чашніччыне ў раённай газеце «Чырвоны прамень». З 1990 года — у газеце «Чырвоная змена», з 1993 года ў «Настаўніцкай газеце». Уласны карэспандэнт па Віцебскай вобласці. Памёр 26 лістапада 2019 года ў в. Чэрцы Лепельскага раёна.

## Творчасць 
Выступаў у галіне прозы. У 1993 выйшла кніжка «Горкі зефір» у серыі «Бібліятэчка часопіса „Маладосць“». У 1994 годзе друкаваўся ў калектыўным зборніку «Карані». У 2008 годзе ў выдавецтве «Мастацкая літаратура» ў серыі «Першая кніга празаіка» выйшла аповесць «Азартныя гульні». З апавяданнямі выступаў у беларускім друку, на радыё.

## Літаратура 
* Міхно Уладзімір // Пісьменнікі Віцебшчыны : даведнік / рэд. Ф. Сіўко. — Віцебск, 2001. — С. 51-52.
* Міхно Уладзімір Фёдаравіч // Памяць: Лепельскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: В. Я. Ланікіна [і інш]. — Мн., 1999. — С. 584.
* Саламаха, У. Хата Уладзіміра Міхно / У. Саламаха // Літаратура і мастацтва. — 2003. — 23 лют. — С. 4-5.

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Дэпо Пільскі Кругляк

**Дэпо «Пільскі Кругляк»** — чыгуначнае дэпо ў г. Піла (Польшча).

Гістарычны помнік. Узор нетыповых архітэктурных прыёмаў у чыгуначным будаўніцтве на прускіх землях Германіі ў 1870-я гады.thumb|Parowozownia Pilska OKRĄGLAK|злева
## Спасылкі 
* Сайт таварыства «Дэпо Пільскі Кругляк» 

Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Польшчы
Катэгорыя:Лакаматыўныя дэпо
Катэгорыя:Піла (горад)
Жан Булі

**Жан Булі** (; , , Камерун) — камерунскі футбаліст, паўабаронца.

## Біяграфія 
У Камеруне атрымаў вышэйшую адукацыю. З 1998 года гуляў у клубах «Уньён» (Камерун), «Даўгава» (Латвія), «Хетафе» (Іспанія), «Кенан» (Камерун), «Брыстал Роверс» (Англія), «Тонер» (Камерун). У 2004 пераехаў у Расію. Гуляў за «Дынама» (Бранск). З гэтым клубам стаў паўфіналістам Кубка Расіі (2006/2007). Улетку 2007 перайшоў у «Церак», які выступаў тады ў першым дывізіёне, але Булі не забіў ні разу. 29 снежня 2007 года ажаніўся з сяброўкай, якая вучылася ў Швейцарыі. У наступным годзе «Церак» трапіў у вышэйшы дывізіён. У 2008 футбаліст правёў 15 матчаў, забіў 2 галы.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Камеруна
Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Бэлць
Катэгорыя:Ігракі ФК Юрмала
Катэгорыя:Ігракі ФК Прамень-Энергія Уладзівасток
Катэгорыя:Ігракі ФК Волга Ніжні Ноўгарад
Катэгорыя:Ігракі ФК Ахмат Грозны
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Бранск
Катэгорыя:Ігракі ФК Тонер
Катэгорыя:Ігракі ФК Канон Яўндэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Хетафэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Уніён Дуала