open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Слуцкая епархія

**Слуцкая епархія** — епархія Беларускага экзархата Рускай Праваслаўнай Царквы, якая аб’ядноўвае прыходы на тэрыторыі Клецкага, Капыльскага, Любанскага, Нясвіжскага, Слуцкага, Салігорскага і Старадарожскага раёнаў Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Мінскай мітраполіі.

## Гісторыя 
У 1678—1690 гады згадваецца ў Слуцку беглы мітрапаліт грэвенскі Макарый (Лінгардыс), паводле М. М. Дурнаво *«кіраўнік духоўнымі справамі б. епархій: Тураўскай, Луцкай і Уладзіміра-Валынскай»*. Аднак з-за таго, што царкоўна-юрысдыкцыйная прыналежнасць уладыкі няясная і дакладнага храналагічнага месца ні ў адной з пералічаных епархій для яго не знаходзіцца, можна меркаваць, што гэта быў адзін са шматлікіх усходніх іерархаў свайго часу, які ўцёк у рускія землі «на кармленне».

Указам імператрыцы Кацярыны II ад 27 сакавіка 1785 года Слуцк стаў кафедрай для напаўсамастойнай Пераяслаўскай епархіі для кіравання праваслаўнымі прыходамі ў межах Царства Польскага. Архірэйская рэзідэнцыя зацвердзілася ў слуцкім Троіцкам манастыры. 13 красавіка 1793 года, пасля далучэння земляў былой Рэчы Паспалітай да Расійскай імперыі, замест гэтай кафедры была заснавана Мінская епархія, але яе цэнтр на заставаўся ў Слуцку да 1799 года.

Епархія, названая ўласна Слуцкай, была створана ў 1910 годзе, як вікарыяцтва Мінскай епархіі. Кафедра вікарыя знаходзілася ў слуцкім Троіцкім манастыры. Была скасавана ў 1933 годзе, аднак на кароткі тэрмін адраджалася ў 1941—1942 гадах.

22 верасня 2014 года Сінод Беларускага экзархата прыняў рашэнне стварыць на тэрыторыі Мінскай вобласці некалькі епархій, у тым ліку Слуцкую. 23 кастрычніка 2014 года рашэннем Свяшчэннага Сінода Рускай Праваслаўнай Царквы ўтворана самастойная Слуцкая епархія.

## Епіскапы 
; Слуцкае вікарыяцтва (Мінскай епархіі)
* Іаан (Помер) (11 сакавіка 1912 — 4 красавіка 1913)
* Феафілакт (Кляменцьеў) (4 красавіка 1913 — 17 лістапада 1917)
* Мелхіседэк (Паеўскі) (26 чэрвеня 1919 — восень 1921)
* Уладзімір (Кірылаў) (восень 1921-1922)
* Мікалай (Шамяціла) (сакавік 1923—1933)
* Філафей (Нарко) (23 лістапада 1941—1942)

; Слуцкая епархія
* Антоній (Даронін) (з 3 студзеня 2015)

## Благачынныя акругі 
* Клецкае благачынне — 16 прыходаў.
* Капыльскае благачынне — 17 прыходаў.
* Любанскае благачынне — 11 прыходаў.
* Нясвіжскае благачынне — 15 прыходаў.
* Слуцкае благачынне — 17 прыходаў.
* Салігорскае благачынне — 13 прыходаў.
* Старадарожскае благачынне — 7 прыходаў.

## Манастыры 
* Жаночы манастыр у гонар святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай.

## Спасылкі 
* Слуцкая епархія // Адкрытая праваслаўная энцыклапедыя «Дрэва»


Катэгорыя:З’явіліся ў 1912 годзе
Катэгорыя:1912 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2014 годзе
Катэгорыя:2014 год у Беларусі
Грыўчык

**Гры́ўчык** — рака ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Выня (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 17 км. Плошча вадазбору 57 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 м/км. Пачынаецца каля вёскі Бадзяжы, упадае ў Выню на паўночнай ускраіне вёскі Харытонаўка. У верхнім цячэннні называецца **Прорва**. Ад вытоку на працягу 12 км рэчышча каналізаванае. Каля вёсак Старыца і Харытонаўка створаны сажалкі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-103. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка рачной сеткі Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Капыльскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лошы (прыток Нёмана)
Львоўскае ваяводства

**Львоўскае ваяводства** — гістарычная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Польшчы на землях Галічыны часоў Другой Польскай Рэспублікі.

Заснавана 23 снежня 1920 года на землях ЗУНР у выніку анэксіі Галічыны Польшчай.

Спыніла існаванне 4 снежня 1939 года пасля анэксіі Галічыны Саюзам Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік; на яго месцы ўтварыліся Львоўская і Драгобыцкая вобласці УССР.

Катэгорыя:Гісторыя Львова

Катэгорыя:Ваяводствы Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Аляксей Фёдаравіч Турчанінаў

**Аляксей Фёдаравіч Турчанінаў** (1704/05 — , ) - буйны ўральскі солепрамысловец і горназаводчык, уладальнік каласальнай маёмасці, дзед  і .

## Далучэнне да дынастыі 
Заснавальнікам дынастыі лічыцца Філіп Трафімовіч - турэцкі ваеннапалонны, які трапіў у Салікамск пасля . Дзякуючы свайму прадпрымальніцкаму таленту здолеў стаць , а затым пачаць сваю ўласную справу. Яго сын, Міхаіл Піліпавіч, працягнуў  бізнес бацькі, а падчас Паўночнай вайны заняўся яшчэ і медзеплавільнай вытворчасцю. З прычыны адсутнасці спадчыннікаў мужчынскага полу ўласнасць Міхаіла Піліпавіча пасля яго смерці дасталася дачцэ, якая ажанілася са сваім прыказчыкам - Аляксеем Фёдаравічам Васільевым. Апошні пры шлюбе, для мэт атрымання ў спадчыну, прыняў прозвішча жонкі - Турчанінаў.

File:Alexey Turchaninov's tombstone (Martos) relief 02 (Blagoveschenskaya church) by shakko.JPG|Барэльеф
File:Chronos by I. Martos (1792, GRM) 01 by shakko.jpg|Арыгінал фігуры Хронаса (І. Мартас)
File:Некрополь 18 века 030.jpg|Уласна помнік
File:Mourning woman by Ivan Martos (1792, GRM) by shakko 01.jpg|Арыгінал фігуры плакальшчыцы (І. Мартас)
File:Alexey Turchaninov's tombstone (Martos) relief 01 (Blagoveschenskaya church) by shakko.JPG|Барэльеф

## Літаратура 
* Полевской край: Историко-краеведческий сборник. Вып. 1. — Екатеринбург: Уралтрейд, 1998.
* Официальный сайт Сысертского городского округа

Катэгорыя:Горназаводчыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Паўстанне Пугачова
Катэгорыя:Пахаваныя на Лазараўскіх могілках Аляксандра-Неўскай лаўры
Катэгорыя:Род Турчанінавых
Вышгарад (Талін)

thumb
**Вышгарад**, або **То́ампеа** (, ,  — «кафедральны ўзгорак») — вапняковае узвышша у цэнтральнай частцы Таліна (Эстонія). Працяглае плато памерамі прыкладна 400х250 метраў, плошчай 7 га і вышэйшае на 20—30 м за наваколле. У фальклоры ўзгорак вядомы як курган над магілай Калева, узведзены яго жонкай у смутку.
[thumb|злева|Назва Тоампеа паходзіць ад [Домскі сабор, Талін|Домскага сабора]]
thumb|Выгляд Таліна пад канец XIX стагоддзя

Гісторыя Тоампеа звязана з гісторыяй уладароў Эстоніі. Цяпер тут размяшчаюцца урад і парламент Эстоніі, іх часта таксама называюць проста *Тоампеа*.

На паўднёва-заходняй ускраіне пагорка знаходзіцца замак Тоампеа з вежай Германа. Вежа са сцягам Эстоніі — адзін з найбольш вядомых сімвалаў Эстоніі.

## Геалогія 
Тоампеа ўзнік каля 10 000 гадоў таму як востраў Балтыйскага ледавіковага возера. Пасля нязменнага постледавіковага дрэйфавання ён злучыўся з кантынентам на стадыі Літарынава мора. Яшчэ ў 6-м тысячагоддзі да н.э. мора абмывала падножжа Тоампеа. Цяпер берагавая лінія праходзіць больш як за 1&nbsp;км ад яго, а падножжа ўзвышша на 17—20 м вышэй за ўзровень мора.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Таліна
Катэгорыя:Узгоркі Эстоніі
Катэгорыя:Стары горад Таліна
Вус

**Вус** — рака ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці, левы прыток ракі Удава (басейн Морачы). Даўжыня 6,4 км. Пачынаецца каля вёскі Аргелаўшчына, вусце за 1 км на паўночны захад ад вёскі Доктаравічы. Рэчышча ад вусця на працягу 1,5 км каналізаванае. На рацэ за 0,6 км на поўдзень ад Аргелаўшчыны на рацэ створана сажалка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-103 

Катэгорыя:Басейн Случы (прыток Прыпяці)
Катэгорыя:Рэкі Капыльскага раёна
Судэта-нямецкая партыя

**Судэта-нямецкая партыя** () — партыя нямецкай меншасці ў Чэхаславакіі. Яна паступова патрапіла пад уплыў НСДАП і стала пятай калонай Трэцяга рэйха ў Чэхаславакіі.

Спачатку партыя адмоўна адносілася да ідэі нацыянал-сацыялізму. Яе члены былі прыхільнікамі манархіі Габсбургаў і бачылі перспектыву ва ўз’яднанні нямецкай тэрыторыі Чэхаславакіі з суседняй Аўстрыяй, да якой яна належала да Першай сусветнай вайны.

Лідар партыі Конрад Генлейн патрабаваў выканання абяцання чэшскага ўрада пабудаваць сваю дзяржаву па прыкладзе Швейцарыі, дзе ўсе народы маюць шырокую аўтаномію.

На парламенцкіх выбарах у маі 1935 года Судэта-нямецкая партыя атрымала 1 249 530 галасоў (68 % галасоў судэцкіх немцаў) і стала другой пасля чэшскай партыі сялян палітычнай сілай у краіне. Яна атрымала 44 з 300 месцаў у парламенце і 23 месцы ў Сенаце. Да гэтага ў судэцкай вобласці звычайна адыгрывалі вядучую ролю Саюз сялян, сацыял-дэмакраты і камуністы.

У сакавіку 1938 года адбылася сустрэча Генлейна з Гітлерам, у выніку якога партыя ўзяла курс на збліжэнне з нацыянал-сацыялістамі. Мюнхенскае пагадненне 1938 года і ўключэнне Судэцкай вобласці ў склад рэйха прывялі да роспуску партыі.

Катэгорыя:Немцы
Катэгорыя:Палітычныя партыі Чэхаславакіі
Катэгорыя:Партыі, якія прадстаўляюць нацыянальныя меншасці
Гаўляйтар

, гаўляйтар Саксоніі і Ангальта, обер-прэзідэнт правінцыі Гале-Мерзебург у Прусіі]]
thumb|left|Сцяг, які мацаваўся на службовую машыну гаўляйтара (1938—1945)

**Гауля́йтар** () — вышэйшая партыйная пасада нацыянал-сацыялістычнай нямецкай рабочай партыі абласнога ўзроўню. Нямецкае слова  азначае кіраўнік, а  найменне партыйных акруг, якія тэрытарыяльна супадалі з выбарчымі акругамі на выбарах у Рэйхстаг. Першапачаткова было 33 гау, пазней 43.

Гаўляйтар ажыццяўляў палітычнае кіраўніцтва часткай рэйха і павінен быў «творча дзейнічаць у гэтых межах» (гэта значыць меў вельмі шырокую кампетэнцыю) і нёс перад фюрарам адказнасць за даручаную яму сферу ўлады. Гаўляйтар прызначаўся і здымаліся непасрэдна фюрарам і падпарадкоўваўся яму ці па яго даручэнні намесніку фюрара па партыі (пазней — начальніку Партыйнай канцылярыі) і карыстаўся вялікай незалежнасцю, фактычна з'яўляючыся вышэйшай службовай асобай на тэрыторыі свайго гау. Кампетэнцыя гаўляйтара залежала выключна ад «пастаўленай фюрарам задачы», гэта значыць нічым не абмяжоўвалася. Гаўляйтарам падпарадкоўваліся ў дысцыплінарным плне ўсе палітпрацаўнікі гау і партыйных структур, якія дзейнічалі на яе тэрыторыі а ў палітычным плане — усе члены НСДАП, якія пражывалі на тэрыторыі гау, а таксама беспартыйныя, што працавалі ў падраздзяленнях НСДАП і партыйных фарміраваннях. Гаўляйтар меў права забараняць грамадскія і іншыя мерапрыемствы і дзеянні, якія не адказвалі «пастаўленым партыяй мэтам».

Упершыню пасада гаўляйтар з'явілася ў 1925 годзе з рэарганізацыяй НСДАП, пасля няўдалага Піўнога путча. У 1928 годзе званне гаўляйтара ўвайшло ў спіс нацысцкіх партыйных званняў. Яно было другім па старшынстве, адразу пасля *рэйхсляйтара*. Эмблемай служылі два дубовыя лісты, якія насіліся на пятліцах.

Да 1939 года існавала таксама пасада і званне (з 1939 — толькі пасада) — *намеснік гаўляйтара* (), які з'яўляўся другой асобай ў кіраванні партыйнай арганізацыяй у гау. У выпадку адсутнасці гаўляйтара яго абавязкі выконваў намеснік гаўляйтара. Яго эмблемай быў адзін дубовы ліст, якія насіўся на пятліцах (да 1939). З 1939 года на пасаду *намеснік гаўляйтара* прызначаліся партыйныя функцыянеры ў званні бефельсляйтара, гаўптдынстляйтара (для абазначэння пасады намесніка гаўляйтара яны насілі спецыяльную нарукаўную павязку).

Пасля прыходу Гітлера да ўлады і пачатку стварэння адзінай (унітарнай) дзяржавы і зрошчвання партыйнага і дзяржаўнага апарата большасць гаўляйтараў была прызначаны адначасова імперскімі намеснікамі земляў (), а ў Прусіі, дзе імперскім намеснікам быў Гітлер, яны былі обер-прэзідэнтамі правінцый. У цэлым, у землях і правінцыях гаўляйтары мелі амаль неабмежаваную ўладу, а мясцовы ўрад адыгрываў падпарадкаваную ролю.

, 21: Оберберайхсляйтар, 22: Гаўптберайхсляйтар, 23: Дынстляйтар, 24: Обердынстляйтар, 25: Гаўптдынстляйтар, 26: Бефельсляйтар, 27: Обербефельсляйтар, 28: Гаўптбефельсляйтар, 29: **Гаўляйтар**, 30: Рэйхсляйтар.]]

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пасады Трэцяга рэйха
*
Міронава

**Міронава** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Валянціна Іванаўна Міронава (нар. 1953) — беларускі палітык.
* Кацярына Эдуардаўна Міронава (1883—1946) — беларуская актрыса.
* Леніна Мікалаеўна Міронава (нар. 1931) — беларускі архітэктар, мастацтвазнаўца, педагог.
* Тамара Васільеўна Міронава (нар. 1950) — беларуская актрыса.

## Тапонім 
* Міронава — пасёлак у Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці.
Страла (значэнні)

**Страла:**

* Страла — кідальны снарад для стральбы з лука, арбалета і інш.
* Страла — сузор’е ў паўночнай частцы зорнага неба

## Гл. таксама 
* Страла-змяя
Трансільванскія саксы

**Трансільванскія саксы** — этнічныя немцы, якія складалі асноўнае насельніцтва гістарычнай вобласці Бурцэнланд у Трансільваніі (сучасная Румынія). За ўсімі нямецкімі каланістамі ў Румыніі замацавалася назва «саксы», хоць большасць выехала не з Саксоніі, а з даліны Мозеля.

Нямецкая каланізацыя Трансільваніі разгарнулася ў сярэдзіне XII стагоддзя са згоды венгерскага караля Гезы II, які разлічваў за кошт прыцягнення нямецкіх рудакопаў развіць мясцовую горную прамысловасць. Акрамя таго, нямецкія паселішчы вакол Германштата (суч. Сібіу) павінны былі паслужыць буферам у выпадку нападу на Венгерскае каралеўства качавых орд з усходу.

Другая хваля каланізацыі пачалася ў 1211 годзе, калі каралём Андрашам II у Бурцэнланд былі запрошаны тэўтонскія рыцары, якія засталіся без справы пасля крыжовых паходаў. Для аказання адпору полаўцам яны перакрылі карпацкія перавалы крэпасцямі і замкамі, такімі, як Кранштат (суч. Брашаў). Самастойнасць рыцараў устрывожыла Андраша II, які ў 1225 годзе настаяў на іх перасяленні ў Прусію.

У 1438 годзе разам з мадзьярамі і секеямі саксы склалі саюз трох нацый, які трымаў у сваіх руках кіраванне Трансільваніяй да канца XVIII стагоддзя.

Нямецкія перасяленцы ахрысцілі Трансільванію **Сяміграддзем** () па сямі пабудаваным імі ў гэтых краях замкам. Многія з крапасных пабудоў сярэдневяковых саксаў захавалі дагэтуль, а горад Шасбург (Сігішаара) як цэнтр іх культуры знаходзіцца пад аховай ЮНЕСКА ў якасці помніка Сусветнай спадчыны. У XVI стагоддзі сярод трансільванскіх немцаў распаўсюдзілася лютэранства.

Пасля пераходу кантролю над Трансільваніяй да венскіх Габсбургаў (паўстанне Ферэнца II Ракацы), сацыяльна-палітычнае становішча саксаў стала пагаршацца. Паўзучая мадзьярызацыя і акаталічванне грамадскага жыцця прымушалі нямецка-лютэранскую меншасць шукаць саюза з румынскім сялянствам.

Пасля Другой сусветнай вайны значная частка румынскіх немцаў эмігравала ў ФРГ.

## Нямецкае Сяміграддзе 
## Гл. таксама 
* Балтыйскія немцы
* Судэцкія немцы
* Расійскія немцы

Катэгорыя:Народы Еўропы
Катэгорыя:Народы Румыніі
Катэгорыя:Трансільванія
Катэгорыя:Нямецкая дыяспара
Львоўскае паўстанне

**Львоўскае паўстанне** () — узброеная барацьба, якая пачалася з арганізацыі руху супраціву польскай Арміяй Краёвай (), супраць нацысцкіх акупантаў у горадзе Львове падчас Другой сусветнай вайны. Яна пачалася 23 ліпеня 1944 года ў рамках плана агульнанацыянальнага паўстання пад кодавай назвай «Акцыя Бура». Паўстанне працягвалася да 27 ліпеня і ў выніку скончылася вызваленнем горада. Аднак, неўзабаве пасля гэтага польскія салдаты былі арыштаваныя Савецкімі войскамі, якія пачалі наступ на гэтыя тэрыторыі, і былі вымушаныя ўступіць у Чырвоную Армію або былі накіраваныя ў ГУЛАГ. Сам горад быў акупаваны СССР.

Катэгорыя:1944 год у Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Львова
Катэгорыя:Канфлікты 1944 года
Катэгорыя:Бітвы акцыі «Бура»
Катэгорыя:Ваенныя аперацыі з удзелам Арміі Краёвай
Катэгорыя:Паўстанні ў Другой сусветнай вайне
Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР
Малое

**Малое** — тапонім

* Малое — возера ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці
* Малое — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці вобласці
* Малое, Дварышчанскае — возера ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці
* Малое — возера ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці

## Гл. таксама 
* Вёска Малое Горадна
* Вёска Малое Дзямідкава
* Вёска Малое Ольжава
* Возера Малое Пакамерскае
* Вёска Малое Хонава
Евангельская царква аўгсбургскага вызнання (Румынія)

**Евангелічная царква аўгсбургскія вызнання Румыніі** (, ) — найстарэйшая лютэранская дэнамінацыя Румыніі, якая існуе з часоў Рэфармацыі. Аб'ядноўвае пераважна этнічных немцаў (трансільванскіх саксаў). Уваходзіць у Сусветную лютэранскую федэрацыю. Цэнтр Царквы знаходзіцца ў Сібіу, кіраўнік — біскуп Крыстаф Кляйн.

## Гісторыя 
thumb|Помнік Іаханесу Хонтэрусу ў Брашаве
Працы Лютэра былі вядомыя сярод трансільванскіх немцаў ужо з 1519 года, аднак пачатак Рэфармацыі ў Трансільваніі звязваюць з імем Іаханеса Хонтэруса, які не толькі актыўна прапаведаваў лютэранскія ідэі, але і выдаваў у сваёй друкарні пратэстанцкую літаратуру. Пачынаючы з 1542 года лютэранства атрымала досыць шырокае распаўсюджанне ў рэгіёне.

У 1572 годзе пры выбарах трэцяга лютэранскага біскупа (Лукас Унглерус) сінод Царквы прызнаў у якасці веравучыцельных дакументаў Аўгсбургскае вызнанне. Усяго лютэранскія абшчыны існавалі ў 200 населеных пунктах Трансільваніі. Гэта веравучэнне настолькі трывала ўкаранілася сярод немцаў, што нават пераход рэгіёна пад уладу Габсбургаў у канцы XVII стагоддзя не аказаў істотнага ўплыву на рэлігійную сітуацыю.

У 1921 годзе група вернікаў аддзялілася ад ЕЦАВР, утварыўшы асобную дэнамінацыю, якая з 2001 года называецца Евангелічна-лютэранская царква Румыніі і таксама з'яўляецца членам Сусветнай лютэранскай федэрацыі.

Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны нямецкае насельніцтва Трансільваніі падвяргалася праследаванням, у тым ліку ўлады аказвалі сур'ёзны ціск на Царкву. Многія немцы былі дэпартаваны ў лагеры ў СССР.

## Сучаснае становішча 
Пасля падзення камуністычнага рэжыму ў 1989 годзе большая частка вернікаў (да 90 %) выехала ў Германію. У наш час Царква налічвае толькі каля 14 300 вернікаў.

## Артыкулы 
* Пратэстанцтва ў Румыніі
* Сабор Святой Марыі, Сібіу
* Чорная царква, Брашаў
* Лютэранская царква, Клуж-Напока
* Лютэранская царква, Бістрыца
* Лютэранская царква, Краёва

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Лютэранскія дэнамінацыі
Катэгорыя:Лютэранства ў Румыніі
Малое (возера, Шумілінскі раён)

**Малое** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Будавіца, за за 5,5 км у напрамку на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, за 1 км ад вёскі Мерзлякі.

Плошча паверхні возера 0,02 км². Даўжыня 0,17 км, найбольшая шырыня 0,14 км. Даўжыня берагавой лініі 0,45 км. Катлавіна возера круглаватай формы. Схілы катлавіны маюць вышыню да 5 м. Берагавая лінія слабазвілістая.

Малое возера ручаём злучана з возерам Вялікае.

## Спасылкі 
* Малое возера на сайце «Белорусский Посейдон» 
* Ліст карты N-35-36. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. 
* Озеро Малое // шумилинщина.рф 
Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Вялікае (возера, Шумілінскі раён)

**Вялікае** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Будавіца, за за 5 км у напрамку на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, прыкладна за 0,7 км на ўсход ад вёскі Мерзлякі.

Плошча паверхні возера 0,02 км². Даўжыня 0,25 км, найбольшая шырыня 0,13 км, даўжыня берагавой лініі 0,62 км.
Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад і знаходзіцца ў асушаным балотным масіве. Вакол возера забалочаная пойма. Схілы катлавіны вышынёй да 5 м. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, тарфяністыя і пясчаныя.
У паўднёвай частцы ўпадае ручай (пратока) з возера Малое. На поўначы каналам злучаецца з сеткай меліярацыйных каналаў.

## Спасылкі 
* Озеро Большое // http://шумилинщина.рф 
* Вялікае возера на сайце «Белорусский Посейдон» 
* Ліст карты N-35-36. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Княжыцы

Назву **Кня́жыцы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Княжыцы — вёска ў Верхнядзвінскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Княжыцы — аграгарадок у Магілёўскім раёне
** Княжыцы — вёска ў Шклоўскім раёне
Познань (значэнні)

**Познань**:
* Познань — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Велікапольскага ваяводства.
* Познань — вёска ў Ракітнаўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны.
Колер рысы

у на белай фарфоравай пласціне («бісквіце»)]]
**Рыса** — колер мінералу ў тонкім парашку. 

Парашкападобная маса ў выглядзе рысы лёгка атрымліваецца на шурпатай паверхні фарфоравай пласціны пры правядзенні па ёй з лёгкім націскам вызначаемым мінералам. Пры адсутнасці фарфоравай пласціны («бісквіту») мінерал крышаць вострым краем шкла або кончыкам нажа, парашок расціраюць на белай паперы, вызначаюць колер.

## Літаратура 
* Мінералы, горныя пароды і глебы роднага краю: Кн. для настаўніка / У. Фядотаў, А. Цытленак. — Мн.: Нар. асвета, 1987. — 109, [2] c.

Катэгорыя:Мінералогія
Землі кароны Святога Іштвана

**Землямі кароны Святога Іштвана** працяглы час называліся дзяржавы, аб'яднаныя з Венгерскім каралеўствам асабістай уніяй.

## Варыянты назвы 
* Венгерская: *Szent István Koronájának Országai* — **Землі кароны Святога Іштвана**, *Szent Korona Országai* — **Землі Свяшчэннай кароны**, *Magyar Korona Országai* — **Землі Венгерскай кароны**, *Magyar Szent Korona Országai* — **Землі Свяшчэннай Венгерскай кароны**;
* Сербахарвацкая: *Zemlje krune Svetog Stjepana/Земље круне Светог Стефана * — **Землі кароны Святога Стэфана**;
* Нямецкая: *Länder der heiligen ungarischen Stephanskrone* — **Землі Свяшчэннай Венгерскай кароны (Святога) Стэфана**;
* Славацкая: *Krajiny Svätoštefanskej koruny* — **Землі кароны Святога Стэфана**, *Krajiny uhorskej koruny* — **Землі Венгерскай кароны**

## Склад земляў 
Тэрмін шырока выкарыстоўваўся ў XVIII і XIX стст., каб пазначыць Транслейтанскую частку Габсбургскай манархіі (з 1867 года — Аўстра-Венгрыя), і пад ім разумелася тры краіны:
* Венгерскае каралеўства
* Вялікае Герцагства Трансільванія (да 1867 года)
* Каралеўства Харватыя (Харватыя і Славонія)

У той час як Сейм Венгрыі выступаў супраць вылучэння Трансільваніі, якая з'яўлялася неад'емнай часткай сярэдневяковай Венгрыі, таксама не ўдалося аднавіць гістарычныя сувязі з Далмацыяй, Босніяй і Галіцыяй і Ладамерыяй, якія паводле венгерскай традыцыі лічыліся часткай земляў кароны Святога Іштвана. Пасля ўсталявання уніі з Трансільваніяй у 1848 і 1867 гадах, землямі кароны Святога Іштвана пазначалі толькі Венгрыю і Харватыю і Славонію.

29 кастрычніка 1918 года харвацкі парламент абвясціў пра скасаванне уніі з Венгрыяй, а таксама ўваходжанне ў склад Дзяржавы Славенцаў, Харватаў і Сербаў, якая ў снежні 1918 года ўвайшла ў склад Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў. З тых часоў тэрмін страціў сваё значэнне і яго ўжыванне спынілася.

## Гл. таксама 
* Транслейтанія
* Карона Святога Іштвана
* Харватыя ва уніі з Венгрыяй

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Венгрыі
Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Румыніі
Катэгорыя:Гісторыя Славакіі
Плябанцы

Назву **Пляба́нцы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Плябанцы — вёска ў Пружанскім раёне 

* Віцебская вобласць:
** Плябанцы — вёска ў Браслаўскім раёне 

* Гродзенская вобласць:
** Плябанцы — вёска ў Ашмянскім раёне 
** Плябанцы — вёска ў Лідскім раёне 

* Мінская вобласць:
** Плябанцы — вёска ў Вілейскім раёне 
** Плябанцы — вёска ў Мінскім раёне 

## Гл. таксама 
* Плябанава
* Плябанаў
* Плябанаўка
* Плябанаўцы 
* Плябанішкі
* Плябанская
* Плябанскі
* Плябанскія
* Плябань
Падгайцы

Назву **Падга́йцы** маюць:

* Падгайцы — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі
* Падгайцы — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі
* Падгайцы — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі
* Падгайцы — горад у Цярнопальскай вобласці Украіны
* Падгайцы — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі
Новая Каменка

Назву **Новая Каменка** маюць:

* Новая Каменка — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласці
* Новая Каменка — вёска ў Слаўгарадскім раёне Магілёўскай вобласці
Леніна Мікалаеўна Міронава

**Леніна Мікалаеўна Міронава** (, Харкаў, Украінская ССР — , Мінск) — беларускі архітэктар, педагог, мастацтвазнаўца. Кандыдат архітэктуры (1963), прафесар Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (2003). Сябра грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз дызайнераў».

## Біяграфія 
Нарадзілася 2 сакавіка 1931 года ў Харкаве. Скончыла ў 1954 годзе архітэктурны факультэт Кіеўскага інжынерна-будаўнічага інстытута з чырвоным дыпломам.

У 1954 годзе пераехала ў Мінск. У 1957—1960 гадах вучылася ў аспірантуры пры АН БССР па спецыяльнасці «Архітэктура». У 1954—1957 гадах — старэйшы архітэктар інстытута «Мінгарпраект», у 1961—1968 гадах працавала ў Інстытуце будаўніцтва і архітэктуры Дзяржбуда БССР. Увосень 1968 года пачала выкладаць свой курс «Каларыстыка» адразу на 4 кафедрах Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута: інтэр’еру і абсталявання, дызайну, ДПМ і мастацкай апрацоўкі тканін; старэйшы выкладчык (1969), дацэнт (1970), прафесар (2003). Працавала там да 2009 года, 40 гадоў без перапынку.

Член Саюза архітэктараў БССР з 1957 года, член праўлення СА БССР і СА СССР (1961—1965).

Аўтар больш яка 100 артыкулаў па праблемах колеру ў выяўленчым мастацтве.

Выдала шэраг падручнікаў:
* «Каларыстыка» (1974)
* «Колеразнаўства». Мінск, Вышэйшая школа, 1983, 286 стар.
* «Вучэнне аб колеры» (1993) — Мінск, Вышэйшая школа, 1993, 463 стар.
* «Колер у выяўленчым мастацтве» (2011) Мінск, Беларусь, 2011 (4-е выд.).

Вучнямі Леніны Міронавай у розныя гады былі вядомыя беларускія мастакі і дызайнеры: Уладзімір Цэслер, Ганна Балаш, Дзмітрый Сурскі, Сяргей Кірушчанка і іншыя.

Творчыя праекты Леніны Міронавай: стварэнне артыкулаў пра творчасць беларускіх мастакоў сярэдняга і малодшага пакалення, серыі графічных лістоў і тэкстыльных пано на тэму «Прырода і Чалавек». На асабістым сайце Міронавай выкладзены яе артыкулы пра творчасць знакамітых асоб (Казімір Малевіч, Юрый Тарэеў, Канстанцін Міхееў, Рыгор Іваноў і інш.) і яе даследаванні пра ролю колеру ў культуры Старога Кітая.

## Узнагароды 
Узнагароджана ганаровымі граматамі, значкамі, падзякамі і прэміямі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* http://artaktivist.org/mironova-lenina-nikolaevna-poka-dyshu-%E2%80%93-nadeyus/ 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Культуролагі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў
Сінгонія

**Сінгонія** мінералу вызначаецца на буйным крышталі або спайным абломку па элементах сіметрыі.

Элементы сіметрыі групуюцца ў 7 крышталеграфічных сінгоній: кубічную, гексаганальную, тэтраганальную, трыганальную, рамбічную, манаклінную, трыклінную.
 

Выява:Spessartine-spess-11b.jpg|Кубічны спесартын
Выява:Beryl-Albite-207519.jpg|Гексаганальны берыл
Выява:Anatase-131663.jpg|Тэтраганальны анатаз
Выява:Hematite-37914.jpg|Трыганальны гематыт
Выява:Fayalite between Sanidine - Ochtendung, Eifel, Germany.jpg|Рамбічны фаяліт
Выява:Vivianite-229556.jpg|Манаклінны вівіяніт
Выява:Rhodonite-122153.jpg|Трыклінны раданіт

## Літаратура 
* Мінералы, горныя пароды і глебы роднага краю: Кн. для настаўніка / У. Фядотаў, А. Цытленак. — Мн.: Нар. асвета, 1987. — 109, [2] c.

Катэгорыя:Крышталяграфія
Катэгорыя:Мінералогія
Ордэн Падвязкі

**Найвысакародны ордэн Падвязкі** () — вышэйшы рыцарскі ордэн Вялікабрытаніі. З’яўляецца адным з найстарэйшых ордэнаў у свеце.

Усяго паводле статута рыцараў ордэна Падвязкі не можа быць больш за 24 чалавекі, апроч манарха, прынца Уэльскага, членаў каралеўскай сям'і і замежных манархаў.

Паводле статута манарх асабіста выбірае 24 члены ордэна, не кансультуючыся з міністрамі.

### Суверэны 
* Лізавета II, каралева Вялікабрытаніі (Суверэн з 1952 года)
* Чарлз, прынц Уэльскі (Суверэн з 1958 года)

### Кавалеры і дамы 
# Пітэр Карынгтан, 6-ы барон Карынгтана (1985)
# Артур Уэлслі, 8-ы герцаг Уэлінгтан (1990)
# Фельдмаршал Лорд Эдвін Брамал (1990)
# Джон Сайнсбуры, лорд Прэстан Кандавера (1992)
# Джон Барынг, 7-ы барон Ашбертана (1994)
# Робін Лі-Пембертан, барон Кінгдаўна (1994)
# Нініян Стывен, 20-ы генерал-губернатар Аўстраліі (1994)
# Сэр Цімаці Коўлман, былы Лорд-намеснік Норфалка (1996)
# Джэймс Гамільтан, 5-ы герцаг Аберкорнскі (1999)
# Сэр Уільям Гладстан, 7-ы баранэт (1999)
# Фельдмаршал Сэр Пітэр Індж (2001)
# Сэр Энтані Акланд (2001)
# Сэр Джэральд Кавендыш Гросвенар, 6-ы герцаг Вэстмінстэрскі (2003)
# Лорд Робін Батлер, барон Броквела (2003)
# Джон Морыс, лорд Аберавона (2003)
# Лэдзі Соўмс, удава Крыстафера Соўмса (2005)
# Сэр Джон Мэйджар (2005)
# Лорд Рычард Льюіс (2008)
# Сэр Томас Дан (2008)
# Лорд Нікалас Філіпс (2011)
# Адмірал сэр Майкл Бойс (2011)
# Барон Джок Стырап (2013)
# *не занята з красавіка 2013 года*
# *не занята з сакавіка 2012 года*

### Кавалеры і дамы, члены брытанскай каралеўскай сям'і 
# Філіп, герцаг Эдынбургскі (1947)
# Эдвард, герцаг Кенцкі (1985)
# Прынцэса Ганна (1994)
# Рычард, герцаг Глостэрскі (1996)
# Прынцэса Аляксандра Кенцкая (2003)
# Эндру, герцаг Ёркскі (2006)
# Эдуард, граф Уэсэкскі (2006)
# Уільям, герцаг Кембрыджскі (2008)

### Замежныя манархі 
# Жан, вялікі герцаг Люксембурга (1972)
# Маргрэтэ II, каралева Даніі (1979)
# Карл XVI, кароль Швецыі (1983)
# Хуан Карлас I, кароль Іспаніі (1988)
# Беатрыкс, каралева Нідэрландаў (1989)
# Акіхіта, імператар Японіі (1998)
# Харальд V, кароль Нарвегіі (2001)

## Спасылкі 
* Order of the Garter — Афіцыйны вэб-сайт Брытанскай манархіі
* Поўны спіс кавалераў ордэна з 1348 года


П
Міхалова

Назву **Міхало́ва** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Міхалова — вёска ў Лепельскім раёне 
** Міхалова — вёска ў Чашніцкім раёне 
** Міхалова — вёска ў Шумілінскім раёне 

* Мінская вобласць:
** Міхалова — колішняя вёска ў Барысаўскім раёне
** Міхалова — вёска ў Ракаўскім сельсавеце Валожынскага раёна
** Міхалова — вёска ў Івянецкім сельсавеце Валожынскага раёна
** Міхалова — вёска ў Дзяржынскім раёне
** Міхалова — вёска ў Лагойскім раёне
** Міхалова — вёска ў Маладзечанскім раёне
** Міхалова — вёска ў Пухавіцкім раёне
* Мінск
** Міхалова — колішняя вёска, з 1978 года ў складзе Мінска

### Польшча 
* Падляскае ваяводства:
** Міхалова — горад у Беластоцкім павеце
### Расія 
* Міхалова (Смаленская вобласць)

## Іншае 
* Міхалова — мікрараён у Мінску
* Міхалова — станцыя Маскоўскай лініі Мінскага метрапалітэну
* Вуліца Міхалова — вуліца ў Мінску
* Вуліца Мілалоўская — вуліца ў Мінску

## Гл. таксама 
* Гміна Міхалова 
* Міхалоў 
* Міхалоўка
Іштван Фрыдрых

**Іштван Фрыдрых** (; 1 ліпеня 1883, Малацкі, цяпер Славакія — 25 лістапада 1951, Будапешт) — венгерскі палітык, уладальнік фабрыкі. У 1919 годзе, пасля разгрому Венгерскай савецкай рэспублікі, на працягу 3 месяцаў займаў пасаду прэм'ер-міністра Венгрыі.

Вывучаў інжынерную справу ў Будапешцкім і Шарлотэнбургскім універсітэтах, затым вывучаў права ў Будапешце і Берліне.

Быў арыштаваны як «контррэвалюцыянер» органамі бяспекі Венгерскай савецкай рэспублікі, аднак змог бегчы. 6 жніўня 1919 года прыняў удзел у перавароце, падчас якога быў скінуты прэм'ер-міністр Дзьюла Пейдл. Эрцгерцаг Іозеф Аўгуст прызначыў яго на пасаду прэм'ер-міністра Венгрыі 7 жніўня 1919 года, і ён займаў гэту пасаду да 25 лістапада 1919 года. Паралельна з пасадай прэм'ер-міністра быў міністрам абароны Венгрыі да 15 сакавіка 1920 г.

Напачатку 1920-х гадоў заснаваў вельмі правую палітычную асацыяцыю. Быў членам Венгерскага парламента ў 1920—1939 гадоў.

Арыштаваны ў 1951 г. у гады рэжыму М. Ракашы, меркавана загінуў у турме.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Венгрыі
Катэгорыя:Міністры абароны Венгрыі
Дзьюла Пейдль

**Дзьюла Пейдль** (;  — , ) — венгерскі прафсаюзны дзеяч і палітык-сацыяліст. У апошнія дні існавання Венгерскай Савецкай Рэспублікі у 1919 годзе займаў пасады прэм’ер-міністра і выконваў абавязкі главы дзяржавы.

На працягу 6 дзён існавання свайго ўрада спрабаваў ліквідаваць шкоду, нанесеную Венгрыі кіраваннем камуністаў. Па меры прасоўвання румынскіх войскаў да Будапешта ён пачаў адмяняць непапулярныя дэкрэты і пастановы камуністычнага ўрада, аднавіў прыватную ўласнасць, закрыў рэвалюцыйныя трыбуналы і распусціў Чырвоную гвардыю.

6 жніўня 1919 года яго ўрад быў зрынуты ў выніку ваеннага перавароту. Пейдль адправіўся ў выгнанне ў Аўстрыю, аднак ужо ў 1921 годзе вярнуўся ў Венгрыю і аднавіў палітычную і прафсаюзную дзейнасць. У 1922—1931 гадах узначальваў сацыял-дэмакратычную фракцыю ў венгерскім парламенце.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Венгрыі
Катэгорыя:Сацыялісты Венгрыі
Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы Венгрыі
Караі

**Караі** () — адзін з найбольш старадаўніх дваранскіх родаў Венгерскага каралеўства. Па дакументах вядомы з пачатку XIII стагоддзя.

Радавы замак Караі — у горадзе Карэй у Парцыуме (сучасная тэрыторыя Румыніі). Графы Караі валодалі і іншымі маёнткамі ў гэтай вобласці, як, напрыклад, Ардудам.

Графскую годнасць атрымаў у 1712 годзе Шандар Караі, які быў падчас войнаў за незалежнасць пры Ракацы генералам куруцаў, затым галоўнакамандуючым і ў 1741 — фельдмаршалам.

Граф Алаіз Караі (1825—1889) быў аўстрыйскім пасланцам у Берліне, у 1866 удзельнічаў у мірных перамовах у Нікальсбургу, быў другім аўстрыйскім упаўнаважаным на Берлінскім кангрэсе, пазней паслом у Лондане.

Вядомымі прадстаўнікамі роду ў XX стагоддзі былі Міхай Караі, прэм'ер-міністр і прэзідэнт Венгрыі ў 1918—1919, а таксама Дзьюла Караі, прэм'ер-міністр у 1919 і 1931-32.

## Літаратура 
* 
* Радаводны роспіс роду Караі
Першамайская

**Першама́йская** — шматзначны тэрмін.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Першамайская — аграгарадок у Бярозаўскім раёне

* Віцебская вобласць:
** Першамайская — былая вёска ў Чашніцкім раёне

* Гродзенская вобласць:
** Першамайск (Першамайская) — аграгарадок у Першамайскім сельсавеце Шчучынскага раёна
** Першамайская — былая вёска ў Шчучынскім сельсавеце Шчучынскага раёна

* Мінская вобласць:
** Першамайская — вёска ў Лагойскім раёне

### Гл. таксама 
* Первамайская

## Станцыі метро 
**«Першама́йская»** — назва станцыяў метрапалітэну ў гарадах:

* Масква — дзейная станцыя
* Масква — зачыненая станцыя
* Мінск
* Уфа (будуецца)

## Гл. таксама 
* Першамайская вуліца
* Першамайск
* Першамайскі
Доўгае (возера, Шумілінскі раён)

**Доўгае** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Будавесць (цячэ праз возера), за 10 км у напрамку на захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, каля вёскі Пабеда.

Плошча паверхні 0,22 км².Даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,34 км, даўжыня берагавой лініі 3,3 км.
Катлавіна возера моцна выцягнутая з захаду на ўсход. Берагі нізкія, пясчаныя. Вакол возера вузкая забалочаная пойма. Ва ўсходняй частцы Доўгае злучана пратокай з возерам Лоўжа. На поўдні ўпадае ручай.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, гусцяра, плотка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. 
* Озеро Долгое // шумилинщина.рф 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Берайхсляйтар

***Берайхсляйтар*** *(ням. Bereichsleiter)* - званне ў сістэме палітычных званняў НСДАП, якое існавала ў нацысцкай Германіі з 1939 па 1945 гады. Званне **берайхсляйтар** было ўведзена для замены старога звання крайсляйтар (якое стала цяпер пасадай), але таксама выкарыстоўвалася ў НСДАП як на рэгіянальным, так і на агульнаімперскім узроўні. Званне прыблізна адпавядала чыну падпалкоўніка ў вермахце.

Асобы, якія мелі званне берайхсляйтара і былі прызначаны на пасаду крайсляйтара, з 1939 гады насілі спецыяльную нарукаўную павязку.
[miniatur|none|840px|thumb|**Пятліцы вышэйшых чыноў НСДАП**20:&nbsp;[Берайхсляйтар, 21:&nbsp;Оберберайхсляйтар, 22:&nbsp;Гаўптберайхсляйтар, 23:&nbsp;Дынстляйтар, 24:&nbsp;Обердынстляйтар, 25:&nbsp;Гаўптдынстляйтар, 26:&nbsp;Бефельсляйтар, 27:&nbsp;Обербефельсляйтар, 28:&nbsp;Гаўптбефельсляйтар, 29:&nbsp;Гаўляйтар, 30:&nbsp;Рэйхсляйтар.]]

## Літаратура 
* Clark, J. (2007). Uniforms of the NSDAP. Atglen, PA: Schiffer Publishing

Катэгорыя:Пасады Трэцяга рэйха
Дзьёрдзь I Ракацы

**Дзьёрдзь I Ра́кацы** (; ,  — , ) — трансільванскі князь з венгерскага кальвінісцкага роду Ракацы (1630—1648). Сын князя Трансільваніі Жыгманда (Жыгімонта) Ракацы (1607—1608).

## Біяграфія 
Пасля смерці Габара Бетлена (1629) у 1630 годзе Георгій I Ракацы быў прызначаны князем Трансільваніі. У адказ на недружалюбнасць Габсбургаў ён прадпрымаў невялікія і несістэматычныя ваенныя вылазкі ў Венгрыю. Але ў 1643 годзе, заключыўшы саюз са Швецыяй і Францыяй супраць Аўстрыі, Ракацы скарыў амаль усю Венгрыю і стаяў ля варот Прэсбурга, аднак паддаўся ціску Стамбула і пагадзіўся на перамір'е.

Ракацы падтрымала насельніцтва (асабліва сялянства, якое паднялася на барацьбу за нацыянальнае вызваленне) на поўначы Венгерскага каралеўства. Лінцкі мір, які быў заключаны ў 1645 годзе з імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі і венгерскім каралём Фердынандам III Габсбургам, гарантаваў у Венгрыі свабоду веравызнання і вяртанне пратэстантам усіх аднятых у іх цэркваў. Сам Ракацы атрымаў у пажыццёвае валоданне сем венгерскіх камітатаў і іншыя вялікія зямельныя ўладанні. Таксама ён атрымаў для сябе і сваіх нашчадкаў тытул імперскага князя.

У Трансільваніі Дзьёрдзь Ракацы заахвочваў развіццё горнай справы, рамёстваў, гандлю. Усталяваў дружалюбныя сувязі з Багданам Хмяльніцкім. Спадчыннікам на прастоле Трансільваніі стаў яго сын, Дзьёрдзь II Ракацы, абраны князем у 1648 годзе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі Трансільваніі
Катэгорыя:Удзельнікі Трыццацігадовай вайны
Дзьёрдзь I
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XVII стагоддзя
Нікальсбургскі мір

[thumb|left|Нікальсбург — уладанне [Дзітрыхштэйны|Дзітрыхштэйнаў]]
**Нікальсбургскі мір** () — мірны дагавор падчас Трыццацігадовай вайны, падпісаны 31 снежня 1621 года ў Нікальсбургу, Маравія (цяпер Мікулаў, Чэхія). Дагавору папярэднічалі актыўныя ваенныя дзеянні ў Чэхіі і Маравіі і бітва на Белай Гары (8 лістапада 1620 года).

Пагадненне завяршыла вайну паміж трансільванскім князем Габарам Бетленам і германскім імператарам Фердынандам II.

Венгерскі кароль адмаўляўся ад кароны, атрымліваючы частку Славакіі, Падкарпацкай Русі і частку Паўночна-Усходняй Венгрыі, а таксама герцагствы Опельн (Аполе) і Ратыбор (Рацібуж) у Сілезіі.

У далейшым умовы пакта пацвердзілі наступныя дагаворы — Венскі дагавор 1624 года і Трэці Прэсбургскі мір 1626 года

## Спасылкі 
* 1911 Encyclopedia — Gabriel Bethlen 

Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Катэгорыя:Трыццацігадовая вайна
Катэгорыя:Дагаворы паводле алфавіта
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XVII стагоддзя
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:1621
Фрыдрых I

**Фрыдрых I** — імя некалькіх манархаў Еўропы:

* Фрыдрых Барбароса — імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (1122—1190)
* Фрыдрых I (да 1139 — каля 1200) — бургграф Нюрнберга
* Фрыдрых I — герцаг Аўстрыі (1175—1198) з дынастыі Бабенбергаў
* Фрыдрых I (1249—1268) — маркграф Бадэна
* Фрыдрых I — герцаг Аўстрыі (1308—1330) з дынастыі Габсбургаў
* Фрыдрых I (1370—1428) — курфюрст Саксоніі, маркграф Мейсена пад імем Фрыдрых IV Сварлівы
* Фрыдрых I (1425—1476) — курфюрст Пфальца
* Фрыдрых I (1460—1536) — маркграф Брандэнбург-Ансбаха
* Фрыдрых I — кароль Даніі і Нарвегіі (1471—1533)
* Фрыдрых I — граф Манбельяра і герцаг Вюртэмберга (1557—1608)
* Фрыдрых I, граф Ван Берг
* Фрыдрых I Саксен-Гота-Альтэнбургскі (1646—1691) — герцаг Саксен-Гота-Альтэнбурга
* Фрыдрых I (1657—1713) — кароль Прусіі
* Фрыдрых I (1676—1751) — ландграф Гесэн-Каселя з 1730 года
* Фрыдрых I — вялікі герцаг Бадэна
* Фрыдрых I — кароль Вюртэмберга (1805—1816)
* Фрыдрых I — герцаг Ангальта ў 1871—1904
Алба-Юлія

**А́лба-Ю́лія** (, , ) — адзін з найстаражытнейшых гарадоў Трансільваніі і ўсёй Румыніі. Размешчаны ў жудзецы Алба, на рацэ Мурэш, за 270 км на паўночны захад ад Бухарэста. Насельніцтва 58 681 жыхароў (2011).

## Гісторыя 
### Антычнасць 
Алба-Юлія мела палітычную вагу ўжо ў глыбокай старажытнасці. У акрузе былі выяўлены Тэртэрыйскія надпісы, у якіх амерыканскі археолаг Марыя Гімбутас бачыць першую ў гісторыі пісьменнасць. У старажытнасці тут знаходзілася сталіца ваяўнічага племя дакаў, на месцы якой рымляне разбілі ваенны лагер Апулум (*Apulum*). Гэтае паселішча згадваецца антычным географам Пталамеем, а разваліны яго знаходзяцца ў 10 км ад сучаснага горада. Дзякуючы шматлікім раскопкам, мясцовы краязнаўчы музей мае багатую калекцыяю антычных старажытнасцей.

### Сярэднявечча 
thumb|150px|злева|Праваслаўны сабор у Алба-Юліі.
Горад фігуруе ў сярэдневяковых крыніцах пад славянскім імем Балград, ці Бялград у часы славянізацыі Трансільваніі IX—XI стагоддзяў. Назва была перакладзена на латынь як Алба-Юлія і ўпершыню згадваецца ў такой форме ў 1097 годзе. З XI стагоддзя горад уваходзіць у склад Венгерскага каралеўства пад назвай Дзюлафехервар. У XII—XIII стагоддзя ў горадзе пабудаваны каталіцкі сабор, які потым быў перабудаваны пры Янашы Хуньядзі; там жа ён і пахаваны. У 1541—1690 гг. Алба-Юлія служыла сталіцай княства Трансільванія, хоць Міхаю Храбраму ўдалося ў 1599 годзе на кароткі час аб’яднаць пад сваёй уладай усе тры дунайскія княствы і каранавацца ў Алба-Юліі.

### Новы час 
У XVIII стагоддзі ўвагу на добраўпарадкаванні Алба-Юліі — аднаго з самых паўднёвых гарадоў габсбургскіх уладанняў — звярнулі аўстрыйскія Габсбургі. Пры імператары Карле VI была пабудавана вялікая крэпасць у форме зоркі, на ўзор Вабанавых умацаванняў Францыі, а сам горад атрымаў нямецкае імя Карлсбург. У 1794 г. высілкамі біскупа з роду Бацьяні была адкрыта першая ў Румыніі бібліятэка, жамчужынай якой лічыцца створаны пры Карле Вялікім Залаты кодэкс з Лорша.

1 снежня 1918 года ў Алба-Юліі было абвешчана пра далучэнне Трансільваніі да Румыніі, а праз чатыры гады ў мясцовым саборы адбылося вянчанне Фердынанда I на трон аб’яднанай дзяржавы.

## Выхадцы 
* Эрнст Мангел (1800, Алба-Юлія — 13 студзеня 1887, Афіны) — венгерскі музыкант, кампазітар і філэлін кіраўнік першага ваеннага аркестра рэвалюцыйнай Грэцыі і Грэчаскага каралеўства .

## Літаратура 
* Liviu Stoica, Gheorghe Stoica, Gabriela Popa. Castles & fortresses in Transylvania: Alba County. Castele și cetăți din Transilvania: Județul Alba. Cluj-Napoca, 2009. — 
* Heinz Heltmann, Gustav Servatius, Reiseführer Siebenbürgen, Thaur bei Innsbruck 1993, pag. 183.
* Recensământul general al populației României din 29 Decemvrie 1930, vol. II, pag. 522.
* Bălan, Șt.; Mihăilescu, N. Șt. — Istoria științei și tehnicii în România, date cronologice, Editura Academiei Republicii Socialiste România, București, 1985, p.&nbsp;34.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада Алба-Юлія , , 


Катэгорыя:Гарады Румыніі
Катэгорыя:Былыя сталіцы
Перасяленне польскага насельніцтва (1944—1946)

і тэрытарыяльныя змены Польшчы з 1939 па 1945 гады. Ружовыя і жоўтыя зоны ўяўляюць даваенныя тэрыторыі Польшчы (Крэсы ўсходнія) і Германіі (Вернутыя тэрыторыі) адпаведна.]]

**Перасяленне польскага насельніцтва** з былых усходніх тэрыторый Польшчы, таксама вядомае як выгнанне палякаў з Усходніх Крэсаў (), адбывалася ў канцы і пасля Другой сусветнай вайны і прывяло да вымушанай міграцыі прадстаўнікоў польскай нацыянальнасці з 1944 па 1946 гады. Гэта падзея была элементам афіцыйнай палітыкі СССР, які перасяліў больш за мільён польскіх грамадзян. Яны былі дэпартаваны з польскіх тэрыторый, анексаваных Савецкім Саюзам падчас Другой сусветнай вайны і ўключаных у склад Украінскай, Беларускай і Літоўскай ССР паводле дамоўленнасцей Тэгеранскай канферэнцыі 1943 года.

Этнічная высылка польскага насельніцтва была ўсхвалена кіраўнікамі краін антыгітлераўскай кааліцыі — Франклінам Рузвельтам, прэзідэнтам ЗША, Уінстанам Чэрчылем, прэм'ер-міністрам Вялікабрытаніі, і Іосіфам Сталіным, кіраўніком СССР, — на канферэнцыях у Тэгеране і Ялце. Па сутнасці яна стала адным з найбуйнейшым пасляваенных перасяленняў з тэрыторый Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, з якіх перасялілася ў агульнай складанасці каля дваццаці мільёнаў чалавек. Па афіцыйных дадзеных, у ходзе кантраляванага дзяржавай выгнання паміж 1945 і 1946 гадамі прыкладна 1,167,000 палякаў былі вымушаны пакінуць заходнія рэспублікі Савецкага Саюза, менш за 50% з тых, хто быў зарэгістраваны для дэпартацыі.

Гэты працэс вядомы пад такімі назвамі, як выгнанне ці рэпатрыяцыя, у залежнасці ад кантэксту і крыніцы. Тэрмін «рэпатрыяцыя», які афіцыйна выкарыстоўваўся ў кантраляванай камуністамі Польшчы і ў СССР, быў наўмысным элементам маніпуляцыі грамадскай думкай і не з'яўляўся карэктным, бо дэпартаваныя людзі з'яджалі з сваёй роднай зямлі, а не вярталіся на яе. Гэты працэс таксама часта называецца першай рэпатрыяцыяй, калі маецца на ўвазе другая рэпатрыяцыя ў 1955—1959 гадах. У больш шырокім кантэксце перасяленне палякаў часам апісваецца як кульмінацыя працэсу «дэ-паланізацыі» абласцей падчас і пасля Другой сусветнай вайны. Працэс планаваўся і праводзіўся камуністычным рэжымам СССР і ў пасляваеннай Польшчы. Многія з дэпартаваных палякаў былі пераселены ў былыя нямецкія ўсходнія правінцыі, якія пасля 1945 года называлі «Вернутымі тэрыторыямі» Польскай Народнай Рэспублікі.

## Гл. таксама 
* Абмен насельніцтвам паміж Польшчай і БССР

## Зноскі 
Катэгорыя:Наступствы Другой сусветнай вайны ў Польшчы
Катэгорыя:Палякі на Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1945—1990)
Катэгорыя:Гісторыя Украіны
Катэгорыя:Наступствы Другой сусветнай вайны ў СССР і Расіі
Катэгорыя:Савецка-польскія адносіны
Катэгорыя:Перасяленні народаў пасля Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Паланафобія
Катэгорыя:1944 год у СССР
Катэгорыя:1945 год у СССР
Катэгорыя:1946 год у СССР
Катэгорыя:1945 год у міжнародных адносінах
Флісінгскі

**Мыс Флісінгскі** — крайні ўсходні астраўны пункт Еўропы. Знаходзіцца на паўночным усходзе вострава Паўночны архіпелага Новая Зямля, Архангельская вобласць, Расія.

Уяўляе сабой скальны масіў вышынёй да 28 метраў. Падзяляе прыбярэжныя воды на заліў Аварыйны (на поўначы) і бухту Андрамеды (на поўдні).

Мыс адкрыты і нанесены на карту экспедыцыяй Вілема Барэнца ў 1596 годзе, назва дадзена ў гонар нідэрландскага горада Флісінген.

Катэгорыя:Мысы Еўропы
Катэгорыя:Мысы Расіі
Катэгорыя:Новая Зямля
Гескі

**Гескі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ксаверый Дамінік Гескі, прыдворны жывапісец Радзівілаў
* Юзаф Ксаверый Гескі, жывапісец, гравёр
Бештау

**Бештау** (, з карачаева-балкарскай: беш — пяць і тау — гара) — ізаляваная гара з пяццю вяршынямі вулканічнага паходжання (лакаліт) паблізу г. Пяцігорска, на Паўночным Каўказе. Вышыня 1400 м. Складзецца трахітамі і ліпарытамі. На схілах — лясы (ясень, дуб, граб, бук).

Катэгорыя:Паўночны Каўказ
Катэгорыя:Горы Расіі
Машук

**Машук** — ізаляваная гара на Паўночным Каўказе, у раёне Каўказскіх Мінеральных Вод (Стаўрапольскі край, Расія).

Вышыня 993 м. Машук з’яўляецца лакалітам са схаваным пад асадкавымі пародамі (вапнякамі і мергелямі верхняга мелу і палеагену) крышталічным ядром; выхады вуглякісла-серавадародных вод. Вяршыня згладжана-купалападобная. На паўднёвым схіле знаходзіцца карставая шахта «Правал» (20 метраў глыбінёй). Схілы пакрытыя шырокалістнымі лясамі (ясень, граб, дуб, бук лясны); у Перкальскім гадавальніку налічваецца каля 800 відаў і гатункаў драўняных і хмызняковых раслін. Ля падножжа Машука — месца дуэлі М. Ю. Лермантава (абеліск з гарэльефам паэта). Ля падножжа і на схілах Машука — курорт і горад Пяцігорск.

Катэгорыя:Геаграфія Стаўрапольскага края
Катэгорыя:Горы Расіі
Юзаф Ксаверый Гескі

**Юзаф Ксаверый Гескі** (; каля 1730 — каля 1810) — жывапісец і гравёр.

## Біяграфія 
Сын Ксаверыя Гескага Працаваў у Нясвіжскім замку і Нясвіжскім дамініканскім манастыры.

## Творчасць 
Сярод работ партрэты для фамільнай галерэі князёў Радзівілаў, партрэт польскага караля Станіслава Аўгуста, аўтапартрэт і іншыя. Стварыў шэраг карцін для Сталбцоўскага дамініканскага касцёла («Раздача міласціны св. Антоніем і епіскапам Юльянам» і інш.).

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Постаці Нясвіжа
Цэнтральны рэгіён развіцця Румыніі

**Цэнтральны рэгіён развіцця Румыніі** () — адзін з рэгіёнаў развіцця Румыніі. Не з'яўляецца адміністрацыйнай адзінкай, быў створаны ў 1998 годзе для лепшай каардынацыі мясцовага развіцця падчас уступлення Румыніі ў Еўрапейскі саюз.

## Склад 
У склад ЦРР Румыніі ўваходзяць жудзецы:
*Алба
*Брашаў
*Кавасна
*Мурэш
*Сібіу
*Харгіта

## Насельніцтва 
Станам на 2004 год, у рэгіёне пражывала 2 523 021 чалавек. Шчыльнасць насельніцтва склала 73,99 чал./км², што менш за сярэдні ўзровень па краіне (91,3 чал./км²). Румыны складалі 65,4 % ад агульнай колькасці насельніцтва, венгры — 29,9 %, цыгане — 4 %.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Рэгіёны развіцця Румыніі