open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анатоль Уладзіміравіч Рубанаў

**Анатоль Уладзіміравіч Руба́наў** (нар. 17 лютага 1958, Мінск, БССР) — савецкі і беларускі і сацыёлаг, доктар сацыялагічных навук, прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 лютага 1958 года ў горадзе Мінску.

Выпускнік гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Пасля заканчэння Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1981 годзе некаторы час займаўся выкладчыцкай дзейнасцю ва ўніверсітэце, адкуль быў прызваны для праходжання тэрміновай вайсковай службы ў Ваенна-марскі флот СССР.

З 1985 года з’яўляўся навуковым супрацоўнікам Мінскага інстытута культуры. З 1988 года працаваў у Акадэміі навук Беларусі: спачатку Інстытуце філасофіі і права, потым — у Інстытуце сацыялогіі Акадэміі навук Беларусі, з 1995 — вядучы навуковы супрацоўнік гэтага інстытута. У 1988 годзе абараніў дысертацыю на суісканне навуковай ступені кандыдата філасофскіх навук на тэму «Творчая актыўнасць маладога інжынера ва ўмовах навукова-тэхнічнага прагрэсу», у 1994 годзе — дысертацыю на суісканне навуковай ступені доктара сацыялагічных навук на тэму «Сацыяльны суб’ект: матывы і дзейнасць». З 1999 па 2006 гады — першы намеснік дырэктара Мінскага НДІ сацыяльна-эканамічных і палітычных праблем. З лютага 2006 года па студзень 2016 года працаваў дэканам факультэта філасофіі і сацыяльных навук Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Са студзеня 2016 года — прафесар кафедры сацыялогіі ФФСН Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Адначасова з 2007 года — галоўны рэдактар часопіса «Філасофія і сацыяльныя навукі». Аўтар больш за 130 навуковых публікацый.

## Сфера навуковых інтарэсаў 
* Сацыялогія масавых паводзін
* Сацыялогія асобы і сацыяльнае развіццё
* Сацыялогія горада
* Сацыялогія адукацыі
* Палітычная сацыялогія
* Сацыялогія сацыяльных змен

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* [Http://soc-by.livejournal.com/45194.html Рубанаў Анатоль Уладзіміравіч] // «Персаналіі беларускай сацыялогіі». электронны даведнік
* [Http://glossword.info/index.php/term/,6ea3ab6f59585aac955b57a162a4a253536e60b15c94ac92576b596869a09b66955798a6539aaa575d71719f546fa1a2aea6af61a09ba0616154569f.xhtml Рубанаў Анатоль Уладзіміравіч] 
* [Http://voluntary.ru/termin/rubanov-anatolii-vladimirovich.html Рубанаў Анатоль Уладзіміравіч]  // Нацыянальная сацыялагічная энцыклапедыя
* [Http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001=%22BY-NLB-ar2511369%22&lst_siz=20 Рубанаў Анатоль Уладзіміравіч] // Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі

Катэгорыя:Сацыёлагі СССР
Катэгорыя:Сацыёлагі Беларусі
Катэгорыя:Дэканы БДУ
Чапараль

**Чапараль** (*чапарэль*, , ад *chaparro* — «зараснікі хмызняковага дуба») — тып субтрапічнай жорсткалістай кустовай расліннасці. Распаўсюджаны ў вузкай паласе Ціхаакіянскага ўзбярэжжа Каліфорніі і на Поўначы Мексіканскага нагор'я, на вышыні 600—2400 м.

Падобныя біёмы знаходзяцца і ў чатырох іншых рэгіёнах Міжземнаморскага клімату ва ўсім свеце, у тым ліку Міжземнаморскага басейна (дзе ён вядомы як маквіс, макі, ), цэнтральнай частцы Чылі (дзе ён называецца Matorral), у Капскай вобласці ПАР (мыс Добрай Надзеі) (вядомы там як фінбош) і на паўднёвым усходзе і паўднёвым захадзе Аўстраліі.

Адсутнасць дрэў не звязана з дзейнасцю чалавека, хоць шэраг даследчыкаў разглядае чапараль, падобна маквісу, як стадыю дэградацыі дубовых вечназялёных лясоў. Зараснікі чапараля дасягаюць у вышыню 3-4 м.

Найбольш тыповай для чапараля з'яўляецца Adenostoma fasciculatum, якая ўтварае чыстыя натуральныя насаджэнні. Шырока распаўсюджаны зараснікі хмызняковых вечназялёных дубоў, талакнянак (18 відаў), прадстаўнікоў родаў сумах, Ceanothus (25 відаў) і іншыя. Ля верхняй мяжы чапараля павялічваецца доля лістападных відаў дуба, іргі, Cercis.

## Спасылкі 
* The California Chaparral Institute 

Катэгорыя:Тыпы расліннасці
Кішчынаслабодскі сельсавет

**Кішчынаслабо́дскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Кішчына Слабада.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Кішчына-Слабадскі сельсавет** у складзе Барысаўскага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 21 жніўня 1925 года ў складзе Зембінскага раёна. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. З 22 верасня 1927 года ў складзе Барысаўскага раёна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Хаўхоліцкага сельсавета. 8 красавіка 1957 года ў склад сельсавета з Жыцькаўскага сельсавета перададзены 3 населеныя пункты (вёскі Пасека, Садоўшчына і Селішча). 17 жніўня 1963 года ў склад сельсавета са скасаванага Бытчанскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі Весялова, Вялікая Трасцяніца, Забалоцце, Звяняты, Крычына і Малая Трасцяніца), з часткі сельсавета ўтвораны Хаўхоліцкі сельсавет у складзе 13 населеных пунктаў (вёскі Бялавіна, Востраў, Вярховіна, Дубовы Лог, Ельніца, Завосіна, Загор’е, Крацэвічы, Мсценне, Нежыцы, Рагатка, Хаўхоліца і Яблачына). 16 студзеня 1969 года ў склад Велікастахаўскага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі Весялова, Вялікая Трасцяніца, Забалоцце, Звяняты, Крычына і Малая Трасцяніца). 30 кастрычніка 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Прыгараднага сельсавета.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 799 чалавек, з іх 90,2 % — беларусы, 7,0 % — рускія, 1,4 % — украінцы.

## Населеныя пункты 
1 студзеня 1947 года — 11
30 кастрычніка 2009 года — 8 (вёскі Вільянова, Кішчына Слабада, Падбярэззе, Пасека, Садоўшчына, Селішча, Стралкаўцы і Цімкі)

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Барысаўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Зембінскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе
1813 (кніга)

«**1813**» — кніга беларускага пісьменніка Уладзіміра Садоўскага, у якую ўвайшлі навэла «1813» у жанры зомбі-хорар і пяць фантастычных апавяданняў.

## Сюжэт 
Дзеянне навэлы «1813» адбываецца ў апошнія дні зімы 1813 года. У раз­бу­ранае Вялікай вайной мястэчка Маладэчна на ўскрайку Мін­скай губерні на­ведваецца ў госці да свайго дзядзькі Міхал Клеафас Агін­скі — дыпламат, кампазітар, а зараз сенатар Расійскай імперыі. З на­ды­ходам адлігі ў на­ваколлях мястэчка пачынаюць адбывацца не­зразумелыя рэчы: забі­тыя жаўнеры паўстаюць з поля мінулай бітвы і напа­даюць на жыхароў паселішча. Хутка замак Агінскіх апынаецца ў аблозе ха­дзячых мерцвякоў. Міхалу Клеафасу не застаецца нічога іншага як узяць у рукі зброю і змагацца за свабоду роднага края.

У кнігу ўключана таксама пяць фантастычных апавяданняў аўтара.

## Узнагароды 
У сакавіку 2017 года кніга «1813» трапіла ў тройку фіналістаў у намінацыі «Проза» літаратурнай прэміі «Дэбют-2017» .
У жніўні 2017 года кніга «1813» трапіла у лонг-ліст літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца 2017 .

## Спасылкі 
* Электронная «1813»  — электронная версія кнігі на партале kniharnia.by
* Папяровая «1813»  — папяровая версія кнігі на сайце выдавечтва «Янушкевіч»
* «1813» на livelib.ru — старонка кнігі на сайце livelib.ru

Катэгорыя:Беларуская літаратура XXI стагоддзя
Катэгорыя:Раманы на беларускай мове
Катэгорыя:Кнігі 2016 года
Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм

**Еўрапе́йская кінапрэ́мія за найле́пшы еўрапе́йскі фільм** () — галоўная ўзнагарода Еўрапейскай кінапрэміі, якая ўручаецца еўрапейскай кінаакадэміяй штогод, пачынаючы ад моманту заснавання прэміі. Упершыню ўзнагарода была прысуджана на 1-й цырымоніі Еўрапейскай кінапрэміі 26 лістапада 1988 года ў Заходнім Берліне.

Колькасць намінантаў, якія штогод прэтэндуюць на званне «Найлепшага еўрапейскага фільма», на працягу існавання кінапрэміі часта змянялася, застаючыся ў межах ад 3 да 8 намінацый. У 2024 годзе колькасць намінантаў была пашырана да 15: з гэтага года на галоўны прыз сталі прэтэндаваць не толькі ігравыя мастацкія фільмы, але і намінанты на  і найлепшы поўнаметражны анімацыйны фільм.

Па стане на пачатак 2026 года часцей за ўсё, а менавіта тройчы, у намінацыі «Найлепшы еўрапейскі фільм» перамагалі карціны італьянскага рэжысёра Джані Амеліа (1990, 1992, 1994), датскага рэжысёра Ларса фон Трыера (1996, 2000, 2011) і аўстрыйскага рэжысёра Міхаэля Ханэке (2005, 2009, 2012). Па колькасці намінацый першынства трымае іспанскі рэжысёр Педра Альмадовар: яго карціны намінаваліся на «Найлепшы еўрапейскі фільм» восем разоў (1998, 1999, 2002, 2004, 2006, 2016, 2019, 2024), але перамаглі толькі двойчы.

## Пераможцы і намінанты 
Пераможцы і намінанты прыведзены ў храналагічным парадку. У межах аднаго года намінанты ўпарадкаваны па беларускамоўнай назве фільма паводле алфавіта. Пераможца адзначаны блакітным колерам фона &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; і прыводзіцца першым.

### 1980-я 
### 1990-я 
### 2000-я 
### 2010-я 
### 2020-я 
## Статыстыка па перамогах і намінацыях 
Па стане на пачатак 2026 года часцей за ўсё, а менавіта тройчы, у намінацыі «Найлепшы еўрапейскі фільм» перамагалі карціны італьянскага рэжысёра Джані Амеліа (1990, 1992, 1994), датскага рэжысёра Ларса фон Трыера (1996, 2000, 2011) і аўстрыйскага рэжысёра Міхаэля Ханэке (2005, 2009, 2012). Па колькасці намінацый першынства трымае іспанскі рэжысёр Педра Альмадовар: яго карціны намінаваліся на «Найлепшы еўрапейскі фільм» восем разоў (1998, 1999, 2002, 2004, 2006, 2016, 2019, 2024), але перамаглі толькі двойчы.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Архіў на сайце Еўрапейскай кінаакадэміі
* Архіў  на сайце Еўрапейскай кінапрэміі

Катэгорыя:Намінацыі Еўрапейскай кінапрэміі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:Кінапрэміі за найлепшы еўрапейскі фільм
Гарыга

**Гарыга** ( і ) — разрэджаныя зараснікі нізкарослых вечназялёных кустоў, галоўным чынам *Quercus dumosa* і пальмы *Chamaerops*. Таксама могуць быць чабор (*Thymus*), , жаўтазель (*Genista*) і іншыя расліны. Можна сустрэць у Міжземнамор’і, у менш сухім клімаце, чым фрыгана, на камяністых схілах, на месцы зведзеных перавыпасам і паламі лясоў з Quercus ilex.

Гарыга тыповая для мноства астравоў Міжземнага мора.

## Гл. таксама 
* Расліннасць Міжземнамор’я
* Маквіс

## Спасылкі 
* Слоўнікі і энцыклапедыі на Акадэміка http://dic.academic.ru

Катэгорыя:Тыпы расліннасці
Смаленская школа дойлідства

thumb|Царква Міхаіла Архангела (Свірская) у Смаленску, канец XII ст.
**Смале́нская шко́ла до́йлідства** — школа старажытнарускага культавага дойлідства 12—13 ст. ў г. Смаленску.

## Гісторыя 
Да 1180-х гадоў развівалася ў рэчышчы кіеўскай архітэктурна-будаўнічай традыцыі.
З канца 12 ст. пад уплывам Полацкай школы дойлідства набыла новыя рысы і кампазіцыйныя схемы. У адрозненне ад полацкіх смаленскія храмы мелі звонку двухступеньчатыя пілястры з тонкімі паўкалонкамі, сцены паміж прытворам і малельнай залай адсутнічалі, што ўзмацняла стоўпападобнасць і вертыкальную ўзнёсласць. Яскравы яе ўзор — аднакупальная аднаапсідная  (Свірская; 1191—1194, вышыня ўнутры 35 м); яе высокі цэнтр, аб'ём мае трохлопасцевае завяршэнне, барабан размешчаны на адмысловым п'едэстале. У ніжняй частцы храма пабудаваны нізкія прытворы. У выніку археалагічных даследаванняў (1970-я гг., археолаг П. А. Рапапорт) выяўлены рэшткі кампазіцыйна аналагічных храмаў царкве Архангела Міхаіла (сабор Троіцкага манастыра на Клоўцы, цэрквы Пятніцкая, Спаская і іншыя). Некаторыя храмы мелі галерэі (цэрквы на Малой Рачаўцы, шасціслуповая на Уваскрэсенскай гары).

Па інтэнсіўнасці будаўнічай дзейнасці ў пачатку 13 ст. Смаленск займаў галоўнае месца сярод архітэктурна-будаўнічых цэнтраў Русі. Смаленскія майстры пабудавалі цэрквы Спаскую ў Старой Разані,  ў Ноўгарадзе (1207), на Узнясенскім спуску ў Кіеве.

Эпідэмія 1230 года, ваенныя падзеі спынілі развіццё Смаленскай школы дойлідства.

## Літаратура 
*  С. 44.
* Смоленск: [Фотаальбом]. М., 1988.

Катэгорыя:Старажытнаруская архітэктура
Катэгорыя:Смаленск
Катэгорыя:Гісторыя Смаленска
Chamaerops

**Chamaerops** — манатыпны род веерных пальмаў. Адзіны від — *Chamaerops humilis* — нізкарослае шматствольнае дрэва з кронай з веернага лісця з калючымі хвосцікамі.

## Распаўсюджанне 
Адзін з двух дзікарослых відаў пальмаў ў Еўропе (іншы — Phoenix theophrastii). Расце на гарыгах у Заходнім Міжземнамор'і, у Іспаніі і на поўдні Францыі.

## Біялагічнае апісанне 
Вышыня ствала складае ад 4 да 6 м. Лісце веернае, шырынёй 70-80 см. Кветкі аднаполыя або двухполыя, ярка-жоўтага колеру, сабраныя ў галінастыя суквецці. Цвіценне працягваецца з красавіка па чэрвень.

## Выкарыстанне 
Выкарыстоўваецца як дэкаратыўная расліна. З валакна лісця вырабляюць канаты, вяроўкі, мешкавіну.

File:Chamaerops humilis b.jpg|Месцапражыванне
File:Chamaerops humilis.jpg|Суквецці
File:Chamaerops humilis fruits.jpg|Плады
File:Chamaerops humilis leaves.jpg|Веернае лісце

## Літаратура 
* *Bärtels A.* Farbatlas Mediterrane Pflanzen. — Stuttgart (Hohenheim): Ulmer Verlag, 1997. — ISBN 3-8001-3488-8.
* *Мак-Кой П.* Комнатные растения : энциклопедия. — М.: Росмэн, 1998.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Манатыпныя роды раслін
Катэгорыя:Пальмавыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Флора Еўропы
Phoenix theophrastii

**Phoenix theophrastii** — адзін з відаў фінікавых пальмаў.

## Арэал 
Арэал — поўдзень Грэцыі, востраў Крыт і некалькі астравоў. У раёне пляжа Ваі расце самы вялікі пальмавы лес Еўропы, пасаджаны, як мяркуецца, фінікійцамі. Від — адна з дзвюх пальмаў-эндэмікаў Еўропы.

## Апісанне віду 
Невысокая (да 15 метраў) фінікавая пальма з лісцем да 2—3 м. Плод — фінік да 1,5 см даўжынёй і да 1 см у дыяметры жаўтлява-карычневага колеру. Утварае прыкаранёвы параснік, які можа развіцца ў ствалы. Па некаторых дадзеных, дрэвы могуць вытрымліваць непрацяглае паніжэнне тэмпературы да −11°С.

Від занесены ў Чырвоную кнігу МСАП.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* *Максимов А. П., Гаевский И. А., Ковалев М. С., Хромов А. Ф., Григорьев А. И.* Экспедиционное обследование турецкой части естественного дизъюнктивного ареала финика Теофраста (Phoenix theophrasti Greuter) на полуострове Датча // Вестник Нижневартовского государственного университета. 2018. № 3.
* Phoenix theophrasti // Tropical Britain

Катэгорыя:Крыт
Катэгорыя:Пальмавыя
Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей
Катэгорыя:Флора Еўропы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1967 годзе
Субкантынент

**Субкантынент** — буйная маса сушы ў складзе якога-небудзь кантынента, якую па гістарычных і геатэктанічных прычынах адрозніваюць ад астатніх зямель «мацярынскага» кантынента.

У выпадках, калі Паўночную і Паўднёвую Амерыку не разглядаюць як самастойныя кантыненты, іх называюць субкантынентамі Амерыканскага кантынента.

У сучаснай практыцы паняцце «субкантынент» ужываецца амаль выключна да Індыйскага субкантыненту. Нягледзячы на тое, што ён геаграфічна ставіцца да Азіі, ён утварае ўласную кантынентальную пліту. З прычыны сутыкнення Індыйскай і Еўразійскай пліты узніклі Гімалайскія горы, якія растуць увысь да нашых дзён. Аналагічны працэс адбываўся і з Апенінскім паўвостравам, які сутыкнуўся з Еўропай, што стала прычынай узнікнення Альпаў, аднак з-за яго невялікіх памераў казаць пра субкантынент не прынята. У залежнасці ад вызначэння Еўропа з’яўляецца субкантынентам Еўразіі. У выніку яе сутыкнення з азіяцкім мацерыком некалькі сотняў мільёнаў гадоў таму паўсталі Уральскія горы, якія на сённяшні дзень ужо па большай частцы эрадыраваны.

У ходзе гісторыі Зямлі кантыненты неаднаразова расколвалася і зноў сутыкаліся адзін з адным. Пры гэтым узнікалі субкантыненты і пасля канчатковага зліцця з іншымі кантынентамі зноў знікалі.

Катэгорыя:Кантыненты
Катэгорыя:Тэктанічныя пліты
Катэгорыя:Тэктоніка пліт
Целаахоўнік кілера

**Целаахоўнік кілера** () — амерыканскі камедыйны баявік рэжысёра Патрыка Х’юза з Гэры Олдманам у ролі беларускага дыктатара і ваеннага злачынцы Уладзіслава Дукавіча.

## Сюжэт 
Паводле сюжэту, спецагент Майкл Брус (Раян Рэйналдс) вымушаны аб’яднацца з кілерам Дарыюсам Кінкейдам (Сэмюэль Л. Джэксан), каб уратаваць кілера ад забойства беларускімі наймітамі і даць яму магчымасць сведчыць у судзе супраць дыктатара.

## Факты 
У беларускім пракаце Дукавіч ператварыўся з беларускага дыктатара ў баснійскага. Гэта было зроблена з ініцыятывы не Беларусі, а расійскага дыстрыб’ютара — Megogo Distribution. Таксама беларускі дыктатар стаў баснійскім у расійскім і ўкраінскім пракаце.

## Крытыка 
Большасць крытыкаў дае фільму сярэднія адзнакі. Паводле Rotten Tomatoes, фільм спадабаўся толькі 35 % крытыкаў, якія далі сярэднюю адзнаку ў 4,9 з 10 (таксама 49 балаў ад крытыкаў са 100 магчымых фільм мае на Metacritic). Паводле брытанскай Times, фільм проста паўтарае формулу баевікоў 1980-х гадоў кшталту «Лятальнай зброі» ці «48 гадзінаў»; амерыканскі  кажа пра «размыты тон» фільму, але брытанскі The Sun апісвае фільм — «тупы як баран, пякельна гучны, не настолькі добры, як ён сам лічыць, але ўсё роўна добры». 70 % шараговым гледачам, паводле Rotten Tomatoes, фільм спадабаўся.

У расійскіх СМІ на момант публікацыі выйшаў толькі адзін агляд фільму — «Российская газета», афіцыйнае СМІ ўраду Расіі, ацаніла фільм у 3,5 з 5 балаў, ня згадваючы пра нацыянальнасць Дукавіча.

Катэгорыя:Фільмы ЗША 2017 года
Катэгорыя:Фільмы-баевікі ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы-баевікі 2017 года
Амарыліс

**Амарыліс** (*Amaryllis*) — алігатыпны род аднадольных раслін сямейства . Выдзелены шведскім сістэматыкам Карлам Лінеем у 1753 годзе. Многія з раслін таксічныя.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя цыбульныя расліны.

Лісце прыкаранёвае, размешчана ў два шэрагі.

Кветкі сабраны ў парасонападобнае суквецце; у суквецці па 2-12 кветак.

Плод — раскрывальная каробачка, насенне можа мець прыдаткі ў выглядзе крылцаў.

Лік храмасом *2n* = 22.

## Распаўсюджанне 
У дзікай прыродзе прадстаўнікі роду з'яўляюцца эндэмікамі Капскай правінцыі (ПАР). Занесены ў Аўстралію.

## Сістэматыка 
Традыцыйна лічыцца манатыпным родам з відам , аднак у 1998 годзе быў апісаны яшчэ адзін від, які ў цяперашні час прызнаецца ў навуковым свеце. Па інфармацыі базы дадзеных *The Plant List*, род уключае 4 віды:
* 
* 
* 
* 

Раней у род Амарыліс уключаліся віды, якія цяпер вылучаныя ў род , ва ўжытку яны звычайна называюцца амарылісамі.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Амарылісавыя
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Афрыкі
Алімпік (хрыбет)

**Алімпік**, або **Алімпійскія горы** () — горны хрыбет у сістэме Берагавых хрыбтоў Паўночнай Амерыкі, у штаце Вашынгтон (ЗША). Размешчаны на паўвостраве Алімпік.

## Апісанне 
Хрыбет складзены кварцытамі, гліністымі сланцамі і інтрузіўнымі пародамі. Найвышэйшая вяршыня — гара Алімпус (2427 м). На схілах растуць высокаствольныя хвойныя лясы, вяршыні пакрытыя альпійскімі лугамі і ледавікамі. Большая частка гор знаходзіцца ў складзе нацыянальнага парку Алімпік.

Горы Алімпік — адзін з самых вільготных раёнаў ЗША, тут выпадае звыш 2000 мм ападкаў у год.

## Спасылкі 
* Горы Алімпік. Інфармацыйная сістэма геаграфічных назваў (ЗША), Геалагічная служба ЗША. Праверана 6 лістапада 2012 г.
* Peakware.com 
* .

Катэгорыя:Горныя хрыбты ЗША
Катэгорыя:Горы ЗША
Берагавыя хрыбты

**Берагавыя хрыбты** ( — у Канадзе,  — у ЗША) — самы заходні ланцуг горных хрыбтоў, якія працягнуліся ўздоўж узбярэжжа Паўночнай Амерыкі ад Аляскі да цэнтральнай Мексікі.

Берагавыя хрыбты з’яўляюцца часткай горнай сістэмы Кардыльеры. Хрыбты працягнуліся ўздоўж ўзбярэжжа Ціхага акіяна на 7240 км у ЗША, на 1600 км па Канадзе і 1300 км па Мексіцы. Хрыбты складаюцца з васьмі асноўных частак, з поўначы на поўдзень: Берагавы хрыбет (Брытанская Калумбія), горы вострава Ванкувер і астравоў Каралевы Шарлоты, Каскадныя горы (дзеляцца на Паўночныя, Сярэднія і Паўднёвыя), Горы Алімпік, Берагавыя хрыбты Вашынгтона і Арэгона, Горы Кламат, Берагавыя хрыбты Каліфорніі, Папярочныя Хрыбты. Часта ў склад Берагавых хрыбтоў уключаюць і горы Сьера-Невада.

## Спасылкі 
* Берагавыя хрыбты. Інфармацыйная сістэма геаграфічных назваў (ЗША), Геалагічная служба ЗША. Праверана 5 лістапада 2012.
* Peakware.com 

Катэгорыя:Горныя сістэмы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Горы Каліфорніі
Парк штата

**Парк штата** () — тэрмін, які выкарыстоўваецца ў ЗША і Мексіцы для абазначэння прыродаахоўных тэрыторый, якія знаходзяцца пад кіраваннем ўрада аднаго з амерыканскіх або мексіканскіх штатаў. Паркі штатаў з'яўляюцца прыродаахоўнымі тэрыторыямі катэгорыі II згодна класіфікацыі МСАП. Паркі штатаў падобныя па сваёй будове на паркі нацыянальныя, адрозненне толькі ў тым, што імі кіруе не федэральны ўрад, а ўрад штата.

Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі ЗША
Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Мексікі
Кап’япа

**Кап’япа** () — рака на поўначы Чылі ў вобласці Атакама.

Рака ўтвараецца пры зліцці рэк Харкера і Рыа-Пуліда, цячэ на паўночны ўсход, а каля горада Кап’япа паварочвае на захад і ўпадае ў Ціхі акіян.

У верхнім цячэнні ракі ўстаноўлена плаціна і створана вадасховішча Лаўтара. На берагах ракі размешчаны гарады Кап’япа і Цьера-Амарылья.

## Прытокі 
* Харкера
* Пуліда
* Мамфлас
* Пайпотэ

## Спасылкі 
* Ríos de Chile — Río Copiapó 

Катэгорыя:Рэкі Чылі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Ціхі акіян
Зеленагурская вуліца (Віцебск)

**Зеленагу́рская вуліца** () — вуліца на паўднёвым захадзе Віцебска. Размешчана ў Першамайскім раёне.

## Гісторыя 
Першапачаткова насіла назву **Новаастровенская вуліца**. У 1973 годзе названа ў гонар пародненага польскага горада Зялёна Гура. У 1987 годзе праведзена рэканструкцыя вуліцы.

## Размяшчэнне 
Арыентавана з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. З'яўляецца працягам праспекта Чарняхоўскага, пачынаецца ад моста Шмырова цераз Лучосу. З поўдня да вуліцы прымыкаюць вуліцы Шмырова, завулак Сенненскі, вуліцы Сенненская, 2-я Новаастровенская і 1-я Новаастровенская, з поўначы — 1-я Лучаская вуліца, Стараастровенскі завулак, вуліцы 12-я Лучаская і Новалучаская. Пасля скрыжавання з вуліцай пераходзіць у Бешанковіцкую шашу. Працягласць каля 1500 м.

## Забудова 
Вуліца забудавана ў пасляваенныя гады пераважна аднапавярховымі жылымі дамамі.

* № 14 — Бібліятэка імя Міхася Лынькова ў будынку былога кінатэатра «Дружба», адкрытага ў 1958 годзе.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Першамайскі раён (Віцебск)
Цэнтральная даліна Чылі

**Цэнтральная даліна Чылі** ( або *Zona Central*) — даліна, размешчаная паміж Чылійскім прыбярэжным хрыбтом і галоўным хрыбтом Анд. Згодна з геалагічных вызначэннем, Цэнтральная даліна распасціраецца ад Сант'яга да перашыйка . Іншыя вызначэнні лічаць паўднёвай мяжой раку Бія-Бія (гістарычную мяжу Чылі) або горад Пуэрта-Монт, за тое, што на поўдзень ад яго даліна апускаецца ніжэй за ўзровень мора (за выключэннем ўсходняй часткі — вострава Чылаэ).

Катэгорыя:Геаграфія Чылі
Катэгорыя:Даліны Чылі
Катэгорыя:Нізіны Паўднёвай Амерыкі
Гленда Джэксан

**Гленда Мэй Джэксан** (, 9 мая 1936 — 15 чэрвеня 2023) — брытанская актрыса і палітык, якая набыла вядомасць выкананнем роляў валявых, разумных жанчын у кіно, тэлестужках і спектаклях 1960-х і 1970-х гадоў.

## Зноскі 
Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі
Анчоусы

**Анчоусы** (*Engraulis*) — род пелагічных марскіх рыб з сямейства .

## Класіфікацыя 
Да роду анчоусаў адносяць 9 відаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Усе анчоўсы знаходзяцца ў некаторым адддаленні ад берагоў, ніколі не выходзячы ў адкрыты акіян; сустракаюцца пры тэмпературы вады ад 6 да 22&#x20;°C. Здзяйсняюць сутачныя (вертыкальныя) і сезонныя міграцыі. Максімальная даўжыня анчоўсаў не перавышае 20 см, але колькасць гэтых стайных рыб вельмі вялікая. Па агульнай масе ўсіх асобін яны займаюць першае месца сярод рыб, а па колькасці асобнікаў саступаюць толькі некаторым дробным глубоководным рыбка, у прыватнасці циклотонам (*Cyclothone*). Усе анчоўсы — планктафагі і гуляюць важную ролю ў марскіх трафічных ланцугах, у сваю чаргу, служаць ежай для драпежных рыб, дэльфінаў, кальмараў і марскіх птушак. Пладавітасць 20-30 тыс. ікрынак.

## Промысел 
Анчоусы — адна з найважнейшых груп прамысловых рыб. У 1970—1971 гг. іх штогадовы вылаў дасягнуў 12-14 млн. тон, з якіх 11-13 млн. тон прыпадалі на перуанскага анчоўса. У 1980-х гг. у сувязі з празмерным вылаве пры неспрыяльнай змене клімату запасы гэтага віду зменшыліся, але да 1990-м гг. амаль аднавіліся ў ранейшым аб'ёме. Істотную ролю ў здабычы гуляюць таксама еўрапейскі і японскі анчоусы. Трапічныя віды маюць толькі мясцовае прамысловае значэнне. Ловяць анчоусаў галоўным чынам кашальковыми невадамі.

Каштоўнасць анчоусаў як аб'екта рыбалоўства ў значнай ступені вызначаецца высокай тлустасцю гэтых рыб. Так, азоўская хамса восенню пасля заканчэння нагула змяшчае 23-28 % тлушчу. Смакавыя якасці гэтых рыб вельмі высокія. Яшчэ ў антычны час міжземнаморскія анчоусы высока цаніліся ў салёным выглядзе і для падрыхтоўкі падліўкі гарум; у Японіі і Карэі анчоўсы традыцыйна ўжываюцца ў ежу. Аднак анчоусы ідуць у ежу далёка не ўсюды. Амаль увесь ўлоў перуанскага анчоуса, напрыклад, накіроўваецца на выраб рыбнай мукі для кармлення жывёлы і ўгнаенні палёў. Шмат трапічных анчоусаў, а таксама японскага і каліфарнійскага анчоуса ідзе на корм для культывуюцца відаў рыб і на прынаду для тунцалоўнага промыслу.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Анчоусавыя
Міжнародны ўніверсітэт МІПСА

**Міжнародны ўніверсітэт «МІПСА»** («МІПСА», да лютага 1992 года — **Вышэйшая школа прафсаюзнага руху Беларусі**) — установа вышэйшай адукацыі Рэспублікі Беларусь. Заснаваны 15 сакавіка 1930 года.

## Гісторыя 
Навучальная ўстанова заснавана 15 сакавіка 1930 года як **Вышэйшая школа прафсаюзнага руху**. Гэта падзея з’яўляецца пачаткам вышэйшай прафсаюзнай адукацыі Беларусі і гісторыі ўніверсітэта.

У лютым 1992 года рашэннем Прэзідыума Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі быў створаны **Міжнародны інстытут працоўных і сацыяльных адносін**.

30 чэрвеня 2011 года «Міжнародны інстытут працоўных і сацыяльных адносін» перайменаваны ў Міжнародны ўніверсітэт «МІПСА». Міжнародны ўніверсітэт «МІПСА» з’яўляецца заснавальнікам міжнароднай юрыдычнай алімпіяды «Моладзь за мір».

5 красавіка 2017 года былы кіраўнік Мінабароны і Дзяржпагранкамітэта Леанід Мальцаў стаў прарэктарам па інавацыйнай і навуковай працы.

## Структура 
### Факультэты і інстытуты 
* Факультэт міжнародных эканамічных адносін і менеджменту
* Юрыдычны факультэт
* Факультэт давузаўскай падрыхтоўкі
* Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў
* Навукова-даследчы інстытут працоўных і сацыяльных адносін

### Кафедры 
* Кафедра эканомікі і менеджменту
* Кафедра лагістыкі
* Кафедра інавацыйнай эканомікі
* Кафедра працоўнага i гаспадарчага права
* Кафедра міжнароднага права
* Кафедра замежных моў
* Кафедра адвакатуры
* Кафедра фізічнага выхавання
* Кафедра інфармацыйных тэхналогій і вышэйшай матэматыкі
* Кафедра маркетынгу
* Кафедра прафсаюзнай працы і сацыяльна-гуманітарных дысцыплін

### Філіялы 
* Віцебскі філіял
* Гомельскі філіял

## Рэктары 
* Валерый Іванавіч Талкачоў
* Станіслаў Нічыпаравіч Князеў (2011—2018)
* Вадзiм Сяргеевiч Пазняк (2018—2019)
* Уладзімір Уладзіміравіч Лосеў (2019—?)
* Юрый Казіміравіч Кавалёнак (?)
* Уладзімір Міхайлавіч Пазднякоў (з 2022)

## Спасылкі 
* Сайт універсітэта

Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:1930 год у Мінску
Марыя Георгіеўна Проніна

**Мары́я Гео́ргіеўна Про́ніна** ( — 2008) — доктар юрыдычных навук, Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь, прафесар кафедры савецкага права Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі.

## Біяграфія 
Марыя Георгіеўна скончыла Мінскі юрыдычны інстытут у 1952 годзе. Працавала ў Міністэрстве Юстыцыі Беларускай ССР на пасадзе старшага кансультанта з 1953 па 1956 год

З 1960 года залічана ў аспіранту аддзела прававых навук Акадэміі Навук Беларускай ССР. Працавала на пасадах малодшага навуковага супрацоўніка, а потым і старшага навуковага супрацоўніка гэтага ж аддзела з 1965 па 1984 год.

Была загадчыцай кафедры савецкага права Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта народнай гаспадаркі з 1984 па 1994 год, з 1994 па 1996 прафесар той жа кафедры, а ўжо з 1996 працавала Генеральным саветнікам, начальнікам міжнародна-прававога і працэсуальна-прававога аддзелаў Эканамічнага суда СНД.

Абараніла кандыдацкую дысертацыю ў 1964 годзе ў Інстытуце дзяржавы і права АН СССР па тэме «Дагавор маёмаснага найму паміж сацыялістычнымі арганізацыямі». У 1981 годзе ўжо доктарскую дысертацыю на тэму «Забеспячэнне выканання норма абавязацельственнага права» ва Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце савецкага заканадаўства.

Вяла педагагічную і навукова-даследчую работу ў Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце, Беларускім дзяржаўным універсітэце, Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. Была членам савета па абароне доктарскіх дысертацый пры Беларускім дзяржаўным універсітэце.

## Узнагароды і званні 
Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь. Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны».

Катэгорыя:Дактары юрыдычных навук
Катэгорыя:Заслужаныя юрысты Рэспублікі Беларусь
Люсьен Аліўе

**Люсьен Аліўе** (, 1838, Масква — 14 лістапада 1883, Масква) — повар французскага паходжання (ураджэнец Масквы), які трымаў у Маскве ў пачатку 1860-х гадоў рэстаран «Эрмітаж»; вядомы як стваральнік рэцэпту вядомай салаты, неўзабаве названай у гонар свайго стваральніка — «аліўе». Яе рэцэпт быў таямніцай, якую ён так і не выдаў да самай смерці.

Па дадзеных Гіляроўскага, Аліўе трымаў рэцэпт ў таямніцы, хоць асноўныя інгрэдыенты былі вядомыя. І як ні стараліся гурманы таго часу ўзнавіць яе ў дакладнасці, падобнай салаты ў іх не атрымлівалася. Гэта стала падставай для рознага роду легенд.

У 2008 годзе магіла Аліўе была выяўлена на Увядзенскіх могілках і адноўлена (12 уч.).

## Гл. таксама 
* Салата Аліўе

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пахаваныя на Увядзенскіх могілках
Фінбош

**Фінбош** () — тып хмызняковай расліннасці, пераважны на тэрыторыі Капскай вобласці ПАР, самага багатага відамі фларыстычнага царства планеты. Займае плошчу 46 000 км². Падобны, але менш разнастайны відамі тып расліннасці сустракаецца ў Міжземнамор'і (дзе ён называецца маквіс), цэнтральным Чылі, паўднёвым усходзе і паўднёвым захадзе Аўстраліі, у амерыканскім штаце Каліфорнія, дзе як і ў месцах вырастання фінбоша пераважае міжземнаморскі клімат (субтропікі).

## Гісторыя 
Такую назву фінбошу далі першыя галандскія перасяленцы Капскай калоніі. Так яны назвалі незвычайную для Нідэрландаў расліннасць, якая пераважала ў раёне Кейптаўна. На мове афрыкаанс слова «фінбош» азначае «дробны хмызняк» або «дробналессе».

## Геаграфія 
Як і сама Капская вобласць, фінбош, які ўваходзіць у яе склад цягнецца ў прыбярэжнай паласе шырынёй 100—200 км уздоўж узбярэжжа Атлантычнага і Індыйскага акіянаў ад г. Кланвільям на захадзе да Порт-Элізабэт на ўсходзе, займаючы 50 % плошчы Капскай вобласці і змяшчае 80 % яе відаў раслін. Відавая разнастайнасць зніжаецца па меры руху з захаду на ўсход вобласці. Фінбош змяшчае да 9000 відаў раслін, 6200 з якіх — эндэмікі, і з'яўляецца самым разнастайным біёмам свету. Да прыкладу, толькі ў раёне Кейптаўна і Сталовай гары сустракаецца 2200 відаў раслін, гэта значыць больш, чым ва ўсёй Вялікабрытаніі ці Галандыі (1400 відаў). Фінбош займае толькі 6 % тэрыторыі Паўднёва-Афрыканскай рэспублікі і 0,5 % тэрыторыі Афрыкі, але ў ім расце каля 20 % афрыканскіх відаў раслін.

## Батаніка 
Як і маквіс, фінбош складаецца пераважна з вечназялёных жорсткалісцевых раслін, якія халадастойкія зімой і жарастойкія летам. Дамінуюць віды з сямействаў , , . Распаўсюджаныя ,  (у тым ліку ). Маецца больш за 1400 відаў цыбульных раслін.

## Біяабнаўленне 
З пункту гледжання чалавека, кусты фінбоша надзвычай пажаранебяспечныя, аднак агонь для фінбоша — натуральная крыніца абнаўлення расліннасці і ўзбагачэння глебы мінераламі, неабходнымі для прарастання новага насення. У апошні час фінбош моцна пакутуе ад уздзеяння чалавека, у тым ліку ад акліматызаваных відаў тыпу хвоі і акацыі. Для абароны фінбоша ў многіх месцах створаны запаведнікі.

## Гл. таксама 
* Верасовая пустка

Катэгорыя:Біёмы
Катэгорыя:Тыпы расліннасці
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Афрыкі
Aspalathus linearis

**Aspalathus linearis** — куст, які расце ў Афрыцы, від роду  сямейства . З лісця і парасткаў гэтай расліны атрымліваюць напой (гарбату), вядомы пад назвай  (ройбуш).

## Распаўсюджанне 
Эндэмік Паўднёвай Афрыкі: натуральны арэал віду абмежаваны горным масівам Седэрберг (200 км на поўнач ад Кейптаўна).

## Біялагічнае апісанне 
Куст вышынёй ад 1 да 1,5&nbsp;м з гладкім цэнтральным ствалом і шматлікімі галінамі. Лісце даўжынёй да 10&nbsp;мм, падобнае на ігліцу: тонкае, мяккае, з вастрыём на канцы. Кветкі — з венчыкам матыльковага тыпу.

## Хімічны склад 
Расліна змяшчае розныя фітахімічныя кампаненты, напрыклад, асплацін, нотафагін, кверцэцін. Апошні з’яўляецца біялагічна актыўным рэчывам, якое валодае спазмалітычнай, супрацьзапаленчай, антыаксідантнай, дыурэтычнай і проціпухліннай уласцівасцямі.

## Выкарыстанне 
Расліна здаўна выкарыстоўваецца для падрыхтоўкі гарбаты, вядомай пад назвай  (ройбуш). З сярэдзіны XX стагоддзя для атрымання сыравіны для вытворчасці напою пачалося прамысловае культываванне расліны.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Харчовыя расліны
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Афрыкі
Коска

**Коска** — знак прыпынку ў беларускай і многіх іншых мовах. Як і кропка, часам выкарыстоўваецца як дзесятковы падзельнік.

## Матэматыка 
У матэматыцы коска ўжываецца:
* у беларускай форме запіса дзесятковых дробаў коска аддзяляе цэлую і дробную часткі ліку (*дзесятковая коска*), напрыклад: *5,7 — пяць цэлых сем дзесятых*. Такі запіс выкарыстоўваецца ў Еўропе (акрамя Вялікабрытаніі), Лацінскай Амерыцы і некаторых краінах Афрыкі;
* у запісе лікаў з плаваючай коскай лік захоўваецца ў форме мантысы і паказчыка ступені, напрыклад: *2,34× 10−28*

## Цікавыя факты 
* У першым беларускім буквары, выдадзеным у 1906 годзе ў Санкт-Пецярбургу выдавецкай суполкай «Загляне сонца і ў наша аконца», коска называлася «закавыкай».

## Гл. таксама 
* Кропка з коскай

## Спасылкі 
* Коска ў складаназлучаным сказе

Катэгорыя:Знакі прыпынку
Міжнародны гуманітарна-эканамічны інстытут

**Міжнародны гуманітарна-эканамічны інстытут** (**МГЭІ**) — вышэйшая прыватная навучальная ўстанова, якая дзейнічала ў Мінску па вул. Маякоўскага, 129а. Заснаваны ў 1994 годзе як Гуманітарна-эканамічны інстытут. З 2000 года існуе пад назвай «Міжнародны гуманітарна-эканамічны інстытут». Рыхтаваў па спецыяльнасцях: «Псіхалогія», «Міжнародныя адносіны», «Эканоміка і кіраўніцтва на прадпрыемствах», «Правазнаўства» і «Паліталогія». За 1994—2018 гады падрыхтаваў 25 тыс. спецыялістаў. Ліквідаваны 4 лістапада 2011..

## Рэктары 
* 2002—2004 — Алег Георгіевіч Слука
* 2004—2021 — Тамара Міхайлаўна Алпеева

## Цікавыя факты 
* Заснавальнікам і генеральным дырэктарам ВНУ з’яўляўся Аляксандр Алпееў, навуковы дзеяч, праваслаўны актывіст, паэт і публіцыст.
* Старонка вядомых выпускнікоў МГЭІ выключна складаецца з паспяховых спартсменаў.
* Падчас выбарчай кампаніі 2010 года з МГЭІ быў адлічаны студэнт 5 курса , які быў супрацоўнікам штаба У. Някляева. У выніку судовага разбіральніцтва і скандалаў у СМІ Кумец быў адноўлены ў ВНУ.
* У сувязі з адлічэннем  рэктар МГЭІ Тамара Алпеева была ўнесена ў спіс беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд на тэрыторыю ЕС.
 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт (2020)
* Сайт А. М. Алпеева (2020)

Катэгорыя:Эканамічныя ўніверсітэты
Катэгорыя:1994 год у Мінску
Катэгорыя:Вуліца Маякоўскага (Мінск)
Аляксандр Міхайлавіч Ажгірэй

**Аляксандр Міхайлавіч Ажгірэй** (, в. Блонь,  ) — беларускі эканаміст. Кандыдат эканамічных навук.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны універсітэт (1973), Акадэмію народнай гаспадаркі пры Савеце Міністраў СССР (1991). Удзельнік будаўніцтва Байкала-Амурскай магістралі (1978—1987), інструктар, намеснік старшыні планавай камісіі, начальнік галоўнага ўпраўлення па эканоміцы і планаванні Мінскага гарвыканкама (1987—1992).

З 1992 г. намеснік старшыні Камітэта па кіраванні дзяржмаёмасцю, старшыня фонду дзяржмаёмасці Рэпублікі Беларусь. З 1994 г. генеральны дырэктар АТ «Белэканінвест».

## Літаратура 
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9
## Спасылкі 
* Ажгирей, Александр Михайлович (кандидат экономических наук; род. 1946)

Катэгорыя:Эканамісты Беларусі
Аляксандр Мікалаевіч Крамнік

**Крамнік Аляксандр Мікалаевіч** (, в. Лаўрыновічы, Гміна Зэльва, Ваўкавыскі павет, Беластоцкае ваяводства, Польская Рэспубліка) — кандыдат юрыдычных навук, прафесар .

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 жніўня 1933 года ў в. Лаўрыновічы Ваўкавыскага павета Беластоцкага ваяводзтва (цяпер — Зэльвенскі раён Гродзенскай вобласці). У 1958 г. скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1959 г. працаваў выкладчыкам, дацэнтам, загадчыкам кафедры канстытуцыйнага права, намеснікам дэкана юрыдычнага факультэта БДУ. З 1998 г. — дацэнт кафедры канстытуцыйнага права.

У 1968 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю ў Харкаўскім юрыдычным інстытуце на тэму: «Адміністрацыйна-прававая дзейнасць выканкомаў раённых Саветаў дэпутатаў працоўных БССР». Даследаваў пытанні прававога статуса мясцовых органаў кіравання, адміністрацыйнай адказнасці, сутнасць адміністрацыйнага права. Пад яго кіраўніцтвам падрыхтаваны 5 кандыдатаў навук.

Член савета юрыдычнага факультэта, член рабочай групы па падрыхтоўцы Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адіміністрацыйных правапарушэннях і Працэсуальна-выканаўчага кодэкса Рэспублікі Беларусь. Аўтар звыш 80 навуковых прац.

## Бібліяграфія 
* Адміністрацыйныя паўнамоцтвы сельскага Савета дэпутатаў працоўных. Мн., 1974;
* Юридический справочник для населения. Мн., 1978 г.(у сааўт.);
* Юрыдычны дапаможнік для насельніцтва. Мн., 1978 (у сааўт.);
* Советское строительство: Учеб. пособие / Под ред. проф. А. А. Головко. Мн., 1979 (у сааўт.);
* Административное право и государственное управление в Республике Беларусь. Мн., 2001;
* Курс административного права в Республике Беларусь. Мн., 2002.

Катэгорыя:кандыдаты юрыдычных навук
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зэльвенскім раёне
Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Корм

]]
**Кармы** — прадукты расліннага і жывёльнага паходжання, а таксама мінеральныя рэчывы, якія выкарыстоўваюць для кармлення свойскіх і сельскагаспадарчых жывёл. Таксама яны складаюць кармавую базу для дзікіх жывёл.

Агульнасусветнае спажыванне кармоў складае 635 мільёнаў тон (на 2006 год), штогадовыя тэмпы росту складаюць каля 2 %.

## Віды кармоў 
* Зялёныя кармы.
* Грубыя кармы.
* Сакаўныя кармы.
* Зерневыя кармы.
* Прадукты з кармавых адыходаў.
* Жывёльныя кармы.
* Прадукты з мінеральных кармоў.

## Вытворчасць кармоў 
]]
Большасць кармоў для сельскагаспадарчых жывёл выпрацоўваюць з раслін, але некаторую частку вырабляюць з прадуктаў жывёльнага паходжання. У большасці сваёй гэта сена, сілас, салома, кармавыя караняплоды і бульба.

Кармы могуць як спецыялізавана вырошчвацца (травасеянне), так і збірацца (выкошвацца на прыродных лугах). Нарыхтоўка кармоў — важны від работ у сельскай гаспадарцы. Чалавек пачаў займацца гэтым з моманту прыручэння хатніх жывёл: толькі ў вельмі рэдкіх выпадках жывёлы маглі паклапаціцца пра харчаванне сабе самі, альбо маглі здавольвацца рэшткамі са стала чалавека (кошка, сабака).

Часам у кармавых мэтах могуць выкарыстоўвацца адыходы сельскай гаспадаркі: макуха, салома, касцёвая, пёравая і рыбная мука. Выкарыстоўваюцца таксама розныя адходы прамысловай вытворчасці — мязга, барда, жом.

Пералік раслін, якія выкарыстоўваюцца ў кармавых мэтах, досыць шырокі і дасягае некалькіх дзясяткаў; ён моцна залежыць ад геаграфіі месца вырошчвання і віду жывёл, якім прызначаны ў ежу.

## Атрутныя кармы 
Самае вядомае рэчыва, якое выкарыстоўваецца ў кармах для жывёл, якое дрэнна ўплывае на здароўе чалавека — рактапамін. Мае складаную структурную форму. Ужываецца для павелічэння масы выраблянага мяса — адкорму жывёл для продажу. У цяперашні час яго выкарыстанне з'яўляецца прадметам вострых міжнародных палітычных дыскусій.

## Гл. таксама 
* Фураж

## Літаратура 
* *Рабцэвіч Г.* Кармы // 

## Спасылкі 
* Fodder Plants (англ.)&nbsp;
Паўднёва-Амерыканская пліта

**Паўднёва-Амерыканская пліта** — літасферная пліта, на якой размяшчаюцца кантынент Паўднёвая Амерыка і паўднёва-заходняя частка Атлантычнага акіяна. Заходняя мяжа пліты ў асноўным прадстаўлена працяглай зонай субдукцыі, у якой паглынаецца акіянічная кара Ціхаакіянскай пліты. Усходняя мяжа пліты праходзіць па Сярэдзінна-Атлантычнаму хрыбту. На поўдні трансформнымі разломамі яна мяжуе з плітой Скоція. На поўначы мае складаныя ўзаемадзеянні з Карыбскай плітой.

Пліта ўтварылася ў выніку расколу Гандваны ў канцы мелавога перыяду.

Катэгорыя:Геалогія Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Геалогія Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Тэктанічныя пліты
Пеньяс

**Пеньяс** ( — «заліў няшчасця») — заліў Ціхага акіяна, ля паўднёвых берагоў Чылі. Размешчаны паміж паўвостравам Тайтаа на поўначы і архіпелагам  на поўдні.

Даўжыня заліва складае каля 80 км, шырыня — 65 км. Глыбіня дасягае 146 м. У заліве знаходзіцца буйны востраў . Прылівы няправільныя паўсутачныя, вышыня даходзіць да 1,6 м.

## Літаратура 
* .

Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Залівы паводле алфавіта
Чылійскі прыбярэжны хрыбет

**Чылійскі прыбярэжны хрыбет, Берагавая Кардыльера** () — горны хрыбет, які цягнецца з поўначы на поўдзень паралельна асноўнаму хрыбту Анд ад Мора-дэ-Арыка да паўвострава Тайтаа, дзе заканчваецца разам з плітой Наска, аддзяляе Цэнтральную даліну ад Ціхага акіяна. Часта лічыцца часткай Анд. Самая высокая вяршыня —  вышынёй каля 3000 м. Вулканічная актыўнасць у хрыбце адсутнічае, аднак частыя землетрасенні.

Катэгорыя:Горы Чылі
Патагонскія Анды

**Патагонскія Анды** (*Патагонскія Кардыльеры*; ) — паўднёвая частка горнага пояса Андаў, на поўдзень ад 39° паўднёвай шыраты, на тэрыторыі Чылі і Аргенціны.

Найвышэйшы пункт — гара Сан-Валенцін (4058 м). Для паўночнай часткі характэрныя моцная сейсмічнасць і актыўны вулканізм (вулканы Ланін, Асорна, Каркавада). Клімат умераны, вельмі вільготны: да 5000 мм ападкаў у год і больш. На поўдзень ад 46°30' паўднёвай шыраты размешчаны два буйныя Патагонскія ледавіковыя плато: Паўночнае і Паўднёвае. Ля ўсходніх перадгор’яў — буйныя ледавіковыя азёры. У паўночнай частцы — хвойныя і лісцяныя вечназялёныя лясы, у паўднёвай — змешаныя лістападна-вечназялёныя і хвойныя. На тэрыторыі гор размешчана мноства нацыянальных паркаў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Анды
Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Горы Аргенціны
Катэгорыя:Горы Чылі
Вясёлыя рабяты (фільм)

**Вясёлыя рабяты** () — першая музычная кінакамедыя, знятая ў 1934 годзе у СССР. Фільм лічыцца класікай савецкай камедыі. Першая з серыі музычных камедый рэжысёра Рыгора Аляксандрава і кампазітара Ісака Дунаеўскага. Першая лірыка-камедыйная роля Любові Арловай. Карціна мела вялікі поспех як у СССР, так і за мяжой, дзе яна дэманстравалася пад назвай «Масква смяецца» ().

## Сюжэт 
Весёлая музычная гісторыя пра прыгоды таленавітага пастуха-музыканта Косці Пацехіна. Будучы прынятым за моднага замежнага гастралёра, прастадушны Косця зрабіў сенсацыю ў Маскоўскім мюзік-холе, дзякуючы чаму стаў дырыжорам джазавага аркестра, а хатняя работніца Анюта — спявачкай. Рэпетыцыі па падрыхтоўцы да выступлення на сцэне Вялікага тэатра яго аркестр праводзіць на хаўтурах…

## Акцёры 
* Леанід Уцёсаў — *Косця (Канстанцін Іванавіч) Пацехін, таленавіты пастух-музыка*
* Любоў Арлова — *Анюта, хатняя работніца*
* Марыя Стралкова — *Алена, дзіцё Торгсіна*
* Алена Цяпкіна — *маці Алены*
* Фёдар Курыхін — *факельшчык*
* Роберт Эрдман — *Карл Іванавіч, настаўнік музыкі*
* Арнольд Арнольд — *Густаў Фраскіні, дырыжор з Парагвая* (у тытрах як «Г. Арнольд»)

## Спасылкі 
* «Вясёлыя рабяты» на сайце kino-teatr.ru
* 
* Гісторыя стварэння фільма

Катэгорыя:Фільмы 1934 года
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Кінакамедыі СССР
Катэгорыя:Фільмы студыі «Масфільм»
Катэгорыя:Фільмы СССР 1934 года
Каноцыбе

**Каноцыбе** (*Conocybe*) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства бальбітыевых.

## Апісанне 
Пладовыя целы дробныя, ломкія. Шапка дыяметрам да 4 см, званочкападобныя, жоўта- або ржава-карычневая. Пласцінкі рэдкія, прырослыя да ножкі. Ножка трубчастая. Споры ржава-карычневыя, гладкія.

## Пашырэнне 
Вядома дзясяткі відаў, пашыраных ў Еўропе, Азіі (Японія), Амерыцы, Афрыцы. На Беларусі найбольш вядомыя  і .

Сапратрофы.

## Літаратура 
* *Гапіенка В.* Каноцыбе // 

Катэгорыя:Бальбітыевыя
Трэці свет

**Трэці свет** — паліталагічны тэрмін другой паловы XX стагоддзя, які пазначае краіны, якія не ўдзельнічаюць прама ў халоднай вайне і спадарожнай ёй гонцы ўзбраенняў.

## Гл. таксама 
* Імперыялізм

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Палітычная геаграфія
Фелікс Сямёнавіч Шэрман

**Фелікс Сямёнавіч Шэрман** (нар. , ) — савецкі мастак. Жывапісец, тэатральны мастак, мастак-графік, скульптар.

## Біяграфія 
Скончыў «Крымскае мастацкае вучылішча імя Н. С. Самокіша» (1963—1968 гг.), «Харкаўскі дзяржаўны мастацкі інстытут» (1973—1977 гг). Жыў і працаваў у горадзе Горкі (зараз — Ніжні Ноўгарад). 

З 1977 года пачаў працаваць мастаком-пастаноўшчыкам у Горкаўскім (цяпер Ніжагародскім) Тэатры юнага гледача і, акрамя таго, афармляў спектаклі ў розных тэатрах краіны. У 1983 годзе прыняты ў члены Саюза мастакоў СССР. З 1985 года цалкам прысвяціў сябе заняткам жывапісам, скульптурай і графікай, адначасова выкладаючы ў Горкаўскім тэатральным вучылішчы. Пачынаючы з 1975 года, Ф. Шэрман удзельнічаў (у якасці сцэнографа) у розных агульнасаюзных і рэспубліканскіх выстаўках.

##  Выстаўкі 
* 1975 г. Харкаў. Рэспубліканская выстаўка работ маладых мастакоў тэатра
* 1977 г. Кіеў. Рэспубліканская выстаўка твораў мастакоў тэатра
* 1978 г. Кіеў. Рэспубліканская выстаўка работ мастакоў тэатра
* 1978—1979 г. Масква. Усесаюзная выстаўка работ мастакоў тэатра і кіно
* 1979 г. Горкі. Абласная мастацкая выстаўка
* 1980 г. Горкі. Абласная выстаўка работ мастакоў тэатра
* 1982 г. Масква. Рэспубліканская выстаўкa «Па роднай краіне»
*  Масква. Усесаюзная выстаўка «Маладосць краіны»
*  Горкі. Абласная мастацкая выстаўка
* 1984 г. Казань. Рэспубліканская тэатральная выстаўка
* 1987—1988 гг. Масква. Усесаюзная выстаўка мастакоў тэатра, кіно і ТБ
* 1989 г. Горкі. Занальная выстаўка работнікаў тэатра
* 1990 г. Сен-поль-Дэ-Ванс (Францыя). Міжнародная выстаўка «Перестройкарт» («Peresroik’art ап5»)
* 1991 г. Масква. Мастацкая выстаўка групы «Стыль»
*  Масква. Цэнтральны дом мастака, персанальная выстаўка

Катэгорыя:Мастакі СССР
Леанід Восіпавіч Уцёсаў

**Леанід Восіпавіч Уцёсаў** (; (9 (21 сакавіка) 1895, Адэса, Херсонская губерня — , ) — савецкі эстрадны артыст — спявак, чытальнік, кіраўнік аркестра; кінаакцёр. Народны артыст СССР (1965, першым з артыстаў эстрады ўдастоены гэтага звання). Выконваў песні ў розных жанрах ад джаза да гарадскога раманса.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 (21 сакавіка) 1895 года ў Адэсе, у шматдзетнай сям’і. Вучыўся ў камерцыйным вучылішчы, паралельна браў урокі музыкі. Некаторы час быў гімнастам ў вандруючым цырку. З 1912 года выступаў ў Крэменчугскім тэатры мініяцюр; тады ж узяў сабе псеўданім Леанід Уцёсаў.

З 1913 года — у Адэсе. Працаваў у розных тэатрах: Вялікім Рышэл’еўскім, Малым Рышэл’еўскім, Херсонскім тэатры мініяцюр, перасоўным тэатры мініяцюр «Мазаіка».

У 1917 годзе перамог у конкурсе куплетыстаў ў Гомелі. У тым жа годзе прыехаў у Маскву, дзе выступаў у сталічным садзе «Эрмітаж».

У 1928—1929 гадах заснаваў джаз-аркестр. 8 сакавіка 1929 года аркестр даў першы канцэрт пад назвай «Тэа-джаз» на сцэне ленінградскага Малога опернага тэатра.

У гады вайны вёў актыўную канцэртную дзейнасць на франтах.

Памёр 9 сакавіка 1982 года ў Маскве. Пахаваны на Новадзявочых могілках.

## Ушанаванне памяці 
Імем Уцёсава названа вуліца ў Адэсе (былы Трохкутны завулак), на вуліцы Дзерыбасаўскай яму ўсталяваны помнік.
Азімут

**Азімут** (, пазначаецца **Аз** або **Az**) — у геадэзіі вугал паміж кірункам на поўнач і кірункам на які-небудзь зададзены прадмет. Азімут звычайна адлічваецца ў напрамку бачнага руху нябеснай сферы (па гадзіннікавай стрэлцы на картах).

## Гл. таксама 
* Магнітны азімут

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Навігацыя
Катэгорыя:Арыентаванне
Прэсідэнтэ-Рыяс

**Пресідэнтэ-Рыяс** () — возера на паўвостраве Тайтаа ў вобласці Aйсен-дэль-Хенераль-Карлас-Ібаньес-дэль-Кампа ў Чылі.

## Агульныя звесткі 
Возера размешчана ў цэнтральнай частцы Тайтаа, складаецца з некалькіх рукавоў і па сваёй форме нагадвае літару Н. Паверхня возера падзелена паміж нацыянальным паркам  і запаведнікам .

Плошча возера складае 352 км². Сцёк на паўночны ўсход у фіёрд Барас-Арана Ціхага акіяна.

Катэгорыя:Азёры Чылі
Катэгорыя:Басейн Ціхага акіяна у Паўднёвай Амерыцы