open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ізабела Астурыйская

**Ізабела Астурыйская** (;  — ) — каралева Партугаліі, старэйшая дачка караля Арагона Фердынанда II і каралевы Кастыліі Ізабелы I, шлюб якіх прывёў да аб'яднання Іспаніі ў адзіную дзяржаву.

## Біяграфія 
У 1490 годзе Ізабела была выдадзена замуж за  — адзінага сына партугальскага караля Жуана II. Нягледзячы на тое, што гэта быў шлюб па разліку, яны пакахалі адзін аднаго, і нечаканая смерць Афонсу ў 1491 годзе (ён загінуў, зваліўшыся з каня), стала для Ізабелы сур’ёзным ударам: яна заявіла, што не будзе больш выходзіць замуж, і нават сыдзе ў кляштар. Аднак бацькі пераканалі яе ў 1497 годзе ажаніцца ў другі раз — з партугальскім каралём Мануэлам I (стрыечным братам Жуана). Яна пагадзілася на гэта пры ўмове, што Мануэл будзе праводзіць тую ж палітыку, што і яе бацькі, і выганіць са сваіх уладанняў тых яўрэяў, якія не прынялі хрысціянства.

У тым жа 1497 годзе сканаў адзіны брат Ізабелы — Хуан, прынц Астурыйскі. У выніку Ізабела стала прынцэсай Астурыйскай — спадчынніцай прастола Кастыліі. Аднак у 1498 годзе яна сама памерла пры родах, і Мануэл не змог аб’яднаць пад сваёй уладай Партугалію і Кастылію. Сын, пры родах якога памерла Ізабела — Мігел да Паш — таксама пражыў нядоўга і памёр у 1500 годзе.

Катэгорыя:Трастамара
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Партугаліі
Катэгорыя:Жанчыны Сярэдневякоўя
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Елізавета Валуа

**Елізавета Валуа** (Ізабела, , ; , Фантэнбло — , Аранхуэс) — французская прынцэса і каралева Іспаніі, трэцяя жонка караля Іспаніі Філіпа II.

Елізавета Валуа была старэйшай дачкой караля Францыі Генрыха II з дынастыі Валуа і яго жонкі Кацярыны Медычы. Хоць яна і была заручана з іспанскім інфантам Донам Карласам, лёс распарадзіўся інакш, і па заканчэнні шматгадовай вайны паміж Францыяй і Іспаніяй, якая завяршылася ў 1559 годзе падпісаннем мірнага дагавора ў Ката-Камбрэзі, яна ажанілася з іспанскім каралём Філіпам II, што было адной з умоў гэтага дагавора. Елізавета Валуа за кароткі час ператварылася з французскай прынцэсы ў іспанскую каралеву, інтэлект, мяккасць і прыгажосць якой высока шанаваліся ва ўсёй Еўропе. Елізавета старанна выконвала абавязкі звязаныя з яе каралеўскім санам. Яна памерла ў 1568 годзе падчас няўдалых родаў.
[left|thumb|200px|Партрэт дочак Елізаветы — Ізабелы Клары Яўгеніі і Каталіны Мікаэлы працы [Сафанісба Ангісола|Сафанісбы Ангісолы, 1570]]

## Дзеці 
* Ізабела Клара Яўгенія (12 жніўня 1566 — 1 снежня 1633), жонка эрцгерцага Альбрэхта VII, кіраўніка Іспанскіх Нідэрландаў.
* Каталіна Мікаэла (10 кастрычніка 1567 — 6 лістапада 1597) жонка Карла Эмануіла I Савойскага. Ад гэтага шлюбу паходзяць каралі Сардзініі і Італіі з Савойскай дынастыі аж да Умберта I. Сярод нашчадкаў гэтай пары былі знакаміты вайскавод прынц Яўген Савойскі (па мужчынскай лініі) і кароль Францыі Людовік XV(па матчынай лініі).

## Літаратура 
* Martha Walker Freer: *Elizabeth de Valois — Queen of Spain and the Court of Philip II.* Bd. 1 und 2. London 1857, (PDF; 10,6 MB).

Катэгорыя:Французскія прынцэсы
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Іспаніі
Катэгорыя:Валуа
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Прынц Астурыйскі

]]
***Прынц Астурыі*** () — гістарычны (і да прыняцця канстытуцыі афіцыйны) тытул, які насіў спадчыннік іспанскага прастола з 1388 года, калі было падпісана Баёнскае пагадненне. Раней гэты тытул належаў сярэднявечнаму каралеўству Кастыліі і Леона. Цяпер прынцэсай Астурыі з'яўляецца донья Леанор, дачка караля дона Філіпа VI і каралевы донны Летысіі.

Дыктатар Франка прызначыў Хуана Карласа спадчыннікам прастола, але даў яму новаствораны тытул прынца Іспаніі, паколькі не меў паўнамоцтваў на прысуджэнне гістарычнага тытула прынца Астурыйскага.

У 1980 годзе Дабрачынным  была заснавана Прэмія прынца Астурыйскага, якая прысуджаецца ў васьмі катэгорыях: за дасягненні ў мастацтве, грамадскіх навуках, сацыяльных навуках, гуманітарнай дзейнасці, міжнародным супрацоўніцтве, спорце, навуковых і тэхнічных даследаваннях, «Згода» (de la Concordia).

У гонар Прынца Астурыі названы пік Прынсіпэ дэ Астурыяс, які з'яўляецца часткай масіва Вінсана ў Антарктыдзе.

Катэгорыя:Каралі іспанскія
Ажэхава

**Ажэ́хава** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Друйка, каля вёскі Крукі.

Плошча паверхні возера 0,64 км². Даўжыня 1,53 км, найбольшая шырыня 0,71 км, даўжыня берагавой лініі 4,4 км. Найбольшая глыбіня возера 3,3 м, сярэдняя 1,5 м. Аб’ём вады 1,12 млн м³. Плошча вадазбору 19,4 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй ад 2—3 да 7—12 м. Берагі стромкія, паўночныя зліваюцца са схіламі катлавіны. Мелкаводдзе пясчана-галечнае, на поўдні апясчанены іл. Глыбакаводная частка азёрнай чашы выслана крэменязёмістым сапрапелем.
Возера эўтрофнае з прыкметамі дыстрафіравання, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, выцякае ручай у возера Саванар.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-006. Стан мясцовасці на 1983 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебскойобласти // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебскойобласти // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Друйкі
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Франкізм

**Франкізм** () — сістэма і ідэалагічнае абгрунтаванне дыктатуры Франсіска Франка, які кіраваў у Іспаніі ў 1939-1975 гадах. Ідэалогія значна менш таталітарнага характару, чым італьянскі фашызм і нямецкі нацызм. Характарызавалася наяўнасцю рэакцыйных рухаў (Фаланга), вялікім уплывам каталіцкай царквы. З цягам часу «жорсткасць» рэжыму слабела.

Форма кіравання і франкісцкая сістэма мелі ярка выяўлены персаналісцкі характар, гэта значыць у большай ступені вызначаліся асобай дыктатара, чым нейкай пэўнай ідэалогіяй. Франка, які не вылучаўся харызматычнасцю, здолеў утрымаць у сваіх руках практычна неабмежаваную ўладу да самай смерці ў 1975 годзе. Падчас яго кіравання ў Іспаніі не было кадыфікаванай канстытуцыі, дзейнічала толькі абмежаваная колькасць выдадзеных ім асноўных законаў, якія мелі статус канстытуцыйных. На ўсе значныя пасады ў дзяржаве, аж да ўзроўню правінцый, Франка прызначаў людзей, з якімі яго злучалі асабістыя даверныя адносіны. Тыя ўстановы, якім ён перадаваў уладныя паўнамоцтвы або якія ён не мог ігнараваць, напрыклад, дзяржаўную партыю «Нацыянальны рух», каталіцкую царкву і ваенных ён увесь час настройваў адну супраць адной.

Па меркаванні франкісцкай эліты франкізм атрымаў сваю легітымацыю перамогай у Грамадзянскай вайне, якая разглядалася не проста як перамога свайго светапогляду, але і як абарона іспанскай і еўрапейскай цывілізацыі і культуры. Паколькі каталіцтва лічылася складовай часткай іспанскай культуры, царква цесна супрацоўнічала з дзяржавай у рамках так званага нацыянал-каталіцтва.

За 39 гадоў свайго існавання франкісцкая дзяржава зведала значныя змены ў эканоміцы, знешняй палітыцы і ў меншай ступені ва ўнутранай палітыцы. Перыяд дыктатуры Франка ў Іспаніі можна падзяліць на некалькі этапаў. Пачатковы, дэспатычны этап, калі ішла масавая расправа над групамі насельніцтва, якія пацярпелі паражэнне ў Грамадзянскай вайне, мае пэўныя рысы фашысцкіх рэжымаў таго часу і планавай эканомікі. У канцы кіравання Франка рэжым быў хутчэй аўтарытарна-кансерватыўным, калі пасля працяглага перыяду ўнутранай стагнацыі краіна перажыла «эканамічны цуд», пачатак якому паклаў стабілізацыйны план 1959 года. Іспаніі ўдалося падняцца да ўзроўню развітых краін у дзясятцы самых буйных індустрыяльных дзяржаў свету. Эканамічны прагрэс, тым не менш, не падтрымліваўся якім-небудзь імкненнем да палітычнай адкрытасці.

У сучасных даследчыкаў адсутнічае адназначная пазіцыя па класіфікацыі франкізму. У выніку чаго ў розных аўтараў яны вар'іруюцца ад яго аднясення да фашызму да прызнання формай аўтарытарызму. Часам франкізм таксама адносяць да ўнікальных формаў палітычнага (дзяржаўнага) рэжыму.

## Гл. таксама 
* Новая дзяржава (Партугалія)
* Каўдылізм
## Спасылкі 
* Михаэль Дорфман «Испанский Холокост» Пола Престона 

Катэгорыя:Інтэгралізм
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Канстытуцыя Іспаніі

]]
Сучасная **Канстытуцыя Іспаніі** () была прынята на рэферэндуме, які адбыўся 6 снежня 1978 года.

## Стварэнне 
15 снежня 1976 года па ініцыятыве караля Іспаніі Хуана Карласа I, які ўзыйшоў на прастол пасля смерці Франсіска Франка, быў прыняты Закон аб палітычнай рэформе ў Іспаніі, які паклаў канец палітычнай сістэме франкізму і даў пачатак дзейнасці Устаноўчых картэсаў, якая завяршылася прыняццем новай Канстытуцыі.

Устаноўчыя Картэсы былі выбраны 15 чэрвеня 1977 года і складаліся з дзвюх палат: Кангрэса дэпутатаў і Сената. Картэсы выбралі шматпартыйную Канстытуцыйную камісію. На аснове прыняцця 3100 паправак да першапачатковага тэксту, быў складзены другі варыянт праекта, прыняты затым абедзвюма палатамі і зацверджаны на рэферэндуме.

## Утрыманне 
Канстытуцыя 1978 года была станоўча ўспрынята большасцю насельніцтва Іспаніі і шмат у чым падобная на канстытуцыі іншых заходніх краін. Яна абвяшчае асноўныя правы чалавека, грамадскія свабоды, прынцып падзелу ўлад, народнага суверэнітэту і аб'яўляе Іспанію сацыяльнай, дэмакратычнай, прававой дзяржавай, з палітычным ладам у форме парламенцкай манархіі. Канстытуцыя 1978 года падала шырокія правы аўтаномным абласцям. Прадугледжана працэдура канстытуцыйнага кантролю, заснаваны Канстытуцыйны суд Іспаніі, які вырашае ў тым ліку і праблемы размежавання паўнамоцтваў паміж цэнтрам і рэгіёнамі.

## Папраўкі 
Са стварэннем Еўрапейскага саюза Генеральныя картэсы ўнеслі змены ў арт. 13.2, дазволіўшы любому грамадзяніну Саюза, які пражывае ў Іспаніі, удзельнічаць у мясцовых муніцыпальных выбарах у адпаведнасці з палажэннямі Маастрыхцкага дагавора.

## Спасылкі 
* Канстытуцыя Іспаніі 

Іспанія
Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі
Катэгорыя:Палітыка Іспаніі
Катэгорыя:1978 год у Іспаніі
Катэгорыя:Крыніцы права Іспаніі
Катэгорыя:1978 год у праве
Клерыкалізм

**Клерыкалізм** ( — «царкоўны») — палітычны кірунак, які дамагаецца галоўнай ролі царквы і духавенства ў грамадскім, палітычным і культурным жыцці. У вузейшым, эклезіялагічным сэнсе — арганізацыя царкоўнага жыцця, якая прадугледжвае панаванне кліра — прафесійнага духавенства. Варта адрозніваць ад тэакратыі. Процілеглы тэрмін — секулярызм.

Носьбітамі клерыкалізму выступаюць духавенства і звязаныя з царквой асобы. Клерыкалізм выкарыстоўвае ў сваіх мэтах не толькі царкоўны апарат, але і розныя клерыкальныя арганізацыі, клерыкальныя палітычныя партыі, а таксама створаныя пры цесным удзеле царквы прафсаюзныя, маладзёжныя, жаночыя, культурныя і іншыя арганізацыі. Клерыкальныя партыі ўзніклі разам з парламентарызмам, хоць клерыкалізм, як светапогляд і палітычны ідэал, непараўнальна больш старажытны.

## Гл. таксама 
* Фундаменталізм
* Секулярызацыя, сацыялогія
* Антыклерыкалізм

## Літаратура 
*под ред. Цамеряна И. П.* Краткий научно-атеистический словарь. — М.: Наука, 1964. С. 644.

Катэгорыя:Рэлігія і грамадства
Рэксісцкая партыя

**Рэксізм** (таксама «рух **Рэкс**», **Рэксісцкая партыя**, , ) — назва фашысцкага руху ў Бельгіі, на чале якога стаяў Леон Дэгрэль. Аснову партыі склалі члены правых каталіцкіх арганізацый, сам Дэгрэль быў членам Каталіцкай асацыяцыі бельгійскай моладзі, з якой выйшаў у 1934 годзе, каб стварыць новую партыю. Новае аб'яднанне атрымала назву Рэксісцкай партыі (*Parti Rexiste*, рэксісты), а дэкларуемая ёй ідэалогія — рэксізм. Назва партыі паходзіць ад , тэрміна з кансерватыўнай каталіцкай дактрыны і адначасова назвы каталіцкага часопіса.

На парламенцкіх выбарах 1936 года рэксісты занялі чацвёртае месца пасля сацыялістаў, Каталіцкай партыі і лібералаў, набраўшы 11,49 % галасоў і атрымаўшы 21 месца з 202. У наступным годзе Дэгрэль змагаўся за месца ў парламенце ў адной акрузе ў Бруселі з дзеючым прэм'ер-міністрам ван Зеландам і пацярпеў разгромнае паражэнне. На наступных выбарах рэксісты выступалі няўдала.

Рэксісты імкнуліся пабудаваць дзяржаву на аснове карпаратывізму, па аналогіі з фашысцкай Італіяй і Трэцім рэйхам, і традыцыйных каталіцкіх каштоўнасцей. Нацыянальную аснову рэксістаў складалі валоны, да якіх належаў і Дэгрэль. Фламандцы, другая асноўная этнічная група Бельгіі, мелі ўласную партыю з нацыяналістычнай ідэалогіяй, Фламандскі Нацыянальны саюз.

Пасля акупацыі Бельгіі рэксісты супрацоўнічалі з нацыстамі. З валонскіх добраахвотнікаў была сфарміравана 28-я добраахвотніцкая танкава-грэнадзёрская дывізія СС «Валонія» (1-я валонская), якая ваявала на ўсходнім фронце. Пасля вызвалення краіны саюзнікамі Рэксісцкая партыя спыніла існаванне.

## Литература 
* Baland Lionel, Léon Degrelle et la presse rexiste, Paris, Éditions Déterna, 2009 (ISBN 978-2-913044-86-9)
* Streel José, La révolution du XXème siècle (réédition du livre paru en 1942 à la NSE à Bruxelles), préface de Lionel Baland, Déterna, Paris, 2010.

## Спасылкі 
* Рэксісты ў ВСЭ

Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1930 годзе
Катэгорыя:Палітычныя партыі Бельгіі
Катэгорыя:Фашысцкія партыі
Катэгорыя:Зніклі ў 1945 годзе
Катэгорыя:Антысемітызм у Бельгіі
Катэгорыя:Бельгійскі калабарацыянізм
Ізабела Валуа (каралева Англіі)

**Ізабела Французская** () або **Ізабела дэ Валуа** (; 9 лістапада 1387/1389 — ) — другая жонка караля Англіі Рычарда II. Пасля яго смерці вярнулася ў Францыю і ажанілася з Карлам, герцагам Арлеанскім.

## Біяграфія 
Ізабела была другой з дочак французскага караля Карла VI і Ізаба Баварскай. Паводле захаваных звестак сучаснікаў прынцэса была прыгожая і валодала далікатнымі манерамі.

У кастрычніку ці лістападзе 1396 года ў Кале адбылося вяселле Ізабелы Французскай і Рычарда II Англійскага. Пасродкам гэтага саюза было падоўжана часовае перамір’е паміж Англіяй і Францыяй у перыяд Стагадовай вайны, а акрамя таго, за нявестай быў атрымана багаты пасаг у памеры 800 тысяч франкаў золатам. Нягледзячы на тое, што іх шлюб быў заключаны па палітычных матывах, яны адносіліся адзін да аднаго з сімпатыяй.

Пасля вяселля каралева жыла ў Віндзары. Па прычыне яе юнага ўзросту шлюб не быў давершаны належным чынам, і ў канчатковым выніку кароль пагадзіўся адпусціць яе назад у Францыю пры ўмове, што яе пасаг застанецца ў англійскай казне.

Праз некалькі гадоў пасля вяртання на радзіму, 29 чэрвеня 1406 года, якая каралева-ўдава Англіі абвянчалася са сваім кузенам, Карлам, герцагам Арлеанскім, а 13 верасня 1409 года яна сканала пасля нараджэння дачкі Жанны.

## Крыніцы 
## Літаратура 
Катэгорыя:Французскія прынцэсы
Катэгорыя:Валуа
Катэгорыя:Мужы і жонкі манархаў Англіі
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Вялікая пустыня Вікторыя

**Вялікая пустыня Вікторыя** () — пясчана-саланчаковая пустыня ў Аўстраліі (штаты Заходняя Аўстралія і Паўднёвая Аўстралія).

Плошча 424.400 км², пры гэтым працягласць з усходу на захад складае больш за 700 км. На поўнач ад пустыні размешчана пустыня Гібсана, на поўдзень — раўніна Наларбар. З-за неспрыяльных кліматычных умоў (засушлівы клімат) у пустыні не вядзецца сельскагаспадарчая дзейнасць. Яна з’яўляецца ахоўнай тэрыторыяй Заходняй Аўстраліі.

На тэрыторыі штата Паўднёвая Аўстралія ў пустыні знаходзіцца ахоўная зона Мамунгары, адзін з 12 біясферных запаведнікаў Аўстраліі.

Сярэднегадавая колькасць ападкаў вагаецца ад 200 да 250 мм дажджу. Часта здараюцца навальніцы (15—20 за год). Дзённая тэмпература летам складае 32—40 ° C , зімой 18—23 ° C. Снег у пустыні ніколі не выпадае.

Назву ў гонар каралевы Вікторыі даў брытанскі даследчык Аўстраліі Эрнест Джайлс, які ў 1875 годзе першым з еўрапейцаў прайшоў усю пустыню.

Катэгорыя:Пустыні Аўстраліі
Катэгорыя:Геаграфія Заходняй Аўстраліі
Катэгорыя:Геаграфія Паўднёвай Аўстраліі
Вялікая Пясчаная пустыня

**Вялікая Пясчаная пустыня** () або **Заходняя пустыня** — пясчана-саланчаковая пустыня на паўночным захадзе Аўстраліі (штат Заходняя Аўстралія). Пустыня мае плошчу 360.000 км² і размяшчаецца прыкладна ў межах асадкавага басейна Канінг. Распасціраецца на 900 км з захаду на ўсход ад васьмідзесяцімільнага пляжу на беразе Індыйскага акіяна ўглыб Паўночных тэрыторый да пустыні Танамі, а таксама на 600 км з поўначы на поўдзень ад рэгіёна Кімберлі да тропіка Казярога, пераходзячы ў пустыню Гібсана.

Спадзіста паніжаецца на поўнач і захад, сярэдняя вышыня ў паўднёвай частцы складае 400—500 м, на поўначы — 300 м. Пераважны рэльеф — грады пясчаных дзюнаў, сярэдняя вышыня якіх — 10-12 м, максімальная — да 30 м. Грады даўжынёй да 50 км выцягнутыя ў шыротным кірунку, што абумоўліваецца напрамкам пануючых пасатных вятроў. У рэгіёне знаходзяцца шматлікія азёры — саланчакі, зрэдку напаўняюцца вадой: Дысапойнтмент на поўдні, Мак-Кай на ўсходзе, Грэгары на поўначы, якое напаўняецца ракой Стэрт-Крык.

Вялікая Пясчаная пустыня — самы гарачы рэгіён Аўстраліі. У летні перыяд са снежня па люты сярэдняе значэнне тэмпературы даходзіць да 35 °C, летам — да 20-15 °C. Ападкі рэдкія і нерэгулярныя, у асноўным прыносяцца летнімі экватарыяльнымі мусонамі. У паўночнай частцы выпадае каля 450 мм ападкаў, у паўднёвай — да 200 мм, большая частка выпараецца і прасочваецца ў пяскі.

Катэгорыя:Пустыні Аўстраліі
Катэгорыя:Геаграфія Заходняй Аўстраліі
Патагонская пустыня

**Патагонская пустыня** — пясчана-камяністая пустыня на тэрыторыі Паўднёвай Амерыкі. Заселена вельмі слаба. Мінеральныя рэсурсы абмежаваныя. З-за цяжкадаступнасці яна з’яўляецца адной з найменш вывучаных пустыняў свету.

## Геаграфія 
Пустыня цягнецца вузкай паласой даўжынёй 1600 км уздоўж Атлантычнага акіяна ад 39 ° да 53 ° паўднёвай шыраты, займаючы Патагонскае плато на вышыні 600—800 м. Гэта адзіная пустыня ўзбярэжжа ў высокіх шыротах. Размяшчаецца ля падножжаў і ў ніжняй частцы ўсходняга схілу Анд ў Аргенціне. Плошча 400 000 км². Глебы прадстаўлены, пераважна, слабаразвітымі пустэльнымі камяністымі глебамі. Засоленыя глебы, да саланчакоў, займаюць бясцёкавыя ўпадзіны. Водныя рэсурсы вельмі абмежаваныя, запасы падземных вод наадварот значныя.

## Клімат 
Гадавыя (студзеньскія) тэмпературы ў сярэднім +21 ° С, абсалютны максімум да 40 °C. Сярэднія зімовыя (ліпеньскія) +10-+16 ° С. Зімы ў цэлым нягледзячы на мяккасць, вельмі суровыя. Пры моцных маразах тэмпература можа зніжацца да −21 °.

Катэгорыя:Пустыні Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Геаграфія Аргенціны
Каляровая пустыня

]]
**Каляровая пустыня** () — шырокая частка паўночнаамерыканскага плато Каларада ў паўночнай частцы штата Арызона, ЗША. Пустынныя пагоркі распасціраюцца ў паўднёва-ўсходнім кірунку ад Гранд-Каньёна ўздоўж паўночнага берага ракі Літл-Каларада да Холбрука. Памеры вобласці складаюць прыкладна 240 на 25-80 км, плошча — 19,4 тыс. км². Вышыня мясцовасці — ад 1370 да 1980 м.

Раён часткова (усходняя частка) уваходзіць у нацыянальны парк Акамянелы лес і цалкам размешчаны на тэрыторыі паўаўтаномнай рэзервацыі «Нацыя наваха». Назва пустыні была ўпершыню выкарыстана ў 1858 лейтэнантам Джосефам Іўсам для апісання каляровых палос чырвонага, жоўтага, белага, блакітнага і бэзавага колеру. Гарачае паветра часам ператвараецца ў ружовы туман або фіялетавую смугу ад пылу пустыні.

Каляровая пустыня неўрадлівая і сухая, сярэднегадавая колькасць ападкаў складае 127—229 мм, а тэмпература змяняецца ад −31 да 41&nbsp;°C.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пустыні Арызоны
Катэгорыя:Славутасці ЗША
Ізабела Партугальская (герцагіня Бургундская)

**Ізабела Партугальская, герцагіня Бургундская** (, ) (—) — інфанта Каралеўства Партугалія.

Прадстаўніца Авіскай дынастыі: адзіная выжылая дачка караля  Жуана I і яго жонкі Філіпы Ланкастарскай, сястра караля Партугаліі Дуартэ I, Педру, герцага Каімбры, і Генрыха Мараплаўца.

Нарадзілася ў горадзе Эвара, на ўсходзе Партугаліі, дзяцінства правяла пры двары ў Лісабоне.

У 1430 годзе Ізабела атрымала тытул герцагіні Бургундскай, калі яна ажанілася з герцагам Філіпам III.

Сканала ў Дыжоне (Бургундыя) ва ўзросце 74 гадоў.

## Дзеці 
* Антуан (—), граф дэ Шарале.
* Жазеф (—), граф дэ Шарале.
* Карл Смелы (—), граф дэ Шарале і будучы герцаг Бургундскі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Авіская дынастыя
Катэгорыя:Герцагі бургундскія
Катэгорыя:Інфанты Партугаліі
Агрыятэ

**Агрыятэ** (, карсіканская мова: *desertu di l’Agriate*) — паўпустыня на паўночным захадзе вострава Корсіка (Францыя), размешчана ўздоўж берага Сан-Ф'ёрэнза паблізу паселішча Ізоля-Роса («Чырвоны Востраў»). Утварылася на абдуваемых паўднёвымі сахарскімі вятрамі прыморскіх нізкагор'ях агульнай плошчай да 150 кв. км. Пустыня часткова пашырылася ў XIX-XX стагоддзях за кошт антрапагеннага ўздзеяння: выпас жывёлы, прафілактычны падпал інш. Самы высокі пункт - гара Іфана вышынёй да 479 метраў. Пакрыта нізкарослай засухаўстойлівай расліннасцю і хмызнякамі, якія высыхаюць летам, калі не ідуць дажджы. Вясной і зімой магчымыя ліўні.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Францыі
Катэгорыя:Корсіка
Катэгорыя:Пустыні Еўропы
Катэгорыя:Міжземнамор’е
Табернас

**Табернас** () — пустыня на тэрыторыі Іспаніі, таксама вядомая як **Альмерыйская пустыня**. Размешчана ў муніцыпалітэце Табернас правінцыі Альмерыя, у 30 км на поўнач ад сталіцы Альмерыя. Мае плошчу 280 км², з 1989 года з-за сваіх унікальных геамарфалагічнага ландшафту і фауны ахоўваецца як нацыянальны прыродны запаведнік.

## Клімат 
Пустыня Табернас абмежавана горнымі хрыбтамі Сьера-дэ-лос-Філабрэс з поўначы і Сьера-дэ-Аламілья з паўднёвага ўсходу, што ізалюе яе ад вільготных міжземнаморскіх вятроў. Сярэднегадавая колькасць ападкаў 240 мм, сярэднегадавая тэмпература 18 °C і больш за 3000 гадзін прамога сонца ў год абумоўліваюць сухі пустынны клімат, які яшчэ ўзмацняецца гарачым ветрам. Улетку тэмпература дасягае 45 °C , ноччу зімой часам апускаецца да 0 °C.

Вялікая колькасць сонечных дзён дазволіла ў 1979 годзе стварыць у пустыні Табернас найбуйнейшы ў Еўропе цэнтр па даследаванні, распрацоўцы і тэставанню тэхналогій па выкарыстанні сонечнай энергіі.

## Геалогія і біялогія 
Глеба пустыні, якая складаецца з мергелю і пясчаніку, не можа ўтрымаць вільгаць, якую прыносяць сезонныя ліўневыя дажджы, таму расліннасць бедная. Дождж з'яўляецца прычынай эрозіі, фарміруючы характэрную форму ландшафту бедленд. Нешматлікая расліннасць знаходзіцца ў рэчышчах дажджавых ручаёў, дзе таксама жыве мясцовая фауна: стрыжы, галкі, жаўрукі і іншыя птушкі.

Катэгорыя:Геаграфія Іспаніі
Катэгорыя:Пустыні
Сечура

**Пустыня Сечура** (Перуанская пустыня) — пустыня, размешчаная на заходнім узбярэжжы Перу, у паўночна-заходняй частцы Паўднёвай Амерыкі. Займае прыбярэжную паласу паміж Андамі і Ціхім акіянам, працягласць з поўначы на поўдзень да 150 км, з захаду на ўсход на 20—100 км. Плошча 188 735 км², глебы пясчаныя і камяністыя. З'яўляецца працягам пустыні Атакама на поўначы.

У пустыні Сечура знаходзіцца адно з найбуйнейшых у свеце радовішчаў фасфарытаў, якія змяшчаюць таксама рэдкія элементы і металы. Два з пяці найбуйнейшых гарадоў Перу (П'юра і Чыклаё) размешчаны ў гэтым рэгіёне.

## Клімат 
Пустыня Сечура адносіцца да экстраарыдных пустынь. Пасатная інверсія на ўсходнім краі магутнага субтрапічнага антыцыклону, якая ўзнікае ў гэтым рэгіёне, абцяжарвае перанос вільгаці ўверх, што з’яўляецца прычынай вельмі малой колькасці ападкаў (20-50 мм у год). Дажджы выпадаюць раз у некалькі гадоў.

Сечура — самая прахалодная з усіх пустыняў, сярэднегадавая тэмпература складае 22 °C. Халодныя прыбярэжныя воды і ўстойлівыя паўднёва-заходнія вятры зніжаюць тэмпературу паветра на ўзбярэжжы і абумоўліваюць яе пастаянства. Летам (са снежня па сакавік) цёпла і сонечна, сярэдняя тэмпература перавышае 24 °C. Зімой (з чэрвеня па верасень) халаднавата і воблачна, тэмпература змяняецца ад 16 °C ноччу да 24 °C днём. Узімку з мора ўтвараюцца негустыя туманы (таўшчыня пласта — 300—400 метраў), якія падымаюцца на вышыні 700—1000 м, даючы цень і прахалоду і абараняючы зямлю ад залішняга выпарэння. Паверхневыя воды з пустыні цалкам адсутнічаюць. Для пустыні характэрныя частыя і моцныя вятры, якія перамяшчаюць на значныя адлегласці масы пяску.

Катэгорыя:Геаграфія Перу
Катэгорыя:Пустыні Паўднёвай Амерыкі
Санора (пустыня)

**Санора** (; ; таксама вядомая як пустыня Хіла) — пясчана-камяністая пустыня ў Паўночнай Амерыцы, размешчаная ў раёне амерыкана-мексіканскай мяжы на тэрыторыі амерыканскіх штатаў Арызона і Каліфорнія і мексіканскага штата Санора, на поўнач ад Каліфарнійскага заліва.

Санора з’яўляецца адной з самых буйных і самых гарачых пустыняў Паўночнай Амерыкі (плошча 311 000 км²); у яе складзе таксама вылучаюць пустыні Юма, Юха і Каларада, Лечугыла, Туле, Алтар. Ападкаў выпадае 75-380 мм у год, пераважна зімой-вясной. У пустыні жыве 60 відаў млекакормячых, 350 відаў птушак, 20 відаў земнаводных, больш за сто відаў паўзуноў, 30 відаў рыб і больш за 2 000 відаў раслін. Эндэмікам Санорскай пустыні з’яўляецца гіганцкі кактус сагуара.

Катэгорыя:Пустыні Паўночнай Амерыкі
Тупак Амару II

**Тупак Амару II**, сапраўднае імя **Хасэ Габрыэль Кондарканкі Нагера** (; , Тынта — , Куска) — амерыканскі рэвалюцыянер, арганізатар і кіраўнік паўстання карэнных народаў супраць іспанскіх каланіяльных уладаў у Перу. Імя узяў у гонар індзейскага правадыра Тупака Амару. Нягледзячы на тое што паўстанне не ўвянчалася поспехам, Тупак Амару II стаў сімвалам вызвалення Перу ад іспанскага валадарства.

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Перу
Катэгорыя:Пакараныя смерцю рэвалюцыянеры
Катэгорыя:Інкі
Стасевіч

**Стасевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адам, Валенты і Марцін Стасевічы — беларускія дойліды першай паловы XVII стагоддзя.
* Барыс Іванавіч Стасевіч (1895—1938) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.
* Галіна Харытонаўна Стасевіч (нар. 1948) — майстар габеленаў.
* Ігар Мікалаевіч Стасевіч (нар. 1985) — беларускі футбаліст.
* Іван Нічыпаравіч Стасевіч (1929—1998) — беларускі мастак, заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь, прафесар БДТМІ.
* Лілія Яфрэмаўна Стасевіч (1921—1999) — беларуская актрыса, дыктар радыё.
Гран-пры 2005 (снукер)

**Гран-пры 2005** (, таксама вядомы як *Royal London Watches Grand Prix 2005* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 8 па 16 кастрычніка 2005 года ў Гільд Холе, у Прэстане, Англія. Турнір стаў 24-м розыгрышам гран-пры, які пад рознымі назвамі штогод праходзіў з 1982 года. Прызавы фонд турніру склаў £400,000, з якіх £60,000 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* Гран-пры 2005 на Snooker.org 
* Статыстыка Гран-пры 2005 на CueTracker.net 

Катэгорыя:World Open (снукер)
Катэгорыя:2005 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2005 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2005/2006
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:Кастрычнік 2005 года
Кубак LG па снукеры 2003

**Кубак LG 2003** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 4 па 12 кастрычніка 2003 года ў Гільд Холе, у Прэстане, Англія. Турнір стаў 22-м розыгрышам кубка LG, які пад рознымі назвамі штогод праходзіў з 1982 года. Кампанія LG у чарговы раз спансавала першынства. Прызавы фонд турніру склаў £617,200, з якіх £82,500 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* Кубак LG 2003 на Snooker.org 
* Статыстыка кубку LG 2003 на CueTracker.net 

Катэгорыя:World Open (снукер)
Катэгорыя:2003 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2003 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2003/2004
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:Кастрычнік 2003 года
Перуанская кухня

**Перуанская кухня** — кухня народаў Перу. Не з’яўляецца гамагеннай, мае шмат рэгіянальных адрозненняў. Базуецца на традыцыйнай кухні інкаў, увабрала традыцыі іспанскай і партугальскай кухань.

Асноўныя культуры для прыгатавання страў кукуруза і бульба. У ежу выкарыстоўваюць мяса ламы, альпака і марскіх свінак.

## Традыцыйныя стравы 
* Чэвічэ

## Напоі 
* Піска (напой)
* Чыча (напой)
* Inca Kola

Катэгорыя:Культура Перу
Гран-пры 2000 (снукер)

**Гран-пры 2000** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 13 па 12 кастрычніка 2000 года ў тэлфардскам міжнародным цэнтры, у Тэлфардзе, Англія. Турнір стаў 19-м розыгрышам гран-пры, які штогод праходзіў з 1982 года. Прызавы фонд турніру склаў £426,350, з якіх £62,000 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* Гран-пры 2000 на Snooker.org 
* Статыстыка Гран-пры 2000 на CueTracker.net 

Катэгорыя:World Open (снукер)
Катэгорыя:2000 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 2000 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2000/2001
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:Кастрычнік 2000 года
Гран-пры 1997 (снукер)

**Гран-пры 1997** () — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 14 па 26 кастрычніка 1997 года ў борнмуцкам міжнародным канферэнц-цэнтры, у Борнмуце, Англія. Турнір стаў 16-м розыгрышам гран-пры, які штогод праходзіў з 1982 года. Прызавы фонд турніру склаў £348,800, з якіх £60,000 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* Гран-пры 1997 на Snooker.org 
* Статыстыка Гран-пры 1997 на CueTracker.net 

Катэгорыя:World Open (снукер)
Катэгорыя:1997 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 1997 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 1997/1998
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:Кастрычнік 1997 года
Заходнеславянскія плямёны

*Гэта артыкул пра падзел славян на плямёны ў мінулым. Пра сучасны падзел славян гл. артыкул «Заходнія славяне»*.
[thumb|230px|[Персаніфікацыя: Славінія, Германія, Галія і Рым прыносяць дары імператару Атону III (з Евангеллі, датаванага 990 годам).]]
**Заходнеславянскія плямёны** — форма сацыяльнай арганізацыі заходнеславянскага грамадства да і ў пачатковы перыяд фармавання дзяржаўнасці.

## Гісторыя 
[thumb|230px|[Біскуп Абсалон знішчае ідал бога Святавіта ў Арконе ў 1169 годзе.]]

Гістарычнымі плямёнамі і ваенна-племяннымі саюзамі заходніх славян з'яўляліся:
* бодрычы (ваенна-племянны саюз)
* вагры
* гліняне
* драване
* люцічы (ваенна-племянны саюз)
* ратары
* руяне

* смалінцы
* лужычане лужыцкія сербы (ваенна-племянны саюз)
* мільчане

усе гэтыя плямёны адносіліся да так званых палабскіх славян або палабаў. Акрамя гэтага:
* памаране, продкі цяперашніх кашубаў і славінцаў
* слянжане
* багемы
* паляне
і іншыя.

### Класіфікацыя 
* Заходнеславянскія плямёны
** Ляхіцкія плямёны
*** Польскія плямёны
**** Сілезскія плямёны
*** Памаранскія плямёны
*** Палабскія плямёны
**** Племянны саюз люцічаў
**** Племянны саюз бодрычаў
**** Племянны саюз лужычан
** Чэшскія плямёны

## Литература 
* *Буданов В. П., Горский А. А., Ермолова И. Е.* Великое переселение народов: Этнополитические и социальные аспекты. — СПб.: Алетейя, 2011. — 336 с.
* *Иванов В. В., Топоров В. Н.* О древних славянских этнонимах (основные проблемы и перспективы) // Славянские древности: Этногенез, материальная культура Древней Руси. — К., 1980. — С. 11—45.

## Спасылкі 
* *Доннерт Э.* Западнославянские племена и народы в источниках эпохи Оттонов X-го и начала XI-го вв. // Zeischrift für Slavische Philologie. — Bd. 32. № 6. — 1987. — S. 892—896.
Гран-пры 1995 (снукер)

**Гран-пры 1995** (, таксама вядомы як *Skoda Grand Prix 1995* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 16 па 29 кастрычніка 1995 года ў Кроўтры-цэнтры, у Сандэрлендзе, Англія. Турнір стаў 14-м розыгрышам гран-пры, які штогод праходзіў з 1982 года. Прызавы фонд турніру склаў £330,000, з якіх £60,000 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* Гран-пры 1995 на Snooker.org 
* Статыстыка Гран-пры 1995 на CueTracker.net 

Катэгорыя:World Open (снукер)
Катэгорыя:1995 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Англіі ў 1995 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 1995/1996
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Англіі
Катэгорыя:Кастрычнік 1995 года
Гран-пры 2006 (снукер)

**Гран-пры 2006** (, таксама вядомы як *Royal London Watches Grand Prix 2006* — ад назвы спонсара) — прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 21 па 29 кастрычніка 2006 года ў абердынскім выставачным цэнтры, у Абердыне, Шатландыя. Турнір стаў 25-м розыгрышам гран-пры, які пад рознымі назвамі штогод праходзіў з 1982 года. Кампанія Royal London Watches упершыню спансавала гран-пры. Прызавы фонд турніру склаў £455,750, з якіх £60,000 атрымаў пераможца.

## Спасылкі 
* Гран-пры 2006 на Snooker.org 
* Статыстыка Гран-пры 2006 на CueTracker.net 

Катэгорыя:World Open (снукер)
Катэгорыя:2006 год у снукеры
Катэгорыя:Спорт у Шатландыі ў 2006 годзе
Катэгорыя:Снукерны сезон 2006/2007
Катэгорыя:Снукерныя турніры ў Шатландыі
Катэгорыя:Кастрычнік 2006 года
Уладзімір Канстанцінавіч Вайцецкі

**Уладзімір Канстанцінавіч Вайцецкі** (, в. Мярэцкія, Дзісенскі павет, Віленскае ваяводства, Польшча — 14 студзеня 2017, Гродна, Гродзенская вобласць, Беларусь) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

З 1954 года брыгадзір паляводчай брыгады, з 1973 года загадчык фермы калгаса імя Калініна Глыбоцкага раёна. Званне Героя прысвоена за поспехі ў вырошчванні зернавых і тэхнічных культур, укараненне дасягненняў навукі і перадавога вопыту.

## Спасылкі 
* 80-летний юбилей отметил Герой Социалистического Труда Владимир Войтецкий 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне
Калоніі Італіі

320px|thumb|Італьянская каланіяльная імперыя ў 1940 годзе
**Калоніі Італіі** — тэрыторыі свету, якія знаходзіліся ў каланіяльнай залежнасці ад Каралеўства Італія.

## Гісторыя 
Каралеўства Італія ў 1885 годзе анексавала Эрытрэю. Затым ў 1889 годзе — Бенадзір (поўдзень сучаснага Самалі).

Пасля Італа-турэцкай вайны Італія атрымала Трыпалітанію, Кірэнаіку і Фецан.

Пасля Першай сусветнай вайны Італія, якая ваявала на боку Антанты, далучыла да сябе Паўднёвы Ціроль і амаль усю Істрыю.

Фашысцкая, з 1922 года, Італія атакавала Корфу, захапіла Эфіопію (1935—1936) і Албанію (1939 год).

Пасля Другой сусветнай вайны, у 1946 годзе, краіна была абвешчана рэспублікай і пазбаўлена ўсіх калоній і раней захопленых тэрыторый — Італьянская каланіяльная імперыя перастала існаваць.

## Спіс калоній Каралеўства Італія 
### У Еўропе 
* Тэрыторыі сучаснай Грэцыі:
** Іанічныя астравы
** Дадэканес
** Корфу
* Далмацыя (уключаючы Істрыю, цяпер частка Харватыі і Славеніі)
* Албанскае каралеўства

### У Афрыцы 
* Італьянская Паўночная Афрыка (з 1934 Італьянская Лівія; 1912 — 1942)
** Трыпалітанія
** Кірэнаіка
** Фецан
* Італьянская Усходняя Афрыка
** Італьянская Эфіопія (Абісінія; 1936 — 1941)
** Італьянская Эрытрэя (1890 — 1941)
** Італьянскае Самалі (цяпер фармальна частка Самалі; 1880-я — 1941)

### У Азіі 
* Цяньцзінь (1901 — 1943, цяпер частка КНР)

## Гл. таксама 
* Гісторыя Італіі
* Тэраферма
* Італьянская каланізацыя Амерыкі
* Італьянская акупацыя Малёркі


І
Катэгорыя:Спісы:Італія
Італьянская Паўночная Афрыка

**Італьянская Паўночная Афрыка** () — сукупнасць тэрыторый і калоній пад кантролем Каралеўства Італія ў Паўночнай Афрыцы з 1911 да Другой сусветнай вайны.

Гісторыя Італьянскай Паўночнай Афрыкі мае два этапы: 1911—1934 як Трыпалітанія і Кірэнаіка, і пасля 1934 года як Італьянская Лівія.

Італьянскі дыктатар Беніта Мусаліні ў 1939 годзе зваў узбярэжжы Лівіі Чацвёртым Берагам () Італіі: тэрыторыя была аб'яднана з мацерыковай Італіяй.

У 1940—1943 гадах, падчас Другой сусветнай вайны, Італія спрабавала заваяваць Егіпет і Туніс, каб павялічыць Італьянскую Паўночную Афрыку.

Ваенныя дасягненні краін восі ў Паўночнай Афрыцы дазволілі Італіі прэтэндаваць на значную частку заходняга Егіпта: італьянскія фашысты спрабавалі стварыць Каралеўства Егіпет пад італьянскім кантролем у 1941—1942 гг. і авалодаць Тунісам у 1942—1943.

Туніс увайшоў у склад «чацвёртага берага» ў лістападзе 1942 года. Уся тэрыторыя пад уладай Італіі была захоплена англа-амерыканскімі войскамі ў 1943 годзе, у выніку і Італьянская Паўночная Афрыка была ліквідавана.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Былыя калоніі Італіі
Катэгорыя:Каланіяльная Афрыка
Віктар Антонавіч Войцік

**Віктар Антонавіч Войцік** (,  —) — беларускі . Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі, лаўрэат прэміi Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі (1995).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую кансерваторыю (1972, клас А. Багатырова). У 1975-76 выкладчык Мінскай спецыяльнай музычнай школы-адзінаццацігодкі, адказны сакратар, з 1976 намеснік старшыні Саюза кампазітараў БССР.  У 1981–1988 гг. загадчык музычнай часткі Дзяржаўнага рускага драматычнага тэатра БССР імя М. Горкага. З 1980 г. выкладае ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

## Творчасць 
Асноўныя творчыя дасягненні ў кантатна-аратарыяльным, сімфанічным, камерна-інструментальным жанрах. Сярод твораў: араторыі «Памяць Хатыні» (1973) і «Дзень Радзімы» (1977), кантаты «Як камар хадзіў сватацца» (1972) і «Казацкія песні» (1974), 2 сімфоніі (1972, «Каложа»; 1974), сюіта «Забавы» для сімфанічнага аркестра (1974), 2 сюіты і канцэрт (1974) для камернага аркестра; саната і «Арыета» для віяланчэлі і фартэпіяна; саната для 2 цымбалаў.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 4. — Мн., 1997. — С. 258.
* Беларусь : энцыкл. давед. — Мн., 1995. — С. 176.
* Картатэка персаналій.
* БД «Беларусь у падзеях i асобах»

## Спасылкі 
* Бібліяграфія

Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі
Кангрэс Рэспублікі Перу

**Кангрэс Рэспублікі Перу** () — заканадаўчы орган (парламент) Перу. Сучасны парламент ўключае 120 дэпутатаў (ісп. congresistas), якіх выбіраюць на 5 гадоў па прапарцыйнай сістэме. Выбары ў Кангрэс адбываюцца адначасова з прэзідэнцкімі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Перу
Вылячэнне Вартымея

thumb|150px|Ісус вылечвае сляпога Вартымея, Йохан Генрык Штовер, 1861
**Вылячэнне Вартымея** — евангельская падзея, адзін з цудаў Ісуса Хрыста. Кожнае з трох сінаптычных Евангелляў распавядае пра вылячэнне сляпога ў Ерыхоне, калі Ісус Хрыстос праходзіў праз гэты горад, незадоўга да Сваіх пакут.

У Евангеллі паводле Марка 10:46-52 апавядаецца пра чалавека па імені Варцімей (літаральна «*Сын Цімея*»), калі Ісус пакінуў Ерыхон, што робіць яго адным з нямногіх названых людзей, якіх цудоўным чынам вылячыў Ісус. У Евангеллі ад Матфея 20:29-34 апісваецца аналагічная падзея вылячэння двух сляпых за межамі Ерыхона, але не даецца ніякіх імёнаў. Нарэшце, у Лукі 18:35-43 кажацца пра аднаго неназванага сляпого, але месца падзеі падаецца на ўваходзе Ісуса ў Ерыхон.

Вылячэнне гэтых людзей складае другое з двух вылячэнняў сляпых людзей на шляху Ісуса ад пачатку яго падарожжа з Віфсаіды (Марк. 8:22-26) праз Ерыхон у Іерусалім. Цалкам магчыма, хоць і не дакладна, што Варцімей чуў аб першым ацаленні і ведаў аб дзеяннях Ісуса. 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Цуды Ісуса Хрыста
Нацыянальны парк Уаскаран

**Нацыянальны парк Уаскаран**  () — нацыянальны парк, размешчаны ў перуанскім рэгіёне Анкаш, на тэрыторыі Кардыльера-Бланка.

Плошча парку складае 3400 км². Абвешчаны запаведнікам 1 ліпеня 1975 года. Аб'ект Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА з 1985 года. Назва парку паходзіць ад назвы самай высокай вяршыні Перу — Уаскаран, вышынёй 6768 м. У парку жыве шмат рэдкіх і эндэмічных раслін і жывёл. Напрыклад, Puya raimondi — расліна сямейства брамеліевых вышынёй да 10 метраў, узрост якога можа дасягаць да 100 гадоў.

Катэгорыя:Геаграфія Перу
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Перу
Нацыянальны парк Ману

**Нацыянальны парк Ману** () — нацыянальны парк у Перу. Парк быў арганізаваны ў 1977 годзе на тэрыторыі рэгіёнаў Мадрэ-дэ-Дыёс і Куска, а ў 1987 годзе быў прызнаны аб'ектам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Плошча Ману — 19098 км², з іх нацыянальны парк займае 15 328 км², астатняе — рэзервовая зона. Асноўная частка тэрыторыі — амазонскія лясы, але некаторая частка знаходзіцца ў Андах на вышыні да 4200 м.

У Ману жыве вялікая колькасць відаў флоры і фауны. На яго тэрыторыі знойдзена больш за 15 тысяч відаў раслін і каля тысячы відаў птушак. На тэрыторыі парку ахоўваецца папуляцыя інкскіх жаб — эндэміка Перу.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Перу
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Перу
Катэгорыя:Біясферныя рэзерваты Перу
Катэгорыя:З’явіліся ў 1977 годзе
Хунін (возера)

**Хунін** () — адно з найбуйнейшых азёр на тэрыторыі Перу. Возера Хунін знаходзіцца на вышыні 4082 м над узроўнем мора.

Вялікая частка возера размешчана ў правінцыі Хунін, а невялікая яго частка на паўночным захадзе — у правінцыі Паска.

Возера Хунін пакрыта густой надводнай расліннасцю. Возера таксама багата рыбай, ёсць некалькі інтрадуцыраваных відаў.

Катэгорыя:Азёры Перу
The Daily Courant

**The Daily Courant** — першая рэгулярная штодзённая газета, друкавалася ў Англіі з пачатку 18 стагоддзя. Яна была ўпершыню апублікаваная 11 сакавіка 1702 Элізабет Малет, якая мела офіс на другім паверсе над пабам «Уайт Харт на Фліт-стрыт» у Лондане. Газета выходзіла да 1735, калі яна была аб'яднаная з *Daily Gazetteer*.

Газета складалася з адной старонкі з двума слупкамі тэксту. Маллет заяўляла, што яна мела намер публікаваць толькі замежныя навіны і не хацела б дадаваць любыя каментары з уласнага жыцця, калі іншыя людзі маюць «досыць ведаў, каб расказаць пра сябе».

Катэгорыя:Газеты Вялікабрытаніі
Міжнародны выставачны і канферэнцыйны цэнтр Хайнаня

**Міжнародны выставачны і канферэнцыйны цэнтр Хайнаня** (кіт. спр.: 海南国际会展中心) быў спраектаваны і пабудаваны архітэктарам Лі Сінганам. Размешчаны ў западнай частцы гораду Хайкоу, правінцыі Хайнань, Кітай.

Агульная плошча аб’екта складае 136,200 м². З іх 77,000 м² займае выставачны цэнтр і 42,000 м² — канферэнц-цэнтр. 

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Хайнань
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Кітая
Выявы вызвалення

**«Выявы вызвалення»** () — драматычны фільм дацкага рэжысёра Ларса фон Трыера, зняты ў 1982 годзе. Дзеянне адбываецца ў Капенгагене падчас Другой сусветнай вайны. Фільм паказвае гісторыю нямецкага афіцэра, які наведвае сваю дацкую палюбоўніцу пасля вызвалення Даніі ад акупацыі. Лента стала выпускной работай фон Трыера ў Нацыянальнай кінашколе Даніі. Яна стала першым фільмам з выпушчаных у дацкай кінашколе, якая выйшла ў кінапракат. Фільм таксама быў прадстаўлены ў праграме «Панарама» на 34-м Берлінскім міжнародным кінафестывалі.

## Спасылкі 
* «Выявы вызвалення» на сайце Internet Movie Database
* 

Катэгорыя:Фільмы 1982 года
Катэгорыя:Фільмы Даніі
Катэгорыя:Фільмы на дацкай мове
Катэгорыя:Фільмы Ларса фон Трыера
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Ларса фон Трыера
Катэгорыя:Фільмы пра Капенгаген
Катэгорыя:Фільмы пра Другую сусветную вайну
Нарвік

**На́рвік** () — горад на поўначы Нарвегіі, цэнтр камуны.

## Гісторыя 
Першапачаткова порт для вывазу руды заснаваны англа-шведскай кампаніяй. 3 1887 называўся Віхторыяхаўн, з 1898 — Нарвік. 3 1902 горад. Хутха развіваўся пасля будаўніцтва чыгункі Мальмбанан (самая паўночная ў свеце). У Другую сусветную вайну ў час Нарвежскай аперацыі (1940) акупіраваны нямецкімі войскамі. 14—18.4.1940 у раёне Нарвіка высадзіўся брытанскі, французскі і польскі дэсант, які авалодаў горадам; у сувязі з цяжкім становішчам на фронце ў Францыі 8 ліпеня саюзныя войскі эвакуіраваны.

## Гаспадарка 
Порт у глыбіні незамярзаючага Офат-фіёрда. Штогадовы знешнегандлёвы грузаабарот звыш 20 млн т, больш за 90 % складае жалезная руда; ажыццяўляецца вываз руды са Швецыі, цэлюлозы і драўніны з Фінляндыі. Сярод галін гаспадаркі рыбалоўства, суднарамонт.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарады Нарвегіі
Катэгорыя:Нурлан
Нар-Дос

**Нар-Дос** (, сапр. Мікаэл Захаравіч Аванісян; , Тыфліс — ) — армянскі пісьменнік. Народны пісьменнік Арменіі (1927). Народны пісьменнік Грузіі (1927).

Жыў у Грузіі. Літаратурную дзейнасць пачаў у 1880-я г. (артыкулы, аповесці, п’есы). Майстар «малой» прозы і псіхалаіічнага рамана. У цыкле навел «Наш квартал» (1888—94), аповесцях «Ганна Сараян» (1888), «Я і Ён» (1889), «Забіты голуб» (1898), «Адзін з цяжкіх дзён» (1904), «Бяз вестак прапаўшы», «Апошнія магікане» (абедзве 1930) і інш. паказаў пошукі чалавекам свайго месца ў жыцці, яго пакуты ў свеце прагаатызму і бездухоўнасці. Праблемы інтэлігенцыі і шляхі вырашэння ёю надзённых сацыяльных праблем — тэмы раманаў «Барацьба» (1911), «Смерць» (1912), «Новы чалавек» (выд. 1935), адметных майстэрствам псіхалагічнага аналізу і каларытным апісаннем сацыяльнага асяроддзя.

## Літаратура 
* Нар-Дос // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн., 2000.

Катэгорыя:Пісьменнікі Арменіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Грузіі
Катэгорыя:Пахаваныя ў пантэоне Хаджыванк
Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Арменіі
Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Грузіі
Офат-фіёрд

**Офат-фіёрд** () — вузкі заліў у Нарвежскім моры ў 200 км на поўнач ад Палярнага круга. З’яўляецца 12-м па даўжыні фіёрдам ў Нарвегіі, даўжыня 78 км, і 18-м па глыбіні — максімальная глыбіня 553 метра. Уздоўж берагоў гэтага фіёрда размешчаны буйны горад Нарвік.

Фіёрд з’яўляецца самым доўгім у фюльке Нурлан і 4-м па даўжыні ў Паўночнай Нарвегіі.

Катэгорыя:Фіёрды Нарвегіі
Дэкларацыя незалежнасці Крыма

**Дэкларацыя незалежнасці Аўтаномнай Рэспублікі Крым і горада Севастопаль**&nbsp;— дакумент, прыняты 11 сакавіка 2014 года Вярхоўнай Радай Аўтаномнай Рэспублікі Крым, які абвясціў Аўтаномную Рэспубліку Крым разам з горадам Севастопаль суверэннай дзяржавай, якая пры адпаведных вынікаў рэферэндуму 16 сакавіка 2014 мае права звярнуцца да Расіі пра ўключэнне тэрыторыі ў склад федэрацыі на правах суб'екта. Рашэнне падтрымалі 78 з 81 прысутных дэпутатаў крымскага парламента. Таксама 11 сакавіка дэкларацыю падтрымаў Севастопальскі гарадскі савет.

## Рэакцыя 
 Міністэрства замежных спраў Расіі прызнала незалежнасць Крыма, паколькі такое рашэнне Вярхоўнай Рады АРК спасылаецца на нормы міжнароднага права, у прыватнасці Статут ААН і высноў Міжнароднага Суда ААН ад 22 ліпеня 2010 года па Косаве.

 Генеральная пракуратура Украіны звярнулася да Акруговага адміністрацыйнага суда Кіева з патрабаваннем адмяніць зацверджаную Вярхоўнай Радай АРК і Севастопальскім гарсаветам Дэкларацыю аб незалежнасці Крыма і рашэнне аб правядзенні рэферэндуму 16 сакавіка. У Генеральнай пракуратуры лічаць такія рашэнні незаконнымі і прызнае, што яны замахваюцца на тэрытарыяльную цэласнасць і канстытуцыйны лад Украіны, а таксама ставяць пад пагрозу грамадскі парадак, жыцці і здароўе грамадзян і шкодзяць грамадскім і дзяржаўным інтарэсам грамадзян Украіны.

Міністэрства замежных спраў Украіны выказала пратэст аб прызнанні незалежнасці Крыма Расіяй, паколькі такое рашэнне Вярхоўнай Рады АРК супярэчыць украінскаму заканадаўству. У МЗС Украіны выкліканы Часовы павераны ў справах Расійскай Федэрацыі ва Украіне Андрэй Вараб'ёў.

Нелегітымным рашэннем аб аддзяленні Крыма ад Украіне назваў народны дэпутат ад Партыі рэгіёнаў Юрый Мірашнічэнка, каментуючы пазіцыю партыі адносна крымскіх падзей.

 Лідар Меджліса крымскататарскага народа Рэфат Чубараў негатыўна выказаўся адносна прыняцця дакумента, паколькі ён пагаршае крызіс у Крыме.

## Гл. таксама 
* Анексія Крыма Расіяй

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Декларация о независимости Автономной Республики Крым и г. Севастополя

Крым
Катэгорыя:Анексія Крыма Расіяй
Сяргей Рыгоравіч Вайцяховіч

**Сяргей Рыгоравіч Вайцяховіч** (, в. Сярагі, Слуцкі раён — ) — адзін з кіраўнікоў камуністычнага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі Пінскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай войны.

Член КПСС з 1926 года. Скончыў Камуністычны універсітэт Беларусі ў 1932 годзе. З 1933 на партыйнай працы ў Слуцку, з 1938 інструктар ЦК КП(б)Б, з красавіка 1941 года сакратар Пінскага абкама КП(б)Б, з 23 красавіка 1943 года па ліпень 1944 года 2-і сакратар Пінскага падпольнага абкама КП(б)Б. У 1944-47 гадах сакратар Пінскага абкама КП(б)б.

## Спасылкі 
* Войцехович Сергей Григорьевич 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Сакратары Пінскага абкама КПБ
Вайцяхоўскі

**Вайцяхоўскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Аляксандравіч Вайцахоўскі (1926—2003) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі.
* Генадзь Іосіфавіч Вайцяхоўскі (1929—2005) — беларускі ўрач-хірург. Кандыдат медыцынскіх навук (1974), дацэнт (1985).
* Ксенафонт Вайцяхоўскі (1899—1986) — грамадскі дзеяч беларускай дыяспары ў ЗША.
* Мікалай Калістратавіч Вайцяхоўскі — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў час ВАВ.
* Павел Вайцяхоўскі — польскі футбаліст.
* Сяргей Мікалаевіч Вайцяхоўскі — расійскі і чэхаславацкі ваенны дзеяч.
* Яраслаў Вайцяхоўскі— польскі архітэктар.

## Гл. таксама 
* Вайцяховіч
Дуброўка скальная

**Дуброўка скальная** (*Drymocallis rupestris*) — кветкавая расліна сямейства ружавых.

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з прамастойным сцяблом вышынёй 30-60 см і прыкаранёвай разеткай перыста-раздзельнага лісця. Кветкі белыя, сабраныя ў гронкі. Плод — шматарэшак.

## Пашырэнне 
Еўрапейскі горны рэліктавы від. Пашырэнне: Сярэдняя Еўропа, Крым, Каўказ. У Беларусі знаходзіцца ў асобных лакалітэтах за ўсходняй мяжой арэала, выяўлена ў Слонімскім раёне (расце на ўзлеску арляковай дубравы).

## Асаблівасці біялогіі 
Цвіце ў траўні-чэрвені. Зацвітае на другі год. Пладаносіць у ліпені-жніўні. Размнажэнне насеннае.

## Выкарыстанне 
Дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Ружавыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Травы