Літоўская правінцыя

**Літоўская правінцыя** — правінцыя евангелічна-рэфармацкай царквы, якая ахоплівала тэрыторыю Вялікага Княства Літоўскага і Падляшскага ваяводства Кароны Польскай. Цэнтр правінцыі знаходзіўся ў Вільні.

Вышэйшым органам быў правінцыяльны сінод, у рабоце якога ўдзельнічалі духоўныя і свецкія асобы. Паміж сінодамі кіраўніцтва ажыццяўляў суперінтэндант. 

На цяжкасці ў вызначэнні поўнай колькасці збораў у Літоўскай правінцыі, асабліва ў XVII стагоддзі, звяртаў увагу ўжо Станіслаў Творак, пасля Войцех Крыгзейзен. Паводле падлікаў Творака, у 1611–1640 гадах Літоўская правінцыя налічвала 140 збораў, у 1641–1655 — 110, а ў 1696 годзе толькі 51 абумовілі на яго тэрыторыі больш спрыяльныя ўмовы для некатолікаў. Пасля смерці Януша і Багуслава Радзівілаў функцыі абаронцы пратэстантаў Літвы, Жамойці, Белай Русі і Палесся (Слуцк, Капыль, Койданава, Навагрудак, Біржы, Заблудаў і інш.) перайшлі да дачкі Багуслава Караліны. Людвіка Караліна Радзівіл дапамагала наладжваць кантакты з уплывовымі ў ВКЛ і ў Рэчы Паспалітай асобамі пратэстанцкага веравызнання, з замежнымі прадстаўнікамі, фінансавала адкрыццё храмаў, школ, шпіталяў. Пасля смерці Людвікі Караліны, апякунства гэтымі землямі ўзяў на сябе другі муж Радзівілавай нойбургскі князь Карл Філіп. Ён, ужо як рэйнскі электар (паўднёвы захад Германіі), падтрымліваў уладанні жонкі, якія атрымалі назву «нойбургскія землі». Тым не менш пратэстанты ВКЛ не трацілі спадзяванняў атрымаць у барацьбе за свае правы моцную падтрымку з-за мяжы. Літоўскі рэфармацыйны сінод, на якім актыўную пазіцыю займалі прадстаўнікі беларускай пратэстанцкай шляхты у 1705 г. скардзіўся на прыгнёт за веру і прасіў дапамогі ў прускага манарха Фрыдрыха I. Апошні бачыў перспектыву ў аднаўленні пастановы 1599 г., якая прадугледжвала сумесныя дзеянні праваслаўных і пратэстантаў супраць каталіцызму ў абодвух яго абрадах, рымскім і грэчаскім. *«Кожны тое бачыць і ведае, што ў дысідэнцкіх дзяржавах ніхто з католікоў як на вышэйшыя, так і на ніжэйшыя ўрадавыя пасады не дапускаецца, так і ў нашай каталіцкай краіне, згодна з канстытуцыяй аб ерытыках… дысідэнтаў на ганаровыя пасады не дапускаць…»*, — гаварылася ў той інструкцыі. На сойме быў блакіраваны голас А. Пятроўскага — пасла-кальвініста з ВКЛ. Засталіся праігнараванымі выказванні яшчэ шасці пратэстантаў. Нягледзячы на падтрымку з боку прускага і англійскага рэзідэнтаў, забяспечыць сабе раўнапраўе пратэстантам на гэтым сойме не ўдалося. Прускі кароль Фрыдрых Вільгельм I прыняў гэты факт да ведама і перад наступным соймам 1720 года асабіста звярнуўся да памочніка польскага караля Аўгуста II, з патрабаваннем абвясціць раўнапраўе католікаў і пратэстантаў. Але гэту петыцыю ўрад не ўдастоіў адказам.
* Навагрудскі дыстрыкт — з абшчын Новагародка, Ваўкавыска, Мазыра, Рэчыцы і іншых прылягаючых да іх населеных пунктаў.
* Рускі дыстрыкт (пазней — Беларускі з цэнтрам у Менску) — з абшчын Менска, Койданава, Полацка, Мсціслава, Оршы і інш.
* Берасцейскі (Падляшскі) дыстрыкт — з абшчын Берасця, Пінска, Гродна, Слоніма і іх ваколіц.
* Завілейскі дыстрыкт — з абшчын Вількаміра, Коўна, Упіты і інш.
* Жамойцкі дыстрыкт — з абшчын Кейданаў, Шылува і інш.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кальвінізм у Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Кальвінізм у Расійскай імперыі