Чэрыкаў

**Чэ́рыкаў**. Мяркуецца, што гэты фармант з дымінутыўным (памяншальным) значэннем. Паводле паходжання ён балцка-славянскі, бо ёсць таксама ў літоўскай і прускай мовах.

Асабістае імя, што легла ў аснову назвы Чэрыкаў, В. Жучкевіч прапаноўваў звязваць са словамі *чертить*, *чертало*, але пакідаў па-за ўвагай скарачэнне *Чэр-т*- у *Чэр*-. Згодна з народна-этымалагічнай версіяй, на месцы пазнейшага Чэрыкава «рэзалі авечак», каб аплаціць даніну татарам, і назва паселішча пайшла ад выразу «чырык (авечак)». У 1904 годзе ў горадзе працавалі 23 дробныя прадпрыемствы, 162 рамеснікі, бальніца на 20 ложкаў. У 1913 годзе працавалі вінны завод, лесапільна-мукамольны завод, млыны.

### Найноўшы час 
25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Чэрыкаў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала горад разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Чэрыкаў вярнулі БССР, дзе ён стаў цэнтрам раёна Калінінскай, у 1927—1930 гг. Магілёўскай акругі, з 1938 года — у Магілёўскай вобласці. У Другую сусветную вайну з 17 ліпеня 1941 года да 1 кастрычніка 1943 года горад знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

У 1959—1962 і 1965—1966 гадах Чэрыкаў уваходзіў у склад Крычаўскага раёна, у 1962—1965 гадах — у склад Краснапольскага раёна. У 1977 годзе ў склад горада ўключана вёска Сормава. У 2002 годзе адбылося афіцыйнае зацвярджэнне гістарычнага гарадскога герба.

Файл:Čerykaŭ, Rynak. Чэрыкаў, Рынак (M. Astankovič, 1905).jpg|Рынак
Файл:Čerykaŭ, Rynak, Sabornaja. Чэрыкаў, Рынак, Саборная (M. Astankovič, 1905).jpg|Рынак. Царква, 1905
Файл:Čerykaŭ. Чэрыкаў (1918).jpg|Саюз кааператываў, 1918
Файл:Čerykaŭ. Чэрыкаў (1929).jpg|Вуліца, 1929
Файл:Čerykaŭ. Чэрыкаў (11.08.1941).jpg|Вуліца і царква

## Насельніцтва 

ImageSize = width:auto height:150 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:10000
ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1649 from:0 till:2000 
  bar:1777 from:0 till:906 
  bar:1787 from:0 till:3000 
  bar:1861 from:0 till:3877
  bar:1880 from:0 till:2853 
  bar:1897 from:0 till:5200 
  bar:1910 from:0 till:6198
  bar:1939 from:0 till:6400 
  bar:1959 from:0 till:4900
  bar:1970 from:0 till:5400
  bar:1991 from:0 till:8300
  bar:1995 from:0 till:9000
  bar:2008 from:0 till:8500
  bar:2017 from:0 till:8165 
TextData=
  fontsize:10px pos:(25,195)
  text:

* **XVII стагоддзе**: 1649 год — 2 тыс. чал.
* **XVIII стагоддзе**: 1777 год — 906 чал.; 1787 год — больш за 3 тыс. чал.
* **XIX стагоддзе**: 1811 год — 355 муж.; 1861 год — 3&nbsp;877 чал.; 1880 год — 3&nbsp;853 чал.; 1897 год — 5,2 тыс. чал.
* **XX стагоддзе**: 1910 год — 6&nbsp;198 чал.; 1939 год — 6,4 тыс. чал.; 1959 год — 4,9 тыс. чал.; 1965 — 5 тыс. чал.; 1970 год — 5,4 тыс. чал.; 1991 год — 8,3 тыс. чал.; 1995 год — 9,0 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2002 год — 8,6 тыс. чал.; 2006 год — 8,5 тыс. чал.; 2008 год — 8,5 тыс. чал.; 2015 год — 8184; 2016 год — 8149 чал.; 2017 год — 8165 чал.

## Эканоміка 
Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў, лесанарыхтоўчай прамысловасці. База юных турыстаў. Гасцініца.

## Культура 
Дзейнічаюць дом культуры, Чэрыкаўскі гісторыка-краязнаўчы музей, бібліятэкі.

## Адукацыя 
У Чэрыкаве працуюць 2 сярэднія, вячэрняя, спартыўная школы, школа мастацтваў.

## Забудова 
У сучасным плане горада галоўныя вуліцы з’яўляюцца працягам аўтамагістраляў. У цэнтры ўтварылася 3—5-павярховая забудова. У цэлым жа пераважаюць будынкі сядзібнага тыпу. Вядзецца будова 5-павярховых дамоў.

## Славутасці 
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1862—1869, дзейнічае).
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (XIX ст., дзейнічае ў прыстасаваным будынку).
* Шпіталь (канец XIX — пачатак XX ст.)
* Гістарычная забудова (XIX — пачатак XX ст., захавалася часткова).
* Геалагічнае агаленне «Чэрыкаў» — помнік прыроды республіканскага значэння.

### Страчаная спадчына 
* Царква (2-я пал. XIX ст.)

## Памятныя мясціны 
* Помнікі: землякам, савецкім воінам, партызанам, ахвярам фашызму.
* Брацкая магіла ў парку Перамогі па вуліцы К. Маркса — .

## Вядомыя асобы 
* Меер Велькавіч Басін — рэвалюцыянер.
* Аляксандр Аўксенцевіч Варончанка — наркам асветы БССР.
* Іван Герасімавіч Зубовіч (1901—1956) — савецкі дзяржаўны дзеяч, міністр прамысловасці сродкаў сувязі СССР (1946—1947).
* Віктар Філімонавіч Карамазаў (1934—2023) — беларускі пісьменнік.
* Сяргей Кузьміч Качаеў (1953—2011) — беларускі архітэктар.
* Нінэль Сяргееўна Краўкова (нар. 1935) — беларускі архітэктар.
* Дзмітрый Яфімавіч Лур’е (1921—1993) — савецкі архітэктар.
* Ісак Ісакавіч Любан (1907—1975) — беларускі кампазітар.
* Аркадзь Якаўлевіч Хесін — спецыяліст па прыкладным тэлебачанні.
* Леанід Фёдаравіч Яўменаў — філосаф, пісьменнік, член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* м. Чэрыкаў на Radzima.org
* 
* Афіцыйныя дакументы і матэрыялы аб раёне // Магілёўская абласная бібліятэка
* Надвор’е ў горадзе Чэрыкаў