open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іван Паўлавіч Зяцькоў

**Іван Паўлавіч Зяцькоў** (,  — 2009) — беларускі фізік. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1963), дацэнт (1963). Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі (1982), выдатнік народнай адукацыі Беларусі (1978).

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, партызан. У 1957 годзе скончыў БДУ. У 1957—1960 гг. аспірант, у 1960—1963 гг. асістэнт, старшы выкладчык кафедры фізічнай оптыкі, з 1963 г. дацэнт. У верасні 1963 г. — чэрвені 1979 г. дэкан фізічнага факультэта БДУ. У сакавіку 1979 г. — студзені 1985 г. — прарэктар БДУ па навуковай рабоце. У красавіку 1981 г. — верасні 1993 г. — загадчык кафедры фізічнай оптыкі БДУ, у 1993—1996 гг. дацэнт гэтай кафедры. З верасня 1996 г. на пенсіі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні ў галіне малекулярнай спектраскапіі і люмінесцэнцыі, інфрачырвонай спектраскапіі і спектраскапіі камбінацыйнага рассейвання арганічных пераксідных злучэнняў. Апублікаваў у навуковай перыёдыцы больш за 200 артыкулаў, атрымаў 30 аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы. Падрыхтаваў 13 кандыдатаў фізіка-матэматычных навук.

## Літаратура 
* Зяцькоў І. П.//Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.: т. 7: Застаўка — Кантата/Гал. рэд.: Г. П. Пашкоў.-Мн., 1998.-С. 135.
* Зяцькоў І. П.//Памяць: гісторыка-дакумент. хроніка Слаўгарадскага раёна.-Мн., 1999.-С. 510.

## Спасылкі 
* Зяцькоў Іван Паўлавіч

Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэканы фізічнага факультэта БДУ
Алег Мікалаевіч Коратцаў

**Алег Мікалаевіч Коратцаў** (нар. , , Магілёўская вобласць) — расійскі геадэзіст і астраном. Правадзейны член Астранома-геадэзічнага таварыства Расійскай АН (1946).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі інстытут інжынераў землеўпарадкавання (1954). У 1962—1984 гг. у Ленінградскім планетарыі. Ініцыятар стварэння касмічнага мемарыяла герояў Вялікай Айчыннай вайны, імёнамі якіх названы малыя планеты.
    
Яго імем названа малая планета Алегія (астэроід № 3501) — зорная велічыня +11,7, дыяметр 17 км.

## Літаратура 
* Коратцаў А. М.//Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.: т. 8: Канто-Кулі/Гал. рэд.: Г. П. Пашкоў і інш.-Мн., 1999.-С. 417.

Катэгорыя:Географы Расіі
Катэгорыя:Астраномы Расіі
Мікалай Мікалаевіч Семяненка

**Мікалай Мікалаевіч Семяненка** (нар., вёска Ходараў, Слаўгарадскі раён) — беларускі вучоны ў галіне глебазнаўства і аграхіміі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1992), прафесар (2000).

## Біяграфія 
У 1968 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію. З 1970 года ў Беларускім НДІ глебазнаўства і аграхіміі, з 1993 года вучоны сакратар Акадэміі аграрных навук Беларусі, з 2001 года ў Беларускім НДІ меліярацыі і лугаводства.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па тэарэтычных асновах і метадах кіравання рэжымам мінеральнага жыўлення сельскагаспадарчых культур з выкарыстаннем ізатопаў, праблемах зберажэння энергарэсурсаў, земляробчай экалогіі, павышэння якасці сельскагаспадарчай прадукцыі.

Сярод апублікаваных прац:
* Азаот в земледелии. — Мн., 1997. (разам з М. У. Неўмяржыцкім)
* Нормативы возмещения выноса элементов питания для расчета доз минеральных удобрений под сельскохозяйственные культуры (у сааўтарстве) — Мн.: Институт почвоведения и агрохимии, 2017. — ISBN 978-985-6972-90-7
* Применение удобрений под сельскохозяйственные культуры в севооборотах и сохранение плодородия почв: (рекомендации) / РУП «Институт почвоведения и агрохимии». (у сааўтарстве) — Мн.: Институт системных исследований в АПК НАН Беларуси, 2017. — ISBN 978-985-7149-01-8

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Николай СЕМЕНЕНКО: «Избытком удобрений не восполнить недостаток знаний…» // Агрономия № 17 (Сентябрь) 2013 

Катэгорыя:Глебазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута глебазнаўства і аграхіміі НАНБ
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута меліярацыі
Катэгорыя:Аграхімікі СССР
Катэгорыя:Аграхімікі Беларусі
Катэгорыя:Глебазнаўцы СССР
Тумбес (горад)

**Тумбес** () — горад на поўначы Перу, за 1259 км ад сталіцы Лімы на ўзбярэжжы Ціхага акіяна. Насельніцтва каля 80 тысяч чалавек. Горад з'яўляецца сталіцай рэгіёна Тумбес.

Катэгорыя:Гарады Перу
Аляксей Аляксандравіч Сёмкін

**Аляксей Аляксандравіч Сёмкін** (нар., вёска Крамянка, Слаўгарадскі раён) — беларускі фізіёлаг. Доктар біялагічных навук (1994), прафесар (1996). Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (1997).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Крамянка (Слаўгарадскі раён Магілёўскай вобласці Беларусі) у сялянскай сям’і. У 1950 годзе скончыў Слаўгарадскую сярэднюю школу, у 1954 годзе Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры. З 1957 года працаваў асістэнтам, дацэнтам кафедры фізіялогіі і біяхіміі гэтага інстытута. У 1959 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1962—1970 гадах прарэктар па вучэбнай і навуковай рабоце, у 1977—1985 — рэктар Беларускага дзяржаўнага інстытута фізічнай культуры. З 1985 года дэкан факультэта, з 2000 года — загадчык кафедры.

## Навуковая і грамадская дзейнасць 
Сфарміраваў кірунак навуковых даследаванняў па фізіялогіі спорту, скіраваны на фізіялагічнае абгрунтаванне фізічных нагрузак пры падрыхтоўцы спартсменаў, выяўленне механізмаў рэгулявання руху пры адаптацыі чалавека да напружанай спартыўнай дзейнасці, аб механізмах удасканалення рухальных каардынацыі пад уплывам заняткаў спортам. Пад кіраўніцтвам А. А. Сёмккіна была сфарміравана навуковая школа па фізіялогіі мышачнай дзейнасці.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Навукоўцы Слаўгарада: Сёмкін Аляксей Аляксандравіч // Цэнтралізаваная сетка публічных бібліятэк Слаўгарадскага раёна
* 
* Кафедра физиологии и биохимии  // Сайт БДУФК
* История БГУФК  // Сайт БДУФК

Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў
Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага раённага Савета дэпутатаў
Катэгорыя:Дэканы БДУФК
Катэгорыя:Рэктары БДУФК
Іван Цішчанка

**Іван Цішчанка**:
* Іван Кірылавіч Цішчанка (1930—?) — беларускі фалькларыст, літаратуразнавец
* Іван Рыгоравіч Цішчанка (1912—1987) — беларускі хімік-арганік
Бытавая тэхніка

**Бытавая тэхніка** — тэхніка, якою карыстаюцца ў побыце. Прызначаецца для палягчэння хатніх работ, для стварэння камфорту ў паўсядзённым жыцці чалавека.

## Віды бытавой тэхнікі 
### Вымяральныя прыборы 
* вагі, бязмен
* гадзіннік, таймер, будзільнік
* Тэрмометры — медыцынскія, пакаёвыя, вонкавага паветра
* Барометр
* Пагодная міні-станцыя
* Медыцынскі манометр, тахометр

### Вылічальная тэхніка 
* Калькулятар
* Смартфон
* Планшэтны камп’ютар
* Персанальны камп’ютар
* Ноўтбук

### Кухонная тэхніка 
* Захаванне прадуктаў
** Халадзільнік
** Маразільнік
** Вінная шафа
* Механічная апрацоўка
** Міксер
** Блендар
** Мясасечка
** Кухонны камбайн
** Хлебарэзка
* Тэрмічная апрацоўка
** Кухонная пліта
** Газавая пліта
** Электрычная пліта
** Індукцыйная пліта
** Духавая шафа (духоўка) (газавая або электрычная)
** Мікрахвалевая печ
** Хлебапечка
** Мультыварка
** Грыль
** Вафельніца
** Блінніца
** Марожаніца
** Параварка
** Ростар
** Тостар
** Фрыцюрніца
** Яйцаварка
** Аэрагрыль
** Ёгуртніца
** Электракіпяцільнік
* Падрыхтоўка кавы, гарбаты і напояў:
** Кавамашына
** Кавамолка
** Кававарка
** Электрычны чайнік
** Потар
** Сокавыціскалка

### Дагляд адзення 
* Пральная машына
* Сушыльная машына
* Прасавальная машына, прасавальны каток, прасавальная дошка
* Прас
* Швейная машына

### Уборка ў доме 
* Пыласос, мыйны пыласос

### Іншая тэхніка 
* Вентылятар
* Дыспозер
* Радыятар ацяплення
* Кандыцыянер
* Іянізатар паветра
* Параачышчальнік
* Посудамыйная машына
* Кухонная выцяжка
* Электраводанагравальнік
* Асвятляльная тэхніка
* Бытавы электраінструмент
* Гаражныя вароты з электрапрывадам

### Электроніка для забаў 
#### Сучасная 
* DVD-прайгравальнік
* Хатні кінатэатр
* Музычны цэнтр
* Плэер
* Бытавы эквалайзер
* Бытавы ўзмацняльнік
* акустычныя сістэмы
* Лічбавы фотаапарат
* Лічбавая відэакамера
* Гульнявая прыстаўка
* Прынтар

#### Састарэлая 
* Магнітафон
* Відэамагнітафон
* Электрафон, электрапрайгравальнік

### Сувязь, вяшчанне 
* Тэлевізар
* Плазменная панэль
* Праектар
* Вяшчальны радыёпрыёмнік
* абаненцкі гучнагаварыцель
* тэлефонныя апараты — стацыянарны, радыётэлефон, мабільны
* Пэйджар

### Для дагляду знешнасці і здароўя 
* Фен
* Эпілятар
* Абцугі, электрабігудзі
* Масажор
* Інгалятар
* Электрабрытва
* Плойка
Аляксандр Міхайлавіч Гоманаў

**Аляксандр Міхайлавіч Гоманаў** (нар. , ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
У 1971—1975 гг. вучыўся ў Мінскім архітэктурна-будаўнічым тэхнікуме, у 1980—1986 гг. — у Беларускім політэхнічным інстытуце на аддзяленні архітэктуры. У 1975—1978 гг. служыў у Савецкай Арміі.

З 1975 г. працаваў у Касцюковіцкім райвыканкаме Магілёўскай вобласці інжынерам-інспектарам дзяржаўнага архітэктурна-будаўнічага кантролю, архітэктарам у праектных інстытутах: Белкалгасбуд, Дзяржаўны праектны інстытут № 12, Ваенпраект.

## Праекты 
За гэты час быў аўтарам і сааўтарам шматлікіх будаўнічых аб'ектаў: Дом ваеннага аддзялення па вуліцы Я. Коласа, адміністрацыйна-бытавы корпус на вуліцы Лынькова, комплекс шматпавярховых жылых дамоў на вуліцы Сурганава і Бяды, гасцініца на вуліцы Трактарнай і інш. (г. Мінск), гасцініца (г. Рыга), 9-14-павярховыя жылыя дамы (г. Смаленск).
    
Сумесна з турэцкай фірмай «Энка» прымаў удзел у праектаванні вайсковых жылых гарадкоў (г. Барысаў), з фінскай фірмай «Хакі» (г. Мар’іна Горка) і інш.

У сааўтарстве зрабіў іканастас у вёсцы Слабодка Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці, рэстаўрацыю касцёла ў горадзе Дзяржынск і пабудаваў плябанію.

## Літаратура 
* Гоманаў А. М.//Памяць: гісторыка-дакум. хроніка Слаўгарадскага раёна.- Мн., 1999.-С. 517.

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Рыгі
Катэгорыя:Архітэктары Смаленска
Валянціна Уладзіміраўна Іванькова

**Валянціна Уладзіміраўна Іванькова** (нар. , ) — беларускі мастак-кераміст.

## Біяграфія 
У 1973 годдзе з чырвоным дыплом скончыла Гарадское прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 15 (цяпер Бабруйскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. Я. Ларына) У 1980 годхе скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут, аддзяленне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка). З 1987 года працуе на Барысаўскім камбінаце прыкладнога мастацтва. Работам уласцівы дэкаратыўная пластычнасць кампазіцыі, мягка-лірычная каляровая гама.
    
Аўтар манументальнага пано «Гасціннасць» (1987—1988, Палац культуры саўгаса «Рудакова» Віцебскага раёна), «Купалле» (1989, Магілёўскі дом-інтэрнат для інвалідаў і састарэлых). Сярод твораў дэкаратыўнай скульптуры «Мір» (1986), «Дыялог», «Стварэнне свету», «Мацярынства» (усе 1996), «Міфатворчасць» і «Выгнанне» (абедзве 1997), серыі ваз, медалёў і дэкаратыўных пластоў.

У  1998 годзе прымала ўдзел па стварэнні керамічных прадметаў побыту для Музея-сядзібы Адама Міцкевіча ў Завоссі. Валянціна Уладзіміраўна, на аснове традыцыйных формаў беларусаў, стварыла (у суаўтарстве)  наборы бытавога посуду: гарлачы, міскі, кружкі, бочачкі для захоўвання прадуктаў, падсвечнікі, рукамыі, вазы для кветак, падлогавыя вазы і г.д.

У 2006-2008, 2010  гадах прымала ўдзел у чатырох міжнародных пленэрах па кераміцы «АРТ-ЖЫЖАЛЬ». З 1990 г. сябра Беларускага саюза мастакоў. 1998 г. — Узнагароджана Дыпломам Беларускага саюза мастакоў. З 1999 гады займаецца выкладчыцкай працай.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, Полацкім гісторыка-культурным запаведніку, Музеі Акадэміі мастацтваў, УК «Выставачная зала г. Бабруйска», у музеі імя Г. Паплаўскага ў г. Бабруйску, Музеі-сядзібе А. Міцкевіча ў Завоссі, у прыватных калекцыях..

## Літаратура 
* Іванькова В. У.//Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.: т. 7: Застаўка — Кантата/Гал. рэд.: Г. П. Пашкоў.-Мн., 1998.-С. 156.

Катэгорыя:Мастакі-керамісты Беларусі
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Іван Аляксеевіч Прусаў

**Іван Аляксеевіч Прусаў** (, вёска Бярозаўка, Слаўгарадскі раён — ) — беларускі фізік. Доктар тэхнічных навук (1968), доктар фізіка-матэматычных навук (1993), прафесар (1971).

## Біяграфія 
У 1938 годзе скончыў сярэднюю школу ў Слаўгарадзе і паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1940—1941 гадах выкладаў матэматыку ў вёсцы Дудзічы Пухавіцкага раёна. З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны ў Чырвонай Арміі. У жніўні 1942 годзе скончыў Тамбоўскае ваеннае кавалерыйскае вучылішча. Са снежня 1942 года і да заканчэння вайны служыў у кавалерыйскім палку.

У 1950 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт Львоўскага ўніверсітэта і працаваў у ім у 1950—1969 гадах. З 1970 года ў беларускім дзяржаўным універсітэце. З 1972  па 1987 год загадчык кафедры тэарэтычнай механікі, з 1987 года прафесар кафедры тэарэтычнай механікі і робататэхнікі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы ў галіне прыкладной тэорыі пругкасці анізатропных асяроддзяў.
Аўтар 4 манаграфій па праблемах тэрмапругкасці і тэорыі фільтрацыі вадкасці ў порыстых асяроддзях.

Сярод апублікаванага:
* Давление на подкрепляющие стойки, установленные внутри отверстия пластинки / М-во высш. образования СССР. Львовский гос. ун-т им. Ивана Франко — Львов, 1955;
* Некоторые задачи термоупругости. — мн., 1972;
* Метод сопряжения в теории плит. — Мн.: БГУ, 1975;
* Термоупругие анизотропные пластинки. — Мн.: БГУ, 1978.

## Узнагароды 
Узнагароджаны 2 ордэнамі Айчыннай вайны ІІ ступені, медалём «За баявыя заслугі» і іншымі медалямі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Учёные Беларуси: Прусов, Иван Алексеевич (доктор физико-математических наук; доктор технических наук; кандидат физико-математических наук; 1919—1994) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Навукоўцы Слаўгарадскай зямлі. Прусаў Іван Аляксеевіч
* 11 июня мехмат празднует 100-летие Ивана Алексеевича Прусова // Сайт механіка-матэматычнага факультэта БДУ
* Память народа — электронный банк документов периода Великой Отечественной войны

Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Лейтэнанты СССР
Іван Рыгоравіч Цішчанка

**Іван Рыгоравіч Ці́шчанка** (, вёска Улукі, Слаўгарадскі раён — ) — беларускі хімік, доктар хімічных навук (1967), прафесар (1968), член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР (1974).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1938 годзе скончыў хімічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, працаваў ва ўніверсітэце. З 1953 года — дацэнт, адначасова дэкан хімічнага факультэта, з 1963 года — загадчык кафедры арганічнай хіміі.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац па арганічнаму сінтэзу і рэакцыйнай здольнасці арганічных рэчываў. Распрацаваў метады сінтэзу поліфункцыянальных арганічных рэчываў, выявіў шэраг заканамернасцей рэакцыйнай здольнасці замешчаных ненасычаных злучэнняў у адносінах да малекулярнага кіслароду, перакісу вадароду і іншых акісляльнікаў. Сінтэзаваў ацыклічныя, карбацыклічныя і гетэрацыклічныя злучэнні з некалькімі функцыянальнымі групамі, некаторыя з іх біялагічна актыўныя.

Аўтар больш 130 навуковых прац, шэраг вынаходніцтваў.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны II ступені, Працоўнага Чырвонага Сцяга.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Тищенко Иван Григорьевич // История БГУ  
* Іван Рыгоравіч Цішчанка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* Навукоўцы Слаўгарадскай зямлі. Цішчанка Іван Рыгоравіч
* Тищенко Иван Григорьевич // Музейный комплекс «Дорога памяти»  

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэканы хімічнага факультэта БДУ
Леанід Міхайлавіч Гоманаў

**Леанід Міхайлавіч Гоманаў** (нар. , ) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава (1974), Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1991). Пасля заканчэння мастацкага вучылішча працаваў мастаком-афарміцелем у Пухавіцкім раённым Доме культуры, МВА імя У. І. Леніна, універмагу «Беларусь» у Мінску. З 1991 года працаваў мастацкім рэдактарам выдавецтва «Навука і тэхніка» (зараз «Беларуская навука»), а з 1997 года ў выдавецтве «Белпрынт».
    
Удзельнік рэспубліканскіх, усесаюзных і міжнародных выставак і конкурсаў з 1981 года.

Член Беларускага саюза мастакоў (1991).

## Творчасць 
Працуе ў галіне жывапісу, кніжнай графікі, плаката. 
    
Аўтар жывапісных палотнаў «Максім Багдановіч» (1981), «Мой родны кут» (1982), «Восень у Люцынцы» (1983) і інш. Плённа працуе ў жанры плаката. Тэмы яго работ самыя актуальныя: яго хвалююць праблемы экалогіі («Чарнобыль 26.4.86», 1988; «Дапамажы дзецям чарнобыльскай зоны», 1990; «За экалогію», 1990 і інш.), сацыяльныя пытанні («Хто адкажа?», 1990; «Бракаробу», 1985).
    
Вялікі ўклад зроблены мастаком у адраджэнне беларускай нацыянальнай культуры. У 1990 годзе ён стварыў серыю каляровых плакатаў «Беларускія асветнікі», прысвечаную знакамітым асобам беларускай зямлі. Гэта Ефрасіння Полацкая, Кірыла Тураўскі, Мікола Гусоўскі, Францыск Скарына і Сімяон Полацкі.
    
Л. Гоманаў — аўтар плакатаў да мастацкіх кінастужак «Хрыстос прызямліўся ў Гародні» (1989) і «Сівая легенда».
    
Творы Л. М. Гоманава знаходзяцца ў Нацыянальным музеі Беларусі, музеі Якуба Коласа.

## Літаратура 
*  
* Гоманаў Л. М. // Памяць: гісторыка-дакумент. хроніка Слаўгарадскага раёна. — Мн., 1999. — С. 518.
* 

Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Фёдар Андрэевіч Тулаў

**Фёдар Андрэевіч Тулаў** ( — ) — рускі мастак, майстар партрэта, пісаў таксама карціны для цэркваў.

## Біяграфія 
Прыгонны мастак, пазней атрымаў вольную. Аб пачатковым перыядзе жыцця мастака звесткі адсутнічаюць. Адна з самых ранніх работ мастака датуецца 1811 годам («Партрэт Канстанціна Тулава», ДРМ). Пісаў з пачатку 1810-х гадоў партрэты членаў сям’і князя М. А. Шахоўскага ў іх маёнтку Белая Колпь Валакаламскага павета Калужскай губерні, а таксама блізкіх ім людзей. З 1830-х жыў і працаваў у Прапойску (цяпер Слаўгарад), у маёнтку А. І. Бенкендорфа, стрыечнага брата графа А. Х. Бенкендорфа. Меў ад Акадэміі мастацтваў званне мастака XIV класа. Вядома, што мастак захапляўся механікай і астраноміяй. У 1852 г. наведаў Санкт-Пецярбург.

## Творчасць 
Усяго да гэтага часу вядома больш за 60 партрэтаў Тулава, якія захоўваюцца ў Дзяржаўным Эрмітажы, Рускім музеі, Траццякоўскай галерэі, Гістарычным музеі, Калужскім мастацкім музеі, Смаленскім музеі-запаведніку, музеях Беларусі і Украіны.

Пахаваны на гарадскіх прыхадскіх могілках Прапойска.

## Літаратура 
* Костельников, И. Г. Ф. А. Тулов — малоизвестный русский портретист первой половины XIX в. // Памятники культуры: Новые открытия. Ежегодник 1980. — Л.. 1981.
* Тулаў Фёдар Андрэевіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мінск, 2003. — Т. 16. — С. 24.
* Тулаў Фёдар Андрэевіч //  — С. 538.
* Бобко М. Р. Новые сведения о семье художника Ф. А. Тулова
Віктар Афанасьевіч Ракаў

**Віктар Афанасьевіч Ракаў** (, Целяшы, Слаўгарадскі раён — ) — беларускі .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў Целяшоўскую СШ (1953), фізіка-матэматычны факультэт Магілёўскага педінстытута (1958), Мінскую вышэйшую партыйную школу (1971). Настаўнічаў у Целяшоўскай (1958—1960), Рэчкаўскай (1960—1965) сярэдніх школах на Магілёўшчыне. Працаваў карэспандэнтам-арганізатарам Магілёўскага раённага радыёвяшчання (1965), загадчыкам сельскагаспадарчага аддзела шклоўскай раённай газеты «Ударны фронт» (1965—1969), літсупрацоўнікам газеты «Звязда» (1969—1975), рэдактарам аддзела публіцыстыкі часопіса «Полымя» (1975—1982). У 1982-? гг. адказны сакратар часопіса «Полымя». Член Саюза пісьменнікаў Беларусі з 1979 г. Узнагароджаны Граматай Вярхоўнага Савета БССР.

## Творчасць 
Літаратурнай дзейнасцю пачаў займацца ў студэнцкія гады. Першы верш надрукаваў у газеце «Магілёўская праўда». Паэзія В. Ракава прысвечана вёсцы, бацькоўскай зямлі, сялянскай працы (зборнікі «Вернасць», «Акно ў зялёны сад»). Пісаў пра пераемнасць пакаленняў («Пазыўныя», «Песня і памяць», «І сноп, і птах, і я»), пра гераізм нашых людзей у гады Вялікай Айчыннай вайны, захапляўся прыгажосцю прыроды, кахання. Тэма любві да Радзімы, сыноўняй вернасці Магілёўшчыне, Прысожжу. Пісаў таксама нарысы, крытычныя артыкулы, рэцэнзіі.

## Літаратура 
* Ракаў В. А.//Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.: т. 13: Праміле-Рэлаксін / Гал. рэд.: Г. П. Пашкоў. — Мн., 2001. — С. 279.
* Ракаў В. А.//Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: у 5 т. т. 4. Накцюрн-Скамскі / Рэд. кал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., 1986. — С. 481.
* *Савік, Л. С.* Ракаў Віктар // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 5. Пестрак — Сяўрук / Б 43 Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Беларусі; Беларус. Энцыкл.; Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны. Пад рэд. А. В. Мальдзіса; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 132. — 480 с. — ISBN 5-85700-168-4

## Спасылкі 
* Ракаў Вiктар Афанасьевiч на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі
* Ракаў Віктар Афанасьевіч 

Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Іван Сямёнавіч Кулікоў

**Іван Сямёнавіч Кулікоў** (нар. , Хоцімск) — беларускі вучоны ў галіне энергетыкі і энергетычнага машынабудавання. Доктар фізіка-матэматычных навук (1995), кандыдат тэхнічных навук 1981), прафесар (2000).

## Біяграфія 
Скончыў Хоцімскую сярэднюю школу № 1 (1966), механіка-матэматычны факультэт Казанскага універсітэта (1972). У 1972—1974 гг. працаваў інжынерам у Казахскім аддзяленні Цэнтральнага НДІ праектавання стальных канструкцый у г. Алма-Ата, інжынерам-канструктарам Мінскага завода ацяпляльнага абсталявання. 3 1974 г.ў Інстытуце праблем энергетыкі Нацыянальнай Акадэміі навук Рэспублікі Беларусь (да 1991 Інстытут ядзернай энергетыкі АН БССР), аспірант (1974—1977), старшы інжынер, малодшы, потым старшы навуковы супрацоўнік, з 1988 г. — загадчык лабараторыі трываласці элементаў АЭС. Адначасова намеснік дырэктара інстытута па навуковай рабоце (1995—1998), дырэктар РУП «Белінвестэнергазберажэнне» (1998—2002). Член Экспертнага Савета па энергетыцы Вышэйшага атэстацыйнага камітэта (ВАК) РБ. Адзін з удзельнікаў падрыхтоўкі і рэалізацыі сумеснага з Сусветным банкам інвестыцыйнага праекта «Мадэрнізацыя інфраструктуры ў сацыяльнай сферы Рэспублікі Беларусь».

Асноўныя навуковыя працы прысвечаны пытанням трываласці і надзейнасці элементаў актыўных зон атамных рэактараў і цеплаабменнага абсталявання цеплавых і атамных электрастанцый, а таксама рэсурсазберагальным тэхналогіям.

## Літаратура 
* Памяць: Хоцімскі раён: гісторыка-дакум. хроніка / Гал. рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мн.: БелЭн, 2003. — С. 513.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Энергетыкі Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі АІЭЯД «Сосны»
Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР
Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Энергетыкі СССР
Рубанаў

**Рубанаў** — прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Аляксандр Сяргеевіч Рубанаў (1936—2003) — беларускі фізік.
* Анатоль Уладзіміравіч Рубанаў (нар. 1958) — савецкі і беларускі і сацыёлаг.
* Сяргей Фёдаравіч Рубанаў (1914—1987) — заслужаны настаўнік БССР.
* Уладзімір Сяргеевіч Рубанаў (1938—1990) — беларускі вучоны-фізік.
* Уладзіслаў Якаўлевіч Рубанаў  (нар. 1952) — беларускі паэт.
Пётр Рыгоравіч Піўчанка

**Пётр Рыгоравіч Піўчанка** (нар. , ) — беларускі вучоны ў галіне анатоміі чалавека і педагог. Доктар медыцынскіх навук (1993), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыў Хоцімскую сярэднюю школу з залатым медалём (1965). Служыў у Савецкай Арміі (1966—1968). Курсант Ваенна-медыцынскай акадэміі ў Ленінградзе (1968—1970), перавёўся ў Мінскі медыцынскі інстытут, дзе скончыў з адзнакай лячэбны факультэт (1974) і аспірантуру кафедры нармальнай анатоміі (1977). У 1974—1977 гг. кіраўнік зводных студэнцкіх будаўнічых атрадаў у Казахстане. Асістэнт (1977—1982), дацэнт (1982—1994) кафедры нармальнай анатоміі, адначасова (1979—1984) дэкан па працы з замежнымі навучэнцамі і прарэктар па міжнародных сувязях Мінскага медінстытута.

3 1995 г. — дэкан медыцынскага факультэта замежных студэнтаў Мінскага медінстытута (з чэрвеня 2001 — Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта). Адначасова навуковы кіраўнік студэнцкага навуковага таварыства Мінскага медінстытута (1993—1995), намеснік старшыні праўлення Беларускага навуковага таварыства анатамаў, гістолагаў і эмбрыёлагаў (з 1991), член экспертнага савета па медыцыне Вышэйшага атэстацыйнага камітэта па прысваенні вучоных ступеняў (ВАК) пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь (з 1995).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па структурна-функцыянальнай арганізацыі шэрага рэчыва спіннога мозга, па ўплыве рэнтгенаўскага выпрамянення на перыферычную нервовую сістэму, па рэгснерацыі нервовых ствалоў, аднаўленні інервацыі ўнутраных органаў, эмбрыянальным развіцці і будове храмафіннай тканкі (парагангліяў), інфармацыйным аналізе. Аўтар больш як 160 навуковых прац, у тым ліку манаграфій і вучэбных дапаможнікаў, а таксама 1 вынаходніцтва і 8 рацыяналізатарскіх прапаноў.

## Узнагароды і прэміі 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1994, у аўтарскім калектыве) — *за навучальны дапаможнік для студэнтаў медыцынскіх інстытутаў «Вегетатыўная нервовая сістэма» (атлас) 1988 года выдання*.

## Літаратура 
* Памяць: Хоцімскі раён: гісторыка-дакум. хроніка/Гал. рэдактар Г. П. Пашкоў. —Мн.: БелЭн, 2003. —С. 516.
* Medical Faculty of Foreign Students ― 45 years on the way: in the year of the 100th anniversary of Belarusian State Medical University / [authors: O. S. Ishutin [et al.]. - Minsk : Kolorgrad, 2023. - 264 с

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Анатамы Беларусі
Катэгорыя:Дэканы медыцынскага факультэта замежных навучэнцаў БДМУ
Катэгорыя:Ліквідатары Чарнобыльскай аварыі
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Яўген Піліпавіч Барысенка

**Яўген Піліпавіч Барысенка** (нар. , в. Хацкавічы, ) — беларускі вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі і жывёлагадоўлі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1993).

## Біяграфія 
Скончыў БСГА (1957). З 1967 года — у Беларускім навукова-даследчым інстытуце земляробства і кармоў.
Аўтар навуковых прац па тэхналогіях прыгатавання кармоў з выкарастаннем высокабялковых кармавых культур і сіласавання кармоў з зернефуражных культур у сумесі з бабовымі. Пад яго кіраўніцтвам распрацавана сістэма інтэнсіўнага вядзення лугапашавай гаспадаркі.

## Літаратура 
* Барысенка Яўген Піліпавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2. — Мн., 1996.- С. 334.

Катэгорыя:Дактары сельскагаспадарчых навук
Катэгорыя:Постаці беларускай сельскай гаспадаркі
Барысенка

**Барысенка** — прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Аляксандр Леанідавіч Барысенка (нар. 1966) — спартсмен (сучаснае пяцібор’е).
* Васіль Васілевіч Барысенка (1904—1984) — беларускі літаратуразнавец, крытык.
* Віктар Яўгенавіч Барысенка (нар. 1951) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1988), прафесар (1990).
* Леанід Анатольевіч Барысенка (нар. 1940) — беларускі спецыяліст у галіне тэорыі механізмаў і машын, робататэхнікі.
* Мікалай Сяргеевіч Барысенка (нар. 1956) — беларускі пісьменнік, краязнаўца, гісторык, публіцыст, педагог.
* Міхаіл Іванавіч Барысенка (1917—1984) — вучоны ў галіне ракетабудавання і касманаўтыкі
* Тарас Барысенка — партызан Вайны 1812 года
* 
* Уладзіслаў Ігаравіч Барысенка (нар. 1997) — беларускі футбаліст
* Юлія Барысенка (1990—2018) — беларуская футбалістка.
* Яўген Піліпавіч Барысенка (нар. 1933) — беларускі вучоны ў галіне сельскай гаспадаркі
Прохар Іванавіч Жукаў

**Прохар Іванавіч Жу́каў** ( — ) — беларускі вучоны ў галіне іхтыялогіі і аховы прыроды. Доктар біялагічных навук (1968), прафесар (1969).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Альшоў 1 Рослаўскага павета Смаленскай губерні (зараз у  Магілёўскай вобласці Беларусі). Скончыў у 1937 годзе Усесаюзны зоатэхнічны інстытут пушнасыравіннай гаспадаркі. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гг., Вялікай Айчыннай вайны. 3 1951 г. працаваў у аддзеле заалогіі і паразіталогіі АН БССР. У 1967—1977 гг. дырэктар Беларускага НДІ рыбнай гаспадаркі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па іхтыялогіі, рыбнай гаспадарцы, ахове прыроды.

Аўтар прац «Рыбы Беларусі» (1965), «Рыбныя рэсурсы Беларусі» (1983), «Даведнік па экалогіі прэснаводных рыб» (1988), «Карп: Экалогія і гаспадарчае значэнне» (1994) і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Памяць: Хоцімскі раён: гісторыка-дакум. хроніка / Гал. рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мн.: БелЭн, 2003. — С. 509.
* 

Катэгорыя:Іхтыёлагі
Катэгорыя:Біёлагі Беларусі
Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Мікалай Цярэнцьевіч Палякоў

**Мікалай Цярэнцьевіч Палякоў** (нар. ; вёска Рабяткі, Чавускі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі скульптар, член Саюза мастакоў Беларусі.

## Біяграфія 
Сконсыў Маскоўскі мастацкі інстытут імя В. Сурыкава ў 1962 годзе. Аўтар станковай і манументальнай скульптуры, партрэтаў: дзяржаўнага дзеяча Беларусі С. В. Прытыцкага (1965), Герояў Савецкага Саюза Т. М. Барамзіной (1964, 1975), Б. С. Акрэсціна (1965), В. І. Цемчука (1984), двойчы Героя Савецкага Саюза П. Я. Галавачова (1985), беларускіх паэтаў Я. Купалы (1959, 1969), П. Труса (1968), рускага паэта А. Блока (1967), кампазіцыі «Раніца» (1964) і інш.; помнікаў Герою Савецкага Саюза М. Ф. Сільніцкаму (1964, арх. В. Занковіч) у вёсцы Платы Віцебскага раёна, піянеру-герою М. Казею (1965) у горадзе Быхаў Магілёўскай вобласці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Чавускі гісторыка-краязнаўчы музей

**Чавускі гісторыка-краязнаўчы музей** — музей у горадзе Чавусы (Магілёўская вобласць).
    
У красавіку 1990 года Упраўленне культуры Магілёўскага абылвыканкома па ўзгадненню з Магілёўскім абылвыканкомам і Міністерствам культуры Рэспублікі Беларусь прыняло рашэнне аб стварэнні ў Чавусах раённага гісторыка-краязнаўчага музея. 
    
Дырэктарам музея назначан Пётр Міхайлавіч Сырадоеў, які закончыў гістарычны факультэт Данецкага педагагічнага універсітэта. 
    
Актыўны ўдзел у стварэнні музея прынялі многія жыхары раёна, сярод іх заслужаны настаўнік, пенсіянер Рыгор Фёдаравіч Самойлаў. 
    
У маі 1996 года музей быў адкрыт для экскурсій. Экскурсія пачынаецца з аддзела "Прырода і экалогія". Дыярамы "Прырода роднага краю", "Падводны свет нашых рэк" выклікаюць вялікую цікавасць. Аддзелы "Археалагічны", "Этнаграфічны", "Устанаўленне савецкай улады", "Раён у гады Вялікай Айчыннай вайны" раскрываюць цікавыя старонкі мінулага, расказваюць аб падзеях і знакамітых людзях, нашых земляках, подзвігах воінаў Чырвонай Арміі на Чавускай зямлі. 
    
Мастацкае афармленне экспазіцыі выконваў мастак Георгій Валянцінавіч Лойка, дацэнт Беларускай акадэміі мастацтваў. 
    
У выставачнай зале музея рэгулярна праводзяцца выставы мастацкіх твораў прафесійных майстраў і мастакоў-аматараў, народных умельцаў раёна.

## Літаратура 
* Памяць: Чавускі р-н: Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал.: А. Н. Вінкевіч і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: Ураджай, 2001. — С.: 635—636

Катэгорыя:Культура Чавусаў
Катэгорыя:Музеі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі
Катэгорыя:Гістарычныя музеі Беларусі
Катэгорыя:Славутасці Чавусаў
Сэфі Ата

**Сэфі Ата** (, нар. ) — нігерыйская пісьменніца і драматург.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Лагасе, сталіцы Нігерыі. Адукацыю атрымала ў Вялікабрытаніі і Злучаных Штатах Амерыкі. Удзельнічала ў творчай праграме для пісьменнікаў у Лос-Анджэлесе.

Апавяданні Сэфі Аты ўпершыню былі надрукаваныя ў такіх часопісах, як *Los Angeles Review і Mississipi Review*, і атрымалі некалькі ўзнагародаў. Радыё-п’есы Сэфі Аты трансляваліся па BBC. Яе раман «Усё будзе добра» () атрымаў прэмію ў галіне афрыканскай літаратуры. Раман «Беззаконне» () апублікаваны ў Вялікабрытаніі і Амерыцы пад назвай «Навіны з дому» ().

Пісьменніца жыве ў Місісіпі з мужам і дачкой.

## Узнагароды 
Сэфі Ата з'яўляецца лаўрэатам шматлікіх прэмій, у тым ліку:
* 2009 — *Noma Award for Publishing in Africa*
* 2006 — Прэмія па афрыканскай літаратуры імя Воле Шайінка
* 2006 — *Caine Prize for African Literature (shortlist)*
* 2005 — *PEN International David TK Wong Prize (1-е месца)*
* 2004 — *BBC African Performance (2-е месца)*
* 2003 — ''Glimmer Train's Very Short Fiction Award (фіналістка)*
* 2003 — *Red Hen Press Short Story Award (1-е месца)*
* 2002 — *Zoetrope Short Fiction Contest (3-е месца)*
* 2002 — *BBC African Performance (2-е месца)*
* 2002 — *Macmillan Writers Prize For Africa (shortlist)''

## Спасылкі 
* Апавяданне "Цудатворца" Сэфі Ата ў перакладзе на беларускую мову 
* Афіцыйная старонка Сэфі Ата 
* The Miracle Worker - a Short Story 
* Сэфі Ата чытае ўрывак з апавядання «Everything Good Will Come» (відэа)

Катэгорыя:Пісьменнікі Нігерыі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Сцяпан Парфёнавіч Маргунскі

**Сцяпан Парфёнавіч Маргунскі** (,  — ) — беларускі юрыст.

## Біяграфія 
Працоўную дзейнасць пачаў рахункаводам калгаса. З 1938 г. служыў у Чырвонай Арміі. У гады Вялікай Айчыннай вайны — на фронце, пры абароне Масквы быў цяжка паранены. У 1943—1944 гг. працаваў ва ўпраўленні кадраў Цэнтральнага штаба партызанскага руху пры Стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандавання.

Закончыўшы гадавыя ленінскія курсы пры ЦК УКП(б), у 1945 г. вярнуўся на беларускую зямлю. З 1945 па 1948 гг. знаходзіўся на партыйнай рабоце ў апараце ЦК КПБ. У 1946 г. скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава. У 1951 г. завяршыў вучобу ў аспірантуры Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК КПСС i абараніў кандыдацкую дысертацыю.

Кіраваў сектарам права Інстытута філасофіі АН БССР, аддзелам прававых навук, працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце імя У. І. Леніна.

Навуковую дзейнасць прысвяціў юрыдычнай навуцы. Асаблівую ўвагу ўдзяляў даследаванням, прысвечаным станаўленню i развіццю дзяржаўнасці Беларусі. Па гэтай тэме абараніў доктарскую дысертацыю. Апублікаваў больш за 70 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій. Пад яго кіраўніцтвам падрыхтавана калектыўная праца — двухтомнік «Гісторыя дзяржавы i права Беларускай ССР».

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Сцяпан Парфёнавіч Маргунскі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Юрысты Беларусі
Катэгорыя:Юрысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Правазнаўцы Беларусі
Мікалай Аляксеевіч Рыжанкоў

**Мікалай Аляксеевіч Рыжанко́ў** (, в. Гладкава,  — ) — беларускі скульптар.

## Біяграфія 
Пасля школы паступіў у Леніградскае Вышэйшае мастацка-прамысловае вучылішча імя В. Мухінай, якое скончыў у 1960 годзе.

## творчасць 
Удзельнік мастацкіх выставак з 1960 года. Член Беларускага саюза з 1966 года. Працаваў у манументальнай і станковай скульптуры. Асноўная тэма творчасці — гераічная гісторыя беларускага народа. Творы вызначаюцца свабоднай, але стрыманай мадэліроўкай формаў, разнастайнасцю вобразна-пластычных сродкаў. Сярод манументальных работ — помнікі ў гонар перамогі рускіх войскаў у 1812 годзе на рацэ Бярэзіна пад Барысавам, Герою Савецкага Саюза Л. М. Даватару ў вёсцы Хоціна Бешанковіцкага раёна, партызану М. Гойшыку ля вёскі Міхнавічы Івацэвіцкага раёна, манумент у гонар савецкай маці-патрыёткі (Жодзіна), помнік М. Горкаму ў аднайменным парку ў Мінску, помнік-бюст Герою Савецкага Саюза і Герою Сацыялістычнай Працы К. П. Арлоўскаму (архітэктар Юрый Казакоў) у вёсцы Мышкавічы Кіраўскага раёна. Аўтар станкавых кампазіцый «Вайна 1812 г.», «Партызаны», «Дзеці»; рэльефаў «Шлях героя», «Навекі разам», двойчы Героя Савецкага Саюза К. К. Ракасоўскага і інш.

Стварыў шэраг памятных медалёў.

## Літаратура 
* 
* Рыжанкоў Мiкалай Аляксеевіч // Беларускі Саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998. — С. 462.
* 
* Рыжанкоў Мікалай Аляксеевіч // Памяць : Чавускі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкалегія: А. Н. Вінкевіч, [і інш.]; укладальнікі: Р. А. Аўраменка, П. М. Сырадоеў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск, 2001. — С. 610.
* Рыженков Николай Алексеевич // Художники cоветской Белорусии / ред. кол.: В. И. Версоцкий [и др.]. — Минск, 1976. — С. 304.

## Спасылкі 
* Рыженков Николай Алексеевич // Художественная палитра Могилёвского края 

Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Скульптары-манументалісты СССР
Ісак Натанавіч Віннікаў

**Ісак Натанавіч Віннікаў** (26.11 (8.12). ,  — ) — савецкі ўсходазнавец, этнограф, мовазнавец і лексікограф, адзін з буйнейшых даследчыкаў моў і культур семіцкіх народаў. Доктар філалагічных навук (1941), прафесар (1946).

## Біяграфія 
У 1916-1922 гг. працаваў у сістэме народнай асветы. Скончыў Ленінградскі ўніверсітэт (1925), дзе і працаваў (у 1938-1942, 1945-1949 загадчык кафедры этнаграфіі, у 1945-1949 загадчык кафедры асірыялогіі і гебраістыкі). Адначасова ў 1929-1943 гг. навуковы супрацоўнік Інстытута этнаграфіі АН СССР (у 1941-1942 дырэктар). У 1943-1953 гг. старэйшы навуковы супрацоўнік Інстытута ўсходазнаўства АН СССР. Навуковыя працы па агульнай і семіцкай этнаграфіі, семіцкай эпіграфіцы, лексікалогіі і лексікаграфіі, арабскай філалогіі і дыялекталогіі. 
    
## Навуковая дзейнасць 
Вывучаў вераванні даісламскіх арабаў. Даследаваў бухарскі і кашкадар'інскі дыялекты (1936-1944), мову, фальклор і побыт арабаў Сярэдняй Азіі. Расшыфраваў, пераклаў і забяспечыў заўвагамі неапублікаваныя рукапісы К. Маркса (1941). У 1950-я гг. ажыццявіў дэшыфроўку і ўсебаковы філалагічны аналіз помнікаў фінікійскай і арамейскай пісьменнасці. Стварыў першы слоўнік фінікійскіх пунічных надпісаў з ІХ ст. да н.э. па II ст.н.э. (1958-1965), слоўніка і канкарданса помнікаў палесцінска-арамейскай мовы (1960).

## Літаратура 
* Памяць: Хоцімскі раён: гісторыка-дакум. хроніка / Гал. рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мн.: БелЭн, 2003. — С. 507.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хоцімску
Катэгорыя:Усходазнаўцы СССР
Катэгорыя:Этнографы СССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Алесь Емяльянаў

**Алесь (Аляксандр Міхайлавіч) Емяльянаў** (, Забалацце,  — ) — беларускі , .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1969 годзе скончыў Чавускую СШ № 1. З 1969 па 1971 год вучыўся ў БСГА. У 1971—1973 гадах служыў у пагранвайсках у Савецкай Арміі.  

Пасля дэмабілізацыі працаваў электрыкам у Мінску, у 1973—1983 гадах — карэспандэнтам газеты «Чырвоная змена», «Піянер Беларусі», у 1983—1987 гадах — у Галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычных праграм Беларускага тэлебачання, з 1987 года — літкансультант СП Беларусі. У 1983 годзе завочна скончыў філфак БДУ. 

У 1990—1991 гадах — старшыня Каарданацыйнай рады Нацыянальна-дэмакратычнай партыі Беларусі.

Памёр  года. Пахаваны ў в. Буцэвічы Мінскага раёна.

## Творчасць 
Літаратурнай працай пачаў займацца ў 1968 годзе. Першы верш «Kраіна марской крысы» надрукаваны ў 1968 годзе ў часопісе «Бярозка». Адзін з аўтараў i стваральнікаў тэлечасопіса «Літаратурная Беларусь». Курыраваў выхад у эфір літаратурна-мастацкага часопіса «Буг» Брэсцкай студыі тэлебачання. Пад яго рэдакцыяй выходзілі штомесячныя перадачы «Сугучча» аб перакладзе на беларускую мову твораў замежных пісьменнікаў.

Пісаў пра жыццё сучасніка, яго любоў да Радзімы, роднай мовы, прыроды: гэта зборнікі «Ранак поўніцца жыццём», «Нязжатае поле», «На падкове дарог».

## Літаратура 
* Галубовіч, Л. Алесь Емяльянаў / Л. Галубовіч // ЛіМ. — 2005. — 14 кастрычні-ка. — С. 15.
* Емяльянаў Аляксандр Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мінск, 1998. — Т.6. — С. 390.
* Емяльянаў Аляксандр // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т. / пад рэдакцыяй А. В. Мальдзіса. — Мінск, 1993. — Т.2. — С. 424—425.

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Э. Ч. Асонду

**Э. Ч. Асонду** () — нігерыйскі пісьменнік, вядомы сваімі кароткімі апавяданнямі.

## Біяграфія 
Жывучы ў Нігерыі, працаваў рэкламным капірайтарам.

У 2007 годзе яго апавяданне ''Jimmy Carter's Eyes'' выйшла ў фінал афрыканскай прэміі імя Кейна, а ў 2009 за апавяданне «У чаканні» пісьменнік стаў прызёрам гэтай прэміі.

У 2008 годзе ён атрымаў стыпендыю ад Сіракузскага ўніверсітэта, а з 2010 году працуе старэйшым выкладчыкам ва ўніверсітэце Провідэнса ў Род-Айлендзе. У 2010 годзе ў Э. Ч. Асонду выйшла першая кніга апавяданняў «Голас Амерыкі» ().

## Беларускія пераклады 
Паасобныя творы Э. Ч. Асонду на беларускую пераклала Ю. Цімафеева.

## Спасылкі 
* Апавяданне «У чаканні» (Waiting) 
* Апавяданне «Ліст з дому» (A Letter from Home)

Катэгорыя:Пісьменнікі Нігерыі
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997

**Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997** (7-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Першай лізе) — чэмпіянат па футболе сярод беларускіх каманд 1997 года.

У апошні раз мацнейшы дывізіён менаваўся Першай лігай. Пачынаючы з 1998 года ён мае назву Вышэйшай лігі.

У турніры, які праходзіў у два кругі, удзельнічалі 16 каманд.

Мінскае «Дынама» вярнула сабе (пасля срэбных медалёў 1996) тытул чэмпіёна краіны (6-ы тытул у гісторыі клуба).

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Першую лігу з Другой лігі 
* ФК «Трансмаш» (Магілёў)
* ФК «Камунальнік» (Слонім)

### Клубы, якія страцілі месца ў Першай лізе па выніках сезона 1996 
* ФК «Абутнік» (Ліда)
* ФК «Ведрыч» (Рэчыца)

### Іншыя змены 
* ФК «Атака-Аўра» (Мінск) перад пачаткам сезона быў перайменаваны ў ФК «Атака»

## Клубы-ўдзельнікі 

### Прадстаўніцтва па рэгіёнах 
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны.

## Турнірная табліца 
Заўвага. Пры роўнай колькасці ачкоў «Камунальнік» змешчаны ў турнірнай табліцы вышэй за «Атаку», тая вышэй за «Маладзечна» і «Трансмаш» вышэй за «Тарпеда-Кадзіна» дзякуючы большай колькасці перамог, а брэсцкае «Дынама» вышэй за мінскае «Тарпеда» дзякуючы перавазе ў вочных паядынках. 

## Вынікі матчаў 
## Бамбардзіры 
1997
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 1997 годзе
Катэгорыя:1997 год у футболе
Бондараў

**Бондараў** — беларускае і рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мітрафанавіч Бондараў — Герой Савецкага Саюза
* Аляксей Ільіч Бондараў — беларускі ўрач і арганізатар аховы здароўя
* Андрэй Лявонцьевіч Бондараў — Герой Савецкага Саюза
* Юрый Васільевіч Бондараў — рускі пісьменнік

## Гл. таксама 
* Бандарэнка
Алесь Жыгуноў

**Алесь (Аляксандр Міхайлавіч) Жыгуноў** (нар.  года, вёска Троіца, Шклоўскі раён) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Закончыў Нова-Брашчынскую СШ (1970), працаваў загадчыкам клуба ў вёсцы Баркі. Пасля заканчэння філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1976) — настаўнік беларускай і рускай мовы і літаратуры Чарневіцкай СШ Глыбоцкага раёна. З 1980 года — карэспандэнт-арганізітар Глыбоцкага раённага радыё, з 1988 — загадчык аддзела радыёінфармацыі раённай газеты «Шлях перамогі». З 1989 года працуе ў рэдакцыі раённай газеты «Веснік Глыбоччыны» (новая назва газеты). Жыве ў Глыбокім.

## Творчасць 
Аўтар зборнікаў вершаў «Матчына вышыванка» (1984), «Мая Тройца» (1993).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Франц Феліксавіч Блус

**Франц Феліксавіч (Ілья Піліпавіч) Блус** (?, Быхаўскі павет, Магілёўская губерня, цяпер , Магілёўская вобласць — 8 (20) снежня 1884, Тыфліс) — агітатар, аўтар вершаваных твораў манархісцкага кірунку 2-й паловы 19 ст.

## Біяграфія 
Паходзіў з сялян Даўгамохскай воласці Быхаўскага павета (цяпер Чавускі раён Магілёўскай вобласці).

Паводле некаторых звестак, служыў чыноўнікам на Магілёўшчыне. Заўзяты манархіст і праціўнік вызваленчага руху. У 1862 г., ва ўмовах рэвалюцыйнага ўздыму, напісаў на беларускай мове, якой добра валодаў, вершаваныя гутаркі «Прамова старавойта да сялян аб свабодзе» і «Прамова старавойта (для чытання маім землякам)», у якіх заклікаў сялян да пакоры і цярпення, славіў цара і сялянскую рэформу 1861 г., даводзіў справядлівасць сацыяльнай няроўнасці.

Па распараджэнні губернатара гутаркі былі вельмі аператыўна надрукаваны ў Магілёве і выкарыстаны для спынення сялянскага руху. Паводле звестак архіўнай справы, што зберагаецца ў ЦДГА (Пецярбург), у 1863 г. Ф. Блус напісаў яшчэ нейкі твор «супраць агітатараў польскага паўстання».

Пасля паўстання 1863 г. працаваў на чыгунцы ў Бузулуку, быў звольнены, некаторы час жыў у Самары, дзе, паводле водзываў улад, «вёў жыццё разгульнае, бавячы час у гасцініцах». Звалі яго ў гэты час Ілья Піліпавіч. Гэта значыць, што пад гутаркамі 1862 г. ён паставіў несапраўдныя імя і імя па бацьку (Франц Феліксавіч) або змяніў іх у далейшым (магчыма, пры пераходзе з каталіцызму ў праваслаўе).

На пачатку 1881 г., незадоўга да забойства Аляксандра II, прыслаў міністру ўнутраных спраў некалькі вершаў на рускай мове, прысвечаных цару, і прасіў надрукаваць іх для чытання на фабрыках і заводах, каб супрацьдзейнічаць агітацыі «дэмакратаў-сацыялаў». Пры гэтым ён спасылаўся на свой беларускі вопыт 1862 г. Вершы 1881 г. было дазволена надрукаваць з некаторымі купюрамі (выкінуты радкі аб беднасці і ўціску народа). Далейшы лёс іх не высветлены.

У снежні 1884 у газеце «Кавказ», якая выходзіла ў Тыфлісе, з'явілася паведамленне аб раптоўнай смерці селяніна Ільі Піліпава Блуса. Па якіх справах Блус быў у Тыфлісе, невядома.

## Значэнне творчасці 
Беларускія гутаркі Ф. Блуса — цікавы дакумент эпохі. Незалежна ад намераў аўтара, у іх адлюстраваліся рэаліі тагачаснага народнага жыцця, антыпрыгонніцкія настроі сялянства, іх абыякавасць да рэлігіі і г.д. Некаторыя даследчыкі звязваюць з Ф. Блусам таксама ананімную празаічную брашуру «Бяседа старога вольніка з новымі пра іхняе дзела», выдадзеную ў Магілёве (1861 г.), аўтарам якой лічыцца А. Кісель.

## Літаратура 
* Блус Франц // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік: У 6 т. Т.1.- Мн.: БелЭн, 1992.-С.294-295.
* Блус Франц Феліксавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2.-Мн.: БелЭН, 1996.-С.197.
* Блус Франц Феліксавіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5 т. Т.1.-Мн.: БелСЭ, 1984.-С.457.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чавускім раёне
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Асобы
Сацыяльная палітыка

**Сацыяльная палітыка** — шматбаковая дзейнасць дзяржавы па кіраўніцтве развіццём сацыяльнай сферы грамадства, накіраванай на задавальненне інтарэсаў і патрабаванняў індывідаў і розных груп насельніцтва. 

## Асноўныя  кірункі 
* паляпшэнне ўмоў працы і жыцця грамадзян; 
* рэгуляванне занятасці, працэсаў падрыхтоўкі і перападрыхтоўкі кадраў;
* забеспячэнне канстытуцыйнага права грамадзян на працу і сацыяльную дапамогу незанятаму насельніцтву; * рэалізацыя дзяржаўных гарантый у аплаце працы (вызначэнне мінімальных памераў заработнай платы); 
* індэксацыя грашовых даходаў ва ўмовах свабоднага росту цэн; 
* падтрыманне пражытачнага мінімуму малазабяспечаных грамадзян і шматдзетных сем'яў і іншае забеспячэнне належнага ўзроўню аховы здароўя насельніцтва; 
* развіццё культуры, сістэмы адукацыі і выхавання;
* удасканаленне сістэмы сацыяльнага забеспячэння і сацыяльнай абароны насельніцтва;
* стварэнне ўмоў для гарманізацыі этнанацыянальных і міжрэлігійных адносін. 

Сацыяльная абарона ахоплівае ўсе сферы жыццядзейнасці - працу, быт, адпачынак, ахову здароўя, сацыяльнае забеспячэнне, адукацыю, культуру, этнанацыянальныя і міжрэлігійныя адносіны. Яна рэалізуецца праз распрацоўку і ажыццяўленне сацыяльных праграм і адпаведных сацыяльных мерапрыемстваў, праз прыняцце законаў і іншых прававых актаў, праз дзейнасць розных грамадскіх і дабрачынных фондаў.
Уладзімір Лаўрэнавіч Рагуцкі

**Уладзімір Лаўрэнавіч Рагуцкі** (; вёска Цёплае, Чавускі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў настаўніцкай сям’і. Біяграфічныя звесткі пра У. Рагуцкага вельмі скупыя. Вучыўся ў школе ў вёсцы Старое Пашкава Магілёўскага раёна, дзе яго настаўнікам быў беларускі паэт Я. Журба. Затым паступіў на літаратурны факультэт Мінскага педінстытута. Пасля заканчэння інстытута (1939) працаваў у абласной газеце «Камунар Магілёўшчыны», адкуль быў прызваны ў армію. Загінуў на фронце.

## Творчасць 
Першы верш (*У лагеры*) У. Рагуцкі надрукаваў у 1934 годзе ў газеце «Піянер Беларусі». У 1940 г. Дзяржаўнае выдавецтва БССР прыняло да друку першы зборнік яго вершаў, рукапіс якога загінуў у час вайны. Асобныя творы паэта змешчаны ў калектыўных зборніках *Мы іх не забудзем*, *Крывёю сэрца*, *Покліч долі адзінай*. Тэматыка вершаў У. Рагуцкага пераважна звязана з жыццём дзяцей. Пакінуў таксама ўзоры пейзажнай і інтымнай лірыкі.

## Літаратура 
* Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн.: У 6 т. Т. 5. — Мн., 1995. — С. 123.

## Спасылкі 
* Рагуцкі Уладзімір (з фота)  

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чавускім раёне
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны