Міхал Богуш-Шышка

**Міхал Богуш-Шышка** (; 8 лістапада 1811, маёнтак Варонічы, Ігуменскі павет, Мінская губерня — , маёнтак Альхоў, Цітвянская воласць, Ігуменскі павет, Мінская губерня) — беларускі і польскі культурны дзеяч, архівіст, , гісторык, лінгвіст, энцыклапедыст, .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў родавым маёнтку Варонічы Ігуменскага павета, у сям’і Рышарда Шышкі і Караліны з Кучэўскіх. 

Скончыў віленскую гімназію і ў 1832 годзе Віленскі ўніверсітэт. Паводле краязнаўца Аляксандра Ельскага, Міхал Богуш-Шышка ведаў больш за 10 моў, сярод іх старажытныя: лацінская, старажытнагрэчаская, старажытнаяўрэская, стараславянская. Фінансавыя справы бацькоў у той час значна пагоршыліся, таму адразу па заканчэнні ўніверсітэта М. Богуш-Шышка мусіў самастойна зарабляць на жыццё. З 1832 да 1838 года быў перакладчыкам мінскага межавага (падкаморскага) суда. 

З 1840 па 1860 год жыве па чарзе ў Вільні, Варшаве і Санкт-Пецярбургу, цалкам прысвяціў сябе разумовай працы, перакладаў на польскую мову творы старажытных і сучасных замежных аўтараў, ствараў уласныя творы.

У 1860 годзе запрошаны ў Нясвіж для ўпарадкавання архіву Радзівілаў, таксама працаваў у радзівілаўскім Берлінскім архіве. Праца прыносіла невялікія грошы, меней за 500 рублёў, але Богуш-Шышка не адмаўляўся ад яе праз магчымасць працаваць з старажытнымі крыніцамі. Апроч таго, Шышка ахвяраваў палову сваёй зарплаты папярэдніку на гэтай пасадзе, Р. Сымановічу, які праз хваробу больш не меў працы і быў галечы. Адкрыў шэраг дакументаў, сярод якіх арыгінал акту Люблінскай уніі 1569 года. У 1873 годзе памёр Багуслаў Фрыдэрык Радзівіл, галоўны пратэктар Шышкі. Нашчадкі Багуслава Радзівіла не захацелі надалей трымаць бібліятэкара, пагатоў архівы ў Нясвіжы і Берліне былі ўжо ў добрым стане. Перад выездам з Берліна яму была прапанавана пасада рэпетытара, ад якой ён адмовіўся.

З моцна пагоршаным здароўем Богуш-Шышка паехаў на лячэнне ў Крыніцу, каб прайсці лячэнне ў ванных. Па дарозе заехаў у Кракаў, які яго моцна ўразіў, пра што пісаў сваёй сястры Браніславе Дыякевічавай з Шышкаў. У 1873 годзе прыехаў у маёнтак Альхоў Ігуменскага павета Мінскай губерні да сястры Браніславы. У 1875 годзе выязджаў на лячэнне праз Варшаву і Адэсу ў Севастопаль. Памёр у Альхове ў 1877 годзе. На пахаванні была ваколічная шляхта, сяляне і яўрэі. Пахаваны на мясцовых могілках каля Узлянаў. 

У XX стагоддзі магіла была занядбана. У кастрычніку 2024 года валанцёры аднавілі раскіданае надмагілле Міхала Богуша-Шышкі, а таксама суседнія шляхецкія пахаванні. Побач з Міхалам Богушам-Шышкам пахаваны Мацей Дыякевіч (Дзіякевіч), муж Браніславы з Шышкаў, уладальнік маёнтка Альхова, а таксама сама Браніслава з Шышкаў.

## Археаграфічная праца 
З 1860 па 1873 год па запрашэнні нясвіжскага ардыната князя Вільгельма Радзівіла працаваў другім архіварыусам у Нясвіжы над сістэматызацыяй прыватнага збору дакументаў князёў Радзівілаў. У яго абавязкі ўваходзіла праца з дакументамі, якія тычыліся гісторыі і літаратуры. Так, напрыклад, у Літоўскім дзяржаўным гістарычным архіве захоўваюцца складзеныя Богушам-Шышкам ― вопіс дакументаў за 1410―1787 гады і спісы вядомых асоб, згаданых у дакументах (ЛДІА, фонд 1280 ― «Радзівілы, князі», ч. 1, 1416—1922).

Аказваў дапамогу ў пошуку патрэбных дакументаў гісторыкам, якія прыязджалі ў Нясвіж ― Мікалаю Кастамараву, Пятру Гільтэбранту і іншым.

У «Архіве Радзівілаўскім» апублікаваў шэраг звестак аб гісторыі Беларусі і Літвы (Вялікага Княства Літоўскага), Рэчы Паспалітай: пра адказ караля Жыгімонта III маскоўскім паслам у 1610 годзе, аб Лоеўскай бітве 1649 года, аб бітве пад Алькенікамі 1700 года, прамова Яна Сабескага пасля зрыву сойма ў Гродне (1688), акт Барскай канфедэрацыі 1768 года, дзённік ваеннага паходу на маскоўскія землі ў 1660 годзе, дакументы суда над філосафам Казімірам Лышчынскім, лісты Караля Станіслава Радзівіла да князя Мікалая Рэпніна і інш.

## Літаратурная дзейнасць 
Нароўні з вядомымі навукоўцамі ― прафесарам Фларыянам Чапялінскім, пісьменнікам і філолагам Януарыям Філіповічам, паэтам Вінцэнтам Каратынскім, пісьменнікам і перакладчыкам Валяр’янам Тамашэвічам, гісторыкам Аляксандрам Здановічам, ― удзельнічаў у працы над «Слоўнікам польскай мовы» (Вільня, 1861).

У 1858—1859 гадах удзельнічаў у стварэнні польскай «Усеагульнай энцыклапедыі» («Encyklopedia Powszechna») Самуэля Оргельбранда, першы том якой з’явіўся ў 1868 годзе. На аснове нясвіжскіх дакументаў напісаў «Нарыс жыцця князя Міхала Кшыштафа Радзівіла, празванага Сіроткам», «Дыярыуш князя Міхала Казіміра Радзівіла», «Гісторыю Астрожскай ардынацыі» (не выдадзена).

Міхал Богуш-Шышка пераклаў на польскую мову:
* «Споведзь» («Wyznania») Святога Аўгусціна (тт. 1—2, 1844)
* «Падарожжы» Аляксандра Гумбальта (тт. 1—4, 1861)
* «Нарыс усеагульнай гісторыі» Георга Вэбера (тт. 1—2, 1862)
* «Лісты Святога Бернарда» Бернарда Клервоскага (1849)

Пераклаў лацінскую частку «Жыцці архіепіскапаў Гнезненскіх, Прымасаў Кароны Польскай і Вялікага Княства Літоўскага, ад Вілібальда да Анджэя Альшоўскага» (1860)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Казлоў У. П., Міхальчанка А. М.* Некаторыя пытанні археаграфіі як навуковай дысціпліны  // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 2 / Рэд. кал.: Р. П. Платонаў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелНДІДАС, 2001. — 360 с.
* 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў Пухавіцкім раёне
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Археографы Беларусі
Катэгорыя:Архівісты Беларусі
Катэгорыя:Архівісты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архівісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы
Катэгорыя:Постаці Нясвіжа