open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Прастытутка (фільм)

**«Прастытутка»** — чорна-белая нямая драма кінастудыі «Беларусьфільм». Рэжысёр — Алег Фрэліх. Сцэнарый: Лізавета Дземідовіч, , Віктар Шклоўскі. Мантаж ажыццяўляла Эсфір Шруб. Першы паказ адбыўся 15 сакавіка 1927 года. Першая сцэнарная назва фільма - "Забітая жыццём". Усе здымкі адбываліся ў Маскве, мантаж адбываўся на кінафабрыцы "Дзяржкіно". 

Пашырана версія, што "Прастытутка" - першы беларускі кінафільм, хоць у афіцыйнай гісторыі беларускага кіно гэтая роля адводзіцца "Лясной былі". Гэтыя фільмы былі адначасова ў вытворчасці, фільм "Прастытука" быў завершаны раней, але першая беларуская кінпрэм'ера ў Мінску 26 снежня 1926 года адбылася ў "Лясной былі". Фільм "Прастытутка" можна лічыць першым беларускім фільмам, які выйшаў у кінапракат СССР.

## Сюжэт 
Гады НЭПа. На ўскраіне Масквы шчасліва жыве сям’я Тыркіных. Пётр працуе ў мясніка-прыватніка Кандрацьева. Надзея вядзе гаспадарку і выхоўвае дваіх маленькіх дзяцей. У тым жа доме ў далёкай сваячкі Барбары жыве сірата Люба. «Цётка» эксплуатуе, б’е дзяўчыну, за грошы дапамагае суседу спакусіць яе і ў рэшце рэшт «за ўпартасць» выганяе на вуліцу. Тут Люба трапляе ў чэпкія рукі зводніцы, якая прымушае яе падпісаць кабальную распіску. Няшчасце абвальваецца і на сям’ю Тыркіных. Трагічна гіне Пётр. Застаўшыся без сродкаў да існавання, Надзея спачатку вымушана сысціся з мясніком, а потым пайсці на панэль. На бульвары яна сустракаецца з колішняй прастытуткай Манькай, якая расказвае ёй пра свой лёс.

Калі Манька працавала пакаёўкай, яе спакусіў сын гаспадыні. Выгналі на вуліцу, яна трапіла ў дом цярпімасці. Наступствам стала венерычная хвароба, ад якой Манька лечыцца да гэтага часу. Спроба Надзеі зарабіць прастытуцыяй не атрымліваецца. Небяспечна захварэла дзіця, і ў адчаі яна спрабуе скончыць жыццё самагубствам, кінуўшыся ў палонку. Яе ратуюць. Сярод выратавальнікаў — Люба, якая здолела вырвацца з лап зводніцы і працуе цяпер у пашывачнай майстэрні пры венералагічным дыспансеры, і яе новы сябар — камсамолец Шура. Зводніца спрабуе шантажаваць Любу распіскай, пагражаючы расказаць Шуру пра яе мінулае. Але Люба расказвае яму ўсё сама. Шура спачувае і дапамагае ёй напісаць ліст пракурору. Прытон зводніцы ліквідаваны міліцыяй. Люба і Шура шчаслівыя. Наладжваецца жыццё і ў Надзеі: Шура дапамог ёй уладкавацца ў трамвайны парк стрэлачніцай, дзеці ў садку. А Манька зноў трапляе ў венерычную бальніцу.

## У ролях 
## Успрыняцце 
Фільм задумляўся як камерцыйны праект Белдзяржкіно. Стаў лідэрам кінапраката ў Расіі 1927 года. Атрымаў жорсткую крытыку ў прэсе, але паводле гісторыка беларускага кіно Вольгі Раманавай, фільм "цалкам заслугоўвае сёння пяраагляду і рэабілітацыі: гэта канцэптуальна цэласная драма, якая транслюе фемінісцкія ідэі 1920-х гадоў і даволі дакладна адлюстроўвае гуманістычныя спадзяванні першага паслярэвалюцыйнага дзесяцігоддзя".

## Гл. таксама 
* Спіс беларускіх фільмаў

## Літаратура 
* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы: каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2
* Ю. С. Калашников Очерки истории советского кино: 1917—1934, — Москва: Искусство, 1956.

Катэгорыя:Фільмы Беларусі
Свята-Фёдараўскі сабор (Пінск)

**Свята-Фёдараўскі сабор** — праваслаўны сабор у Пінску на вул. Паркавай у гонар заступніка горада Феадора Тырана. Узвядзенне сабора, пабудаванага ў руска-візантыйскім стылі па праекце архітэктара Л. В. Макарэвіча, было завершана ў 2001 годзе. Храм быў асвячоны Патрыярхам Маскоўскім і ўсяе Русі Алексіем II.

Фасады сабора падзелены на тры арачныя праслы, упрыгожаных толькі вузкімі вокнамі. Над хвалямі закамар узвышаюцца пяць купалаў. Вышыня сабора складае 33 м. Побач з храмам размешчана саборная званіца вышынёй 55 м, якая ўтрымлівае 12 званоў, адлітых на Варонежскім звоналіцейным заводзе Анісімава.

Аўтар вітражэй — пінскі мастак Фёдар Філіпавіч Лаўроў

## Літаратура 
* Праваслаўныя храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мінск, 2001.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін. — Мінск, 2007.

## Спасылкі 
* 
* 
* Апісанне храма  на сайце Пінскага брацтва
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пінска
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў псеўдарускім стылі
Катэгорыя:Саборы Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Леаніда Макарэвіча
Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі
Катэгорыя:2001 год у Беларусі
Канцэрт Бетховена

**«Канцэрт Бетховена»** — дзіцячы мастацкі фільм вытворчасці «Беларусьфільм» (1936 год). Рэжысёр: Уладзімір Георгіевіч Шмітгоф.

## Сюжэт 
Галоўныя героі кінастужкі — два беларускія музычна адораныя хлопчыкі-падлеткі Янка Малевіч і Уладзік Корсак. Бацька Янкі — музычны педагог — вучыць іх граць на скрыпцы і рыхтуе да ўсесаюзнага музычнага конкурсу, які павінен праходзіць у Маскве. Неяк хлопчыкі загуляліся, і Янка пашкодзіў руку — граць на скрыпцы ён больш не мог. Прафесар злуецца і на сына і яго сябра — свайго другога вучня, спыняе заняткі з імі. Але тыя не здаюцца перад няшчасцямі і пачынаюць займацца самі, удваіх, таемна ад дарослых. Уладзік сачыняе творы, а Янка, перамагаючы боль, працягвае граць на скрыпцы. Хлопцы з’язджаюць на конкурс самі. Адбываецца неспадзяванае: адборачная камісія не дапускае Уладзіка да ўдзелу ў конкурсе, лічачы яго дрэнна падрыхтаваным. Але яго сябар Янка, дапушчаны на конкурс, выконвае твор, складзены Уладзікам (кампазітар: Ісак Дунаеўскі), і грае так удала, што становіцца выканаўцам-лаўрэатам, а Уладзік, аўтар выкананага творы, — кампазітарам-лаўрэатам. Так юныя піянеры сваёй зацятасцю і сяброўствам перамаглі хваробы і бацькоўскі недавер.
 
Спецыяльна для гэтага фільма была напісана папулярная песня «Эх, добра ў краіне савецкай жыць!»

## Гл. таксама 
* Спіс беларускіх фільмаў

## Літаратура 
* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2

## Спасылкі 
* Канцэрт Бетховена 
* Канцэрт Бетховена

Катэгорыя:Дзіцячыя фільмы СССР
Катэгорыя:Фільмы 1936 года
Катэгорыя:Фільмы Беларусі
Катэгорыя:Фільмы СССР 1936 года
Ерамеічы

**Ераме́ічы** (, ) — хутар у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавета.

Знаходзіцца за 25 км на поўдзень ад г. Ліда.

Людзі жылі ў гэтай мясцовасці з глыбокай старажытнасці. На хутары Ерэмеевічы ля дому Супрон Юзэфы знойдзена каменная свідраваная сякера эпохі бронзы, а таксама крамянёвыя прылады працы.

## Літаратура 
* Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. ISBN 985-01-0522-4

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Элул

**Элул** () — дванаццаты месяц яўрэйскага календара (шосты, лічачы ад сыходу яўрэяў з Егіпта). Элул доўжыцца 29 дзён і прыходзіцца на другую палову жніўня і першую палову верасня грыгарыянскага календара.
 
Элул з'яўляецца апошнім месяцам года перад Рош Ха-Шана (напярэдадні новага года ў яўрэйскім календары). У гэты час прынята ўздымацца штодня да відна і чытаць малітвы сліхот (прабачэнні), а таксама трубіць у барановы рог шафар. Існуе адрозненне ў звычаях паміж сефардамі і ашкеназамі пры чытанні гэтых малітваў. У сефардаў прынята чытаць адзін і той жа тэкст на працягу ўсяго месяца, а ў ашкеназаў кожны дзень новы тэкст і толькі ў апошні тыдзень месяца.
 
У гэтым месяцы ў дні Ездры было закончана  аднаўленне сцены вакол Іерусаліма. У гэтым жа месяцы складзены быў іўдзеямі акт аб зацвярджэнні Макавея Сімона начальнікам і першасвятаром да прыходу Месіі (1 Мак. XIV, 25-48).

Катэгорыя:Месяцы яўрэйскага календара
Венская медыка-хірургічная акадэмія

міні|300пкс|справа|Венская медыка-хірургічная акадэмія ці «музей Жазефінум»

**Венская медыка-хірургічная акадэмія** (; ) — навучальная ўстанова ў Вене, заснаваная ў 1785 годзе імператарам Іосіфам II для навучання ваенных урачоў. 

Акадэмія захоўвае знакаміты збор васковых анатамічных прэпаратаў, зробленых у Фларэнцыі пад кіраўніцтвам Фантана і Масканьі..

У 1788 годзе акадэмія выдала том цыдулак пад загалоўкам «Acta acad. caesar. reg. Iosephinae, Vindobonae» і ў 1836 годзе — «Acta medico-clinica».

## Гл. таксама 
* Венскі медыцынскі ўніверсітэт

## Літаратура 
* Академiя медико-хирургическая императора Iосифа // Энциклопедический словарь, составленный русскими учеными и литераторами. — , 1861.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Адукацыя ў Аўстрыі
Катэгорыя:Гісторыя Вены
Катэгорыя:Музеі Вены
Ёка Она

**Ёка Она** (нар. ) — японская мастачка і актывіст руху за мір, вядомая дзякуючы шлюбу з Джонам Ленанам (1969—1980) і працамі ў авангардным мастацтве, музыцы і кіно. Ленан назваў яе «самым вядомым невядомым мастаком у свеце».

## Дыскаграфія 
* 1968: Unfinished Music No.1: Two Virgins (& John Lennon)
* 1969: Unfinished Music No. 2: Life with the Lions (& John Lennon)
* 1969: Wedding Album (& John Lennon)
* 1969: Live Peace in Toronto 1969 (& John Lennon)
* 1970: Yoko Ono/Plastic Ono Band (& Plastic Ono Band)
* 1971: Fly
* 1972: Some Time in New York City (& John Lennon)
* 1973: Approximately Infinite Universe
* 1973: Feeling the Space
* 1973: Welcome: The Many Sides of Yoko Ono (Promo, Japan)
* 1974: A Story (Veröffentlicht 1997)
* 1980: Double Fantasy (& John Lennon)
* 1981: Season of Glass
* 1982: It’s Alright (I See Rainbows)
* 1984: Milk and Honey (& John Lennon)
* 1984: Every Man Has a Woman (Tribute-Album)
* 1985: Starpeace
* 1992: Onobox (6-CD-Box)
* 1992: Walking on Thin Ice
* 1995: Rising
* 1995: New York Rock (Musical)
* 1996: Rising Mixes
* 2001: Blueprint for a Sunrise
* 2007: Yes, I’m a Witch (Remix-Album)
* 2007: Open Your Box (Remix-Album)
* 2009: Between My Head and the Sky (& Plastic Ono Band)
* 2012: Onomix (Remix-Retrospektive) (Download)
* 2012: YOKOKIMTHURSTON (Yoko Ono, Kim Gordon & Thurston Moore)
* 2013: Take Me to the Land of Hell (& Plastic Ono Band)

Катэгорыя:Мастакі Японіі
Сабор Святога Мікалая (Эльблёнг)

**Сабор Святога Мікалая** () — каталіцкі сабор Эльблёнга, адна з самых высокіх (97 м) цэркваў Польшчы. Храм святога Мікалая з'яўляецца кафедральным саборам епархіі Эльблёнга.

## Гісторыя 
Будынак царквы быў пабудаваны ў гатычным стылі ў сярэдзіне XIII стагоддзя, на працягу наступных стагоддзяў храм быў пашыраны прыкладна ў два разы. 26 красавіка 1777 года пажар, выкліканы маланкай, сур'ёзна пашкодзіў дах і столь храма, якія былі адрэстаўраваны ў стылі барока. У 1945 годзе царква атрымала сур'ёзныя пашкоджанні і была адрэстаўраваная толькі да 1965 года. 25 сакавіка 1992 года касцёлу быў прысвоены статус кафедральнага ў Эльблёнгской епархіі.

У саборы знаходзіцца бронзавая купель, зробленая ў 1387 годзе, статуі Святога Мікалая і Апосталаў, усё выканана ў гатычным стылі.

## Спасылкі 
* Сайт Сабора Святога Мікалая ў Эльблёнгу 

Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Эльблёнг
Катэгорыя:Эльблёнг
Катэгорыя:Саборы Польшчы
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Польшчы
Гімн Таджыкістана

**Гімн Таджыкістана** — кампазіцыя «Суруди миллӣ». У якасці дзяржаўнага гімна выкарыстоўваецца з 1994 года. Аўтар слоў — Гулназар Келдзі, аўтар музыкі — Саламон Юдакоў.

## Тэкст
## Спасылкі 
* Нацыянальны гімн: Таджыкістан  — змяшчае MIDI-файл гімна.
* Нацыянальны гімн: Таджыкістан  — змяшчае MP3-файл гімна.

Таджыкістан
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Таджыкістана
Катэгорыя:Песні 1991 года
Мост Салідарнасці

**Мост Салідарнасці** () — мост праз Віслу ў Плоцку.
 
Будаўніцтва моста працягвалася ў 2002-2007 гадах, урачыстае адкрыццё адбылося 13 кастрычніка 2007 года. З'яўляецца найбуйнейшым вантовым мостам краіны, Даўжыня над ракой - 615 м, галоўнага пралёта - 375 м, сярэдняя вышыня над вадой - 12 м, вышыня пілонаў - 63,7 м.
 
Мост мае чатыры паласы руху і злучае нацыянальныя магістралі 60 і 62.
 
Пры будаўніцтве моста было выкарыстана 12,6 тыс. т сталёвых канструкцый (3 тыс. тон арміраванай сталі), каля 19 тыс. кубаметраў бетону.

Салідарнасці
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мазавецкага ваяводства
Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Плоцк
Катэгорыя:Рака Вісла
Катэгорыя:2007 год у Польшчы
Група Ананке

**Група Ананке** — група рэтраградна-нерэгулярных спадарожнікаў Юпітэра, якія маюць падобныя арбіты і, магчыма, агульнае паходжанне. Назва групы паходзіць ад назвы найбуйнейшага аб’екта ў групе.

## Склад групы 
Колькасць спадарожнікаў налічвае ад васьмі да шаснаццаці, у залежнасці ад дакладнага вызначэння для гурта.
 
Восем спадарожнікаў, адназначна залічваюцца да групы Ананке (у парадку аддаленасці ад Юпітэра): S/2003 J 16, Мнемэ, Эвантэ, Гарпаліке, Праксідыке, Тыёнэ, Ананке і Іакастэ.
 
Астатнія восем: Эўпорыэ, S/2003 J 3, S/2003 J 18, Артазіэ, Тэльксіноэ, Герміпэ, Гелікэ і S/2003 J 15.

*
Катэгорыя:Нерэгулярныя спадарожнікі
Акіка Ёсана

**Акіка Ёсана** (; , Сакаі, прэфектура Осака — , Токіа) — японская паэтэса. Аўтар зборнікаў «Зблытаныя валасы» (1901), «Маленькі веер» (1904), «Плашч кахання» (1905), «Танцорка» (1906). Сапраўднае імя Хо Сёка.

Выступала таксама як тэарэтык паэзіі танка і сінтайсі, літаратурны крытык, празаік. Ёсана Акіка пераклала на сучасную японскую мову класічны раман X стагоддзя «Гэндзі-монагатары» Мурасакі Сікібу. Пераклала дзённікі пісьменніц класічнай пары «Дзённікі Мурасакі Сікібу», «Дзённікі Ідзумі Сікібу».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Rowley, G.G., Yosano Akiko and the Tale of Genji. Center for Japanese Studies, University of Michigan (May 2000). ISBN 0-939512-98-X

Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Японіі
Катэгорыя:Эсэісты Японіі
Катэгорыя:Эсэісты XX стагоддзя
Катэгорыя:Японскамоўныя паэты
Катэгорыя:Японскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Постаці фемінізму
Катэгорыя:Пацыфісты
Жураў

**Жураў** — прозвішча, таксама Брама-кран.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Яфімавіч Жураў (1922—1977) — гісторык, доктар гістарычных навук.
* Віталь Мікалаевіч Жураў (1920—2010) — Герой Сацыялістычнай Працы
* Павел Рыгоравіч Жураў (нар. 1934) — беларускі архітэктар.
* Уладзімір Віталевіч Жураў — беларускі футбаліст
Джозеф Конрад

**Джозеф Конрад** (; , 3 снежня 1857, Бярдзічаў, Кіеўская губерня, Расійская імперыя — , , Англія) — брытанскі пісьменнік і публіцыст польскага паходжання, які стаў брытанскім грамадзянінам у 1886 годзе.

## Творчасць 
Джозеф Конрад лічыцца адным з найбуйнейшых англамоўных навелістаў, хоць ён не размаўляў вольна на англійскай мове да свайго дваццацігоддзя. У будучым гаварыў з заўважным польскім акцэнтам. Пісаў аповесці і навелы, дзеянне большасці з якіх адбываецца на моры альбо ў далёкіх портах, што адлюстроўвае выпрабаванне чалавечага духу патрэбамі абавязку і гонару.

Конрад быў майстрам празаічнай стылістыкі, прыўнёс выразна неанглійскую трагічную адчувальнасць у англійскую літаратуру. Хаця некалькі яго твораў маюць у сабе адценне рамантызму, яго разглядаюць як папярэдніка літаратуры мадэрнізму. Яго апавядальны стыль і персанажы-антаганісты паўплывалі на шматлікіх аўтараў.

## Бібліяграфія 
## Спасылкі 
* Аванпост прагрэсу

Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Аўтары прыгодніцкай літаратуры
Катэгорыя:Члены ПЭН-клуба
Катэгорыя:Пісьменнікі-марыністы
Нацыянальны марскі музей (Гданьск)

**Нацыянальны марскі музей у Гданьску** — музей і навукова-даследчая ўстанова ў г. Гданьск, Польшча.

Створаны ў 1960 годзе. Размешчаны ў наш час у некалькіх гістарычных будынках у цэнтры горада: Вялікім Жураве — старадаўніх гарадскіх і партовых варотах з функцыяй пад’ёмнага механізму 1444 г. і трох партовых збожжасховішчах XV—XVII стст., якія носяць назвы: *Медзь* (Miedź), *Панна* (Panna) і *Аліўскі* (Oliwski); таксама мае філіялы:
* Музей Рыбалоўства ў г. Хель;
* Музей Віслы ў г. Тчэў;
* параход-музей «Sołdek»;
* паруснік-музей «Dar Pomorza».

Зборы Марскога музея звязаны з гісторыяй портаў, караблебудаваннем, мараплаўствам і гандлем. Сярод экспанатаў — помнікі даўніны суднаверфяў, берагавой аховы, марской выратавальнай справы, прадметы абсталявання караблёў, старадаўнія навігацыйныя інструменты, прывадныя механізмы, стралковая і карабельная зброя і г.д.

Маецца цікавая калекцыя мадэляў старажытных славянскіх ладдзей, сярэднявечных данцыгскіх і эльблонгскіх суднаў, ваенных караблёў XVI—XVII стст., польскіх пасажырскіх і гандлёвых суднаў 1920—1939 гг. і пабудаваных пасля 1945 рачных суднаў і буксіраў. Ёсць у музеі таксама калекцыя суднаў з Акіяніі, Індакітая і Афрыкі.
 
У экспазіцыі музея прадстаўлены прадметы з яхты «Dal», на якой Анджэй Багамолец першым сярод польскіх яхтсменаў перасек Атлантыку, а таксама з яхты «Polonez», на якой Кшыштаф Бараноўскі ў адзіночку здзейсніў падарожжа вакол свету.

Вялікае месца ў калекцыі займаюць экспанаты, звязаныя з марскім мінулым вядомага пісьменніка Джозефа Конрада (Кажэнёўскага).

Дзякуючы дзейнасці працаўнікоў музея па даследаванні марскога дна, у яго калекцыі маецца шэраг прадметаў, паднятых з патанулых караблёў, напрыклад, бронзавыя гарматы і артылерыйскія ядры з загінулага пад Алівай у 1627 шведскага судна «Solen».

Тутака ж прадстаўлены творы мастацтва на марскую тэматыку, палотны вядомых жывапісцаў, сярод якіх , Юліян Фалат, Зоф'я Стрыенска і інш.

## Спасылкі 
* Сайт Цэнтральнага Марскога музея ў Гданьску  

Катэгорыя:Музеі Гданьска
Брама-кран

thumb|Брама-кран
182px|thumb|Барабаны ўсярэдзіне канструкцыі

**Брама-кран** (, Жураў) — гістарычная гарадская брама з функцыяй пад'ёмнага механізму ў Гданьску. Папярэдняя будынку канструкцыя была пабудавана на гэтым месцы яшчэ ў другой палове XIV стагоддзя. Сваё цяперашняе аблічча Брама-кран атрымала пасля рэканструкцыі 1442-1444 гадоў.

Усярэдзіне брамы размешчаны дзве пары барабанаў дыяметрам 6 і 6,5 метраў, здольныя падымаць да 4 тон грузу. У рух механізм прыводзіла чацвёра рабочых. Кран быў здольны падняць груз на вышыню да 11 ці нават да 27 метраў, калі трэба было падняць, напрыклад, карабельную мачту.

У 1945 годзе драўляная частка канструкцыі згарэла, каменная частка атрымала сур'ёзныя пашкоджанні. Пасля Другой сусветнай вайны будынак быў адноўлены ў сваім ранейшым выглядзе і служыць зараз часткай воднай экскурсіі па горадзе па Мотлаве.

Брама-кран адлюстравана на 5-гульдэнавых манетах Вольнага горада Данцыга 1932 года. У наш час гэта адзін з самых вядомых сімвалаў Гданьска.

## Гл. таксама 
* Залатая брама, Гданьск

## Спасылкі 
* 
* Інфармацыя пра Браму-кран : 

Катэгорыя:Брамы Польшчы
Катэгорыя:Славутасці Гданьска
Ордэн Адраджэння Польшчы

**Ордэн адраджэння Польшчы** (), або Polonia Restituta — польскі ордэн, прыняты 4 лютага 1921. Узнагароджанне ордэнам робіцца за выдатныя заслугі ў ваеннай і грамадзянскай сферах, як польскіх, так і замежных грамадзян.

## Класы 
Ордэн мае 5 класаў

Катэгорыя:Ордэны Польшчы
PGE Arena

**Stadion Gdańsk** — (раней **«Балтык-Арэна»**)&nbsp;— футбольны стадыён у Гданьску (Польшча), які быў пабудаваны для Еўра-2012. Паводле задумы, вонкава ён нагадвае бурштын, які доўга здабывалі на ўзбярэжжы Балтыйскага мора. Будаўніцтва пачалося ў 2008 годзе, завяршылася ў 2011 годзе. Стадыён выкарыстоўваецца ў асноўным для футбольных матчаў і з'яўляецца хатнім стадыёнам мясцовай «Лехіі». Стадыён умяшчае 44 тысячы гледачоў.

Першы матч паміж «Лехіяй» і «Краковіяй» быў праведзены 14 жніўні 2011 і скончыўся з лікам 1:1.

«Бурштынавую» арэну Гданьска эксперты і арганізатары Еўра-2012 называюць самай сучаснай футбольнай арэнай Польшчы.

## Спасылкі 
* PGE Arena Gdansk на сайце allstadiums.ru
* Вэб-камера будаўніцтва стадыёна 
* Навіны і фота са стадыёна ў Гданьску

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гданьска
Катэгорыя:Спорт у Гданьску
Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Польшчы
Уснея шорсткавалосая

250px|thumb|*Usnea hirta*
**Уснея шорсткавалосая** (*Usnea hirta*) — від лішайнікаў рода  сямейства .

## Апісанне 
Слаявіна ніцяна-кусцістая, звісае ці крыху прыўзнята над субстратам, жаўтлява-зялёнае, галінаванае ад самага аснавання. Слаявінныя галінкі, патоўшчаныя пры аснаванні, з маршчыністай або ямчатай паверхняй, у ніжняй частцы пакрыты саралямі, якія афарбаваныя некалькі святлей, чым слаявіна, з ірыдыёзнымі сарэдзіямі. Сустракаецца на тэрыторыі Беларусі паўсюдна.

## Выкарыстанне 
Змяшчае ўснінавую кіслату.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Уснея жесткая 

Катэгорыя:Уснея
Ананке (спадарожнік)

**Ананкэ** (ад ) — нерэгулярны спадарожнік Юпітэра, вядомы таксама як **Юпітэр XII**.

## Адкрыццё 
Быў адкрыты 28 верасня 1951 г. астраномам Сетам Барнс Нікалсанам у абсерваторыі Маўнт-Вільсан, штат Каліфорнія. Афіцыйную назву атрымаў у 1975 годзе ў гонар каханай Зеўса з грэчаскай міфалогіі.

## Арбіта 
Ананкэ здзяйсняе поўны абарот вакол Юпітэра на адлегласці ў сярэднім 21 280 000 км за 629 дзён, 18 гадзін і 29 хвілін. Арбіта мае эксцэнтрысітэт 0,2435. Нахіл рэтраграднай арбіты да лакальнай плоскасці Лапласа 148,9 °. Ананкэ даў назву групе спадарожнікаў, якія круцяцца па падобных арбітах вакол Юпітэра.

## Фізічныя характарыстыкі 
Дыяметр Ананкэ складае каля 28 км. Шчыльнасць ацэньваецца 2,6 г/см³. Спадарожнік складаецца, як мяркуецца, з пераважна сілікатных парод. Вельмі цёмная паверхня мае альбеда 0,04. Зорная велічыня + 18,8 m.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Юпітэра
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1951 годзе
Казімір Вікенцьевіч Камейша

**Казімі́р Віке́нцьевіч Каме́йша** (, вёска Малыя Навікі, , Мінская вобласць) — беларускі паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў завочнае беларускае аддзяленне Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1970). Служыў у Савецкай Арміі (1963—1966), быў літсупрацоўнікам валожынскай раённай газеты «Працоўная слава» (1967—1968). З 1968 г. — старшы рэдактар на Беларускім радыё, у 1979—1981 гг. працаваў у часопісе «Полымя», з 1981 — у часопісе «Вясёлка». У 1988—? гг. — рэдактар аддзела паэзіі ў часопісе «Маладосць». Пазней працаваў у часопісе «Полымя» і альманаху «Вожык».

## Творчасць 
У рэспубліканскім друку выступіў з вершамі ў 1961 г. Аўтар зборнікаў паэзіі «Восеньскія позвы» (1969), «Мембрана» (1972), «Нектар» (1974), «Тут мае вёсны прычалены» (вершы і паэмы, 1977), «Сябрына» (1978), «Плёс» (1982), «Галоўная вярста» (вершы і паэма, 1985), «Пярэймы дня» (вершы і паэмы, 1988), «Лінія лёсу» (вершы, 1996).

Выдаў кнігі паэзіі для дзяцей «Гаёўка» (1975), «Буслянка» (1985), «Дзятлава кузня» (1987), «Добры дзень, шафёр» (1988) і кнігу прозы «Духмянае дзіва» (1984).

Перакладаў творы рускіх, славацкіх, і ўкраінскіх пісьменнікаў на беларускую мову.

Аўтар зборніка лірычных запісаў і мініяцюр «Паміж кубкам і вуснамі» (2010).

## Узнагароды і прэміі 
* Лаўрэат Літаратурнай прэміі СП БССР імя А.Куляшова (1989) за зборнік паэзіі «Пярэймы дня».
* Лаўрэат літаратурнай прэміі «Залаты купідон» (2010).
* Медаль Францыска Скарыны (2020).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Казімір Камейша: Я — паэт пушчанскага паходжання  // Газета «Звязда»

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі са славацкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»
Ізюбр

**Ізюбр** (*Cervus elaphus xanthopygus*) — млекакормячае, усходнеазіяцкі падвід .
 
Упершыню апісаны ў 1869 годзе ў ваколіцах Пекіна. Жыве ў гарах Забайкалья, Усходняй Сібір і ў Кітаі (Паўночная Маньчжурыя), сустракаецца ў Карэі і Паўночным Кітаі да ракі Хуанхэ.

## Апісанне 
Памеры самцоў даўжыня 220—255 см; вышыня ў карку 146—165 см; даўжыня галавы 52,5-56 см. Агульная вага — 170—250 кг. Памеры самак (см): 185—216; 120—135; 34-48: вага 140—180 кг.
 
У дарослага ізюбра на абодвух рагах10—12, радзей 14 і, як выключэнне, 16 атожылкаў.
 
Даўжыня рагоў ізюбра 87 см, размах 82 см, даўжыня найбольшых атожылкаў 32,5 см.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аленевыя
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Уладзімір Іванавіч Карызна

**Уладзімір Іванавіч Карызна** () — беларускі паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 мая 1938 года ў вёсцы Закружка Менскага раёна Менскай вобласці ў сялянскай сям’і. 

Пасля заканчэння філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1961) працаваў выкладчыкам беларускай і рускай мовы і літаратуры ў Опсаўскай сярэдняй школе на Браслаўшчыне (1961—1967), у гэты час узначальваў літаратурнае аб’яднанне пры раённай газеце «Браслаўская звязда». Пазней рэдактар, старшы рэдактар, загадчык аддзела беларускай музыкі Рэспубліканскага радыё (1967—1980), рэдактар аддзела навукі і мастацтва часопіса «Полымя» (1980—1981), старшы рэдактар, загадчык рэдакцыі літаратуры для дашкольнікаў выдавецтва «Юнацтва» (1981—2001), намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Крыніца» (2002).

Памёр 5 сакавіка 2026 года. Развітанне адбылося 7 сакавіка ў мінскім Доме літаратара, пахаваны на Усходніх могілках.

## Творчасць 
Першы верш надрукаваў у 1956 годзе (газета «Чырвоная змена»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Край мой сінявокі» (1963), «Жураўліны досвітак» (1969), «Святло ліўня» (вершы і паэма, 1972), «Цеплыня» (паэма, вершы, песні, 1977), «Цішыня баразны» (вершы і паэма, 1981), «Шумяць вербы» (вершы, песні, 1982), «Музыка ў свеце» (1985), «Расколіна на Звоне Свабоды» (1986), «Душы разгуканай мелодыя» (вершы, паэмы, песні, 1988), «Хвіліна святла» (Выбранае, 2003), «Доля Русь наша Белая» (выбранае ў серыі «Беларускае паэзія XXI стагоддзя», 2007).

Аўтар кніжак вершаў для дзяцей «На сяле ў бабулі» (1975), «Кыонг і яго сябры» (1982), «Малююць дзеці» (з Артурам Вольскім, 1984), «Зямля — два паўшар’і» (1988), «Мір і сонейка для ўсіх» (1990).

Больш за дзвесце вершаў пакладзена на музыку беларускімі кампазітарамі. З Карызнам супрацоўнічалі Юрый Семяняка, Яўген Глебаў, Дзмітрый Смольскі, Ігар Лучанок, Эдуард Ханок, Леанід Захлеўны, Уладзімір Карызна-малодшы. Выдадзены зборнікі песень «Клубныя вечары» (1979), «Люблю цябе, Белая Русь» (1984), «Салавей спявае» (1990).

Пераклаў зборнік вершаў Анзельмаса Матуціса «Мамін пірог» (1986), вершы дзіцячых пісьменнікаў для серыі «Бібліятэка дзіцячай літаратуры народаў СССР».

Аўтар слоў да гімна Беларусі «Мы, беларусы», які ёсць пераробленым гімнам БССР аўтарства Міхася Клімковіча.

## Прызнанне 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1996, у аўтарскім калектыве) — *за «Бібліятэку дзіцячай літаратуры народаў СССР» у 15 тамах*.
* Ордэн Францыска Скарыны (2002).
* Літаратурная прэмія «Залаты купідон» (2007).
* Народны паэт Беларусі (2024).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Закружцы
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»
Катэгорыя:Народныя паэты Беларусі
Катэгорыя:Аўтары гімнаў
Катэгорыя:Паэты-песеннікі Беларусі
Тафэльшпіц

**Тафэльшпіц** (, *Tafel* — стол, *Spitz* — вяршыня) — знакамітая мясная страва венскай кухні. Гатуецца з далікатнай верхняй часткі ялавічнага агузка — клубка, зваранага з супавой зелянінай. Парэзаная парцыённа адварная ялавічына, кавалачкі якой атрымліваюцца завостранай формы, сервіруюць з яблычным пюрэ з даданнем цёртага хрэну (яблычнага хрэну) і булкі, і ставіцца на стол разам з булёнам. У якасці гарніру прапануюцца парэзаныя кубікамі або саломкай звараныя ў булёне карняплоды (напрыклад, морква) і бульба, а таксама часам смажаная бульба, рошці, зялёная фасоля ў сметанковым соусе з кропам або шпінатам. Да тафэльшпіца часта таксама падаецца соус на аснове смятаны з хрэнам.

## Літаратура 
* Ingrid Haslinger: *Tafelspitz und Fledermaus: Die Wiener Rindfleischküche*, Verlag Mandelbaum, Wien 2005
* Richard A. Zahnhausen: *Was aß Baron von Trotta wirklich zu Mittag? Anmerkungen zum Tafelspitz und zur longue durée des gekochten Rindfleisches in der Wiener Küche*, in: Wiener Geschichtsblätter 2003, S. 81-93

## Спасылкі 
* Соломоник Т., Синельников С., Лазерсон И. Европейская шкатулка. Кулинарные шедевры мира. — СПб: Издательский Дом «Нева», 2006. — 368 с. илл. 
* Класічны рэцэпт тафэльшпіца  

Катэгорыя:Аўстрыйская кухня
Катэгорыя:Стравы з ялавічыны
Рошці

thumb|right|Талерка рошці

**Рошці**  (,  або rœsti) - швейцарская нацыянальная страва, гатуецца з таркаванай бульбы з даданнем раслінных або жывёльных тлушчаў. Рошці па смаку нагадваюць бульбяныя аладкі або дранікі.
 
Гістарычна рошці з'яўляліся традыцыйным сялянскім сняданкам у кантоне Берн. Рошці ядуць па ўсёй Швейцарыі на абед ці вячэру ў якасці гарніру да мясных або гароднінных страў.

## Спасылкі 
* Beet Rösti from the New York Times website 

Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Швейцарская кухня
Катэгорыя:Нямецкая кухня
Катэгорыя:Берн (кантон)
Катэгорыя:Хлебабулачныя вырабы
Катэгорыя:Гарніры
Катэгорыя:Закускі
Катэгорыя:Смажаныя стравы
Бульбяны салат

[thumb|Бульбяны салат у якасці гарніру да франкфурцкіх [сасіскі|сасісак]]

**Бульбяны салат** — папулярная страва еўрапейскай кухні, пераважна чэшскай, нямецкай і аўстрыйскай. Уяўляе сабой салат з адваранай бульбы з даданнем іншых інгрэдыентаў (рэпчатай цыбулі, смажанага сала, марынаванага агурка). У якасці запраўкі выкарыстоўваецца маянэз або вінегрэтная запраўка, часам ёгурт.
 
Існуе вялікая колькасць рэцэптаў бульбянога салата. Для бульбяных салатаў звычайна выкарыстоўваюцца неразварыўныя гатункі бульбы, каб пры змешванні кавалачкі бульбы не гублялі форму. Часам бульбу для бульбянога салата адварваюць загадзя, за суткі, каб яна набыла дадатковую цвёрдасць. У некаторых рэцэптах бульбу рэжуць гарачай непасрэдна пасля варэння, бо яна лепш убірае марынад.
 
Бульбяны салат — папулярны гарнір для многіх страў. Часта падаецца да сасісак або адбіўной, а таксама смажанай рыбы. Бульбяны салат з'яўляецца класічным гарнірам да венскага шніцаля.

## Спасылкі 
* Люка А. П. Европейская кухня. — М.: ОЛМА ПРЕСС Инвест, 2004. 174 с.: ил. — (Сер. «Кулинария») ISBN 5-94848-167-0
* Рэцэпты бульбяных салатаў 

Катэгорыя:Гарніры
Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Нямецкая кухня
Катэгорыя:Аўстрыйская кухня
Майкл Бішап

**Джон Майкл Бішап** (, ) — амерыканскі анколаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1989 годзе разам з Х.Вармусам «за адкрыццё клетачнай прыроды рэтравірусных анкагенаў».

## Біяграфія 
Джон Майкл Бішап нарадзіўся 22 лютага 1936 года ў Ёрку (Пенсільванія) у сям’і лютэранскага святара. Cкончыў невялікую вясковую школу, затым правінцыйную вышэйшую школу. Сяброўства з сямейным урачом Робертам Кафам стымулявала яго цікавасць да біялогіі чалавека. Вырашыўшы паступаць у медыцынскую школу, Бішап спачатку скончыў Гетысбургскі каледж, а затым пачаў вывучаць медыцыну ў Гарвардскім універсітэце.

Cваю кар’еру пачаў, працуючы ў Нацыянальным інстытуце алергіі і інфекцыйных захворванняў, які з’яўляецца часткай Нацыянальнага інстытута здароўя. Затым ён правёў год, працуючы для інстытута імя Генрыха Петэ ў Гамбургу, Германія, а пасля перайшоў на факультэт Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Сан-Францыска ў 1968 годзе. Бішап застаўся на кафедры ў школе з 1968 года, і быў рэктарам універсітэта з 1998 па 2009 год. Ён з’яўляецца дырэктарам Лабараторыі Бішапа.

Бішап з’яўляецца вядомым дзякуючы сваёй працы па рэтравірусных анкагенаў, якая прынесла яму Нобелеўскую прэмію. Працуючы разам з Харальдам Вармусам ў 1980-х гадах, ён адкрыў першы чалавечы анкаген, c-Src. Іх вынікі дазваляюць зразумець, як злаякасныя пухліны ўтвараюцца са змяненняў у нармальныя гены клеткі. Гэтыя змены могуць быць выкліканы вірусамі, выпраменьваннем ці ўздзеяннем некаторых хімічных рэчываў.

Аўтар навуковых прац па даследаванні працэсаў новаўтварэння, клетачных механізмаў анкагенезу.

Прафесар універсітэта ў г.Сан-Францыска.

Член Лонданскага каралеўскага таварыства (2008).

## Узнагароды 
* 2003 — Нацыянальны навуковы медаль ЗША
* 1989 — Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне
* 1984 — Міжнародная прэмія Гайрднера
* 1984 — Прэмія імя Альфрэда П. Слоўна малодшага ()
* 1982 — Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4

## Спасылкі 
* Аўтабіяграфія Джона Майкла Бішіпа на Нобелеўскім сайце 

Катэгорыя:Імунолагі ЗША
Катэгорыя:Мікрабіёлагі ЗША
Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі
Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі Гайрднера
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Вялікія Канюшаны

**Вялікія Канюшаны** — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Паселішча размешчана за 23 км на паўднёвы захад ад Ліды, 116 км ад Гродна. Рэльеф раўнінны. На поўначы і поўдні мяжуе з лесам. На ўсходзе праз вёску працякае ручай, прыток ракі Дзітва. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы , што вядзе з Гродна на Навагрудак.

За 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі знаходзіцца Вялікаканюшанскае радовішча мелу. Паклад у выглядзе двух блокаў-адорвеняў прымеркаваны да марэннай тоўшчы сожскага зледзянення. У вялікай колькасці сустракаюцца крэмні.

## Гісторыя 
Вядомы з XVI ст. У 1565 годзе майнтак, шляхецкая ўласнасць. Вопіс парафій Лідскага дэканата 1784 года згадвае Вялікія Канюшаны ў складзе Беліцкай парафіі, уласнасць Статкевіча. Вёска належала да Лідскага павета ВКЛ, у складзе Рэчы Паспалітай.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у Расійскай імперыі. У 1861 годзе вёска ў Ганчарскай воласці Лідскага павета, у складзе маёнтка Істакі, уласнасць князя Вітгенштэйна, 115 душ мужчынскага полу. У 1908 годзе было 499,5 дзесяцін надзельнай, 16 дзесяцін набытай зямлі, 78 коней, 180 галоў буйной рагатай жывёлы. У 1913-14 гадах у Вялікіх Канюшанах жыў Рыгор Шырма.

У Першую сусветную вайну з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, належала да Ганчарскай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства.

З 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. У 1954—1965 гадах — цэнтр Канюшанскага сельсавета. Дзейнічала сярэдняя школа, аддзяленне сувязі.

## Насельніцтва 
* 1897 год — 387 чал. (57 двароў)
* 1908 год — 377 чал. (27 двароў, 56 сямей)
* 1921 год — 365 чал. (66 жылых пабудоў)
* 1960 год — 478 чал., яшчэ 13 чал. у засценку
* 1960 год — 423 чал.
* 1996 год — 198 чал. (96 двароў)
* 2004 год — 160 чал. (80 двароў)
* 2009 год — 125 чал.
* 2012 год — 120 чал. (68 гаспадарак)
* 2015 год — 83 чал. (54 гаспадаркі)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. ISBN 985-01-0522-4

Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет
Вялікае Вольжава

**Вялікае Вольжава**, **Вялікае Ольжава** — вёска ў Тарноўскім сельсавеце Лідскага раёна.

Знаходзіцца за 10 км на паўднёвы захад ад г. Ліда.

## Гісторыя 
Польскі гісторык Ян Глінка ў працы пра род Клаўсуцяў, указаў, што Ольжава а таксама Вялікае і Малое Ольжава, якія былі часткай адзінай маёмасці, з XV ст. належала гэтаму роду. У XVI ст. Вялікае Ольжава належала Кішкам.

У вопісе парафій Лідскага дэканату ў 1784 г., у лідскай парафіі згадваецца Вялікае Ольжава, двор Кішчынскага і ўніяцкая капліца Гінета, крайчага Лідскага.

З 1795 года ў Расійскай імперыі. Згодна з «Слоўнікам геаграфічным», у сярэдзіне XIX ст. Вялікае Ольжава — маёнтак Кашыцаў у Тарноўскай воласці Лідскага павета. На пачатку ХХ ст. 61 жыхар, 600 дзесяцін зямлі.

Паводле польскага перапісу насельніцтва (1921) фальварак Тарноўскай гміны Лідскага павета.

З 1939 года ў БССР. У 1940—1954 гадах цэнтр Вольшаўскага (Вольжаўскага) сельсавета. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

## Насельніцтва 
* 1921 — 92 чал. (10 жылых пабудоў)
* 1996 — 50 чал. (20 двароў)
* 2004 — 46 чал. (17 двароў)

## Літаратура 
* Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. ISBN 985-01-0522-4
* *Лаўрэш Леанід*. Ольжава // Лідскі Летапісец. 2020. № 3(91). — С. 33-43.

Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет
Гарняты

**Гарня́ты** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавета.

Знаходзіцца за 13 км на паўднёвы захад ад Ліды.

## Гісторыя 
У цэнтры вёскі ёсць селішча другой паловы I тысячагоддзя н.э. і больш позняга часу. Плошча каля 0,5 га. Культурны пласт 0,2 м. Знойдзена ляпная і кругавая кераміка.

Вопіс парафій Лідскага дэканата 1784 года згадвае вёску Гарняты ў Белагрудскай парафіі як уласнасць князя Станіслава Радзівіла.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. У пачатку XX стагоддзя вёска Тарноўскай воласці Лідскага павета, 201 жыхар, 241 дзесяціна зямлі.

У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 года фальварак Тарноўскай гміны Лідскага павета.

З 1939 года ў БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

## Насельніцтва 
* 1921 — 180 чал. (37 жылых пабудоў)
* 1996 — 50 чал. (30 двароў)
* 2004 — 45 чал. (20 двароў)

## Літаратура 
* Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. ISBN 985-01-0522-4

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Далёкія (Лідскі раён)

**Далёкія** (, ) — аграгарадок у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавета.

Знаходзіцца за 8 км на паўднёвы захад ад г. Ліда. Размешчаны чыгуначны прыпыначны пункт Далёкія (на лініі Ліда — Гродна).

## Гісторыя 
У Падымным тарыфе 1775 г. у Лідскай парафіі згадваецца вёска Далекія — 23 дымы. Паводле вопісу парафій Лідскага дэканату ў 1784 г. Далекія ўласнасць Гінета, крайчага Лідскага.

У XIX — пачатку XX ст. вёска Лідскага павета Расійскай імперыі. З спісу парафіян-уніятаў 1829 г. бачна, што Далекія належыць Андрэйкавічам. У 1885 адкрыта школа царкоўнай граматы, якая адносілася да Лідскага праваслаўнага прыхода. У 1896 у ёй вучылася 15 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі. На пачатку XX ст. вёска Тарноўскай воласці Лідскага павета, 221 жыхар, 331 дзесяціна зямлі.

Паводле польскага перапісу 1921, вёска Тарноўскай гміны Лідскага павета.

З 1939 года — у БССР, з 1940 года ў Лідскім раёне. Акупавана нацыстамі з канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 гадоў. У 1951 створаны калгас «Перамога». Затым вёска цэнтр калгаса «Камунар». Дзейнічае аддзяленне сувязі, дзіцячыя яслі-сад, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання, фельчарска-акушэрскі пункт, базавая школа, клуб, бібліятэка. У 1967 устаноўлены помнік — стэла на ўшанаванне памяці 8 аднавяскоўцаў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

Да 26 чэрвеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Белагрудскага сельсавета, да 11 лютага 1972 года — у склад Мыцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 1921—216 чал. (39 жылых пабудоў)
* 1971—180 чал. (64 двары)
* 1996—315 чал. (130 двароў)
* 2004—326 чал. (111 двароў)

## Вядомыя асобы 
* Мірон Антонавіч Бобер (нар. 1937) — беларускі гісторык.

## Літаратура 
* Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. ISBN 985-01-0522-4

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Скот Шэпард

**Скот Шэпард** (; ) — амерыканскі астраном факультэта зямнога магнетызму інстытута Карнегі.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Гавайскім універсітэце, дзе атрымаў ступень доктара філасофіі па астраноміі ў 2004 годзе.
 
З яго імем звязваецца адкрыццё шматлікіх малых спадарожнікаў Юпітэра, Сатурна, Урана і Нептуна. Акрамя таго, адкрыў другі па ліку траянскі астэроід Нептуна - 2004 UP10, а таксама некалькі аб'ектаў пояса Койпера, кентаўраў, калязямных астэроідаў.
 
Яго імем названы астэроід 17898 Скот Шэпард.

## Спасылкі 
* Асабістая старонка Скота Шэпарда на сайце інстытута Карнегі 

Катэгорыя:Астраномы XX стагоддзя
Катэгорыя:Астраномы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Астраномы ЗША
Катэгорыя:Першаадкрывальнікі ТНА
Аляксандр Мітрафанавіч Бондараў

{{Ваенны дзеяч
 | імя = Бондараў Аляксандр Мітрафанавіч
 | арыгінал імя =
 | дата нараджэння = 
 | дата смерці = 
 | месца нараджэння = 
 | месца смерці = 
 | выява =
 | шырыня =
 | апісанне выявы =
 | мянушка =
 | прыналежнасць = 
 | гады службы = 1941—1953
 | званне = малодшы лейтэнант
 | род войскаў = пяхота
 | камандаваў =
 | частка = 520-ы стралковы полк
 | бітвы = Вялікая Айчынная вайна
 | узнагароды =
{
 
 
 
}
 | сувязі =
 | у адстаўцы = выкладчык
}}
**Аляксандр Мітрафанавіч Бондараў** (30 мая 1923, Нікалаеўка, Похвістнеўскі раён Самарскай вобласці — 9 ліпеня 1996, Тальяці) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, малодшы лейтэнант, Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
thumb|Магіла Бондарава. Тальяці.

Нарадзіўся ў сям’і селяніна. Беларус. Скончыў сярэднюю школу.

У войску з 1941 года. У 1942 годзе скончыў Куйбышаўскае ваеннае пяхотнае вучылішча.

У ходзе Вялікай Айчыннай вайны ваяваў на Заходнім, Цэнтральным, Варонежскім, 1 і 2 Украінскіх франтах.

## Узнагароды 
* Медаль «За баявыя заслугі»;
* 6 іншых медалёў;
* Ордэн Аляксандра Неўскага;
* Герой Савецкага Саюза.

## Памяць 
Ганаровы грамадзянін Похвістнеўскага раёна Самарскай вобласці.

## Літаратура 
* 
* В. П. Россовский «Золотые Звезды Оренбуржья». Биографический справочник. Челябинск, Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 512 с. Стр. 66-67.
* 

## Спасылкі 
* История Оренбуржья: земляки
* Почётные граждане Похвистневского района

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Гарпаліке (спадарожнік)

**Гарпалікэ** (ад ) — нерэгулярны спадарожнік Юпітэра, вядомы таксама як **Юпітэр XXII**.

## Адкрыццё 
Быў выяўлены 23 лістапада 2000 г. групай астраномаў з Гавайскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам Скота Шэпарда і атрымаў часовае абазначэнне **S/2000 J 5**. У жніўні 2003 года спадарожнік атрымаў сваю назву ў гонар персанажа старажытнагрэчаскай міфалогіі Гарпалікі.

## Арбіта 
Гарпалікэ здзяйсняе поўны абарот вакол Юпітэра на адлегласці ў сярэднім 21.105.000 км за 623 дні і 7 гадзін. Арбіта мае эксцэнтрысітэт 0,226. Нахіл рэтраграднай арбіты да лакальнай плоскасці Лапласа 148,6 °. Належыць да групы Ананке.

## Фізічныя характарыстыкі 
Дыяметр Гарпалікэ складае каля 2 км. Шчыльнасць ацэньваецца 2,6 г/см³. Спадарожнік складаецца як мяркуецца, з пераважна сілікатных парод. Вельмі цёмная паверхня мае альбеда 0,04. Зорная велічыня + 22,6 m.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Юпітэра
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2000 годзе
Эвантэ (спадарожнік)

**Эвантэ** — спадарожнік Юпітэра з адваротным кручэннем, адкрыты ў снежні 2001 года групай астраномаў пад кіраўніцтвам Скота Шэпарда, Д. Джуіт і Ё. Клейна разам з іншымі 11 спадарожнікамі. Часовае абазначэнне, прысвоенае спадарожніку пры адкрыцці — **S/2001 J 7** або **XXXIII**. У жніўні 2003 года спадарожніку была прысвоена назва Эвантэ, у гонар маці грацый. Спадарожнік ўваходзіць у групу Ананкэ.

* Эпоха сярэдняй анамаліі TT = JDT — 2452600,5
* Сярэдні рух, ° / сут — 0,57975056
* Нахіл, ° адносна геаэкліптыкі J2000 — 146.02964
* Сярэдняя анамалія ў эпоху, ° адносна геаэкліптыкі J2000 — 241.78736
* Перыцэнтр ад вузла, ° адносна геаэкліптыкі J2000 — 314.59907
* Вузел, ° адносна геаэкліптыкі J2000 — 268.85426
* Бачная зорная велічыня + 22.8m
* Гравітацыйная пастаянная GM (км³/с²) — 0.000003

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* MPEC 2002-J54: Eleven new sattelites of Jupiter — паведамленне пра адкрыццё
* NASA Jovian Satellite Fact Sheet

Катэгорыя:Спадарожнікі Юпітэра
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2001 годзе
Гавайскі ўніверсітэт

**Гавайскі ўніверсітэт** () або **UH** — гэта аб’яднанне дзяржаўных універсітэтаў, а таксама іншых вышэйшых навучальных устаноў і даследчых устаноў у амерыканскім штаце Гаваі. Ва ўстановах Гавайскага ўніверсітэта вучацца 50.317 студэнтаў (2005).

## Універсітэты 
* Гавайскі ўніверсітэт у Маноа
* Гавайскі ўніверсітэт у Хіла
* Гавайскі ўніверсітэт Заходняга Ааху

Катэгорыя:Універсітэты Гаваяў
Брэт Глэдман

**Брэт Глэдман** (;  г., Ветасківін, правінцыя Альберта, Канада) — прафесар фізікі і астраноміі ва Універсітэце Брытанскай Калумбіі ў Ванкуверы (Канада). Б. Глэдман з'яўляецца першаадкрывальнікам, альбо сааўтарам адкрыцця шматлікіх нябесных целаў у Сонечнай сістэме: астэроідаў, камет пояса Койпера і многіх спадарожнікаў планет-гігантаў:
* Уран: Калібан, Сікаракса, Праспера, Сетэбас, Стэфана і Фердынанд.
* Сатурн: дзясятак спадарожнікаў, кожны з якіх названы імёнамі канадскіх багоў інуітаў, гальскіх божастваў і нарвежскіх багоў, і аб'яднаны ў групы па тэме.
* Нептун: спадарожнік Неса.
* Юпітэр: асабіста і сумесна адкрыта 6 спадарожнікаў.
Яго імем быў названы астэроід (7638) Глэдман (1984 UX).

## Спасылкі 
* Глэдман
* Глэдман

Катэгорыя:Астраномы Канады
Катэгорыя:Астраномы XX стагоддзя
Катэгорыя:Астраномы XXI стагоддзя
Катэгорыя:Першаадкрывальнікі ТНА
Катэгорыя:Выкладчыкі ўніверсітэта Брытанскай Калумбіі
Мнемэ (спадарожнік)

**Мнемэ** (ад ) — нерэгулярны спадарожнік Юпітэра, вядомы таксама як **Юпітэр XL**.

## Адкрыццё 
Быў выяўлены 6 лютага 2003 г. групай астраномаў з Гавайскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам Скота Шэпарда і атрымаў часовае абазначэнне **S/2003 J 21**. У сакавіку 2005 года Міжнародны астранамічны саюз прысвоіў спадарожніку афіцыйную назву Мнемэ, імя адной з муз.

## Арбіта 
Мнемэ здзяйсняе поўны абарот вакол Юпітэра на адлегласці ў сярэднім 21.069.000 км за 620 дзён і 58 хвілін. Арбіта мае эксцэнтрысітэт 0,2273. Нахіл рэтраграднай арбіты да лакальнай плоскасці Лапласа 148,6 °. Належыць да групы Ананкэ.

## Фізічныя характарыстыкі 
Дыяметр Мнемэ складае каля 2 км. Шчыльнасць ацэньваецца 2,6 г/см³. Спадарожнік складаецца як мяркуецца, з пераважна сілікатных парод. Вельмі цёмная паверхня мае альбеда 0,04. Зорная велічыня +23,3 m.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Спадарожнікі Юпітэра
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2003 годзе
Венская кухня

з бульбай фры]]
[thumb|[Тафэльшпіц і яблычны хрэн]]
[thumb|[Торт Захер]]
**Венская кухня** — кулінарныя традыцыі аўстрыйскай сталіцы.

## Гісторыя 
Венская кухня мае некалькі крыніц паходжання. Італьянскі ўплыў пачаўся з 1600-х гадоў і праяўляецца ў назвах інгрэдыентаў і страў: рызібізі (па-венецыянску: *risi e bisi*), меланцані, мароні, біскотэ (бісквіты). У 18 стагоддзі пачынаецца французскі кулінарны ўплыў разам з уплывам французскага этыкету, мовай дыпламатыі, у колах буржуазіі суп пачалі называць булёнам ("Bouillon").

У канцы 18 стагоддзя пачалі выходзіць поварскія кнігі, у якіх упершыню з'явілася паняцце "Венская кухня", але яно памылкова спалучалася з аўстрыйскай кухняй. Кніга "Паўднёванямецкая кухня", якая выйшла ў 1858 годзе ў Грацы, акрамя аўстрыйскай і венскай кухань, утрымоўвала рэцэпты венгерскіх, польскіх, італьянскіх, яўрэйскіх і багемскіх страў.  

На кухню Вены ўплывала яе геаграфічнае становішча — блізкасць ад межаў Венгрыі і Багеміі. У меню венцаў замацаваліся разнавіднасці гуляшу: венскі, фіякравы, цыганскі. Штрудэль быў пераняты з турэцкай кухні праз венгерскую. З Багеміі прыйшлі пераважна мучныя стравы — калачы і наліснікі, а таксама клёцкі, якія выступаюць у якасці гарніру да смажанай свініны.

## Тыповыя стравы венскай кухні 
* Супы на ялавічным булёне з даданнем розных інгрэдыентаў: фрытатэн (нарэзаныя тонкімі палоскамі бліны) - фрытатэнзупэ або фледлезупэ, бакэрбзэ (невялікія кавалачкі цеста, засмажаныя ў фрыцюры) - бакэрбзэнзупэ, кнёдляў з печані, манных клёцак і г.д.
* Тафэльшпіц з яблычным хрэнам
* Венскі шніцаль з бульбяным салатам
* Гуляш
* Бойшэль (рагу з цялячых лёгкіх і часам іншых вантробаў)
* Бакхэндль (курыца па-венску ў паніроўцы)
* Цвібельростбратэн — ростбіф з цыбуляй
* Ванілеростбратэн — нягледзячы на назву ростбіф з часнаком, а не ваніллю
* Смажаная бульба
* Разнавіднасці ростбіфа (з соусам з цыбулі, а таксама з часнаком, беконам і шампіньёнамі)
* Венскія сасіскі
* Кайзершмарн
* Слівавае павідла
* Яблычны штрудэль
* Крэпы — тонкія блінчыкі
* Торт Захер
* Розныя вострыя прысмакі з хрэну (з яблыкамі, здрабнёнымі і размочанымі булкамі і г.д.), напрыклад, яблычны хрэн

## Літаратура 
* Albert Kofranek: Die gute Wiener Küche.
* Adolf und Olga Hess, Peter Kirischitz: Wiener Küche. ISBN 3-902397-26-8.
* Franz Maier-Bruck: Das große Sacher-Kochbuch. Die österreichische Küche. Wien, München, Gütersloh u.a. 1975 ISBN 3-929626-27-6.  
* Eduard Mayer u.a.: Wiener Süßspeisen. 11. Auflage. Trauner, 2002, ISBN 3-85320-359-0.
* Herwig Gasser / Petra Schmidt: Neue Wiener Mehlspeisen 3.Auflage , Agens Ketterl, 2006 ISBN 3-85134-014-0
* Andreas Wojta: Meine Wiener Küche, D + R Verlagsgesellschaft, Wien 2007, ISBN 3902469110
* Ewald Plachutta / Mario Plachutta: Plachutta-Meine Wiener Küche, Brandstätter, Wien 2008, ISBN 3850332136

Катэгорыя:Аўстрыйская кухня
Катэгорыя:Вена