open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Відэатэлефон

thumb
**Відэатэлефо́н** — від сувязі, пры якім абаненты не толькі чуюць, але і бачаць адзін аднаго, могуць дэманстраваць малюнкі, фатаграфіі, тэкст.

## Гісторыя 
Пачатак распрацовак відэатэлефонаў прыпадае на 1930-я гады. У розных краінах выпрабоўваліся сістэмы відэатэлефона з рознымі параметрамі. 1 сакавіка 1936 года ў Германіі быў пушчаны ў эксплуатацыю відэатэлефон паміж Берлінам і Лейпцыгам, пазней да іх былі далучаны Нюрнберг (1937) і Мюнхен (1938). Выява перадавалася па шырокапалосным кабелі і займала паласу частот 500 кГц.

## Складовыя часткі 
Відэатэлефон уяўляе сабой прыладу з дысплеем, клавішамі набору нумара і тэлефоннай трубкай (можа адсутнічаць).

Для відэатэлефаніі ўжываюцца некалькі стандартных пратаколаў і рэкамендацый:
* SIP;
* H.320 — па сетцы ISDN;
* H.323 — па сетцы IP;
* H.324 — па аналагавых тэлефонных лініях;
* 3G-324M — мабільныя сеткі;
* SCCP — пратакол Cisco Call Manager;
* IAX.

Адметныя асаблівасці відэатэлефаніі:
* стабільная праца (уласная АС);
* цалкам замяняе звычайны IP-тэлефон;
* цалкам замяняе традыцыйны аналагавы тэлефон (пры падтрымцы падключэння да гарадской тэлефоннай станцыі або офіснай АТС);
* не патрабуе ПК;
* аўдыё- і відэа- ўваходы / выхады дазваляюць падключыць да відэатэлефаніі знешні манітор і тэлефонную гарнітуру.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сувязь
Відэамагнітафон

[thumb|350px|Бытавы відэамагнітафон [Philips]]
**Відэамагнітафо́н** (**VCR**, ад ) — бытавая тэхніка, прылада для стварэння відэа- і аўдыёзапісаў на магнітнай стужцы і наступнага іх прайгравання. Звычайныя бытавыя мадэлі відэамагнітафонаў працуюць з відэакасетамі. Відэамагнітафоны часта выкарыстоўваюць для стварэння запісаў тэлевізійных перадач. Большасць магнітафонаў мае асабісты ТВ-цюнер для прыёму тэлевізійнага сігналу, а таксама праграмуемы таймер, дзякуючы якому запіс перадач можа адбывацца без удзелу карыстальніка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэхналогіі тэлебачання
Вібрафон

**Вібрафон** (ад ) — ударны музычны інструмент. Вынайдзены ў 1910-х гадах у ЗША. Складаецца з металічных пласцінак рознай даўжыні і размешчаных пад імі рэзанатараў, над кожным з іх знаходзяцца лопасці, якія паварочваюцца электрарухавікамі. Па пласцінках б'юць палачкамі з мяккімі наканечнікамі. Гук мяккі, пераліўны. Ужываецца ў аркестры.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ударныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Ідыяфоны
Магнітафон

[thumb|right|Marantz PMD-430/CP-430 Pro ([1988)]]
**Магнітафон** (ад магніт і  — гук) — электрамеханічная прылада, прызначанае як для запісу (пераўтварэння гукавых ваганняў у электрамагнітныя і фіксацыі іх на носьбіт), так і для прайгравання раней запісаных на магнітныя носьбіты сігналаў. У якасці носьбіта выкарыстоўваюцца матэрыялы з магнітнымі ўласцівасцямі: магнітная стужка, дрот, дыск, магнітны барабан і г. д.

Падзяляюць магнітафоны для запісу гуку (уласна магнітафоны ў строгім значэнні слова) і для запісу відэасігналу (відэамагнітафоны). Магнітафон для тэхнічнага запісу размовы называецца дыктафонам. Магнітафонамі ва ўжытку нярэдка называюць таксама разнастайныя прылады для магнітнай запісу лічбавай і аналагавай інфармацыі не гукавога характару (рэгістратары параметраў тэхнічных прылад, назапашвальнікі вылічальных машын .

## Спасылкі 
Катэгорыя:Магнітафоны
Дрот

]]
**Дрот** — металічная нітка, шнур.

Дрот звычайна круглага, радзей — шасцівугольнага, квадратнага, трапецападобнага або авальнага сячэння са сталі, алюмінія, медзі, нікеля, тытана, цынку, іх сплаваў і іншых металаў. Выпускаюць таксама біметалічны і поліметалічны дрот.

Дрот атрымліваецца шляхам працяжкі (валачэння) праз паслядоўна памяншальныя адтуліны. Дрот выпускаецца рознага дыяметру (да дзясяткаў міліметраў). Дрот выкарыстоўваецца для вырабу электрычных правадоў, метызаў, спружын, тэрмапар, электродаў, электронных прыбораў і інш.

Катэгорыя:Электратэхніка
Фалькавічы (Лідскі раён)

**Фа́лькавічы** (, ) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Тарноўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 13 км на поўдзень ад г. Ліда. 18 гаспадарак, 23 жыхары (2015).

## Гісторыя 
Паводле вопісу парафій Лідскага дэканата 1784 года вядомы фальварак і вёска Фалькаўшчына (*Falkowszczyzna*), што належалі ксяндзам-дамініканам з Ельні.

У 1870 годзе вёска Фалькаўшчына ў Ганчарскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні.

Паводле польскага перапісу 1921 г., вёска Ганчарскай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства, 43 жылыя пабудовы, 213 жыхароў. 3 1940 да 1954 года цэнтр Фалькавіцкага сельсавета. У 1950 створаны калгас «Багатыр». Дзейнічала Фалькавіцкая пачатковая школа, працаваў магазін. Да 26 чэрвеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад Канюшанскага сельсавета.

## Насельніцтва 
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:300 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:400
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1921 text:1921
  bar:1940 text:1940
  bar:1960 text:1960
  bar:1992 text:1992
  bar:2004 text:2004
  bar:2012 text:2012
  bar:2015 text:2015
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1921 from:0 till: 213
  bar:1940 from:0 till: 277
  bar:1960 from:0 till: 281
  bar:1992 from:0 till: 90
  bar:2004 from:0 till: 65
  bar:2012 from:0 till: 38
  bar:2015 from:0 till: 23
PlotData=
  bar:1921 at: 213 fontsize:S text: 213 shift:(-8,5)
  bar:1940 at: 277 fontsize:S text: 277 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 281 fontsize:S text: 281 shift:(-10,5)
  bar:1992 at: 90 fontsize:S text: 90 shift:(-10,5)
  bar:2004 at: 65 fontsize:S text: 65 shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 38 fontsize:S text: 38 shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 23 fontsize:S text: 23 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)

## Літаратура 
* Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. ISBN 985-01-0522-4
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Відзэмскае ўзвышша

**Відзэмскае ўзвышша** — узвышша на паўночным усходзе Латвіі.

Складаецца з Цэнтральнавідзэмскага ўзвышша (з найвышэйшым пунктам Латвіі гарой Гайзінькалнс, 311 м) і размешчанай на паўночны ўсход ад Алукснэнскага або Усходне-Відзэмскага ўзвышша (гара Дэлінькалнс, 271 м), якая далей (у Эстоніі) пераходзіць ва ўзвышша Ханья. Відзэмскае ўзвышша складаюць галоўным чынам суглінкі, якія ляжаць на дэвонскіх адкладах (галоўным чынам даламіты). У нізінах — азёры (найбольшыя Алаўкстс, Алукснэс, Інэсіс).

Катэгорыя:Узвышшы Латвіі
Віджаянагарская імперыя

thumb|Віджаянагар на карце Індыі
**Віджаянагарская імперыя**, або **Віджаянагар** — індуісцкая імперыя, якая займала ўвесь поўдзень Індыі за ракой Крышна з 1336 года да сярэдзіны XVII стагоддзя. Узнікла ў ходзе барацьбы індусаў Паўднёвай Індыі з мусульманамі Дэлійскага султаната. Дзяржава дасягнула піку магутнасці пры Дварае II (1422—1446), які здзейсніў заваявальныя паходы ў Бірму і на Цэйлон.

У XV—XVI стст. асноўным сапернікам Віджаянагарскай імперыі выступаў Бахманідскі султанат на захадзе Індыі. Пасля распаду султаната княствы, якія з'явіліся з яго частак, аб'ядналіся і нанеслі ў 1565 годзе ў бітве пры Талікоце Віджаянагару паражэнне, ад якога імперыя заняпала.

## Літаратура 
* Віджаянагар //  С. 141.

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Індыі
Катэгорыя:Імперыі Азіі
Іозеф Віктар Відман

**Іозеф Віктар Відман** (; ,  — , ) — швейцарскі пісьменнік.

## Біяграфія 
Пісаў на нямецкай мове. Сын святара. Першы зборнік Відмана — «Вершы юнацтва» (1862). Аўтар драм «Эразм Ратэрдамскі» (1865), «Каралева Усходу» (1878), раманаў «Рэдактар» (1884), «Патрыцыянка» (1888). У сваёй лірыцы (зборнік «Вершы», выданне 1912) Відман апяваў жыццё, каханне, прыроду.

## Выбраныя творы 
* Elisabeth Müller, Roland Schärer (Hrsg.): Verehrte Leser, sagen Sie nicht: Nein! Ausgewählte Texte. Cosmos, Muri bei Bern 1986, ISBN 3-305-00170-4
* Rudolf Käser, Elsbeth Pulver (Hrsg.): Josef Viktor Widmann, «ein Journalist aus Temperament». Ausgewählte Feuilletons. Zytglogge, Gümligen 1992, ISBN 3-7296-0426-0

Катэгорыя:Пісьменнікі Швейцарыі
Мілан Відмар

**Мілан Відмар** (, , Любляна -  г., там жа) — славенскі электратэхнік, шахматыст, філосаф і пісьменнік.

## Біяграфія 
Скончыў Вышэйшую тэхнічную школу ў Вене, затым працаваў ва ўніверсітэце Любляны, быў заснавальнікам электраінжынернага факультэта, рэктарам універсітэта (1928-1929). У 1948 г. заснаваў у Любляне Электратэхнічны інстытут, які зараз носіць яго імя. Член Славенскай акадэміі навук (1940).

З'яўляецца адным з моцных шахматыстаў 20 стагоддзя. Ён прыняў удзел прыкладна ў 40 турнірах, займаючы досыць высокія месцы; найбольш яскравы поспех Відмара - 2-3-е месца на турніры ў Сан-Себасцьяне (1911) разам з Рубінштэйнам.

У далейшым Відмар таксама быў шахматным суддзёй (у тым ліку галоўным арбітрам Матчу-турніру на першынство свету ў 1948 г.), напісаў некалькі кніг па шахматах: "Паўстагоддзя за шахматнай дошкай" (Pol stoletja ob šahovnici, 1951), "Гутаркі пра шахматы з пачаткоўцам" (Razgovori o šahu z začetnikom) і інш.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шахматысты Югаславіі
Катэгорыя:Шахматысты Славеніі
Від на жыхарства

**Від на жыхарства**, або **пасведчанне на права жыхарства**, — дакумент, які пацвярджае асобу замежнага грамадзяніна або чалавека без грамадзянства i пацвярджае атрыманне дазволу на пастаяннае пражыванне ў дзяржаве знаходжання.

У Беларусі від на жыхарства выдаецца замежным грамадзянам і асобам без грамадзянства, якія атрымалі дазвол на сталае пражыванне ў краіне.

Від на жыхарства звычайна з'яўляецца дакументам, які дае права на свабодны выезд з краіны і ўезд у яе падчас дзеяння дазволу на пастаяннае пражыванне. Тым самым часам у некаторых краінах наяўнасць пасведчання на права жыхарства не вызваляе ад неабходнасці атрымання ўязных і выязных віз грамадзянамі, якія стала пражываюць на іх тэрыторыі.

Некаторыя краіны маюць у сваім заканадаўстве палажэнні, якія дазваляюць заможным іншаземцам атрымліваць від на жыхарства без права на працу, — напрыклад, Швейцарыя, Аўстрыя, Іспанія, Італія, Мальта і Эстонія. Аднак у названых краінах іншаземцы могуць атрымаць і іншы тып віду на жыхарства — з правам на працу.

## Гл. таксама 
* Green card
* Блакітная карта
* Дазвол на часавае пражыванне
* Месца жыхарства

Катэгорыя:Від на жыхарства
Катэгорыя:Міграцыйнае права
Васіль Аляксандравіч Шырко

**Васіль Шырко** (нар. , Чурылава, , Мінская вобласць) — беларускі пісьменнік, сцэнарыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1972). Служыў у савецкай Арміі (1972—1973). У 1973—1978 гг. працаваў карэспандэнтам «Сельской газеты», у 1973—1986 гг. — рэдактар, загадчык аддзела галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычных праграм Беларускага тэлебачання. У 1986-? гг. — рэдактар аддзела нарыса часопіса «Полымя».

У 2013 годзе — галоўны рэдактар літаратурна-мастацкага часопіса Саюза пісьменнікаў Саюзнай дзяржавы «Белая вежа».

У 2018 годзе — член праўлення Саюза пісьменнікаў Беларусі.

## Творчасць 
Першыя падборкі вершаў надрукаваў у 1968 г. (часопіс «Маладосць», газета «Чырвоная змена»). Выйшлі кнігі «Зямлі бацькоўскай прыцягненне» (нарысы, 1987), «Сцяжына да людзей» (дакументальныя аповесці, нарысы, 1989). У 1990 г. выйшла кніга казак «Дзед Манюкін не салжэ». Аўтар інсцэніровак паводле твораў М.Гарэцкага, Н.Гілевіча (1987), сцэнарыя дакументальнага фільма «Песня пшанічнага поля» (1984).

## Узнагароды 
* Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1998) — *за цыкл публіцыстычных артыкулаў «Беларусь. Час i людзi ў роздуме журналiстаў»*
* Лаўрэат літаратурнай прэміі «Залаты Купідон» (2007)
* ганаровая грамата Вярхоўнага Савета БССР
* грамата Савета міністраў Рэспублікі Беларусь
* грамата Адміністрацыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
* Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2018)

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Васіль Шырко на Беларускай палічцы

Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Супрацоўнікі газеты «Сельская газета»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»
Аталіты

[thumb|right|Аталіты ціхаакіянскай трэскі [Gadus macrocephalus|200px]]

**Аталіты** (ад , (род. ск. ) — «вуха» і  — «камень»), ці **статаліты** (ад  — «нерухомы»)  — цвёрдыя ўтварэнні, размешчаныя на паверхні клетак, якія ўспрымаюць розныя механічныя раздражненні; частка органа раўнавагі ў некаторых бесхрыбтовых, усіх пазваночных і чалавека.

Аталіты могуць быць прадуктам сакраторнай дзейнасці клетак ці заносяцца звонку — напрыклад, у рака аталітамі служаць пясчынкі. Аталіты млекакормячых звычайна ўяўляюць сабой падоўжаныя, даўжынёй да 10 мкм, і шырынёй 1—3 мкм, крышталі кальцыту. Зрушэнне аталітаў пры змене становішча цела і ўплыву паскарэнняў выклікае механічнае раздражненне валасковых рэцэптарных клетак і з'яўленне адпаведных нервовых імпульсаў, якія паступаюць у мозг.

Катэгорыя:Анатомія жывёл
Катэгорыя:Анатомія чалавека
Магнітная стужка

thumb|right|200px|Кампакт-касета
**Магнітная стужка** — носьбіт інфармацыі ў выглядзе гнуткай стужкі, пакрытай тонкім магнітным напыленнем. Інфармацыя на магнітнай стужцы фіксуецца за дапамогай магнітнага запісу. Прылады для запісу гуку і відэа на магнітную стужку называюцца адпаведна магнітафон і відэамагнітафон. Прылады для захоўвання камп'ютарных дадзеных на магнітнай стужцы называецца стрымер.

Магнітная стужка зрабіла рэвалюцыю ў вяшчанні і запісе. Замест прамых эфіраў у тэлевізійным і радыёвяшчанні рабіўся папярэдні запіс праграм для наступнага прайгравання. Першыя шматдарожкавыя магнітафоны дазвалялі рабіць запіс на некалькіх паасобных дарожак з розных крыніц, а затым пасля зводзіць іх у канчатковую запіс з накладаннем неабходных эфектаў. 

Катэгорыя:Носьбіты інфармацыі
Віжас

**Ві́жас** — рака ў Архангельскай вобласці Расіі. Даўжыня 219 км, плошча басейна 3050 км². Бярэ пачатак з невялікага возера, ўпадае ў Чэшскую губу Баранцава мора. Сілкаванне снегавое і дажджавое.

Катэгорыя:Рэкі Ненецкай аўтаномнай акругі
Катэгорыя:Рэкі Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Баранцава мора
Катэгорыя:Рэкі паводле алфавіта
Віза

**Ві́за** — дазвольны дакумент, які дае права чалавеку на перасячэнне дзяржаўных межаў у пунктах пропуску. Віза — дазвол замежніка на ўезд на тэрыторыю іншай дзяржавы. Аднак існуюць таксама «выязныя» візы, якія даюць права на выезд з краіны.

Візы канкрэтнай краіны выдае як правіла консульства ці пасольства краіны ў іншай краіне. Часам гэтым пытаннем могуць таксама займацца акрэдытаваныя візавыя цэнтры.

Міграцыйны кантроль, як правіла, паміж краінамі, якія заключылі паміж сабой пагадненне аб бязвізавым рэжыме, не адмяняецца. Кантроль адсутнічае толькі паміж краінамі, якія знаходзяцца ў візавых саюзах (напрыклад, Беларусь і Расія або краіны Шэнгенскай зоны). Іміграцыйны кантроль у многіх краінах можа забараніць ўезд ўладальніку сапраўднай візы ў выпадку парушэння ім умоў атрымання візы, парушэння заканадаўства краіны, у якую ён заязджае, або ў выпадку, калі ёсць сумневы ў мэтах яго паездкі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Візы
Мікола Пачкаеў

**Мікола Пачкаеў** () — беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі. Старшыня Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі, заступнік Старшыні Рады БНР.

## Біяграфія 
У 1990 годзе скончыў сярэднюю школу № 4 у Мінску і паступіў на беларускамоўную плынь гістарычнага факультэта Белдзяржуніверсітэта. З 1992 года — на аддзяленні (пазней — факультэце) міжнародных адносін. У 1994—1995 гадах вучыўся ў каледжы Уітан (*Wheaton*) у ЗША. У 1996 годзе скончыў БДУ. У 1996—1997 гадах — на магістарскай праграме ў Цэнтральна-Еўрапейскім універсітэце (Будапешт, Венгрыя), у 1997—1998 гадах — на магістарскай праграме ў Кембрыджскім ўніверсітэце (Вялікабрытанія), далей таксама на доктарскай праграме.

Удзельнік акцый Беларускага Народнага Фронту з 1989 года. Назіральнік ад партыі БНФ падчас прэзідэнцкіх выбараў 1994 года, у 1997 годзе — член Моладзевай фракцыі БНФ, заснавальнага камітэта і ўдзельнік устаноўчага сойма Маладога Фронту, абраны членам Сойма БНФ і Партыі БНФ, член Міжнароднай камісіі. Член дэлегацыі БНФ на кансультацыях для перамоў з уладамі за пасрэдніцтвам АБСЕ ў 1999—2000 гадах. У 1996—1997 гадах — прадстаўнік партыі БНФ у Венгрыі, у 1997—2006 гадах — прадстаўнік партыі БНФ у Вялікабрытаніі.

Член Рады БНР (з 2005), Заступнік старшыні Рады БНР (з 2016).

## Узнагароды 
* Медаль да стагоддзя БНР (2019).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Гардзіенка Наталля*. Беларусы ў Вялікабрытаніі. — Мінск: Медысонт, 2010.
* Мікола Пачкаеў, «Навіны БНФ», № 8 (87) 9 верасня 2005, стар. 12.

## Спасылкі 
* «Актуальная нацыянальная ідэя сёння — адстаяць незалежнасць краіны» — інтэрв’ю для Еўрарадыё, 31/10/2019

Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Члены Партыі БНФ
Фрыдрых фон Візер

**Фрыдрых фон Візер** (; , Вена - , Брунвінкель) — эканаміст, прадстаўнік аўстрыйскай школы ў палітычнай эканоміі. З 1903 прафесар палітэканоміі ў Венскім універсітэце. Сумесна з К. Менгерам і Э. Бем-Баверкам распрацоўваў тэорыю лімітавай карыснасці і ўвёў гэты тэрмін. Абвяргаў марксісцкую тэорыі працоўнага кошту і прыбавачнага кошту. 

Катэгорыя:Эканамісты аўстрыйскай школы
Катэгорыя:Дзеячы лібералізму
Війдумяэ

**Війдумяэ** () — запаведнік у Эстоніі, на востраве Саарэмаа.

Запаведнік Війдумяэ быў заснаваны ў 1957 годзе для аховы прыморскіх ландшафтаў. Плошча складае 1846 га. Запаведнік займае найбольш прыпаднятую ўскраіну Заходне-Саарэмааскага ўзвышша. Рэльеф прадстаўлены плато (у заходняй частцы Саарэмааскага ўзвышша) і раўнінай, якая стромкім уступам размешчана ніжэй плато і мае старажытныя берагавыя ўтварэнні.

Флора запаведніка досыць багатая — налічваецца 683 віды раслін. Тут растуць векавыя сасновыя лясы з прымешкай дуба, верасовыя лясы, бруснічнік, альховыя балоты. Сустракаюцца эндэмічныя і рэдкія віды. З фаўны тут жывуць: больш за 30 відаў млекакормячых (еўрапейская казуля, вавёрка, барсук), 200 відаў птушак (лясны канёк, берасцянка, лясны жаўрук), 4 — паўзуноў, 5 — земнаводных.

Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Эстоніі
Катэгорыя:Запаведнікі
Відукінд Карвейскі

[thumb|Карвейскі кляштар у [Хёкстэры, Германія]]
**Відукінд Карвейскі** (каля 925-пасля 973) — нямецкі гісторык, выхадзец са свецкіх саксонскіх феадалаў; атрымаў класічную адукацыю, манах бенедыкцінскага Карвейскага кляштара ў Вестфаліі.

## Біяграфія 
Відукінд Карвейскі — аўтар хронікі «Дзеянні саксаў» () у 3 кнігах, у якой, імкнучыся праславіць подзвігі саксаў і іх каралёў, выкладае на аснове старых саг, песень, паданняў, антычных і сярэдневяковых крыніц, уласнай дасведчанасці гісторыю саксаў і каралёў Саксонскай дынастыі (Генрыха I і Атона I). Падзеі ў «Дзеяннях…» даведзены да 967 г., пададзены звесткі па гісторыі саксона-славянскіх адносін. Гэты твор ён стварыў па просьбе дачкі Атона I, абатысы кведлінбургскай Мацільды. Гэтую хроніку затым выкарыстаў Цітмар Мерзебургскі.

Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі Германіі
Катэгорыя:Каталіцкія манахі
Катэгорыя:Бенедыкцінцы
Вібрыёны

**Вібрыёны** (*Vibrio*) — род бактэрый сямейства *Vibrionaceae*; больш за 40 відаў. Прамыя або выгнутыя палачкі (0,4-0,7 х 1,5-2,3 мкм). Рухомыя. Рухомасць забяспечваюць адзін ці некалькі жгуткоў, размешчаныя палярна (мона-і лафатрыхі). Споры і капсулы не ўтвараюць, аднак большасць відаў пакрыта звонку абалонкай, утворанай вырастам вонкавага пласта клеткавай сценкі. Паводле метаду Грама прадстаўнікі роду афарбоўваюцца адмоўна, большасць відаў аксідаза-станоўча. Сярод прадстаўнікоў роду найбольш распаўсюджаныя факультатыўныя анаэробы. У медыцынскай літаратуры апісана, што ўзнікненню і распаўсюджванню вібрыёнаў на водных аб’ектах спрыяе ўтрыманне азоту больш за 1 мг на 1 л вады, а закісленне вады наадварот вядзе да згубы мікраарганізмаў. Некаторыя прадстаўнікі роду, такія як *Vibrio cholerae* — галафільныя, гэта значыць могуць развівацца ў вадкіх пажыўных асяроддзях, якія змяшчаюць да 25 % NaCI.

Катэгорыя:Протэабактэрыі
Катэгорыя:Грамадмоўныя бактэрыі
Маканрушы

**Маканру́шы** () — востраў у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 49 км². Ненаселены.

Мае вулканічнае паходжанне. Цэнтральная частка гарыстая. Найбольшыя вяршыні — горы Маканрушы (1168 м), Есаул (492 м), Пірамідка (699 м). Цікава, што большасць вяршынь маюць канічную форму. Схілы пакрыты пацёкамі застылай лавы. Паўночныя схілы больш стромкія. На поўдні вылучаецца магнітная анамалія, што можа сведчыць пра радовішчы жалеза. Большасць вадацёкаў утрымоўвае значны працэнт серы. Пітная вада ёсць толькі ў адной невялікай рацэ, якая ўпадае ва Усходнюю бухту.

На схілах гор — россыпы друзу, рэдка пакрытыя травяной і лішайнікавай расліннасцю. Вакол горнага масіву вылучаецца зялёнае кола зараснікаў карлікавай вольхі і травяністых лугоў. Будаўнічага лесу няма. На востраве шмат птушак, ля ўзбярэжжа — рыбы.

Назва Маканрушы паходзіць з мовы айнаў, але значэнне пакуль не высветлена. У 1875—1945 гг. уваходзіў у склад Японіі. Пасля II Сусветнай вайны далучаны да Расіі.

## Спасылкі 
* Падрабязнае апісанне з картай
* Энцыклапедыя Сахалінскай вобласці 

Катэгорыя:Курыльскія астравы
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Ахоцкага мора
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Зялёны (востраў, Малая Курыльская града)

**Востраў Зялёны** (, ) — востраў у Малой градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. На востраў таксама прэтэндуе Японія. Плошча — 58,72 км².

Зялёны — другі па памерах востраў Малой Курыльскай грады пасля Шыкатана. Знаходзіцца ў 39 км на паўднёвы захад ад Шыкатана, 44 км на паўднёвы ўсход ад Кунашыра, 26 км на паўночны ўсход ад Хакайда, у 1029 км ад Токіа, у 7119 км ад Масквы, 7724 км ад Мінска. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 9,95 км. Найбольшая шырыня з захаду на ўсход — 11,6 км.

Востраў мае вулканічнае паходжанне. Паверхня плоская, пакрытая травянымі лугамі, балотамі, ёсць некалькі азёр. Будова рэльефу больш блізкая да паўночна-заходняга ўзбярэжжа Хакайда, чым да астравоў Вялікай Курыльскай грады. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што ў мінулым ён мог быць працягам Хакайда. Ля ўзбярэжжа шмат пясчаных водмеляў, якія перашкаджаюць плаванню марскіх суднаў. На паўднёвым усходзе — доўгі пясчаны пляж.

Клімат марскі ўмераны. Лета прахалоднае, з частай смугой. Зіма з частымі снегападамі. У кастрычніку і лістападзе дзьмуць моцныя паўночныя вятры.

Востраў Зялёны з’яўляецца часткай прыроднага заказніка «Малыя Курылы».

Айны былі першымі насельнікамі Зялёнага. Яны называлі востраў *Лісбоа* або «месца нерасту ласося». У XVIII ст. даследаваны японскімі і расійскімі экспедыцыямі. У 1875—1945 гг. уваходзіў у склад Японіі, але большасць насельніцтва працягвалі складаць айны.

У 1945 г. заняты савецкімі войскамі і пазней уключаны ў склад РСФСР. Тубыльцы-айны перасяліліся ў Японію. Некаторы час на Зялёным знаходзілася паселішча савецкіх памежнікаў Зялёны. У нашы дні востраў ненаселены.

Увесну 1983 г. амерыканская авіяцыя правяла незапланаваныя вучэнні каля вострава Зялёны, якія, па словах савецкіх памежнікаў, суправаджаліся бомбакіданнем. Увосень 1983 г. савецкім ваенным лётчыкам над Зялёным быў збіты паўднёвакарэйскі пасажырскі самалёт.

## Спасылкі 
* Навигационное описание
* Александр КОТЛОБОВСКИЙ, Горячее небо холодной войны 
* 歯舞群島の志発島
* 志発島 

Катэгорыя:Малая Курыльская града
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Ціль Уленшпігель (балет)

**Ціль Уленшпігель** — балет у 3-х дзеях кампазітара Яўгена Глебава, створаны ім у 1974 годзе паводле матываў рамана .

## Вобраз Тыля Уленшпігеля 
thumb|250px|Народная кніга пра Уленшпігеля. Тытульны ліст выдання 1515 года
 (, , ) — персанаж сярэднявечных нідэрландскіх і нямецкіх легенд.

Яго вобраз па-рознаму інтэрпрэтуюць у нямецкім і фламандскім фальклоры ў XIV стагоддзі.

Але гэта заўсёды — жабрак-валацуга, прадстаўнік самых сацыяльных нізоў, безжурботны вандроўнік.

## Гісторыя пастановак 
Упершыню быў пастаўлены ў Мінску Беларускім дзяржаўным тэатрам оперы і балета ў 1974 (прэм'ера 29 снежня 1974 года). Лібрэта і харэаграфія Атар Дадзішкіліані, дырыжор-пастаноўшчык Таццяна Каламійцава, мастак . Тыль — Віктар Саркісьян, Неле — Людміла Бржазоўская, Філіп — Уладзімір Камкоў.

У 1975 г. балет быў пастаўлены Львоўскім дзяржаўным тэатрам оперы і балета (прэм'ера 26 красавіка 1975). Дырыжор-пастаноўшчык С. Арбіт, балетмайстар-пастаноўшчык , мастак Н. Беўзенка-Занкіна.

Потым пастаноўка прайшла ў Чалябінску (1976, балетмайстар В. Бутрымовіч). Дырыжор Я. Фядотаў, балетмайстар-пастаноўшчык Валянцін Елізар'еў, мастак Я. Лысік, але так і быў зняты з рэпертуара. У 1978 Валянцін Елізар'еў аднавіў пастаноўку ў Мінску. Балет таксама быў пастаўлены ў Хельсінкі (Фінляндыя).

У 2004 В. Елізар'еў зноў звярнуўся ў Мінску да балета. Трэцяя рэдакцыя атрымала назву «Легенда пра Уленшпігеля» (адноўлена сцэнаграфія Я. Лысіка). Спектакль да гэтага часу карыстаецца заслужанай папулярнасцю і любоўю гледача. 5 красавіка 2010 у рамках адкрыцця Года культуры Беларусі ў Расійскай Федэрацыі быў паказаны на сцэне Вялікага тэатра Расіі.

## Сюжэт 
Сюжэт пабудаваны на літаратурным творы Шарля дэ Костэра, у якім Тыль перарадзіўся ў народнага героя і змагара з засіллем ворагаў. Дзеянне адбываецца ў сярэдзіне XVI стагоддзя ў Фландрыі, у часы зверстваў інквізіцыі, заснаванай іспанскім каралём Філіпам II.

Тыль Уленшпігель — аднагодак Філіпа Другога, яны нарадзіліся адначасова, але ў розных месцах, у розных сем'ях і ў розных сацыяльных асяроддзях. Іх вобразы супрацьпастаўленыя адзін аднаму.

## Музыка 
У гэтым балеце кампазітар ярка паказаў вобраз легендарнага народнага героя Тыля Уленшпігеля. У творы з'яўляюцца рысы філасофскай, лірыка-псіхалагічнай драмы, Віктар Саркісьян, Уладзімір Камкоў, Дзяніс Клімук
* Неле — Л. Г. Бржазоўская, Вольга Гайко
* Філіп II — Уладзімір Камкоў
* Інквізітар — Уладзімір Камкоў, 

## Цікавыя факты 
Балет стаў першым беларускім музычна-сцэнічным творам, пастаўленае за мяжой. У 2013 годзе балет быў сыграны на сцэне ў соты раз.

## Літаратура 
* Зубрич И. «Тиль Уленшпигель» Е. Глебова / / Белорусская музыка. Вып. 1. Мн., 1975.
* Чурко Ю. М. «Тиль Уленшпигель». // Энциклопедия «Балет». М., 1981
* Шантырь Г. «Тиль Уленшпигель» (балет Е. Глебова) // Музыкальная жизнь. 1975. № 13.

## Спасылкі 
* Легенда об Уленшпигеле (балет) 
* Відэа балету 2004 года
* Страсти по балету  

Катэгорыя:Балет у Беларусі
Цыбуліна

__NOTOC__
 Батанічная ілюстрацыя з кнігі  «*Naše škodljive rastline*», 1892]]
**Цыбу́ліна** ()&nbsp;— відазменены, звычайна падземны парастак раслін з патоўшчаным кароткім плоскім сцяблом (донцам) і разрослымі мясістымі або плёнчатымі бясколернымі асновамі лісця (лускі), якія назапашваюць ваду і пажыўныя рэчывы, а таксама служаць органам вегетатыўнага размнажэння. Плёнчатыя цыбуліны апрануты агульнай плёнчатай луской (цыбуля). 

Луска цыбулін утворана суцэльнымі лісцямі, пазбаўленымі хларафілу (лілея), асновамі асімілюючага лісця (цыбуля) ці спалучэннем тых і іншых (пралеска). У лускаватых, ці даховачных, цыбулін мясістае лускападобнае лісце сядзіць на донцы свабодна, а вонкавая луска драбней унутраных (лілея). У пазухах лускі знаходзяцца пупышкі, з якіх развіваюцца надземныя пабегі ці даччыныя цыбуліны&nbsp;— *дзеткі*.

Цыбуліны могуць быць аднагадовымі (цюльпан, цыбуля, кандык) і шматгадовымі (нарцыс, амарыліс), паводле спосаба нарастання&nbsp;— монападыяльнымі (аднаўленне ідзе з верхавіннай пупышкі, а кветаносны парасткі ўтвараюцца з пазушных пупышак, напрыклад, у нарцыса, пралескі), і сімпадыяльнымі (кветаносныя парасткі развіваюцца з верхавіннай пупышкі, а аднаўленне адбываецца з пазушнай, напрыклад, у цюльпана, рабчыка, цыбулі). Калі ў рост кратаюцца дзве ці некалькі пупышак, цыбуліна галінуецца, утвараючы дзеткі. У складаных цыбулін (часнок) у пазусе кожнай лускавінкі фарміруецца некалькі цыбулін-дзетак (так званых *зубчыкаў*).

Расліны з характэрным спецыялізаваным органам — цыбулінай завуцца **цыбульныя расліны**. 
Цыбульныя шырока прадстаўлены сярод аднадольных у сямействах Лілейныя, Амарылісавыя, Ірысавыя; сярод двухдольных сустракаюцца радзей, толькі ў некаторых родах (напрыклад, Кісліца, Буйміна).

У некаторых (наогул вельмі нешматлікіх) раслін цыбулінкі () утвараюцца і на надземных органах, так, напрыклад, у  — у пазухах лісця.

## Гл. таксама 
*Псеўдабульба

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
*  Праверана 13 лістапада 2008 г.

Катэгорыя:Парастак
Чылеева

**Чыле́ева** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчана за 24 кіламетраў на паўночны захад ад Брэста, 8 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Матыкалы.

## Насельніцтва 
* 11 гаспадарак, 21 жыхар (2005)
* 7 двароў, 49 двароў (1846, вёска і фальварак)
* 161 жыхар (1905)
* 16 двароў, 82 жыхары (1921)
* 108 жыхароў (1959)
* 85 жыхароў (1970)

## Гісторыя 
Вядома з 18 стагоддзя як сяло ў Берасцейскім павеце і ваяводстве ВКЛ. У 1540 годзе шляхецкая ўласнасць пана Ласкоўскага. Пасля 3-га Падзелу Рэчы Паспалітай у складзе Расійскай імперыі, з 1797 года — у Літоўскай, з 1801 года — у Гродзенскай губерні. У 19 стагоддзі вёска і фальварак уваходзілі ў маёнтак Ракаўцы — уладанне пана К.Талочкі. У 1870 годзе маёнтак належаў пані Талочка. Вёска адносілася да Пацкаўскай сельскай грамады. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Паводле Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 3 вяскоўцы.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Спарангій

[thumb|200px|Спарангій [Цвіль|цвільнага грыба роду *Mucor* са спелымі спорамі]]
**Спарангій** — орган, які вырабляе споры ў водарасцей, раслін, грыбоў.

У рознаспоравых раслін спарангій, які вырабляе мікраспоры, завецца мікраспарангіем, які вырабляе макраспоры — макраспарангіем ці мегаспарангіем.

У раслін спарангіі развіваюцца на спарафіце, у шматклеткавых спаравікоў — на спаразоях.

## Гл. таксама 
* Гаметангій

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Генератыўныя органы раслін
Катэгорыя:Генератыўныя органы грыбоў
Замасточча (Віцебскі раён)

**Замасто́чча** (, ) — аграгарадок у Віцебскім раёне Віцебскай вобласці, каля ракі Лучоса; чыгуначная станцыя на лініі Віцебск-Орша. За 20 кіламетраў на поўдзень ад Віцебска. Уваходзіць у склад Шапечынскага сельсавета.

Да 2004 года з’яўлялася цэнтрам Замастоцкага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 460 жыхароў, 203 двары (1997)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Бібліятэка
* Амбулаторыя
* Аддзяленне сувязі

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Шапечынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Сычы (значэнні)

**Сычы** () — дробныя і сярэдняй велічыні птушкі сямейства савіныя.

**Сычы** — тапонім.

## Брэсцкая вобласць 
* Вёска Сычы, Брэсцкі раён  

## Мінская вобласць 
* Вёска Сычы, Нясвіжскі раён
Заляшно

**Заляшно** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне ракі Обаль, за 38 кіламетраў на паўночны ўсход ад горада Гарадок, за 0,9 км на поўдзень ад вёскі Гукалы.

Плошча паверхні возера 0,36 км. Плошча вадазбору 4 км². Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 10—12 метраў, пераважна пад хмызняком, на захадзе і поўначы часткова разараная. Берагавая лінія звілістая. Берагі пясчаныя. На паўднёвым усходзе ў возера ўпадае ручай. На захадзе выцякае рака Агнеш.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, гусцяра, краснапёрка і іншыя рыбы. 

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-1.
* Інфармацыя і фота на сайце Твой Трофей.ру 

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Кебаб

а]]
**Кеба́б, каба́б, кабо́б, кяба́б** або **кавап** (ад , kabâb — «смажанае мяса») — агульная назва папулярных страў са смажанага мяса ў краінах Блізкага Усходу, Закаўказзя і Цэнтральнай Азіі.

У англамоўных краінах кебаб прынята называць шыш-кебаб (шашлык), які падаецца на шампурах, або дзёнер-кебаб (шаверму, шаурму) — мясную стружку са слаёнага мяса, якое абсмажваюць на вертыкальным ражне. На Блізкім Усходзе, аднак, разнавіднасцяў кебаба значна больш: смажаны кебаб, кебаб на грылі, стравы з тушаных кавалачкаў мяса рознага памеру і нават фаршу; кебаб падаецца ў глыбокіх і маленькіх талерках, а таксама ў выглядзе сэндвічаў. Традыцыйна для кебаба выкарыстоўваецца бараніна, але, у залежнасці ад мясцовых традыцый і звычаяў, гэта можа быць таксама ялавічына, казляціна, кураціна або свініна; рыба і морапрадукты; асновай для вегетарыянскага кебаба служаць тофу і фалафель. Як і іншыя мясцовыя стравы, прывезеныя падарожнікамі, кебаб стаў часткай паўсядзённай кухні ў многіх краінах свету.

Кебабам таксама называюць стравы з тушанага мяса, такія як тас-кебаб (bowl kebab). У Егіпце кебабам-хала называюць страву з тушанай з цыбуляй ялавічыны.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мясныя стравы
Катэгорыя:Азербайджанская кухня
Катэгорыя:Армянская кухня
Катэгорыя:Іранская кухня
Катэгорыя:Турэцкая кухня
Катэгорыя:Талышская кухня
Катэгорыя:Таджыкская кухня
Катэгорыя:Вулічная ежа
Хімы

**Хімы** — тапонім.

## Віцебская вобласць 
* Вёска Хімы, Аршанскі раён

## Магілёўская вобласць 
* Вёска Хімы, Бабруйскі раён
Хімы (Бабруйскі раён)

**Хімы́** (, ) — аграгарадок у Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Хімоўскага сельсавета. За 13 кіламетраў на ўсход ад Бабруйска, 95 кіламетраў ад Магілёва, 13 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Бярэзіна.

## Насельніцтва 
* 349 жыхароў, 140 двароў (2003)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Брацкая магіла савецкіх воінаў.

## Літаратура 
*  — С. 32.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Хімоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бабруйскага раёна
Хобнае

**Хо́бнае** (, ) — вёска ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Вялікааўцюкоўскага сельсавета.

Да 1 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Хобненскага сельсавета.

Знаходзіцца за 38 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад горада Калінкавічы, 100 кіламетраў ад Гомеля, 15 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Маканавічы, на аўтадарозе Вялікія Аўцюкі — Вялікі Бор.

## Насельніцтва 
* 395 жыхароў, 180 двароў (2003)

## Інфраструктура 
* Лясніцтва
* Клуб і бібліятэка
* Школа-сад
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 512 с.: іл.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вялікааўцюкоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Калінкавіцкага раёна
Ходараўцы

**Хо́дараўцы** (, ) — аграгарадок у Лідскім раёне Гродзенскай вобласці, адміністрацыйны цэнтр Ходараўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Размешчаны каля ракі Лебяда, на скрыжаванні дарог на Жалудок, Беліцу, Радзівонішкі. За 42 кіламетры на паўднёвы захад ад г. Ліда, 87 кіламетраў ад Гродна, 15 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Скрыбаўцы.

## Гісторыя 
За 1 км ад вёскі, ніжэй па цячэнні р. Лебяда, паблізу былога хутара Хмелеўшчына прасочваюцца сляды паселішча бронзавага веку.

## Насельніцтва 
* 385 жыхароў, 146 двароў (2003)

## Інфраструктура 
* Сярэдняя школа
* Клуб і бібліятэка
* Аддзяленне сувязі

## Памятныя мясціны 
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікай Айчыннай вайне
* Надмагілле Буткевічаў

## Вядомыя асобы 
* Аляксандр Віктаравіч Шарапа (нар. у 1938) — гісторык, доктар гістарычных навук

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 512 с.: іл.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна
Катэгорыя:Ходараўскі сельсавет (Лідскі раён)
Асака ценявая

**Асака ценявая** (*Carex umbrosa*) — шматгадовая травяністая расліна, від роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Светла-зялёнае ці жаўтавата-зялёная шматгадовая расліна з густадзярністым карэнішчам, без парасткаў.

Шматлікія прамастойныя Сцёблы бліжэй да верхавін шурпатыя, 5—40 см вышынёй, невыразна-трохграневыя, пакрытыя ў ніжняй частцы светла-шаравата-бурымі, моцна валакніста расшчэпленымі похвамі адмерлага лісця, карацейшымі за сцябло.

Лісце плоскае, можа быць складзеным, 1,5-3,5 мм шырынёй  і  разглядаюцца як самастойныя віды.

## Ахова 
Занесена ў Чырвоную кнігу СССР з 1978, у Чырвоную кнігу Беларусі з 1981.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* 
* 
* 

Катэгорыя:Асаковыя
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1801 годзе
Ходасы (возера)

**Хо́дасы** — возера ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Знаходзіцца ў басейне ракі Мядзелка за 11 км на паўночны захад ад Мядзела. Належыць да групы Мядзельскіх азёр.

Плошча возера складае 0,105 км². Найбольшая глыбіня возера — 9,3 м. Даўжыня Ходасаў складае 0,7 км, найбольшая шырыня — 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1,65 км. Аб'ём вады ў возеры складае 0,36 млн м³, плошча вадазбору возера 0,9 км².

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны возера маюць вышыню 7—10 метраў, на поўначы і поўдні — да 15 метраў. Схілы знаходзяцца пад хмызняком, у верхняй частцы разараныя. Берагі пераважна зліваюцца са схіламі катлавіны, часткова нізкія, забалочаныя.

Уздоўж берагоў возера зарастае. Ходасы злучаныя пратокай з возерам Расохі. З возера выцякае ручай у раку Мядзелка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В.* Все озёра Беларуси: популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 5. 

Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна
Ходасы

Назву **Хо́дасы** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Віцебская вобласць:
** Ходасы — вёска ў Сенненскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Ходасы — аграгарадок у Мсціслаўскім раёне

## Азёры 
### Беларусь 
* Ходасы — возера ў Мядзельскім раёне
Чырынкатан

**Чырынкатан** () — востраў у Вялікай градзе Курыльскіх астравоў. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 6 км². Ненаселены.

Чырынкатан уяўляе сабою надводную частку высокага актыўнага вулкана (724 м). Апошняе вывяржэнне адбылося ў 2004 г. Схілы вулкана стромкія. Берагі скалістыя. Толькі на паўночна-заходнім беразе вылучаецца частка паверхні, пакрытая друзам.

Глебы не развітыя. У падножжа вулкана сустракаюцца трава, мохападобныя, лішайнікі, вельмі рэдка вольха. Фаўна прадстаўлена нешматлікімі птушкамі.

З 1945 г. уваходзіць у склад Расіі.

## Спасылкі 
* Остров Чиринкотан
* Вулкан Чиринкотан 

Катэгорыя:Курыльскія астравы
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Ахоцкага мора
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Асака

**Асака** (*Carex*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовыя травяністыя аднадомныя, радзей двухдомныя расліны з падоўжанымі ці ўкарочанымі карэнішчамі, утвараюць рыхлыя або шчыльныя дзернавіны і купіны. Сцябло суцэльнае, трохграннае, зрэдку амаль цыліндрычнае з вузламі каля асновы, часцей бязлістае. Лісце лінейнае з вострашурпатымі краямі, ніжняе лускападобнае, рознай афарбоўкі. Кветкі аднаполыя, дробныя, адзінкавыя ці ў коласападобных суквеццях. Плод — падобны на арэшак, трохгранны або пукаты, у мяшочку рознай формы (важная сістэматычная прыкмета).

## Віды 
У сусветнай флоры налічваецца каля 1500 відаў (паводле іншых даных — да 2500). Пашырана на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды. Большасць відаў трапляецца ў Паўночным паўшар’і, пераважна ва ўмераным і халодным паясах. На тэрыторыі Беларусі большасць відаў расце ў лясных, балотных і прыбярэжна-водных фітацэнозах; некаторыя — дамінанты ў раслінных згуртаваннях: , , , , ,  і інш.; ля дарог трапляюцца , ,  і .

Асака — асноўны торфаўтваральнік на нізінных і пераходных балотах. Большасць яе відаў кармавыя расліны, некаторыя — лекавыя, дэкаратыўныя, тэхнічныя.

## Гл. таксама 
* Асака павіслая
* Асака падоўжаная
* Асака Дэвела
* Carex buchananii
* Carex pachystylis

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Асаковыя
Асаковыя

**Асаковыя** (*Cyperaceae*) — сямейства аднадольных раслін з парадку асакакветных.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя, радзей аднагадовыя травяністыя расліны, вельмі рэдкія (у тропіках) дрэвападобныя формы. Сцябло трохграннае або круглаватае. Лісце лінейнае, плоскае ці згорнутае, утварае замкнёную вакол сцябла похву. Кветкі дробныя, двух- або аднаполыя, адзінкавыя ці ў каласках, сабраных у рознага тыпу суквецці. Плод — арэшкападобны, трохгранны ці пляскаты.

## Арэал 
Адрозніваецца каля 90 родаў, больш за 3,5 тыс. відаў. Касмапаліты, пашыраны пераважна ва ўмераным і халодным паясах Паўночнага паўшар’я. На Беларусі найбольш вядомыя асака, балотніца, чарот азёрны.

## Класіфікацыя 
### Таксанамічнае становішча 
### Некаторыя роды 
Паводле базы даных *The Plant List* (2013) сямейства ўключае 110 родаў. Некаторыя з іх:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Асаковыя — асноўныя ўтваральнікі торфу. Сярод іх ёсць кармавыя, харчовыя, лекавыя, тэхнічныя і дэкаратыўныя расліны.

## Літаратура 
* *Скуратовіч А.* Асаковыя // 


Катэгорыя:Сямействы раслін
Рамашкава (возера)

**Рама́шкава** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Аўсянка, за 40 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Гарадок, на захад ад вёскі Азёркі.

Плошча паверхні возера 0,17 км³. Даўжыня 1,1 км, найбольшая шырыня 0,23 км. Даўжыня берагавой лініі 2,38 км. Найбольшая глыбіня дасягае 4,1 м. Аб’ём вады 0,48 млн. м³. Плошча вадазбору 3 км².

Катлавіна Рамашкава лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 12—15 м, на поўначы да 3 м, у паўднёвай частцы невыразныя. Берагі пераважна нізкія, забалочаныя, тарфяныя, на поўначы возера часткова пясчаныя, параслі водна-балотнай расліннасцю і хмызняком. Дно на мелкаводдзі пясчанае, глыбей выслана сапрапелем.

Слабапраточнае. Ручаём злучана з возерам Азярок (Азёркі).
У возеры пераважна расце вадзяны арэх плывучы, занесены ў рэспубліканскую Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь (утварае паласу шырынёй каля 30 м да глыбіні 2,5 м).

У возеры водзяцца акунь, шчупак, плотка, гусцяра, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Прыдзінскі край—Гарадоцкі раён—Прырода—Водныя рэсурсы
* Рамашкава 

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Аўсянкі
Бабок

**Бабок, бабок трохлісты, бабоўнік, трыфоль, трыліснік** (*Menyanthes*) — род кветкавых раслін сямейства . Уключае адзін від — бабок трохлісты (*Menyanthes trifoliata* L.).

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 20—35 см з тоўстым, доўгім, паўзучым карэнішчам. Лісце трайчастае, суцэпьнакрайняе, чаргаванае, прыкаранёвае, на доўгіх чаранках. Кветаноснае сцябло бязлістае, бакавое. Кветкі двухполыя, бледна-ружовыя або белыя, духмяныя, з нектарнікамі, у густых прамастойных гронках. Плод — акруглая каробачка.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў Паўночным паўшар’і. На тэрыторыі Беларусі трапляецца на нізінных і сфагнавых балотах, па забалочаных берагах рэк, азёр, канаў, утварае зараснікі.

## Выкарыстанне 
Лекавая (жаўцягонны сродак і ўзбуджальнік апетыту), фарбавальная, меданосная і дэкаратыўная расліна, мае гліказіды меніянцін, меліянцін, алкалоід генцыянін, вітамін С, дубільныя рэчывы і інш.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Бабок //  — С. 183.
*  — С. 203.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Бабковыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Травы
Эйтор Віла-Лобас

**Эйтор Віла-Лобас** (; , Рыа-дэ-Жанейра - ) — бразільскі кампазітар. Аўтар мноства твораў для аркестра, камернага, інструментальнага і вакальнага выканання. У сваіх творах злучаў традыцыі бразільскай народнай музыкі з матывамі еўрапейскай класікі і джазу.
Віёрбан

**Віёрбан** () — горад у Францыі, у складзе Ліёнскай метраполіі (да 2015 года ў дэпартаменце Рона). Размешчаны на паўночным усходзе ад Ліёна, разам з якім фармуе другі па велічыні ў Францыі мегаполіс пасля Парыжа. Насельніцтва каля 130 тысяч жыхароў.

Вядомы з рымскіх часоў. Назва паходзіць ад лацінскага *Villa Urbana* — «гарадскі дом».

Віёрбан уваходзіў у склад Французскага каралеўства з 1355 года. У той час ён быў аддзелены ад Ліёна прытокам Роны Рызай. З пачаткам прамысловай рэвалюцыі ў Віёрбане пачынае развівацца прамысловасць — спачатку тэкстыльная, затым хімічная і машынабудаванне.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады рэгіёна Авернь — Рона — Альпы
Катэгорыя:Камуны Вялікага Ліёна
Крыстаф Марцін Віланд

**Крыстаф Марцін Віланд** (; , , Германія — , ) — найбуйнейшы паэт і ідэолаг нямецкага ракако, выдавец першага ў Германіі часопіса літаратуры і мастацтва «Германскі Меркурый» ().

## Біяграфія 
Сын пастара, частку свайго жыцця правёў пры двары веймарскага герцага, дзе знаходзіўся ў сяброўскіх адносінах з Гётэ.

Пачатковы перыяд творчасці Віланда (1752—1763) — гэта перыяд пошуку ўласнага стылю. Першыя творы Віланда («Аб прыродзе рэчаў. Вершаванае павучанне ў 6 кнігах», 1752; «Дванаццаць маральных лістоў у вершах», 1752; «Выпрабаванне Аўраама», 1753; «Лісты памерлых да пакінутых сябрамі», 1753 і інш) створаны пад уплывам Бодмера і Клопштака. На драму «Клеменціна» вырашальны ўплыў аказвае Самуэль Рычардсан.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Германіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі прозы і драматургіі на нямецкую мову
Катэгорыя:Казачнікі
Брат-Чырпоеў

**Брат-Чырпоеў** () — востраў архіпелага Чорныя Браты. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 16 км². Ненаселены.

Мае вулканічнае паходжанне. Вулкан Брат-Чырпоеў дасягае 749 м. Паўночна-заходні схіл стромкі, пакрыты вялікімі камянямі. Берагі абрывістыя, унізе пакрытыя друзам, радзей пяском. Пітной вады няма.

Флора бедная. У нізінах паміж гарамі сустракаюцца нізкія хмызнякі, каля ўзбярэжжа — зёлкавыя травы. Фаўна прадстаўлена лісамі, грызунамі, невялікай колькасцю птушак, рознымі ластаногімі.

## Спасылкі 
* Острова «Черные братья»
* Вулканический массив Черных Братьев

Катэгорыя:Курыльскія астравы
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Астравы Ахоцкага мора
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Пузыраногія

**Пузыраногія**, махрыстакрылыя, трыпсы (*Physopoda*, або *Thasanoptera*) — атрад насякомых.

## Апісанне 
Даўжыня да 5 мм (у тропіках да 14 мм). Афарбоўка дарослых разнастайная, лічынак — ярка-чырвоная або ружаватая. Цела ўкрыта дробнымі шчацінкамі. Вусікі 6—10-членікавыя. Ротавы апарат асіметрычны, колюча-сысучы. Ногі з 1—2-членікавымі лапкамі, паміж кіпцюркамі лапак пузырападобныя прысоскі (адсюль назва). Большасць пузыраногіх маюць дзве пары крылаў з махрамі па краі з доўгіх раснічак (адсюль другая назва). Пярэднягрудзі рухома злучаны з галавой і сярэднегрудзямі. Брушка з 11 сегментаў.

## Распаўсюджанне 
Пашыраны ўсюды, пераважна ў тропіках і субтропіках. Жывуць на травяністых і дрэвавых раслінах, імхах, лішайніках, у глебе. На Беларусі найбольш часта трапляюцца трыпсы: , , , , , , , .

Падзяляецца на 2 падатрады: яйцакладныя і трубкахвостыя. Адрозніваецца каля 2 тыс. відаў.

## Асаблівасці біялогіі 
Кормяцца сокамі раслін, ёсць драпежнікі. Развіццё з няпоўным ператварэннем. Лічынкі маюць 4—5 узростаў, не кормяцца, мала- або нерухомыя. За год змяняецца да 10 пакаленняў.

## Значэнне для чалавека 
Большасць відаў шкодзяць сельскагаспадарчым, дэкаратыўным і лясным раслінам, пераносяць узбуджальнікаў вірусных хвароб раслін. 

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Атрады насякомых