open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Навальніца-Р

**Навальніца-Р** () — беларуская радыёэлектронная стрэльба для барацьбы з дронамі, распрацаваная КБ «Радар». Створана ў рамках спецыяльнай серыі сістэм радыёэлектроннай барацьбы «Навальніца».

## Гісторыя 
Упершыню распрацоўка прадстаўлена на выставе IDEX-2017 у ААЭ.

У 2018 годзе 12 стрэльбаў «Навальніца-Р2» паступілі на ўзбраенне ў 387-ы цэнтр тэхнічнага кантролю і забеспячэння абароны інфармацыі Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь.

## Апісанне 
З мэтай спрашчэння працэсу распрацоўкі і вытворчасці, а таксама для зручнасці наступнай эксплуатацыі ў якасці базавага канструктыва для мантажу шэрагу ключавых элементаў прылады быў абраны корпус страйкбольнай аўтаматычнай вінтоўкі Cyma CM0011 кітайскай вытворчасці, якая імітуе нямецкую Heckler & Koch G36C. На ім усталяваны каліматорны прыцэл тыпу Sturman 1×38 RD (для візуальнага навядзення вінтоўкі на беспілотнік), а таксама тры антэны пад радыёпразрыстымі кажухамі. Для мацавання прыцэла і антэнных прылад прапануецца выкарыстоўваць штатную планку Пікаціні.

Стрэльба прызначана для выкарыстання ў барацьбе з малапамернымі БПЛА. Забяспечвае радыёпадаўленне каналаў кіравання дронаў і бартавой апаратуры спадарожнікавых навігацыйных сістэм. Карыстальнік стрэльбы пры выяўленні мультыкоптара ў зоне бачнасці ўключае харчаванне перадатчыка, наводзіць стрэльбу на мультыкоптар з дапамогай усталяванага на ім каліматарнага прыцэла і націскае кнопку ўключэння выпраменьвання. Ва ўмовах уздзеяння перашкод мультыкоптар ажыццяўляе вымушаную пасадку (неабходны час уздзеяння для ажыццяўлення пасадкі залежыць ад тыпу мультыкоптара). Блок фарміравання перашкод сігналаў і акумулятарная батарэя ўстаноўлены ў пераносны кантэйнер, упакаваны для пераноскі ў заплечнік. Органы кіравання для ўключэння харчавання, а таксама для ўключэння выпраменьвання ўстаноўлены на корпусе стрэльбы.

## Выкарыстанне 
23 кастрычніка 2020 года памежнікі заставы «Знаменка» Брэсцкай пагрангрупы з дапамогай радыёэлектроннай стрэльбы «Навальніца-Р2» перахапілі гексакоптэр, які выкарыстоўваўся для перакідання цыгарэт праз беларуска-польскі ўчастак мяжы. 22 лютага 2021 года яшчэ адзін дрон з грузам кантрабандных цыгарэт быў перахоплены ў Камянецкім раёне каля вёскі Чыжэвічы. 6 красавіка на беларуска-польскай мяжы ў Брэсцкім раёне недалёка ад вёскі Сычы перахоплены трэці беспілотнік. Вінтакрылы лятальны апарат прызначаўся для незаконнай перапраўкі тытунёвых вырабаў.

18 мая на мяжы з Літвой радыёэлектроннай стрэльбай збіты беспілотнік НАТА. Адзначалася, што гэта ўжо не першы выпадак, калі робіцца спроба выкарыстання беспілотнікаў-шпіёнаў паблізу межаў Беларусі. Як заявіў намеснік начальніка Генштаба УС Беларусі Ігар Кароль, на працягу тыдня робіцца каля 30 спробаў незаконнага выкарыстання дронаў Паўночнаатлантычнага альянсу.

## Галерэя 

Файл:Гроза-Р1.jpg|Навальніца-Р1.
Файл:Гроза-Р2.jpg|Навальніца-Р2.

## Гл. таксама 
* Навальніца-С
* Навальніца-6

Катэгорыя:Навальніца (РЭБ)
Катэгорыя:З’явіліся ў 2017 годзе
Праезд

у Мінску]]
**Праезд** — элемент дарожнай інфраструктуры, невялікая вуліца, якая звычайна спалучае дзве буйнейшыя вуліцы.

## Гл. таксама 
* Вераснёўскі праезд — вуліца ў Светлагорску
* Замкавы праезд — вуліца ў Полацку
* Клубны праезд — вуліца ў Мінску
* Праезд Вусце — вуліца ў Наваполацку

Катэгорыя:Тапаніміка
Воўчка Праслужыч

**Воўчка Праслужыч** (XIV ст. — пасля 1419) — баярын галіцкі.

## Біяграфія 
Паходжанне Воўчкі невядома, выказваюць толькі здагадкі. На пячатцы пана Воўчкі, вялікай дыяметрам — 43 мм, што характэрна княжацкім і дзяржаўным таго часу, выява знака падобнага да літары «W» з адгалінаваннем налева і ўверх, на думку Алега Аднарожанкі, блізкая да дынастычных трызубаў Рурыкавічаў. Кругавы надпіс на пячатцы «**+ sigillum *~* wolczconis * de * rogatin **~***».

Згадваецца як *Wolczko Presszlussicz dominy et heres de Rohatyn.* Упершыню пад 1404 годам, сярод баяр, якія разглядалі справу паміж каралём Уладзіславам Ягайлам і пані Лізаветай Пілецкай у Медыцы паблізу Перамышля.

У 1415—1419 гадах перанёс горад Рагацін, з гары каля цяперашняга Підгароддзя на месца сяла Філіповічы, і надаў яму магдэбургскае права, а таксама герб з выявай літары «R» і аленяга рогу.

Пра жонку нічога не вядома. Сын — Івашка Рагацінскі, радны пан вял. кн. Свідрыгайлы. Магчыма, сынам Воўчкі быў і пан Андрэй Рагацінскі, які, аднак, згадваецца толькі Хронікай Быхаўца.

## Літаратура 
* *Вортман Д. Я.* Рогатин // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол. : В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2012. — Т. 9 : Прил — С. — С. 248. — 944 с. : іл. — ISBN 978-966-00-1290-5.
* *Грушевський М.* Історія України-Руси. Том VI. — Київ-Львів, 1907. — 670 с. (2-е вид.) — С. 235—240.
* *Однороженко О.* «Clipearium Teutonicorum» і «Zuricher Wappenrolle» та їх значення для вивчення Руської державної геральдики другої половини XIII — початку XIV ст. / О. Однороженко // Спеціальні історичні дисципліни: питання теорії та методики: Зб. наук. пр. — 2009. — Вип. 16. — С. 20-34.
* *Однороженко О.* Геральдика членів господарської ради великого князя Свидригайла Ольгердовича // Студії і матеріали з історії Волині. — Кременець, 2012. — С. 153—194.
* 
* 
* *Ясінський М. Р.* Вплив післявоєнного та нового будівництва на «п’ятий фасад» м. Рогатина / М. Р. Ясінський // Вісник Національного університету «Львівська політехніка». — 2011. — № 716 : Архітектура. Ландшафт дахів історичного центру міста: проблеми збереження і регенерації. — С. 311—316.

Катэгорыя:Баяры галіцкія
Катэгорыя:Рагацінскія
Катэгорыя:Памерлі ў XV стагоддзі
Экслібрыс (прэмія)

**«Экслібрыс»** — літаратурная прэмія для маладых літаратараў, заснаваная ў 2012 годзе Саюзам беларускіх пісьменнікаў.

Штогод конкурс мае новую тэму. Першы ў 2012 годзе быў прысвечаны класікам-юбілярам беларускай літаратуры Паўлюку Багрыму, Якубу Коласу, Янку Купалу, Алесю Гаруну, Цішку Гартнаму, Максіму Танку, Янку Брылю і Міхасю Стральцову. Другі (2013) — Янку Маўру, трэці (2014) — Аляксандру Уласаву, чацвёрты (2015) — Рыгору Барадуліну, пяты (2016) — Антону Луцкевічу, шосты (2017) — 500-годдзю беларускага кнігадрукавання і Францішку Скарыну. У 2018 годзе «Экслібрыс» прайшоў пад знакам 100-годдзя Беларускай Народнай Рэспублікі. У 2019 конкурс прысвяцілі Анатолю Сысу. У 2020 годзе прэмія была прымеркавана да 90-годдзя Уладзіміра Караткевіча. «Экслібрыс» 2021 года ўшанаваў памяць Народнага паэта Ніла Гілевіча.

Пасля ліквідацыі Саюза беларускіх пісьменнікаў конкурс адноўлены Міжнародным саюзам беларускіх пісьменнікаў. У 2025 годзе прысвечаны 90-годдзю Анатоля Клышкі.

## Пералік лаўрэатаў 
### 2012 
* Алеся Башарымава (пераклад)
* Алесь Замкоўскі (вершы)
* Антон Рудак (вершы)
* Вера Стромава (проза)
* Ганна Янкута (пераклад)

### 2013 
* Вольга Гапеева (проза)
* Дар’я Вашкевіч (казка)
* Сяржук Мядзведзеў (пераклад)

### 2014 
* Крысціна Бандурына
* Антон Рудак
* Ганна Севярынец
* Аляксей Шэін
* Хведар Сумкін (Анатоль Івашчанка)

### 2015 
* Валярына Кустава
* Алесь Емяльянаў-Шыловіч

### 2016 
* Антось Уласенка
* Алена Карп
* Дар’я Латышава
* Паліна Піткевіч

### 2017 
* Іаанна Владыка
* Алесь Емяльянаў-Шыловіч
* Сяргей Матырка

### 2018 
* Яўген Аснарэўскі
* Зміцер Астроўскі
* Андрэй Кулеш

### 2019 
* Міхал Бараноўскі

### 2020 
* Яніна Грыцкевіч (паэзія)
* Дар’я Грыненка
* Вячаслаў Лявіцкі

### 2021 
* Яніна Равяка

## Крыніцы 
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя прэміі
Іван Васільевіч Цітавец

**Іван Васільевіч Цітавец** (нар. 7 кастрычніка 1936, в. Вялікі Вязок, Крупскі раён, Мінская вобласць) — беларускі літаратар, паэт-песеннік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Вялікі Вязок Крупскага раёна Мінскай вобласці ў мнагадзетнай сялянскай сям’і. Працоўную дзейнасць пачаў пасля заканчэння сямігодкі. Скончыў Маскоўскі індустрыяльна-педагагічны тэхнікум і Беларускі тэхналагічны інстытут. Па адукацыі — інжынер-механік. Працаваў на будоўлях, заводах і амаль 30 гадоў — педагогам. Жыве ў Мінску.

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі.

## Творчасць 
Выдаў кнігі «Дзіўная старана» і «Сполохи», а таксама зборнік песень «Ёсць любоў у мяне…». Творы на яго вершы выконваюць народны хор Цітовіча, калектывы «Церніца», «Вербніца», «Бяседа», ансамбль «Свята». Шэраг песень на вершы Івана Цітаўца напісаў кампазітар Мікалай Яцкоў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Паэты-песеннікі Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»
Кіно маральнага неспакою

«**Кіно маральнага неспакою**» () — кірунак у польскім кінематографе ў 1976—1981 гадах. Тэрмін, уведзены кінарэжысёрам .

Кірунак узнік у выніку прамовы рэжысёраў Анджэя Вайды і Кшыштафа Занусі на Форуме кінематаграфістаў у Гданьску ў 1975 годзе. Рэжысёры абвінавацілі кіраўнікоў камуністычнага рэжыму ў падаўленні творчай свабоды кінематаграфістаў, што зрабіла немагчымым абмеркаванне бягучых грамадска-палітычных праблем. Да маніфесту далучыліся некалькі мастакоў з Лодзінскай кінашколы, якія былі вучнямі Вайды. Назва кірунку была афіцыйна прынята падчас Міжнароднага семінару крытыкі ў Гданьску ў верасні 1979 года.

Пачатак новаму кірунку паклаў поўнаметражны дэбют Кшыштафа Кеслёўскага «*Персанал*» (1975), а пасля прэм’еры фільма Анджэя Вайды «''*» (1977) «*кіно маральнага неспакою''» пачало набіраць папулярнасць — да кірунку далучыліся Агнешка Холанд і .

Дзеянне фільмаў гэтага кірунку адбываецца ў невялікіх правінцыйных дэкарацыях. Установы або асяродкі, да якіх належаць героі, характарызуюцца карупцыяй і кумаўством («'**»). У адным варыянце развіцця падзей галоўны герой — малады ідэаліст, прадстаўнік інтэлігенцыі, які спрабуе супрацьстаяць мясцовай алігархіі; ён церпіць паражэнне ў сваім супрацьстаянні з апаратам улады («**'», «'**»). Пры другім варыянце развіцця падзей сістэма прыводзіць галоўнага героя да дэмаралізацыі, ён адмаўляецца ад маральных каштоўнасцяў і пачынае аддаваць перавагу канфармізму і падпарадкаванню ўладзе («**'», «'**», «**'»). Незалежна ад зробленага выбару, галоўнага героя робяць няшчасным і выключаюць з палітычнага жыцця («'**»), а часам нават і з грамадскага жыцця («**'»).

Для фільмаў кірунку «*кіно маральнага неспакою*» характэрна актуальнасць падзей — дзеянне фільмаў адбываецца ў перыяд з канца 1960-х (як у «''''») да канца кіравання Эдварда Герэка ў 1980 годзе. У 1981 годзе кірунак рухнуў з увядзеннем ваеннага становішча ў Польшчы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кірункі ў кіно
Катэгорыя:Кінематограф Польшчы
Катэгорыя:Культура Польшчы
Птушкі і гнёзды

**«Пту́шкі і гнёзды»** — раман Янкі Брыля, упершыню выдадзены ў 1964 годзе. Лічыцца адным з найлепшых антываенных твораў беларускай літаратуры XX стагоддзя.

## Сюжэт 
Янка Брыль пачаў працу над раманам адразу па вяртанні з нямецкага палону (1942—1944), аднак здолеў завяршыць толькі пасля вялікага перапынку, у 1962—1964 гадах. У апісанні вайны пісьменнік ідзе следам Кузьмы Чорнага («Вялікі дзень», «Пошукі будучыні», «Млечны шлях») і прадвяшчае трагічныя творы Васіля Быкава. Аднак праз асабістую трагедыю галоўнага героя пісьменнік уздымае глыбейшую праблему — пошукаў і захавання беларусамі свайго гнязда, сваёй Радзімы. Радзіма — сюжэтна-кампазіцыйны і ідэйны цэнтр рамана.

Галоўны герой рамана — Алесь Руневіч з заходнебеларускай вёскі Пасынкі, прататыпам якога з’яўляецца сам аўтар. Алесь, як і Янка Брыль, служыў у польскім войску, а пасля нападу нацысцкай Германіі трапіў у палон. Перажываючы пагарду да свайго нацыянальнага не толькі з боку немцаў, але і здраднікаў, Алесь надта балюча гэта ўспрымае. У яго душы расце перакананасць, што і шматпакутнаму беларускаму народу «нароўні з усімі дадзена права жыць сапраўдным жыццём». Як птушка да пакінутага гнязда, імкнецца герой да роднай Беларусі.

Моваю мастацкіх вобразаў аўтар паказвае, што няма благіх ці добрых народаў — але ў кожным народзе ёсць людзі і нелюдзі. Нават у самых бесчалавечных абставінах людзі незалежна ад нацыянальнасці застаюцца людзьмі, а нелюдзі ператвараюцца ў пачвараў. Як адзначае беларускі літаратуразнаўца Дзмітрый Бугаёў, у рамане добра прасочана, як «звычайны фашызм, напачатку не такі ўжо для ўсіх страшны, набіраючы сілу, ператвараецца ў фашызм ваяўнічы, агрэсіўны і адкрыта бесчалавечны не толькі ў дачыненні да „ніжэйшых расаў“, але і да ўсяго жывога, людскага ва ўласным народзе».

Сюжэт рамана небагаты на знешняе дзеянне; аўтара болей цікавіць унутраны стан героя, тыя змены, якія адбываюцца ў светапоглядзе чалавека пад уздзеяннем рэчаіснасці. Лірызм і паэтычнасць у рамане арганічна спалучаюцца з тонкім псіхалагізмам (так званая «плыня свядомасці»). Прачытанне такога кшталту твораў патрабуе працы душы і роздуму.

## Выданні 
Раман «Птушкі і гнёзды» шмат разоў перавыдаваўся, а таксама ўваходзіць ва ўсе зборы твораў і выбраныя творы Янка Брыля, якія выходзілі ў 1960-я, 1980-я і 1990-я гады. Перакладзены на латышскую, нямецкую, рускую, украінскую, чэшскую мовы.

## Спасылкі 
* Тэкст твору  // Родныя вобразы

Катэгорыя:Кнігі 1964 года
Катэгорыя:Творы Янкі Брыля
Катэгорыя:Раманы на беларускай мове
Хронотопь №375

**«Хронотопь #375»** () ― беларускі  рэжысёра Андрэя Кудзіненкі, які складаецца з 5 навел.

## Змест 
* «Похороны Уя»
* «Белая вяроўка»
* «Мастакі»
* «Тайна горбатой ямы» —  Януш Гаўрылюк
* «Ржа»

## У ролях 
## Здымачная група 
* рэжысёр ― Андрэй Кудзіненка
* асістэнты рэжысёра ― Януш Гаўрылюк, Аляксандр Дзебалюк
* аператар-пастаноўшчык ― Андрэй Герасімчык
* мастак-пастаноўшчык ― Наталля Навоенка
* гукарэжысёр ― Яўген Рагозін

## Узнагароды і намінацыі 
За фільм Андрэй Кудзіненка атрымаў перамогу ў конкурсе кінаальманахаў «Омнибус» на XXIV фестывалі «» (Анапа, верасень 2015). На фестывалі «Lubuskie Lato Filmowe» (Польшча, чэрвень 2015) атрымала намінацыю адна з навел кінаальманаха — «Tajemnica garbatej jamy». На IV калабжэгскім кінафестывалі «Sensacyjne Lato Filmów» (жнівень 2015) была адзначана навела «Tajemnica garbatej jamy» у рамках конкурса «FIRST SHOT». На Мінскім міжнародным кінафестывалі «Лістапад-2015» — намінацыя кінаальманаха ў нацыянальным конкурсе. На фестывалі «Cinema Perpetuum Mobile Festival» (Мінск, красавік 2016) была адзначана навела «Tajemnica garbatej jamy» у межах беларускага конкурса «Perpetuum Amor Diploma».

## Спасылкі 
* 
* «Хронотопь #375» на «Facebook»

Катэгорыя:Фільмы на беларускай мове
Катэгорыя:Фільмы Андрэя Кудзіненкі
Катэгорыя:Фільмы праекта «Хронотопь»
Леў Аляксеевіч Вінаградаў

**Леў Аляксеевіч Вінаградаў** (1877, г. Гомель, Магілёўская губерня або г. Масква — 4 мая 1938, г. Мінусінск) — юрыст, гісторык-аматар, аўтар аднаго з першых нарысаў гісторыі Гомеля (1900).

## Біяграфія 
Месцам яго нараджэння ў сціслых дакументальных паведамленнях аб лёсах рэпрэсаваных у сталінскія часы падаецца Масква. У той жа час сам сябе Л. Вінаградаў вызначаў як *«гамялянін»*, а ў краязнаўчай літаратуры згадваецца, што ён вырас у Гомелі на вуліцы, якая сёння носіць імя Песіна, а ў Маскву пераехаў пазней, каб атрымаць юрыдычную адукацыю.

З 1903 па 1916 г. ён значыўся ў спісах памочнікаў прысяжных павераных. У 1903 г. быў прысяжным страпчым пры Маскоўскім камерцыйным судзе. Пражываў у розных месцах дарэвалюцыйнай Масквы — вуліцы Ялохаўская (1903 г.), Добрая слабодка (1916 г.). Кватэра на Добрай слабодцы была абсталявана тэлефонам і служыла кабінетам для прыёму кліентаў.

Мяркуецца, што працаваць над будучай кнігай Л. Вінаградаў пачаў яшчэ ў юнацтве, знайшоўшы падтрымку ў асобе Ф. Паскевіча, які даў таму магчымасць працаваць у багатым кнігазборы гомельскага палаца. Пазней росшукі працягнуліся ў маскоўскіх архівах Публікацыя ажыццяўлялася, «ідучы насустрач жаданням гамяльчан», якія цікавіліся «паходжаннем свайго роднага горада і развіццём яго».

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Заходнерусізм
Катэгорыя:Расстраляныя ў РСФСР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Жырандоля (альманах)

**«Жырандо́ля»** — літаратурны альманах Брэсцкага абласнога аддзялення Саюза беларускіх пісьменнікаў. Выдаецца з 2008 года. Рэдактар выдання — пісьменнік Лявон Валасюк.

Арганізатарам, укладальнікам і рэдактарам альманаху была Ніна Мацяш. Дзякуючы яе арганізатарскім здольнасцям такое выданне стала магчымым. Пасля смерці пісьменніцы давяршаць яе работу над другім нумарам пачаў Алесь Паплаўскі.

Да 2020 года выйшла 10 нумароў альманаху. У альманаху друкуюцца як літаратары Берасцейшчыны, так і пераклады, і пісьменнікі блізкага замежжа.

## Цікавыя факты 
«Жырандоля» — першы з пяці літаратурных штогадовікаў, створаных сябрамі ГА «Саюз беларускіх пісьменнікаў», каб ажывіць літаратурнае жыццё ў рэгіёнах Беларусі. Цяпер у Магілёве выходзіць альманах «Брама», у Віцебску ― «Ратуша», у Гродна ― «Новы замак», у Гомелі ― «Палац».

## Спасылкі 
* Электронныя нумары на kamunikat.org

Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы Беларусі на беларускай мове
Катэгорыя:Альманахі Беларусі
Катэгорыя:Саюз беларускіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Культура Брэста
Акадэмічны летапіс

**Акадэмі́чны ле́тапіс** — спіс Беларуска-літоўскага летапісу 1446 года, блізкі да Супраслеўскага летапісу.

У яго ўваходзяць скарочаны агульнарускі летапіс, Смаленская хроніка, «Пахвала Вітаўту», смаленскія пагадовыя запісы за 1432—1446 гады і «Летапісец вялікіх князёў літоўскіх». Ва ўрыўках збераглася частка гісторыі Маскоўскай Русі XIV — 3-й траціны XV стагоддзяў, які пачынаецца з 1339 года і ўключае падзеі да 1373 года, а таксама 1414—1418 гадоў і пасля 1427 года. Пачатковая частка з гісторыяй Кіеўскай Русі і «Аповесць пра Падолле» ў канцы рукапісу страчаныя. Як адзін з ранніх спісаў 2-й рэдакцыі Беларуска-літоўскага летапісу 1446 года змяшчае месцамі памылкі. Уваходзіць у склад рукапіснага зборніка 1550-х гадоў, які захоўваецца ў бібліятэцы Расійскай акадэміі навук у Санкт-Пецярбургу. Выдадзены ў 17-м (1907) і 35-м (1980) тамах «Поўнага збору рускіх летапісаў».

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Літаратура XVI стагоддзя
Нікіфараўскі летапіс

**Нікі́фараўскі ле́тапіс** — спіс другое рэдакцыі беларуска-літоўскага летапісу 1446 года, які захаваўся ў складзе зборніка апошняй чвэрці XV стагоддзя. Рукапіс раней належаў Мікалаю Нікіфараву, адчаго і атрымаў сваю назву. Цяпер зборнік захоўваецца ў рукапісным аддзеле бібліятэкі Расійскай Акадэміі навук у Санкт-Пецярбургу.

## Асаблівасці 
Зборнік уяўляе сабой рукапіс у 1/4 з вокладкай з дошак, абцягнутых скурай. Рукапіс складаецца з 351 аркуша шчыльнай жаўтлявай паперы, напісаны карычневым атрамантам паўуставам XV стагоддзя, нелетапісныя тэксты зборніка — почыркамі XVI, XVII і XVIII стагоддзяў. Па філігранях (гронка вінаграду, бычыная галава з крыжам пад падбародкам, бычыная галава са стрыжнем з трыма лістамі авальнай формы паміж рогамі) рукапіс датуецца 1464-1491 гадамі. Пры публікацыі ён аднаўляў адсутныя месцы паводле Супраслеўскага летапісу ў выданні Ігната Даніловіча, у 1963 годзе летапіс быў больш падрабязна апісаны аўтарамі «*Апісання Рукапіснага аддзела бібліятэкі Акадэміі навук*».

У 1980 годзе Нікіфараўскі летапіс быў выдадзены Мікалаем Улашчыкам у 35 томе Поўнага збору рускіх летапісаў.

## Літаратура 
* 
* *Улащик Н. Н.* Предисловие // Полное собрание русских летописей. — Т. 35. — , 1980. — С. 11.

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Творы XV стагоддзя
Катэгорыя:Старажытнарускія летапісы
Узвышша (часопіс)

**«Узвышша»** — літаратурна-мастацкі часопіс («часопісь літаратуры, мастацтва і крытыкі») у 1927—1931 гадах, створаны сябрамі аднайменнай літаратурнай суполкі.

Лічыцца адным з самых адметных і значных літаратурна-мастацкіх выданняў у гісторыі новай беларускай літаратуры. З 1927 па 1930 год выдаваўся літаратурнай суполкай «Узвышша», а ў 1931 годзе — Беларускім дзяржаўным выдавецтвам у Менску. Усяго было выдадзена 44 нумары часопіса ў 39 кнігах.
 
## Змест 
На старонках часопіса друкавалі свае творы, а таксама літаратурна-крытычныя артыкулы Кузьма Чорны, Уладзімір Дубоўка, Кандрат Крапіва, Адам Бабарэка, Змітрок Бядуля, Пятро Глебка, Сяргей Дарожны, Максім Лужанін, Язэп Пушча, Тодар Кляшторны, Лукаш Калюга, Андрэй Мрый і інш. Шматлікія з прадстаўленых у часопісе твораў сталі нацыянальнай класікай (раман «Запіскі Самсона Самасуя» А. Мрыя, аповесці «Лявон Бушмар» К. Чорнага, «Ні госць ні гаспадар» Л. Калюгі, паэма «Кругі» У. Дубоўкі і інш.).

Не меншую цікавасць і значнасць уяўляюць змешчаныя ў выданні літаратуразнаўчыя, крытычныя і моўныя артыкулы, у якіх уздымаліся пытанні і шукаліся спосабы развязання разнастайных праблем (мастацкія канцэпцыі, герой, тэма, форма і інш.), звязаных з вызначэннем напрамкаў развіцця беларускай літаратуры, а таксама распрацоўкай, кадыфікацыяй і нармаваннем беларускай літаратурнай мовы.

## Літаратура 
* 
* 
* Пра час «Узвышша» : матэрыялы навуковых канферэнцый, Узвышаўскіх чытанняў (Мінск, 1999–2002) / Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва, БелНДІ дакументазнаўства і архіўнай справы. — Мінск, 2002. — С. 77.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:літаратурныя часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы Беларусі на беларускай мове
Катэгорыя:Узвышша
Запіскі Самсона Самасуя

«**Запіскі Самсона Самасуя**» — сатырычны раман беларускага пісьменніка Андрэя Мрыя, напісаны ў 1929 годзе. Найбольш вядомы яго твор.

Два першыя «скруткі» (часткі) апублікаваныя ў часопісе «Узвышша»; пасля раман абвешчаны «*злосным пасквілем на савецкую рэчаіснасць*», у 1934 годзе аўтар рэпрэсаваны. Цалкам апублікаваны ў 1988 годзе ў часопісе «Полымя» №1. У 1990 годзе выйшла экранізацыя рэжысёра Уладзіміра Арлова «Пратарчака жыцця, або Запіскі Самсона Самасуя».

## Сюжэт 
«Запіскі» напісаныя ад асобы загадчыка культаддзела райвыканкама Самсона Самасуя, адсутнасць кампетэнтнасці якога кампенсуецца надзвычайнай актыўнасцю ў галіне арганізацыі культуры. Самасуй ладзіць абсурдныя культурныя мерапрыемствы, намагаючыся ў найхутчэйшы тэрмін «*узняць узровень культуры*» ў раёне, адначасна імкнучыся любымі сродкамі наладзіць уласнае прыватнае жыццё. У канцы рамана пасля выяўлення ў раёне мястэчка «трагладытаў» і скандальнай тэатральнай пастановы некампетэнтнага Самасуя падвышаюць і пераводзяць у акруговы культаддзел.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* Чытальная зала радыё «Свабода»

Катэгорыя:Андрэй Мрый
Катэгорыя:Кнігі 1929 года
Катэгорыя:Сатырычныя раманы
Катэгорыя:Раманы на беларускай мове‎
Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт будаўніцтва і архітэктуры

**Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт будаўніцтва і архітэктуры** () — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, размешчаная ў Харкаве.

## Гісторыя 
У 1930 годзе на базе будаўнічага факультэта Харкаўскага тэхналагічнага інстытута і архітэктурнага факультэта Харкаўскага мастацкага інстытута створаны Харкаўскі інжынерна-будаўнічы інстытут. У 1994 годзе інстытут стаў універсітэтам. У 2011 годзе Указам Прэзідэнта Украіны універсітэту прысвоены статус нацыянальнага.

## Структура 
* Архітэктурны факультэт
* Будаўнічы факультэт
* Механіка-тэхналагічны факультэт
* Факультэт эканомікі і менеджменту
* Санітарна-тэхнічны факльтэт

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўніверсітэта 

Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Катэгорыя:Харкаў
Катэгорыя:Універсітэты Харкава
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Харкава
Пратарчака жыцця, або Запіскі Самсона Самасуя

**«Пратарчака жыцця, або Запіскі Самсона Самасуя»** — камедыйны двухсерыйны тэлеспектакль рэжысёра Уладзіміра Арлова, экранізаваны ў 1990 годзе. Зняты паводле сатырычнага рамана Андрэя Мрыя «Запіскі Самсона Самасуя».

## Сюжэт 
## У ролях 
* Уладзімір Варанкоў — *Самсон*
* Вольга Сізова — *Крэйна*
* Уладзімір Шэлестаў — *Лін*
* Валянцін Букін — *Сом*
* Генадзь Давыдзька — *Андросаў*
* Аляксандр Ткачонак — *Торба*
* Яўген Крыжаноўскі — *Какоцька*
* Аляксандр Мікітчанка — *Свердзялюк*
* Анатоль Длускі — *Дусік*
* Ганна Лаўхіна — *Крутарожка*
* Святлана Кузьміна — *Домна*
* Наталля Аляксеенка — *Соша-Доша*
* Генадзь Фамін — *Гарачы*
* Генадзь Аўсяннікаў — *Ахрэм*
* Міхась Мацвееў — *Чалавек у шэрым*
* Сяргей Іваноў — *Сіняблузнік*
* Юдзіф Арончык — *Хайка*
* Віктар Міхайлаў — *Бацька*
* Антаніна Бендава — *Маці*

## Вытворчасць 
Твор «Запіскі Самсона Самасуя» Андрэя Мрыя кінарэжысёр Уладзімір Арлоў адшукаў у спецсховішчах з падачы паэта Сяргея Грахоўскага ды, захапіўшыся, стварыў фільм.

## Спасылкі 
* Звесткі пра фільм   на старонцы Уладзіміра Арлова
* 

Катэгорыя:Андрэй Мрый
Катэгорыя:Фільмы Уладзіміра Арлова
Катэгорыя:Фільмы 1990 года
Катэгорыя:Фільмы на беларускай мове
Катэгорыя:Тэлефільмы Беларусі
Катэгорыя:Кінакамедыі Беларусі
Харкаўскі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт сельскай гаспадаркі імя Пятра Васіленкі

**Харкаўскі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт сельскай гаспадаркі імя Пятра Васіленкі** () — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, размешчаная ў Харкаве.

## Гісторыя 
ВНУ створана як Харкаўскі інстытут механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі адным з першых сельскагаспадарчых ВНУ інжынернага профілю пастановай Цэнтральнага Выканаўчага камітэта і Савета Народных Камісараў СССР ад 23 ліпеня 1930 года на базе аддзяленняў механізацыі і электрыфікацыі Харкаўскага і Палтаўскага сельскагаспадарчых інстытутаў. Пастановай Кабінета Міністраў Украіны ад 20 красавіка 1994 года Харкаўскі інстытут механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі быў ператвораны ў Харкаўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт сельскай гаспадаркі. Пасля ВНУ быў прадастаўлены статус нацыянальнага (2004 год) і прысвоена імя акадэміка Пятра Васіленкі.

## Структура 
* Інстытут механатронікі і сістэм менеджменту
* Інстытут энергетыкі і камп'ютарных тэхналогій
* Інстытут тэхнічнага сервісу
* Інстытут харчовых і перапрацоўчых вытворчасцей
* Інстытут бізнесу і менеджменту
* Факультэт тэхналагічных сістэм і лагістыкі
* Інстытут паслядыпломнай адукацыі

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўніверсітэта 

Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Катэгорыя:Харкаў
Катэгорыя:Універсітэты Харкава
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Харкава
Макулатура (часопіс)

**«Макулатура»** — беларускі літаратурны часопіс. Творчы праект, створаны сумесна мастачкай Васілісай Палянінай-Календа  і пісьменнікам Сяргеем Календам. Першы нумар пабачыў свет у 2012 годзе. Часопіс быў заснаваны як валанцёрскі і некамерцыйны, вольны і непадцэнзурны праект.

Он-лайн-прэзентацыя часопіса адбылася на партале kyky.org, пазней абмежаваны тыраж на паперы. Матэрыялы ў часопісе можна знайсці і на тарашкевіцы і на наркамаўцы, і на рускай мове.

## Спасылкі 
* Макулатура на kamunikat.org
* «Макулатура» - адзіны андэграўндны часопіс на Беларусі , Другая культура Беларусі

Катэгорыя:літаратурныя часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Каханак Вялікай Мядзведзіцы

**«Каха́нак Вялі́кай Мядзве́дзіцы»** () — раман Сяргея Пясецкага, напісаны ў 1935 годзе і апублікаваны ў 1937 годзе. Апісвае рэаліі польска-савецкага памежжа ў 1-й палове 1920-х гадоў. Твор заснаваны на біяграфіі аўтара, які таксама займаўся памежным гандлем.

## Змест 
Цэнтр дзеяння — мястэчка Ракаў, размешчанае тады на польска-савецкай мяжы, «*за 33 вярсты ад Мінска*». Апавядальнік рамана — Уладэк Лабровіч, які паходзіць з Віленскага ваяводства, дзе не змог знайсці працу, прыязджае ў Ракаў на запрашэнне былога ваеннага сябра, цяпер «машыніста» (кіраўніка кантрабандыстаў) Юзафа Трафіды, і атрымлівае з ім месца для жыцця і магчымасць зарабляць на кантрабандзе, чаго збольшага ніхто там не цураўся.

Галоўны герой перажывае шэраг прыгодаў. Ён схоплены і зняволены бальшавікамі, уцёк з цягніка, які вёз яго ў ссылку. Хлусліва абвінавачаны і арыштаваны польскай паліцыяй, уцёк і ад яе, хаваўся. Змены ў групе, з якой герой ходзіць за мяжу, страта сяброў, замах на яго жыццё. Блакада мяжы разам з яго супольнікамі. Пасля страты ўсіх супольнікаў, страты ўсіх сяброў ён пакідае мяжу. Аднак ён усё яшчэ застаецца паблізу мяжы, якую добра ведае.

## Беларускія выданні 
*  (пераклад з польскай мовы Фелікса Янушкевіча)
*  (пераклад Г. А. Бенкевіча)
*  (пераклад Марыі Пушкінай)

## У культуры 
* У 2017 годзе Піт Паўлаў выдаў самотнік «Каханак Вялікай Мядзведзіцы», якая мусіла ўвайсці ў яго сольны альбом «*Зброя.Золата.Кабеты*».

## Гл. таксама 
* Усходнія Крэсы
* Заходняя Беларусь

## Спасылкі 
* «Каханак Вялікай Мядзведзіцы» (пер. Фелікс Янушкевіч) у электронным выглядзе

Катэгорыя:Раманы на польскай мове
Катэгорыя:Творы Сяргея Пясецкага
Катэгорыя:Кнігі 1937 года
Катэгорыя:Творы 1935 года
Катэгорыя:Ракаў
Катэгорыя:Прыгодніцкія творы
З воўчым білетам

**«З во́ўчым біле́там»** — дакументальная аповесць беларускага пісьменніка Сяргея Грахоўскага пра ахвяр сталінскіх рэпрэсій.

Напісаная на дакументальнай аснове, аповесць распавядае пра вяртанне вязня пасля 10 гадоў зняволення на Радзіму. Атрымаўшы даведку («воўчы білет») аб вызваленні, ён, былы «вораг народа», з вялікай цяжкасцю знаходзіць працу. Такім людзям было надзвычай цяжка ўладкавацца ў жыцці: з імі баяліся размаўляць, узнаўляць знаёмствы. Сяргей Грахоўскі апісвае, як на працягу трох гадоў ён адчуваў напружаную часовасць свайго існавання «з воўчым білетам» пад пільным наглядам савецкіх спецслужбаў, пакуль ізноў не быў высланы «навечна» ў Сібір у 1949 годзе.

Аповесць «З воўчым білетам» уваходзіць разам з аповесцямі «Зона маўчання» і «Такія сінія снягі» у аўтабіяграфічную трылогію Сяргея Грахоўскага, напісаную ў перыяд 1987—1989 гадоў, якая з’яўляецца беларускім аналагам нарысу «Архіпелаг ГУЛАГ» расійскага пісьменніка Аляксандра Салжаніцына.

Ва ўступе да трылогіі Грахоўскі дае запавет нашчадкам не дапусціць паўтарэння трагедыі беларускага народа 1930—1940-х гадоў:

## Літаратура 
* С. Грахоўскі. Зона маўчання. Спавядальная аповесць. Мінск, Мастацкая літаратура, 1990.

Катэгорыя:Творы Сяргея Грахоўскага
Катэгорыя:Аповесці
Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Такія сінія снягі

**«Такі́я сі́нія снягі́»** — аўтабіяграфічная дакументальная аповесць беларускага пісьменніка Сяргея Грахоўскага пра жыццё ахвяр сталінскіх рэпрэсій падчас высылкі ў Сібір.

Аповесць упершыню была надрукавана ў часопісе «Полымя» (№ 9 за 1988 год) пад назвай «Успаміны майго двайніка». Аўтар апісвае жыццё пісьменніка і яго сям’і напярэдадні і пасля высылкі ў Сібір. Далёка ад роднай Беларусі, там, дзе такія сінія снягі, моцныя маразы, і пачалі абжывацца бестэрміновыя вязні ГУЛАГу, нават не спадзеючыся адчуць сябе калі-небудзь вольнымі людзьмі.

Аповесць «Такія сінія снягі» уваходзіць разам з аповесцямі «Зона маўчання» і «З воўчым білетам» у аўтабіяграфічную трылогію Сяргея Грахоўскага, напісаную ў перыяд 1987—1989 гадоў, якая з'яўляецца беларускім аналагам нарысу «Архіпелаг ГУЛАГ» расійскага пісьменніка Аляксандра Салжаніцына.

Ва ўступе да трылогіі Грахоўскі дае запавет нашчадкам не дапусціць паўтарэння трагедыі беларускага народа 1930—1940-х гадоў:

Катэгорыя:Творы Сяргея Грахоўскага
Катэгорыя:Кнігі 1988 года
Катэгорыя:Аповесці
Змагарныя дарогі

**«Змага́рныя даро́гі»** — раман Кастуся Акулы 1960 года, упершыню выдадзены ў Канадзе ў 1962 годзе беларускім класічным правапісам.

Эпіграфам да рамана служыць верш Уладзіміра Жылкі «Меч». Падзеі твору адбываюцца ў 8 краінах Еўропы — Беларусі, Літве, Польшчы, Германіі, Францыі, Італіі, Швейцарыі і Англіі. У 1994 годзе выдавецтва «Мастацкая літаратура» перавыдала яго ў Беларусі тыражом 6000 асобнікаў, якія раскупілі за пару месяцаў. У 1995 годзе Беларускі ПЭН-цэнтр узнагародзіў Кастуся Акулу за раман Прэміяй імя Францішка Багушэвіча. У снежні 2000 года рэдакцыя газеты «Наша Ніва» ўключыла раман «Змагарныя дарогі» ў 100 найлепшых беларускіх кніг XX стагоддзя на падставе чытацкага апытання цягам года. У 2005 годзе выдавецва «Логвінаў» зноў перавадала раман у зборніку выбраных твораў «Россыпы».

## Дзея 
Ва ўводнай частцы «Гітлераўская акупацыя Беларусі» апісваецца падзел захопленай краіны, праца беларускіх настаўнікаў, а таксама беларускія аб’яднанні і вайсковыя фарміраванні. Гітлераўскі і сталінскі таталітарныя рэжымы параўноўваюцца з вобразнымі пачварамі Сцылай і Харыбдай, ад якіх церпяць людзі. Улетку 1944 года адбываецца эвакуацыя Менскай школы камандзіраў БКА разам з Сымонам Спарышам і яго сябрамі Віктарам Караткевічам і Кастусём Дзежкам. У назвах 3-х асноўных частак рамана пазначаецца маршрут постацяў: 1) «Менск — Альткірх — Марсель», 2) «Берлін — Цвізель — Неапаль — Балоння», 3) «Балоння — Лондан». У раздзелах «Беларуская цэнтральная рада ў Берліне. Генерал Езавітаў, Астроўскі і Шувалаў», «Загуба генерала Езавітава» і «Дывізія „Беларусь“ пераходзіць да амерыканцаў» падзеі згадваюцца паводле дакументаў. У якасці постацяў выступаюць кіраўнік Беларускай самапомачы Іван Ермачэнка і камандзір Беларускай краёвай абароны Францішак Кушаль. Таксама згадваецца намеснік кіраўніка БКА капітан Віталь Мікула, які загінуў у газавым крэматорыі Дахау.

У якасці адмоўнай постаці прыводзіцца былы школьны вартаўнік з Каралеўшчыны Вітвіцкі, які ў зялёным мундзіры ўрадніка расстрэльваў яўрэяў на вуліцах Глыбокага. Таксама згадваецца начальнік паліцыі раённага мястэчка лейтэнант Сцервін, які абвяшчаў камуністамі людзей, каб прысабечыць іх набытак.

## Выданні 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове
Катэгорыя:Еўропа ў культуры і мастацтве
Катэгорыя:Творы 1960 года
Катэгорыя:Раманы XX стагоддзя
Катэгорыя:Кнігі 1962 года
Катэгорыя:Раманы на беларускай мове
Катэгорыя:Кнігі пра Другую сусветную вайну
Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі

**«Запі́скі афіцэ́ра Чырво́най А́рміі (ад 17 ве́расня 1939 г.)»** () — раман Сяргея Пясецкага, упершыню апублікаваны ў 1957 годзе ў Лондане ў выдавецтве «GRYF». Гэтая сатыра апісвае знаходжанне афіцэра Чырвонай Арміі Міхаіла Зубава на Віленшчыне, якую акупаваў СССР, а потым і Германія.

Напісанне раману пачалося ў маі 1946 года. Аўтар пісаў кнігу паводле памяці і сваіх нататак. Пра напісанне гэтакага раману Пясецкі задумваўся ўжо ў 1940 годзе.

## Форма і змест 
Гэты гратэскны раман быў напісаны ў форме дзённіка, які вёўся з 22 верасня 1939 года па 1 студзеня 1945 года, які прысвечаны (у залежнасці ад палітычнай сітуацыі) Сталіну, Гітлеру, Чэрчылю, Сікорскаму і Рачкевічу і зноў Сталіну. Стыль навязвае сінтаксіс і фармуляванне сказаў на манер рускай мовы.

Дзеянне разгортваецца ў Вільні, Лідзе і ваколіцах.

Гэты раман — перш за ўсё псіхалагічны вобраз тыповага прадстаўніка савецкага менталітэту сталінскіх часоў, які няздольны думаць самастойна, чалавека механізаваных паводзінаў, заснаваных на страху, паслухмянасці, бальшавіцкай ідэалогіі і нянавісці да ўяўных «буржуазных» ворагаў. У той жа час у рамане прадстаўленая карціна польскага насельніцтва на Віленшчыне і Гарадзеншчыне пад час Другое сусветнай вайны.

## Беларускія выданні 
*  (пераклад з польскай мовы Алеся Астраўцова)
*  (пераклад Алеся Астраўцова)

## Пастановы 
* «Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі» (2013, Тэатр-студыя імя Е. Міровіча БелДзАМ, Мінск, Беларусь) — пастанова Віталя Краўчанкі
* «Zapiski oficera Armii Czerwone» (з 1992 года да сённяшняга часу, Беластоцкі драматычны тэатр, пастанова Анджэя Якімца)

## Спасылкі 
* «Запі́скі афіцэра Чырвонай Арміі (ад 17 верасня 1939 г.)» у электронным выглядзе

Катэгорыя:Кнігі 1957 года
Катэгорыя:Раманы на польскай мове
Катэгорыя:Творы Сяргея Пясецкага
Катэгорыя:Псіхалагічныя раманы
Катэгорыя:Польскі паход Чырвонай арміі (1939)
Катэгорыя:Кнігі пра Другую сусветную вайну
Катэгорыя:Сатырычныя раманы
Віцебская даўніна

**«Ві́цебская даўніна́»** () ― зборнік дакументаў па гісторыі Віцебшчыны XI-XIX стагоддзяў, сабраных гісторыкам і краязнаўцам стацкім дараднікам Аляксеем Парфёнавічам Сапуновым.

## Стварэнне 
Настаўнік віцебскай гімназіі, а пазней служачы Віцебскага архіва старажытных актаў Аляксей Парфёнавіч Сапуноў, удзельнік стварэння Віцебскай вучонай архіўнай камісіі (1909) і Віцебскага царкоўна-археалагічнага музея (1893), усё сваё творчае жыццё прысвяціў Віцебшчыне. Асноўная яго праца ― зборнік дакументаў «Віцебская даўніна».

Гістарычных матэрыялаў у Сапунова набралася на 6 тамоў, але вышлі толькі 3.

## Змест 
Першы том, які выйшаў у 1883 годзе, змяшчае дакументы выключна пра Віцебск: урыўкі з летапісаў, інвентары горада, дагаворы, граматы, прывілеі горада і віцебскіх князёў, Віцебскі летапіс Панцырнага-Аверкі, статыстычныя звесткі пра жыхароў горада, дакументы Траецкага Маркавага манастыра, спісы віцебскіх ваяводаў і кашталянаў, праваслаўных і уніяцкіх епіскапаў, ўказы ўрада Расійскай імперыі, якія тычацца Віцебску і Віцебскай губерні, яўрэяў, якія жылі тут, дакументы пра Віцебскае паўстанне 1623 года, вайну 1812 года і інш.

У 4-м томе (у 2-х частках, 1885) апублікаваныя дакументы пра падзеі на Віцебшчыне пад час Лівонскай вайны і вайны між Расіяй і Рэччу Паспалітай (1654-1667).

У 5-м томе (1888) змешчаныя матэрыялы па гісторыі Полацкай епархіі, скасаванні ўніяцкай царквы.

2-і і 3-і тамы не выйшлі. У іх Сапуновым меркавалася ўключыць матэрыялы па гісторыі астатніх мястэчкаў Віцебскай губерні, увесь 6-ы том павінны быў складаць вялікі нарыс пра Віцебскую губерню з паказальнікамі і дадаткамі.

Тамы, якія выйшлі, добра ілюстраваныя малюнкамі помнікаў дойлідства, картамі, партрэтамі гістарычных асоб, якія маюць дачынентне да гісторыі Віцебшчыны. Большасць дакументаў была апублікавана ўпершыню, арыгіналы многіх да цяперашняга часу не захаваліся.

У 1911―1916 гадах у Віцебску выходзіў зборнік архіўных дакументаў «Полацка-Віцебская даўніна» (да 1910 года - «*Працы Віцебскай вучонай архіўнай камісіі*»), які выдаецца Віцебскай вучонай архіўнай камісіяй.

## Выданні 
*  
*  

## Літаратура 
*  — С. 325.
* *Стукалич В. К.* А. П. Сапунов. К 25-летию его учёной и литературной деятельности. — Витебск, 1905. — 39 с.
* *Улащик Н. Н.* Очерки по археографии и источниковедению истории Белоруссии феодального периода. ― М., 1973. С. 230—239.
* *Улащик Н. Н.* Введение в изучение белорусско-литовского летописания. — М., 1985.
* *Шумейко М. Ф.* История белорусской археографии / Археография: курс лекций. — Мн.: БГУ, 2005.

## Спасылкі 
* Витебская старина: Материалы для истории Полоцкой епархии .

Катэгорыя:Археаграфія ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Віцебска
Катэгорыя:Крыніцы па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Кнігі 1883 года
Шлем жаху

**«Шлем жаху»** () — сёмы раман сучаснага расійскага пісьменніка-постмадэрніста Віктара Пялевіна, створаны па заказу брытанскага выдавецтва «Canongate» у рамках міжнароднага праекта «Міфы» і выдадзены ў 2005 годзе стотысячным тыражом.

Яшчэ да выхаду друкаванай версіі «Шлема жаху» у продаж паступіла аднайменная аўдыёкніга. Ролі галоўных персанажаў агучылі: тэлевядучая Ціна Кандэлакі, перакладчык і акцёр агучвання Леанід Валадарскі, актрыса Марыя Галубкіна, акцёр агучвання Аляксей Колган, актрыса Юлія Рутберг, акцёр і тэлевядучы Мікалай Фаменка, музыка Аляксандр Ф. Скляр і іншыя. Друкаванае выданне нязначна адрозніваецца ад аўдыёкнігі — персанаж аўдыёверсіі Sartrik перайменаваны ў Sliff_zoSSchitan, і з тэксту выдалены некаторыя яго рэплікі. Неўзабаве пасля выхаду рамана была створана тэатральная пастаноўка «Shlem.com». П’еса пастаўлена маскоўскім рэжысёрам Жывіле Мантвілайтэ па матывам «Шлема жаху».

Жанр твора, напісанага ў форме інтэрнэт-чата, не абазначаны ў друкаваным выданні. Тым не менш, на афіцыйным сайце творчасці Віктара Пялевіна тэкст кнігі апублікаваны ў раздзеле «Раманы», падобнае жанравае вызначэнне прысутнічае таксама ў некаторых аглядных артыкулах, прысвечаных твору. У некаторых рэцэнзіях і крытычных аглядах у адносінах да тэксту выкарыстоўваюцца тэрміны п’еса, драматычная аповесць.

## Сюжэт 
Восем персанажаў сустракаюцца ў адным вельмі дзіўным чаце. Кожны з іх невядомым чынам трапіў у адзін з аднатыпных пакояў з маніторам і клавіятурай. Неўзабаве яны разумеюць, што сталі ўдзельнікамі міфа пра Тэсея і Мінатаўра. Але сітуацыя аказваецца нашмат складаней, чым здаецца на першы погляд.

**Персанажы:**
* '***M****onstradamus
* ****I****soldA
* ****N****utscracker
* ****O****rganizm(-:
* ****T****heseus (TheZeus) (толькі некалькі рэплік)
* ****A****riadna
* ****U****GLI 666
* ****R****omeo-y-Cohiba
* ****S***'artrik (или Sliff_zoSSchitan)

У кожнага з персанажаў за дзвярыма ёсць свой уласны лабірынт. У Манстрадамуса — тупік і зараджаны рэвальвер, у Ізольды і Рамэа — парк (таму яны спрабуюць у ім сустрэцца), у Шчаўкунчыка — пакой з апаратурай і касетамі, у Арганізма — застаўка maze, у Арыядны — спальня, у UGLI 666 — сабор і г.д.

## Спасылкі 
* Алексей Верницкий. Пелевин В. Шлем ужаса: Креатифф о Тесее и Минотавре
* Мария Решетняк. Мифологическая основа романа В. Пелевина «Шлем Ужаса»  

Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Матчына душа

**«Матчына душа»** — першы зборнік паэзіі Уладзіміра Караткевіча, які выйшаў у 1958 годзе, праз год пасля таго, як літаратара прынялі ў Саюз пісьменнікаў БССР.

У зборнік увайшлі раннія вершы аўтара, як гумарыстычнага, так і сацыяльна-грамадзянскага характару. Кніга выдадзеная ў друкарні Дзяржвыда БССР (цяпер «Мастацкая літаратура») тыражом 3000 асобнікаў, на 69 старонках.

## Змест 
* На пачатку дарог (1958)
* Спадарожніку Зямлі (1957)
* Партызанская балада (1958)
* Заяц варыць піва (1956)
* Орша (1956)
* Вадарод (1957)
* Сырцовыя цагліны (1957)
* «Стаю ўначы ў завіруху…» (1956)
* Песня шафёра (1957)
* Як размаўляюць звяры і птушкі (1957)
* У жніўны дзень (1958)
* З падсветам (1957)
* Праменьчык (1957)
* Паўлюк Багрым (1958)
* Цяга (1958)
* Ялінка (1957)
* Дзеці (1958)
* Жаданы госць (1958)
* Лісце (1957)
* Бацькаўшчына (1957)
* Балада пра паўстанца Ваўкалаку (1956)
* Машэка (1955)
* «У дняпроўскіх хвалях, бы ў калысцы…» (1958)
* Дзед Цыпрук, вартаўнік калгаснага стаўка (1958)
* «На паўстанках, засыпаных лісцем бярозавым…» (1958)
* Рута ў халоднай расе (1957)
* Эмігранты (1958)
* Гісторыя з першым каханнем (1957)
* У тую ноч (1957)
* Бабіна лета (1958)
* Начлег (1958)
* «У векавечнай Бацькаўшчыне клёны…» (1958)
* Зімняя элегія (1958)
* Размова з Кіева-Пячэрскім сланом (1958)
* Матчына душа (1958)

## Спасылкі 
* Матчына душа, на kamunikat.org

Катэгорыя:Творы Уладзіміра Караткевіча
Катэгорыя:Кнігі 1958 года
Ладдзя Роспачы (аповесць)

**«Ладдзя́ Ро́спачы»** — аповесць беларускага пісьменніка Уладзіміра Караткевіча.

## Гісторыя 
Аповесць напісана ў 1964 годзе на беларускай мове, але ўпершыню надрукавана ў часопісе «Нёман» № 2 за 1968 год у перакладзе Васіля Сёмухі на рускую мову. На 23 старонках рукапісу цэнзары зрабілі 296 правак. Толькі ў 1978 годзе выдадзена на беларускай мове.

У 2010 годзе выйшла непадцэнзурнае выданне, усе раней змененыя і выразаныя фрагменты проста графічна паказаны ў тэксце ў аўтарскім варыянце.

## Сюжэт 
Аповесць насычана глыбокімі разважаннямі над сэнсам жыцця і лёсам роднай зямлі. У аповесці ўжыта шмат алегарычных сімвалаў. Так, сама Ладдзя Роспачы — Беларусь, якая, пераадольвае змрок забыцця, бяспамяцтва і жахаў, уваскрасае і адраджаецца. Ад смерці і знікнення яе ратуе Гервась Выліваха — жыццялюб, мастак, які не расстаецца з лютняй нават у царстве Смерці, абаронец людзей і шчыры патрыёт роднай зямлі. Уладзімір Караткевіч сцвярджае, што каханне, цярпенне, смех і жартаўлівасць дазволілі беларускаму народу выстаяць у самых неспрыяльных умовах.

Галоўны герой падання — «небагаты, але добрага роду шляхціч» Гервась Выліваха з места Рагачоўскага, які бавіць час вясёлымі ігрышчамі і ў любоўных прыгодах. Падманутыя мужы абураны Вылівахам, але нічога могуць з ім зрабіць. Урэшце, каралева Бона Сфорца, жонка караля Жыгімонта Старога, аб’язджала ўладанні і завітала ў свой Рагачоўскі замак, абывацелі горада звярнуліся да яе па дапамогу. Пасля сустрэчы Вылівахі з каралевай Бонай да яго прыйшла Смерць і забрала ў падземнае царства.

## Экранізацыя 
У 1987 годзе на кінастудыі «Беларусьфільм» выйшаў мультыплікацыйны фільм «Ладдзя Роспачы».

Катэгорыя:Творы Уладзіміра Караткевіча
Катэгорыя:Кнігі 1964 года
Катэгорыя:Аповесці
Катэгорыя:Цэнзура ў СССР
Альпійская балада

**«Альпійская балада»** — аповесць Васіля Быкава, была апублікавана ў 1964 годзе ў часопісе «Маладосць» № 1, у кніжным выданні — у тым жа годзе. Твор пра тры дні жыцця ўцекачоў з палону беларуса Івана і італьянкі Джуліі. Гэта гісторыя пра тры кароткія дні, якія падарылі былым вязням канцлагера бязмежнае каханне і надзею на выратаванне.

## Сюжэт 
Пад час Другой сусветнай вайны з фашысцкага канцлагера ў Альпах уцякаюць савецкі салдат Іван і італьянская дзяўчына Джулія. Яны выпадкова сустракаюцца. Спачатку Іван беспаспяхова спрабуе пазбавіцца ад яе. Пасля ў іх нараджаюцца пачуцці.

Ім трэба будзе перажыць самыя неверагодныя прыгоды ў сваім жыцці. Галодныя, змучаныя, напалоханыя і разгубленыя, яны будуць блукаць у самых прыгожых гарах Еўропы, з цяжкасцю ўсведамляючы, што горы яшчэ могуць быць прыгожымі, а мужчына і жанчына здольныя думаць не толькі пра вайну і небяспеку.

## Падставы напісання 
Як згадваў сам Быкаў, сюжэт да твора ён спаткаў падчас вайны ў аўстрыйскім гарадку:

## Экранізацыя і пастаноўкі 
Аповесць шмат перакладалася на замежныя мовы, часта выдавалася не толькі ў Беларусі, але і ў іншых савецкіх рэспубліках. На аснове аповесці створаны кінафільм, некалькі тэатральных спектакляў, інсцэніроўка для радыё, балет, пастаўлены ў Мінску і Чалябінску, опера, пастаўленая ў Харкаве, сімфонія.

У 1964 годзе была запісана радыёпастаноўка твору.

У 1967 годзе быў зняты фільм.

У 1967 годзе быў пастаўлены аднаактовы балет Яўгена Глебава Беларускім дзяржаўным тэатрам оперы і балета пад кіраўніцтвам дырыжора Газіза Дугашава.

## Цікавыя факты 
* Падчас працы над творам, Аляксей Карпюк сустрэў на вакзале ў Гародні італьянца ў якога скралі дакументы ў цягніку. Быкаў і Карпюк некалькі дзён апекаваліся замежнікам, пакуль пашпарт не знайшоўся. У гэты час Быкаў кансультаваўся адносна італьянскай мовы.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Творы Васіля Быкава
Катэгорыя:Кнігі пра Вялікую Айчынную вайну
Катэгорыя:Кнігі 1964 года
Катэгорыя:Кнігі пра Другую сусветную вайну
Катэгорыя:Аповесці
Усохабудскі сельсавет

**Усохабу́дскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Добрушскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Усохская Буда.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года **Усоха-Будскі сельсавет** у складзе Чырванабудскага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Церахоўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных Андрэеўскага, Усохскага і Чырвонакастрычніцкага сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Церахоўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Добрушскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Усохабудскага сельсавета 4 населеныя пункты. 1 снежня 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Дубраўскага сельсавета (4 населеныя пункты: вёскі Дзімітраўка, Дубраўка, Красная Буда і Лук’янаўка).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (4 населеныя пункты) — 713 чалавек, з іх 94,0 % — беларусы, 3,1 % — рускія, 2,5 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (8 населеных пунктаў) — 1075 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чырванабудскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Церахоўскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе
130-я Петрыкаўская партызанская брыгада

**130-я Петрыкаўская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная 27 ліпеня 1943 года. Дзейнічала на акупаванай тэрыторыі Петрыкаўскага, Жыткавіцкага, Лельчыцкага, Старадарожскага раёнаў. 6 ліпеня 1944 года брыгада (757 партызан, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

## Склад 
* атрад Р. І. Краўца (потым 132-і, арганізаваны ў верасні 1941 года);
* атрад «Балотнікава» (І. Н. Глушко, потым 125-ы, арганізаваны ў жніўні 1942 года);
* атрад М. Ф. Бабкова (потым 135-ы, арганізаваны ў кастрычніку 1942 года);
* атрад П. І. Арцюха (потым 133-і).
У жніўні быў створаны атрад А. І. Трухановіча (пазней 136-ы), які 25 студзеня 1944 года (250 партызан) злучыўся з Чырвонай арміяй і атрад І. В. Дубіка (пазней 138-ы), які 19 студзеня 1944 года злучыўся з Чырвонай Арміяй.

## Камандаванне 
### Камандзіры 
* І. В. Скалабан;
* М. А. Волкаў.

### Камісар 
* І. Н. Глушко.

### Начальік штаба 
* У. І. Кулік.

## Гісторыя 
У лістападзе — снежні 1942 года партызаны ўдзельнічалі ў падрыве мастоў на рэках Пціч і Бобрык (Пціцкая аперацыя). Вялі адкрытыя і засадныя баі, у тым ліку каля вёскі Міхедавічы Капаткевіцкага, вёсак Бабунічы (Бабуніцкі бой), Асавец Петрыкаўскага раёнаў, на дарозе Конкавічы — Балажэвічы. У сакавіку  1943 года каля вёскі Капцэвічы падарвалі некалькі машын з жывой сілай немцаў. 21 жніўня 1943 года разбілі нямецкі гарнізон, які ахоўваў чыгуначны ўчастак Муляраўка — Коржаўка. У жніўні — верасні 1943 года на чыгуначным участку Лунінец — Калінкавічы падарвалі больш за 2 000 рэек, у лютым — чэрвені 1943 і красавіку 1944 гадоў вялі баі з карнікамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Савецкія партызанскія злучэнні, брыгады і атрады на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе