open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
10 ліпеня

__NOTOC__
**10 ліпеня** — сто дзевяноста першы (сто дзевяноста другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 138: Пасля смерці Адрыяна, Антанін Пій стаў імператарам
* 1040: Паводле падання, аголеная лэдзі Гадзіва праехала на кані праз Ковентры, каб вымусіць свайго мужа, эрла Леафрыка, знізіць падаткі з гараджан.
* 1067: На рацэ Ршы Яраславічы ўзялі ў палон Усяслава Брачыславіча і двух яго сыноў.
* 1241: Конрад I Мазавецкі заняў Кракаў.
* 1812: Скончыўся Мірскі бой, першая сур'ёзная сутычка на полі бою ў вайне 1812 года.
* 1917: Першае беларускае таварыства драмы і камедыі дало прэм’ерную пастаноўку п’есы Я. Купалы «Раскіданае гняздо».
* 1941: Пачатак Смаленскай абарончай аперацыі — упершыню ў Другой Сусветнай вайне германскія войскі перайшлі ад наступлення да абароны.
* 1973: Багамы атрымалі незалежнасць ад Вялікабрытаніі.
* 1994: У другім туры прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі перамог Аляксандр Лукашэнка.

## Нарадзіліся 
* 1509: Жан Кальвін, дзеяч Рэфармацыі, заснавальнік кальвінізму (пам. 27.5.1564)
* 1781: Антон Марціноўскі, беларускі выдавец і публіцыст (пам. 1855)
* 1830: Каміль Пісаро, французскі мастак
* 1856: Нікола Тэсла, сербска-амерыканскі фізік, аўтар больш чым 300 патэнтаў у розных галінах інжынернай тэхнікі (пам. 1943)
* 1857: Анатоль Бонч-Асмалоўскі, рэвалюцыянер-народнік (пам. 1930)
* 1871: Марсель Пруст, французскі пісьменнік (пам. 1922)
* 1888: Джорджа дэ Кірыка, італьянскі мастак
* 1895: Павел Сухі, савецкі авіяканструктар (пам. 15.9.1975)
* 1900: Пётра Сергіевіч, беларускі мастак (пам. 1.11.1984)
* 1925: Махатхір Махамад, 4-ы прэм'ер-міністр Малайзіі
* 1931: Эліс Манро, канадская пісьменніца (пам. 2024)
* 1933: Іван Пасер, чэшскі кінарэжысёр
* 1936: Герберт Боер, амерыканскі біяхімік
* 1936: Тунэ Келам, эстонскі палітык
* 1937: Леанід Дземідовіч, беларускі навуковец-геолаг (пам. 1999)
* 1942: Пётр Клімук, беларускі касманаўт
* 1953: Васіль Сахарчук, беларускі паэт
* 1961: Міхаіл Цыбульскі, беларускі мастацтвазнавец

## Памерлі 
* 138: Адрыян, рымскі імператар
* 983: Бенедыкт VII, Папа Рымскі
* 994: Леапольд I, маркграф Аўстрыі
* 1103: Эрык I, кароль дацкі
* 1559: Генрых II Валуа, кароль Францыі
* 1806: Джордж Стабс, англійскі мастак
* 1910: Іаган Готфрыд Гале, нямецкі астраном
* 1915: Хендрык Вілем Месдаг, нідэрландскі мастак-марыніст
* 2004: Марыя ды Лурдыш Пінтасілгу, прэм'ер-міністр Партугаліі
* 2011: Ралан Пеці, французскі харэограф
* 2019: Валянціна Картэзэ, італьянская актрыса

## Святкуюць 
*  Багамы: Дзень незалежнасці
*  Ваёмінг, ЗША: Дзень штата
* Манголія: Дзень дзяржаўнага сцяга
*  Маўрытанія: Дзень арміі
*  Расія: Дзень воінскай славы

710
11 кастрычніка

__NOTOC__
**11 кастрычніка** — дзвесце восемдзесят чацвёрты (дзвесце восемдзесят пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1138: Масіўнае землетрасенне ў Алепа (Сірыя).
* 1875: Першыя ісландскія пасяленцы прыбылі ў Вініпег (Канада).
* 1881: Жыхар штата Паўночная Дакота (ЗША) Дэвід Х’юстан (David Houston) запатэнтаваў фотастужку.
* 1887: Амерыканскі вынаходнік Томас Эдысан запатэнтаваў электрычную машыну для падліку галасоў на выбарах.
* 1891: У Стакгольме адчынены першы ў свеце этнаграфічны музей пад адкрытым небам «Скансен».
* 1918: Рада БНР зацвердзіла часовую Канстытуцыю.
* 1919: У Вільні адбылося ўрачыстае адкрыццё Універсітэта Стэфана Баторыя.
* 1931: У СССР прынята рашэнне аб поўнай ліквідацыі прыватнага гандлю.
* 1962: Адкрыўся Другі Ватыканскі сабор.
* 1986: У Рэйк'явіку сустрэліся Рональд Рэйган і Міхаіл Гарбачоў.
* 2006: Фільм «Лабірынт фаўна» рэжысёра Гільерма дэль Тора выйшаў у пракат у Іспаніі.

## Нарадзіліся 
* 1738: Артур Філіп, адмірал Каралеўскага флоту Англіі, губернатар штата Новы Паўднёвы Уэльс (пам. 31.8.1814)
* 1758: Генрых Вільгельм Матэўс Ольберс, нямецкі астраном (пам. 2.3.1840)
* 1777: Казімір П'ер Пер'е, французскі палітычны і дзяржаўны дзеяч (пам. 16.5.1832)
* 1803: Барэнд Карнеліс Кукук, нідэрландскі мастак
* 1835: Эрнст Сарс, нарвежскі гісторык
* 1848: Адольф Алунан, латышскі акцёр, рэжысёр, драматург (пам. 5.7.1912)
* 1878: Карл Хофер, нямецкі мастак
* 1885: Франсуа Марыяк, французскі пісьменнік (пам. 1.9.1970)
* 1891: Эдвін Дзікінсан, амерыканскі мастак
* 1913: Эдзі Агняцвет, беларуская паэтэса (пам. 17.7.2000)
* 1924: Мелвін Уітфілд, амерыканскі лёгкаатлет, алімпійскі чэмпіён
* 1932: Дана Скот, амерыканскі матэматык
* 1942: Амітабх Бачан, індыйскі акцёр
* 1947: Лукас Пападымас, грэчаскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст
* 1973: Алег Жукаў, расійскі спявак, рэп-выканаўца. (пам. 9.2.2002)

## Памерлі 
* 1347: Людовік IV, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі
* 1424: Ян Жыжка, кіраўнік гусітаў, выдатны чэшскі палкаводзец (нар. ~1360)
* 1531: Ульрых Цвінглі, дзеяч рэфармацыі ў Швейцарыі (нар. 1.1.1484)
* 1542: Томас Уает (паэт)
* 1889: Джэймс Джоўль, брытанскі фізік
* 1958: Асвальда Лічыні, італьянскі мастак
* 1963: Эдзіт Піяф, французская спявачка (нар. 19.12.1915)
* 1963: Жан Както, французскі пісьменнік, драматург
* 1965: Даратэя Ланж, амерыканскі фатограф
* 1996: Ларс Альфорс, фінскі і амерыканскі матэматык
* 2001: Канстанцін Дамарад, беларускі гісторык (нар. 7.11.1918)
* 2008: Вія Артмане, латвійская актрыса
* 2008: Ёрг Хайдэр, праварадыкальны аўстрыйскі палітык

## Святкуюць 
*  — Міжнародны дзень дзяўчынак.
*  Башкартастан — Дзень суверэнітэта.
*  Панама — Дзень рэвалюцыі.
* , Ілінойс — Дзень памінання генерала Пуласкі.
* 25px Дзень камінг-аўта.
*  Малдова — Дзень віна.

## Крыніцы 

К11
10 студзеня

__NOTOC__
**10 студзеня** — дзесяты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 49 да н.э.: Юлій Цэзар перайшоў цераз раку Рубікон — пачатак Грамадзянскай вайны ў Рымскай дзяржаве.
* 236: Пачатак пантыфікату Фабіяна, 20-га Папы Рымскага (236—250).
* 475: Васіліск абвешчаны імператарам Усходняй Рымскай імперыі супраць Зянона.
* 1072: Нарманскі герцаг Апуліі Роберт Гвіскар захапіў Палерма, які належаў арабам.
* 1697: Каманда галандскага капітана Вільяма дэ Вламінга падышла да заходняга ўзбярэжжа Аўстраліі.
* 1833: Вільгельм Рыхард Вагнер выступае са сваёй першай сімфоніяй (у Лейпцыгу).
* 1863: У 6 гадзін раніцы ў Лондане пачало працаваць першае ў свеце метро.
* 1897: Пачаўся 1-ы Усерасійскі перапіс насельніцтва.
* 1918: Расійская дзяржава стала называцца Расійскай Сацыялістычнай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікай (РСФСР).
* 1946: Адкрылася першая сесія Генеральнай Асамблеі ААН.
* 1989: Пасля 72-гадовага перапынку аднавіла дзейнасць праваслаўнае Мінскае духоўнае вучылішча.

## Нарадзіліся 
* 1597: Пётр Магіла, рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай (пам. 1.12.1647).
* 1883: Аляксей Талстой, рускі пісьменнік (пам. 23.2.1945).
* 1890: Ільдэфонс Бобіч, беларускі каталіцкі святар, пісьменнік, перакладчык (пам. 28.4.1944).
* 1895: Фрыц Шахермайр, аўстрыйскі гісторык (пам. 26.12.1987).
* 1896: Георгій Лаўроў, беларускі архітэктар (пам. 1967).
* 1903: Вальдэмар Вялі, эстонскі барэц вольнага стылю, алімпійскі чэмпіён
* 1913: Мехмет Шэху, албанскі дзяржаўны дзеяч.
* 1934: Леанід Краўчук, першы прэзідэнт Украіны (пам. 10.5.2022).
* 1938: Дональд Кнут, амерыканскі матэматык, адмысловец у галіне інфарматыкі.
* 1905: Таццяна Бірыч, беларускі афтальмолаг, доктар медыцынскіх навук.
* 1922: Эстэр Мягі, эстонскі кампазітар.
* 1949: Джордж Форман, амерыканскі баксёр.
* 1994: Фейт Кіп’еган, кенійская лёгкаатлетка.

## Памерлі 
* 681: Агафа, Папа Рымскі з 678 г.
* 976: Іаан I Цымісхій, візантыйскі імператар.
* 1645: Уільям Лод, архібіскуп Кентэрберыйскі.
* 1684: Крыштаф Жыгімонт Пац, вялікі канцлер літоўскі (нар. 1621).
* 1276: Рыгор Х (Тэбальда Вісконці), Папа Рымскі з 1271 (нар. 1210).
* 1321: Марыя Брабанцкая, каралева Францыі.
* 1862: Сэмуэль Кольт, амерыканскі вынаходнік (нар. 19.7.1814).
* 1904: Жан-Леон Жэром, французскі мастак.
* 1926: Эйна Лейна, фінскі пісьменнік
* 1957: Габрыела Містраль, чылійская паэтэса (нар. 7.4.1889).
* 2007: Карла Понці, італьянскі кінапрадзюсар.
* 2023: Джэф Бэк, брытанскі рок-музыкант, гітарыст.
* 2023: Канстанцін II, апошні кароль Грэцыі.
* 2024: Ірына Васілеўна Назімава, беларускі мастацтвазнавец

## Святкуюць 
* : Дзень прынцыпу большасці
* : Нацыянальны дзень вуду

110
11 жніўня

__NOTOC__

**11 жніўня** — дзвесце дваццаць трэці (дзвесце дваццаць чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 480 да н.э.: Бітва пры Фермапілах паміж персідскай арміяй Ксеркса і саюзным войскам грэчаскіх полісаў пад кіраўніцтвам спартанскага цара Леаніда.
* 490: Адбылася бітва пры рацэ Ада, дзе армія Тэадорыха Вялікага разбіла войска Адаакра.
* 843: Падпісаны Вердэнскі дагавор дагавор аб падзеле імперыі Карла Вялікага паміж трыма сынамі Людовіка I Набожнага.
* 1127: Першае ўпамінанне пра Горадзен (Гродна) ў пісьмовых крыніцах (Лаўрэнцьеўскі летапіс).
* 1471: Падпісаны Корастынскі мір паміж Ноўгарадам і Масквой, паводле якога Ноўгарад прызнаваў уладу Масквы і выплочваў кантрыбуцыю ў 16 тыс. рублёў.
* 1492: Пачатак пантыфікату Папы Рымскага Аляксандра VI, адной з самых змрочных постацяў у гісторыі папства.
* 1794: Другая атака расійскіх войскаў на Вільню, наступным днём горад капітуляваў.
* 1962: Запуск касмічнага карабля Усход-3.
* 1971: Адбылася дэманстрацыя хіпі ў Гродне.

## Нарадзіліся 
* 1837: Мары Франсуа Садзі Карно, французскі інжынер і палітык
* 1856: Уладзімір Дабравольскі, беларускі этнограф (пам. 7.5.1920)
* 1858: Хрысціян Эйкман, нідэрландскі ўрач, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне
* 1905: Эрнст Яаксан, эстонскі дыпламат
* 1907: Аляксей Бараноўскі, беларускі акцёр, заслужаны артыст Беларусі (пам. 1970)
* 1921: Алекс Хейлі, амерыканскі пісьменнік
* 1932: Пітэр Айзенман, амерыканскі архітэктар
* 1938: Бапсі Сідхва, пакістанска-амерыканская пісьменніца
* 1939: Джэймс Мэнчэм, першы прэзідэнт Сейшэльскіх Астравоў
* 1943: Первез Мушараф, 10-ы прэзідэнт Пакістана
* 1973: Луіс Альберта Лакалье Поу, прэзідэнт Уругвая

## Памерлі 
*897: Віфрэд I Валасаты, каталанскі граф, якога лічаць заснавальнікам Каталоніі
*1253: Клара Асізская, італьянская святая
* 1464: Мікалай Кузанскі, нямецкі мысляр (нар. 1401)
* 1831: Гаўрыла Андрэевіч Сарычаў, расійскі мараплавец, географ, гідрограф. Адмірал (нар. ў 1763)
* 1956: Джэксан Полак, амерыканскі мастак (нар. 28.1.1912)
* 1965: Карла Мензэ, нямецкі мастак
* 1972: Макс Тэйлер, амерыканскі вірусолаг
* 1996: Ванга, балгарская прадракальніца (нар. 31.1.1911)
* 2002: Іржы Коларж, чэшскі паэт
* 2021:  Жэнеўева Ас, французская мастачка

## Святкуюць 
*  Арменія: Дзень нацыянальнай ідэнтычнасці
*  Зімбабвэ: Дзень нацыянальных герояў
*  Латвія: Дзень памяці барацьбітаў за свабоду Латвіі
*  Чад: Дзень незалежнасці

811
11 ліпеня

__NOTOC__

**11 ліпеня** — сто дзевяноста другі (сто дзевяноста трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1496: Горад Гродна атрымаў поўнае магдэбургскае права.
* 1613: Каранацыя Міхаіла Фёдаравіча, першага цара маскоўскага з дынастыі Раманавых.
* 1660: Войска Міхаіла Казіміра Паца прыступам вызваліла Вільню ад маскоўскага войска.
* 1705: У Сафійскім саборы ў Полацку маскоўскі цар Пётр І забіў 5 манахаў-базыльян.
* 1709: Рэшткі шведскіх войск пасля Палтаўскай бітвы капітуліравалі ў г. Перавалачным перад маскоўскім войскам А. Меньшыкава.
* 1810: Аўстралійскія кітабоі адкрылі востраў Макуоры.
* 1918: Літоўская Тарыба абвясціла Літву канстытуцыйнай манархіяй.
* 1918: У Маскве адкрыты Беларускі народны ўніверсітэт (праіснаваў да 12.8.1918).
* 1920: Армія РСФСР (РСЧА) заняла Мінск пасля адступлення польскай арміі.
* 1982: У Іспаніі скончыўся XII чэмпіянат свету па футболу. Чэмпіён — зборная каманда Італіі.
* 1995: Выхад першага нумара газеты «Народная воля».
* 2007: Ватыкан выступіў з заявай, у якой Рымскі прастол названы адзіным нашчадкам першапачатковай царквы, заснаванай Ісусам Хрыстом.

## Нарадзіліся 
* 1657: Фрыдрых I, кароль прускі з 1701 (пам. 25.2.1713)
* 1694: Шарль Антуан Куапель, французскі мастак
* 1723: Жан-Франсуа Мармантэль, французскі пісьменнік, філосаф
* 1745: Юзаф Вінцэнт Плятэр, дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага (пам. 1806)
* 1846: Яраслаў Гол, чэшскі гісторык, паэт (пам. 8.7.1929)
* 1911: Янка Чабор, беларускі паэт, публіцыст (пам.1943?)
* 1920: Юл Брынер, амерыканскі акцёр (пам. 10.10.1985)
* 1927: Тэадор Мейман, амерыканскі вучоны, стваральнік лазера (пам. 5.5.2007)
* 1932: Анатоль Анікейчык, беларускі скульптар, педагог, народны мастак Беларусі (пам. 3.2.1989)
* 1934: Джорджа Армані, італьянскі мадэльер
* 1956: Рабен Рэнучы, французскі акцёр і рэжысёр

## Памерлі 
* 472: Пракопій Антэмій, рымскі імператар
* 969: Вольга, княгіня Кіеўская
* 1551: Джыралама Джэнга, італьянскі мастак
* 1856: Ёзаф Каэтан Тыл, чэшскі драматург
* 1916: Рык Ваўтэрс, бельгійскі мастак
* 1917: Чарльз Хортан Пек, амерыканскі міколаг, батанік
* 1937: Джордж Гершвін, амерыканскі кампазітар
* 1974: Пер Лагерквіст, шведскі пісьменнік (нар. 23.5.1891)
* 1989: Лоўрэнс Аліўе, брытанскі акцёр
* 2008: Майкл Дэбейкі, амерыканскі хірург, стваральнік методыкі аортакаранарнага шунтавання (нар. 7.9.1908)

## Святкуюць 
*  Сусветны дзень шакаладу
*  Сусветны дзень народанасельніцтва Зямлі
*  Італія, Палерма: Фестываль Св. Разаліі
*  Кірыбаці: Дзень Евангелля
*  Манголія: Дзень народнай рэвалюцыі, Нацыянальнае свята «Наадам»
*  Расія: Дзень мастака па святле
*  Фламандская супольнасць, Бельгія: Дзень Фламандскай супольнасці

711
10 чэрвеня

__NOTOC__

**10 чэрвеня** — сто шэсцьдзесят першы (сто шэсцьдзесят другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1067: Яраславічы захапілі ў палон полацкага князя Усяслава Брачыславіча і двух яго сыноў падчас сустрэчы на Ршы.
*1128: У Руане адбылося пасвечанне Жафруа V Анжуйскага ў рыцары.
*1190: Фрыдрых I Барбароса затануў пад час Трэцяга крыжовага паходу ў рацэ Селіф.
*1596: Галандскі мараплавец і даследчык Вілем Барэнц адкрыў Мядзведжы востраў.
* 1619: У час Трыццацігадовай вайны адбылася бітва пры Саблатэ.
* 1794: У Гродне ўтворана Цэнтральная дэпутацыя Вялікага Княства Літоўскага — выканаўчы орган паўстання 1794 г.
* 1907: Французскія інжынеры браты Люм’ер вынайшлі спосаб рабіць каляровыя фотаздымкі.
* 1917: У Мінску выйшаў першы нумар газеты «Вольная Беларусь» пад рэдакцыяй Язэпа Лёсіка.
* 1917: Цэнтральная Рада Украінскай Народнай Рэспублікі абвесціла 1-ы Універсал.
* 1919: Утворана Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны.
* 1940: Італія абвесціла вайну Францыі і Вялікабрытаніі.
* 1947: Кампанія «SAAB» выпусціла свой першы аўтамабіль.

## Нарадзіліся 
.]]
* 1819: Гюстаў Курбэ, французскі жывапісец
* 1865: Фрэдэрык Кук, амерыканскі ўрач, палярны падарожнік
* 1883: Язэп Гапановіч, беларускі грамадскі дзеяч, прадпрымальнік (пам. 20.5.1961)
* 1904: Лінь Хуэінь, кітайская паэтэса, архітэктар
* 1915: Сол Белоў, амерыканскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (пам. 5.4.2005)
* 1922: Джудзі Гарленд, амерыканская актрыса (пам. 22.6.1969)
* 1923: Станіслаў Юхновіч, польскі архітэктар, даследчык горадабудаўніцтва
* 1929: Людміла Зыкіна, руская народная і эстрадная спявачка, Народная артыстка СССР, Герой Сацыялістычнай Працы (пам. 1.7.2009)
* 1929: Эдвард Осбарн Уілсан, амерыканскі біёлаг
* 1953: Тамара Пузіноўская, беларуская актрыса (пам. 3.10.2006)
* 1961: Ігар Голубеў, беларускі скульптар (пам. 1.3.2024)
* 1965: Элізабет Хёрлі, амерыканская актрыса
* 1972: Пітэр Серафіновіч, брытанскі акцёр беларускага паходжання
* 1987: Джэймс Мейнард, англійскі матэматык
* 1992: Кейт Аптан, амерыканская актрыса

## Памерлі 
.]]
* 1190: Фрыдрых I Барбароса
* 1580: Луіс дэ Камоэнс, партугальскі паэт
* 1878: Транквіла Крэмона, італьянскі мастак
* 1899: Эрнест Шасон, французскі кампазітар
* 1903: Луіджы Крэмона, італьянскі матэматык
* 1910: Мікалай Нікіфароўскі, беларускі этнограф і фалькларыст (нар. 17.5.1845)
* 1918: Арыга Бойта, італьянскі паэт і кампазітар (нар. 24.2.1842)
* 1923: Міхал Федароўскі, беларускі фалькларыст, этнограф, археолаг (нар. 1.9.1853)
* 1926: Антоніа Гаўдзі, іспанскі архітэктар (нар. 25.6.1852)
* 1978: Джо Дэвіс, англiйскi снукерыст (нар. 15.4.1901)
* 1987: Элізабет Хартман, амерыканская актрыса
* 1988: Луі Ламур, амерыканскі пісьменнік (нар. 22.3.1908)
* 2012: Жорж Мацьё, французскі мастак

## Святкуюць 
* Сусветны дзень мадэрна
*  Партугалія: Дзень Партугаліі
*  Рэспубліка Конга: Дзень прымірэння

610
11 мая

__NOTOC__

**11 мая** (**11 траўня**) — сто трыццаць першы (сто трыццаць другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
.]]
* 330: Рымскі імператар Канстанцін Вялікі асвяціў пад сваім імем закладзеную ў 326 годзе новую сталіцу Рымскай імперыі — Канстанцінопаль.
* 868: Ван Цзэ выдаў «Алмазную сутру» — самы старажытны друкаваны дакумент з тых, якія дайшлі да нашых дзён.
* 1503: Хрыстафор Калумб адкрыў Кайманавы астравы.
* 1855: Я. Тышкевіч заснаваў Віленскі музей старажытнасцей.
* 1858: Мінесота ўвайшла ў склад ЗША і стала 32 штатам.
* 1926: Р. Амундсен, Л. Элсуорт і У. Нобіле стартавалі са Шпіцбергена на дырыжаблі «Нор’е» («Нарвегія») да Паўночнага полюса.
* 1947: Сіам перайменаваны ў Тайланд.
* 1962: У міжнародны эфір выйшла радыёстанцыя «Беларусь».
* 1993 На Замкавай гары ў Тураве ўсталяваны помнік у гонар Кірылы Тураўскага.
* 2008: Архімандрыт Святаслаў (Логін) абраны епіскапам Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы.

## Нарадзіліся 
* 1366: Ганна Чэшская
* 1751: Ролф Эрл, амерыканскі партрэтыст
* 1824: Жан-Леон Жэром, французскі мастак
* 1827: Жан-Батыст Карпо, французскі скульптар
* 1833: Бенедыкт Дыбоўскі, беларускі заолаг, прыродазнаўца, лекар (пам. 31.1.1930)
* 1862: Стэфан Макрэцкі, генерал, палітычны дзеяч Сярэдняй Літвы (пам. 9.4.1932)
* 1874: Эйнар Ёнсан, ісландскі скульптар (18.8.1954)
* 1888: Ірвінг Берлін, амерыканскі кампазітар (пам. 22.9.1989)
* 1894: Сцяпан Булат, беларускі палітычны дзеяч, журналіст (пам. 24.7.1921)
* 1899: Глеб Глебаў, беларускі акцёр (пам. 3.3.1967)
* 1902: Карл Пярсімягі, эстонскі мастак
* 1904: Сальвадор Далі, іспанскі мастак (пам. 23.1.1989)
* 1915: Фуад Абдурахманаў, азербайджанскі савецкі скульптар (пам. 15.6.1971)
* 1916: Каміла Хасэ Села, іспанскі пісьменнік
* 1921: Ільмар Тамур, эстонскі тэатральны рэжысёр
* 1928: Якаў Агам, ізраільскі мастак
* 1947: Раіса Баравікова, беларуская паэтка, пісьменніца
* 1957: Фані Катансон, французская актрыса
* 1971: Айдзі Валік, эстонская дзіцячая пісьменніца

## Памерлі 
* 1610: Матэа Рычы, італьянскі вучоны, місіянер
* 1838: Андрэй Снядэцкі, хімік, урач і філосаф (нар. 30.10.1768)
* 1871: Джон Гершэль, брытанскі астраном
* 1939: Павел Жаўрыд, беларускі грамадска-палітычны дзеяч, адзін з кіраўнікоў Слуцкага паўстання (нар. 13.6.1889)
* 1944: Марат Казей, беларускі партызан, герой Савецкага саюза (нар. 29.10.1929)
* 1953: Гасан Канапацкі, беларускі ваенны дзеяч (нар. 25.2.1879)
* 1963: Герберт Спенсер Гасер, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1944)
* 1976: Алвар Аалта, фінскі архітэкстар і дызайнер
* 1976: Луцыя Балзукевіч, польскі мастак, працавала на Гродзеншчыне (нар. 13.12.1887)
* 1981: Боб Марлі, ямайскі музыка і кампазітар
* 1989: Тамаш Зан, польскі вайсковы дзеяч (нар. 21.9.1902)
* 2011: Морыс Гольдхабер, амерыканскі фізік-ядзершчык

## Святкуюць 
*  Лаос, Дзень Канстытуцыі.
*  Ісландыя, Апошні дзень рыбацкага сезона.

511
11 сакавіка

__NOTOC__
**11 сакавіка** — 71-ы (72-і) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 899: Першая дакументальная згадка пра горад Заальфельд.
* 1401: У Радаме польскія паны выдалі другі акт Віленска-Радамскай уніі.
* 1702: У Лондане пачынае выходзіць першая перыядычная газета па-англійску, The Daily Courant.
* 1851: Прэм’ера оперы Джузэпэ Вердзі «Рыгалета» адбылася ў тэатры «Фенічэ» ў Венецыі.
* 1861: Ухваленне канстытуцыі Канфедэраваных Штатаў Амерыкі, пралог грамадзянскай вайны ў ЗША.
* 1879: Японія анексавала дзяржаву Рукю.
* 1941: Прэзідэнт ЗША Франклін Рузвельт зацвярджае акт аб ленд-лізе.
* 1985: Міхаіл Гарбачоў абраны Генеральным сакратаром ЦК КПСС.
* 1990: Вярхоўны Савет прыняў Акт аб аднаўленні незалежнасці Літвы.
* 1993: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Гватэмалай.
* 2011: Катастрафічнае землетрасенне ля берагоў Японіі выклікала цунамі, здарылася аварыя на АЭС Фукусіма I.

## Нарадзіліся 
* 1544: Тарквата Таса, італьянскі паэт
* 1811: Урбэн Жан Жазеф Левер'е, французскі астраном
* 1827: Каятан Крашэўскі, польскі пісьменнік, кампазітар (пам. 1.7.1896)
* 1887: Алесь Гарун, беларускі паэт (пам. 28.7.1920)
* 1891: Макс Каўс, нямецкі мастак
* 1891: Майкл Полані, англійскі хімік і фізік
* 1896: Марыя Бах, аўстрыйская скрыпачка і мастачка
* 1899: Вольга Галіна, беларуская актрыса (пам. 4.12.1980)
* 1903: Тодар Кляшторны, беларускі паэт (пам. 29/30.10.1937)
* 1911: Леў Гарошка, беларускі рэлігійны дзеяч (пам. 8.9.1977)
* 1911: Аркадзь Мігдал, савецкі фізік-тэарэтык (пам. 9.2.1991)
* 1914: Элізабет Баселі, французская лётчыца
* 1921: Астар П'яцола, аргенцінскі музыкант і кампазітар (пам. 4.7.1992)
* 1922: Абдул Разак бін Хусейн, 2-гі прэм’ер-міністр Малайзіі
* 1926: Томас Старзл, амерыканскі хірург-трансплантолаг
* 1933: Сандра Міла, італьянская актрыса
* 1987: Танел Кангерт, эстонскі шашэйны велагоншчык
* 1994: Францыска Пройс, нямецкая біятланістка

## Памерлі 
* 222: Геліягабал, рымскі імператар
* 1870: Машвешвэ I, стваральнік і першы манарх Лесота
* 1872: Плацыд Янкоўскі, беларускі пісьменнік і перакладчык, публіцыст (нар. 20.9.1810)
* 1938: Іаан (Пашын), беларускі праваслаўны дзеяч (нар. 8.5.1881)
* 1941: Аляксандр Уласаў, беларускі грамадска-палітычны і культурны дзеяч, выдавец, публіцыст (нар. 16.8.1874)
* 1955: Аляксандр Флемінг, брытанскі мікрабіёлаг (нар. 6.8.1881)
* 1957: Рычард Бэрд, амерыканскі палярны даследчык
* 1992: Рычард Брукс, амерыканскі кінарэжысёр
* 1995: Рэйн Аўн, эстонскі лёгкаатлет
* 1996: Леанід Марчанка, беларускі мастак-графік (нар. 1.4.1941)
* 1998: Джын Шылі, амерыканская лёгкаатлетка
* 2002: Джэймс Тобін, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (нар. 5.3.1918)
* 2006: Слабодан Мілошавіч, прэзідэнт Югаславіі (1997—2000)
* 2016: Іаланда Балаш, румынская лёгкаатлетка
* 2017: Пеэтэр Тульвістэ, эстонскі псіхолаг
* 2019: Андрэа Полак, нямецкая плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка

## Святкуюць 
*  Літва: Дзень аднаўлення незалежнасці

311
12

## Падзеі 
* Авідзій скончыў працу над «Журботнымі элегіямі», напісаныя ў ссылцы ў Канстанцы

## Нарадзіліся
* 31.8: Калігула, імператар рымскі

## Памерлі
*
120

**120 (сто дваццаты) год** паводле юліянскага календара.

## Падзеі 
* Каля 120: Імператар Адрыян аднавіў Пантэон у Рыме.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Іншае
11 студзеня

__NOTOC__
**11 студзеня** — адзінаццаты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 1386: Прадстаўнікі Польшчы ў Ваўкавыску перадалі вялікаму князю ВКЛ Ягайлу акт аб перавыбранні яго каралём польскім і аддачы яму ў жонкі малалетняй польскай каралевы Ядвігі.
* 1787: Адкрыты Аберон, спадарожнік Урана
* 1861: Алабама абвясціла аб выхадзе са складу ЗША.
* 1862: Выйшла першая нелегальная беларускамоўная газета «Мужыцкая праўда».
* 1879: Пачатак англа-зулускай вайны.
* 1907: Забаронена газета «Наша доля».
* 1910: Адкрыты востраў Шарко.
* 1919: Румынія анексіравала Трансільванію.
* 1923: Войскі Францыі і Бельгіі акупіравалі Рурскую вобласць, каб прымусіць Германію плаціць рэпарацыі.
* 1942: Японія захапіла Куала-Лумпур.
* 1943: ЗША і Вялікабрытанія страцілі тэрытарыяльныя правы ў Кітаі.
* 1972: Усходні Пакістан змяніў назву на Бангладэш.
* 2017: Урачыстае адкрыццё Эльбскай філармоніі.

## Нарадзіліся 
]]
* 1503: Франчэска Парміджаніна, італьянскі мастак
* 1707: Вінчэнца дэ Рыкаці, італьянскі матэматык
* 1755 або 1757: Аляксандр Гамільтан, 1-ы міністр фінансаў ЗША
* 1842: Уільям Джэймс, амерыканскі філосаф і псіхолаг
* 1867: Сцяпан Рункевіч, беларускі гісторык царквы
* 1906: Альберт Гофман, швейцарскі хімік, «бацька» ЛСД
* 1916: Бернар Бліе, французскі акцёр
* 1922: Валянцін Тэлегдзі, амерыканскі фізік
* 1923: Жаклін Маян, французская актрыса
* 1929: Рафаэль Эйтан, ізраільскі ваенны і палітычны дзеяч
* 1930: Род Тэйлар, аўстралійскі і амерыканскі акцёр
* 1934: Жан Крэцьен, 20-ы прэм’ер-міністр Канады
* 1936: Ева Гесэ, амерыканская мастачка і скульптар
* 1937: Віктар Кліменцьевіч Кухта, беларускі біяхімік
* 1940: Андрэс Таранд, эстонскі дзяржаўны дзеяч
* 1951: Аляксандр Сяргеевіч Сідараў, беларускі мастак тэатра лялек
* 1954: Яак Аавіксаа, эстонскі дзяржаўны дзеяч
* 1955: Аляксандр Ісачоў, беларускі мастак
* 1959: Рональд Вейл, амерыканскі цытолаг
* 1977: Станіслаў Чаропка, беларускі гісторык

## Памерлі 
* 705: Ян VI, Папа Рымскі
* 802: Паўлін Аквілейскі, італьянскі тэолаг, святар, паэт
* 812: Стаўракій, візантыйскі імператар
* 937: Лі Цунке, апошні імператар Позняй Тан
* 1397: Скіргайла Альгердавіч, князь літоўскі
* 1753: Ганс Слоан, англійскі медык, натураліст
* 1754: У Цзінцзы, кітайскі пісьменнік
* 1791: Уільям Уільямс Пантыкелін, валійскі паэт
* 1837: Франсуа Жэрар, французскі мастак
* 1864: Цітус Далеўскі, адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў
* 1931: Натан Штраус, амерыканскі філантроп і гуманіст
* 1966: Альберта Джакамеці, швейцарскі мастак, скульптар
* 1983: Ціхан Кісялёў, кіраўнік БССР
* 1988: Ісідар Айзек Рабі, амерыканскі фізік
* 1991: Карл Дэйвід Андэрсан, амерыканскі фізік
* 2001: Аляксандра Юр'еўна Данілава, беларускі архітэктар
* 2001: Дэніс Лэсдан, англійскі архітэктар
* 2003: Марыс Піяла, французскі кінарэжысёр

## Святкуюць 
* : Дзень Рэспублікі
* : Дзень інфармаванасці аб гандлі людзьмі
* : Дзень вызваленчага паўстання
* : Дзень адзінства
* : Усерасійскі дзень запаведнікаў і нацыянальных паркаў

111
122

## Падзеі
* Рымскі імператар Адрыян аддае распараджэнне аб будаўніцтве на поўначы Брытаніі сцяны («Вал Адрыяна») для абароны рымскай правінцыі ад набегаў кельцкіх плямёнаў піктаў і скотаў.

## Нарадзіліся
## Памерлі
## Іншае
123

**123 (сто дваццаць трэці) год** паводле юліянскага календара.

## Падзеі 
* Кітайскі астраном Чжан-Хэнь рэфармуе кітайскі каляндар, каб поры года узгадняліся з месяцамі

## Нарадзіліся 
## Памерлі
## Іншае
124

**124 (сто дваццаць чацвёрты) год** паводле юліянскага календара.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Іншае
125

## Падзеі
* Пачатак пантыфікату Папы Рымскага Тэлесфора.

## Нарадзіліся
## Памерлі
*Сікст I — Папа Рымскі.
*Ань-дзі, кітайскі імператар дынастыі Хань (нар. 94)
126

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* 1 жніўня: Публій Гельвій Пертынакс, рымскі военачальнік і імператар (пам. 28.3.193)

## Памерлі 
## Іншае
127

**127**

## Падзеі 
* Пасля сямігадовага знаходжання у правінцыях, Адрыян вяртаецца ў Рым.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 13 снежня: хрысціянскі мучанік Антыёх Сульцыс

## Іншае
128

**128** — высакосны год, пачаўся ў сераду. 128 год нашай эры, 128 год 1 тысячагоддзя, 28 год II стагоддзя, 8 год 3-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 9 год 120-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Адрыян атрымаў тытул Бацькі Айчыны.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Гіру, кароль Пэкчэ
129

**129** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 129 год нашай эры, 129 год 1 тысячагоддзя, 29 год II стагоддзя, 9 год 3-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 10 год 120-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* 129/131: Гален, грэчаскі ўрач, анатам

## Памерлі
10 сакавіка

__NOTOC__

**10 сакавіка** — 70-ы (71-ы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1801: Першы перапіс насельніцтва ў Вялікабрытаніі.
* 1876: Першы паспяховы званок па тэлефоне.
* 1919: Бальшавікі абвяшчаюць Украінскую ССР з сталіцай у Харкаве.
* 1939: У Мінску прэм’ерай оперы «Міхась Падгорны» Яўгена Цікоцкага адкрыўся будынак Дзяpжаўнага тэатра опеpы і балета Белаpyсi.
* 1945: Самы цяжкі налёт амерыканскіх бамбардзіроўшчыкаў B-29 на горад Токіа, вялікія разбурэнні і ахвяры сярод жыхароў горада.
* 1959: Пачатак паўстання супраць кітайскага панавання ў Тыбеце.
* 1972: Выбух у футлярным цэху Мінскага радыёзавода, пад абвалам пліт перакрыцця загінула 120 чалавек, больш за 100 пацярпела.
* 1977: Адкрыты кольцы Урана.
* 1992: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Бельгіяй.

## Нарадзіліся 
* 1503: Фердынанд I Габсбург, аўстрыйскі эрцгерцаг, кароль рымлян, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі (пам. 25.7.1564)
* 1628: Марчэла Мальпігі, італьянскі біёлаг, урач
* 1786: Хасэ Марыя Варгас, прэзідэнт Венесуэлы
* 1787: Уільям Эці, англійскі жывапісец
* 1845: Аляксандр ІІІ, расійскі імператар
* 1867: Эктор Гімар, французскі архітэктар і дызайнер
* 1892: Арцюр Анегер, французскі кампазітар
* 1908: Крысцьян Палусалу, эстонскі барэц грэка-рымскага стылю
* 1927: Паўль Вундэрліх, нямецкі мастак
* 1930: Юсцінас Марцінкявічус, літоўскі пісьменнік
* 1933: Серафім Андраюк, беларускі літаратуразнавец і крытык
* 1940: Аляксей Марачкін, беларускі мастак і грамадскі дзеяч
* 1942: Міхась Ткачоў, беларускі археолаг, гісторык архітэктуры, палітычны дзеяч (пам. 1992)
* 1946: Уладзімір Гасцюхін, акцёр кіно і тэатра
* 1957: Усама бін Ладэн, кіраўнік Аль-Каіды

## Памерлі 
* 1098: Гіта Уэсекская, дачка Гаральда II Годвінсана, жонка Уладзіміра Манамаха
* 1222: Юхан I, кароль Швецыі
* 1573: Ганс Мюліх, нямецкі мастак
* 1781: Міхал Карыцкі, беларускі паэт-лацініст (нар. 4.9.1714)
* 1856: Ёван Стэрыя Попавіч, сербскі паэт, драматург і перакладчык (нар. 13.1.1806)
* 1861: Тарас Шаўчэнка, украінскі мастак і літаратар (нар. 9.3.1814)
* 1940: Міхаіл Булгакаў, рускі пісьменнік і драматург
* 1966: Фрыц Цэрніке, галандскі фізік. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1953)
* 1985: Канстанцін Чарненка, кіраўнік СССР
* 1999: Асвальда Гуаясамін, эквадорскі мастак
* 2001: Уладзімір Варашылаў, стваральнік і кіраўнік тэлепраграмы «Што? Дзе? Калі?» на савецкім тэлебачанні
* 2011: Янка Сіпакоў, беларускі пісьменнік (нар. 15.1.1936)
* 2011: Рудольф Алаберт, эстонскі акцёр і рэжысёр
* 2013: Барыс Аракчэеў, беларускі мастак (нар. 19.4.1926)
* 2018: Юбер дэ Жываншы, французскі мадэльер

## Святкуюць 
* , Дзень працы.
* , Дзень настаўніка.
* , Дзень пачатку сухога сезону.
* , Дзень нараджэння Мірзы.
* , Дзень архіваў.
* , Дзень земляроба.

310
121

**121** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 121 год нашай эры, 121 год 1 тысячагоддзя, 21 год II стагоддзя, 1 год 3-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 2 год 120-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Першая згадка Aquae Mattiacorum (цяпер Вісбадэн)

## Нарадзіліся 
* 26 красавіка: Марк Аўрэлій, рымскі імператар

## Памерлі 
* Дэн Суэй, кітайская імператрыца
12 кастрычніка

__NOTOC__
**12 кастрычніка** — дзвесце восемдзесят пяты (дзвесце восемдзесят шосты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 539 да н.э.: Кір Вялікі трыумфальна ўступіў у заваяваны Вавілон.
* 900: Людовік III Сляпы быў каранаваны як кароль Італіі
* 1398: Паміж ВКЛ і Тэўтонскім ордэнам заключаны Салінскі дагавор, Вітаўт чарговы раз паабяцаў перадаць Жамойць Ордэну.
* 1492: Хрыстафор Калумб адкрыў Амерыку.
* 1506: Жыгімонт Стары каранаваны на вял.кн. літоўскага — умоўны пачатак эпохі Адраджэння ў ВКЛ.
* 1552: Войскі Івана Грознага авалодалі Казанню, Казанскае ханства далучанае да Рускай дзяржавы.
* 1654: Расійскія войскі пасля працяглай аблогі (з ліпеня) у ходзе вайны з Рэччу Паспалітай (1654—1667) узялі горад Дуброўну, насельніцтва выведзена ў палон, умацаванні зрытыя.
* 1787: Кінбургская бітва, войскі А. Суворава разбілі туркаў.
* 1810: З нагоды вяселля баварскага кронпрынца Людвіга Вітэльсбаха і Тэрэзы Саксонскай-Хільдбургхаўзенскай у Мюнхене адбыўся першы Актобэрфэст.
* 1920: Абвешчана Сярэдняя Літва, асобнае дзяржаўнае ўтварэнне на тэрыторыі Віленшчыны і Гродзеншчыны.
* 1931: Адбылося афіцыйнае адкрыццё Статуі Хрыста Збавіцеля побач Рыа-дэ-Жанэйра.
* 1967: Масавыя беспарадкі ў Слуцку, падпалены будынак суда, загінулі суддзя і афіцэр МУС.
* 1994: Нацыянальная зборная Беларусі па футболу атрымала першую перамогу (у сустрэчы супраць зборнай Люксембурга).
* 2003: Першы музычны інтэрнэт-партал Беларусі «Тузін Гітоў» распачаў працу ў Сеціве.

## Нарадзіліся 
* 1350: Дзмітрый Данскі, вялікі князь маскоўскі і ўладзімірскі
* 1537: Эдуард VI, кароль англійскі
* 1771: Міхаіл Міларадавіч, расійскі ваенны дзеяч, генерал ад інфантэрыі
* 1796: Міхаіл Мураўёў, расійскі дзяржаўны дзеяч, губернатар Паўночна-Заходняга края
* 1836: Дзмітрый Аверкіеў, рускі пісьменнік (20.12.1905)
* 1857: Раман Кандраценка, расійскі ваенны дзеяч, герой абароны Порт-Артура
* 1865: Міхаіл Анцаў, беларускі кампазітар і харавы дырыжор (пам. 1945)
* 1865: Артур Гардэн, англійскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1929)
* 1893: Джордж Ходжсан, канадскі плывец, алімпійскі чэмпіён
* 1935: Лучана Павароці, італьянскі спявак
* 1968: Х'ю Джэкман, аўстралійскі акцёр
* 1992: Джош Хатчэрсан, амерыканскі акцёр

## Памерлі 
* 638: Ганорый I, Папа Рымскі
* 642: Ян IV, Папа Рымскі
* 1328: Клеменцыя Венгерская, каралева Францыі
* 1590: Кано Эйтоку, японскі мастак
* 1654: Карэл Фабрыцыус, галандскі мастак
* 1837: Луі Дзюпрэ (мастак)
* 1858: Анда Хіросігэ, японскі мастак
* 1875: Жан-Батыст Карпо, французскі скульптар
* 1912: Ота Крумель, нямецкі географ
* 1924: Анатоль Франс, французскі раманіст і літаратурны крытык
* 1996: Эрык Бломберг, фінскі кінарэжысёр
* 1998: Мэцью Шэпард, амерыканскі студэнт, ахвяра злачынства на глебе нянавісці да гомасексуалаў
* 1999: Уілт Чэмберлен, амерыканскі баскетбаліст
* 2006: Джыла Пантэкорва, італьянскі рэжысёр

## Святкуюць 
*  Багамскія астравы, Дзень адкрыцця Калумбам першых тэрыторый амерыканскага кантынента, гэта значыць Дзень адкрыцця Амерыкі.
*  Іспанія, Дзень іспанскай нацыі (Дзень заступніцы Іспаніі Святой Дзевы Пілар).
*  Экватарыяльная Гвінея, Дзень незалежнасці.
*  Дзень Калумба

К12
11 снежня

__NOTOC__

**11 снежня** — трыста сорак пяты (трыста сорак шосты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1659: Курляндыя саступіла галандцам востраў Табага.
* 1816: Індыяна ўвайшла ў ЗША, стаўшы 19-ым штатам.
* 1925: Заснаваны медаль Лорэнца.
* 1925: Вэстмінстэрскім статутам парламент Вялікабрытаніі ўсталяваў прававое становішча дамініёнаў.
* 1941: Германія і Італія абвясцілі вайну ЗША.
* 1946: Пры ААН арганізаваны ЮНІСЕФ.
* 1991: Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь зацвердзіў палажэнне аб дзяржаўным бела-чырвона-белым сцягу.
* 1994: Расійскія войскі ўступілі на тэрыторыю Чачні, пачалася Першая чачэнская вайна.

## Нарадзіліся 
* 1475: Леў X, Папа Рымскі (пам. 1.12.1521)
* 1711: Скулі Магнусан, «бацька» Рэйк'явіка (пам. 9.11.1794)
* 1725: Джордж Мейсан, амерыканскі палітык
* 1750: Ісак Шэлбі, амерыканскі палітык
* 1810: Альфрэд дэ Мюсэ, французскі паэт (пам. 2.5.1857)
* 1843: Роберт Кох, нямецкі фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (пам. 27.5.1910)
* 1874: Паўль Вегенер, нямецкі акцёр і рэжысёр
* 1882: Макс Борн, нямецкі і брытанскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (пам. 5.1.1970)
* 1876: Мечыслаў Карловіч, беларускі кампазітар (пам. 8.2.1909)
* 1911: Нагіб Махфуз, егіпецкі пісьменнік, драматург, сцэнарыст; лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (пам. 29.8.2006)
* 1912: Карла Понці, італьянскі кінапрадзюсар
* 1913: Жан Марэ, французскі акцёр, пастаноўшчык, пісьменнік, мастак (пам. 8.11.1998)
* 1918: Аляксандр Салжаніцын, рускі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 1970 года (пам. 3.8.2008)
* 1925: Андрэ Марфен, французскі мастак
* 1930: Чус Лампрэавэ, іспанская актрыса
* 1934: Анатоль Воінаў, беларускі архітэктар, гісторык архітэктуры, педагог
* 1954: Петэр Хегеман, нямецкі біяхімік і біяфізік
* 1960: Марціна Хельман, нямецкая кідальніца дыска, алімпійская чэмпіёнка
* 1969: Вішванатан Ананд, індыйскі шахматыст

## Памерлі 
* 384: Дамас I, Папа Рымскі (нар. каля 350 г.)
* 969: Нікіфар II Фока, візантыйскі імператар
* 1840: Імператар Кокаку
* 1918: Іван Цанкар, славенскі пісьменнік, драматург
* 1938: Алесь Сташэўскі, беларускі савецкі палітык (нар. 24.3.1889)
* 1949: Шарль Дзюлен, французскі акцёр і рэжысёр
* 1973: Фрыдрых Алерс-Хестэрман, нямецкі мастак
* 2002: Сяргей Грахоўскі, беларускі паэт, празаік і перакладчык (нар. 12(24).9.1913)
* 2012: Раві Шанкар, індыйскі музыкант і кампазітар
* 2012: Галіна Паўлаўна Вішнеўская, расійская оперная спявачка (нар. 25.10.1926)
* 2020: Кім Кі Дук, паўднёвакарэйскі рэжысёр
* 2020: Ірэна Вейсайтэ, літоўская літаратура- і тэатразнаўца

## Святкуюць 
* Міжнародны дзень гор
* Сусветны дзень дзіцячага тэлебачання
* : Нацыянальны дзень танга
* : Нацыянальнае свята (Дзень Рэспублікі)
* : Дзень правоў чалавека і свету
* : Дзень Чацвёртай рэспублікі

С11
12 лістапада

__NOTOC__

**12 лістапада** — трыста шаснаццаты (трыста семнаццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
]]
* 1202: Пасля смерці свайго брата Кнуда VI каралём Даніі стаў Вальдэмар II Пераможца.
* 1459: Заснаваны Базельскі ўніверсітэт.
* 1623: Пачалося Віцебскае паўстанне супраць уніяцкага архіепіскапа Іасафата Кунцэвіча.
* 1912: На ледавіку Роса ў Антарктыдзе знойдзены целы згінулага Роберта Скота i членаў яго экспедыцыі.
* 1918: Аўстрыя абвешчана рэспублікай.
* 1927: Леў Троцкі выключаны з УКП(б).
* 1948: Завяршыўся Такійскі працэс над японскімі ваеннымі злачынцамі.
* 1956: Судан і Туніс сталі членамі ААН.
* 2011: Сільвіа Берлусконі пакінуў пасаду прэм’ер-міністра Італіі.
* 2014: Касмічны апарат «Філы» здзейсніў пасадку на камету Чурумава — Герасіменка.

## Нарадзіліся 
]]
* 1651: Хуана Інес дэ ла Крус, мексіканская паэтэса
* 1823: Павел Шпілеўскі, беларускі этнограф і пісьменнік (пам. 1861)
* 1840: Агюст Радэн, французскі скульптар (пам. 17.11.1917)
* 1842: Джон Уільям Стрэт, брытанскі фізік
* 1868: Ганна Місуна, беларускі, польскі, літоўскі і расійскі геолаг (пам. 2.5.1922)
* 1885: Міхаіл Грамыка, беларускі пісьменнік і вучоны геолаг (пам. 1969)
* 1902: Таццяна Андрэеўна Бандарчык, беларуская актрыса
* 1902: Уладзімір Варанкін, савецкі гісторык, эсперантолоаг, эсперантамоўны пісьменнік (пам. 3.10.1938)
* 1920: Тадэвуш Бароўскі, польскі паэт, празаік і публіцыст (пам. 12.11.1943)
* 1920: Андрэй Макаёнак, беларускі драматург
* 1935: Людміла Гурчанка, расійская актрыса тэатра і кіно
* 1937: Паўл Путныньш, латвійскі драматург
* 1958: Леанід Пранчак, беларускі паэт
* 1961: Надзя Каманэчы, румынская гімнастка, пяціразовая алімпійская чэмпіёнка
* 1962: Род Куратомі, шматразовы чэмпіён свету па каратэ, тэхнічны дырэктар International Karate Association
* 1980: Раян Гослінг, канадскі акцёр
* 1982: Эн Хэтэўэй, амерыканская кінаактрыса
* 1990: Фларан Манаду, французскі плывец, алімпійскі чэмпіён

## Памерлі 
* 607: Баніфацый III, Папа Рымскі
* 1035: Кнуд Вялікі, кароль Даніі, Англіі і Нарвегіі
* 1572: Рыгор Хадкевіч, вялікалітоўскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч (нар. ~1513)
* 1595: Джон Хокінс, англійскі марак
* 1623: Іасафат Кунцэвіч, царкоўны дзеяч, уніяцкі святы (нар. 1580)
* 1869: Іаган Фрыдрых Авербек, нямецкі мастак
* 1903: Каміль Пісаро, французскі мастак
* 1921: Фернан Кнопф, бельгійскі мастак
* 1936: Патрык Генры Брус, амерыканскі мастак
* 1974: Торбергур Тордарсан, ісландскі пісьменнік-сацыяліст і эсперантыст
* 1979: Гаўрыла Верасаў, беларускі шахматыст (нар. 28.7.1912)
* 1981: Уільям Холдэн, амерыканскі акцёр
* 2018: Ігар Лучанок, беларускі кампазітар (нар. 6.8.1938)
* 2020: Раман Бандарэнка, беларускі мастак, загінуў час пратэстаў 2020—2021 гадоў (нар. 1.8.1989)

## Святкуюць 
*  Азербайджан — Дзень Канстытуцыі

Л12
12 жніўня

__NOTOC__

**12 жніўня** — дзвесце дваццаць чацвёрты (дзвесце дваццаць пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1383: Войска крыжаносцаў, разам з Вітаўтам, заняла Трокі і аблажыла Вільню.
* 1399: Бітва на Ворскле, армія ВКЛ разбітая войскамі Залатой Арды.
* 1581: Выйшла асноўнае выданне Астрожскай Бібліі.
* 1654: Адбылася бітва пад Шкловам, войска ВКЛ на чале з Янушам Радзівілам перамагло расійскія войскі на чале з Якавам Чаркаскім.
* 1794: Капітуляцыя Вільні перад расійскімі войскамі.
* 1851: Ісак Зінгер атрымаў патэнт на вынаходніцтва швейнай машыны.
* 1877: Адкрыты спадарожнік Марса — Дэймас.
* 1964: Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка адхілена ад Алімпійскіх гульняў з-за палітыкі расізму ў краіне.
* 1970: Падпісаны Маскоўскі дагавор паміж ФРГ і СССР.
* 1985: Авіякатастрофа лайнера Боінг 747 пад Токіа.
* 2000: Затанула расійская падлодка К-141 Курск.

## Нарадзіліся 
thumb|left|100px|Эрвін Шродзінгер
* 1644: Генрых Ігнац Франц фон Бібер, аўстрыйскі кампазітар
* 1762: Георг IV, кароль Вялікабрытаніі і Гановера
* 1774: Роберт Саўці, англійскі паэт-рамантык
* 1800: Жан-Жак Ампер, французскі філолаг
* 1817: Ігнат Храпавіцкі, беларускі фалькларыст, паэт, грамадскі дзеяч (пам. 25.12.1894)
* 1881: Эрвін Шродзінгер, нямецкі фізік (пам. 4.1.1961)
* 1904: Аляксей Мікалаевіч, Яго Імператарская Высокасць Спадчыннік Цэсарэвіч і Вялікі Князь
* 1917: Ціхан Кісялёў, партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР (пам. 1983)
* 1924: Мухамед Зія-уль-Хак, прэзідэнт Пакістана
* 1930: Джордж Сорас, амерыканскі фінансіст і грамадскі дзеяч
* 1930: Жак Цітс, французскі матэматык бельгійскага паходжання
* 1939: Олівер Форд Дэвіс, англійскі акцёр
* 1945: Жан Нувель, французскі архітэктар
* 1956: Мікалай Віктаравіч Статкевіч, беларускі палітык
* 1966: Лера Сом, беларуская паэтэса
* 1975: Кейсі Афлек, амерыканскі акцёр

## Памерлі 
thumb|right|100px|Уільям Блэйк
* 875: Людовік II, кароль Італіі
* 1204: Бертольд IV Меранскі, граф Андэкса
* 1399: Андрэй Альгердавіч, князь полацкі
* 1484: Сікст IV, Папа Рымскі
* 1827: Уільям Блэйк, англійскі паэт, пісьменнік, мастак, друкар, гравёр і містык (нар. 28.11.1757)
* 1689: Інакенцій XI, Папа Рымскі
* 1845: Юзаф Маралёўскі, беларускі паэт і педагог (нар. 5.3.1777)
* 1897: Фёдар Буслаеў, гісторык рускай мовы (нар. 25.10.1818)
* 1911: Ёзеф Ізраэлс, нідэрландскі мастак
* 1936: Пятро Мятла, беларускі грамадска-палітычны дзеяч (нар. 1890)
* 1964: Ян Флемінг, брытанскі пісьменнік
* 1966: Артур Аліксаар, эстонскі паэт
* 1982: Генры Фонда, амерыканскі акцёр тэатра і кіно
* 1992: Джон Кейдж, амерыканскі кампазітар, філосаф
* 1992: Юрка Луцкевіч, адзін з кіраўнікоў БНП, настаўнік (нар. 22.10.1920)
* 2001: Арцём Баханькоў, беларускі мовазнавец (нар. 29.1.1924), доктар філалагічных навук, прафесар.

## Святкуюць 
*  ААН: Міжнародны дзень моладзі
*  Расія: Дзень ВПС
*  Тайланд: Дзень маці

## Іншае 
*  Метэорны паток Персеід дасягае максімуму.

812
11 верасня

__NOTOC__
**11 верасня** — дзвесце пяцьдзясят чацвёрты (дзвесце пяцьдзясят пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
[right|160px|thumb|Гараць будынкі Сусветнага гандлёвага цэнтра ў [Нью-Ёрку]]
* 813: Людовік І Набожны каранаваны імператарам Захаду для сумеснага кіравання Франкскай дзяржавай з бацькам — Карлам Вялікім.
* 1938: Адкрыты для наведвальнікаў Дом-музей Адама Міцкевіча ў Наваградку.
* 1969: Выходзіць першы сольны альбом Джэніс Джоплін.
* 1973: Путч Аўгуста Піначэта ўстанавіў у Чылі 17-гадовую дыктатуру.
* 1992: Адкрыццё Навагрудскага гісторыка-краязнаўчага музея.
* 1993: Завяршыўся 50-ы Венецыянскі кінафестываль, Залатога льва атрымалі фільмы «» рэжысёра Роберта Олтмена і «Тры колеры: Сіні» Кшыштафа Кеслёўскага.
* 1998: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Эрытрэяй.
* 2001: Тэрарыстычная атака на Сусветны гандлёвы цэнтр і Пентагон у ЗША.

## Нарадзіліся 
* 1182: Мінамота-но Ёрыіэ, сёгун
* 1476: Луіза Савойская, прынцэса Савойская
* 1524: П'ер дэ Рансар, французскі паэт
* 1743: Мікалай Абрахам Абільгор, дацкі мастак
* 1790: Венцаслаў Пелікан, беларускі медык, грамадскі і палітычны дзеяч, прафесар (1817) і рэктар (1826—1831) Віленскага ўніверсітэта (пам. 9.6.1873)
* 1816: Карл Фрыдрых Цэйс, нямецкі інжынер
* 1841: Гіяцынт Альхімовіч, мастак, брат Казіміра Альхімовіча
* 1855: Еўдакім Раманаў, беларускі фалькларыст, этнограф, археолаг (пам. 20.1.1922)
* 1865: Яніс Райніс, латышскі паэт і драматург
* 1877: Фелікс Дзяржынскі, савецкі дзяржаўны дзеяч (пам. 20.7.1926)
* 1903: Тэадор Адорна, нямецкі філосаф
* 1922: Хейна Мандры, эстонскі акцёр
* 1937: Іосіф Давыдавіч Кабзон, савецкі і расійскі спявак, Народны артыст СССР
* 1940: Браян Дэ Пальма, амерыканскі кінарэжысёр
* 1953: Вінцэсь Мудроў, беларускі пісьменнік
* 1965: Башар Асад, прэзідэнт Сірыі
* 1976: Асіх Алінеджад, іранская журналістка, пісьменніца, грамадскі дзеяч
* 2001: Антоніа Уотсан, ямайскі лёгкаатлет

## Памерлі 
* 1677: Джэймс Гарынгтан, англійскі філосаф
* 1823: Давід Рыкарда, англійскі эканаміст
* 1868: Рамуальд Зянкевіч, этнограф, археолаг, фалькларыст (нар. 1.2.1811)
* 1948: Мухамед Алі Джына, пакістанскі дзяржаўны дзеяч
* 1958: Ханс Грундзіг, нямецкі мастак
* 1963: Сюзанна Дзюшан, французская мастачка
* 1971: Мікіта Хрушчоў, кіраўнік СССР.
* 1973: Сальвадор Альендэ, прэзідэнт Чылі
* 1994: Джэсіка Тэндзі, брытанская і амерыканская актрыса
* 2009: Джым Кэрал, амерыканскі пісьменнік

## Святкуюць 
*  Аргенціна: Дзень настаўніка
*  ЗША: Дзень патрыёта
*  Каталонія: Нацыянальны дзень Каталоніі

911
12 сакавіка

__NOTOC__

**12 сакавіка** — 72-і (73-і ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1178: Папа Аляксандр III вярнуўся ў Рым пасля працяглай адсутнасці.
* 1229: Армія крыжакоў заняла Іерусалім.
* 1514: Партугальскае пасольства на чале з Трыстанам да Кунья прывезла ў падарунак Льву X рахманага індыйскага слана па мянушцы Гано.
* 1519: Эрнан Картэс высадзіўся з атрадам іспанскіх канкістадораў на тэрыторыі цяперашняй Мексікі.
* 1609: Бермудскія астравы сталі брытанскай калоніяй.
* 1881: Францыя ўсталявала над Тунісам пратэктарат.
* 1913: Горад Канбера становіцца сталіцай Аўстраліі.
* 1922: Грузія, Арменія і Азербайджан ўтварылі ЗСФСР, федэратыўную рэспубліку, якая ўвайшла ў склад СССР.
* 1938: Аншлюс Аўстрыі Германіяй.
* 1940: Падпісанне мірнага дагавору паміж СССР і Фінляндыяй — канец савецка-фінскай вайны.
* 1947: Абвешчана знешнепалітычная «Дактрына Трумэна», асновай якой стала палітыка «стрымлівання» ў адносінах да СССР.
* 1999: У блок НАТА ўступілі Чэхія, Польшча і Венгрыя.
* 2006: На Замкавай плошчы ў Варшаве прайшоў першы канцэрт пад лозунгам «Салідарныя з Беларуссю».
* 2020: Распачаўся Першы Рэспубліканскі краязнаўчы форум Беларусі, арганізатарамі якога выступілі Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь і Беларускі фонд культуры.

## Нарадзіліся 
thumb|left|100px|Шарль Фрыдэль
* 1613: Андрэ Ленотр, французскі садоўнік
* 1685: Джордж Берклі, англійскі тэолаг і філосаф (пам. 14.1.1753)
* 1795: Джордж Тайлер Вуд, 2-гі губернатар Тэхаса
* 1824: Густаў Кірхгоф, нямецкі фізік, які адкрыў цэзій і рубідый (пам. 1887)
* 1828: Бенджамін Лі Сміт, палярны даследчык
* 1832: Шарль Фрыдэль, французскі хімік-арганік
* 1832: Дэзідэрый Ленц, нямецкі мастак
* 1881: (па некаторым дадзеным) Мустафа Кемаль Атацюрк, стваральнік сучаснай турэцкай дзяржавы (пам. 1938).
* 1888: Торбергур Тордарсан, ісландскі пісьменнік-сацыяліст і эсперантыст (пам. 1974)
* 1915: Альберта Буры, італьянскі мастак
* 1922: Джэк Керуак, амерыканскі пісьменнік і паэт
* 1946: Лайза Мінелі, амерыканская актрыса, спявачка
* 1967: Джэні Эрпенбек, нямецкая пісьменніца і рэжысёр

## Памерлі 
* 969: Му-цзун, кітайскі імператар
* 1316: Стэфан Драгуцін, сербскі правіцель (нар. ~1253)
* 1648: Цірса дэ Маліна, іспанскі драматург
* 1851: Ян Баршчэўскі, беларускі і польскі літаратар (нар. ~1794)
* 1905: Рудольф фон Альт, аўстрыйскі мастак
* 1922: Кузьма Цярэшчанка, беларускі грамадска-палітычны дзеяч (нар. 1888)
* 1937: Шарль-Мары Відор, французскі кампазітар
* 1942: Уільям Генры Брэг, англійскі фізік
* 1956: Баляслаў Берут, польскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Польшчы (нар. 1892)
* 1957: Джазефін Хал, амерыканская актрыса
* 1991: Вільям Хайнесен, фарэрскі пісьменнік
* 1999: Іегудзі Менухін, амерыканскі скрыпач
* 2018: Алег Паўлавіч Табакоў, расійскі акцёр і рэжысёр
* 2020: Тані Маршаль, французская актрыса, кінарэжысёр
* 2023: Дзік Фосберы, амерыканскі скакун у вышыню

## Святкуюць 
*  Канада: Дзень Садружнасці нацый.
*  Маўрыкій: Дзень незалежнасці, Дзень рэспублікі.

312