open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
.bl

**.bl** — запланаваны нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для Сен-Бартэльмі. Зацверджаны 21 верасня 2007. Гэта рашэнне рушыла ўслед за прысваеннем статусу Сен-Бартэльмі заморскай абшчыны Францыі 15 ліпеня 2007 года. Станам на 2009 год Сен-Бартэльмі выкарыстоўвае нацыянальны дамен верхняга ўзроўню Гвадэлупы .gp і Францыі .fr.

## Спасылкі 
* Звесткі whois для дамена .bl на сайце IANA 
* ISO 3166-1 Newsletter VI-1 (2007-09-21): Assignment of code elements for Saint Barthélemy and Saint Martin and update of France and other French Territories. 2007-09-21. Accessed 2007-10-14.
* 

bl
.bu

**.bu** (ад ) — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню, зарэзерваваны для Бірмы. У наш час не выкарыстоўваецца і мае статус выдаленага ў сувязі з тым, што краіна з 1989 года завецца М'янмай. Ніводнай рэгістрацыі ў гэтым дамене так і не было зроблена. У 1997 годзе М’янме быў пададзены іншы дамен — .mm.

## Спасылкі 
* Звесткі whois для дамена .bu на сайце IANA

bu
Катэгорыя:Інтэрнэт у М'янме
Лесатундра

**Лесатундра** — занальны тып ландшафту, які характарызуецца чаргаваннем на водападзелах тундры і лесу. 

Лесатундравая зона — прыродная зона сушы субаркгычнага пояса Паўночнага паўшар'я з перавагай тундравых і лясных ландшафтаў. Цягнецца ад тундравай зоны на поўначы Еўразіі і Амерыкі ў выглядзе паласы шырынёй ад 30—50 да 300—400 км: у Еўразіі ад Кольскага паўвострава да басейна Індыгіркі (далей на ўсход распаўсюджаны фрагментарна) і праз усю Паўночную Амерыку.

## Кліматычныя умовы 
Сярэднія тэмпературы паветра ў ліпені 10-12 °C, а ў студзені, у залежнасці ад кантынентальнасці клімату, ад -10° да -40 °C.

Нягледзячы на малую колькасць атмасферных ападкаў (200-350 мм), для лесатундры характэрна рэзкае перавышэнне ўвільгатнення над выпарэннем, што абумоўлівае шырокае распаўсюджванне азёр - ад 10 да 60% плошчы падзоны. Распаўсюджана забалочванне. У жыўленні рэк пераважаюць талыя снегавыя воды, таму паводка на рэках бывае ўлетку, калі растае снег.

Глебы тарфяніста-глеевыя, тарфяна-балотныя, а пад рэдкалессямі - глеева-падзолістыя (падбуры). За выключэннем рэдкіх талікаў грунты паўсюдна шматгадовамерзлыя.

## Флора 
Хмызняковыя тундры і рэдкалессі змяняюцца ў сувязі з даўготнай занальнасцю. Ва ўсходняй частцы паўночнаамерыканскай лесатундры разам з карлікавымі бярозамі і палярнымі вербамі растуць чорная і белая елкі, а на захадзе бальзамічная піхта; на Кольскім паўвостраве - павіслая бяроза; на ўсход аж да Урала - елка; ў Заходняй Сібіры - елка з сібірскай лістоўніцай; ўсход ад плато Путарана - даурская лістоўніца з бярозай худой.

Рэкі лесатундры аказваюць ўздзеянне на кліматычныя ўмовы ў далінах, таму па рачным далінах драўняная расліннасць далёка пранікае ў тундру. Акрамя таго, даліны рэк абараняюць лес ад жорсткіх вятроў, якія здараюцца там. Астраўкі лясоў складаюцца з бярозы, елкі, лістоўніцы. Дрэвы нізкарослыя, месцамі прыхіліць да зямлі. У міжрэччах сустракаюцца нізкарослыя разрэджаныя лясы. Яны чаргуюцца з хмызняковай тундрай.

## Фауна 
Жывёльны свет лесатундры падобны на жывёльны свет тундры. У фауне лесатундры прысутнічаюць розныя віды лемінгаў, землярыйкі, паўночныя алені, пясцы, курапаткі - белая і тундряная, палярная сава і вялікая разнастайнасць пералётных, вадаплаўных і малых, птушак. Лесатундра - каштоўная аленевая паша і паляўнічае ўгоддзе.

## Ахова і выкарыстанне 
Для аховы і вывучэння прыродных ландшафтаў лесатундры створаны запаведнікі і нацыянальныя паркі, у тым ліку Таймырскі запаведнік. Аленегадоўля і паляванне - традыцыйныя заняткі карэннага насельніцтва, які выкарыстоўвае да 90% тэрыторыі пад аленевыя пашы. Разам з паўночнай і сярэдняй тайгой лесатундра ўваходзіць у зону ачаговага земляробства. Тут месцамі ў адкрытым грунце вырошчваюць бульбу, капусту, цыбулю, рэпу, радыску, зеляніну.

## Література 
* А.П.Тыртиков. Лес на северном пределе в Азии. М.,1996. 144 с. ISBN 5-87317-006-1

Катэгорыя:Кліматычныя зоны
Катэгорыя:Біёмы
Хвойны лес

**Хвойныя лясы** — лясы з перавагай дрэў з лісцем ігольчастай або лускападобнай формы (хвояй).

## Распаўсюд 
Значная частка хвойных лясоў размешчана ў халодным клімаце паўночных шырот у якасці тайгі, якая займае велізарныя прасторы Паўночнай Еўразіі, Паўночнай Амерыкі, пакрывае вялікія тэрыторыі ў гарах (горныя раёны Паўночнай Еўропы, Японскіх астравоў, Ціхаакіянскага ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі). Хвойныя лясы сустракаюцца і ў іншых частках планеты. У Цэнтральнай Еўропе імі пакрытыя многія горныя масівы.

У тропіках на бедных глебах сустракаюцца сасновыя лясы, знешне вельмі падобныя на хвойнікі поўначы, але якія складаюцца з асаблівых відаў хвоі: карыбскай (Pinus caribaea), трапічнай (P. tropicalis), заходняй (P. occidentalis) (Вест-Індыя), а таксама хвоі астраўной (P. insularis) і інш відаў (Паўднёвая і Паўднёва-Усходняя Азія) . Існуюць таксама араукарыевыя гаі ў Паўднёвай Амерыцы.

## Класіфікацыя 
Адрозніваюць цемнахюйныя (яловыя, піхтавыя, кедравыя) і светлахвойныя (хваёвыя, лістоўнічныя) лясы; паводле геаграфічнага месцазнаходжання і складу расліннасці — паўночна-, сярэдне- і пауднёватаежныя, падтаежныя, а таксама шыракаліста-хвойныя. Лясы паўночна-таежнага тыпу зменьваюцца падтаежнымі і шыракаліста-хвойлымі з поўначы на поўдзень. У іх на глебавым покрыве імхі, лішайнікі, хвашчы, папараці, дзярэзы, чарніцы, брусніцы і інш.

Класіфікацыя лясоў, прынятая ў англамоўнай літаратуры, адрозніваецца. Тайга (:en:taiga, boreal forest) адносіцца да субарктычнага пояса, а хвойныя лясы ўмеранага пояса (:en:Temperate coniferous forest) вылучаюцца ў асобную зону. У БСЭ тайга - хвойныя лясы паўночнага ўмеранага пояса.

## Штучныя лясы 
Многія хвойныя лясы ў адносна густанаселеных частках планеты з'яўляюцца штучнымі, так як натуральнымі там былі б лісцяныя або змешаныя лясы. У Еўропе і Паўночнай Амерыцы яны былі закладзеныя з канца XVIII стагоддзя. У Еўропе праводзілася аднаўленне лесу, пасля таго як у многіх вобласцях ён амаль высечаны, і з-за збяднення глебаў для гэтага падыходзілі толькі ўстойлівыя хвойныя пароды. У Паўночнай Амерыцы больш каштоўныя лісцяныя пароды высякаліся значна больш інтэнсіўна, у выніку чаго сталі ў лясах пераважаць хвойныя дрэвы. Пазней падобныя лясы пакідаліся, так як іглічныя пароды раслі хутчэй і дазвалялі хутчэй атрымліваць прыбытак. У наш час у многіх месцах адбылося пераасэнсаванне гэтай традыцыйнай палітыкі і многія лясы паступова ператвараюць у змешаныя. Існуюць розныя меркаванні аб натуральнасці наяўнасці некаторых хвойных лясоў на раўнінах ўмераных шырот. У больш сухіх рэгіёнах сасновы лес можа прадстаўляць звычайную вегетацыю. Гэта назіраецца ў цёплых і засушлівых рэгіёнах паўднёва-захаду ЗША, на Пірэнэйскім паўвостраве і на карставых тэрыторыях Балканаў. Парослымі выключна хвойнымі пародамі могуць быць і меней спрыяльныя асобныя месцы на раўніне, напрыклад паўночныя схілы або катлаваны з халодным паветрам.

У многіх густанаселеных мясцовасцях хвойны лес пакутуе ад выхлапных газаў і іншых антрапагенных забруджванняў.

## Гл. таксама 
* Тайга
* Лес

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лясы
Брачыслаў (князь ізяслаўльскі)

**Брачыслаў Давыдавіч** (да 1114 — паміж 1160 і 1180) — князь ізяслаўльскі (з 1158).

З роду Ізяславічаў Полацкіх. Большасць даследчыкаў лічыць яго сынам Давыда Усяславіча.

Упершыню згаданы Іпацьеўскім летапісам пад 1128 годам, калі вялікі князь кіеўскі Мсціслаў Уладзіміравіч здзейсніў вялікі паход на Полацкую зямлю за «няпраўду» князя Давыда Усяславіча. Паводле летапісу, Брачыслаў тым часам ішоў з Ізяслаўля да бацькі і, знянацку заспеты нападам паўднёварускіх князёў каля Лагойска, здаўся ў палон свайму швагру Ізяславу Мсціславічу. Імя бацькі летапіс не называе, з кантэксту большасць даследчыкаў лічыць ім Давыда Усяславіча.

Алег Рапаў сцвярджае, што Брачыслаў быў князем «лагожскім і ізяслаўскім» і спасылаецца на Іпацьеўскі летапіс, аднак, там Брачыслаў не тытулаваны, адно паведамляецца пра княжацкі двор і яго жонку ў Ізяслаўлі.

У 1128 годзе Брачыславу было не меней за 14 гадоў, такі мужчынскі шлюбны ўзрост таго часу. Напэўна, як старэйшы сын, застаўся на ўдзеле, калі Давыд «з сынамі» быў у Полацку. Такім чынам, з летапісу вынікае прынамсі два браты Брачыслава. Імаверна, разам з адным з іх — Валодшам, ён згаданы пазней. У 1129 годзе разам з бацькам сасланы ў Візантыю. Князь Давыд імаверна памёр у Візантыі, памерла там і брачыславава жонка княгіня Ксенія.

Пад 1139 годам летапіс паведамляе пра вяртанне са ссылкі ў Візантыю двух полацкіх княжычаў, адным з іх мог быць Рагвалод-Васіль Барысавіч. Напэўна, вярнуўся са ссылкі і Брачыслаў з братамі. Прынамсі, пад 1158 годам полацкі князь Рагвалод-Васіль ідзе супраць менскіх Глебавічаў і забірае ў іх Ізяслаўль як «отчыну», то-бок бацькоўскае ўладанне, Брачыслава, якому і аддае горад.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рурыкавічы
Катэгорыя:Ізяславічы Полацкія
Катэгорыя:Князі ізяслаўльскія
Падтайга

**Падтайга** - прыродная зона, якая размяшчаецца на пераходзе ад паўднёвай тайгі да шыракалістых лясах або лесастэпы і характарызуецца панаваннем іглічна-шырокалісцевых, лістоўнічных, іглічна-драбналістых  лясоў. Падтаежныя насаджэнні адрозніваюцца ад тайговых разрэджанасцю, асвятленнем, густым травяным покрывам з травы і разнатраўя.

## Геаграфічнае становішча падтайгі 
У некаторых крыніцах  ўказваецца, што падтайга ўласцівая толькі Заходняй Сібіры. Гэта з'яўляецца няслушным, паколькі падтайга акрамя Заходняй Сібіры існуе ва Усходняй Сібіры  да Забайкалля ўключна, у Еўропе  да паўднёва-захаду Скандынавіі і поўначы Шатландыі і на Далёкім Усходзе з Хакайда.

Такім чынам, на Заходне-Сібірскай раўніне падтаежныя лясы размешчаны паміж 54 і 56° п. ш. На поўдні Усходняй Сібіры яны прывязаныя да перыферычных частках горных хрыбтоў паміж 50 і 57° п. ш. (на ўсход шырыня зоны распаўсюджвання падтаежных лясоў звужаецца), даходзячы да 60° п. ш. і маючы паўднёвую мяжу каля 54° п. ш .. На Далёкім Усходзе подтайга размешчана паміж 53 і 43° п. ш.

Падтайга знаходзіцца на пераходзе ад тайгі да зоны іглічна-шырокалісцевых лясоў у Еўропе і на Далёкім Усходзе, да лесастэпы ў Сібіры .

## Літаратура 
* Герасько Л. И. Подтайга Западной Сибири: ландшафтно-динамические аспекты // Сибирский экологический журнал. — 2007. — № 5. — С. 719—724.
* Гудошников С. В. Место черневой тайги в классификации лесной растительности СССР // Черневая тайга и проблемы реликтов. — Томск, 1979. — С. 5—10.

## Спасылкі 
* Ценофонд лесов Европейской России: южная тайга и подтайга 

Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Еўрапейская частка Расіі
Катэгорыя:Забайкалле
Мяшаныя лясы

, Мастоўскі раён, Беларусь]]

**Мяшаны лес** характарызуецца змешваннем хвойных і лісцевых дрэвавых парод.

Зоны мяшаных лясоў умераных паясоў Паўночнага і Паўднёвага паўшар’яў характарызуюцца перавагай ландшафтаў мяшаных лясоў (часам разглядаюцца як падзоны ў складзе адзінай лясной зоны ўмераных паясоў). Мяшаныя лясы найбольш пашыраны ў Еўропе, Паўднёвай і Паўночнай Амерыцы, трапляюцца ў Новай Зеландыі, Тасманіі. У Еўразіі мяшаныя лясы распаўсюджаныя ў паўднёвай частцы Скандынавіі, на тэрыторыі Усходне-Еўрапейскай раўніны (краіны Балтыі, на большай частцы Беларусі, Нечарназем’е Расіі), Заходне-Сібірскай раўніны, на Далёкім Усходзе, у Карпатах, на Каўказе, ва ўмераным поясе гор Паўднёва-Усходняй Азіі. У Паўночнай Амерыцы распаўсюджаныя ў Апалачах, Каліфорніі, ля Вялікіх азёр. На поўдзень ад зоны мяшаных лясоў ідуць шыракалістыя лясы або лесастэпы, а з поўначы — тайга.

У зоне мяшаных лясоў, як правіла, цёплае лета і адносна халодная і доўгая зіма. У Паўночным паўшар’і сярэднія тэмпературы студзеня ад −5 да −14 °C, сярэдняя тэмпература ліпеня да 20 °C. Гадавая сума атмасферных ападкаў у гэтай зоне да 600—700 мм. Каэфіцыент увільгатнення ў змешаных лясах звычайна трохі перавышае адзінку, але даволі моцна вар’іруе ад года да года. У Паўднёвым паўшар’і пры параўнальна цёплым леце зіма больш мяккая, снежнае покрыва ўтвараецца не ўсюды.

Глебы пад мяшанымі і шыракалістымі лясамі шэрыя лясныя і бурыя лясныя. Яны ўтрымоўваюць больш перагною, чым падзолістыя глебы тайгі. У змешаных лясах можна выявіць больш за дзесяць відаў лісцевых і некалькі відаў хвойных дрэў. Лясы пераважна хвойна-шыракалістыя на дзярнова-падзолістых глебах, у больш кантынентальных раёнах — хвойна-драбналістыя і драбналістыя (з бярозы і асіны). Значныя прасторы разараны (збожжавыя, кармавыя культуры, бульба і інш.).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Тыпы лесу
Беларускі настаўніцкі саюз

**Беларускі настаўніцкі саюз** — прафесіянальна-палітычная арганізацыя беларускіх настаўнікаў. Дзейнічаў у 1907 г. Заснаваны на ўстаноўчым з'ездзе ў Вільні 25 сакавіка 1907 г.

## Мэты 
Ставіў мэту рэарганізацыю сістэмы асветы на шырокіх дэмакратычных асновах для ўздыму грамадзянскай самасвядомасці і культуры народа. Выступаў за свецкі характар асветы; адмену саслоўных, нацыянальных і рэлігійных абмежаванняў у сферы адукацыі; перадачу школьнай справы ў распараджэнне дэмакратычна выбраных настаўніцкіх саветаў, якія б дзейнічалі пад кантролем органаў мясцовага самакіравання; перавод пачатковага навучання на беларускую мову (пры захаванні вывучэння рускай і іншых мясцовых моў); увядзенне беларускай і іншых мясцовых моў у праграмы настаўніцкіх семінарый; паляпшэнне матэрыяльнага і культурнага становішча настаўнікаў.

## Дзейнасць 
У верасні 1907 г. была створана група саюза ў Віленскім павеце. Аднак ва ўмовах рэакцыі, што наступіла пасля паражэння рэвалюцыі 1905—1907, саюз не змог разгарнуць шырокую дзейнасць і фактычна спыніў існаванне.

Адноўлены намаганнямі І. Луцкевіча ў час 1-й сусветнай вайны, але забаронены германскімі акупацыйнымі ўладамі.

## Літаратура 
* Дзве даты // Звязда. — № 95 (26959). — 25 мая 2011. — С. 6.
* Рудовіч, С. С. Беларускі настаўніцкі саюз / С. С. Рудовіч // . — С. 451.
* Рудовіч, С. С. Беларускія настаўніцкія саюзы / С. С. Рудовіч //  — С. 461.
* Устав Белорусского учительского союза. — [Б. м.], 1907.

Катэгорыя:Арганізацыі Вільні
Катэгорыя:З’явіліся ў 1907 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1907 годзе
Катэгорыя:1907 год у Вільні
Гілея

thumb|справа|Гілея

**Гілея** (ад  — лес) - вільготныя экватарыяльныя лясы Афрыкі, Азіі, Акіяніі і Паўднёвай Амерыкі.

## Апісанне 
У Азіі лесу прадстаўлены масівамі ў Малайзіі, Інданезіі, Папуа - Новай Гвінеі, Шры-Ланцы, на Саламонавых востравах і Тувалу; ў Афрыцы - у ДРК, ЦАР, Габоне, Конга, Нігерыі, Гане і Кот-д’Івуары.

У лесе налічваецца больш за 28 000 відаў кветкавых раслін (у тым ліку 2 500 відаў архідэй і 122 віды Бамбукавых), 381 млекакормячых (173 эндэмічных для лясоў Афрыкі і Паўднёвай Амерыкі, дзе практычна цалкам адсутнічаюць высокія драўняныя пальмы. Хоць іншыя формы пальмаў, напрыклад, ротанга, там багатыя і характэрныя.

## Гл. таксама 
* Сельва
* Джунглі
* Вільготныя экватарыяльныя лясы

## Спасылкі 
* ASEAN Regional Centre for Biodiversity Conservation
* The Biodiversity hotspots
* PIKA Database of endemic Flora and Fauna in Indonesia
* http://www.britannica.com/eb/article-22843/Indonesia#63126.hook

Катэгорыя:Лясы
Глыбакаводны жолаб

**Глыбакаводны жолаб** або **акіянічны жолаб** — глыбокая і доўгая ўпадзіна на дне акіяна — 5000-7000 метраў і болей. Утвараецца працісканнем адной пліты акіянічнай кары пад другую пліту акіянічнай або кантынентальнай кары (сыходжанне пліт). Геалагічна акіянічныя жалабы ёсць сучаснымі геасінклінальнымі структурамі. З гэтай прычыны раёны жалабоў часта бываюць эпіцэнтрамі землетрасенняў, а іх дно асновай многіх вулканаў.

Акіянічныя жалабы ёсць ва ўсіх акіянах, самыя глыбокія — у Ціхім, дзе і знаходзіцца самая глыбокая кропка Зямлі ў Марыянскай упадзіне. Па розных даных, глыбіня Марыянскага жолаба — 10911 м, 11022 м або блізкіх значэнняў. Перуанскі Чылійскі жолаб — самы доўгі ў свеце, каля 5900 км.

## Найбольш вядомыя жалабы 
* Марыянскі жолаб
* Жолаб Тонга
* Бугенвільскі жолаб

## Спасылкі 
* БСЭ. Желоба глубоководные океанические

Катэгорыя:Акіянічныя ўпадзіны
Катэгорыя:Тэктоніка пліт
Паўпустыня

**Паўпустыня** — тып ландшафту, які фарміруецца ва ўмовах арыднага клімату.

Паўпустыні характарызуюцца адсутнасцю лясоў і спецыфічнай расліннасцю і глебавым покрывам. У паўпустынях спалучаюцца элементы стэпавых і пустынных ландшафтаў.

## Паўпустынныя зоны 
Паўпустыні сустракаюцца ва ўмераных, субтрапічных і трапічных паясах Зямлі і ўтвараюць прыродную зону, якая знаходзіцца паміж стэпавы зонай на поўначы і пустыннай зонай на поўдні.

У ўмераным поясе паўпустыні размешчаны суцэльнай паласой з захаду на ўсход Азіі ад Прыкаспійскай нізіны да ўсходняй мяжы Кітая. У субтропіках паўпустыні шырока распаўсюджаныя на схілах плато, пласкагор’яў і сугор’яў (Анаталійскае пласкагор’е, Армянскае нагор’е, Іранскае нагор’е, Карру, Фліндэрс, перадгор’і Анд, даліны Скалістых гор і інш.) У тропіках паўпустыні займаюць вялікія прасторы, асабліва ў Афрыцы: на поўдзень ад Сахары знаходзіцца зона Сахель (Заходняя Афрыка), для якой характэрныя ландшафты апустыненай саванны.

## Глебы 
Глебы, якія ўтвараюцца ў сухім і паўсухом клімаце, багатыя солямі, так як атмасферныя ападкі малалікія, і солі затрымліваюцца ў глебе. Актыўнае глебаўтварэнне магчымае толькі там, дзе глебы атрымліваюць дадатковую вільгаць з рэк або падземных вод. У параўнанні з атмасфернымі ападкамі, падземныя і рачныя вады там значна салёны. З-за высокай тэмпературы вялікае выпарэнне, падчас якога глеба высыхае, а раствораныя ў вадзе солі крышталізуюцца.

Высокае ўтрыманне соляў абумоўлівае шчолачную рэакцыю глебы, да якой раслінам даводзіцца прыстасоўвацца. Большасць культурных раслін такія ўмовы не пераносіць. Асабліва шкодныя натрыевыя солі, так як натрый перашкаджае утварэнню крупчастай структуры глебы. З прычыны гэтага глеба ператвараецца ў шчыльную масу. Акрамя таго, лішак натрыю ў глебе перашкаджае фізіялагічным працэсам і харчаванню раслін.

## Расліннасць 
Моцна разрэджаны раслінны покрыва паўпустыні часта паўстае ў выглядзе мазаікі, якая складаецца з шматгадовых ксерафітных траў, салянак і палонак, а таксама эфемераў і эфемераідаў. У Амерыцы звычайныя сукуленты, галоўным чынам кактусы. У Афрыцы і Аўстраліі тыповыя зараснікі ксерафітных кустоў і рэдкастойных нізкарослых дрэў (акацыя, пальма дум, баабаб і інш.)

## Жывёльны свет 
Сярод жывёл паўпустыні асабліва шматлікія зайцы, грызуны (суслікі, тушканчыкі, пясчанка, палёўкі, хамячкі) і паўзуны; з капытных — антылопы, безааравы казёл, муфлон, кулан і інш. З дробных драпежнікаў паўсюдна распаўсюджаныя: шакал, паласатая гіена, каракал, стэпавая котка, лісіца-фенек і інш. Даволі разнастайныя птушкі. Шмат насякомых і павукападобных (каракурты, скарпіёны, фалангі).

## Ахова прыроды 
Для аховы і вывучэння прыродных ландшафтаў паўпустынь свету створаны шэраг нацыянальных паркаў і запаведнікаў, у тым ліку Устюрцкі запаведнік, Тыгровая балка, Арал-Пайгамбар. Традыцыйны занятак насельніцтва — пашавая жывёлагадоўля. Аазіснае земляробства развіта толькі на абрашаных землях (паблізу вадаёмаў).

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біёмы
Катэгорыя:Кліматычныя зоны
Міхаіл Уладзіміравіч Ахендоўскі

**Ахендоўскі Міхаіл Уладзіміравіч** (*, Дубасары, Рэспубліка Малдова)&nbsp;— старшыня Цэнтральнай выбарчай камісіі Украіны (2013—2018), член ЦВК (2004—2018).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 27 кастрычніка 1973 гады ў горадзе Дубасары, Рэспубліка Малдова. У 1997 годзе скончыў з адзнакай Інстытут міжнародных адносін Кіеўскага універсітэта ім. Тараса Шаўчэнкі па спецыяльнасці «міжнароднае права». Працоўную дзейнасць пачаў у 1991 годзе ў Нарыльскім горна-металургічным камбінаце ім. Завенягина. З 1993 года працаваў у таварыстве з абмежаванай адказнасцю "Юрыдычная фірма «Проксі» на пасадах рэферэнта, юрыста, намесніка дырэктара. З 2002 года&nbsp;— начальнік прававога ўпраўлення, віцэ-прэзідэнт Нацыянальнай тэлекампаніі Украіны. З чэрвеня 2003 года і да прызначэння ў лютым 2004 года членам Цэнтральнай выбарчай камісіі&nbsp;— намеснік дырэктара ТАА "Юрыдычная фірма «Проксі». Сябра Украінскай асацыяцыі міжнароднага права. 6 ліпень 2013 года таемным галасаваннем абраны Кіраўніком ЦВК. «За» прагаласавала 11 членаў ЦВК з 14.

## Дзяржаўныя ўзнагароды 
* Заслужаны юрыст Украіны

## Спасылкі 
* Ахендоўскі Міхаіл Уладзіміравіч — Старшыня Цэнтральнай выбарчай камісіі. Афіцыйны вэб ЦВК 
* Склад Цэнтральнай выбарчай камісіі. Афіцыйны вэб ЦВК 

Катэгорыя:Палітыкі Украіны
Ложа акіяна

**Ложа акіяна** — найбуйнейшая планетарная мегаструктура, якая ўяўляе сабой усё акіянічнае дно, абмежаванае актыўнымі і пасіўнымі кантынентальнымі ўскраінамі. Адпавядае вобласці распаўсюджвання зямной кары акіянічнага тыпу. Уключае найбуйнейшыя формы рэльефу: сярэдзінна-акіянічныя хрыбты, глыбакаводныя катлавіны, акіянічныя жолабы, падводныя горы і хрыбты. У тыповым выпадку складаецца з падмурка, які ўтвораны ў верхняй частцы базальтамі, і чахла глыбакаводных асадкаў, прадстаўленых чырвонымі глыбакаводнымі глінамі, вапняковым біягенным глеем.

Ад восі сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў у бакі катлавін дно паступова зніжаецца ад 2500—3000 да 5500-—6000 метраў. Рэзка расчлянёны рэльеф хрыбтоў змяняецца плоскай паверхняй абісальных катлавін. Магутнасць асадкавага чахла ўзрастае ад нулявой ля восі хрыбтоў да 600—1000 метраў у цэнтры катлавін, а ўзрост падэшвы асадкаў становіцца ўсё больш старажытным, аж да верхняга юрскага перыяду. Базальтавы падмурак нарошчваецца за кошт вылівання лавы ў вузкіх восевых зонах сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў. Асадкавыя матэрыялы паступова засыпаюць няроўнасці і згладжваюць рэльеф. У глыбакаводных жолабах ложа акіяна рэзка згінаецца і апускаецца да глыбінь у 8000—10&nbsp;000 метраў, а месцамі і яшчэ глыбей. З боку акіяна глыбакаводныя жолабы суправаджаюцца краявымі валамі вышынёй да 500 метраў, ускладненыя лінейнымі вулканічнымі хрыбтамі і шматлікімі падводнымі гарамі. Большасць з іх мае вулканічнае паходжанне і ўзнікла з прычыны падводных вывяржэнняў.

Вяршыні некаторых гор і хрыбтоў выступаюць вышэй за ўзровень мора, утвараючы акіянічныя астравы (Гаваі, востраў Пасхі, Востраў Святой Алены, Азорскія астравы), іншыя ўвянчаныя каралавымі будынкамі (каралавыя атолы).

На вялікіх прасторах абісальных катлавін распаўсюджаныя жалезнамарганцэвыя канкрэцыі. Уздоўж ускраін некаторых кантынентаў (Афрыка, Паўднёвая Амерыка) фармуюцца фасфарыты. Уздоўж восі сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў, паралельна са з’яўленнямі базальтаў, назіраецца інтэнсіўная гідратэрмальныя актыўнасць, з якой звязаныя адклады сульфідных руд у базальтавым пласце. З зонамі сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў звязана вынясенне карысных кампанентаў у марскую ваду з далейшым адкладаннем у выглядзе металаносных адкладаў ва ўпадзінах каля іх (упадзіна Баўэрс у Ціхім акіяне).

Катэгорыя:Акіяналогія
Пелагічная зона

**Пелагіяль** (таксама **пелагічная зона** ад  — «адкрытае мора») — зона мора або акіяна, якая не знаходзіцца ў непасрэднай блізкасці ад дна. Асяроддзе пражывання пелагічных арганізмаў — планктону, нектону, плейстона. Гэтая зона займае 1,37 млрд км³ мора і глыбіні да 11 км. Пелагічная зона проціпастаўляецца дновай (які ўключае грунт мора) і прыдновым (які знаходзіцца непасрэдна над глебай) зонам у дна мора, а таксама літаральнай зоне каля ўзбярэжжа. Рыба, што жыве ў пелагічнай зоне, таксама называецца пелагічнай.

Пелагічная зона распасціраецца ад паверхні амаль да дна мора. Умовы даволі істотна змяняюцца з глыбінёй, у прыватнасці ціск узрастае, а колькасць святла памяншаецца. У залежнасці ад глыбіні пелагічная зона падзяляецца на некалькі меншых падслоі: эпілімныён, металімныён і гіпалімныён.

## Гл. таксама 
* Бенталь
* Абісаль

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* 
* Пелагиаль — Словарь морских терминов на Корабел.ру
* Электронная сельскохозяйственная библиотека Знаний
* Статья — Science 

Катэгорыя:Акіяналогія
Катэгорыя:Лімналогія
Катэгорыя:Экалагічныя зоны Сусветнага акіяна
Катэгорыя:Гідралогія
Катэгорыя:Гідрабіялогія
Пакавы лёд

**Пакавы лёд** — марскі лёд таўшчынёй не менш за 3 метры, які праіснаваў больш за 2 гадавых цыклы нарастання і раставання. У выглядзе шырокіх ледзяных палёў назіраецца пераважна ў Арктычным басейне. Больш правільная назва — **шматгадовы лёд**.

У англійскай мове пад пакавым лёдам маюцца на ўвазе ледзяныя масівы, якія свабодна плаваюць, спаўзлі ў ваду і адарваліся ад леднікоў на сушы, а таксама крыгі, захопленыя прыбярэжным лёдам. У марскога лёду ёсць такая ўласцівасць: ужо пры ўтварэнні ён адрозніваецца меншай салёнасцю, чым марская вада. Па меры працягу «жыцця» ён усё больш набліжаецца да прэснага стану і нарэшце становіцца прыдатным для ўжывання ў ежу.

## Выявы 

Image:1YrIceFlow.png| 
Image:Banquise_img_5961.jpg| У паўночнай Атлантыцы
Image:Ice-floe params hg.png|

## Глядзіце таксама 
* Марскі лёд

Катэгорыя:Лёд
Катэгорыя:Мора
Катэгорыя:Гляцыялогія
Каралавыя рыфы

[thumb|справа|Каралы [Вялікі бар'ерны рыф|Вялікага бар'ернага рыфа, Аўстралія]]

**Каралавыя рыфы** — вапнавыя геалагічныя структуры, утвораныя каланіяльнымі каралавымі паліпамі і некаторымі відамі водарасцей, якія ўмеюць здабываць вапну з марской вады («біагермы»). Утвараюцца на плыткаводдзі ў трапічных морах. Агульная плошча каралавых рыфаў у свеце перавышае 27 млн км². Размяшчаюцца ў асноўным у морах басейнаў Ціхага і Індыйскага акіянаў. Каля траціны каралавых рыфаў свету ўжо знішчана. Пры існуючай тэндэнцыі некаторыя рыфы будуць знішчаны да 2030 года.

Адной з найбольш распаўсюджаных і малавывучаных праблем каралавых рыфаў з'яўляецца іх абясколерванне. Пашкоджаныя каралы высяляюць зоаксантэлы (сімбіятычныя водарасці), якія надаюць ім яркую афарбоўку. У выніку на калоніях утвараюцца бялявыя ўчасткі. Гэтыя ўчасткі, аднак, не цалкам пазбаўленыя водарасцей. У некаторых выпадках магчыма частковае аднаўленне або з'яўленне новых відаў зоаксантэл. Усталявана, аднак, што абясколераныя калоніі не растуць і лягчэй руйнуюцца хвалевай дзейнасцю.

## Умовы фарміравання 
* тэмпературныя

Асноўная маса каралавых рыфаў размяшчаецца ў зоне, дзе тэмпература самога халоднага месяца ў годзе не апускаецца ніжэй за 18&nbsp;°C. Як правіла, раптоўнае падзенне тэмпературы ніжэй 16&nbsp;°C выклікае масавую гібель каралаў.

* глыбіня

Аптымальная глыбіня для росту каралавых рыфаў складае 10-20 метраў.

* салёнасць вады

## Класіфікацыя 
* берагавыя рыфы
* бар'ерныя рыфы
* атолы
* унутрылагунныя рыфы

## Турызм 
Каралавыя рыфы Чырвонага мора, Карыбскага басейна і паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа Аўстраліі даўно сталі турыстычнай мекай і крыніцай заробку для мясцовага насельніцтва.

## Значэнне для чалавека 
Некаторыя насельнікі каралавых рыфаў забяспечваюць чалавека найкаштоўнымі лекамі. Гэтак, выцяжка з асцыдзій шырока ўжываецца ў барацьбе з віруснымі інфекцыямі, а з рэчыва, якое абараняе паліпы ад Сонца, вырабляюць прэпарат для лячэння раку скуры.

## Спасылкі 
* Биологи составили список коралловых рифов-"смертников" 

Катэгорыя:Біёмы
Катэгорыя:Акіяналогія
Рымак

**Рымак** () — рака на захадзе Перу. Бярэ пачатак высока ў Андах ў правінцыі Ліма і ўпадае ў Ціхі акіян у межах горада Ліма каля аэрапорта Хорхэ Чавеса. Даўжыня ракі каля 160 кіламетраў.

Назва рака паходзіць ад кечуа rimaq, што азначае «гаварыць», многія мясцовыя жыхары называюць Рымак па-іспанску *El Rio Hablador*, што літаральна азначае «гаварлівая рака» — з-за шуму, які выдаецца водамі ракі падчас паўнаводдзя.

У сувязі з ростам Лімы рака да сярэдзіны XX стагоддзя моцна змялела і ўрад вымушаны быў абмежаваць забіральніцтва вады з ракі ў 1962 годзе, але да гэтага часу Рымак мае вялікае значэнне ў забеспячэнні Лімы і Кальяа пітной вадой.

Катэгорыя:Рэкі Перу
Нерытычная зона

**Нерытычная зона** (ад  - «марская ракушка») - экалагічная зона Сусветнага акіяна, якая знаходзіцца над вобласцю мацерыковага шэльфа, і характарызуецца наяўнасцю ў вадзе мерапланктона.

Дадзеная зона размяшчаецца ў межах шэльфа і абмежаваная глыбінямі да 200 м і перарываецца прасторамі з апраснення або прэснай вадой каля вусцяў буйных рэк.

З'яўляецца найбольш прадуктыўнай сярод усіх прыродных зон Сусветнага акіяна - каля 80% ад агульнай прадуктыўнасці акіяна. Фітапланктон у біяцэнозах нерытычнай вобласці колькасна багацей, чым у акіянічных, што тлумачыцца высокай рухомасцю прыбярэжных вод. Таксама, пэўную ролю адыгрывае вынас біягенныя ў прыбярэжныя раёны з рачнымі водамі. Зоапланктон дадзенай зоны характарызуецца прысутнасцю велізарнай колькасці пелагічных лічынак бентасных арганізмаў.

Катэгорыя:Акіяналогія
Катэгорыя:Лімналогія
Нацыянальны ўніверсітэт Сан-Маркас

**Нацыянальны універсітэт Сан-Маркас** ((, **UNMSM**) — дзяржаўны ўніверсітэт у горадзе Ліма, Перу, найстарэйшы ва ўсёй Амерыцы. Заснаваны 12 мая 1551 года дэкрэтам іспанскага караля Карласа I на базе манастырскай школы Дамініканскага ордэна, якая насіла імя св. Марка.

Сталічны універсітэт Лімы лічыцца самай прэстыжнай і паважанай вышэйшай навучальнай установай у Перу і з'яўляецца вядучым навукова-даследчым цэнтрам краіны. Ва ўніверсітэце вучыліся многія ўплывовыя перуанскія і лацінаамерыканскія мысляры, навукоўцы, палітыкі і пісьменнікі. Гістарычна ўніверсітэт таксама атрымаў вядомасць як цэнтр студэнцкай актыўнасці.

Ва ўніверсітэце функцыянуюць 20 факультэтаў і 58 кафедраў, якія ажыццяўляюць падрыхтоўку студэнтаў і аспірантаў. Большасць факультэтаў і даследчых інстытутаў размешчаны ва ўніверсітэцкім гарадку - вялікім кампусе на заходняй ўскраіне Лімы. Ва ўніверсітэце вучацца каля 40 тыс. студэнтаў і 4 тыс. аспірантаў.

Пры ўніверсітэце дзейнічаюць шэраг дзяржаўных устаноў (такіх, як «Культурны цэнтр Сан-Маркас» і «Музей натуральнай гісторыі»), а таксама (з 1924) футбольны клуб «Універсітарыа».

## Вядомыя выпускнікі 
* Сэсар Вальеха, перуанскі паэт
* Марыа Варгас Льёса, перуана-іспанскі пісьменнік

## Спасылкі 
* Сайт Універсітэта Сан-Маркаса 

Катэгорыя:Універсітэты Перу
Музей золата ў Перу

**Музей золата ў Перу** () — музей у горадзе Ліма. З'явіўся на аснове калекцыі Мігеля Мухіка Гало.

## Экспазіцыя 
На першым і другім паверсе музея прадстаўлена калекцыя зброі. Большасць залатых экспанатаў з некропаля народа Чыму, з поўначы краіны (штат Ламбайеке). Пачатак збірання калекцыі — 1935 год. Экспазіцыю прэзентуюць 8000 прадметаў, зробленых з срэбра і золата. Старажытныя перуанскія майстры выкарыстоўвалі для сваіх вырабаў розныя тэхнікі — каванне, ламініраванне, філігрань, паліроўку. Часам золата змешвалі з плацінай. У экспазіцыі прадстаўлены: залатыя пасмяротныя маскі, дыядэма, навушнікі, наплечнікі, рытуальныя нажы, кераміка, якія адносіцца да культур Чавін, Уары, Мачыка, а таксама туніка, пакрытая тысячай залатых пласцін і насілкі ўпрыгожаныя золатам і срэбрам уладароў Чан-чана. Таксама прадстаўлены залатыя пласціны, каралі, кароны усыпаныя каштоўнымі камянямі, келіхі, кубкі. 

Катэгорыя:Культура Перу
Катэгорыя:Археалагічныя музеі
El Comercio

**El Comercio** — перуанская газета са штаб-кватэрай у Ліме. Выходзіць накладам больш за 120.000 асобнікаў. Газета была заснавана ў 1839 годзе, што робіць яе найстарэйшай газетай Перу і адной з найстарэйшых на іспанскай мове.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Газеты Перу
Катэгорыя:Ліма
Гідратэрмальныя крыніцы сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў

**Гідратэрмальныя крыніцы сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў** (таксама вядомыя як «**чорныя курцы**») - дзейсныя на дне акіянаў шматлікія крыніцы, прымеркаваныя да восевым частках сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў. З іх у акіяны паступае высокамінералізаваныя гарачая вада пад ціскам ў сотні атмасфер. Уяўляюць сабой трубападобныя ўтварэння, якія дасягаюць вышыні ў дзесяткі метраў, ўстойлівасць якіх забяспечваецца зніжаных дзеяннем сілы цяжару пад вадой.

## Агульныя звесткі 
Гідратэрмальныя акіянічныя крыніцы выносяць раствораныя элементы з акіянічнай кары ў акіяны, змяняючы кару і ўносячы вельмі значны ўклад у хімічны склад акіянаў. Сумесна з цыклам генерацыі акіянічнай кары ў акіянічных хрыбтах і яе рэцыкліравання ў мантыю. Гідратэрмальныя змена ўяўляе двухэтапную сістэму пераносу элементаў паміж мантыяй і акіянамі. Рэцыкліраваная ў мантыю акіянічная кара, мабыць, адказная за частку мантыйных неаднастайнасцей.

## Аазісы жыцця 
Гідратэрмальныя крыніцы з’яўляюцца своеасаблівымі «аазісаў жыцця» у глыбіннай афатычнай зоне акіяна, наяўных не на аснове фотасінтэзу, а хемасінтэзу. Гэта серада пражывання незвычайных біялагічных супольнасцей, якія забяспечваюць фарміраванне незалежных экасістэм. Такім чынам, да іх прымеркаваны самыя глыбокія часткі біясферы, якія дасягаюць глыбіні 2500 метраў і больш .

## Уклад у цеплавы баланс Зямлі 
Гідратэрмальныя крыніцы ўносяць значны ўклад у цеплавой баланс Зямлі. Пад сярэднімі хрыбтамі мантыя падыходзіць найбольш блізка да паверхні. Марская вада па расколам пранікае ў акіянічную кару на значную глыбіню, з прычыны цеплаправоднасці награваецца мантыйную цяплом і канцэнтруецца ў магматычных камерах. Далей унутраны ціск перагрэтай вады ў камерах прыводзіць да выкіду высокамінералізаваных бруй з крыніц на дне.

Іх сумарны ўклад у цеплавой баланс Зямлі складае каля 20 % ад усяго геатэрмальнага цяпла, якое выдаткоўваецца — штогод чорныя курцы вывяргаюць парадку 3·109 тон высокамінералізаваный разагрэтай да 350 °C вады, і парадку 6·1011 тон — нізкатэмпературныя крыніцы (вышэй 20 °C)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Статья. Жизнь могла зародиться в гидротермальных источниках
* Видео, рассказывающее о гидротермальных источниках 

Катэгорыя:Геалагічныя працэсы
Катэгорыя:Акіяналогія
Музей Ларка

**Музей Ларка**, або **Археалагічны музей Рафаэля Ларка Эрэра** (ісп.: Museo Larco, поўная назва Museo Arqueológico Rafael Larco Herrera) — музей у раёне Пуэбла-Лібра горада Ліма, Перу. Музей размешчаны ў будынку 18 стагоддзя, рэзідэнцыі віцэ-каралёў Перу, пабудаванай на месцы адной з дакалумбавых пірамід. Музей мае калекцыю ў 45.000 экспанатаў дакалумбавага мастацтва, якія ахопліваюць 4-тысячагадовы перыяд гісторыі Перу. Тут выстаўлены вырабы культур Мочэ, Наска, Чыму і інкаў. 

## Гл. таксама 
* Музей золата ў Ліме

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1926 годзе
Катэгорыя:Музеі Лімы
Катэгорыя:Калекцыі дакалумбавых культур
Торэ-Талье

**Палац Торэ-Талье** () — палац пачатку XVII стагоддзя ў стылі севільскага барока размешчаны па адрасе вуліца Укаялі 363 у цэнтры Лімы. У цяперашні час з'яўляецца штаб-кватэрай Міністэрства замежных спраў Перу.

Палац быў пабудаваны ў 1735 донам Хасэ Талье і Брахіа, маркізам дэ Торэ Талье, казначэем іспанскага каралеўскага флоту. У 1954—1956 гадах была праведзена капітальная рэканструкцыя палаца пад кіраўніцтвам архітэктара Андрэса Боера.

Галоўны асіметрычны фасад будынка выглядае яскрава і гарманічна, першы паверх абліцаваны каменем, другі пакрыты тынкоўкай, большасць матэрыялаў выкарыстаных пры будаўніцтве былі прывезены з Іспаніі, Панамы і цэнтральнай Амерыкі. Разьбяны порцік палаца увенчаны гербам роду Торэ Талье. Знешні і ўнутраны стыль палаца ўяўляе сабой тыповае севільскае барока з істотным уплывам андалускага мудэхара.

У палацы 14 пакояў, сталовая, кухня, невялікая капліца упрыгожаная золатам і элегантны салон упрыгожаны люстэркамі і цікавай дэкаратыўнай столевай пліткай іспанска-маўрытанскага стылю. У асноўнай зале палаца знаходзяцца два партрэты, маркіза Торэ Талье і яго жонкі.

Перуанскі ўрад набыў палац 27 чэрвеня 1918 года за 320000 соляў, і перадаў яго для выкарыстання МЗС краіны.

## Літаратура 
* *Colección «Documental del Perú», Departamento de Lima, Volumen XV, Tercera Edición, abril de 1973, ***EL PALACIO DE TORRE TAGLE. La Mansión más lujosa de Lima***, páginas 16-19*. 
* *«ITINERARIOS DE LIMA» por Héctor Velarde, Patronato de Lima, Segunda Edición, 1990, páginas 66-69*. 
* ***GUIDE TO PERU***, Handbook for travelers, 6th. Edition, by Gonzalo de Reparaz Ruiz, Ediciones de Arte Rep, Lima — Perú, Libro editado en idioma inglés por el Fondo de Promoción Turística del Perú — FOPTUR, páginas 111—112''. 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Міністэрствы замежных спраў Перу 
* Гісторыя палаца Торэ Талье 

Катэгорыя:Палацы Перу
Катэгорыя:Ліма
Метрапалітэн Буэнас-Айрэса

**Метрапалітэн Буэнас-Айрэса** — сістэма ліній хуткаснага транспарту Буэнас-Айрэса, адкрыты 1 снежня 1913 года.

## Гісторыя 
Абмеркаванне аб будаўніцтве метрапалітэна ў Буэнас-Айрэсе пачалося ў канцы XIX ст., бо трамваі, якія функцыянавалі ў горадзе з 1870 года, былі перагружаныя.

У 1909 годзе гарадскі савет Буэнас-Айрэса падпісаў кантракт з Англа-Аргенцінскай трамвайнай кампаніяй (CTAA) на будаўніцтва і эксплуатацыю на працягу 80 гадоў трох ліній метрапалітэна: ад Майскай плошчы да будынка Першай хунты (цяпер лінія А) ад Канстытусьёна да Рэтыра (цяпер лінія С) ад Майскай плошчы да Палерма (цяпер лінія D).

Кампанія пабудавала толькі адну лінію. Першая лінія метро, якая праходзіла ад Майскай плошчы да плошчы Місерэрэ, была адкрыта 1 снежня 1913 года. 1 красавіка 1914 г лінія была дабудавана да станцыі Рыа-дэ-Жанейра, а 1 ліпеня - да будынка Першай хунты.

У 1912 годзе кампанія Lacroze Hermanos атрымала права на будаўніцтва другой лініі метро, якая цяпер называецца лінія B. Лінія была адкрыта 17 кастрычніка 1930 г.

У 1933 Іспана-амерыканская кампанія грамадскіх работ і фінансаў (CHADOPYF) пачала будаўніцтва астатніх ліній метрапалітэна.

З 1939 метрапалітэн падпарадкоўваўся Транспартнай карпарацыі горада Буэнас-Айрэса, з 1952 года - Галоўнай адміністрацыі транспарту Буэнас-Айрэса, з 1963 года - установе «Метрапалітэн Буэнас-Айрэса».

У 1994 годзе па рашэнні прэзідэнта Карласа Саўла Менема метрапалітэн быў аддадзены ў канцэсію фірме Metrovías SA.

## Гл. таксама 
* Метрапалітэн Кордавы

## Спасылкі 
* 
* Subterráneos de Buenos Aires 

Буэнас-Айрэс
Буэнас-Айрэс
Катэгорыя:Буэнас-Айрэс
Катэгорыя:З’явіліся ў 1913 годзе
Фондавая біржа Буэнас-Айрэса

**Фондавая біржа Буэнас-Айрэса** () — цэнтральная аргенцінская гандлёвая пляцоўка, на долю якой прыходзіцца да 95 % усіх біржавых аперацый у краіне. Заснавана ў 1854 годзе на базе Гандлёвага банка, з’яўляецца найстарэйшай біржай Лацінскай Амерыкі. Ажыццяўляе таргі акцыямі, аблігацыямі, апцыёнамі і ф’ючэрсамі. Уяўляе сабой самакіравальную некамерцыйную арганізацыю.

* Аб’ём таргоў: $ 6853 млрд. (2005 г).
* Лістынг: 104 кампаніі (2005).
* Капіталізацыя: $ 47,59 млрд. (2005 г).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт біржы 

Буэнас
Буэнас
Катэгорыя:Эканоміка Аргенціны
Катэгорыя:Буэнас-Айрэс
Міжнародны аэрапорт Хорхэ Чавеса

**Міжнародны аэрапорт Хорхе Чавес** (IATA: **LIM**, ICAO: **SPJC**), () — асноўны міжнародны і ўнутраны аэрапорт Перу. Знаходзіцца ў Кальяа, за 11 км ад гістарычнага цэнтра Лімы і за 17 км ад Мірафлорэс. Кальяа з'яўляецца партовым горадам, які цалкам зліўся з Лімай. У 2008 годзе аэрапорт абслужыў 8288506 пасажыраў і 98733 паветраных суднаў. У 2009 годзе аэрапорт абслужыў 8786973 пасажыраў і 104966 аперацый паветраных суднаў. У перыяд са студзеня па лістападзе 2010 года аэрапорт абслужыў 9361846 пасажыраў, а да канца 2010 года пасажырапаток дасягнуў 10.278.493 пасажыраў. У 2011 годзе аэрапорт абслужыў 11.904.553 пасажыраў, рост больш 16% у параўнанні з папярэднім годам. На працягу 2012 года аэрапорт абслужыў рэкордныя з 13.299.058 пасажыраў.

Катэгорыя:Аэрапорты Перу
Паласіа Барола

thumb|Паласіа Барола
**Паласіа Барола** () (таксама Пасаж Барола або Галерэя Барола) — офісны будынак, знаходзіцца на вуліцы Авеніда дэ Маё, у ваколіцах раёна Мансерат, у Буэнас-Айрэсе, Аргенціна. На момант завяршэння будаўніцтва Паласіа Барола быў самым высокім будынкам у горадзе і ў Паўднёвай Амерыцы. Гэты будынак мае брата-блізнюка ў стылі эклектыкі, пабудаваны тым жа архітэктарам у Мантэвідэа, Паласіа Сальва.

Італьянскі архітэктар Марыа Паланці пабудаваў гэты палац па просьбе бізнесмена Луіса Барола, Паланці быў аўтарам унікальных элементаў дызайну будынка, такіх як: дзвярныя клямкі, свяцільні і рашоткі ліфта. 7 ліпеня 1923 г будынак быў адкрыты для публікі, да 1935 з'яўлялася самым высокім будынкам у горадзе, калі было пабудавана Эдыфісіа Каванах.
thumb|злева|180px|Галоўная зала палаца, з відам на Авеніда дэ Маё

Першы ўладальнік планаваў выкарыстоўваць будынак у якасці гасцініцы. Сёння гэта офісны будынак (у ім размешчаны 520 арганізацый). Асвятленне будынка складае 300.000 кандэл і ў верхняй частцы будынка знаходзіцца маяк, які працуе ў адмысловых выпадках. Будаўніцтва абышлася 4.500.000 аргенцінскіх песа, на будаўніцтва пайшло 650 тон сталі 3.500 тон цэглы і 70000 бочак цэменту, а таксама дэкаратыўныя матэрыялы, такія як карарскі мармур.

Паласіа Барола пабудаваны ў неагатычным стылі, вышыня будынка 100 метраў (22 паверхі). Паланці склаў праект будынка, абапіраючыся на «Боскую камедыю» Дантэ Аліг’еры. Паверхі будынка архітэктар падзяліў на тры часткі: склеп сімвалізуе пекла, паверхі з 1-га па 14-й з'яўляюцца алегорыяй пекла а паверхі з 15-га па 22-і - рай.

Будынак мае 9 ліфтоў, у будынку знаходзіцца 20-метровая зала з распісанай столлю. У верхняй частцы будынка ўсталяваны маяк, дзякуючы якому будынак відаць нават з Уругвая. У 2009 годзе будынак быў рэстаўраваны. У 1997 годзе будынак быў абвешчаны гістарычным помнікам.

Катэгорыя:Славутасці Буэнас-Айрэса
Катэгорыя:Небаскробы Буэнас-Айрэса
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 100 да 149 метраў
Віторыа Меана

**Віторыа Меана** (; , Суза, Італія — , Буэнас-Айрэс) — аргенцінскі архітэктар італьянскага паходжання.

## Біяграфія 
Атрымаўшы архітэктурную адукацыю ў Турыне, у 1884 г. выехаў у Аргенціну і паступіў памочнікам да архітэктара Франчэска Тамбурыні. З 1889 працаваў разам з Тамбурыні над праектам новага будынка опернага Тэатра Калон, а пасля смерці Тамбурыні застаўся кіраўніком гэтага буйнога праекта. Адначасова ў 1895 г. спраектаваў будынак Нацыянальнага кангрэса (парламента) Аргенціны, а ў 1904 г. выйграў конкурс на праектаванне будынка уругвайскага парламента ў Мантэвідэа. Не дачакаўся завяршэння ніводнага з трох сваіх галоўных праектаў, быў забіты; усе тры будынкі былі пабудаваны з тымі ці іншымі зменамі, але з захаваннем праектнай асновы Меана.

## Спасылкі 
* Нарыс прац Віторыа Меана 

Катэгорыя:Архітэктары Аргенціны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сузе
Катэгорыя:Ахвяры забойстваў
Torre YPF

**Torre YPF** (Torre Repsol YPF) — небаскроб у раёне Пуэрта-Мадэра, у Буэнас-Айрэсе, Аргенціна. Штаб-кватэра аргенцінскай нафтавай кампаніі YPF. Пабудаваны ў канцы 2008 года.

## Архітэктура 
Гэта трэці будынак, спраектаваны архітэктарам Сезарам Пелі ў Буэнас-Айрэсе, пасля будаўніцтва будынкаў: BankBoston і Edificio República.

Верхняя частка будынка пабудавана з шклапластыка. Гэты матэрыял з'яўляецца правадніком для электрамагнітных сістэм сувязі, устаноўленых на вежы.

## Галерэя 

Файл:RepsolArgentina.jpg|Torre YPF, будаўніцтва ў 2007 годзе.
Файл:Construccion en Buenos Aires.jpg|Torre YPF, у снежні 2007.
Файл:Puente de la mujer.JPG|Torre YPF з *Моста Жанчын*, люты 2013.

Катэгорыя:Небаскробы Буэнас-Айрэса
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 150 да 199 метраў
Рыфт

thumb|справа|Спадарожнікавы здымак Усходна-Афрыканскай рыфтавай сістэмы

**Рыфт** — буйная лінейная ўпадзіна ў зямной кары, якая ўтвараецца ў месцы разрыву кары ў выніку яе расцяжэння або падоўжнага руху. Існуе дзве мадэлі ўтварэння рыфтаў: мадэль Верніке і мадэль Макензі. У апошні час геолагі часцей выкарыстоўваюць змешаную мадэль.

## Акіянічныя рыфты 
У акіянах рыфт развітыя ў так званых зонах спрэдзінга — цэнтральных частках сярэдзінна-акіянічных хрыбтоў, дзе адбываецца адукацыя новай акіянічнай кары. У цэнтральнай частцы гэтых рыфтаў перыядычна ўтвараюцца разломы, праз якія на дно акіяна паступае базальтавы расплаў.

## Кантынентальныя рыфты 
На кантынентах цяпер актыўнай з'яўляецца сістэма Усходна-Афрыканскі рыфт, дзе пры актыўным вулканізму адбываецца рассоўванне і вытанчанасць кантынентальнай кары і ў некаторых месцах (Афар) ужо фармуецца акіянічная кара. Развіццё гэтай зоны можа прывесці да ўтварэння новага акіяна. Такія рыфты ўтвараюцца ў выніку ўзняцця да паверхні вялікіх участкаў гарачай мантыі — плюмаў, прыўздымаюцца і расцягваюць кару. Для актыўных рыфтаў характэрны інтэнсіўны вулканізм.

### Аўлакагены 
Тыя рыфты, якія сканчаюць развіццё, так і не ператварыўшыся ў акіян, паступова запаўняюцца асадкавымі пародамі, і геалагічна праяўляюцца як буйныя лінейныя дэпрэсіі, запоўненыя асадкамі вельмі вялікай магутнасці па параўнанні з нармальным асадкавым чахлом. Называюцца яны аўлaкагенамі, да іх часта прымеркаваны буйныя радовішчы соляў, вугалю, нафты і прыроднага газу. Упершыню такія структуры былі апісаны Шацкім на Усходне-Еўрапейскай платформе. Прыклад тыповага аўлакагена - дэвонскі Данецкі прагін, з буйнымі радовішчамі вугалю.

### Байкальская рыфтавая сістэма 
Прыкладам рыфта са складаным будынкам і гісторыяй з’яўляецца Байкальская рыфтавая сістэма. Дагэтуль няма адзінага меркавання пра яе паходжанне. З аднаго боку цяпер у гэтым раёне адсутнічае вулканізм і ёсць толькі актыўныя тэктанічныя рухі і землетрасенні. Аднак адносна нядаўна ў бліжэйшых дробных рыфтавых упадзінах дзейнічалі актыўныя вулканы, а ў Манголіі чацвярцічны вулканізм быў развіты вельмі шырока.

Агульная будынак рэгіёна дазваляе шэрагу даследчыкаў сцвярджаць, што Байкал ўяўляе сабой пасіўны рыфт, гэта значыць утварыўся ў выніку руху па велізарным разломам, які перасякаюць Еўразію з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Байкальская ўпадзіна паводле гэтай тэорыі сфарміравалася з-за разлома, які ішоў пад вуглом да асноўнага разлома. Такі механізм у літаратуры называецца «pull-apart». Гэтым тлумачыцца рамбічная форма Байкальскай упадзіны, а таксама тэктанічныя рухі пры землетрасеннеах.

Іншая тэорыя тлумачыць утварэнне Байкальскай рыфтавай сістэмы ўзняццем пад ім гарачай мантыі — плюма, гэта значыць лічыць яго актыўным. Гэтая тэорыя дазваляе растлумачыць вулканізм рэгіёна.

## Гл. таксама 
* Тафрагенез

Катэгорыя:Структурная геалогія
Катэгорыя:Тэктоніка пліт
Міжнародны аэрапорт імя міністра Пістарыні

**Міжнародны аэрапорт імя міністра Пістарыні** () або **Міжнародны аэрапорт Эсейсы** — адзін з аэрапортаў камерцыйнага карыстання, які абслугоўваецца ў зоне Вялікага Буэнас-Айрэса ў горадзе Эсейса. З’яўляецца найбуйнейшым міжнародным аэрапортам Аргенціны і хабам для авіяперавозчыкаў Aerolíneas Argentinas і LAN Argentina.

## Гісторыя 
Аэрапорт носіць імя генерала Хуана Пістарыні (1882—1956). Першы грамадзянскі палёт з яго быў здзейснены ў Лондан у 1946 годзе. Аэрапорт цалкам спраектаваны і пабудаваны аргенцінскімі архітэктарамі і інжынерамі ў перыяд з 1945 па 1949 гг. Яго будаўніцтва было галоўным праектам пяцігадовага плана падчас першага прэзідэнцтва Хуана Перона.

Катэгорыя:Буэнас-Айрэс
Катэгорыя:Аэрапорты Аргенціны
Катэгорыя:Аэрапорты, названыя ў гонар людзей
Пічынча

**Пічынча** — дзеючы вулкан, размешчаны ў Эквадоры, яго ўсходнія схілы агінаюць эквадорскую сталіцу - старажытны горад Кіта. Правінцыя, у якой размешчана Пічынча бярэ сваю назву ад назвы гары і таксама называецца Пічынча.

Пічынча — другі па вышыні вулкан Эквадора. Дзве высокія вяршыні гары - пік Гуагуа (4784 м над узроўнем мора), што ў перакладзе азначае «дзіця», і пік Руку (4698 м над узроўнем мора), што перакладаецца як «стары». Дзеючая кальдэра размешчана ў Гуагуа на заходнім баку гары.

## Спасылкі 
* Volcano Live

Катэгорыя:Вулканы паводле алфавіта
Катэгорыя:Вулканы Эквадора
Катэгорыя:Стратавулканы
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Нацыянальны ўніверсітэт Асунсьёна

**Нацыянальны ўніверсітэт Асунсьёна** () — найстарэйшы дзяржаўны ўніверсітэт Парагвая, заснаваны ў 1889 годзе. Галоўны кампус і найстарэйшыя факультэты размешчаны ў Сан-Ларэнса, горадзе-спадарожніку Асунсьёна.

## Структура 
На сённяшні дзень у складзе ўніверсітэта дзейнічаюць наступныя факультэты:
* Факультэт юрыдычных і грамадскіх навук
* Факультэт медыцыны
* Факультэт стаматалогіі
* Факультэт інжынернай справы
* Факультэт эканомікі
* Факультэт хіміі
* Факультэт філасофіі
* Факультэт ветэрынарыі
* Факультэт сельскай гаспадаркі
* Факультэт архітэктуры, дызайну і мастацтва
* Політэхнічны факультэт
* Факультэт дакладных і прыродазнаўчых навук

У склад універсітэта ўваходзяць чатыры інстытуты, два цэнтры, каледж і г.д.

## Вядомыя выпускнікі 
* Фелікс Пайва, прэзідэнт Парагвая ў 1937-39 гадах
* Оскар Ніканор Дуартэ Фрутас, прэзідэнт Парагвая ў 1003-2008 гадах
* Федэрыка Франка, прэзідэнт Парагвая з 2012 года

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Універсітэты Парагвая
Катэгорыя:Асунсьён
Педра дэ Мендоса

thumb|right|250px|Буэнас-Айрэс пасля заснавання ў 1536 годзе

**Педра дэ Мендоса** (; , Гуадыс, Гранада — , Атлантычны акіян) — іспанскі канкістадор з тытулам адэлантада.

Мендоса паходзіў з заможнай сям'і, якая жыла ў Альмера. Ён ваяваў у Італіі, прысутнічаў пры двары караля Карла V Габсбурга і арганізаваў экспедыцыю з адзінаццаці караблёў у Паўднёвую Амерыку.

Пасля прыпынку ў гавані Рыа-дэ-Жанейра ён дасягнуў вусця Ла-Платы, дзе ў 1536 заснаваў калонію Буэнас-Айрэс. Некаторыя жыхары калоніі пазней праніклі ўглыб кантынента па Паране і Парагваю і заснавалі паселішча ў Асунсьён. З-за шматлікіх нападаў мясцовых індзейцаў на Буэнас-Айрэс Мендоса вырашыў пакінуць кантынент і вярнуцца ў Іспанію, аднак памёр па шляху дадому.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Канкістадоры
Катэгорыя:Заснавальнікі гарадоў
Катэгорыя:Постаці Буэнас-Айрэса
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гранадзе
Катэгорыя:Памерлі ў моры