open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дуглас Фэрбенкс

**Дуглас Фэрбенкс** (;  — ) — амерыканскі акцёр, зорка нямога кіно. Выканаўца роляў у вострасюжэтных і прыгодніцкіх фільмах. Заснавальнік уласнай кінафірмы «Фэрбенкс філм карпарэйшэн» пад патранатам «Paramount Pictures» (1917 год), саўладальнік фірмы «Юнайтыд Артыстс» (1919 год), прадзюсар і сцэнарыст шэрагу фільмаў. Аўтар брашуры «Жыць і ўсміхацца» (1917 год).

Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Акцёры нямога кіно
BMW Z8

**BMW Z8** — двухмесны спартыўны аўтамабіль, выпускаўся нямецкім вытворцам аўтамабіляў BMW у 2000—2003 гадах. Завадскі індэкс мадэлі E52. Усяго была выпушчана 5703 штук.

## Апісанне 
Па думку некаторых калекцыянераў і прыхільнікаў баварскага аўтавытворцы, BMW 507 з’яўляецца адным з самых прыгожых аўтамабіляў у свеце. Праектуючы Z8, дызайнеры хацелі паказаць, як выглядала б мадэль 507, калі яна выпускалася б да сённяшніх дзён. Першы канцэпт Z07 быў прадстаўлены на аўтасалоне ў Токіа ў 1997 г., а ў 1998 паказаны ў Дэтройце. Праект быў сустрэты авацыямі і BMW вырашылі выпусціць абмежаваную серыю.

Стваральнік BMW 507 граф Альбрэхт Герц сказаў пра Z8: 
Калі б я праектаваў 507 сёння, то ён быў бы падобны на Z8.

## Кузаў 
Як і на 507-й кузаў зрабілі цалкам алюмініевым. Аснова — прасторавая рама. Панэлі злучаныя заклёпкамі (каля 1000) і зваркай. Асноўнымі апорнымі элементамі з’яўляюцца цэнтральны тунэль, парогавыя брусы і пярэднія ланжэроны. Рама выканана ў выглядзе літары "Y", што перашкаджае скручванню і робіць кузаў больш жорсткім.
Пры ўдары на хуткасці 40 км/г монакок заставаўся без пашкоджанняў.

## Рухавік 
Пытанне пра тое, які ставіць рухавік, не стаяла. На 507-й стаяла 3.2-літровая "васьмёрка", самая магутная на той час з матораў BMW. Натуральна на Z8 паставілі самы лепшы матор V8 S62 (такі ж стаяў на M5). Аб'ём 4941 см3, магутнасць 400 к. с. пры 6000 аб/хв. і круцільны момант у 500 Н·м пры 3 800 аб/хв. Блок і галоўка рухавіка з алюмінія, па 4 клапана на цыліндр і, вядома ж, фірмовая сістэма Double VANOS, кіруючая фазамі адкрыцця і закрыцця клапанаў. Кожны цыліндр мае свой электронны дросель. Таксама аўтамабіль аснашчаны сістэмай змазкі з сухім картэрам.

## Трансмісія 
Як і належыць сапраўднаму спартыўнаму аўтамабілю, тут усталяваная 6-ступеньчатая механічная КПП фірмы Getrag. Такая ж усталёўвалася на M5, але з іншымі перадаткавымі лічбамі. Аднадыскавае счапленне, самарэгулюемае. 

## Хадавая частка 
Падвеска ад іншых мадэляў, але дапрацаваная. Спераду — стойкі МакФерсан (як на M5) на двух алюмініевых рычагах, кожны з якіх злучаны з паваротным кулаком сваім шаравым шарнірам. Задняя — шматрычагавая ад 7-й серыі. Рэечнае рулявое кіраванне з пераменнай перадаткавай лічбай, забяспечанае гідраўзмацняльнікам. Рулявыя цягі з алюмінія. Тармазная сістэма — двухконтурная. На ўсіх колах вентыляваныя тармазныя дыскі.

## У кіно 
BMW Z8, з’яўляецца аўтамабілем Джэймса Бонда ў фільме "І цэлага свету мала".

## Галерэя 

File:BMW Z8 hl.jpg|
File:BMW Z8 Interieur.JPG|
File:Black BMW Z8.jpg|

## Спасылкі 
* Serious Wheels Classic, Sports & Muscle Cars

## Зноскі 
Катэгорыя:Аўтамабілі 2000-х
Z8
Катэгорыя:Заднепрывадныя аўтамабілі
На берагах ракі Бярэзіны

**На берагах ракі Бярэзіны** — карціна беларускага мастака Іпаліта Гараўскага (1828—пасля 1864), напісаная ў 1857 годзе.

## Апісанне 
Кампазіцыйны матыў пейзажа вельмі цікавы. На беразе ракі стаіць магутны дуб. Крона яго займае амаль палову палатна. Пад дубам, прысеўшы на пянёк, адпачывае жанчына. Яе кволую фігурку вырывае з царства зеляніны прамень святла. На пярэднім плане — паваленае маланкай дрэва. Лісце даўно абсыпалася з яго, галінкі пазасыхалі. 3 зямлі вывернуты карэнні. I нават у гэтым стане дрэва не страціла сваёй магутнасці і прыгажосці.

Для пейзажа характэрна дакладнасць у выпісванні дэталей і старанная праца пад планамі. У гэтым пейзажы яшчэ шмат прыкмет акадэмізму: строгая ўраўнаважаная кампазіцыя, некалькі аднастайны каларыт, імкненне да «прыгажосці». Разам з тым пейзаж вельмі рэалістычны. Ён цудоўна перадае багацце і прыгажосць беларускай прыроды, выклікае ў памяці асацыяцыі са знаёмымі з дзяцінства карцінамі роднай Беларусі. Аўтар аб'ектыўны ў паказе дэталей. 3 аднолькавай адданасцю ён піша і ствалы дрэў, і лісце, і зямлю, і неба. У рамантычным гучанні пейзажа адчуваецца вялікая любоў мастака да сваёй зямлі, яго вернасць дэмакратычным ідэалам часу.

## Літаратура 
* . с. 215

Катэгорыя:Карціны Іпаліта Гараўскага
Катэгорыя:Пейзажы
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Рускага музея
Катэгорыя:Карціны беларускіх мастакоў
Старая моліцца

**Старая моліцца** — карціна беларускага мастака Апалінарыя Гараўскага (1833—1900), напісаная ў 1857 годзе.

## Апісанне 
Карціна была напісана ў 1857 годзе і карысталася вялікім поспехам на выстаўках у Расіі і за мяжой. Пра яе пісалі ў перыядычным друку. У 1870-я гады гады мастак паўторна напісаў гэту карціну для экспазіцыі выставак у Парыжы і Бруселі. У 1801 г. за гэту карціну і шэраг эцюдаў Апалінарыю Гараўскаму было нададзена званне акадэміка

## Літаратура 
* . с. 213

Катэгорыя:Карціны Апалінарыя Гараўскага
Катэгорыя:Партрэты
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Карціны беларускіх мастакоў
Вечар у Мінскай губерні

**Вечар у Мінскай губерні** — карціна беларускага мастака Апалінарыя Гараўскага (1833—1900), напісаная ў пачатку 1870-х гадоў. З'яўляецца часткай збору Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў Мінску.

## У культуры 
У 2009 годзе Пошта Беларусі выпусціла паштовую марку з выявай карціны «Вечар у Мінскай губерні».

## Літаратура 
* . с. 215

Катэгорыя:Карціны Апалінарыя Гараўскага
Катэгорыя:Пейзажы
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Карціны беларускіх мастакоў
Катэгорыя:Карціны 1870-х гадоў
BMW E31

**BMW 8 E31** —  мадыфікацыя аўтамабіля BMW «восьмай» серыі класа Gran Turismo. Выпускаліся з 1989 па 1999 год і стваралі канкурэнцыю мадэлям SL і купэ S-класа ад Mercedes-Benz. Усяго было прададзена 31062 штук.

Bmw 850.jpg|Выгляд спераду
BMW 840 Ci Sport rear.jpg|Выгляд ззаду
BMW 840 Ci Sport.jpg|Рухавік V8
BMW 850 V12.JPG|Рухавік V12
BMW 840 Ci Sport center console.jpg|Рычаг пераключэння перадач BMW 840Ci

## Спасылкі 
* Сайт уладальнікаў E31

Катэгорыя:Аўтамабілі 1980-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 1990-х
E31
Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта
Катэгорыя:Заднепрывадныя аўтамабілі
На радзіме (карціна Апалінарыя Гараўскага)

**На радзіме** — карціна беларускага мастака Апалінарыя Гараўскага (1833—1900), напісаная ў 1860 годзе. З'яўляецца часткай збору Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі ў Маскве.

## Літаратура 
* . с. 214

Катэгорыя:Карціны Апалінарыя Гараўскага
Катэгорыя:Пейзажы
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі
Катэгорыя:Карціны беларускіх мастакоў
Святая Ганна (значэнні)

; Асобы
* **Святая Ганна** – бабуля Ісуса Хрыста, маці Багародзіцы, жонка Святога Яхіма
* Ганна Наўгародская (Інгігерда, 1001–1051) – святая Рускай праваслаўнай царквы
* Ганна Лайн (1567–1601) – англійская мучаніца Рымска-Каталіцкай Царквы
* Ганна Пак А-гі (1783–1839) – карэйская мучаніца Рымска-Каталіцкай Царквы
* Ганна Ань Сінь (1828–1900) – кітайская мучаніца Рымска-Каталіцкай Царквы
* Ганна Ань Цзяо (1874–1900) – кітайская мучаніца Рымска-Каталіцкай Царквы
* Ганна Шэфер (1882–1925) – нямецкая містычка і стыгматычка Рымска-Каталіцкай Царквы
* Ганна Ван (1886–1900) – кітайская мучаніца Рымска-Каталіцкай Царквы

; Іншае
* Святая Ганна – фрэска з Фараса
* Святая Ганна – парусна-паравая баркентына, якая прапала без вестак у 1914 годзе пры спробе праходжання Паўночнага марскога шляху
* Святая Ганна – маскоўскі штогадовы фестываль студэнцкіх і дэбютных фільмаў
Вольга Таполя

**Вольга Таполя**, сапраўднае імя **Вольга Зубко** ( — ?; псеўданімы: *Зубко-Штайнвэч;* крыптанімы *В. Т-я*) — беларуская пісьменніца.

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт. Падчас нямецкай акупацыі працавала ў «Беларускай газэце» і выдавецтве «Менск». З лета 1944 года — на эміграцыі. Жыла ў Лавінгене (Баварыя), пазней ў лагеры DP Ватэнштэт. 5 студзеня 1945 года брала ўдзел у заснавальным сходзе літаратурнага згуртавання «Шыпшына». У 1948 годзе вярнулася у Беларускую ССР. Друкавалася ў газеце «Голасе Радзімы» і беларускіх эміграцыйных перыядычных выданнях. Аўтар кніг «Сьнягурка і мурка» (1946), «Маці» (1948).

## Творчасць 
Друкавацца В. Таполя пачала ва «Узвышшы», дзe змяшчала рэцэнзіі, літаратуразнаўчыя артыкулы пад сваім сапраўдным прозвішчам — Зубко. Актыўна друкавалася яна й на эмiграцыi – у часопiсах «Новае жыцьцё», «Шыпшына», пiсала вершы, прозу, пакiнула цiкавыя ўспамiны: пра Тодара Кляшторнага, пра Янку Купалу. 

## Творы 
* Безназоўнае // Шыпшына. — 1947. — Год III. — № 7. — С. 34 — 39.
* Маці. — [Ватэнштэт], 1948. — 5 с.
* Навальніца. Урывак з раману «Дачка» // Шыпшына. — 1947. — Год III. — № 6. — С. 20 — 29.
* Прыгоды сумленнага юнака // Шыпшына. — 1947. — Год II. — № 4. — С. 32 — 38.
* Спатканьне з Купалам / В. Т-я // Апошнія весткі. — 1948. — № 4. — С. 5.
* Сустрэча // Шыпшына. — [1946]. — № 1. — С. 31.
* Сьнягурка і мурка: П’еса для дзяцей у 2-х дзеях. — [Ватэнштэт: лягер АБЦ, 1946]. — 5 с.
* Ялінка // Зьвіняць ЗваныСьвятой Сафіі. — [1947]. — № 7. — С. 10 — 12.

## Літаратура 
* Адзінец, А. Падарожжа самотнае душы // Запісы БІНІМ. — 2009. — № 32. — С. 144—178.
* Юрэвіч, Л. Зацемкі на маргінэсе найноўшае гісторыі: Вольга Таполя. Лісты да Юркі Віцьбіча // Запісы БІНІМ. — 1999. — № 24. — С. 184—235.
* Юрэвіч, Л. Літаратурны рух на эміграцыі / Лявон Юрэвіч; [Рэд. А. Гардзіенка]. — Мн., 2002. — 242, [1] с. — С. 210. — (Бібліятэка часопіса «Беларускі гістарычны агляд»; Серыя «Досьледы»). — ISBN 978-5272-10-9.
* Гардзіенка, Н. Дзеячы беларускай паваеннай эміграцыі (біяграфічны даведнік) / Натальля Гардзіенка // Запісы БІНІМ. — 2014. — № 37. — С. 10 — 258. — С. 220.

Катэгорыя:Беларусы ў Германіі
Раманістыка

**Рамані́стыка** — комплекс філалагічных дысцыплін, якія вывучаюць матэрыяльную і духоўную культуру раманамоўных народаў; раздзел мовазнаўства, які вывучае гісторыю узнікнення і развіцця раманскіх моў і дыялектаў, іх сучасны стан і функцыянаванне.

Узнікла ў Сярэднявеччы, развіваецца з эпохі Адраджэння. Адзін з першых філолагаў-раманістаў — Дантэ (трактат «Пра народнае красамоўства», 1305—1308). Навуковы этап раманістыкі пачаўся ў 1830-я гг. з прац Ф. Дзіца, які апіраўся на параўнальна-гістарычны метад вывучэння раманскіх моў у іх эвалюцыі ад класічнай латыні. Новы імпульс раманістыка набыла ў выніку пераносу ўвагі на праблему рэканструкцыі народнай латыні як рэальнай асновы раманскіх моў (працы Г. Шухарта, Г. Гробера).

У канцы 19 ст. на раманістыку  паўплывалі ідэі младаграматызму (працы В. Маер-Любке). Вялікае значэнне для раманістыкі мела пашырэнне лінгва-геаграфічнага (картаграфічнага) метаду даследавання дыялектаў, асновы якога закладзены Ж. Жыльеронам. 

У пачатку 20 ст. пад уплывам ідэй Ф. дэ Сасюра павялічылася цікавасць да апісання сучаснага стану раманскіх моў. З другой паловы 20 ст. параўнальна-гістарычнае вывучэнне гэтых моў характарызуецца большай увагай да праблем народнай латыні. З 1925 года дзейнасць раманістаў каардынуе Таварыства раманскага мовазнаўства. 

## Беларусь 
На Беларусі праблемамі раманістыкі займаліся і займаюцца Л. Ф. Кістанава, М. І. Лешчанка, З. Н. Лявіт, У. В. Макараў, А. М. Сцяпанава, М. В. Шарамета і інш. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Галіны лінгвістыкі паводле моў
*
Катэгорыя:Раманскія мовы
Гаранскі

**Гаранскі** — прозвішча

## Вядомыя носьбіты 
* Георгій Канстанцінавіч Гаранскі (1912—1999) — беларускі савецкі вучоны ў галіне машынабудавання і тэхнічнай кібернетыкі. Член-карэспандэнт АН БССР (1969), доктар тэхнічных навук (1968), прафесар (1969).
* Міхаіл Мікалаевіч Гаранскі (1910—1980) — беларускі эканаміст, Заслужаны работнік культуры БССР.
Тэхнічная кібернетыка

**Тэхнічная кібернетыка** — галіна навукі, якая вывучае тэхнічныя сістэмы кіравання. Важнейшыя напрамкі даследаванняў — распрацоўка і стварэнне аўтаматычных і аўтаматызаваных сістэм кіравання, а таксама аўтаматычных прылад і комплексаў для перадачы, перапрацоўкі і захоўвання інфармацыі. Адзін з найважнейшых яе напрамкаў — распрацоўка і стварэнне розных аўтаматычных прылад: тэхналагічных (напрыклад, станкоў-аўтаматаў, аўтаматычных рэгулятараў і інш.), вымяральных (аўтаматычных датчыкаў, рэгістратараў, вымяральных комплексаў), інфармацыйных (вылічальных і кіруючых машын).

## Напрамкі тэхнічнай кібернетыкі 
* Біёніка — выкарыстоўвае прыёмы, выпрацаваныя прыродай.
* Інжынерная псіхалогія — вывучае псіхафізіялагічныя асаблівасці чалавека і яго паводзіны ў працэсе «зносін» з машынай.
* Распазнаванне вобразаў — вывучае характэрныя асаблівасці таго ці іншага аб’екта, уласцівыя толькі яму або яго класу, і дазваляе вылучыць гэты аб’ект з масы падобных яму.

## Літаратура 
*  Техническая кибернетика // , 1955, № 11 , с. 42-44.
* 
* *Трапезников В. А.* Техническая кибернетика в СССР. Наука, , 1968—271 с.
* Техническая кибернетика  // Большая Энциклопедия Нефти Газа
* Известия РАН. Серия техническая кибернетика

Катэгорыя:Кібернетыка
Катэгорыя:Тэорыя кіравання
Георгій Канстанцінавіч Гаранскі

**Георгій Канстанцінавіч Гаранскі** (, г.  — ) — беларускі савецкі вучоны ў галіне машынабудавання і тэхнічнай кібернетыкі. Член-карэспандэнт АН БССР (1969), доктар тэхнічных навук (1968), прафесар (1969), акадэмік Міжнароднай акадэміі інфармацыйных працэсаў і тэхналогій (Масква, 1993).

## Біяграфія 
Скончыў БПІ ў 1938 годзе. У 1938—1939 гг. працаваў канструктарам на заводзе імя С. М. Кірава. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1945—1955 гг. дэкан механічнага факультэта, прарэктар Беларускага політэхнічнага інстытута. У 1955—1957 гг. інжынер СКБ завода аўтаматычных ліній.

З 1957 года ў АН БССР. У 1957—1960 гг. в.а. дырэктара Інстытута машыназнаўства, у 1960—1963 гг. намеснік дырэктара Інстытута машыназнаўства і аўтаматызацыі. З 1963 г. намеснік дырэктара вылічальнага цэнтра Інстытута матэматыкі АН БССР. У 1965—1970 гг. дырэктар Інстытута тэхнічнай кібернетыкі АН БССР.

## Навуковая дзейнасць 
З 1970 года працаваў па праблеме аўтаматызацыі тэхналагічнага праектавання. Распрацаваў асновы тэорыі комплекснай аўтаматызацыі і механізацыі зборачнай вытворчасці, тэорыі праектавання і разліку эксплуатацыі аўтаматызаваных станочных ліній і станкоў-аўтаматаў. Стварыў метады прадстаўлення і кадавання інфармацыі аб машынабудаўнічых дэталях, алгарытмы пошуку праектных рашэнняў з выкарыстаннем табліц адпаведнікаў і праграмавання на іх аснове лагічных задач, якія ўзнікаюць пры аўтаматычным праектаванні.

### Навуковыя працы 
Працы ў галіне аўтаматызацыі тэхналагічнай вытворчасці ў машынабудаванні. Аўтар Больш 210 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій.
* К теории автоматизации инженерного труда. Мн.: Изд-во Акад. наук БССР, 1962.
* Расчет режимов резания при помощи электронно-вычислительных машин. Мн.: Госиздат БССР, 1963.
* Элементы теории автоматизации машиностроительного проектирования с помощью вычислительной техники. — Мн., 1970 (в соавт.)
* Автоматизированные системы технологической подготовки производства в машиностроении. М.: Машиностроение, 1976 (в соавт.).
* Технологическое проектирование в комплексных автоматизированных системах подготовки производства. М.: Машиностроение, 1981 (совм. с Э. Л. Бендеровой).
*  Кодирование информации о машиностроительных деталях в автоматизированных системах технологического проектирования. Минск: БелНИИНТИ, 1989

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступені (1944 г., 1985), Чырвонай Зоркі (1945), медалямі.

## Спасылкі 
* 
* Георгій Канстанцінавіч Гаранскі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Кібернетыкі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выкладчыкі БНТУ
Катэгорыя:Дэканы машынабудаўнічага факультэт БНТУ
Бутрынці

**Бутрынці** (лац. Buthrotum, алб. *Butrint* ці *Butrinti*) — археалагічны музей-запаведнік на поўдні Албаніі непадалёк ад Саранды, каля мяжы з Грэцыяй. З'яўляецца аб'ектам са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Старажытны горад Бутрынці быў заснаваны як грэчаская калонія каля 8 ст. да н.э. ; з тых часоў там застаўся тэатр і агара. Далей Бутрынці ўвайшоў у склад Рымскай імперыі — рымляне пабудавалі акведук, лазні, форум. У 6 ст. н.э.  горад далучыўся да хрысціянства, пазней быў разбураны готамі.

Калі Бутрынці стаў часткай Візантыйскай імперыі, былі пабудаваны яго базіліка і баптыстэрый. У 14-15 стагоддзях горад трапіў пад уладу Венецыі, і італьянскія купцы пабудавалі там крэпасць з вежай. Пазней гэтыя землі былі заваяваныя туркамі; горад паступова згубіў сваё значэнне і апынуўся ў заняпадзе.

Раскопкі на яго месцы былі пачаты ў 1928—1936 гадах італьянскім вучоным Луіджы Угаліні і працягнуты пасля Другой сусветнай вайны. У гэты час былі адкрыты Ільвіныя вароты, свяцілішча Асклепія, амфітэатр, упрыгожаны статуямі, фундаменты жылых і грамадскіх будынкаў.

Тыповыя для міжземнаморскага гарадка хвалі розных захопнікаў у Бутрынці праілюстраваныя археалагічнымі знаходкамі. Рэшткі старажытнага горада зараз з'яўляюцца пляцоўкай для вывучэння ўсіх этапаў яго гісторыі.

Каардынаты: 

## Літаратура 
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

Катэгорыя:Археалогія ў Албаніі
Катэгорыя:Музеі Албаніі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Албаніі
Чыксулуб

**Чыксулу́б** (на мове мая: **Чыкшулу́б**, *Chicxulub*,  — «дэман кляшчоў», назва паказвае на спрадвеку высокую распаўсюджанасць  ў гэтай мясцовасці) — старажытны метэарытны кратар дыяметрам каля 180 км і першапачатковай глыбінёй да 17—20 км, які знаходзіцца на паўвостраве Юкатан у Мексіцы. Мяркуецца, што кратэр утварыўся каля 65 млн гадоў таму ў канцы мелавога перыяду у выніку ўдару астэроіда дыяметрам каля 10 км. 

## Зноскі 
Катэгорыя:Метэарытныя кратары на Зямлі
Катэгорыя:Геалогія Мексікі
Катэгорыя:Мелавы перыяд
А сэка

(VIII–IX стст.), выкананая ў тэхницы *al secco*]]
**А сэ́ка** ( — літаральна «па сухім»)&nbsp;— разнавіднасць тэхнікі насценнай размалёўкі (жывапісу), выкананай, у адрозненне ад фрэскі, па цвёрдай, высахлай тынкоўцы, якая перад працай увільгатняецца. Для працы выкарыстоўваюцца фарбы, расцёртыя на раслінным клеі, яйках або змешаныя з вапнай.

## Асаблівасці тэхнікі 
Тэхніка *а-сэка* дазваляе распісваць за працоўны дзень значна большую плошчу паверхні, чым пры працы ў тэхніцы фрэскі. Аднак такія размалёўкі менш даўгавечныя. Тэхнікай *а-сэка* таксама называюць казеінавы і сілікатны (мінеральны) жывапіс па прасохлай тынкоўцы. Яна можа выкарыстоўвацца як на ўнутраных, так і на знешніх паверхнях будынкаў. Тэхніка дазваляе рабіць выпраўленні тэмперай і прамываць паверхню чыстай вадой.

## Гісторыя 
Тэхніка *а-сэка* была распрацавана ў сярэднявечным жывапісе адначасова з фрэскай. Асаблівае распаўсюджанне ў Еўропе яна атрымала ў XVII—XVIII стагоддзях.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Манументальнае мастацтва
Катэгорыя:Сценапіс

Катэгорыя:Жывапісныя тэхнікі
Хапама

**Хапама́** () — армянскі фаршаваны гарбуз. Гэтую страву часта гатуюць падчас курортнага сезона. Хап ама ў нацыянальных традыцыях падавалася да стала на вяселле, як знак багацця.

Хапама рыхтуецца шляхам выдалення вантроб гарбуза (вядомай як դդում у Арменіі, *ddum* ва Усходняй Арменіі і *ttum* у Заходняй Арменіі). Верх гарбуза зразаецца, атрымваецца гатовы гарбузовы збанок. Вычышчаюцца лыжкай гарбузовыя семкі. Частка мякаці адкладаецца для начыння і дробна рэжацца.

Рыс для начыння папярэдне варыцца 5 хвілін у салёнай вадзе да паўгатовасці і пасля гэтага крыху астуджаецца. Фарш складаецца з адвараной рыс з сухафруктамі, такімі як сечаны міндаль, яблык, кізіл, абрыкос, слівы, фінікі, чарнасліў і разынкі. Фарш можна паліць мёдам і закрасіць карыцай ці цукрам. Паколькі хапама шырока пашырылася як ва ўсходняй кухні, так і ў еўрапейскай, то ў яе сталі класці кожныя сухафрукты і арэхі па выбары кухара. Пры перасыханні кампанентаў іх папярэдне замочваюць. Арэхі сякуцца ці здрабняюцца выбівачкай.

Гарбуз знутры змазваюць вяршковым маслам і ўкладаюць у яго згатаваны фарш. Зверху на фрош кладзецца вяршковае масла. Начынне ў гарбуз выкладваецца не да верха, бо падчас запякання ён павялічваецца ў аб’ёме. Гарбуз зверху зачыняецца зрэзанай крышкай, загортваецца ў фальгу і кладзецца на 2 гадзіны ў духоўку. З-за рознага аб’ёму карыстаных гарбузоў і асаблівасцей працы духоўкі час гатавання можа змяняцца. Звычайна на выпяканне сыходзіць ад 40 мін да 1,5 гадзіны пры тэмпературы каля 200 градусаў.

Гарбуз запякаецца датуль, пакуль ён не стане мяккім, пасля чаго падаецца да стала. Перад ужыткам гарбуз разразаецца зверху ўніз лустамі. Да стравы падаюць распаленае вяршковае масла, мёд, вымытыя сухафрукты і інш.

## Выкарыстанне назвы 
Ёсць армянская песня Հէյ Ջան Ղափամա (*Эй, Джан Хапама*).

## Спасылкі 
* Armeniapedia — Хапама
* Хапама-рэцэпт
* Хапама

Катэгорыя:Армянская кухня
Катэгорыя:Стравы з агародніны
Рэбека (фільм)

«**Рэбека**» () — мастацкі фільм у жанры трылер, зняты рэжысёрам Альфрэдам Хічкакам у 1940 годзе, паводле аднайменнага бэстсэлера англійскай пісьменніцы французскага паходжання Дафны дзю Мар'е. Галоўныя ролі выконвалі Лоўрэнс Аліўе і Джаан Фантэйн. Фільм атрымаў дзве прэміі «Оскар», у тым ліку як найлепшы фільм года.

## Сюжэт 
Амерыканскі арыстакрат Максіміліян Дэ Вінтэр — заможны чалавек, прыкладна год таму страціў сваю жонку, Рэбеку Дэ Вінтэр. Ён прыязджае ў Монтэ-Карла, дзе сустракае місіс Ван Хопер і яе юную кампаньёнку. Паступова Максіміліян так зацікавіўся маладой дзяўчынай, што жэніцца з ёй.

Максіміліян і новая місіс Дэ Вінтэр вяртаюцца ў Мендэрлі, валоданне сям'і Дэ Вінтэр ў Карнуолі, але з часу іх прыбыцця новую місіс Дэ Вінтэр душаць і пераследуюць напамінку аб Рэбека, якія яна знаходзіць абсалютна ва ўсім, што звязана з Мендэрлі. Да таго ж, прыслуга Рэбекі місіс Дэнверс адчайна адхіляе новую жонку Максіміліяна, нібы прысутнасць маладой дзяўчыны пагражае памяці Рэбекі.

Большую частку фільма падзеі адбываюцца плаўна, пастаянна не пакідае адчуванне таго, што не ўсё так проста. У далейшым сюжэт робіцца непрадказальным, закручаным, больш уласцівым фільмаў Хічкака. Менавіта дзякуючы гэтай частцы фільм і стаў здабыткам сусветнай кінакласікі.

## У ролях 
* Лоўрэнс Аліўе — Максіміліян Дэ Вінтэр
* Джаан Фантэйн — місіс Дэ Вінтэр
* Джордж Сандэрс — Джэк Февел
* Джудзіт Андэрсан — місіс Дэнверс
* Найджэл Брус — Жыль Лесі
* Рэджынальд Дэні — Фрэнк Кроўлі
* Обры Сміт — палкоўнік Джуліян
* Глэдзіс Купер — Беатрыс Лесі
* Флорэнс Батэс — місіс Эдыт Ван Хопер
* Мэлвіл Купер — следчы
* Лумсдэн Гарэеў — Табс
* Эдвард Філдынг — Фрыц
* Філіп Bинтер — Роберт

## Зноскі 
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»
Цібар Толаш

**Цібар Толаш** (; 21 снежня 1920, Надзьбарка, Венгрыя — 19 ліпеня 1997, Мюнхен, Германія) — венгерскі паэт і журналіст, галоўны рэдактар газеты *Nemzetőr*.

## Біяграфія 
Продкі Цібара былі ваеннымі часоў Лаяшу Кошуту, таму ён пачаў навучанне ў ваеннай школе ў Шапроні, пазней паступіў у Людовіцкую ваенную акадэмію ў Будапешце. Да 1941 годзе служыў лейтэнантам у венгерскай арміі. Падчас Другой сусветнай вайны і пасля яе служыў афіцэрам. У 1945 годзе паранены ў абедзве рукі. У 1947 годзе арыштаваны і асуджаны народным судом па невядомым цяпер абвінавачванні, зняволены ў турму на 9 гадоў. Пакаранне адбываў ў Будапешце, Вацы і Татабаньі, вызвалены ў 1956 годзе. Падчас венгерскага паўстання 1956 года служыў афіцэрам сувязі. Пасля падаўлення паўстання пакінуў Венгрыю. З 1 снежня 1956 года разам з сябрамі па турме заснаваў эмігранцкую газету «Nemzetőr» (*Aхоўнік нацыі*), якая выдавалася ў Мюнхене. Быў галоўным рэдактарам гэтай газеты на працягу 40 гадоў.

Толаш быў адным з нешматлікіх эмігрантаў, якія засталіся жывымі пасля паўстання 1956 года і мелі магчымасць вярнуцца на радзіму, калі савецкія войскі пакінулі Венгрыю ў 1990—1991 гадах.

Катэгорыя:Паэты Венгрыі
Катэгорыя:Журналісты Венгрыі
Партрэт М. Ю. Віельгорскага

**Партрэт М. Ю. Віельгорскага** — карціна рускага мастака Карла Брулова (1799—1852), напісаная ў 1828 годзе. З'яўляецца часткай збору Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў Мінску. Памер карціны — 138 × 97,5 см.

## Гісторыя 
Бліскуча скончыўшы Імператарскую Акадэмію мастацтваў, Карл Брулоў адпраўляецца ў Італію ў якасці пенсіянера. Моцнае ўражанне на маладога мастака аказала наведванне Пампеяў — старажытнага горада, які загінуў пры вывяржэнні Везувія.

Брулоў застаўся здаволеным партрэтам, пра што паведаміў свайму брату-настаўніку — , калі той іграе на  працы Антоніа Страдзівары.

Кампазіцыя партрэта Віельгорскага адзначана рысамі дэкаратыўнасці. Павышана ярка гучыць каларыт партрэта, у якім пануе чырвоны колер халата, падшытага блакітным шоўкам, — театральная пастава музыканта, які ўрачыстым жэстам праводзіць смыкам па струнах віяланчэлі. На фоне дыміць вулкан, а чорная драпіроўка нагадвае воблака вулканічнага пылу.

Выява знакамітага віяланчэліста напружана ўсхваляваная. Мастак з самага пачатку працы над гэтым партрэтам імкнецца надаць выяве адмысловы эмацыйны стан. Брулоў паказвае свайго героя ў рамантычным святле: ён не проста пазіруе, а іграе на музычным інструменце ў момант натхнення, якое ахапіла яго сэрца. У яго абліччы яшчэ адчуваецца тая напружанасць унутранага свету, якая адрознівала раннія партрэты Брулова. Ссунуўшы бровы, сціснуўшы вусны, Віельгорскі ўслухваецца ў гукі віяланчэлі. Але ўжо ёсць нейкая суровая стрыманасць у выразе яго твару, якую падкрэслівае туга сцягнутая на шыі хустка. Знікла непасрэднасць парываў ранніх партрэтаў Брулова. Іх змяніла сур'ёзнасць чалавека, прымудронага жыццёвым вопытам.

Абуджэнне прыроднай стыхіі і тэмперамент музыканта бачыцца жывапісцу як нешта велічнае.

Катэгорыя:Карціны Карла Брулова
Катэгорыя:Партрэты
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Анёл на Аляксандраўскай калоне

**Статуя анёла** на вяршыні Александроўскай калоны, якая ўпрыгожвае Палацавую плошчу ў Санкт-Пецярбургу, была створана Барысам Арлоўскім. Гэта адзін з першых у Расіі помнікаў у гонар перамогі над французамі. Арлоўскі прыступіў да працы над фігурай анёла ў верасні 1830 года, калі сама калона ўжо пачала ўвасабляцца ў камені.

## Архітэктура 
Калона ўяўляе сабой суцэльны паліраваны элемент з ружовага граніту, стаіць на упрыгожаным барэльефамі квадратным у плане пастаменце.

Верх калоны вянчае бронзавая капітэль дарычнага ордэра. Яе верхняя частка — прастакутны абак зроблены з цаглянага мура з бронзавым абліцоўваннем. На ім усталяваны бронзавы цыліндрычны п'едэстал з паўшаравым верхам, усярэдзіне якога заключаны асноўны апорны масіў, які складаецца з шматслаёвага мура: граніту, цэглы і яшчэ двух слаёў граніту ў падставе.

Помнік вянчае фігура анёла працы Барыса Арлоўскага. Левай рукой анёл трымае чатырохканцовы лацінскі крыж, а правую ўзносіць да неба. Галава анёла нахіленая, яго погляд скіраваны на зямлю.

Па першапачатковым праекце Агюста Манферана, фігура на вяршыні калоны абапіралася на сталёвы прут, які пазней быў выдалены, і пры рэстаўрацыі 2002—2003 гадоў высветлілася, што анёл трымаецца за кошт сваёй уласнай бронзавай масы.

Мала таго, што сама калона вышэй Вандомскай, фігура анёла пераўзыходзіць па вышыні постаць Напалеона I на Вандомскай калоны. Акрамя таго, анёл крыжам топча змея, што сімвалізуе мір і спакой, якія прынесла ў Еўропу Расія, атрымаўшы перамогу над напалеонаўскімі войскамі.

Лёгкая фігура анёла, спадаючыя складкі адзення, выразна выяўленая вертыкаль крыжа, працягвачы вертыкаль манумента, падкрэсліваюць складнасць калоны. Паводле распаўсюджанай легенды, рысам твару анёла скульптар надаў падабенства з асобай Аляксандра I. Ёсць таксама звесткі, што фігура анёла — скульптурны партрэт пецярбургскай паэткі Марыі Кульман.

Апошняя рэстаўрацыя 2002—2003 гадоў дазваляе спадзявацца на высокі ўзровень захаванасці скульптуры ў будучыні.

## Літаратура 
* Зодчие Санкт-Петербурга. XIX — начало XX века / сост. В. Г. Исаченко; ред. Ю. Артемьева, С. Прохватилова. — СПб.: Лениздат, 1998. — 1070 с. — ISBN 5-289-01586-8.

Катэгорыя:Анёлы ў выяўленчым мастацтве
Катэгорыя:Скульптуры Расіі
Катэгорыя:Палацавая плошча
Катэгорыя:Славутасці Санкт-Пецярбурга
Цудоўна Ласка (фільм)

**«Цудоўна Ласка»** () — мастацкі фільм рэжысёра Майкла Эптэда, які выйшаў на экраны ў 2006 годзе. Назва фільма адсылае да хрысціянскага гімну «Amazing Grace» («О благадаць»), які гучыць у фільме. Гэты фільм пераклалі на беларускую мову і прадставілі глядачам 4 кастрычніка 2016.

## Сюжэт 
Дзеянне адбываецца ў канцы XVIII - пачатку XIX стагоддзя. Брытанская імперыя з'яўляецца адным з найбуйнейшых дзяржаў-гандляроў рабамі ў свеце. Малады парламентарый Уільям Уілберфорс вырашае змяніць гэтую заганную практыку. Ён знаёміцца з былым рабом Алаудай Эквіяна і іншымі абаліцыяністамі. Год за годам ён уносіць у парламент законапраект аб адмене рабства і раз за разам церпіць няўдачу. Калі ён ўпадае ў адчай, лёс зводзіць яго з маладой жанчынай Барбарай Спунэр, якая натхняе яго на далейшую барацьбу.

## Узнагароды 
* У 2008 годзе фільм атрымаў Прэмію Святога Хрыстафора за лепшы фільм.

## Музыка ў фільме 
Акрамя гімна «Amazing Grace» у выкананні Ёана Грыфіта, у фільме гучыць музыка Ёзэфа Гайдна («Opus 64») і Пятра Чайкоўскага («Ранішняя малітва» з «Дзіцячага альбома»).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* «Цудоўна Ласка»: кінапаказ 4 кастрычніка

Катэгорыя:Фільмы-драмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра рабства
Катэгорыя:Фільмы пра расізм
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам Кінаконг
Ophidiasteridae

**Ophidiasteridae **(ад  (ophidia) — змяіны) — сямейства марскіх зорак атрада Valvatida, якое складаецца з 30 родаў.

## Апісанне 
Сустракаюцца ў Інда-Ціхаакіянскай вобласці (дзе дасягаюць найбольшай разнастайнасці) і ў Атлантычным акіяне. Прадстаўнікі многіх родаў ярка афарбаваныя, часам з рознымі ўзорамі. Гэтая афарбоўка можа быць папераджальнай або маскіровачнай і, такім чынам, служыць для абароны ад драпежнікаў. Некаторыя з гэтых марскіх зорак валодаюць выдатнай здольнасцю да рэгенерацыі. Гэта дазваляе ім размножацца бясполым чынам, а таксама перажываць сур'ёзныя пашкоджанні, нанесеныя драпежнікамі або сіламі прыроды (прыкладам гэтага з'яўляецца род *Linckia*). Некаторыя віды, якія належаць да родаў Linckia, Ophidiaster і *Phataria*, здольныя скідаць асобныя прамяні, з якіх потым вырастае цэлая жывёла. Некаторыя з іх таксама размножваюцца шляхам партэнагенезу.

Назва сямейства адбываецца ад імя роду Ophidiaster, у прадстаўнікоў якога прамяні тонкія, паўтрубчастыя і выкручваюцца.

## Сістэматызацыя 
Спіс родаў прыведзены па базе дадзеных *World Register of Marine Species*:

* *Andora*  A.M. Clark, 1967
* *Austrofromia* H.L. Clark, 1921
* *Bunaster* Doderlein, 1896
* *Celerina* A.M. Clark, 1967
* *Ceratonardoa* H.L. Clark, 1921
* *Cistina* Gray, 1840
* *Copidaster* A.H.Clark, 1948
* *Dactylosaster* Gray, 1840
* *Devania* Marsh, 1974
* *Dissogenes* Fisher, 1913
* *Drachmaster* Downey, 1970
* *Ferdina* Gray, 1840
* *Gomophia* Gray, 1840
* *Hacelia* Gray, 1840
* *Heteronardoa* Hayashi, 1973
* *Leiaster* Peters, 1852
* *Linckia* Nardo, 1834
* *Narcissia* Gray, 1840
* *Nardoa* Gray, 1840
* *Oneria* Rowe, 1981
* *Ophidiaster* L. Agassiz, 1836
* *Paraferdina* James, 1976
* *Pharia* Gray, 1840
* *Phataria* Gray, 1840
* *Plenardoa* H.L. Clark, 1921
* *Pseudophidiaster* H.L. Clark, 1916
* *Sinoferdina* Liao, 1982
* *Tamaria* Gray, 1840

## Спасылкі 
* Classification of the Extant Echinodermata 

Катэгорыя:Жывёлы паводле алфавіта
Катэгорыя:Сямействы ігласкурых
Катэгорыя:Марскія зоркі
Форэст Гамп (фільм)

**«Фо́рэст Гамп»** () — дзявяты фільм рэжысёра Роберта Земескіса. Выйшаў на экраны ў 1994 годзе. Найбольш паспяховы фільм рэжысёра як сярод гледачоў (першае месца па зборах у 1994 годзе), так і сярод крытыкаў і прафесійных кінематаграфістаў (38 узнагарод, уключаючы 6 прэмій «Оскар»).

У цэнтры дзеяння фільма знаходзіцца галоўны герой — Форэст Гамп (сугучна з анг. forest gump, то бок «дурань з лесу») з выдуманага горада Грынбоу, штат Алабама. Сюжэт пачынаецца дзяцінствам героя і скончваецца тым, як ён адпраўляе ў школу свайго сына. Па ходзе фільма Форэст прымае ўдзел у важнейшых падзеях амерыканскай гісторыі другой паловы XX стагоддзя.

У беларускай агучцы фільм выйшаў у 2017 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1994 года
Катэгорыя:Трагікамедыйныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы Роберта Земекіса
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Алан Сільвестры
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшы фільм — драма
Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам Кінаконг
Партрэт дачкі (карціна Міхаіла Станюты)

**Партрэт дачкі**, першапачатковая назва — **Эскіз да партрэта** — карціна беларускага мастака Міхаіла Станюты (1881—1974), напісаная ў 1923 годзе. З'яўляецца часткай збору Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў Мінску. Памер карціны — 87,5 × 60 см.

## Гісторыя 
Карціна створана ў 1923 годзе. Мастак адлютраваў у гэтым жывапісным творы сваю 18-гадовую дачку, вучаніцу Беларускай драматычнай студыі ў Маскве — Стэфанію (1905—2000), будучую народную артыстку СССР, Беларускай ССР, адну з самых вядомых актрыс тэатра і кіно Беларусі. Аб «Партрэце дачкі» сама Стэфанія ўспамінала так:

Карціна экспанавалася на Першай Усебеларускай выстаўцы ў 1925 годзе. 

«Партрэт дачкі» Міхася Станюты разам з іншымі палотнамі Мінскай карціннай галерэі ў час нямецкай акупацыі Беларусі быў вывезены нацыстамі ў Германію. Пасля вайны адшукала яго дырэктар Мастацкага музея БССР Алена Васільеўна Аладава і вярнула ў Мінск.

## Апісанне 
Дзявоцкая чароўнасць мадэлі, яе прыгажосць і вытанчанасць дапамагае расчыніць каларыт працы — шматколерны, неспакойны, а таксама своеасаблівая арнаментальнасць. Палатно дыхае зіхатлівай юнацкасцю, верай у свае здольнасці і ў сваю мару, уласцівай 18-гадовай актрысе.

Катэгорыя:Карціны Міхаіла Станюты
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Партрэты
Аўтапартрэт (карціна Міхаіла Станюты)

**Аўтапартрэт** — карціна беларускага мастака Міхаіла Станюты (1881—1974), напісаная ў 1935 годзе. З'яўляецца часткай збору Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў Мінску.

## Гісторыя 
Да 1930-х гадоў Міхась Пятровіч Станюта дасягнуў сваёй творчай сталасці; у той жа час, гэта перыяд рэзкага пералому ў беларускай культуры. Пачалося праследаванне нацыянальнай інтэлігенцыі, з'явіўся новы тэрмін савецкай эстэтыкі — «сацыялістычны рэалізм». У «Аўтапартрэце» 1935 года ў поўнай меры перададзена той стан разгубленасці, у якім знаходзіўся тады 54-гадовы майстар.

## Апісанне 
Працу адрознівае цёмны каларыт, дужая рэалістычная манера; у ёй няма традыцыйных атрыбутаў, якія паказваюць на прафесійную прыналежнасць партрэтаванага: перад намі не творца, не прыхільнік мастацтва, а задуменны, пажылы чалавек. Гэты партрэт ярка ілюструе  канцэпцыю новага тыпу мастака, якая ўзнікла ў савецкі час — не творчай індывідуальнасці, а працаўніка культуры.

Катэгорыя:Карціны Міхаіла Станюты
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Аўтапартрэты
Аўтафагія

**Аўтафагія** (са старажытнагрэчэскай мовы: *αὐτόφαγος autóphagos – самапажыранне*) — працэс пераварвання клеткай уласных арганэл і ўчасткаў цытаплазмы з дапамогай лізасомаў. Аўтафагія патрэбна для збавення ад старых і пашкоджаных частак, а таксама можа ўключацца ва ўмовах галадання. Працэс пачынаецца асяроддзем адпаведнай арганэлы або ўчасткі цытаплазмы двайной мембранай, утвораная аўтафагасома зліваецца з лізасомай, дзе на яе ўтрыманне дзейнічаюць гідралітычныя ферменты. Напрыклад, у печані сярэдняя працягласць існавання мітахондрый не перавышае дзесяці дзён, пасля чаго яны руйнуюцца ў працэсе аўтафагіі. Прадукты расшчаплення выкарыстоўваюцца для пабудовы новых клеткавых кампанентаў.

Разбурэнне старых арганэл — строга рэгуляваны працэс, адпаведныя кампаненты пэўным чынам мечаных для лізасомнай дэградацыі. Напрыклад, у гепатоцітах падчас абясшкоджвання гідрафобных злучэнняў, такіх як фенабарбітал, моцна павялічваецца колькасць мембран эндаплазматычнага рэтыкулуму, якія па завяршэнні дэтаксіфікацыі селектыўна падлягаюць аўтафагіі. З іншага боку, падчас галадання аўтафагасомы захопліваюць участкі цытаплазмы выпадковым чынам, метабаліты, якія выдзяляюцца ў выніку расшчаплення макрамалекул, дапамагаюць клетцы некаторы час выжываць без паступлення пажыўных рэчываў з асяроддзя. Акрамя таго, аўтафагія мае значэнне ў працэсах развіцця, паколькі яна дазваляе разбураць больш не патрэбныя часткі клеткі. Таксама гэты працэс можа быць выкарыстаны для разбурэння вірусаў і бактэрый.

Дакладныя малекулярныя механізмы праходжання аўтафагіі да гэтага часу цалкам не высветлены. У дрожджаў і жывёл было выяўлена больш за 25 бялкоў, якія былі задзейнічаныя ў гэтым працэсе (Atg гены). Аўтафагію цэлым можна падзяліць на чатыры асноўныя этапы: 1) нуклеацыя і рост абмежавальнай мембраны, якая прымае форму паўмесяца і захоплівае частку цытаплазмы; 2) замыканне аўтафагасомы; 3) зліццё аўтафагасомы з лізасомай; 4) пераварванне ўтрымання аўтафагасомы.

Ідэнтыфікацыя генаў, звязаных з аўтафагіяй у 1990-х гадах дазволіла навукоўцам высвятліць механізмы аўтафагіі, што прывяло да атрымання японцам Ёсіноры Асумі Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 2016 годзе.

Катэгорыя:Клетачныя працэсы
Катэгорыя:Праграмуемая гібель клетак
Катэгорыя:Імуналогія
Аўгуста Вінцэнці Лоцы

**Аўгуста Вінцэнці Лоцы (Лочы)**, або **Аўгустын Вінцэнты Лоцы** (; нар. каля 1640 ў Варшаве — 22 лютага 1732) — польскі архітэктар, сакратар і мастацкі дарадца караля Яна III Сабескага. Прадстаўнік барока. 

## Біяграфія 
Сын  і Уршулі Дораты Гізы.  Вучыўся ў бацькі і Дж. Б. Джызлені ў Рыме.  У 1673 атрымаў індыгенат польскі, то ёсць шляхецтва гербу Леў, прычым прывілей тычыцца ўсіх яго братоў — Францішка, Казіміра і Яна. Аўгустын належаў да асяродку Яна III Сабескага і кароль называў называў яго «самым блізкім сябрам і нашым сакратаром». Кіраўнік будаўніча-дэкарацыйных работ і мастацкі дарадца польскага караля.

## Творчасць 
. «Вілянуўскі палац. Выгляд з боку саду»]]

Не меў фармальнай адукацыі, але адзначаўся вынаходлівасцю, талентам і тэхнічнымі навыкамі. У яго творах характэрным было ўсталяванне на творы вялікіх класікаў архітэктуры, але Аўгустын Лоцы не ішоў рабскі за тымі ўзорамі, а творча іх апрацоўваў з прыстасаваннем да польскай традыцыі і звычаю.

Выканаў па замове караля шмат работ, праектаваў і кіраваў перабудовамі каралеўскіх рэзідэнцый, у прыватнасці, упрыгожваннем замка ў Жоўкве, Каралеўскага замка ў Варшаве, у касцёле і кляштары капуцынаў і сакраментак. Справай жыцця Лоцы быў , рэзідэнцыя Яна Сабескага, пабудаваная пад яго асабістым кіраўніцтвам у 1677—1696 гады. Выконваў таксама заказы прыватных асоб, напрыклад, праект галерэі для Радзівілаў, рэканструкцыю замка ў Радзыне Падляскім, палаца Сіняўскага на Кракаўскім прадмесці, будаўніцтва сядзібы ў  для Станіслава Антонія Шчукі.  Ствараў план Варшавы (1683).

На Беларусі для Нясвіжскага палацава-паркавага комплексу ім быў зроблены праект галерэі (1678).

## Літаратура 
* 
* Polski Słownik Biograficzny, *Locci Augustyn Wincenty*, t. XVII s.508 — 510
* Łoza Stanisław, *Architekci i budowniczowie w Polsce*, Warszawa, 1954, s.177
* Biblioteka PAU i PAN w Krakowie, *Akta rodziny Loccich*, rkps 686, 687

## Спасылкі 
* Augustyn Wincenty Locci, twórca pałacu w Wilanowie 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVII стагоддзі
Катэгорыя:Архітэктары Польшчы
Катэгорыя:Архітэктары Варшавы
Катэгорыя:Архітэктары Нясвіжа
Катэгорыя:Архітэктары барока
Катэгорыя:Архітэктары XVII стагоддзя
Няцёша

**Няцёша** — рака ў Злынкаўскім раёне Бранскай вобласці Расіі і Добрушскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Іпуць (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 29 км. Плошча вадазбору 132 км². Пачынаецца на тэрыторыі Бранскай вобласці, за 1 км у напрамку на захад ад вёскі Пятроўка. Упадае ў Іпуць за 3,5 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Добруш. Рэчышча Няцёшы каналізаванае на працягу 20 км. Рака прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
*  — С. 421.
* 
* Ліст карты N-36-123. Выданне 1984 г.

Катэгорыя:Рэкі Бранскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Добрушскага раёна
Катэгорыя:Басейн Іпуці
Уладзімір Пятровіч Філатаў

**Уладзімір Пятровіч Філатаў** (, с. Міхайлаўка Пратасаўскай воласці Саранскага павета Пензенскай губерні — , Адэса) — украінскі савецкі афтальмолаг.

Лаўрэат Сталінскай прэміі, акадэмік АМН СССР (1944 г.) і АН УССР (1939), Герой Сацыялістычнай Працы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Памерлі ад унутрымазгавога кровазліцця
Катэгорыя:Афтальмолагі СССР
Катэгорыя:Афтальмолагі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Хірургі Расійскай імперыі
Хасэ Ферэр

**Хасэ Ферэр** (; 8 студзеня 1912, акруга Сан-Хуан, Пуэрта-Рыка — 26 студзеня 1992, Корал-Гейблз, ЗША) — амерыканскі акцёр з Пуэрта-Рыка, рэжысёр.

Стаў першым лацінаамерыканскім акцёрам, атрымаў прэмію «Оскар».

## Фільмаграфія 
* 1962 — Лоўрэнс Аравійскі

## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Рахманаў

**Рахма́наў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў (нар. 1976) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Арцём Уладзіміравіч Рахманаў (нар. 1990) — беларускі футбаліст.
* Сяргей Кімавіч Рахманаў (нар. 1952) — беларускі дыпламат.
Царква (Міхалкі)

**Царква** — праваслаўны храм, які існаваў у XVIII — пачатку XX ст. ў в. Міхалкі Мазырскага раёна. Не збераглася.

## Архітэктура 
Глыбінна-прасторавую кампазіцыю ўтваралі тры квадратныя ў плане, размешчаныя па падоўжнай восі драўляныя зру6ы: асноўны, бабінец і пяцігранная алтарная апсіда (з дзвюма прыбудовамі абапал). Зрубы завяршаліся трох’яруснымі вярхамі (два васьмерыкі на чацверыку над асноўным аб’ёмам і бабінцам і васьмерыкі над апсідай). Звонку царква была ашалявана, сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Для збудавання характэрна своеасаблівая сістэма прапорцый: дыяганаль асноўнага аб’ёму ў плане раўнялася суме дыяганалей бабінца і апсіды, вышыня цэнтральнага верху вызначалася агульнай даўжынёй плану царквы, вышыні бакавых вярхоў складалі дыяганаль прамавугольніка, у які ўпісваліся асноўны і алтарны зрубы. Агульная вышыня каля 19 м. У пачатку XX ст. перад галоўным уваходам прыбудаваны тамбур каркаснай канструкцыі, накрыты двухсхільным дахам.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Міхалкі (Мазырскі раён)
Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Катэгорыя:З’явіліся ў XVIII стагоддзі
Катэгорыя:Зніклі ў XX стагоддзі
Катэгорыя:Гісторыя Мазырскага раёна
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Мазырскага раёна
Катэгорыя:Колішнія праваслаўныя храмы Гомельскай вобласці
Прэч (фільм)

**«Прэч»** () — амерыканскі дакументальны кароткаметражны чорна-белы фільм рэжысёра Лаянэла Рагозіна, зняты ў 1957 годзе.

## Сюжэт 
Пасля падзей Венгерскага паўстання 1956 года, многія венгры пакінулі краіну і ў якасці бежанцаў шукаюць прытулку за мяжой у Аўстрыі.

## Здымкі 
Рашэнне аб здымках прынята 28 лістапада 1956 года. Здымкі пачаліся 3 снежня 1956 года. Афіцыйнай датай выпуску фільма стала 4 студзеня 1957 года.

## Тэхнічныя даныя 
* Фармат выявы: 1,37 : 1
* Фармат здымак: 35 мм
* Працягласць: 0:25:00
* Выява: чорна-белая
* Мова: англійская

## Спасылкі 
Катэгорыя:Венгерскае паўстанне 1956 года
Катэгорыя:Дакументальныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра Венгрыю
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы ЗША
Партрэт мастака М. Філіповіча

**Партрэт мастака М. Філіповіча** — карціна беларускага мастака Міхаіла Станюты (1881—1974), напісаная ў 1925 годзе. З'яўляецца часткай збору Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў Мінску.

## Апісанне 
На карціне Міхаіл Станюта адлюстраваў свайго сябра, мастака Міхася Мацвеевіча Філіповіча (1896—1947), аднаго з самых яркіх беларускіх жывапісцаў 1920-х гадоў:

Катэгорыя:Карціны Міхаіла Станюты
Катэгорыя:Карціны са збораў Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Партрэты
Катэгорыя:Міхаіл Філіповіч
Пётр Іванавіч Якімаў

**Пётр Іванавіч Якімаў** (,  — ) — беларускі педагог, Герой Сацыялістычнай Працы (1971). Адзіны Герой Сацыялістычнай Працы ў Беларусі, які атрымаў гэтае званне за сваю працу ў сістэме прафесійна-тэхнічнага навучання.

## Біяграфія 
Заслужаны настаўнік прафесійна-тэхнічнай адукацыі БССР (1967). Скончыў машынабудаўнічы інстытут у Арджанікідзэ ў 1941 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1960 года выкладчык, з 1976 года майстар вытворчай адукацыі слесараў па рамонту прамысловага абсталявання прафесійна-тэхнічнага вучылішча № 9 г. Мінска.

Званне Героя прысвоена за поспехі ў выкананні заданняў 5-гадовага плану па падрыхтоўцы кваліфікаваных рабочых.

## Спасылкі 
* Герой Социалистического Труда – уроженец Крупок 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Арэх маньчжурскі

**Арэх манчжурскі** (*Júglans mandshúrica*) — від лістападных аднадомных дрэў або кустоў роду Арэх.

## Батанічнае апісанне 
Вышыня дасягае 25-30 м, у Кузбасе, на Алтаі, а таксама на тэрыторыі Паўночнай Амерыкі — у Эдмантане, Альберта, Канада):
* 
:* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Арэхавыя
Катэгорыя:Пладовыя дрэвы
Катэгорыя:Флора Усходняй Азіі
Стаўрыказаўр

**Стаўрыказаўр** () — манатыпны род тэраподаў позняга трыясавага перыяду з сямейства Herrerasauridae, адзін з першых дыназаўраў планеты. Адзіны від у родзе — *Staurikosaurus pricei*.

## Паходжанне назвы 
Радавое імя дыназаўра «стаўрыказаўр» звязана з назвай сузор'я Паўднёвы Крыж, намаляванага на гербе Бразіліі і бачнага толькі ў Паўднёвым паўшар'і, як сведчанне рэдкіх знаходак дыназаўраў у Паўднёвым паўшар'і. Відавае імя *pricei* прысвечана бразільскаму палеантолагу Л. І. Прайсу (), які знайшоў шкілет стаўрыказаўра.

## Апісанне 
Стаўрыказаўр жыў у карнійскім веке верхняга трыясавага перыяду, каля 225 млн гадоў таму. Ён дасягаў даўжыні 2,25 м і вышыні 80 см і важыў каля 30 кг. Адзіная знаходка стаўрыказаўра вельмі не поўная: складаецца з большай часткі хрыбетніка, фрагментаў ног і ніжняй сківіцы. Рэстаўрацыя стаўрыказаўра выконвалася зыходзячы са здагадкі, што дыназаўр на світанку эпохі не мог быць вельмі складаным і мець вузкаспецыялізаваныя органы. Таму стаўрыказаўра малююць звычайна з простымі пяццю пальцамі пярэдніх і задніх канечнасцяў. Аднак знойдзеных фрагментаў дастаткова, каб судзіць аб тым, што стаўрыказаўр быў даволі хуткім драпежнікам.
Human-staurikosaurus size comparison.svg|Памер стаўрыказаўра ў параўнанні з чалавекам
Staurikosaurus DB.jpg|Стаўрыказаўр і рынхазаўр Paradapedon
Staurikosaurus BW.jpg|Staurikosaurus pricei

Катэгорыя:Дыназаўры Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Дыназаўры трыясавага перыяду
Якімаў

**Які́маў** — мужчынскае прозвішча. Утворана ад імя Якім.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Іванавіч Якімаў — лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023)
* Андрэй Валер’евіч Якімаў — беларускі футбаліст
* Вячаслаў Уладзіміравіч Якімаў — расійскі велагоншчык, алімпійскі чэмпіён
* Пётр Іванавіч Якімаў — Герой Сацыялістычнай Працы

## Крыніцы
Вялікая Бароніца

**Вялі́кая Баро́ніца** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, за 14 км на паўднёвы захад ад гарадскога пасёлка Ушачы, каля вёскі Судзілавічы, у басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні 0,17 км². Даўжыня 0,63 км, найбольшая шырыня 0,4 км. Найбольшая глыбіня 12,2 м, сярэдняя — 4,4 м. Даўжыня берагавой лініі 1,67 км. Аб’ём вады ў возеры 0,74 млн м³. Плошча вадазбору 65,9 км². Мінералізацыя вады 320—360 мг/л. Празрыстасць да 1,6 м.

Катлавіна возера эварзійнага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 15 м, на ўсходзе і паўднёвым усходзе невыразныя, параслі лесам і хмызняком. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, пад хмызняком. Падводная частка катлавіны складаецца з 2-х упадзін. Мелкаводдзе займае каля 23 % плошчы возера. Дно пясчанае, глыбей 5 м ілістае. Возера эўтрофнае. Расліннасць пашырана да глыбіні 3 м. Праз возера цячэ рака Ідута, на поўначы упадае ручай з возера Малая Бароніца. Возера знаходзіцца на тэрыторыі курортнай зоны Ушачы.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, акунь, краснапёрка і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы