open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віктор Гюго

**Віктор Гюго** (; , Безансон — ) — французскі паэт, раманіст, драматург; лідар рамантычнага руху ў Францыі. Член Французскай акадэміі (1841).

## Жыццё 
Трэці сын капітана (пазней генерала) Ж. Л. С. Гюго (родам з Латарынгіі) і Сафі Трэбюшэ (родам з Брэтані). Бацькі часта сварыліся і раз’яджаліся, а 3 лютага 1818 г. атрымалі афіцыйны дазвол жыць паасобку. Віктор быў выхаваны пад моцным уплывам маці, валявой жанчыны раялісцкіх і вальтэрыянскіх поглядаў. Пасля смерці маці ў 1821 г. і з бацькам у Віктора склаліся прыязныя адносіны.

Малады Віктор закахаўся і, супраць жадання маці, заручыўся са сваёй падругай дзяцінства Адэль Фушэ (1803—1868). Гюго быў блізкі са сваёй маці, і таму ажаніўся з Адэль толькі пасля смерці маці. У шлюбе нарадзілася пяць дзяцей.

У 1841 годзе Гюго быў абраны ў Французскую акадэмію.

У 1843 годзе ў выніку няшчаснага выпадку загінула Леапальдзіна, старэйшая дачка Гюго. Гэтая трагедыя спустошыла пісьменніка. Пазней ён напісаў рад паэм, прысвечаных жыццю і смерці яго дачкі.

У 1845 годзе Віктор Гюго атрымаў званне пэра, у 1848 годзе быў выбраны ў Нацыянальны сход. Гюго быў праціўнікам  і пасля абвяшчэння Напалеона III імператарам адправіўся ў выгнанне. У 1870 годзе ён вярнуўся ў Францыю, а ў 1876 годзе быў абраны сенатарам.

## Сям’я і дзеці 
З кастрычніка 1822 года Гюго быў жанаты з  (1803—1868), у гэтым шлюбе нарадзілася пяцёра дзяцей:
* Леапольд (1823—1823)
* , (1824—1843)
* , (1826—1871)
* , (1828—1873)
* Адэль (1830—1915).

## Беларускія пераклады 
* Гаўрош: Апавяданне для дзяцей / Апрац. С. А. Іванчына-Пісарава. — Мн.: Белдзяржвыд, 1931.
* Казэта: З роману «Адрынутыя» / Пер.з руск. А. Р. Ламацкага. — Мн.: ДВБ.Юндзетсектар, 1932.
* Дзевяноста трэці: Раман / Віктар Гюго. — Мн.: Дзяржвыд Беларусі. Юн. літ., 1937.
* Казета: Пер. з рус. мовы / В.Гюго. — Мн.: ДВБ. Дзіцячая. літ., 1937.
* Адвержаныя: Скароч. тэкст: Пер. з рус. мовы. — Мн.: ДВБ. Дзіцячая. літ., 1938.
* Гаўрош: Пер. з рус. мовы / Віктор Гюго. — Мн.: ДВБ. Дзіцячая літ., 1938.
* Гаўрош: Пер. з рус.. — Мн.: Дзярж. выд-ва БССР, 1946.
* Казета (Урывак з рамана «Адвержаныя»): Для малод. узросту / Пер. У.Шахаўца. — Мн.: Белдзяржвыд. Рэд. дзіцяч.і юнац. літ., 1957.
* На барыкадзе (перакл. Ю. Жалезка) // Annus Albaruthenicus = Год Беларускі. № 1/2000.

## Памяць 
* Хата-музей Гюго ў Парыжы.
* Помнік у Сарбоне.
* Вуліца В.Гюго ў Калінінградзе.

## Экранізацыі 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Муравьева Н. И. Гюго. М., 1961
* Евнина Е. М. Виктор Гюго. М., 1976
* Сафронова Н. Н. Виктор Гюго. М., 1989
* Гюго В. Собрание сочинений, тт. 1-8. М., 1996

Гюго
Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Францыі
Катэгорыя:Франкамоўныя паэты
Катэгорыя:Драматургі Францыі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Безансоне
Асновы

**Асно́вы** — клас хімічных злучэнняў, складаныя рэчывы, малекулы якіх складаюцца з іонаў металаў і гідроксагруп (-OH). Растваральныя асновы з'яўляюцца электралітамі. Гідраксіды шчолачных металаў (калію, натрыю, літыю) завуцца шчолачамі.

Асновы маюць горкі смак, змяняюць колер індыкатараў (напрыклад, пачырваненне лакмусавай сіняй паперы), уступаюць у рэакцыю з кіслотамі, утвараючы солі, а таксама спрыяюць пэўным хімічным рэакцыям, як асноўны каталіз.

Асновы можна разглядаць як хімічную супрацьлегласць кіслот, паколькі эфект пры ўзаемадзеянні кіслаты і вады ёсць павышэнне канцэнтрацыі іона гідраксонія (H3O+), у той час калі ўзаемадзеянне з асновай памяншае гэту канцэнтрацыю. Асновы і кіслоты звычайна знаходзяцца ў вадкай форме, рэакцыя паміж імі называецца нейтралізацыяй. Водныя растворы асноваў рэагуюць з воднымі растворамі кіслот ствараючы пры гэтам воду і солі ў водных растворах, у якіх солі падзяляюцца на кампанентныя іоны.

Для таго каб рэчыва класіфікавалася як арэніюсавая аснова, янопавінна вырабляць іоны гідраксіду ў растворе. Арэніус лічыў, што асновы павінны ўтрымліваць гідраксід у сваёй формуле. Гэта робіць мадэль Арэніюса абмежаванай, бо яна не можа растлумачыць асноўныя ўласцівасці водных раствораў аміяку (NH3) або яго арганічныя вытворныя (аміны). У больш агульнай кіслотна-шчолачнай тэорыі Брэнстэда—Лоўры, асновы ўяўляе сабой рэчыва, якое можа прымаць іоны вадароду (H+) — інакш вядомых як пратонаў. У мадэлі Льюіса, асновы ўяўляе сабой электронныя пары донараў.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Раздзяленне ўлад

**Раздзяленне ўлад** — адзін з асноватворных прынцыпаў канстытуцыяналізму, паводле якога адзіная дзяржаўная ўлада падзяляецца на самастойныя і незалежныя адна ад адной заканадаўчую, выканаўчую і судовую ўлады.

Канцэпцыю падзелу ўладаў распрацавалі англічанін Джон Лок і француз Шарль Луі дэ Мантэск’ё. Дж. Лок прапанаваў падзяляць уладу на заканадаўчую, выканаўчую і федэратыўную, якая ахоплівае міжнародныя адносіны. Ш. Л. Мантэск’ё дапоўніў тэорыю падзелаў улады тым, што побач з заканадаўчай і выканаўчай вылучыў і судовую ўладу. Да таго ж спалучыў ліберальнае разуменне свабоды з ідэяй канстытуцыйнага замацавання механізма падзелу ўладаў.

Такім чынам, пры раздяленні ўлад існуюць:
* заканадаўчая ўлада — прадстаўлена парламентам, які прымае законы краіны;
* выканаўчая ўлада — прадстаўлена манархам, прэзідэнтам ці урадам, які ажыццяўляе прынятыя парламентам законы;
* судовая ўлада — прадстаўлена судамі і Вяхоўнымі судамі, выносіць рашэнні на падставе заканадаўства краіны.

Усе тры галіны ўлады павінны быць роўнымі, незалежнымі адна ад адной і адначасова супрацоўнічаць. Дзякуючы гэтай сістэме дзяржаўны апарат функцыянуе без перашкод. Пераход улады да адной асобы ці галіны ўлады вядзе да злоўжыванняў. Эфектыўнасць падзелу ўлады была прызнаная яшчэ ў XVIII стагоддзі.

Прынцып раздзялення ўлад упершыню і найбольш паслядоўна ўвасоблены ў Канстытуцыі ЗША (1787), дзе тры ўлады не толькі раздзелены, але і кантралююць адна адну праз т.зв. сістэму «стрымак і процівагаў». Менш паслядоўна прынцып раздзялення ўлад праведзены ў парламенцкіх дзяржавах, дзе парламенту належыць вяршэнства над органамі выканаўчай улады. У наш час падзяленне ўлады — гэта найбольш распаўсюджаная сістэма ўлады на свеце.

## Літаратура 
* 
* *Бубнаў Ю. М., Пушкін І. А.* Паліталогія: Курс лекцый. — Магілёў: УА МДУХ, 2006. — 176 с.

Катэгорыя:Дзяржаўная ўлада
Катэгорыя:Тэорыя дзяржавы і права
Котка

**Котка** — кот свойскі, таксама тапонім.

## Тапонім 
### Фінляндыя 
* Котка (горад)

### Эстонія 
* Котка (Куусалу)
Янка Лайкоў

**Янка Лайкоў**, поўнае імя **Іван Уладзіміравіч Лайкоў** (нар. , Новая Мётча, , Мінская вобласць) — беларускі паэт, перакладчык, крытык.

## Біяграфія 
Сын пісьменніка Уладзіміра Лайкова.

Вучыўся на беларускім аддзяленні філалагічнага факультэта БДУ. Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў па спецыяльнасці «Літаратурная работа» (2006), магістратуру пры Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Францыска Скарыны (2023). Працаваў у штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва» (2004—2009), (2018—2021), у часопісе «Маладосць» (2010). Некаторы час працаваў на аўтазаправачнай станцыі.

У 2017 годзе Янка Лайкоў з сям’ёй узяў удзел у XXIV міжнароднай навукова-асветніцкай экспедыцыі «Дарога да святыняў» з Дабратворным агнём ад Гроба Гасподняга. Рэгулярна прымае ўдзел у экспедыцыі з 2019 года.

Жыве ў Барысаве.

Жонка Марына Лайкова, дзеці — Васіль і Вераніка Лайковы.

## Творчасць 
Піша на беларускай мове. Дэбютаваў у друку вершамі ў 1996 годзе ў барысаўскай раённай газеце «Адзінства». Друкаваўся ў часопісах «Першацвет», «Полымя», «Маладосць», «Нёман», газетах «Літаратура і мастацтва», «Наша Ніва», «Літаратурная Беларусь», у рэспубліканскай перыёдыцы. Выступае ў беларускім перыядычным друку з рэцэнзіямі, водгукамі і эсэ, прысвечанымі сучаснаму літаратурнаму працэсу.

Вершы перакладалі на англійскую (анталогія «Poems of liberty», 2004, перакладчыца Вера Рыч), украінскую (часопіс «Буковиньский журнал», 2019, перакладчыца Марыя Вайна), польскую (анталогія «Jeszcze zmierzch żarzy», Уроцлаў, 2021, перакладчык Казімеж Бурнат) мовы.

Перакладае паэзію з украінскай, польскай і рускай моў.

## Бібліяграфія 
* «Логіка пасткі» — Мінск, бібліятэка часопіса «Маладосць», 2000,
* «Вогнепаклоннік» — Мінск, «Мастацкая літаратура», 2003.
* «Увасобленае хараство. Сучасны літпрацэс: нататкі чытача» — Барысаў, 2024.

## Спасылкі 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Альштынскі сабор

thumb
**Сабор Святога Якуба (Якава)** () — кафедральны сабор ў Ольштыне.

Будынак касцёла быў пабудаваны ў гатычным стылі ў другой палове XIV стагоддзя, у 1596 драўляная частка шпілю была зменена на новую. У 1721 годзе да сабору былі прыбудаваны бакавыя капліцы. З-за пагрозы разбурэння ў 1866—1868 гг. быў зроблены капітальны рамонт, частка будынка была адрэстаўраваная ў стылі неаготыка. У 1896 годзе ў касцёле здарыўся пажар, які нанёс значны ўрон. З 2003 года сабор стаў малой базілікай.

У саборы знаходзяцца трыпціх ў стылі позняй готыкі, насценныя ўпрыгажэнні скініі і трыпціх Святога Крыжа ў стылі Рэнесанс, статуі Святога Андрэя Апостала і Святога Якава, а таксама вялікае Укрыжаванне ў стылі барока.

У летні час у саборы праходзяць канцэрты арганнай музыкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Касцёлы Вармінска-Мазурскага ваяводства
Катэгорыя:Ольштын
Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі
Катэгорыя:Саборы Польшчы
Катэгорыя:Базілікі Польшчы
Катэгорыя:Касцёлы Вармійскай дыяцэзіі
Дэкаланізацыя

у 1945]]
**Дэкаланізацыя** — працэс надання незалежнасці і поўнага суверэнітэту дамініёнам, падмандатным тэрыторыям, калоніям.

Палітыку злому каланіяльных імперый абвясціла Атлантычная хартыя 1941, калі ў абмен на падтрымку ў Другой сусветнай вайне ЗША запатрабавалі адкрытага доступу на рынкі каланіяльных краін.

Вырашальны пералом каланіяльнай сістэмы (дэкаланізацыя) адбыўся ў 1947 (незалежнасць Індыі) і 1960 - незалежнасць шэрагу афрыканскіх уладанняў. Краіны, якія вызваліліся ад каланіяльнай залежнасці, атрымалі назву краін Трэцяга свету. І ў посткаланіяльны перыяд развітыя заходнія краіны захоўваюць сваё эканамічнае панаванне над многімі краінамі трэцяга свету, у першую чаргу, у выглядзе неэквівалентнасці гандлёвага абмену (неакаланіялізм). Краіны трэцяга свету выступаюць у ролі крыніц таннай сыравіны і рэзервуараў таннай працоўнай сілы, дае магчымасць заходнім карпарацыям мінімізаваць тут свае выдаткі. 

Катэгорыя:Каланіялізм
Нафтавы крызіс 1973 года

, які заахвочвае сумеснае выкарыстанне аўтамабіляў, падчас дэфіцыту паліва з-за нафтавага крызісу 1973 года]]
**Нафтавы крызіс 1973 года** (таксама вядомы пад назвай «**нафтавае эмбарга**») пачаўся 17 кастрычніка 1973 года, калі АПЕК, у якую ўваходзілі ўсе арабскія краіны-члены АПЕК, а таксама Егіпет і Сірыя, заявіла падчас Кастрычніцкай вайны, што яна не будзе пастаўляць нафту краінам, якія падтрымалі Ізраіль у гэтым канфлікце з Сірыяй і Егіптам. Гэта тычылася ў першую чаргу ЗША і іх саюзнікаў у Заходняй Еўропе. На працягу наступнага года кошт на нафту падняўся з трох да дванаццаці долараў за барэль.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гандлёвыя войны
Катэгорыя:Канфлікты 1973 года
Катэгорыя:1973 год у эканоміцы
Катэгорыя:Нафта
Сунь Цзы

**Сунь Цзы** (6—5 ст. да н.э.) — старажытнакітайскі філосаф-матэрыяліст, ваенны тэарэтык і палкаводзец.

У 514—496 гг. да н.э. военачальнік царства У, узначальваў паспяховыя паходы супраць царстваў Чу, Цы і Цзінь.

Аўтар трактата пра ваенную справу «Мастацтва вайны», у якім выкладзена тэорыя вядзення вайны і ваенных дзеянняў. Вялікае значэнне надаваў маральнаму настрою ў войсках і якасцям палкаводца. Трактат паўплываў на развіццё ваеннай навукі Кітая, Японіі і Карэі.

Крытычна ўспрыняў і выкарыстоўваў у сваім вучэнні ўяўленні шматлікіх філасофскіх школ і кірункаў старажытнага Кітая, стварыў стройнае вучэнне пра прыроду. Паняцце неба ў яго азначае не містычнага вярхоўнага ўладара, а сукупнасць натуральных з'яў; адпрэчваў існаванне сусветнага творцы. Узнікненне і змена ўсіх з'яў і рэчаў адбываюцца па крузе і тлумачацца ўзаемадзеяннем дзвюх сіл: станоўчага янь і адмоўнага інь (інь і янь). Па меркаванні Сунь Цзы, працэс спазнання пачынаецца са сведчанняў органаў пачуццяў. Аднак толькі ў выніку разважання над дадзенымі пачуццёвага досведу чалавек можа атрымаць правільнае і ўсебаковае ўяўленне.
Шырокай вядомасцю карысталася тэорыя Сунь Цзы пра прыроджаныя злыя якасці чалавечай прыроды. Усё лепшае ў чалавеку ствараецца падчас выхавання.

Вучэнне Сунь Цзы аказала глыбокі ўплыў на наступнае развіццё кітайскай філасофіі.

## Творы 
* Сунь-Цзы. Трактат о военном искусстве // Конрад Н. И. Синология. М., 1995. (рускі пераклад)

## Літаратура 
* 
* Философский словарь. / Ред. Розенталь М. М. — Москва, 1975.
* 

Катэгорыя:Філосафы эпохі Чжоу
Катэгорыя:Постаці філасофіі VI стагоддзі да н.э.
Катэгорыя:Военачальнікі Кітая
Катэгорыя:Ваенныя тэарэтыкі
Катэгорыя:Філосафы Кітая
Кот калімантанскі

**Кот калімантанскі** (*Catopuma badia*) — драпежная жывёла з смейства Каціныя, з'яўляецца эндэмікам на востраве Калімантан. Звярок слаба вывучаны.

Адкрыты быў выпадкова вучонымі, якія назіралі за тыграмі, ім атрымалася сфатаграфаваць жывёлу.

Мае цела даўжынёй прыкладна 50 см, хвост 30 см, сталая асобіна важыць 3-4 кг. Вядзе начны лад жыцця, харчуецца ў асноўным птушкамі, малымі грызунамі, малпамі.

Знаходзіцца пад пагрозай знікнення (згодна з рэкласіфікацыяй 2005). У няволі не ўтрымліваецца ніводнай асобіны.

## Спасылкі 
* Апісанне

Катэгорыя:Каціныя
IRC

**IRC** ( — рэтрансляваны інтэрнэт-чат) — сэрвісная сістэма, з дапамогай якой можна размаўляць праз Інтэрнэт з іншымі людзьмі, а таксама абменьвацца файламі ў рэжыме рэальнага часу. У большасці выпадкаў, IRC выкарыстоўваецца для супольнага абмеркавання ў спецыяльных форумах, якія завуцца *каналамі*.

## Спасылкі 
* irchelp.org — дакументацыя па IRC
* irc.run.net  — дакументацыя па IRC
* Статыстычная інфармацыя па розных IRC-сеткам

### Беларускія IRC-сеткі 
* Bynets.org (*для карыстальнікаў ByFly - irc.byfly.by*)
* IRC.by 

### IRC-кліенты 
* ChatZilla! (плагін для Mozilla Firefox)


Катэгорыя:Інтэрнэт-тэрміналогія
Слон

## Вызначэнне 
**Слон** — буйная жывёла, якая адносіцца да класу сысуноў, атраду хобатных і сямейства слановых. Традыцыйна вылучаюцца два віды: лясны афрыканскі слон (Loxodonta africana) і азіяцкі слон (Elephas Maximus), хоць некаторыя дадзеныя сведчаць, што саваннавы слон і лясны афрыканскі слон з’яўляюцца асобнымі відамі. Сланы распаўсюджаныя па ўсёй Афрыцы на поўдзень ад Сахары, таксама арэал маецца ў Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі.

## Знешні выгляд 
Слон з’яўляецца найбуйнейшай сучаснай наземнай жывёлай: самец афрыканскага слана можа дасягаць вышыні да 4 метраў і важыць пры гэтым да 7 тон. Усе сланы маюць некалькі адметных асаблівасцей, найбольш прыкметнай з якіх з’яўляецца доўгі хобат, які выкарыстоўваецца для многіх мэтаў, у прыватнасці, для захопу аб’ектаў. У дадатак да гэтага разцы слана з цягам эвалюцыі выраслі ў біўні, якія служаць у якасці інструмента для пераноскі аб’ектаў, для капання зямлі і выкарыстоўваецца сланом у якасці зброі. Вялікія вушы слана дапамагаюць яму кантраляваць тэмпературу свайго цела. Афрыканскія сланы маюць вялікія вушы і ўвагнутую спіну, у той час як азіяцкія сланы маюць меншыя вушы і выпуклую спіну.

## Пражыванне 
Сланы з’яўляюцца траваяднымі жывёламі і жывуць у розных асяроддзях: саванне, лесе, пустыні ці балоце, аднак аддаюць перавагу месцам каля крыніцы вады. Іншыя жывёлы, як правіла, трымаюць дыстанцыю ад сланоў: драпежнікі, як то львы, тыгры, плямістыя і паласатыя гіены звычайна палююць толькі на яшчэ малых сланоў. Самкі, як правіла, жывуць у сямейных групах, якія могуць складацца з адной самкі са сланятамі альбо некалькіх самак з нашчадкамі. Такія групы, ачоленыя адной з самак, вядомыя як матрыярхат.

## Спасылкі 
* ElephantVoices. Інфармацыя пра тое, як сланы камунікуюць 

Катэгорыя:Сланы
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Катэгорыя:Сысуны Афрыкі
Габрыэль Корбут

**Габрыэль Корбут**, **Корбут-Карафа** (; , Пецярбург — ) — польскі гісторык літаратуры, бібліёграф, мовазнавец.

Паходзіў з шляхецкага роду.

Скончыў Дэрпцкі універсітэт (1890). Прафесар гісторыі літаратуры ў Вольным польскім універсітэце ў Варшаве. Адзін з заснавальнікаў Варшаўскага навуковага таварыства (1907). Член-карэспандэнт Польскай АН (1919).

Галоўная праца Г. Корбута — бібліяграфія «Польская літаратура ад пачаткаў да студзеньскага паўстання» (т. 1-3, 1917-21; 2-е выд. — «Польская літаратура ад пачаткаў да сусветнай вайны», т. 1-4, 1929-31; «Дадатак» да яе выд. 1934), дзе змешчаны матэрыялы пра польскіх пісьменнікаў. На ўзор гэтай працы Інстытут літаратуразнаўчых даследаванняў Польскай АН з 1963 выдае «Бібліяграфію польскай літаратуры „Новы Корбут“».

## Літаратура 
* Sordylowa B. Gabriel Korbut. Życie i dzieło. — Wrocław, 1978.

Катэгорыя:Род Корбутаў
Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Польшчы
Фрыдрык Тоўр Фрыдрыксан

**Фрыдрык Тоўр Фрыдрыксан** (ісл.: Friðrik Þór Friðriksson) (12 мая 1954) Рэйк’явік, Ісландыя — ісландскі кінарэжысёр, сцэнарыст, акцёр.

## Фільмаграфія 
* 1980 — «Сага аб Н'яле»
* 1981 — «Каваль»
* 1982 — «Рок у Рэйк’явіке»
* 1984 — «Каўбоі з поўначы»
* 1985 — «Пярсцёнак»
* 1987 — «Белыя кіты»
* 1989 — «Неба без межаў»
* 1990 — «Мілыя анёлы»
* 1991 — «Дзеці прыроды» / Born Natturunnar
* 1994 — «Дні кіно»
* 1995 — «Халодная ліхаманка»
* 1996 — «Востроў д'ябла»
* 2000 — «Анёлы сусвету»
* 2000 — «Зверху і знізу»
* 2002 — «Сокалы»
* 2004 — «Найсландыя»

## Спасылкі 
* 
* Людзі — Фрыдрык Тоўр Фрыдрыксан
Марыя Сцюарт

**Марыя I** (;  — ) — каралева Шатландыі, каралева Францыі ў 1559—1560 г. і прэтэндэнтка на англійскі прастол. Яе трагічны лёс, поўны «літаратурных» па драматызму перэпетыяў і падзей, прывабліваў пісьменнікаў рамантычнай і наступных эпохаў.

## Літаратура 
* Antonio de Herrera. Historia de lo sucedido en Escocia, è Inglaterra, en quarenta y quatro años que biuio Maria Estuarda, Reyna de Escocia. — Madrid, 1589.
* Donaldson, G. *Scotland: James V—James VII*, 1965
* Fraser, A. *Mary, Queen of Scots*, 1969
* Guy, J. *Queen of Scots: The Life of Mary Stuart*, Houghton Mifflin Books, 2004

## Спасылкі 
* Біяграфія Марыі Сцюарт на афіцыйным сайце ўрада Вялікабрытаніі
* «Лісты з куфра» 
* Ілюстраваная гісторыя Марыі Сцюарт 
* «Марыя Сцюарт: партрэт Каралевы» — выява ў мастацтве, гісторыі, сучаснасці 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Сцюарты
Катэгорыя:Каралі шатландскія
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Англіі
Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Пакараныя смерцю манархі
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Каранаваныя дзеці
Катэгорыя:Кіраўнікі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Кіруючыя каралевы
Катэгорыя:Герцагі Турэньскія
Калімантан

**Каліманта́н** (інданез.: *Kalimantan*) або **Барнеа** (малайск.: *Borneo*) — трэці па велічыні востраў у свеце. Знаходзіцца ў цэнтры Малайскага архіпелага, уваходзіць у склад Вялікіх Зондскіх астравоў. Плошча — 743 330 км².

Адзіны востраў, які падзелены адразу паміж трыма дзяржавамі: Інданезіяй, Малайзіяй і Брунеем. Востраў абмываюць Паўднёва-Кітайскае мора, мора Сулу, мора Сулавесі, Яванскае мора, пралівы Макасарскі і Карымата. Плошча з прыбярэжнымі астравамі 746,5 тыс. км². Даўжыня з паўднёвага захаду на паўночны ўсход каля 1100 км. Берагі слаба расчлянёныя, нізінныя, забалочаныя. Бухтаў мала.

Рэльеф вострава пераважна горны. У цэнтральнай частцы і на паўночным усходзе глыбавыя нагор’і (гара Кінабалу, 4101 м) і ўзгоркавыя плато. На ўзбярэжжах поўдня і захаду нізіны. Геалагічную будову Калімантана складаюць на паўночным захадзе старажытная дамезазойская Зондская платформа, на поўдні і ўсходзе кімерыйская і альпійская складкавасці. Горы складзены з гранітаў, гнейсаў і крышталічных сланцаў, нізіны — з алювіяльных адкладаў. Радовішчы нафты, газу, каменнага вугалю, жалезнай і поліметалічных руд.

Клімат экватарыяльны. Тэмпература на раўнінах 25—27 °C. Ападкаў 2000—3500 мм, у гарах да 5000 мм за год. Рэкі кароткія, паўнаводныя (найбольшыя Капуас, Барыта, Махакам), у верхняй частцы парожыстыя, з вялікімі запасамі гідраэнергіі, у ніжняй — суднаходныя.

Значная частка вострава занятая экватарыяльнымі лясамі (гілеямі) да вышыні 1200—1500 м. Сярод лясной расліннасці пераважаюць дыптэракарпавыя, фікусы, пальмы, дрэвападобныя папараці, бамбук. Шмат ліян і эпіфітаў. Вышэй 1500 м — субтрапічная і барэальная флора. Уздоўж узбярэжжаў мангравыя зараснікі. Сярод фаўны трапляюцца чалавекападобныя (арангутангі) і іншыя малпы, сланы, насарогі, тапіры, дзікі, птушкі, паўзуны і земнаводныя.

Насельніцтва каля 10 млн чал. Вырошчваюць рыс, каўчуканосы, алейныя пальмы. Буйныя гарады: Пантыянак, Банджармасін (Інданезія), Кучынг (Малайзія), Бандар-Серы-Бегаван (Бруней).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Лаўрыновіч М.* Калімантан // 
* Gudgeon, L. W. W. 1913. *British North Borneo*. Adam and Charles Black, London. (An early well-illustrated book on «British North Borneo», now known as Sabah.)

## Спасылкі 
* Borneo: Eco Warriors  — Online documentary
* Відэасюжэт пра алмазную здабычу на поўдні Калімантана

Катэгорыя:Геаграфія Малайзіі
Катэгорыя:Астравы, падзеленыя паміж краінамі
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна

Катэгорыя:Вялікія Зондскія астравы
Катэгорыя:Астравы Інданезіі
Но

right|250px
**Но** (, *но:*, «талент, майстэрства») — жанр японскага традыцыйнага драматычнага мастацтва, від тэатральнага музычнага прадстаўлення.

Склаўся ў XIV—XV ст. Уключае музыку, танец, спевы, драму. Для но характэрны надзвычай простыя дэкарацыі (звычайна стылізаваная сасна як сімвал даўгалецця); ігра акцёраў у масках (якія адлюстроўваюць псіхалагічны стан персанажа) і ў традыцыйным адзенні мінулых часоў; сюжэты пастановак звязаны з гістарычнымі падзеямі старажытнай Японіі. Галоўная задача акцёраў — выклікаць адваротнае «суперажыванне» гледачоў, нібы «ўцягнуць» іх у працэс тэатральнага дзеяння. Звычайна спектакль у тэатры но працягваецца каля шасці гадзін і складаецца з пяці асобных п'ес (пра багоў, самурая, жанчыну, злога чалавека, злога духа). У сучасны перыяд існуюць пяць розных школ тэатра но (у мінулым было яшчэ больш). У традыцыйным рэпертуары каля 200 п'ес. На развіццё тэатра но аказаў прыкметны ўплыў дзэн-будызм.

## Гл. таксама 
* Матакіё Дзэамі

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
Катэгорыя:Тэатр Японіі
Эдуар Манэ

**Эдуа́р Манэ́** (,  — , ) — французскі мастак, адзін з найвыбітнейшых мастакоў ХІХ стагоддзя.

## Юнацтва 
Эдуар Манэ нарадзіўся ў доме 5 па вуліцы Банапарта ў парыжскім квартале Сен Жэрмен дэ Прэ ў сям'і Агюста Манэ, кіраўніка дэпартамента Міністэрства юстыцыі і Эжэн-Дэзірэ Фурнье, дачкі французскага дыпламата, былога консула ў Гётэбаргу. Шведскі кароль Карл XIII быў хросным бацькам маці Манэ. У 1839 годзе Манэ быў аддадзены на навучанне ў пансіён абата Пуалу, затым па прычыне абсалютнай абыякавасці да вучобы, быў пераведзены бацькам «на поўны пансіён» у каледж Ралена, дзе і навучаўся ў перыяд з 1844 па 1848, таксама не выяўляючы ніякіх поспехаў.

Нягледзячы на велізарнае жаданне Манэ стаць жывапісцам, яго бацька, які жадаў сыну кар'еру юрыста, горача выступаў супраць яго мастацкай адукацыі. Аднак брат маці, Эдмон-Эдуар Фурнье, усведамляючы мастацкае пакліканне хлопчыка, параіў яму наведваць спецыяльныя лекцыі па жывапісе, на якія сам запісаў пляменніка і наведванне якіх асабіста аплачваў. Дзякуючы дзядзечцы Эдмунду, які рэгулярна вадзіў хлопчыка па музеях, Манэ адкрыў для сябе Луўр, што аказала вырашальны ўплыў на яго асабістае і творчае жыццё. Урокі малявання, як ні дзіўна, не выклікаюць у Манэ чаканай цікавасці, шмат у чым з-за акадэмічнасці выкладання, і хлопчык капіраванню гіпсавых выяваў аддае перавагу маляваць партрэты сваіх таварышаў, што неўзабаве стала прыкладам для многіх яго аднакласнікаў.

## Карціны 
* Алімпія
* Расстрэл імператара Максіміліяна

Катэгорыя:Мастакі Францыі
Любоў Рыгораўна Палішчук

{{Кінематаграфіст
 |імя                  = Любоў Палішчук
 |арыгінал імя       = 
 |выява          = 
 |шырыня               = 300px
 |апісанне выявы = 
 |імя пры нараджэнні     = Любоў Рыгораўна Палішчук
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці          =
 |месца смерці         = 
 |прафесія            = 
 |грамадзянства          = 
 |гады актыўнасці      = 1974—2006
 |кірунак          = 
 |кінастудыя           = 
 |узнагароды              = {

}
 |imdb_id              = 0689189
 |сайт                 = 
}}

**Любо́ў Рыго́раўна Палішчу́к** (; 21 мая 1949, Омск — 28 лістапада 2006, Масква) — расійская .

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Омску, у сям’і рабочых. Яшчэ падчас вучобы ў школе яна займалася спевамі. У 1967 годзе скончыла Усерасійскія творчыя майстэрні эстраднага мастацтва. Стала актрысай гутарковага жанру, некалькі гадоў вяла тэатралізаваныя праграмы, працавала ў Омскай філармоніі артысткай размоўнага жанру, выконвала маналогі, якія пісаў для яе Мар’ян Беленькі, потым была запрошаная ў Маскоўскі мюзік-хол. У пачатку 1980-х гадоў актрыса перайшла ў Маскоўскі тэатр мініяцюр. Пазней яна грала ў тэатры «Школа сучаснай п’есы» пад кіраўніцтвам Іосіфа Райхельгауза.

У кіно Любоў Палішчук дэбютавала ў 1974 годзе, сыграўшы эпізадычную ролю ў фільме Рыгора Аляксандрава «Шпак і Ліра».

У 1985 годзе завочна скончыла ГIТIС. З 1990 па 1997 год грала ў тэатры «Школа сучаснай п’есы».

У 1994 годзе Палішчук было прысвоена званне народнай артысткі Расійскай Федэрацыі.

Сын — Аляксей Валер’евіч Макараў
## Фільмаграфія
*Гульня ўяўлення (1995)

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Народныя артысты Рэспублікі Карэлія
Катэгорыя:Памерлі ад раку пазваночніка
Вільгельм Майбах

**Аўгуст Вільгельм Майбах** (; 9 лютага 1846, Хайльброн — 29 снежня 1929, Штутгарт) — нямецкі аўтаканструктар і прадпрымальнік.

## Гл. таксама 
* Эміль Елінек

## Спасылкі 
Катэгорыя:Інжынеры Германіі
Катэгорыя:Канструктары аўтамабіляў
Хаты

**Хаты** — народ, які насяляў краіну Хаці ў цэнтральнай і паўднёва-ўсходняй Анатоліі (сучасная Турцыя) ў перыяд 2500—2000/1700 да н.э. у эпоху ранняга і сярэдняга бронзавага веку. Назву краіны і народа пазней унаследавалі хеты, якія пакарылі хатаў, аднак абазначэнне хатаў як «протахетаў» — няправільнае: хеты адносіліся да іншай моўнай сям’і (хеты — індаеўрапейцы, хаты — верагодна, роднасныя халдзеям).

Катэгорыя:Малая Азія
Катэгорыя:Старажытныя народы
Галатыя

**Галатыя** (), краіна ў цэнтральнай Анатоліі (сучасная Турцыя) ў 3 ст. да н.э. — 1 ст. н.э. Галатыя гранічыла на поўначы з Віфініяй і Пафлагоніяй, на ўсходзе з Понтам, на поўдні з Лікаоніяй і Кападокіяй, на захадзе з Фрыгіяй (усходняя частка якой была захопленая галатамі). Анкара, сучасная сталіца Турцыі, калісьці належала Галатыі.

У Новым Запавеце адзін з лістоў апостала Паўла накіраваны вернікам Галатыі.

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Малай Азіі
Катэгорыя:Малая Азія
Катэгорыя:Былыя краіны
Назілі

**Назілі** (), другі па велічыні горад правінцыі Айдын у Эгейскім рэгіёне на захадзе Турцыі. Размешчаны ў 47 км на ўсход ад горада Айдын на шляху ў горад Дэнзілі. Значны эканамічны, гандлёвы і культурны цэнтр правінцыі.

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Бандырма

**Бандырма** () — горад у правінцыі Балыкесір у паўночна-заходняй Турцыі. Порт горада з’яўляецца транзітным пунктам на гандлёвым шляху паміж Стамбулам і Ізмірам.

Катэгорыя:Гарады Турцыі
Сіфіліс

**Сіфіліс** (састар.: *люэс*, простанар.: *пранцы*) — хранічнае сістэмнае інфекцыйнае захворванне, якое выклікае мікраарганізм віда *Treponema pallidum* (бледная трэпанема) падвіда *Pallidum*, якія адносяцца да роду трэпанем (*Treponema*), сямейству *Treponemataceae*.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні, якія перадаюцца палавым шляхам
Катэгорыя:Трэпанематозы
Нікацін

**Нікацін** () — алкалоід, наркотык, які ўтрымоўваецца ў раслінах сямейства паслёнавых (*Solanaceae*), пераважна ў тытуні, складаючы пры гэтым 0,6-3,0 % ад сухой вагі, у меншай колькасці ў таматах, бульбе, баклажанах, зялёных балгарскіх перцах. Нікацінавыя алкалоіды прысутнічаюць таксама ў лісці кокі. Нікацін выкарыстоўваецца раслінамі для барацьбы супраць траваедных, а таксама для ўздзеяння на насякомых, таму нікацін шырока выкарыстоўваўся ў якасці інсектыцыду ў мінулым, а ў цяперашні час аналагі нікаціну, як імідаклапрыд, па-ранейшаму шырока выкарыстоўваюцца.

У невялікіх канцэнтрацыях гэта рэчыва дзейнічае як стымулятар для сысуноў і з’яўляецца асноўным фактарам, які фарміруе залежнасць да тытунекурэння. Паводле даных Амерыканскай асацыяцыі кардыёлагаў, нікацінавая залежнасць гістарычна была адной з самых складаных залежнасцей, ад якой цяжка адмовіцца, у той час як фармакалагічныя і паводніцкія характарыстыкі, якія вызначаюць прыхільнасць да тытуню, аналагічныя тым, якія вызначаюць залежнасць ад наркотыкаў, як гераін і какаін. Колькасць нікаціну ў цыгарэтах паступова павялічваецца з кожным годам, а ў адным даследаванні было ўстаноўлена, што сярэдняе павелічэнне складае 1,6 % на год у перыяд з 1998 па 2005 гады. Гэта было выяўлена для ўсіх асноўных катэгорый рынку цыгарэт.

## Спасылкі 
* Як працуе нікацін / How Nicotine Works. howstuffworks.com 

Катэгорыя:Наркотыкі
Катэгорыя:Алкалоіды
Самаджвадзі парты

**Самаджвадзі парты** (літар. *Сацыялістычная партыя*) — палітычная партыя ў Індыі, пазіцыяніруе сябе як дэмакратычная сацыялістычная партыя. Базіруецца ў штаце Утар-Прадэш. 

Узнікла пры распадзе палітычнай арганізацыі Джаната Дал (*Народная ліга*), асноўнай да з'яўлення Бхаратыя джаната парты апазіцыйнай сілы ў краіне.

У Лок Сабха (ніжняй палаце індыйскага парламента) 15-га склікання валодае 22 мандатамі — 3-я па колькасці дэпутатаў партыя. Кіраўнік партыі — Мулаям Сінгх Ядаў, у мінулым — галоўны міністр Утар-Прадэша і міністр абароны Індыі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Палітычныя партыі Індыі
H. J. Heinz Company

**«H.J. Heinz»** — амерыканская харчовая кампанія, найбуйнейшы ў свеце вытворца кетчупа. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Пітсбургу.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1869 годзе Генры Джонам Хайнцам разам з Кларэнсам Нобелем (Clarence Noble) пад назвай Heinz & Noble.

У 1875 годзе кампанія Heinz & Noble абанкруцілася і Генры Хайнц зарэгістраваў кампанію F. & J. Heinz на свайго бацьку і брата.

У 1888 годзе Генры выкупіў кампанію F. & J. Heinz у сваіх сваякоў і пераназваў яе ў H. J. Heinz.

У 1914 годзе ў Англіі быў вынайдзены Heinz Salad Cream.

25 сакавіка 2015 года Kraft Foods Group Inc. абвясціла пра зліццё з H. J. Heinz Company, якая належыць 3G Capital і Berkshire Hathaway Inc., каб сфарміраваць пятую ў свеце кампанію паводле велічыні вытворчасці прадуктаў харчавання і напояў. Кампаніі завяршылі зліццё 2 ліпеня 2015 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі

Катэгорыя:Кампаніі ЗША
Катэгорыя:Вытворцы прадуктаў харчавання
Пічылему

left|thumb|Горад Пічылему
**Пічылему** — горад у Чылі. Колькасць насельніцтва —  чал. (2002).

Катэгорыя:Гарады Чылі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1544 годзе
Ганна Васільеўна Корвін-Крукоўская

**Ганна Васілеўна** **Корвін-Крукоўская** (**Жаклар**, ; 6(18).10.1843, Масква — 2(14).9.1887) — руская пісьменніца, рэвалюцыянерка.

## Біяграфія 
Паходзіць з беларускага шляхецкага роду. Сястра С. Кавалеўскай.

Першыя апавяданні надрукавала ў 1864 у часопісе Ф. Дастаеўскага «Эпоха». У 1867-68 у Пецярбургу, зблізілася з членамі рэвалюцыйных арганізацый. 3 1869 жыла ў Германіі, Францыі, выйшла замуж за французскага рэвалюцыянера Ш. В. Жаклара. Член Рускай секцыі I Інтэрнацыянала, перапісвалася з К. Марксам, пераклала на французскую мову ўрыўкі з першага тома «Капітала». Удзельніца Парыжскай камуны, член ЦК Саюза жанчын, прымала ўдзел у рабоце Камітэта пільнасці, была заснавальніцай і карэспандэнтам газеты «La socialiste» («Сацыялістка»). Пасля паражэння Парыжскай камуны жыла ў Швейцарыі, Расіі, займалася літаратурнай дзейнасцю, у 1886-87 яе апавяданні друкаваліся ў часопісе «Северный вестнік».

Ганна Васільеўна
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расійскай імперыі
Леанід Сямёнавіч Канеўскі

**Леанід Сямёнавіч Канеўскі** (, , нар. 2 мая 1939, , Украінская ССР, СССР) — украінскі, расійскі і яўрэйскі , згуляў ролі ў болей чым сарака фільмах і шмат роляў у тэатральных спектаклях. Сучаснаму гледачу вядомы як вядучы дакументальнага серыялу «Следства вялі...» на канале «НТВ», дзе распавядалася пра самыя гучныя злачынствы савецкай эпохі.

## Біяграфія 
Жанаты з дачкой акцёра Яўхіма Бярэзіна Ганнай Бярэзінай.

## Творчасць 
### Сцэнаграфія 
* «В номерах» Чэхава

### Фільмаграфія 
* 1968 — «Дыяментавая рука»  —  *кантрабандыст*
* 1974 — Нейлон 100 %

### Музычныя казкі 
* 1982 — «Здарэнне ў краіне Мульці-Пульці» — *Карлсан*

## Спасылкі 
* 
* Леанід Канеўскі — біяграфія, фотагалерэя…

Катэгорыя:Тэлевядучыя НТБ
Катэгорыя:Выпускнікі Тэатральнага інстытута імя Барыса Шчукіна
Катэгорыя:Акцёры і актрысы «Ленкама»
Ктулху

**Кту́лху** — міфічная пачвара, прыдуманая амерыканскім пісьменнікам Говардам Лаўкрафтам. Упершыню ўзгадваецца ў апавяданні *«Покліч Ктулху»* ў 1928.

## Знешні выгляд і месца існавання 
Ктулху падобны адначасова на васьмінога (галава), цмока (крылы на спіне), чалавека (тулава). Дакладныя памеры невядомыя, але можна меркаваць, што Ктулху дастаткова вялікі, бо адзін з герояў твора назваў яго падобным да «хадзячае гары».

Належыць да роду «Старажытных». Ляжыць у сне, падобным да смерці (верагодна, коме) на вяршыні затопленага горада ''Р'льех* пасярод Ціхага акіяна. Калі зоркі *«трапна сыходзяцца»*, горад паўстае з вады і Ктулху прачынаецца.

## Культ Ктулху 
Таксама паводле твораў Лаўкрафта, па ўсёй Зямлі існуюць групы культыстаў, якія прыносяць Ктулху чалавечыя ахвяраванні, шалеюць, таньчаць і ўвесь час чытаюць закляцце: *«Пх'нглуі мглв'нафх Ктулху Р'льех вгах'нагл фхтагн»*, што прыкладна перакладаецца як *«Дома ў Р'льеху мёртвы Ктулху чакае і бачыць сны»''.

Ктулху здольны ўплываць на чалавечы розум, аднак з-за таго, што Р'льех амаль увесь час знаходзіцца пад вадою, Ктулху можа ўплываць толькі на сны. У *«Поклічы Ктулху»* сны, якія ён дасылае, даводзяць людзей да вар'яцтва.

## Імя, яго вымаўленне і варыянты напісання 
Говард Лаўкрафт казаў, што імя *Cthulhu* варта вымаўляць як *Kathooloo* ці ''Khlûl'hloo*. Ні ў водным з арыгінальных англійскіх варыянтаў няма вымаўлення *Cthulhu* як *Цтулху*.
Іншыя варыянты напісання: *Tulu, Clulu, Clooloo, Cighulu, Cathulu, Kutulu, Q'thulu, Ktulu, Kthulhut, Kulhu, Thu Thu Hmong*

## Творы Лаўкрафта, дзе ўзгадваецца Ктулху 
* *«Покліч Ктулху»*
* *«Жах у Данвічы»*
* *«Горы вар'яцтва»*
* *«Шаптун у начы»*
* *«Цень па-над Інсмутам»*

## Ктулху ў сучаснай культуры 
### Сеціва 
У сеціве Ктулху набыў даволі вялікую папулярнасць і для яго нават прыдумалі спецыяльны смайл: {:€ або :-Е або ©€. Стаў героям шматлікіх карыкатур, коміксаў, жартаў і пародыяў.

Папулярныя выказванні з удзелам Ктулху: *«Ктулху захавае твой моск»*, *«Ктулху фхтагн!»*, *«Ктулху захавае ўсіх»*.

### Музыка 
Ктулху ўзгадваецца ў шэрагу кампазіцый (пераважна метал кірунку):

* Інструментоўка *«The Call of Ktulu»* гурта «Metallica» (альбом «Ride the Lightning», 1984)
* Песня *«The Thing That Should Not Be»* гурта «Metallica» (альбом «Master of Puppets», 1986)
* Песня *«Cthulhu»* гурта «Therion» (альбом «Beyond Sanctorum», 1992)
* Песня *«Cthulhu Rising»* гурта «Draconian» (альбом «Dark Oceans We Cry», 2002)
* Песні гурта «Cradle of Filth» — *«Cthulhu Dawn»* (альбом «Midian», 2000) і *«Mother of abominations»* (альбом «Nymphetamine», 2004)
* Песня *«Shakled to the Trilithon of Ktulhu»* гурта «Bal-Sagoth»
* Інструментоўка *«Rite Of Cthulhu»'' гурта «Samael»

## Гл. таксама 
* Bloop

Катэгорыя:Літаратурныя персанажы
Катэгорыя:Міфічныя істоты
Марцін Скарсэзэ

{{Кінематаграфіст
| Імя              = Марцін Скарсэзэ
| Арыгінал імя   = Martin Scorsese
| Фота             = Martin Scorsese Berlinale 2010 (cropped2).jpg
| Шырыня           = 210px
| Подпіс          = Марцін Скарсэзэ ў 2010
| Імя пры нараджэнні = 
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння = 
| Дата смерці =
| Месца смерці =
| Прафесія = 
| Гады актыўнасці = 1959— цяпер. час
| Грамадзянства = 
| Кірунак =
| Узнагароды = «Оскар» (2006)
{ style="background:transparent"
   
}
| imdb_id = 
| Сайт =
}}
**Ма́рцін Скарсэ́зэ** (; нар. 17 лістапада 1942, , Нью-Ёрк, ЗША) — вядомы амерыканскі , ,  і . Уладальнік «Залатой пальмавай галіны» Канскага кінафестывалю (1976) і прыза Амерыканскай акадэміі кінамастацтва «Оскар» (2007).

## Біяграфія 
Працаваў кухарам у Марской пяхоце ЗША. Пасля звальнення з вайсковай службы вучыўся ў Нью-Ёркскім універсітэце.

У 1963—1964 здымае два кароткаметражныя фільмы.

Атрымаў прэмію «Оскар» 26 лютага 2007 года.

## Фільмаграфія 
## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Старонка пра Марціна Скарсэзэ і яго фільмы  
* Марцін Скарсэзэ і фільмы пра Мафію
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшую рэжысёрскую працу
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Сесіля Б. Дэ Міля
Леанід Іовіч Гайдай

**Леані́д Іовіч Гайда́й** (; , г. Свабодны Амурскай вобласці — , Масква) — савецкі і расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст, акцёр, Народны артыст РСФСР (1974), Народны артыст СССР (1989).

## Біяграфія 
Скончыў тэатральную студыю пры Іркуцкім абласным драматычным тэатры (1947), Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі (1955).

## Творчасць 
Працаваў у жанры сатырычнай камедыі. Майстар эксцэнтрыкі, гратэску, пародыі.

* "Доўгі шлях" (1955)
* "Жаніх з таго свету" (1958)
* "Тройчы Ўваскрослы" (1960) 
* «Пёс Барбос і незвычайны крос» (кінаальманах «Зусім сур’ёзна», 1961) 
* «Самагоншчыкі» (1961)
* «Дзелавыя людзі» (1963) 
* «Аперацыя „Ы“ і іншыя прыгоды Шурыка» (1965) 
* «Каўказская паланянка, або Новыя прыгоды Шурыка» (1966) 
* «Брыльянтавая рука» (1968), 
* «12 крэслаў» (1971) 
* «Іван Васілевіч мяняе прафесію» (1973) 
* "Не можа быць!" (1975)
* "Інкогніта з Пецярбурга" (1977)
* "За запалкамі" (1980)
* "Спортлато-82" (1982)
* "Небяспечна для жыцця" (1985)
* «Прыватны дэтэктыў, або Аперацыя «Кааперацыя»» (1989)
* «На Дзерыбасаўскай добрае надвор’е, ці На Брайтан-Біч ізноў ідуць дажджы» (1992).

Аўтар ці сааўтар сцэнарыяў сваіх фільмаў.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія РСФСР (1970).

; Ганаровыя званні
* Народны артыст РСФСР (1974)
* Народны артыст СССР (1989)
* Прэмія РТР (1995, пасмяротна)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гайдай Леанід Іовіч //  С. 437.

Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі
Катэгорыя:Кінарэжысёры СССР
Катэгорыя:Сцэнарысты СССР
Катэгорыя:Сцэнарысты Расіі
Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Народныя артысты РСФСР
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Сувалкія

thumb|right|300px|Этнакультурныя рэгіёны Літвы. Сувалкія паказана аранжавым колерам.
**Сувалкія** () — адзін з пяці этнакультурных рэгіёнаў Літвы. Сталіцай рэгіёну лічыцца горад Марыямпале.

Сувалкія — самы малады з літоўскіх этнакультурных рэгіёнаў; яе адметнасці склаліся толькі ў XIX стагоддзі. Мясцовыя гаворкі лічацца варыянтам заходнеаўкштайцкага дыялекта.

Катэгорыя:Рэгіёны Літвы
Армен Лявонавіч Тахтаджан

**Армэн (Армен) Лявонавіч Тахтаджа́н** ( — ) — расійскі (савецкі, армянскі) батанік, біёлаг-эвалюцыяніст; акадэмік Акадэміі навук Армянскай ССР (1971), акадэмік Акадэміі навук СССР (1972, член-карэспандэнт з 1966), доктар біялагічных навук, член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1971), Фінскай акадэміі навук і славеснасці (1971). Герой Сацыялістычнай Працы (1990).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў горадзе Шуша. У 1932 годзе скончыў Усесаюзны інстытут субтрапічных культур у Тбілісі. У 1938—1948 гадах працаваў у Ерэванскім універсітэце (загадчык кафедры). У 1944—1948 гадах займаў пасаду дырэктара Батанічнага інстытута Акадэміі навук Армянскай ССР. У 1949—1961 гадах А. Л. Тахтаджан прафесар Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта, з 1954 года — загадчык аддзела, дырэктар Батанічнага інстытута Акадэміі навук СССР.

## Навуковая дзейнасць 
Спецыяліст у галіне сістэматыкі раслін і тэорыі эвалюцыі, стваральнік новай філагенетычнай сістэмы класіфікацыі вышэйшых раслін і новай сістэмы батаніка-геаграфічнага раянавання Зямлі.

Аўтар больш дваццаці манаграфій і больш трохсот навуковых артыкулаў, прысвечаных сістэматыцы раслін, паходжанню кветкавых раслін, эвалюцыйнай марфалогіі раслін, палеабатаніцы, фларыстычнаму раянаванню.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Профиль на сайте РАН
* *Вельгорская Т. В.* Он неизменно служил идеалам науки. К столетию со дня рождения А. Л. Тахтаджяна (1910—2009) // Историко-биологические исследования. 2010. Том 2. № 2.
* *Алексей Оскольский* Гражданин мира растений (Армен Леонович Тахтаджян) // «Троицкий вариант» № 24(43), 8 декабря 2009 года
* *Галл Я. М.* Академик Армен Тахтаджян и развитие эволюционной теории // Международный научный и прикладной журнал «Биосфера» 2017, т. 9, № 3.

Катэгорыя:Біёлагі СССР
Катэгорыя:Біёлагі Арменіі
Катэгорыя:Дактары біялагічных навук
Катэгорыя:Дэканы СПбДУ
Катэгорыя:Асобы на марках
Летнія Юнацкія Алімпійскія гульні

**Летнія Юнацкія Алімпійскія гульні** — спартыўныя спаборніцтвы маладых людзей ва ўзросце ад 14 да 18 гадоў, заснаваныя  на 119-м пасяджэннні Міжнароднага алімпійскага камітэта (МАК), адбыўшымся ў Гватэмале з 4 па 7 ліпеня 2007 г.

Гульні праводзяцца кожныя 4 гады, у гады Зімовыв Алімпійскіх гульняў. Першыя Летнія Юнацкія Алімпійскія гульні адбыліся ў 2010 годзе ў Сінгапуры.

## Гады і месцы правядзення 
Катэгорыя:Юнацкія Алімпійскія гульні
Гепард

**Гепард** (*Acinonyx jubatus*) — драпежная жывёла з сямейства каціных, з’яўляецца самай хуткай жывёлай на Зямлі, дасягае хуткасці 110 кіламетраў у гадзіну за тры секунды, хутчэйшая за амаль усе гоначныя аўтамабілі. Паводле іншых даных максімальная хуткасць гепардаў дасягае 93 км/г. Насяляюць большую частку афрыканскага кантынента, асабліва шмат іх на поўдні ад Сахары.

## Выгляд 
Мае зграбнае цела, ногі доўгія, хвост доўгі. Мех грубы і невысокі, у круглыя чорныя кропачкі дыяметрам 2-3 см, жывот белы, без кропак, хвост упрыгожаны таксама плямкамі і канчаецца афарбоўкай у выглядзе чорных кругоў. Невялікая авальная галава з высока пастаўленымі вачыма.

Дарослы важыць ад 40 да 65 фунтаў. Даўжыня цела ад 115 да 135 см, а даўжыня хваста да 84 см. Самец трохі большы за самку, але, улічваючы, што існуюць вялікія адрозненні ў памерах жывёл, цяжка вызначыць, хто з’яўляецца мужчынам, хто жанчынай.

## Пашырэнне 
Гепарды жывуць у адкрытых і прасторных месцах, дзе ёсць шмат здабычы, гэта паўпустыні і саваны. У Намібіі гепарды жывуць на травяністых раўнінах, саванах з густой расліннасцю і ў горных мясцовасцях. Жывуць у Афрыцы, а даўней жылі нават у Індыі. Таксама былі выяўлены на паўночным захадзе Ірана, ацэнкавая колькасць каля 50 асобін. Існуе пяць падвідаў гепарда: чатыры жывуць у Афрыцы і адзін у Іране.

Гепарды знаходзяцца пад пагрозай знікнення як віда. З усіх іншых буйных каціных найцяжэй размнажаюцца ў няволі.

## Асаблівасці біялогіі 
Самкі дасягаюць палавой сталасці маючы 24 месяцаў жыцця, а самцы ў 12 месяцаў. Спароўванне адбываецца на працягу года.

Самкі нараджаюць па 3 — 5 кацянят, цяжарнасць працягваецца ад 90 да 98 дзён. Кацянё пры нараджэнні важыць ад 150 да 300 грамаў. У адрозненне ад некаторых іншых катоў, гепарды-дзіцяняты нараджаюцца з пятністай афарбоўкай.

Смяротнасць застаецца высокай на працягу першага тыдня жыцця, да 90 % смярцей прыходзіцца на забойства львамі, гіенамі і нават арламі.

Гепарды могуць жыць больш за 20 гадоў, з узростам губляюць гнуткасць і хуткасць.

## Спасылкі 
* BBC: Гепард
* Cheetah: Wildlife summary from the African Wildlife Foundation
* Cheetah Conservation Fund
* National Geographic Profile 
* Гепард падчас палявання

Катэгорыя:Каціныя
Яўген Якаўлевіч Веснік

**Яўген Якаўлевіч Ве́снік** (, Петраград — , Масква) — савецкі . Народны артыст СССР (1989). Сын заснавальніка і першага дырэктара «» Якава Ільіча Весніка.

## Біяграфія 
Скончыў Тэатральнае вучылішча імя М. Шчэпкіна (1948). Працаваў у маскоўскіх тэатрах імя К. Станіслаўскага (да 1954), Сатыры (1954—1964), Малым (1964—1990). Вострахарактарны акцёр, схільны да сатыры, гратэску. Сярод роляў: Гараднічы («Рэвізор», М. Гогаля), Прысыпкін («Клоп», У. Маякоўскага), Барон Ленбах («Агонія», М. Крлежы), Крачко («Дзікі Анёл» А. Каламійца). Здымаўся ў кіно: «Справа № 306», «Трэмбіта», «Святло далёкай зоркі», «Звычайны цуд», «Новыя прыгоды няўлоўных» і інш.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — 480 с.: іл.

Катэгорыя:Акцёры СССР
Катэгорыя:Акцёры агучвання СССР
Катэгорыя:Акцёры Расіі
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Нота

**Нота** — умоўны графічны знак, змешчаны на нотным стане. Ён паказвае вышыню і адносную працягласць гуку.

Тэрмін «нота» ўжываецца для абазначэння гуку ўмоўным знакам і толькі да графічнага знака, а не да гукавога адчування.

## Гл. таксама 
* Дыез
* Бемоль

Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
До

**До** () (у музычнай тэорыі) — мнеманічнае пазначэнне першай ступені гукараду. Аналагічна пазначэнню «С».

Частата гуку у першай актаве — 261,6 Герц.

## Нотныя пазначэнні 
Катэгорыя:Музычная тэрміналогія
Іван Мікітавіч Кажадуб

{{Ваенны дзеяч
|імя            = Іван Мікітавіч Кажадуб
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці   = 
|выява    =
|шырыня         = 250px
|апісанне выявы =
|мянушка       =
|прыналежнасць = 
|гады службы    = 1940—1991
|званне         = Маршал авіяцыі 
|род войскаў      = авіяцыя (ваенна-паветраныя сілы) РСЧА, 
|камандаваў     =
|частка = 240-ы *зап*, 176-ы *Гвардзейскі зап*
|бітвы = 

* Курская бітва
* Бітва за Берлін
Карэйская вайна 1950—1953
|узнагароды =
{ style="background:transparent"
 
}
Ордэны і медалі:
{ style="background:transparent"
     
-

-
 
-
   
-
      
-
     
-
      
-
    
-
 
}
Замежныя ўзнагароды:
{ style="background:transparent"
     
}
{ style="background: transparent"

}
|сувязі =
|у адстаўцы = ПісьменнікНародны дэпутат СССР
}}
**Іван Мікітавіч Кажадуб** (; , сяло Абражыіўка, Глухаўскі павет, Чарнігаўская губерня, Украінская Народная Рэспубліка — , Масква, РСФСР) — савецкі ваенны дзеяч, лётчык-ас часоў Вялікай Айчыннай вайны, найбольш выніковы лётчык-знішчальнік у авіяцыі антыгітлераўскай кааліцыі (64 збітых самалёта). Тройчы Герой Савецкага Саюза (04.02.1944, 19.08.1944, 18.08.1945). Маршал авіяцыі (6 мая 1985).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і селяніна — царкоўнага старасты. Украінец. Скончыў Ваенна-паветраную акадэмію (1949), акадэмію Генштаба (1956). У арміі з 1940 года. У Вялікую Айчынную вайну ваяваў на Варонежскім, Стэпавым, 2-ім Украінскім і 1-ым Беларускім франтах. Быў пілотам, камандзірам звяна і эскадрыллі, намеснікам камандзіра знішчальнага авіяпалка. У 120 паветраных баях збіў 62 самалёты праціўніка.

Пасля вайны працаваў на кіруючых пасадах у Ваенна-паветраных сілах, удзельнічаў у Карэйскай вайне (у красавіку 1951 — лютым 1952 гадоў камандзір 324-й знішчальнай авіяцыйнай дывізіі ў складзе савецкага 64-га знішчальна-авіяцыйнага корпуса). З 1978 года — у Групе генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР.

Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР у 1946—1962 гадах. Аўтар кніг «Служу Радзіме» (1949), «Вернасць Айчыне» (1967) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Нарыс пра жыццё і творчасці І. Кажадуба 
* Падрабязна зняты Ла-7 Івана Кажадуба ў музеі Маніна (50 фота)
* Біяграфія Івана Кажадуба
* Фотаздымкі ў 176 ГИАП
* Іван Кажадуб 
* Тройчы Герой соў. саюза Кажадуб І. М. і Крэмянчуг 
* Савецкі ас Іван Кажадуб, два бакі аднаго медалю 

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бэлць
Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў Карэі
Катэгорыя:Тройчы Героі Савецкага Саюза
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Военачальнікі СССР
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад усесаюзных таварыстваў і фондаў
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне гарадоў Расіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сумскай вобласці
Кайманы

**Кайманы** (*Caiman*) — род паўзуноў сямейства алігатаравых (*Alligatoridae*). Ад іншых алігатараў яны адрозніваюцца наяўнасцю коснага брушнага панцыра. Род уключае тры віды, распаўсюджаных у Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы.

Катэгорыя:Алігатаравыя
Снайфедльсёкюдль

thumb|Снайфедльсёкюдль
**Сна́йфедльсёкюдль** ()&nbsp;— ледавік (), які знаходзіцца на самай заходняй кропцы ісландскага паўвострава Снайфельснес. Яго вышыня дасягае 1446 м.

Катэгорыя:Ледавікі Ісландыі