open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Расціславічы Галіцкія

**Расціславічы** — галіна роду Рурыкавічаў ад князя Расціслава Уладзіміравіча, унука Яраслава Уладзіміравіча; уладарная дынастыя Галіцкага княства.

## Гісторыя 
Заснавальнік дынастыі — Расціслаў Уладзіміравіч, быў старэйшым унукам Яраслава Уладзіміравіча, але яго бацька памёр пры жыцці дзеда і такім чынам Расціслаў стаў «князем-ізгоем». У эпоху трыўмвірату Яраславічаў Расціслаў не атрымаў уладанняў, толькі кароткі час быў намеснікам дзядзькі Ізяслава Яраславіча на Валыні. Уцягнуўся ў барацьбу за ўдзелы і двойчы выганяў з Тмутаракані свайго стрыечнага брата Глеба Святаславіча. Урэшце зацвердзіўся ў Тмутаракані, але атручаны грэкамі.

Сыны Расціслава спачатку жылі пры двары Яраполка Ізяславіча на Валыні, але ў 1084—1086 гадах дамагліся вылучэння сабе з тагачаснага вялікага Валынскага княства Перамышля і Церабоўлі, абараніўшы іх у 1099 годзе ад прэтэнзій вялікага князя кіеўскага Святаполка Ізяславіча.

У 1140 годзе ўнук Расціслава — Уладзімір Валадаравіч — аб’яднаў Перамышльскую і Церабоўльскую землі ў адзінае княства са сталіцай у Галічы. Прадстаўніку бакавой лініі Івану Расціславічу не быў дадзены Перамышль, а пасля спробы выступлення супраць дзядзькі адняты і Звянігарад. Найбольшай магутнасці княства дасягнула ва ўладарства Яраслава Уладзіміравіча Асмамысла. Галіцкія князі процідзейнічалі аб’яднанню Кіева і Валыні ў адных руках каб захаваць уласнае княства, з пераменным поспехам змагаліся супраць венграў, падтрымлівалі прэтэндэнтаў у барацьбе за Кіеў, удзельнічалі ў паходах супраць полаўцаў.

Пасля смерці Яраслава Асмамысла (1187) і двухгадовай усобіцы сталец заняў Уладзімір Яраславіч, які прызнаў старшынство свайго дзядзькі па маці Усевалада Вялікае Гняздо. Пасля смерці Уладзіміра (1198) дынастыя практычна згасла, хаця ў наступнай вайне за аб’яднанне Галіцка-Валынскага княства згадваюцца яго сыны. Галіцкі сталец заняла валынская дынастыя Ізяславічаў (з XIII стагоддзя Раманавічы).

## Радавод Расціславічаў 
* Расціслаў Уладзіміравіч (1038—1066) (VII калена ад Рурыка), князь тмутараканскі (1064—1066)

**Сыны Расціслава Уладзіміравіча (VIII):**

* Рурык (?—1092), князь перамышльскі (1084—1092)
* Валадар (?—1124), князь звенігародскі (1084—1092), перамышльскі (1092—1124)
* Васілька (?—1124), князь церабоўльскі (1086—1124)

**Сыны Валадара Расціславіча (IX):**

* Расціслаў (?—1129), князь перамышльскі (1124—1128)
* Уладзімірка (1104—1153), князь звенігародскі (1124—1128), князь перамышльскі (1128—?), князь церабоўльскі (1141—1153), князь галіцкі (1141—1145)

**Сыны Васількі Расціславіча (IX):**

* Юрый (Рыгор) Васількавіч (?—1127), князь церабоўльскі.
* Іван Васількавіч (?—1141), князь церабоўльскі, князь галіцкі (каля 1124)

**Сын Уладзіміра Валадаравіча (X):**

* Яраслаў Асмамысл (?—1187), князь галіцкі (1153—1187)

**Сын Расціслава Валадаравіча (X):**

* Іван «Бярладнік» (?—1161), князь звенігародскі (1134—1146), князь галіцкі (1146)

**Сыны Яраслава Уладзіміравіча Асмамысла (XI):**

* Уладзімір (1151—1199), князь галіцкі (1187—1188, 1190—1199)
* Алег (?—1187), князь галіцкі (1187—1188)

**Сын Івана Расціславіча Бярладніка (XI):**

* Расціслаў (?—1189)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Галіцкае княства
Абрыў

]]
**Абры́ў** — схіл рачной даліны, берагоў мора, ракі, возера, вадасховішча, яра стромкасцю больш за 55°, вышынёй (глыбінёй) ад некалькіх да дзесяткаў метраў. На фарміраванне абрыва ўплываюць тэктанічныя рухі, працэсы абразіі (кліф), эрозіі (рачныя тэрасы) і інш. Пры замаруджванні ці спыненні гэтых працэсаў абрыў траціць стромкасць і паступова ператвараецца ў пакаты схіл. 

На Беларусі абрывы часцей бываюць на сугліністых і лёсападобных грунтах, радзей на месцах знаходжання былых вялікіх прыледавіковых азёраў. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Формы рэльефу
Катэгорыя:Араграфія
Авітамінозы

**Авітамінозы** — група захворванняў, якія развіваюцца пры працяглай адсутнасці вітамінаў у ежы, парушэнні іх  або прыгнечанні сінтэзу ў арганізме. Недахоп вітамінаў можа ўзнікнуць у зімова-вясновы перыяд, пры вялікіх фізічных нагрузках, інфекцыйна-вірусных захворваннях, з узростам.

Пры працяглым недахопе або адсутнасці вітаміну C развіваецца цынга, B1 — беры-беры, D — рахіт, PP — пелагра. Часцей сустракаецца адначасовая недастатковасць некалькіх вітамінаў — *поліавітаміноз*.

Прафілактычныя меры: ужыванне вітамінных прэпаратаў, вітамінізацыя ежы, правільнае захоўванне і кулінарная апрацоўка харчовых прадуктаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Парушэнні вітаміннага абмену
Агрэгат (петраграфія)

**Агрэга́т** (ад  — далучаны) — у петраграфіі — сукупнасць мінеральных зерняў ці іх зросткаў, якія ўтвараюць горныя пароды, руды, друзы і інш. Бывае просты — з аднаго мінералу (напрыклад, мармур, кварцыт) і складаны — з некалькіх мінералаў (напрыклад, граніт, сіеніт). Адрозніваюць агрэгаты цэментаваныя, рыхлыя, зямлістыя, порыстыя, шчыльныя і інш.

## Гл. таксама 
* Кангламерат

## Літаратура 
* 
* Агрега́т // Горная энциклопедия : в 5 т. / гл. ред. Е. А. Козловский. — М. : «Советская энциклопедия», 1984. — Т. 1. Аа-лава — Геосистема. — С. 44. — 560 с. — 56 500 экз. — ISBN 5-85270-007-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:петралогія
Агрэгат (тэхніка)

**Агрэгат** (ад  — далучаны)  — узбуйнены уніфікаваны (нармалізаваны) элемент () машыны, які адрозніваецца поўнай узаемазамяняльнасцю і самастойна выконвае пэўныя функцыі (напрыклад, электрарухавік, помпа). Машыннымі агрэгатамі часам называюцца -аўтаматы, транспарцёры і інш.

Таксама агрэгатам называецца сукупнасць дзвюх і болей машын ці апаратаў, якія працуюць сумесна, у адным комплексе, напрыклад, ворны агрэгат складаецца з трактара, плугоў і барон; дызель-генератар — з дызельнага рухавіка і электрагенератара; турбакампрэсар — з турбіны і кампрэсара.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэталі машын і механізмаў
Катэгорыя:Праектаванне
Агрэсія (палітыка)

**Агрэ́сія** (ад  — напад) — выкарыстанне ўзброенай сілы адной дзяржавай (групай дзяржаў) супраць суверэнітэту, тэрытарыяльнай цэласнасці, палітычнай незалежнасці другой дзяржавы або народа (нацыі).

Найбольш небяспечная узброеная (прамая) форма агрэсіі. Існуе таксама паняцце ускоснай агрэсіі, пры якой дзяржава-агрэсар скрыта выкарыстоўвае ўзброеныя сілы, напрыклад, праз узброеныя банды наёмнікаў, . Паводле Статута ААН, Савет Бяспекі можа кваліфікаваць як агрэсію і іншыя дзеянні.

Адпаведна з міжнародным правам агрэсія — злачынства супраць міжнароднага міру і таму цягне за сабой міжнародную адказнасць. Дзяржава, якая стала аб'ектам агрэсіі, мае права на прыняцце мер індывідуальнай і  абароны. Савет Бяспекі ААН правамоцны прыняць рашэнне аб выкарыстанні да агрэсара , у т.л. , напрыклад, у 1991 годзе ўзброеныя сілы НАТА выступілі супраць Ірака, які захапіў Кувейт.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Міжнароднае права
Катэгорыя:Агрэсія
Адміністрацыйная адказнасць

**Адміністрацы́йная адка́знасць** — адказнасць за адміністрацыйныя правапарушэнні. Настае за ўчыненне антыграмадскіх дзеянняў, якія не маюць вялікій грамадскай небяспекі.  накладваюць органы ўнутраных спраў, адміністрыцыйныя камісіі, суддзі і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйнае права
Катэгорыя:Прававая адказнасць
Абразія

а.]]
 
**Абра́зія** (ад  — саскрабанне) — разбурэнне хвалямі і прыбоем берагоў акіянаў, мораў, азёраў, вадасховішчаў.

Вылучаюць механічную (асноўную), хімічную і тэрмічную абразію. Механічная абразія — гэта разбурэнне берагоў ударамі хваль і абломкаў горных парод; хімічная — разбурэнне берагоў, якія складзеныя з распушчальных парод (карбанаты, сульфаты і інш.), хімічна агрэсіўнай вадой вадаёмаў; тэрмічная — разбурэнне берагоў, складзеных шматгадовамёрзлымі пародамі або лёдам у выніку цеплавога ўздзеяння вады. Хімічная і тэрмічная абразія заўсёды суправаджаюцца механічнай (асноўнай).

Інтэнсіўнасць залежыць ад сілы хвалевага ўздзеяння, геалагічнай будовы і стромкасці берагоў, велічыні нахілу прылеглай зоны дна і інш. Найбольш інтэнсіўна абразія развіваецца на ўзбярэжжах са значнай глыбінёй, дзе ёсць стромкі падводны схіл, і ўся кінетычная энергія хваль затрачваецца на разбурэнне берага. Інтэнсіўнасць абразіі залежыць ад аб’ёму пераноснага абломкавага матэрыялу, цвёрдасці разбураных горных парод, інтэнсіўнасці хвалевапрыбойнай дзейнасці.

Пры абразіі паслядоўна ўтвараюцца спецыфічныя формы рэльефу: хвалевапрыбойная ніша і прыхіленая намыўная акумуляцыйныя тэраса (пляж), амаль вертыкальны берагавы ўступ (абрыў) — кліф, падводны нахільны схіл або пляцоўка (тэраса) — бенч. Па берагах нярэдка скопішча пяску, галькі, жвіру. У падводнай частцы з павелічэннем глыбіні залягаюць па чарзе галька, жвір, буйны і дробны пясок, гліністы глей.

З прычыны абразіі берагавая лінія выраўніваецца. У выніку абразіі паступова памяншаецца ёмістасць вадасховішчаў, бо залівы запаўняюцца асадкавым матэрыялам.

Працягласць абразійных участкаў берагоў вадаёмаў Зямлі складае каля 400 тыс. км (51 % агульнай даўжыні). У многіх месцах на прадухіленне абразіі выдаткоўваюцца значныя матэрыяльныя сродкі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Геалагічныя працэсы
Катэгорыя:Вадаёмы
Класіфікацыя паштовых марак

**Класіфіка́цыя пашто́вых ма́рак** — адно са складаных пытанняў філатэліі. Існуючыя класіфікацыі паштовых марак значна адрозніваюцца, а часам і пярэчаць адна адной, бо фарміруюцца па розных прыкметах — па іх прызначэнні, па характары іх эмітэнта і г. д.

## Тыпы класіфікацый марак 
### Па прызначэнні 
Першыя паштовыя маркі мелі адзінае прызначэнне — выкарыстоўваліся для аплаты лістоў аднаго тыпу. Пазней пачалі з'яўляцца разнастайныя паштовыя паслугі, што прывяло да патрэбнасці ў з'яўленні новых відаў марак — для заказных, службовых лістоў, для дастаўкі газет і г. д. Адпаведна знакі паштовай аплаты і іншыя маркі падзяляюць у філатэлістычнай літаратуры на некалькі груп.

Nsw-charity1p1s1897scottB1.jpg|Адна з першых у свеце паўпаштовых марак, якая была выдадзена ў Новым Паўднёвым Уэльсе, 1897 г., 1 пені, прадажны кошт — 1 шылінг 
Russia stamp 1904 7k.jpg|Адна з першых у Расійскай імперыі марак «*На карысць сірот воінаў дзеючай арміі», 1904 г., 7 + 3 капейкі,КД № 3 
1921 CPA 28.jpg|Першая савецкая паштова-дабрачынная марка,1921 г., 250 + 2000 рублёў

Першая група ўключае таксама маркі, прызначаныя для аплаты асаблівых паштовых паслуг або відаў дастаўкі.

#### Маркі-віньеткі 
**Маркі трэцяй групы** — непаштовыя маркі, якія не служаць для аплаты паштовай карэспандэнцыі, хаця і могуць распаўсюджвацца праз паштовыя ўстановы);
* *паўафіцыйныя* — эмітуюцца непаштовымі арганізацыямі або мясцовымі паштовымі ведамствамі без дазволу паштовай адміністрацыі як найвышэйшай паштовай інстанцыі, але якая не супраць звароту такіх марак, прычым аплачаная імі карэспандэнцыя дастаўляецца адрасату;
* *неафіцыйныя* — выдаюцца прыватнымі асобамі або арганізацыямі без дазволу паштовай адміністрацыі або нават у парушэнне яе прамой забароны;
* *маркі прыватнай пошты'' — выпускаліся ў некаторых краінах прыватнымі асобамі або арганізацыямі раней за з'яўленне там дзяржаўнай пошты або паралельна з ёй і прызначаліся для паштовага абслугоўвання тэрыторый, дзе дзяржаўная пошта не функцыянавала па тых або іншых прычынах.

## Гл. таксама 
* Каталог паштовых марак
* Класіфікацыя непаштовых марак
* Спекуляцыйная марка
* Паштовая марка

## Літаратура 
* *Качинский А.* Классификация марок  // Филателия СССР. — 1973. — № 11. — С. 26—27. 
* Марки (почтовые) // Большой филателистический словарь / Н. И. Владинец, Л. И. Ильичёв, И. Я. Левитас, П. Ф. Мазур, И. Н. Меркулов, И. А. Моросанов, Ю. К. Мякота, С. А. Панасян, Ю. М. Рудников, М. Б. Слуцкий, В. А. Якобс; под общ. ред. Н. И. Владинца и В. А. Якобса. — : Радио и связь, 1988. — С. 166—168. — 320 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-256-00175-2.
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паштовыя маркі
Катэгорыя:Сістэмы класіфікацыі
Матэрыяльная адказнасць

**Матэрыяльная адказнасць** — абавязак работніка пакрыць прадпрыемству (установе, арганізацыі) матэрыяльныя страты, якія атрымаліся па яго віне. Падставы для матэрыяльнай адказнасці, парадак і памеры кампенсавання страт вызначаюцца заканадаўствам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прававая адказнасць
Катэгорыя:Працоўнае права
Крымінальная адказнасць

**Крыміна́льная адка́знасць** — адказнасць за злачынствы. Падставай для яе з'яўляецца факт учынення небяспечнага для грамадства дзеяння, якое вызначаецца законам як злачынства. Мера пакарання вінаватаму назначаецца прыгаворам суда. Парадак прыцягнення да крымінальнай адказнасці, а таксама магчымасць вызвалення ад яе рэгламентаваны заканадаўствам.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Крымінальнае права
Катэгорыя:Прававая адказнасць
Цывільная адказнасць

**Цыві́льная адка́знасць**  — адказнасць за  (і некаторыя немаёмасныя) , нанесеныя невыкананнем або неналежным выкананнем абавязацельстваў або ўчыненнем якіх-небудзь проціпраўных дзеянняў. Выяўляецца ва ўскладанні нявыгадных маёмасных вынікаў на асобу, якая дапусціла неправамерныя паводзіны. Найбольш пашыраныя формы гэтага віду адказнасці — кампенсацыя страт і выплата . Забяспечвацца ва ўстаноўленым судом парадку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грамадзянскае права
Катэгорыя:Прававая адказнасць
Адлюстраванне (філасофія)

**Адлюстрава́нне** — уласцівасць матэрыі, якая заключаецца ў перадачы асаблівасцяў аб'екта або працэсу, якія адлюстроўваюцца. Выяўляецца ў здольнасці любой рэчы ў неарганічнай прыродзе ўзнаўляць такія змены, адбіткі, рэакцыі, якія знаходзяцца ў адпаведнасці (або падабенстве) з рэччу, якая на яе ўздзейнічае.

Жывыя арганізмы выкарыстоўваюць уласцівасць адлюстравання як сродак самазахавання і самапрыстасавання да навакольнага асяроддзя, пачынаючы ад  раслін і прасцейшых арганізмаў. У ходзе эвалюцыі раздражняльнасць як агульная ўласцівасць арганізма прасцейшых ператвараецца ў элементарную  нервовай тканкі, а потым — у непасрэдную псіхічную дзейнасць жывёл у працэсе развіцця органаў пачуццяў і галаўнога мозга.

У выніку працяглага працэсу антрапагенезу узнікаюць і развіваюцца свядомае псіхічнае адлюстраванне і дзейнасць людзей. Вышэйшая, спецыфічная чалавечая форма адлюстравання — свядомасць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Філасофская тэрміналогія
Катэгорыя:Марксісцкая філасофія
Фінансавы рынак

**Фінансавы рынак** (ад  — наяўнасць, даход) у эканамічнай тэорыі — сістэма адносін, якая ўзнікае ў працэсе абмену эканамічных выгод з выкарыстаннем грошай у якасці актыву-пасярэдніка.

На фінансавым рынку адбываецца мабілізацыя капіталу, прадастаўленне крэдыту, ажыццяўленне абменных грашовых аперацый і размяшчэнне фінансавых сродкаў у вытворчасці. А сукупнасць попыту і прапановы на капітал крэдытораў і пазычальнікаў розных краін утварае сусветны фінансавы рынак.

Гістарычна сфармаваліся дзве асноўныя мадэлі фінансавых рынкаў: фінансавая сістэма, арыентаваная на банкаўскае фінансаванне — bank based financial system, так званая кантынентальная мадэль, — і фінансавая сістэма, арыентаваная на рынак каштоўных папер і сістэму інстытуцыйных інвестараў (страхавыя кампаніі, інвестыцыйныя і пенсійныя фонды) — market based financial system, або англа-амерыканская мадэль. Для англа-амерыканскай мадэлі характэрная арыентацыя на публічнае размяшчэнне каштоўных папер і высокі ўзровень развіцця другаснага рынку, які па аб’ёме значна больш другаснага рынку краін кантынентальнай Еўропы. Для кантынентальнай мадэлі характэрны высокі ўзровень канцэнтрацыі акцыянерных капіталаў пры невялікай колькасці акцыянераў і непублічна размяшчэння каштоўных папер, а другасны рынак не так развіты. У канцы ХХ — у пачатку ХХІ стагоддзяў у многіх еўрапейскіх краінах фінансавыя рынкі пачалі набываць рысы англа-амерыканскай мадэлі, і адбываецца паступовае збліжэнне, канвергенцыя кантынентальнай і англа-амерыканскай мадэляў фінансавых рынкаў.

Фінансавы рынак падзяляецца на:
* Фондавы рынак
* Тэрміновы рынак
* Грашовы рынак
* Рынак капіталаў
* Валютны рынак (Forex)

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фінансы
Шарамет

**Шарамет** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Мікалай Трафімавіч Шарамет — беларускі будаўнік і гаспадарчы дзеяч.
* Павел Рыгоравіч Шарамет — беларускі журналіст.
Бойд

**Бойд**:
* Артур Бойд — аўстралійскі мастак
* Артур Мерык Бойд — аўстралійскі мастак
* Луіза Арнер Бойд — амерыканская даследчыца і вандроўніца
* Філіп Бойд — канадскі вясляр, сярэбраны прызер летніх Алімпійскіх гульняў 1904
Філіп Бойд

**Філіп Эвінг Бойд** (; ,  — ) — канадскі вясляр, сярэбраны прызер летніх Алімпійскіх гульняў 1904.

На Гульнях 1904 у Сент-Луісе Бойд удзельнічаў толькі ў спаборніцтвах васьмёрак. Яго каманда заняла другое месца і выйграла сярэбраныя медалі.

Удзельнічаў таксама ў гульнях 1912 года ў Стакгольме ў спаборніцтвах васьмёрак у складзе каманды Канады. Каманда выбыла ў першым крузе, заняўшы дзявятае месца.

## Спасылкі 
* Філіп Бойд  — алімпійская статыстыка на сайце *Sports-Reference.com* 

Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) Канады
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1904 года
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 1904 года
Катэгорыя:Весляры (акадэмічнае веславанне) на летніх Алімпійскіх гульнях 1912 года
Электрычны разрад

**Электрычны разрад** — працэс праходжання электрычнага току, звязаны са значным павелічэннем электраправоднасці асяроддзя адносна яго нармальнага стану.

Павелічэнне электраправоднасці забяспечваецца наяўнасцю дадатковых свабодных носьбітаў зараду. Электрычныя разрады можна падзяліць на:
* Несамастойны разрад — гэта разрад, які праходзіць за кошт знешняга іанізатара.
* Самастойны разрад — гэта разрад, які будзе працягваць гарэць і пасля адключэння вонкавага іанізатара.
Пераход ад несамастойнага разраду да самастойнага называецца электрычным прабоем.

## Гл. таксама 
* Газавы разрад

## Літаратура 
* Энгель А., Штенбек М., Физика и техника электрического разряда в газах, пер. с нем., т. 1—2, М. — Л., 1935—1936
* Грановский В. Л., Электрический ток в газе. Установившийся ток, М., 1971
* Капцов Н. А., Электроника, 2 изд., М., 1956
* Мик Дж. М., Крэгс Дж., Электрический пробой в газах, пер. с англ., М., 1960
* Браун С., Элементарные процессы в плазме газового разряда, [пер. с англ.], М., 1961
* Физика и техника низкотемпературной плазмы, под ред. С. В. Дресвина, М., 1972
* Райзер Ю. П., Лазерная искра и распространение разрядов, М., 1974

Катэгорыя:Электрычныя разрады
Міжнародна-прававая адказнасць

**Міжнародна-прававая адказнасць** — адказнасць, суб'ектам якой з'яўляецца сама дзяржава. Настае ў выніку парушэння дзяржавай нормаў міжнарароднага права ці міжнародных абавязацельстваў. Дзяржава нясе таксама адказнасць за неправамерныя дзеянні або ўпушчэнні ўсіх сваіх органаў і дзеянні фізічных асоб, учыненыя на яе тэрыторыі. 

Адрозніваюць адказнасць палітычную (ужыванне  і аддаванне задавальнення пацярпелай дзяржаве) і матэрыяльную (рэпарацыі і рэстаўрацыі). Рознагалоссі ў вызначэнні формаў і аб'ёмаў адказнасці вырашаюцца , прадугледжанымі Статутам ААН. Найчасцей у такіх выпадках выкарыстоўваецца міжнародны арбітраж. 

Калі дзяржава-парушальнік адмаўляецца ад выканання мер кампенсацыі або задавальнення, не пагаджаецца на мірнае ўрэгуляванне рознагалоссяў ці не выконвае рашэння кампетэнтнага міжнароднага органа, могуць быць ужыты адпаведныя міжнародныя санкцыі. 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Міжнароднае права
Катэгорыя:Права міжнароднай адказнасці
Дысцыплінарная адказнасць

**Дысцыпліна́рная адка́знасць** — адказнасць за парушэнні працоўнай дысцыпліны і службовых абавязкаў. Агульны парадак такой адказнасці вызначаны Кодэксам законаў аб працы (КЗаП), тыпавымі правіламі ўнутранага працоўнага распарадку, статутамі і палажэннямі аб службе або рабоце. Дысцыплінарныя спагнанні накладваюцца адпаведнымі органамі ці кіраўніком (начальнікам), якому парушальнік падпарадкоўваецца па службе або рабоце.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйнае права
Катэгорыя:Працоўнае права
Катэгорыя:Прававая адказнасць
Драздоўскі

**Драздоўскі** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Канстанцін Вікенцьевіч Драздоўскі (нар. 1974) — беларускі ўрач, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.
* Міхаіл Гардзеевіч Драздоўскі (1881—1919) — рускі военачальнік, Генеральнага штаба генерал-маёр (1918). Удзельнік Руска-японскай, Першай сусветнай і Грамадзянскай войнаў.
Берта Вальдорская

**Берта** (памёрла каля  года) — святая ігумення Вальдорская. Дзень памяці — 1 мая.

## Біяграфія 
Святая Берта была жонкай святога Гундэберта, уладальніка маёнткаў у Шампані, двараніна каралеўскіх кровей. Святы Гундэберт пабудаваў для яе і для яе абшчыны ў  непадалек ад Рэймса. Затым ен сам пайшоў у манастыр на ўзбярэжжы і неўзабаве быў забіты марадзёрамі-язычнікамі.

Паводле падання, жыхары Аўне пакутавалі ад недахопу вады. Святы апостал Пётр з'явіўся святой Берце і паказаў ёй поле, у якім была добрая крыніца, якую яна купіла за фунт срэбра. Крыніца стаў святой, паводле падання, на ёй вылечваліся ад розных хвароб. Яна таксама забяспечвала вадой не толькі сясцер, але і жыхароў наваколля Аўне. Святая Берта была умучана сваякамі святога Гундэберта, якія абвінавацілі яе ў раздачы яго грошай бедным.

Невядома, якое правіла, бенедыктынскае або калумбанава, выкарыстоўвалася ў манастыры Берты.

## Літаратура 
* H. Fisquet, Archidiocèse de Reims, Repos, coll. «La France pontificale», 1864, p. 336
* Sainte Berthe sur Nominis.
* Claude le Liseur, «Saints pour le 28 avril du calendrier ecclésiastique» sur Forum orthodoxe.com. Mis en ligne le 12 avril 2004.
* M. Benoist, Dictionnaire de Géographie sacrée et ecclésiastique, vol. 29, t. 2, L’abbé J.-P. Migne, coll. «Encyclopédie théologique», 1863

Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Аркестр Кадакеса

**Аркестр Кадакеса** () — іспанскі сімфанічны аркестр, які базуецца ў Кадакесе. Быў заснаваны ў 1988 годзе як асноўны музычны калектыў музычнага фестывалю, які праводзіцца ў горадзе. З 1992 г. пад патранатам аркестра праводзіцца Міжнародны конкурс дырыжыравання Кадакескага аркестра. У 1994 г., адразу пасля перамогі на гэтым конкурсе, на чале аркестра ўстаў дырыжор Джанандрэа Назеда. Галоўным запрошаным дырыжорам аркестра з'яўляецца Нэвіл Марынер.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт (каталан.) (ісп.)(англ.)

Катэгорыя:Аркестры
Henicophaps

**Henicophaps** — невялікі род з сямейства галубіныя, уключае толькі 2 віды.

## Склад роду 
* 
* 

## Распаўсюджванне 
Распаўсюджаны ў Новай Гвінеі і на бліжэйшых астравах.

## Марфалогія 
Даўжыня цела  ад 37 да 41 сантыметраў.  дасягае даўжыні 38 сантыметраў. Абодва віды маюць белыя меткі на пярэдняй часткі галавы. Дзюбы моцныя. Характэрнай рысай гэтага роду з’яўляюцца бліскучыя зяленыя «люстэркі» ў цэнтры паверхні крылаў.

## Паводзіны 
Кормяцца, у асноўным, на зямлі.

## Літаратура 
* Голас *Henicophaps albifrons* на сайце xeno-canto.org
* International Union for Conservation Nature of and Natural Resources
* *Gerhard Rösler*. Die Wildtauben der Erde — Freileben, Haltung und Zucht. Verlag M. & H. Schaper, Alfeld-Hannover 1996
* *David Gibbs, Eustace Barnes, John Cox*. Pigeons and Doves — A Guide to the Pigeons and Doves of the World. Pica Press, 2001 Sussex

Катэгорыя:Роды птушак
Катэгорыя:Галубіныя
Petrophassa

**Petrophassa** — невялікі род галубоў, якія жывуць у Аўстраліі і роднасныя віду . Род ўключае 2 віды.

## Склад роду 
* 
* 

Гэты род не з'яўляецца блізкароднасным  або , а таксама іншым відам галубоў Еўропы, Паўночнай Афрыкі і Азіі.

## Распаўсюджванне 
Прадстаўнікі роду жывуць у Аўстраліі.

## Марфалогія 
Даўжыня цела вагаецца ад 28 да 31 см. Палавы дымарфізм выяўлены толькі нязначна. Апярэнне цела, у асноўным, цемна-аліўкава-карычневага колеру. Галава, шыя, спіна і грудзі шэрыя.

## Паводзіны 
У вялікай ступені прыстасаваныя да пражывання на паверхні зямлі ў засушлівых раёнах. Харчуюцца ў асноўным насеннем. Гняздо размяшчаецца прама на зямлі або на скальным агаленні. Кладка складаецца з двух яек, інкубацыйны перыяд доўжыцца ад 16 да 18 дзён.

## Літаратура 
* International Union for Conservation Nature of and Natural Resources
* *Gerhard Rösler*. Die Wildtauben der Erde — Freileben, Haltung und Zucht. Verlag M. & H. Schaper, Alfeld-Hannover 1996
* *David Gibbs, Eustace Barnes, John Cox*. Pigeons and Doves — A Guide to the Pigeons and Doves of the World. Pica Press, 2001 Sussex
* Chestnut-quilled Rock Pigeon Petrophassa rufipennis 
* International Dove Society: Chestnut-Quilled Rock Pigeon 
* International Dove Society: White-Quilled Rock Pigeon 

Катэгорыя:Роды птушак
Катэгорыя:Галубіныя
Джозеф Бэл

**Джозеф Бэл** (; 2 снежня 1837 — 4 кастрычніка 1911) — прафесар Эдынбургскага ўніверсітэта, вядомы ў свой час хірург. Быў знаёмы з Артурам Конан Дойлам, для якога паслужыў прататыпам Шэрлака Холмса.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і шатландскага лекара Бэла. З дзяцінства быў рознабаковым дзіцем, яму даваліся як прыкладныя, так і гуманітарныя навукі, хоць перавагу аддаў фізіцы і хіміі. Адмысловым захапленнем Бэла было вывучэнне ўплыву ядаў на арганізм чалавека, для чаго ў яго хаце мелася адмысловая лабараторыя.

Стаўшы лекарам, Джоззф Бэл хутка стаў папулярны ў Эдынбургу, паколькі шмат працаваў і не адмаўляў у дапамозе людзям з невысокім дастаткам. Умеў сапраўды вызначыць прафесію і характар сваіх пацыентаў і заўсёды раіў сваім студэнтам карыстацца вачамі, слыхам, нюхам у той жа меры, што і мозгам. Да прыкладу, па парывах на штанах вызначаў, што яго пацыент — шавец-ляўшун ці па паху здагадваўся, што перад ім — лакавальшчык. Парой лекар меў непасрэднае дачыненне да дэтэктыўнай працы: напрыклад, калі Джэк Патрашыцель у 1888 годзе забіў сваю чацвёртую ахвяру ў Лондане Скотланд-Ярд кансультаваўся ў Бэла.

Быў высокім, гужаватым чалавекам, з цёмнымі валасамі, уважлівымі вачамі, худымі плячамі, хадой, якая тузалася, і рэзкім голасам; паліў трубку. Хімічныя досведы праводзіў незалежна ад таго, наколькі быў загружаны ва ўніверсітэце і лячэбнай практыцы.

Артур Конан Дойл пазнаёміўся з Бэлам у 1877 годзе. Пазней Бэл узяў маладога лекара да сябе ў асістэнты ў Эдынбургскай клініцы, дзе Дойл штодня назіраў за ім. Да 50-га дня нараджэння свайго настаўніка Дойл выдаў першы аповяд пра Шэрлака Холмса — выдуманага персанажа, які пасля зрабіўся ўдзельнікам цэлага цыклу папулярных гісторый з дэтэктыўным сюжэтам. Прататыпам галоўнага героя, як неаднаразова заяўляў сам Дойл, быў доктар Джозеф Бэл з яго адмысловым метадам. Бэл быў у курсе пісьменніцкага дэбюту вучня і з гонарам адклікаўся пра яго.

## Цікавыя факты 
* Першы аповяд аб прыгодах Шэрлака Холмса быў апублікаваны 1 снежня 1887 года, да 50-годдзя Джозефа Бэла, якое той адсвяткаваў на наступны дзень.
* Доктар Джозеф Бэл і яго вучань Дойл сталі героямі тэлесерыяла BBC «Пакоі смерці».

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Юры Москаленко «З каго Артур Конан Дойл пісаў Шэрлака Холмса?»

Катэгорыя:Шэрлак Холмс
Катэгорыя:Хірургі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выпускнікі Эдынбургскага ўніверсітэта
Мяртвіца

**Мяртві́ца** — рака ў Мсціслаўскім і Крычаўскім раёнах Магілёўскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Чорная Натапа (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 24,5 км, плошча вадазбору 106 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,5 м/км. Выток ракі знаходзіцца каля заходняй ускраіны аграгарадка Забалацце (за 2,3 км у напрамку на поўнач) Мсціслаўскага раёна. Упадае ў Чорную Натапу за 1 км у напрамку на захад ад аграгарадка Маляцічы (Крычаўскі раён). Рэчышча каналізаванае. Вадазбор на ўсходняй частцы Аршанска-Магілёўскай раўніны. Асноўныя прытокі — Сарочынка (злева), Азярышча (справа).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-76. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1986 г.
* Ліст карты N-36-75. Выданне 1982 г.

Катэгорыя:Рэкі Мсціслаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Крычаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Сажа
Аднаклетачныя арганізмы

[240px|thumb|Бактэрыі ([кішэчная палачка) пад мікраскопам]]
[240px|thumb|Прасцейшыя ([Leishmania tropica) пад мікраскопам]]
**Аднакле́тачныя аргані́змы** — парафілетычная група жывых арганізмаў, целы якіх складаецца з адной (у адрозненне ад шматклетачных) клеткі. Існуюць 2 узроўні арганізацыі аднаклетачных: пракарыёты (бактэрыі і сіне-зялёныя водарасці) і эўкарыёты (зялёныя і іншыя водарасці, прасцейшыя). У пракарыётаў няма дыферэнцыраванага клетачнага ядра, у эўкарыётаў яно ёсць і можа дзяліцца. Аднаклетачныя спалучаюць уласцівасці клеткі і самастойнага арганізма. Маюць простую будову (хларэлы, амёбы) і складаную (ацэтабулярыі, інфузорыі). Многія ўтвараюць калоніі. Ад аднаклетачных узніклі шматклетачныя.

Аднаклетачныя арганізмы адрозніваюцца па форме і памерах, якія вар'іруюць ад 0,3 мкм (некаторыя бактэрыі, напрыклад, мікаплазмы) да 20 см (некаторыя ксенафіяфоры, напрыклад, Syringammina fragilissima). Большасць аднаклетачных арганізмаў нябачныя для вока чалавека, і каб іх разгледзець, патрэбны мікраскоп.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Клеткі
Катэгорыя:Групы арганізмаў
Катэгорыя:Мікрабіялогія
Катэгорыя:Бактэрыялогія
Хофтарэн

**Хофтарэн** (, МФА: ) — шматпавярховы будынак у Гаазе, размешчаны па адрасе Рэйнстраат, 50 (Rijnstraat 50) побач з чыгуначным вакзалам і за 1 км на ўсход ад Біненхофа. З-за сваёй формы атрымаў мянушку «аўтаручка»,

## Гісторыя 
Будынак узведзены ў 1999—2003 гадах. Праект будынка быў распрацаваны нью-ёркскім архітэктурным бюро  і рэалізаваны галандскай кампаніяй Heijmans Bouw BV. Першапачатковы план прадугледжваў вышыню 170 м, але архітэктары і ўладальнік падчас будаўніцтвы пагадзіліся, што 142 м будзе дастаткова. Калі б першапачатковы план быў рэалізаваны, то Хофтарэн стаў бы самым высокім будынкам у Нідэрландах.

## Архітэктура 
Вышыня небаскроба складае 142 м, што робіць яго самым высокім будынкам у Гаазе. Гэты офісны будынак налічвае 29 паверхаў, большая частка якіх занята Міністэрствам адукацыі, культуры і навукі, якое пераехала сюды ў 2003 годзе, адразу пасля завяршэння будаўніцтва Хофтарэн.

У будынку размяшчаецца Міністэрства адукацыі, культуры і навукі Нідэрландаў. Офісныя работнікі небаскроба жаляцца на свісцячы гук, які чутны ў будынку падчас моцнага ветру, прычынай чаго, верагодна, з'яўляецца адтуліна ў верхняй частцы вежы.

## Спасылкі 
* Хофторен (Hoftoren)

Катэгорыя:Небаскробы Нідэрландаў
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гаагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Небаскробы вышынёй ад 100 да 149 метраў
Катэгорыя:Будынкі, спраектаваныя Kohn Pedersen Fox
Азааспермія

**Азааспермі́я** (ад  — адсутнасць,  — жывёла і  — семя) — адсутнасць у сперме сперматазоідаў пры наяўнасці іх папярэдніх формаў (клетак сперматагенезу, прадуктаў сакрэцыі прастаты і ); адна з прычын бясплоддзя ў мужчын. Азааспермія могуць выклікаць прыроджаныя (генетычныя) парушэнні, таксічныя ўздзеянні радыеактыўных і хімічных рэчываў, хваробы палавых органаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізіялогія рэпрадуктыўнай сістэмы мужчын
Аднадомныя расліны

**Аднадо́мныя раслі́ны**, або **манагамныя расліны** — расліны, у якіх аднаполыя кветкі — мужчынскія (тычынкавыя) і жаночыя (песцікавыя) або іншыя мужчынскія і жаночыя органы размнажэння (у ) знаходзяцца на адной расліне. Напрыклад, дрэўныя расліны — бяроза, ляшчына, дуб, сасна, елка; травяністыя — кукуруза, агуркі, гарбузовыя; многія імхі, водарасці.

## Гл. таксама 
* Двухдомныя расліны
* Шматдомныя расліны

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Батаніка
Катэгорыя:Палавы дымарфізм
Адносная вышыня

**Адно́сная вышыня́** — адлегласць па вертыкалі ад пункта на паверхні зямлі да якога-небудзь адвольна прынятага за нуль узроўню. Паказвае, наколькі адзін пункт зямной паверхні перавышае другі, напрыклад, вышыня горнай вяршыні над яе .

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія
Катэгорыя:Тапаграфія
Картмаксімум

**Картма́ксімум**, таксама **карт-ма́ксімум** (ад ) — мастацкая паштоўка з налепленай на адным боку паштовай маркай і гашэннем, якія адпавядаюць выяве паштоўкі. З'яўляецца аб'ектам калекцыяніравання асаблівай галіны сучаснай філатэліі — максімафіліі.

Картмаксімум уключае тры асноўныя элементы і ўяўляе сабой (1) мастацкую паштовую картку, на ілюстраваным боку якой налепленая (2) паштовая марка, па сюжэце якая супадае з ілюстрацыяй карткі і пагашаная (3) паштовым штэмпелем (мастацкім, першага дня, каляндарным). Час і месца гашэння, а таксама нагода адпавядаюць сюжэту карткі і паштовай маркі.

Катэгорыя:Філатэлістычныя тэрміны
Акварыум

міні|Сучасны хатні акварум
**Аква́рыум** (ад  — вадаём) — пасудзіна, у якой трымаюць і разводзяць акварыумных рыб, водных жывёл і расліны. Бываюць рознай канструкцыі, формы і памераў (суцэльна шкляныя або з металічным каркасам і шклянымі сценкамі, часам з арганічнага шкла; , прамавугольныя, са скошанай пярэдняй сценкай, якія звычайна падвешваюць на сцяне, і інш.). Мая адпаведны аб’ём (у залежнасці ад відаў і памераў жывёл) і ўмовы існавання (грунт, расліны,  і цепларэгулявальная апаратура, аэратары і інш.). У якасці грунту выкарыстоўваюць прамыты рачны пясок.

У акварыуме трымаюць расліны, якія плаваюць на паверхні ці ў тоўшчы вады, і тыя, што ўкараняюцца ў грунце (вядома каля 70 відаў, у т.л. сальвінія, эладэя, вадзяная салата, валіснерыя, крыптакарына і інш.). З мясцовай флоры Беларусі могуць быць выкарыстаны харавыя водарасці, раскі, рагаліснік, стрэлкаліст, , палушнік азёрны, рычыя плаваючая і інш. водныя расліны.

Таксама акварыумам называюць спецыяльную навуковую ўстанову, якая вывучае і дэманструе прадстаўнікоў марской і прэснаводнай фаўны і флоры. Існуюць у многіх краінах свету. Буйныя акварыумы ў заапарках Масквы, Таліна, Ташкента, Рыгі. Акварыум для марскіх жывёл звычайна размяшчаюць на беразе мора (першыя створаны ў Севастопалі ў 1871, у  ў 1872), некаторыя з іх называюцца акіянарыум.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Акварыумістыка
Акварыумныя рыбы

**Аква́рыумныя ры́бы** — рыбы, якіх вырошчваюць і разводзяць у акварыумах з дэкаратыўнай і навуковай мэтамі. З некалькіх сотняў відаў на Беларусі пашыраны каля 40. Найбольш вядомыя: , , , , , , , , , , , , , , , , .

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Аквакультура

]]
**Аквакульту́ра** — развядзенне і таварнае вырошчванне каштоўных водных арганізмаў (рыб, ракападобных, малюскаў, водарасцяў).

Адрозніваюць аквакультуру прэснаводную і марскую (марыкультуру). Вылучаюць 2 кірункі развіцця аквакультур: вырошчванне каштоўных відаў рыб і беспазваночных з выкарыстаннем штучных кармоў і пашавае — на натуральнай кармавой базе ў паўкантралюемых умовах. У прэснаводнай аквакультуры выкарыстоўваюць штучныя і натуральныя вадаёмы, а таксама індустрыяльныя ўстаноўкі, у марыкультуры — прыбярэжную зону мораў.

Існуе ў краінах з высокім тэхнічным узроўнем рыбалоўства (Японія, Вялікабрытанія, Нарвегія) і краінах паўднёва-азіяцкага і афрыканскага рэгіёнаў. Сусветны прадукт аквакультуры складае 9,4—9,5 млн т (на марыкультуру прыпадае каля 2/3; 1983—1987).

## Беларусь 
На Беларусі аквакультура існуе ў выглядзе сажалкавага і азёрнага рыбаводства, развіваюцца індустрыяльныя формы рыбаводства на прамысловых прадпрыемствах. Функцыянуюць 21 сажалкавы, 6 азёрных рыбгасаў, 8 рыбагадавальнікаў; вырошчваюць карпа, сазана, карася сярэбранага, амура белага, таўсталобіка, стронгу радужную. Сярэднегадавы аб’ём сажалкавай рыбы складаў каля 18 тыс. т у 1986—1990, 6 тыс. т у 1994, у азёрных гаспадарках 0,7 тыс. т, у індустрыяльным рыбаводстве 1,4 гас. т (1990).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Актанавы лік

[thumb|Пазначэнне актанавых лікаў у сістэме  на амерыканскай [АЗС]]
**Акта́навы лік** — умоўная колькасная характарыстыка   паліва для . Актанавы лік роўны колькасці () ізаактану, актанавы лік якога прыняты за 100, у яго сумесі з *н*-гептанам, актанавы лік якога прыняты за 0. Для кожнага паліва падбіраецца эталонны эквівалент гэтай сумесі. Актанавы лік бензінаў можна павысіць на 4—15 адзінак дабаўкай да 0,1 % , напрыклад . Звычайна бензіны маюць актанавы лік 76—98.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нафта
Катэгорыя:Маторнае паліва
Катэгорыя:Рухавік унутранага згарання
Джордж Эверэст

Сэр **Джордж Эверэст** (, , Крыкхаўэл, Повіс, Уэльс — , Грынвіч, Лондан, Англія) — брытанскі географ, які займаў пасаду галоўнага геадэзіста Індыі з 1830 па 1843 год.

За год да смерці яго імя было прысвоена Каралеўскім геаграфічным таварыствам Піку XV.

Пасля навучання ў ваенна-інжынернай школе Эверэст паступіў у 1806 годзе на службу ў Брытанскую Ост-Індскай кампаніі і правёў наступныя 7 гадоў у Бенгаліі. Падчас англійскай акупацыі галандскай Ост-Індыі Эверэсту было даручана геадэзічнае абследаванне вострава Ява.

З 1818 па 1843 год Эверэст працаваў у геадэзічнай службе Індыі, даслужыўся да чына палкоўніка. У 1827 годзе ён быў абраны членам Каралеўскага геаграфічнага таварыства, а ў 1861 годзе — атрымаў рыцарскі тытул. З 1862 года — віцэ-прэзідэнт Каралеўскага геаграфічнага таварыства.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Географы Вялікабрытаніі
Акуляр

**Акуля́р** (ад  — вочны) — частка аптычнай прылады (мікраскопа, тэлескопа і інш.), накіраваная да вока назіральніка. Прызначаны для разглядання павялічанага відарыса, створанага аб’ектывам або абарачальнай сістэмай.

Асноўныя характарыстыкі: фокусная адлегласць, якая вызначае павелічэнне ўсей аптычнай сістэмы; адлегласць да  (ад апошняй паверхні акуляра да відарыса, створанага акулярам); .

Асноўныя тыпы простых акуляраў:  (17 ст.) і  (18 ст.). У складаных акуляраў за кошт павелічэння колькасці лінзаў і выкарыстання несферычных (напрыклад, парабалічных) паверхняў вугал зроку даводзіцца да 90—100°.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фотатэхніка
Катэгорыя:Лінзы
Катэгорыя:Геаметрычная оптыка
Катэгорыя:Аптычныя прыборы
Катэгорыя:Аптычныя сістэмы
Азеляненне

**Азеляне́нне** — комплекс мерапрыемстваў па аднаўленні або стварэнні і выкарыстанні расліннага покрыва ў населеных месцах і іх наваколлі з мэтай палепшыць якасць асяроддзя.
 фасада]]
Зялёныя насаджэнні падзяляюцца на агульныя (паркі, сады, скверы, бульвары, алеі і інш.), абмежаваныя (у дварах школьных, дашкольных, лячэбных, навукова-даследчых і інш. устаноў, у жылых раёнах) і спецыяльныя (вакол прамысловых прадпрыемстваў, водаахоўныя, проціпажарныя, супрацьэразійныя і інш.).

Фарміраванне сістэмы азелянення ў розных населеных месцах залежыць ад іх геаграфічнага становішча, мясцовых кліматычных і прыродна-ландшафтных умоў (наяўныя лясныя масівы, асаблівасці рэльефу і глеб, размяшчэнне вадаёмаў), памераў, народна-гаспадарчага профілю і планіровачнай структуры гарадоў і пасёлкаў.

## Значэнне 
]]
* санітарна-экалагічнае (зялёныя насаджэнні сярод забудоў, уключаючы прамысловыя зоны, зніжаюць узровень шуму, затрымліваюць пыл і аэразолі, садзейнічаюць памяншэнню канцэнтрацыі дыму і шкодных газаў у атмасферы, павелічэнню іанізацыі паветра, наяўнасці кіслароду і фітагенных злучэнняў, якія валодаюць бактэрыцыднымі уласцівасцямі і знішчаюць узбуджальнікаў хвароб чалавека і жывёл, змяншаюць яркасць сонечнага святла і радыяцыйную тэмпературу і інш.),
* рэкрэацыйнае (месцы адпачынку),
* гаспадарчае (выконваюць ветраахоўную функцыю, з'яўляюцца сродкамі аптымальнага размеркавання ападкаў і паверхневага сцёку, барацьбы з эрозіяй глебы і інш.),
* архітэктурна-дэкаратыўнае і эстэтычнае (ствараюць у населеных пунктах натуральнае пейзажнае асяроддзе, узбагачаюць іх архітэктурнае аблічча) значэнне.

## Беларусь 
На Беларусі мэтанакіраванае азеляненне пашырылася з XVII—XVIII стст. Сучаснае азеляненне ажыццяўляецца на аснове навукова-абгрунтаваных прынцыпаў і нарматываў: прадугледжваецца раўнамернае размеркаванне зялёных масіваў сярод забудовы ўсіх відаў, сувязь іх паміж сабой і з прыгараднымі лясамі і вадаёмамі, максімальнае захаванне існуючых насаджэнняў і інш.
 ў Мінску]]
Зялёныя насаджэнні гарадоў займаюць каля 20 % агульнай плошчы гарадскіх зямель і складаюць каля 40 тыс. га. Створана больш за 40 паркаў культуры і адпачынку, дзіцячых і спартыўных, каля 160 агульнагарадскіх, больш за 1 тыс. садоў і сквераў, каля 50 бульвараў, існуе каля 120 зялёных зон. Састаўной часткай азелянення горада з'яўляюцца насаджэнні прыгараднай зоны: лясы, лесапаркі, лугапаркі, пладовыя сады і інш., якія ствараюць умовы для масавага адпачынку насельніцтва і садзейнічаюць аздараўленню гарадскога паветра.

Навукова-даследчая работа па азеляненні вядзецца ў Цэнтральным батанічным садзе і Інстытуце экстрымальнай батанікі АН Беларусі, БелНДІ праблем горадабудаўніцтва.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горадабудаўніцтва
Катэгорыя:Экалогія
Катэгорыя:Раслінаводства
Катэгорыя:Урбаністыка
Міністэрства лясной гаспадаркі БССР

**Міністэ́рства лясно́й гаспада́ркі Белару́скай ССР** было ўтворана 1 ліпеня 1947 года.

24 красавіка 1953 года Міністэрства было скасавана і яго паўнамоцтвы былі перададзеныя Галоўнаму ўпраўленню лясной гаспадаркі Міністэрства сельскай гаспадаркі і нарыхтовак БССР.

З 1966 года Міністэрства было зноў адноўлена. 

## Структура на 1974 год 
* Упраўленне па вытворчасці тавараў народнага спажывання і нарыхтоўкі прадукцыі пабочнага карыстання ў лясах.
* Аддзел лесааднаўлення і лесамеліярацыі.
* Аддзел механізацыі лясной гаспадаркі.
* Аддзел аховы лесу, лесаабароны і паляўнічай гаспадаркі.
* Аддзел догляду лесу і лесакарыстання.
* Рэспубліканскі цэнтр па навуковай арганізацыі працы.

## Міністры 
* Сямён  Калеснікаў (1947 — 1949)
* Іван Былінскі (1949 — 1953)
* Сяргей Маісеенка (1966 — 1985)
* Георгій Маркоўскі (1985 — 1991)

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Міністэрствы БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1966 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1991 годзе
Катэгорыя:Лясная гаспадарка
Гідраўлічны акумулятар

thumb|100px|Умоўнае абазначэнне гідраўлічнага акумулятара на прынцыповых гідраўлічных схемах

**Гідраўлі́чны акумуля́тар** — акумулятар, які назапашвае энергію рабочай вадкасці, што знаходзіцца пад ціскам. Выкарыстоўваецца для выраўноўвання ціску і расходу вадкасці ці газу з рэзкапераменнай нагрузкай. Бываюць грузавыя, спружынныя, з пругкім корпусам, а таксама пнеўмагідраакумулятары , , .

Image:Ciężarowy akumulator hydrauliczny.svg|Схема грузавога гідраакумулятара
Image:Sprężynowy akumulator hydrauliczny.svg|Схема спружыннага гідраакумулятара
Image:Gazowy akumulator hydrauliczny.svg|Схема гідраакумулятара з пнеўматычным назапашвальнікам

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акумулятары
Катэгорыя:Гідрапрывад
Інерцыйны акумулятар

]]

**Інерцыйны акумулятар** — акумулятар, які звычайна складаецца з масіўнага махавіка, вала, падшыпнікаў і кажуха. Мае мінімальныя страты энергіі на трэнне і супраціўленне паветра. Выкарыстоўваецца ў ветразя, станцыях для выраўноўвання абаротаў генератара, прывода аўтаматрыс і аўтобусаў (), у прэсавым абсталяванні і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акумулятары
Акумулятар

**Акумуля́тар** ( — збіральнік, ад  — збіраю, назапашваю) — прыстасаванне для назапашвання (акумуляцыі) энергіі з мэтай далейшага яе выкарыстання. У залежнасці ад віду энергіі адрозніваюць акумулятары:
* гідраўлічныя;
* механічныя (інерцыйныя);
* паравыя;
* пнеўматычныя;
* цеплавыя;
* электрычныя (найбольш пашыраны).

## Літаратура 
*
Паравы акумулятар

**Паравы акумулятар** — стальны бак, у якім назапашваецца адпрацаваная ў розных паравых машынах (напрыклад, у ) пара без змены агрэгатнага стану, якая затым расходуецца на тэхналагічныя мэты (напрыклад, у сушыльных і прапарачных камерах) ці ў санітарна-тэхнічных прыстасаваннях (падагравальніках, цеплаабменніках і інш.).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акумулятары
Катэгорыя:Паравая машына
Пнеўматычны акумулятар

**Пнеўматы́чны акумуля́тар** — рэзервуар са  (ці іншым газам), падключаны да  і абсталяваны засцерагальным клапанам, які рэгулюецца на зададзены гранічны ціск. Выкарыстоўваецца ў пнеўматычных сетках для выраўноўвання рабочага ціску і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пнеўматыка
Катэгорыя:Акумулятары
Цеплавы акумулятар

**Цеплавы акумулятар** — акумулятар, які назапашвае цеплату ў цепласілавых устаноўках. Служаць для выраўноўвання цеплавых і сілавых нагрузак і недапушчэння перабояў у забеспячэнні парай прамысл. установак. Бываюць пастаяннага і пераменнага ціску, пераважна паравадзяныя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:акумулятары
Катэгорыя:Ацяпляльная тэхніка
Катэгорыя:Ацяпляльныя прылады
Міністэрства будаўніцтва і эксплуатацыі аўтамабільных дарог БССР

**Міністэ́рства будаўні́цтва і эксплуата́цыі аўтамабі́льных даро́г Белару́скай ССР** было ўтворана на базе Галоўнага ўпраўлення шашэйных дарог пры Савеце Міністраў БССР у 1973 годзе. 

## Структура на 1974 год 
* Аддзел мясцовых дарог.
* Аддзел механізацыі і аўтатранспарту.
* Аддзел прамысловых прадпрыемстваў.
* Аддзел будаўніцтва.
* Аддзел эксплуатацыі.

## Міністры 
* Васіль Шарапаў (1973 — 1989)
* Іван Мазаляка (1989 — 1991)
* Станіслаў Яцута (1991)

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Міністэрствы БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1991 годзе
Міністэрства жыллёва-камунальнай гаспадаркі БССР

**Міністэ́рства жыллё́ва-камуна́льнай гаспада́ркі Белару́скай ССР** было ўтворана ў 1946 годзе пад назвай *Міністэрства камунальнай гаспадаркі БССР* на базе Наркамата камунальнай гаспадаркі БССР. Было скасавана ў 1957 годзе, яго функцыі былі перададзеныя Галоўнаму ўпраўленню камунальнай гаспадаркі і энергетыкі пры Савеце Міністраў БССР. 

5 лютага 1968 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Галоўнае ўпраўленне камунальнай гаспадаркі было зноў пераўтворана ў *Міністэрства камунальнай гаспадаркі БССР*, якое ў 1973 годзе было перайменавана ў Міністэрства жыллёва-камунальнай гаспадаркі БССР. У 1979 годзе была зменена скарочаная назва міністэрства: Мінкамгас БССР на Мінжылкамгас БССР.

## Структура на 1974 год 
* Галоўнае ўпраўленне рамонтна-будаўнічых арганізацый;
* Упраўленне жыллёвай гаспадаркі;
* Упраўленне камунальных прадпрыемстваў;
* Аддзел добраўпарадкавання і капітальнага будаўніцтва;
* Аддзел тэхнічнай інвентарызацыі.

## Міністры 
* Сяргей Варно (1946 — 1947)
* Іосіф Драгун (1947 — 1949)
* Васіль Забела (1949)
* Сяргей Варно (1950 — 1957)
* Уладзімір Труноў (1968 — 1973)
* Артур Бязлюдаў (1973 — 1986)
* Міхаіл Мясніковіч (1986 — 1990)
* Барыс Батура (1990 — 1991)

## Літаратура 
* Высшие органы государственной власти и центрального управления. Ч. 2. – Мн., 2000. – С.178–188.

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Міністэрствы БССР
Катэгорыя:З’явіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1957 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1991 годзе
Табакерка

**Табакерка** (ад ) — невялікая скрыначка, якая закрываецца вечкам. Выкарыстоўваецца для захоўвання нюхальнага тытуню. Можа быць з адным або з некалькімі аддзяленнямі для захоўвання тытуню розных сартоў.

Табакеркі вырабляюцца з металу, дрэва, фарфору, крышталю, бурштыну, слановай косці і іншых матэрыялаў.

## Выпадак з гісторыі 
Цяжкая залатая табакерка стала адным з прадметаў, ужытых для  у 1801 годзе. Гвардзейцы, якія ўдзельнічалі ў змове, нанеслі ўладару ўдар прадметам у скронь, а затым дадушылі шалікам. Больш за стагоддзе сапраўдныя абставіны смерці імператара хаваліся, а афіцыйнай версіяй быў «апаплексічны ўдар» (інсульт). Ад гэтага гістарычнага эпізоду ў выніку з'явіўся іранічны выраз «апаплексічны ўдар табакеркай у скронь».

## Табакерка ў мастацтве 
### У літаратуры 
* аповяд У. Ф. Адоеўскага «Гарадок у табакерцы»
* кніга Джона Кара «Табакерка імператара»
* аповесць Андрэ Нортан «Табакерка майстра цацак»
* зборнік апавяданняў Курта Ванегута "Табакерка з «Багомба»"

### У музыцы 
* Фартэпіянная п'еса А. К. Лядава «Музычная табакерка»;
* Фартэпіянная п'еса Т. П. Нікалаевай «Музычная табакерка»;

## Гл. таксама 
* Кісет
* Партабак
* Х'юмідор
* Французскія «табакеркавыя» вінтоўкі — зброя з засаўкай ў выглядзе табакеркі
* Тытуневая бутэлечка — флакончык для нюхальнага тытуню
* Забойства Паўла I

## Спасылкі 
* Табакерка // Тлумачальны слоўнік рускай мовы Ушакова
* Табакерка // Тлумачальна-тлумачальны слоўнік

Катэгорыя:Тытунекурэнне
Аксон

thumb|Аксон 9-дзённай мышы
**Аксо́н** (ад  — вось), **нейрыт**, **восевы цыліндр** — адростак нейрона, які праводзіць нерв. імпульсы ад цела нервовай клеткі да  і залозістых клетак органаў, якія інервуюцца, або да іншых нейронаў. Ад кожнай нервовай клеткі адыходзіць адзін аксон дыяметрам у некалькі мікронаў, даўжынёй да 1 м і больш (у некаторых жывёл трапляюцца гіганцкія аксоны таўшчынёй да дзесятых доляў міліметра). Пачатковы сегмент аксона (бугарок) найбольш узбудлівы і з'яўляецца месцам генерацыі нервовых імпульсаў. Канцавыя разгалінаванні (тэрміналі) утвараюць сінаптычныя кантакты з іншымі нейронамі, мышцамі або залозістымі клеткамі. Хуткасць перадачы  залежыць ад структуры і дыяметра аксона, ступені пакрыцця іх міэлінавай абалонкай. Пучкі акронаў і дэндрытаў утвараюць нервы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Цыталогія
Катэгорыя:Нервовая сістэма
Катэгорыя:Нейрабіялогія
Катэгорыя:Гісталогія