open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Усці-над-Лабем

**Усці-над-Лабем**, **Усці-над-Лабай** ( — **Усці-на-Лабе**, был. , саст. **Аўсіг**) — горад на поўначы Чэхіі, ля ўпадзення Біліны ў Лабу, адміністрацыйны цэнтр Усцецкага края і раёна Усці-над-Лабем. Важны чыгуначны вузел (магістраль Прага — Дрэздэн — Берлін і інш.) і рачны порт.

Насельніцтва 98,9 тысяч жыхароў (2009; Усці — дзявяты па колькасці насельніцтва горад Чэхіі). Плошча 93,9 км². Падзяляецца на 4 гарадскіх раёна: Нештэміцы (*Neštěmice*), Северні-Тэраса (*Severní Terasa*), Стршэкаў (*Střekov*), Цэнтрум (*Centrum*).

## Гісторыя 
Паселішча на месцы Усці вядома з 993 года. Горад быў заснаваны Пржэмыслам Отакарам II у канцы XIII стагоддзя. У 1423 імператар Жыгімонт перадаў горад курфюрсту Фрыдрыху I. Ва Усці абгрунтаваўся саксонскі гарнізон. 16 чэрвеня 1426 25-тысячная армія гусітаў нанесла пры Усці паразу 75-тысячнай нямецкай арміі. На наступны дзень гусіты пад кіраўніцтвам Пракопа Вялікага ўварваліся ў горад, забіваючы нямецкае насельніцтва і разбураючы горад. Усці быў адбудаваны толькі ў 1429 годзе. Пад Якубкам Вржэшавіцкім пераможцы і пераможаныя працягвалі жыць мірна. У 1583 годзе значная частка горада была знішчана пажарам. Горад пацярпеў таксама падчас Трыццацігадовай і Сямігадовай войнаў. У XIX стагоддзі Усці стаў важным цэнтрам горназдабыўной прамысловасці.

Горад быў адным з цэнтраў ранняга нацыянал-сацыялізму; ва Усці надрукаваны шматлікія тэарэтычныя працы нацыстаў. Такім чынам улетку і ўвосень 1938, большасць яўрэяў з'ехала з Усці ў Прагу і іншыя мясцовасці. У лістападзе 1938, пасля Мюнхенскага пагаднення, тыя яўрэі, якія засталіся ва Усці, былі сасланы ў лагеры смерці.
Значная частка нямецкага насельніцтва горада загінула падчас Другой сусветнай вайны, знаходзячыся ў шэрагах германскай арміі. Усці моцна пацярпеў ад бамбардзіровак у красавіку 1945. У 1946—1948 амаль усё нямецкае насельніцтва (каля 53 тыс. чал.) было выселена з горада, многія былі расстраляны без суда і следства (Усціцкі растрэл).

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Одзін з найбуйнейшых у Чэхіі цэнтраў хімічнай прамысловасці (вытворчасць сінтэтычных фарбавальнікаў, угнаенняў, сернай кіслаты); машынабудаванне, тэкстыльная і харчовая прамысловасць. У наш час цяжкая прамысловасць знаходзіцца ў стадыі крызісу.

## Славутасці 
* Касцёл Узнясення Дзевы Марыі.
* Маецца Заапарк (заснаваны ў 1908 годзе), размешчаны ў  гарадской частцы Краснэ Бржэзна.

## Спорт 
У горадзе існуе футбольны клуб «Усці-над-Лабем».

## Гарады-пабрацімы 
*  Уладзімір, Расія

Выява:Usti nad Labem CZ from Vanovska skala 0043.jpg
Выява:Ústí_nad_Labem,_Větruše,_Pohled_na_město.JPG
Выява:Usti kostel.jpg
Выява:Mariánský most (04).jpg

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт адміністрацыі горада 

Катэгорыя:Гарады Усцецкага края
Катэгорыя:Гарады на Эльбе
Ладзіслаў Фукс

**Ладзіслаў Фукс** () (24 верасня 1923, Прага — , тамсама) — чэшскі пісьменнік, аўтар псіхалагічнай прозы, прысвечанай самоце і страху чалавека ва ўмовах вайны і фашызму.

Творы Ладзіслава Фукса вельмі самабытныя, вылучаюцца складанай метафорыкай і пабудовай сюжэту на дэталях і паўторы матываў.

## Бібліяграфія 
* «*Pan Theodor Mundstock*» (1963, «Спадар Тэадор Мундшток»)
* «*Mí černovlasí bratři*» (1964, «Мае чарнявыя браты»)
* «*Variace pro temnou strunu*» (1966, «Варыяцыі для цёмнай струны»)
* «*Spalovač mrtvol*» (1967, «Крэматар»)
* «*Smrt morčete*» (1969, «Смерць марской свінкі»)
* «*Myši Natálie Mooshabrové*» (1970, «Мышы Наталлі Маасгабр»)
* «*Nebožtíci na bále*» (1972, «Нябожчыкі на балі»)
* «*Příběh kriminálního rady*» (1971, «Справа крымінальнага дарадцы»)
* «*Oslovení ze tmy*» (1972, «Зварот з цемры»)
* «*Obraz Martina Blaskowitze*» (1980, «Партрэт Марціна Бласкавіча»)
* «*Návrat z žitného pole*» (1974, «Вяртанне з жытнёвага поля»)
* «*Mrtvý v podchodu*» (1976, «Мярцвяк у падземным пераходзе»)
* «*Pasáček z doliny*» (1977, «Падпасак з даліны»)
* «*Křišťálový pantoflíček*» (1978, «Крыштальны чаравічак»)
* «*Vévodkyně a kuchařka*» (1983, «Герцагіня і кухарка»)
* «*Cesta do zaslíbené země*» (1990, «Падарожжа ў абяцаную зямлю»)
* «*Moje zrcadlo*» (1995, «Маё люстэрка»)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі
Катэгорыя:Чэшскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Філіп Топал

**Філіп Топал** (; , Прага — , Прага) — чэшскі спявак, піяніст, кампазітар і літаратар, вядучая постаць легендарнага чэшскага гурта *«Psí vojáci»*.

Нарадзіўся ў Празе ў пісьменніцкай сям'і. Бацька Іозеф Топал, дзядуля Карэл Шульц і старэйшы брат Яхім Топал — пісьменнікі.

## Творчасць 
### Дыскаграфія 
* «Sakramiláčku» (Indies Records, 1995)
* «Střepy» (Indies Records, 1999)
* «Filip Topol & Agon Orchestra» (Indies Records, лістапад 2001)

### Фільмаграфія 
* «Žiletky» (1994)
* «Praha mizerná» (2000)
* «Chvála bláznivosti» (2001)
* «A.B.C.D.T.O.P.O.L.» (2002)

### Бібліяграфія 
* *Filip Topol (Psí vojáci) — Texty 1985—1991* (A-beat 1991)
* *Filip Topol — Psí vojáci* (Maťa a Kentaur 1993)
* *Mně třináct* (Maťa 1995)
* *Karla Klenotníka cesta na Korsiku* (Maťa 1999); беларускі пераклад «Карлы Залатара падарожжа на Корсіку» выйшаў у 2008 годзе ў зборніку «Анёл»
* *Střepy* (Maťa 1999)
* *Tři novely* (Maťa, 2004) — зборнік раней выдадзеных навел *Mně 13* і *Karla Klenotníka cesta na Korsiku*.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт гурта «Psí vojáci»
* Навэла Філіпа Топала «Карла Залатара падарожжа на Корсіку» па-беларуску ў часопісе «ARCHE» 
* Філіп Топал на «ПрайдзіСвеце»
** Апавяданне Мне трынаццаць на «ПрайдзіСвеце»

Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі
Катэгорыя:Музыканты Чэхіі
Псаглаўцы

**«Псаглаўцы»** () — гістарычны раман Алаіса Ірасека, напісаны ў 1883—1884 гадах і ўпершыню апублікаваны ў часопісе «Květy» у 1884 годзе. Першае кніжнае выданне выйшла ў 1885 годзе і вытрымала больш за трыццаць перавыданняў. Дыялогі ў рамане напісаныя ходскім дыялектам. Галоўныя героі рамана — Ян Сладкі Козіна, Крыштаф Грубы і Мацей Пршыбек. Назва «Псаглаўцы» апісвае мянушку народа ходаў.

Катэгорыя:Творы Алаіса Ірасека
Старадаўнія чэшскія легенды

**«Старадаўнія чэшскія легенды»** () — кніга Алаіса Ірасека, якая ўпершыню выйшла ў пражскім выдавецтве «Бібліятэка падрастаючай моладзі» ў 1894 годзе і ўяўляе сабой шэраг легенд і апавяданняў, якія адлюстроўваюць падзеі чэшскай гісторыі са старажытных часоў аж да канца XVIII ст.

Паводле гэтай кнігі ў 1952 годзе быў зняты аднайменны анімацыйны фільм даўжынёй у 91 хвіліну, рэжысёр Іржы Трнка.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Творы Алаіса Ірасека
Катэгорыя:З’явіліся ў 1894 годзе
Філасофская гісторыя

**«Філасофская гісторыя»** () — аповесць Алаіса Ірасека, напісаны ў 1877 годзе, які адносіцца да так званага «літамышльскага перыяду» (1874—1888) яго творчасці. Дзеянне аповесці адбываецца ў 1840-я гады ў горадзе Літамышлі — адным з правінцыяльных цэнтраў чэшскага патрыятычнага руху наконадні рэвалюцыі 1848 года.

Катэгорыя:Творы Алаіса Ірасека
Ёсеф Юнгман

**Ёсеф Юнгман** (;  — ) — чэшскі філолаг, пісьменнік і перакладчык, дзеяч чэшскага нацыянальнага адраджэння.

Усё жыццё працаваў над тэарэтычнымі асновамі новай чэшскай літаратурнай мовы. Быў вядучай постаццю другога пакалення адраджэнцаў.

Заснаваў першы чэшскі навуковы часопіс *«Krok»*. Суполка адраджэнцаў, якую ён вакол сябе згуртаваў, пазней стала называцца *Юнгманавай паэтычнай і навуковай школай*. Да яе належалі, напрыклад, такія дзеячы, як Францішак Палацкі, Ян Эвангеліста Пуркінэ, Францішак Ладзіслаў Чалакоўскі.

Выдаў пяцітомны Слоўнік чэшска-нямецкі — адну з падставовых для чэшскай літаратурнай мовы прац. Напісаў *«Гісторыю чэшскай літаратуры»* і іншыя навуковыя працы.

Вучыўся ў Бераўне, пасля ў гімназіі ў Празе. Наведваў філасофскі, а потым і юрыдычны факультэты Карлавага ўніверсітэта. Адначасова працаваў прыватным настаўнікам.
З 1799 года выкладаў у гімназіі ў Літамнержыцах, у 1815 годзе ўзначальвае Старачэскую гімназію ў Празе. Пазней стаўся рэктарам Карлавага ўніверсітэта.

## Сачыненні 
* Antibohemia, 1814
* Historie literatury české aneb Soustavný přehled spisů českých, s krátkou historií národu, osvícení a jazyka, 1825
* Krok
* Nepředsudečné mínění o české prozódii, 1804
* O jazyku českém, 1806
* O klasičnosti literatury a důležitosti její
* Oldřich a Božena, 1806
* Rozmlouvání o jazyku českém
* Slovesnost aneb Sbírka příkladů s krátkým pojednáním o slohu, 1820
* Slovník česko-německý, 1834-39 (5 dílů), пры садзейнічанні Якуба Малы
* Slovo ke statečnému a blahovzdělanému Bohemariusovi, 1814
* Zápisky, 1871.

## Літаратура 
* Emanuel Chalupný: Jungmann, Prag 1909.
* Julius Dolanský: Jungmannův odkaz (Z dějin české slovesnosti), Prag 1948.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Чэхіі
Катэгорыя:Педагогі Чэхіі
Катэгорыя:Філолагі Чэхіі
Катэгорыя:Перакладчыкі Чэхіі
Катэгорыя:Славісты Чэхіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў раёне Бераўн
Ладзіслаў Кліма

**Ладзіслаў Кліма** (;  — ) — чэшскі празаік, драматург і паэт, а таксама арыгінальны філосаф.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Дамажліцах у сям'і канцылярскага служачага. З маладосці цікавіўся філасофіяй, наведваў гімназію да 1895 года, калі яго выключылі за непрыязнае выказванне ў адрас манархіі. Пасля гэтага перайшоў у заграбскую гімназію, але, не скончыўшы яе, вярнуўся ў Прагу, дзе жыў на самоце і пачаў друкавацца ў часопісах. Не маючы скончанай адукацыі, жыў з спадчыны, якую атрымаў ад сваякоў, а таксама дзякуючы фінансавай дапамозе сяброў, сярод якіх быў вядомы паэт Отакар Бржэзіна.

Філасофія Л. Кліма заснавана на тэорыях саліпсізму і валюнтарызму. Знаходзіўся пад уплывам філасофскіх поглядаў Джорджа Берклі, Артура Шапенгаўэра і Фрыдрыха Ніцшэ.

Кліма пісаў філасофскія артыкулы і творы мастацкай літаратуры, але вялікая частка яго твораў засталася ў рукапісах і была выдадзеная толькі пасля яго смерці. Паводле ўласных словаў, Кліма сам знішчыў 90 % сваіх твораў. Збор твораў быў выдадзены толькі ў 1990-х гадах.

Пад уплывам сваёй філасофіі Ладзіслаў Кліма адмаўляў здабыткі цывілізацыі, злоўжываў алкаголем. Памёр ад сухотаў.

## Бібліяграфія 
* *Svět jako vědomí a nic* (1904)
* *Traktáty a diktáty* (1922)
* *Matěj Poctivý* (1922)
* *Vteřina a věčnost* (1927)
* *Utrpení knížete Sternenhocha* (1928)
* *Slavná Nemesis* (*1932*)
* *Vlastní životopis filosofa L.K.* (1937)
* *Lidská tragikomedie* (1991)

## Беларускія пераклады 
«Чалавечую трагікамедыю» на беларускую пераклаў Макс Шчур.

## Літаратура 
* The Fontana Dictionary of Modern Thinkers, London 1983

## Спасылкі 
* Чалавечая трагікамедыя (дзея 1), (дзея 2), (дзея 3) у перакладзе Макса Шчура.
* Што пасля смерці. Апавяданне

Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі
Катэгорыя:Філосафы Чэхіі
Іржы Глінка

**Іржы Глінка** (; нар. 1944, Прага) — нарвежскі музычны педагог чэшскага паходжання.

## Біяграфія 
Скончыў Пражскую акадэмію музыкі, вучань Францішка Раўха і Іозефа Паленічэка. З 1966 года пачаў канцэртную дзейнасць, аднак ужо праз тры гады па медыцынскіх паказаннях быў вымушаны моцна абмежаваць сваю выканальніцкую актыўнасць і з тых часоў амаль не выступае і запісваецца даволі рэдка. Разам з гэтым, за сорак гадоў ён зрабіў шэраг запісаў камернай музыкі Іозефа Гайдна, Ферэнца Ліста, Пятра Чайкоўскага, Леаша Яначакі, Сяргея Пракоф’ева, Эрыка Саці. Аднак з 1970 года асноўнай працай Глінкі стала выкладанне. З 1972 года ён жыве і працуе ў Нарвегіі, у 1982 годзе прыняў нарвежскае грамадзянства. Усе гэтыя гады Глінка выкладае ў Музычнай акадэміі імя Грыга ў Бергене, дзе сярод яго вучняў быў, у прыватнасці, Лейф Овэ Андснес.

У 2004 годзе быў узнагароджаны Залатым каралеўскі медалём за заслугі — восьмай па значнасці дзяржаўнай узнагародай Нарвегіі. У 2007 годзе атрымаў прэмію «Gratias agit» за заслугі ў прадстаўніцтве чэшскай культуры за мяжой.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Піяністы Чэхіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Чэхіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Нарвегіі
Ёсеф Леапольд Звонарж

**Ёсеф Леапольд Звонарж** (;  — ) — чэшскі кампазітар, музыказнаўца і музычны педагог.
## Біяграфія 
Скончыў Пражскую школу арганістаў, вучань Карла Франца Піча. Адразу па заканчэнні курса быў прыняты асістэнтам, а затым і выкладчыкам, сярод яго вучняў быў, у прыватнасці, Антанін Дворжак. У 1856—1858 гг. узначальваў школу, затым у 1860 г. заняў месца дырэктара Сафійскай акадэміі — жаночай музычнай навучальнай установы.

Найбольшае значэнне маюць музыказнаўчыя працы і навучальныя дапаможнікі Звонаржа, асабліва ў галіне гармоніі, шмат у чым піянерскія для Чэхіі, — перш за ўсё, «Дапаможнік да лёгкага складання ўжытных кадэнцыі» (; 1859), якія сыгралі важную ролю ў фармаванні чэшскай музычнай тэрміналогіі. Апублікаваў цыкл з васьмі артыкулаў «Слова пра чэшскія народныя песні» (; 1860) і чатырохтамовы звод апрацовак чэшскіх народных песень «Чэшскія музычныя помнікі» (; 1862—1864). Аўтар нявыдадзенай і не пастаўленай оперы, царкоўнай музыкі, шматлікіх песень.

Катэгорыя:Кампазітары Чэхіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Чэхіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Чэхіі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў раёне Бераўн
Пражская школа арганістаў

**Пражская школа арганістаў** () — музычная навучальная ўстанова, якая дзейнічала ў Празе ў 1830—1890 гадах. Была заснавана Таварыствам развіцця царкоўнай музыкі ў Чэхіі (), якое ўзнікла на чатыры гады раней.

Насуперак назве, выкладанне ў школе не абмяжоўвалася мастацтвам ігры на аргане: студэнты вывучалі таксама і клавіры, і асновы тэорыі і кампазіцыі.

У выніку распачатай у 1888 годзе рэарганізацыі ў 1890 годзе школа канчаткова ўвайшла ў склад Пражскай кансерваторыі.

## Дырэктары школы 
* Ян Аўгуст Вітасек (1830—1839)
* Карл Франц Піч (1840—1856)
* Іозеф Звонарж (1856—1858)
* Іозеф Крэйчы (1858—1865)
* Францішак Скугерскі (1866—1890)

## Вядомыя вучні 
* Карэл Бендль
* Антанін Дворжак
* Эдуард Напраўнік
* Іозеф Багуслаў Фёрстэр
* Леаш Яначэк
* Людвік Куба

Катэгорыя:Кансерваторыі Чэхіі
Катэгорыя:Адукацыя ў Празе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1830 годзе
Катэгорыя:1830 год у Празе
Катэгорыя:Зніклі ў 1890 годзе
Карл Франц Піч

**Карл Франц Піч**, *Карэл Францішак Піч* (, ; , Бацдорф, цяпер Барташовіцы-ў-Орліцкіх-гарах, Кралаваградзецкі край — , Прага) — чэшскі арганіст і кампазітар.

## Біяграфія 
Атрымаў першыя ўрокі музыкі ў свайго бацькі. Скончыўшы гімназію ў Індржыхуве-Градцы, вывучаў фартэпіяна, арган і кантрапункт у арганіста Іагана Франца Ота ў Кладска. Затым скончыў філасофскі факультэт Карлавага ўніверсітэта. У 1815—1826 гадах працаваў настаўнікам музыкі ў багатых дамах Чэхіі. У 1826 г. пераехаў у Прагу, з 1832 г. арганіст пражскай царквы Святога Мікалая. У 1840 г. узначаліў Пражскую арганную школу, якой кіраваў да канца жыцця; вучнямі Піча былі, у прыватнасці, Карэл Бендль і Францішак Скугерскі.

Карл Франц Піч быў абраны ганаровым членам некалькіх музычных арганізацый, у тым ліку Зальцбургскага Мацартэума (1845).

Аўтар Рэквіему, некалькіх імшаў і іншай царкоўнай харавой і арганнай музыкі.

Карл Франц Піч памёр 12 чэрвеня 1858 года ў чэшскай сталіцы.

Катэгорыя:Арганісты Чэхіі
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары Чэхіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Чэхіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Чэхіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў раёне Рыхнаў над Кнежнау
Францішак Раўх

**Францішак Раўх** (; , Пльзень — 1995) — чэшскі піяніст.

## Біяграфія 
Сын уладальніка фартэпіяннай крамы, скончыў адначасова школу камерцыі ў Пльзені і Пражскую кансерваторыю, дзе сярод яго педагогаў быў Віцезслаў Новак, чые творы ў далейшым склалі асноўную частку рэпертуару Раўха. Затым займаўся адкрыццём філіяла вядомай фабрыкі музычных інструментаў August Förster у горадзе Іржыкаў. Толькі ў 23 годзе пачаў кар’еру прафесійнага музыкі. Быў вядомы, перш за ўсё, як выканаўца Шапена, узначальваў чэхаславацкае шапенаўскае таварыства. За выкананне твораў Роберта Шумана быў узнагароджаны Прэміяй Роберта Шумана (1979). Запісаў каля 60 дыскаў. З 1939 года выкладаў у Пражскай кансерваторыі, сярод яго вучняў, у прыватнасці, быў Петр Эбен.

## Спасылкі 
* Eva Manethová. Frantisek Rauch formó una pléyade de extraordinarios intérpretes 
* František Rauch. My Chopin  

Катэгорыя:Піяністы Чэхіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Чэхіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1910 годзе
Катэгорыя:нарадзіліся 4 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пльзені
Катэгорыя:Памерлі ў 1995 годзе
Катэгорыя:Асобы
Карал Штэкер

**Карал Штэкер** (, ; , Косманасі — , Млада-Болеслаў) — адзін з вядучых чэшскіх музычных тэарэтыкаў пачатку XX стагоддзя, кампазітар, арганіст, музычны педагог. Брат вандроўцы Антаніна Штэкера.

## Біяграфія 
Вывучаў філасофію ў Карлавым універсітэце ў Отакара Госцінскага і адначасова арган і тэорыю музыкі ў Пражскай школе арганістаў у Францішака Скугерскага. У 1885—1892 гг. рэгент хору ў пражскай царкве Святой Уршулі.

Пераважна вядомы як шматгадовы (з 1889 г.) выкладчык кампазіцыі, кантрапункту і аргана ў Пражскай кансерваторыі, музыкант, вучнямі якога былі многія вядучыя майстры чэшскай музыкі першай паловы XX стагоддзя — Віцезслаў Новак, Іозеф Сук, Багуслаў Марціну, Отакар Ерэміяш, Отакар Зіх і іншыя — у некаторых выпадках маюць складанасці ў паразуменні з кансерватыўным настаўнікам.

Як тэарэтык выступаў прыкметным апанентам Гуга Рымана. Апублікаваў двухтомную «Усеагульную гісторыю музыкі» (; 1892, некалькі перавыданняў). У 1907—1919 гг. разам з Каралам Гофмайстэрам рэдагаваў газету «Музычны агляд» ().

Штэкеру належыць шэраг арганных і харавых твораў, пераважна царкоўных.

Катэгорыя:Музыказнаўцы Чэхіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Чэхіі
Паўднёвамараўскі край

**Паўднёвамараўскі край** () — адміністрацыйная адзінка Чэшскай рэспублікі, размешчаны на поўдні гістарычнай вобласці Маравія.
 
Разам з дзяржаўнай мяжой са Славакіяй і Аўстрыяй, край мяжуе з Паўднёвачэшскім, Пардубіцкім, Оламаўцкім, Злінскім і Высочынскім краямі Чэхіі.
 
Сталіца края - горад Брно.
 
Гара Чапец (819 метраў над узроўнем мора) з'яўляецца самай высокай кропкай рэгіёну, самая нізкая кропка размешчана ў месцы ўпадзення ракі Тая ў Мараву (150 метраў вышэй за ўзровень мора).
 
Усяго ў краі 672 населеных пункты, у тым ліку 48 гарадоў. На пляцы 7 196,5 км ² пражывае прыкладна 1.130.000 чалавек (па дадзеных на 2005 год).

## Галоўныя гарады 
* Брно
* Бланска
* Бржэцлаў
* Годанін
* Вішкаў
* Знойма

## Раёны 
* Брно-горад

## Эканоміка і транспарт 
Сельская гаспадарка мае ў Паўднёвамараўскім краі даўнія традыцыі. На 60 % плошчы рэгіёна выгадоўваецца збожжа, цукровы бурак, вінаград і садавіна. Валавы нацыянальны прадукт рэгіёна з'яўляецца другім па велічыні ў Чэхіі. Пры гэтым найбольшую долю ў эканоміцы маюць перапрацоўчая прамысловасць і сельская гаспадарка.

Міжнароднае эканамічнае супрацоўніцтва развіваецца ў еўрарэгіёне Памараві, які ўключае Вайнфіртэль, Паўднёвую Маравію і Заходнюю Славакію.

Адміністрацыйны цэнтр края — горад Брно з'яўляецца таксама важным цэнтрам гандлю, у якім праводзяцца буйныя кірмашы. Штогод у горадзе праводзіцца прыкладна 50 розных галіновых кірмашоў. Горад таксама з'яўляецца навуковым цэнтрам, у ім размешчаны шэраг навуковых устаноў і навукова-даследчых інстытутаў.

Брно — важны чыгуначны вузел, размешчаны на скрыжаванні чыгуначных магістраляў, якія злучаюць Прагу, Вену, Браціславу, Сілезію і Кракаў.

Горад Брно таксама звязаны аўтамагістралямі з Прагай і Браціславай (і далей — з Венай).

Міжнародны аэрапорт Брно-Туржаны размешчаны недалёка ад сталіцы рэгіёна.
У Брно размешчана 6 вышэйшых навучальных устаноў, у якіх навучаецца пятая частка ўсіх студэнтаў Чэхіі.

## Турызм 
Паўднёвамараўскі край прыцягвае турыстаў як гістарычнай архітэктурай, так і прыроднымі славутасцямі.
На поўначы рэгіёна размешчаны горы са шматлікімі пячорамі і самай глыбокай цяснінай Чэхіі Macocha глыбінёй 138 метраў.
На поўдні — мноства сажалак, дзе разводзяць вадаплаўную птушку, да якіх прылягае тэрыторыя біясфернага запаведніка Палава (Pálava) і культурныя ландшафты паркавых комплексаў Ледніцы-Валціцы (Lednice-Valtice).
На вадасховішча Нове Мліні (Nové Mlýny) развіваюцца водныя віды спорту.
У горадзе Йевішавіцы (Jevišovice) знаходзіцца найстарэйшае вадасховішча ў Маравіі (1897). а ў пасёлку Слуп (Slup) захаваўся старадаўні млын XVI стагоддзя. У гарадку Іванчыцы (Ivančice) штогод праводзіцца свята спаржы.
Яўрэйскі квартал, які рэстаўруецца у горадзе Тршэбіч, і паркавы комплекс Ледніцы-Валціцы ў наваколлях горада Бржэцлаў уключаны ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт адміністрацыі края
Іаган Франц Ота

**Іаган Франц Ота** (; , Нідэрхансдорф, цяпер Яшкава-Дольна, Клодзкі павет — , Глац) — сілезскі арганіст і кампазітар.

Скончыў у Глацы школу езуітаў, з 1756 г. памочнік арганіста ў ёй, затым арганіст. З 1776 г. таксама выкладаў музыку ў настаўніцкім інстытуце. Сцвярджаецца, што яго ігру шанаваў кароль Прусіі Фрыдрых II, які кожны раз адпраўляўся паслухаць яе пры наведванні горада. У 1784 г. апублікаваў у Брэслау зборнік харалаў (). Вучнем Ота быў К. Ф. Піч.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Арганісты Германіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Германіі
Карал Гофмайстэр

**Карал Гофмайстэр** (; , Лібліцы — , Глубока-над-Влтавай) — чэшскі піяніст, музыказнаўца і музычны педагог.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Пражскай арганнай школе ў Ф. З. Скугерскага, ў Пражскай кансерваторыі ў Індржыха Кана фон Альбеста, вывучаў таксама эстэтыку ў Карлавым універсітэце ў Отакара Госцінскага. З 1891 г. выкладаў у Любляне. У 1899—1902 гг. выступаў у складзе Чэшскага трыа. З 1902 г. прафесар Пражскай кансерваторыі, сярод вучняў Гофмайстэра — Вальтэр Зюскінд, Оскар Маравеца, Іозеф Паленічэк, Уілем Петржэлка. У 1926 г. упершыню ўвёў у Пражскай кансерваторыі курс клавесіна. Займаў пасаду рэктара кансерваторыі ў 1923—1924, 1930—1933, 1935—1936 і 1937—1938 гг.

У 1907—1919 гг. разам з Каралам Штэкерам рэдагаваў газету «Музычны агляд» (). Апублікаваў манаграфію пра Антаніна Дворжака (, 1924, некалькі перавыданняў, англійскі пераклад 1928), кнігу ўспамінаў пра Віцезслава Новака (, 1949), падручнік па фартэпіяна (; 1939).

## Спасылкі 
* Libor Kvasnička. 200 let Pražské konzervatoře  // Hudební Rozhledy, 2010, № 6. 

Катэгорыя:Піяністы Чэхіі
Катэгорыя:Музычныя педагогі Чэхіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Чэхіі
Ёсеф Паленічак

**Ёсеф Паленічак** (; , Траўнік, Боснія і Герцагавіна — , Прага) — чэшскі кампазітар і піяніст.

## Біяграфія 
Вучыўся з 1927 года ў Празе ў Карэла Гофмайстэра (спачатку прыватна, затым у Пражскай кансерваторыі), пазней таксама ў Віцезслава Новака. У 1936—1938 гадах удасканальвае сваё майстэрства ў парыжскай Вышэйшай нармальнай школе музыкі ў Альфрэда Карто (фартэпіяна), Альбера Руселя (кампазіцыя), Дзірана Алексаняна (камерны ансамбль).

У 1934 годзе заснаваў Трыа імя Сметаны (з 1945 года Чэшскае трыа), нязменным піяністам і лідарам якога заставаўся да самай смерці. Выступаў таксама дуэтам з віяланчэлістам трыа Сашам Вечтамавым. Вядомы сваімі інтэрпрэтацыямі твораў Бедржыха Сметаны, Леаша Яначака, Багуслава Марціну.

Кампазітарская спадчына Паленічака ўключае тры фартэпіянныя канцэрты, а таксама канцэрты для кларнета, саксафона, флейты з аркестрам, «Сімфанічныя варыяцыі на ўяўны партрэт Ільі Эрэнбурга» (1971), камерную, харавую музыку.

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі ЧССР (1974), Народны артыст Чэхаславакіі (1979).

## Спасылкі 
* Мемарыяльны сайт

Катэгорыя:Кампазітары Чэхіі
Катэгорыя:Піяністы Чэхіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Чэхіі
Катэгорыя:Народныя артысты Чэхаславакіі
Лабрадорскае цячэнне

**Лабрадорскае цячэнне** — халоднае цячэнне Атлантычнага акіяна каля берагоў Паўночнай Амерыкі. Рухаецца на поўдзень з мора Бафіна да Вялікай Ньюфаўндлендскай банкі, дзе сустракаецца з цёплым цячэннем Гальфстрым і апускаецца на прамежкавыя глыбіні.

Тэмпература вады зімой ад 5 °C да −1 °C, летам 2—10 °C. Скорасць 0,9—1,8 км/гадз. Расход мяняецца кожны год ад 3,4 мільёнаў м³/с да 5,4 мільёнаў м³/с. Нясе шматлікія льды і айсбергі, што перашкаджае суднаходству.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Labrador Current — Encyclopædia Britannica
* 

Катэгорыя:Геаграфія Грэнландыі
Катэгорыя:Цячэнні Атлантычнага акіяна
Вальтэр Зюскінд

**Ян Вальтэр Зюскінд** (; ,  — , Берклі, Каліфорнія) — брытанскі дырыжор чэшскага паходжання (грамадзянін Вялікабрытаніі з 1946 г.).

## Біяграфія 
Сын музычнага крытыка і піяністкі, Зюскінд вучыўся ў Пражскай кансерваторыі ў Іозефа Сука (кампазіцыя) і Карэла Гофмайстэра (фартэпіяна), а таксама ў Георга Села (дырыжыраванне) у Нямецкай акадэміі музыкі ў Празе. У 1934 г. Зюскінд дэбютаваў як дырыжор у Нямецкай оперы Прагі. Адначасова з 1933 г. ён канцэртаваў як піяніст, асабліва ў складзе Чэшскага трыа. Сярэдзінай 1930-х гг. датуецца і кампазітарскі досвед Зюскінда — у прыватнасці, чатыры песні для голасу і струннага квартэта (1935).

У 1939 г. Зюскінд паспеў пакінуць Чэхію за некалькі дзён да гітлераўскай акупацыі і апынуўся ў Лондане, дзе аднавіў Чэшскае трыа і пачаў выступаць з ім, першапачаткова ў прадстаўніцтве чэхаславацкага ўрада ў выгнанні. На адным з такіх канцэртаў Зюскінд пазнаёміўся з віяланчэлісткай Элеанор Уорэн, на якой у 1943—1953 гг. быў жанаты. У 1943—1945 гг. Зюскінд кіраваў аркестрам аднаго з другасных лонданскіх оперных тэатраў. У 1946—1952 гг. ён узначальваў Шатландскі нацыянальны аркестр (адначасова нямала выступаючы і запісваючыся з аркестрам Філармонія). У 1953—1955 гг. Зюскінд працаваў у Аўстраліі, кіруючы сімфанічным аркестрам штату Вікторыя, а затым адправіўся ў Амерыку, дзе ў 1956—1965 гг. быў музычным кіраўніком Таронцкага сімфанічнага аркестра і Мендэльсонаўскага хору. Наступным прыкметным ангажэментам Зюскінда стала кіраўніцтва Сент-Луіскім сімфанічным аркестрам у 1968—1975 гг. Нарэшце, у 1978—1979 гг. Зюскінд узначальваў Сімфанічны аркестр Цынцынаці.

Сярод прыкметных запісаў Зюскінда — «Планеты» Густава Голста і «Так казаў Заратустра» Рыхарда Штрауса з Сент-Луіскім аркестрам.

Катэгорыя:Піяністы Чэхіі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Чэхіі
Катэгорыя:Дырыжоры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Вялікабрытаніі
Дзіран Алексанян

**Дзіран Алексанян** (; 1881—1954) — франка-амерыканскі віяланчэліст і музычны педагог армянскага паходжання.

## Біяграфія 
Вучыўся ў Лейпцыгу ў Фрыдрыха Груцмахера, юнаком іграў у камерным ансамблі разам з Іозефам Іаахімам, у 17 гадоў выконваў сольную партыю ў «Дон Кіхоце» Рыхарда Штрауса пад кіраваннем аўтара. 20-гадовым перасяліўся ў Парыж, дзе пазнаёміўся з Пабла Казальсам, на доўгія дзесяцігоддзі стаўшы яго найбліжэйшым паплечнікам.

Казальс і Алексанян незалежна адзін ад аднаго прыйшлі, як высветлілася, да вельмі своеасаблівых аплікатураў і, у сувязі з гэтым, да нечаканых фразіровак. Свае погляды на выканальніцкую тэхніку і музычную эстэтыку яны вырашылі адстойваць разам. У 1921—1937 гг. Алексанян асісціруе Казальсу ў яго парыжскай выкладчыцкай дзейнасці, паклаўшы ў аснову працы свой падручнік «Тэорыя і практыка гульні на віяланчэлі» (; 1922); сярод яго вучняў былі П'ер Фурнье, Эмануэль Феерман, Льерка Шпілер, Герберт дэ Кастра. У 1929 г. выйшла знакамітае выданне сюіт Баха пад рэдакцыяй Алексаняна. Разам з тым Алексанян працягвае канцэртаваць — у прыватнасці, яркай старонкай парыжскага музычнага жыцця стала ў 1936 г. сумеснае выступленне Алексаняна і Джорджэ Энеску ў канцэрце Брамса для скрыпкі і віяланчэлі з аркестрам; адначасова Алексанян выканаў перад парыжанамі другую віяланчэльную санату Энеску.

З 1937 г. Алексанян жыў у ЗША і выкладаў у кансерваторыі Пібадзі і Манхэтанскай школе музыкі; сярод яго вучняў быў, у прыватнасці, Дэвід Соер.

Катэгорыя:Віяланчэлісты
Катэгорыя:Музычныя педагогі Францыі
Катэгорыя:Музычныя педагогі ЗША
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Францыі
Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты ЗША
Нямецкая акадэмія музыкі ў Празе

**Нямецкая акадэмія музыкі і тэатру ў Празе** () — вышэйшая музычная навучальная ўстанова (кансерваторыя) у Чэхаславакіі, якая існавала ў Празе ў 1920—1945 гадах.

Акадэмія фактычна вылучылася са складу Пражскай кансерваторыі ў сувязі з тым, што ў міжваеннай Чэхаславакіі сфарміравалася тэндэнцыя да асобнага функцыянавання культурных інстытуцыяў дзвюх асноўных нацый — чэхаў і немцаў. Ля яе вытокаў стаяў першы рэктар Акадэміі Аляксандр фон Цэмлінскі, сярод яго найбліжэйшых памочнікаў першапачаткова былі вучні Арнольда Шэнберга Антон Веберн і Генрых Ялавец, а таксама Тэадор Файдль і Георг Села. Выканаўчым дырэктарам пры Цэмлінскім быў (да выхаду на пэнсію ў 1925 годзе) піяніст і музычны педагог Рамэа Фінке (1868—1938). Яго пляменнік Фідэль Фінке таксама выкладаў у акадэміі з моманту яе стварэння, а ў 1927 годзе змяніў  на пасадзе рэктара Цэмлінскага, які з'ехаў у Берлін.

На чале з Фінке ў акадэміі сфарміравалася асаблівая нямецка-чэшская кампазітарская школа. Сярод вучняў Фінке па Нямецкай акадэміі былі, у прыватнасці, Карл Міхаэль Кома, Карл Марыя Пізаровіц, Вальтэр Зюскінд.

У 1940 годзе ў рамках курсу нацысцкага кіраўніцтва на далейшую германізацыю Прагі і пражскага культурнага жыцця акадэмія была ператворана ў *Вышэйшую школу — Інстытут музыкі* () пры Нямецкім універсітэце ў Празе. З заканчэннем Другой сусветнай вайны і якая рушыла фактычнай дэпартацыяй нямецкага насельніцтва Чэхіі згодна з Дэкрэтам Бенеша акадэмія была скасавана.

## Вядомыя выкладчыкі 
* Конрад Анзоргэ

## Вядомыя студэнты 
* Ганс Краса

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кансерваторыі
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Прагі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:1920 год у Празе
Катэгорыя:Зніклі ў 1945 годзе
Паўночна-Атлантычнае цячэнне

**Паўночна-Атлантычнае цячэнне** — цёплае паверхневае цячэнне ў паўночнай частцы Атлантычнага акіяна, працяг Гальфстрыма. Пачынаецца каля Вялікай Ньюфаўндлендскай банкі і накіравана на паўночны ўсход — у Нарвежскае мора. Каля 60° паўночнай шыраты разгаліноўваецца на Ірмінгера цячэнне і Нарвежскае цячэнне.

Тэмпература вады ад 7 да 15 °С. Скорасць на поўдні 0,9-1,8 км/гадз, на паўночным усходзе да 0,4-0,7 км/гадз. Расход вады мяняецца ў залежнасці ад інтэнсіўнасці Гальфстрыма. Ваганні расходу вады і цеплавога стану Паўночна-Атлантычнага цячэння ўплываюць на надвор'е і клімат Заходняй і Паўночнай Еўропы.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.12: Палікрат - Праметэй / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 2001. - 560 с.: іл.
* The North Atlantic Current . Elizabeth Rowe, Arthur J. Mariano, Edward H. Ryan, The Cooperative Institute for Marine and Atmospheric Studies 
* 

Катэгорыя:Цячэнні Атлантычнага акіяна
Мікалай Пятровіч Кішка

**Мікалай Кішка** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай. Крайчы вялікі літоўскі (з 1552), падчашы вялікі літоўскі (з 1555), ваявода падляшскі (1569—1587).

## Біяграфія 
Сын троцкага кашталяна Пятра Кішкі і Алены Ільініч, дачкі дворнага літоўскага маршалка Юрыя Іванавіча Ільініча. Меў братоў Станіслава і Пятра.

Падтрымліваў планы збліжэння ВКЛ з Польшчай, дзякуючы чаму ў 1569 годзе стаў ваяводам падляшскім, пасля пераходу ваяводства ў склад Кароны. Заставаўся ваяводам падляшскім да канца жыцця.

Быў двойчы жанаты. Першы раз у 1555 годзе з Марынай Заслаўскай, якая памерла ў 1563 годзе. Другі раз з Барбарай Хадкевіч, дачкой віленскага кашталяна Гераніма Хадкевіча. Меў дачку Барбару (жонку Юрыя Алелькавіча) і сына Мікалая.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Кішкаў 

Мікалай Пятровіч
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы падляшскія (Карона)
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты драгічынскія
Катэгорыя:Старосты бельскія
Мікалай Станіслававіч Кішка

**Мікалай Кішка** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Ваявода дорпацкі з 1617, ваявода мсціслаўскі з 1627, кашталян троцкі з 1636, падскарбі вялікі літоўскі з 1640, староста магілёўскі ў 1644, быў таксама старостам ваўкавыскім і вількамірскім.

Валодаў Іўем, дзе ў 1631 перабудаваў Петрапаўлаўскі касцёл і пры ім кляштар ордэна бернардынцаў. Ён ахвяраваў на карысць кляштара 15 тысяч польскіх злотых, а потым штогод на яго ўтрыманне — па 200 злотых.

## Шлюб і дзеці 
Сын Станіслава Кішкі і Альжбеты з Сапегаў, дачкі кіеўскага кашталяна Паўла Сапегі. Меў братоў Януша, Крыштафа і Станіслава.

Быў двойчы жанаты: першы раз з Барбарай Радзівіл, дачкой вялікага літоўскага маршалка Альбрэхта Радзівіла, а пасля з Аленай з Леснявольскіх. Дзяцей не пакінуў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Кішкаў 

Мікалай Станіслававіч
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Ваяводы дорпацкія
Катэгорыя:Старосты магілёўскія
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Катэгорыя:Старосты вількамірскія
Бытам

**Бытам** (, , ) — горад на правах павета ў паўднёва-заходняй частцы Польшчы, у Сілезскім ваяводстве. Станам на 2011 год насельніцтва горада складала 177 000 чалавек. Займае плошчу 69&nbsp;км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Лешак Энгелькінг (1955—2022) — польскі паэт, празаік, эсэіст, гісторык літаратуры, літаратуры крытык, перакладчык.

## Літаратура 
* 
* 
*
Вацлаў Жыдліцкі

**Вацлаў Жыдліцкі** (; , вёска Купічаў, Турыйскі раён, Валынская вобласць — , Прага, Чэхія) — чэшскі літаратуразнавец і перакладчык. Доктар філалогіі (1967). Ганаровы доктар БДУ (1996). Даследчык і перакладчык беларускай літаратуры, адзін з заснавальнікаў Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў.

## Біяграфія 
Пасля вайны яго сям'я перасялілася ў Чэхію. У 1955 г. скончыў Карлаў універсітэт у Празе, у 1967 г. абараніў там доктарскую дысертацыю, у 1976 г. стаў прафесарам. Побач з украінскай актыўна пашыраў у Чэхіі беларускую літаратуру, чытаў пра яе курс лекцый ва ўніверсітэце, заахвочваў да яе вывучэння студэнтаў. Аўтар такіх прац, як «Украінская і беларуская літаратура ў чэшскіх перакладах» (1956), «Малы слоўнік савецкіх пісьменнікаў. Ч. 2: Украінскія і беларускія пісьменнікі» (1959, 1966), «Даследаванні па гісторыі чэшска-беларускай супольнасці» (1960), «Кароткі нарыс гісторыі беларускай літаратуры» (1972) і інш.

В. Жыдліцкі многа і добра перакладаў з беларускай мовы на чэшскую. Сярод яго перастварэнняў — «Я з вогненнай вёскі…» А. Адамовіча, Я. Брыля і У. Калесніка, «Хатынская аповесць» А. Адамовіча, «Птушкі і гнёзды», «Ніжнія Байдуны» і «Апошняя сустрэча» Я. Брыля, «Абеліск» і «Дажыць да світання» В. Быкава, «Дзікае паляванне караля Стаха», «Нельга забыць», «Хрыстос прызямліўся ў Гародні» і «Чорны замак Альшанскі» У. Караткевіча (з ім В. Жыдліцкага звязвала асаблівая дружба), «Данута» А. Карпюка, «Мсціжы» І. Пташнікава, «Гандлярка і паэт» і «Сэрца на далоні» І. Шамякіна і інш. Ім складзена анталогія сучаснай беларускай паэзіі, аднатомнікі Я. Купалы і М. Танка на чэшскай мове, выхавана некалькі маладых перакладчыкаў. В. Жыдліцкі выдатна валодаў жывой беларускай мовай.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576&nbsp;с. — 10&nbsp;000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т.&nbsp;6)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валынскай вобласці
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Чэхіі
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дактары філалагічных навук
Катэгорыя:Перакладчыкі Чэхіі
Катэгорыя:Перакладчыкі на чэшскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Карал Сабіна

**Карал Са́біна** (, псеўданімы *Arian Želinský, Leo Blass*, ,  — , ) — чэшскі грамадскі і палітычны дзеяч, пісьменнік і журналіст.

К. Сабіна вывучаў філасофію і права ў Пражскім і Венскім універсітэтах. У 1830-х гг. далучыўся да грамадска-палітычнай дзейнасці. Быў у ліку стваральнікаў у 1844 годзе тайнага гуртка «Чэшскі рыпіл», які выступаў за дэмакратычную рэспубліку. Падчас Рэвалюцыі 1848—1849 гг. у Чэхіі быў лідарам радыкальных дэмакратаў, рэдактарам газет і часопісаў, сябрам Сватавацлаўскага камітэта і яго ваеннай арганізацыі, саюза «Slovanská lípa». У час Пражскага паўстання змагаўся на барыкадах, быў арыштаваны да восені 1848 г. У 1849 годзе зноў арыштаваны і ў 1853 г. прыгавораны да пакарання смерцю, якое было зменена на 18 гадоў зняволення. Вызвалены з турмы ў 1857 г. па амністыі. У 1859—1872 гг. з'яўляўся інфарматарам аўстрыйскай паліцыі. У 1872 г. выкрыты і па рашэнню суда чэшскіх патрыётаў выгнаны з Чэхіі. Тайна вярнуўся ў Прагу і займаўся літаратурнай дзейнасцю.

## Творчасць 
К. Сабіна аўтар крытычных і тэарэтычных літаратурных твораў, рамантычных апавяданняў і раманаў, лібрэта оперы Б. Сметаны «Прададзеная нявеста».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сабина Карел // Вялікая савецкая энцыклапедыя 
* Сабина  // Литературная энциклопедия: В 11 т. — М., 1929—1939. 

Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі
Аэрапорт Брно-Туржаны

|colspan="3" align="center"|

thumb|200px|left|Карта магістраляў і блізкіх аэрапортаў
**Туржаны** () — міжнародны аэрапорт чэшскага горада Брно. Аэрапорт належыць Паўднёвамараўскаму краю і знаходзіцца ў кіраванні кампаніі Letiště Brno, a.s. Аэрапорт здольны прымаць самалёты тыпу Boeing 767 і Airbus 330/340.

## Пункты прызначэння і перавозчыкі 
thumb|200px|left|B757 і B737 перад вылетам у Маскву

На жнівень 2012 года рэгулярныя авіярэйсы здзяйсняюць наступныя авіякампаніі:

* Ryanair: Лондан (Станстэд), Мілан (Бергама), Алікантэ
* Wizz Air: Лондан (Лутан), Рым (Ф'юмічына), Эйндхавен
* ЮТэйр: Масква (Унукава)

## Дзейнасць 
У 2009 годзе самымі папулярнымі кірункамі былі: Лондан (101 тыс., -15 %), Прага (42 842, +18 %), і Масква (21 520, +5 %).

Пасажыразварот паводле гадоў:

У аэрапорту таксама размяшчаецца камерцыйная паветраная служба выратавання Alfa Helicopter.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Аэрапорты Чэхіі
Катэгорыя:Брно
Рудныя горы

**Рудныя горы**, Крушне-Горы (, ) размешчаны ўздоўж мяжы Германіі і Чэхіі, паўночна-заходняе акружэнне Чэшскага масіву.

Даўжыня каля 150 км, вышыня 1244 м. Складзены пераважна з крышталічных парод, пясчанікаў, кангламератаў. Рудныя горы — тыповы горст са стромкімі паўднёвымі і больш пакатымі паўночнымі схіламі. Хвалістая вяршынная паверхня з асобнымі базальтавымі астанцамі ўкрыта лугамі і тарфянікамі, у якую глыбока ўрэзаны лясістыя цясніны. На схілах да вышыні 800—900 м — мяшаныя лясы, вышэй — тарфянікі, лугі. Радовішчы руд вальфраму, вісмуту, цынку, бурага вугалю. Тэрмальныя крыніцы, курорты.

center|thumb|600px|Караявід у Чэхіі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горы Германіі
Катэгорыя:Горы Чэхіі
Палац Вальціцы

**Вальціцы** () — палац у горадзе Вальціцы ў Паўднёвамараўскім краі Чэхіі. Разам з сядзібай Ледніцы ўключаны ў спіс сусветнай спадчыны пад назвай «Культурны комплекс Ледніцы-Вальціцы».

Фельдсбергскі палац пабудаваны на месцы замка сям’і Ліхтэнштэйн, які вядомы з XIII стагоддзя. Першапачаткова праект палацавага комплексу распрацоўваў архітэктар Джавані Джакама Тэнкала. Затым напачатку XVIII стагоддзя праект быў развіты ў стылі высокага барока, архітэктарам Іаганам Бернхардом Фішэрам фон Эрлахам у якасці рэзідэнцыі князёў Ліхтэнштэйнаў.

Будаўніцтвам палаца кіраваў італьянскі архітэктар Даменіка Марцнелі. Некаторыя залы і памяшканні, якія часткова адрэстаўраваны, багата ўпрыгожаны насценнымі ўпрыгожаннямі ў стылі барока. Асабліва відовішчна выглядаюць Люстраная зала, Карцінная галерэя, Палацавая капэла і малы салон прынцэсы Карлы. Шматлікія памяшканні ўпрыгожаны фрэскамі на столях. Палац атачае англійскі парк з храмам Дыяны (1812), які нагадвае рымскую арку, магутнай каланадай карынфскага стылю (1832) і іншымі збудаваннямі ў стылі класіцызму.

Разам з суседняй сядзібай Ледніцы, з якой Вальціцы злучае 7-кіламетровая ліпавая алея, ён уключаны ў спіс сусветнай спадчыны, дзе называецца «Культурны комплекс Ледніцы-Вальціцы».

Княжацкая сям’я Ліхтэнштэйна страціла ўсе свае прывілеі з распадам Габсбургскай імперыі і з’яўленнем Чэхаславакіі ў 1918 годзе, а пасля Другой сусветнай вайны ў 1945 годзе палац, як і ўся ўласнасць сям’і Ліхтэнштэйн у Чэхаславакіі была канфіскавана дзяржавай (гл. дэкрэты Бенеша).

Палац мае знакаміты вінны склеп, у якім штогод праводзіцца дэгустацыя і продаж мараўскіх вінаў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Палац Вальціцы на www.hrady.cz

Катэгорыя:Збудаванні Чэхіі ў стылі барока
Катэгорыя:Палацы Чэхіі
Катэгорыя:Ліхтэнштэйнскі дом
Катэгорыя:Нацыянальныя культурныя помнікі Чэхіі
Катэгорыя:Вальціцы
Вальціцы

**Ва́льціцы** (), у Германіі ён вядомы таксама як **Фе́льдсберг** () — горад у Чэхіі, вядомы дзякуючы аднайменнай барочнай рэзідэнцыі князёў Ліхтэнштэйнаў. Самыя раннія паведамленні пра існаванне горада адносяцца да XII стагоддзя.

міні|злева|Палац Вальціцы
## Гл. таксама 
* Палац Вальціцы

## Вядомыя выхадцы 
* Петэр Хортэн — аўстрыйскі спявак, нарадзіўся ў Вальціцах

## Спасылкі 
* Культурны комплекс Ледніцы-Вальціцы на сайце UNESCO
* Афіцыйны сайт Вальціцы
* Статыстычныя даныя пра горад

Катэгорыя:Гарады Паўднёвамараўскага края
Філіп Картэрэт

**Філіп Ка́ртэрэт** (, 22 студзеня 1733 г. — 21 ліпеня 1796 г.) — брытанскі мараплавец, даследчык Ціхага акіяна.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў памешчыцкай сям’і на востраве Джэрсі. У 1747 г. паступіў на каралеўскую службу Вялікабрытаніі. Прымаў удзел у кругасветным падарожжы 1764—1766 гг.

У 1766 г. атрымаў званне капітана і ўзначаліў новую кругасветную экспедыцыю на караблі «Ластаўка». У ёй на другім караблі «Дэльфін» прымаў удзел Сэмюэль Уоліс. Абодва капітаны мелі патаемны загад шукаць кантынент Terra Australis Incognita. «Ластаўка» і «Дэльфін» пакінулі Плімут у жніўні 1766 г., перасеклі Атлантычны акіян і ў красавіку 1767 г. праз Магеланаў праліў увайшлі ў Ціхі акіян. З-за дрэннага надвор’я караблі разышліся, і далейшае плаванне Філіпа Картэрэта працягвалася без суправаджэння.

Картэрэт падрабязна даследаваў паўднёва-ўсходнюю частку Ціхага акіяна і прыйшоў да высновы, што Саламонавы астравы не з’яўляюцца часткай невядомага кантынента. Пад час стаянкі ў Батавіі сярод членаў экіпажа «Ластаўкі» пачалася эпідэмія. Захварэў і сам капітан. Тым не менш, ён пакінуў Зондскі архіпелаг і праз Індыйскі і Атлантычны акіяны прывёў 20 сакавіка 1769 г. свой карабель у Вялікабрытанію.

Вандроўка не прынесла Картэрэту вялікай славы. З-за хваробы і адсутнасці высокапастаўленых заступнікаў ён некалькі гадоў атрымоўваў палавінны аклад і не меў свайго карабля. У 1773 г. яго нарысы аб экспедыцыі былі ўключаны ў кнігу аб вандроўках у Ціхі акіян. Па невядомых прычынах рэдактар значна скараціў аповед Картэрэта на карысць іншым аўтарам і незаслужана прынізіў яго дасягненні. Поўная версія нарысаў была апублікавана толькі ў 1965 г.

У 1779 г. Філіп Картэрэт зноў атрымаў у камандаванне карабель. Яго здароўе пагаршалася. У 1792 г. ён перажыў інсульт. Пайшоў у адстаўку ў званні віцэ-адмірала.

Апошнія гады жыцця мараплавец правёў разам з сям’ёй у Саўтгемптане, дзе памёр і быў пахаваны 21 ліпеня 1796 г.

## Адкрыцці 
Філіп Картэрэт упершыню адкрыў востраў Піткэрн і атол Кілінаілау, а таксама паўторна — астравы Хуан-Фернандэс, астравы Туамоту, Саламонавы астравы.

Рапартам Картэрэта карысталіся Джэймс Кук і Вільям Блай.

## Памяць 
Імя Картэрэта носіць адкрыты ім атол Кілінаілау.

## Спасылкі 
* Carteret, Philip 
* Pitcairn Island Encyclopedia

Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Удзельнікі кругасветных падарожжаў
Катэгорыя:Даследчыкі Ціхага акіяна
Катэгорыя:Падарожнікі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мараплаўцы Вялікабрытаніі
Пражская кансерваторыя

thumb|255px|Галоўны будынак Пражскай кансерваторыі
**Пражская кансерваторыя** () — чэшская музычная навучальная ўстанова, размешчаная ў горадзе Празе.

## Гісторыя 
Была заснавана ў 1808 годзе на ўзор Парыжскай і Міланскай, стаўшы, такім чынам, першай кансерваторыяй ва Усходняй Еўропе. Дэкларацыю пра заснаванне кансерваторыі падпісалі 25 красавіка 1808 года восем радавітых чэшскіх арыстакратаў — аматараў музыкі, абавязаўшыся падтрымліваць кансерваторыю на працягу першых шасці гадоў і звярнуўшыся да суграмадзян з заклікам падтрымаць новы праект грашовымі ўнёскамі. Заняткі пачаліся 24 красавіка 1811 года, з трохгадовай затрымкай, звязанай з напалеонаўскімі войнамі. У 1815 годзе адбыўся першы выпуск, у ліку 12 выпускнікоў былі вядомы ў далейшым кампазітар Ян Вацлаў Калівода і кларнетыст Францішак Блат.

Першапачаткова навучанне закранала толькі інструменталістаў, у 1817 годзе адкрыўся вакальны клас. Росквіт кансерваторыі прыйшоўся на мяжу XIX—XX стагоддзяў, асабліва пасля таго, як у 1885 годзе заняткі сталі праходзіць у новазбудаваным Рудальфінуме, а ў 1890 годзе ў склад кансерваторыі ўлілася аўтарытэтная Пражская школа арганістаў. У 1918 годзе, са здабыццём Чэхаславакіяй незалежнасці, кансерваторыя была нацыяналізавана, і ў яе працы ўзніклі пэўныя складанасці, звязаныя як са стратай Рудальфінума (дзе зараз засядаў парламент), так і з агульнай тэндэнцыяй да паасобнага культурнага жыцця дзвюх асноўных нацый краіны — чэхаў і немцаў, у сілу дзеяння якой у 1920 годзе са складу кансерваторыі вылучылася асобная Нямецкая акадэмія музыкі і тэатра ў Празе. Затое ў 1919 годзе ў складзе кансерваторыі адкрылася аддзяленне драматычнага выканальніцтва.

Пасля Другой сусветнай вайны Пражская кансерваторыя была рэарганізавана: «майстарская школа» (), якая дзейнічала ў яе складзе з 1919 года, у 1946 годзе была ператворана ў самастойную Акадэмію музычнага мастацтва. Адначасова ў складзе кансерваторыі адкрылася аддзяленне танца (аддзялілася ў самастойную навучальную ўстанову ў 1980 годзе). Такім чынам, сучасная Пражская кансерваторыя, у адрозненне ад даваеннай, дае не вышэйшую, а сярэднюю музычную адукацыю.

## Кіраўнікі кансерваторыі 
* Дыяніс Вэбер (1811—1842)
* Ян Бедржых Кітль (1843—1864)
* Іозеф Крэйчы (1866—1881)
* Антанін Беневіц (1882—1901)
* Антанін Дворжак (1901—1904)
* Карэл Кнітль (1904—1907)
* Індржых Каан фон Альбест (1907—1918)
* Віцезслаў Новак (1919—1922)
* Іозеф Багуслаў Фёрстэр (1922—1923)
* Карэл Хофмайстэр (1923—1924)
* Іозеф Сук (1924—1926)
* Карэл Гофман (1926—1927)
* Віцезслаў Новак (1927—1928)
* Іозеф Багуслаў Фёрстэр (1928—1930)
* Карэл Хофмайстэр (1930—1933)
* Іозеф Сук (1933—1935)
* Карэл Хофмайстэр (1935—1936)
* Вілем Курц (1936—1937)
* Карэл Хофмайстэр (1937—1938)
* Вілем Курц (1938—1939)
* Яраслаў Кржычка (1943—1945)
* Вацлаў Гольцкнехт (1946—1970)
* Павел Троян (з 2004 г.)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Кансерваторыі Чэхіі
Катэгорыя:Кансерваторыі паводле алфавіта
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Прагі
Катэгорыя:1808 год у Празе
Бржэцлаў (раён)

**Бржэцлаў** () — адзін з 7 раёнаў Паўднёвамараўскага края Чэшскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр — горад Бржэцлаў. Плошча&nbsp;— 1048,91 кв. км., насельніцтва складае 115 620 чалавек. У раёне налічваецца 63 муніцыпалітэты, з якіх 9 — гарады, 4 — мястэчкі.

## Геаграфія 
Размешчаны на поўдні края. Мяжуе з паўднёвамараўскімі раёнамі Брно-прыгарад на паўночным захадзе, Годанін на паўночным усходзе, Знойма на захадзе і Вішкаў на поўначы. На поўдні — дзяржаўная мяжа з Аўстрыяй, на паўднёвым усходзе — са Славакіяй.

## Гарады і насельніцтва 
Даныя на 2009 год:

Горад Погаржэліцы, які да 2007 года таксама належаў да раёна Бржэцлаў, цяпер з'яўляецца часткай раёна Брно-прыгарад.

Сярэдняя шчыльнасць — 110,23 чал./км²; 50,81 % насельніцтва жыве ў гарадах.

## Спасылкі 
* Даныя МУС ЧР

Катэгорыя:Раёны Паўднёвамараўскага края
Крыштаф Кішка

**Крыштаф Кішка** (? — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Вучыўся ў Інгальштацкім універсітэце. Чашнік вялікі літоўскі (1632—1636), ваявода мсціслаўскі (1636—1639) і віцебскі з 1639. У 1638 стаў маршалкам Літоўскага Трыбунала. Быў прыхільнікам Радзівілаў.

## Сям'я 
Сын Станіслава Кішкі і Альжбеты з Сапегаў, дачкі кіеўскага кашталяна Паўла Сапегі. Меў братоў Мікалая, Януша,  і Станіслава.

Быў двойчы жанаты. Першы раз ажаніўся з Рэгінай Галоўчынскай, дачкой менскага кашталяна Шчаснага Галоўчынскага і ўдавой Пятра Тышкевіча. Меў з ёй дачок Альжбету (жонка Тамаша Жыжэмскага), Кацярыну (жонка Якуба Керлы) і Ганну Канстанцыю (стала манашкай). Пасля смерці першай жонкі ўзяў другі шлюб з Кацярынай Жылінскай, дзяцей ад другога шлюбу не меў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Кішкаў 

Крыштаф
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы віцебскія
Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Брно-горад

**Брно-горад** () — адзін з 7 раёнаў Паўднёвамараўскага края Чэшскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны муніцыпалітэт раёна&nbsp;— горад Брно. Плошча&nbsp;— 230,22 км², насельніцтва складае 403 972 чалавека.

## Геаграфія 
Размешчаны ў цэнтры края. З усіх бакоў атачае тэрыторыя раёна Брно-прыгарад.

## Гарады і насельніцтва 
Даныя на 2009 год:

Сярэдняя шчыльнасць — 1 754,72 чел./км²; 100 % насельніцтва жыве ў гарадах.

## Спасылкі 
* Даныя МУС ЧР

Катэгорыя:Раёны Паўднёвамараўскага края
Пётр Станіслававіч Кішка

**Пётр Кішка** (памёр у ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Староста драгічынскі, дзяржаўца ожскі і пераломскі, ваявода полацкі з 1519, кашталян троцкі і староста жамойцкі з 1532.

Адзін з найбуйнейшых магнатаў Вялікага Княства Літоўскага: валодаў Лоскам, Крожамі, Рамбалцішкамі, Еўнішкамі, Меднікамі і іншымі маёнткамі. У 1528 выстаўляў у войска 224 коннікаў.

## Сям'я 
Сын Станіслава Кішкі і Соф'і з Мантыгірдавічаў, дачкі Пятра Мантыгірдавіча Белага. Ажаніўся ў 1555 з Аленай Ільініч, дачкой дворнага літоўскага маршалка Юрыя Іванавіча Ільініча. Меў сыноў Станіслава, Пятра і Мікалая.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Генеалогія Кішкаў 

Пётр Станіслававіч
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Катэгорыя:Ваяводы полацкія
Катэгорыя:Старосты ожскія і пераломскія
Катэгорыя:Старосты драгічынскія
Катэгорыя:Войты полацкія