open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маісееўшчынскі сельсавет

**Маісе́еўшчынскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска) Маісееўшчына. Размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы раёна.

26 жніўня 1959 года цэнтр Траянаўскага сельсавета Халопеніцкага раёна Мінскай вобласці БССР перанесены ў вёску Маісееўшчына, сельсавет перайменаваны ў Маісееўшчынскі. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Барысаўскага раёна. 17 жніўня 1963 года з часткі сельсавета (23 населеныя пункты: Барсукі, Будзішча, Восава, Добрая Парада, Доўгі Памёт, Запруддзе, Іванкаўшчына, Капачэўка, Курган, Максімаўка, Масцішча, Міхееўка, Мхерына II, Пагарэлае, Раманаўшчына, Рошча, Рубеж, Селішча, Стоткаўшчына, Страшное, Траянаўка, Хралоўка і Шопа) зноў утвораны Траянаўскі сельсавет. 30 кастрычніка 2009 года да сельсавета далучана частка скасаванага Бродаўскага сельсавета (3 населеныя пункты: вёскі Паўлаўцы, Сокалы і Старое Янчына), 28 мая 2013 года — тэрыторыя скасаванага Траянаўскага сельсавета (20 населеных пунктаў: вёскі Барсукі, Восава, Высачаны, Высокі Бераг, Запруддзе, Іванкаўшчына, Капачэўка, Краўцова Ніва, Курган, Максімаўка, Масцішча, Міхееўка, Навасёлы, Пагарэлае, Рубеж, Селішча, Стоткаўшчына, Стоцберг, Траянаўка і Фралоўка).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (24 населеныя пункты) — 1198 чалавек, з іх 95,2 % — беларусы, 3,3 % — рускія, 0,9 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (47 населеных пунктаў) — 1793 чалавекі.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1959 годзе
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Халопеніцкага раёна
Лошніцкі сельсавет

**Ло́шніцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Змяшчаецца ва ўсходняй частцы раёна. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) Лошніца.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Барысаўскага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 17 жніўня 1963 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Веліканегнавіцкага сельсавета, 28 мая 2013 года — тэрыторыя скасаванага Навасёлкаўскага сельсавета (7 населеных пунктаў: аграгарадок Навасёлкі, вёскі Вышні Стан, Зарослае, Лабачыха, Млёхава, Раннае і Ратуцічы). 27 снежня 2016 года скасаваны пасёлак Навасады 1 (уключаны ў склад вёскі Навасады).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (17 населеных пунктаў) — 11198 чалавек, з іх 89,4 % — беларусы, 7,9 % — рускія, 1,2 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года (23 населеныя пункты) — 8546 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Тайнае

**Та́йнае** — возера ў Беларусі, у Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці ў басейне ракі Заходні Буг, за 30 км на поўдзень ад Брэста, за 1,5 км на поўнач ад вёскі Дубіца.

Плошча воднай паверхні 0,16 км². Найбольшая глыбіня 3,8 м, сярэдняя —1,3 м. Даўжыня 0,47 км. Найбольшая шырыня 0,33 км. Даўжыня берагавой лініі 1,3 км. Аб’ём вады 0,21 млн. м³. Плошча вадазбору 3,7 км².

Катлавіна возера круглаватай формы. Берагі нізкія, забалочаныя, усходні бераг павышаны, пясчаны. Дно сапрапелістае, каля берагоў пясчанае, месцамі ілістае. У сувязі з меліярацыйнымі работамі ўзровень вады ў возеры панізіўся на 0,8 м. Возера дыстрофнае. Слаба зарастае. Злучана каналам з Заходнім Бугам.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Буга
Прыбарава

Назву **Пры́барава** маюць:
## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Прыбарава — вёска ў Брэсцкім раёне
** Прыбарава — вёска ў Івацэвіцкім раёне
Рыцец

**Ры́цец** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тамашоўскага сельсавета. Размешчаны за 76 км на поўдзень ад Брэста, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Уладава.

У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Камароўка» (цэнтр — аг. Тамашоўка).

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вядомы як хутар у Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіў у склад фальварка Орхава. У 1870 годзе адносіўся да Орхаўскай сельскай грамады.

У 1905 годзе хутар і вёска ў Прыбараўскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Прыбараўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 5 вяскоўцаў.

## Насельніцтва 
* 3 двары, 31 жыхар (1897)
* 302 жыхары (1905)
* 11 гаспадарак, 17 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
* Вёска Рыцец: фотаздымкі ваколіц

Катэгорыя:Тамашоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Траянаўскі сельсавет

**Трая́наўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Траянаўка. Сельсавет знаходзіўся ў паўночна-ўсходняй частцы раёна.

## Гісторыя 
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Халопеніцкага раёна Барысаўскай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Менскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Халопеніцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Крупскага раёна, з 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Халопеніцкага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 26 жніўня 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Баранскага і Жортайскага сельсаветаў, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Маісееўшчына, сельсавет перайменаваны ў Маісееўшчынскі.

17 жніўня 1963 года Траянаўскі сельсавет утвораны зноў у складзе Барысаўскага раёна Мінскай вобласці БССР з часткі Маісееўшчынскага сельсавета ў складзе 23 населеных пунктаў: Барсукі, Будзішча, Восава, Добрая Парада, Доўгі Памёт, Запруддзе, Іванкаўшчына, Капачэўка, Курган, Максімаўка, Масцішча, Міхееўка, Мхерына II, Пагарэлае, Раманаўшчына, Рошча, Рубеж, Селішча, Стоткаўшчына, Страшное, Траянаўка, Хралоўка і Шопа. У 1989 годзе скасавана вёска Мхерына. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Маісееўшчынскага сельсавета.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 759 чалавек, з іх 96,6 % — беларусы, 2,1 % — рускія.

## Склад 
На момант скасавання ў склад Траянаўскага сельсавета ўваходзілі 20 населеных пунктаў:
* Барсукі
* Восава
* Высокі Бераг
* Высачаны
* Запруддзе
* Іванкаўшчына
* Капачэўка
* Краўцова Ніва
* Курган
* Максімаўка
* Масцішча
* Міхееўка
* Навасёлы
* Пагарэлае
* Рубеж
* Селішча
* Стоткаўшчына
* Стоцберг
* Траянаўка
* Фралоўка

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Барысаўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Халопеніцкага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Крупскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1959 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1963 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Кніга Ісуса Навіна

**Кніга Ісу́са Наві́на** ( **Сеф́ер Егош́уа**; ; ) — шостая кніга ў Танаху (Старым Запавеце). Першая кніга Прарокаў. Па яўрэйскай традыцыі аўтарам кнігі з'яўляецца сам Ісус Навін (за выключэннем апошніх радкоў,  якія апавядаюць пра яго смерць і пахаванне. Гэтыя радкі, паводле традыцыі, былі дапісаны прарокам Самуілам). Змяшчаецца пасля Пяцікніжжа Майсея, знаходзіцца ў найцеснай сувязі з ім і складае як бы ягоны працяг, так што некаторыя навуковыя крытыкі (Дыльман і інш.) прама адносяць яго да гэтай групы біблейскіх кніг, якую яны з прычыны гэтага завуць «Шасцікніжжам».

Кніга апісвае гісторыю яўрэйскага народа ад смерці Майсея да смерці Ісуса Навіна (1272 г. да н.э. — 1244 г. да н.э.) і складае як бы зборнік рэляцый з поля бітвы, мае шмат апавяданняў, якія яскрава характарызуюць яўрэйскае ваеннае права ў старажытнасці. Крытыка імкнецца паказаць некаторыя анахранізмы ў кнізе, але ўвогуле яна носіць на сабе адбітак сучаснасці і гістарычнай праўды.

## Змест 
* Пераход яўрэяў праз Іардан (гл.3-4)
* Узяцце Іерыхона (гл.5-6)
* Вайна з Гаем (гл.7-8)
* Вайна супраць амарэйскай кааліцыі Аданіседэка (гл.9-10): узяцце Хеўрона ()
* Апалчэнне Ісуса Навіна даходзіць да горада Сідон () і руйнуе горад Асор ()
* Размеркаванне заваяванай зямлі паміж ізраільскімі плямёнамі (гл. 13-19)

## Пераклады 
* Кніга Ісуса Навіна (Скарына) (Книга Исуса, сына Навина, еже назывется от Евреи Егошуа бинъ-Нунъ (той воведе сыны Израилевы в землю обетованую))
* Кніга Ісуса сына Нава ў перакладзе Васіля Сёмухі
* Кніга Егошуі ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* Кніга Ешуа ў перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Егошуа ў перакладзе Антонія Бокуна

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Танах:Прарокі
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Селяхі (Тамашоўскі сельсавет)

**Селяхі́** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тамашоўскага сельсавета. Размешчаны за 63 км на поўдзень ад Брэста.

У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Камароўка» (цэнтр — аг. Тамашоўка).

Каля возера Селяхоўскага размешчаны біялагічны заказнік Селяхі.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Пад 1809 годам пазначана ў ліку сёл Прыбараўскага цыркоўнага прыхода. Уваходзіла ў склад маёнтка Прыбарава, якім у 1870 годзе валодаў граф Замойскі. У ліпені 1862 года адбылося сялянскае хваляванне, сяляне адмовіліся адбываць згонную павіннасць і плаціць чынш грашыма або хлебам. У 1876 годзе праваслаўная могілкавая капліца, царкоўна-прыходская школа. У 1890 годзе сяляне Селяхоўскага сельскагаспадарчага таварыства мелі 149 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе ў вёсцы хлебазапасны магазін, капліца.

У 1905 годзе вёска ў Прыбараўскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Прыбараўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну нямецка-фашысцкія акупанты спалілі 12 двароў, загубілі 10 жыхароў; 16 вяскоўцаў загінулі на фронце, 4 — у партызанах.

У чэрвені 1949 года арганізаваны калгас імя А. С. Пушкіна, у які ўключана 30 гаспадарак з 36; у час узбуйнення ўвайшоў у склад калгаса імя Гагарына, затым у калгас імя Ф. Э. Дзяржынскага.

31 снежня 2011 года ў ваколіцах вёсак Тамашоўка і Селяхі Брэсцкага раёна зафіксаваны першы выпадак з’яўлення ў Беларусі шакалаў.

## Насельніцтва 
* 48 двароў, 356 жыхароў (1876)
* 30 двароў, 200 жыхароў (1897)
* 453 жыхары (1905)
* 30 двароў, 157 жыхароў (1921)
* 90 двароў, 290 жыхароў (1940)
* 230 жыхароў (1959)
* 226 жыхароў (1970)
* 47 гаспадарак, 90 жыхароў (1997)
* 37 гаспадарак, 69 жыхароў (2005)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тамашоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Харсы

**Харсы́** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Тамашоўскага сельсавета. Размешчаны за 56 км на поўдзень ад Брэста, за 13 км ад чыгуначнай станцыі Уладава, побач з аўтадарогай Брэст — Тамашоўка, на поўнач — лес, на захадзе — р. Заходні Буг і дзяржаўная граніца з Польшчай.

У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Камароўка» (цэнтр — аг. Тамашоўка).

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска ў Дамачаўскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. У 1876 годзе з’яўлялася цэнтрам сельскай грамады, якой належала 422 дзесяціны зямлі. У 1886 годзе вёска — былое прыватнае ўладанне пры р. Буг, царкоўна-прыходская школа, капліца. У 1897 годзе ў сяле царква, школа, ветраны млын.

У 1905 годзе вёска ў Дамачаўскай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Дамачаўскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы знішчылі 13 двароў, загубілі 8 жыхароў; 14 вяскоўцаў загінулі на фронце.

## Інфраструктура 
* Магазін
* Клуб
* Бібліятэка

## Насельніцтва 
* 87 двароў, 584 жыхары (1876)
* 31 двор, 390 жыхароў (1886)
* 77 двароў, 516 жыхароў (1897)
* 76 жыхароў (1905)
* 71 двор, 316 жыхароў (1921)
* 88 двароў, 264 жыхары (1940)
* 376 жыхароў (1959)
* 357 жыхароў (1970)
* 75 гаспадарак, 150 жыхароў (1997)
* 60 гаспадарак, 117 жыхароў (2005)

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тамашоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Селяхі (Чэрнінскі сельсавет)

**Селяхі́** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Чэрнінскага сельсавета. Размешчана за 13 км на паўночны ўсход ад Брэста.

У складзе камунальнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Маладая гвардыя» (цэнтр — в. Чэрні).

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Чэрні, якім валодаў Павел Ягмін.

У 1905 годзе вёска ў Косіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Косіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР.

8 мая 1970 года *вёска* *Селяхі* з Тэльмінскага сельсавета перададзена ў склад Чэрнінскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 119 сялянскіх душ (1858)
* 293 жыхары (1905)
* 15 двароў, 97 жыхароў (1921)
* 88 жыхароў (1959)
* 70 жыхароў (1970)
* 8 гаспадарак, 39 жыхароў (2005)

## Вядомыя асобы 
* Георгій Кірылавіч Казлоў (1903—1970) — савецкі военачальнік, генерал-лейтэнант

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Чэрнінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Адбівальная туманнасць

**Адбівальныя туманнасці** — газава-пылавыя аблокі, падсвечаныя зоркамі. Калі зорка (зоркі) знаходзяцца ў міжзорнымі воблаку або побач з ім, але недастаткова гарачая (гарачыя), каб іанізаваць вакол сябе значную колькасць міжзорнага вадароду, то асноўнай крыніцай аптычнага выпраменьвання туманнасці аказваецца святло зорак, якое рассейваецца міжзорным пылам.

Спектр адбівальнай туманнасці такі ж, як і ў зоркі, якія падсвечваюць яе. Сярод мікраскапічных часціц, адказных за рассейванне святла, можна вылучыць часцінкі вугляроду (часам яго называюць дыяментавым пылам), а таксама часціцы жалеза і нікелю. Апошнія дзве ўзаемадзейнічаюць з галактычным магнітным полем і таму адлюстраванае святло злёгку палярызаванае.

Адбівальныя туманнасці звычайна маюць сіняе адценне, паколькі рассейванне блакітнага колеру больш эфектыўна, чым чырвонага (менавіта гэтым, у прыватнасці, тлумачыцца блакітны колер неба).

Адбівальныя і эмісійныя туманнасці часта можна ўбачыць побач (напрыклад, туманнасць Арыёна) і абедзвюх іх адносяць да дыфузных туманнасцей. Цяпер вядома каля 500 адбівальных туманнасцей, самая вядомая з іх — вакол зорак Плеяд. Гіганцкая чырвоная (спектральны клас M1) зорка Антарэс акружаная вялікай чырвонай адбівальнай туманнасцю. Адбівальныя туманнасці таксама часта сустракаюцца ў месцах зоркаўтварэння.

У 1922 годзе Хабл апублікаваў вынікі даследаванняў некаторых яркіх туманнасцей. У гэтай працы Хабл адзначыў адрозненні паміж адбівальнымі і эмісійнымі туманнасцямі і вывеў закон свяцільнасці для адбівальнай туманнасці, які ўсталёўвае суадносіны паміж вуглавым памерам туманнасці (R) і бачнай велічынёй зоркі (m):

: 5 \log\left(R\right) = -m + k\,,

дзе k — канстанта, якая залежыць ад адчувальнасці вымярэння.

## Зноскі 
Катэгорыя:Туманнасці
Зямны час

**Зямны час**, **Terrestrial Time** (**ТТ**) — сучасны астранамічны стандарт, распрацаваны Міжнародным астранамічным саюзам для вызначэння часу астранамічных назіранняў, зробленых з паверхні Зямлі. Зямны час з'яўляецца спадчыннікам дынамічнага часу і эфемерыднага часу.

Зямны час адрозніваецца ад шкалы часу, якая выкарыстоўваецца для паўсядзённага ўжывання (UTC). Адзінка часу TT — секунды ў сістэме СІ, заснаваныя на стандарце цэзіевых атамных гадзіннікаў.

Кароткага агляду TT, дадзенага ніжэй, дастаткова для мілісекундных дакладнасцей вымярэнняў. Поўнае бягучае вызначэнне TT выкарыстоўвае тэорыю рэлятыўнасці.

## Агляд 
Там, дзе дастаткова мілісекунднай дакладнасці, TT можа быць атрыманы наступным спосабам:
* З дакладнасцю мілісекунды ці большай, TT ідзе паралельна атамнай шкале часу (Міжнародны атамны час, TAI) падтрыманы BIPM. TT апярэджвае TAI: TT = TAI + 32,184 секунды. (зрушэнне ў 32,184 секунды з'яўляецца вынікам гісторыі.)

## Гл. таксама 
* Сусветны каардынаваны час
* Эфемерыдны час
* Сусветны час
* Міжнародны атамны час

Катэгорыя:Час
Катэгорыя:Час у астраноміі
Прыбалатуха

**Прыбалатуха**, **Павуціннік бранзалетавы** (*Cortinarius armillatus*) — шапкавы базідыяльны грыб роду  сямейства . Пашыраны ў Еўразіі. На тэрыторыі Беларусі трапляецца з ліпеня па верасень у вільготных лясах, на ўскрайках вярховых балот.

Пладовае цела грыба — шапка на ножцы дыяметрам 4—15 см, чырванавата-бурая або чырванавата-карычневая, спачатку шырока-званочкавая, потым распасцёртая, валакніста-лускаватая. Пласцінкі прырослыя, шырокія. Мякаць жаўтавата-бурая з мяккім смакам. Ножка вышынёй да 12 см, булавападобная, каштанава-бураватая, з цагельна-чырвонымі пукатымі кольцамі. Споры эліпсоідныя, іржава-жоўтыя. Ядомы.

## Літаратура 
*  — С. 54.
*  — С. 265.
* 

Катэгорыя:Павуціннік
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Еўразіі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амерыкі
Умільна

**Умі́льна** — возера ў Беларусі, ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ушача.

Плошча паверхні возера 0,12) км². Даўжыня 0,6 км, найбольшая шырыня 0,3 км, даўжыня берагавой лініі 1,78 км. Плошча вадазбору 2,75 км².
Катлавіна Умільна выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, спадзістыя. Берагавая лінія звілістая. Берагі высокія. З возера выцякае ручай у раку Ушача.

## Літаратура 
*  — С. 163.
* 
* Ліст карты N-35-34. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Ушацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Ушачы
Тэльмінскі сельсавет

**Тэ́льмінскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Тэльмы-1.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці БССР. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Збірагскага сельсавета. 3 чэрвеня 1957 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Чэрнеўскага сельсавета, які 22 сакавіка 1962 года перайменаваны ў Тэльмінскі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Тэльмы-1. 8 мая 1970 года ў склад сельсавета з Вычулкаўскага сельсавета перададзены вёскі Булькава, Вычулкі, Падбулькова, Шчэбрын і Ямна, а ў склад Чэрнінскага сельсавета перададзены вёскі Братылава, Бярдычы, Валоскі, Вітошкі, Вялікая Курніца, Вялікія Косічы, Вялюнь, Гутавічы, Забярэззе, Залессе, Збірагі, Карабаны, Клімовічы, Максімы, Машчонка,  Селяхі, Харытоны, Чэрні і хутары Бабры, Макасі, Малькі і Чэрні. 4 верасня 1972 года скасавана вёска Падбулькова (злілася з вёскай Булькова). 4 красавіка 1983 года ў склад сельсавета з Чэрнінскага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (вёскі Машчонка, Новыя Задворцы, Плоска, Старыя Задворцы).

## Склад 
У склад сельсавета ўваходзяць 12 населеных пунктаў:

На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 13 населеных пунктаў.

Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета:
* Вычулкі
* Новыя Задворцы
* Плоска (Брэсцкі раён)
* Старыя Задворцы

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3010 чалавек, з іх 86,6 % — беларусы, 7,4 % — рускія, 4,2 % — украінцы, 0,9 % — палякі; паводле перапісу 2019 года — 4119 чалавек.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1957 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1962 годзе
ПАС на летніх Алімпійскіх гульнях 1912

**ПАР** брала ўдзел у Летніх Алімпійскіх гульнях 1912 года ў Стакгольме (Швецыя) у трэці раз за сваю гісторыю, і заваявала чатыры залатыя і два сярэбраныя медалі.

## Выява:Med 1.png Золата 
* Веласпорт, мужчыны — Рудольф Льюіс.
* Лёгкая атлетыка, мужчыны, марафон — Кенет Мак-Артур.
* Тэніс, мужчыны — Харальд Кітсан і Чарлз Вінслау.
* Тэніс, мужчыны — Чарлз Вінслау.

## Выява:Med 2.png Срэбра 
* Лёгкая атлетыка, мужчыны, марафон — Крысціян Гітсхэм.
* Тэніс, мужчыны — Харальд Кітсан.

## Спасылкі 
* База МАК
* Афіцыйныя алімпійскія справаздачы 
* www.sports-reference.com 

1912
Катэгорыя:Краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1912 года
Багемія на летніх Алімпійскіх гульнях 1912

Чэшскія спартсмены з Аўстра-Венгрыі удзельнічалі на летніх Алімпійскіх гульнях 1912 пад сцягам Багеміі. Каманда не заваявала ніводнага медаля.

Катэгорыя:Краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1912 года
Катэгорыя:Багемія на Алімпійскіх гульнях
Наўгародская губерня

**Наўгародская губерня** — адміністрацыйна -тэрытарыяльная адзінка ў Расійскай імперыі і СССР (з 1727 да 1927 года) з цэнтрам у горадзе Ноўгарадзе. Па плошчы (з 1859 па 1917 год) займала 11-е месца ў Еўрапейскай часткі Расіі.

## Апісанне 
Наўгародская губерня, якая ўваходзіла ў склад так званай Прыазёрнай вобласці, размяшчалася на паўночным захадзе Рускай раўніны. На поўначы межавала з Пецярбургскай і Аланецкай, на поўдні — з Яраслаўскай, Цвярской і часткай Пскоўскай, на ўсходзе — з Валагодскай, на захадзе — з Пскоўскай і Пецярбургскім губернямі.

## Гісторыя 
У 1727 годзе Наўгародская губерня была выдзелена з Санкт-Пецярбургскай губерні і складалася з 5 правінцый:
* Белазерская (Белазерскі, Каргопальскі, Устюженскі і Чарондскі паветы)
* Вяліколуцкая (Вяліколуцкі, Тарапецкі і Холмскі паветы)
* Наўгародская (Наўгародскі, Новоладожский, Аланецкай, Порховское, Староладожский і Старарускі паветы)
* Пскоўская (Гдоўскі, Завалочскі, Ізборскі, Астроўскі, Пустаржэўскі і Пскоўскі паветы)
* Цвярская (Зубцоўскі, Ржэўскі, Цвярскі, Новаторжскі і Старыцкі паветы)

З 1865 года — губерня стала «земскай»: у ёй быў уведзены інстытут мясцовага кіравання (земства).

З 1859 па 1918 год в склад губерні ўваходзіла 11 паветаў, якія складаліся з 127 валасцей. Скасавана 1 жніўня 1927 года, увайшла ў склад Ленінградскай вобласці ў якасці Наўгародскага і Баравіцкага акругоў.

## Спасылкі
Багемія на Алімпійскіх гульнях

Спартсмены **Багеміі** (гістарычная назва Чэхіі, якая ў той час не з'яўлялася незалежнай дзяржавай) прынялі ўдзел у трох Алімпійскіх гульнях.

Чэх Іржы Гут быў вялікім сябрам П'ера дэ Кубертэна і з'яўляўся адным з заснавальнікаў Міжнароднага алімпійскага камітэта. Назіраючы за 1-мі Алімпійскімі гульнямі 1896 года ў Афінах, ён вырашыў, што спартыўныя поспехі могуць прынесці карысць чэшскаму народу, бо тады пра чэхаў даведаюцца ў свеце (у той час Чэхія/Багемія з'яўлялася часткай Аўстра-Венгрыі). Таму Гут змяніў лозунг Кубертэна «Галоўнае — не перамога, а ўдзел»: ён стаў заяўляць, што для чэхаў важна не проста ўдзельнічаць у Гульнях, а перамагаць у іх.

З прычыны таго, што Алімпіяда была абвешчана з'явай не міждзяржаўнай, а міжнароднай у літаральным сэнсе гэтага слова, то пачынаючы з Алімпіяды 1900 года чэшскія спартсмены сталі ўдзельнічаць у Алімпійскіх гульнях, выступаючы пад сцягам Багеміі, нягледзячы на тое, што такой дзяржавы не існавала. Гэта працягвалася аж да ўтварэння незалежнай Чэхаславакіі ў 1918 годзе.

За час выступлення на Алімпійскіх гульнях спартсмены Багеміі заваявалі 4 алімпійскія медалі: 1 сярэбраную і 3 бронзавых. Усе медалі былі заваяваны ў спаборніцтвах па фехтаванні, тэнісу і лёгкай атлетыцы.

## Медальны залік 
### Медалі на летніх Алімпійскіх гульнях 
### Медалі паводле відаў спорту 
## Спасылкі 
* Статыстыка на Sports-reference.com 
* 
* Чэхі і Алімпійскія гульні
Прыбайкалле

**Прыбайкалле** — тэрыторыя, якая прылягае з захаду і ўсходу да возера Байкал, у Рэспубліцы Бурація і Іркуцкай вобласці Расіі. Уключае горныя хрыбты: Прыморскі, Байкальскі на захад ад возера Байкал; Хамар-Дабан, Улан-Бургасы, Баргузінскі і інш. на поўдзень і ўсход ад возера і шэраг міжгорных катлавін (Баргузінская, Верхнеангарская) у Забайкаллі. Вышыня асноўных хрыбтоў да 2500 метраў. На схілах тайга, месцамі цемнахвойная, у міжгорных катлавінах стэпавая расліннасць.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэгіёны Сібіры
Катэгорыя:Геаграфія Бураціі
Катэгорыя:Геаграфія Іркуцкай вобласці
Прыазоўскае ўзвышша

**Прыазоўскае ўзвышша** — на поўдні Усходне-Еўрапейскай раўніны, у Запарожскай і Данецкай абласцях, на паўднёвым усходзе Украіны. Вышыня да 324 м (г.Магіла-Бельмак). Паката зніжаецца да Азоўскага мора. Фундамент складзены з крышталічных парод, укрыты лёсападобнымі пародамі. Участкі ціпчакова-кавыльных стэпаў. Большая частка тэрыторыі ўзарана. На Прыазоўскім узвышшы размешчана частка Украінскага стэпавага запаведніка - "Мураваныя магілы".

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Узвышшы Украіны
Катэгорыя:Запарожская вобласць
Катэгорыя:Геаграфія Данецкай вобласці
Процівагаз

**Процівага́з** — прыстасаванне для індывідуальнай аховы органаў дыхання і твару чалавека ад уздзеяння атрутных, радыеактыўных рэчываў, бактэрыяльных сродкаў і інш. Сухі фільтравальны процівагаз распрацаваны расійскім хімікам М. Дз. Зялінскім (1915).

Процівагазы бываюць:
* *фільтравальныя* (ачышчае заражанае паветра праз аэразольны фільтр і шыхту процівагазавай каробкі; выкарыстоўваецца, калі ў паветры дастаткова кіслароду. Маса каля 2 кг.)
* *ізалявальныя* (бываюць на хімічна звязаным кіслародзе і са сціснутым кіслародам (паветрам); выкарыстоўваюцца, калі ў паветраы ёсць дамешкі, якія не здольны затрымліваць фільтравальны процівагаз, калі не хапае кіслароду, а таксама пад вадой. Маса 4-16 кг.)

У некаторых галінах прамысловасці і сельскай гаспадарцы карыстаюцца процівагазамі і рэспіратарамі. Спецыяльныя процівагазы існуюць для жывёлы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Процівагазы
Сербія на летніх Алімпійскіх гульнях 1912

**Летнія Алімпійскія гульні 1912** — першы ўдзел зборнай Сербіі ў Алімпійскіх гульнях сучаснасці. Каралеўства Сербія было прадстаўлена двума спартсменамі (Душан Мілошавіч і Драгуцін Тамашавіч) у адным відзе спорту — лёгкая атлетыка. На наступных Алімпійскіх гульнях 1920, якія праходзілі пасля заканчэння Першай сусветнай вайны, сербскія спартсмены выступалі ў складзе зборнай Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў.

Катэгорыя:Краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1912 года
Катэгорыя:Сербія на Алімпійскіх гульнях
Тэль-Хацор

**Тэ́ль-Хацо́р** ( ; **Асор**) — самы вялікі біблейскі ўзгорак (тэль) на поўначы Ізраіля, размешчаны ў 6 км на поўнач ад Рош-Піны, на захадзе ад ракі Іардан. Тэль-Хацор ідэнтыфікуецца са старажытным горадам Хацор, важным палітычным і гандлёвым цэнтрам у даізраільскі перыяд.

## Гісторыя 
Горад згадваецца ў тэкстах Эблы (3 тыс. гадоў да н.э.), егіпецкіх папірусах (19 ст. да н.э.), тэкстах Мары (18 ст. да н.э.). У сярэдзіне II тыс. да н.э. горад уяўляў сабой буйны цэнтр, а яго цар быў «главою ўсіх царстваў гэтых» (), гэта значыць усяго паўночнага Ханаана. У выніку нашэсця старажытнаізраільскіх плямёнаў быў захоплены і спалены (). Аднак горад неўзабаве быў адноўлены, а ў эпоху Суддзяў яго жыхары (900 калясніц) нанеслі ізраільцянам контрудар, так што тыя на 20 гадоў прызналі над сабой вяршэнства асорскага цара (). Затым каля 1258 года да н.э. горад быў другі раз разбураны ізраільскімі паўстанцамі. Умацаваны пры цары Саламоне. У 732 годзе да н.э., як і іншыя гарады Галілеі, быў разбураны Асірыяй (). Аднак жыццё ў Хацоры працягвалася і у II—III стст. да н.э., у эліністычны перыяд, пра што сведчаць археалагічныя знаходкі ў запаведніку Тэль Хацор.
thumb|left|Хацор (Hazor) на паўночна-усходняй мяжы Ханаана

Археалагічныя раскопкі вядуцца з 1928 года

У кібуцы Аелет-ха-Шахар ёсць музей, прысвечаны артэфактам, знойдзеным у гэтым узгорку. У наш час момант раскопкі Тэль-Хацор працягваюцца.

У ліпені 2013 года супрацоўнікамі і студэнтамі Яўрэйскага Універсітэта ў Іерусаліме падчас раскопак у Тэль-Хацор, былі выяўлены фрагменты егіпецкага сфінкса. Гэта — першы сфінкс, знойдзены на тэрыторыі краіны. На лапах сфінкса — надпіс, прысвечаная егіпецкаму фараону Місерынусу, аднаму з будаўнікоў пірамід Гізы. Гэта таксама першы сфінкс, прысвечаны Місерынусу.
 
У 2005 годзе Тэль-Хацор быў унесены ў спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі 
* Нацыянальны парк Тэль-Хацор сёння 

Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Ізраілі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Ізраілі
Катэгорыя:Галілея
Катэгорыя:Гарады Ханаана
Катэгорыя:Біблейскія месцы
Змяшаная каманда на Алімпійскіх гульнях

Вынікі спартсменаў з розных краін, якія выступілі сумесна ў парных ці камандных спаборніцтвы на Алімпійскіх гульнях, прыпісваюцца змяшанай камандзе. На першых трох летніх Гульнях не было забароны на падобныя аб'яднанні, і Міжнародны алімпійскі камітэт згрупаваў іх вынікі разам. Цяпер, ва ўсіх спаборніцтвах, дзе ўдзельнічаюць пары ці каманды, спартсмены павінны належаць адной краіне, і таму падобная практыка спынена.

## Выступленне на Гульнях 
## Медальны залік 
### Паводле відаў спорту 
### Паводле краін 
## Спасылкі 
* Медалісты спаборніцтваў на сайце МАК 
 

Катэгорыя:Краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1904 года
Катэгорыя:Змяшаная каманда на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Алімпійскія гульні
Прыбой

]]
**Прыбо́й** — з’ява разбурэння марскіх або азёрных хваль непасрэдна каля берагоў.

Як і буруны, прыбой суправаджаецца рэзкім павелічэннем стромкасці схілаў хваль, грабяні якіх перакульваюцца на беразе і пеняцца. Выклікае разбурэнне абразійных берагоў і садзейнічае ўтварэнню кліфаў, пляжаў на водмельных берагах.

Характар прыбою залежыць ад глыбіні, рэльефу дна вадаёма, канфігурацыі ўзбярэжжа, напрамку і сілы ветру і іншых фактараў. Асабліва вялікія прыбоі назіраюцца на адкрытых узбярэжжах акіянаў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Хвалевыя з’явы
Катэгорыя:Тэорыя хваль
Катэгорыя:Гідрадынаміка
Катэгорыя:Хвалі на вадзе
Пазачарговыя летнія Алімпійскія гульні 1906

**Пазачарговыя алімпійскія гульні 1906 года** праводзіліся ў Афінах 22 красавіка — 2 мая 1906 года (з 9 па 19 красавіка па юліянскаму календару) на «Мармуровым стадыёне», на якім праходзілі Алімпійскія гульні 1896 года. Удзельнічалі 883 спартcмена і 20 спартсменак з 21 краіны. Яны не былі прызнаны МАК афіцыйнымі і не атрымалі парадкавага нумара.

## Краіны-ўдзельніцы 
thumb|240px|Удзельнікі гульняў 1906 года

## Медальны залік 
1906
Катэгорыя:1906 год у спорце
Катэгорыя:Спорт у Афінах
Катэгорыя:Красавік 1906 года
Катэгорыя:Май 1906 года
Рычанка

**Рычанка**, **Рыча** — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, у басейне Дзвіны.

Даўжыня ракі 16 км. Плошча вадазбору 208 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,29 м/км.

Выцякае з возера Рычы за 1 км на ўсход ад вёскі Крываселі, цячэ праз  возера Муйса, упадае з паўднёвага ўсходу ў возера Дрысвяты, за 0,4 км на паўночны ўсход ад вёскі Дрысвяты.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Катэгорыя:Рэкі Браслаўскага раёна
Плетарова

**Плетаро́ва** — хутар у складзе Відзаўскага сельсавета Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці.

Да 2004 года ўваходзіў у склад Казянскага сельсавета.

## Гісторыя 
**Плетароўская фабрыка запалкавай саломкі**. Дзейнічала ў 1908—1910 гг. Мела паравую машыну. У 1910 г. працавала 100 рабочых, выраблена 11 тыс. скрынак саломкі на 60 тыс. руб.

**Плетароўская кардонная фабрыка**. Дзейнічала ў 1889—1914 гг. Выпускала кардон (белы і жоўты). У 1902 г. былі 3, у 1913 г. — 2 паравыя катлы, працавала 170 рабочых, выраблена прадукцыі на 80 тыс. руб.

**Плетароўскі лесапільна-гонтавы завод**. Дзейнічаў у 1898—1910 гг. Выпускаў гонт, клёпкі, дошкі, шпалы. Меў паравую машыну, паравы рухавік. У 1900 г. працавала 60 чалавек.

У 1915 годзе дзейнасць фабрык у Плетарове была прыпынена з-за набліжэння фронту. У 1917 годзе, падчас Кастрычніцкай рэвалюцыі, узбунтаваныя расійскія салдаты разам з часткай мясцовых жыхароў разрабавалі фабрыкі, прывёўшы іх у стан, пры якім вытворчасць стала немагчымай.

У 1922 годзе пачалася адбудова кардоннай фабрыкі і тартака, якая працягвалася да 1927 года. Вытворчасць кардону складала ў 1925 годзе — 778,3 тоны, у 1926 годзе — 872,1 тоны, у 1927 годзе — 880,3 тоны, у 1928 годзе — 581,6 тоны.

Пры фабрыцы існаваў пасёлак для рабочых і адміністрацыі, які складаўся з 78 кватэр у 13 дамах. Таксама ў пасёлку паводле стану на 1929 год існавалі фельчарскі пункт, каталіцкая капліца, клуб з бібліятэкай, пачатковая 4-класная школа і крама. У частцы дамоў для рабочых было электрычнае асвятленне. На тэрыторыі фабрыкі і пасёлка былі пракладзеныя тратуары і зроблена электрычнае вулічнае асвятленне. У 1929 годзе насельніцтва Плетарова складала 321 чалавек, з якіх 174 працавалі на фабрыцы. Фабрыка была найбуйнейшым прамысловым прадпрыемствам у паўночна-ўсходняй частцы Віленскага ваяводства.

Станам на 1938 год абсталяванне фабрыкі складалася з паравой машыны магутнасцю 250 конскіх сілаў, электраматораў магутнасцю 146 конскіх сілаў, дынама-машыны магутнасцю 20 конскіх сілаў, катла нізкага ціску аб’ёмам 178,5 кв. м. На фабрыцы працавалі 179 рабочых, за год было выраблена 670 тон кардону.

Фабрыка і пасёлак былі знішчаныя падчас Другой сусветнай вайны.

Катэгорыя:Відзаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна
Дэкупаж

**Дэкупаж** ( — выразаць ) — тэхніка дэкарыравання розных прадметаў, заснаваная на далучэнні малюнка, карціны або арнаменту (звычайнага выразанага) да прадмета, і пакрыцці лакам дзеля эфектнасці, захаванасці і даўгавечнасці.

Як від мастацтва дэкупаж першы раз згадваецца ў канцы XV стагоддзя ў Германіі, дзе выразаныя карцінкі пачалі выкарыстоўвацца для ўпрыгожвання мэблі. Пік захаплення гэтай тэхнікай наступіў у XVII стагоддзі ў Венецыі, калі ў моду ўвайшла мэбля, упрыгожаная інкрустацыямі ў кітайскім або японскім стылі. Венецыянскія майстры выразалі выявы, наклейвалі іх на паверхню мэблі і пакрывалі для абароны пластамі лаку. Шляхам такой аплікацыі мэбельшчыкі імітавалі дарагія ўсходнія інкрустацыі.

Дэкупаж быў вельмі модны пры двары французскага караля Людовіка XVI. 

У Англіі дэкупаж увайшоў ва ўжытак шырокіх слаёў насельніцтва ў віктарыянскую эпоху, калі ў вялікай колькасці з'явіліся даступныя лісты з надрукаванымі калекцыямі для выразання. Да сярэдзіны XIX стагоддзя гэта захапленне стала масавым. У асноўным для работ выкарыстоўваліся сентыментальныя матывы  кветак, пастаральнага сцэнак, фігурак і анёлка . З Англіі дэкупаж ў якасці хобі пранік у Амерыку, дзе быў шырока вядомы паміж Першай і Другой сусветнымі войнамі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Катэгорыя:Тэхнікі выяўленчага мастацтва
Катэгорыя:Папяровае мастацтва
Катэгорыя:Хобі
Падкаморскі суд

**Падкаморскі суд** — судова-арбітражны орган у ВКЛ у XVI—XVIII стст. па разглядзе памежных зямельных спрэчак феадалаў.

Утвораны ў 1565 у кожным павеце, зацверджаны Статутам ВКЛ 1566. Суд ажыццяўляла адна асоба — падкаморы, які наймаў сабе памочнікаў — аднаго або двух каморнікаў, грабароў, пісара. Судовая справа накіроўвалася ў падкаморскім судзе земскім судом або гродскім судом адпаведнага павета. Падкаморы дасылаў позвы бакам з пазначэннем тэрміну, калі яны павінны былі з'явіцца на спрэчнай тэрыторыі. Справа разглядалася на месцы. Падкаморы асабіста вывучаў дакументы, аглядаў межавыя знакі, прыводзіў да прысягі і дапытваў сведак, пазначаў новыя межы ўладанняў умоўнымі знакамі. Сваё рашэнне (гранічны ліст) пад уласным подпісам і пячаткай перадаваў у земскі або гродскі суд. Апеляцыі на рашэнні падкаморскага суда падаваліся ў Трыбунал ВКЛ. Актавыя кнігі падкаморскага суда захоўваліся ў падкаморага і замацоўваліся яго пячаткай, пасля яго смерці перадаваліся ў земскі суд. Іскі бакоў аб праве землеўладання не былі кампетэнцыяй падкаморскага суда і разглядаліся земскім судом, а спрэчкі аб межах паміж землеўладаннямі шляхты і вялікага князя — камісарскім судом. Падкаморскі суд скасаваны ва ўсходняй Беларусі ў 1772, у цэнтральнай і заходняй Беларусі — у 1795. Адноўлены ў 1797, канчаткова скасаваны ў 1832.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Суды
Кузьміно (возера)

**Кузьміно** — возера ў Беларусі, у Аршанскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Аршыца, за 24 км на поўнач ад горада Орша, за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Клюкаўка, прыкладна за 300 м на ўсход ад аўтамабільнай дарогі  ().

Плошча паверхні 0,12 км². Даўжыня 0,57 км, найбольшая шырыня 0,32 км, Даўжыня берагавой лініі 1,47 км. Найбольшая глыбіня 2,2 м. Аб’ём вады 0,26 млн м³.
Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 2—5 м, спадзістыя, пад хмызняком. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пераважна забалочаныя. На поўначы і паўночным усходзе забалочаная пойма шырынёй да 50 м. Праз возера цячэ рака Чорная і злучае Кузьміно з Арэхаўскім возерам.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, карась, лінь і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Аршанскага раёна
Катэгорыя:Басейн Аршыцы
Акрэцыйны дыск

**Акрэцыйны дыск** — дыск, які ўтвараецца вакол зоркі ў выніку акрэцыі, калі рэчыва, якое падае, мае момант кручэння. Сітуацыя, якая прыводзіць да ўтварэння акрэцыйнага дыску, у прыватнасці, узнікае ў цесных падвойных сістэмах.

## Механізм утварэння 
]]

Газ, які перацякае ад адной кампаненты сістэмы да іншай, мае значны момант кручэння, абумоўлены арбітальным рухам. Таму часціцы газу не могуць падаць на зорку радыяльна. Замест гэтага яны рухаюцца вакол яе па Кеплераўскім арбітам. З прычыны гэтага ўтворыцца газавы дыск, размеркаванне хуткасцяў у якім павінна адпавядаць законам Кеплера: пласты, змешчаныя бліжэй да зоркі, будуць мець большыя хуткасці. Аднак з-за трэння паміж пластамі газу іх хуткасці выраўноўваюцца, і ўнутраныя пласты перадаюць частку свайго моманту імпульсу вонкі. З прычыны гэтага ўнутраныя пласты набліжаюцца да зоркі і, у рэшце рэшт, падаюць на яе паверхню. Фактычна, траекторыі асобных часціц газу маюць выгляд спіралей, якія павольна закручваюцца.

Радыяльнае зрушэнне рэчывы ў акрэцыйным дыску суправаджаецца вызваленнем гравітацыйнай энергіі, частка якой ператвараецца ў кінетычную энергію (паскарэнне руху газу пры набліжэнні да зоркі), а іншая частка ператвараецца ў цяпло і разагравае рэчыва дыска. Таму акрэцыйны дыск выпраменьвае. Кінетычная энергія газу пры сутыкненні з паверхняй зоркі таксама трансфармуецца ў цеплавую энергію і выпраменьваецца.

Паняцце акрэцыйнага дыску ўжываецца для тлумачэння многіх з'яў фізікі нестацыянарных зорак.

## Гл. таксама 
* Нявырашаныя праблемы сучаснай фізікі

## Літаратура 
* Frank, Juhan; Andrew King; Derek Raine (2002), Accretion power in astrophysics (Third ed.), Cambridge University Press, ISBN 0-521-62957-8
*  

Катэгорыя:Астрафізіка
Палярнае струменевае цячэнне

**Палярнае струменевае цячэнне**, або **джэт** — з'ява, якая часта назіраецца ў космасе, калі з кампактнага аб'екта уздоўж яго восі кручэння выкідваюцца патокі рэчыва. Прычынай звычайна служаць дынамічныя ўзаемадзеяння ўнутры акрэцыйнага дыска. Калі рэчыва выпускаецца з хуткасцю, блізкай да хуткасці святла, такія цячэнні называюцца рэлятывісцкі бруямі. Найбольш маштабныя палярныя цячэнні можна бачыць у актыўных галактыках, такіх як квазары. Іншыя аб'екты, у якіх часта назіраюцца палярныя цячэнні, гэта: катаклізмічныя пераменныя зоркі, рэнтгенаўскія двайныя сістэмы і зоркі тыпу T Цяльца. Аб'екты Хербіга — Аро ўтвараюцца узаемадзеяннем палярных струменевых цячэнняў з маладых зорак з навакольным міжзорным асяроддзем. Разнавіднасць палярных цячэнняў, біпалярныя патокі газу могуць быць таксама звязаныя з протазоркамі (зоркамі на самай ранняй стадыі фарміравання), або з эвалюцыянавалымі post-AGB зоркамі (часта ў форме біпалярнай туманнасці).

Нягледзячы на тое, што для фізікаў ўутварэнне і існаванне палярных цячэнняў — па большай частцы ўсё яшчэ загадка, найбольш часта называюцца дзве крыніцы для падтрымання іх існавання: цэнтральны аб'ект (напрыклад, чорная дзірка) і акрэцыйны дыск. Дыскі, якія існуюць вакол многіх зорак, здольныя спараджаць палярныя бруі, але тыя, што існуюць каля чорных дзірак — самыя хуткія і актыўныя. Гэта тлумачыцца тым, што хуткасць бруі прыкладна такая ж, як хуткасць уцёкаў цэнтральнага аб'екта, — і хуткасць палярных плыняў каля чорных дзірак блізкая да хуткасці святла, у той час як хуткасць плыняў каля протазоркі значна менш. Дакладны механізм утварэння бруй з акрэцыйнага дыска не ясны, але мяркуецца, што ён складаецца ўва ўтварэнні дыскамі складаных магнітных палёў, якія прымушаюць бруі зводзіцца разам. Часткова гэты механізм можа нагадваць гідрадынамікі сопла Лаваля.

Лепшым спосабам разумення гэтага механізму лічыцца вызначэнне складу бруй ў месцы, дзе яны могуць быць непасрэдна убачаныя. Напрыклад, плазма з бруі каля чорнай дзіркі будзе мець розны склад у залежнасці ад таго, ці адбываецца яна з акрэцыйнага дыска (электрон-іонная) або з чорнай дзіркі (электрон-пазітронная). Плазма таксама мае розны спектр выпраменьвання, такі як рэнтгенаўскія або радыёхвалі.

## Спасылкі 
* Околозвёздное вещество // Астронет.
* NASA — Ask an Astrophysicist: Black Hole Bipolar Jets
* SPACE.com — Twisted Physics: How Black Holes Spout Off
* Compact Objects and Accretion Disks

Катэгорыя:Астрафізіка
Каўнер

**Каўнер** — дэталь вопраткі, якая ўпершыню з'явілася ў XIII стагоддзі як вузкая палоска ў выразе, якая ў 14—15 стагоддзях паступова пераўтварылася ў стаячы каўнер, характэрны для мужчынскіх плашчоў і жакетаў, вырабляўся з футра ці аксаміту.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дэталі адзення
Зоркаўтварэнне

.]]

**Зоркаўтварэнне** — астрафізічны тэрмін, які пазначае буйнамаштабны працэс у галактыцы, пры якім масава пачынаюць фармавацца зоркі з міжзорнага газу. Спіральныя галіны, агульная структура галактыкі, зорнае насельніцтва, свяцільнасць і хімічны склад міжзорнага асяроддзя — усё гэта вынік гэтага працэсу.

## Асноўныя звесткі 
Для пачатку працэсу ўтварэння зорак з міжзорных газапылавых туманнасцей у галактыках патрабуецца наяўнасць рэчыва ў космасе, якое знаходзіцца ў стане гравітацыйнай няўстойлівасці па тых або іншых прычынах. Напрыклад, трыгерам могуць служыць блізкія ад воблака выбухі звышновых тыпаў Ib\c і II, блізкасць да масіўным зорак з інтэнсіўным выпраменьваннем і наяўнасць знешніх магнітных палёў, такіх, як магнітнае поле Млечнага Шляху. У асноўным працэс зоркаўтварэння адбываецца ў аблоках іанізаванага вадароду або абласцях H II. У залежнасці ад тыпу галактыкі, інтэнсіўнае ўтварэнне зорак адбываецца альбо ў выпадкова размеркаваных галінах, альбо ў галінах, упарадкаваных ў спіральныя структуры галактык. Зоркаўтварэнне носіць характар «лакальных успышак». Час «успышкі» нядоўгі, парадку некалькіх мільёнаў гадоў, маштаб — да сотняў парсек.

Склад абласцей міжзорнага газу, з якіх адбылося фарміраванне зорак, вызначае іх хімічны склад, што дазваляе вырабіць датыроўку фарміравання канкрэтнай зоркі або аднесці яе да вызначанага тыпу зорнага насельніцтва. Больш старыя зоркі фармаваліся ў галінах, у якіх практычна не было цяжкіх элементаў і, адпаведна, пазбаўленыя гэтых элементаў у сваіх атмасферах, што вызначаецца на падставе спектральных назіранняў. Акрамя спектральных характарыстык, першапачатковы хімічны склад зоркі аказвае ўплыў на яе далейшую эвалюцыю і , напрыклад, на тэмпературу і колер фотасферы.

Па колькасці зорак таго ці іншага насельніцтва вызначаецца хуткасць зоркаўтварэння ў пэўнай вобласці на працягу працяглага часу. Сумарную масу зорак, якія ўзнікаюць, у адзін год называюць тэмпам зоркаўтварэння (SFR, Star Formation Rate).

Працэс зоркаўтварэння з'яўляецца адным з асноўных прадметаў вывучэння дысцыпліны астрафізіка. З пункту гледжання эвалюцыі Сусвету з'яўляецца важным веданне гісторыі тэмпу зоркаўтварэння. Па сучасных дадзеных у Млечным шляху зараз пераважна ўтворацца зоркі з масамі .

## Асноўныя працэсы 
Базавыя працэсы зоркаўтварэньня ўключаюць у сябе ўзнікненне гравітацыйнай няўстойлівасці ў воблаку, фарміраванне акрэцыйнага дыску і пачатак тэрмаядзерных рэакцый у зорцы. Апошняе таксама часам называецца нараджэннем зоркі. Пачатак тэрмаядзерных рэакцый, як правіла, спыняе рост масы нябеснага цела, што фарміруецца, і спрыяе ўтварэнні новых зорак у яе наваколлі (гл., напрыклад, Плеяды, Геліясфера).

## Утварэнне зорак 
У адрозненне ад тэрміна зоркаўтварэння, тэрмін **Фарміраванне зорак** адносіцца да фізічнага працэсу ўтварэння зорак з газапылавых туманнасцей.

## Гл. таксама 
* Фарміраванне зоркі

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Астрафізіка
Глобула (астраномія)

, фатаграфія зробленая Тэлескопам Хабла]]

**Глобула** — цёмная газа-пылавая туманнасць, як правіла, назіраная на фоне іншых светлых туманнасцяў або зорак.

## Асаблівасці 
Ад іншых цёмных туманнасцяў глобулы адрозніваюць рэзка акрэсленыя межы і больш высокая шчыльнасць рэчыва, з-за чаго глобула практычна непразрыстая. Маса глобул знаходзіцца ў дыяпазоне 1-100 сонечных мас, пры гэтым канцэнтрацыя рэчыва ацэньваецца ў 104-106 см-3.

Хімічны склад глобулаў тыповы для міжзорнага рэчыва: у асноўным гэта малекулярны вадарод, гелій, аксіды вугляроду і невялікая доля крэмнію.

Для глобул характэрная вельмі нізкая тэмпература: яна не перавышае 30 К, пры гэтым можа быць і 8 К.

## Утварэнне 
Глобулы, як і туманнасці ў цэлым, могуць утварацца рознымі спосабамі. Маленькія глобулы ў светлых туманнасцях ўтварыліся, відаць, дзякуючы флуктуацыі шчыльнасці міжзорнага асяроддзя, якое моцна сціснулася пад дзеяннем ціску гарачага газу навакол іх. Магчыма, што з часам большасць з гэтых глобул рассеецца пад дзеяннем знешніх фактараў (тэмпературы, ціску, выпраменьвання).

Вялікія глобулы маюць масу, ужо дастатковую для таго, каб сціскацца пад дзеяннем уласнага гравітацыйнага поля. У гэтым выпадку магчымым з'яўляецца ўтварэнне з іх зорак.

Катэгорыя:Зорная эвалюцыя
Катэгорыя:Туманнасці
Юрыс Алунан

**Юрыс Алунан** (; , маёнтак Яункалснава, Латвія — ) — латышскі паэт і грамадскі дзеяч; заснавальнік нацыянальнай пісьмовай паэзіі.

## Біяграфія 
Скончыў Тартускі ўніверсітэт (1861). 3 1862 г. рэдактар першай латышскай газеты («Пецярбургская газета»). Аўтар зборніка «Песенькі» (1856, пераклады класікаў сусветнай паэзіі), эпіграм. Складальнік зборніка навукова-папулярных артыкулаў «Двор, прырода і сусвет» (т. 1—3, 1859—61), у якім змешчаны матэрыялы па геаграфіі, гісторыі Расіі, мовазнаўстве. У вершах выступаў супраць самадзяржаўя, клерыкалізму, абуджаў нацыянальную самасвядомасць латышскага народа, удасканальваў нацыянальную латышскую мову.

## Гл. таксама 
* Младалатышы

## Літаратура 
* Абала М. Алунан // БЭ ў 18 т. Т. 1. Мн., 1996.

Катэгорыя:Латышскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Латвіі
Катэгорыя:Перакладчыкі на латышскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі Латвіі
Катэгорыя:Папулярызатары навукі
Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта