open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Януш Астрожскі

**Януш Астрожскі** (каля 1554 — 12 або 13 верасня , Тарнаў) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай. Ваявода валынскі (1584—1593), кашталян кракаўскі (з 1593); староста багуслаўскі (з 1591), белацаркоўскі (з 1592), чаркаскі і канеўскі (з 1594), пераяслаўскі (з 1604; увайшло ў трыманне ў 1618). Валодаў горадам Дубна і іншымі маёнткамі на Украіне, горадам Тарнаў у Польшчы і інш.

Януш Астрожскі — адзін з найбагацейшых магнатаў Рэчы Паспалітай, апошні прадстаўнік мужчынскай лініі роду і першы, што прыняў Берасцейскую унію. Па яго смерці маёнткі перайшлі да Заслаўскіх.

## Біяграфія 
З княжацкага роду Астрожскіх уласнага герба, сын Канстанціна-Васіля і Соф’і з Тарноўскіх. Меў братоў Аляксандра і Канстанціна, сясцёр Кацярыну і Лізавету.

Спачатку выхоўваўся ў Дубне, потым пры двары імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі. У сярэдзіне 1570-х гадоў перайшоў у каталіцтва.

У 1577 годзе бараніў Дубна ад татараў. У Інфлянцкую вайну (1558—1582) у 1579 годзе ўдзельнічаў у выправе на чарнігаўскія і ноўгарад-северскія землі. 2 лютага 1593 года супольна з Аляксандрам Вішнявецкім перамог у бітве пад Пяткай казацкае войска пад камандай К. Касінскага. Для абароны межаў дзяржавы і ўласных уладанняў у 1609 годзе заснаваў Астрожскую ардынацыю, сталіцай якой з цягам часу зрабілася Дубна.

Займаў шэраг высокіх дзяржаўных пасадаў. Выступаў супраць падтрымкі Ілжэдзмітрыя I і вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай (1609—1618).

Умацаваў Дубенскі замак бастыёнамі, глыбокім ровам і падвесным мостам, а ў самім горадзе заснаваў касцёл бернардзінцаў і касцёл Яна Непамука. Апроч таго, фундаваў касцёлы ў Межырэччы, Палонным і Астроўцы. Праваслаўю ў сваіх валоданнях не перашкаджаў.

Беражліва захоўваў скарбы продкаў, асабліва шанаваў залаты медаль з выявай свайго бацькі, князя Канстанціна-Васіля, якую як абярог браў з сабой у выправы. Гэты медаль цяпер знаходзіцца ў Эрмітажы.

Жонкамі Я. Астрожскага былі:
* Сузанна Сярэды (1582), дзеці: Элеанора і Еўфрасіння
* Кацярына Любамірская (1597)
* Тэафілія Тарла (1612), дзеці: Януш Уладзімір (памёр у маленстве)

## Літаратура 
* 
* 
* Barbara Sawczyk, Maria Sąsiadowicz, Ewa Stańczyk. Ocalić od zapomnienia… Patroni tarnowskich ulic. Tom 2. — Tarnów, 2004. ISBN 83-915445-6-7.

## Спасылкі 
Януш
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы валынскія
Катэгорыя:Кашталяны кракаўскія
Катэгорыя:Старосты багуслаўскія
Катэгорыя:Старосты белацэркаўскія
Катэгорыя:Старосты чаркаскія
Катэгорыя:Старосты канеўскія
Катэгорыя:Старосты пераяслаўскія
Раман Станіслаў Сангушка

**Рама́н Станісла́ў Сангу́шка ** (; , в. Антаніны, Валынь — 26 сакавіка 1881, Славута) — князь, грамадскі дзеяч.

## Біяграфія 
Сын генерала Яўстахія Эразма Сагнушкі, старэйшы брат Уладзіслава Гераніма Сангушкі.

Першапачатковае выхаванне атрымаў дома, пасля вучыўся ў Берлінскім універсітэце. Ваенную службу пачаў карнетам Кавалергардскага палка Расійскай імператарскай арміі ў Санкт-Пецярбургу. У 1823 годзе выйшаў у адстаўку і з’ехаў за мяжу.

Трапіў у палон у бітве пад Лысабокамі падчас паўстання 1830—1831 г.г. За ўдзел у паўстанні асаблівым указам цара быў пазбаўлены дваранства і маёмасці, а таксама сасланы ў Сібір, прычым увесь шлях павінен быў прайсці пешшу ў кайданах.

У 1834, пасля ссылкі, Раман Сангушка пераведзены на Каўказ у , раскватараваны ў Грузіі. На Каўказе ўдзельнічаў у сутычках з мясцовымі горнымі плямёнамі, быў кантужаны. За адвагу ў баях атрымаў афіцэрскі чын.

У 1844 годзе вярнуўся на радзіму на Валынь. Шмат зрабіў для развіцця мястэчка Славуты: вызваліў сялян, заснаваў тут суконную фабрыку, укараніў сістэму палявых севазваротаў, распрацаваў план рацыянальнага выкарыстання лясоў, завёў шырокія гадавальнікі для вырошчвання саджанцаў дрэў, разбіў лясы на сектары, спрабуючы захаваць лясы, купляў дровы на баку для патрэб фабрык і заводаў, гадаваў арабскіх скакуноў, займаўся апекай літаратуры і мастацтва, сабраў багатую калекцыю рэдкіх кніг і карцін. Сангушка быў заснавальнікам цукраварэння на Валыні, ім пабудаваны 5 цукразаводаў, у тым ліку рафінадны камбінат у Шэпэціўцы.

У 1857 г. расійскі імператар Аляксандр II вярнуў яму княжацкі тытул. Князь Раман Сангушка, якога мясцовыя жыхары звалі Раманам Старэйшым, памёр у Славуце ў 1881 годзе.

## Спасылкі 
* Kelmentyna Sanguszkowa Польская лічбавая бібліятэка  
* http://republika.pl/sanguszko/sanguszko14.htm 
* Гісторыі Джозефа Конрада на Праекце Гутэнберга 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валынскай губерні
Катэгорыя:Ваенныя Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір
[[Катэгорыя:Сангушкі|]]
Абозны польны літоўскі

**Абозны польны літоўскі** — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім, які займаўся пошукам месца для лагера, яго ўмацаваннем, расквартаваннем войскаў; намеснік абознага вялікага літоўскага.

Абознымі польнымі літоўскімі былі:
* Трускалеўскі (? — 1730)
* Войцех Будны (20.10.1730 — ?)
* Гердзяеўскі (1743 — 1748)
* князь Францішак Гедройц (13.8.1759 — 1768 — ?)
* князь Ігнацій Гедройц (? — 1773 — 1777)
* князь Аляксандр Гедройц (6.1777 —)

## Гл. таксама 
* Абозны
* Абозны вялікі літоўскі

## Літаратура 
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.

Катэгорыя:Цэнтральныя ўрады Вялікага Княства Літоўскага
Ураднік

**Ураднік** — службовая асоба ва ўрадах Вялікага Княства Літоўскага. Пасада зацвярджалася вялікім князем, ваяводамі і старостамі з абраных кандыдатаў. Пасады ўраднікаў былі пажыццёвыя або да пераходу на больш высокую пасаду. Статут ВКЛ 1588 года забараняў займаць некалькі адміністрацыйных пасад або адначасова адміністрацыйную і судовую. Але здаралася, што буйныя феадалы займалі і некалькі пасад. У гарадах ураднікамі былі войты, радцы, лаўнікі, бурмістры і іншыя. Звычайна пасады ўрадніка у гарадах былі выбарнымі. Парадак заняцця пасад у гарадах у асноўным рэгуляваўся нормамі магдэбургскага права. Статут ВКЛ 1588 г. прадугледжваў павышаную адказнасць за злачынствы супраць урадніка пры выкананні імі службовых абавязкаў.

Ураднікі падзяляліся на земскіх (дзяржаўных) і прыдворных:
* Земскія ўраднікі (як правіла, шляхта, што мела маёнткі на тэрыторыі адпаведнай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі):
** Цэнтральныя: абозныя вялікі і польны, войскі, генерал артылерыі, генерал-інспектар, гетманы вялікі і польны, інстыгатар і віцэ-інстыгатар, канцлер і падканцлер, лоўчы, маршалак вялікі (земскі), мастаўнічы, мернік, мечнік, падкаморы, падскарбі вялікі (земскі), пісары вялікія, дэкрэтавы, польны і скарбовы, поштмагістр, рэгенты канцылярый вялікай і меншай, рэферэндары духоўны і свецкі, сакратары вялікія духоўны і свецкі, спіжарны, стражнікі вялікі і польны, харужы вялікі.
** Мясцовыя: ваяводы, войскія, гараднічыя, кашталяны, маршалкі, мечнікі, падстоліі, падчашыя, старосты, стольнікі, харунжыя, чашнікі і інш.
** Судовыя: маршалак і дэпутаты Галоўнага Трыбунала, падкаморыі, суддзі, падсудкі, віжы, возныя, каморнікі і інш.
** Адміністрацыйныя
* Прыдворныя ўраднікі: маршалкі дворныя, падскарбі дворны, лоўчы дворны, канюшы, кухмістар, крайчы, падканюшы, падстолі, піўнічы, стольнік, чашнік.

Да 1569 года галоўныя цэнтральныя ўраднікі (маршалкі вялікі і дворны, гетман вялікі, падскарбі земскі, канцлер, падканцлер), ваяводы, кашталяны, староста жамойцкі ўваходзілі ў Раду Вялікага Княства Літоўскага.

Па Люблінскай уніі 1569 годзе ў Сенаце Рэчы Паспалітай засядалі 5 найвышэйшых ураднікаў Вялікага Княства Літоўскага — маршалкі вялікі і дворны, канцлер, падканцлер, падскарбі земскі, а таксама ўсе ваяводы, кашталяны і староста жамойцкі.

Значныя пасады ўраднікаў, якія не ўваходзілі ў Сенат, называліся дыгнітарскімі.

## Літаратура 
* 
* Марыскін, А. Ураднік / Аляксандр Марыскін // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 588. — ISBN 985-11-0214-8.
Ваяводы валынскія

**Ваявода валынскі** — мясцовы ўраднік у Валынскім ваяводстве Вялікага Княства Літоўскага, намеснік караля і вялікага князя.

Згодна з умовамі Люблінскай уніі (1569) ваяводства апынулася ў складзе Каралеўства Польскага; ваявода валынскі засядаў у Сенаце Рэчы Паспалітай.

Ваяводамі валынскімі былі:
[thumb|130px|[Януш Астрожскі]]

* Аляксандр Чартарыйскі (1566—1571)
* Богуш Карэцкі (1572—1576)
* Андрэй Вішнявецкі (1576—1583)
* Януш Астрожскі (1585—1593)
* Аляксандр Астрожскі (1593—1603)
* Януш Заслаўскі (1604—1629)
* Адам Аляксандр Сангушка (1630—1653)
* Мікалай Юрый Чартарыйскі (1657—1661)

[thumb|130px|[Аляксандр Астрожскі]]

* Міхал Юрый Чартарыйскі (1661—1680)
* Мікалай Геранім Сяняўскі (1680—1682)
* Юрый Ян Вандалін Мнішак (1682—1693)
* Ян Станіслаў Ябланоўскі (1693—1697)
* Ян Стадніцкі (1697—1713)
* Атаназы Мянчынскі (25.08.1713—1723)
* Станіслаў Ледахоўскі (26.03.1724—1726)
* Міхал Патоцкі (1726—1749)
* Севярын Юзаф Жавускі (1749—1754)
* Францішак Салезы Патоцкі (1755—1756)
* Юзаф Канты Асалінскі (1757—1775)
* Геранім Януш Сангушка (1775—1795)

## Гл. таксама 
* Кашталяны валынскія

## Літаратура 
* 
*
Швабскі саюз гарадоў

**Швабскі саюз гарадоў 1376 г.** - саюз 14 швабскіх імперскіх гарадоў (Ульм, Равенсбург, Канстанц і інш.), створаны для абароны супраць свавольства князёў і палягчэння цяжара высокіх падаткаў. У 1381 г. аб'яднаўся з Рэйнскім саюзам гарадоў, у далейшым да іх далучыліся франконскія і асобныя швейцарскія гарады - усяго 89. Распаўся ў 1389 г.

## Літаратура 
* Е. Д. Смирнова, Л. П. Сушкевич, В. А. Федосик. Средневековый мир в терминах, именах, названиях. Минск: «Беларусь», 2001.

Катэгорыя:Гісторыя Германіі
Катэгорыя:Швабія
Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі
Катэгорыя:1331
Апеграфа

**Апе́графа** (*Opegrapha*) — род лішайнікаў сямейства .

## Апісанне 
Слаявіна ў выглядзе шараватай або матавай скарынкі, прымацаваная да субстрату гіфамі. Пладовыя целы нібы ўрэзаны ў слаявіну, авальныя ці падоўжаныя, маюць добра выяўлены край. Сумкі булавападобныя з 8 спорамі, танкасценныя. Споры падоўжаныя, да іголкападобных, прамыя або выгнутыя, папярочна-чатырохклетачныя. Водарасці размяшчаюцца хаатычна.

## Пашырэнне 
Пашыраны ў розных раслінна-кліматычных зонах. На Беларусі найбольш вядомыя  і . Растуць на ствалах і галінках клёна, граба, асіны, ясеня. Спараносяць у вільготны перыяд зімой і вясной.

## Значэнне 
Індыкатары забруджвання навакольнага асяроддзя.

## Літаратура 
* Апеграфа // Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т. 2. — Мн.: БелСЭ. 1979.

Катэгорыя:Аскаміцэты
Катэгорыя:Роды грыбоў
Генерал-інспектар войскаў літоўскіх

**Генерал-інспектар войскаў літоўскіх** — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім. Урад быў створаны ў апошнія часы панавання караля Аўгуста III у 1760 годзе. Абавязкам генерала-інспектара было аб’язджаць рэгіменты, складаць люстрацыю войскаў і здаваць справы гетману.

[thumb|145px|[Павел Ян Грабоўскі]]

У 1776 годзе генерал-інспектар уключаны ў дыгнітарыі Вялікага Княства Літоўскага. У Вялікім Княстве Літоўскім меўся адзін, а ў Кароне Польскай два генералы-інспектары.

Чатырохгадовы сойм (1788—1792) у 1789 годзе скасаваў урад генерала-інспектара, пакінуўшы гэты тытул і пажыццёвую пенсію за апошнім ураднікам. Атрымліваў плату ад 4600 да 12000 злотых штогод.

Генераламі-інспектарамі войскаў літоўскіх былі:
* Ігнацы Пац (18.2.1760 — 20.2.1763)
* Ян Ежы Грабоўскі (19.10.1776 — 1783)
* Ежы Францішак Грабоўскі (29.12.1783 — 1789)
* Павел Ян Грабоўскі (18.8.1789 —)

## Гл. таксама 
* Генерал артылерыі літоўскай

## Літаратура 
* 
* Urzędnicy centralni i dostojnicy Wielkiego Księnstwa Litewskiego XIV—XVIII wieku. Spisy / Oprac. Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba // Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII—XVIII wieku. Spisy / Pod red. Antoniego Gąsiorowskiego. Tom XI. Kornik: Biblioteka Kornicka, 1994.
* 
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Цэнтральныя ўрады Вялікага Княства Літоўскага
Швейцарскі саюз

**Швейцарскі саюз** — дзяржава, якая ўзнікла на землях Свяшчэннай Рымскай імперыі ў канцы XIII ст. Афіцыйнай датай стварэння лічыцца 1 жніўня 1291 г., калі тры абшчыны («лясныя кантоны»): Уры, Швіц, Унтэрвальдэн — падпісплі дамову, накіраваную супраць Габсбургаў. Аб рэальным існаванні Швейцарскага саюза можна казаць пасля падпісання кантонамі саюзнай дамовы ў Брунене (9 снежня 1315 г.). Пад канец XV ст. у склад Швейцарскага саюза ўваходзілі 10 кантонаў, два з якіх не мелі поўнага аб’ёма правоў, 10 саюзных зямель, фогтствы.thumb|Дагавор 1291 года
## Літаратура 
* Е. Д. Смирнова, Л. П. Сушкевич, В. А. Федосик. Средневековый мир в терминах, именах, названиях. Минск: «Беларусь», 2001.

Катэгорыя:Гісторыя Швейцарыі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Уладзімір Пятровіч Емяльянчык

**Уладзімір Пятровіч Емяльянчык** (, в. Вялікія Лукі Баранавіцкага раёна — , ) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1987), дацэнт.

## Біяграфія 
Скончыў у 1980 годзе БДУ. Працаваў у Мінскім інстытуце культуры. У 1991—2003 гадах у Інстытуце гісторыі АН Беларусі: навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі эпохі феадалізму, старшы навуковы супрацоўнік аддзела гісторыі Беларусі XIII—XVIII стагоддзяў. Адначасна выкладаў у БДУ і Беларускім гуманітарным ліцэі.

Даследаваў палітычную і ваенную гісторыю Беларусі XVIII стагоддзя, дачыненні Беларусі з Польшчай і Расіяй.

Адзін з аўтараў «Нарысаў гісторыі Беларусі» (ч. 1, 1994) і «Гісторыі Беларусі» (т. 3, 2004).

## Бібліяграфія 
* «Нарадзіўся я ліцвінам…»: Тадэвуш Касцюшка. Мн., 1994 (у сааўтарстве з Я. Юхо).
* Дыверсійныя рэйды ў паўстанні 1794 года на Беларусі // Весці АН Беларусі. Сер. грамад. навук. 1994. № 2.
* Паланез для касінераў: (3 падзей паўстання 1794 г. пад кіраўніцтвам Т. Касцюшкі на Беларусі). Мінск, 1994.
* Да пытання аб паходжанні Ратамскіх — продкаў Тадэвуша Касцюшкі па маці // Беларусь і Тадэвуш Касцюшка: спадчына, час, эдабыткі. Мінск, 2002.
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. Tom I: Województwo wileńskie. XIV—XVIII wiek. / pod red. Andrzeja Rachuby, oprac. Henryk Lulewicz, Andrzej Rachuba, Przemysław P. Romaniuk przy współudzialie Uładzimira Jamialjanczyka i Andreja Macuka. Warszawa: DiG, 2004. 764 s.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Павел Ян Грабоўскі

**Павел Ян Грабоўскі** (;  — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Староста ваўкавыскі (з 1783), генерал-інспектар войскаў літоўскіх (1789—1791), генерал-лейтэнант (1794). Пасол ад Ваўкавыскага павета на Чатырохгадовы Сойм, удзельнік паўстання Т. Касцюшкі.

Павел Ян Грабоўскі — адзін з нешматлікіх прадстаўнікоў літоўскай (беларускай) шляхты XVIII ст. — пратэстант паводле веры.

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Грабоўскіх, сын Яна Юрыя, палкоўніка коннага рэгіменту войска Вялікага Княства Літоўскага, і Ганны з Грушчынскіх. Стрыечны брат Стэфана Грабоўскага.

У 1771—1775 гадах навучаўся ў Варшаўскай Рыцарскай школе, дзе пасябраваў з Якубам Ясінскім. У 1781 годзе як капітан 5-га палка пяхоты ўступіў у масонскую ложу «Добры пастар». У 1785 годзе абіраўся паслом на сойм. У 1785 годзе прызначаны генералам-інспектарам літоўскіх войскаў у Ваўкавыскім павеце, а ў 1788 годзе абіраўся паслом на Чатырохгадовы Сойм ад Ваўкавыскага павета. Падчас паседжанняў Сойма выказваўся за паскарэнне збору войска, уваходзіў у дэпутацыю па пытаннях украінскіх бунтаў. У 1791 годзе як дысідэнт выказваўся пра пытанні аўтаноміі праваслаўя і ўдзельнічаў у Пінскай кангрэгацыі. Член соймавай дэпутацыі па пакрыцці дэфіцыту. Падтрымаў на сойме ўхвалу Канстытуцыі 3 мая 1791 г. і стаў удзельнікам Згуртавання прыяцеляў Уставы аб кіраванні 3 мая.

15 мая 1792 года прапанаваў каралю і вялікаму князю заснаваць медаль Virtuti Militari. Удзельнічаў у вайне з Расіяй, за што атрымаў гэты медаль. У 1794 годзе далучыўся да паўстання пад кіраўніцтвам Т. Касцюшкі. 16 мая быў узведзены ў ранг генерал-лейтэнанта, камандаваў войскамі ў складзе карпусоў А. Хлявінскага і К. Серакоўскага. 5 жніўня быў прызначаны камандзірам дывізі, удзельнічаў у Бітве пад Соламі. У верасні таго ж года дзейнічаў са сваім аддзелам на Палессі. Праз Гродна рушыў на Варшаву.

Загінуў пры абароне прадмесця Варшавы — Прагі.

## Літаратура 
* 
* Herebst Stanisław. Grabowski Paweł // Polski Słownik Biograficzny. Tom 8. — Wrocław — Kraków, 1956.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Катэгорыя:Кавалеры рыцарскага крыжа ордэна Virtuti Militari
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Станіслава (Польшча)
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Генералы-інспектары войскаў літоўскіх
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойма 1788—1792
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Павел Ян
Катэгорыя:Члены Згуртавання прыхільнікаў Канстытуцыі
Алімпія (карціна Манэ)

**«Алімпія»** () — карціна, створанная ў 1863 годзе французскім імпрэсіяністам Эдуарам Манэ, лічыцца адным з шэдэўраў сучаснага жывапісу. На Парыжскім салоне 1865 года карціна стала  прычыннай аднаго з самых вялікіх скандалаў у гісторыі мастацтва. Сёння «Алімпія» знаходзіцца ва ўласнасці французскай дзяржавы і дэманструецца ў экспазіцыі музея Арсэ у Парыжы.

## Спасылкі 
* Эдуар Манэ. Алімпія

Катэгорыя:Карціны Эдуара Манэ
Стэфан Грабоўскі

**Стэфан Грабоўскі** (, вёска Асташына Наваградскага павета — ) — ваенны і дзяржаўны дзеяч, генерал. Адзін з кіраўнікоў паўстання Т. Касцюшкі.

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Грабоўскіх герба «Окша», сын Тамаша Марыяна, генерал-маёра літоўскага войска, і Дароты з Отэнгаўзенаў. Стрыечны брат Паўла Яна Грабоўскага.

Пасля сканчэння Рыцарскай школы ў Варшаве харужы ў войску Вялікага Княства Літоўскага. У вайну Расіі з Рэччу Паспалітай (1792) падпалкоўнік, вызначыўся ў баях пад Мірам і Брэстам.

Член масонскай ложы «Шчаслівага вызвалення» ў Гродне, майстар цырыманіяла.

Па перамозе Таргавіцкай канфедэрацыі далучыўся да падрыхтоўкі паўстання ў Вільні, у часе вызвалення якой ад расійскай залогі (красавік 1794) падыход яго аддзела змусіў расійскія войскі пакінуць ваколіцы горада. Браў удзел у баях пад вёскамі Солы і Паляны ў складзе паўстанцкага войска пад камандай Я. Ясінскага. Удзельнічаў у абароне Вільні ў ліпені 1794 года. У канцы жніўня 1794 года ўзначаліў рэйд 2-тысячнага аддзела паўстанцаў на Меншчыну і Магілёўшчыну (Араны — Койданаў — Пухавічы — Бабруйск — Любань). У дарозе да яго далучалася дробная шляхта і сяляне. Аднак пасля Любанскай бітвы (4 верасня 1794) вымушаны быў капітуляваць.

Улады Расійскай імперыі выслалі С. Грабоўскага ў Кастрамскую губерню. Волю атрымаў дзякуючы амністыі паўстанцам ад Паўла I.

У расійскую-французскую вайну (1812) перайшоў на бок Напалеона. Абіраўся берасцейскім маршалкам, дзе сабраў войска. У званні генерал-маёра ўзначальваў Ваенны камітэт Камісіі часовага ўраду Вялікага Княства Літоўскага. Па адступленні войскаў Напалеона змагаўся супраць антыфранцузскай кааліцыі разам з Ю. Панятоўскім. Пад Лейпцыгам трапіў у палон.

Дзякуючы падтрымцы Адама Чартарыйскага з захаваннем ваеннага звання ўвайшоў у склад найвышэйшай адміністрацыі Герцагства Варшаўскага. З 1825 міністр-сакратар Царства Польскага. Бараніў інтарэсы свайго краю. З 1826 года генерал дывізіі. Браў удзел у руска-турэцкай вайне (1826—1829). У 1832—1839 гадах член Дзяржаўнага савета Расіі.

З 1839 года ў адстаўцы.

У шлюбе з Н. Гладкоўскай нашчадкаў не пакінуў.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Постаці Пухавічаў
Мікалай Геранім Сяняўскі

**Мікалай Геранім Сяняўскі** ( — ) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай. Харунжы вялікі (1668—1674) і маршалак надворны каронны (1674—1680), ваявода валынскі (1680—1683), гетман польны каронны з 1683.

Трымаў Львоўскае (з 1679), Радамскае, Рагатынскае і Пясечынскай староствы. Граф «на Шклове і Мышы».

## Біяграфія 
З магнацкага роду Сяняўскіх герба «Ляліва», сын Адама Гераніма і Вікторыі Альжбеты з Патоцкіх.

У 1663 атрымаў пасаду ротмістра, у 1666 стражніка вялікага кароннага, пасля 1667 палкоўнік. У 1676 быў маршалкам сойму.

За права валодаць мястэчкам Мыш і вёскай Баранавічы судзіўся з езуіцкім калегіумам у Мышы. У 1683 захапіў Мыш і навакольныя вёскі.

Ваяваў за Яна Казіміра з казакамі і татарамі. Супраціўнік рокашу Любамірскага. Удзельнічаў у кампаніях Яна Сабескага (Падгайцы, Хоцім). У 1673—1674 праводзіў самастойныя аперацыі на Падоллі і Малдове. Удзельнічаў у кампаніі пад Венай 1683. Праз паноўную там заразу памёр неўзабаве пасля перамогі.

З маёнткаў выстаўляў у войска 3 конныя харугвы і драгунскі полк, на чале якіх ваяваў з казакамі, крымскімі татарамі і туркамі.

У шлюбе з Цэцыліяй Марыяй Радзівіл меў сына Адама Мікалая і дачок Яну і Тэафілію.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Мікалай Геранім
Катэгорыя:Маршалкі надворныя каронныя
Катэгорыя:Гетманы польныя каронныя
Катэгорыя:Харунжыя вялікія каронныя
Катэгорыя:Маршалкі Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы валынскія
Катэгорыя:Старосты львоўскія
Катэгорыя:Старосты радамскія
Катэгорыя:Старосты рагатынскія
Катэгорыя:Старосты пясечынскія
Катэгорыя:Палкоўнікі Рэчы Паспалітай
Міжэрычы

**Міжэ́рычы** (, ) — аграгарадок у Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Каралінскага сельсавета. Насельніцтва 271 чал. (1998). Знаходзіцца за 17 км на паўночны захад ад Зэльвы, за 19 км ад чыгуначнай станцыі Зэльва; на шашы Тулава — Ружаны.

## Назва 
Назва па-польску была *Międzyrzecz*, адпавядала такой жа заходняпольскай назве. Беларускі адпаведнік польскай назве — Міжрэчча. Старая калька з польскай была *Межырэч*, у 1970-х зафіксаваная назва *Міжэрычы*.

Вядомае літоўскае адыменнае прозвішча *Mižerauskas* (з-пад Трокаў).

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца ў 2-й палове XV ст. як "двор" Нацовічаў (Нацаў), пазней — Ільінічаў. 3 пачатку XVI ст. ва ўладанні маршалка гаспадарскага Войцеха Клочкі. Войцех заснаваў тут касцёл, дзе захоўваўся цудоўны абраз Маці Божай. У 1550 годзе Межырэч згадваецца як мястэчка Ваўкавыскага павета Новагародскага ваяводства.

У 1560—1570-я гады ва ўладанні вялікага князя, потым зноў перайшло да Клочкаў. Праз шлюб Марыны Клочка з суддзём земскім ваўкавыскім П. Дольскім у апошняй чвэрці XVI ст. частка Межырэч перайшла ў валоданне Дольскіх. Тым жа часам ¼ частку мястэчка Межырэчы — дом на Рынку, Карбатоўскую стадолу каля дарогі з Ваўкавыску на Слонім, пляцы з мяшчанамі на вуліцах Славацічоўскай, Крывой і Слонімскай—як пасаг Раіны Мацееўны Клачкоўны Падароскай атрымаў войскі гарадзенскі Р. Война.

З 1725 годзе мястэчкам валодалі князі Вішнявецкія.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расійскай імперыі, цэнтр воласці Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні. Паводле перапісу (1897) — 55 двароў, касцёл, народнае вучылішча, крама, карчма.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора (1921) у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, цэнтр гміны Ваўкавыскага павета Беластоцкага ваяводства.

У 1939 годзе Межырэч увайшла ў БССР, з 1940 года цэнтр сельсавета (16 ліпеня 1954 Межырэцкі сельсавет скасавалі). Станам на 1998 год—105 двароў.

У 2017 годзе Міжэрычы перададзены са складу Тулаўскага сельсавета ў Каралінскі сельсавет.

## Насельніцтва 
* **XIX стагоддзе**: 1830 — 97 муж., з іх шляхты 3, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 72, мяшчан-хрысціян і сялян 21; 1897 — 334 чал.
* **XX стагоддзе**: 1998 — 271 чал.

### Інфраструктура 
У Міжэрычах працуюць сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункг, клуб, бібліятэка, пошта.

## Славутасці 
* Касцёл Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1906—1912)
* Царква Святой Ганны (1903—1904)
* Гаспадарчы будынак
* Сядзіба Мештавічы 
* Хрысціянскія могілкі з брамай

### Страчаная спадчына 
* Царква Святой Тройцы

Міжэрычы. Касцёл Звеставання Найсвяцейшай Дзвевы Марыі (02).jpg|Касцёл Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі
Міжэрычы. Царква Святой Ганны (02).jpg|Царква Святой Ганны
Міжэрычы. Гаспадарчы будынак.jpg|Гаспадарчы будынак
Міжэрычы. Сядзіба Мештавічы (16).jpg|Сядзібны дом
Міжэрычы. Брама на могілках (01).jpg|Брама на могілках

## Вядомыя асобы 
* Баляслаў Іванавіч Сяўко (1940—2002) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Беларусі (1972).

## Літаратура 
*  С. 348.
* 
* 
* Międzyrzecz //  S. 377.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Каралінскі сельсавет (Зэльвенскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Зэльвенскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Васіль Юр’евіч Шуйскі

**Васіль Юр’евіч Шуйскі** (памёр 1448?) — князь, сын першага ўдзельнага князя шуйскага Юрыя Васільевіча, унук Кірдзяпы. Да 1446 года князь суздальскі.

У 1445 г. Васіль Юр’евіч адбіў аблогу немцамі горада Ям (Кінгісеп) .

Падчас барацьбы Васіля Цёмнага з Дзмітрыем Шамякам Васіль Юр’евіч з братам Фёдарам далучаўся да апошняга. Дзмітрый Шамяка прызнаў Васіля малодшым братам і абяцаў, здабыўшы вялікае княжанне, аддаць Юр’евічам Суздаль, Ніжні Ноўгарад, Гарадзец і Вятку. Але Цёмны ўзяў верх над Шамякам, і Юр’евічы павінны былі скарыцца перад ім.

## Дзеці 
* Васіль Бледны Шуйскі
* Міхаіл Васільевіч Шуйскі

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расіі
Катэгорыя:Князі суздальскія
Васіль Юр’евіч
Катэгорыя:Памерлі ў 1448 годзе
Міхаіл Васільевіч Шуйскі

**Міхаіл Васільевіч Шуйскі** — князь, рускі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Сын князя Васіля Юр’евіча Шуйскага.
У 1495—1496 гадах у свіце Івана III у яго паездцы па Ноўгараду. Намеснік пераяслаўскі паміж 1508 і 1514 гадамі, разам з В. М. Шукалоўскім-Чарцянём.

## Дзеці 
* Андрэй Міхайлавіч Частакол Шуйскі
* Іван Міхайлавіч Пляцень Шуйскі

Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расіі
Міхаіл Васільевіч
Канстанцін Ян Шуйскі

**Канстанці́н Ян Шу́йскі** (? — ) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ. З княжацкага роду Шуйскіх. Берасцейскі пісар земскі ў 1663—1679 і харужы ў 1679—1690, вялікі пісар ВКЛ ад 1690; староста ялоўскі і загальскі. Шмат разоў выбіраўся паслом на соймы.

## Літаратура 
* Міхаіл Красноў // 

Канстанцін Ян
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пісары земскія берасцейскія
Катэгорыя:Харунжыя берасцейскія
Сяняўскія

thumb|варыянт герб Ляліва, які належаў Сяняўскім
**Сяняўскія** () — польскі магнацкі род, герба Ляліва, з якога паходзіць некалькі значных дзяржаўных дзеячаў Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага. Яны займалі пасады гетманаў, ваявод або кашталянаў. Радавой рэзідэнцыяй служыў Беражанскі замак. Пасля згасання роду са смерцю А. М. Сяняўскага (1726) іх уладанні перайшлі ў спадчыну Чартарыйскім.

## Вядомыя прадстаўнікі роду 
* Мікалай Сяняўскі (каля 1489—1569), польны гетман каронны (з 1539) Вялікі гетман каронны (з 1561)
** Мікалай Сяняўскі, сын папярэдняга († 1587) — польны гетман каронны (з 1569), кашталян камянецкі (з 1576)
* Мікалай Геранім Сяняўскі (1645—1683) — ваявода валынскі (з 1680), польны гетман каронны (з 1682), рагацінскі староста.
** Адам Мікалай Сяняўскі, сын папярэдняга (ок. 1666—1726) — белскі ваявода (з 1692), польны гетман каронны (з 1702), Вялікі гетман каронны (з 1706), кракаўскі кашталян (з 1710).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Дынастычная генеалогія. Сяняўскія
Жавускія

**Жавускія** () — шляхецкі род герба «Крыўда».

Паходзіць з Падляшша, упершыню згадваецца ў дакументах за 1541 год у сувязі з Крыштафам Жавускім. Значнае ўзвышэнне роду адбылося ў XVIII стагоддзі, калі Станіслаў Матэвуш Жавускі набыў у спадкаемцаў Яна Сабескага Падгорацкі замак і навакольныя землі.

Ад старэйшага сына Вацлава Пятра Жавускага ўтварылася іншая галіна роду, якая валодала маёнткам Паграбішча на Падоллі.

У 1856 годзе атрымаў тытул графаў Каралеўства Польскага.

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі 
* Лявон Крэўза-Жавускі (?—1639) — архібіскуп смаленскі.
* Станіслаў Матэвуш Жавускі (1662—1730) — гетман вялікі каронны.
* Вацлаў Пётр Жавускі (1706—1779) — гетман вялікі каронны.
* Станіслаў Фердынанд Жавускі (1737—1786) — харунжы вялікі літоўскі.
* Адам Ваўжынец Жавускі (1760—1825) — кашталян віцебскі.
* Генрых Жавускі (1791—1866) — польскі пісьменнік.
* Эвеліна Жавуская (1801—1882) — жонка Анарэ дэ Бальзака
* Кацярына Жавуская (1858—1941) — пісьменніца і авантурыстка.

## Галерэя 

Выява:Waclaw Rzewuski11.jpg|Вацлаў Пётр Жавускі
Выява:Stanisłaŭ Ferdynand Žavuski. Станіслаў Фэрдынанд Жавускі (XVIII).jpg|Станіслаў Фердынанд Жавускі
Выява:Ludvika Chadkievič (Žavuskaja). Людвіка Хадкевіч (Жавуская) (XVIII).jpg|Людвіка Хадкевіч (з Жавускіх)
Выява:Tereza Karalina Radzivił (Žavuskaja). Тэрэза Караліна Радзівіл (Жавуская) (1760-69).jpg|Тэрэза Караліна Радзівіл (з Жавускіх)
Выява:Anton von Maron 003.jpg|Браты Францішак і Казімір Жавускія
Выява:Anton Graff Portrait Konstancja Rzewuska 1789.jpg|Канстанцыя Жавуская (з Любамірскіх)
Выява:Bacciarelli Franciszka Rzewuska.jpg|Францішка Жавуская (з Цэтнераў)
Выява:Hanska Holz Sowgen 1825.jpg|Эвеліна Ганская (з Жавускіх)

## Спасылкі
Кобрынскае княства

**Ко́брынскае кня́ства** — удзельнае княства ў складзе Вялікага Княства Літоўскага, у басейне рэчак Мухавец і Кобрынка. Існавала ў 1404—1519 гадах. Сталіца — Кобрын. Уладанне князёў Кобрынскіх з роду Гедзімінавічаў.

## Узнікненне 
### Валынскае княства 
З часу першае згадкі Кобрынская зямля знаходзілася ва ўладанні валынскіх князёў. Упершыню горада Кобрын згадваецца ў Іпацьеўскім летапісе пад 1287 годам, калі валынскі князь Уладзімір Васількавіч пакінуў яго ў спадчыну сваёй жонцы Вользе Раманаўне:

### Барацьба за Валынь 
У пачатку XIV стагоддзя Галіцка-Валынскае княства прыйшло ў заняпад. Па смерці манарха Юрыя-Баляслава Трайдзенавіча на княства пачаў прэтэндаваць Любарт Гедзімінавіч, бо яго жонка была стрыечнай сястрой памерлага.

Канкурэнцыю Любарту склаў польскі кароль Казімір III, які ў 1349 захапіў Львоў, Галіч, Уладзімір-Валынскі, Брэст і пацясніў Любарта з Валыні. У выніку дзвюх польска-літоўскіх войн у 1366 годзе Казімір мусіў быў адмовіцца ад большай часткі сваіх набыткаў, а пра Кобрын напісаў, што той з ваколіцамі належыць вялікаму князю літоўскаму Альгерду. Ад Альгерда горада перайшло да яго сына Фёдара.

### Фёдар Ратненскі 
Па смерці бацькі ў 1377 Фёдар, не жадаючы прызнаць сюзерэнам свайго браценіка Ягайлу, дабраахвотна прыняў ленную прысягу Людвіку I Вялікаму — каралю Венгрыі і Польшчы. Гэты факт паказвае на тое, што Фёдар Альгердавіч (празваны Ратненскім) валодаў сваім удзелам (гарадамі Ратна, Любамль, Кашэрск і прылеглымі тэрыторыямі) незалежна ад валынскага князя Фёдара Любартавіча. 23 кастрычніка 1386 Фёдар Альгердавіч усё ж прынёс прысягу Ягайлу. Меў трох сыноў: Рамана, Юрыя (Гурку) Краснічанскага і Сангушку — якія і падзялілі бацькоўскі ўдзел. Князем кобрынскім стаў Раман Фёдаравіч.

## Кобрынскае княства 
### Раман Фёдаравіч 
Раман Фёдаравіч (каля 1394 — пасля 1416). У 1404 вялікі князь Вітаўт пацвердзіў правы Рамана на Кобрын, а таксама Грушава, Прохаў, Несухож і Міланавічы. Цягам XV стагоддзя княства існавала ў ВКЛ як самастойная адміністрацыйна-тэрытарыяльная і судовая акруга; падзялялася на Кобрынскую і Прушанскую (Пружанскую) воласці.

У 1411—1416 гадах Раман знаходзіўся пры двары караля, пасля 1416 яго імя ў крыніцах не згадваецца.

### Іван Сямёнавіч 
Апошнім мужчынскім прадстаўніком княжацкай дынастыі быў Сямёнаў сын Іван (каля 1430 — пасля 1491, адміністрацыйна падпарадкаваным вялікаму князю, ад імя якога праводзілася кіраванне.

Па смерці В. Касцевіча ў 1532 староства ў якасці павета ўвайшло ў склад Падляскага ваяводства, уладанне каралевы Боны. У выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (1565—1566) Кобрынскі і Камянецкі паветы ўключаныя ў склад Берасцейскага павета.

## Гл. таксама 
* Кобрынскі павет
* Кобрынская эканомія

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:З’явіліся ў 1404 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Кобрына
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Зніклі ў 1519 годзе
Катэгорыя:Княствы ў беларускай гісторыі
Цамянка

**Цамя́нка** (ад  «друз») — цагляная ці керамічная крошка, якую дабаўляюць у вапнавы раствор для кладкі сцен, і сам гэты раствор. Шырока выкарыстоўваўся ў старажытным будаўніцтве як сувязное рэчыва, прыкладна як сучасны цэмент. Прымяненне цамянкі — характэрная рыса каменнага дойлідства Кіеўскае Русі, выяўленая ў галоўных помніках Кіева (Сафійскі сабор, Дзесяцінная царква і інш.), Чарнігава, Пераяслава і г. д. На беларускіх землях цамянка вядома з 10 стагоддзя; ужывалася ў будаўніцтве да канца 16 — пачатку 17 стагоддзя.

Цэгла была каляровай, таму цамянка як раствор атрымлівалася афарбаванай. Гэта дало падставу сучасным будаўнічым кампаніям назваць цамянкай фарбу для сцен, якая ўяўляю сабой вапнавы раствор з патоўчанымі да мікраскапічных памераў часціцамі цэглы.

## Літаратура 
* Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў. Укладальнік: Барыс Лазука. Менск: Беларусь, 2001. ISBN 985-01-0124-5.

Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Ковенскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)

**Ковенскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Троцкага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Сталіца — горад Коўна.

## Гісторыя 
Утварыўся згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566). У склад павету ўваходзіла тэрыторыя Прэнскага, Ваўкавіскага, Дасунскага, Віштынецкага старостваў (дзяржаўных валасцей) і прылеглыя прыватнаўласніцкія маёнткі.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) апынуўся ў складзе Расійскай імперыі.

## Ураднікі 
На Гродзенскім сойме 12 студзеня 1793 дзеля павелічэння колькасці сенатараў ад ВКЛ быў намінаваны кашталян ковенскі шляхам павышэння да кашталянскай годнасці мясцовага павятовага маршалка, якім на той момант быў Ігнацій Забела. Ён атрымаў прывілей 26.10.1793, але ўжо ў снежні таго ж года новая адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа Рэчы Паспалітай скасавала ковенскую кашталянію. У выніку, кашталян ковенскі захаваў свой тытул, але ўжо не меў сенатарскіх паўнамоцтваў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Троцкае ваяводства
Рыдыгеры

**Рыдыгеры** (**Рудыгеры, Рудынгеры**; , ) — шляхецкі род нямецкага (курляндскага) паходжання. Быў набілітаваны ў Швецыі, ВКЛ, Польшчы і Расіі. Некаторыя прадстаўнікі роду карысталіся графскім тытулам. Паходзяць ад Генрыка Нікаляўса Рыдыгера, у 1681—1693 капітана шведскіх фартэцый у інфлянцкім Дзюнамюндэ (цяпер частка Рыгі — Даўгаўгрыва, дзе Дзвіна ўпадае ў Балтыйскае мора), які ў 1695 атрымаў шляхецтва ў Швецыі. Напачатку вызнавалі лютэранства, пасля пачалі пераходзіць у праваслаўе.

## Радавод 
**Генрых Нікалаус (Нільс) Рудынгер** (? — 1711). Жонка — з 1696 Крысціна Элізабет фон Вікедэ(н) (1680—1721).
* **Петэр Рудынгер**, капітан, інфлянцкі памешчык (Пандзімыйс у вёсцы Кааркюла ля Тырвы). Жонка — з 1752 Элізабет Візнер, дачка інфлянцкага пастара.
** **Карл Магнус Рудынгер** (1753—1821, Гапсала, сучасны Гаапсалу, Эстонія), генерал-маёр, таемны саветнік, Выбарскі губернатар, сябар Эстляндскага рыцарства. Жонка — з 1779 Шарлота Маргарэта баранеса фон Мальтыц (1758—1786, Санкт-Пецярбург), дачка егера двара імператрыцы Кацярыны II.
*** **Фрыдрых (Фёдар) Вільгельм Рудыгер** (1780, Санкт-Пецярбург — 1840), інспектар кашараў Праабражэнскага палка, палкоўнік, прыняў праваслаўе. Жонка — Соф’я Дарота (Дар’я Фёдараўна) Яжэмбская, дачка прыдворнага імператарскага двара. Агулам мелі сямёра дзяцей.
**** **Ягор (Георгій) Рудыгер** (1811—1848). Жонка — Маргарыта Фёдараўна Гамбургер.
***** **Аляксандр Рудыгер** (1844—1877). Жонка — Аўгіння Германаўна Гізэці (? — 1905).
****** **Аляксандр Рудыгер** (1870—1929), выехаў у 1917 з Петраграда ў Эстонію (Гаапсалу). Жонка — Аглаіда Юльеўна фон Бальц (1870—1956). Агулам мелі чацвёра дзяцей.
******* **Міхаіл Рыдыгер** (1902—1962), протаіерэй Казанскай царквы ў Таліне, вучыўся ў Імператарскім вучылішчы правазнаўства, працаваў на фанернай фабрыцы Лютэра галоўным бухгалтарам аддзела, святар ад 1940. Жонка — з 1926 Алена Іосіфаўна Пісарава (1902—1959), дачка палкоўніка царскай арміі, расстралянага бальшавікамі ў Тэрыёках (сучасны Зеленагорск, Ленінградская вобласць, Расія).
******** **Аляксей Рыдыгер** (23 лютага 1929, Талін — 5 снежня 2008, Масква), Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Аляксій II.

## Выбітныя прадстаўнікі 
* Фёдар Рыдыгер (1783—1856) — граф, расійскі генерал ад кавалерыі
* Аляксей Рыдыгер (1929—2008) — патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі ў 1989—2008.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Родословная Патриарха Московского и всея Руси Алексия Второго (Алексей Ридигер) 

Катэгорыя:Расійская арыстакратыя
Катэгорыя:Шведская арыстакратыя
Катэгорыя:Графскія роды
Катэгорыя:Остзейскае дваранства
Міхаіл Жыгімонтавіч

**Міхаіл Жыгімонтавіч** (Міхайлушка Жігімонтовіч, Баляслаў; 1380-я г. — 1451 або 1452) — князь у ВКЛ.

## Біяграфія 
Сын вялікага князя ВКЛ Жыгімонта Кейстутавіча ад яго першай жонкі, дачкі князя Андрэя Адзінцэвіча.

У 1390 г. разам з бацькам і іншымі быў аддадзены Вітаўтам у заклад да крыжакоў за падтрымку яго ў барацьбе за велікакняжацкі пасад. Калі Вітаўт не стрымаў слова і заключыў з Ягайлам Востраўскае пагадненне 1392 г., ён і іншыя закладнікі былі зняволеныя крыжакамі і пасаджаны ў вязніцу. З 1398 г. ён ізноў у ВКЛ, дзе ажаніўся з Ганнай, дачкой плоцкага князя Земавіта IV. У 1427—1429 гг. знаходзіўся пры двары вялікага магістра Тэўтонскага ордэна. З 1434 г., калі яго бацька заняў велікакняжацкі пасад, знаходзіўся пры ім, быў прызначаны камандуючым войскамі, што выступілі супраць Свідрыгайлы, і 1 верасня 1435 г. атрымаў над ім перамогу пад Вількамірам, заняў Оршу, узяў у аблогу Віцебск і Полацк. Атрымаў ва ўладанне Слуцк, Хоўхлу, Слонім, землі на Падляшшы. Пасля забойства яго бацькі, у сакавіку 1440 г., некаторыя феадалы, у асноўным на Жамойці, падтрымалі яго кандыдатуру на велікакняжацкі пасад, але ў 1440 г. вялікім князем ВКЛ быў абраны Казімір Ягелончык. Паводле «Хронікі Быхаўца», Казімір, умацаваўшыся на велікакняжацкім пасадзе, падараваў Міхаілу Жыгімонтавічу Бельск, Сураж, Клецк, Койданава, Бранск і Старадуб. У 1439 г. Міхаіл Жыгімонтавіч заснаваў у Койданаве касцёл Святой Ганны, які існуе і цяпер. У Клецку Міхаіл Жыгімонтавіч задумаў змову супраць вялікага князя ВКЛ Казіміра IV, у якой удзельнічалі таксама князі Валожынскія, але яна была раскрыта. Паводле іншых крыніц, Міхаіл Жыгімонтавіч пасля абрання Казіміра IV Ягелончыка вялікім князем ВКЛ выехаў да сваякоў у Мазоўша за падтрымкай у барацьбе супраць яго, потым у Малдову, а затым і да хана Сеід-Ахмеда. У пачатку 1449 г. Міхаіл Жыгімонтавіч з татарскім войскам на кароткі час захапіў у ВКЛ Севершчыну і Кіеў. Пасля шукаў падтрымкі ў Маскве, але там быў зняволены і, паводле некаторых звестак, атручаны.

## Літаратура 
* Пазднякоў В.  Міхаіл Жыгімонтавіч. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 5. Мінск. 1999. С. 213.
* Валахановіч А. І.  Міхаіл Жыгімонтавіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 77-78.

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Цэмент

**Цэмент** ( — друз) — парашкападобнае вяжучае рэчыва, здольнае ўтвараць з вадой (воднымі растворамі солей або іншымі вадкасцямі) пластычную масу, што з часам загусае і пераходзіць у каменападобны стан.

У залежнасці ад сыравіны і спосабу атрымання адрозніваюць віды цэменту:
* портландцэмент і яго разнавіднасці (шлакавы і пуцалаваны);
* гліназёмісты;
* расшыральны і шэраг спецыяльных марак (напрыклад, кіслотатрывалы).

Прамысловая вытворчасць з 19 стагоддзя. Найбольш пашыраны портландцэмент — прадукт тонкага памолу, атрыманы абпальваннем да спякання (тэмпература каля 1450 °C) вапняку і гліны (суадносіны 3:1). Каб палепшыць тэхнічныя ўласцівасці, пры памоле да клінкеру дадаюць каля 3; двухводнага гіпсу і каля 15 % актыўных мінеральных дабавак (дыятаміту, трэпелу, доменнага грануляванага шлаку). Якасць цэменту вызначаецца тонкасцю памолу, тэрмінам ахоўвання і маркай (характарыстыкай трываласці пры сцісканні стандартных узораў) — абазначаецца лічбамі 200, 300, 400, 500, 600 і 700. Чым вышэй марка, тым больш трывалы выраб на яго аснове.

У Беларусі выпускаецца прадпрыемствамі «Ваўкавыскцэментнашыфер», «Крычаўцэментнашыфер».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Катэгорыя:Вяжучыя матэрыялы
Януш Тышкевіч (ваявода кіеўскі)

**Януш Тышкевіч** (1590—1649) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай. Ваявода кіеўскі (з 1630).

Трымаў Сняцінскае і Жытомірскае староствы. Граф на Лагойску і Бярдычаве.

## Біяграфія 
thumb|злева|120px|Януш Тышкевіч

З лагойскай лініі шляхецкага роду Тышкевічаў герба «Ляліва», сын Тэадора Фрыдэрыка і Соф'і з Заслаўскіх. Меў братоў Самуэля і Гераніма.

Браў удзел пад камандай Станіслава Жалкеўскага ў Цацорскай бітве (1620). Фундаваў некалькі касцёлаў і кляштараў, у тым ліку кляштар кармелітаў у Бярдычаве (1627), якому ў 1630 ахвараваў уласны замак.

У шлюбе з Ядвігай Бялжэцкай меў дачку Крысціну.

## Спасылкі 
* 

Януш, ваявода кіеўскі
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы кіеўскія
Катэгорыя:Старосты сняцінскія
Катэгорыя:Старосты жытомірскія
Аляксандр Астрожскі

**Аляксандр Астрожскі** (, Вявёрка каля Тарнава — , Цярнопаль) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай. Ваявода валынскі (з 1593), староста пераяслаўскі (з 1594).

Валодаў гарадамі Ратна (прыкладана з 1590), Дарагабуж, Сураж, Звягель, паловай горада Астрог (усе з 1603).

## Біяграфія 
З княжацкага роду Астрожскіх уласнага герба, сын Канстанціна-Васіля і Соф'і з Тарноўскіх. Меў братоў Януша і Канстанціна, сясцёр Кацярыну і Лізавету.

Дзяцінства правёў у Дубне, выхаванне і адукацыю спачатку атрымаў у Астрогу, а потым пры двары караля і вялікага князя.

У 1592 годзе пабраўся шлюбам з каталічкай Ганнай Косткай, уладальніцай горада Ярослаў у Рускім ваяводстве, дзе збудаваў палац. У 1593 годзе разбіў пад Яраславам татараў.

Разам з бацькам супрацьдзейнічаў правядзенню царкоўнай уніі, удзельнічаў у праваслаўным саборы 1596 года ў Берасці, саборы праваслаўных і пратэстантаў 1599 года ў Вільні.

Меў 5 сыноў (Канстанцін Аляксандр, Крыштаф, Януш Павел, Аляксандр, Васіль) і 3 дачок (Соф'я, Ганна Алаіза, Кацярына).

Раптоўна памёр у 1603 годзе (магчыма яго атруцілі). Пахавалі князя ў Астрогу, у царкве Яўлення Гасподняга.

## Літаратура 
* 
* Barbara Sawczyk, Maria Sąsiadowicz, Ewa Stańczyk. Ocalić od zapomnienia... Patroni tarnowskich ulic. Tom 2. — Tarnów, 2004. ISBN 83-915445-6-7.
* І. Ворончук. Володіння князів Острозьких на Східній Волині. — Київ-Старокостянтинів, 2001.

## Спасылкі 
Аляксандр
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы валынскія
Катэгорыя:Старосты пераяслаўскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Астрогу
Рамуальд Гедройц

**Рамуальд Тадэвуш Гедройц** (, вёска Бобчын Браслаўскага павета — , ) — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, генерал-маёр; адзін з кіраўнікоў паўстання Т. Касцюшкі (1794).

## Біяграфія 
З княжацкага роду Гедройцаў гербу «Гіпацэнтаўр», сын Юзафа і Ружы з Келпшаў.

У 1765 кадэтам уступіў у II пяхотны полк Вялікага Княства Літоўскага. Падтрымаў Барскую канфедэрацыю, спачатку служыў пад камандай К. Пулаўскага, потым М. К. Агінскага. Браў удзел у бітвах з расійскай арміяй пад Гродна, Моўчаддзю (1769), Бездзежам (1771), Сталавічамі (1772), атрымаў раненне.

3 1778 намеснік каменданта брыгады літоўскіх гусараў, пасол на Гродзенскі сойм 1784 года. У вайну з Расіяй (1792) атрымаў званне генерал-маёра.

Удзельнічаў у падрыхтоўцы паўстання 1794 года, член Найвышэйшай Літоўскай Рады, адзін з найбліжэйшых паплечнікаў яе кіраўніка Я. Ясінскага. Пазней удзельнічаў у ваенных дзеяннях на тэрыторыі Курляндыі, атрымаў званне генерал-лейтэнанта і ганаровы пярсцёнак «Айчына свайму абаронцу». Па паразе паўстання на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага з 5-тысячным атрадам прыбыў у Варшаву і браў удзел у яе абароне. Пад Радошыцамі (Польшча) трапіў у палон.

Праз некалькі месяцаў выехаў у Парыж, дзе ўвайшоў у склад Польскай дэпутацыі, на даручэнне якой у 1796 прыбыў у Жамойць для падрыхтоўкі паўстання. У выніку раскрыцця змовы ўцёк у Саксонію. Перапісваўся з Т. Касцюшкам, які знаходзіўся ў ЗША, вітаў яго вяртанне ў Парыж.

У расійска-французскую вайну (1812) патрымаў Напалеона, зладзіў паспалітае рушэнне на Літве. Быў камандзірам 17 палка літоўскіх уланаў. 12 лютага 1813 пад Сераковам (Польшча) разам з сынам Юзафам трапіў у палон. Расійскія ўлады выслалі іх у Архангельск. Амаль праз 2 гады вярнуўся ў Варшаву і ўступіў у армію Каралеўства Польскага ў званні генерала дывізіі, член Ваеннага камітэта.

У шлюбе з Каралінай Ганнай Бажымоўскай меў сыноў Юзафа і Аляксандра Канстанціна Юльяна; дачок Кунегунду Францішку Ружу і Барбару Люцыю.

Узнагароджаны ордэнам Св. Станіслава.

Пахаваны у Старых Павонзках (месца 25-3-3).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Асобы
Рамуальд
Катэгорыя:Дэпутаты Сойма Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Барскія канфедэраты
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792 года
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Члены Найвышэйшай Літоўскай Рады
Юрый Белазор

**Юрый Белазор** (каля 1622 — ) — дзяржаўны і рымска-каталіцкі дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Біскуп смаленскі (1658—1661) і віленскі (ад 1661).

## Біяграфія 
Прадстаўнік шляхецкага роду Белазораў гербу «Вянява», сын Крыштафа, старосты абельскага, і Ядвігі з Гедройцаў.

Скончыў Віленскую акадэмію, зрабіўся ксяндзом. Быў каралеўскім сакратаром, пісарам cкарбовым літоўскім, канонікам віленскім, пробашчам капліцы Святога Казіміра ў Віленскай кафедры, рэгентам меншай канцылярыі ВКЛ (1650—1655), кусташам віленскім (ад 1652).

Вымушана падпісаў ад імя віленскага капітула Кейданскі дагавор 1655 года пра унію ВКЛ і Швецыі. У Верках у 1663 заклаў Віленскую Кальварыю як воту па вызваленне бацькаўшчыны. За ахвяраванні часткі скарбу капліцы Св. Казіміра на патрэбы разбуранае пасля вайны краіны атрымаў прыхільнасць Яна Казіміра Вазы. Быў ініцыятарам адбудовы віленскае кафедры.

## Літаратура 
* 
* *Ryszard Mienicki, Jerzy Białłozor*. Polski Słownik Biograficzny, t. II. — Kraków 1936, стр. 8.

## Спасылкі 
* Кароткая біяграфія

Юрый
Катэгорыя:Каралеўскія сакратары
Катэгорыя:Біскупы смаленскія
Катэгорыя:Біскупы віленскія
Катэгорыя:Пісары скарбовыя літоўскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1620-я гады
Альбрэхт Радзівіл (1717—1790)

**Альбрэхт Радзівіл** (, маёнтак Здзецел Новагародскага ваяводства — 1790, ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста рэчыцкі (1734—1773), генерал-маёр войскаў Вялікага Княства Літоўскага (з 1755).

Валодаў Крожамі ў Жамойці, Глускам і Хальчам у Рэчыцкім павеце і інш.

## Біяграфія 
З нясвіскай лініі роду Радзівілаў герба «Трубы», сын Мікалая Фаўстына і Барбары з Завішаў. Меў братоў Удальрыка Крыштафа, Юрыя і Станіслава.

Па смерці караля і вялікага князя Аўгуста Моцнага (1733) выступаў разам з бацькам і братамі за абранне на прастол Аўгуста Саса. Быў паслом на пацыфікацыйны сойм 1736, дзе падпісаў дыплом пра абранне Аўгуста Саса. У 1750 абіраўся маршалкам Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага. У 1740-х быў палкоўнікам літоўскай панцырнай кавалерыі, з 1754 — палкоўнікам гусарскага знаку ў харугве каралевіча Фрыдэрыка.

Падчас бескаралеўя (1763) быў супраціўнікам Чартарыйскіх, выступаў супраць абрання на прастол Станіслава Аўгуста Панятоўскага. У 1768 далучыўся да Барскай канфедэрацыі і быў адным з кандыдатаў на пасаду яе маршалка ў Вялікім Княстве Літоўскім; у 1770 абіраўся маршалкам канфедэрацыі ў Рэчыцкім павеце. У 1771 распрацаваў план «вялізнай дыверсіі», паводле якога канфедэрацыя мусіла распаўсюдзіцца на ўсю тэрыторыю сучаснай Беларусі. Па захопе галоўных замкаў дзяржавы літоўскае войска мусіла сабрацца ў Бабруйску і адтуль выправіцца маршам у Каралеўства Польскае.

Пасля паражэння канфедэрацыі выехаў у Сілезію, потым у Італію. У 1777 вярнуўся і прымірыўся з каралём.

У шлюбе з Ганнай Кунегундай Халецкай меў 3 дачкі і сына Дамініка (1754—1798), старосту кнышынскага.

## Літаратура 
* 
* 

Альбрэхт, 1719—1790
Катэгорыя:Старосты рэчыцкія
Катэгорыя:Барскія канфедэраты
Барбара Радзівіл (Завіша)

**Барбара Радзівіл** (у дзявоцтве **Завіша**;  — ) — грамадская і палітычная дзяячка Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
Прадстаўніца шляхецкага роду Завішаў герба «Лебедзь», дачка Крыштафа Станіслава, ваяводы менскага, і Тэрэзы з Тышкевічаў.

Выйшла замуж 4 снежня 1710 за Мікалая Фаўстына Радзівіла. Была адной з найбольш палітычна актыўных прадстаўнікоў групоўкі Радзівілаў.

У часы бескаралеўя ў 1733 стала адным з ініцыятараў стварэння канфедэрацыі Новагародскага ваяводства, скіраванай супраць кандыдата на прастол Станіслава Ляшчынскага. У 1736 наведала Санкт-Пецярбург, дзе атрымала вельмі прыхільны прыём пры расійскім імператарскім двары.

Сачыла за абраннем прыхільных да Радзівілаў дэпутатаў на Новагародскім, Слонімскім, Ваўкавыскім, Гарадзенскім і Лідскім сойміках.

У шлюбе мела 6 дачок і 8 сыноў, у тым ліку Удальрыка Крыштафа, Альбрэхта, Юрыя, Станіслава.

## Літаратура 
* 

Барбара
Барбара
Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага