open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Колюшка трохіголкавая

**Трохіголкавая колюшка** (*Gasterosteus aculeatus*, народныя назвы: **калюшка**, **ваўчок**, **рагулька** і інш.) — від рыб сямейства Колюшкавыя.

## Апісанне 
Рыбка звычайна мае памеры 5-6 см, рэдка да 10 см. Цела сціснутае з бакоў, галава завостраная, на спіне перад спінным плаўнікам тры даволі буйныя калючкі, у калючкі пераўтвораны і брушныя плаўнікі. Лускі няма, а уздоўж цела да хваста размешчана паласа з касцяных пласцінак. Колер цела ў маладых рыбак серабрысты, у сталых — верх галавы і спіна сінія ці чарнавата-шэрыя, бруха серабрыста-шэрае. Вясной, у перыяд нерасту афарбоўка цела ў самцоў робіцца вельмі стракатай: спіна — ізумрудна-зялёнай, вочы — ярка-сінімі, ніз галавы і брушка — чырвонымі. Часам усё цела прымае чырвоную афарбоўку. У самак у гэты час брушка робіцца жоўтым, а поперак цела назіраюцца цёмныя палоскі.

## Арэал 
Колюшка шырока распаўсюджана па свеце, у Еўропе жыве ад Новай Зямлі да Чорнага мора, у Беларусі яна раней сустракалася толькі ў басейне Заходняга Буга і Нёмана, а ў апошнія дзесяцігоддзі яе пачалі сустракаць у рэках дняпроўскага басейна.

## Экалогія і спосаб жыцця 
Жыве колюшка 3-4 гады, размнажэнне пачынае ў аднагадовым узросце. Самец перад нерастам будуе гняздо на грунце, у месцах са слабай плынню. У яго ён па чарзе заганяе некалькі самак, якія адкладаюць там ікру. Пасля гэтага ўвесь перыяд развіцця ікрынак самец ахоўвае гняздо і тэрыторыі вакол яго, грозна распраўляючы свае калючкі пры набліжэнні праціўніка. Гэтая маленькая рыбка, дзякуючы сваім іголкам, можа сябе абараніць не толькі ад дробных рыб, але і ад буйных драпежнікаў: шчупака, акуня і інш. Таму пры невялікай пладавітасці (не болей 250 ікрынак), выжывае даволі шмат моладзі.

Рыбка харчуецца дробнымі рачкамі, лічынкамі насякомых, чарвякамі, ікрой і моладдзю іншых рыб. Яна вельмі пражэрлівая і пры вялікім распаўсюджанні можа наносіць шкоду, выядаючы ікру многіх каштоўных рыб, знішчаючы запасы іншага корму ў вадаёме. Сама ж яна кормам для іншых рыб служыць не можа, дзякуючы надзейным калючкам.

## Значэнне 
У еўрапейскіх краінах яе вылоўліваюць у вялікай колькасці для прыгатавання рыбнай мукі на корм свойскім жывёлам, птушкам і рыбам у сажалках. Тлушч колюшкі выкарыстоўваецца для лячэння ран і апёкаў. Раней з яго гатавалі лекі для лячэння сухотаў.

Колюшка лёгка прыжываецца і размнажаецца ў акварыуме, але не выносіць суседства з іншымі відамі акварыумных рыбак.

## Зноскі 
Катэгорыя:Колюшкавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Казахская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

**Казахская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка**, **Казахская ССР** — адна з рэспублік Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік.

## Гісторыя 
Утворана першапачаткова як Кіргізская АССР у складзе РСФСР 26 жніўня 1920 года з сталіцай у Арэнбурзе. У лютым 1925 года Арэнбургская вобласць была выведзена са складу Кіргізскай АССР і перададзена РСФСР, а сталіца была перанесена ў Кызыл-Арду (1925), потым у Алма-Ату (1929).

У выніку нацыянальна-дзяржаўнага размежавання Сярэдняй Азіі ў 1924-1925 гадах усё казахскія зямлі аб'ядналіся. У 1925 году Кіргізская АССР была перайменавана ў Казакскую АССР. 20 ліпеня 1930 года ад яе да РСФСР была аддзеленая Каракалпакія, пазней перададзеная ў склад Узбекскай ССР. 5 лютага 1936 года Казакская АССР была перайменавана ў Казахскую АССР.

5 снежня 1936 года Казахскай АССР быў нададзены статус саюзнай рэспублікі.

## Гл. таксама 
* Герб Казахскай ССР

## Спасылкі 
Катэгорыя:Казахская ССР
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Казахстана
Паласатая гіена

**Паласатая гіена** (*Hyaena hyaena*) — тыповы прадстаўнік сямейства гіенавых. Трапляецца ва ўсёй паўночнай Афрыцы, у значнай частцы Азіі ад Міжземнага мора да Бенгальскага заліва. Звычайная для Паўночна-Заходняй і сярэдняй Індыі, становіцца больш рэдкай на поўдзень і адсутнічае на Цэйлоне, роўна як і ва ўсіх краінах, што знаходзяцца далей на ўсход; у Афрыцы на поўдзень ад Сахары месцамі таксама звычайная, але на поўдзень рэгіёну трапляецца рэдка. Яе арэал практычна не перакрыжоўвацца з арэалам афрыканскай плямістай гіены.

Катэгорыя:Гіенавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Азіяцкі слон

**Азіяцкі слон**, або **Індыйскі слон** (*Elephas maximus*) — млекакормячае атрада хобатных, адзіны сучасны від роду Азіяцкія сланы (*Elephas*) і адзін з трох сучасных відаў сямейства слановых.

Азіяцкі слон — другая па велічыні наземная жывёла пасля саваннавага слана. Дзікія азіяцкія сланы занесены ў Чырвоную кнігу МСАП.

## Апісанне 
Індыйскі слон па памерах саступае афрыканскаму саваннаму слану, аднак яго памеры таксама буйныя — старыя самцы дасягаюць масы 5,4 тон пры росце 2,5-3,5 метры.

## Пашырэнне 
Арэал фрагментаваны. У дзікім выглядзе азіяцкія сланы сустракаюцца ў Індыі, Паўднёва-Усходняй Азіі. У Кітаі іх усяго каля трохсот, і большасць з іх жыве ў правінцыі Юньнань. 

## Гл. таксама 
* Саваннавы слон
* Лясны слон

## Спасылкі 
* 
* Індыйскі слон на сайце «Свет жывёл»

Катэгорыя:Хобатныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Саваннавы слон

**Саваннавы слон**, або **Кустовы слон** (*Loxodonta africana*) — млекакормячае роду афрыканскіх сланоў атрада .

З’яўляецца самым буйным з сучасных наземных жывёл. Паколькі лясны афрыканскі слон раней лічыўся падвідам афрыканскага слана, ён быў выдзелены ў асобны від, паўстала сучаснае імя *Саваннавы слон*.

## Распаўсюджанне 
Жыве ў саваннах Афрыкі.

## Спасылкі 
* Loxodonta africana на Animal Diversity Web
* Афрыканскі слон на сайце Міжнароднай Чырвонай кнігі
* Афрыканскі слон на сайце Animalinfo.org

Катэгорыя:Сланы
Катэгорыя:Сысуны Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1797 годзе
Катэгорыя:Дадаткі СІТЭС
Катэгорыя:Эндэмікі Афрыкі
Лясны афрыканскі слон

**Лясны афрыканскі слон** (*Loxodonta cyclotis*) — млекакормячае роду афрыканскіх сланоў атрада хобатных. Першапачаткова адносілі да падвіда афрыканскага слана, але быў выдзелены ў асобны від. Статус як асобнага віду доўгі час ставіўся пад сумнеў, але быў адназначна даказаны пры дапамозе аналізаў ДНК. Тым не менш, абодва віды могуць спарывацца і даваць гібрыд.

Мяркуюць, два віды роду *Loxodonta* разышліся не менш за 2,5 млн гадоў таму. У спісах Міжнароднай Чырвонай кнігі абодва віды афрыканскіх сланоў фігуруюць пад агульнай назвай . Выдзяленне трэцяга віду, ўсходне-афрыканскага слана, знаходзіцца пад пытаннем.

Вышыня ляснога слана ў карку ў сярэднім складае 2,40 м.

Катэгорыя:Хобатныя
Шо

**Шо** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьі ў басейне ракі Шоша (выцякае з возера), за 32 км на ўсход ад г. Глыбокае, каля в. Надазер'е.

Плошча 7,65 км². Найбольшая глыбіня 3,1 м. Даўжыня 4,2 км. Найбольшая шырыня 2,1 км. Даўжыня берагавой лініі 12,4 км. Аб'ём вады 14,8 млн. м³. Плошча вадазбору 110 км².

Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, пясчаныя, параслі лесам, часткова разараныя, на поўначы i поўдні забалочаныя. Берагі нізкія, пясчана-тарфяністыя, забалочаныя, пад лесам і хмызняком. Дно сапрапелістае, уздоўж берагоў да глыбіні 0,5—1 м пясчанае. Зарастае па ўсёй плошчы. Упадаюць ручаі з азёр Доўгае i Івесь.

## Літаратура 
* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. - Мн., 2007. – С. 465-466.
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Шо на Radzima.org
* Блакітная кніга Беларусі 

Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Шошы
Белае (возера, каля вёскі Хралы)

**Бе́лае во́зера** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі на мяжы з Ушацкім раёнам. У басейне ракі Шоша, за 36 км на ўсход ад горада Глыбокае, за 2 км на паўднёвы ўсход ад возера Шо.

Плошча паверхні 0,59 км². Найбольшая глыбіня 24,7 м. Даўжыня 2,13 км. Найбольшая шырыня 0,57 км. Даўжыня берагавой лініі 4,8 км. Берагавая лінія слабазвілістая. Аб’ём вады 5,75 млн м³. Плошча вадазбору 4,2 км². Схілы катлавіны высокія і пясчаныя, на паўночным захадзе і поўдні возера нізкія і тарфяністыя. Мелкаводдзе пясчанае. Глыбакаводная частка ложа возера пакрыта сапрапелем. Прыбярэжная расліннасць распаўсюджана да глыбіні 4 м паласой шырынёй 40—50 метраў. Да глыбіні 11 метраў расце мох фантыналіс.Возера мезатрофнае, слабапраточнае. Упадаюць 2 ручаі і вяцякае ручай у возера Івесь.

У возера водзяцца шчупак, акунь, лешч, судак, краснапёрка і іншыя віды рыб.

У 1979 годзе створаны азёрны заказнік *«Белае»* з мэтай захавання эталоннага па чысціні возера і яго насельнікаў, асабліва баброў.

## Літаратура 
* Белае возера // 
* *Міронаў В. Р.* Белае возера // 
* 

Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Шошы
Галуба

**Галу́ба** — рака ў Краснапольскім і Слаўгарадскім раёнах Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 23 км, з іх 8 км у Краснапольскім раёне. Плошча вадазбору 84 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4 ‰. Пачынаецца за 2 км на паўднёвы ўсход ад былой вёскі Асінаўка (за 2,5 км на паўночны захад ад вёскі Рэпішча) Краснапольскага раёна, вусце каля былой вёскі Кліны Слаўгарадскага раёна. Вадазбор на Чачорскай раўніне. Рэчышча каналізаванае на працягу 9 км ад вытоку.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-36-87. Выданне 1982 г.
* Ліст карты N-36-99. Выданне 1979 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Сажа
Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Краснапольскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Слаўгарадскага раёна
Гадзея

**Гадзе́я** — рака ў Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Уша (прыток Віліі, басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 77 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 5,2 ‰. Пачынаецца каля вёскі Трапалава, цячэ па паўночных схілах Ашмянскага ўзвышша, упадае ў Ушу каля вёскі Вяжуці. На працягу 6 км каналізаваная (за 1,2 км на поўдзень ад вёскі Кавальцы да вусця). Каля аграгарадка Маркава на рацэ сажалка (плошча 0,04 км²). Асноўны прыток — Дудкавіца (правы).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-66. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1983 г.
* Ліст карты N-35-54. Выданне 1979 г. Адпавядае стану мясцовасці на 1985 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов)  // ДУП Цэнтральны навукова-даследчы інстытут комплекснага выкарыстання прыродных рэсурсаў Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Прытокі Ушы (прыток Віліі)
Катэгорыя:Рэкі Маладзечанскага раёна
Гажанка

**Го́жка, Гажанка** — рака ў Беларусі, у Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток Нёмана.

Працягласць — каля 19 км. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км. Пачынаецца каля вёскі Вялікая Капліца (за 3 км на захад ад вёскі Казловічы). Упадае ў Нёман каля вёскі Гожа. Прытокі — Вержбалоўка, Чарнуха і Лесніца (справа). Вадазбор нізінны. Плошча вадазбору  каля 211 км², з якіх 36 % занятыя лесам. У сярэднім і верхнім цячэнні ў рэчышчы ракі пабудаваны каналы.

## Літаратура 
*  — С. 95—96.
* Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И.П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил.
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Нёмана
Катэгорыя:Рэкі Гродзенскага раёна
Газоўка

**Газо́ўка**, **Газо́нка** — рака ў Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Вілія (басейн Нёмана). Даўжыня 17 км. Плошча вадазбору 88 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,5 ‰. Пачынаецца каля вёскі Чыжоўшчына, упадае ў Вілію на паўднёвым усходзе ад вёскі Патокі. На працягу 9,6 км рэчышча каналізаванае (выток — 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Загазь). У ніжнім цячэнні цячэ праз лес.

## Літаратура 
* 
*  — С. 534.

Катэгорыя:Рэкі Астравецкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Віліі
Эйнар Карасан

**Эйнар Карасан** (ісл.: Einar Kárason) (, Рэйк’явік) — ісландскі пісьменнік.

## Жыццё 
З 1975 па 1978 ён вывучаў літаратурзнаўства ва Універсітэце Ісландыі. З 1978 года працуе як вольны мастак у Рэйк'явіку. Вельмі актыўны ў Саюзе ісландскіх пісьменнікаў, з 1988 па 1992 год быў яго старшынёй. З 1985 г.  арганізатар літаратурнага фестывалю ў Рэйк'явіку. На 27 студзеня 2009, выдаў *OFSI* (2008). Узнагароджаны Ісландскай Літаратурнай прэміяй (Íslensk Bókmenntaverðlaun).

Катэгорыя:Пісьменнікі Ісландыі
Плямістая гіена

**Плямістая гіена** (*Crocuta crocuta*) — млекакормячае з сямейства гіенавых.

## Постаць 
Дасягае да 1,3 м у даўжыню, пры вышыні ў карку 80 см; поўсць больш кароткая, чым у іншых відаў, мае шэраваты колер з бурымі плямамі на баках і на верхніх частках лап. Галава бурая, на шчоках і патыліцы з чырванаватым адценнем, хвост з бурыми кольцамі і чорным кончыкам; канцы ног белаватыя. Афарбоўка схільная да варыяцый, бывае больш светлая і больш цёмная.

## Арэал 
Плямістая гіена жыве ў паўднёвай і ўсходняй Афрыцы, ад мыса Добрай Надзеі прыблізна да 17 ° з. ш., выцясняючы ў тых месцах, дзе яна часта сустракаецца, паласатую гіену.

## Лад жыцця 
Па ладу жыцця яна падобная да іншых гіен, але па сваёй велічыні і сіле больш небяспечная за іх. Плямістыя гіены ў асноўным палююць самі, і радзей ядуць падалку. Вый плямістй гіены падобны да рогату. Самка прыносіць 3-7 шчанюкоў, у сярэдняй Афрыцы да пачатку дажджлівае перыяду, на поўначы — вясной; шчанюкі змяшчаюцца ў пячорах або ў выкапаныя норах. Маці іх пяшчотна любіць і мужна абараняе, спыняе свой клопат з іх ўзрастаннем. Шчанюкі пакрытыя кароткай аднаколернай поўсцю; без плям.

## Гл. таксама 
* Пячорная гіена
* Паласатая гіена

Катэгорыя:Гіенавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1777 годзе
Катэгорыя:Сысуны Афрыкі
Ласіца (рака)

**Ла́сіца** — рака ў Беларусі, у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Галбіца (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня 30 км. Плошча вадазбору 160 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 ‰. Пачынаецца каля вёскі Турчына, цячэ па заходняй частцы Полацкай нізіны праз азёры Ласіца, Крывое і Ласіца. Вусце каля вёскі Якімаўцы. У басейне ракі азёры Баравое, Сарокі, Надазерскае, Грунвальды.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Паловіца (прыток Галбіцы)

**Пало́віца** — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Галбіца (басейн Заходняй Дзвіны).

Пачынаецца за 0,9 км на паўднёвы захад ад вёскі Кролікі, вусце на поўдзень ад вёскі Рымкі на мяжы Пастаўскага і Шаркаўшчынскага раёнаў. Цячэ па паўднёва-заходняй частцы Полацкай нізіны. Асноўныя прытокі: рака Снарыхоўка і рака без назвы каля вёскі Чашуны (справа).

Даўжыня ракі 38 км. Плошча вадазбору 211 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰.
Даліна ў верхнім цячэнні на працягу 10—12 км малавыразная, ніжэй трапецападобная (шырыня 0,5-0,7 км). Абалона пераважна двухбаковая, у нізоўі чаргуецца па берагах (шырыня 60—100 м). Рэчышча ў вярхоўі на працягу 3 км звычайна ў межань перасыхае. Каля вёскі Кундры ад ракі адыходзіць канал, па якім частка сцёку перакідваецца ў раку Лучайка. Рэчышча на працягу 29,2 км уверх ад вусця і 4,5 км у верхнім і сярэднім цячэнні каналізаванае.

У басейне ракі азёры Чарты, Тусьба, Бярозаўка, Лапухова, Валожына, Белькі і інш. Уздоўж ракі вёскі Андроны, Рабекі, Балаі, Мацейкі, Казіміры, Белькі і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Рака Паловіца 

Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна
Галбіца

**Галбіца**, **Галбеіца**, **Галубейка** — рака пераважна ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Дзісна (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня 63 км. Плошча вадазбору 1050 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 6,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,97 ‰.

## Назва 
Назва балцкага паходжання, звязана з літоўскім *gulbis* "лебедзь". Згодна з К. Бугам, адпачатная назва лепш захавалася ў назве возера Галбея (а таксама назвы аднайменнай вёскі на беразе возера), праз якое рака цячэ, і аднаўляецца як *Gulbijа́* (Гульбія).

## Асноўныя прытокі 
* **Праваруч**: Чэртка, Карнееўка, Ласіца і Плісаўка, Бярозаўка
* **Леваруч**: Амшара, Лаўрыха (Смычыца), Шурыца, Паловіца

## Агульныя звесткі 
Пачынаецца за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Глінскія, цячэ ў межах Свянцянскіх градаў пад назвай **Заражанка** (на працягу 5 км у Мядзельскім раёне), нізкая плынь на Полацкай нізіне, упадае ў Дзісну каля вёскі Курылавічы ().

Даліна трапецападобная, яе шырыня 200—400 м. Абалона шырынёй 50—150 м. Рэчышча ў высокай плыні на працягу 11 км каналізаванае, у сярэдняй і нізкай плыні яго шырыня 20—30 м. Рака цячэ праз азёры Задняе (Галбея Паўднёвая) і Галбея, сажалкі каля вёсак Кезікі (плошча 22 га), Дунілавічы (плошча 22 га), гарадскога пасёлка Варапаева (плошча 47 га).

У басейне ракі азёры: Бледнае, Баравое, Свідна, Зароўшчына, Ясюкоўскае, Маскалёва, Белае, Чорнае, Задняе, Трумпіцкае, Старадворскае, Рудзіца, Халасенскае (Халасцінскае), Бярозаўскае, Верацейскае, Арцёмаўскае, Амшанае, Борак і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Галбіца 

Катэгорыя:Прытокі Дзісны
Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна
Мікеланджэла Антаніёні

**Мікела́нджэла Антаніё́ні** (; ,  — , ) — італьянскі кінарэжысёр і сцэнарыст, класік еўрапейскага артхауса, яго называлі «паэтам адчужэння і некамунікабельнасці».

## Біяграфічныя звесткі 
Скончыў Вышэйшую школу эканомікі і камерцыі ў Балонні.

## Творчасць 
Асноўныя тэма творчасці — даследаванне ўнутранага свету чалавека, які адчувае сваю ізаляванасць, пакінутасць, адзіноту і боязь жыцця. У паваенную эпоху паказаў раз’яднанасць людзей, іх трагічную «некамунікабельнасць». Героі яго стужак пакутліва перажываюць сваю ўнутраную самоту: «Хроніка аднаго кахання» (1950), «Пераможаныя» (1952), «Дама без камелій» (1953), «Сяброўкі» (1955). Своеасаблівы цыкл складаюць фільмы 1960-х гадоў, у якіх паказаны разрыў кантакту герояў з рэальнасцю, унутраны крызіс: «Крык», «Ноч», «Зацьменне», «Чырвоная пустыня». Майстэрскае выкарыстанне натуральных шумаў, паўз, сімвалічных дэталяў робіць фільмы Антаніёні гукапластычным відовішчам. У іншых краінах зняў фільмы: «Фотапавелічэнне» (Англія, 1967), «Забрыеш Пойнт» (ЗША, 1970), «Прафесія: рэпарцёр» (Алжыр, 1975).
 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Кінарэжысёры Італіі
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»
Катэгорыя:Лаўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»
Лучайка (прыток Мнюты)

**Луча́йка** — рака ў Глыбоцкім і Шаркаўшчынскім раёнах Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Мнюта (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 21 км. Плошча вадазбору 121 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,9 ‰. Выцякае з возера Сельцы за 0,9 км на поўнач ад вёскі Гаравыя 2 Глыбоцкага раёна, вусце за 0,5 км на захад ад вёскі Жукі Ложныя Шаркоўшчынскага раёна. Рэчышча каналізаванае ад вытоку на працягу 2,5 км і ўгару ад вусця на працягу 5,7 км.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Глыбоцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Шаркаўшчынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Мнюты
Жоўты мангуст

**Жоўты мангуст** (*Cynictis penicillata*) — від драпежных жывёл з сямейства мангуставых. Назва паходзіць ад жоўта-рудой афарбоўкі поўсці, на некаторых мовах завецца *лісіцавы мангуст*.

Катэгорыя:Мангуставыя
Паласаты шакал

**Паласаты шакал** (*Canis adustus*) — адзін з відаў роду .

Распаўсюджаны паўсюль у Цэнтральнай і Паўднёвай Афрыцы.

Катэгорыя:Сабачыя
Сцяг Віцебскай вобласці

**Сцяг Віцебскай вобласці** зацверджаны указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь №277 ад 2 чэрвеня 2009 года. Уяўляе сабою палотнішча зялёнага колеру, на якое накладзеная выява гербу Віцебскай вобласці.

## Глядзі таксама 
* Герб Віцебскай вобласці

Катэгорыя:Сцягі абласцей Беларусі
Катэгорыя:Віцебская вобласць
Чапля белая вялікая

**Вялікая белая ча́пля** (*Ardea alba*) — буйная птушка сямейства чаплевых.

## Апісанне 
Мае вельмі тонкую і выгнутую шыю, доўгія ногі. Даўжыня цела 85—102 см. Размах крылаў дасягае 140—170 см. Вялікая белая чапля разы ў паўтары-два буйнейшая за малую белую чаплю. У адрозненне ад апошняй, мае чорныя пальцы, а ў гнездавы час — жоўтую дзюбу. Гукі, якія яна выдае, падобныя на хрыплае карканне «рха».

## Пашырэнне 
Арэал вялікай белай чаплі ахоплівае паўднёвую і цэнтральную часткі Еўропы. На ўсход ён працягваецца да Цэнтральнай Азіі, на паўднёвы ўсход — да Ірана. Водзяцца яны ў паўднёвай і ўсходняй Азіі, Аўстраліі, Новай Зеландыі, Афрыцы, Паўднёвай Амерыцы, цэнтральнай і паўднёвай частцы Паўночнай Амерыкі. На Беларусі пералётная птушка, прылятае пад канец сакавіка — у красавіку. Падвід, які сустракаецца ў Беларусі, сустракаецца ад паўднёвай і цэнтральнай частак Еўропы да Цэнтральнай Азіі.

З канца ХІХ стагоддзя да сярэдзіны 60-х гадоў ХХ стагоддзя паўсюдна назіралася памяншэнне колькасці вялікіх белых чапляў. З сярэдзіны 60-х гадоў ідзе адваротны працэс. На Беларусі іх часцей пачалі сустракаць з 1980-х гадоў. З пачатку 1990-х гадоў на поўдні краіны пачалі з’яўляцца іх месцы гнездавання. Птушка года Беларусі 2008.

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздуецца па берагах вадаёмаў як калоніямі, так і асобнымі парамі. Гнёзды можа ўладкоўваць на дрэвах, але часцей уладкоўвае іх на заломах трыснягу або ў хмызняку ў забалочаных мясцінах, поймах рэк. Іх робіць з трыснягу або галінак. Дыяметр гнёзд дасягае 50—110 см, а вышыня — 35—60 см. Калі галінак для гнязда не хапае, могуць красці іх у сваіх суседзяў. Гэта часта вядзе да шумных драк белых чапляў.

Вялікія белыя чаплі адкладваюць у гнёздах звычайна тры-пяць яек. Яйкі блакітна-зялёнага колеру, маюць памер 62,7х41,7 мм. Бацькі пачынаюць іх выседжваць у другой палове красавіка. Цягнецца гэта 25-26 дзён.

Ядуць вялікія белыя чаплі рыб, водных і наземных насякомых. Калі-нікалі могуць з’есці дробных грызуноў, птушанят іншых птушак.

## Спасылкі 
* Сайт ГА «Ахова птушак Бацькаўшчыны» 

Катэгорыя:Чаплевыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Карнееўка

**Карнееўка** — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Галбіца (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 20 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,6 ‰. Пачынаецца на паўночным захадзе ад вёскі Ласькія, вусце каля вёскі Куніцкія. У нізоўі цячэ па лясістай забалочанай мясцовасці.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Галбіцы
Муйса

**Му́йса** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 18 км на захад ад Браслава каля вёскі Мінкавічы, на адлегласці ў 5 км ад мяжы з Літвой. Належыць да групы Рычана-Дрысвяцкіх азёр. Возера знаходзіцца ў басейне ракі Рычанка, якая цячэ праз возера.

Плошча Муйсы складае 1,6 км². Найбольшая глыбіня возера — 3,9 м. Даўжыня возера 2,01 км, найбольшая шырыня — 1,27 км. Даўжыня берагавой лініі — 6 км. Аб'ём вады ў возеры складае 4,16 млн. м³, плошча вадазбору — 177 км².
Схілы катлавіны возера маюць вышыню да 6 м, разараныя. Берагі вадаёма нізкія, забалочаныя. На поўначы і поўдні берагі зліваюцца з схіламі катлавіны.

Пойма мае шырыню да 350 м, знаходзіцца пад лугам. Дно Муйсы плоскае. Прыбярэжная зона вузкая, высланая пяском і глеем, на большых глыбінях дно сапрапелістае. Возера моцна зарастае. Шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расліннасці складае да 250 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, гусцяра, плотка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Муйса 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Шакаладны выраб

**Шакаладны выраб** — кандатарскі выраб, які ўтрымлівае ад 25 да 40 % аддзяляемай складанай часткі шакалада ад агульнай масы выраба ці не менш 9 % агульных сухіх рэшткаў какавы, у тым ліку 4,5 % масла какавы.

Для абазначэння шакаладнага выраба частка ўжываецца назва «салодкая плітка», «батончык» ().

## Гл. таксама 
* Mars

Катэгорыя:Шакалад
Рэвалюцыйнае дзеянне

**Рэвалюцыйнае дзеянне** — анарха-камуністычная арганізацыя ў Беларусі.

Згуртавалася ў Мінску ў лютым 2005 года, як беларускі філіял лібертарна-камуністычнага руху «Аўтаномнае Дзеянне» («Аўтаномнае Дзеянне — Беларусь»). 11 красавіка 2010 года «Аўтаномнае Дзеянне — Беларусь» аб'явіла аб сваім выхадзе з АД і змяніла назву на «Рэвалюцыйнае дзеянне» Прытрымліваецца ідэалогіі рэвалюцыйнага анарха-камунізму. Арганізацыя вядзе прапаганду анархісцкіх ідэй у форме выдання ўлётак і брашур, малявання графіці і інш.

У 2016 годзе анархісцкая група «Рэвалюцыйнае дзеянне», а таксама апублікаваныя ў аднайменнай групе ў сацыяльнай сетцы «ВКонтакте» матэрыялы былі ўключаны ў Рэспубліцы Беларусь у спіс экстрэмісцкіх, а доступ да іх заблакаваны.

У 2021 годзе МУС прызнала інтэрнэт-рэсурсы «Рэвалюцыйнага дзеяння» экстрэмісцкім фарміраваннем. За стварэнне такога фарміравання або ўдзел у ім у Беларусі прадугледжана крымінальная адказнасць.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт арганізацыі 

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2005 годзе
Какава цертая

**Какава цертая** — прадукт здрабнення механічна раздробленых, абсмажаных і вызваленых ад лушпінаў какава-бабоў, у якім масавая доля какавы складае не менш 54 % і не больш 3 % вільгаці.

Прымяняецца ў вытворчасці кандытарскіх вырабаў, у прыватнасці, шакаладу.

Катэгорыя:Какава
Какава

**Какава** (*Theobroma cacao*) — від дрэваў з роду Тэаброма (*Theobroma*) сямейства Мальвавыя (*Malvaceae*).

Вечназаялёныя дрэвы вышынёю 5—8 м. Лісце вялікае, бліскучае. Кветкі дробныя, жоўтыя або чырвоныя ў пучках. Плод — ягада чырвонага, жоўтага або аранжавага колеру, мае 25—60 міндалепадобных зярнят. Цвіце і пладаносіць увесь год.

Паходзіць з тропікаў Амерыкі, вырошчваецца па ўсім свеце ў трапічных абласцях абодвух паўшар’яў дзеля атрымання насення, якое выкарыстоўваецца ў кандытарскай прамысловасці (гл. шакалад) і медыцыне.

Словам «какава» таксама называюць насенне дрэва какава і парашок, які з іх атрымліваецца; такую ж назву мае і напой.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Какава // 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Мальвавыя
Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Какава-парашок

**Какава-парашок** — кандытарскі выраб з моцна здробленай, часткова абястлушчанай какавы цертай, які змяшчае не больш 20% алею какавы і не больш 7,5% вільгаці. Какава-парашок з павышаным утрыманнем тлушчу мае ў сваім складзе больш 20% алею какавы.

Прымяняецца для атрымання шакаладу, какавы-напітку (гарачага шакаладу)

Катэгорыя:Кандытарскія вырабы
Галянка

**Галя́нка**, **Алянка**, **Алянскі канал** — рака ў Беларусі, у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Ашмянка (басейн Віліі).

Даўжыня ракі 12 км. Пачынаецца за 0,7 км на паўночны ўсход ад вёскі Вайцехава, упадае ў Ашмянку на паўночны ўсход ад вёскі Агароднікі. Рэчышча Галянкі на ўсім працягу каналізаванае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Ашмянкі
Ганчанка

**Ганча́нка** — рака ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Ольса (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 79 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 м/км. Пачынаецца за 3,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Гонча меліярацыйнымі канавамі з тарфянога масіву, які асвоены торфапрадпрыемствам «Ганчанскае», вусце за 1 км на поўдзень ад моста праз Ольсу на чыгунцы Магілёў — Асіповічы, прыкладна за 0,8 км на ўсход ад пасёлка Патока. Вадазбор у межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Рэчышча ў вярхоўі і каля вёскі Гонча каналізаванае. За 1,5 км у напрамку на поўдзень ад вёскі Баркі магчымы пераліў вады паміж Ганчанкай і ракой Суша. Па берагах ракі пераважае лес.

Каля ракі вёскі Гонча, Драні.

## Літаратура 
* 
*  — С. 555.
* 
* 
* Ліст карты N-35-95. Выданне 1981 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области 

Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Клічаўскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Ольсы
Гарачы шакалад

**Какава-напітак** (**какава**, **гарачы шакалад**) — кандытарскі выраб, які складаецца з сумесі какава-парашку (не менш 25%), цукру (ці яго замяшчальнікаў) і іншых харчовых кампанентаў, а таксама вады ці малака.

Адкрыты, як лічыцца народам мая каля 2 тыс. гадоў назад. Увайшоў у культуру ацтэкаў каля 15 ст. Да 19 ст. у Еўропе ўжываўся пераважна ў медыцынскіх мэтах (лячэнне хвароб страўніку і г.д.).

Катэгорыя:Кандытарскія вырабы
Ушча (рака)

**У́шча** () — рака ў Пскоўскай вобласці Расіі і Расонскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі.

Даўжыня ракі 82 км. Бярэ пачатак з возера Ушча непадалёк ад чыгуначнай станцыі Забелле (Пустошкінскі раён Пскоўскай вобласці), працякае пераважна ў паўднёвым напрамку праз Вязеўскае ўзвышша і ўпадае ў возера Дрысы з паўднёвага ўсходу, за 1 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Перавоз. На адлегласці 3,2 км рака працякае па мяжы паміж Беларуссю і Расіяй, 4,4 км — па тэрыторыі Беларусі.

Несуднаходная. Па рэках Ушча і Дрыса пралягаюць папулярныя турысцкія маршруты.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-11. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1986 год.
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Дрысы
Катэгорыя:Рэкі Расонскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Пскоўскай вобласці
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Умар ібн аль-Хатаб

**Умар ібн аль-Хатаб з дома Адзіеў** (; *`Umar ibn al-Khattāb*) (нарадзіўся каля 586—589 — памёр ) — 2-гі мусульманскі прававерны халіф. Быў будаўнічым арабскай імперыі. За час яго праўлення арабы заваявалі Палесціну, Сірыю, Міжрэчча, Заходні Іран, Егіпет. Усталяваў законы, якія забяспечылі адносна малалікім заваёўнікам асаблівы статус, заклаў асноўныя прынцыпы мусульманскага права, увёў ісламскі каляндар (637 год). Спачатку (да 6-га года ад Хіджры) быў заўзятым ворагам Ісламу. Потым, блізка 615 (ці 616 года), паверыў у прарока пасля чытання Карану, што яму дала яго сястра, і стаў яго руплівым і дзейным памочнікам, магчыма нават кіраўніком. Некаторыя еўрапейскія гісторыкі сцвярджаюць, што сапраўдным заснавальнікам Ісламу варта лічыць менавіта Умара, а не Мухамада. Калі Мухамад памёр і ісламу пагражала згуба, Умар дамогся, каб халіфам быў абраны не медзінец Асман і не слабахарактарны зяць прарока Алі ібн Абу Таліб, а разумны Абу-Бекр. Апошні, паміраючы, узяў з таварышаў клятву, што яго пераемнікам будзе Умар, хоць гэта было парушэннем правоў Алі. Умар ібн аль-Хатаб быў забіты, у сваёй сталіцы Медзіне, персам Абу-Лулу Фірузам (хрысціянскім рабом), за незадавальненне скаргі на куфскага намесніка (644 год). Імя забойцы лічыцца святым у шыітаў.

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Праведныя халіфы
Сіта

**Сі́та** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 16 км захад ад горада Браслаў каля вёскі Крываселі, на мяжы з Латвіяй. Возера знаходзіцца ў басейне ракі Друйка. Належыць да групы Рычана-Дрысвяцкіх азёр.

Плошча паверхні Сіта складае 1,88 км². Найбольшая глыбіня возера 28,5 м, сярэдняя 7,6 м. Даўжыня возера 3,8 км, найбольшая шырыня 0,79 км. Даўжыня берагавой лініі 9,8 км. Аб’ём вады ў возеры складае 14,4 млн м³, плошча вадазбору 9,45 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны маюць вышыню 10—12 м, на поўдні і захадзе вышыня схілаў складае 5—6 м. Схілы катлавіны спадзістыя, парослыя лесам і хмызняком, участкамі знаходзяцца пад лугам. Берагі возера пад хмызняком, на поўдні — забалочаныя. Пойма мае шырыню шырынёй 4—12 м. На возеры востраў плошчай 0,023 км². Дно выслана пяском на глыбіні 7—9 м, глыбей — сапрапелем.
Возера мезатрофнае з прыкметамі алігатрофіі, слабапраточнае. Упадаюць ручаі і выцякае ручай у возера Велікянцы. Шырыня палосы прыбярэжнай расліннасці складае 6—10 м, у паўночным і паўднёвым залівах шырыня паласы расліннасці павялічваецца да 40—50 м. Падводная расліннасць пашыраная да глыбіні 6—6,5 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, судак, акунь, лінь, плотка, краснапёрка, гусцяра і іншыя віды рыб. У возеры жыве рэлікт ледавіковага перыяду — рачок лімнакалянус.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Друйкі
Катэгорыя:Азёры Латвіі
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Катэгорыя:Памежныя азёры
Гаружанка

**Гаружа́нка**, **Граўжанка** — рака ў Беларусі, у Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Ашмянка (прыток Віліі, басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 74 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,5 ‰. Пачынаецца каля вёскі Шчапанавічы, упадае ў Ашмянку на поўдні ад вёскі Будзёнаўка. Вадазбор на паўднёвых схілах Ашмянскага ўзвышша. На працягу 7,1 км каналізаваная (выток — 1,7 км на паўночны захад ад вёскі Гароднікі). Шырыня рэчышча ў межань складае 8—10 м. Берагі стромкія, абрывістыя, параслі лесам.

## Літаратура 
* 
*  — С. 568.

Катэгорыя:Прытокі Ашмянкі
Катэгорыя:Рэкі Ашмянскага раёна
Аболе

**Аболе** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 22 км на паўднёвы захад ад Браслава каля вёскі Дварышча. Належыць да групы Рычана-Дрысвяцкіх азёр.

## Гідраграфія 
Возера знаходзіцца ў басейне ракі Дрысвята, прыток якой Прорва працякае праз возера. Плошча Аболе складае 4,66 км². Найбольшая глыбіня возера — 9,2 м. Даўжыня возера — 6,55 км, найбольшая шырыня — 1,43 км. Даўжыня берагавой лініі — 17,6 км. Аб’ём вады ў возеры складае 14,2 млн м³, плошча вадазбору 739 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню да 15 м. Берагі вышынёй 0,3—0,5 м пясчаныя, месцамі забалочаныя, параслі хмызняком.

Падводная частка катлавіны возера мае 2 плёсы. Паўночны плёс невялікі і мелкаводны, а паўднёвы — глыбокі. Да глыбіні 1 м дно пясчанае, на большых глыбінях — глеістае. Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці складае 30—600 м.

На возеры 2 востравы, агульная плошча якіх складае 1,6 га (0,016 км²).

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Аболе 

Катэгорыя:Басейн Дрысвяты
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Гарадок (рака)

**Гарадо́к** — рака ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Дняпрэц (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі каля 8 км. Пачынаецца за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Жаўлачоўка, вусце за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Шалаханаўка. Рэчышча ад вытоку на працягу 4,3 км каналізаванае. Каля вёскі Шалаханаўка на рацэ сажалка.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Горацкага раёна
Катэгорыя:Басейн Проні
Пячорная гіена

**Пячорная гіена** (*Crocuta crocuta spelaea*) — вымерлы падвід сучаснай плямістай гіены (*Crocuta crocuta*), з’явілася ў Еўропе прыблізна 500 000 гадоў таму і была шырока распаўсюджаная ў плейстацэне Еўразіі, ад Паўночнага Кітая да Іспаніі і Брытанскіх астравоў. Пячорная гіена пачала паступова знікаць з-за змены прыродных умоў і выцясняцца іншымі драпежнікамі і людзьмі прыкладна 20 000 гадоў таму, і цалкам зніклі з Заходняй Еўропы каля 14-11 000 гадоў таму, а ў некаторых абласцях і раней.

Катэгорыя:Гіенавыя
Катэгорыя:Сысуны плейстацэну
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1823 годзе
Царква (збудаванне)

**Царква́** — храм у хрысціянстве.

Праваслаўная або каталіцкая царква (храм) складаюцца як мінімум з алтарнай часткі (у праваслаўі, як правіла, арыентаванай на усход) і далучанага да яе памяшкання для тых, хто моліцца. У большасці пратэстанцкіх цэркваў алтароў няма (за выключэннем лютэранства, англіканства і некаторых іншых кірункаў).
Звычайна праваслаўная або каталіцкая царква складаюцца з некалькіх узаемазлучаных частак. 

Катэгорыя:Хрысціянства
Санкт-Пецярбургскі трамвай

**Санкт-Пецярбургскі трамвай** — сістэма сухапутнага трамвайнага руху ў Санкт-Пецярбургу. Быў адкрыты 29 верасня 1907. Да канца 1980-х гадоў дасягнуў найбольшых масштабаў, стаў самай вялікай трамвайнай сістэмай у свеце, за што быў ўключаны ў Кнігу рэкордаў Гінеса. Пачынаючы з 1990-х гадоў аб'ёмы перавозак пачалі скарачацца, на многіх магістралях трамвайныя шляхі былі дэмантаваныя, аднак яшчэ ў 2002 годзе працягласць трамвайных ліній ў Санкт-Пецярбургу дасягала 690 км. Пасля гэтага рэкорд перайшоў да Мельбурнскага трамваю.

Па стане на сакавік 2009 года дзейнічае 39 трамвайных маршрутаў, эксплуатуецца 826 вагонаў, яны абслугоўваюцца ў 6 трамвайных парках. З 500 км трамвайных ліній Санкт-Пецярбурга займае 4-е месца ў свеце па працягласці.

Трамвайная гаспадарка горада знаходзіцца пад кіраўніцтвам *ДУП "Горэлектратранс"*.

Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Расіі
Катэгорыя:Транспарт Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса
Гуд’ёўн Самуэльсан

'''Гуд'ёўн Самуэльсан''' (; 16 красавіка 1887 —  25 красавіка 1950) — вядомы ісландскі архітэктар. Яго найбольш вядомыя працы — Універсітэт Ісландыі, Царква Акюрэйры, каталіцкая царква Ландакоцкірк’я і іншыя. А яго апошняя і самая знакамітая работа, царква Хальгрымскірк’я, так і не была завершана пры яго жыцці, бо будаўніцтва гэтай 75-метровай царквы пачалося ў 1937 годзе і скончылася ў 1986 годзе.

Самуэльсан быў наватарам у сферы архітэктуры і горадабудаўніцтва. Ён быў прыхільнікам планавання гарадоў і быў адным з галоўных архітэктараў, якія зрабілі генеральны план горада Акюрэйры. Ён таксама быў прыхільнікам занавання гарадоў; на яго думку спальныя раёны і раёны з адміністрацыйнымі будынкамі павінны быць сепарыраванымі.

Катэгорыя:Архітэктары Ісландыі
Борг (атэль)

**Атэль «Борг»** () — чатырохзоркавы гатэль у цэнтры Рэйк’явіка, сталіцы Ісландыі, на вуліцы Pósthússtræti 11. Будынак пабудаваны ў 1930 годзе паводле праекта Гуд’ёўна Самуэльсана ў стылі арт-дэко. Гатэль мае 56 нумароў.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка гатэлю   

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Рэйк’явіка
Катэгорыя:Гасцініцы
Катэгорыя:Гасцініцы Ісландыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1930 годзе
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Гуд’ёўна Самуэльсана
Амерыканскае Самоа

**Амерыканскае Самоа** (, на самоа: *Amerika Sāmoa*) — залежная тэрыторыя ЗША, якая знаходзіцца ва ўсходняй частцы архіпелага Самоа і на атоле Суэйнс у Ціхім акіяне. Сталіца — горад Пага-Пага. Астатнія астравы архіпелагу належаць незалежнай краіне Самоа.

## Гісторыя 
Астравы былі заселеныя 3000 гадоў таму. Еўрапейцы высадзіліся тут у 1606 годзе, калі астравы былі адкрытыя іспанскім вандроўнікам дэ Куірасам, але аб іх забылі, а новае адкрыццё астравоў для еўрапейцаў адбылася ў 1722 годзе. У 1768 годзе экспедыцыя Буганвіля правяла даследаванне астравоў. У 1889 годзе архіпелаг Самоа быў падзелены на заходнюю частку (сучаснае незалежнае Самоа), якая дасталася Германіі і ўсходнюю (сучаснае Амерыканскае Самоа), якая дасталася ЗША. Вялікабрытанія, у замен на адмову ад астравоў Самоа, атрымалі астравы Тонга, Ніуэ і Саламонавы астравы.

Да 1951 году Усходняе Самоа кіравалася ВМС ЗША. У 1948 годзе былі ўведзеныя элементы самакіравання. Пасля закрыцця вайскова-марской базы тэрыторыя была перададзеная пад кіраўніцтва Міністэрства ўнутраных спраў ЗША. У 1960 годзе была прынятая першая канстытуцыя тэрыторыі, а ў 1977 годзе прайшлі першыя губернатарскія выбары.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Астраўныя тэрыторыі ЗША
Віцебская і Аршанская епархія

**Віцебская і Аршанская епархія** — епархія Беларускага экзархата Рускай праваслаўнай царквы. Тэрыторыя епархіі ўключае ўсходнюю частку Віцебскай вобласці з цэнтрам у Віцебску.

## Гісторыя 
Віцебская Праваслаўная епархія — адна з найстаражытнейшых епархій Усходняй Еўропы. Паводле мясцовага віцебскага летапісу, перапісанага віцебскім мешчанінам Міхаілам Панцырны і іншымі, у Віцебску ўжо ў сярэдзіне X стагоддзя святая роўнаапостальная княгіня Вольга пабудавала дзве царквы: святога Архістратыга Міхаіла ў Верхнім замку і Дабравешчання Прасвятой Багародзіцы ў Ніжнім. У XIII ст. Віцебск набыў палітычную самастойнасць. Тут княжыў Васіль Андрэевіч і Яраслаў Васільевіч. У 1401 годзе, пасля захопу Віцебска вялікім князем літоўскім Вітаўтам, епіскап Феадосій Полацкі быў узведзены ў сан архіепіскапа Полацкага і Віцебскага.

## Кіруючыя архірэі 
* Дзімітрый (Драздоў) (7 ліпеня 1992 года па цяперашні час)

## Благачынні (Дабрачынні) 
* Мікалаеўскае г. Віцебска
* Петрапаўлаўскае г. Віцебска
* Аляксееўскае г. Віцебска
* Серафімаўскае г. Віцебска
* 1-е Віцебскае раённае
* 2-е Віцебскае раённае
* Бешанковіцкае
* Гарадоцкае
* Дубровенскае
* Лепельскае
* Лёзненскае
* Цэнтральнае г. Оршы
* Чыгуначнае г. Оршы
* 1-е Аршанскае раённае
* 2-е Аршанскае раённае
* Сенненскае
* Талачынскае
* Чашніцкае
* Шумілінскае
* Благачынне Манастыроў Віцебскай епархіі
* Новалукомльскае

## Навучальныя ўстановы 
Духоўнымі навучальнымі ўстановамі епархіі з’яўляюцца:
* Віцебская духоўная семінарыя;
* Аршанскае духоўнае вучылішча;
* Віцебскае жаночае духоўнае вучылішча.

## Манастыры 
* Свята-Духаўскі жаночы манастыр (Віцебск)
* Свята-Троіцкі Маркаў манастыр
* Тадулінскі Свята-Успенскі жаночы манастыр
* Куцеінскі Богаяўленскі манастыр
* Успенскі манастыр (Орша)
* Свята-Пакроўская царква (Талачын)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Інфармацыя на сайце Беларускага экзархата
* Віцебская і Аршанская епархія на сайце Маскоўскага Патрыярхата
* Віцебская і Аршанская епархія ў Праваслаўнай энцыклапедыі


Катэгорыя:Рэлігія ў Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Рэлігія ў Віцебску
Катэгорыя:Рэлігія ў Оршы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у Віцебску
Французская Палінезія

**Французская Палінезія** (, па-таіцянску: *Porinetia Farani*) — заморская супольнасць Францыі. Размешчаная ў паўднёвай частцы Ціхага акіяна. Сталіца — Горад Папеэтэ.

## Геаграфія 
thumb|Карта Французскай Палінезіі
Не маючы ні адной сухапутнай мяжы, Французская Палінезія праз мора мяжуе з Кірыбаці — на паўночным захадзе, астравамі Піткэрн — на ўсходзе, астравамі Кука — на захадзе. 

У Французскай Палінезіі прыблізна 130 астравоў, якія ўваходзяць у склад 5 архіпелагаў: астравы Гамб'е, Маркізскія астравы, астравы Таварыства, Туамоту і астравы Тубуаі. Плошча — 4,167 км2, з якой 3,660 км2 сушы і 507 км2 воднай паверхні. 

Большасць астравоў Французскай Палінезіі маюць вулканічнае паходжанне, частка — каралавае.

## Гісторыя 
Заселена палінезійцамі ў канцы I-га тысячагоддзя да н.э. — I-м тысячагоддзі н.э. На момант з'яўлення еўрапейцаў найбольшага ўзроўню цывілізацыі дасягнулі жыхары астравоў Таварыства, дзе ўзнік шэраг дзяржаўных утварэнняў. У 1595 г. іспанскі мараплавацель А.Менданья дэ Нейра адкрыў Маркізскія астравы, у 1722 г. галандзец Я.Рогевен — некаторыя з астравоў Таварыства, у 1767 г. брытанец С.Уоліс — востраў Таіці, у 1777 г. капітан Дж. Кук — астравы Тубуаі. Да пачатку XIX ст. таіцянскія правадыры з роду Памарэ стварылі дзяржаву, якая ўключала астравы Таварыства, Тубуаі і частку астравоў Туамоту. З пачатку XIX ст. тут з'явіліся еўрапейскія місіянеры. У 1842 г. астравы абвешчаны французскімі пратэктаратамі, якія ў 1885 г. аб'яднаны ў адзіную калонію «Французскія ўладанні ў Акіяніі» (з 1958 г. — Французская Палінезія), у 1895 годзе ў склад калоніі ўключана тэрыторыя Каралеўства Хуахіне. З 1946 г. — заморская тэрыторыя Францыі. У 1957 г. створана Тэрытарыяльная асамблея Французскай Палінезіі. З 1960-х гадоў месца правядзення французскіх ядзерных выпрабаванняў (у 1966 г. першы выбух на атоле Муруроа). У 1977 г. атрымала ўнутранае самакіраванне, з 1996 г. мае статус аўтаномнай тэрыторыі Францыі.

## Палітыка 
## Эканоміка 
## Насельніцтва 
Карэнныя жыхары — палінезійцы, разам з еўрапейска-палінезійскімі метысамі складаюць 78%. Падзяляюцца на блізкія народы: таіцянцы (больш за 50% насельніцтва краіны), туамоту, тубуаі, маркізцы, мангарэва. Жывуць таксама кітайцы (12%) і французы (10%).

Вернікі пераважна пратэстанты і католікі (30%).

## Рэлігія 
## Гл. таксама 
* Аратыка
* Факарава


Катэгорыя:Палінезія
Катэгорыя:Тэрыторыі, залежныя ад Францыі
Персік

**Персік** (*Prunus persica*) — пладовае дрэва з падрода мігдал (Prunus).

## Апісанне 
Роднасны мігдальным дрэвам, адрозніваецца ад яго толькі пладамі. Персік — лісцевае дрэва, дасягае 5—10 м вышынёй. Лісце 7—15 см даўжынёй і 2—3 см шырынёй. Кветкі разрастаюцца ранняй вясной да з'яўлення першага лісця. Плод — костачкавы, валодае добрым колерам і пахам.

## Пашырэнне 
Назва «персік» у шматлікіх еўрапейскіх мовах, паходзіць ад назвы краіны Персіі, дзе ўпершыню еўрапейцы пазнаёміліся з фруктам. Сучасная батанічная навука сцвярджае, што персік паходзіць з Кітая, і з'явіўся ў Персіі і міжземнаморскім рэгіёне дзякуючы гандлю, а менавіта Шаўковаму шляху, яшчэ ў дахрысціянскія часы.

Папулярны ў Кітаі, Японіі і суседніх азіяцкіх краінах. У Еўропе і Паўночнай Амерыцы распаўсюджаны менш.

## У культуры 
У Кітаі лічыцца, што калі жанчына частуе мужа персікам, тое гэта можа расцэньвацца як прапанова сексу.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пладовыя дрэвы
Катэгорыя:Садавіна
Катэгорыя:Сліва
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1801 годзе
Гаць (рака)

**Гаць** — рака ў Смалявіцкім і Чэрвеньскім раёнах Мінскай вобласці, левы прыток ракі Волма (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 29 км. Плошча вадазбору 210 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰. Пачынаецца за 3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Пяцілетка Смалявіцкага раёна, вусце за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Лежні Чэрвеньскага раёна. Асноўныя прытокі — Дыеўка, Крупіца. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

Каля ракі населеныя пункты Нежаўка, Грабёнка, Згурск, Слабада, Рудня-Астравітая і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-81. Выданне 1981 г. 

Катэгорыя:Рэкі Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чэрвеньскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Смольнікі

Назву **Смольнікі** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Смольнікі — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці
* Смольнікі — вёска ў Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці

### Літва 
* Смольнікі — горад у Юрбаркскім раёне
Мандарын

**Мандарын** (*Citrus reticulata*) — від фруктовых дрэў роду цытрусаў (Citrus).

Мандарын з’яўляецца кустападобным дрэвам, якое не перавышае 4 метра. Лісце мандарынавага дрэва на канцах вострае, з гладкай паверхняй, пераважна авальнай формы. Кветка складаецца з пяці пялёсткаў. Плод мае прыемны пах, падобны паху апельсіна.

Асноўны першасны распаўсюд мандарына — поўдзень Кітая. Завезены ў Еўропу яшчэ напачатку XIX ст. Лёгка вырошчваецца ў Іспаніі, Алжыры, і нават на паўднёвых частках Францыі.

Асноўным пастаўшчыком былога СССР былі краіны Закаўказзя.

Часцей мандарыны спажываюць без усякай перапрацоўкі. Для масавай гадоўлі мандарынаў ёсць адмысловыя прадпрыемствы і фермы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рутавыя
Катэгорыя:Садавіна
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1837 годзе
Лічбавая няроўнасць

**Лічбавая няроўнасць** ці **інфармацыйная няроўнасць** () — абмежаванасць доступу некаторых сацыяльных груп да сучасных сродкаў камунікацый.

Людзі ў аддаленай мясцовасці, людзі сталага веку, людзі, якія жывуць у беднасці або бяздомныя, часцей маюць абмежаваны доступ да інтэрнэту, тэлебачання, радыё, мабільнай і стацыянарнай тэлефоннай сувязі. Гэта змяншае іх магчымасці да зносін з іншымі людзьмі, пошуку працы, навучання і набыцця пэўных прадуктаў ці паслуг.

Лічбавая няроўнасць паміж краінамі ў стадыі развіцця і развітымі краінамі называецца глабальнай лічбавай няроўнасцю.

У 2002 годзе Мануэль Кастэльс і Пекка Хіманен адзначалі, што «глабальны трэнд складаецца ў тым, што інфармацыйная эканоміка падлучае да сваёй сеткі тых, хто ўяўляе для яе каштоўнасць (тым самым надаючы ім дадатковую каштоўнасць), але адключае тых, хто не мае для яе каштоўнасці (тым самым яшчэ больш памяншаючы іх шанцы здабыць нейкую каштоўнасць)».

## Гл. таксама 
* Лічбавы грамадзянін
* Электронная дэмакратыя
* One Laptop per Child

Катэгорыя:Сацыяльная няроўнасць
Катэгорыя:Доступ у Інтэрнэт