open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рубен Лімарда

**Рубен Дарыа Лімарда Гаскон** (; нар. , Сьюдад-Балівар) — венесуэльскі фехтавальшчык на шпагах, алімпійскі чэмпіён 2012 года ў асабістым першынстве. Адзін з трох алімпійскіх чэмпіёнаў у гісторыі Венесуэлы. Двухразовы сярэбраны прызёр чэмпіянатаў свету ў асабістым першынстве (2013 і 2018), шматразовы пераможца Панамерыканскіх гульняў і Панамерыканскіх чэмпіянатаў у асабістым і камандным першынстве. Дэпутат Нацыянальнай асамблеі Венесуэлы ад 5 студзеня 2016 года.

Малодшы Рубена Франсіска Лімарда (нар. 1987) таксама з’яўляецца фехтавальшчыкам на шпагах, выступаў на Алімпійскіх гульнях 2008 і 2016 гадоў, перамагаў на Панамерыканскіх гульнях і Панамерыканскіх чэмпіянатах па фехтаванні.

Пасля перамогі Рубена на Алімпійскіх гульнях 2012 года прэзідэнт Венесуэлы Уга Чавес узнагародзіў Лімарда ордэнам Вызваліцеля.

Сцяганосец зборнай Венесуэлы на цырымоніі адкрыцця летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года ў Рыа-дэ-Жанэйра.

Жыў і вучыўся ў польскім горадзе Глівіцы, дзе выступаў за мясцовы клуб «Пяст». У 2006 і 2008 гадах быў чэмпіёнам Польшчы па фехтаванні.

Катэгорыя:Фехтавальшчыкі Венесуэлы
Філіп Буас

**Філіп Буас** (; , Нёі-сюр-Сен, Францыя) — французскі фехтавальшчык на шпагах, двухразовы алімпійскі чэмпіён, трохразовы чэмпіён свету, шматразовы чэмпіён Францыі, пераможца Міжземнаморскіх.

Дэбютаваў на Алімпійскіх гульнях у Манрэалі ў 1976 годзе ва ўзросце 21 года, але ні ў асабістым, ні ў камандным першынстве медалёў не заваяваў. Праз 4 гады на Алімпіядзе ў Маскве ў складзе зборнай Францыі выйграў камандны турнір шпажыстаў. У 1984 годзе на Гульнях у Лос-Анджэлесе Філіп першынстваваў у асабістым турніры шпажыстаў, стаўшы першым французам які выйграў алімпійскае золата ў гэтай дысцыпліне з 1928 года (у фінале Буас перамог шведа Б’ёрне Вегэ). У камандным першынстве ў Лос-Анджэлесе зборная Францыі заняла другое месца пасля каманды ФРГ.

На чэмпіянатах свету Філіп выйграваў золата ў камандным першынстве ў 1982 годзе ў Рыме і ў 1983 годзе ў Вене, а ў 1985 годзе ў Барселоне перамог у асабістым турніры шпажыстаў (у фінале Буас аказаўся мацнейшым за Яраслава Юркі з Чэхаславакіі).

У 2008 годзе выстаўляў сваю кандыдатуру на пасаду прэзідэнта Федэрацыі фехтавання Францыі, але на выбарах перамог дзейны прэзідэнт федэрацыі алімпійскі чэмпіён 1980 года па фехтаванні на рапірах Фрэдэрык Пятрушка.

Сын Філіпа Эрык Буас (нар. 14 сакавіка 1980 года) таксама стаў фехтавальшчыкам на шпагах і выйграў у 2004 годзе ў Афінах алімпійскае золата ў складзе каманды Францыі, а таксама тройчы станавіўся чэмпіёнам свету ў камандным першынстве.
Трэматадозы

**Трэматадозы** (trematodoses) — глісныя хваробы чалавека і жывёл, выкліканыя смактунамі.

## Апісанне 
Усе трэматадозы — біягельмінтозы. Першым гаспадаром паразіта заўсёды з’яўляецца малюск.

У чалавека ўзбуджальнікі паразітуюць у печані, падстраўнікавай залозе, кішэчніку, лёгкіх, у крыві, абумоўліваючы разнастайныя разлады.

Заражэнне адбываецца звычайна пры пападанні ўнутр лічынак з вадой і прадуктамі харчавання; пры апістархозе і метаганімозе — праз рыбу, пры параганімозе — праз крабаў і прэснаводных ракаў, пры фасцыялёзе — праз ваду і расліны; пры шыстасаматозах лічынкі паразітаў пранікаюць праз скуру падчас купання.

## Распаўсюджанне 
Апістархоз сустракаецца часцей у Заходняй Сібіры, параганімоз і метаганімоз — на Далёкім Усходзе, шыстасамоз — у трапічных краінах. Лячэнне залежыць ад віду трэматадозу.

Арыентыровачна на трэматадозы печані хворыя каля 17 млн чалавек. Асаблівы аспект складаюць паразітарна-анкалагічныя асацыяцыі трэматадозаў печані з канцэрагенезам. Напрыклад, у Расіі найбольшая частата халангіякарцыномы адзначаецца ў інтэнсіўных агменях апістархозу у Об-Іртышскім рэгіёне. Развіццё халангіякарцыомы пры трэматадозах печані — шматфактарны працэс, у якім паразіты гуляюць ролю стымулятараў злаякаснага росту.

## Сімптомы 
Пры трэматадозах печані (апістархоз, кланархоз, фасцыялёз) развіваюцца хранічны халецыстахалангіт, гепатыт, панкрэатыт, магчымыя пашкоджанні розных аддзелаў страўнікава-кішачнага тракту, назіраюцца таксама неўралагічныя парушэнні. Характэрнай прыкметай мочапалавога шыстасамозу з’яўляецца «тэрмінальная гематурыя» (з’яўленне крыві ў канцы мачавыпускання) і дызузычныя разлады.

Шыстасомы таксама могуць ствараць умовы для ўзнікнення рака.

## Прагноз 
Прагноз залежыць ад узбуджальніка і органа-мішэні. Значная доля ускладненняў абумоўлена нетыповай лакалізацыяй гельмінтаў, што звязана са складанай міграцыяй і непрыстасаванасцю да існавання ў арганізме чалавека многіх з іх.

## Прафілактыка 
Прафілактыкай з’яўляецца ахова навакольнага асяроддзя ад забруджвання нечыстотамі, выкананне правіл асабістай гігіены, устрыманне ад ужывання ў недавараны выглядзе рыбы, ракаў і крабаў.

## Спіс трэматадозаў чалавека 
У людзей апісаны каля 40 відаў трэматод. У лік трэматадозаў чалавека ўваходзяць:

* Апафалоз
* Алярыёз
* Апістархоз
* Артыфехінастамоз
* Гастрадыскаідоз
* Гетэрафіёз
* Дыкрацэліёз
* Кланархоз
* Метаганімоз
* Метархоз
* Нанафіетоз
* Натакатылідозы
* Параганімоз
* Парамфістаматыдозы
* Плагіярхоз
* Прастаганімоз
* Псеўдамфістамоз
* Уотсаніёз
* Фасцыялёз
* Фасцыялапсідоз
* Хімастлоз
* Цэркарыёз
* Шыстасамоз
* Эўрытрэмоз
* Эхінапарыфіёз
* Эўпарыфіёз
* Эхінастамоз
* Эхінахазмоз

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Тропические болезни / Под ред. Е. П. Шуваловой. М., 1989. С. 311.
* 
* Скрябин К. И. Трематоды животных и человека. Т. 1 — 26. — М.; Л., 1947—1978
* Гинецинская Т. А. Трематоды, их жизненные циклы, биология и эволюция. — Л. 1968
* Жариков И. С. Трематодозы домашних животных. — Мн., 1970

Катэгорыя:Забытыя хваробы
Катэгорыя:Трэматадозы
Карл Клінг

**Карл Клінг** (; , Гісен — , Гаенхофен) — нямецкі аўтагоншчык, пілот Формулы-1 (1954—1955).

## Кар’ера 
Карл Клінг захапляўся аўтаспортам яшчэ да Другой сусветнай вайны, але прафесійным аўтагоншчыкам стаў толькі ў 1947 годзе, калі яму было ўжо 37 гадоў. Тады ў Гокенгайме ён выйграў гонку на BMW 328. У 1948—1949 гадах Карл Клінг стаў чэмпіёнам Германіі па аўтагонках (спорт-кары, 2-літровы клас) на Veritas. А ў 1950 годзе Карл ездзіў на Veritas у Формуле-2. Там ён атрымаў тры перамогі, пасля чаго быў запрошаны ў каманду Mercedes. У яе складзе ў 1951 Клінг заняў 2 месца ў амерыканскім Кубку Эвы Перон.

У 1952 годзе Карл Клінг ездзіў на Mercedes 300 SL. Ён не змог удала выступіць у 24 гадзінах Ле-Мана, затое выйграў Carrera Panamericana і Prix de Berne, а таксама стаў другім у Mille Miglia.

У 1953 годзе Клінг выступаў за Alfa Romeo, але ў 1954 вярнуўся за руль Мэрсэдэса. Ён быў, праўда, у цені партнёра (а ім быў вялікі Хуан Мануэль Фанхіа), затое адзначыўся яскравай перамогай на Гран-пры Берліна. У Формуле-1 тады ён заняў 5 месца ў чэмпіянаце і 1 раз прыйшоў на подыум (на Гран-пры Францыі).

У 1955 годзе ў Mercedes прыйшоў Стырлінг Мос, і Клінг выступіў у Формуле-1 ужо не так паспяхова (11 месца ў чэмпіянаце). Затое разам з Фанхіа ён заняў 2 месца ў Tourist Trophy і Targa Florio. Пасля гэтага ён сышоў з аўтаспорту.

## Зноскі
Вузкацелкі

**Вузкацелкі** (*Colydiinae*) — падсямейства жукоў. 

## Апісанне 
У сусветнай фаўне каля 1500 відаў пераважна ў тропіках. Жывуць у асноўным пад карой і ў драўніне, часта ў хадах, пракладзеных караедамі і іншымі насякомымі, радзей у раслінных рэштках, глебе, лясным подсціле, грыбах. На Беларусі часцей трапляецца .

Цела даўжынёй 1,5—18 мм, падоўжанае, цыліндрычнае або плоскае, радзей авальнае. Жукі і лічынкі часцей драпежныя — кормяцца караедамі, іх лічынкамі і інш.; лічынкі некаторых відаў — вонкавыя паразіты жукоў шашаляў або пчол.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Жукі
Аддзяленне матэматыкі НАН Украіны

**Аддзяленне матэматыкі НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі фізіка-тэхнічных і матэматычных навук НАН Украіны.

## Гісторыя 
27 лютага 1918 года ва Усеўкраінскай акадэміі навук быў створаны *Фізіка-матэматычны аддзел*. 1 ліпеня 1944 быў створаны *Аддзел фізіка-хімічных і матэматычных навук*, з якога ў 1952 г. вылучыўся *Аддзел фізіка-матэматычных навук*. 13 чэрвеня 1963 быў створаны *Аддзел матэматыкі, механікі і кібернетыкі*, а 23 сакавіка 1983 г. было ўтворана *Адзяленне матэматыкі і кібернетыкі*, якое 29 сакавіка 1988 года было падзелена на Аддзяленне інфарматыкі, кібернетыкі і аўтаматызацыі і **Аддзяленне матэматыкі**.

## Установы 
* Інстытут матэматыкі
* Інстытут прыкладной матэматыкі і механікі
* Інстытут прыкладных праблем механікі і матэматыкі імя Я. С. Підстрыгача
* Матэматычнае аддзяленне Фізіка-тэхнічнага інстытута нізкіх тэмператур імя Б. Е. Веркіна

## Літаратура 
* *Самойленко А. М.* Відділення математики НАН України // Вісник Національної академії наук України. — 2013. — № 11. — С. 9-13. — Рэжым доступу: http://nbuv.gov.ua/UJRN/vnanu_2013_11_4

## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года)

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Андрэй Тавянскі

**Андрэй Тамаш Міхал Караль Тавянскі** (; ) — польскі памешчык, філосаф і рэлігійны дзеяч, . Лідар тавянчыкаў, арганізацыі, таксама вядомай як .

## Біяграфія 
Паходзіў з Віленшчыны. Быў сынам Якуба Тавянскага гербу Гералт і Ізабэлы, народжанай Памарнацкай. Вывучаў права ў Віленскім імператарскім універсітэце, быў асэсарам Галоўнага суда ў Вільні. 11 траўня 1828 года ў Бернардзінскім касцёле перажыў рэлігійнае адкрыццё. Гэта пацвердзіла ягоную веру, якой ён прытрымліваўся з дзяцінства, што змаганнем са зброяй у руках немагчыма змяніць рэчаіснасць да лепшага, што вынікае з нянавісці да іншых людзей. 
]]
У 1830 годзе ажаніўся з Каралінай Макс. У 1837 годзе пасля смерці бацькі заняў маёнтак у Анташвінцах. У 1840 годзе пакінуў сямейны маёнтак і сям’ю (у тым ліку пяцярых дзяцей) і выехаў у Парыж, дзе пасля паражэння паўстання 1830—1831 гадоў асела польская культурная эліта. Ён згуртаваў вакол сябе вучняў з эміграцыі, у іх ліку: Адам Міцкевіч, Юльюш Славацкі, Севярын Гашчынскі, Караль Балінскі, Геранім Напалеон Банькоўскі, мастак Валенцій Ваньковіч і фатограф Міхал Швейцэр. 

У 1842 годзе быў высланы з Францыі праз абвінавачванне ў шпіянажы на карысць Расійскай імперыі. Назаўсёды пасяліўся ў Цюрыху, дзе вёў сваю дзейнасць да канца жыцця. Ён двойчы намагаўся сустрэцца з Папам Рымскім, каб пераканаць яго ў хрысціянскай рэвалюцыі, гэта значыць увесці евангельскія прынцыпы ў міжнародныя адносіны. Не дапушчаны да Папы, ён напісаў лісты Грыгорыю XVI і Пію IX, на якія не атрымаў адказу. 

Пахаваны на могілках Зільфельд у Цюрыху.

## Рэлігійнае вучэнне 
Тавянізм (тавіянства) ёсць супярэчлівай і эклектычнай сумессю разнастайных рэлігійных, містычных і гісторыяфіласофскіх поглядаў. Істотную ролю ў ім адыгрываюць уяўленні аб «калонах» несмяротных духаў, якія дзейнічаюць праз людзей, аб місіях асобных народаў (напрыклад, яўрэяў, французаў і палякаў) і аб пасланцах Бога, праз якіх ажыццяўляецца Правідзенне. Да такіх пасланцаў Тавянскі залічваў Напалеона і сябе.

Паводле вучэння Тавянскага, Польшча — адзіная каталіцкая і разам з тым адзіная хрысціянская краіна. Яна — Месія, бо паслана ў свет загладзіць грахі роду чалавечага і, як месія, укрыжованая. Як у Старым Запавеце былі рассеяны яўрэі, народ абраны, так у новым рассеяны абраны народ Новага Запавету — палякі, за тое, што не здолелі абараніць Польшчу, але надыдзе часіна — Польшча ўваскрэсне, палякі збяруцца ў ёй, свет перарадзіцца.

У духу месіянізму Тавянскага Адам Міцкевіч напісаў свае рэлігійна-публіцыстычныя «Кнігі польскага народа і польскага пілігрымства» (1832). Гэтае ж кола ідэй Міцкевіч развіваў у газеце «Польскі пілігрым» («», 1832—1833).

## Крыніцы 
## Спасылкі
Imagine (альбом Джона Ленана)

**Imagine** () — другі студыйны альбом Джона Ленана, які выйшаў у 1971 годзе. Гэтая пласцінка стала працягам альбома «John Lennon/Plastic Ono Band», які выйшаў на год раней, аднак «Imagine» утрымлівае больш песень з палітычным падтэкстам.

Афармленне альбома вытрымана ў блакітных колерах, што сімвалізуе неба. На пярэдні бок вокладкі змешчана фатаграфія Ленана, зробленая Эндзі Уорхалам, а на задні — фатаграфія Джона, які глядзіць у неба (намёк на радок з загалоўнай песні: «Above us only sky»). Таксама ў афармленні была выкарыстана фатаграфія Ленана, які трымае за вушы свінню — прамая насмешка над вокладкай альбома Пола Мак-Картні «Ram», дзе той падобным чынам трымаў за рогі барана.

У 1977 годзе гэтая пласцінка была выпушчана ў СССР Усесаюзнай фірмай грамзапісу «Мелодыя».

У 2018 годзе выйшла выданне *The Ultimate Collection* — бокс-сет з дэма-версіямі і дадатковымі матэрыяламі.

## Спіс песен 
Аўтар усіх песен Джон Ленан, акрамя пазначанага ніжэй.

### Арыгінальнае выданне 
}}

## Заўвагі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Альбомы Джона Ленана
Катэгорыя:Альбомы 1971 года
Катэгорыя:Альбомы Apple Records
Генадзь Барысавіч Токараў

**Генадзь Барысавіч То́караў** (;  — ) — савецкі і беларускі акцёр, Заслужаны артыст БССР (1967).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Смаленску. У 1955 годзе там жа скончыў тэатральную студыю. З 1956 года акцёр у Брэсцкім тэатры драмы і музыкі.

## Творчасць 
Генадзь Барысавіч Токараў — выканаўца драматычных характарных роляў. Стварыў пераканаўчыя сцэнічныя вобразы сучаснікаў. Творчасці акцёра ўласцівы мяккі гумар, пластычная выразнасць, сатырычная завостранасць.

Сярод роляў: Андрэй, Алег («У добры час!», «У пошуках радасці» В. Розава); Сеўка («Шануй бацьку свайго» В. Лаўрэнцьева); Цімур Зямны («Лейтэнанты» А. Пінчука; Кукушкін, Рагулін («Брэсцкая крэпасць», «Людзі і камяні» К. Губарэвіча); Скаромны («Таблетку пад язык» А. Макаёнка), Ермалай («Характары» паводле В. Шукшына), Вурм («Каварства і каханне» Ф. Шылера); Антоніа («Вар’яцкі дзень, або Жаніцьба Фігара» П. Бамаршэ); Гжэгаж («Дамы і гусары» А. Фрыдры); Хмелік («Сола для гадзінніка з боем» О. Заградніка) і іншыя.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ушёл из жизни заслуженный артист Беларуси Геннадий Токарев // Виртуальный Брест
* Токарев Геннадий Борисович // Брэсцкі тэатр драмы і музыкі
* Токарев Геннадий Борисович // КИНО-ТЕАТР.Ру

Катэгорыя:Акцёры тэатра СССР
Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі
Вусач шэры даўгавусы

**Вусач шэры даўгавусы** (*Acanthocinus aedilis*) — від жукоў сямейства вусачоў.

## Апісанне 
Пярэдняспінка з шыпом або бугарком на бакавым краі і папярочным радам плям жоўтых валаскоў. Сцягно булавападобнае. Вусікі самцоў у 3—5 разоў даўжэйшыя за цела.

Жыве ў хвойных лясах. Лічынкі ў сухіх і свежавысечаных ствалах хвоі, якія адміраюць. Лёт улетку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вусачы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Скейтбордынг на летніх Алімпійскіх гульнях 2024

**Спаборніцтвы па скейтбордынгу пройдуць на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 года** ў Парыжы ў чатырох дысцыплінах і адбудуцца 27 і 28 ліпеня, а таксама 6 і 7 жніўня на часовай спартыўнай арэне на Плошчы Згоды ў Парыжы.

## Медалb 
### Агульны залік 
(**Тлустым** вылучана самая вялікая колькасць медалёў у сваёй катэгорыі; прымаючая краіна таксама выдзелена)

### Медалісты 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Скейтбордынг на летніх Алімпійскіх гульнях 2024
Давід Попавіч

**Да́від Попавіч** (, нар. , ) — румынскі плывец, які спецыялізуецца ў плаванні вольным стылем на дыстанцыях 100 і 200 м. Алімпійскі чэмпіён 2024 года на дыстанцыі 200 метраў вольным стылем, двухразовы чэмпіён свету 2022 года, 4-разовы чэмпіён Еўропы.

У 2022—2024 гадах быў сусветным рэкардсменам на дыстанцыі 100 метраў вольным стылем.

20 чэрвеня 2022 года Попавіч стаў другім самым маладым плыўцом, які выйграў спаборніцтвы на дыстанцыі 200 метраў вольным стылем сярод мужчын на чэмпіянаце свету (пасля Ціма Шоу), яму было ўсяго 17 гадоў і 278 дзён.

13 жніўня 2022 года Паповіч стаў самым маладым рэкардсменам свету на дыстанцыі 100 метраў вольным стылем у гісторыі, спыніўшы гадзіннік на адзнацы 46,86 на чэмпіянаце Еўропы ў Рыме, пабіўшы сусветны рэкорд Сезара Сьелу, які пратрымаўся 13 гадоў.

На чэмпіянаце свету 2023 года ў Фукуоку стаў шостым на дыстанцыі 100 метраў вольным стылем і чацвёртым на дыстанцыі 200 метраў вольным стылем.

На чэмпіянаце Еўропы 2024 года ў Бялградзе зрабіў залаты дубль на дыстанцыях 100 і 200 метраў вольным стылем.

29 ліпеня 2024 г. стаў выйграў золата на дыстанцыі 200 метраў на Алімпійскіх гульнях у Парыжы. У фінале Попавіч праплыў за 1:44,72 (на 0,19 сек павольней, чым у паўфінале) і ўсяго на 0,02 сек апярэдзіў брытанца Мэцью Рычардса.

Катэгорыя:Плыўцы Румыніі
Тыленхіды

**Тыленхіды** (*Tylenchida*) — атрад круглых чарвей (або падатрад Tylenchina).

## Апісанне 
Глебавыя сапрабіёнты, часам у прэсных водах; фітагельмінты і паразіты насякомых. Каляротавыя другасныя губы ператвораныя ў лабіятуберкулы. Фарынкс складаецца з кардыяльнага бульбуса, істмуса і корпуса. Рэктальныя залозы адсутнічаюць.

У тыленхідаў развіты полавы дымарфізм.

* Cephalobomorpha
** Надсямейства 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
* Drilonematomorpha
** Надсямейства 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
* Panagrolaimomorpha
** Надсямейства 
*** 
** Надсямейства 
*** 
*** 
*** 
*** 
* Tylenchomorpha
** Надсямейства 
*** 
*** 
*** 
** Надсямейства 
*** 
*** 
*** 
** Надсямейства 
*** 
** Надсямейства  ()
*** 
*** ?
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
** Надсямейства 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 

## Значэнне 
Многія віды паразіты раслін, пашкоджваюць карані, карэнішчы, клубні, сцёблы, лісце, парасткі, кветкі, утвараюць галы. Адны паразітуюць на пэўных раслінах-гаспадарах, іншыя на раслінах з многіх сямействаў. Узбуджальнікі нематодных хвароб раслін.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* Mohammad Rafiq Siddiqui. *Tylenchida: Parasites of Plants and Insects*. 2nd ed. Wallingford: CABI Publishing, 2000. ISBN 0-85199-202-1

## Спасылкі 
* Order Tylenchidae, Nematode Identification at the University of Florida Entomology and Nematology Department
* DNA barcoding : Tylenchida (Barcodes of Life)
* Tylenchida: Encyclopedia of life
* Tylenchida: TreeBase
* Tylenchida Thorne, 1949: World Register of Marine Species

Тыленхіды
Ленан

**Ленан**:

## Прозвішча 
* Ааран Ленан — брытанскі футбаліст
* Брукс Ленан — амерыканскі футбаліст
* **Джон Ленан** — брытанскі рок-музыкант
* Томас Ленан — амерыканскі акцёр
* Шон Ленан — амерыканскі музыкант, кампазітар

## Астраномія 
* (4147) Ленан
Аддзяленне фізікі і астраноміі НАН Украіны

**Аддзяленне фізікі і астраноміі НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі фізіка-тэхнічных і матэматычных навук НАН Украіны.

## Гісторыя 
27 лютага 1918 года ва Усеўкраінскай акадэміі навук быў створаны *Фізіка-матэматычны аддзел*. 1 ліпеня 1944 быў створаны *Аддзел фізіка-хімічных і матэматычных навук*, з якога ў 1952 г. вылучыўся *Аддзел фізіка-матэматычных навук*. 13 чэрвеня 1963 быў створаны *Аддзел фізікі*, ў 1970 пераўтвораны ў *Аддзяленне фізікі*. З 1991 — пад сучаснай назвай.

## Установы 
* Інстытут фізікі
* Інстытут фізікі паўправаднікоў імя В. Я. Лашкарова
* Інстытут металафізікі імя Г. В. Курдзюмава
* Інстытут тэарэтычнай фізікі імя М. М. Багалюбава
* Галоўная астранамічная абсерваторыя
* Інстытут магнетызму
* Фізіка-тэхнічны інстытут нізкіх тэмператур імя Б. Е. Веркіна
* Інстытут радыёфізікі і электронікі імя А. Я. Усікава
* Радыёастранамічны інстытут
* Данецкі фізіка-тэхнічны інстытут імя А. А. Галкіна
* Інстытут фізікі кандэнсаваных сістэм
* Інстытут электроннай фізікі

## Літаратура 
* *Самойленко А. М.* Відділення математики НАН України // Вісник Національної академії наук України. — 2013. — № 11. — С. 9-13. — Рэжым доступу: http://nbuv.gov.ua/UJRN/vnanu_2013_11_4

## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года)

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Клінг

**Клінг** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аня Клінг — нямецкая актрыса
* Кайса Клінг — шведская гарналыжніца
* Карл Клінг — нямецкі аўтагоншчык
Шарль Кост

**Шарль Кост** (; ) — французскі велагоншчык, чэмпіён летніх Алімпійскіх гульняў у Лондане (1948). Пасля смерці 2 студзеня 2025 года Агнеш Келеці да сваёй смерці — найстарэйшы сярод усіх алімпійскіх чэмпіёнаў, якія жывуць.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 8 лютага 1924 года ў камуне Ольюль. Заваяваў залаты медаль у каманднай гонцы пераследу на летніх Алімпійскіх гульнях 1948 года ў Лондане разам з Фернанам Дэканалі, П’ерам Адамам і Сержам Блюсанам.

У 1950 годзе заняў чацвёртае месца на Парыж — Рубэ, якая праходзіла ў рамках Выкліку Дэгранж-Каломба.

26 ліпеня 2024 года прымаў удзел у цырымоніі адкрыцця летніх Алімпійскіх гульняў у Парыжы. Кост перадаў алімпійскі агонь Тэдзі Рынеру і Мары-Жазэ Перэк, якія запалілі чашу з агнём.

Памёр 30 кастрычніка 2025 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Велагоншчыкі Францыі
Аддзяленне інфарматыкі НАН Украіны

**Аддзяленне інфарматыкі НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі фізіка-тэхнічных і матэматычных навук НАН Украіны.

## Гісторыя 
13 чэрвеня 1963 года ў складзе Акадэміі навук УССР быў створаны *Аддзел матэматыкі, механікі і кібернетыкі*, а 23 сакавіка 1983 г. было ўтворана *Адзяленне матэматыкі і кібернетыкі*, якое 29 сакавіка 1988 года было падзелена на *Аддзяленне інфарматыкі, кібернетыкі і аўтаматызацыі* і Аддзяленне матэматыкі.

## Установы 
* Кібернетычны цэнтр 
** *Інстытут кібернетыкі імя В. М. Глушкова* 
** *Інстытут праблем матэматычных машын і сістэм*
** *Інстытут праграмных сістэм* 
** *Інстытут касмічных даследаванняў* 
** *Інстытут пракладнога сістэмнага аналізу 
** *Міжнародны навукова-навучальны цэнтр інфармацыйных тэхналогій і сістэм* 
* Інстытут праблем рэгістрацыі інфармацыі 
* Інстытут праблем штучнага інтэлекту 
* Інстытут тэлекамунікацый і глабальнага інфармацыйнага прастору
* Інстытут прыкладных сістэм кіравання

## Літаратура 
* *Самойленко А. М.'' Відділення математики НАН України // Вісник Національної академії наук України. — 2013. — № 11. — С. 9-13. — Рэжым доступу: http://nbuv.gov.ua/UJRN/vnanu_2013_11_4

## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года)

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Азагены

**Азагены** (*Asagena*) — род павукоў сямейства цянётнікаў, жывуць на адкрытых сухіх месцах. Упершыню апісаны шведскім заолагам Карлам Якабам Сундэвалем у 1833 годзе.

## Віды 
*  Emerton, 1882
*  (Knoflach, 1996)
*  (Keyserling, 1884)
*  (Knoflach, 1996)
*  (Banks, 1898)
*  Kulczyński, 1894
*  (Panzer, 1801)
*  (Keyserling, 1884)
*  (Ponomarev, 2005)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Павукі-цянётнікі
Карл Якаб Сундэваль

**Карл Якаб Сундэваль** (; —) — шведскі заолаг.

## Біяграфія 
Скончыў Лундскі ўніверсітэт і атрымаў ступень доктара філасофіі ў 1823 годзе. Пасля гэтага падарожнічаў па Усходняй Азіі, затым вывучаў медыцыну і атрымаў ступень доктара медыцыны ў 1830 годзе. З 1833 года працаваў у Шведскім музеі прыродазнаўчай гісторыі (Стакгольм); у 1839—1871 гадах — у якасці прафесара і захавальніка сектара пазваночных жывёл. Навуковая дзейнасць яго датычылася розных галін заалогіі, пераважна сістэматыкі пазваночных (асабліва птушак) і некаторых бесхрыбтовых жывёл. Сундэваль апісаў сысуноў, птушак, павукападобных, насякомых і ігласкурых у заалагічнай частцы ў творы Гемара «Voyages de la commission scientifique du nord, 2-е partie» (1 т., Парыж, 1842—1845).

У 1856 апублікаваў сістэму фанетычнай транскрыпцыі шведскай мовы ў працы Om phonetiska bokstafver («Пра фанетычныя літары»), пасля якая стала асновай для Landsmålsalfabetet.

Катэгорыя:Заолагі Швецыі
Спартыўная гімнастыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2024

**Спаборніцтвы па спартыўнай гімнастыцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 года** пройдуць з 27 ліпеня па 5 жніўня 2024 года ў гімнастычным цэнтры «Акор Арэна».

## Медалі 
### Агульны залік 
(**Тлустым** вылучана самая вялікая колькасць медалёў у сваёй катэгорыі; прымаючая краіна таксама выдзелена)

### Медалісты 
#### Мужчыны 
#### Жанчыны 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Спартыўная гімнастыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2024
Мэцью Рычардс

**Мэцью Рычардс** (; нар. , Вустэр, Заходні Мідленд) — брытанскі плывец, чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2020 года ў Токіа ў эстафеце 4×200 метраў вольным стылем, двухразовы чэмпіён свету.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і Аманды і Саймана Рычардсаў. Пачаў плаваць, калі яму было пяць гадоў у Цэнтры адпачынку Дройтвіча, і далучыўся да Дройтвіцкага плавальнага клуба дэльфінаў, калі яму было восем, а пазней перайшоў у Вустэрскі плавальны клуб ва ўзросце дзесяці гадоў. Займаўся іншымі відамі спорту, такімі як рэгбі і тхэквандо, але адмовіўся ад іх, каб засяродзіцца на плаванні. Ён быў студэнтам Англіканскай царквы біскупа Пероўна.

Хоць Рычардс нарадзіўся ў Англіі, ён прадстаўляў Уэльс, бо яго бацька нарадзіўся там. Пабіў рэкорды Уэльса на дыстанцыях 100 і 200 метраў вольным стылем. Стаў чэмпіёнам сярод юніёраў на дыстанцыі 100 м вольным стылем на чэмпіянаце Еўропы па плаванні сярод юніёраў 2019 года, які праходзіў у Казані.

Удзельнічаў у мужчынскіх спаборніцтвах на 100 метраў вольным стылем на чэмпіянаце Еўропы па водных відах спорту 2020 года ў Будапешце (Венгрыя) і выйграў два срэбра ў складзе каманды ў мужчынскіх эстафетах 4×100 метраў вольным стылем і 4×200. Ён таксама быў у эстафетнай камандзе, якая выйграла золата ў змешаным вольным стылі 4×100 метраў, хаця сам у фінале не ўдзельнічаў.

Катэгорыя:Плыўцы Вялікабрытаніі
Fuchs (БТР)

**TPz 1 Fuchs** — нямецкі бронетранспарцёр, выраблены кампаніяй Rheinmetall AG. Прыняты на ўзбраенне ў 1979 годзе. 

## Апісанне 
Зварны сталёвы корпус забяспечвае абарону ад куль і аскепкаў артылерыйскіх снарадаў. Уваход і выхад з дэсантнага аддзялення на 10 чалавек ажыццяўляецца праз двухстворкавыя дзверы ў кармавым бронелісце. Маторна-трансмісійнае аддзяленне ў сярэдняй частцы корпуса аддзелена ад астатніх супрацьпажарнымі перагародкамі. Сілавая ўстаноўка складаецца з 8-цыліндравага V-вобразнага дызельнага рухавіка вадкаснага астуджэння ОМ 402 A магутнасцю 320 к. с. Колавая формула 6 × 6. Падвеска балансірная, спружынная, з гідраамартызатарамі. Рух на плаву ажыццяўляецца з дапамогай двух вяслярных вінтоў. Узбраенне ўключае 20-мм аўтаматычную гармату або 7,62-мм кулямёт.

## Варыянты і мадыфікацыі 
На базе БТР створана вялікая колькасць спецыяльных машын (камандна-штабная, медыцынская, машына сувязі, рухомая РЛС, мінны загараджальнік, зенітная самаходная ўстаноўка, машына ядзернай, радыяцыйнай і хімічнай разведкі і іншыя). Для экспарту прапануецца вялікі выбар варыянтаў машыны, уключаючы знішчальнік танкаў, самаходны мінамёт, БРЭМ і БМП.
* **Fuchs 1A8** — машына з абаронай ад мін і самаробных выбуховых прылад.
* **Tpz-1 Fuchs CBRN** — машына хімічнай, біялагічнай, радыяцыйнай і ядзернай разведкі.
* **Tpz-1 Fuchs NBC** — машына радыяцыйнай, біялагічнай і хімічнай разведкі. Устаноўлена больш дасканалае электроннае абсталяванне, вытворчасці ЗША.
* **TPz 1A1 EloKa «Peiler»**&nbsp;— мадыфікацыя з сістэмай радыёперахопу і радыётэхнічнай разведкі KWS-RMB, абсталявана 12-м мачтай з антэнай для прыёму радыёсігналаў у дыяпазоне частот 100 МГц—40 ГГц. Для дакладнага вызначэння каардынатаў крыніц радыёсігналаў прадугледжана магчымасць аб’яднання ў сетку да 4—5 такіх машын.

## На ўзбраенні 
*  — больш за 176 Fuchs 2, станам на 2016 год
*  — 8 Tpz-1 NBC, станам на 2016 год
*  — 10 Tpz-1 CBRN, станам на 2016 год
*  — 359 Tpz-1 усіх мадыфікацый і 44 Tpz-1 NBC, станам на 2024 год
*  — як мінімум 8 Tpz-1 NBC, станам на 2016 год
*  — 20 Fuchs NBC, станам на 2016 год
*  — 11 Tpz-1 NBC, станам на 2016 год
*  — 9 Tpz-1 CBRN, станам на 2016 год
*  — некаторая колькасць Tpz-1 NBC, станам на 2016 год
*  — 32 Tpz-1 NBC, станам на 2016 год
*  — 10 Tpz-1 NBC, станам на 2016 год
*  — невядомая колькасць.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Н. Мишин. Западногерманский бронетранспортёр TPz-1 // «Зарубежное военное обозрение», № 6, 1983. стр.37-40

## Спасылкі 
* 
* Видеоролик: TPz 1 Fuchs — бронетранспортёр

Катэгорыя:Бронетранспарцёры
Катэгорыя:Бранятэхніка Германіі
Тыфулёзы

**Тыфулёзы** — захворванні раслін, якія выклікаюцца грыбамі з роду 

## Апісанне 
Пашкоджваюць збожжавыя, агароднінныя, тэхнічныя, кармавыя культуры і дзікарослыя расліны. Хворыя расліны мяняюць афарбоўку, адстаюць у росце. Пасевы раслін зрэджваюцца, гінуць, часта захворванне праяўляецца ачагова.

## Віды тыфулёзаў 
* Тыфулёз канюшыны
* 

## Эпідэміялогія 
Месцамі перазімоўкі паразітаў і крыніцай інфекцыі могуць быць насенне з прымессю склероцыяў, пасляўборачныя рэшткі, пустазелле, глеба. Развіццю тыфулёзаў спрыяюць ўмераная тэмпература паветра, вільготнае надвор’е.

## Меры барацьбы 
Для прафілактыкі выкарыстоўваецца чыстка насення, яго апрацоўка перад пасевам, падсушванне забалочанай зямлі, глыбокае ўзворванне, вясновае баранаванне, праполка.

## Крыніцы 
## Літаратура 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Том 5. Пирс — Токкана. — 656 б.

Катэгорыя:Грыбковыя захворванні раслін
Аддзяленне эканомікі НАН Украіны

**Аддзяленне эканомікі НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі грамадскіх і гуманітарных навук НАН Украіны.

## Установы 
* Інстытут эканомікі і прагназавання
* Інстытут эканомікі прамысловасці
* Інстытут дэмаграфіі і праблем якасці жыцця
* Інстытут рэгіянальных даследаванняў
* Інстытут рынку і эканоміка-экалагічных даследаванняў
* Інстытут эканоміка-прававых даследаванняў імя В. К. Мамутава
* Навукова-даследчы цэнтр індустрыяльных праблем развіцця
* Закарпацкі рэгіянальны цэнтр сацыяльна-эканамічных і гуманітарных даследаванняў
* Навукова-даследчы інстытут сацыяльнай палітыкі

## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Аддзяленне механікі і машыназнаўства НАН Украіны

**Аддзяленне механікі і машыназнаўства НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі фізіка-тэхнічных і матэматычных навук НАН Украіны.

## Гісторыя 
27 лютага 1918 года ва Усеўкраінскай акадэміі навук быў створаны *Фізіка-матэматычны аддзел*. 1 ліпеня 1944 быў створаны *Аддзел фізіка-хімічных і матэматычных навук*, з якога ў 1952 г. вылучыўся *Аддзел фізіка-матэматычных навук*. 13 чэрвеня 1963 быў створаны *Аддзел матэматыкі, механікі і кібернетыкі*, а 23 сакавіка 1983 г. было ўтворана *Адзяленне механікі*. Пад сучаснай назвай — з 24 красавіка 2024.

## Установы 
* Інстытут механікі імя С. П. Цімашэнкі
* Інстытут тэхнічнай механікі
* Інстытут праблем трываласці імя Г. С. Пісарэнкі
* Інстытут геатэхнічнай механікі імя М. С. Палякова
* Інстытут гідрамеханікі
* Інстытут транспартных сістэм і тэхналогій

## Літаратура 
* *Самойленко А. М.* Відділення математики НАН України // Вісник Національної академії наук України. — 2013. — № 11. — С. 9-13. — Рэжым доступу: http://nbuv.gov.ua/UJRN/vnanu_2013_11_4

## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года)

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Аддзяленне хіміі НАН Украіны

**Аддзяленне хіміі НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі хімічных і біялагічных навук НАН Украіны.

## Гісторыя 
1 ліпеня 1944 года ў складзе АН УССР быў створаны *Аддзел фізіка-хімічных і матэматычных навук*. У 1958 г. быў створаны *Аддзел хімічных і геалагічных навук*, 13 чэрвеня 1963 пераўтвораны ў *Аддзел хіміі і хімічнай тэхналогіі*. З 1970 — *Аддзяленне хіміі і хімічнай тэхналогіі*, з 1992 — пад сучаснай назвай.

## Установы 
* Інстытут фізічнай хіміі імя Л. У. Пісаржэўскага
* Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі імя У. І. Вярнадскага
* Інстытут арганічнай хіміі
* Інстытут хіміі высокамалекулярных злучэнняў
* Інстытут фізіка-арганічнай хіміі і вугляхіміі імя Л. М. Літвіненкі
* Інстытут калоіднай хіміі і хіміі вады імя А. У. Думанскага
* Фізіка-хімічны інстытут імя А. У. Багацкага
* Інстытут хіміі паверхні імя А. А. Чуйкі
* Інстытут біяарганічнай хіміі і нафтахіміі імя В. П. Кухара
* Інстытут сорбцыі і праблем эндаэкалогіі
* Інстытут біякалоіднай хіміі імя Ф. Д. Аўчарэнкі
* Міжведамаснае аддзяленне электрахімічнай энергетыкі

## Літаратура 
* *Самойленко А. М.* Відділення математики НАН України // Вісник Національної академії наук України. — 2013. — № 11. — С. 9-13. — Рэжым доступу: http://nbuv.gov.ua/UJRN/vnanu_2013_11_4

## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года)

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Аддзяленне навук аб Зямлі НАН Украіны

**Аддзяленне навук аб Зямлі НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі фізіка-тэхнічных і матэматычных навук НАН Украіны.

## Установы 
* Інстытут геалагічных навук
* Цэнтр праблем марской геалогіі, геаэкалогіі і асадкавага рудаўтварэння'' 
* Інстытут геафізікі імя С. І. Субоціна
* Інстытут геаграфіі
* Інстытут геахіміі, мінералогіі і рудаўтварэння імя М. П. Семяненкі
* Інстытут геалогіі і геахіміі гаручых выкапняў
* Украінскі гідраметэаралагічны інстытут ДСНС Украіны і НАН Украіны
* Навукова-інжынерны цэнтр радыегідрагеаэкалагічных палігонных даследаванняў
* Навуковы цэнтр горнай геалогіі, геаэкалогіі і развіцця інфраструктуры
## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года)]

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Аддзяленне энергетыкі і энергетычных тэхналогій НАН Украіны

**Аддзяленне энергетыкі і энергетычных тэхналогій НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі фізіка-тэхнічных і матэматычных навук НАН Украіны.

## Гісторыя 
У 1969 годзе ў складзе АН УССР быў утвораны *Аддзел фізіка-тэхнічных праблем энергетыкі*. З 1971 — *Аддзяленне фізіка-тэхнічных праблем энергетыкі*, з 24 красавіка 2024 — пад сучаснай назвай.

## Установы 
* Інстытут тэхнічнай цеплафізікі
* Інстытут энергетычных машын і сістэм імя А. М. Падгорнага
* Інстытут электрадынамікі
* Інстытут праблем мадэлявання ў энергетыцы імя Г. Я. Пухава
* Інстытут агульнай энергетыкі
* Інстытут цеплаэнергетычных тэхналогій
* Інстытут газу
* Інстытут узнаўляльнай энергетыкі
* Інстытут праблем бяспекі атамных электрастанцый

## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года)

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Аддзяленне біяхіміі, фізіялогіі і малекулярнай біялогіі НАН Украіны

**Аддзяленне біяхіміі, фізіялогіі і малекулярнай біялогіі НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі хімічных і біялагічных навук НАН Украіны.

## Гісторыя 
У 1939 годдзе ў складзе АН УССР быў створаны *Аддзел біялагічных навук*. У 1963 падзелены на Аддзел агульнай біялогіі і *Аддзел біяхіміі, біяфізікі і фізіялогіі*. З 1971 — *Аддзяленне біяхіміі, фізіялогіі і тэарэтычнай медыцыны*, з 1990 — *Аддзяленне біяхіміі, фізіялогіі і малекулярнай біялогіі*, з 1995 — *Адззяленне малекулярнай біялогіі, біяхіміі, эксперыментальнай і клінічнай фізіялогіі*, з 2007 — пад сучаснай назвай.

## Установы 
* Інстытут біяхіміі імя А. У. Паладзіна
* Інстытут фізіялогіі імя А. А. Багамольца
* Інстытут мікрабіялогіі і вірусалогіі імя Д. К. Забалотнага
* Інстытут малекулярнай біялогіі і генетыкі
* Інстытут эксперыментальнай паталогіі, анкалогіі і радыебіялогіі імя Р. Я. Кавецкага
* Інстытут праблем крыябіялогіі і крыямедыцыны
* Інстытут біялогіі клеткі
* Цэнтр інавацыйных медыцынскіх тэхналогій НАН Украіны

## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года)

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Аддзяленне ядзернай фізікі і энергетыкі НАН Украіны

**Аддзяленне ядзернай фізікі і энергетыкі НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі фізіка-тэхнічных і матэматычных навук НАН Украіны.

## Установы 
* Харкаўскі фізіка-тэхнічны інстытут
* Інстытут ядзерных даследаванняў
* Інстытут прыкладной фізікі
* Інстытут геахіміі навакольнага асяроддзя
* Інстытут электрафізікі і радыяцыйных тэхналогій
* Цэнтр інфармацыйна-аналітычнага і тэхнічнага забезпячэння маніторынгу аб’ектаў атамнай энергетыкі

## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года)

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Аддзяленне агульнай біялогіі НАН Украіны

**Аддзяленне агульнай біялогіі НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі хімічных і біялагічных навук НАН Украіны.

## Гісторыя 
У 1939 годдзе ў складзе АН УССР быў створаны *Аддзел біялагічных навук*. У 1963 падзелены на *Аддзел агульнай біялогіі* і Аддзел біяхіміі, біяфізікі і фізіялогіі. З 1971 — *Аддзяленне агульнай біялогіі*.

## Установы 
* Інстытут батанікі імя М. Р. Халоднага
* Інстытут заалогіі імя І. І. Шмальгаўзена
* Інстытут фізіялогіі раслін і генетыкі
* Інстытут клетачнай біялогіі і генетычнай інжынерыі
* Інстытут гідрабіялогіі
* Інстытут марской біялогіі
* Інстытут экалогіі Карпат
* Інстытут харчовай біятэхналогіі і геномікі
* Нацыянальны батанічны сад Украіны
* Крыварожскі батанічны сад НАН Украіны
* Інстытут эвалюцыйнай экалогіі
* Сафіеўка (дэндрапарк)
* Чарнаморскі біясферны запаведнік
* Дунайскі біясферны запаведнік
* Украінскі стэпавы прыродны запаведнік
* Луганскі прыродны запаведнік
* Інстытут біялогіі паўднёвых мораў імя А. А. Кавалеўскага
* Дзяржаўны дэндралагічны парк «Александрыя» НАН Украіны
* Дзяржаўны дэндралагічны парк «Трасцянец» НАН Украіны
* Дзяржаўны прыродазнаўчы музей НАН Украіны
* Карадагскі прыродны запаведнік
* Нацыянальны навукова-прыродазнаўчы музей НАН Украіны
* Украінскі НДІ горнага лесаводства імя П. С. Пастарнака Дзяржлесагентства і НАН Украіны
* Украінскі ордэна «Знак Пашаны» НДІ лясной гаспадаркі і агралесамеліярацыі імя Г. М. Высоцкага Дзяржлесагентства Украіны і НАН Украіны

## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года)

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Аддзяленне гісторыі, філасофіі і права НАН Украіны

**Аддзяленне гісторыі, філасофіі і права НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі грамадскіх і гуманітарных навук НАН Украіны.

## Установы 
* Інстытут гісторыі Украіны
* Інстытут украінскай археаграфіі і крыніцазнаўства імя М. С. Грушэўскага
* Інстытут украіназнаўства імя І. Крыпякевіча
* Інстытут археалогіі
* Інстытут усходазнаўства імя А. Ю. Крымскага
* Інстытут палітычных і этнанацыянальных даследаванняў імя І. Ф. Кураса
* Інстытут сусветнай гісторыі
* Інстытут філасофіі імя Р. С. Скаварады
* Інстытут сацыялогіі
* Інстытут дзяржавы і права імя У. М. Карэцкага
* Нацыянальная бібліятэка Украіны імя У. І. Вярнадскага
* Інстытут энцыклапедычных даследаванняў
* Кіеўскі ўніверсітэт права НАН Украіны
* Інстытут праватворчасці і навукова-прававых экспертыз
* Львоўская нацыянальная навуковая бібліятэка Украіны імя В. Стэфаніка
* Нацыянальны гісторыка-археалагічны запаведнік «Ольвія» НАН Украіны
* Адэскі археалагічны музей НАН Украіны
* Цэнтр гуманітарнай адукацыі НАН Украіны

## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года)

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Азалія

**Азалія** (*Azalea*) — садовая форма рададэндрана з белымі, ружовымі, чырвонымі або жоўтымі кветкамі.

## Крыніцы
Аддзяленне матэрыялазнаўства НАН Украіны

**Аддзяленне матэрыялазнаўства НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі фізіка-тэхнічных і матэматычных навук НАН Украіны.

## Гісторыя 
У 1963 годзе ў складзе АН УССР быў утвораны *Аддзел фізіка-тэхнічных праблем матэрыялазнаўства*. З 1971 — *Аддзяленне фізіка-тэхнічных праблем матэрыялазнаўства*, з 24 красавіка 2024 — пад сучаснай назвай.

## Установы 
* Інстытут электразваркі імя Я. А. Патона
* Інстытут звышцвёрдых матэрыялаў імя В. М. Бакуля
* Інстытут праблем матэрыялазнаўства імя І. М. Францэвіча
* Фізіка-тэхналагічны інстытут металаў і сплаваў
* Фізіка-механічны інстытут імя Г. У. Карпенкі
* Інстытут монакрышталяў
* Інстытут сцынтыляцыйных матэрыялаў
* Інстытут імпульсных працэсаў і тэхналогій
* Інстытут чорнай металургіі імя З. І. Някрасава
* Інстытут тэрмаэлектрыкі

## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года)

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Конны спорт на летніх Алімпійскіх гульнях 2024

**Спаборніцтвы па конным спорце на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 года** праходзяць з 27 ліпеня па 6 жніўня на тэрыторыі палацава-паркавага ансамбля Версаль у прыгарадзе Парыжа. На Гульнях традыцыйна разыгрываецца шэсць камплектаў узнагарод — у асабістым і камандным першынствах у выездцы, канкуры і трохбор’і.

Усе дысцыпліны з’яўляюцца адкрытымі, у іх могуць спаборнічаць і мужчыны, і жанчыны. Усяго ў спаборніцтвах прымуць удзел 200 коннікаў з 49 краін. У кожным відзе коннага спорту ад адной краіны з Гульняў 2020 года могуць выступаць не больш за тры чалавекі, такім чынам, у суме адна краіна можа быць прадстаўлена максімальна 9 спартсменамі.

## Медалі 
### Агульны залік 
(**Тлустым** вылучана самая вялікая колькасць медалёў у сваёй катэгорыі; краіна-арганізатар таксама выдзелена)

### Медалісты 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Конны спорт на летніх Алімпійскіх гульнях 2024
Джагер Ітан

**Джагер Джэс Ітан** (; нар. ) — амерыканскі прафесійны скейтбардыст, які ў цяперашні час удзельнічае ў вулічных і паркавых спаборніцтвах. Ён быў самым маладым удзельнікам X Games ва ўзросце 11 гадоў, пакуль яго рэкорд не быў пабіты ў 2019 годзе. У 2021 годзе Ітан выйграў першы алімпійскі медаль па скейтбордынгу, зарабіўшы бронзу на вулічных мужчынскіх спаборніцтвах у Токіа, Японія. Ітан заваяваў срэбра ў вулічных спаборніцтвах сярод мужчын на Алімпійскіх гульнях 2024 года ў Парыжы, Францыя.
Аддзяленне літаратуры, мовы і мастацтвазнаўства НАН Украіны

**Аддзяленне літаратуры, мовы і мастацтвазнаўства НАН Украіны** — навуковае аддзяленне Секцыі грамадскіх і гуманітарных навук НАН Украіны.

## Гісторыя 
У 1963 годзе ў складзе АН УССР быў утвораны *Аддзел літаратуры, мовы і мастацтвазнаўства*. З 1971 — *Аддзяленне літаратуры, мовы і мастацтвазнаўства*.

## Установы 
* Інстытут літаратуры імя Т. Р. Шаўчэнкі
* Інстытут Івана Франко
* Інстытут мовазнаўства імя А. А. Патэбні
* Інстытут украінскай мовы
* Інстытут мастацтвазнаўства, фалькларыстыкі і этналогіі імя М. Т. Рыльскага
* Інстытут народазнаўства
* Украінскі моўна-інфармацыйны фонд НАН Украіны
* Цэнтр навуковых даследаванняў і выкладання замежных моў

## Спасылкі 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (да лістапада 2024 года) 
* Профіль Аддзялення на сайце НАН Украіны (з лістапада 2024 года)

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Элеанора фон Габсбург

**Элеанора фон Габсбург-Лотарингская** (поўнае імя — Элеанора Марыя дэль-Пілар Іона Крысціна Элена) (; нар. 28 лютага 1994) — аўстрыйскі ювелірны дызайнер, фотамадэль, член дома Габсбург- Латарынгія.

## Ранняе жыццё і перадгісторыя 
Элеанора Габсбург-Латарынгія нарадзілася ў 1994 годзе ў Зальцбургу ў сям’і Карла фон Габсбурга, палітыка і кіраўніка дому Габсбургаў-Латарынгіі, і Франчэскі Тысэн-Барнэмісы дэ Казон і Імперфалва, калекцыянера мастацтва і члена сям’і Тысен-Барнэміса па нараджэнні. Яе бабуля і дзядуля па матчынай лініі — барон Ганс Генрых Тысен-Барнеміса і Фіёна Фрэнсіс Элейн Кэмпбэл-Уолтэр, мадэль з арыстакратычным паходжаннем, бацька якой, віцэ-адмірал Кіт Макніл Кэмпбэл-Уолтэр, быў ад’ютантам Георга VI . Яе дзядуля і бабуля па лініі бацькі былі эрцгерцаг Ота Габсбург, наследны прынц Аўстрыі і прынцэса Рэгіна Саксен-Майнінгенская. Яе прадзед па бацькоўскай лініі Карл I Аўстрыйскі і Зіта Бурбон-Пармская былі апошнімі імператарам і імператрыцай Аўстрыі.

Яе малодшы брат — аўтагоншчык Фердынанд Габсбург, прэтэнд на Аўстрыйскі, Вугорскі, Харвацкі і Багемскі пасад, беларуская арганізацыя Ліга Манархічная Вялікага Княства Літоўскага таксама прапаноўвала яго як прэтэндэнта на беларускі прастол.

## Адукацыя і кар’ера 
Вучылася ў школе-інтэрнаце ў Гштаадзе перад вывучэннем права ў Еўрапейскай бізнес-школе ў Лондане..

## Асабістае жыццё 
20 ліпеня 2020 года Элеанора фон Габсбург-Латарынгія выйшла замуж за бельгійскага аўтагоншчыка Жэрома д’Амброзіа на невялікай грамадзянскай цырымоніі ў ЗАГСе Манака, якую праводзіў мэр Манака Жорж Марсан. 20 кастрычніка 2021 года яна нарадзіла сына Ота д’Амбросіо, названага ў гонар свайго дзеда Ота фон Габсбурга.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Габсбургі
Тэлазііды

**Тэлазііды** (*Thelaziidae*) — сямейства круглых чарвей з надсямейства . Як і ўсе круглыя чэрві, яны не маюць ні крывяноснай, ні дыхальнай сістэм.

## Апісанне 
Цела даўжынёй 3,9 — 21 мм, круглае, белае. Самцы меншыя за самак, хваставы канец у іх з мноствам сасочкаў і 2 спікуламі. У самкі вульва размешчана ў пярэдняй або задняй частцы цела.

* **Падсямейства Oxyspirurinae** Skrjabin, 1916
**  Dräsche in Stossich, 1897 год
* **Падсямейства Thelaziinae** Skrjabin, 1915
**  Schneider, 1866
**  Vaz, 1937
**  McVicar & Gibson, 1975
**  Railliet, 1925
**  Bosc in Blainville, 1819
**  Chandler, 1929

## Значэнне 
Прадстаўнікі сямейства ў асноўным з’яўляюцца паразітамі птушак, у якіх паразітуюць у арбітальнай поласці і вывадных пратоках слёзных залоз, некаторыя з відаў знойдзены і ў іншых пазваночных жывёлах, у тым ліку ў буйной рагатай жывёлы, зуброў (канчатковыя гаспадары).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Основы нематодологии. Т. 16
* Скрябин К. И., , Ивашкин В. М. Спирураты животных и человека и вызываемые ими заболевания. Ч. 4. Телязиоидеи. — М., 1967
* Ивашкин В. М., Хромова Л. А. Нематоды сельскохозяйственных животных и их переносчики — двукрылые. — М., 1983
*  (2007): Family Thelaziidae. Version of 2007-AUG-07. Retrieved 2008-NOV-05.

Тэлазііды
Катэгорыя:Сямействы круглых чарвей
Тэлазіёзы

**Тэлазіёзы** (, ) — гельмінтозы з групы нематадозаў, якія выклікаюцца круглымі чарвямі сямейства . Дарослыя асобіны ўсіх выяўленых да гэтага часу відаў роду  паразітуюць пад кан’юнктывай вока і у навакольных тканках (такіх як павекі, слёзныя пратокі і да т. п.) розных млекакормячых, у тым ліку людзей, і птушак. Узбуджальнікам гельмінтозу з’яўляецца від  або радзей — .

## Этыялогія 
Яйцы адкладаюцца з сфармаванымі лічынкамі ў слёзную вадкасць дэфінітыўнага гаспадара. Паразітуюць пад кан’юнктывай вока ў сабак, ваўкоў, ліс, янотападобных сабак. Прамежкавым гаспадаром з’яўляецца муха віду . Поўзаючы ля ўнутранага вугла вока жывёлы, у меншай ступені, чалавека, муха заглынае яйцы разам са слёзнай вадкасцю. Увесь цыкл развіцця гельмінта завяршаецца за 50 дзён.

 сустракаецца ў Паўночнай Амерыцы ў сабак. Самец даўжынёй 7,7—12,72 мм; самка — 12,85—18,80 мм. Апісана паразітаванне гельмінта ў чалавека.

## Клінічныя праявы 
Хворага турбуе ўзмоцнены слёзацёк, кан’юктывіт, кератыт, адчуванне іншароднага цела ў воку.

## Дыягностыка 
Для дыягностыкі робяць агляд вачэй і прылеглых тканак на наяўнасць гельмінтаў. Дарослая асобіна вельмі актыўная, таму яе рухі прыкметныя.

## Лячэнне 
Выдаленне гельмінтаў прамываннем вачэй 2 % растворам навакаіну.

## Прафілактыка 
Прадухіленне ў эндэмічных месцах магчымасці траплення мух у вобласць вакол вачэй. Пасля кантакту з сабакамі варта старанна мыць рукі не падносячы да гэтага іх да вачэй.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Демидов Н. В. Потёмкин А. А. Справочник по терапии и профилактике гельминтозов животных. — М., 1980
* Многотомное руководство по микробиологии, клинике и эпидемиологии инфекционных болезней. Том IX. ПРОТОЗОИНЫЕ БОЛЕЗНИ, ГЕЛЬМИНТОЗЫ, ЧЛЕНИСТОНОГИЕ, ИМЕЮЩИЕ МЕДИЦИНСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ, И ЯДОВИТЫЕ ЖИВОТНЫЕ. Глава XXXIV. В.&nbsp;А.&nbsp;Гефтер. ПРОЧИЕ НЕМАТОДОЗЫ И КАЗУИСТИЧЕСКИЕ НАХОДКИ НЕМАТОД У ЧЕЛОВЕКА Издательство «МЕДИЦИНА», 1968.&nbsp;— Стр. 651. 
* Otranto, D; Traversa, D (2005). «Thelazia eyeworm: an original endo- and ecto-parasitic nematode». Trends in Parasitology. 21 (1): 1-4. doi:10.1016/j.pt.2004.10.008. PMID 15639731

Катэгорыя:Нематадозы
Катэгорыя:Тэлазііды