open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анатоль Рыгоравіч Ісачанка

**Анатоль Рыгоравіч Ісачанка** () — расійкі фізік-географ, ландшафтазнаўца і картограф. У 1947 скончыў геаграфічны факультэт Ленінградскага ўніверсітэта. З 1964 прафесар кафедры фізічнай геаграфіі геаграфічнага факультэта Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта; у 1972—1983 — загадчык кафедры. З 1983 загадчык лабараторыі ландшафтнага і тэматычнага картаграфавання НДІ геаграфіі Ленінградскага ўніверсітэта.

Уклад у геаграфію: даследаванні агульных заканамернасцяў фізіка-геаграфічнай дыферэнцыяцыі, класіфікацыі ландшафтаў, працы па фізіка-геаграфічнаму раянаванню, складанню ландшафтных картаў. Працы па гісторыі і метадалогіі геаграфічнай навукі (класіфікацыя геаграфічных навук, удакладненне паняццёва-тэрміналагічнага апарата геаграфіі).

## Бібліяграфія 
### Асноўныя манаграфіі 
* Ландшафтная структура Земли, расселение, природопользование. — СПб.: СПбГУ, 2008. — 320 с.
* Теория и методология географической науки. — М.: Академия, 2004. — 400 с.
* Введение в экологическую географию. — СПб.: Издательский дом СПбГУ, 2003, 192 с.
* Экологическая география России. — СПб.: Издательский дом СПбГУ, 2001, 328 с.
* Экологическая география Северо-Запада России: В 2 ч. — СПб., 1995.
* Ландшафтоведение и физико-географическое районирование. — М.: Высшая школа, 1991. — 366 с.
* Ландшафты. — М.: Мысль, 1988. (сааўтар)
* Ландшафты СССР. — Л.: Изд-во Ленингр. ун-та, 1985.
* Методы прикладных ландшафтных исследований. — М.: Наука, 1980.
* Оптимизация природной среды. — М., 1980. — 264 с.
* Развитие географических идей. — М., 1971.
* Физико-географическое районирование Северо-Запада СССР. — Л.: Изд-во Ленинградского ун-та, 1965. — 248 с. (сааўтар)
* Основы ландшафтоведения и физико-географическое районирование. — М., 1965.
* Физико-географическое картирование. — Л., 1958-61.
* Основные проблемы физической географии. — Л., 1953.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Географы Расіі
Катэгорыя:Картографы Расіі
Іосіф Баранецкі

**Восіп (Іосіф) Васілевіч Баране́цкі** (1843, Гродзеншчына — , Кіеў) — прыродазнавец і педагог.

## Біяграфія 
Скончыў Беластоцкую гімназію і прыродазнаўчае аддзяленне Пецярбургскага ўніверсітэта (1868). Удасканальваў веды ў Германіі ў А. дэ Бары і Ю. Сакса (1870—72).

З 1873 года прафесар батанікі Кіеўскага ўніверсітэта, з 1903 года — дэкан фізіка-матэматычнага факультэта. Аўтар «Курса батанікі для студэнтаў медыцынскіх факультэтаў» (1879).

Навуковыя працы па фізіялогіі і анатоміі раслін. Сумесна з А. С. Фамінцыным вылучыў з лішайнікаў ганідын (1867), даказаў іх здольнасць да самастойнага жыцця і тоеснасць з некаторымі водарасцямі, упершыню выявіў спіральную будову храмасом у ядрах мацярынскіх клетак пылку ў традэсканцыі (1880). Вынайшаў і ўдасканаліў шэраг прылад для фізіялагічных даследаванняў (асмаметр, аўксанаметр).

Аўтар найменняў шэрагу батанічных таксонаў. У батанічнай (бінарнай) наменклатуры гэтыя назвы дапаўняюцца скарачэннем «Baran.».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Баране́цький Йосип Васильович // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1977. — Т. 1 : А — Борона. — С. 352. — 542, [2] с., [38] арк. іл. : іл., табл., портр., карти с.

Катэгорыя:Педагогі Украіны
Катэгорыя:Батанікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Мерэнешты

**Мерэнешты** — сяло ў Слабадзейскім раёне Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі. Знаходзіцца на правым беразе Днястра паміж сялом Кіцканы і горадам Бендэр. Уваходзіць у склад Кіцканскага сельсавета.

Катэгорыя:Населеныя пункты Прыднястроўя
Катэгорыя:Слабадзейскі раён
Катэгорыя:Курорты Малдовы
Язэп Гаўрылік

**Язэп Гаўрылік (Іосіф Емяльянавіч Гаўрылік)** (, в. Калодчына, Вілейскі павет — , Ленінград) — дзеяч беларускага руху ў Заходняй Беларусі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 6 красавіка 1893 года ў в. Калодчына Вілейскага павета.

Скончыў Барунскую настаўніцкую семінарыю. У 1922 годзе — адзін з заснавальнікаў Радашковіцкай беларускай гімназіі імя Ф. Скарыны, актыўны дзеяч Таварыства беларускай школы. Паводле некаторых звестак прыняў смерць, як глыбока рэлігійны чалавек (бо яшчэ ў 1920-я перайшоў у баптызм).

Рэабілітаваны па абодвух прысудах 16 жніўня 1956 года.

## Спасылкі 
* Слоўнік Маракова 
* Дадатак да слоўніка Маракова
* Остання адреса: Розстріли соловецьких в’язнів з України у 1937—1938 роках: В 2 т.&nbsp;— 2-е вид., доопрац. і доп.&nbsp;— Київ: Сфера, 2003. ISBN 966-7841-40-5 (Т. 1) ISBN 966-7841-68-5 

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Радашковіцкай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Члены БСРГ
Катэгорыя:Беларускія парламентарыі Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 2 склікання
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Справа Беларускага нацыянальнага цэнтра
Прыднястроўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі

**Прыднястроўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі** () — вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, які знаходзіцца ў горадзе Ціраспаль на тэрыторыі Рэспублікі Малдова, што часова кантралюецца ўладамі няпрызнанай Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі.

Створаны ў 1992 годзе шляхам аб’яднання Ціраспальскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя Т. Р. Шаўчэнкі і Ціраспальскага дзяржаўна-карпаратыўнага ўніверсітэта Прыднястроўскага рэгіёна. На іх базе быў створаны Прыднястроўскі дзяржаўна-карпаратыўны ўніверсітэт імя Т. Р. Шаўчэнкі. У 1992 годзе ён быў прыняты ў Асацыяцыю ВНУ Расіі.

У 1997 годзе ў сувязі з зменай статуса быў перайменаваны ў Прыднястроўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Т. Р. Шаўчэнкі. Пад гарантыяй і пры актыўнай падтрымцы Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1999 годзе ПДУ стаў паўнапраўным членам Еўразійскай Асацыяцыі класічных універсітэтаў.

## Структура 
* Аграрна-тэхналагічны факультэт
* Бендэрскі політэхнічны філіял
* Прыродазнаўча-геаграфічны факультэт
* Інжынерна-тэхнічны інстытут
* Інстытут дзяржаўнага кіравання, права і сацыяльна-гуманітарных навук
* Медыцынскі факультэт
* Рыбніцкі філіял
* Факультэт педагогікі і псіхалогіі
* Факультэт фізічнай культуры і спорту
* Фізіка-матэматычны факультэт
* Эканамічны факультэт
* Філалагічны факультэт

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з румынскай мовай навучання
Катэгорыя:Ціраспаль
Катэгорыя:Універсітэты Малдовы
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Арганізацыі, узнагароджаныя ордэнам «Знак Пашаны»
Леанід Аляксандравіч Барысаглебскі

**Леані́д Алякса́ндравіч Барысагле́бскі** (,  — ) — беларускі фізік-тэарэтык, настаўнік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1970), прафесар (1972).

## Біяграфія 
Скончыў Навагрудскую беларускую гімназію (май 1931), Віленскі ўніверсітэт (1938). Член Беларускага студэнцкага саюза. З 1944 у Мінску, выкладчык у БДУ. Займаўся навуковай працай, распрацаваў рэлятывісцкую тэорыю элементарнай часціцы ў адвольных спінавых станах. З 1972 — прафесар.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па квантавай механіцы, атамнай і ядзернай фізіцы, вывучэнні імавернасцей забароненых радыяцыйных пераходаў атамаў, ядраў і электроннай канверсіі гама-выпрамянення. Распрацаваў рэлятывісцкую тэорыю элементарнай часціцы, якая можа знаходзіцца ў адвольных спінавых станах.

## Працы 
* *Л. А. Борисоглебский.* Запрещенные линии в атомных спектрах. // УФН, Т. 66, № 12 (1958).
* *Л. А. Борисоглебский.* Монопольные переходы атомных ядер. // УФН, Т. 81, № 10 (1963).
* *Л. А. Борисоглебский, Э. М. Андерсон, В. Ф. Трусов, Г. С. Шуляковский.* Таблицы по внутренней конверсии гамма-лучей на высших оболочках атома. — Минск: Изд-во БГУ, 1972.
* *Л. А. Борисоглебский.* Квантовая механика. — Минск: Изд-во БГУ, 1981; 1988 (2-е изд.).

## Літаратура 
* 
* Борисогле́бский Леонид Александрович // Изобретатель, № 7 (187) 2015. — С. 37.

## Спасылкі 
* Леанід Аляксандравіч Барысаглебскі  на сайце кафедры тэарэтычнай фізікі БДУ 

Катэгорыя:Фізікі-тэарэтыкі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі СССР
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Навучэнцы Навагрудскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Падпольшчыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Мікалай Дзмітрыевіч Іванішаў

**Мікалай Дзмітрыевіч Іванішаў** () — рускі гісторык, славіст, прафесар Кіеўскага ўніверсітэта. Адзін з распрацоўнікаў вучэння славянафілаў. Галоўныя працы: «Аб плаце за забойства ў старажытнарускім і іншых славянскіх заканадаўствах…», «Аб старажытных сельскіх суполках у Паўднёва-Заходняй Расіі».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Выкладчыкі Кіеўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Гісторыкі Расіі
Ганаровыя грамадзяне

**Ганаровыя (славутыя) грамадзяне** — адна з саслоўных катэгорый гарадскога насельніцтва ў Расіі ў канцы 18 ст. — 1-й траціне 19 ст. 

У іх лік уключаліся асобы вольных прафесій (навукоўцы, мастакі, музыкі), купцы і прадпрымальнікі. Знакамітыя грамадзяне вызваляліся ад цялесных пакаранняў, мелі права трымаць фабрыкі і трымацца ў ладзе жыцця дваранам.

## Літаратура 
*

Катэгорыя:Права Расійскай імперыі
Катэгорыя:Саслоўі
Катэгорыя:Гісторыя дзяржавы
Пётр Сяргеевіч Новікаў

**Пётр Сяргеевіч Новікаў** ( — ) — савецкі матэматык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 (28) жніўня 1901 года ў Маскве ў купецкай сям’і. Пасля заканчэння ў 1919 годзе гімназіі паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У сакавіку 1920 года быў прызваны ў Чырвоную армію, дэмабілізаваўся летам 1922 года і вярнуўся ва ўніверсітэт. Скончыў яго ў 1926 годзе. У 1926—1929 гадах вучыўся ў аспірантуры пад кіраўніцтвам М. М. Лузіна.

Працаваў у МХТІ імя Д. І. Мендзялеева (1929—1934, 1943—1944) і ў МІАН імя В. А. Сцяклова (1934—1975), з 1957 года — на пасадзе загадчыка аддзела матэматычнай логікі МІАН.

Знайшоў у сабе сілы не прымаць удзел у палітычнай «справе Лузіна» (1936). У 1968 годзе падпісаў «ліст 99 матэматыкаў» у абарону свайго аспіранта і дысідэнта А. Ясеніна-Вольпіна, гвалтоўна змешчанага ў псіхіятрычную бальніцу. Пасля гэтага быў звольнены з пасады загадчыка кафедры ў МДПІ імя У. І. Леніна.

Памёр 9 студзеня 1975 года пасля працяглай хваробы. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках (участак № 7).

Катэгорыя:Матэматыкі Расіі
Дэфармацыя

**Дэфарма́цыя** (лац. *deformatio* — скажэнне) — змяненне памераў або (і) формы цела. Дэфармацыя адбываецца ў выніку перамяшчэння адных частак цела адносна іншых.

Адрозніваюць такія дэфармацыі, як сцісканне, расцяжэнне, зрушэнне, выгін, кручэнне. Пры сцісканні і расцяжэнні змяняюцца адлегласці паміж слаямі, а пры зрушэнні — слаі зрушваюцца адзін адносна аднаго. Дэфармацыю выгіну можна ўявіць як камбінацыю дэфармацый сціскання і расцяжэння, неаднолькавую ў розных частках цела. Дэфармацыя кручэння зводзіцца да камбінацыі дэфармацый зрушэння.

Усе віды дэфармацый узнікаюць пад дзеяннем прыкладзеных да цела знешніх сіл. Калі пасля спынення дзеяння сілы памеры і форма цела поўнасцю ўзнаўляюцца, то дэфармацыю называюць пругкай. Калі ж узнаўленне не будзе поўным, то дэфармацыю называюць няпругкай або пластычнай. Пры пластычнай дэфармацыі цела захоўвае дэфармаваны стан і пасля спынення дзеяння сілы.

Характар дэфармацыі залежыць ад матэрыялу ўзору, ад таго, наколькі вялікая знешняя сіла, як доўга яна дзейнічае, а таксама ад тэмпературы цела.

## Гл. таксама 
* Ударная вязкасць

## Літаратура 
* *Ісачанкава, Л. А. і інш.* Фізіка: вучэб. дапам. для 9-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. А. Ісачанкава, Г. У. Пальчык, А. А. Сакольскі; пад рэд. А. А. Сакольскага; пер. з рус. мовы Н. Г. Ляўчук. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — 213 с. : іл. ISBN 978-985-03-1373-7.

Катэгорыя:Дэфармацыі
Катэгорыя:Супраціўленне матэрыялаў
Катэгорыя:Матэрыялазнаўства
Катэгорыя:Тэорыя пругкасці
Павел Фёдаравіч Булацэль

**Павел Фёдаравіч Булацэль** ( () — рускі юрыст, пісьменнік і грамадскі дзеяч. Член Рускага збору (з 1904), адзін з заснавальнікаў Саюза Рускага народа, рэдактар праваслаўна-манархічных газет «Рускі сцяг» (1906—1907) і «Расійскі грамадзянін» (1914—1916).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітычныя дзеячы Расіі
Катэгорыя:Журналісты Расіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі
Ціраспальская і Дубасарская епархія

**Ціраспальская і Дубасарская епархія** — епархія праваслаўнай царквы Малдовы. Уключае ўсю тэрыторыю Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі. Складаецца з пяці благачыній: Каменскае, Рыбніцкае, Дубасарскае, Грыгарыёпальскае, Слабадзейскае. 

## Гісторыя 
2 верасня 1990 года было створана Бендэрскае вікарыяцтва (вікарны епіскап Вікенцій (Марар)), куды ўвайшла таксама левабярэжная частка Малдовы. 18 ліпеня 1995 года створана Дубасарскае вікарыяцтва Малдаўскай мітраполіі, якое ў 1998 годзе было ператворана ў Ціраспальска-Дубасарскую епархію. 

Дзейнічае духоўнае вучылішча і два манастыры: мужчынскі Прарока і Хрысціцеля Гасподняга Яна Прадцечы (Рыбніцкі раён) і жаночы свв. першавярхоўных апп. Пятра і Паўла (Бендэр).

Архіерэй — архіепіскап Ціраспальскі і Дубасарскі Юсцініян (Аўчыннікаў).

Катэгорыя:Прыднястроўе
Катэгорыя:Епархіі Праваслаўнай Царквы Малдовы
Людміла Георгіеўна Зыкіна

{{Музыкант
 |Імя              = Людміла Зыкіна
 |Выява      = Людмила Георгиевна Зыкина.jpg
 |Шырыня           = 250px
 |Апісанне выявы = Цырымонія ўручэння дзяржаўных узнагарод 12 чэрвеня 2004 года. Ордэн Святога апостала Андрэя Першазванага ўручаны спявачцы Л. Г. Зыкінай. 
 |Поўнае імя       = Людміла Георгіеўна Зыкіна
 |Дата нараджэння    = 10.6.1929
 |Месца нараджэння   = 
 |Дата смерці      = 1.7.2009
 |Месца смерці     = 
 |Краіна           = 
 |Прафесіі        = прафесар
 |Пеўчы голас  = кантральтамецца-сапрана
 |Інструменты      = гітара
 |Жанры            = ЭстрадаНародная музыкаРаманс
 |Калектывы       = Дзяржаўны акадэмічны рускі народны хор імя М. Я. ПятніцкагаДзяржаўны акадэмічны рускі народны ансамбль «Расія»Акадэмічны хор рускай песні Цэнтральнага тэлебачання і Усесаюзнага радыё. 
 |Узнагароды          = { style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
     
}
{ style="background: transparent"
       
-
        
-
    
   
}
{ style="background: transparent"
 
-
 
}
 |Сайт             = 
}}
**Людміла Георгіеўна Зыкіна**, (), (, Масква, СССР — ) — руская народная і эстрадная спявачка. З 1947 салістка Рускага народнага хору імя М. Я. Пятніцкага. З 1960 у Москанцэрце. У 1977 узначаліла ансамбль «Расія» (мастацкі кіраўнік і салістка). Найбольшую вядомасць у выкананні Зыкінай атрымалі песні «Разанскія мадоны», «Арэнбургская хустка», «Цячэ Волга». Аўтар кнігі мемуараў «Цячэ мая Волга» (1998).

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Людмілы Зыкінай  

Катэгорыя:Народныя артысты Азербайджанскай ССР
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Авацыя»
Сяргей Георгіевіч Малафееў

**Сяргей Георгіевіч Малафееў** (1901, Вільня — , Пэнлі, Вялікабрытанія) — беларускі ўрач.

## Біяграфія 
Адзін з заснавальнікаў Беларускага студэнцкага саюза ва Універсітэце Стэфана Баторыя ў Вільні (1920). Закончыў медыцынскі факультэт Універсітэта Стэфана Баторыя, з 1933 быў дырэктарам павятовага шпіталя ў Свянцянах, працаваў хірургам.

3 кастрычніка 1939 года арыштаваны ў Вільні НКУС, трапіў у лагер пад Архангельск, дзе працаваў на лесапавале. У час другой сусветнай вайны трапіў у Армію генерала Андэрса, ваяваў пад Табрукам.

У 1947 трапіў у Вялікабрытанію, у польскі шпіталь у Пэнлі. Працаваў там асістэнтам хірурга і ўрачом на «ўсходніх» параходах. Адыйшоў ад беларускага руху.

Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Члены Беларускага студэнцкага саюза
Жывапіс

» — адна з самых вядомых карцін у свеце]]
**Жы́вапіс** — від выяўленчага мастацтва, творы якога ствараюцца з дапамогай фарбаў, што наносяцца на якую-небудзь паверхню. Займае галоўнае месца ў трыядзе выяўленчых мастацтваў (разам з графікай і скульптурай). Падзяляецца на станковы жывапіс (асновай служыць палатно, дошка, кардон) і манументальны жывапіс (творы размяшчаюцца на трывалай архітэктурнай аснове). Сярод жанраў жывапісу — партрэт, пейзаж, нацюрморт, гістарычны, міфалагічны, батальны, анімалістычны і інш. Асобымі відамі жывапісу з’яўляюцца іканапіс, мініяцюра, дыярама, панарама, а таксама дэкарацыйны жывапіс (тэатральныя і кінадэкарацыі). Важнейшыя сродкі выразнасці — кампазіцыя, малюнак і колер (каларыт).

## Гісторыя 
Гісторыя жывапісу бярэ пачатак ад наскальных роспісаў часоў палеаліту. У старажытным Егіпце дасягнуў высокага ўзроўню развіцця манументальны жывапіс . У антычнасці жывапіс вызначаўся пластычнай яснасцю форм, шырокім, свабодным пісьмом, жыццева дакладным адлюстраваннем прадметаў. Выдатным узорам антычнага станковага жывапісу з’яўляюцца фаюмскія партрэты. У эпоху Сярэднявечча ў Еўропе дамінаваў рэлігійны жывапіс, асноўнымі відамі якога былі фрэска, іканапіс, мініяцюра. У краінах Далёкага Усходу (Кітай, Карэя, Японія) паспяхова развіваўся жывапіс акварэллю, тушшу і гуашшу на скрутках з шоўку і паперы. У эпоху Адраджэння заходнееўрапейскі жывапіс сцвярджаў гуманістычныя ідэалы і каштоўнасці (творчасць Леанарда да Вінчы, Мікеланджэла, Рафаэля, А. Дзюрэра і інш.)
У 17-18 ст. пачалі складвацца нацыянальныя школы жывапісу ў Францыі (Н. Пусен, А Вато, Ж. Л. Давід), Італіі (М. Караваджа, Дж. Цьепала), Іспаніі (Эль Грэка, Д. Веласкес, Ф. Гойя), Нідэрланды (Ф. Халс, Рэмбрант) і інш. Сфарміраваліся розныя жывапісныя сістэмы з агульнымі стылявымі прыкметамі (жывапіс барока, класіцызму, ракако). У канцы 19 ст. у барацьбе з традыцыямі позняга класіцызму, акадэмізму і натуралізму склаўся жывапіс рамантызму (Т. Жэрыко, Э. Дэлакруа і інш.) і рэалізму (Г. Курбэ, Дж. Канстэбл, К. Каро). Актыўныя пошукі новых выяўленчых сродкаў былі характэрны прадстаўнікам імпрэсіянізму і постімпрэсіянізму. У канцы 19-20 ст. ва ўсім свеце развіццё жывапісу стала надзвычай складаным і супярэчлівым: адначасова суіснавалі і ўзаемаўплывалі розныя рэалістычныя і авангардысцкія, мадэрнісцкія плыні (фавізм, футурызм, абстракцыянізм, кубізм, экспрэсіянізм, сюррэалізм і інш.). З другой паловы 20 ст. жывапіс актыўна развіваецца ў напрамках поп-арту, кінетычнага мастацтва, гіперрэалізму і інш., а таксама ў рэалістычным кірунку.

## Гл. таксама 
* Алейны жывапіс
* Глізаль
* Кракелюр

## Літаратура 
* Культуралогія: Энцыкл. давед./ Э. С. Дубянецкі; Маст. А. А. Глекаў. — Мн.: БелЭн, 2003. —384 с.:іл ISBN 985-11-0277-6


Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
ВЭС СП БелТрансОйл

**ВЭС СП «БелТрансОйл»** — ветраная электрастанцыя ў СЭЗ «Брэст» у пойме ракі Лясной. Уведзена ў эксплуатацыю ў жніўні 2007 года.

Складаецца з адной ВЭУ (ветраной энергетычнай устаноўкі — аэрагенератара) JIMP20 — трохлопастнага ротара (лопасці даўжынёй 3,6 м), вытворчасці JONICA IMPIANTI Società Cooperativa (Італія), вызначанай магутнасцю 20 кВт, усталяванага на 18-метровай сталёвай апоры. Кошт турбіны $12 тыс. (2007). Плануецца ўсталяваць другую ВЭУ вызначанай магутнасцю 1,2 МВт.

## Літаратура 
* *Хокимова А.* Ветер перемен  // Вечерний Брест [Электронный ресурс] — Дата доступа 27.11.2014

Катэгорыя:Ветраэнергетыка Беларусі
ВЭС БНГА ЭкаДом

**ВЭС БНГА «ЭкаДом»** — ветраная электрастанцыя ў в. Занарач, пабудавана германскім дабрачынным грамадскім аб'яднанем «Дамы замест Чарнобыля», пры навуковай падтрымцы Беларускага аддзялення Міжнароднай акадэмі экалогіі (БО
МАЭ), для забеспячэння электрычнасцю паселішча (пас. Дружны) перасяленцаў з зоны адсялення. Складаецца з двух ВЭУ. Першая — ветравая турбіна Nordex-29 вызначанай магутнасцю 250 кВт на 50-метровай вежы (уведзена ў эксплутацыю ў 2001). Другая — ветравая турбіна Repower, вытворчасці Jacobs, вызначанай магутнасцю 600 кВт на 60-метровай цэльнаметалічнай апоры (уведзена ў эксплутацыю ў маі 2002, трэрмін акупнасці 7-8 гадоў).

Пры будаўніцтве першай, а таксама другой, ВЭУ не былі ўлічаны ўсе неабходныя для іх эксплуатацыі параметры, але і пры гэтым у 2003 турбіна Repower (в.м. 600 кВт) выпрацавала >1 млн кВт*гадзін электраэнергіі, што больш чым выпрацоўваюць аналагічныя ВЭУ у Германіі (каля Берліна і Дрездена).

Катэгорыя:Ветраэнергетыка Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Мядзельскага раёна
Беларускі талер

**Беларускі талер** — назва, якая прапаноўвалася некаторымі грамадскімі дзеячамі Беларусі ў пачатку 1990-х гадоў як назва беларускай грашовай адзінкі.

У цяперашні час у апазіцыйнай прэсе фігуруе вялікая колькасць легенд, якія абвяшчаюць, што было прынята рашэнне аб уводзінах талера, што банкноты былі таксама аддрукаваныя і ўвезеныя ў Беларусь. Характэрнай рысай гэтых публікацый з'яўляецца адсутнасць спасылак як на афіцыйных (або якіх былі такімі ў разгледжваемы перыяд) асоб, якія бы пацвердзілі падобныя чуткі, так і на іншыя незалежныя крыніцы.

У той жа час Станіслаў Багданкевіч, які быў у 1991—1995 гадах старшынёй праўлення Нацыянальнага банка краіны, адмаўляе ўсе падобныя сцвярджэнні. Па яго словах, пытанне аб увядзенні беларускай валюты разглядалася Прэзідыумам Вярхоўнага Савета Беларусі 12-га склікання, пры гэтым назву «талер» падтрымаў толькі адзін чалавек, і было прынята рашэнне назваць валюту «беларускі рубель». Гэтае рашэнне зацвердзіў Вярхоўны Савет.

Паводле словаў Багданкевіча, талер ніколі не друкаваўся, і ўсе падобныя сцвярджэнні не больш, чым легенда. У той жа час, у Германіі ў 1994 годзе былі надрукаваныя новыя банкноты беларускіх рублёў, якія ў будучыні так і не былі ўведзеныя ў абарот. Напэўна, частка журналістаў лічыць менавіта гэтыя банкноты «надрукаванымі талерамі». Не пацвярджае гісторыі аб якіх-небудзь афіцыйных спробах увесці беларускі талер або аб яго друкаванні і ўвозе ў Беларусь і Вячаслаў Кебіч, які быў на той момант прэм'ер-міністрам Беларусі.

Некаторыя палітычныя партыі зараз выступаюць за пераіменаванне беларускай валюты ў талер.

У 2017 годзе талерам была названая беларуская крыптавалюта.

## Літаратура 
* С. Квяткоўскі. ДЗЯРЖАЎНЫ ЗНАК. «Наша Ніва» № 9 (106) 11 мая 1998 г. http://nashaniva.by/1998/09/06.htm
* О.В. Парамонов. Бумажные денежные знаки, выпущенные независимыми государствами на территории бывшего СССР за период с 1991 по 1994 гг. М., 1994. http://www.bonistikaweb.ru/KNIGI/paramonov.htm 

## Гл. таксама 
* Талер
* Беларускі рубель

Катэгорыя:Грошы
Генадзь Мікалаевіч Невыглас

**Генадзь Мікалаевіч Невыглас** (нар. , в. Парахонск, Пінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі ваенны і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
У 1975 годзе з адзнакай скончыў Маскоўскае вышэйшае памежнае каманднае вучылішча, ў 1989 годзе — памежны факультэт Вышэйшай школы КДБ СССР імя Ф. Э. Дзяржынскага.

З 31 мая 1993 года з’яўляўся камандзірам Асобнай службы актыўных мерапрыемстваў Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь.

У 1997—2000 гадах — намеснік старшыні Дзяржаўнага камітэта памежных войскаў Беларусі, у 2000—2001 гадах — начальнік Службы бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, у 2001—2006 гадах — дзяржаўны сакратар Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь, у 2006—2008 гадах — кіраўнік Адміністрацыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Адміністрацыю ўзначаліў кагэбіст, а Раду бяспекі — ахоўнік прэзідэнта  // «Наша Ніва»

Катэгорыя:Кіраўнікі Адміністрацыі Прэзідэнта Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя функцыянеры Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пінскім раёне
Катэгорыя:Начальнікі Службы бяспекі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты (Беларусь)
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Пінскага раёна
Катэгорыя:Пагранічнікі Беларусі
Новая Гута

Назву **Но́вая Гу́та** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гомельская вобласць
** Новая Гута — былы пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне
** Новая Гута — аграгарадок у Гомельскім раёне
* Гродзенская вобласць
** Новая Гута — хутар у Навагрудскім раёне
* Мінская вобласць
** Новая Гута — вёска ў Вілейскім раёне
** Новая Гута — пасёлак у Капыльскім раёне
Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі

]]
**Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі** — тытул прадстаяцеля Рускай праваслаўнай царквы.

Поўны тытул зараз (2008) *Свяцейшы Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі*. Ён быў прыняты ў 1943 годзе пры абранні патрыярхам Сергія (Страгародскага).

Патрыярства заснавана ў Маскве ў 1589 годзе: першым Патрыярхам стаў Іоў. Скасавана ў 1721 годзе; адноўлена рашэннем Памеснага Сабора Расійскай Царквы 28 кастрычніка (10 лістапада) 1917 года.

Спіс Патрыярхаў Маскоўскіх:

* Іоў (1589—1605)
* Гермаген (1606—1612)
* Філарэт (1619—1633)
* Іасаф I (1634—1640)
* Іосіф (1642—1652)
* Нікан (1652—1666)
* Іасаф II (1667—1672)
* Піцірым (1672—1673)
* Іаакім (1674—1690)
* Адрыян (1690—1700)
* Ціхан (1917—1925)
* Сергій (1943—1944)
* Аляксій I (1945—1970)
* Пімен (1971—1990)
* Аляксій II (1990—2008)
* Кірыл (з 2009)

Паводле дзеючага Статуту ад 2000 года, сан Патрыярха з’яўляецца пажыццёвым; права суду над Патрыярхам і нізлажэння яго, роўна як і рашэнне пытання аб яго сыходзе на пакой, належыць Архірэйскаму сабору. У перыяд вакансіі Патрыяршай кафедры Свяшчэнны сінод абірае з ліку сваіх сталых членаў Месцаблюсціцеля Патрыяршага Прастолу. «Не пазней шасці месяцаў па вызваленні Патрыяршага Пасаду Месцаблюсціцель і Свячшэнны сінод… склікаюць Памесны сабор для абрання новага Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі». Кандыдат у Патрыярхі павінен быць архірэем РПЦ не маладзей за 40 гадоў, мець «вышэйшую багаслоўскую адукацыю, дастатковы досвед епархіяльнага кіравання». Працэдура абрання Патрыярха Статутам не дэталізаваная; «працэдуру абрання ўсталёўвае Свячшэнны Сінод».

Патрыярх уступае ў сан падчас адмысловай урачыстай цырымоніі — інтранізацыі, якая праводзіцца праз некалькі дзён пасля абрання.

Катэгорыя:Руская праваслаўная царква
ISO 4217

**ISO 4217** (ІСО 4217) — міжнародны стандарт ISO, вызначае коды валют.

Для нацыянальных валют код складаецца з дзвюхлітарнага азначэння дзяржавы паводле ISO 3166-1 alpha-2 і адной літары назвы валюты. Коды, якія пачынаюцца з літары **X**, прысвойваюцца іншым актывам — каштоўным металам (золата, срэбра, плаціна і паладый), а таксама міжнацыянальным валютам. Існуе код для невалютных транзакцый — **XXX**. Акрамя літарных, існуюць таксама лічбавыя трохзнакавыя кады валют.

Прыклады:
* **AZN** (994) — Азербайджанскі манат
* **EUR** (978) — Еўра
* **RUB** (643) — Расійскі рубель (да дэнамінацыі 1998 г выкарыстоўваўся код **RUR**)
* **USD** (840) — Долар ЗША
* **XAU** (959) — Тройская унцыя золата

## Спасылкі 
* Коды валют ISO-4217 

Катэгорыя:Стандарты ISO
Катэгорыя:Валюты
Туркменскі тэнгэ

**Туркменскі тэнге** () — разменная манета, 1/100 туркменскага маната. У сувязі з інфляцыйным памяншэннем рэальнага ўтрымання, у цяперашні час не чаканіцца.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Манеты
Катэгорыя:Туркменістан
Туркменскі манат

**Манат** — грашовая адзінка Туркменістана.

Манат быў уведзены ў зварот з 1 лістапада 1993.

1 манат = 100 тэнге.

У цяперашні час выпускаюцца банкноты 50, 100, 500, 1000, 5000 і 10000 манат.
На ўсіх банкнотах — выява прэзідэнта Сапармурата Ніязава.

## Гл. таксама 
* Азербайджанскі манат

## Спасылкі 
* Манеты краін СНД і Балтыі 

Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Катэгорыя:Валюты
Катэгорыя:Туркменістан
Азербайджанскі манат

**Манат** () — валюта Азербайджанскай Рэспублікі. Манат падзелены на 100 гяпікаў (). Код валюты па ISO 4217 **AZN**. Сімвал валюты ''''''.

Азербайджанскі манат двойчы падвяргаўся дэнамінацыі — у 1992-м і 2006-м гадах.

Сучасны манат мае 6 наміналаў манет і 6 наміналаў банкнот.

* Манеты: 1, 3, 5, 10, 20, 50 гяпік
* Банкноты: 1, 5, 10, 20, 50, 100, 200 манат

Дызайн банкнот распрацаваны аўстрыйскім дызайнерам валют Робертам Калінай, які таксама распрацаваў сучасны дызайн банкнот еўра.

Частка банкнот па заказе Нацыянальнага банка Азербайджана друкуе кампанія De La Rue.

## Спасылкі 
* YeniManat.com  
* Нацыянальны Банк Азербайджана  

## Гл. таксама 
* Туркменскі манат

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Азербайджанскі манат (Банкноты)   

Катэгорыя:Еўрапейскія валюты
Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Катэгорыя:Грошы Азербайджана
Катэгорыя:Эканоміка Азербайджана
Латвійскі лат

*5 лат* 1932. Дызайн Рыхарда Зарыньша]]
**Лат** () (Cімвал — «Ls», код ISO 4217 — «LVL») — валюта Латвіі у 1922—1941 гг. і  1993—2013 гг. (пасля атрымання незалежнасці, у 1992 годзе выпускаўся Латвійскі рубель).

Існуюць манеты ў 1, 2, 5, 10, 20, 50 сантымаў і ў 1 і 2 Лата; банкноты — 5, 10, 20, 50, 100 і 500 Лат. 1 латвійскі лат (Ls) роўны 100 сантымам (santimu).

Па стане на пачатак 2007 г. 1 лат прыблізна роўны 1,42 Еўра.

Пасля замены на еўра кіпрскага фунта і мальтыйскай ліры лат стаў самай буйнай валютай Еўропы (канкурэнт — фунт стэрлінгаў)

## Гл. таксама 
* Латвійскі рубель

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Банка Латвіі
* Латвійскія банкноты 
* Курсы обмена валют в Латвии  Аналитически обработанная информация. Предложения обмена валюты всех латвийских коммерческих банков и некоторых обменных пунктов. Информация обновляется каждые 15 минут.
* Манеты краін СНД і Балтыі 
* Дзед латвійскі лата: латвійскі рубель (1919)  (рус)

Катэгорыя:Эканоміка Латвіі
ISO 3166-1

**ISO 3166-1** — першая частка стандарту ISO 3166, які ўтрымоўвае коды назваў краін і падпарадкаваных тэрыторый. Упершыню апублікаваная ў 1974 годзе. Вызначае тры розных коды для кожнай краіны:

* ISO 3166-1 alpha-2, двухлічбавая сістэма, якая шырока ўжываецца, у т.л. у Інтэрнэце (азначэнне даменаў першага ўзроўню).
* ISO 3166-1 alpha-3, трохлітарная сістэма.
* ISO 3166-1 numeric, трохлічбавая сістэма, ідэнтычная статыстычнаму падзелу, які выкарыстоўваецца ў ААН.

240 краін і іх тэрыторый маюць свае коды. У адпаведнасці з агенцтвам па стандартах ISO 3166 , краіна або тэрыторыя павінна быць уключаная ў бюлетэнь ААН **Назвы краін** або ў кады краін і рэгіёнаў для выкарыстання ў статыстыцы статыстычнага аддзела ААН. Дзеля таго, каб быць уключанай у бюлетэнь, краіна або тэрыторыя павінна адпавядаць якой-небудзь з ніжэйпералічаных умоў:

* быць членам ААН
* быць членам якога-небудзь спецыялізаванага агенцтва ААН
* удзельнічаць у складанні збору законаў Міжнароднага Суда.

Краіна або рэгіён атрымлівае новы код пры змене назвы, а лікавы код змяняецца пры змяненні межаў. Некаторыя коды рэзервуюцца, напрыклад, рэзервуюцца састарэлыя коды.

ISO 3166-1 — не адзіны стандарт для кодаў краін. МАК і ФІФА маюць свае ўласныя спісы.

## Апошнія абнаўленні 
Змены ў ISO 3166-1 абвяшчаюцца праз бюлетэні, дзесяць з якіх вышлі ў апошні час.
## Гл. таксама 
* ДАСТ 7.67
* ISO 3166-2
* ISO 3166-3
* код краіны

## Спасылкі 
* ISO 3166/MA  — Агенцтва па стандарце ISO 3166.
* Аддзел Статыстыкі пры ААН — Кады краін і тэрыторый для выкарыстання ў статыстыцы — уключае трохлітарныя і лікавыя кады.

## Коды ISO 3166-1 
Катэгорыя:Спіс краін
1
Функцыя (матэматыка)

[thumb|[Графік функцыі \begin{align}&\scriptstyle  \\ &\textstyle f(x) = \frac{(4x^3-6x^2+1)\sqrt{x+1}}{3-x}\end{align}.]]
**Фу́нкцыя** — адно з асноўных паняццяў у матэматыцы, якое выражае залежнасць адных пераменных велічынь ад другіх.

Функцыяна́льная зале́жнасць між дзвюма велічынямі — такая залежнасць, калі пры змене аднае (незалежнай) велічыні адназначным чынам змяняецца другая (залежная) велічыня. Такім чынам, функцыянальная залежнасць ставіць кожнаму значэнню x незалежнай велічыні не больш аднаго значэння y залежнай велічыні. Тэрмінам «функцыя» пераважна карыстаюцца ў дачыненні да абазначэння лікавых суадносін, у астатніх выпадках — спецыяльнымі тэрмінамі (адлюстраванне, пераўтварэнне, аператар, функцыянал, вектар-функцыя і інш.).

У найпрасцейшым выпадку, калі велічыні — сапраўдныя лікі, функцыя вызначаецца як адпаведнасць ліку *y* зададзенаму ліку *x*, што абазначаецца *y=f(x)*, дзе *x* — незалежная пераменная (аргумент), *y* — залежная пераменная (функцыя). Паняцці «залежнай» і «незалежнай» велічынь з'яўляюцца ў значнай ступені ўмоўнымі.

Функцыя можа быць вызначана як бінарная адносіна між дзвюма мноствамі ~ \mathrm{f} \subseteq X \times Y, у якой кожнаму элементу x мноства X адпавядае адзін элемент y мноства Y такі, што y=f(x).

* ~ \mathrm{f}: X \mapsto Y \ \Leftrightarrow \ \mathrm{f} = \{\langle x, y \rangle| \quad \langle x, y \rangle \in X \times Y \quad \land \quad y = f(x)\}

* ~ \mathrm{f}: X \mapsto Y \ \Leftrightarrow \ \mathrm{f} \subseteq X \times Y \quad \land \quad \mathrm{f} \ne \varnothing \quad \land \quad \forall_{x \ \in \ X} \ \exists_{y \ \in \ Y} \ (y = f(x))

* ~ \mathrm{f}: X \mapsto Y \ \Leftrightarrow \ \mathrm{f} \subseteq X \times Y \quad \land \quad \mathrm{f} \ne \varnothing \quad \land \quad \forall x \ (x \in X \ \to \ f(x) \in Y)

Функцыя можа быць зададзена аналітычна (з дапамогай адной ці больш формул), дзе ўстаноўлены вылічальныя аперацыі над *x* для атрымання значэння *y*. Абсягам (вобласцю) вызначэння функцыі лічыцца сукупнасць значэнняў *x*, для якіх дапушчальнае выкананне аперацый, прыведзеных у формулах. Часам функцыя задаецца на словах, напр., функцыя Дзірыхле роўная 1, калі *x* — рацыянальны лік, і роўная 0, калі *x* — ірацыянальны ліх. Пашыраны таксама графічны (гл. графік, графічныя вылічэнні) і таблічны (гл. матэматычныя табліцы) спосабы задання функцый.

## Гл. таксама 
* Лінейная функцыя
* Квадратычная функцыя
* Адваротная функцыя
* Манатонная функцыя
* Няяўная функцыя
* Перыядычная функцыя
* Разрыўныя функцыі
* Спецыяльныя функцыі
* Элементарныя функцыі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Мікралекцыі па функцыі . Акадэмія Хан. 
* Функцыя. Энцыклапедыя матэматыцы. 
* Функцыя. MathWorld. 
* xFunctions. Java-аплет для вывучэння функцыі графічным спосабам.
* Draw Function Graphs. Анлайнавая праграма пабудовы графікаў функцый.

Катэгорыя:Тэорыя мностваў

Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Ладажскі вакзал

thumb|250px|right|Выгляд вакзала
**Ладажскі вакзал**, пасажырскі тэрмінал станцыі Санкт-Пецярбург-Ладажскі, самы сучасны з 5-ці дзеючых чыгуначных вакзалаў Санкт-Пецярбурга, адзіны вакзал горада з транзітным рухам пасажырскіх цягнікоў (Масква-Хельсінкі і Масква-Мурманск). Размешчаны на Занеўскім праспекце, 4. 

Падрыхтоўка да будаўніцтва новага вакзалу ў Ленінградзе пачалося яшчэ ў канцы 1980-х гадоў, аднак праект быў закансерваваны. Вакзальны комплекс у раёне Малой Охты пабудаваны ў 2001—2003 гадах па праекце архітэктара Мікіты Явейна і патэнцыйна разлічаны на прыём 50 пар прыгарадных і 26 пар дальніх цягнікоў. Вакзал пабудаваны па прынцыпе «інтэлектуальнага будынка» і з'яўляецца адным з самых буйных і тэхналагічна развітых вакзалаў Еўропы.

Вакзальны комплекс складаецца з вакзалу прыгарадных цягнікоў і вакзалу дальніх цягнікоў. Вакзал прыгарадных цягнікоў размешчаны на падземным (ніжнім) ярусе, вакзал далёкіх цягнікоў — у канкорсе над чыгуначнымі пуцямі, займаючы ўвесь верхні ярус. Асноўная прастора верхняга яруса на Ладажскім вакзале — Светлавая зала — менавіта там размешчаныя ўсі неабходныя для пасажыра службы, пачынаючы ад папярэдніх кас і канчаючы дзяжурным па вакзале. Комплекс злучаны з наземным вестыбюлем станцыі метро «Ладажская».

Далёкія цягнікі адпраўляюцца на поўнач Расіі, на Урал, у Сібір. Прыгарадныя цягнікі ідуць да Волхава, Мгі, Няўдубстроя, Ладзейнага Поля і Будагошчы, Бабаева.

Катэгорыя:Вакзалы Санкт-Пецярбурга
Балтыйскі вакзал

Балтыйскі вакзал:
## Расія 
* Балтыйскі вакзал — вакзал у Санкт-Пецярбургу
* Балтыйскі вакзал — вакзал у Гатчыне
## Эстонія 
* Балтыйскі вакзал (Талін)
Балтыйскі вакзал (Санкт-Пецярбург)

**Балтыйскі вакзал** — адзін з 5-ці дзеючых чыгуначных вакзалаў Санкт-Пецярбурга, абслугоўвае толькі прыгарадныя цягнікі і па аб’ёме прыгарадных перавозак уваходзіць у лік найбуйнейшых у Расіі. Размешчаны на набярэжнай Абводнага канала, 120.

Пабудаваны для чыгункі ад Пецярбурга да Пецяргофа (сама чыгунка пабудавана ў 1853 годзе). З 1853 па 1872 год вакзал называўся «Пецяргофскі». Сучасны будынак вакзалу пабудаваны ў 1855—1858 гадах архітэктарам А. І. Кракаў. Па баках будынка размяшчаліся двухпавярховыя флігелі, левы прызначаўся для імператарскай сям’і. Пероны маюць шкляное перакрыцце, у вітражы фасада ўсталяваны дзеючы дагэтуль гадзіннік «Павел Бурэ». Рух цягнікоў з вакзалу пачаўся 21 ліпеня 1857 года. Сучасную назву вакзал атрымаў у 1872 годзе пасля адкрыцця чыгуначных зносін з Рэвелем (цяпер Талін).

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

Катэгорыя:Вакзалы Санкт-Пецярбурга
Рэверс (нумізматыка)

[thumb|200px|[Памятная манета «Замак Радзівілаў. Нясвіж»|Манета «Замак Радзівілаў. Нясвіж», 20 рублёў, рэверс]]
**Рэверс** — адваротны бок манеты, процілеглы аверсу. Рэверсам прынята лічыць бок з наміналам манеты, хоць бывае, што бок з наміналам з'яўляецца аверсам. 

## Гл. таксама 
* Аверс

Катэгорыя:Нумізматыка
Катэгорыя:Манеты
Корчак (герб)

**«Корчак»** () — прыватнаўласніцкі герб, якім карысталіся каля 270 родаў у Беларусі, Украіне, Літве і Польшчы.

## Апісанне 
У чырвоным полі тры папярочныя сярэбраныя бэлькі, якія звужаюцца да нізу. Клейнод — над прылбіцай з шляхецкай каронай у залатой чары палова сярэбранага сабакі. Існуюць варыянты герба з дзвюма перакрыжаванымі гардамі над бэлькамі і трыма страусавымі перамі ў клейнодзе (герб «Лопат»), сярэбраным месяцам над бэлькамі рагамі ўгору і інш.. У Польшчы вядомы з 1142 г. (Ogród królewski, Paprocki Bartłomiej, D. Siedlczański, Praga, 1599 r.). Паводле Я. Длугаша, герб утвораны каралем Людвікам І; ён дадаў тры бэлькі, якія выцеснілі сабаку з тарчы ў клейнод. У ВКЛ пашырыўся пасля прыняцця Гарадзельскага прывілею (1413).

## Гербам карысталіся 
Гербам карысталіся роды:

Астроўскі, Багавіцкі, Багдановіч, Балевіч, Барткевіч, Бартноўскі, Баткоўскі, Батурыцкі, Бранавіцкі, Буцэвіч, Бянеўскі, Бярнацкі, Вайналовіч, Вайшвіла, Валадзько, Верашчынскі, Весэль, Воўк, Воўк-Леванеўскі, Воўк-Санеўскі, Гаеўскі, Ганскі, Гарадынскі, Гараін, Гарноўскі, Гараўскі, Глінскі, Глініч, Грачына, Грушвіцкі, Далінскі, Дамброўскі/Дуброўскі, Дрэлінг, Есьман, Еўлашкевіч, Загароўскі, Заравінскі, Збароўскі, Зубко, Іллініч, Ільюкевіч, Казімірскі, Казярадскі, Каловіч, Камар, Камароўскі, Карафа-Корбут, Катовіч, Корбут, Краснадэмбскі/Краснадубскі, Краснапольскі, Крупскі, Крыніцкі, Лапінкевіч, Лаўрыновіч, Ліпскі, Лопат, Лышчынскі, Ляшчынскі, Магільніцкі, Мароз, Меляшкевіч, Міхайлеўскі, Міхальскі, Млечка, Мысько, Мялешка, Парванецкі, Паўловіч, Паўлуць, Пракаповіч, Рымкевіч, Сабаньскі, Салуха, Сасноўскі, Сівіцкі, Скарута, Скуратовіч, Свяжынскі, Слядзеўскі, Солтан, Стаўскі, Судкоўскі, Султан, Сялецкі, Сяліцкі, Тур, Турлай, Хадароўскі, Ханеўскі, Цераховіч, Чупа, Шумкевіч, Шумковіч, Яўлашка.

File:Herb Korczak.jpg|Herb Korczak
File:Korczak odmienny.PNG|Korczak odmienny

## Спасылкі 
* «Polish Armorial Middle Ages to 20th Century», Tadeusz Gajl, Gdańsk-2007 r. 
* БЕЛАРУСКIЯ ПРЫВАТНЫЯ ГЕРБЫ // Звязда

Катэгорыя:Прыватнаўласніцкія гербы
Вату

**Вату** (код ISO 4217 — VUV, знак — Vt) — грашовая адзінка Вануату (у перакладзе з аднаго з мясцовых дыялектаў — «камень»). Афіцыйная валюта з 1983 г, калі яна замяніла новагебрыдскі франк (курс абмену: 1 франк = 1 вату).

У звароце знаходзяцца манеты вартасцю: 1, 2, 5, 10, 20, 50 і 100 вату, банкноты вартасцю: 100, 200, 500, 1000 і 5000 вату.

Катэгорыя:Валюты
Кіна

**Кіна** (код ISO 4217 — PGK, знак — K) — грашовая адзінка Папуа-Новай Гвінеі.

Да 1976 г. аплатным сродкам былі аўстралійскія грашовыя знакі.
Раней — на тэрыторыі Папуа да 1906 г. хадзілі англійскія фунты, а да 1914 г. у Новай Гвінеі — германскія маркі.

Падчас японскай акупацыі ўжываліся выпушчаныя для Акіяніі (уключаючы аб-у Гілберта, Бруней, Саравак, Паўн. Барнэа і Саламонавы выспы) купюры серыі О ў 1/2, 1, 10 шылінгаў і 1 фунт стэрлінгаў.
Маскоўскі вакзал (Санкт-Пецярбург)

**Маскоўскі вакзал** (, да 1924 — Мікалаеўскі, да 1930 — Кастрычніцкі) — пасажырскі тэрмінал станцыі **Санкт-Пецярбург-Галоўны**, адзін з 5-ці дзеючых чыгуначных вакзалаў Санкт-Пецярбурга. Размешчаны на плошчы Паўстання, 2.

Будынак узведзены ў 1851 годзе па праекце архітэктара К. А. Тона, з’яўляецца ідэнтычным з пабудаваным ім жа будынкам Мікалаеўскага вакзала ў Маскве (цяпер — Ленінградскі вакзал). Першым начальнікам вакзала стаў М. І. Міклуха. У 1950—1952 і 1967 гадах па праекце архітэктара У. І. Кузняцова памяшканні вакзала перабудаваныя, фасад захаваны. У пачатку 2000-х гадоў вакзал быў адрэстаўраваны і абсталяваны аўтаматызаванай сістэмай кантролю аплаты праезду пасажырамі прыгарадных цягнікоў.

Будынак вакзала круглы ў плане, размешчаны па даўжыні ўздоўж усёй плошчы Паўстання. Па перыметры фасада цягнецца невысокая каланада, якая мае некалькі ўваходаў у будынак вакзала, у сярэдзіне будынка зверху маецца вежа з усталяванымі на ёй гадзінамі і сцягам. З боку Лігаўскага праспекта ў будынак вакзала ўбудаваны вестыбюль станцыі метро «Плошча Паўстання». Да 2004 года фасад быў пафарбаваны ў светлы зялёна-бірузовы колер, затым быў перафарбаваны ў жоўта-пясочны колер, што, аднак, не паўплывала на знешняе аблічча вакзала і плошчы.

З Маскоўскага вакзала цягнікі адпраўляюцца ў паўднёвым, усходнім і часткова заходнім накірунках. Па стане на 2020 год з вакзала адпраўляліся скорыя і пасажырскія цягнікі ў Маскву, на поўдзень Расіі, у Крым, Бранск, Баку, Паволжа і інш.

## Літаратура 
* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н., Булдаков Г. Н., Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

## Спасылкі 
* Маскоўскі вакзал Санкт-Пецярбург

Катэгорыя:Чыгуначныя вакзалы паводле алфавіта
Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі Расіі
Катэгорыя:Вакзалы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:З’явіліся ў 1851 годзе
Катэгорыя:1851 год у Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Канстанціна Тона
Фіджыйскі долар

**Фіджыйскі долар** з’яўляецца валютай Фіджы. На 6 студзеня 2005 г 1 Долар ЗША каштаваў каля 1,66806 фіджыйскага долара, а адзін еўра каштаваў 2,19801 фіджыйскага долара. Фіджыйскі долар дзеліцца на 100 цэнтаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Эканоміка Фіджы
Вялікі Крамлёўскі палац

**Вялікі Крамлёўскі палац**, адзін з палацаў Маскоўскага Крамля. Пабудаваны ў 1838—1849 гадах па загаду імператара Мікалая I групай рускіх архітэктараў пад кіраўніцтвам К. А. Тона (, , , , ).
, 1849]]

Даўжыня палаца складае 125 метраў, вышыня — 47 метраў; агульная плошча складае каля 25&nbsp;000 м². Ансамбль палаца ўключае ў сябе , дзевяць цэркваў (з 14, 16, 17 стагоддзяў), вестыбюль і каля 700 пакояў. Будынак палаца ўтварае прастакутнік з унутраным дваром. Пяць залаў палаца (Георгіеўская, Уладзімірская, Аляксандраўская,  і Екацярынінская), названыя па імені  Расійскай імперыі, у цяперашні час выкарыстоўваюцца для дзяржаўных і дыпламатычных прыёмаў і афіцыйных цырымоній, а сам палац з’яўляецца параднай рэзідэнцыяй Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі.

## Гісторыя будаўніцтва і перабудоў палаца 
### Палац маскоўскіх цароў (кан. XV—XVII стст.) 
Першыя каменныя будынкі Вялікага Крамлёўскага палаца былі пабудаваны італьянскім дойлідам  1499—1508 гадах.

Да канца XVII стагоддзя Вялікі Крамлёўскі палац быў шырокім палацавым комплексам, у які ўваходзілі:
* 
* Сярэдняя Залатая палата
* Сталовая палата
* 
* Набярэжная палата
* Запасны палац
* 
* 
* 
* Харомы царэўнаў

### Імператарская рэзідэнцыя 1712—1838 гг. 
Пасля пераносу сталіцы з Масквы ў Санкт-Пецярбург (1712) крамлёўскія палацы страцілі сваё значэнне, частка памяшканняў стала выкарыстоўвацца маскоўскімі аддзяленнямі , іншая частка паступова прыходзіць у заняпад і пакутавала ад пажараў (1715, 1722 і асабліва  гадоў).

Невялікае ажыўленне наступіла ў 1730-я гг., Пры царыцы Ганне Іаанаўне, калі імператарскі двор значную частку часу знаходзіўся ў Маскве.

Аднак працэс разбурэння будынкаў Вялікага Крамлёўскага палаца быў звязаны не столькі з тэхнічным станам будынкаў, колькі з іх маральным старэннем — планіроўка палаца была разлічана на сярэднявечны побыт маскоўскіх князёў і не магла задавальняць змяніліся патрэбам новага часу.

Яшчэ пры Ганне Іаанаўне непадалёк ад  былі ўзведзены новыя імператарскія апартаменты «Зімовы Аненгоф» — драўляны палац у стылі барока (архітэктар Ф.-Б. Растрэлі).

Пры Лізавеце Пятроўне двор вярнуўся ў Пецярбург, аднак было вырашана пабудаваць у Крамлі новую імператарскую рэзідэнцыю — «Новы» або «Зімовы палац» (у якасці летняга выкарыстоўваўся палац Ганны Іаанаўны «» у Нямецкай слабадзе). У 1749 былі знесены Сярэдняя Залатая і Набярэжная палаты, а на іх падклетах быў пабудаваны новы палац у стылі барока (скончаны ў 1752, архітэктар Ф.-Б. Растрэлі). Аблічча новага палаца ў спрошчаным выглядзе аддалена нагадвала  — ніжні ярус ўяўляў сабой масіўны падклет, рытмічна прарэзаны глыбокімі аркамі, верхні паверх ўяўляў сабой вытанчаны будынак з цэнтральным рызалітам, у якім змяшчалася аўдыенц-зала, па баках ад якой размяшчаліся жылыя пакоі імператрыцы і пакоі прыбліжаных.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*  
*  
*  
*  
* 

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Канстанціна Тона
Катэгорыя:Палацы Маскоўскага Крамля
Катэгорыя:З’явіліся ў 1849 годзе
Катэгорыя:1849 год у Маскве
Украінская грыўня

**Гры́ўня** (, IPA: [ˈɦrɪu̯nʲɑ]) — валюта Украіны.

Грыўня ва Украіне была ўведзенна ў грашовы абарот у 1918 годзе, затым 2 верасня 1996 г. Да гэтага з лістапада 1990 г на Украіне ў даданне савецкім рублям выкарыстоўваліся, так званыя, аднаразовыя купоны, без якіх была немагчыма купля большасці тавараў. З 10 студзеня 1992 былі ўведзеныя ў зварот часавыя ўкраінскія банкноты, таксама названыя купонамі і намінаваныя ва ўкраінскіх рублях (). Афіцыйна яны зваліся *карбаванцы*, сустракалася назва *купона-карбаванцы*. У побыце — *купоны*, *фанцікі*, таксама *рублі*.

Грыўня дзеліцца на 100 капеек. Афіцыйнае скарачэнне — грн., як для беларускай, так і для ўкраінскай моў. Скарачэнні гр., грвн. і грв. лічацца памылкай.

Код валюты па стандарце ISO 4217 **UAH**. Знак грыўні '₴'' (U+20B4, адлюстроўваецца не ва ўсіх браўзерах) быў прыняты ў кадоўцы Unicode у 2004.

## Галерэя 
### Стандартныя манеты змены 
### Манеты звычайнага тыражу 
### Банкноты 
## Гл. таксама 
* Карбаванец

## Спасылкі 
* Нацыянальны банк Украіны, падзел банкноты і манеты 
* Перша грыўня (1918 год). Галерэя банкнот  
* Гісторыя ўкраінскіх банкнот 

Катэгорыя:Валюты
Катэгорыя:Грошы Украіны
Катэгорыя:Руская сістэма мер
Падмноства

**Падмно́ства** — мноства, якое з’яўляецца часткай іншага, большага мноства. Больш фармальна, мноства B з’яўляецца падмноствам мноства A, калі любы элемент B з’яўляецца адначасова элементам A:

~ B \subseteq A \quad \Leftrightarrow \quad \forall b \ (b \in B \to b \in A)

## Уласцівасці падмностваў
Падмноства мае наступныя ўласцівасці, якія вынікаюць непасрэдна з яго вызначэння:

* любое мноства з’яўляецца падмноствам сябе самога: \forall A, A \subseteq A
* пустое мноства з’яўляецца падмноствам любога мноства: \forall A, \varnothing \subseteq A
* любое мноства з’яўляецца падмноствам універсальнага мноства: \forall A, A \subseteq U
* аб’яднанне любога мноства са сваім падмноствам складае гэтае мноства: B \subseteq A \ \Leftrightarrow \ A \cup B = A
* перасячэнне любога мноства са сваім падмноствам складае гэтае падмноства: B \subseteq A \ \Leftrightarrow \ A \cap B = B.

## Уласнае падмноства
Мноства B з’яўляецца ўласным падмноствам мноства A, калі:

* любы элемент B з’яўляецца адначасова элементам A
* у A існуе прынамсі адзін элемент, які не ўваходзіць у B.

Калі мноства B з’яўляецца ўласным падмноствам A, гэта абазначаецца так: B \subset A

~ B \subset A \quad \Leftrightarrow \quad \forall b \ (b \in B \to b \in A) \ \land \ \exists a \ (a \in A \ \land \ a \notin B)

Відавочна, што

* калі B з’яўляецца ўласным падмноствам A, то яно з’яўляецца адначасова і яго звычайным падмноствам: B \subset A \Rightarrow B \subseteq A
* ніводнае мноства не з’яўляецца ўласным падмноствам сябе самога (гэта галоўная асаблівасць уласнага падмноства, якая адрознівае яго ад звычайнага падмноства)

Усе астатнія ўласцівасці ўласных падмностваў аналагічныя да адпаведных уласцівасцяў падмностваў.

Катэгорыя:Тэорыя мностваў
Палінезія

thumb|300px|Карта Палінезіі
**Паліне́зія** (ад грэчаскіх: πολύς шмат, νῆσος востраў) — культурна-гістарычная і геаграфічная вобласць Акіяніі, якая ўключае мноства астравоў вулканічнага і каралавага паходжання, размешчаных у цэнтральнай частцы Ціхага акіяна, паміж 23°30’ з. ш. — 28° паўд. ш. і 176° ўс. д. — 109°20’ з. д.

## Прырода і геаграфія
У склад Палінезіі ўваходзяць наступныя буйныя групы астравоў:

*Гавайскія
*Астравы Кука
*Лайн
*Маркізскія
*Новая Зеландыя
*Піткэрн
*Астравы Таварыства
*Такелау
*Тонга
*Туамоту
*Тубуаі
*Тувалу
*Самоа
*Чатэм
*Востраў Рапануі

## Гісторыя
Тэрмін "Палінезія" упершыню быў выкарыстаны ў французскай літаратуры ў 1756 г. У навуковы зварот уведзены ў 1831 г.

## Насельніцтва
Карэннае насельніцтва Палінезіі - палінезійцы.

## Эканоміка
## Спасылкі
* Polynesia  
* Полинезия
Варшаўскі вакзал

* Варшаўскі вакзал. былы пасажырскі тэрмінал станцыі Санкт-Пецярбург—Варшаўскі, цяпер нядзеючы вакзал Санкт-Пецярбурга. 
* Варшаўскі вакзал — пасажырскі тэрмінал станцыі Гатчына—Варшаўская ў Гатчыне.