open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Белкельме

**Белке́льме** — колішняе прадпрыемства па вырабе абутку ў горадзе Белаазёрску Брэсцкага раёна, якое існавала ў 1993—2017 гадах.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1993 годзе як беларуска-іспанскае сумеснае закрытае акцыянернае таварыства. Заснавальнікі з беларускага боку: Нацыянальны Алімпійскі камітэт, ААТ «Бабруйскі гарбарны камбінат», з іспанскага — фірма Kelme International А. О..

У 2015 годзе пакет акцый кампаніі быў набыты холдынгам «Марка». Найбольш адчувальны ўдар па эканоміцы «Белкельме» нанёс беспрэцэндэнтны правал, калі прадукцыя (52 тыс. пар), адгружаная спажыўцам у 2014—2015 гадах, у 2016 годзе была вернутая на склад.

## Прадукцыя 
Асноўная прадукцыя (2005): мужчынскі, жаночы і дзіцячы абутак для актыўнага адпачынку (красоўкі); турызму («трэкінг») і паўсядзённага нашэння; буцы футбольныя для гульні ў футбол, міні-футбол і заняткаў футзалам; лыжныя боты. Вытворчая магутнасць прадпрыемства складала 366 тыс. пар абутку ў год. Мелася сетка фірменных крам у гарадах Баранавічы, Белаазёрск, Бяроза, Брэст, Віцебск, Гродна, Мінск, Магілёў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
Катэгорыя:Прадпрыемствы лёгкай прамысловасці Беларусі
Катэгорыя:Белаазёрск
Катэгорыя:Прадпрыемствы Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Вытворцы абутку
Падгорацкі замак

**Падгорацкі замак** (, ) - помнік архітэктуры эпохі позняга Рэнесансу і барока, размешчаны ў вёсцы Падгорцы Бродыўскага раёна Львоўскай вобласці Украіны.

## Гісторыя 
Замак быў пабудаваны на працягу 1635-1640 гадоў пад кіраўніцтвам архітэктара Андрэа дэль Аква па загадзе кароннага гетмана Станіслава Канецпольскага. Замак з'яўляецца адным з лепшых у Еўропе узораў спалучэння рэнесанснага палаца з бастыённымі ўмацаваннямі.

Пасля заврешення будаўніцтва сын гетмана падарыў гэты палац каралю Яну III Сабескаму. Затым замак належаў сям'і палкоўніка Станіслава Жавускага і графу Грабікоўскаму. Да 1939 года ў замку размяшчаўся музей князёў Сангушкаў, а ў 1940 годзе замак перадалі Львоўскаму гістарычнаму музею. У 1940-1980-х гадах тут функцыянаваў санаторый для хворых на сухоты, а сам замак знаходзіўся ў аварыйным стане. У 1997 годзе палац перадалі Львоўскай галерэі мастацтваў. Сёння ў замку ідзе рэстаўрацыя.

## Размяшчэнне і планіроўка 
Замак размешчаны на краі раўніннага плато, на адным з адгор'яў Падольскага ўзвышша, на вышыні 399 м над узроўнем мора, непадалёк ад даліны вярхоўяў ракі Стыр. Паўднёвая частка плато ў гэтым месцы раўнінная, менавіта ў яе бок накіраваны ўмацаванні замка і ўязная брама, а ў бок Бродыўскай раўніны — палац, з вокнаў якога адкрываецца цудоўны выгляд. Падчас добрага надвор'я мясцовасць на поўнач праглядаецца на дзясяткі кіламетраў.

Замак мае форму квадрата, бок якога роўны прыкладна 100 метрам. Па ягоных вуглах размешчаны пяціканцовыя бастыёны.

Замак пабудаваны з цэглы і каменя. Паміж унутранай і вонкавай сценамі замка ўладкаваныя казематы. Выбрукаваны гладкімі каменнымі плітамі дах казематаў ўтварае тэрасы, агароджаныя балюстрадамі. Гэтыя тэрасы, відавочна, выкарыстоўваліся для прагулак, а ў выпадку ваеннай неабходнасці — для размяшчэння гармат. З усходу, поўдня і захаду замак апаясвае паласа абарончых умацаванняў, важнымі элементамі якой з'яўляюцца глыбокі, абліцаваны каменем роў і земляныя валы.

## Галерэя 

файл: 2.Підгірці .Замок Конецпольських.JPG|Фасад замка і брама
файл: 46-203-0010 Pidhirtsi Palace RB.jpg|Тыльны фасад
файл: PODHORCE - Zamek (Polish) , Pidhirtsi (Ukrainian, Підгірці) Podhorce Castle - MONUMENT OF POLISH HISTORY - panoramio.jpg|Палац
файл: Pidhirtsi Castle.Palace-1.JPG|Унутраны двор
файл: PODHORCE - Zamek (Polish) , Pidhirtsi (Ukrainian, Підгірці) - MONUMENT OF POLISH HISTORY - panoramio.jpg|Парк
файл: Podhorce palace - krużganek prawego skrzydła.jpg|Сходы
файл: Бастіон замку.jpg|Бастыён

## Спасылкі 
*https://www.unian.ua/society/1143252-pidgoretskiy-zamok-okrasa-lvivschini.html — УНІАН: Підгорецький замок - окраса Львівщини 

Катэгорыя:Замкі Украіны
Катэгорыя:Львоўская вобласць
Асіповіцкі раённы цэнтр культуры

**Асіповіцкі раённы цэнтр культуры** — установа культуры ў г. Асіповічы Магілёўскай вобласці. Размешчаны па адрасе вул. Сумчанкі, 9, на скрыжаванні з вул. Ленінскай.

Створаны ў 1963 годзе ў г. Асіповічы на базе раённага Дома культуры (размяшчаўся ў розных будынках). 3 1996 года сучасная назва. Агульная плошча памяшканняў 1340 м², у тым ліку глядзельная зала на 300 месцаў, студыя гуказапісу. Пры цэнтры дзейнічаюць 23 фарміраванні, з іх 10 дзіцячых; 8 маюць званне «народны»: духавы і цымбальны аркестры, хор ветэранаў вайны і працы, ансамблі песні і музыкі «Люлечка» і «Дзівакі», эстр. танца «Капрыз», аматарскія тэатр і фота-клуб «Раніца»; званне «ўзорны» — ансамбль танца «Асарці».

Калектывы ўдзельнічаюць у культурных мерапрыемствах (міжнародныя фестывалі народнай творчасці «Вянок дружбы», народнай музыкі «Звіняць цымбалы і гармонік», усебеларускі народнага мастацтва «Беларусь — мая песня», абласны духавой музыкі «Па галоўнай вуліцы з аркестрам», раённыя фестывалі народнага творчасці «Веснавыя колеры», дзіцячай творчасці «Веснавы праменьчык», канцэрты і інш.), а таксама ў беларускім тэлефестывалі «Таленты Прыдняпроўя», тэлеконкурсе «Залатыя ключы», тэлеперадачы «Спявай, душа».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Культура Асіповічаў
Выручка

**Выручка** (таксама сустракаецца як **абарот** і **аб’ём продажаў**) — поўная сума патрабаванняў (у тым ліку неаплачаных), прад’яўленых прадпрыемствам або прадпрымальнікам пакупнікам у выніку рэалізацыі вырабленай прадукцыі, паслуг, работ за пэўны перыяд. Выручка з’яўляецца адным з відаў даходаў кампаніі. Валавы прыбытак раўняецца рознасці паміж выручкай і выдаткамі па асноўным відзе дзейнасці (сабекоштам прададзеных тавараў або паслуг). Прырост капітала ў выніку павелічэння па нейкай прычыне кошту актываў прадпрыемства выручкай не з’яўляецца.
Для дабрачынных арганізацый выручка ўключае агульны кошт атрыманых грашовых падарункаў.
Выручка ад рэалізацыі прадукцыі (работ, паслуг) уключае ў сябе грашовыя сродкі або іншую маёмасць у грашовым выразе, атрыманую або падлягаючую атрыманню ў выніку рэалізацыі тавараў, гатовай прадукцыі, работ, паслуг па цэнах, тарыфах у адпаведнасці з дамовамі. Нета-выручка, у адрозненне ад брута-прыбытку, змяншаецца на памер падаткаў.

Пры гэтым дзейнасць прадпрыемства можна характарызаваць па некалькіх напрамках:
* выручка ад асноўнай дзейнасці, якая паступае ад рэалізацыі прадукцыі (выкананых работ, аказаных паслуг);
* выручка ад інвестыцыйнай дзейнасці, выяўленая ў выглядзе фінансавага выніку ад продажу пазаабаротных актываў, рэалізацыі каштоўных папер;
* выручка ад фінансавай дзейнасці.

Агульная выручка складаецца з выручкі па гэтых трох напрамках. Аднак асноўнае значэнне ў ёй аддаецца выручцы ад асноўнай дзейнасці, якая вызначае ўвесь сэнс існавання прадпрыемства.

Катэгорыя:Бухгалтарскі ўлік
Вандэм’ер

**Вандэм’е́р** (, паводле  — збор вінаграду) — 1-ы месяц (22/23 верасня — 21/22 кастрычніка) французскага рэспубліканскага календара, які дзейнічаў з кастрычніка 1793 па 1 студзеня 1806.

Як і ўсе месяцы французскага рэспубліканскага календара, складаўся з 30 дзён, якія падзяляліся на 3 дэкады. Кожны дзень меў назву сельскагаспадарчай расліны, акрамя пятага ды дзясятага дзён, якія мелі назву свойскай жывёлы і сельскагаспадарчай прылады адпаведна.

## Гл. таксама 
* Вандэм’ерскі мяцеж
Ірцяш

**Ірця́ш, Ірцяж** () — возера-вадасховішча ў Расіі, на Паўднёвым Урале, у Каслінскім раёне Чалябінскай вобласці, каля гарадоў Каслі і Азёрск. Уваходзіць у сістэму Каслінска-Кыштымскіх азёр.

Плошча паверхні возера 53,5 км². Даўжыня 14,5 км, найбольшая шырыня 7,5 км. Глыбіні да 16 м (да 18 м; да 22 м). Сярэдняя глыбіня 8,7 м. Аб’ём вады ў возеры 0,47 км³. Мінералізацыя вады 240—250 мг/л.

Катлавіна возера мае эразійна-тэктанічнае паходжанне, выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і складаецца з двух плёсаў (Малога і Вялікага). Берагавая лінія звілістая, моцна парэзаная. Берагі пясчаныя, забалочаныя, месцамі абрывістыя і камяністыя. На возеры некалькі дзясяткаў невялікіх астравоў. Замярзае звычайна ў пачатку кастрычніка, вызваляецца ад лёду ў канцы красавіка — пачатку мая.

У Ірцяш упадае шмат невялікіх рэк. Выцякае рака Цеча (прыток ракі Ісець, басейн Іртыша).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Том 11. Средний Урал и Приуралье. Выпуск 2. Тобол / под ред. В. В. Николаенко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1965. — 240 с.
* 

## Спасылкі 
* Озеро Иртяш // Государственный водный реестр РФ
* *Измайлова А. В.* Иртяш // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»
* *Зубрин М. Н.* Ихтиофауна озера Иртяш // Каслинский городской портал 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Чалябінскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Расіі
Тырс

, якая трымае ў руцэ тырс, чырвонафігурны кілік, Луўр]]
**Тырс**, ***фірс*** () — драўлянае жазло, перавітае плюшчом і вінаградным лісцем, зробленае са сцябла гіганцкага фенхеля, увянчанае шышкай пініі: атрыбут старажытнагрэчаскага бога нараджальных сіл прыроды і віна Дыяніса, а таксама яго світы —  і менад. Абавязковы атрыбут дыянісічных , сімвал чалавечага стваральніка пачатку.

Упершыню слова засведчана ў камедыі  «Дыяніс-Аляксандр» (430 г. да н . э.). Аўтары ЯЭБЭ лічаць тырс аналагам пальмавай галіны свята кушчаў.

Катэгорыя:Прадметы ў старажытнагрэчаскай міфалогіі
Катэгорыя:Міфы пра Дыяніса
Лос-Анхелес (Чылі)

**Лос-Анхелес** () — горад у Чылі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны і правінцыі Біа-Біа. Насельніцтва — 117.972 чалавек (2002). Горад і камуна ўваходзяць у склад правінцыі Біа-Біа і вобласці Біа-Біа.

Тэрыторыя камуны — 1748,2 км².

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Чылі
Ла-Серэна

**Ла-Серэна** () — горад у Чылі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны і вобласці Какімба. Насельніцтва горада — 147 815 чалавек (2002). Горад і камуна ўваходзяць у склад правінцыі Элькі і вобласці Какімба. Тэрыторыя камуны — 1 904,9 км². Колькасць насельніцтва — 221 054 жыхароў (2017). Шчыльнасць насельніцтва — 116,04 чал./км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Барталамэ Бланш,  чылійскі армейскі афіцэр, часовы прэзідэнт Чылі ў 1932 годзе

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Чылі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1544 годзе
1942 год у гісторыі кіно

**1942** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката 
## Падзеі 
## Фільмы 
* Фільм «Касабланка»

## Узнагароды 
## Нарадзіліся 
* 23 сакавіка — Міхаэль Ханэке, аўстрыйскі кінарэжысёр і сцэнарыст.
* 5 красавіка — Пітэр Грынуэй, брытанскі кінарэжысёр, мастак і празаік.
* 18 чэрвеня — Роджэр Эберт, амерыканскі кінакрытык, гісторык, журналіст, сцэнарыст і пісьменнік (пам. 2013).
* 26 кастрычніка — Боб Хоскінс, англійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар (пам. 2014).
* 17 лістапада — Марцін Скарсэзэ, амерыканскі кінарэжысёр, прадзюсар і сцэнарыст.

## Памерлі 
* 16 студзеня — Кэрал Ломбард, амерыканская актрыса (нар. 1908).

Кіно
Катэгорыя:Гады ў кінематографе
Антафагаста

**Антафагаста** () — горад і марскі порт у Чылі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны. Насельніцтва горада — 345 412 чалавек (2012). Горад і камуна ўваходзяць у склад аднайменнай правінцыі і вобласці. Тэрыторыя камуны — 30 631,6 км². Колькасць насельніцтва — 361 873 жыхароў (2017). Шчыльнасць насельніцтва — 11,81 чал./км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Чылі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1868 годзе
Арыка

**Арыка** () — горад і марскі порт у Чылі, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны, правінцыі Арыка і вобласці Арыка-і-Парынакота. Тэрыторыя камуны — 4 843,5 км². Колькасць насельніцтва — 221 364 жыхароў (2017). Шчыльнасць насельніцтва — 45,7 чал./км².

## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Чылі
Іосіф Мацвеевіч Пятлюк

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Іосіф Мацвеевіч Пятлюк
|арыгінал імя     = Иосиф Матвеевич Петлюк
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|шырыня           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1918—1920, 1941—1945
|званне           = 
|род войскаў      = медыцынская служба
|камандаваў       = 
|часць            = 
|бітвы            = Грамадзянская вайна ў Расіі,Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Іосіф Мацвеевіч Пятлюк** (20 лютага 1897, с. Няміраўка, Дубенскі павет, Валынская губерня — 26 верасня 1968 г., Масква) — санітарны інструктар кавалерыйскага эскадрону 62-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 16-й гвардзейскай Чарнігаўскай кавалерыйскай дывізіі 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту, гвардыі старшыня медыцынскай службы, Герой Савецкага Саюза.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 лютага 1897 года ў сям’і селяніна. Рускі. Скончыў пачатковую школу.

Пасля перамогі Кастрычніцкай рэвалюцыі сышоў добраахвотнікам у шэрагі Чырвонай Арміі, ваяваў на франтах Грамадзянскай вайны. Па заканчэнні баёў працаваў цесляром у горадзе Кізыл-Арват Краснаводскай вобласці Туркменіі. Працаваў дзясятнікам будаўнічай брыгады на станцыі Каўказская.

Зноў у Чырвонай Арміі з верасня 1941года. На франтах Вялікай Айчыннай вайны з 1942 года. Ваяваў у складзе 112-й Башкірскай кавалерыйскай дывізіі.

Фельчар кавалерыйскага эскадрона гвардыі старшына медыцынскай службы Іосіф Петлюк у ноч на 28 верасня 1943 года ў складзе ўзвода на падручных сродках пераадолеў раку Дняпро ля вёскі Ніўкі Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі. За 15 дзён фельчар вынес з поля бою і пераправіў на левы бераг пяцьдзясят параненых байцоў з іх зброяй.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкім захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм гвардыі старшыне медыцынскай службы Петлюку іосіфу Мацвеевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» пад нумарам 3282.

У 1944 годзе пасля цяжкага ранення І. М. Пятлюк доўга лячыўся ў шпіталі. Пасля выздараўлення быў прызначаны камандзірам узвода ў школу санітарных інструктараў горада Гарбатава Горкаўскай вобласці.

Пасля вайны малодшы лейтэнант медыцынскай службы Пятлюк І. М. — у запасе, а затым у адстаўцы. Жыў у Маскве. Працаваў старшым лабарантам у Маскоўскім вышэйшым тэхнічным вучылішчы імя Баўмана. Памёр 26 верасня 1968 года. Пахаваны ў Маскве на Мікола-Архангельскіх могілках (участак 52).

## Літаратура 
* 
* Ими гордится Туркменистан. Ашхабад, 1973.
* Их подвиг бессмертен. Львов, 1983.
* *Кузьмин М. К.* Медікі — Герои Советского Союза. М., 1970.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. Минск, 1984.

## Спасылкі 
*  № у базе дадзеных 

Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ровенскай вобласці
Катэгорыя:Малодшыя лейтэнанты СССР
Архитектура и строительство

**«Архитектура и строительство»** — спецыялізаваны навукова-папулярны часопіс. Заснавальнік — Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь.

Выдаецца з 1970 года ў Мінску на беларускай і рускай мовах 1 раз у месяц. Да 1991 года выходзіў пад назвай *«Строительство и архитектура Белоруссии»*.

Асвятляе актуальныя праблемы архітэктуры, будаўніцтва, горадабудаўніцтва, знаёміць чытачоў з падзеямі будаўнічага і архітэктурнага жыцця рэспублікі, праектамі беларускіх архітэктараў з новымі тэндэнцыямі і замежным вопытам. Асноўныя рубрыкі: «Энергаэфектыўнасць», «Горадабудаўніцтва», «Архітэктурная спадчына», «Архітэктурныя шэдэўры», «Будаўнічыя канструкцыі» і інш. На старонках часопіса выступаюць прафесійныя архітэктары, праекціроўшчыкі, будаўнікі, даследчыкі, навукоўцы. Часопіс прызнаны лепшым спецыялізаваным выданнем 2008 па выніках 5-га Нацыянальнага конкурсу друкаваных СМІ «Залатая літара».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы па архітэктуры
Катэгорыя:Архітэктура Беларусі
Катэгорыя:Навукова-папулярныя часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы на рускай мове
Вальдзімар

**Вальдзімар** (нарв. *Valdimarr*) — паданневы конунг Русі (Русіланд), Польшчы (Пуліналанд) і Полацка (Палціскі).

## Біяграфія 
Паводле сагі пра Тыдрэка Бернскага (запісанай 2-й палове XIII ст.), конунг Русі Гертніт перад смерцю падзяліў свае ўладанні паміж трыма сынамі -- старэйшы Азантрыкс (*Ósantrix*) атрымаў Вількіналанд, малодшы Вальдзімар (*Valdimarr*) усходнюю частку — Русіланд (Русь) і Пуліналанд (Польшча), а сын наложніцы Іліас стаў ярлам Грэцыі (*Grikkland*).

Ва ўладарства Азантрыкса і Вальдзімара адбываецца ўзвышэнне гуна Атылы, ён падпарадкоўвае Гуналанд, якім да гэтага валодаў стары конунг Міліас. Далей Атыла сватаецца да дачкі Азантрыкса — Эрке, але не адразу дамагаецца свайго, таму ідзе вайной на Вількіналанд. У вайне гіне Азантрыкс, а яго дачка Эркана становіцца жонкай Атылы.

Пасля гібелі брата Вальдзімар сам ідзе вайной на гунаў (Гуналанд) і руйнуе ўладанні Атылы, пачынаецца вайна. У гэтых падзеях на баку Атылы ўдзельнічае галоўны герой сагі — Тыдрэк Бернскі. У адной з бітваў апісваецца паядынак Тыдрэка Бернскага з Тыдрэкам, сынам Вальдзімара. Далей Атыла з вялікім войскам пачынае паход на Вальдзімара і спусташае Русь і Польшчу (Русіланд і Пуліналанд). Вырашальныя бітвы адбываюцца каля Полацка (Palteskia), які бярэ сам Атыла, і Смаленска (Smálenzkju), які бярэ Тыдрэк Бернскі. У гэтай вайне Вальдзімар і яго сын гінуць, застаецца толькі смаленскі ярл Іран, брат конунга Вальдзімара. Пасля перамогі Атыла прызначыў Ірана «*кіраваць тым царствам, судзіць па земскаму праву і плаціць даніны конунгу Атыле і даваць яму падмогі, калі яму спатрэбіцца*».
## Гл. таксама 
* 
* Полацкае княжанне
* Аблога Полацка гунамі
## Литература 
* Сага пра Тыдрэка Бернскага
* Сагі //  С. 202.
* Текст по изд.: Веселовский А. Н. Русские и вильтины в саге о Тидреке Бернском. // ИОРЯИС. Т. ХШ. Кн.1. СПб., 1906.

Катэгорыя:Князі полацкія
Катэгорыя:Крывічы (Асобы)
Рэспубліканскі цэнтр медыцынскай рэабілітацыі і бальнеалячэння

**Рэспубліканскі цэнтр медыцынскай рэабілітацыі і бальнеалячэння** — медыцынская ўстанова ў Мінску. Размешчаны па адрасе вуліца Макаёнка, 17.

## Гісторыя 
Заснаваны ў 1998 годзе у Мінску як *Рэспубліканскі дыспансер радыяцыйнай медыцыны* на базе гарадской курортнай водагразелячэбніцы і Рэспубліканскага дыспансера радыяцыйнай медыцыны. З 2004 года дзяржаўная ўстанова з сучаснай назвай. З 2005 года да яго далучаны Рэспубліканскі кансультатыўны эндакрыналагічны цэнтр.

## Структура 
У структуры цэнтра (2006): 6 аддзяленняў, клініка-дыягнастычная лабараторыя, працэдурны кабінет, кабінеты псіхатэрапіі, эндаскапічных метадаў даследавання і гідратэрапіі кішэчніка, медыка-технічная група, падраздзяленне водагразелячэння.

## Дзейнасць 
Асноўныя кірункі дзейнасці: доктарская і стаматалагічная практыка, санаторна-курортнае лячэнне, выкарыстанне прыродных рэсурсаў, забеспячэнне прамысловай бяспекі і бяспекі юрыдычных і фізічных асоб. У цэнтры лечаць хваробы касцёва-мышачнай сістэмы, гінекалагічныя і ўралагічныя, нервовай сістэмы, органаў стрававання, захворванні органаў дыхання. Нароўні з вода- і гразелячэннем у комплексным лячэнні выкарыстоўваюцца розныя віды масажу, электрасвятлолячэння, іголкарэфлексатэрапія, лячэбна-фізкультурны комплекс, гідракінезатэрапія ў басейне з мінеральнай вадой.

Цэнтр сумесна з Нацыянальным інстытутам раку (ЗША) ажыццяўляе рэалізацыю праекта «Вывучэння раку і іншых захворванняў шчытападобнай залозы ў Беларусі пасля чарнобыльскай аварыі», а таксама «Праграмы актывізацыі беларуска-кітайскіх адносін на 2006-10 гады» (уключае стварэнне аддзялення традыцыйнай кітайскай медыцыны).

## Літаратура 
* 
## Спасылкі 
* Афіцыйный сайт 
Катэгорыя:Вуліца Макаёнка (Мінск)
Катэгорыя:Медыцынскія ўстановы Мінска
Катэгорыя:1998 год у Мінску
Андрэа дэль Аква

**Андрэа дэль А́ква** (—)&nbsp;— ваенны інжынер, артылерыст, будаўнік і архітэктар родам з Венецыі.

## Біяграфія 
Да 1609 года пераехаў у Рэч Паспалітую, працаваў на Галічыне ў заможнай шляхты&nbsp;— Астрожскіх, Сіняўскіх, Заслаўскіх, Замойскіх, Збаражскіх, Канецпольскіх&nbsp;— як будаўнік умацаванняў і фартыфікатар.

У 1620 годзе па ініцыятыве караля Жыгімонта III Вазы пачалося будаўніцтва моцных сцен каталіцкага кляштара Ясна Гара ў горадзе Чэнстахова. Праект быў створаны Андрэа дэль Аква за ўзорам італьянскіх і галандскіх архітэктурных плыняў.

У 1626—1631 гадах кіраваў будаўніцтвам Збаражскага замка, потым браў удзел у будаўніцтве крэпасці ў мястэчку Ягільніца (сёння вёска Чорткіўскага раёна).

Здбудаваў касцёл у Замосці пасля пажару 1633 года.

У 1630—1635 прымаў удзел у праектаванні і будаўніцтве гарадскіх умацаванняў у Бродах, і ў (1635—1640) палацу в Падгорцах.

У 1652&nbsp;г. выканаў праект паляпшэння гарадскіх умацаванняў Львова.

Быў аўтарам кніг па пытаннях архітэктуры і будаўніцтва. Жыў у Львове на вул. Тэатральнай у будынку №&nbsp;8.

## Працы, удзел у праектах 

Файл:Podhorce - Zamek 01A.jpg|Падгорацкі замак
Файл:Brody castle.jpg|Бродыўскі замак
Файл:Ukraine.Zbarazh.Castle01.jpg|Збаражскі замак

## Літаратура 
* Архітектура Львова: Час і стилі. XIII—XXI ст.. — Львів : Центр Європи, 2008. — 720 с. — ISBN 978-966-7022-77-8.
* Словник художників України
* Пиндус Б. Аква Андреа дель // Тернопільський енциклопедичний словник : у 4 т. / редкол.: Г. Яворський та ін. — Тернопіль : Видавничо-поліграфічний комбінат «Збруч», 2004. — Т. 1 : А — Й. — С. 30. — ISBN 966-528-197-6.
* Antoni Hniłko. Andrzej dell'Aqua w Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1935. — T. 1.

## Спасылкі 
* Andrzej dell'AQUA. PRAXIS RĘCZNA DZIAŁA

Катэгорыя:Архітэктары Італіі
Катэгорыя:Архітэктары Венецыі
Катэгорыя:Постаці Збаража
Катэгорыя:Постаці Львова
Катэгорыя:Архітэктары барока
Рэнер

**Рэнер** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джэрэмі Рэнер — амерыканскі акцёр
* Карл Рэнер — аўстрыйскі палітычны дзеяч
* Ота Рэнер — нямецкі батанік
* Сара Рэнер — канадская лыжніца
Бадрум

**Бадру́м** () — раён і горад у правінцыі Мугла, на поўначы заліва Гёкова ў Эгейскім моры, насупраць грэчаскага вострава Кос, прыкладна за 300 км на захад ад Анталлі. Насельніцтва ў горадзе Бадрум складала 35 795 чалавек па дадзеных перапісу 2012 года.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Турцыі
Малы Трасцянец (вёска)

**Малы́ Трасцяне́ц** — колішняя вёска на рацэ Трасцянка, з 1987 года ў складзе Мінска.

## Гісторыя 
У 1503 годзе сяло Трасцянцы, 6 служб «бліз места Менскага» нададзена Менскаму Вазнясенскаму манастыру, у Менскім павеце Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года ў складзе Расійскай імперыі. У XIX стагоддзі вёска падзялілася на дзве: Вялікі (Стары) Трасцянец і Малы (Новы) Трасцянец. У 1815 годзе Трасцянец Малы, Трасцянец, Трасцянец пры двары, Трасцянец пры плябаніі, вёска, шляхецкая ўласнасць. У 1858 годзе ўласнасць В. Іваноўскага, паноў Чакатоўскіх. У 1897 годзе вёска Малы Трасцянец Сеніцкай воласці Мінскага павета Мінскай губерні, 21 двор, 185 жыхароў, прыпісная царква. У 1917 годзе 43 двары, 264 жыхары.

З лютага па снежань 1918 года вёска акупаваная войскамі Германскай імперыі. Паводле Трэцяй Устаўной граматы 25 сакавіка 1918 года ў складзе Беларускай Народнай Рэспублікі. З ліпеня 1919 па ліпень 1920 года і ў сярэдзіне кастрычніка 1920 года акупаваная войскамі Польшчы.

З 1919 года ў складзе БССР. З 20 жніўня 1924 года ў складзе Трасцянецкага сельсавета Самахвалавіцкага раёна Менскай акругі (да 26 ліпеня 1930). 18 студзеня 1931 года ўключана ў межы Менска. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная войскамі нацысцкай Германіі. У Трасцянецкім лагеры смерці нацыстамі знішчаныя 206500 чалавек.

З 16 ліпеня 1954 года ў Гатаўскім, з 20 студзеня 1960 года ў Навадворскім сельсавеце. У 1987 годзе вёска ўключаная ў межы горада Мінска. Галоўная вуліца вёскі захавала назву Зарэчная, вуліца Касманаўтаў стала працягам Зарэчнай, Савецкая — Малы Трасцянец, Юбілейная — Цішкі Гартнага (псеўданім Змітра Жылуновіча). У 1989 годзе мінскую вуліцу Жданава перайменавалі ў вуліцу Жылуновіча, таму трасцянецкая вуліца Цішкі Гартнага была перайменаваная ў Ельніцкую — у гонар ракі Ельніца (Трасцянка), якая працякае праз тэрыторыю Малога Трасцянца.

## Літаратура 
* 
* Вялікі Трасцянец //  С. 373
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Мінска
Першародны грэх

**Першародны грэх** — хрысціянскі багаслоўскі тэрмін, які азначае першы грэх. У фармальным разуменні грэх заключаецца ў непаслушэнства Божай волі, парушэнні забароны «*ад дрэва пазнання дабра і зла не еж з яго*».

## З’яўленне тэрміна 
Тэрмін «першародны грэх» (лац. Peccatum originale або vitium originis) быў прапанаваны Блажэнным Аўгустынам (354—430) у 396 годзе ў трактаце «Аб розных пытаннях да Сімпліціяну» і да цяперашняга часу паўсюдна прыняты хрысціянствам

## Тлумачэнне 
Паводле Бібліі, Адам і Ева, спакушаныя д’яблам, паспыталі ад забароненага плёну па сваёй волі. Наступствамі парушэння забароны сталі выгнанне з раю, страта доступу да дрэва жыцця і смерць.

Сутнасць першароднага граху заключаецца ў непаслушэнстве Божай волі.

Сэнс забароны на плён Дрэва спазнання і просты, і парадаксальны. Знаходзячыся ў раі, акружаныя любоўю Бога і багаццем, Адам і Ева маглі адзіным чынам сцвярджаць сваю любоў да Бога: прытрымлівацца адзінай накладзенай на іх забароне.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Першародны грэх (Азбука. ру) 
*  Добровольский П. В. , «О происхождении человека, первородном грехе и искусственном зарождении» 

Катэгорыя:Хрысціянства
1954 год у гісторыі літаратуры

**1954** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «*Уладар Пярсцёнкаў: Брацтва Пярсёнка*» — раман Джона Рональда Руэла Толкіна, першая частка трылогіі «*Уладар Пярсцёнкаў*».

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Эрнэст Хемінгуэй.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 15 верасня — Язэп Драздовіч (нар. 1888), беларускі мастак, скульптар, этнограф, археолаг, педагог, пісьменнік, паэт.

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1955 год у гісторыі літаратуры

**1955** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «*Уладар Пярсцёнкаў: Дзве вежы*» — раман Джона Рональда Руэла Толкіна, другая частка трылогіі «*Уладар Пярсцёнкаў*».
* «*Уладар Пярсцёнкаў: Вяртанне караля*» — раман Джона Рональда Руэла Толкіна, трэцяя частка трылогіі «*Уладар Пярсцёнкаў*».

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Хальдаўр Кільян Лакснес.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 12 жніўня — Томас Ман (нар. 1875), нямецкі пісьменнік, эсэіст, майстар эпічнага рамана, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры за 1929 год.
* 23 жніўня — Іван Краскоўскі (нар. 1880), беларускі палітычны дзеяч, публіцыст, педагог.

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Хобіт (значэнні)

**Хо́біт:**

* Хобіты — раса ў легендарыуме Толкіна, якая насяляе землі Серадзем’я;
* «*Хобіт*» — фэнтэзійны раман Джона Рональда Руэла Толкіна, упершыню апублікаваны ў 1937 годзе.

## Экранізацыі 
* «*Казачнае падарожжа містэра Більба Торбінса, Хобіта*» — тэлеспектакль, экранізацыя рамана «*Хобіт*» (СССР, Лентэлефільм, 1985).
* «*Хобіт*» — кінатрылогія Пітэра Джэксана, знятая па матывах аднайменнай кнігі Дж. Р. Р. Толкіна у 2012—2014 гадах.

## Відэагульні 
* «*The Hobbit*» — гульня 1982 года.
* «*The Hobbit*» — гульня 2003 года.
* «*Lego The Hobbit*» — гульня 2014 года.
1892 год у гісторыі літаратуры

**1892** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «Містэрыі» — раман нарвежскага пісьменніка Кнута Гамсуна.

## Прэміі 
## Нарадзіліся 
* 3 студзеня — Джон Рональд Руэл Толкін, брытанскі пісьменнік, паэт і мовазнавец (пам. 1973).
* 8 (20) студзеня — Браніслаў Тарашкевіч, беларускі грамадска-палітычны дзеяч, мова- і літаратуразнавец, перакладчык, аўтар першай «Беларускай граматыкі для школ» (пам. 1938).

## Памерлі 
## Крыніцы 

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1973 год у гісторыі літаратуры

**1973** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Патрык Уайт.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 2 верасня — Джон Рональд Руэл Толкін, брытанскі пісьменнік, паэт і мовазнавец (нар. 1892).

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1832 год у гісторыі літаратуры

**1832** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «Дзяды» Адама Міцкевіча

## Прэміі 
## Нарадзіліся 
* 27 студзеня — Льюіс Кэрал, англійскі празаік, матэматык, логік, філосаф і фатограф (пам. 1898).

## Памерлі 
Катэгорыя:1832
Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1898 год у гісторыі літаратуры

**1898** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* Паляўнічыя акварэлькі з Палесся — польскамоўная паэма беларускага паэта Янкі Лучыны.

## Прэміі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 14 студзеня — Льюіс Кэрал, англійскі празаік, матэматык, логік, філосаф і фатограф (нар. 1832).

Катэгорыя:1898
Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1900 год у гісторыі літаратуры

**1900** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
## Нарадзіліся 
* 11 (24 чэрвеня) — Кузьма Чорны, беларускі пісьменнік, класік беларускай літаратуры (пам. 1944).

## Памерлі 
* 29 ліпеня — Сігб’ёрн Обстфелер, нарвежскі пісьменнік і паэт-мадэрніст (нар. 1866).
* 30 лістапада — Оскар Уайльд, ірландскі пісьменнік, паэт і крытык (нар. 1854).

## Спасылкі
Катэгорыя:1900 год у літаратуры
Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Мадэста

**Мадэста** () — горад у ЗША, штат Каліфорнія, цэнтр акругі Станіслаус. Паводле ацэнак Дэпартамента фінансаў штата Каліфорнія, у гарадской агламерацыі Мадэста пражывала 514 370 чалавек. У 1973 годзе Джордж Лукас зняў фільм «Амерыканскія графіці» увекавечыў у ім Мадэста.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Джэрэмі Рэнер (нар. 1971), амерыканскі акцёр
* Герберт Маклін Эванс (1882—1971), амерыканскі анатам і эмбрыёлаг

Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
Ікіке

**Ікіке** () — горад і марскі порт у Чылі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай камуны, правінцыі Ікіке і вобласці Тарапака. Тэрыторыя камуны — 2 260,5 км². Колькасць насельніцтва — 191 468 жыхароў (2017). Шчыльнасць насельніцтва — 84,7 чал./км².

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Чылі
1875 год у гісторыі літаратуры

**1875** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
## Нарадзіліся 
* 6 чэрвеня — Томас Ман, нямецкі пісьменнік, эсэіст, майстар эпічнага рамана, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры за 1929 год (пам. 1955).

## Памерлі 
* 4 жніўня — Ханс Крысціян Андэрсен, дацкі пісьменнік і паэт, аўтар сусветна вядомых казак для дзяцей і дарослых (нар. 1805).

Катэгорыя:1875
Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Беверлі-Хілз

**Беверлі-Хілз** () — горад у ЗША, размешчаны на захадзе акругі Лос-Анджэлес, штат Каліфорнія. Па выніках перапісу 2000 года, колькасць насельніцтва складае 33 784 чалавек.

## Геаграфія 
Беверлі-Хілз з усіх бакоў акружаны горадам Лос-Анджэлес, і разам з раёнамі Лос-Анджэлеса Бель-Эйр і Холмбі-Хілз утварае так званы «Залаты Трохвугольнік».

## Дэмаграфія 
Па дадзеных перапісу 2010 года ў Беверлі-Хілз налічвалася 34,109 людзей, якія жывуць у 8,461 сем'ях.

Шчыльнасць насельніцтва складала 2306 чал./км².

Па ўзроставых дыяпазонам насельніцтва размяркоўвалася наступным чынам: 19,4% — асобы маладзей 18 гадоў, 61,5% — асобы ва ўзросце 18-64 гадоў, 19,1% — асобы ва ўзросце 65 гадоў і старэй. Медыяна ўзросту жыхара складала 43,6 года. На 100 асоб жаночага полу ў горадзе прыходзілася 84,3 мужчын; на 100 жанчын ва ўзросце ад 18 гадоў і старэй — 80,3 мужчын таксама старэйшыя за 18 гадоў.

;Расавы склад насельніцтва

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Логан Лерман, амерыканскі акцёр
* Кэры Фішэр, амерыканская актрыса і сцэнарыст
* Кэндзіс Берген (нар. 1946) — амерыканская актрыса.

## Гарады-пабрацімы
*  Акапулька, Мексіка
*  Каны, Францыя

## Спасылкі 
* *Афіцыйная старонка*

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1914 годзе
Катэгорыя:Гарады Каліфорніі
1902 год у гісторыі літаратуры

**1902** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Тэадор Момзен.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі
Катэгорыя:1902 год у літаратуры
Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1910 год у гісторыі літаратуры

**1910** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «Песні–жальбы»: зборнік вершаў / Якуб Колас. - Вільня : Віленская друкарня, 1910. - 123 с. (першы друкаваны зборнік вершаў Я. Коласа).
* «Снапок»: зборнік вершаў / Альберт Паўловіч. - Вільня : Выдавецтва суполкі «Палачанін» № 1, 1910. - 32 с.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Паўль Гайзэ.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Вуліца Кунцаўшчына (Мінск)

**Вуліца Кунцаўшчына** — вуліца ў Фрунзенскім раёне Мінска, якая знаходзіцца ў мікрараёне Кунцаўшчына.

## Размяшчэнне 
Раздзяляе мікрараёны Кунцаўшчына і Каменная Горка. Цягнецца ад вуліцы Прытыцкага да вуліцы Матусевіча. Даўжыня — 1 км.

## Аб’екты 
На вуліцы размешчаны разнастайныя грамадскія аб’екты (паліклініка № 26, гімназія № 39, магазіны, аптэкі і іншыя аб’екты), а таксама жылая забудова.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)
1913 год у гісторыі літаратуры

**1913** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* «Batrak» : apawiedańnie z żyćcia palešukoŭ: [вершаванае апавяданне] / napisaŭ Jakub Kołas. - Pieciarburh : Wydawіectwa «Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce». – 28 с.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Рабіндранат Тагор.

## Нарадзіліся 
* 1 верасня — Масей Сяднёў, беларускі паэт, празаік (пам. 2001).
* 25 верасня — Сяргей Грахоўскі, беларускі паэт, празаік, перакладчык (пам. 2002).

## Памерлі 
* 29 студзеня – Уладзіслаў Бэлза, паэт, аўтар «Катэхізіса польскага дзіцяці» (нар. 1847)

## Спасылкі
Катэгорыя:1913 год у літаратуры
Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1917 год у гісторыі літаратуры

**1917** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Карл Адольф Г’елеруп, Генрык Пантопідан.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 12 (25 мая) — Максім Багдановіч, класік беларускай літаратуры, адзін з заснавальнікаў новай беларускай літаратуры і літаратурнай мовы (нар. 1891).

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1923 год у гісторыі літаратуры

**1923** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
* 15 жніўня — 11 кастрычніка : выйшаў першы нумар часопіса «Маладняк», орган ЦК КСМБ (рэд. М. Чарот і А. Вольны).
* 28 лістапада : створана арганізацыя маладых беларускіх паэтаў «Маладняк». У яе склад увайшлі М. Чарот (старшыня), А. Вольны, А. Дудар, А. Александровіч, А. Бабарэка, Я. Пушча.

## Кнігі 
* Студзень : у Вільні выйшаў з друку першы зборнік вершаў Уладзіміра Дубоўкі «Строма».
* 30 красавіка : выдавецтвам «Савецкая Беларусь» (Менск) надрукаваны зборнік апавяданняў Змітрака Бядулі «На зачарованых гонях». 

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Уільям Батлер Ейтс.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1922 год у гісторыі літаратуры

**1922** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
* Красавік : у Менску заснавана кааператыўна–выдавецкае таварыства «Адраджэнне» для выдання твораў мастацкай літаратуры і падручнікаў для беларускіх школ. Існавала да снежня 1922 года. 

## Кнігі 
* Люты : «Уліс» (), раман ірландскага пісьменніка Джэймса Джойса.
* Сакавік : фрагменты паэмы Гамера «Іліяда» ў беларускім перакладзе Б. Тарашкевіча надрукаваны ў віленскім тыднёвіку «Беларускі звон» (вершы 1 — 87 з першай песні ў № 7(32) ад 11 сакавіка 1922; вершы 87 — 208 у № 9(34) ад 25 сакавіка 1922).
* Красавік — жнівень : у выдавецтве «Адраджэнне» выйшлі з друку паэтычныя зборнікі (у адной кнізе) «Дудка беларуская» і «Смык беларускі» Ф. Багушэвіча, а таксама зборнікі вершаў «Спадчына» Янкі Купалы, «Водгулле» Якуба Коласа, «Пад родным небам» З. Бядулі, паэма «Босыя на вогнішчы» М. Чарота, «Нарысы па гісторыі беларускай літаратуры. Старадаўні перыяд» М. Янчука, падручнікі для школ і інш.
* Чэрвень — жнівень : выйшаў з друку літаратурна-навуковы альманах Інбелкульта «Адраджэнне», сшытак I. 

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Хасінта Бенавентэ-і-Марцінес.

## Нарадзіліся 
* 1 мая — Алесь Салавей (сапр.: Альфрэд Васілевіч Радзюк), беларускі паэт (пам. 1978).

## Памерлі 
* 26 студзеня, у (Вільні) — Ядвігін Ш., беларускі пісьменнік, адзін з пачынальнікаў новай беларускай прозы

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1924 год у гісторыі літаратуры

**1924** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
* 13 красавіка : газета «Савецкая Беларусь» пачала выдаваць двухтыднёвы літаратурна–мастацкі дадатак «Радавая рунь».
* 11 мая : заснавана маскоўская філія «Маладняка», кіраўнік — Уладзімір Дубоўка.  З заснаваннем маскоўскай філіі «Маладняк» прыняў назву «Усебеларускае аб’яднанне пісьменнікаў і паэтаў».
* 18 лістапада : заснавана віцебская філія «Маладняка», кіраўнік — Алесь Дудар.
* 15 снежня : выйшаў першы нумар дзіцячага часопіса «Беларускі піонэр», орган ЦК ЛКСМБ і Наркамасветы БССР (рэд. У. Дубоўка) .

## Кнігі 
* «Барвенак» : вершы / Алесь Гурло. - Менск : Беларускае кааперацыйна-выдавецкае таварыства «Савецкая Беларусь», - 216 с.
* «Трэскі на хвалях» : апавяданні / Цішка Гартны. - Менск : Беларускае кааперацыйна-выдавецкае таварыства «Савецкая Беларусь», - 254 с.
* «Мая ліра» : зборнік вершаў / Казімір Сваяк. – Вільня : Беларускае выдавецкае таварыства, – 111 с.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Уладзіслаў Рэймант.

## Нарадзіліся 
* 19 чэрвеня — Васіль Быкаў, беларускі празаік, народны пісьменнік Беларусі (пам. 2003).
* 19 жніўня — Міхал Ясень, беларускі паэт–песеннік (пам. 2006).
* 23 верасня — Артур Вольскі, беларускі пісьменнік (пам. 2002).
* 23 кастрычніка — Іван Лепешаў, беларускі мовазнавец, доктар філалагічных навук (пам. 2014).

## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1926 год у гісторыі літаратуры

**1926** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* Збор твораў : [у 6 т.] / Янка Купала. Т. 2 : «Шляхам жыцця». – Менск : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі. – 1926. – 353 с.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Грацыя Дэледа.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 6 мая — Казімір Сваяк (нар. 1890), беларускі паэт, драматург, публіцыст, літаратуразнавец, каталіцкі святар.

## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1927 год у гісторыі літаратуры

**1927** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей

## Падзеі 
* Ліпень — заснавана літаратурная суполка «Пробліск». Заснавальнікі: Алесь Гурло, Нічыпар Чарнушэвіч, Янка Бобрык, Тодар Кляшторны, Ізраіль Плаўнік, Янка Туміловіч і Мікола Хведаровіч.

## Кнігі 
* Збор твораў : [у 6 т.] / Янка Купала. Т. 3 : Раскіданае гняздо ; Тутэйшыя ; Паўлінка ; Прымакі. – Менск : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі. – 1927. – 297 с.
* «Шыпшына» : лірыка / Пятро Глебка. – Менск : Узвышша, 1927. – 77 с. (першая друкаваная кніга паэта)

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Анры Бергсон.

## Нарадзіліся 
*3 верасня — Алесь Адамовіч, беларускі пісьменнік і грамадскі дзеяч, доктар філалагічных навук, прафесар, член–карэспандэнт Акадэміі навук БССР (пам. 1994).

## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1928 год у гісторыі літаратуры

**1928** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* Збор твораў : [у 6 т.] / Янка Купала. Т. 4 : Сон на кургане ; Адвечная песня ; На папасе ; Песня аб паходзе Ігара ; Галька (перакл.). – Менск : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі. – 1928. – 220 с.
* «Молодая Белоруссия: очерк современной белорусской литературы, 1905―1928 гг.» / Л. М. Клейнборт. - Минск : Белорусское государственное издательство, 1928. - 508 с., [6] л. портр.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Сігрыд Унсет.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1925 год у гісторыі літаратуры

**1925** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
* 10 чэрвеня — Янку Купалу нададзена ганаровае званне народнага паэта БССР.

## Кнігі 
* Збор твораў : [у 6 т.] / Янка Купала. Т. 1 : Жалейка ; Гусляр: [зборнік вершаў: з крытыка-біяграфічным нарысам З. Жылуновіча "Янка Купала" і партрэтам аўтара].  – Менск : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі.– 1925. – ХХХІ, 280 с.
* «Безназоўнае»: [зборнік вершаў] / Янка Купала. - Менск : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925. - 104 с.
* «У віры жыцця»: апавяданні / Міхась Зарэцкі. - Менск : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925. - 189 с.

### Выданні ЦБ "Маладняка" 
* «Выбраныя вершы» / Міхась Чарот. - Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 1). 
* «Там, дзе кіпарысы»: (паэма) / Уладзімір Дубоўка. - Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 2).
* «Апавяданні» / Кузьма Чорны. - Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 3).
* «Апавяданні» / Адам Бабарэка. - Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 4).  
* «Асьце»: (вершы) / Кандрат Крапiва. - Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 6). 
* «Маладняк ― Янку Купалу: да 20-гадовага юбілею (15/V.1905 ― 15/V.1925)»: (зборнік). - Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 7).  
* «Першы паўстанак»: (зборнік апавяданняў) / Сыман Хурсік. - Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 8).
* «Пела вясна»: (апавяданні) / Міхась Зарэцкі. - Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 9).
* «Срэбра жыцця»: (апавяданні) / Кузьма Чорны. - Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 11).
* «Вершы» / Паўлюк Трус. - Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 12).
* «Сонечнымі сцежкамі»: (вершы) / Алесь Дудар. - Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 13).
* «Сутарэнне»: (апавяданні) / Андрэй Александровіч. - Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 14).
* «Спатканні»: (вершы) / Алесь Гурло. -  Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 16).
* «Чорнакудрая радасць»: (вершы) / Анатоль Вольны. - Менск : выданне ЦБ "Маладняка" - (Кніжніца "Маладняк" ; № 17).

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Джордж Бернард Шоу.

## Нарадзіліся 
* 7 студзеня — Васіль Карпечанка, беларускі паэт (пам. 2005)
* 16 лютага — Іван Навуменка, беларускі празаік і літаратуразнавец (пам. 2006)
* 27 чэрвеня — Лідзія Арабей, беларускі пісьменніца і літаратуразнавец (пам. 2015)
* 8 ліпеня — Міхась Клышка, беларускі мовазнавец і журналіст (пам. 1984)
* 26 верасня — Навум Кіслік, беларускі пісьменнік і перакладчык (пам. 1998)
* 16 лістапада — Кастусь Акула, беларускі празаік, журналіст, выдавец, грамадскі дзеяч (пам. 2008)

## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Фядотаў

**Фядотаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Пётр Іванавіч Фядотаў (1922—1996) — Герой Савецкага Саюза
* Уладзіслаў Валер’евіч Фядотаў (нар. 1997) — беларускі футбаліст
1929 год у гісторыі літаратуры

**1929** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* Збор твораў : [у 6 т.] / Янка Купала. Т. 5 : Спадчына : [вершы і паэмы]. – Менск : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі. – 1929. – 274 с.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Томас Ман.

## Нарадзіліся 
* 21 кастрычніка — Урсула Кробер Ле Гуін, амерыканская пісьменніца і літаратурны крытык (пам. 2018).

## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1931 год у гісторыі літаратуры

**1931** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Эрык Аксель Карлфельт.

## Нарадзіліся 
* 30 верасня — Ніл Гілевіч, беларускі пісьменнік, народны паэт Беларусі (пам. 2016).

## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1930 год у гісторыі літаратуры

**1930** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
* Збор твораў : [у 6 т.] / Янка Купала. Т. 6 : Вершы. Пераклады. – Менск : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі. – 1930. – 334 с.

## Прэміі 
* Нобелеўская прэмія па літаратуры — Сінклер Льюіс.

## Нарадзіліся 
* 26 лістапада — Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч, беларускі пісьменнік, класік беларускай літаратуры (пам. 1984).

## Памерлі 
## Спасылкі

Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1881 год у гісторыі літаратуры

**1881** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 28 студзеня (9 лютага) — Фёдар Дастаеўскі, класік рускай літаратуры (нар. 1821).

Катэгорыя:1881
Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
1821 год у гісторыі літаратуры

**1821** год быў адзначаны шэрагам літаратурных падзей.

## Падзеі 
## Кнігі 
## Прэміі 
## Нарадзіліся 
* 30 кастрычніка (11 лістапада) — Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі, расійскі пісьменнік, мысліцель, філосаф, публіцыст (пам. 1881).

## Памерлі 
Катэгорыя:1821
Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў
Махавэ

**Махавэ**:
* Махавэ (акруга)
* Махавэ (індзейцы)
* Махавэ (пустыня)
* Махавэ (рака)
Індэрагіры

**Індэрагі́ры** — рака ў Інданезіі, на востраве Суматра.

Даўжыня ракі каля 400 км. Плошча вадазбору больш за 20 000 км². Сярэдні расход вады каля 1100 м³/с. Выток ракі знаходзіцца на хрыбце Барысан. Працякае па забалочаным раўнінам Усходняй Суматры. Упадае ў Паўднёва-Кітайскае мора. Жыўленне ракі дажджавое. Паўнаводная на працягу года. Суднаходная на 150 км ад вусця.

## Літаратура 
*  — С. 256.
* Индерагири // 

## Спасылкі 
* Индерагири // Мегаэнциклопедия Кирилла и Мефодия

Катэгорыя:Басейн Паўднёва-Кітайскага мора
Катэгорыя:Рэкі Інданезіі
Катэгорыя:Суматра
Махавэ (пустыня)

**Махавэ** — пустыня на паўднёвым захадзе Злучаных Штатаў Амерыкі, займае значную частку паўднёвай Каліфорніі, паўднёвы захад Юты, поўдзень Невады і паўночны захад Арызоны.

Плошча пустыні — звыш 35 000 км². На паўночным усходзе пустыня абмежаваная горным масівам Тэхачапі (), на поўдні хрыбтамі Сан-Гэйбрыел і Сан-Бернардына. Межы гор пазначаныя даволі выразна, бо яны вылучаныя двума вялікімі геалагічнымі разломамі: Сан-Андрэас і Гарлак. Бясцёкавая вобласць Вялікі Басейн ляжыць на поўнач ад пустыні, больш гарачая пустыня Санора на поўдзень.

На тэрыторыі пустыні размешчаны нацыянальны запаведнік Махавэ і нацыянальны парк Джошуа-Тры, а таксама знаходзіцца самае нізкае і самае спякотнае месца Паўночнай Амерыкі — нацыянальны парк Даліна Смерці, дзе ў ліпені—жніўні тэмпература звычайна падымаецца да +50 °C.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пустыні Арызоны
Катэгорыя:Пустыні Каліфорніі
Катэгорыя:Пустыні Невады
Катэгорыя:Пустыні Юты
Катэгорыя:Паўднёвы захад ЗША
Ласен-Пік

**Ласен-Пік** () — дзеючы вулкан ў Паўночнай Амерыцы, знаходзіцца ў паўднёвай частцы Каскадных гор. Вышыня над узроўнем мора — 3187 м, падымаецца на 2000 футаў (610 м) над навакольнай мясцовасцю, што робіць яго адным з найбуйнейшых лававых купалоў на Зямлі.

30 мая 1914 года Ласен-Пік пачаў праяўляць актыўную вулканічную дзейнасць пасля прыкладна 27000 гадоў спакою. Яго вывяржэнне ў 1915 годзе было адным з буйных вывяржэнняў 20-га стагоддзя. Вулкан з навакольнай тэрыторыяй выдзелены ў 1916 годзе ў Нацыянальны парк.

Катэгорыя:Вулканы ЗША