open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Украінскі рок

**Украiнскi рок** — культурна-музычная і грамадска-палітычная з’ява, якая ўзнікла ва Украіне ў 1960-я гады XX стагоддзя пад уплывам сусветнай музыкі.

У пачатку 1970-х гадоў іх ці загналі ў падполле, напрыклад, гурты «Еней» або «Гуцули» — ці ператваралiся ў прафесійныя ВІА як: «Арніка», «Ореол». Другая хваля ўкраінскага року (канец 1970-х- пачатак 1980-х) часткова выехала ў РСФСР: «Діалог», «Крок», «Друга половина», «Інтерв’ю», «Зимовий сад», «Галактика», «Лабіринт». У трэці раз ўкраінскі рок адрадзіўся ў эпоху перабудовы. На хвалі эйфарыі, эканамічныя праблемы загналі рокераў ў клубы, але рух трымаўся на намаганнях асобных энтузіястаў і некалькіх камерцыйна паспяховых гуртоў(ВВ, Брати Гадюкіни). Зараз ўкраінскі рок знаходзіцца ў стане росту на ўзроўні з сусветнымі тэндэнцыямі.

## 1960-я — 1970-я гады 
## 1980-я — 1990-я гады 
## 2000-я гады 
## 2010 г.-Сучаснасць 
## Выбітныя песні ўкраінскага року апошніх 25 гадоў (1988—2013 г.г.) 
У 2013 годзе па версіі ўсеўкраінскага рок-партала rock-ua былі вызначаны 50 самых выбітных песень украінскія рода за апошнія 25 гадоў (з 1988 па 2013):

* 1. Воплі Відоплясова — «Весна».
* 2. Плач Єремії — «Вона».
* 3. Океан Ельзи — «Квітка».
* 4. Друга Ріка — «Впусти».
* 5. Green Grey — «Эмигрант».
* 6. Скрябін — «Нікому то не треба».
* 7. Океан Ельзи — «Майже весна».
* 8. Воплі Відоплясова — «День народження».
* 9. Океан Ельзи — «Відпусти».
* 10. Брати Карамазови (гурт) — «Маленькая стая».
* 11. Мандри — «Русалки».
* 12. Брати Гадюкіни — «Файне місто Тернопіль».
* 13. Танок на майдані Конґо — «Вода».
* 14. Lama — «Мені так треба».
* 15. Друга Ріка — «Там де ти».
* 16. Океан Ельзи — «Друг ч.2».
* 17. Скрябін — «Спи собі сама».
* 18. Океан Ельзи — «Коко Шанель».
* 19. Табула Раса (гурт) — «Шейк „Шей, шей“».
* 20. Скрябін — «Старі фотографії».
* 21. Океан Ельзи — «Не питай».
* 22. Воплі Відоплясова — «Країна мрій».
* 23. С. К. А. Й. — «Тебе це може вбити».
* 24. Марыя Бурмака — «Скло».
* 25. Брати Гадюкіни — «Дівчина з Коломиї».
* 26. Green Grey — «Под дождем».
* 27. Океан Ельзи — «Той день».
* 28. Океан Ельзи — «Все буде добре».
* 29. Табула Раса (гурт) — «Сказка про май».
* 30. Воплі Відоплясова — «Танці».
* 31. Океан Ельзи — «Без бою».
* 32. ТОЛ — «Хто я?».
* 33. Брати Гадюкіни — «Ми хлопці з Бандерштадту».
* 34. Табула Раса (гурт) — «Любимая машина».
* 35. Бумбокс (гурт) — «Наодинці».
* 36. Скрябін — «Фото (брудна як ангел)».
* 37. Океан Ельзи — «Там, де нас нема».
* 38. Танок на майдані Конґо — «Зачекай».
* 39. Океан Ельзи — «Кавачай».
* 40. 5’nizza — «Солдат».
* 41. Кому вниз — «Розрита могила».
* 42. Океан Ельзи — «Коли тебе нема».
* 43. Lama — «Знаєш як болить?».
* 44. ТіК — «Апрєль».
* 45. Тартак (гурт) — «Я не знаю».
* 46. Крихітка Цахес — «Вменеємен».
* 47. Esthetic Education — «Machine».
* 48. Мандри — «Ніжна королева».
* 49. Mad Heads — «Надія є».
* 50. Гайдамаки (гурт) — «Божественна тромпита».

Катэгорыя:Жанры рок-музыкі
Катэгорыя:Рок-гурты Украіны
Кабінетныя багі і духі беларускай міфалогіі

**Кабінетныя багі і духі беларускай міфалогіі** — міфічныя істоты, якія ніколі не існавалі ў вераваннях насельніцтва Беларусі, а былі свядома выдуманы ці памылкова вызначаны этнографамі і фалькларыстамі. Слова «кабінетныя» азначае тое, што яны нарадзіліся як бы ў кабінетах навукоўцаў, а не ў рэальнай народнай свядомасці.

## Гісторыя 
### ХІХ стагоддзе 
Павел Шпілеўскі (псеўданім Древлянский) займаўся даследваннем беларускай міфалогіі і фальклору ў 1-й траціне ХІХ ст. 23-гадовы аматар, ён ставіўся да сваёй працы непрафесійна, «ствараючы» імёны ніколі не існавалых багоў з беларускіх слоў і фразеалагізмаў. А. Тапароў, Т. Іванова, Л. Лапцеў і Е. Леўкіеўская прыйшлі да высновы, што значная, калі не параважная частка з 52 пазначаных ім духаў і багоў — па сутнасці, плён яго фантазіі. Назвы калектыўнай працы ці каляндарных тэрмінаў (каляда, талака, шчадрэц, купала) ці назвы прыродных з’яў (жыж, зюзя, знічка) у Шпілеўскага ператварыліся ў багоў. Шэраг іншых згаданых ім персанажаў — гарцукі, Дзявоя, Меша, Паляндра, Жыцень, Жытняя Баба, Кумяльган, Бордзя, Любмел, Цёця — не згадваюцца болей ні ў якіх крыніцах, іх не здолеў зафіксаваць ніводны пазнейшы фалькларыст. Адам Кіркор таксама падазраваўся ва ўласнай міфатворчасці (яго «бог» Бялун мог быць кантамінацыяй рысаў палевіка і ахоўніка кладаў).

### ХХ стагоддзе 
Кабінетныя багі і духі Шпілеўскага і Кіркора аказаліся вельмі жывучымі. На іх грунтаваліся нядаўнія, карыстаныя нават сёння выданні па беларускай міфалогіі (напрыклад, зборнік У. Васілевіча «Зямная дарога ў вырай»), многія дзіцячыя энцыклапедыі. Алесь Шамак, аўтар працы «Міфалогія беларусаў», выкарыстоўвае непацверджаныя звесткі П. Шпілеўскага і нават сам абвінавачваецца ва ўласнай фальсіфікацыі. Максім Знак заўважае, што такія персанажы, як Бабар, Бадзюля, Зазоўкі, Хіхітун, Сербай, Цыгра, «усплылі» ў літаратуры ў апошнія дзесяцігоддзі, і чамусьці не былі зафіксаваныя ніводным даследчыкам ХІХ — пачатку ХХ стст. М. С. Кацар, даследчык беларускіх арнаментаў, тлумачыць многія народныя ўзоры праз вобразы і катэгорыі, запазычаныя ў П. Шпілеўскага.

Тым не менш, вобразы Жыжаля, Зюзі (як, аднак, мог існаваць як духі сцюжы, а не як боства), Жытня развіваліся, з’яўляліся нават на ілюстрацыях беларускіх мастакоў (Валерыя Славука, Паўла Татарнікава). Фактычна, сёння яны ператварыліся ў паўнавартасных міфалагічных істот, якія, аднак, з’яўляюцца элементамі неаміфалогіі і не маюць нічога агульнага са старажытнымі вераваннямі беларусаў.

## Спасылкі 
* Віктар Корбут. Вечнае змаганне з містыфікацыяй 

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Албанская народная ізапаліфанія

**Албанская народная ізапаліфанія** () — албанская традыцыя шматгалосных спеваў. Унесена ў 2005 г. ЮНЕСКА у спіс нематэрыяльнай спадчыны чалавецтва.

Ізапаліфанічныя спевы з'явіліся ў сярэднявеччы пад уплывам візантыйскай праваслаўнай царкоўнай традыцыі. У Албаніі вылучаюцца дзве стылістыкі — паўночная і паўднёвая, якія супадаюць з этнаграфічнымі межамі. Два галасы ўяўляюць сабою найпростую форму албанскай ізапаліфаніі. Шматгалоссе суправаджаецца гудам з выкарыстаннем ступеністага дыхання. 

## Спасылкі 
* Сайт ЮНЕСКА
* Сайт "Ізапаліфанія"

Катэгорыя:Культура Албаніі
Катэгорыя:Албанцы
Катэгорыя:Спевы
Жалезны чалавек (значэнні)

**Жалезны чалавек:**

## Кіно 
* Жалезны чалавек — фільм 2008 года, зняты па аднайменным коміксе Marvel.
* Жалезны чалавек 2 — фільм 2010 года, працяг фільма «Жалезны Чалавек».
* Жалезны чалавек 3 — фільм 2013 года, працяг фільма «Жалезны чалавек 2».
* Жалезны чалавек — фантастычны міні-серыял, які з'яўляецца эпічным ператварэннем казкі Фрэнка Баўма «Дзіўны чараўнік з краіны Оз».
* Жалезны чалавек: Прыгоды ў брані — мультыплікацыйны серыял пра персанажа коміксаў Marvel.
* Тэцуа — жалезны чалавек — японская кінастужка, зняты Сінъям Цукамота.

## Персанажы 
* Жалезны чалавек — выдуманы персанаж, супергерой з коміксаў Marvel.
* Жалезны чалавек — персанаж беларускай міфалогіі, вера ў якога існавала ў Цэнтральным Палессі.

## Музыка 
* Iron Man — песня групы Black Sabbath.
* Iron Man 2 — зборнік кампазіцый да фільма, выдадзены групай AC/DC.

## Спорт 
* Жалезны чалавек — хакейны прыз.
* Ironman Triathlon — спаборніцтвы па трыятлону.
* Ironman — часопіс пра сілавыя віды спорту.

## Іншае 
* Жалезны чалавек — камп'ютарная гульня па аднайменным фільме.
* Жалезны чалавек — 24-сантыметровая скульптура, вырабленая з фрагмента жалезнага метэарыта Чынга.
* Помнік працаўнікам метрапалітэна ў Харкаве — у народзе празваны «жалезным чалавекам».
Арберэшы

**Арберэшы** () — культурная група албанцаў на поўдні Італіі. Размаўляюць на асобныя дыялекце албанскай мовы. Агульная колькасць (2015 г.) - 102 тысячы чал.

Арберэшы — нашчадкі албанцаў, якія перасяляліся на поўдзень Італіі і на Сіцылію ў XV - XVII стст. Пераважна служылі ваеннымі наёмнікамі. Першы выпадак іх запрашэння ў Неапалітанскае каралеўства зафіксаваны ў 1448 г. За службу яны атрымоўвалі зямельныя валоданні, куплялі жытлы ў гарадах, дзе займаліся рамяством і гандлем. Албанскую ідэнтычнасць і мову захавалі пераважна сельскія жыхары. 

Адасабленню ад італьянцаў і захаванню традыцый садзейнічала спавяданне праваслаўя. У XVIII ст. у Калабрыі і на Сіцыліі былі адчынены албанскія праваслаўныя адукацыйныя ўстановы. У наш час большасць вернікаў належаць да парафій розных праваслаўных  цэркваў і албанскай грэка-каталіцкай царквы. 

## Спасылкі 
* Arberia 
* The History of Albanians in Italy 

Катэгорыя:Народы Еўропы
Катэгорыя:Народы Італіі
Катэгорыя:Албанцы
Абрыцкая Слабада

**Абры́цкая Слабада́** (, ) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Юзуфоўскага сельсавета.

Размешчана на дарозе , недалёка ад шашы .

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Юзуфоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна
Граф (матэматыка)

**Граф** () — асноўны аб'ект вывучэння матэматычнай тэорыі графаў, сукупнасць непустога мноства вяршынь і набораў пар вяршынь (сувязей паміж вяршынямі).

Аб'екты прадстаўляюцца як вяршыні, альбо вузлы графа, а сувязі — як дугі, альбо рэбры. Для розных абласцей прымянення віды графаў могуць адрознівацца скіраванасцю, абмежаваннямі на колькасць сувязей і дадатковымі дадзенымі аб вяршынях альбо рэбрах.

Многія структуры, якія прадстаўляюць практычны інтарэс у матэматыцы і інфарматыцы, могуць быць прадстаўлены графамі. Напрыклад, будову Вікіпедыі можна змадэляваць пры дапамозе арыентаванага графа, у якім вяршыні — гэта артыкулы, а дугі (арыентаваныя рэбры) — гіперспасылкі (тэматычная карта).

Катэгорыя:Тэорыя графаў
Арэхаўка (вадасховішча)

**Арэ́хаўка** — вадасховішча ў Беларусі, у Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласці, у пойме ракі Нясета. За 10 км на захад ад гарадскога пасёлка Клічаў, у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Арэхаўка.

Створана ў 1983 годзе ў мэтах рыбагадоўлі, арашэння і рэкрэацыі. Плошча паверхні 1,02 км², даўжыня 1,6 км, найбольшая шырыня 0,86 км, найбольшая глыбіня 5,5 м. Наліўное. Напаўняецца вадой з ракі Нясета.

## Літаратура 
*  — С. 15.

Катэгорыя:Вадасховішчы Магілёўскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Клічаўскага раёна
Арэхаўскае (возера, Маларыцкі раён)

**Арэ́хаўскае возера** — возера ў Беларусі, якое размешчана ў Маларыцкім раёне Брэсцкай вобласці, у басейне ракі Маларыта, за 17 км на паўднёвы-захад ад горада Маларыта.

Плошча паверхні 4,6 км², даўжыня 5,2 км, найбольшая шырыня 2,1 км, найбольшая глыбіня 2,1 м. Плошча вадазбору 291 км².

Катлавіна плоская, сподкападобная, тыпу азёр-разліваў, выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Берагавая лінія (даўжыня 10,6 км) слабазвілістая. Берагі нізкія, забалочаныя, на поўначы і паўночным захадзе сплавінныя. На усходзе марэнныя ўзгоркі вышынёй да 3—4 м. Прыбярэжная частка падводнай катлавіны выслана заіленым пяском, астатняя — груба- і тонкадэтрытавымі сапрапелямі. Глыбіні да 1 м займаюць 44 % плошчы возера.

Моцна зарастае. Расліннасць уздоўж берагоў утварае паласу шырынёй 150—200 м, каля заходніх і паўночна-заходніх берагоў развіваецца сплавіна.

Мінералізацыя вады да 100 мг/л. Возера дыстрофнага тыпу, слабапраточнае. Каналамі злучана з ракой Маларыта і возерам Олтушскае. У выніку меліярацыі ўзровень возера знізіўся на 1,5 м.

Водзяцца лінь, карась, шчупак, язь, плотка.

Вадазбор нізінны, з дзюннымі градамі і марэннымі ўзгоркамі, пераважна разараны. На паўднёва-ўсходнім беразе возера вёска Арэхава (Маларыцкі раён).

## Літаратура 
*  — С. 15.
*  — С. 133.

Катэгорыя:Азёры Маларыцкага раёна
Калодзішчы (могілкі)

**Могілкі «Калодзішчы»** — могілкі ў Мінскім раёне, на якіх вядзецца пахаванне жыхароў Мінска. Адкрыты ў 1995 г. Плошча: 60,71 га. Колькасць пахаванняў паводле некаторых ацэнак — больш за 43 тыс.. Знаходзіцца ў раёне вёскі Глебавічы. З Мінска на могілкі ходзіць гарадскі аўтобус № 31 з прыпынкамі каля галоўнай і 2-й брамы. Адносіцца да абмежавана дзеючых паводле пэўных звестак і да дзеючых паводле іншых. Пры гэтым дазваляецца не толькі пахаванне да сваякоў і пахаванне крэміраванных нябожчыкаў, але і пахаванне трунаў у новыя магілы. Могілкі адносяцца да змешанных: там пераважаюць у невызначанай прапорцыі свецкія пахаванні постсавецкага часу і праваслаўныя пахаванні сучаснага тыпу.

## Вядомыя асобы, пахаваныя на могілках 
* Валянцін Блакіт (1938—2007) — беларускі пісьменнік.
* Янка Брыль (1917—2006) — Народны пісьменнік БССР.
* Лявонцій Якаўлевіч Гаранін (1926—2014) — беларускі літаратуразнавец.
* Леанід Дайнека (1940—2019) — беларускі пісьменнік.
* Хведар Жычка (1927—2007) — беларускі пісьменнік, перакладчык.
* Анатоль Казловіч (1946—2011) — беларускі журналіст, пісьменнік, сцэнарыст, выкладчык.
* Анатоль Кудравец (1936—2014) — беларускі пісьменнік.
* Альгерд Невяроўскі (1969—2009) — беларускі журналіст.
* Леанід Віктаравіч Раманоўскі (1943—2002) — беларускі мастак, педагог.
* Рыгор Рэлес (1913—2004) — яўрэйскі пісьменнік і паэт.
* Янка Сіпакоў (1936—2011) — беларускі пісьменнік.
* Уладзімір Смялоўскі (1926—2009) — вучоны-тарфянік, пісьменнік і паэт.
* Васіль Шугалей (1970—2004) — беларускі музыкант-авангардыст, паэт, прадзюсар.
* Вераніка Чаркасава (1959—2004) — беларускі журналіст.
* Сяргей Яноўскі (1925—2010) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гг.

Таксама на могілках «Калодзішчы» пахаваны Галіна Пікулік і Анатоль Наркевіч — ахвяры тэракта ў на ст.м. «Кастрычніцкая» 11.04.2011 г..

## Спасылкі 
* Схема могілак у Інтэрнеце 
* Старонка на сайце Kolodischi Info
* Старонка на сайце рытуальных паслуг Funeral.by

Катэгорыя:Могілкі Мінска
Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:1995 год у Мінску
Дом друку (Мінск)

**Дом дру́ку** — два будынкі у Мінску, якія месцяцца па праспекце Незалежнасці, 77 і 79, на скрыжаванні з вуліцай Сурганава (да 1977 года — вуліца Друкарская).

## Гісторыя 
Будаўніцтва Дома друку распачалося ў 1930 годзе. Паводле плана ўчастка, будынак быў запраектаваны Г-падобны ў плане, акрамя таго, на ўчастку знаходзіліся драўляныя гаспадарчыя і службовыя пабудовы, склады, пажарнае дэпо, сталовая. 6 мая 1931 года Белпаліграфаб’яднанне заключыла дагавор з Менскай гарадской будаўнічай канторай на будаўніцтва Дома друку, паводле ўмоў якога тэрмін завяршэння будаўнічых работ вызначаўся не пазней як 1 мая 1932 года. Адпаведна з пастановай урада, пуск у эксплуатацыю Дома друку прызначаўся на 4 квартал 1932 года,  будаўніцтва было аднесена да «ўдарных». Аднак будаўнічыя работы паводле розных прычын (недахоп будаўнічых матэрыялаў, цякучасць рабочых кадраў) зацягваліся. Ужо ў ходзе будаўніцтва ў праект былі ўнесены карэктывы. Было вырашана адмовіцца ад узвядзення трэцяга паверха, і, такім чынам, вытворчы корпус складаўся з цокальнага, першага і другога паверхаў. Акрамя таго, раней паводле праекта ў дваровай частцы другі паверх быў карацейшы ў параўнанні з першым, але цяпер было вырашана пабудаваць аднолькава з першым.

Выдавецкі корпус быў здадзены 20 студзеня 1934 года. Ступень гатоўнасці вытворчага корпуса на 1 студзеня 1934 года. складала 38 %. Будаўніцтва Дома друку было завершана ў 1935 годзе. У чатырохпавярховым будынку месціліся друкарня, Белдзяржвыдат, Белпаліграфтрэст. У 1942 годзе тут быў набраны першы нумар падпольнай газеты «Звязда».

У пасляваенны час Дом друку быў рэканструяваны. У 1959 годзе здадзены рэдакцыйны корпус (дом № 77), у 1963 годзе — цэх глыбокага друку. У 1970 годзе над падоўжаным корпусам, які выходзіць на вуліцу Сурганава, надбудаваны 4-ы паверх, у 1975 годзе — корпус афсетнага друку, пабудаваны новы культурна-бытавы корпус, дзе размясціліся клуб на 600, сталовая на 225 месцаў, бытавыя памяшканні.

## Архітэктура 
Будынак № 79 П-падобны ў плане. Дамінуе вежападобная пяціпавярховая вуглавая частка. На ўзроўні яе першага паверха ўбудавана вуглавая лоджыя, якая акцэнтуе галоўны ўваход у будынак. Кампазіцыя чатырохпавярховага крыла, арыентаванага фасадам на праспект Незалежнасці, заснавана на рытмічным чляненні сцен вялікімі аконнымі праёмамі. Фасады, арыентаваныя на вуліцу Сурганава, пазбаўлены архітэктурнага дэкору.

## Галерэя 

Файл:Miensk, Dulevičy. Менск, Дулевічы (1935).jpg|1935 г.
Файл:Miensk, Dulevičy, Barysaŭski-Drukarskaja, Dom druku. Менск, Дулевічы, Барысаўскі-Друкарская, Дом друку (1953-55).jpg|1940 г.

## Літаратура 
*
*

## Спасылкі 
Катэгорыя:Праспект Незалежнасці (Мінск)
Катэгорыя:Вуліца Сурганава (Мінск)
Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Мінска ў стылі канструктывізм
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:1935 год у Мінску
Маркел Емяльянавіч Макушок

{{Навуковец 
 |Імя                  = Маркел Емяльянавіч Макушок
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Месца нараджэння     =
 |Месца смерці         =
 |Навуковая сфера      = заалогія
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
   
-
 медалі
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы          = 
}}
**Маркел Емяльянавіч Макушок** ( — ) — вучоны заолаг. Доктар біялагічных навук (1937). Прафесар (1928). Акадэмік АН БССР (1950). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1944).

## Біяграфія 
М. Е. Макушок нарадзіўся ў сяле Верхнячка, Правабярэжная Украіна, Расійская імперыя (зараз у Чаркаскай вобласці Украіны). У 1910 годзе скончыў Кіеўскі ўніверсітэт. З 1911 г. прыват-дацэнт у Маскоўскім універсітэце. З 1927 г. прафесар і загадчык кафедры ў Казанскім універсітэце. З 1931 г. старшы навуковы супрацоўнік Дзяржаўнага акіянаграфічнага інстытута ў Маскве. У 1937—1941 і 1943—1952 гг. у Беларускім дзяржаўным універсітэце — загадчык кафедры заалогіі пазваночных, дарвінізму і генетыкі. Адначасова ў 1950—1952 гг. прарэктар БДУ і старшы навуковы супрацоўнік Інстытута біялогіі АН БССР.

## Навуковая дзейнасць 
М. Е. Макушок займаўся навуковай дзейнасцю ў галіне параўнальнай анатоміі жывёл, іхтыялогіі, герпеталогіі. Даследаваў паходжанне лёгкіх, плавальнага пузыра, сістэматыку губак возера Байкал і Баранцава мора, іхтыяфаўну Беларусі. Аўтар больш за 30 навуковых прац.
Сярод апублікаваных:
* О вариациях в позвоночном столбе бесхвостых амфибий, 1917.
* Карельский сомик, его хозяйственное значение и биологически особенности — Мн., 1951.
* Наши рыбные богатства — М.; Л., 1926.

## Узнагароды 
* 2 ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга;
* медалі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Академик МАКУШОК Маркел Емельянович // Национальная академия наук Беларуси
* История Биологического факультетв БГУ 
* Летопись Московского университета
* Маркел Емяльянавіч Макушок у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Заолагі Беларусі
Катэгорыя:Біёлагі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чаркаскай вобласці
Дзямешка

**Дзямешка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Ігаравіч Дзямешка (нар. 7 лістапада 1986) — беларускі футбаліст, гуляе на пазіцыі паўабаронцы.
* Аляксандр Сяргеевіч Дзямешка (1947—2006) — артыст беларускага вакальна-інструментальнага ансамбля «Песняры».
* Міхаіл Кузьміч Дзямешка (1928—1976) — заслужаны будаўнік БССР (1965). Герой Сацыялістычнай Працы (1971).
Малое (возера, Смалявіцкі раён)

**Малое** — возера ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Гайна, за 13 км у напрамку на поўнач ад Смалявічаў, прыкладна за 1,8 км на паўднёвы ўсход ад аграгарадка Юр'ева.

Плошча паверхні возера 0,4 км². Даўжыня 1 км, найбольшая шырыня 0,55 км, даўжыня берагавой лініі 2,47 км. Плошча вадазбору 6,8 км².
Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 2 м, спадзістыя. Берагавая лінія ва ўсходняй частцы звілістая. Берагі забалочаныя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй да 250 м. Канавай возера злучаецца з ракой Усяжа.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Смалявіцкага раёна
Руская Праўда

**Руская Праўда** (, або *правда рускаа*, тут «праўда» ў значэнні  і ) — зборнік прававых норм Кіеўская дзяржавы, датаваны рознымі гадамі, пачынаючы з 1016 года. Асноўная пісьмовай крыніцай рускага права. Звязаны з вялікім князем кіеўскім Яраславам Уладзіміравічам.

Першаадкрывальнікам Рускай Праўды для гістарычнай навукі быў В. М. Тацішчаў, які выявіў Кароткую яе рэдакцыю.

Руская Праўда змяшчае нормы крымінальнага, спадчыннага, гандлёвага і працэсуальнага заканадаўства; галоўная крыніцай прававых, сацыяльных і эканамічных адносін Кіеўскай дзяржавы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя крыніцы права ў Беларусі
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Старажытнарускае права
Катэгорыя:Гісторыя права Расіі
Катэгорыя:Гістарычныя крыніцы права ў Расіі
Катэгорыя:Гістарычныя крыніцы права ва Украіне
Катэгорыя:Крыніцы сярэдневяковага права
Арэхаўскае

* Возера Арэхаўскае, Аршанскі раён
* Возера Арэхаўскае, Маларыцкі раён
Эрмітава матрыца

**Эрмі́тава** (альбо **самаспалу́чаная**) **ма́трыца** — квадратная **матрыца**, элементы якой з'яўляюцца камплекснымі лікамі, і якая, быўшы транспанаванай, роўная комплексна спалучанай: A^T=\overline{A}. Гэта значыць, шта для любой калонкі i і радка j справядліва роўнасць
: a_{i,\;j}=\overline{a_{j,\;i}},
або
: \! A=(\overline{A})^T=A^*=A^\dagger,
дзе 
:\!{}^* — эрмітава спалучэнне
: \!{}^\dagger — аператар эрмітавага спалучэння (абазначэнне ў квантавай механіцы). 

Катэгорыя:Тыпы матрыц
Ленарт Торстэнсан

Граф **Ле́нарт То́рстэнсан** (; 17 жніўня 1603 — 7 красавіка 1651) — шведскі палкаводзец, удзельнік Трыццацігадовай вайны.

## Біяграфія 
Быў камер-пажам пры Густаве-Адольфе і суправаджаў караля ў яго лівонскіх паходах. Прускі паход Густава-Адольфа (1626—1629) зрабіўся сапраўднай ваеннай школай Торстэнсана. Ён прымаў дзейны ўдзел у пераўтварэнні артылерыі, прадпрынятым каралём, і, камандуючы ёю, садзейнічаў перамогам пры Брейтенфельде (1631) і Лэхі (1632).

У 1632 годзе ён быў узяты ў палон пры Альце Весце і заключаны ў сырую турму ў Інгальштаце; тут было падарвана яго здароўе. У 1633 годзе адбыўся абмен палоннымі: Торстэнсан быў вызвалены і неўзабаве прыняў удзел у пакарэнні баварскай крэпасці Ландсберга.

Пасля смерці Густава, Торстэнсан, разам з Дэлагардзі, заставаўся ў Прусіі, каб адбіць напад з боку Польшчы. Пасля заключэння перамір’я з Польшчаю, ў 1635 годзе, ён зноў быў выкліканы на нямецкі тэатр вайны і ў канцы 1635 злучыўся з Банером. Абодва палкаводца выратавалі ваенную славу Швецыі сваёй рэдкай мужнасцю і ваенным тактам. Торстэнсан прымаў самы актыўны ўдзел у бітве пры Витштоке (1636), у энергічнай абароне Памераніі (1637 і 1638), у перамозе пры Хемніцы і ў ўварванні ў Багемію ў 1639 годзе.

Пасля смерці Банера, ў 1641 годзе, Торстэнсан ўзяў на сябе галоўнае камандаванне войскамі ў Германіі. Хвароба часта прымушала яго ісці за войскам у насілках, але не перашкаджала яму наводзіць страх на ворагаў. У 1642 Торстэнсан, праз Брандэнбург і Сілезію, увайшоў у Маравію, дзе крэпасць за крэпасцю здаваліся яму. Каб не быць адрэзаным імператарскімі войскамі, ён вярнуўся ў Саксонію і там, пры Брейтенфельде, разбіў ушчэнт імператарскія войскі. Заняўшы Лейпцыг і перазімаваў там, ён вясною 1643, зноў вторгнулся ў Маравію, дапамог гарнізону ў Ольмюце, а затым — па таемным даручэнні свайго ўрада — паспяшаў на поўнач: яму было даручана камандаванне ў новай вайне, якая ўспыхнула паміж Швецыяй і Даніяй. Быў момант, калі імператарскі палкаводзец Галлас ледзь было не замкнуў Торстэнсана ў Ютландыі, але палкаводзец прабіўся.

Увосень 1644 Торстэнсан зноў з’явіўся ў Германіі, разбіў імперскую кавалерыю ў Йютербога і ў пачатку 1645 стаяў ужо ў Багеміі. Бліскучая перамога пры Янковая адкрыла яму шлях да Вены, але ён адступіў у паўночную Багемію: хваробы ў войску, як і ўласныя яго хваробы, ўтрымалі яго ад рызыкоўнага прадпрыемства.

У снежні 1645 Торстэнсан вярнуўся ў Швецыю, дзе быў узведзены ў графскую годнасць. Густаў III за сваю прамову, прысвечаную памяці Торстэнсана («Äreminne öfver Lennart Torstensson»), быў ганараваны Шведскай акадэміяй прэміі ў 1786 годзе.

Катэгорыя:Генералісімусы
Катэгорыя:Удзельнікі Трыццацігадовай вайны
Касцёл Праабражэння Гасподняга (Вялікая Бераставіца)

**Касцёл Праабражэння Гасподняга** — каталіцкі храм у цэнтры пасёлка Вялікая Бераставіца на скрыжаванні вуліц Леніна і Матросава. Пабудаваны ў пачатку XX ст. у стылі неаготыкі.

## Гісторыя 
Касцёл закладзены 23 чэрвеня 1909 г. па праекце гродзенскага губернскага інжынера І. Плотнікава.

Узведзены ў 1912 г. з цэглы па фундацыі ўладальніка маёнтка графа І. Касакоўскага.

Закрыты 17 чэрвеня 1965 г. У 1989 годзе вернуты католікам. У 1990 годзе адрэстаўрыраваны (архітэктары А. Бабіцын, С. Шыйко).

## Архітэктура 
Помнік архітэктуры неаготыкі. Вырашаны прамавугольнай 3-нефнай базілікай з 5-граннай апсідай.
Галоўны фасад атрымаў дынамічную, вертыкальна накіраваную кампазіцыю, завершаную 3-яруснай шатровай вежай-званіцай, якая на 2-м ярусе дэкарыравана накладным 2-ярусным гатычным шчытом.
Вертыкальнасць узмацняюць ступеньчатыя контрфорсы і стральчатыя праёмы. Уваход вырашаны магутным арачным парталам, запоўненым дзвярамі з мастацкай акоўкай.
Каларыстычнае вырашэнне будынка дасягаецца спалучэннем фактурнай «аксамітавай» муроўкі сцен і атынкаваных элементаў архітэктурнага дэкору: лапатак, карнізаў, ліштваў, ніш.

Гатычнай узнёсласцю вылучаецца і інтэр’ер храма, нефы якога перекрыты стральчатымі скляпеннямі з гуртамі.
Драўляны амбон таксама вырашаны ў вытанчаных формах готыкі. Над нартэксам кансольны балкон арганных хораў, адкрытых у неф стральчатай аркай.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вялікая Бераставіца
Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Бераставіцкага раёна
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неагатычным стылі
Матрыцы Паўлі

**Матрыцы Паўлі** — гэта набор з трох эрмітавых 2×2 матрыц, які складаюць базіс ў прасторы ўсіх эрмітавых 2×2 матрыц з нулявым следам. Былі прапанаваны Вольфгангам Паўлі для апісання спіна электрона ў квантавай механіцы. Матрыцы маюць выгляд
: 
\sigma_1 = 
\begin{pmatrix}
0&1\\
1&0
\end{pmatrix},

: 
\sigma_2 = 
\begin{pmatrix}
0&-i\\
i&0
\end{pmatrix},

: 
\sigma_3 = 
\begin{pmatrix}
1&0\\
0&-1
\end{pmatrix}.

Замест \sigma_1, \sigma_2,\sigma_3 часам выкарыстоўваюць пазначэнне \sigma_x, \sigma_y,\sigma_z.

Часта таксама ўжываюць матрыцу
: 
\sigma_0 = 
\begin{pmatrix}
1&0\\
0&1
\end{pmatrix},

якая супадае з адзінкавай матрыцай.

Матрыцы Паўлі разам з матрыцай \sigma_0 ўтвараюць базіс ў прасторы ўсіх эрмітавых матрыц 2×2 (а не толькі матрыц з нулявым следам).

## Уласцівасці 
### Асноўныя суадносіны 
* Эрмітавасць: \sigma_i^\dagger = \sigma_i;
* Роўнасць нулю следу: \operatorname{Tr} (\sigma_i) = 0, \quad \ i = 1, 2, 3
* \sigma_1^2 = \sigma_2^2 = \sigma_3^2 =  \sigma_0= I, дзе I=  \sigma_0  — адзінкавая матрыца размернасці 2×2.
* Вызначнік матрыц Паўлі роўны −1.
* алгебра, народжаная элементамі \sigma_0, -i\sigma_x, -i\sigma_y, -i\sigma_z, ізаморфныя алгебры кватерніёнаў \lang 1,i,j,k\rang.

Правілы множання матрыц Паўлі
: \sigma_1\sigma_2 = i\sigma_3,\,\!
: \sigma_3\sigma_1 = i\sigma_2,\,\!
: \sigma_2\sigma_3 = i\sigma_1,\,\!
: \sigma_i\sigma_j = -\sigma_j\sigma_i\! для i\ne j.\,\!
Гэтыя правілы множання можна перапісаць у кампактнай форме
: \sigma_i \sigma_j = i \varepsilon_{ijk} \sigma_k + \delta_{ij} \cdot \sigma_0,\quad  i,j,k = 1, 2, 3,
дзе \delta_{ij} — сімвал Кронекера, а εijk — сімвал Леві-Чывіты.

З гэтых правілаў множання вынікаюць камутацыйныя суадносіны

: \begin{matrix}
[\sigma_i, \sigma_j]     &=& 2 i\,\varepsilon_{i j k}\,\sigma_k, \\
\{\sigma_i, \sigma_j\} &=& 2 \delta_{i j} \cdot \sigma_0.
\end{matrix}

Квадратныя дужкі азначаюць камутатар, фігурныя — антыкамутатар.

### Сувязь з алгебрай Лі 
Камутацыйныя суадносіны матрыц i\sigma_k\! супадаюць з камутацыйнымі суадносінамі генератараў алгебры Лі su(2). І сапраўды, уся гэтая алгебра, якая складаецца з антыэрмітавых матрыц 2×2, можа быць пабудавана з адвольных лінейных камбінацый матрыц i\sigma_k\;. Група SU(2) з алгебрай su(2) лакальна ізаморфныя групе SO(3) кручэнняў трохмернай прасторы; у прыватнасці гэтым тлумачыцца важнасць матрыц Паўлі для фізікі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Квантавая механіка
Катэгорыя:Групы Лі
Паўлі
Алютэх

**«АлюТэх»** (*Алю*мінавыя *тэх*налогіі) — беларускі вытворца секцыйных варотаў і ралетаў з алюмінія, заснаваны ў верасні 1996 года ў Мінску былым інжынерам самалётаў і рухавікоў Аляксеем Жукавым. У 1997 г. стаў сумесным беларуска-латвійскім прадпрыемствам. На 2014 г. меў 27 даччыных прадпрыемстваў: 7 вытворчых (4 у Беларусі, па адным у Германіі, Расіі і Украіне) і 20 гандлёва-складскіх (Аўстрыя, Беларусь, Расія, Украіна). Каля 65% збыту прыпадала на экспарт у Расію. Быў вядучым вытворцам алюмінавага профілю ў Заходняй і Усходняй Еўропе, а таксама найбуйнейшым вытворцам ралетаў ва Усходняй Еўропе.

## Гісторыя 
У верасні 1996 г. былы інжынер самалётаў і рухавікоў Аляксей Жукаў заснаваў прадпрыемства «АлюТэх» для вытворчасці і ўстаноўкі ралетаў. У 1997 г. адчынілі першае замежнае прадстаўніцтва ў Расіі (Санкт-Пецярбург). У 1998 г. — у Маскве. У 1999 г. на прадпрыемстве ўпершыню ва Усходняй Еўропе ўвялі ў дзеянне вытворчасць ралетаў з *пенным* напаўняльнікам і ахоўных корабаў. У 2000 г. адчынілі прадстаўніцтва ва Украіне (Кіеў). У 2001 г. пусцілі вытворчасць 8-кутняга ралетнага вала і 77-га профіля ролікавай пракаткі. У 2003 г. пачалі ўласную вытворчасць секцыйных варотаў. У 2004 г. адчынілі першы ў Беларусі завод (сумеснае ТАА «АлюмінТэхна») для вытворчасці (45 тыс. т за год), парашковай афарбоўкі (35 тыс. т за год) і анадзіравання(10 тыс. т за год)  профіляў. Тады ж у Кіеве набылі прадпрыемства «Алан» для вытворчасці секцыйных варотаў (3500 за год). У Расіі адчыніліся яшчэ 3 гандлёвыя прадстаўніцтвы: Екацярынбург (Уральская федэральная акруга), Краснадар (Паўднёвая федэральная акруга), Самара (Прыволжская федэральная акруга).

У 2005 г. адчынілася даччынае ТАА «АлСтронг» ( — трывалы) для ліцця пад высокім ціскам і палімернай афарбоўкі вырабаў з алюмінавых сплаваў. Таксама адчынілі новае замежнае прадстаўніцтва ў Расіі (Новасібірск). У 2007 г. адчыніліся яшчэ 6 гандлёвых прадстаўніцтваў у Расіі (Краснаярск, Ніжні Ноўгарад, Омск, Растоў-на-Доне, Стаўрапаль, Уфа) і 3 — ва Украіне (Адэса, Дняпро, Львоў). У 2008 г. стварылі даччынае ТАА «Алютэх Варотныя Сістэмы» (240 тыс. варотаў за год). Таксама адчынілі яшчэ 2 прадстаўніцтвы ў Расіі: Іркуцк (Сібірская федэральная акруга), Казань (Татарстан). У 2009 г. на галаўным прадпрыемстве пусцілі вытворчасць афарбаванай стужкі (25 тыс. т алюмінію, 70 тыс. т сталі за год). У 2010 г. адчынілі складское прадпрыемства ў Чэхіі (, Пльзенскі край, Багемія). 30 верасня 2013 г. «Алютэх» набыў нямецкага вытворцу секцыйных і рулённых варотаў «Гюнтэр-Тор» (; ,  раён, зямля Рэйнланд-Пфальц), які меў збытавую сетку ў Аўстрыі, Германіі і Францыі.

У 2024 годзе «Бюро» выпусціла расследаванне, паводле якога «Алютэх» абыходзіў санкцыі Еўрапейскага саюза, а таксама вёў бізнэс у Крыме і ДНР.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Прадстаўніцтва ў Гомелі 
* «Гюнтэр-Тор» 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска
Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:1996 год у Мінску
Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі па вытворчасці будаўнічых матэрыялаў
Хевіз (возера)

**Хевіз** () — возера на захадзе Венгрыі, у аднайменным горадзе, у пяці кіламетрах ад паўднёва-заходняга краю возера Балатан. Гэта найвялікшае тэрмальнае возера ў Еўропе: тэмпература вады дасягае тут 24° узімку і 36° улетку. Расход вады з'яўляецца вельмі моцным: возера абнаўляецца штодзень. У склад вады ўваходзяць натрый, калій, магній, кальцый, хларыд, брамід, фтарыд, сульфат, метаборная кіслата і іншыя хімічныя элементы, таму Хевіз з'яўляецца папулярным лячэбным курортам.

## Спасылкі 
* Хевіз

Катэгорыя:Азёры Венгрыі
Катэгорыя:Курорты Венгрыі
Уэс Крэйвен

**Уэс Крэйвен** (; , Кліўленд, ЗША — ) — амерыканскі кінарэжысёр.

## Творчасць 
Рэжысёрская кар'ера У. Крэйвена ў свеце хорару пачалася з фільма «Апошні дом злева» (1972). У 1984 Уэса Крэйвена праславіў фільм «Кашмар на вуліцы Вязаў» пра маньяка-забойцу Фрэдзі Кругера, які пераследуе групу падлеткаў. Крэйвен быў рэжысёрам і аўтарам сцэнарыя карціны. Значны камерцыйны поспех таксама набыла трылогія «Крык», якая стартавала ў 1996 годзе і сабрала ў амерыканскім пракаце больш за 100 млн долараў. Незадоўга да смерці Уэс Крэйвен працаваў над шэрагам тэлепраектаў, у тым ліку над рымейкам «Крыку» для MTV. Паралельна ён працаваў над серыяй коміксаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША
Карэла (племя)

**Карэла** — старажытней прыбалтыйска-фінскае племя.

Існуюць розныя версіі паходжання карэлаў. Некаторыя даследчыкі (К. А. Нордман, А. С. Жэрбін, І. П. Шаскольскі) меркавалі, што самабытная карэльская культура існавала ўжо ў I тыс. н.э. (ранняе Сярэднявечча). У. І. Раўданікас лічыў, што продкі карэлаў прыйшлі з усходняга Прыладажжа. Д. У. Бубрых называў сярод продкаў карэлаў племя весь (дзьякоўская археалагічная культура). Х. Кіркінен бачыць у карэлах прадукт узаемадзеяння чудскіх і вепскіх плямёнаў. Існуе меркаванне, што ў VI стагоддзі на Карэльскі перашыек, дзе жылі саамы, прыйшлі перасяленцы з заходняй Інгрыі — ем, а затым у IX стагоддзі да іх далучыліся больш шматлікія перасяленцы з паўднёвага (вепскага) узбярэжжы Ладагі.

У старажытнарускіх пісьмовых крыніцах карэла ўпершыню згадваецца ў наўгародскай берасцяной грамаце № 590, якая датуюецца 1066 годам, у летапісах — пад 1143 годам. У той час племя змяшчаецца гісторыкамі на Карэльскім перашыйку, у паўночным Прыладажжы.

З X стагоддзя (паводле археалагічных звестак) на Карэльскім перашыйку існуе горад Карэла; цяпер Прыазерск) — адміністрацыйны цэнтр земляў, населеных карэлай.

У XII—XIV стст. асобныя групы карэлы рассяліліся паўночней, ад Белага мора (вусце Паўночнай Дзвіны) да Батнічнага заліва.

У XII стагоддзі на землях карэлы ўсталёўваецца феадальны лад у складзе Абанежскай пяціны Наўгародскай рэспублікі.

## Літаратура 
* 
* *Х. Киркинен, П. Невалайнен, Х. Сихво.* История карельского народа. — Петрозаводск, 1998.

Катэгорыя:Гісторыя Карэліі
Катэгорыя:Фіна-ўгорскія народы
Катэгорыя:Гісторыя Ленінградскай вобласці
Ладажскія шхеры

**Ладажскія шхеры** () — архіпелаг у Ладажскім возеры, на тэрыторыі якога створаны аднайменны нацыянальны парк. Агульная плошча — больш за 120 тысяч гектараў.

Назва «шхеры» прыйшла з нарвежскай мовы і перакладаецца як «скала ў моры». Больш за 650 такіх скалістых астраўкоў знаходзяцца пад аховай дзяржавы. Сярод іх ёсць і даволі вялікія астравы, дзе працягваюць жыць людзі, а іншыя ледзь бачныя з-пад вады.

Найбольш буйныя астравы Ладажскіх шхераў — Кільпала, Кухка, Соралансаары, Лаўватсаары, Пуўтсаары, Рыеккалансаары.

## Галерэя 

Выява:Baranyi lby.JPG|Барановыя лбы — так называюць адны з самых вядомых скалістых выступаў шхер.
Выява:Jol Laattokka.jpg|thumb|Ялы ў Ладажскіх шхерах.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сайт нацпарка «Ладажскія шхеры»

Катэгорыя:Архіпелагі
Катэгорыя:Геаграфія Карэліі
Катэгорыя:Ладажскае возера
Максім Пятровіч Скрыганаў

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Максім Пятровіч Скрыганаў
|дата нараджэння  =
|дата смерці    =
|месца нараджэння =  
|месца смерці = 
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1913—1951
|званне = 
|род войскаў = ВМФПадводны флот
|камандаваў = 
|частка =
|бітвы =Першая сусветная вайна Грамадзянская вайна Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды =
{ style="background:transparent"
   
-
     
-
     
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}

**Макс́ім Пятр́овіч Скр́ыганаў** ( — ) — савецкі военачальнік беларускага паходжання, контр-адмірал (1940 год).

## Біяграфія 
Скончыў школу юнг (1914), мінна-машынную школу (1915), вучэбны атрад падводнага плавання (1916), Ваенна-марское вучылішча (10.1918-08.1923), Спецыяльныя курсы каманднага складу ВМС РСЧА (02.1924-02.1925), курсы Ваенна-палітычнай акадэміі імя М. Г. Талмачова (1929), курсы ўдасканалення каманднага складу Ваенна-марской акадэміі імя К. Я. Варашылава (1931).

Праходжанне службы: унтэр-афіцэр 1 стацці ПЛ «Барс», «Кугуар» (1916-1918), мінны машыніст брыгады ПЛ (1918) Балтыйскага флоту, памочнік вахтавы начальніка лінейнага карабля «Парыжская Камуна» (08.-12.1923), мінёр ПЛ «Рысь» / «Бальшавік» (12.1923-02.1924), «Ёрш» / «Працоўны» (02.-04.1925), старшы памочнік камандзіра ПЛ «Рысь» / «Бальшавік» (04.1925-01.1926), камандзір ПЛ «Тур» / «Таварыш» (01.1926-02.1929), «Л-1» / «Ленінец» (02.-11.1929), камандзір дывізіёна ПЛ (11.1929-10.1933) Марскіх сіл Балтыйскага мора, камандзір асобнага дывізіёна ПЛ Паўночнай ваеннай флатыліі (10.1933), камандзір дывізіёна ПЛ (11.1933-03.1937), камандзір 4-й брыгады ПЛ (03.1937-05.1938), памочнік камандуючага Ціхаакіянскім флотам па матэрыяльна-тэхнічным забеспячэнні (05.1938-06.1939), камандзір вучэбнага атрада падводнага плавання імя С. М. Кірава (09.1939-02.1951).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Маракі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жлобінскім раёне
Катэгорыя:Контр-адміралы СССР
Катэгорыя:Падводнікі
Сяргей Барысавіч Вярхоўскі

{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Сяргей Барысавіч Вярхоўскі
|дата нараджэння  = 06.06.1909
|дата смерці    = 24.12.1963
|месца нараджэння = 
|месца смерці = 
|партрэт =
|подпіс =
|мянушка =
|прыналежнасць = 
|гады службы = 1927—1953
|званне = 
|род войскаў = ВМФПадводны флот
|камандаваў = 
|частка =
|бітвы =Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды =
{ style="background:transparent"
  
-
     
-
   
}
|сувязі =
|у адстаўцы =
}}

**Сярге́й Бары́савіч Вярхо́ўскі** ( — ) — савецкі военачальнік, контр-адмірал (1944).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сяле Ільіно Веліжскага павета Віцебскай губерні.

Жыў і вучыўся ў мясцовай школе, вельмі хацеў стаць мараком. У 1927 годзе, паехаўшы ў Ленінград, паступіў у Вышэйшае ваенна-марское вучылішча імя М. В. Фрунзе, якое скончыў ў 1931 годзе, пасля курсы каманднага складу пры Вучэбным атрадзе падводнага плавання (1932).

У 1932 — 1938 гг. — штурман падводнай лодкі Балтыйскага флоту.

У 1938 — 1940 гг. — начальнік штаба брыгады падводных лодак Ціхаакіянскага флоту.

У гады Вялікай Айчыннай вайны і пасля вайны — камандзір брыгады падводных лодак Балтыйскага флоту. Удзельнічаў у абароне Прыбалтыкі і ў баях на Карэльскім фронце.

5 лістапада 1944 г. атрымаў чын контр-адмірала.

У 1945 — начальнік аддзела падводнага плавання Чарнаморскага флоту.

Са снежня 1945 года па сакавік 1946 — камандзір вучэбнай брыгады падводных лодак Балтыйскага Чырванасцяжнага флоту.

У 1946 — 1949 гг. — камандзір 2-й БПЛ 8-га ВМФ.

З 1949 г. — камандуючы Рыжскай ваенна-марской базай.

У 1952—1953 гг. — начальнік кафедры тактыкі Чарнаморскага ваенна-марскога вучылішча.

У 1953 г. выйшаў у адстаўку.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цвярской вобласці
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Контр-адміралы СССР
Надазерскае

**Надазерскае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Ла́сіца, за 36 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Паставаў, за 0,9 км на паўночны ўсход ад вёскі Даравое.

Плошча паверхні 0,23 км². Даўжыня 0,95 км, найбольшая шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 2,3 км. Плошча вадазбору 3,25 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 7—12 м, спадзістыя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі пераважна высокія і пясчаныя. Зарастае слаба. Возера бяссцёкавае. У заходняй частцы  ўпадае ручай.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.
* Ліст карты N-35-31. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1983 г. 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Сеткавае абсталяванне

**Сеткавае абсталяванне** — прылады, неабходныя для работы камп’ютарнай сеткі, напрыклад: маршрутызатар, мадэм, камутатар, канцэнтратар, патч-панэль і іншыя. Звычайна выдзяляюць актыўнае і пасіўнае сеткавае абсталяванне.

## Гл. таксама 
* Channel service unit
* Камп’ютарная сетка

## Спасылкі 
*
Channel service unit

**CSU** ( — прыстасаванне абслугоўвання канала) — абсталяванне, якое інсталюецца на боку заказчыка (спажыўца паслугаў), дзеля падключэння да лініяў тэлефоннай кампаніі, якія забяспечваюць доступ да DDS ці T1. Прыстасаванні CSU забяспечваюць дыягностыку й ахову сеткі.

## Глядзіце таксама 
* Сеткавае абсталяванне

Катэгорыя:Сеткавае абсталяванне
Андрэй Яўгенавіч Клімаў

**Андрэй Клімаў** (нар. 17 верасня 1965) — беларускі палітык, бізнэсмэн, дэпутат Вярхоўнага Савета 13-га склікання. Адзін з ініцыятараў імпічмента прэзідэнта Лукашэнкі ў лістападзе 1996 г. Сябра АГП. Палітычны зняволены, вязень сумлення. Сябра беларускага ПЭН-цэнтра.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 17 верасня 1965 года ў Мінску. Скончыў з чырвоным дыпломам Львоўскую пажарна-тэхнічную вучэльню МУС у 1986 годзе (раней гэтую вучэльню скончыў спікер Вярхоўнага Савета 12-га склікання Мечыслаў Грыб).

У 1983—1991 гадах працаваў у Галоўным упраўленні пажарнай аховы МУС БССР. У 1987 годзе паступіў на юрыдычны факультэт БДУ. Скончыць універсітэт ён змог у 2010 годзе, пасля некалькіх турэмных тэрмінаў.

## Палітычная дзейнасць 
Быў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета 13-га склікання (быў сябрам Камісіі па эканамічнай палітыцы і рэформах).

Актыўны апанент А. Лукашэнкі. Быў сярод тых дэпутатаў, хто падпісаў у 1996 годзе імпічмент прэзідэнту, што стала ў далейшым сапраўднай прычынай першай крымінальнай справы. Прысуд быў таемна вынесены ў жніўні 2007 г. Цэнтральным судом Мінска: 2 гады пазбаўлення волі ў калоніі строгага рэжыму.

Адбываў пакаранне ў Мазырскай калоніі ўзмоцненага рэжыма. Вызвалены 15 лютага 2008 года згодна з указам А. Лукашэнкі

## Узнагароды 
У 2005 годзе стаў лаўрэатам Нацыянальнай прэміі ў галіне абароны правоў чалавека, створанай Аргкамітэтам Хартыі’97, у намінацыі «За асабістую мужнасць у абароне правоў чалавека».

## Бібліяграфія 
Аўтар кніг «Той самы Клімаў» (2003), «Прогулки с вампиром» (2004), «Пакаяньне рэвалюцыянэра» (2005), «Минск-2016», «Тени», «Я сделал свой выбор», «Очевидные истины», «Восстание 2005».

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі
Катэгорыя:Вязні сумлення
Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта БДУ
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання
Катэгорыя:Члены Беларускага ПЭН-цэнтра
Лазавік (міфалогія)

**Лазавік** — у беларускай міфалогіі дух, які жыве ў лазе.

## Апісанне 
Паводле звестак П. Шпілеўскага (верыфікацыя якіх цяжкая), Лазавік — лясны бог, які жыве ў лазе. Быццам з’яўляўся старэнькім карлікам, не больш за пазногаць, з адным вокам на твары, з барадой у аршын, цягаў з сабою доўгую пугу у сем сажняў. Жыве у маленькай хатцы сярод лазы, у атачэнні балот. Хатка без дзвярэй і вокнаў, з адтулінай у страсе. Калі чалавек захоча наблізіцца да гэтага дамка, той будзе аддаляцца. Калі Лазавік блукае па балоце, яго вока ззяе, як агенчык (верагодна, так людзі тлумачылі балотныя агенчыкі, якія на самой справе ствараў гаручы балотны газ). Далей Шпілеўскі сцвярджае, што ў некаторых месцах Лазавіка завуць Балотнікам, у некаторых — Вадавіком (відавочна, Шпілеўскі блытае розных персанажаў).

Лічыцца, што Лазавік гіне, калі ягоныя балоты асушваюць. Сваёй пугай Лазавік ганяе па лазе дробных, шкодных і шумных Лознікаў.

Болей надзейныя звесткі фалькларысткі І. Шаўко, запісаныя, аднак, вельмі позна, у 2006 г. Паподле іх, лазавік — дух, што жыве ў лазе. Там знаходзіцца яго хатка. Ён такога ж колеру, што і лаза. Падобны на дробнага дзеда, амаль карліка. Хоць непрыгожы, але добры. Лазавік можа ратаваць ад вадзянікоў і балотнікаў (з якімі П. Шпілеўскі, дарэчы, яго атаясняў). Калі чалавек трапляў у багну і пачынаў тануць, то, схапіўшыся за лазу і варатаваўшыся, лічыў, што яму дапамог лазавік. Можа таксама схаваць чалавека ад дажджу. Мог і пажартаваць над людзьмі, але тыя на яго не злавалі, бо дух часта дапамагаў ім.

## Літаратура 
* Міфалагічныя ўяўленні беларусаў / пад рэдакцыяй В. С. Новак — Мн.: «Право и экономика», 2010
* Чароўны свет: з беларускіх міфаў, паданняў і казак / рэд. Г. П. Пашкоў; маст. В. П. Славук — Мінск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2008.

## Спасылкі 
* Бестыарый. Лазавік

Катэгорыя:Міфалогія
Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Эрмітава-спалучаная матрыца

**Эрмітава-спалучаная матрыца** або **спалучана-транспанаваная матрыца** — гэта матрыца A* з комплекснымі элементамі, атрыманая з зыходнай матрыцы A транспанаваннем і заменай кожнага элемента комплексна-спалучаным яму.

Эрмітава-спалучаныя матрыцы шмат у чым іграюць тую ж ролю пры вывучэнні комплексных вектарных прастор, што і транспанаваныя матрыцы ў выпадку рэчыўных прастор.

Катэгорыя:Тыпы матрыц
Багнік

**Багнік** — у беларускай міфалогіі дух, адзін з чатырох відаў балотных нячысцікаў.

## Апісанне 
Жыве у багне — тарфяным балоце, якое ніколі не пакрываецца расліннасцю і выглядае як бруднае чорнае возера. Ніколі не з’яўляецца на певерхні. Даведацца пра яго прысутнасць можна толькі па дробных бурбалках, што ўздымаюцца ў глыбіні, і лёгкім варушэнні вады, а таксама па дробненькіх агеньчыках на паверхні балота. Багнік не пакідае свой мяккі ложак на дне нават тады, калі ў балота трапіць чалавек ці жывёла. Ён упэўнены, што здабыча нікуды не дзенецца і абавязкова спусціцца на дно.

Знешне багнік яшчэ бруднейшы, чым балотнік і гэтак жа баіцца асушэння. Аднак яго не пужаюць маразы: багна рэдка замярзае, бо абаграваецца цёплым подыхам багніка. Мацней за ўсё багніка палохае, калі людзі вычэрпваюць ваду з багны дзеля здабычы торфу, альбо калі гараць тарфянікі. Тады багнік пакутуе і ледзь дажывае да новага часу, калі яго багна зноў напаўняецца вадой з-за дажджоў.

Персанаж згадваецца ў М. Я. Нікіфароўскага.

## Гл. таксама 
* Балотнік
* Аржавенік
* Лазавік

## Спасылкі 
* Энцыклапедыя электронная. Багнік
* Нячысцікі. Багнік

Катэгорыя:Беларуская міфалогія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія
Яндэкс.Перакладчык

**Яндэкс.Перакладчык** (раней — **Яндэкс.Пераклад**) — вэб-сэрвіс кампаніі Яндэкс, прызначаны для перакладу часткі тэксту або вэб-старонкі на іншую мову.

У сэрвісе выкарыстоўваецца саманавучальны алгарытм статыстычнага машыннага перакладу, распрацаваны спецыялістамі кампаніі. Сістэма будуе свае слоўнікі адпаведнасці на аснове аналізу мільёнаў перакладзеных тэкстаў. Тэкст для перакладу камп'ютар спачатку параўноўвае з базай слоў, затым з базай мадэляў мовы, імкнучыся вызначыць сэнс выказвання ў кантэксце.

Трэба адзначыць, што функцыя перакладу атрыманых у выніках пошуку старонак (па кнопцы «Пераклад») з'явілася яшчэ ў 2009 годзе і ажыццяўлялася на аснове тэхналогій PROMT.

Акрамя таго, перакладчык ўбудаваны ў Яндэкс.Браўзер і аўтаматычна прапануе перавесці тэкст на замежнай мове.

## Магчымасці 
Адразу пасля запуску перакладчыка ў рэжыме бэта-тэсціравання вясной 2011 года былі даступныя толькі тры мовы — руская, англійская, украінская, з абмежаваннем у 10 тысяч знакаў.

Па стане на ліпень 2015 года даступны пераклад для 63 моў:

Кірунак перакладу вызначаецца аўтаматычна. Магчымы пераклад асобных слоў, цэлых тэкстаў і асобных інтэрнэт-старонак (па спасылцы). Пры ручным ўводзе тэксту сістэма сама прапануе падказкі ва ўсплывальным акне. Есць магчымасць двухаконнага прагляду перакладу і арыгінала для вэб-старонак. Акрамя ўласна машыннага перакладу, даступны і поўны англа-рускі і руска-англійскі слоўнік. Маецца мабільная праграма для прылад на базе iOS, Windows Phone і Android. Можна праслухаць вымаўленне перакладу і арыгінальнага тэксту (сінтэзаваны жаночы голас).

Пераклады прапаноў і слоў можна дадаваць у «Выбранае» — адпаведны раздзел размяшчаецца пад полем уводу.

Перакладчык ад Яндэкса, падобна іншым інструментам аўтаматычнага перакладу, мае свае абмежаванні. Гэты інструмент мае мэтай дапамагчы чытачу зразумець агульны сэнс зместу тэксту на замежнай мове, ен не дае дакладных перакладаў. Па словах кіраўніка сэрвісу, Аляксея Байціна, параўноўваць машынны пераклад тэксту з літаратурным нельга. Пастаянна вядзецца работа над якасцю перакладу, распрацоўваюцца пераклады на іншыя мовы

Па словах Аркадзя Волажа, механізм працы Перакладчыка заключаецца ў наступным:

Акрамя бясплатнай версіі для карыстальнікаў, есць камерцыйны варыянт API анлайн-перакладчыка (бясплатна да 10 мільёнаў знакаў, далей — платна), прызначаны перш за ўсе для лакалізацыі сайтаў інтэрнэт-крам і турыстычных кампаній.

## Асаблівасці 
* транслітарацыя для арабскай, армянскай, грэчаскай, грузінскай, іўрыту, карэйская, фарсі, японскай і кітайскай (піньінь) моў;
* галасавы ўвод;
* функцыя перакладу тэксту на фатаграфіі (ўжываецца ўласная тэхналогія аптычнага распазнання знакаў);

## Гл. таксама 
## Заўвагі 

Катэгорыя:Сайты паводле алфавіта