open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Механічная энергія

У фізіцы **механічная энергія** апісвае суму патэнцыйнай і кінетычнай энергій, якія маюцца ў кампанентах *механічнай сістэмы*. Механічная энергія — гэта энергія, звязаная з рухам аб'екта або яго становішчам, якая мае здольнасць выконваць механічную работу.

## Захаванне механічнай энергіі 
Закон захавання механічнай энергіі сцвярджае, што калі цела ці сістэма падвяргаецца дзеянню толькі кансерватыўных сіл, то поўная механічная энергія гэтага цела ці сістэмы застаецца пастаяннай. У ізаляванай сістэме, дзе дзейнічаюць толькі кансерватыўныя сілы, поўная механічная энергія захоўваецца.

## Адрозненне ад іншых відаў энергіі 
Класіфікацыя энергіі па розных «тыпах» часта адпавядае межам абласцей даследавання ў прыродазнаўчых навуках.
* Хімічная энергія — від патэнцыйнай энергіі, накопленай у хімічных сувязях. Вывучаецца ў хіміі.
* Ядзерная энергія — энергія, накопленая ва ўзаемадзеяннях часціц у атамным ядры. Вывучаецца ў ядзернай фізіцы.
* Электрамагнітная энергія — у выглядзе электрычных зарадаў, магнітных палёў і фатонаў. Вывучаецца ў тэорыі электрамагнетызму.
* Розныя формы энергіі ў квантавай механіцы, напрыклад, энергетычныя ўзроўні электронаў у атаме.

Катэгорыя:Энергія
Катэгорыя:Механіка
Сіла пругкасці

**Сіла пругкасці** — сіла, якая ўзнікае ў целе ў выніку яго дэфармацыі і імкнецца вярнуць цела ў зыходны стан.

У выпадку пругкіх дэфармацый з'яўляецца патэнцыйнай. Сіла пругкасці мае электрамагнітную прыроду, з'яўляючыся макраскапічнай праявай міжмалекулярнага ўзаемадзеяння. У найпрасцейшым выпадку расцяжэння/сціску цела сіла пругкасці накіравана процілегла зрушэнню часціц цела, перпендыкулярна паверхні.

Вектар сілы супрацьпастаўлены кірунку дэфармацыі цела (зрушэнню яго малекул). Калі знікае дэфармацыя цела, тое знікае і сіла пругкасці.

У Міжнароднай сістэме адзінак (СІ) сіла пругкасці гэтак жа, як і ўсе іншыя сілы, вымяраецца ў ньютанах (беларускае абазначэнне: Н; міжнароднае: N).

## Закон Гука 
У найпрасцейшым выпадку аднамерных малых пругкіх дэфармацый формула для сілы пругкасці мае выгляд:
: F = - k\Delta l\,,
дзе \ k — цвёрдасць цела, \ \Delta l — велічыня дэфармацыі.

Цвёрдасць цела залежыць ад яго формы і памераў, а таксама ад матэрыялу, з якога яно выраблена.

У славеснай фармулёўцы закон Гука гучыць наступным чынам:
Сіла пругкасці, якая ўзнікае пры дэфармацыі цела, прама прапарцыйная падаўжэнню цела і накіравана процілегла кірунку перамяшчэння часціц цела адносна іншых часціц пры дэфармацыі.

## Нелінейныя дэфармацыі 
Пры павелічэнні велічыні дэфармацыі закон Гука перастае дзейнічаць, сіла пругкасці пачынае складаным чынам залежаць ад велічыні расцяжэння ці сціску.

Катэгорыя:Тэорыя пругкасці
Пругкасці
Ера

**Е́ра** (jāra) (ᛃ) дванаццатая руна германскага алфавіту. Назва руны паходзіць ад слоў «года» і «лета» (суч. ням. Jahr, анг. year, дат. år, исланд. ári) і азначае ўзрост, а таксама бягучае лета / год (добры год), ураджай, час збору ўраджаю, ежы.

## Кадзіроўка 
## Спасылкі 
* The Elder Futhark // Arild Hauge’s Runic site 
* Спасылкі на прафесійныя рэсурсы, прысвечаныя рунам // runic-dictionary.nottingham.ac.uk 

Катэгорыя:Руны
Хагалаз

**Ха́галаз** (ᚺ) — дзявятая руна германскага алфавіта. Назва руны азначае град, «гібель», разбурэнне.

## Кадзіроўка 
## Спасылкі 
* The Elder Futhark // Arild Hauge's Runic site 
* Спасылкі на прафесійныя рэсурсы, прысвечаныя рунам // runic-dictionary.nottingham.ac.uk 

Катэгорыя:Руны
Перт (руна)

**Перт** (ᛈ) — руна, якая азначае гук «п» у старэйшым футарку, не сустракаецца ў малодшым футарку. У Англа-саксонскай рунічнай паэме называецца peorð:

ᛈ Peorþ biþ simble · plega ond hleahtor wlancum [. . .] · þær wigan sittaþ on béorsele · blíþe ætsamne.
Перт — крыніца адпачынку і забаў для вялікіх, дзе воіны бесклапотна сядзяць на застоллі разам

## Спасылкі 
* The Elder Futhark // Arild Hauge’s Runic site 
* Спасылкі на прафесійныя рэсурсы, прысвечаныя рунам // runic-dictionary.nottingham.ac.uk 

Катэгорыя:Руны
Альгіз

**Альгіз** (англ. **Algiz**)&nbsp;— пятнаццатая руна германскага Старэйшага (першага) футарка. адпаведнасць англійскай**Z/X/-R**.
Назва руны азначае «лось». Найстаражытнейшае значэнне — «абарона», таму што лось лічыўся магутным абярэгам. Руна, як лічылася, можа ствараць энергетычныя каналы вакол сябе.

Прамое значэнне: абарона, шчыт. Абароненая схованка, магчымасць абараняць сябе ці іншых. Адлюстраванне зла, апякун, засцярогі. Сувязь з багамі, усход новага дня, вышэй мэты. Праўдзівасць уласных інстынктаў. Дасягненне поспеху або яго замацавання, выйгранага або набытага.

Супрацьлеглае яму значэнне : прыхаваная пагроза, выкарыстанне вышэйшымі сіламі, страта чароўнага сувязі. Табу, забарона, папярэджанне.

## Спасылкі 
* Руны старэйшага футарка — анлайнавы даведнік
* Першы Футарк

Катэгорыя:Руны
Навум Абрамавіч Лапідус

**Навум Абрамавіч Лапідус** (; ) — савецкі і беларускі цяжкаатлет. Адзін з заснавальнікаў беларускай цяжкай атлетыкі. 

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1908 годзе ў в. Лапічы Мінскай губерні (цяпер — Асіповіцкі раён Магілёўскай вобласці) у сям’і друкарскага пераплётчыка.

У 1915 годзе сям’я Лапідуса пераехала ў Мінск. У 1924 годзе скончыў школу ФЗН, працаваў на заводзе. У юнацтве захапіўся гіравым спортам, цяжкай атлетыкай і хутка дамогся добрых вынікаў. У 1926—1951 гадах удзельнічаў у спаборніцтвах усесаюзнага маштабу. У 1932—1936 гадах чатыры разы станавіўся чэмпіёнам СССР па штанзе ў самай лёгкай вазе. У 1928—1947 гадах сем разоў быў прызёрам усесаюзных першынстваў, выступаючы за каманду «Дынама» (Мінск). Усталяваў 25 рэкордаў СССР. У гады Вялікай Айчыннай вайны быў на фронце. У 1951 годзе скончыў факультэт фізічнага выхавання Мінскага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага. Працаваў трэнерам па цяжкай атлетыцы ў Мінскай школе алімпійскага рэзерву. Падрыхтаваў дзесяткі майстроў спорту, чэмпіёнаў Беларусі, Узброеных сіл, СССР і Еўропы, рэкардсменаў краіны.

Памёр у чэрвені 1976 года ў Мінску.

## Узнагароды 
* Заслужаны майстар спорту СССР (1936),
* заслужаны трэнер Беларускай ССР (1965),
* суддзя міжнароднай катэгорыі па цяжкай атлетыцы (1968).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://www.istmira.com/razlichnoe/evrei-na-donskoj-zemle/page/447/ 
* NAUM LAPIDUS 

Катэгорыя:Цяжкаатлеты Беларусі
Катэгорыя:Цяжкаатлеты СССР
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры БССР
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Суддзі міжнароднай катэгорыі
Катэгорыя:Трэнеры па цяжкай атлетыцы
Футарк

**Фу́тарк** (*Fuþark*) — агульная назва германскіх і скандынаўскіх рунічных алфавітаў. Слова паходзіць ад «скразнога» чытання першых шасці літар старэйшага рунічнага алфавіта: f, u, þ, a, r, k. Звычайна гэтым словам пазначаюцца любыя рунічныя алфавіты ў незалежнасці ад народа, які выкарыстоўваў тую ці іншую мадыфікацыю. Аднак у сілу некаторых прычын старажытнагерманскі рунічны алфавіт называецца «старэйшым футаркам», а астатнія — малодшымі алфавітамі. Больш таго, малодшыя алфавіты могуць таксама называцца больш канкрэтна, прымаючы да ўвагі вымаўленне першых шасці літар у адпаведным раду. Так, напрыклад, англійскі рунічны алфавіт можа называцца «*Fuþork*».

Варта адзначыць, што тэрмін «алфавіт» не карэктны ў дачыненні да футарка, таму што ў ім першыя сімвалы не адпавядаюць гэтаму тэрміну.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Германскі алфавіт
Катэгорыя:Руны
Катэгорыя:Германскія мовы
Міндлін

* Самуіл Саламонавіч Міндлін (1896 — 1951) — савецкі вучоны ў галіне тэрапіі. 
* Якаў Самойлавіч Міндлін (р. 1933) — савецкі арганізатар аховы здароўя
Парламенцкія выбары ў Латвійскай ССР (1990)

**Выбары дэпутатаў Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР XII склікання** — першыя свабодныя шматпартыйныя парламенцукія выбары ў савецкай Латвіі, якія прайшлі 18 сакавіка 1990 года.

У першым туры быў абраны 171 дэпутат. 25 сакавіка, 1 і 29 красавіка прайшлі давыбары, у ходзе якіх былі абраны ўсе 201 дэпутат. У выніку, парламент на дзве трэці складаўся з прадстаўнікоў Народнага фронту, што было дастатковым для прыняцця «Дэкларацыя аб аднаўленні дзяржаўнай незалежнасці Латвійскай Рэспублікі». Тым не менш, старшынёй Прэзідыума Вярхоўнага Савета быў абраны лідар Камуністычнай партіі Латвіі А. В. Гарбуноў. У новым складзе парламенту, напачатку, былі створаны фракцыі Народнага фронту (131 дэпутат) і  фракцыя «Роўнасць» (57 дэпутатаў).

## Вынікі 
Катэгорыя:Выбары ў Латвіі
Катэгорыя:1990 год у Латвіі
Катэгорыя:Выбары 1990 года
Катэгорыя:Падзеі 18 сакавіка
Катэгорыя:Сакавік 1990 года
Саламон Маркавіч Трайнін

**Саламон Маркавіч Трайнін** (; ,  — , ) — савецкі вучоны ў галіне дэрматавенералогіі.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям'і зубнога лекара. Пасля заканчэння 1-га МДУ (1925) загадчык аддзела Башкірскага абласнога скурна-венералагічнага дыспансэра, з 1930 дырэктар Башкірскага Навукова-даследчага скурна-венералагічнага інстытута, у 1932-37 дырэктар БДМІ (Башкірскага Дзяржаўнага медыцынскага інстытута). З 1946 жыў і працаваў у Магаданскай вобласці. Адзін з арганізатараў і 1-ы дырэктар Медыцынскага універсітэта.
Навуковая дзейнасць прысвечана лячэнню скурных хвароб, у тым ліку з ужываннем рэнтгенатэрапіі. У 1937 рэпрэсаваны, ў 1955 рэабілітаваны.

## Спасылкі 
* http://www.wiki02.ru/encyclopedia/Traynin_Solomon_Markovich/t/14182
* http://www.jecs.ru/view/305.html
* http://medfaka.net/kafedra/index.php?act=bashgmu 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дрыбінскім раёне
Катэгорыя:Медыкі СССР
Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук
Вунья

framed|Вунья

**Ву́нья** (ᚹ) — восьмая руна старажытнагерманскага алфавіта футарка.

Назва руны азначае радасць.

## Кадзіроўка 
## Спасылкі 
* The Elder Futhark // Arild Hauge’s Runic site 
* Спасылкі на прафесійныя рэсурсы, прысвечаныя рунам // runic-dictionary.nottingham.ac.uk 

Катэгорыя:Руны
Трайнін

**Трайнін** — прозвішча.

* Арон Навумавіч Трайнін (1883—1957) — савецкі юрыст, член-карэспандэнт Акадэміі навук СССР.
* Ілля Паўлавіч Трайнін (1887—1949) — савецкі юрыст і грамадскі дзеяч, акадэмік Акадэміі навук СССР.
* Павел Аляксеевіч Трайнін (1895—1956) — савецкі военачальнік, контр-адмірал.
* Саламон Маркавіч Трайнін (1902—1969) — савецкі вучоны ў галіне дэрматавенералогіі.
Парламенцкія выбары ў Латвіі (1993)

**Выбары ў пяты Сейм Латвіі** — першыя свабодныя шматпартыйныя парламенцкія выбары ў адноўлены Сейм Латвіі, якія прайшлі 5 і 6 чэрвеня 1993 года.

У выбарах прымалі ўдзел 23 палітычныя партыі, аб’яднанні і саюзы. Толькі 8 партыям атрымалася пераадолець 4 % бар’ер. Выбары выйграў ліберальны Латвійскі шлях, які стаў самай буйнай партыяй у 5-м Сейме, атрымаўшы 36 з 100 мандатаў. Яўка склала самы высокі за гісторыю Латвіі працэнт — 89,9. У адрозненне ад даваенных парламенцкіх выбараў, быў паніжаны мінімальны ўзрост выбаршчыка — ад 21 да 18 гадоў. Трэба таксама адзначыць, што ўрадавы Народны фронт Латвіі не прайшоў у парламент, нягледзячы на тое, што былыя сябры фронту прайшлі ад іншых палітычных сіл.

## Вынікі 
Катэгорыя:Выбары ў Латвіі
Катэгорыя:1993 год у Латвіі
Катэгорыя:Выбары 1993 года
Катэгорыя:Чэрвень 1993 года
Корнеў

**Корнеў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алесь Корнеў, беларускі паэт
* Леанід Сямёнавіч Корнеў, Герой Савецкага Саюза
* Уладзімір Аляксеевіч Корнеў (нар. 1956) — беларускі архітэктар.
Геба (руна)

**Ге́ба** (ᚷ) — сёмая руна германскага алфавіта. Назва руны азначае «дар».

## Кадзіроўка 
## Спасылкі 
* http://www.runmag.ru/run/gebo.html 
* The Elder Futhark // Arild Hauge's Runic site 
* Спасылкі на прафесіянальныя рэсурсы, прысвечаныя рунам // runic-dictionary.nottingham.ac.uk 
* Сайт, посвящённый скандинаво-исландской культуре и истории // norroen.info 

Катэгорыя:Руны
Кеназ

right|100px

**Ке́наз**, *Kauna* — «факел», (англа-сакс. *Cen*, стар.-сканд. *Kaun* — «язва») — шосты знак старажытнагерманскага, англасаксонскага і скандынаўскіх рунічных алфавітаў. Верагодна, узыходзіць да паўночнаэтрускага знака або да лацінскага знака *C*.

## Кадзіроўка 
Катэгорыя:Руны
Ансуз

**А́нсуз** — чацвёртая руна футарка. Даслоўнае значэнне «Бог».

## Кадзіроўка 
## Спасылкі 
* The Elder Futhark // Arild Hauge’s Runic site 
* Спасылкі на прафесійныя рэсурсы, прысвечаныя рунам // runic-dictionary.nottingham.ac.uk 
* Сайт, посвященный скандинаво-исландской культуре и истории // norroen.info 

Катэгорыя:Руны
Болькава

**Бо́лькава** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Свірскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1840 г. маёнтак Свянцянскага павета Віленскай губерні. У 1840—1913 гг. тут працавала вінакурнае прадпрыемства, з 1913 г. быў паравы рухавік (пазней прадпрыемства вядома як Болькаўскі спіртзавод, цяпер завод кармавых дражджэй). У 1904 г. маёнтак Свірскай воласці Свянцянскага павета, уладанне памешчыка Бышэўскага, 41 жыхар.

З 12.10.1940 г. у Канстанцінаўскім сельсавеце Свірскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 05.08.1954 г. у Шэметаўскім сельсавеце таго ж раёна і вобласці, з 31.08.1959 г. у Мядзельскім раёне, з 20.01. 1960 Мінскай вобласці, з 10.05.1960 г. у Свірскім гарпасялковым Савеце. У 1945 г. адноўлены спіртзавод, з сакавіка 1960 вёска і завод у складзе саўгаса «Свір» (цэнтр — г.п. Свір), з 04.09.1991 г. — калгаса «Свір».

У 2013 годзе Свірскі пасялковы савет быў скасаваны, і Болькава ўвайшло ў склад Свірскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 110 жыхароў (1960)
* 38 двароў, 100 жыхароў (1997)

## Інфраструктура 
Клуб, бібліятэка, крама, спіртзавод, жывёлагадоўчая ферма.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Свірскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Балькаўшчына

**Балькаўшчы́на** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Свірскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1760 г. маёнтак Ашмянскага павета Віленскага ваяводства. У 1868 г. вёска Свірскай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні, 28 двароў, 199 жыхароў. У 1904 г. у вёсцы 312 жыхароў, у 1907 г. — 56 двароў, 352 жыхары. З 12.10.1940 г. у Канстанцінаўскім сельсавеце Свірскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 05.08.1954 г. у Шэметаўскім сельсавеце, з 31.08.1959 г. у Мядзельскім раёне, з 20.01.1960 г. Мінскай вобласці, з 10.05.1960 г. у Свірскім гарпасялковым Савеце.

У 1949 г. арганізаваны калгас імя В. Васілеўскай. З 1960 вёска ў складзе саўгаса «Свір» (цэнтр — г.п. Свір), з 04.09.1991 г — калгасу «Свір».

У 2013 годзе Свірскі пасялковы савет быў скасаваны, і Балькаўшчына ўвайшла ў склад Свірскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 266 жыхароў (1960)
* 44 двары, 84 жыхары (1997)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Свірскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Бонда (Мядзельскі раён)

**Бо́нда** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Сваткаўскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1846 вёска маёнтка Вузла Вілейскага павета Віленскай губерні, валоданне К. І. Тызенгаўза, 5 двароў, 43 жыхары. У 1868 г. у вёсцы 3 двары, 37 жыхароў. У 1904 г. у складзе Мядзельскай воласці Вілейскага павета, 59 жыхароў, ў 1908 г. 5 двароў, 67 жыхароў. У 1921 г. вёска Мядзельскай гміны Дунілавіцкага (з 1925 г. Пастаўскага) павета Віленскага ваяводства, 13 двароў, 85 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Брусоўскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 Маладзечанскай абласцей, з 21.05.1951 г. у Сваткаўскім сельсавеце, з 20.01.1960 г. Мінскай вобласці, з 01.10.1973 г. у Вузлянскім сельсавеце, з 23.03.1987 г. зноў у Сваткаўскім сельсавеце.

У 1948 г. створаны калгас «Запавет Леніна». З 15.04.1954 г. вёска ў складзе калгаса імя Леніна (да 09.11.1961 г. калгас імя Сталіна, з 1988 цэнтр — вёска Сваткі), з 1994 г. у аграфірме «Зара», з сакавіка 1997 года ў сельскагаспадарчым прадпрыемстве імя М. Танка (цэнтр — вёска Сваткі).

## Насельніцтва 
* 69 жыхароў (1960)
* 9 двароў, 12 жыхароў (1997)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Сваткаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Бонда

Назву **Бо́нда** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Гродзенская вобласць:
** Бонда — хутар у Смаргонскім раёне
* Мінская вобласць:
** Бонда — вёска ў Мядзельскім раёне
### Італія 
* Бонда — камуна ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ

## Іншае 
* Бонда — адзін з першых беларускіх рок-гуртоў
* Бонда — зборнік песень гурта Бонда
* Бонда — балотна-лясны масіў у Вілейскім раёне
* Катажына Бонда — польская пісьменніца беларускага паходжання
Барысы

Назву **Барысы́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Барысы — вёска ў Брэсцкім раёне
* Віцебская вобласць:
** Барысы — былая вёска ў Верхнядзвінскім раёне
* Мінская вобласць:
** Барысы — вёска ў Мядзельскім раёне
Барысы (Мядзельскі раён)

**Барысы́** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Свірскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1847 г. вёска маёнтка Алешкі Свянцянскага павета Віленскай губерні, валоданне памешчыка С. Хамінскага, 7 двароў, 55 жыхароў. У 1868 г. вёска Свірскай воласці Свянцянскага павета, 68 жыхароў. У 1904 г. вёска налічвала 142 жыхара, у 1907 г. — 113 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Куцькаўскім сельсавеце Свірскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 Маладзечанскай абласцей, з 16.07.1954 г. у Свірскім, з 05.08.1954 г. у Канстанцінаўскім сельсавеце, з 31.08.1959 г. ў Мядзельскім раёне. C 20.01.1960 г. Мінскай вобласці, з 10.05.1960 г. у Свірскім гарпасялковым Савеце.

У 1950 г. 45 гаспадарак вёсак Барысы і Януковічы аб'ядналіся ў калгас імя Калініна. З 07.01.1964 г. вёска ў складзе саўгаса «Канстанцінава» (цэнтр — вёска Камарова), з 04.09.1991 г. — калгаса «Канстанцінава» (цэнтр — вёска Камарова).

У 2013 годзе Свірскі пасялковы савет быў скасаваны, і Барысы ўвайшлі ў склад Свірскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 112 жыхароў (1960)
* 13 двароў, 20 жыхароў (1997)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Свірскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Баравікі (Мядзельскі раён)

**Баравікі́** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крывіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1904 годзе вёска Крывіцкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні. Працавала школа граматы, дзе ў 1896—1897 навучальным годзе навучалася 9 хлопчыкаў.

У 1921—1939 гадах вёска Крывіцкай гміны Вілейскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.

З 12.10.1940 года ў Сіўцоўскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 — Маладзечанскай, з 20.01.1960 — Мінскай абласцей, з 25.12.1962 года Мядзельскага раёна, з 08.06.1963 — у Крывіцкім гарпасялковым Савеце.

У 1949 годзе 40 сельскіх гаспадарак аб’ядналі ў калгас «Сцяг Перамогі». З 19.06.1974 года вёска ў складзе калгаса «Беларусь» (цэнтр — Пруднікі).

У 2009 годзе, з пераўтварэннем Крывіцкага пассавета ў сельсавет, Баравікі ўвайшлі ў склад апошняга.

## Насельніцтва 
* 1904 год — 211 жыхароў
* 1908 год — 237 жыхароў
* 1921 год — 38 двароў, 207 жыхароў
* 1960 год — 213 жыхароў
* 1997 год — 31 двор, 66 жыхароў

## Інфраструктура 
Працуе крама, ёсць жывёлагадоўчая ферма.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крывіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Баравыя (Мядзельскі раён)

**Баравы́я** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нарачанскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1868 г. вёска Занарачанскай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні, 6 двароў, 76 жыхароў. У 1904 г. налічвала 88 жыхароў. У 1935—1936 гг. вяскоўцы ўдзельнічалі ў Нарачанскім выступе рыбакоў. З 12.10.1940 г. у Шэметаўскім сельсавеце Свірскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 05.08.1954 г. у Сырмежскім сельсавеце, з 31.08.1959 г. Мядзельскага раёна, з 20.01.1960 г. Мінскай вобласці, з 25.02.1971 г. у Нарачанскім курортна-пасялковым Савеце.

## Насельніцтва 
* 26 жыхароў (1960)
* 9 двароў, 16 жыхароў (1997)

## Інфраструктура 
На паўночнай ускраіне вёскі, на беразе возера Нарач размешчаны санаторый «Баравое» (адкрыты ў 1974 г.), дзіцячы санаторый (адкрыты ў 1979 г.). На захадзе, на беразе возера, знаходзіцца дзіцячы лагер «Зубраня» (адкрыты ў 1969 г.) з сярэдняй школай. У санаторыі «Баравое» і ў лагеры «Зубраня» працуюць кінаўстаноўкі, аддзяленні сувязі, 2 крамы. Каля вёскі знаходзіцца таксама пансіянат «Буслік».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Баярнавічы

**Бая́рнавічы** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Занарацкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1868 г. вёска Шэметаўскай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні, 9 двароў, 76 жыхароў. У 1904 г. налічвала 136 жыхароў, у 1908 г. — 139 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Сырмежскім сельсавеце Свірскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 31.08.1959 г. Мядзельскага раёна, з 20.01.1960 г. Мінскай вобласці. У 1949 годзе арганізаваны калгас імя Чкалава. З 06.03.1954 вёска знаходзіцца ў складзе калгасу імя М. Горкага (цэнтр — вёска Буйкі).

Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Сырмежскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 87 жыхароў (1960)
* 7 двароў, 14 жыхароў (1997)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Занарацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Кірэна

**Горад Кірэна** () — старажытнагрэчаскі і рымскі горад недалёка ад сучаснага мястэчка Шахат у Лівіі. Горад быў старажытным і самым важным з пяці грэчаскіх гарадоў у рэгіёне. Горад даў усходу Лівіі класічную назву Кірэнаіка, якая захавалася да нашых дзён.

Кірэна знаходзілася ў пышнай даліне ў нагор'і Эль-Ахдар. Горад быў названы ў гонар вясны, якую грэкі прысвячалі Апалону. У горадзе таксама знаходзілася школа Кірэнаікаў, знакамітая школа філасофіі 3 ст. да н.э., заснаванай Арыстыпам, вучнем Сакрата. Менавіта тады горад атрымаў другую назву «*Афрыканскія Афіны*».

Руіны Кірэны ахоўваюцца ЮНЕСКА як помнік Сусветнай спадчыны.

## Гісторыя 
Па звестках Герадота, галоўны горад старажытнай Лівіі быў заснаваны перасяленцамі з вострава Ціра спачатку на астраўку Платэі, а потым на мацерыку, у 16 км ад мора. Першым царом Кірэны ці, па-дарыйску, Кіраны, быў Бат-Арыстоцель. Датай заснавання горада лічыцца 630 год да н.э.

Падчас панавання дынастыі Батыядаў, Кірэна, дзякуючы мараходству і гандлю, хутка дасягнула высокай ступені росквіту і пасля працяглай і жорсткай барацьбы з Егіптам і Карфагенам зрабілася незалежнай. Каля 540 г. да н.э. браты цара Аркесілая II паўсталі і ўтварылі з заходніх гарадоў самастойную дзяржаву Барку. Улада Батыядаў была знішчана персідскім царом Камбізам, які далучыў Кірэну да егіпецкай сатрапіі.

Падчас панавання персаў, якое доўжылася 200 гадоў, Кірэна зрабілася рэспублікай; да гэтай пары прыпадае росквіт Кірэнскай школы філосафаў. Пасля нядоўгага панавання Фіброна, у 321 г. да н.э. егіпецкі цар Пталамей I падпарадкаваў Кірэнаіку сваёй уладзе; пяць гарадоў — Кірэна, Апалонія, Пталемаіда (Барка), Арсіноя (Таўхіра) і Берэніка (Еўгесперыды) — склалі саюз («пентаполь», гэта значыць пяціграддзе), ператвораны з 117 г. да н.э. у царства малодшай галіны дынастыі Пталемееў, апошні прадстаўнік якой, Апіён, у 96 г. да н.э. завяшчаў Кірэну рымлянам. Але горадам ненадоўга завалодалі тыраны Нікократ, а затым яго брат Леандр. Рымляне ўсё ж авалодалі горадам і ўсёй Кірэнаіка і далучылі яе да правінцыі Крыт (67 г. да н.э.).

У хрысціянскую пару ў Кірэне меўся асобны біскуп (у V стагоддзі — вядомы Сінезій). Кірэнаіка была радзімай філосафаў Арыстыпа, заснавальніка школы кірэнаікаў, і Карнеада, паэта Калімаха і географа Эратасфена. Горад быў разбураны арабамі. Горад быў канчаткова пакінуты жыхарамі ў 643 годзе. Ад грэцкай эпохі захаваліся значныя руіны і некропаль, раскопкі якога працягваюцца і ў XXI стагоддзі.

Катэгорыя:Гарады Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Біблейскія месцы
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Лівіі
Катэгорыя:Кірэнаіка
Ахагар

**Ахагар** — нагор’е ў Сахары, на поўдні Алжыра, на ўсход ад горада Таманрасет. Найвышэйшы пункт — гара Тахат, 2918 м. Гэта таксама найвышэйшы пункт Алжыра.

Ахагар складаецца з вулканічных парод. У выніку выветрывання ўтварыліся скальныя астанцы мудрагелістых формаў. Клімат рэзка кантынентальны, сухі і гарачы летам, зімой тэмпературы часам падаюць ніжэй за нуль. Ападкі рэдкія. У Ахагары самы рэзкі клімат ва ўсёй Сахары, што стварае асаблівую кліматычную зону, з відамі жывёл і раслін, не характэрнымі для астатняй Сахары. У гарах размешчаны нацыянальны парк Ахагар.

Насельніцтва Ахагар — туарэгі. Прыкладна з 1750 года тут існавала туарэгская дзяржава Кель Ахагар, якая стала пратэктаратам Францыі ў 1903 годзе, затым перайшла да Алжыра пасля атрымання ім незалежнасці і была скасавана толькі ў 1977 годзе.

У Ахагары (Асекрэм, 80 км ад Таманрасета) прапаведаваў туарэгам каталіцкі манах Шарль Эжэн дэ Фуко, пазней прылічаны да святых.

Катэгорыя:Геаграфія Алжыра
Катэгорыя:Сахара
Баяры (Мядзельскі сельсавет)

**Бая́ры** — аграгарадок у Мядзельскім сельсавеце Мядзельскага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
У 1868 г. вёска Мядзельскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 11 двароў, 105 жыхароў. У 1904 г. вёска (241 жыхар) і 2 засценка Баяры і Верачаты (39 і 6 жыхароў), валоданні Асановіча і Махніста. У 1921 г. вёска Мядзельскай гміны Дунілавіцкага (з 1925 г. Пастаўскі) павета Віленскага ваяводства, 55 двароў, 255 жыхароў. У 1936 дзейнічала ячэйка КПЗБ (5 чалавек, сакратар Д. Ф. Багавец). З 12.10.1940 г. да 16.07.1954 г. — цэнтр Баярскага сельсавета Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 16.07.1954 г. у Мядзельскім сельсавеце (з 17.11.1959 г. гарпассавет), з 20.01.1960 Мінскай вобласці.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны і ў партызанскай барацьбе з нямецкімі захопнікамі загінулі 76 жыхароў вёсак калгаса «Ленінскі шлях» (18 вёсак). На ўшанаванне іх памяці ў 1972 г. ля Дома культуры ўстаноўлена стэла. У 1948 г. у вёсцы арганізаваны калгас імя Варашылава, у 1949 г. пабудаваны дом-чытальня, у 1952 г. — радыёвузел на 100 радыёкропак. З 11.02.1960 г. вёска — цэнтр калгаса «Ленінскі шлях» (да 20.11.1961 г. калгас «Сталінскі шлях»).

## Насельніцтва 
* 137 двароў, 339 жыхароў (1997)

## Інфраструктура 
Працуюць Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, фельчарска-акушэрскі пункт, пачатковая школа, крама, лазня, 2 жывёлагадоўчыя фермы, майстэрня па рамонце сельскагаспадарчага інвентара, зернесушылка.
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Тулава (Віцебскі раён)

**Тулава** — аграгарадок  (да 2008 — вёска) у Тулаўскім сельсавеце Віцебскага раёна, у 7 км на ўсход ад Віцебска. Цэнтр сельсавета. Па паўночнай ускраіне аграгарадка працякае рака Віцьба. У 1 км на паўночны ўсход размешчана вадасховішчы Тулава. У Тулава знаходзіцца Камунальнае ўнітарнае вытворчае сельскагаспадарчае прадпрыемства «Эксперыментальная база «Тулава» (адкрыта 1956 г. як Віцебская сельскагаспадарчая доследная станцыя). На ўсходняй ўскраіне размешчана траса для правядзення спаборніцтваў па мота- і аўтакросе.

## Гісторыя 
Вядома з 1503 г. як цэнтр воласці Віцебскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, належала князёўне Г. Жылінскай. У пачатку XVII ст. ўласнасць князя Я. Агінскага, з 1628 г. — яго жонкі, пасля І. Бялыніцкага-Бірулі. 3 1634 г. дзейнічала Дабравешчанская царква. 3 1772 г., пасля 1-га падзела Рэчы Паспалітай, у складзе Расійскай імперыі, у Віцебскім павеце. 

У 1-й палове XIX ст. — маёнтак, уласнасць Цеханавецкіх. У сярэдзіне XIX ст. меліся вадзяны млын, вінакурня, 4 карчмы. У 1878 г. у Бабінавіцкай воласці Віцебскага павета. У пачатку XX ст. фальварак Тулава належаў А. Гяцэвічу і ўключаў ў сябе 3 двары і 27 жыхароў, засценак Тулава (15 жыхароў і 1 двор) — Яцкевічу. 

3 20 жніўня 1924 г. Тулава ў Ялагінскім сельсавеце Віцебскага раёна. У 1941 г. у весцы 103 двары. У верасні—снежні 1941 г. каля вёскі ў Ілаўскім (Тулаўскім) яры нямецкія акупанты расстралялі яўрэйскае насельніцтва горада (да 20 тыс. чал.). У лютым 1944 г. нямецкія акупацыйныя ўлады спалілі 102 двары, загубілі 13 жыхароў, 13 чалавек вывезлі ў Германію. 3 16 верасня 1954 г. Тулава ў Бабініцкім сельсавеце. 

3 26 красавіка 1991 г. — цэнтр асобнага сельсавета. У 2011 г. частка аграгарадка (Тулава-2) увайшла ў склад горада.

## Насельніцтва 
* 518 рэвізскіх душ (1834)
* 408 жыхароў (1941)
* 1840 жыхароў (2000)
* 1792 жыхара (2011)

## Інфраструктура 
У аграгарадку дзейнічае Віцебскі раённы цэнтр культуры і творчасці, бібліятэка, дашкольная ўстанова, фельчэрска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі «Белпошта».

## Памятныя мясціны 
* Памятны знак на месцы расстрэлаў яўрэйскага насельніцтва Віцебска.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Геранім Францавіч Марцінкевіч (1816—1864) — паэт, празаік, драматург.

## Літаратура 
* Віталёва, В. Тулава / Валянціна Віталёва // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 538. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Тулаўскі сельсавет (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна
Баяры (Слабадскі сельсавет)

**Баяры** — вёска ў Слабадскім сельсавеце Мядзельскага раёна Мінскай вобласці.

## Гісторыя 
У 1868 г. вёска Габскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні, 28 двароў, 169 жыхароў. У 1904 г. вёска Жоснянскай воласці Вілейскага павета, 296 жыхароў, з 1901 г. працавала школа граматы. У 1908 г. у вёсцы 44 двары, 344 жыхары. У 1921 г. у складзе гміны Жосна Дунілавіцкага (з 1926 г. Пастаўскі) павета Віленскага ваяводства, 56 двароў, 295 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Старагабскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай, з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей. У 1940 г. 64 двары, 400 жыхароў, арганізаваны калгас імя Сталіна (адноўлены ў 1949 г.). З 1952 ў сяле пачаў працаваць радыёвузел. З 09.04.1954 г. вёска ў складзе калгаса імя Кірава (цэнтр — вёска Старыя Габы).

У 2013 годзе Старагабскі сельсавет быў скасаваны, і Баяры ўвайшлі ў склад Слабадскога сельсавета.

## Насельніцтва 
* 226 жыхароў (1960)
* 43 двары, 66 жыхароў (1997)

## Інфраструктура 
Дзейнічаюць крама, бібліятэка, жывёлагадоўчая ферма.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Дражна (Старадарожскі раён)

**Дра́жна** (, ) — аграгарадок у Старадарожскім раёне Мінскай вобласці Беларусі. Уваходзіць у склад Дражнаўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Аграгарадок знаходзіцца за 18 км у напрамку на поўнач ад горада Старыя Дарогі, за 130 км ад Мінска, на аўтамабільнай дарозе .

## Гісторыя 
]]
У 1924—1940 гадах цэнтр Дражненскага сельсавета, у 1940—1954 гадах у складзе Падарэскага сельсавета, з 16 ліпеня 1954 года цэнтр Дражнаўскага сельсавета.

У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была месцам неаднаразовых баявых сутычак. 15 студзеня 1943 года адбыўся бой 3-га батальёна пяхотнага грэнадзёрскага вучэбнага 635-га палка з 600 савецкімі партызанамі, у якім загінула 29 партызан і мноства параненых. 15 красавіка 1943 года вёска была спалена савецкімі партызанамі (2-я Мінская партызанская брыгада). Было спалена 37 хат, партызаны забілі 25 чалавек (15 жанчын і дзяцей).

## Насельніцтва 
* 1997 год — 459 жыхароў, 216 двароў.

## Вядомыя асобы 
* Міхаіл Уладзіміравіч Дражын (нар. 1951) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Уладзімір Несцеравіч Дражын (нар. 1947) — беларускі дзяржаўны дзеяч і дыпламат.

## Памятныя мясціны 
* Шасціканцовы крыж, устаноўлены побач з каталіцкімі могілкамі вёскі Дражна ў памяць жыхароў вёскі, забітых або спаленых партызанамі ў сваіх дамах.
* Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Как партизаны стреляли, резали и заживо сжигали мирных жителей  // БДГ Деловая Газета 
* В деревне Дражно Стародорожского района установлен крест в память о мирных жителях, уничтоженных партизанами  // TUT.BY 

Катэгорыя:Дражнаўскі сельсавет (Старадарожскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Старадарожскага раёна
Якімавічы

Назву **Які́мавічы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Якімавічы — вёска ў Баранавіцкім раёне

* Гомельская вобласць:
** Якімавічы — аграгарадок у Калінкавіцкім раёне

* Гродзенская вобласць:
** Якімавічы — вёска ў Слонімскім раёне

* Магілёўская вобласць:
** Якімавічы — вёска ў Клімавіцкім раёне
Брэскія

**Брэ́скія** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нарацкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1868 г. вёска Кабыльніцкай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні, 4 двары, 49 жыхароў. У 1904 г. 2 вёскі: Брэскія 1-я (42 жыхары) і Брэскія 2-я (36 жыхароў). З 1901 годзе працавала школа граматы. З 12.10.1940 г. у Ляшчынскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай, з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей, з 09.08.1979 г. у Нарацкім сельсавеце. 12.11.1966 г. вёскі Брэскія і Сярэды аб’ядналіся ў адну (Брэскія). З 1979 г. вёска знаходзіцца ў складзе калгаса «Нарач» (цэнтр — вёска Чараўкі).

## Насельніцтва 
У 1960 г. у вёсцы Брэскія 42 жыхары, у вёсцы Серады — 80.
* 20 двароў, 35 жыхароў (1997)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Хурсік

**Хурсік** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Уладзіміравіч Хурсік, беларускі журналіст, публіцыст, пісьменнік, выдавец, грамадскі дзеяч
* Сымон Аляксеевіч Хурсік, беларускі празаік і перакладчы
Брылі (Мядзельскі раён)

**Брылі́** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Нарацкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1868 г. вёска Кабыльніцкай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні, 6 двароў, 56 жыхароў. У 1904 г. вёска налічвала 88 жыхароў, у 1907 г. — 14 двароў, 103 жыхары. З 12.10.1940 г. у Ляшчынскім сельсавеце Мядзельскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай, з 20.01.1960 г. Мінскай абласцей, з 09.08.1979 г. у Нарацкім сельсавеце. У 1949 г. сяляне вёсак Брылі і Пячэнкі арганізавалі калгас «Маладая гвардыя». З 1979 вёска знаходзіцца ў складзе калгасу «Нарач» (цэнтр — вёска Чараўкі).

## Насельніцтва 
* 62 жыхары (1960)
* 7 двароў, 17 жыхароў (1997)

## Інфраструктура 
Працуе жывёлагадоўчая ферма.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Ізраіль Львовіч Каганаў

**Ізраіль Львовіч Каганаў** (; ,  — , ) — савецкі вучоны ў галіне прамысловай электронікі. Доктар тэхнічных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РФ, заснавальнік і кіраўнік кафедры Прамысловай электронікі Маскоўскага энергетычнага інстытута. Прызнаны спецыяліст у галіне кіруемых ртутных выпрамнікоў і іённых пераўтваральнікаў. Стваральнік хуткадзейных і бескантактавых рэгулятараў напружання выпрамнікоў для электролізу алюмінія.

## Біяграфія 
Па заканчэнні ў 1925 Маскоўскага Вышэйшага тэхнічнага вучылішча (МВТВ) працаваў инжынерам на Харкаўскім электрамеханічным заводзе, затым у Маскве ў Дзяржаўным электратэхнічным трэсце, удзельнічаў у будауніцтве і наладцы першых цягавых падстанцый з ртутным выпрамнікамі для трамвая і электрыфицыраванага транспарту. У 1929 — галоўны инжынер па электраабсталяванні кінафабрыкі (пазней «Масфільм»), выкладаў у МВТВ, з 1931 у Маскоўскім энэргетычным інстытуце (МЭІ), у 1931-40 — намеснік загадчыка кафедрай «Электратэхнікі». У 1933-34 ўпершыню ў краіне пачаў чытаць курс па электронных і іённых пераўтваральніках, выдаў падручнік па гэтым курсе (1937). Адначасова ў 1934-47 працаваў ва Ўсесаюзным электратэхнічным інстытуце імя У. І. Леніна (УЭІ) у Маскве. У 1943 па яго ініцыятыве у МЭІ створана кафедра і пачата падрыхтоўка спецыялістаў па іённым прыборах і пераўтваральніках току (з 1950 кафедра «Прамысловая электроніка»), загадваў кафедрай да 1974. Старшыня Навукова-метадычнага савета па прамысловай электроніцы пры Мінвузе СССР (1961-76).

## Навуковыя працы 
* «Інвертавання пастаяннага току ў трохфазны» (1941);
* «Электронныя іённыя пераўтваральнікі (Асновы прамысловай электронікі)», ч. 1-3 (1950-56);
* «Іённыя прыборы» (1972)

## Спасылкі 
* http://www.rujen.ru/index.php/КАГАНОВ_Израиль_Львович
* http://mpei.ru/Science/ScientificEvents/scientificschools/radioeng/Pages/kaganovil.aspx

Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Пётр Рыгоравіч Кантаровіч

**Пётр Рыгоравіч Кантаровіч** (; ,  — , ) — савецкі матэматык. Доктар матэматычных навук, прафесар. Адзін з заснавальнікаў уральскай навуковай алгебраічнай школы.

## Біяграфія 
Скончыў Казанскі ўніверсітэт (1930). У 1930—1938 гг. — выкладчык Свярдлоўскага энергетычнага інстытута, у 1941—1968 — загадчык кафедрай ва Уральскім дзяржаўным універсітэце. Аўтар 40 публікацый па алгебры.

## Навуковыя працы 
* «Группы с базисом расщепления» (1943; 1946;1948)
* «Структурные вопросы теории групп» (1961)

## Спасылкі 
* Проект компании УралВЭС

Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Уральскага ўніверсітэта
Іона Лазаравіч Фрэйдзін

**Іона Лазаравіч Фрэйдзін** (; ,  — , ) — савецкі географ, эканаміст, доктар геаграфічных навук (1956).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскае рэальнае вучылішча, у 1925 — факультэт грамадскіх навук Петраградскага дзяржаўнага універсітэта. У 1926—1934 працаваў у планавых эканамічным кіраванні, з 1932 выкладаў у Маскоўскім фінансава-эканамічным інстытуце, затым працаваў у Наркамаце цяжкай прамысловасці і Дзяржплане СССР, у МДУ. У 1962—1972 працаваў у Аддзеле эканамічных даследаванняў КФАН СССР; кіраваў даследаваннямі па складанні схемы перспектыўнага развіцця і размяшчэння прадукцыйных сіл Мурманскай вобласці. Пасля ад’езду з Поўначы — у Маскоўскім філіяле Геаграфічнага таварыства СССР. у 1972-85 кансультант Цэнтральнага эканамічнага НДІ Дзяржплана РСФСР.

## Навуковая дзейнасць 
Упершыню аб’яднаў усе старыя і сучасныя назвы Мурманскай вобласці (Павет, губерня, акруга, вобласць і г. д.) тэрмінам «Кольская Поўнач». Належыць вырашальная роля ў арганізацыі і станаўленні Кольскага аддзела (Паўночны філіял) Геаграфічнага таварыства СССР. Быў адказным рэдактарам зборніка «Прырода і гаспадарка Поўначы», першы том якога (1969) склаў матэрыялы першай Навуковай канферэнцыі Кольскага аддзела Геаграфічнага таварыства СССР (1967); рэдактар зборніка «У падножжа Хібін» (1971), сааўтар і рэдактар «Геаграфіі Мурманскай вобласці» і інш. Аўтар больш за 100 навуковых і навукова-папулярных прац.

## Спасылкі 
* ФРЕЙДИН Иона Лазаревич 
* ФРЕЙДИН Иона Лазаревич 

Катэгорыя:Географы СССР
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Катэгорыя:Дактары геаграфічных навук
Біруцэ

**Біру́цэ, Біру́тэ** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Друйка, за 10 км у напрамку на захад ад горада Браслаў, прыкладна за 0,7 км на поўдзень ад вёскі Усяны.

Плошча паверхні возера 0,12 (0,146) км, даўжыня берагавой лініі 1,78 км. Найбольшая глыбіня 5,8 м. Аб'ём вады ў возеры 0,046 млн м³. Плошча вадазбору 19,2 км².
Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны стромкія, вышынёй да 8 м. Берагавая лінія слаба звілістая. Берагі возера зліваюцца са схіламі катлавіны.
На паўночным захадзе пратокай злучаецца з возерам Уся, на паўднёвым усходзе выцякае ручай у возера Рака.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Иванов-Смоленский В.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 1.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Паўночнай Македоніі

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Паўночнай Македоніі** значыцца 1 найменне (на 2014), гэта складае  ад агульнай колькасці ( на  год). Адзіны аб’ект уключаны ў спіс па змяшаных крытэрыях, прычым ён прызнаны як шэдэўрам чалавечага генія (крытэрый i), так і прыродным феноменам выключнай прыгажосці і эстэтычнай важнасці (крытэрый vii). Акрамя гэтага, станам на 2014 год, 3 аб’екта на тэрыторыі Македоніі знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Паўночная Македонія, у якасці незалежнай дзяржавы, ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 30 красавіка 1997 года. Аднак адзіны аб’ект, размешчаны на тэрыторыі Паўночнай Македоніі, быў занесены ў спіс яшчэ ў 1979 годзе на 3-й сесіі Камітэта сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, калі краіна з’яўлялася часткай СФРЮ.

## Спіс 
## Папярэдні спіс 
У табліцы аб’екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У даным спісе паказаны аб’екты, прапанаваныя ўрадам Македоніі ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс сусветнай спадчыны.

## Спасылкі 
* 

Паўночная Македонія
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Паўночнай Македоніі
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Латвіі

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Латвійскай Рэспубліцы** значыцца 2 найменні (на 2014 год), гэта складае  ад агульнай колькасці ( на  год). Абодва аб'екты ўключаны ў спіс па культурных крытэрыях, прычым 1 з іх прызнаны шэдэўрам чалавечага генія (крытэрый i). Акрамя гэтага, станам на 2014 год, 3 аб'екта на тэрыторыі Латвіі знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Латвійская Рэспубліка ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 10 студзеня 1995 года. Першы аб'ект, размешчаны на тэрыторыі Латвіі быў занесены ў спіс у 1997 годзе на 21-й сесіі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
У табліцы ніжэй аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'екта 

## Папярэдні спіс 
У табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе прыведзены аб'екты, прапанаваныя ўрадам Латвіі ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Гл. таксама 
* Сусветная спадчына
* ЮНЕСКА

## Спасылкі 
* 
* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Латвіі 


Латвія
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Расіі

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Расійскай Федэрацыі** значыцца 26 найменняў (), гэта складае  ад агульнай колькасці ( на  год). 16 аб'ектаў уключаны ў спіс па культурных крытэрыях, прычым 6 з іх прызнаны шэдэўрам чалавечага генія (крытэрый i), і 10 аб'ектаў уключаны па прыродных крытэрыях, прычым 4 з іх прызнаны прыроднымі феноменамі выключнай прыгажосці і эстэтычнай важнасці (крытэрый vii).

Акрамя гэтага, станам , 24 аб'екты на тэрыторыі Расіі знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік, правапераемніцай якога з'яўляецца Расія, ратыфікаваў Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 12 кастрычніка 1988 года. Першыя аб'екты, размешчаныя на тэрыторыі Расіі, былі дададзены ў спіс у 1990 годзе на 14-й сесіі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА

## Спіс 
У табліцы ніжэй аб’екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб’ектаў 

## Папярэдні спіс 
У табліцы аб’екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У гэтым спісе прыведзены аб’екты, прапанаваныя ўрадам Расіі ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб’ектаў 

## Гл. таксама 
* Сусветная спадчына
* ЮНЕСКА
* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Азіі
* Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Еўропе

## Спасылкі 
* Расійскі нацыянальны Камітэт Сусветнай спадчыны  
* Аб'екты Сусветнай спадчыны ў Расійскай Федэрацыі 
* Аб'екты Сусветнай спадчыны ў Расійскай Федэрацыі 
* Праект Грынпіс Расіі «Сусветная спадчына» 
* Расійскія прыродныя аб'екты, уключаныя і падрыхтаваныя да ўключэння ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА
* Каталог спасылак па Сусветнай спадчыне ў Расіі (англ.)


Расія
Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Германіі

У спісе **Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА** ў **Федэратыўнай Рэспубліцы Германія** значыцца 39 найменняў (на 2014), гэта складае  ад агульнай колькасці ( на  год). 36 аб'ектаў уключаны ў спіс па культурных крытэрыях, прычым 11 з іх прызнаны шэдэўрамі чалавечага генія (крытэрый i), а астатнія 3 аб'екты ўключаны па прыродных крытэрыях. Акрамя гэтага, станам на 2014 год, 7 аб'ектаў на тэрыторыі Германіі знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны. Федэратыўная Рэспубліка Германія ратыфікавала Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны 23 жніўня 1976 года. Германская Дэмакратычная Рэспубліка, якая да 1990 года з'яўлялася незалежнай дзяржавай, таксама ратыфікавала канвенцыю 12 снежня 1988, аднак ніводнага аб'екта, размешчанага на яе тэрыторыі ў спіс унесена не было. Першы аб'ект, размешчаны на тэрыторыі ФРГ быў занесены ў спіс у 1978 годзе на 2-й сесіі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спіс 
У табліцы ніжэй аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

### Выключаныя са спісу аб'екты 
## Папярэдні спіс 
У табліцы аб'екты размешчаны ў парадку іх дадання ў папярэдні спіс. У даным спісе паказаны аб'екты, прапанаваныя ўрадам Германіі ў якасці кандыдатаў на ўнясенне ў спіс Сусветнай спадчыны.

### Геаграфічнае размяшчэнне аб'ектаў 

## Гл. таксама 
* Сусветная спадчына
* ЮНЕСКА

## Спасылкі 
* Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Германіі 
* Каталог спасылак Сусветнай спадчыне ў Германіі 
* Сусветная спадчына ЮНЕСКА на рускай мове 

Г

Катэгорыя:Культура Германіі
Катэгорыя:Спісы:Германія
Васілеўшчына (Мядзельскі раён)

**Васіле́ўшчына** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Крывіцкага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1848 годзе вёска маёнтка Будслаў Вілейскага павета Віленскай губерні, валоданне памешчыка І. І. Аскеркі, 6 двароў, 68 жыхароў. У 1868 г. вёска Будслаўскай воласці Вілейскага павета, 6 двароў, 60 жыхароў. У 1904 г. 135 жыхароў. У 1921 г. у складзе Будслаўскай гміны Дунілавіцкага, потым Вілейскага паветаў Віленскага ваяводства, 26 двароў, 167 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Вераб’ёўскім сельсавеце Крывіцкага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 27.03.1959 г. у Пузырскім сельсавеце, з 20.01.1960 г. Мінскай вобласці, з 25.12.1962 г. у Мядзельскім раёне. У 1950 г. вяскоўцы аб’ядналіся ў калгас імя Заслонава. Пазней вёска ў складзе ўзбуйненая калгаса «Маладая гвардыя», з 06.02.1975 г. — калгаса «Бальшавік» (цэнтр — вёска Пузыры).

Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад Пузыроўскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 140 жыхароў (1960)
* 22 двары, 36 жыхароў (1997)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крывіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Олівер Браўн

**Олівер Браўн** (; , , Англія) — англійскі непрафесійны гулец у снукер. Удзельнік 1/16 фіналу Усі Класік 2014 года, адкрытага чэмпіянату Уэльса 2015 года і Пол Хантэр Класік 2017 года.

Пачаў удзельнічаць на турнірах Міжнароднай адкрытай серыі ў 2009 годзе ва ўзросце 14 гадоў. У сезоне 2010/2011 дэбютаваў на прафесійным турніры і ўдзельнічаў у асноўных стадыях шасці турніраў серыі PTC. У сезоне 2011/2012 яшчэ чатыры разы трапляў у 1/64 фіналу нізкарэйтынгавых турніраў, а ў наступным сезоне дэбютаваў і два разы гуляў у стадыі 1/32 фіналу прафесійных спаборніцтваў. У 2013 годзе ўпершыню гуляў у кваліфікацыі да рэйтынгавага турніру на адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі, а ў кваліфікацыйным раундзе да International Championship перамог Найджэла Бонда і ўпершыню патрапіў у асноўную стадыю турніру рэйтынгавага ўзроўню ва ўзросце 19 гадоў. На адным з турніраў кваліфікацыйнага тура Q School 2014 года дайшоў да 1/8 фіналу, саступіўшы за два крокі да траплення ў прафесіяналы, а ў пачатку сезона 2014/2015 перамог другога нумара рэйтынгу Дзіна Цзюньхуэя ў кваліфікацыі да Усі Класік (5:0) і Олівера Лайнса ў 1/32 фіналу, упершыню дайшоўшы да 1/16 фіналу рэйтынгавага турніру. У тым жа сезоне патрапіў у асноўную стадыю International Championship і дэбютаваў на другім па значнасці рэйтынгавым турніры, чэмпіянаце Вялікабрытаніі, пасля чаго на адкрытым чэмпіянаце Уэльса перамог Майка Дана і Раяна Дэя ў першых раундах і ў другі раз дайшоў да 1/16 фіналу спаборніцтва рэйтынгавага ўзроўню. У 2015 годзе дэбютаваў у кваліфікацыі да чэмпіянату свету, але саступіў у першым жа раундзе Ліаму Хайфілду (1:10). Пасля гэтага штогод удзельнічаў у Q School, але не дамагаўся поспеху, а ў 2017 годзе дайшоў да трэцяй стадыі 1/16 фіналу рэйтынгавага турніру на Пол Хантэр Класік.

## Выступы на прафесійных снукерных турнірах 
## Спасылкі 
* Статыстыка Олівера Браўна на CueTracker.net 

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Венцавічы

**Ве́нцавічы** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Свірскага сельсавета.

## Гісторыя 
У 1868 г. вёска Свірскай воласці Свянцянскага павета Віленскай губерні, 12 двароў, 98 жыхароў. У 1904 г. у вёсцы 187 жыхароў, у 1907 г. — 167 жыхароў. З 12.10.1940 г. у Канстанцінаўскім сельсавеце Свірскага раёна Вілейскай, з 20.09.1944 г. Маладзечанскай абласцей, з 05.08.1954 г. у Шэметаўскім сельсавеце таго ж раёна, з 31.08.1959 г. у Мядзельскім раёне, з 20.01.1960 г. Мінскай вобласці, з 10.05.1960 г. у Свірскім гарпасялковым Савеце. У Вялікую Айчынную вайну акупіравана гітлераўцамі з 29.06.1941 г. да 03.07.1944 г. У 1949 г. вяскоўцы стварылі калгас імя Калініна. З 1964 вёска ў складзе саўгаса «Канстанцінава» (цэнтр — вёска Камарова), з 04.09.1991 г. — калгаса «Канстанцінава».

У 2013 годзе Свірскі пасялковы савет быў скасаваны, і Венцавічы ўвайшлі ў склад Свірскага сельсавета.

## Насельніцтва 
* 121 жыхар (1960)
* 21 двор, 43 жыхары (1997)

## Спасылкі 
Катэгорыя:Свірскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна