open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эрых фон Манштэйн

{{Ваенны дзеяч
| званне = 
| узнагароды =
{ Style = "background: transparent"
     
-
     
-
     
-
   
}
}}
**Э́рых фон Манштэ́йн** (,  — , Іршэнхаўзен, Баварыя) — нямецкі генерал-фельдмаршал, удзельнік Першай і Другой сусветных войнаў. Пляменнік фельдмаршала Гіндэнбурга. Меў рэпутацыю найбольш адоранага стратэга Вермахта і быў нефармальным лідарам нямецкага генералітэту.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Берліне ў сям’і нямецкага генерала Фрыца Эрыха фон Левінскі, выхадца з нашчадкавага прускага афіцэрства. Адразу пры нараджэнні быў усыноўлены сям’ёй генерала Георга фон Манштэйн, сына Альбрэхта Густава. Родная і прыёмная маці — родныя сёстры фон Шперлінг (малодшая была бясплодная, таму сярэдняя да нараджэння сына абяцала падарыць свайго дзясятага дзіцяці ёй на выхаванне).

Вучыўся ў кадэцкай школе, у 1902—1906 гадах — у ваенным вучылішчы. З сакавіка 1906 года — на службе ў элітным 3-м прускім пяхотным гвардзейскім палку ў званні фенрыха.

### Першая сусветная вайна 
На пачатку Першай сусветнай вайны — ад’ютант батальёна ў званні обер-лейтэнанта ў 2-м гвардзейскім рэзервовым палку на Заходнім фронце. У лістападзе 1914 годы цяжка паранены. Пасля чарговага ранення ў ліпені 1915 годзе праведзены ў капітаны, прызначаны ад’ютантам і афіцэрам генеральнага штаба ў армейскай групе «Гальвіц». Пасля бітвы за Вердэн — начальнік аператыўнага ўпраўлення 4-й кавалерыйскай дывізіі. Падчас вайны ўзнагароджаны Жалезнымі крыжамі 1-й і 2-й ступеняў, а таксама прускім Рыцарскім крыжам з мячамі.

### Другая сусветная вайна 
Быў начальнікам штаба ў групе армій «Поўдзень» пад камандаваннем генерал-палкоўніка фон Рундштэта пры захопе Польшчы ў верасні 1939 года. Высунуў асноўную ідэю плана ўварвання ў Францыю.

У аперацыі «Барбароса» Манштэйн кіраваў нямецкімі войскамі на Украіне і на Доне. З лютага 1943 па сакавік 1944 камандаваў групай армій «Поўдзень». У сакавіку 1943 гады ажыццявіў аперацыю па нямецкай абароне Харкава, за што 14 сакавіка 1943 года ўзнагароджаны Дубовым Лістом да рыцарскага крыжа.

У 1944 годзе быў адпраўлены ў адстаўку за пастаянныя рознагалоссі з Гітлерам.

Пасля заканчэння вайны быў асуджаны брытанскім трыбуналам на 18 гадоў турмы за «недастатковую ўвагу да абароны жыцця цывільнага насельніцтва» і выкарыстанне тактыкі выпаленай зямлі. Вызвалены ў 1953 годзе па стане здароўя. Працаваў ваенным саветнікам ўрада Заходняй Германіі.

Памёр ад інсульту ноччу 9 чэрвеня 1973 года. Пахаваны з ваеннымі ўшанаваннямі ў Дорфмарку.

## Спасылкі 
* *The New York Review of Books*: «How Wrong Was Churchill?» by Noel Annan
* 

Катэгорыя:Згаданыя ў Вермахтберыхце
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Германія)
Нікалаеўск

Назву **Нікалаеўск** маюць ці мелі:

* Нікалаеўск — горад у Валгаградскай вобласці Расіі
* Нікалаеўск — паселішча старавераў на Алясцы, ЗША
* *Нікалаеўск* — назва горада Пугачоў (Саратаўская вобласць, Расія) да 1918 года
* *Нікалаеўск* — назва горада Нікалаеўск-на-Амуры (Хабараўскі край, Расія) да 1924 года
* *Нікалаеўск* — назва горада Кастанай (Казахстан) у 1893—1895 гадах
Мядзведзіца (прыток Дона)

**Мядзве́дзіца** () — рака ў Саратаўскай і Валгаградскай абласцях Расіі, левы прыток  ракі Дон.

Даўжыня ракі 745 км, плошча вадазборнага басейна 34 700 км². Сярэдні расход вады каля станіцы Арчэдзінская складае 69 м³/с, сярэдні аб’ём сцёку — 2,178 км³/год.

Мядзведзіца бярэ пачатак у Саратаўскай вобласці з двух ручаёў, у вёсцы Старыя Бурасы. Працякае пераважна па Прыволжскім узвышшы. Прыкладна за 30 км ад вытоку знаходзіцца вялікае вадасховішча для сельскагаспадарчых патрэб (прыкладна 1 кіламетр шырынёй (каля плаціны) і 5—7 кіламетраў даўжынёй).

Першы буйны населены пункт — горад Пятроўск. Іншымі гарадамі, размешчанымі на рацэ, з’яўляюцца Аткарск (Саратаўская вобласць), Жырноўск (Валгаградская вобласць) і Міхайлаўка. На рацэ ў сяле Фамёнкава пабудавана малая ГЭС.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Медведица // Государственный водный реестр РФ
* *Жук В. А., Повалишникова Е. С.* Медведица // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Валгаградскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Саратаўскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Дона
Мядзведзіца

**Мядзведзіца** — самка мядзведзя.

## Населеныя пункты 
* Мядзведзіца — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі

## Рэкі 
* Мядзведзіца — рака ў Цвярской вобласці Расіі, левы прыток Волгі
* Мядзведзіца — рака ў Саратаўскай і Валгаградскай абласцях Расіі, левы прыток Дона
Крымскі фронт

**Кры́мскі фронт** — адзін з франтоў РСЧА падчас Вялікай Айчыннай вайны.

## Гісторыя 
Утвораны 28 студзеня 1942 года шляхам падзелу Каўказскага фронту і уключэннем у яго армій, якія знаходзіліся на Керчанскім і Таманскім паўвостраве, ў раене Краснадара, а таксама ў аператыўным падпарадкаванні знаходзіліся іншыя сілы.

Крымскаму фронту паставілі задачу дапамагаць войскам Севастопальскага абарончага раёна, нанесці ўдар на Карасубазар (Белагорск) і стварыць пагрозу выхаду ў тыл войскаў праціўніка, якія блакавалі Севастопаль.

У перыяд 27 лютага — 13 красавіка 1942 года войскі Крымскага фронту тройчы пераходзілі ў наступленне, але значных вынікаў не дасягнулі. Пасля малаважнага прасоўвання яны вымушаны былі перайсці да абароны.

З 21 красавіка 1942 года Крымскі фронт увайшоў ў склад войскаў Паўночна-Каўказскага напрамку.

Чарнаморскі флот, Азоўская ваенная флатылія, Севастопальскі абарончы раён і Паўночна-Каўказская ваенная акруга былі выведзены з падпарадкавання камандуючага войскамі фронту.

8 мая 11-я нямецкая армія перайшла ў наступленне на Керчанскім паўвостраве і 16 мая авалодала Керччу (Гл. Аперацыя «Паляванне на дроф»). Войскі Крымскага фронту вымушаны былі эвакуіравацца на Таманскі паўвостраў. Некаторыя злучэнні не змаглі пакінуць Крым, занялі Аджымушкайскія каменяломні і да канца кастрычніка 1942 года вялі барацьбу з праціўнікам, не маючы запасаў ежы, вады, медыкаментаў, зброі і боепрыпасаў.

Агульныя страты РСЧА за час дэсантнай аперацыі склалі больш за 300 тыс. чал, у тым ліку каля 170 тысяч палонных, а таксама значная колькасць цяжкага ўзбраення. Паражэнне дэсанту цяжка адбілася на лёсе абложанага Севастопаля і палегчыла вермахту летні наступ на Каўказ.

19 мая 1942 года Крымскі фронт быў расфармаваны, а яго войскі перададзеныя Паўночна-Каўказскага фронту.

## Склад 
* 44-я армія
* 47-я армія
* 51-я армія
* ВПС Каўказскага фронту
У аператыўным падпарадкаванні:
* Севастопальскі абарончы раён
* Чарнаморскі флот
* Азоўская ваенная флатылія
* Керчанская ваенна-марская база
* Паўночна-Каўказская ваенная акруга

## Камандаванне 
Камандуючы:
* генерал-лейтэнант Д. Ц. Казлоў (увесь перыяд)
Член Ваеннага савета:
* дывізіённы камісар  (увесь перыяд)
Начальнікі штаба:
* генерал-маёр Ф. І. Талбухін (студзень — сакавік 1942 г.)
* генерал-маёр  (сакавік — май 1942)

## Спасылкі 
* Крымскі фронт
* «Гнілая пазіцыя» генерала Мехліса 

Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Крымскі фронт
Албаністыка

**Албаністыка** ці **Албаназнаўства** — міждысцыплінарная гуманітарная дысцыпліна, якая вывучае албанскую мову і албанскую культуру.

З 1960-х гадоў у Косаве, якое ўваходзіла тады ў склад Югаславіі, дзейнічаў Інстытут албаназнаўства ў Прышціне, заснаваны ў 1953.

Заснавальнікамі албаністыкі лічаць аўстрыйца Норберта Ёкля і харвата , а таксама венгерца , нямецкага філолага  і рускага славіста .

У Албаніі даследаванні па албаністыцы вядуцца ў Інстытуце гісторыі, мовы і літаратуры пры Тыранскім універсітэце (заснаваны ў 1955).

## Вядомыя албаністы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Норберт Ёкль
* 
* 
* 
* 
* Карла Тальявіні
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Албанія
Катэгорыя:Балканістыка
Уладзімір Якаўлевіч Шаінскі

{{Асоба
| узнагароды і прэміі = 
{ Style = "background: transparent"
 
-
       
-
       
-
       
}
{ Style = "background: transparent"
 
}
{ Style = "background: transparent"
       
}
}}
**Уладзі́мір Я́каўлевіч Шаі́нскі** (, , Украінская ССР — , Сан-Дыега, Каліфорнія, ЗША) — савецкі і расійскі кампазітар. Народны артыст РСФСР (1986). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1981).

## Біяграфія 
Пасля вайны ў 1945 годзе Уладзімір Шаінскі паступіў у МДК імя П. І. Чайкоўскага на аркестравы факультэт. З 1949 па 1952 год працаваў ва аркестры Леаніда Уцёсава. Затым выкладаў у класе скрыпкі ў музычнай школе (1952—1954), у перыяд з 1954 па 1962 год працаваў аркестроўшчыкам, кампазітарам, музычным кіраўніком розных эстрадных аркестраў.

У 1962 годзе паступіў, а ў 1965 годзе скончыў кампазітарскі факультэт Бакінскай кансерваторыі імя У. А. Г. Гаджыбекава, дзе займаўся ў класе народнага артыста СССР К. А. Караева. Жыў і працаваў у Маскве да 2000 года.

З 2000 года жыў у Ізраілі, у 2004 годзе пераехаў у ЗША (Сан-Дыега, Каліфорнія).

## Літаратура 
*
Курскі фронт

**Ку́рскі фронт** — фронт, створаны 23 сакавіка 1943 года на падставе дырэктывы Стаўкі ВГК № 30077 ад 19 сакавіка 1943 года (16 ч 50 мін), шляхам выдзялення60-й і 38-армій з Варонежскага фронту і пераўтварэнні штаба Рэзервовага фронту ў штаб Курскага фронту.

## Склад 
У склад фронту ўвайшлі:
* упраўленне;
* фарміраванні франтавога камплекта (штаб Курскага фронту);
* 38-я армія (з Варонежскага фронту);
* 60-я армія (з Варонежскага фронту);
* 15-я паветраная армія.
Размежавальныя лініі з іншымі франтамі, згодна з дырэктывай ВГК ад 19 сакавіка 1943 года № 30077, былі вызначаны наступным чынам:

а) справа, паміж Цэнтральным і Курскім франтамі: Варонеж, Касторная, Курск, Ноўгарад-Северскі (Варонеж і Курск — уключна для Курскага фронту);

б) злева, паміж Курскім і Варонежскім франтах: Баромля, Краснаполле, Пясчанае, далей па р. Псел, Казацкая, Стар[ы] Аскол (усё для Варонежскага фронту).

Расфарміраваны ў 24:00 27 сакавіка 1943 года на падставе дырэктывы ВГК ад 24 сакавіка 1943 года (12 гадзін 00 хвілін) у сувязі з тым, што «стварэнне якога [Курскага фронту] не выклікаецца ўжо ваеннай абстаноўкай». Палявое ўпраўленне перайменавана ў палявое ўпраўленне Арлоўскага фронту.

## Камандуючы 
Генерал-палкоўнік М. А. Рэйтэр (23 сакавіка 1943 года — 27 сакавіка 1943 года)

## Спасылкі 
* Страты асабовага складу Рэзервовага фронту, Курскага фронту, Арлоўскага фронту і Бранскага фронту.

Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Курскі
Далёкаўсходні фронт

**Далёкаўсхо́дні фронт** (ДУФ) — аператыўна-стратэгічнае аб'яднанне савецкіх войскаў на Далёкім Усходзе. Да 1941 года колькасць фронту дасягала 500 тыс. чалавек, а ў 1945 годзе — 1.7 млн., на ўзбраенні якіх налічвалася звыш 5 тыс. танкаў і 5 тыс. самалётаў. Пад канец вайны фронт складаўся з 15 армій і Ціхаакіянскага флоту. Камандаванне фронтам ажыццяўляў маршал.

## Першае фарміраванне 
Створаны па загадзе НКА СССР ад 28 чэрвеня 1938 года (у адпаведнасці з пастановай Галоўнага ваенна савета РСЧА ад 8 чэрвеня 1938) на базе Асобай Чырвонасцяжнай Далёкаўсходняй арміі (АЧДУА) і называўся **Чырванасцяжным Далёкаўсходнім фронтам**. У склад фронту ўвайшлі 1-я і 2-я арміі, а таксама Хабараўская група войскаў.

Войскі фронту прымалі ўдзел у канфлікт каля возера Хасан ў ліпені — жніўні 1938 года.

### Камандаванне 
**Камандуючыя:**
* Маршал Савецкага Саюза В. К. Блюхер (1 ліпеня 1938 — 4 верасня 1938)

File:Василий Блюхер.jpg|В. К. Блюхер
**Член Ваеннага Савета:**
* дывізіённы камісар П. І. Мазепаў (ліпень — жнівень 1938)
**Начальнік штаба:**
* камкор  (ліпень — жнівень 1938)

## Другое фарміраванне 
Упраўленне фронту было зноў створана 1 ліпеня 1940 года на базе ўпраўлення франтавой (Чыцінскай) групы войскаў з падначаленнем яму 1-й і 2-й Асобных Чырвонасцяжных армій, 15-й арміі, а таксама Паўночнай армейскай групы. У аператыўным падпарадкаванні знаходзіліся Ціхаакіянскі флот і Чырванасцяжная Амурская флатылія. Штаб фронту — Хабараўск.

У чэрвені 1941 года ў склад фронту былі таксама ўключаны зноў сфарміраваныя 25-я і 35-я арміі. У жніўні 1942 года на аснове ВПС агульнавайсковых армій былі сфарміраваны 9-я і 10-я паветраныя арміі. У ліпені 1943 года ў складзе фронту на базе Асобага стралковага корпуса (Сахалін) была сфарміравана 16-я армія.

19 сакавіка 1945 года Дырэктывай Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання частка войскаў фронту (1-я Чырвонасцяжная, 25-я і 35-я арміі, 9-я паветраная армія, 10-ы механізіраваны корпус) былі вылучаныя ў Прыморскую групу войскаў (з жніўня 1945 года — 1-ы Далёкаўсходні фронт).

5 жніўня 1945 года перайменаваны ў 2-гі Далёкаўсходні фронт.

**Камандуючыя:**
* генерал-палкоўнік  (чэрвень 1940 — студзень 1941)
* генерал-палкоўнік, з 22.02.1941 генерал арміі І. Р. Апанасенка (студзень 1941 — красавік 1943)
* генерал-палкоўнік, з 26.10.1944 генерал арміі М. А. Пуркаеў (красавік 1943 — жнівень 1945)
**Члены Ваеннага Савета:**
* армейскі камісар 2-га рангу  (чэрвень 1940 — люты 1941 г.)
* карпусны камісар  (люты — жнівень 1941)
* дывізіённы камісар, з 09.12.1941 карпусны камісар, з 06.12.1942 генерал-маёр, з 19.01.1944 генерал-лейтэнант Ф. П. Якаўлеў (жнівень 1941 — май 1945)
* генерал-лейтэнант  (май — жнівень 1945)
**Начальнікі штаба:**
* генерал-маёр М. А. Кузняцоў (чэрвень 1940 — студзень 1941)
* генерал-лейтэнант, з 12.10.1941 генерал-палкоўнік  (студзень 1941 — жнівень 1943)
* генерал-маёр, з 13.09.1944 генерал-лейтэнант  (жнівень 1943 — жнівень 1945)

## Літаратура 
* Приказ Народного комиссара обороны Союза ССР № 0040, от 4 сентября 1938 года.
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Данскі
Манахаў

**Манахаў** — прозвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Віктар Сцяпанавіч Манахаў — вучоны, матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.
* Кандрат Кандратавіч Манахаў (1894—1939) — вучоны ў галіне неўрапаталогіі, доктар медыцынскіх навук, прафесар.
Далёкаўсходні фронт (значэнні)

**Далёкаўсходні фронт** — назва некалькіх франтоў РСЧА да і ў час Вялікай Айчыннай вайны.
* Далёкаўсходні фронт (створаны 8 чэрвеня 1938 года, расфармаваны 31 жніўня 1938 года, зноў створаны ў ліпені 1940 года, з 5 жніўня 1945 года перайменаваны ў 2-гі Далёкаўсходні фронт)
* 1-ы Далёкаўсходні фронт (створаны 5 жніўня 1945 года)
* 2-гі Далёкаўсходні фронт (створаны 5 жніўня 1945 года)
Вароты Індыі (Мумбаі)

**«Вароты Індыі»** () — базальтавая арка ў інда-сарацынскім стылі з дэталямі, характэрнымі для гуджарацкага дойлідства, якая была закладзена на марской набярэжнай Бамбея ў гонар каранацыйнага візіту караля Георга V у снежні 1911 года.

У сувязі з Першай сусветнай вайной працы па ўзвядзенні 26-метровага будынка зацягнуліся і былі скончаныя толькі ў снежні 1924 года. Пасля здабыцця Індыяй незалежнасці праз вароты з Індыі адплылі апошнія брытанскія салдаты, а ў 2003 годзе на паркоўцы побач з брамай адбыўся кровапралітны тэракт.

Катэгорыя:Брамы
Катэгорыя:Мумбаі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1911 годзе
Катэгорыя:Інда-сарацынскі стыль
Катэгорыя:Аркі
Архітэктура Вялікіх Маголаў

**Вялікіх Маголаў архітэктура** — разнастайнасць архітэктурных стыляў, што існавалі на тэрыторыі сучаснай Індыі пры імператарскай дынастыі Вялікіх Маголаў з сярэдзіны XVI да канца XVII стагоддзя. Магольскі перыяд адзначаны імклівым адраджэннем ісламскай архітэктуры ў , дзе змяшаліся персідскі, індыйскі і розныя мясцовыя стылі, што прывяло да з'яўлення будынкаў неверагоднай вытанчанасці. У пабудовах будынкаў у асноўным выкарыстоўваўся белы мармур і чырвоны пясчанік. У большасці ранніх будынкаў магольскага перыяду аркі выкарыстоўваліся вельмі умерана, архітэктары больш разлічвалі на канструкцыі са слупоў і бэлек. Пры падышаху Шах Джахане I (1628-1658), калі стыль маголаў дасягнуў свайго росквіту, выкарыстоўваюцца падвойныя купалы, вынятыя з прастакутнага франтона (арэны) аркі, акружаныя насаджэннямі. Асаблівая ўвага надавалася сіметрыі і раўнавазе паміж часткамі будынка, а таксама тонкімі дэталямі ўпрыгажэнняў. Самымі значнымі збудаваннямі дадзенага стылю з'яўляюцца Тадж-Махал і крэпасць-палац у Дэлі.

Катэгорыя:Ісламская архітэктура
Катэгорыя:Архітэктура Вялікіх Маголаў
Катэгорыя:Архітэктура Індыі
Мікола Кандратаў

**Мікола Кандратаў** (, в. Замосце, Талачынскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі паэт і перакладчык (перакладае з рускай мовы на беларускую). Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў.

## Біяграфія 
У 1974-78 гг. вучыўся ў Мінскім педагагічным інстытуце на матэматычным факультэце, спецыяльнасць — матэматыка. У 1978-79 гг. выкладаў матэматыку ў ПТВ аўтамабільнага транспарту г. Вілейкі.

У 1979 — 80 гг. служыў у войску. Пасля службы пераехаў у г. Мінск, працаваў праграмістам на Мінскім вытворчым аб’яднанні вылічальнай тэхнікі (працуе да гэтага часу).

З 1994 г. пачаў пісаць вершы на беларускай мове. У 1997—1999 гг. быў слухачом Авестыйскай астралагічнай школы Паўла Глобы. У 2002 г. выдаў першую кнігу вершаў «Возера Рудакова».

З 2002 па 2005 г. вучыўся ў Беларускім Калегіюме на аддзяленні філасофіі і літаратуры. З 2003 г. — сябра суполкі «Літаратурны квартал» (заснавана пры газ. «Літаратура і мастацтва»; з 2004 г. — «Літаратурнае прадмесце»). Удзельнік Паэтычнага тэатра «Арт. С», на платформе якога быў адным з аўтараў і ўдзельнікаў праекта зорна-паэтычных вечарын «12 сузор’яў» (2007—2008 гг.) у Літаратурным музеі Максіма Багдановіча.

Друкаваўся ў часопісах «Дзеяслоў», «Маладосць», «Полымя», «Верасень», «Паміж», газеце «Літаратура і мастацтва» і іншых. Вершы Міколы Кандратава запісваліся і гучалі на канале «Культура» Беларускага радыё, а ў 2008 г. — на Радыё «Свабода» у «Начной чытанцы».

З восені 2009 г. — сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў.

## Бібліяграфія 
### Зборнікі паэзіі 
* «Возера Рудакова» (2002, выдавецтва «Беларускі кнігазбор»)
* «Вершы і зоркі» (2008, выдавецтва «Мастацкая літаратура»)
* «Кроплі дажджу» (2013, выдавецтва «Логвінаў»)

### Супольныя зборнікі паэзіі ў суаўтарстве 
* «Літаратурны квартал» (2003) 
* «Дзень паэзіі 2005» 
* «Літаратурнае прадмесце» (2012)

### У зборніках 
* «У святле астралогіі. Лёсы беларускіх літаратараў» (2016, выдавецтва «Кнігазбор») — кніга пра жыццё выбітных беларускіх паэтаў і пісьменнікаў мінулага.
* 

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Шугнанскі хрыбет

**Шугна́нскі хрыбет** — горны хрыбет у Заходнім Паміры. Адміністрацыйна размешчаны на тэрыторыі Горна-Бадахшанскай аўтаномнай вобласці Таджыкістана. Служыць водападзелам ракі Гунт і яе левага прытоку Шахдары.

Працягласць хрыбта складае каля 80 км. Найвышэйшая вяршыня — пік Скалісты (5704 м). Шмат ледавікоў, агульная плошча каля 150 км². На схілах — высакагорныя стэпы і лугі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Горныя хрыбты Таджыкістана
Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта
Катэгорыя:Горныя хрыбты Паміра
Катэгорыя:Горна-Бадахшанская аўтаномная вобласць
Уладзімір Рыгоравіч Шухаў

**Уладзімір Рыгоравіч Шухаў** (, 16 [28] жніўня 1853, Грайваран — ) — расійскі інжынер, архітэктар, вынаходнік, вучоны; член-карэспандэнт (1928) і ганаровы член (1929) Акадэміі навук СССР, лаўрэат прэміі імя У. І. Леніна (1929), Герой Працы (1932). З’яўляецца аўтарам праектаў і тэхнічным кіраўніком будаўніцтва першых расійскіх нафтаправодаў (1878) і нафтаперапрацоўчага завода з першымі расійскімі ўстаноўкамі крэкінгу нафты (1931). Унёс значны ўклад у тэхналогіі нафтавай прамысловасці і трубаправоднага транспарту.

## Літаратура 
*
Грайваран

**Грайваран** () — горад у Белгародскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Грайваранскага раёна і гарадскога паселішча «Горад Грайваран». 

## Геаграфія 
Размешчаны на берагах рэк Ворсклы, прытоку Дняпра і Грайваранкі, на мяжы з Украінай, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Хотмыжск і за 78 км ад Белгарада.

## Насельніцтва 
## Вядомыя асобы 
* Уладзімір Рыгоравіч Шухаў (1853—1939) — расійскі інжынер

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Белгародскай вобласці
1-ы Далёкаўсходні фронт

**1-ы Далёкаўсхо́дні фронт** — адзін з франтоў РСЧА ў час савецка-японскай вайны 1945 года.

## Гісторыя 
Утвораны 5 жніўня 1945 года на базе Прыморскай групы войскаў. Палявое ўпраўленне фронту сфарміравана на базе палявога ўпраўлення Карэльскага фронту. Войскі 1-га Далёкаўсходняга фронту размяшчаліся ў Прымор’і ад станцыі Губерава да мяжы з Карэяй.

З 9 жніўня па 2 верасня 1945 года фронт удзельнічаў у стратэгічнай Маньчжурскай аперацыі на харбіна-гірынскім накірунку. Войскі 1-га Далёкаўсходняга фронту ва ўзаемадзеянні з Забайкальскім, 2-м Далёкаўсходнім франтах і Ціхаакіянскім флотам ва ўмовах горна-тайговай мясцовасці прарвалі ўмацаваную паласу і разграмілі японскія войскі 1-га і 17-га франтоў Квантунскай арміі. Узялі некалькі ўсходніх раёнаў Маньчжурыі і Ляадунскага паўвострава.

11 жніўня часці 25-й арміі перасеклі кітайска-карэйскую мяжу ў раёне Кенхына. 15 жніўня японскае камандаванне абвясціла аб капітуляцыі сваіх войскаў у Карэі.

1 кастрычніка 1945 года фронт быў расфармаваны. На базе яго войскаў і палявога ўпраўлення ўтворана Прыморская ваенная акруга.

## Склад 
* 1-я Чырвонасцяжная армія
* 5-я армія
* 25-я армія
* 35-я армія
* 9-я паветраная армія
* Чугуеўская аператыўная група
* 10-ы механізіраваны корпус
* Прыморская армія СПА

## Камандаванне 
* Камандуючы — Маршал Савецкага Саюза К. А. Мерацкоў (увесь перыяд)
* Член Ваеннага савета — генерал-палкоўнік  (увесь перыяд)
* Начальнік штаба — генерал-лейтэнант  (увесь перыяд)
* Камандуючы артылерыяй фронту — генерал-палкоўнік артылерыі Р. Я. Дзегцяроў (увесь перыяд)

## Спасылкі 
* 1-ы Далёкаўсходні фронт

Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Далёкаўсходні 1-ы
Катэгорыя:Гісторыя Далёкага Усходу
Гайна-Бродня

**Гайна-Бродня** — пераважна (92 %) нізіннае балота ў Смалявіцкім і Лагойскім раёнах, у вадазборы р. Гайна і яе прытоку Усяжа. Плошча 5,5 тыс.га, прамысловыя адклады торфу на 4,3 тыс.га, іх сярэдняя глыбіня 2,8 м. Каля паловы плошчаў асушалася ў 1980-я гады і выкарыстоўвалася пад пашы і сенакос. На нераспрацаваных участках переважалі рэдкалессі, хмызнякі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балоты Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Балоты Лагойскага раёна
Катэгорыя:Гідралагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі
Інда-сарацынскі стыль

— першы ў Еўропе помнік інда-сарацынскага стылю.]]
**Інда-сарацынскі стыль** () — адзін з рэтраспектыўных стыляў эпохі архітэктурнай эклектыкі, які распаўсюдзіўся ў Брытанскай Індыі ў эпоху кіравання каралевы Вікторыі. Фактычна адыграваў у Індыі тую ж ролю нацыянальнай альтэрнатывы ўніверсальнаму класіцызму і , што і неаготыка ў Еўропе і англійскіх калоніях або неарускі стыль у Расійскай імперыі.

На прыкладзе такіх бамбейскіх збудаванняў, як  і вароты ў Індыю, можна вылучыць асноўныя рысы інда-сарацынскага стылю. На будынкі, еўрапейскія па функцыянальным прызначэнні і агульным сілуэце, накладваўся мудрагелісты дэкор, запазычаны з рэпертуару мусульманскай архітэктуры Індыі — пераважна магольскай. Адраджаючы архітэктурную спадчыну Вялікіх Маголаў, брытанскі ўрад імкнуўся паказаць пераемнасць свайго праўлення.

Ледзь ці не з большым размахам, чым самі брытанцы, будавалі ў інда-сарацынскім стылі мясцовыя князі — фармальныя кіраўнікі , якія склалі Індыйскі Саюз. У перыяд паміж сусветнымі войнамі раскошныя княжацкія рэзідэнцыі ў інда-сарацынскім стылі з элементамі мадэрна і ар-дэко былі спраектаваны еўрапейскімі архітэктарамі ў Майсуры, Джодхпуры, Біканеры і іншых гарадах.

Катэгорыя:Архітэктура Індыі
Катэгорыя:Архітэктурныя стылі
Катэгорыя:Арыенталізм
Мядзведзіца (прыток Волгі)

**Мядзведзіца** () — рака ў Цвярской вобласці Расіі, левы прыток Волгі (упадае ва Угліцкае вадасховішча). Даўжыня 259 км, плошча басейна 5570 км². Жыўленне змяшанае. Сярэдні расход за 71 км ад вусця 25,2 м³/с. Замярзае ў лістападзе, адкрываецца ў красавіку. Сплавінная. Суднаходная ў нізоўях.

Катэгорыя:Прытокі Волгі
Катэгорыя:Рэкі Цвярской вобласці
Грандвальская Біблія

**Грандвальская Біблія** — ілюмінаваны рукапіс Бібліі, створаны ў 835 годзе ў . Да пачатку XIX стагоддзя была ўласнасцю . Цяпер захоўваецца ў Брытанскай бібліятэцы (Add. 10546).

## Гісторыя 
Рукапіс, верагодна, створаны ў , дзе працаваў самы вядомы скрыпторый эпохі Каралінгаў. Біблія зроблена ў перыяд паміж 830 і 840 адмыслова для гэтага бенедыктынскага абацтва, заснаванага абацтвам . Манастыр ператварыўся ў  ў 1115 годзе. У 1534 годзе, з прыняццем Рэфармацыі ў , яго кіраўнік рушыў у Дэлемон з рукапісам. Паміж 1595 і 1606 гадамі ў кнігу быў дададзены спіс канонаў. Манастыр распусцілі ў 1802 годзе ў выніку .

Рукапіс знойдзены дзецьмі на гарышчы дома былога кіраўніка Дэлемона ў 1821—1822 гадах. Яны прадалі яго адвакату Алексісу Бенату, які прадаў манускрыпт у сакавіку 1822 Генры Спайр-Пасавану, букіністу з Базеля. Пасля спробы продажу ў Францыі, рукапіс, нарэшце, быў набыты Брытанскім музеем у 1836 годзе, адкуль патрапіў у Брытанскую бібліятэку

## Апісанне 
Рукапіс змяшчае тэкст Вульгаты, адрэдактаваны Алкуінам, адзін з трох асобнікаў, ілюмінаваны ў эпоху  разам з Першай Бібліяй Карла Лысага. Рукапіс змяшчае 4 мініяцюры на поўную старонку, пастаўленыя перад кнігамі Быцця, Сыходу, Евангеллем і пасля Апакаліпсісу (f.5v, 25v, 352v, 449v). Таксама маюцца 4 сюжэтныя ініцыялы, фарбаваныя, залатыя і сярэбраныя (f. 234r, 262v, 390v, 411v),   займае цэлую старонку (f.1v),  дэкараваны архітэктурнымі дэталямі (f. 349v-351r) і арнаментам (f.408v-409r), а таксама прысутнічаюць буквіцы ў пачатку кожнай кнігі.

Выява:Karolingischer Buchmaler um 840 002.jpg|Мініяцюра Сыход
Выява:Vulgata Alkuin 840 S2.jpg|Першая старонка Кнігі Сыход

## Літаратура 
### Бібліяграфія 
* DUFT (Johannes), éd., * Bibel von Moutier-Grandval, British Museum Add. Ms. 10546* [Facsimilé et commentaires], Bern : Verein Schweizerischer Lithographiebesitzer, 1971
* , *The Illustrated Bibles from Tours, Studies in Manuscript Illumination*, 7 (Princeton: Princeton University Press, 1977), pp.&nbsp;5, 14, pls 1, 44, 48, 87, 107.
* Ingo Walther et Norbert Wolf, Codice illustres. Les plus beaux manuscrits enluminés du monde (400-1600), Paris, Taschen, 2001, 504 p. (ISBN 382285963X), p.&nbsp;460

## Спасылкі 
* Notice et reproduction du manuscrit  
* Présentation du manuscrit sur le site de la ville de Moutier 

Катэгорыя:Рукапісы
Катэгорыя:Біблейскія рукапісы
Катэгорыя:Каралінгскае мастацтва
Катэгорыя:Брытанская бібліятэка
Фронт Мажайскай лініі абароны

**Фронт Мажа́йскай лі́ніі абаро́ны** — адзін з франтоў Чырвонай Арміі падчас Вялікай Айчыннай вайны. Сфарміраваны на заходнім напрамку 18 ліпеня 1941 года на падставе загаду Стаўкі ВГК ад 18 ліпеня 1941 года для арганізацыі абароны па Мажайскай абарончай лініі. Функцыі штаба фронту выконваў штаб Маскоўскай ваеннай акругі. 30 ліпеня 1941 года на падставе загаду Стаўкі ВГК ад 30 ліпеня 1941 года фронт быў скасаваны, яго войскі перададзеныя ў склад Рэзервовага фронту.

## Склад фронту 
У склад фронту ўваходзілі 32, 33, 34-я арміі.

## Камандны склад 
* Камандуючы — генерал-лейтэнант П. А. Арцем’еў
* Член Ваеннага савета — сакратар Маскоўскага камітэта УКП(б) І. М. Сакалоў
* Начальнік штаба — генерал-маёр А. І. Кудрашоў

## Літаратура 
* Фронт Можайской линии обороны // Великая Отечественная война, 1941—1945 : энциклопедия / под ред. М. М. Козлова. — М. : Советская энциклопедия, 1985. — С. 763. — 500 000 экз.
## Спасылкі 
* Фронт Мажайскай лініі абароны 

Мажайскай лініі абароны
Мажайскай лініі абароны
Габы

**Габы** — балота ў Беларусі, у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці, у вадазборы рэк Сэрвач і Вузлянка.

Балота нізіннага (45 %), пераходнага (15,%) і вярховага (40 %) тыпаў. Плошча 13,9 тыс. га. Глыбіня торфу да 7,3 м, сярэдняя 2,6 м, ступень разлажэння ад 32 % (верхавы тып) да 39 % (пераходны і нізінны). Ёсць падсцілкавы торф і мергель (магутнасць да 4 м). Расце лес з хвоі, елкі, бярозы. З 1952 года асушана 7,6 тыс. га, у тым ліку 2,6 тыс. га адкрытай асушальнай сеткай, 5 тыс. га закрытым дрэнажам. На асушаных землях вырошчваюць шматгадовыя травы, збожжавыя.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балоты Мядзельскага раёна
Кандрат Кандратавіч Манахаў

{{Навуковец 
 |Імя                  = Кандрат Кандратавіч Манахаў
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Месца нараджэння     = 
 |Месца смерці         =
 |Навуковая сфера      = неўрапаталогія
 |Месца працы          = Мінскі медыцынскі інстытут
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = Маскоўскі ўніверсітэт
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы          = 
}}
**Кандрат Кандратавіч Мана́хаў** (; , Узорава, Валакаламскі павет, Маскоўская губерня —) — вучоны ў галіне неўрапаталогіі, доктар медыцынскіх навук (1936), прафесар (1936).

## Біяграфія 
К. К. Манахаў нарадзіўся ў сяле Узорава Валакаламскага павета Маскоўскай губерні. Скончыў у 1913 годзе гімназію, у 1917 годзе медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. З 1918 годзе паліткамісар Новарасійскага ўмацаванага раёна, камісар аховы здароўя Паўночна-Каўказскай Савецкай Рэспублікі, загадчык Кубанскім і Растоўскім краявымі аддзеламі аховы здароўя. У 1920—1922 гг. упаўнаважаны Наркамата аховы здароўя РСФСР па Паўднёваму ўсходу. У 1922—1924 гг. ардынатар клінікі нервовых хвароб Другога маскоўскага ўніверсітэта, у 1924—1931 гг. асістэнт. Адначасова ў 1924—1931 гг. навуковы супрацоўнік Медыка-біялагічнага інстытута. У 1929—1934 гг. на пасадзе намесніка дырэктара Інстытута фізіялогіі Народнага камісарыята асветы РСФСР. У 1934 годзе скончыў Інстытут чырвонай прафесуры. У 1934—1937 гг. К. К. Манахаў на пасадзе дырэктара Мінскага медыцынскага інстытута і адначасова загадчык кафедрай нервовых хвароб. У 1937—1938 гг. загадчык Маскоўскім гарадскім аддзелам аховы здароўя.

Арыштаваны і асуджаны ў 1938 годзе.

## Навуковая дзейнасць 
К. К. Манахаву па фізіялогіі гіпаталамуса, гемацэфалічнага бар’ера, істэрыі. Займаўся пытаннямі арганізацыі сістэмы аховы здароўя, методыкі выкладання ў медыцынскіх ВНУ і інш.

Сярод апублікаванага:
* К цитоархитектонике гипотпламуса // Медико-биологический журнал, 1926. Вып. 6.

## Літаратура 
*  — С. 64.

## Спасылкі 
* Ректоры университета // Белорусский государственный медицинский университет 

Катэгорыя:Выпускнікі медыцынскага факультэта МДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Катэгорыя:Неўролагі СССР
Катэгорыя:Неўролагі Беларусі
Катэгорыя:Рэктары Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскоўскай вобласці
Двайны бэта-распад

**Двайны бэта-распад**, 2β-распад, ββ-распад — агульная назва некалькіх відаў радыеактыўнага распаду атамнага ядра, якія абумоўлены слабым узаемадзеяннем і змяняюць зарадавы лік на дзве адзінкі. Двайны бэта-распад ва ўласным сэнсе слова суправаджаецца павелічэннем зарада ядра на дзве адзінкі і выпраменьваннем двух электронаў.

*Двайны бэта-распад* ва ўласным сэнсе слова суправаджаецца **павелічэннем** зарада ядра на дзве адзінкі і выпраменьваннем двух электронаў

: (A,Z) \rightarrow (A,Z+2) + 2e^- + 2 \bar{\nu}_e.

Двайны бэта-распад — самы рэдкі з усіх працэсаў радыеактыўнага распаду. Усе 11 нуклідаў, для якіх гэты працэс пэўна назіраўся, маюць перыяд паўраспаду больш чым 7×1018 гадоў, а ў 128Te перыяд паўраспаду складае (3,5±2,0) гадоў, што на сёння з’яўляецца абсалютным рэкордам сярод усіх радыеактыўных ізатопаў. Варта адзначыць, што пацверджаныя назірання адносяцца толькі да 2β-распаду з павелічэннем зарада ядра, за выключэннем барыю-130, у якім адбываецца, верагодна, двайны электронны захоп (перыяд паўраспаду (2,2±0,5) гадоў, вымераны ў геахімічных эксперыменце па назапашванні прадукту распаду, ксенону-130, у крышталічнай рашотцы старажытнага мінерала, які змяшчае барый).

Распад можа ажыццяўляцца не толькі на асноўны стан даччынага ядра, але і на ўзбуджаныя станы. У гэтым выпадку выпраменьваецца таксама адзін або некалькі гама-квантаў і / або канверсійных электронаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Двойной бэта-распад // Физическая энциклопедия.

Катэгорыя:Ядзерная фізіка
Катэгорыя:Фізіка элементарных часціц
Катэгорыя:Радыеактыўнасць
Катэгорыя:Слабае ўзаемадзеянне
Катэгорыя:Нейтрына
Карловіч

**Карловіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мечыслаў Карловіч — кампазітар
* Ян Карловіч — лінгвіст

## Паходжанне 
Паводле М. Бірылы, прозвішчы *Карлаў, Карлюк, Каралевіч, Кароліч, Карлоўскі* і г. д. паходзяць ад асабістага імені *Кароль, Карл*.

Прозвішчы Карла, Карловіч, латышскае *Karla* мяркуюцца ад старажытнабалцкага двухасноўнага імені тыпу *Kar-la*.
Энергетычны ўзровень

**Энергетычны ўзровень** — уласныя значэнні энергіі квантавых сістэм, гэта значыць сістэм, якіх складаюцца з мікрачасціц (электронаў, пратонаў і іншых элементарных часціц) і падпарадкоўваюцца законам квантавай механікі. Кожны ўзровень характарызуецца акрэсленым станам сістэмы, ці падмноствам такіх у аказіі выраджэння. Паняцце дастасавальнае к атамам (*электронныя ўзроўні*), малекулам (розныя ўзроўні, адпаведныя ваганням і кручэннем — *вагальныя* і *вярчальныя* ўзроўні), атамнымі ядрам (унутрыядзерныя энергетычныя ўзроўні) і г. д.

## Электронныя энергетычныя ўзроўні 
У сучасным паняцці аб арбітальнай мадэлі атама, электроны ў атаме здольныя валодаць толькі акрэсленымі велічынямі энергіі, і переходіть з аднаго энергетычнага ўзроўню на іншай толькі скокам. Розніца між энергетычнымі ўзроўнямі вызначае частату кванта святла, выдаткоўваецца ці паглынаецца пры пераходзе.
Кожнай пары значэнняў галоўнага квантавага ліку n і арбітальнага квантавага ліку l адпавядае акрэслены ўзровень энергіі, якой можа валодаць электрон.

Галоўныя энергетычныя ўзроўні атама — гэтая сукупнасці атамных больш арбітальны, якія маюць аднолькавыя значэнні галоўнага квантавага ліку. Лік такіх энергетычных узроўняў у атаме роўна нумару перыяду, у якім размешчаны адпаведны хімічны элемент. Напрыклад, калій — элемент чацвёртага перыяду, такім чынам, яго атам мае 4 асноўных энергетычных узроўню (n = 4).

Кожны галоўны энергетычны ўзровень у атаме расщеплён на пад узроўні (s-, p-, d-, f-арбіталі), адпаведныя змяненням арбітальнага квантавага ліку. У дастаткова моцных магнітных палях можна выявіць расшчапленне гэтых падузроўней на асобныя станы, адпаведныя рознымі значэнням магнітнага квантавага ліку.

Катэгорыя:Атамная фізіка
Катэгорыя:Квантавая фізіка
Катэгорыя:Квантавая хімія
Прохараўка

Назву **Прохараўка** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Прохараўка — былая вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці

### Расія 
* Прохараўка — пасёлак гарадскога тыпу ў Белгародскай вобласці
* Прохараўка (Іркуцкая вобласць)
Прохараўка (Белгародская вобласць)

**Прохараўка** () — пасёлак гарадскога тыпу (з 1968), адміністрацыйны цэнтр Прохараўскага раёна Белгародскай вобласці Расіі.

Насельніцтва — 9081 чал. (2017).

Размешчаны на поўначы вобласці, непадалёк ад вытокаў ракі Псёл, за 56 км ад абласнога цэнтра. Чыгуначная станцыя на лініі Курск — Белгарад Паўднёва-Усходняй чыгункі.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Белгародскай вобласці
Каўказскі фронт (Вялікая Айчынная вайна)

**Каўка́зскі фронт** — адзін з франтоў РСЧА падчас Вялікай Айчыннай вайны.

## Гісторыя 
Утвораны 30 снежня 1941 года на падставе дырэктывы Стаўкі ВГК ад 30 снежня 1941 года на базе Закаўказскага фронту.

Войскі Каўказскага фронту завяршылі распачатую 25 снежня 1941 года войскамі Закаўказскага фронту і сіламі Чарнаморскага флоту Керчанска-Феадасійскую дэсантную аперацыю 1941—1942 гадоў, нанеслі паражэнне керчанскай групоўцы праціўніка, захапілі важны аператыўны плацдарм у Крыме.

15 — 18 студзеня 1942 года пасля раптоўнага ўдару праціўніка войскі фронту пакінулі Феадосію і адступілі на Ак-Манайскія пазіцыі. Як следства пакідання войскамі Феадосіі на Каўказскі фронт быў накіраваны прадстаўніком Стаўкі армейскі камісар 1 рангу . Па яго загаду былі арыштаваныя: камандуючы 44-й арміяй генерал-маёр , камандзір 236-й стралковай дывізіі генерал-маёр  (расстраляны), ваенны камісар 236-й стралковай дывізіі батальённы камісар А. І. Кандрашоў, камандзір 63-й горна-стралковай дывізіі падпалкоўнік П. Я. Ціндзянеўскі і інш.

25 студзеня 1942 года Л. З. Мехліс без узгаднення з Масквой настаяў на аддачы загаду аб вызваленні Феадосіі. Стаўка асудзіла дзеянні Л. З. Мехліса і запатрабавала старанна падрыхтаваць аперацыю.

28 студзеня 1942 года на падставе дырэктывы Стаўкі ВГК ад 28 студзеня 1942 грда Каўказскі фронт быў падзелены на Крымскі фронт і Закаўказскую ваенную акругу.

## Склад 
* 44-я армія
* 45-я армія
* 46-я армія
* 47-я армія
* 51-я армія
У аператыўным падпарадкаванні:
* Севастопальскі абарончы раён
* Чарнаморскі флот
* Азоўская ваенная флатылія

## Камандаванне 
Камандуючы:
* генерал-лейтэнант Д. Ц. Казлоў (увесь перыяд)
Член Ваеннага савета:
* дывізіённы камісар  (увесь перыяд)
Начальнікі штаба:
* генерал-маёр Ф. І. Талбухін (увесь перыяд)

## Спасылкі 
* Каўказскі фронт

Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Катэгорыя:Савецкія франты ў гады Вялікай Айчыннай вайны
Забайкальскі фронт

**Забайка́льскі фронт** (скарочаныя назвы Заб. Ф, Забфронт) (15 верасня 1941 — 9 кастрычніка 1945) — фронт РСЧА падчас Другой сусветнай вайны. Колькасць Забайкальскага фронту на пачатак вайны складала звыш 600 тыс. чалавек.

## Гісторыя 
Забайкальскі фронт утвораны 15 верасня 1941 года на базе Забайкальскай ваеннай акругі.

У жніўні 1945 войскі фронту прынялі ўдзел у стратэгічнай Маньчжурскай аперацыі на хінгана-мукдэнскім накірунку. Спачатку яны пераадолелі бязводныя стэпы Унутранай Манголіі і прыгранічны ўмацаваны раён на калганскім, даланорскім, салуньскім і хайларскім напрамках. Затым, узаемадзейнічаючы з Мангольскай народна-рэвалюцыйнай арміяй разграмілі японскія войскі (44-я і 30-я арміі 3-га фронту, частка сіл 4-й асобнай арміі Квантунскай арміі, Суйюаньская вайсковая група). Пераадолелі хрыбет Вялікі Хінган і 19 жніўня выйшлі на мяжу Чжанцзякоу (Калган), Чэндэ (Жэхэ), Чыфэн, Шэньян (Мукдзен), Чанчунь і Цыцыкар. Пасля спынення японскай арміяй супраціву войскі фронту займаліся раззбраеннем і прыёмам капітуліруючых войскаў праціўніка.

9 кастрычніка 1945 года Забайкальскі фронт быў расфарміраваны. Палявое ўпраўленне фронту рэарганізавана ў ўпраўленне Забайкальска-Амурскай ваеннай акругі, з уключэннем у яго арміі Забайкальскага фронту. Мангольскія злучэнні і часці конна-механізаванай групы вярнуліся ў склад войскаў Мангольскай Народнай Рэспублікі.

## Склад 
Першапачаткова:
* 17-я армія (СССР)
* 36-я армія (СССР)
У наступным уваходзілі:
* 12-я паветраная армія (СССР) (1 жніўня 1942 г.)
* Забайкальская армія СПА (30 красавіка 1945)
* 39-я армія (СССР) (20 чэрвеня 1945)
* 53-я армія (СССР) (1 ліпеня 1945)
* 6-я гвардзейская танкавая армія (1 ліпеня 1945)
* Конна-механізаваная група генерал-палкоўніка І. А. Пліева (5 ліпеня 1945)
У перыяд Вялікай Айчыннай вайны Забайкальскі фронт накіраваў на савецка-германскі фронт 16 дывізій (11 стралковых, кавалерыйскую, тры танкавыя, мотастралковую) і дзве брыгады (стралковую і артылерыйскую). Усяго — каля 300 тыс. чалавек, больш за 2 тыс. гармат і мінамётаў, звыш 1,4 тыс. танкаў.

## Камандаванне 
Камандуючыя войскамі:
* генерал-лейтэнант (з мая 1943 г. генерал-палкоўнік) М. П. Кавалёў (ліпень 1941 г. — ліпень 1945 г.)
* Маршал Савецкага Саюза Р. Я. Маліноўскі (ліпень — кастрычнік 1945 г.).
Члены Ваеннага савета:
* карпусны камісар (з снежня 1942 генерал-лейтэнант)  (верасень 1941 г. - ліпень 1944 г.)
* генерал-маёр  (ліпень 1944 г. — ліпень 1945 г.)
* генерал-лейтэнант  (ліпень — кастрычнік 1945 г.).
Начальнікі штаба:
* генерал-лейтэнант  (верасень 1941 г. — ліпень 1945 г.)
* генерал арміі Захараў М. В. (ліпень — верасень 1945 г.).

## Мемуары 
* «Забайкальскі фронт» Успаміны Баракіна Мікалая Васільевіча 

Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Забайкальскі
Каўказскі фронт (значэнні)

Назву **Каўказскі фронт** мелі:

* воінскае аб’яднанне Рускай імператарскай арміі падчас Першай сусветнай вайны
* воінскае аб’яднанне Узброеных сілаў СССР ў часы Вялікай Айчыннай вайны
Закаўказскі фронт

**Закаўка́зскі фронт** — адзін з франтоў РСЧА падчас Вялікай Айчыннай вайны.

## Гісторыя 
Утвораны 23 жніўня 1941 года на базе Закаўказскай ваеннай акругі з мэтай прыкрыцця дзяржаўных межаў з Іранам, Турцыяй, абароны Чарнаморскага ўзбярэжжа Каўказа. На 1 снежня 1941 года уключаў Грузінскую ССР, Армянскую ССР, Азербайджанскую ССР, штаб фронту — Тбілісі (згодна з Загадам НКА СССР № 0444 «АБ тэрытарыяльным складзе ваенных акругаў Еўрапейскай часткі СССР»).

30 снежня 1941 года Закаўказскі фронт перайменаваны ў Каўказскі фронт (у канцы студзеня 1942 года падзелены на Крымскі фронт і Закаўказскую ваенную акругу).

Зноў сфарміраваны ў маі 1942 года на базе Закаўказскай ваеннай акругі. У ходзе Бітвы за Каўказ 1942—1943 гадоў у жніўні — снежні 1942 года войскі фронту правялі Маздоцка-Малгабецкую, Нальчыцка-Арджанікідзэўскую, Наварасійскую і Туапсінскую аперацыі, у ходзе якіх ва ўзаемадзеянні з Чарнаморскім флотам і Азоўскай ваеннай флатыліяй спынілі наступ праціўніка і падрыхтаваліся да пераходу ў наступленне. 3 студзеня 1943 года Закаўказскі фронт перайшоў у наступленне Паўночнай групай войскаў на нальчыцка-стаўрапальскім накірунку, а 11—16 студзеня Чарнаморскай групай войскаў — на Краснадар і Новарасійск. 24 студзеня 1943 года Паўночная група войскаў ператворана ў Паўночна-Каўказскі фронт, якому 5 лютага перададзена і Чарнаморская група войск, а таксама аператыўна падпарадкаваны Чарнаморскі флот. Закаўказскі фронт прыкрываў Чарнаморскае ўзбярэжжа на ўчастку Лазараўскае — Батумі і дзяржаўную мяжу з Турцыяй і Іранам.

У жніўні 1945 года на базе Закаўказскага фронту утворана Тбіліская ваенная акруга.

## Склад 
1-га фарміравання
* 44-я армія
* 45-я армія
* 46-я армія
* 47-я армія
* 51-я армія (з 22.11.1941)
* Севастопальскі абарончы раён (са снежня 1941 г.)
2-га фарміравання
* 4-я армія
* 9-я армія
* 12-я армія
* 18-я армія
* 24-я армія
* 37-я армія
* 44-я армія
* 56-я армія
* 58-я армія
* 4-я паветраная армія
* 5-я паветраная армія 

## Камандаванне фронту 
### Камандуючыя 
* 23 жніўня 1941 г. — 30 снежня 1941 г. — Д. Ц. Казлоў, генерал-лейтэнант 
* 15 мая 1942 — 9 мая 1945 — І. У. Цюленяў, генерал арміі 

### Члены Ваеннага савета 
* жнівень 1941 — снежань 1941 г. — , дывізіённы камісар 
* май 1942 — лістапад 1942 — , брыгадны камісар
* лістапад 1942 — люты 1943 г. — Л. М. Кагановіч
* люты 1943 — май 1945 — П. І. Яфімаў, генерал-маёр

### Начальнікі штаба 
* жнівень 1941 — снежань 1941 г. — Ф. І. Талбухін, генерал-маёр 
* май 1942 — жнівень 1942 — , генерал-маёр 
* жнівень 1942 — кастрычнік 1942 — , генерал-лейтэнант 
* кастрычнік 1942 — лістапад 1942 — , палкоўнік, з лістапада 1942 г. — генерал-маёр 
* лістапад 1942 — снежань 1942 г. — А. І. Антонаў, генерал-лейтэнант 
* снежань 1942 — лістапад 1943 г. — С. Я. Раждзественскі, генерал-маёр 
* лістапад 1943 — чэрвень 1944 г. — , генерал-лейтэнант 
* чэрвень 1944 г. — жнівень 1945 г. — , генерал-лейтэнант

Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Данскі
Бітва пад Кобрынам (1939)

**Бітва пад Кобрынам** — адна з бітваў у часе нямецкага ўварвання ў Польшчу, якая адбывалася 14—18 верасня 1939 паміж нямецкім XIX танкавым корпусам генерала Гайнца Гудэрыяна і імправізаванай польскай «кобрынскай» дывізіяй пяхоты палкоўніка Адама Эплера. Бітва адбывался адначасна з бітвай за Брэст-Літоўскі.

## Падрыхтоўка 
Пасля прарыву польскай абароны ў бітве пад Візнай нямецкія войскі пад камандаваннем генерала Гайнца Гудэрыяна рушылі ў бок Брэста-Літоўскага, Ковелю і Кобрына. Іхняй мэтай быў падзел тэрыторыі Польшчы на дзве часткі з мэтай пашкодзіць арганізацыі лініі абароны на ўсход ад ракі Буг.

## Бітва 
14 верасня 1939 часткі XIX танкавага корпуса дасягнулі Брэста і Кобрына. У Брэсце стаялі невялікія сілы пад камандаваннем генерала Канстанцыя Плісоўскага, а Кобрын абараняла імправізаваная 60-я дывізія пяхоты палкоўніка Адама Эплера.

Калі палкоўнік Эплер атрымаў данясенне пра набліжэнне нямецкіх войскаў, ён загадаў 2-му батальёну яго 84-га пяхотнага палка правесці адцягвальны манеўр у раёне чыгуначнай станцыі Жабінка і вёска Тэўлі і Агароднікі. Адначасна 2-і батальён 83-га палка пяхоты заняўся ўмацаваннем уздоўж забалочаных берагоў ракі Трасцяніца.

15 верасня сілы Эплера былі заўважаны немцамі і былі бамбаваны самалётамі Люфтвафэ. На наступны дзень адбылося сутыкненне з асноўнымі сіламі гітлераўцаў. Пасля шасцігадзіннага бою нямецкія войскі адышлі, панесшы значныя страты. Польскі батальён захапіў некалькі гармат і танкаў, але не змог імі скарыстацца з прычыны недахопу паліва, пасля чаго адышоў за асноўную лінію польскай абароны.

На світанку 17 верасня выведны атрад нямецкай 2-й матарызаванай пяхотнай дывізіі дасягнуў польскай лініі. Іхняя спроба абысці палякаў з флангу па могілках у вёсцы Хведкавічы была адбітая дзякуючы дапамозе 100-мм гаўбіцаў. Польскі батальён адышоў да вёскі Пяскі, дзе арганізаваў яшчэ адну засаду. Удзень яны ізноў былі беспаспяхова атакаваныя нямецкай дывізіяй.

Асноўныя падзеі разгарнуліся 18 верасня. Спачатку немцы дабіліся поспеху, здолеўшы захапіць тэрыторыі, якія абаранялі дарогу на Бярозу-Картузскую і прахон да асноўным польскіх сіл. Жорсткія баі таксама трывалі ля каналу Каралевы Боны. Аднак немцы так і не здолелі ў гэты дзень захапіць Кобрын, а польскія атрады не мелі сіл для таго, каб адкінуць ворага ад яго ваколіцаў.

## Вынікі 
Атрымаўшы звесткі пра пачатак савецкага ўварвання і пра першыя сутычкі апергрупы «Палессе» з 23-м стралковым корпусам Чырвонай арміі, генерал Францішак Клееберг разаслаў усім фарміраванням апергрупы «Палессе» (у тым ліку і 60-й пяхотнай дывізіі) загад на неадкладнае спыненне ўзброенага супраціву і адступленне на поўдзень, у кірунку пінскіх балотаў.

Выконваючы загад, 60-я пяхотная дывізія пакінула Кобрын і адступіла ў кірунку Дывіна. Генерал Клееберг таксама перанёс штаб апергрупы «Палессе» з Пінску ў Любяшоў.

## Літаратура 
* 

Кобрын
Катэгорыя:Гісторыя Кобрына
Падзеі ў Польшчы ў верасні 1939 года

*Гэта аглядны артыкул пра гістарычную дыскусію наконт падзей у Польшчы ў верасні 1939 года. Пра дзеянні вермахта на тэрыторыі Польшчы ў той час гл. артыкул Польская кампанія вермахта (1939), пра дзеянні Чырвонай арміі — гл. артыкул Польскі паход РСЧА.*

**Падзеі ў Польшчы ў верасні 1939 года** — шэраг гістарычных падзей, што адбыліся ў верасні 1939 года на тэрыторыі Польскай рэспублікі і аб'ядноўваюцца значнай часткай гісторыкаў адзінай прычынна-следчай сувяззю.

Да дадзеных падзей адносяцца **агрэсія** нацысцкай Германіі супраць Польшчы і вольнага горада Данцыга 1 верасня 1939 года, якая паслужыла пачаткам Другой сусветнай вайны, паралельная **агрэсія** германскага сатэліта Славацкай рэспублікі, разгром імі польскіх войскаў, а таксама **ўвядзенне войскаў** Савецкага Саюза на тэрыторыю Польскай рэспублікі 17 верасня 1939 года і наступныя падзел і анексія тэрыторыі Польшчы паміж Германіяй, Славакіяй, СССР і Літвой.

Паводле меркавання шэрагу польскіх, заходніх і расійскіх гісторыкаў, гэтыя падзеі неабходна разглядаць у адзіным кантэксце як складовыя часткі аднаго працэсу, а дзеянні Чырвонай Арміі неабходна інтэрпрэтаваць як агрэсію супраць Польскай дзяржавы. Гэтыя падзеі аб'ядноўваюцца пад назвамі **Вераснёвая кампанія 1939 года**, **Абарона Польшчы 1939 года**, **IV падзел Польшчы**.

Паводле меркавання шэрагу іншых (перш за ўсё савецкіх і расійскіх) гісторыкаў, Польскі паход РСЧА не мае прычынна-следчых сувязяў з германскай агрэсіяй, або гэтыя сувязі не носяць прамога характару, а дзеянні Чырвонай арміі не з'яўляюцца агрэсіяй супраць Польшчы і іх неабходна разглядаць асобна ад дзеянняў германскага Вермахта.

У кантэксце дадзеных падзей, як правіла, разглядаюцца таксама маскоўскія савецка-брытана-французскія перамовы ў жніўні 1939 года, савецка-германскі пакт аб ненападзе (разам з сакрэтным пратаколам да яго), заключаны 23 жніўня 1939 года і савецка-германскі дагавор аб граніцы, падпісаны 28 верасня 1939 года.

Агульнапрынятым пунктам гледжання з'яўляецца разгляд дадзеных падзей у сувязі з баявымі дзеяннямі на заходнееўрапейскім тэатры Другой сусветнай вайны, якія атрымалі назву Дзіўнай вайны.

## Спасылкі 
* Фотаархіў 
* АБСЕ ўсклала адказнасць за вайну на Германію і СССР, артыкул пра рэзалюцыю АБСЕ, 03 ліпеня 2009 г.
* Сайт «Германа-савецка-польская вайна 1939 года»
* 
* 


Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Германіі
Катэгорыя:Бітвы Славакіі
Катэгорыя:Бітвы СССР
Катэгорыя:Бітвы ў Польшчы
Катэгорыя:Верасень 1939 года
Галіна Сяргееўна Калпакова

**Галіна Сяргееўна Калпакова** (18 лютага 1955 — 25 кастрычніка 2006, Масква) — савецкі і расійскі мастацтвазнавец, кандыдат мастацтвазнаўства, прафесар кафедры ўсеагульнай гісторыі мастацтваў , вядучы расійскі спецыяліст у галіне  і старажытнарускага мастацтва.

Аўтар прац аб ранніх абразах, ансамблі Кіеўскай Сафіі, наўгародскіх роспісах XIII—XIV стагоддзяў, мазаіках манастыра Святой Кацярыны на Сінаі і інш.

## Літаратура 
* * Колпакова Г. С.*  Искусство Древней Руси: Домонгольский период. — М.: Азбука, 2007. — 600 с. — (Новая история искусства). — ISBN 978-5-352-02088-3.
* Колпакова Г. С. Искусство Византии. Ранний и средний периоды. — М.: Азбука, 2005. — 528 с. — (Новая история искусства). — ISBN 5-352-00485-6.
* Колпакова Г. С. Искусство Византии. Поздний период. — М.: Азбука, 2004. — 320 с. — (Новая история искусства). — ISBN 5-352-00967-X.
* Колпакова Г. С. Роспись Гелати и живопись Древней Руси // Россия и Грузия. Национальное своеобразие и конфессиональное единство. Международная конференция. — М., 1998.
* Колпакова Г. С. Роспись Софии Киевской в свете мировой культурной традиции. — М., 2000.

Катэгорыя:Кандыдаты мастацтвазнаўства
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Расіі