open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адзінаборства

**Адзінабо́рства** — бой адзін на адзін або баявое мастацтва, прадметам якога ёсць такі бой. Вылучаюць гульнявыя і баявыя адзінаборствы. Яны таксама падзяляюцца паводле паходжання на еўрапейскія, амерыканскія, афрыканскія і ўсходнія. У баявым мастацтве за мэту ставіцца ўдасканаленне адпаведнага мастацтва ўдзельніка бою.

## Віды 
### Гульнявыя 
Найбольш вядомыя такія адзінаборствы, як бокс, вольная, класічная і грэка-рымская барацьба, фехтаванне, самбо, дзюдо, тэквандо, сумо, каратэ, ушу.

### Баявыя 
Самбо, дзюдзюцу.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* сайт адзінаборстваў у Беларусі
* http://www.forum.esport.by/forumdisplay.php?s=4e8252f1920d632587b7dc7e2bed82db&f=9 
* Беларускі часопіс па адзінаборствах «Байцоўскі клуб»
* http://www.boec.by/ 
* Спартыуны клуб «Патрыёт» — Muay thai, K-1, Кiкбоксiнг 

Катэгорыя:Віды спорту
Андрэй Анатольевіч Мезін

**Андрэ́й Анато́льевіч Ме́зін** (нар. 8 ліпеня 1974, Чалябінск, СССР) — беларускі хакеіст. Заслужаны майстар спорту Беларусі.

Удзельнік Алімпійскіх гульняў у Нагана і Солт-Лейк-Сіці, чэмпіянатаў свету 1998, 1999, 2000, 2001, 2002 (дывізіён 1), 2003, 2004 (дывізіён 1), 2005, 2006, 2007 і 2009 гадоў у складзе зборнай Беларусі.

Лепшы брамнік Лігі Антарыа (1995) і Каланіяльнай Лігі (1996). Чэмпіён CoHL (1996) і IHL (1997). Срэбны прызёр чэмпіянату Германіі (1999). Лепшы хакеіст Беларусі (1998, 1999, 2005, 2006).

Па выніках чэмпіянату свету 2006 у Рызе Андрэй Мезін увайшоў у склад сімвалічнай зборнай. Яго партнёрамі па сімвалічнай шасцёрцы сталі абаронцы Петэы Нумелін (Фінляндыя) і Ніклас Кронвал (Швецыя), а таксама нападаючыя Сідні Кросбі (Канада), Давід Выбарны (Чэхія) і Аляксандр Авечкін (Расія).

Па выніках чэмпіянату свету 2009 у Берне і Клотэне Андрэй Мезін прызнаны дырэктаратам чэмпіянату лепшым галкіперам турніру. Таксама, па версіі журналістаў, якія асвятлялі турнір, беларускі брамнік увайшоў у склад сімвалічнай зборнай. У гэты раз яго партнёрамі па сімвалічнай шасцёрцы сталі абаронцы канадзец Шы Уэбер і швед Кені Юнсан, форварды — канадцы Мартэн Сен-Луі і Стыў Стэмкас, а таксама расіянін Ілья Кавальчук.

За зборную Беларусі правёў 100 матчаў, прапусціў 240 шайб, набраў 1 (0+1) бамбардырскі бал, атрымаў 20 хвілін штрафу (станам на 10 траўня 2009).

## Спасылкі 
* Профіль на сайце «Свет хакея Беларусі»  
* Статыстыка на сайце hockeydb.com
* Статыстыка на сайце www.eurohockey.net

Катэгорыя:Хакеісты Беларусі
Катэгорыя:Хакеісты Расіі
Катэгорыя:Хакеісты КХЛ
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па хакеі
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Хакеісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Ігракі ХК Хімік Наваполацк
Катэгорыя:Ігракі «Форт-Уэйн Кометс»
Катэгорыя:Ігракі «Лас-Вегас Тандэр»
Катэгорыя:Ігракі «Рочэстэр Амерыканс»
Катэгорыя:Ігракі «Дэтройт Вайперз»
Катэгорыя:Ігракі ХК Нюрнберг Айс Тайгерс
Катэгорыя:Ігракі ХК Пройсен Берлін
Катэгорыя:Ігракі ХК Ак Барс
Катэгорыя:Ігракі ХК Чэске-Будзеёвіцы
Катэгорыя:Ігракі ХК СКА Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Ігракі ХК Салават Юлаеў
Катэгорыя:Ігракі ХК Металург Магнітагорск
Катэгорыя:Ігракі ХК Дынама Мінск
Панакота

**Панакота**, **пана-кота** ( — вараныя вяршкі) — папулярны паўночна-італьянскі дэсерт. Аснова панакоты — сметанковы крэм, выдатна спалучаецца з ягадамі, садавіной і цукатамі, таму гатункаў панакоты вельмі шмат.

Пры гатаванні вяршкі з цукрам і ваніллю награваюцца і варацца на ціхім агні 15 хв. Да атрыманай масы дадаецца жэлацін, і сумесь разліваюць у формы, пасля застывання выкладваюць з формы на талеркі. Панакота падаецца з садавіннымі соусамі і кавалачкамі садавіны ці ягадамі, а таксама шакаладным ці карамельным соусам.

## Спасылкі 
* Рэцэпт на выхадныя

Катэгорыя:Італьянская кухня
Катэгорыя:Дэсерты
Гесэ

**Гесэ** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Герман Гесэ — швейцарскі пісьменнік
* Ева Гесэ — амерыканская мастачка, скульптар
* Тамаш Гесэ — мастак-партрэтыст, педагог
Міхаіл Дзмітрыевіч Скобелеў

**Міхаіл Дзмітрыевіч Скобелеў** (,  — , ) — рускі военачальнік, генерал ад інфантэрыі (1881), генерал-ад'ютант (1878). Удзельнік Сярэднеазіяцкіх заваяванняў Расійскай імперыі і Руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў. Меў мянушку «белы генерал» з-за яго ўдзелу ў бітвах у белай уніформе і на белым кані.

## Біяграфія 
Сын генерал-лейтэнанта Дзмітрыя Іванавіча Скобелева і яго жонкі Вольгі Мікалаеўны, народжанай Палтаўцавай.

У 1868 годзе скончыў Акадэмію генштаба і быў накіраваны для службы ў Туркестан. Удзельнічаў у Хівінскім паходзе 1873 года і ліквідацыі Какандскага паўстанні 1873—1876 гг. З лютага 1876 года вайсковы губернатар Ферганскай вобласці.

Падчас руска-турэцкай вайны 1877—1878 фактычна камандаваў (быў начальнікам штаба Зводнай казачай дывізіі) Каўказскай казачай брыгадай падчас 2-га штурму Плеўны ў ліпені 1877 г. і асобным атрадам пры авалоданні Лоўчай у жніўні 1877 года. Падчас 3-га штурму Плеўны (жнівень 1877 г.) паспяхова кіраваў дзеяннямі левафлангавага атрада, які прадзёрся да Плеўны, але не атрымаў своечасовай падтрымкі ад камандавання. Камандуючы 16-й пяхотнай дывізіяй, удзельнічаў у блакадзе Плеўны і зімовым пераходзе праз Балканы (праз Імітлійскі перавал), адыграўшы вырашальную ролю ў бітве пад Шэйнава. У лютым 1878 года заняў Сан-Стэфана пад Стамбулам.

Паспяховыя дзеянні Скобелева стварылі яму вялікую папулярнасць у Расіі і Балгарыі, дзе яго імем былі названыя вуліцы, плошчы і паркі ў шматлікіх гарадах. Пасля заканчэння руска-турэцкай вайны вярнуўся ў Туркестан. У 1878—1880 гадах камандаваў корпусам. У 1880—1881 гадах кіраваў 2-й Ахалтэкінскай экспедыцыяй, падчас якой была заваяваная Туркменія. У 1882, знаходзячыся ў Парыжы, выступіў у абарону балканскіх народаў, супраць агрэсіўнай палітыкі Германіі і Аўстра-Венгрыі, што выклікала міжнародныя ўскладненні.

Быў адкліканы імператарам Аляксандрам III і неўзабаве раптам памёр. Скобелеў адрозніваўся вялікай асабістай адвагай і карыстаўся папулярнасцю сярод салдат і афіцэраў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Военачальнікі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі прыгнечання паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны 1877—1878
Катэгорыя:Удзельнікі Сярэднеазіяцкіх паходаў
Катэгорыя:Рускія нацыяналісты
Катэгорыя:Губернатары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Члены Маскоўскага Англійскага клуба да 1917 года
Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Разанскай вобласці
Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты (Расійская імперыя)
Катэгорыя:Панславісты
Мустафа I

**Мустафа I** ( — ) — султан Асманскай імперыі ў 1617—1618 і 1622—1623. Сын Мехмеда III і Хандан Султан (этнічнай грэчанкі, народжанай Алены).

Мустафа I стаў султанам у 1617. Але праз некаторы час у выніку змовы быў зрынуты сваім пляменнікам Асманам II (сын Ахмеда I) і ізаляваны ў палацы.

Падчас паўстання янычар у 1622, быў вызвалены і вернуты да пасада, але праз год Мустафа I самавольна адрокся ад тытула.

Гісторыкі лічаць, што Мустафа быў душэўна хворым і няздатным да кіравання.

Памёр у 1639, пахаваны ў Святой Сафіі.

## Гл. таксама 
* Асманская імперыя
* Асманскія султаны

## Спасылкі 
Катэгорыя:Султаны Асманскай імперыі
Гановер

**Гановер** () — горад на поўначы Германіі, сталіца з 1866 года прускай правінцыі Гановер, пазней, заснаванай у 1946 годзе зямлі Ніжняя Саксонія. Насельніцтва — 523 тыс. чал. (2001). Самы вялікі горад у Ніжняй Саксоніі.

## Адукацыя і культура 
* Гановерскі ўніверсітэт імя Готфрыда Лейбніца

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі

Катэгорыя:Беларускія лагеры для перамешчаных асоб
Нэлі Закс

**Леані Нэлі** **Закс** (, Берлін — , Стакгольм) — паэтэса, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (1966).

У юнацтве захаплялася творчасцю Сельмы Лагерлёф, у 15-гадовым узросце пачала з ёй ліставанне, якое доўжылася амаль 35 гадоў. У 18-гадовым ўзросце пачала пісаць вершы, адзін з якіх ухваліў і надрукаваў Стэфан Цвэйг. Да 1938 года час ад часу яе паэзію публікалі ў перыёдыцы. У 1940 годзе, дзякуючы Сельме Лагерлёф, Нэлі Закс атрымала шведскую візу і з’ехала з Германіі. У Швецыі яна пачала пісаць зусім іншыя, нерамантычныя вершы пра лёс яўрэяў.

Зборнікі «Wohnungen des Todes» («Жытло смерці», 1946), «Sternverdunkelung» («Зорачнае зацьменне», 1949), «Und Niemand weiß weiter» («І ніхто не ведае, як быць далей», 1957), «Flucht und Verwandlung» («Уцёкі і ператварэнне», 1959) былі адзначаны крытыкай як выбітныя з’явы паэзіі. У 1960 годзе ў Германіі Закс прысудзілі прэмію Ганнэты фон Дростэ-Шульхоф, у 1965 — Прэмію Міра заходнегерманскай асацыяцыі кнігавыдаўцоў. У 1966 годзе, разам Шмуэлем Агнонам, атрымала Нобелеўскую прэмію па літаратуры «… за выбітныя лірычныя і драматычныя творы, з трапяткім натхненнем і сілай, якія перадаюць лёс Ізраіля і яго народа».

## Беларускія пераклады 
На беларускую мову асобныя вершы Нэлі Закс перакладалі Лявон Баршчэўскі, Арцём Арашонак.
* Нэлі Закс. Выбраная лірыка. Пер. Лявона Баршчэўскага. Мінск: Зміцер Колас, 2022. (Паэты планеты).
* Вершы ў перакладзе Арцёма Арашонка

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Кёльнскі сабор

**Кёльнскі сабор** () — гатычны сабор у Кёльне (Германія), аб’ект сусветнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА. Афіцыйная назва: **высокая Домская царква св. Пятра і Марыі**, рымска-каталіцкая. Сабор трэці ў свеце па вышыні (157,38 метраў — паўночная вежа). Многія гісторыкі архітэктуры бачаць у ім гарманізацыю ўсіх будаўнічых элементаў і ўпрыгожвання, які ўласцівы сярэдневякова-гатычнаму стылю.

Кёльнскі сабор у 2001 наведала 5 мільёнаў людзей, у 2004 — 6 мільёнаў. У 2005 годзе сабор навeдаў Папа Бенедыкт XVI.

Будаўніцтва: 1248—1437 гг., 1842—1880 гг.

## Лічбы і факты 
## Літаратура 
* Кёльнскі сабор // БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.243

## Спасылкі 
* Кёльнскі сабор у слоўніку «Найвялікшыя храмы свету»
* «Віды, планы, разрэзы і дэталі Кёльнскага сабора»  — 18 гравюр, зробленых Карлам Фрыдрыхам Шынкелем пры падрыхтоўцы да рэстаўрацыі Кёльнскага сабора.
* Афіцыйны сайт
* Фотарэпартажы пра Кёльнскі сабор на рускай мове на сайце Deutsche Welle
* Старонка Кёльнскага сабора на сайце GCatholic.com

Катэгорыя:Саборы Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Германіі
Катэгорыя:Славутасці Кёльна
Катэгорыя:Гатычныя саборы
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Германіі
Сачанка

**Сачанка** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Іванавіч Сачанка (1936—1995) — беларускі пісьменнік, перакладчык і выдавец.
* Барыс Пятровіч Сачанка (нар. 1959; псеўд.: *Барыс Пятровіч*) — беларускі пісьменнік.
* Галіна Барысаўна Багданава (1961—2021) — беларуская пісьменніца.
* Іван Іванавіч Сачанка (нар. 1938) — беларускі гісторык, журналіст. Доктар гістарычных навук (1983), кандыдат філалагічных навук (1972), прафесар (1984).
* Святлана Барысаўна Сачанка (1968—2011; псеўд.: *Святлана Явар*) — беларуская паэтэса, літаратуразнавец.
Закс

**Закс** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Фёдаравіч Закс — савецкі літаратурны крытык, педагог
* Ганс Закс — галоўны паэт нямецкага Адраджэння, майстарзінгер і драматург
* Леа Закс — ізраільскі біёлаг
* Нэлі Закс — паэтэса, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Дрэздэн

**Дрэздэн** (, ) — горад на ўсходзе Германіі, сталіца зямлі Саксонія. Размешчаны ў даліне ракі Эльба непадалёку ад чэшскай граніцы.

Дрэздэн мае доўгую гісторыю ў якасці сталіцы і рэзідэнцыі князёў-выбаршчыкаў і каралёў Саксоніі, дзякуючы чаму горад набыў арыстакратычны і мастацкі каларыт. Дрэздэн быў амаль цалкам разбураны падчас Другой сусветнай вайны ў выніку авіяналётаў англа-амерыканскіх сіл.

Дрэздэнская частка даліны Эльбы некаторы час знаходзілася ў Спісе сусветнай гістарычнай спадчыны ЮНЕСКА і была выключана адтуль за наўмыснае парушэнне Канвенцыі ЮНЕСКА аб ахове сусветнай спадчыны (пабудова аўтамабільнага моста) — першы выпадак выключэння са Спіса ў Еўропе і другі ў свеце.

## Геаграфічныя звесткі 
### Клімат 
## Гісторыя 
Назва «Дрэздэн», як і частка назваў гарадскіх раёнаў, мае славянскія карані, ад дрэўнесорбскага Drežďany («жыхары пойменых лясоў»). Упершыню Дрэздэн дакументальна згадваецца ў 1206 годзе ў сувязі з судовай справай паміж Майсенскай царквой і графам фон Дона з-за спрэчных тэрыторый (Acta sunt hec dresdene). Як горад, ужо ў іншым дакуменце, Дрэздэн згадваецца ў 1216 (Acta sunt hec... in civitate nostra dresdene).

З 1270 Дрэздэн стаў сталіцай маркграфства Мейсэн і быў ёй да аб'яднання маркграфства з курфюрствам Саксонія ў 1422 годзе. У 1485 г. адбыўся Лейпцыгскі падзел аб'яднанай дзяржавы, у выніку якога Дрэздэн зноў стаў сталіцай маркграфства Мейсэн (прычым маркграф атрымаў тытул герцага Саксоніі). У 1547 годзе курфюрства Саксонія было зноў далучана да Мейсэну, і Дрэздэн апынуўся сталіцай курфюрства Саксонія. Найбольшага росквіту Саксонія (і Дрэздэн, як яе сталіца) дасягнула пры Аўгусце Моцным у пачатку XVIII стагоддзя. У XVIII стагоддзі Саксонія прэтэндавала на вядучую ролю сярод нямецкіх княстваў і вяла сталыя войны з Прусіяй. Падчас Сямігадовай вайны Дрэздэн быў захоплены і доўгі час утрымліваўся войскамі прускага караля Фрыдрыха II. Гэтая акупацыя нанесла вялікія страты гораду, у прыватнасці ў 1760 годзе была разбурана Кройцкірхе. У 1872 годзе быў створаны Dresdner Bank.

## Музеі 
* Галерэя старых майстроў
## Адукацыя 
* Дрэздэнскі тэхнічны ўніверсітэт
* Дрэздэнскі міжнародны ўніверсітэт

## Галерэя 

Dresden-2132-Elbe-Augustusbruecke-Georgenbau-Hofkirche-Italienisches Dorf-Semperoper-2015-gje.jpg
Dresden123.jpg|Зімовы Дрэздэн
Dresden-Altstadt von der Marienbruecke-II.jpg|Паводка 2006
Dresden-1694-August der Starke am Neustaedter Markt-2008-gje.jpg
Dresden-1516-Yenidse-2008-gje.jpg
Dresden-1712-Prager Str-2008-gje.jpg
Dresden-1730-Hauptbahnhof-2008-gje.jpg
NGTD12DD_front.jpg |Рэкордна доўгі дрэздэнскі трамвай
Dresden-1642-Schloss Eckberg-2008-gje.jpg
Dresden-1654-Lingnerschloss-Blaues Wunder-2008-gje.jpg
Dresden-1602-Blaues Wunder-2008-gje.jpg

## Памятныя мясціны 
* Тэраса Бруля
* Опера Земпера
* Замак Морыцбург

## Вядомыя асобы 
* Эрых Кестнер — нямецкі пісьменнік
* Сяргей Паўлавіч Марозаў (нар. 1985) — беларускі гісторык, фотамастак.
* Юлій Анатолевіч Шаравера (нар. 1948) — беларускі архітэктар

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Саксоніі
Катэгорыя:Гарады на Эльбе
Эрнст Яндль

**Эрнст Яндль** (; , Вена), аўстрыйскі пісьменнік.

Вывучаў германістыку і англіцыстыку, доктар філалогіі (1950), настаўнік гімназіі ў Вене.

Літаратурныя публікацыі з 1952, за якія атрымаў мноства прэмій, у тым ліку і літаратурную прэмію Георга Бюхнера (1984).

Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Нюрнберг

**Нюрнберг** ( , ) — горад у Германіі, размешчаны ў цэнтральнай частцы Баварыі, на рацэ Пегніц. Нюрнберг з’яўляецца 2-м па колькасці насельніцтва горадам Баварыі (пасля Мюнхена) і 14-м па Германіі (503 673 чал. па даным на 2009 год). Найбуйнейшы эканамічны і культурны цэнтр Франконіі і яе неафіцыйная сталіца.

Нюрнберг утварае разам з гарадамі Фюрт і Эрланген трохвугольнік, які з’яўляецца асновай сярэднефранконскага рэгіёна і адным з 23 буйных баварскіх цэнтраў. Бліжэйшыя гарады (акрамя Фюрта і Эрлангена) — Інгальштат, каля 100 км на поўдзень, Рэгенсбург, каля 100 км усходней і Вюрцбург, каля 100 км на паўночны захад. Мюнхен знаходзіцца за 170 км на поўдзень, Штутгарт за 160 км на паўднёвы захад  і Франкфурт-на-Майне за 186 км на паўночны ўсход.

Колькасць насельніцтва Нюрнберга перасягнула ў 1880 годзе рысу ў 100 000 жыхароў, дзякуючы чаму Нюрнберг перайшоў у катэгорыю буйных гарадоў, а ў 1910 годзе насельніцтва дасягнула 333 000 чалавек.

Рэгіён Нюрнберга з яго амаль двума мільёнамі насельніцтва, 10 000 квадратнымі кіламетрамі плошчы і ўнёскам у валавы нацыянальны прадукт у памеры 50 мільярдаў еўра адносіцца да эканамічна наймацнейшых рэгіёнаў Германіі.

## Гісторыя 
## Адукацыя 
* Нюрнбергская акадэмія вытанчаных мастацтваў
## Вядомыя асобы 
* Іаган Пахельбель — выдатны нямецкі кампазітар і арганіст эпохі барока.
* Юліяна Вітан-Дубейкаўская — беларуская мастацтвазнаўца, педагог, мемуарыстка.

## Галерэя 

Nuernberg-Burg-12-2005-gje.jpg
Nuernberg-28-Tucher-Schloss-von oben-2005-gje.jpg
Nuernberg-40-Museum-2005-gje.jpg
Nuernberg-Beim Tiergaertnertor-08-2005-gje.jpg
Nuernberg-Frauenkirche-04-am Hauptmarkt-2006-gje.jpg
Nuernberg-Narrenschiff-06-Juergen Weber-2005-gje.jpg
Nuernberg-Weissgerbergasse-28-2005-gje.jpg
Nuernberg-Rochusfriedhof-10-2006-gje.jpg

## Гл. таксама 
* Фастнахтшпіль
* Стары горад
* Царква Святога Себальда і царква Святога Лаўрэнція

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Брэмен

**Брэ́мен** () — горад на поўначы Германіі. Насельніцтва 549 тыс. чал. (2001).

## Гісторыя 
Першыя паселішчы на Везэры ўзніклі паміж I і VIII стагоддзямі. Ужо ў 150 годзе александрыйскі географ Клаўдзій Пталемей згадвае адно з такіх паселішчаў пад імем Fabiranum (у іншым варыянце Phabiranum).

Горад Брэмен быў заснаваны ў 787 годзе Карлам Вялікім у якасці біскупскай рэзідэнцыі. Росквіт горада пачаўся з 845 года, калі ён знаходзіўся пад кіраваннем архібіскупа Адальберта.

У 1186 годзе Брэмен атрымаў ад германскага караля Фрыдрыха І Барбаросы гарадскія правы. У 1260 горад далучаецца да Ганзейскага саюза. Імклівае эканамічнае развіццё дазваляе Брэмену выйсці з пад улады архібіскупа і стаць свабодным горадам. Сімваламі гэтай свабоды сталі ўзведзеныя на галоўнай плошчы Роланд (1404) і будынак ратушы (1409).

З 1646 года вольны імперскі горад. У 1815—1933 вольны горад.

У Другую сусветную вайну база ВМФ нацысцкай Германіі, разбураны.

З 1949 года цэнтр аднайменнай зямлі ФРГ.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Транспарт 
Буйны марскі порт на р. Везер за 130 км ад яе ўпадзення ў Паўночнае мора.

## Славутасці 
* Брэменская ратуша
* Брэменскі парк рададэндранаў
* Брэменскі сабор

## Вядомыя асобы 
* Карл Рунгэ (1856—1927) — нямецкі матэматык, фізік і спектраскапіст

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Гарады зямлі Брэмен
Трыкалор

**Трыкало́р** ( – тры колеры) — трохкаляровы сцяг.

Трохкаляровыя сцягі шырока распаўсюджаны, напрыклад, Сцяг Румыніі, Сцяг Мексікі, Сцяг Расіі, Сцяг Бельгіі, Сцяг Германіі.

Французскі трыкалор паўстаў падчас Французскай рэвалюцыі. Парыжане хадзілі па горадзе з сіне-чырвонымі бантамі і кукардамі (геральдычныя колеры Парыжа), але новы мэр горада ў знак пагаднення з каралём вырашыў дадаць да рэвалюцыйных кветак — белы, колер манархічнай улады.

Адрозніваюць вертыкальныя (французскі, мексіканскі, румынскі, бельгійскі, італьянскі) і гарызантальныя (нідэрландскі, нямецкі, расійскі) трыкалоры.

## Прыклады трыкалораў 
## Зноскі 
Катэгорыя:Сцягі
Катэгорыя:Вексілалогія
Сцяг Бельгіі

**Дзяржаўны (грамадзянскі)** сцяг Бельгіі ўяўляе сабой прастакутнае палатно з суадносінамі бакоў 13:15, якое складаецца з трох роўнавялікіх вертыкальных палос — чорнай, жоўтай і чырвонай. Гэтыя колеры традыцыйна былі колерамі Брабанцкага Герцагства. Форма заснавана на форме сцяга Францыі, хоць паходжанне прапорцый невядома.

Дата прыняцця — 23 студзеня 1831 года. Выгляд сцяга зацверджаны артыкулам № 193 бельгійскай канстытуцыі, аднак там прыведзены адваротны прынятаму цяпер парадак колераў (гэта значыць чырвоны, жоўты, чорны).

Хоць афіцыйна суадносіны бакоў сцяга складаюць 13:15, на практыцы выкарыстоўваюцца больш выцягнутыя сцягі (часцей за ўсё — з суадносінамі 2:3). Большасць бельгійцаў былі б вельмі здзіўлены, калі б пазналі, што ў адпаведнасці з законам іх сцяг павінен быць амаль квадратным.

Грамадзянскі сцяг таксама выкарыстоўваецца ўзброенымі сіламі Бельгіі (акрамя флота, гл. ніжэй)

Бельгійскі сцяг быў важным знакам падчас бельгійскай рэвалюцыі і вайны за незалежнасць 1830 года, аднак выглядаў ён трохі інакш, чым зацверджаны пазней варыянт: сцяг меў тры гарызантальна размешчаныя палосы (зверху ўніз — чырвоны, чорны, жоўты) і быў больш выцягнутым па форме. Падобны сцяг, таксама гарызантальны, чырвона-жоўта-чорны (зверху ўніз) быў знакам няўдалага паўстання супраць аўстрыйскага валадарства ў 1789 годзе.

## Іншыя афіцыйныя сцягі Бельгіі 

Дзяржаўны (урадавы) сцяг Бельгіі выглядае гэтак жа, як і грамадзянскі, толькі на жоўтай паласе намаляваны стаячы на задніх лапах леў і карона. Дзяржаўны сцяг быў афіцыйна зацверджаны ў сваёй ролі ў 1950 годзе. Раней, з 1936 года, гэты сцяг быў ваенна-марскім сцягам краіны, пакуль ваенна-марскі флот Бельгіі не быў скасаваны пасля акупацыі Бельгіі Германіяй (у 1940 года).

Цяперашні ваенна-марскі сцяг краіны ўяўляе сабой белае палатно з андрэеўскім крыжам з чырвона-жоўта-чорных стужак. Над месцам перакрыжавання стужак размешчаны малюнак кароны і дзвюх скрыжаваных гармат, пад месцам перакрыжавання стужак — сілуэт якара.

Акрамя таго, свой сцяг мае кожная правінцыя, акруга, супольнасць, горад і камуна Бельгіі.

## Гл. таксама 
Герб Бельгіі

## Спасылкі 
Дзяржаўныя сімвалы Бельгіі 

Бельгія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Бельгіі
Хашымін

**Хашымін**, да 1976 Іншая назва **Сайгон** (, ) — найбольшы горад у В’етнаме. Колішняя сталіца французскага пратэктарату Кохінхіна (1862—1954) ды Паўднёвага В'етнаму (1954—1975). Горад знаходзіцца на рацэ Сайгон (Сонг Сай Гон) на поўнач ад дэльты Меконгу, на адлегласці 80 км ад Паўднёва-Кітайскага мора. Гандлёвы цэнтр Шо Лон знаходзіцца на захад ад горада.

Тэрыторыя займаная г. Хашымін доўгі час была часткай каралеўства Камбоджы. В'етнамцы ўпершыню атрымалі доступ да рэгіёна ў 17-м стагоддзі. Адносіны з Францыяй пачаліся ў 18-м стагоддзі, калі французскія купцы і місіянеры пасяліліся ў рэгіёне. У 1859 годзе горад быў акупаваны французамі і ў 1862 годзе быў перададзены Францыі в’етнамскім імператарам Ту Дукам. Як сталіца Кохінхіны, Сайгон быў ператвораны ў важны партовы горад і ўрбаністычны цэнтр з прыгожымі віламі, уражлівымі грамадскімі будынкамі і добра выбрукаванымі бульварамі засаджанымі дрэвамі. На поўнач ды на поўдзень ад горада былі пабудаваныя чыгункі і Сайгон стаў галоўным зборным цэнтрам для экпарту рысу, які вырошчваўся ў дэльце ракі Меконг. У 1940 годзе Сайгон быў акупаваны японцамі але французскія каланіяльныя ўлады працягвалі кіраваць В'етнамам да 1945 года, калі яны былі інтэрнаваны японцамі. Другая Сусветная вайна не зачапіла Сайгон.

Сайгон і надалей захоўвае выгляд еўрапейскага горада са шматлікімі будынкамі заходняга стылю французскага каланіяльнага перыяду.

Міжнародны аэрапорт Таншанят абслугоўвае рэгулярныя авіярэйсы кампаніі Эйр В'етнам да іншых унутраных цэнтраў краіны і розных іншаземных кампаній у гарады Азіі і Еўропы. У 40 км ад горада будуецца Міжнародны аэрапорт Лонгтхань.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Цікавыя факты 
* Хашымін з'яўляецца горадам-пабрацімам сталіцы Беларусі, Мінску . (з лістападу 2008 года)

## Выбітныя асобы 
У Хашыміне нарадзіўся італьянска-французскі кампазітар Рыкарда Качантэ.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Гарады В’етнама

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1698 годзе
Сцяг Косава

**Сцяг Косава** быў афіцыйна прыняты косаўскім парламентам 17 лютага 2008 адначасова з абвяшчэннем незалежнасці (ад Сербіі). Уяўляе сабою сіняе палатно з намаляванымі на ім жоўтым контурам Косава, а таксама шасцю белымі пяціканцовымі зоркамі, якія сімвалізуюць шэсць народаў якія пражываюць на тэрыторыі рэспублікі:

* Албанцы
* Сербы
* Цыгане
* Туркі
* Башнякі
* Гаранцы

## Спасылкі 
* Закон аб дзяржаўных сімвалах Рэспублікі Косава 
* Important information about Flag and Coat of Arms of Republic of Kosovo 

## Гл. таксама 
* Эмблема Рэспублікі Косава
* Сцягі Косава

Косава
Катэгорыя:Рэспубліка Косава
Ніжняя Саксонія

**Ні́жняя Саксо́нія**  ( , ) — зямля ФРГ. Сталіца — Гановер.

## Гісторыя 
* Герцагства Саксонія (VII—XIV стст)
* Браўншвайг-Люнебург (1235—1807)
* Залежнае ад напалеонаўскай Францыі Каралеўства Вестфалія (1807—1813) са сталіцай у гесэнскім горадзе Касель
* Каралеўства Гановер (1814—1866)
* Пруская правінцыя Гановер (1866—1945)

Зямля ўтворана ў 1946 годзе ў выніку аб’яднання большай часткі былой прускай правінцыі Гановер з шэрагам нямецкіх зямель, такіх як Ольдэнбург, Браўншвайг, Шаўмбург-Ліпэ.

## Геаграфія 
Ніжняя Саксонія займае ў Германіі другое месца па плошчы пасля Баварыі. На поўначы яна мяжуе з Паўночным морам і абмяжоўваецца на паўднёвым усходзе гарамі Гарц. Большая частка Ніжняй Саксоніі ўяўляе сабой раўніну. Знакамітая частка Ніжняй Саксоніі гэта Люнебургскія пусткі, якая знаходзіцца паміж Гарцам і Паўночным морам.

## Сельская гаспадарка 
Дзякуючы гліна-пясочнай глебе добра развіваецца сельская гаспадарка. Акрамя збожжавых таксама вырошчваецца рапс, цукровыя буракі, салат, капуста, морква, спаржа і зялёная капуста. Акрамя земляробства і жывёлагадоўлі таксама важную ролю адыгрывае пладаводства, асабліва на поўначы Ніжняй Саксоніі.

## Палітыка 
Прэм’ер-міністры Ніжняй Саксоніі з 1946 года:

* 1946—1955: Гінрых Вільгельм Копф, СДПГ
* 1955—1959: Генрых Гелльвеге, Нямецкая Партыя
* 1959—1961: Гінрых Вільгельм Копф, СДПГ
* 1961—1970: Георг Дзідэрыхс, СДПГ
* 1970—1976: Альфрэд Кубель, СДПГ
* 1976—1990: Эрнст Альбрэхт, ХДС
* 1990—1998: Герхард Шродэр, СДПГ
* 1998—1999: Герхард Глагоўскі, СДПГ
* 1999—2003: Зігмар Габрыэль, СДПГ, — міністр экалогіі Германіі (кабінет Меркель)
* 2003-сёння: Крысціян Вульф, ХДС

## Эканоміка 
* Запазычанасць: 6 018 € на душу насельніцтва (2002)
* Агульная запазычанасць: 48 мільярдаў. € (2002)

Эканоміка Ніжняй Саксоніі носіць у асноўным сельскагаспадарчы характар, хоць
таксама добра развіты аўтамабілебудаванне, Фальксваген (VW) у г.
Вольфсбург.

## Навука 
Самыя значныя навуковыя ўстановы Ніжняй Саксоніі гэта ўніверсітэт Георга-Аўгуста ў Гётынгене, Тэхнічны ўніверсітэт Браўншвайг, медыцынскі інстытут Гановер (de:Medizinische Hochschule Hannover), ветэрынарны інстытут Гановер (de:Tierärztliche Hochschule Hannover) і г. д.

## Турызм 
У першую чаргу прыцягваюць турыстаў горы Гарц. Таксама цікава наведаць de:Eichsfeld, de:Weserbergland, de:Leinebergland, узбярэжжа Паўночнага мора, Люнебургскі стэп (de:Lüneburger Heide), de:Wümmeniederung, de:Steinhuder Meer, de:Dümmer і рэкі Алер, Лайнэ, Хунтэ, Вюме і Везер. Таксама цікавыя для турыстаў традыцыйныя святы стралкоў і традыцыйная святочная страва з зялёнай капусты.

## Гарады 
* Горад Вільгельмсхафен
* Лінген
* Горад Зальцгітэр
* Горад Кёнігслутэр-ам-Эльм
* Горад Бад-Ібург
* Горад Цэле, Германія
* Букстэгудэ (горад)

## Вядомыя асобы 
* Зігмунд Ен
* Дыяна Кругер


Катэгорыя:Землі Германіі
Сцяг Румыніі

**Сцяг Румыніі** ўяўляе сабой чырвона-жоўта-сіні трыкалор — 3 вертыкальныя паласы роўнай шырыні. Адносіны 7:10. Быў прыняты ў 1848 годзе падчас рэвалюцыі ў Валахіі. Сцяг нагадвае сабой некаторыя іншыя сцягі Еўропы.

Малюнак сцяга ствараўся пад відавочным уплывам французскага сцяга ў 1840-я гады, аднак, колеры сцяга маюць, мабыць, больш старажытнае паходжанне. Упершыню яны сустракаюцца ў часы кіравання гаспадара Валахіі Міхая Адважнага (1593—1601). Ёсць таксама версія, што гэтыя колеры выкарыстоўваліся яшчэ ў часы гаспадара Малдавіі Стэфана Вялікага (1457—1504). Чырвона-жоўта-сіні штандар стаў знакам рэвалюцыі 1821 года, узначаленай Тудорам Уладзімірэску.

З 1866 па 1948 год сцяг Румыніі ўяўляў сабою гладкі трыкалор. Пасля 1948 г. на румынскім трыкалоры быў намаляваны герб СРР. У 1989 годзе ў сувязі са зменай дзяржаўнага ладу герб са сцяга быў зняты.

## Сцяг Сацыялістычнай Рэспублікі Румыніі 
**Сцяг Сацыялістычнай Рэспублікі Румыніі** складаўся з чырвонай, жоўтай і сіняй палос, размешчаных вертыкальна, з сіняй паласой у дрэўка. У сярэдзіне размешчаны герб Сацыялістычнай Рэспублікі Румыніі.

Сцяг Румынскай рэвалюцыі 1989 года ствараўся дэманстрантамі, якія выразалі сацыялістычны герб са сцяга, такім чынам вяртаючы сцягу ранейшы выгляд, якім ён быў да 1948 года. 25 снежня 1989 у Румыніі адноўлены ранейшы сцяг, без герба СРР.

## Падобныя сцягі 

Image:Flag of Moldova.svg|Сцяг Малдовы
Image:Flag of Chad.svg|Сцяг Чада
Image:Flag of Andorra.svg|Сцяг Андоры

## Спасылкі 
Сцяг Румыніі

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Румыніі
Лонданскі метрапалітэн

**Ло́нданскі метрапалітэ́н** — сістэма ліній метрапалітэну ў Лондане (Вялікабрытанія); спалучае наземныя і падземныя лініі. Самы стары і адзін з найбуйнейшых у свеце метрапалітэнаў. Жыхары Лондана называюць свой метрапалітэн *the Underground* («падземка») ці *the Tube* («труба»).

## Гісторыя 
* 1864 года — першае пашырэнне сеткі пасля адкрыцця ў 1863: адкрыты станцыі «Нотынг Хіл», «Шэфердс Буш» і «Хамерсміт»
* У снежні 1865 адкрыты станцыі «Барбікан» і «Мургейт»
* 1 лютага 1866 скончана будаўніцтва лініі Падынгтан—Хамерсміт
* 2 жніўня 1870 ў Лондане адкрыты Tower Subway — падземная кабельная чыгунка пад Тэмзай побач з Тауэрам. Першы тунэль метрапалітэна ў свеце пабудаваны з выкарыстаннем праходніцкага шчыта.
* 1871 — адкрыты дзве станцыі Лонданскага метрапалітэна: «Уэстбурн-Парк» і «Роял Оўк»
* 1877 — адкрыта станцыя Лонданскага метрапалітэна «Аптан-Парк»
* 1906 — работа Лонданскага метрапалітэна пераведзеная з паравай цягі на электрычную
* 1 красавіка 1914 года адкрыта станцыя «Голдхок-Роуд»

thumb|right|Лонданскае метро

## Гл. таксама 
* Лінія Вікторыя

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* Лонданскі музей транспарту
Туркі

**Ту́ркі** (саманазва *цюрк*, , адз. лік *Türk*) — цюркскі народ агульнай колькасцю каля 55—60 млн чалавек, асноўнае насельніцтва Турцыі.

Іншыя краіны рассялення турак:
* Германія — 2350 тыс. чал.,
* Балгарыя — 750 тыс. чал.,
* Нідэрланды — 160 тыс. чал.,
* Францыя — 150 тыс. чал.,
* Паўночная Македонія — 110 тыс. чал.,
* Грэцыя — 100 тыс. чал.,
* Кіпр — 240 тыс. чал.
Асноўная мова — турэцкая. Рэлігійная прыналежнасць вернікаў: мусульмане-суніты (99,1 %)

## Гісторыя 
Продкі турак — агузы пачалі перасяляцца з Сярэдняй Азіі на тэрыторыю Малой Азіі каля 11 стагоддзя, скараючы і асімілюючы карэннае насельніцтва, прадстаўленае грэкамі, а таксама армянамі. У склад будучага турэцкага народа таксама ўвайшлі янычары, якія камплектуюцца з хлопчыкаў армян, грузін, балканскіх, славянскіх і іншых хрысціянскіх народаў, якіх адбіралі з мясцовага насельніцтва, звярталі ў іслам, і везлі ў Стамбул. Фарміраванне турэцкага этнаса завяршылася ў 15 стагоддзі, а турэцкая нацыя склалася ў першыя дзесяцігоддзі 20 стагоддзя. Саманазва народа да 1923 — *асманы*; пасля падзення Асманскай імперыі быў выбар паміж варыянтамі новай саманазвы: *анаталійцы* і *туркі*. Выбар апошняй назвы зроблены з мэтай выкарыстаць цюркскую ідэнтычнасць для кансалідацыі народа ў складаны перыяд яго гісторыі, а таксама для захавання суверэнітэту над еўрапейскімі (неанаталійскімі) тэрыторыямі.

## Турэцкая дыяспара 
Гістарычна найболей вядомая турэцкая дыяспара існавала ў Крымскім ханстве — васальнай дзяржаве Асманскай імперыі. Аднак да XVIII ст., калі Крым увайшоў у склад Расіі, туркі амаль цалкам інтэграваліся ў крымскататарскi этнас. Пад моцным уплывам турэцкай мовы склаўся паўднёвы дыялект крымскататарскай мовы. У наш час найболей буйныя турэцкія дыяспары маюцца ў краінах, якія раней уваходзілі ў склад Асманскай імперыі. У арабскіх краінах (краіны Магрыба, Егіпет, Сірыя, Ірак) туркі не маюць рэлігійнага ціску, аднак у той жа час іх магчымасць вывучаць родную мову і падтрымліваць культурныя сувязі з Турцыяй сур’ёзна абмяжоўваецца.

Нашмат горш становішча турак у немусульманскіх краінах. Адным з чыннікаў з’яўляецца гістарычная памяць: Асманская імперыя праводзіла агрэсіўную палітыку ў адносінах да немусульманскага насельніцтва.

Турэцкая дыяспара ў Германіі ўтварылася ў выніку «эканамічнага цуду» 1960-х гг., калі ў выніку эканамічнага росту ўзрос попыт на працоўную сілу, у той час як насельніцтва Германіі не толькі не расло, але нават памяншалася. У сувязі з гэтым у Германію прыбыла вялікая колькасць турак. Адбываліся сутыкненні паміж туркамі і нямецкімі нацыяналістамі, часта са смяротнымі выпадкамі. У 1990-я сітуацыя нібыта стала змяняцца ў лепшы бок, аднак сёння яна ўсё яшчэ застаецца напружанай, бо ўрад ФРГ пачаў мэтанакіраваную праграму па інтэграцыі турак у нямецкае грамадства пры захаванні іх нацыянальнай ідэнтычнасці.

## Вядомыя асобы 
* Асман I
* Сулейман I
* Мімар Сінан
* Мустафа Кемаль Атацюрк
* Ян Рустэм
* Рэджэп Таіп Эрдаган
* Архан Памук
* Хандэ Енер

## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Цюркскія народы
Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Турцыі
Катэгорыя:Народы Кіпра
Катэгорыя:Народы Балгарыі
Арэгон

**Арэгон** () — гарысты штат на паўночным захадзе ЗША, адзін з так званых Ціхаакіянскіх штатаў. Насельніцтва 3,641 млн чалавек (28-е месца сярод штатаў; даныя 2005 г.). Сталіца — Сейлем, найбуйнейшы горад — Портленд. Іншыя буйныя гарады — Юджын, Грэшам, Бівертан, Медфард, Карваліс.

Афіцыйная мянушка — «Бабровы штат» (*Beaver State*).

Стратавулкан Маўнт-Худ.

## Гл. таксама 
* Мэт Гроўнінг
* Эштан Ітан
* Роўг (рака)

## Судовая сістэма 
Судовая ўлада штата Арэгон складаецца з Вярхоўнага суда, Апеляцыйнага суда, акруговага суда, падатковага суда і розных судоў першай інстанцыі абмежаванай юрысдыкцыі. У апеляцыйных судах і судах першай інстанцыі штата працуюць 7 суддзяў вярхоўных судоў, 13 суддзяў апеляцыйных судоў і 137 суддзяў акруговых судоў.

Станам на верасень 2019 года ўсе сем суддзяў Вярхоўнага суда былі прызначаныя губернатарам-дэмакратам.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Штаты ЗША
Крывавы Сакавік

**Крывавы сакавік (Kryvavy sakavik)** — чацвёрты альбом гурта Чырвоным па Белым. Выдавец: Ambasada Music Group (кампанія: Ambasada Entertainment). Эксклюзіўны дыстрыб'ютар: VoliaMusic. Выдадзены ў 2007 годзе.

## Апісанне
«Крывавы сакавік» — гэта 20 новых трэкаў, вынік гадавой працы гурта. Інструменталы рэп-кампазітара з Польшчы, з вялікай колькасцю скрэчаў — DJ Spox'a. Тэксты на розныя тэмы, ад удзельнікаў гурта — чатырох МС (Krou, Realize, Zeman, Jaycop). У запісах альбома прынялі ўдзел выканаўцы з розных краін: ТАРТАК (Украіна); Струч/UmBriaco (Расія); Duze Pe (Польшча). Паводле інфармацыі беларускай музычнай інтэрнэт-крамы Knihi.net альбом займае ў ёй 3 месца па продажах.

## Змест
#Intro
#Хто тут?!
#Крывавы сакавік
#PL 4 BY (skit — Duże Pe)
#Толькі для дарослых!
#Непераможныя
#Не жадаю (RMX by DJ Spox)
#RUS 4 BY (skit — Струч/UmBriaco)
#Псэўдапатрыёты
#Уздымайце запальніцы
#Барані сваё
#UA 4 BY (skit — Тартак; Єпіцєнтр Унії)
#Загінуўшы клюб 
#Бел-шоў-біз
#Інтэрвію (skit)
#Агародніна/OFF
#Хутка стану зьверам
#У гэтай краіне (cover Андрэй Мельнікаў)
#Хвіліна цішыні–2
#Outro
## Спасылкі
Купіць альбом

Катэгорыя:Альбомы гурта «Чырвоным па Белым»
Катэгорыя:Альбомы 2007 года
Танцавальнае Еўрабачанне

**Танцавальнае Еўрабачанне** () —  мерапрыемства ЕВС. Першы конкурс, арганізатарамі якога была тэлекампанія BBC, прайшоў 1 верасня 2007 года ў Лондане, Вялікабрытанія. Другі конкурс прайшоў 6 верасня 2008 года ў Глазга, Вялікабрытанія.

Агульная ідэя падобная з Конкурсам песні Еўрабачанне, але ў ім спаборнічаюць выканаўцы бальных танцаў, а не спевакі. C 2008 года ў конкурс дапускаюцца толькі пары, складзеныя па прынцыпу «танцор + зорка».

## Першы конкурс (2007) 
## Другі конкурс (2008) 
## У Сеціве 
* http://www.eurovision.tv
* http://www.eurovisiondance.tv
Каратэ

**Каратэ́** ( *каратэ́-до*: *«шлях пустой рукі»*) — японскае мастацтва самаабароны ад узброенага праціўніка без зброі, якое сфармавалася ў 1920-я гады, пачаткова пад назвай **тодэ**, Фунакосi Гіцінам (Тамінакосі) з вострава Акіна́ва. З 2020 года — алімпійскі від спорту.

На пачатковым этапе каратэ прадстаўляла сабой сістэму рукапашнага бою, якая прызначалася толькі для самаабароны. Сёння каратэ набыло вялікую вядомасць дзякуючы паказальным выступам, якія дэманструюць тамэсівары. Так, вельмі дасведчаныя майстры могуць раскалоць кулаком груду лёду, ударам нагі разнесці ў трэскі брус з хваёвай драўніны таўшчынёй 15 см, разбіць локцем або галавой стосы дахавай чарапіцы (аднак, разбіванне прадметаў дэманструе толькі фізічную сілу і не з’яўляецца паказчыкам майстэрства). У адрозненне ад іншых адзінаборстваў Японіі (джыу-джыцу, дзюдо), якія выкарыстоўваюць барацьбу, правядзенне рознага роду кідкоў, затрымальных захопаў і задушлівых прыёмаў, у каратэ ступень непасрэднага кантакту паміж удзельнікамі сутычкі мінімальная, а для знішчэння суперніка выкарыстоўваюцца дакладна нацэленыя магутныя ўдары рукамі і нагамі, якія наносяцца ў жыццёва важныя кропкі яго цела.

Спартыўныя спаборніцтвы праводзяцца па двух праграмах каратэ: кумітэ (вольны спарынг) і ката (фармалізаваная паслядоўнасць рухаў, звязаных прынцыпамі вядзення паядынку з уяўным праціўнікам).

## Гл. таксама 
* Сокэ Кубота Такаюкі
* Кёсі Куратомі
* Сіхан Вядзернікаў
* Сэнсэй Вядзернікава
* Gosoku Ryu
* INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION
* Куботан
* Black Belt
* Nisei Week
* Дзюкэндо
* Хацімакі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* http://www.club-mangust.by/history/_default.html 
* http://www.boec.by/karate/karate_kluby_i_sekcii/ 
* Аляксандр Ляцецкі як трэнер клуба «Керамін»
* Книга — Каратэдо. Входные ворота — Такэнобу.  


Катэгорыя:Віды спорту
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Айкідо

**Айкідо** (, у перакладзе «*дарога да арганізацыі энергіі*») — японскае баявое мастацтва (від кэмпо), распрацаванае ў 1920-я гады ветэранам руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў Марыхэем Уэсібам.

## Айкідо ў Беларусі 
]]
Першая секцыя айкідо ў Мінску з’явілася ў 1990. Першым трэнерам айкідо быў Валерый Буяк, Цэнтр усходняй культуры «Сэкай». Выкладаў ён гэты від кэмпо з 1990 па 1996. Частка яго першых вучняў у далейшым аддзялілася і арганізавала новыя клубы і асацыяцыі айкідо, як, напрыклад, Аляксандр Лепяшкевіч. З’явіліся і іншыя спецыялісты, якія навучаліся ў СНД ці ў далёкім замежжы.

На дадзены момант у краіне ёсць Федэрацыя Айкідо, якая шчыльна супрацоўнічае з Міжнародным Цэнтрам Айкідо — Айкікай Хомбу Дадзё (Токіё, Японія), і некалькі клубаў па розных стылях і кірунках:
* Найбуйнейшы з цяперашніх клубаў — «Айкідом», заснаваны яшчэ ў 1996, прадстаўляе стыль Айкікай. Галоўны трэнер клуба Аляксандр Лепяшкевіч, 2-ы дан Айкідо Айкікай.
* Зарэгістраваная ў 1995 Беларуская федэрацыя Айкідо таксама з’яўляецца прадстаўніком стылю Айкікай у Беларусі. Андрэй Мастоўнікаў, старшыня Беларускай Федэрацыі Айкідо, 5-ы дан Айкідо Айкікай.
* Таварыства вывучэння Кі (кірунак Кі-айкідо Каіці Тахэя).
* Клуб «Себуайкі», заснавальнік і кіраўнік — Зелянкоў Сяргей Міхайлавіч (4-ы дан Айкікай), куратар — :fr:Christian Tissier (7-ы дан Айкідо Айкікай, Францыя), раней — :ru:Фудзита, Масатакэ (8-ы дан Айкідо Айкікай, Японія).
* Клуб «Ідзумі». Інструктар — Калтыгін Максім Валер’евіч, 3-і дан Айкідо Айкікай.
* Клуб Айкідо «Муманкан». Заснавальнік і кіраўнік — Голешаў Віталь Юр’евіч (4-ы дан Айкідо Айкікай), тэхнічны дырэктар — Макота Іта (6-ы Дан Айкідо Айкікай, Токіа). Клуб Муманкан знаходзіцца ў Мінску, філіялы клуба працуюць у Віцебску і Наваполацку.

## Стылі Айкідо 
* Айкікай
* Ёсейкан
* Ёсінкан
* Івама-рю
* Сін-сін тоіцу Айкідо
* Томікі-рю

## Спасылкі 
Катэгорыя:Віды спорту
Катэгорыя:Баявыя мастацтвы
Чырвоным па Белым

**«Чырвоным па Белым»** (*ЧпБ, Čyrvonym pa Biełуm, ČpB*) — беларускі рэп-гурт.

## Гісторыя 
Гурт з’явіўся на свет у канцы 2004 году. Тады, заснавальнік Кроў і бітмэйкер Slavko запісалі свой першы альбом «Актуальная Тэматыка», які, нягледзячы на сваю не вельмі высокую якасць у плане гуку (усе аперацыі па запісу праводзіліся ў звычайнай кватэры на звычайным камп’ютары), з’явіўся сапраўдным прарывам у беларускай музыцы, дзякуючы вельмі моцным тэкстам. Запіс распаўсюджваўся толькі праз Інтэрнэт.

Гурт ад самага пачатку быў вельмі таямнічы. Хлопцы нічога пра сябе не апавядалі. На здымках нельга было ўбачыць іх твараў. Кроў выступаў толькі і выключна ў масцы, а спаткацца з імі ў жыцці амаль цуда. Ніхто не ведаў хто яны і адкуль. Таямнічасць станавілася зразумелай пасля знаёмства з творчасцю беларускіх рэпераў. Моцныя, вельмі шчырыя палітычна-сацыяльныя тэксты давалі зразумець неабыякавасць удзельнікаў да сітуацыі ў краіне, але таксама паказвалі іх вялікую любоў да Бацькаўшчыны.

Вынікі працы Чырвоным па Белым можна паслухаць на першых дзвюх альбомах: «Актуальная Тэматыка» і «Вулічныя Байцы». Жорсткія, цвёрдыя, просталінейныя тэксты зрабілі праект папулярным. Па статыстыцы сайту, дзе былі першыя іх запісы і інтэрнэт-альбомы, слухачоў налічвалася каля 42.000. Гэта не ўлічваючы таго, што большасць з іх рабіла копіі і раздавала сваім знаёмым.

Музыкі адразу ўзяліся за працу над другім альбомам — «Вулічныя Байцы». На гэтым альбоме можна заўважыць вялікі крок уперад. Біты, якія таксама рабіў Slavko, адрозніваліся цікавым гучаннем, большай разнастайнасцю і прадуманым зместам. Тэксты сталі цікавейшымі, неслі глыбейшы пераказ, мелі не банальныя рыфмы і адначасова чаплялі за душу. Бачна таксама тэхнічнае паляпшэнне вакалу. Кроў паправіў флоў, чытка зрабілася больш прыемнай для вушэй. Гук таксама стаў лепшым, таму што запіс адбываўся на студыі.

На нейкі час перад пачаткам працы над «Вулічнымі Байцамі» да ЧпБ далучыўся яшчэ адзін удзельнік — Палкоўнік. Магчыма, што менавіта яго ўдзел у праекце меў уплыў на паляпшэнне якасці альбому.

Для шматлікіх прыхільнікаў іх творчасці студыйны трэк «Не Жадаю», які зміксаваў польскі бітмэйкер Młody Grzech на студыі ў Варшаве, стаў насамрэч гімнам Свабоды.

Перад выхадам чацвёртага альбома «Крывавы Сакавік» (2007) шэрагі гурта папоўніліся новымі ўдзельнікамі. Далучыліся маладыя выканаўцы з Беларусі: Realize, Zeman, Jaycop і вядомы DJ з Польшчы .

Чырвоным па Белым з’яўляецца піянерам беларускага рэпу. Станам на 2024 года, самы вядомы беларускі рэп-гурт і агулам адзін з самых значных хіп-хоп гуртоў Беларусі, з улікам рускамоўных.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* Актуальная Тэматыка (2004)
* Вулічныя Байцы (2005)
* Найлепшае 2004—2005 (2006)
* Крывавы Сакавік (2007)

### Супольныя праекты 
* Песьні свабоды (2006)
* Чарнобыльскі вецер (2006)
* Песні свабоды-2 (2006)
* Прэм’ер Тузін 2006 (2006)
* Песні свабоды-3 (2006)

## Спасылкі 
* Старонка кампаніі Ambasada Entertainment і лейбла ЧпБ — Ambasada Music Group
* Старонка ЧпБ на MySpace.com
* Старонка з кліпамі на YouTube.com

Катэгорыя:Хіп-хоп-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2004 годзе
Найлепшае 2004—2005

**«Найлепшае 2004—2005»** — зборнік песень гурта «Чырвоным па Белым», выдадзены ў 2006 годзе.

## Апісанне
На зборніку сабраныя найлепшыя і амаль усе трэкі ЧпБ, якія былі запісаны ў 2004—2005 гадах. Паводле інфармацыі беларускай музычнай інтэрнэт-крамы knihi.net альбом займае ў ёй 2 месца па продажах.

## Змест
## Спасылкі
*Чырвоным па Беламу «Найлепшае 2004-2005» на сайце knihi.net 

Катэгорыя:Альбомы гурта «Чырвоным па Белым»
Катэгорыя:Альбомы 2006 года
Slavko

**Slavko** — беларускі музыка, бітмэйкер, былы ўдзельнік праекта Чырвоным па Белым. Родны брат Кроў'a, лідара праекта Чырвоным па Белым.

## Творчасць 
Сваю прыгоду з музыкай распачаў у 2000 годзе. Сур'ёзна ўзяўся за працу ў 2004, з пачаткам праекту Чырвоным па Беламу. Зрабіў музыку на 2 першых альбома ЧпБ. З цягам часу распачаў супрацу з польскі рэперам UMR, з якім разам, да сённяшняга дня маюць гурт — Pierwsze Piętro. Адначасова Slavko піша інструментальную музыку, якая адыходзіць па сваёй стылістыцы ад Хіп-Хоп’у, гэта можна сказаць артыстычны эксперымент.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* Чырвоным па Белым — «Актуальная Тэматыка»
* Чырвоным па Белым — «Вулічныя Байцы (нелегал)»
* Pierwsze Piętro — «Hipoteza»
* Чырвоным па Белым — «Найлепшае 2004-2005»
* Slavko — «BLAM!»
* Slavko — «Supernova»

## Спасылкі 
Вэб-старонка Slavko

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Рэперы Беларусі
Вялікая Арменія

thumb
**Вялікая Арменія**, **Каралеўства Арменія** — незалежная дзяржава ад 190 г. да н.э да 428 г. н.э., распасціралася ад Каспійскага да Міжземнага мораў.

Піка сваёй магутнасці дасягнула пры Тыгране II.

З’яўляецца першай дзяржавай у свеце, дзе ў якасці афіцыйнай рэлігіі было ўведзена Хрысціянства, 301 г. пад кіраўніцтвам цара Трдата III.

## Гл. таксама 
* Арменія
* Персідская імперыя
* Рымская імперыя
* Арташэс I

## Спасылкі 
* Сляды армянскай архітэктуры на тэрыторыі Арменіі
* Інтэрактыўная карта Вялікай Арменіі  363—387 гг.
* «Армянская геаграфія»

Катэгорыя:Сярэдневяковая Арменія
Катэгорыя:Былыя краіны
Эрых Фрыд

**Эрых Фрыд** (; , Вена — , Бадэн-Бадэн) — аўстрыйскі паэт, празаік, перакладчык і публіцыст.

Да 2-й сусвернай вайны жыў у Вене. Пасля аншлюсу Аўстрыі нацыстамі эміграваў разам з маці ў Лондан. Памёр у Бадэн-Бадэне падчас літаратурнай паездкі. Пахаваны на могілках Кэнзэл Грын у Лондане.

У 1944 выходзіць першы зборнік вершаў «Германія» ў эмігранцкім выдавецтве аўстрыйскага ПЭН-цэнтра. Пасля вайны супрацоўнічае з літаратурнымі часопісамі, працуе палітычным каментатарам у нямецкай рэдакцыі *ВВС*. Вядомаць паэту зрабілі «Вершы» (1958) і адзіны раман «Салдат і дзяўчына» (1960) у перакладах Дылана Томаса. З 1963 Фрыд належаў да «Групы 47», у гэты ж перыяд перакладае п'есы Шэкспіра на нямецкую мову.

Вядомасць і прызнанне (Брэменская літаратурная прэмія, Дзяржаўная аўстрыйская прэмія, Прэмія Георга Бюхнера) прыйшлі ў 70-гадовым узросце, калі паэт быў ужо цяжка хворы.

Катэгорыя:Паэты Аўстрыі
Катэгорыя:Перакладчыкі Аўстрыі
Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Публіцысты Аўстрыі
Катэгорыя:Перакладчыкі на нямецкую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы
Томас Ёнік

**Томас Ёнік** (; нар. , Экернфёрдэ, Германія) — нямецкі драматург.

Вывучаў медыявістыку, навейшую нямецкую літаратуру і тэатразнаўства ў Свабодным універсітэце Берліна.

З заснаваннем тэатральнай групоўкі «Тэатр-Афект» пачынае шчыльнае супрацоўніцтва з рэжысёрам Штэфанам Бахманам. У 1997—1999 — галоўны драматург і рэжысёр Венскага дома акцёра пры Гансе Трацэры. Жыве вольным аўтарам у Берліне.

## П'есы 
* «Пра крывава-чырвоныя сонцы, якія заходзяць у нябесным шатры» (*Von blutroten Sonnen, die am Himmelszelt sinken*)
* «Ратвейлеры» (*Rottweiler*, 1994)
* «Ты павінна падараваць мне ўнукаў» (*Du sollst mir Enkel schenken*)

## Прэміі і ўзнагароды 
* Прэмія Франкфурцкай фундацыі аўтараў (1993)
* Будучыня драматургіі года, прэмія часопіса «Тэатр сёння» («Theater heute»; 1995)
* Прэмія інстытута імя Гётэ за п'есу «Ты павінна мне падараваць унукаў» («Du sollst mir Enkel schenken»; 1995)
* Прэмія крытыкі за выбітнае тэатральнае дасягненне за гэтую ж п'есу (1997)

Катэгорыя:Драматургі Германіі
Іма фон Бадмерсхоф

**Іма фон** **Бадмерсхоф** (; , Грац, Аўстрыя — , Крэмс) — аўстрыйская пісьменніца.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і пражскага філосафа Хрысціяна Эрэнсфельса, вывучала гісторыю мастацтва і філасофію ў Празе і Вене. Знаёмства з Рыльке і гуртком Стэфана Георгэ. Пасля заручынаў жыла ў Ніжняй Аўстрыі. З 1937 друкавала раманы і апавяданні. У 1962 выйшаў першы зборнік хайку.

## Творы 
* *Der zweite Sommer* (1937)
* *Die Stadt in Flandern* (1939)
* *Begegnung im Frühling* (1942)
* *Die Jahreszeiten* (1943)
* *Die Rosse des Urban Roithner* (1944)
* *Das verlorene Meer* (1952)
* *Solange es Tag ist* (1953)
* *Sieben Handvoll Salz* (1958)
* *Unter acht Winden* — *(Under Eight Winds in English)* (1962)
* *Haiku* (1962)
* *Sonnenuhr* (1973)
* *Im fremden Garten. 99 Haiku* (1980)
* *Ibarras Bartabnahme* (1982)

Катэгорыя:Пісьменнікі Аўстрыі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Фрыд

**Фрыд** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Авель Саламонавіч Фрыд — савецкі ваенны ўрач.
* Альфрэд Герман Фрыд — лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру.
* Любоў Саламонаўна Фрыд — савецкі педагог.
* Сямён Маркавіч Фрыд (1891—1946) — савецкі мікрабіёлаг.
* Эрых Фрыд — аўстрыйскі паэт.