open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валерый Валер’евіч Патароча

**Валерый Патароча** (нар. ) — беларускі футбаліст, паўабаронца бабруйскай «Белшыны».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец рэчыцкай ДЮСШ-2, у маладым узросце трапіў у структуру мінскага «Дынама». З 2013 года пачаў выступаць за дубль сталічнага клуба, на наступны год замацаваўся ў складзе, аднак да асноўнай каманды не прыцягваўся.

У лютым 2016 года знаходзіўся на праглядзе ў жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ», але не падышоў і ў выніку пачаў сезон 2016 у складзе светлагорскага «Хіміка». У верасні 2016 года перабраўся ў клуб «Партызан» з другога дывізіёна Славакіі, дзе правёў паўтары сезоны.

У першай палове 2018 года гуляў у клубе чацвёртага дывізіёна Чэхіі «Сокал». У жніўні 2018 года вярнуўся ў Беларусь, папоўніўшы склад клуба «Смалявічы». Не здолеў замацавацца ў асноўнай камадзе, стаў часцей выступаць за дубль.

Са студзеня 2019 года пачаў трэніравацца з рэчыцкім «Спадарожнікам» і ў лютым афіцыйна стаў іграком каманды. Здолеў замацавацца ў стартавым складзе рэчыцкага клуба. У студзені 2020 года стала вядома, што паўабаронца застаецца ў «Спадарожніку» ў сезоне 2020. У 2020 годзе быў адным з лідараў каманды, стаў яе найлепшым бамбардзірам і дапамог атрымаць перамогу ў Першай лізе.

У студзені 2021 года праходзіў прагляд у расійскай «Тамі», але беспаспяхова. У лютым далучыўся да брэсцкага «Дынама» і неўзабаве падпісаў кантракт. Прапусціў пачатак сезона 2021 з-за траўмы, толькі з верасня пачаў выхадзіць на поле, а з кастрычніка стаў гуляць у стартавым складзе.

У студзені 2022 года перайшоў у мазырскую «Славію». Замацаваўся ў асноўным складзе мазыран. У снежні 2022 года падоўжыў кантракт са «Славіяй». Большую частку сезона 2023 прапусціў праз праблемы са здароўем. У снежні 2023 года пакінуў мазырскі клуб.

У студзені 2024 года папоўніў склад бабруйскай «Белшыны».

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2020

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімік Светлагорск
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Бардзеёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Сокал Гостаўнь
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Спадарожнік Рэчыца
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Сяргей Уладзіміравіч Русецкі

**Сяргей Русецкі** (нар. , ) — беларускі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам жаночай футбольнай каманды «Зорка-БДУ».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец клуба «Зорка-БДУ», за які ў 2006—2007 гадах выступаў у Першай лізе.

У лютым 2008 года разам з шэрагам іншых беларускіх ігракоў перайшоў у чэшскі клуб «Мост». З цягам часу стаў адным з асноўных футбалістаў каманды. У пачатку 2012 года з-за траўмы вярнуўся ў «Зорку-БДУ», за якую гуляў у Другой лізе. Другую палове сезона 2012 правёў у другім дывізіёне Швецыі ў клубе «Брагэ».

У пачатку 2013 года зноў стаў іграком «Зоркі-БДУ», аднак неўзабаве быў арандаваны клубам Вышэйшай лігі «Мінск». У складзе «Мінска» правёў толькі адзін матч і ўлетку пакінуў каманду з-за траўмы, да канца сезона больш не з’яўляўся на полі. У сезоне 2014 стаў выступаць за «Зорку-БДУ» ў Першай лізе, дзе стаў адным з лідараў каманды. У жніўні 2014 года разам з таварышам па «Зорцы» Аляксеем Хадневічам на правах арэнды далучыўся да магілёўскага «Дняпра», аднак не здолеў замацавацца ў аснове, а каманда па выніках сезона выбыла ў Першую лігу.

З 2015 года зноў стаў гуляць за «Зорку-БДУ». Большую частку сезона 2016 прапусціў з-за траўмы. У сакавіку 2018 года перайшоў ва ўзбекскі клуб «Бухара», аднак ужо ў чэрвені таго ж года пакінуў яго.

У ліпені 2018 года вярнуўся ў Беларусь, папоўніўшы склад «Смалявічаў». Спачатку звычайна выхадзіў на замену, пазней стаў з’яўляцца ў стартавым складзе.

У студзені 2019 года перайшоў у мінскі НФК. Пакінуў каманду ў жніўні 2019 года.

## Міжнародная кар’ера 
У студзені 2009 года выступаў за малодшую моладзевую зборную Беларусі (да 20 гадоў) на турніры ў Досе, дзе ў трох матчах забіў тры галы. 25 сакавіка 2011 года згуляў за моладзевую зборную Беларусі ў таварыскім матчы супраць Чэхіі (0:2).

У кастрычніку 2011 года быў запрошаны ў алімпійскую зборную Беларусі, у стартавым складзе якой выйшаў у матчы супраць другой зборнай Расіі (2:3), аднак быў заменены ўжо ў першым тайме.

## Трэнерская кар’ера 
У лютым 2020 года быў прызначаны галоўным трэнерам жаночай каманды «Зорка-БДУ».

У лістападзе 2023 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Катэгорыя:Ігракі ФК Банік Мост
Катэгорыя:Ігракі ФК Хомутаў
Катэгорыя:Ігракі ФК Брагэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Бухара
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Зорка-БДУ
Яўгенія Самойлаўна Панамарова

**Яўгенія Самойлаўна Панамарова** (у дзявоцтве **Аграновіч**; , Харкаў — ) — беларускі архітэктар, педагог. Кандыдат тэхнічных навук (1965), доктар архітэктуры (1988), прафесар (1989), праекта аздаблення фасадаў дамоў серыі 1-464 і 1-335, альбомаў унутранага аздаблення кватэр дамоў серыі 1-464 і 1-335.

## Сям’я 
Чацвёра дзяцей: Леў Аграновіч, Дані Аграновіч, Алена Ляванава, Аляксандра Панамарова. У шлюбе з Уладзімірам Панамаровым.

## Бібіліяграфія 
* Рекомендации по проектированию цветовой отделки интерьеров общественных зданий. М., 1984 (у сааўт.);
* Цвет в интерьере. Мн., 1984;
* Интерьер гражданских зданий. 2 изд. Мн., 1991.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Хонка

**Хо́нка** — рака ў Беларусі, у Расонскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Нішча (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 28 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 ‰. Пачынаецца ў балоце Вялікі Мох, за 3,5 км на паўночны захад ад вёскі Юхавічы, вусце за 4 км на паўночны захад ад вёскі Вялікае Балота. Рэчышча ад вытоку на працягу 6,2 км каналізаванае. Цячэ па лясістай мясцовасці.

## Літаратура 
* 
*  — С. 258.
* Літ карты N-35-10. Выданне 1987 г. Стан мясцовасці на 1983 г.

Катэгорыя:Рэкі Расонскага раёна
Катэгорыя:Басейн Нішчы
Алію Абубакар

**Алію Абубакар** (нар. ) — нігерыйскі футбаліст, абаронца казахстанскага клуба «Хан-Тэнгры» з Алматы.

## Клубная кар’ера 
У снежні 2014 года падпісаў трохгадовы кантракт з ізраільскім клубам «Ашдод», аднак па закачэнні сезона 2014/15 пакінуў каманду пасля яе вылету з элітнага дывізіёна. У пачатку 2016 года выступаў туніскі клуб «Бізертэн», пасля перайшоў у фінскі КуПС. Сезон 2017 правёў у грузінскай «Дзіле». У красавіку 2018 года зноў накіраваўся ў Фінляндыю, стаўшы іграком «ПС Кемі».

У ліпені 2018 года перайшоў у беларускі клуб «Слуцк», дзе замацаваўся ў асноўным складзе. У снежні 2018 года падоўжыў кантракт са «Слуцкам». У ліпені 2019 года пакінуў беларускую каманду і неўзабаве стаў іграком данецкага «Алімпіка». Аднак, за данецкі клуб згуляў толькі ў двух матчах і ўжо ў лістападзе таго ж года пакінуў каманду.

У студзені 2020 года папоўніў склад карагандзінскага «Шахцёра», аднак згуляў толькі ў адным матчы і ў ліпені таго ж года далучыўся да «Акжэтпеса». У сакавіку 2021 года стаў іграком «Жэтысу», дзе гуляў да лета.

У верасні 2022 года далучыўся да баснійскага «Радніка» з Хаджычаў, а ў сакавіку 2023 года вярнуўся ў Казахстан, папоўніўшы склад першалігавага «Хан-Тэнгры».

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за юнацкую зборную Нігерыі на чэмпіянаце свету да 17 гадоў у ААЭ ў 2013 годзе, дзе разам са сваёй камандай стаў чэмпіёнам.

## Дасягненні 
* Чэмпіён свету да 17 гадоў: 2013

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Нігерыі
Катэгорыя:Ігракі ФК Ашдод
Катэгорыя:Ігракі ФК Бізертэн
Катэгорыя:Ігракі ФК КуПС
Катэгорыя:Ігракі ФК Дзіла Горы
Катэгорыя:Ігракі ФК ПС Кемі
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпік Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Караганда
Катэгорыя:Ігракі ФК Акжэтпес
Катэгорыя:Ігракі ФК Жэтысу Талдыкарган
Катэгорыя:Ігракі ФК Раднік Хаджычы
Катэгорыя:Ігракі ФК Хан-Тэнгры Алматы
Седрык Куад’ё

**Седрык Куад’ё** (нар. , Абіджан, Кот-д’Івуар) — івуарыйскі футбаліст, нападнік.

## Клубная кар’ера 
На радзіме выступаў за клуб «Біржэнвіль». У пачатку 2017 года стаў іграком ліберацкага «Слована», дзе выступаў за моладзевую каманду. Пакінуў чэшскі клуб улетку таго ж года.

У лютым 2018 года накіраваўся на прагляд у беларускі клуб «Крумкачы», аднак ён не быў дапушчаны да ўдзелу ў Вышэйшай лізе, і ў красавіку 2018 года нападнік стаў іграком іншага беларускага клуба «Слуцка». У складзе слуцкай каманды не здолеў замацавацца ў аснове, часцей гуляў за дубль.

У жніўні 2018 года, пакінуўшы «Слуцк», перайшоў у мінскае «Тарпеда». У сваім першым матчы за новую каманду 20 жніўня 2018 года супраць «Гомеля» (1:2) адзначыўся голам. Здолеў стаць асноўным нападнікам сталічнай каманды, з 5 галамі стаў найлепшым яе бамбардзірам у сезоне 2018.

У ліпені 2019 года вярнуўся ў «Слуцк». 19 ліпеня, у першым матчы пасля вяртання, прынёс сваім голам перамогу над «Энергетыкам-БДУ» (1:0). У жніўні і верасні не гуляў з-за траўмы, пазней вярнуўся ў склад. У снежні 2019 года кантракт са слуцкім клубам быў разарваны.

У студзені 2020 года папоўніў склад карагандзінскага «Шахцёра», аднак звычайна заставаўся на лаўцы запасных, на полі правёў усяго 14 хвілін. Са студзеня 2021 года праходзіў прагляд у гродзенскім «Нёмане» і ў лютым падпісаў кантракт. У гродзенскай камандзе рэгулярна з’яўляўся на полі.

У ліпені 2022 года па пагадненні бакоў пакінуў «Нёман» і хутка стаў іграком брэсцкага «Дынама», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. У снежні 2022 года падоўжыў кантракт з дынамаўцамі. У снежні 2023 года па пагадненні бакоў пакінуў брэсцкі клуб.

## Міжнародная кар’ера 
Выступаў за юнацкую зборную Кот-д’Івуара.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Кот-д’Івуара
Катэгорыя:Ігракі ФК Біржэнвіль
Катэгорыя:Ігракі ФК Слован Ліберац
Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Караганда
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Ілля Дзмітрыевіч Кузьмін

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Ілля Дзмітрыевіч Кузьмін
|арыгінал імя     = 
|дата нараджэння  = 1907
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 26.06.1944
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1942—1944
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувяі            = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Ілля Дзмітрыевіч Кузьмін** (1907—1944) — старшыня Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

## Біяграфія 
Ілля Кузьмін нарадзіўся ў 1907 годзе ў Царыцыне (цяпер — Валгаград). Пасля заканчэння пачатковай школы працаваў матросам, качагарам на рачным баркасе, пазней працаваў на сталінградскім заводзе «Чырвоны Кастрычнік». У лютым 1942 года Кузьмін быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і накіраваны на фронт Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў курсы камсаставу. У баях два разы быў паранены. Да жніўня 1943 года старшыня Ілля Кузьмін быў старшынёй роты 705-га стралковага палка 121-й стралковай дывізіі 60-й арміі Цэнтральнага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Сумскай вобласці Украінскай ССР.

27 жніўня 1943 года ў жорсткім баі Кузьмін, нягледзячы на масіраваны варожы абстрэл, бесперабойна дастаўляў боепрыпасы на пазіцыі роты, часам праз водныя перашкоды. Калі часці яго батальёна трапілі ў паўакружэнне, Кузьмін на чале групы з дваццаці байцоў пераправіўся праз раку Сейм і прымусіў праціўніка адступіць. 5 верасня 1943 года падчас баёў за сяло Пяскі Бурыньскага раёна Кузьмін паспяхова правёў разведку. У баі ля дарогі на Бурынь ён атрымаў цяжкае раненне, але працягваў змагацца, пакуль яго не падабралі байцы яго батальёна.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 17 кастрычніка 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшына Ілля Кузьмін быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Ордэн Леніна і Медаль «Залатая Зорка» ён атрымаць не паспеў, так як 26 чэрвеня 1944 года загінуў у баі на тэрыторыі Гомельскай вобласці Беларускай ССР. Пахаваны ў вёсцы Шчыбрын Рагачоўскага раёна.

## Літаратура 
* 
* *Гриченко І. Т., Головин Н. М.* Подвиг. — Харьков: Прапор, 1983.

Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Рагачоўскім раёне
Леў Мікалаевіч Пагарэлаў

**Леў Мікалаевіч Пагарэ́лаў** (нар. , г. Ачакаў, Мікалаеўская вобласць — ) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1973). Правадзейны член Беларускай акадэміі архітэктуры (1999).

## Біяграфія 
У 1954 годзе скончыў з адзнакай архітэктурны факультэт Адэскага інжынерна-будаўнічага інстытута. Па размеркаванні накіраваны ў г. Мінск, дзе ў 1954-1991 гадах працаваў у інстытуце «Мінскпраект» (з 1964 кіраўнік архітэктурна-канструктарскай майстэрні). У 1991 годзе па ўзросце сышоў на пенсію. У 1993-2002 гадах узначальваў персанальную творчую архітэктурную майстэрню пры Саюзе архітэктараў Беларусі. З 1996 года дырэктар праектнага прадпрыемства «Творчая майстэрня заслужанага архітэктара Л. М. Пагарэлава».

У 1960 годзе ўступіў у Саюз архітэктараў Беларусі, членскі білет № 81.

## Творчасць 
]]
]]
]]
 па вул. Вызвалення]]
а па вуліцы Берсана]]
Асноўныя работы (у Мінску): жылыя дамы па вуліцах Казлова, Енісейскай, Апанскага, Серафімовіча, Партызанскім праспекце, у мікрараёне Чыжоўка (1960—1970-я гг.), па вул. Танкавай (1977—1984, у сааўтарстве), Омскім завулку, на Велазаводскай пл., масты цераз р. Свіслач па вуліцах Кастрычніцкай і Аранскай (1962), гасцініца «Турыст» (1972), будынкі Цэнтральнага навукова-даследчага і праектна-тэхналагічнага інстытута арганізацыі і тэхнікі кіравання па Партызанскім праспекце (1973, у сааўтарстве), інстытута «Мінскпраект» па вул. Берсана (1975, у сааут.), гасцініца «Кастрычніцкая» па вул. Кірава (1980), мінскі аўтавакзал «Усходні» (1983, у сааўтарстве), Дом міласэрнасці па Старабарысаўскім тракце (2002), прадпрыемства «Анегін» па Партызанскім праспекце, корпус спартыўных заняткаў архітэктурна-будаўнічага тэхнікума, храм-помнік «У гонар усіх Святых і ў памяць бязвінна забітых у Айчыне нашай», новы корпус Абкама па вул. Кірава, шэраг жылых дамоў з убудаванымі крамамі ў першых паверхах, Палац шлюбаў у чыг. па вул. Камуністычнай, галоўны корпус 2-й клінічнай бальніцы па вул. Леніна і інш.

## Узнагароды 
Заслужаны архітэктар БССР (1973), лаўрэат прэміі Савета Міністраў СССР (1987), лаўрэат ганаровага прыза «Дойлід Беларусі» (2008), узнагароджаны Ганаровымі граматамі Мінскага абкама КП БССР (1967), Прэзідыума Беларускага Рэспубліканскага Савета Прафсаюзаў (1972), Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1982), Дзяржбуда БССР (1988-89), Мінскага гаркама КПБ і Мінгарвыканкама (1989), Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва (1999), Беларускай акадэміі архітэктуры (1999), граматай у імя Святога Роўнаапостальнага Вялікага Князя Уладзіміра (1985), Патрыяршай граматай (1998); медалямі «За доблесную працу» (1970), «Ветэран працы» (1986), сярэбраным медалём ВДНГ СССР (1983), ордэнам Прападобнага Сергія Раданежскага III ст. (2002).

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі
Гідэон Баа

**Гідэон Баа** (нар. ) — ганскі футбаліст (абаронца) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам амерыканскага клуба «Мотаўн» з Морыстаўна.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру на радзіме, дзе выступаў за клуб «Асантэ Катока». У пачатку 2013 года на правах арэнды далучыўся да фінскага клуба «Хонка», здолеў сабе праявіць і неўзабаве падпісаў трывалы кантракт. Па выніках сезона 2013 быў прызнаны найлепшым абаронцам Вейкаўслігі. У лютым 2014 года перайшоў у ХІК, якому дапамог стаць чэмпіёнам Фінляндыі і выйсці ў групавы этап Лігі Еўропы.

У лютым 2016 года далучыўся да клуба амерыканскай МЛС «Нью-Ёрк Рэд Булз», аднак з-за траўм гуляў няшмат, выступаў таксама за рэзервовую каманду. У лютым 2018 года перайшоў у казахстанскі клуб «Кайрат», стаў выступаць за яго другую каманду «Кайрат-А», якую пакінуў у маі таго ж года.

У ліпені 2018 года стаў іграком беларускага клуба «Гомель», дзе замацаваўся ў аснове. У студзені 2019 года стала вядома, што абаронца пакінуў каманду па заканчэнні кантракта.

Неўзабаве пасля зыходу з «Гомеля» вярнуўся ў «Хонку», дзе пачынаў еўрапейскую кар’еру. У студзені 2020 года перайшоў у карагандзінскі «Шахцёр», пакінуў клуб у ліпені 2021 года.

У 2022 годзе далучыўся да амерыканскага «Мотаўна», спачатку як ігрок, а пасля стаў галоўным трэнерам каманды.

## Міжнародная кар’ера 
13 кастрычніка 2015 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Ганы, выйшаўшы на замену ў канцы таварыскага матча супраць Канады.

## Дасягненні 
*  Чэмпіён Ганы (2): 2011/12, 2012/13
*  Уладальнік Суперкубка Ганы: 2012
*  Чэмпіён Фінляндыі: 2014
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Фінляндыі: 2019
*  Уладальнік Кубка Фінляндыі: 2014
*  Уладальнік Кубка фінскай лігі: 2015

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Ганы
Катэгорыя:Ігракі зборнай Ганы па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Асантэ Катока
Катэгорыя:Ігракі ФК Хонка
Катэгорыя:Ігракі ФК ХІК Хельсінкі
Катэгорыя:Ігракі ФК Нью-Ёрк Рэд Булз
Катэгорыя:Ігракі ФК Нью-Ёрк Рэд Булз II
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайрат Алматы
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Караганда
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Ганы
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры паводле клубаў ЗША
Факультэт прыродазнаўства БДПУ імя М. Танка

**Факультэт прыродазнаўства БДПУ імя М. Танка** – структурнае падраздзяленне БДПУ імя М. Танка.

## Сучаснасць 
### Напрамкі навучэння 
* Біялогія і хімія
* Біялогія і геаграфія
## Структура 
У складзе факультэта 4 кафедры:

;На факультэце таксама дзейнічаюць:
* Вучэбна-метадычная лабараторыя інфармацыйных тэхналогій у прыродазнаўчанавуковай адукацыі
* Навукова-адукацыйная межкафедральная лабараторыя біятэхналогіі і біяхіміі
* Вучэбна-доследная аграбіястанцыі «Зялёнае»
## Кіраўніцтва факультэта 
Дэкан:
* Наталля Навуменка
Намеснікі дэкана:
* Мікалай Стрэха
* Вікторыя Агароднік
* Алена Лапатко
* Наталля Казакевіч
## Вядомыя выпускнікі 
* Вадзім Жучкевіч
* Вольга Грахольская
* Аляксандр Каваленя
* Андрэй Малышаў
* Аляксандр Махнач
* Міхаіл Пікулік
* Абрам Шкляр
## Выкладчыкі 
* Віктар Кулеш
## Дэканы 
* Барыс Мікалаевіч Гурскі (1971—1980)
* Сяргей Уладзіміравіч Кабяк (1980—1999)
* Анатоль Апанасавіч Лепешаў (1999—2003)
* Марат Гумеравіч Ясавееў (2003—2006)
* Наталля Уладзіміраўна Навуменка (з 2006)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Факультэта прыродазнаўства БДПУ імя М. Танка.
 

 
Прыродазнаўства
Катэгорыя:1918 год у Мінску
Факультэт фізічнага выхавання БДПУ імя М. Танка

**Факультэт фізічнага выхавання БДПУ імя М. Танка** — структурнае падраздзяленне БДПУ імя М. Танка.

## Сучаснасць 
### Напрамкі навучэння 
* Фізічная культура. Фізкультурна-аздараўленчая і турысцка-рэкрэацыйная дзейнасць
* Аздараўленчая і адаптыўная фізічная культура (аздараўленчая)
* Фізічная культура (лячэбная)
* Спартыўна-педагагічная дзейнасць (спартыўная рэжысура)
* Спартыўна-турысцкая дзейнасць (менеджмент у турызме)

## Структура 
У складзе факультэта 4 кафедры:

 

## Кіраўніцтва факультэта 
Дэкан:
* Аляксандр Каспяровіч
Намеснікі дэкана:
* Алег Вярбіцкі
* Аляксандр Катлоўскі
* Максім Сямёнаў
* Анжэла Барысевіч

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Факультэта фізічнага выхавання БДПУ імя М. Танка.

## Дэканы 
* Міхась Круталевіч (2009-?)
* Аляксандр Мікалаевіч Каспяровіч
* Кірыл Юр'евіч Раманаў (з 2022)

 
Фізічнага выхавання
Катэгорыя:2009 год у Мінску
Леанід Сяргеевіч Ханкевіч

**Леанід Ханкевіч** (нар. ) — беларускі футбаліст, нападнік польскага клуба «Куявяк» з Коваля.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў кар’еру ў дублі жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ», адкуль улетку 2012 года перабраўся ў «Смалявічы-СТІ». Разам з камандай атрымаў перамогу ў Другой лізе і на працягу чатырох сезонаў выступаў у Першай лізе, дзе стаў адным з асноўных нападнікаў.

У сакавіку 2017 года перайшоў у мінскі «Прамень». У сезоне 2017 хутка захапіў лідарства ў табліцы бамбардзіраў Першай лігі, аднак у канцы сезона саступіў першынства аднаклубніку Юрыю Казлову, застаўшыся на другім месцы. У пачатку 2018 года разам з «Промнем» рыхтаваўся да новага сезона, аднак у лютым 2018 года накіраваўся ў «Белшыну», якой у выніку быў аддадзены ў арэнду.

У чэрвені 2018 года датэрмінова вярнуўся ў «Прамень» і пазней быў заяўлены за каманду на другую палову сезона ў Вышэйшай лізе. 21 ліпеня 2018 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе ў матчы супраць брэсцкага «Дынама» (1:1), правёўшы на полі ўсе 90 хвілін і адзначыўшыся голам. Спачатку гуляў у стартавым складзе, з кастрычніка страціў месца ў аснове.

У пачатку 2019 года ў сувязі з пераездам «Промня» ў Магілёў і аб’яднаннем з мясцовым «Дняпром» стаў іграком аб’яднанай каманды, якая атрымала назву «Дняпро». У жніўні 2019 года адправіўся на прагляд у «Гарадзею» і ў выніку папоўніў склад каманды. Гуляў пераважна за дубль, а з кастрычніка не выхадзіў на поле з-за траўмы. У снежні 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Гарадзею».

У першай палове 2020 года заставаўся без каманды, а ў ліпені далучыўся да «Смалявічаў». Спачатку выхадзіў на замену, пазней стаў з’яўляцца ў стартавым складзе каманды. У снежні 2020 года пакінуў «Смалявічы».

У пачатку 2021 года трэніраваўся з «Крумкачамі» і брэсцкім «Дынама», а ў лютым стаў іграком «Смаргоні», дзе чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену. У ліпені 2021 года пакінуў клуб. Пасля праходзіў прагляд у мазырскай «Славіі», а ў жніўні далучыўся да пінскай «Хвалі», дзе звычайна выхадзіў на замену. У снежні 2021 года па пагадненні бакоў пакінуў пінскі клуб.

У лютым 2022 года далучыўся да польскага клуба «Улацлавія», а летам перабраўся ў «Куявяк» з Коваля.

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2017
*  Пераможца Другой лігі чэмпіянату Беларусі: 2012

## Статыстыка выступленняў 
## Грамадзянская пазіцыя 
Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Прамень Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь
Катэгорыя:Ігракі ФК Хваля Пінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Улацлавія Улацлавак
Катэгорыя:Ігракі ФК Куявяк Коваль
Факультэт эстэтычнай адукацыі БДПУ імя М. Танка

**Факультэт эстэтычнай адукацыі БДПУ імя М. Танка** — структурнае падраздзяленне БДПУ імя М. Танка.

## Сучаснасць 
### Напрамкі навучэння 
* Выяўленчае мастацтва і кампутарная графіка
* Выяўленчае мастацтва, чарчэнне і народныя мастацкія промыслы
* Музычнае мастацтва і сусветная мастацкая культура
* Музычнае мастацтва, рытміка і харэаграфія

## Структура 
У складзе факультэта 3 кафедры:

## Кіраўніцтва факультэта 
Дэкан:
* Святлана Кабачэўская
Намеснікі дэкана:
* Наталля Лазурына
* Ларыса Ядлоўская
* Марыя Шатарава

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт факультэта.
 

 
Эстэтычнай адукацыі
Катэгорыя:2009 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 2009 годзе
Факультэт дашкольнай адукацыі БДПУ імя М. Танка

**Факультэт дашкольнай адукацыі БДПУ імя М. Танка** — структурнае падраздзяленне БДПУ імя М. Танка.

## Гісторыя 
Вытокі стварэння факультэта дашкольнай адукацыi адносяцца да пачатку 30-х гадоў ХХ ст.

1932 год — адкрыта дашкольнае аддзяленне пры педагагічным факультэце. Гэта паклала пачатак выпуску нацыянальных кадраў дашкольных работнікаў. Аднак праца аддзялення перыядычна спынялася.

Да канца 50-х гадоў — узрасла ўвага да выхавання дзяцей дашкольнага ўзросту. Гэта спрыяла пашырэнню сеткі дашкольных устаноў, павелічэнню колькасці месцаў у іх, ўзрастанню патрэб у высокакваліфікаваных педагагічных кадрах.

У 1959 годзе ў інстытуце зноў адкрываецца дашкольнае аддзяленне ў складзе факультэта педагогікі і методыкі пачатковага навучання.

З 1963 года пачынаецца бесперапынны выпуск выхавальнікаў дашкольных устаноў.

Рост аддзялення і наяўнасць кваліфікаваных і навукова-педагагічных кадраў стварылі магчымасць для адкрыцця ў 1978 годзе самастойнага факультэта дашкольнага выхавання, дэканам якога з моманту стварэння з’яўляўся дацэнт М. А. Апімах.

У 2003 годзе факультэт дашкольнага выхавання быў перайменаваны ў факультэт дашкольнай адукацыі. У гэтым жа годзе пачалася падрыхтоўка магістраў навук на кафедрах агульнай і дашкольнай педагогікі, методык дашкольнай адукацыі па спецыяльнасці «Тэорыя і методыка дашкольнай адукацыі».

## Напрамкі навучання 
* Дашкольная адукацыя
* Тэорыя і методыка дашкольнай адукацыі (магістратура)

## Структура 
У складзе факультэта 3 кафедры:

## Кіраўніцтва факультэта 
Дэкан:
* Вольга Анцыпіровіч
Намеснікі дэкана:
* Кацярына Каранец
* Ігар Гушчынскі
* Алена Рублеўская
* Аксана Зыль
* Таццяна Тумас
* Алена Гайдук
* Аксана Сімановіч

## Дэканы 
* Мікалай Антонавіч Апімах (1978—2003)
* Ірына Уладзіміраўна Жытко (2003—2008)
* Людміла Мікалаеўна Варанецкая (2008—2013)
* Аляксандр Мікалаевіч Каспяровіч (2013—2016)
* Вольга Мікалаеўна Анцыпірові (з 2016)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Факультэта дашкольнай адукацыі БДПУ імя М. Танка.
 

 
Дашкольнай адукацыі
Катэгорыя:1978 год у Мінску
БДПУ імя М. Танка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1978 годзе
Ніна Паўлаўна Грабяшкова

**Ніна Паўлаўна Грабяшкова** () — савецкая і расійская актрыса, заслужаная артыстка Расіі (2001). Жонка рэжысёра Леаніда Гайдая.

## Біяграфія 
Нарадзілася 29 лістапада 1930 года ў Маскве ў сям’і Паўла Аляксандравіча і Кацярыны Іванаўны Грабяшковых. Яе бацька быў маляром, спецыялістам па арнаментальным жывапісе, маці працавала краўчыхай.

Пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны бацька пайшоў на фронт. З 1941—1943 гадах пражывала з маці ў эвакуацыі ў Пензенскай вобласці.

У 1954 годзе скончыла Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі.

У 1954—1990 гадах была актрысай Тэатра-студыі кінаакцёра.

Памерла 10 мая 2025 года ў Маскве.

## Фільмаграфія 
* «Гонар таварыша» (1953) — *Галя*
* «Дыяментавая рука» (1968) — *Надзея Іванаўна, жонка Гарбункова*
* «Экіпаж» (1950) — *пасажырка бізнес-класа*
* «Утрыманкі-2» (серыя № 8) (2020) — *бабуля на лаўцы каля пад’езда* (эпізод)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Пахаваныя на Кунцаўскіх могілках
Як гартавалася сталь (раман)

«**Як гартавалася сталь**» — аўтабіяграфічны раман савецкага пісьменніка Мікалая Аляксеевіча Астроўскага, напісаны ў 1932 годзе.

Кніга напісана ў стылістыцы сацыялістычнага рэалізму. У красавіку 1934 года часопіс «Маладая гвардыя» пачаў публікацыю рамана, у лістападзе таго ж года першая частка выйшла асобнай кнігай, за ёй выйшла і другая частка. Раман адразу набыў вялікую папулярнасць і стаў самым выдаюцца творам савецкай літаратуры за 1918—1986 гады: агульны тыраж 536 выданняў склаў 36,416 млн экзэмпляраў. Па дадзеных Дзяржаўнага музея — гуманітарнага цэнтра «Пераадоленне» ім. Н. А. Астроўскага ў Маскве да 1 студзені 1991 г. «Як гартавалася сталь» была выдадзеная на 75 мовах народаў СССР 773 разы сумарным тыражом 53 млн 854 тыс. экзэмпляраў.

У 1937 годзе паводле рамана ў Маскоўскім тэатры рабочай моладзі пастаўлены спектакль (рэжысёр І. Я. Судакоў).

Катэгорыя:Кнігі 1932 года
Катэгорыя:Літаратура СССР
Катэгорыя:Мікалай Астроўскі
Мар’інагорская гімназія

**Мар’інагорская гімназія** — навучальная ўстанова сярэдняй адукацыі ў Мар’інай Горкцы.

## Гісторыя 
Адкрыта 8 сакавіка 1993 года ў мікрараёне Новая Зара была ў новым будынку як сярэдняя школа № 5. 3 1997/1998 навучальнага года атрымала статус школы-гімназіі, а ў сакавіку 2002 года — статус гімназіі.

Гімназія супрацоўнічае з Мінскім дзяржаўным лінгвістычным універсітэтам, Ваеннай акадэміяй, Мінскім вышэйшым каледжам МУС РБ.

## Дырэктары 
* Ала Васільеўна Ралькевіч
* Сяргей Іванавіч Зінкевіч.
* Алена Іванаўна Власіхіна

## Спасылкі 
* Не памыліцца з выбарам 

Катэгорыя:Адукацыя ў Мар’інай Горцы
Катэгорыя:Гімназіі Беларусі
Катэгорыя:Школы Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:1993 год у Беларусі
Аркадзь Іосіфавіч Савініч

**Аркадзь Іосіфавіч Савініч** ( — ?) — грамадзянскі інжынер, архітэктар.

## Біяграфія 
### Дзяцінства і адукацыя 
Нарадзіўся ў 1866 годзе.

Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Украіны
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Катэгорыя:Гродзенскія губернскія інжынеры
Няверыца

**Няве́рыца** — рака ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Сінюха (басейн Нарвы). Даўжыня 6 км. Пачынаецца каля вёскі Гаўрыліна, вусце за 3 км на поўнач ад вёскі Прошкі. У нізоўі цячэ па лясістай забалочанай мясцовасці.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Чудскага возера
Катэгорыя:Рэкі Верхнядзвінскага раёна
Чарнуха (ручай)

**Чарну́ха** — ручай у Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Усвейка (басейн Заходняй Дзвіны). Даўжыня 3,8 км. Выцякае з возера Жэрынскае, за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Баравыя, цячэ праз азёры Святое і Дрэвічнае, вусце за 1,7 км на поўдзень ад вёскі Вішкавічы. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Улы
Катэгорыя:Рэкі Чашніцкага раёна
Канстанцін Мікалаевіч Караедаў

**Канстанцін Мікалаевіч Караедаў** (1862 — пасля 1912) — рускі інжынер-архітэктар, прадстаўнік гістарызму, які жыў і працаваў на тэрыторыі сучасных Літвы і Беларусі.

## Біяграфія 
### Дзяцінства і адукацыя 
Наразіўся ў 1862 годзе. Выхоўваўся ў Мікалаеўскім аляксандраўскім рэальным вучылішчы, а ў 1882 годзе паступіў у
Санкт-Пецярбургскі інстытут грамадзянскіх інжынераў, які скончыў у 1887 годзе з правам на чын X класа.

### Прафесійная дзейнасць 
Пасля інстытута быў прызначаны архітэктарам і інжынерам  Люблінскай губерні. У 1894—1904 гадах займаў пасаду віленскага гарадскога архітэктара.

Пазней працаваў ва Уладзіміры, Таўрычаскай губерні і Сімферопалі.

З 1910 года займаў пасаду гродзенскага губернскага інжынера.

## Праекты 
Для будынкаў, пабудаваных па праектах Караедава, характэрна масіўнасць і пышна дэкараваныя фасады, з выкарыстаннем элементаў неабарока і неарэнесанса.

У Вільні па праектах Караедава было пабудавана каля сарака будынкаў. Да найважнейшых ставяцца

* будынак Яўрэйскага тэатра (1895—1897) на цяперашняй вуліцы Наугардука 10/2 (Naugarduko g. 10/2, цяпер Цэнтр талерантнасці — філіял Яўрэйскага музея імя Гаона);
* самы ранні ў Вільні прыклад архітэктуры мадэрна — драўляны павільён у  (1902; не захаваўся), пабудаваны для выстаўкі сельскай гаспадаркі і промыслаў і пазней прыстасаваны для выстаўкі Мастацкага таварыства «Sztuka» (1903), затым для летняга Польскага тэатра (1907);
* Гарадская зала з канцэртнымі заламі і гасцініцай «Гранд гатэль» (1899—1902; цяпер );
* адміністрацыйныя будынкі Галоўнага ўпраўлення конегадоўлі на вуліцах Вівульске (Vivulskio g. 2, 1898) і  (J. Basanavičiaus g. 12, 1900 і J. Basanavičiaus g. 14, 1902).

Чатырохпавярховы дом Ісаака Смажаневіча з гасцініцай «Брыстоль», тэатральнай залай і крамамі, зімовым садам, кватэрамі (1899—1900) на Георгіеўскім праспекце (цяперашнім праспекце Гядзіміна, Gedimino per. 22-24) — адзін з самых раскошных будынкаў у горадзе.

Акрамя таго, архітэктару належаць праекты будынкаў бібліятэкі. М. Страшуна паміж  і Яўрэйскай вуліцай (1896; не захавалася), прыбытковыя дамы Беньяміна Менакера на вуліцы Шапена (Šopeno g. 6, 1894), Гірша Янава на вуліцы Басанавічус (J. Basanavičiaus g. 16, 1897), Ізраіля Бунімовіча (J. Basanavičiaus g. 5, 1900; у якасці аб’екта рэгіянальнага значэння ахоўваецца дзяржавай, код у Рэгістры культурнай спадчыны Літоўскай Рэспублікі 288), А Арэста (Vilniaus g. 2, 1897).

Рэканструяваў шэраг будынкаў; у прыватнасці, у 1898—1899 гадах рэканструяваў дом купца Ізраіля-Эліі Блоха на вуліцы Завальнай (цяпер Піліма, Pylimo g. 22). Будынак ўключаны ў Рэгістр культурнай спадчыны Літоўскай Рэспублікі ў якасці аб’екта рэгіянальнага значэння і ахоўваецца дзяржавай (код 12507.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Вільнюса
Катэгорыя:Архітэктары Літвы
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Расіі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Гродзенскія губернскія інжынеры
Эканоміка Ліберыі

З ВУПам на душу насельніцтва меней за 1000 (!) долараў Ліберыя ўпэўнена адносіцца да групы найменш развітых краін свету. Каля 85 % насельніцтва жыве ніжэй за міжнародную рысу беднасці. Узровень беспрацоўя складае 15 %. Такая цана палітычнай нестабільнасці і грамадзянскіх войнаў, бо яшчэ ў 1980 ліберыйскі паказчык ВУП на душу насельніцтва быў роўны, напрыклад, егіпецкаму. Падчас першай грамадзянскай вайны (1989—1996) ВУП скараціўся на 90 %. У канцы 1990-х Ліберыя пастаўляла зброю ў Сьера-Леонэ ў абмен на алмазы, што прымусіла ААН накласці на алмазы ліберыйскага паходжання гандлёвае вета («крывавыя алмазы»). Іншае вета тычылася ліберыйкай драўніны. У выніку Ліберыя атрымала 60 % дэфіцыт гандлю. Пасля сканчэння другой грамадзянскай вайны эканоміка Ліберыі фактычна не існавала, таму не дзіва, што ў наступнае спакойнае дзясяцігоддзе яна дэманстравала адныя з найхутчэйшых у свеце тэмпы росту. У 2006 былі знятыя вета, а ў 2010 краіна атрымала статус назіральніка ў СГА.

Грашовая адзінка — ліберыйскі долар. З 1943 па 1982 у якасці грашовай адзінкі выкарыстоўваўся амерыканскі долар, які ў наш час ходзіць на роўных з ліберыйскім.

Гістарычна склалася так, што эканоміка Ліберыі ў значнай ступені залежыць ад замежнай дапамогі, прамых замежных інвестыцый (Ліберыя — сусветны лідар па долі інвестыцый ў аб’ёме ВУП) і экспарту прыродных рэсурсаў, такіх як жалезная руда, натуральны каўчук і драўніна. Буйнейшы працадаўца — амерыканская кампанія Firestone, што займаецца вытворчасцю шын і валодае найбуйнейшай у свеце плантацыяй гевеі, дзе ў 2015 працавалі 8000 чалавек.

## Энергетыка 
У 2010-я ў Ліберыі пачалася здабыча нафты. Электраэнергетыка Ліберыі развіта слаба і прадстаўлена ў асноўным прыватнымі невялікімі генератарамі агульнай магутнасцю 20 МВт. У 2016—2018 з аднаўленнем ГЭС Маунт Кофі на рацэ Сент-Пол, зруйнаванай падчас першай грамадзянскай вайны, магутнасць узрасла ўпяцёра. Цяпер можна сказаць, што 80 % электраэнергіі Ліберыі вырабляецца на ГЭС. Тарыфы на электраэнергію — адныя з самых высокіх у свеце (54 цэнты за кВТ*гадз у 2013).

## Зручны сцяг 
Ліберыя вядомая як краіна «таннага фрахту». Лёгкасць атрымання ліберыйскага сцяга для карабля, а таксама адсутнасць плацяжоў за яго выкарыстанне прывяло да таго, што гандлёвы флот, які ходзіць пад ліберыйскім сцягам, адзін з самых вялікіх у свеце. Агульны танаж яго 3500 суднаў праўзыходзіць 100 млн тон, што складае 11 % сусветнага танажу, наперадзе толькі Панама.

## Знешні гандаль 
Даволі спецыфічнай рысай ліберыйскай эканомікі з’яўляецца перавага паслуг над таварамі ў знешнім гандлі. Асноўныя артыкулы экспарту тавараў: натуральны каўчук, жалезная руда, сырая нафта, какава-бабы, драўніна, золата; імпарту: нафтапрадукты, машыны, лекі, харчаванне. Цікава, што галоўныя партнёры па экспарце і імпарце — зусім розныя краіны (па экспарце — гэта Польшча, ЗША, Нідэрланды, Германія, Швейцарыя; па імпарце — Сінгапур, Кітай, Карэя, Японія). Гэта звязана з тым, што названыя азіяцкія краіны найбольш актыўна карыстаюцца паслугай ліберыйскага «зручнага сцягу».
Прыходзька

**Прыходзька** () — украінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анастасія Канстанцінаўна Прыходзька (нар. 1987) — украінская і расійская спявачка.
* Пётр Сяргеевіч Прыходзька (1918—1944) — Герой Савецкага Саюза.
* Пятро Прыходзька (1920—2006) — беларускі паэт, перакладчык.
* Сяргей Якаўлевіч Прыходзька (нар. 1947) — беларускі фехтавальшчык і трэнер.

Катэгорыя:Украінскія прозвішчы
Аляксандр Пятровіч Кулясаў

{{Ваенны дзеяч
|імя              = Аляксандр Пятровіч Кулясаў
|арыгінал імя     = 
|дата нараджэння  = 
|месца нараджэння =
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|выява            = 
|подпіс           = 
|прыналежнасць    = 
|гады службы      = 1939—1944
|званне           = 
|род войскаў      = пяхота
|пасада           = 
|часць            = 
|бітвы            = Вялікая Айчынная вайна
|узнагароды       = {
 
}
{
 
}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
**Аляксандр Пятровіч Кулясаў** (1919—1944) — капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

## Біяграфія 
Аляксандр Кулясов нарадзіўся 10 сакавіка 1919 года ў вёсцы Малы Толкіш (цяпер — Чыстапальскі раён Татарстана). Пасля заканчэння педагагічнага вучылішча і першага курса педагагічнага інстытута працаваў настаўнікам. У 1939 годзе Кулясаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1941 годзе ён скончыў Гомельскае пяхотнае вучылішча, у 1943 годзе — курсы «Стрэл». Са студзеня 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да чэрвеня 1944 года капітан Аляксандр Кулясаў камандаваў батальёнам 1086-га стралковага палка 323-й стралковай дывізіі 3-й арміі 1-га Беларускага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Гомельскай вобласці Беларускай ССР. 24—25 чэрвеня 1944 года батальён Кулясава прарваў нямецкую абарону ў раёне вёсак Азяраны і Вялікая Крушынаўка Рагачоўскага раёна і паспяхова захапіў варожы апорны пункт, дзякуючы чаму наступ змог працягнуць ўвесь полк. У тым баі Кулясов загінуў. Пахаваны ў Азяранах.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года капітан Аляксандр Кулясаў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнамі Леніна і Чырвонай Зоркі.

У гонар Кулясава ўстаноўлена стэла і названая вуліца ў Чыстапалі, устаноўлены бюст у яго роднай вёсцы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камандзіры батальёнаў у Вялікай Айчыннай вайне
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Татарстане
Антоні Парака

**Антоні Парака** () — архітэктар другой паловы XVIII стагоддзя Прадстаўнік архітэктуры барока.

Італьянец, родам з Генуі. У 1762—1783 годзе працаваў на Віленшчыне і Навагрудчыне. Пабудаваў касцёлы дамініканцаў (1773) у Друі Браслаўскага і місіянераў (1783) у Асвеі Верхнядзвінскага раёнаў. Касцёл Св. Людвіка (1755—1767) у Краславе, Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Аглане (1768—1780), Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Піедруі (1759—1774), драўляную капліцу ў Камянполлі (1762—1777).

Aśvieja, Misijanerski. Асьвея, Місіянэрскі (1913).jpg|Троіцкі касцёл у Асвеі
Druja, Daminikanski. Друя, Дамініканскі (1907).jpg|Касцёл Святога Антонія ў Друі
Аглонская базелика - panoramio.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Аглане
Piedruja church - panoramio.jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Піедруі 

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары барока
Катэгорыя:Архітэктары Латвіі
Місісога

right|thumb|175px|Вежа CN
**Місісо́га** (, ІРА: /ˌmɪ.sɪˈsɔːɡə/) — горад у Канадзе ў правінцыі Антарыа з насельніцтвам 713 443 чалавекі паводле перапісу 2011 года. Шосты па велічыні горад Канады. Размешчаны ў , у складзе .

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Антарыа
Ія Міхайлаўна Папова

**Ія Міхайлаўна Папова** (нар. , г. Алма-Ата) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла ў 1950 годзе Маскоўскі архітэктурны інстытут. 3 1950 года працавала ў інстытуце «Казгарбудпраект» у Алма-Аце. У 1966—1980 гадах у Мінску ў інстытуце «Мінскпраект» (з 1968 галоўны архітэктар праектаў).

Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года. Пражывала ў Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя работы: блок-секцыі і 9-павярховыя жылыя дамы серыі М-464, аднасекцыйныя 9-, 12-павярховыя (у далейшым 14-, 16-павярховыя) жылыя дамы ў мікрараёне Усход 1 (1968—1978, у сааўт.; прэмія СМ СССР 1978), у т.л. комплексы 9-, 16-павярховых жылых дамоў з установамі культбыту, 16-, 18-, 20-павярховых жылых дамоў з маналітнага аглапарытабетону, жылыя дамы ў мікрараёне Ракаўская шаша 3, дамы серыі М-111-90 для заводаў ККД, блок-секцыі серый М-464, М-111-90, выкарыстаныя для забудовы раёнаў Серабранка 1, 2, 5, 6, 7, 3, 4 (усе 1975—1981, у сааўтарстве), вул. Някрасава, В. Харужай, Танкавай, Мельнікайтэ, Сурганава (1966—1980) у Мінску.

## Узнагароды 
Прэмія Савета Міністраў СССР за распрацоўку праектаў і будаўніцтва буйнапанэльных жылых дамоў у Мінску (1978, у аўтарскім калектыве).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Архітэктары Алматы
Катэгорыя:Архітэктары Казахстана
Яўген Кірылавіч Торлін

**Яўген Кірылавіч Торлін**, часам **Тарлін** ( — ?) — грамадзянскі інжынер, архітэктар.

## Біяграфія 
### Дзяцінства і адукацыя 
Нарадзіўся ў 1862 годзе. Пэўны час (да лютага 1900 года) значыўся *‭звышштатным тэхнікам* будаўнічага аддзялення магілёўскага губернскага праўлення. Паралельна меў прыватную практыку ў Кіеве, на якой і засяродзіўся, пра што сведчаць звесткі 1899—1916 гадоў.

Акрамя абавязкаў па службе Яўген Торлін рабіў таксама прыватныя праекты па пабудове мураваных і драўляных пабудоў у Гомелі і бліжэйшых павятовых гарадах, напрыклад, жаночай гімназіі імя князя Далгарукава ў Навазыбкаве.

## Творчасць 
* Розныя гарадскія будынкі і збудаванні ў Гомелі:
** Прыстань пры Сажы
** Гасціны двор
** Мураваны двухпавярховы будынак з падвалам для гарадскіх устаноў
** Прыватныя пабудовы ў Гомелі і іншае
* Будынак жаночай гімназіі ў Навазыбкаве Чарнігаўскай губерні

## Крыніцы 
Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Украіны
Насельніцтва Ліберыі

Ліберыя адносіцца да найменш населеных дзяржаў Заходняй Афрыкі. У гістарычным мінулым ліберыйская зямля панесла значныя чалавечыя страты праз гандаль рабамі. Дзве грамадзянскія вайны канца ХХ — пачатку ХХІ ст. забралі 250 тысяч жыццяў і выклікалі моцны міграцыйны адток (таксама каля чвэрці мільёна чалавек). Хоць часам Ліберыя сама прымае мігрантаў: у 2010-11 годзе сюды, ратуючыся ад гвалту, перабраліся 125 000 івуарыйцаў.

## Дэмаграфія 
Сёння ў Ліберыі налічваецца меней за 5 млн чалавек, пры гэтым краіна дэманструе тыпова афрыканскія тэмпы росту насельніцтва: Нараджаецца 38 чалавек на 1000 (2017), а на адну жанчыну прыходзіцца 5 дзяцей, прырост складае 2,5 %.. Ён быў бы яшчэ вышэйшым, каб не эміграцыя (0,6 %).

Сярэдні ўзрост ліберыйца ў 2017 складаў 17,8 гадоў, а 60 % насельніцтва былі маладзей за 25 гадоў. Вялікіх поспехаў Ліберыя дасягнула ў барацьбе за жыцці немаўлят: нягледзячы на недахоп медыцынскіх работнікаў, узровень дзіцячай смяротнасці з 1990 знізіўся на 70 % і цяпер складае 52 на 1000, што ўсё роўна застаецца адным з найгоршых паказчыкаў у свеце. Дзіцячая смяротнасць павялічваецца ў тых сельскіх раёнах краіны, дзе пасюль практыкуецца жаночае абразанне. Яшчэ горшыя пазіцыі Ліберыі ў мацярынскай смяротнасці, бо роды часта прымаюць не прафесійныя медыкі.

## Этнічны склад 
Насельніцтва Ліберыі складаецца з некалькіх этнічных груп. Таксама тут жывуць нашчадкі вызваленых амерыканскіх і карыбскіх рабоў (пераважна з Барбадаса), якіх называюць *амерыканаліберыйцамі*(каля 5 %). Яны па сённяшни дзень займаюць вышэйшыя грамадскія і палітычныя пасады. Астатнія 95 % насельніцтва складаюцца з мясцовых плямёнаў: кпеле — буйнейшае, баса, гіё, кру, грэба, мана, крахн, гола, гбандзі, лома, кісі, ваі, дэі, бэла, мандынга і мендэ.

## Мова і рэлігія 
Этнічная разнароднасць ускладняецца існаваннем у краіне каля 20 моў, а таксама распаўсюджанасцю анімізму. Дзяржаўная мова — англійская, ва ўмовах нацыянальнай стракатасці яна служыць сродкам міжэтнічных зносін. Паводле перапісу 2008, 86,5 % ліберыйцаў з’яўляюцца хрысціянамі пераважна пратэстанцкіх кірункаў, 12,2 % — мусульмане.

## Размяшчэнне і рассяленне 
У гарадах жывуць крыху больш за палову ліберыйцаў. У сталічным графстве Мантсерада ў 2017 жылі 1 118 тыс.чалавек, з іх 970 тысяч — у агламерацыі Вялікая Манровія. Як тое вядзецца на чорным кантыненце, роля сталіцы гіпертрафаваная: паводле дадзеных 2008 года ў Манровіі пражывае у 4 разы болей народу, чым у сталіцах усіх астатніх графстваў разам узятых. Другі горад — Гбарнга на паўночным усходзе (56 тыс.), трэці — Бьюкенен (50 тыс.)
Віледзь

**Ві́ледзь, Ві́ляць** (, ) — рака ў Еўрапейскай частцы Расіі, у Архангельскай вобласці, левы прыток ракі Вычагда (басейн Паўночнай Дзвіны).

Даўжыня ракі — 321 км. Плошча вадазбору — 5.610 км². Сярэдні расход вады каля вёскі Інаеўская складае 40,7, каля вёскі Баркі (Котласкі раён). Рака мае раўнінны характар. Жыўленне ракі пераважна снегавое. Суднаходная на асобных участках у ніжнім цячэнні.

Прытокі: Кумандыш, Бярозаўка, Вялікі Луч, Азёрніца, Кена, Калас, Вохта, Гарэлая, Нарчуг, Пыела, Васіна, Нырамка і інш.

Каля ракі сёлы Ільінска-Подамскае, Нікольск, вёска Пенкіна і іншыя населеныя пункты.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Виледь (Вилять) // Государственный водный реестр РФ
* *Кобыльченко Л. В.* Виледь // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Архангельскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Паўночнай Дзвіны
Малочны Мір

**ААТ «Малочны Мір»** () — беларуская кампанія па вытворчасці малака, якая размешчана ў Гродна.

## Апісанне 
Спецыялізуецца на вытворчасці натуральнамалочнай прадукцыі, марожанага, масла, сыроў цвёрдых, мяккіх, плаўленых. Акрамя таго, у аб’ёме вытворчасці маецца немалая доля прадукцыі, што выпрацоўваецца не з малака: вада, напоі, маянэз. З’яўляючыся прадпрыемствам бесперапыннага цыкла вытворчасці, перапрацоўвае парадку 730 т малака ў суткі, налічваючы ў сваім асартыменце больш за 200 відаў прадукцыі.

## Гісторыя 
У 1938 створаны Гродзенскі гарадскі малочны камбінат. Вытворчыя магутнасці камбіната складалі да 10 тон у змену. У мэтах пашырэння і павелічэння аб’ёмаў вытворчасці ў 1967 годзе была праведзена першая рэканструкцыя, якая дазволіла павялічыць вытворчую магутнасць да 50 тон малака ў змену. У 1993 годзе была праведзена другая значная рэканструкцыя, якая дазваляе прадпрыемству вырабляць да 240 тон у суткі. У лістападзе 1996 года Гродзенскі малочны камбінат быў ператвораны ў ААТ «Гродна Малкамбінат». Згодна рашэння Адміністрацыі СЭЗ «Гроднаінвест» ад 22 мая 2007 года № 30 ААТ «Гродна Малкамбінат» перайменаваны ў ААТ «Малочны Мір».

## Узнагароды 
* Ордэн Працоўнай Славы (2023)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Гродна
Катэгорыя:Вытворцы напояў Беларусі
Катэгорыя:Вытворцы малочных прадуктаў Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы харчовай прамысловасці Беларусі
Фрык

**Фрык** можа значыць:

## Асобы 
* Вільгельм Фрык — дзяржаўны і палітычны дзеяч Германіі часоў Трэцяга Рэйха
* Эдмунд Леапольдавіч Фрык — беларускі і літоўскі архітэктар, бацька Эдмунда Альфонса
* Эдмунд Альфонс Фрык — літоўскі архітэктар, сын Эдмунда Леапольдавіча