Сербскі арол

**Сербскі арол** — двухгаловы геральдычны арол, агульны знак у гісторыі сербскай геральдыкі і вексілалогіі. Двухгаловы арол і сербскі крыж асноўныя геральдычныя сімвалы, якія прадстаўляюць нацыянальную ідэнтычнасць сербскага народа на працягу стагоддзяў.  Яны паўсталі як знакі сярэднявечнай дынастыі Няманічаў.  Арол з крыжам выкарыстоўваецца як герб Сербіі з 1882 года — з'яўлення Каралеўства Сербія.
Ордэнам Белага Арла каралеўскім загадам, узнагароджваліся сербскія і югаслаўскія грамадзяне за дасягненні ў галіне міру або вайны, ці за асаблівыя заслугі перад каронай, дзяржавай і нацыяй, паміж 1883 і 1945 гадамі.

## Гісторыя 
### Сярэднявечча 
Двухгаловы сербскі арол мае візантыйскае паходжанне: у Візантыі двухгаловы арол азначаў двайны суверэнітэт імператара (свецкая і духоўная ўлада), а таксама прызнанне ўлады імператараў Візантыі на ўсходзе і захадзе. Найстарэйшая выява, якая захавалася сустракаецца на зробленым кцітарам партрэце Міраслава Завідавіча ў царкве Святых Пятра і Паўла ў Біела-Поле (прыблізна 1190 год) . У яго была адна шыя з двума галовамі, нашыйнікі на шыі і хвасце, распасцёртымі крыламі, хвост у форме флёр-дэ-ліс, галавы большай за крылы па памерах, лапамі з трыма пальцамі на кожнай, з арлом, які знаходзіўся ўнутры круга . З XII па XV стагоддзе гэты арол Няманічаў, за аснову якога ўзяты арол Свяшчэннай Рымскай імперыі, мяняў сваё аблічча і неўзабаве стаў адрознівацца ад першапачатковай выявы : дзве шыі, аброжкаў не было, хвост у форме ліста з дрэва, галовы меншыя за крылы па памерах, на лапах па 4 пальцы, крылы складзеныя . Арол Няманічаў адлюстроўваўся на элементах арнаменту ў манастыры Жыча (1207—1220), у Касцёле Багародзіцы Левішкі (1307—1310), на адзенні Ёвана Олівера (1349), на вышыўцы з манастыра Велучэ (XIV стагоддзе), на малюнку манастыра Рэсава (1402—1427), на талерках Івана I Чарноевіча і на выявах многіх кляштараў і цэркваў .

У пачатку XIV стагоддзя двухгаловы арол з'яўляецца на пячатках, сярэднявечных фрэсках і арнаменце адзення сербскіх кіраўнікоў . Сербская праваслаўная царква прыняла гэты малюнак пасля яго з'яўлення на ўваходзе ў манастыр Жыча, дзе каранаваліся сербскія манархі (з 1219 па 1953 манастыр быў рэзідэнцыяй архіепіскапа) . На пярсцёнку каралевы Тэадоры Смілец (1321—1322) быў выгравіраваны двухгаловы арол . Пры кіраванні Стэфана Душана (1331—1355) двухгаловы арол быў намаляваны на дзяржаўнай пячатцы . У 1339 годзе ўпершыню быў згаданы сцяг серба-грэцкага царства, калі Анджаліна Далорта адлюстраваў жоўты сцяг з чырвоным двухгаловым арлом як сцяг сербскай дзяржавы .

Двухгаловы арол выкарыстоўваўся іншымі сербскімі дынастыямі (Мрняўчэвічы і Лазаравічы). Лазар Хрэбелянавіч (1371—1389), які займаўся аднаўленнем манастыра Хіландар на гары Афон, загадаў намаляваць на паўночнай сцяне манастыра двухгаловага арла . Мюнхенскі сербскі псалтыр (1371—1389) уключае шматлікія малюнкі сербскага арла. Двухгаловы арол таксама стаў выяўляцца на гербе Стэфана Лазаравіча пасля прыняцця ім тытула дэспата ў жніўні 1402 года, які быў падараваны імператарам Янам VII Палеалогам у Канстантынопалі .

### Новы час 
 ўтрымліваюць згадкі аб двухгаловым арле, малююць на гербах у пачатку Новага часу. Белы двухгаловы арол у чырвоным поле быў гербам Няманічаў і Стэфана Лазаравіча, таксама арол Няманіча быў гербам Лазара Хрэбелянавіча і дынастыі Лазаравіч. Напалову белы і напалову чырвоны арол адлюстроўваўся на гербе Мрняўчэвіч.

### Найноўшая гісторыя 
thumb|Паштоўка Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў 1922 года: сербскі двухгаловы арол ламае сцягі Балгарыі, Аўстрыі, Венгрыі і Турцыі — дзяржаў Траістага саюза, супраць якіх Сербія ваявала ў Першай сусветнай вайне
Сербскі двухгаловы арол быў забаронены турэцкімі ўладамі як сімвал непадпарадкавання сербаў Турцыі. Сербскі крыж з чатырма так званымі «ацыламі» стаў іншым сімвалам сербскага супраціву, а з 1804 года белы двухгаловы арол зноў стаў сербскім сімвалам нароўні з сербскім крыжом: на аснове арла Няманічаў, намаляванага  у Стэматаграфіі. Ён стварыў сербскі рэвалюцыйны сцяг . Традыцыю Няманічаў ажывіла Сербская рэвалюцыя, і пасля прызнання незалежнасці Сербіі двухгаловы арол стаў адлюстроўвацца на гербе Сербіі, а сербскі крыж з'явіўся на тарчы, які адлюстроўваўся з 1882 года на грудзях сербскага арла, калі з'явілася Каралеўства Сербія. Арол на гербе адрозніваўся ад арла Няманічаў: яго крылы былі складзеныя, як у нямецкага. Прычынай таму з'яўляецца наўмысная памылка немца фон Штрэля, які намаляваў нямецкага арла . Арол выкарыстоўваўся дынастыямі Абрэнавічы і Карагеоргіевічы; у 1883 годзе быў заснаваны ордэн Белага арла, якім узнагароджваліся сербскія і югаслаўскія грамадзяне за заслугі перад краінай і каронай да 1945 года.

## Галерэя 

Файл:Knez Miroslav grb orla sa odezde.png|Герб Міраслава Завідавіча (пам. 1198)
Файл:Kralj Stefan Prvovjencani orao manastir Mileseva.png|Арол Стэфана Першавенчанага ў Мілешэве (1230-я)
Файл:Orao_Ljeviska.jpg|Царква багародзіца Левішка, фрэска (1306–1307)
Файл:Flag of Serbia on the map of Angelino Dulcert.jpg|Карта Анджаліна Далорта з сербскім сцягам (1339)
Файл:Orao Stefan Manasija (1415-1418).jpg|Манастыр Манасія, фрэска на выяве Стэфана Лазаравіча (1406–1418)
Файл:Zastava i grb nemanjicke Srbije (iz 1439. godine), prema portolanu Gabriel de Vallseca.jpg|Сцяг і герб Сербіі паводле Габрыэля дэ Вальсэка (1439)
Файл:Stefan Lazarevic-freska.JPG|Фрэска Стэфана Лазаравіча ў манастыры Манасія (1406–1418)
Файл:Despot of Serbia Prussian edition.jpg|Пячатка дэспата Стэфана Лазаравіча, хроніка аб Канстанцкім саборы (Прускае выданне, сярэдзіна XV стагоддзя)
Файл:Despotov grb iz Grbovnika.jpg|Пячатка дэспата Стефана Лазаравіча, хроніка аб Канстанцкім саборы  (пазнейшае выданне, 1483)
Файл:Serbia, Wernigeroder Schaffhausensches Wappenbuch.gif|Пячатка дэспата Стэфана Лазаравіча,  (паміж 1486 і 1492)
Файл:Serbian Despotate, Wappenbüchlein.gif|Герб Сербскай дэспатыі паводле  (1555)
Файл:Serbian Despotate, Chronicon Helvetiae, 1576.jpg|Герб Сербскай дэспатыі паводле Крыстофа Зільберысэна (1576)
Файл:Serbian Despotate, by Martin Schrott.jpg|Герб Сербскай дэспатыі паводле Мартына Шрота (каля 1580)
Файл:Nemanjić dynasty Korenić-Neorić Armorial.jpg|Герб Няманавічаў у  (1595)
Файл:Serbian Despotate, ca. 1600.jpg|Герб Сербскай дэспатыі ў германскім гербоўніку, каля 1600
Файл:Nemanjić dynasty Belgrade Armorial II.jpg|Герб Няманавічаў у  (пачатак XVII стагоддзя)
Файл:Nemanjić dynasty Fojnica Armorial.jpg|Герб Няманавічаў у  (пачатак XVII стагоддзя)
Файл:Nemanjić dynasty, by Rubcich, Stanislaus.jpg|Герб Няманавічаў паводле Станіслава Рубціча (каля 1700)
Файл:Nemanjić dynasty, by Pavao Ritter Vitezović.jpg|Герб Няманавічаў паводле  (да 1701)
Файл:Rassia, H. Zhefarovich.jpg|Герб Рашкі ў Стэматаграфіі (1741)
Файл:Nemanjić dynasty Stemmatographia.jpg|Герб Няманавічаў у Стэматаграфіі (1741)
Файл:Grb Nemanjica mini transparent.png|Рэканструкцыя герба Няманавічаў (1987)
Файл:Grb 1ustanak.JPG|Пячатка 1804 года
Файл:Coat of arms of the Karadjordjevic dynasty .png|Герб Карагеоргіевічаў
Файл:Royal Coat of arms of Serbia (1882–1918).svg|Герб Каралеўства Сербія (1882–1918)
Файл:Crown jewels of Serbia.jpg|Рэгаліі караля Пятра I (1904)
Файл:Twee kruisen van de Orde van de Witte Adelaar met de zwaarden Servie 1915-1918.jpg|Ордэн Белага арла (1915–1918)
Файл:Coat of arms of the Kingdom of Yugoslavia.svg|Герб Каралеўства Югаславіі (1918–1941)
Файл:Coat of arms of the Government of National Salvation.svg|Герб Недзічаўскай Сербіі (1941—1944)
Файл:Former COA Republika Srpska.svg|Герб Рэспублікі Сербскай (1992–2006)
Файл:Coat of arms of Yugoslavia (1992–2003).svg|Герб Союзнай Рэспублікі Югаславіі і саюза Сербіі і Чарнагорыі (2003–2006)
Файл:Coat of arms of Serbia.svg|Вялікі герб Сербіі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Сербіі