Юрый Уладзіміравіч Андропаў

{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя            = Юрый Уладзіміравіч Андропаў
| арыгінал імя           = 
| партрэт                =
| тытул                  = Генеральны сакратар ЦК КПСС
| сцяг                   = Symbol-hammer-and-sickle.svg
| парадак                = 4
| перыядпачатак           = 12 лістапада 1982
| перыядканец            = 9 лютага 1984
| папярэднік         = Леанід Ільіч Брэжнеў
| пераемнік               = Канстанцін Усцінавіч Чарненка
| парадак_2              = 8
| тытул_2                = Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР
| сцяг_2                 = Flag of the Soviet Union.svg
| перыядпачатак_2         = 16 чэрвеня 1983
| перыядканец_2          = 9 лютага 1984
| папярэднік_2       = Леанід Ільіч Брэжнеў  (в. а.)
| пераемнік_2             = Васіль Васільевіч Кузняцоў (в. а.) Канстанцін Усцінавіч Чарненка
| парадак_3             = 4
| тытул_3              = 
| сцяг_3                = USSR, Flag KGB commander 1964.svg
| перыядпачатак_3        = 18 мая 1967
| перыядканец_3         = 26 мая 1982
| папярэднік_3    = Уладзімір Яфімавіч Сямічастны
| пераемнік_3           = Віталь Васільевіч Федарчук
| парадак_4              = 
| тытул_4                = Член Палітбюро ЦК КПСС
| сцяг_4                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
| перыядпачатак_4         = 27 красавіка 1973 года
| перыядканец_4          = 9 лютага 1984
| тытул_5                = Сакратар ЦК КПСС
| сцяг_5                 = Symbol-hammer-and-sickle.svg
| перыядпачатак_5 = 23 лістапада 1962 года
| перыядканец_5 = 21 чэрвеня 1967 года
| перыядпачатак_6 = 24 мая
| перыядканец_6 = 12 лістапада 1982 года
| дата нараджэння          = 
| месца нараджэння = 
| дата смерці = 
| месца смерці =
| пахаваны = 
| імя пры нараджэнні = Юрый-Георгій Уладзіміравіч Андропаў
| партыя = КПСС (1939, кандыдат з 1937)
| бацька = Уладзімір Канстанцінавіч Андропаў
| маці = Яўгенія Карлаўна Флекенштэйн
| жонка = 1) Ніна Іванаўна Енгалычава 2) Таццяна Піліпаўна Лебядзева
| дзеці = *ад 1-га шлюбу* **сын:** Уладзімір **дачка:** Яўгенія *ад 2-га шлюбу* **сын:**  **дачка:** Ірына
| званне = 
| узнагароды =
{ style="background: transparent"

-

-

-
     
-

-
 
-
 
}
; Замежныя
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"

}
| аўтограф = Yuri Andropov Signature.svg
}}
**Юрый Уладзіміравіч Андропаў** (), с. Салуна-Дзмітрыеўскае Стаўрапольская губерня, Расійская імперыя — , , СССР) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч, фактычны кіраўнік СССР у 1982—1984 гадах. Генеральны сакратар ЦК КПСС (1982—1984), Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 3-га і 6-10-га скліканняў:  ад Карэла-Фінскай ССР (3-е скліканне, 1950—1954),  ад Латвійскай ССР (6-е скліканне, 1962—1966), Эстонскай ССР (7 скліканне, 1966—1970) і Маскоўскай вобласці (8-10-е скліканне, 1970—1984). Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР (1983—1984). Старшыня Камітэта дзяржаўнай бяспекі СССР (1967—1982).

## Паходжанне 
Звесткі пра паходжанне Андропава вельмі заблытаны і супярэчлівыя.

Бацька Уладзімір Канстанцінавіч Андропаў — чыгуначны службовец, скончыў ці вучыўся ў Маскоўскам інстытуце чыгуначнага транспарта. Працаваў тэлеграфістам на станцыі Нагуцкай. Памёр ад сыпнога тыфу ў 1919 годзе.

Маці Андропава, настаўніца музыкі Яўгенія Карлаўна Флекенштэйн, была, са слоў самага Ю. У. Андропава, прыёмнай дачкой багатых яўрэяў, выхадцаў з Фінляндыі, уладальнікаў крамы «Ювелірныя рэчы» Карла Францавіча Флекенштэйна.

## Адукацыя 
* Маздокская сямігадовая чыгуначная фабрычна-завадская школа (цяпер сярэдняя агульнаадукацыйная школа № 108 ім. Ю. У. Андропава) (вучыўся ў 1924—1931 гадах, скончыў поўны курс).
*  (вучыўся ў 1932—1936 гадах, скончыў, спецыяльнасць — тэхнік па эксплуатацыі рачнога транспарта).
* Завочна скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС (1947).
* Завочна на гісторыка-філалагічным факультэце Карэла-Фінскага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1946—1951 гадах (правучыўся 4 курсы, пайшоў з універсітэта па прычыне свайго пераводу ў Маскву).

## Біяграфія 
Пасля смерці бацькі разам з маці перабраліся ў Маздок, дзе вырас і жыў да 1932 года. Скончыў сямігадовую школу. Член УЛКСМ з 1930 года. Са жніўня па снежань 1930 года Юрый Андропаў працаваў спачатку працоўным на тэлеграфе, а са снежня 1930 года па красавік 1932 года — вучнем і памагатым кінамеханіка ў Клубе чыгуначнікаў на станцыі Маздок. «Прашу прыняць мяне ў тэхнікум рачнога суднаходства на аддзяленне судакіроўнае ці карабельнае. У наш час я працую памагатым кінамеханіка, працоўны стаж маю 2-гадавы» (Андропаў). У 1932 годзе паступіў у Рыбінскі рачны тэхнікум, які скончыў у 1936 годзе, пасля чаго працаваў на Рыбінскай карабельні ім. Валадарскага. У 1935 годзе жаніўся з дачкой кіраўніка Чарапавецкім аддзяленнем Дзяржбанка Нінай Іванаўнай Енгалычавай, якая вучылася ў тым жа тэхнікуме на электратэхнічным факультэце, а пасля працавала ў Яраслаўскім архіве НКУС. У іх былі двое дзяцей — Яўгенія і Уладзімір. Мала хто ведае пра яго праблемы з першай жонкай, з сынам ад першага шлюбу і зусім, як ён з’явіўся ў Палітбюро. Расказваюць, ён рабіўся белым як папера, калі яго пыталі пра першую жонку ці пра аўтабіяграфію перыяду 1933—1935 гадоў. (унук Брэжнева — ).

У 1936 годзе стаў вызваленым сакратаром камсамольскай арганізацыі тэхнікума воднага транспарта ў Рыбінску. Потым яго высунулі на пасаду камсарга (камсамольскага арганізатара) Рыбінскай карабельні.

Таксама ў 1936 годзе ён быў зняты з воінскага ўліку з-за цукровага дыябету і праблем са зрокам.

Прызначаны загаддзела гаркама камсамола Рыбінска, потым загаддзела абкама камсамола Яраслаўскай вобласці. У снежні 1938 года ён абраны першым сакратаром Яраслаўскага абкама УЛКСМ, які ўзначальваў да 1940 года. Жыў у Яраслаўлі ў  доме на Савецкай вуліцы (дом 4).

### У Карэла-Фінскай ССР (1940—1951 гады) 
У чэрвені 1940 года Юрый Андропаў быў скіраваны на камсамольскую працу ва ўтвораную 31 сакавіка 1940 года Карэла-Фінскую ССР (у яе склад увайшла частка тэрыторыі Фінляндыі, якая адышла да СССР па ).

3 чэрвеня 1940 года Ю. Андропаў быў абраны першым сакратаром ЦК ЛКСМ Карэла-Фінскай ССР. Сям’я (жонка і двое дзяцей) засталіся ў Яраслаўлі.

У 1940 годзе Андропаў пазнаёміўся ў Петразаводску з Таццянай Піліпаўнай Лебедзевай, з якой ажаніўся ў пачатку вайны. У жніўні 1941 года нарадзіўся сын.

«Юрый Уладзіміравіч сам не прасіўся паслаць яго на вайну, у падполле ці партызаны, як настойліва прасіліся многія працаўнікі старэй яго па ўзросту. Больш таго, ён часта жаліўся на хворыя ныркі. І зусім на слабое здароўе. Быў у яго і яшчэ адзін довад для адмовы адправіць яго ў падполле ці ў партызанскі атрад: у Беламорску ў яго жыла жонка, яна толькі што нарадзіла дзіця. А яго першая жонка, якая жыла ў Яраслаўлі, закідвала нас лістамі са скаргай на тое, што ён мала дапамагае іх дзецям, што яны галадаюць і ходзяць без абутку, абарваліся (і мы прымусілі Юр’я Уладзіміравіча дапамагаць сваім дзецям ад першай жонкі). …Усё гэта, разам узятае, не давала мне маральнага права… паслаць Ю. У. Андропава ў партызаны, паводзячыся партыйнай дысцыплінай. Неяк нязручна было сказаць: „Ці не хочаш паваяваць?“ Чалавек хаваецца за сваю наменклатурную бронь, за сваю хваробу, за жонку і дзіцё» (з неапублікаванага рукапісу  «Партызанская вайна на Поўначы»).

У верасні 1944 года Ю. Андропаў быў зацверджаны другім сакратаром Петразаводскага гаркама УКП(б), 10 студзеня 1947 года — другім сакратаром . Скончыў Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС, у 1946—1951 гадах завочна вучыўся на гісторыка-філалагічным факультэце Карэла-Фінскага дзяржаўнага ўніверсітэта.

«У ліпені 1949 года, калі кіроўныя працаўнікі Ленінграда былі ўжо арыштаваны, Малянкоў пачаў дасылаць да нас у Петразаводск камісію за камісіяй, каб падбіраць матэрыял для арышту мяне і іншых таварышаў, якія раней працавалі ў Ленінградзе. Нас вінавацілі ў наступным: мы — працаўнікі ЦК КПП Купрыянаў і Уласаў, палітычна блізарукія людзі, носімся з падпольшчыкамі і вяльмуем іх працу, просім узнагародзіць іх ордэнамі. А насамрэч кожнага з тых, хто працаваў у тыле ворага, трэба старанна правяраць і ні ў якім разе не дапушчаць на кіроўную працу. Сяго-таго і арыштаваць! Я сказаў, што ў мяне няма ніякіх падстаў не давяраць людзям, што ўсё яны сумленныя і верныя партыі, што сваю адданасць Радзіме яны давялі на справе, працуючы ў цяжкіх умовах, рызыкуючы жыццём. Уся гэта гутарка адбывалася ў ЦК партыі Карэліі, былі ўсе сакратары. Я сказаў, шукаючы падтрымкі ў сваіх таварышаў, што вось Юрый Уладзіміравіч Андропаў, мой першы намеснік, добра ведае ўсіх гэтых людзей, бо браў удзел у падборы, навучанні і адпраўцы іх у тыл ворага, калі працаваў першым сакратаром ЦК камсамола, і можа пацвердзіць правасць маіх слоў. І вось, да майго вялікага здзіўлення, Юрый Уладзіміравіч устаў і заявіў: „Ніякага ўдзелу ў арганізацыі падпольнай працы я не браў. Нічога пра працу падпольшчыкаў не ведаю. І ні за каго з працавалых у падполлі ручацца не магу“».

У гады вайны карыстаўся падпольнай мянушкай «Магікан» паводле рашэння ЦК УКП(б) пераводзіцца ў Маскву ў апарат ЦК УКП(б), дзе працуе спачатку інспектарам ЦК. У якасці інспектара курыраваў працу партыйных арганізацый прыбалтыйскіх савецкіх рэспублік. Браў удзел у працы камісіі, што наведвала савецкіх вайскоўцаў, якія ўдзельнічалі ў Карэйскай вайне, у прыватнасці наведваў Мукдэн. Потым кіраваў пададдзелам Аддзела партыйных, прафзвязных і камсамольскіх органаў ЦК УКП(б).

У маі 1953 года Андропаў па прапанове В. М. Молатава, у кастрычніку 1953 года быў прызначаны саветнікам-пасланцом у Венгрыі.

#### Пасол у Венгрыі 
З ліпеня 1954 года па сакавік 1957 года пасол СССР у Венгрыі.

Гуляў актыўную ролю ў падаўленні антыкамуністычнага паўстання ў Венгрыі. Яму таксама атрымалася пераканаць Янаша Кадара ўзначаліць венгерскі ўрад, сфармаваны Масквой. Паводле іншых дадзеных (успаміны У. А. Кручкова, які знаходзіўся ў той час на дыпламатычнай працы ў пасольстве СССР у Венгрыі) Андропаў у адказ на просьбу венгерскага кіраўніцтва адмовіўся ставіць перад Масквой пытанне ўвода савецкіх войскаў у Будапешт.

«Для Андропава „венгерская трагедыя“ стала выдатным трамплінам для галавакружнага кар’ернага ўзлёту. Пасол, які праславіўся ў Венгрыі, ужо ў пачатку 1957 гады пайшоў на падвышэнне, узначаліўшы створаны адмыслова пад яго аддзел ЦК КПСС, што ведаў адносінамі з кампартыямі сацыялістычных краін».

#### Загаддзела і сакратар ЦК КПСС 
 і Л. І. Брэжнеў. 1967 год.]]

З сакавіка 1957 года па май 1967 года кіраваў . На гэтай пасадзе нярэдкімі для яго былі замежныя падарожжы; асабліва шмат часу давялося надаваць «». На  (1961) быў упершыню абраны членам ЦК, а праз год прызначаны сакратаром ЦК КПСС (з 23 лістапада 1962 па 21 чэрвеня 1967).

### Старшыня КДБ (1967—1982 гады) 
 Старшыні КДБ СССР Юрыя Андропава.]]

З 18 мая 1967 па 26 мая 1982 года Андропаў займаў пасаду старшыні Камітэта дзяржаўнай бяспекі СССР. Праз месяц пасля прызначэння, 21 чэрвеня 1967 года Андропаў быў абраны кандыдатам у члены Палітбюро, а праз шэсць гадоў, 27 красавіка 1973 года, стаў членам Палітбюро. За 15 гадоў яго кіраўніцтва органы дзяржбяспекі СССР істотна ўмацавалі і пашырылі свой кантроль над усімі сферамі жыцця дзяржавы і грамадства.
Адным з кірункаў дзейнасці КДБ было змаганне з  і нацыяналістычнымі рухамі. Пры Андропаве праводзіліся судовыя працэсы над праваабаронцамі, выкарыстоўваліся розныя спосабы прыгнечання іншадумства, практыкаваліся розныя формы пазасудовага пераследу (прыкладам, прымусовае лячэнне ў псіхіятрычных лякарнях). Андропаў атрымваў адмысловыя ўказанні не адказваць на заступніцтвы пра вызваленне дысідэнтаў. У прыватнасці, было «Указанне» пакінуць без адказу заступніцтва канцлера Бруна Крайскага пра вызваленне . 29 ліпеня 1973 года па ініцыятыве Андропава пачалося высыланне дысідэнтаў. Так, у 1974 годзе быў высланы са СССР і потым пазбыты грамадзянства пісьменнік А. І. Салжаніцын. У 1980 годзе акадэмік А. Д. Сахараў быў высланы ў горад Горкі, дзе ён знаходзіўся пад пастаянным кантролем КДБ. Архіўныя дакументы таксама паказваюць на асабісты ўдзел Андропава ў пераследах іншадумцаў у СССР.

У 1972 годзе пасля  выступіў з ініцыятывай стварэння ў СССР падраздзялення па барацьбе з тэрарызмам, якое пазней атрымала назва «».

. 1980 год.]]

Асаблівую ўвагу Андропаў надаваў кантролю над працай органаў дзяржбяспекі краін сацыялістычнага лагера. Андропаў быў прыхільнікам самых рашучых мераў у адносінах да тых краін сацыялістычнага лагера, якія імкнуліся праводзіць незалежную ад СССР унутраную і знешнюю палітыку. У жніўні 1968 года ён паўплываў на прыняцце рашэння па ўводу войскаў краін Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію. У 1972 годзе ён наведаў Магадыша. У канцы 1979 года Андропаў стаў адным з ініцыятараў уводу савецкіх войскаў у Афганістан і .

У 1974 годзе Андропаву было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы, у 1976 годзе (у адзін дзень з яго апанентам міністрам унутраных спраў М. А. Шчолакавым) — званне «генерала арміі».

У студзені 1980 года наведваў Кабул.

#### Узмацненне ролі КДБ 
Пры Андропаве былі створаны райаддзелы КДБ са штатам супрацоўнікаў, якія «курыравалі» практычна ўсе прадпрыемствы і арганізацыі. Асабовы склад атрымаў высокія аклады і прывілеі, якіх не мелі супрацоўнікі МУС, вайскоўцы.

#### Афганская вайна 
Існуе думка, што, разам з міністрам абароны Дзмітрыем Усцінавым, Андропаў нясе асноўную адказнасць за развязванне афганскай вайны. Пасля смерці Л. І. Брэжнева 12 лістапада 1982 года, рашэннем пазачарговага Пленума ЦК КПСС Андропаў быў абраны генеральным сакратаром ЦК КПСС. На новай кіроўнай пасадзе Андропаў рэзка скараціў апарат генеральнага сакратара.

Змаганне за паляпшэнне эканамічнага становішча дзяржавы, разгорнутае Андропавым, пачалася з шырокамаштабнай кампаніі па ўмацаванні працоўнай дысцыпліны. У некаторых гарадах СССР сілавыя органы сталі ўжываць меры, жорсткасць якіх у 1980-я гады насельніцтву здалася незвычайнай. Прыкладам, у Ленінградзе ў працоўны час сталі праводзіцца міліцэйскія аблавы ў кінатэатрах, буйных універмагах і іншых месцах скупнасці людзей, падчас якіх правяраліся дакументы з мэтай выявіць прагульшчыкаў працы. На справе часцяком змаганне за дысцыпліну паварочвалася кур’ёзамі, калі заўзятыя начальнікі на месцах арганізоўвалі аблавы на сваіх супрацоўнікаў, якія, прыкладам, у працоўны час «бегалі па крамах». Калі Андропаву паведамілі пра такія мясцовыя ініцыятывы, ён памякчыў меры. Кампанія па навядзенні дысцыпліны і парадку ў народнай гаспадарцы прынесла дадатныя вынікі. Ужо ў першым квартале 1983 года быў дасягнуты прырост аб’ёму вытворчасці на 6 %. За ўвесь «андропаўскі» 1983 год прырост нацыянальнага прыбытку склаў 3,1 %, а прамысловая вытворчасць вырасла на 4 %. Андропаў разумеў, што сродкамі ўмацавання дысцыпліны можна дасягнуць толькі кароткачасовага эфекту і трэба карэннае дасканаленне сацыялістычнай эканомікі і метадаў кіравання вытворчасцю.

Адначасна быў дадзены ход гучным справам пра карупцыю, абвешчана змаганне з непрацоўнымі прыбыткамі, спекуляцыяй. Вялікі маштаб набыло змаганне са злоўжываннямі ў гандлі. Аддадзены быў пад суд і расстраляны начальнік Галоўнага кіравання гандлю Масгарвыканкама; следам за ім складзены пад варту 25 адказных працаўнікоў маскоўскага Кіраўнікоў гандлю, дырэктара найбуйнейшых маскоўскіх гастраномаў. Пасунуты былі пазіцыі «баваўнянай мафіі» ва Узбекскай ССР; дайшлі да першага сакратара Краснадарскага абкама КПСС С. Ф. Мядунова, міністра ўнутраных спраў М. А. Шчолакава і яго намесніка , буйна замяшаных у карупцыі.

У гады кіравання Андропава заўважна павялічыўся лік асоб, асуджаных за крымінальныя злачынствы. Калі ў 1982 годзе ўсімі судамі РСФСР (апроч ваенных) былі асуджаны 747 865 чалавек, то за 1983 годзе — ужо 809 147 чалавек, а за 1984 год — 863 194 чалавекі.

Андропаў пачаў умеранае і асцярожнае чышчанне партыйнага і дзяржаўнага апарата, улучаючы органы бяспекі. За пятнаццаць месяцаў яго кіравання былі зменены 18 міністраў СССР, пераабраны 37 першых сакратароў абкамаў КПСС. Андропаў стаў збіраць каманду дзеячаў паплечнікаў. Ён увёў у вышэйшае кіраўніцтва рэгіянальных дзеячаў: М. С. Гарбачова, , В. І. Варатнікова, М. І. Рыжкова, В. М. Чэбрыкава, Г. А. Аліева, Р. В. Раманава і інш.

У пачатку 1983 года Ю. У. Андропаў даручыў М. С. Гарбачову і М. І. Рыжкову пачаць падрыхтоўку эканамічнай рэформы. Да распрацоўкі партыйна-дзяржаўнага курса былі прыцягнуты бачныя навукоўцы: акадэмікі А. Г. Аганбегян, , , А. Ц. Багамолаў, дактары эканамічных навук Л. І. Абалкін, М. Я. Пятракоў і некаторыя іншыя.

Андропаў публікуе праграмны артыкул у часопісе «Камуніст» (№ 3, 1983) — «Вучэнне Карла Маркса і некаторыя пытанні сацыялістычнага будавання ў СССР», у якім выказаў бачанне перспектыў развіцця сацыялізму і грамадскай уласнасці ў СССР. Нарожным каменем артыкула з’яўляецца палажжэнне пра эканомію, пра руплівае выкарыстанне матэрыяльных, фінансавых, працоўных рэсурсаў. І менавіта ў артыкуле гучыць ідэя пра паскарэнне «прагрэсу прадукцыйных сіл».

Андропаў пазначыў свой рэфарматарскі курс з важнай заявы на  15 чэрвеня 1983 года: трэба спазнаць па-сапраўднаму краіну і грамадства, даць пісьменную, навуковую дыягностыку складаных з’яў, якія на працягу дзесяцігоддзяў перажываў Савецкі Саюз. «Стратэгія партыі ў дасканаленні развітага сацыялізму павінна абапірацца на трывалы марксісцка-ленінскі тэарэтычны падмурак. Тым часам, калі казаць шчыра, мы яшчэ дагэтуль не вывучылі ў належнай ступені грамадства, у якім жывём і працуем, не цалкам расчынілі ўласцівыя яму заканамернасці, асабліва эканамічныя. Таму часам змушаны дзеяць, так бы мовіць, эмпірычна, вельмі нерацыянальным спосабам проб і памылак». Андропаў, у прыватнасці, казаў пра пашырэнне сацыялістычнай дэмакратыі і галоснасці. Безумоўнай увагі заслугоўвае палажэнне, выказанае Андропавым на чэрвеньскім пленуме 1983 года, пра пераход «айчыннай эканомікі да інтэнсіўнага развіцця», да злучэння «на справе пераваг нашага сацыялістычнага ладу з дасягненнямі навукова-тэхнічнай рэвалюцыі».

16 чэрвеня 1983 года Андропаў займае пасаду Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР. Пад канец года Прэзідыум прыняў шэраг пастаноў, скіраваных на ўзмацненне барацьбы з антыдзяржаўнай дзейнасцю.

Пра кірунак андропаўскай рэфарматарскай думкі кажуць далейшыя асноўныя сацыяльна-эканамічныя ператварэнні таго часу.

17 чэрвеня 1983 года быў прыняты «Закон пра працоўныя калектывы». Членам працоўных калектываў дазвалялася зараз браць удзел у абмеркаванні планаў, калектыўных дамоў, вызначэнні прынцыпаў выдаткаванні фондаў аплаты працы на прадпрыемствах. Голас працоўных калектываў у большасці выпадкаў вызначаўся як дарадчы. Меркавалася, што падчас абмеркаванняў можа выяўляцца ініцыятыва радавых працаўнікоў, з’яўляцца канструктыўныя ідэі. Аднак пэўны механізм матывацыі і ажыццяўлення нават дарадчых праў калектываў не быў прапісаны. З 1 студзеня 1984 года на новыя ўмовы працы перавялі саюзныя міністэрствы цяжкага і транспартнага машынабудавання, электратэхнічнай прамысловасці, а таксама рэспубліканскія міністэрствы харчовай (Украінская ССР), лёгкай (Беларуская ССР) і мясцовай (Літоўская ССР) прамысловасці (усяго каля 700 прадпрыемстваў, потым 1850 прадпрыемстваў).

28 ліпеня 1983 года была прынята пастанова «Пра ўзмацненне працы па ўмацаванні сацыялістычнай дысцыпліны працы», у якой гаварылася: «Няздольнасць кіраўніка забяспечыць належную дысцыпліну працы на атрыманай пляцоўцы працы павінна расцэньвацца як неадпаведнасць занятай пасадзе». Адначасна пастанова забараняла правядзенне ў працоўны час «розных сходаў», якія, такім чынам, пераносіліся на свабодны час працаўніка.

18 жніўня 1983 года ўбачыла свет пастанова ЦК КПСС і Савета міністраў СССР «Пра меры па паскарэнні навукова-тэхнічнага прагрэсу ў народнай гаспадарцы», якая загадвала здымаць з вытворчасці вырабы, якія не пройдуць атэстацыю па вышэйшай або першай катэгорыі якасці і якая абумовіла . У 1985—1986 гадах планавалася здзейсніць масіраваную мадэрнізацыю вытворчасці. Больш таго, было «прызнана патрэбным ажыццявіць у 1985—1987 гадах перавод аб’яднанняў, прадпрыемстваў і арганізацый сельскай гаспадаркі, будавання, транспарта, сувязі, геалогіі і матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння на гасразліковую сістэму арганізацыі прац па стварэнні, засваенні і ўкараненні новай тэхнікі». Снежаньскі Пленум ЦК 1983 года па прадстаўленні Андропава абраў членамі Палітбюро Варатнікова і Саломенцава, кандыдатам старшыні КДБ Чэбрыкава, сакратаром ЦК Ягора Лігачова. Пасля снежаньскага Пленума, на якім Андропаў узяў удзел толькі завочна, яго дзейнасць пайшла рэзка на спад.

### Смерць 
У ліпені і жніўні 1983 года здароўе Андропава працягвала пагаршацца, і большую частку часу ён працаваў у загарадным доме, часта не ўстаючы з пасцелі. А калі ў Маскву прыбыў канцлер ФРГ Гельмут Коль, генеральны сакратар прыехаў у Крэмль, але з машыны змог выйсці толькі з дапамогай целаахоўнікаў. Лекары, якія назіралі Юрыя Андропава, настойліва раілі яму захоўвацца — нават малая застуда магла пацягнуць за сабой цяжкія наступствы.

1 верасня 1983 года Андропаў правёў пасяджэнне Палітбюро і паляцеў адпачываць у Крым. Як апынулася, гэта паседжанне стала для яго апошнім: у Крыму ён застудзіўся і канчаткова злёг — у яго развілася флегмона (гнойнае запаленне клятчаткі). Аперацыя прайшла паспяхова, але пасляаперацыйная рана не гаілася. Арганізм быў вельмі слабы і не мог змагацца з інтаксікацыяй.

За месяц да смерці Юрый Андропаў супольна з Рональдам Рэйганам быў прызнаны «Чалавекам года» (1983) у часопісе Time. Такога гонару яго папярэднік Леанід Ільіч Брэжнеў (які знаходзіўся ва ўладзе 18 гадоў) не ганараваўся аніразу, а Юрый Уладзіміравіч быў на чале дзяржавы ўсяго пятнаццаць месяцаў.

Андропаў памёр 9 лютага 1984 года ў 16 гадзін 50 хвілін. Згодна з афіцыйнай версіяй, прычынай смерці стала адмова нырак з прычыны шматгадовай падагры. Некаторыя эксперты, аднак, паддаюць сумневу афіцыйную версію смерці Андропава. У прыватнасці, , былы начальнік службы аховы першага прэзідэнта Расіі Барыса Ельцына, заявіў наступнае:

«Сітуацыя трохі дзіўная… У Юрыя Уладзіміравіча, калі ён ляжаў у ЦКБ, увесь час дзяжурылі тры рэаніматары, але калі два з іх сапраўдныя прафесіяналы, выбралі гэтую спецыялізацыю яшчэ ў медінстытуце і з першага курса рыхтаваліся выцягваць хворых з таго свету, то трэці быў тэрапеўт (можа, і добры), які ўсяго толькі адпаведныя курсы скончыў. Менавіта ў яго дзяжурства Андропаў сканаў, прытым зменныя ў адзін голас паўтаралі, што, калі б там знаходзіліся, не далі б яму памерці…»

## Пахаванне 
Пахаванні Андропава адбыліся ў 12:00 14 лютага 1984 года ля Крамлёўскай сцяны на Чырвонай плошчы Масквы. На жалобную цырымонію развітання прыляцелі кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў многіх краін, у тым ліку Маргарэт Тэтчэр і Дж. Буш-старэйшы.

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы (указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 14 чэрвеня 1974 г., «за вялікія заслугі перад Камуністычнай партыяй і Савецкай дзяржавай і ў сувязі з шасцідзесяцігоддзем з дня нараджэння»).
* чатыры ордэны Леніна (указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 ліпеня 1957 г., «за ўзорнае выкананне службовага абавязку ў перыяд венгерскіх падзей» («Без апублікавання ў друку»); указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 13 чэрвеня 1964 г., «за заслугі перад Камуністычнай партыяй і Савецкай дзяржавай і ў звязку з пяцідзесяцігоддзем з дня нараджэння»; указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 2 снежня 1971 г., «за заслугі ў справе забеспячэння паспяховага выканання заданняў пяцігадовага плана развіцця народнай гаспадаркі СССР на 1966—1970 гг.» («Не падлягае апублікаванню»); указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 14 чэрвеня 1974 г., «за вялікія заслугі перад Камуністычнай партыяй і Савецкай дзяржавай і ў сувязі з шасцідзесяцігоддзем з дня нараджэння» прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і молат».
* ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі.
* ордэн Чырвонага Сцяга (1944).
* тры ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (1944, 24.7.1948, 1961) (указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 лютага 1961 г., «за выкананне адказных даручэнняў Цэнтральнага Камітэта КПСС» («Не падлягае апублікаванню»)
* медалі.
* знак «» (1973).

## Сям’я 
Быў двойчы жанаты. Першы шлюб (1935—1940) з Нінай Іванаўнай Енгалычавай (1915—1994), ад якой дачка Яўгенія (нар. 1936). Лёс старэйшага сына, Уладзіміра Юр’евіча, склаўся няўдала — ён двойчы сядзеў у турме за крадзяжы. Вызваліўшыся, з’ехаў у Ціраспаль. Парушаць закон перастаў, пачаў піць, співаўся, не працаваў. Юрый Уладзіміравіч хаваў, што яго сын сядзеў у турме — такіх сваякоў не было ні ў каго з членаў Палітбюро. У кадры КДБ не бралі, калі ў сям’і ёсць асуджаны злачынец. Уладзімір Юр’евіч Андропаў сканаў 4 чэрвеня 1975 года, яму было ўсяго трыццаць пяць гадоў. Спадзяваўся хоць бы перад смерцю ўбачыць бацьку. Юрый Уладзіміравіч не прыехаў ні ў лякарню (хоць было вядома, што яго сын смяротна хворы), ні на пахаванне:

Пра імкненне Андропава выправіць становішча, якое склалася, пра яго задумы па абнаўленні кіравання народнай гаспадаркай, развіцці дэмакратыі, рэфармаванні ўсіх сфер жыцця грамадства пісаў, у прыватнасці, памочнік Генеральнага сакратара ЦК КПСС у 1982—1984 гадах, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол . Нямала пра гэта казаў у сваіх інтэрв’ю яшчэ адзін памочнік Андропава — Аркадзь Вольскі. У той жа час некаторыя эксперты, у тым ліку палітолаг  мяркуюць, што Андропаў мог стаць «рускім Дэн Сяапінам», правесці патрэбныя рэформы і захаваць СССР ад распаду. Журналіст , наадварот, не адзначае якой-небудзь пазітыўнай ролі Андропава. Па яго думцы, Андропаў запомніўся «Гучным здыманнем з пасады міністра ўнутраных спраў Шчолакава (застрэліўся), расследаваннем карупцыі ва Узбекістане („узбекская справа“ ў выніку развалілася), аблавамі ў крамах, лазнях і кінатэатрах — з мэтай выявіць прагульшчыкаў і лайдакоў (стала тэмай для анекдотаў), а яшчэ новым сортам таннай гарэлкі, якой далі мянушку „Андропаўка“ і ўпісанай яму адным з рэферэнтаў у тэкст выступу на пленуме ЦК фразай *Калі казаць шчыра, мы яшчэ дагэтуль не вывучылі ў належнай меры грамадства, у якім жывём і працуем…*».

Як адзначае сучасны даследчык дзейнасці Ю. У. Андропава, яго фігура цяпер выклікае несумнеўную цікавасць, што тлумачыцца яго барацьбой з карупцыяй на пасту генсака.

## Сачыненні 
* Избранные речи и статьи. М., 1979
* Избранные речи и статьи. М., 1983
* Избранные речи и статьи. М., 1984
* «Учение Карла Маркса и некоторые вопросы социалистического строительства в СССР»

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Герасімчык В. Чаму Андропаў не ўратаваў СССР // Наша гісторыя, № 2, 2019, с.12-19. ISBN 2617—2305

## Спасылкі 
* 
* Карелия официальная. Юрий Владимирович Андропов 
* *Млечин Л.* Загадочный Андропов
* *Хлобустов О.* Об Андропове на сайте «Хронос»
* Первая семья Андропова. Вторая семья Андропова
* Генеалогическое древо Андроповых
* *Бабиченко Д.* Юрий Андропов, легендарная личность 
* Андропов фальсифицировал свою биографию
* Андропов Юрий Владимирович (**Биография**)
* *Майоров А.* Правда об Афганской войне
* *Воронов В.* Жандармская Мадонна
* Андропов Ю. В. КГБ против МВД…
* *Кречетников А.* Юрий Андропов: новый Сталин или советский Дэн Сяопин? // BBC
* Карелия официальная. Фотоархив 
* Ю. В. Андропов — руководитель комсомола КФССР 
* Похороны Ю. В. Андропова, журнал «Смена», № 1363, март 1984
* Интернет-выставка «Андропов. К 100-летию со дня рождения» 
* 

Катэгорыя:Генеральныя сакратары ЦК КПСС
Катэгорыя:Старшыні КДБ СССР
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «У памяць 1500-годдзя Кіева»
Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР ад акруг Эстоніі