open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
21 ліпеня

__NOTOC__

**21 ліпеня** — дзвесце другі (дзвесце трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 230: Пачатак пантыфікату Панціяна, Папы Рымскага.
* 365: Землятрусам разбураны Александрыйскі маяк — адно з сямі цудаў свету.
* 1613: Каранацыя першага рускага цара з дынастыі Раманавых — Міхаіла Фёдаравіча.
* 1658: Патрыярх Нікан аб’вясціў пра сваю адстаўку і пайшоў у Васкрасенскі манастыр.
* 1774: Падпісаны Кючук-Кайнарджыйскі мірны дагавор, які скончыў руска-турэцкую вайну 1768—1774.
* 1776: Папа Клімент XIV падпісаў булу аб забароне дзейнасці «Таварыства Ісуса».
* 1798: Паводле загада Паўла I расійскае войска накіравалася на дапамогу Аўстрыі ў вайне з Францыяй.
* 1906: Пётр Сталыпін заступіў на пасаду прэм’ер-міністра Расіі.
* 1916: Завершана будаўніцтва Транссібірскай магістралі.
* 1917: У Мінску пачаўся З’езд беларускіх арганізацый i партый, які ўтварыў Цэнтральную Раду беларускіх арганізацый (сконч. 25.7).
* 1917: Аляксандр Керанскі заступіў на пасаду старшыні Часовага ўраду Расіі.
* 1918: У Маскве скончыўся Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі (пач. 17.7).
* 1940: Утвораны Латвійская, Літоўская і Эстонская ССР.
* 1944: Амерыканскія войскі высадзіліся на Гуаме.
* 1969: Амерыканскі астранаўт Ніл Армстранг першым з зямлян ступіў на Месяц (у рамках месяцавай экспедыцыі карабля «Апалон-11»).

## Нарадзіліся 
* 1414: Сікст IV, Папа Рымскі
* 1620: Жан Пікар, французскі астраном (пам. 12.7.1682)
* 1854: Альберт Эдэльфельт, фінскі мастак
* 1858: Ловіс Корынт, нямецкі мастак
* 1860: Антон Каменскі, беларускі, польскі і французскі ілюстратар і графік (пам. 12.9.1933)
* 1870: Эміль Орлік, чэшскі мастак, графік і фатограф.
* 1882: Давід Бурлюк, рускі паэт, адзін з заснавальнікаў рускага футурызму
* 1891: Сымон Кандыбовіч, беларускі дзяржаўны дзеяч, гісторык (пам. 27.9.1972)
* 1899: Эрнест Хемінгуэй, амерыканскі пісьменнік (пам. 2.7.1961)
* 1920: Канстант (мастак)
* 1920: Айзек Стэрн, амерыканскі скрыпач
* 1945: Джон Лоу, брытанскі дартсмен
* 1951: Робін Уільямс, амерыканскі акцёр і прадзюсар

## Памерлі 
]]
* 1425: Мануіл II Палеалог, візантыйскі імператар (нар. 27.6.1350)
* 1740: Іаган Эвангеліст Хольцэр, нямецка-аўстрыйскі мастак
* 1939: Амбруаз Валар, французскі гандляр творамі мастацтва (нар. 3.7.1866)
* 1967: Альберт Лутулі, паўднёваафрыканскі палітык, змагар з апартэідам (нар. 1898)
* 1972: Джыгме Дорджы Вангчук, трэці кароль Бутана (нар. 2.5.1929)
* 1990: Сяргей Параджанаў, армянскі кінарэжысёр (нар. 9.1.1924)
* 2011: Казімір Свёнтак, каталіцкі кардынал (нар. 21.10.1914)
* 2016: Бернар Дзюфур, французскі мастак
* 2017: Ён ван Руд, нідэрландскі імунолаг
* 2023: Жульет Майніель, французская актрыса

## Святкуюць 
*  Бельгія: Нацыянальны дзень
*  Гуам, ЗША: Дзень вызвалення

721
22

## Падзеі
__NOTOC__
### Заходняя Еўропа 
* Друз малодшы атрымаў *tribunicia potestas* (трыбунскую ўладу), што робіла пераемнікам  Тыберыя.

*
### Блізкі Усход 
*
### Паўднёвая Азія 
*
### Далёкі Усход 
*

## Нарадзіліся
*
## Памерлі
*
220

**220** — высакосны год, пачаўся ў суботу. 220 год нашай эры, 220 год 1 тысячагоддзя, 20 год III стагоддзя, 10 год 2-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 1 год 220-х гадоў.

## Падзеі 
* 15 сакавіка: Пасля смерці Цаа Цаа, імператарам Вэй становіцца яго сын, Цаа Пэй.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Цаа Цаа, кітайскі паэт, палкаводзец
221

## Падзеі 
__NOTOC__
### Заходняя Еўропа 
* Консулы Гай Ветцій Грат Сабініян і Марк Флавій Вітэлій Селеўк.
* 26 чэрвеня — рымскі імператар Геліягабал абвяшчае Аляксандра Севера сваім спадчыннікам.
* Антанін усынавіў свайго стрыечнага брата, унука Месы Гесія Басіяна Алексіяна пад імем Аляксандра. Антанін і Аляксандр сталі консуламі на 222 г.
### Блізкі Усход 
*

### Паўднёвая Азія 
*
### Далёкі Усход 
* Лю Бэй стварае дзяржава Шу-Хань (Шу) у Сычуані.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
## Іншае
222

**222** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 222 год нашай эры, 222 год 1 тысячагоддзя, 22 год III стагоддзя, 2 год 3-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 3 год 220-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Аляксандр Север становіцца рымскім імператарам.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 11 сакавіка: Геліягабал, рымскі імператар
* 11 сакавіка: Юлія Саэмія, маці рымскага імператара Геліягабала
* Калікст I, Папа Рымскі
223

**223** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 223 год нашай эры, 223 год 1 тысячагоддзя, 23 год III стагоддзя, 3 год 3-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 4 год 220-х гадоў.

## Падзеі 
* Лю Бэй, імператар Шу, памірае пасля наўдалай атакі на Сунь Цюаня, імператара царства У. Яго месца займае яго сын Лю Шань.

* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі
224

**224** — высакосны год, пачаўся ў чацвер. 224 год нашай эры, 224 год 1 тысячагоддзя, 24 год III стагоддзя, 4 год 3-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 5 год 220-х гадоў.

## Падзеі 
* 28 красавіка: Парфянскі цар Артабан IV прайграў у бітве з Ардашырам I. Пачатак сасанідскага кіравання.

## Нарадзіліся 
* Пей Сю, кітайскі картограф

## Памерлі
225

**225** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 225 год нашай эры, 225 год 1 тысячагоддзя, 25 год III стагоддзя, 5 год 3-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 6 год 220-х гадоў.

## Падзеі 
* 

## Нарадзіліся 
* 20 студзеня — Гардыян III, рымскі імператар
* Чжун Хуэй, кітайскі военачальнік (пам. 264)

## Памерлі
21 студзеня

__NOTOC__
**21 студзеня** — дваццаць першы дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
[right|thumb|[АПЛ Наутылус|АПЛ «Наутылус».]]
* 900: Людовік IV Дзіця стаў каралём Усходне-Франкскага каралеўства
* 1863: Заснавана кампанія Opel.
* 1954: У ЗША спушчана на воду першая ў свеце атамная падводная лодка «Наўтылус»
* 1965: У Мінску адкрыты першы ў Беларусі Палац шлюбаў.
* 1980: Вялікая кітайская сцяна атрымала статус ахоўваемага помніка Кітая.
* 1993: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Кыргызстанам і Узбекістанам.
* 2011: Увядзенне на пасаду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Рыгоравіча Лукашэнкі
* 2012: На парламенцкіх выбарах у Егіпце перамогу атрымала Партыя свабоды і справядлівасці, палітычнае крыло Братоў-мусульман
* 2014: Урад Грэнады зрабіў наведванне гэтай краіны безвізавым для грамадзян Беларусі

## Нарадзіліся 
thumb|right|120px|Джон Браўнінг
* 1338: Карл V, кароль Францыі (пам. 16.9.1380)
* 1804: Морыц фон Швінд, аўстрыйскі мастак і графік
* 1818: Адам Кіркор, беларускі гісторык і выдавец (пам. 23.11.1886)
* 1824: Томас Джонатан Джэксан, генерал КША
* 1855: Джон Браўнінг, амерыканскі канструктар стралковай зброі (пам. 26.11.1926)
* 1885: Умберта Нобіле, італьянскі даследчык Арктыкі
* 1886: Аляксей Туранкоў, беларускі кампазітар (пам. 27.9.1958)
* 1905: Крысціян Дыёр, французскі куцюр'е (пам. 23.10.1957)
* 1923: Лола Флорэс, вядомая іспанская спявачка і танцорка фламенка (пам. 16.5.1995)
* 1924: Бэні Хіл, брытанскі акцёр, комік (пам. 18.4.1992)
* 1928: Іван Аношкін, беларускі пісьменнік
* 1937: Крысціян дэ Шалонж, французскі кінарэжысёр
* 1941: Пласіда Дамінга, іспанскі оперны спявак.
* 1953: Пол Ален, заснавальнік Microsoft

## Памерлі 
* 1609: Жазеф Жуст Скалігер, французскі гуманіст-філолаг
* 1775: Емяльян Пугачоў, данскі казак і бунтаўнік (нар. каля 1742)
* 1793: Людовік XVI, кароль французскі
* 1795: Сэмюэль Уоліс, брытанскі мараплавец, даследчык Ціхага акіяна
* 1857: Франц Кругер, нямецкі мастак
* 1872: Франц Грыльпарцэр, аўстрыйскі паэт і драматург
* 1892: Джон Кух Адамс, брытанскі матэматык і астраном
* 1924: Уладзімір Ульянаў (Ленін), адзін з арганізатараў Кастрычніцкай рэвалюцыі, першы кіраўнік СССР (нар. 22.4.1870)
* 1938: Янка Туміловіч, беларускі паэт (нар. 6(19).9.1905)
* 1938: Жорж Мельес, французскі рэжысёр
* 1940: Яўхім Кроль, супрацоўнік НКУС БССР (нар. 1887)
* 1950: Джордж Оруэл, брытанскі пісьменнік (нар. 25.6.1903)
* 1961: Блез Сандрар, швейцарска-французскі пісьменнік
* 1978: Алесь Салавей, беларускі паэт

## Святкуюць 
* : Дзень Эрала Бароу
* , : Дзень інжынерных войск
* : Дзень Святой Алтаграсіі

121
227

**227** — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 227 год нашай эры, 227 год 1 тысячагоддзя, 27 год III стагоддзя, 7 год 3-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 8 год 220-х гадоў.

## Падзеі 
* Цесць Аляксандра Севера, Сей Салюстый паспрабаваў з дапамогай Прэтарыянскай гвардыі звергнуць імператара. За гэта ён быў пакараны, а яго дачка Арбіяна была саслана ў Лівію.

## Нарадзіліся 
* Сюй Хуан, адзін з пяці генералаў у кітайскім царстве Вэй

## Памерлі
228

**228** — высакосны год, пачаўся ў аўторак. 228 год нашай эры, 228 год 1 тысячагоддзя, 28 год III стагоддзя, 8 год 3-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 9 год 220-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* каля 228: Павел Фівейскі, хрысціянскі манах

## Памерлі 
* Ульпіян, рымскі юрыст
21 чэрвеня

__NOTOC__

**21 чэрвеня** — сто семдзесят другі (сто семдзесят трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 524: Бургунды разбілі франкскую кааліцыю ў бітве пры Везеронсе.
* 801: Першая дакументальная згадка пра горад Бад-Кісінген.
* 1339: Швейцарцы разбілі армію Габсбургаў у бітве пры Лаўпене.
* 1503: Ваўкавыск атрымаў прывілей вялікага князя Аляксандра на магдэбургскае права.
* 1663: У Мастах завяршыліся перамовы караля і вял. князя Яна Казіміра з вайсковай канфедэрацыяй, якой была выплачана запазычанасць у суме 19 млн злотых.
* 1898: Востраў Гуам стаў уладаннем ЗША.
* 1940: Чэрвеньскі пераварот у Эстоніі, абвешчаны новы ўрад на чале з Іаганесам Варэс-Барбарусам.
* 2005: Запушчаны Космас-1 — першы касмічны апарат з сонечным ветразем.

## Нарадзіліся 
* 1002: Леў IX, Папа Рымскі
* 1741: Жан Эмануэль Жылібер, французскі натураліст, хірург і анатам (пам. 2.9.1814)
* 1849: Юхан Аўгуст Брынель, шведскі інжынер
* 1864: Аляксандр Сержпутоўскі, беларускі этнограф і фалькларыст (пам. 5.3.1930)
* 1867: Оскар Блумнер, амерыканскі мастак
* 1868: Жазеф Вільнёў дэ Жанці, французскі энтамолаг
* 1905: Жан-Поль Сартр, французскі філосаф-экзістэнцыяліст, літаратар (пам. 15.4.1980)
* 1908: Павел Шыдлоўскі, дзеяч самадзейнага мастацтва, заснавальнік Прысынкаўскага хору — старэйшага беларускага хору ў Заходняй Беларусі, кампазітар (пам. 1992)
* 1910: Аляксандр Твардоўскі, рускі савецкі паэт (пам. 18.12.1971)
* 1916: Херберт Фрыдман, амерыканскі астрафізік
* 1935: Франсуаза Саган, французская пісьменніца
* 1962: Віктар Цой, савецкі і расійскі музыкант, лідар рок-гурта «Кіно» (пам. 15.8.1990)
* 1965: Ян Лівэй, першы касманаўт КНР
* 1967: Йінглак Чынават, 28-ы прэм'ер-міністр Тайланда
* 1982: Прынц Уільям, герцаг Кембрыджскі
* 1983: Эдвард Сноўдэн, былы супрацоўнік ЦРУ, актывіст
* 1990: Сандра Перкавіч, харвацкая кідальніца дыска
* 1996: Скоці Шэфлер, амерыканскі гальфіст, алімпійскі чэмпіён

## Памерлі 
* 1359: Эрык XII, кароль Швецыі
* 1377: Эдуард III, кароль Англіі
* 1527: Нікало Макіявелі, італьянскі палітычны і ваенны тэарэтык, гісторык, пісьменнік і дыпламат (нар. 3.5.1469)
* 1547: Себасцьяна дэль П'ёмба, італьянскі жывапісец
* 1582: Ода Набунага, ваенна-палітычны лідар Японіі перыяду Сэнгоку
* 1652: Ініга Джонс, англійскі архітэктар
* 1861: Жан-Марк Мусон, першы канцлер Швейцарыі
* 1895: Фрыдрых Тыцьен, нямецкі астраном
* 1937: Мікалай Галадзед, дзяржаўны дзеяч БССР (нар. 9.5.1894)
* 1940: Эдуар Вюяр, французскі мастак
* 1957: Іаганес Штарк, нямецкі фізік
* 1967: Фелікс Стацкевіч, беларускі грамадскі і культурны дзеяч (нар. 2.12.1879)
* 1986: Генадзь Цітовіч, беларускі кампазітар, дырыжор, фалькларыст, заснавальнік і кіраўнік Дзяржаўнага акадэмічнага хору Беларусі (нар. 25.7.1910)

## Святкуюць 
*  Нью-Гэмпшыр, ЗША: Дзень штата
*  Грэнландыя, Данія: Нацыянальны дзень
*  Егіпет,  Іарданія,  Ліван,  Сірыя,  Уганда: Дзень бацькі
*  Францыя: Дзень музыкі

621
22 верасня

__NOTOC__
**22 верасня** — дзвесце шэсцьдзесят пяты (дзвесце шэсцьдзесят шосты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
*530: Баніфацый II становіцца Папам Рымскім. Ён стаў першым Папам, які быў остготам па паходжанню.
*880: Пасля смерці Карламана, Баварыя перайшла ў рукі яго брата Людовіка III Малодшага. Яго незаконнаму сыну Арнульфу дасталася толькі Карынтыя.
*1236: Адбылася Саўлеская бітва паміж войскам Ордэна мечаносцаў і яго саюзнікаў з аднаго боку і войскам жамойтаў і земгалаў з другога. Крыжакі пацярпелі цяжкае паражэнне, у бітве загінулі вялікі магістр Вольквін і 48 рыцараў Ордэна мечаносцаў.
* 1789: Аб’яднаная расійска-аўстрыйская армія (25 тыс.) на чале з А. Суворавым перамагла асманскія войскі (100 тыс.) у бітве пры Рымніку
* 1862: Прэзідэнт ЗША Аўраам Лінкальн аб’явіў пра свабоду неграў-рабоў
* 1919: Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны арганізавала ў Вільні настаўніцкія курсы для падрыхтоўкі настаўнікаў беларускіх школ
* 1943: У Мінску забіты В. Кубэ, кіраўнік акупацыйнай адміністрацыі Генеральнай акругі «Беларусь»
* 1949: СССР правёў першае выпрабаванне ядзернай зброі
* 1960: Малі атрымала незалежнасць ад Францыі
* 1972: У Стаўбцоўскім раёне заснаваны Коласаўскі мемарыяльны заказнік
* 1980: Пачатак ірана-іракскай вайны (1980—1988)
* 1999: Беларусь усталявала дыпламатычныя адносіны з М'янмай
* 2002: Пачалася ваенная аперацыя Францыі ў Кот-д’Івуары

## Нарадзіліся 
]]
* 1764: Карл Фрэдрык Фален, шведскі энтамолаг
* 1791: Майкл Фарадэй, англійскі фізік і хімік (пам. 25 жніўня 1867)
* 1886: Ражэ Бісьер, французскі жывапісец
* 1895: Пол Муні, амерыканскі акцёр
* 1895: Рольф Неванліна, фінскі матэматык
* 1903: Хвядос Шынклер, беларускі пісьменнік (пам. 25.10.1942)
* 1905: Фрыц Вінтэр (мастак)
* 1925: Алесь Траяноўскі, беларускі пісьменнік, перакладчык, крытык, публіцыст
* 1937: Мікалай Уладзіміравіч Амельяновіч, беларускі эканаміст (пам. 1 лютага 2013)
* 1953: Сегален Руаяль, французскі палітык
* 1958: Андрэа Бачэлі, італьянскі оперны спявак
* 1963: Ірына Віктараўна Магучая, беларуская мастачка
* 1967: Фелікс Савон, трохразовы алімпійскі чэмпіён па боксе
* 1976: Ранальда, бразільскі футбаліст

## Памерлі 
]]
* 1531: Луіза Савойская, прынцэса Савойская
* 1572: Франсуа Клуэ, французскі жывапісец
* 1607: Алесандра Алоры, італьянскі мастак
* 1774: Клімент XIV, Папа Рымскі
* 1828: Чака, зулускі правадыр і палкаводзец
* 1850: Францішак Дзеружынскі, беларускі рэлігійны дзеяч, адзін з пачынальнікаў адукацыйнай сістэмы каталіцкай царквы ў ЗША (нар. 3.1.1779)
* 1872: Уладзімір Даль, рускі лексікограф
* 1956: Фрэдэрык Содзі, англійскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* 1975: Павел Крынчык, беларускі палітычны дзеяч міжваеннага часу, дэпутат сойму Другой Рэчы Паспалітай (1929—1930; нар. 15.9.1898)
* 1999: Уладзімір Куляшоў, беларускі акцёр, народны артыст Беларусі
* 2001: Айзек Стэрн, амерыканскі скрыпач
* 2007: Марсель Марсо, французскі акцёр-мім
* 2021: Юры Там, эстонскі лёгкаатлет

## Святкуюць 
* : Сусветны дзень без аўтамабіля

*  — Дзень Незалежнасці
* ,  — Дзень адзінства балтаў 
*  — Дзень Незалежнасці

922
229

**229** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 229 год нашай эры, 229 год 1 тысячагоддзя, 29 год III стагоддзя, 9 год 3-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 10 год 220-х гадоў.

## Падзеі 
* Сунь Цюань стаў імператарам царства У.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Чжаа Юнь, палкаводзец дынастыі Хань
22 кастрычніка

__NOTOC__

**22 кастрычніка** — дзвесце дзевяноста пяты (дзвесце дзевяноста шосты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1702: Рускія войскі ўзялі крэпасць Нотэбург падчас Паўночнай вайны
* 1797: Андрэ Жак Гарнерэн здзейсніў першы ў свеце скачок з парашутам.
* 1815: Вялікабрытанія анэксавала востраў Ушэсця
* 1916: Адбылося паўстанне салдат, казакаў і матросаў на размеркавальным пункце ў Гомелі.
* 1953: Лаос атрымаў незалежнасць.
* 1988: У Вільне пачаўся ўстаноўчы з’езд Літоўскага руху за перабудову («Саюдзіс»).
* 2010: Апублікавана «Іракскае дасье» міжнароднай некамерцыйнай арганізацыі WikiLeaks.

## Нарадзіліся 
* 741: Карл Мартэл, мажардом франкаў
* 1071: Гільём IX, герцаг Аквітаніі
* 1689: Жуан V, кароль Партугаліі
* 1801: Карл Якаб Сундэваль, шведскі заолаг
* 1811: Ферэнц Ліст, венгерскі кампазітар
* 1844: Сара Бернар, французская актрыса
* 1865: Крысцьян Раўд, эстонскі мастак
* 1870: Іван Бунін, рускі пісьменнік і паэт
* 1883: Атакар Кубін, чэшскі мастак
* 1885: Станіслаў Кот, польскі гісторык культуры, палітычны дзеяч (пам. 26.12.1975)
* 1894: Мэй Ланьфан, кітайскі акцёр
* 1917: Джаан Фантэйн, амерыканская актрыса
* 1918: Алесь Бажко, беларускі пісьменнік, перакладчык
* 1938: Майкл Берыдж, брытанскі фізіёлаг
* 1938: Дэрэк Джэкабі, англійскі акцёр
* 1943: Катрын Дэнёў, французская актрыса
* 1958: Аляксандр Касцючэнка, беларускі мастак-жывапісец

## Памерлі 
* 1615: Бенедыкт Война, рэлігійны і дзяржаўны дзеяч у ВКЛ
* 1856: Рамуальд Падбярэскі, беларускі выдавец, публіцыст, краязнавец і фалькларыст
* 1869: Мікаэль Сарс, нарвежскі заолаг
* 1883: Майн Рыд, брытанскі пісьменнік
* 1906: Поль Сезан, французскі мастак (нар. 17.1.1839)
* 1928: Эндру Фішэр, 5-ы прэм’ер-міністр Аўстраліі
* 1937: Лукаш Калюга, беларускі пісьменнік
* 1941: Луі Маркусі, французскі мастак
* 1976: Эдвард Бара, англійскі мастак
* 1976: Карл Абен, эстонскі і латышскі мовазнавец
* 1983: Эльфрыдэ Саарык, эстонская танцоўшчыца і актрыса
* 1987: Ліна Вентура, французскі акцёр
* 1990: Каміль Лотак, чэшскі мастак
* 2005: Арман, мастак
* 2018: Фёдар Клімчук, беларускі мовазнавец, дыялектолаг
* 2021: Рышард Філіпскі, польскі рэжысёр і акцёр

## Святкуюць 

К22
22 ліпеня

__NOTOC__

**22 ліпеня** — дзвесце трэці (дзвесце чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 854: Людовік Нямецкі апублікаваў дакумент, у якім упершыню згадваецца горад Ульм.
* 1099: Створана Іерусалімскае каралеўства.
*1137: Людовік VII ажаніўся з Элеанорай Аквітанскай
* 1246: Пасол Папы Рымскага Інакенція IV, фрацысканец Джавані да Плана Карпіні, прыбыў у сталіцу манголаў Каракарум.
* 1522: Была ліквідавана каталіцкая Дыяцэзія Аба.
* 1799: Расійскае войска на чале з А. Суворавым узяла французскую крэпасць Алесандрыя.
* 1807: На польскіх землях, вызваленных ад Прусіі, Напалеон стварыў Герцагства Варшаўскае.
* 1812: Адбыўся бой пад Салтанаўкай паміж расійскім і французскім войскамі.
* 1918: Cфармаваны Урад БНР на чале з І. Серадой.
* 1983: У Польшчы адменена ваеннае становішча.
* 1994: Міхаіл Чыгір прызначаны Прэм’ер-міністрам Беларусі.
* 2011: Тэракты ў Нарвегіі.

## Нарадзіліся 
* 809: Цзін-цзун (дынастыя Тан), кітайскі імператар
* 1803: Эжэн Ізабэ, французскі мастак-марыніст
* 1822: Грэгар Іаган Мендэль, адзін з заснавальнікаў генетыкі
* 1878: Януш Корчак, польскі пісьменнік і педагог
* 1878: Люсьен Феўр, французскі гісторык
* 1882: Эдвард Хопер, амерыканскі мастак
* 1887: Густаў Людвіг Герц, нямецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* 1894: Оскар Марыя Граф, нямецкі пісьменнік
* 1911: Жо Дэлао, бельгійскі мастак
* 1919: Міхаіл Булахаў, беларускі мовазнавец
* 1932: Леанід Яўменаў, беларускі філосаф, пісьменнік
* 1938: Тэрэнс Стэмп, брытанскі кінаакцёр
* 1946: Мірэй Мацьё, французская спявачка
* 1946: Жыль Дзюсеп, канадскі палітык, лідар Квебекскага блоку
* 1955: Асіф Алі Зардары, прэзідэнт Пакістана

## Памерлі 
* 1461: Карл VII, кароль Францыі
* 1676: Клімент X, Папа Рымскі
* 1850: Вісентэ Лопес Партанья, іспанскі мастак
* 1853: Крыстафер Вільгельм Экерсберг, дацкі мастак
* 1864: Фёдар Дастаеўскі, рускі пісьменнік
* 1967: Карл Сэндберг, амерыканскі паэт, гісторык, празаік і фалькларыст (нар. 6.1.1878)
* 1967: Лаяш Кашак, венгерскі мастак і пісьменнік
* 1979: Стэйн Рокан, нарвежскі палітолаг і сацыёлаг (нар. 4.7.1921)
* 1985: Маці Ярвінен, фінскі лёгкаатлет
* 2012: Багдан Ступка, украінскі акцёр (нар. 27.8.1941)
* 2022: Хейкі Хаавіста, фінскі дыпламат

## Святкуюць 
*  Азербайджан: Дзень нацыянальнай прэсы
*  Гамбія: Дзень рэвалюцыі
*  Свазіленд: Дзень грамадства
*  ЦАР: Дзень пасадкі дрэў

722
22 жніўня

__NOTOC__

**22 жніўня** — дзвесце трыццаць чацвёрты (дзвесце трыццаць пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
120px|right|thumb|Схема спадарожнікаў і кольцаў Нептуна
* 1485: Скончылася вайна Пунсовай і Белай ружы, у бітве пры Босварце загінуў Рычард III, кароль англійскі.
* 1812: Экспедыцыя швейцарскага археолага Іагана Буркхарта знайшла руіны старажытнага горада Петра.
* 1864: Падпісаная 1-ая Жэнеўская канвенцыя, створана таварыства Чырвонага крыжа.
* 1989: Адкрытыя кольцы Нептуна.
* 1989: Літва абвясціла незаконнай анексію рэспублікі Савецкім Союзам.
* 1991: Пасля правалу спробы дзяржаўнага перавароту ў СССР прэзідэнт краіны Міхаіл Гарбачоў, які быў часова адхілены ад улады, вярнуўся ў Маскву; члены ГКЧП арыштаваныя.
* 2002: Улады Тайланда забаранілі выкарыстоўваць сланоў для перамяшчэння па гарадскіх вуліцах.

## Нарадзіліся 
thumb|left|120px|Клод Дэбюсі.
* 1647: Дэні Папен, французскі матэматык і фізік.
* 1760: Леў XII, Папа Рымскі.
* 1861: Ігнат Буйніцкі, беларускі акцёр, рэжысёр, тэатральны дзеяч, стваральнік нацыянальнага прафесійнага тэатра, удзельнік літаратурнага жыцця (пам. 9.9.1917).
* 1862: Клод Дэбюсі, французскі кампазітар (пам. 25.3.1918).
* 1874: Макс Шэлер, нямецкі філосаф і сацыёлаг.
* 1888: Каарла Аарні, фінскі акцёр і рэжысёр.
* 1898: Генрык Лаўмянскі, польскі гісторык, даследчык ВКЛ.
* 1904: Дэн Сяапін, кітайскі палітык і рэфарматар.
* 1907: Андрэй Мітрафанавіч Кіжаватаў, удзельнік абароны Брэсцкай крэпасці, Герой Савецкага Саюза (загінуў 29.06.1941).
* 1920: Рэй Брэдберы, амерыканскі пісьменнік-фантаст.
* 1963: Торы Эймас, амерыканская спявачка.
* 1970: Рыка Грос, нямецкі біятланіст.
* 1995: Дуа Ліпа, брытанская спявачка.

## Памерлі 
* 408: Стыліхон, рымскі палкаводзец і дзяржаўны дзеяч.
* 1280: Мікалай III, Папа Рымскі.
* 1350: Філіп VI Валуа, кароль Францыі.
* 1599: Лука Марэнцыё, італьянскі кампазітар (нар. 1533).
* 1860: Аляксандр-Габрыэль Дэкан, французскі мастак.
* 1891: Ян Неруда, чэшскі журналіст, паэт і пісьменнік.
* 1899: Альгерд Абуховіч, беларускі літаратар (нар. 6.8.1840).
* 1917: Матэйс Марыс, нідэрландскі мастак.
* 1922: Майкл Колінз, ірландскі палітык, змагар за незалежнасць (нар. 16.10.1890).
* 1937: Станіслаў Будзінскі, рэвалюцыйны дзеяч, публіцыст (нар. 9.9.1894).
* 1973: Стэнтан Мак-Дональд-Райт, амерыканскі мастак.
* 1980: Габрыэль Гансалес Відэла, прэзідэнт Чылі.
* 1988: Віталь Вольскі, беларускі празаік, драматург, літаратуразнавец, краязнавец, палітычны дзеяч (нар. 5.9.1901).
* 2011: Джон Гільберт Лейтан, канадскі палітык.
* 2023: Тота Кутуньё, італьянскі спявак, аўтар песень.

## Святкуюць 
*  Расія — Дзень Дзяржаўнага сцяга Расійскай Федэрацыі.

822
22 снежня

__NOTOC__

**22 снежня** — трыста пяцьдзясят шосты (трыста пяцьдзясят сёмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1135: Стэфан Блуаскі быў каранаваны як кароль Англіі
* 1216: Папа Ганорый III зацвердзіў ордэн вандроўных прапаведнікаў ― дамініканцаў. Члены ордэна называлі сябе «божымі сабакамі», а на іх сцягу былі намаляваныя сабакі, раздзіраючыя на часткі цела ерэтыкоў
* 1264: Мірны і гандлёвы дагавор Полацка (падпісаны князем Гердзенем) з горадам Рыгай і Лівонскім ордэнам. У адпаведнасці з дамовай Полацк адмаўляўся ад прэтэнзій на ніжняе Падзвінне і латгальскія землі, а Ордэн гарантаваў непарушнасць Полацкіх зямель; агавораны правы нямецкіх і полацкіх купцоў у Рызе і Полацку
* 1317: Адбылася Барценеўская бітва войскаў цвярскога князя Міхаіла Яраславіча з аб’яднанымі сіламі вялікага князя ўладзімірскага Юрыя Данілавіча і ардынцаў пад камандаваннем Каўгадыя.
* 1790: Рускія войскі пад камандаваннем А. Суворава ўзялі турэцкую крэпасць Ізмаіл
* 1849: Інсцэніроўка смяротнага пакарання «петрашэўцаў»
* 1918: У Мінску заснаваны Беларускі савецкі тэатр
* 1920: VIII з’езд Саветаў РСФСР зацвердзіў план эканамічнага развіцця краіны «ГОЭЛРО»
* 1932: Афіцыйна зарэгістравана Таварыства беларускай асветы, створанае ў Вільні
* 1978: У Кітайскай Народнай Рэспубліцы абвешчаны пачатак эканамічных рэформ
* 1978: Андрэй Чыкаціла здзейсніў сваё першае забойства
С22
226

**226** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 226 год нашай эры, 226 год 1 тысячагоддзя, 26 год III стагоддзя, 6 год 3-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 7 год 220-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* Ван Бі, кітайскі філосаф
*Чжугэ Чжань, кітайскі военачальнік (пам. 263)

## Памерлі 
* Цаа Пэй, кітайскі паэт і тэартэтык літаратуры
230

**230** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 230 год нашай эры, 230 год 1 тысячагоддзя, 30 год III стагоддзя, 10 год 3-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 1 год 230-х гадоў.

## Падзеі 
* Пантыян стаў рымскім біскупам

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 25 мая: Урбан I, Папа Рымскі
231

**231** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 231 год нашай эры, 231 год 1 тысячагоддзя, 31 год III стагоддзя, 1 год 4-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 2 год 230-х гадоў.

## Падзеі 
* Сасанідскі цар Ардашыр пачынае вайну з Рымам за паўночную Месапатамію.
* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі
232

**232** — высакосны год, пачаўся ў нядзелю. 232 год нашай эры, 232 год 1 тысячагоддзя, 32 год III стагоддзя, 2 год 4-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 3 год 230-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Плацін пачынае вывучэнне філасофіі ў Аляксандрыі ў Амонія Сакаса.

## Нарадзіліся 
* Проб, рымскі імператар (276—282)

## Памерлі 
* Цаа Чжы, кітайскі паэт
233

**234** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 233 год нашай эры, 233 год 1 тысячагоддзя, 33 год III стагоддзя, 3 год 4-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 4 год 230-х гадоў.

## Падзеі 
* Аляксандр Север адмяніў свой паход супраць Сасанідаў і пайшоў супраць германцаў (магчыма алеманаў), якія праніклі ў Рэцыю і Верхнюю Германію.

* 

## Нарадзіліся 
*  — філосаф (прадстаўнік неаплатанізму)

## Памерлі
234

**234** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 234 год нашай эры, 234 год 1 тысячагоддзя, 34 год III стагоддзя, 4 год 4-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 5 год 230-х гадоў.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Ван Жун — палітычны дзеяч імперыі Цзінь

## Памерлі 
* Вэй Янь, кітайскі ваенны перыяду Саньго, генерал царства Шу
* Сянь-дзі, дынастыя Хань, трынаццаты і апошні імператар кітайскай дынастыі Усходняя Хань.
* Чжугэ Лян, кітайскі палкаводзец і дзяржаўны дзеяч эпохі Траецарства (Саньго).
22 сакавіка

__NOTOC__
**22 сакавіка** — 81-ы (82-і) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1659: Пастанова Сойма Рэчы Паспалітай аб біцці меднага шэлега (барацінкі) і заснаванні Брэсцкага манетнага двара.
* 1895: Першы, прыватны, паказ кінафільму братамі Люм'ер.
* 1943: Хатынская трагедыя, вёска спалена разам з жыхарамі.
* 1944: Мірскі бой падчас Вялікай Айчыннай вайны.
* 1945: Утворана Ліга арабскіх дзяржаў.
* 1963: Свет убачыў першы дыск The Beatles «Please me».
* 1967: Заснавана кампанія Daewoo.
* 1991: Створаны Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь
* 2022: Cтаршынёй Саюза пісьменнікаў Беларусі  абраны Аляксандр Карлюкевіч.
* 2024: Узброеныя сілы Расіі нанеслі авіяцыйны ўдар па Украіне, пашкоджана і спыніла работу ДнепраГЭС.
* 2024: Здзейснены  тэракт у «Крокус Сіці Холе» ў горадзе Краснагорску Маскоўскай вобласці Расіі.

## Нарадзіліся 
* 1394: Улугбек, астраном
* 1459: Максіміліян I, імператар свяшчэннарымскі
* 1599: Антоніс ван Дэйк, фламандскі мастак
* 1609: Ян Казімір Ваза, кароль Рэчы Паспалітай
* 1786: Іаахім Лялевель, гісторык і грамадскі дзеяч Рэчы Паспалітай (пам. 29.5.1861)
* 1816: Джон Фрэдэрык Кенсет, амерыканскі мастак
* 1865: Уладзіслаў Сівы-Сівіцкі, беларускі паэт (пам. 30.9.1939)
* 1882: Эдуард Будзька, беларускі грамадскі дзеяч, паэт, публіцыст, настаўнік (пам. 14.8.1959)
* 1894: Асвальда Лічыні, італьянскі мастак
* 1908: Луі Ламур, амерыканскі пісьменнік (пам. 10.6.1988)
* 1923: Марсель Марсо, французскі акцёр-мім
* 1935: Майкл Эмет Уолш, амерыканскі акцёр
* 1949: Фані Ардан, французская актрыса і рэжысёр

## Памерлі 
* 1544: Іаан Магнус, шведскі багаслоў і гісторык
* 1602: Агасціна Карачы, італьянскі мастак
* 1832: Ёган Вольфганг Гётэ, нямецкі пісьменнік, мысліцель, прыродазнавец
* 1852: Агюст Фрэдэрык Луі Мармон, маршал Францыі
* 1864: Канстанцін Каліноўскі, адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў
* 1925: Аляксандр Мяснікоў, першы кіраўнік савецкай Беларусі
* 1951: Вілем Менгельберг, нідэрландскі дырыжор
* 2010: Валянціна Талкунова, савецкая і расійская спявачка (нар. 12.7.1946)
* 2010: Кастусь Тарасаў, беларускі пісьменнік (нар. 10.10.1940)
* 2010: Джэймс Блэк, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1988)
* 2017: Лембіт Ульфсак, эстонскі акцёр
* 2017: Томас Міліян, італьянскі акцёр

## Святкуюць 
*  Сусветны дзень водных рэсурсаў

322
235

**235** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 235 год нашай эры, 235 год 1 тысячагоддзя, 35 год III стагоддзя, 5 год 4-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 6 год 230-х гадоў.

## Падзеі 
* Рымскі імператар Аляксандр Север быў забіты салдатамі ў Майнцы. Імператарам быў абвешчаны Максімін Фракіец, першы салдацкі імператар. Пачатак крызісу трэцяга стагоддзя.
* 

## Нарадзіліся 
* Святая Агата

## Памерлі
236

**236** — высакосны год, пачаўся ў пятніцу. 236 год нашай эры, 236 год 1 тысячагоддзя, 36 год III стагоддзя, 6 год 4-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 7 год 230-х гадоў.

## Падзеі 
* 10 студзеня: Папай Рымскім становіцца Фабіян

## Нарадзіліся 
* У-дзі, Заходняя Хань, першы імператар дынастыі Цзінь

## Памерлі 
* 3 студзеня: Антэр, Папа Рымскі
238

**238** — невысакосны год, пачащся ў панядзелак. 238 год нашай эры, 238 год 1 тысячагоддзя, 38 год III стагоддзя, 8 год 4-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 9 год 230-х гадоў.
## Падзеі 
*

* Год шасці імператараў

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Бальбін, рымскі імператар
* Гардыян I, рымскі імператар
* Гардыян II, рымскі імператар
* Максімін Фракіец, рымскі военачальнік, імператар
* Пупіен, рымскі імператар
239

**239** — невысакосны год, пачаўся ў аўторак. 239 год нашай эры, 239 год 1 тысячагоддзя, 39 год III стагоддзя, 9 год 4-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 10 год 230-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Хіміка прызнана кітайскім імператарам дынастыі Вэй як кіраўнік Японіі

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Цаа Жуй, другі кіраўнік царства Вэй
237

**237** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 237 год нашай эры, 237 год 1 тысячагоддзя, 37 год III стагоддзя, 7 год 4-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 8 год 230-х гадоў.

## Падзеі 
* Максімін адвёў войска ў Панонію і размясціўся ў Сірміі. Ён стаў рыхтавацца да бітвы з сарматамі. Хваляванні супраць Максіміна нарастаюць у імперыі. Ён стаў рабаваць гарады і храмы.
* Яўген I становіцца Біскупам Візантыйскім.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
22 лістапада

__NOTOC__

**22 лістапада** — трыста дваццаць шосты (трыста дваццаць сёмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 950: Адальберт II Іўрэйскі быў каранаваны як кароль Італіі.
* 1918: Юзаф Пілсудскі абвешчаны «часовым начальнікам» Польскай дзяржавы.
* 1963: Забіты прэзідэнт ЗША Джон Кенэдзі.
* 1977: Адкрыты Марсельскі метрапалітэн.
* 1993: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Босніяй і Герцагавінай.
* 2004: Пачалася «Аранжавая рэвалюцыя» ва Украіне.
* 2005: Ангела Меркель абрана кацлерам Германіі.
* 2007: Зацверджана палажэнне пра герб і cцяг Мінскай вобласці.
* 2019: Перапахаванне ўдзельнікаў паўстання 1863—1864 гадоў адбылося ў Вільні.

## Нарадзіліся 
]]
* 1710: Вільгельм Фрыдэман Бах, нямецкі арганіст, кампазітар
* 1715: Антоні Адам Скарульскі, філосаф, асветнік (пам. 28.1.1777)
* 1852: Поль Анры Бенжамен д’Этурнель дэ Канстан, французскі дыпламат і грамадскі дзеяч. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (пам. 15.5.1924)
* 1881: Леа Гестэл, нідэрландскі жывапісец
* 1890: Шарль дэ Голь, французскі генерал і палітык, прэзідэнт Францыі (пам. 9.11.1970)
* 1898: Габрыэль Гансалес Відэла, прэзідэнт Чылі
* 1904: Луі Эжэн Фелікс Неель, французскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (пам. 17.11.2000)
* 1907: Дора Маар, французская мастачка
* 1940: Тэры Гіліям, брытанскі кінарэжысёр
* 1954: Святлана Марозава, беларускі гісторык

## Памерлі 
* 1602: Тусен Дзюбрэй, французскі мастак
* 1617: Ахмед I, султан Асманскай імперыі (нар. 18.4.1590)
* 1710: Бернарда Пасквіні, італьянскі кампазітар
* 1913: Эдуар Лакруа, французскі палітычны дзеяч
* 1916: Джэк Лондан, амерыканскі пісьменнік (нар. 12.1.1876)
* 1944: Кузьма Чорны, беларускі пісьменнік (нар. 24.6.1900)
* 1944: Джордж Клоўзен, англійскі мастак
* 1963: Джон Фіцджэральд Кенэдзі, 35-ы прэзідэнт ЗША (нар. 29.5.1917)
* 1981: Ханс Адольф Крэбс, нямецка-англійскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1953)
* 1980: Мэй Уэст, амерыканская актрыса
* 1986: Мікалай Улашчык, беларускі гісторык і археограф
* 1989: Альгерд Малішэўскі, беларускі мастак (нар. 8.09.1922)
* 1996: Марыя Казарэс, французская актрыса
* 2007: Марыс Бежар, французскі харэограф
* 2013: Жорж Латнер, французскі кінарэжысёр
* 2016: Кім Ён Сам, прэзідэнт Рэспублікі Карэя (1993—1998) (нар. 20.12.1927)
* 2017: Дзмітрый Аляксандравіч Хварастоўскі, савецкі і расійскі оперны спявак (барытон) (нар. 16.10.1962)

## Святкуюць 
* : Дзень працаўнікоў юстыцыі Азербайджана
* : Дзень албанскага алфавіту
* : Дзень банкаўскага працаўніка Арменіі
* : Дзень настаўніка
* : Дзень незалежнасці.
* : Дзень абвяшчэння незалежнасці.

Л22
23 кастрычніка

__NOTOC__

**23 кастрычніка** — дзвесце дзевяноста шосты (дзвесце дзевяноста сёмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 424: Валентыніян III, пяцігадовы сын Галы Плацыдзіі абвешчаны імператарам супраць узурпатара Іаана.
* 732: У бітве пры Пуацье войскі франкаў разбілі армію Арабскага халіфата.
* 787: Скончыўся Другі Нікейскі сабор.
* 1157: Дацкі кароль Вальдэмар I Кнутсан узяў шлюб з менскай княжной Сафіяй Валадараўнай.
* 1582: Адбылася бітва на Чувашавым мысе паміж атрадам казакаў на чале з Ермаком Цімафеевічам і сібірцамі на чале з ханам Кучумам.
* 1942: Пачатак бітвы пры Эль-Аламейне (Егіпет) паміж англійскімі і нямецкімі войскамі.
* 1956: Пачалося Венгерскае паўстанне, скіраванае супраць таталітарнага камуністычнага кіраўніцтва і савецкай ваеннай прысутнасці ў Венгрыі (працягвалася да 11 лістапада).
* 1990: Гораду Горкі вернута назва Ніжні Ноўгарад.

## Нарадзіліся 
* 1715: Пётр II, імператар расійскі
* 1816: Арцём Вярыга-Дарэўскі, беларускі пісьменнік і даследчык фальклору (пам. 1884)
* 1823: Адам Плуг, беларускі пісьменнік і журналіст (пам. 2.11.1903)
* 1844: Сара Бернар, французская актрыса (пам. 26.3.1923)
* 1844: Вільгельм Лейбль, нямецкі мастак
* 1887: Цішка Гартны, беларускі пісьменнік, грамадскі і дзяржаўны дзеяч (пам. 11.4.1937)
* 1898: Вернер Шольц, нямецка-аўстрыйскі мастак
* 1905: Фелікс Блох, швейцарскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (пам. 10.9.1983)
* 1910: Рыхард Мортэнсен, дацкі мастак
* 1910: Мірдза Бэндрупэ, латышская паэтэса
* 1916: Якаў Траццякоў, поўны кавалер Ордэна Славы (пам. 4.12.1985)
* 1920: Джані Радары, італьянскі дзіцячы пісьменнік (пам. 1980)
* 1940: Пеле, бразільскі футбаліст
* 1942: Майкл Крайтан, амерыканскі пісьменнік, сцэнарыст
* 1954: Энг Лі, тайваньскі кінарэжысёр і прадзюсар
* 1964: Роберт Трухілья, амерыканскі музыкант
* 1968: Іна Афанасьева, беларуская эстрадная спявачка, тэлевядучая
* 2002: Альберта Хінес Лопес, іспанскі спарстмен (спартыўнае скалалажанне), алімпійскі чэмпіён

## Памерлі 
]]
* 1603: Эцьен Дзюмусцье, французскі мастак
* 1632: Джавані Батыста Крэспі, італьянскі мастак
* 1914: Хасэ Эварыста Урыбуру, аргенцінскі прэзідэнт
* 1917: Эжэн Грасэ, французскі і швейцарскі мастак
* 1933: Іван Шыраеў, эсперантамоўны пісьменнік і перакладчык, стваральнік і галоўны рэдактар Энцыклапедыі эсперанта (нар. 11.4 1887)
* 1935: Чарлз Дэмут, амерыканскі мастак
* 1937: Уладзімір Крыловіч, беларускі акцёр, адзін з заснавальнікаў беларускага савецкага тэатра (нар. 1.11.1895)
* 1941: Васіль Шашалевіч, беларускі драматург і празаік (нар. 9.1.1897)
* 1944: Чарлз Гловер Баркла, англійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* 1986: Эдуард Адальберт Дойзі, амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1943)

## Святкуюць 

К23
23 лютага

__NOTOC__

**23 лютага** — пяцьдзясят чацвёрты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 1563: Рускія войскі начале з царом Іванам IV пасля аблогі ўзялі Полацк падчас Лівонскай вайны.
* 1763: Пачатак паўстання чарнаскурых рабоў ў галандскай калоніі на рацэ Бербіс (сучасная Гаяна). Паўстанцы выгналі белае насельніцтва і арганізавалі свой урад. Да сярэдзіны лета таго ж года паўстанне было задушана каланіяльнымі войскамі.
* 1893: Рудольф Дызель у Берліне атрымлівае патэнт на «Метад і апарат для пераўтварэння высокай тэмпературы ў работу».
* 1903: Куба перадае ЗША базу Гуантанама ў вечную арэнду.
* 1917: Пачатак Лютаўскай буржуазна-дэмакратычнай рэвалюцыі ў Расіі.
* 1920: Генерал Станіслаў Булак-Балаховіч са сваім атрадам перайшоў пад польскае камандаванне, адпаведнае пагадненне было падпісанае ў Рызе. 
* 1945: Савецкімі войскамі ўзята Познань.

## Нарадзіліся 
* 1417: Павел II, Папа Рымскі (пам. 26.7.1471)
* 1808: Пётр Кірэеўскі, рускі публіцыст, археолаг, фалькларыст, славянафіл (пам. 6.11.1856)
* 1831: Хендрык Вілем Месдаг, нідэрландскі мастак-марыніст
* 1874: Канстанцін Пятс, прэзідэнт Эстоніі (пам. 18.1.1956)
* 1878: Казімір Малевіч, мастак, тэарэтык мастацтва, дызайнер (пам. 15.5.1935)
* 1891: Міхаіл Піятуховіч, беларускі літаратуразнавец, крытык, педагог (пам. 20.12.1937)
* 1899: Эрых Кестнер, нямецкі пісьменнік
* 1901: Эдгар Эндэ, нямецкі мастак
* 1907: Станіслаў Станкевіч, беларускі літаратуразнавец, грамадскі дзеяч (пам. 6.11.1980)
* 1924: Клод Сатэ, французскі кінарэжысёр і сцэнарыст
* 1929:  Яан Эйнаста, эстонскі астраном.
* 1929: Аляксій II, Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі (пам. 5.12.2008)
* 1931: Яўген Бабосаў, беларускі філосаф
* 1944: Алег Янкоўскі, савецкі, расійскі акцёр тэатра і кіно, рэжысёр (пам. 20.5.2009)
* 1947: Алесь Жук, беларускі пісьменнік, перакладчык
* 1951: Сігэфумі Моры, японскі матэматык
* 1954: Віктар Юшчанка, палітык, Прэзідэнт Украіны (2005—2010)
* 1963: Радаслаў Сікорскі, польскі палітык
* 1975: Роберт Лопес, амерыканскі кампазітар
* 1977: Крысціна Шмігун-Вяхі, эстонская лыжніца
* 1983: Эмілі Блант, брытанская і амерыканская актрыса
* 1995: Валары Олман, амерыканская кідальніца дыска, алімпійская чэмпіёнка
* 2000: Фемке Бол, нідэрландская лёгкаатлетка

## Памерлі 
* 1447: Яўген IV, Папа Рымскі
* 1507: Джэнтыле Беліні, італьянскі мастак
* 1603: Андрэа Чэзальпіна, італьянскі медык
* 1632: Джамбатыста Базіле, неапалітанскі паэт, казачнік
* 1766: Станіслаў Ляшчынскі, кароль польскі і вялікі князь літоўскі (нар. 20.10.1677)
* 1880: Фёдар Глінка, рускі пісьменнік, публіцыст, афіцэр, удзельнік дзекабрысцкіх таварыстваў (нар. 8(19).6.1786)
* 1944: Леа Бакеланд, амерыканскі хімік
* 1969: Сауд ібн Абдэль Азіз ас-Сауд, 2-і кароль Саудаўскай Аравіі
* 1979: Міхаіл Натарэвіч, савецкі жывапісец і педагог родам з Беларусі, вучань Юдаля Пэна (нар. 1907)
* 1999: Дэвід Чылтан Філіпс, брытанскі біяфізік
* 2023: Франсуа Кушпен, канцлер Швейцарыі
* 2024: Ёан Ханапел, галандская фігурыстка
* 2024: Клод Мантана, французскі мадэльер

## Святкуюць 
*  Беларусь: Дзень абаронцаў Айчыны

223
23

## Падзеі 
* студзень або люты: падчас паўстання чырванабровых імператар Ван Ман з дынастыі Сінь пераможаны ў бітве. Замест яго імператарам абвешчаны Лю Сюань з адноўленнай дынастыі Хань, ён заняў сталец пад імем Гэншы-дзі

## Нарадзіліся 
* Пліній Старэйшы, рымскі філосаф

## Памерлі 
* 6 кастрычніка: Ван Ман, імператар
23 жніўня

__NOTOC__

**23 жніўня** — дзвесце трыццаць пяты (дзвесце трыццаць шосты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 476: Адаакр, начальнік германскіх наймітаў на рымскай службе, скінуў рымскага імператара Ромула Аўгустула і абвясціў сябе каралём. Фармальны канец існавання Заходняй Рымскай імперыі.
* 1552: Маскоўскае войска на чале з Іванам IV пачало аблогу Казані (сталіцы Казанскага ханства).
* 1561: Мікалай Радзівіл Чорны з початам у 900 чалавек увайшоў у Рыгу, якая пераходзіла пад уладу ВКЛ.
* 1572: Варфаламееўская ноч у Парыжы.
* 1653: Крычаву нададзена магдэбургскае права і герб.
* 1939: У Маскве паміж Германіяй і СССР падпісаны дагавор аб ненападзенні, у тайным пратаколе да якога зацверджаны падзел Усходняй Еўропы (Пакт Молатава-Рыбентропа).
* 1975: Адчынены Харкаўскі метрапалітэн.
* 1989: 2 мільёны чалавек у Латвійскай, Літоўскай і Эстонскай ССР, узяўшыся за рукі, сталі ўздоўж дарогі Вільнюс-Талін, дамагаючыся незалежнасці сваіх рэспублік.
* 2013: Заканчэнне этнаграфічнай экспедыцыі «Горкі-2013», арганізаванай Студэнцкім этнаграфічным таварыствам.

## Нарадзіліся 
* 1486: Сігізмунд Герберштэйн, аўстрыйскі дыпламат і падарожнік
* 1740: Іван VI, імператар расійскі
* 1741: Жан-Франсуа дэ Лаперуз, французскі мараплавец
* 1754: Людовік XVI, кароль французскі
* 1769: Жорж Кюўе, французскі натураліст
* 1880: Аляксандр Грын, рускі пісьменнік
* 1917: Пімен Панчанка, беларускі паэт (пам. 2.4.1995)
* 1938: Мікола Сташкевіч, беларускі гісторык
* 1943: Энтані Хантэр, амерыканскі біяхімік
* 1974: Сяргей Віктаравіч Жадан, украінскі паэт
* 1974: Канстанцін Сяргеевіч Навасёлаў, брытанскі фізік расійскага паходжання, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* 1978: Кобі Браянт, амерыканскі баскетбаліст

## Памерлі 
]]
* 93: Гней Юлій Агрыкала, рымскі палкаводзец
* 634: Абу Бакр, першы мусульманскі халіф
* 1103: Магнус III, кароль Нарвегіі
* 1305: Уільям Уолес, нацыянальны герой Шатландыі
* 1478: Іаланда Французская
* 1806: Шарль Кулон, французскі фізік
* 1847: Ян Чачот, беларускі і польскі паэт, фалькларыст (нар. 24.6.1796)
* 1849: Эдвард Хікс, амерыканскі мастак
* 1865: Фердынанд Георг Вальдмюлер, аўстрыйскі мастак
* 1895: Міхал Андрыёлі, беларускі і польскі ілюстратар і мастак, удзельнік паўстання 1863—1864 (нар. 2.11.1836)
* 1945: Людвіг фон Хофман, нямецкі мастак
* 1954: Васіль Русак, беларускі нацыянальны дзеяч, удзельнік Слуцкага паўстання (нар. 4.4.1896)
* 1955: Іван Краскоўскі, беларускі палітычны дзеяч, публіцыст, педагог (нар. 24.6.1880)
* 1968: Мікалай Бонч-Асмалоўскі, беларускі і расійскі савецкі мастак (нар. 18.12.1883)
* 1978: Анатоль Астрэйка, беларускі паэт, аўтар тэкстаў многіх беларускіх песень (нар. 24.7.1911)
* 1982: Станфард Мур, амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1972 года
* 2010: Марсель Альбер, французскі лётчык, удзельнік баёў на Беларусі ў гады Вялікай айчыннай вайны
* 2016: Райнхард Зелтэн, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (нар. 5.10.1938)
* 2023: Георгій Марчук, беларускі пісьменнік, драматург

## Святкуюць 
*  Украіна: Дзень дзяржаўнага сцяга

823
23 ліпеня

__NOTOC__

**23 ліпеня** — дзвесце чацвёрты (дзвесце пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 685: Ян V становіцца новым Папам Рымскім
* 1211: Рыжскі біскуп Альберт, асвяціў месца будовы Домскага сабору ў Рызе.
* 1215: У Ахене Фрыдрых II быў у другі раз каранаваны імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі
* 1792: Бітва пад Берасцем вялікалітоўскіх войскаў Рэчы Паспалітай з Расіяй.
* 1867: У Расійскай імперыі створана Туркестанскае генерал-губернатарства.
* 1922: У кафедральным праваслаўным саборы Святых апосталаў Пятра і Паўла ў Менску адбыўся царкоўны сінод, які вырашыў стварыць аўтаномную беларускую мітраполію.
* 1944: Ад нацысцкіх акупантаў вызвалены Пскоў.
* 1992: Беларусь усталявала дыпламатычныя адносіны са Славеніяй.
* 2009: На прэзідэнцкіх выбарах у Кыргызстане перамог Курманбек Бакіеў (76,1 % галасоў).
* 2020: Кітайская аўтаматычная міжпланетная станцыя «Цяньвэнь-1» запушчана да Марса.

## Нарадзіліся 
thumb|120px|Хайле Селасіе I
* 1649: Клімент XI, Папа Рымскі
* 1773: Томас Макдугал Брысбен, брытанскі ваенны
* 1785: Франсіска Антоніа Пінта, трэці прэзідэнт Чылі
* 1892: Хайле Селасіе I, імператар эфіопскі
* 1906: Уладзімір Прэлаг, швейцарскі хімік-арганік
* 1910: Пімен, Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі (1971—1990)
* 1928: Вера Рубін, амерыканскі астраном
* 1931: Ян Труэль, шведскі кінарэжысёр
* 1942: Харысан Форд, амерыканскі акцёр
* 1957: Тэадор ван Гог, нідэрландскі кінарэжысёр
* 1962: Эрык Ла Саль, амерыканскі акцёр
* 1962: Нікалас Мадура, прэзідэнт Венесуэлы
* 1964: Ігар Сідарук, беларускі празаік, драматург
* 1967: Філіп Сеймур Хофман, амерыканскі акцёр
* 1976: Юдзіт Полгар, венгерская шахматыстка, гросмайстар
* 1989: Дэніэл Рэдкліф, брытанскі акцёр

## Памерлі 
* 1572: Жыгімонт Аўгуст, вялікі князь літоўскі (1529—1572), кароль польскі (1548—1572) (нар. 1.8.1520)
* 1645: Міхаіл Фёдаравіч, першы рускі цар з дынастыі Раманавых
* 1757: Даменіка Скарлаці, італьянскі кампазітар, віртуоз клавесіну (нар. 26.10.1685)
* 1829: Войцех Багуслаўскі, польскі тэатральны дзеяч
* 1840: Карл Блехен, нямецкі мастак
* 1916: Уільям Рамзай, англійскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* 1948: Дэвід Уорк Грыфіт, амерыканскі кінарэжысёр
* 1966: Мантгомеры Кліфт, амерыканскі акцёр
* 1995: Алесь Ставер, беларускі паэт, празаік, драматург (нар. 10.8.1929)
* 1999: Жан Дэван, французскі мастак
* 2011: Эмі Уайнхаўс, брытанская спявачка
* 2012: Салі Райд, астранаўт ЗША
* 2015: Андрэй Міхайлавіч Харкавец, міністр фінансаў Рэспублікі Беларусь

## Святкуюць 
*  Абхазія: Дзень сцяга
*  Аман: Дзень адраджэння
*  Егіпет: Дзень рэвалюцыі

723
22 чэрвеня

__NOTOC__

**22 чэрвеня** — сто семдзесят трэці (сто семдзесят чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 816: Стэфан IV становіцца 97-м Папам Рымскім.
* 1881: Пажар у Мінску знішчыў палову драўлянай забудовы горада.
* 1889: Германія першай у Еўропе ўвяла пенсіі па старасці.
* 1941: Нацысцкая Германія напала на СССР, пачатак Вялікай Айчыннай вайны.
* 1943: Выбух у Менскім беларускім тэатры арганізаваны савецкімі партызанамі.
* 1943: Кіраўнічы штаб Саюза беларускай моладзі ўзначаліў Міхась Ганько.
* 1948: Маскоўскі патрыярхат прызнаў кананічнасць Польскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы
* 1957: Адчынена першая экспазіцыя Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.
* 1978: Адкрыты Харон, спадарожнік Плутона.
* 1999: Фаніпалю нададзены статус горада.

## Нарадзіліся 
* 1712: Жан-Жак Русо, швейцарскі пісьменнік, філосаф і педагог (пам. 2.7.1778)
* 1744: Іаган Хрысціян Эркслебен, нямецкі вучоны
* 1757: Джордж Ванкувер, брытанскі падарожнік
* 1767: Вільгельм фон Гумбальт, нямецкі філосаф і грамадскі дзеяч
* 1864: Герман Мінкоўскі, нямецкі матэматык
* 1873: Філіпа Сільвестры, італьянскі энтамолаг
* 1876: Гвен Джон, валійская мастачка (пам. 18.9.1939)
* 1888: Аляксандр Цвікевіч, беларускі палітычны дзеяч, гісторык (пам. 30.12.1937)
* 1898: Браніслаў Туронак, беларускі грамадскі дзеяч (пам. 19.9.1938)
* 1898: Эрых Марыя Рэмарк, нямецкі пісьменнік (пам. 25.6.1970)
* 1907: Вольга Пракаповіч, беларуская мастачка
* 1910: Конрад Цузэ, нямецкі інжынер, стваральнік аднаго з першых электронных камп’ютараў
* 1913: Аляксандр Авечкін, беларускі рускамоўны пісьменнік (пам. 7.11.1980)
* 1922: Васіль Пятроў, генерал-палкоўнік, двойчы Герой Савецкага Саюза (пам. 15.4.2003)
* 1936: Крыс Крыстоферсан, амерыканскі кантры-спявак, акцёр
* 1964: Дэн Браўн, амерыканскі пісьменнік
* 1975: Урмас Рэйнсалу, эстонсккі дзяржаўны дзеяч
* 1976: Андрэй Мікалаевіч Жук (заг. 25.11.2019) — французскі ваеннаслужачы беларускага паходжання, кавалер Ордэна Ганаровага легіёна пасмяротна
* 1997: Маю Мукаіда, японская спартсменка, алімпійская чэмпіёнка

## Памерлі 
* 1105: Раймунд IV Тулузскі, адзін з кіраўнікоў 1-га крыжовага паходу (нар. 1042)
* 1276: Інакенцій V, Папа Рымскі
* 1429: Аль-Кашы, персідскі матэматык і астраном
* 1905: Фрэнсіс Лабак, губернатар Тэхаса.
* 1945: Міхал Ромер, польскі і літоўскі вучоны, грамадска-палітычны дзеяч (нар. 25.4(7.5).1880)
* 1969: Джудзі Гарленд, амерыканская актрыса
* 1974: Дарыюс Міё, французскі кампазітар
* 1989: Анры Сагэ, французскі кампазітар і дырыжор
* 2003: Васіль Быкаў, беларускі пісьменнік (19.6.1924)
* 2024: Лідзія Савік, беларуская літаратурназнаўца (1.3.1936)

## Святкуюць 
*  Гаіці: Дзень прэзідэнта
*  Сальвадор: Дзень настаўніка
*  Рэспубліка Конга: Дзень арміі

## Іншае 
*  Дзень летняга (у Паўночным паўшар’і Зямлі) ці зімовага (у Паўднёвым паўшар’і) сонцастаяння

622