open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абдулазіз Лавал

**Абдулазіз Лавал** (нар. ) — нігерыйскі футбаліст, паўабаронца беларускага клуба «Маладзечна».

## Клубная кар’ера 
У пачатку 2011 года праходзіў прагляд у беларускім клубе «Дынама» з Мінска, аднак у выніку стаў іграком наваполацкага «Нафтана», падпісаўшы пяцігадовы кантракт. У складзе «Нафтана» доўгі час выступаў за дубль. У першай палове сезона 2013, калі галоўным трэнерам навапалачан быў Павел Кучараў, стаў прыцягвацца да асноўнай каманды, але тады так і не дэбютаваў за яе, а пазней зноў стаў выступаць толькі за дубль.

Улетку 2015 года далучыўся да асновы «Нафтана». 16 жніўня 2015 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча з «Віцебскам» (3:0). Пазней замацаваўся ў стартавым складзе навапалачан. У першай палове сезона 2016 рэдка з’яўляўся на полі з-за траўм, але пазней вярнуў месца ў старце. У сезоне 2017 быў адным з асноўных апорных паўабаронцаў навапалачан, але не здолеў выратаваць каманду ад вылету ў Першую лігу. У 2018—2022 гадах гуляў за «Нафтан» у Першай лізе, дзе быў адным з асноўных ігракоў.

У лютым 2023 года, пасля вяртання «Нафтана» ў Вышэйшую лігу, падпісаў новы кантракт з клубам, аднак неўзабаве па пагадненні бакоў пакінуў каманду і стаў іграком «Оршы». У студзені 2024 года перайшоў у «Маладзечна».

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2022

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Нігерыі
Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан
Катэгорыя:Ігракі ФК Орша
Катэгорыя:Ігракі ФК Маладзечна
Эры (народ)

**Э́ры** () — індзейскі народ, які ў XVII ст. насяляў рэгіён на поўдзень ад азёр Эры і Антарыа. 

## Гісторыя 
Першая пісьмовая ўзгадка пра эры з'явілася ў рапартах французскіх вандроўнікаў, якія сутыкнуліся з прадстаўнікамі гэтага народа ў 1615 г. каля Ніягарскага вадаспада. Назва паходзіць ад іракезскага наймення *Erielhonan* ("доўгі хвост"). Гуроны называлі эры словам *Yenresh* ("кугуары"). У французскіх дакументах таксама вядомы як *Nation du Chat* ("нацыя ката").

Мяркуюць, што эры складалі канфедэрацыю некалькіх плямён. Размаўлялі на мове, блізкай да мовы гуронаў. Займаліся земляробствам і паляваннем. Жылі ў 19 вёсках. Французы ацэньвалі агульную колькасць эры ад 4000 да 15000 чалавек. Іракезы лічылі эры вялікімі воінамі, апавядалі, быццам бы тыя выкарыстоўвалі супраць іх атручаныя стрэлы.  

Эры не мелі прамых гандлёвых зносін з французскімі, галандскімі або шведскімі каланістамі, а таму амаль не карысталіся агнястрэльнай зброяй. У 1635 г. яны пацярпелі паражэнне ад алганкінаў. У 1651 г. яны прынялі бежанцаў нейтраль і гуронаў, што ратаваліся ад іракезаў, аднак ператварылі іх у рабоў. Іракезы запатрабавалі выдаць ім бежанцаў. Адмова эры прывяла да доўгіх перамоў. У 1653 г. адзін з прадстаўнікоў міратворчай дэлегацыі эры забіў правадыра сенека, пасля чаго разгарнулася вайна 1654 - 1656 гг., у якой эры былі пераможаны іракезамі. 

Французскія картографы працягвалі паказваць эры на сваіх картах да 1670 г., пакуль падчас экспедыцыі не было высветлена, што іх землі назаўсёды пакінутыя. У XVIII ст. іх занялі гуроны.

## Гл. таксама 
* Масачусет
* Маскутэн
* Нейтраль
* Саскуэханцы
* Тыанантаты
* Венро

## Спасылкі 
* ERIE HISTORY
* The Erie Indians, Avon, Ohio 
* The Erie People - Native Cultures Of North America
* ERIE INDIANS - The Encyclopedia of Cleveland History
* Erie Indian History 

Катэгорыя:Зніклыя народы Амерыкі
Катэгорыя:Іракезамоўныя народы
Уэслі Джон

**Уэслі Джон** (; нар. , Пойнт Фортын, Трынідад і Табага) — трынідадскі футбаліст, абаронца клуба «Пойнт Фортын Цывік».

## Клубная кар’ера 
Пасля выступлення за дзіцячыя каманды трапіў у адзін з найбольш паспяховых трынідадскіх клубаў «Дабл-Ю Канекшн», аднак так і не згуляў за яго. Пазней выступаў за клубы «Паліс» і «Пойнт Фортын Цывік». У другой палове 2015 года гуляў за клуб «Бастанчы Багчыл» з Паўночнага Кіпра, а ў 2016 годзе выступаў за сальвадорскі клуб УЭС.

У лютым 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Іслач» і ў сакавіку падпісаў кантракт. Здолеў стаць іграком асновы, аднак у маі не гуляў з-за траўмы, пазней вярнуўся ў склад. У ліпені 2017 года кантракт абаронцы з «Іслачу» па пагадненні бакоў быў разарваны.

Неўзабаве пасля зыходу з «Іслачы» вярнуўся на радзіму, папоўніўшы склад «Дабл-Ю Канекшн», у складзе гэтага клуба стаў уладальнікам Кубка і Кубка лігі, а таксама срэбраным прызёрам чэмпіянату. У лютым 2018 года зноў апынуўся ў складзе «Іслачы» і ў сакавіку афіцыйна вярнуўся ў беларускую каманду. У сезоне 2018 быў трывалым іграком стартавага складу беларускай каманды. У снежні 2018 года пакінуў «Іслач».

У пачатку 2019 года ў паслугах абаронцы былі зацікаўлены армянскія клубы «Арарат-Арменія» і «Арарат», аднак у красавіку ён зноў стаў трэніравацца з «Іслаччу» і неўзабаве афіцыйна вярнуўся ў каманду. У сезоне 2019 звычайна заставаўся на лаўцы запасных, таксама прыцягваўся да дубля. У снежні 2019 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з «Іслаччу».

У лютым 2020 года стаў іграком узбекскага клуба «Андыжан», аднак так і не згуляў за яго і ў жніўні таго ж года перабраўся ў латвійскую «Елгаву», дзе гуляў да канца сезона.

У верасні 2022 года далучыўся да клуба «Двур-Кралавэ» з чацвёртага чэшскага дывізіёна. У пачтаку 2023 года вярнуўся на радзіму, дзе папоўніў склад клуба «Пойнт Фортын Цывік».

## Міжнародная кар’ера 
У 2011 годзе выступаў за моладзевую зборную Трынідада і Табага. 24 мая 2016 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у таварыскім матчы супраць Перу (0:4).

## Дасягненні 
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Трынідада і Табага: 2017
*  Уладальнік Кубка Трынідада і Табага: 2017
*  Уладальнік Кубка лігі Трынідада і Табага: 2017

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Трынідада і Табага
Катэгорыя:Ігракі зборнай Трынідада і Табага па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дабл-Ю Канекшн
Катэгорыя:Ігракі ФК Паліс Сент-Джэймс
Катэгорыя:Ігракі ФК Пойнт Фортын Цывік
Катэгорыя:Ігракі ФК Бастанчы Багчыл
Катэгорыя:Ігракі ФК УЭС
Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач
Катэгорыя:Ігракі ФК Андыжан
Катэгорыя:Ігракі ФК Елгава
Катэгорыя:Ігракі ФК Двур-Кралавэ
Кікладскія ідалы

**Кікладскія ідалы** — невялікія антрапаморфныя статуэткі з мармуру з выяўленай геаметрызацыяй формаў, характэрныя для . Фігуркі, якія пераважна датуюцца III—II тысячагоддзем да н.э., з’яўляюцца самымі яркімі помнікамі кікладскага мастацтва.

## Апісанне 
Памер статуэтак вагаецца ад некалькіх цаляў да двух — двух з паловай футаў у вышыню. Часцей за ўсё старажытныя майстры малявалі аголеную жаночую фігуру са скрыжаванымі на грудзях рукамі і шчыльна сціснутымі канечнасцямі ног. Ідалы створаны ў старажытных, амаль неалітычных формах, якія зведзеныя да чыстай абстракцыі, але захоўваюць магічную сілу фетыша. Гэта мастацтва тлумачыла чалавечае цела ў геаметрычных формах, надаючы яму велізарную грубую моц, што заключана ў межы лінейнага абрыса. У ідалаў былі расфарбаваныя вочы, вусны і іншыя дэталі.

## Прызначэнне 
Даследчыкі мяркуюць, што кікладскія ідалы, хутчэй за ўсё, выкарыстоўваліся з рэлігійнымі мэтамі. Паколькі большая частка статуэтак паказвае цяжарных жанчын, то можна выказаць думку пра прысвечанасць гэтай скульптуры багіні ўрадлівасці.

## Уплыў на сучасную культуру 
Гэтыя кіпенна белыя, выдатна адпаліраваныя фігуркі дэманструюць гледачам такі ўпэўнены почырк і цэласны гарманічны характар, што аказалі моцны ўплыў на творчасць сучасных майстроў. Многія мастакі цяперашняга часу, напрыклад, Бранкузі,  і Мадыльяні, чэрпалі сваё натхненне ў простых і першародных абрысах кікладскіх фігурак.

Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Кікладская цывілізацыя
Катэгорыя:Ідалы
Катэгорыя:Скульптуры з мармуру
Вольшына

**Во́льшына**, **Мяшто́ўка** — рака ў Беларусі, у Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Зэльвянка (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 44 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 5 ‰. Пачынаецца каля вёскі Задвор'е, працякае па паўднёва-ўсходняй ускраіне Ваўкавыскага ўзвышша, упадае ў Зэльвенскае вадасховішча насупраць вёскі Навасёлкі (Зэльвенскі раён). Ад вусця на працягу 4 км каналізаваная.

## Літаратура 
* 
*  — С. 487.

Катэгорыя:Рэкі Зэльвенскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Зэльвянкі
Даліта Аванесян

**Даліта Арцін Аванесян** (, нар. 19 верасня 1999 года, у Тэгеране, Іран) — армянская спявачка, удзельніца Дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне 2011, які адбыўся 3 снежня 2011 года ў Ерэване, дзе яна прадстаўляла Арменію з песняй «Welcome to Armenia» ().

## Біяграфія 
Маладая спявачка жыве ў Ерэване, сталіцы Арменіі. Пачынаючы з 6 гадоў бярэ ўдзел у розных конкурсах хараства.
Вучыцца ў «Музычнай школе № 1» імя Аляксандра Спендыярана, у трох розных кірунках: фартэпіяна, гітара і вакал, у адукацыйным комплексе «Альманах» ім. Анжэлы Аруцюнян. Займаецца плаваннем і вялікім тэнісам.

Даліта вяла рубрыку «Дзіцячыя навіны» на 2-м армянскім тэлеканале ў праграме «Добрая раніца Арменія».

Яна была карэспандэнтам «Bumbumik Show» на тэлеканалах «Кентрон» і «ATV».
2010 г. Брала ўдзел на тэлеканале «Шант» у праграме «Утоены талент» дзе прадстаўляючы свае навыкі, выйшла ў паўфінал. Узяла ўдзел у гала-канцэрце. Знялася ў многіх эпізодаў серыяла «Шылашпот» у тэлеканале «Шант» (праграма для дзяцей Ералаш). Здымаецца ў тэлеканале «Арменія ТБ», праграме «Чарлі Show» ў ролі Чарліты.

У моладзевым часопісе «YES» займела ўласную старонку з рубрыкай «Dalita і сябры». Таксама выступае ў Тэатры-студыі Арташэса Алексаняна ў спектаклі «Суд армян — суд усяго чалавецтва», здымаецца ў серыяле «Каргін серыял» разам з вядомымі армянскімі акцёрамі.

У лістападзе 2015 года яна выпусціла свой першы альбом «Welcome to Armenia», названы па імі песні якая яна спявала ў Дзіцячым Еўрабачанні 2011.

## Прызнанне 
* 2005 — стала пераможцай у конкурсе хараства «Міс Арменія».
* 2006 — стала ўладальніцай намінацыі «Міс рэклама».
* 2007 — перамагла ў «рэспубліканскім конкурс-фестывалі імі Аляксандра Спендыярана маладых музычных выканаўцаў». Заваявала тытул «Міс талент».
* 2008 — стала ўладальніцай сертыфіката «ганаровага члена» за праяву ўнікальнага ўнёску на конкурсе «Міс і містэр свету».
* 2009 — атрымала сваю першую прэмію ў конкурсе «Залаты трыснёг», перамагла ў конкурсе «Міс Топ-мадэль 2009 года» і была ўзнагароджана адмысловым прызам ад знакамітага баксёра — Алекса Абрахама.
* 2009 — 2010 — заняла першае месца ў «Армянскам алімпіядзе танцаў».
* 2010 — брала ўдзел у армянскім адборачным туры на Дзіцячае Еўрабачанне і апынулася ў пяцёрцы лепшых. На тэлеканале «Шант» брала ўдзел у конкурсе «Утоены талент», дзе прадстаўляючы свае навыкі, выйшла ў паўфінал, брала ўдзел у гала-канцэрце і знялася ў некалькіх эпізодах тэлесерыяла «Ералаш».
* 2011 — стала ўладальніцай граматы за «Лепшы хіт». Перамагла ў адборачным туры Дзіцячага Еўрабачання ў Арменіі і прадставіла краіну ў фінале конкурсу, заняўшы ў выніку пятае месца.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт спявачкі
* Афіцыйны фан-клуб спявачкі
* Біяграфія спявачкі esckaz.com

Катэгорыя:Удзельнікі дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне
Bieły Son (альбом)

**«Bieły Son»** — альбом гурта Bieły Son, запісаны ў 1997 годзе.

## Змест 
## Выканаўцы 
* Ян Хоха (Jan Chocha): спеў, акустычная гітара
* Марта Драль (Marta Dral): спеў
* Яўген Маліноўскі (Eugeniusz Malinowski): гітара
* Даніэль Матысюк (Daniel Matysiuk): ударныя
* Тадэвуш Дарошка (Tadeusz Doroszko): бас-гітара

Катэгорыя:Альбомы 1997 года
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Кардон (гурт)

**«Кардон»** — беларускі рок-гурт з Падляшша (Польшча). 

Пераможца на фэсце «Бардаўская восень-1995». На фестывалі «Басовішча-1996» прэзентаваў свой адзіны альбом «Радыяцыя». Аўтарам большасці песень быў Крыштаф Сяскевіч. Анатоль Мяльгуй характыразаваў музыку гурту як рытмічную, рок-н-рольную, па-панкаўску схематычную. Гурт быў вядомы песняй «Радыяцыя», якая стала гімнам беларускай моладзі Падляшша ў другую палову 1990-х.

Гурт спыніў існаванне ў 1999 годзе.

## Дыскаграфія 
* «Радыяцыя» (1998)

### Удзел у зборніках 
* «Сэрца Эўропы in rock» (2001), трэк «Айчына»

## Спасылкі 
* Старонка гурта на Last.fm

Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:Рок-гурты Польшчы
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Панк-рокавыя гурты Беларусі
Калючынская губа

**Калючы́нская губа́** () — заліў Чукоцкага мора каля паўночна-ўсходняга ўзбярэжжа  Чукоцкага паўвострава (Чукоцкая аўтаномная акруга Расіі).

Даўжыня заліва 100 км. Шырыня каля ўвахода 2,8 км, ва ўнутранай частцы — каля 37 км. Глыбіні 7—14 м. Прылівы да 0,1 м. Большую частку года заліў пакрыты лёдам. Каля увахода ў заліў група невялікіх астравоў (астравы Шэрых Гусей).

## Літаратура 
* 
* 
* Словарь современных географических названий. — Екатеринбург: У-Фактория. Под общей редакцией акад. В. М. Котлякова, 2006.
* Географические названия мира: Топонимический словарь. — М: АСТ. Поспелов Е. М., 2001.
* Географические названия Дальнего Востока России: Топонимический словарь: — Благовещенск: Интерра-Плюс. Мельников А. В., 2009.

Катэгорыя:Залівы Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Залівы Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Чукоцкай аўтаномнай акругі
Кіпятка

**Кіпя́тка** — рака ў Зэльвенскім раёне Гродзенскай вобласці, левы прыток ракі Зэльвянка (басейн Нёмана).

## Назва 
Назва балцка-яцвяжскага паходжання.

Найбліжэйшы аналаг — сярод гідронімаў на старабалцкай тэрыторыі, рачная назва *Кіпець* (*Кіпетка*) на Верхнім Павоччы. Дакладны адпаведнік ёй (і коранем, і пашыральнікам) — прускі тапонім *Kypyten* (*Kip-, -t-*).

Балцка-яцвяжскімі таксама з'яўляюцца назвы ракі Зэльва (у яе Кіпятка ўцякае) і яе прытокаў Шчыба, Сасва.

## Водаапісанне 
Даўжыня 8 км. Пачынаецца каля вёскі Янаўшчына, упадае ў Зэльвянку за 2 км на поўнач ад гарадаскога пасёлка Зэльва.

На працягу 5,8 км каналізаваная: ад вёскі Холстава да аграгарадка Бародзічы (3,8 км) і ад гарадскога пасёлка Зэльва да вусця (2 км).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Зэльвенскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Зэльвянкі
Сэрца Эўропы in rock

**Сэ́рца Эўро́пы in rock** — зборнік песень беларускіх і польскіх выканаўцаў, запісаны ў 2001 годзе.

## Змест
# RIMA — «Стары млын»
# Bieły Son — «Зорка»
# N.R.M. — «Najnajnaj»
# Народны Альбом. Лявон Вольскі і Кася Камоцкая — «Два польскіх шпіёны»
# Крама — «Польскі бізнэс»
# Pomidor/OFF — «Вітальная»
# КальЯн — «Przemoc»
# Proletaryat — «Pokój z kula w głowie»
# Step — «Вайна»
# The Dzwiery — «Чарнабрывы»
# Алесюкі — «Беларусачка»
# Firoflay — «Przepraszam»
# žygimont VAZA — «Nowe sytuacje»
# Народны Альбом. Лявон Вольскі — «Ja spiewam po polsku»
# Homan — «Зьнічка»
# RIMA — «Wódka»
# Кардон — «Айчына»
# Jacek Telus і Jacques de Lousse — «Nie tylko Kosovo…»
# beZ bileta і Red Light — «Pozytywne wibracje»
# Новае Неба — «Гэта Мы!»

## Факты 
На вокладцы альбома ў спісе кампазіцый зафарбаваная чорным сёмая песня — да моманту выпуска дыска гурт «КальЯн» адмовіўся ад супрацоўніцтва з БМАgroup з палітычных прычынаў і запатрабаваў прыбраць кампазіцыю са зборніка.

Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Катэгорыя:Альбомы 2001 года
Децтво

**Децтво** — дэбютны альбом магілёўскага рок-гурта «Сердце дурака», запісаны ў 2009 годзе.

## Змест 
# «Флауэр»
# «Добрый ветер»
# «Татарин»
# «Мигрень»
# «I` n` I»
# «R`n`R не будет»
# «Пропасть»
# «Раздражает»
# «Поцелуи»
# «Деревья»
# «21-й в полыни»
# «Женщина-сестра»
# «Екклесиаст 11-9,10»
# «Все как прежде»

## Спасылкі 
* Иммунитет надо укреплять. Группы «СЕРДЦЕ ДУРАКА» и «КАЛАЧИКОМ РЯДОМ» — слушать! 

Катэгорыя:Альбомы 2009 года
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
К началу начал

«**К началу начал**» (бел. *Да пачатку пачаткаў*) — дэбютны сінгл беларускага гурта «Сердце дурака», запісаны ў 2006 годзе.

## Змест 
# «Татарин»
# «Женщина-сестра»
# «Пропасть»

На дыску бонусам прадстаўленыя тры канцэртныя запісы гурта, а таксама песні магілёўскіх выканаўцаў — Глюкі, Обаяние невовлечённости, Е.Вір і Nevma.

## Удзельнікі 
* Цімафей Яравікоў: спеў 
* Павел Яравікоў: гітара, дадатковы спеў
* Радзівон Бондараў: гітара
* Раман Жыгараў: бас-гітара, аранжыроўка
* Яўген Даніленка: клавішнік 
* Яўген Звераў: ударная ўстаноўка 

## Праца над дыскам 
* Дзяніс Манёнак: гукарэжысёр

Сінгл запісаны на студыі АРЗАМАС-16.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Альбомы 2006 года
Катэгорыя:Беларускія музычныя сінглы
Воласагаловы

**Воласагаловы** (*Trichuris*) — род паразітычных гельмінтаў класа круглых чарвей.

## Апісанне 
Даўжыня самцоў 20—80 мм, самак 39—90 мм. Галаўны канец воласападобны, хваставы патоўшчаны.

Адрозніваецца 62 віды. Пашыраны ўсюды. Паразітуюць у тоўстым кішэчніку дзікіх і свойскіх жывёл, таксама чалавека. Найбольш вядомыя , у дзікай і свойскай жывёлы , ,  і інш.

Чарвяк сваёй пярэдняй воласападобнай часткай прашывае слізістую абалонку кішэчніка і моцна ўтрымліваецца там. Жывіцца воласагалоў клеткамі крыві і эпітэлію кішэчніка.
 

Жывёлы і чалавек заражаюцца пры заглынанні інвазійных яец з ежай і вадой. Паразіты глыбока пранікаюць у слізістую абалонку кішэчніка і выклікаюць хваробу — трыхацэфалёз.

## Літаратура 
* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд., дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с. : іл. ISBN 978-985-03-1367-6.
* Воласагаловы // 

Катэгорыя:Круглыя чэрві
Шумег

**Шу́мег** () — горад на захадзе Венгрыі, у медзье Веспрэм. Насельніцтва 6 283 чалавекі (2014).

## Геаграфія 
Шумег размешчаны прыкладна за 150 км на паўднёвы захад ад Будапешта, за 25 км на поўнач ад Кестхея і ўзбярэжжа возера Балатан, і за 50 км на захад ад Веспрэма.

## Гісторыя 
Амаль уся гісторыя Шумега звязана з вядомай крэпасцю на высокім узгорку (270 м), заснаванай у  XI стагоддзі ў часы кіравання караля Іштвана Святога. У 1241 годзе кароль Бела IV схаваўся ў Шумегскай фартыфікацыі ад нашэсця манголаў, якія не здолелі яе ўзяць. У перыяд турэцкага нашэсця XVI—XVII стагоддзяў крэпасць шмат разоў бралася ў аблогу, але гэтак і не была скароная туркамі. Пасля заняпаду Веспрэма ў 1552 годзе рэзідэнцыя веспрэмскага біскупа была перанесена ў Шумег.

Пасля выгнання турак і ўваходжання Венгрыі ў склад імперыі Габсбургаў, у краіне адбылося нацыянальна-вызваленчае паўстанне на чале з Ферэнцам Ракацы. Пасля здушэння паўстання аўстрыйцы ўзарвалі муры амаль усіх крэпасцей Венгрыі, у т.л. Шумегскай. Нягледзячы на гэта, многія часткі крэпасці даволі добра захаваліся, і ў ёй неаднаразова праводзіліся рэстаўрацыйныя работы.

У  XVIII стагоддзі пачаўся рост горада пад сценамі крэпасці, быў пабудаваны біскупскі палац, каменная Узнясенская царква, вялікая колькасць выдатных будынкаў. Аднак у XIX стагоддзі хуткі рост суседніх Веспрэма, Кестхея і Тапальцы ператварыў Шумег у невялічкае правінцыйнае мястэчка.

## Славутасці 
* Шумегская крэпасць — найбуйнейшая і адна з самых вядомых сярэдневяковых крэпасцей Венгрыі
* Узнясенская царква (1757 год, пабудаваная ў стылі ракако)
* Кляштар францысканцаў (1657 год, барока)
* Біскупскі палац (1755 год, барока)

## Вядомыя асобы 
* Ферэнц Энц — венгерскі ўрач, батанік, садавод.

## Гарады-пабрацімы 
*  Савата, Румынія
*  Бадэн-Вюртэмберг, Германія
*  Косцян, Польшча
*  Вабарна, Італія
*  Тапальца, Венгрыя

## Літаратура 
* Венгрия. Путеводитель. — Вокруг света, 2007. — ISBN 978-5-98652-117-6

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Венгрыі
Катэгорыя:Веспрэм (медзье)
Баба Віда

**Баба Віда** () — сярэдневяковая крэпасць у горадзе Відзіне (на паўночным захадзе Балгарыі), галоўная гарадская славутасць.

Крэпасць стаіць на беразе Дуная. Складаецца з 2 асноўных крапасных муроў і 4 веж.

## Гісторыя 
thumb|left|170px|План крэпасці
Будаўніцтва крэпасці пачалося ў X стагоддзі на месцы старажытнарымскай крэпасці *Банонія*. У Сярэдневякоўі Баба Віда была найважнейшым умацаваннем у паўночна-заходняй Балгарыі. Баба Віда вытрымала 8-месячную аблогу візантыйскай арміі Васілія II, аднак была разбурана і занава адбудавана ў час праўлення Івана Сраціміра.

Крэпасць іграла важную ролю ў час акупацыі Балгарыі Асманскай імперыяй, пазней, у канцы 18 стагоддзя, страціла абарончае значэнне і стала выкарыстоўвацца як арсенал і турма.

Сёння Баба Віда — музей-крэпасць.

BASA-746K-1-84-20 Baba Vida Fortress, Vidin, Bulgaria, as seen from the air, c. 1930.jpg|Від крэпасці з паветра. Фотаздымак, каля 1930 года
Baba Vida Klearchos 4.jpg|Уваход у крэпасць
Baba Vida E11.JPG|У крэпасці
Баба Вида 2015 - 4.jpg|Муры крэпасці
Baba Vida4.jpg|Від на Дунай з крапасных муроў

## Спасылкі 
* Гарадскі інфармацыйны партал
* Сайт пра Баба Віда  
* Гісторыя і архітэктура крэпасці Баба Віда

Катэгорыя:Замкі Балгарыі
Катэгорыя:Відзін
Катэгорыя:Музеі Балгарыі
Анаіт Мхітаран

**Анаіт Мхітаран** (; ) — армянская оперная , сапрана. Вядучая салістка Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Арменіі.

## Біяграфія 
Нарадзілася 6 сакавіка 1969 года ў горадзе Эчміядзін Армянскай ССР. З адрозненнем скончыла фартэпіяннае аддзяленне Ерэванскага музычнага вучылішча імя Раманоса Мелікяна, а потым з адрозненнем вакальнае аддзяленне Ерэванскай дзяржаўнай кансерваторыі імя Камітаса. Скончыла таксама аспірантуру вакальнага аддзялення той жа кансерваторыі.

У 1990 годзе маладая спявачка ўзяла ўдзел у міжнародным конкурсе вакалістаў імя Франсіска Віньяса ў Барселоне (Іспанія), дзе заваявала першую прэмію, залаты медаль і гран-пры. Старшынём журы была Магда Аліўеру. Анаіт Мхітаран ганаравалася таксама адмысловай узнагароды ўрада Каталоніі. У 1991 годзе ў Італіі на міжнародным конкурсе імя Вінчэнца Беліні спявачцы былі прысуджаны першая прэмія, гран-пры і залаты медаль. Узнагароды Анаіт Мхітаран уручыла старшыня журы Джаан Сазерленд. У 1996 годзе на міжнародным конкурсе «Гаяру—Карэрас» у іспанскім горадзе Памплона спявачка заваявала першую прэмію, гран-пры і залаты медаль․

З 1991 года Анаіт Мхітаран з’яўляецца вядучай салісткай Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Арменіі. У 2003 годзе Анаіт Мхітаран было прысвоена ганаровае званне заслужанай артысткі Рэспублікі Арменія. У 2013 годзе ў гонар дня Рэспублікі Анаіт Мхітаран узнагароджана медалём «За заслугі перад Бацькаўшчынай» 2-й ступені.

## Творчасць 
Спявачка актыўна гастралюе, выступае ў розных краінах на розных сцэнах. Анаіт Мхітаран супрацоўнічала з Сімфанічным аркестрам Іспанскага радыё і тэлебачання, сімфанічным аркестрам «Пабла Сарасатэ», Сімфанічным аркестрам Мальмё, сімфанічным аркестрам опернага тэатра Барселоны — Гран Тэатра дэль Лісеа, Дзяржаўным сімфанічным аркестрам Лівана, Нацыянальным сімфанічным аркестрам Расіі, а таксама з дырыжорамі Гомесам Марцінесам, Джанадрэа Назедай, Уладзімірам Співаковым, Мігелем Артэгам і інш. Маэстра Мігель Артэга дырыжаваў таксама гала-канцэртам А. Мхітаран у Ерэване, які спявачка прысвяціла 75-годдзю Нацыянальнага опернага тэатра Арменіі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
Парыжанка (фрэска)

**Парыжанка**, таксама вядомая як **La Parisienne**, так яе назваў археолаг Артур Эванс — фрэска Кноскага палаца, датаваная прыкладна XV стагоддзем да н.э. Цяпер з'яўляецца адным з цэнтральных экспанатаў Археалагічнага музея Іракліяна, амаль цалкам прысвечанага мастацтву мінойскай цывілізацыі.

Першапачаткова фрэска знаходзілася ў адным з памяшканняў другога паверха Кноскага палаца. Яна адлюстроўвала рытуальны баль, удзельнікі якога сядзелі адзін насупраць аднаго з чарамі ў руках. Захаваўся толькі фрагмент галавы дзяўчыны і вялікага рытуальнага вузла на вопратцы ззаду.

## Спасылкі 
* Таямніцы мінойскай «парыжанкі»
* Старажытнагрэчаскае мастацтва. Фрэска «Парыжанка»

Катэгорыя:Мінойская культура
Жулавы

**Жулавы** (*Віслянскія Жулавы*; ) — нізінная вобласць у паўночнай частцы Польшчы, у дэльце Віслы.

Плошча раёна складае каля 1 000 км². Жулавы аддзелены ад Балтыйскага мора пясчанымі дзюнамі, складзены алювіяльнымі наносамі. Частка тэрыторыі знаходзіцца ніжэй за ўзровень мора (да -1,8 м). Тут пабудаваны шматлікія дамбы і звыш 17 000 км меліярацыйных каналаў.

На поўдні раёна апрацоўваюцца пшаніца, цукровы бурак, каноплі; на поўначы і ўсходзе — малочная жывёлагадоўля, на паўночным захадзе — агародніцтва.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Раўніны Польшчы
Катэгорыя:Геаграфія Паморскага ваяводства
Лю Шаацы

**Лю Шаацы** ( — ) — дзяржаўны дзеяч КНР, адзін з кіраўнікоў Камуністычнай партыі Кітая, старшыня КНР (1959—1968). Быў афіцыйна прызнаным спадчыннікам Маа Цзэдуна (у знак чаго партрэты абодвух правадыроў друкаваліся ў цэнтральных газетах на адным развароце і аднолькавага памеру), але падчас «культурнай рэвалюцыі» быў абвешчаны галоўным ворагам рэспублікі і трапіў пад рэпрэсіі.

## Біяграфія 
1921 год Лю правёў у Маскве, куды быў запрошаны ў складзе васьмі найбольш адораных выпускнікоў школы замежных моў. Разам з групай сяброў Саюза сацыялістычнай моладзі ён вучыўся ў Камуністычным універсітэце працоўных Усходу імя І. В. Сталіна.

Лю стаў лічыцца галоўнай фігурай у КПК пасля публікацыі ў 1939 годзе яго кнігі пад назвай «Як быць добрым камуністам». Ён пачаў паглыблена вывучаць марксізм-ленінізм, заняўся самаадукацыяй.

З 1932 па 1942 гг. Лю граў галоўную ролю ў арганізацыі партызанскага руху ў Цэнтральным Кітаі і фарміраванні новай 4-й арміі. Пасля інцыдэнту ў студзені 1941 года, які разарваў альянс камуністаў і Гаміньдана ў аб’яднаным антыяпонскім фронце, Лю прызначылі паліткамісарам 4-й арміі. Да пачатку 1943 года яго пазіцыі ў партыі яшчэ больш умацаваліся пасля таго, як Лю стаў членам Сакратарыята ЦК КПК. Пасля яго прамовы на 7-м з’ездзе КПК усе пачалі разумець, што Лю становіцца галоўнай асобай у камуністычным руху Кітая.

На з’ездзе Лю стаў трэцяй асобай у партыі пасля Маа Цзэдуна і Чжу Дэ. Падчас паездкі Маа ў Чунцын ў 1945 годзе Лю быў прызначаны яго намеснікам у Яньань. Пасля эвакуацыі Яньань ў 1947 годзе ў сувязі з аднаўленнем грамадзянскай вайны Лю мог прэтэндаваць на лідарства ў выпадку палону або смерці Маа. Пасля ўтварэння КНР ў 1949 годзе Лю стаў другім намеснікам старшыні і сакратаром ЦК КПК.

Публічныя заявы Лю на працягу 1950-х гг. адлюстроўвалі палітыку партыі і ўрада. Ён рабіў галоўны акцэнт на неабходнасці калектыўнага кіраўніцтва на чале з Маа Цзэдунам і лічыў, што ідэі Маа з’яўляюцца ключавымі для партыі, гэтак жа як і ў цэлым для ўсяго рэвалюцыйнага руху ў Паўднёва-Усходняй Азіі. У кастрычніку 1952 года Лю ездзіў у Маскву для ўдзелу ў 19-м з’ездзе КПСС. У 1957 годзе Лю замяшчаў Маа падчас яго паездкі ў Савецкі Саюз.

У 1959 годзе Лю змяніў Маа на пасадзе Старшыні КНР. Лю публічна падтрымаў палітыку «Вялікага скачка» (1958—1960). Пасля Лю стаў сумнявацца ў палітыцы Маа, асабліва пасля эканамічных няўдач з 1960 па 1962 гг.

У кастрычніку 1968 года ЦК КПК абвясціў Лю вінаватым у «контррэвалюцыйнай дзейнасці». Ён быў выключаны з партыі і зняты з усіх партыйных і дзяржаўных пасадаў. Адразу пасля гэтага ў газетах застракацелі загалоўкі, у якіх гаварылася, што яго злачынстваў дастаткова для смяротнага прысуду. Па падбухторванні Цзян Цын яго ўласная дачка была вымушана ўзначаліць кампанію па зрыньванні бацькі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы Кітая
Трэны

**«Трэны»** (; у перакладзе на беларускую мову — «Плачы») — цыкл з 19 вершаў-плачаў польскага паэта Яна Каханоўскага, выдадзены ў 1580 годзе. Вершы прысвечаны дачцэ паэта Уршулі, якая памерла ў 1579 годзе.

## Кампазіцыя 
, натхнёная «Трэнамі».]]
У «Трэнах» выказаўся бязмежны смутак Каханоўскага па памерлай маленькай дачцэ, што рэзка кантрастуе з папярэднімі працамі паэта, у якіх ён адстойваў такія каштоўнасці, як стаіцызм. Вершы можна разглядаць як крытыку уласных ранніх работ. У больш шырокім сэнсе, «Плачы» паказваюць думаючага чалавека эпохі Адраджэння ў момант крызісу, калі яго прымушаюць праз пакуты і жорсткае супрацьстаянне ідэалаў з рэальнасцю па-новаму ацаніць сваю былую гуманістычную філасофію жыцця.

«Трэны» належаць да паэтычнага жанру Рэнесанса — трэнодзіі, і твор цалкам складаецца з частак, характэрных для эпіцэдзія: першыя вершы знаёмяць з трагедыяй і з'яўляюцца панегірыкам па памерлай; далей ідуць вершы смутку, якія дэманструюць маштаб страты паэта, яго гора; у канцы — вершы суцяшэння і навучанні.

Каханоўскі, абапіраючыся на дасягненні такіх паэтаў-класікаў, як Гамер, Цыцэрон, Плутарх, Сенека і , а таксама на пазнейшыя творы Петраркі і паэтаў Адраджэння, такіх як П’ер дэ Рансар, выйшаў за межы вядомых жанраў, і яго «Плачы» з'яўляюцца змешанай формай, зменлівай ад эпіграмы да элегіі і эпітафіі, не кажучы ўжо пра псаломную песню.

Калі «Трэны» былі апублікаваныя, Каханоўскі быў падвергнуты крытыцы за тое, што аплакваў смерць маленькага дзіцяці насуперак існуючай літаратурнай традыцыі, пры якой гэтая форма павінна выкарыстоўвацца для «вялікіх людзей» і «вялікіх падзей».

## Спасылкі 
*  
* Правім Трэны&nbsp;

Катэгорыя:Літаратура Польшчы
Катэгорыя:Літаратурныя творы паводле алфавіта
Катэгорыя:Творы 1580 года
Катэгорыя:Літаратурныя творы на польскай мове
Reido

**Reido** — беларускі англійскамоўны метал-гурт, які выконвае музыку ў жанры эксперыментальнага doom metal.

## Гісторыя 
Праект Reido заснаваны ў 2002 годзе ў Мінску, стваральнікі, яны ж пастаянныя ўдзельнікі — Аляксандр Качар і Антон Мацвееў.

8 мая 2006 года выйшаў першы поўнафарматны альбом гурта «*F:\all»* на лэйбле Solitude Productions. Паводле стылю ён уяўляе сабой змрочную, цягучую мадэль funeral doom death metal з элементамі industrial.

Кастрычнік 2006 — Reido прадставілі сінгл «*Detect Memory»*, які распаўсюдзіўся вольна праз Інтэрнэт. Адзіная песня сінгла ўжо паказвала змены, якія пачалі праяўляцца ў стылістыцы гурта.

11 лістапада 2011 года выйшаў другі па ліку поўнафарматны альбом «*Minus Eleven»* (ці «*-11»*) на расійскім лэйбле Slow Burn Records. Стыль кардынальна змяніўся, музыка стала больш цяжкай, манатоннай і ў той жа час больш складанай тэхнічна. Цяпер гэта можна было б акрэсліць як полірытмічны sludge doom.

Пад канец 2016 года музыкі абвясцілі аб падрыхтоўцы да выхаду трэцяга альбома і прэзентавалі грамадскасці першы трэк «Deathwave».

Трэці альбом гурта атрымаў назву «*Anātman».* Альбом убачыў свет 18 кастрычніка 2019 года на брытанскім лэйбле Aesthetic Death.

Гурт традыцыйна запісваецца самастойна ў хатняй студыі Антона Мацвеева (Blastwave Records).

## Удзельнікі 
* Аляксандр Качар — гітара, спеў
* Антон Мацвееў — бас-гітара, гукарэжысура

## Дыскаграфія 
### Альбомы і EP 
* *F:\all* (2006)
* *Detect Memory* (сінгл, 2006)
* *Minus Eleven* (2011)
**Anātman (2019)*
### Кліпы 
* «Zero Level Activity» (2006)

## Спасылкі 
* Старонка гурта на Last.fm
* Гурт на doom-metal.com 
* Гурт на Metal-archives 
* Інтэрв'ю з Reido на Metallibrary 

Катэгорыя:Дум-метал-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2002 годзе
Аксід магнію

**Магнію аксід**, *паленая магнезія* — злучэнне магнію з кіслародам; асноўны аксід, MgO. У прыродзе рэдкі мінерал перыклаз.

Бясколернае крышталічнае рэчыва, тэмпература плаўлення 2827 °C, шчыльнасць 3580 кг/м³. Дрэнна раствараецца ў вадзе. Дробнакрышталічны магнію аксід паглынае вуглякіслы газ і вадзяную пару, лёгка ўзаемадзейнічае з кіслотамі. Атрымліваюць абпальваннем магнезіту і даламіту. Выкарыстоўваецца ў вытворчасці вогнетрывалых матэрыялаў, магнезіяльнага цэменту, пры вулканізацыі гумы, для ачысткі нафтапрадуктаў, у медыцыне (сродак для зніжэння кіслотнасці страўнікавага соку, лёгкае слабіцельнае).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Аксіды
Катэгорыя:Злучэнні магнію
Ляадунскі паўвостраў

**Ляадунскі паўвостраў** — паўвостраў у паўночна-ўсходняй частцы Кітая (правінцыя Ляанін) паміж Ляадунскім і Заходне-Карэйскім залівамі Жоўтага мора.

Даўжыня 225 км, шырыня ад 80 да 130 км. Берагі паўвострава роўныя, у яго паўднёва-заходняй частцы на паўвостраве Гуаньдун — рыясавага тыпу.
Ландшафты паўвострава — ўзгорыстыя раўніны і нізкагор'і вышынёй да 1132 м (гара Буюньшань), лясы і хмызнякі.

На паўднёвым ускрайку паўвострава размешчаны буйны горад і порт Далянь.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паўвостравы Кітая
Катэгорыя:Ляанін
Катэгорыя:Былыя калоніі Расіі
Джанг

**Джанг** () — горад у правінцыі Пенджаб, Пакістан, цэнтр аднайменнай акругі. Насельніцтва — 293 366 чал. (на 1998 год). Размешчаны на ўсходнім беразе ракі Чынаб.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Тахір Кадры, дзяржаўны дзеяч Пакістана
* Абдус Салам, фізік-тэарэтык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі
Катэгорыя:Гарады Пакістана
Кундуз

**Кундуз** () — горад і адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі на поўначы Афганістана, на рацэ Кундуз.

## Гісторыя 
У 329 годзе да н. э. каля горада Драпсака (іншыя варыянты назвы — Дарапсу або Адрапсу) прайшлі войскі Аляксандра Македонскага. Пасля смерці Аляксандра гэтая частка Бактрыі паступова адкалолася ад яго Імперыі, многія мясцовыя князі прынялі будызм. На думку сучасных гісторыкаў, якія абапіраюцца на сведчанні Страбона, сучасны Кундуз стаіць на месцы Драпсакі.

У Сярэднявеччы Кундуз стаў цэнтрам супрацьстаяння за незалежнасць. Пасля некалькіх няўдач, кундузцам удалося стварыць сваю незалежную дзяржаву Кундузскае ханства. З 1800 па 1859 год Кундузскае ханства дасягнула росквіту. Але войны і знешнія ўмяшанні прывялі да разбурэння дзяржавы, асноўная барацьба ішла паміж мясцовымі жыхарамі і афганскімі плямёнамі. Афганскія плямёны падтрымлівала Брытанія, а Кундузскае ханства атрымлівала падтрымку ад Бухарскага эмірата. У Новы час тэрыторыя сучаснай правінцыі Кундуз была слаба засвоеная. У канцы XIX стагоддзя па ініцыятыве Шэр-Хана Нашэра (або Нашыра) была ўтворана правінцыя, цэнтрам якой і стаў Кундуз. Асноўнай прычынай развіцця рэгіёну стала сельская гаспадарка, а менавіта спрыяльныя ўмовы для вырошчвання бавоўніку.

Катэгорыя:Гарады Афганістана
Істараўшан

**Істараўшан** () (да 2000 года — **Ура-Цюбэ**) — горад у Сагдыйскай вобласці Таджыкістана, адміністрацыйны цэнтр Істараўшанскага раёна. Істараўшан — другі па велічыні горад Сагдыйскай вобласці.

Размешчаны на поўначы Таджыкістана, у перадгор'ях Туркестанскага хрыбта, за 78 км ад абласнога цэнтра — горада Худжанд. Размешчаны на вышыні каля 1178 метраў над узроўнем мора. Клімат мяккі, зіма — мнагаснежная, лета гарачае, сухое.

### Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Таджыкістана
Турсунзадэ

**Турсунзадэ** () — горад у Гісарскай даліне, адміністрацыйны цэнтр Турсунзадэўскага раёна Рэспублікі Таджыкістан. Да 17 лютага 1978 года — Рэгар.

Названы ў гонар Мірзо Турсун-задэ, таджыкскага паэта, значнага дзяржаўнага і грамадскага дзеяча.

Галоўным прадпрыемствам у раёне з'яўляецца Таджыкскі алюмініевы завод.

### Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Таджыкістана
Цзян Цын

**Цзян Цын** (, Чжучжэн — , ), вядомая таксама **Лань Пін** — кітайская актрыса, якая стала ў 1938 годзе жонкай Маа Цзэдуна, увайшла ў вышэйшыя эшалоны ўлады ў Кітаі. Грала вялікую ролю ў кіраўніцтве Культурнай рэвалюцыяй. Пасля смерці Маа ў 1976 была прылічана да банды чатырох і трапіла пад паказальны працэс, на яе ўзвалілі адказнасць за злачынствы перыяду Культурнай рэвалюцыі і іншыя «памылкі» перыяду праўлення Маа. Хуа Гафэн пры гэтым прад'явіў ёй абвінавачванні ў контррэвалюцыйнай дзейнасці сумесна з Лінь Бяа, што было аформлена ў выкрывальны дакуменце «Контррэвалюцыйная група Лін-Цзян»

На працэсе прысуджаная да смяротнага пакарання, заменены на пажыццёвае зняволенне; вызвалена па стане здароўя і неўзабаве пасля вызвалення скончыла жыццё самагубствам у бальніцы.

## Зноскі
Рузанна Паўлаўна Лісіцыян

{{Музыкант
|Імя = Рузанна Лісіцыян
|Выява =
|Апісанне выявы =
|Поўнае імя = Рузанна Паўлаўна Лісіцыян
|Дата нараджэння = 
|Месца нараджэння =
|Дата смерці =
|Месца смерці =
|Краіна =  
|Прафесіі = 
|Спявацкі голас = сапрана
|Жанры =
|Калектывы = ансамбль старажытнай музыкі «Мадрыгал»
|Узнагароды = {
   
}
}}
**Рузанна Паўлаўна Лісіцыян** () — савецкая, расійская і армянская , вакальны . Народная артыстка Армянскай ССР (1987), заслужаная артыстка Расіі (1997), прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і вядомага савецкага опернага спевака Паўла Лісіцыяна. Вучылася ў Цэнтральнай музычнай школе пры Маскоўскай дзяржаўнай кансерваторыі па класе арфы. У 1965 годзе скончыла вакальнае аддзяленне музычнага вучылішча імя М. М. Іпалітава-Іванова, у 1969 годзе — Музычна-педагагічны інстытут імя Гнесіных (клас Н. A. Beрбавай).

У 1965—1973 гадах спявала ў ансамблі старажытнай музыкі «Мадрыгал», надалей у дуэце са сваёй старэйшай сястрой Карынай была салісткай Маскоўскай дзяржаўнай акадэмічнай філармоніі. На працягу многіх гадоў іх вакальны дуэт выступаў на тэлебачанні, радыё і канцэртнай эстрадзе, шмат гастраляваў па гарадах СССР і многіх іншых краін. У яго ўвесь час які папаўняўся рэпертуар уваходзілі больш пяцісот твораў розных эпох, жанраў і стыляў, што заўсёды выконваліся на мове арыгінала.

У 1996—2002 гадах выкладала ў Акадэміі харавога мастацтва і Дзяржаўнага музычнага вучылішча імя Гнесіных. З 2002 года — дацэнт, а пазней прафесар кафедры сольнага акадэмічнага спеву Расійскай акадэміі музыкі імя Гнесіных. Яе найболей вядомымі вучаніцамі з’яўляюцца салістка Вялікага тэатра Ганна Аглатава і салістка Гелікон-Оперы Алена Міхайленка.

Рузанна Лісіцыян уваходзіць у склад журы шэрага расійскіх музычных конкурсаў. Разам са сваёй сястрой Карынай і братам Рубенам яна стварыла дабрачынны фонд імя П. Лісіцыяна, у рамках дзейнасці якога арганізуе шматлікія канцэрты, майстар-класы, творчыя семінары

## Спасылкі 
* Профіль на сайце Дзяржаўнага музыкальнага вучылішча імя Гнесіных 
* Профіль на сайце Расійскай акадэміі музыкі імя Гнесіных

Катэгорыя:Выпускнікі Расійскай акадэміі музыкі імя Гнесіных
Катэгорыя:Выкладчыкі Расійскай акадэміі музыкі імя Гнесіных
Катэгорыя:Сапрана
Мары (горад)

**Мары** () — горад на поўдні Туркменістана, цэнтр Марыйскага велаята. Чацвёрты па велічыні горад Туркменістана. Размешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Туранскай нізіны на тэрыторыі Мургабскага аазіса ў дэльце ракі Мургаб, якая бярэ свой пачатак у гарах Афганістана. З поўдня горад абгінае Каракумскі канал. Буйны чыгуначны вузел, важны вузел аўтадарог.

Насельніцтва — 126 141 чалавек (2010).
## Насельніцтва 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Туркменістана
Канадскія Скалістыя горы

**Канадскія Скалістыя горы** — горны масіў на захадзе Канады, які з'яўляецца часткай Ціхаакіянскіх Кардыльераў. Найвышэйшы пункт — гара Робсан (3 954 м), самы нізкі — рака Ліярд (305 м). Канадскія Скалістыя горы выцягнуты з поўначы на поўдзень на 603 км у межах Канады, займаюць плошчу 93 409 км². Канадскія Скалістыя горы складаюцца з слаістых асадкавых парод, такіх, як вапнякі і сланцы. Канадскія Скалістыя горы геалагічна маладзейшыя за амерыканскія Скалістыя горы. Пяць нацыянальных паркаў размешчаны ў канадскіх Скалістых гарах: Банф, Ёха, Уотэртан-Лэйкс, Джаспер і Кутэней. Расліннасць — пераважна лясы, горна-тайговыя на поўначы і сасновыя на поўдні.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горы Канады
Робсан (гара)

**Робсан** () — найвышэйшы пункт грады Скалістых гор; таксама з’яўляецца і найвышэйшым пунктам Канадскіх скалістых гор. Размешчана на тэрыторыі Правінцыйнага парка гары Робсан у Брытанскай Калумбіі. Гара Робсан вылучаецца вертыкальнай будовай рэльефу. Адлегласць ад возера Берг да вяршыні — 2300 м. Паўночны схіл моцна заснежаны. Таўшчыня ледавіковага покрыва складае 800 метраў ад вяршыні да ледавіка Берг. Вышыня паўднёвага схілу дасягае 3000 метраў ад падножжа да вяршыні.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горы Брытанскай Калумбіі
Катэгорыя:Горныя вяршыні Канады
Кракаўскі з’езд

'''Кракаўскі з'езд''' (Кракаўскі кангрэс) (Zjazd krakowski) ― сустрэча еўрапейскіх манархаў, якая была арганізавана па ініцыятыве польскага караля Казіміра III Вялікага і прайшла ў Кракаве ў з 22 па 27 верасня 1364 года. Падставай для склікання сходу, хутчэй за ўсё, быў прапанаваны крыжовы паход супраць туркаў, але галоўным чынам на з'ездзе абмяркоўваліся пытанні еўрапейскай дыпламатыі, звязаныя з падтрыманнем мірных адносін і балансу сіл у Цэнтральнай Еўропе, а таксама ўзгаднення агульнага адказу на турэцкую пагрозу ў рамках праекта саюза цэнтральна-еўрапейскіх дзяржаў.

Удзельнікамі і гасцямі польскага караля былі Карл IV, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі, кароль Венгрыі Людовік I, дацкі кароль Вальдэмар IV Атэрдаг, кароль Кіпра , мазавецкі князь , свініцкі князь Болька II, апольскі князь , герцаг Аўстрыі , князь Паморска-Вальгастскі , герцаг Памераніі , герцаг Верхняй Баварыі Ота V і курфюрст Брандэнбурга Людвіг VI Рымлянін.

Кангрэс, які праходзіў у маляўнічых мясцінах, меў сваёй мэтай паказаць уладу, багацце і магутнасць польскага караля. Вестка аб ім разнеслася па ўсёй Еўропе. Банкет, арганізаваны гарадскім саветам, быў праведзены ў доме кракаўскага купца Мікалая Вяржынека. Нагодай для свята, якое, па словах храніста Яна Длугаша, доўжылася 21 дзень, стала нядаўняя вяселле імператара Карла IV і Лізаветы Памеранскай, унучкі Казіміра.

Шэраг даступных сярэдневяковых крыніц не заўсёды сыходзяцца на адной і той жа даты. Магчыма, на самой справе мелі месца два асобных з'езда: адзін у 1363 годзе, які быў звязаны з шлюбам, і яшчэ адзін у 1364 годзе, калі прайшоў палітычны сход манархаў. У 1364 годзе сярод пытанняў, якія абмяркоўваліся былі атрыманне ў спадчыну польскага прастола , ратыфікацыя мірнага дагавора паміж Людовікам I і Карлам IV, дзе пасярэднікамі выступалі Казімір III і Болька II. Важнай гістарычнай крыніцай з'яўляецца верш Гіёма дэ Машо, які апісаў банкет у доме Вяржынека.

Катэгорыя:Гісторыя Кракава
Катэгорыя:Верасень 1364 года
Катэгорыя:1364 год у Еўропе
Джон Франклін Эндэрс

**Джон Франклін Эндэрс** (; , Уэст-Хартфард — , Уотэрфард, Канектыкут) — амерыканскі вірусолаг, член Нацыянальнай АН ЗША (1953) і Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук, член Лонданскага каралеўскага таварыства.

Скончыў Ельскі ўніверсітэт (1920), у якім быў членам тайнага таварыства «Скрутак і ключ». У 1929—1956 гадах выкладаў у Гарвардскім універсітэце. З 1946 года загадчык лабараторыяй інфекцыйных хвароб пры педыятрычнай цэнтры ў Бостане, загадчык даследчага аддзела інфекцыйных хвароб дзіцячай бальніцы Бостана. З 1956 года прафесар дзіцячай бальніцы Гарвардскай медыцынскай школы.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя работы па бактэрыялогіі, імуналогіі, вірусалогіі. Выявіў новы тып поліцукрыду пнеўмакока, даказаў каталітычную ролю камлементу ў апсанізацыі бактэрый спецыфічнымі антыцеламі. Сумесна з Т. Уэлерам і Ф. Робінсам усталяваў, што вірус поліяміэліту не мае спецыфічнага зродства да нервовай тканкі, распрацаваў метад культуры клетак для вырошчвання віруса поліяміэліту. Стварыў вакцыну супраць адзёру (сумесна з інш.).

Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Вірусолагі ЗША
Айчынная вайна

**Айчынная вайна**:
* **Айчынная вайна 1812 года** — назва вайны паміж Расіяй і напалеонаўскай Францыяй на тэрыторыі Расіі ў 1812 годзе, прынятая ў расійскай і савецкай гістарыяграфіі.
* **Першая сусветная вайна** — у Расійскай імперыі яе часам называлі «Другой Айчыннай».
* **Вялікая Айчынная вайна (1941—1945)** — назва вайны СССР супраць нацысцкай Германіі і яе саюзнікаў, прынятая ў Савецкім Саюзе і ў шэрагу постсавецкіх дзяржаў.
* **Айчынная вайна 1944—1945 года** — назва перыяду удзелу Балгарыі ў Другой Сусветнай вайне (з 9 верасня 1944 года па май 1945 года), прынятая ў Балгарыі ў перыяд да 1989 года
* **Айчынная вызваленчая вайна** — назва Карэйскай вайны (1950—1953), прынятая ў Паўночнай Карэі.
* **Айчынная вайна 1991—1995** — прынятая ў Харватыі назва вайны за незалежнасць краіны.
* **Айчынная вайна 1992—1993** — прынятая ў Абхазіі назва вайны з Грузіяй.

## Гл. таксама 
* **Ордэн Айчыннай вайны** — савецкі ордэн, заснаваны 20 мая 1942 года.
Краски

**«Краски»** — музычны гурт з Беларусі, які быў створаны ў Мінску 1 студзеня 2001 года. Салістка і аўтарка песень — Аксана Кавалеўская.

17 лістапада 2001 года ў мінскім клубе «Блиндаж» прайшла прэзентацыя дэбютнага альбома «*Ты уже взрослый*» (*бел.* «*Ты ўжо дарослы*»), які быў перавыдадзены ў Маскве ў 2002 годзе пад назвай «*Старший брат*» (*бел.* «*Старэйшы брат*») фірмай Real Records. Пасля поспеху ў Беларусі, гурт сканцэнтраваўся на расійскім музычным рынку. З моманту свайго заснавання гурт выступіў на пляцоўках буйнейшых гарадоў СНД, арганізаваў усебеларускі тур, у межах якога было дадзена 172 канцэрта, выпусціў 6 альбомаў (5 з якіх — у Расіі).

У 2003 годзе гурт «Краски» займеў праблемы з беларускімі уладамі, 1 красавіка офіс калектыва ў Мінску быў захоплены беларускім АМАПам, а супрацоўнікі офіса былі затрыманы. Пасля гэтых падзей гурт «Краски» пераехаў у Маскву. У склад гурта увайшоў Дзмітрый Арлоўскі (клавішы). Выйшлі наступныя альбомы — «*Оранжевое солнце: оранжевый альбом*», «*Весна: синий альбом*», «*Те кто любит: фиолетовый альбом*». У сакавіку 2006 года Аксана Кавалеўская пакінула калектыў. На яе замены прыйшла вакалістка Кацярына Саша. У Расіі з'явіліся гурты-двайнікі, што называлі сябе «Краски» і выконвалі песні калектыву. У 2012 годзе ў гурт «Краски» прыйшла салістка Марына Іванова. У кастрычніку 2015 яна сыйшла з гурта, і салісткай стала Дар'я Субоціна.

## Дыскаграфія 
### Альбомы 
* *Ты уже взрослый* (2001) (толькі ў Беларусі)
* *Старший брат: желтый альбом* (2002)
* *Я люблю тебя, Сергей: красный альбом* (2002)
* *Оранжевое солнце: оранжевый альбом* (2003)
* *Весна: синий альбом* (2004)
* *Те, кто любит: фиолетовый альбом* (2004)

### Супольныя праекты 
* *Viza Незалежнай Рэспублікі Мроя* (2003), трэк «Тры чарапахі»

## Бягучы склад 
* Дар’я Субоціна: спеў
* Віталь Кандракоў
* Саша Ліс
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Поп-гурты Беларусі
Катэгорыя:Поп-гурты Расіі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2001 годзе
Жэчка

**Жэ́чка** — рака ў Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Котра.

Даўжыня 12 км. Плошча вадазбору 47 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2‰. Пачынаецца за 0,8 км на паўночны захад ад вёскі Курылаўцы, упадае ў Котру каля вёскі Сухары. На працягу 10 км каналізаваная (ад вытоку да вёскі Зінякі).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Котры
Натавэй

**Натавэй** (саманазва: *Cheroenhaka*) — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША. Жывуць пераважна ў садружнасці Вірджынія. Агульная колькасць — 272 чал.

## Гісторыя 
Натавэй маюць агульнае паходжанне з тускарора. Археалагічныя раскопкі паселішча натавэй на паўднёвым захадзе Вірджыніі, якое датуецца 1580 г., паказалі, што яно магло існаваць ужо ў IX ст. н. э. Да прыходу еўрапейцаў натавэй насялялі ўзбярэжную раўніну Вірджыніі і Паўночнай Караліны. На поўдні межавалі з мехерын і продкамі тускарора, на поўначы і паўночным захадзе — з алганкінамі, на захадзе — з катоба. У 1650 г. агульная колькасць насельніцтва ацэньвалася ў некалькі сот чалавек. Саманазва *Cheroenhaka* можа перакладацца як «людзі тытуню» або «людзі на скрыжаванні ручая». Сучасная назва **натавэй** была запазычана англічанамі ў алганкінаў і значыла «атрутныя змеі».

Кантакты з англійскімі каланістамі пачаліся ў 1607 г. Яны мелі мірны характар. У 1647 г., 1677 г., 1713 г. і 1776 г. падпісваліся мірныя дагаворы з Садружнасцю Вірджынія. У 1705 г. была вызначана мяжа рэзервацыі. У 1776 г. натавэй разам з амерыканцамі ўдзельнічалі ў выгнанні індзейцаў-аканічы.

Развіццё ўзаемаадносінаў з амерыканскім грамадствам суправаджалася сталай асіміляцыяй. З пачатку XVIII ст. натавэй атрымалі магчымасць вучыцца ў англамоўных школах. Асобныя натавэй пакідалі рэзервацыю і пераязджалі ў гарады. У 1877 г. частка сямей вылучылася з рэзервацыі разам з зямлёю (575 акраў), якая перайшла ў іх прыватную маёмасць. У 2002 г. іх нашчадкі зноў былі фармальна прыняты ў супольнасць натавэй.

## Мова 
Родная мова натавэй адносіцца да іракезскай моўнай сям'і. У 1820 г. заставалася толькі 3 старых чалавекі, якія ёй валодалі. Да нашых дзён захавалася 275 запісаных слоў. Яны паказваюць блізкасць мовы натавэй да мовы тускарора.

## Спасылкі 
* Nottoway Indian Tribe Official Site
* Nottoway Indian Tribe of Virginia
* ETHNO-HISTORICAL SNAP SHOT OF THE CHEROENHAKA (NOTTOWAY) INDIAN TRIBE
* Nottoway Reservation - The Circle and Square 

Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Індзейцы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Іракезамоўныя народы