open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
12 мая

__NOTOC__

**12 мая** (**12 траўня**) — сто трыццаць другі (сто трыццаць трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
».]]
* 254: Стэфан I быў абраны Папам Рымскім.
* 996: У Кіеве асвечана Дзесяцінная царква, першая вядомая каменная царква Русі.
* 1057: Кніжнік Рыгор скончыў працу над «Астраміравым Евангеллем», адным з найстаражытнейшых помнікаў пісьменнасці Русі.
* 1182: Кнуд VI стаў каралём Даніі пасля смерці свайго бацькі Вальдэмара I.
* 1191: Англійскі кароль Рычард I Львінае сэрца ажаніўся ў Лімасоле з Берэнгарыяй Наварскай, дачкой наварскага караля Санча VI Мудрага.
* 1237: Ордэн мечаносцаў паводле булы Папы Рымскага Рыгора IX аб’яднаўся з Тэўтонскім ордэнам.
* 1364: Па ініцыятыве польскага караля Казіміра III Вялікага ў Кракаве заснаваны Ягелонскі ўніверсітэт.
* 1551: У Ліме адкрыты ўніверсітэт Сан-Маркас — першы ўніверсітэт у Амерыцы.
* 1881: Туніс становіцца французскім пратэктаратам.
* 1924: Пачалася 1-я Усебеларуская нарада архівістаў (завяршылася 15.5).
* 1968: Пры эвакуацыі бежанцаў здарылася авіяцыйная катастрофа C-130 у Кхамдыку (Паўднёвы В’етнам).

## Нарадзіліся 
.]]
* 1496: Густаў I Ваза, кароль шведскі (пам. 29.9.1560)
* 1606: Іахім фон Зандрарт, нямецкі жывапісец
* 1670: Аўгуст Моцны, курфюрст Саксоніі, кароль польскі і вялікі князь літоўскі (пам. 1.2.1733)
* 1745: Енс Юль, дацкі мастак
* 1753: Джавані Батыста Віёці, італьянскі скрыпач (пам. 3.3.1824)
* 1812: Эдвард Лір, англійскі мастак і паэт (пам. 29.1.1888)
* 1820: Флорэнс Найцінгейл, сястра міласэрнасці і грамадскі дзеяч Вялікабрытаніі (пам. 13.8.1910)
* 1842: Жуль Маснэ, французскі кампазітар
* 1899: Марыс Карэм, бельгійскі паэт
* 1904: Віліс Лаціс, латышскі пісьменнік (пам. 6.2.1966)
* 1907: Кэтрын Хепбёрн, кінаактрыса (пам. 29.6.2003)
* 1909: Язэп Найдзюк, беларускі нацыянальны дзеяч, выдавец (пам. 14.2.1984)
* 1910: Дораці Кроўфут-Ходжкін, англійскі біяхімік (пам. 29.7.1994)
* 1921: Іозеф Бойс, нямецкі мастак (пам. 23.1.1986)
* 1933: Андрэй Вазнясенскі, расійскі паэт (пам. 1.6.2010)
* 1947: Майкл Грант Ігнацьеў, канадскі гісторык і палітык
* 1950: Гэбрыэл Бірн, ірландскі акцёр
* 1983: Донал Глісан, ірландскі акцёр
* 2010: Арыса Тру, аўстралійская скейтбардыстка, алімпійская чэмпіёнка

## Памерлі 
* 1012: Сергій IV, Папа Рымскі
* 1182: Вальдэмар I Вялікі, кароль дацкі (нар. 14.1.1131)
* 1700: Джон Драйдэн, англійскі паэт
* 1792: Шарль-Сімон Фавар, французскі лібрэтыст
* 1842: Валянцін Ваньковіч, беларускі мастак (нар. 14.2.1800)
* 1884: Бедржых Сметана, чэшскі кампазітар, піяніст і дырыжор (нар. 2.3.1824)
* 1925: Фрыдрых Эберт, 1-ы рэйхканцлер Веймарскай рэспублікі
* 1935: Юзаф Пілсудскі, кіраўнік Другой Рэчы Паспалітай, маршал (нар. 5.12.1867)
* 1936: Луі Каміль Маяр, французскі вучоны, урач
* 1946: Вацлаў Шпала, чэшскі мастак
* 1953: Фрыц Макензен, нямецкі мастак
* 1981: ХАП Грысхабер, нямецкі мастак
* 1985: Жан Дзюбюфэ, французскі мастак і скульптар
* 1992: Жаклін Маян, французская актрыса
* 2020: Мішэль Пікалі, французскі акцёр, сцэнарыст

## Святкуюць 
*  Міжнародны дзень медыцынскай сястры
* , Дзень Святога апостала Андрэя Першазваннага.

512
13

## Падзеі 
* Грэчаскі навуковец Страбон выказаў свой погляд на форму Зямлі.
* Германік Юлій Цэзар Клаўдзіян прымае камандаванне над легіёнамі ў падкантрольнай Рыму частцы Германіі на захад ад Рэйна.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
130

**130** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 130 год нашай эры, 130 год 1 тысячагоддзя, 30 год II стагоддзя, 10 год 3-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 1 год 130-х гадоў.

## Падзеі 
*

## Нарадзіліся 
* 15 снежня: Луцый Вер, рымскі імператар
* Аўл Гелій, рымскі пісьменнік (пам. 180)

## Памерлі 
* Антыной, палюбоўнік імператара Адрыяна
* Імператар Кэйко
12 чэрвеня

__NOTOC__

**12 чэрвеня** — сто шэсцьдзесят трэці (сто шэсцьдзесят чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1550: Загадам шведскага караля Густава I Вазы заснаваны Хельсінкі
* 1812: Пачалася французска-расійская вайна 1812 года
* 1867: Утворана Аўстра-Венгерская імперыя
* 1955: У Якуціі адкрыта першае буйное радовішча алмазаў
* 1990: Прынята Дэкларацыя пра дзяржаўны суверэнітэт РСФСР
* 1991: Барыс Ельцын абраны прэзідэнтам Расіі
* 1991: На рэферэндуме жыхары Ленінграда прагаласавалі за вяртанне гораду назвы Санкт-Пецярбург
* 1999: Увод сухапутных войск НАТА на тэрыторыю Сербіі
* 2012: Здарылася катастрофа Су-25 пад Навагрудкам
* 2016: Здзейснена масавае забойства ў Арланда

## Нарадзіліся 
thumb|left|100px|Джордж Буш-старэйшы
* 1890: Эган Шыле, аўстрыйскі жывапісец
* 1895: Леапольд Родзевіч, беларускі драматург, тэатральны дзеяч (пам. 1938)
* 1917: Готфрыд Хонегер, швейцарскі мастак
* 1919: Ута Хаген, амерыканская актрыса
* 1924: Джордж Буш-старэйшы, 41-ы прэзідэнт ЗША
* 1924: Паўль Хааваакс, эстонскі паэт і празаік
* 1929: Ганна Франк, яўрэйская дзяўчынка, вядомая дзённікам, дзе апісала жыццё пры нацызме
* 1937: Уладзімір Ігаравіч Арнольд, расійскі матэматык
* 1941: Чык Карыа, амерыканскі джазавы піяніст
* 1949: Іва Ліна, эстонскі спявак
* 1959: Хуан Антоніа Сан-Эпіфаніа, іспанскі баскетбаліст
* 1970: Турэ Бровальд, нарвежскі стралок, алімпійскі прызёр
* 1980: Алена Саннікава, беларуская лыжніца
* 1985: Дэйв Франка, амерыканскі акцёр

## Памерлі 
[thumb|right|100px|[Грэгары Пек]]
* 816: Леў III, Папа Рымскі (нар. у 750)
* 1789: Жан-Эцьен Ліятар, швейцарскі мастак
* 1936: Мантэг’ю Родс Джэймс, англійскі пісьменнік
* 1937: Вітаўт Путна, савецкі военачальнік (нар. 12.4.1893)
* 1969: Аляксандр Аляксандравіч Дэйнека, савецкі мастак
* 1982: Карл фон Фрыш, аўстрыйскі заолаг
* 1983: Норма Шырэр, амерыканская актрыса
* 1990: Георг Майстэрман, нямецкі мастак
* 1997: Булат Акуджава, расійскі бард, паэт і пісьменнік
* 1998: Антон Адамовіч, беларускі літаратуразнавец, гісторык, празаік
* 2002:  Раймунд Гірке, нямецкі мастак
* 2003: Грэгары Пек, амерыканскі акцёр
* 2011: Лора Зіскін, амерыканскі сцэнарыст
* 2012: Элінор Острам, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2009)

## Святкуюць 
*  ААН: Сусветны дзень барацьбы супраць дзіцячай працы
*  Парагвай: Дзень міру
*  Расія: Дзень Расіі
*  Філіпіны: Дзень незалежнасці
*  Фінляндыя: Дзень Хельсінкі

612
132

**132** — высакосны год, пачаўся ў панядзелак. 132 год нашай эры, 132 год 1 тысячагоддзя, 32 год II стагоддзя, 2 год 4-га дзесяцігоддзі II стагоддзя, 3 год 130-х гадоў.

## Падзеі 
* Паўстанне Бар-Кохбы: У Іўдзеі пачалося антырымскае паўстанне пад кіраўніцтвам Бар-Кохбы.

## Нарадзіліся 
* Хуань-дзі, Хань, кітайскі імператар
* Цай Юн, кітайскі мысляр, каліграф

## Памерлі
12 снежня

__NOTOC__

**12 снежня** — трыста сорак шосты (трыста сорак сёмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1408: Жыгімонт Люксембургскі заснаваў ордэн Дракона.
* 1957: У Антарктыдзе закладзеная станцыя «Усход».
* 1991: Расія выходзіць са складу СССР.
* 1991: Сталіца Нігерыі перанесена з Лагаса ў Абуджу.
* 2000: Адкрыты спадарожнік Сатурна Альбіёрыкс
* 2000: Эфіопа-эрытрэйская вайна завяршылася Алжырскім мірным пагадненнем.

## Нарадзіліся 
* 1629: Сімяон Полацкі, паэт і асветнік, рэлігійны дзеяч, іераманах ордэна базыльян (пам. 1680)
* 1745: Джон Джэй, амерыканскі дзяржаўны дзеяч, адзін з бацькоў-заснавальнікаў ЗША
* 1821: Гюстаў Флабер, французскі пісьменнік
* 1828: Міхал Грушвіцкі, беларускі і польскі кампазітар (пам. 18.3.1904)
* 1863: Эдвард Мунк, нарвежскі мастак і графік (пам. 23.1.1944)
* 1886: Юліяна Вітан-Дубейкаўская, беларуская мастацтвазнаўца, педагог, мемуарыстка (пам. 1970)
* 1905: Мулк Радж Ананд, індыйскі пісьменнік (пам. 28.9.2004)
* 1915: Фрэнк Сінатра, амерыканскі акцёр, спявак і шоўмен (пам. 14.5.1998)
* 1919: Джанкарла дэ Карла, італьянскі архітэктар
* 1922: Крысціян Датрэмон, бельгійскі мастак
* 1928: Чынгіз Айтматаў, кіргізскі пісьменнік (пам. 10.6.2008)
* 1928: Леанід Быкаў, савецкі ўкраінскі акцёр і рэжысёр (пам. 11.4.1979)
* 1936: Іаланда Балаш, румынская лёгкаатлетка
* 1950: Эрык Мэскін, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2007).
* 1968: Усевалад Гарачка, беларускі паэт
* 1970: Джэніфер Конелі, амерыканская актрыса

## Памерлі 
* 884: Карламан II, заходнефранкскі кароль (нар. у 866)
* 894: Гвіда Спалецкі, кароль Італіі і імператар Захаду
* 1586: Стэфан Баторый, кароль польскі і вялікі князь літоўскі (нар. 27.9.1533)
* 1766: Ёган Крыстаф Готшэд, нямецкі пісьменнік
* 1777: Альбрэхт фон Галер, швейцарскі фізіёлаг (нар. 16.10.1708)
* 1860: Хендрык ван дэ Сандэ Бакхёйзен, нідэрландскі мастак
* 1870: Леан Зянковіч, польскі паэт, публіцыст, мемуарыст (нар. 11.4.1808)
* 1923: Раймон Радыге, французскі пісьменнік
* 1985: Эн Бакстэр, амерыканская актрыса
* 1993: Ёжэф Антал, венгерскі палітык, прэм’ер-міністр Венгрыі ў 1990—1993 гг. (нар. 8.4.1932)
* 2006: Ніна Тарас, беларуская пісьменніца (нар. 15.5.1916)
* 2013: Леа Закс, ізраільскі малекулярны біёлаг
* 2019: Дэні Аела, амерыканскі акцёр

## Святкуюць 
*  — Дзень Незалежнасці
*  — Міжнародны дзень нейтралітэту

С12
133

**133 (сто трыццаць трэці) год** паводле юліянскага календара.

## Падзеі 
* 

## Нарадзіліся 
* 30 студзеня: Дзідзій Юліян, рымскі імператар (пам. 193)

## Памерлі
134

**134** — невысакосны год, пачаўся ў чацвер. 134 год нашай эры, 134 год 1 тысячагоддзя, 34 год II стагоддзя, 4 год 4-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 5 год 130-х гадоў.

## Падзеі 
* Луцый Юлій Урс Сервіян прызначаны консулам
*Адкрыты мост Pons Aelius праз Тыбр. Таксама скончана віла Адрыяна ў Рыме.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
135

## Падзеі 
* Паўстанне Бар-Кохбы скончылася смерцю Шымона Бар-Кохбы. Правінцыя Іўдзея была пераўтворана ў Сірыю Палесцінскую.
* Імператар Адрыян забараніў іўдзеям жыць у Іўдзеі, яны не мелі права ўваходу ў Іерусалім да 638 года. Пачатак з’яўлення яўрэйскай дыяспары.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
136

## Падзеі 
* Адрыян усынавіў хворага на сухоты Луцыя Элія Цэзара.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Тэлесфор, Папа Рымскі
138

## Падзеі 
* 6 студзеня: Марк Аўрэлій адпраўляецца на Маркаманскую вайну.
* 25 лютага: Адрыян усынавіў Антаніна Пія і зрабіў яго сваім пераемнікам пасля смерці Элія Вера.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 10 ліпеня: Адрыян, рымскі імператар
1387

## Падзеі 
* 17 лютага: Паводле прывілея вялікага князя літоўскага Ягайлы ўтворана Віленскае біскупства.
* 20 лютага: Кароль і вялікі князь Ягайла выдаў прывілей баярам, якія прынялі каталіцкае веравызнанне.
* 22 сакавіка: Вільні было першым сярод гарадоў Вялікага Княства Літоўскага падаравана магдэбургскае права.
* 28 красавіка: Кароль польскі Ягайла пацвердзіў права князя Скіргайлы на валоданне Троцкім і Полацкім княствамі, а таксама надзяліў яго новымі ўладаннямі на тэрыторыі Вялікага княства Літоўскага.

## Нарадзіліся 
* Янаш Хуньядзі, венгерскі ваенны і палітычны дзеяч (пам. 11.8.1456)
* 9 жніўня або 16 верасня: Генрых V, кароль англійскі

## Памерлі 
* Олаф Хокансан, кароль Даніі (нар. у 1370)
* 16 студзеня: Лізавета Баснійская, рэгент Венгерскага каралеўства (нар. у 1340)
139

**139** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 139 год нашай эры, 139 год 1 тысячагоддзя, 39 год II стагоддзя, 9 год 4-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 10 год 130-х гадоў.

## Падзеі 
* Пабудаваны маўзалей Адрыяна (сёняшні Замак Святога Анёла), куды хавалі імператараў ад Адрыяна да Каракалы

## Нарадзіліся 
## Памерлі
137

## Падзеі 
* 

## Нарадзіліся 
* Шы Се, кітайскі чыноўнік (пам. 226)

## Памерлі
12 студзеня

__NOTOC__
**12 студзеня** — дванаццаты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
thumb|120px|Герб Пінска
thumb|120px|Герб Мінска
* 1581: Пінск атрымаў герб.
* 1591: Менск атрымаў герб.
* 1895: У Мінску пачала працаваць першая электрастанцыя.
* 1919: Паўстанне спартакістаў у Берліне задушана.
* 1945: Пачалася Вісла-Одэрская аперацыя савецкіх войск.
* 1985: Заснаваны Мастоўскі дзяржаўны музей «Лёс і чалавек».
* 1989: Прайшоў апошні перапіс насельніцтва СССР.
* 2007: Уведзена ў эксплуатацыю Салігорская ГЭС.
* 2010: Катастрафічнае землетрасенне здарылася на Гаіці.
* 2011: Ліквідавана беларуская радыёстанцыя «Аўтарадыё».

## Нарадзіліся 
]]
* 1628: Шарль Перо, французскі казачнік (пам. 16.5.1703)
* 1702: Жак Андрэ Жазеф Авед, французскі мастак
* 1746: Іаган Генрых Песталоці, швейцарскі педагог
* 1763: Жорж Мішэль, французскі мастак
* 1893: Герман Герынг, дзеяч Трэцяга Рэйха.
* 1876: Джэк Лондан, амерыканскі пісьменнік (пам. 22.11.1916)
* 1888: Язэп Каранеўскі, беларускі дзяржаўны дзеяч, педагог, другі рэктар БДУ
* 1890: Васіль Ерашэнка, пісьменнік-сімваліст, паэт, музыкант, педагог
* 1893: Альфрэд Розенберг, дзеяч гітлераўскага Райху.
* 1901: Антаніна Абрэмбская-Яблонская, польскі мовазнавец, якая склала «Падручны польска-беларускі слоўнік», першы і шматгадовы кіраўнік Кафедры беларускай філалогіі Варшаўскага універсітэта.
* 1903: Ігар Курчатаў, акадэмік, заснавальнік савецкай атамнай прамысловасці
* 1906: Язэп Малецкі, беларускі грамадскі дзеяч, рэдактар і выдавец (пам. 1982)
* 1908: Жан Дэлануа, французскі акцёр і кінарэжысёр
* 1910: Луіза Райнер, нямецкая актрыса
* 1936: Раймандс Паўлс, латышскі кампазітар
* 1937: Мары Дзюбуа, французская актрыса
* 1941: Уладзімір Мулявін, заснавальнік «Песняроў», народны артыст Беларусі (пам. 26.1.2003)
* 1943: Хаім Сідар, ізраільскі біяхімік
* 1944: Джо Фрэйзер, амерыканскі баксёр
* 1949: Харукі Муракамі, японскі пісьменнік
* 1959: Вераніка Чаркасава, беларуская журналістка (пам. 20.10.2004)
* 1961: Сайман Расел Біл, брытанскі акцёр

## Памерлі 
]]
* 1665: П’ер дэ Ферма, французскі матэматык (нар. 17.8.1601)
* 1724: Фелічэ Чыньяні, італьянскі мастак
* 1909: Герман Мінкоўскі, нямецкі матэматык
* 1938: Оскар Блумнер, амерыканскі мастак
* 1976: Агата Крысці, англійская пісьменніца, аўтар дэтэктываў (нар. 15.9.1890)
* 1980: Фін Ронэ, палярны даследчык
* 1981: Карл Фрэд Дамен, нямецкі мастак
* 1994: Нора Бумбіерэ, латвійская эстрадная спявачка
* 2000: Яўген Глебаў, беларускі кампазітар (нар. 10.9.1929)
* 2002: Яўген Кулік, беларускі мастак (нар. 31.10.1937)
* 2003: Леапольда Галцьеры, прэзідэнт Аргенціны

## Святкуюць 
* : Нацыянальны дзень моладзі
* : Дзень работніка пракуратуры
* : Дзень 
* : Дзень памяці

112
13 верасня

__NOTOC__
**13 верасня** — дзвесце пяцьдзясят шосты (дзвесце пяцьдзясят сёмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
thumb|120px|Імператар Даміцыян
* 81: Даміцыян пасля смерці брата Ціта становіцца рымскім імператарам.
* 1562: Князі і баяры ВКЛ на палявым (абозным) сойме каля Віцебска ўхвалілі прапанову аб новай дзяржаўнай уніі з Польшчай і накіравалі яе вялікаму князю.
* 1706: У ходзе Паўночнай вайны падпісаны Альтранштацкі мірны дагавор, паводле якога Аўгуст Моцны выракся стальца Рэчы Паспалітай.
* 1759: Англійскія войскі разграмілі французскую армію ў бітве на палях Абрагама каля Квебека.
* 1762: Адбылася каранацыя расійскай імператрыцы Кацярыны II.
* 1922: У Лівійскай пустыні зарэгістраваны тэмпературны рэкорд (+57.7 °C у ценю).
* 1953: Мікіта Хрушчоў абраны першым сакратаром ЦК КПСС.
* 1968: Албанія выходзіць з Арганізацыі Варшаўскага дагавора.
* 1990: На X Рэспубліканскім злёце піянераў утворана Беларуская рэспубліканская піянерская арганізацыя
* 1994: Дзяржаўная камісія па арфаграфіі, створаная ў Беларусі, апублікавала выніковыя рэкамендацыі, у якіх прызнавалася пажаданасць вяртання некаторых дарэформенных нормаў беларускай мовы.
* 2005: Адбылася прэм’ера тэлесерыяла «Косці»

## Нарадзіліся 
* 1087: Іаан II Камнін, імператар візантыйскі (1118—1143)
* 1739: Рыгор Пацёмкін, расійскі дзяржаўны дзеяч
* 1842: Гульельма Чардзі, італьянскі жывапісец
* 1893: Андрэй Мрый, беларускі празаік, журналіст
* 1914: Францішак Гельнер, чэшскі паэт
* 1916: Роальд Даль, англійскі пісьменнік
* 1922: Іма Сумак, перуанская спявачка
* 1924: Скот Брэйдзі, амерыканскі акцёр
* 1924: Марыс Жар, французскі кампазітар
* 1931: Марджоры Джэксан-Нельсан, аўстралійская лёгкаатлетка
* 1931: Рэйн Маран, эстонскі кінарэжысёр, фатограф
* 1937: Уладзімір Содаль, беларускі літаратуразнавец, краязнавец
* 1939: Алесь Мемус, беларускі мастак
* 1944: Алесь Лабанок, беларускі акцёр
* 1944: Пітэр Сетэра, амерыканскі музыкант
* 1958: Аляксандр Краўцэвіч, беларускі гісторык
* 1961: Дэйв Мастэйн, амерыканскі музыкант
* 1967: Майкл Джонсан, амерыканскі лёгкаатлет
* 1971: Горан Іванішавіч, харвацкі тэнісіст

## Памерлі 
* 81: Ціт, рымскі імператар
* 1119: Глеб Усяславіч, князь менскі
* 1409: Ізабела Валуа (каралева Англіі)
* 1598: Філіп II Габсбург, кароль Іспаніі
* 1705: Імрэ Цёкелі, венгерскі дзяржаўны дзеяч
* 1826: Якаб Хюбнер, нямецкі энтамолаг
* 1859: Фадзей Булгарын, расійскі пісьменнік, журналіст, выдавец газеты
* 1872: Людвіг Андрэас Феербах, нямецкі філосаф (нар. 28.7.1804).
* 1948: Паўль Вегенер, нямецкі акцёр і рэжысёр
* 1971: Антон Алешка, беларускі пісьменнік (нар. 1.2.1913)
* 1996: Эрнст Ляўкоў, беларускі геолаг, краязнавец (нар. 30.1.1935)
* 1996: Тупак Шакур, амерыканскі рэпер
* 2003: Анатоль Багатыроў, беларускі кампазітар
* 2006: Энн Рычардс, амерыканскі палітык
* 2011: Вальтэр Банаці, італьянскі альпініст
* 2022: Жан-Люк Гадар, кінарэжысёр

## Святкуюць 
*  Мексіка: Дзень дзяцей-герояў

913
131

**131** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 131 год нашай эры, 131 год 1 тысячагоддзя, 31 год II стагоддзя, 1 год 4-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 2 год 130-х гадоў.

## Падзеі 
*

* Сэйму стаў японскім імператарам

## Нарадзіліся 
* 129/131: Гален, грэчаскі ўрач, анатам

## Памерлі
13 жніўня

__NOTOC__

**13 жніўня** — дзвесце дваццаць пяты (дзвесце дваццаць шосты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 523: Ян I абраны Папам Рымскім.
* 582: Маўрыкій становіцца візантыйскім імператарам
* 956: Першая дакументальная згадка пра горад Люнебург
* 1521: Эрнан Картэс захапіў сталіцу ацтэкаў Тэначтытлан (цяпер Мехіка)
* 1645: Падпісаны Бромсебрускі мір паміж Швецыяй і Даніяй-Нарвегіяй
* 1654: У выніку гарматнага абстрэлу Гомельскага замка Запарожскім войскам Івана Залатарэнкі ў горадзе здарыўся пажар
* 1704: Другая Гёхштэцкая бітва адбылася ў час вайны за іспанскую спадчыну
* 1905: У Нарвегіі адбыўся рэферэндум пра скасаванне вуніі са Швецыяй
* 1920: Пачатак наступлення Чырвонай арміі на чале з М. Тухачэўскім на Варшаву
* 1960: Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка абвясціла незалежнасць ад Францыі
* 1961: ГДР зачыніла мяжу паміж Усходнім і Заходнім Берлінам
* 1969: Паміж кітайскімі і савецкімі войскамі пачаліся баявыя дзеянні ў раёне возера Жаланашколь
* 2001: У Мінску падпісана пагадненне «Аб узаемных абавязацельствах адзінага кандыдата і шырокай грамадзянскай кааліцыі падчас і пасля выбараў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь»

## Нарадзіліся 
thumb|left|100px|Фідэль Кастра
* 1625: Расмус Барталін, дацкі вучоны
* 1819: Джордж Габрыель Стокс, англійскі фізік-тэарэтык
* 1867: Джордж Лукс, амерыканскі мастак
* 1871: Карл Лібкнехт, дзеяч германскага і міжнароднага руху працоўных (пам. 15.1.1919)
* 1889: Крыстафер Невінсан, англійскі мастак
* 1899: Альфрэд Хічкак, англійскі кінарэжысёр (пам. 29.4.1980)
* 1907: Міхаіл Мукасей, савецкі разведчык беларуска-яўрэйскага паходжання
* 1913: Анатоль Багатыроў, беларускі кампазітар (пам. 13.9.2003)
* 1926: Фідэль Кастра, кіраўнік Кубы (пам. 25.11.2016)
* 1940: Аляксандр Лявіцкі, ізраільскі біяхімік
* 1950: Ларыса Фінкельштэйн, беларускі мастацтвазнаўца, арт-крытык, галерыст, куратар выставак сучаснага мастацтва, экспадызайнер
* 1950: Кшыштаф Кольбергер, польскі акцёр
* 1955: Пол Грынграс, англійскі кінарэжысёр
* 1959: Яўген Колчаў, сучасны беларускі скульптар і фатограф
* 1970: Алан Шырэр, англійскі футбаліст
* 1971: Морыц Бляйбтрой, амерыканскі акцёр

## Памерлі 
* 587: Радэгунда, франкская каралева
* 1173: Нерсес Шнаралі, армянскі царкоўны дзеяч, паэт (нар. 1101)
* 1608: Джамбалонья, фларэнційскі скульптар-маньерыст
* 1775: Фрэдэрык Міхал Чартарыйскі, дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай (нар. 26.4.1696)
* 1863: Эжэн Дэлакруа, французскі жывапісец і графік (нар. 26.10.1798)
* 1865: Ігнац Земельвейс, венгерскі ўрач
* 1900: Уладзімір Салаўёў, рускі філосаф (нар. 16(28).1.1853)
* 1910: Флорэнс Найцінгейл, сястра міласэрнасці і грамадскі дзеяч Вялікабрытаніі (нар. 12.5.1820)
* 1912: Жуль Маснэ, французскі кампазітар
* 1917: Эдуард Бухнер, нямецкі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі
* 1946: Герберт Уэлс, англійскі пісьменнік
* 1956: Якуб Колас, беларускі празаік, паэт, педагог, навуковец, адзін з заснавальнікаў сучаснай беларускай літаратурнай мовы (нар. 3.11.1882)
* 1967: Джэйн Дарвел, амерыканская актрыса
* 2008: Анры Картан, французскі матэматык

## Святкуюць 
*  Міжнародны дзень ляўшы
* : Дзень жанчын
* : Дзень незалежнасці

813
12 красавіка

__NOTOC__

**12 красавіка** — сто другі (сто трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 238: Гардыян II, які правіў сумесна са сваім бацькам Гардыянам I, праіграў супраць Капеліяна, губернатара Нумідыі, які быў лаяльны да імператара Максіміна Фракійца. У той жа дзень яго бацька здзяйсняе самагубства.
* 467: Пракопій Антэмій становіцца імператарам Заходняй Рымскай імперыі. Яго кандыдатура была высунута імператарам Усходняй імперыі Львом I.
* 1229: Падпісаны Парыжскі дагавор.
* 1242: Адбылася бітва на Чудскім возеры.
* 1606: Англійскі кароль Якаў I, адначасова кароль шатландскі пад імем Якаў VI, зацвердзіў сцяг «Юніян Джэк».
* 1861: Бамбардыроўкай паўднёвымі форту Самтэр пачалася Грамадзянская вайна ў ЗША.
* 1903: У Лондане з’явіўся першы гарадскі аўтобус з рухавіком унутранага згарання.
* 1911: П’ер Прыер здзейсніў першы беспасадачны пералёт монаплане «Блер» з рухавіком «Гном» магутнасцю 50 к.с. з Лондана ў Парыж. Ён выляцеў з аэрадрома Хендана (Вялікабрытанія) і праз 3 гадзіны 56 хвілін прызямліўся на аэрадроме Ісі-ле-Муліна (Францыя).
* 1927: Пераварот Чан Кайшы ў Нанкіне і Шанхаі.
* 1961: Юрый Гагарын на караблі «Усход-1» здзейсніў першы палёт чалавека ў космас.
* 1968: Распачаўся Першы фестываль біт-ансамбляў Мінска.
* 1993: Адбылося адкрыццё першай экспазіцыі ў рэстаўрыраванай паўднёва-заходняй вежы Мірскага замка.
* 1995: Уначы група асобаў у чорных масках збіла дэпутатаў Вярхоўнага Савета Беларусі ад фракцыі БНФ «Адраджэньне», якія абвінавацілі Прэзідэнта А. Лукашэнку ў парушэнні Канстытуцыі, абвясцілі галадоўку і знаходзіліся ў Авальнай зале Дома ўраду.
* 1995: Запрацавала сістэма Yahoo!.

## Нарадзіліся 
* 1541: Іпацій Пацей, царкоўны і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай
* 1839: Мікалай Пржавальскі, падарожнік (пам. 1.11.1888)
* 1888: Генрых Нейгаўз, савецкі піяніст нямецкага паходжання
* 1890: Янка Нёманскі, беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч (пам. 30.10.1937)
* 1893: Вітаўт Путна, савецкі военачальнік (пам. 12.06.1937)
* 1903: Ян Тынберген, нідэрландскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (пам. 9.6.1994)
* 1903: Фелікс Моар, эстонскі акцёр
* 1926: Харпер Лі, амерыканская пісьменніца
* 1933: Мансерат Кабалье, оперная спявачка
* 1950: Джойс Банда, прэзідэнт Малаві
* 1979: Клэр Дэйнс, амерыканская актрыса
* 1984: Алег Касцючэнка, сучасны беларускі мастак-жывапісец, манументаліст

## Памерлі 
* 352: Юлій I, Папа Рымскі
* 1684: Нікола Амаці, майстра смычковых музычных інструментаў, настаўнік Андрэа Гварнеры і Антоніа Страдзівары (нар. 3.12.1596)
* 1817: Шарль Месье, французскі астраном
* 1852: Васіль Жукоўскі, рускі паэт і пісьменнік
* 1938: Фёдар Шаляпін, рускі оперны спявак (нар. 13.2.1873)
* 1945: Франклін Дэлана Рузвельт, 32-і прэзідэнт ЗША
* 1958: Карл Эрнст Сяргава, эстонскі пісьменнік
* 1969: Сяргей Малафееў, беларускі ўрач
* 1971: Ігар Там, савецкі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1958)
* 2010: Леанарда Крэманіні, італьянскі мастак
* 2023: Мэры Куант, брытанскі дызайнер

## Святкуюць 
*  Міжнародны дзень палёту чалавека ў космас

412
13 лютага

__NOTOC__
**13 лютага** — сорак чацвёрты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 528: Візантыйскі імператар Юстыніян I прызначыў камісію для стварэння збору імперскіх канстытуцый.
* 1772: Французскай экспедыцыяй адкрыты архіпелаг Кергелен у Антарктыцы.
* 1783: У Расіі створаны Чарнаморскі флот
* 1848: Пачалася мабілізацыя рускай арміі ў сувязі з рэвалюцыйнымі падзеямі ў Францыі
* 1864: У Маскве адкрыўся першы расійскі заапарк
* 1908: Адкрыўся Мінскі царкоўна-археалагічны музей
* 1934: Загінуў зацёрты льдамі ў Чукоцкім моры ледакольны параход «Чалюскін»
* 1945: Савецкія войскі разграмілі будапешцкую групоўку нямецкіх войск і ўзялі Будапешт
* 1956: У Антарктыдзе адкрылася першая савецкая палярная станцыя «Мірны»
* 1964: Па абвінавачанні ў дармаедстве арыштаваны паэт Іосіф Бродскі.
* 1990: Падпісана пагадненне пра аб’яднанне дзвюх частак Германіі — заходняй і ўсходняй

## Нарадзіліся 
thumb|150px|Ф. Шаляпін
* 1457: Марыя Бургундская, герцагіня Бургундыі
* 1599: Аляксандр VII, Папа Рымскі
* 1705: Францішка Уршуля Радзівіл, беларускі і польскі драматург
* 1769: Іван Крылоў, рускі пісьменнік, байкапісец, журналіст
* 1805: Іаган Петэр Густаў Лежон Дзірыхле, нямецкі матэматык
* 1806: Юльян Корсак, беларускі паэт і перакладчык (пам. 30.8.1885)
* 1865: Іштван Чок, венгерскі мастак
* 1873: Фёдар Шаляпін, рускі спявак
* 1886: Рыкарда Гуіральдэс, аргенцінскі пісьменнік
* 1889: Георг Шрымпф, нямецкі мастак
* 1891: Грант Вуд, амерыканскі мастак
* 1895: Эрнст Гейтлінгер, нямецкі мастак
* 1902: Сымон Хурсік, беларускі пісьменнік
* 1903: Жорж Сіменон, бельгійскі дэтэктыўны пісьменнік
* 1915: Гільермі Фігейрэду, бразільскі драматург і пісьменнік (пам. 1997)
* 1919: Уільям Нірэнберг, амерыканскі фізік-тэарэтык, акіянограф
* 1921: Дагмар Нормет, эстонская пісьменніца
* 1933: Кім Новак, амерыканская актрыса
* 1933: Эмануэль Унгаро, французскі мадэльер
* 1944: Стокард Чэнінг, амерыканская актрыса
* 1950: Пітэр Гэбрыел, англійскі музыкант
* 1972: Віргіліюс Алекна, літоўскі лёгкаатлет
* 1973: Андрэй Хадановіч, беларускі літаратар, паэт, перакладчык
* 1974: Робі Уільямс, папулярны брытанскі спявак
* 1994: Мемфіс Дэпай, нідэрландскі футбаліст

## Памерлі 
* 921: Ураціслаў I, князь чэхаў
* 1219: Мінамота-но Санэтома, сёгун
* 1570: Элеанора Ганзага, італьянская арыстакратка
* 1571: Бенвенута Чэліні, італьянскі скульптар і ювелір
* 1660: Карл X Густаў, кароль Швецыі
* 1818: Джордж Роджэрс Кларк, амерыканскі военачальнік
* 1876: Міхаіл Аўдзееў, рускі белетрыст і крытык
* 1883: Рыхард Вагнер, нямецкі кампазітар
* 1919: Аляксандр Грыкоўскі, беларускі грамадскі дзеяч, педагог (нар. 1893)
* 1958: Жорж Руо, французскі мастак
* 1974: Паўліна Мядзёлка, дзеяч беларускай культуры (нар. 12.9.1893)
* 1974: Петар Лубарда, югаслаўскі мастак
* 1995: Альберта Буры, італьянскі мастак
* 2005: Марыс Трэнціньян, французскі аўтагоншчык
* 2008: Анры Сальвадор, французскі эстрадны спявак
* 2009: Валянцін Тарас, беларускі паэт, крытык і перакладчык.(нар. 9.2.1930)
* 2011: Арнфін Бергман, нарвежскі скакун з трампліна, алімпійскі чэмпіён

## Святкуюць 
*  — Сусветны дзень радыё

213
12 ліпеня

__NOTOC__

**12 ліпеня** — сто дзевяноста трэці (сто дзевяноста чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 927: Каралі брытанскіх каралеўстваў прызналі валадарства Этэльстана, які стаў першым каралём Англіі, а гэта дата лічыцца датай заснавання Каралеўства Англія.
* 1174: Генрых II здзейсніў акт пакаяння ў забойстве Томаса Бекета
* 1276: Адрыян V абраны Папам Рымскім (пам. 18.8.1276).
* 1908: У Празе пачаўся 1-ы Славянскі з’езд.
* 1920: РСФСР паводле Маскоўскага дагавора прызнала Літоўскую Рэспубліку і яе правы на значную частку тэрыторыі Беларусі.
* 1943: Пачатак Арлоўскай наступальнай аперацыі савецкіх войск (кодавая назва «Кутузаў»). Адбылася танкавая бітва пад Прохараўкай.
* 1979: Абвешчана незалежнасць астравоў Гілберта ад Вялікабрытаніі, у гэтым жа годзе новая краіна атрымала назву Кірыбаці.
* 1990: Уначы на 13.7. была падпалена і згарэла царква Праабражэння Гасподняга на гары Грабарцы, святое месца для праваслаўных Польшчы.
* 2006: Пачатак ізраільска-ліванскай вайны.

## Нарадзіліся 
* 100 да н.э.: Юлій Цэзар, рымскі дыктатар
* 1394: Асікага Ёсіноры, 6-ы сёгун сёгуната Мурамаці
* 1813: Клод Бернар, французскі медык
* 1817: Генры Дэйвід Тора, амерыканскі піьсменнік, публіцыст, філосаф
* 1824: Эжэн Будэн, французскі мастак
* 1870: Луі II (князь Манака)
* 1884: Амедэо Мадыльяні, італьянскі мастак
* 1895: Рычард Бакмінстэр Фулер, амерыканскі архітэктар, дызайнер, інжынер і вынаходнік (пам. 1.7.1983)
* 1904: Пабла Неруда, чылійскі паэт
* 1916: Лаўрэнцій Абецэдарскі, беларускі гісторык
* 1921: Брам Богарт, бельгійскі мастак
* 1923: Пол Джэнкінс (мастак)
* 1932: Ясутомі Нісідзука, японскі біяхімік
* 1946: Валянціна Талкунова, расійская спявачка (пам. 22.3.2010)
* 1975: Крыстэн Міхал, прэм'ер-міністр Эстоніі
* 1976: Андрэй Міхневіч, беларускі лёгкаатлет
* 2001: Кейлі Мак-Кіаўн, аўстралійская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка
* 2002: Ніка Уільямс, іспанскі футбаліст

## Памерлі 
* 1429: Жан Жэрсон, французскі тэолаг
* 1441: Асікага Ёсіноры, 6-ы сёгун сёгуната Мурамаці
* 1536: Эразм Ратэрдамскі, нідэрландскі пісьменнік і філосаф
* 1682: Жан Пікар, французскі астраном
* 1804: Аляксандр Гамільтан, 1-ы міністр фінансаў ЗША
* 1843: Ігнат Даніловіч, даследчык гісторыі ВКЛ
* 1922: Джон Морсбі, брытанскі контр-адмірал, даследчык
* 1967: Ота Нагель, нямецкі мастак

## Святкуюць 
* Дзень Святых Першавярхоўных апосталаў Пятра і Паўла, заканчэнне Пятрова паста.
*  Сусветны дзень бортправадніка
*  Аўстралія: Дзень абарыгенаў
*  Данія: Дзень фіёрда
*  Кірыбаці: Дзень незалежнасці
*  Расія: Дзень фатографа
*  Сан-Тамэ і Прынсіпі: Дзень незалежнасці

712
13 ліпеня

__NOTOC__

**13 ліпеня** — сто дзевяноста чацвёрты (сто дзевяноста пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1260: Адбылася бітва на Дурбэ, войска жамойтаў разбіла злучаную армію Тэўтонскага ордэна і Ордэна мечаносцаў.
* 1508: Бітва пад Оршай у ходзе літоўска-маскоўскай вайны (1507—1508).
* 1772: Джэймс Кук выправіўся ў кругасветнае плаванне.
* 1876: Прынята палажэнне, паводле якога губернатары ў Расійскай імперыі атрымалі права выдаваць абавязковыя пастановы аб забароне сходаў, органаў друку і інш.
* 1908: У Лондане адкрыліся IV Алімпійскія гульні. У іх упершыню прынялі ўдзел жанчыны.
* 1930: Ва Уругваі пачаўся першы чэмпіянат свету па футболе.
* 1944: Савецкія войскі ўвайшлі ў Вільнюс.
* 1990: У Гарадку (Польшча) пачаўся І Фестываль музыкі маладой Беларусі, арганізаваны Беларускім аб'яднаннем студэнтаў і гмінным асяродкам культуры.
* 2024: На перадвыбарчым мітынгу ў Пенсільваніі здзейснены замах на Дональда Трампа.

## Нарадзіліся 
* 1590: Клімент X, Папа Рымскі
* 1597: Себасцьян Штоскопф, нямецкі мастак
* 1607: Вацлаў Холар, чэшскі гравёр і малявальшчык
* 1793: Джон Клэр, англійскі паэт
* 1889: Сяргей Клычкоў, рускі пісьменнік і паэт
* 1896: Мардэхай Ардон, ізраільскі мастак
* 1897: Міхась Міцкевіч, беларускі грамадскі і культурны дзеяч, брат Якуба Коласа (пам. 25.10.1991)
* 1905: Эдвін Лайнэ, фінскі рэжысёр
* 1918: Альберта Аскары, італьянскі гоншчык
* 1923: Міхаіл Пугаўкін, савецкі акцёр (пам. 25.7.2008)
* 1924: Карла Бергонцы, італьянскі оперны спявак (пам. 25.7.2014)
* 1933: П'ера Мандзоні, італьянскі мастак
* 1952: Аляксандр Ціхановіч, беларускі эстрадны спявак
* 1970: Андрэй Цівончык, нямецкі атлет беларускага паходжання
* 1983: Дыяна Бакозі, італьянскі стралок
* 1998: Дзіёра Келдзіёрава, узбекская дзюдаістка, алімпійская чэмпіёнка

## Памерлі 
* 1024: Генрых ІІ, імператар свяшчэннарымскі
* 1645: Міхаіл Фёдаравіч, цар рускі, першы з дынастыі Раманавых
* 1793: Жан-Поль Марат, адзін з правадыроў Вялікай французскай рэвалюцыі
* 1868: Канстанцін Тышкевіч, беларускі археолаг (нар. 17.2.1806)
* 1896: Фрыдрых Аўгуст Кекуле, нямецкі хімік-арганік
* 1954: Фрыда Кало, мексіканская мастачка (нар. 6.7.1907)
* 1970: Шэн Шыцай, кітайскі ваенны дзеяч, губернатар Сіньцзяна (нар. 1897)
* 1974: Патрык Мейнард Сцюарт Блэкет, брытанскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* 2008: Браніслаў Герэмек, польскі гісторык, грамадска-палітычны і дзяржаўны дзеяч (нар. 6.3.1932)
* 2008: Аляксандр Міхайлавіч Глебаў, беларускі фотамастак.
* 2014: Надзін Гордымер, паўднёваафрыканская пісьменніца

## Святкуюць 
*  Казахстан: Дзень Камітэта нацыянальнай бяспекі
*  Расія: Дзень пошты
*  Чарнагорыя: Дзень дзяржаўнасці

713
13 мая

__NOTOC__

**13 мая** (**13 траўня**) — сто трыццаць трэці (сто трыццаць чацвёрты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1324: Асвячэнне Буржскага сабора
* 1607: Заснаваны Джэймстаун, першая сталая англійская калонія ў Паўночнай Амерыцы
* 1830: Эквадор выйшаў са складу Вялікай Калумбіі і абвясціў сябе рэспублікай
* 1846: ЗША абвясцілі вайну Мексіцы
* 1888: «Залаты закон» канчаткова адмяніў рабства ў Бразіліі
* 1909: Стартавала першая велагонка Джыра д’Італія
* 1937: Антысеміцкае выступленне ў Брэсце, нагодай для якога стаў напад на паліцэйскага
* 1949: Падпісаны міжурадавы дагавор паміж ЗША і Германіяй, паводле якога ЦРУ атрымала кантроль над «арганізацыяй Гелена»
* 1981: Адбыўся замах на жыццё Папы Рымскага Яна Паўла ІІ

## Нарадзіліся 
* 1254: Марыя Брабанцкая, каралева Францыі
* 1655: Інакенцій XIII, Папа Рымскі
* 1753: Лазар Карно, французскі дзяржаўны і ваенны дзеяч
* 1809: Джузэпэ Джусці, тасканскі паэт-сатырык
* 1840: Цітус Далеўскі, адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў
* 1859: Тэадор Аксянтовіч, польскі мастак
* 1861: Ота Стэнрат, фінскі палітык
* 1879: Іван Серада, беларускі палітык і навуковец, першы старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі
* 1886: Карла Мензэ, нямецкі мастак
* 1905: Стэфанія Станюта, беларуская актрыса (пам. 6.11.2000)
* 1933: Аляксандр Кішчанка, мастак, аўтар вядомага «Габелену стагоддзя»
* 1937: Роджэр Жалязны, амерыканскі пісьменнік-фантаст
* 1949: Сяргей Краўчанка, беларускі акцёр (пам. 30.5.2014)
* 1983: Грэгары Лемаршаль, французскі спявак
* 1983: Яя Турэ, івуарыйскі футбаліст
* 1986: Аляксандр Рыбак, пераможца конкурсу песні «Еўрабачанне-2009»
* 1994: Камерон Мак-Эвой, аўстралійскі плывец

## Памерлі 
* 1176: Мацье I, герцаг Латарынгіі
* 1782: Даніэль Саландэр, шведскі батанік і заолаг
* 1832: Жорж Кюўе, французскі натураліст
* 1878: Джозеф Генры, амерыканскі фізік
* 1930: Фрыцьёф Нансен, нарвежскі палярны даследчык, вучоны, палітык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (нар. 10.10.1861)
* 1961: Гэры Купер, амерыканскі акцёр
* 1962: Франц Клайн, амерыканскі мастак
* 1970: Уільям Добел, аўстралійскі мастак
* 1986: Васіль Ігнаценка, ліквідатар аварыі на ЧАЭС (нар. 13.3.1961)
* 2002: Валерый Лабаноўскі, украінскі футбаліст і трэнер (нар. 6.1.1939)
* 2010: Жан Фера, французскі спявак

## Святкуюць 

513
13 кастрычніка

__NOTOC__
**13 кастрычніка** — дзвесце восемдзесят шосты (дзвесце восемдзесят сёмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 43: Нерон абвешчаны імператарам.
* 1307: У Францыі, паводле загаду караля Філіпа IV, праведзеныя массавыя арышты тампліераў, у тым годзе 13.10 выпадала на пятніцу.
* 1773: Шарль Месье адкрыў спіральную галактыку Вадаварот.
* 1795: У Санкт-Пецярбургу ўпаўнаважаныя Аўстра-Венгрыі, Прусіі і Расіі падпісалі канвенцыю аб 3-м падзеле Рэчы Паспалітай.
* 1827: Падчас руска-персідскай вайны 1826—1828 расійскія войскі на чале з І. Ф. Паскевічам узялі Эрывань (Ерэван)
* 1887: Адкрыты астэроід (271) Пентэсілея.
* 1929: У Мінску пачаўся рух трамваяў.
* 1941: Створана Беларуская народная самапомач.
* 1993: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з Замбіяй.
* 1999: Утворана каталіцкая Віцебская дыяцэзія.

## Нарадзіліся 
120px||thumb|left|Эдвард Вайніловіч
* 1474: Марыёта Альберцінелі, італьянскі мастак
* 1847: Эдвард Вайніловіч, гаспадарчы і палітычны дзеяч Беларусі і Расійскай імперыі (пам. 16.6.1928)
* 1876: Івандэ Кая, латвійскай пісьменніца, феміністка
* 1888: Язэп Драздовіч, беларускі мастак, скульптар, этнограф (пам. 15.8.1954)
* 1896: Мікола Шчакаціхін, мастацтвазнавец, гісторык, тэарэтык мастацтва, даследаваў выяўленчае мастацтва і архітэктуру Беларусі ад старажытнейшых часоў да сучаснасці (пам. 1.4.1940)
* 1896: Мікалай Шчаглоў-Куліковіч, беларускі кампазітар, музыколаг
* 1908: Стэйн Стэйнар, ісландскі паэт
* 1909: Арт Тэйтум, амерыканскі джазавы віртуоз
* 1925: Маргарэт Тэтчэр, прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі (1979—1990)
* 1925: Хейна Парс, эстонскі рэжысёр
* 1931: Раймон Капа, французскі футбаліст
* 1932: Джон Грыгс Томпсан, матэматык-алгебраіст
* 1936: Крысцінэ Нёстлінгер, аўстрыйская дзіцячая пісьменніца
* 1948: Нусрат Фацех Алі Хан, пакістанскі спявак
* 1971: Саша Барон Коэн, брытанскі акцёр, комік
* 1972: Самер Сандэрс, амерыканская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка
* 1982: Ян Торп, аўстралійскі плывец
* 1990: Хімеш Патэль, брытанскі кінаакцёр

## Памерлі 
* 1815: Іаахім Мюрат, напалеонаўскі маршал
* 1852: Джон Лойд Стэфенс, амерыканскі маяніст
* 1879: Генры Чарлз Кэры, амерыканскі эканаміст
* 1979: Дзмітрый Лукас, беларускі кампазітар (нар. 16.6.1911)
* 1981: Антоніа Берні, аргенцінскі мастак
* 1986: Андрэй Бембель, беларускі скульптар, народны мастак Беларусі (нар. 30.10.1905)
* 2001: Максім Лужанін, беларускі паэт, празаік, кінадраматург, перакладчык (нар. 2.11.1909)
* 2004: Уладзімір Міхнюк, беларускі гісторык (нар. 27.9.1947)
* 2008: Гіём Дэпардзьё, французскі акцёр
* 2013: Вольга Аросева, расійская актрыса
* 2016: Пхуміпон Адульядэт (Рама IX), кароль Тайланда (нар. 5.12.1927)
* 2019: Чарлз Джэнкс, амерыканскі архітэктар
* 2023: Луіза Глюк, амерыканская паэтэса

## Святкуюць 
*  Міжнародны дзень за зніжэнне стыхійных бедстваў
*  Азербайджан: Дзень працаўнікоў азербайджанскай чыгункі
*  Амерыканскія і  Брытанскія Віргінскія астравы: Дзень сяброўства
*  Афганістан: Дзень заснавання Нацыянальнай Асамблеі Рэспублікі
*  Тайланд: Нацыянальны дзень паліцыі

К13
13 студзеня

__NOTOC__
**13 студзеня** — трынаццаты дзень года па Грыгарыянскім календары

## Падзеі 
* 1173: Бела III быў каранаваны як кароль Венгрыі
* 1257: У Франкфурце-на-Майне Рычард Карнуольскі быў абраны каралём Германіі.
* 1510: Маскоўскае войска ўвайшло ў Пскоў, ліквідавана Пскоўская рэспубліка.
* 1819: Расійская імперыя ўвяла дзяржаўную манаполію на продаж спіртнога.
* 1915: Адбылося землетрасенне ў Авецана, якое стала адным з самых катастрафічных у гісторыі Італіі.

* 1986: Адкрыты спадарожнік Урана Белінда.
* 1991: Савецкія войскі бяруць штурмам будынак тэлецэнтра ў Вільні.

## Нарадзіліся 
* 1596: Ян ван Гоен, нідэрландскі мастак-пейзажыст
* 1598: Франсуа Мансар, французскі архітэктар
* 1622: Мальер, французскі драматург, акцёр; рэфарматар сцэнічнага мастацтва (пам. 17.2.1673)
* 1804: Поль Гаварні, французскі графік
* 1841: Ігнат Здановіч, адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў
* 1858: Эдмон Аман-Жан, французскі мастак
* 1864: Вільгельм Він, нямецкі фізік, (пам.30.8.1928)
* 1875: Жазеф Вандрыес, французскі мовазнавец
* 1891: Д'юла Багі, венгерскі эсперантыст, вядомы паэт і празаік на мове эсперанта (пам.18.3. 1967)
* 1893: Хаім Суцін, французскі мастак-экспрэсіяніст беларускага паходжання (пам. 9.8.1943)
* 1906: Бургойн Дылер, амерыканскі мастак
* 1924: Ралан Пеці, французскі харэограф
* 1931: Эліяс Стэйн, амерыканскі матэматык
* 1932: Віктар Лебедзеў, акцёр тэатра і кіно, Народны артыст Беларусі (пам. 2.12.2001)
* 1961: Генадзь Сагановіч, беларускі гісторык
* 1972: Віталій Шчэрба, беларускі спартсмен, гімнаст, шасціразовы алімпійскі чэмпіён
* 1977: Арланда Блум, брытанскі кінаакцёр
* 2004: Оў Юйшань, кітайская гімнастка

## Памерлі 
* 888: Карл III Тоўсты, імператар Захаду
* 1151: Сугерый, абат Сен-Дэні
* 1593: Сымон Будны, асветнік, філосаф, гісторык, паэт, дзеяч рэфармацыі ў ВКЛ (нар. каля 1530)
* 1625: Ян Брэйгель Старэйшы, вядомы фламандскі мастак (нар. 1568)
* 1654: Жак Лемерсье, французскі архітэктар
* 1909: Іван Забелін, рускі гісторык і археолаг
* 1935: Мікалай Бліадухо, беларускі геолаг (нар. 10.12.1878)
* 1941: Джэймс Джойс, ірландскі пісьменнік і паэт (нар. 2.2.1882)
* 1948: Саламон Міхоэлс, акцёр, рэжысёр, яўрэйскі грамадскі дзеяч (нар. 16.3.1890)
* 1996: Дэніз Грэй, французская актрыса
* 2023: Клас Лестандэр, шведскі біятланіст

## Святкуюць 
* Каталікі: Хрост Пана
*  Дзень дэмакратыі
*  Дзень памяці абаронцаў свабоды
*  Дзень расійскага друку
*  Дзень вызвалення

113
14

## Падзеі
*Голад у Кітаі прымусіў людзей есці адное другога
*19 жніўня: Аўгуст памірае ў Нолі, пахаваны ў Аўгуставым маўзалеі на Марсавым полі ў Рыме.

## Нарадзіліся
## Памерлі
13 лістапада

__NOTOC__

**13 лістапада** — трыста семнаццаты (трыста васямнаццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1093: Дональд III стаў каралём Шатландыі
* 1775: У ходзе Вайны за незалежнасць амерыканскія войскі пад камандаваннем Дж. Вашынгтона захапілі Манрэаль
* 1851: Пачынае дзейнічаць тэлеграфная служба паміж Лонданам і Парыжам
* 1851: Уведзена ў эксплуатацыю чыгунка паміж Масквой і Санкт-Пецярбургам
* 1918: Апублікавана пастанова УЦВК аб сксаванні Брэсцкага міру ў сувязі з паражэннем Германіі ў Першай сусветнай вайне
* 1915: У Вільні адкрылася першая беларуская пачатковая школа
* 1924: Канстанцінопальскім патрыярхатам прызнана Польская аўтакефальная праваслаўная царква
* 1927: У Нью-Ёрку ўведзены ў эксплуатацыю Гудзонаў тунэль — першы ў свеце падводны тунэль для аўтамабіляў
* 1953: З канвеера сышоў першы аўтамабіль SEAT
* 1989: Узышоў на трон князь Ліхтэнштэйна Ганс-Адам II
* 2015: Серыя тэрарыстычных атак у Парыжы

## Нарадзіліся 
* 354: Аўгусцін Аўрэлій, філосаф, прапаведнік, хрысціянскі багаслоў і палітык (пам. 28.8.430)
* 1312: Эдуард III, кароль Англіі
* 1493: Вільгельм IV, герцаг Баварыі (пам. 7.3.1550)
* 1710: Шарль-Сімон Фавар, французскі лібрэтыст
* 1806: Эмілія Плятэр, беларуская фалькларыстка (пам. 23.12.1831)
* 1836: Яраслаў Дамброўскі, адзін з кіраўнікоў паўстання 1863—1864 гадоў, генерал Парыжскай камуны (пам. 23.5.1871)
* 1887: Вільгельм Кубэ, германскі нацысцкі палітычны дзеяч, генеральны камісар Генеральнай акругі «Беларусь» (пам. 22.9.1943)
* 1896: Антон Платун, палітычны дзеяч Беларускай ССР, 4-ы Народны камісар асветы (пам. 15.6.1938)
* 1899: Хуан Сяньфань, кітайскі гісторык, антраполаг (пам. 18.1.1982)
* 1899: Тадэвуш Кулісевіч, польскі графік і ілюстратар
* 1914: Альберта Латуада, італьянскі кінарэжысёр і сцэнарыст
* 1932: Вольга Фікотава, чэхаславацкая лёгкаатлетка
* 1934: Гары Маршал, амерыканскі кінарэжысёр
* 1940: Ёан Ханапел, галандская фігурыстка
* 1952: Розмары Трокель, нямецкая мастачка
* 1955: Вупі Голдберг, амерыканская актрыса
* 1997: Дэніел Робертс, амерыканскі лёгкаатлет
* 2003: Эма Айхер, нямецкая гарналыжніца, алімпійская медалісстка

## Памерлі 
* 1460: Генрых Мараплавец, партугальскі інфант, арганізатар марскіх экспедыцый
* 1593: Сымон Будны, асветнік, пісьменнік, грамадскі і рэлігійны дзеяч ВКЛ (нар. жн. 1530)
* 1619: Ладавіка Карачы, італьянскі мастак
* 1849: Уільям Эці, англійскі жывапісец
* 1862: Людвіг Уланд, нямецкі паэт
* 1883: Джэймс Марыён Сімс, амерыканскі гінеколаг
* 1942: Уладзіслаў Талочка, беларускі рэлігійны і культурна-асветны дзеяч, культуролаг, гісторык, літаратурны крытык (нар. 1887)
* 1943: Уладзіслаў Казлоўскі, паэт, выдавец (нар. 29.6.1896)
* 1975: Вольга Бергольц, руская паэтэса
* 1985: Аляксандр Пакрышкін, лётчык-ас, тройчы Герой Савецкага Саюза
* 1986: Ганна Абуховіч, беларуская акцёрка тэатра і кіно (нар. 5.12.1908)
* 1989: Фёдар Янкоўскі, беларускі мовазнавец і пісьменнік (нар. 21.9.1918)
* 1992: Петэр Херкенрат, нямецкі мастак
* 1999: Дзмітрый Аляксандравіч Апарын, беларускі хімік-арганік
* 2014: Аляксандр Гратэндык, французскі матэматык

## Святкуюць 

Л13
141

**141** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 141 год нашай эры, 141 год 1 тысячагоддзя, 41 год II стагоддзя, 1 год 5-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 2 год 140-х гадоў.

## Падзеі 
* Антанін Пій пабудаваў храм Фаўсціны ў гонар сваёй памерлай летась жонкі

* 

## Нарадзіліся 
## Памерлі
142

**142** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 142 год нашай эры, 142 год 1 тысячагоддзя, 42 год II стагоддзя, 2 год 5-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 3 год 140-х гадоў.

## Падзеі 
* Рымская імперыя па загаду Антаніна пачынае будаваць у Шатландыі Вал Антаніна, які распасціраўся ад Ферт-оф-Форт да Ферт-оф-Клайд.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
143

**143** — невысакосны год, пачаўся ў панядзелак. 143 год нашай эры, 143 год 1 тысячагоддзя, 43 год II стагоддзя, 3 год 5-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 4 год 140-х гадоў.

## Падзеі 
## Нарадзіліся 
* Чун-дзі, дынастыя Хань, восьмы імператар дынастыі Усходняя Хань.

## Памерлі
144

**144** — высакосны год, пачаўся ў аўторак. 144 год нашай эры, 144 год 1 тысячагоддзя, 44 год II стагоддзя, 4 год 5-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 5 год 140-х гадоў.

## Падзеі 
* Завяршылася будаўніцтва Вала Антаніна

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Шунь-дзі, Хань, кітайскі імператар
145

## Падзеі 
* Урачыста адкрыты Храм Боскага Адрыяна.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* Антоній Палемон

## Іншае
146

## Падзеі 
* Хуан-дзі стаў дзясятым імператарам дынастыі Хань.

## Нарадзіліся 
* Септымій Север, рымскі імператар (пам. 211)

## Памерлі
## Іншае
13 снежня

__NOTOC__

**13 снежня** — трыста сорак сёмы (трыста сорак восьмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі 
* 1545: Па ініцыятыве Папы Паўла III як адказ на Рэфармацыю адкрыўся Трыдэнцкі сабор.
* 1577: Флатылія Фрэнсіса Дрэйка выправілася з Плімута да берагоў Амерыкі.
* 1864: Парагвай абвясціў вайну Бразіліі, па выніках якой страціў 70 % мужчын краіны.
* 1919: Адбыўся раскол Рады БНР на Найвышэйшую Раду і Народную Раду БНР.
* 1937: Пасля захопу Нанкіна японцамі ў горадзе пачалася масавая разня.
* 1981: У Польшчы ўведзена ваеннае становішча (адменена 22.7.1983)
* 2007: Падпісаны Лісабонскі дагавор, закліканы замяніць сабой Канстытуцыю ЕС, якая не ўступіла ў сілу
* 2025: Вызвалены і вывезены з Беларусі 123 асобы, у тым ліку Алесь Бяляцкі, Марыя Калеснікава, Віктар Бабарыка і іншыя дзеячы.

## Нарадзіліся 
]]
* 1504: Пій V, Папа Рымскі
* 1521: Сікст V, Папа Рымскі
* 1553: Генрых IV, кароль Францыі
* 1720: Карла Гоцы, італьянскі пісьменнік і драматург
* 1780: Іаган Вольфганг Дзёберайнер, нямецкі хімік
* 1797: Генрых Гейнэ, нямецкі паэт, публіцыст і крытык (пам. 17.2.1856)
* 1836: Франц фон Ленбах, нямецкі мастак
* 1887: Луцыя Балзукевіч, польскі мастак, працавала на Гродзеншчыне (пам. 11.05.1976)
* 1899: Юхан Яйк, эстонскі пісьменнік
* 1901: Барбара Іванаўна Вержбаловіч, беларуская оперная і канцэртная спявачка (мецца-сапрана) (пам. 8.1.1967)
* 1907: Мікалай Лапіцкі, святар, дзеяч беларускай эміграцыі (пам. 8.8.1976)
* 1915: Курд Юргенс, аўстрыйскі акцёр
* 1920: Кейсон Фамвіхан, дзяржаўны і палітычны дзеяч Лаоса (пам. 21.11.1992)
* 1923: Філіп Уорэн Андэрсан, амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* 1927: Жэнеўеў Паж, французская актрыса
* 1928: Вольфганг Хутэр, аўстрыйскі мастак
* 1933: Мішэль Бон, французскі акцёр тэатра і кіно
* 1941: Мікола Маляўка, беларускі паэт, перакладчык
* 1980: Агнешка Уладарчык, польская актрыса і спявачка
* 1981: Эмі Лі, вакалістка гурта Evanescence
* 1983: Атыля Янджэйчак, польская плыўчыха
* 1989: Тэйлар Свіфт, амерыканская спявачка

## Памерлі 
]]
* 127: Хрысціянскі мучанік Антыёх Сульцыс
* 304: Хрысціянская мучаніца Святая Люцыя
* 1124: Калікст II, Папа Рымскі
* 1204: Майманід, яўрэйскі філосаф
* 1250: Фрыдрых II, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі
* 1466: Данатэла, фларэнційскі скульптар-разьбяр (нар. ~1386)
* 1565: Конрад Геснер, швейцарскі прыродазнавец
* 1826: Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч, беларускі рэлігійны дзеяч, гісторык
* 1942: Яфім Бялевіч, дзеяч беларускага нацыянальнага руху
* 1961: Бабуля Мозес, амерыканская мастачка-аматарка
* 2009: Пол Энтані Самуэльсан, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (нар. 15.5.1915)

## Святкуюць 
*  Мальта — Дзень Рэспублікі

### Хрысціянства 
* 12px Дзень святой Люсіі ў каталіцкай царкве.

С13