Аляксандр Лаўрэнавіч Бурбіс

**Алякса́ндр Лаўрэ́навіч Бу́рбіс** або **Але́сь Бу́рбіс** () — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст, акцёр, рэжысёр. Адзін з пачынальнікаў беларускага тэатра, аўтар даследаванняў па эканамічнай геаграфіі, гісторыі, этнаграфіі, сельскай гаспадарцы, банкаўскай справе.

## Біяграфія 
, Язэп Варонка, Васіль Захарка; (*стаяць*) Аркадзь Смоліч, Пётра Крачэўскі, Кастусь Езавітаў, Антон Аўсянік, Лявон Заяц]]
Нарадзіўся ў Вільні ў сям’і віленскага ваеннага інтэнданта Лаўрэнція Адамавіча Бурбіса, каталіцкага веравызнання. Вучыўся ў Віленскай гімназіі. Атрымаў пачатковую медыцынскую адукацыю на курсах пры Маскоўскай ваеннай фельчарскай школе; служыў у 3–м сапёрным батальёне інжынерных войскаў, расквартараваным у Вільні (1889–1913), як справавод па гаспадарчай частцы, а пасля казначэй; меў чыны калежскага сакратара, тытулярнага саветніка, калежскага асэсара, быў узнагароджаны ордэнам Святога Станіслава, медалем у памяць  руска–турэцкай вайны 1877–1878 гадоў. 
 
Быў адным з заснавальнікаў Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ), сябра яе ЦК.

У лістападзе-снежні 1905 года ў Мейшагольскай воласці Віленскага павета аб’явіў «Мейшагольскую рэспубліку» (паводле іншых звестак, у студзені 1906 года). У 1906 годзе Грамада арганізавала масавыя стачкі ў аграрнай сферы. Асабіста Алесь Бурбіс арганізоўваў забастоўкі ў Наваградскім павеце і ў Мінску, дзе акрамя гэтага вёў працу па стварэнні прафсаюзаў. 24 жніўня 1906 года ў вёсцы Дольная ля Шчорсаў на Наваградчыне Бурбіса арыштавалі (меў пашпарт на імя Генрыха Бухавецкага). У зняволенні ён заставаўся да сярэдзіны 1909 года, дзе захварэў на сухоты. Пасля вызвалення працаваў у Віленскім таварыстве сельскай гаспадаркі. Паводле яго ініцыятывы 12 лютага 1910 года адбылася Першая беларуская вечарынка ў Вільні.

У 1915 годзе Бурбіс перабіраецца ў Маскву, дзе пачынае працаваць у Народным банку. Стваральнік і старшыня Маскоўскай арганізацыі БСГ (1917), удзельнік З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый (Мінск, сакавік 1917). Адзін раз у 1917 годзе і потым яшчэ ў 1918 годзе, у Маскве яго арыштоўвалі органы бальшавіцкай улады. З 1918 года Бурбіс консул Беларускай Народнай Рэспублікі ў Маскве. З лютага 1919 года ў ВСНГ РСФСР, з траўня 1919 года — у Народным камісарыяце земляробства Літоўска-Беларускай ССР. У 1920 годзе адзін з рэдактараў «Савецкай Беларусі» ў Смаленску. Аўтар дакладной запіскі, накіраванай у ЦК РКП(б) ад 14 студзеня 1920 года, амаль ідэнтычнай па змесце «Заяве 32-х», аднак лепш адрэдагаванай. Да запіскі быў прыкладзены дадатак аб стварэнні ўзорнай Беларускай Савецкай Рэспублікі, дзе змяшчалася інфармацыя пра гістарычнае мінулае, палітычны і грамадскі лад Беларусі, першых кроках савецкай улады ў рэспубліцы, рабіліся крытычныя заўвагі ў сувязі з дапушчанымі памылкамі ў правядзенні нацыянальна-дзяржаўнай палітыкі кіраўніцтвам рэспублікі.

З сярэдзіны 1921 года — намеснік народнага камісара замежных спраў БССР, адзін з арганізатараў таварыства Чырвонага Крыжа БССР. Член камісіі Мархлеўскага па пытаннях Рыжскага міру. Сябра ЦВК БССР у 1921—1922 гадах. Удзельнічаў у распрацоўцы дагавора паміж БССР і РСФСР. З 1921 года сябра Камуністычнай партыі. Старажоўскія могілкі ў 1950-х гадах былі выраўненыя бульдозерам. Ёсць звесткі, што рэшткі Бурбіса былі перанесеныя на Вайсковыя могілкі, аднак літаратуразнаўца Рыгор Семашкевіч не змог знайсці ягонай магілы. Выказваецца думка, што магіла магла быць знішчана ў часе пашырэння вуліцы Даўгабродскай, альбо парэшткі ўвогуле не пераносіліся на Вайсковыя могілкі.

## Грамадска-культурніцкая дзейнасць 
Друкаваўся ў «Нашай Ніве» пад рознымі псеўданімамі. Аўтар шэрагу артыкулаў аб нацыянальна-вызваленчым пытанні (пасля лютага 1917), прац па гісторыі, этнаграфіі і эканоміцы Беларусі.

Удзельнік Першай беларускай трупы Ігната Буйніцкага, Беларускага музычна-драматычнага гуртка ў Вільні. Кіраўнік, рэжысёр, акцёр і чытальнік на першых беларускіх тэатральных вечарынах у Вільні. Шмат увагі надаваў арганізацыі драматычных гурткоў. Паставіў «Па рэвізіі» Марка Крапіўніцкага ў маёнтку Пятроўшчына пад Мінскам у 1906 годзе, «Сватаўство» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча ў 1915 годзе ў Вільні.

У жніўні 1920 года скончыў навуковую манаграфію «Кароткі нарыс па эканамічнай геаграфіі Беларусі» (апублікаваны ў часопісе Народное хозяйство Белоруссии. 1922. № 4), у якой вызначыў і ўпершыню ў гісторыі беларускай навукі апісаў беларускі тэрытарыяльна-гаспадарчы комплекс, прааналізаваў гаспадарчыя сувязі з іншымі рэгіёнамі, першы з беларускіх навукоўцаў разлічыў гандлёвы баланс Беларусі, падкрэсліў неадпаведнасць тагачасных граніц патрэбам эканамічнага развіцця.

Выкарыстоўваў псеўданімы: *Стары Піліп*, *А. Аляксеенка*, *А.В.*

### Бібліяграфія 
* Кароткі агляд беларускага нацыянальна-рэвалюцыйнага руху // Вести народного комиссариата просвещения ССРБ. 1921, № 1—2
* Кароткі нарыс па эканамічнай геаграфіі Беларусі // Народное хозяйство Белоруссии. 1922, № 4
* Беларуская сацыялістычная грамада ў першым перыядзе яе працы (1903—1907) // Беларусь. Мн., 1924.

## Прозвішча 
## Памяць 
Памяці Аляксандра Бурбіса прысвечаныя некралогі Антона Луцкевіча «*Аляксандар Бурбіс*», Палуты Бадуновай «*Памяці А. Бурбіса*», Міколы Байкова «*Памяці А. Бурбіса*», артыкулы Яўгена Хлябцэвіча «*Памяці А. Л. Бурбіса*», Змітра Жылуновіча «*Алесь Бурбіс (рэвалюцыйная характарыстыка)*» (Полымя. 1927. № 2). 24 сакавіка 1922 года ў газеце «Савецкая Беларусь» была надрукаваная жалобная прамова Язэпа Лёсіка з пахавання Бурбіса.

У Старадарожскім мастацкім музеі захоўваюцца партрэт «*Алесь Бурбіс — адзін з заснавальнікаў БСГ*» (1993) аўтарства Анатоля Крывенкі і рэльеф «*Алесь Бурбіс*» (2005) Міколы Несцярэўскага.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* І. Уладзімірава. Самаахвярны змагар //. С. 27—28.
* П. Б(адунова). Памяці А. Бурбіса // Адраджэнне. 1922. Сш. 1
* Байкоў М. Памяці А. Бурбіса // Вести народного комиссариата просвещения ССРБ. 1922, № 3—4
* Луцкевіч А. Аляксандр Бурбіс // Беларускі звон. 1922, 22 крас.
* Хлебцевич Е. Памяти А. Л. Бурбиса // Каторга и ссылка. 1923, № 5
* Жылуновіч З. Алесь Бурбіс // Полымя. 1927, № 2
* Пазняк З. Бурбіс і Цётка — на сцэне // ЛіМ. 1972, 17 сак.
* Біч М. «Стары змаганец» // Мастацтва Беларусі. 1986, № 3; ЭГБ, т. 2.

## Спасылкі 
* Бурбіс Алесь (Аляксандр) Лаўрэнцьевіч

Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Беларусі
Катэгорыя:Этнографы Беларусі
Катэгорыя:Географы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Пахаваныя на Старажоўскіх могілках
Катэгорыя:Члены ЦВК БССР