open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бюст Філіпа Араба

**Бюст Філіпа Араба** — адзін з лепшых партрэтаў рымскіх імператараў, створаны з мармуру ў III ст. н.э. Захоўваецца ў калекцыі Эрмітажа

Да нашага часу дайшло каля дзесяці партрэтаў рымскага імператара Філіпа Араба, якія захоўваюцца ў найбуйнейшых музеях свету. Бюст з Эрмітажа адлюстроўвае моцнага буйнога чалавека з простым, грубым тварам. Яго вялікая, амаль прамавугольная галава і мускулістая шыя ляжаць на шырокіх плячах. Туніка і тога ўтвараюць мноства разнанакіраваных глыбокіх складак. Велічыня бюста надае партрэту ўрачысты і імпазантны характар. Такое рашэнне бюстаў характэрна для другой чвэрці і сярэдзіны III стагоддзя.

Партрэт Філіпа Араба стаіць у шэрагу такіх цудоўных рэалістычных помнікаў другой чвэрці III стагоддзя н.э., як скульптурныя партрэты Максіміна Фракійца, Бальбіна і іншых. Тая ж лепка формы буйнымі скульптурнымі масамі, акцэнтаванне асноўных рысаў твару за кошт адмовы ад усіх другарадных дэталяў. Валасы паказаны агульнай масай, расчлянёнай мноствам прамых насечак, якія ствараюць уражанне густых кароткіх прамых валасоў. Яны добра падкрэсліваюць форму чэрапа. Скульптар паказаў шышкаваты лоб, зрэзаны глыбокімі маршчынамі, надброўныя дугі, якія моцна выступаюць, і ссунутыя бровы, якія ўтвараюць вертыкальныя маршчынкі над пераноссем. Добра прапрацаваны скулы, якія падкрэсліваюцца запалымі шчокамі. Ад шырокага носа ўніз, да вуглоў рота праходзяць глыбокія складкі.

Вялікую ролю ва ўзмацненні эмацыйнага ўздзеяння партрэта адыгрывае супастаўленне ярка асветленых і зацененых частак скульптуры. Яно ажыўляе вобраз і падкрэслівае яго структуру. Партрэт вельмі індывідуальны, характэрныя рысы асобы Філіпа Араба перададзены з вялікім майстэрствам. Ён стварае ўражанне чалавека, які верыць толькі ў свае ўласныя сілы, адлюстраваны насцярожаным у чаканні небяспекі, якая пагражае яму адусюль, і гатовым адбіць яе.

## Літаратура 
* Альбом «Сокровища Эрмитажа», Л, «Советский художник», 1969
* Соколов Г. И. «Римский скульптурный портрет 3 века и художественная культура тоо времени», М, «Искусство», 1983, с. 70 — 71
* ж «Художник», апрель, 1964, (Соколов Г. И., статья «Римский скульптурный портрет»)
* Капитолин. «Двое Максиминов», ХІІІ. Писатели истории Августов.—Вестник древней истории, № 4, 1958
* Н. Н. Бритова, Н. М. Лосева, Н. А. Сидорова. РИМСКИЙ СКУЛЬПТУРНЫЙ ПОРТРЕТ. М., «Искусство», 1975, с. 79, илл. 133.

Катэгорыя:Скульптуры паводле алфавіта
Катэгорыя:Скульптуры Эрмітажа
Катэгорыя:Скульптура Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Бюсты
Трацічны перыяд

**Траці́чны перы́яд**, **траці́чная сістэ́ма** — састарэлая назва часавага інтэрвалу геалагічнай гісторыі Зямлі, які ахоплівае прамежак часу ад вымірання дыназаўраў (прыкладна 65 млн гадоў назад) да пачатку апошняга ледавіковага перыяду (каля 1,8 млн гадоў назад). Лічыўся адным з двух геалагічных перыядаў кайназойскай эры.

Тэрмін прапанаваў у 1759 годзе італьянскі геолаг Джавані Ардуіна, які, на падставе геалогіі паўночнай Італіі, разбіў шкалу часу на *першасны*, *другасны* і *трацічны* перыяды. Некалькі пазней да іх дадаўся чацвярцічны перыяд. У 1828 годзе шатландскі геолаг Чарлз Лаель уключыў трацічны перыяд у сваю больш дэталёва прапрацаваную сістэму класіфікацыі. Ён разбіў трацічны перыяд на чатыры эпохі, грунтуючыся на працэнтным утрыманні ў стратах выкапняў малюскаў, блізкіх да сучасных відаў. Для эпох Лаель выкарыстоўваў грэчаскія назвы: *Эацэн*, *Міяцэн*, *Старажытны пліяцэн* і *Новы пліяцэн*. Хоць гэты падзел быў адэкватна для рэгіёна, які вывучаў навуковец (частка Альпаў і раўніны Італіі), пры спробе ўжыць яго да іншых частак Еўропы і Амерыкі ён апынуўся непрыдатным, у сувязі з чым выкарыстанне выкапнёвых малюскаў у вызначэнні эпох спынілася, а самі эпохі былі пераназваны і перавызначаны.

У канцы трацічнага перыяду на Зямлі з’явіліся першыя малпалюдзі

Паводле бягучай геахраналагічнай шкалы прамежак часу, раней вядомы як «трацічны перыяд», ахоплівае палеаген, неаген і частку антрапагену.

## Палеаген 
Палеаген (з 66,0 да 23,03 мільёнаў гадоў назад) адзначыўся шырокім распаўсюджаннем і значным павелічэннем разнастайнасці млекакормячых, якія эвалюцыянавалі, каб заняць вызваленыя дыназаўрамі нішы. Заканчэнне перыяду звязана з асушваннем клімату і паступовым астэпаваннем сушы. Уключае палеацэн, эацэн і алігацэн.

## Неаген 
Неаген (з 23,03 да 2,588 мільёна гадоў назад) — у адрозненне ад палеагену, перыяд спецыялізацыі млекакормячых: колькасць іх відаў памяншаецца, а адносіны паміж імі становяцца цяснейшымі. Клімат усё больш асушваецца, а сярэдняя тэмпература апускаецца, пакуль 1,8 мільёна гадоў да нашай эры не пачынаюцца сухія і халодныя ледавіковыя перыяды. Уключае міяцэн і пліяцэн.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Геалагічныя перыяды
Катэгорыя:Састарэлыя словы
Катэгорыя:Гісторыя геалогіі
Скапанія завостраная

**Скапанія завостраная** (*Scapania apiculata*) — від пячоначных імхоў роду  сямейства .

## Апісанне 
Дзярнінкі рыхлыя, жаўтавата-зялёныя. Парасткі ляжачыя або прыўзнятыя, даўжынёй 2—5 см. Лісце двухбаковаадыходнае, шчыльна размешчанае, да трэці або сярэдзіны расчлянёнае на 2 няроўныя кіляватыя лопасці. Ніжняя лопасць яйкападобная, завостраная; верхняя меншая за ніжнюю, завостраная. Клеткі лісця акруглыя, з вузлаватымі патаўшчэннямі. Перыянцый зажаты ў дарзавентральным напрамку. Каробачка на ножцы, эліпсападобная, чырвона-бурая, раскрываецца падоўжнымі створкамі.

## Пашырэнне 
Арктабарэальны від з цыркумпалярным арэалам, які займае ў асноўным таежную і падтаежную зоны. У Беларусі вядомы толькі на тэрыторыі Бярэзінскага запаведніка (на паўднёвай мяжы пашырэння). Месцы росту: загніўшая драўніна ў сырых забалочаных лясах.

## Асаблівасці біялогіі 
Двухдомны. Спараносіць летам. Размнажэнне вегетатыўнае — аднаклетачнымі акруглымі або авальнымі вывадковымі пупышкамі, якія развіваюцца ў цёмна-бурых кучках на верхавінках звычайнага лісця або дробнага дэфармаванага лісця прамастойных парасткаў.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

Катэгорыя:Юнгерманіевыя
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1847 годзе
Валагодская губерня

**Валагодская губерня** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расійскай імперыі і РСФСР. Існавала ў 1796—1918 і 1919—1929 гадах. Размяшчалася на Поўначы Еўрапейскай часткі Расіі і па велічыні саступала ў Еўрапейскай Расіі толькі Архангельскай губерні.

Тэрыторыя Валагодскай губерні ў старажытнасці была заселеная фіна-вугорскімі плямёнамі, у XII стагоддзі сюды пранікаюць наўгародцы, засноўваюць гарады (Волагду, Усцюг і іншыя) і распаўсюджваюць хрысціянства. З падзеннем Ноўгарада валагодскі край перайшоў да Масквы. Да пабудовы Пецярбурга, Волагда знаходзячыся ў водным звязку з Архангельскам, грала велізарнае значэнне ў знешнім гандлі Расіі.

## Гл. таксама 
* Валагодская вобласць

## Спасылкі
Гарэцкая

**Гарэцкая** — жаночая форма беларускага прозвішча Гарэцкі.

## Вядомыя носьбіты 
* Ганна Савельеўна Гарэцкая, Герой Сацыялістычнай Працы
* Леаніла Гарэцкая, беларускі празаік, перакладчык, педагог
Гольфа-Дульсэ

**Гольфа-Дульсэ** (), «салодкі заліў» — невялікі заліў ва ўсходняй частцы Ціхага акіяна, абмывае паўднёва-заходні бераг Коста-Рыкі, правінцыя Пунтарэнас, аддзяляе паўвостраў Оса ад мацерыковай часткі Коста-Рыкі. Даўжыня — 55 км, найбольшая шырыня — 15 км. Глыбіня да 208 м у паўночнай частцы заліва. Ва ўсходняй частцы заліва знаходзіцца бухта Гальфіта. Мяжа заліва праходзіць па лініі: мыс Матапала (паўвостраў Оса) — мыс Нікарагуа (Банка) (мацерыковая частка Коста-Рыкі). На берагах заліва размешчана некалькі гарадоў: Гальфіта, Інву, Рынкон, Пуэрта-Хіменэс і іншыя. Найбольш буйныя рэкі, якія ўпадаюць у заліў: Кота-Каларада і Эскінас.

## Спасылкі 
* БСЭ Коста-Рыка

Катэгорыя:Залівы Ціхага акіяна
Катэгорыя:Залівы Коста-Рыкі
Катэгорыя:Геаграфія Коста-Рыкі
Катэгорыя:Залівы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Геаграфія Цэнтральнай Амерыкі
Агапенар

**Агапенар** () — персанаж старажытнагрэчаскай міфалогіі. Сын Анкея і Іатыды. Правадыр аркадцаў. Цар Тэгеі. Жаніх Алены. Яму сыны Фегея аддалі ў рабства Арсіною. У яго доме сыны Алкмеона забілі сыноў Фегея..

Прывёў пад Трою 60 караблёў (або 7). У «Іліядзе» згаданы толькі аднойчы. Удзельнічаў у спаборніцтвах у гонар Ахіла ў скачках. Сядзеў у траянскім кані.

Пакуль ён быў пад Трояй, у Аркадзіі злавілі лань. Пры вяртанні з-пад Троі пасяліўся на Кіпры. На зваротным шляху караблі аркадзян былі занесены на Кіпр, там Агапенар пабудаваў Пафас і ўзвёў у Старым Пафасе храм Афрадыты. Не вярнуўся дамоў.

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх міфаў
Катэгорыя:Міфы Аркадыі
Катэгорыя:Удзельнікі Траянскай вайны
Халадовая крапіўніца

**Халадовая крапіўніца** — алергія на холад, ад якога на адкрытых участках скуры ўзнікаюць чырвоныя плямы. Ускладненне немачы выклікае ваніты, галавакружэнне, дыхавіцу, тахікардыю, зніжэнне артэрыяльнага ціску і шок. Сімптомамі ёсць чырвоныя плямы на скуры, скурны сверб і смыленне, што адзначаюцца цягам некалькіх гадзінаў пры абмыванні халоднай вадой, пераходзе з халоднага памяшкання ў цёплае і ў марознае і сырое надвор'е. Пры зліцці чырвоных плямаў назіраецца ацёк скуры.

Папярэджанню хваробы спрыяе загартоўванне, нашэнне нацельнай бялізны з бавоўны і дастаткова цёплай вопраткі, змазванне перад выхадам на вуліцу твару, рук і шыі крэмам. Узнікненню хваробы спрыяюць карыес зубоў, вірусны гепатыт, гельмінтозы і разлад страўнікава-кішачнага тракту, гаймарыт, танзіліт і халецыстыт.

Катэгорыя:Алергалогія
Рак ныркі

**Рак ныркі** — утварэнне ракавай пухліны ў нырках. Найчасцей сустракаецца ў мужчын.

## Папярэджанне 
[thumb|злева|8-сантыметровая [карцынома, размешчаная ля ніжняга полюсу ныркі]]
Хвароба прадухіляецца праз ужыванне 1,5 літра вадкасці ў суткі, гародніны, малака і садавіны, змяншэнне палення і спіртовых напояў, занятасці ў дубільнай, лакафарбавай і нафтаперапрацоўчай вытворчасці, ужывання анальгетыкаў, што змяшчаюць анальгін, ацэтылсаліцылавую кіслату (аспірын), кадэін і фенацэтын, як і гіпатэнзіўных сродкаў, што змяшчаюць рэзерпін.

## Прычыны 
Узнікненню хваробы найбольш спрыяе паленне, уздзеянне азбесту, цыклічных вуглевадародаў, нафтапрадуктаў і нітразлучэнняў на дубільнай, лакафарбавай і нафтаперапрацоўчай вытворчасцях, працяглы прыём анальгетыкаў з фенацэцінам і атлусценне.

## Праявы 
Развіццё хваробы суправаджаецца з'яўленнем крыві ў мачы, болю ў жываце і паясніцы, аб'ёмнага ўтварэння ў вобласці жывата. Адзначаецца млявасць, пахудзенне, страта апетыту, павышэнне тэмпературы, малакроўе і гіпертанія, як і дыхавіца, кашаль і боль у касцях.

Катэгорыя:Злаякасныя новаўтварэнні нырак
Катэгорыя:Анканефралогія
Катэгорыя:Карцыномы
Катэгорыя:Захворванні нырак
Тэмпіске

**Тэмпіске** () — рака ў Коста-Рыцы. Бярэ пачатак у Кардыльерах правінцыі Гуанакастэ паблізу вулкана Арасі, даўжыня ракі прыкладна 114 км, упадае ў заліў Нікоя Ціхага акіяна. Цячэ з поўначы на поўдзень, у ніжнім цячэнні знаходзіцца нацыянальны парк Пала-Вердэ.

Прытокі: Тэмпіскіта, Аагадас, Каларада, Ліберыя, Больсан, Чарка.

На беразе ракі знаходзіцца горад Філадэльфія.

Рачны мост Тэмпіске, пабудаваны ў 2002 годзе, злучае паўвостраў Нікоя з паўднёвымі раёнамі правінцыі Гуанакастэ. Будаўніцтва моста фінансаваў урад Тайваня.

## Спасылкі 
* Відэатур па рацэ Тэмпіске на Youtube.com

Катэгорыя:Рэкі Коста-Рыкі
Будынак акруговага суда

* Будынак акруговага суда (Віцебск)
* Будынак акруговага суда (Гродна)
* Будынак акруговага суда (Магілёў)
Сацыяльны кансерватызм

**Сацыя́льны кансерваты́зм** — палітычная ідэалогія, якая засяроджваецца на захаванні таго, што лічыцца традыцыйнымі каштоўнасцямі. Сацыяльны кансерватызм з'яўляецца формай аўтарытарызму, і яго часта звязваюць з думкай аб тым, што ўрад ці дзяржава павінныя граць вялікую ролю ў сацыяльных і маральных справах сваіх грамадзян, у агульным выпадку падтрымліваць паводзіны, якія ўлады лічаць маральна правільным, і перашкаджаць ці проста забараняць тое, што ўлада лічыць маральна няправільным.

## Азначэнне 
У Злучаных Штатах на працягу сярэдзіны і да канца XX стагоддзя паняцці захавання традыцыйных каштоўнасцей разглядалася сацыял-кансерватарамі як ідэал, які паступова разбураўся праз шэраг федэральных заканадаўчых актаў. З-за рашэння Вярхоўнага Суда ЗША, што прывяло да перавароту ў асноўнай плыні сацыяльнага кансерватызму, пачалася дзейнасць нізавых актывістаў і спробы лабіраваць законы ў абарону традыцыйных каштоўнасцей на федэральным узроўні. Гэтая ідэалогія звычайна з падазрэннем ставіцца да сацыяльных змен і выступае за вяртанне фундаментальных каштоўнасцей.

Другое значэнне тэрміну *сацыял-кансерватызм* развілося ў Скандынаўскіх краінах і кантынентальнай Еўропе. Там яно тычыцца ліберальнага кансерватызму, які выступае за еўрапейскія дзяржавы ўсеагульнага дабрабыту. Сацыяльны кансерватызм адрозніваецца ад культурнага кансерватызму, засяроджваецца на культурных аспектах, такіх як абарона культуры пэўнай нацыі, хоць гэтыя дзве ідэалогіі трохі перасякаюцца.

## Характэрныя рысы 
Прынятыя мэты і ідэалогіі, якія тычацца абароны традыцый і / або маральнасці, часта адрозніваюцца для розных груп сацыяльнага кансерватызму. Такім чынам, няма нейкай агульнай палітыкі або пазіцый, якія лічыліся б універсальнымі сярод сацыял-кансерватараў. Аднак ёсць шэраг прынцыпаў, якіх прынамсі большасць сацыяльных кансерватараў прытрымліваецца. Да такіх агульных ідэй і філасофій адносяцца: нуклеарная сям'я як базавы элемент грамадства, дзяржаўная абарона маральнасці і таго, што прыхільнікі сацыял-кансерватызму згадваюць як традыцыйныя сямейныя каштоўнасці; яны выступаюць супраць секулярызму і ваяўнічага атэізму. Прыкладное прымяненне гэтых агульных прынцыпаў у сацыял-кансерватараў розных краін выглядае так: выступы супраць легалізацыі абортаў, даследаванняў ствалавых клетак і эўтаназіі; выступы супраць еўгенікі (генных мадыфікацый, якія перадаюцца па спадчыне) і трансгуманізму, падтрымліваючы біякансерватызм; выступы за вызначэнне шлюбу як саюзу адной жанчыны і аднаго мужчыны, супраць аднаполых шлюбаў, супраць легалізацыі медыцынскіх неапраўданых наркотыкаў, прастытуцыі, дашлюбнага сексу і сексу па-за шлюбам; пратэсты супраць парнаграфіі і таго, што сацыял-кансерватары лічаць непрыстойным і непрымальным.

Катэгорыя:Кансерватызм
Катэгорыя:Сацыяльная філасофія
Катэгорыя:Сацыяльная палітыка
Унутраны Кітай

Пад **унутраным Кітаем** ці **карэнным Кітаем** разумеецца тэрыторыя, у якой этнічную большасць традыцыйна складалі ханскія кітайцы. Гэты выраз (у айчыннай літаратуры таксама як **засценны Кітай**, у англамоўнай, «China proper» ці «18 Provinces» (18 правінцый)) часта выкарыстоўвалася ў часы Цынскай імперыі, паколькі тэрыторыя, якая разумеецца пад ім, прыкладна адпавядала былой Мінскай імперыі на момант яе падзення (1644 г). 

У адміністрацыйным стаўленні цынскі ўнутраны Кітай кіраваўся інакш (гэта значыць, як правіла больш-менш на аснове раней колішняга мінскага дзяржапарата, з даданнем маньчжурскіх войскаў і некаторых вышэйшых кіраўнікоў) чым тэрыторыі, або кантралюемыя цынамі яшчэ да 1644 г (гэта значыць Маньчжурыя і ўсходняя частка Унутранай і Знешняй Манголіі), або заваяваныя пасля «ўнутранага Кітая» (астатняя Манголія, Сіньцзян, Тыбет).

У сучасных умовах гэта тэрыторыя Кітайскай Народнай Рэспублікі за вылікам Тыбета, Сіньцзяна, Унутранай Манголіі і Манчжурыі, а часам і Тайваня. У КНР ужыванне тэрміна Кітай у вузкім сэнсе слова не ўхваляецца.

## Падобныя тэрміны 
* Вялікі Кітай — тэрыторыя Кітая з Тайванем, Ганконгам і Макаа
* Кантынентальны Кітай — тэрыторыя КНР без Тайваня, Ганконга і Макаа
* Кітайскі свет і Паднябесная

Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Кітая
Катэгорыя:Кітай
Знешняя Манголія

ў 1820 г.]]
**Знешняя Манголія** (, «Паўночная Манголія»; , ) — рэгіён у складзе імперыі Цын. Знешняя Манголія складалася з чатырох аймакаў Халхі: Сэцэн-ханскага, Тушэту-ханскага, Сайн-Наён-ханскага і Дзасагту-ханскага, а таксама акруга Кобда.

З часоў імперыі Цын Знешняя Манголія супрацьпастаўляецца Унутранай Манголіі (), сучаснаму аўтаномнаму рэгіёну ў складзе КНР. Тэрмін часта выкарыстоўваецца ў Кітайскай Рэспубліцы (Тайвань) у адносінах да Дзяржавы Манголія. У КНР, каб пазбегнуць блытаніны, у адносінах да Манголіі ўжываецца тэрмін «Дзяржава Манголія» (), замест проста «Манголія» ().

## Гл. таксама 
* Манголія ў складзе Цынскай імперыі

Катэгорыя:Гісторыя Манголіі
Катэгорыя:Імперыя Цын
Іта Сукэюкі

Граф **Іта Сукэюкі** (, 20 мая 1843 — ) — афіцэр японскага флоту эпохі Мэйдзі.

## Біяграфія 
Іта Сукэюкі быў сынам самурая княства Сацума, нарадзіўся ў Кагосіме, вывучаў марскую і артылерыйскую справу, у складзе флоту княства Сацума браў удзел у вайне княства Сацума з Англіяй. Да моманту пачатку вайны Басін ён ужо перабраўся ў Эда і пайшоў на службу да тых, хто змагаўся супраць Сёгуната Такугава.

Пасля Рэстаўрацыі Мэйдзі Іта атрымаў званне лейтэнанта і служыў на карвеце «Нісін». Пасля стварэння Імператарскага флоту Японіі (1869) служыў на розных караблях. У 1882 годзе атрымаў званне капітана, 15 чэрвеня 1886 года — контр-адмірала, 12 снежня 1892 года — віцэ-адмірала. З 20 мая 1893 года — Вярхоўны галоўнакамандуючы «Флоту пастаяннай гатовасці» (частка японскага флоту, якая складалася з найбольш сучасных і баяздольных суднаў). Пасля таго, як у 1894 годзе «Флот пастаяннай гатовасці» быў аб’яднаны з «Заходнім флотам» (складаўся з састарэлых суднаў), Іта Сукэюкі стаў першым вярхоўным галоўнакамандуючым «Аб’яднанага флоту» і выйграў барацьбу на мора падчас Япона-кітайскай вайны. 11 мая 1895 года Іта стаў начальнікам Генеральнага штаба Імператарскага флоту Японіі. 5 жніўня 1898 года ён быў ганараваны тытулам *сісяку* (віконта), а 28 верасня 1898 года атрымаў званне адмірала.

Падчас Руска-японскай вайны Іта Сукэюкі працягваў выконваць абавязкі главы Генеральнага штаба Імператарскага флоту. 31 студзеня 1905 года ён атрымаў званне адмірала флоту, а ў 1907 годзе — тытул *хакусяку* (графа); у гэты ж перыяд ён быў узнагароджаны ордэнам Залатога каршуна 1-й ступені і Вышэйшым ордэнам Хрызантэмы з вялікай стужкай.

Іта памёр у 1914 годзе; пахаваны ў храме Каян-дзі ў такійскім спецыяльным раёне Сінагава.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Японская арыстакратыя
Катэгорыя:Удзельнікі япона-кітайскай вайны (1894—1895)
Катэгорыя:Адміралы Японіі
Брулоў

**Брулоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Паўлавіч Брулоў, рускі мастак і архітэктар
* Карл Паўлавіч Брулоў, рускі мастак, жывапісец
Будынак штаба Гвардзейскага корпуса

**Будынак штаба Гвардзейскага корпуса** () — гістарычны будынак, які размяшчаецца на Палацавай плошчы ў Санкт-Пецярбургу. Пабудавана па праекту архітэктара Аляксандра Брулова ў 1837-43 гадах.

Цяпер у будынку Штаба Гвардзейскага корпуса знаходзіцца штаб 6-й Ленінградскай Чырванасцяжнай арміі ваенна-паветраных сіл і проціпаветранай абароны.

## Архітэктура 
Верхняя частка манументальнага параднага галоўнага фасада, які замыкае з усходу перспектыву плошчы, упрыгожана 12 магутнымі іанічнымі калонамі, ніжняя — ляпнымі вертыкальнымі барэльефамі паміж вокнаў. У інтэр'еры — вестыбюль, апрацаваны кесонамі і дарычнымі паўкалонамі.

## Спасылкі 
* Здание Штаба гвардейского корпуса 
* Здание Штаба Гвардейского корпуса (Дворцовая пл., 4) 

штаба Гвардзейскага корпуса
Катэгорыя:Збудаванні Санкт-Пецярбурга ў стылі класіцызм
Гельмут фон Мольтке (малодшы)

**Ге́льмут Ё́ган Лю́двіг фон Мо́льтке** (; , Герсдорф, Германія — , ) — германскі ваенны дзеяч, генерал-палкоўнік, начальнік генеральнага штаба Германіі (1906—1914) на пачатак Першай сусветнай вайны. Таксама вядомы як Мольтке-малодшы. Пляменнік фельдмаршала графа Мольтке (яго ад’ютант з 1880). Правёў шэраг рэформ у арміі.

У выніку няўдалага развіцця Плана Шліфена ў першыя месяцы вайны быў зняты з пасады начальніка генеральнага штабу і яму была даручана праца з армейскімі резервамі.

## Біяграфія 
Прымаў удзел у франка-прускай вайне 1870—1871.

З 1903 года генерал-кватэрмайстар Генеральнага штаба Германіі.

Адзін з актыўных удзельнікаў развязвання Першай сусветнай вайны, пры падрыхтоўцы да якой паклаў у аснову задумы свайго папярэдніка генерала-фельдмаршала Альфрэда фон Шліфена (разгром французскай арміі галоўнымі сіламі і абарона ва Усходняй Прусіі, а потым удар па Расіі). Аднак пры разгортванні германскай арміі ў 1914 годзе аслабіў правае крыло армій Заходняга фронту, якія наносілі галоўны ўдар па Францыі, і павялічыў сілы на левым крыле, а таксама ва Усходняй Прусіі. Гэта адмоўна адбілася пры правядзенні першага этапа вайны.

У час Марнскай бітвы ў 1914 годзе, будучы начальнікам генштаба і адначасова начальнікам штаба Стаўкі (фактычна галоўнакамандуючым), страціў кіраванне войскамі, што прывяло да паражэння германскіх армій на Заходнім фронце.

14 верасня 1914 года Мольтке быў адхілены ад пасады. З 1915 года назначаны намеснікам начальніка Генштаба.

Памёр у 1916 годзе ў Берліне. Пасля сябе пакінуў мемуары «Успаміны-лісты-дакументы 1877—1915 гг.», дзе ўтрымліваюцца псіхалагічныя прычыны няўдачы Германіі ў жніўні-верасні 1914 года ў вайне супраць Францыі, Вялікабрытаніі і Расіі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Парэла пласкалістая

**Парэла пласкалістая** (*Porella platyphylla*) — від пячоначных імхоў сямейства парэлавых. 

## Апісанне 
Дзярнінкі плоскія, буравата-зялёныя. Сцябло даўжынёй 3-8 см, жорсткае, даволі правільна двойчы-, тройчыперыстаразгалінаванае. Лісце густое, чарапічнае, больш-менш пукатае, двухлопасцевае. Верхняя лопасць яйка-, сэрцападобная з закругленай верхавінкай, ніжняя — яйкападобная, тупазавостраная, з загнутым уніз вонкавым краем. Амфігастрыі акругла-квадратныя з павернутым уніз краем, у 2-3 разы шырэйшыя за сцябло. Клеткі лісця акруглыя. Перыстом буйны, зверху пляскаты. Каробачка шарападобная, на кароткай ножцы, раскрываецца 4 створкамі. Спараносіць летам. 

## Пашырэнне 
Від з цыркумпалярным арэалам у Галарктыцы: ад Субарктыкі да стэпавай зоны; больш на поўдзень, пераважна па гарах, дасягае Міжземнамор'я, Малой Азіі, Кітая, Гімалаяў. У Беларусі за апошняе стагоддзе гэты від з даволі звычайнага на паўднёвым захадзе краіны ператварыўся ў рэдкі. Месцы росту: цяністыя лясы, старыя паркі і аблесеныя яры — на ствалах, на выступаючых з зямлі каранях шыракалістых дрэў. 

## Асаблівасці біялогіі 
Двухдомны. Размнажаецца вегетатыўна — вывадковымі лісцікамі. 

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5 

Катэгорыя:Юнгерманіевыя
Возерскае

**Во́зерскае** (, ) — вёска ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Мірскага сельсавета.

Да 1977 года ўваходзіла ў склад Сімакаўскага сельсавета.

## Славутасці 
* Каплічка

## Вядомыя асобы 
* Тамара Рыгораўна Сухадольская (нар. 1949) — беларускі навуковец, педагог.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мірскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёна
Вайна Басін

— грамадзянская вайна паміж прыхільнікамі Сёгуната Такугава і праімператарскімі сіламі ў Японіі. Скончылася паражэннем сіл сёгуната, што прывяло да Рэстаўрацыі Мэйдзі.

Вайна стала следствам шэрагу сацыяльнай, эканамічнай і палітычнай бязладзіцы, якія спасціглі Японію ў першай палове XIX стагоддзя, што стала прычынай падзення папулярнасці сёгунскага ўрада і росту прыхільнікаў рэстаўрацыі прамога імператарскага кіравання.

3 студзеня 1868 года імператар Мэйдзі абвясціў рэстаўрацыю ўсёй поўнасці імператарскай улады. Праз сем дзён, пасля таго, як сёгун Такугава Ёсінобу абвясціў пра тое, што імператарская дэкларацыя «незаконная», пачалася вайна. Войскі Ёсінобу атакавалі Кіёта, рэзідэнцыю імператара. Нягледзячы на суадносіны сіл 3:1 і дапамогу французскіх ваенных саветнікаў, першая значная бітва каля Тобы і Фусімі прывяла да паражэння 15-тысячнай арміі сёгуна, і Ёсінобу быў вымушаны бегчы ў Эда. Сайго Такаморы павёў пераможную імператарскую армію на паўночны ўсход Японіі, што прывяло да капітуляцыі Эда ў маі 1868.

Пасля таго, як Ёсінобу капітуляваў, большая частка Японіі прызнала імператарскае кіраванне, але ядро прыхільнікаў сёгуната, ўзначаленых кланам Айдзу, працягвала супраціўленне. Пасля зацяжной бітвы, якая доўжылася месяц, клан Айдзу нарэшце прызнаў сваё паражэнне 23 верасня 1868, З гэтай аблогай звязаны трагічны інцыдэнт — самагубства членаў Бякатай («Атрад белага тыгра»), групы маладых самураяў (пераважна падлеткаў), які здзяйснілі харакіры на вяршыні ўзгорка пасля таго, як дым, які ўзнімаўся ад замка, памылкова пераканаў іх у тым, што галоўная крэпасць Айдзу пала. Праз месяц Эда быў пераназваны ў Токіа і пачалася эпоха Мэйдзі.

У фінальнай стадыі вайны адмірал флоту сёгуната, Энамота Такэакі, з рэшткамі флоту і некалькімі французскімі саветнікамі бег на востраў Хакайда і арганізаваў там рэспубліку Эдзо, абвясціўшы сябе прэзідэнтам, але ў маі 1869 года быў разгромлены войскамі імператара, пасля чаго вайна была скончана.

У арміях абодвух бакоў удзельнічала каля 120 000 чалавек. З іх загінула каля 4 000 чал..

Пасля перамогі Імператарскі ўрад адмовіўся ад палітыкі ізаляцыі ад Захаду і накіраваў свае высілкі на мадэрнізацыю і вестэрнізацыю Японіі. Многія з былых лідараў сёгуната былі памілаваны і занялі ўрадавыя пасады.

Былы сёгун Ёсінобу быў пасаджаны пад хатні арышт. Аднак у 1872 годзе быў вызвалены і яму была вернута частка прывілеяў. У 1902 годзе Такугава Ёсінобу атрымаў тытул герцага, але пасля ліквідацыі сёгуната ён страціў цікавасць да палітыкі і цалкам адышоў ад удзелу ў грамадскім жыцці.

Пад уплывам японскай манархічна-нацыяналістычнай гістарыяграфіі XIX—XX стагоддзяў вайна Басін ідэалізуецца ў японскім мастацтве, літаратуры і кіно.

## Крыніцы 
## Спасылкі 

Басін
Катэгорыя:Перыяд Мэйдзі
Катэгорыя:Падзеі 3 студзеня
Катэгорыя:Канфлікты 1868 года
Катэгорыя:Канфлікты 1869 года
Сімодскі трактат

— першае дыпламатычнае пагадненне паміж Расіяй і Японіяй. Было падпісана віцэ-адміралам Я. В. Пуцяціным і Тасіякірай Кавадзі 26 студзеня 1855 года.

Складалася з 9-ці артыкулаў. Галоўнай ідэяй дагавора было ўсталяванне «пастаяннага міру і шчырай дружбы паміж Расіяй і Японіяй». Для рускіх у Японіі ўводзілася, па сутнасці, консульская юрысдыкцыя. Курыльскія астравы на поўнач ад вострава Ітуруп аб’яўляліся ўладаннямі Расіі, а Сахалін працягваў заставацца сумесным, непадзельным уладанне дзвюх краін.

Для рускіх караблёў былі адкрыты таксама порты Сімода, Хакадатэ, Нагасакі. Расія атрымлівала рэжым найбольшай спрыяльнасці ў гандлі і права адкрыць консульствы ва ўказаных портах.

Палажэнне пра сумеснае ўладанне Сахалінам было больш выгаднае для Расіі, якая працягвала актыўную каланізацыю Сахаліна (Японія ў той час не мела такой магчымасці з-за адсутнасці флоту). Пазней Японія пачала ўзмоцнена засяляць тэрыторыю вострава і пытанне аб ім пачало набываць усё больш востры і спрэчны характар. Супярэчнасці бакоў былі вырашаны ў 1875 годзе з падпісаннем Санкт-Пецярбургскага дагавора, паводле якога Расія саступала Японіі ўсе Курыльскія астравы ў абмен на паўнапраўнае ўладанне Сахалінам.

Дата падпісання Сімодскага трактата з 1981 года адзначаецца ў Японіі як «Дзень паўночных тэрыторый».

## Літаратура 
* *Ключников Ю. В., Сабанин А.* Международная политика новейшего времени в договорах, нотах и декларациях. Ч. 1. С. 168—169.

Катэгорыя:Расійска-японскія адносіны
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Расійскай імперыі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Японіі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы XIX стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыя Сахалінскай вобласці
Катэгорыя:1855
Рангаку

— японскі пераклад еўрапейскага анатамічнага трактата (1774)]]
 — збор еўрапейскіх навуковых ведаў, якія пранікалі ў Японію ў перыяд дзеяння палітыкі сакоку, пераважна праз галандскую гандлёвую факторыю на насыпным астраўку Дэдзіма ў гавані Нагасакі.

Да 1720 года распаўсюджанне гэтых ведаў у японскім грамадстве лічылася досыць небяспечным. Існавала манаполія на пераклад галандскіх кніг. Гэта справа была даручана закрытаму цэху перакладчыкаў, якія на працягу шэрагу пакаленняў займаліся перакладам заходніх ведаў на японскі лад.

Пасля 1720 года палітыка ізаляцыі была некалькі саслаблена, што прывяло да акультурацыі заходніх навуковых ведаў у японскім грамадстве. Спрыяла гэтаму і амаль пагалоўная пісьменнасць японцаў, асабліва жыхароў гарадоў.

У закрытую дзяржаву сталі паступаць такія заходнія вынаходствы, як механічныя гадзіннікі, мікраскопы, тэлескопы і помпы, якія старанна даследаваліся мясцовымі навукоўцамі. Карысталіся попытам і цацанкі накшталт чароўных ліхтароў; з часам быў наладжаны выраб іх японскіх аналагаў. Найбольшую цікавасць выклікалі кнігі медыцынскага зместу, а таксама звесткі пра вывучэнне магчымасцей электрычнасці.

Пасля 1803 года забароны на распаўсюджванне рангаку былі паступова зняты; апошнія ганенні на «спецыялістаў па варварскіх навуках» былі адзначаны ў 1839 годзе. Актыўнае вывучэнне і асваенне рангаку дазволіла японцам падрыхтавацца да адкрыцця краіны для еўрапейцаў і ў сціснутыя тэрміны скараціць сваё інфраструктурна-тэхналагічнае адставанне ад Еўропы.

## Гл. таксама 
* Японскі гадзіннік

## Літаратура 
* Кин Д. Японцы открывают Европу: 1720—1830. — М.: Наука, 1972. — 208 с.
* Кацугарава Хосю. Краткие вести о скитаниях в северных водах. — М.: Наука, 1978.

Катэгорыя:Гісторыя навукі
Катэгорыя:Перыяд Эда
Катэгорыя:Культура Японіі
Катэгорыя:Навука ў Японіі
Віварыні

**Віварыні** () — сямейства італьянскіх жывапісцаў, якія працавалі ў XV стагоддзі. Складалася з двух братоў — Антоніа (каля 1420 — пасля 1476) і Барталамеа Віварыні (каля 1430 — пасля 1491), і сына Антоніа — Альвізэ Віварыні (каля 1445 — каля 1505). Творчасць жывапісцаў з сям’і Віварыні ўяўляе сабой важную частку пераходнага перыяду ад готыкі да эпохі Рэнесансу.

Катэгорыя:Мастацкія дынастыі
Акультурацыя

**Акультурацыя** ( — ад лац. ad — да і cultura — адукацыя, развіццё) — працэс узаемаўплыву культур (абмен культурнымі асаблівасцямі), успрымання адным народам цалкам ці часткова культуры іншага народа. Пры гэтым арыгінальныя культурныя мадэлі адной ці абедзвюх груп могуць быць зменены, але і групы па-ранейшаму розныя. Варта адрозніваць акультурацыю і асіміляцыю, пры якой адбываецца поўная страта адным народам сваёй мовы і культуры пры кантакце з іншым, больш дамінантным. Пры гэтым, несумнеўна, акультурацыя можа быць першай ступенню на шляху да поўнай асіміляцыі.

## Прыклады 
Прыклады акультурацыі досыць шматлікія ў сучасным свеце, асабліва пасля шматразовага павелічэння патокаў міграцыі з адных рэгіёнаў у іншыя.

Да прыкладу, шлях акультурацыі праходзяць шматлікія падзеленыя народы, вымушаныя прыстасоўвацца да ўмоў культурна-моўнага асяроддзя, створанай большасцю, якая атачае іх. Пры гэтым не адбываецца іх асіміляцыі, яны захоўваюць культурна-моўную аўтаномію.

Пры гэтым працяглая акультурацыя, не якая завяршаецца асіміляцыяй па тых ці іншых прычынах, можа мець утоены канфліктны патэнцыял. З іншага боку, над шматлікімі народамі (асабліва дыяспарамі), які паспяхова прайшлі шлях акультурацыі, навісае пагроза поўнай асіміляцыі.

## Літаратура 
* Thurnwald R. The Psychology of Acculturation.// American Anthropologist, XXXIV. 1932. p.&nbsp;557-569
* Redfield R., Linton R., Herskovits M.J. (1936) Memorandum for the Study of Acculturation. *American Anthropologist, Vol. 38, No. 1*, 149—152.
* Lewin, K. (1948). *Resolving social conflicts*. New York: Harper & Row.
* Boas, F. (1940). *The aims of ethnology. Reprinted in F. Boas, Race, language, and culture* (pp.&nbsp;626-638). New York: Macmillan. (Originally published in 1888.)

Катэгорыя:Сацыяльная псіхалогія
Катэгорыя:Культуралогія
Катэгорыя:Сацыялогія культуры
Катэгорыя:Этнаграфія
Катэгорыя:Нацыянальныя меншасці
Альфрэд фон Шліфен

{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя            = Альфрэд Граф фон Шліфен
 | арыгінальнае імя          = Alfred Graf von Schlieffen
 | партрэт                   =
 | шырыня партрэта           = 150 
 | подпіс                    = 
 | герб                      = 
 | подпіс герба              =

 | тытул                     = Начальнік генеральнага штаба Германіі
 | парадак                   = 3
 | сцяг                      = Flag of Germany (1867–1919).svg
 | перыядпачатак             = 1891
 | перыядканец               = 1 студзеня 1906
 | папярэднік                = Альфрэд фон Вальдэрзэе
 | пераемнік                 = Гельмут фон Мольтке, малодшы
 | манарх                    = Вільгельм II
 | каментар                  =

 | дата нараджэння           = 28 лютага 1833
 | месца нараджэння          = Берлін, Прусія
 | дата смерці               = 4 студзеня 1913
 | месца смерці              = Берлін, Германская імперыя
 | пахаваны                  = 
 | дынастыя                  = 
 | бацька                    = 
 | маці                      = 
 | муж                       = 
 | жонка                     = графіня Анна Шліфен
 | у шлюбе                   = 
 | дзеці                     =

 | гады службы               = 1861 — 1906
 | прыналежнасць             = 
 | род войскаў               = 
 | званне                    = 
 | камандаваў                = 
 | бітвы                     = Аўстра-пруска-італьянская вайнаФранка-пруская вайна

 | навуковая сфера           = 
 | месца працы               = 
 | вядомы як                 =

 | партыя                    = 
 | дзейнасць                 = 
 | прафесія                  = 
 | адукацыя                  = 
 | вучоная ступень           = 
 | манаграма                 = 
 | рэлігія                   = 
 | узнагароды                = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"
      
-
     
}
 | аўтограф                  = 
 | Commons                   = Alfred von Schlieffen
}}

**Альфрэ́д Граф фон Шлі́фен** (; ,  — , ) — германскі ваенны дзеяч, фельдмаршал, начальнік генеральнага штаба Германіі (1891—1906). Яго імем быў назван вядомы План Шліфена, які прадугледжваў план разгортвання і кіраўніцтва вайскамі Германскай імперыі ў выпадку наступальнай аперацыі супраць французскай Трэцяй рэспублікі.

 *Разгортванне I Захад* (1905) і французскі *План XVII* (1913)]]

## Творы 
* «Каны». 2-е выд. М.: Ваенвыдат, 1938.

## Літаратура 
* *Foerster W. «Graf Schlieffen und der Weltkrieg»*, Berlin 1925.

Катэгорыя:Германскія генерал-фельдмаршалы
План Шліфена

**План Шліфена ** — стратэгічны план ваеннага камандавання Германскай імперыі, які быў распрацаваны ў пачатку XX ст., каб атрымаць хуткую перамогу ў Першай сусветнай вайне на Заходнім фронце з Францыяй, і з Расіяй на Усходнім фронце.

У наступнай, змененай у 1906 годзе варыяцыі, план быў прызначаны для перамогі на працягу першага месяца Першай сусветнай вайны; але няўдалыя змены першапачатковага плана, некаторыя тактычныя (стратэгічныя) пралікі, непрадугледжаную контратака Францыі ва ўскраінах Парыжу (больш вядомая як Бітва на Марне), а таксама на здзіўленне хуткі наступ рускай арміі завяршылі нямецкае прасоўванне, і ў далейшым вылілася ў гады пазіцыйнай вайны.

Гэты план з'яўляецца прадметам спрэчак навукоўцаў і ваенных па гэты дзень. План Шліфена быў распрацаваны начальнікам нямецкага Генеральнага штаба Альфрэдам фон Шліфенам, а пасля адстаўкі Шліфена быў мадыфікаваны Гельмутам фон Мольтке.

Катэгорыя:Ваенныя планы Германіі
Катэгорыя:Ваенныя планы, створаныя ў XX стагоддзі
Такугава Ёсінобу

— 15-ы і апошні сёгун Японіі з дынастыі Такугава, вядомы таксама як сёгун Кейкі. Перыяд кіравання: 10 студзеня 1866 — 3 студзеня 1868 года. Спрабаваў правесці рэформы ў Японіі, пры гэтым, у адрозненне ад сваіх супернікаў, якія арыентаваліся на Вялікабрытанію і ЗША, Такугава арыентаваўся на Францыю.

Зрынуты ў канцы 1867 года падчас Рэвалюцыі Мэйдзі, пасля паражэння ў вайне Басін (1868—1869) прыхільнікаў рэстаўрацыі сёгуната сышоў у адстаўку. Праследаванням не падвяргаўся, аднак цалкам адмовіўся ад удзелу ў публічным жыцці. Захапляўся паляваннем, стральбой з лука, фатаграфіяй і яздой на веласіпедзе.

У 1902 годзе Імператар Мэйдзі даў яму права заснаваць уласны дваранскі род і прысвоіў яму вышэйшы тытул князя (*ко: сяку*) за адданую службу Японіі. . З 1902 года таксама быў дэпутатам верхняй палаты Імператарскага парламента Японіі.

## Гл. таксама 
* Муцухіта

15
Ёсінобу
Катэгорыя:Уладальнікі сэто
Катэгорыя:Вайна Басін
Катэгорыя:Кадзоку
Катэгорыя:Князі Японіі
Генеральны штаб Германіі

**Генеральны штаб Германіі** (, літаральна «Вялікі Генеральны штаб») — вышэйшы орган кіравання войскамі Узброеных сіл Германіі ў 19 — 20 ст.

Генеральны штаб Германіі на працягу паўтары стагоддзяў выконваў ролю паўнавартаснага працоўнага органа ваеннага кіравання, узначальваў спачатку прускія войскі, а пасля імперскую армію Германіі, Рэйхсвер і Вермахт. Генштаб нёс поўную адказнасць за бесперапыннае вывучэнне ўсіх аспектаў вайны, а таксама за падрыхтоўку і разгляд планаў мабілізацыі і ваенных кампаніяў. Гэты орган кіравання існаваў неафіцыйна з 1806, а афіцыйна першы Генеральны штаб Прусіі быў заснаваны ў 1814 годзе.

Камплектаванне Генеральнага штаба афіцэрскім корпусам кардынальна адрознівалася ад звычайнага фармальнага адбору службовых асоб. Неабходнымі ўмовамі для атрымання пасады ў Генеральным штабе былі цэласнасць характару, бездакорныя паводзіны на службе і ў побыце. Далей прымаліся пад увагу ваенныя здольнасці, франтавы стаж, тактычная і тэхнічная падрыхтоўка, арганізацыйны талент, фізічная і духоўная цягавітасць, стараннасць, цвярозасць розуму, рашучасць, а не заступніцтва ці багацце.

На працягу доўгага часу свайго развіцця Генеральны штаб выхоўваў і навучаў паўнавартасных ў разумовых і маральных дачыненняў афіцэраў, здольных кіраваць нямецкімі ўзброенымі сіламі ў складаных умовах, у якіх яны звычайна вымушаны былі змагацца.

Прускі Генеральны штаб карыстаўся большай свабодай ад палітычнага кантролю, чым яго сучаснікі, і гэтая аўтаномія была замацаваная ў законе аб стварэнні Германскай імперыі ў 1871 годзе. Ён лічыўся падмуркам германскага мілітарызму ў перыяд пасля Першай сусветнай вайны, калі пераможцы спрабавалі падавіць прускі ваенны дух. Аднак ён выжыў, каб згуляць сваю звыклую ролю ў пераўзбраенні Германіі і ў Другой сусветнай вайне.

Катэгорыя:Ваеннае кіраванне
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Германіі
Вуліца Талстога

**Вуліца Талстога** — назва вуліц у розных населеных пунктах.

## Беларусь 
* Вуліца Талстога — вуліца ў Асіповічах.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Бабруйску.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Барысаве.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Віцебску.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Вялікай Бераставіцы.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Гомелі.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Давыд-Гарадку.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Дзяржынску.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Дзятлаве.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Іўі.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Калінкавічах.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Клецку.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Крычаве.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Лідзе.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Лунінцы.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Ляхавічах.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Мар’інай Горцы.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Нясвіжы.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Пінску.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Полацку.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Пружанах.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Рудзенску.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Слоніме.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Слуцку.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Смалявічах.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Століне.
* Вуліца Талстога — вуліца ў Стоўбцах.

## Гл. таксама 
* Завулак Талстога
Хаджалінская разня

[thumb|250px|right|Паштовая марка [Азербайджана 2007 годзе, прысвечаная разні ў Хаджалы]]
**Хаджалінская разня** () — масавае забойства жыхароў азербайджанскага горада Хаджалы армянскімі ўзброенымі фарміраваннямі, якое ў шэрагу крыніц характарызуецца як самае буйное і жорсткае кровапраліццё за час Карабаскай вайны. У азербайджанскіх крыніцах гэтыя падзеі называюцца Хаджалінскай трагедыяй () або Хаджалінскім генацыдам (), які прадстаўляецца азербайджанскім бокам як частка больш агульнага 200-гадовага генацыду азербайджанцаў.

## Гісторыя 
У ноч з 25 на 26 лютага 1992 года армянскія ўзброеныя фарміраванні пры ўдзеле некаторых ваенных 366-га палка Аб’яднаных сіл СНД, дыслакаванага ў Сцепанакерце (мяркуецца, што яны дзейнічалі без загаду камандавання), занялі горад Хаджалы. Падчас штурму і пасля яго былі паранены, загінулі і прапалі без вестак сотні мірных жыхароў.

Паводле афіцыйных дадзеных азербайджанскіх уладаў, у выніку гэтай трагедыі загінула (уключаючы замерзлых у шляху) 613 чалавек, з іх 63 дзіця, 106 жанчын, 70 старых. 8 сем’яў было знішчана цалкам. 487 чалавек, у тым ліку 76 дзяцей, было паранена, 150 чалавек прапала бяз звестак, 1275 чалавек пабывала ў закладніках.

## Памяць 
У Азербайджане помнікі ахвярам Хаджалінскай разні ўсталяваны ў Баку, гарадах Закаталы і Ленкарань, а таксама ў пасёлку Шаумянаўск, дзе часова пражываюць хаджалінскія ўцекачы.

## Спасылкі 
1992
26
Катэгорыя:1992 год у Азербайджане
Катэгорыя:Карабахская вайна
Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Азербайджане
Катэгорыя:Гуманітарныя катастрофы
Катэгорыя:Хаджалы
Катэгорыя:Ваенныя злачынствы і злачынствы супраць чалавечнасці
Катэгорыя:Праследаванне азербайджанцаў
Нодзу Мітыцура

{{Ваенны дзеяч
|імя     = Нодзу Мітыцура 
|дата нараджэння  = 
|дата смерці    = 
|месца нараджэння = 
|месца смерці   = 
|выява    = Michitsura Nozu.jpg
|апісанне выявы        =
|мянушка       = 
|прыналежнасць = 21px Імператарская армія Японіі
|гады службы    = 1871—1906
|званне         = маршал
|род войскаў      =
|камандаваў     = Імператарская армія Японіі
|частка =
|бітвы = Вайна Басін 
Япона-кітайская вайна
Руска-японская вайна
|узнагароды = {

}
|у адстаўцы =
}}

 — японскі маршал.

## Біяграфія 
Паходзіў з касты самураяў і ў маладосці ўдзельнічаў у вайне Басін. У 1871 годзе ўзведзены ў званне маёра. У 1878 — камандуючы Такійскай акругай.

Напачатку япона-кітайскай вайны камандаваў 5-й дывізіяй. Прыняўшы на сябе камандаванне японскімі войскамі да прыбыцця маршала Ямагаты Арытома, з'явіўся галоўным кіраўніком Пхеньянскай аперацыі, у якой праявіў вялікую рашучасць і энергію, але няўменне кіраваць вялікімі масамі войскаў. Калі Ямагата па хваробе пакінуў пасаду камандуючага 1-й арміяй, Нодзу зноў замяніў яго, камандаваў войскамі падчас апошняй аперацыі вайны — штурму Нючжуана (Інкоу). За адрозненні падчас вайны быў узведзены ў званне маршала.

Камандаваў гвардзейскай дывізіяй, быў галоўным інспектарам баявой падрыхтоўкі.

Падчас Руска-японскай вайны камандаваў 4-й японскай арміяй. У 1906 годзе Нодзу быў падараваны тытул маркіза.

Памёр у 1908 годзе, пахаваны на могілках Ааяма ў Токіа.

## Спасылкі 
* Nozu, Michitsura

Катэгорыя:Военачальнікі Японіі
Катэгорыя:Удзельнікі япона-кітайскай вайны (1894—1895)
Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны
Катэгорыя:Маршалы
Мадонна з дзіцем (Віварыні, Эрмітаж)

**Мадонна з дзіцем** — карціна аўтарства Барталамеа Віварыні, якая захоўваецца ў Эрмітажы, падпісаная і датаваная 1490 годам.

## Апісанне 
Перанесена з панэлі на палатно ў 1859 годзе. Падчас пераносу атрымала пашкоджанні, асабліва сур'ёзныя страты фарбы можна бачыць на тварах Божай Маці і Дзіцяці.

Карціна блізкая па кампазіцыі да «Поліптыха са Святым Якавам, Мадоннай з Дзіцем і святымі», які знаходзіцца ў калекцыі Музея Геці і намаляваны ў той самы год.

## Правенанс 
Набытая ў Венецыі графам  у 1857 годзе ў гандляра Паала Фабрыса. Перададзена ў Эрмітаж са Строганаўскага палаца ў Петраградзе ў 1922 годзе.

Катэгорыя:Выявы Дзевы Марыі
Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Эрмітажа
Ніігата (горад)

— горад, вызначаны ўказам урада Японіі, адміністрацыйны цэнтр прэфектуры Ніігата. Заснаваны 1 красавіка 1889 года. 

Ніігата — гэта буйны порт на ўзбярэжжа Японскага мора. Ніігата сімвалізуе Японію, як «краіну снега» («юкігуні»). Ніігата традыцыйна славіцца добрай японскай кухняй. Каля горада размешчаны горналыжны курорт Юдзава. З 2000 года года экспарт тавараў у Расію вырас з 337 да 1880 млн долараў. У горадзе размешчана садоўніцкая ферма Нісівакі, якая штогод вырошчвае 8,5 мільёна цюльпанаў. У 1964 годзе ў Ніігата адбылося моцнае землетрасенне.

## Клімат 
## Гарады-пабрацімы 
Ніігата з’яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў:

*  Галвестан, ЗША (1965);
*  Хабараўск, Расія (1965);
*  Харбін, КНР (1979);
*  Уладзівасток, Расія (1991);
*  Бірабіджан, Расія (2005);
*  Ульсан, Рэспубліка Карэя (2007);
*  Нант, Францыя (2009).

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады прэфектуры Ніігата
Катэгорыя:Гарады, вызначаныя ўказамі ўрада
ESET

**ТАА ESET** () — славацкая фірма-вытворца праграмнага забеспячэння і рашэнняў у галіне камп’ютарнае бяспекі, заснаваная ў 1992 годзе. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Aupark Tower (Браціслава), філіялы — у Буэнас-Айрэсе, Сан-Дыега, Сан-Паўлу, Манрэалі, Сінгапуры, Празе, Кракаве, Кошыцах і Маскве. Дзейнічае ў больш як 180 краінах свету.

Назва кампаніі ўяўляе сабой абрэвіятуру англійскага выразу «**E**ssential **S**ecurity against **E**volving **T**hreats» — эфектыўная абарона ад эвалюцыянуючых пагроз.

## Гісторыя 
Гісторыя кампаніі бярэ пачатак у 1987 годзе, калі два маладыя праграмісты Петэр Пашка і Міраслаў Трнка, знайшоўшы адзін з першых камп’ютарных вірусаў, які атрымаў назву «Вена», напісалі праграму для яго выяўлення. Антывірус для аперацыйнай сістэмы MS-DOS атрымаў назву NOD.

Пазней са з’яўленнем іншых вірусаў было вырашана стварыць праграмнае рашэнне для барацьбы з невядомымі відамі пагроз. З гэтай мэтай у 1992 годзе шляхам аб’яднання з кампаніяй Рудольфа Грубага была заснавана фірма «ESET».

У 1998 выйшаў NOD32 1.0 для Microsoft Windows, у 2003 з’явілася версія 2.0. Апошняя версія NOD32 пад нумарам 2.70.39 выйшла ў лістападзе 2006 года і мела падтрымку Windows Vista.

У лістападзе 2007 быў прадстаўлены NOD32 Antivirus 3.0, а таксама новы праграмны прадукт ESET Smart Security, які камбінаваў антывірусную праграму ESET NOD32 з функцыяй фаерволу і антыспаму.

У 2010 годзе «ESET» выдаў антывіруснае рашэнне пад назвай ESET Cybersecurity для Mac OS X, а праз год — для АС Linux.

Для мабільных прылад пад кіраваннем Windows Mobile, Symbian ці Android існуе антывірусны прадукт ESET Mobile Security.

## Узнагароды 
Стала першай славацкай кампаніяй, якая тройчы (2008, 2009 і 2010) станавілася фірмай года паводле апытання TREND TOP Фірма года.

У 2011 годзе ESET была названа адною з найбольш інавацыйных кампаній Еўропы і ўдастоеная ўзнагароды HSBC European Business Awards.

Кампанія ўваходзіць у спіс найбольш развітых кампаній у сферы высокіх тэхналогій паводле рэйтынгу Deloitte Technology Fast 50 у рэгіёне Еўропы, Блізкага Усходу і Афрыкі (EMEA).

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння Славакіі
Катэгорыя:Вытворцы ПЗ для абароны інфармацыі
Катэгорыя:Кампаніі Браціславы
1-я армія (Германская імперыя)

**1-я а́рмія** () — воінскае аб’яднанне армейскага узроўню імперскай Германскай арміі падчас Першай сусветнай вайны.

## Гісторыя 
Была сфармавана падчас мабілізацыі ў жніўні 1914 годзе на базе VIIІ Армейскай Інспекцыі.

Удзельнічала ў баявых дзеяннях у складзе Заходняга фронта. 20 жніўня 1-я армія заняла Брусель, удзельнічала ў Пагранічнай бітве. Падчас бітвы на Марне, падраздзяленні 1-й арміі былі ўсяго ў некалькіх дзясятках кіламетраў ад Парыжа. Пасля ўсталявання пазіцыйнага фронту 1-я армія працягвала знаходзіцца на Заходнім фронце да самага канчатка вайны. Пасля вайны 1-я армія была расфармавана.

## Баявы склад на 1914 год 
* II Корпус (Генерал ад інфантэрыі Аляксандр фон Лінзінген)
* III Корпус (Генерал ад інфантэрыі Эвальд фон Лохаў)
* IV Корпус (Генерал ад інфантэрыі Фрыдрых фон Армін)
* IX Корпус (Генерал ад інфантэрыі Фердынанд фон Куаст)
* III Рэзервовы корпус (Генерал ад інфантэрыі Ханс Хартвіг фон Беселер)
* IV Рэзервовы корпус (Генерал ад артылерыі Ханс фон Гранаў)
* IX Рэзервовы корпус (Генерал ад інфантэрыі Макс фон Боэн)

## Камандуючыя 
* Генерал-палкоўнік Аляксандр фон Клюк (1914)
* Генерал ад інфантэрыі Макс фон Фабек (1915)
* Генерал ад інфантэрыі Фрыц фон Белаў (1916)
* Генерал ад інфантэрыі Бруна фон Мудра (1918)
* Генерал ад інфантэрыі Ота фон Белаў (1918)
* Генерал ад інфантэрыі Магнус фон Эберхарт (1918)

## Гл. таксама 
* Баявы расклад Германскай імперскай арміі ў 1914 годзе

## Літаратура 
* 
* 
 

Катэгорыя:Ваенная гісторыя Германіі
Катэгорыя:Арміі Германіі ў Першай сусветнай вайне