Ліянель Жаспен

**Ліянель Жаспен** (; ) — французскі палітык-сацыяліст, Прэм’ер-міністр Францыі (1997—2002).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 12 ліпеня 1937 года ў Мёдоне (каля Парыжа). Служыў у арміі, пасля чаго ў 1963 годзе паступіў у Дзяржаўную школу кіравання. Таксама скончыў Інстытут палітычных навук.

У маладосці быў трацкістам, што пазней скрываў. Быў блізкім супрацоўнікам Франсуа Мітэрана, а ў 1981 годзе, пасля абрання яго прэзідэнтам рэспублікі, стаў старшынёй Французскай сацыялістычнай партыі. Займаў розныя міністэрскія пасады. У 1995 годзе высунуты партыяй на прэзідэнцкіх выбарах як замена Мітэрану, які сыходзіў з пасады, пасля першага тура заняў першае месца, аднак у другім туры пацярпеў паражэнне ад Жака Шырака, які і стаў новым прэзідэнтам. У 1997 годзе сацыялісты перамаглі на датэрміновых парламенцкіх выбарах, і Шырак даручыў свайму апаненту сфарміраваць урад як прэм’ер-міністру. На гэтай пасадзе Жаспен знаходзіўся трохі менш за пяць гадоў.

У 2002 годзе прэм’ер Жаспен ізноў выставіў сваю кандыдатуру ў прэзідэнты, аднак пацярпеў новае, значна больш ганебнае і сенсацыйнае паражэнне: не змог выйсці ў другі тур і прапусціў на другое месца ўльтранацыяналіста Жан-Мары Ле Пена, якога Шырак затым перамог з вялікай перавагай. Пасля гэтага Жаспен сышоў не толькі з пасады прэм’ер-міністра і старшыні партыі, але і наогул з палітыкі (у 2005 годзе ненадоўга вярнуўся да публічных заяў, агітуючы за праект еўрапейскай канстытуцыі, зрэшты, ізноў беспаспяхова). Уся ўлада ў дзяржаве апынулася ў вялікай кааліцыі прыхільнікаў Шырака, так званай UMP, ці Саюза за прэзідэнцкую большасць: яе прадстаўлялі абодва наступных прэм’ера, Рафарэн і дэ Вільпен.

Сацыялісты з таго часу знаходзіліся ў стане глыбокага крызісу, з якога пачалі выходзіць толькі ў 2006 годзе пасля масавых антыўрадавых выступленняў моладзі супраць закона аб «кантракце першага найму». Тым часам ізноў пачаліся гутаркі пра магчымыя прэзідэнцкія амбіцыі Жаспена: нягледзячы на тое, што ён у кастрычніку 2006 г. рэзка адмоўна выказаўся супраць прэзідэнцкіх амбіцый найпапулярнай у сацыялістаў Сегален Руаяль, партыя ўсё ж 16 лістапада высунула кандыдатам у прэзідэнты на выбарах-2007 менавіта яе.

Памёр 23 сакавіка 2026 года.

## Палітычная кар’ера 
### На вышэйшым узроўні 
Скончыўшы Дзяржаўную школу кіравання, паступіў на працу ў эканамічны аддзел Міністэрствы замежных спраў.
* 1965—1967 — генеральны сакратар міністэрства знешніх зносін
* У 1971 годзе ўпершыню абраны дэпутатам Нацыянальнага сходу.
* 1984—1988 — дэпутат Еўрапейскага парламента
* 1988 — міністр асветы Францыі
* 1989—1991 — міністр нацыянальнай адукацыі, моладзі і спорту
* 1991—1992 — міністр асветы
* 1997—2002 прэм’ер-міністр Францыі

### На мясцовым узроўні 
* 1977—1986 — абраны ў савет Парыжа
* 1988—1992 — генеральны савет Верхняй Гароны
* 1992—1997 — рэгіянальны савет Сярэдніх Пірэнеяў
* 1992—2002 — генеральны савет Верхняй Гароны

### Па партыйнай лініі 
* У 1971 годзе ўступіў у Сацыялістычную партыю, а ў 1977 годзе стаў яе нацыянальным сакратаром.
* у 1981 годзе ўзначальваў перадвыбарную кампанію кандыдата ў прэзідэнты — Франсуа Мітэрана
* 1981—1988 — першы сакратар Сацыялістычнай партыі
* 1983—1988 — віцэ-старшыня Сацыялістычнага інтэрнацыянала. У 1989 годзе — ганаровы старшыня Сацінтэрна.
* 1995—1997 — першы сакратар Сацыялістычнай партыі

## Узнагароды 
* Вялікі крыж ордэна Заслуг перад Рэспублікай Польшча (2000)
* Вялікі крыж Нацыянальнага ордэна Заслуг
* Гранд-афіцэр ордэна Ганаровага легіёна
* Афіцэр Нацыянальнага ордэна Квебека
* Вялікі крыж ордэна Зоркі Румыніі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (2002)
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (1995)
Катэгорыя:Міністры адукацыі Францыі
Катэгорыя:Члены французскай Сацыялістычнай партыі (1969)
Катэгорыя:Сацыялістычны інтэрнацыянал
Катэгорыя:Трацкісты
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнай школы адміністрацыі (Францыя)
Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута палітычных даследаванняў
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага Крыжа ордэна Заслуг перад Рэспублікай Польшча
Катэгорыя:Міністры спорту Францыі
Катэгорыя:Камуністы Францыі