Сталовіцкая камандорыя

**Сталовіцкая камандорыя** — падраздзяленне Мальтыйскага ордэну на тэрыторыі ВКЛ, якое існавала з 1610 па 1817 гады.

Князь Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка, які перайшоў з пратэстантызму, быў вельмі набожным католікам і філантропам. Ён выхаваў свайго сына, Жыгімонта Караля, такім жа. Падчас вучобы ў Балонні ў 1608 годзе Мальтыйскі рыцар Марцін Судо пераканаў Жыгімонта Караля далучыцца да Мальтыйскага ордэна. Яго бацька не толькі даў згоду, але і ў вечным тэстаменце, складзеным 11 лістапада 1610 года, надзяліў сына Мальтыйскай камандорыяй з яго маёнткаў у Сталовічах і Пацейках з умовай, што Радзівілы будуць мець прыярытэт у гэтай камандорыі. Калі б ніхто з Радзівілаў у той час не быў Мальтыйскім рыцарам, камандорыя павінна была быць перададзена грамадзяніну Літвы або Польшчы, але ніколі замежніку.

У канцы снежня 1610 года Жыгімонт Караль Кракаўскі адправіўся на Мальту, дзе заставаўся да 1612 года, прыняўшы патройны манаскі пострыг 8 студзеня. Хронікі таксама зафіксавалі яго ўдзел у экспедыцыі Мальтыйскага рыцарскага ордэна супраць арабскіх піратаў з Афрыкі. Жыгімонт Радзівіл фактычна прыняў Сталовіцкую камандорыю толькі пасля смерці бацькі ў 1616 годзе.

Камандорыя атрымала пацверджанне ад магістра Ордэна, Алофа дэ Віньякурта. У той жа час мальтыйскі магістр выдаў дакумент, які даваў Жыгімонту Каралю Кракаўскую камандорыю, якая, хоць і яшчэ не існавала, князь імкнуўся да яе стварэння пры каралеўскім двары ў Варшаве. Калі спроба стварыць кракаўскую камандорыю правалілася, у красавіку 1618 года Жыгімонт Караль звярнуўся да караля Жыгімонта III Вазы з просьбай аб стварэнні Познанскай камандорыі, якую ён прыняў толькі ў 1625 годзе.

Тым часам князь Радзівіл адправіўся на Мальту, дзе вялікі магістр прызначыў яго разам з Карлам III Ганзагам, герцагам Неверскім, сваім генеральным камісарам у сувязі са стварэннем імператарам Фердынандам II камандорыі ў Вене. Жыгімонт Караль наведваў Мальту яшчэ некалькі разоў, у тым ліку ў 1618 і 1642 гадах. У першыя гады існавання Сталовіцкай камандорыі малады рыцар быў заклапочаны фінансавымі пытаннямі, бо яму пастаянна даводзілася адпраўляць грошы на Мальту, а даходы ад маёнтка Сталовічаў былі сціплымі. Таму Жыгімонт Караль Радзівіл набыў маёнткі паблізу Сталовічаў, а таксама ў іншых гарадах і мястэчках Рэчы Паспалітай.

У 1637-39 гадах Жыгімонт Караль прафінансаваў і ахвяраваў грошы на будаўніцтва капліцы ў Сталовічах, побач з якой ён пабудаваў Латэранскі дом Маці Божай (першы на ўсходніх тэрыторыях Рэчы Паспалітай) з прыгожай статуяй Панны Марыі і драўляны шпіталь. У 1642 годзе князь адправіўся на лячэнне ў Італію, але там і памёр.

Пасля смерці князя рыцары Мальтыйскага ордэна стварылі скульптуру Жыгімонта Караля, якую яны размясцілі ў касцёле Святога Яна на Мальце. Ужо ў XVIII стагоддзі на месцы касцёла, пабудаванага Жыгімонтам Радзівілам у Сталовічах у стылі віленскага барока, быў пабудаваны цудоўны новы касцёл, прысвечаны Святому Яну Хрысціцелю, які захаваўся да нашых дзён (але ў 1868 г. пераняты праваслаўнай царквой).

Касцёл быў спраектаваны вядомымі архітэктарамі Іосіфам III Фантанам і Янам Крыштафам Глаўбіцам. Капліца, уфундаваная князем Жыгімонтам Каралям, была ўбудаваная ў муры касцёла ў якасці алтарнай часткі.

Пасля Жыгімонта Карла сталовіцкая камандорыя доўгі час не належала роду Радзівілаў. Наступнымі яе адміністратарамі былі Мікалай Уладзіслаў Юдыцкі (пам. 1667), за ім ішоў яго брат Томаш (пам. 1688), затым Казімір Міхал Пац (1688—1719), Мікалай Дамброўскі (пам. 1740), граф Маўрыцый дэ Сакс — пазашлюбны сын караля Аўгуста ІІ і Уршулі Багушуўны (1740—64) і Барталамей Стэцкі.

Толькі ў 1766 г. камандорам стаў Міхал Геранім Радзівіл. Ён пачаў здаваць мястэчка Сталовічы ў арэнду, што прыносіла яму каля 30 000 злотых штогод. Апошнім сталовіцкім камандорам быў сын князя Міхала Людвік Мікалай Радзівіл (1813-17). У 1817 годзе дзейнасць ордэна Святога Яна ў Сталовічах была цалкам забароненая расійскімі ўладамі, і камандорыя спыніла сваё існаванне.

## Спасылкі 
* Komandoria maltańskich rycerzy w Stołowiczach // Echa Polesia

Катэгорыя:Мальтыйскі ордэн
Катэгорыя:З’явіліся ў 1610 годзе