Заір Ісакавіч Азгур

{{Мастак
|фон              = 
|імя              = Заір Ісакавіч Азгур
|імя пры нараджэнні = 
|партрэт          =
|шырыня           = 250px
|загаловак        = 
|дата нараджэння    = 
|месца нараджэння   = 
|дата смерці = 
|месца смерці = 
|грамадзянства =   
|нацыянальнасць = яўрэй
|жанр = 
|вучоба =
|стыль =
|працы =
|заступнікі =
|уплыў =
|уплыў на = Яўген Колчаў, Юрый Кандрашоў
|узнагароды =
{ style="background:transparent"

}
{ style="background:transparent"
 
-

-
    
}
{ style="background:transparent"

} Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР
|вікісховішча =Category:Zair Azgur
}}

**Заі́р Іса́кавіч Азгу́р** (, в. Маўчаны Сенненскі павет, Магілёўская губерня, цяпер у складзе в. Застадолле Сенненскага раёна Віцебскай вобласці — , ) — беларускі скульптар. Народны мастак БССР (1944).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 (15) студзеня 1908 года ў яўрэйскай сям’і. Скончыў Віцебскі мастацка-практычны інстытут 1925 годзе, вучыўся ў Марка Шагала і Міхаіла Керзіна. Будучы студэнтам, жыў у Янкі Купалы і Якуба Коласа. У 1925—1928 гг. вучыўся ў Акадэміі мастацтваў у Ленінградзе. Працягнуў адукацыю ў Кіеўскім дзяржаўным мастацкім інстытуце (1928—1929) і Тбіліскай акадэміі мастацтваў. Першыя яго творы з’явіліся на справаздачнай выставе Віцебскага мастацкага тэхнікума ў 1924 г. У наступным годзе ён удзельнічаў у I Усебеларускай выстаўцы. У 1930 г. скульптар вярнуўся на радзіму і ўключыўся ў мастацкае жыццё Менска.

3 першых дзён вайны ўдзельнічаў у выпуску антыфашысцкіх улётак, супрацоўнічаў з франтавым друкам, ілюстраваў газету «Раздавім фашысцкую гадзіну». У 1942—1944 гг. 3аір Азгур у Маскве, пры Цэнтральным штабе партызанскага руху. У 1945 годзе ажаніўся з Галінай Гарэлавай, дачкой акадэміка Г. М. Гарэлава. Правадзейны член член Акадэміі мастацтваў СССР (1958).

Заір Азгур — цэнтральная фігура ў беларускай пасляваеннай пластыцы. У 1950-1970-я гг. працаваў над манументальнай скульптурай. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1947—1967 і з 1971). З 1980 года кіраўнік Майстэрні скульптуры АМ СССР у Мінску.

Памёр 18 лютага 1995 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

## Творчасць 
Заір Азгур працаваў у галіне станковай і манументальнай скульптуры, прыхільнік строгай рэалістычнай формы.

У даваеннай творчасці 3. Азгура заўважныя два падыходы: станковыя партрэты з натуры, што вымагаюць разумення ўнутранай сутнасці мадэлі, вылучаюцца шырокай, вольнай лепкай, і рэгламентаваныя канонамі рэпрэзентатыўныя выявы. У канны 1920-х—30-я г. стварыў партрэты дзеячаў сацыялістычнага і рэвалюцыйнага руху для Дома ўрада ў Мінску. Прыкладам тонкага разумення сутнасці гістарычнай асобы з’яўляюцца партрэты пісьменнікаў Лу Сіня і Р. Тагора.

Сярод твораў: партрэты герояў Вялікай Айчыннай вайны В. Талаліхіна, А. Радзімцава, А. Малодчага, М. Сільніцкага, Ф. Смалячкова, В. Талаша, М. Шмырова, К. Ракасоўскага, П. Батава, прадстаўнікоў айчыннай і сусветнай культуры Ф. Скарыны, А. Бразера, 3. Бядулі, Л. Александроўскай, Я. Купалы, Я. Коласа, М. Гусоўскага, К. Чорнага, кіраўнікоў камуністычнай і рабочай партый, нацыянальна-вызваленчага руху, палкаводцаў, герояў працы, вучоных; некалькі кампазіцый.

Па яго праектах створаны помнікі У. Леніну ў Беларусі, Расіі і Казахстане, П. Машэраву ў Віцебску, Я. Коласу і С. Грыцаўцу ў Мінску, Ф. Р. Маркаву ў Маладзечне, Ф. Багушэвічу ў Жупранах, Я. Купалу ў Вязынцы, В. Талашу ў Петрыкаве, А. Бутлераву і Я. Вучэцічу ў Маскве. Аўтар барэльефа «Слава загінуўшым героям» для помніка-абеліска Перамогі ў Мінску. У 1960-я гады стварыў шэраг партрэтаў беларускіх вучоных (М. Яругін, 1963; Б. Сцяпанаў, 1964), артыстаў (І. Балоцін, 1966, У. Крыловіч, 1967). Сярод яго твораў быў і помнік І. Сталіну.

Напісаў мемуары «Незабыўнае» (1962), «Тое, што помніцца…» (Кн. 1—2, 1977—1983), шмат публіцыстычных артыкулаў па мастацтву.

## Узнагароды 
* Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1939)
* Ордэн Чырвонай Зоркі (1943)
* Народны мастак БССР (1944)
* Народны мастак СССР
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1940, 1949)
* Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1945)
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1946)
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» 1-й ступені (1948)
* Сталінская прэмія другой ступені (1946; 1948)
* Ордэн Леніна (1955, 1958)
* Срэбраны медаль Сусветнай выстаўкі ў Бруселі (1958)
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1971)
* Герой Сацыялістычнай Працы (1978)
* Ордэн Дружбы народаў (1978)
* Медаль «Ветэран працы» (1982)
* Медаль Францыска Скарыны (1992)

## Памяць 
Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Беларускім музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, фондах БСМ, Траццякоўскай галерэі ў Маскве, фондах Міністэрства культуры Расіі, Дзяржаўным мастацкім музеі Малдовы, Астраханскай карціннай галерэі, Алтайскім музеі выяўленчага мастацтва.

* Імя З. І. Азгура носіць адна з вуліц Мінска.
* 18 лютага 2000 года на вуліцы Азгура ў Мінску адкрыты  мемарыяльны музей-майстэрня З. І. Азгура ў будынку творчай майстэрні, пабудаванай у 1984  годзе па праекце архітэктара В. М. Аладава.
* Мемарыяльная дошка ў памяць аб скульптара ўстаноўлена ў горадзе Мінску на фасадзе дома № 13 па праспекце Незалежнасці, у якім жыў З. І. Азгур.
* Мемарыяльная дошка на будынку былога мастацкага тэхнікума, у якім вучыўся З. І. Азгур, у Віцебску (вуліца Суворава, 3).
* Імя З. І. Азгура носяць 1-я сярэдняя агульнаадукацыйная школа і вуліца ў горадзе Сянно.
* У 2008 годзе НБРБ выпусціў памятную манету ў гонар 100-годдзя з дня нараджэння Азгура.

## Літаратура 
* 
* *Петэрсон Э. А.* Азгур Заір Ісакавіч // 
* 

## Спасылкі 
* 
* Сайт «Мемарыяльны музей-майстэрня З. І. Азгура» 
* *Завадская И.* Немузейные ценности // Беларусь сегодня, 2015, 14 февраля
* Заір Ісакавіч Азгур у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 


Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР
Катэгорыя:Народныя мастакі Беларускай ССР
Катэгорыя:Правадзейныя члены Акадэміі мастацтваў СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Асобы на манетах