ЙЦУКЕН

**ЙЦУКЕН** — асноўная кірылічная раскладка клавіятуры камп’ютараў і пішучых машынак.

Назва паходзіць ад 6 левых знакаў верхняга шэрагу раскладкі. Правобраз раскладкі з’явіўся ў канцы XIX стагоддзя, у сярэдзіне 1950-х гадоў раскладка стала падобная на сучасную. Некаторыя змены адбываліся ў 1990-я гады ў сувязі з развіццём і распаўсюджваннем вылічальнай тэхнікі.

## Гісторыя 
Раскладку прыдумалі ў ЗША ў канцы XIX стагоддзя. Толькі ў 1930-я гады вытворчасць уласных пішучых машынак была наладжана ў СССР. Канструкцыя друкавальнага вузла была досыць адпрацаванай, і важнейшыя літары размясцілі пад указальнымі пальцамі — у адрозненне ад QWERTY. У той час раскладка афіцыйна называлася «Стандард-клавіятура». Літары Ц і Э размяшчаліся сярод лічбаў, а лічбаў 0, 1 і 3 наогул не было, бо лічылі, што іх можна замяніць літарамі О, І і З.

## Раскладкі на аснове ЙЦУКЕН 
На аснове рускай раскладкі былі створаны раскладкі для ўсіх моў былога СССР, якія выкарыстоўваюць або выкарыстоўвалі кірыліцу. Цяпер ёсць афіцыйныя (тыя, што падтрымліваюць вытворцы ПЗ, напрыклад Microsoft) раскладкі для наступных моў: азербайджанскай, башкірскай, беларускай, казахскай, кіргізскай, таджыкскай, татарскай, узбекскай, украінскай, якуцкай і іншых. Для астатніх моў ёсць мноства самаробных карыстальніцкіх раскладак, перш за ўсё ў сістэмах GNU/Linux.

Беларуская і ўкраінская раскладкі з’явіліся яшчэ ў сістэме Windows 95. Азербайджанская, казахская, кіргізская, татарская і ўзбекская сталі даступныя пачынаючы з Windows XP. Башкірская і таджыкская — з Windows Vista. Якуцкая — з Windows 7.

### Руская 
### Украінская 
### Татарская 
Рускія літары і дадатковыя сімвалы набіраюцца адначасовым націскам і ўтрыманнем клавішы  (правы ) і адпаведнай літары. Гэтая раскладка таксама падыходзіць для туркменскай і калмыцкай моў.

### Башкірская 
### Казахская 
### Кіргізская 
Кіргізскія літары набіраюцца адначасовым націскам і ўтрыманнем клавішы  (правы ) і адпаведнай літары.

### Якуцкая 
### Таджыкская 
### Узбекская 
### Азербайджанская 
### Удмурцкая 
Іжэўскім гісторыкам і лінгвістам Дзянісам Сахарных створаны дзве раскладкі клавіятуры для ўдмурцкай мовы: асноўная версія выкарыстоўвае для ўдмурцкіх літар верхні лічбавы шэраг, альтэрнатыўная версія замяняе рускія літары, якія рэдка выкарыстоўваюцца, на адпаведныя ўдмурцкія (на ўзор татарскай раскладкі).

### Марыйская 
Для марыйскай мовы існуе комі-удмурцка-марыйская раскладка.

## Мангольская (ФЦУЖЭН) 
Мангольская раскладка заснавана на мадыфікаванай версіі раскладкі ЙЦУКЕН пад назвай ФЦУЖЭН, дзе літары рускай мовы замяняюцца літарамі, якія часцей выкарыстоўваюцца ў мангольскай мове.

## Іншыя кірылічныя раскладкі 
### Сербская 
### Македонская 
Адзіная «мёртвая» клавіша выкарыстоўваецца для ўводу македонскіх літар «Ѓ ѓ» і «Ќ ќ», а таксама машынапіснага апострафа (у спалучэнні з клавішай «прабел»): «м. к. á», «К к» → «Ќ ќ», «м. к. á», «прабел» → «'».

### Балгарская 
*Стандартная балгарская раскладка ад 2006 года*

Гэтая версія раскладкі даступная ў Windows Vista і вышэй.
Загалоўныя версіі літар «Ь» і «Ы» таксама можна набіраць, але толькі пры ўключаным рэжыме Caps Lock. Загалоўную версію літары «Ѝ» можна набіраць з дапамогай дадатковай клавішы, а калі яе няма — аналагічна літары «Ы» (у рэжыме Caps Lock з заціснутай «Shift»).

*Фанетычная кірылічная раскладка для балгарскай мовы, ад 2006 года (Таксама вядомая як «ЧШЕРТЪ»).*

## Зноскі 
Катэгорыя:Раскладка клавіятуры