open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Стаўбцоўская раўніна

**Стаўбцо́ўская раўні́на** — фізіка-геаграфічны раён у Беларусі, на паўднёвым захадзе Мінскай і ўсходзе Гродзенскай абласцей, у басейне верхняга цячэння ракі Нёман. Мяжуе з Мінскім узвышшам, Нёманскай нізінай, Цэнтральнабярэзінскай раўнінай, Капыльскай градой. Вышыня 150—200 м.

У тэктанічных адносінах Стаўбцоўская раўніна прымеркавана да цэнтральнай часткі Беларускай антэклізы, дзе Цэнтральнабеларускі масіў сучляняецца з Валожынскім грабенам. Складзена з ніжнепратэразойскіх гнейсаў, кварцытаў, верхнемелавых мергельна-мелавых моцна апясчаненых парод, антрапагенавых чырвона-бурых марэнных супескаў і суглінкаў, месцамі перакрытых водна-ледавіковымі розназярністымі пяскамі і супескамі. Магутнасць антрапагенавых асадкаў 100—150 м.

Раўніна фарміравалася ў зоне акумуляцыі сожскага ледавіка, пасля адступлння якога значна перапрацавана эразійна-дэнудацыйнымі працэсамі. Паверхня спадзіста-хвалістая, месцамі ўзгорыста-хвалістая. Адносная вышыня — 3—7 м. Трапляюцца забалочаныя і затарфаваныя лагчыны, часам з вадацёкамі; на водападзелах — тэрмакарставыя западзіны; прыдалінныя ўчасткі парэзаны лагамі, зрэдку ярамі. Карысныя выкапні: мел, пясчана-жвіровы матэрыял, будаўнічыя пяскі, лёгкаплаўкія гліны.

Асноўныя рэкі: Нёман, Уса, Ператуць, Лоша, Нёманец, Уздзянка, Тур’я.

Пераважаюць дзярнова-падзолістыя глебы, у паніжэннях — дзярнова-падзолістыя забалочаныя, у далінах рэк — дзярнова-глеістыя (поймавыя) з участкамі тарфяна-балотных.

Лясістасць 30 %. Вялікія масівы на поўначы раўніны. Пераважаюць хвойнікі і ельнікі верасовыя і імшыстыя. Трапляюцца дубровы і другасныя бярэзнікі, у паніжэннях — чорнаалешнікі са сфагнавымі балотамі. Паверхня моцна разараная.

На тэрыторыі раўніны Коласаўскі заказнік.

## Літаратура 
* 
* 
* Стаўбцоўская раўніна / М. М. Брылеўскі // Геаграфія: праблемы выкладання : навукова-метадычны часопіс / заснавальнік РУП "Выдавецтва «Адукацыя і выхаванне». — 2009. ― № 3. ― С. 3―8.

Катэгорыя:Раўніны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Стаўбцоўскага раёна
Вілейская вобласць

**Віле́йская во́бласць** — адміністрацыйная адзінка ў складзе БССР, утвораная ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 4 снежня 1939 года, пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР у лістападзе 1939 года. Адміністрацыйны цэнтр — горад Вілейка. Першапачаткова ўключала 7 паветаў.

У 1940 годзе Вілейская вобласць складалася з 22 раёнаў: 
# Астравецкі раён
# Ашмянскі раён
# Браслаўскі раён
# Відзскі раён
# Гадуцішскі раён
# Глыбоцкі раён
# Дзісенскі раён
# Докшыцкі раён
# Дунілавіцкі раён
# Ільянскі раён
# Крывіцкі раён
# Куранецкі раён
# Маладзечанскі раён
# Мёрскі раён
# Мядзельскі раён
# Пастаўскі раён
# Пліскі раён
# Радашковіцкі раён
# Смаргонскі раён
# Свянцянскі раён
# Свірскі раён
# Шаркаўшчынскі раён

20 верасня 1944 года вобласць была перайменаваная ў Маладзечанскую вобласць, адміністрацыйны цэнтр вобласці быў перанесены ў Маладзечна.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Былыя вобласці Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Мінскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
(2734) Гашак

**(2734) Гашак** () — астэроід з групы галоўнага пояса, які быў адкрыты 1 красавіка 1976 года савецкім астраномам Мікалаем Чарных у Крымскай абсерваторыі і названы ў гонар вядомага чэшскага пісьменніка Яраслава Гашака.
## Гл. таксама 
* Спіс астэроідаў (2701—2800)
* Класіфікацыі малых планет

## Спасылкі 
*

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1976 годзе
Катэгорыя:Астэроіды, адкрытыя Мікалаем Чарных
Катэгорыя:Астэроіды дыяметрам ад 2 да 40 км
Катэгорыя:Астэроіды, названыя ў гонар людзей
Падуст

**Падуст** (*Chondrostoma nasus*) — рыба сямейства Карпавых (*Cyprinidae*). 

## Апісанне 
Дасягае ў даўжыню 50 сантыметраў і вагі 1 — 1,5 кілаграмы. Вельмі рэдка падуст дасягае двух кілаграмаў. З'яўляецца тыповай рачной рыбай. Злёгку сплошчанае з бакоў цела падуста забяспечвае большую хуткасць рыбы. Усе плаўнікі, акрамя хваставога, жаўтавата-аранжавыя. Спінны плаўнік дымкова-шэры.

## Пашырэнне 
Насяляе глыбокі ўчасткі рэк з умераным цячэннем, пясчаным і камяністым дном, звычайна ў прыдоннай зоне. Трымаецца ля затопленых карчоў, дрэў і буйных кямяністых завалаў, дзе знаходзіць ежу. Пазбягае месцаў са стаячаю вадой або з хуткім цячэннем.

## Харчаванне 
Падуст харчуецца арганічнымі рэшткамі, што асядаюць на дно вадаёма і рознымі дробнымі доннымі бесхрыбетнымі. Найлепшыя ўмовы харчавання знаходзяцца на невялікай глыбіні, 0,4-1,8 метра, дзе грунт пакрыты дываном з водарасцей.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Карпавыя
Гусцяра

**Гусцяра** (*Blicca bjoerkna*) — рыба сямейства карпавых, адзіны прадстаўнік роду *Blicca*. Народныя назвы — *пласкірка*, *кромп*, *сухарэбрыца*, *сівуха*, *сцёрка*, *губар*.

## Апісанне 
Даўжыня да 35 см, маса да 1,3 кг, але звычайна 100—200 г. Серабрыстым, моцна сплюснутым з бакоў целам нагадвае маладога ляшча. Гусцяра адрозніваецца ад ляшчоў колькасцю і размяшчэннем глотачных зубоў (знаходзіцца з кожнага боку не па пяць, а па сем і прытым у два рады), баразной на спіне, жаўтаватымі або чырванаватымі парнымі плаўнікамі, большай луской. За брушным плаўніком мае кіль, не пакрыты лускай. Галава невялікая, рыла тупое, рот паўніжні. Цела пляскатае, спіна блакітна-шэрая, бакі блакітна-серабрыстыя, няпарныя плаўнікі шараватыя.

## Пашырэнне 
Водзіцца ў басейнах Паўночнага, Балтыйскага, Чорнага і Каспійскага мораў. Жыве найбольш у вадаёмах з глеяватым, гліністым дном, затоках, старыцах. Дробная трымаецца ў прагалінах паміж зараснікамі воднай расліннасці, буйная ў глыбокіх затоках і ямах каля крутых берагоў. Аселая. Вандруе чародамі да нерасцілішчаў, якія наведвае штогод, і зімавальных ям.

## Асаблівасці біялогіі 
Палавая спеласць у 3—4 гады. Нераст парцыённы ў маі-чэрвені ў невялікіх травяністых залівах, у пойме рэк або ў прыбярэжнай зоне азёр. Плоднасць 2,5—200 тыс. (11—109 тыс.) клейкіх ікрынак. Моладзь корміцца дробнымі ракападобнымі, дарослыя — насякомымі, малюскамі, радзей водарасцямі. Стварае помесі з ляшчом.

З’яўляецца другарадным аб’ектам промыслу.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Варонін Ф.* Гусцяра // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5 т. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983.
* 

Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Беразавік

**Беразавік** — балота на паўночным захадзе Беларусі, на тэрыторыі Вілейскага раёна Мінскай вобласці і Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці, большай часткай у вадазборы ракі Спягліца, часткова ў вадазборы возера Вішнеўскае. 

Нізіннага (62%), верхавога (30%), пераходнага (2%), змешанага (6%) тыпаў. Плошча 7,8 тыс. га, у межах прамысловых адкладаў 5,3 тыс. га. Глыбіня торфу да 5,7 метраў, сярэдняя 1,8 метра, ступень раскладання нізіннага тыпу 31%, верхавога - 25%, зольнасць адпаведна 10,2 і 4,2%. Пярвічныя запасы торфу 18100000 тон. Ёсць адклады сапрапелю магутнасцю да 2,5 метраў. 

Сярод балота возера Калодкі. Цэнтральная частка балота занята драбналессем з хвоі і бярозы, кусцікавы ярус з багуну і буякоў, ёсць журавіны. Уздоўж Спягліцы і на ўскрайках балота вярба, разнатраўе, асокі.
## Літаратура 
Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Вілейскага раёна
Катэгорыя:Балоты паводле алфавіта
Катэгорыя:Балоты Смаргонскага раёна 
Катэгорыя:Балоты Мінскай вобласці
Катэгорыя:Балоты Гродзенскай вобласці
Другі Усебеларускі краязнаўчы з’езд

**Другі Усебеларускі краязнаўчы з’езд** адбыўся 10 – 13 лютага 1927 г. у Мінску. Прысутнічала 187 дэлегатаў ад 240 краязнаўчых арганізацый (аб’ядноўвалі больш за 9000 членаў). Адбыліся 2 пленарныя пасяджэнні, працавалі секцыі: прыродна-геаграфічная, культурна-гістарычная, школьна-краязнаўчая, яўрэйская. З’езд заслухаў справаздачны даклад Цэнтральнага бюро краязнаўства (ЦБК, А.З. Казак),  адзначыў пашырэнне краязнаўчага  руху – заснаванне шэрагу мясцовых музеяў і бібліятэк, з’яўленне краязнаўчых вопісаў, некаторых раёнаў, збіранне вуснай народнай творчасці і слоўнікавага матэрыялу, практычнай і метадычнай падрыхтоўкі краязнаўцаў. Была зацверждана арганізацыйная структура краязнаўства рэспублікі: пярвічная адзінка – гурток; працу гурткоў аб’ядноўвалі раённыя і акруговыя таварыствы; узначальвала, накіроўвала і каардынавала краязнаўчую работу ЦБК пры Інбелкульце, якое распрацоўвала інструкцыі, праграмы, метадычныя дапаможнікі, апрацоўвала дасланыя краязнаўчыя матэрыялы, выдавала часопіс “Наш край”.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Краязнаўства Беларусі
Катэгорыя:Люты 1927 года
Катэгорыя:Падзеі ў Мінску
Катэгорыя:1927 год у Мінску
Барыс Усеваладавіч (князь гарадзенскі)

**Барыс Усеваладавіч**, **Барыс Усеваладкавіч** (пасля 1116 — пасля 1151) — князь гарадзенскі.

Сын князя Усевалада Гарадзенскага і Агаф’і (дачкі Уладзіміра Манамаха). Гарадзенскае княства атрымаў у спадчыну ад бацькі. У 1144 г. удзельнічаў у паходзе кіеўскага князя Усевалада Ольгавіча супраць галіцкага князя Уладзіміра Валадаравіча. Падтрымаў князя Ізяслава Мсціславіча ў яго барацьбе з Юрыем Далгарукім за кіеўскі велікакняжацкі сталец. У 1150 г. разам з Ізяславам хадзіў пад Дарагабуж, у 1151 г. войска Барыса Усеваладавіча ўдзельнічала ў аблозе Кіева, пасля ўзяцця якога гнала князя Юрыя да Белгарада. Памёр пасля 1151 г., за ім гарадзенскі сталец пераняў брат Глеб Усеваладавіч.

## Літаратура 
* Назаренко А. В. Городенское княжество и городенские князья в XII в. // Древнейшие государства Восточной Европы, 1998 г.: Памяти чл.-корр. РАН А. П. Новосельцева. М., 2000. ISBN 5-02-018133-1. — С. 172—178.

Катэгорыя:Князі гарадзенскія
Сілічы (гарналыжны цэнтр)

«**Сілічы**» — гарналыжны цэнтр у Лагойскім раёне Мінскай вобласці Беларусі.

Знаходзіцца за 32 км ад Мінску каля вёскі Сілічы.

Спраектаваны ў 2004—2005 гадах аўтарскім калектывам інстытута «Мінскграмадзянпраект», у які ўваходзілі архітэктары А. Арцюхін, Л. Жук, А. Папова, А. Цяльцоў, У. Даніленка, І. Кратовіч, В. Батузава, Босы.

У 2007 годзе на XIII Рэспубліканскім конкурсе лепшых архітэктурных твораў 2005—2007 гг. праект атрымаў 2-ю прэмію (дыплом БСА) у намінацыі «Грамадскія комплексы, будынкі і збудаванні» ў раздзеле «Пабудова».

## Трасы 
thumb|Адна з трас
thumb|На вяршыні. На заднім плане бачны пад’ёмнік
thumb|Пункт праката інвентара

* тры гарналыжныя трасы рознай ступені складанасці працягласцю 650 м, 700 м і 920 м. Абсталявана крэславай канатнай дарогай.
* асобная траса для сноўборда працягласцю 270 м. Абсталявана двухмеснай крэславай канатнай дарогай.
* вучэбная траса працягласцю 120 м. Абсталявана бугельным пад’ёмнікам .
* дзіцячая траса працягласцю 70 м. Абсталявана бугельным пад’ёмнікам.
* тюбінгавая траса. Абсталявана бугельным пад’ёмнікам.
* траса для катання на снегаходзе працягласцю 2,5 км.
* траса для бегавых лыжаў працягласцю 1,1 км.

## Дадатковая інфармацыя 
* перапад вышынь на гарналыжных трасах дасягае больш за 100 м.
* у вячэрні час усе трасы асветленыя.
* маецца сістэма штучнага аснежвання, якая дазваляе вырабляць снег, пачынаючы з тэмпературы −3 ° C.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарналыжныя курорты Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Лагойскага раёна
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Уладзіміра Даніленкі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ірыны Даніленкі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Веры Батузавай
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Аляксандра Арцюхіна
Маладзечанская вобласць

**Маладзечанская вобласць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе БССР у 1944—1960 гадах.

Утворана 20 верасня 1944 года, калі ў Маладзечанскую была перайменавана Вілейская вобласць, а цэнтр вобласці перанесены ў Маладзечна. 24 ліпеня 1957 года скасаваны Ільянскі раён, 31 жніўня 1959 года — Свірскі раён, 3 кастрычніка 1959 года — Дзісенскі раён. Скасавана 20 студзеня 1960 года, раёны перададзеныя ў Віцебскую (9 раёнаў: Браслаўскі, Відзаўскі, Глыбоцкі, Докшыцкі, Дунілавіцкі, Мёрскі, Пастаўскі, Пліскі і Шаркаўшчынскі), Гродзенскую (4 раёны: Астравецкі, Ашмянскі, Смаргонскі, Юрацішкаўскі і Багданаўскі сельсавет Валожынскага раёна) і Мінскую (7 раёнаў: Валожынскі (за выключэннем Багданаўскага сельсавета), Вілейскі, Івянецкі, Крывіцкі, Маладзечанскі, Мядзельскі, Радашковіцкі і гарады Вілейка і Маладзечна) вобласці.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.

Катэгорыя:Былыя вобласці Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Маладзечна
Катэгорыя:Гісторыя Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Мінскай вобласці
Катэгорыя:З’явіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1960 годзе
Катэгорыя:Маладзечанская вобласць
Курган Славы (мемарыяльны комплекс)

**Мемарыяльны комплекс «Курган Славы»** — помнік у гонар подзвігу воінаў 1, 2, 3-га Беларускіх і 1-га Прыбалтыйскага франтоў у Беларускай аперацыі 1944, размешчаны ў Смалявіцкім раёне Мінскай вобласці, на 21-м км магістралі М2 Мінск — Нацыянальны аэрапорт «Мінск».

## Перадгісторыя 
Беларуская наступальная аперацыя «Баграціён» праводзілася сіламі франтавых злучэнняў пры ўдзеле партызан, пачалася 23 чэрвеня 1944 года і завяршылася 29 жніўня вызваленнем Беларусі, часткі Літвы і Польшчы. Менавіта на Смалявіччыне ў ліпені 1944 года ў акружэнне трапіла 105-тысячная групіроўка гітлераўцаў. Дадзеная падзея атрымала назву «Мінскі кацёл». Разгром гэтай групіроўкі завяршыўся 11 ліпеня і стаў яшчэ адным вырашальным крокам на шляху да вызвалення Беларусі.

## Гісторыя 
У памяць аб гераізме савецкіх салдат і афіцэраў, а таксама ў гонар перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне кіраўніцтва БССР 18 жніўня 1966 года прыняло пастанову аб збудаванні манументальна-скульптурнай кампазіцыі «Курган Славы». Закладзены 30 верасня 1966 года прадстаўнікамі гарадоў-герояў Адэсы, Валгаграда, Кіева, Ленінграда, Масквы, Севастопаля, Брэсцкай крэпасці-героя, працоўных, навучэнцаў, вайсковых часцей Мінска і Мінскай вобласці.

Курган Славы з’яўляецца выдатным прыкладам новай беларускай мемарыяльнай пластыкі, якая перайшла ад фармалізму, уласцівага савецкаму пасляваеннаму мастацтву, да сімвалічных вобразаў, якія разам з тым маюць цесную сувязь з рэальным жыццём.

Курган Славы пад Мінскам парадзіў цэлую хвалю перайманняў сярод архітэктараў, якія стваралі ваенныя мемарыялы па ўсім СССР.

## Галерэя 

Выява:D-44 at Mound of Glory.JPG|85-мм дывізіённая гармата Д-44
Выява:ZiS-3 at Mound of Glory.JPG|76-мм дывізіённая гармата ўзору 1942 года (ЗІС-3)
Выява:ZiS-2 at Mound of Glory.JPG|57-мм процітанкавая гармата ўзору 1941 года (ЗІС-2)
Выява:T-34-85 at Mound of Glory.JPG|Т-34-85
Выява:ISU-152 at Mound of Glory.JPG|ІСУ-152
Выява:IS-2 at Mound of Glory.JPG|ІС-2
Выява:IS-3 at Mound of Glory.JPG|ІС-3
Выява:T-10 at Mound of Glory (center).JPG|T-10

## Гл. таксама 
* Курганы Славы
* Хатынь

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Курган Славы 

Катэгорыя:Славутасці Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Помнікі Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі
Катэгорыя:Мемарыяльныя комплексы Беларусі
Катэгорыя:Курганы Беларусі
Катэгорыя:Творы Андрэя Бембеля
Катэгорыя:Творы Анатоля Арцімовіча
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Алега Стаховіча
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Валерыя Лапцэвіча
Катэгорыя:Аб’екты на марках
Deep Space 1

**Deep Space 1** («Далёкі Космас-1») — эксперыментальны аўтаматычны касмічны апарат, запушчаны 24 кастрычніка 1998 года ракетай-носьбітам Delta-2, як частка праграмы NASA «Новае Тысячагоддзе». Асноўнай мэтай палёту было выпрабаванне дванаццаці ўзораў найноўшых тэхналогій, здольных значна знізіць кошт і рызыкі касмічных праектаў. Таксама гэта першы апарат у гісторыі даследвання космаса, у якім у якасць маршавага рухавіка быў выкарыстаны іонны рухавік.

Гэтыя ўзоры ўключалі ў сябе:

* Іонны рухавік электрастатычнага тыпу (іянізаваны газ разганяецца ў электрастатычным полі, ствараючы рэактыўную цягу).

* Autonav — аўтаномная сістэма навігацыі, якая зводзіць да мінімуму неабходнасць карэкціроўкі руху апарата з зямлі, а таксама здольная наводзіць фотаапаратуру зонда.

* Remote agent — праграмнае забеспячэнне, здольнае да саматэставання і самааднаўлення пасля збояў.

* SDST (Small Deep-Space Transponder) — мініяцюрызаваная сістэма далёкай радыёсувязі.

* MICAS (Miniature Integrated Camera And Spectrometer) — малагабарытная, лёгкая відэасістэма, якая аб’ядноўвае лічбавую фотакамеру і спектрометр.

* PEPE (Plasma Experiment for Planetary Exploration) — інтэграваны масіў навуковых інструментаў для вывучэння касмічнай плазмы, сонечнага ветру, электрамагнітных палёў і зараджаных часціц.

* SCARLET (Solar Concentrator Array of Refractive Linear Element Technologies) — лёгкія і эфектыўныя сонечныя батарэі.

* Эксперымент «Beacon Monitor» — апарат пасылаў сігналы толькі аб сваім агульным стане, скарачаючы кошт наземных аперацый.

Апарат «Deep Space 1» паспяхова выканаў асноўную мэту палёту і пачаў выкананне дадатковых задач: збліжэнне з астэроідам Брайль і каметай Барэлі, перадаўшы на зямлю значны аб’ём каштоўных навуковых дадзеных і малюнкаў.

Праграма «Deep Space 1» была прызнана скончанай 18 снежня 2001 года.

## Спасылкі 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Касмічная тэхніка
Летні час

**Летні час** () — час, ссунуты на 1 гадзіну наперад адносна часу, прынятага ў гэтым часавым поясе. Уводзіцца шматлікімі краінамі ў летні перыяд з мэтай эканоміі электраэнергіі на асвятленне. Упершыню летні час быў уведзены ў Германіі ў 1916 годзе.

У Еўропе пераход на летні час адбываецца ў апошнюю нядзелю сакавіка ў 2:00 пераводам стрэлак на 1 гадзіну наперад, а зваротны пераход здзяйсняецца ў апошнюю нядзелю кастрычніка ў 3:00 пераводам стрэлак на 1 гадзіну назад.

## Сучасны стан 
У 2020 г. 73 краіны выкарыстоўваюць, у тым ці іншым варыянце, летні час (з іх у 9 краінах ён ужываецца не ва ўсіх рэгіёнах), і 168 краін не выкарыстоўваюць. У паўночным паўшар’і летні час выкарыстоўваецца часткова ў ЗША, Канадзе, Мексіцы (акрамя шэрагу штатаў і правінцый), цалкам ва ўсіх краінах Еўропы, акрамя Беларусі, Ісландыі і Расіі, а таксама ў Марока, Іране, краінах Блізкага Усходу. У паўднёвым паўшар’і летні час выкарыстоўваецца ў Аўстраліі (у шэрагу штатаў), Новай Зеландыі, Парагваі, Чылі.

Адмовіліся ад увядзення летняга часу Японія, Кітай, Індыя, Сінгапур, а таксама рэспублікі былога СССР: Узбекістан, Таджыкістан, Туркменістан, Грузія, Казахстан, Кыргызстан, Арменія, Азербайджан. Пры гэтым Туркменістан, Грузія, Кыргызстан і большая частка Казахстана і Узбекістана захавалі «дэкрэтны час». Расія адмовілася ад пераводу стрэлак з восені 2011 года, прыняўшы закон «Пра вылічэнне часу», паводле якога рашэнне пра змену часавога пояса для суб’екта РФ прымаецца ўрадам Расіі.

Украіна, Малдова, Літва, Латвія, Эстонія таксама могуць адмовіцца ад пераводу стрэлак з вясны ці восені 2021 года.

Варта адзначыць, што на экватары розніца паміж працягласцю дня ўлетку і ўзімку неістотная (на экватары дзень і ноч цэлы год прыблізна па 12 гадзін). Пры набліжэнні да Паўночнага ці Паўднёвага полюса розніца ў працягласці дня ўлетку і ўзімку становіцца ўсё больш істотнай. Гэта тлумачыць, чаму ў экватарыяльных ці трапічных краінах выкарыстанне «летняга» часу эканамічна немэтазгодна.

У розных краінах ідзе ажыўленая палітычная барацьба за захаванне ці адмену летняга часу. За захаванне выступаюць энергетыкі, вытворцы спартыўнага інвентару і сеткі рознічнага гандлю, за адмену — ахова здароўя, транспарт і фермеры.

Да 2011 года ў Беларусі і Расіі і да 2002 года ў Еўропе пераход на летні час ажыццяўляўся ў апошнюю нядзелю сакавіка ў 2:00 пераводам гадзіннікавых стрэлак на 1 гадзіну наперад, а зваротны пераход ажыццяўляўся ў апошнюю нядзелю кастрычніка ў 3:00 пераводам стрэлак на 1 гадзіну назад.

Пачынаючы з 2002 года, паводле дырэктывы ЕС(2000/84/EC), у Еўропе пераход на летні час ажыццяўляецца ў 01:00 па Грынвічы.

У ЗША і Канадзе з 2007 года пераход на летні час ажыццяўляецца ў другую нядзелю сакавіка ў 2:00 і вяртаецца зваротна ў першую нядзелю лістапада, таксама ў 2:00. Варта заўважыць, што не па ўсёй тэрыторыі Злучаных Штатаў і Канады летні час выкарыстоўваецца аднолькава. Да прыкладу, у канадскай правінцыі Саскачэван стрэлкі не пераводзяць.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Карта краін, якія пераходзяць на летні час, і даты пераходу
* Графічная выява часавых зон і летняга часу
* Еўрапейскі пункт гледжання 

Катэгорыя:Час
Катэгорыя:Часавыя паясы
Катэгорыя:Лета
Галавень

**Галавень** (*Leuciscus cephalus*) таксама **Галавань** — прэснаводная рыба з сямейства Карпавых, роду яльцоў.

## Апісанне 
Дасягае ў даўжыню 80 см, вага да 8 кг. Масіўная галава крыху прыплюснутая зверху, лоб шырокі, луска дастаткова буйная. На бакавой лініі 44-46 луска; ёсць 8-11 кароткіх і вельмі грубых тычынак. Харчуецца паветранымі насякомымі, маладымі ракамі, рыбамі, жабкамі.

## Распаўсюджванне 
Шырока распаўсюджаны ў Еўропе і Малой Азіі. На паўночным усходзе Еўропы арэал галаўня абмежаваны Паўночнай Дзвіной; у Малой Азіі — водамі Еўфрату. Кубань, Церак, Куру і іншыя рэкі Каўказа насяляе блізкі від — каўказскі галавень.

Галоўным чынам жыве ў рэках, радзей — у азёрах.

## Размнажэнне 
Нераст галаўня адбываецца пры тэмпературы вады 12-17&nbsp;°C пераважна ў паўднёвых раёнах Еўропы — у красавіку, у паўночных — у траўні-чэрвені, недалёка ад месцаў рассялення. Пладавітасць галаўня ад 9,7 да 200 тысяч ікрынак. Палавой сталасці дасягаюць пад канец 2-3 года жыцця, пры вазе 100—200 г.

## Харчаванне 
Сілкуецца галавень самай рознай ежай, і яго ў гэтым дачыненні можна аднесці да разраду ўсяедных рыб. Ежай яму служаць: казуркі, чарвякі, малюскі, ракі, жабы, ікра і маляўкі рыб, а таксама ўсё, што трапляе ў ваду з нашага стала: нават плады вішні і чаромхі, якія зваліліся ў ваду, ён падбірае. Буйны галавень — вельмі пражэрлівы драпежнік, ён не толькі есць у вялікай колькасці келб і верхаводак, але і хапае ўсё, што апынецца ў вадзе, аж да мышэй.

## Месцы пражывання 
Аддае перавагу ўчасткам з хуткай і мернай плынню. У стаялых вадаёмах, у тым ліку ў вадасховішчах не сустракаецца, сыходзячы з іх у прытокі. Любіць трымацца на водмелях з пясчаным, камяністым ці проста няроўным дном, часта сустракаецца і ў вірах на мяжы хуткай і зваротнай плыняў, у вусцях хуткіх рэк. Упадабанымі месцамі галаўня з'яўляюцца ўчасткі з навіслымі кустамі і кручамі, але асабліва густы падводны каражнік.

## Промысел 
Галавень з'яўляецца аб'ектам аматарскага і спартовага рыбалоўства. Ловяць галаўня паплавочнай, правадочнай, доннай вудамі, спінінгам, нахлыстам, а таксама выкарыстоўваецца лоўля перацягам.

У якасці прынады выкарыстоўваюцца казуркі, такія як конік, хрушч і яго лічынка. Добрай прынадай для галаўня з'яўляюцца: цеста, чарвякі, маляўкі-сяголеткі, конікі, сухія і мокрыя мушкі, а пры лоўлі спінінгам — невялікія воблеры і вярчальныя блёсны.

Асабліва прагна галавень бярэ ўвесну, у сярэдзіне траўня і з надыходам восені. Узімку яго клёў слабее, але напачатку і канцы лёдавага сезону назіраецца невялікае павышэнне дзейнасці. Злоўлены галавень — выдатны баец, ён вельмі моцна супраціўляецца напачатку і ў канцы вываджвання. Першыя рыўкі асабліва моцныя. Пашча ў галаўня дужая, але ён настолькі моцна б'ецца, што зрываецца вельмі часта.

Катэгорыя:Карпавыя
Баранавіцкі абласны драматычны тэатр

**Баранавіцкі абласны драматычны тэатр**. Існаваў у 1940—1941 гг. і ў 1944—1948 гг. у Баранавічах.

Створаны на базе Рагачоўскага калгасна-саўгаснага тэатра. Мастацкі кіраўнік Б. Нахімаў-Дольскі, з 1941 г. тэатр узначальваў Я. Танальскі. Адкрыўся спектаклем «У пушчах Палесся» Я. Коласа (рэжысёр А. Лізункоў). Пастаўлены спектаклі «Хто смяецца апошнім» К. Крапівы, «Слуга двух гаспадароў» К. Гальдоні, «Севільскі цырульнік» П. Бамаршэ, «Любоў Яравая» К. Транёва і іншыя. Паказваў канцэртныя праграмы. З пачатку ВАВ дзейнасць спыніў, аднавіў у жніўні 1944 г. У пасляваенным рэпертуары пераважалі актуальныя тагачасныя п'есы. Тэатр расфарміраваны.

## Літаратура 
* Стэльмах Дз. У. Баранавіцкі абласны драматычны тэатр// Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. Мн.: БелЭн, 2002. С. 89-90.

Катэгорыя:Культура Баранавічаў
Катэгорыя:Тэатры Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Баранавічаў
Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1948 годзе
Беларуска-амерыканская нацыянальная рада

**Беларуска-амерыканская нацыянальная рада** (БАНР) — першая сталая беларуская арганізацыя ў ЗША. Заснавана 7 верасня 1941 г. у Чыкага. Заснавальнікі – Я. Тарасевіч, Я. Чарапук, П.Чопка, М.Аблажэй, І.Лобач, Я. Варонка, Я. Рэшаць. Да кастрычніка 1941 г. называлася Беларускі камітэт дапамогі ахвярам вайны. Стаяла за аднаўленнне дзяржаўнасці БНР і непадзельнасць беларускіх зямель. У 2-ю сусветную вайну праз амерыканскія арганізацыі наладжвала дапамогу народу Беларусі, у пасляваенныя гады падтрымлівала беларускіх эмігрантаў. Прадстаўнікі БАНР удзельнічалі ў Агульнаамерыканскіх славянскіх кангрэсах (1942, 1944, 1946, 1948). Вядзе культурна-асветніцкую, выдавецкую і прапагандысцкую дзейнасць. Выдавала «Весткі БАНР» і «Беларускія весткі». На сучасным этапе БАНР звязана пераважна з дзейнасцю беларускай праваслаўнай царквы св. Юр’я.

## Літаратура
*Ляднёва А. Беларуска-амерыканская нацыянальная рада // БелЭн, у 18 т., т.2. Мн., 1996.

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў ЗША
Лукомка

**Лукомка**, **Лукамка**, **Уюнок** — рака ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Ула (басейн Заходняй Дзвіны).

## Асноўныя прытокі 
* *Правы* — Югна.

## На рацэ 
* *Населеныя пункты*: Чашнікі.
* *Вадасховішчы*: Лукомскае.

## Агульныя звесткі 
Выцякае з Лукомскага возера каля горада Новалукомль, цячэ ўздоўж усходняй ускраіны Лукомскага ўзвышша па Чашніцкай раўніне, вусце ў межах горада Чашнікі.

Даўжыня ракі 53 км. Плошча вадазбору 831 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 5,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰.

Даліна трапецападобная, шырыня яе 400—600 м, у нізкай плыні да 5 км. Пойма перарывістая, у вярхоўі і вусцевай частцы забалочаная; шырыня 200—500 м, на забалочаных дзялянках да 1,6 км. Рэчышча моцна звілістае, шырынёй 15—20 м у высокай плыні, 8—12 метраў на астатнім працягу.

Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку красавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 1,1 м. Замярзае ў сярэдзіне лістапада, крыгалом у канцы сакавіка. Веснавы ледаход 8 дзён. Каля вёскі Рудніца Лукомскае вадасховішча.

У басейне ракі азёры Лукомскае, Катоўскае, Несіна, Заружанне (Ружына) Слідзец, Сарочынскае, Сцержань, Родамля, Святое, Пачаевіцкае і інш.

## Літаратура 
* 
* 
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. — Л., 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил. 
* 

## Спасылкі 
* Рака Лукомка 

Катэгорыя:Прытокі Улы
Катэгорыя:Рэкі Чашніцкага раёна
Беларус у Амерыцы

**«Беларус у Амерыцы»** — беларускі часопіс у ЗША. Выдаваўся ў верасні 1948 – сакавіку 1949 гг. у Саут-Рыверы на беларускай мове. Выдавец Я. Ніхаёнак. Змяшчаў хроніку эмігранцкага жыцця, матэрыялы праграмадска-палітычную сітуацыю ў свеце і на Бацькаўшчыне, абвесткі пра пошукі родных і блізкіх. Выйшлі 4 нумары.

## Літаратура 
* Беларус у Амерыцы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. – С. 346. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы ЗША
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Саўт-Рывер
Беларуска-амерыканскае задзіночанне

**Беларуска-амерыканскае задзіночанне** (БАЗА) — грамадская арганізацыя прадстаўнікоў беларускай эміграцыі і творчай інтэлігенцыі ў ЗША, заснаваная ў 1949 годзе ў Нью-Ёрку.

На сенняшні дзень Беларуска-амерыканскае задзіночанне з’яўляецца найбуйнейшай і самай старой беларускай арганізацыяй у ЗША.

## Агульная інфармацыя 
Сябрам агранізацыі могуць быць асобы беларускага паходжання, выхадцы з Беларусі ў яе этнаграфічных межах, ці асобы, звязаныя сваяцтвам альбо дзейнасцю з Беларуссю, без розніцы групавой прыналежнасці, пачынаючы ад 18 гадоў.

Члены БАЗА прымаюць удзел у сустрэчах і мерапрыемствах арганізацыі, плацяць сяброўскія складкі і атрымліваць газету «Беларус».

Зараз старшыней арганізацыі з’яўляеццца Ганна Сурмач .

Беларуска-амерыканскае задзіночанне ажыццяўляе наступныя функцыі:
* абараняе традыцыйныя каштоўнасці Беларусі, спрыяе дэмакратычнаму развіццю і абароне правоў чалавека ў Рэспубліцы Беларусь;
* інфармуе амерыканскае грамадства і кіраўніцтва ЗША аб гісторыі і культуры беларусаў, а таксама асвятляе стан спраў у сучаснай Рэспубліцы Беларусь;
* спрыяе захаванню і развіццю беларускай культуры і гісторыі;
* спрыяе ўнёску беларусаў у амерыканскае грамадства
* забяспечвае падтрымку сябрам арганізацыі;
* ажыццяўляе кантроль і ўносіць свой уклад у выданне кніг і перыядычных выданняў па беларускіх пытаннях.

## Гісторыя арганізацыі 
Першы падрыхтоўчы сход адбыўся ў чэрвені 1949 года ў Брукліне, а 31 ліпеня ў Манхэтэне ў іспанскай частцы Гарлему на 100-Іст вуліцы адбыўся арганізацыйны сход, на якім было створана Беларуска-амерыканскае задзіночанне. Закладальнікамі БАЗА былі Мікола Гарошка, Мікола Дарашэвіч, Уладзімір Машанскі, Янка Станкевіч, Янка Ніхаёнак, Аляксандр Орса і Міхась Тулейка.

У 1950 годзе арганізацыя атрымала афіцыйнае прызнанне з боку амерыканскіх уладаў.

## Структура і аддзелы арганізацыі 
Арганізацыйна Беларуска-амерыканскае задзіночанне падзяляецца на 2 ўзроўні: штаб-кватэра ў Нью-Ёрку і 7 аддзелаў (у Нью-Джэрсі, Агая, Брукліне, Вашынгтоне, Канектыкуце, Паўднёвай Каліфорніі і Паўднёвай Фларыдзе).

На ўзроўні краіны кіраўніцтва дзейнасцю БАЗА канцэнтруецца ў Галоўнай управе, якая знаходзіцца ў штаб-кватэры.

Газета прысвечана справе нацыянальнага адраджэння і адраджэння незалежнасці Беларусі і друкуе матэрыялы з жыцця беларускай эміграцыі, аналітычныя карэспандэнцыі пра становішча на Беларусі, нарысы па беларускай гісторыі, творы беларускіх пісьменнікаў-эмігрантаў, успаміны.

## Літаратура 
* Беларуска-амерыканскае задзіночанне // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. — С. 350. — ISBN 5-85700-074-2.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Беларуска-Амерыканскае Задіночання (БАЗА) 
* Гурток Беларуска-Амерыканскае Задіночання ў Нью-Ёрку
* Гурток Беларуска-Амерыканскае Задіночання ў Паўдневай Каліфорніі 
* Гурток Беларуска-Амерыканскае Задіночання ў Паўдневай Фларыдзе
* Афіцыйная старонка газеты Беларусь 

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў ЗША
Нінбург

**Нінбург (Везер)** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, знаходзіцца ў федэральнай зямлі Ніжняя Саксонія.

Насельніцтва — 32 384 чалавека (на 31 снежня 2007 года). Плошча — 64 км².

Горад падпадзяляецца на 4 гарадскія раёны.

|}

thumb|left|200px|Ратуша

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Усвейка

**Усве́йка**, **Альшанка**, **Усвея**, **Усвіж-Бук**, **Усвіца**, **Язва** — рака ў Талачынскім і Чашніцкім раёнах Віцебскай вобласці, правы прыток ракі Ула (басейн Заходняй Дзвіны).

## Назва 
На думку В. Жучкевіча, назва ракі Усвейка паходзіць ад тэрміна *свей* — звеяны пясок, не замацаваны расліннасцю, звычайна ля берага возера, ракі. Гэта ж аснова прадстаўлена ў назве Асвея і іншых. Пачатковае *у* — прыназоўнік.

На думку У. Тапарова у гідронімах Выса, Усіньша корань звязаны з індаеўрапейскім **aus- / *us-* «ззяць, блішчэць», ад якога літоўскае *aušra* «зара», латышскае *àustra, àustrums, ausma*, стараславянскае *за оустра, оустръ*, польскае *uścić* «блішчэць», старажытнаіндыйскае *usas*, авестскае *usā*, старажытнагрэчаскае *ηως, αυως*, лацінскае *aurora*, стараанглійскае *ēastre* і інш.. Водныя назвы з коранем *Us- / Uš-* матываваныя блішчастасцю воднай паверхні, 

## Гідраграфія 
Пачынаецца на вышыні 221 м над узроўнем мора каля ўсходняй ускраіны вёскі Курчэўская Усвейка Талачынскага раёна, вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад г.п. Чашнікі. Цячэ ў межах Аршанскага ўзвышша (у паўночнай частцы) і Чашніцкай раўніны.

Даўжыня ракі 116 км. Сярэднегадавы расход вады ў вусці 4,5 м³/с Агульнае падзенне ракі 94,4 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

Асноўныя прытокі — Чарвінка і Чарнуха (справа).

Вадазбор — дробнаўзгорыстая, перасечаная асушальнымі каналамі, значна забалочаная (найбольшае балота Усвіж-Бук) і аблесеная раўніна. Берагі пераважна ракі стромкія, зарослыя мяшаным лесам. Плошча вадазбору 708 км². Густата рачной сеткі 0,55 км/км². Азёры трапляюцца ў нізоўі па правабярэжжы ракі, найбольшае возера Жэрынскае.

Даліна трапецападобная, шырыня яе ў высокай плыні да 0,3 км, найвялікшая 1—1,5 км. Пойма двухбаковая (шырыня 200—300 м), у нізкай плыні зліваецца з балотамі. Рэчышча ў сярэдняй і нізкай плыні звілістае і моцназвілістае, на працягу 28 км у высокай плыні каналізаванае; шырыня яго 2—5 м, у сярэдняй і нізкай плыні 6—10 м, у вусці да 28 м.

Разводдзе звычайна з 3-й дэкады сакавіка да 3-й дэкады мая. Сярэдняе перавышэнне ўзроўню над межанню 2,9 м, найвялікшае 4 м. Замярзае ў 2-й дэкадзе снежня, крыгалом у канцы сакавіка. Рака выкарыстоўваецца ў якасці прыёмніка меліярацыйных сістэм.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Прыдзвінне 
* Рака Усвейка 

Катэгорыя:Прытокі Улы
Катэгорыя:Рэкі Талачынскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чашніцкага раёна
Альтэна

**Альтэна** () — горад у Германіі, у федэральнай зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія.

Уваходзіць у склад раёна Меркіш. Насельніцтва — 19 787 чалавек (на 30 чэрвеня 2007 г.). Плошча 44,29 км². Афіцыйны код — *05 9 62 004*.

Горад падзелены на сем раёнаў.

## Галерэя 

Image:Altena-Zentrum1-Asio.JPG| 
Image:Altena-Burg1-Asio.JPG| Замак
Image:Altena-Kino1-Asio.JPG| 
Image:Bahnhof Altena.jpg| Вакзал 

## Гарады-пабрацімы 
*  Перон
*  Блэкберн
*  Пінск

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Deutsches Drahtmuseum - Музей дрота 

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Беларус (клуб)

**«Беларус»** — клуб рабочых-беларусаў у Маскве ў 1919 г. Адкрыты 23 лютага 1919 г. культурна-асветным аддзелам Беларускага нацыянальнага камісарыята і Маскоўскай беларускай секцыяй РКП(б).

## Мэты 
Правядзенне палітычнай і культурна-асветніцкай работы сярод беларусаў, падрыхтоўка кадраў для работы на Беларусі. 

## Дзейнасць 
У арганізацым і дзейнасці клуба ўдзельнічалі А. Бурбіс, А. Грыневіч, Я. Дыла, П. Каравайчык, І. Мазур, Ф. Турук, Я. Хлябцэвіч і інш. Меў бібліятэку з чытальняй. У снежні пераўтвораны ў літоўска-беларускі клуб, які дзейнічаў у 1920 г.

## Літаратура 
* Борьба за Советскую власть в Белоруссии, 1918 — 1920 гг.: Сборник документов и материалов. Т. 2. — Мн., 1971. — С. 243 — 245.
* Скалабан, В. У. «Беларус» / В. У. Скалабан // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М. В. Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. – С. 345. — ISBN 5-85700-074-2.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:1919 год у Маскве
Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі
Оснабрук

**Оснабрук** ( ) — горад зямельнага падпарадкавання ў Германіі, трэці па велічыні горад у зямлі Ніжняя Саксонія.

Насельніцтва 165 021 чалавек (трэці паводле колькасці насельніцтва горад Ніжняй Саксоніі, пасля Гановера і Браўншвайга). Важны чыгуначны вузел і вузел аўтамабільных дарог.

## Гісторыя 
Оснабрук быў заснаваны ў 780 годзе Карлам Вялікім і хутка становіцца важным гандлёвым цэнтрам. У канцы IX стагоддзя атрымаў гарадскія прывілеі, а з канца XII стагоддзя ўвайшоў у склад Ганзы. У 1648 у Оснабруку і суседнім з ім Мюнстэры быў падпісаны Вестфальскі мір, які завяршыў Трыццацігадовую вайну.

## Адукацыя 
* Оснабрукскі ўніверсітэт

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Ратуша (пабудаваная ў 1487—1512 гадах)
* Сабор Святога Пятра (XIII стагоддзе)
* Замак XVII стагоддзя ў стылі барока (цяпер — Універсітэцкі палац)
* Вежа Букстурм (XIII стагоддзе)

## Вядомыя асобы 
* Эрых Марыя Рэмарк — пісьменнік

## Галерэя 

Image:Osnabrueck_Hbf.jpg| Вакзал 
Image:Pfarrkirche_St_Johann_Osnabrueck.jpg| Фарны касцёл Св. Iагана
Image:Osnabrueck_Universitaet.jpg| Універсітэт 
Image:Ledenhof_in_Osnabrueck.jpg| Памесце Ледэнхоф 
Image:Katharinenkirche_in_Osnabrueck.jpg| Царква Св. Кацярыны
Image:Theater_Osnabrueck.jpg| Тэатр
Image:Marienkirche_Osnabrueck.jpg| Царква Св. Марыі
Image:Marktplatz_Osnabrueck.jpg| Рыначная плошча 
Image:Rathaus_in_Osnabrueck.jpg| Ратуша, у якой быў заключаны Вестфальскі мір 
Image:Osnabrueck_street.jpg| Вуліца ў старым горадзе
Image:Waterloo-Tor_Osnabrueck.jpg| Вароты Ватэрлоа 
Image:View_of_Osnabrueck's_old_town.jpg| Від на стары горад з варотаў Ватэрлоа
Image:Stadtbefestigungsturm_Osnabrueck.jpg| Старая абаронная вежа 
Image:Hase_river_Osnabrueck.jpg| Плаціна на рацэ Хазэ 
Image:Platz_der_deutschen_einheit_Osnabrueck.jpg| Плошча германскага адзінства 

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Катэгорыя:Ганза
Дзяржынава

**Дзяржы́нава** — родавы маёнтак шляхецкай сям’і Дзяржынскіх герба «Суліма».

Размешчана ў Налібоцкай пушчы за 15 км ад Івянца Валожынскага раёна Мінскай вобласці і за 75 км ад Мінска. Тэрытарыяльна ў складзе Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці (былы хутар Дзяржынава).

Радзіма Фелікса Эдмундавіча Дзяржынскага — рэвалюцыянера, савецкага дзяржаўнага дзеяча, заснавальніка Усерасійскай надзвычайнай камісіі па барацьбе з контррэвалюцыяй і сабатажам.

## Гісторыя 
Сядзібны дом з надворнымі пабудовамі, месцы дзяцінства Фелікса Дзяржынскага, узведзены ў 1870-я гады, спалены нямецкімі акупантамі ў час карнай аперацыі «Герман» летам 1943 года.

У 1963 годзе Савет Міністраў БССР абвясціў месца былой сядзібы Дзяржынскіх з прылеглай тэрыторыяй агульнай плошчай 80 га помнікам прыроды рэспубліканскага значэння. У 1972 годзе ў Дзяржынаве адкрыўся мемарыяльны комплекс — філіял Івянецкага мемарыяльнага музея Ф. Э. Дзяржынскага, заснаванагаў 1957 годзе.

На 10-м пасяджэнні Савета кіраўнікоў органаў бяспекі і спецыяльных службаў дзяржаў-удзельніц СНД 25 мая 2001 года прынята рашэнне пра аднаўленне мемарыяльнага комплексу «Дзяржынава». 28 лютага 2002 года ён быў уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь. Былі адноўлены жылы дом з мансардай і частка сядзібы пры фінансавай падтрымцы спецслужбаў Расіі і Украіны, ААТ «Беларусбанк». 7 кастрычніка 2004 года адбылося адкрыццё адноўленага мемарыяльнага комплексу. Экспазіцыя, створаная ў доме-музеі сям’і Дзяржынскіх, атрымала высокую ацэнку Аляксандра Лукашэнкі, кіраўнікоў дэлегацый-удзельніц 17-га пасяджэння Савета кіраўнікоў органаў бяспекі і спецслужбаў дзяржаў-удзельніц СНД, кіраўніцтва Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь. Паводле рашэння Мінскага аблвыканкама з 7 чэрвеня 2005 года мемарыяльны комплекс знаходзіцца ў падпарадкаванні Стаўбцоўскага райвыканкама, з 17 красавіка 2006 года мае сучасны статус і назву. З 1 ліпеня 2006 года дырэктар музея — Т. М. Чуйко.

У 2007 годзе Музей-сядзіба «Дзяржынава» атрымаў заахвочвальны дыплом прэміі ФСБ Расіі ў намінацыі «Выяўленчае мастацтва» за стварэнне высокамастацкай экспазіцыі, прысвечанай жыццю і дзейнасці Ф. Э. Дзяржынскага.

Тэрыторыя музея-сядзібы складае 6,67 га. Уздоўж дарожкі, праз сасновы бор да музея, створана алея з 49 валуноў, якія сімвалізуюць гады жыцця Фелікса Дзяржынскага. На тэрыторыі музея размешчаны адноўленыя жылы дом і гаспадарчыя пабудовы сядзібы. На плошчы, на высокім пастаменце з цёмна-чырвонага граніту, устаноўлены бронзавы бюст Фелікса Дзяржынскага.

31 кастрычніка 2025 года зменены межы помніка прыроды «сядзіба Ф. Э. Дзяржынскага з прылеглым участкам лесу».

Самыя значныя калекцыі музея: «Мастацтва», «Друкаваныя выданні», «Рэчы», «Нумізматыка». Найбольш каштоўныя экспанаты — кнігі Дзяржынскіх, працоўны стол Фелікса Дзяржынскага, крэсла канца XIX стагоддзя.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Музеі Валожынскага раёна
Катэгорыя:Фелікс Дзяржынскі
Майнц

**Майнц** () — горад у Германіі, сталіца федэратыўнай зямлі Рэйнланд-Пфальц. Насельніцтва  чалавек (31 снежня 2023).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Славутасці 
* Майнцкі сабор

## Вядомыя асобы 
* Генрых Вальпат фон Басенхайм
* Іаган Гутэнберг
* Ганна Зэгерс
* Рабан Маўр
* Ёхен Рынт
* Іозеф Карл Штылер

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады Рэйнланд-Пфальца
Катэгорыя:Гарады на Рэйне
Катэгорыя:Свяшчэнныя гарады
Мажа (рака)

**Ма́жа** — рака ў Капыльскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Морач (басейн Прыпяці).

## Назва 
Назва Мажа балцкага паходжання.

Ад літоўскага *mažas* «малы». Таго ж паходжання назвы рэк Можа (прыток дняпроўскага Бабра), Мажайка і Мажанка (прытокі Бярэзіны), таксама назва ракі Мажая, ад якой назва падмаскоўнага Мажайска.

Літоўскія гідранімічныя аналагі — рачныя назвы тыпу *Maž-upis, Mažiklis*.

Назва ракі значыць «Малая (рака)».

## Водаапісанне 
Даўжыня ракі 40 км. Плошча вадазбору 319 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3 м/км.

Пачынаецца за 3 км на ўсход ад горада Капыль, цячэ праз яго (на рацэ ў межах горада створаныя сажалкі плошчай 22 га і 11 га) у межах Капыльскай грады і па Клецкай раўніне. Вусце каля паўночнай ускраіны вёскі Семежава. Даліна скрынкападобная, месцамі трапецападобная, шырынёй 0,3—0,5 км. Абалона пераважна двухбаковая (шырыня 0,25—0,4 км), месцамі забалочаная. Шырыня рэчышча 2—5 м. На рацэ створана Цімкавіцкае вадасховішча. Асноўныя прытокі — Крынічны, Чайка і Тамашоўка (праваруч).

Каля ракі населеныя пункты: горад Капыль, аграгарадкі Мажа, Цімкавічы, вёскі Агароднікі, Красіна і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* 

Катэгорыя:Басейн Случы (прыток Прыпяці)
Катэгорыя:Рэкі Капыльскага раёна
Мажанка

**Мажа́нка** — рака ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

## Назва 
Назва Мажанка балцкага паходжання.

Ад літоўскага *mažas* «малы». Таго ж паходжання назвы рэк Можа (прыток дняпроўскага Бабра), Мажа (у басейне Прыпяці), Мажайка (яшчэ адзін «малы» прыток Бярэзіны), таксама назва ракі Мажая, ад якой назва падмаскоўнага Мажайска.

Літоўскія гідранімічныя аналагі — рачныя назвы тыпу *Maž-upis, Mažiklis*.

Назва ракі значыць «Малая (рака)».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 55 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,3 м/км. Пачынаецца за 1,5 км на захад ад гарадскога пасёлка Бягомль, вусце за 2 км на ўсход ад вёскі Вускрам’е. Рэчышча каналізаванае на працягу 4 км (1 км на паўночны захад ад вёскі Вускрам’е — вусце).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-45. Выданне 1987 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Докшыцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Маконь (рака)

**Мако́нь** — рака ў Смалявіцкім і Чэрвеньскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Уша (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 17 км. Плошча вадазбору 71 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 м/км. Пачынаецца за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Кляннік Смалявіцкага раёна, вусце на паўднёвай ускраіне вёскі Раваніцкая Слабада Чэрвеньскага раёна. Вадазбор у межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Рэчышча каналізаванае на працягу 5 км (выток — 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Забалоцце Смалявіцкага раёна).

## Літаратура 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-81. Выданне 1981 г.
* Ліст карты N-35-82. Выданне 1982 г.

Катэгорыя:Рэкі Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чэрвеньскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Вуліца Хатаевіча (Гомель)

**Вуліца Хатаевіча** — вуліца ў Цэнтральным раёне горада Гомеля. Ранейшыя назвы — Піянерская (або Піянераў), Элеватарная. Пачынаецца ад вуліцы Савецкай, сканчаецца на пачатку вуліцы Мазурава, але згодна з генеральным планам забудовы горада Гомеля, прадугледжана падаўжэнне вуліцы. У апошні раз перайменаванне вуліцы адбылося за савецкім часам, калі ў 1973 годзе яна была названая ў гонар рэпрэсаванага савецкага партыйнага дзеяча, ураджэнца Гомеля, М. М. Хатаевіча.

Да 1990-х гадоў вуліца была забудавана дамамі пераважна сялянскага тыпу. Але з 2000-х гадоў пачалося пашырэнне вуліцы, і шэраг дамоў быў знесены.

Уздоўж вуліцы размешчаны карпусы завода кандытарскіх вырабаў «Спартак».

## Перасякае вуліцы 
* Савецкую
* Чэхава
* Падгорную
* Мазурава

Катэгорыя:Вуліцы Гомеля
Вісбадэн

**Вісба́дэн** (, ) — горад у Германіі, сталіца федэральнай зямлі  Гесэн. Насельніцтва — 286 тыс. чалавек.
## Насельніцтва 
## Адукацыя і культура 
* Універсітэт эканомікі і права «EBS»
## Памятныя мясціны 
* Новая ратуша
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Фолькер Шлёндорф, нямецкі рэжысёр.
* Марцін Шэн (нар. 1979) — нямецкі грамадскі дзеяч і палітолаг.

Катэгорыя:Гарады Гесэна

Катэгорыя:Гарады на Рэйне
Свірская града

**Сві́рская града́** знаходзіцца на паўночным захадзе Беларусі, ва ўсходняй частцы Астравецкага і Смаргонскага, на крайнім захадзе Мядзельскага раёнаў, належыць да фізіка-геаграфічнага раёна Нарачана-Вілейская нізіна.

## Геаграфія 
Града цягнецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход уздоўж паўднёва-заходняга берага возера Свір. Даўжыня каля 70 км, шырыня 0,5-4,5 км, вышыня 165—185 метраў, найбольшая 210 метраў. Над прылеглымі ўчасткамі водна-ледавіковай і марэннай раўніны прыўзнята на 10-35 метраў, месцамі на 50-60 метраў.

## Геалогія 
Магутнасць платформавага чахла каля 370 м. Крышталічны фундамент перакрыты пародамі верхняга пратэразою, кембрыю, ардовіку, сілуру, сярэдняга дэвону. У антрапагеннай тоўшчы пашыраны адклады дняпроўскага, сожскага і паазерскага зледзяненняў.

Града створана паазерскім ледавіком. У фарміраванні яе вялікая роля цякучых і застойных расталых ледавіковых водаў, асадкі якіх у заключную фазу зледзянення намнажаліся ва ўмовах шырокага распаўсюджання «мёртвых» ільдоў. Пасля іх раставання ўтварыўся ўзгорыста-западзінны рэльеф.

## Рэльеф і гідраграфія 
У аснове грады цокаль з марэнных супескаў з лінзамі і праслоямі пяскоў. На яго насаджаны збліжаныя адзін да аднаго ўзоркі (адносныя вышыні 1-12, месцамі 14-16 метраў, стромкасць схілаў адпаведна 2-5° і да 8-12°), нярэдка падоўжаныя, выцягнутыя ў ланцугі. Найбольшыя вышыні прымеркаваны да паўночна-ўсходняга і ўсходняга краю гады. Узгоркі камавага тыпу, складзены з пяской рознай зярністасці. На многіх узгорках, асабліва на паўночным захадзе грады, прысутнічае покрыў з марэны магутнасцю 1-1,5 метры. Паміж узгоркамі акруглыя забалочаныя западзіны, а паміж ланцугамі ўздоўж грады лагчынападобныя паглыбленні і водна-ледавіковыя лагчыны, па якіх цякуць рэкі Тушчанка і Струна. Каля бартоў лагчыны знаходзяцца озы (в. Спонды, Косцевічы, на поўдзень ад г.п. Свір), каля вёскі Свайгіні. Даліны рэк Страча і яе прытока Свірыцы ў месцах іх перасячэння градой вузкія, часта з абрывістымі схіламі.

## Глебы і расліннасць 
Глебы дзярнова-падзолістыя слаба- і сярэднеападзоленыя на магутных марэнных глінах і суглінках, дзярнова-падзолістыя слабаападзоленыя на водна-ледавіковых і марэнных супесках, падасланыя пяскамі. Па паніжэннях пашыраны дзярнова-перагнойна-глеевыя глебы на суглінках і супесках, падасланыя пяскамі, а таксама тарфяна-балотныя глебы.

Свірская града малалесная. Невялікія ўчасткі хваёвых лясоў на паўночных і паўночна-ўсходніх схілах. Пераважаюць хваёвыя бары верасовага, бруснічнага і лішайнікавага тыпаў. У паніжэннях трапляюцца хвойнікі чарнічныя, сярод якіх сфагнавыя і асакова-сфагнавыя. Па ўскраінах нізінных балот ельнікі, а затарфаваныя берагі рэк укрыты чорнаалешнікамі. Сярод вытворных лясоў пераважаюць бярэзнікі і асіннікі, вельмі мала шэралешнікаў. Пад ворывам каля 30 % тэрыторыі.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Астравецкага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Мядзельскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Рэльеф Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці
Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Эрфурт

**Э́рфурт** () — горад у Германіі, адміністрацыйны цэнтр федэральнай зямлі Цюрынгія. Насельніцтва 203,2 тыс. чалавек (2009).
## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Буйны прамысловы цэнтр і транспартны вузел. Міжнародны аэрапорт. Прамысловасць: машынабудаванне, хімічная, мэблевая, радыёэлектронная, абутковая, паліграфічная, харчасмакавая.

## Адукацыя 
У горадзе дзейнічае Медыцынская акадэмія. Эрфурцкі ўніверсітэт.

## Славутасці 
* Міжнародная выстаўка кветак.
* Гатычны ансамбль сабора (12—15 стст.) і царквы Северыкірхэ (13—14 стст.).

## Вядомыя асобы 
* Штэфані Бекерт — нямецкая канькабежка
* Максімільян Карл Эміль Вебер
* Райнгард Гелен (1902—1979) — нямецкі ваенны дзеяч, адзін з кіраўнікоў разведкі на Усходнім фронце

## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Цюрынгіі