open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вядомыя асобы Хабараўска

]]
Вядомыя ўраджэнцы Хабараўска:

__NOTOC__
]]

## А 
* Віктар Рыгоравіч Алабін (1927—1998) — спартыўны трэнер, педагог.
* Галіна Акімаўна Арчакова (нар. 1939) — савецкая і беларуская шахматыстка, майстар спорту СССР па шахматах (1969), дзевяціразовая чэмпіёнка Беларускай ССР па шахматах (1958, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1966, 1968, 1972), кандыдат тэхнічных навук.

## Б 
* Сяргей Уладзіміравіч Бадроў (нар. 1948) — савецкі і расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар і акцёр кіно.

## Г 
* Іна Рыгораўна Голубева (нар. 1933) — беларускі архітэктар.
* Валерый Уладзіміравіч Гразноў (нар. 1946) — беларускі архітэктар.

## Д 
* Юрый Аляксандравіч Дракахруст (нар. 1960) — беларускі матэматык, журналіст.

## З 
* Арцём Забелін (нар. 1988) — расійскі баскетбаліст.
* Яфім Ісакавіч Зельманаў

## К 
* Таццяна Фёдараўна Косціч

## Л 
* Аляксандр Юр’евіч Лобушкін

## М 
* Наталля Яўгенаўна Максімовіч
* Мікіта Мелказёраў

## Ш 
* Віктар Яўгенавіч Шэршукоў
Шатландская партыя зялёных

**Шатландская партыя зялёных** — левацэнтрысцкая, экалагічная і эгалітарысцкая партыя, якая выступае за незалежнасць Шатландыі. Заснавана ў 1979 годзе як **Шатландская экалагічная партыя**. Член Еўрапейскай федэрацыі зялёных партый (ЕФЗП). Аддзялілася ад Зялёнай партыі Англіі і Уэльса ў 1990 годзе. 

У сваёй дзейнасці кіруецца праграмай «Да зялёнай Шатландыі», прынятай у 1990 годзе. Выступае за незалежнасць Шатландыі. На выбарах у шатландскі парламент у 1999 годзе атрымала 1 месца, на выбарах 2003 года сабрала 6,9% галасоў і атрымала 7 месцаў, на выбарах 2007 і 2011 гадоў змагла заваяваць па 2 месцы ў парламенце. На выбарах у шатландскі парламент 2016 года сабрала 5% галасоў і атрымала 6 месцаў. На выбарах 2021 года атрымала 8 месцаў, а яе былы лідар, Алісан Джонстоўн, заняла пасаду спікера парламента.

Партыя цалкам незалежная, супрацоўнічае з іншымі зялёнымі партыямі Брытаніі і Ірландыі.

20 жніўня 2021 года партыя падпісала кааліцыйнае пагадненне з ШНП, якое прадугледжвае правядзенне сумеснай палітыкі, накіраванай на здабыццё незалежнасці краіны на працягу наступных 5 гадоў, а таксама членства ў ЕС. Такім чынам, упершыню за гісторыю еўрапейскіх краін «зялёныя» афіцыйна сталі членамі ўрада ў складзе кааліцыі.

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палітыка Шатландыі
Катэгорыя:Левацэнтрысцкія партыі
Катэгорыя:Зялёныя палітычныя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Вялікабрытаніі
Эрых Бернекер

**Эрых Бернекер** (; 3 лютага 1874, Кёнігсберг ― 15 сакавіка 1937 года) ― нямецкі мовазнавец-славіст. Акадэмік Польскай АН (1914). Прафесар Пражскага (з 1902), Брэслаўскага (з 1909), Мюнхенскага (з 1911) універсітэтаў.

## Навукова-даследчыцкая дзейнасць 
Далучаўся да младаграматызму.

Даследаванні па гісторыі і параўнальным славянскім і балтыйскім мовазнаўстве. Адзін з першых пачаў вывучаць старажытнаславянскі сінтаксіс, у прыватнасці парадак слоў («Парадак слоў у славянскіх мовах», 1900). Асноўная праца — «Славянскі этымалагічны слоўнік» (вып. 1—6, 1909—13, незавершаная, даведзена да слова «*morъ*»). У 1923—29 рэдагаваў часопіс «*Archivs für slavische Philologie*» («Архіў славянскай філалогіі»).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Германіі
Сідама

**Сідама** (саманазва: ሲዳማ) — кушыцкі народ у Эфіопіі. Агульная колькасць (2023 г.) — 5 193 000 чалавек.

Згодна паданням сідама, іх першаснай радзімай былі раёны паўднёвага ўсходу сучаснай Эфіопіі на мяжы з Самалі і Кеніяй. Аднак у XVI ст. яны былі выціснуты адтуль арома. Частка сідама пры гэтым рассялілася па ўсяму паўднёваму захаду, але галоўныя буйныя роды аселі вакол возера Аўаса на поўдзень ад Адыс-Абебы, пазней насялілі болей шырокі рэгіён. 

Паданні часткова тлумачаць, чаму ў XIX ст і ў большаую частку XX ст. назва **сідама** ўжывалася эфіопамі як зборная ў дачыненні некаторых іншых народаў паўднёвага захаду. Аднак, як паказваюць даследаванні лінгвістаў, не ўсе гэтыя народы сапраўды звязаны з сідама, паколькі размаўляюць на амоцкіх мовах. Назва **сідама** ў дачыненні да канкрэтнага народа пагорыстай часткі Эфіопіі і Вялікага Рыфта паходзіць ад наймення самага буйнога роду. Іншыя буйныя роды: Алаба, Тамбара, Кевена і Марака.

Сідама былі канчаткова падначалены эфіопскім імператарам Менелікам II толькі ў другой палове XIX ст. Перадача найбольш урадлівых зямель памешчыкам прывяла да няўдалага паўстання ў 1960 г. Памешчыцкія землеўладанні былі ліквідаваны пасля падзення манархіі ў 1974 г. У 2020 г. у выніку рэферэндуму быў створаны асобны аўтаномны рэгіён Сідама.

Раёны, населеныя сідама, вызначаюцца адносна мяккім кліматам, выдатна прыстасаваным для земляробства. Сідама вырошчваюць кукурузу, проса, гародніну. Аднак найбольш важная сельскагаспадарчая культура — кава. Тут вырошчваюць да 40% эфіопскай кавы, а таму эканамічны дабрабыт значна залежыць ад міжнародных коштаў на каву. У мінулым значную эканамічную і асабліва культурную ролю адыгрывала жывёлагадоўля. Свойская жывёла была вымяральнікам сацыяльнай значнасці гаспадара, часцяком служыла грашовым сродкам. Але ў апошнія дзесяцігоддзі з-за скарачэння плошчы пашаў і эпізаотый колькасць свойскай жывёлы стала змяншаецца.

Большасць вернікаў-сідама спавядаюць хрысціянства, належаць да Эфіопскай Праваслаўнай царквы або да пратэстанцкіх арганізацый, што ўзніклі дзякуючы актыўнасці заходніх місіянераў. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* SIDAMA PEOPLE: ETHIOPIA`S KUSHITIC EXPERT COFFEE GROWERS
* Brief history of Sidama people

Катэгорыя:Кушыты
Катэгорыя:Народы Эфіопіі
Ураўненне Бернулі

**Ураўненне Бернулі** — ураўненне, што звязвае скорасць і ціск у патоку несціскальнай ідэальнай вадкасці пры ўстойлівым цячэнні. Выражае закон захавання энергіі для адзінкі аб’ёму рухомай вадкасці.

Мае выгляд:
: \frac{\rho v^2}{2} + \rho g h+ p = \text{const}.
Тут
: \rho — шчыльнасць вадкасці;
: v — скорасць патока;
: h — вышыня;
: p — ціск;
: g — паскарэнне свабоднага падзення.

Выведзена Д. Бернулі ў 1738 годзе. Абагульненае ўраўненне Бернулі выкарыстоўваецца ў гідраўліцы пры разліках цячэння вадкасцяў і газаў у трубаправодах; у машынабудаванні — пры разліках кампрэсараў, турбін і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фізічныя законы
Катэгорыя:З’явіліся ў 1738 годзе
Мікалай Міронавіч Плескацэвіч

**Мікалай Міронавіч Плескацэвіч** (нар. , в. Мінічы, Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне агульнай педагогікі. Кандыдат педагагічных навук (1969), прафесар (1996).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага (спецыяльнасць «Філалогія», 1963; аспірантура, спецыяльнасць «Педагогіка», 1968).

Працаваў у Міністэрстве адукацыі Рэспублікі Беларусь (1990—1993 — начальнік упраўлення вну і педагагічнай адукацыі, 2002—2006 — кансультант упраўлення вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі), Рэспубліканскай дзяржаўнай інспекцыі сістэмы адукацыі Рэспублікі Беларусь (1999—2002, начальнік), Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка (1969—1990, 1993—1999 і 2006—2015, прафесар кафедры педагогікі, у 1985—1986 — загадчык кафедры, 1986—1990 — дэкан музычна-педагагічнага факультэта, 1993—1999 — першы прарэктар), Баранавіцкім дзяржаўным універсітэце (па сумяшчальніцтве; 2013—2015, прафесар, загадчык кафедры педагогікі).

Навуковыя інтарэсы: праблемы дыдактыкі, тэорыі і методыкі прафесійнай адукацыі.

## Узнагароды 
Званне «Заслужаны работнік народнай адукацыі Беларускай ССР» (1991), знак «Выдатнік народнай асветы» (1986), ганаровыя граматы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1997, 2001) і інш.

## Бібліяграфія 
* Эвристическая беседа и ее роль в процессе обучения (на материале предметов гуманитарного цикла в средних классах школы) : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук : 730 / Н. М. Плескацевич. — Минск, 1969.

## Літаратура 
*  Памылковая інфармацыя: кандыдат педагагічных навук (1989).

Катэгорыя:Дэканы БДПУ імя Максіма Танка
Віктар Рыгоравіч Алабін

**Віктар Рыгоравіч Алабін** (, Хабараўск, Расія — , Харкаў) — спартыўны трэнер, педагог. Доктар педагагічных навук (1994), прафесар (1985).

## Біяграфія 
Скончыў Дзяржаўны цэнтральны інстытут фізічнай культуры (1949).
    
Працаваў у Благавешчанскай спартыўнай школе моладзі (1949—1950, дырэктар), Благавешчанскім сельскагаспадарчым інстытуце (1950—1953, загадчык кафедры фізічнага выхавання), Чэлябінскім політэхнічным інстытуце (1955—1961, 1963—1966), Валгаградскім інстытуце фізічнай культуры (1961—1963), Мінскім радыётэхнічным інстытуце (1966—1969, 1972—1978), Беларускім дзяржаўным інстытуце фізічнай культуры (1969—1972, загадчык кафедры лёгкай атлетыкі), Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. М. Горкага (1978—1980, загадчык кафедры фізічнага выхавання і спорту), Чэлябінскім дзяржаўным інстытуце фізічнай культуры (1983—1989, загадчык кафедры лёгкай атлетыкі), Дзяржаўным інстытуце фізічнай культуры Украіны (г. Харкаў; з 1989 — прафесар кафедры лёгкай атлетыкі, прарэктар па навуковай рабоце, з 1995 — загадчык кафедры алімпійскага і прафесійнага спорту).

Навуковыя інтарэсы: тэорыя і методыка фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі; лёгкая атлетыка.

## Узнагароды 
Званні «Заслужаны трэнер Беларускай ССР» (1971), «Суддзя па спорту ўсесаюзнай катэгорыі» (1966).

## Бібліяграфія 
* Удосконалення системи багаторічного тренування юних легкоатлетів : атореферат дисертації … доктора педагогічних наук : 13.00.04 / Алабін Віктор Григорович. — Київ, 1994.
* Исследование средств и методов начальной спортивной подготовки детей и подростков (на материале легкой атлетики) : автореферат диссертации … кандидата педагогических наук / В. Г. Алабин. — Москва, 1966.

## Спасылкі 
* Алабін Віктор Григорович

Катэгорыя:Выкладчыкі Харкаўскай дзяржаўнай акадэміі фізічнай культуры
Катэгорыя:Выкладчыкі Уральскага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры
Катэгорыя:Выкладчыкі Валгаградскай дзяржаўнай акадэміі фізічнай культуры
Катэгорыя:Выкладчыкі Далёкаўсходняга дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта
Младаграматыкі

**Младаграматыкі, младаграматызм** — адна з плыняў параўнальна-гістарычнага мовазнаўства. Склалася ў Еўропе ў 1870-я гады намаганнямі нямецкіх лінгвістаў — К. Бругмана, , , Г. Остгафа, , Г. Гірта, В. Штрэйтберга,  і іншых. Сярод прыхільнікаў у іншых краінах — М. Брэаль, А. Мее ў Францыі,  ў Італіі, Я. Развадоўскі,  у Польшчы, П. Ф. Фартанатаў, І. А. Бадуэн дэ Куртэнэ, А. А. Шахматаў у Расіі, С. Буге, К. Вернер у скандынаўскіх краінах,  ў ЗША.

Тэрмін «младаграматыкі» () уведзены .

## Асноўныя прынцыпы 
Младаграматыкі адмовіліся ад асноўных навуковых уяўленняў 1-й паловы 19 стагоддзя — ідэі трохэтапнасці глотагенічнага працэсу: аморфны стан прамовы — аглюцінацыя — флексійны лад; вучэння В. Гумбальта пра ўнутранную форму мовы, якая служыць адбіткам «духу» народа; а таксама падыходу  да мовы як да прыроднага арганізма.

У аснове младаграматызму — індуктыўны падыход да жывых моўных з’яў і працэсаў і погляд на мову як на індывідуальна-псіхалагічную з’яву, якая павінна вывучацца параўнальна-гістарычным метадам. Гэты метад быў даведзены младаграматыкамі да высокай ступені навуковай дакладнасці. Яны сцвярджалі, што гукавыя законы, на якіх грунтуецца развіццё моў, дзейнічаюць стыхійна і паслядоўна. Адхіленне ад іх дзеяння — або праява дзеяння іншых, яшчэ не пазнаных гукавых законаў, або вынік змяненняў па аналогіі. Такое разуменне сутнасці і ролі гукавых законаў дало младаграматыкам магчымасць абгрунтаваць прынцып гістарызму ў мовазнаўстве як аснову навуковай метадалогіі і ў далейшым дазволіла вучоным усвядоміць і размежаваць паняцці дыяхраніі і сінхраніі ў моўнай дынаміцы і прывяло да ідэі сістэмнасці мовы.

Для саміх младаграматыкаў быў характэрны пазасістэмны, «атамарны», хоць і вельмі дэталёвы разгляд паасобных моўных з’яў. Пільная ўвага младаграматыкаў да моўных фактаў садзейнічала іх размежаванню як аб’ектаў даследавання і складанню паасобных мовазнаўчых дысцыплін — фанетыкі, этымалогіі, гістарычнай граматыкі, семасіялогіі, дыялекталогіі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Параўнальна-гістарычнае мовазнаўства
Філалагічны факультэт МДПУ імя І. П. Шамякіна

**Філалагічны факультэт МДПУ імя І. П. Шамякіна** — структурнае падраздзяленне МДПУ імя І. П. Шамякіна.

## Гісторыя 
У 1944 годзе быў створана аддзяленне мовы і літаратуры. З 1952 года — факультэт мовы і літаратуры, з 1956 года — філалагічны факультэт.

## Кафедры 
* гісторыі і грамадазнаўчых дысцыплін
* замежных моў і методыкі выкладання замежных моў
* беларускай і рускай філалогіі

## Дэканы 
* І. В. Шнітко (1944—1944);
* А. Д. Рысявец (1944—1947);
* Н. Т. Кавалёў (1947—1954);
* Ф. М. Логаш (1954—1955);
* Н. Т. Кавалёў (1955—1961);
* Васіль Ульянавіч Протчанка (1965—1968);
* С. В. Кузняцоў (1968—1977);
* Уладзімір Цімафеевіч Піскун (1977—1978);
* Лідзія Іванаўна Прашковіч (1978—1989);
* Леанід Арцёмавіч Кацапаў (1989—1999);
* В. Д. Кніга (1999—2000);
* Леанід Арцёмавіч Кацапаў (2000—2000);
* Уладзімір Мікалаевіч Сяргей (2000—2002);
* Сяргей Баніфацыевіч Кураш (2002—2003);
* Людміла Васільеўна Ісмайлава (2003—2017);
* Таццяна Мікалаеўна Сымановіч (з 2017)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Філалагічнага факультэта МДПУ імя І. П. Шамякіна .
 
Катэгорыя:Студэнцкая вуліца (Мазыр)
Катэгорыя:Філалагічны факультэт МДПУ імя І. П. Шамякіна
МДПУ імя І. П. Шамякіна
Ігар Серафімавіч Ташлыкоў

**Ігар Серафімавіч Ташлыко́ў** (, Канка, КНДР — , Мінск, Беларусь) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1989), прафесар (1992). Член Нью-Ёркскай акадэміі навук (1994), Беларускага фізічнага таварыства (1995).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», спецыялізацыя «Фізіка цвёрдага цела», 1969; аспірантура, 1973).
    
Працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце (1972—1989, Навукова-даследчы інстытут прыкладных фізічных праблем, старшы навуковы супрацоўнік), Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1989—2003, прафесар), Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка (з 2003 года, фізічны факультэт, прафесар кафедры агульнай фізікі, у 2007—2013 гадах — загадчык кафедры, з 2013 года — прафесар кафедры фізікі і методыкі выкладання фізікі, у 2003—2007 гадах — дэкан факультэта).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы: радыяцыйная фізіка, фізіка цвёрдага цела, іонна-прамянёвае мадыфікаванне ўласцівасцей паверхняў металаў, паўправаднікоў, эластамераў; ядзерна-фізічныя метады даследавання элементнага саставу, сканіруючая зондавая мікраскапія; уласцівасці і механізмы змочвання паверхні; тонкія плёнкі электракантактаў і паглынальныя слаі сонечных элементаў і элементаў оптаэлектронікі.

## Узнагароды 
Стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2012).

## Бібліяграфія 
* Модифицирование и исследование структуры в кристаллах с разными типами связей (Si, GaAs, Ni) ядерно-физическими методами : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.04.16 ; 01.04.07 : защищена 17.03.1989 : утверждена 18.08.1989 / Ташлыков Игорь Серафимович. — Харьков, 1988.
* A model of oxide layer growth on Ag+ and Pt+ ion implanted nickel anode in aqueous alkaline solution / I. S. Tashlykov // Thin Solid Films. — 1997. — Vol. 307, iss. 1/2. — P. 106—109.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Ташлыков Игорь Серафимович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 189—190.

Катэгорыя:Рэктары БДПУ імя Максіма Танка
Бельбог

**Бельбог** — прамавугольны кавалак тканіны, абвязаны вакол таліі, састаўная частка . Узбекская варыяцыя кушака.

## Апісанне 
Прадстаўляе сабой платок памерам прыкладна метр на метр, які складваўся вуглом і абвязваўся вакол таліі. Бельбог вырабляюць з тканін квятчастага ці аднатоннага колеру, у тым ліку з баваўняных, шаўковых ці атласных тканін, і ўпрыгожваюць вышыўкай. Моладзь носіць дэкаратыўна-стракатыя бельбогі, а старыя выкарыстоўваюць белае палатно. У буднія дні насілі бельбогі з саціну, а ў святочныя — з шоўку, атласу ці адрасу. У багатых людзей для парадных выхадаў бельбогі рабіліся з аксаміту, багата аздабляліся вышыўкай і срэбнымі бляхамі. Арнаментацыя бельбога залежыць ад рэгіёну стварэння.

## Выкарыстанне 
У Туркестане мужчынскае адзенне (,  і іншыя) падпярэзваюць вакол таліі бельбогам, часам сустракаецца звычай завязваць два і больш бельбогі. Завязванне бельбога існуе са старажытных часоў і стала нацыянальнай традыцыяй. Ім мужчыны падпяразвалі ўзімку сцёганыя халаты, а ўлетку — прасторныя кашулі.

Бельбог акрамя асноўнага прызначэння мог выкарыстоўвацца і для іншых мэтаў: паміж яго зморшчын завязвалі дробныя рэчы, у тым ліку часам хлеб ці табак, грошы ці дробныя прылады; ён служыў абрусам (дастарханам) або ручніком у далёкіх дарогах, выкарыстоўваўся як кілімок для намазу.

### Абрадавыя мэты 
У пасаг узбекскай нявесты абавязкова ўваходзіла некалькі зробленых ёю бельбогаў, мудрагеліста аздобленых вышыўкай, якія дараваліся жаніху, яго бацьку, братам і іншым блізкім мужчынам. Падчас абрадаў, у тым ліку і вясельных, бельбогам падпярэзвалі жаніха, апранаючы яму начную кашулю. І мужчыны, і жанчыны завязваюць бельбог, калі памірае хто-небудзь з блізкіх.

Атрымаць бельбог у падарунак заўсёды лічылася знакам асаблівай павагі і праявай увагі. Даўней яго ўручалі пераможцам народных спаборніцтваў або ў якасці  — узнагароды за прынесеную добрую і радасную вестку. Падчас абраду пасвячэння вучня ў ранг майстра яму ўрачыста павязвалі бельбог, і з таго часу ён меў права працаваць самастойна.

## Літаратура 
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

## Спасылкі 
* На все случаи жизни… может пригодиться узбекский мужской пояс — бельбог 

Катэгорыя:Адзенне
Катэгорыя:Паясы
Катэгорыя:Культура Узбекістана
Аляксандр Арсенавіч Дадаян

**Аляксандр Арсенавіч Дадаян** (, с. Хот, Сюнікская вобласць, Арменія — ) — матэматык. Кандыдат фізіка-матэматычных навук (1965), прафесар (1983).

## Біяграфія 
Скончыў Азербайджанскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Матэматыка», 1955), Маскоўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя У. І. Леніна (аспірантура).

Працаваў у Каспійскам вышэйшам ваенна-марском вучылішчы, Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка (1966—2002, кафедра матэматыкі і методыкі выкладання матэматыкі матэматычнага факультэта, у 1968—1981 — загадчык кафедры, кафедра матэматыкі фізічнага факультэта, у 1984—1987 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: тэнзарны аналіз; рыманава геаметрыя; тэорыя і методыка навучання матэматыцы.

## Выбраная бібліяграфія 
* Тензорная теория тканей на поверхности : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук / Дадаян А. А. — Москва, 1965.
* *Дадаян А. А.*, *Новик И. А.* Алгебра и начала анализа : [Учеб. пособие для сред. спец. учеб. заведений] / Под ред. А. А. Дадаяна. — Мн.: Вышэйшая школа, 1980. — 367 с.: ил.; 22 см.
* *Дадаян А. А.*, *Масалова Е. С.* Аналитическая геометрия и элементы линейной алгебры : учеб. пособие для пед. ин-тов по физ. спец. — Мн.: Вышэйшая школа, 1981. — 224 с.: ил.; 21 см. — Библиогр.: с. 221 (13 назв.)
* *Дадаян А. А.*, *Дударенко В. А.* Математический анализ: [Учеб. пособие для физ.-мат. фак. пед. ин-тов]. — Мн.: Вышэйшая школа, 1990. — 427, [1] с.: ил.; 22 см. — Библиогр.: с. 419 (25 назв.). — Предм. указ.: с. 420—424. — ISBN 5-339-00331-0.
* Сборник задач по математике: учебное пособие для студентов учреждений среднего профессионального образования / А. А. Дадаян. — М.: ФОРУМ ИНФРА-М, 2008. — 350 с.: ил.; 22 см. — (Профессиональное образование) — ISBN 978-5-91134-271-5.
* Основы черчения и инженерной графики: геометрические построения на плоскости и в пространстве: учебное пособие для студентов образовательных учреждений среднего профессионального образования / А. А. Дадаян. — М.: ФОРУМ ИНФРА-М, 2007. — 459, [1] с.: ил.; 22 см. — Библиогр. в конце кн. (15 назв.) — ISBN 978-5-91134-118-3.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Весці БДПУ. Серыя 3, Фізіка. Матэматыка. Інфарматыка. Біялогія. Геаграфія. — 2014. — № 2. — С. 76—80.

## Спасылкі 
* Ушёл из жизни Александр Арсенович Дадаян // Сайт філалагічнага факультэта БДПУ імя Максіма Танка
* Александр Арсенович Дадаян  // «Миасин» — інтернэт-газета армян Республікі Беларусь
* Дадаян Александр Арсенович // Праект «Памяць народа»

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пагранічнікі
Катэгорыя:Матэматыкі СССР
Катэгорыя:Матэматыкі Беларусі
Катэгорыя:Аўтары падручнікаў
Вольга Віктараўна Падабед

**Вольга Віктараўна Падабед** (нар. , Мінск, БССР, СССР) — беларуская баскетбалістка і трэнер. Выступала на пазіцыі разыгрываючай абаронцы. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа. Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы-2007.

## Біяграфія 
Выхаванка мінскай СДзЮШАР №10. Першы трэнер — Валянціна Рыгораўна Ізмер.

Гульнявая кар’ера: РВАР (Мінск, 1993—1996), «Гарызонт» (Мінск, 1995/96, *у Балтыйскай лізе*), РШВСМ-Гарызонт (Мінск, 1996—1999), «Дынама» (Масква, Расія, 1999—2001), «Спартак» (Масква, Расія, 2001/02), ВБМ-СГАУ (Самара, Расія, 2002/03), «Волагда-Чэваката» (Волагда, Расія, 2003/04), УГМК (Екацярынбург, Расія, 2004/05), «Дынама» (Масква, Расія, 2005), «Дынама-Энергія» (Новасібірск, Расія, 2005/06), «Дынама» (Маскоўская вобласць, Расія, 2006/07), «Цэсіс» (Цэсіс, Латвія, 2007), «Бярэзіна-РЦАР» (Барысаў, 2007/08), USVO (Валансьен, Францыя, 2008), «Бярэзіна-РЦАР» (Барысаў, 2008/09), «Мінск-2006» (Мінск, 2009—2011). Выступала за 
жаночую зборную Беларусі ў 1998—2009 гадах.

Трэнерская кар’ера: «Гарызонт-2-РЦАР» / «Гарызонт-2-РЦАП» (Мінск, 2014—2016), Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20 (2016—2018), Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-16 (2018—2020), РДВАР (Мінск, 2018—2020), БДУ-Цмокі / «Мінск»-моладзевая (Мінск, 2020—2024), БК «Мінск» (Мінск, з 2024).

## Дасягненні 
### У якасці баскетбалісткі 
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы (1): 2007.
*  Чэмпіёнка Беларусі (4): 1996/1997, 1997/1998, 1998/1999, 2007/2008.
*  Чэмпіёнка Расіі (2): 1999/2000, 2000/2001.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (4): 1995/1996, 2008/2009, 2009/2010, 2010/2011.
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Расіі (2): 2002/2003,  2004/2005.
*  Бронзавы прызёр чэмпіянату Латвіі (1): 2006/2007.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (3): 1998, 2008, 2010.
*  Чэмпіёнка Балтыйскай лігі (1): 1998/1999.
*  Сярэбраны прызёр Балтыйскай лігі (1): 1997/1998.
*  Бронзавы прызёр Балтыйскай лігі (2): 1995/1996, 2009/2010.
### У якасці трэнера 
*  Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (1): 2024/2025.
*  Уладальнік Кубка Беларусі (1): 2025.

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com
* Профіль на сайце bbw-g2n.jimdofree.com 
* Профіль на сайце bbw-g2n.jimdofree.com  (трэнер)

Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Цмокі-Мінск»
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Масква»
Катэгорыя:Трэнеры РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)
Катэгорыя:Ігракі «Бярэзіны» Барысаў
Катэгорыя:Ігракі УГМК Екацярынбург
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Дынама» Новасібірск
Катэгорыя:Ігракі «Гарызонта» Мінск
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Дынама» Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Спартак» Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖБК ЦСКА Масква
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Цэсіс»
Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Валансьен»
Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па баскетболе U-20
Пакт Рыа

**Міжамерыканскі дагавор аб узаемнай дапамозе** (Пакт Рыа-дэ-Жанэйра 1947 года), шырока вядомы як «**Пакт Рыа**» — пагадненне, падпісанае ў Рыа-дэ-Жанэйра большасцю амерыканскіх краін у 1947 годзе.

Галоўны прынцып гэтага дагавора заключаўся ў тым, што напад на любую краіну-ўдзельніцу дагавора будзе азначаць напад на ўсе краіны-ўдзельніцы дагавора. Такім чынам гэты дагавор з’яўляецца дамовай аб узаемнай абароне. Нягледзячы на тое, што дагавор быў адкрыты для падпісання ў 1947 годзе, апошняя дзяржава падпісала і ратыфікавала яго толькі ў 1982 годзе. Гэтай дзяржавай сталі Багамскія Астравы.

Краінай-захавальніцай Міжамерыканскага дагавора аб узаемнай дапамозе з’яўляецца Бразілія, арганізацыяй-дэпазітарыем для арганізацыйна-тэхнічных патрэб — Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў (ААД).

## Гісторыя 
Дагавор быў прыняты і зацверджаны подпісамі ўсіх бакоў 2 верасня 1947 года ў Рыа-дэ-Жанэйра. Але ўступіў у сілу ён толькі 3 снежня 1948 года, а 10 снежня 1948 года дагавор быў зарэгістраваны ў ААН. Гэта своеасаблівае ўдасканаленне Чапультэпекскай дэкларацыі, падпісанай на міжамерыканскай канферэнцыі ў 1945 годзе ў Мехіка. ЗША падтрымлівалі палітыку кантынентальнай абароны па Дактрыне Манро.

За выключэннем Трынідада і Табага ў 1967 годзе і Багам у 1982 годзе, ні адна незалежная краіна не далучылася да дамовы пасля 1947 года.

У 2002 годзе, перад уварваннем ЗША ў Ірак, Мексіка, спасылаючыся на паводзіны Злучаных Штатаў у ходзе аргенціна-брытанскага канфлікту за Фалклендскія астравы ў 1982 годзе (Вашынгтон падтрымаў Вялікабрытанію), выйшла з Міжамерыканскага дагавора аб узаемнай дапамозе.

5 чэрвеня 2012 года міністры замежных спраў Балівіі, Венесуэлы, Нікарагуа і Эквадора, выступаючы на 42-й Генеральнай Асамблеі ААД ад імя Баліварыянскага альянсу народаў Амерыкі (АЛБА), заявілі аб выхадзе з Міжамерыканскага дагавора аб узаемнай дапамозе. Балівія, Куба, Нікарагуа і Эквадор выйшлі з дагавора ў 2012 годзе, Венесуэла — у 2013 годзе.

У чэрвені 2019 года парламент Венесуэлы, які ўзначальваўся апазіцыяй прэзідэнту Мадура, звярнуўся з просьбай аднавіць сяброўства Венесуэлы ў Міжамерыканскім дагаворы аб узаемнай дапамозе.

## Краіны-удзельніцы 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Заўвагі 
## Спасылкі 
* Інфармацыя аб падпісанні, ратыфікацыі, дэнансацыі дагавора і агаворках да яго ОАС

Катэгорыя:Дагаворы паводле алфавіта
Катэгорыя:Ваенна-палітычныя блокі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы ЗША
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Кубы
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Бразіліі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Аргенціны
Катэгорыя:Міжнародная дагаворы Венесуэлы
Крыстана Лёкен

**Крыстана Сомер Лёкен** (; нарадзілася 8 кастрычніка 1979, Гент) — амерыканская кінаактрыса і мадэль, якая распачала сваю акцёрскую кар’еру ў 1996 годзе. Абодва яе бацькі з Нарвегіі.

Яна найбольш вядомая па ролі кібарга Тэрмінатрыкс у фільме *«Тэрмінатар 3: Паўстанне машын»* (2003). Яна з’явілася ў дзесяці эпізодах серыялу *«Слова на L»* (2007), які дэбютаваў у студзені на амерыканскім тэлеканале Showtime. Там яна грала каханку аднаго з галоўных герояў: Шэйна — Пэйдж Собэл.

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Кутас (упрыгажэнне)

**Кутас** (ад )&nbsp;— упрыгажэнне ў выглядзе пучка нітак, шнуркоў і так далей, звязаных з аднаго канца ці пасярэдзіне разам.

## Выбар 
У вырабленых прамысловым спосабам кутасах можна вылучыць два элемента: галоўку і махры. Галоўка складаецца з кольцападобнага аснавання, якое абмотваецца або аплятаецца на спецыяльным станку прадзівам. Махры ткуцца на вузкіх , іх утковыя ніткі працягваюцца свабодна на пэўную адлегласць у адзін бок у выглядзе петляў, што затым ўтвараюць іх ніцыя канцы.

Робяць кутасы і ручным спосабам: звязваннем шматка нітак пасярэдзіне, з наступным абмотванне перахопу ў верхняй частцы і фарміраваннем галоўкі.

## Выкарыстанне 
Выкарыстоўваецца для аздаблення , сукенак, , зброевых , конскай , канцоў шнуроў (для сцягаў, штор і г.д.). Кутасы могуць вырабляць як з звычайнай пражы, так і з каніцелі.

Адам Міцкевіч у творы «Пан Тадэвуш» пісаў:

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Упрыгажэнні
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Катэгорыя:Дэталі адзення
Кутас

**Кутас** — шматзначны тэрмін.

* Кутас — упрыгажэнне ў выглядзе пучка нітак ці шнуркоў

## Вядомыя асобы 
* Аляксандра Аляксандраўна Кутас — украінская мадэль
* Ласла Кутас — венгерскі скульптар
* Павел Віталевіч Кутас — украінскі футбаліст
Добраахвотніцкі сектар

**Добраахвотніцкі сектар, **ён жа **валанцёрскі сектар**, або **грамадскі сектар** (уключаючы некамерцыйны сектар) — сфера сацыяльнай актыўнасці, у якой задзейнічаны некамерцыйныя і няўрадавыя арганізацыі.

Гэты сектар называюць таксама «трэцім сектарам», нароўні з дзяржаўным і прыватным сектарамі. Яшчэ адзін сінонім — «грамадзянскі сектар», які падкрэслівае яго сувязь з грамадзянскай супольнасцю.

Наяўнасць вялікага развітога грамадскага сектара часам разглядаецца як паказчык здароўя эканомікі ў лакальным і нацыянальным маштабах. З ростам колькасці некамерцыйных арганізацый, арыентаваных на сацыяльныя паслугі, ахову навакольнага асяроддзя, адукацыю і іншыя нездаволеныя патрэбы грамадства, некамерцыйны сектар гуляе ўсё больш вырашальную ролю для здароўя і дабрабыту грамадства. На думку эканаміста Пітэра Друкера, некамерцыйны сектар забяспечвае цудоўную рэалізацыю розных навыкаў працы і грамадства.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Галіны эканомікі
Катэгорыя:Сацыяльная філасофія
Арабскі перыяд гісторыі Палесціны

**Арабскі перыяд гісторыі Палесціны** — гісторыя Палесціны ў перыяд з 640 па 1099 год.

## Гісторыя 
У 638 годзе арабы на чале з халіфам Умарам узялі Іерусалім. Да 640 года ўся Палесціна была заваявана арабамі і ўключана ў склад Арабскага халіфата.

## Унутранае становішча 
З распаўсюджваннем ісламу праведныя халіфы прыходзілі да высновы, што адносіны іх да новых падданых павінны быць урэгуляваны на аснове законнасці. Ужо Умар, другі халіф пасля прарока Магамета, уступіў на гэты шлях. Да язычнітцва не было памяркоўнасці, але хрысціяне і іўдзеі як уладальнікі Святога Пісання былі пакінутыя ў спакоі з абавязкам плаціць падушную падаць. З дзяржаўнай службы яны былі выключаныя, прапаганда іх рэлігіі забаронена. Нягледзячы на гэтыя абмежаванні, палесцінскія яўрэі адчувалі сябе пад уладай халіфаў у большай бяспецы, чым пад уладай сваіх ранейшых уладароў.

Пры дынастыі Абасідаў у Палесціне стала распаўсюджвацца сістэма ікта, узмацнілася эксплуатацыя сялян, адбывалася арабізацыя і ісламізацыя насельніцтва, пагаршалася прававое становішча хрысціян. Гэта стала прычынай шэрагу народных паўстанняў, у тым ліку паўстання 842 года пад правадырствам Абу Харбы. Пасля распаду Абасідскага халіфата Палесціна паслядоўна пераходзіла пад уладу егіпецкіх дынастый Тулунідаў, Іхшыдыдаў і, нарэшце, Фацімідаў.

### Эканоміка 
У IX—XI стагоддзях Палесціна перажывала эканамічны ўздым. Апрацоўваліся вялікія сельскагаспадарчыя плошчы. Іерусалім, які з’яўляўся рэлігійным цэнтрам іўдаізму, хрысціянства і ісламу, у XI стагоддзі налічваў каля 40 тысяч чалавек. Прыбярэжныя горада Ака, Аскалон, Газа і Кесарыя вялі ажыўлены гандаль.

## Крыжакі 
У 1099 годзе Палесціна ў выніку Першага крыжовага паходу была захоплена крыжакамі і стала часткай Іерусалімскага каралеўства.

## Літаратура 
* *Медников Н. А.* Палестина от завоевания ее арабами до крестовых походов по арабским источникам. — В 4-х тт. // Православный Палестинский сборник. — Т. 17, вып. 2. — СПб., 1897‒1903.

## Спасылкі 
* МЕДНИКОВ Н.А. ПАЛЕСТИНА ОТ ЗАВОЕВАНИЯ ЕЕ АРАБАМИ ДО КРЕСТОВЫХ ПОХОДОВ ПО АРАБСКИМ ИСТОЧНИКАМ

## Гл. таксама 
* Візантыйскі перыяд гісторыі Палесціны

Катэгорыя:Гісторыя Ізраіля
Катэгорыя:Гісторыя Палесціны
Гераічны капіталізм

**Гераічны капіталізм**, або **дынамічны капіталізм** — канцэпцыя італьянскага фашызму. У 1933 годзе Беніта Мусаліні заявіў, што капіталізм пачаўся з дынамічнага, або гераічнага капіталізму (1830—1870), затым яго замяніў статычны капіталізм (1870—1914), а затым дасягнуў канчатковай формы, дэкадэнцкі капіталізм, вядомы таксама як суперкапіталізм, які пачаўся ў 1914 годзе. Мусаліні сцвярджаў, што, хоць ён не падтрымлівае гэты тып капіталізму, на яго думку, ён вельмі дынамічны. Фашысты лічаць, што гераічны капіталізм унёс вялікі ўклад у індустрыялізацыю і тэхнічны прагрэс, але сцвярджаў, што сістэма гераічнага капіталізму не можа спалучацца з суперкапіталізмам, бо ён несумяшчальны з сельскай гаспадаркай Італіі.

Мусаліні сцвярджаў, што перарастання гераічнага капіталізму ў статычны можна было б пазбегнуць, калі б канцэпцыя эканамічнага індывідуалізму была закінута, і калі б быў уведзены дзяржаўны нагляд за эканомікай. Італьянскі фашызм прадставіў эканамічную сістэму карпаратывізму як рашэнне, якое дазволіла б захаваць прыватныя ініцыятывы і прыватную ўласнасць, а таксама дазволіла дзяржаве і сіндыкалістам умешвацца ў эканоміку, калі прыватная ініцыятыва правальвалася. Гэта сістэма дазваляла таксама нацыяналізацыю ў выпадку неабходнасці і найбольшым удзеле супрацоўнікаў ва ўсіх аспектах дзейнасці кампаніі, а таксама ў карыснасці дадзенай кампаніі.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Капіталізм
Катэгорыя:Фашызм
Пільніцкая дэкларацыя

**Пільніцкая дэкларацыя** () — дакумент, падпісаны 27 жніўня 1791 года ў саксонскім замку Пільніц, які стаў асновай аўстра-прускага саюзнага дагавора (люты 1792) і аб’яднання еўрапейскіх манархаў супраць французскай рэвалюцыі.

Пасля арышту 21 чэрвеня 1791 года караля Людовіка XVI пачаліся перамовы паміж вялікімі дзяржавамі. 25 жніўня 1791 года імператар Леапольд II прыбыў у Пільніц, летнюю рэзідэнцыю саксонскіх курфюрстаў. Туды ж прыйшоў і прускі кароль Фрыдрых-Вільгельм II, а 26 жніўня ў замак прыехаў граф д’Артуа (будучы Карл X) з дыпламатамі і эмігрантамі, у ліку якіх былі Кандэ, Калон, Паліньяк, Буэ.

Граф д’Артуа прапанаваў, каб манархі апублікавалі маніфест да французаў з пратэстам супраць мяцежнага нацыянальнага сходу і супраць усіх рашэнняў, на якія быў вымушаны пагадзіцца кароль. Рэгентам меркавалася прызначыць графа Праванскага (будучы Людовік XVIII). Прынцам павінна была быць аблегчана магчымасць вярбоўкі войскаў у межах імперыі. У выпадку замаху на жыццё караля жыхароў Парыжа варта было прыстрашыць самымі жорсткімі пакараннямі смерцю, а самому Парыжу — разбурэннем. Манархі паставіліся асцярожна да патрабаванняў графа д’Артуа.

Каб пазбавіцца ад надакучлівых эмігрантаў, вырашана было склікаць канферэнцыю для абмеркавання маніфеста. 27 жніўня адбылася канферэнцыя, у якой удзельнічалі з боку графа д’Артуа — Калон, з боку імператара — Шпільман, з боку караля прускага  — Бішафсвердэр. Складзеная імі дэкларацыя была падпісана каралём і імператарам. Яны заяўлялі, што лічаць становішча караля Францыі справай агульнай цікавасці для ўсіх еўрапейскіх гаспадароў, і выказвалі надзею, «што дзяржавы не адмовяцца ўжыць, разам з імператарам і каралём, самыя сапраўдныя сродкі, суразмерна сваім сілам, каб даць магчымасць каралю Францыі цалкам свабодна ўмацаваць асновы манархічнага кіравання, аднолькава адпаведныя правам гаспадароў і дабрабыту Францыі». Імператар і кароль — гаварылася далей — вырашылі дзейнічаць неадкладна і па агульнай згодзе, у відах дасягнення агульнай мэты. У чаканні гэтага яны аддадуць войскам загады быць гатовымі да дзеяння.У гэтай дэкларацыі яскрава выявіліся адметныя рысы становішча Еўропы: няўпэўненасць і неўладкаванне. Пагражальная і нясмелая ў адзін і той жа час, Пільніцкая дэкларацыя была туманная, двухсэнсоўная і пазбаўленая ўсякага практычнага значэння. Яна не застрашыла, а толькі раздражніла Францыю. Рэвалюцыянеры бачылі ў ёй доказ здрады з боку двара, яго зносін з эмігрантамі і замежнымі дзяржавамі. Эмігранты толькі пагоршылі становішча караля і сваё ўласнае.

## Заўвагі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя дакументы
Катэгорыя:1791 год у Еўропе
Прагрэсіўна-рэспубліканская партыя

**Прагрэсіўна-рэспубліканская партыя** () — палітычная партыя Бразіліі. Утворана ў 1990 годзе. 22 лістапада 2011 года была афіцыйна зарэгістравана пад рэгістрацыйным выбарчым нумарам «44». Лідар партыі — Аваска Рымэ Алтымары Рэсінды. Падчас прэзідэнцкіх выбараў 2010 года падтрымала кандыдатуру члена партыі працоўных — Дылму Русеф.

Прытрымліваецца цэнтрысцкай ідэалогіі, якія з’яўляюцца сумессю ідэй рэспубліканізму, прагрэсівізму, а таксама лібералізму.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт партыі 

Катэгорыя:Ліберальныя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Бразіліі
Выбух у Маладушы

**Выбух у Маладушы** — выбух нямецкай праціватанкавай міны часоў Вялікай Айчыннай вайны, які адбыўся ў вёсцы Маладуша (Рэчыцкі раён, Гомельская вобласць) 26 кастрычніка 1959 года падчас суботніка на тэрыторыі воінскага пахавання. Ад выбуху загінуў амаль увесь чацвёрты клас Маладушскай школы: 13 вучняў і іх класны кіраўнік, раненні атрымалі яшчэ 6 вучняў. Пасля трагедыі сем’ям пацярпелых аказалі матэрыяльную дапамогу, а на месцы выбуху правялі маштабнае размініраванне.

## Зноскі 
Катэгорыя:Гісторыя Рэчыцкага раёна
Катэгорыя:Катастрофы ў Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 26 кастрычніка
Катэгорыя:Кастрычнік 1959 года
Катэгорыя:1959 год у Беларусі
Зялёнакашульнікі

**Зялёнакашульнікі** () — паслядоўнікі адкрыта фашысцкай ірландскай Нацыянальнай карпаратыўнай партыі Оўэна О’Дафі пасля расколу Фінэ Гэл. У 1936 годзе О’Дафі ўзначаліў атрад добраахвотнікаў для дапамогі Франсіска Франка ў іспанскай грамадзянскай вайне, і пайшоў на пенсію пасля вяртання. Без яго зніклі і зялёнакашульнікі, і Нацыянальная карпаратыўная партыя. Фінэ Гэл стала адной з галоўных дэмакратычных партый Ірландыі. Зялёнакашульнікі адрозніваюцца ад добра вядомых сінекашульнікаў, якімі называліся паслядоўнікі О’Дафі да расколу ў Фінэ Гэл, хоць толькі 80 з сінекашульнікаў пасля сталі зялёнакашульнікамі.

## Іншыя выкарыстанні 
Назва таксама ўжывалася да паслядоўнікаў іншых палітычных груп, якія прынялі сваёй уніформай зялёныя кашулі, у прыватнасці, Партыя сацыяльнага крэдытавання Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі, французскі Аграрны рух Анры Доржэрэса, бразільскія інтэгралісты, румынская Жалезная гвардыя, італьянская Ліга Поўначы і Венгерская нацыянал-сацыялістычная партыя рабочых і сялян.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Баявыя арганізацыі палітычных партый
Катэгорыя:Палітыка Ірландыі
Дамінга Батэт

**Дамінга Батэт Местрэс** (; 30 жніўня 1872 — 18 лютага 1937) — іспанскі ваенны дзеяч, генерал.

## Біяграфія 
У 1887 годзе паступіў у Ваенную акадэмію. У 1895-м, будучы лейтэнантам, добраахвотна накіраваўся на . У наступным годзе за доблесную службу выраблены ў капітаны. У 1897 годзе вярнуўся ў Іспанію, дзе працягнуў навучанне. У 1919 годзе выраблены ў палкоўнікі, а ў 1925 — у брыгадныя генералы .

Пазней некаторы час працаваў суддзёй.

У 1926 годзе быў арыштаваны і абвінавачаны ва ўдзеле ў змове з мэтай звяржэння дыктатара Мігеля Прыма дэ Рывера, аднак Вярхоўны ваенны савет зняў з ўсе абвінавачванні

У 1931 годзе, пасля стварэння Іспанскай Рэспублікі, узначаліў ваенны гарнізон Маёркі.

У кастрычніку 1934 года, на фоне рэвалюцыйных беспарадкаў і абвяшчэння незалежнасці Каталоніі, па загадзе прэм’ер-міністра ўвёў надзвычайнае становішча і здушыў паўстанне. Падаўленне хваляванняў было праведзена з мінімальнымі ахвярамі і гвалтам, за што генерала Батэта дзякавалі нават самі ўдзельнікі бунту.

Катэгорыя:Удзельнікі грамадзянскай вайны ў Іспаніі (рэспубліканцы)
Катэгорыя:Генералы Іспаніі
Лансіроўка

**Лансіроўка** (ад  — дзіда, пранізваць), або **насцілы ўточныя** ( — прыём ручнога ткацтва, пры якім дадатковым узорыстым утком перакрываюць некалькі нітак асновы па гарызанталі адначасова з ткацтвам фона  або рэпсавым перапляценнем. Звычайна выкарыстоўваліся рознакаляровыя ўткі пры аднакаляровай аснове. У тканіне ніткі ўтку ў тых месцах, дзе яны не выходзілі на правы бок для ўтварэння ўзору, ляжалі свабодна на адваротным баку ці выстрыгаліся.

У славянскім узорыстым ткацтве такая тэхніка называецца бранай. У ткацтве французскіх шпалер і габеленаў — крапатаж ().

## Выкарыстанне 
Між іншым, лансіроўка выкарыстоўвалася ў вырабе паясоў слуцкага тыпу, у прыватнасці на ліёнскіх мануфактурах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ткацкая справа
Палац культуры імя Чкалава (Новасібірск)

**Палац культуры і творчасці імя В. П. Чкалава** — дом культуры, размешчаны ў Дзяржынскім раёне Новасібірска. Пабудаваны ў 1970 годзе па праекце беларускага архітэктара Міхаіла Пірагова.

## Гісторыя 
У 1965 годзе ў Дзяржынскім раёне Новасібірска пачалося ўзвядзенне ПК, ініцыяванае кіраўніцтвам Новасібірскага авіяцыйнага завода імя Чкалава.

У 1970 годзе адбылося адкрыццё палаца культуры.

Першапачаткова было арганізавана 4 аддзела: мастацкі, навукова-тэхнічны, культмасавы і дзіцячы. У ПК Чкалава з клуба імя Калініна былі пераведзены некаторыя самадзейныя калектывы: хор савецкай песні М. Т. Папова, духавы аркестр В. І. Парфіновіча, цырк на сцэне А. І. Гуліна, ансамбль песні і танца «Ваталінка».

11 красавіка 1987 года ў ПК Чкалава праходзіў першы новасібірскі рок-фестываль, на якім, у прыватнасці, выступаў гурт «Nautilus Pompilius». Першая частка альбома «Ні каму ні кабельнасць» — запіс выступу музычнага калектыву з гэтага канцэрта. На тым жа фестывалі, 12 красавіка 1987 года, упершыню выступіла «Грамадзянская абарона».

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Ламин В. А. Энциклопедия. Новосибирск. — Новосибирск: Новосибирское книжное издательство, 2003. — С. 250. — 1071 с. — .
Катэгорыя:Новасібірск
Маката

маката, XVI стагоддзе]]
**Маката, макат** ( — пакрыццё або пакрывала) — дэкаратыўна-мастацкая, ужытковая тканіна, шаўковая з выкарыстаннем ва ўтку залотных ці валачоных нітак са стылізаванымі расліннымі (у асноўным кветкі — гваздзік, цюльпан, ружа), архітэктурнымі (напрыклад, матыў міхрабу) або геаметрычнымі ўзорамі, выкананая ў розных тэхніках ткацтва (уключаючы брашэ або лансіроўку). Сустракаюцца таксама макаты, аздобленыя гафтам або аплікацыяй, зробленымі маляўнічымі шоўкамі на шаўковай тканіне.

Вырабляліся ў краінах Блізкага Усходу, галоўным чынам у Турцыі і Персіі ў XVII—XVIII стагоддзях, дзе вешалі на сцены дамоў і палатак (так званыя шатровыя макаты) і пакрывалі імі мэблю, таксама выкарыстоўваліся для пакрыцця падушак або матрацаў. На Далёкім Усходзе макаты вырабляліся ў Кітаі, дзе іх упрыгожвалі сімвалічныя выявы жывёл, звязаных з кітайскай міфалогіяй. У Рэчы Паспалітай макаты вырабляліся ў XVIII стагоддзі, спачатку ў маёнткавых майстэрнях, пазней, таксама ў XIX стагоддзі, на ткацкіх мануфактурах у Гродне, , Бродах і Кракаве і выкарыстоўваўся ў якасці фіранак, сурвэтак, насценных пакрыццяў і для намётаў і шатроў. Макаты з вышытымі картушамі гербаў часта ўпрыгожвалі сцены сядзіб.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Шоўк
Катэгорыя:Тэкстыль
Магілёўскі недзяржаўны фінансава-эканамічны інстытут

**Магілёўскі недзяржаўны фінансава-эканамічны інстытут імя В. П. Кавалёва** (таксама ввядомы як «*Магілёўскі прыватны фінансава-эканамічны інстытут*») — прыватная ўстанова вышэйшай адукацыі эканамічнага профілю, якая дзейнічала ў г. Магілёў у 1995—2004 гг. Інстытут быў зарэгістраваны 11 красавіка 1995 г., пастаўлены на ўлік па юрыдычным адрасе: вуліца Вішнявецкага 8а, у Магілёве 15 мая 1996 г.

У 2003/04 навучальным годзе ў інстытуце быў адзін фінансава-эканамічны факультэт. Спецыяльнасці: камерцыйная дзейнасць (спецыялізацыя «Камерцыйная дзейнасць на рынку тавараў народнага спажывання»); фінансы і крэдыт (спецыялізацыя «Фінансы»); эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве (спецыялізацыя «Дзелавое адміністраванне»). Навучанне ажыццяўлялася дзённае і завочнае, на камерцыйнай аснове. У інстытуце ў 2003/04 навучальным годзе было 1146 студэнтаў, з іх 267 на дзённым аддзяленні. Навучальна-выхаваўчы працэс забяспечваў 71 выкладчык, у т.л. 37 дактароў і кандыдатаў навук.

1 кастрычніка 2004 г. уласнік Інстытута прыняў рашэнне аб яго ліквідацыі, а 19 снежня 2016 г. гэту арганізацыю выключалі са спісаў Адзінага дзяржаўнага рэестра па прычыне ліквідацыі.

## Літаратура 
* 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1995 годзе
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Магілёва
Катэгорыя:1995 год у Магілёве
Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі
Светач (Светлагорск)

**Све́тач** — былая вёска ў Светлагорскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіла ў склад Чыркавіцкага сельсавета.

Да 4 снежня 1964 года вёска мела назву **Ка́каль**. Скасавана 10 ліпеня 1975 года ў сувязі з уключэннем у гарадскую рысу горада Светлагорск. 

Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Светлагорска
Маркізет

**Маркізет** — лёгкая, тонкая празрыстая баваўняная або віскозная тканіна . Звычайна выпускаецца набіваным з буйным кветкавым узорам і радзей адбеленым і гладкаафарбаваным.

Баваўняны маркізет выпрацоўваецца з кручанай пражы самай высокай якасці, а віскозны — з ніткі падвышанай круткі. Маркізет валодае прывабным знешнім выглядам: у яго гладкая паверхня з прыемным шаўкавістым бляскам. Маркізет некалькі больш жорсткі за батыст, выдатна прапускае паветра, мала забруджваецца і добра пераносіць мыццё. Маркізет адносіцца да летніх сукенкавых тканін, з яго ў асноўным шыюць  і сукенкі, дзіцячую вопратку, але з баваўнянага маркізету — часам і бялізну.

## Літаратура 
* 
* Андреева Р. П. Маркизет // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 244. — ISBN 5-86617-030-2.
* Маркизет // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1958. — Т. V. — Стб. 325—326.

Катэгорыя:Баваўняныя тканіны
Валерый Іванавіч Анісімаў

**Валерый Іванавіч Анісімаў** (, в. Арбузынка, Арбузынскі раён, Мікалаеўская вобласць, УССР — ) — беларускі літаратуразнавец, педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання і выхавання (руская літаратура). Доктар педагагічных навук (2003), кандыдат філалагічных навук (1977).

## Біяграфія 
Скончыў Кемераўскі дзяржаўны педагагічны інстытут (1970), Мазырскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Н. К. Крупскай (аспірантура, 1974).

Працаваў Кемераўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце (з 1970), Мазырскім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя І. П. Шамякіна (з 1981, прафесар кафедры рускай і замежнай літаратуры, у 1999—2011 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: літаратурная адукацыя; праблемы тэорыі і тэхналогіі інтэгратыўнай адукацыі ў пачатковай, сярэдняй і вышэйшай школе; методыка інтэгратыўнага навучання літаратуразнаўчым дысцыплінам; гісторыя рускай літаратуры.

## Бібліяграфія 
* Интеграция содержания литературного образования в педагогическом вузе: системные основания, принципы и приемы : диссертация … доктора педагогических наук : 13.00.02 : защищена 29.11.2001 : утверждена 02.04.2003 / Анисимов Валерий Иванович. ― Мозырь, 2001.
* Русская советская поэма конца 50-х — начала 70-х гг. (принципы художественного обобщения действительности) : автореферат диссертации … кандидата филологических наук : 10.01.02 / Анисимов Валерий Иванович. ― Москва, 1977.

## Літаратура 
* Анісімаў Валерый Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 334.
* Анисимов Валерий Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 2. — С. 110.
* Анисимов Валерий Иванович / Т. Н. Чечко // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2012. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 1. — С. 16.
* На пути к интегративному образованию : Анисимов Валерий Иванович / А. Герцик // Путь в науку. — Гомель, 2006. — Вып. 3 : Очерки о докторах и профессорах — выпускниках и сотрудниках вузов и НИИ Гомельщины. — С. 31—32.
 

Катэгорыя:Выкладчыкі Кемераўскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Кемераўскага дзяржаўнага ўніверсітэта
Вядомыя асобы Петрыкава

[thumb|200px|[Герб Петрыкава]]
Вядомыя ўраджэнцы Петрыкава:

__NOTOC__
[thumb|175px|[Міхаіл Фёдаравіч Дзячко|Міхаіл Дзячко]]
[thumb|175px|[Леў Мееравіч Лейтман|Леў Лейтман]]
[thumb|175px|[Іаан (Пашын)]]
[thumb|175px|[Васіль Ісакавіч Талаш|Васіль Талаш]]

## В 
* Валянціна Сяргееўна Вяргей (нар. 1946) — беларускі археолаг. Кандыдат гістарычных навук (1984).

## Д 
* Міхаіл Фёдаравіч Дзячко  (1912—1987) — савецкі супрацоўнік органаў дзяржаўнай бяспекі, былы міністр унутраных спраў Беларускай ССР, палкоўнік дзяржаўнай бяспекі.

## З 
* Ігар Мікалаевіч Заічкоў (нар. 1961) — беларускі спартыўны функцыянер, памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па пытаннях фізічнай культуры, спорту і развіцця турызму (2010—2012). Палкоўнік унутранай службы.

## Л 
* Леў Мееравіч Лейтман (1896—1974) — беларускі графік і педагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1967). Удзельнік Другой сусветнай вайны.

## П 
* Іаан (Пашын) (1881—1938) — беларускі праваслаўны дзеяч, архіерэй, свяшчэннамучанік, епіскап Тураўскі (1923—1926), епіскап Рыльскі (1929—1933).

## С 
* Мікалай Антонавіч Скеп’ян (нар. 1931) — вучоны ў галіне ўнутраных хвароб, алергалогіі і прафесійнай паталогіі, доктар медыцынскіх навук (1985), прафесар (1986).

## Т 
* Васіль Ісакавіч Талаш (1844—1946) — удзельнік партызанскага руху ў гады польска-савецкай (1919—1921) і Вялікай Айчыннай войнаў на тэрыторыі Беларусі. Дзед Талаш — герой аповесці Якуба Коласа «Дрыгва».
* Абрам Хаімавіч Турэцкі (1905—1975) — беларускі матэматык.
Тэхнолага-біялагічны факультэт МДПУ імя І. П. Шамякіна

**Тэхнолага-біялагічны факультэт МДПУ імя І. П. Шамякіна** — структурнае падраздзяленне МДПУ імя І. П. Шамякіна.

## Гісторыя 
Арганізаваны 1 снежня 2015 года у выніку аб’яднання факультэта тэхналогіі і біялагічнага факультэта (загад рэктара ад 9 верасня 2015 № 600-к).

## Спецыяльнасць 
* Тэхнічная праца і прадпрыемніцтва
* Абслуговая праца і выяўленчае мастацтва
* Біялогія і хімія

## Кафедры 
* Кафедра біялогіі і хіміі
* Кафедра тэхналагічнай адукацыі

## Дэканы 
* Валерый Мікалаевіч Наўныка (2015—2016)
* Алена Уладзіміраўна Ціханава

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Тэхнолага-біялагічнага факультэта МДПУ імя І. П. Шамякіна .

Катэгорыя:Вуліца Рыжкова (Мазыр)
Катэгорыя:Тэхнолага-біялагічны факультэт МДПУ імя І. П. Шамякіна