Зарац-Карэр

**Зарац-Карэр** ( — камяні ваяроў, каменнае войска) ці **Караундж** ( — спяваючыя камяні) — старажытны мегалітычны комплекс, размешчаны на горным плато на вышыні 1770 метраў над узроўнем мора, у Сюнікскай вобласці Арменіі, у трох км на поўнач ад горада Сісіян. Комплекс складаецца са мноства вялікіх стаялых камянёў, частка з якіх мае круглыя адтуліны ў сваёй верхняй частцы. Гісторыка-культурны запаведнік (з 2009).

## Узрост 
Пра ўзрост збудавання няма кансенсусу. Адны ацэнкі кажуць пра тое, што комплекс быў пабудаваны не пазней III-га тысячагоддзя да нашай эры, іншыя ацэньваюць комплекс ад 5,7 тыс. да 2 тыс. да н.э..

## Канструкцыя 
Комплекс размешчаны на полі, усеяным камянямі, якія і паслужылі для яго будаўнічым матэрыялам. Само збудаванне складаецца з 223 (толькі пранумараваных) базальтавых (андэзітавых) камянёў вышынёй 1,5—2,8 м, вагой да 8,5 т. Частка камянёў выбудавана ў даволі няроўны шэраг, што працягнуўся з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. У цэнтры шэрага камяні ўтвараюць авал, на процілеглых баках якога праглядаюцца праходы-калідоры. У цэнтры ёсць яшчэ адна акружнасць і каменны курган. Узбоч кургана ёсць магільня ў выглядзе каменнай скрыні. Ёсць і камяні, якія стаяць асобна. Камяні выветраны і пакрыты мохам і лішайнікамі. Шмат зламаных і ненумараваных камянёў.

Найболей інтрыгоўнай дэталлю збудавання з'яўляюцца скразныя адтуліны дыяметрам 4—5 см у верхняй частцы 80 камянёў. Зроблены яны груба, некаторыя атрымаліся не прамымі, а вуглом, бо канічнае свідраванне выраблялася з двух бакоў. Адтуліны ўсярэдзіне маюць лепшую захаванасць, чым паверхня камянёў. У наш час стаяць 37 камянёў з 47 адтулінамі.

сць таксама невялікі кромлех з дробных камянёў. Ёсць і сучасная творчасць — кола ў коле.

## Прызначэнне 
Комплекс знаходзіўся каля селішча бронзавага веку, да якога і ставіўся. Ён выяўна меў не адзіную функцыю, якія выяўляліся адначасна, ці ў розныя перыяды існавання. Магчыма, найстаражытнейшае прызначэнне, якое вызначае агульную канфігурацыю збудавання — **загон для скаціны**. Адтуліны ў верхняй частцы камянёў прызначаны для працягвання ў іх вяровак ці рамянёў, на якія можна было вешаць загародкі ў выглядзе сетак, матаў, шкур.

Несумнеўная і пахавальная функцыя, бо ёсць каменная скрыня ў кургане, а пад менгірам выяўлена пахаванне.

Распачыналіся высілкі для доваду, што комплекс з'яўляецца старажытнай абсерваторыяй. Сямнаццаць камянёў былі злучаны з назіраннямі ўзыходу і заходу Сонца ў дні сонцастаяння і раўнадзенства, а таксама з 14 фазамі Месяца. Але дадзеныя спробы з'яўляюцца непераканаўчымі, хоць б з-за таго, што адтуліны адносна добра захаваліся для дагістарычнага часу. А апроч таго, яны не звужаюць поле зроку назіральніка ў дастатковай ступені, *Заркі карэр* («камяні ваянаў»), *Зарац Кар* («каменнае войска»).

У 1985 годзе Эльма Парсамян звязала комплекс са змешчаным *у тым жа раёне Зангезура* сялом Караундж. Назва сяла разбівалася на часткі «кара» (каменны) і «хундж» (букет, hunge>punge) і праводзілася паралель з назвай Стоўнхэндж у выглядзе вонкавага падабенства аб'ектаў і меркаванага астранамічнага прызначэння.

Філолаг Грач Марцірасян крытыкуе гіпотэзу пра сувязь назваў Карахундж і Стоўнхэндж.

## Даследаванні і экспедыцыі 
Упершыню пра астранамічнае прызначэнне помніка загаварылі археолаг А. Хнкікян і астраном Э. Парсамян у 1980-х.

Радыёфізікам акадэмікам Парысам Геруні былі арганізаваны некалькі экспедыцый (у тым ліку і з міжнародным удзелам) да помніка. У 2004 ён выдаў кнігу «Армяне і Найстаражытнейшая Арменія», у якой выставіў гіпотэзу пра тое, што наяўнасць у камянях адтулін сведчыць пра тое, што Зарац-Кар (Карахундж) быў найстаражытнейшай абсерваторыяй.

У верасні 2010 Оксфардскі ўніверсітэт супольна з Каралеўскім геаграфічным таварыствам даследавалі Караундж — экспедыцыя была арганізавана оксфардскім астрафізікам доктарам фіз.-мат. навук М. Варданянам, каб праверыць папярэднія вынікі, а таксама для вытворчасці сучасных 3D-карт помніка. Кіраўнік экспедыцыі М. Варданян заявіў, што помнік можа быць адной з найстарэйшых абсерваторый у свеце

## Галерэя 

 
Выява:Zorats Karer 2008, part of the stone circle.jpg
Выява:Armenian Qarhunj01.jpg
Выява:Zorats Karer Menhir.jpg
Выява:Zorats_Karer_Complex.jpg
Выява:Zorats_Karer_Complex3.jpg
Выява:Zorats Karer Menhir4.jpg
Выява:Zorats Karer Menhir5.jpg
Выява:Zorats Karer Menhir6.jpg
Выява:Zorats Karer 2008, standing stones with hole.jpg
Выява:Zorats Karer 2008, one of the standing stones.jpg
Выява:Zorats karer22.JPG
Выява:Karahunj (Zorats Karer)5.JPG
Выява:Karahunj (Zorats Karer)1.JPG
Выява:Karahunj (Zorats Karer)2.JPG
Выява:Karahunj (Zorats Karer)3.JPG
Выява:Karahunj (Zorats Karer)4.JPG

## Гл. таксама 
* Петрогліфы Арменіі

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* *CNN International Explores the Secrets of Armenia’s Stone Henge.* — youtube.com
* Выпуск новостей армянского ТВ

Катэгорыя:Мегаліты
Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Арменіі
Катэгорыя:Сюнік
Катэгорыя:Гісторыя астраноміі