open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Малая Ракавіца

**Мала́я Ра́кавіца** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчана за 22 кіламетры на поўнач ад Брэста, 4 кіламетры ад чыгуначнай станцыі Матыкалы.

## Насельніцтва 
* 14 гаспадарак, 26 жыхароў (2005)
* 16 двароў, 111 жыхароў (1897)
* 12 двароў, 58 жыхароў (1921)
* 57 жыхароў (1959)
* 58 жыхароў (1970)

## Гісторыя 
У 19 стагоддзі ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1897 годзе ў вёсцы была карчма. Паводле ўмоў Рыжскага мірнага дагавора ў складзе Польшчы, у Брэсцкім павеце Палескага ваяводства. У 1939 годзе ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 5 чалавек.

У складзе прадпрыемства «Селекцыйна-гібрыдны цэнтр „Заходні“».

## Славутасці 
* Прыдарожная капліца (1934) — 

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Цюхінічы

**Цюхі́нічы** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчаны за 8 кіламетраў на поўнач ад Брэста, 8 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Брэст-Цэнтральны.

## Насельніцтва 
* 170 гаспадарак, 414 жыхароў (2005)
* 37 двароў, 249 жыхароў (1897)
* 471 жыхар (1905)
* 159 жыхароў (1921)
* 374 жыхары (1959)
* 324 жыхары (1970)

## Гісторыя 
У 19 стагоддзі вёска і цэнтр аднайменнага маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Паводле рэвізійных матэрыялаў 1858 года 133 сялянскія душы. У 1870 годзе з’яўлялася цэнтрам сельскай грамады. У 1897 годзе працавалі млын, школа граматы, хлебазапасны магазін, кузня і карчма. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Цюхініцкага сельсавета. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 11 вяскоўцаў. 8 верасня 1959 года Цюхініцкі сельсавет ліквідаваны, яго тэрыторыя тэрыторыя далучана да Матыкальскага савета.

Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства "Селекцыйна-гібрыдны цэнтр "«Заходні».

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Ставішча

Назву **Ста́вішча** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць:
** Ставішча — вёска ў Брэсцкім раёне
* Гродзенская вобласць:
** Ставішча — былы хутар у Іўеўскім раёне
* Магілёўская вобласць:
** Ставішча — вёска ў Асіповіцкім раёне
Ставішча (Брэсцкі раён)

**Ста́вішча** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчана за 11 кіламетраў на поўнач ад Брэста.

## Насельніцтва 
* 8 гаспадарак, 16 жыхароў (2005)
* 14 двароў, 107 жыхароў (1897)
* 135 жыхароў (1905)
* 83 жыхары (1921)
* 139 жыхароў (1959)
* 127 жыхароў (1970)

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 17 стагоддзя як маёнтак Ставішчы ў Берасцейскім павеце і ваяводстве ВКЛ. У 19 стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзілі ў склад маёнтка Кавярдзякі, што належаў пану Ф.Ягміну. Паводле рэвізійных матэрыялаў 1858 года 48 сялянскіх душ. У 1870 годзе ўваходзіла ў Кавердзякоўскую сельскую грамаду. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 4 вяскоўцы.

Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства "Селекцыйна-гібрыдны цэнтр ""Заходні".

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Вельямовічы

**Вельямо́вічы** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. За 28 кіламетраў на паўднёвы захадзе ад Брэста, 7 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы, на аўтадарозе Воўчын-Брэст.

## Назва 
Фіксаваался граўжышскае прозвішча Вельямовіч.

## Гісторыя 
Сяло вядомае з XVI ст — дзяржаўная ўласнасць у Берасцейскім павеце ВКЛ. Паводле «Кнігі запісаў» сяло Вельямовічы (Вільямовічы) ў 1558 г. размяшчалася каля возера і мела мяжу з выганамі маёнтка Бярніцкага і сёламі Таратунавічы, Памаранцы, Семянічкі. У 1772 г. вёска мела назву Вілановічы.

у 1868 г. 85 мужчын, 92 жанчыны.
У 1886 г. — 29 двароў, 287 жыхароў, 2 праваслаўныя царквы, карчма.
У 1905 г. сяло (546 жыхароў) і маёнтак (6 жыхароў)
У 1941 г. — 86 двароў, 433 жыхары. Знішчана немцамі 18 двароў. Забіта 8 мірных жыхароў, 7 вывезеныя ў Германію, 4 вярнуліся дадому, 19 загінулі на фронце. У жніўні 1949 г. арганізаваны калгас імя Гастэлы, у які ўступілі 48 гаспадарак са 107. У 1997 г. — 185 двароў, 550 жыхароў.

Сярэдняя школа з'явілася ў 1863, клуб, бібліятэка і фельчарска-акушэрскі пункт (1946).

4 верасня 1972 года да Вельямовіч далучана вёска Сычыкі.

## Славутасці 
* Спаса-Увазнясенская царква (1866—1869) — 
* Сядзібна-паркавы комплекс Дабрынецкіх (XVI ст.) — захаваўся часткова.

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Старое Сяло (Брэсцкі раён)

**Старо́е Сяло́** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавета. Размешчана за 11 кіламетраў на поўнач ад Брэста.

## Насельніцтва 
* 133 гаспадаркі, 353 жыхары (2005)
* 71 двор, 630 жыхароў (1886)
* 28 двароў, 171 жыхар (1897)
* 274 жыхары (1905)
* 32 двары, 193 жыхары (1921)
* 35 двароў, 234 жыхары (1940)
* 145 жыхароў (1959)
* 104 гаспадаркі, 300 жыхароў (1997)

## Гісторыя 
Паводле пісьмовых крыніц вядомы з 16 стагоддзя як дзяржаўная ўласнасць ў Берасцейскім павеце і ваяводстве ВКЛ. У 1566 годзе сяло — цэнтр войтаўства (войт Карл Гавяновіч). Сяляне мелі 40 валок зямлі, плацілі чынш — з адной валокі 73 грошы. У 1683 годзе сяло належала пану Грабоўскаму, у 1756 годзе — капітану гвардыі ВКЛ Каралю Лепарскаму, які меў тут 17,25 дзесяцін зямлі. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай ў складзе Расійскай імперыі, вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. У 1886 годзе сяло. У 1897 годзе працавалі хлебазапасны магазін, кузня, карчма. У 1905 годзе ў Матыкальскай воласці. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Матыкальскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 2 вяскоўцы. У 1949 годзе арганізаваны калгас.

Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства "Селекцыйна-гібрыдны цэнтр "«Заходні».

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Умеэльвен

**Умеэльвен** () — рака ў цэнтральнай частцы Швецыі.

Даўжыня ракі — 460 км, плошча вадазбору 26,7 тыс. кв. км. Рака Умеэльвен бярэ пачатак з возера Эверуман, працякае ў паўднёва-ўсходнім кірунку праз Норландскае пласкагор’е да Батнічнага заліва. У верхнім цячэнні маюцца вадаспады, парогі і шматлікія азёры. Маецца буйны левы прыток — рака Віндэльвен даўжынёй 445 км. Перамярзае з лістапада па май.

На Умеэльвен знаходзіцца каскад з некалькіх ГЭС. На рацэ знаходзяцца гарады Люкселе, Венэс, а побач з вусцем знаходзіцца марскі порт Умеа.

## Гл. таксама 
* Мост Гамля
* Паўночны дэндрарый

Катэгорыя:Рэкі Швецыі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Батнічны заліў
Люта (Брэсцкі раён)

**Лю́та** () — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчана за 30 кіламетраў на паўночны захад ад Брэста, за 5 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы, на рацэ Лютая.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Уваходзіла ў склад маёнтка Сягнеўшчына, што належаў пану Р. Гажыцу. У 1870 годзе ўваходзіла ў Астрамечаўскую сельскую грамаду. У 1905 годзе ў Лышчыцкай воласці.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польскай Рэспублікі, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 года цэнтр Лютаўскага сельсавета. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 4 вяскоўцы.

16 ліпеня 1954 года Лютаўскі сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены ў склад Баршчэўскага сельсавета. 4 верасня 1972 года да Люты далучана вёска Саколле. Да 18 кастрычніка 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Малазводскага сельсавета Камянецкага раёна.

Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства «Астрамечава».

## Насельніцтва 
* 75 гаспадарак, 171 жыхар (2005)
* 154 жыхары (1870)
* 342 жыхары (1905)
* 38 двароў, 197 жыхароў (1921)

## Славутасці 
* Свята-Мікалаеўская царква
* Люцкі парк
* Люцкія букі-экзоты — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Марозавічы (Брэсцкі раён)

**Маро́завічы** (, ) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Лышчыцкага сельсавета. Размешчаны за 30 кіламетраў на паўночны захад ад Брэста, 5 кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Лышчыцы.

## Гісторыя 
У XIX стагоддзі вёска — цэнтр дзяржаўнага маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Маёнтак складаўся з фальварка і аднайменнай вёскі. Вёска з’яўлялася цэнтрам сялянскай грамады. Дзейнічалі народнае вучылішча і карчма. У 1809 годзе маёнтак належаў В. Лышчынскай, якая мела 1080 дзесяцін зямлі. У 1897 годзе ў Лышчыцкай воласці.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польская Рэспублікі, у Лышчыцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства. З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 4 вяскоўцы.

Да 18 кастрычніка 1982 года вёска ўваходзіла ў склад Малазводскага сельсавета Камянецкага раёна.

Знаходзіцца ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства «Астрамечава».

## Насельніцтва 
* 36 гаспадарак, 66 жыхароў (2005)
* 51 двор, 215 жыхароў (1876)
* 409 жыхароў (1897)
* 36 двароў, 168 жыхароў (1921)

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Вера Якаўлеўна Ляшук, беларускі літаратуразнавец

## Літаратура 
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лышчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брэсцкага раёна
Аксель Хуга Тэадор Тэарэль

**Аксель Хуга Тэадор Тэарэ́ль** (; , , Швецыя — , ) — шведскі вучоны ў галіне біяхіміі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1955 годзе за адкрыццё фермента акіслення і яго ўздзеяння.

## Біяграфія 
Скончыў Каралінскі інстытут у Стакгольме ў 1930 годзе, дзе і працаваў. У 1932—1936 гадах ва Упсальскім універсітэце, у 1933—1935 гадах разам з О. Варбургам у Інстытуце фізіялогіі клеткі ў Берліне. У 1937—1970 гадах дырэктар, прафесар, загадчык аддзела Нобелеўскага медыцынскага інстытута (Стакгольм).

Аўтар навуковых прац па вывучэнні структуры і механізмах уздзеяння акісляльна-аднаўляльных ферментаў.

Адкрыў у крыштальным выглядзе міяглабін, пераксідазу хрэну, цытахром С, алкагольдэгідрагеназу і інш.

Член (1942), прэзідэнт (1967—1969) Шведскай каралеўскай АН, член Нацыянальнай АН ЗША, Лонданскага каралеўскага таварыства (1959) і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія Хуга Тэарэля на сайце Нобелеўскага камітэта

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Біяхімікі Швецыі
Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя
Увеа (востраў, Новая Каледонія)

**Уве́а** () — востраў у групе астравоў Луаятэ ў Новай Каледоніі. Плошча — 132,1 км². Насельніцтва — 3392 чал. (2009 г.).

## Геаграфія 
Увеа ўяўляе сабою вялікі падняты атол. Яго заходняя частка пагружаная ў ваду, а ўсходняя ўзвышаецца на 45 м над узроўнем мора. Даўжыня — каля 35 км. У некаторых месцах шырыня сушы складае ўсяго 40 м. Увеа знакаміты сваім доўгім белым пясчаным пляжам, які цягнецца на 25 км.

Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя тэмпература жніўня — +16 — 24&nbsp;°C, сярэдняя тэмпература лютага — +23 — 29&nbsp;°C. Найбольш дажджлівы месяц — сакавік (260 мм ападкаў), сухі месяц — верасень (63 мм ападкаў). У сярэднім на Увеа бывае 5 — 8 сонечных гадзін у дзень.

## Гісторыя 
Карэннымі жыхарамі Увеа з’яўляецца меланезійскі народ **іааі**, які ў сучаснасці адносяць да канакаў Новай Каледоніі. Да прыходу еўрапейцаў тубыльцы падзяляліся на 21 ваенізаваную групу, на чале кожнай стаялі спадчынныя правадыры. *Іааі* мелі цесныя стасункі з іншымі меланезійскімі плямёнамі астравоў Луаятэ. Галоўнымі заняткамі былі земляробства і рыбалоўства.

У XVIII ст. на востраве таксама пасяліліся палінезійцы — выхадцы з астравоў Уоліс і Самоа. Яны і далі востраву яго сучасную назву.

У 1791 г. Увеа быў адкрыты французскімі мараплаўцамі. У 1856 г. тут з’явіліся брытанскія місіянеры, якія распаўсюджвалі сярод меланезійцаў пратэстантызм. У 1857 г. французскія місіянеры пачалі распаўсюджваць каталіцызм. Іх місія мела асаблівую падрымку сярод палінезійцаў.

Хаця Францыя заявіла аб далучэнні вострава да сваіх уладанняў яшчэ ў сярэдзіне XIX ст., асобная французская адміністрацыя была створана толькі ў 1961 г. Дзякуючы турыстам з Японіі мясцовая эканоміка атрымала імклівае развіццё. Аднак у 1988 г. прыхільнікі незалежнасці Новай Каледоніі захапілі некалькі турыстаў у палон. Канфлікт скончыўся сілавым уздзеяннем урада Францыі ў дачыненні да паўстанцаў.

## Славутыя мясціны 
Галоўным цэнтрам прыцягнення для наведвальнікаў Увеа з’яўляецца доўгі пясчаны пляж. Акрамя таго тут прапануецца наведаць:
* Какосавы гай, які займае больш за 3000 га. Пры ім працуе мылаварня і бровар, дзе робяць арак.
* Плантацыя ванілі.
* Дзівосныя каралавыя скалы на ўсходзе вострава.
* Традыцыйная драўляная скульптура.
* Ланцуг каралавых астравоў Плеяды на захад ад Увеа. Гэта найлепшае месца для водных відаў спорту.

Востраў звязаны з Новай Каледоніяй паветраным і марскім транспартам.

## Спасылкі 
* Ouvéa, l'île la plus proche du paradis 
* Les Nouvelles calédoniennes
* Ouvea Climate Guide
* Météo Ouvéa
* Lonely Planet 
* Corpus iaai 

Увеа
Увеа
Увеа
П’етра Веры

'''П'етра Веры''' (, Мілан - ) — італьянскі асветнік, філосаф, эканаміст, юрыст. 

Быў звязаны з французскімі энцыклапедыстамі.

Займаючы адміністрацыйныя пасады, садзейнічаў правядзенню ў Ламбардыі ў 1760-80-х гг. мытных і фінансавых рэформаў. Быў віцэ-прэзідэнтам падліковай палаты, затым дзяржаўным дарадцам і старшынёй Міланскага патрыятычнага таварыства заахвочвання земляробства, рамёстваў і мануфактур. У 1786 годзе, з-за пераўтварэння Міланскага герцагства, пазбавіўся ўсіх пасад у аўстрыйскай адміністрацыі. Праз дзевяць гадоў, у занятым французамі Мілане быў прызначаны членам гарадскога праўлення.

Памёр у гарадской ратушы ў 1797 годзе.

## Працы 
* Meditazioni sulla economia politica, Gen., 1771;
* Varii opuscoli di economia publica, у кн.: Scrittori classici italiani di economia politica. Parte moderna, t. 16, ed. P. Custodi, Mil., 1804;
* Storia di Milano, v. 1-4, Mil., 1830.
Вертыкальныя вуглы

**Вертыкальныя вуглы** — пары вуглоў з агульнай вяршыняй, што ўтвараюцца пры перасячэнні двух прамых так, што бакі аднаго вугла з’яўляюцца працягам бакоў іншага.

## Тэарэма аб вертыкальных вуглах 
Калі дзве прамыя перасякаюцца ў кропцы, утвараюцца чатыры вугла. Несумежныя вуглы называюцца вертыкальнымі або процілегла вертыкальнымі вугламі. Таксама, кожная пара прылеглых вуглоў ўтварае прамую, а гэтыя вуглы называюцца сумежнымі. Паколькі кожная пара вертыкальных вуглоў з’яўляецца сумежнымі да прылеглых, то градусныя меры вертыкальных вуглоў — роўныя.

Катэгорыя:Планіметрыя
Катэгорыя:Вуглы
Пад’ельнік

**Пад’е́льнік** (*Monotropa*) — род шматгадовых травяністых раслін сямейства верасовыя.

## Апісанне 
Невысокія бесхларафільныя сапрафітныя (сілкуюцца мёртвым арганічным матэрыялам) расліны з сакавітым белым або жаўтлявым сцяблом, на якім размешчана рэдукаванае лускападобнае лісце. Моцна разгалінаваная падземная частка мае мікарызу.

## Распаўсюджанне 
У родзе 4-5 відаў, якія растуць у лясах ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я; на Беларусі  сустракаецца ў хваёвых і яловых лясах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Monotropa hypopitys* у раздзеле Флора Кітая сайта eFloras Праверана 3 лютага 2009 г.
* Фатаграфіі Monotropa на сайце Flickr Праверана 3 лютага 2009 г.

Катэгорыя:Верасовыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Парыжскі мір (1783)

[thumb|250 px|«Парыжскі мір», групавы партрэт працы [Бенджамін Уэст|Бенджаміна Уэста (1738—1820). На партрэце, сярод іншых, намаляваны Бенджамін Франклін і Джон Адамс. Члены брытанскай дэлегацыі адмовіліся пазіраваць Уэсту, і партрэт застаўся няскончаным.]]
**Парыжскі мір, 1783** — падпісаны ў Версалі 3 верасня 1783 года паміж ЗША і іх саюзнікамі — Францыяй, Іспаніяй і Нідэрландамі, з аднаго боку, і Вялікабрытаніяй — з другога. Завяршыў пераможную для ЗША Вайну за незалежнасць у Паўночнай Амерыцы 1775-83. Парыжскі мір аб'яднаў прэлімінарныя мірныя дагаворы, падпісаныя Вялікабрытаніяй з ЗША і іх саюзнікамі ў 1782-83: 1) па прэлімінарным мірным дагаворы паміж Вялікабрытаніяй і ЗША ад 30 лістапада.

1782 Вялікабрытанія прызнавала ЗША суверэннай і незалежнай дзяржавай (межы былі зафіксаваныя адмысловымі артыкуламі дагавора) і адмаўлялася ад усіх прэтэнзій да іх у будучыні. Яна абавязвалася вывесці свае войскі, гарнізоны і караблі з усіх пунктаў і партоў ЗША. Прадугледжвалася свабоднае плаванне грамадзян абедзвюх краін па Місісіпі. 2) Па прэлімінарным мірным дагаворы Вялікабрытаніі з Францыяй і Іспаніяй ад 20 студзеня 1783 года Вялікабрытанія саступала Францыі востраў Табага ў Вест-Індыі і вяртала Сенегал у Афрыцы; Іспанія атрымлівала назад востраў Менорка ў Міжземным моры; ў Індыі Францыя і Вялікабрытанія вярнулі адзін аднаму ўсе тэрыторыі, захопленыя падчас вайны. 3) Па прэлімінарным мірным дагаворы з Нідэрландамі ад 2 верасня 1783 года Вялікабрытанія атрымлівала галандскую факторыю ў Індыі - Негапатам.

Катэгорыя:1783
Катэгорыя:Падзеі 3 верасня
Катэгорыя:Вайна за незалежнасць ЗША
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Іспаніі
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Нідэрландаў
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы ЗША
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Францыі
Катэгорыя:Мірныя дагаворы XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Амерыканская рэвалюцыя
Вертуны

**Вертуны** (*Gyrinidae*) — сямейства насякомых атрада жукоў.

## Апісанне 
Цела даўжынёй да 8 мм, круглаватае, цёмнае, бліскучае. Вусікі мадыфікаваныя, кароткія. Вочы падзеленыя перагародкай на дзве палавіны, адна з якіх здольная бачыць над вадой, другая — пад вадой. Сярэднія і заднія ногі плавальныя (плоскія, падобныя да шырокіх вёслаў), пярэднія — хапальныя (падоўжаныя).

## Пашырэнне 
Пашыраны пераважна ў тропіках. Жывуць у прэсных вадаёмах, круцяцца на паверхні вады ў пошуках здабычы (адсюль назва). Удзень плаваюць часцей чародамі, пры небяспецы ныраюць; у цёмны час лётаюць.

У сусветнай фаўне адрозніваецца звыш 1000 відаў. На Беларусі пашыраны ,  і інш.

## Асаблівасці біялогіі 
Драпежнікі. Кормяцца дробнымі вадзянымі чарвякамі і членістаногімі, лічынкамі малярыйнага камара.

Выводзіцца адно пакаленне за год. Зімуюць пад камянямі каля вады або на дне вадаёмаў. Лічынкі жывуць у глеі, акукліваюцца на беразе.

## Літаратура 
* *Лапацін І. К.* Вертуны // 
* Вертуны // 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Верхняволжскае вадасховішча

**Верхняволжскае вадасховішча** — вадасховішча на рацэ Волга, на тэрыторыі Цвярской вобласці. Плошча 183 км², аб’ём 0,52 км², даўжыня 85 км, найбольшая шырыня 6 км. Адно з першых вялікіх вадасховішчаў, створаных у Расіі ў 19 ст. у транспартных мэтах. Плаціна (верхняволжскі бейшлот) пабудавана ў 1843 (рэканструявана ў 1943). Узровень вадасховішча вагаецца ў межах 3,5 м, ажыццяўляе сезоннае рэгуляванне сцёку. У зоне падпору знаходзяцца возера Сцерж, Уселуг, Пена, Волга. Рыбалоўства (судак, лешч, шчупак).

Катэгорыя:Волга
Катэгорыя:Вадасховішчы Цвярской вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Расіі
Сцерж

**Сцерж** — возера ў Асташкаўскім раёне Цвярской вобласці Расіі, трэцяе па велічыні ў сістэме Верхняволжскіх азёр на Валдайскім узвышшы, першае з групы азёр, праз якое праходзіць верхняя плынь ракі Волгі. Сцерж азначае «ціхае возера».

Даўжыня — 12 км, шырыня — да 1,5 км, сярэдняя глыбіня — 5 м, найбольшая — 8 м. Плошча каля 18 км². Берагі возера, якое ўяўляе сабой тыповы селігерскі плёс, адносна высокія, дно і берагі складзеныя пяском і галькай.

Катэгорыя:Верхняволжскія азёры
Катэгорыя:Азёры Цвярской вобласці
Катэгорыя:Асташкаўскі раён
Верхнясвірская ГЭС

**Верхнясвірская ГЭС** — ГЭС на рацэ Свір у Ленінградскай вобласці, у горадзе Падпарожжа. Уваходзіць у Свірскі каскад ГЭС, унутранае пазначэнне ГЭС у ТГК-1 - № 12.

## Агульныя звесткі 
Будаўніцтва ГЭС пачалося ў 1938 годзе, скончылася ў 1952 годзе. З'яўляецца руславой нізканапорнай гідраэлектрастанцыяй.

Склад збудаванняў ГЭС:
* вадаскідная бетонная плаціна даўжынёй 111 м;
* земляная намыўная плаціна даўжынёй 312,8 м і найбольшай вышынёй 31 м;
* земляная дамба даўжынёй 350 м;
* аднанітачны  аднакамерны суднаходны шлюз, габарыты 290 × 21,5 × 14 м;
* будынак ГЭС даўжынёй 118 м.

Магутнасць ГЭС - 160 МВт, сярэднегадавая выпрацоўка - 548 млн кВт · гадз. У будынку ГЭС устаноўлены 4 паваротна-лопасцевыя гідраагрэгаты магутнасцю па 40 МВт, якія працуюць пры разліковым напоры 14 м. Абсталяванне ГЭС састарэла і падлягае мадэрнізацыі. Падпорныя збудаванні ГЭС (даўжыня напорнага фронту 660 м) утвараюць буйное Верхнясвірскае вадасховішча шматгадовага рэгулявання, якое ўключае ў сябе Анежскае возера.

Катэгорыя:Электрастанцыі паводле алфавіта
Верхнясвірскае вадасховішча

**Верхнясвірскае вадасховішча** — штучны вадаём у Ленінградскай вобласці Расіі, утворана на рацэ Свір у выніку будаўніцтва Верхнясвірскай ГЭС. Плошча — 9945 км². Аб’ём — 0.26 км³. Карысны аб’ём — 0.127 км³. Найбольшая глыбіня — 17 м. Плошча вадазбору — 67 100 км². Напаўненне пачалося ў 1951 годзе. Спраектавана інстытутам Ленгідрапраект.

Катэгорыя:Басейн Ладажскага возера
Катэгорыя:Вадасховішчы Расіі
Макс Вертхеймер

**Макс Вертхеймер** (, Прага — , Нью-Ёрк) — псіхолаг, адзін з заснавальнікаў і галоўны тэарэтык гештальтпсіхалогіі. Прафесар універсітэта ў Франкфурце-на-Майне (з 1929), а пасля эміграцыі — у Нью-Ёрку (з 1933) у школе сацыяльных даследаванняў. У 1921 сумесна з нямецкімі псіхолагамі К. Кофкам і В. Кёлерам заснаваў часопіс «Psychologische Forschungen», дзе публікаваліся працы гештальтпсіхолагаў. У сваёй першай эксперыментальнай працы, прысвечанай вывучэнню ўспрымання руху (1912), Вертхеймер усталяваў, што назіраныя даследчыкам асаблівасці будовы ўспрымання не могуць быць растлумачаны характарам асобных элементаў успрынятай сітуацыі, а патрабуюць уліку сувязі гэтых элементаў, цэласнасці сітуацыі.
 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Псіхолагі Германіі
Катэгорыя:Постаці гештальтпсіхалогіі
Катэгорыя:Творчае мысленне
Катэгорыя:Рашэнне задач
Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта
Oriflame

**Oriflame Cosmetics S.A.** (вымаўляецца *Арыфлэйм*) — касметычная кампанія, якая вырабляе сродкі для догляду скуры твару, сродкі асабістай гігіены, парфумерыю і дэкаратыўную касметыку з натуральных раслінных інгрэдыентаў, біжутэрыю і аксэсуары. Галаўны офіс кампаніі зарэгістраваны ў Люксембургу. У красавіку 2013 года кампанія абвясціла аб планах памяняць рэгістрацыю з люксембургскай на швейцарскую, па месцы размяшчэння асноўных кіруючых функцый групы.

Па дадзеных афіцыйнага сайта кампаніі, яна прадстаўлена ў 62 краінах свету, у больш чым палове з іх з’яўляецца адным з лідараў індустрыі прамых продажаў. Кампанія прапануе сваю прадукцыю па каталогах. Мае знакі якасці еўрапейскага ўзроўню, якія прадстаўлены на апошняй старонцы кожнага каталога. Кампанія Арыфлэйм працуе метадам сеткавага маркетынгу з элементамі прамых продажаў.

Сваю назву кампанія атрымала ў гонар Арыфламы — Каралеўскага сцяга (арыфлама —  — золата,  — полымя), які першапачаткова прадстаўляў запрастольную харугву і выкарыстоўваўся ў якасці баявога сцяга французскімі каралямі.

## Гісторыя 
* 1967 — заснаванне кампаніі ў Швецыі братамі Ёнасам і Робертам аф Ёкнікамі разам з іх сябрам
* 1972 — кампанія выходзіць на міжнародны касметычны рынак, адкрывае офіс галаўнога праўлення ў Бруселі, выйшаў першы каталог Oriflame
* 1982 — кампанія адкрывае цэнтральны навукова-вытворчы комплекс у Ірландыі
* 1982 — кампанія была зарэгістраваная на Лонданскай таварнай біржы
* 1992 — пачатак дзейнасці кампаніі ў Расіі і на Украіне
* 1995 — адкрыццё вытворчага комплексу ў Варшаве, Польшча
* 1996 — пачатак працы метадам прамых продажаў і ўкараненне шматузроўневага маркетынг-плана ў Расіі
* 1996 — адкрыццё вытворчасці ў Дэлі, Індыя
* 2003 — кампанія набыла новы вытворчы комплекс у Швецыі
* 2004 — у Расіі ў г. Краснагорску (Маскоўскай вобл.) пачынаецца будаўніцтва першага гандлёва-вытворчага комплексу кампаніі
* 2004 — акцыі кампаніі выпушчаны на Стакгольмскую біржу
* 2005 — пачатак прамых продажаў у Беларусі
* 2005 — адкрыццё вытворчасці ў сарака кіламетрах ад Шанхая, Кітай
* 2006 — запушчаны вытворчы комплекс у Краснагорскім раёне Маскоўскай вобласці (Расія)
* 2009 — колькасць кансультантаў Арыфлэйм у свеце перавысіла 3 млн чалавек
* 2009 — выпушчаная новая лінейка прадуктаў Wellness by Oriflame
* люты 2010 — кампанія набыла 26 га зямлі ў Нагінскім індустрыяльным парку за 40 км ад Масквы. На гэтым участку канцэрн збіраецца пабудаваць лагістычны цэнтр і вытворчае падраздзяленне. Меркаваная магутнасць — 150—200 млн упаковак прадукцыі ў год, запуск вытворчасці намечаны на 2013 год.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кампаніі Стакгольма
Катэгорыя:Кампаніі Люксембурга
Міхкель Веске

**Міхкель Веске** (;  — , Казань) — эстонскі этнограф, лінгвіст, спецыяліст па фіна-угорскіх мовах. Грамадскі дзеяч, актыўны ўдзельнік нацыянальнага руху. Прафесар Тартускага, з 1874, Казанскага (з 1886) універсітэтаў. Адзін з заснавальнікаў младаграматычнай школы ў фіна-угразнаўстве. Вядомыя яго працы: «Даследаванні па параўнальнай граматыцы фінскай мовы» (1873), «Даследаванні аб прыслоўях чарэміскай мовы» (частка 1, 1889), «Славяна-фінскія культурныя адносіны па дадзеных мовы» (1890). Апублікаваў анталогію «Эстонскія народныя песні» (т. 1-2, 1879-83).

Катэгорыя:Этнографы Эстоніі
Аўсянка

**Аўся́нка, вярхоўка** (*Leucaspius delineatus*) — від рыб сямейства карпавых, адзіны прадстаўнік рода *Leucaspius*. Адна з самых дробных рыб у беларускай іхтыяфаўне, народная назва *маляўка*.

## Апісанне 
Дасягае даўжыні 8—9 см, часцей 6 см, маса да 5 г. Цела умерана доўгае, сціснутае з бакоў, укрытае буйнай луской, якая лёгка ападае. Бакавая лінія няпоўная. Галава цёмная. Спіна зеленавата-жоўтая, бакі серабрыстыя, бліскучыя, плаўнікі бясколерныя.

## Распаўсюджанне 
Шматлікі від, чародная рыба, жыве ў паверхневых слаях вады. Пашырана ў рэках Еўропы: басейны Рэйна, Дуная, Дняпра, Прыпяці, Волгі, Заходняй Дзвіны, Нёмана і іншых. Ёсць у некаторых азёрах басейнаў Анегі і Паўночнай Дзвіны, у рэках Паўночнага Каўказа.

## Асаблівасці біялогіі 
Трымаецца чародкамі. Днём плавае ля паверхні, сілкуючыся паветранымі насякомымі, ноччу апускаецца на глыбіню і сілкуецца зоапланктонам. Таксама корміцца ікрой рыб.

Жыве да 5 гадоў. Палавая спеласць надыходзіць на другім годзе жыцця. Плоднасць да 4 тыс. ікрынак. Нераст парцыённы, пачынаецца ў 2-й палове мая — чэрвені. Ікру адкладвае на лісце ўрэчніку, стрэлкалісту, гарлачыку.

З-за сваіх малых памераў аўсянка прамысловай каштоўнасці не ўяўляе, пры гэтым з’яўляецца кармавой базай для многіх драпежных відаў рыб. У рыбалоўстве выкарыстоўваецца як прынада.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* The IUCN Red List of Threatened Species: Leucaspius delineatus

Катэгорыя:Карпавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1843 годзе
Катэгорыя:Рыбы Еўропы
Вясло

**Вясло** — найстаражытнае прыстасаванне для прасоўвання вяслярных суднаў па вадзе. Складовыя часткі вясла: лопасць, верацяно і дзяржальня. Вясло адрозніваюцца па памерах і па форме: адналопасцевыя для веславання з аднаго борта з упорам на ўключынах, вальковыя і распашныя (па адным або па два вясла на кожнага вясляра); двухлопасцевыя для веславання напераменку з абодвух бартоў (на байдарках). Невялікія найпростыя вёслы называюцца грабкамі. Вёслы вялікіх старадаўніх вяслярных судоў (галер, трырэм і інш.) дасягалі даўжыні 14-16 м, на кожным вясле сядзелі да 7 весляроў. Звычайна вёслы вырабляюць з суцэльнага кавалка драўніны (ясеню, клёну, елі і інш), з акоўкай па канцах лопасці. Алюмініевыя вёслы выкарыстоўваюць галоўным чынам на надзіманых лодках.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Веславанне
Катэгорыя:Марскія тэрміны
Катэгорыя:Рухачы
Янка Весялінавіч

**Янка Весялінавіч** (, вёска Салаш, Сербія — , там жа) — сербскі пісьменнік. Сын святара. У зборніках апавяданняў «Карціны сельскага жыцця» (кнігі 1-2, 1886-88), «Палявыя кветкі» (1890-91) і інш. сентыментальна-рамантычнае адлюстраванне жыцця сялян. Весялінавіч паказаў трагізм існавання сельскай інтэлігенцыі («Белая варона», 1890). Раман «Гайдук Станка» (1896) прысвечаны першаму паўстанню сербаў супраць турэцкага рабства.

Катэгорыя:Пісьменнікі Сербіі
Весланогія ракападобныя

**Весланогія ракападобныя** (*Copepoda*) — падклас ракападобных з класа *Maxillopoda*. Адзін з найбуйнейшых таксонаў ракападобных (па розных дадзеных, колькасць відаў складае ад 10 да 20 тысяч). Навука, якая вывучае капеподаў — капепадалогія (раздзел карцыналогіі). 

## Апісанне 
Цела (даўжыня 0,1—13 мм) членістае, падзелена на галавагрудзі і брушка, укрыта хіцінавым покрывам, у прадстаўнікоў атрада каланід і цыклопаў, якія жывуць у тоўшчы вады, абцякальнай цыліндрычнай формы, у харпактыцыд, якія жывуць на дне вадаёмаў, пляскатае, у паразітычных відаў вельмі змененае. Афарбоўка яркая, разнастайыая. На галаве 5 пар прыдаткаў, жавалы моцныя. У грудным аддзеле 5 пар членістых, падобных на вёслы, канечнасцей (адсюль назва). Вока адно. Устойлівыя да недахопу кіслароду. Дыхаюць усёй паверхняй цела.

## Пашырэнне 
Большасць груп — эктапаразіты бесхрыбтовых і пазваночных жывёл. Свабоднарухальныя прадстаўнікі атрадаў  і  — найважнейшы кампанент заапланктону мораў і кантынентальных вадаёмаў. Віды атраду  — звычайныя прадстаўнікі бентасу і міжтканкавай фаўны, радзей сустракаюцца ў планктоне.

## Асаблівасці біялогіі 
Раздзельнаполыя, маюць сперматафоры. Яйцы адкладваюць у ваду. У развіцці праходзяць 12 стадый метамарфозы.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* The tree of Life — Copepoda 
* http://www.pbrc.hawaii.edu/~petra/copepod.html — Copepod Neuroecology
Верхняя Ангара

**Ве́рхняя Ангара́** (, ) — рака ў Расіі, у Забайкаллі, у Бураціі.

Даўжыня ракі 438 км. Плошча вадазбору 21 400 км². Сярэдні расход вады 265 м³/сек, мінімальны зімовы ў вусці 45 м³/сек. Бярэ пачатак на Байкала-Віцімскім водападзеле, працякае па Верхнеангарскай катлавіне. Упадае ў возера Байкал, утвараючы дэльту. У вярхоўях цячэ пераважна ў вузкай даліне, утвараючы парогі. У ніжняй частцы цячэння працякае па шырокай забалочанай даліне, парэзанай старыцамі. Жыўленне змяшанае, з перавагай дажджавога і вялікай доляй падземнага. Замярзае ў канцы кастрычніка, вызваляецца ад лёду ў пачатку мая. Суднаходная да прыстані Уаян (214 км ад вусця).

Прытокі: Бургачы, Самадзек, Сарта, Ангаракан, Янчукан, Янчуй, Улса, Герамдай, Агней, Светлая, Таксалакіт, Акіт, Аркалікан, Тунгускі Ключ і інш.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Река Верхняя Ангара // Государственный водный реестр РФ
* *Иванов В. В., Чалов Р. С.* Верхняя Ангара // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Бураціі
Катэгорыя:Рэкі паводле алфавіта
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Байкал
Катэгорыя:Басейн Енісея
Вяснушкі

**Вяснушкі** — жоўта-карычневыя пігментныя плямы ў чалавека памерам ад 2-3 да 5-8 мм, сіметрычна размяшчаюцца на адкрытых частках цела. Вяснушкі з'яўляюцца пад дзеяннем сонца (звычайна вясной), часам ад уздзеяння рентгенавых прамянёў, радыеактыўных фактараў і хімічных раздражняльнікаў. Часцей вяснушкі сустракаюцца ў людзей з белай тонкай скурай, светлавалосых або рыжавалосых, толькі зрэдку ў смуглых шатэнаў і брунетаў. Узнікаюць вяснушкі звычайна ва ўзросце 4-5 гадоў і пасля 40 гадоў могуць знікаць. Утварэнне вяснушак выклікана сканцэнтраваным павелічэннем ўтрымання ў павярхоўных пластах скуры пігмента (меланіну), што абумоўлена разладамі пігментаўтварэння, якія ўзнікаюць на фоне парушэнняў тонусу вегетатыўнай нервовай сістэмы і эндакрынных разладаў. Часта ўтварэнне вяснушак абумоўлена спадчыннай схільнасцю.

## Прафілактыка 
У асенне-зімовы час — прыём унутр комплексу вітамінаў В і вітаміна С; вясной і летам — абарона месцаў размяшчэння вяснушак ад сонечных прамянёў (капялюш з шырокімі палямі, парасоны, ахоўныя крэмы).

Лячэнне — кераталітычныя і адбельвальныя сродкі.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0

Катэгорыя:Дэрматалогія
Весланогі

**Весланогі**, **весланогія жабы** (*Rhacophoridae*) — сямейства бясхвостых земнаводных (*Anura*).

## Распаўсюджанне 
Весланогі сустракаюцца ў Цэнтральнай і Паўднёвай Афрыцы, Мадагаскары, Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі, Малайскім архіпелагу. Большасць відаў жыве на дрэвах.

## Апісанне 
Гэтыя жабы могуць пералятаць з дрэва на дрэва дзякуючы шырокай перапонцы паміж пальцамі. На пальцах ёсць уздуцці, якія, калі жаба прыціскае лапкі да цвёрдай паверхні, ператвараюцца ў прысоскі.

## Размнажэнне 
З вадкасці, якую вылучае самка ў сезон размнажэння, яна лапкамі ўзбівае пену. Часам ёй дапамагае самец. У гэтую пену самка адкладае ікрынкі. Месца для размнажэння размешчана акурат над вадаёмам, і апалонікі, прарваўшы пенную абалонку, падаюць у ваду.

## Гл. таксама 
* Polypedates cruciger

## Спасылкі 
* Весланогі (Rhacophoridae): біялогія, экалогія, паводзіны


Катэгорыя:Сямействы земнаводных
Вяснянкі

**Вяснянкі** (*Plecoptera*) — атрад насякомых.

## Апісанне 
Цела даўжынёй да 30 мм, падоўжанае, мяккае, на заднім канцы дзве хваставыя ніткі. Галава з доўгімі вусікамі. У самак дзве пары празрысых крылаў, пярэднія вузкія, заднія шырокія, у спакоі складваюцца на спіне веерападобна, у размаху ад 10 да 80 мм; у самцоў крылы пакарочаныя або адсутнічаюць. На канцы цела 2 доўгія хваставыя ніткі. Ротавы апарат грызучы, у дарослых рэдукаваны. Лятаюць ранняй вясной (адсюль назва).

Ператварэнне няпоўнае, лічынкі развіваюцца ў вадзе 1—4 гады. Лічынкі з 2 хваставымі ніткамі, драпежныя, жывуць на дне, трымаюцца сярод камянёў; аддаюць перавагу чыстай, багатай кіслародам, халоднай вадзе. Ператварэнне няпоўнае. Выхад з вады спелых німф і вылет дарослых насякомых пачынаюцца ранняй вясной.

## Распаўсюджанне 
Вядомы з пермскай эпохі. Налічваецца каля 2 тыс. відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ва ўмераных шыротах Паўночнага паўшар'я. Жывуць каля праточных вадаёмаў. У Віцебскай вобласці зарэгістраваны 6 відаў, найчасцей трапляецца .

Дарослыя вяснянкі і іх лічынкі служаць кормам для рыб.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0

## Спасылкі 
* Plecoptera


Катэгорыя:Атрады насякомых
Весланосыя

**Весланосыя** (*Polyodontidae*) — сямейства рыб з атрада асетрападобных.

## Апісанне 
Цела голае або пакрыта вельмі дробнымі, разрозненымі шыпкамі. Вочы слабаразвітыя. Рыла моцна падоўжанае, на яго ніжнім баку два вельмі кароткія вусікі. Рот ніжні, вялікі, на сківіцах дробныя зубы. Спінны плаўнік адзін, адсунуты назад, знаходзіцца над анальным плаўніком. Каналы бакавой лініі на галаве і тулаве акружаны костачкамі. Жаберная накрыўка моцна выцягнута ззаду. 

## Пашырэнне 
Рыбы прэсных вод Паўночнай Амерыкі і Кітая (кітайскі весланос лічыцца вымерлым).

## Асаблівасці біялогіі 
Па тыпу харчавання — планктонафагі (амерыканскі весланос) або драпежнікі (кітайскі весланос).

Для нерасту ім неабходныя рэкі з хуткай плыню і галечным дном. Палавая спеласць надыходзіць позна (у самак — пасля 10-12 гадоў), а нераст адбываецца не штогод.

Абодва віды моцна пацярпелі ад будаўніцтва дамбаў (якія перакрываюць шляхі да нерасцілішчаў) і забруджвання рэк. Амерыканскі весланос з’яўляецца аб’ектам штучнага развядзення і аховы.

## Літаратура 
* Асетрападобныя // 
* Ганоіды // 
* *Расс Т. С.* Семейство Веслоносые // Жизнь животных. В 7-ми тт. Т. 4. Рыбы / Под ред. Т. С. Расса. — : Просвещение, 1983. — С. 93—95.


Катэгорыя:Сямействы рыб
Катэгорыя:Рыбы Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Прэснаводныя рыбы
Веста

]]
**Ве́ста** (, ) — багіня, заступніца сямейнага ачага і ахвярнага агню ў Старажытным Рыме. Ёй адпавядае грэчаская Гестыя.

Ганаровае месца займаў культ Весты ў Італіі. Тут першапачатковымі цэнтрамі культу былі Ланувіум і Альба Лонга. З апошняй, паводле падання, культ Весты быў перанесены Ромулам і Нумай Пампіліем ў Рым. Пабудаваны Нумай храм у яе гонар знаходзіўся ў гаі на схіле Палацінскай гары, насупраць форуму. У храме быў ахвярнік, на якім гарэў вечны агонь, які падтрымліваўся жрыцамі багіні - вясталкамі.

Свята Весты - Весталіі адзначалася 9 чэрвеня, падчас свята рымлянкі здзяйснялі басанож паломніцтва ў храм багіні і прыносілі ёй ахвяры.

Катэгорыя:Багіні ў рымскай міфалогіі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Chanodichthys erythropterus

**Chanodichthys erythropterus** — прэснаводная рыба. Сустракаецца ў водах Кітая ад Янцзы на поўдні да р. Амур на поўначы, жыве на востраве Тайвань, у Заходняй Карэі, у Ляохэ. Распаўсюджаная гэтая рыба ў р. Усуры і возеры Ханка.

Трымаецца пераважна ў тоўшчы вады. Дасягае даўжыні каля 102 см і масы 9 кг. Драпежная рыба. Сілкуецца маляўкамі карася. У рацыён уваходзяць і лічынкі насякомых і аднадзёнак ў перыяд іх масавага лёту.

Палаваспеласць ва ўзросце 6 гадоў, даўжынёй каля 40 см. Ловяць на спінінг, на блешню або на «гумку» (прынада — жывец), а таксама сеткамі.

Катэгорыя:Прэснаводныя рыбы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1855 годзе
Катэгорыя:Рыбы Азіі
Катэгорыя:Карпавыя
Каспар Весель

**Каспар Весель** (, Ёнсруд, Нарвегія — , ) — дацка-нарвежскі матэматык, па прафесіі каморнік. Аўтар твору «Аб аналітычным прадстаўленні напрамкаў» (1799), прысвечанага тэорыі вектараў на плоскасці і ў прасторы, у якім упершыню дадзена геаметрычнае прадстаўленне камплексных лікаў. На працягу стагоддзя праца Веселя заставалася невядомай, а яе вынікі адкрываліся ізноў.

## Біяграфія 
Весель нарадзіўся ў Вестбю, Нарвегія. У 1763 годзе, скончыўшы сярэднюю школу, ён адправіўся ў Данію для далейшага навучання. У 1778 годзе ён атрымаў ступень *Candidatus juris*. З 1794 г. ён працаваў у якасці інспектара (з 1798 як Каралеўскі інспектар Тапагеадэзіі).

Матэматычныя аспекты геадэзіі, прывялі яго да вывучэння геаметрычнага значэння камплексных лікаў. Яго асноўная праца, «Om directionens analytiske betegning / Аб аналітычным прадстаўленні кірункаў», была апублікавана ў 1799 годзе дацкай каралеўскай акадэміяй навук і літаратуры. Паколькі гэта было ў Даніі, то публікацыя засталася практычна незаўважанай, і тыя ж вынікі былі пазней самастойна знойдзены Жанам Арганам і Карлам Гаусам.

Катэгорыя:Матэматыкі ў тэорыі лікаў
Катэгорыя:Матэматыкі Даніі
Катэгорыя:Матэматыкі Нарвегіі
Тар’ей Весас

'''Тар'ей Весас''' (;  - ) — нарвежскі паэт і навеліст.

## Біяграфія 
Пісаў на працягу амаль пяцідзесяці гадоў, з 1923 па 1970 год. Яго творы напісаны на мове нюнорск. Персанажы апавяданняў Весаса звычайна простыя сельскія жыхары, якія выпрабоўваюць сур'ёзныя псіхалагічныя ўзрушэнні. Крытыкі лічаць, што героі твораў Весаса апісаны з незвычайнай глыбінёй. Ён часта апісваў эмацыйныя тэмы, такія як смерць, віна ці страх, і дзеянне разгортваецца на фоне нарвежскага пейзажу.

Тар'ей Весас дэбютаваў у 1923 творам «Дзіця чалавечае», але шырокую вядомасць атрымаў з публікацыяй ў 1934 годзе рамана «Вялікая гульня». Самымі вядомымі яго творамі лічацца «Ледзяны замак» (1963, прэмія Паўночнага Савета), гісторыя двух дзяўчат, паміж якімі развіваецца эмацыйная сувязь, якая сканчаецца трагічна, а таксама раман «Птушкі» (1957).

У 1960-х гадах тройчы намінаваўся на Нобелеўскую прэмію.

У лютым 1964 г. атрымаў літаратурную прэмію Паўночнага Савета за раман «Is-slottet» («Лядовы палац») «за асаджаны ў паўночным зімовым краявідзе раман «Лядовы палац», які ў праніклівы спосаб пераўтварае рэчаіснасць душы ў майстэрскі вобраз чалавечай самоты і памкнення да духоўнай блізкасці з іншым чалавекам».

## Творы 
* Is-slottet / Tarjei Vesaas. — Oslo: Gyldendal, 1963. — 206 p.
* Klokka i haugen / Tarjei Vesaas. — Oslo: O. Norli, 1929. — 117 p.
* Løynde land: ei bok om Tarjei Vesaas / Olav Vesaas. — Oslo: J.W. Cappelen, 1995. — 484 p.: ill., ports., facsim.
* Лядовы палац / Тар'ей Вэсас; [Пер. з нованарвежскай Я. Максімюк] // ARCHE Пачатак. — 2007. — № 5 (56). — Травень. — С. 137 — 220.

Катэгорыя:Паэты Нарвегіі
Увеа (востраў, Уоліс і Футуна)

**Уве́а** () або **Уоліс** () — найбуйнейшы востраў у групе астравоў Уоліс. Плошча — 77,6 км². Насельніцтва — 9207 чал. (2008 г.). На Увеа знаходзіцца адміністрацыйны цэнтр тэрыторыі Уоліс і Футуна — Мата-Уту.

## Геаграфія 
Востраў Увеа знаходзіцца ў Ціхім акіяне ў 362 км на паўночны захад ад астравоў Самоа, у 510 км на паўночны ўсход ад Фіджы, у 16075 км ад Парыжа, у 15055 км ад Мінска. Даўжыня — 15 км, найбольшая шырыня — 7,6 км. Востраў з'яўляецца вяршыняй старажытнага вулкана. На востраве маюцца ўзгорыстыя узняцці, якія дасягаюць 151 м. У старажытных малых кратэрах сфарміраваліся невялікія азёры. Бераг абрамлены колам каралавага рыфу, які апускаецца да 46 м углыб акіяну.

Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя тэмпература ў ліпені ад +21° C да +29° C, у студзені — ад +25° C да +31° C. Востраў Увеа знаходзіцца ў зоне ўздзеяння трапічных цыклонаў.

Увеа — даволі зялёны востраў. Пераважаюць культурныя насаджэнні, хмызнякі і рэшткі першароднага лесу. Фаўна прадстаўлена казуркамі, кажанамі, пацукамі, шматлікімі птушкамі. Навакольныя воды славяцца рыбнымі багаццямі.

## Гісторыя 
Палінезійцы насялілі востраў Увеа каля 1400 г. З сярэдзіны XV да XVIII ст. ён знаходзіўся пад кантролем танганцаў, якія пабудавалі на поўдні вострава каменную крэпасць Таліетуму і склалі вышэйшы пласт насельніцтва — *алікі*. 16 жніўня 1736 г. востраў быў адкрыты брытанскім мараплаўцам Сэмюэлем Уолісам.

У 1767 г. правадыр Манука з роду Такумасіва стварыў адзіную астраўную дзяржаву і прыняў манархічны тытул *лавелуа*. 5 красавіка 1887 г. каралева Амалія падпісала дагавор з Францыяй аб пратэктараце. У 1917 г. Увеа афіцыйна ўвайшоў у склад Францыі, хаця мясцовыя манархі здолелі захаваць значную частку прывілегій. У гады II Сусветнай вайны на востраве знаходзіліся амерыканскія і аўстралійскія ваенныя.

У 2005 г. паміж каралём Тамазі Кулімаетоке II і французскімі ўладамі адбыўся канфлікт, які скончыўся фактычным адхіленнем манарха ад улады. Пасля яго смерці 25 ліпеня 2008 г. каралём стаў Капіліеле Фаўпала.

## Інфраструктура 
Найбуйнейшы населены пункт — адміністрацыйны цэнтр тэрыторыі Уоліс і Футуна, Мата-Уту. Астатнія паселішчы фактычна з'яўляюцца вёскамі. Большасць насельніцтва займаецца сельскай гаспадаркай і рыбалоўствам, якія пакуль не маюць вялікага камерцыйнага значэння. Мясцовыя ўлады імкнуцца развіваць турызм. У Мата-Уту працуе гандлёвы порт, на паўднёвым захадзе пабудаваны вялікі рыбалоўны порт. На поўначы вострава знаходзіцца міжнародны аэрапорт Хіхіфа.

## Спасылкі 
* Wallis-et-Futuna
* ISLAND DIRECTORY 
* GEOLOGY OF THE WALLIS ISLANDS
* [Edward O. Wilson and George L. Hunt, Jr., ANT FAUNA OF FUTUNA AND WALLIS ISLANDS, STEPPING STONES TO POLYNESIA](http://hbs.bishopmuseum.org/pi/pdf/9(4)-563.pdf)

Увеа
Увеа
Норланд (пласкагор’е)

**Норланд** — пласкагор'е на Скандынаўскім паўвостраве. Знаходзіцца на поўначы Швецыі, заходзіць на тэрыторыю Фінляндыі; прымыкае з усходу да Скандынаўскіх гор.

Шырокімі прыступкамі плато спускаецца на ўсход, да Батнічнага заліва, абсалютная вышыня паніжаецца ад 800 да 200 м.
Складзена з крышталічных парод Балтыйскага шчыта (граніты, гнейсы). Характэрны марэнныя грады і іншыя формы старажытналедавіковага рэльефу, азёры, тарфянікі, рачныя даліны.

Плато перасечана шматлікімі паўнаводнымі парожыстымі рэкамі, даліны якіх праходзяць па лініях тэктанічных разломаў. У расшырэннях далін — доўгія вузкія азёры. Узгорыстая мясцовасць паміж імі пакрытая густымі таежнымі лясамі. На Норландскім плато развітыя падзолістыя глебы, сфарміраваныя на рыхлых ледавіковых адкладах. Раслінаае покрыва — таежныя лясы з перавагай хвоі і елкі.

Вядуцца лесанарыхтоўкі, збудаваны каскады ГЭС, ажыццяўляецца здабыча жалезнай руды (Кіруна), руд каляровых металаў.

Катэгорыя:Геаграфія Швецыі
Катэгорыя:Пласкагор’і
Герт Фрэдрыксан

thumb|220px|Герт Фрэдрыксан (на верхняй прыступцы на пярэднім плане, Алімпіяда-1960 ў Рыме)

**Герт Фрыдальф Фрэдрыксан** (; , Нючопінг, Швецыя - , там жа) — шведскі спартсмен, вясляр на байдарцы, шасціразовы алімпійскі чэмпіён, выйграваў залатыя алімпійскія ўзнагароды на чатырох Алімпіядах запар.

З'яўляецца рэкардсменам Швецыі па колькасці алімпійскіх узнагарод, у тым ліку залатых. 7-разовы чэмпіён свету і 32-разовы чэмпіён Швецыі (усяго 71 медаль на чэмпіянатах Швецыі).

Дэбютаваў на Алімпійскіх гульнях у Лондане ў 1948 годзе ва ўзросце 28 гадоў і выйграў 2 залатыя медалі. На кожнай з сваіх 4 Алімпіяд Фрэдрыксан выйграваў па 2 узнагароды. Апошнія алімпійскія медалі (золата і бронза) Герт выйграў у 1960 годзе ў Рыме ва ўзросце 40 гадоў. 7 з 8 сваіх узнагарод Герт выйграў на аднамеснай байдарцы, і толькі 1 золата ў Рыме-1960 ён заваяваў у двойцы на дыстанцыі 1000 метраў разам са Свенам-Олавам Шэдэліусам.

Лепшы спартсмен Швецыі 1949 гады. У родным Нючопінгу Фрэдрыксан ўсталяваны помнік.

## Спасылкі 
* Герт Фрэдрыксан на Алімпійскіх гульнях  

Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ Швецыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Швецыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па веславанні на байдарках і каноэ
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па веславанні на байдарках і каноэ
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1948 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1952 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1956 года
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1960 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1952 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1960 года
Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ на летніх Алімпійскіх гульнях 1948 года
Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ на летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года
Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ на летніх Алімпійскіх гульнях 1956 года
Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ на летніх Алімпійскіх гульнях 1960 года
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Весляры на байдарках і каноэ паводле алфавіта
Катэгорыя:Трэнеры Швецыі
Герб Катара

**Герб Катара** (арабская мова: شعار قطر) — два перасечаныя белыя мячы-шаблі ў жоўтым крузе. Між мячамі ёсць паруснае судна, якое плыве на сініх і белых хвалях каля вострава з двума пальмамі. Вакол круга кольца, які падзеленае гарызантальна. У белай секцыі назва дзяржавы: Катара напісана карычневым шрыфтам *Kufi* і ў карычневай секцыі, англійскі пераклад (дзяржава Катар) напісаны белым шрыфтам.

Герб быў уведзены ў 1976 і замяніў іншую эмблему (якая выкарыстоўвалася з 1966), і складаўся з двух мячоў, адной жамчужнай ракавіны і двух пальмавых галін з надпісам: Катар.

Некаторыя элементы герба знаходзяцца таксама ў іншых гербах і эмблемах некалькіх Арабскіх краін: традыцыйны арабскі меч-шабля прысутнічае ў гербах Саудаўскай Аравіі і Амана, Кувейта і Аб'яднаных Арабскіх Эміратаў. Пальма - таксама нацыянальны сімвал Саудаўскай Аравіі. Колеры і падзел знешняга кольца ўзятыя з сцяга Катара.

Катар
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Катара
Катар