open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Роджэр Янг

**Роджэр Уілтан Янг** (; , Тыфін, ЗША — , Мунда, Саламонавы Астравы, Вялікабрытанія) — амерыканскі салдат часоў Другой сусветнай вайны, які загінуў падчас бітвы за Нью-Джорджыю, калі прыкрываў адыход свайго ўзвода. За гераізм быў пасмяротна ўзнагароджаны Медалем Гонару (вышэйшай узнагародай ЗША) і Пурпурным Сэрцам.

Янг нарадзіўся ў Тыфіне, Агая ў сям’і Нікаласа Янга. Падлеткам быў аматарам палявання, дзе развіваў свае стралковыя навыкі. Падчас першага года ў старэйшай школе падчас гульні ў баскетбол атрымаў траўму, ад якой пачаў страчваць слых і зрок, і на другім годзе быў вымушаны кінуць адукацыю з-за таго, што не мог чуць настаўніка і бачыць дошку.

У 1938 годзе, ва ўзросце 20 год, ён запісаўся ў Нацыянальную гвардыю Агая, бо лічыў, што з-за праблем са здароўем не зможа трапіць у армію. Нягледзячы на яго маленькі рост (1,57 м) і той факт, што яму прыходзілася пастаянна насіць акуляры, ён лічыўся добрым жаўнерам.

У кастрычніку 1940 года, падчас падрыхтоўкі ЗША да вайны, Роджэр Янг трапіў у склад дзейснага войска ў якасці інструктара, атрымаўшы званне капрала. Пасля павышэння да сяржанта яго назначылі камандзірам аддзялення, а яго 148-мы полк быў пераведзены на Фіджы ў рамках абароны ціхаакіянскіх тэрыторый Брытаніі ад японцаў, а потым на Саламонавы астравы для падрыхтоўкі да вызвалення Нью-Джорджыі. Упэўнены, што яго праблемы са здароўем паставяць яго падначаленых пад пагрозу, Янг папрасіў складання з сябе паўнамоцтваў камандзіра і звання сяржанта. Пасля медыцынскага абследавання, што выявіла яго амаль поўную глухату, яму было рэкамендавана застацца ў шпіталі, аднак ён настаяў на ўдзеле ў аперацыі.

Праз тыдзень, 31 ліпеня 1943 года, Янг удзельнічаў у рэкагністыроўцы. Калі патруль з 20 чалавек ужо вяртаўся на базу, яны трапілі ў засаду, дзе двое загінулі адразу ж, а сам Янг быў паранены. У няўдалай спробе флангавай атакі загінула яшчэ два жаўнера. Тады, нягледзячы на загад камандзіра прарывацца, Роджэр Янг у адзіночку атакаваў пазіцыі праціўніка і памер, але рэшткі яго ўзвода здолелі адысці без страт.

Катэгорыя:Салдаты арміі ЗША
Гранд-Кайман

**Гранд-Ка́йман**, або **Вялікі Ка́йман** () — востраў у Карыбскім моры. Найбуйнейшы ў складзе Кайманавых астравоў. На Гранд-Каймане знаходзіцца адміністрацыйны цэнтр Кайманаў — Джорджтаўн. Плошча — 196 км². Насельніцтва — 52 120 чал. (2010 г.)

## Геаграфія 
 Гранд-Каймана]]
Востраў Гранд-Кайман знаходзіцца на паўночным захадзе Карыбскага мора ў 591 км ад паўвострава Юкатан і 640 км ад паўвострава Фларыда. Найбольшая шырыня — 14,8 км, даўжыня — 32,8 км. Гранд-Кайман месціцца на вяршыні падводнага хрыбта, на якім першапачаткова ўтварыўся старажытны атол. У выніку падняцця паступова сфарміраваліся рысы сучаснага вострава. Усходняя частка ўяўляе вапняковае плато вышынёй да 24 м. Заходняя частка захавала некаторыя абрысы атола, у прыватнасці шырокую лагуну. На заходнім беразе вылучаецца доўгі Сямімільны пляж. Сталых паверхневых вадацёкаў няма.

Клімат трапічны пасатны. Сярэдняя тэмпература на працягу года змяняецца ад +25° C у студзені да +29° C у ліпені. У летнія месяцы частыя ўраганы.

Прырода вострава Гранд-Кайман значна зменена чалавекам. Цэнтральная частка вострава занята пераважна хмызнякамі. На ўзбярэжжы захаваліся мангравыя лясы. Жывёльны свет бедны, прадстаўлены шматлікімі птушкамі, яшчаркамі, ігуанамі, чарапахамі, агуці. Значна большую цікавасць уяўляе падводны свет навакольнага каралавага рыфа. Воды каля Гранд-Каймана насяляюць дэльфіны, акулы, скаты і інш.

## Гісторыя 
Дакладная дата адкрыцця вострава не вядома. Упершыню ён быў паказаны на карце 1523 г. У 1568 г. кароткае апісанне Гранд-Каймана заставіў Фрэнсіс Дрэйк. Першая няўдалая спроба каланізацыі англійскімі перасяленцамі з суседняй Ямайкі была прадпрынята ў 1661 г. Сталыя паселішчы з’явіліся з сярэдзіны 1730-ых гг. Англійскія каланісты займаліся рубкай лесу, ловам чарапах, трымалі плантацыі бавоўніка. Для працы на плантацыях і лову чарапах увозіліся негры-рабы з Афрыкі. У 1835 г. рабства было адменена.

У 1798—1831 гг. склалася мясцовая сістэма самакіравання. У 1863 г. Кайманавы астравы атрымалі афіцыйны статус брытанскай каланіяльнай тэрыторыі, залежнай ад Ямайкі. У 1963 г. была сфарміравана асобная залежная тэрыторыя Кайманавых астравоў.

## Эканоміка 
Гранд-Кайман — найбольш шчыльна населены востраў Кайманавых астравоў. Большая частка насельніцтва жыве ў Джорджтаўне, дзе працуе кабатажны порт, каля горада знаходзіцца міжнародны аэрапорт. Традыцыйныя заняткі — сельская гаспадарка, будаўніцтва суднаў, лоў чарапах. У нашы дні пераважаюць абслугоўванне турыстаў, міжнародных фінансавых устаноў, гандаль.

## Спасылкі 
* Grand Cayman 
* The Cayman Islands: A Geological View 
* Cayman Nature
* Cayman Islands History 

Гранд
Гранд
Літл-Кайман

**Літл-Ка́йман** або **Малы Ка́йман** () — востраў у Карыбскім моры ў складзе Кайманавых астравоў. Плошча - 26 км². Насельніцтва - 400 чал. (2010 г.)

## Геаграфія і прырода 
Востраў Літл-Кайман месціцца на платформе падводнага вулканічнага хрыбта. Паверхня складзена арганічнымі ападкамі, якія ўтварылі вапняковае плато, што ў выніку падняцця хрыбта і падзення ўзроўню акіяна ўзвысілася над вадой. Кіпрыя глебы выдатна ўсмоктваюць вільгаць, таму паверхневых вадацёкаў на Літл-Каймане няма. Вада разбурае вапняковы фундамент, утварае прыбярэжныя скалы і пячоры. Найвышэйшы пункт вострава знаходзіцца на ўзбярэжжы і дасягае 12 м. Літл-Кайман славіцца белымі каралавымі пляжамі. 

Клімат трапічны пасатны. У летнюю пару частыя ўраганы.  

На востраве захаваліся рэшткі першароднага лесу, аднак флора і фаўна сушы бедныя. Пераважаюць ксерафіты. Востраў насяляюць птушкі, ігуаны, марскія чарапахі, казуркі і г. д. 

## Гісторыя 
Востраў Літл-Кайман быў адкрыты 11 мая 1503 года экспедыцыяй Х. Калумба і разам з востравам Кайман-Брак названы Лас-Тартугас. З сярэдзіны XVII стагоддзя на Літл-Каймане сяліліся англійскія каланісты з Ямайкі. У 1670 годзе востраў афіцыйна быў прызнаны каланіяльным валоданнем Англіі. З 1962 года знаходзіцца ў складзе брытанскай заморскай тэрыторыі астравы Кайман.

## Інфраструктура 
На востраве Літл-Кайман існуе некалькі паселішчаў. Самае вялікае паселішча Блаф знаходзіцца на паўночным захадзе. Традыцыйнымі заняткамі мясцовага насельніцтва лічацца рыбалоўства і сельская гаспадарка, аднак у апошнія 30 гадоў імкліва развіваецца турыстычная сфера. Літл-Кайман спецыялізуецца на эксклюзіўным абслугоўванні багатых вандроўнікаў. Большасць прадуктаў імпартуюцца звонку. Востраў добра тэлефікаваны. Маюцца кабатажны порт і мясцовы аэрапорт. 

## Спасылкі 
* Little Cayman 
* Little Cayman Travel Guide
* Cayman Islands History 

Літл
Літл
Дзмітрый Апанасавіч Гапановіч

**Дзмітрый Апанасавіч Гапановіч** (, в. Танежыцы, Слуцкі раён — ) — генерал-лейтэнант (1944).

## Біяграфія 
У войску з 1915 г., у Чырвонай Арміі з 1918 года. Удзельнік Грамадзянскай вайны. З 1937 г. у палітупраўленні РСЧА, з 1939 г. член Ваеннага савета .

## Спасылкі 
* ГАПАНОВИЧ Дмитрий Афанасьевич  

Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Карпусныя камісары
Нюкта

**Ню́кта**, *Ні́кта* (, «ноч») — бажаство ў грэчаскай міфалогіі, персаніфікацыя начной цемры.

Паводле Гесіёда, Нюкта нарадзілася з Хааса (у выкладзе Гігіна, ад Хааса і Імглы), з'яўляецца адной з першасных светаўтваральных патэнцый. Нікта нарадзіла светлага Эфіра і Гемеру (Дзень) (ад свайго брата Эрэба, які ўвасабляе вечную цемру), а таксама яшчэ Танатаса (Смерць), Гіпнаса (Сон), Гераса (Старасць), Эрыс (Разлад), Керу (Гвалтоўную смерць; пад імем кер могуць таксама выступаць некалькі багінь), Мора (які «адказваў» за рок і гвалтоўную смерць), Харона, перавозчыка памерлых у Аід, — сілы, што хаваюць у сабе тайны жыцця і смерці, якія выклікаюць дысгарманічнасць у быцці свету, без якой, аднак, неймаверны ні свет, ні яго канчатковая гармонія. Часам у лік дзяцей Нюкты ўключаюць таксама Немесіду (Помста), Апату (Зман), Аніра — бога прарочых і хлуслівых сноў, Мома — бога насмешак, гесперыд, мойр (багінь лёсу).

Жытло Нюкты размешчана ў бездані Тартара; там сустракаюцца Нюкта-Ноч і Дзень-Гемера, змяняючы адзін аднаго і напераменку абыходзячы зямлю. Побач дамы сыноў Нікты — Сну і Смерці, на якія ніколі не глядзіць Геліяс.

Орфікі лічылі Нюкту (а не Хаас) першакрыніцай быцця. У арфічнай тэагоніі з Дэрвені Нюкта — «карміцелька багоў», з якой пачынаецца радавод. Паводле орфікаў, было тры Нюкты: першая «праракае», другая «шаноўная», з ёй злучаецца яе бацька Фанес, а трэцяя нараджае Дыку. Ёй прысвечаны III арфічны гімн, дзе яе атаясамляюць з Афрадытай. Паводле Мусея, усё паходзіць ад Ночы і Тартара.

Яе аракул ў Мегарах. Давала прадраканні ў Дэльфах.

У гонар Нюкты названы два нябесныя целы. Гэта імя носяць астэроід «Нюкта» з парадкавым нумарам 3908 і адзін з пяці спадарожнікаў Плутона — «Нікта», які быў адкрыты ў 2005 годзе і атрымаў назву 21 чэрвеня 2006 г. на сесіі Міжнароднага астранамічнага саюза.

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Керы (міфалогія)

**Ке́ры** (, адз. лік ) — увасабленне лёсу ў старажытных грэкаў; першапачаткова душы памерлых, якія зрабіліся крыважэрнымі дэманамі, што прыносяць людзям пакуты і смерць. Старажытныя грэкі ўяўлялі кер крылатымі жаночымі істотамі, якія падляталі да паміраючага чалавека і выкрадалі яго душу.

Згаданы ў Іліядзе(XVIII 535: у Гнедзіча — Смерць), Адысею (V 387; XII 157; XIV 207; XV 235), у «Арганаўтыцы» Апалонія (I 683 і інш.). Божаствы смерці, народжаны Нюктай.

Верш, які прыпісваецца Гесіёду, апісвае Кер як выродлівых страшыдлаў, змрочных, са скрыгочучымі зубамі, апырсканых крывёй, які спрачаюцца адна з адной за загінулых на поле бітвы, кроў якіх яны высмоктваюць. Выява Керы ззаду Палініка было на куфры Кіпсела.

Пазней Керы былі атаясамлены з эрыніямі. Часам Кера апісвалася як адзіная багіня бяды, яна была змрочнай дачкой Нюкты (Ночы) і Эрэба (Цемры). Маляваліся з крыламі ці з чорнымі рукамі і з чырвонымі вуснамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Фёдар Адамавіч Лахвіч

**Фёдар Адамавіч Лахвіч** (нар. , в. Грабава, Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі хімік. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2000; член-карэспандэнт з 1994), доктар хімічных навук (1987), прафесар (1991).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1967). У 1967—1971 гадах стажор-даследчык, аспірант Інстытута арганічнай хіміі імя Зялінскага АН СССР. У 1971—1974 гадах малодшы, старшы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі Інстытута фізіка-арганічнай хіміі АН БССР, у 1974—1989 гадах загадчык лабараторыі, намеснік дырэктара па навуковай рабоце Інстытута біяарганічнай хіміі АН БССР, з 1989 г. загадчык лабараторыі. У 1997—2002 гадах галоўны вучоны сакратар Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, з 2000 года адначасова выконваючы абавязкі дырэктара, з 2002 года дырэктар Інстытута біяарганічнай хіміі НАН Беларусі, у 2002—2004 гадах акадэмік-сакратар Аддзялення хіміі і навук аб Зямлі. З 2005 года дырэктар Інстытута біяарганічнай хіміі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, адначасова з 2008 года генеральны дырэктар ДНВА «Хімічны сінтэз і біятэхналогія».

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы ў галіне хіміі прыродных біялагічна актыўных злучэнняў і іх аналагаў. Аўтар больш за 700 навуковых прац, у т. л. 4 манаграфіі, 90 вынаходніцтваў.

; Асноўныя працы:
* Алкилпростаноиды: синтез и биологическая активность (совм. с В. А. Козинцом) // Итоги науки и техники. ВИНИТИ. Серия органическая химия. 1991. Т. 21.
* Брассиностероиды. Мн.: Наука и техника, 1993 (совм. с В. А. Хрипачем, В. Н. Жабинским).
* Нетипичные трансформации 2-изоксазолинов (совм. с Е. В. Королевой) // Успехи химии. 1997. Т.66.
* Биорегуляторы: лечебные и диагностические препараты: Химические средства защиты растений // Наука — народному хозяйству. Мн., 2002.

## Прэміі і ўзнагароды 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1996, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «Сінтэз, даследаванне і выкарыстанне брасінастэроідаў — новага класа гармонаў раслін»*.
* Прэмія НАН Беларусі і Сібірскага аддзялення РАН імя акадэміка В. А. Капцюга за цыкл прац «Даследаванне ў галіне сінтэзу нізкамалекулярных біярэгулятараў» і значны ўклад у развіццё навукова-тэхнічнага супрацоўніцтва вучоных Беларусі і Сібірскага аддзялення РАН (2002).
* Медаль Францыска Скарыны (1998).
* Ордэн Пашаны (2009).

## Літаратура 
* Федор Адамович Лахвич (К 70-летию со дня рождения)  // Известия Национальной академии наук Беларуси: Серия химических наук. — 2015. — № 2. — С. 116—117.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.
* Фёдар Адамавіч Лахвіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Катэгорыя:Галоўныя вучоныя сакратары НАНБ
Апата

**Апата** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі багіня хлусні і падману, дачка Нюкты, народжана без бацькі. Перад яе кознямі былі безабаронныя як людзі, так і божаствы. Авалодала розумам Зеўса, за што пазней была скінута ім з Алімпа на зямлю. У тэагоніі орфікаў Апата нараджае ад Зеласа Афрадыту. У міфе пра скрыню Пандоры Апата выступае адным са злых духаў, выпушчаных на свабоду. Паводле Гесіёда дачка Эрыс і сястра Аты.

## Гл. таксама 
* Ата

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багіні
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Усходнегерманскія мовы

**Усходнегерманскія мовы** — адна з трох груп германскай галіны індаеўрапейскай сям'і моў. Складаецца з выключна мёртвых моў, сярод якіх толькі адна пісьмовая — гоцкая. Таксама да ўсходнегерманскіх адносяць вандальскую, герульскую, бургундскую і гепідскую мовы.

Найстаражытнейшым са складных тэкстаў на мове ўсходнегерманскай групы (і германскай галіны наогул), якія дайшлі да нас, з'яўляецца пераклад Бібліі, зроблены біскупам Вульфілам каля IV стагоддзя.

Усходнегерманскія мовы былі, мабыць, блізкія да скандынаўскіх (паводле даных археалагічных даследаванняў усходнегерманскія плямёны мігравалі з паўднёвай часткі Скандынавіі).

Большасць усходнегерманскіх плямёнаў да XV стагоддзя знікла, пакінуўшы пасля сябе толькі геаграфічныя назвы (Бургундыя, Андалусія і інш.).

## Бібліяграфія 
* Гухман М. М. Происхождение строя готского глагола. М.-Л., 1940. 154 с (АН СССР. Труды Ин-та языка и мышления им. Н. Я. Марра, 14. Серия Romano-Germanica. Материалы и исследования по романск. и герм, языкам, № 4).

Катэгорыя:Германскія мовы
Яфім Данілавіч Гапееў

**Яфім Данілавіч Гапееў** (, с. , Старадубскі раён — , г. ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Быў селянінам, працаваў на шахтах Данбаса. У 1931—1933 гг. на службе ў Чырвонай Арміі. У 1933—1938 гг. на партыйнай і гаспадарчай рабоце ў Дзяржынску, Мінску, Віцебску. У 1940—1941 гг. — сакратар Воранаўскага райкама партыі Баранавіцкай вобласці БССР.

У першыя дні вайны ўдзельнічаў у абарончых баях у якасці камісара зводнага батальёна народнага апалчэння Гомеля. Быў паранены. У лютым 1942 года быў накіраваны ў тыл гітлераўцаў на тэрыторыю Мінскай вобласці для выканання спецзадання. З сакавіка 1943 года па чэрвень 1944 — камандзір партызанскага злучэння Лідскай зоны.

У 1949 годзе скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КП(б)Б.

Пасля вайны — на партыйнай працы. Працаваў сакратаром Лідскага гаркама партыі, узначальваў Мінскі абласны архіў. Памёр у 1990 годзе, пахаваны на Кальварыйскіх могілках у Мінску.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Суворава ІІ ступені, медалямі «Партызану Айчыннай вайны» І і ІІ ступеняў. Ганаровы грамадзянін горада Ліда (1967).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя на Кальварыйскіх могілках
Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Ліды
Тарысвінт

**Тарысвінт** (*Турызінд*; ) — кароль гепідаў, усходнегерманскага гоцкага племя, які кіраваў прыкладна з 548 па 560 год. Ён быў перадапошнім каралём гепідаў; уладу атрымаў, адправіўшы ў выгнанне сына караля Гелемунда, Устрыгота. Каралеўства Тарысвінта, вядомае як Гепідыя, было размешчана ў Цэнтральнай Еўропе. Галоўным горадам быў Сірмій, былая рымская калонія на рацэ Дунай.
thumb|злева|

Яго кіраванне адзначылася некалькімі войнамі з лангабардамі, які прыбылі ў былую рымскую правінцыю Панонія пад кіраўніцтвам свайго караля Аўдаіна. Тарысвінту таксама прыйшлося сутыкнуцца з варожасцю Візантыйскай імперыі, якая была абражана захопам гепідамі Сірмія і імкнулася паменшыць уладу гепідаў на Панонскай раўніне, якая пакрывае большую частку сучаснай Венгрыі і, часткова, суседніх дзяржаў. Планы Візантыі па скарачэнні ўлады гепідаў былі ажыцёўлены, калі Аўдаін нанёс рашучае паражэнне Тарысвінту ў 551—552 гадах. Візантыйскі імператар Юстыніян I угаварыў абодвух каралёў падпісаць мірнае пагадненне, і раўнавага сіл на Панонскай раўніне засталася ранейшай.

Тарысвінт страціў свайго старэйшага сына, Тарысмода, у бітве пры Асфельдзе, дзе прынц быў забіты сынам Аўдаіна, Альбаіном. Прыкладна ў 560 годзе Тарысвінт памёр, пакінуўшы прастол свайму сыну Кунімунду, аднак той быў забіты тым жа Альбаінам праз сем гадоў пасля смерці бацькі. Смерць Кунімунда адзначыла канец каралеўства гепідаў і пачатак заваявання іх тэрыторый лангабардамі, аварамі і іншымі качэўнікамі.

Катэгорыя:Каралі гепідаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы VI стагоддзя
Катэгорыя:Памерлі ў 560-я гады
Біягеацэналогія

**Біягеацэнало́гія** — навука пра структуру, дынаміку і класіфікацыю згуртаванняў жывых істот у сувязі з месцам іх пражывання. Вывучае біялагічную прадукцыйнасць, кругаварот рэчываў і паток энергіі ў біягеацэнозах, іх цэласнасць і стабільнасць, межы і дынаміку. Прыватная частка біягеацэналогіі — біяцэналогія.

Даныя біягеацэналогіі важныя ў гаспадарчай дзейнасці чалавека і асабліва ў справе аховы прыроды.

## Гісторыя 
Пачатак біягеацэналогіі пакладзены працамі рускіх вучоных В. В. Дакучаева і Г. Ф. Марозава, развіты вучэннем У. І. Вярнадскага пра біясферу і ролю жывога рэчыва ў фарміраванні зямной кары.

Заснавальнікам біягеацэналогіі як асобнай навукі з'яўляецца У. М. Сукачоў.

## На Беларусі 
На Беларусі праблемы біягеацэналогіі распрацоўвалі акадэмік Іван Данілавіч Юркевіч і яго школа геабатанікаў, калектыў гідрабіёлагаў БДУ пад кіраўніцтвам Г. Г. Вінберга, які ў 1940-я гады пачаў вывучэнне біягеацэнозу воз. Нарач.

Навукова-даследчая работа вядзецца ў інстытутах АН Беларусі (эксперыментальнай батанікі, заалогіі, лесу, Цэнтральным батанічным садзе), біялагічных факультэтах ВНУ і іншых з выкарыстаннем комплексных метадаў вывучэння, мадэлявання і прагназавання біягеацэнатычных і экалагічных працэсаў і сістэм.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Экалогія
Тэрмапара

**Тэрмапара** — прылада для вымярэння тэмпературы. Складаецца з двух разнародных праваднікоў, якія злучаны паміж сабой у адной ці некалькіх кропках. Выпрацоўвае электрычнае напружанне, калі тэмпература адной з кропак адрозніваецца ад астатніх частак ланцуга. Тэрмапара — шырокаўжывальны тып тэмпературнага датчыка для мэтаў вымярэння і аўтаматычнага кіравання, таксама можа пераўтвараць рознасць тэмператур у электрычнасць. Камерцыйныя тэрмапары недарагія, узаемазаменныя, пастаўляюцца са стандартнымі раз’ёмамі, вымяраюць шырокі дыяпазон тэмператур. У адрозненне ад большасці астатніх спосабаў вымярэння тэмпературы, тэрмапары не патрабуюць вонкавага сілкавання. Галоўнае абмежаванне тэрмапар — дакладнасць; даволі цяжка атрымаць сістэматычную памылку менш за градус Цэльсія (°C).

Любы кантакт разнародных металаў дае электрычнае напружанне, залежнае ад тэмпературы. Тэрмапары для практычных вымярэнняў робяць са спецыяльных сплаваў, якія маюць вызначаныя і паўтаральныя суадносіны паміж тэмпературай і напружаннем. Для розных дыяпазонаў тэмператур прымяняюць розныя сплавы. Пры выбары тыпу тэрмапары таксама могуць быць важнымі такія ўласцівасці, як каразійная стойкасць. Калі пункт вымярэння знаходзіцца далёка ад вымяральных прыбораў, прамежкавае злучэнне можа быць зроблена праваднікамі з менш дарагога матэрыялу, чым сам датчык. Тэрмапары звычайна стандартызаваны адносна эталоннай тэмпературы 0 градусаў Цэльсія; практычныя інструменты ўжываюць электронныя метады кампенсацыі тэмпературы халоднага спаю для карэкціроўкі змены тэмпературы на клемах прыбора. Электронныя прыборы могуць таксама кампенсаваць змяненні характарыстык тэрмапары, і такім чынам паляпшаць дакладнасць вымярэнняў.

Тэрмапары шырока ўжываюцца ў навуцы і прамысловасці; прымяненні ўключаюць вымярэнне тэмпературы печаў, выхлапных газаў турбін, дызельных рухавікоў і іншых прамысловых працэсаў. Тэрмапары таксама ўжываюцца як датчыкі тэмпературы ў тэрмастатах, як дэтэктары полымя ў сістэмах бяспекі газавага абсталявання.

## Гл. таксама 
* Эфект Зеебека
* Балометр
* Тэрмістар

Катэгорыя:Датчыкі тэмпературы
Сан-Карлас (рака)

**Сан-Карлас** () — рака на поўначы Коста-Рыкі ў правінцыі Алахуэла. Належыць да басейна Карыбскага мора. Даўжыня — 142 км. Плошча вадазбору — 3 129 км². Пачынаецца ад сутоку рэк Хабільяс і Пехэ, упадае ў раку Сан-Хуан каля горада Бока Сан-Карлас, цячэ з поўдня на поўнач. Асноўныя прытокі — рэкі Платанар, Пеньяс Бланкас, Арэналь і Трэс Амігас. Суднаходна на працягу 60 км ад вусця.

## Літаратура 
* Chaves, A. y Araya, F. (2005). Efectos de la actividad humana en la cuenca del río San Carlos. *Tecnología en marcha*. (9-14). Costa Rica: Instituto Tecnológico de Costa Rica. 
* Rodríguez Barrientos, Francisco. (2009). *Territorio, sostenibilidad e indicadores: estudios en la cuenca del río San Carlos*. Costa Rica: Instituto Tecnológico de Costa Rica. 
* Rodríguez, F. y Chaves, A. (1999). *Estudio sobre la cuenca del río San Carlos*. Costa Rica: Instituto Tecnológico de Costa Rica. 
* Rojas, Nazareth. (2011). Cuenca río San Carlos. MINAET. Recuperado de: http://cglobal.imn.ac.cr/sites/default/files/documentos/cuenca_rio_san_carlos_1.pdf  

Катэгорыя:Рэкі Коста-Рыкі
Агламерацыя Порту-Алегры (мезарэгіён)

thumb|300px|Агламерацыя Порту-Алегры на карце.
**Агламерацыя Порту-Алегры** () — адміністрацыйна-статыстычны мезарэгіён у Бразіліі, уваходзіць у штат Рыу-Гранды-ду-Сул. Насельніцтва складае 5168 тыс. чалавек на 2005 год. Займае плошчу 29 734,982 кв. км. Шчыльнасць насельніцтва — 173,8 чал./кв. км.

## Статыстыка 
* *Валавы ўнутраны прадукт* на 2003 складае 56 849 814 510,00 рэалаў (даныя: Бразільскі інстытут геаграфіі і статыстыкі).
* *Валавы ўнутраны прадукт на душу насельніцтва* на 2003 складае 12 193,99 рэалаў (даныя: Бразільскі інстытут геаграфіі і статыстыкі).
* *Індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу* на 2000 складае 0,822 (даныя: Праграма развіцця ААН).

## Склад мезарэгіёна 
У мезарэгіён уваходзяць наступныя мікрарэгіёны:
# Камакан
# Грамаду-Канела
# Мантэнегру
# Азорыу
# Порту-Алегры
# Сан-Жэроніму

Катэгорыя:Рыу-Гранды-ду-Сул
Катэгорыя:Мезарэгіёны Бразіліі
Сабор Панагія Спіліётыса

**Сабор Панагія Спіліётыса** () — кафедральны сабор Керкірскай мітраполіі, размешчаны ў цэнтры горада Керкіры на востраве Корфу. Асвячоны ў гонар іконы Божай Маці Спіліётыса («Пячорная»), Святога Уласія Севастыйскага і блажэннай Феадоры.

Сабор быў пабудаваны ў 1577 годзе на месцы старажытнай царквы ў гонар святога Уласія Севастыйскага. У XVIII стагоддзі сабор рэканструяваны ў барочным стылі.

У 1841 годзе сабор стаў кафедральным храмам Керкірскай мітраполіі Эладской праваслаўнай царквы.

Дзвюма галоўнымі святынямі сабора з’яўляюцца — ікона Божай Маці Спіліётыса («Пячорная») і мошчы блажэннай Феадоры, перанесеныя ў 1460 годзе ў Корфу.

## Спасылкі 
* 
* Ο Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Κέρκυρας  

Панагіі Спіліётыса
Катэгорыя:Керкіра
Катэгорыя:Царква Грэцыі
Іван Данілавіч Юркевіч

**Іван Данілавіч Юркевіч** (нар. , в. Сяргеевічы, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — ) — беларускі вучоны-геабатанік, фенолаг, лесавод. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1956; член-карэспандэнт з 1953), доктар сельскагаспадарчых навук (1948), прафесар (1949). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1968).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1930). З 1930 г. выкладчык, асістэнт, дацэнт Беларускага лесатэхнічнага інстытута, адначасова з 1932 г. старшы навуковы супрацоўнік, загадчык сектара, намеснік дырэктара, загадчык кафедры Беларускага НДІ лясной гаспадаркі. З 1953 г. загадчык лабараторыі і дырэктар Інстытута лесу АН БССР, з 1956 г. загадчык лабараторыі Інстытута біялогіі АН БССР, з 1963 г. дырэктар, з 1967 г. загадчык лабараторыі Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча АН БССР.

Прэзідэнт Беларускага рэспубліканскага батанічнага таварыства з 1956 года.

## Навуковая дзейнасць 
Работы па пытаннях лясной, лугавой і балотнай расліннасці, феналогіі, плоданашэння, унутрывідавых формаў драўняных раслін. Распрацаваў геабатанічнае раянаванне Беларусі, даў класіфікацыю тыпаў лясоў, правёў даследаванні па ацэнцы стану і аднаўленні сусветна вядомых беларускіх дуброў. Вывучаў структуру расліннага покрыва, заканамернасці яго размяшчэння на тэрыторыі Беларусі і ахове каштоўнага мясцовага генафонду расліннага покрыва. Сумесна з вучнямі абагульніў найважнейшыя вынікі даследаванняў асноўных фармацый лясоў, распрацаваў прынцыпы і рэгіянальную методыку картаграфавання расліннасці і на гэтай аснове стварыў серыю геабатанічных карт рэспублікі і асобных рэгіёнаў.

### Бібліяграфія 
* Библиография научных трудов академика АН БССР И. Д. Юркевича. — Мн., 1977.
* Леса Белорусского Полесья. — Мн., 1977. (разам з М. Ф. Лоўчым і В. С. Гельтманам)
* Сосновые леса Белоруссии. — Мн., 1984. (разам з М. Ф. Лоўчым)

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія СССР 1951 года і Дзяржаўная прэмія БССР 1972 года.

## Гл. таксама 
* Лідзія Іванаўна Навічыхіна (Юркевіч) — пляменніца Івана Юркевіча

## Літаратура 
* Типы лесов Белорусской ССР. Мн.: Гос. изд-во БССР, 1948.
* Дубравы Белорусской ССР и их восстановление. 2-е изд. Мн.: Изд-во АН БССР, 1960.

## Спасылкі 
* Іван Данілавіч Юркевіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Геабатанікі Беларусі
Катэгорыя:Фенолагі Беларусі
Катэгорыя:Лесаводы Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАНБ
Катэгорыя:Лесаводы СССР
Катэгорыя:Члены Беларускага батанічнага таварыства
Оса (паўвостраў)

**О́са** () — паўвостраў у Цэнтральнай Амерыцы, на паўднёвым захадзе Коста-Рыкі.

## Геаграфія 
Паўвостраў аддзяляе заліў Гольфа-Дульсе ад Ціхага акіяна і з’яўляецца другім па велічыні ў Коста-Рыцы пасля паўвострава Нікоя. Уваходзіць у склад правінцыі Пунтарэнас.

На паўвостраве маецца некалькі невялікіх рэк — Рынкон, Каркавада, Рыа Клара. Ля заходняга ўзбярэжжа знаходзіцца невялікае возера Каркавада. Найвышэйшым пунктам паўвострава з’яўляецца гара Рынкон (745 м).

Паўвостраў заняты вільготнымі трапічнымі лясамі. На яго тэрыторыі засяроджана амаль палова ўсёй флоры і фаўны краіны. Большую яго частку займае нацыянальны парк Каркавада. У парку сустракаюцца больш за 10 тысяч відаў насякомых, каля 400 відаў птушак і больш за 100 відаў земнаводных і паўзуноў. Таксама тут жывуць каля 140 відаў млекакормячых. Журнал «National Geographic» прызнаў прыроду паўвострава самай біялагічна насычанай з усіх вядомых экасістэм у свеце. Дзеля вывучэння прыроднага багацця паўвострава ў рэгіёне быў створаны навукова-даследчы цэнтр «Cerro Osa».

Найбольш буйным горадам паўвострава з’яўляецца Пуэрта-Хіменэс, які размешчаны на беразе заліва. Колькасць яго насельніцтва складае 8 000 чал. (2000). На паўвостраве амаль няма дарог. Сувязь паміж пасёлкамі ажыццяўляецца па пешаходных тропах альбо морам. У Пуэрта-Хіменэсе і Рынконе дзейнічаюць аэрапорты.

## Галерэя 

Файл:Parque Nacional Corcovado.JPG|
Файл:Corcovado Strand Nationalpark.jpg|
Файл:Corocovado.JPG|
Файл:Bahía Drake.JPG|

## Спасылкі 
* 

Оса
Оса
Оса
Оса
Гімн Нікарагуа

**Вітаем цябе, Нікарагуа** () — дзяржаўны гімн Нікарагуа. Мелодыя гімна заснавана на іспанскім літургічным гімне XVIII стагоддзя, які ў 1835-1837 гадах быў гімнам краіны. Затым да 1876 года ў якасці гімна выкарыстоўвалася толькі мелодыя гэтага гімна. У 1919 годзе гэта ж мелодыя, аранжыраваная ў больш хуткім тэмпе Луісам Абраамам Дэльгадыльё, была зноў абвешчаная гімнам краіны. У 1939 годзе былі прыняты словы Саламона Ібары Маёргі. У 1971 гімн быў афіцыйна зацверджаны.

## Іспанскі тэкст гімна 
¡Salve a ti, Nicaragua! En tu suelo
ya no ruge la voz del cañón,
ni se tiñe con sangre de hermanos
tu glorioso pendón bicolor.

Brille hermosa la paz en tu cielo,
nada empañe tu gloria inmortal,
¡que el trabajo es tu digno laurel
y el honor es tu enseña triunfal!

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Нікарагуа
Нікарагуа
Рыа-Платана

**Рыа-Платана** () — біясферны запаведнік Гандураса. Размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы краіны, на тэрыторыі трох дэпартаментаў: Грасьяс-а-Дзьёс, Калон, Аланха. Названы ад ракі Рыа-Платана, якая працякае па запаведніку і ўпадае ў Карыбскае мора. Утвораны ў 1982 годзе. Агульная плошча 5250 км². Унесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. На тэрыторыі запаведніка пражывае каля 2000 чалавек народнасці маскіта, якія вядуць традыцыйны лад жыцця.

Большая частка запаведніка ўяўляе сабой вільготныя, трапічныя лясы, якія дасягаюць месцамі ў вышыню 130 метраў, сасновыя саванны, галерэйныя лясы ў далінах рэк, пальмавыя балоты і мангравыя зараснікі на марскім узбярэжжы.

У Рыа-Платана сустракаецца 5 відаў сямейства каціных (ягуар, пума, ацэлот, ягуарундзі і даўгахвостая котка), 400 відаў птушак, сярод якіх гарпія, гока, папугаі ара і іншыя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Гандураса
Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Гандурасе
Катэгорыя:Біясферныя рэзерваты Гандураса
Нацыянальны парк Ла-Тыгра

**Нацыянальны парк Ла-Тыгра** () — першы нацыянальны парк Гандураса, створаны 1 студзеня 1980 года, займае плошчу ў 238,21 км². Знаходзіцца на вышыні паміж 1800 і 2185 метраў, у 25 км ад Тэгусігальпы.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Гандураса
Катэгорыя:З’явіліся ў 1980 годзе
Граўшпіц

**Граўшпіц** () — найвышэйшая гара Ліхтэнштэйна, знаходзіцца на поўдні камуны Трызен на мяжы са Швейцарыяй. Вышыня — 2599 м. Двайная вяршыня Граўшпіц складаецца з Хінтэрграўшпіца (вышынёй 2574 м), таксама завецца Шварцхорн, і Фордэрграўшпіца (вышынёй 2599 м). Гэтая гара ўваходзіць у склад горнага масіва Рэтыкон.

## Літаратура 
* Manfred Hunziker: Ringelspitz/Arosa/Rätikon, Alpine Touren/Bündner Alpen, Verlag des SAC 2010, ISBN 978-3-85902-313-0, S. 472 f.

## Спасылкі 
* Узыходжанне на Граўшпіц  

Катэгорыя:Горы Ліхтэнштэйна
Катэгорыя:Альпы
Біёніка

**Біёніка** (ад — *элемент жыцця*, літаральна *які жыве*) — кірунак у кібернетыцы, засяроджаны на вывучэнні асаблівасцяў будовы і жыццядзейнасці арганізмаў з мэтай стварэння больш дасканалых тэхнічных сістэм або ўстройстваў.

Існуюць тры кірункі біёнікі:
* **біялагічны** — вывучэнне з'яў і працэсаў, якія адбываюцца ў жывых арганізмах з мэтай наступнага выкарыстання іх у тэхнічных аспектах;
* **тэхнічны** — пабудова новых і ўдасканаленне старых тэхнічных сістэм на аснове біялагічных ведаў;
* **тэарэтычны** — высвятленне магчымасці стварэння тэхнічнага ўстройства шляхам папярэняга выпрабавання яго мадэлі.

Першай спробай мадэлявання жывога (крыла птушкі) лічаць працы Леанарда да Вінчы (1452—1519).

Як самастойная навукавылучылася з кібернетыкі ў 1960 годзе на першым сімпозіуме па біёніцы ў Дайтане (ЗША).

На Беларусі распрацоўваюцца біятэхнічныя сістэмы, сукупнасці біялагічных і тэхнічных элементаў, звязаных паміж сабой у адзіным контуры кіравання. Створаны комплекс маніторных дыягнастычных і біятэрапеўтычных сістэм, якія выкарыстоўваюцца ў кардыялогіі (Г. І. Сідарэнка). Прапанавана эксперыментальнае мадэляванне кіруючых сістэм (эмбрыябіёніка), што рэалізуецца ў выглядзе аперацыі органапексіі (Д. М. Голуб).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Біятэхналогія
Вуліца Серафімовіча (Мінск)

]]

**Вуліца Серафімовіча** — вуліца ў Ленінскім раёне Мінска. Названа ў гонар Аляксандра Серафімовіча, рускага савецкага пісьменніка, лаўрэата Сталінскай прэміі першай ступені (1943). У 1930-х гг. разам з вуліцай Пуліхава была часткай Фрунзенскай вуліцы.

## Апісанне 
Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцай Судмаліса побач з станцыяй метро «Пралетарская» і чыгуначнай станцыяй «Мінск-Усходні» і цягнецца ў бок Партызанскага праспекта, пераходзячы ў Рабочы завулак.

## Славутасці і цікавыя факты 
* № 11 (раней *вуліца Судмаліса, 20*) — будынак Інстытута прадпрымальніцкай дзейнасці (1977; архітэктары Э. Зубялевіч, У. Старчанка). Узведзены як  .
* Побач з вуліцай знаходзіцца буйны транспартны вузел: аўтобусны парк, станцыя метро Пралетарская, чыгуначная станцыя «Мінск-Усходні».
* Няцотны бок вуліцы пачынаецца з дома № 11, а цотны — з № 2. Аднак па стане на 1981 г. існаваў дом 9, дзе знаходзіўся трэст «Мінсксельбуд» Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР.
* Архітэктура вуліцы спалучае сучасныя шматпавярховыя дамы, 4-павярховыя панэльныя дамы пасляваенных часоў, індывідуальную забудову. Ідзе тэндэнцыя пераўтварэння прыватных кватэр 4-павярховых «сталінак» у офісы.
* Дом № 19 быў будынкам школы, а цяпер там дзейнічае Хрысціянскі сацыяльны цэнтр Каталіцкай царквы, дзе на беларускай мове праводзіцца навучанне дзяцей розным ведам і навыкам узроўня дзіцячага сада і школы.
* Па стане на 1981 г. існаваў дом 26а, дзе працавала цырульня.

## Спасылкі 
## Спасылкі 
* Вуліца Серафімовіча на карце Auto.by
* Вул. Серафімовіча. Маленькі бізнес-цэнтр Мінска ў старой частцы горада і Нечаканы шкілет у шафе 2-х вуліц Мінска // Блог Андрэя Берастоўскага
* Вуліца Серафімовіча на сайце "Мінск стары і новы" 
* Вуліца Серафімовіча ў архітэтурнай базе Рhotobuildings

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)
Кайман-Брак

**Ка́йман-Брак** () — востраў у Карыбскім моры ў складзе Кайманавых астравоў. Плошча — 38 км². Насельніцтва — 1877 чал. (2010 г.)

## Геаграфія і прырода 
Востраў Кайман-Брак знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы Карыбскага мора ў 7,49 км на ўсход ад суседняга вострава Літл-Кайман і 130 км на паўночны ўсход ад вострава Гранд-Кайман. Выцягнуты з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Даўжыня — 19,4 км, найбольшая шырыня — 3 км.

Востраў сфарміраваны вапнякамі арганічнага паходжання, якія месцяцца на вяршыні падводнага вулканічнага хрыбта. Само слова «Брак» паходзіць з валійскай або корнскай мовы і значыць «вапняк». Бераг атачаюць каралавыя рыфы, у якіх, аднак, існуюць 11 разрываў, што дазваляе займацца суднаходствам. У выніку эрозіі назіраюцца агаленні вапняковага карсту. Гэта асабліва характэрна для паўночнага захаду, дзе скальны масіў Блаф узвышаецца на 42 м. Кіпрыя глебы выдатна ўсмоктваюць вільгаць, таму паверхневых вадацёкаў няма.

Клімат трапічны пасатны. Летам частыя ўраганы.

Прырода сушы найлепей захавалася на паўночным захадзе вострава, дзе ксерафітныя дрэвы і хмызнякі ўтвараюць густыя гаі, населеныя пераважна яшчаркамі, агуці і птушкамі. На ўзбярэжжы селяцца ігуаны і чарапахі. Вельмі багаты падводны свет каралавых рыфаў.

## Гісторыя 
Востраў разам з суседнім Літл-Кайманам быў адкрыты Х. Калумбам 11 мая 1503 г. і названы Лас-Тартугас (, літаральна «Чарапахавыя»). Сучасная назва з’явілася толькі ў 1530 г., але канчаткова прыжылася ў XVIII ст. Кайманы ніколі не насялялі Кайман-Брак. Мяркуецца, што мараплаўцы пераблыталі іх з мясцовымі ігуанамі.

Востраў доўгі час прыцягваў піратаў, якія палявалі тут на чарапах, але сталых паселішчаў не стваралі. У сярэдзіне XVII ст. англійскія дэзертыры з Ямайкі Валтар і Баўдэн заснавалі першае паселішча, знішчанае праз некалькі гадоў іспанцамі. Пасля 1670 г. Кайман-Брак афіцыйна ўваходзіў у склад каланіяльных валоданняў Англіі. Паўторна востраў быў населены толькі ў пачатку XIX ст. перасяленцамі з вострава Гранд-Кайман.

## Інфраструктура 
Насельніцтва пераважна засяроджана на паўднёвым усходзе вострава, дзе ўтворана паселішча Вест-Энд, маецца кабатажны порт і аэрапорт. Асноўная галіна эканомікі — турызм. Кайман-Брак вядомы як адно з самых прыцягальных месцаў для аматараў нырання з аквалангам.

## Спасылкі 
* Cayman Brac 
* Cayman Islands History 

Кайман-Брак
Кайман-Брак
Біяспелеалогія

**Біяспелеало́гія** — навука, якая вывучае жыццё ў пячорах, трэшчынах горных парод і інш.

Асновы біяспелеалогіі створаны румынскім біёлагам Э. Ракавіцэ (1907), які даследаваў асаблівасці экалагічных умоў пячор, трэшчын і іх уплыў на жывыя арганізмы, заканамернасці эвалюцыі падземных біёт, размнажэнне, геаграфічнае пашырэнне іх жыхароў і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Раздзелы біялогіі
Караліна Клюфт

**Караліна Эвелін Клюфт** (; нар. , Сандхульт, Швецыя) — шведская лёгкаатлетка (сямібор’е, пяцібор’е, скачок у даўжыню, трайны скачок, скачок у вышыню). У цяперашні час выступае толькі ў скачковы дысцыплінах, адмовіўшыся ў 2008 годзе ад выступаў у мнагабор’і ў сувязі са стратай матывацыі.

Алімпійская чэмпіёнка 2004 года, 3-разовая чэмпіёнка свету (2003, 2005 і 2007) і двухразовая чэмпіёнка Еўропы па сямібор’ю; чэмпіёнка свету і двухразовая чэмпіёнка Еўропы па пяціборстве (у закрытым памяшканні). Рэкардсменка Еўропы ў сямібор’і з 2007 года (пабіла рэкорд, які трымаўся з лета 1989 года). Лічыцца адной з лепшых лёгкаатлетак у свеце. Адна з нешматлікіх лёгкаатлетаў, на рахунку якіх ёсць перамогі на ўсіх 5 найбуйнейшых міжнародных турнірах — Алімпійскія гульні, чэмпіянат свету на адкрытым паветры і памяшканні, кантынентальны (еўрапейскі) чэмпіянат на адкрытым паветры і ў памяшканні. Караліна выйграла ўсе гэтыя 5 турніраў на працягу 4 сезонаў (2002—2005).

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Мнагаборцы Швецыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Швецыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па лёгкай атлетыцы
Біяцэналогія

**Біяцэнало́гія** — навука пра згуртаванні жывых арганізмаў — біяцэнозы; частка біягеацэналогіі.

Вывучае ўзнікненне, развіццё, структуру, размеркаванне ў прасторы, прадукцыйнасць і дынаміку біяцэнозу, узаемаадносіны паміж рознымі біяцэнозамі і асобнымі іх кампанентамі.

Некаторыя вучоныя лічаць біяцэналогію раздзелам экалогіі і геабатанікі.

Даследаванні па біяцэналогіі ўключаюць мадэліраванне біяцэналагічных працэсаў, маніторынг і прагназаванне.

На развіццё біяцэналогіі вялікі ўплыў зрабілі працы амерыканскага заолага В. Шэлфарда, беларускіх вучоных Г. Г. Вінберга, І. Д. Юркевіча і інш.

На Беларусі даследаванні ў галіне аграбіяцэналогіі праводзяцца ў НДІ аховы раслін.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Раздзелы біялогіі
Катэгорыя:Экалогія
Віленскі павет

* Віленскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага.
* Віленскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расійскай імперыі.
* Віленскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Польскай Рэспублікі.
* Віленскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Літвы.

## Гл. таксама 
* Віленска-Троцкі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Польскай Рэспублікі.
Брылеўскія могілкі

**Брылеўскія могілкі**, таксама вядомыя пад назвай **«Брылевічы»** і **«Дружба»** — могілкі ў Мінску, займаюць невялікую прастору, закрытую паміж дзвюма будоўлямі і тэрыторыяй праваслаўнай царквы, на праспекце Дзяржынскага і праспекце Газеты «Праўда». Адзіны доступ — праз браму з праспекта Газеты «Праўда». Раней належалі зніклай вёсцы Брылевічы.

## Гісторыя 
Год адкрыцця дакладна не вядомы. Пахаванні на гэтым месцы з’явіліся ў XI—XII стагоддзях, пра што сведчаць захаваныя дрыгавіцкія курганы. У 1964 годзе вёскі Рылоўшчына і Брылевічы былі аб’яднаны і пераназваны ў вёску Дружба. У 1980 годзе могілкі закрытыя з дазволам падхавання да сваякоў. Плошча — 0,5179 гектара; колькасць пахаванняў — больш за 300.

## Апісанне 
Як і многія іншыя старыя могілкі Мінска, «Брылевічы» ўяўляюць сабой спалучэнне савецкіх і праваслаўных тыпаў пахавання.
На Брылеўскіх могілках знаходзіцца вялікая колькасць пахаванняў ХІХ — 1-й паловы ХХ ст. У адрозненне ад некаторых іншых старых могілак, магілы дасавецкай і ранняй савецкай эпохі не сканцэнтраваны ў пэўным месцы, а раскіданы сярод савецкіх пахаванняў. Многія з такіх старых магіл кінуты, некаторыя даглядаюцца валанцёрамі, некаторыя сталі ахвярамі вандалізму. Многія пахаванні аб’яднаны некалькімі распаўсюджанымі прозвішчамі, што не з’яўляецца рэдкасцю для вясковых могілак.

## Галерэя 

Файл:Від на Брылёўскія могілкі з пр Газ Праўда.JPG|Від на могілкі з пр-та Газеты "Праўда".
Файл:Магільны Помнік ХІХ ст на Брылёўскіх могілках.JPG|Надпіс на магільным помніку ХІХ ст. неразборлівы, але бачна лічба "1840".
Файл:Магіла 1894 г на Брылевічах.JPG|Магіла 1894 г.
Файл:Магільны помнік 1915_г Брылевічы.JPG|Магільны помнік 1915 г., скінуты вандаламі з узгорку.

## Спасылкі 
* Брылевічы (Дружба)  // Некропалі Беларусі
* Брылеўскія могілкі  // Минск старый и новый

Катэгорыя:Могілкі Мінска
Архангельская губерня

**Архангельская губерня** — адміністрацыйная адзінка Расійскай імперыі, Расійскай рэспублікі і РСФСР (да 1929 года). Адміністрацыйны цэнтр — Архангельск. Насельніцтва 376 126 чалавек (1903).

## Апісанне 
Займала ўсю паўночную частку Расійскай імперыі ад Фінляндыі да Урала, мяжавала на поўначы з Паўночным Ледавітым акіянам і Белым морам. Тэрыторыя Архангельскай губерні ўключала сучасныя тэрыторыі Мурманскай вобласці, Ненецкай аўтаномнай акругі, паўночных частак Карэліі, Архангельскай вобласці, Рэспублікі Комі.

## Гл. таксама 
* Архангельская вобласць

## Спасылкі
Керкірская, Паксійская і Дыяпантыйскіх астравоў мітраполія

**Керкірская, Паксійская і Дыяпантыйскіх астравоў мітраполія** () — адна з найстаражытных епархій Эладскай праваслаўнай царквы.

Заснавана не пазней за X стагоддзе на востраве Керкіра з цэнтрам у горадзе Керкіра. Першы архіепіскам Арсеній Керкірскі (†953) прыоічаны ў ліку святых.

З 1864 года, пасля ўтварэння Грэчаскай дзяржавы і перадачы горада і ўсяго вострава з-пад пратэктарата Вялікабрытаніі ў дар грэчаскаму каралю Георгу I, кафедральным храмам Керкірскай мітраполіі стаў Сабор Панагія Спіліётыса.

У юрысдыкцыю епархіі ўвайшлі праваслаўныя прыходы і манастыры на востраве Керкіра, востраве Паксас і найбліжэйшых астравоў — Эрыкусы, Афоні, Мафракі, Аўліёты.

## Біскупы 
* Арсеній Керкірскі († 953)
*  (XII стагоддзе)
* Георгій Вардан (1219—1232)
*  (XV стагоддзе)
* Афінагор (Спіру) (22 снежня 1922 — 30 жніўня 1930)
* Мяфодзій (Кантастанас) (18 красавіка 1942 — 26 чэрвеня 1967)
* Цімафей (Трывізас) (4 мая 1984 — 15 сакавіка 2002)
*  (з 10 кастрычніка 2002 года)

## Манастыры 
* Манастыр Святой Параскевы, *жаночы*
* Улахернскі манастыр (Μονή της Βλαχέρνας Κέρκυρας)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Керкірскай, Паксійскай і Дыяпантыйскіх астравоў мітраполіі 

Катэгорыя:Епархіі Эладской праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Керкіра
Катэгорыя:Мітраполіі
Бітва пры Вільяндзі

**Бітва пад Вільяндзі**, ***Бітва на дзень Святога Мацвея*** () — адна з найбольш значных бітваў між немцамі і эстамі, якая адбылася ля горада Вільяндзі 21 верасня 1217 годзе, у часе Лівонскага крыжовага паходу.

## Удзельнікі 
З боку эстаў выступала кааліцыя шасці асноўных правінцый (маакондаў) кантынентальнай Эстоніі: Равала (Рэвель), Ляэнемаа (Раталія), Хар’юмаа (Гарыэн), Вірумаа (Віронія), Ярвамаа (Гервен) і Сакала. Іхняе войска налічвала каля шасці тысяч салдат.

Супраць эстаў выступіла трохтысячнае лівонскае войска, якое складалася з войскаў рыжскага біскупа, крыжакоў графа Альберта з Гальштыніі, ордэна мечаносцаў і рушэння нядаўна перавернутых у хрысціянства латгалаў (летаў) і ліваў.

## Ход бітвы 
Крыжакі нанеслі эстам сакрушальнае паражэнне. Агульныя страты кааліцыі склалі амаль 1000 чалавек, не лічачы загінулых падчас уцёкаў. Загінулі таксама Лембіт (правадыр эстаў) і Каўпа (перавернуты ў хрысціянства правадыр лівонцаў).

Немцам дасталася каля дзвюх тысяч баявых коней.

## Вынікі 
Гэтая перамога германцаў прадвызначыла далейшы лёс цэнтральнай і паўднёвай Эстоніі, якія былі скораны цягам двух наступных гадоў. У канцы XIII стагоддзя аўтар сярэднявечнай Лівонскай рыфмаванай хронікі пісаў, што пасля гэтай бітвы эстаў прымусілі плаціць царкоўную дзесяціну, будаваць замкі і цэрквы.

## Літаратура 
* Генрих Латвийский. Хроника Ливонии / С. А. Аннинский. — М.; Л., 1938. (лацінскі тэкст з расійскім перакладам)
* Livlandishe Reinchronik mit Anmerkungen, Namenverzeichniss und Glossar. Herausgeben von Leo Meyer. — Paderborn, 1876.
* Чешихин Е. В. История Ливонии с древнейших времен. В 3 тт. Т.1. — Рига, 1884.

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Лівонская канфедэрацыя
1217
Катэгорыя:Бітвы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Паўночныя крыжовыя паходы
Катэгорыя:Сярэдневяковая Эстонія
Катэгорыя:Падзеі 21 верасня
Катэгорыя:1217 год у Еўропе
Катэгорыя:Канфлікты 1217 года
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Эстоніі
Уладзімірская губерня

**Уладзімірская губерня** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Расійскай імперыі і РСФСР, якая існавала ў 1796—1929 гадах. Губернскі горад — Уладзімір.

Уладзімірская губерня межавала на поўначы з Яраслаўскай і Кастрамской, з усходу — Ніжагародскай, з захаду — Маскоўскай і Цвярской, з поўдня — Тамбоўскай і Разанскай.

Да 1918 губерня займала плошчу ў 40339 вёрст² (45910 км²), паводле падліку Стральбіцкага — 42 930,5 вёрст², у тым ліку пад азёрамі каля 99 вёрст². У 1926 годзе плошча губерні складала 33023 км². Найбольшая даўжыня яе з усходу на захад 325 вёрст (347 кіламетраў), а шырыня ад поўначы да поўдня 240 вёрст (256 кіламетраў).

## Спасылкі
Лембіту

**Ле́мбіту** або **Ле́мбіт** (, загінуў 21 верасня 1217) — эстонскі старэйшына і правадыр, вядомы выключна па хроніцы Генрыха Латвійскага.

Лембіту кіраваў у паўночнай частцы гістарычнай вобласці Сакала (паўднёвы захад Эстоніі). Яго крэпасць Леоле (*Leal*, цяпер гарадзішча Лыхаверэ, ) знаходзілася непадалёк ад сучаснага Суўрэ-Яані. З 1211 г. ён супрацьстаяў пранікненню ў эстонскія землі праваслаўных місіянераў і, паводле звестак нямецкага храніста, нават здзейсніў набег на Пскоў (у рускіх летапісах не адзначана).

З пачаткам Лівонскага крыжовага паходу Лембіту ўзначаліў барацьбу супраць Ордэна мечнікаў (прадцечы Лівонскага ордэна). У 1215 г. рыцары авалодалі яго крэпасцю. Пасля двух гадоў палону Лембіту быў адпушчаны на свабоду. У 1217 ён заключыў саюз з Ноўгарадам супраць рыцараў. Лембіту сабраў шасцітысячнае войска эстаў і павёў яго супраць акупантаў. Загінуў 21 верасня ў баі з рыцарамі пры Пярсці каля Вільяндзі (гл. Бітва пры Вільяндзі). З хронікі вядома, што Лембіту і іншыя старэйшыны Сакалы храбра біліся, але ўрэшце вымушаны былі адступіць. Латыш Века пазнаў Лембіту, пераследваў яго, забіў і забраў яго адзенне. Галаву Лембіту крыжакі адсеклі і павезлі з сабой у Лівонію. 

## Ушанаванне памяці 
Шануецца ў Эстоніі як народны герой; у Таліне існуюць парк і вуліца Лембіта, у Суўрэ-Яані ў 1926 годзе яму быў усталяваны помнік. У 2005 годзе пра тыя падзеі ў Эстоніі быў зняты мастацкі фільм «Дружына» (). Таксама ў гонар Лембіту былі названы:

* Лембіт, кананерская лодка
* Лембіт, падводная лодка
* Лембіту, танкавая калона

## Літаратура 
* Eesti ajalugu elulugudes: 101 tähtsat eestlast. Tallinn: Olion, 1997, lk-d12–13.
* Henriku Liivimaa kroonika = Heinrici chronicon Livoniae. Tallinn: Eesti Raamat, 1982.

## Спасылкі 
*ВСЭ, артыкул «Лембіту»

Катэгорыя:Правадыры плямёнаў
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Эстоніі
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Памерлі ў Эстоніі
Лівонская рыфмаваная хроніка

* Лівонская старэйшая рыфмаваная хроніка
* Лівонская малодшая рыфмаваная хроніка
Царква Святых Феадораў (Афіны)

**Храм Святых Феадораў** () — адна з найстарэйшых прыхадскіх цэркваў Афін. Царква прысвечана адразу двум святым, Св. Феадору Тырану і Св. Феадору Стратылату.

Простая крыжова-купальная пабудова. У фасад умуравана мармуровая таблічка, якая кажа пра тое, што царква была паноўлена ў 1065 годзе Мікалаем Каламалам. Гэтыя звесткі, разам з аналізам архітэктурнага стылю, даюць дату *ante quem* будаўніцтва царквы. Барабан купала васьмігранны. Перагародкавы мур *opus mixtum* сведчыць пра майстэрства дойлідаў. Вялікія камяні ўнізе мура ўтвараюць крыжы. Царква ўпрыгожана пласцінамі ў псеўда-куфічным стылі.

Напачатку Грэчаскай рэвалюцыі 1821 года храм быў моцна пашкоджаны і адрамантаваны толькі ў 1840 годзе. Візантыйскія фрэскі страчаны, храм нанова распісаны ў XIX стагоддзі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Архітэктура Візантыі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Грэцыі
Катэгорыя:Храмы Афін
Катэгорыя:Храмы Святога Феадора Стратылата
Калужская губерня

**Калужская губерня** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Расійскай імперыі і РСФСР, якая існавала ў 1796—1929 гадах. Губернскі горад — Калуга. Губерня была размешчана ў цэнтры Еўрапейскай часткі Расійскай імперыі. Межавала на поўначы з Маскоўскай, на поўдні з Арлоўскай, на ўсходзе з Тульскай, на захадзе са Смаленскай губернямі. Плошча губерні складала 27 177,9 вёрст² (30 929 км²) — у 1897 годзе, 25860 км² — у 1926 годзе.

## Спасылкі