Нігер (рака)

**Нігер** — рака ў Заходняй Афрыцы (у Гвінеі, Малі, Нігеры, Беніне, Нігерыі). Даўжыня 4160 км. Вадазбор 2092 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 9,3 тыс. м³/сек. Па даўжыні і плошчы басейна займае 3-е месца ў Афрыцы пасля рэк Ніл і Конга.

## Этымалогія 
Дакладнае паходжанне назвы ракі невядома, і сярод даследчыкаў з даўніх пор ідзе спрэчка на гэты конт.

Распаўсюджана меркаванне, што назва ракі паходзіць з туарэгскага *nehier-ren* — «рака, бягучая вада».
Па адной з гіпотэз назва ракі пайшла ў сваю чаргу ад слоў «егерэў н’егерэў», што на тамашэк (адна з моў туарэгаў) азначае «вялікая рака» ці «рака рэк». Так называлі Нігер і некаторыя іншыя народы, што жылі на яго берагах.

Таксама існуе гіпотэза, згодна якой вытворным назвы ракі з’яўляецца лацінскае слова niger, то бок «чорны». Такая гіпотэза дапускае, што гістарычна словы «Нігер» і «негр» аднакаранёвыя, бо апошняе таксама паходзіць ад слова «чорны».

Туземцы ж, якія жывуць паблізу ад берагоў, на асобных участках цячэння называюць раку па-рознаму: Джаліба (на мове мандынга — «вялікая рака»), Мэё, Эгхірэу, Ізо, Квора (Куара, Кавара), Бакі-н-руу і г.д., але пры гэтым абсалютная большасць гэтых назваў перакладаецца як «рака».

Нігер адносна «чыстая» рака, у параўнанні з Нілам мутнасць яго вады прыкладна ў дзесяць разоў меншая. Гэта абумоўлена тым, што вярхоўі Нігера праходзяць па скальнай мясцовасці і не нясуць шмат глею. Як і Ніл, Нігер штогод разліваецца. Гэта пачынаецца ў верасні, пік разводдзя даводзіцца на лістапад, а завяршаецца ён да мая.

## Гідралагічны рэжым 
Нігер сілкуецца водамі летніх мусонных дажджоў. У верхняй плыні паводка пачынаецца ў чэрвені і ў Бамака дасягае максімуму ў верасні — кастрычніку. У ніжняй плыні ўздым вады пачынаецца ў чэрвені ад мясцовых дажджоў, у верасні ён дасягае максімуму. Сярэднегадовы выдатак вады Нігера ва ўтоку 8630 м³/с, гадавы сцёк 378 км³, выдаткі падчас паводак могуць дасягаць .

У 2005 годзе нарвежскі вандроўнік Хельзе Х’еланд распачаў яшчэ адну экспедыцыю ўздоўж усёй даўжыні Нігера, пачаўшы свой шлях у Гвінея-Бісау ў 2005 годзе. Ён таксама зняў дакументальны фільм пра сваё вандраванне, які назваў «Кашмарнае вандраванне» (*«The Cruellest Journey»*).

## Выгін ракі 
Нігер мае адну з самых незвычайных форм рэчышча ў плане сярод буйных рэк. Падобны да бумерангу кірунак збіваў з ладу еўрапейскіх географаў на працягу амаль двух тысячагоддзяў. Выток Нігера знаходзіцца ўсяго толькі ў 240 кіламетрах ад Атлантычнага акіяна, аднак рака пачынае свой шлях у проста процілеглым кірунку, у Сахару, пасля чаго крута паварочвае направа каля старажытнага горада Цімбукту і цячэ на паўднёвы ўсход да Гвінейскага заліва. Старажытныя рымляне думалі, што рака каля Цімбукту з’яўляецца часткай Ніла, так, напрыклад, лічыў Пліній. Такога ж погляду трымаўся і Ібн Батута. Першыя ж еўрапейскія даследчыкі лічылі, што верхні Нігер цячэ на захад і злучаецца з ракой Сенегал.

Падобны вельмі незвычайны кірунак паўстаў, напэўна, з-за з’яднання ў старажытнасці дзвюх рэк у адну. Верхні Нігер, што пачынаўся заходней Цімбукту, заканчваўся прыкладна ў месцы выгіну сучаснай ракі, пускаючыся ў цяпер неіснуючае возера, тым часам як ніжні Нігер пачынаўся ад узгоркаў блізу таго возера і цёк на поўдзень у Гвінейскі заліў. Пасля развіцця Сахары ў 4000-1000 гг. да н.э., дзве рэкі змянілі свае кірункі і злучыліся ў адну ў выніку .

## Гаспадарчае выкарыстанне 
Найболей урадлівыя землі ва унутранай дэльце і ўтокавай дэльце ракі. Рака прыносіць у год 67 млн тон глея.

На рацэ пабудавана мноства плацін і гідравузлоў. Плаціны Эгрэт і Сансандзінг падымаюць ваду для арашальных каналаў. Найболей буйны гідравузел на Нігеры, Каінджы, быў пабудаваны ў 1960-х гадах. Магутнасць гідраэлектрастанцыі складае 960 Мвт, плошча вадасховішча — каля 600 км². Алхайі Ібрагім Бія, міністр транспарта Нігерыі, сказаў, што міністэрства зробіць усё магчымае, каб завяршыць гэты праект у адведзеныя тэрміны. Былі выказаны боязі, што падобныя працы могуць негатыўна адбіцца на вёсках, размешчаных ва ўзбярэжных зонах.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя і карта Нігеру 
* Map of the Niger River basin at Water Resources eAtlas (link broken)
* Niger Currents: Exploring life and technology along the Niger River 
* Pierre Maas and Geert Mommersteeg, *Fishing in the Pondo*, 1990, Saudi Aramco World 
* Bibliography on Water Resources and International Law Peace Palace Library
* Fabio Spadi, «The ICJ Judgment in the Benin-Niger Border Dispute: the interplay of titles and ‘effectivités’ under the uti possidetis juris principle», *Leiden Journal of International Law*  https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/13541(2005) 4, pp.&nbsp;777–794.

Катэгорыя:Рэкі Гвінеі
Катэгорыя:Рэкі Малі
Катэгорыя:Рэкі Нігера
Катэгорыя:Рэкі Нігерыі
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Рэкі Беніна