Калоніі і залежныя тэрыторыі Вялікабрытаніі

thumb|350px|Анімаваная карта, якая паказвае рост і памяншэнне Брытанскай імперыі

У прыведзеным спісе прадстаўлены ўсё тэрыторыі свету, якія калі-небудзь знаходзіліся ў каланіяльнай ці іншай форме залежнасці ад Англіі, Вялікабрытаніі або асабістай залежнасці ад англійскага (брытанскага) манарха. Гістарычна гэтыя тэрыторыі адносіліся да Брытанскай імперыі.

C 1876 па 1947 год манарх Вялікабрытаніі таксама меў тытул Імператара (Імператрыцы) Індыі. У наш час каралева Елізавета II з'яўляецца манархам 16 дзяржаў (*гл. Каралеўствы Садружнасці*).

Арганізацыя кіравання калоніямі змянялася ў часе і прасторы, але па стане на 1920-я гады (час найбольшага пашырэння) можа быць класіфікавана па наступных катэгорыях:

* само Злучанае Каралеўства — саюз Англіі, Уэльса, Шатландыі і Ірландыі (з 1922 — толькі Паўночнай Ірландыі);
* каронныя землі (востраў Мэн, Джэрсі і Гернсі);
* пасяленчыя калоніі. Карона абвяшчала свой абсалютны суверэнітэт над імі, хоць яны і не з'яўляліся часткай Злучанага Каралеўства. На іх распаўсюджвалася брытанскае агульнае права, і законы, якія прымаліся Брытанскім парламентам. Каралеўская ўлада ўвасаблялася ў губернатары, прызначаным брытанскім урадам;
* уладальніцкія калоніі, якія існавалі ў Амерыцы ў XVI—XVII стагоддзях. Карона даравала іх у кіраванне асобным арыстакратам;
* калоніі, якія кіраваліся кампаніямі. У першую чаргу — Брытанскай Ост-Індскай кампаніяй. Таксама існавалі некалькі драбнейшых падобных кампаній у Афрыцы;
* пратэктараты. Фармальна разглядаліся, як замежныя дзяржавы на чале з замежным кіраўніком. Аднак, пратэктарат адмаўляўся ад самастойных кантактаў з замежнымі дзяржавамі, таксама існавала значнае ўмяшанне брытанскіх улад і ў яго ўнутраныя справы;
* дамініёны. З'явіліся напачатку XX стагоддзя як былыя пасяленчыя калоніі ці федэрацыі такіх калоній;
* падмандатныя тэрыторыі. З'явіліся пасля Першай сусветнай вайны і ўяўлялі сабой былыя германскія калоніі і былыя нацыянальныя ўскраіны Асманскай імперыі, перададзеныя пад кіраванне Брытаніі Лігай Нацый.

## У Еўропе 
thumb|350px|right|Брытанская імперыя 1897.
* Ірландыя, уключаючы Ольстэр
* Гельгаланд (1807—1890) (цяпер частка Германіі)
* Мальта (цяпер незалежная дзяржава)
* Гібралтар
* Мінорка (яна ж Менорка, цяпер частка Іспаніі)
* Іанічныя астравы (цяпер частка Грэцыі)
* Кіпр (уключаючы базы Акратыры і Дэкелія)

### Каронныя землі 
Каронныя землі з'яўляюцца тэрыторыямі з самастойнай выканаўчай уладай і ўласнай прававой сістэмай. Яны таксама не з'яўляюцца і ніколі не з'яўляліся калоніямі, заморскімі тэрыторыямі (, раней «залежныя тэрыторыі» — ) з пункту гледжання брытанскага заканадаўства, аднак пытанні абароны і знешняй палітыкі (за выключэннем мытных і іміграцыйных) дэлегаваны ўраду Вялікабрытаніі. Законы, якія выдаюцца парламентам Вялікабрытаніі, могуць дзейнічаць і на тэрыторыі астравоў у выпадку адпаведнага рашэння Тайнага савета кароны.
* бейлівік Джэрсі
* бейлівік Гернсі
* Востраў Мэн

## У Азіі 
* Месапатамія, будучыня Каралеўства Ірак, сучасны Ірак
* Брытанскі мандат у Палесціне, уключаючы Трансіарданію (цяпер Іарданія) і Палесціну
* Кувейт
* Катар
* Бахрэйн
* Бірма
* Аман
* Дамоўны Аман (цяпер ААЭ)
* Адэн (цяпер частка Емена)
* Афганістан
* Брытанская Індыя
* Цэйлон
* Мальдыўскія астравы
* Малайзія, уключаючы Сінгапур
** Брытанская Малая
** Саравак
** Брытанскае Паўночнае Барнеа
*** Сабах
*** Лабуан
* Бруней
* Ганконг (цяпер Сянган, аўтаномны раён КНР)

## У Афрыцы 
* Егіпет
* Англа-Егіпецкі Судан
* Брытанская Усходняя Афрыка
** Кенія
** Уганда
** Танганьіка (цяпер частка Танзаніі)
** Занзібар (цяпер частка Танзаніі)
* Брытанскае Самалі (цяпер фармальна частка Самалі, дэ-факта Самаліленд)
* Федэрацыя Радэзіі і Ньясаленда
** Паўднёвая Радэзія (цяпер Зімбабвэ)
** Паўночная Радэзія (цяпер Замбія)
** Ньясаленд (цяпер Малаві)
* Брытанская Паўднёвая Афрыка
** Паўднёва-Афрыканскі Саюз
*** Капская правінцыя (цяпер частка ПАР)
*** Наталь (цяпер частка ПАР)
*** Аранжавая Свабодная Дзяржава (цяпер частка ПАР)
*** Трансвааль (цяпер частка ПАР)
** Бечуаналенд (цяпер Батсвана)
** Паўднёва-Заходняя Афрыка (цяпер Намібія)
** Басуталенд (цяпер Лесота)
** Свазіленд
* Сейшэльскія астравы
* архіпелаг Чагас (Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне)
* Маўрыкій
* Гамбія
* Нігерыя
* Брытанскі Камерун — невялікая частка сучасных Камеруна і Нігерыі
* Залаты бераг і Брытанскае Тога — (цяпер Гана)
* Сьера-Леонэ
* астравы Св. Алены, Узнясення, Трыстан-да-Кунья

## У Паўночнай Амерыцы 
* Канада (уключаючы Квебек)
* Ньюфаўндленд (цяпер частка Канады)
* Бермудскія астравы
* Трынаццаць калоній, які ўтварылі ў 1776 годзе ЗША
** Новая Англія
*** Нью-Гэмпшыр
*** Калонія Масачусецкага заліва і Плімуцкая калонія (пазней Масачусетс і Мэн)
*** Род-Айленд
*** Канектыкут
** Сярэднія калоніі
*** Нью-Ёрк (пазней Нью-Ёрк і Вермонт)
*** Нью-Джэрсі
*** Пенсільванія
*** Дэлавэр
** Паўднёвыя калоніі
*** Мэрыленд
*** Вірджынія
*** Паўночная Караліна
*** Паўднёвая Караліна
*** Джорджыя

## У Лацінскай Амерыцы 
* Брытанскія Віргінскія астравы
* Дамініка
* Барбадас
* Трынідад і Табага
* Ангілья
* Сент-Люсія
* Антыгуа і Барбуда
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Грэнада
* Сент-Кітс і Невіс
* Брытанская Гвіяна (цяпер Гаяна)
* Маскітаў бераг (1655—1859)
* Брытанскі Гандурас (цяпер Беліз)
* Кайманавы астравы
* Ямайка
* Багамскія астравы
* Астравы Цёркс і Кайкас
* Фалклендскія астравы, Паўднёвая Джорджыя і Паўднёвыя Сандвічавы астравы
* Мантсерат

## У Аўстраліі, Акіяніі і Антарктыдзе 
* Аўстралія
** Мацерыковыя тэрыторыі
*** Новы Паўднёвы Уэльс
*** Квінслэнд
*** Вікторыя
*** Паўднёвая Аўстралія
*** Зямля Ван-Дымена (Тасманія)
*** Заходняя Аўстралія
*** Паўночная тэрыторыя
** Знешнія тэрыторыі
*** Папуа (цяпер частка Папуа — Новай Гвінеі)
*** Тэрыторыя Новай Гвінеі (цяпер частка Папуа — Новай Гвінеі)
*** Брытанскія Саламонавы астравы
*** Науру
*** востраў Ражства (цяпер частка Аўстраліі)
*** Норфалк (цяпер частка Аўстраліі)
*** Какосавыя (Кілінг) астравы (цяпер частка Аўстраліі)
*** Аўстралійская Антарктычная тэрыторыя (не прызнана міжнароднай супольнасцю)
* Новая Зеландыя
** Такелау (цяпер частка Новай Зеландыі)
** Ніуэ (цяпер частка Новай Зеландыі)
** Брытанскае Самоа
** Зямля Роса ў Антарктыдзе (не прызнана міжнароднай супольнасцю)
* астравы Кука (пратэктарат Вялікабрытаніі ў 1888—1901 гадах, у 1901—1965 — у складзе Новай Зеландыі цяпер свабодна асацыяваная дзяржава з Новай Зеландыяй)
* Фіджы
* астравы Гілберта і Эліс (цяпер Тувалу і частка Кірыбаці)
* Новыя Гебрыды (саўладанне з Францыяй, цяпер Вануату)
* Піткэрн
* Тонга — пратэктарат Вялікабрытаніі пры захаванні ўласнай манархіі ў 1900—1970 гадах.
* Брытанская Антарктычная тэрыторыя (уключаючы Паўднёвыя Шэтландскія астравы і Паўднёвыя Аркнейскія астравы) — не прызнана міжнароднай супольнасцю

## Спасылкі 
* Nineteenth Century Books on British Colonization

## Гл. таксама 
* Брытанская імперыя
* Гісторыя Вялікабрытаніі
* Калоніі Шатландыі
* Брытанскія заморскія тэрыторыі
* ралі-рэйд Лондан — Сідней, маршрут якога быў пракладзены праз частку брытанскіх калоній

Катэгорыя:Тэрыторыі, залежныя ад Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Каланіялізм