open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
IPad 2

**iPad 2** — гэта планшэтны камп’ютар другога пакалення, які вырабляецца кампаніяй Apple. Быў прадстаўлены ў Сан-Францыска 2 сакавіка 2011 года.
Выкарыстоўвае тую ж аперацыйную сістэму, што і iPhone, iPod touch, iPad — iOS. З’яўляецца прыкладам прылады пост-камп’ютарнай эпохі.

## Апаратнае забеспячэнне 
iPad 2 танчэй свайго папярэдніка на 33 %, а менавіта на 4,6 мм. У вазе лягчэй на 79 грам мадэлі WiFi і на 117 грам WiFi+3G, мае закруглены алюмініевы корпус, а таксама двух’ядзерны працэсар A5. Заднюю і франтальную камеру з 720p HD запісам і з VGA запісам адпаведна, якія падтрымліваюць FaceTime, што дазваляе мець зносіны з такімі прыладамі як: iPhone (пачынаючы з 4 пакалення), iPod touch (пачынаючы з 4 пакалення), і MacBook (з АС пачынаючы з 10.6.6 Snow Leopard. У адрозненне ад першага iPad, на гэтай прыладзе ёсць гіраскоп, як і ў iPhone і iPod touch. Акумулятар — Літый-палімерны

## Цікавыя факты 
* На прэзентацыі iPad 2, Стыў Джобс пасля паўтору таго, што «2010: год iPad» задаў пытанне чым жа будзе 2011 год, і сам жа на яго адказаў слайдам канкурэнтаў Apple (Samsung, BlackBerry, HP, Motorola) і подпісам — «2011: год пераймальнікаў?»

## Гл. таксама 
* Планшэтны камп’ютар
* iPad

## Спасылкі 
* iPad — Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Абсталяванне Apple Inc.
Катэгорыя:Планшэтныя камп’ютары
Катэгорыя:Вэб-прылады
Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе
IPad

**iPad** — планшэтны камп’ютар, які выпускаецца кампаніяй Apple. Першая версія планшэта была прадстаўлена на прэзентацыі ў Сан-Францыска Стывам Джобсам 27 студзеня 2010 года. Старт продажаў адбыўся ў Нью-Ёрку на Пятай авеню 3 красавіка 2010 года. 2 сакавіка 2011 года публіцы была прадстаўлена мадэль другога пакалення — iPad 2, з палепшанымі характарыстыкамі. 7 сакавіка 2012 года публіцы была прадстаўлена мадэль трэцяга пакалення пад назвай «The new iPad». Яна павінна з’явіцца ў продажы ў ЗША з 16 сакавіка, затым пазней яшчэ ў дзесяці краінах.

Apple iPad з’яўляецца класічным прыкладам планшэтных камп’ютараў і прынцыпова адрозніваецца ад персанальных камп’ютараў. Шматлікія аналітыкі адносяць планшэты да прылад посткамп’ютарнай эпохі, якія з’яўляюцца больш простымі і зразумелымі, чым звыклыя персанальныя камп’ютары і з часам могуць выцесніць ПК з ІТ-рынка.

На прэзентацыі інтэрнэт-планшэта Apple iPad 2 Стыў Джобс сказаў: «… Тэхналогіі неаддзельныя ад гуманітарных навук — і гэта сцвярджэнне як ніколі справядліва для **прылад посткамп’ютарнай эпохі**. Канкурэнты спрабуюць намацаць аптымальны баланс у новых мадэлях персанальных камп’ютараў. Гэта не той шлях, які выбірае Apple — насамрэч, будучыня за **посткамп’ютарнымі прыладамі**, якія прасцей і зразумелей звыклых PC».

## Пастаўшчыкі кампанентаў 
Сярод пастаўшчыкоў кампанентаў для новай прылады называліся кампаніі LG і Chimei Innolux Corp., якія з’яўляюцца асноўнымі вытворцамі дысплеяў (10 млн штук), а таксама Samsung, з якой складзены кантракт на пастаўку дадатковых 3 млн экранаў. Апошняя, акрамя таго, магчыма, з’яўляецца вытворцам працэсара. Зборкай прылады займаецца тайванская Hon Hai Precision Industry Co. (Foxconn).

## Кошт і пачатак паставак 
Кошт мадэляў iPad у ЗША:

У ЗША продажы планшэта iPad з Wi-Fi пачаліся 3 красавіка 2010 года. Продажы iPad з Wi-Fi і 3G стартавалі пазней — мадэлі з’явіліся на прылаўках 30 красавіка 2010 года (у ЗША). Таксама кампанія заявіла, што плануе пачаць продажы планшэтнага камп’ютара ў Аўстрыі, Бельгіі, Ганконгу, Ірландыі, Люксембургу, Мексіцы, Нідэрландах, Новай Зеландыі і Сінгапуры ў ліпені.

Кошт мадэляў iPad для міжнароднага продажу. Акрамя таго, замест звычайнай SIM-карты выкарыстоўваецца карта фармату Micro-SIM.

Адмыслова для iPad выпушчаны адаптаваны офісны пакет iWork і адкрыты новы аддзел у iTunes Store, даступны праз сістэмны дадатак App Store.

## Гл. таксама 
* Планшэтны камп’ютар
* Электронная кніга, прылада
* Сенсарны экран
* Мультытач
* iPhone
* IPad 2

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Apple iPad 
* Відэазапіс прэзентацыі iPad 

Катэгорыя:Планшэтныя камп’ютары
Катэгорыя:Вэб-прылады
Катэгорыя:Абсталяванне Apple Inc.
Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе
IPod touch

**iPod touch** — партатыўны мультымедыйны прайгравальнік з серыі iPod кампаніі Apple. Ад іншых плэераў серыі адрозніваецца наяўнасцю Wi-Fi і наяўнасцю App Store.

Анонс плэера iPod touch адбыўся на прэс-канферэнцыі «The Beat Goes On», мінулай 5 верасня 2007 года ў Сан-Францыска. Плэер прадстаўляў Стыў Джобс, былы глава кампаніі Apple. Выпуск гэтай мадэлі плэера прайшоў у рамках абнаўлення ўсёй лінейкі плэераў iPod. Прадстаўлена было дзве версіі плэера: з 8 і 16 Гб убудаванай памяці. Пазней, у 2008 годзе, з'явілася мадэль з аб'ёмам памяці 32 Гб, а ў 2009 годзе — з 64 Гб.

У ЗША і Расіі ў продажы даступныя мадэлі iPod Touch: 8GB, 32GB, 64GB.

## Гл. таксама 
* Zune
* Zune HD
* iPod
* iPhone
* App Store

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Афіцыйная старонка
* Першы ў Рунэце сайт прысвечаны iPod Touch  
* Першы сайт пра ipod 
Катэгорыя:Абсталяванне Apple Inc.
Катэгорыя:Аўдыёплэеры
Катэгорыя:Медыяпрайгравальнікі
Катэгорыя:MP3-плэеры
Катэгорыя:Партатыўныя мультымедыйныя прайгравальнікі
Celestia

[250px|thumb|right|Выгляд [планета Юпітэр|Юпітэра і яго спадарожніка Іо]]
**Celestia** — свабодная трохмерная астранамічная праграма, створаная на мове праграмавання C++, для платформаў Microsoft Windows, Linux і Mac OS X. Створана Крысам Лорэлам і даступная на ўмовах GNU General Public License.

Праграма, засноўваючыся на Каталогу HIPPARCOS, дазваляе карыстальніку разглядаць аб’екты памерамі ад штучных спадарожнікаў да поўных галактык у трох вымярэннях, выкарыстоўваючы тэхналогію OpenGL. У адрозненне ад большасці іншых віртуальных планетарыяў, карыстальнік можа свабодна падарожнічаць па Сусвету.

НАСА і ЕКА выкарыстоўваюць Celestia у адукацыйных і прапагандысцкіх праграмах, а таксама як інтэрфейс для праграм аналізу траекторый, але не варта яе блытаць з падобнай праграмай ЕКА — Celestia 2000.

Дадаткі да праграмы дазваляюць дадаваць як рэальна існуючыя аб’екты, так і аб’екты з выдуманых сусветаў, створаныя іх фанатамі (Зорныя войны, Вавілон 5, Рука Арыёна і іншыя)

## Гл. таксама 
* Starry Night
* Stellarium
* KStars
* RedShift
* AstroSynthesis
* Space Engine
* WorldWide Telescope
* Orbiter
* Google Sky
* Cartes du ciel
* Sky Map

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт *Celestia*. 
* Калекцыя дадаткаў.
* Форум праекта. 
* Вялікі каталог рэсурсаў Карнельскага ўніверсітэта для распрацоўкі ўласных дадаткаў і ўдакладненняў.

Катэгорыя:Свабодныя праграмы для адукацыі
Катэгорыя:Віртуальныя планетарыі
Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на C++
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для macOS
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Haiku
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Linux
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для Windows
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй GNU GPL
Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, праграмуемае з дапамогай Lua
Вуліца Суворава (Гродна)

**Вуліца Суворава** – адна з галоўных магістралей горада Гродна.

У паўднёва-усходняй частцы горада. Пачынаецца ад вуліцы Гарнавых да гарадской мяжы. Працягласць каля 2500 м.

Названа ў 1950 годзе гонар расійскага вайсковага кіраўніка А.В. Суворава. Ранейшая назва – Беластоцкая.

Пачала фарміравацца ў канцы 19 ст., з 1960 гг. забудоўвалася 5-12 павярховымі жылымі дамамі. Значную частку займае жылая сядзібная забудова, а таксама шэраг прамысловых прадпрыемстваў: завод зборнага жалезабетона, завод крупнапанельнага домабудавання, шклозавод і інш. Вуліца пераходзіць у шашу, вядучую да месца адпачынку гараджан - возера Юбілейнага, а таксама да вёскі Каробчыцы (вядомай аграсядзібай, размешчанай ля яе) і далей да памежнага пункта пропуску Брузгі.

## Літаратура 
* Гродно. Энциклопедический справочник / «Белоруская Совецкая Энциклопедия» имени Петруся Бровки; Мн., 1989 ISBN 5-85700-015-7.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Вуліцы Гродна
Махорка

**Махорка**, **Табак вясковы** (*Nicotiana rustica*) — від травяністых раслін з сямейства паслёнавых. Слова «махорка» паходзіць ад назвы горада Амерсфарт, у XVIII стагоддзі славіўся тытунёвай прамысловасцю.

## Назва 
У Лацінскай Амерыцы выкарыстоўваюць назву «мапача» для пазначэння як самога тытуню, так і папярос без фільтра. Прыгатаваны тытунь, скручаны ў ролы, называецца «masatos».

Беларускія назвы: тытунь (табак) вясковы, махорка, тутун, корбач

## Спасылкі 
*  
* Махорка ў СССР

Катэгорыя:Паслёнавыя
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Энтэагены
Катэгорыя:Тытунь
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Бахтар

**Бахтар** (; да 2018 года *Курган-Цюбэ*) — горад у паўднёва-заходнім Таджыкістане, адміністрацыйны цэнтр Хатлонскай вобласці. Размешчаны за 100 км на поўдзень ад Душанбэ, у цэнтры аазіса даліны ракі Вахш.

### Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Таджыкістана
Бас

**Бас** ( — нізкі) — нізкі мужчынскі голас (дыяпазон ад «мі» вялікай актавы да «фа» першай актавы). Басы дзеляцца на:

# **Бас прафунда**, нізкі па гучанні
# **Бас цэнтральны**, з роўным гучаннем па ўсім дыяпазоне
# **Бас кантантэ**, больш высокага гучання

Таксама вылучаюць т. н. «Актавістаў» (г. зн. басоў з тэсітураю (дыяпазонам) «ля» контрактавы-«ля» малай), што спяваюць, як правіла, у хорах (часцей за ўсё ў цэрквах).

## Іншыя значэння тэрміна 
* Музычны інструмент нізкага гучання:
** Бас-кларнет,
** труба басовая,
** бас-саксафон
** Басэтля,
** бас-гітара (бас),
** Бас-барабан,
** Кантрабас.
* Нізкая музычная партыя ў музыцы шматгалоснага складу
* Нізкі гук у акордзе

Катэгорыя:Галасы спевакоў
Мачавая кіслата

**Мачавая кіслата** — бясколерныя крышталі, дрэнна растваральныя ў вадзе, этаноле, дыэтылавым эфіры, растваральная ў растворах шчолачаў, гарачай сернай кіслаце і гліцэрыне.

Мачавая кіслата была адкрыта Карлам Шэеле (1776) у складзе мачы (адсюль назва).
## Літаратура 
* Мачавая кіслата  // 

Катэгорыя:Пурыны
Мацярдушка

**Мацярдушка** (*Origanum*) — род травяністых раслін сямейства Ясноткавыя (*Lamiaceae*), уключае ў сябе 45-50 відаў.

## Назва 
Назва сустракаецца ў працах Дыяскарыда і Гіпакрата і паходзіць ад грэчаскіх слоў oros — пагорак, гара і ganos — бляск, арнамент і можа быць перакладзена як: бліскучая расліна, якая расце на камянях, або ўпрыгожванне гор, бо ў перыяд цвіцення становіцца глянцавым, бліскучым і пакрывае схілы гор прыгожым дываном.

### Віды 
Род налічвае каля 55 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
*   
*   
* Herb Society of America Fact Sheet: Oregano & Marjoram (pdf)   
* Карысныя ўласцівасці мацярдушкі на сайце Herbal.ru

Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Мятныя
Мачавіна

**Мачавіна** (*карбамід*) — хімічнае злучэнне, дыямід вугальнай кіслаты.

Белыя крышталі, растваральныя ў палярных растваральніках (вадзе, этаноле, вадкім аміяку).

## Літаратура 
* Мачавіна  // 

Катэгорыя:Аміды
Катэгорыя:Азотныя ўгнаенні
Катэгорыя:Бялковы абмен
Катэгорыя:Харчовыя дабаўкі
Катэгорыя:Прадукцыя асноўнага арганічнага сінтэзу
Маянэз

thumb|180px|Маянэз у пластмасавым слоіку
**Маянэз** (фр. mayonnaise) — халодны соус, прыгатаваны з расліннага алею, яечнага жаўтка, воцату і / або лімоннага соку, цукру, паваранай солі, часам гарчыцы і іншых запраў.

## Гл. таксама 
* Кетчуп

## Літаратура 
* Маянэз // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. Мінск, 2000. С. 243

## Спасылкі 
* Як робяць маянэз 

Катэгорыя:Соусы
Медаўказчыкавыя

**Медаўказчыкавыя**, або **Медаведы** (*Indicatoridae*) — сямейства птушак атрада дзятлападобныя.

## Апісанне 
Афарбоўка шэра-бурая, зеленаватая, у некаторых відаў з жоўтымі і белымі плямамі на галаве, альбо крылах. Даўжыня цела 10-20 см.

## Спасылкі 
* Сямейства: *Indicatoridae* = Медоуказчики, медоуказчиковые

Катэгорыя:дзятлападобныя
Катэгорыя:Сямействы птушак
Катэгорыя:Гнездавыя паразіты
Маяран

**Маяра́н**, **Маяран садовы** (*Origanum majorana*) — від шматгадовых травяністых раслін сямейства ясноткавыя.

## Назва 
Майран, мар’янка, лябёдка, мажэржанка, мацердушка, мацержанка, размар’ян, мацярдушка.

## Апісанне 
Шматгадовая расліна мае выгляд паўкусціка з галінастым сцяблом вышынёй да 50 см з дробным шаравата-серабрыстым лісцем і белымі з ружовым адценнем кветкамі. Уся падземная частка расліны мае ў сабе эфірны алей, маладое лісце багатае руцінам, вітамінам С, карацінам.

## Распаўсюджанне 
Вырошчваецца ў Амерыцы, Паўночнай Афрыцы, Еўропе, у т.л. Беларусі.

## Выкарыстанне 
У харчаванні выкарыстоўваюцца ўсе наземныя часткі расліны ў якасці прыправы. Ужываецца як вострая прыправа да супоў, страў з агародніны і мяса, асабліва каўбасных вырабаў, паляпшае смакавыя якасці салёнай і марынаванай агародніны. Маяранам араматызуюць воцат і гарбату.

У народнай медыцыне прымяняецца пры галаўным болі, бяссонніцы, дыябеце, хваробах нырак, печані, жоўцевага пузыра.

## Агратэхніка 
Вырошчваецца як адна- і шматгадовая расліна.

Маяран — цяпло- і святлолюбівая расліна. Вырошчваюць яго на добра прагрэтых участках са схілам на поўдзень насеннем або расадай. Насенне сеюць рана вясной 3—5-радковымі стужкамі з адлегласцю паміж імі 20—25 см, паміж раслінамі 10—15 см. Насенне пачынае прарастаць пры тэмпературы 12—15 °C, усходы з'яўляюцца на 20—23-і дзень. Аптымальная тэмпература для росту 20—25 °C. Расаду высаджваюць у грунт пасля заканчэння замаразкаў. Маяран размнажаюць таксама вясной дзяленнем куста і зялёнымі чаранкамі: верхнюю частку маладых аднагадовых парасткаў даўжынёй 13—15 см высаджваюць у рыхлую ўрадлівую глебу на глыбіню 8—10 см, накрываюць іх плёнкай, слоікамі або папяровымі пакетамі. Догляд раслін уключае праполванне, рыхленне міжрадкоўяў, падкормкі аміячнай салетрай (20—30 г на вядро вады) пасля першага зразання. Парасткі зразаюць адзін-два разы за лета ў пачатку цвіцення на вышыні 5 см ад зямлі, сушаць іх і захоўваюць у цені звязанымі ў пучкі.

## Літаратура 
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мятныя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Спецыі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Сантур

**Сантур** (Сантуры) (, ) — струнны ўдарны музычны інструмент, род цымбалаў. Распаўсюджаны ў Азербайджане, Арменіі, Грузіі, Індыі, Іране, Турцыі і іншых краінах Усходу.

Асаблівасць сантура ў тым, што на ім граюць двума лёгкімі малаточкамі — мізрабамі. Таму ён лічыцца як струнным, так і ўдарным інструментам.

## Апісанне 
Сантур ўяўляе сабой трапецападобную драўляную скрыню, часткі якога вырабляюцца з адборнага арэхавага дрэва, а калкі і струнатрымальнік — з металу. Складаецца з рамы, верхняй і ніжняй драўляных накрывак. Струны металічныя. Праз кожную падстаўку праходзяць 4 струны адной налады. Ніжняя дэка інструмента ўяўляе суцэльную дошку таўшчынёй у 7 мм, а верхняя — таўшчынёй у 5 мм.

Катэгорыя:Струнныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Ударныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Іранскія музычныя інструменты
Катэгорыя:Армянскія музычныя інструменты
Катэгорыя:Азербайджанскія музычныя інструменты
Катэгорыя:Хардафоны
Цымбалы

250px|thumb|Паштовая марка Беларусі
**Цымбалы** ( ад , ) — струнны ўдарны музычны інструмент, які ўяўляе сабой трапецападобную дэку з нацягнутымі струнамі. Гук здабываецца ўдарамі двух драўляных палачак або кухталёў з пашыранымі лопасцямі на канцах.

## Распаўсюджанне 
Распаўсюджаныя ва ўсходнееўрапейскіх краінах, такіх як Беларусь, Малдова, Украіна, Румынія, Венгрыя, Польшча, Чэхія, Славакія. Падобны інструмент сустракаецца ў Кітаі, Індыі і іншых краінах Азіі.

## Гісторыя 
На думку навукоўцаў, віды цымбалаў існуюць ужо амаль тры тысячы гадоў. Гэты інструмент быў распаўсюджаны паўсюль — у Кітаі, Паўднёва-Усходняй і Сярэдняй Азіі, на Блізкім Усходзе. Гэта пацвярджаюць і старажытныя малюнкі, якія захаваліся да нашых дзён. У прыватнасці, на Асірыйскім каменным барэльефе ў Куюнджыку высечаны музыка, які грае на гуслепадобным інструменце, падобным цымбалам, начапіўшы іх на працяглым рамяні на шыю і б'ючы палачкамі па струнах. Жывым сведчаннем далёкага мінулага цымбалаў з'яўляецца старажытны арабскі прабацька інструмента — сантыр, які захаваўся ў Егіпце.

### Гісторыя на Беларусі 
thumb|справа|250пкс|Ансамбль цымбалістаў «Музыкі» пры мінскай музычнай школы № 10 ім. Я. Глебава (кіраўнік Алена Дзегцярова)
Найбольш раннія ўпамінанні пра цымбалы сустракаюцца ў літаратурных помніках Беларусі XVI стагоддзя.

Ферэнц Легар адным з першых увёў у оперны аркестр цымбалы. У аперэце «Цыганскае каханне» (Інтрадукцыя і арыя Зорыкі, акт першы) скрыпічнаму сола акампануюць цымбалы.

## Канструкцыя цымбал 
Цымбалы маюць рэзанатарны корпус трапецападобнай формы, асновай якога служыць рама, якая складаецца з 2 бакавых калодак і 4 брусоў — 2 знешніх (аснова трапецыі) і 2 унутраных (перакладзін, рэек, бэлечак). Да верхняй рэзанансавай дэкі (верху, грудзей), знутры прыклейваюцца 2 душкі (2 душы для гуку, падстаўкі для ўпору, падкладкі для конікаў), а зверху яе ўстанаўліваюцца 2 або 3 падстаўкі для струн (басовы і галасавыя конікі, кабылкі, козлікі, падстаўкі для струн). У верхняй дэцы прарэзваюцца 2 рэзанансавыя адтуліны (галаснікі, дзіркі для гуку), часцей за ўсё у форме круга з упісаным у яго ромбам, кветкай, зорачкай. Колькасць радоў струн у цымбалах вагаецца ад 12 да 24, а колькасць струн у пасме (тальцы) ад 3 да 8 (часцей за ўсё 3-4).

## Цымбалы ў краінах свету 
[200px|thumb|На манеце 5 грывен [2006 года]]
У краінах ўсходняй і паўднёвай Еўропы цымбалы называюць прыкладна аднолькава:
* Арменія: **сантур**
* Беларусь: **цымбалы, цымбалкі, цынбалы, самбалошкі**
* Чэхія: **cimbál** []
* Грэцыя: σαντούρι **сантурі**
* Украіна: **цимбали**
* Венгрыя: **cimbalom**
* Польшча: **cymbały**, **cymbałki**
* Румынія: **ţambal** (вялікія цымбалы называюць **ţambal mare**)
* Сербія: **цимбал**
* Славенія: **čembale**
* Славакія: **cimbal**
* Ідыш: צימבל **цимбл**
* Латвія: **cimbāle**

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Струнныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Хардафоны
Катэгорыя:Беларускія народныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Румынскія музычныя інструменты
Катэгорыя:Украінскія музычныя інструменты
Міхаіл Канстанцінавіч Каргер

{{Навуковец 
 |Імя                  = Міхаіл Канстанцінавіч Ка́ргер
 |Арыгінал імя         = 
 |Фота                 = 
 |Шырыня               = 
 |Подпіс               = 
 |Навуковая сфера      = археалогія
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = Петраградскі універсітэт
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 Дзяржаўная прэмія СССР 1952
-
 
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікітэка             = 
}}
**Міхаіл Канстанцінавіч Ка́ргер** (—) — археолаг, мастацтвазнавец, спецыяліст па старажытнарускай культуры і мастацтву. Доктар гістарычных навук (1959), прафесар (1949). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР 1952 года.

## Біяграфія 
М. К. Каргер нарадзіўся ў горадзе Казань. У 1923 годзе скончыў факультэт грамадскіх навук Пецярбургскага ўніверсітэта, у якім працаваў з 1925 года. З 1964 г. у Інстытуце археалогіі Акадэміі навук СССР — загадчык Ленінградскага аддзялення.

## Навуковая дзейнасць 
М. К. Каргер займаўся вывучэннем славянскай археалогіі, гісторыі старажытнарускай культуры і мастацтва. Даследаваў старажытныя помнікі на Беларусі ў Тураве, Навагрудку, Полацку, Ваўкавыску, Дабравешчанскую царкву ў Віцебску.

Таксама кіраваў археалагічнымі даследаваннямі і рэстаўрацыйнымі работамі ў Ноўгарадзе, Кіеве, Галічы, Уладзіміры-Валынскім, Ізяслаўлі, Полацку, Тураве і інш.

## Творы 
* Древний Киев, т. 1—2. — М.—Л., 1958—1961;
* Новый памятник зодчества XII в. в Турове. — М., 1965;
* К вопросу о памятниках зодчества в Волковыске // Славяне и Русь. — М., 1968;
* Зодчество древнего Смоленска (XII—XIII вв.). — Л., 1964;
* К истории полоцкого зодчества XII в. // Новое в археологии. — М., 1972;
і інш.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
*
Валерый Іосіфавіч Варанецкі

**Валерый Іосіфавіч Варанецкі** () — беларускі дыпламат і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI і VII скліканняў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 14 кастрычніка 1963 года ў Мінску.

Скончыў з адзнакай Беларускі політэхнічны інстытут (1985), аспірантуру гэтага інстытута (1990) і Дыпламатычную акадэмію Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі (1995) па спецыялізацыі «Міжнародныя эканамічныя адносіны». Кандыдат эканамічных навук.

У 1985—1987 гадах — выкладчык Мінскага політэхнічнага каледжа.

У 1987—1993 гадах працаваў на выбарных пасадах у рэспубліканскіх маладзёжных арганізацыях. Адказваў за ідэалогію ў Цэнтральным камітэце ЛКСМБ.

У 1993—1995 гадах — слухач Дыпламатычнай акадэміі Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі.

У 1995—1996 гадах — саветнік па пытаннях знешняй палітыкі Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

У 1996—2000 гадах — саветнік Пасольства Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Бельгія, Прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь пры Еўрапейскіх супольнасцях.

У 2000—2002 гадах — начальнік упраўлення знешняй палітыкі Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

У 2002—2006 гадах — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Славацкай Рэспубліцы.

У 2006—2011 гадах — намеснік Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

Са жніўня 2011 года па 13 кастрычніка 2016 года — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Аўстрыйскай Рэспубліцы і ў Рэспубліцы Харватыя па сумяшчальніцтве / Пастаянны прадстаўнік Рэспублікі Беларусь пры міжнародных арганізацыях у Вене / Пастаянны прадстаўнік Рэспублікі Беларусь пры АБСЕ, вызвалены ад пасады ў сувязі з пераходам на выбарную пасаду.

У 2016—2024 гадах — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI і VII скліканняў. З’яўляўся старшынёй Пастаяннай Камісіі Палаты прадстаўнікоў па міжнародных справах. З 26 снежня 2016 года па 7 ліпеня 2020 года — намеснік старшыні Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі.

У верасні 2020 года падчас пратэстаў супраць фальсіфікацыі выбараў у Беларусі 2020 года заявіў, што «людзі маюць права на мірны пратэст»

## Асабістае жыццё 
Жанаты, мае сына і дачку.

## Спасылкі 
* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі
Катэгорыя:Намеснікі міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання
Wi-Fi

[thumb|250px|Пункт доступу Wi-Fi, выглядае як звычайны [маршрутызатар.]]
**WiFi** (*вайфа́й*) — гандлёвая марка Wi-Fi Alliance, якая выкарыстоўваецца на сертыфікаваных прыладах бесправадных лакальных сетак (WLAN) на аснове шэрага стандартаў IEEE 802.11. З-за свайго падабенства пад тэрмінам звычайна маецца на ўвазе тэхналогія IEEE 802.11.

Wi-Fi Alliance — міжнародная некамерцыйная асацыяцыя кампаній, якія прасоўваюць на рынак WLAN-тэхналогіі, і сертыфікуе прадукты вытворчасці, калі яны падыходзяць пад стандарты. Але не кожны прадукт праходзіць сертыфікацыю: звычайна з-за вельмі вялікіх коштаў на яе правядзенне. Таксама, не кожная прылада без лагатыпа Wi-Fi не з'яўляецца 802.11-сумяшчальнай.

Сёння IEEE 802.11-сумяшчальныя прылады ўбудоўваюць ў вялікую колькасць персанальных камп’ютараў, гульнявых кансоляў, смартфонаў, прынтараў і іншай перыферыі, а таксама фактычна ва ўсе лэптопы і надалоннікі.

## Выкарыстанне 
### Інтэрнэт-доступ 
Праз Wi-Fi кожная прылада з адпаведнай падтрымкай бесправадных сетак можа падключыцца да Інтэрнэту, калі гэта магчыма. Для гэтага прылада павінна знаходзіцца ў зоне пакрыцця сігналу бесправаднай сеткі. Адзін пункт доступу (г. зв. «Хот-спот») можа пакрыць дом ці паверх офіснага будынка, а сетка аб'яднаных паміж сабой пунктаў з перакрыццём сігналаў — шматпавярховы будынак ці нават частку горада, напрыклад, Лондан.

### Непасрэдная сувязь паміж камп'ютарамі 
Wi-Fi дазваляе абменьвацца звесткамі паміж двума кліентамі і без пунктаў доступу. Гэта завецца рэжымам *ad hoc*. У падобныя сеткі аб'ядноўваюцца гульнявыя міні-кансолі падчас мультыплэерных гульняў (напрыклад, Nintendo DS), а таксама лічбавыя камеры і іншая бытавая электроніка. Таксама была створаная спецыфікацыя Wi-Fi Direct, якая прасоўвае Wi-Fi Alliance для абмену файламі і большай бяспекі.

## Каналы 
У стандарце IEEE 802.11 акрэслены раздзел даступных частотаў на каналы для адначасовага дзеяння некалькіх розных бесправадных сетак (Wi-Fi Wireless LAN). Працоўная група стандарту распрацоўвае дакументацыю па дакладным размяшчэнні каналаў у дыяпазонах 2,4 ГГц, 3,6 ГГц і 4,9/5,0 ГГц. Кожны дыяпазон раздзелены на некалькі каналаў. У кожнай краіне існуюць свае законы наконт выкарыстання пэўных частотаў і магутнасці радыяцыі. У ЗША, напрыклад, ліцэнзаваныя аператары аматарскага радыё могуць выкарыстоўваць нават большую магутнасць, напрыклад, для працы Wi-Fi на вялікія адлегласці.

thumb|upright=3.0|center|Графічнае адлюстраванне раздзялення каналаў Wi-Fi у дыяпазоне 2.4 ГГц.

## Wi-Fi у Беларусі 
У Беларусі з цягам часам з'явілася вялікая колькасць хот-спотаў Wi-Fi. Буйную сетку пакрыцця з платным доступам мае Белтэлекам. Пункты доступу ёсць ва ўніверсітэтах, гатэлях, вакзалах і іншых аб'ектах амаль кожнага горада Беларусі. Іх колькасць за 2009 год павялічылася ў 3 разы, склаўшы 640 хот-спотаў (ва ўладанні Белтэлекама).

Хатняе выкарыстанне Wi-Fi абмяжоўваецца законамі Беларусі, дазваляецца выкарыстанне толькі ў межах памяшканняў. Але створаныя пэўныя паслабленні ў выдзяленні частотаў дыяпазону Wi-Fi.

## Гл. таксама 
* WiMAX


Катэгорыя:Бесправодныя сеткі
Лакальная вылічальная сетка

**Лакальная вылічальная сетка**, **ЛВС** () — камп’ютарная сетка, якая аб'ядноўвае рознае камп'ютарнае абсталяванне на невялікай у фізічным плане прасторы, напрыклад у хаце, офісе ці ўніверсітэцкім кампусе. Уласцівасці ЛВС вельмі адрозніваюцца ад уласцівасцяў глабальных вылічальных сетак, асабліва хуткасцю перадачы інфармацыі, а таксама адлегласцю паміж вузламі сеткі. Акрамя таго, для падобных сетак не патрэбная арэнда лініяў сувязі.

Прыкладамі ЛВС з’яўляюцца ARCNET і Token Ring, якія выкарыстоўваліся раней, а таксама перспектыўная тэхналогія G.hn, выкарыстанне якой мажлівае ў будучыні. Зараз найбольш распаўсюджанымі відамі ЛВС з’яўляюцца Ethernet і Wi-Fi з дзеяннем праз вітую пару і радыёхвалі адпаведна.

## Лакальныя сеткі 
* Wireless LAN

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камп’ютарныя сеткі
Wireless LAN

**Wireless LAN** (; WLAN) — бесправадная лакальная сетка.

Гэты спосаб пабудовы сетак прадугледжвае перадачу даных праз радыёэфір; аб’яднанне прылад у сетку адбываецца без выкарыстання кабельных злучэнняў.

Найбольш распаўсюджанымі на сённяшні дзень спосабамі пабудовы з’яўляюцца Wi-Fi і WiMAX.

## Wi-Fi i WiMAX 
Супастаўленне WiMAX і Wi-Fi адбываецц даволі часта — тэрміны сугучны, назвы стандартаў, на якіх заснаваны гэтыя тэхналогіі, падобны (стандарты распрацаваны IEEE, абодва пачынаюцца з «802.»), а таксама абодзве тэхналогіі ўжываюць радыёсувязь дзеля злучэння з інтэрнэтам (канал абмена данымі). Але, пры гэтым, названыя тэхналогіі выкарыстоўваюцца для вырашэння зусім розных задач.

## Гл. таксама 
* Бесправадныя камп'ютарныя сеткі
* Бесправадныя тэхналогіі

Катэгорыя:Камп’ютарныя сеткі
Катэгорыя:Бесправодныя сеткі
Джакома Меербер

**Джакома Меербер** (, народжаны Якаб Лібман Бер ням. Jacob Liebmann Ber; 5 верасня 1791, Германія — 2 мая 1864, Парыж, Францыя) — нямецкі і французскі кампазітар яўрэйскага паходжання. Брат вядомага драматурга Міхаэля Беера (1800—1833), аўтара вершаваных трагедый.

## Літаратура 
* Меербер Джакома // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. Мінск, 2000. С. 256

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары Германіі
Катэгорыя:Кампазітары Францыі
Катэгорыя:Оперныя кампазітары
Катэгорыя:Рамантычныя кампазітары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берліне
Кетчуп

thumb|180пкс|Кетчуп
**Кетчуп** () — соус, у склад якога ўваходзіць таматная паста, воцат, крухмал, соль, цукар, перац і розныя дадаткі.

## Этымалогія 
Рыбны соус з пладамі быў вынайдзены на тэрыторыі сучаснай Малайзіі (магчыма, будучага Сінгапура), таму назва была запазычана ад інданезійска-малайскага *kĕchap,* з пэўным пераагучваннем у англійскай мове. У этымалагічных слоўніках прыводзяцца наступныя варыянты запазычвання:
# На кантонскім дыялекце соус мае назву *koechiap,* на малайскім і інданезійскім — , ад 

## Гісторыя 
Прарадзімай кетчупа лічыцца Кітай. У XVII ст. у Англію завезлі з Азіі соус, прыгатаваны з анчоусаў, грэцкіх арэхаў, грыбоў і фасолі. Называўся ён на адным з кітайскіх дыялектаў *koechiap*, або *ke-tsiap*. У грубым перакладзе гэта азначае расол засоленай рыбы або малюскаў. У найстарэйшы рэцэпт таматы не ўваходзілі, соус гатавалі з анчоусаў, грэцкіх арэхаў, грыбоў і фасолі, змяшаных са спецыямі, часнаком і віном.

У Англіі яго называлі *catchup* або *ketchup*. У канцы XIX ст. у кетчуп пачалі дадаваць таматы. Новы варыянт быў удалым і хутка распаўсюдзіўся па Еўропе. Ад пачатковага варыянта цяпер засталіся толькі малавядомыя рэцэпты кетчупа з грыбоў і алівак.

## Гл. таксама 
* Гарчыца
* Маянэз

## Спасылкі 
* Ketchup World 

Катэгорыя:Соусы
Катэгорыя:Стравы з таматаў
Ота Меергоф

**Ота Фрыц Меергоф** (; , Гановер, Германія — , Філадэльфія, ЗША) — нямецкі біяхімік і ўрач. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1922) (сумесна з Арчыбалдам Хілам) за працы ў галіне цягліцавага метабалізму (уключаючы гліколіз).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Гановеры ў яўрэйскай сям'і. Большую частку дзяцінства правёў у Берліне, дзе пазней навучаўся па медыцынскай спецыяльнасці. Працягваў навучанне ў Страсбургу і Гайдэльберга. Скончыў навучанне Меергофе ў 1909 годзе з дыпломнай працай пад назвай «Уклад у псіхалагічную тэорыю разумовых захворванняў». У Гайдэльбергу ён сустрэў Букля Шэленберга, якая пазней стала яго жонкай. У іх нарадзіліся дачка і два сыны.

У 1912 годзе Меергоф пераходзіць ва ўніверсітэт Кіля і ў 1918 годзе атрымлівае там званне прафесара. У 1929 годзе ён становіцца дырэктарам Інстытут медыцынскіх даследаванняў Таварыства Макса Планка і працуе на гэтай пасадзе да 1938 года, калі ён быў вымушаны бегчы ў Парыж ад нацысцкага рэжыму. У 1940 годзе ён пераязджае ў ЗША, дзе становіцца запрошаным прафесарам у Пенсільванскага ўніверсітэта ў Філадэльфіі.

## Спасылкі 
* Біяграфія Ота Меергофа на сайце Нобелеўскага камітэта.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гановеры
Катэгорыя:Памерлі ў Філадэльфіі
Катэгорыя:Медыкі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Біяхімікі Германіі
Насякомаедныя расліны

thumb|180px|Насякомаедная расліна
**Насякомаедныя расліны** — гэта расліны, якія сілкуюцца дробнымі жывёламі або пратыстамі, асабліва казуркамі.

Ёсць каля 500 вядомых відаў такіх раслін. Сустракаюцца ў месцах, бедных пажыўнымі рэчывамі, такіх як балоты. Нягледзячы на працэс фотасінтэзу, яны патрабуюць дадатковага азоту, які пастаўляецца, у прыватнасці, насякомымі. Большасць відаў насякомаедных раслін таксама з'яўляюцца паразітамі. Паразітычныя расліны атрымліваюць ежу, выкарыстоўваючы іншыя расліны. У некаторых выпадках, паразітычная расліна можа прывесці да гібелі расліны-гаспадара.

Насякомаедныя расліны трапляюцца ў вадаёмах, на забалочаных лугах, балотах, пераважна ў месцах з недахопам азоту, фосфару, калію. У іх сфарміраваліся розныя складаныя прыстасаванні для прываблівання насякомых. Напрыклад, у плывунца — мешкападобныя органы ўтвораны сегментамі падводнага лісця; у трапічнага віду непентэса верхняя частка лісцевага чаранка мае выгляд збана, лісце алвдраванды ўкрыта ліпкімі залозістымі валаскамі, венерынай мухалоўцы ўласціва актыўнае зачыненне лісцяпастак. За дзень адна расліна расянкі здольна засвойваць некалькі дзесяткаў насякомых.

## Літаратура 
* Насякомаедныя расліны // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн., 2000.

## Спасылкі 
* International Carnivorous Plant Society Homepage
Gogol Bordello

**Gogol Bordello** (Гогаль Бардэла) — амерыканскі гурт. У сваёй гры спалучае некалькі музычных стыляў. Гурт быў заснаваны ў 1999 годзе ў Нью-Ёрку украінскім эмігрантам Яўгенам Гудзем з музыкантаў ўсходнееўрапейскага паходжання — з Украіны і з Расіі, а таксама Ізраіля. Яны вядомыя сваімі тэатралізаванымі пастаноўкамі канцэртаў, якія з’яўляюцца сумессю карнавалу і камедыі. Іх музыка адчула ўплыў украінскіх і рускіх народных матываў, карпацкай (у асноўным украінскай), цыганскай музыкі, у суправаджэнні акардэона і скрыпкі (у некаторых альбомах і саксафона) і з’яўляецца аб’яднаннем раманса, панка, фолк-року і рок-н-ролу.

## Дыскаграфія 
**Студыйныя альбомы**

* *Voi-La Intruder* (1999)
* *Multi Kontra Culti vs. Irony* (2002)
* *Gypsy Punks: Underdog World Strike* (2005)
* *Super Taranta!* (2007)
* *Trans-Continental Hustle* (2010)
* *Моя Цыганиада* (2011)
* *Pura Vida Conspiracy* (2013)
* *Seekers and Finders* (2017)
* *Solidaritine* (2022)
* *We Mean It, Man!* (2026)

**Міні-альбомы**

* *East Infection* (2005)

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Фан-сайт Gogol Bordello
* профіль на last.fm

Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта
Катэгорыя:Панк-рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Фолк-гурты
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Мікалая Гогаля
Акардэон

**Акардэон** (ад ) — клавішны духавы язычковы музычны інструмент, ручная гармоніка. У 1829 годзе гэту назву даў венскі арганны майстар К. Даміян ўдасканаленаму ім гармоніку. У беларускай традыцыі акардэонам прынята называць толькі інструменты з правай клавіятурай фартэпіяннага тыпу (звычайна некалькі тэмбравых рэгістраў) — у адрозненне, напрыклад, ад баяна. Аднак часам сустракаецца і назва «кнопкавы акардэон» (звычайна ў перакладных тэкстах). Адна з разнавіднасцяў храматычнага кнопкавага акардэона называецца баянам.

У канцы XIX стагоддзя акардэоны ў вялікай колькасці вырабляліся ў Клінгентале (Саксонія).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Сайт для акардэаністаў і баяністаў, бясплатныя ноты для акардэона і баяна і г. д. 

Катэгорыя:Духавыя музычныя інструменты
*
Катэгорыя:Клавішныя музычныя інструменты
Катэгорыя:Аэрафоны
Яўген Гудзь

**Яўген Гудзь** (, , сапраўднае імя — **Яўгеній Аляксандравіч Мікалаеў**; ) — вакаліст гурта Gogol Bordello, акцёр і дыджэй.

## Біяграфія 
Яўген Гудзь — заснавальнік гурта Гогаль Бардэла, нарадзіўся 6 верасня 1972 ў Баярцы, непадалёк ад Кіева. Пасля аварыі на ЧАЭС быў з сям’ёй эвакуіраваны на Заходнюю Украіну. Пазней, у якасці бежанца, Гудзь пабываў у многіх краінах Еўропы — у Польшчы, Венгрыі, Аўстрыі, Італіі, а ў 1990 годзе эміграваў у ЗША, дзе асеў спачатку ў Вермонце, а ў 1997 годзе перабраўся ў Нью-Ёрк.

Яшчэ ў Вермонце Гудзь заснаваў гурт The Fags і Flying Fuck. У Нью-Ёрку ён пазнаёміўся з членамі сваёй цяперашняй каманды — Сяргеем Рабцавым, Юрыем Лемешавым і іншымі.

Першапачаткова гурт называўся «Hutz and the Bela Bartoks», але, па словах Яўгена, «nobody knows who the hell Bela Bartok is in the United States» (пераклад: «ніхто ў Злучаных Штатах не ведае, хто, чорт вазьмі, такі гэты Бела Бартак»).

## Спасылкі 
* Яўген Гудзь на imdb.com

Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША
Катэгорыя:Поп-вакалісты
Леў Аляксандравіч Мей

**Леў Аляксандравіч Мей** () — расійскі паэт.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў беднай дваранскай сям’і. Скончыў Царскасельскі ліцэй. Служыў у канцылярыі маскоўскага генерал-губернатара. Супрацоўнічаючы з 1841 у «Москвитянине» (вершы, пераклады, драма «Царская нявеста»). Мей зблізіўся з М. П. Пагодзіным і цесна сышоўся з гуртком маладой рэдакцыі «Москвитянина» (Ап. Грыгор’еў, Астроўскі і інш.) У 1853 Мей перасяліўся ў Пецярбург, прысвяціўшы сябе выключна літаратурнай працы.

Перакладаў Шылера, Генрыха Гейнэ, П’ера Жана Беранжэ, Джорджа Гордана Байрана, Адама Міцкевіча, Анакрэона, Тараса Шаўчэнку.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Мей Леў Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. Мінск, 2000. С. 260

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Катэгорыя:Выкладчыкі Другой Маскоўскай гімназіі
Медуніца

**Медуніца**, **Шчамяліца** (*Pulmonária*) — род невысокіх кветкавых раслін сямейства , якое ў сістэме класіфікацыі APG II ўваходзіць у групу эвастэрыды I, але не ўключана ў якія-небудзь парадкі. Род ўключае 14—16 еўразійскіх відаў.

## Батанічнае апісанне 
Шматгадовыя травяністыя расліны. Сцябло прамое, звычайна апушанае. Лісце простае, суцэльнае, з гладкім краем, завостранай верхавінкай і клінападобнай асновай. Кветкі ў завітках. Тычынак 5. Плод — арэшак.

У большасці відаў медуніцы (як і ў некаторых іншых бурачнікавых) назіраецца нячастая сярод кветкавых раслін з’ява змены афарбоўкі вяночка ў працэсе цвіцення: ружовыя ў пачатку, да канца цвіцення вяночкі робяцца сінімі.

### Спіс відаў 
**Спіс відаў роду Медуніца з указаннем сінонімаў**
* 
: 
* 
: 
* 
: = 
* 
: = 
* 
: = 
* 
: = 
* 
* 
* 
* 
* 
: syn. ]
* 
: = 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
: = 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Медуніца — асабліва  — са старажытных часоў выкарыстоўвалася ў якасці лекавай расліны. Некаторыя віды культывуюцца як садовыя расліны, выведзена мноства дэкаратыўных сартоў, у тым ліку .

## Літаратура 
*  — С. 392.

## Спасылкі 
* 
*  
* Pulmonaria // The Plant List
* Род *Pulmonaria* на сайце eFloras у раздзеле Флора Кітая 
* *Pulmonaria* на сайце USDA NRCS 

Катэгорыя:Бурачнікавыя (падсямейства)
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Соус

**Со́ус** (ад  — падліўка) ці **падліўка** — вадкая заправа да асноўнай стравы і/ці гарніру. Соусы надаюць больш сакавітую кансістэнцыю стравам і павялічваюць іх каларыйнасць. Шматлікія соусы ўтрымліваюць спецыі і смакавыя рэчывы, якія дзейнічаюць узбуджальна на органы стрававання; яркая афарбоўка соусаў выгодна адцяняе колеры асноўных прадуктаў стравы.

Соусы не толькі падаюць да гатовых страў, але і выкарыстоўваюць падчас іх падрыхтоўкі: шматлікія прадукты смажаць у соусе ці запякаюць пад соусам. Спецыялізаваны сасуд для захоўвання соусаў завецца соуснік.

Шырока распаўсюджаныя соусы: кетчуп, маянэз, соевы соус, беарнскі соус, бешамель, ткемалі, сацэбелі, сальса, рыбны соус, часныковы соус, грыбны соус, тартар, Тысяча астравоў.

Уласна слова *соус* узыходзіць да  — «пасолены» (пар. «сальса»). Да эпохі антычнага Рыма адносіцца і адзін з першых агульнавядомых соусаў — гарум.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Калорыя

**Кало́рыя** (кал, cal) — пазасістэмная адзінка колькасці працы і энергіі, роўная колькасці цеплыні, неабходнай для награвання 1 мл вады на 1 °C пры стандартным атмасферным ціску 101.325 кПа. У залежнасці ад прынятай эталоннай тэмпературы вады, існуе некалькі злёгку розных вызначэнняў калорыі.

:: 1 калм = 4,1868 Дж (1 Дж = 0.23885 калм) Міжнародная калорыя, 1956 г.
:: 1 калт = 4,184 Дж (1 Дж = 0.23901 калт) Тэрмахімічная калорыя
:: 1 кал15 = 4,18580 Дж (1 Дж = 0.23890 кал15) Калорыя пры 15 °C

Выкарыстоўваецца галоўным чынам для адзнакі каларыйнасці (энергетычнай каштоўнасці) харчовых прадуктаў, а вытворная ад калорыі адзінка вымярэння колькасці цеплавой энергіі — гігакалорыя (109 калорый) выкарыстоўваецца для адзнакі ў цеплаэнергетыцы, сістэмах ацяплення, камунальнай гаспадарцы.

Пад каларыйнасцю ежы разумеецца колькасць энергіі, якая вылучаецца пры поўным засвойванні ежы ў арганізме.

## Спасылкі 
* Хімічная энцыкляпэдыя ISBN 5-85270-008-8
* Пералік велічыні працы паміж рознымі адзінкамі вымярэньня, у т.л. пазасыстэмнымі

Катэгорыя:Адзінкі вымярэння энергіі
Гарнір

thumb|220px|Катлета з бульбяным гарнірам
**Гарні́р** ( — упрыгожваць, напаўняць, забяспечваць) — даданне да мясных, рыбных страў (гародніна, бульбяное пюрэ, кашы).

У сучаснай кухні паняцце *гарнір* некалькі шырэй і складаецца з, напрыклад, прадукты, якія кладуць у талерку з кансамэ, тое, што кладуць на парцыённы кавалак мяса і т. п.

Гарніры гатуюць з гародніны, круп, бабовых, радзей — садавіны, грыбоў. Таксама бываюць складаныя састаўныя гарніры.

## Літаратура 
* Гарнір // 

Катэгорыя:Кулінарыя
Галоўчынскія

]]
**Галоўчынскія**, *Галаўчынскія* — княжацкі род герба «Лебедзь», прадстаўнікі якога займалі дзяржаўныя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім разам з дваром Алены, дачкі вялікага князя маскоўскага Івана III Васільевіча, жонкі вялікага князя літоўскага Аляксандра. Паводле Каспера Нясецкага паходзілі ад северскай галіны Рурыкавічаў. Самі Галоўчынскія часам выводзілі сябе ад князеў Рапалоўскіх, аднак сярод іх імя Мікіты не сустракаецца і генеалагічная сувязь з гэтымі князямі не прасочваецца. Зваліся таксама Галоўчынскімі-Мшцішчамі.

Прозвішча паходзіць ад мястэчка Галоўчын каля Друцка.

Пры падтрымцы вялікай княгіні літоўскай Алены Іванаўны князі Галоўчынскія адразу ўвайшлі ў лік найбольш заможных феадалаў Вялікага Княства Літоўскага. Спачатку вызнавалі праваслаўе, пазней перайшлі ў каталіцтва.

Род згас у 1658 годзе са смерцю Мікалая Канстанцінавіча Галоўчынскага.

## Вядомыя прадстаўнікі 
* Мацей Мікітавіч (каля 1470 — пасля 1536), сын Мікіты. Намеснік княжацкі і цяцерынскі, бірштонскі, магілёўскі і онікшцінскі.
* Яраслаў Мацеевіч (каля 1510—1567), сын Мацея Мікітавіча. Маршалак каралеўскі, староста ковенскі.
* Мікалай Яраславіч (1547—1571)
* Шчасны Яраславіч (? — 1610), кашталян менскі.
* Яраслаў Яраславіч (? — 1622).
* Ян (каля 1570—1630), чашнік літоўскі.
* Аляксандр Яраславіч (каля 1570—1617), кашталян жмудскі, староста лідскі, ваявода мсціслаўскі.
* Канстанцін Яраславіч (? — 1620), кашталян мсціслаўскі і староста крычаўскі.
* Мікалай Канстанцінавіч (? — 1658), харунжы аршанскі, апошні прадстаўнік роду.
* Ежы (Юрый) Канстанцінавіч (? — 1648/1649).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 

Катэгорыя:Княжацкія роды
Bluetooth

**Bluetooth** ці **блютуc** (, перакладаецца як *сіні зуб*, названы ў гонар Харальда I Сінязубага) — вытворчая спецыфікацыя бесправадных персанальных сетак (). Bluetooth забяспечвае абмен інфармацыяй паміж такімі прыладамі як персанальныя камп’ютары (настольныя, кішэнныя, ноўтбукі), мабільныя тэлефоны, прынтары, лічбавыя фотаапараты, мышкі, клавіятуры, джойсцікі, навушнікі, гарнітуры на надзейнай, таннай, паўсюдна даступнай радыёчастаце для блізкай сувязі.

Bluetooth дазваляе гэтым прыладам злучацца, калі яны знаходзяцца ў радыусе да 200 метраў адна ад аднае (адлегласць моцна залежыць ад перашкод), нават у розных памяшканнях.

## Назва і лагатып 
Слова Bluetooth — пераклад на англійскую мову дацкага слова «Blåtand» («Сінязубы»). Гэтую мянушку меў кароль Харальд I, які кіраваў у X стагоддзі Даніяй ды часткай Нарвегіі, і аб’яднаў варагуючыя дацкія плямёны ў адзінае каралеўства. Маецца на ўвазе, што Bluetooth робіць тое ж самае з пратаколамі сувязі, аб’ядноўвае іх у адзіны ўніверсальны стандарт. Хоць «blå» у сучасных скандынаўскіх мовах азначае «сіні», у часы вікінгаў яно таксама магло азначаць «чорнага колеру». Такім чынам, гістарычна правільна было б перакласці дацкае *Harald Blåtand* хутчэй як *Harald Blacktooth*, чым як *Harald Bluetooth*.

Лагатып Bluetooth з’яўляецца спалучэннем двух нардычных («скандынаўскіх») рун «хаглаз» &nbsp; (Hagall) — адпаведнік лацінскай H і «беркана» &nbsp; (Berkanan) — лацінская B. Лагатып падобны на больш стары лагатып для Beauknit Textiles, падраздзялення карпарацыі Beauknit. У ім ужываюцца зліццё адлюстраванай K і В для «Beauknit», ён шырэйшы і мае закругленыя вуглы, але ўвогуле ён такі ж.

## Гісторыя стварэння і развіцця 
Спецыфікацыя Bluetooth была распрацавана групай Bluetooth Special Interest Group (Bluetooth SIG), што была заснавана ў 1998 годзе. У яе ўвайшлі кампаніі Ericsson, IBM, Intel, Toshiba ды Nokia. У далейшым Bluetooth SIG ды IEEE дасягнулі пагаднення, на аснове якога спецыфікацыя Bluetooth стала часткай стандарту IEEE 802.15.1 (дата апублікавання — 14 чэрвеня 2002 года). Работы па стварэнні Bluetooth кампанія Ericsson Mobile Communication пачала ў 1994 годзе. Першапачаткова гэта тэхналогія была прыстасавана пад патрэбы сістэмы FLYWAY у функцыянальным інтэрфейсе паміж падарожнікамі і сістэмай.

Кампанія AIRcable стварыла Bluetooth-адаптар Host XR з радыусам дзейнасці каля 30 км.

## Гл. таксама 
* IEEE 802.15.4
* Стэк Bluetooth
* Блюджэкінг
* UWB

## Спасылкі 
* Bluetooth tutorial
* Спецыфікацыі  
* Yaniv Shaked, Avishai Wool. Cracking the Bluetooth PIN
* NFC Forum 
*
Вуліца Савецкіх Пагранічнікаў (Гродна)

**Вуліца Савецкіх Пагранічнікаў** — адна з галоўных магістралей у занёманскай частцы горада Гродна. Пачынаецца ад безназоўнай плошчы, утворанай вуліцамі Новакастрычніцкай, Курбатава, Савецкіх Пагранічнікаў і Счаснага, да мяжы горада каля моста цераз раку Ласасянку.

Пачала забудоўвацца ў 19 стагоддзі. Забудавана пераважна чатырох-пяціпавярховымі жылымі дамамі, а таксама сядзібнай забудовай. Пасля скрыжавання з вуліцай Паповіча забудоўваецца дзевяціпавярховымі жылымі дамамі, на першых паверхах размяшчаюцца грамадскія ўстановы.

На вуліцы размешчаны цэнтральная гарадская бібліятэка, кінатэатр імя А. С. Пушкіна, абутковая фабрыка «Нёман», політэхнічны тэхнікум, 16-павярховая гасцініца «Гродна» у комплексе з кінатэатрам «Кастрычнік». На скрыжаванні з вуліцай Паповіча ў 2004 годзе ўсталяваны помнік савецкім памежнікам.

На вуліцы ходзіць грамадскі транспарт: аўтобус, тралейбус.

## Літаратура 
* Гродно. Энциклопедический справочник / Белорус. Сов. Энцикл.; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил.

## Славутасці 
Катэгорыя:Вуліцы Гродна
Меліса Джаан Харт

**Меліса Джаан Кэтрын Харт** (, нар. 18 красавіка 1976 г.) — амерыканская , . Атрымала вядомасць дзякуючы галоўным ролям у паспяховых тэлевізійных серыялах «Кларыса» і «Сабрына — маленькая ведзьма». Цяпер здымаецца ў сямейным серыяле Melissa & Joey.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Мелісы Джаан Харт 
* 
* 
* 
* Меліса Джаан Харт на сайце Peoples
*
Таматная паста

**Таматная** або **Таматавая паста** (**тамат-паста**) — прадукт, які гатуецца з памідораў. Падчас гатавання памідоры праціраюць для атрымання гамагеннай масы, а затым канцэнтруюць атрыманы выраб, у прыватнасці шляхам уварвання. Таматавая паста адрозніваецца ад тамат-пюрэ большай канцэнтрацыяй — утрыманне сухіх рэчываў у ёй павінна складаць ад 20 да 40 %.

## Спасылкі 
*  Influence of Tomato Paste Processing on the Linear Viscoelasticity of Tomato Ketchup 
*  History of the Tomato 
*  Processed Tomato Products (about Japan’s import market)
*  http://www.foragro.ru/catalog/produce/tomat_pasta/ 
*  http://tomashka.com/index.php?option=com_content&view=article&id=61&Itemid=56 

Катэгорыя:Прыправы
Катэгорыя:Стравы з таматаў
Скрадзін

**Скрадзін** () — горад у Харватыі. Насельніцтва — 619 чалавек (2001).

## Гісторыя 
На месцы Скрадзіна ў дарымскі перыяд размяшчалася паселішча ілірыйцаў Скрадона, якое было адным з галоўных паселішчаў племя лібурнійцаў. У рымскую эпоху Скрадзін стаў адміністрацыйным і ваенным цэнтрам рэгіёна. Быў разбураны ў эпоху Вялікага перасялення народаў, адроджаны ў IX стагоддзі ўжо як харвацкі горад.

Паміж 1522 і 1684 годам належаў Асманскай імперыі, у 1684 годзе быў заваяваны Венецыяй, якая кіравала Скрадзінам да 1794 года. Паступова Скрадзін губляў сваё значэнне, ператвараючыся ў маленькае мястэчка, у ім памяншалася насельніцтва, а цэнтр рэгіёну перамясціўся ў Шыбенік. У 1828 годзе была ліквідавана дыяцэзія з цэнтрам у Скрадзіне.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Харватыі
Бутэрброд

амі і шпротамі]]
**Бутэрброд** (ад  — хлеб з маслам) — закуска, якая ўяўляе сабой лусту хлеба, на якую кладуцца дадатковыя харчовыя прадукты (прычым не абавязкова масла). Існуе вялікая колькасць відаў бутэрбродаў — ад класічных з каўбасой або сырам да шматслойных з розных гатункаў мяса, гародніны, зеляніны і соусаў або паштэтаў. Ад  бутэрброд адрозніваецца тым, што змяшчае толькі адзін кавалак хлеба (у той час як у сэндвічы начынне заціснута паміж двума кавалкамі хлеба). Бутэрброды шырока распаўсюджаныя, бо яны хуткія ў падрыхтоўцы і зручныя ў пераносцы.

Самы распаўсюджаны від бутэрбродаў — луста хлеба з якім-небудзь з закусачных прадуктаў (сырам, вяндлінай, каўбасой, ікрой, мясам, рыбай, кансервамі).

## Літаратура 
* «Wie mache ich ein Butterbrot?», in: Sebastian Dickhaut: Wie koche ich …?, München 2006, S. 200
* Kößling, Elke: Das Buch vom Butterbrot. ISBN 3-8025-1500-5

*
Капучына

міні|Кубак капучына.
**Капучына** () — кава з дадаваннем успененага малака або вяршкоў, для аздобы часта пасыпаная пакрышаным шакаладам або какавай. Падаецца звычайна ў невысокім фарфоравым кубку, найчасцей паўсферычнай формы.

Рэцэпт вынайдзены ў XIX ст. у Вене, але неўзабаве стаў папулярны ў Італіі і менавіта там канчаткова сфарміраваны. Назву напой атрымаў ад манахаў-капуцынаў, вопратку якіх нагадвае колерам. У Італіі капучына часта п’юць на сняданак і практычна ніколі — пазней. У іншых краінах такой традыцыі няма.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Італьянская кухня
Катэгорыя:Кава