Кітайская каліграфія

**Кітайская каліграфія** — напісанне кітайскіх іерогліфаў, від мастацтва, які спалучае чыста візуальнае мастацтва і інтэрпрэтацыю літаратурнага сэнсу. Гэты тып самавыяўлення шырока практыкаваўся ў Кітаі і, як правіла, карыстаўся вялікай павагай ва ўсёй Усходняй Азіі.Каліграфія - адзін з чатырох найбольш запатрабаваных навыкаў і захапленняў , нароўні з ігрой на струнных музычных інструментах, настольнай гульнёй Го і маляваннем. У гэтай традыцыі існуюць некаторыя агульныя стандарты розных  каліграфіі. Кітайская каліграфія і маляванне тушшу цесна звязаныя: яны выконваюцца з выкарыстаннем падобных інструментаў і тэхнік і маюць доўгую гісторыю агульнага майстэрства. Адметнымі рысамі кітайскага жывапісу і каліграфіі з’яўляецца акцэнт на руху, напоўненым дынамічным жыццём. Са слоў Стэнлі-Бэйкера, «каліграфія — гэта сапраўднае жыццё, перажыванае праз энергію руху, якое адлюстроўваецца ў выглядзе слядоў на шоўку або паперы, а час і рытм у перамяшчэнні прасторы з’яўляюцца яе асноўнымі складнікамі». Каліграфія таксама прывяла да развіцця многіх відаў мастацтва ў Кітаі, уключаючы разьбу па пячатках, багата аздобленыя прэс-пап’е і чарнільныя камяні.

## Характарыстыкі 
У Кітаі каліграфія называцца *shūfǎ* або *fǎshū* (書法/书法, 法書/法书), літаральна «шлях/cпосаб/правілы напісання»; *shodō* () у Японіі азначае «спосаб/прынцып пісьма»; *seoye* (서예; 書藝) у Карэі — «навык/крытэрый пісьма»; *thư pháp* (書法) у В’етнаме («мастацтва почырку»).

Кітайская каліграфія, якую цэняць больш ці толькі за яе эстэтычныя якасці, мае даўнюю традыцыю і сёння лічыцца адным з відаў мастацтва () у краінах, дзе яна практыкуецца. Кітайская каліграфія факусуецца не толькі на метадах пісьма, але і на выхаванні характару (人品) і выкладаецца як занятак (, правілы напісання іерогліфаў хань).

Кітайская каліграфія раней была папулярная ў Кітаі, Тайвані, Японіі, Карэі, В’етнаме і Ганконгу.

## Стылі кітайскай пісьменнасці 
### Касцяная пісьменнасць гадальных костак 
 (каля 1600—1046 да н.э.)]]
Касцяная пісьменнасць гадальных костак была ранняй формай кітайскіх іерогліфаў, напісаных на костках жывёл. Напісаная на  жывёл або чарапашых панцырах — гэта самая ранняя з вядомых формаў кітайскай пісьменнасці. Лічылася, што на костках былі напісаныя прароцтвы. Першая згадка пра тое, што мы безумоўна адносім да «надпісаў на гадальных костках», сустракаецца ў выглядзе надпісаў на лапатках быка і чарапашых , знойдзеных недалёка ад сучаснага  на паўночнай мяжы правінцыі Хэнань. Пераважная большасць з іх была знойдзена на стаянцы  у гэтым рэгіёне. У іх запісаныя  прадказанні апошніх дзевяці цароў дынастыі Шан, пачынаючы з У Дзіна, узыходжанне якога на прастол розныя навукоўцы датуюць 1250 ці 1200 гадамі да нашай эры. Хоць няма ніякіх доказаў таго, што дынастыя Шан была аднаасобна адказная за ўзнікненне пісьменства ў Кітаі, таксама няма сведчанняў наяўнасці вядомай кітайскай пісьменнасці якога-небудзь больш ранняга часу або якога-небудзь іншага месца. Касцяная пісьменнасць гадальных костак эпохі позняй Шан уяўляюць сабой самы ранні значны корпус кітайскай пісьменнасці, а таксама з’яўляюцца найстарэйшым вядомым прадстаўніком і продкам кітайскага сямейства пісьменнасцяў, якая папярэднічае кітайскім бронзавым надпісам.

### Кітайскія бронзавыя надпісы 
Кітайскія бронзавыя надпісы звычайна наносіліся на . Яны ўключаюць посуд відаў  (鼎),  (敦), гу (觚),  (觥),  (簋),  (壺),  (斝),  (爵),  (匜),  (卣),  (尊 і 彝). У розныя перыяды часу выкарыстоўваліся розныя метады нанясення надпісаў. Амаль усе бронзавыя надпісы эпохі Шан былі адліты адначасова, як і вырабы, на якіх яны намаляваны. У пазнейшыя дынастыі, такія як Заходняя Чжоу, Перыяд Вёснаў і Восеняў, надпісы часта гравіраваліся пасля адліўкі бронзы. Бронзавыя надпісы — адна з самых ранніх у , якой папярэднічала пісьменнасць на гадальных костках.

### Пісьменнасць пячатак 
 () — старажытны  напісання кітайскіх іерогліфаў, які быў распаўсюджаны ў другой палове 1-га тысячагоддзя да нашай эры. Яна арганічна развілася з пісьменасці дынастыі Чжоу. Цыньскі варыянт пісьменнасці пячатак у канчатковым рахунку стаў стандартам і быў прыняты ў якасці афіцыйнага пісьма для ўсяго Кітая ў часы 

### Канцылярскі почырк 
]]
 
 () — архаічны стыль кітайскай каліграфіі. Пісьменнасць упершыню была выкарыстана ў часы дынастыі Хань і захавалася да цяперашняга часу. Канцылярская пісьменнасць лічыцца разнавіднасцю сучаснай пісьменнасці, хоць яна была заменена стандартнай пісьменнасцю адносна рана. Гэта адбылося таму, што графічныя формы, напісаныя спелым канцылярскім шрыфтам, вельмі падобныя на тыя, што напісаны стандартным шрыфтам. Канцылярскі почырк па-ранейшаму выкарыстоўваецца для надання мастацкага густу ў розных функцыянальных прыкладаннях з-за яго высокай чытальнасці пры чытанні.

### Устаўны почырк 
 (; Ганконг і Тайвань па-ранейшаму выкарыстоўваюць традыцыйныя кітайскія іерогліфы ў пісьмовай форме, а мацерыковы Кітай выкарыстоўвае спрошчаныя кітайскія іерогліфы ў якасці афіцыйнага шрыфта) — найноўшы з стыляў кітайскай пісьменнасці. Устаўны почырк ўпершыню з’явіўся ў часы дынастый Хань і Вэй і стала шырока выкарыстоўвацца толькі пазней. Устаўны почырк стаў стылістычна сталым прыкладна ў VII стагоддзі.Першым майстрам ўстаўнага почырку быў . Ён упершыню выкарыстаў устаўны почырк для напісання некаторых вельмі сур’ёзных твораў, такіх як мемарыялы імператару.

### Паўкурсіўны почырк 
 () — рукапісны  кітайскіх іерогліфаў. Паколькі ён не такі скарочаны, як , большасць людзей, якія ўмеюць чытаць , могуць чытаць і паўкурсіўным. Гэта вельмі карысна і адначасова мастацка.

### Курсіўны почырк (Усходняя Азія) 
 ( узнік у Кітаі ў часы дынастыі Хань і ў перыяд Цзінь. Курсіўны почырк пішацца хутчэй, чым іншыя стылі, але яго цяжка чытаць тым, хто з ім не знаёмы. слова «цаа» (草) у назве гэтага почырку перакладаецца як «трава» і ў кітайскай мове таксама выкарыстоўвалася ў значэнні «грубы, шурпаты; просты і неачэсаны». Тэрмін «цаашу» мае шырокае і вузкае значэнні. У шырокім сэнсе ён можа ставіцца да любых сімвалаў, якія былі напісаныя спехам. У вузкім сэнсе — менавіта да асаблівага стылю почырку часоў дынастыі Хань.

## Гісторыя 
### Старажытны Кітай 
Кітайскія іерогліфы можна прасачыць да 4000 г. да н.э.

У 2003 годзе на месцы , прыкладна ў 20 км на паўднёвы ўсход ад старажытнага , археолагі выявілі керамічныя надпісы, датаваныя 1435—1412 гадамі да нашай эры. Гэтыя надпісы зроблены кінаварнай фарбай. Такім чынам, даты з’яўлення пісьменства ў Кітаі былі пацверджаны для перыяду сярэдняй дынастыі Шан.

Усе керамічныя рытуальныя пасудзіны — чаны, на якіх нанесеныя гэтыя надпісы кінавар’ю, былі выяўленыя на тэрыторыі палаца на гэтым участку. Яны былі сабраныя ў асноўным у ахвярных ямах з каровінымі чарапамі і рагамі, але таксама і ў іншых архітэктурных помніках. Надпісы нанесеныя на знешнім і ўнутраным баках борціка, а таксама на вонкавым боку ніжняй частцы чанаў вялікага тыпу. Сімвалы ў асноўным напісаны паасобку; складовыя часткі знакаў ці выразы сустракаюцца рэдка.

Прынцыпы пабудовы сучасных кітайскіх іерогліфаў былі выразна прасочаны ў старажытнакітайскіх іерогліфах Цзягувэнь (甲骨文), выразаных на лапатках быкоў і  чарапах прыкладна ў XIV — XI стагоддзях да нашай эры. Узоры, напісаныя пэндзлем, з часам руйнаваліся і не захаваліся. Падчас цырымоніі варажбы, пасля таго як былі зробленыя расколіны, пэндзлікам на ракавіне або костцы былі напісаныя сімвалы, якія пазней выразаліся. Кожнае архаічнае царства цяперашняга Кітая працягвала пераглядаць свой набор іерогліфаў.

### Імператарскі Кітай 
, дынастыя Сун]]
)]]
На працягу больш чым 2000 гадоў кітайскія літаратары — канфуцыянскія вучоныя і літаратары, якія таксама служылі ўраду ў якасці чыноўнікаў, — былі знаўцамі і практыкамі гэтага мастацтва. У Імператарскім Кітаі да гэтага часу даступныя выявы на старых стэлах, некаторыя з якіх датуюцца 200 годам да н.э. і выкананы ў стылі .

Пісцы ў Кітаі і Манголіі практыкавалі мастацтва каліграфіі для капіявання будыйскіх тэкстаў. Паколькі гэтыя тэксты былі гэтак ушанаваныя, лічылася, што сам працэс іх капіявання (і выкарыстаная прыгожая каліграфія) аказвае ачышчальнае ўздзеянне на душу. «Сам працэс капіявання іх [будыйскіх тэкстаў] можа наблізіць пісца да дасканаласці і прынесці яму заслугі».

Прыкладна у 220 годзе да н.э. імператар Цынь Шыхуандзі, першы, хто ўсталяваў аднаасобнае панаванне на ўсёй тэрыторыі Унутранага Кітая, увёў некалькі рэформаў, у тым ліку ўніфікацыю іерогліфаў , у выніку якой быў створаны набор з 3300 стандартызаваных іерогліфаў xiǎozhuà. Хоць асноўным пісьмовым інструментам таго часу ўжо быў пэндзаль, ад гэтага перыяду захавалася мала папяровых асобнікаў, і асноўныя ўзоры гэтага стылю прадстаўлены на стэлах.

, які дастаткова ўпарадкаваны і ў чымсьці падобны на сучасны тэкст, таксама быў зацверджаны пры Цынь Шыхуандзі. Хоць распаўсюджанай памылкай з’яўляецца меркаванне, што лішу быў створаны адным толькі  ў часы праўлення Цын Шыхуандзі, ён распрацоўваўся ад дацыньскай эпохі да часоў дынастыі Хань (з 202 года да н.э. да 220 года н.э.).

У IV стагоддзі нашай эры каліграфія дасягнула поўнай сталасці. , які выкарыстоўваецца да гэтага часу і прыпісваецца Вану Січжы і яго паслядоўнікам, стаў яшчэ больш спарадкаваным. Свайго росквіту мастацтва дасягнула ў часы дынастыі Тан, калі такія знакамітыя каліграфы, як Янь Чжэньцын і , стварылі большасць выдатных работ ў стылі кайшу. Яго распаўсюджванню спрыяў імператар позняй дынастыі Тан Мінцзун (926—933), які загадаў надрукаваць класіку на новых драўляных дошках з выкарыстаннем стыля кайшу. Тэхналогіі друку тут дазволілі стабілізаваць форму. Форма іерогліфаў у стылі кайшу 1000 гадоў таму была ў асноўным падобная на тую, што была і ў канцы праўлення кітайскай імперыі. Але з часам былі ўнесены невялікія змены, напрыклад, у форму іерогліфа 广, якая ў слоўніку Кансі 1716 года не зусім такая, як у сучасных кнігах. Формы іерогліфаў Кансі і цяперашнія маюць невялікія адрозненні, а парадак рысак застаецца ранейшым, у адпаведнасці са старым стылем.

Такія курсіўныя почыркі, як  і , менш абмежаваныя і пішуцца хутчэй, паколькі відаць больш рухаў, што выконваюцца пішучым інструментам. Парадак абводак ў гэтых стылях яшчэ больш вар’іруецца, часам ствараючы радыкальна адрозныя формы. Яны паходзяць ад ўстаўнага почырка, як і канцылярскі почырк (дынастыя Хань, 202 да н.э. — 220 г. н.э.), але сіншу і цаашу выкарыстоўваліся толькі для асабістых запісаў і ніколі не выкарыстоўваліся ў якасці стандарту. Стыль цаашу быў высока ацэнены ў часы праўлення імператара дынастыі Хань У-дзі (140 — 87 да н.э.).

Да стыляў, якія не захаваліся, адносяцца *bāfēnshū*, сумесь 80 % стылю сяачжуань і 20 % *лішу*. Некаторыя  былі неартадаксальнымі або выкарыстоўваліся на мясцовым узроўні на працягу стагоддзяў. У цэлым яны былі зразумелыя, але ў афіцыйных тэкстах заўсёды адпрэчваліся. Некаторыя з гэтых неафіцыйных варыянтаў, акрамя некаторых новых іерогліфаў, былі ўключаны ў спрошчаны кітайскі набор іерогліфаў.

### Каліграфія цвёрдым пяром 
Гэты спосаб пісьма пачаў развівацца ў 1900-х гадах, калі  былі імпартаваныя ў Кітай з захаду. Пісаць пёравымі ручкамі было зручна аж да 1980-х гадоў. У сувязі з  грамадскасць засяродзілася на практыцы каліграфіі цвёрдым пяром. Людзі звычайна выкарыстоўваюць кітайскія спрошчаныя іерогліфы ў паўкурсіўным або ўстаўным почырку.

### Друкаваны і камп’ютарны стылі 
Прыкладамі сучасных друкаваных стыляў з’яўляюцца  з друкарнага станка дынастыі Сун і «без ». Яны не лічацца традыцыйнымі стылямі і звычайна не пішуцца.

### Галерэя па гісторыі 
Розныя варыянты напісання іерогліфа  (конь) на працягу ўсёй гісторыі:

## Матэрыялы і інструменты 
Тушачніца разам з , паперай і  завуцца  — сімвалаў асвечанага чалавека, якія былі абавязковымі прадметамі ў побыце. У дадатак да гэтых чатырох інструментаў каліграфы таксама выкарыстоўваюць , настольныя нататнікі і прэс-пап'е.
, Індыя]]

### Пэндзаль 
Пэндзаль — традыцыйны інструмент для пісьма ў кітайскай каліграфіі. Корпус пэндзля звычайна вырабляецца з бамбука або іншых матэрыялаў, такіх як дрэва, фарфор або рог. Галоўка звычайна вырабляецца з поўсці жывёл, такіх як каланок, трус, алень, каза, свіння, тыгр, воўк і г. д. Акрамя таго, як у Кітаі, так і ў Японіі існуе традыцыя вырабляць пэндзаль з валасоў нованароджанага дзіцяці ў якасці сувеніра, які бывае раз у жыцці. Гэтая практыка звязана з легендай аб старажытнакітайскай вучоным, што заняў першае месца на , выкарыстоўваючы такі персаналізаваны пэндзаль. Каліграфічныя пэндзлі лічацца працягам рукі каліграфа.

Сёння каліграфію можна выконваць і з дапамогай ручкі.

### Папера 
Папера часта прадаецца разам з прэс-пап'е і .

Некаторыя людзі настойваюць, што для кітайскай каліграфіі варта выкарыстоўваць спецыяльную паперу, такую як сюаньская, маабяньская, ляньшы і г.д. Для пісьма пэндзлем можна выкарыстоўваць любую сучасную паперу. Дзякуючы працягламу выкарыстанню сюаньская папера стала добра вядомая большасці кітайскіх каліграфаў.

У Кітаі пажаданы відам паперы з’яўляецца сюаньская, якая традыцыйна вырабляецца ў правінцыі Аньхой. Яе вырабляюць з кары дрэў віду , а таксама з іншых матэрыялаў, уключаючы рысавую салому, кару , бамбук, каноплі і г. д.

У Японіі паперу  робяць з *кодза* (), *ганпі* () і *міцумата* (), а таксама з іншых матэрыялаў, такіх як бамбук,  і .

#### Прэс-пап’е 
 выкарыстоўваецца для ўтрымання паперы. Прэс-пап’е часта змяшчаецца ў верхняй частцы ўсіх старонак, акрамя самых вялікіх, каб прадухіліць слізгаценне; для невялікіх лістоў левая рука таксама змяшчаецца ў ніжняй частцы старонкі для падтрымкі. Прэс-пап’е бываюць некалькіх тыпаў: адны ўяўляюць сабой даўгаватыя драўляныя брускі, на якіх выразаныя каліграфічныя або графічныя ўзоры; іншыя, па сутнасці, уяўляюць сабой невялікія скульптуры людзей або жывёл. Як і чарнільныя камяні, прэс-пап’е самі па сабе з’яўляюцца калекцыйнымі творамі мастацтва.

#### Бювар 
 (; ) — нататнік, зроблены з лямца. Некаторыя з іх надрукаваныя з сеткай з абодвух бакоў, так што, калі іх змяшчаюць пад празрыстую паперу, іх можна выкарыстоўваць у якасці арыентыру для правільнага размяшчэння і памеру знакаў. Аднак гэтымі друкаванымі нататнікамі карыстаюцца толькі студэнты. Як бювары, так і друкаваныя сеткі бываюць розных памераў.

### Туш і чарнільны камень 
]]

Чарніла вырабляецца з лямпавай сажы і злучных рэчываў і выпускаюцца ў выглядзе чарнільных палачак, якія неабходна расціраць вадой на чарнільным камені да атрымання патрэбнай кансістэнцыі. У цяперашні час даступнае значна больш таннае, папярэдне змешанае чарніла ў бутэльках, але яно выкарыстоўваецца ў асноўным для практыкі, паколькі чарнільныя палачкі лічацца больш якаснымі, а хімічнае чарніла з часам больш схільнае да расцякання, што робіць іх менш прыдатнымі для выкарыстання ў падвесных скрутках. Уменне расціраць чарніла — неад’емная частка навучання каліграфіі. Традыцыйна кітайская каліграфія пішацца толькі чорнымі чарніламі, але сучасныя каліграфы часам выкарыстоўваюць і іншыя колеры. Выкладчыкі каліграфіі выкарыстоўваюць ярка-аранжавае ці чырвонае чарніла, якім яны пішуць трэніровачныя іерогліфы, што вучні выводзяць на паперы, або выпраўляюць іх працу.

### Чарнільны камень 
Чарнільны камень, які звычайна вырабляецца з каменя, керамікі ці гліны, выкарыстоўваецца для ператварэння цвёрдай чарнільнай палачкі ў вадкае чарніла і ўтрымання чарнілаў, калі яны стануць вадкімі. Кітайскія чарнільныя камяні высока цэняцца як прадметы мастацтва, і шырокая бібліяграфія прысвечана іх гісторыі і прызнанню, асабліва ў Кітаі.

### Пячатка і паста для пячатак 
Каліграфічныя працы звычайна завяршаюцца нанясеннем каліграфам аднаго або некалькіх водціскаў чырвоным чарнілам. Пячатка можа выконваць функцыю подпісу.

## Тэхніка 
Форма, памер, расцяжымасць і тып валасінак на пэндзлі, колер і шчыльнасць чарнілаў, а таксама хуткасць упітвання і тэкстура паверхні паперы з’яўляюцца асноўнымі фізічнымі параметрамі, якія ўплываюць на канчатковы вынік. Каліграф таксама ўплывае на вынік колькасцю чарніла / вады, якія ён набірае пэндзлем, а затым націскам, нахілам і кірункам, якія ён надае пэндзлю, ствараючы больш тонкія або смелыя мазкі і плыўныя або зубчастыя межы. У канчатковым рахунку, хуткасць, паскарэнне і запаволенне рухаў і паваротаў пісьменніка, а таксама  надаюць «дух» іерогліфам, аказваючы значны ўплыў на іх канчатковае аблічча. У кітайскай каліграфіі «дух» пазначаецца словам «yi». У перакладзе з кітайскага «yi» азначае «намер або ідэя». Чым больш у каліграфа практыкі, тым больш яго тэхніка пераходзіць ад youyi (наўмыснае стварэнне твора мастацтва) да wuyi (стварэнне твораў мастацтва з дапамогай ненаўмысных рухаў). Wuyi лічыцца больш высокай прыступкай для каліграфа, якая патрабуе ад яго ідэальнага кантролю над пэндзлем і запясцем і прытрымлівання руху яго сэрца.

## Вывучэнне 
Традыцыйна асноўная частка навучання каліграфіі заключаецца ў капіяванні строга ўзорных работ майстра вучня або вядомых каліграфаў, такім чынам, завучваючы іх на памяць. Майстар паказвае «правільны спосаб» малявання прадметаў, якія вучань павінен капіяваць строга, бесперапынна, пакуль рух не стане інстынктыўным, а копія — дасканалай. Адхіленне ад мадэлі разглядаецца як няўдача. Валоданне пэўным стылем часта патрабуе шматгадовай практыкі. Правільныя рыскі, , структура іерогліфаў, баланс і рытм вельмі важныя ў каліграфіі. Студэнт таксама мог бы развіць свае навыкі ў традыцыйным , паколькі знаёмства з мастацтвам і яго здольнасці да каліграфіі спрыяюць яго развіццю.

З моманту з’яўлення  амаль усе каліграфы пачыналі сваё навучанне з імітацыі ўзорных мадэляў гэтага почырку. Пачатковец вучань можа папрактыкавацца ў напісанні іерогліфа 永 (, *вечнасць*) з-за багацця розных відаў рысак і складанасці пабудовы. Восем прынцыпаў Юн адносяцца да васьмі розных рысак у іерогліфе, якія, як сцвярджаюць некаторыя, абагульняюць розныя рыскі ва ўстаўным почырку.

Тое, як трымаецца пэндзаль, залежыць ад каліграфа і таго, у якім каліграфічным жанры ён працуе. Звычайна пэндзаль трымаюць вертыкальна, заціснуўшы яго паміж вялікім і сярэднім пальцамі. Паказальны палец злёгку тычыцца верхняй часткі стрыжня пэндзля (стабілізуючы яго), у той час як безназоўны і мезенец прасоўваюцца пад ніжнюю частку стрыжня, пакідаючы прастору ўнутры далоні. У якасці альтэрнатывы пэндзаль трымаюць у правай руцэ паміж вялікім і паказальным пальцамі, што вельмі падобна на Заходнюю ручку. Каліграф можа змяняць свой почырк у залежнасці ад стылю і напісання. Напрыклад, каліграф можа націскаць мацней для  і слабей для .

У Японіі невялікія фрагменты  традыцыйна пішуцца ў позе . Аднак у наш час пісьменнікі часта практыкуюцца ў каліграфіі, седзячы на крэсле за сталом. Больш буйныя фрагменты можна пісаць стоячы; у гэтым выпадку паперу звычайна кладуць прама на падлогу, але некаторыя каліграфы выкарыстоўваюць мальберт.

Базавае навучанне каліграфіі ўваходзіць у звычайную школьную праграму як у Кітаі, так і ў Японіі, а ў вышэйшых навучальных установах Кітая, Японіі, Карэі і Тайваня існуюць спецыялізаваныя праграмы навучання. У наш час на сцэнах сучаснага мастацтва ўзніклі спрэчкі аб межах гэтай традыцыі капіістаў, дзе інавацыі — гэта правіла, а змяненне ладу жыцця, інструментаў і колераў таксама ўплывае на новыя хвалі майстроў.

Кітайская каліграфія прапагандуецца ў кітайскіх школах, каб супрацьстаяць , выкліканай выкарыстаннем тэхналогій.

У даследаванні 2007 года кітайскае каліграфічнае пісьмо выкарыстоўвалася ў якасці стратэгіі кагнітыўнага ўмяшання сярод пажылых людзей ці людзей з лёгкімі кагнітыўнымі парушэннямі. Напрыклад, у нядаўнім рандамізаваным эксперыменце, каліграфічнае пісьмо палепшыла працоўную памяць і кантроль увагі ў параўнанні з кантрольнымі групамі.

У сучасным Кітаі невялікая, але значная колькасць практыкуючых спецыялістаў зрабілі каліграфію сваёй прафесіяй, і існуюць правінцыйныя і нацыянальныя прафесійныя таварыствы, сяброўства ў якіх забяспечвае значны прэстыж. Па традыцыі, кошт працы канкрэтнага мастака вызначаецца ў залежнасці ад даўжыні паперы, на якой яна напісана. Працы вядомых сучасных каліграфіі могуць каштаваць ад тысяч да дзясяткаў тысяч юань за  (адзінку даўжыні, прыкладна роўную траціне метра). Як і ў іншых творах мастацтва, эканамічная каштоўнасць каліграфіі ўзрасла ў апошнія гады, бо новыя багацеі ў Кітаі шукаюць бяспечныя інвестыцыі для сваіх грошай.

## Правілы сучаснай каліграфіі 
Хоць ацэнка каліграфіі залежыць ад індывідуальных пераваг, існуюць усталяваныя традыцыйныя правілы, і тыя, хто пастаянна іх парушае, не лічацца сапраўднымі каліграфамі. Вядомы сучасны кітайскі каліграф , член Асацыяцыі кітайскіх каліграфаў, коратка выклаў правілы сучаснай каліграфіі. Наступныя правілы з «Адно пытанне кожны дзень, адно слова кожны дзень» (), відэалекцый па каліграфіі з глыбокім аналізам розных іерогліфаў, створаных . Да ліку гэтых правілаў ставяцца:

* **Правільны спосаб напісання.** Правільна напісаны іерогліф павінен быць складзены такім чынам, каб яго лічылі правільным сапраўдныя каліграфы. У каліграфічных працах часта выкарыстоўваюцца , якія ў кожным канкрэтным выпадку лічацца правільнымі або няправільнымі, але ў цэлым больш папулярныя варыянты з большай верагоднасцю будуць правільнымі. Правільныя сімвалы напісаны ў традыцыйным парадку абводкі, а не ў адпаведнасці з сучаснымі стандартамі.
* '*Чытальнасць.

## Уплыў 
### Каліграфія ў Японіі, Карэі і В’етнаме 
Японцы, карэйцы і в’етнамцы развілі свае ўласныя спецыфічныя пачуцці і стылі каліграфіі, увабраўшы ў сябе кітайскі ўплыў, а таксама ужываючы спецыфічныя пісьмёны.  распаўсюджваецца не толькі на іерогліфы Хань, але і на мясцовыя пісьмёны, такія як хірагана і катакана.

У выпадку  Хангыль запатрабаваў стварэння новай тэхнікі.

Што тычыцца , то тыя ж стылі і тэхнікі эвалюцыянавалі і былі ўжытыя і да  і да лацінскага пісьма.

### Іншыя віды мастацтва 
#### Водная каліграфія 
#### Акварэль тушшу 
## Вядомыя кітайскія каліграфы 
### Дынастыя Цынь 
*  斯斯 (280—208 гг. да н. э.)

### Дынастыя Хань 
* Цай Юн 蔡邕(132—192)
* Чжан Чжы 張芝 (?-192)
* Чжун Яа 鍾繇 (151—230)

### Дынастыя Цзінь 
* Вэй Шо 衞鑠 (272—349)
* Лу Цзі 陸機 (261—303)
* Ван Січжы 王羲之 (303—361)
* Ван Сяньчжы 王獻之 (344—386)
* Ван Сюнь 王珣 (349—400)

### Дынастыя Суй 
*  智永 (каля VI ст.)
* Дзін Дааху 丁道護 (каля VI ст.)

### Дынастыя Тан 
*  歐陽詢 (557—641)
*  虞世南 (558—638)
*  褚遂良 (597—658)
* Хуайжэнь 懷仁 (каля 7 стагоддзя)
*  唐太宗 李世民 (599—649)
*  李陽冰 (721/2-785)
*  張旭 (658—747)
* Янь Чжэньцын 顏眞卿 (709—785)
*  懷素 (737—799)
*  柳公權 (778—865)
*  杜牧 (803—852)

### Пяць дынастый 
*  楊凝式 (873—954)

### Дынастыя Сун 
*  蔡襄 (1012—1067)
* Су Шы 蘇軾 (1037—1101)
* Хуан Цінцзянь 黃庭堅 (1045—1105)
* Мі Фэй 米黻 (1051—1107)
* Імператар Хуэй-цзун 宋徽宗 趙佶 (1082—1135)
*  宋高宗 趙構 (1107—1187)
* Чжу Сі 朱熹 (1130—1200)

### Дынастыя Юань 
*  趙孟頫 (1254—1322)
*  倪瓚 (1301—1374)

### Дынастыя Мін 
* Тан Інь 唐寅 (1470—1524)
* Вэнь Чжэнмін 文徵明 (1470—1559)
* Дун Цічан 董其昌 (1555—1636)
*  黃汝亨 (1558—1626)
* Ван До 王鐸 (1592—1652)
*  傅山 (1607—1684)

### Дынастыя Цын 
* Чжу Да 朱耷 (1626—1705)
*  鄭燮 (1693—1765)
*  楊守敬 (1839—1915)

### Сучасныя часы 
* У Чаншо 吳昌碩 (1844—1927)
*  康有為 (1858—1927)
*  弘一法師 (1880—1942)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Burckhardt, O. «The Rhythm of the Brush»  *Quadrant*, Vol 53, No 6, (June 2009) pp.&nbsp;124-126. A review-essay that explores the motion of the brush as the hallmark of Chinese calligraphy.
* Daniels O, *Dictionary of Japanese (Sōsho) Writing Forms*, Lunde Humphries, 1944 (reprinted 1947)
* Deng Sanmu 鄧散木, *Shufa Xuexi Bidu* 書法學習必讀. Hong Kong Taiping Book Department Publishing 香港太平書局出版: Hong Kong, 1978.
* Emmanuelle Lesbre, Jianlong Liu: *La Peinture Chinoise.* Hazan, Paris, 2005, .
* Kwo, Da-Wei (David) (1981) [1990]. *Chinese Brushwork in Calligraphy and Painting: Its History Aesthetics and Techniques*. Mineola, NY: Dover Publications. 
* 
* 
* Ouyang, Zhongshi & Fong, Wen C., Eds, *Chinese Calligraphy*, Yale University Press, New Haven, 2008. 
* Qiu Xigui, *Chinese Writing'', Early China Special Monograph Series No. 4. Berkeley: The Society for the Study of Early China and the Institute of East Asian Studies, University of California, Berkeley, 2000. .
* 
* 
* Tsui, Chung-hui 崔中慧 (2020) Chinese Calligraphy and Early Buddhist Manuscripts. Oxford: Indica et Buddhica. ISBN&nbsp;978-0-473-54012-8 (Open access PDF).

## Спасылкі 
* Chinese Calligraphy — Dao of Calligraphy in English & Mandarin Chinese
* Chinese Calligraphy at China Online Museum
* Chinese calligraphy
* Styles of Chinese calligraphy
* Models of Chinese calligraphy — Generator of Chinese calligraphy model
* History of Chinese Calligraphy
* Basic Calligraphy Styles From Taoism contains introductory comparisons of different calligraphy styles of basic characters.
* The History of Chinese Calligraphy  at BeyondCalligraphy.com
* Introduction of Chinese Ground Calligraphy or Dishu — mildchina
* 名家书法 (Masters of Calligraphy). Enter a character, click, and see range of variations for that character by different calligraphic masters.

Катэгорыя:Культура Кітая
Катэгорыя:Каліграфія
Катэгорыя:Мастацтва Кітая