open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Данкерворт

**Данкерворт** () — галандскі вытворца звышлёгкіх спартыўных аўтамабіляў, які збіраюцца ўручную, які размяшчаецца ў горадзе Лелістад. Дызайн аўтамабіляў заснаваны на дызайне Lotus Seven. Сучасныя адкрытыя аўтамабілі Donkervoort (закрыты дызайн мела толькі мадэль Donkervoort D8 GT (2007—2012)), спраектаваныя пад дэвізам «Без кампрамісаў», што азначае ваджэнне без электронных дапаможных сродкаў, у тым ліку ABS, ESP, а таксама без узмацняльніка руля.

Кампанія была заснавана ў 1978 годзе Юпам Донкервоортам.

За гады свайго заснавання Donkervoort выпускала шмат мадэляў аўтамабіляў, у прыватнасці: Donkervoort S7 (1978—1984), Donkervoort S8 (1984—1994), Donkervoort D10 (1988) — які быў выпушчаны да 10-годдзя Donkervoort, і Donkervoort D8 (1993—2002) — які з’яўляецца самай паспяховай мадэллю кампаніі. З 2022 года кампанія спыніла вытворчасць D8 і прадставіла новую мадэль F22. У 2026 годзе кампанія выпусціла мадэль P24 RS з 3,5-літровым рухавіком Ford V6.

У 1978—1996 гадах рухавікі Donkervoort пастаўляліся кампаніяй Ford, а з 1996 года яны пастаўляюцца пераважна кампаніяй Audi.

У 2021 годзе Юп Донкерворт адмовіўся ад уладання кампаніяй, перадаўшы яе свайму сыну Дэнісу.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
*
TDK

**TDK Corporation** — транснацыянальная японская кампанія, якая займаецца вытворчасцю электронных кампанентаў і носьбітаў інфармацыі. Назва кампаніі паходзіць з першапачатковай японскай назвы: **T**okyo **D**enki **K**agaku — *Такійская электроніка і хімікаты*.

Акцыі кампаніі размешчаныя на Такійскай фондавай біржы і ўваходзяць у індэксы Nikkei 225 і TOPIX.

## Гісторыя 
TDK была заснавана ў Японіі 7 снежня 1935 года для вытворчасці матэрыяла пад назвай ферыт, вынайдзенага вучонымі Такійскага тэхналагічнага інстытута () у 1930 годзе. У 1952 годзе TDK пачала вытворчасць магнітных стужак, а пазней, у 1966 годзе, вытворчасць кампакт-касет, дзякуючы якім кампанія і атрымала шырокую вядомасць.

Першы офіс TDK ў Злучаных Штатах быў створаны ў 1965 годзе ў Нью-Ёрку, еўрапейскія аперацыі пачаліся ў 1970 годзе з офіса ў Франкфурце, Заходняя Германія.

У 1980-х гадах кампанія была спонсарам футбольнага клуба Аякс, у той час Аякс выйграў Кубак уладальнікаў кубкаў УЕФА ў 1987 годзе.

У 2004 годзе TDK стала першым вытворцам носьбітаў інфармацыі, які далучыўся да распрацоўкі Blu-ray дыскаў. Таксама кампанія выпускала навушнікі для праслухоўвання музыкі і гарнітуры для мабільных прылад.

З 2000-х гадоў TDK спецыялізуецца на распрацоўцы, вытворчасці і продажы электронных кампанентаў, элементаў цвёрдых дыскаў, а таксама блокаў сілкавання.

## Прадукцыя кампаніі 

File:TDK D60 1979.JPG|Аўдыякасета D60 1979 года
File:TDK MA60 001.jpg|Аўдыякасета MA60 выпуску 1990-1992 гадоў
File:TDK D C180 cassette.jpg|Аўдыякасета D-C180
File:VHS-C 02.JPG|Відэакасета VHS-C
File:TDK blank DVD.JPG|DVD-дыск TDK
File:Minidisk01.jpg|MiniDisc
File:TDK DC4-150-9262.jpg|Картрыдж DDS-3
File:A VHS TDK HS cassette.jpg|Відэакасета HS VHS

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Музей гісторыі кампаніі

Катэгорыя:Кампаніі Японіі
Карта Літвы з этнаграфічнай мяжой

**«Ка́рта Літвы́ з этнаграфі́чнай мяжо́й»** () — буйнафарматная этнаграфічная карта, выдадзеная ў 1911 годзе ў Сант-Пецярбургу літоўскім даследчыкам Валерыёнасам Вярбіцкісам. З'яўляецца адной з першых спроб літоўскай нацыянальнай картаграфіі дэталёва акрэсліць этналінгвістычныя межы літоўскага народа напярэдадні Першай сусветнай вайны.

## Гісторыя стварэння 
Аўтар карты, Валерыёнас Вярбіцкіс (1885—1979), быў інжынерам і археолагам, які ў 1910 годзе скончыў Санкт-Пецярбургскі археалагічны інстытут. Карта была надрукавана ў 1911 годзе ў вядомай картаграфічнай установе А. А. Ільіна ў Пецярбургу, а спонсарам яе выдання выступіла літоўскае кааператыўнае таварыства «Літоўскі селянін» ().

Карта Вярбіцкіса стваралася незалежна ад дзейнасці Літоўскага навуковага таварыства (ЛНТ), якое ў гэты ж час рыхтавала ўласныя картаграфічныя праекты пад кіраўніцтвам Повіласа Матулёніса.

## Этнічная мяжа 
З навуковага пункту гледжання карта вызначалася даволі высокай дакладнасцю. Яе галоўнай асаблівасцю было тое, што яна паказвала рэальную этналінгвістычную, а не гістарычную мяжу. У гэтым сэнсе праца Вярбіцкіса ў пэўнай ступені супярэчыла аргументам радыкальнай часткі літоўскай інтэлігенцыі таго часу, якая прасоўвала ідэю значна большай нацыянальнай тэрыторыі, заснаванай на гістарычных крытэрыях часоў Вялікага Княства Літоўскага і матэрыяльнай культуры.

На карце Вярбіцкіса толькі заходняя частка Віленскага рэгіёна была паказана як літоўская. Сама ж этнаграфічная мяжа праходзіла непасрэдна па ўскраінах горада Вільні, пакідаючы сам горад на літоўскім баку мяжы, у той час як тэрыторыі на ўсход і поўдзень ад горада не ўваходзілі ў літоўскі этнічны арэал. Нягледзячы на тое, што паказаная Вярбіцкісам літоўская прастора была меншай за гістарычныя прэтэнзіі, яна ўсё роўна заставалася значна большай за тую тэрыторыю, якую адводзілі літоўцам расійскія імперскія картографы ў другой палове XIX стагоддзя.

## Забарона 
Падчас Першай сусветнай вайны, пасля акупацыі рэгіёна Германскай імперыяй, нямецкія ваенныя ўлады афіцыйна забаранілі выкарыстанне карты Вярбіцкіса. Прычынай забароны стала тое, што карта ўключала ў склад літоўскай этнічнай тэрыторыі землі ва Усходняй Прусіі, прычым прускія тапонімы на ёй былі пададзены ў літоўскай транскрыпцыі. У 1916 годзе з-за публікацыі і распаўсюджвання гэтай карты нямецкімі ўладамі быў нават арыштаваны і дапытаны старшыня Літоўскага навуковага таварыства Ёнас Басанавічус.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Этнаграфічныя карты
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Творы 1911 года
Беларускі аддзел Славянскай бібліятэкі

**Белару́скі аддзе́л Славя́нскай бібліятэ́кі** () — адзін з фондаў Славянскай бібліятэкі ў Празе, найбуйнейшы збор беларускіх выданняў у Чэхіі. Заснаваны ў міжваенны перыяд, з'яўляецца важным цэнтрам для даследавання беларускай эміграцыі і культуры.

## Гісторыя 
Славянская бібліятэка была заснавана ў 1924 годзе па ініцыятыве Міністэрства замежных спраў Чэхаславакіі, першапачаткова як «Руская бібліятэка» для патрэб шматлікай эміграцыі. У 1927 годзе было прынята рашэнне камплектаваць фонды літаратурай усіх славянскіх народаў, і з таго часу ўстанова набыла сваю сучасную назву. У 1929 годзе ў бібліятэцы быў афіцыйна створаны беларускі аддзел.

Аснову беларускага фонду склалі зборы Інстытута беларускай культуры з Мінска, якія паступілі ў Прагу ў міжваенны час.

## Фонды і калекцыі 
Беларускі аддзел Славянскай бібліятэкі налічвае больш за 9000 адзінак захоўвання (паводле даных на 2005 год). Сярод найбольш каштоўных экспанатаў фонду:
* Поўны камплект першай беларускай газеты «Наша Ніва», якая выдавалася ў Вільні.
* Першыя выданні класікаў беларускай літаратуры, у тым ліку зборнік «Жалейка» Янкі Купалы (1908).
* Творы пісьменнікаў міжваеннага перыяду: Максіма Гарэцкага, Кузьмы Чорнага, Цішкі Гартнага.
* Кніга Вацлава Ластоўскага «Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі».
* Архіўныя матэрыялы і перыёдыка беларускай эміграцыі ў Чэхаславакіі, у тым ліку часопісы «Іскры Скарыны», «Бюлетэнь замежнай групы Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў», «Прамень».

Акрамя кніг і перыёдыкі, у бібліятэцы захоўваюцца архіўныя матэрыялы, звязаныя з беларускай эміграцыяй, у тым ліку частка архіваў чэшскіх славістаў Адольфа Чэрнага і Міласлава Зімы, якія актыўна займаліся беларусістыкай.

## Сучасны стан 
Пасля Аксамітнай рэвалюцыі пачалося адраджэнне цікавасці да беларускіх фондаў. У лютым 1996 года ў Славянскай бібліятэцы праходзіў Скарынаўскі семінар на тэму «Беларусы ў Празе», у якім удзельнічалі вядомыя даследчыкі: Вацлаў Жыдліцкі, Францішка Сокалава, Міласлаў Зіма, Георгій Галенчанка, Ганна Сурмач, Вітаўт Кіпель.

Адной з галоўных праблем сучаснага існавання аддзела з'яўляецца камплектаванне фондаў. Дырэктар бібліятэкі Лукаш Бабка ў 2005 годзе адзначаў, што беларуская літаратура паступае вельмі ў абмежаванай колькасці, пераважна шляхам абмену з Нацыянальнай бібліятэкай Беларусі і ЦНБ Акадэміі навук, а таксама дзякуючы падарункам ад грамадскіх арганізацый. На 2005 год бібліятэка атрымлівала толькі 16 перыядычных беларускіх выданняў. Таксама адсутнічалі афіцыйныя дамовы аб навуковым супрацоўніцтве з беларускімі ўстановамі.

Даследчыкі Сяргей Панізнік і Алена Глагоўская адзначалі нізкую цікавасць да фондаў аддзела з боку беларускіх навукоўцаў і неабходнасць стварэння поўнага каталога-даведніка беларускіх збораў Славянскай бібліятэкі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Катэгорыя:Бібліятэкі Чэхіі
Катэгорыя:Беларусазнаўства
Катэгорыя:З’явіліся ў 1929 годзе
Катэгорыя:Славянская бібліятэка (Прага)
Катэгорыя:1929 год у Празе
Алабамскі лапатанос

**Алабамскі лапатанос** (*Scaphirhynchus suttkusi*) — від рыб сямейства асятровых. Знаходзіцца пад пагрозай знікнення.

## Апісанне 
Гэта невялікі асетр з падоўжаным, верацёнападобным целам. Дарослыя асобіны звычайна дасягаюць у даўжыню каля 70–80 см і важаць ад 1 да 2 кг. Характэрна плоскае, лапатападобнае рыла. Мае ад 15 да 21 жаберных тычынак на першай жабернай дузе. Спіна і бакі жоўта-аранжавага або светла-карычневага адцення, бруха — крэмава-белае. Цела пакрыта пяццю радамі касцяных пласцін (жучак). На спіне ў яго 15–21 жучак, а на баках — 40–49. Брушныя пласцінкі вельмі дробныя і амаль цалкам пагружаны ў скуру, ледзь заўважныя. Характэрна доўгае хваставое сцябло, вялікія вочы (што адрознівае яго ад іншых лапатаносаў).

## Асаблівасці біялогіі 
Эндэмік рачной сістэмы Мабіл у штаце Алабама. Раней сустракаўся ў многіх рэках штата, але зараз яго прысутнасць пацверджана толькі ў ніжнім цячэнні ракі Алабама. Аддае перавагу глыбокім участкам рэк з хуткай плынню і цвёрдым дном (пясок ці жвір).

Прыдонны драпежнік, знаходзіць лічынак насякомых, дробных малюскаў і іншых беспазваночных. Біялогія размнажэння вывучана слаба з-за рэдкасці віду.

Асноўнымі прычынамі катастрафічнага скарачэння папуляцыі сталі будаўніцтва плацін (якія перакрылі шляхі да нерасцілішчаў), забруджванне вады і змяненне рэжыму рачнога сцёку. У пачатку XXI ст. зафіксаваны толькі адзінкавыя выпадкі сустрэчы з гэтай рыбінй.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Асятровыя
Санкюлоты

* мастака Луі-Леапольда Буалі,  1792 г.]]
**Санкюло́ты** (; *без кюлотаў*) — людзі з ніжэйшых класаў у Францыі канца XVIII стагоддзя, многія з якіх сталі радыкальнымі і ваяўнічымі прыхільнікамі Французскай рэвалюцыі ў адказ на дрэнную якасць жыцця пры Старым парадку. Слова *sans-culotte'', якое супрацьпастаўляецца «арыстакрату», відаць, было ўпершыню выкарыстана 28 лютага 1791 года Жанам-Бернарам Гацье дэ Мюрнанам у зневажальным сэнсе пры апісанні «арміі санкюлотаў». Слова ўвайшло ў моду падчас дэманстрацыі 20 чэрвеня 1792 года.

Назва санкюлоты адсылае да іх адзення, а праз яго — да іх нізкага класавага статусу: кюлоты былі моднымі шаўковымі брыджамі да калена французскага дваранства і буржуазіі XVIII стагоддзя, а  з рабочага класа замест іх насілі панталоны або доўгія штаны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітычныя групоўкі перыяду Французскай рэвалюцыі
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Францыі
Шон Ленан

— брытанскі і амерыканскі музыкант. Ён сын артыстаў Джона Ленана і Ёка Она. На працягу сваёй кар'еры Ленан быў членам гуртоў Cibo Matto, The Ghost of a Saber Tooth Tiger, Claypool Lennon Delirium і гурта яго бацькоў Plastic Ono Band. Ленан выпусціў тры сольныя альбомы: Into the Sun (1998), Friendly Fire (2006) і Asterisms (2024).

## Дыскаграфія 
### Сольныя рэлізы 
#### Студыйныя альбомы 
#### Міні-альбомы 
* *Half Horse, Half Musician* (1999)

### З Cibo Matto 
* *Super Relax* (1997)
* *Stereo Type A* (1999)

### З the Ghost of a Saber Tooth Tiger 
* *Acoustic Sessions* (2010)
* *La Carotte Bleue* (2011)
* *Midnight Sun* (2014)

### З  Ёка Она/Plastic Ono Band 
* *Rising* (1995)
* *Blueprint for a Sunrise* (2001)
* ''Don't Stop Me! EP* (2009)
* *Between My Head and the Sky* (2009)
* *The Flaming Lips 2011 EP: The Flaming Lips with Yoko Ono/Plastic Ono Band* (2011)
* *Take Me to the Land of Hell* (2013)

### З Mystical Weapons 
* *Mystical Weapons* (2012)
* *Crotesque* (2013)

### З the Claypool Lennon Delirium 
* *Monolith of Phobos* (2016)
* *Lime and Limpid Green* (2017)
* *South of Reality* (2019)

### Музыка да фільмаў 
* *Smile for the Camera* (2005)
* *The Stranger* (2008)
* *Rosencrantz and Guildenstern Are Undead* (2008)
* *Tea Fight* (2008)
* *Alter Egos* (2012)
* *Ava's Possessions* (2015)

### Прадзюсар 
* Soulfly – *Primitive* (2000)
* *Valentine Original Soundtrack* (2001)
* *Five Children and It Soundtrack* (2004)
* Esthero – *Wikked Lil' Grrrls* (2005)
* Irina Lăzăreanu – *Some Place Along the Way* (2007)
* Ёка Она/Plastic Ono Band – *Between My Head and the Sky* (2009)
* The Ghost of a Saber Tooth Tiger — *Acoustic Sessions* (2010)
* The Ghost of a Saber Tooth Tiger — *Midnight Sun* (2010)
* The Ghost of a Saber Tooth Tiger — *La Carotte Bleue* (2011)
* Kemp & Eden – *Blackhole Lace* (2012)
* Plastic Ono Band — *Take Me to the Land of Hell* (2013)
* Fat White Family — *Songs for Our Mothers* (2016)
* Лана Дэль Рэй – *Lust for Life* (2017)
* The Moonlandingz — *Interplanetary Class Classics* (2017)
* Black Lips — *Satan's Graffiti or God's Art?* (2017)
* Insecure Men — *Insecure Men* (2018)
* Temples — Paraphernalia (2020)
* Glüme – *Main Character* (2023)
* Temples — *Exotico* (2023)
* The Lemon Twigs — A Dream Is All We Know (2024)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
*   
* «Шон Ленан», *часопіс «Нью-Ёрк»'', 18 мая 1998 г.
* Інтэрв'ю для I Like Music, 2006
* Інтэрв'ю з рэжысёрам Мікеле Чыветай пра *фільм «Friendly Fire»*

Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Выканаўцы Capitol Records
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1975 годзе
Барбара Чарнавеска

'*Барбара *Мірыям* Кшыжаньска–Чарнавеска*' (пол. Barbara Miriam Krzyżańska–Czarnowieska, нарадзілася 15 красавіка 1954 у Кракаве, памерла 22 лістапада 2007 у Антыёхіі, ЗША) — польская філолаг, паэтка, перакладчыца і блогерка.

## Біяграфія 
Скончыла 5-ю агульнаадукацыйны ліцэй імя Аўгуста Віткоўскага ў Кракаве і польскі філалагічны факультэт Ягелонскага ўніверсітэта. У 1988–1992 гадах скончыла дактарантуру ў Кіеўскім нацыянальным універсітэце імя Тараса Шаўчэнкі .

У 1992 годзе яна эмігравала назаўсёды ў ЗША, дзе дэбютавала ў польскай абшчыне Каліфорніі з вершам «*Мы прамаўляем  танец*». Была аўтаркай паэтычнага зборніка ''«Малітва на ад'езд з Кракава*» (2002), а таксама кнігі *«Перамагчы рак»* (2008), у якой апісала ўласны досвед змагання з ракам грудзей у апошнія гады жыцця .

Кшыжаньска-Чарнавеска была прапрапраўнучкай польска-беларускага пісьменніка Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча (1808–1884), чый фарс-вадэвіль 1866 года *«Пінская шляхта''» яна пераклала на польскую мову . Прэм'ера п'есы ў яе перакладзе ў Польшчы адбылася на сцэне варшаўскага тэатра «Рампа» на Таргаўку ў верасні 2010 года. Неаднаразова наведвала Люцынку, месца былой сядзібы Дуніна-Марцінкевіча, разам з іншымі нашчадкамі класіка беларускай літаратуры.

У 1999 годзе ёй паставілі дыягназ "рак". Яна падрабязна апісвала ход сваёй хваробы і сваё змаганне з ім у анлайн-дзённіку, імкнучыся падаць прыклад іншым жанчынам, каб яны не здаваліся пры аналагічных дыягназах. У 2005 годзе яна атрымала ўзнагароду польскіх карыстальнікаў Інтэрнэту ў конкурсе «Блог года» на сайце Onet.pl за свой блог *«Перамагчы рак*». У 2007 годзе яна вырашыла спыніць хіміятэрапію і планавала вярнуцца ў Польшчу.

Аднак не паспеўшы вярнуцца, Барбара Чарнавеска памерла 22 лістапада 2007 года ў Антыёхіі, акруга Лейк, і была пахавана на Ракавіцкіх могілках у Кракаве .

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кракаве
Катэгорыя:Памерлі ў 2007 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя на Ракавіцкіх могілках
Катэгорыя:Паэты Польшчы

## Зноскі
Анна Марголін

**Анна Марголін** (*Марголіна*, ідыш *אַנאַ מאַרגאָלין*‎, сапраўднае імя — *Роза Лебенсбойм*; 21 студзеня 1887, Брэст-Літоўск — 29 чэрвеня 1952, Нью-Ёрк) — амерыканская паэтка.

Пачынаючы з XX стагоддзя жанчыны сталі надаваць увагу развіццю яўрэйскай мовы — ідыш. Да гэтых жанчын належыць і Ганна Марголін.

## Біяграфія 
Адзіная дачка Менахема Лебенсбойма і Двойры-Леі Розенблюм, што па тых часах рэдка сустракалася ў габрэйскіх сем'ях. Бацька яе, Менахем, выхадзец з хасідаў, але абыякавы да рэлігіі, і дачцэ даў свецкую адукацыю. Нарадзілася ў Брэсце, пад кіраўніцтвам бацькі атрымала еўрапейскую свецкую адукацыю, пры гэтым вывучала іўрыт.

У дзяцінстве жыла ў Кёнігсбергу, Адэсе і Варшаве. У 1906 годзе бацька адправіў яе ў ЗША, дзе яна пачала сваю літаратурную кар'еру. Большая частка яе вершаў была напісана ў Нью-Ёрку, дзе яна ўвесь час жыла з 1913 года. Там яна ўвайшла ў кола інтэлектуалаў вакол Хаіма Жытлоўскага, стаўшы яго сакратаром.

Марголіна была прадстаўніком літаратурнага руху "Моладзь" (Di Yunge). Працавала ў рэдакцыях вядомых яўрэйскіх перыядычных выданняў “Фрайэ Арбэтэр Шцімэ” (Fraye Arbeter Shtime) і “Дэр Тог” (Der Tog). У апошнім з іх вяла штотыднёвую калонку аб пытаннях правоў, эмансіпацыі і ўвогуле аб жыцці жанчын. Пісала прозу, крытыку пад рознымі псеўданімамі, уключаючы „Соф'я Брандт”, і ў сярэдзіне 1920–х часцей — „Клара Левіна“. З 1920-х гадоў яна пачала друкавацца пад псеўданімам «Анна Марголін», пад якім яна пасля стала найболей вядомая, менавіта як паэтка. У 1929 годзе выйшаў адзіны прыжыццёвы зборнік 80 яе вершаў "Песні" (Lider), а ў 1932 былі апублікаваны апошнія яе паэтычныя творы. Практычна ўсе апошнія дваццаць гадоў жыцця да сваёй смерці ў 1952 годзе яна пакутавала ад няспыннай дэпрэсіі і адгарадзілася ад усяго свету "пустэльніцтвам". У 1991 годзе ў Нью-Ёрку выйшла кніга яе вершаў у перакладзе на англійскую мову «П'яная ад горычы праўды».

Яе творчасць лічыцца адной з вяршыняў паэзіі на мове ідыш, асабліва таго феномена, які прынята называць "жаночай паэзіяй". Творы Анны Марголін перакладзены на іўрыт, англійскую і некаторыя іншыя мовы.

## Зноскі
Arirang (альбом)

***«Arirang»*** — шосты карэйскамоўны і дзясяты ў цэлым студыйны альбом паўднёвакарэйскага бойз-бэнда BTS. Ён быў выпушчаны 20 сакавіка 2026 года лэйблам Big Hit Music. Гэты альбом — першы рэліз гурта за больш чым тры гады, пасля таго, як гурт узяў перапынак, бо кожны з яго ўдзельнікаў праходзіў ваенную службу.

Каб прарэкламаваць альбом, BTS плануюць адправіцца ў сусветны тур Arirang, які пройдзе з красавіка 2026 года па сакавік 2027 года.

## Крытычны прыём 
Майкл Крэг з The Guardian напісаў у сваёй чатырохзоркавай рэцэнзіі: «Пры 14 песнях усё крыху затухае, бо тэмы пачынаюць дублявацца, (але) на Arirang яны стварылі альбом, які пацвярджае іх статус найбуйнейшай поп-з'явы планеты, і гэтага больш чым дастаткова».

У рэцэнзіі на 8 з 10 Марыя Летыцыя Л. Гомес з часопіса Clash піша:«Чатырнаццаць трэкаў ствараюць больш сталы твор — такі, які замяняе глянцавыя, злёгку нахабныя сінглы «Butter» і «Dynamite» на нешта больш шматслойнае».

У станоўчай рэцэнзіі Пхё Кён Мін піша ў The Korea Times, што «Arirang разгортваецца не як зборнік асобных сінглаў, а хутчэй як старанна прадуманая гісторыя. Яго драматычнае развіццё сведчыць пра калектыўны намер злучыць мінулае з будучыняй праз шчырасць, а не абстракцыю».

## Спіс трэкаў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Альбомы 2026 года
Катэгорыя:Альбомы BTS
Катэгорыя:Альбомы на карэйскай мове
Корушкападобныя

**Корушкападобныя** (*Osmeriformes*) — атрад прамянёвапёрых рыб.

## Апісанне 
Большасць відаў — дробныя і сярэднія рыбы са стройным целам, даўжыня да 20–30 см. Па марфалогіі блізкія да ласосепадобных, але маюць свае ўнікальныя біялагічныя рысы. Як і ў ласасёў, у большасці корушкападобных паміж спінным і хваставым плаўнікамі маецца маленькі скурысты тлусты плаўнік. Шкілет слаба акасцянелы, захоўваюць рэшткі хорды ў касявым шкілеце і храсток у чарапной каробцы, у корушкападобных адсутнічаюць некаторыя дробныя косткі ў чэрапе, якія ёсць у ласасёў. Луска звычайна цыклоідная, гладкая і вельмі лёгка спадае пры дотыку.

## Асаблівасці біялогіі 
Гэта чародныя рыбы-пелагіялы. Сярод іх ёсць як выключна марскія віды (напрыклад, мойва), так і праходныя (корушка), якія жывуць у моры, але ідуць на нераст у рэкі. Некаторыя віды пастаянна жывуць у прэсных азёрах (сняток). Маляўкі і дробныя віды кормяцца зоапланктонам (дробнымі ракападобнымі), а буйнейшыя асобіны могуць быць драпежнікамі і паляваць на малявак іншых рыб.

Жывуць яны адносна нядоўга (звычайна ад 1 да 7–10 гадоў), хутка дасягаюць палавой спеласці. Многія віды маюць клейкую ікру, якая прымацоўваецца да падводных прадметаў, раслін або камянёў.


Катэгорыя:Атрады прамянёвапёрых рыб
Exodus (гурт)

**Exodus** — амерыканскі трэш-метал-гурт, заснаваны ў 1979 годзе ў Рычмандзе, штат Каліфорнія.

З моманту свайго стварэння Exodus выпусціў дванаццаць студыйных альбомаў, тры канцэртныя альбомы, адзін зборнік і перазапіс свайго першага альбома. Асаблівага поспеху гурт дасягнуў у сярэдзіне-канцы 1980-х гадоў са сваімі першымі трыма студыйнымі альбомамі: *Bonded by Blood* (1985), *Pleasures of the Flesh* (1987) і *Fabulous Disaster* (1989). Крытычныя водгукі пра *Fabulous Disaster* прыцягнулі ўвагу буйных лэйблаў, у тым ліку Capitol Records, з якім Exodus падпісалі кантракт у 1989 годзе.

Разам з Metallica Exodus часта прызнаюць адным з піянераў трэш-метал сцэны ў раёне заліва Сан-Францыска, і іх называюць адным з так званай «Вялікай шасцёркі» рэгіёну разам з Testament, Death Angel, Lȧȧz Rockit, Forbidden і Vio-lence. Exodus прадаў больш за пяць мільёнаў альбомаў па ўсім свеце, і яны таксама лічацца адным з «Вялікай васьмёркі» трэш-металу разам з Metallica, Megadeth, Slayer, Anthrax, Testament, Overkill і Death Angel. У 2016 годзе супрацоўнікі *Loudwire* назвалі іх 25-м найлепшым метал-гуртом усіх часоў.

## Удзельнікі гурта 
**Дзеючыя**

* Том Хантынг — ударныя (1979–1989, 1997–1998, 2001–2005, 2007–цяперашні час), вакал (1979–1982)
* Гэры Холт — гітары, бэк-вакал (1981–1993, 1997–1998, 2001–цяперашні час)
* Джэк Гібсан — бас-гітара, бэк-вакал (1997–1998, 2001–цяперашні час)
* Лі Альтус — гітары (2005–цяперашні час)
* Роб Дзюкс — вакал (2005–2014, 2025–цяперашні час)

## Дыскаграфія 
 **Студыйныя альбомы**
* *Bonded by Blood* (1985)
* *Pleasures of the Flesh* (1987)
* *Fabulous Disaster* (1989)
* *Impact Is Imminent* (1990)
* *Force of Habit* (1992)
* *Tempo of the Damned* (2004)
* *Shovel Headed Kill Machine* (2005)
* *The Atrocity Exhibition... Exhibit A* (2007)
* *Let There Be Blood* (2008)
* *Exhibit B: The Human Condition* (2010)
* *Blood In, Blood Out* (2014)
* *Persona Non Grata* (2021)
* *Goliath* (2026)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Выканаўцы Nuclear Blast
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:Выканаўцы Capitol Records
Катэгорыя:Трэш-метал-гурты ЗША
Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна

**Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна** () — беларускі маляр, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР. Герой Сацыялістычнай Працы (1974).

## Біяграфія 
Нарадзілася 7 кастрычніка 1936 года ў мястэчку Княжыцы Магілёўскага раёна ў сялянскай сям’і.

У 1954 годзе, пасля заканчэння Княжыцкай сярэдняй школы падала заяву ў Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут, але не прайшла па конкурсе і паступіла ў Магілёўскае гарадское тэхнічнае вучылішча № 4. Па заканчэнні вучылішча атрымала спецыяльнасць электраманцёра сельскай электрыфікацыі.

У 1956 годзе па камсамольскай пуцёўцы накіравана ў Камсамольск-на-Амуры (РСФСР), дзе асвоіла малярную справу, карпусоў прадпрыемства «Магілёўхімвалакно»,
* Герой Сацыялістычнай Працы (1974),
* ордэн Леніна (1974),
* медаль «Серп і Молат» (1974).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* [О. Васильева. Бригадир // Работница. — 1976. — № 2. — С. 10 — 11.](https://nzdr.ru/data/media/biblio/j/rabot/1976/%D0%A0%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0%20-%201976-02%20(%D0%BD%D0%B5%D1%82%20%D0%91%D0%9F).pdf)

## Спасылкі 
* Шатухина Антонина Владимировна

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Дэлегаты XXV з’езда КПСС
Мазырская група гаворак

]]

**Мазырская (усходнепалеская) група гаворак** (таксама *тураўска-мазырская група гаворак*) — адна з груп гаворак паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы.

## Зона распаўсюджвання 
Мазырскую групу гаворак складаюць гаворкі паўднёва-ўсходняй часткі паўднёва-заходняга дыялекту. Заходняя мяжа праходзіць прыблізна па лініі Столін — Лунінец — Салігорск, паўночная — прыблізна па лініі Салігорск — Калінкавічы — Лоеў.

Мазырская група вельмі блізкая да сумежных з ёй гаворак сярэднепалескай групы паўночнага (палескага) дыялекту ў складзе сучаснай украінскай дыялектнай мовы.

## Асаблівасці 
Мазырская група гаворак паўднёва-заходняга дыялекту адрозніваецца ад гродзенска-баранавіцкай многімі асаблівасцямі:
* Спалучэнне цвёрдых губных зычных з [й] у адпаведнасці з аналагічнымі мяккімі губнымі зычнымі перад [а] у іншых гаворках: [*пйац’*], [*мйа́со*], [*вйа́н’э*], [*жарабйа́*].
* Прыстаўны гук [в] перад націскнымі (і ненаціскнымі) галоснымі [у] у пачатку слова: [*ву́л’іца*], [*ву́с’эн’*].
* Мяккі канцавы зычны [с’] у адпаведнасці з неканцавым спалучэннем зычных [с’ц’] у словах: [*γос’*], [*ра́дас’*], [*кос’*].
* Захаванне ў дзеясловах з асновай на зычны ў першай асобе множнага ліку перад канчаткам *-о̂м* (*-ам*) цвёрдага зычнага асновы: [*ідо̂́м*], [*н’аcо̂́м*], [*м’ато̂́м*], [*пасо̂́м*], [*п’ако̂́м*], [*стрыγо̂́м*].
* Цвёрды зычны [с] у зваротным афіксе дзеясловаў, або саканне: [*с’м’айа́ўса*], [*мы́ўса*], [*памы́лас*].
* Канцавы суфікс *-ці* ў дзеясловах з асновай на [γ], [к] у неазначальнай форме: [*б’э̂́γц’і*], [*л’э́γц’і*], [*с’э̂́кц’і*], [*ц’э́кц’і*], [*с’ц’эраγц’і́*], [*б’эраγц’і́*].

Гэтыя асаблівасці агульныя як для мазырскай, так і для слуцкай груп гаворак.

Выключна для мазырскай групы гаворак характэрна:
* Паслядоўнае вымаўленне ў тых жа умовах, што і пад націскам, галоснага гука [о] не пад націскам, або оканне: [*вода́*], [*коро́ва*], [*γолова́*], [*чолов’э̂́к*], [*ко́лос*], [*γо́род*], [*л’э̂́то*], [*ско́ро*], [*но́воγо*].
* Eканне: [*з’эмл’а́*], [*с’эz’а́ц’*], [*с’эрада́*], [*м’э̂́с’эц*].
* Галосны [у] пасля губных зычных (пераважна пад націскам) у адпаведнасці з галосным [ы] у іншых гаворках: [*бук*], [*му́ло*], [*прыву́к*], [*снопу́*], [*ву́л’іў*], [*му*], [*ву*], [*но́вуйэ*], [*ба́бу*].
* Непаслядоўнае ўжыванне прыстаўнога зычнага [в] перад націскным галосным [о] у пачатку слова: [*о́з’эро*], [*о́с’эн’*], [*о́γн’ішчэ*], [*о́ко*], [*о́сы*].
* Вымаўленне галоснага [э] пад націскам перад цвёрдымі зычнымі: [*ав’э́с*], [*м’эд*], [*б’э́рдо*], [*в’э́дра*], [*ц’э́мно*], [*дал’э́ко*].
* Спалучэнне мяккіх зычных [с’], [з’], [z’], [ц’], [л’], [н’] і цвёрдых [ш], [ж], [ч] з [й]: [*кам’э̂́н’йе*], [*γо́л’йэ*] і г. д.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская дыялекталогія
Слуцкая група гаворак

]]

**Слуцкая група гаворак** (таксама *слуцка-бабруйская, слуцка-рэчыцкая група гаворак*) — адна з груп гаворак паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы.

## Зона распаўсюджвання 
Слуцкую групу гаворак складаюць гаворкі паўночна-ўсходняй часткі паўднёва-заходняга дыялекту. Заходняя мяжа праходзіць прыблізна па рацэ Лань і далей на поўнач да водападзелу рэк Нёман і Пціч. Паўднёвая — прыблізна па лініі Лунінец — Жыткавічы — Мазыр — Брагін.

## Асаблівасці 
Слуцкая група гаворак паўднёва-заходняга дыялекту адрозніваецца ад гродзенска-баранавіцкай многімі асаблівасцямі:
* Спалучэнне цвёрдых губных зычных з [й] у адпаведнасці з аналагічнымі мяккімі губнымі зычнымі перад [а] у іншых гаворках: [*пйац’*], [*мйа́со*], [*вйа́н’э*], [*жарабйа́*].
* Прыстаўны гук [в] перад націскнымі (і ненаціскнымі) галоснымі [у] у пачатку слова: [*ву́л’іца*], [*ву́с’эн’*].
* Мяккі канцавы зычны [с’] у адпаведнасці з неканцавым спалучэннем зычных [с’ц’] у словах: [*γос’*], [*ра́дас’*], [*кос’*].
* Захаванне ў дзеясловах з асновай на зычны ў першай асобе множнага ліку перад канчаткам *-о̂м* (*-ам*) цвёрдага зычнага асновы: [*ідо̂́м*], [*н’аcо̂́м*], [*м’ато̂́м*], [*пасо̂́м*], [*п’ако̂́м*], [*стрыγо̂́м*].
* Цвёрды зычны [с] у зваротным афіксе дзеясловаў, або саканне: [*с’м’айа́ўса*], [*мы́ўса*], [*памы́лас*].
* Канцавы суфікс *-ці* ў дзеясловах з асновай на [γ], [к] у неазначальнай форме: [*б’э̂́γц’і*], [*л’э́γц’і*], [*с’э̂́кц’і*], [*ц’э́кц’і*], [*с’ц’эраγц’і́*], [*б’эраγц’і́*].

Гэтыя асаблівасці агульныя як для слуцкай, так і для мазырскай груп гаворак.

Выключна для слуцкай групы гаворак характэрна:
* Недысімілятыўнае яканне са «звужаным», падобным да гука [э], вымаўленнем галоснага пасля мяккіх зычных не пад націскам ([*з’аэмл’а́*], [*с’аэz’а́ц’*], [*с’эарада́*], [*м’э̂́с’аэц*]).
* Прыстаўны гук [в] перад націскнымі (і ненаціскнымі) галоснымі [о] у пачатку слова: [*во́с’эн’*], [*во́чы*], [*вачэ́й*].
* Вымаўленне галоснага [о] пад націскам перад цвёрдымі зычнымі, прытым губныя зычныя выступаюць перад ім у спалучэнні з наступным [й]: [*аўйо̂с*], [*мйо̂д*], [*бйо̂рдо*], [*ўйо̂дра*].

## Уплыў на літаратурную мову 
Паўднёва-заходняму дыялекту, асабліва слуцкай і гродзенска-баранавіцкай групе, належыць важная роля ў фарміраванні і развіцці сучаснай беларускай літаратурнай мовы. На асаблівасці гаворак паўднёва-заходняга дыялекту абапіраліся ў сваёй беларускамоўнай літаратурнай творчасці А. Абуховіч (Случчына) і іншыя беларускія пісьменнікі XIX стагоддзя. У XX стагоддзі дзякуючы творчасці многіх пісьменнікаў, выхадцаў з паўднёва-заходняй часткі Беларусі (К. Чорны, К. Крапіва, П. Глебка, І. Мележ і многія іншыя), роля гэтых гаворак у выпрацоўцы нормаў літаратурнай мовы, у развіцці і ўзбагачэнні яе слоўніка робіцца вызначальнай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская дыялекталогія
Еўрапейская яўдошка

**Еўрапейская яўдошка**, **умбра** (*Umbra krameri*) — від рыб сямейства умбрыевых, адзіны прадстаўнік роду *Umbra* ў Еўропе. Вядома сваёй прыстасаванасцю да жыцця ў экстрэмальных балоцістых умовах. 

## Апісанне 
Невялікая рыбка даўжынёй 8–12 см, рэдка да 17 см. Цела чырванавата-карычневае з цёмнымі плямамі і характэрнай светлай (жаўтаватай) падоўжнай паласой па баках. Хваставы плаўнік закруглены, галава цалкам пакрыта луской.

## Пашырэнне 
Эндэмік басейнаў рэк Дунай і Днестр. Сустракаецца ў нізінных раёнах Аўстрыі, Славакіі, Венгрыі, Харватыі, Сербіі, Румыніі, Балгарыі, Малдовы і Украіны. Аддае перавагу стаячым або павольна бягучым водам: поймавым азёрам, балотам, зарослым меліярацыйным каналам і старыцам з тоўстым пластом глею.

Від уключаны ў Чырвоны спіс МСАП як уразлівы. Галоўныя пагрозы: асушэнне балот, забруджванне вады і канкурэнцыя з інвазіўнымі відамі, такімі як ратан-галавешка.

## Асаблівасці біялогіі 
Корміцца пераважна лічынкамі насякомых і дробнымі ракападобнымі.

Нераст адбываецца ў сакавіку–красавіку пры тэмпературы вады 12-16 °C. Самка будуе гняздо ў паглыбленні дна або сярод расліннасці і ахоўвае ікру да выхаду лічынак.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Умбрыевыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1792 годзе
Гродзенска-баранавіцкая група гаворак

]]

**Гродзенска-баранавіцкая (заходняя) група гаворак** — адна з груп гаворак паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы.

## Зона распаўсюджвання 
Гродзенска-баранавіцкую групу гаворак складаюць гаворкі заходняй часткі паўднёва-заходняга дыялекту прыблізна да ракі Лань і далей на поўнач да водападзелу рэк Нёман і Пціч. Гродзенска-баранавіцкая група гаворак мае працяг за мяжой Беларусі ў Польшчы. Гэта сумежная паўночная частка гаворак усходняй Беласточчыны.

## Асаблівасці 
Гродзенска-баранавіцкая група мае наступныя характарыстыкі:
* Найбольш выразнае і яркае недысімілятыўнае яканне. Выразны галосны [а] вымаўляецца тут у становішчы пасля мяккіх зычных незалежна ад якасці галоснага пад націскам не толькі ў першым складзе перад націскам, але і ў іншых ненаціскных складах: [*с’арада́*], [*б’араγ’і́*], [*z’ас’ац’і́*], [*п’аz’:ас’а́т*], [*з’ал’анава́ты*], [*п’арадава́ц’*], [*во́с’ан’*], [*н’э́йак*], [*γул’а́йаш*], [*γул’а́йац’а*].
* Прыстаўны гук [γ] перад націскнымі і ненаціскнымі галоснымі [у], [о] у пачатку слова: [*γу́л’іца*], [*γу́с’ан’*], [*γо́с’ан’*], [*γо́чы*], [*γару́ц’*], [*γараб’і́на*].
* Формы інфінітыва дзеясловаў з асновай на галосныя гукі з канцавым галосным [і]: [*бра́ц’і*], [*раб’і́ц’і*], [*саz’і́ц’і*].
* Канцавы [о] у канчатках дзеясловаў першай асобы множнага ліку цяперашняга часу: [*ро́б’імо*], [*ко́с’імо*], [*крычымо́*], [*іz’эмо́*], загадны лад — [*с’а́z’мо*], [*пайz’э́мо*], [*с’п’імо́*] і інш.

Некаторыя даследчыкі ў гэтай групе гаворак вылучаюць паўночна-заходнюю падгрупу. Адрозніваюць яе ад іншых мясцовых гаворак заходняй групы такія асаблівасці:
* Вымаўленне галоснага [о] пасля мяккіх зычных у канцавым адкрытым складзе: [*кам’э̂́н’о*], [*в’э́ц’о*], [*гал’о*].
* Канчатак [*-э*] у назоўніках жаночага роду з асновай на мяккія зычныя і шыпячыя ў месным склоне адзіночнага ліку: [*на⁀м’ажэ́*], [*у⁀z’ажэ́*], [*на⁀шашэ́*], [*на⁀пн’э́*] і інш.

Але дамінуюць у ёй усё ж асаблівасці паўночна-заходняй дыялектнай зоны. Таму больш падстаў лічыць гэтыя гаворкі часткай паўночна-заходняй дыялектнай зоны, а не асобнай падгрупай гаворак заходняй групы.

## Уплыў на літаратурную мову 
Паўднёва-заходняму дыялекту, асабліва слуцкай і гродзенска-баранавіцкай групе, належыць важная роля ў фарміраванні і развіцці сучаснай беларускай літаратурнай мовы. На асаблівасці гаворак паўднёва-заходняга дыялекту абапіраліся ў сваёй беларускамоўнай літаратурнай творчасці Я. Чачот (Навагрудчына), Цётка (Гродзеншчына) і іншыя беларускія пісьменнікі XIX стагоддзя. На мове, блізкай да гаворак заходняй групы, звяртаўся да народа ў сваіх публіцыстычных творах К. Каліноўскі. Родная гаворка Стаўбцоўшчыны была асноўнай крыніцай моўных сродкаў для Якуба Коласа — аднаго са стваральнікаў сучаснай беларускай літаратурнай мовы. У XX стагоддзі дзякуючы творчасці многіх пісьменнікаў, выхадцаў з паўднёва-заходняй часткі Беларусі (К. Чорны, К. Крапіва, П. Глебка, Я. Брыль і многія іншыя), роля гэтых гаворак у выпрацоўцы нормаў літаратурнай мовы, у развіцці і ўзбагачэнні яе слоўніка робіцца вызначальнай.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларуская дыялекталогія
Дзевянішкаўскі выступ

**Дзевянішкаўскі выступ**, або **Дзевянішскі выступ** ( — *Дзевянішская пятля*) — тэрыторыя ў паўднёва-ўсходняй частцы Літоўскай Рэспублікі (Салечніцкі раён Віленскага павета), якая глыбока ўразаецца ў тэрыторыю Рэспублікі Беларусь (паміж Воранаўскім і Іўеўскім раёнамі Гродзенскай вобласці). З’яўляецца ўнікальнай геаграфічнай, гістарычнай і этналінгвістычнай асаблівасцю беларуска-літоўскага памежжа.

## Геаграфія і юрыдычны статус 
Выступ удаецца ўглыб тэрыторыі Беларусі прыкладна на 25 кіламетраў. З усходу, поўдня і захаду ён акружаны беларускай тэрыторыяй, а з астатняй Літвой злучаецца толькі вузкім перашыйкам (каля 2,5—3 км у самым вузкім месцы). Праз гэты перашыек праходзіць адзіная аўтамабільная дарога, якая звязвае рэгіён з цэнтральнай Літвой. На тэрыторыі выступу размешчаны дзве адміністрацыйныя адзінкі (сянюніі) Салечніцкага раёна — Дзевянішская (цэнтр — мястэчка Дзевянішкі) і Пашкоўская.

Сучасны статус і абрысы выступу ў міжнародным праве канчаткова замацаваны Дагаворам паміж Рэспублікай Беларусь і Літоўскай Рэспублікай аб беларуска-літоўскай дзяржаўнай граніцы ад 6 лютага 1995 года. У артыкуле 1 гэтага дакумента дакладна прапісана, што лінія мяжы «агібае з усходу, поўдня і захаду раён літоўскага населенага пункта Дзевянішкес».

## Гісторыя фарміравання 
Да восені 1939 года тэрыторыя выступу ўваходзіла ў склад Ашмянскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.

Пасля паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь асноўная частка Віленшчыны з Вільняй была перададзена Літве згодна з дагаворам ад 10 кастрычніка 1939 года. Аднак тэрыторыя вакол Дзевянішак тады засталася ў складзе БССР. Першапачаткова яна была ўключана ў склад Вілейскай вобласці, а з 15 студзеня 1940 года — у склад Воранаўскага раёна Баранавіцкай вобласці. Менавіта тагачасная адміністрацыйная мяжа паміж гэтымі савецкімі абласцямі шмат у чым прадвызначыла будучыя абрысы выступу.

## Гл. таксама 
* Перадача Віленскага краю Літве
* Беларускія гаворкі ў Літве
* Простая мова
* Беларуска-літоўская мяжа

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Геаграфія Літвы
Катэгорыя:Віленскі павет
Катэгорыя:Салечніцкі раён
Катэгорыя:Беларуска-літоўская мяжа
Катэгорыя:Гісторыя Літвы
Катэгорыя:Віленшчына
Катэгорыя:Тэрытарыяльныя змены
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы аб тэрытарыяльных зменах
Катэгорыя:Выступы
Белапёры пячкур

**Белапёры пячкур** (*Romanogobio albipinnatus*) — від рыб сямейства карпавых.

## Апісанне 
Невялікая рачная рыбіна, цела верацёнападобнае, падоўжанае, злёгку сціснутае з бакоў. Даўжыня звычайна складае 8–11 см, максімум да 13–15 см. Спіна зеленавата-шэрая або жаўтавата-карычневая, бакі светлыя са срабрыстым адлівам. Уздоўж бакавой лініі размешчаны рад з 7–11 цёмных плям, якія часам зліваюцца ў суцэльную паласу. Плаўнікі светлыя, амаль празрыстыя, без цёмных плям (у адрозненне ад звычайнага пячкура). Мае даволі доўгія вусікі, якія звычайна даходзяць да задняга краю вока або нават за яго. На спіне і баках могуць быць ледзь заўважныя эпітэліяльныя грабяні (наросты), што характэрна для роду *Romanogobio*.

## Пашырэнне 
Любіць праточную ваду. Жыве ў рэках з сярэдняй і павольнай плынню, на глыбокіх участках з пясчаным або гліністым дном. У адрозненне ад звычайнага пячкура, які часта сустракаецца на мелкаводных перакатах, белапёры пячкур аддае перавагу глыбейшым месцам і больш чыстай вадзе.

Пераважна еўрапейскі від, арэал якога ахоплівае басейны рэк, што ўпадаюць у Каспійскае, Чорнае і Азоўскае моры. У Беларусі сустракаецца ў басейнах буйных рэк (Дняпро, Прыпяць, Сож, Нёман, Дзвіна). Хоць ён і не з'яўляецца вельмі рэдкім, яго часта блытаюць са звычайным пячкуром, таму рэальная колькасць папуляцый можа быць недаацэненая.

## Асаблівасці біялогіі 
Большую частку часу праводзіць каля дна. Корміцца дробнымі доннымі бесхрыбтовымі (лічынкамі насякомых, чарвякамі) і дэтрытам. Больш актыўны ў прыцемках.

Нераст парцыённы (у некалькі этапаў), адбываецца ў маі–чэрвені, калі вада праграваецца да 16—20 °C. Ікру адкладае на пясок або камяні на ўчастках з плынню.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Карпавыя
Ласасёвыя

**Ласасёвыя** (*Salmonidae*) — адзінае сучаснае сямейства рыб атрадза ласосепадобных.

Выдзяляюцца тры падсямействы, якія маюць свае шкілетныя адрозненні: 
* *Salmoninae* характарызуюцца наяўнасцю зубоў на верхнясківічнай костцы і раздзеленымі цемяннымі косткамі;
* *Coregoninae* вызначаюцца адсутнасцю зубоў на верхняй сківіцы;
* *Thymallinae* маюць вельмі доўгі спінны плаўнік (17 і больш прамянёў) і не маюць арбітасфеноіднай косткі ў чэрапе.


Катэгорыя:Сямействы рыб
Кісцяпёрыя рыбы

**Кісцяпёрыя рыбы** (*Crossopterygii*, *Coelacanthimorpha*) — падклас (надатрад) старажытных лопасцевапёрых рыб, уключае адзіны атрад .

Вядомы з ранняга дэвону (каля 400 млн гадоў таму). Доўгі час лічыліся цалкам вымерлымі ў канцы мелавога перыяду, пакуль у 1938 годзе ў Індыйскім акіяне не быў знойдзены адзіны сучасны прадстаўнік — латымерыя.

Галоўнай асаблівасцю кісцяпёрых з’яўляецца будова плаўнікоў (асабліва парных — грудных і брушных). Аснова плаўніка ўяўляе сабой мускулістую лопасць, унутры якой знаходзіцца моцны шкілет з некалькіх сегментаваных касцей. Гэтая будова нагадвае канечнасць наземных пазваночных і дазваляе рыбе абапірацца на субстрат.

Шкілет пераважна храстковы, але ў выкапнёвых формаў была развіта касцявая тканка. Захоўваецца хорда. Чэрап мае асаблівы рухомы сустаў паміж пярэдняй і задняй часткамі, што дазваляе рыбе шырока адкрываць рот. Луска касмоідная (складаецца з косці, дэтынападобнага рэчыва — касміну і тонкага слою эмалі).

У выкапнёвых прэснаводных форм былі развіты лёгачныя мяшкі (вырасты кішэчніка), што дазваляла дыхаць атмасферным паветрам. У сучаснай латымерыі (марскі від) лёгкіх няма, яны рэдукаваны да тлушчавай падушкі.

Кісцяпёрыя рыбы лічацца адной з самых важных груп у гісторыі эвалюцыі. Менавіта ад адной з галін прэснаводных кісцяпёрых (група *Rhipidistia*) у дэвонскім перыядзе паходзяць першыя наземныя пазваночныя — стэгацэфалы (старажытныя земнаводныя). Пераход да наземнага спосабу жыцця стаў магчымым дзякуючы моцным плаўнікам-лапам і наяўнасці дадатковага лёгачнага дыхання.

Катэгорыя:Лопасцевапёрыя рыбы
Яўгенія Піліпаўна Сідарчук

**Яўгенія Піліпаўна Сідарчук** () — беларуская калгасніца, дэпутат Вярхоўнага Савета БССР. Герой Сацыялістычнай Працы (1958).

## Біяграфія 
Нарадзілася 26 жніўня 1929 года ў в. Абухава (цяпер — Гродзенскі раён Гродзенскай вобласці).

Па заканчэнні Абухоўскай сямігадовай школы з 1951 года па 1972 год працавала паляводам, звеннявой на цукровых бураках, з 1972 года па 1989 год — цялятніцай фермы «Абухава» калгаса «Шлях да камунізму» Гродзенскага раёна.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 5-га склікання. Дэлегат XXI з’езда КПСС (1959).

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 студзеня 1958 года за выдатныя поспехі, дасягнутыя ў справе развіцця сельскай гаспадаркі па вытворчасці збожжа, бульбы, лёну, мяса, малака і іншых прадуктаў сельскай гаспадаркі, і ўкараненне ў вытворчасць дасягненняў навукі і перадавога вопыту прысвоена званне «Герой Сацыялістычнай Працы» з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Жыла ў аграгарадку Абухава.

Памерла 6 студзеня 2023 года.

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы (1958),
* ордэн Леніна (1958),
* медаль «Серп і Молат» (1958),
* граматы Вярхоўнага Савета БССР (1958, 1960),
* медаль «За доблесную працу» (1970),
* званне «Ганаровы грамадзянін Гродзенскага раёна» (2008).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Сидорчук Евгения Филипповна
* Об Илье Петровиче Сенько, бывшем руководителе СПК «Обухово», говорят: «Любил, что делал. Делал, что любил»

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання
Катэгорыя:Дэлегаты XXI з’езда КПСС
Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Катэгорыя:Звеннявыя калгасаў
Агратэхналагічны факультэт БДСГА

**Агратэхналагічны факультэт** — адзін з факультэтаў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі.

## Агульныя звесткі 
Створаны ў 2022 шляхам аб’ядання агранамічнага з аграэкалагічным факультэтам. З’яўляецца іх пераемнікам.

## Спецыяльнасці 
* Аграномія
* Селекцыя і насенняводства
* Ахова раслін і карантын
* Плодаагародніцтва
* Аграхімія і глебазнаўства
* Вытворчасць прадукцыі расліннага паходжання

## Кафедры ў 2026 годзе 
* Біялогіі раслін і хіміі
* Земляробства
* Раслінаводства
* Селекцыі і біятэхналогіі раслін
* Кормавытворчасці і захавання прадукцыі раслінаводства
* Плодаагародніцтва
* Аховы раслін
* Аграхіміі і глебазнаўства

## Дэканы 
* Андрэй Анатольевіч Гарноўскі

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Старонка факультэта на сайце БДСГА

Катэгорыя:Факультэты БДСГА
Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе
Факультэт кіравання і сацыяльных камунікацый БДСГА

**Факультэт кіравання і сацыяльных камунікацый** — адзін з факультэтаў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі.

## Агульныя звесткі 
1 лістапада 2002 года загадам № 722 ад 28 кастрычніка 2002 года па БДСГА ўтвораны *факультэт бізнесу і права* шляхам рэарганізацыі эканамічнага факультэта. З 1 верасня 2025 года ў сувязі з рэструктурызацыяй у адпаведнасці з загадам 85-ОД ад 08 мая 2025 года па Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі перайменаваны ў факультэт кіравання і сацыяльных камунікацый.

## Спецыяльнасці 
* Правазнаўства
* Маркетынг
* Камерцыя

## Кафедры ў 2026 годзе 
* Аграбізнесу
* Маркетынгу
* Агульнапрафесіянальных і спецыяльных юрыдычных дысцыплін
* Сацыяльна-гуманітарных дысцыплін

## Дэканы 
* Алена Пятроўна Каляснёва
* Наталля Аляксееўна Глушакова

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Старонка факультэта на сайце БДСГА

Катэгорыя:Факультэты БДСГА
Катэгорыя:З’явіліся ў 2002 годзе
Аляксандр Рамановіч

**Аляксандр Рамановіч** (нар.20 сакавіка/1 красавіка 1871 г.  у маёнтку Алякшышкі, Лідскі павет, памёр 14 лістапада 1933 у Вільні ) —  беларускі татарын, мусульманін, генерал-маёр арміі Расійскай імперыі, брыгадны генерал арміі Польскай .

## Біяграфія 
Сям'я: Аляксандр Рамановіч нарадзіўся 1 красавіка 1871 года ў сямейным маёнтку Алякшышкі у Лідскім павеце ў сям'і Рамуальда, капітана рускай артылерыі, і Эміліі, народжанай Якубоўскай. 

Сам Аляксандр ажаніўся з Іааннай, народжанай Базарэўскай, з якой у яго было чацвёра дзяцей: Стэфан, Соф'я, Марыя і Елена.

У 1890 годзе Аляксандр Рамановіч скончыў Кадэцкі корпус у Полацку, затым Афіцэрскую школу кавалерыі. З 1892 года стаў прафесійным афіцэрам рускай кавалерыі. Удзельнік Сусветнай вайны. У 1914 годзе ўдзельнічаў у Прускай кампаніі ў якасці камандзіра кавалерыйскага палка. выратаўшыся падчас разгрома расіян на Мазурах, ён прыняў камандаванне Калішскім памежным стралковым палком. У 1916 годзе быў атручана падчас нямецкай газавай атакі. Пасля выздараўлення атрымаў званне генерал-маёра і камандаваў памежнай дывізіяй у Фінляндыі да 1917 года.

3 лютага 1920 года ён быў прыняты ў Польскую армію з умоўным зацвярджэннем звання генерал-лейтэнанта і прызначаны камандзірам Татарскага кавалерыйскага палка імя Мустафы Ахматовіча  .

22 красавіка 1920 года ён быў прызначаны камандзірам 7-й кавалерыйскай брыгады . З ліпеня 1920 года па сакавік 1921 года служыў у распараджэнні міністра ваенных спраў, пасля чаго служыў на Цэнтральнай Станцыі афіцэраў у Варшаве. Удзельнічаў у польска-бальшавіцкай вайне. 26 студзеня 1921 года быў зацверджаны ў званні генерал-падпаручніка ў групе афіцэраў былога Усходняга корпуса і былой Расійскай арміі 

Ён ня змог адаптавацца да новага асяроддзя і падаў у адстаўку. 1 красавіка 1921 года ён быў адпраўлены ў адстаўку ў званні генерал-падпаручніка.  26 кастрычніка 1923 года прэзідэнт Рэспублікі Польшча Станіслаў Вайцяхоўскі зацвердзіў яго ў званні брыгаднага генерала. Падчас выхаду ў адстаўку ён развіў актыўную грамадскую і рэлігійную дзейнасць сярод мусульманскай абшчыны, старшынёй якой быў. Ён пасяліўся ў Вільні, дзе і памёр 14 лістапада 1933 года. Пахаваны ў сямейным склепе на могілках у Некрашунцах Лідскага павета. 

## Кар'ера 
: Падчас службы ў расійскай арміі яму былі прысвоены наступныя званні:

* карнэт  — 4 жніўня 1892, г.
* паручнік – 04.08.1896, в.
* штабс-ротмістр — 4 жніўня 1900, в.
* ротмістр (капітан)  – 04.08.1904, в.
* палкоўнік – 06.12.1913 г.
* генерал-маёр — 11 жніўня 1917 .

## Глядзіце таксама 
* Беларускія татары
* Татарскі кавалерыйскі полк імя Мустафы Ахматовіча

## Зноскі 

## Бібліяграфія 
* 
* Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 2 M-Ż. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2001. ISBN 83-87103-81-0.
* Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
* Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.
* 
Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе
Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)

16 сакавіка 2026 года а 21:00 у ходзе афгана-пакістанскага канфлікту быў нанесены авіяўдар па рэабілітацыйным цэнтры для нарказалежных «Амід» у Кабуле, Афганістан. Загінулі 400 чалавек. Паводле звестак афганскага ўрада, адказнасць за напад ляжыць на Пакістане; аднак пакістанскія ўлады адмаўляюць сваё дачыненне. Паводле супрацоўнікаў бальніцы, ва ўстанове на момант здарэння праходзілі лячэнне 2000 чалавек.

Хоць Пакістан сцвярджаў, што цэліўся толькі ў ваенныя аб’екты, прадстаўнік Міністэрства аховы здароўя Афганістана Шарафат Заман Амархаіл заявіў, што побач з бальніцай не было аніякіх ваенных аб’ектаў.

Забіхула Муджахід, намеснік міністра інфармацыі Афганістана, заявіў, што афганскі ўрад лічыць «такі акт супярэчным усім агульнапрынятым прынцыпам і злачынствам супраць чалавечнасці». Афганскі крыкетыст Рашыд Хан назваў гэта ваенным злачынствам, «агідным падчас Рамадана», заклікаўшы ААН і праваабарончыя арганізацыі правесці расследаванне.

Парватханені Харыш, пастаянны прадстаўнік Індыі ў ААН, асудзіў удары Пакістана па Афганістане ў месяц Рамадан.

## Крыніцы
Катэгорыя: Падзеі 16 сакавіка
Катэгорыя:Сакавік 2026 годаКатэгорыя:Гісторыя Кабула