open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жакет Лёвенхільм

**Густава Шарлота «Жакет» Аўрора Гілдэнстольп** (швед. *Gustava Charlotta «Jacquette» Aurora Gyldenstolpe*; 4 ліпеня 1797, Стакгольм — 7 студзеня 1839, Канстанцінопаль) — шведская высакародная дама і фрэйліна. Вядома як фаварытка шведскага караля Оскара I прынамсі ў 1819—1827 гадах.

## Біяграфія 
Жакет была дачкой генерал-маёра Нілса Вексіоніўса, 5-га графа Гілдэнстольпа (1768—1844), і салоністкі Шарлоты Аўроры Дэ Гір.

Жакет Гілдэнстольпэ служыла фрэйлінай каралевы Гедвігі Лізаветы Шарлоты з Гольштэйн-Готарпскай да яе шлюбу. 18 верасня 1817 года яна выйшла замуж за генерал-лейтэнанта графа Карла Густава Лёвенхільма і пераехала з ім у яго маёнтак у Вермландзе. Шлюб быў бяздзетным. Жакет не любіла ролю гаспадыні ў загарадным маёнтку і сумавала па жыцці пры двары. Яны вярнуліся ў горад, калі яе муж быў прызначаны падкаморыем наследнага прынца ў 1818 годзе. У каралеўскім двары, Жакет стала ў цэнтры акружэння вакол кронпрынца, нароўні з яе маці, Густавам Лагеб’елькам, Мар’янай Каскалі і жонкі галандскага пасла, якія забаўляліся маскарадамі і французскім аматарскім тэатрам ў палацы Росэрсберг. У шматлікіх прыватных лістах таго часу Жакет і Оскар адзначаліся каханкамі. Яны паводзілі сябе нефармальна і блізка адзін з адным, і было адзначана, што Жакет не карысталася сваім тытулам, калі размаўляла з ім. Яе муж спрабаваў выдаліць яе з двара, але маці перашкодзіла.

У 1822 годзе наследнага прынца Оскара адправілі ў падарожжа па Еўропе, каб знайсці нявесту. Муж Жакет Карл Густаў Лёвенхільм быў часткай асяроддзя, і ў той час ён працаваў на Жазэфіну Лейхтенбергскую, каб тая была абраны сярод кандыдатаў, маці Жакет працавала на прынцэсу Гесэн-Касэльскую. Калі абралі Жазэфіну, Карлу Густаву Лёвенхільму даверылі заключыць дамоўленасці і ён здзейсніў шмат паездак у Баварыю ў 1822-23 гадах. Пасля прыбыцця Жазэфіны і каралевы Дэзірэ Клары ў 1823 годзе Жакет, падобна палюбоўніцы караля Марыяне Каскул, была прызначана фрэйлінай каралевы. У 1824 годзе яе муж быў прызначаны шведскім пасланнікам у Канстанцінопаль, дзе ён прабыў тры гады.

Падчас яго адсутнасці Жакет заставаўся ў Швецыі. Жакет нарадзіла дачку па імені Оскарыя, якую адзначылі дачкой Оскара. Дзіця было аддадзена прыёмным бацькам мяшчанскага класа і атрымана прозвішча. У 1827 годзе муж Жакет Карл Густаў Лёвенхільм вярнуўся ў Швецыю і беспаспяхова дапытаў яе пра чуткі, пра яе раман з наследным прынцам і пра тое, як фінансавалася раскошнае ўбранне яе пакою.

Жакет развялася з Лёвенхіельмам 1 верасня 1829 года па прыкметах розных характараў. Другі шлюб з фінскім баронам Уна фон Тройлем (1803—1839) адбыўся 21 жніўня 1838 года. Абодва сужэнцы памерлі на працягу года пасля шлюбу ў Турцыі, дзе барон фон Тройль займаў дыпламатычную пасаду. Гэты шлюб таксама быў бяздзетным.
 

## Літаратура 
* Lars Elgklou (1978). Bernadotte. Historien — eller historier — om en familj. Stockholm: Askild & Kärnekull Förlag 
* Robert Braun (1950). Silvertronen. En bok om drottning Josefine av Sverige-Norge. Stockholm: Norlins förlag. sid. 72-79. 

## Спасылкі 
* http://www.adelsvapen.com/genealogi/Gyldenstolpe_nr_35

Катэгорыя:Палюбоўніцы манархаў
Марыа Драгі

**Марыа Драгі** (; , Рым) — італьянскі эканаміст і дзяржаўны дзеяч. Старшыня Банка Італіі (2005—2011), старшыня Еўрапейскага цэнтральнага банка (2011—2019). Старшыня Савета міністраў Італіі (2021—2022).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Італіі
Катэгорыя:Банкіры Італіі
Атылія Адэльбарг

**Ева Атылія Адэльбарг** (; 6 снежня 1855 — 19 сакавіка 1936) — шведская мастачка, ілюстратар дзіцячых кніг, заснавальніца школы карункапляцення.

У 2000 годзе ў Швецыі была заснавана літаратурная прэмія імя Атыліі Адэльбарг.

## Біяграфія 
Ева Атылія Адэльбарг нарадзілася ў горадзе Карлскруна, Швецыя.

Яна была ўнучкай Эрыка Ота Борга (1741—1787), шведскага армейскага капітана, які атрымаў прозвішча Адэльбарг ад караля Швецыі Густава III.

Яе сястра, Гертруда, была змагаром за правы жанчын у Швецыі, а яе другая сястра, Марыя Адэльбарг, таксама стала вядомай мастачкай.

У Атыліі рана выявіўся талент да малявання. З 1878 па 1884 гады яна вучылася ў Каралеўскай акадэміі мастацтваў, пазней працягнула мастацкую адукацыю за межамі Швецыі — Адэльбарг знаёмілася з шэдэўрамі сусветнага жывапісу ў паездках па Галандыі (1898), Італіі (1901) і Францыі.

## Кар’ера 
 Адэльбарг стала вядомая як ілюстратар дзіцячых кніг. Мастачка малявала ў рознай тэхніцы: алоўкам, акварэллю, вуглём, алеем. З 1885 па 1920 гады яна ілюстравала больш за дзесятак сваіх кніг і яшчэ з дзясятак выданняў іншых аўтараў.

Адным з яе самых вядомых твораў была Азбука кветак — *Prinsarnes blomsteralfabet* (Кветкавы алфавіт, 1892).

Яшчэ адной паспяховай яе працай стала дзіцячая кніга *Pelle Snygg och barnen i Snaskeby* (1896).

За гэтыя і іншыя яе раннія працы Адэльбарг называюць стваральніцай шведскай ідэі кнігі з малюнкамі для дзяцей. У 1911 годзе яна распрацавала постэр для першай буйной выставы жанчын-мастачак у Швецыі.

Акрамя малявання, Адельбарг таксама было цікава майстраваць, і ў 1899 годзе яна стала членам праўлення створанай Асацыяцыі шведскіх рамёстваў.

У 1903 годзе яна пераехала ў Гагнеф, дзе заснавала школу карункапляцення. Атылія памерла 19 сакавіка 1936 года.

Яе працы знаходзяцца ва ўласнасці музея Атыліі Адэльбарг муніцыпалітэта Гагнеф, музея Цорна і ў Нацыянальным музеі ў Стакгольме.

## Галерэя 

Файл:Ottilia adelborg pelle snygg.jpg|*Pelle snygg.*
Файл:Katten från Sjung med oss Mamma 1895.png|*Кот з фільма "Спявай з намі, мама", 1895*
Файл:Boy, by Ottilia Adelborg, marker. Konstmuseum, Sweden.jpg|*Хлопчык. Нацыянальны музей, Швецыя.*
Файл:Saganomaskungenafottilia adelborg.pdf|*Saganomaskungenafottilia.*
Файл:Karin x Ottilia Adelborg.jpg|*Karin x Ottilia Adelborg.*
Файл:Ottilia Adelborg - Karjalaisia rakennuksia - A III 2477 - Finnish National Gallery.jpg|*Ottilia Adelborg - Karjalaisia rakennuksia - A III 2477 - Фінская Нацыянальная галерэя.*

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Барбру Эстлін

**Барбру Маргарэт Эстлін** (: ,  — , ) — шведская мастачка.

## Біяграфія і творчасць 
Барбру Эстлін нарадзілася ў 1930 годзе ў Стакгольме. Яе бацькамі былі Марцін Эстлін, грамадзянскі інжынер, і Грэта Эстлін, выкладчыца тэкстыльнага мастацтва. З 1948 па 1949 год Барбру Эстлін вучылася ў стакгольмскай Тэхнічнай школе, а з 1954 па 1959 год — у Каралеўскім каледжы мастацтваў (Kungliga Konsthögskolan). У 1961 годзе яна, разам са сваім мужам Эйвіндам Фальстрэмам, пераехала ў Нью-Ёрк, дзе шмат фатаграфавала, у першую чаргу архітэктуру, і стварала буйнафарматныя карціны па матывах фатаграфій. Назвы карцін часта адсылаюць да канкрэтных месцаў і будынкаў у Нью-Ёрку, аднак яна таксама пісала гарадскія пейзажы Стакгольма.

У Нью-Ёрку Барбру Эстлін і Эйвінд Фальстрэм былі блізкія да кола мастакоў поп-арту, уключаючы Роберта Раўшэнберга, Класа Олдэнбурга і Джаспера Джонса. Эстлін рэгулярна выстаўляла свае працы ў розных галерэях, і яны атрымлівалі станоўчыя водгукі крытыкі. Акрамя таго, яна ўдзельнічала ў выставах у Лондане і Парыжы. У 1970-х гадах яна звярнулася да абстракцыі і стварыла, у прыватнасці, серыю аднафарматных карцін «Сцяна». У 1975 годзе Эстлін і яе муж развяліся, а ў 1976 годзе Эйвінд Фальстрэм памёр.

З 1975 года Барбру Эстлін жыла ў Парыжы. У 1983 годзе адбылася яе персанальная выстаўка ў стакгольмскім Музеі сучаснага мастацтва. У 1991 годзе мастачка стала членам шведскай Каралеўскай акадэміі мастацтваў.

Барбру Эстлін памерла ў 1995 годзе ў Парыжы і была пахавана на Паўночных могілках. У 2003 годзе ў Музеі мастацтваў Норчэпінга адбылася рэтраспектыўная выстаўка яе работ.

Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Катэгорыя:Мастакі-абстракцыяністы
Сігрыд Спарэ

**Сігрыд Марыя Жазефіна Інгеборга Рычыса Еўфемія Ульфільд Спарэ** (швед. *Sigrid Maria Josefina Ingeborg Richissa Eufemia Ulfhild Sparre;* 1 верасня 1825, Нюгард — 17 лістапада 1910, Стакгольм) — шведская фрэйліна і дваранка, вядома яе адносінамі з Карлам XV.

## Біяграфія 
Сігрыд Спарэ была дачкой генерал-маёра барона Сікстэна Дэвіда Спарэ і Сафіі Амаліі Элеаноры Левенгаўпт і стрыечнай сястрой губернатара Кнута Спарэ.

Яна была фрэйлінай каралевы Швецыі Жазефіны ў 1844—1850 гадах і стала вядомай дзякуючы любоўнаму раману з наследным прынцам Карлам. Каралева даручыла свайму каталіцкаму спаведніку Якаву Лорэнцу Студачу сапраць доказы рамана, злавіўшы пару разам. Гэта было дасягнута ў Тулгарнскім палацы ў 1850 годзе, пасля чаго Спарэ страціла становішча і была вымушана пакінуць дво нягледзячы на пратэсты Карла. Гэта прымусовае расстанне са Спарэ нанесла сур’ёзны і працяглы ўрон у адносінах паміж Карлам і яго маці, а таксама замацавала антыпатыю супраць каталіцызму ў Карле. Карл апісаў Сігрыд як сваё адзінае «сапраўднае каханне», а таксама склаў верш, прысвечаны ёй. Пазней ён пракаментаваў брату Сігрыд: «Твая сястра была маім адзіным каханнем — калі б яна стала маёй, я быў бы іншым чалавекам».

У 1852 годзе Сігрыд Спарэ выйшла замуж за камандзіра шляхціца Фрэдрыка Тура Седэрстрома (1808—1886). У яе было тры сыны, і яна стала вядомай сваімі дабрачыннымі намаганнямі падчас знаходжання мужа на пасадзе каменданта Карльскруны (1858-68). У 1850 годзе Карл ажаніўся з прынцэсай Луізай Нідэрландскай, заляцаўся да шляхцянак Стані Экетра і Аўроры Пэйлін і меў адносіны спачатку з Лаурай Берньер, а потым са сваячкай Сігрыд Жазефінай Спарэ.

## Літаратура 
* Svenskt biografiskt lexikon
* Ларс Элгклоў: Бернадот. Historien — eller historier — om en familj., Askild & Kärnekull Förlag AB, Стакгольм 1978. .
Катэгорыя:Шведская арыстакратыя
Фама Фаміч Мажэйка

**Фама Фаміч Мажэйка** (нар. , в. Скураты, Івацэвіцкі раён, Брэсцкая вобласць — ) — беларускі хімік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1991), доктар хімічных навук (1989).

## Біяграфія 
Скончыў Белдзяржуніверсітэт (1959).

З 1959 года малодшы навуковы супрацоўнік, старшы інжынер, галоўны інжынер, старшы навуковы супрацоўнік Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі АН БССР.

У 1980—1989 гадах намеснік дырэктара па навуковай рабоце, адначасова загадчык лабараторыі. З 1989 года загадчык аддзела, з 2004 года загадчык лабараторыі Інстытута агульнай і неарганічнай хіміі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія БССР (1990) за распрацоўку і ўкараненне тэхналогіі вытворчасці калійных угнаенняў з палепшанымі фізічнымі і аграхімічнымі ўласцівасцямі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні ў галіне калоіднай хіміі і фізіка-хімічнай механікі. Распрацаваў навуковыя асновы рэгулявання калоідна-хімічных уласцівасцяў глініста-солевых дысперсій, якія ўтвараюцца пры вытворчасці калійных угнаенняў. Устанавіў заканамернасці і асаблівасці ўзаемадзеяння павярхоўна-актыўных рэчываў з гліністымі мінераламі ў канцэнтраваных растворах электралітаў. Укараніў на ПА «Беларуськалій» новыя рэагенты, якія павышаюць эфектыўнасць флатацыйнага працэсу атрымання калійных угнаенняў і паляпшаюць іх якасць. Вывучыў механізм атрымання кандэнсацыйна-крышталізацыйных структур у калійных угнаеннях. Распрацаваў новыя спосабы атрымання незлёжваюшчыхся, непыляшчых мінеральных угнаенняў і больш экалагічна чыстых, павольнарастваральных, грануляваных угнаенняў, спосабы атрымання з глініста-солевых адходаў вытворчасці калійных угнаенняў, каштоўных для народнай гаспадаркі матэрыялаў, а таксама эфектыўныя рэагенты-пылагасільнікі.

Аўтар больш за 520 навуковых прац, у тым ліку манаграфіі, 198 вынаходак.

### Бібліяграфія 
* Физикохимия селективной флотации калийных солей. Мн., 1983 (в соавт.).
* Производство, использование минеральных удобрений в БССР и проблемы охраны окружающей среды. Мн., 1988 (совм. с Н. П. Крутько).

## Спасылкі 
* Фама Фаміч Мажэйка ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
 

Катэгорыя:Хімікі Беларусі
Аляксандр Міхайлавіч Малярэвіч

**Аляксандр Міхайлавіч Малярэвіч** (нар. , г. Мінск) — беларускі вучоны ў галіне оптыка-электроннага і лазернага прыборабудавання. Член-карэспандэнт (2017), доктар фізіка-матэматычных навук (2009), прафесар (2010).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (1984).

З 1984 года ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. З 1994 года старшы навуковы супрацоўнік, вядучы навуковы супрацоўнік, у 1996—2001 гадах вучоны сакратар, з 2009 года загадчык лабараторыі Міжнароднага лазернага цэнтра (з 1995 у складзе беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта). Адначасова з 1996 года дацэнт, з 2009 года прафесар кафедры Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта. З 2010 года дэкан прыборабудаўнічага факультэта, з 2016 годапрарэктар па навуковай рабоце Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні ў галіне распрацоўкі новых аптычных матэрыялаў для кіравання характарыстыкамі выпраменьвання цвёрдацельных лазераў і стварэння на іх аснове оптыка-электронных прыбораў і лазерных сістэм. Пад яго навуковым кіраўніцтвам распрацаваны клас шклокрышталічных матэрыялаў для лазернай тэхнікі, што дазволіла ствараць шырокі спектр лазерных сістэм блізкага інфрачырвонага дыяпазону, генерыруючых імпульсы выпраменьвання працягласцю ад адзінак пікасекунд да дзясяткаў нанасекунд у залежнасці ад патрабаванняў. Распрацаваны ўнікальныя навукова-навучальныя комплексы для вымярэння шэрагу лінейных і нелінейных аптычных характарыстык, аналізу фотапругкіх скажэнняў лазерных элементаў і аптычных матэрыялаў.

Аўтар каля 290 навуковых і вучэбна-метадычных работ, у тым ліку 1 манаграфіі, 9 патэнтаў.

### Бібліяграфія 
* Твердотельные просветляющиеся среды. Минск, 2008 (в соавт.).
* Semiconductor-Doped Glass Saturable Absorbers for Near-Infrared Solid-State Lasers // J. Appl. Physics. 2008. Vol. 103, N 8.
* Optical applications of glass-ceramics // J. Non-Cryst. Solids. 2010. Vol. 356, N 52.

## Спасылкі 
* Аляксандр Міхайлавіч Малярэвіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Дэканы прыборабудаўнічага факультэта БНТУ
Нерд

Нерд ( англ. nerd — зануда, «батанік») — стэрэатып чалавека, празмерна паглыбленага у разумовую дзейнасць, даследавання замест разумнага раздзяленні часу на работу і іншыя аспекты грамадскага і прыватнага жыцця. У 2000-е гады слова паступова стала ўваходзіць у беларуску мову.

Існуе стэрэатып аб выглядзе тыповага нерда: засцягваючыя кішэні, акуляры на тасёмцы, тоўстая клятчастая сарочка і прасторныя штаны.

Вобраз стэрэатыпнага нерда эксплуатуе вядомы аглядальнік відэагульняў Джэймс Рольф, ён ж Angry Video Game Nerd. У сваіх роліках ён адзяваецца у тыповы «нердаўскі» касцюм (у рэальных жыцці Джэймс — металіст і не носіць падобнае).

## Заўвагі 
Катэгорыя:Камп’ютарная культура
Катэгорыя:Стэрэатыпы
Тоні Лойд

**Тоні Лойд** (;  — ) — палітычны дзеяч Лейбарысцкай партыі (Вялікабрытанія).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 лютага 1950 года.

На пасаду дэпутата Палаты абшчын ад выбарчай акругі Рочдэйл быў абраны ў 2017 годзе. У 1983—1997 гадах займаў пасаду дэпутата па выбарчай акрузе Стрэтфард. Пасля гэтага быў дэпутатам Палаты абшчын ад Цэнтральнага Манчэстэра да 2012 года. У 2012—2017 гадах займаў пасаду Вялікага камісара Манчэстэра па паліцыі і злачыннасці, у 2015—2017 гадах выконваў абавязкі Мэра Вялікага Манчэстэра.

У 2018—2020 гадах таксама займаў пасаду Ценявога сакратара па справах Паўночнай Ірландыі, пакуль не саступіў з пасады 28 красавіка 2020 года, каб удзяляць больш часу на рэабілітацыю ад захворвання на COVID-19.

15 лютага 2021 года ўзяў шэфства над Дар’яй Чульцовай, беларускай палітычнай зняволенай.

Памёр 17 студзеня 2024 года.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены парламента Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Кіраўнікі гарадоў
Геральд Рыгоравіч Маньшын

**Геральд Рыгоравіч Маньшын** (, п. Фрунзе, Слаўянасэрбскі раён, Луганская вобласць, Украіна — ) — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі, кіравання. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1994), доктар тэхнічных навук (1983), прафесар (1986).

## Біяграфія 
Скончыў Кіеўскі інстытут інжынераў грамадзянскай авіяцыі (1961), працаваў на інжынерных пасадах Мінскай авіяцыйнай тэхнічнай базы Беларускага ўпраўлення грамадзянскай авіяцыі.

З 1970 года вучоны сакратар Аддзялення фізіка-тэхнічных навук АН БССР. З 1974 года загадчык лабараторыі эргатычных сістэм Інстытута тэхнічнай кібернетыкі АН БССР. З 2000 года загадчык лабараторыі Інстытута механікі і надзейнасці машын (з 2006 Аб’яднанага інстытута машынабудавання) Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Адначасова з 1985 года прафесар кафедры аўтаматычных сістэм МВІЗРУ СПА.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія СССР (1985) за працы ў галіне спецыяльнай кібернетыкі. Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1981), ордэнам Ламаносава (2007), медалямі.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаванні па тэорыі аналізу і сінтэзу складаных сістэм прысвечаны праблемам прафілактычнага кантролю, матэматычным мадэлям складаных сістэм, задачам папярэджання адмоваў тэхнікі і памылак чалавека-аператара. Вырашыў праблему кіравання сістэмамі машына-чалавек-асяроддзе. Выканаў цыкл работ па якаснай тэорыі машыннага праектавання складаных сістэм з улікам чалавечага фактару. Створаны высокаэфектыўныя кіруючыя комплексы, якія маюць важнае значэнне, праведзены іх выпрабаванні на практыцы. Распрацаваў асновы тэорыі забеспячэння якасці, надзейнасці, бяспекі сістэм чалавек-машына, стварыў эргатычнае забеспячэнне аўтаматызаваных сістэм, тэорыю аўтаматызацыі эрганамічнага праектавання складаных сістэм. Пад яго кіраўніцтвам распрацаваны мабільныя шматфункцыянальныя машыны падвойнага прызначэння. Распрацаваў шэраг арыгінальных прыбораў, тэхнічных рашэнняў і сістэм кіравання, стварыў комплекс ДАСТаў у галіне спецыяльнай тэхнікі.

Аўтар больш за 500 навуковых прац, у т.л. 13 манаграфій, звыш 100 сведчанняў на вынаходствы і патэнтаў.

### Бібліяграфія 
* Статистическая оптимизация качества функционирования электронных систем. М., 1974 (совм. с В. А. Игнатовым).
* Управление режимами профилактик сложных систем. Мн., 1976.
* Надежность систем «человек-машина». Мн., 1985.
* Обеспечение качества функционирования автоматизированных систем. Мн.: Наука и техника, 1986 (совм. с С. В. Кирпичом).
* Современные контролирующие и управляющие средства и системы производственных информационных технологий. Мн., 2003 (в соавт.).
* Эргатика: Некоторые проблемы моделирования сложных человеко-машинных систем. Мн.: Амалфея, 2008 (совм. с В. А. Асановичем, А. Б. Пышкиным).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Профіль на сайце НАН Беларусі

Катэгорыя:Кібернетыкі СССР
Катэгорыя:Кібернетыкі Беларусі
Валянцін Уладзіміравіч Мураўёў

**Валянцін Уладзіміравіч Мураўёў** (нар. , в. Мішнева, Новасакольніцкі раён, Пскоўская вобласць, Расія) — беларускі радыёфізік. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1989), доктар тэхнічных навук (1977), прафесар (1978). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1988).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскае вышэйшае інжынерна-марское вучылішча імя адмірала С. В. Макарава (1960).

З 1965 года старшы выкладчык, у 1966—1975 гадах дацэнт, у 1975—1979 гадах дэкан канструктарска-тэхналагічнага факультэта, з 1979 года прарэктар па навуковай рабоце, адначасова загадчык кафедры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Айчыны III ступені (1998), медалём.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя даследаванні ў галіне генерацыі і ўзмацнення электрамагнітных ваганняў звышвысокіх і надзвычай высокіх частот. Даследаваў механізм узаемадзеяння зараджаных часціц у паўправадніковых прыборах з электрамагнітнымі палямі. Распрацаваў тэарэтычныя асновы працы «кароткіх» дыёдаў Ганна. Прапанаваў новы спосаб павышэння стабільнасці частаты. Распрацаваў агульны метад разліку, які дазваляе з адзіных пазіцый аналізаваць і разлічваць аўтагенератары, сінхранізаваныя генератары і ўзмацняльнікі на паўправадніковых прыборах з улікам канкрэтнага спосабу рэалізацыі ЗВЧ сістэмы і параметраў актыўнага элемента. Вынікі навуковых даследаванняў дазволілі распрацаваць і ўкараніць параметрычны шэраг генератараў і ўзмацняльнікаў, якія працуюць у дыяпазоне ад 4 да 100 ГГц.

Аўтар больш за 250 навуковых прац, у т.л. 35 аўтарскіх пасведчанняў і 13 патэнтаў.

### Бібліяграфія 
* Некоторые вопросы теории и расчета генераторов на диодах Ганна (совм. с В. Я. Савельевым) // Электрон. техника. Сер. «Электроника СВЧ». 1972. Вып. 12.
* Возможность значительного повышения стабильности частоты генераторов на диодах с отрицательным сопротивлением (совм. с А. А. Бельским, В. Я. Савельевым) // Изв. вузов СССР. Радиоэлектроника. 1974. № 8.
* Субгармонические бифуркации периода колебаний в диодах Ганна с внешним гармоническим воздействием (совм. с В. И. Шалатониным) // Радиоэлектроника. 1993. № 6.
* 3-mm Pulse Radar for short-range Navigation and Collision Avoidance (совм. с Ю. П. Воробьевым, А. В. Рубаником) // IEEE Aerospace and Electronic Systems. 1999. V.14, No.7.

## Спасылкі 
* Валянцін Уладзіміравіч Мураўёў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Дэканы факультэта камп’ютарнага праектавання БДУІР
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Радыёфізікі
Алесь Юркойць

**Алесь Юркойць** (, Варняны, Астравецкі раён) — беларускі краязнаўца і грамадскі дзяяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 23 жніўня 1971 года ў в. Варняны Астравецкага раёна Гродзенскай вобласці.

У 1993 годзе скончыў геаграфічны факультэт БДУ.

Вядомы як адзін з рухавікоў беларускага нацыянальнага жыцця ў рэгіёне, стварыў краязнаўчае таварыства «Вільняр». Усталяваў памятныя камяні і шыльды паэтам Казіміру Сваяку ў Вільні і Янку Быліну ў Клюшчанах; адкрыў музей братоў Стаповічаў у вёсцы Барані; арганізаваў міжнародныя пленэры жывапісцаў і скульптараў, паэтычны слэм; правёў шмат лекцый, кніжных прэзентацый, вандровак і экскурсій; паставіў помнік у вёсцы Слабодка да юбілею паўстання Кастуся Каліноўскага; адшукаў 20-ы пункт Дугі Струвэ; арганізаваў «Касінерскі фэст».

Амаль 20 гадоў адпрацаваў інспектарам на Ашмянскай мытні. З жонкай Ганнай гадаваў трох дзетак.

Вясной 2015 года былі затрыманы больш за паўсотні супрацоўнікаў пункту пропуску «Каменны Лог». Супраць мытнікаў завялі пяць крымінальных спраў за спрыянне ў «кантрабандзе кветак». Віны не прызнаў, у верасні 2017 года асуджаны на сем гадоў. Яму і судоваму працэсу ашмянскіх мытнікаў прысвечана кніга Сяргея Дубаўца «Тантамарэскі» (2019).

24 сакавіка 2021 года пасля шасцігадовага зняволення Алесь Юркойць выйшаў на волю.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Дубавец С.* Тантамарэскі. Гісторыя аднаго працэсу. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе). — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2019. — 356 с.: іл. ISBN 978-0-929849-52-2

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі геаграфічнага факультэта БДУ
Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі
Арктозы

**Арктоза** (*Arctosa*) — род павукоў-ваўкоў.

Пашыраны ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы і Паўночнай Амерыцы; на Беларусі месцамі па берагах вадаёмаў трапляецца .

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Павукі-ваўкі
Докшыцы (гміна)

**Гміна Докшыцы** () — колішняя вясковая гміна, якая існавала да 1939 года ў Навагрудскім ваяводстве, Віленскай зямлі, Віленскім ваяводстве Польскай Рэспублікі. Сядзіба размяшчалася ў Докшыцах (3004 жых. у 1921 годзе), якія з’яўляліся асобнай гарадской гмінай.

Першапачаткова тэрыторыя гміны ўваходзіла ў склад Барысаўскага павета. 7 лістапада 1920 года была ўключана ў склад новаўтворанага Дунілавіцкага павета пад Упраўленнем прыфрантавых і этапных тэрыторый. 19 лютага 1921 года разам з астатнім паветам увайшла ў склад новаўтворанага Навагрудскага ваяводства. 13 красавіка 1922 года гміна разам з астатнім Дунілавіцкім паветам была ўключана ў склад Віленскай зямлі, ператворанай 20 студзеня 1926 года ў Віленскае ваяводства. 1 студзеня 1926 года гміна з Дунілавіцкага павета (які адначасова змяніў назву на Пастаўскі павет) перададзена ў склад Дзісенскага павета таго ж ваяводства.

11 красавіка 1929 года ў склад гміны Глыбокае перададзены часткі гмін Параф’янава, Порплішча і скасаванай гміны Тумілавічы, у той час як часткі гміны Докшыцы перададзены ў склад гмін Глыбокае і Порплішча, а з часткі гміны створана новая гміна Галубічы.

У лістападзе 1939 года павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 года разам з гмінамі.

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу насельніцтва Польшчы 1921 года ў гміне пражывала 7 762 асобы, 1 692 вызнавалі каталіцтва, 5 948 праваслаўе, 2 евангельскую веру, 98 іўдаізм, 1 стараверства, 14 іслам і 7 баптызм. Таксама 1 752 жых. назвалі сябе палякамі, 5 985 — беларусамі, 10— літоўцамі, 8 — рускімі, 5 — латышамі, 1 — фінамі i 1 — украінцамі. Мелася 1 348 жылых будынкаў.

Катэгорыя:Гміны Дунілавіцкага павета
Катэгорыя:Гміны Дзісенскага павета
Іэн Гілан

**Іэн Гі́лан** (; ) — англійскі спявак і аўтар песень. Найбольш вядомы дзякуючы працы ў рок-гурце «Deep Purple». Вылучаецца сваім магутным і шырокім спеўным голасам, у прыватнасці сваім высокім крыкам.

## Біяграфія 
Першапачаткова пад уплывам Элвіса Прэслі, Гілан стварыў і кіраваў некалькімі мясцовымі калектывамі ў сярэдзіне 1960-х, але ў рэшце рэшт далучыўся да гурта Episode Six, калі іх спявак сышоў з гурту. Упершыню атрымаў шырокі камерцыйны поспех пасля далучэння да складу Deep Purple у 1969 годзе. У чэрвені 1973 годзе пакінуў каманду і, пасля нядоўгага часу па-за межамі музычнага бізнесу, аднавіў кар’еру вакаліста разам з сольнымі калектывамі Ian Gillan Band і Gillan, пасля чаго на працягу года быў спеваком іншага выбітнага гурта Black Sabbath у 1983 годзе. На наступны год пасля таго Deep Purple зноў аднавіла сваю дзейнасць у арыгінальным складзе Гілан вярнуўся ў калектыў, з якім выпусціў шэраг паспяховых альбомаў, але зноў сышоў з гурту ў 1989 годзе. Ён вярнуўся да Deep Purple у 1993 годзе і з тых часоў застаецца яе спеваком.

## Зноскі
## Спасылкі 
* 
* Іэн Гілан на AllMusic

Катэгорыя:Deep Purple
Катэгорыя:Рок-музыканты Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі
Ілья (гміна)

**Гміна Ілья** (, або ) — колішняя вясковая гміна, якая існавала да 1939 года ў Навагрудскім ваяводстве, Віленскай зямлі, Віленскім ваяводстве Польскай Рэспублікі (цяпер тэрыторыя Беларусі). Сядзіба размяшчалася ў мястэчку Ілья (1457 жых. у 1921 годзе).

У самым пачатку міжваеннага перыяду гміна Ілья ўваходзіла ў склад Вілейскага павета Навагрудскага ваяводства. 13 красавіка 1922 года гміна разам з астатнім Вілейскім паветам была ўключана ў склад польскай Віленскай зямлі, ператворанай 20 студзеня 1926 года ў Віленскае ваяводства.

У лістападзе 1939 года павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 года разам з гмінамі.

Катэгорыя:Гміны Вілейскага павета
Антопаль (гміна)

**Гміна Антопаль** () — колішняя вясковая гміна, якая існавала да 1939 года ў Палескім ваяводстве Польскай Рэспублікі (цяпер тэрыторыя Беларусі). Сядзіба размяшчалася ў Антопалі, які першапачаткова з’яўляўся гарадской гмінай. 18 красавіка 1928 года ў склад гміны перададзены часткі скасаваных гмін Зёлава і Іласк.

У лістападзе 1939 года павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 года разам з гмінамі.

Катэгорыя:Гміны Кобрынскага павета
Ягор Аляксандравіч Шаранговіч

**Ягор Аляксандравіч Шаранговіч** (нарадзіўся 6 чэрвеня 1998 году) — беларускі прафэсійны хакеіст у Нацыянальнай хакейнай лізе («Калгары Флэймз»). Ён быў абраны «Нью-Джэрсі Дэвілз» 141-м у агульным заліку на драфце НХЛ-2018, гуляў за клуб 2023 года.

## Гульнявая кар’ера 
Шаранговіч пачаў кар’еру ў Беларусі, з мінскім «Дынама-Раўбічы» у «Вышэйшай лізе» (другая ліга краіны). Пазней гуляў з «Беларусь U20» у Экстралізе. Яго развіццё было заўважана ў Паўночнай Амерыцы, таму ён быў задрафтаваны (на 252-м месце ў агульным заліку) на драфце 2017 USHL (Хакейная Ліга Злучаных Штатаў) .

Шаранговіч выбраў застацца ў Беларусі і дэбютаваў у КХЛ з мінскім «Дынама» у сезоне 2017-18. У першым сезоне ў 47 гульнях забіў 4 шайбы і набраў 12 ачкоў. Пазней Шаранговіч быў абраны «Нью-Джэрсі Дэвілз» у пятым раўндзе, 141-м у агульным заліку, на драфце НХЛ-2018 .

19 ліпеня 2018 года Шаранговіч падпісаў трохгадовы кантракт з д’ябламі. 

У выніку затрымання сезона 2020-21 з-за пандэміі COVID-19 16 ліпеня 2020 г. Шаранговіч вырашыў вярнуцца ў мінскае «Дынама» на правах арэнды ад «Д’яблаў» і гуляць у КХЛ да аднаўлення паўночнаамерыканскага сезона.

16 студзеня 2021 года Шаранговіч забіў свой першы гол у НХЛ у вароты Яраслава Халака з «Бостан Бруінз». Гол у авертайме прывеў д’яблаў да перамогі з лікам 2:1. 

З 2023 года выступае за «Калгары Флэймз». 14 красавіка 2024 года закінутая шайба ў вароты «Арызоны» стала для яго 59-м ачком у сезоне. Такім чынам Ягор Шаранговіч усталяваў новы рэкорд па выніковых балах сярод беларускіх хакеістаў за адзін сезон у НХЛ, абыйшоўшы Міхаіла Грабоўскага.

## Статыстыка кар’еры 
### Рэгулярны сезон і плэй-оф 
### Кар’ера ў зборнай 
Катэгорыя:Ігракі «Нью-Джэрсі Дэвілз»
Катэгорыя:Ігракі ХК Дынама Мінск
Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1998 годзе
Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі
Васілішкі (гміна)

**Гміна Васілішкі** () — колішняя вясковая гміна, якая існавала да 1939 года ў Навагрудскім ваяводстве Польскай Рэспублікі (цяпер тэрыторыя Беларусі). Сядзіба размяшчалася ў мястэчку Васілішкі (1874 жых. у 1921 годзе.

У самым пачатку міжваеннага перыяду гміна Васілішкі ўваходзіла ў склад Лідскага павета Навагрудскага ваяводства. 11 красавіка 1929 года ў склад гміны Васілішкі перададзена частка тэрыторыі гміны Шчучын. 29 мая 1929 года гміна ўвайшла ў склад новаўтворанага Шчучынскага павета таго ж ваяводства.

У лістападзе 1939 года павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 года разам з гмінамі.

Катэгорыя:Гміны Лідскага павета
Катэгорыя:Гміны Шчучынскага павета
Дукшты (гміна)

**Гміна Дукшты** () — колішняя вясковая гміна, якая існавала да 1939 года на тэрыторыі Віленскай зямлі, Віленскага ваяводства (цяпер тэрыторыя Літвы). Сядзіба размяшчалася ў мястэчку Дукшты (1076 жых. у 1921 годзе).

Першапачаткова тэрыторыя гміны ўваходзіла ў склад Новааляксандраўскага павета ў Ковенскай губерні. 31 кастрычніка 1919 года гміна ўключана ў склад утворанага пад Грамадзянскім упраўленнем Усходніх зямель новага Браслаўскага павета, які ўваходзіў у склад Віленскай акругі. 20 снежня 1920 года гміна ўвайшла ў склад часовай Навагрудскай акругі, а 19 лютага 1921 года была ўключана ў склад навастворанага Навагрудскага ваяводства. З 13 красавіка 1922 года гміна Дукшты ўваходзіла ў склад польскай Віленскай зямлі, ператворанай 20 студзеня 1926 года ў Віленскае ваяводства. 1 студзеня 1926 года гміна перададзена ў склад Свянцянскага павета таго ж ваяводства.

11 красавіка 1929 года ў склад гміны Дукшты перададзена частка тэрыторыі гміны Даўгелішкі. 24 лістапада 1933 года частка тэрыторыі гміны Дукшты перададзена ў склад гміны Даўгелішкі.
У лістападзе 1939 года павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 года разам з гмінамі.

## Дэмаграфія 
Паводле перапісу насельніцтва Польшчы 1921 года ў гміне пражывала 4021 чал., 3213 вызнавалі каталіцтва, 27 праваслаўе, 1 евангельскую веру, 339 стараверства, 435 іўдаізм a 6 іслам. Таксама 1.728 жых. назвалі сябе палякамі, 8 — беларусамі, 19 — яўрэямі, 2031 — літоўцамі, 234 — рускімі, а 1 — фінамі. Мелася 659 жылых будынкаў.

Катэгорыя:Гміны Браслаўскага павета
Катэгорыя:Гміны Свянцянскага павета
Сіняўка (значэнні)

**Сіняўка** — тапонім.
### Беларусь 
* Сіняўка — аграгарадок у Клецкім раёне Мінскай вобласці
### Расія 
* Сіняўка (Клімаўскі раён)
## Грыбы 
* народная назва віду 
* народная назва віду
Раймунд Корсак

**Раймунд Корсак** (; , в. Жукоўшчына, цяпер Дзятлаўскі раён — 9 лістапада 1817) — польскі паэт.

## Біяграфія 
Вучыўся ў піяраў у Варшаве. Вывучаў права ў Кракаўскім універсітэце. Служыў у войску. Працаваў у Літоўскай скарбнай камісіі. З пачатку 1790-х гг. жыў у Гродне. Удзельнічаў у паўстанні 1794 года. Быў арыштаваны расійскімі ўладамі, зняволены ў Гродне і Вільні. З 1797 г. — на Падоле, дзе быў абвінавачаны ў антыдзяржаўнай дзейнасці і зняволены ў Камянцы Падольскім.

З 1770-х гадоў друкаваў у варшаўскіх і віленскіх перыёдыках трагедыі, пасланні, паэмы, оды, байкі, пародыі, эпітафіі. Перакладаў на польскую мову Лафантэна і інш.

Памёр 9 лістапада 1817 года. Пахаваны ў мураванай капліцы каля касцёла ў в. Вялікі Жванчык (не збераглася).

## Літаратура 
* Корсак Раймонд // А. М. Пяткевіч Людзі культуры Гродзеншчыны : даведнік. — Гродна, 2000. — С.155.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзятлаўскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Хмяльніцкай вобласці
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1794 года
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі
Катэгорыя:Перакладчыкі XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Перакладчыкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Перакладчыкі Расійскай імперыі
Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Лафантэн

**Лафантэн** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анры Лафантэн — лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1913)
* Жан дэ Лафантэн — французскі байкапісец
* Оскар Лафантэн — нямецкі палітык
* Рыта Лафантэн — канадская актрыса
Дзмітрый Іванавіч Пузына

**Дзмітрый Іванавіч Пузына**, мянушка **Глушонак** () — князь роду Пузынаў герба «Брама» або «Агінец».

Сын князя Івана Васілевіча Пузыны.

У 1486—1487 гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра землі на Смаленшчыне, а ў 1501 годзе ад вялікага князя Аляксандра — Агінты ў Жыжмарскім павеце.

## Сям’я 
Меў сына Багдана, ад якога пайшоў род князёў Агінскіх.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Іван Васілевіч Пузына

**Iван Васілевіч Пузына**, мянушкі **Глазыніч**, **Пузынін** — князь з роду Пузынаў герба «Брама» («Агінец»). Сын Васіля Глушонка.

У час вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1492—1494 гадоў перайшоў да Івана III. Яго сыны Міхаіл, Дзмітрый, Iван, Леў, Андрэй, Юрый засталіся ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Васіль Глушонак

**Васіль Глушонак** — родапачынальнік роду Пузынаў.

Васіль Глушонак выслужыў у вялікага князя літоўскага Казіміра землі на Смаленшчыне, у пачатку 1480-х гг. перайшоў да вялікага князя маскоўскага Івана III. Яго нашчадкі засталіся ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*
Гузаў

**Гу́заў** () — вёска ў Жырардоўскім павеце Мазавецкага ваяводства Польшчы, размешчаная ў гміне Віскіткі. Месца нараджэння кампазітара Міхала Клеафаса Агінскага.

Знаходзіцца за 6 км на паўночны захад ад Віскітак, 10 км на паўночны захад ад Жырардава і за 47 км на захад ад Варшавы.

## Гісторыя 
У 1765 уласнікам Гузава і вакольных маёнткаў быў Андрэй Агінскі. Па III падзеле Рэчы Паспалітай Гузаў апынуўся ў прускай частцы. На падставе дэкларацыі караля прускага Фрыдрыха Вільгельма II 28 ліпеня 1796 царкоўныя маёнткі, староствы і іншы каралеўскія ўладанні перайшлі ў валоданне прускае казны, а ўжо кароль раздаваў іх сваім служачым і генералам. Гузаўскае староства атрымаў міністр Сілезіі Карл Георг фон Гойм, але неўзабаве прадаў іх ранейшай уласніцы, Паўліне Агінскай, маці Фелікса Лубенскага. Па яе смерці Гузаў перайшоў да Фелікса. Калі ў 1856 маёнтак быў выстаўлены на аўкцыён, яго набыў Фелікс Сабанскі. У іхнім валоданні Гузаў знаходзіўся да 1944 года, калі быў нацыяналізаваны.

## Палацава-паркавы ансамбль 
Андрэй Агінскі паставіў у Гузаве мураваны, велічны дом. У II палове XIX стагоддзя, на замову Фелікса Сабанскага архітэктар Уладзіслаў Гіршэль разбудаваў яго ў палац паводле ўзору замкаў на Луары, надаўшы яму цяперашні выгляд. Потым пры палацы быў разбіты ландшафтны парк, запраектаваны Валерыянам Кроненбергам і Францішкам Шаніёрам.

Падчас I сусветнай вайны палац служыў прыфрантавым шпіталём і разам з паркам быў знішчаны, але ў міжваенны час атрымаў ранейшы выгляд. У хадзе Другой сусветнай вайны палац быў разрабаваны, а ў 1944 нацыяналізаваны. Пасля вайны ў палацы размясціліся жылыя памяшканні і кабінеты супрацоўнікаў цукроўні. У 1992 палацава-паркавы ансамбль быў вернуты роду Сабанскіх.

Пасля столькіх гадоў занядбання палац апынуўся ў вельмі благім стане, як і парк, парослы хмызнякамі. Адноўленая і дагледжаная толькі даўняя каплічка (цяпер касцёл Св. Фелікса дэ Валуа) і невялікі ўчастак саду побач з ёю.

## Ураджэнцы і жыхары 
]]
* Міхал Клеафас Агінскі — кампазітар, нарадзіўся тут у 1765.

## Спасылкі 
* Гузаў — Палац Сабанскіх // Sztuka.net
* 

Катэгорыя:Віскіткі (гміна)
Бярозавік (значэнні)

**Бярозавік** — шматзначны тэрмін

* Бярозавік — свежы бярозавы сок, а таксама беларускі традыцыйны ферментаваны напой з яго
* народная назва віду грыбоў
Бабачка (значэнні)

**Бабачка** — шматзначны тэрмін

* Бабачка — рака ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, левы прыток Шчары (басейн Нёмана)
* народная назва віду грыбоў
Бяляк (значэнні)

**Бяляк** — шматзначны тэрмін

* народная назва віду грыбоў 
* народная назва віду грыбоў 
* Юзаф Бяляк — вайсковы дзеяч ВКЛ, генерал-маёр (1790)
Дарагічынскі павет

**Дарагічынскі павет** (***Дарагічынская зямля***) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім і Польскім каралеўстве ў складзе Падляшскага ваяводства. Цэнтр — горад Дарагічын.

## Гісторыя 
У XII—XIII стст. землі павета ўваходзілі ў склад Галіцка-Валынскага княства, у пачатку 14 ст., пры вялікім князю Гедзіміне, увайшлі ў склад Вялікага Княства Літоўскага. Некаторы час належалі мазавецкім князям.

У пачатку 15 ст. Вітаўт далучыў Дарагічынскі павет да Вялікага Княства Літоўскага, павялічыўшы яго за кошт іншых былых мазавецкіх зямель (Ганязь, Райгарад, Тыкоцін). У 1440—1444 гадах Дарагічынскі павет зноў у складзе Мазовіі. На дарагічынскую шляхту былі пашыраны прывілеі польскай шляхты (права на пэўнае самакіраванне і інш.). У 1440 годзе прывілеі дарагічынскай шляхце выдаў мазавецкі князь Баляслаў IV. Пры вяртанні Дарагічынскага павета ў склад Вялікага Княства Літоўскага ў 1444 годзе вялікі князь літоўскі Казімір пацвердзіў прывілеі мясцовай шляхты, каля 1492 года гэта зрабіў і вялікі князь Аляксандр. Прывілеем 1516 года Жыгімонт Стары даў дарагічынскай шляхце поўнае польскае права.

У другой палове 15 ст. са складу Дарагічынскага павета вылучыўся Бельскі павет. У склад Дарагічынскага павета ўліўся Венграўскі павет, а ў 1520-х гг. вылучыўся Мельніцкі павет. З 1513 года Дарагічынскі павет у складзе Падляшска-Берасцейскага (Падляшскага) ваяводства, дзе займаў першынство (Дарагічын быў цэнтрам ваяводства).

Пры заключэнні Люблінскай уніі ў 1569 годзе Дарагічынскі павет увайшоў у склад Польскага каралеўства.

Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе ў складзе Прусіі і Аўстрыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падляшскае ваяводства (1513—1795)
Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Зніклі ў 1795 годзе
Сафі Рыбінг

**Сафі (Сафія) Рыбінг** (; 6 сакавіка 1835 - 7 снежня 1894) — шведская мастачка Дзюсельдорфскай школы, спецыялізавалася на партрэтах і жанравых сцэнах.

## Біяграфія 
» (1864)'']]
Нарадзілася 6 сакавіка 1835 года ў мястэчку Адэлёф муніцыпалітэта Транас ў сям'і Пера Арвіда Рыбінга (*Per Arvid Ribbing*) і яго жонкі Караліны Аўгусты Эрэкроны (*Carolina Augusta Ehrencrona*). Яе бацька быў старшынёй мясцовага акруговага суда.

Калі дзяўчынцы было чатыры гады, уся сям'я пераехала ў прыход побач з Ёнчэпінгам. З 1850 года Сафі вучылася ў Каралеўскай акадэміі вольных мастацтваў, а затым працягнула навучанне ў Дзюсельдорфскай Акадэміі мастацтваў у Карла Зона, які пасля стаў прэзідэнтам Акадэміі.

Пазней яна накіравалася ў Парыж і працавала ў студыі Жана-Батыста Цісье, затым працягнула навучанне ў Бруселі ў мастака і гравёра Луі Гале.

У 1860-х гадах у Сафі Рыбінг была студыя ў Капенгагене. У 1866 годзе пад заступніцтвам Гале яна ўпершыню правяла паказ сваіх работ у брусельскім салоне. У тым жа годзе яна паспяхова ўдзельнічала ў Стакгольме на прамысловай выставе. Пазней здзейсніла працяглыя паездкі ў Лондан, дзе правяла выставы ў 1872 і 1888 гадах, і наведала Гаагу. Таксама некаторы час яна правяла ў Рыме са сваёй сяброўкай, мастачкай Агнес Бёр'есан.

Работы мастачкі можна ўбачыць у замку Фрэдэрыксборг, Нацыянальным музеі Швецыі, Гётэбаргскім мастацкім музеі, а таксама ў Нацыянальнай галерэі Нарвегіі.

Памерла 7 снежня 1894 года ў Осла падчас наведвання Нарвегіі. Замужам не была.

У 2016 годзе Савет па нацыянальнай спадчыне Швецыі (*Riksantikvarieämbetet*)  абраў карціну Сафі Рыбінг — «Маляванне хлопчыкаў» (*1864*) — як адзін з твораў, якія прадстаўляюць Швецыю на фестывалі «*Europeana 280*» — святкаванні агульнай мастацкай спадчыны Еўропы.

## Галерэя 

Файл:Portrait study, by Sophie Ribbing.jpg|*Партрэтны эцюд*;
Файл:Self portrait, by Sophie Ribbing.jpg|*Аўтапартрэт*;
Файл:Ribbing-Shepherd.png|*Пастух*;
Файл:Sofie Ribbing - Portrait of Arnoldina Wilhelmina Stratenus 1833-1898.jpg|*Партрэт Арнольдзіны Вільгельміны Стратенус (1833-1898)*;

## Літаратура 
* *Carin Österberg і іншыя*. Svenska kvinnor: föregångare, nyskapare. Lund: Signum 1990, ISBN 91-87896-03-6.

## Спасылкі 
* Sophie Amalia Ribbing 
* Nordisk familjebok - Sofia Amalia Ribbing 

Катэгорыя:Жанчыны Швецыі
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Красавіцкія забастоўкі ў Беларусі (1991)

**Красаві́цкія забасто́ўкі** — пратэсты, якія адбываліся ў БССР у красавіку 1991 года ў Мінску, Салігорску, Оршы і іншых гарадах і сталі значнай палітычнай падзеяй. Страйк ахапіў дзясяткі працоўных калектываў і ўвайшоў у гісторыю Беларусі як самы масавы выступ рабочых у змаганні за свае палітычныя правы.

## Перадгісторыя 
17 сакавіка 1991 года прайшоў рэферэндум аб захаванні СССР, у якім, як фармулявалася ў пытанні, «будуць у поўнай меры гарантавацца правы і свабоды чалавека». А праз два тыдні, 2 красавіка, Савет міністраў СССР узняў цэны на прадукты і тавары ў 2—5 разоў.

## Ход падзей 
3 красавіка 1991 года спынілі працу рабочыя Мінскага электратэхнічнага завода, разам з імі на вуліцы выйшлі працаўнікі завода аўтаматычных ліній і завода шасцерняў. Рабочыя перакрылі рух трамваяў на вуліцы Даўгабродскай. Ужо 4 красавіка прадпрыемстваў, якія абвясцілі страйк, налічвалася дзясяткі. Калоны рушылі ў цэнтр сталіцы, да Дому ўрада.

Страйк пачаўся стыхійна, у цэхах і на заводскіх прахадных. А затым кантроль узялі ў свае рукі сябры БНФ, актывісты Рабочага Саюза, альтэрнатыўныя рабочыя лідары, што ўжо былі на многіх прадпрыемствах Мінска і Беларусі, — Марыя Аліева, Сяргей Антончык, Генадзь Быкаў, Алесь Галькевіч, Віктар Івашкевіч, Георгій Мухін, Міхась Собаль, Генадзь Фядыніч.

Старшыня Савета міністраў БССР Вячаслаў Кебіч, які выйшаў да рабочых, тлумачыў, што ён не ведаў пра намер Крамля ўзняць цэны, і што рашэнне саюзнага ўрада было і для беларускага Саўміна непрыемным сюрпрызам.

У першы дзень патрабаванні былі эканамічныя (узняць заробкі, знізіць цэны, адмяніць 5 % падатак на продаж усіх тавараў). Аднак неўзабаве дадаліся патрабаванні палітычныя, у тым ліку:
* Вывад парткамаў з прадпрыемстваў.
* Адстаўка прэзідэнта СССР М. Гарбачова і саюзнага ўрада, роспуск з’езда народных дэпутатаў СССР.
* Новыя выбары ў Вярхоўны Савет БССР.
* Наданне Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР статусу канстытуцыйнай сілы.

Беларускі народны фронт «Адраджэньне» удзельнічаў у наданні рабочым забастоўкам палітычнага характару. Многія актывісты БНФ сталі лідарамі рабочага руху (С. Антончык, Г. Мухін, Г. Быкаў у Мінску, I. Юргевіч у Салігорску).

24 красавіка аршанскія рабочыя выставілі ўльтыматум: калі не будзе прызначаная надзвычайная сесія Вярхоўнага Савета БССР, якую патрабавалі дэпутаты Апазіцыі БНФ, яны лягуць на рэйкі. У 15.30 чыгуначны рух быў заблакаваны. У Оршу былі накіраваныя паўтары тысячы байцоў АМАПу з Мінска, Віцебска і Магілёва, увечары 25 красавіка рабочыя былі вымушаныя спыніць страйк.

## Вынікі 
Палітычныя патрабаванні не былі прынятыя ўладамі, цэны былі зніжаныя, але неўзабаве ізноў пайшлі ў гару.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Пратэсты 1991 года
Катэгорыя:1991 год у Беларусі
Катэгорыя:Красавік 1991 года
Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Беларусі
Катэгорыя:Забастоўкі ў Беларусі
Спіс жанчын-лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі

У дадзеным спісе пералічаныя жанчыны, якія былі ўзнагароджаны Нобелеўскай прэміяй (у тым ліку і прэміяй памяці Нобеля па эканоміцы).

У перыяд з 1901 па 2025 год Нобелеўская прэмія і Прэмія памяці Альфрэда Нобеля па эканоміцы прысуджаліся 632 разы: 31 раз — арганізацыям і 992 разы — людзям. Сярод 987 чалавек, якія сталі нобелеўскімі лаўрэатамі (пяцёра — двойчы), 67 жанчын. Пры гэтым, першая жанчына-лаўрэат Марыя Кюры атрымала прэмію двойчы: у 1903 годзе па фізіцы (сумесна з П’ерам Кюры і Анры Бекерэлем) і ў 1911 годзе па хіміі. Дачка Марыі Кюры Ірэн Жаліё-Кюры таксама была ўзнагароджана Нобелеўскай прэміяй па хіміі ў 1935 годзе.
Самай маладой лаўрэаткай з’яўляецца Малала Юсуфзай з Пакістану, якая атрымала Нобелеўскую прэмія міру 2014 года ва ўзросце 17 гадоў; самай старэйшай — брытанка Дорыс Лесінг (Нобелеўская прэмія па літаратуры 2007) у 88 гадоў. Лаўрэатка прэміі міру 1991 года Аун Сан Су Чжы атрымала прэмію, знаходзячыся пад арыштам. Найбольшая колькасць жанчын (5 лаўрэатак) з’явілася ў 2009 годзе. Таксама Нобелеўская прэмія прысуджалася адразу некалькім жанчынам у 1976, 1991, 2004, 2009, 2011, 2014, 2015, 2018, 2020, 2022, 2023 і 2025 гадах.

## Размеркаванне лаўрэатак па краінах 
## Спіс лаўрэатак 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Нобелеўская прэмія
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі
Катэгорыя:Жанчыны
Сцяпан Іванавіч Свірыд

**Сцяпан Іванавіч Свірыд** (2 жніўня 1913, вёска Стаўпішча, Кіраўскі раён, Магілёўская вобласць — ?) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Магілёўскай вобласці.

## Біяграфія 
Член КПСС з 1939 года. З 1931 года на гаспадарчай рабоце ў Бабруйскім раёне. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны. З чэрвеня 1941 года — на Заходнім фронце. У партызанах са снежня 1941 года, з красавіка 1942 года — камандзір атрада, у сакавіку — ліпені 1943 года — 9-й Кіраўскай партызанскай брыгады, у ліпені 1943 — чэрвені 1944 гадоў — Кіраўскай ваенна-аператыўнай групай, адначасова быў членам Кіраўскага падпольнага РК КП(б)Б. У 1944—1973 гадах на партыйнай, савецкай і прафсаюзнай рабоце.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
(265) Ганна

**(265)** Ганна — астэроід галоўнага пояса, які быў адкрыты 14 жніўня 1899 года. Адкрыў у Вене Я. Паліса.

## Назірання 
Назіраўся 2866 раз.

## Гл. таксама 
* Спіс астэроідаў (201—300)
* Класіфікацыі малых планет

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Астэроіды Галоўнага пояса
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1899 годзе
Дзяўчына з жамчужнай завушніцай (значэнні)

**Дзяўчына з жамчужнай завушніцай** — шматзначны тэрмін:
* Дзяўчына з жамчужнай завушніцай (каля 1665) — карціна нідэрландскага мастака Яна Вермера.
* Дзяўчына з жамчужнай завушніцай (1999) — раман амерыкана-брытанскай пісьменніцы Трэйсі Шэвалье.
* Дзяўчына з жамчужнай завушніцай (2003) — мастацкі фільм брытанскага рэжысёра Пітэра Уэбера. 
* Дзяўчына з жамчужнай завушніцай (2004) — саўндтрэк французскага кампазітара Аляксандра Дэспла да аднайменнага фільма.