open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Выганічанка

**Вы́ганічанка** — рака ў Валожынскім і Дзяржынскім раёнах Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Іслач (прыток Заходняй Бярэзіны, басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 10 км, з іх 9 км на тэрыторыі Валожынскага раёна. Плошча вадазбору 36 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 9,9 м/км. Выток ракі знаходзіцца ў напрамку на поўдзень ад вёскі Хімарады Дзяржынскага раёна. Упадае ў Іслач прыкладна за 1,2 км на ўсход ад вёскі Міхалова Валожынскага раёна. Вадазбор на заходніх схілах Мінскага ўзвышша.

Каля ракі населеныя пункты: Хімарады (Дзяржынскі раён), Выганічы, Душкава (Валожынскі раён).

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-78. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1982 г.
* Ліст карты N-35-79. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1984 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Дзяржынскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Іслачы
Генадзь Мікалаевіч Селязнёў

**Генадзь Мікалаевіч Селязнёў** (; , Сяроў, Свярдлоўская вобласць, РСФСР, СССР — , , Расія) — савецкі і расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, член ЦК КПСС (1990—1991), старшыня Дзярждумы РФ другога і трэцяга скліканняў (1996—2003), дэпутат Дзярждумы РФ першых чатырох скліканняў (1993—2007). Заснавальнік левай палітычнай партыі «Адраджэння Расіі», Старшыня савета дырэктараў Мосаблбанка (2009—2014), Старшыня Міжнароднага тэлекінафоруму «Разам». Прэзідэнт Федэрацыі коннага спорту Расіі (2005—2010).

Галоўны рэдактар газет «Правда», «Камсамольская праўда», «Настаўніцкая газета» — у перыяд з 1980 па 1993 год.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі СПбДУ
Катэгорыя:Старшыні Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі
Катарына Альтгаўс

**Катарына Альтгаўс** (; нар. ) — нямецкая скакуха з трампліна, сярэбраная прызёрка Алімпійскіх гульняў 2018 года па скачках з нармальнага трампліна, чэмпіёнка свету 2015 года ў камандзе. У лютым 2015 года заваявала залаты медаль у змешаных камандах на чэмпіянаце свету ў шведскім Фалуне.

Катэгорыя:Скакуны на лыжах з трампліна Германіі
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2022 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 года
Алтай (горад)

**Алтай** (да 3 студзеня 2019 года — *Зыранаўск*) — горад раённага падначалення ў Казахстане, адміністрацыйны цэнтр Раёна Алтай Усходне-Казахстанскай вобласці.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Осерчева О. Н. Беспоповские общины города Зыряновска во второй половине XX — начале XXI вв. (по материалам полевых исследований 1981, 1991, 2007 гг.)
* Информационный сайт города Зыряновск 
* Новости г. Зыряновска 

Катэгорыя:Гарады Усходне-Казахстанскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Алтайскага раёна (Усходне-Казахстанская вобласць)
Вільгельм Сушон

{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = Вільгельм Антон Тэадор Сушон
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |дата смерці      =
 |месца нараджэння = 
 |месца смерці     = 
 |партрэт          = Wilhelm Anton Souchon.jpeg
 |подпіс           =  
 |мянушка          =  
 |прыналежнасць    =
 |гады службы      = 1881—1919
 |званне           = 
 |род войскаў      =  Германскі імперскі флот
 |камандаваў       = Германская Міжземнаморская эскадра
 |частка           = 
 |бітвы            = Першая сусветная вайна
 |узнагароды       = {
      
-
 
}
 |Commons          = 
 |сувязі           =  
 |у адстаўцы       =  
}}
**Вільге́льм Анто́н Тэадо́р Сушо́н** (;  — , ) — адмірал Імператарскіх ВМС () Германскай імперыі перыяду Першай сусветнай вайны. Кіраваў баявымі дзеяннямі германа-турэцкага флоту супраць Расіі на Чорным моры, аказаў істотны ўплыў на ўступленне Асманскай імперыі ў вайну.

## Біяграфія 
Скончыў Марскую акадэмію ў Кіле.

Паступіў на флот у 1881 годзе. 

У 1896—1900 гадах служыў у Галоўным камандаванні ВМФ, у 1902—1904 гадах — у Адмірал-штабе. Падчас руска-японскай вайны — начальнік штаба крэйсерскай эскадры ва Усходняй Азіі. У 1906—1907 гадах — у Імперскім марскім упраўленні, затым камандаваў браняносцам «Вэтын». У 1909—1912 гадах начальнік штаба ВМС на Балтыцы.

З 10 красавіка 1911 года — контр-адмірал.

23 кастрычніка 1913 года ўзначаліў Міжземнаморскую эскадру, якая складалася з лінейнага крэйсера «Гёбен» і лёгкага крэйсера «Брэслаў».

У жніўні 1914 года адвёў эскадру ў Чорнае мора, што прывяло да ўступлення Турцыі ў вайну на баку Германіі. Эскадра намінальна была ўключана ў склад турэцкага флоту; камандуючым флотам быў прызначаны Сушон.

З 27 студзеня 1915 года — віцэ-адмірал.

Камандаваў турэцкім флотам у баі ля мыса Сарыч і іншых аперацыях на Чорным моры.

З 1917 года — адмірал турэцкага флоту.

У 1917 годзе вярнуўся ў Германію і ўзначаліў 4-ю эскадру лінейных караблёў Флота Адкрытага мора, з якой удзельнічаў у баявых дзеяннях на Балтыцы, у тым ліку пры Маанзундскай аперацыі. 12 красавіка яго караблі ўвайшлі ў Гельсінгфорс. З 30 кастрычніка 1918 года прызначаны начальнікам марской базы Балтыйскага мора. 

З 17 сакавіка 1919 года ў адстаўцы.

## Цікавыя факты 
Пляменнік Вільгельма Сушона, Герман Сушон, быў забойцам Розы Люксембург.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія Вільгельма Сушона на сайце «Хронаса» 

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Германія)
Катэгорыя:Адміралы Асманскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Асманская імперыя)
Гарналыжны спорт на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018

Спаборніцтвы па **гарналыжаму спорту на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018** у Пхёнчхане (Паўднёвая Карэя) прайшлі з 12 па 24 лютага. Было разгуляна 11 камплекта узнагарод.

## Каляндар 
Мясцовы час (UTC+9).

## Медалі 
### Агульны залік 
### Мужчыны 
### Жанчыны 
### Камандныя спаборніцтвы
Серабранск

**Серебранск** — горад у Зыранаўскам раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Серабранскай гарадской адміністрацыі.

## Спасылкі 
* Сайт города Серебрянска

Катэгорыя:Гарады Усходне-Казахстанскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты Алтайскага раёна (Усходне-Казахстанская вобласць)
Міхал Крчмарж

**Міхал Крчмарж** (; нар. , Врхлабі, Чэхаславакія) — чэшскі біятланіст. Прызёр этапу Кубка свету 2016/2017 ў Рупольдынгу (Германія). Удзельнік Зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года ў Сочы, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2018 года ў спрынце.

Катэгорыя:Біятланісты Чэхіі
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Біятланісты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Какпекцінскі раён

**Какпекцінскі раён** () — раён у Абайскай вобласці ў Казахстане. Адміністрацыйны цэнтр раёна — сяло Какпекты.
Катон-Карагайскі раён

**Катон-Карага́йскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка другога роўня на ўсходзе Усходне-Казахстанскай вобласці ў Казахстане. Адміністрацыйны цэнтр раёна — сяло Улькен Нарын.
Тэарэма Онсагера

**Тэарэ́ма О́нсагера**, ці *суадносіны ўзаемнасці* — адна з асноўных тэарэм тэрмадынамікі нераўнаважных працэсаў.
Устанаўлівае сувязь паміж кінетычнымі каэфіцыентамі, якія вызначаюць інтэнсіўнасць перакрыжаваных працэсаў пераносу (гл. з'явы пераносу), а таксама паміж каэфіцыентамі перакрыжаваных хімічных рэакцый.

Напрыклад, тэарэма апісвае ўзнікненне патоку рэчыва пад уздзеяннем градыента тэмпературы (тэрмадыфузія) і наадварот — патоку цеплаты пад уздзеяннем градыента канцэнтрацыі (эфект Дзюфура), тэрмаэлектрычныя з’явы (з’ява Зеебека і эфект Пельцье).

Вынікае з мікраскапічнай абарачальнасці руху часціц (незалежнасці ўраўненняў, якія апісваюць іх рух, ад змены знака часу).

Устаноўлена Л. Онсагерам (1931).

## Літаратура 
*  С. 437.

## Спасылкі 
* Онсагера теорема // Физическая энциклопедия.

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Онсагера тэарэма
Катэгорыя:Нераўнаважная тэрмадынаміка
Катэгорыя:Фізічная хімія
Куршымскі раён

**Куршымскі раён**, **Курчумскі раён** () — раён на ўсходзе Усходне-Казахстанскай вобласці ў Казахстане. Адміністрацыйны цэнтр раёна — сяло Куршым (Курчум).
Кёрлінг на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018

Спаборніцтвы па **кёрлінгу на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018** у Пхёнчхане (Паўднёвая Карэя) прайшлі з 8 па 25 лютага. У параўнанні з папярэднімі Алімпійскімі гульнямі ў праграму спаборніцтваў быў дададзены турнір сярод змешаных пар, такім чынам упершыню ў рамках Алімпійскіх гульняў па кёрлінгу было разгуляна 3 камплекта узнагарод.

## Каляндар 
Мясцовы час (UTC+9).

## Медалі 
### Агульны залік 
### Па турнірам 
## Кваліфікацыя
Лыжнае дваябор’е на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018

Спаборніцтвы па лыжнаму дваябор’ю на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 у Пхёнчхане (Паўднёвая Карэя) прайшлі з 14 па 22 лютага. Было разыграна 3 камплекты ўзнагарод.

## Каляндар 
Мясцовы час (UTC+9).

## Медалі 
### Агульны залік 
### Па турнірам
Помнік Льву Сапегу (Лепель)

**Помнік Льву Сапегу** — помнік у Лепелі Віцебскай вобласці Беларусі. Прысвечаны выдатнаму палітыку, дыпламату і дзяржаўнаму дзеячу Льву Сапегу, які ў 1586 годзе заснаваў за тры кіламетры ад старога горада Белы Лепель або Новы Лепель. Першы ў Беларусі помнік Льву Сапегу.
 
## Гісторыя 
Ініцыятыва ўсталяваць помнік на беразе Лепельскага возера побач з касцёлам Святога Казіміра належала пробашчу мясцовай парафіі ксяндзу Андрэю Аніскевічу. Да ідэі дужа няўхвальна паставіліся мясцовыя праваслаўныя святары, адзін з якіх нават накіраваў ліст у гарвыканкам, каб помнік ставіць забаранілі. У першую чаргу таму, што Сапега нарадзіўся ў праваслаўнай сям’і, а пад канец жыцьця прыняў каталіцкую веру, а таксама з той нагоды, што ў яго часы Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая варагавалі з расійскай дзяржавай.

Адкрыццё помніка адбылося 11 верасня 2010 года, у Дзень горада.

## Апісанне 
Помнік стварыў скульптар Леў Аганаў. Агульная вышыня помніка з пастаментам складае каля 3,5 метраў. Бронзавая фігура Льва  Сапегі стаіць, трымаючы ў правай руцэ булаву — сімвал гетманскай улады, а левай абапіраецца на эфес шляхецкай шаблі.

Катэгорыя:Славутасці Лепеля
Катэгорыя:Помнікі Віцебскай вобласці
Катэгорыя:2010 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе
Катэгорыя:Леў Сапега
Катэгорыя:Творы Льва Аганава
Санны спорт на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018

Спаборніцтвы па **санным спорце на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018** у Пхёнчхане (Паўднёвая Карэя) прайшлі з 10 па 15 лютага. Было разгуляна 4 камплекта узнагарод.

## Каляндар 
Мясцовы час (UTC+9).

## Медалі 
### Агульны залік 
### Медалісты
Расія-1

**Расія-1** — агульнарасійскі дзяржаўны тэлеканал. Уваходзіць у склад Усерасійскай дзяржаўнай тэлевізійнай і радыёвяшчальнай кампаніі (УДТРК). У анонсах згадваецца, як канал «Расія».

«Расія-1» — галоўны і асноўны тэлеканал УДТРК. На тэлеканале «Расія-1» ёсць адзіныя эфірныя вокны для ўсіх рэгіянальных філіялаў УДТРК, у якіх транслююць мясцовыя навінавыя блокі «Весці-Мясцовы час» і праграмы ўласнай вытворчасці ў блоках «Расія-Мясцовы час». У асобных рэгіёнах (рэспублікі Татарстан, Башкартастан, Удмуртыя, рэспублікі Паўночнага Каўказа і некаторыя іншыя суб’екты Расіі з тытульнымі нацыямі) вылучаны дадатковыя эфірныя вокны для трансляцыі праграм на нацыянальнай мове. Тэлеканал мае версію ў фармаце высокай выразнасці «Расія-1 HD».

## Гісторыя 
Другая праграма Цэнтральнага тэлебачання СССР пачала вяшчанне 14 лютага 1956 года. Да 1982 года другая праграма стала вяшчаць на ўсёй тэрыторыі СССР і атрымала статус агульнасаюзнай праграмы. З 13 мая 1991 года на другой праграме сталі вяшчаць адначасова Цэнтральнае тэлебачанне СССР і Усерасійская дзяржаўная тэлерадыёкампанія (УДТРК). У канцы снежня 1991 года пасля роспуску СССР увесь эфірны час перайшоў да УДТРК (тэлеканал РТР).

1 верасня 2002 года тэлеканал РТР перайменаваны і стаў называцца «Расія». З 17 сакавіка 2003 года пачалося кругласутачнае вяшчанне тэлеканала.

24 чэрвеня 2009 года тэлеканал уключаны ў першы мультыплекс лічбавага тэлебачання Расіі.

У 2012 годзе запушчана вяшчанне «Расія HD».

16 студзеня 2017 года тэлеканал «Расія-1» перайшоў на вяшчанне ў фармаце 16:9.

## Праграмная сетка тэлеканала 
* Інфармацыйныя і грамадска-палітычныя праграмы («Весці тыдня» з Дзмітрыем Кісялёвым, «Масква. Крэмль. Пуцін», «Вечар з Уладзімірам Салаўёвым», «60 хвілін» і іншыя)
* Непалітычныя праграмы («Малахаў», «Лёс чалавека з Барысам Карчэўнікавым» і іншыя)
* Пазнавальныя перадачы («Пра самае галоўнае», «Доктар Мяснікоў» «Па сакрэце ўсяму свету» і іншыя)
* Забаўляльныя шоу («Прывітанне, Андрэй!», «Песні ад усёй душы», «Аншлаг», «Ранішняя пошта» з Мікалаем Баскавым і іншыя)
* Тэлегульні («Сто да аднаго», «Пяцёра на аднаго» і іншыя)
* Фільмы і тэлесерыялы (найбольш вядомыя — «Брыгада», «Ліквідацыя», «Кацярына», «Таямніцы следства», «Каменская», «Сваты», «Скліфасоўскі» і іншыя)

## Кінапраекты 
Тэлеканал удзельнічаў у здымках і прасоўванні шэрагу расійскіх фільмаў: «Брат 2» (2000), «Востраў» (2006), «Мы з будучыні» (2008), «Тарас Бульба» (2009), «Кандагар» (2010), «Легенда № 17» (2013), «Сталінград» (2013), «Экіпаж» (2016), «Прыцягненне» (2017), «Апошні волат» (2017), «Лёд» (2018), «Халоп» (2019), «Уварванне» (2020), «Маёр Гром: Чумны Доктар» (2021), «Неба» (2021), «Чабурашка» (2022) і іншыя.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Тэлеканалы СССР
Катэгорыя:Тэлеканалы Расіі
Катэгорыя:Тэлеканалы на рускай мове
Катэгорыя:Тэлекампаніі Расіі
Катэгорыя:Тэлеканалы, запушчаныя ў 1991 годзе
Катэгорыя:Кругласутачныя тэлеканалы
Скелетон на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018

Спаборніцтвы па скелетону на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 у Пхёнчхане (Паўднёвая Карэя) прайшлі з 15 па 17 лютага. Было разгуляна 2 камплекта узнагарод.

## Каляндар 
Мясцовы час (UTC+9).

## Медалі 
### Агульны залік 
### Па турнірам 
## Кваліфікацыя
Аменхатэп Малодшы

**Аменхатэ́п Мало́дшы**, ці **Аменхатэ́п, сын Хапу** (каля 1460, , Ніжні Егіпет — каля 1380 да н. э.) — старажытнаегіпецкі архітэктар, быў на ваеннай і дзяржаўнай службе. Дарадца Аменхатэпа III, настаўнік малалетняга Аменхатэпа IV.

Пабудаваў храм бога Амона-Ра ў Луксоры (разам з архітэктарамі братамі Горы і Суці), храмы ў  і Седэінгу, грандыёзныя помнікі ў Карнаку (храм бога Хансу, храм багіні Мут, алею сфінксаў паміж Луксорам і Карнакам), а таксама  на заходнім беразе Ніла (захаваліся ).

Недалёка ад храма Тутмоса II узведзены храм у гонар Аменхатэпа Малодшага.

## Зноскі 
## Літаратура 
*  С. 312.
* Жак К. Египет великих фараонов: История и легенда: Пер. с фр. М., 1992. С. 182—183.

Катэгорыя:Архітэктары Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Вучоныя Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Постаці Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:XVIII дынастыя Егіпта
Катэгорыя:Абагаўлёныя людзі
Катэгорыя:Старажытнаегіпецкія багі
Помнік Давыду Гарадзенскаму

**Помнік Давыду Гарадзенскаму** — помнік у Гродне Гродзенскай вобласці Беларусі. Прысвечаны вялікалітоўскаму палкаводцу і старосце гарадзенскаму Давыду Гарадзенскаму. Рзамешчаны побач з гродзенскімі замкамі на скрыжаванні вуліц Давыда Гарадзенскага і Замкавай.

Фундатарам помніка стаў заснавальнік мінскай фірмы «Хорс-Мотарс» родам з Краснасельскага Анатоль Анатольевіч Карабач. Таксама падтрымку аказвала Гродзенская праваслаўная епархія. На стварэнне помніка ў майстра сышло 3,5 месяца штодзённай працы. Гарадскія ўлады планавалі, што Давыда ўсталююць ля замкаў да Дня горада ў верасні 2017 года, але на той момант праца яшчэ не была гатовая.

Помнік Давыду Гарадзенскаму урачыста адкрыты 1 чэрвеня 2018 года ў прысутнасці прадстаўнікоў гарадскіх уладаў і міністра культуры Беларусі Юрыя Бондара.

На пастаменце надпіс: *«Славутаму продку, сыну Св. Цімафея (Даўмонта) і Прп. Марфы, мужнаму абаронцу Айчыны са шчырай удзячнасцю ад нашчадкаў Гродзенскай епархіі Беларускай Праваслаўнай Царквы і мецэната Карабача Анатолія Анатольевіча»*.

Катэгорыя:Творы  Сяргея Аганава
Катэгорыя:2018 год у Гродне
Катэгорыя:Помнікі Гродна
Катэгорыя:Вуліца Давыда Гарадзенскага (Гродна)
Катэгорыя:Замкавая вуліца (Гродна)
Катэгорыя:Давыд Гарадзенскі
Наталі Гайзенбергер

**Наталі Гайзенбергер** (; ) — нямецкая саначніца, шасцікратная алімпійская чэмпіёнка, 9-разовая чэмпіёнка свету, 8-разовая ўладальніца Кубка свету ў агульным заліку.

Нарадзілася ў Мюнхене, ва ўзросце шасці гадоў разам з бацькамі пераехала ў горад Місбах, там у мясцовым саначным клубе пад кіраўніцтвам трэнера Герта Шабехарда пачала займацца санным спортам. Пазней пачала выступаць за моладзевую зборную, выйграла чатырнаццаць этапаў Кубка свету і тры чэмпіянаты свету.

## Зноскі 
Катэгорыя:Саначнікі Германіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па санным спорце
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Германіі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года
Катэгорыя:Саначнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Саначнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Саначнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Дулаг 121

**Дулаг 121** (*Гомельскі цэнтральны перасыльны лагер*) — транзітны лагер для савецкіх ваеннапалонных на тэрыторыі горада Гомеля.

## Апісанне 
Дулаг-121 існаваў у час Вялікай Айчыннай вайны з верасня 1941 года па 10 кастрычніка 1943 года. Дулаг-121 Размяшчаўся на тэрыторыі, абмежаванай вуліцамі Партовай, Савецкай, Тэльмана, Ваенным завулкам. Лагер знаходзіўся на месцы былога ваеннага гарадка.

Існуе Акт спецыяльнай следчай камісіі ад 25 студзеня 1945 г. «Аб масавым знішчэнні фашысцкімі захопнікамі савецкіх ваеннапалонных у горадзе Гомелі» складзены на падставе пратаколаў апытання былых вязняў, сведак, актаў аб раскопках масавых пахаванняў савецкіх ваеннапалонных.

За час існавання лагера ў ім знішчана больш за 100 тысяч ваеннапалонных, якіх хавалі ў рове былога стрэльбішча на тэрыторыі лагера, які прадстаўляў сабой роў даўжынёй 150 метраў, шырынёй 20, пры сярэдняй глыбіні 3 метра. Гэты роў не мог змясціць больш за 18 тысяч трупаў, таму з канца лютага 1942-га немцы вывозілі іх на машынах за горад у супрацьтанкавы роў каля клінкернага завода; закопвалі ў ямах на тэрыторыі лагера; у супрацьтанкавым рове на 201-м кіламетры чыгуначнай лініі Гомель — Жлобін; у ямах каля элеватара і іншых месцах.

У перыяд зімы 1941-1942 года гітлераўцы за лагерам ўсталявалі некалькі спецыяльных печаў, у якіх спальвалі трупы. Печы працавалі круглыя суткі.

Спецыяльнай камісіяй праведзены раскопкі і знойдзены рэшткі звыш 90 тысяч ваеннапалонных. Вялікая колькасць памерлых ваеннапалонных спалена ў спецыяльных печах.

Былы ваеннапалонны Кардакоў, які знаходзіўся ў лагеры з 21 снежня 1941 года па 1 чэрвеня 1942-га (з лютага па чэрвень 1942 года з'яўляўся рускім камендантам лагера), паказаў, што летам 1942 года да лагера была далучана тэрыторыя завода «Рухавік рэвалюцыі», дзе немцы стварылі сталярную, кузнечную, бандарныя майстэрні. За час знаходжання Кардакова ў лагеры загінула не менш за 20 тысячаў ваеннапалонных.

Былы ваеннапалонны Рагожын (з кастрычніка 1941-га па 17 ліпеня 1942 года старшы санітар лазарэта) паказаў, што за час яго знаходжання ў Дулаге-121 памерла да ста тысячаў ваеннапалонных.

На тэрыторыі клінкернага завода (цяпер гэта дворык былога дзіцячага садка па вуліцы Чангарскай дывізіі) фашыстамі былі пабудаваныя чатыры спецыяльных печы, у якіх спальвалі савецкіх ваеннапалонных. Печы былі знойдзеныя пры будаўніцтве саду ў 1970 годзе.

## Памяць 
На сцяне аднаго будынкаў былой фабрыкі «Труд» на плошчы Паўстання усталявана мемарыяльная дошка ў памяць аб існаванні лагера.

## Літаратура 
* Лагеря советских военнопленных в Беларуси, 1941—1944 : справочник / В. И. Адамушко [гл. ред.]. — Минск : НАРБ, 2004. — 192 с.

## Спасылкі 
* Kriegsgefangenenlager: Liste 
* Видеофильм "Дулаг-121. Обреченные" презентовали в Гомеле. БелТА.

Катэгорыя:Вялікая Айчынная вайна
Катэгорыя:Беларусь падчас Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Ваенныя злачынствы нацыстаў у Беларусі
Катэгорыя:Лагеры ваеннапалонных Трэцяга рэйху
Уланскі раён

**Уланскі раён** () — раён у цэнтры Усходне-Казахстанскай вобласці ў Казахстане. Адміністрацыйны цэнтр раёна — пасёлак Касыма Кайсенава.
Эрык Фрэнцэль

**Эрык Фрэнцэль** (; нар. , Анаберг-Бухгольц) — нямецкі дваяборац, алімпійскі чэмпіён 2014 года, прызёр Алімпійскіх гульняў 2010 года, пяціразовы чэмпіён свету, пяціразовы ўладальнік Кубка свету 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16 і 2016/17 гадоў. У Кубку свету Фрэнцэль дэбютаваў у 2007 годзе, у студзені 2008 года атрымаў сваю першую перамогу на этапе Кубка свету. Усяго на сённяшні момант мае 41 перамогу на этапах Кубка свету, у тым ліку восем у камандных спаборніцтвах. Адзіны ў гісторыі лыжнага дваяборства спартсмен, які выйграў 5 кубкаў свету ў агульным заліку.

Катэгорыя:Дваяборцы Германіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лыжным дваябор’і
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Германіі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года
Катэгорыя:Дваяборцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Дваяборцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Дваяборцы на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Тарбагатайскі раён (Усходне-Казахстанская вобласць)

**Тарбагата́йскі раён** () — раён на паўднёвым усходзе Усходне-Казахстанскай вобласці ў Казахстане. Адміністрацыйны цэнтр раёна — сяло Аксуат.
Аляксей Васілевіч Лыкаў

**Аляксе́й Васі́левіч Лы́каў** (, Кастрама, Расія — ) — савецкі і беларускі вучоны ў галіне цепла- і масапераносу.
Акадэмік Акадэміі навук Беларусі (1956), доктар тэхнічных навук (1940), прафесар (1941).
Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1957).

## Біяграфія 
Скончыў Яраслаўскі педагагічны інстытут (1930). З 1956 дырэктар Інстытута цепла- і масаабмену АН Беларусі, адначасова загадчык кафедры БДУ.

## Навуковы ўклад 
Навуковыя працы па цепла- і масапераносе, цеплаправоднасці, тэарэтычных асновах будаўнічай цеплафізікі, тэорыі сушкі.

Атрымаў сістэму дыферэнцыяльных ураўненняў для апісання сумеснага пераносу цяпла і масы, выкарыстаў гіпербалічнае ўраўненне для апісання працэсу цеплаправоднасці руху вадкасці ў капілярах, развіў метады рашэння спалучаных задач цепла- і масаабмену.

## Узнагароды і памяць 
* Дзяржаўная (Сталінская) прэмія СССР 1951.

Імем Лыкава названы Інстытут цепла- і масаабмену Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Творы 
* Теоретические основы строительной теплофизики. Мн., 1961.
* Теория тепло- и массопереноса. М.; Л., 1963 (разам з Ю. А. Міхайлавым).
* Теория сушки. 2 изд. М., 1968.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Аляксей Васілевіч Лыкаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук Беларускай ССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі РСФСР
Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Фізікі СССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Фізікі Расіі
Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава НАНБ
Рашыёрый-дэ-Ведэ

**Рашыёрый-дэ-Ведэ** () — горад у Румыніі, у жудзецы Тэлеарман.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на поўдні Румыніі, за 40 км на поўнач ад Дуная і мяжы з Балгарыяй.

## Гісторыя 
З’яўляецца адным з найстарэйшых гарадоў Румыніі. Першая згадка пра горад датуецца 1385 годам.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Катэгорыя:Тэлеарман
Паўднёвааравійскі фронт Першай сусветнай вайны

**Паўднё́ваараві́йскі фронт Пе́ршай сусве́тнай вайны́** — серыя бітваў паміж брытанскімі і французскімі войскамі ў перыяд з лістапада 1914 па ліпень 1916 года ў часы Першай сусветнай вайны за кантроль над брытанскай калоніяй Адэн, важным пунктам для караблёў на іх шляху з Азіі ў Суэцкі канал. Брытанская імперыя абвясціла вайну Асманскай імперыі 5 лістапада 1914 года, на што туркі адказалі сваёй дэкларацыяй аб аб’яўленні вайны 11 лістапада. З самага пачатку, туркі планавалі ўварванне ў брытанскі пратэктарат Адэн у саюзе з мясцовымі арабскімі плямёнамі. Туркі сабралі пэўныя сілы на Шэйх-Саідзе, паўвостраве, які выступае ў Чырвонае мора да вострава Перым.

У пачатку вайны англічане валодалі толькі адной сілай, дыслакаванай у Адэнскім пратэктараце, — Адэнскай брыгадай, якая ўваходзіла ў склад Брытанскай індыйскай арміі. У лістападзе 1914 года сілы Асманскай імперыі з Емена пачалі наступ на Адэн і дабіліся некаторых поспехаў, але да 1916 года былі спынены сіламі брыгады і прыбыўшымі падмацаваннямі, што азнаменавала сабой заканчэнне баявых дзеянняў на гэтым фронце.

Саюзнікам англічан у гэтай кампаніі быў султанат Лахдж, які знаходзіўся тады ў значнай ступені намінальнай залежнасці ад брытанскай кароны, — вялікая частка яго тэрыторыі апынулася пад асманскай акупацыяй. У ходзе кампаніі англічане таксама часова акупавалі Фарасанскія астравы на поўнач ад Емена.

## Літаратура 
* Bruce, Anthony. *The Last Crusade: The Palestine Campaign in the First World War*. London: Murray, 2002.
* Connelly, Mark. "The British Campaign in Aden, 1914-1918". *Journal of the Centre for First World War Studies*, 2:1 (2005) 65-96.
* Farndale, Sir Martin. *History of the Royal Regiment of Artillery: The Forgotton Fronts and the Home Base, 1914-18*. London: Royal Artillery Institution, 1988.
* Mehra, R. N. *Aden and Yemen, 1905-1919*. Delhi: Agram Prakashan, 1988.
* Walker, G. Goold. *Honourable Artillery Company in The Great War 1914-1919*. London: Seeley, Service & Co. Ltd., 1930.

Катэгорыя:Гісторыя Емена
Катэгорыя:Першая сусветная вайна
Снаўбордынг на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018

Спаборніцтвы па **снаўбордынгу на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018** у Пхёнчхане (Паўднёвая Карэя) прайшлі з 10 па 24 лютага. Было разгуляна 10 камплектаў узнагарод.

## Каляндар 
Мясцовы час (UTC+9).

## Медалі 
### Агульны залік 
### Мужчыны 
### Жанчыны 
## Кваліфікацыя
Нераўнаважная тэрмадынаміка

**Тэрмадына́міка нераўнава́жных працэ́саў**, **нераўнава́жная тэрмадына́міка**, ці **тэрмадына́міка неабарача́льных працэ́саў** — агульная тэорыя макраскапічнага апісання нераўнаважных працэсаў.

Асноўная задача нераўнаважнай тэрмадынамікі — колькаснае вывучэнне нераўнаважных працэсаў для станаў, якія мала адрозніваюцца ад раўнаважных, напрыклад, вызначэнне залежнасці канцэнтрацыі кампанентаў, скорасці, напрамку і іншых параметраў такога працэсу ад знешніх умоў.

На нераўнаважнай тэрмадынаміцы грунтуюцца даследаванні адкрытых сістэм (хімічных і біялагічных, у т.л. жывых арганізмаў), яна дазваляе тлумачыць многія нераўнаважныя з’явы ў гідрагазадынаміцы, электрычных правадніках, напрыклад, тэрмаэлектрычныя з'явы, гальванамагнітныя з'явы, тэрмагальванамагнітныя з’явы.

Неабарачальныя працэсы на аснове тэрмадынамічных меркаванняў вывучаў У. Томсан (лорд Кельвін). Іх паслядоўнае даследаванне пачаў Л. Онсагер.
Як самастойная навука тэрмадынаміка нераўнаважных працэсаў пачала развівацца ў працах І. Р. Прыгожына і нідэрландскага фізіка .

Сістэмы, у якіх працякаюць нераўнаважныя працэсы, разглядаюцца як суцэльныя асяроддзі, а іх параметры стану — як палявыя пераменныя (неперарыўныя функцыі геаметрычных каардынат і часу).
Пры макраскапічным апісанні працэсаў лічаць, што такія сістэмы складаюцца з элементарных аб’ёмаў, кожны з якіх характарызуецца параметрамі стану (тэмпературай, ціскам і іншымі), якія залежаць ад каардынат і часу.

Для колькаснага апісання працэсаў састаўляюцца ўраўненні балансу для элементарных аб’ёмаў на аснове законаў захавання энергіі, імпульсу і масы, а таксама састаўлення ўраўнення балансу энтрапіі і фенаменалагічных ураўненняў працэсаў пераносу, якія звязваюць патокі і тэрмадынамічныя сілы (гл. з'явы пераносу).

Метады нераўнаважнай тэрмадынамікі дазваляюць сфармуляваць для нераўнаважных працэсаў першы і другі законы тэрмадынамікі ў лакальнай форме, атрымаць на аснове агульных прынцыпаў поўную сістэму  (ураўненняў гідрадынамікі, цеплаправоднасці і дыфузіі) для простых і складаных сістэм з улікам хімічных рэакцый, фазавых ператварэнняў, электрамагнітных сіл і іншых знешніх уздзеянняў.

На Беларусі даследаванні па праблемах тэрмадынамікі нераўнаважных працэсаў пачаты ў 1956 у Інстытуце цепла- і масаабмену НАН Беларусі пад кіраўніцтвам А. В. Лыкава і Т. Л. Перэльмана.

## Літаратура 
*  С. 134.
* Пригожин И. Введение в термодинамику необратимых процессов: Пер. с англ. М., 1960.
* Лыков А. В., Михайлов Ю. А. Теория тепло- и массопереноса. М.; Л., 1963.
* Гроот С. Р. де, Мазур П. Неравновесная термодинамика: Пер. с англ. 1964.
* Зубарев Д. Н. Неравновесная статистическая термодинамика. М., 1971.
* Дьярмати И. Неравновесная термодинамика: Пер. с англ. М., 1974.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Дынамічныя сістэмы
Раз’езд 10 (Усходне-Казахстанская вобласць)

**Раз’езд 10** () — раз’езд у Жармінскім раёне Усходне-Казахстанскай вобласці Казахстана. Уваходзіць у склад Жангізтабінскай пасялковай адміністрацыі. Код КАТА — 634457300.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва раз’езда складала 60 жыхароў (32 мужчыны і 28 жанчын). Па дадзеных перапісу 2009 года, у раз’ездзе пражывалі 57 жыхароў (27 мужчын і 30 жанчын).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Жармінскага раёна
Дэкалог (тэлецыкл)

**«Дэкало́г»** () — дзесяцісерыйны тэлецыкл, зняты ў 1988 годзе польскім кінарэжысёрам Кшыштафам Кеслёўскім. У 2000 годзе вядомы амерыканскі кінакрытык Роджэр Эберт дадаў тэлецыкл у свой спіс «Выдатных фільмаў».

## Аналіз 
Няма адзінага меркавання пра адпаведнасць фільмаў пэўным запаведзям. Некаторыя аглядальнікі знаходзяць прамую сувязь з парадкам запаведзяў у каталіцкай традыцыі. Іншыя знаходзяць частковую сувязь: «*Некаторыя эпізоды непасрэдна тычацца адпаведных запаведзяў, іншыя — ускосна, а некаторыя патрабуюць інтэрпрэтацыйнай акрабатыкі, каб выявіць сувязь*». Амерыканскі кінакрытык Роджэр Эберт адзначае: «*Прамой сувязі няма; некаторыя фільмы закранаюць больш чым адну запаведзь, а іншыя ўключаюць усю этычную сістэму, прапанаваную запаведзямі. Гэта не спрошчаныя ілюстрацыі правілаў, а гісторыі, якія ўцягваюць рэальных людзей у складанасці рэальных праблем*».

У кнізе «The Films of Krzysztof Kieślowski:The Liminal Image» прыводзіцца наступнае суаднясенне фільмаў і запаведзяў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы-драмы 1989 года
Катэгорыя:Фільмы Польшчы 1989 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы Польшчы
Катэгорыя:Тэлевізійныя фільмы Польшчы
Катэгорыя:Фільмы на польскай мове
Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Польшчы
Катэгорыя:Фільмы пра Варшаву
Катэгорыя:Фільмы пра хрысціянства
Катэгорыя:Фільмы Кшыштафа Кеслёўскага
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Кеслёўскага
Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кшыштафа Пясевіча
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Збігнеў Прайснер
Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)
Катэгорыя:Ватыканскі спіс фільмаў
Чарск

**Чарск** () — горад у Жармінскім раёне Абайскай вобласці Казахстана. Адміністрацыйны цэнтр Шарскай гарадской адміністрацыі. Код КАТА — 634421100.

## Геаграфія 
Размешчаны на рацэ Чар (прыток Іртыша).

## Гісторыя 
Горад пачынаўся са станцыі на Турксібе. Названы ў гонар ракі Шар. Ёсць легенда, што калісьці плынь ракі была настолькі моцнай, што манголы, перамогшы найманаў, праходзілі праз раку «Шар» і рака забрала з  сабой 1/3 войска. Першы варыянт паходжання слова «Шар» адбываецца ад казахскага жар, гэта значыць «абрыў». Другі варыянт паходжання, што ў старажытнасці, калі праз гэтую мясцовасць праходзіў Чынгісхан са сваёй арміяй, то назваў гэтую зямлю «Шар», што ў перакладзе азначае «жоўты». Цікавы факт, што да гэтага часу наваколлі горада «Шар» славяцца незвычайным жоўтым покрывам зімой і летам, таму што вакол горада расце стэпавая трава «шы».

Таксама назва Чар згадваецца ў *«Абай жалы»*. Летам 1885 года Абай прымаў удзел у распрацоўцы стэпавага становішча, вядомага ў народзе як «96 артыкулаў Абая», або «Чарское становішча», паколькі надзвычайны з'езд «цюбе», беям якога быў абраны Абай, праходзіў на беразе ракі Чар (у 70 км ад Сяміпалацінску) у мястэчку Карамола. У з'ездзе прымала удзел больш за 100 беяў з Каркаралінскага, Паўладарскага, Сяміпалацінскага, Усць-Каменагорскага паветаў і Зайсанскага прыстаўства — прадстаўнікі ўсіх родаў Сярэдняга жуза, дзе Абай прапанаваў свой праект рэформы звычайнага права, які быў прыняты аднагалосна. Гэты факт пацвярджае Н. Я. Коншын у сваім артыкуле «Што могуць даць Сяміпалацінскія архівы для краязнаўства», надрукаванай у XVI выпуску «Запісак Сяміпалацінскага аддзела Геаграфічнага Таварыства за 1927 год».

Да 1963 г. — пасёлак Чарскі.

Да 1997 года — цэнтр Чарскага раёна Сяміпалацінскай вобласці.

## Насельніцтва 
У 1999 годзе насельніцтва горада складала 9 482 жыхары (4 636 мужчын і 4 846 жанчын). Па дадзеных перапісу 2009 года, у горадзе пражывала 8 156 жыхароў (4 016 мужчын і 4 140 жанчын).

## Турызм і адпачынак 
* Чарскае вадасховішча, размешчана ў 60 км ад горада Шар, побач з вёскай Калбатау. 
* Горы Дэлбегетэй, размешчаныя ў 50 км ад горада Шар.

## Транспарт 
У горадзе размешчана буйная чыгуначная станцыя на вузле магістралі Турксіб і лініі Шар—Абарона (пабудавана ў 2009 годзе). 

На ўсход непадалёк ад горада праходзіць аўтатраса М38.

## Эканоміка 
Прадпрыемства чыгуначнага транспарту «Шарскае лакаматыварамонтнае дэпо» філіял ТАА «Камкор Лакаматыў», галантарэйная фабрыка «Чэння», цэментны завод ТАА «Казахцэмент».

## Вядомыя асобы 
* Яна Хатырава (нар. 1997) — расійская футбалістка

## Спасылкі 
Катэгорыя:Населеныя пункты Жармінскага раёна
Катэгорыя:Населеныя пункты паводле алфавіта
Катэгорыя:Гарады Абайскай вобласці
Вязенская

**Вя́зенская**, **Вязынь**, **Разанка** — рака ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Уса (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 24 (20) км. Плошча вадазбору 81 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,5 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 1,5 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Арэхаўская Мінскага раёна. Упадае ва Усу прыкладна за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Уса. Вадазбор у межах Мінскага ўзвышша. Рэчышча каналізаванае ад вёскі Лабады да вусця. Каля вёсак Грынькова і Чыкі на рацэ сажалка.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-79. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1984 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Дзяржынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Усы (верхні прыток Нёмана)
Алёна Валянцінаўна Саўчанка

**Алёна Валянцінаўна Саўчанка** (, ; нар. , Абухіў, Кіеўская вобласць, Украінская ССР) — украінская і нямецкая фігурыстка. Алімпійская Чэмпіёнка 2018 года. З 2004 па 2014 год выступала ў парным катанні за Германію з Робінам Шаўковы. Яны — двухразовыя бронзавыя прызёры Алімпіяды 2010 і Алімпіяды 2014, пяціразовыя чэмпіёны свету (2008—2009, 2011—2012, 2014) і чатырохразовыя чэмпіёны Еўропы (2007—2009, 2011). Таксама яна з рознымі партнёрамі шматразовы чэмпіён Германіі і прызёр сусветных і еўрапейскіх чэмпіянатаў.

Выступаючы за Украіну са Станіславам Марозавым, Саўчанка была чэмпіёнкай свету сярод юніёраў у 2000 годзе.

З 2015 года выступае ў пары з былым французскім фігурыстам Бруна Масо.

Катэгорыя:Фігурысткі Украіны
Катэгорыя:Фігурысткі Германіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па фігурным катанні
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Германіі
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года
Катэгорыя:Фігурысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 года
Катэгорыя:Фігурысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Фігурысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Фігурысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Фігурысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Яўген Кірылавіч Марчук

**Яўген Кірылавіч Марчук** (, Далінаўка, Гайваронскі раён, Адэская (цяпер Кіраваградская вобласць), УССР, СССР — ) — украінскі дзяржаўны дзеяч, 6-ы Прэм’ер-міністр Украіны (кіраваў урадам: 6 сакавіка 1995 (да 8 чэрвеня 1995 — выконваючы абавязкі прэм’ер-міністра) — 27 мая 1996), генерал арміі Украіны, кандыдат юрыдычных навук.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраваградскай вобласці
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Украіны
Катэгорыя:Міністры абароны Украіны
Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
Катэгорыя:Сакратары СНБА Украіны
Дэкалог

**Дэкало́г** — шматзначны тэрмін:
* Дзесяць запаведзей — рэлігійна-этычныя нормы ў аўраамічных рэлігіях
* Дэкалог — цыкл тэлевізійных фільмаў польскага кінарэжысёра Кшыштафа Кеслёўскага
Марчук

**Марчук** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Іван Генадзевіч Марчук (1994—2022) — беларускі добраахвотнік у складзе Узброеных Сіл Украіны.
* Іван Сцяпанавіч Марчук (нар. 1936) — украінскі мастак-жывапісец.
* Георгій Васілевіч Марчук (1947—2023) — беларускі пісьменнік.
* Гурый Іванавіч Марчук (1925—2013) — расійскі вучоны ў галіне вылічальнай матэматыкі.
* Яўген Кірылавіч Марчук (1941—2021) — украінскі дзяржаўны дзеяч.
Бруна Масо

**Бруна Масо** (; нар. , Кан, Нармандыя, Францыя) — нямецкі, раней французскі, фігурыст, выступае ў парным катанні, з 2015 года за Германію з Алёнай Саўчанка. З ёй ён — двухразовы сярэбраны прызёр чэмпіянатаў Еўропы (2016, 2017), срэбны (2017) і бронзавы прызёр (2016) сусветных чэмпіянатаў і двухразовы чэмпіён Германіі (2016 і 2018). Да гэтага з Дар’яй Паповай ён чэмпіён (2012) і віцэ-чэмпіён (2013) Францыі.

Катэгорыя:Фігурысты Францыі
Катэгорыя:Фігурысты Германіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па фігурным катанні
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Германіі
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года
Катэгорыя:Фігурысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Тобіяс Арльт

**Тобіяс Арльт** (; ) — нямецкі саначнік, які выступае ў двойцы з Тобіясам Вендлем. Шасцікратны алімпійскі чэмпіён, дзесяціразовы чэмпіён свету і шасціразовы чэмпіён Еўропы.

З’яўляецца ўладальнікам сярэбранага медаля чэмпіянату свету 2008 года ў Обергофе, дзе заняў другое месца па выніках парных мужчынскіх заездаў. На чэмпіянаце Еўропы 2010 года ў Сегулдзе Арльт выйграў срэбра і бронзу, першая ўзнагарода дасталася яму за змаганні паміж двойкамі, а другая за ўдзел у змяшанай камандзе. На сусветным першынстве 2013 года ў канадскім Уістлеры выйграў адразу два залатыя медалі, у мужчынскім парным разрадзе і ў змяшанай эстафеце.

Двухразовы залаты прызёр (двухмесныя сані ў пары з Тобіясам Вендлем) Алімпійскіх гульняў у Сочы 2014 у мужчынскім парным разрадзе і ў эстафеце.

## Зноскі 
Катэгорыя:Саначнікі Германіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па санным спорце
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Германіі
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года
Катэгорыя:Саначнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Саначнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Мікаэла Шыфрын

**Мікаэла Палін Шыфрын** (; нар. , Вейл, Каларада, ЗША) — амерыканская гарналыжніца, алімпійская чэмпіёнка 2014 і 2018 гадоў, сяміразовая чэмпіёнка свету, пяціразовая ўладальніца Кубка свету 2016/17, рэкардсменка па перамогах на этапах Кубка свету. 

Спецыялізуецца ў слаламе і гіганцкім слаламе. 11 сакавіка 2023 года Мікаэла Шыфрын устанавіла рэкорднае дасягненне, атрымаўшы 87-ю перамогу на этапах Кубка свету па гарналыжным спорце.

Катэгорыя:Гарналыжнікі ЗША
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па гарналыжным спорце
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Гарналыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Шон Уайт

**Шон Роджэр Уайт** (; нар. , Сан-Дыега, Каліфорнія) — амерыканскі снаўбардыст, трохразовы алімпійскі чэмпіён у хафпайпе. 13-разовы пераможца зімовых X Games у дысцыплінах слоўпстайл і суперпайп. Таксама Уайт выступае ў скейтбордынгу і выйграў два залатыя медалі на летніх X Games. За рыжы колер валасоў мае мянушку Лятаючы Памідор ().

Катэгорыя:Снаўбардысты ЗША
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па снаўбордынгу
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года
Катэгорыя:Снаўбардысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Снаўбардысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Снаўбардысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Снаўбардысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Пятрэнка

**Пятрэ́нка** — украінскае прозвішча, распаўсюджанае і на Беларусі.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Васілевіч Пятрэнка (1938—2017) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно.
* Анатоль Уладзіміравіч Пятрэнка (нар. 1945) — беларускі архітэктар.
* Арцём Сяргеевіч Пятрэнка (нар. 2000) — беларускі футбаліст.
* Дар’я Ігараўна Пятрэнка (нар. 1999) — беларуская плыўчыха.
* Мікалай Макаравіч Пятрэнка (1919—1997) — беларускі мастацкі дзеяч.
* Ніна Тарасаўна Пятрэнка (нар. 1939) — беларуская тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы.
* Юльяна Пятрэнка (нар. 1981) — беларуская пісьменніца.
* Ягор Ігаравіч Пятрэнка (нар. 1996) — беларускі плывец.
Тэрмадыфузія

**Тэрмадыфу́зія** (ад *тэрма…* + *дыфузія*) — перанос кампанентаў асяроддзя (газавай сумесі ці раствору), абумоўлены градыентам тэмпературы асяроддзя.

Пры пастаяннай рознасці тэмператур у выніку тэрмадыфузіі ўзнікае градыент канцэнтрацыі кампанентаў рэчыва, што выклікае дыфузію гэтых кампанентаў у адваротным напрамку.

У стацыянарных умовах тэрмадыфузійныя патокі ураўнаважваюцца дыфузійнымі, і ў аб’ёме рэчыва узнікае пастаянная рознасць канцэнтрацый, што выкарыстоўваецца для раздзялення ізатопаў.

## Літаратура 
*  С. 135.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:З’явы пераносу
Катэгорыя:Тэрмадынамічныя з’явы
Катэгорыя:Нераўнаважная тэрмадынаміка
Катэгорыя:Метады раздзялення
Рагніль Хага

**Рагніль Хага** (; нар. ) — нарвежская лыжніца, алімпійская чэмпіёнка Зімовых Алімпійскіх гульняў 2018, прызёрка этапу Кубка свету, шматразовая чэмпіёнка свету сярод моладзі. Спецыялізуецца ў дыстанцыйных гонках.

У Кубку свету Хага дэбютавала ў сакавіку 2010 года, у лютым 2012 года адзіны раз трапіла ў тройку лепшых на этапе Кубка свету, у эстафеце. 
У 2011 годзе стала двухразовай чэмпіёнкай свету сярод юніёраў, а ў 2012 годзе стала двухразовай пераможцай моладзевага чэмпіянату свету.

Катэгорыя:Лыжнікі Нарвегіі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лыжных гонках
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Нарвегіі
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года
Катэгорыя:Лыжнікі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
П’ер Вальцье

**П’ер Вальцье** (; нар. , Брыянсон, дэпартамент Верхнія Альпы) — французскі снаўбардыст, спецыялізуецца ў кросе. Двухразовы чэмпіён зімовых Алімпійскіх гульняў.

Кубак свету 2007/08, у якім П’ер выйграў два кросы і аднойчы стаў другім, прынёс яму перамогу ў малым заліку і трэцяе месца ў агульным заліку. Наступны сезон ён амаль прапусціў, стартаваўшы толькі двойчы, але, тым не менш, перамог на этапе ў Чапелка.

З пяці кросавых гонак Кубка свету 2009/10 Вальцье выйграў чатыры, а ў адной саступіў толькі амерыканцу Нэйту Холанду. Да Алімпійскіх гульняў 2010 года ў Ванкуверы ён падышоў у рангу сусветнага лідара ў кросе, таксама узначальваючы і агульны залік Кубка свету ў пары з аўстрыйцам Беньямінам Карлам. На алімпійскай трасе Сайпрэс-Маўнтын ён выбыў на стадыі чвэрцьфіналу.

Катэгорыя:Спартсмены Францыі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па снаўбордынгу
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Францыі
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 года
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года
Катэгорыя:Снаўбардысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Катэгорыя:Снаўбардысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 года
Катэгорыя:Снаўбардысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 года
Катэгорыя:Снаўбардысты на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года
Алімпійскі стадыён (Пхёнчхан)

**Алімпійскі стадыён Пхёнчхан** — часовы стадыён у Паўднёвай Карэі. Пабудаваны ў 2017 годзе толькі для правядзення цырымоніі адкрыцця і закрыцця зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года і зімовых Паралімпійскіх гульняў у Паўднёвай Карэі. Размешчаны ў горадзе Тэгвалён-Мён, за два кіламетры на поўнач ад гарналыжнага курорта Альпензія.

Стадыён сяміпавярховы (плюс адзін падземны ўзровень), меў форму пяцівугольніка і мясціў 35 тысяч гледачоў. Пасля заканчэння Алімпійскіх і Паралімпійскіх гульняў стадыён быў знесены. Адна трыбуна стадыёна была пакінутая беззменна і ў цяперашні час выкарыстоўваецца як офіс Мемарыяльнага фонду Пхёнчхана 2018 года і як мемарыял зімовых Алімпійскіх гульняў у Пхенчхане 2018 года.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2018
Катэгорыя:Спорт у Паўднёвай Карэі
Гіксосы

**Гіксо́сы** — група качавых плямён, якія каля 1700 да н.э. ўварваліся з Пярэдняй Азіі праз Суэцкі перашыек у Егіпет, захапілі яго і валодалі ім да 1570 да н.э.
Пасяліліся ў Ніжнім Егіпце і заснавалі там сваю сталіцу Аварыс.

Упершыню ўвялі ў Егіпце конегадоўлю і колавы транспарт (магчыма, вертыкальны ткацкі станок, аліву і гранат), спрасцілі егіпецкую пісьменнасць, стварылі алфавітнае пісьмо.
Гіксосы парушылі ізаляванасць Егіпта і стварылі ўмовы для росквіту культуры Новага царства.

У пачатку 16 ст. да н.э. правіцелі Фіваў пачалі вызваленчую барацьбу супраць гіксосаў і прымусілі іх адступіць у Палесціну.

## Літаратура 
*  С. 242.
* 

Катэгорыя:Старажытны Егіпет
Катэгорыя:Зніклыя народы Пярэдняй Азіі
Катэгорыя:Гісторыя Палесціны
Катэгорыя:Дэльта Ніла
Краснапрэсненская набярэжная

**Краснапрэсненская набярэжная** (да 1940 — **Прэсненская набярэжная**) — набярэжная на левым беразе Масквы-ракі у Прэсненскім раёне Цэнтральнай адміністрацыйнай акругі горада Масквы. Праходзіць пад мастамі Баграціён і Наваарбацкі. З’яўляецца працягам 4-га Чырвонагвардзейскага завулка, пераходзіць у Смаленскую набярэжную. На набярэжную выходзяць Выставачны і Глыбокі завулкі, вуліцы 1905 г. і Мікалаева. Набярэжная збудаваная з зборнага жалезабетона, абліцаванага гранітам.

## Паходжанне назвы 
Набярэжная атрымала сваю назву ў 1940 годзе ў памяць збройнага паўстання 1905 г.. Раней называлася Прэсненскай набярэжнай па мясцовасці Прэсня.

## Гісторыя 
Краснапрэсненская набярэжная паўстала ў 60-70-х гадах XVIII стагоддзя. У канцы XVIII стагоддзя ў мясцовасці «Тры гары» была пабудавана Прохараўская мануфактура (цяпер Трохгорная мануфактура). У 1965—1979 на набярэжнай быў пабудаваны Дом Саветаў РСФСР (цяпер Дом Урада Расійскай Федэрацыі).

У цяперашні час на Краснапрэсненскай набярэжнай вядзецца актыўнае будаўніцтва Маскоўскага Міжнароднага Дзелавога Цэнтра (ММДЦ) Масква-Сіці.

У лістападзе 2011 года Дэпартамент будаўніцтва Масквы прыступіў да падаўжэння Краснапресненскай набярэжнай у заходнім кірунку.

## Цікавыя будынкі і збудаванні 
* № 2 — Дом Саветаў РСФСР (1965—1979), цяпер — Дом Урада Расійскай Федэрацыі
* № 2/1 — паміж Глыбокім завулкам і вуліцай Мікалаева на набярэжную выходзіць фасад жылога дома, пабудаванага ў пачатку 1950-х гадоў па праекце архітэктара І. Лавейка. Першапачаткова меркавалася, што дом стане часткай вялізнага жылога комплексу, які павінен быў заняць большую частку тэрыторыі, на якой стаіць сучасны Дом урада Расійскай Федэрацыі.
* № 6 — Інвестыцыйна-фінансавая група «КапиталЪ»
* № 10, стар. 1, 6, 7 — Электрычная станцыя фабрыкі «Трохгорная мануфактура», цяпер — ГТ-ЦЭЦ Энерга:
: * Галоўны корпус з турбінным і кацельнях аддзяленнямі і вежай хімічнай водаачысткі (1925—1928, архітэктар М. Бабіцкі, інжынер А. Сарокін);
: * Разгрузны хлеў (1954—1955, архітэктар З. Розенфельд, цяпер — Цэнтр міжнароднага гандлю
* № 14 — Выставачны комплекс (1972—1979, архітэктары М. Пасохін, Б. Хор, Л. Котавай, Н. Шретер і інш.), цяпер — Экспацэнтр
* № 16 — Гандлёва-пешаходны мост «Баграціён» (1997 г., архітэктар Б. Хор, канструктар В. Трауш)
* № 16, стар. 13 — ДУП горада Масквы «Цэнтр-Сіці»
* Храм Серафіма Сароўскага.

## Транспарт 
160 px|left|thumb| Храм Серафіма Сароўскага
За 50 м ад пачатку набярэжнай — станцыя метро Выставачная, 600 м ад канца набярэжнай — Смаленская. Па ўчастку набярэжнай паміж вуліцай Мікалаева і плошчай Свабоднай Расіі ёсць аўтобус па маршруце нумар 4. Таксама ёсць па набярэжнай аўтобус № 243.

## Крыніцы