open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Акутагава Руноскэ

**Акутагава Руноскэ** (; ,  — ) — японскі паэт і пісьменнік. Апроч лірыкі і эсэ, аўтар каля 150 кароткіх гісторый, апавяданняў і навел. У гонар Акутагавы названа самая значная літаратурная прэмія Японіі.

## Біяграфічны нарыс 
Хлопчык нарадзіўся ў сям’і малочніка Ташыза Макіна ў дзень Дракона, месяц Дракона, таму яго і назвалі Руноскэ (іерогліф імя «ру» азначае «дракон»). Маці, Фуку Нііхара, на дзявятым месяцы яго жыцця страціла розум, і хлопчыка аддалі на выхаванне ў бяздзетную сям’ю яе старэйшага брата, начальніка будаўнічага аддзелу Такійскай прэфектуры Акутагавы Маціякі. Так Руноскэ змяніў прозвішча Нінхара на Акутагава.

Руноскэ выдатна вучыўся, з малых гадоў самастойна засвойваў японскую і кітайскую класіку. У адзінаццаць гадоў ён ужо рэдагаваў рукапісны часопіс.

Дэбютаваў у друку ў 1912—16, у час вучобы ў Такійскім імператарскім універсітэце. Пасля вучобы Акутагава 3 гады прапрацаваў настаўнікам англійскай мовы, затым пачаў працаваць у газеце «Осака Майнішы».

Яшчэ будучы студэнтам, Акутагава марыў пра стварэнне сям’і з Яёй Яшыдай, якую кахаў з дзяцінства, але яго блізкія адмовілі яму ў гэтым. У 1916 годзе ў яго жыцці з’явілася другая жанчына — Фумі Цукамота, з якой ён ажаніўся ў 1918 годзе. У гэтым шлюбе нарадзілася трое дзяцей: Хірошы (1920), Такашы (1922) і Ясушы (1925).

У 1919 годзе здароўе Акутагавы значна пагоршылася. Паралельна з гэтым у творах аўтара значна ўзмацніліся рэалізм і крытыка грамадства. У дадатак да сваёй хваробы Акутагава перажыў таксама і разбэшчанасць грамадства, якое рухалася да экспансійнай вайны. У 1927 годзе Акутагава скончыў жыццё самагубствам праз перадазіроўку вераналу.

У 1954 годзе кароткія апавяданні Акутагавы «Расёмон» (*Rashōmon*) (1915) і «У гушчары» (1921) былі экранізаваны вядомым японскім рэжысёрам Акіра Курасава пад назвай «Расёмон».

## Творчасць 
Выдатны стыліст і майстар навелы. У цэнтры твораў Акутагавы — вострыя праблемы сучаснасці, загадкавасць і непрадказальнасць чалавечай свядомасці (навелы-прытчы «Расёмон», 1915, «У гушчары», 1922, і інш.), трагічныя калізіі дабра ў свеце зла (псіхалагічныя навелы «Восень», 1920, «Холад», 1924, сацыяльна-фантастычная алегорыя «У краіне вадзянікоў», 1927 і інш.), адзінота чалавека, яго бездапаможнасць перад часам, гісторыяй (аповесць-споведзь «Жыццё ідыёта», 1927).

## Некаторыя творы 
* 1919: Mōri-sensei (*Прафесар Моры*)
* 1922: Niwa (*Сад*)

## Беларускія пераклады 
* Брама Расё; Нос; Павуцінка: (Апавяданні) / Пер. з япон. У. Шатона // Далягляды — 90: Замежная літаратура. Мн., 1990. С. 161—173;
* Капы: (Сатырычная утопія) / Пер. з япон. У. Шатона // Крыніца. 1997. № 6. С. 47—68.

## Спасылкі 
* Творы ў беларускім перакладзе ў Беларускай Электроннай Бібліятэцы 
* Руноскэ Акутагава. Капы. Аповесць

Катэгорыя:Пісьменнікі Японіі
Катэгорыя:Паэты Японіі
Ягелонскі ўніверсітэт

**Ягело́нскі ўніверсітэ́т** () — вышэйшая навучальня ўстанова ў Кракаве, найстарэйшая і адна з самых буйных у Польшчы, адна з найстарэйшых у Еўропе.

## Гісторыя 
Ягелонскі ўніверсітэт заснаваны ў 1364 годзе ініцыятывай польскага караля Казіміра III Вялікага, а пазней адноўлены і пашыраны каралевай Ядвігай і каралём Ягайлам.

Першапачаткова ўніверсітэт меў назву *Studium Generale*, пасля — Кракаўская акадэмія (Akademia Krakowska), пазней — Галоўная каронная школа (Szkoła Główna Koronna). У XIX стагоддзі ўніверсітэт атрымаў цяперашнюю назву *Ягелонскі*, якая падкрэслівае сувязь з родам Ягелонаў.

## Факультэты 
* Факультэт юрыспрудэнцыі і адміністрацыі (*Wydział Prawa i Administracji*)
* Лекарскі факультэт (*Wydział Lekarski*)
* Фармацэўтычны факультэт (*Wydział Farmaceutyczny*)
* Факультэт аховы здароўя (*Wydział Ochrony Zdrowia*)
* Філасофскі факультэт (*Wydział Filozoficzny*)
* Факультэт фізікі, астраноміі і прыкладной матэматыкі (*Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej*)
* Гістарычны факультэт (*Wydział Historyczny*)
* Філалагічны факультэт (*Wydział Filologiczny*)
* Факультэт паланістыкі (*Wydział Polonistyki*)
* Факультэт матэматыкі і інфарматыкі (*Wydział Matematyki i Informatyki*)
* Факультэт хіміі (*Wydział Chemii*)
* Факультэт біялогіі і навук пра Зямлю (*Wydział Biologii i Nauk o Ziemi*)
* Факультэт кіравання і сацыяльнай камунікацыі (*Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej*)
* Факультэт міжнародных і палітычных даследваньняў (*Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych*)
* Факультэт біяхіміі, біяфізыкі і біятэхналогій (*Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii*)

## Вядомыя выкладчыкі 
* Эміль Гадлеўскі, фізіёлаг раслін
* Юліян Талька-Грынцэвіч, антраполаг, этнограф

## Вядомыя выпускнікі 
* Ян Вісліцкі (1506), літаратар і паэт-лацініст
* Францыск Скарына
* Вацлаў Агрыпа
* Цыпрыян Базылік, кампазітар, паэт, актывіст рэфармацыі (кальвініст) польскі
* Барталамей Папроцкі
*Якуб Шчавінскі (1593), ваявода брэсцка-куяўскі
* Станіслаў Лем (1948), пісьменнік, футуролаг, філосаф
* Станіслаў Любіч-Маеўскі (1903), грамадскі і культурны дзеяч, педагог
* Браніслаў Маліноўскі
* Казімеж Фелікс Куманецкі (1926), філолаг, гісторык антычнасці

## Гл. таксама 
* Ягелонскі глобус

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 


Катэгорыя:XIV стагоддзе ў Кракаве
Марыянхаміна

**Марыянхаміна**, **Марыехамн** (, ) — галоўны горад Аландскіх астравоў, аўтаномнай тэрыторыі ў складзе Фінляндыі. Насельніцтва 11.204 жыхароў (на 30.06.2010 г.).

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1861 годзе
Сцяг Аландскіх астравоў

Сцяг Аландскіх астравоў з'яўляецца афіцыйным сімвалам аднайменнай аўтаномнай правінцыі Фінляндыі з 1954 года.

Сцяг Аландаў падобны да шведскага, гэта значыць уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча сіняга колеру са скандынаўскім крыжам жоўтага колеру. Аднак жоўты крыж на Аландскім сцягу шырэй і ў яго ўстаўлены скандынаўскі крыж чырвонага колеру.

З 1922 да 1954 гады выкарыстоўваўся сіне-жоўта-сіні сцяг. Цяпер ён таксама выкарыстоўваецца на неафіцыйным узроўні.

## Спасылкі 
Аландскія астравы
Катэгорыя:Аландскія астравы
Сцяг Фарэрскіх астравоў

**Сцяг Фарэрскіх астравоў** () — адзін са сімвалаў Фарэрскіх астравоў.

Як і сцяг большасці паўночнаеўрапейскіх краін, на сцягу Фарэраў намаляваны скандынаўскі крыж, які ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 8:11 з чырвоным крыжам з сіняй аблямоўкай на белым фону. На Фарэрах сцяг карыстаецца адмысловай пашанай і завецца «Мэркід» (*Merkið*).

Сцяг Фарэрскіх астравоў з'яўляецца афіцыйным з 23 сакавіка 1948 года.

## Гл. таксама 
* Герб Фарэрскіх астравоў
* Гімн Фарэрскіх астравоў

## Спасылкі 
Фарэрскі
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Фарэрскіх астравоў
Герб Фарэрскіх астравоў

Сучасны **герб Фарэрскіх астравоў** быў зацверджаны ў 2004 годзе. Ён складаецца з сіняга шчыта, на якім намаляваны авен (). Авечкі лічацца сімвалам Фарэрскіх астравоў, бо, верагодна, менавіта да іх узыходзіць назва архіпелага. Таксама авечкі з’яўляюцца самымі распаўсюджанымі жывёламі на астравах. Прататыпам цяперашняга герба быў царкоўны герб XV стагоддзя ў горадзе .

Фарэрскі парламент Лёгтынг выкарыстоўваў авена на сваіх пячатках. Разам з роспускам Лёгтынга ў 1816 быў скасаваны і гэты неафіцыйны герб. Авен не стаў ужывацца і пасля ўзнаўлення парламента ў 1852 годзе, а таксама падчас дэ-факта незалежнасці Фарэр пад брытанскай акупацыяй у гады Другой сусветнай вайны.

Пасля таго, як у 1948 годзе быў прыняты закон аб увядзенні пасады прэм'ер-міністра (), той абраў сабе ў 1950 годзе авена ў якасці герба. У 2004 годзе быў канчаткова прыняты цяперашні герб. На ім намаляваны серабрысты авен у абарончай паставе з залатымі капытамі і рогамі. Сіні колер задняга фону адпавядае сіняму колеру на сцягу Фарэрскіх астравоў (). Герб выкарыстоўваецца кіраўніком урада, урадам і фарэрскімі замежнымі пасламі. Тым не менш, некаторыя ўрадавыя ведамствы ўсё яшчэ выкарыстоўваюць старую версію герба, якая ўжывалася з 1950 па 2004 год.

## Гл. таксама 
* Сцяг Фарэрскіх астравоў
* Гімн Фарэрскіх астравоў

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фарэрскія астравы
Сцяг Эстоніі

**Сцяг Эстоніі** — афіцыйны дзяржаўны сімвал Эстонскай Рэспублікі ў 1918—1940 гадах і зноў з 1990 года.

Нацыянальны сцяг Эстоніі ўяўляе сабой сцяг-трыкалор, улучальны ў сябе тры роўныя гарызантальныя стужкі: сіні (верхні), чорны (сярэдзіна) і белы. Стандартны памер сцяга складае 105 × 165 см. У эстонскай мове ў нефармальным становішчы яго часта завуць «*sinimustvalge*» (літаральна «сіне-чорна-белы»).

## Гісторыя 
Трыкалор у цяперашнім выглядзе быў прыняты эстонскай студэнцкай асацыяцыяй 29 верасня 1881 года ў Дэрпцкім універсітэце, а 4 чэрвеня 1884 года быў асвячоны ў будынку пастарата гораду Атэпя. Той самы сцяг у сапраўдны момант захоўваецца ў Эстонскім нацыянальным музеі.

Сіне-чорна-белы сцяг стаў сімвалам эстонскай нацыянальнай годнасці і імкнення эстонцаў да незалежнасці. На нацыянальных песенных фэстывалях 1894 і 1896 гадоў развявалася мноства такіх трыкалораў.

Эстонія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Эстоніі
Сцяг Швецыі

Сцяг Швецыі ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча сіняга колеру са скандынаўскім крыжам жоўтага колеру і суадносінамі бакоў 5:8.

Дакладная дата з'яўлення шведскага сцяга невядомая, аднак найбольш раннія малюнкі жоўтага крыжа на сінім фоне датуюцца 16 стагоддзем. Прапарцыйнасць, магчыма, узятая з дацкага сцяга, а блакітны і жоўты колеры верагодна дайшлі з гербу.

У адпаведнасці з каралеўскім указам ад 1569 года жоўты крыж мусіў быў заўсёды адлюстроўвацца на шведскіх баявых штандарах і сцягах, паколькі герб Швецыі ўяўляў сабой сіні шчыт, падзелены на чатыры часткі залатым крыжам. Толькі ў 20-х гадах XVII стагоддзя з'яўляюцца надзейныя сведчанні таго, што сіні трохкутны сцяг з жоўтым крыжам быў на шведскіх караблях. Цяпер трохкутны вымпел выкарыстоўваецца толькі на суднах каралеўскай сям'і і на ваенных суднах. На вымпеле каралеўскай сям'і, акрамя таго, у цэнтры крыжа намаляваны Малы або Вялікі герб Швецыі.

З 1916 года дзень 6 чэрвеня адзначаецца як Дзень Шведскага Сцягу. У 1983 годзе гэты дзень быў таксама абвешчаны Нацыянальным Днём Швецыі. Гэты дзень быў абраны паводле двух чыннікаў: 6 чэрвеня 1523 года Густаў Ваза быў абраны каралём Швецыі, і гэта паклала пачатак Швецыі як незалежнай дзяржавы, а ў той жа дзень у 1809 годзе Швецыя прыняла новую канстытуцыю, якая ўсталёўвала правы грамадзян і надзяляла іх значнай воляй.

## Колеры і прапорцыі 
**Згодна з заканадаўствам Каралеўства Швецыя:**
Суадносіны бакоў сцяга: 10:16;
Шырыня сініх палёў: 4/10 шырыні сцяга;
Даўжыня сініх палёў у левай частцы сцяга: 5/16 даўжыні сцяга;
Даўжыня сініх палёў у правай частцы сцяга: 9/16 даўжыні сцяга;
Таўшчыня гарызантальнага ашэстка крыжа: 2/10 шырыні сцяга;
Таўшчыня вертыкальнага ашэстка крыжа: 2/16 даўжыні сцяга.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Швецыі
Швецыя
Сцяг Нарвегіі

З 1748 года па 1814 год нарвежскія караблі хадзілі пад дацкім сцягам Данеброгам. У 1814 годзе, калі каралём Нарвегіі стаў кароль Швецыі, нарвежцы атрымалі права выкарыстоўваць гэты сцяг, дадаўшы да яго нарвежскага залатога льва, увянчанага каронай і трымаючага сякеру. Але барацьба за свой сцяг працягвалася, і ў 1821 годзе парламент прыняў новае афармленне сцяга: Данеброг з цёмна-сінім крыжам на белай падкладцы. Такое спалучэнне чырвонага, белага і сіняга следуе за французскім трыкалорам гэтак жа, як сцягі ЗША і Вялікабрытаніі, што ў той час лічылася знакам волі. Крыж быў агульным сімвалам сцягоў Даніі і Швецыі.

Выява:Flag of Norway 1814–1821.png|  — 
Выява:Norge-Unionsflagg-1844.svg|  — 

## Глядзі таксама
* Герб Нарвегіі
* Гімн Нарвегіі

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Нарвегіі
Нарвегія
Сцяг Гернсі

**Сцяг Гернсі** (, ) — сцяг кароннага валодання брытанскай кароны Гернсі.

Сцяг быў прыняты ў 1985 годзе. Ён уяўляе сабой сцяг Англіі, дзе ўсярэдзіне чырвонага крыжу знаходзіцца жоўты крыж Вільгельма Заваёўніка.

## Глядзіце таксама 
* Герб Гернсі
* Гімн Гернсі

## Спасылкі 
Гернсі
Катэгорыя:Гернсі
Катэгорыя:Сцягі Вялікабрытаніі
Сцяг Албаніі

Дзяржаўны сцяг Албаніі ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі бакоў 5:7 з гербам пасярэдзіне. Чырвоны колер сцяга — знак крыві албанскіх патрыётаў, разлітай імі ў шматвяковой барацьбе супраць занявольнікаў (у першую чаргу, турэцкіх). Сцяг у сучасным выглядзе існуе з 1945 года.

Чырвоная палотнішча з чорным двухгаловым арлом было сцягам Георгія Кастрыата, вядомага як Скандэрбег, героя барацьбы супраць туркаў і заснавальніка незалежнай дзяржавы ў 1443 годзе. Суцэль магчыма, што арол на сцягу быў абраны ім, у знак традыцыі, па якой альбанцы з’яўляюцца нашчадкамі арла. Паводле іншай версіі, арол запазычаны з герба Візантыйскай Імперыі.

## Спасылкі 
Албанія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Албаніі
Сцяг Аўстрыі

Сцяг Аўстрыі прыняты ў 1919 годзе. Адменены ў 1938 г. Ізноў адноўлены як дзяржаўны ў 1945 г. Нацыянальны сцяг Аўстрыі ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з суадносінамі бакоў 2:3, якое складаецца з трох роўнавялікіх гарызантальных палос — верхняй чырвонай, сярэдняй белай і ніжняй чырвонай. Разам са сцягам Даніі лічыцца адным з старэйшых сцягаў Еўропы.

Чырвоны колер закліканы сімвалізаваць кроў патрыётаў, пралітую ў барацьбе за волю і незалежнасць Аўстрыйскай Рэспублікі. Белы колер — знак волі, заваяванай народам Аўстрыі ў выніку звяржэння ў гэтай краіне манархічнага рэжыму. Акрамя таго, паводле афіцыйнай версіі сцвярджэння сімволікі колераў аўстрыйскага сцяга, белая паласа пазначае Дунай, які перасякае тэрыторыю Аўстрыі з захаду на ўсход.

## Легенда 
Згодна з легендай, выгляд сцяга быў вынайдзены герцагам Аўстрыйскім Леапольдам V падчас крыжовых паходаў. Пасля адной з жорсткіх боек белая паходная форма герцага была ўся пакрыта крывёю, але калі ён зняў пояс, аказалася, што пад яго кроў не прасачылася, і пасярод формы засталася белая паласа. Герцагу настолькі спадабаліся гэтыя колеры, што ён пасля перанёс іх на свой штандар.

## Землі 
## Каментарыі 
## Спасылкі 
Аўстрыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Аўстрыі
Сцяг Ліхтэнштэйна

**Сцяг Ліхтэнштэйна** першапачаткова складаўся з двух гарызантальна размешчаных палос жоўтага і чырвонага радавых колераў кіравальнай дынастыі. З XIX стагоддзя нацыянальны сцяг стаў сіне-чырвоным. Змена звязаная з традыцыйнай расфарбоўкай адзежы прыдворных і служак княжага двара. Сіні колер сімвалізуе сінь неба над краінай, чырвоны — яркія заходы сонца ў гарах Ліхтэнштэйна.

На Алімпійскіх гульнях 1936 года ліхтэнштэйнцы з засмучэннем убачылі аднолькавы з іх сцягам нацыянальны сцяг Гаіці. Таму ў 1937 годзе на сінюю паласу сцяга Ліхтэнштэйна была дададзеная ў тронка княжая карона — сімвал княжай улады, адзінства дынастыі і народа. З 1988 года ўведзены адмысловы службовы, а фактычна дзяржаўны сцяг, дзе замест кароны ў цэнтры змешчаны поўны дзяржаўны герб.

## Іншыя сцягі 
thumb|right|300px|Сцяг на мяжы з Аўстрыяй

выява:Flag of Liechtenstein (1719-1852).svg|Сцяг Ліхтэнштэйна 1719 — 
выява:Flag of Liechtenstein (1852-1921).svg|Сцяг Ліхтэнштэйна 1852 — 
выява:Flag of Liechtenstein (1921-1937).svg|Сцяг Ліхтэнштэйна  — 
выява:Standard of the Prince of Liechtenstein.svg|Асабісты штандар Князя Ліхтэнштэйна
выява:Flag of Liechtenstein (1719-1852).svg|Асабісты штандар Князя Ліхтэнштэйна 1957 — 1982
выява:Flag of Liechtenstein (construction).svg|Прапорцыі дзяржаўнага сцяга Ліхтэнштэйна

## Спасылкі 
Ліхтэнштэйн
Катэгорыя:Ліхтэнштэйн
Сукарна

**Сука́рна** (, Сурабая, Інданезія — ) — палітычны і дзяржаўны дзеяч Інданезіі.

## Біяграфія 
Скончыў Тэхналагічны інстытут у горадзе Бандунг (1925). Удзельнік стварэння «Бандунгскага даследчага клуба» (1926), на базе якога ў 1927 годзе створана Нацыянальная партыя Інданезіі; яе першы старшыня. За антыкаланіяльную дзейнасць у 1929—1931 гадах зняволены ў турме, з 1933 па 1942 год у ссылцы. У 1945 годзе сфармуляваў 5 прынцыпаў (нацыяналізм, інтэрнацыяналізм, народаўладдзе, сацыяльная справядлівасць, вера ў адзінага Бога), якія сталі афіцыйнай ідэалогіяй Інданезіі. 17 жніўня 1945 года Сукарна абвясціў незалежнасць Рэспублікі Інданезія. Абраны яе прэзідэнтам, узначаліў барацьбу супраць нідэрландскіх каланізатараў (1945—1949). У 1957—1959 гадах па яго ініцыятыве ў краіне сфарміраваны лад т.зв. «накіроўвальнай дэмакратыі» на аснове канцэпцыі функцыянальных груп, члены якіх звязаны агульнай дзейнасцю, рэлігіяй, адукацыяй і г.д. Быў распушчаны парламент, новыя дэпутаты прызначаны асабіста Сукарнам, які сканцэнтраваў у сваіх руках заканадаўчую і выканаўчую ўладу. У 1963 года абвешчаны пажыццёвым прэзідэнтам краіны. Сукарна адзін з ініцыятараў Бандунгскай канферэнцыі 1955 года і руху Недалучэння. Яго кірунак на пашырэнне сувязей з СССР і КНР абвастрыў адносіны з краінамі Захаду, найперш з-за канфлікту з Малайзіяй і выхаду Інданезіі з ААН (студзень 1965). Палітыка Сукарны прывяла да эканамічнага крызісу, які супаў з вострым канфліктам паміж камуністамі і арміяй. Пасля путчу 30.9.1965 адхілены ад рэальнага кіраўніцтва краінай, у 1967 годзе адмовіўся ад усіх дзяржаўных пасад.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Палітыкі XX стагоддзя
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Хасэ Марці

**Хасэ Хуліян МАРЦІ́** (Марці-і-Перэс, ; , , Куба — , Дос Рыяс, Куба) — кубінскі , , , рэвалюцыянер, нацыянальны герой Кубы.

## Біяграфія 
За ўдзел у нацыянальна-вызвольнай барацьбе ў 1870 арыштаваны іспанскімі ўладамі і высланы ў Іспанію, дзе вывучаў філасофію, літаратуру і права ва ўніверсітэтах Мадрыда і Сарагосы. 3 1875 жыў у Мексіцы, Гватэмале, у 1879 вярнуўся на Кубу. За ўдзел у падрыхтоўцы антыіспанскага паўстання зноў высланы ў Іспанію. 3 1880 у ЗША, карэспандэнт лаціна-амерыканскіх газет. У 1892 з разрозненых эмігранцкіх груповак стварыў Кубінскую рэвалюцыйную партыю, якая адыграла галоўную ролю ў падрыхтоўцы паўстання на Кубе (пачалося 24.2.1895), заснаваў яе цэнтральны орган газету «Pátria» («Радзіма»). Выступаў за стварэнне незалежнай рэспублікі Кубы, заклікаў лаціна-амерыканскія народы аб'яднацца супраць гегеманісцкай палітыкі ЗША. У красавіку 1895 вярнуўся на Кубу, каб прыняць удзел у паўстанні, і праз месяц загінуў у баі з іспанцамі.

У кубінскай і лаціна-амерыканскай літаратуры Хасэ Марці выступіў як адзін з пачынальнікаў мадэрнізму, арыгінальны стыліст і рэфарматар іспанскай літаратурнай мовы. Аўтар прасякнутай пратэстам супраць нявольніцтва драмы ў вершах «Абдала» (1869), паэтычных зборнікаў «Ісмаелільё» (1882), «Простыя вершы» (1891), «Кветкі выгнання», «Свабодныя вершы» (абодва выд. 1913), у якіх апеў шчырыя і простыя чалавечыя пачуцці, рамана «Згубнае сяброўства» (1885), п'ес «Пралюбадзейка» (1874) і «За каханне плацяць каханнем» (1875), публіцыстычных і літаратурна-крытычных артыкулаў.

## Гл. таксама 
* Вайна за незалежнасць Кубы
* Філіпінская рэвалюцыя
* Іспана-амерыканская вайна

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Кубы
Катэгорыя:Сацыялісты Кубы
Катэгорыя:Палітыкі Кубы
Сцяг Паўночнай Македоніі

**Сцяг Паўночнай Македоніі** ўяўляе сабой чырвонае палотнішча з малюнкам сонца жоўтага колеру з васьмю разбежнымі прамянямі. Сцяг увасабляе «новае сонца волі» (), апетае ў нацыянальным гімне Македоніі. Сцяг быў прыняты ў 1995 годзе.

## Папярэднія версіі сцяга 
Да 1995 года на сцягу было намалявана «Сонца Вергіны», знак цара Старажытнай Македоніі Філіпа II, бацькі Аляксандра Македонскага. Як і назва краіны, гэтая версія сцяга выклікала пратэсты з боку суседняй Грэцыі. Улады Македоніі пайшлі на частковыя саступкі, змяніўшы сцяг, але пакінуўшы назву краіны.

Да 1991 года, калі Сацыялістычная Рэспубліка Македонія ўваходзіла ў склад Югаславіі, сцяг уяўляў сабой чырвонае палотнішча з залатым контурам зоркі ў верхнім куце каля тронка.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Паўночнай Македоніі
Паўночная Македонія
Сцяг Мальты

Сцяг Мальты ў яго сучаснай форме зацверджаны ў 1964 годзе. Яго палотнішча складаецца з двух частак: белай — у тронка і чырвонай — у вольнай часткі. На белым полі ў верхнім куце палотнішча ў тронка намаляваны абрамлены чырвоным знак англійскага ордэна Святога Георгія, якім востраў быў узнагароджаны ў 1943 годзе за адвагу жыхароў, выяўленую падчас Другой сусветнай вайны. Суадносіны шырыні сцяга да яго даўжыні 2:3.

## Гістарычныя сцягі Мальты 

Выява:Flag of Malta (1875–1898).svg| 1875—1898
Выява:Flag of Malta (1898-1923).svg| 1898—1923
Выява:Flag of Malta (1923-1943).svg| 1923 — 
Выява:Flag of Malta (1943-1964).svg|  — 

Выява:Flag of the Governor of Malta (1875–1898).svg| 1875—1898
Выява:Flag of the Governor of Malta (1898–1943).svg| 1898 — 
Выява:Flag of the Governor of Malta (1943–1964).svg|  — 
Выява:Flag of the Governor-General of Malta (1964–1974).svg| 1964 — 1974 Сцяг Генерал-губернатара

Выява:Royal Standard of Malta (1964–1974).svg|  —  Штандар Елізаветы II
Выява:Flag of the President of Malta.svg|  Сцяг прэзідэнта Мальты
Выява:Naval Jack of Malta.svg| Гюйс ВМС Мальты
Выява:Flag of Malta (1943).svg| 1943—1964 Неафіцыйны сцяг Мальты

Мальта
Катэгорыя:Мальта
Грузіны

**Грузіны**, таксама **картвелы** () — народ картвельскай групы, што жыве ў цэнтральнай і заходняй частках Закаўказзя і складаецца з наступных этнаграфічных груп:
* Картлійцы
* Кахетынцы
* Інгілойцы
* Пшавы
* Хэвсуры
* Тушынцы
* Махеўцы
* Мегрэлы
* Сваны
* Лазы
* Лечхумцы
* Рачвельцы
* Імерэтыны
* Гурыйцы
* Аджарцы.

Ужываюць грузінскую мову.
Колькасць грузінаў у свеце больш за 6,8 млн, з якіх толькі каля 4 млн пражывае на тэрыторыі Грузіі (83 % насельніцтва краіны). Па неафіцыйных дадзеных у Расіі пражывае і працуе каля 1 млн грузінаў. Па афіцыйных — 198 тысяч (2002 г.).

У Турцыі — каля 1,5 млн грузінаў, у краінах Заходняй Еўропы і ЗША — больш за 200 тысяч, у Іране — 50 тысяч, на Украіне — больш за 34 тысячы.

## Выдатныя асобы 
* Фарнаваз I
* Вахтанг I Гаргасалі
* Георгій Афонскі
* Давід IV Будаўнік
* Шата Руставелі
* Тамара Вялікая
* Георгій Саакадзэ
* Пётр Баграціён
* Ілья Чаўчавадзэ
* Ніко Пірасмані
* Іосіф Сталін
* Джордж Баланчын

Катэгорыя:Народы Грузіі
Катэгорыя:Народы Азіі
Катэгорыя:Народы Еўропы
Вярблюд двухгорбы

**Вярблюд двухгорбы**, або **бактрыян**, або **вярблюд Пржавальскага** (*Camelus bactrianus*) — від млекакормячых з сямейства верблюдавых. Распаўсюджаныя ў Азіі як хатнія жывёліны для перавозкі грузаў, аднак дзікія папуляцыі вельмі нешматлікія і знаходзяцца пад пагрозай знікнення. У некаторых сістэматыках дзікіх бактрыянаў вылучаюць у асобны від — *Camelus ferus*.

## Гл. таксама 
* Драмадэр
* Вярблюджая воўна

Катэгорыя:Вярблюдавыя
Катэгорыя:Свойскія жывёлы
Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

**Узбекская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка**, **Узбекская ССР** — адна з рэспублік Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік.

Утворана 27 кастрычніка 1924 года ў выніку так званага нацыянальна-тэрытарыяльнага размежавання ў СССР. Пастановай 3-га з’езда Саветаў СССР ад 13 мая 1925 года на УзССР распаўсюджана дзеянне Дагавора аб утварэнні Саюза ССР. 31 жніўня 1991 года УзССР абвясціла незалежнасць ад СССР і стала Рэспублікай Узбекістан.

Гранічыла з Кіргізскай ССР, Туркменскай ССР, Казахскай ССР і Таджыкскай ССР і Афганістанам.

## Спасылкі
Таджыкская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

**Таджыкская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка**, **Таджыкская ССР** — адна з рэспублік Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік.

## Гісторыя 
Утворана ў выніку нацыянальна-тэрытарыяльнага размежавання ў Сярэдняй Азіі 14 кастрычніка 1924 года як Таджыкская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка (Таджыкская АССР) у складзе Узбекскай ССР.

III Надзвычайны з'езд Саветаў СССР 16 кастрычніка 1929 года зацвердзіў Дэкларацыю аб пераўтварэнні Таджыцкай АССР у Таджыкскую ССР, пры гэтым у Таджыкскую ССР увайшла Хаджэнцкая акруга. Таджыкская ССР стала сёмай саюзнай рэспублікай у складзе СССР. Тэрыторыя Таджыкскай ССР склала 142,5 тыс. км, насельніцтва  1 млн 150 тыс. чалавек, 72% насельніцтва складалі таджыкі. У 1950-я-1960-я гады са складу Узбекскай ССР былі перададзены сучасныя Матчынскі і Зафарабадскі раёны.
## Спасылкі
Латвійская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

**Латвійская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка**, **Латвійская ССР** — адна з рэспублік Саюзу Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік.

## Гісторыя 
Створана на тэрыторыі Латвіі ў ліпені 1940 года пасля ўвода частак Чырвонай арміі і стварэння новага ўрада на чале з Аўгустам Кірхенштэйнам, які арганізаваў выбары ў Народны Сейм, у якіх перамогу атрымаў пракамуністычны «Блок працоўнага народа», чый спіс быў адзіным дапушчаным да выбараў. 21 ліпеня на сваім першым пасяджэнні Народны Сейм абвясціў савецкую ўладу, змяніў назву дзяржавы на «Латвійская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка» і накіраваў у Маскву просьбу прыняць Латвійскую ССР у склад СССР. 5 жніўня ЛатССР ўвайшла ў склад СССР як адна з саюзных рэспублік.

4 мая 1990 года была прынята «Дэкларацыя аб аднаўленні дзяржаўнай незалежнасці Латвійскай Рэспублікі». Згодна з гэтым дакументам, усталёўваўся пераходны перыяд для перамоў з СССР, на працягу якога Латвія заставалася ў складзе СССР. 21 жніўня 1991 года была абвешчана поўная незалежнасць. 6 верасня незалежнасць Латвіі прызнаў Дзяржаўны Савет СССР.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Латвійская ССР
Грузінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

**Грузінская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка** (საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა), **Грузінская ССР**, **Грузія** — адна з рэспублік Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік.

## Гісторыя 
Утворана ў 1921 годзе, да 1936 года з'яўлялася часткай Закаўказскай Сацыялістычнай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікі і называлася **Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Грузія**.

У склад Грузінскай ССР уваходзілі: 
* Абхазская АССР,
* Аджарская АССР,
* Паўднёва-Асецінская аўтаномная вобласць.

14 лістапада 1990 года Вярхоўны Савет Грузінскай ССР абвясціў аб пераходным перыядзе да аднаўлення незалежнай Грузінскай Дэмакратычнай Рэспублікі і ў сувязі з гэтым перайменаваў рэспубліку ў Рэспубліку Грузія. 

31 сакавіка 1991 г. быў праведзены рэферэндум аб аднаўленні дзяржаўнай незалежнасці Грузіі і па яго выніках 9 красавіка 1991 года Вярхоўны Савет Грузіі на чале са Звіядам Гамсахурдзія абвясціў незалежнасць ад СССР. Аднак да распаду СССР Грузія (як і іншыя рэспублікі, за выключэннем прыбалтыйскіх) не прызнавалася міжнароднай супольнасцю як незалежная дзяржава і фармальна працягвала заставацца часткай Савецкага Саюза да 26 снежня 1991 года.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Грузіі
Катэгорыя:Закаўказская СФСР
Кіргізская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

**Кіргізская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка** (Кыргыз Советтик Социалистик Республикасы), **Кіргізская ССР** — адна з рэспублік Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік. Сёмая па плошчы сярод саюзных рэспублік (198,5 тыс. км²), дзясятая па насельніцтву (4,3 млн. чалавек у 1989). У цяперашні час — Кыргызстан.

## Спасылкі
Утар-Прадэш

**Утар-Прадэш** (), штат на поўначы Індыі, мяжуецца з Непалам, а таксама са штатамі Мадх’я-Прадэш, Хімачал-Прадэш, Утаракханд, Хар’яна, Чхатысгарх, Джаркханд, Біхар, Раджастхан, саюзнай тэрыторыяй Дэлі. Займае 5-е месца сярод штатаў па плошчы (238 566 км²) і 1-е па насельніцтву (190 млн чалавек, 2008). Адміністрацыйны цэнтр — Лакхнаў.

Утар-Прадэш займае асобае месца ў індыйскай культуры: тут зарадзіўся індуізм, а таксама існуе мноства месцаў, свяшчэнных для будыстаў (у тым ліку месца, дзе памёр Сідхартха Гаўтама). Дыялекты Утар-Прадэша паслужылі асновай для стварэння ў канцы 19 ст. літаратурнага хіндзі. Утар-Прадэш — радзіма многіх выдатных і ўплывовых індыйцаў (Джавахарлал Неру, Індзіра Гандзі і інш.).

## Геаграфія 
Штат размешчаны ў асноўным у межах Інда-Гангскай нізіны, у даліне Ганга і Джамны. Клімат субтрапічны.

## Эканоміка 
[thumb|Кушынагар, горад, дзе памёр [Гаўтама Буда]]Штат прыносіць каля 8 % агульнаіндыйскага ВУП. Каля паловы даходу штата дае сельская гаспадарка (звыш 70 % занятых). Недастаткова развітая энергетыка стрымлівае развіццё прамысловасці. Вырабляюцца абутак, спартыўныя тавары, дываны, вырабы з бавоўны. Асноўнымі цэнтрамі вытворчасці інфармацыйных тэхналогій з’яўляюцца Ноіда і Лакхнаў.

Чвэрць замежных турыстаў, што прыязджаюць у Індыю, наведваюць Утар-Прадэш. Галоўнае месца прызначэння — Агра, дзе размешчаныя тры помніка Сусветнай спадчыны: Тадж-Махал, Чырвоны форт і руіны былой сталіцы маголаў Фатэхпур Сікры.

## Насельніцтва 
Індуізм спавядае 80 % насельніцтва, іслам — 18 % (2001).
Палітычныя настроі большасці насельніцтва маюць выразны левы характар. Штат з’яўляецца электаральнай і кадравай базай для сацыялістычнай Самаджвадзі парты.

## Гл. таксама 
* Сахаранпур

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Урад штата
Сцяг Італіі

**Сцяг Італіі** — трыкалор з вертыкальнымі зялёнай, белай і чырвонай палоскамі.

Італьянскі сцяг быў уведзены ў Італіі Напалеонам і набліжаны да дызайну сцяга Францыі. Упершыню быў выкарыстаны ў 1797 годзе. Зялёны колер на сцягу азначае надзею, белы веру, а чырвоны каханне.

Няма адназначнага адказу на пытанне аб значэнні колераў італьянскага сцягу. Найбольш пашыраная версія была прапанаваная В. Фіярыні, згодна ёй колеры сцяга адпавядаюць колерам уніформы паліцыі Мілана. Адзежа паліцэйскіх была бела-зялёнага колеру, пазней дадалі чырвоны колер, калі паліцыя стала Нацыянальнай Гвардыяй Італіі (19 жніўня 1976 года).

6 ліпеня 2005 года парламент Італіі прыняў закон, у адпаведнасці з якім у Італіі за здзек над нацыянальным сцягам будуць браць штраф ад 1000 да 1500 еўра.

Аднак, калі хтосьці задумае растаптаць, спаліць або парваць нацыянальны сцяг у грамадскім месцы, таму прыйдзецца заплаціць штраф у 10 тысяч еўра.

## Гл. таксама 
* Герб Італіі

## Спасылкі 
Італія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Італіі
Катэгорыя:Сцягі Італіі
Сцяг Харватыі

**Дзяржаўны сцяг Харватыі** з'яўляецца афіцыйным дзяржаўным сімвалам Рэспублікі Харватыя.

Дзяржаўны сцяг Харватыі ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з трох роўнавялікіх гарызантальных палос: верхняй — чырвонага, сярэдняй — белага і ніжняй — сіняга колеру; з гербам Рэспублікі Харватыя пасярэдзіне. Суадносіны шырыні сцягу да яго даўжыні 1:2.

Здаўна народная адзежа харватаў — суконныя курткі ўпрыгожаныя тасмой, галуном былі розных колераў — чырвоныя, белыя і сінія, а калі ў 1848 годзе адбывалася інаўгурацыя харвацкага Бана — Іосіпа Елачыча ў яго ўборы, гэтыя тры колеры былі аб'яднаныя.

Улічваючы велізарны фундуш Іосіпа Елачыча ў захаванне народнага здабытку і незалежнасці, з таго моманту, пачынаецца адлік трохкаляровага дзяржаўнага сімвалу, які аб'яднаннем колераў сімвалізуе аб'яднанне і цэласнасць харвацкага народу.

## Галерэя 

Выява:Flag of the Kingdom of Croatia.svg| 1868—1918
Выява:Flag of Banate of Croatia (1939-1941).svg|1939— 
Выява:Flag of Croatia Ustasa.svg|  —  Сцяг Незалежнай дзяржавы Харватыя
Выява:Flag of the Federal State of Croatia.svg|  —  Сцяг Народнай Рэспублікі Харватыя ў складзе ФНРЮ
Выява:Flag of the Socialist Republic of Croatia.svg|  —  Сцяг Народнай Рэспублікі Харватыя (з 07.07.1963 — Сацыялістычная Рэспубліка Харватыя) ў складзе ФНРЮ (з 07.07.1963 — СФРЮ)
Выява:Flag of Croatia (1990).svg|  —   Сцяг Рэспублікі Харватыя

## Спасылкі 
Сцяг
Харватыя
Ідштайн

**Ідштайн** () — горад у Германіі, у зямлі Гесэн. Уваходзіць у склад раёна Райнгау-Таўнус. Насельніцтва 22&nbsp;863 чал. (на 30 чэрвеня 2007 года). Плошча 79,6 км².
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Гарады Гесэна
Бодэнскае возера

**Бодэнскае возера** () знаходзіцца ў Перадальпах на мяжы Германіі, Швейцарыі і Аўстрыі. Калі гаворка ідзе пра Бодэнскае возера, маюцца на ўвазе тры вадаёмы: Верхняе возера (), Ніжняе возера () і Рэйн (), які злучае абодва гэтыя вадаёмы.

Возера знаходзіцца ў старажытналедавіковай даліне на вышыні 395 м і мае плошчу 536 км² пры даўжыні 63 км і глыбінях да 254 м.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Аўстрыі
Катэгорыя:Азёры Германіі
Катэгорыя:Азёры Швейцарыі
Балатан

**Ба́латан** () — возера на захадзе Венгрыі, самае буйное ў Цэнтральнай Еўропе. Узбярэжжа Балатана — важны курортны раён Венгрыі з выхадамі мінеральных і тэрмальных крыніц. Добра развітае рыбалоўства. Суднаходнае.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азёры Венгрыі
Кандытарская прадукцыя

**Кандытарская прадукцыя** (кандытарскія вырабы, слодычы, ласункі) — высокакаларыйныя і лёгказасваяльныя харчовыя прадукты з высокім утрыманнем цукру, адрозніваюцца прыемным смакам і водарам.

Уся кандытарская прадукцыя падзяляецца на:
* цукрыстыя кандытарскія вырабы
* мучныя кандытарскія вырабы
* шакалад
* какава
* кандытарскія паўфабрыкаты, прызначаныя для далейшага выкарыстання ў сферы вытворчасці ці абароту.

## Цукрыстыя кандытарскія вырабы 
**Цукрыстыя кандытарскія вырабы** — кандытарскія вырабы з утрыманнем цукру не менш 20%: цукерка, карамель, ірыс, дражэ, халва, мармелад, пасціла, выраб цукрысты ўсходні (турэцкі ласунак, лукум), жавальная гумка, паста, крэм.
Малочны шакалад

**Малочны шакалад** — кандытарскі выраб, які атрымліваецца на аснове какава-прадуктаў, цукру і малака (ці прадуктаў яго перапрацоўкі), у склад якога ўваходзяць не менш 25% агульнай сухой рэшты какавы, не менш 2,5% сухіх абястлушчаных рэчываў какава-прадуктаў, не менш 12% сухіх рэчываў малака (і/ці прадуктаў яго перапрацоўкі), не менш 2,5% малочнага тлушчу і не менш 25% агульнага тлушчу.

Адпаведныя патрабаванні да малочнага шакаладу прад'яўляюцца ў Беларусі, Расіі, Еўрапейскім Саюзе. У Вялікабрытаніі менш жорсткія патрабаванні, дапускаецца выкарыстанне да 5% раслінных тлушчаў замест жывёльных (малочных), Еўрапейская Камісія ў 2002 дазволіла продаж брытанскай «салодкай пліткі» ў іншых краінах ЕС пад назвай «сямейны малочны шакалад». 

Катэгорыя:Шакалад
Белы шакалад

**Белы шакалад** — кандатарскі выраб, які атрымліваецца на аснове какавы, малака (ці прадуктаў яго перапрацоўкі) і цукру, у склад якога ўваходзіць не менш 20 % масла какавы і не менш 14 % сухіх рэчываў малака (і/ці прадуктаў яго перапрацоўкі), у тым ліку не менш 3,5 % малочнага тлушчу. У склад белага шакаладу не ўваходзяць какава цертая і какава-парашок. Акрамя гэтага, Упраўленне па кантролю за якасцю прадуктаў харчавання і лекаў ЗША абмяжоўвае ўтрыманне ў белым шакаладзе цукру ці іншых падсалоджвальнікаў 55-ю працэнтамі.

Вынайдзены ў Швейцарыі пасля Першай сусветнай вайны. Прамыслова вырабляецца з 1930 кампаніяй Nestlé.

У белым шакаладзе значна паніжана колькасць тэабраміну і кафеіну ў параўнанні з тымі відамі шакаладу, дзе прысутнічае какава-парашок, што робіць магчымым яго спажыванне асобамі, якія з медыцынскіх прычын пазбягаюць прымаць названыя псіхаактыўныя рэчывы.

Катэгорыя:Шакалад
Утаракханд

**Утаракханд** () — штат на поўначы Індыі, гранічыць з КНР, Непалам, а таксама са штатамі Утар-Прадэш, Хімачал-Прадэш, Хар’яна. Займае 18-е месца сярод штатаў па плошчы (53 566 км²) і 19-е па насельніцтву (8,5 млн чалавек, 2008). Адміністрацыйны цэнтр — Дэхрадун.

Назва Утаракханд сустракаецца ў старажытных індуісцкіх рукапісах, перакладаецца з санскрыта як «паўночная краіна»: uttara (उत्तर) — поўнач, khaṇḍ (खण्ड्) — краіна ці рэгіён.

## Геаграфія 
thumb|Нанда Дэві — другая па вышыні горная вяршыня Індыі
Уключае рэгіёны Кумаон і Гархвал. 93 % плошчы штата занятае гарамі, 64 % пакрыта лесам. На тэрыторыі штата знаходзяцца вытокі Ганга і Джамны.

## Эканоміка 
6-мільярдны ВУП штата (2004) утвараецца ў значнай ступені за кошт сельскай гаспадаркі, а таксама турызму — рэкрэацыйнага, экстрэмальнага і рэлігійнага. Тут размешчаны шматлікія прыродаахоўныя тэрыторыі, кліматычныя курорты і месцы паломніцтваў індуістаў.

## Насельніцтва 
Індуізм вызнае 85 % насельніцтва, іслам — 10,5 %, сікхізм — 2,5 % (2001). Насельніцтва хіндзімоўнае, значную частку складаюць непальскія народнасці.

## Спасылкі 
* Урад штата 


Катэгорыя:Штаты і тэрыторыі Індыі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе ў Індыі
Жэнеўскае возера

**Жэнеўскае возера**, **Леман** (, ) — возера ў Швейцарыі і Францыі. Плошча 582 км², даўжыня 72 км, глыбіня да 310 м.

## Прырода 
Размешчана ў міжгорнай упадзіне паміж Заходнімі Альпамі (Бернскія і Савойская Альпы) і гарамі Юра на вышыні 372 м. Паводле паходжання — канцавы басейн аднаго з рукавоў былога Ронского ледавіка. Берагі пераважна высокія, стромкія. Цераз Жэнеўскае возера працякае рака Рона; сцёк рэгулюецца плацінай пры выхадзе Роны з возера. Рэкі басейна Жэнеўскага возера маюць альпійскі рэжым, атрымліваючы вялікую частку вады ад раставання снягоў і ледавікоў, таму гадовы ўзровень вады ў возеры вышэй зімовага ў сярэднім на 1 м. Тэмпература паверхневага слоя вады летам ад 19 да 24&nbsp;°C, зімой ад 4 да 5&nbsp;°C; возера не замярзае.

## Гаспадарчае значэнне 
Узбярэжжа вельмі маляўнічае, клімат мяккі і цёплы. На берагах размяшчаюцца гарады Жэнева, Лазана, кліматычныя і бальнеалагічныя курорты: Вевэ, Мантро (Швейцарыя), Эвіян-ле-Бэн (Францыя) і іншыя. Развіты турызм. Возера суднаходнае, мае важнае значэнне для забеспячэння пітною вадою насельніцтва і сельскагаспадарчых угоддзяў навакольных зямель. Уздоўж берагоў ідзе шаша і чыгунка.

## Спасылкі 
* The Origin of Geneva Lake
* Encyclopédie Larousse en ligne — lac Léman
* Lake Geneva Switzerland
* Histoires et légendes du lac Léman 
* Le lac Léman: histoire du lac
* bigenc.ru 

Катэгорыя:Азёры Швейцарыі
Катэгорыя:Азёры Францыі
Бурхард фон Швандэн

**Бурхард фон Швандэн** (; 1245,  — 1310) — вялікі магістр Тэўтонскага ордэна ў 1282—1290 гадах.

Бурхард паходзіў з швейцарскага горада Берн. Стаў братам ордэна ў горадзе Хіцкірх, у 1275 г. быў абраны комтурам горада Кёніц. У 1277 г. прызначаны ландкомтурам Цюрынгіі і Саксоніі. У 1282 г. абраны вялікім магістрам.

Падчас яго панавання наступіла гвалтоўнае пагашэнне палітычнай улады Іерусалімскага каралеўства, што адчуў на сябе ордэн, якога ўвесь цэнтральны штаб знаходзіўся ў Палесціне, акрамя таго Бурхард не спяшаў дапамагчы крыжаносцам на Блізкім Усходзе. Асноўную ўвагу ён надзяляў землям у Еўропе: Інфлянтам і Прусіі. У 1287 г. літоўцы спустошылі Лівонію, што вымусіла Бурхарда прыйсці ёй на дапамогу. У 1289 г. ад’ехаў да Рыму, дзе ў прысутнасці папы рымскага затвердзіў новы тэрытарыяльны падзел Тэўтонскага ордэна над Балтыкай. На пачатку 1290 г. палестынскі цэнтральны штаб вымусіў вялікага магістра, рушыць на дапамогу, а менавіта пад Акру, якая трывала аблог. Крыжацкае войска на чале з вялікім магістрам адправілася ў Палесціну, аднак па прыбыццю, па невядомай прычыне, Бурхард фон Швандэн злажыў свае паўнамоцтвы і выйшаў з складу ордэна. Па сённяшні дзень гэта прычына застаецца невядомай.

Пакінуўшы Акру, вярнуўся на радзіму. Уступіў у склад ордэна іянітаў. Памёр прыблізна ў 1310 г.

Катэгорыя:Вялікія магістры тэўтонскія
Катэгорыя:Рыцары Тэўтонскага ордэна
Заходняя Бенгалія

**Заходняя Бенгалія** () — штат на ўсходзе Індыі, на ўзбярэжжы Бенгальскага заліва. Займае 18-е месца сярод штатаў па плошчы (88 752 км2) і 4-е па насельніцтву (90,3 млн. чалавек, 2010). Адміністрацыйны цэнтр — Калькута. Гранічыць з Бангладэш, Бутанам, Непалам, штатамі Асам, Сікім, Арыса, Джхаркханд, Біхар. Кіруючая партыя (на працягу трох дзесяцігоддзяў) — Камуністычная партыя Індыі (марксісцкая).

## Геаграфія 
thumb|Горы на поўначы штатаЗаходняя Бенгалія прасціраецца ад Гімалаяў на поўначы да Бенгальскага заліва на поўдні. Ганг — галоўная рака рэгіёна, меншыя рэкі — Дамодар, Аджай і Кангсабаці.

## Эканоміка 
thumb|Чайныя палеткі ДарджылінгаЗаходняя Бенгалія з'яўляецца трэцім па велічыні ўклада донарам дзяржаўнага бюджэту Індыі. Галоўны сектар эканомікі штата па частцы занятасці — сельская гаспадарка (рыс, пшаніца, тытунь, фасоль, джут). Значнае месца ў сельскагаспадарчай прадукцыі штата займае высакаякасны чай, асабліва з раёна Дарджылінг. Па долі ў ВУП першае месца займае сектар паслуг (51%), абганяючы сельскую гаспадарку (27%) і прамысловасць (22%). Прамысловасць сканцэнтравана ў раёне Колькаты і (здабываючая) ў багатых мінеральнай сыравінай заходніх перадгор'ях.

## Насельніцтва 
Пераважная большасць насельніцтва — бенгальцы. Афіцыйныя мовы — бенгальская і англійская, шырока распаўсюджаная хіндзі, у раёне Дарджылінг гавораць па-непальску. Індуізм спавядае 72,5 % насельніцтва, іслам — 25,2 % (2001).

## Вядомыя асобы 
* Рамакрышна

## У Сеціве 
* Урад штата

Катэгорыя:Штаты і тэрыторыі Індыі
Абсерваторыя Taurus-1

**Абсерваторыя Taurus-1** — прыватная астранамічная абсерваторыя, пабудаваная ў 2004—2005 гадах каля горада Орша (Беларусь) аматарам астраноміі Сяргеем Шурпаковым.

## Гісторыя абсерваторыі 
Абсерваторыю «Taurus-1» стварыў у 1973 годзе аматар, назіральнік за каметамі Сяргей Шурпакоў. Сучасны, асноўны будынак абсерваторыі, быў пабудаваны ў 2004—2005 гадах. У 1992 годзе абсерваторыя насіла назву «Зорны вандроўнік». Яна мела форму квадрата 3x3 метры з адкатным дахам.

## Прылады і прыборы абсерваторыі 
* 41-см рэфлектар сістэмы Ньютана (D = 410 мм, F = 1640 мм) — для візуальных назіранняў камет
* 19-см рэфлектар сістэмы Ньютана (D = 190 мм, F = 988 мм) — для фотаздымкаў
* 15-см рэфлектар сістэмы Ньютана (D = 150 мм, F = 750 мм) — для фотаздымкаў
* 11-см рэфлектар сістэмы Ньютана — для фотаздымкаў — Міцар
* 8-см рэфрактар АПО (D = 80 мм, F = 544 мм)
* ПЗС-камера QHY-6 (з 2009 года)
* Canon 300D (з восені 2007 года)
* ПЗС-камера Artemis 285AL (са студзеня 2007 года)
* ПЗС-камера DSI RPO (2006 год)
* ПЗС-камера Pictor 216 XT (2002 год)
* Відэакамера KPC 600 BH (1999 год)

Taurus-1
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Оршы
Катэгорыя:Астранамічныя абсерваторыі
Катэгорыя:Навука ў Оршы
Сцяг Францыі

**Сцяг Францыі** ( або *drapeau bleu-blanc-rouge*, *drapeau français*, радзей *le tricolore*, на ваенным жаргоне — *les couleurs*) — з’яўляецца нацыянальнай эмблемай Францыі ў адпаведнасці з 2-ім артыкулам французскай канстытуцыі 1958 года. Ён складаецца з трох вертыкальных палос — сіняй, белай і чырвонай — і мае прапорцыі 2 да 3. Уведзены ва ўжыванне 20 мая 1794 г.

Францыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Францыі
Дэльфіны

**Дэльфі́ны** — млекакормячыя двух сямействаў: рачных, або прэснаводных дэльфінаў (*Platanistoidea*) і дэльфінавых (*Delphinidae*) атрада кітападобных. 24 роды, 53 віды.

Даўжыня цела 1-10 м, маса да 8 т. У большасці ёсць спінны плаўнік, морда выцягнута ў «дзюбу», зубы шматлікія (больш за 70). Хваставы плаўнік гарызантальны, двухлопасцевы. Скура голая, рознага колеру. Дэльфіны добра арыентуюцца ў вадзе з дапамогай рэхалакацыі і слыху (успрымаюць ваганні ад некалькіх дзясяткаў Гц да 200 кГц). Маюць складаную галасавую сігналізацыю і гукасігнальны (рэхалакацыйны) орган, добра развіта цэнтральная нервовая сістэма: галаўны мозг вялікі, шарападобны, вялікія паўшар’і са шматлікімі звілінамі.

Рачныя дэльфіны пашыраны ў трапічных рэках Паўднёвай Амерыкі, уздоўж Атлантычнага ўзбярэжжа ад Бразіліі да Цэнтральнай Аргенціны, рэках Індыі і Кітая, дэльфінавыя — амаль ва ўсіх морах. Найбольш вядомыя дэльфіны з родаў афаліны, касаткі, белабочкі, марскія свінні і інш. У Чырвонай кнізе МСАП 3 віды дэльфінаў: азёрны (*Lipotes vexillifer*), індскі (*Platanista minor — P. indi*), каліфарнійская марская свіння (*Phocoena sinus*).

Палавая спеласць у 3-5 гадоў. Нараджаюць 1 дзіцяня.

Кормяцца рыбай, галаваногімі малюскамі, ракападобнымі.

Здольныя да гукапераймання. Аб’екты спецыяльных даследаванняў. Лёгка дрэсіруюцца, утрымліваюцца ў акіянарыумах (дэльфінарыях), дзе могуць размнажацца.

Некаторыя віды прамысловыя.

*
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Герб Віцебскай вобласці

**Герб Віцебскай вобласці** — афіцыйны сімвал Віцебскай вобласці. Сучасны варыянт герба прыняты ў 2009 годзе.

## Апісанне 
Апісанне герба:

У аснову герба быў пакладзены гістарычны герб Віцебскай губерні. Мастак герба — В.А. Ляхар.

## Гісторыя 
### Вялікае Княства Літоўскае 
Гербы Віцебскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага адлюстроўваліся на : на пярэднім баку яе была Пагоня, а на адваротным — Спас Нерукатворны.

Апісанне герба Віцебскага ваяводства было такім:

### Расійская імперыя 
8 снежня 1856 года быў зацверджаны герб Віцебскай губерні, заснаваны на гербе Віцебскага ваяводства з мінімальнымі зменамі.

Апісанне герба:

На зацверджаным вялікім  прысутнічаў Віцебскі герб:

### Сучасны герб 
Вясной 2009 года дэпутаты Віцебскага абласнога Савета зацвердзілі праект герба вобласці, у аснове якога ляжаў герб Віцебскай губерні Расійскай імперыі. Зацверджаны герб указам прэзідэнта Беларусі № 277 ад 2 чэрвеня 2009.

## Галерэя 

Файл:Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1672) (2).jpg|Герб Віцебскага княства з Маскоўскага тытулярніка, 1672 год
Файл:Herby Paprockiego - Witepskie.svg|Герб Віцебскаяга ваяводства з 1500 года
Файл:Coat of arms with names. Grand Duchy of Lithuania (1614) 06.png|Герб Віцебскага ваяводства з тытульнага ліста Статута ВКЛ 1588 года (выданне 1614 года)
Файл:Recueil d'armoiries polonaises COA of Vitebsk Voivodeship.png|Меркаваны герб Віцебшчыны, 1555 год
Файл:Banner of Vitebsk Voivodeship (1609-1618).svg|Рэканструкцыя харугвы Віцебскага ваяводства 1609—1618 гадоў, на якой адлюстравана два гербы
Файл:Herbarz Kaspra Niesieckiego Витебское.svg|Герб Віцебскага ваяводства, 1839 год
Файл:Coat of arms of Vitebsk Governorate 1856.svg|Герб Віцебскай губерні Расійскай імперыі, 1856 год
Файл:Герб Княжества и области белорусские и литовские 1882.svg|Віцебскі герб (справа ўнізе) на гербе Расійскай імперыі 1882 года
Файл:Pahonia in Viciebsk.jpg|Віцебская Пагоня на будынку Віцебскай ветэрынарнай акадэміі 

## Глядзіце таксама 
* Сцяг Віцебскай вобласці
* Герб Віцебска
* Пагоня

## Спасылкі 
Катэгорыя:Віцебская вобласць
Віцебская вобласць
Касатка

**Каса́тка** (*Orcinus orca*) — адзіны від роду марскіх млекакормячых сямейства дэльфінавых. Пашырана ўсюды, часцей трапляецца ва ўмераных і палярных шыротах.

## Апісанне 
Даўжыня да 10 м, маса да 8 т. Цела чорна-белае, кантраснае, буйнаплямістае. Грудныя плаўнікі тупыя і шырокія, спінны плаўнік высокі (да 1,7 м у самцоў і да 1 м у самак). Зубы масіўныя, па 10-13 пар уверсе і ўнізе.

## Асаблівасці біялогіі 
Драпежнік, корміцца рыбай, галаваногімі малюскамі, нападае на марскіх млекакормячых (дэльфіны, цюлені і інш.). Можа развіваць скорасць да 55 км/гадз.

Нараджае 1 дзіця раз у 3 гады.

У няволі лёгка прыручаецца і абучаецца.

Катэгорыя:Зубатыя кіты
Катэгорыя:Марскія млекакормячыя
Кашалот

**Кашалот** (*Physeter catodon*) — марское млекакормячае сямейства кашалотавых падатрада зубатых кітоў.

Даўжыня самцоў да 21 м, маса да 100 т, самак — да 15 м, маса да 30 т. Колер ад бурага да цёмна-карычневага. Галава вялікая (да 1/3 даўжыні цела). На верхнясківічных касцях размешчаны спермацэтавы орган (вагой да 6 т). Ён утрымлівае спермацэт, які выкарыстоўвалі пры вытворчасці касметычных крэмаў, памад, мыла. На вузкай ніжняй сківіцы 36-60 зубоў, на верхняй — 2-6 або адсутнічаюць. Спінны плаўнік у выглядзе нізкага гарба, грудныя — шырокія, закругленыя на канцах, хваставы падзелены глыбокай выразкай.

Кашалоты пашыраны ва ўсіх акіянах; самцы мігрыруюць, самкі трымаюцца статкамі ў межах субтрапічнага пояса.

Кормяцца кашалоты галаваногімі малюскамі, рыбай. За кормам ныраюць на глыбіню да 2 км, могуць знаходзіцца пад вадой да 1,5 гадз. У кішэчніку самцоў часам знаходзілі кавалкі амбры масай да 420 кг.
Патомства самкі кашалота даюць раз у 3 гады. Даўжыня нованароджаных да 4,5 м, маса да 1 т. Жывуць кашалоты да 50 гадоў.

3 1985 промысел на кашалотаў забаронены.

Катэгорыя:Зубатыя кіты
Катэгорыя:Марскія млекакормячыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Пуку

**Пуку** (*Kobus vardonii*) — афрыканская антылопа роду вадзяных казлоў. Яе бінамінальная назва, дадзеная даследчыкам Афрыкі Дэвідам Лівінгстоўнам, увекавечвае імя яго сябра Франка Вардона.

Катэгорыя:Пустарогія