open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Акністае

**Акністае** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 15 км на паўднёвы ўсход ад горада Мёры, на поўдзень ад возера Белае, у басейне ракі Волта.

Плошча паверхні 0,01 км². Даўжыня 0,17 км, найбольшая шырыня 0,13 км. Даўжыня берагавой лініі 0,4 км.

Знаходзіцца на балоце Мох у межах ландшафтнага заказніка Ельня. Берагі забалочаныя, тарфяністыя. На поўначы злучана ручаём з возерам Жучына.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Вялікае (возера, Мёрскі раён)

**Вялікае** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 13 км на паўднёвы ўсход ад горада Мёры, за 2,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Сухавержа, у басейне ракі Волта.

Плошча паверхні 0,09 км². Даўжыня 0,48 км, найбольшая шырыня 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі 1,27 км.

Ляжыць на поўначнай ускраіне вярховага балота Мох, якое ўваходзіць у ландшафтны заказнік Ельня. Берагі тарфяністыя, моцна парэзаныя. На поўначы злучана ручаём з групай невялікіх азярын.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Вялікае

**Вялікае** — гідронім:

* Віцебская вобласць
** Вялікае — возера ў Глыбоцкім раёне ў басейне ракі Бярозаўка
** Вялікае — возера ў Мёрскім раёне ў басейне ракі Волта
** Вялікае — возера ў Шумілінскім раёне ў басейне ракі Будавіца

* Гомельская вобласць
** Вялікае — возера ў Мазырскім раёне ў басейне ракі Прыпяць
** Вялікае — возера ў Рэчыцкім раёне ў басейне ракі Дняпро
** Вялікае  — возера ў Рэчыцкім раёне ў басейне Дняпро, каля вёскі Азершчына
** Вялікае — возера ў Жлобінскім раёне ў басейне ракі Окра (прыток Дняпра)

* Мінская вобласць
** Вялікае — возера ў Смалявіцкім раёне ў басейне ракі Гайна
Таболкі

Назву **Табо́лкі** маюць:

## Населеныя пункты 
* Таболкі — вёска ў Верхнядзвінскім раёне Віцебскай вобласці. 
## Азёры 
* Таболкі — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Волта
* Таболкі — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дзісна
Церабетаўскае

**Церабетаўскае** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці, за 24 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Бешанковічы, каля вёскі Чанавічы, у басейне ракі Заходняя Дзвіна.

Плошча паверхні 0,06 км². Даўжыня 0,4 км, найбольшая шырыня 0,18 км. Даўжыня берагавой лініі 1 км.

Ляжыць на паўднёвай ускраіне ляснога масіву, абкружана хмызняком. На поўначы берагі забалочаныя.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Бешанковіцкага раёна
Вужоўнікавыя

**Вужоўнікавыя** (*Ophioglossaceae*) — сямейства папарацей, адзінае ў парадку *Ophioglossales*.

## Апісанне 
Сучасныя папараці, паходзяць, верагодна, непасрэдна ад раўнаспоравых форм палеазойскіх анеўрафітапсід. Вужоўнікі — самы своеасаблівы клас папарацей, іх сучасныя прадстаўнікі па шэрагу прыкмет значна адрозніваюцца ад тыповых папарацей. Выдзяляюць роды: , , . Нешматлікасць відаў указвае на старажытнасць гэтай групы.

## Арэал і экалогія 
Большасць відаў вужоўніка прымеркавана да тропікаў, прадстаўнікі роду  сустракаюцца ў трапічных лясах усходняга паўшар’я, а  — большай часткай у паўночна-ўмеранай зоне. Нягледзячы на старажытнасць, вужоўнікавыя прымеркаваны не толькі да заценяных лясоў, але растуць на лугах, балотах, у тундравых супольніцтвах.

## Зноскі 
## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. — ISBN 978-985-439-644-6.

## Спасылкі 
* 


Катэгорыя:Сямействы раслін
Англійская Прэм’ер-ліга 2014/2015

'''Англійская Прэм'ер-ліга 2014/15''' — 23-ы сезон Англійскай Прэм'ер-лігі з моманту яе заснавання ў 1992 годзе. Лёсаванне календара турніру адбылася 18 чэрвеня 2014 а 9 гадзіне раніцы па брытанскім часе. Сезон пачаўся 16 жніўня 2014 і скончыўся 24 мая 2015.

Чэмпіёнам Англійскай Прэм'ер-лігі стаў лонданскі «Чэлсі».

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
## Клубы-ўдзельнікі
## Трэнерскія перастаноўкі 
## Турнірная табліца 
## Статыстыка гульцоў
### Бамбардзіры 
### Асістэнты 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

2014/15
Англія
Катэгорыя:2014 год у Англіі
Катэгорыя:2015 год у Англіі
Колескае

**Ко́лескае** — возера ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, за 55 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Брагін, за 4 км на паўночны ўсход ад вёскі Верхнія Жары, на пойме Дняпра.

Плошча паверхні 0,15 км². Даўжыня 1,22 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 3,95 км.

Возера старычнае, серпападобнай формы. Катлавіна выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, параслі хмызняком. Берагавая лінія звілістая. На поўначы шматлікія вузкія залівы.

## Літаратура 
* 
*  — С. 53.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Брагінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дняпра
Чыжы

Назву **Чыжы́** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Чыжы — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласці
### Польшча 
* Чыжы — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводства
* Чыжы — вясковая гміна ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводства
Чыжы (Польшча)

**Чыжы́** (, падляшск.: *Čyžê*) — вёска ў Польшчы. Сядзіба гміны Чыжы Гайнаўскага павета Падляскага ваяводства.

## Гісторыя 
Вёска праўдападобна ўзнікла ў 16 стагоддзі, першыя пісьмовыя звесткі пра Чыжы паходзяць з 1529 г. Спачатку Чыжы належалі Бельскаму каралеўскаму лясніцтву, у вёсцы жылі стральцы, задачай якіх была ахова Бельскай і Белавежскай пушчаў. Чыжоўскія стральцы — вольныя людзі — былі абавязаны пастаўляць на войны па 20 стральцоў (у дапамогу артылерыйскім войскам). Апошнія звесткі пра чыжоўскіх стральцоў датуюцца 1792 годам. У вёсцы пражывалі таксама асочнікі.

Першая праваслаўная царква знаходзілася ў Чыжах ужо ў 16 стагоддзі.

З верасня 1939 года ў складзе БССР. У 1940—1945 гадах цэнтр Чыжоўскага сельсавета Гайнаўскага раёна Брэсцкай вобласці.

У 1975—1998 вёска належала да Беластоцкага ваяводства. У 1984 годзе адбыўся пажар драўлянай царквы ўніяцкіх часоў, сённяшняя царква была пабудавана ў 1984—1993 гадах.

## Насельніцтва 
Жыхары вёскі — этнічныя беларусы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі
Каледонія

**Каледонія** — старажытная назва паўночнай часткі вострава Вялікабрытанія, на поўнач ад вала Адрыяна ці вала Антаніна, атаясамляецца з цяперашняй Шатландыяй. Каледонскі лес на паўночнай мяжы рымскай Брытаніі ўпершыню згаданы ў «Прыродазнаўчыя гісторыі» Плінія. Затым слова «Каледонія» сустракаецца ў Тацыта, у апавяданні пра паходы Агрыкалы. У 83 ці 84 г. правадыр плямёнаў Каледоніі Галгак быў ушчэнт разбіты Агрыкалам і страціў 10000 забітымі. Пры Антаніне паспяхова ваяваў з каледонцамі Лолій Урбік, які пабудаваў так званы вал Антаніна. Імператар Септымій Север у 209 г. правёў пераможную кампанію ў Каледоніі, але з яго смерцю ў 211 г. правінцыя была пакінута. Пазней Каледонія знікае з твораў пісьменнікаў; на сцэну выступаюць пікты (з канца III ст.), а таксама скоты, атакоты і саксы (з 367 г.). Этымалогія слова «Каледонія» незразумелая; яго збліжаюць з кімрскім *Celydd* — «лясістая агароджа», з ірландскім *Caill* — «дровы» і з *Gael*, англійскай назвай кельтаў і кельцкай мовы. З іншага боку, назву Каледонія таксама звязваюць з плямёнамі каледонцаў і дыкалідонаў, абодва з якіх адносіліся да дакельцкага насельніцтва.

## Гл. таксама 
* Новая Каледонія — заморскае ўладанне Францыі ў Ціхім акіяне.
* У геалогіі таксама Каледоніяй часам называюць старажытны мацярык Лаўрусію.

## Літаратура 
* *Ф. А. Брокгауз*, *И. А. Ефрон*. Большой энциклопедический словарь. Петербург, 1890—1907
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя Шатландыі
Катэгорыя:Рымская Брытанія
Чыжы (гміна)

**Чы́жы** () — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Гайнаўскага павета Падляскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Чыжах. Плошча гміны складае 134,2 км². Станам на 2016 год у гміне Чыжы пражывалі 2092 чалавек, шчыльнасць — 15,6 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 18 салецтваў.

З 7 лютага 2010 года беларуская мова мае ў гміне статус дапаможнай мовы.

Гміна Чыжы мяжуе з гмінамі Нараў, Гайнаўка і Дубічы Цэркеўнэ Гайнаўскага павета і гмінамі Бельск Падляскі і Орля Бельскага павета.

## Нацыянальны склад 
Згодна з вынікамі польскага нацыянальнага перапісу 2002 года, палякамі назвала сябе 16,83% жыхароў гміны, 0,97% назвала сябе ўкраінцамі, 81,81% — беларусамі (гміна з найбольшай доляй беларусаў у насельніцтве сярод гмін Польшчы).

## Гісторыя 
Тэрыторыя сённяшняй гміны Чыжы была заселяная ўжо на канцы IX стагоддзя, па што сведчыць гарадзішча ў Збучы. Паводле археалагічных даследбанняў было яно заснаваны заходняславянскімі плямёнамі і было пакінутае ў першай палове XI стагоддзя. Да XV—XVI стагоддзяў землі сённяшняй гміны Чыжы парастала Бельская пушча, якая кантралявалася адміністрацыйным цэнтрам у Бельску. У XII—XIV стагоддзях абшар шматразова пераходзіў спад панавання мазавецкіх князёў пад панаванне князёў галіцка-валынскіх. На працягу XIV стагоддзя Падляшша было далучана да Вялікага Княства Літоўскага. У складзе Бельскай зямлі абшар знаходзіўся ў Троцкім, а з 1513 года ў Падляшскім ваяводстве. З 1569 года быў далучаны да Кароны Каралеўства Польскага. Амаль усе вёскі ў гміне былі заснаваны на землях каралеўскай Бельскай пушчы ў XVI стагоддзя. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай на кароткі перыяд (1795—1807) была тут Новая Усходняя Прусія, а пасля Тыльзіцкага міру 1807 года Беластоцкая вобласць і з 1842 года Гродзенская губерня. Пасля Першай сусветнай вайны абшар сённяшняй гміны Чыжы апынуўся ў складзе Бельскага павета ў некалькіх гмінах (Ласінка, Орля, Пасынкі). З 1939 года ў складзе Бельскага раёна Беластоцкай вобласці БССР, а ў 1941—1944 гадах у Беластоцкай акрузе Трэцяга рэйха. У 1945 годзе абшар канчаткова апынуўся ў межах Польшчы, а з 1952 года існуе як гміна Чыжы.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Гміны Гайнаўскага павета
ФК Левантэ

**«Левантэ»** () — іспанскі футбольны клуб з горада Валенсія. Клуб быў заснаваны ў 1909 годзе пад назвай *Levante FC*. Назоў быў абраны з-за аднаго пляжу ля Валенсіі. Пазней назва быў зменены на *Levante UD*, пасля аб’яднання з клубам «Хімнастыка» (*Gimnastico FC*) у 1939 годзе. З’яўляецца галоўным праціўнікам клуба «Валенсіі». У пачатку 1980-х гадоў некаторы час колеры клуба абараняў Ёхан Кройф.

## Гісторыя 
### Раннія гады 
Каманда «Левантэ» была заснавана ў 1909 годзе як *Levante FC*, узяўшы назва аднаго з пляжаў у Ла Мальваросы, і быў адным з першых футбольных клубаў у Валенсіі. Мясцовыя канкурэнты футбольны клуб «Валенсія» не быў яшчэ ўтвораны да 1919 года. Аднак іншы клуб, «Кабаньяль», гуляў у горадзе з 1903 года.

Раннія гульні каманда праводзіла ў Ла Платыёта, недалёка ад докаў на ўчастку зямлі, які належаў прадпрымальніку парфума. Наступны клубны стадыён таксама размяшчаўся паблізу партовай зоны, і клуб пачаў паступова асацыявацца з працоўнай класай. У 1919 годзе «Левантэ» ўпершыню згуляў са сваімі будучымі супернікамі камандай «Валенсіі» і атрымаў паражэнне з лікам 0:1. Гульня адзначыла адкрыццё нядаўна збудаванага стадыёну ў Альгірасе. У 1928 годзе «Леванте» выйграў свой першы трафей — Валенсійскі чэмпіянат.

У 1909 годзе таксама стаў годам стварэння клуба «Хімнастыка», які першапачаткова гуляў на стадыёне «Патраната Хувентуд Абрэра» і меў назву «Універсітарыа». Да 1920 года каманда змяніла назаў на «Рэал Хімнастыка», пасля прадастаўлення каралеўскага патранажу Альфонсам XIII. У 1920 годзе «Хімнастыка» выйшла ў фінал чэмпіянату Валенсіі, але гульню так і не правяла. У 1930 годзе са з’яўленнем Другой іспанскай рэспублікі ў назве была скачавана частка «Рэал».

У сезоне 1934/35 абодва клуба «Левантэ» і «Хімнастыка» дэбютавалі ў другім іспанскім дывізіёне, калі ліга была пашырана з дзесяці каманд да дваццаці чатырох.

## Дасягненні 
* Уладальнік Кубка Свабоднай Іспаніі (**1**): 1937

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* 

Левантэ
Кейлар Навас

**Ке́йлар Анто́ніа На́вас Гамбо́а** (; нар. , Сан-Ісідра, Коста-Рыка) — костарыканскі футбаліст, брамнік французскага клуба «Пары Сен-Жэрмен» і нацыянальнай зборнай Коста-Рыкі.

## Клубная кар’ера 
Прафесійную кар’еру пачаў у клубе «Сапрыса» ў 2005 годзе. Разам з клубам станавіўся шматразовым чэмпіёнам краіны, з’яўляючыся пры гэтым асноўным брамнікам каманды. У ліпені 2010 года Навас падпісаў кантракт з іспанскім клубам «Альбасетэ». У сваім першым сезоне за клуб прапусціў толькі 6 гульняў чэмпіянату ў Сегундзе. Паводле вынікаў сезона клуб вылецеў з розыгрышу.

У сезоне 2011/12 ігрок быў аддадзены ў арэнду ў клуб Ла Лігі ў каманду «Левантэ». Дэбютаваў за клуб 13 мая 2012 года, выйшаўшы на пляцоўку ў апошнім туры чэмпіянату ў матчы супраць «Атлетыка» з Більбаа. Клуб атрымаў перамогу ў тым матчы з лікам 3:0. Пасля гэтага брамнік здолеў апярэдзіць Густава Мунуа ў барацьбе за месца ў браме, стала гуляючы ў асноўным складзе каманды.

3 жніўня 2014 года «Рэал» аб’явіў пра пераход у яго склад Наваса за 10 млн еўра. Брамнік падпісаў з мадрыдскім клубам 6-гадовае пагадненне. Першы час быў другім брамнікам пасля Ікера Касільяса, пасля стаў асноўным брамнікам мадрыдцаў. У сезоне 2018/19 стаў саступаць месца ў аснове Цібо Куртуа.

У верасні 2019 года перайшоў у «Пары Сен-Жэрмен», падпісаўшы кантракт на 4 гады. У адваротным кірунку адправіўся Альфонс Арэала. Спачатку быў асноўным брамнікам парыжан, у сезоне 2021/22 змагаўся за месца ў складзе з Джанлуіджы Данарумам, у сезоне 2022/23 новы галоўны трэнер «Пары Сен-Жэрмен» Крыстоф Гальцье пакінуў Наваса другім брамнікам.

У студзені 2023 года на правах арэнды далучыўся да англійскага «Нотынгем Форэст», дзе гулўя да канца сезона 2022/23.

## Міжнародная кар’ера 
У жніўні 2006 года Навас быў выкліканы ў склад зборнай Коста-Рыкі на таварыскі турнір у Еўропе, аднак першыя матчы за зборную Кейлар правёў толькі праз два гады. На чэмпіянаце свету брамнік дэбютаваў у 2014 годзе ў Бразіліі, дзе быў асноўным брамнікам. Паказваючы добрую гульню, Навас дапамог Коста-Рыцы выйсці ў чвэрцьфінал, дзе лацінаамерыканцы саступілі зборнай Нідэрландаў у серыі пенальці.

## Дасягненні 
**«Сапрыса»**:
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў КАНКАКАФ: 2005
* Чэмпіён Коста-Рыкі: 2006, 2007, 2007 (а), 2008 (к), 2008 (а), 2010 (к)

**«Рэал» Мадрыд**:
* Чэмпіён Іспаніі: 2017
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі: 2017
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў (3): 2015/16, 2016/17, 2017/18
* Уладальнік Суперкубка УЕФА (2): 2014, 2017
* Пераможца клубнага чэмпіянату свету (4): 2014, 2016, 2017, 2018

**«Пары Сен-Жэрмен»**:
* Чэмпіён Францыі (2): 2020, 2022
* Уладальнік Кубка Францыі (2): 2020, 2021
* Уладальнік Кубка французскай лігі: 2020
* Уладальнік Суперкубка Францыі (2): 2020, 2022

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Коста-Рыкі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Коста-Рыкі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сапрыса
Катэгорыя:Ігракі ФК Альбасетэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Левантэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Пары Сен-Жэрмен
Катэгорыя:Ігракі ФК Нотынгем Форэст
Андрэас Іваншыц

**Андрэас Іваншыц** (, ; нар. , Айзенштат, Аўстрыя) — аўстрыйскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Аўстрыі (2003—2014).

## Кар’ера 
### Раннія гады 
Андрэас Іваншыц нарадзіўся ў сям’і градзішчанскіх харватаў, якія кампактна пражываюць у Бургенландзе. Займацца футболам ён пачаў у мясцовай камандзе «Баўмгартэн», дзе правёў увогуле дзевяць гадоў.

### «Рапід» 
Затым скаўты сталічнага клуба «Рапіда» заўважылі яго талент і ў 1998 годзе Іваншыц заключыў свой першы прафесійны кантракт з чэмпіёнамі Аўстрыі. Яму было ўсяго 16 гадоў, калі ён упершыню выйшаў на поле ў футболцы «Рапіда» — у кубкавым матчы супраць «Рансгофена» 26 кастрычніка 1999 года. У аўстрыйскай Бундэслізе Іваншыц дэбютаваў у 2000 годзе, у матчы супраць «Зальцбурга». У наступныя гады ў 177 матчах за венскі клуб ён забіў 27 мячоў, стаўшы ўладальнікам чэмпіёнскага тытула ў сезоне 2004/05. У 2003 годзе Андрэас быў прызнаны найлепшым футбалістам года ў Аўстрыі.

### «Рэд Бул» 
У студзені 2006 года футбаліст перайшоў у «Рэд Бул» з Зальцбурга, але прабыў там усяго палову сезона, бо ўжо ў жніўні ён адправіўся на правах арэнды ў адзін з вядучых грэчаскіх клубаў — афінскі «Панатынаікос».

### «Панатынаікос» 
Па заканчэнні тэрміна арэнды, 20 чэрвеня 2008 года Іваншыц пагадзіўся падпісаць з «Панатынаікосам» новае сталае пагадненне.

### «Майнц» 
У жніўні 2009 года перайшоў у клуб нямецкай Бундэслігі «Майнц 05», спачатку на правах арэнды, а ў 2011 годзе права на Іваншыца былі выкуплены «Майнцам» цалкам.

### «Левантэ» 
У чэрвені 2013 года падпісаў кантракт з іспанскім клубам «Левантэ». 11 чэрвеня 2015 стала вядома, што Іваншыц і «Левантэ» дамовіліся аб датэрміновым скасаванні кантракта, які павінен быў дзейнічаць яшчэ год.

### Апошнія гады 
У жніўні 2015 года ў якасці свабоднага агента падпісаў кантракт з клубам амерыканскай МЛС «Сіэтл Саўндэрс». У студзені 2017 года вярнуўся ў Еўропу, стаўшы іграком пльзенскай «Вікторыі». Пакінуў чэшскі клуб па заканчэнні сезона 2017/18.

У лістападзе 2018 года абвясціў аб завяршэнні прафесійнай кар’еры.

## Нацыянальная зборная 
У зборнай Аўстрыі Андрэас дэбютаваў 26 сакавіка 2003 года ў матчы супраць зборнай Грэцыі, ён быў выкліканы ў каманду тагачасным трэнерам зборнай Гансам Кранклем. У адборачным матчы чэмпіянату Еўропы супраць зборнай Чэхіі, які адбыўся 11 кастрычніка 2003 года, Іваншыц упершыню надзеў капітанскую павязку зборнай і стаў такім чынам ва ўзросце 19 гадоў і 361 дзень самым маладым капітанам у гісторыі аўстрыйскай нацыянальнай зборнай.

## Дасягненні 
 **«Рапід»**
* Чэмпіён Аўстрыі: 2005

 **«Вікторыя»**
* Чэмпіён Чэхіі: 2018

## Асабістае жыццё 
Іваншыц паходзіць з музычнай сям’і, таму грае на розных музычных інструментах у свой вольны час.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Аўстрыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Аўстрыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Вікторыя Пльзень
Катэгорыя:Ігракі ФК Сіэтл Саўндэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Левантэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Майнц 05
Катэгорыя:Ігракі ФК Панатынаікос
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэд Бул Зальцбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Рапід Вена
Коўпіца

**Ко́ўпіца** звычайная (*Platalea leucorodia*) — невялікая балотная птушка з роду  сямейства .

## Апісанне 
Даўжыня цела 75—90 см, размах крылаў 115—145 см. Маса каля 1,5 кг. Самка крыху меншая за самца. Белая, з цёмна-жоўтым чубам і жоўтымі плямамі на грудзях. Плоская, шырокая і доўгая дзюба, чорна-бурая з жоўтым канцом. Маладыя без чуба, дзюба палева-цялеснага колеру, канцы крылаў чорныя. Пераважна маўклівая птушка, часам клякоча, акрамя гэтага выдае глухія гукі. Корміцца беспазваночнымі.

## Пашырэнне 
Арэал разарваны — паўднёвы ўсход Еўропы, лакальна трапляецца на Іберыйскім паўвостраве, у Галандыі, Францыі, Даніі, Чэхіі і Славакіі, Германіі, Літве, Малой Азіі і паўднёвай частцы Азіі без Індакітая і поўдня Кітая, лакальна ў Паўночнай Афрыцы.

Насяляе берагі кантынентальных вадаёмаў і марскіх заток, якія густа параслі трыснягом і кустамі. Да сярэдзіны XIX ст. гнездавалася на Пінскіх балотах.

Паўднёвыя папуляцыі аселыя, паўночныя — пералётныя. Залятае ў розныя еўрапейскія краіны, нават у Швецыю, Нарвегію, Фінляндыю і на Фарэрскія астравы. Месца зімовак: на захадзе трапічнай Афрыкі, на рацэ Ніл, у басейне Міжземнага мора, у Заходняй і Паўднёвай Азіі (Іран і Індыя).

## Асаблівасці біялогіі 
Гняздо ў калоніі, на заламаным трыснягу або ў кустах (радзей на дрэвах). Гэта плоская кучка з галінак і лісця кустоў і трыснягу. Дыяметр новых гнёздаў 80 см, вышыня 40—60 см. Гнёзды ў цэнтры калоніі знаходзяцца паблізу адно ад аднаго, па краях — даволі далёка.

Яйкі 3—5 (часам 2—7) акруглыя або амаль акруглыя, белыя з чырвона-карычневымі крапінамі і мазкамі, якія часта ў выглядзе вянка знаходзяцца каля тупога канца.

## Падвіды 
* *P. l. leucorodia* — паўднёвая Іспанія і ад паўднёва-ўсходняй Еўропы да Сярэдняй і Усходняй Азіі, на поўдні — да Персідскага заліва, Індыі і Шры-Ланкі;
* *P. l. balsaci* — узбярэжжа і астравы Маўрытаніі;
* *P. l. archeri* — узбярэжжа Чырвонага мора і Самалі.

## Літаратура 
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.
* 

Катэгорыя:Ібісавыя
Лаксэльв

**Лаксэльв** (, , ) — горад на поўначы Нарвегіі, адміністрацыйны цэнтр муніцыпалітэта Порсангер у фюльке Фінмарк. Насельніцтва паводле даных на студзень 2011 года складае 2206 чалавек.

За 1,5 км ад горада маецца аэрапорт, які злучае Лаксэльв з такімі гарадамі поўначы Нарвегіі як Кіркенес, Тромсё, Алта і інш. Акрамя таго, праз Лаксэльв праходзіць Еўрапейскі маршрут E06, які злучае горад з поўднем Нарвегіі, а таксама з горадам Кіркенес на ўсходзе. Маюцца некалькі крам і супермаркетаў, а таксама 2 атэлі. Развіты турызм, звязаны ўлетку з лоўляў ласося, а ўзімку — з катаннем на лыжах.

З 1981 года ў Лаксэльве знаходзіцца галоўны офіс газеты *Ságat* («Навіны»), матэрыялы якой у значнай ступені прысвечаны саамскай тэматыцы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт муніцыпалітэта Порсангер
Лаксэльв
Катэгорыя:Фінмарк
Любітава

**Любітава** — возера ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці, за 54 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Брагін, каля вёскі Верхнія Жары, на правабярэжнай пойме Дняпра.

Плошча паверхні 0,18 км². Даўжыня 4,7 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 10 км.

Возера старычнае, серпападобнай формы. Схілы катлавіны вышынёй да 3 м, пад хмызняком, на захадзе разараныя.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Гомельскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Брагінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дняпра
Дуб (возера)

**Дуб** — возера ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці, на мяжы з Літвой, за 37 км на паўночны ўсход ад горада Гродна, каля вёскі Запур’е, у басейне ракі Нёман.

Плошча паверхні 0,35 км². Даўжыня 1,38 км, найбольшая шырыня 0,35 км. Даўжыня берагавой лініі 3,25 км.

Схілы катлавіны на поўначы і захадзе вышынёй 8—10 м (на поўдні і ўсходзе 2—3 м), парсалі лесам і хмызняком, на поўдні ўчасткамі разараныя. Дно выслана сапрапелем.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Гродзенскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Гродзенскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Гродзенскага раёна
Катэгорыя:Азёры Літвы
Еўрапейскі маршрут E06

**E06** — назва галоўнай дарогі, якая ідзе ад паўднёвага ўскрайка Швецыі ў Трэлебаргу па заходнім узбярэжжы Швецыі, а затым праз усю Нарвегію на поўнач да мяжы з Расіяй у фюльке Фінмарк. Даўжыня дарогі — 3140 км.

 перасякае мяжу Нарвегіі і Швецыі]]
[thumb|left|250px|Траса Е06 на поўдзень ад [Нарвіка ]]
Гэта дарога атрымала назву Е06 па старой сістэме «Е» да 1985 года і раней цягнулася да Рыма. Пазней яна атрымала назву Е47 па новай сістэме на большай скандынаўскай частцы (ад Хельсінгбарга да Олдэрфіёрда), а назва Е06 засталося толькі для паўночнай часткі даўжынёй 460 км (ад Олдэрфіёрда да Фінмарка). Пасля палітычных перамоў уся скандынаўская частка трасы атрымала назву Е06.

З поўдня на поўнач траса Е06 праходзіць па наступным маршруце: Трэлебарг, Мальмё, Хельсінгбарг, Хальмстад, Гётэбарг і Свінесунд у Швецыі, потым перасякае мяжу з Нарвегіяй, і далей ідзе праз Сарпсбарг, Мос, Осла, Хамар, Лілехамер, Думбас, Опдал, Мельхус, Тронхейм, Сх'ёрдал, Вердал, Стэйнх’ер , Гронг, Мушээн, Му-і-Рана, Салтдал, Фёўске, затым у Хамарэй па паромным маршруце з Богнеса ў Скарбергет, далей праз камуны і гарады Нарвік, Сетэрмаэн, Нурк'ёсбатн, Шыбатн, Алта, Олдэрфіёрд, Лаксэльв, Карасьёк, Несебю і Кіркенес, дзе і заканчваецца на ўсход ад цэнтра горада.

Траса Е06 мае па дзве паласы ў кожны бок ад Трэлебарга да Удэвалы, а таксама ад Стрэмстада да Дала. Некаторыя часткі далей на поўнач таксама маюць па 4 паласы руху. Плануецца, што да 2013 года каля 700 км дарогі ад Трэлебарга да Коламаэна стануць аўтабанам. Астатняя частка трасы — звычайная дарога, шырынёй 6-10 м. Некаторыя часткі на далёкай поўначы Нарвегіі маюць шырыню меншую за 6 м. У сваёй паўночнай частцы (за Тронхеймам) дарога з’яўляецца вельмі пакручастай.

У некалькіх частках Нарвегіі траса Е06 пракладзена скрозь голыя скалы.

Узімку пры пагаршэнні пагодных умоў дарога можа часова закрывацца.

## Гл. таксама 
* Спіс еўрапейскіх аўтамабільных маршрутаў

## Спасылкі 
* Карта еўрапейскіх маршрутаў
* International E-road network
* European Agreement on Main International Traffic Arteries (AGR) 14 mars 2008

Катэгорыя:Дарогі Швецыі
Катэгорыя:Дарогі Нарвегіі
Плоскае

Назву **Пло́скае** маюць:

## Азёры 
* Плоскае — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці
* Плоскае — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Брэсцкая вобласць
** Плоскае — вёска ў Кобрынскім раёне
* Віцебская вобласць
** Плоскае — вёска ў Талачынскім раёне
* Гомельская вобласць
** Плоскае — былы пасёлак у Добрушскім раёне
** Плоскае — былая вёска ў Хойніцкім раёне
* Магілёўская вобласць
** Плоскае — былая вёска ў Быхаўскім раёне
** Плоскае — вёска ў Касцюковіцкім раёне
** Плоскае — вёска ў Клічаўскім раёне
* Мінская вобласць
** Плоскае — вёска ў Барысаўскім раёне
** Плоскае — вёска ў Дзяржынскім раёне

### Расія 
* Плоскае (Бяленінскае сельскае паселішча)
* Плоскае (Веліжскі раён)
* Плоскае (Пушкінскае сельскае паселішча)
Белеўцы

Назву **Бе́леўцы** маюць:

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Белеўцы — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці
* Белеўцы — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці
Чорнае (возера, басейн Вяты, каля вёскі Казакова)

**Чо́рнае** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 12 км на паўночны захад ад горада Мёры, за 1,4 на паўднёвы ўсход ад вёскі Казакова, у басейне ракі ракі Вята.

Плошча паверхні 0,02 км². Даўжыня 0,22 км, найбольшая шырыня 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі 0,55 км.

Схілы вышынёй 5—7 м, пад лесам. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй 25—75 м.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Катэгорыя:Басейн Заходняй Дзвіны
Плоскае (возера)

**Плоскае** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 16 км на паўднёвы ўсход ад горада Мёры, за 5 км на ўсход ад вёскі Белеўцы, у басейне ракі Бярэжа.

Плошча паверхні 0,57 км². Даўжыня 1,08 км, найбольшая шырыня 0,72 км. Найбольшая глыбіня 5,0 м, сярэдняя — 3,1 м. Аб’ём вады ў возеры 1,77 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 3,15 км. Плошча вадазбору 3 км².

Возера знаходзіцца ў межах ландшафтнага заказніка «Ельня» (створаны ў 1968 годзе). Катлавіна рэшткавага тыпу. Берагі нізкія, забалочаныя. Злучана канавай з возерам Доўгае.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Басейн Дзісны
Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Астравы Нарвегіі

[thumb|[Заходні Шпіцберген — самы вялікі востраў Нарвегіі]]
Нарвегіі належыць каля  астравоў, уключаючы і досыць буйныя астравы, і шматлікія астраўкі і шхеры.

Найбуйнейшыя групы астравоў — архіпелагі Шпіцберген (агульная плошча — ) і Лафатэнскія астравы .

У адрозненне ад іншых нарвежскіх астравоў, Шпіцберген мае асобы міжнародна-прававы статус. Над архіпелагам паводле Шпіцбергенскага трактата 1920 года ўсталяваны суверэнітэт Нарвегіі, але пры гэтым дзяржавам-удзельніцам дагавора дадзена роўнае права на эксплуатацыю натуральных рэсурсаў Шпіцбергена і яго тэрытарыяльных вод.

Фармальна востраў Ян-Маен са жніўня 1994 года кіруецца праз губернатара фюльке Нурлан, аднак улада на востраве дэлегавана камандзіру станцыі Нарвежскай службы абаронных камунікацый.

У паўднёвай частцы Атлантычнага акіяна размешчаны востраў Бувэ , які з'яўляецца залежнай тэрыторыяй Нарвегіі (гэта значыць, фармальна, не з'яўляецца часткай краіны). Такі ж статус, паводле меркавання Нарвегіі, мае антарктычны востраў  , аднак гэты статус не прызнаецца міжнароднай супольнасцю.

## Спіс астравоў 
У спісе прыведзены астравы Нарвегіі плошчай звыш 100 км².

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 


Нарвегія
*
Катэгорыя:Спісы:Нарвегія
Латкоўскае

**Латкоўскае** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, за 12 км на захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, каля вёскі Латкова. Адносіцца да басейна ракі Будавесць.

Плошча паверхні 0,11 км². Даўжыня 0,5 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі 1,25 км. Плошча вадазбору 3,32 км².

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 3 м, спадзістыя, разараныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пясчаныя. Вакол возера вузкая забалочаная пойма. Возера злучана ручаём з ракой Будавесць. У паўночнай частцы ручай з невялікага возера без назвы.

У возеры водзяцца лешч, акунь, плотка, карась і іншыя віды рыб.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2.

Катэгорыя:Азёры Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Сярэднеегіпецкая мова

**Сярэднеегі́пецкая мова** — стадыя егіпецкай мовы (22—14 стст. да н. э.), якая развілася са стараегіпецкай каля 2100 года да н. э. у пачатку Сярэдняга царства. Пасля 1600 года да н. э. у гутарковым маўленні сярэднеегіпецкая мова паступова змянілася на новаегіпецкую, але засталася ва ўжытку ў якасці класічнай мовы да канца IV ст. н. э.

Аўтарытэтнай граматыкай мовы з'яўляецца трохтомная *Egyptian Grammar* А. Х. Гардынера, выданая ў 1957 годзе.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Старажытныя мовы
Катэгорыя:Культура Старажытнага Егіпта
Катэгорыя:Егіпецкая моўная сям’я
Людас Адамаўскас

**Людас Адамаўскас** (. , Цяльшэйскі павет, Расійская імперыя — ) — літоўскі дзяржаўны дзеяч, Старшыня Народнага Сойма Літвы ў 1940

## Біяграфія 
Людас Адамаўскас нарадзіўся  года, у 1903 скончыў духоўную семінарыю ў Каўнасе і стаў святаром. У перыяд Першай сусветнай вайны быў ваенным капеланам.

У 1921 годзе адышоў ад рэлігійнай дзейнасці, уступіў у Камуністычную партыю Літвы і праз год апублікаваў антырэлігійную кнігу *«Šventraščio paslaptys»*, якую рэзка адмоўна ўспрыняла Каталіцкая Царква. У 1922 быў рэдактарам камуністычных газет *«Žarija» («Жар») і «Naujoji gadynė»* («Новая эра»), у 1923—1926 сядзеў у турме за камуністычную дзейнасць, пасля перавароту 1926 быў прысуджаны да смяротнага пакарання, якое было заменена 15 гадамі пазбаўлення волі, у 1928 амніставаны, а ў 1934 годзе выпушчаны з турмы.

У 1940 годзе стаў дзяржаўны кантралёрам у Народным Урадзе Літвы і быў Старшынёй Народнага Сойма, 21 ліпеня 1940 падпісаў дэкларацыю аб аднаўленні савецкай улады на тэрыторыі Літвы, затым быў членам СНК Літоўскай ССР.

Забіты немцамі .

Катэгорыя:Старшыні Сейма Літвы
Катэгорыя:Камуністы Літвы
Катэгорыя:Публіцысты Літвы
Катэгорыя:Каталіцкія святары
Бочава (возера, Шумілінскі раён)

**Бочава** — возера ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, за 15 км на захад ад гарадскога пасёлка Шуміліна, за 0,7 км на паўночны захад ад вёскі Пушчавыя. Адносіцца да басейна ракі Обаль.

Плошча паверхні 0,05 км². Даўжыня 0,52 км, найбольшая шырыня 0,15 км. Даўжыня берагавой лініі 1,2 км.

Схілы каталавіны вышынёй да 2 м,пад хмызняком, на поўдні і ўсходзе часткова разараныя. Выцякае ручай Круцік (левы прыток Обалі).

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» 

Катэгорыя:Азёры Шумілінскага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Алан Хендэрсан Гардынер

**Сэр А́лан Хе́ндэрсан Га́рдынер** (; , Элтэм, , Лондан — , ) — англійскі егіптолаг і лінгвіст.

Зрабіў вялікі ўнёсак у тэорыю егіпецкай мовы. Створаная ім «Егіпецкая граматыка: уводзіны ў вывучэнне іерогліфаў» дагэтуль застаецца стандартнай даведкавай граматыкай. Абапіраючыся на дасягненні прадстаўнікоў берлінскай егіпталагічнай школы: Адольфа Эрмана і Курта Зэтэ — Гардынер сістэматызаваў веды пра егіпецкую мову і выпусціў у 1927 «Егіпецкую граматыку», якая спалучала вычарпальны граматычны матэрыял з даступнымі тлумачэннямі і навучальнымі заданнямі.

Гардынер прымаў актыўны ўдзел у стварэнні фундаментальнага «Берлінскага слоўніка егіпецкай мовы». Лічачы адной з галоўных задач егіпецкай філалогіі тлумачэнне егіпецкіх тэкстаў, ён выдаў і аткаментаваў мноства каштоўных помнікаў. Яго даследаванне егіпецкіх «анамастыконаў» (гл. Рамесеўмскі анамастыкон) дазволіла вызначыць значэнне мноства егіпецкіх слоў, а таксама зрабіла вялікі ўнёсак у вывучэнне гістарычнай геаграфіі Старажытнага Егіпта.

Апроч егіпталагічных прац, Гардынер — аўтар арыгінальных прац па агульным мовазнаўстве.

## Працы 
* The Admonitions of an Egyptian Sage from a Hieratic Papyrus in Leiden (Pap. Leiden 334 recto). Leipzig, 1909 (репринт Hildesheim — Zürich — New York, 1990).
* Notes on the story of Sinuhe. Paris, 1916 (адсканаваная версія здесь).
* Ancient Egyptian Onomastica. Vol. I—III. London, 1947.
* 
* The Theory of Proper Names: A Controversial Essay. London; New York: Oxford University Press, 1957.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Егіптолагі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Члены Акадэміі навук ГДР
Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Нідэрландскай каралеўскай акадэміі навук
Thesaurus Linguae Latinae

TLL]]
[thumb|right|[Архіў ThLL]]
**Thesaurus Linguae Latinae** (ThLL ці TLL) — манументальны слоўнік лацінскай мовы.

Слоўнік TLL уключае ўсе словы з моманту першай фіксацыі мовы на пісьме да года смерці Ісідара Севільскага (каля 560 — 636).

Ажыццяўленне гэтага грандыёзнага праекта пачалося ў 1894 годзе. Яго ініцыятарамі сталі Эдуард Вёльфлін (), Фрыдрых Леа () і Франц Бюхелер (). Завяршыць працы над слоўнікам плануецца да сярэдзіны XXI стагоддзя. У наш час на слоўнікам працуюць генеральныя рэдактары, рэдактары і шэраг навукоўцаў, уключаючы навуковых супрацоўнікаў Баварскай акадэміі натуральных і гуманітарных навук у Мюнхене.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Слоўнікі
Катэгорыя:Лацінская мова
Аляксандр Казіміравіч Авяр’янаў

**Авяр’янаў Аляксандр Казіміравіч** (нарадзіўся 17 студзеня 1955 года ў г. Калінінград РСФСР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат. У 2013—2019 гадах надзвычайны і паўнамоцны пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Польшча.

## Біяграфія 
У 1977 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Электрычныя сістэмы», у 1997 годзе — Мінскі дзяржаўны лінгвістычны універсітэт, кафедра замежных моў для спецыялізаваных дзяржаўных служачых, у 2000 годзе з адзнакай скончыў Акадэмію кіравання Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Сусветная эканоміка і міжнародныя эканамічныя адносіны».

З 1977 г. да 1993 г. — працаваў на розных інжынерныхпасадах у інстытуце «Белэнергасецьпраект».

З 1993 г. да 1994 г. — намеснік начальніка аддзела перспектыўнага развіцця ў Міністэрстве энергетыкі Рэспублікі Беларусь.

З 1994 г. да 2004 г. — намеснік начальніка Дэпартамента, начальнік Дэпартамента знешнеэканамічнай дзейнасці і міжнароднага супрацоўніцтва, начальнік Галоўнага ўпраўлення міжнароднага супрацоўніцтва і гандлю ў апараце Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

Са студзеня 2004 г. да лістапада 2004 г. — намеснік начальніка Дэпартамента Расіі і Саюзнай дзяржавы Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

З 2004 г. да 2009 г. — кіраўнік гандлёва-эканамічнай службы Пасольства Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Польшча.

З 2009 г. да 2013 г. — намеснік дырэктара Дэпартамента, дырэктар Дэпартамента знешнеэканамічнай дзейнасці Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

З 3 снежня 2013 да 12 лютага 2019 года — Надзвычайны і Паўнамоцны пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Польшча, даверчыя граматы ўручыў 11 лютага 2014 года.

## Сям’я 
Жанаты, мае сына.

Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі
Глабальнае пахаладанне

GISTEMP, 2000, 2001, 2002'']]

**Глабальнае пахаладанне** — працэс паступовага астывання Зямлі; гіпотэза, якая пастулюе глабальнае астуджэнне паверхні Зямлі і яе атмасферы аж да яе абледзянення.

Гіпотэза ніколі не мела істотнай навуковай падтрымкі, аднак на яе карысць гавораць некаторыя публікацыі ў навуковай і навукова-папулярнай прэсе пра цыклічнасць ледавіковых перыядаў і трэнд зніжэння сярэднегадавой тэмпературы, які назіраўся з 1940-х да пачатку 1970-х.

Цяпер большае распаўсюджанне ў навуковых колах мае гіпотэза глабальнага пацяплення, гэта значыць павышэння тэмпературы Зямлі.
## Спасылкі 
Катэгорыя:Кліматалогія
Катэгорыя:Змяненне клімату
Глабальнае зацьменне

**Глабальнае зацьменне** () — эфект, выкліканы прыродным (вулканізм) і тэхнагенным забруджваннем атмасферы пылавымі і іншымі часціцамі, у выніку чаго колькасць выпраменьвання Сонца, якая трапляе на паверхню Зямлі, памяншаецца. Эфект моцна залежыць ад геаграфічнага становішча, але агулам па Зямлі складае парадку 5 % за 1960—1990. Глабальнае зацьменне выклікае астуджэнне паверхні, гэта значыць часткова кампенсуе глабальнае пацяпленне, выкліканае парніковым эфектам.

Лічыцца, што глабальнае зацьменне выклікана, у першую чаргу, утварэннем кропелек воблакаў вакол часціц, якія служаць цэнтрамі кандэнсацыі.

## Наступствы 
* Агульнае астуджэнне планеты.
* Памяншэнне выпаральнасці.
* Пераразмеркаванне цяпла на планеце.
* Узмацненне глабальнага пацяплення неўзабаве пасля таго, як значная частка антрапагенных выкідаў рэчываў, якія зацямняюць Сонца, спыніцца. Пры гэтым такое ўзмацненне, верагодна, можа запусціць больш магутныя працэсы, якія ўзмацняць глабальнае пацяпленне: самаадвольны выкід дзясяткаў мільярдаў тон метану з-пад мелкаводдзяў Арктыкі і вечнай мерзлаты.

Катэгорыя:Кліматалогія
Катэгорыя:Змяненне клімату
Катэгорыя:Забруджванне
Рымскі кліматычны оптымум

**Рымскі кліматычны оптымум** — кароткі адрэзак субатлантычнага перыяду, які ахоплівае час з пачатку кіравання Актавіяна да прыкладна 400 г. н.э. Мяккі клімат спрыяў росквіту буйных імперый. Менавіта на гэты перыяд прыпадае максімальнае пашырэнне Рымскай імперыі.

Клімат Еўропы пацяплеў у параўнанні з папярэднім перыядам на 1—2 °C. Клімат быў, верагодна, гарачым, але не сухім. Тэмпература прыкладна адпавядала сучаснай, а на поўнач ад Альпаў была нават вышэйшая за сучасную. У Паўночнай Афрыцы і на Блізкім Усходзе панаваў больш вільготны клімат.

Кліматычным маркерам служыць распаўсюджванне цеплалюбнага прадстаўніка клаповых *Heterogaster urticae*, які падчас рымскага оптымуму быў выяўлены нават на тэрыторыі Ёрка. Тэмпература для гэтага перыяду рэканструюецца пакуль з вялікай асцярожнасцю.

Адступленне альпійскага глетчара палепшыла праходнасць альпійскіх перавалаў і дазволіла рымлянам заваяваць Галію, Ніжнюю і Верхнюю Германію, Рэцыю і Норык, якія былі ўключаны ў склад імперыі. Пачынаючы з 280 г. н.э. у Германіі і Брытаніі пачынаецца культывацыя вінаграда і вытворчасць віна.

У Паўночнай Еўропе расце колькасць насельніцтва, у сувязі з чым готы, гепіды і вандалы ў II—III стст. пачынаюць рухацца на поўдзень у пошуках новых земляў для пражывання. Першапачаткова яны пранікаюць на тэрыторыю Карпатаў і Прычарнамор’е.

За рымскім оптымумам прыйшоў кліматычны песімум ранняга Сярэднявечча. Новае пацяпленне ў Паўночным паўшар’і наступіла праз некалькі стагоддзяў, падчас сярэдневяковага кліматычнага оптымуму.

## Літаратура 
* Wolfgang Behringer: *Kulturgeschichte des Klimas.* C. H. Beck, München 2007, ISBN 978-3-406-52866-8, S. 86-90.

Катэгорыя:Антычнасць
Катэгорыя:Старажытны Рым
Катэгорыя:Гісторыя клімату
Адольф Эрман

**Адольф Эрман** (; , Берлін — , там жа) — нямецкі егіптолаг і лексікограф, заснавальнік берлінскай егіпталагічнай школы. Сын фізіка Георга Адольфа Эрмана. Зрабіў значны ўнёсак у егіпталогію, у прыватнасці, у вывучэнне старажытнаегіпецкай мовы.

## Біяграфія 
Эрман вывучаў егіпталогію ў Лейпцыгу і ў Берліне, быў вучнем Георга Эберса.

З 1883 — пазаштатны, а з 1892 штатны прафесар егіпталогіі ў Берлінскім універсітэце.

З 1885 — дырэктар егіпецкага аддзела Берлінскага каралеўскага музея. З 1882 Эрман разам з Генрыхам Бругшам пачаў выдаваць «Часопіс егіпецкай мовы і старажытнай гісторыі» ().

У 1897 Эрман стаў ініцыятарам стварэння Берлінскага слоўніка егіпецкай мовы. На аснове егіпецкіх тэкстаў рознага часу Эрман даследаваў развіццё мовы, вылучыў асобныя перыяды егіпецкай мовы, выявіў роднасныя сувязі егіпецкай і семіцкіх моў. Граматыкі Эрмана неаднаразова перавыдаваліся і перакладаліся на іншыя мовы.

Вучнямі Эрмана былі К. Зэтэ, Г. Штэйндорф, Л. Борхарт, В. Шпігельберг, Г. Шэфер, Дж. Г. Брэстэд, Ф. фон Бісінг.

## Працы 
Эрману належыць больш 200 прац па розных пытаннях егіпталогіі.

* Новаегіпецкая граматыка (Neuägyptische Grammatik. Leipzig, 1880)
* Егіпет і егіпецкае жыццё ў старажытнасці (Ägypten und ägyptisches Leben im Altertum. Bd. I—II. Tübingen, 1885—1887)
* Казкі папірусу Весткар (Die Märchen des Papyrus Westcar. Berlin, 1890)
* Мова папірусу Весткар (Die Sprache des Papyrus Westcar. Göttingen, 1890)
* Егіпецкая граматыка (Ägyptische Grammatik, Berlin, 1894)
* Гутарка расчараванага са сваёй душой (Gespräch eines Lebensmüden mit seiner Seele. Berlin, 1896).
* Егіпецкая рэлігія (Die ägyptische Religion. Berlin, 1905)
* Іерогліфы (Die Hieroglyphen. Berlin-Leipzig, 1912)
* Літаратура егіпцян (Die Literatur der Ägypter. Leipzig, 1923)
* Слоўнік егіпецкай мовы (Wörterbuch der ägyptischen Sprache. Leipzig, 1926—1931) даступны online
* Рэлігія егіпцян (Die Religion der Ägypter. Leipzig, 1934)
* Свет на Ніле: карціны са старажытнага Егіпта (Die Welt am Nil: Bilder aus dem alten Ägypten. Leipzig, 1936)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Егіптолагі Германіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Берлінскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Дырэктары музеяў Германіі
Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук
Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук
Катэгорыя:Лексікографы
Бярэжа (возера, Мёрскі раён)

**Бярэжа** — возера ў Беларусі, у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці, за 14 км на паўднёвы ўсход ад горада Мёры, за 5 км на ўсход ад вёскі Белеўцы, у басейне ракі Бярэжа.

Плошча паверхні 0,69 км². Даўжыня 1,06 км, найбольшая шырыня 0,88 км. Найбольшая глыбіня 0,5 м, сярэдняя — 0,26 м. Аб’ём вады ў возеры 0,18 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 3,16 км. Плошча вадазбору 10,5 км².

Знаходзіцца ў межах ландшафтнага заказніка Ельня (створаны ў 1968 годзе). Берагі нізкія, забалочаныя. Злучана канавай з возерам Доўгае.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-8. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1982 год.

## Спасылкі 
* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Мёрскага раёна
Катэгорыя:Басейн Дзісны
Рэцыя

**Рэцыя ** (Рэтыя) (, ), з *Віндэліцыяй* ці *Віндэлікіяй* — самая заходняя з дунайскіх правінцый Рымскай імперыі, якая ўваходзіла ў склад італійскай дыяцэзіі.

Была абмежавана з усходняга боку Норыкам і зямлёй венетаў, з паўднёвай — Транспаданскай Галіяй, з заходняй — Гельвеціяй, з паўночнай — Германіяй; у склад яе ўваходзілі паўднёвыя часткі цяперашніх Бадэна, Вюртэмберга і Баварыі, паўночна-ўсходняя і ўсходняя частка Швейцарыі, Ціроль і частка Ламбардыі.

Асноўная маса рэтаў (Raeti, Ραιτοί, гэта значыць «горцы», ад кельцк. raiti), роднасных, верагодна, італійскім разенам ці этрускам, займала горную краіну паміж Норыкам, Гельвеціяй, П.-Гатардам, Бодэнскім возерам і далінай ракі Іна, распаўшыся на плямёны камунаў, ленонціяў, веностаў, брыксентаў, мезіятаў, эўганеяў, трыдэнцінцаў і інш. На поўнач ад іх жылі віндэлікійцы. Насельніцтва Рэцыі займалася жывёлагадоўляй, вінаробствам і часткова земляробствам.

У 15 годзе да н.э. рымскі ўрад вырашыў засцерагчы паўночную мяжу Італіі. Пасербы Аўгуста, Тыберый і Друз, першы праз Гельвецыю, другі з Італіі, уверх па даліне ракі Эч, уварваліся ў Рэцыю і ў адзін летні паход разбілі плямёны, якія адчайна абараняліся, але дзейнічалі без агульнага плана. Мноства людзей было перабіта і прададзена ў рабства; з мэтай раманізацыі края частку насельніцтва высялілі і замянілі надзейнымі каланістамі. Тады ж былі пракладзены найважнейшыя ў гандлёвым і стратэгічным планах дарогі, якія злучалі галоўныя пункты Паўночнай Італіі з верхнім Дунаем, Бодэнскім возерам і ўсходняй Швейцарыяй. Цэнтрам рымскага кіравання і культуры стаў горад Augusta Vindelicorum (Аўгсбург) на Леху, дзе сыходзіліся дарогі з Італіі. Адна з іх ішла ад Кома на Кіявену і Кур да Брыганцыі (Брэгенц) на Бодэнскім возеры, а адтуль у Аўгсбург; іншая з Аквілеі, праз Карнійскія Альпы, да Вельдыдэны (Вільдэн) на Іне ў Рэцыі; тут з ёю сустракалася трэцяя, самая значная дарога з Вероны на Трыент, уверх па даліне ракі Эч, затым Брэнерам, далінай Іна і Баварскімі Альпамі да Вельдыдэны і Аўгсбурга. Гэта дарога ў 47 годзе была завершана Клаўдзіем і працягнута да верхняга Дуная; па яго імі яна стала называцца via Claudia.

Рэцыя кіравалася чыноўнікамі невысокага рангу, падпарадкаванымі імператару: моцны атрад, які займаў правінцыю і ахоўваў шляхі, якія злучалі Італію з поўначчу, небяспечна было даручаць чалавеку з сенацкай партыі. Рэцыя адміністрацыйна была падзелена на Raetia prima, гэта значыць уласна Рэцыю, і на Raetia secunda ці Віндэліцыю: галоўныя гарады першай — Сuriа Raetorum (Кур), Tridentum (Трыент), Clavenna (Кіявена), Вilitiа (Белінцона), Bauzânum (Боцэн).

Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імперыі
Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі

**Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі** (, , , Віцебская вобласць, БССР, СССР) — беларускі фінансіст, банкір і дзяржаўны дзеяч. Кандыдат эканамічных навук (1995). Першы намеснік Прэм’ер-міністра Беларусі (2014—2018).

## Сям’я 
Нарадзіўся 26 сакавіка 1969 года ў Оршы ў сям’і Станіслава Мацюшэўскага і яго жонкі Марыі Дзмітрыеўны. Сям’я жыла на ўскраіне Оршы ў прыватным доме і трымала ў сваёй падсобнай гаспадарцы кур і свіней.

Бацька — Станіслаў Мацюшэўскі — узначальваў транспартную спецбазу. Дзед Васіля Мацюшэўскага па мужчынскай лініі паходзіў з Круглянскага раёна і насіў прозвішча не «Мацюшэўскі», а «Бяззубік», і пасля шлюбу ўзяў прозвішча сваёй жонкі «Мацюшэўскі».

Маці — Марыя Дзмітрыеўна Мацюшэўская — паходзіць з Аршанскага раёна і да пенсіі працавала на заводзе сілікатных вырабаў. У студэнцкія гады кожны год ездзіў летам у студэнцкія будаўнічыя атрады, каб зарабіць грошы.

У 1994 годзе скончыў аспірантуру Інстытута эканомікі Акадэміі навук Беларусі, у 1995 годзе абаранініў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Канцэптуальныя асновы фарміравання знешнеэканамічнай палітыкі Беларусі» і атрымаў навуковую ступень кандыдата эканамічных навук.

18 жніўня 2018 г. вызвалены ад пасады Намесніка Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь.

З 22 кастрычніка 2018 г. узначаліў ААТ «Белзнешэканомбанк».

Васіль Мацюшэўскі з’яўляецца ганаровым консулам Амана ў Рэспубліцы Беларусь.

## Маёмасць 
Пасля прызначэння на пасаду першага намесніка старшыні Нацыянальнага банка Беларусі Васіль Мацюшэўскі (як да таго часу і іншыя намеснікі старшыні Нацыянальнага Банку Беларусі Пятра Пракаповіча) атрымаў у Мінску пляц зямлі ў 0,11 га паблізу вадасховішча Дразды ў т. зв. «пасёлку банкіраў», дзе пабудаваў катэдж.

## Спасылкі 
* Замглавы Нацбанка Беларуси Василий Матюшевский покидает свой пост, чтобы возглавить купленный Сбербанком БПС-Банк  // interfax.by
* 
* 

Катэгорыя:Кандыдаты эканамічных навук
Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі
Катэгорыя:Банкіры Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя консулы