Базіліка Святога Мікалая

**Базіліка Святога Мікалая** () — каталіцкая базіліка ў Бары (Італія). Пабудавана для захоўвання мошчаў святога Мікалая Мірлікійскага (Цудатворцы), перанесеных у 1087 годзе з .

## Гісторыя храма 
Тэрыторыя, абраная для будаўніцтва сабора, мела свецкае значэнне: цягам некалькіх гадоў тут знаходзіўся палац візантыйскага намесніка (катапана), пасля разбураны нарманамі. Участак быў падораны архібіскупу Урсону нарманскім камандуючым Робертам Гвіскарам, які ў 1059 годзе атрымаў тытул герцага Апуліі, Калабрыі і Сіцыліі ад Папы Мікалая II.

9 мая 1087 года ў Бары прыбылі мошчы Святога Мікалая, выкрадзеныя 62 барыйскімі маракамі з царквы ў Міры. Маракі высунулі шмат умоў, перш чым аддаць мошчы святога: адной з іх было будаўніцтва новага сабора для захоўвання мошчаў. Архібіскуп Урсон пагадзіўся і даручыў бенедыкцінскаму абату Ільі пабудаваць культавае месца, дзе б захоўваліся мошчы святога, і якое прыцягвала б гандляроў і паломнікаў з Усходу і Захаду. Бары страціў статус візантыйскай сталіцы, але набыў новае важнае значэнне — стаў горадам Святога Мікалая.

Пасля смерці Урсона Ілья атрымаў згоду ад архібіскупа працягваць будаўніцтва сабора. Працы па будаўніцтве крыпты пачаліся 8 ліпеня 1087 года і скончыліся ў верасні 1089 года. 1 кастрычніка наступнага года Папа Урбан II змясціў мошчы пад алтар крыпты, дзе яны знаходзяцца да сёння, і прызначыў абата Ілью архібіскупам Бары. Абат Ілья памёр у 1105 г., яго мошчы пахаваны ў базіліцы, у саркафагу ўсходняга паходжання з выявамі чатырох філосафаў.

Працы па будаўніцтве самой базілікі працягнуліся няспешна пад кіраўніцтвам абата Яўстафія, наступніка Ільі. У 1106 годзе Папа Пасхалій II у царкоўным дакуменце запісаў, што царква амаль скончана, але ўнутраны разлад і разбурэнне горада  у 1156 годзе значна замарудзілі працы.

Царква асвечана толькі 22 чэрвеня 1197 года Конрадам, біскупам Гільдэсгайма і канцлерам імператара Генрыха VI, па даручэнні Папы Цэлестына III, пры 5 архібіскупах, 28 біскупах і 7 абатах.

Яшчэ да завяршэння будаўніцтва царква стала месцам буйных гістарычных падзей:

* у 1095 годзе  выступіў у ёй з заклікам да Першага крыжовага паходу;
* у 1098 годзе ў базіліцы прайшоў царкоўны сабор пад старшынствам Папы Урбана II па пытанні аб аб’яднанні Заходняй і Усходняй цэркваў, які не завершыўся поспехам.

, ЗША).]]
Базіліка была прыдворнай капэлай імператара Фрыдрыха II, пры Анжуйскай дынастыі мела статус палацавага храма. Залатой эпохай сабора лічыцца перыяд уладарства Анжуйскай дынастыі, калі Карл II Анжуйскі (памёр у 1309 годзе) падарыў царкве тры гарады (Санікандра-дзі-Бары, Рутцільяна і Грума-Апула), каштоўныя літургічныя ілюстраваныя кодэксы (восем з іх можна ўбачыць у архіве Базілікі) і шматлікія срэбныя і залатыя літургічныя прадметы, цяпер самыя каштоўныя прадметы Скарбніцы і Музея святога Мікалая.

9 красавіка 1799 года базіліку разрабавалі французскія войскі.

Буйныя рэстаўрацыйныя працы былі праведзены ў 1928—1956 гадах. Падчас іх пад алтаром базілікі быў знойдзены саркафаг-рэлікварый з мошчамі Мікалая Цудатворцы (1951). Саркафаг зроблены ў форме невялікага каменнага асуара з адтулінай для збору алею. Цяпер саркафаг знаходзіцца ў крыпце царквы, адгароджаны ад публічнай прасторы высокай жалезнай рашоткай. Доступ да мошчаў дазваляецца толькі арганізаваным групам паломнікаў (па папярэдняй дамоўленасці з мясцовым царкоўным кіраўніцтвам).

У 1951 годзе Папа Пій XII даручыў царкву ордэну дамініканцаў.

## Комплекс базілікі 
Базіліка з’яўляецца асноўным элементам Мікалаеўскай «цытадэлі», у комплекс уваходзяць:

* царква Святога Грыгорыя, найстаражытнейшая царква горада, у якой дагэтуль праходзяць набажэнствы;
* манастыр;
* бібліятэка і архіў Базілікі, дзе захоўваюцца дакументы і пергаменты найважнейшага гістарычнага значэння;
* даследчы цэнтр імя Святога Мікалая;
* так званы «Порцік Паломнікаў» (цалкам згублены пасля рэстаўрацыйных прац у 1950-х гадах), на яго месцы цяпер знаходзіцца сярэдняя школа імя Святога Мікалая;
* музей імя св. Мікалая, адкрыты 6 лютага 2010 г., дзе выстаўлены самыя каштоўныя артэфакты з архіва і скарбніцы сабора.

## Архітэктура і інтэр’ер 
У будаўніцтве ўжывалі вапняковы камень, часткова ўзяты з іншых будынкаў. Галоўны фасад размешчаны паміж дзвюма вежамі: Вежа Катапана справа і Вайсковая Вежа злева адрозніваюцца вышынёй і фактурай. Фасад падзелены на тры часткі, раздзеленыя пілястрамі, і тры парталы адлюстроўваюць унутранае дзяленне базілікі на тры нефы. Галоўны, сярэдні партал багата аздоблены, яго вылучае характэрны сімвалізм: абраз Хрыста — пераможца паганства на архівольце партала, а таксама выявы сфінкса і быкоў, якія падтрымліваюць калоны з боку партала.

Тыповая строгасць раманскага стылю разбаўленая ў фасадзе наяўнасцю манафорыяў, біфорыяў і цэнтральнага вакна — окула. У той жа час бакавыя сцены базілікі ўпрыгожаны шэрагам глыбокіх сляпых арак і лоджыямі з невялікімі аркавымі вокнамі (эзафорыямі). На паўночным баку заўважна вылучаецца вядомы «Партал з ільвамі».

Унутраная прастора Базілікі ўяўляе сабою лацінскі крыж, падзелены падоўжна на тры нефы шэрагам калон і апорных пілястраў. Над цэнтральным праходам змешчана раскошная столь з драўніны, багата аздобленая мастаком Карла Роза. Пад канец цэнтральнага нефа знаходзіцца галоўны алтар з шыкоўным старажытным апулійскім полагам XII ст. і апсіда, у цэнтры якой знаходзіцца трон абата Ільі з мармуру (канец XI — пачатак XII ст.). На мазаічнай падлозе вакол трона можна разглядзець арабскую вязь з надпісам «Алах». Ёсць думка, што гэта звязана з чорнарабочымі на вытворчасці мазаікі.

Ззаду біскупскага трона — маўзалей XVI ст. Боны Сфорца, герцагіні Бары і каралевы Польшчы. Паміж дзвюма жаночымі напаўаголенымі фігурамі, што сімвалізуюць Бары і Польшчу, і дзвюма выявамі святых — Мікалая і Станіслава — знаходзяцца рэшткі каралевы, што спачатку знаходзіліся ў кафедральным саборы.

Ёсць і іншыя значныя творы мастацтва:

* У левай апсідзе: карціна 2-й паловы XV ст. пэндзля Віварыні (венецыянскага мастака, які працаваў у Апуліі), якая выяўляе гутарку святых Джакома і Людовіка са святымі Мікалаем і Пятром; у цэнтры — Мадонна на троне з немаўлём.
* У папярочным нефе з правага боку — срэбны алтар (1319—1684 гг.), падораны ў 1319 г. царом Сербіі , каб накрыць магілу святога Мікалая ў крыпце. У 1684 г. Сабор заказаў двум неапалітанскім мастакам (Даменіка Марынэлі і Эньё Авітабіле) перарабіць алтар у стылі той эпохі — барока.
* На алтары правай апсіды: Трыптых (1451 г.) Андрэа Рыка з Кандзіі (вельмі запатрабаваны мастак XV ст. у розных італьянскіх гарадах). Страсны абраз Божай Маці пададзены тут, як і ў іншых гарадах (Бергама, Фларэнцыі, Парме і інш.), яна выяўлена паміж Св. Мікалаем справа і Св. Іаанам Багасловам злева.

Ля бакавых нефаў — дзве шырокія лесвіцы да крыпты, дзе знаходзяцца мошчы святога Мікалая. Асаблівасці крыпты — праваслаўная капліца з іканастасам і два алтары: адзін прысвечаны каталіцкаму абраду, другі — праваслаўнаму (адзіны выпадак у каталіцкім свеце, што пацвярджае пакліканне Бары — збліжэнне дзвюх цэркваў). Базіліка цягам многіх стагоддзяў і цяпер з’яўляецца цэнтрам паломніцтва. Характэрныя элементы крыпты — капітэлі; усе розныя, а некаторыя нават «двухаблічныя». У паўднёвым куце знаходзіцца «цудадзейная» калона, зробленая з парфіру.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Базілікі

Катэгорыя:Каталіцкія храмы Італіі
Катэгорыя:Храмы Святога Мікалая
Катэгорыя:Бары
Катэгорыя:З’явіліся ў 1105 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Італіі ў раманскім стылі