Жыццё дванаццаці цэзараў

]]
**«Жыццё дванаццаці цэзараў»** (*De vita Caesarum*) — асноўная праца старажытнарымскага гісторыка Светонія, напісаны ў яго бытнасць сакратаром імператара Адрыяна (каля 121 г.). Уяўляе сабой зборнік біяграфій Юлія Цэзара і 11 першых рымскіх прынцэпсаў, ад Аўгуста да Даміцыяна. Праца прысвечаны прэфекту прэторыя Гаю Септыцыю Клару. Першыя старонкі кнігі не захаваліся.

## Характарыстыка 
Біяграфіі выкладзены не ў храналагічнай паслядоўнасці. Спачатку Светоній расказвае пра паходжанне кожнага кіраўніка, пра раннія гады яго жыцця, пра яго грамадскую дзейнасць, затым пераходзіць да прыватнага жыцця, уласцівасцяў характару, знешнасці. Завяршае кожную біяграфію апавяданне пра акалічнасці смерці імператара.

Па ацэнцы М. Л. Гаспарава, «Светоній пазбаўлены літаратурнага густу: ён не клапоціцца пра мастацкае аздабленне стылю, ён аднастайны і сухі». У адрозненне ад Тацыта, гістарычныя спружыны падзей і псіхалагічныя матывіроўкі мала займаюць аўтара.

Асобныя пасажы (напрыклад, пра тое, як Тыберый аддаваўся педафіліі ў адзіноце вострава Капры) уяўляліся настолькі распушчанымі, што аж да канца XX стагоддзя ў перакладах іх замянялі адпунктоўкамі або пакідалі лацінскі тэкст без перакладу.

## Захаванасць сачыненняў. Рукапісы. Выданні 
Да нашых дзён «Жыццё дванаццаці цэзараў» захавалася практычна цалкам. Зрэшты, ніводны з рукапісаў, уключаючы самыя раннія, не мае прадмовы і пачатку біяграфіі Гая Юлія Цэзара з гісторыяй роду Юліяў, акалічнасцямі нараджэння будучага дыктатара, яго дзяцінствам і звычайным для антычнай літаратуры пералікам прадвесцяў. У VI стагоддзі візантыйскі антыквар Іаан Лід карыстаўся копіяй з прысвячэннем Септыцыю Клару, але ў рукапісе IX стагоддзя прысвячэння ўжо няма. Паводле некаторых ацэнак, страчаны фрагмент мог быць вельмі значным — да 16 рукапісных старонак.

Найстаражытны захаваны рукапіс «Жыцця дванаццаці цэзараў» адносіцца да IX стагоддзя. Ён умоўна вядомы як «Codex Memmianus» (умоўныя абазначэнні — «Codex Parisinus 6115», «Paris. Lat. 6115» або «M») і створаны каля 840 года ў Туры. Аднак яшчэ раней у Фульдскім кляштары існаваў і іншы рукапіс. Каля 844 года яго жадаў атрымаць для сваіх даследаванняў антыквар , абат , але яму даслалі копію. Магчыма, фульдскі манускрыпт быў крыніцай (архетыпам) для ўсіх наступных копій «Жыцця дванаццаці цэзараў»; у спецыяльнай літаратуры ён традыцыйна пазначаецца як «Ω» (Амега) паводле класіфікацыі , у менш вядомай класіфікацыі Леа Прудома яго абазначэнне — «P». Мяркуецца, што менавіта гэтым кодэксам каля 818 года карыстаўся Эйнхард для складання біяграфіі Карла Вялікага. Іншыя рукапісы былі зроблены значна пазней. У прыватнасці, у XI стагоддзі быў створаны манускрыпт «Gudianus 268 Guelferbytanus», або «G», у XI ці XII ст. — «Vaticanus 1904», або «V», у XII стагоддзі — «Codex Laurentianus 68, 7» і «Codex Parisinus 6116». Рукапісы сачыненняў Светонія падзяляюць на чатыры групы паводле характэрных асаблівасцей чытання розных фрагментаў. Гэтыя розначытанні ўзыходзяць да невялікай колькасці крыніц (архетыпаў). Да найстаражытнейшай першай групы адносяцца манускрыпты «M» і «G», другая («V», «Codex Laurentianus 68, 7» і іншыя кодэксы) і трэцяя групы («Codex Parisinus 6116» і іншыя) узыходзяць да двух розных рукапісаў-архетыпаў прыблізна XI стагоддзя, чацвёртая група прадстаўлена копіямі эпохі Адраджэння. Сучасныя выданні тэксту «Жыцця дванаццаці цэзараў» грунтуюцца на крытычным тэксце К. Л. Рота, выпушчаным у 1858 годзе і заснаваным на параўнанні ўсіх рукапісаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гістарычныя сачыненні
Катэгорыя:Пісьмовыя крыніцы па гісторыі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Біяграфіі
Катэгорыя:Кнігі II стагоддзя