open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ліпнікі (біялагічны заказнік)

**Біялагічны заказнік «Ліпнікі»** — заказнік мясцовага значэння ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі. Утвораны рашэннем Чашніцкага райвыканкама от 24 лютага 1992 года № 53. Створаны з мэтай захавання ў натуральным стане прыроднага фларыстычнага комплексу. Заказнік знаходзіцца пад аховай Старасельскага лясніцтва. Выключаны з разліку высечак галоўнага карыстання.

## Апісанне 
Размешчаны за 0,9 км на паўночны ўсход ад вёскі Вялікія Ліпавічы. Агульная плошча 1,3 га. Насаджэнні прадстаўлены дрэвастоем мясцовых відаў. Дрэвастой складаны, высокай якасці, складзены пераважна ліпай драбналістай, узрост якой складае больш за 70 гадоў. У склад дрэўнага яруса ўваходзяць таксама бяроза барадаўчатая, ясень, дуб чарэшчаты, елка, клён вастралісты і асіна. Адзначаны таксама адзінкавыя дрэвы вольхі чорнай і шэрай. Са старых дрэў тут захаваліся адзінкавыя дубы ўзростам не менш за 130—150 гадоў.

## Літаратура 
* Прыродна-геаграфічнае апісанне Чашніцкага раёна. Флора і фаўна // Гістарычна-краязнаўчы курс «Наша Чашніччына». Чашніказнаўства / В. В. Грыбко. — Мінск: Медисонт, 2007. — С. 6—12.
* Чашникский район // Витебская область: природа, туризм, спорт, отдых = Vitebsk region: the nature, tourism, sport, rest / под общ. ред. Л. Л. Прокофьевой. — Витебск : Витебский центр маркетинга, 2005. — С. 250—255.
* Чашникский район // Особо охраняемые природные территории Витебской области = Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Віцебскай вобласці = Specially protected natural territories of the Vitebsk region : [информационный сборник] / [сост. Г. Горланов]. — [Б. м.] : [Б. и.], [Б. г.]. — С. 25—26.

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі
Катэгорыя:Чашніцкі раён
Катэгорыя:1992 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Ясудзіро Одзу

— японскі  і . Адзін з агульнапрызнаных класікаў японскага і сусветнага кінематографа.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1903 годзе. Атрымаў вядомасць дзякуючы кінашэдэўру «Такійская гісторыя» (1953). Пачаў кар’еру ў трыццатых гадах у больш камедыйнай, але ўсё ж сацыяльна-праніклівай манеры з такіх фільмаў як «Нарадзіцца я нарадзіўся…» (1932) і «Жанчына-рабаўніца» (1933). У гады вайны і пасля паступова асвоіў жанр сямейнай драмы, здымаючы як камедыі («Добрай раніцы!», 1959), так і драмы («Позняя вясна», 1949, «Ранняе лета», 1951, «Плывучыя травы», 1959).

## Выбраная фільмаграфія
Яўген Іванавіч Клімчанка

**Яўген Іванавіч Клімчанка** (, в. Лагаўшчына, Талачынскі раён, Віцебская вобласць — ) — работнік прамысловасці, Герой Сацыялістычнай Працы.

## Біаграфія 
З 1941 года працаваў слесарам-інструментальшчыкам у Новасібірску.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Быў курсантам школы авіямеханікаў, камандзірам аддзялення чыгуначных войск на Забайкальскім фронце і ў Забайкальскай ваеннай акрузе.

Пасля звальнення ў запас у 1949 годзе пачаў працаваць на Мінскім трактарным заводзе, які яшчэ будаваўся. Яму было даручана падрыхтаваць інструмент для вытворчасці будучай тэхнікі. Сваё майстэрства перадаў маладым рабочым і падрыхтаваў больш за 40 вучняў.

З 1944 года — член ВКП(б), а з 1976 года — член ЦК КПСС. З’яўляўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР у 1970—1974 гадах.

Памёр 22 лістапада 1989 года.

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы (1966)
* Заслужаны работнік прамысловасці БССР (1974)
* Заслужаны настаўнік рабочай моладзі БССР (1978)
* ордэн Леніна — двойчы
* ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі
* Залатая Зорка Героя Сацыялістычнай Працы
* 11 медалямі, сярод якіх:
** залаты медаль «Серп і Молат» Героя Сацыялістычнай Працы
** сярэбраны медаль ВДНГ СССР
** бронзавы медаль ВДНГ СССР

## Літаратура 
* Карніловіч, Э. А. Якасць сэрца чалавечага / Э. А. Карніловіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Талачынскага раёна / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1988. — С. 628—630.
* Клімчанка Яўген Іванавіч // Беларуская Савецкая энцыклапедыя : у 12 т. / рэдкал.: П. У. Броўка [і інш.]. — Мінск, 1972. — Т. 6 : Кішынёў-Мінцэвічы. — С. 27.
* Климченко Евгений Иванович // Моя Толочинщина: страницы истории / А. Шнейдер. — 2-е изд, с изм. — Минск : Бизнесофсет, 2006. — С. 125.
* Климченко Евгений Иванович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 494.
* Климченко Евгений Иванович // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник / сост.: И. Н. Кулан, В. И. Козак, Е. Е. Соколов; под общ. ред. А. Н. Новикова. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — С. 117.
* Климченко Евгений Иванович // Слава и гордость земли Витебской : биографический справочник / сост. М. Н. Пригожий; редкол.: М. П. Кузьмич [и др.]. — Витебск : Витебская областная типография, 2009. — С. 253.
* Шыманскі, М. Іду да вас, людзі / М. Шыманскі // Сузор’е : кніга нарысаў / уклад. А. М. Бяржынскі. — Мінск : Юнацтва, 1985. — С. 7-21.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены ЦК КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі прамысловасці БССР
Уладзімір Іванавіч Панцялееў

**Уладзімір Іванавіч Панцялееў** (, Навасёлкі, Бялыніцкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі скульптар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1989 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучыўся ў А. Анікейчыка. Удзельнік мастацкіх выставак з 1985 года, Нацыянальным гістарычным музеі, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава, фондах Міністэрства культуры Беларусі, Нацыянальным Полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку, а таксама ў прыватных калекцыях у краіне і за мяжой.

## Узнагароды 
Узнагароджаны двума бронзавымі медалямі ВДНГ СССР (1980, 1981), медалём Беларускага саюза мастакоў «За заслугі ў мастацтве» (2007), двойчы лаўрэат прэміі Гродзенскага аблвыканкама «За творчыя дасягненні ў галіне культуры і мастацтва» імя А. Дубко ў намінацыі «Мастак года» па выніках 1999 і 2013 гадоў.

У 2004 годзе ўзнагароджаны Падзячным пісьмом Гродзенскага аблвыканкама. У 2012 годзе заняў першае месца ў конкурсе на скульптуру Святога Юргіса ў горадзе Вяйсіеяй (Літва) і быў узнагароджаны ордэнам Святога Юргіса

Рашэннем гарадскога Савета дэпутатаў ад 9 ліпеня 2009 года № 138 Уладзімір Панцялеяў за высокія дасягненні і значны асабісты ўнёсак у развіццё дэкаратыўнай і манументальнай скульптуры ўнесены ў Кнігу славы горада Гродна

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Скульптары Беларусі
Катэгорыя:Скульптары паводле алфавіта
Катэгорыя:Постаці Гродна
Гайдукоў

**Гайдукоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Гайдукоў — лідар незарэгістраванага грамадскага аб’яднання «Саюз маладых інтэлектуалаў».
* Мікалай Міхайлавіч Гайдукоў — савецкі батанік-альголаг.
Канчар (значэнні)

**Канчар** — шматзначны тэрмін.

* Канчар — від халоднай клінковай зброі, эвалюцыйная форма мяча
* Яўсей Сцяпанавіч Канчар — беларускі палітычны дзеяч, гісторык, публіцыст, вучоны ў галіне эканамічнай геаграфіі
Сікунка

**Сіку́нка** — рака ў Беларусі, у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Ашмянка (басейн Віліі).

Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 89 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 2 км у напрамку на ўсход ад аграгарадка Солы. Працякае праз возера Рыжае. Упадае ў Ашмянку прыкладна за 0,6 км на захад ад вёскі Валэйкавічы. Вадазбор на поўдні Нарачана-Вілейскай нізіны.

Асноўны прыток — Ратагол (правы).

## Літаратура 
## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Ашмянкі
Ідрынскі раён

**Ідрынскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Краснаярскім краі Расіі.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Ідрынскае.

Катэгорыя:Раёны Краснаярскага края
Джордж Кэмпбел Скот

**Джордж Кэмпбел Скот** (,  — ) — амерыканскі акцёр, рэжысёр і прадзюсар, уладальнік прэміі «Оскар» і першы акцёр, які адмовіўся ад гэтай прэміі. Скот быў вельмі папулярны дзякуючы ролям на тэатральнай сцэне і поспехам у кіно, запомніўшыся па фільмах «Махляр», «Доктар Стрэйнджлау, або Як я навучыўся не хвалявацца і палюбіў бомбу» і «Патан».

Быў вядомы таксама сваім непублічным характарам і своеасаблівым стаўленнем да кінаўзнагарод: напрыклад, Скот адмовіўся нават ад намінацыі на «Оскар» у 1962 годзе за ролю нягодніка-менеджара ў драме «Махляр», а праз дзевяць гадоў, выйграўшы «Оскар» за стварэнне галоўнай ролі генерала Патана ў аднайменным баевіку, вярнуў яе акадэмікам.

## Зноскі 
Катэгорыя:Ваенныя ЗША
Катэгорыя:Акцёры ЗША
Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Перамогі ў Другой сусветнай вайне
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Obie
Катэгорыя:Галівудская алея славы
Катэгорыя:Памерлі ад сардэчна-сасудзістых захворванняў
Балота Саснягі (біялагічны заказнік)

**Біялагічны заказнік «Саснягі»** — мясцовага значэння. Утвораны і атрымаў статус ААПТ па рашэнні Чашніцкага paйвыканкама ў лютым 1992 года з мэтай захаваць адпаведны фларыстычны комплекс, месцы вырастання рэдкіх і знікаючых раслін.

## Апісанне 
Размешчаны за 2,7 км на паўночны захад ад в. Мядзвецк і за 6 км на паўночны захад ад в. Іванск. Агульная плошча заказніка 5,1 га.

Назва Саснягі ўтворана ад в. Саснягі Лепельскага раёна. Тэрыторыя заказніка знаходзіцца на аддаленні ад буйных населеных пунктаў, да яе няма добрага пад’езду на машынах, а гэта станоўча сказваецца на захаванні відаў, разнастайнасці расліннага і жывёльнага свету заказніка.

Устаноўлена, што на тэрыторыі заказніка вырастае 127 відаў раслін, з якіх два віды раслін занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь — баранец звычайны і венерын чаравічак сапраўдны. Таксама віды, уключаныя ў спіс дзікарослых, дэкаратыўных, лекавых, харчовых і іншых гаспадарча-карысных раслін, якія маюць патрэбу ў прафілактычнай ахове і рацыянальным выкарыстанні на тэрыторыі рэспублікі: пералеска высакародная, чына гладкая, званочак персікалісты, пальчатакарэннік Фукса, гняздоўка звычайная.

Насаджэнні заказніка прадстаўлены дрэвастоем мясцовых відаў: бярозай, вольхай, елкай, ясенем, ліпай, дубам, вязам, клёнам, сасной. У Саснягах пражываюць 39 відаў птушак і 66 відаў наземных пазваночных жывёл.

## Літаратура 
* Торбина, И. Сосняги / И. Торбина // Чырвоны прамень (Чашнiкi). — 2006. — 22 жн. — С. 3.
* Чашникский район // Особо охраняемые природные территории Витебской области = Асабліва ахоўныя прыродныя тэрыторыі Віцебскай вобласці = Specially protected natural territories of the Vitebsk region : [информационный сборник] / [сост. Г. Горланов]. — [Б. м.] : [Б. и.], [Б. г.]. — С. 25-26.

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі мясцовага значэння Беларусі
Катэгорыя:Чашніцкі раён
Катэгорыя:1992 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе
Анатоль Антонавіч Гіруцкі

**Анатоль Антонавіч Гіруцкі** (нар. , в. Смаляны, Коханаўскі раён.

Скончыў вучылішча чыгуначнікаў у Рызе, пасля паступіў у Ленінградскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту, дзе правучыўся два гады. Служыў тры гады ў ВМФ СССР.

## Літаратура 
* 
* Гіруцкі Анатоль Антонавіч // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.] / рэдкал.: Т. У. Бялова [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3 : Г-З. — С. 31-32.
* 
*  — С. 40.
* Старычонак, В. Да юбілею Анатоля Гіруцкага / В. Старычонак // Роднае слова. — 2008. — № 10. — С. 46.
 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Русісты
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Нейралінгвісты
Катэгорыя:Рэлігіязнаўцы
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Анатоль Антонавіч Шнэйдар

**Анатоль Антонавіч Шнэйдар** (, в. Парэчча, Талачынскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі журналіст, краязнаўца, кінарэжысёр. Член Саюза журналістаў СССР (1991), член Беларускай асацыяцыі клубаў ЮНЕСКА.

## Біаграфія 
Скончыў Азярэцкую сямігодку, Аршанскі тэхнікум чыгуначнага транспарту (1951), аддзяленне журналістыкі Мінскай вышэйшай партыйнай школы. Працаваў чыгуначнікам на Пермшчыне.

З 1965 года — кіраўнік кінастудыі «Летапіс» пры Талачынскім раённым Доме культуры.

Прадстаўляў Беларусь на 48-м Міжнародным кінафестывалі і 45-м кангрэсе УНІКА-86.

У 1988 годзе ўдзельнічаў у 16-м Сусветным фестывалі шырокаэкраннага кіно.

## Творчасць 
У газеце «Піянер Беларусі» з’явілася яго першае апавяданне «Сустрэча». Яму належыць больш за 300 публікацый па краязнаўстве, гісторыі, мастацтве і літаратуры ў перыядычных выданнях Беларусі і каля 100 кінавідэастужак.

Адзін з аўтараў кніг: «Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Талачынскага раёна», «Друцк і Барысаў», зборніка літаратурных твораў «Зямное прыцягненне».

Аўтар кніг: «Талачын: гісторыка-эканамічны нарыс» (1983), «Мая Талачыншчына: старонкі гісторыі» (2006), «Сінявокая Талачыншчына» (2009), «Зямля над Друццю і Абалянкай» (2015).

### Фільмаграфія 
Сярод кінастужак: «Друць», «Старажытныя паркі», «Жыві, крыніца жыві».

Рэжысёр фільмаў: «Маналог драматурга», «1000-годдзе Друцка», «Родны край» і кінатрылогіі «Боль мая — вёска», у якую ўвайшлі фільмы «Паміраючая вёска», «Кінутая вёска», «Вёска, якой няма».

Пра кінааматара і краязнаўцу Анатоля Шнэйдара рэжысёр Вольга Дашук стварыла поўнаметражны фільм «Кінааматар. Восеньскі сон», зняты на кінастудыі «Беларусьфільм».

## Узнагароды 
* Ганаровы грамадзянін Талачынскага раёна (2010)
* дыплом «За грамадзянскую пазіцыю, мужнасць і спачуванне»
* прыза «За найлепшы фільм VIII кінафестывалю»
* дыплом «За творчы ўклад у рух кінааматарства ў Рэспубліцы Беларусь»

## Літаратура 
* Бірукоў, В. Краязнаўца, кінарэжысёр, журналіст / В. Бірукоў // Віцебскі рабочы. — 2000. — 12 кастр. — С. 2.
* Корниенко, М. Краеведческий материал всегда в центре внимания / М. Корниенко // Наша Талачыншчына. — 2006. — 11 кастр. — С. 2.
* Королев, М. Архивист времени / М. Королев // Наша Талачыншчына. — 2013. — 12 студз. — С. 3.
* Мазур, А. Летапісец роднага краю / А. Мазур // Народнае слова. — 2005. — 9 чэрв. — С. 8.
* Маліноўскі, М. Заўсёды побач творчасць і праца / М. Маліноўскі // Наша Талачыншчына. — 2005. — 12 кастр. — С. 3.
* Маліноўскі, М. Краязнаўца і Ганаровы грамадзянін / М. Маліноўскі // Краязнаўчая газета. — 2010. — № 38 (кастр.). — С. 2.
* Творчасць не ведае ўзросту // Сцяг Ільіча (Талачын). — 2000. — 11 кастр. — С. 2, 4.
* Цімошык, Л. Кінааматар як летапісец / Л. Цімошык // Звязда. — 2012. — 1 снеж. — С. 6.
* Шалахоўскі, А. Ён піша гісторыю Талачына / А. Шалахоўскі // Літаратура і мастацтва. — 2006. — 14 ліп. — С. 12.
* Шпакоўская, Г. Талачынскі летапісец / Г. Шпакоўская // Витебские вести. — 2015. — 6 авг. — С. 21.

Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Кінарэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Талачынскага раёна
Аляксандр Тышынскі

**Аляксандр Тышы́нскі** (; , г. Санкт-Пецярбург — , Мясата) — польскі літаратуразнаўца, крытык, празаік.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу. Вучыўся ў Маладзечанскім шляхецкім павятовым вучылішчы і Віленскім універсітэце. У 1829—1838 гг. жыў у Мясаце на Маладзечаншчыне і ў Мінску.

З’яўляўся адным з заснавальнікаў і аўтараў польскамоўнага часопіса «Варшаўская бібліятэка». Працаваў выкладчыкам у Варшаўскай галоўнай школе. У 1873 годзе ён быў абраны членам Акадэміі мастацтваў у Кракаве.

Апошнія гады жыцця правёў у Мясаце. Пахаваны ў Радашковічах на каталіцкай частцы могілак.

## Творчасць 
Аўтар кніг «Пра школы ў польскай паэзіі» (1837), «Даследаванні і крытыка» (т. 1—3, 1854), «Польскія вобразы» (1875), «Гістарычнага нарыса асветы славян» (1841) ды інш.

## Творы 
* Amerykanka w Polsce (1837; раман)
* Rys historyczny oświecenia Słowian (1841; гістарычнае даследаванне)
* Rozbiory i krytyki (1854, тры тамы; зборнік крытычных работ і рэцэнзій)
* Pierwsze zasady krytyki powszechnej (1871; філасофскі трактат)
* Wizerunki polski (1875; зборнік крытычных работ і рэцэнзій)
* Pisma krytyczne (1904, два тамы; зборнік крытычных работ і рэцэнзій)

## Літаратура 
* Wielka encyklopedia powszechna. Warszawa: Państwowe wydawnictwo naukowe, 1968, t. 11, s. 760.

## Спасылкі 
* Тышынскі Аляксандр

Катэгорыя:Памерлі ў Маладзечанскім раёне
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Польшчы
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Барыс Абрамавіч Брэслаў

**Барыс Абрамавіч Брэслаў** (, в. Мікуліна, Талачынскі раён, Віцебская вобласць — ) — удзельнік рэвалюцыйнага руху, публіцыст.

## Біаграфія 
Член РСДРП з 1899 года. У 1901 годзе за кіраўніцтва забастоўкай у Віцебску сасланы ва Усходнюю Сібір.

З 1904 года вёў партыйную работу ў Пецярбургу, Мікалаеве, Днепрапятроўску, Маскве, Екацярынбургу. У 1909—1911 гадах быў слухачом партыйнай школы ў Ланжумо (Францыя).

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года — супрацоўнік газеты «Праўда» (1917), рэдактар газеты «Голас праўды» ў Кранштаце. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года — дэлегат I Віцебскага губернскага з’езда Саветаў, член Віцебскага губвыканкама. З 1918 года — сакратар Віцебскага губкама РСДРП(б) — РКП(б). З чэрвеня 1918 года — на партыйнай і савецкай рабоце ў Віцебску, Маскве.

У 1924—1925 гадах — на савецкай, гаспадарчай і дыпламатычнай рабоце. Член ВЦВК у 1918—1919 гадах. З 1930 года працаваў намеснікам паўпрэда ў Францыі.

Рэпрэсаваны ў 1937 годзе. Памёр 20 красавіка 1943 года ў турме. Рэабілітаваны ў 1956 годзе.

## Творчасць 
Барыс Брэслаў пісаў успаміны пра У. І. Леніна, збіраў звесткі пра яго жыццё і дзейнасць.

З’яўляецца аўтарам брашур: «Характар і этапы рускай рэвалюцыі», «Тры дні лютага 1917 года», «Напярэдадні Кастрычніка 1917 года» і артыкулаў пра жыццё і дзейнасць рэвалюцыянераў Сярго Арджанікідзе, Рыгора Пятроўскага, Канкордыі Самойлавай, Сямёна Сямкова. Больш за ўсё друкаваўся ў часопісе «Каторга і ссылка».

Удзельнічаў у распрацоўцы дакументальнай гісторыі палітычнай турмы, ссылкі і эміграцыі.

## Літаратура 
* Бреслав Борис Абрамавич // Витебская губерния: политические портреты в документах и материалах. 1917—1924 гг. / сост.: Н. В. Воронова [и др.]. — Витебск : Витебская областная типография, 2016. — С. 207—208.
* 
* Карніловіч, Э. А. Слухач школы ў Ланжумо / Э. А. Карніловіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Талачынскага раёна / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1988. — С. 76-80.

Катэгорыя:Удзельнікі Кастрычніцкай рэвалюцыі
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Члены Бунда
Катэгорыя:Члены РСДРП
Катэгорыя:Члены УЦВК
Катэгорыя:Постаці спецслужбаў СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Чэкісты
Катэгорыя:Мемуарысты СССР
Яраслаў Тышынскі

**Яраслаў Тышы́нскі** (; 1 чэрвеня 1883, Непалокаўцы — 17 красавіка 1930, ) — польскі мастак, скульптар.

## Біяграфія 
Дзяцінства правёў у сямейным доме ў Стрыі. Тры гады вучыўся на архітэктурным факультэце Львоўскай палітэхнікі, потым пераехаў у Кракаў, дзе вучыўся на кафедры скульптуры Акадэміі мастацтваў ў прафесара Канстанта Ляшчкі. Пасля паехаў у Парыж, дзе навучаўся ў прыватнай школе жывапісу і скульптуры — Акадэміі Жуліяна. Пасля смерці бацькі ён вярнуўся ў Львоў, дзе па просьбе архімандрыта Шаптыцкага зрабіў скульптуру Тараса Шаўчэнкі.

Па запрашэнні свайго сябра, архітэктара Атона Краснапольскага, прыехаў у Мінск, дзе спачатку навучаў маляванню і скульптуры дзяцей у шматлікіх шляхецкіх маёнтках, у т.л. Ваньковічаў, Чапскіх, Прушынскіх, потым заснаваў у горадзе ўласную студыю скульптуры.

У 1911 годзе разам з мастаком Фердынандам Рушчыцам арганізаваў у Мінску буйную мастацкую выстаўку «Wystawa sztuk pięknych w Mińsku».

Пасля пачатку Першай сусветнай вайны ў 1914 годзе Яраслаў Тышынскі, як аўстрыйскі падданы, быў інтэрнаваны і высланы ў Арэнбург. Ён пакінуў дзесяткі сваіх скульптур у Мінску. Ацалелі толькі іх фотаздымкі, зробленыя галоўным чынам Янам Булгакам (сярод іншых «На крэсле», «Успаміны», «Аголеная жанчына»). У Арэнбургу ён стаў захавальнікам польскага мастацтва, якое мелася ў горадзе.

Ён уступіў у шэрагі 5-й сібірскай дывізіі арміі Калчака як радавы — удзельнічаў у баявых дзеяннях на Урале, потым пад Нова-Мікалаеўскам (цяпер Новасібірск). Пры наступленні Чырвонай арміяй апынуўся ў апошніх эвакуіраваных эшалонах, якія зведалі жорскія баі пад гарадамі Тайга і Ачынск. Дабраўшыся да станцыі Клюквеннай (каля 120 км на ўсход ад Краснаярска), нягледзячы на дамоўленасці, гэтыя падраздзяленні апынуліся ў лагерах ваеннапалонных і турмах. Вызваліўшыся з турмы, ён сплаўляў лес па рацэ Енісей і вырабам фарбаў для бялізны.

Пасля перамір’я паміж Польшчай і Савецкай Расіяй ў 1920 годзе, на якім бакі абмяняліся ваеннапалоннымі, ужо хворы на туберкулёз касцей Яраслаў Тышынскі прайшоў шлях да польскай граніцы. У Польшчы, пасля шлюбу з Ядвігай Жураўскай, ён спрабаваў яшчэ тварыць, адначасова лечачы туберкулёз. З таго часу паходзяць маляваныя шаўковыя шалікі, ахвяраваныя Аддзел тэкстылю Нацыянальнага музея ў Варшаве, і апошняя скульптура польскага сібірскага салдата, адліўкі якой былі перададзены  і Нацыянальнаму музею ў Кракаве.

Яраслаў Тышынскі памёр ад туберкулёзу 17 красавіка 1930 г. Пахаваны ў Варшаве на Паванзкоўскіх могілках, у квартале 334.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Danuta Tyszyńska-Kownacka, Okruchy pamięci. O artyście rzeźbiarzu Jarosławie Tyszyńskim, wydawnictwo: Letter Quality, rok wydania: 2003, ISBN 978-83-85345-13-8.

Катэгорыя:Мастакі Польшчы
Катэгорыя:Скульптары Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Эдуард Аляксандравіч Карніловіч

**Эдуард Аляксандравіч Карніловіч** (, в. Любанічы, Талачынскі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі гісторык, палітолаг, пісьменнік. Кандыдат гістарычных навук (1971).

## Біяграфія 
Член КПСС з 1963 года. Скончыў Варанцэвіцкую сярэднюю школу, аддзяленне журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. I. Леніна (1965), аспірантуру пры Беларускім дзяржаўным універсітэце.

Працаваў рэдактарам, старшым рэдактарам маладзёжных праграм Беларускага тэлебачання (1962—1964), інструктарам Мінскага абкама ЛКСМБ (1964—1966), загадчыкам кабінета філасофіі і навуковага камунізму, выкладчыкам Беларускага тэхналагічнага інстытута імя С. М. Кірава (1966—1971).

З 1971 года — старшы выкладчык, дацэнт кафедры навуковага камунізму Беларускага інстытута народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава.

Кандыдат гістарычных навук (1971).

## Навуковая дзейнасць 
Збіраў і даследаваў матэрыялы пра ўдзел ураджэнцаў Беларусі ў рэвалюцыйным руху ў Расіі.

Аўтар кніг «Платон Галавач — публіцыст» (разам з Р. В. Булацкім, 1973), «Рэвалюцыяй прызваныя» (1980), «Людзі рэвалюцыйнага подзвігу» (1985), «На грэбні гісторыі», «Імёны з небыцця» (2003), «Генерал славянскай раці» (2007), «Беларусь: сузор’е палітычных імёнаў» (2009), «Ля вытокаў эканамічных ведаў», «Рыцары адкрыццяў» (2016).

Складальнік зборнікаў успамінаў ураджэнцаў Беларусі пра У. I. Леніна «Правадыр, настаўнік і сябра» (разам з Э. А. Забродскім, 1980; 2 выд. 1985), успамінаў ураджэнцаў Беларусі пра Кастрычніцкую рэвалюцыю «У жалезных батальёнах рэвалюцыі» (разам з Э. А. Забродскім, 1987).

Адзін з аўтараў і рэдактараў навучальных дапаможнікаў «Палітычныя мысліцелі», «Пачатак геапалітыкі».

Прызнаны адным з найлепшых аўтараў часопісаў «Работніца і сялянка» (1987) і «Беларуская думка» (2003).
 

## Літаратура 
* Бирюков, В. Встреча, которая поможет нам сделать свои открытия / В. Бирюков // Наша Талачыншчына. — 2017. — 15 ліп. — С. 8.
* Карніловіч, Э. «Гісторыя Беларусі ў асобах» / Э. Карніловіч // Наша Талачыншчына. — 2013. — 11 верас. — С. 7.
* Сучасныя беларускія краязнаўцы // Краязнаўчая газета. — 2006. — № 47 (снеж.). — С. 2.
* Э. А. Корнилович // Моя Толочинщина: страницы истории / А. Шнейдер. — 2-е изд, с изм. — Минск : Бизнесофсет, 2006. — С. 154.
* Эдуард Аляксандравіч Карніловіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Талачынскага раёна / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1988. — С. 643.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Палітолагі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Аляксандр Іванавіч Кузьмук

**Аляксандр Іванавіч Кузьмук** (, нар. 17 красавіка 1954) — украінскі военачальнік, генерал арміі Украіны, палітычны дзеяч. З 11 ліпеня 1996 па 24 кастрычніка 2001 і з 24 верасня 2004 па 3 лютага 2005 — міністр абароны Украіны.

Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мукачэва
Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
Наваполацкая ЦЭЦ

**Наваполацкая ЦЭЦ** — цеплаэлектрацэнтраль ў Наваполацку Віцебскай вобласці. Філіял «Віцебскэнерга».

## Апісанне 
Гісторыя Наваполацкай ЦЭЦ пачалася са жніўня 1957 годзе. Цеплаэлектрацэнтраль з магутнасцю ў 200 МВт павінна была вырашаць пытанні забеспячэння цеплавой і электрычнай энергіяй будучага нафтаперапрацоўчага завода і новага горада.

13 кастрычніка 1959 года было арганізавана СУ ЦЭЦ. Каля вытокаў будаўніцтва стаялі старшы прараб А. Чалнакоў, кіраўнікі Е. Сярэнка і А. Кісялёў. Завяршаў аб’ект і рабіў пуск станцыі В. Кандрацьеў. Першым дырэктарам станцыі стаў І. Цітоў.

Першая чарга цеплаэлектрацэнтралі ўведзена ў эксплуатацыю ў 1966 годзе, другая — у 1977 годзе. З 1977 года для павелічэння магутнасці станцыі да 505 МВт пачата будаўніцтва трэцяй чаргі, якое завяршылася ў 1982 годзе. У снежні 1994 года па магістральным газаправодзе быў прыняты прыродны газ, а ў студзені 1995 годзе, на катле № 3 ён упершыню запалены.

Цяпер вызначаная магутнасць Наваполацкай ЦЭЦ складае 270 МВт, гадавая выпрацоўка электраэнергіі — 0,7-0,8 млрд. КВт-г, гадавы выраб цяпла — 2800-3000 тыс. гкал.

## Літаратура 
* Велюго, В. Новополоцкой ТЭЦ — 45 / В. Велюго; беседовал В. Факеев // Новая газета (Наваполацк). — 2007. — 21 снеж. — С. 3.
* Велюго, В. П. Мастера тепла / В. П. Велюго; беседовал В. Факеев // Вiцебскі рабочы. — 2006. — 6 студз. — С. 3.
* Велюго, В. П. Спасибо мастерам тепла за жар сердец, за нить накала! / В. П. Велюго; беседовал В. Факеев // Новая газета (Наваполацк). — 2005. — 20 снеж. — С. 1, 3.
* Владимиров, П. Дело жизни / П. Владимиров // Новополоцк сегодня. — 2017. — 22 дек. — С. 4.
* Гурин, А. По формуле энергетиков / А. Гурин; беседовала А. Ободова // Новополоцк сегодня. — 2016. — 23 дек. — С. 4.
* Заболотин, А. Между прошлым и будущим / А. Заболотин // Віцебскі рабочы. — 2003. — 17 мая. — С .3.
* Зенько, Т. «Наша профессия — наша гордость» / Т. Зенько // Вестник Нафтана (Новополоцк). — 2017. — 13 май. — С. 6.
* Конышева, Н. Новополоцкая ТЭЦ работать будет / Н. Конышева // Народнае слова. — 2003. — 4 сак. — С. 2.
* Костюк, Ю. Сорок вторая зима / Ю. Костюк // Химик (Новополоцк). — 2003. — 19 дек. — С. 5.
* Новополоцкая ТЭЦ: 50 лет / подгот. О. Масловская // Віцебскі рабочы. — 2012. — 13 снеж. — С. 10, 15.
* Рудковский, А. Фабрика света и тепла / А. Рудковский // Народная газета. — 2008. — 26 жн. — С. 6.
* РУП «Витебскэнерго», филиал «Новополоцкая ТЭЦ» : 50 лет / [отв. за вып. Владимир Александрович Деревянко]. — Витебск : Витебcкая областная типография, 2012. — 34 с.
* Стариков, В. Тепло и свет из Новополоцка / В. Стариков // Віцебскі рабочы. — 2001. — 15 мая. — С. 4.
* Сыс, Е. «Голливудские» улыбки энергетиков / Е. Сыс // Віцебскі рабочы. — 2008. — 27 верас. — С. 4.
* Хаванский, К. ТЭЦ : все по графику / К. Хаванский // Химик (Новополоцк). — 2004. — 7 сент. — С. 3.

 
Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Наваполацка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1957 годзе
Катэгорыя:1957 год у Беларусі
Катэгорыя:Віцебскэнерга
Княгінінскі сельсавет

**Княгі́нінскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мядзельскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Княгінін.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Крывіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Княгініна. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Восаўскага сельсавета. 15 лістапада 1957 года ў склад сельсавета з Пузырскага сельсавета перададзены 8 населеных пунктаў (Азяркі, Вытраскі, Ельніцы, Кавалі, Картоўка, Марачэўшчына, Франопаль, Янушова). З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Мядзельскага раёна. 5 сакавіка 1981 года цэнтр сельсавета перайменаваны ў Княгінін. 30 сакавіка 2018 года скасавана вёска Маргі.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2000 чалавек, з іх 97,9 % — беларусы, 1,2 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 1370 чалавек.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Крывіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Беларускі саюз літаратурна-мастацкіх крытыкаў

**Беларускі саюз літаратурна-мастацкіх крытыкаў** — добраахвотная грамадская творчая арганізацыя, якая аб’ядноўвае літаратурных і мастацкіх крытыкаў, літаратура- і мастацтвазнаўцаў, культуролагаў, сацыёлагаў, журналістаў і іншых спецыялістаў у галіне мастацкай творчасці. Уваходзіць у Беларускую канфедэрацыю творчых саюзаў.

Заснаваны ў 1997 годзе на аснове навукова-творчага прадпрыемства «Авансцэна», якое дзейнічала з 1992, да 1996 года мела назву Цэнтр тэатральнай крытыкі «Авансцэна». Кіруючы орган — з’езд, паміж з’ездамі — Савет, кіраўніцтва ажыццяўляе Прэзідыум Савета. На 2001 больш за 110 членаў.

## Мэты і дзейнасць 
Мэты дзейнасці саюза: развіццё сістэмы літаратуразнаўчай і мастацтвазнаўчай адукацыі, павышэнне прафесійнага ўзроўню крытыкаў, аналіз праблем сучаснай мастацкай культуры. Члены саюза праводзяць навукова-даследчую, аналітычную працу ў сферы сучаснай культуры і мастацкай творчасці, канферэнцыі, лабараторыі, семінары па пытаннях тэорыі і практыкі літаратурнай і мастацкай творчасці, арганізуе фестывалі, выстаўкі, канцэрты, творчыя вечары, прапагандуе лепшьм творы літаратуры і мастацтва Беларусі за межамі краіны. Выдае зборнікі літаратурна-мастацкіх артыкулаў з актуальнымі праблемамі мастацкай культуры Беларусі.

## Старшыні саюза  
* Рычард Баляслававіч Смольскі

## Гл. таксама 
* Спіс членаў Беларускага саюза літаратурна-мастацкіх крытыкаў

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі
Анатоль Фёдаравіч Мяснікоў

**Анатоль Фёдаравіч Мяснікоў** (, в. Шмідзельшчына, Талачынскі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі гісторык і публіцыст. Кандыдат гістарычных навук (1987).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1972). Працаваў у газетах «Чырвоная змена», «Звязда» (з 1978 года).

З 1995 года — прэс-сакратар Старшыні Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь. У 1996—1999 гадах працаваў галоўным рэдактарам часопіса «Гуманітарна-эканамічны веснік».

З 1976 года — член Саюза журналістаў рэспублікі, з 2001 года — член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

З 2007 года — загадчык кафедры Інстытута парламентарызму і прадпрымальніцтва.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў гісторыю Беларусі XIX—XX стст., праблемы беларускай журналістыкі і міжнацыянальных адносін у Рэспубліцы Беларусь.

Аўтар кніг: «Сацыялістычнае спаборніцтва і друк Беларусі» (1980), «Айчыне адданыя сыны: гістарычныя нарысы» (1997), «Дзеля гэтага варта жыць: публіцыстыка, дыялогі, эсэ» (2000), «Гісторыя Беларусі: ад старажытнасці да нашых дзён» (2004), «Вялікая Айчынная вайна савецкага народа (у кантэксце Другой сусветнай вайны)» (2005), «Талент быць чалавекам» (2005, сумесна з Г. І. Авсянкінай), «Сто асоб беларускай гісторыі» (2-е выд., 2009), «Сто асоб беларускага спорту» (2009; у 2010 годзе атрымаў Рэспубліканскую прэмію «Залаты купідон»), дакументальных аповесцей і нарысаў пра Я. А. Адамовіча, А. Л. Бурбіса, Д. Ф. Прышчэпава, А. А. Смоліча, І. П. Убарэвіча, М. С. Чарота, А. Г. Чарвякова і інш.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) за кнігу «Нацдэмы: лёс і трагедыя Фабіяна Шантыра, Усевалада Ігнатоўскага і Язэпа Лёсіка» (1993).
* Рэспубліканская прэмія «Залаты Купідон» (2010).

## Літаратура 
* Давідовіч, В. В. Мяснікоў Анатоль Фёдаравіч / В. В. Давідовіч // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.] / рэдкал.: У. У. Андрыевіч [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2015. — Т. 6 : М-Я. — С. 22.
* Карніловіч, Э. Пароднены з газетай «Звязда» / Э. Карніловіч // Наша Талачыншчына. — 2013. — 18 верас. — С. 7.
* Марціновіч, А. Каб менела ў гісторыі загадак / А. Марціновіч // Літаратура і мастацтва. — 2011. — 27 мая. — С. 22.
* Мясников Анатолий Фёдорович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 153.
*  — С. 282.
* 
* Публицист, краевед, исследователь // Моя Толочинщина: страницы истории / А. Шнейдер. — 2-е изд, с изм. — Минск : Бизнесофсет, 2006. — С. 136—137.
* Шнэйдар, А. Заўсёды ў пошуку / А. Шнэйдар // Наша Талачыншчына. — 2004. — 11 жн. — С. 2.

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»
Спіс членаў Беларускага саюза літаратурна-мастацкіх крытыкаў

## 1997 
* Э. А. Алейнікава
* Г. У. Алісейчык
* І. А. Аўдзееў
* Р. І. Баравік
* Г. І. Барышаў
* А. М. Бязуглы
* Г. І. Вавула
* В. Б. Валодзька
* М. М. Воінаў
* Т. Я. Гаробчанка
* М. І. Гарэцкая
* Л. Ф. Голікаво
* В. А. Грыбайла
* М. А. Гугнін
* В. І. Жук
* Т. І. Кажушка
* Н. А. Крывашэева
* С. С. Даўшук
* Ж. А. Дашкевіч
* Л. А. Лявонава
* А. М. Макарэвіч
* Дз. Л. Мамачкін
* М. А. Манохін
* Г. В. Марчук
* В. Т. Навуменка
* У. І. Няфёд
* В. Ф. Нячай
* У. І. Пракапцоў
* А. А. Ракаў
* Г. В. Ратнікаў
* У. П. Рошчын
* А. В. Сабалеўскі
* В. А. Салееў
* Р. Б. Смольскі
* М. У. Сыты
* А. В. Усцінава
* Н. Ц. Фральцова
* С. Ф. Юркевіч
* Н. А. Юўчанка
* В. М. Ярмалінская

## 1998 
* Т. В. Габрусь
* Г. Л. Галкоўская
* А. Р. Герштэйн
* Л. А. Гулякевіч
* В. В. Дапкюнас
* Л. Ю. Зубарава
* В. С. Іваноўскі
* Т. М. Команава
* А. В. Красінскі
* Ю. А. Масарэнка
* У. А. МІшчанчук
* А. Г. Папова
* Л. Д. Фінкельштэйн
* І. Л. Чэбан
* М. К. Лнкоўскі
## 1999 
* А. М. Аляксеенка
* А. В. Ананьеў
* Т. В. Аўдоніна
* Н. В. Багноўская
* У. П. Балюга
* В. І. Бельская
* У. А. Бобрык
* Е. Л. Бондарава
* І. У. Брылевіч
* А. І. Бубянцова
* Л. А. Волкава
* В. М. Галец
* Ю. У. Гаўрыловіч
* В. В. Гвоздзева
* С. Г. Даніленка
* А. А. Дарафеева
* А. М. Дзянішчык
* Т. М. Дубяк
* В. В. Енджаеўская
* А. А. Жук
* І. М. Завадская
* А. В. Іваноў
* С. П. Кажушка
* А. П. Кандыба
* А. А. Каралёва
* С. І. Карамзіна
* Я. І. Клімуць
* Н. В. Кузьміч
* Я. Р. Лазорына
* А. В. Лысянкоў
* В. В. Лявоненка
* П. Я. Магазіннік
* А. Р. Майсеенка
* В. П. Макарук
* М. Ф. Макарцоў
* А. А. Манушнікаў
* Г. У. Мушперт
* А. А. Парукаў
* Дз. Дз. Паўлавец
* А. Г. Пацюшка
* В. П. Пракапцова
* М. В. Родчанка
* А. А. Савіцкая
* А. В. Уласаў
* К. С. Усовіч
* Т. Е. Фамук
* С. Г. Фейгіна
* Л. І. Хмара
* Дз. А. Хораў
* А. П. Цебянькоў
* Н. В. Ціханюк
* С. В. Чайкова
* У. Л. Штукар
* Л. З. Шульман
* В. К. Шынкарэнка

## 2000 
* В. П. Жураўлёў
* А. А. Карпілава
* Б. А. Крэпак
* Ю. М. Чурко

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Спісы:Беларусь
Дзяніс Анатольевіч Шмыгаль

**Дзяніс Анатольевіч Шмыгаль** (; ) — украінскі дзяржаўны дзеяч, Прэм’ер-міністр Украіны (2020—2025), Міністр абароны Украіны (2025—2026).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 кастрычніка 1975 года ў Львове. Скончыў Львоўскую палітэхніку, інжынер-эканаміст (1997). Вучыўся і стажыраваўся за мяжой.

У 2000-х гадах займаўся бізнесам. З 4 лютага па 4 сакавіка 2020 года — намеснік Прэм’ер-міністра Украіны, Міністр развіцця супольнасцей.

4 сакавіка 2020 года прызначаны Прэм’ер-міністрам Украіны, 16 ліпеня 2025 года падаў у адстаўку. З 17 ліпеня 2025 года па 13 студзеня 2026 года — Міністр абароны Украіны.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Міністры рэгіянальнага развіцця Украіны
Катэгорыя:Прадпрымальнікі Украіны
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Украіны
Катэгорыя:Кіраўнікі Івана-Франкоўскай вобласці
Катэгорыя:Члены СНБА Украіны
Полацкая ЦЭЦ

**Полацкая ЦЭЦ** — цеплаэлектрацэнтраль, размешчаная ў горадзе Полацку Віцебскай вобласці. Філіял «Віцебскэнерга».

## Апісанне 
Гісторыя электрагаспадаркі Полацка пачалася ў 1912 годзе, калі была пабудавана невялікая прыватная электрастанцыя магутнасцю 50 кВт. У Першую сусветную вайну яна спыніла сваю работу і толькі ў 1921 годзе была запушчана зноў. Да пачатку 1940 года ў Полацку працавалі ўжо тры электрастанцыі. Адна з іх знаходзілася на тэрыторыі, дзе цяпер размешчана сярэдняя школа № 10.

Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны пачалося будаўніцтва новай электрастанцыі на тэрыторыі цяперашняй ЦЭЦ. У вайну яна была знішчана. У 1944 годзе на рацэ Палаце была пабудавана гідраэлектрастанцыя магутнасцю 115 кВт. У канцы 1946 года даў ток першы турбагенератар Полацкай ЦЭЦ магутнасцю 500 кВт.

У 1961 годзе была ўключана цепламагістраль на заводзе «Шкловалакно» і з гэтага моманту пачалася цеплафікацыя горада ад ЦЭЦ. У 1971 годзе Полацкая ЦЭЦ-1 увайшла ў склад Віцебскага прадпрыемства цеплавых сетак.

У 1993 годзе выведзена з яго складу і вылучана ў структурную адзінку вытворчага аб’яднання «Віцебскэнерга». У 1995 годзе ЦЭЦ пераведзена на прыродны газ. Сёння Полацкі энергавузел звязаны з энергасістэмамі Беларусі, Літвы і Расіі.

## Літаратура 
* *Пастернак, Т.* В морозы будет тепло и светло / Т. Пастернак // Витебские вести. — 2016. — 4 авг. — С. 23.
* *Факеев, В.* Полоцкая ТЭЦ: большой урок для малой энергетики/ В. Факеев // Віцебскі рабочы. — 2003. — 17 мая. — С.3
* *Шуйская, О.* Полоцкая ТЭЦ: экзамен и задание на лето / О. Шуйская //Полацкі веснік. — 2009. — 15 мая. — С. 2.
* *Шуйская, О.* Время тепла и света / О. Шуйская // Полацкі веснік. — 2016. — 16 снеж. — С.3,7.

 
Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Полацка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:1946 год у Беларусі
Катэгорыя:Віцебскэнерга
Сікуня

**Сіку́ня**, **Сікуна**, **Сікун** — рака ў Беларусі, у Смаргонскім раёне Гродзенскай вобласці, правы прыток ракі Ашмянка (басейн Віліі).

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 75 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,9 м/км. Выток ракі знаходзіцца ў напрамку на поўдзень ад аграгарадка Кушляны. Упадае ў Ашмянку каля аграгарадка Солы. Рэчышча каналізаванае ў верхнім цячэнні. Вадазбор на поўначы Ашмянскага ўзвышша. Асноўны прыток — Студзянец (правы). На рацэ і ў яе басейне маюцца сажалкі (вадасховішчы).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гродненской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Смаргонскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Ашмянкі
Алена Іванаўна Гінько

**Алена Іванаўна Гінько** (нар. , Тузбіца, Пастаўскі раён, Віцебская вобласць) — беларуская паэтэса.

## Біяграфія 
Нарадзілася 22 жніўня 1965 года ў в. Тузбіца Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці.

Скончыла філалагічны факультэт БДУ. Жыве і працуе ў Віцебску настаўніцай беларускай мовы і літаратуры.

Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў з 2001 года.

## Творчасць 
Аўтар зборнікаў паэзіі «Самотная птушка» (1999), «Пяшчота пры журбе» (2003), «Я думала душой» (2015).

Катэгорыя:Выкладчыкі навучальных устаноў Віцебска
Катэгорыя:Паэтэсы
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Валянцін Мікалаевіч Савіцкі

**Валянцін Мікалаевіч Савіцкі** (нар. , в. Звянячы Талачынскага раёна — ) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
У 1939 годзе скончыў Віцебскае мастацкае вучылішча. Вучыўся ў І. Ахрэмчыка, Л. Лейтмана.

З 1947 года — удзельнік абласных і рэспубліканскіх выстаў. З 1956 года — член Беларускага Саюза мастакоў. Працаваў у галіне тэматычнай карціны, партрэта, пейзажу.

## Творчасць 
Вядомасць В. Савіцкаму прынесла карціна «М. В. Фрунзе ў штабе Заходняга фронту» (1957), якая з’явілася на Усесаюзнай мастацкай выставе, прысвечанай 40-годдзю Савецкай улады.

Сярод твораў: «Вечар над Нёманам» (1949), «Завочніца» (1957), «Разліў Нёмана» (1958), «Ля ракі» (1959), «Вёска Салаўі» (1959), «Майская зеляніна» (1960), «Апошні прамень» (1960), «Хмуры дзень» (1960), «Макі» (1961), «Асенні вечар» (1961), «Восень» (1962), «На ўзлессі» (1962), «Цёплы красавік» (1963), «Вялікая вада» (1963), «Занёманскія будні» (1963), «Ля мелавых гор» (1964), «Бярозавы гай» (1964), «Марозная раніца» (1964), «Цішыня» (1965), «Ветраны дзень» (1965), «Апошні прыпынак» (1966), «Каложская царква» (1966), «Гродна. Каложа» (1967), «Неабсяжныя далі» (1967), «Асеннія блікі» (1968), «Вуліца першых дэманстрацый» (1969), «Святыя камяні» (1975), «Абнаўленне зямлі» (1977), «Салдаты Брэсцкай крэпасці» (1988), «Дні юнацтва майго пакалення» (1999), «Успаміны» (2000), «Рэвалюцыйны штаб у Мінску», «У гады вайны», «Збор бульбы», «Вясна» і іншыя.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, фондах Беларускага Саюза мастакоў, Беларускім музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, Гродзенскім гістарычна-археалагічным музеі, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава.

## Літаратура 
* В. М. Савіцкі. Завочніца. 1957 // Беларускі савецкі жывапіс = Белорусская советская живопись = Byelorussian Soviet painting = Peinture soviеtique Biеlorusse / аўт. уступ. тэксту, склад. А. В. Аладава. — Мінск : Беларусь, 1978. — С. 55.
* Вайцэхоўская, В. «Толькі працай моцны талент…» / В. Вайцэхоўская // Культура. — 2009. — № 9 (28 лют.-6 сак.). — С. 11.
* Выстаўка твораў мастака В. М. Савіцкага, прысвечаная 50-годдзю з дня нараджэння : каталог. — Мінск, 1969. — 20 с.
* Савицкий Валентин Николаевич // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 428.
* Савицкий Валентин Николаевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2008. — Т. 6 : Пейзаж-Снегирёв. — С. 552.
* Савицкий Валентин Николаевич // Художники Советской Белоруссии / редкол.: В. И. Версоцкий. — Минск : Беларусь, 1976. — С. 307.
* Савіцкі Валянцін Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 2002. — Т. 14 : Рэле-Слаявіна. — С. 70.
* Савіцкі Валянцін Мікалаевіч // Беларускі Саюз Мастакоў = Belarussian Union of Artists : энцыклапедычны даведнік / аўт.-склад.: Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мінск : Кавалер Паблішэрс, 1998. — С. 475.
* 

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Талачынскім раёне
Алесь Крыга

**Алесь Кры́га** (сапр. **Аляксандр Аляксандравіч Асіпе́нка**; нар.  г. Мінск) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння дзесяцігодкі ў 1960 годзе працаваў на Мінскім заводзе аўтаматычных ліній фрэзероўшчыкам. Вучыўся на вячэрнім, потым на завочным аддзяленні Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыў у 1989 годзе. У 1962—1966 гг. служыў на Ваенна-марскім флоце СССР. З 1967 г. — літсупрацоўнік рэдакцый рэспубліканскіх газет «Чырвоная змена», «Физкультурник Белоруссии», «Піянер Беларусі». У 1971—1972 гг. плаваў матросам траўлера на Поўначы. З 1972 г. — літсупрацоўнік іванаўскай раённай газеты «Чырвоная звязда» Брэсцкай вобласці, у 1989—1990 гг. — загадчык аддзела пісьмаў брагінскай раённай газеты «Маяк Палесся». З 1990 г. — стыльрэдактар газеты «Вячэрні Мінск». Сябра СП СССР з 1975 г.

## Творчасць 
Першую аповесць «Я вернусь к тебе, море!» апублікаваў у 1965 г. (газета «На страже Заполярья»). Аўтар аповесцей «Паўночны фарватэр» (1971), «Порт прызначэння» (1974), «Чайкі над полем» (часопіс «Маладосць», 1978), «Марзянка для нелюбімых» (аповесць і апавяданні, 1988), кнігі для дзяцей «Медзведзяня шукае сяброў» (1987), мастацка-публіцыстычнай кнігі «Выбух над Прыпяццю» (часопіс «Полымя», 1990).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Леанід Сямёнавіч Фірысанаў

**Леані́д Сямё́навіч Фірыса́наў** (, пас. Красны Кут, Краснакуцкі раён  — , ) — савецкі беларускі партыйны, дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч, намеснік Старшыні Савета Міністраў БССР (1983—1990), сакратар ЦК КПБ (1978—1983).

## Біяграфія 
Скончыў Ленінградскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (1950), Вышэйшая партыйная школа пры ЦК КПСС (1960).

Працаваў на чыгунцы ў Полацку, Смаленску, Віцебску, першы сакратар Чыгуначнага райкама КПБ (1961—1964), у апараце Віцебскага абкама КПБ: загадчык аддзела, з 1968 года сакратар, з 1977 года другі сакратар абкама. З 1978 года абраны сакратаром ЦК КПБ, з 1983 года намеснік Старшыні Савета Міністраў БССР.

Узнагароджаны ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі, дзвюма ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнам Знак Пашаны, медалямі.
 
Член ЦК КПБ з 1979 года, член Бюро ЦК КПБ з 1978 года. Дэпутат ВС БССР у 1980—1990 гадах.

## Літаратура 
* Фирисанов Леонид Семёнович // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. Т.5. Биографический справочник. / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1981. — Т. 5. — 740 с. — 50 000 экз.

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання
Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР
Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ
Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ
Катэгорыя:Другія сакратары Віцебскага абкама КП Беларусі
Катэгорыя:Сакратары Віцебскага абкама КПБ
Пётр Азаравіч Дубавец

**Пётр Азаравіч Дубавец** (, в. Прудзец, Талачынскі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі вучоны ў галіне юрыспрудэнцыі. Кандыдат юрыдычных навук (1962).

## Біаграфія 
У 1955—1958 гадах пасля заканчэння Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. I. Леніна працаваў у органах пракуратуры Гомельскай вобласці. Член КПСС з 1959 года.

З 1963 года — дацэнт БДУ імя У. I. Леніна. Быў першым у БССР выкладчыкам крыміналогіі.

У 1976—1979 гадах працаваў у органах пракуратуры Гомельскай вобласці.

З верасня 2008 года — прафесар кафедры крымінальнага права Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Займаўся даследаваннем праблем крымінальнага і працоўнага права.

## Навуковая дзейнасць 
З’яўляецца аўтарам 34 навуковых прац, у тым ліку манаграфій, падручнікаў, вучэбных дапаможнікаў.

Сярод навуковых прац: «Адказнасць за цялесныя пашкоджанні паводле савецкага крымінальнага права» (1964), «Прававыя меры барацьбы супраць п’янства і алкагалізму» (1975), «Дэкларацыі і рэальнасць» (1987), «Навукова-практычны каментарый да крымінальнага кодэксу Беларускай ССР» (1989, сумесна з А. А. Ждановічам) і іншыя.

## Узнагароды 
* медаль «Ветэран працы» (1987)
* Ганаровая грамата Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі Беларускай ССР (1971, 1981)
* Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2001, 2005)

## Літаратура 
* Пётр Азаравіч Дубавец // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Талачынскага раёна / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]; мастак А. М. Хількевіч. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 1988. — С. 642.

Катэгорыя:Правазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Пракуроры Беларусі
Урад Аляксея Ганчарука

**Урад Аляксея Ганчарука** (, або «Урад тэхнакратаў») — 20-ы Кабінет міністраў Украіны, які быў сфарміраваны 29 жніўня 2019 года, пасля 9-га склікання Вярхоўнай Рады Украіны, які быў абраны на датэрміновых выбарах, 21 ліпеня 2019 года. Вярхоўная Рада адправіла ў адстаўку ўрад 4 сакавіка 2020 года. Урад дзейнічаў 6 месяцаў і 4 дні, што робіць яго найменш працяглым урадам у гісторыі Украіны.

## Склад 
## Гл. таксама 
* Адміністрацыйная рэформа

Катэгорыя:Урад Украіны
Казанцаў

**Казанцаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Віктар Германавіч Казанцаў (1946—2021) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч.
* Віталь Васілевіч Казанцаў (нар. 1981) — расійскі футбаліст.
* Пётр Віктаравіч  Казанцаў (нар. 1998) — беларускі футбаліст.