open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іерусалімскі Храм

[right|thumb|350px|Фрагмент макета-рэканструкцыі Іерусалімскага Храма [Ірад Вялікі|Ірада Вялікага.]]
**Іерусалімскі Храм** (, *Бейт а-Мікдаш*, гэта значыць «Дом Святасці»; , *Мікдаш*) — культавае збудаванне, якое з’яўлялася цэнтрам рэлігійнага жыцця яўрэйскага народа паміж X стагоддзем да н.э. і I стагоддзем н.э. Храм размяшчаўся на Храмавай гары (, *Хар а-Баіт*) у Іерусаліме, на месцы, дзе сёння знаходзіцца мусульманская святыня Кубат ас-Сахра («*Купал над Скалой*»), і служыў адзіным дазволеным месцам ахвярапрынашэнняў Адзінаму Богу, якія прыносіліся коэнамі і левітамі. Храм таксама з’яўляўся аб’ектам паломніцтва ўсіх яўрэяў тры разы ў год: на Песах (Вялікдзень), Шавуот (Сёмуху) і Сукот (Свята Шатой).

Паводле Бібліі, часавым храмам пасля Зыходу яўрэяў з Егіпта і да будаўніцтва Храма ў Іерусаліме служыла пераносная Скінія сходу. Іерусалімскі храм уяўляў сабой будынак і гэтым адрозніваўся ад ахвярніка і адкрытага свяцілішча (*бама*). У Храме знаходзіліся прадметы, якія сімвалізавалі прысутнасць Бога (Каўчэг Запавету са Скрыжалямі Запавету і херувімы), а таксама начынне для святарства.

Паводле іўдаізму, Храм будзе адноўлены ў будучыні і стане духоўным цэнтрам для яўрэйскага народа і ўсяго чалавецтва.

У Бібліі Храм звычайна завецца «*Бет YHWH*» (з прычыны забароны на вымаўленне імя Бога чытаецца *Бет Аданай* — Дом Госпада ці *Бет Элахім* — Дом Бога). Часта ў паэтычных тэкстах у Пяцікніжжы і Прароках Храм завецца «*Леванон*» (, «белы»). Назва «*Бэт а-Мікдаш*» (, Дом Святасці) атрымала распаўсюджванне з часоў Мішны (II стагоддзе). У яўрэйскай рэлігійнай літаратуры шырока ўжываецца назва «*Бет а-Бехіра*» (, Дом Абрання). У паэтычнай літаратуры Храм завецца таксама імем «*Арыель*» (, літар. «Боскі леў»).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Herod’s Temple at JewishEncyclopedia.com. 
* The Temple Institute   
* Jerusalem’s Temple Mount . A real-time visual simulation model of the Herodian Temple Mount. 
* Interactive virtual tour at the Model of Jerusalem in the Late Second Temple Period   
* Шпацыр па старажытным Іерусаліме . Макет Іерусаліма часоў Другога Храма.
* The Jerusalem Archaeological Park  
* King Solomon’s Temple and Freemasonry

Катэгорыя:Іўдаізм
Катэгорыя:Хрысціянства


Катэгорыя:Храмы
Катэгорыя:Гісторыя яўрэйскага народа
Катэгорыя:Культавыя збудаванні Іерусаліма
Катэгорыя:Масонства
Катэгорыя:Масонства і рэлігія
Катэгорыя:Храмавая гара
Мікола Ткачоў

**Мікалай Гаўрылавіч Ткачоў** (, в. Горанка, Чэрыкаўскі павет, Магілёўская губерня  — , Мінск) — беларускі ,  і .

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў планава-эканамічны факультэт Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі імя В. Куйбышава. У 1940 годзе прызваны ў Чырвоную Армію, удзельнічаў у баях на фронце і партызанскай барацьбе ў тыле ворага. Пасля вайны працаваў адказным сакратаром у рэдакцыі магілёўскай абласной газеце «За Радзіму». Узначальваў літаб’яднанне «Прыдняпроўе» пры абласной газеце, працаваў над рукапісам свайго рамана «Згуртаванасць» аб партызанскім руху на Магілёўшчыне, удзельнікам якога быў. Пасля пераезду ў Мінск працаваў адказным сакратаром часопіса «Полымя», галоўным рэдактарам газеты «Літаратура і мастацтва» (1957—1959). У 1959—1972 гадах займаў пасаду адказнага сакратара праўлення Саюза пісьменнікаў БССР, затым заснаваў і ўзначаліў як дырэктар выдавецтва «Мастацкая літаратура» (1972—1979).

## Памяць 
Цэнтральная раённая бібліятэка ў Краснаполлі носіць імя Міколы Ткачова.

## Творы 
* 1938 г. — у часопісе «Полымя рэвалюцыі» надрукавана першае апавяданне «На граніцы»
* 1951 г. — раман «Згуртаванасць», прысвечаны барацьбе беларускага народа супраць захопнікаў
* 1962 г. — пераклаў на беларускую мову зборнік апавяданняў В.Рошкі «Што мае вочы бачылі»
* 1963 г. — зборнік «Пошукі скарбаў». У гэты зборнік увайшлі самыя лепшыя апавяданні пісьменніка
* 1975 г. — пераклаў на беларускую мову аповесць М.Прыляжаевай «Жыццё Леніна»
* 1976 г. — нарыс «Дарога барацьбы», які увайшоў у зборнік «Іх справы золатам гараць»
* 1978 г. — зборнік прозы «Дыханне агню». У апавяданнях і нарысах пісьменнік услаўляе сваіх сучаснікаў, занятых мірнай працай.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Мікола Ткачоў «Жарынка»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Парусныя караблі (серыя манет)

**Серыя памятных манет «Парусныя караблі»** — серыя беларускіх юбілейных манет Нацыянальнага банка Беларусі.

Серыя распачата манетай, прысвечанай караблю «Сядоў» 29 снежня 2008.

Кожны выпуск серыі складаецца з медна-нікелевай манеты наміналам 1 рубель і срэбнай манеты наміналам 20 рублёў.

## Склад серыі 
На сённяшні час выбіты наступныя манеты:
* «Сядоў» — 29 снежня 2008
* «Дар Паможа» — 5 кастрычніка 2009
* «Амерыга Веспучы» — 19 красавіка 2010

## Спасылкі 
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Памятныя манеты Беларусі
Заказнікі Беларусі (серыя манет)

**Серыя памятных манет «Заказнікі Беларусі»** — серыя беларускіх юбілейных манет Нацыянальнага банка Беларусі, прысвечаная беларускім заказнікам.

Серыя распачата манетай прысвечанай альманскім балотам 30 снежня 2005.

На сённяшні час выбіты наступныя манеты:
* Альманскія балоты — 30 снежня 2005
* Чырвоны Бор — 12 верасня 2006
* Заказнік «Днепра-Сожскі» — 24 снежня 2007
* Заказнік «Ліпічанская пушча» — 29 снежня 2008

## Спасылкі 
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусі 

Катэгорыя:Памятныя манеты Беларусі
Леанід Паўлавіч Ліпінскі

**Леанід Паўлавіч Ліпінскі** (, в. Казусёўка Клімавіцкага раёна — ) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1975), прафесар (1974).

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Магілёўскі педагагічны інстытут (1948). Працаваў намеснікам дырэктара Цэнтральнага дзяржаўнага гістарычнага архіва БССР у Мінску, з 1952 старшым навуковым супрацоўнікам Інстытуту гісторыі АН Беларусі. 3 1966 у Беларускім політэхнічным інстытуце.

Даследаваў сялянскі рух на Беларусі ў 1900—1917 гадах, станаўленне і развіццё капіталізму ў беларускай вёсцы, сацыяльнае расслаенне сялянства, сталыпінскую аграрную рэформу на Беларусі, прамысловасць, гандаль, гарадское кіраванне, жыллёва-камунальную гаспадарку Мінску ў пачатку XX ст. і іншае. Адзін з аўтараў «Гісторыі Мінска» (1967), «Нарысаў гісторыі прафсаюзаў Беларусі (1905—1969 гг.)» (1970).

## Творы 
### Кнігі 
* Крестьянское движение в Белоруссии в период между двумя революциями (июнь 1907 — февраль 1917 гг.) / Л. П. Липинский, Е. П. Лукьянов; Академия наук БССР, Институт истории. — Минск: Наука и техника, 1964. — 258 с.

## Літаратура 
* 
* Ліпінскі Леанід Паўлавіч / Я. П. Сапёлкін // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 9. — С. 276.
* Ліпінскі Леанід Паўлавіч / Яўген Сапёлкін // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. — Мінск, 1997. — Т. 4. — С. 369.
* Липинский Леонид Павлович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2021. — Т. 6 : Могилевская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 17.
* Липинский Леонид Павлович // Институт истории НАН Беларуси в лицах, 1929—2008 гг. : биобиблиографический справочник. — Минск, 2008. — С. 232.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клімавіцкім раёне
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова
Святы і абрады беларусаў (серыя манет)

**Серыя памятных манет «Святы і абрады беларусаў»** — серыя беларускіх юбілейных манет Нацыянальнага банка Беларусі, прысвечаная беларускім народным святам і абрадам.

Серыя распачата манетай прысвечанай Купаллю 29 снежня 1998.

На сённяшні час адчаканены наступныя манеты:
* Купалле — 15 ліпеня 2004
* Каляды — 20 студзеня 2004
* Вялікдзень — 12 красавіка 2005
* Багач — 2 жніўня 2005
* Сёмуха — 7 чэрвеня 2006
* Масленіца — 7 лютага 2007
* Дзяды — 28 кастрычніка 2008
* Спасы — 12 жніўня 2009

## Літаратура 
* Светлана Заскевич. Памятные монеты "Святы і абрады беларусаў". Реферат. 

## Спасылкі 
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Памятныя манеты Беларусі
Катэгорыя:Беларускія абрады
Беларускія народныя легенды (серыя манет)

**Серыя памятных манет «Беларускія народныя легенды»** — серыя беларускіх юбілейных манет Нацыянальнага банка Беларусі, прысвечаная беларускім народным легендам.

Серыя распачата манетай, прысвечанай Легендзе пра бусла 20 лістапада 2007.

На сённяшні час выбіты наступныя манеты:
* Легенда пра бусла — 20 лістапада 2007
* Легенда пра зязюлю — 27 сакавіка 2008
* Легенда пра жаваранка — 23 снежня 2009
* Легенда пра чарапаху — 22 кастрычніка 2010

## Спасылкі 
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Памятныя манеты Беларусі
Антоні Юзаф Салагуб

**Антоні Юзаф Салагуб** (? — ) —
дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага,
генерал літоўскай артылерыі (з 1746).

## Раннія гады 
Вычыўся ў калегіуме Навадворскага ў Кракаве, Кракаўскім універсітэце. Падарожнічаў па Францыі.

У часе вайны за польскую спадчыну 1733—1738 у шэрагах французскіх войскаў ваяваў у Галандыі і Італіі, за баявыя заслугі прызначаны палкоўнікам, быў двойчы цяжка паранены.

## Палітычная дзейнасць 
Пасол на соймы 1740, 1744, 1746, 1748, 1750, 1752, 1754. На сойме 1740 падтрымаў пасэсараў Нойбургскіх маёнткаў у барацьбе супраць Радзівілаў. У час працы Трыбуналаў ВКЛ 1740 і 1741 разам з бацькам падтрымліваў Сапегаў супраць Радзівілаў. Потым перамяніў свае пазіцыі, ажаніўся з Брыгітай Петранеляй Радзівіл.

У 1747 абраны ковенскім дэпутатам на Трыбунал ВКЛ, стаў трыбунальскім віцэ-маршалкам і фактычна кіраваў пасяджэннямі Трыбунала. Праяўляў малую актыўнасць у 1755—1756 у канфлікце сваіх саюзнікаў Радзівілаў з Чартарыйскімі. У ліпені 1756 пагадзіўся на фінансавыя выдаткі на трыбунальскую кампанію 1757. Французскі пасол Дзюран беспаспяхова намагаўся перацягнуць яго ў прафранцузскую групоўку.

У 1757 атрымаў ордэн Белага Арла.

Памёр па дарозе ў Вільню.

## Сям’я 
З роду Салагубаў, сын вялікага літоўскага падскарбія Яна Міхала Салагуба і Алены з Шамоўскіх, брат Юзафа Антонія. Быў жанаты з Брыгітай Петранеляй Радзівіл, дачкой Мікалая Фаўстана Радзівіла.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Антоні Юзаф
Катэгорыя:Генералы літоўскай артылерыі
Юзаф Антоні Салагуб

**Юзаф Антоні Салагуб** ( — ) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян жамойцкі (1742—1748) і віцебскі (1748—1752), ваявода віцебскі (з 1752).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1709 годзе. З роду Салагубаў, сын вялікага літоўскага падскарбія Яна Міхала Салагуба і яго першай жонкі Алены з Шамоўскіх, брат Антонія Юзафа.

У канцы 1720-х гадоў быў у замежным падарожжы.

Падчас бескаралеўя ў 1733 годзе падтрымліваў кандыдатуру на трон Рэчы Паспалітай Станіслава Ляшчынскага. Разам з ім быў у аблозе ў Гданьску. Пасля капітуляцыі Гданьска прызнаў уладу Аўгуста III. Потым збег у Каралявец да Станіслава Ляшчынскага і канчаткова прызнаў уладу Аўгуста III толькі ў 1736 годзе.

У 1737 жамойцкі дэпутат Трыбунала ВКЛ, абраны маршалкам Духоўнага трыбунала ВКЛ. Пасол на соймы 1736, 1738, 1740 гадоў. У 1750 атрымаў ордэн Белага Арла. Віцебскі дэпутат і маршалак Трыбунала ВКЛ 1751. З гэтага часу зблізіўся з Чартарыйскімі. Пры іх падтрымцы 7 кастрычніка 1751 абраны віцебскім ваяводам.

У 1758 насуперак пазіцыі Чартарыйскіх прызнаў выбар курляндскім герцагам каралевіча Караля. Гэта зблізіла яго з Радзівіламі. У 1759—1760 актыўна дапамагаў жонцы памерлага брата Антонія Юзафа Брыгіце Петранелі ў справе абароны Азярышчынскага староства ад прэтэнзій кароннага гетмана Яна Клеменса Браніцкага. Быў малаактыўным саюзнікам Радзівілаў і ў час бескаралеўя 1763—1764 адразу перайшоў на бок Чартарыйскіх. Прымаў прысягу на 
Пакта канвента караля польскага і вялікага князя літоўскага Станіслава Аўгуста Панятоўскага і быў 
вызначаны ў склад соймавага суда.

Адмовіўся прынесці прысягу расійскай імператрыцы Кацярыне II пасля падзелу Рэчы Паспалітай 1772 са сваіх уладанняў, якія апынуліся ў Расійскай імперыі. Кацярына II за асабістыя заслугі пакінула Салагубу гэтыя ўладанні. У 1776 абраны ў Скарбовы дэпартамент Пастаяннай Рады. Пасля не праяўляў актыўнасці ў палітычным жыцці Рэчы Паспалітай.

Памёр у 1781 годзе.

## Сям'я 
Быў жанаты з Антанінай Тэрэзай Агінскай, дачкой Караля Агінскага. Дзяцей не пакінуў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Юзаф Антоні
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы віцебскія
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Кашталяны жамойцкія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Канфедэраты Анджэя Макраноўскага
Мірскі замак (манета)

thumb|200px|манета «Мірскі замак», 20 рублёў, рэверс
thumb|200px|манета «Мірскі замак», 20 рублёў, аверс
**Памятная манета «Мірскі замак»** — беларускія юбілейныя манеты Нацыянальнага банка Беларусі ўведзеныя ў абарачэнне 29 снежня 1998 года. Манеты адчаканена з серабра — наміналам 20 рублёў і медна-нікелевая — 1 рубель.

## Наміналы 
### Сярэбраная 
* проба серабра: 925
* намінал: 20 рублёў
* вага манеты: 33.63 г
* вага чыстага серабра: 31.1 г
* дыяметр: 38.61 мм
* якасць: «пруф»
* тыраж: 2000 асобнікаў
* кошт продажу ў НББ — 56 830 руб. без футляра

### Медна-нікелевая 
* намінал: 1 рубель
* вага манеты: 13.16 г
* дыяметр: 32 мм
* якасць: «пруф-лайк»
* тыраж: 2000 асобнікаў
* кошт продажу ў НББ — 5 420 руб. без футляра

## Апісанне 
манета мае выгляд круга, рант манеты мае рыфленне.
* **Аверс**: у коле, з геаметрычным арнаментам, — выява дзяржаўнага герба Беларусі, унізе змешчаны год чаканкі, для срэбра — чыстая вага каштоўнага металу і проба; па крузе — надпісы: уверсе — «РЭСПУБЛІКА БЕЛАРУСЬ», долу — «ДВАЦЦАЦЬ РУБЛЁЎ» на сярэбранай і «АД3ІН РУБЕЛЬ» — на медна-нікелевай.
* **Рэверс**: па цэнтру — выява Мірскага замка; на плоскасці ў выглядзе старажытнай пячаткі змешчана дата: XVI—XVIII; уверсе — надпіс у тры радкі: «ПОМНІКІ АРХІТЭКТУРЫ БЕЛАРУСІ»; унізе надпіс: «МІРСКІ ЗАМАК».

## Дызайн 
* Таццяна Радзівілка

## Мынца 
* АТ «Манетны двор Польшчы» (Варшава).

## Спасылкі 
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь 
* пра нерухомасць у нумізматыцы 

Катэгорыя:Памятныя манеты Беларусі
манета
Пашкевіч

**Пашкевіч** — беларускае і польскае () прозвішча, утворанае ад памяншальнай формы імя *Павел* — *Пашка*.

## Выбітныя асобы 
* Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч — сапраўднае імя і прозвішча беларускай паэтэсы Цётка.
* Аляксандр Аляксандравіч Пашкевіч (Алесь Пашкевіч) — беларускі пісьменнік.
* Аляксандр Васілевіч Пашкевіч — беларускі гісторык.
* Анатоль Паўлавіч Пашкевіч — беларускі вучоны ў галіне робататэхнікі.
* Валянціна Мікалаеўна Пашкевіч — беларускі педагог і лексікограф.
* Васіль Васілевіч Пашкевіч — расійскі вучоны беларускага паходжання ў галіне пладаводства.
* Вольга Іосіфаўна Пашкевіч — расійская пісьменніца.
* Генрык Пашкевіч — польскі гісторык.
* Збігнеў Пашкевіч (нар. 1928) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля.
* 
* Людміла Антонаўна Пашкевіч — беларуская вучоная ў галіне траўматалогіі.
* Максім Алегавіч Пашкевіч (нар. 2002) — беларускі футбаліст.
* 
* Міхаіл Фёдаравіч Пашкевіч — беларускі вучоны ў галіне машынабудавання.
* Міхась Пашкевіч (нар. 1986) — беларускі палітык і грамадскі актывіст.
* Нічыпар Еўдакімавіч Пашкевіч — беларускі літаратуразнавец.
* Сцяпан Апанасавіч Пашкевіч — Герой Савецкага Саюза.
* Уладзімір Іванавіч Пашкевіч (нар. 1963) — беларускі гісторык.
* Ян Казімір Пашкевіч — вялікалітоўскі паэт 1-й пал. XVII ст.
Помнікі архітэктуры Беларусі (серыя манет)

**Серыя памятных манет «Помнікі архітэктуры Беларусі»** — серыя беларускіх юбілейных манет Нацыянальнага банка Беларусі, прысвечаная архітэктурным помнікам Беларусі.

Серыя распачата манетай прысвечанай Мірскаму замку 29 снежня 1998.

На сённяшні час выбіты наступныя манеты:
* Мірскі замак — 29 снежня 1998
* Барысаглебская царква — 20 ліпеня 1999
* Царква-крэпасць Сынкавічы — 16 кастрычніка 2000
* Камянецкая вежа — 20 снежня 2001
* Спаса-Праабражэнская царква — 8 снежня 2003
* Замак Радзівілаў. Нясьвіж — 16 лістапада 2004
* Фарны касцёл. Нясвіж — 18 кастрычніка 2005

## Спасылкі 
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусі 

Катэгорыя:Памятныя манеты Беларусі
Ян Мікалаевіч Гайка

**Ян Гайка** (каля 1510 — ) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.

З роду кобрынскіх баяр, сын берасцейскага зямяніна Мікалая Фёдаравіча Гайкі.

Пачаў кар’еру ў 1530-я гады службай пры двары віленскага кашталяна Юрыя Радзівіла. У 1536 годзе ездзіў паслом ад Радзівіла ў Маскву да князя Абаленскага. У 1546 годзе каралеўскі дваранін. Пазней пісар рускі пры двары вялікай княгіні літоўскай і каралевы польскай Барбары Радзівіл. З 1554 года канюшы гарадзенскі, адначасова ў 1554—1566 гадах вялікі пісар літоўскі (належаў да вузкага кола службоўцаў, што займаліся вядзеннем Метрыкі ВКЛ), ключнік віленскі з 1556, маршалак гаспадарскі ў 1564—1566, кашталян берасцейскі з 1566.

У 1552 годзе пасланы соймам ВКЛ з лістом да маскоўскіх баяраў. У 1556 годзе ўдзельнічаў у Вільні ў перамовах з царскімі пасламі, якія прыехалі да Жыгімонта Аўгуста. Член пасольства Васіля Тышкевіча ў 1558—1559 гадах, якое прывезла ў Маскву мірныя прапановы.

Гайка быў прыхільнікам Жыгімонта Аўгуста і яго палітыкі па заключэнні дзяржаўнай уніі паміж ВКЛ і Польшчай. У 1565 годзе член пасольства ВКЛ на чале з Астафіем Валовічам, якое было паслана на польскі сойм у Пётркаў, каб весці перамовы пра арганізацыю сумеснага сойма і польскую ваенную дапамогу ВКЛ. У 1566 годзе браў удзел у пасольстве ад сойма ВКЛ у Берасці да польскага сойма ў Любліне. Падпісаў акт Люблінскай уніі 1569 года.

Быў прыхільнікам Радзівілаў (асабліва Мікалая Радзівіла Рудога) у час першых двух міжкаралеўяў, браў удзел у большасці шляхецкіх з’ездаў з удзелам Рудога.

Трымаў шматлікія дзяржаўныя маёнткі, быў дзяржаўцам ашмянскім з 1555, вількійскім, уцянскім, краснасельскім, трабскім.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны берасцейскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Старосты ашмянскія
Катэгорыя:Старосты вількійскія
Катэгорыя:Старосты ўценскія
Катэгорыя:Старосты трабскія
Катэгорыя:Старосты краснасельскія
Катэгорыя:Канюшыя гарадзенскія
Катэгорыя:Ключнікі віленскія
Самуэль Асінскі

**Самуэль Асінскі** (? — ) — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія 
З шляхецкага роду герба «Радван», сын Паўла Асінскага, скарбніка ашмянскага і каралеўскага двараніна.

Вызнаваў кальвінізм. У 1632 удзельнічаў у абранні караля польскага і вялікага князя літоўскага Уладзіслава IV. Пачаў службу ў каралеўскай гвардыі і ўдзельнічаў у вайне Расіі з Рэччу Паспалітай 1632—1634. З 1640 оберштэр першага рэгімента каралеўскай гвардыі. Падчашы ашмянскі ў 1635—1643, цівун бяржанскі ў 1642—1643, вялікі абозны літоўскі з 1645.
 
У 1645 удзельнічаў у перадачы Расіі горада Трубчэўск (Трубецк). Перадача горада 
выклікала ў Вялікім Княстве Літоўскім гучны пратэст, Літоўскі Трыбунал прысудзіў Асінскага разам з мсціслаўскім ваяводам Мікалаем Абрамовічам да выплаты 600 тысяч злотых і смяротнага пакарання, але кароль абараніў іх.

У 1646 па даручэнні караля вёў прыгатаванні да вайны з Турцыяй, збіраў атрад жаўнераў. 
З 1648 удзельнічаў удзельнічаў у баявых дзеяннях супраць украінскіх казакаў. 
Вызначыўся ў бітвах пад Старым Канстанцінавам і Піляўцамі.

На сойме 1648 выступіў з рэляцыяй пра ход ваенных дзеянняў. 
У 1648 удзельнічаў у абранні караля польскага і вялікага князя літоўскага Яна II Казіміра.

Меў маёнткі ў розных паветах Вялікага Княства Літоўскага, з 1633 трымаў маёнтак Пароссе (да 1637) і 
Навіны ў Аліцкай эканоміі, у 1641 атрымаў Берасцейскую эканомію 
пад умовай утрымання атрада ў 500 чалавек пешай гвардыі і выплаты 5 тысяч злотых штогод каралю.

## Літаратура 
* 

Самуэль
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Адміністратары Берасцейскай эканоміі
Катэгорыя:Цівуны бяржанскія
Катэгорыя:Падчашыі ашмянскія
Штахлеркопф

**Штахлеркопф** () — гара ў Ліхтэнштэйне ў горным хрыбце Рэтыкон, знаходзіцца на паўночным усходзе ад вёскі Штэг. Вышыня — 2071 м.

## Літаратура 
* Liechtenstein Tourismus. Unfolding Liechtenstein, Panorama Map [map]. (2007)
* Kompass. Feldkirch — Vaduz [map], 1:50000, Wander, Bike-und Skitourenkarte. Cartography by Kompass-Karten GmbH. (2007)

Катэгорыя:Горы Ліхтэнштэйна
Катэгорыя:Альпы
Ліхтэнштэйнскі франк

**Ліхтэнштэйнскі франк** () — валюта Ліхтэнштэйна з 1924 года, якая выкарыстоўваецца сумесна з швейцарскім франкам, таксама з’яўляецца афіцыйнай валютай краіны, бо Ліхтэнштэйн і Швейцарыя з 1921 года знаходзяцца ў мытным і валютным саюзе. Да 1921 валютай княства была аўстрыйская крона.

У 1924 годзе былі выпушчаны першыя ліхтэнштэйнскія манеты ў франках — сярэбраныя 1/2, 1, 2 і 5 франкаў. Наступны выпуск адбыўся ў 1930 годзе, адчаканены залатыя 10 і 20 франкаў. Далей чаканіліся толькі залатыя манеты.

Па дамове са Швейцарыяй 1980 Ліхтэнштэйн мае права чаканіць уласныя манеты, абавязваючыся выкарыстоўваць швейцарскія банкноты. У абароце знаходзяцца толькі швейцарскія грашовыя знакі, ліхтэнштэйнскія манеты выпускаюцца толькі як памятныя.

Катэгорыя:Еўрапейскія валюты
Катэгорыя:Грошы Ліхтэнштэйна
Марцін Матушэвіч

**Марцін Матушэвіч** (11 лістапада 1714, вёска Ельна Берасцейскага павета — 21 лістапада 1773) —
вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік.

Бацька дзеяча Варшаўскага княства Тадэвуша Матушэвіча.

## Палітычная дзейнасць 
Вучыўся ў парафіяльнай школе ў Камянцы, потым у езуітаў у Дарагічыне, Берасці і Варшаве.

Берасцейскі гродскі пісар з 1738, падстолі з 1740, стольнік з 1746 і земскі суддзя з 1765.

Як і яго бацька, належаў да кліентэлі Сапегаў. У час бескаралеўя 1733—1736 гадоў далучыўся да
канфедэрацыі ў абарону Станіслава Ляшчынскага. У пачатку 1740-х усталяваў кантакты з падканцлерам Міхалам Чартарыйскім, у сярэдзіне 1740-х разарваў з Сапегамі і перайшоў у шэрагі кліентаў
Чартарыйскіх.

З пераходам Чартарыйскіх у апазіцыю да каралеўскага двара ў 1750—1752 гадах Марцін Матушэвіч далучыўся да кліентаў дворскіх саюзнікаў у Вялікім Княстве Літоўскім Радзівілаў. Адначасова пачалася яго судовая справа з Чартарыйскімі, якіх ён абвінаваціў у распусканні плётак пра яго
нібыта нешляхецкае паходжанне. Гэтая судовая справа стала адной з асноўных у палітычнай
барацьбе паміж Радзівіламі і Чартарыйскімі ў 1755—1756. У студзені 1757 Матушэвіч заключыў з
Чартарыйскім кампраміснае пагадненне аб прыпыненні ўсіх судовых спраў.

У 1756 годзе ўсталяваў кантакт з лідарам прафранцузскай партыі ў Рэчы Паспалітай,
вялікім каронным гетманам Янам Клеменсам Браніцкім і французскім паслом Дзюрандам.
Далей працягваў супрацоўнічаць і з Радзівіламі, і з Браніцкім. У час бескаралеўя 1763—1764 гадоў перайшоў на бок Чартарыйскіх і далучыўся да Радамскай канфедэрацыі (у 1767 годзе яе генеральны сакратар).

З 1768 года берасцейскі кашталян.

Прыхільна ставіўся да Барскай канфедэрацыі, але ўдзелу ў ёй не прыняў.

## Літаратурная дзейнасць 
Вядомы як аўтар мемуараў «Дыярыуш майго жыцця, колькі магу памятаць». У іх паказаны ўнутрыпалітычныя падзеі Вялікага Княства Літоўскага, норавы і звычаі шляхты (у першую чаргу Берасцейскага павета), шляхецкая ментальнасць. Пераклаў у 1752—1760 гадах на польскую мову «Сатыры» Гарацыя (выдадзены ў 1784 у Вільні), далучыў да іх 3 свае вершаваныя «Дадаткі». Пісаў вершы на польскай і лацінскай мовах.

## Літаратура
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія Марціна Матушэвіча ў Польскім біяграфічным слоўніку  

Марцін
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны берасцейскія
Катэгорыя:Суддзі земскія берасцейскія
Катэгорыя:Стольнікі берасцейскія
Катэгорыя:Падстоліі берасцейскія
Катэгорыя:Пісары гродскія берасцейскія
Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Мемуарысты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Камянецкім раёне
Валянціна Мікалаеўна Пашкевіч

**Валянціна Мікалаеўна Пашкевіч**, у дзявоцтве **Жукоўская** (, Казельск, Калужская губерня — ) — беларускі педагог, лексікограф, грамадска-культурны дзеяч беларускай дыяспары ў Канадзе.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў беларускай сям’і з Пружанаў, якая ў час Першай сусветнай вайны апынулася ў бежанстве ў Расіі. У 1919 г. вярнулася з бацькамі на радзіму. У Пружанах на выдатна скончыла польскую сямігодку, а затым гімназію гуманістычнага тыпу імя Адама Міцкевіча. У 1935 г. паступіла на класічны факультэт Універсітэта Стэфана Баторыя ў Вільні, стала сяброўкай Беларускага студэнцкага саюза, дзе выконвала абавязкі скарбніка. Пасля двух гадоў вучобы перавялася на фізіка-матэматычны факультэт.

У 1939 г. пры садзейнічанні вядомай асветніцы Кацярыны Стаўбуннік пачала выкладаць беларускую мову ў былой польскай гімназіі і на курсах для настаўнікаў. У 1944 г. вымушана выехаць у Германію, працавала ў перакладчыцкім бюро «Вінета». Пасля вайны аказалася ў лагеры для перамешчаных асоб у Ватэнштэце. Выкладала ў беларускай гімназіі імя М. Багдановіча фізіку, з’яўлялася сцяжной беларускага жаночага скаўтынгу.

З ліпеня 1949 г. — у Таронта (Канада). У 1950 г. на другім з’ездзе Згуртавання беларусаў Канады выконвала абавязкі сакратара. Выйшла замуж за Міхася Пашкевіча. Пазней — разам з мужам — у Беларускім нацыянальным аб’яднанні. У 1950—1960 гг. — арганізатар і кіраўнік беларускага танцавальнага ансамбля. Пасля арганізуе і 15 год кіруе беларускай суботняй школай пры царкве Св. Ефрасінні Полацкай у Таронта.

Склала «Першую чытанку пасьля лемантара для беларускіх дапаўняльных школаў» (Кліўленд, 1968). Яна аўтар англамоўнага падручніка «Беларуская мова = Fundamental Byelorussian». Таронта, 1974. Т. 1; 1978. Т. 2) — адзінага сістэматычнага і найбольш поўнага курса беларускай мовы за межамі Беларусі. Падручнік абапіраецца на правапіс Б. Тарашкевіча з пазнейшымі ўдакладненнямі, прынятымі на эміграцыі пад уплывам Я. Станкевіча і А. Адамовіча. Падрыхтавала вялікі (каля 50 тыс. слоў) «Ангельска-беларускі слоўнік». Апублікавала артыкул «Навучаньне беларускае мовы ў англямоўным асяродзьдзі» (1983).

Памерла 25 сакавіка 2004 года ў Таронта. Пахавана на Trafalgar Lawn Cemetery (Оквіл, Антарыа).

## Літаратура 
* Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9.
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Члены Згуртавання беларусаў Канады
Генерал артылерыі літоўскай

**Генерал артылерыі літоўскай** () — 
дыгнітарскі ўрад у Вялікім Княстве Літоўскім, кіраўнік артылерыі. Загадваў арсеналамі, збраёўнямі, парахоўнямі і людвісарнямі, 
займаўся забеспячэннем войска і арсеналаў порахам і амуніцыяй, навучаннем артылерыстаў. 
Прызначаўся пажыццёва і не меў права займаць іншых вайсковых урадаў.

Вядомы з 17 стагоддзя, калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі Уладзіслаў IV надаў артылерыі вайсковую арганізацыю 
(г. зв. «Артыкулы», абвешчаныя ў 1634 пад Смаленскам). Першым кіраўніком артылерыі ВКЛ у 1634 стаў Мікалай Абрамовіч. 
З 1685 генерал артылерыі атрымліваў 3 тысячы злотых на прыватныя патрэбы. 
Распараджаўся буйнымі грашовымі сродкамі, прымаў спецыяльную прысягу не расходаваць гэтыя грошы на іншыя мэты, 
і падпарадкоўваўся вялікаму гетману, з 1775 Вайсковаму дэпартаменту Пастаяннай Рады.

## Спіс генералаў літоўскай артылерыі 
## Гл. таксама 
* Генералы кароннай артылерыі

## Літаратура 
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.

Катэгорыя:Цэнтральныя ўрады Вялікага Княства Літоўскага
*
Знешняя палітыка Паўднёвага Судана

**Рэспубліка Паўднёвы Судан** абвясціла сваю незалежнасць 9 ліпеня 2011 года на падставе вынікаў рэферэндуму 9—16 студзеня 2011 года пра незалежнасць ад Судана, урад якога вітаў вынікі галасавання і заявіў, што плануе адкрыць пасольства ў Джубе адразу пасля распаду дзяржавы. Суседнія краіны, акрамя Чада і спачатку Эрытрэі, таксама віталі незалежнасць рэгіёна.

Некаторыя дзяржавы абвясцілі пра тое, што маюць намер прызнаць незалежнасць Паўднёвага Судана, задоўга да 9 ліпеня 2011 года. Шэраг дзяржаў прызнаў незалежнасць Паўднёвага Судана ўжо 8—9 ліпеня 2011 года, усяго ў першыя дні яго прызналі некалькі дзясяткаў краін, а некаторыя зрабілі гэта ці абвясцілі пра такі намер пазней.

Вялікабрытанія і шэраг іншых дзяржаў абвясцілі пра планы адкрыць пасольства ў Паўднёвым Судане.

18 красавіка 2012 года Паўднёвы Судан стаў членам Міжнароднага валютнага фонду і Сусветнага банка.

Вельмі напружанымі, аж да ўзброеных канфліктаў, застаюцца адносіны з Суданам, з якім маюцца тэрытарыяльныя і эканамічныя спрэчкі. Паміж Паўднёвым Суданам і Суданам адбыліся ўзброеныя канфлікты у спрэчнай зоне Паўднёвага Кардафана ў маі—жніўні 2011 года і у Хеглігэ ў сакавіку—красавіку 2012 года.

Паўднёвы Судан мае спрэчныя тэрыторыі з Суданам (Раён Аб'ей і Раён Кафія-Кінгі) і Кеніяй (Трохвугольнік Ілемі).

center|thumb|700px|Знешняя палітыка Паўднёвага Судана:**Цёмна-зялёным** - Дзяржавы, якія прызналі незалежнасць і ўсталявалі дыпламатычныя адносіны, **светла-зялёным** - толькі прызналі незалежнасць

Катэгорыя:Палітыка Паўднёвага Судана
Катэгорыя:Міжнародна-прававое прызнанне
Катэгорыя:Знешняя палітыка паводле краін
Рэлігія ў Паўднёвым Судане

thumb|270px
**Рэлігія ў Паўднёвым Судане** — сукупнасць рэлігійных вераванняў, уласцівых народам Паўднёвага Судана.

Большасць насельніцтва Паўднёвага Судана вызнае або хрысціянства, або традыцыйныя афрыканскія анімістычныя рэлігіі, што ў пэўнай меры прывяло да сутыкнення з мусульманскай Поўначчу.

У паўднёвай частцы краіны пераважаюць як паганскія, так і хрысціянскія уплывы, адлюстраваныя ў жыцці мясцовага насельніцтва, хоць іслам таксама вызнаецца невялікай колькасцю насельніцтва.

## Хрысціянства 
Акрамя каталіцкіх абшчын у краіне маюцца англіканскія прыходы і структуры розных харызматычных хрысціянскіх дэнамінацый. У сакавіку 2012 года Урад Судана пазбавіў грамадзянства ўсіх хрысціян і абавязала іх перасяліцца ў Паўднёвы Судан. Па даных Barnabas Fund ультыматум дакранаецца 700 тыс. чалавек.

### Каталіцызм 
Колькасць каталікоў у Паўднёвым Судане складае каля 1 мільёна 700 тысяч чалавек (каля 22 % ад агульнай колькасці насельніцтва). Большасць тых, хто прытрымліваюцца каталіцызму, пражываюць у паўднёвых штатах Усходняя Экваторыя, Цэнтральная Экваторыя і Заходняя Экваторыя, дзе каталікі складаюць значную большасць. Найменшая колькасць каталікоў пражывае ў штаце Верхні Ніл (45&nbsp;000 чалавек пры агульным насельніцтве 2 мільёна 750 тысяч чалавек).

## Іслам 
Распаўсюджаны ў суседнім Судане іслам, на тэрыторыі Паўднёвага Судана не мае такога ўплыву. Іслам вызнаецца ў этнічных групах масаліт, Дага і Берці.

## Язычніцтва
Культура Паўднёвага Судана

[thumb|200px|Мадэль [Алек Век з Паўднёвага Судана]]
**Культура Паўднёвага Судана** ахоплівае рэлігію, мовы, этнасы, традыцыі харчавання народаў Паўднёвага Судана.

## Этнасы 
Асноўную групу насельніцтва складаюць прадстаўнікі нілоцкіх народаў, найбольш шматлікімі з якіх з'яўляюцца дзінка, нуэр, азандэ, бары і шылук.

## Мова 
thumb|200px|Танцуючыя мужчыны
Афіцыйнай мовай краіны з'яўляецца англійская, хоць большая частка насельніцтва яе не ведае і мовай міжнацыянальных зносін працягвае заставацца арабская. Большасць жыхароў Паўднёвага Судана гаворыць на мностве адамава-убангійскіх, нілоцкіх, нубійскіх, цэнтральнасуданскіх і іншых моў і гаворак, найбуйнейшай з якіх з'яўляецца мова дзінка.

## Рэлігія 
Большасць насельніцтва Паўднёвага Судана вызнае або хрысціянства, або традыцыйныя афрыканскія анімістычныя рэлігіі, што падчас канфлікту прывяло да сутыкнення з мусульманскай Поўначчу.
У паўднёвай частцы краіны пераважаюць як паганскія, так і хрысціянскія ўплывы, адлюстраваныя ў жыцці мясцовага насельніцтва, хоць іслам таксама вызнаецца невялікай колькасцю насельніцтва.

Маюцца англіканскія прыходы.
ISO 3166-2:LI

**ISO 3166-2:LI** стандарт Міжнароднай арганізацыі па стандартызацыі, які вызначае геакоды. З'яўляецца падмноствам стандарту ISO 3166-2, якія адносяцца да Ліхтэнштэйна.
Стандарт ахоплівае адзінаццаць абшчын. Кожны код складаецца з дзвюх частак: кода ISO 3166-1 для Ліхтэнштэйна — **LI** і двухсімвальнага нумара, запісаных праз злучок.

Геакоды абшчын Ліхтэнштэйна з'яўляюцца падмноствам кодаў дамена верхняга ўзроўню — **LI**, прысвоенага Ліхтэнштэйну ў адпаведнасці са стандартамі **ISO 3166-1**.

## Геакоды першага ўзроўню для Ліхтэнштэйна 
Геакоды 11 абшчын адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Ліхтэнштэйна.

## Геакоды памежных для Ліхтэнштэйна дзяржаў 
* Аўстрыя — ISO 3166-2:AT (на ўсходзе),
* Швейцарыя — ISO 3166-2:CH (на захадзе).
## Спасылкі 
* ISO 3166-1
* ISO 3166-2
* Адміністрацыйны падзел Ліхтэнштэйна
* Геакоды адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Ліхтэнштэйна 

2:LI
Знешняя палітыка Кітайскай Рэспублікі

У палітычнай гісторыі і міжнародных адносінах Кітайскай Рэспублікі (Тайваня) вялікую ролю адыгрывае так званая народная дыпламатыя. У 1990-я гады, а асабліва пасля абрання прэзідэнтам Чэнь Шуйбяня, роля гэтай дыпламатыі прыкметна вырасла. Канцэпцыя «народнай дыпламатыі» мае на ўвазе ўзаемны дыялог і супрацоўніцтва, уцягванне ўсяго тайваньскага народа ў працэс міжнародных зносін у рамках міжнацыянальных і міжсацыяльных сувязяў. Гэта паняцце таксама мае на ўвазе дэмакратызацыю міжнароднай палітыкі, уключаючы прынцыпы падсправаздачнасці і празрыстасці, і больш поўнае ўцягванне шырокай публікі ў гэты працэс.

У наш час дзяржаўны суверэнітэт Кітайскай Рэспублікі прызнаюць толькі 13 дзяржаў: Беліз (з 1989), Ватыкан (з 1942), Гаіці (з 1956), Гватэмала (з 1960), Маршалавы Астравы (з 1998), Науру (у 1980—2002 і з 2005), Палау (з 1999), Парагвай (з 1957), Сент-Кітс і Невіс (з 1983), Сент-Люсія (у 1984—1997 і з 2007), Сент-Вінсент і Грэнадзіны (з 1981), Тувалу (з 1979) і Эсваціні (з 1968). Тайвань мае, па сутнасці, дыпламатычныя адносіны і са шматлікімі іншымі краінамі свету праз свае так званыя эканамічныя і культурныя прадстаўніцтвы (фактычна пасольствы).

11 жніўня 2004 года Кітайская Рэспубліка ў дванаццаты раз падала заяўку на ўступленне ў ААН — па меркаванні ўлад Кітайскай Рэспублікі, гэта дапаможа вырашыць яе канфлікт з Кітайскай Народнай Рэспублікай. Кітайская Рэспубліка спрабуе ўступіць у ААН з 1993 года, але кожны раз атрымлівае адмову — першым чынам з-за процідзеяння Кітайскай Народнай Рэспублікі, якая лічыць кантралюемыя Кітайскай Рэспублікай тэрыторыі часткай тэрыторыі Кітайскай Народнай Рэспублікі і выступае супраць уступлення Кітайскай Рэспублікі ў ААН, мяркуючы, што членства ў гэтай міжнароднай арганізацыі фактычна будзе раўнасільна прызнанню Кітайскай Рэспублікі як незалежнай дзяржавы.
Сітуацыя зноў абвастрылася пасля таго, як 14 сакавіка 2005 г. Нацыянальны сход КНР прыняў закон пра захаванне тэрытарыяльнай цэласнасці Кітая.

У 2005 годзе лідары дзвюх галоўных апазіцыйных партый Кітайскай Рэспублікі (у тым ліку лідар Гаміньдана Лянь Чжань) наведалі з візітам КНР, дзе сустракаліся са старшынём Кітайскай Народнай Рэспублікі Ху Цзіньтаа. Афіцыйны Пекін расцэньвае гэты факт як вялікі поспех і прагрэс у справе вырашэння пытання Кітайскай Рэспублікі.

У 2007 годзе Кітайская Рэспубліка падала заяўку на ўступленне ў ААН ужо пад назвай «Тайвань», а не «Кітайская Рэспубліка Тайвань», як раней.


Катэгорыя:Міжнародна-прававое прызнанне
Германскі нацыянальны рух Ліхтэнштэйна

**Германскі нацыянальны рух Ліхтэнштэйна** (, VDBL) — нацыянал-сацыялістычная партыя, якая дзейнічала ў Ліхтэнштэйне ў гады, папярэднія Другой сусветнай вайне. VDBL жадала далучэння Ліхтэнштэйна да Трэцяга рэйху, і асабліва актывізавалася пасля аншлюса Аўстрыі, жадаючы правесці Ліхтэнштэйн тым жа шляхам. Партыя распаўсюджвала свае ідэі праз газету «Der Umbruch». Лозунгам партыі быў «Liechtenstein den Liechtensteinern!» («Ліхтэнштэйн для ліхтэнштэйнцаў!»), які заклікаў людзей адмовіцца ад вернасці князю Францу Іосіфу II.

Немагчымасць удзелу ў выбарах 1939 года (выкліканая пактам найбуйнейшых партый, якія дамовіліся захаваць дату выбараў у тайне), а таксама падзенне сімпатый да нацызму па меры ходу Другой сусветнай вайны прывялі да сыходу партыі з палітычнай арэны.

24 сакавіка 1939 — Германскі нацыянальны рух у Ліхтэнштэйне пад кіраўніцтвам Тэадора Шэдлера прадпрымае спробу дзяржаўнага перавароту. Мясцовыя сяляне разганяюць нацыстаў віламі і пажарным шлангам. Князь Франц Іосіф II Ліхтэнштэйнскі, герцаг Тропау і Ягерндорф, граф Рытберг, першы князь Ліхтэнштэйна, які пражывае ў сваёй дзяржаве (перанёс рэзідэнцыю з Вены ў 1938), працягнуў панаваць над дванаццаццю тысячамі сваіх падданых.

Катэгорыя:Нацысцкія партыі
Катэгорыя:Гісторыя Ліхтэнштэйна
Канстытуцыя Ліхтэнштэйна

**Канстытуцыя Ліхтэнштэйна** распрацавана канстытуцыйнай камісіяй са згоды князя, набыла моц 5 кастрычніка 1921 года. Канстытуцыя была прынята пасля першай сусветнай вайны падчас дэмакратычных пераўтварэнняў, з прычыны чаго былі ўведзены прамыя парламенцкія выбары і пашыраны правы грамадзян. За 88 гадоў Канстытуцыя Ліхтэнштэйна шмат разоў змянялася і дапаўнялася, але ўсе гэтыя папраўкі кардынальна не змянялі яе зместу.

Канстытуцыя складаецца з 9 глаў. Акрамя таго, да тэксту Канстытуцыі прыкладаюцца два лісты Князя Іагана II, адрасаваныя кіраўніку ўрада і прынцу Карлу, пляменніку Князя ==

* **Глава I.** Княства
* **Глава II.** Князь
* **Глава III.** Абавязкі дзяржавы
* **Глава IV.** Асноўныя правы і абавязкі грамадзян
* **Глава V.** Ландтаг
* **Глава VI.** Дзяржаўны камітэт
* **Глава VII.** Органы
:* Урад
:* Дзяржаўны школьны савет
:* Арганізацыя Адміністрацыйнай юстыцыі
:* Выкананне правасуддзя
:* Вышэйшы дзяржаўны трыбунал
:* Агульныя становішчы
* **Глава VIII.** Абшчыны
* **Глава IX.** Канстытуцыйныя гарантыі

Ліхтэнштэйн
Катэгорыя:Права Ліхтэнштэйна
Катэгорыя:Палітыка Ліхтэнштэйна
Насельніцтва Ліхтэнштэйна

**Насельніцтва Ліхтэнштэйна** складаецца галоўным чынам з нямецкамоўных жыхароў. Па колькасці насельніцтва гэта адна з самых маленькіх краін Еўропы — яна займае чацвёртае месца з канца, быўшы больш населенай толькі чым Манака, Сан-Марына і Ватыкан.

## Асноўныя паказчыкі 
Колькасць насельніцтва на 31.12.2008 складае 35 360 чалавек, сярэдняя шчыльнасць насельніцтва каля 220 чалавек на км². Нараджальнасць — 12,95 нованароджаных на 1 000 чалавек (1995). Смяротнасць — 6,56 смяротных зыходаў на 1 000 чалавек (узровень дзіцячай смяротнасці −0,5 смяротных зыходаў на 1 000 нованароджаных). Сярэдняя працягласць жыцця: мужчын — 74 года, жанчын — 81 год (1995).

## Этнічны і моўны склад 
Большасць насельніцтва складаюць ліхтэнштэйнцы (66,9 % на 2008 год). Пражываюць таксама швейцарцы (10,0 %), немцы (3,5 %), аўстрыйцы (5,7 %), італьянцы (3,3 %) і іншыя (10,6 %).

Афіцыйная мова нямецкая, асноўная мова насельніцтва — алеманскі дыялект.

Большасць вернікаў (87 %) вызнае каталіцызм, пратэстантаў — каля 7 % насельніцтва.

## Дынаміка 
↑Сусветная кніга фактаў The World Factbook (2000—2010)

## 5 найбуйнейшых населеных пунктаў (2008) 
# Шан — 5 765
# Вадуц — 5 088
# Трызен — 4 688
# Бальцэрс — 4 467
# Эшэн — 4 183

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* http://www.census.gov/ipc/www/idb/ranks.html
* https://archive.today/20130105202154/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=1208375117&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-126&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan
* http://www.llv.li/pdf-llv-as-population_fliz2010  — pdf-выява
* https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html  Сусветная кніга фактаў (англ. The World Factbook) (2000—2010)
Канвергенцыя і Саюз

**Канвергенцыя і Саюз** (, CiU) — правацэнтрысцкі выбарчы альянс у Каталоніі. Тэхнічна CiU з'яўляецца аб'яднаннем дзвюх партый: большай Convergència Democràtica de Catalunya (CDC) і меншай Unió Democràtica de Catalunya (UDC). Партыю ў наш час узначальвае Артур Мас, які з'яўляецца таксама главой урада Каталоніі.

CIU з'яўляецца каталонскай нацыяналістычнай партыяй. Яна, як правіла, лічыцца нацыяналістычнай умеранага толку, як у Каталоніі, так і ў астатняй частцы Іспаніі.

На выбарах 28 лістапада 2010 года партыя атрымала 38,5% і заняла 14 з 62 месцаў у Каталонскім парламенце. Пасля шматлюдных дэманстрацый у Барселоне былі праведзены датэрміновыя выбары ў парламент, на якіх партыя атрымала большасць галасоў, але іх доля склала толькі 30,68%.

## Спасылкі 
*Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Каталоніі
Спіс рэгентаў Ліхтэнштэйна

Ніжэй пералічаныя рэгенты Княства Ліхтэнштэйн за ўсю яго гісторыю.
__NOTOC__

Катэгорыя:Князі Ліхтэнштэйна
Каталонскі асёл

**Каталонскі асёл** (*Equus asinus var. catalana*) — знікаючая парода аслоў у Каталоніі (Іспаніі). У наш час каталонскія аслы насяляюць галоўным чынам поўнач Іспаніі, правінцыю Барселона, затым мясцовасці Алот і Пучсерда.

Парода была выведзена ў раннім Сярэднявеччы і хутка стала папулярнай дзякуючы асаблівай цягавітасці і сіле жывёл. У перыяд найбольш магутнага развіцця індустрыі ў ЗША (XVIII—XIX стагоддзе) амерыканцы спецыяльна закуплялі каталонскіх аслоў для выкарыстання тых на чыгуначных будоўлях і руднях. З пачаткам сусветнай індустрыялізацыі ў XX стагоддзі рабочыя жывёлы былі паступова заменены тэхнікай, попыт на каталонскіх аслоў рэзка ўпаў. З 50 000 аслоў у наш час засталіся толькі каля 400 асобін, з іх амаль 100 — за межамі Каталоніі. Сярэдні кошт аднаго асла складае ў наш час 6000 еўра.

## Спасылкі 
* El Burro Català  
* 

Катэгорыя:Культура Каталоніі
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Каталоніі
Катэгорыя:Аслы
Узброеныя сілы Ліхтэнштэйна

**Ліхтэнштэйн** прытрымліваецца палітыкі нейтралітэту (з 1868) і з'яўляецца адной з нямногіх дзяржаў у свеце, якія не маюць узброеных сілаў. Дзяржава распусціла армію 12 лютага 1868. На момант скасавання ў ёй было  80 чал. На сённяшні час пытанні абароны Ліхтэнштэйна знаходзяцца ў кампетэнцыі Швейцарыі.

Аховай правапарадку займаецца паліцыя у складзе 120 чал. - 83 служачых і 37 прадстаўнікоў цывільнага персаналу .

У канстытуцыі Ліхтэнштэйна замацавана палажэнне аб воінскай павіннасці. У надзвычайных сітуацыях прызыву падлягаюць грамадзяне узростам да 60 гадоў.

Катэгорыя:Ліхтэнштэйн
Ліхтэнштэйн
Юрый Юр’евіч Гардзееў

**Юрый Юр’евіч Гардзееў** (нар. , ) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гісторыі беларускіх гарадоў эпохі Вялікага Княства Літоўскага, гісторыі рэформ другой паловы XVIII стагоддзя ў Вялікім Княстве Літоўскім. Доктар гістарычных навук (2011).

## Біяграфія 
Скончыў у 1991 годзе гістарычны факультэт ГрДУ, тэма дыпломнай працы: «Развіццё планіроўкі і архітэктуры Гародні ў XVIII ст.». У 1988—1992 гадах працаваў мастацтвазнаўцам у гродзенскіх майстэрнях інстытута «Белспецпраектрэстаўрацыя». У 1993—1995 гадах — выкладчык кафедры беларускай культуры ГрДУ.

У 1996—1999 гадах — аспірант Педагагічнай акадэміі ў Кракаве, дзе ў 2000 годзе абараніў дысертацыю «Гародня ў XVIII ст. Даследаванні асваення гарадской прасторы, адносін уласнасці і гарадскога насельніцтва» (*Grodno w XVIII stuleciu. Studia nad zasiedleniem, stosunkami własnościowymi i mieszkańcami miast*) і атрымаў навуковае званне доктара гуманітарных навук.

У 2001—2005 гадах працаваў у Навуковай бібліятэцы Польскай Акадэміі мастацтваў і Польскай Акадэміі навук у Кракаве. З 2005 года — ад’юнкт Інстытута Расіі і Усходняй Еўропы Ягелонскага ўніверсітэта. З 2024 года працуе на Кафедры даследаванняў еўраазіяцкага абшару Факультэта міжнародных і палітычных даследаванняў Ягелонскага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Галоўныя кірункі навуковай дзейнасці: сацыяльна-эканамічная гісторыя гарадоў і мясцовых супольнасцей Вялікага Княства Літоўскага, гісторыя Гродна XII—XVIII стагоддзяў (грамадства, эліты, эканоміка, юрыдыка, сацыятапаграфія, мясцовае самакіраванне і гарадское права, культура, побыт), мадэрнізацыя мясцовай адміністрацыі падчас Чатырохгадовага сойма, дзейнасць літоўскага падскарбія Антонія Тызенгаўза, гістарычная палітыка ва Усходняй Еўропе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Гардзееў Ю.* Магдэбургская Гародня. Сацыяльная тапаграфія і маёмасныя адносіны ў 16 — 18 ст. — Гродна—Вроцлаў, 2008. — 384 c.: іл. — (Гарадзенская бібліятэка). Цв. вокл. ISBN 978-83-61617-97-6
* Рамантык эпохі Асветніцтва: Антон Тызенгаўз. Мінск: Тэхналогія, 2008. — 67 с., [9] іл.; партр. — (Нашыя славутыя землякі). ISBN 978-985-458-171-2
* Cmentarz farny w Grodnie. 1792—1939, Krakow, Wydawnictwo Naukowe WSP, 1999 (y сааўтарстве з Яцкам Розмусам)
* Socjotopografia Grodna w XVIII w., Torun, 2002.

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Культуролагі Беларусі
Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Герб Вадуца

**Герб Вадуца** — афіцыйны геральдычны сімвал сталіцы Ліхтэнштэйна Вадуца.

## Апісанне 
Герб Вадуца уяўляе сабой традыцыйны геральдычны шчыт іспанскай формы, крыжападобна падзелены на 4 раўназначныя часткі. Першае і чацвёртае поле (верхняя правая і ніжняя левая часткі) пафарбаваны ў срэбны (белы) колер, другое і трэцяе (верхняя левая і ніжняя правая часткі) — у чырвоны. На кожнай срэбнай частцы размешчана выява традыцыйнай княжацкай кароны, выканана чырвоным колерам. На чырвоных палях размяшчаюцца аднолькавыя выявы срэбнага царкоўнага сцяга і трох кольцаў над ім. Срэбны сцяг на гербе служыць напамінам пра тое, што граф Хартман III Вардэнберг-Саргані у 1342 атрымаў у дар землі, якія на сённяшні час з’яўляюцца тэрыторыяй Оберланда, а частка тэрыторыі Унтерланд. Дагавор, згодна з якім адбылося ўручэнне зямель графу, і стаў пачаткам існавання графства Вадуц. Таксама гэты сімвал служыць указаннем на тое, што графы Вадуца заснавалі царкву Святога Флорына. Герб быў падараваны жыхарам Вадуца кіраўніком дзяржавы ў 1978 годзе.

Катэгорыя:Вадуц
Сцяг Вадуца

**Сцяг Вадуца** — афіцыйны геральдычны сімвал сталіцы Ліхтэнштэйна Вадуца.

## Апісанне 
Сцяг Вадуца ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з незвычайнымі прапорцыямі 4:1. Малюнак складаецца з трох вертыкальных палос, двух чырвонага колеру і адной — белага. Пачынаючы з флагштока ідзе чырвоная паласа ў чвэрць агульнай даўжыні, затым такая ж белая, услед чырвоная у палову даўжыні сцяга.

Катэгорыя:Вадуц
Вадуц
Яўстах Курч

**Яўстах Курч** (? — 1647) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Падкаморы парнаўскі (1599—1602) і гарадзенскі (з 1617), кашталян віцебскі (з 1639).

Валодаў маёнткамі Сянно, Уснач, Бераставіца. Трымаў Упіцкае староства (з 1618).

## Біяграфія 
З шляхецкага роду Курчоў, сын Марціна.

У 1609 збудаваў мураваны касцёл у Сянно. У 1635 заснаваў кляштар францысканцаў у Горадні. Ахвяраваў манахам вялікі абсталяваны мураваны дом, размешчаны ў месце па вуліцы Маставой.

За фундатарскую дзейнасць у гарадзенскім касцёле Маці Божай Анёльскай змясцілі партрэты Яўстаха Курча і ягонай жонкі.

## Літаратура 
* 

Яўстах
Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Старосты ўпіцкія
Катэгорыя:Падкаморыя гарадзенскія
Катэгорыя:Падкаморыя парнаўскія
Каталіцтва ў Ліхтэнштэйне

**Рымска-каталіцкая царква ў Ліхтэнштэйне** з'яўляецца часткай Сусветнай Каталіцкай царквы пад духоўным кіраўніцтвам Папы Рымскага і Рымскай курыі.

Каталіцкая царква ў Ліхтэнштэйне доўгі час была часткай швейцарскай дыяцэзіі Кура. 2 снежня 1997 года для тэрыторыі Княства Ліхтэнштэйн была заснавана ўласная архідыяцэзія Вадуца, на чале якой быў пастаўлены першы архібіскуп Вольфганг Хаас. У гэтым можна пабачыць існуючую ў Каталіцкай царкве тэндэнцыю ўніфікацыі царкоўных і палітычных меж. Разам з гэтым архібіскуп Хаас адзначыў неабходнасць самастойнасці царквы і дзяржавы, якая не выключае плённае супрацоўніцтва абодвух бакоў.

25 362 з 32 863 жыхароў (77,2 %) вызнаюць каталіцызм. Яны адносяцца да 11 прыходам, тэрыторыя якіх ахоплівае 160 км². У іх служаць 19 дыяцэзальных святароў і 12 святароў-ардынатараў. Таксама ў архідыяцэзіі пражываюць 66 манашак.

Каталіцкае свята Узнясення Дзевы Марыі з'яўляецца дзяржаўным святам. Рымска-каталіцкая царква, паводле часткі 2 артыкулы 37 Канстытуцыі, з'яўляецца дзяржаўнай царквой.

## Спасылкі 
* Архідыяцэзія Вадуца 
* Арганізацыя за адкрытую Царкву 
* Інфармацыя пра каталіцкіх святароў у Ліхтэнштэйне 

Катэгорыя:Ліхтэнштэйн