open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крушэнне верталёта ў Браварах

**Крушэнне верталёта ў Браварах** — авіяцыйная катастрофа, якая адбылася 18 студзеня 2023 года ў горадзе Бравары Кіеўскай вобласці Украіны, калі верталёт ДСНС упаў паблізу мясцовага дзіцячага садка.

## Верталёт 
Пацярпелы катастрофу верталёт быў мадэлі Airbus Н225 Super Puma (набыты ў 2020 годзе.

Пры гэтым яшчэ ў 2018 годзе ўкраінскія журналісты адзначалі, што некаторыя еўрапейскія дзяржавы, у тым ліку Нарвегія і Польшча, адмовіліся ад эксплуатацыі гэтай мадэлі. Рашэнне было звязана ў першую чаргу з . Аднак Авакаў усё ж такі вырашыў закупіць машыны. Кіраўнік горада  заявіў: *«Ад магутнага выбуху разбурэнні атрымалі памяшканні садка і адзін з бліжэйшых дамоў»*. Служба бяспекі Украіны ўзяла ў распрацоўку тры версіі катастрофы: парушэнне правілаў палёту, тэхнічная няспраўнасць і наўмысныя дзеянні па знішчэнні транспартнага сродку. Намеснік кіраўніка офіса прэзідэнта Украіны  заявіў, што *«кіраўніцтва МУС ляцела на верталёце ў камандзіроўку ў адну з "гарачых кропак"»*.

## Ахвяры 
Загінулі ўсе 10 чалавек, якія знаходзіліся на борце: 3 члены экіпажа і 7 пасажыраў. У выніку катастрофы загінула кіраўніцтва МУС Украіны: міністр унутраных спраў Дзяніс Манастырскі, яго першы намеснік  і  Юрый Лубковіч.

Агулам загінулі 14 чалавек, з іх 1 дзіця, 25 атрымалі раненні (14 дарослых і 11 дзяцей).

## Наступствы 
Праз некалькі гадзін пасля катастрофы Урад Украіны прызначыў кіраўніка  Ігара Кліменка выконваючым абавязкі міністра ўнутраных спраў. Улады абвясцілі трохдзённую жалобу.

## Расследаванне 
У жніўні 2023 года Генеральная пракуратура паведаміла, што пяць службовых асоб Дзяржаўнай службы Украіны па надзвычайных сітуацях знаходзяцца пад падазрэннем у сувязі з гібеллю кіраўніцтва Міністэрства ўнутраных спраў.

Па даных следства, чыноўнікі ДСНС прыцягнулі да перавозкі кіраўніцтва МУС Украіны верталёт, які знаходзіўся на дзяжурстве для рэагавання ў выпадку надзвычайных сітуацый у Кіеве і Кіеўскай вобласці, што супярэчыла заканадаўству, так як верталёт не меў дазваленчых дакументаў на іншыя віды палётаў. Экіпажу не было паведамлена аб вельмі неспрыяльных умовах надвор’я ў горадзе Бравары, а сам экіпаж не меў допуску да палётаў у складаных метэаўмовах. З-за складаных метэаўмоў лятальны апарат быў вымушаны здзяйсняць палёт на гранічна нізкай вышыні, якая аказвалася нават ніжэй чым вышыня некаторых будынкаў на маршруце руху. Калі камандзір верталёта ўбачыў перад сабой перашкоду — шматпавярховы дом, ён паспрабаваў здзейсніць манеўр аблёту будынка, аднак ва ўмовах дрэннай бачнасці падчас завяршэння манеўру, з прычыны адсутнасці навыкаў працы ў складаных метэаўмовах, страціў арыенціроўку ў прасторы і сутыкнуўся з зямлёй.

## Зноскі 
Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні 2023 года
Катэгорыя:Падзеі 18 студзеня
Катэгорыя:Студзень 2023 года
Катэгорыя:2023 год ва Украіне
Катэгорыя:Катастрофы ва Украіне
Тафтан (хлеб)

**Тафтан** — хлеб (аладка) з дражджавога цеста ў іранскай, пакістанскай і індыйскай (Утар-Прадэш) кухнях. Гатуецца з мукі, малака, ёгурта і яйкаў. Выпякаецца ў глінянай печы. Аналаг лаваша і піты. Часта ў тафтан дадаецца шафран і крыху молатага кардамона. Часам упрыгожваецца зярняткамі, напрыклад, маку.

Катэгорыя:Іранская кухня
Катэгорыя:Пакістанская кухня
Катэгорыя:Хлеб
Пуры (хлеб)

**Пуры** — смажаны ў фрыцюры хлеб, аладка, прыгатаваная з прэснага цеста і суцэльназерневай мукі, распаўсюджаная на Індыйскім субкантыненце, а таксама ў Грузіі.

Катэгорыя:Хлебабулачныя вырабы
Катэгорыя:Індыйская кухня
Катэгорыя:Пакістанская кухня
Катэгорыя:Непальская кухня
Пасанда

**Пасанда** — папулярная мясная страва родам з Індыйскага субкантынента, у прыватнасці, з Паўночнай Індыі, штата Хайдарабадзі, а таксама Пакістана. Паходзіць ад стравы, якая падавалася пры двары імператараў Маголаў, з’яўляецца характэрнай для магольскай кухні. Назва стравы звязана са словам «пасанда», што на мове урду азначае «фаварыт», «лепшы», «улюбёнец». Па адных даных, гэта адносіцца да гатунку мяса, традыцыйна выкарыстоўванага для пасанда; па іншых — да самой стравы. Можа пазначацца як кары.

Катэгорыя:Індыйская кухня
Катэгорыя:Пакістанская кухня
Катэгорыя:Мясныя стравы
Панір (сыр)

**Панір** — свежы сыр, распаўсюджаны ў Паўднёвай Азіі, асабліва ў індыйскай, пакістанскай, афганскай, непальскай і бангладэшскай кухнях. Гэта несастараны, злёгку кіслотны сыр, тварог для якога зроблены з нагрэтага малака з лімонным сокам, воцатам, або любой іншай харчовай кіслатой. Яго рассыпістая і вільготная форма называецца ва ўсходняй Індыі і ў Бангладэш *chhena* або *chhana*. Слова «панір» персідскага паходжання.

Катэгорыя:Сыры
Катэгорыя:Індыйская кухня
Катэгорыя:Непальская кухня
Катэгорыя:Пакістанская кухня
Катэгорыя:Афганская кухня
Катэгорыя:Культура Бангладэш
Кашмірскі чай

**Кашмірскі чай** — традыцыйны чайны напой, які паходзіць з Індыйскага субкантынента, хутчэй за ўсё, з Кашмірскай даліны. Напой традыцыйна гатуюць у самавары з лісця зялёнага чаю, малака, солі, харчовай соды. Дробка харчовай соды надае чаю яркі ружовы колер. Чай звычайна ўпрыгожваюць невялікай колькасцю дробна нарэзанага міндаля і фісташак.

У Кашміры ў чай традыцыйна дадаюць соль, а не цукар. Кашмірскі чай падаецца ў многіх штатах Індыі, як правіла, у Паўночнай Індыі (Джаму і Кашмір, Хімачал-Прадэш) і раёнах, дзе пражываюць тыбетцы (Майнпат, Чхатысгарх). Чай з’яўляецца неад’емнай часткай кашмірскага сняданку і вячэры. П’юць з рознымі відамі традыцыйнага хлеба, прыгатаванага ў Кашміры.

У Пакістане яго падаюць у спецыяльных выпадках, на вяселлях і ў зімовыя месяцы, з цукрам і арэхамі.

Катэгорыя:Індыйскі чай
Катэгорыя:Пакістанская кухня
Катэгорыя:Кашмір
Курутоб

**Курутоб** () — страва таджыкскай кухні. З’яўляецца адной з самых вядомых і найстаражытнейшых страў гэтай кухні.

Тэхналогія гатавання разнастайная і адрозніваецца ад рэгіёна да рэгіёна. Гэта страва таксама гатуецца ў некаторых раёнах Узбекістана, Афганістана, Пакістана і Ірана. Яго традыцыйна ядуць рукамі.

Асноўнымі кампанентамі стравы з’яўляюцца чака (сузьма або расплаўлены курут), катык або кефір, пластовая аладка фацір, ільняны алей, памідоры, агуркі, зеляніна, цыбуля і соль. У некаторых варыянтах выкарыстоўваецца малако, сметанковае масла ці баваўняны алей, чырвоны ці чорны перац і іншыя прадукты.

Катэгорыя:Іранская кухня
Катэгорыя:Узбекская кухня
Катэгорыя:Таджыкская кухня
Бульбяны хлеб

**Бульбяны хлеб** — від хлеба, у якім бульба замяняе частку звычайнай пшанічнай мукі. Яго гатуюць рознымі спосабамі, у тым ліку выпякаюць на гарачай патэльні ці ў духоўцы. Бульбяны хлеб можа быць дражджавым або бездражджавым, у яго дадаюцца розныя інгрэдыенты. Суадносіны бульбы і пшанічнай мукі вагаюцца, у некаторых рэцэптах больш бульбы, у іншых больш пшанічнай мукі. Часам для вырабу хлеба выкарыстоўваецца бульбяное пюрэ ці абязводжаныя бульбяныя шматкі.

Для прыгатавання бульбянога хлеба бяруць сырую або адварную бульбу. Сырую бульбу чысцяць ад лупіны і вочак, труць на тарцы, адціскаюць сок і дадаюць у прыгатаванае цеста. Вараную бульбу выкарыстоўваюць для падрыхтоўкі пюрэ, прычым у пюрэ не трэба дадаваць малако. У цеста можна дадаваць таксама пюрэ з печанай бульбы. Атрыманае цеста запякаецца ў духоўцы або на патэльні каля 5 хвілін да ўтварэння залацістай скарыначкі. Хлеб падаюць гарачым.

Катэгорыя:Хлеб
Катэгорыя:Нямецкая кухня
Катэгорыя:Польская кухня
Катэгорыя:Ірландская кухня
Катэгорыя:Культура Шатландыі
Катэгорыя:Культура Перу
Фалуда

**Фалуда** — папулярны традыцыйны дэсерт у Індыі, Пакістане, Афганістане і Бангладэш.

Паходзіць ад персідскага дэсерту фалудэ, які прадстаўляе сабой замарожаныя ніткі з крухмалу тыпу вермішэлі, палітыя зверху ружовай вадой. У адрозненне ад персідскага фалудэ, індыйская фалуда — гэта халодны салодкі напой, дзе ружовая вада і вермішэль змяшаныя з малаком, кавалачкамі жэле і зярняткамі салодкага базіліку.

Дэсерт фалуда быў створаны ў Індыі на аснове фалудэ ў XVI—XVIII стагоддзях, у часы імперыі Вялікіх Маголаў. Рэгіянальныя варыянты дэсерту сфармаваліся пры дварах мусульманскіх кіраўнікоў у Хайдарабадзе і іншых месцах.

На сённяшні дзень фалуда мае мноства разнавіднасцей, як традыцыйных рэгіянальных, так і мадэрнізаваных. У Бангладэш у фалуду дадаюць экстракт расліны пандан (разнавіднасць ), фісташкі, сага, какосавыя вяршкі і манга. У Малайзіі і Сінгапуры падобны напой называюць бандунгам. Маўрыкійская версія, якая трапіла на востраў разам з імігрантамі з Індыі, называецца алуда. Падобны напой, але з таўсцейшай вермішэллю п’юць курды ў Іраку.

Катэгорыя:Індыйскія дэсерты
Катэгорыя:Пакістанская кухня
Катэгорыя:Афганская кухня
Катэгорыя:Культура Бангладэш
Катэгорыя:Напоі
Катэгорыя:Малочныя прадукты
Соевае малако

**Соевае малако** — вадкасць расліннага паходжання, якая вырабляецца з соевых бабоў. Вонкава падобнае да малака. Радзіма соевага малака — Усходняя Азія. Як і іншыя віды расліннага малака (рысавае, аўсянае, міндальнае), соевае малако выкарыстоўваецца ў кулінарыі. З соевага малака вырабляюцца тофу, соевы ёгурт і іншыя напоі (напрыклад, малочныя кактэйлі).

Для вытворчасці соевага малака пюрыруюцца папярэдне замочаныя на некалькі гадзін соевыя бабы. Атрыманая маса варыцца, фільтруецца і астуджваецца.

У прамысловай вытворчасці соевага малака размочаныя соевыя бабы пюрыруюцца ў вадзе, у якой былі замочаныя, затым маса адціскаецца, а вадкасць награваецца на працягу кароткага часу да тэмпературы 135—150 °C.

У хатніх умовах соевае малако можа быць прыгатавана за 15—20 хвілін з замочаных ці сухіх соевых бабоў.

Соевае малако змяшчае соевы бялок (каля 3 %), а таксама мікраэлементы. Многія гатункі дадаткова ўзбагачаны кальцыем і вітамінам B12, якія змяшчаюцца і ў каровіным малацэ. Соевае малако лёгка засвойваецца арганізмам.

Катэгорыя:Азіяцкая кухня
Катэгорыя:Напоі
Малако
Бір’яні

**Бір’яні**, таксама **бірыяні** — другая страва з рысу (звычайна гатункі басмаці) і спецый з даданнем мяса, рыбы, яек або гародніны. Спецыі і соусы, неабходныя для падрыхтоўкі бір’яні, могуць уключаць у сябе: топленае масла, кумін, гваздзік, кардамон, карыцу, лаўровы ліст, каляндру, шафран, мятную траву, імбір, цыбулю, часнык.

У розных варыяцыях страва распаўсюджана па ўсёй Паўднёвай Азіі, а таксама ў арабскіх краінах і сярод паўднёваазіяцкіх супольнасцей на Захадзе. Мае іранскія карані і патрапіла на Індыйскі субкантынент дзякуючы іранскім гандлярам і вандроўцам.

Слова «бір’яні» паходзіць ад персідскага *beryā(n)* (, *смажаны*).

Бір’яні добра спалучаецца з іншымі стравамі індыйскай кухні, такімі як: дахі чатні ці раіта, корма, кары, квашаныя баклажаны, крэветкі.

Катэгорыя:Усходняя кухня
Катэгорыя:Індыйская кухня
Катэгорыя:Пакістанская кухня
Катэгорыя:Кашмірская кухня
Катэгорыя:Сірыйская кухня
Катэгорыя:Малайзійская кухня
Катэгорыя:Стравы з рысу
Катэгорыя:Вулічная ежа
Алена Віктараўна Куракіна

**Алена Віктараўна Куракіна** ( , Чарняхоўск, Калінінградская вобласць, РСФСР) — музыказнавец. Кандыдат мастацтвазнаўства (1999), дацэнт (2006). Дацэнт кафедры тэорыі музыкі, рэктар Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі (з 2022 года).

## Біяграфія 
Скончыла Калінінградскае музычнае вучылішча ў 1988 годзе. У 1993 годзе скончыла Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі, там жа скончыла аспірантуру ў 1996 годзе пад кіраўніцтвам Мікалая Васільевіча Шыманскага.

З 1997 года працуе ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі на кафедры тэорыі музыкі, з 2003 на пасадзе дацэнта. У 2007—2014 гадах кіравала факультэтам павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі. З 2014 па 2022 год выконвала абавязкі першага прарэктара. З 2022 года прызначана рэктарам Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.

## Навуковая дзейнасць 
Асноўныя напрамкі навуковых інтарэсаў — гісторыя і метадалогія музычнай навукі, ладагарманічная арганізацыя музыкі, пытанні гісторыі і тэорыі музычнай акустыкі, праблемы сучаснай музычнай адукацыі.

## Спасылкі 
* КУРАКІНА АЛЕНА ВІКТАРАЎНА  // Сайт Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі
* Куракіна, Алена Віктараўна // Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі

Катэгорыя:Музычныя педагогі Беларусі
Катэгорыя:Рэктары Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі
Якаў Ісакавіч Бакінік

**Якаў Ісакавіч Бакінік** (, Адэса — ) — савецкі хімік, вучоны ў галіне фатаграфічнай тэхналогіі, доктар хімічных навук.

## Біяграфія 
Быў членам Адэскага аддзялення рускага таварыства аматараў светазнаўства. Працаваў навуковым супрацоўнікам у лабараторыі  ў , дзе займаўся распрацоўкай адсарбцыйнай тэорыі фатаграфічнага праяўлення, даследаваннем уплыву адсорбцыі на  дзеянне фарбавальнікаў і ўспрымальнасці эмульсій да аптычнай сенсібілізацыі.

Аўтар манаграфій «Курс агульнай фатаграфіі» (з суаўтарамі, 1936), «Аптычная сенсібілізацыя фатаграфічных слаёў» (1937) «Каляровая фатаграфія» (1939), «Інструкцыя для атрымання каляровых малюнкаў па спосабе „храмаколер“» (1940), «Тэорыя і практыка каляровай фатаграфіі» (1941). У 1927—1934 гадах прымаў удзел у складанні «Тэхнічнай энцыклапедыі» пад рэдакцыяй , аўтар артыкулаў па тэматыцы «фатаграфія».

Быў прызваны ў народнае апалчэнне ў жніўні 1941 года, затым служыў начальнікам хімічнай лабараторыі  на 2-м Прыбалтыйскім фронце; інжынер-капітан. Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі (1944), медалём «За абарону Масквы» (1944). Загінуў на фронце ў апошнія дні Вялікай Айчыннай вайны — 7 мая 1945 года ў Курляндыі.

## Сям’я 
* Жонка — Марыя Міхайлаўна Булычова (1905—1986), камендант .
** Сыны — Сяргей Бакінік; пісьменнік Кір Булычоў (прыёмны).
** Дачка — Наталля (была замужам за доктарам тэхнічных навук .

## Публікацыі 
* *Я. И. Бокиник, И. М. Килинский, П. В. Клепиков и др*. Курс общей фотографии. В 3-х тт. М.—Л.: Искусство, 1936 и 1837.
* Оптическая сенсибилизация фотографических слоёв. М.—Л.: Искусство, 1937. — 191 с.
* Инструкция для получения цветных изображений по способу «хромоцвет». М.: Госкино, 1938 и 1940. — 16 с.
* Цветная фотография. М.: Госкиноиздат, 1939. — 72 с.
* Теория и практика цветной фотографии. М.: Госкиноиздат, 1941. — 288 с.

Катэгорыя:Хімікі СССР
Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Хімікі Расіі
Альята

**Альята** ( ад , «часнок»; ) — часночны соус і заправа ў італьянскай кухні, выкарыстоўваецца для араматызацыі і суправаджэння смажанага ці варанага мяса, рыбы і гародніны. Ужыванне ўпершыню засведчана ў Старажытным Рыме. Ён да гэтага часу шырока выкарыстоўваецца ў італьянскай кухні. Альята выкарыстоўваецца ў кухні Генуі і Лігурыі для мяса і рыбы і была апісана як «лігурыйская класіка». Таксама лічыцца традыцыйнай стравай горада Боза ў правінцыі Арыстана на Сардзініі. Традыцыйная падліўка, шырока выкарыстоўвалася ў мінулым, асабліва рыбакамі, якім трэба было захоўваць прадукты на працягу доўгага часу.

Катэгорыя:Італьянская кухня
Катэгорыя:Соусы
Катэгорыя:Часнок
Анана

**Анана** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Андрэ Анана, камерунскі футбаліст

## Тапонім 
* Анана (камуна)
Арыстана (правінцыя)

**Арыстана** (, ) — правінцыя ў аўтанамонным рэгіёне Сардзінія, Італія. Плошча правінцыі — 2990,45 км², насельніцтва — . Займае заходнюю частку вострава Сардзінія. Сталіцай правінцыі з’яўляецца горад Арыстана.

Утворана 28 жніўня 1974 года, складаецца з 87 муніцыпалітэтаў. Эканоміка Арыстана — сфера паслуг, сельская гаспадарка, турызм і невялікія галіны прамысловасці.

Катэгорыя:Правінцыі Сардзініі
Сабаён

**Сабаён** (; ) — адна з самых вядомых салодкіх страў італьянскай кухні, яечны крэм з даданнем віна (звычайна марсалы або прасека). Яечны жаўток узбіваецца з цукрам да ўтварэння белай пены, затым дадаецца віно, для водару — ром і карыца. Атрыманая сумесь узбіваецца на вадзяной лазні да ўтварэння пены. Падаецца ў дэкарыраваным цукровай пудрай кілішку з бісквітным печывам або са свежым інжырам. Падобны французскі дэсерт носіць назву шадо.

У шырокім сэнсе сабаёнамі завуць розныя дэсерты, якія рыхтуюцца з утварэннем пены з даданнем алкагольных напояў. Аўтарства сабаёна прыпісваецца вялікаму італьянскаму кухару XVI стагоддзя Барталамеа Скапі, а таксама прыдворнаму кухару герцага Карла Эмануіла I Савойскага.

Сабаён таксама папулярны ў Аргенціне, дзе вядомы як *sambayón*. У Калумбіі дэсерт вядомы як *sabajón*. У Венесуэле падобны дэсертны напой на яйках называюць «крэмавым пуншам» ().

Катэгорыя:Італьянская кухня
Катэгорыя:Дэсерты
Катэгорыя:Стравы з курынага яйка
Смузі

**Сму́зі** (ад  ← *smooth* «аднародны, мяккі, прыемны») — густы напой у выглядзе змяшаных у блэндары або міксеры ягад, садавіны або гародніны (звычайна аднаго віду) з магчымым дадаваннем малака, соку, лёду, марожанага, алею і г. д.

Форма падачы дэсерту можа быць розная — як у бутэльцы, так і ў высокай шклянцы з саломінкай.

## Гісторыя 
Смузі пачалі прадаваць у 1930-х гадах у Каліфорніі, але стаў вельмі папулярным у ЗША толькі ў канцы 1960-х гадоў, калі крамы так званага здаровага харчавання пачалі іх прадаваць. У 1990-я і 2000-я гады смузі з’явіліся і ў звычайных кафэ, рэстаранах і кавярнях, а таксама ў бутэльках у супермаркетах па ўсім свеце.

У пачатку 1970-х гадоў кампанія Smoothie King пачала продаж змяшаных фруктовых напояў пад назвай «Смузі». Адзін з заснавальнікаў фірмы Стэфан Кунаў прызнае, што яны не вынаходзілі слова «Смузі», ён сцвярджае, што паняцце з’явілася ў канцы 1960-х гадоў у культуры хіпі і адносілася да фруктовых напояў. У 1980 годзе рост папулярнасці спорту і здаровага ладу жыцця прывёў да дадатковага развіцця індустрыі прадуктаў здаровага харчавання. За гэты час адкрыліся першыя спецыялізаваныя бары сокаў і кактэйляў, неад’емнай часткай меню якіх былі смузі.

Таксама ёсць версія, што смузі «вынайдзены» ціхаакіянскімі сёрферамі.

Катэгорыя:Безалкагольныя напоі
Катэгорыя:Дэсерты
Сканер портаў

**Сканер портаў** — праграма, прызначаная для праверкі сервера або хоста на наяўнасць адкрытых партоў. Такая праграма можа выкарыстоўвацца адміністратарамі для праверкі палітык бяспекі іх сетак і зламыснікамі для ідэнтыфікацыі сеткавых службаў, якія працуюць на хосце, і выкарыстання ўразлівасцяў.

**Сканаванне портаў** — працэс, які адпраўляе кліенцкія запыты на дыяпазон адрасоў партоў сервера на хосце з мэтай пошуку актыўнага порта; гэта не зламысны працэс сам па сабе. Большая частка выкарыстання сканавання партоў — гэта не атакі, а простыя даследаванні для вызначэння паслуг, даступных на аддаленай машыне.

**Portsweep** — сканаванне некалькіх хостаў для пэўнага праслухоўваючага порта. Апошні звычайна выкарыстоўваецца для пошуку пэўнай службы, напрыклад, камп’ютарны чарвяк на базе SQL можа шукаць хосты, якія праслухоўваюць порт TCP 1433.

Катэгорыя:Інфармацыйная бяспека
Катэгорыя:Сеткавае праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:Адміністраванне камп’ютарных сетак
Катэгорыя:TCP/IP
Тхалі

**Тхалі** () — страва індыйскай і непальскай кухні. У Непале таксама вядома пад назвай **дал-бат** ( — ад слоў *дал* — сачавічны суп і *бат* — вараны рыс).

Існуе мноства варыянтаў гатавання тхалі, склад стравы залежыць ад рэгіёна, традыцый і наяўных у даступнасці прадуктаў. Асноўныя кампаненты тхалі — вараны рыс і дал (густы суп-пюрэ з сачавіцы). У тых рэгіёнах, дзе рыс не расце, замест яго могуць выкарыстоўвацца іншыя крупы, напрыклад грэчка.

Тхалі сервіруецца на круглым падносе (слова тхалі ў перакладзе азначае паднос), у цэнтры якога знаходзіцца рыс, а па акружнасці расстаўленыя металічныя міскі, якія змяшчаюць дал, гародніну, кары, розныя дробныя гарніры і заправы. У склад тхалі могуць уваходзіць чатні, індыйскія пікулі і чырвоны перац. Таксама да тхалі падаюцца аладкі (напрыклад, пападам або чапаці) і ёгурты (для змякчэння вострага густу).

Як правіла, тхалі складаецца з вегетарыянскай ежы, аднак сустракаюцца і яго невегетарыянскія варыянты — напрыклад, з курыным кары.

Катэгорыя:Індыйская кухня
Катэгорыя:Непальская кухня
Parmotrema perlatum

**Parmotrema perlatum**&nbsp;— від лішайнікаў сямейства .

## Распаўсюджанне 
Від распаўсюджаны на ўсіх мацерыках акрамя Антарктыды.

## Апісанне 
Слаявіна буйналіставатая, звычайна нявызначанай формы, 5-10 см у шырыню, параўнальна слаба прымацаваная да субстрату, глыбока падзеленая на лопасці. Лопасці шырокія, 10-15 мм, звычайна загорнутыя і налягаюць адна на адну, з няроўнымі, хвалістымі і прыпаднятымі бакамі, засаджаныя рэдкімі чорнымі вейчыкамі, 1-2 мм даўжынёй. Верхняя паверхня слаявіны шэрая, шаравата-зеленаватая, радзей бялёса шэрая, слаба-бліскучая або матавая, гладкая або злёгку маршчыністая. Ніжняя паверхня цёмна-карычневая, чорная, злёгку бліскучая. Асяродак белы. Сараль галоўкавая або паўгалоўкавая, часам зліваецца разам, развіваецца на канцах лопасцяў. Апатэцый развіваецца рэдка.

## Экалогія 
Расце на кары  у шматгадовых лясах.

## Ахова 
Від занесены ў Чырвоную кнігу Украіны са статусам «рэдкі». Ахоўваецца на тэрыторыі Карпацкага біясфернага запаведніка і Карпацкага нацыянальнага прыроднага парку.

## Спасылкі 
* Червона книга України 2009 (ІІІ вид.), HTML 

Катэгорыя:Пармеліевыя
Шадо

**Шадо́** (, ад  — цёплая вада) — французская салодкая страва, прыгатаваная на вадзяной лазні з жаўткоў, узбітых на белым віне з цукрам. Шадо быў распаўсюджаны ў Францыі на вясельных баляваннях яшчэ да трыўмфальнага шэсця італьянскага сабаёна. Шадо гатавалі да вяселля для жаніхоў французскія нявесты.

Істотнае значэнне ў падрыхтоўцы мае віно. Надзвычайна вытанчаным атрымліваецца шадо з шампанскага. У якасці заключнай ноткі ў шадо часам дадаецца крыху каньяку ці шэры, а затым дэсерт упрыгожваецца шапкай з узбітых вяршкоў. Часам шадо гатуюць з чырвонага і ружовага віна.

Катэгорыя:Французскія дэсерты
Катэгорыя:Стравы з курынага яйка
Катэгорыя:Святочная кухня
Альшанскі

**Альшанскі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Анатоль Іосіфавіч Альшанскі (нар. 1939) — беларускі спецыяліст у галіне цеплатэхнікі і масапераводных працэсаў.
* Валерый Іосіфавіч Альшанскі (нар. 1943) — беларускі спецыяліст у галіне машын, агрэгатаў і працэсаў лёгкай прамысловасці.
* Навум Мордухавіч Альшанскі (1917—1991) — падпалкоўнік, удзельнік Другой сусветнай вайны на баку СССР, актывіст руху за права выезду з СССР у Ізраіль.
Спіс універсітэтаў штата Арканзас

У штаце Арканзас (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты свецкай і рэлігійнай скіраванасці.

## Дзяржаўныя 
* Арканзаскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Арканзаскі тэхналагічны ўніверсітэт
* Арканзаскі медыцынскі ўніверсітэт
* Арканзаскі ўніверсітэт
* Дзяржаўны ўніверсітэт імя Ч. К. Хендэрсана
* Паўднёва-Арканзаскі ўніверсітэт
* Цэнтральна-Арканзаскі ўніверсітэт

## Прыватныя 
* Баптысцкі ўніверсітэт Вільямса
* Озаркскі ўніверсітэт
* Уачыцкі баптысцкі ўніверсітэт
* Універсітэт Браяна
* Універсітэт Джона Браўна
* Універсітэт Парка
* Універсітэт Страера
* Універсітэт Хардзінга

Арканзас
Спіс універсітэтаў штата Алабама

У штаце Алабама (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты свецкай і рэлігійнай скіраванасці.

## Дзяржаўныя 
* Алабамскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Алабамскі сельскагаспадарча-механічны ўніверсітэт
* Алабамскі ўніверсітэт у Бірмінгеме
* Алабамскі ўніверсітэт у Хантсвіле
* Алабамскі ўніверсітэт
* Атэнскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Джэксанвільскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Заходне-Алабамскі ўніверсітэт
* Мантэвалскі ўніверсітэт
* Обернскі ўніверсітэт у Мантгомеры
* Обернскі ўніверсітэт
* Паўднёва-Алабамскі ўніверсітэт
* Паўночна-Алабамскі ўніверсітэт
* Тройскі ўніверсітэт
* Універсітэт ваенна-паветраных сіл ЗША

## Прыватныя 
* Амрыджскі ўніверсітэт
* Калумбійскі Паўднёвы ўніверсітэт
* Мабілскі ўніверсітэт
* Манцівелскі ўніверсітэт
* Оуквудскі ўніверсітэт
* Сэлмаўскі ўніверсітэт
* Сэмфардскі ўніверсітэт
* Таскігінскі ўніверсітэт
* Універсітэт авіяцыі Эмбры і Рыдла
* Універсітэт Фолкнера
* Хрысціянскі ўніверсітэт Хэрытэйдж

Аламаба
Варшаўскі аўтобус

**Варшаўскі аўтобус** — адзін з відаў мясцовага транспарту ў Варшаве.

## Гісторыя 
У 1920 г. было прынята рашэнне аб стварэнні Аддзела аўтобуснага руху пры Варшаўскім трамваі. Спачатку на лініях працавалі двухпавярховыя аўтобусы Saurer.

Падчас абароны Варшавы ў 1920 г. аўтобусы выкарыстоўваліся для перавозкі войска. У 1921 годзе былі запушчаны тры лініі. У канцы 1920-х гадоў кампанія перажыла сапраўдны бум, з’явілася шмат новых маршрутаў, адкрылася новае дэпо.

Перад пачаткам Другой сусветнай вайны ў Варшаве было 180 аўтобусаў. Пасля пачатку вайны рэйсавыя аўтобусы выйшлі на вуліцы горада з 10 па 28 верасня 1939 года. Яны былі адноўлены 3 кастрычніка 1939 г. у пачатку на лініі Тэатральная плошча — плошча Збавіцеля. У наступныя некалькі дзён былі запушчаны новыя лініі, але 3 лістапада 1939 г. з-за адсутнасці бензіну аўтобусныя зносіны былі ліквідаваны. Адноўлена 18 лютага 1940 г. на адной лініі.

Аўтобусны транспарт зноў з’явіўся ў красавіку 1945 года, калі Дзяржаўная аўтамабільная ўправа запусціла першую стацыянарную лінію пасажырскага транспарту на грузавіках, якая злучыла цэнтр горада з Прагай. Машыны рухаліся ад вул. Тарговай да пл. Нарутовіча чатыры разы на дзень у кожны бок. У 1946 годзе Варшава атрымала 10 патрыманых двухпавярховых аўтобусаў Titan з левым уваходам, ахвяраваных UNRRA, вытворчасці Leyland Motors, атрыманых ад брытанскага Плімута. З-за зношанасці і адсутнасці запчастак апошні спыніў працу ў 1948 годзе.

У 1948 г. адну з Міроўскіх залаў прыстасавалі пад часовае дэпо гарадскіх аўтобусаў. У той час рухомы састаў складаўся з грузавікоў, якія паціху мянялі на іншамаркі, атрыманыя ў падарунак з еўрапейскіх гарадоў. У ліпені 1947 года на вуліцы Варшавы ўпершыню выйшлі французскія аўтобусы Chausson (першая закупленая партыя складала 90 аўтобусаў). Значная колькасць французскіх шасонаў заставалася на ўзбраенні да 1960-х гадоў.

У 1951 годзе венгерскі Ikarus 601 выйшаў на вуліцы. 1962 год прынёс у Варшаву новыя сучлененыя вагоны Jelcz. Першы начны аўтобус з’явіўся на вуліцах Варшавы ў 1963 годзе. 1964 год быў адзначаны як год валідатараў, у гэты год быў ліквідаваны продаж білетаў для кандуктараў.

У 1974 г. у Варшаве ўпершыню колькасць пасажыраў аўтобусаў перавысіла колькасць пасажыраў трамвая.

У канцы 1975 года аўтапарк папоўніўся 3-дзвярным варыянтам Jelcz PR110. У 1979 годзе першыя сучлененыя аўтобусы Ikarus 280, якія перавозілі 150 пасажыраў, выйшлі на рэгулярны маршрут.

11 сакавіка 1994 года адбылася рэарганізацыя сталічнага транспарту.

У лістападзе 1994 года першы нямецкі нізкападлогавы Neoplan N4020 быў уведзены ў эксплуатацыю. 1999 год быў адзначаны сучаснымі і нізкападлогавымі аўтобусамі Solaris Urbino 15 I. У 2001 годзе да аўтобусаў Solaris далучыліся сучлененыя аўтобусы MAN NG313. 2003 год прынёс ліквідацыю найстарэйшага варшаўскага дэпо «Inflancka». У 2005 годзе ўведзены ў эксплуатацыю аўтобусы Solaris Urbino 18 III з кандыцыянерам.

Катэгорыя:Транспарт Варшавы
Катэгорыя:Аўтобусныя сістэмы
Беларускі прафсаюз работнікаў транспарту і камунікацый

**Беларускі прафсаюз работнікаў транспарту і камунікацый** — беларускі прафесійны саюз, член Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, аб’ядноўвае работнікаў у галіне транспарту.

Сучасны прафсаюз работнікаў транспарту быў створаны ў 2016 годзе шляхам аб’яднання трох прафсаюзаў: Беларускага прафсаюза авіяцыйных работнікаў, Беларускага прафсаюза чыгуначнікаў і транспартных будаўнікоў і Беларускага прафсаюза работнікаў транспарту і дарожнай гаспадаркі.

Першыя ж прафсаюзныя арганізацыі авіяцыйных работнікаў, чыгуначнікаў і рамізнікаў пачалі з’яўляцца на тэрыторыі Беларусі яшчэ на пачатку ХХ стагоддзя.

Катэгорыя:Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі
Катэгорыя:2016 год у Беларусі
Спіс універсітэтаў штата Вірджынія

У штаце Вірджынія (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты свецкай і рэлігійнай скіраванасці.

## Дзяржаўныя 
* Вірджынскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Вірджынскі політэхнічны інстытут і дзяржаўны ўніверсітэт
* Вірджынскі ўніверсітэт
* Лонгвудскі ўніверсітэт
* Норфалкскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Рэдфардскі ўніверсітэт
* Універсітэт імя Джорджа Мэйсана
* Універсітэт імя Джэймса Мэдысана
* Універсітэт імя Крыстафера Ньюпарта
* Універсітэт марской пяхоты ЗША
* Універсітэт імя Марыі Вашынгтон
* Універсітэт Садружнасці Вірджынія
* Універсітэт Старога Дамініёна

## Прыватныя 
* Амерыканскі каталіцкі ўніверсітэт
* Амерыканскі лічбавы ўніверсітэт
* Амерыканскі нацыянальны ўніверсітэт
* Амерыканскі ўніверсітэт Фэрфакс
* Вашынгтонскі баптысцкі ўніверсітэт
* Вашынгтонскі ўніверсітэт навукі і тэхналогій
* Вірджынскі аб’яднаны ўніверсітэт
* Вірджынскі ўніверсітэт навукі і тэхналогій
* Вірджынскі ўніверсітэт у Лінчбергу
* Вірджынскі ўніверсітэт усходняй медыцыны
* Каталіцкі дыстанцыйны ўніверсітэт
* Лінчбургскі ўніверсітэт
* Патамакскі ўніверсітэт
* Паўднёва-Вірджынскі ўніверсітэт
* Паўднёва-Усходні ўніверсітэт Нова
* Паўднёвы ўніверсітэт
* Паўночна-Амерыкі ўніверсітэт
* Рыджэнтскі ўніверсітэт
* Рычмандскі ўніверсітэт
* Стратфардскі ўніверсітэт
* Універсітэт «ECPI»
* Універсітэт Аверэт
* Універсітэт Божай Міласэрнасці
* Універсітэт Вашынгтона і Лі
* Універсітэт Кордаба
* Універсітэт менеджменту і тэхналогій
* Універсітэт Мэры Болдуін
* Універсітэт Мэрымаунт
* Універсітэт Саўт-Бейл
* Універсітэт Свабоды
* Універсітэт Святога Льва
* Універсітэт Стрэйер
* Універсітэт Уільяма Сэмсана
* Універсітэт Шэнандоа
* Усходні менаніцкі ўніверсітэт
* Фэрфакскі ўніверсітэт
* Холінзскі ўніверсітэт
* Хэмптанскі ўніверсітэт

Вірджынія
Аляксей Аляксандравіч Карніенка

**Аляксей Аляксандравіч Карніенка** (нар. , с. Новы Маныч, Сальскі раён, Растоўская вобласць, Расія) — беларускі фізік-тэарэтык, оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1997), прафесар (2004). Член Нью-Ёркскай акадэміі навук (1995), Амерыканскага аптычнага таварыства (2002).

## Біяграфія 
Скончыў Казанскі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Фізіка», 1971; аспірантура, спецыяльнасць «Тэарэтычная і матэматычная фізіка», 1978).

Працаваў у Казанскім дзяржаўным універсітэце (1971—1975, кафедра тэарэтычнай фізікі, асістэнт), Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (1978—2004, прафесар, у 1998—2004 — загадчык кафедры), Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 2004, факультэт інфармацыйных тэхналогій і робататэхнікі, кафедра «Інфармацыйныя сістэмы і аўтаматызацыя вытворчасці», прафесар).

Навуковыя інтарэсы: камп’ютарнае і матэматычнае мадэляванне фізічных працэсаў і ўласцівасцей цвёрдых цел; распрацоўка новых мадэлей аптычных цэнтраў лазерных матэрыялаў з наступным іх тэсціраваннем; даследаванне ўзаемасувязі інтэнсіўнасці міжмультыплетных пераходаў і штаркаўскай структуры мультыплетаў; даследаванні па мадэляванні аптычных цэнтраў люмінафораў для крыніц квазібелага свету.

## Сям’я 
* жонка Алена Браніславаўна Дуніна (нар. 1963) — кандыдат фізіка-матэматычных навук

## Узнагароды 
Ганаровыя граматы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1998), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2013), Віцебскага гарадскога выканаўчага камітэта (2003, 2015), Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1997, 2003).

## Бібліяграфія 
* Дифференцированное влияние возбужденных конфигураций на мультиплеты редкоземельных ионов : автореферат диссертации … доктора физико-математических наук : 01.04.05 / Корниенко Алексей Александрович. — Минск, 1997.

## Спасылкі 
* Корниенко Алексей Александрович
Будзільнік

**Будзі́льнік** — гадзіннік, які ў зададзены час падае гукавы і (або) светлавы сігнал. Назва «будзільнік» паказвае на галоўнае прызначэнне такіх гадзіннікаў — абудзіць гаспадара. Таксама будзільнік можна выкарыстоўваць як «напамінальнік» або таймер.

## Гісторыя 
Механічны будзільнік пабудаваў амерыканец Леві Хатчынс у 1787 годзе, аднак прылада званіла толькі а 4.00 раніцы. Будзільнік, які можна наладзіць на любы патрэбны час, запатэнтаваў у 1847 годзе француз Антуан Радзье.

Фірма Westclox прапанавала ў 1908 годзе будзільнік «Біг-Бен». У ім ролю звана гуляў увесь корпус гадзінніка, з-за чаго гук будзільніка быў вельмі гучным.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Сон
Апраменьванне харчовых прадуктаў

**Апраменьванне харчовых прадуктаў** або **радурызацыя** — працэс, пры якім прадукты (і іх упакоўку) падвяргаюцца ўздзеянню іанізавальнага выпраменьвання (гама-прамяні, рэнтгенаўскія прамяні, электронныя пучкі) з мэтай знішчэння мікраарганізмаў, бактэрый, вірусаў або насякомых-шкоднікаў, якія могуць быць у ежы. Апраменьванне харчовых прадуктаў павышае бяспеку харчовых прадуктаў і падаўжае іх тэрмін прыдатнасці.

Апраменьванне таксама ўжываюць для запаволення прарастання, затрымкі паспявання, павелічэнні колькасці атрымванага соку і іншыга. Апрамененыя прадукты не становяцца радыеактыўнымі, але ў некаторых выпадках могуць адбывацца нязначныя хімічныя змены (змена смаку, колеру і іншага).

Радыяцыйная апрацоўка харчовых прадуктаў дазволена больш чым у 60 краінах, і штогод ва ўсім свеце перапрацоўваецца каля 500 000 метрычных тон харчовых прадуктаў. Правілы радурызацыі харчовых прадуктаў значна адрозніваюцца ад краіны да краіны. У Аўстрыі, Германіі і многіх іншых краінах Еўрасаюза апраменьваннем можна апрацоўваць толькі сушаныя травы, спецыі і прыправы і толькі пэўнай дозай радыяцыі. У Бразіліі дазволена апрацоўка любых прадуктаў.

## Гл. таксама 
* Радыцызацыя
* Радапертызацыя

## Літаратура 
* *Satin M.* Food irradiation. — Technomic. — Lancaster: 1996
* *Molins R.* Food irradiation — Principles and applications. — Wiley Interscience. — N.Y.: 2001
* *Farkas J.* History and future of food irradiation // Trends in Food Science & Technology. — 2011. — 22 (2-3). — p. 121—126. DOI:10.1016/j.tifs.2010.04.002

Катэгорыя:Радыебіялогія
Катэгорыя:Апрацоўка прадуктаў харчавання
Клімянкоў

**Клімянкоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іван Пракоф'евіч Клімянкоў (нар. 1947) — пісьменнік, член Саюза пісьменнікаў БССР з 1988 г.
* Сцяпан Сцяпанавіч Клімянкоў (нар. 1945) — беларускі спецыяліст у галіне парашковай металургіі.
Абдэльмаджыд Тэбун

**Абдэльмаджыд Тэбун** (араб: عبد المجيد تبون; нар. 17 лістапада 1945, г. Наама, Алжыр) — алжырскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Алжыра з 2019 года.

## Біяграфія 
Ён скончыў Нацыянальную школу адміністрацыі ў галіне эканомікі і фінансаў у 1965 годзе і займаў шмат палітычных, парламенцкіх і міністэрскіх пасад, а менавіта:

* 1975—1992: Рамкі на ўзроўні мясцовай супольнасці.
* Генеральны сакратар кожнага з валасцей Адрар, Батна і Мсіла і Валі для кожнага з валасцей Джэльфа, Адрар, Тыярэт і Цізі-Узу.
* 1991—1992: міністр, дэлегаваны ў мясцовыя органы ўлады.
* 1999: міністр жыллёва-камунальнай гаспадаркі.
* 1991—2000: міністр сувязі.
* 2000—2001: міністр, дэлегаваны ў мясцовыя органы ўлады.
* 2001—2002: міністр жыллёва-камунальнай гаспадаркі.
* 2012—2013: Міністр жыллёва-камунальнай гаспадаркі.
* 2013—2017: Міністр ЖКГ, горадабудаўніцтва і горада.
* 2017: ускладзена на выкананне абавязкаў міністра гандлю.
* 25 мая 2017 года: прэм’ер-міністр урада, яго абавязкі спынены прэзідэнтам рэспублікі 15 жніўня 2017 года.

## Зноскі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Прэзідэнты Алжыра
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катоднае выпраменьванне

**Катоднае выпраменьванне** або **электронны пучок** — патокі электронаў з катода электравакуўмнага прыбора (напрыклад, газаразраднай трубкі). Упершыню зафіксаваны ў 1859 годзе нямецкімі фізікамі Юліусам Плюкерам і Іаганам Вільгельмам Хітторфам і названы ў 1876 годзе Ойгенам Гольдштэйнам *Kathodenstrahlen* або катоднымі прамянямі. У 1897 годзе брытанскі фізік Джозеф Джон Томсан паказаў, што катодныя прамяні складаюцца з раней невядомай адмоўна зараджанай часціцы, якую пазней назвалі электронам.

Нягледзячы, што назва «катоднае выпраменьванне» ўсё яшчэ сустракаецца ў літаратуры, цяпер часцей ужываецца паняцце «электронны пучок». Найбольш распаўсюджаны прыклад выкарыстання катоднага выпраменьвання — электронна-прамянёвыя трубкі (ЭПТ), яны выкарыстоўваюць сфакусіраваны пучок электронаў, які адхіляецца электрычнымі або магнітнымі палямі, для фармавання выявы на экране.

## Літаратура 
* Никеров В. А. Электронные пучки за работой. — М.: Энергоатомиздат, 1988. — 128 с.
* Абрамян Е. А. Интенсивные электронные пучки: физика, техника, применение. — М.: Энергоатомиздат, 1984. — 231 с.
* Алямовский И. В. Электронные пучки и электронные пушки. — М.: Советское радио, 1966. — 231 с.

Катэгорыя:Вакуумныя электронныя прыборы
Катэгорыя:Фізіка паскаральнікаў
Катэгорыя:Электрамагнетызм
Катэгорыя:Электрычнасць
Катэгорыя:Электронныя лямпы
Спіс універсітэтаў штата Аклахома

У штаце Аклахома (ЗША) дзейнічаюць дзяржаўныя і прыватныя ўніверсітэты свецкай і рэлігійнай скіраванасці.

## Дзяржаўныя 
* Аклахомскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Аклахомскі паўднёва-заходні дзяржаўны ўніверсітэт
* Аклахомскі паўднёва-ўсходні дзяржаўны ўніверсітэт
* Аклахомскі паўночна-заходні дзяржаўны ўніверсітэт
* Аклахомскі ўніверсітэт
* Кэмеранскі ўніверсітэт
* Лэнгстанскі ўніверсітэт
* Паўночна-Усходні дзяржаўны ўніверсітэт
* Роджэрскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Усходне-Цэнтральны ўніверсітэт
* Цэнтральна-Аклахомскі ўніверсітэт

## Прыватныя 
* Аклахомскі баптысцкі ўніверсітэт
* Аклахомскі Уэсліянскі ўніверсітэт
* Аклахомскі хрысціянскі ўніверсітэт
* Паўднёва-заходні хрысціянскі ўніверсітэт
* Паўднёвы назарэтанскі ўніверсітэт
* Сярэднеамерыканскі хрысціянскі ўніверсітэт
* Універсітэт Аклахома-Сіці
* Універсітэт Орала Робертса
* Універсітэт Рэндала
* Універсітэт Талсы
* Хрысціянскі ўніверсітэт веруючай сям’і

Аклахома
Хорст Янсен

**Хорст Янсен** (ням.: Horst Janssen; ,  — , ) — нямецкі мастак і графік.

## Жыццё і творчасць 
Нарадзіўся ў няпоўнай сям’і, бацьку ніколі не бачыў. У дзяцінстве выхоўваўся ў дзеда ў Ольдэнбургу. У 1939 годзе дзед памёр ад туберкулёзу. У 1943 годзе пасля смерці ад туберкулёзу маці Хорст пераязджае да сваёй цёткі Ганны Янсен, сястры маці, якая працягнула яго выхаванне.

У 1946 годзе паступіў ў мастацкую школу ў Гамбургу. У 1947 годзе газета «Die Zeit» упершыню публікуе яго малюнкі. З 1948 года ён займаецца ілюстрацыяй літаратуры, цікавіцца ксілаграфіяй. У 1952 годзе атрымаў гамбургскую стыпендыю Ліхтварка.

З 1957 г. стварае шматлікія каляровыя гравюры, аб’яднаныя ў 47 графічных цыклаў з прыкладна 4 тысячамі аркушаў. Поспех і прызнанне дашлі да майстра ў 60-я гады XX стагоддзі. У 1964 годзе ён атрымлівае прэмію мастацтваў горада Дармштата, а ў 1965 годзе — прэмію Эдвіна Шарфа г. Гамбурга. У тым жа годзе адбылася вялікая выстава яго графікі ў Гановеры. Затым былі выставы ў Дармштаце, Берліне, Дзюсельдорфе, Гамбургу, Штутгарце, Мюнхене, Базелі.

Шматлікія выставы Х. Янсена адбыліся таксама і ў іншых краінах, за межамі Германіі — у Базелі (1966), Лондане (1970), Осла, Гётэбаргу і Цюрыху (1971), Нью-Ёрку (1974), Турыне (1975), Барселоне, Лугана і Кембрыджы (1976), Чыкага (1980), Новасібірску (1985), Амстэрдаме (2008). У 1982 годзе перасоўная выстава работ майстра была арганізавана ў Японіі, а ў 1983—1985 гады — у ЗША.

У 1968 годзе Х. Янсен атрымаў Вялікі прыз на 34-м Венецыянскім біенале, у 1975 годзе — прэміі Шылера ў Мангейме.

У лістападзе 2000 года ў Ольдэнбургу адкрыўся музей Хорста Янсена.
Сцяпан Сцяпанавіч Клімянкоў

**Сцяпан Сцяпанавіч Клімянкоў** (нар. , в. Вялікая Сліва, Слуцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне парашковай металургіі. Доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (1992).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (спецыяльнасць «Машыны і тэхналогіі апрацоўкі металаў ціскам», 1967; аспірантура, 1974).
    
Працаваў на Барысаўскім эксперыментальным заводзе мебельнай фурнітуры «Пралетарскі молат» (1968—1971, інжынер-канструктар), Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (з 1974, механіка-тэхналагічны факультэт, кафедра «Машыны і тэхналогіі высокаэфектыўных працэсаў апрацоўкі», з 1980 — загадчык кафедры, са снежня 2016 — кафедра «Тэхналогія і абсталяванне машынабудаўнічай вытворчасці», прафесар).

Навуковыя інтарэсы: апрацоўка металаў ціскам; парашковая металургія; кампазіцыйныя матэрыялы; машынабудаванне.

## Узнагароды 
Ганаровыя граматы Віцебскага абласнога камітэта КПБ (1989), Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР (1981, 1982), Міністэрства адукацыі і навукі Рэспублікі Беларусь (1995), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2005), Віцебскага гарадскога выканаўчага камітэта (2005, 2015) і інш.

## Літаратура 
* 
* Клименков Степан Степанович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 77.
Францішак Янаўшак

**Францішак Янаўшак** (František Janoušek,  — , ) — чэшскі мастак-сюррэаліст. Вучыўся ў Празе, потым здзейсніў падарожжа ў Францыю і Італію. Пісаў сюррэалістычныя карціны з выявамі жывёл і кветак. Пасля 1937 года ў яго жывапісе пераважалі апакаліптычныя тэмы.
Янаўшак

**Янаўшак** — прозвішча.

## Вядомыя асобы 
* Антанін Янаўшак — дзеяч чэхаславацкага і сусветнага рабочага руху
* Францішак Янаўшак — чэшскі мастак
Японскі жывапіс

]]
**Японскі жывапіс** — шырокі спектр жанраў і стыляў выяўленчага мастацтва Японіі. Вытокі выяўленчага мастацтва Японіі ўзыходзяць да распісной керамікі (да 3 ст. да н.э.) і пахавальных фрэсак (2-6 ст.). Росквіту японскі жывапіс дасягнуў з прыняццем будызму ў 6 стагоддзі (сценавыя роспісы Залатой залы ў манастыры Харудзі недалёка ад Нары). У 7 стагоддзі з’явіліся першыя «эмакі» — даўгія скруткі, якія часам дасягалі 15 метраў і з’яўляліся ілюстрацыяй гісторыі, літаратурных твораў (напрыклад, «Аповесць пра Гэндзі») альбо ілюстравалі прыдворныя цырымоніі. Скруткі-аповесці («эмакімано») разам з альбомнымі аркушамі і шырмамі — адна з формаў японскага жывапісу і менавіта тут выпрацаваўся японскі стыль жывапісу «ямато-э», свабодны ад кітайскага ўплыву.

Як і ў Кітаі, адным з цэнтральных жанраў японскага жывапісу быў пейзаж, вяршыняй якога стаў манахромны жывапіс «суйбоку-га» майстра Сэсю (15 ст.), а таксама яркія каляровыя творы школы Кано (канец 16 ст.). У 17 стагоддзі майстры школы Кано пачалі маляваць жанравыя сцэны. У 18-19 стагоддзях пейзаж, партрэт і жанр атрымліваюць новае развіццё ў каляровых ксілаграфіях стылю «укіё-э».

У сярэдзіне 19 стагоддзя японскі жывапіс быў адкрыты еўрапейцамі. Эстампамі Кацусіка Хакусая, Тасюсай Сяраку, Судзукі Харунобу захапляліся імпрэсіяністы, іх танюткія лініі зрабілі вялікі ўплыў на мастацтва мадэрна, а партрэты — на жывапіс экспрэсіянізму.

Катэгорыя:Культура Японіі
Пітэр Янг (мастак)

**Пітэр Форд Янг** (; нар. )  - амерыканскі мастак. Вядомы перш за ўсё сваімі абстрактнымі карцінамі, якія з 1960-х гадоў шырока выстаўляліся ў ЗША і Еўропе. Яго творчасць звязана з мінімалістычным мастацтвам, постмінімалізмам і лірычнай абстракцыяй. Янг удзельнічаў у больш чым ста групавых выставах і меў больш за сорак персанальных выстаў у важных галерэях сучаснага мастацтва за сваю кар'еру. У цяперашні час жыве ў Бісбі, штат Арызона.
Абрахам Янсенс

**Абрахам Янсенс** (Abraham Janssens van Nuyssen) (1567/1573 — 1575,  — да 25 студзеня 1632, ) — фламандскі мастак.

## Біяграфія 
У 1585 годзе Абрахам Янсенс стаў вучнем Яна Снелінка і ў 1601 годзе ўступіў у антверпенскую гільдыю мастакоў Святога Лукі.

Дзякуючы сваім рэлігійным карцінам, найбольш вядомымі з якіх з’яўляюцца «Пакладанне ў труну» і «Пакланенне вешчуноў», іх каларыту і велічы задумы, Абрахам Янсенс лічыцца папярэднікам Петэра Паўля Рубенса.

Сярод яго вучняў былі Нікала Рэньеры, Герард Зегерс, Тэадор Рамбоўтс і іншыя.

## Спасылкі
Якапіна дэль Контэ

**Якапіна дэль Контэ** (італ.: Jacopino del Conte; каля 1510—) — італьянскі мастак-маньерыст, які працаваў у Рыме і Фларэнцыі.

Першыя фрэскі Контэ, у тым ліку «Дабравешчанне Захарыі» (італ.: Annuncio a Zaccaria ; 1536), «Пропаведзь святога Яна Хрысціцеля» (італ. : Predica del Battista; 1538) і «Хрышчэнне Хрыста» (італ.: Battesimo di Cristo; 1541), захоўваліся ў араторыі Сан-Джавані-дэі-Фіярэнціні, які знаходзіўся ў Рыме, але падтрымліваўся фларэнтыйцамі. Фрэска «Пропаведзь» напісана па малюнку Перына дэль Вага. У 1547-1548 гадах у супрацоўніцтве з Чыхалантэ да Серманета Контэ завяршыў фрэскавы дэкор капэлы Сан-Рэміджыа ў Сан-Луіджы-дэі-Франчэзэ. У 1552 годзе ён напісаў яшчэ адзін твор для араторыі Сан-Джавані — алтарную карціну «Адклад» (італ.: Deposizione), афармленне якой часам прыпісваюць Даніэле да Вальтэра.
Марсель Янко

**Марсель Янко** (, , Румынія — , Эйн-Ход, Ізраіль) — ізраільскі і румынскі мастак, архітэктар і пісьменнік. Адзін з заснавальнікаў дадаізму. Заснавальнік вёскі мастакоў і скульптараў у Эйн-Ход каля Хайфы.

## Біяграфія 
Марсель Янко нарадзіўся ў Бухарэсце 24 мая 1895 года ў яўрэйскай сям’і. Паралельна з навучаннем у сярэдняй школе ён браў прыватныя ўрокі ігры на фартэпіяна, а таксама ўрокі малявання ў румынскага мастака Іосіфа Ісера.

У 1915 годзе пачаў вывучаць архітэктуру ў Політэхнічнай школе Цюрыха. У гады вучобы ў Цюрыху Янко прымаў актыўны ўдзел у мадэрнісцкім руху, цэнтрам дзейнасці якога было «Кабарэ Вальтэр». Гэты рух заклікаў дзеячаў культуры перагледзець свае пазіцыі ў сувязі з кровапралітнай вайной, якая ішла ў тыя гады. Разам з членамі гэтага руху Хуга Балем, Хансам Арпам, Рычардам Хюльзенбекам і Трыстанам Тцара Янко заснаваў у 1916 годзе новы напрамак у літаратуры і мастацтве — дадаізм.

У 1921 годзе Янко адправіўся ў Парыж, дзе спрабаваў пераканаць сваіх французскіх калег у тым, што дадаізм — універсальны кірунак. Аднак яго довады былі адпрэчаны на той падставе, што «ўсё гэта Кабала», гэта значыць яўрэйская містыка, несумяшчальная з яснасцю французскага розуму. У 1922 годзе вярнуўся ў Бухарэст.

У Румыніі Янко заснаваў першы ў гэтай краіне мадэрнісцкі рух, які выдаваў у 1922—1932 гадах часопіс «Кантэмпаранул». Разам з братам адчыняе архітэктурнае бюро і займаецца праектаваннем дамоў. У свой другі румынскі перыяд працягвае захоплена займацца жывапісам і ўжо ў 1922 годзе адкрываецца яго першая выстава ў Бухарэсце. Як у архітэктуры, так і ў жывапісе яго творчасць знаходзіцца пад уплывам канструктывізму і кубізму. За першай выставай рушылі ўслед іншыя выставы як у Румыніі, так і іншых краінах. Цяпер у Нацыянальным музеі мастацтваў Румыніі выстаўлены работы мастака.

Паводле кнігі Давіда Гіладзі, рашэнне аб рэпатрыяцыі ў Эрэц-Ісраэль Янко прыняў яшчэ ў 1936 годзе. У 1938-м годзе ён упершыню пабываў у Палесціне, а ў 1941 годзе, пасля першых пагромаў супраць яўрэяў у Румыніі, перабраўся з сям’ёй у Эрэц-Ісраэль.

Пасяліўся ў Тэль-Авіве, дзе працаваў архітэктарам у мэрыі горада і рыхтаваў дэкарацыі для створанага ў 1944 годзе тэатра Камеры. Ён таксама планаваў вілы і ўдзельнічаў у планіроўцы нацыянальных паркаў. У 1942 годзе работы мастака былі прадстаўлены на персанальнай выставе ў Тэль-Авіве. У наступныя гады ўдзельнічаў у мясцовых выставах, а таксама ў выставах у сусветна вядомых музеях Венецыі, Парыжа, Нью-Йорка і іншых гарадоў.
Юстус ван Гент

**Юстус ван Гент**, або **Ёс ван Гент**, Ёс ван Васенхавэ (Joos van Wassenhove) — нідэрландскі мастак, які працаваў у другой палове XV стагоддзя.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў раёне Антверпена. Вучыўся ў Генце, працаваў там жа з Хуга ван дэр Гусам. Узгадваецца ў дакументах з 1460 па 1475 гг. У творчасці гэтага мастака спалучыліся традыцыі нідэрландскага і італьянскага жывапісу. Галоўная праца ван Гента, выкананая ім да пераезду ў Італію ў 1471 годзе — «Трыпціх Укрыжавання» ў Саборы святога Бавона (Гент).

Юстус ван Гент быў запрошаны герцагам урбінскім Федэрыга да Монтэфельтра для работ па ўпрыгожванню Палацца Дукале. Разам з Педра Беругетэ піша цыкл партрэтаў «Знакамітыя людзі» для студыёла герцага Урбінскага.
Гюнтэр Юкер

**Гюнтэр Юкер** (; ) — нямецкі мастак.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 13 сакавіка 1930 года ў камуне Кулен-Вендорф.

Разам з Хайнцам Макам і Ота Пінэ заснаваў групу «Зеро». З 1949 па 1953 год вучыўся ў Акадэміі мастацтваў Усходняга Берліна, з 1953 па 1957 год — у Дзюсельдорфе. З канца 1950-х гадоў абраў у якасці дамінантнага элемента сваіх кампазіцый цвікі.

Памёр 10 чэрвеня 2025 года ў Дзюсельдорфе (Германія).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Германіі
Эмакімано

», фрагмент]]
 на першым скрутку «Цёдзюгіга»]]
**Эмакімано** () — гарызантальны скрутак з паперы ці шоўку, налеплены на аснову, апраўленую парчовай аблямоўкай, з двума драўлянымі валікамі на канцах. Такія скруткі ўяўлялі сабой ілюстрацыі да раманаў, аповесцей, будысцкіх сутраў, выявы звычайна спалучаліся з тэкстам. Яны былі папулярныя ў Японіі ў перыяд з XI па XVI стагоддзі.

Шырыня скрутка — пераважна каля 30 см, даўжыня магла дасягаць 9—12 метраў. Доўгія гісторыі запісваліся на некалькіх скрутках. Скруткі захоўваліся ў згорнутым стане, перавязаныя шаўковым шнуром. Чыталі скрутак справа налева, паступова перамотваючы яго і разгортваючы так, каб зручна было трымаць рукамі. Пасля прачытання яго трэба было пераматаць на пачатак.

Найбольш вядомым эмакімано з’яўляецца ілюстраваная гісторыя «Аповесці пра Гэндзі» пачатку XII стагоддзя — яна складалася з 20 скруткаў, даўжыня якіх агулам складала 137 метраў, у тым ліку больш за 100 малюнкаў і звыш 300 аркушаў каліграфіі. Да нашых дзён дайшлі толькі фрагменты, каля 15 працэнтаў першапачатковага твора. Скруткі «Аповесці пра Гэндзі» прыпісваюць мастаку Фудзівара но Такаёсі.

Эмакімано «Цёдзюгіга» — «Вясёлыя карцінкі з жыцця жывёл» — незвычайны ў сваім родзе: ён не ўтрымлівае тэксту, толькі выявы. Гэтыя скруткі датуюцца XII і XIV стагоддзямі.

Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва Японіі
Катэгорыя:Графіка