open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вярцінскі

**Вярцінскі** — украінскае і беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Мікалаевіч Вярцінскі (1889—1957) — рускі эстрадны артыст, кінаакцёр.
* Аляксандр Эдмундавіч Вярцінскі (нар. 1948) — беларускі палітык.
* Аляксей Сяргеевіч Вярцінскі (нар. 1956) — украінскі акцёр тэарта і кіно.
* Анатоль Ільіч Вярцінскі (1931—2022) — беларускі паэт, драматург, публіцыст, крытык, перакладчык.

Катэгорыя:Беларускія прозвішчы
Катэгорыя:Украінскія прозвішчы
Тана (рака)

**Та́на**, **Оза** — рака ў Афрыцы, у Кеніі.

Даўжыня ракі каля 800 (1000, 91 000, 100 000 км².
На рацэ парогі і вадаспады. У вусці ракі пясчаны бар. Суднаходная ў ніжнім цячэнні.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Африка: энциклопедический справочник. Т. 2. Л—Я / Гл. ред. А. Громыко. Ред. колл. В. М. Власов, Н. И. Гаврилов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — С. 424. — 671 с. с илл.
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* TANA RIVER, KENYA: integrating downstream values into hydropower planning 
* Tana River // Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Басейн Індыйскага акіяна ў Афрыцы
Катэгорыя:Рэкі Кеніі
Эстонія на летніх Алімпійскіх гульнях 1924

**Эстонія** брала ўдзел у Летніх Алімпійскіх гульнях 1924 года ў Парыжы (Францыя) у другі раз за сваю гісторыю, і заваявала адзін залаты, адзін сярэбраны і чатыры бронзавыя медалі. Зборная краіны складалася з 37 спартсменаў (усе — мужчыны).

## Медалісты 
## Спасылкі 
* База МАК
* Афіцыйныя алімпійскія справаздачы 
* www.sports-reference.com 

1924
Катэгорыя:Краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1924 года
Югаславія на летніх Алімпійскіх гульнях 1924

**Югаславія** брала ўдзел у Летніх Алімпійскіх гульнях 1924 года ў Парыжы (Францыя) у другі раз за сваю гісторыю, і заваявала 2 залатыя медалі. Югаславія не прапусціла ніводнай летняй алімпіяды з 1920 года.

## Медалісты 
## Спасылкі 
* База МАК
* Афіцыйныя алімпійскія справаздачы 
* Сербскі алімпійскі камітэт 

Катэгорыя:Югаславія на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1924 года
Кураціна

**Кураціна** — мяса курыц, гэты від птушынага мяса з’яўляецца самым распаўсюджаным у свеце.

Мяса курыц змяшчае 2,5-13,1 % тлушчаў, 20,3 — 22,4 % бялкоў. З курэй гатуюць разнастайныя першыя і другія стравы, халодныя і гарачыя закускі; курынае мяса выкарыстоўваюць таксама для прыгатавання розных салатаў. Узрост курэй вызначаецца па колеры скуры і выгляду ножак. У маладой птушкі скура белая, далікатная, на ёй выразна (асабліва пад крылцамі) бачныя прожылкі, ножкі пакрываюць дробныя лускавінкі. У старой курыцы скура грубая, жаўтлявага адцення. Ножкі старой курыцы цвёрдыя, іх пакрывае грубая буйная луска. Узрост пеўняў можна вызначыць па велічыні шпор: у маладых пеўняў (да 6 месяцаў) замест шпор мяккія невялікія грудкі; у дарослых — буйныя закасцянелыя шпоры, якія дасягаюць 2 см і больш. Узрост курэй і пеўняў можна вызначыць таксама па кончыку грудной косткі: у старой птушкі ён нерухомы, амаль не згінаецца, у маладой — эластычны і гнуткі.

Катэгорыя:Мяса
Катэгорыя:Куры
Апалон (значэнні)

__NOTOC__
* **Апалон (міфалогія)** (Феб) — бог святла, а таксама натхнення (мастацтваў, музыкі і паэзіі), правадыр муз. у Старажытнай Грэцыі.
** **Апалон Бельведэрскі** — вядомая статуя бога Апалона, якая знаходзіцца ў Ватыкане.
* Апалон (перан.) — добра складзены прыгожы мужчына.

## Насякомыя 
* **Апалоны** — род высакагорных дзённых матылёў сямейства паруснікаў.
** **Апалон** — буйны дзённы матыль сямейства паруснікаў.

## Астраномія 
* **Апалоны** — група астэроідаў.
** **(1862) Апалон** — астэроід у Сонечнай сістэме.
* **Апалон** — кратар на Месяцы.

## Касманаўтыка 
* **Апалон** — амерыканская касмічная праграма:
** **Апалон** — серыя амерыканскіх касмічных караблёў.
*** Апалон-1
*** Апалон-2
*** Апалон-3
*** Апалон-4
*** Апалон-5
*** Апалон-6
*** Апалон-7
*** Апалон-8
*** Апалон-9
*** Апалон-10
*** Апалон-11 — людзі ўпершыню ў гісторыі здзейснілі пасадку на паверхню іншага нябеснага цела — Месяцы.
*** Апалон-12
*** Апалон-13
*** Апалон-14
*** Апалон-15
*** Апалон-16
*** Апалон-17
*** Апалон-18
*** Апалон-19
*** Апалон-20
*** Апалон (ЭПАС) — касмічны карабель «Апалон», які здзейсніў палёт па сумеснай савецка-амерыканскай праграме «**Саюз — Апалон**».

## Мастацкія фільмы 
* Апалон-13 — фільм 1995 года.
* Апалон 18 — амерыканскі псеўдадакументальны фільм жахаў.

## Часопісы 
* **Апалон** — часопіс, які выдаваўся ў Расіі з 1909 па 1917 і з 1993 па 1998 гады.
* Апалон-77 — літаратурны альманах, выдадзены ў 1977 у Парыжы Міхаілам Шамякіным.

## Гл. таксама 
* Apollo, значэнні
* Мост Апалон — мост праз раку Дунай у горадзе Браціслава
Паўэл

**Па́ўэл** () можа азначаць:

* **Паўэл** (ці **Поўэл**) — прозвішча. Вядомыя носьбіты (у алфавітным парадку):
** Асафа Паўэл (нар. 1982) — ямайскі бягун, які быў рэкардсмен свету ў бегу на 100 метраў.
** Бад Паўэл (1924—1966) — амерыканскі піяніст.
** Брытні Паўэл (нар. 1972) — нямецка-амерыканская актрыса і сцэнарыстка.
** Герберт Энтані Паўэл — выдуманы персанаж тэлесерыяла «Сімпсаны».
** Джэйн Паўэл (псеўданім; нар. '''Сьюзан Лорэйн Б'юрс**; нар. 1929) — амерыканская актрыса, спявачка і танцоўшчыца.
** Джэк Паўэл (1860—1947) — валійскі футбаліст.
** Джон Паўэл (нар. 1963) — англійскі кампазітар.
** Джон Уэслі Паўэл (1834—1902) — амерыканскі геолаг, этнограф, лінгвіст.
** Дзік Паўэл (1904—1963) — амерыканскі акцёр, прадзюсар, кінарэжысёр і спявак.
** Козі Паўэл (сапраўднае імя — **Колін Флукс'''; 1947—1998) — англійскі барабаншчык.
** Дон Паўэл (; 1896—1965) — амерыканская пісьменніца.
** Дон Паўэл (; нар. 1946) — англійскі барабаншчык.
** Колін Паўэл (1937—2021) — экс-дзяржсакратар ЗША.
** Майк Паўэл (нар. 1963) — амерыканскі лёгкаатлет, сусветны рэкардсмен па скачках у даўжыню.
** Майкл Паўэл (1905—1990) — брытанскі кінарэжысёр, сцэнарыст і прадзюсар.
** Марцін Паўэл (нар. 1973) — англійскі музыкант.
** Нік Паўэл (нар. 1994) — англійскі футбаліст, паўабаронца клуба Прэм'ер-лігі «Манчэстэр Юнайтэд».
** Сесіл Фрэнк Паўэл (1903—1969) — брытанскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы ў 1950 годзе.
** Сэндзі Паўэл (нар. 1960) — брытанская мастачка па касцюмах.
** Уільям Паўэл (1892—1984) — амерыканскі акцёр.
** Фрэнк Паўэл (1886-1957)— акцёр нямога кіно.
** Хоўп Паўэл (нар. 1966) — англійская футбалістка і футбольны трэнер.
** Элвін Паўэл (1925—2001) — амерыканскі сацыёлаг і грамадскі дзеяч.
** Элінар Паўэл (1912—1982) — амерыканская кінаактрыса і танцоўшчыца.
** Эндру Паўэл (нар. 1949) — брытанскі музыкант, кампазітар і прадзюсар.
** Энтані Паўэл (нар. 1935) — брытанскі мастак па касцюмах для сцэны і экрана.
** Эрык Уолтэр Паўэл (1886—1933) — брытанскі вясляр.
** Энтані Поўэл (1905—2000) — англійскі пісьменнік.
* **Паўэл** — імя. Вядомыя носьбіты (у алфавітным парадку):
** Эдвін Паўэл Хабл (1889—1953) — амерыканскі астраном.

* **Паўэл** — возера на рацэ Каларада, на тэрыторыі штатаў Юта і Арызона (ЗША).
* **Паўэл** — горад у акрузе Парк (штат Ваёмінг, ЗША).
Ян Козел-Паклеўскі

**Ян Козел-Паклеўскі** (, Cэрвач Вялікі, Мінская губерня, Расійская імперыя, цяпер Вілейскі раён — , Бабруйск, Мінская губерня, Расійская імперыя) — палкоўнік войск польскіх падчас Студзеньскага паўстання, кіраўнік 3-га корпуса паўстанцкіх войск (1863—1864), камендант Варшавы. Член Літоўскага Правінцыйнага камітэта.

## Біяграфія 
У 1852 годзе паступіў у кадэцкі корпус у Санкт-Пецярбургу, пасля заканчэння (1856) вучыўся ў Ваенна-інжынернай Акадэміі. Тут ён пазнаёміўся з радыкальнымі актывістамі з асяродку службовых асоб (Яраслаў Дамброўскі, Зігмунт Серакоўскі). У 1859 зволіўся з вайсковай службы ў чыне штабс-капітана і пераехаў у Парыж, дзе працягнуў вучобу. Там ён знаёміцца з Людвікам Міраслаўскім.

## Удзел у паўстанні 
У 1861 пераязджае ў Вільню і засноўвае Камітэт падрыхтоўкі паўстання. Наведваў Маскву, кантактаваў з патаемнымі ваеннымі таварыствамі. Пасля пачатку паўстання ён едзе ў Санкт-Пецярбург па сродкі і штабныя карты. У красавіку 1863 знаходзіцца ў Варшаве, дзе ўваходзіць у Цэнтральны паўстанцкі ўрад, з чэрвеня ваенны камендант Варшавы. У жніўні прызначаны ваенным кіраўніком Аўгустоўскага павета Гродзенскай губерні. Ён прыняў кіраўніцтва войскамі Гродзенскай губерні і з 15 снежня 1863 быў камандзірам III корпуса сіл паўстанцаў. Ён выехаў у Бельгію, дзе набыў 3000 вінтовак і стрэльбаў. У той жа час паўстанцы спынілі сваю дзейнасць у давераным яму рэгіёне.

## Пасля паўстання 
У красавіку 1864 ён адправіўся ў Парыж, Дрэздэн. Падчас франка-прускай вайны 1870—1871 ён камандаваў брыгадай пяхоты, сфарміраванай у Вандэі. Пасля паразы ў вайне вырашае вярнуцца на Радзіму, просіць расійскі пашпарт. Пераязджае ў Царства Польскае.

Тут у 1872 годзе, аднак, насуперак абяцанням рускіх, арыштаваны і паўстаў перад камісіяй па расследаванні, дзе даў разгорнутыя паказанні і склаў клятву вернасці. Прысуджаны да шматгадовай ссылкі ў Алма-Аты.

## Літаратура 
* Jan Koziełł-Poklewski.//Polski Słownik Biograficzny, t. XIV
* Біяграфія Яна Козела-Паклеўскага на сайце «Свіслацкія аркушы».
* Вялікі Сэрвач – «раскіданае гняздо» Козелаў-Паклеўскіх  // «Рэгіянальная газета».

Катэгорыя:Ваенныя Расійскай імперыі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі
Катэгорыя:Сасланыя ў Сібір
Катэгорыя:Памерлі ў Бабруйску
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім раёне
Ян
Юн Фосэ

**Юн Фосэ** (; нар.  года, Хёўгесун, Ругалан, Нарвегія) — нарвежскі , , . Піша на  нованарвежскай мове. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2023).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў 1959 годзе ў камуне Хёўгесун на захадзе Нарвегіі. Ва ўзросце сямі гадоў ён трапіў у сур’ёзную аварыю, у якой ледзь не загінуў. Гэты выпадак моцна паўплываў на будучага пісьменніка. У Бергенскім універсітэце вывучаў літаратуру, пасля працяглы час працаваў журналістам і рэдактарам у мясцовых выданнях і выдавецтвах. 

Яшчэ падлеткам Фосэ пісаў уласныя тэксты да музычных твораў. Як празаік ён дэбютаваў у 1983 годзе раманам «Чырвонае, чорнае», як драматычны пісьменнік — п’есай «І мы ніколі не расстанемся» (1994), якая была пастаўлена на Нацыянальнай сцэне ў Бергене. У наступныя дзесяцігоддзі Фосэ апублікаваў некалькі дзясяткаў раманаў і п'ес, а таксама пісаў кароткую прозу, вершы і эсэ. Яго кнігі «Меланхолія», «Трылогія», «Хтосьці збіраецца прыйсці» былі цёпла ўспрынятыя як чытачамі, так і крытыкамі.

Аўтар некалькіх вершаваных зборнікаў. Юн Фосэ таксама вядомы творамі для дзяцей і сваімі перакладамі на нарвежскую мову твораў іншых аўтараў. Выкладаў літаратуру, займаўся журналістыкай.

На беларускую мову пачатак аповесці «Бессань» у 2007 годзе пераклаў Ян Максімюк.

## Проза 
* Чырвонае, чорнае, раман (1983)
* Плывучы дом, раман (1989)
* Свінец і вада, раман (1992)
* Дзве аповесці (1993)
* Меланхолія I, раман (1995) пра жыццё мастака Ларса Хертэрвіга
* Меланхолія II, раман (1996)
* Раніца, вечар, раман (2000)
* Бессань, аповесць (2007)

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Бессань (пачатак)

Катэгорыя:Пісьменнікі Нарвегіі
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Нарвегіі
Глог адагнутачашалісцікавы

**Глог адагнутачашалісцікавы**, **Глог калючы** (*Crataegus rhipidophylla*) — від раслін роду .

## Апісанне 
Дрэва 1-4 м вышынёй або куст сямейства ружавых. Галіны — з пазухавымі калючкамі да 1 см даўжынёй. Лісце знізу прыкметна святлей, з рассеянакароткаваласістай пласцінкай. Ніжнія лісты пладаносных парасткаў суцэльныя, наступныя за імі цьмяна трохлопасцевыя, вышэй — з добра выяўленымі трыма лопасцямі, а верхнія — 5-7-лопасцевыя, шырокаяйкападобныя да акруглена-ромбічных. На бясплодных парастках лісце лопасцевае да паасобных, з двухлопасцевымі ніжнімі сегментамі.

Кветкі правільныя, абодваполыя, аднапесцікавыя, 5-пялёсткавыя, бледна-ружовыя ці амаль белыя, сабраны ў складаны шчыток. Плады яблыкападобныя, падоўжана-эліпсападобныя ці амаль цыліндрычныя, трохі апушаныя, спачатку жаўтлява-бурыя, пазней — чырванаватыя, з адной костачкай. Цвіце ў маі — чэрвені.

## Распаўсюджанне 
У Беларусі па высокіх берагавых схілах, галоўным чынам у паўднёвай частцы краіны, па берагах рэк Прыпяці, Дняпра і ў іншых месцах сустракаюцца зараснікі глога адагнутачашалісцікавага. Расце на ўзлесках па ўсёй тэрыторыі Украіны, акрамя паўднёва-стэпавых раёнаў, у Крыму — у гарах.

## Літаратура 
* Лікарські рослини: енциклопедичний довідник / Відповідальний редактор А. М. Гродзінський. — К.: Видавництво «Українська енциклопедія» імені М. П. Бажана, Український виробничо-комерційний центр «Олімп», 1992. — 544 с. ISBN 5-88500-055-7

Катэгорыя:Слівавыя
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Хокан I Добры

**Хокан I Добры** (; 920–961) — трэці кароль Нарвегіі, малодшы сын Харальда I Цудоўнавалосага, адзінакроўны брат Эйрыка Крывавая Сякера.

Хокан вырас пры двары англійскага караля Этэльстана, што было часткай мірнага дагавора, заключанага яго бацькам. Англійскі кароль выхаваў Хокана ў хрысціянскім духу, а калі прыйшла вестка пра смерць яго бацькі, забяспечыў яго караблямі і воінамі для паходу супраць Эйрыка Крывавай Сякеры, які абвясціў сябе каралём. Па прыбыцці ў Нарвегію, Хокан заручыўся падтрымкай шматлікіх знатных людзей, паабяцаўшы скасаваць падатакі на атрыманую ў спадчыну ўласнасць, якія спаганяліся яго бацькам.

Зрынуты Эйрык бег з Нарвегіі і пасля сканцэнтраваў свае высілкі на Брытанскіх астравах, дзе і загінуў. Яго сыны заключылі з датчанамі саюз супраць Нарвегіі, але пацярпелі шэраг паражэнняў ад Хокана, які быў паспяховым военачальнікам. Аднак яго няўдачай сталі спробы ўвядзення хрысціянства, што выклікала моцнае супраціўленне ў нарвежскай знаці, якой Хокан не мог супрацьстаяць. У бітве каля Фіцьяра, у якой была здабыта вырашальная перамога над сынамі Эйрыка, Хокан быў смяротна паранены (961). Яго найбліжэйшае асяроддзе было настолькі далёка ад яго хрысціянскай веры, што яго прыдворны скальд Эйвіндр Скальдаспілір склаў верш пад назвай *Hákonarmál*, у якім апісаў сустрэчу і прабачэнне Хокана багамі яго продкаў у Вальхале.

Спадчыннікам прастола пасля братазабойчай вайны стаў трэці сын Эйрыка Харальд II Шэрая Шкура. Аднак нарвежцы, якія ненавідзелі яго пасле доўгіх гадоў кровапралітных усобіц, праз некалькі гадоў віталі датчан пад правадырствам караля Харальда I Сінязубага, якія высадзіліся ў Нарвегіі. Пад заступніцтвам Харальда I Сінязубага Нарвегіяй стаў кіраваць ярл Хокан II Магутны.

Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Хорфагеры
Нацыянальны парк Бёргеф’ель

'''Бёргеф'ель''' () — нацыянальны парк у Нарвегіі, які пакрывае тэрыторыі плошчай 1447 км² у межах фюльке Нурлан і Нур-Трондэлаг. Знаходзіцца паблізу шведска-нарвежскай дзяржаўнай мяжы. Нацыянальны парк быў створаны ў 1963 годзе для аховы горнага ландшафту з азёрамі і рэкамі ў цэнтральных раёнах краіны. У раслінным покрыве пераважаюць сасновыя лясы, бярозавыя рэдкалессі, зараснікі карлікавай бярозы і вярбы. У складзе фауны: лось, расамаха, пясец, воўк, белая курапатка, гусі, качкі, белая сава.

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Нарвегіі
Хокан IV Хокансан

[thumb|300px|Хокан IV і яго сын [Магнус VI Лагабетэ|Магнус. Кніга з Плоскага вострава, XIV стагоддзе]]

**Хокан IV Хокансан** (; -) — кароль (конунг) Нарвегіі з 1217 па 1263 гг, незаконнанароджаны сын караля Хокана III, прадстаўнік дынастыі Інглінгаў. Праўленне Хокана IV лічыцца свайго роду «залатым стагоддзем» Нарвегіі. У гэты перыяд быў заснаваны каралеўскі савет, да каралеўства далучаны Ісландыя, Грэнландыя і частка спрадвечна дацкіх зямель. Развіваўся знешні гандаль, у прыватнасці, з Англіяй. Акрамя таго, кароль быў вядомы як заступнік мастацтваў. Прыкладна ў 1251 Хокан IV заключыў дамову з князем наўгародскім Аляксандрам (Неўскім). Пазней праўленне Хокана IV адзначана абвастрэннем адносін з Шатландыяй і пачаткам вайны з Шатландыяй за кантроль над Гебрыдскімі астравамі. У ходзе супрацьстаяння нарвежская армія пацярпела паразу пры Ларгсе. Раптоўная смерць Хокана IV на Аркнейскіх астравах 16 снежня 1263 таксама спрыяла поспеху шатландцаў і прывяла да страты Нарвегіяй спрэчных тэрыторый.

Катэгорыя:Пазашлюбнае нашчадства манархаў Нарвегіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Хорфагеры
Катэгорыя:Пахаваныя ў Бергенскім саборы
Харальд I Хорфагер

**Харальд I Хорфагер** (, ; каля 850 — каля 933) — Хальвдана Чорнага, конунг Вестфальда, першы кароль Нарвегіі. Прадстаўнік роду Інглінгаў, родапачынальнік дынастычнай галіны Хорфагераў, якая кіравала Нарвегіяй да XIV стагоддзя. Сын дробнага конунга з роду Інглінгаў.
Згодна з сагамі, чарада перамог Харальда над мясцовымі хеўдынгамі ўвянчалася вялікай бітвай пад Хафрсфіёрдам (каля 872 года), пасля якой ён стаў называць сябе «кіраўніком нарвежцаў». Менавіта тады ўвайшоў ва ўжытак тапонім «Нарвегія» (што значыць «паўночны шлях»).

## Літаратура 
* Gwyn Jones. *A History of the Vikings*. Oxford University Press, 2001. ISBN 0192801341. Pages 80–95.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Легуан

**Легуа́н** () — востраў у Гаяне. Знаходзіцца ў вусці ракі Эсекіба. Плошча — каля 47 км². Насельніцтва (2007 г.) — 7700 чал.

Легуан сфарміраваны наносамі пяску і рачнога глею. Выцягнуты з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад на 16,14 км. Найбольшая шырыня — 5,28 км. Месціцца ў 26 км на паўночны захад ад Джорджтаўна, сталіцы Гаяны. Быў адкрыты ў 1499 г. іспанскімі канкістадорамі. Мяркуецца, што назва вострава паходзіць ад ігуан, якія калісьці насялялі дэльту Эсекіба.

Дзякуючы ўрадлівым глебам Легуан шчыльна населены, пераважна чарнаскурымі крэоламі і нашчадкамі выхадцаў з Усходняй Індыі. На востраве існуе 27 вёсак, жыхары якіх займаюцца сельскай гаспадаркай, вырошчваюць рыс, какосавыя пальмы, кукурузу, садавіну і гародніну, трымаюць буйную рагатую жывёлу. Большую частку вострава займаюць палеткі.

Легуан звязаны паромнай пераправай з усходнім берагам Эсекіба.

## Спасылкі 
* The world beyond Georgetown: Leguan
* Leguan My Beautiful Island
* I Hear Leguan Got Its Name From Iquana

Катэгорыя:Астравы Гаяны
Катэгорыя:Астравы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Рачныя астравы
Хог (востраў, Гаяна)

**Хог** () — найбуйнейшы востраў Гаяны. Знаходзіцца ў вусці ракі Эсекіба. Плошча — каля 60 км². Насельніцтва (2007 г.) — 529 чал.

Востраў Хог даволі нізкі, складзены рачнымі наносамі. Бераг часткова ўмацаваны пясчанымі дамбамі. Даўжыня — 21,8 км, найбольшая шырыня — 4,8 км. Месціцца ў 38,5 км на захад ад Джорджтаўна, сталіцы Гаяны.

Дзякуючы ўрадлівым глеістым глебам, востраў Хог выкарыстоўваецца для земляробства як мясцовым насельніцтвам, так і жыхарамі суседняга шчыльна населенага вострава Легуан.

## Спасылкі 
* GUYANA LAND OF MANY WATERS
* Hog Island, not Hogg Island
* GSL Helps Hogg Island Fun Day

Катэгорыя:Астравы Гаяны
Катэгорыя:Рачныя астравы
Олаф III Ціхі

**Олаф III Ціхі**, ці **Мірны** () (1050 — 22 верасня 1093) — кароль Нарвегіі (1067—1093), сын Харальда III Суровага і наложніцы Торы.

## Біяграфія 
Пра дзіцячыя і юнацкія гады жыцця Олафа нічога не вядома. У 1066 годзе кароль Нарвегіі Харальд Суровы распачаў паход у Англію з мэтай захапіць англійскі трон. У гэтым паходзе яго суправаджалі малодшы сын Олаф, жонка Лізавета Яраслаўна і дзве дочкі. Старэйшага сына, Магнуса, Харальд пакінуў у Нарвегіі і абвясціў конунгам.

Высадзіўшыся ў Англіі, нарвежская армія разбіла паўночна-англійскае апалчэнне ў бітве пры Фулфардзе, дзе, паводле саг, вылучыўся Олаф. Пасля заняцця Ёрка Харальд Суровы падзяліў сваю армію: траціну пакінуў для аховы караблёў, а з астатнімі сіламі высадзіўся на ўзбярэжжа. Сярод тых, хто застаўся на караблях быў і Олаф. Пасля разгрому нарвежцаў пры Стамфард-Брыджы, дзе загінуў Харальд Суровы, Олаф заключыў мір з каралём Англіі Гаральдам Годвінсанам і даў клятву ніколі больш не нападаць на Англію.

Пасля гэтага рэшткі нарвежскай арміі (на 24 караблях, з больш чым 300, якія прымалі удзел ва ўварванні) пакінулі Англію. Перазімаваўшы на Аркнейскіх астравах, у 1067 годзе Олаф вярнуўся ў Нарвегію. Старэйшы брат, Магнус II добраахвотна падзяліў з ім каралеўства: Олаф стаў конунгам Усходняй Нарвегіі, а Магнус — Паўночнай.

У наступным годзе дацкі кароль Свен II Эстрыдсен паспрабаваў прад’явіць правы на Нарвегію, аднак, сустрэўшы адпор з боку Олафа, адмовіўся ад сваіх прэтэнзій і заключыў з ім мір. Пазней, у 1070 годзе, Олаф ажаніўся з дачкой Свена Інгрыд, а сын Свена Олаф Свенсан — на зводнай сястры нарвежскага караля, Інгігерд.

У 1069 годзе захварэў і памёр Магнус II, у выніку чаго Олаф стаў аднаасобным каралём Нарвегіі. Усталяваўся перыяд міру: расквітнеў гандаль, адбыўся рост гарадоў, умацаваўся аўтарытэт царквы і каралеўскай улады. Сувязі паміж Нарвегіяй і Заходняй Еўропай умацаваліся. У 1070 годзе Олаф заснаваў горад Берген, які яшчэ пры яго жыцці стаў буйным гандлёвым цэнтрам.

Олафу III прыпісваюць стварэнне ў Нарвегіі купецкіх гільдый, пры ім былі пабудаваны першыя каменныя цэрквы. Олаф усталяваў трывалыя адносіны з Папам Рымскім, у Нарвегіі былі арганізаваны чатыры дыяцэзіі, якія падпарадкоўваліся Гамбург-Брэменскаму архібіскупу. Олаф быў першым нарвежскім каралём, які ўмеў чытаць і пісаць.

Шлюб Олафа і Інгрыд Дацкай быў бяздзетным, але наложніца Тора нарадзіла яму сына Магнуса.

Кароль Олаф III Ціхі памёр 22 верасня 1093 года і быў пахаваны ў Тронхейме. У 1998 годзе ў Бергене была ўсталявана абстрактная конная статуя Олафа Ціхага.

## Литература 
* *Гуревич А. Я.* Походы викингов. — М.: КДУ, 2005. — 2-е изд. испр. — 208 с.
* *Джонс Г.* Викинги. Потомки Одина и Тора / Пер. с англ. З. Ю. Метлицкой. — М.: ЗАО Центрполиграф, 2004. — 445 с.
* *Лебедев Г. С.* Эпоха викингов в Северной Европе и на Руси.-М.: Евразия, 2005. — 640 с.
* *Рыжов К. В.* Все монархи мира. Западная Европа.-М.: Вече, 2001. — 560 с.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Хорфагеры
Наложніца

.]]
**Наложніца** — сталая палюбоўніца, звычайна залежная ад свайго палюбоўніка праз матэрыяльны стан або няволю. 

У беларускіх перакладах Бібліі наложніцамі называліся жанчыны старазапаветных патрыярхаў, якія нараджалі іх дзяцей (Хетура). Паводле Бібліі, у цара Саламона было 300 наложніц (). 

З летапісаў вядома пра 700 наложніц кіеўскага князя Уладзіміра Святаславіча, аднак, ёсць сумненні ў пэўнасці гэтых звестак.

## Гл. таксама 
* Адаліска
* Канкубіна

Катэгорыя:Інтымныя зносіны
Катэгорыя:Сексуальнае рабства
Сяргееўскае (возера, Пухавіцкі раён)

**Сярге́еўскае возера, Сяргеевіцкае возера, Муха** — возера ў Беларусі, у Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці ў басейне ракі Пціч, за 25 км у напрамку на захад ад горада Мар’іна Горка, каля вёскі Сяргеевічы.

## Агульнае 
Плошча паверхні 2,75 км². Даўжыня 2,2 км, найбольшая шырыня 1,6 км. Найбольшая глыбіня 7,5 м.
Катлавіна возера круглаватай формы, злёгку выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны нізкія, забалочаныя, параслі хмызняком. Дно возера выслана сапрапелем (Сяргееўскае радовішча сапрапелю). У возера ўпадаюць рака Нясвеча, ручаі і меліярацыйныя каналы. Сцёк праз канал у раку Пціч.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, плотка, акунь, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

Каля возера на ўскраіне вёскі Сяргеевічы размешчана паляўніча-рыбалоўная база Шацкай паляўнічай гаспадаркі.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-92. Выданне 1979 года.

## Спасылкі 
* Общая характеристика озёр Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Минской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
Катэгорыя:Азёры Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Басейн Пцічы
Эстонія на летніх Алімпійскіх гульнях 1932

**Эстонія** брала ўдзел у Летніх Алімпійскіх гульнях 1932 года ў Лос-Анджэлесе (ЗША) у чацвёрты раз за сваю гісторыю, але не заваявала ніводнага медаля. Зборная краіны складалася з двух спартсменаў: Освальд Кяп (які выступаў у вольнай барацьбе) і Альфрэд Маасік (што выступаў у хадзе на 50 км).

## Спасылкі 
* База МАК
* Афіцыйныя алімпійскія справаздачы 
* www.sports-reference.com 

Катэгорыя:Эстонія на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1932 года
Магнус II Харальдсан

**Магнус II**, ці **Магнус Харальдсан** (; 1048 — 28 красавіка 1069) — кароль Нарвегіі, сын Харальда Суровага і Торы, які кіраваў сумесна са сваім братам Олафам III Ціхім.

Вядома, што Магнус у перыяд 1056—1058 гадах браў удзел, а паводле даных нескандынаўскіх крыніц — і ўзначальваў, паход нарвежскага флоту ў Ірландскае мора. Прайшоўшы праз Шэтландскія, Аркнейскія і Гебрыдскія астравы, Магнус атрымаў ад тутэйшых скандынаўскіх каланістаў пацверджанне ў вернасці каралю Нарвегіі. Затым нарвежцы ўдзельнічалі ва ўсіх канфліктах у гэтым рэгіёне — грамадзянскай вайне ў Шатландыі паміж Лулахам, пасербам Макбета, і Малкальмам III Канмарам; у вайне караля Уэльса Грыфіда ап Лівеліна з Англіяй; а таксама ў набегах на ўзбярэжжа Ірландыі. Як лічаць сучасныя даследчыкі, паход Магнуса да ўзбярэжжа Англіі ўяўляў сабой своеасаблівую «разведку боем», з прычыны таго, што Харальд III Суровы ніколі не забываў пра свае прэтэнзіі на англійскі трон.

У 1062 годзе Магнус удзельнічаў у буйной марской бітве ля ракі Нісан, у выніку якой дацкі флот быў разгромлены, а кароль Даніі Свен II Эстрыдсен цудам пазбег гібелі.

У 1066 годзе, адпраўляючыся ў паход на Англію, Харальд III Суровы пакідае старэйшага сына Магнуса ў Нарвегіі і абвяшчае яго конунгам. Малодшы сын Олаф, жонка Лізавета Яраслаўна і дзве дочкі суправаджаюць Харальда ў яго апошні паход. Пасля разгрому нарвежскай арміі, Олаф зімуе на Аркнейскіх астравах і ў 1067 годзе вяртаецца ў Нарвегію. Магнус добраахвотна падзяліў з братам каралеўства: Олаф стаў конунгам Усходняй Нарвегіі, а Магнус конунгам Паўночнай Нарвегіі.

У 1069 годзе Магнус захварэў у выніку атручвання хлебам з зерняў паражонага спарыннёй, (паводле іншых крыніц — з-за захворвання стрыгучым лішаем) і памёр. Пахаваны ў горадзе Тронхейме.

## Літаратура 
* *Джонс Г.* Викинги. Потомки Одина и Тора. / Пер. с англ. З. Ю. Метлицкой. — : «Центрполиграф», 2004. — 445 с.
* *Рыжов К. В.* Все монархи мира. Западная Европа. — : «Вече», 2001. — 560 с.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Хорфагеры
Хокан I Магнусан

**Хокан I Магнусан** ці **Хокан I Выхаванец Торыра** (; 1068 — 1094) — кароль Нарвегіі, сын Магнуса II, які кіраваў у 1093 — 1094 гадах.

Хокану быў год, калі памёр яго бацька Магнус, які кіраваў у Паўночнай Нарвегіі. Пасля гэтага аднаасобным каралём Нарвегіі стаў дзядзька Хокана, Олаф III Ціхі, які кіраваў ва Усходняй Нарвегіі. Хокана ўзяў на выхаванне ярл Торыр са Стэйга. У 1090 годзе, паводле саг, Хокан здзейсніў набег на Б'ярмію, дзе атрымаў перамогу ў бітве з мясцовымі жыхарамі.  Пасля смерці Олафа III у 1093 годзе, каралём Нарвегіі быў абвешчаны яго сын Магнус III Босы. Аднак жыхары Упланда, сабраўшыся на тынгу, абвясцілі каралём Хокана Магнусана. Затым Хокан са сваімі прыхільнікамі накіраваўся ў сталіцу Нарвегіі, Тронхейм, дзе запатрабаваў падзяліць Нарвегію паміж сабой і Магнусам, як раней паступілі іх бацькі. Гэта патрабаванне было прызнана справядлівым. Стаўшы конунгам, Хокан набраў сабе дружыну, а таксама адмяніў шэраг падаткаў і ўвёў некаторыя паляпшэнні законаў, чым заваяваў поўную прыхільнасць бондаў. Паводзіны Хокана выклікалі незадаволенасць у яго суправіцеля Магнуса III і паміж стрыечнымі братамі адбыўся канфлікт. У канцы 1093 года Хокан і Магнус пачалі рыхтавацца да вайны адзін супраць другога і збіраць войскі. Напачатку 1094 года, калі Хокан аб'язджаў фюльке Усходняй Нарвегіі, вярбуючы сабе прыхільнікаў, ён нечакана памёр пры пераходзе праз горны перавал.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:Хорфагеры
Карл Сверкерсан

**Карл VII Сверкерсан** () — ярл Гёталанда (з 1155) і кароль Швецыі ў 1160—1167 гг. Яго парадкавы нумар «сёмы» звязаны з наяўнасцю легендарных шведскіх конунгаў, пра якіх, аднак, нічога не вядома. Карл Сверкерсан быў першым шведскім каралём з імем Карл, які існаваў дакладна.

## Біяграфія 
Карл Сверкерсан быў супернікам Эрыка IX і кіраваў у Гёталандзе яшчэ падчас яго кіравання. У 1161 г. у бітве пры Эрэбру Карл разбіў Магнуса Хенрыксена.

Пасля смерці Магнуса Карл быў прызнаны каралём усёй Швецыі. Падчас кіравання Карла таксама было заснавана шведскае біскупства, у 1164 годзе першым біскупам стаў Стэфан з кляштара Альвастра.

Увесну 1167 года Карл быў забіты ў Вісінгсё, верагодна, людзьмі Кнута Эрыксана, і быў пахаваны ў кляштары Альвастра.

## Сям’я 
Карл быў у шлюбе з Крысцінай Стыгсдотэр Хвідэ, датчанкай, дачкой Стыга Хвіталедэра, жонка якога была сястрой Вальдэмара Вялікага. Вядомы толькі адзін сын Карла, Сверкер, які стаў каралём Швецыі пасля смерці Кнута Эрыксана.

## Спасылкі 
* Карл VII

Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Каралі шведскія
Нут (род раслін)

**Нут** (*Cicer*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Арэал і экалогія 
Больш за 30 відаў. Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай і Усходняй Афрыцы. Трапляюцца на камяністых месцах на горных лугах, утвараюць характэрныя для мясцовай расліннасці фітацэнозы. Культывуюць , які інтрадукцаваны ў Цэнтральным батанічным садзе НАН РБ.

## Значэнне і выкарыстанне 
Нут культурны — адналетнік вышынёй да 80 см з вертыкальнымі або ўзыхлднымі парасткамі, густа апушанымі залозістымі валаскамі. Лісце няпарнаперыстае. Кветкі адзіночныя, дробныя, чырвоныя, ружовыя або белыя. Плод — боб. Насенне мае да 30 % бялку, да 60 % вугляводаў, да 7 % тлушчу. Харчовая (гатуюць крупу, муку, кандытарскія вырабы), кармавая расліна.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Шчыток (суквецце)

**Шчыто́к** — простае суквецце, ў якім кветкі размешчаны на адным узроўні, і верхнія кветаножкі даўжэйшыя за ніжнія.

Шчыток узнік у развіццё гронкі. Кветкі ў шчытку цвітуць, пачынаючы ад краю суквецця. Характэрны культурнай грушы, глогу.

Часам шчыток блытаюць са шчыткападобнай мяцёлкай.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Щиток  // Проект «Вся Биология» 

Катэгорыя:Суквецці
Югаславія на летніх Алімпійскіх гульнях 1920

**Югаславія** брала ўдзел у Летніх Алімпійскіх гульнях 1920 года ў Антверпене (Бельгія) у першы раз за сваю гісторыю, але не заваявала ніводнага медаля. Югаславія пасля гэтай алімпіяды не прапусціла ніводнай летняй алімпіяды.

## Літаратура 
*  

## Спасылкі 
*  
* База МАК
* Афіцыйныя алімпійскія справаздачы 

Катэгорыя:Югаславія на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1920 года
Магнус I Моцны

**Магнус Моцны** (, ; 1106? — 4 чэрвеня 1134) — скандынаўскі кіраўнік, які кіраваў як дацкі герцаг у Гёталандзе (каля 1125 — каля 1130). Быў сынам дацкага караля Нільса і Маргарэты Фрэдкулы (), дачкі шведскага караля Інгэ I.

## Біяграфія 
Прэтэндаваў на шведскі трон пасля смерці Інгэ II. Гёты (тагачаснае насельніцтва Гёталанда) абралі яго сваім каралём, але свеі запрацівіліся, і ў 1130 ён быў выгнаны са Швецыі каралём свеяў Сверкерам.

Вярнуўшыся ў Данію, Магнус уступіў у канфлікт з герцагам Шлезвіга Кнудам Лавардам і забіў яго. Гэта забойства справакавала грамадзянскую вайну ў Даніі, і ў бітве ў бухты Фотэвік Магнус загінуў.

Сын Магнуса і Рыхезы Польскай Кнуд пазней таксама змагаўся за дацкую карону.

Катэгорыя:Постаці Даніі
Катэгорыя:Каралі шведскія
Катэгорыя:Эстрыдсены
Бербіс

**Бербіс** () — рака ва ўсходняй Гаяне. Даўжыня — каля 595 км.

Цячэ з паўночных адгор’яў Гвіянскага нагор’я, упадае ў Атлантычны акіян. У вусці месціцца буйны гаянскі горад Нью-Амстэрдам, знакаміты сваім доўгім мастом праз раку, пабудаваным у 2008 годзе.

На працягу 281,5 км ад вусця рака Бербіс суднаходная, з’яўляецца важнай транспартнай артэрыяй Гаяны. У даліне ракі распаўсюджаны сельская гаспадарка і здабыча баксітаў.

## Спасылкі 
* GUYANA LAND OF MANY WATERS
* Mobility and Modernisation: The Berbice River Bridge and the Historic Town of New Amsterdam 

Катэгорыя:Рэкі Гаяны
Дэмерара

**Дэмерара** () — рака ва ўсходняй Гаяне. Даўжыня — каля 345 км.

Цячэ з узвышшаў на поўнач ад Гвіянскага нагор’я, вядомых як горы Макары. Упадае ў Атлантычны акіян. У вусці месціцца сталіца Гаяны, горад Джорджтаўн. Праз гавань у вусці пабудаваны мост, даўжынёй  м.

На працягу 40—48 км ад вусця рака Дэмерара суднаходная. Раён вакол ракі адыгрывае значную ролю ў эканоміцы Гаяны. Тут вядзецца здабыча баксітаў. У ніжняй плыні развіта сельская гаспадарка, вырошчваюцца рыс, цукровы трыснёг, какосавая пальма і інш. Найменне ракі ў Гаяне шырока асацыюецца з сапраўдным гаянскім, таму ўжываецца ў дачыненні лепшых прадуктаў — «цукар Дэмерара», «ром Дэмерара», «вокны Дэмерара» і г. д.

## Спасылкі 
* GUYANA LAND OF MANY WATERS
* Demerara River 

Дэмерара
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Атлантычны акіян
Рагнвальд Дурны

**Рагнвальд Дурны** () — кароль Швецыі, які кіраваў прыблізна ў 1130 годзе. Бацькі невядомыя, магчыма быў сынам Інгэ Старэйшага.

## Біяграфія 
Пасля смерці Інгэ Малодшага ў Швецыі пачаліся смутныя часы. Ва Упландзе каралём быў абраны Рагнвальд. Па традыцыі новы кароль павінен быў здзейсніць «Эрыксгату» — аб’езд падуладных яму зямель. У выніку яго прызналі ў Эстэргётландзе, аднак пры наведванні Вестэргётланда Рагнвальд зрабіў глупства, не ўзяўшы ў закладнікі прадстаўнікоў знаці мясцовых гётаў. У выніку кароль быў забіты, а гёты абралі сваім каралём дацкага прынца Магнуса Моцнага. Улада свеяў над гётамі была адноўлена толькі праз некалькі дзесяцігоддзяў Сверкерам Старэйшым.

## Спасылкі 
* Рагнвальд Дурны
* Тры весгёцкія хронікі

Катэгорыя:Каралі шведскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XII стагоддзя
Эстонія на летніх Алімпійскіх гульнях 1920

**Эстонія** брала ўдзел у Летніх Алімпійскіх гульнях 1920 года ў Антверпене (Бельгія) у першы раз за сваю гісторыю, і заваявала адзін залаты, два сярэбраныя медалі. Зборная краіны складалася з 14 спартсменаў (усе — мужчыны).

## Медалісты 
## Спасылкі 
* База МАК
* Афіцыйныя алімпійскія справаздачы 
* www.sports-reference.com 

1920
Катэгорыя:Краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1920 года
Хокан III

**Хокан III Сверэсан** (,  — ) — кароль Нарвегіі (1202—1204), другі пазашлюбны сын нарвежскага конунга Сверыра Сігурдсана.

## Біяграфія 
Пры жыцці бацькі Хокан удзельнічаў у шматлікіх бітвах супраць баглераў («біскупаў»), у прыватнасці ў 1197 годзе каля Осла. Перад смерцю Сверыраў прызначыў яго спадчыннікам, напісаўшы яму ліст з завяшчаннем памірыцца з царкоўнымі іерархамі. Стаўшы каралём, Хокан хутка прызнаў усе патрабаванні біскупаў-выгнаннікаў, і той жа вясной вярнуліся ў Нарвегію. Таксама Хокан заручыўся падтрымкай землеўладальнікаў і сялян, фактычна пазбавіўшы баглераў усякай апоры. Увосень 1202 года яны забілі Інгэ Магнусана, і партыя баглераў фактычна распалася. Нягледзячы на тое, што ў іх неўзабаве з’явіўся новы прэтэндэнт на прастол, Эрлінг Магнусан, яны разумелі, што на той момант не ў сілах змагацца з Хоканам, які стаў аднаасобным кіраўніком усёй Нарвегіі.

У Хокана быў канфлікт з мачахай Маргарэтай. Пасля смерці Сверыра яна жадала вярнуцца дамоў у Швецыю разам з дачкой Крысцінай, але Хокан сілком разлучыў іх, бо жадаў пакінуць Крысціну пры двары.

На Ражство 1203 года Хокану нечакана стала дрэнна. Яму пусцілі кроў, але 1 студзеня 1204 года ён сканаў. Пасля яго смерці грамадзянская вайна ў Нарвегіі аднавілася.

Хокан не быў жанаты, і яго спадчыннікам стаў малалетні пляменнік Гутарм Сігурдсан. Але неўзабаве нейкая Інга з Вартэйга, якая звала сябе палюбоўніцай Хокана, абвясціла, што яе сын Хокан народжаны ад караля. Летам 1218 года Інга паспяхова прайшла выпрабаванне гарачым жалезам і даказала паходжанне дзіцяці.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIII стагоддзя
Катэгорыя:Хорфагеры
Нут культурны

**Нут культурны**, **нут пасяўны**, таксама **бараноў гарох** (*Cicer arietinum*) — кветкавая расліна сямейства , зернебабовая культура. Насенне нута культурнага — харчовы прадукт.

## Апісанне 
Аднагадовая расліна. Сцябло прамастойнае, пакрытае залозістымі валасінкамі. У вышыню дасягае 20—70 см. Лісце непарнаперыстае. Бабы кароткія, уздутыя, звычайна ўтрымліваюць 1—2 зернейка (часам — да 4 зярнят). Зярняткі нагадваюць галаву барана ці савы. Дыяметр ад 0,5 да 1,5 см. Колер — ад жоўтага да вельмі цёмнага. Маса тысячы зярнят у залежнасці ад гатунку вагаецца паміж 150 і 300 г. Самаапыляльная расліна, апыленне адбываецца ў фазе закрытай кветкі, часам перакрыжаванае апыленне.

## Распаўсюджанасць 
Культурны нут расце ў 30 краінах свету. Пад пасевы занята 8,6 млн га. 90 % усёй плошчы прыпадае на трапічную і субтрапічную Азію — у Індыі, Кітаі, Пакістане. У Афрыцы (Марока, Туніс, Эфіопія) і ў Амерыцы (Калумбія, Мексіка) пасевы займаюць невялікія плошчы. Сярэдняя ўраджайнасць складае 0,6—0,8 т/га.

File:Cicer arietinum 003.JPG
File:Chickpea pods.jpg
File:Cicer arietinum20100417 08.jpg

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Матыльковыя
Катэгорыя:Гародніна
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Таджын

thumb|250px|Таджын (посуд)
**Таджын** або **Тажын** (кабіл. *taǧin*) — страва з мяса і гародніны, папулярная ў краінах Магрыба, а таксама спецыяльны посуд для прыгатавання гэтай стравы.

Таджын першапачаткова ўяўляў з сябе масіўны керамічны гаршчок, шчыльна закрыты высокім канічным вечкам. Пры павольным шматгадзінным тушэнні стравы пар, які ўздымаецца, кандэнсуецца ў адносна халоднай верхняй частцы вечка і сцякае ўніз. Дзякуючы сабранай у ніжняй частцы вадкасці ўтвараецца вадзяны затвор, які прадухіляе прапусканне пару і паху ад стравы. Паходжанне такой посуду абумоўлена кліматам: высокай тэмпературай, засушлівасцю і дэфіцытам прэснай вады ў Марока.

## Страва 
*Таджын па-мараканску* гатуюць з буйных кавалкаў мяса ці птушкі на костцы і гародніны (таматаў, бульбы, баклажанаў, цыбулі). У якасці прыправы выкарыстоўваюць розныя вострыя спецыі, мёд, садавіну, ягады. Мяса не абсмажваюць (або злёгку абсмажваюць пасля доўгага тушэння). Гародніну, мяса і прыправы закладваюць у таджын без дадання булёна і тушаць на вельмі слабым агні ва ўласным соку на працягу некалькіх гадзін.

*Таджын па-туніску* падобны да амлету. Мяса або птушку дробна сякуць, змешваюць з загушчальнікамі (фасоляй, нутам, бульбай) і тушаць на слабым агні. Затым дадаюць спецыі, сыр і яйкі, перакладаюць сумесь у глыбокі керамічны гаршчок і запякаюць у печы або духоўцы да ўтварэння хрумсткай скарыначкі.

## Галерэя 

Выява:Kelaa-des-Mgouna (rosino-02).jpg|Прыгатаванне таджына
Выява:Tajine tunisien.JPG|Таджын па-туніску
Выява:Tajine 004.JPG|Таджын з аліўкамі і гароднінай
Выява:Tajine 014.JPG|Таджын з морквай 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мараканская кухня
Катэгорыя:Туніская кухня
Катэгорыя:Алжырская кухня
Эванс

**Эванс** () — англійскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Артур Джон Эванс (1851—1941) — англійскі археолаг.
* Біл Эванс (1929—1980) — амерыканскі джазавы музыкант, піяніст.
* Герберт Маклін Эванс (1882—1971), амерыканскі анатам і эмбрыёлаг.
* Крыс Эванс — амерыканскі акцёр.
* Лі Эванс — амерыканскі лёгкаатлет.
* Люк Эванс (нар. 1979) — англійскі акцёр.
* Марцін Эванс (нар. 1941) — англійскі навуковец.
* Мэл Эванс (1935—1976) — дарожны менеджар, асістэнт і сябар удзельнікаў брытанскага музычнага гурта The Beatles.
* Роберт Эванс (1927—2020) — брытанскі бізнесмен.
* Рональд Марк Эванс — амерыканскі біёлаг.
* Роналд Элвін Эванс (1933—1990) — амерыканскі астранаўт.
* Шантэ Эванс (нар. 1991) — амерыканская баскетбалістка.
* Эдзіт Эванс (1888—1976) — англійская актрыса тэатра і кіно.
Інгэ I Старэйшы

thumb|200px|Помнік над магілай Інгэ Старэйшага.
**Інгэ I Старэйшы** (**Інгэ Стэнкільсан**; стар.-ісл. *Ingi Steinkelsson*; памёр каля 1100) — кароль Швецыі, які кіраваў у другой палове XI ст.

## Біяграфія 
Інгэ быў сынам Стэнкіля, заснавальніка дынастыі Стэнкіляў. Кіраваў пасля свайго брата Хальстэнам. Інгэ быў дбайным хрысціянінам, праводзіў актыўную хрысціянізацыю Швецыі, з-за чаго ў выніку паўстання пазбавіўся ўлады, і конунгам Швецыі стаў яго швагер Блот-Свен. Самому Інгэ засталася толькі вобласць Вестэргётланд. Пазней Інгэ быў прадпрыняты паход на Упсалу, у выніку якога рэзідэнцыя Блот-Свена была акружана і спалена, сам Блот-Свен быў забіты, як і яго сын Эрык. Пасля аднаўлення ўлады Інгэ праводзіў актыўную знешнюю палітыку, ваяваў з нарвежскім каралём Магнусам Босым. Пасля заключэння міру ў Кунгахеле Інгэ аддаў яму ў жонкі сваю дачку , за што тая атрымала мянушку «Творца міру» (*Fredkulla*). Яго іншая дачка Хрысціна Інгесдотэр — першая жонка Мсціслава I Уладзіміравіча Вялікага, князя наўгародскага, потым (ужо пасля яе смерці) вялікага князя кіеўскага.

Інгэ памёр ад старасці, на троне яго змянілі пляменнікі Філіп і Інгэ II Малодшы.

## Спасылкі 
* Inge d.ä 

Катэгорыя:Каралі шведскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя
Катэгорыя:дынастыя Стэнкіляў
Мікіцічы

**Мікі́цічы** (, ) — хутар у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Ружанскага сельсавета. Знаходзіцца за 43 км на паўночны ўсход ад Пружан, 40 км ад чыгуначнай станцыі Івацэвічы на лініі Баранавічы — Брэст. Насельніцтва — 3 жыхары, 3 двары (2005).

## Гісторыя 
Паводле рэвізіі 1563 года ў Мікіціцкім войтаўстве, уласнасць Дабучынскага двару Кобрынскай эканоміі.

За расійскім часам — у Мікіціцкай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні, маёнтак Трэмбіцкіх з фальваркамі Балабанаўка і Скопаўка, 1767 дзесяцінаў, а з 22 студзеня 1926 увайшла ў склад створанае гміны Пружана Пружанскага павета Палескага ваяводства.

З верасня 1939 года вёска ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 — у Ружанскім, з 25 снежня 1962 — у Пружанскім раёнах Брэсцкай вобласці (з 8 студзеня да 19 чэрвеня 1954 — Гродзенскай вобласці).

Да 18 чэрвеня 1963 года вёска ўваходзіла ў склад Калазубскага сельсавета.

У 2003 годзе 4 гаспадаркі, 4 жыхары.

Да 2009 года ўваходзіла ў склад Ружанскага сельсавета. Рашэннем Брэсцкага абласнога савета дэпутатаў № 242 1 снежня 2009 сельсавет скасаваны, яго вёскі ўключаныя ў склад Ружанскага пасялковага савета.

## Транспарт 
Аўтамабільная дарога  Клепачы — Варанілавічы — Юндзілы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Ружанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёна
Шубічы

**Шу́бічы** (, ) — вёска ў Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Шаняўскага сельсавета. Знаходзіцца за 5 км на захад ад Пружан, 17 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Брэст. Насельніцтва — 89 жыхароў, 48 двароў (2005).

## Геаграфія 
Даўней вёска з усіх бакоў была акружана лесам. Лес з поўначы (*Камароўшчына*), бярозавы гай з захаду (*Казюмрынак*) і сасновы бор з усходу захаваліся. З поўдню за ворнымі землямі і поплавам пачынаўся малады алешнік (*Пагоня*), за савецкім часам пасля меліярацыі пераўтвораны ў ворыва.

## Гісторыя 
У 1563 — у Чахецкім вайтоўстве, належыць да Дабучынскага двару Кобрынскай эканоміі (Вялікае Княства Літоўскае).

За расійскім часам — вёска ў Міхайлаўскай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні. На пачатку XX стагоддзя 224 жыхары; маёнтак Шубічы — 6 жыхароў.

За польскім часам — фальварак і вёска ў гміне Шані, а з 1926 года — у гміне Пружана Пружанскага павета Палескага ваяводства. У 1921 годзе 244 жыхары, 61 двор. У фальварку Шымана Бжэзінскага (Брызінскага) вырошчваліся бульба і агародніна; мелася 50 дойных кароў, коні, свінні; сыраварня.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Сяргей Бабрук — Герой Савецкага Саюза

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Надвор'е ў Шубічах

Катэгорыя:Шаняўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёна
Валеўка

**Ва́леўка** (, ) — аграгарадок у Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Нёўда, каля возера Свіцязь. Адміністрацыйны цэнтр Валеўскага сельсавета. Месціцца за 16 км на поўдзень ад Навагрудка, за 29 км ад чыгуначнай станцыі Наваельня; на скрыжаванні аўтамабільных дарог Навагрудак — Баранавічы і Наваельня — Карэлічы.

## Назва 
Беларускі савецкі географ В. Жучкевіч па сугуччы звязваў гэтую назву са словам *вал*.

У гэтым жа прынёманскім рэгіёне каля Ліды ў ХІХ ст. фіксаваліся прозвішчы Валь, Валейка, Валевіч, Валеўскі. Ёсць літоўскія *Valys,* *Valeika*, латышскія *Vāls, Valis*. Аснова *Val*- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах.

## Гісторыя 
Упершыню згадваецца пад 1602 годам у «Гістарычных запісках» Фёдара Еўлашэўскага. Уваходзіла ў склад Новагародскага павета Новагародскага ваяводства.

У XVII стагоддзі Валеўка перайшла да роду Курчоў. У 1685 годзе ваявода берасцейскі Стэфан Курч заснаваў тут касцёл і кляштар дамініканцаў. Пазней Валеўка ва ўладанні Незабытоўскіх, якія пабудавалі грэка-каталіцкую Петрапаўлаўскую царкву. Пры Незабытоўскіх паселішчу нададзены статус мястэчка.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Валеўка апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Райчанскай воласці Наваградскага павета. Станам на 1798 год тут было 20 двароў. У 1830 годзе расійскія ўлады канфіскавалі мястэчка. На 1886 год — 10 двароў, царкоўнапрыходская школа.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Валеўка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Навагрудскім павеце. У 1939 годзе мястэчка ўвайшло ў склад БССР, дзе 15 студзеня 1940 года зрабілася цэнтрам Валеўскага раёна, з 25 лістапада 1940 года — сельсавета Карэліцкага раёна. З 1955 года пры сярэдняй школе дзейнічае краязнаўчы музей. Станам на 1970 год у вёсцы было 139 двароў, на 1992 год — 990 двароў.

## Насельніцтва 
* 1886 год — 126 чал.
* 1970 год — 434 чал.
* 1992 год — 2065 чал.

## Інфраструктура 
У Валеўцы працуюць 2 школы, бальніца, дом культуры, пошта.

## Славутасці 
* Касцёл дамініканцаў (1685; цяпер царква Св. апосталаў Пятра і Паўла) — 
* Капліца былой сядзібы ў Чамброве (1896) — 
* Курганны могільнік, селішча (XII—XIII стагоддзі) — 

### Страчаная спадчына 
* Кляштар дамініканцаў (XVII ст.)
* Царква Св. апосталаў Пятра і Паўла (XVIII ст.; грэка-каталіцкая)

## Вядомыя асобы 
* Антон Восіпавіч Мухлінскі (1808—1877) — усходазнавец, педагог.
* Святлана Андрэеўна Кошур (нар. 1958) — краязнаўца, пісьменніца.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Валеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна

Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства
Джон Палмэн

**Джон Палмэн** (; , графства Дэваншыр, Англія — ) — былы англійскі прафесійны гулец у снукер, які дамінаваў у гульні ў 1960-я гады.

## Біяграфія 
У 1946 годзе Джон Палмэн стаў самым маладым пераможцам чэмпіянату Англіі сярод аматараў, і адразу пасля гэтага атрымаў статус прафесіянала. Упершыню выступіў на чэмпіянаце свету ў 1947-м, але прайграў у кваліфікацыйным раўндзе Альберту Браўну, якога годам раней Джон абыграў у фінале аматарскага першынства. Ён упершыню выйшаў у фінал турніру World Matchplay (які замяняў чэмпіянат свету) у 1955 годзе, але прайграў Фрэду Дэвісу. У 1956 Дэвіс таксама выйграў у фінале, а ў 1957 Джон Палмэн святкаваў поспех, абыграўшы ў фінале Джэйкі Ры, пасля чаго чэмпіянат перастаў праводзіцца. У 1964 правядзенне чэмпіянату свету было адноўлена ў выглядзе чэлендж-матчаў, і Палмэн паспяхова абараняў тытул аж да 1968 года, калі ён абыграў аўстралійца Эддзі Чарльтана. У 1969 годзе чэмпіянат свету стаў турнірам на выбыванне (які звычайна разглядаецца як нараджэнне сучаснай эпохі снукеру), і Палмэн прайграў у стартавым матчы будучаму чэмпіёну Джону Спэнсэру. Варта заўважыць, што гэта быў першы пройгрыш Палмэна з 1957 года. У 1970 годзе ён прайграў у фінале Рэю Рыардану. Палмэн дасягнуў паўфіналу чэмпіянату свету, калі ён быў упершыню праведзены ў Крусібле ў Шэфілдзе ў 1977 годзе, ледзь прайграўшы будучаму пераможцу Джону Спэнсэру 16:18.

Пасля гнятлівых вынікаў Палмэн быў прызнаны банкрутам 7 лютага 1979 года з абавязкамі ў памеры £5916. Нядаўна разведзены Палмэн пакутаваў ад сур’ёзных матывацыйных праблем і жыў у гатэлі ў Бромлі.

Палмэн пакінуў прафесійны спорт у 1982 годзе і стаў каментатарам на BBC. Праз некаторы час стаў працаваць на ITV, дзе ён каментаваў разам з Дэнісам Тэйларам, Маркам Уайлдманам, Рэем Эдмандсам і Джымам Мэдаўкрафтам. Ён заставаўся вядучым каментатарам, пакуль канал не перастаў трансляваць спорт у 1992 годзе. Палмэн памёр у дзень Каляд 1998 пасля падзення з лесвіцы.

## Перамогі ў турнірах 
* Empire News event — 1951
* News of the World Championship — 1954, 1957
* Чэмпіянат свету па снукеры — 1964 (двойчы), 1965 (тройчы), 1966, 1968
* World Matchplay — 1957

Катэгорыя:Снукерысты Англіі
Неакласіцызм

[thumbnail|right|[Астанкінскі палац, Масква, Расія, пабудаваны ў 1798 годзе паводле праекта Франчэска Кампарэзі]]
**Неакласіцызм** (  і  - *новы классіцызм*) - тэрмін, дадзены заходнім рухам у дэкаратыўным і выяўленчым мастацтве, літаратуры, тэатра, музыкі і архітэктуры, якія прыцягвалі натхненне з «класічнага» мастацтва і культуры Старажытнай Грэцыі або Старажытнага Рыму. Росквіт неакласічнага рух супала з 18-ым стагоддзем эпохі Асветніцтва, і працягвалася да пачатку 19-га стагоддзя, падчас якога канкуравала з рамантызмам. У архітэктуры, стыль працягвалася на працягу 19-га і 20-га стагоддзяў, і нават у 21 стагоддзі.
## Літаратура, спасылкі 
* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

Катэгорыя:Архітэктурныя стылі