open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Палеарктыка

thumb|right|250px|Карта Палеарктыкі
**Палеарктычны рэгіён** — біягеаграфічны рэгіён, які ахоплівае Еўропу, Азію на поўнач ад Гімалаеў і без Аравійскага паўвострава, а таксама Паўночную Афрыку да паўднёвага краю пустыні Сахара. Да яго адносяцца і астравы, якія знаходзяцца побач з гэтымі часткамі мацерыкоў. Палеарктычны рэгіён узнік у эпоху палеагена, калі ў ім развіліся новыя формы раслін і жывёл. Палеарктыка ўтварае разам з Неарктыкай (Паўночная Амерыка да Мексікі і Грэнландыя) біягеаграфічны рэгіён Галарктыку, які ахоплівае амаль усё паўночнае паўшар’е. Прыналежнасць асобных рэгіёнаў Зямлі да таго ці іншага біягеаграфічнага рэгіёна нярэдка спрэчная.

Катэгорыя:Біягеаграфія
Дамінік Строс-Кан

**Дамінік Гастон Андрэ Строс-Кан** ( ; , Нёі-сюр-Сен, Францыя) — французскі палітык, эканаміст, член Сацыялістычнай партыі. Прафесар Парыжскага інстытута палітычных даследаванняў і Вышэйшай школы камерцыйных даследаванняў. Былы міністр прамысловасці (1991-1993) у кабінетах Эдыт Крэсон і П'ера Берэгавуа і міністр эканомікі, фінансаў і індустрыі (1997-1999) у кабінеце Ліянель Жаспена.

C 28 верасня 2007 г. да 18 мая 2011 года з'яўляўся дырэктарам-распарадчыкам Міжнароднага валютнага фонду.

Часта Дамініка Строс-Кана называюць DSK па яго ініцыялах.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута палітычных даследаванняў
Катэгорыя:Члены французскай Сацыялістычнай партыі (1969)
Катэгорыя:Эканамісты Францыі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Францыі
Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Катэгорыя:Тэорыі змовы
Катэгорыя:Асобы
Жан-Мары Ле Пен

**Жан-Мары Ле Пен** ( ; ) — французскі палітык, дэпутат Еўрапарламента. Прытрымліваўся нацыяналістычных поглядаў.

Пачаў палітычную кар’еру ў шэрагах пужадыстаў, стаў самым маладым членам парламента ў 1956 годзе. Лідар Нацыянальнага фронту з моманту яго заснавання ў 1972 годзе па студзень 2011 года. Удзельнічаў у прэзідэнцкіх выбарах 1974, 1988, 1995 гадоў. У 2002 годзе выйшаў у другі тур прэзідэнцкіх выбараў, атрымаўшы 16,86 % галасоў у першым туры і 17,8 % у другім. На выбарах 2007 года набраў 10,44 % (чацвёртае месца). Асноўныя палажэнні яго праграмы — памяншэнне іміграцыі і спыненне еўраінтэграцыі Францыі. Адмову ад еўраінтэграцыі і скарачэнне колькасці імігрантаў былы лідар Нацыянальнага фронту называў «аднаўленнем межаў Францыі».

З 2011 года партыю Нацыянальны фронт узначальвае яго дачка Марын Ле Пен.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Еўрапейскі парламент 
* Сайт кампаніі-2007
* Блог

Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Францыі
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (1974)
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (1988)
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (1995)
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (2002)
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Францыі (2007)
Катэгорыя:Удзельнікі Алжырскай вайны
Катэгорыя:Адмаўляльнікі Халакоста
Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Антыкамуністы
Катэгорыя:Папулізм
Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Вогнішча

) у College Station, ЗША]]

**Вогнішча** — кантралюемы агонь. Уяўляе сабою падпаленыя драўляныя матэрыялы (бярвенне, палены, дровы, галлё), складзеныя асаблівым чынам, звычайна на адкрытым паветры. Можа мець рытуальнае і прапагандысцкае (напрыклад, піянерскае вогнішча) значэнне. Ва ўтылітарных мэтах выкарыстоўваецца для асвятлення і абагравання, прыгатавання ежы, адпужвання дзікіх жывёл, для тэхналагічных працэсаў (выраб вугалю, абпал керамікі і г.д.), для знішчэння смецця, а таксама для сігналізацыі і арыентавання (напрыклад, пасадка самалёта ў адсутнасці ўладкаванай узлётна-пасадачнай паласы).

Цяпер для развядзення вогнішчаў заканадаўствам прад’яўляецца шэраг патрабаванняў, напрыклад, старанна абранае месца, у якім немагчыма выпадковае ўзгаранне травы ці леса.

## Рытуальнае вогнішча 
, Фінляндыя)]]
Вогнішча часта было і працягвае заставацца рытуальнай формай. Яно — неад’емная частка шматлікіх каляндарных, а таксама сямейных, гаспадарчых, лячэбных і іншых абрадаў. Вялікая частка вогнішчаў прымеркавана да свят вяснова-летняга цыклу (ад Масленіцы да Пятрова дня), радзей іх паляць у іншы час (увосень, пад Ражство ці Новы год).

Каляндарнае вогнішча ўяўляе сабою:
# груду гаручага матэрыялу (уласна вогнішча),
# жэрдку (часта з умацаванымі на ёй прадметамі, напрыклад, колам), ссечанае дрэва, пучок галінак ці зеляні,
# факелы ці прадметы, іх што імітуюць,
# падпаленыя стрэлы ці «шайбы».

Апроч стацыянарных вогнішчаў, практыкуецца катанне па зямлі падпаленых колаў, бочак бярвення, а таксама пусканне вогнішча па вадзе (напрыклад, у Фінляндыі на Юханус). Найбольш характэрным для агульнасельскіх вогнішчаў з’яўляецца спалучэнне некалькіх формаў.

Каляндарным вогнішчам надаецца сэнс ачышчальнага дзеяння. Гэта прыкметна па звычаю спальваць у вогнішчы рэшткі рытуальнай ежы, культурных раслін, усе прадметы, якія выйшлі з ужывання, нават тыя, якія не гараць. Для некаторых відаў каляндарных вогнішчаў ачышчальнае значэнне было пануючым: такія ўсходнебалканскія сакавіцкія вогнішчы, калі людзі чысцілі двары і сады і спальвалі смецце.

## Галерэя 

Выява:Lagerfeuer Bundenbach Schmidtburg 2003.jpg
Выява:Midsummer_bonfire_closeup.jpg
Выява:Bonfire4.jpg
Выява:Aggiebonfire2005.jpg
Выява:FIRE 01.JPG
Выява:Bonfire2.jpg
Выява:Bonfire3.jpg
Выява:Feeding the fire.jpg|Рытуальнае вогнішча ў Якуціі на свяце Ысыах

## Гл. таксама 
* Агонь
* Пахавальнае вогнішча
* Аўтадафэ

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крыніцы агню
Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Віды агню
Бернар Кушнер

**Бернар Кушнер** (; , , Францыя) — урач, французскі дыпламат. Міністр замежных спраў Францыі з 17 мая 2007 па 13 лістапада 2010 у першым і другім кабінетах Франсуа Фіёна. Адзін з заснавальнікаў арганізацыі "Урачы без межаў». Былы сацыяліст.

## Маладосць 
Бацькам Бернара Кушнера быў урач, французскі яўрэй, сын эмігрантаў з Латвіі, вызнаваў іўдаізм. Дзед і бабуля Бернара Кушнера з боку бацькі загінулі ў Асвенцыме. Маці Бернара Кушнера была францужанкай-пратэстанткай.

Бернар Кушнер вучыўся на медыцынскім факультэце Сарбоны.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Петэр Грунберг

**Петэр Андрэас Грунберг** (; , , цяперашняя Чэхія) — нямецкі фізік, які спецыялізуецца ў галіне фізікі цвёрдага цела. Самым вядомым яго адкрыццём з’яўляецца эфект гіганцкага магнетасупраціўлення (ЭГМС), за якое ён быў ганараваны Нобелеўскай прэміяй па фізіцы (2007, сумесна з Альберам Фертам).

## Спасылкі 
* Біяграфія  на сайце даследчага цэнтра Юліха 

Катэгорыя:Фізікі Германіі
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Японіі
2012 год у гісторыі метрапалітэна

## Падзеі 
* 25 красавіка: Адкрыццё Другой лініі Сафійскага метрапалітэна і станцый «Младост 3» () і «Царградская шаша» () Першай лініі.
* 30 жніўня: Адкрыццё станцыі Маскоўскага метрапалітэна — «Навакасіно» ().
* 25 кастрычніка: Адкрыццё станцыі «Іпадром» () Абалонска-Тэрэмкоўскай лініі Кіеўскага метрапалітэна.
* 7 лістапада: Адкрыццё станцый Мінскага метрапалітэна — «Пятроўшчына», «Грушаўка» і «Міхалова».
* 28 снежня: Адкрыццё станцый «Бухарэсцкая» () і «Міжнародная» () Фрунзенска-Прыморскай лініі Пецярбургскага метрапалітэна з агранізацыяй руху на ўчастку «Волкаўская» — «Міжнародная».
* 28 снежня: Адкрыццё станцый Маскоўскага метрапалітэна — «Пятніцкая шаша».

Катэгорыя:2012
Катэгорыя:Гады ў гісторыі метрапалітэна
Катэгорыя:Транспарт у 2010-я
RGB

left|thumb
thumb|right|Адытыўнае змешванне колераў|220px
thumb|Абмежаванне RGB па магчымасці перадачы колераў|220px
[thumb|275px|Джэймс Клерк Максвел, Томас Сатан. Стужачка з шатландкі, [1861. Першая ў гісторыі пэўная каляровая фатаграфічная выява.]]
**RGB** (абрэвіятура англійскіх слоў **R**ed, **G**reen, **B**lue — чырвоны, зялёны, сіні) — адытыўная колеравая мадэль, як правіла, якая апісвае спосаб сінтэзу колера для колераўзнаўлення.

Выбар асноўных колераў абумоўлены асаблівасцямі фізіялогіі ўспрымання колераў сятчаткай чалавечага вока. Колеравая мадэль RGB знайшла шырокае ўжыванне ў тэхніцы.

Адытыўнай яна завецца таму, што колеры атрымліваюцца шляхам дадання () да чорнага. Інакш гаворачы, калі колер экрана, асветленага колеравым пражэктарам, пазначаецца ў **RGB** як (r1, g1, b1), а колер таго ж экрана, асветленага іншым пражэктарам, — (r2, g2, b2), то пры асвятленні двума пражэктарамі колер экрана будзе пазначацца як (r1+r2, g1+g2, b1+b2).

Выява ў гэтай колеравай мадэлі складаецца з трох каналаў. Пры змешванні асноўных колераў (асноўнымі колерамі лічацца чырвоны, зялёны і сіні) — напрыклад, сіняга (B) і чырвонага (R), мы атрымліваем пурпурны (M magenta), пры змешванні зялёнага (G) і чырвонага (R) — жоўты (Y yellow), пры змешванні зялёнага (G) і сіняга (B) — цыянавы (З cyan). Пры змешванні ўсіх трох колеравых кампанентаў мы атрымліваем белы колер (W).

У тэлевізарах і маніторах ужываюцца тры электронныя катоды (святлодыёды, святлафільтры) для чырвонага, зялёнага і сіняга каналаў.

Каляровая мадэль **RGB** мае па шматлікіх тонах колеру шырэйшы колеравы ахоп (можа прадставіць больш насычаныя колеры), чым тыповы ахоп колераў CMYK, таму часам выявы, якія выдатна выглядаюць у RGB, значна цьмянеюць і згасаюць у CMYK.

## Гісторыя 
Джэймс Максвел прапанаваў адытыўны сінтэз колеру як спосаб атрымання каляровых выяў у 1861 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каляровыя прасторы
Сонцастаянне

**Сонцастаянне** — астранамічная з'ява, якая ўяўляе сабой момант перасячэння цэнтрам Сонца пунктаў экліптыкі, найбольш аддаленых ад экватара нябеснай сферы (пунктаў сонцастаяння). У Старажытнай Русі выкарыстоўвалася форма **сонцаварот**, якая адпавядала моманту «паварота» Сонца на прырост ці на спад дня.

## Астранамічнае апісанне з'явы 
Адрозніваюць летняе і зімовае сонцастаянне. Пры гэтым на паверхні планеты назіраецца самы доўгі ці самы кароткі светлавы дзень. У паўночным паўшар'і Зямлі зімовае сонцастаянне паходзіць 21 ці 22 снежня, і тады (паўднёвей паўночнага палярнага круга) назіраецца самы кароткі дзень (і самая доўгая ноч), а летняе — 20, 21 ці 22 чэрвеня па UTC, і тады (паўднёвей паўночнага палярнага круга) назіраецца самы доўгі дзень (і самая кароткая ноч). У паўднёвым паўшар'і на азначаныя даты прыпадаюць, адпаведна, летняе і зімовае сонцастаянні.

У сярэдніх шыротах на працягу астранамічнай зімы і вясны Сонца штодня апоўдні (дакладней, у сапраўдны поўдзень) паднімаецца ўсё вышэй над гарызонтам, а ў дзень летняга сонцастаяння «спыняецца» і змяняе свой рух на зваротны. Затым яно кожны дзень апоўдні апускаецца ўсё ніжэй, і, урэшце, у момант зімовага сонцастаяння, ізноў «спыняецца», змяняе свой рух на зваротны і пачынае падымацца.

З прычыны высакоснага зруху даты сонцастаяння ў розныя гады могуць адрознівацца на 1—2 дні. У астраноміі момант зімовага сонцастаяння прымаецца за пачатак зімы, а момант летняга сонцастаяння — за пачатак лета. Астранамічная даўгата сонца ў гэтыя моманты, адпаведна, 90° і 270°.

На працягу некалькіх дзён да і пасля моманту сонцастаяння Сонца амаль не змяняе схілення, яго паўдзённыя вышыні ў небе амаль нязменныя (вышыня на працягу года змяняецца па графіку, блізкаму да сінусоіды); адсюль і паходзіць сама назва сонцастаяння. З назіранняў вышынь Сонца ў перыяд абодвух сонцастаянняў можа быць вызначаны нахіл плоскасці экліптыкі да плоскасці нябеснага экватара.

## Гістарычныя падзеі, якія адбыліся ў летняе сонцастаянне 
* Глядзіце: 20 чэрвеня, 21 чэрвеня, 22 чэрвеня.

## Гістарычныя падзеі, якія адбыліся ў зімовае сонцастаянне 
* Глядзіце: 21 снежня, 22 снежня

Найбольш важныя:

### Новы час 
### XX стагоддзе 
* 1989 — Берлінскія Брандэнбургскія вароты праз 28 гадоў ізноў адкрываюцца, адзначыўшы аб'яднанне ГДР і ФРГ.
* 1991 — скасаванне СССР і стварэнне Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

### XXI стагоддзе 
## Гл. таксама 
* Раўнадзенства
* Сонцаварот
* Свята летняга сонцастаяння
* Каляды
* Ёль

## Літаратура 
* 
* СОЛНЦЕ // *Даль В. И.* Толковый словарь живого великорусского языка: В 4 т. — Спб., 1863—1866.

Катэгорыя:Астранамічныя з’явы
Катэгорыя:Назіральная астраномія
Катэгорыя:Час у астраноміі
Катэгорыя:Паганскія святы
CMYK

right|thumb|Схема субтрактыўнага сінтэзу ў CMYK
right|thumb|Накладанне рэальных друкарскіх фарбаў CMY
**Чатырохколеравая аўтатыпія** (CMYK: Cyan, Magenta, Yellow, Key color) — субтрактыўная схема фармавання колеру, ужываная першым чынам у паліграфіі для стандартнага трыяднага друку. Схема CMYK, як правіла, валодае (параўнальна з RGB) невялікім каляровым ахопам.

Па-беларуску гэтыя колеры часта завуць так: блакітны, пурпурны, жоўты, хоць у прафесійным асяроддзі часта маюць на ўвазе cyan, magenta і yellow (пра значэнне K гл. далей). Друк чатырма фарбамі, якія адпавядаюць CMYK, таксама завуць друкам *трыяднымі фарбамі*.

Колер у CMYK залежыць не толькі ад спектральных характарыстык фарбавальнікаў і ад спосабу іх нанясення, але і іх колькасці, характарыстык паперы і іншых фактараў. Фактычна, лічбы CMYK з’яўляюцца толькі наборам апаратных даных для фотанаборнага аўтамата ці CTP і не вызначаюць колер адназначна.

Так, гістарычна ў розных краінах склалася некалькі **стандартызаваных** працэсаў афсетнага друку. Сёння гэта амерыканскі, еўрапейскі і японскі стандарты для мелаванай і немелаванай папер. Менавіта для гэтых працэсаў распрацаваны **стандартызаваныя** паперы і фарбы (напрыклад, стандарты ECI). Для іх жа створаны адпаведныя колеравыя мадэлі **CMYK**, якія выкарыстоўваюцца ў працэсах колерападзелу. Аднак, шматлікія друкарні, у якіх працуюць спецыялісты з дастатковай кваліфікацыяй (ці здольныя на час запрасіць такога спецыяліста), нярэдка ствараюць профіль, які апісвае друкарскі працэс пэўнай друкарскай машыны з пэўнай паперай. Гэты профіль яны падаюць сваім заказчыкам.

## Гл. таксама 
* RGB
* Чатыры колеры

Катэгорыя:Паліграфія
Катэгорыя:Каляровыя прасторы
Тэатр на Патсдамскай плошчы

**Тэатр на Патсдамскай плошчы** () — тэатр у Берліне.

Будынак тэатра мюзіклаў на *Марлен-Дытрых-Плац* () у Берліне, пабудаваны па праекце знакамітага архітэктара Рэнца П'яна, адкрыўся 5 чэрвеня 1999 года. У глядзельнай зале тэатра можа размясціцца да 1800 чалавек, гэта адзін з найбуйнейшых тэатраў Берліна.
thumb|злева|Штогод у лютым Тэатр на Патсдамскай плошчы прымае Берлінскі кінафестываль

Да ліпеня 2002 года ў Тэатры на Патсдамскай плошчы ішоў мюзікл *«Званар Нотр-Дама»*. Упершыню прэм'ера дыснэеўскага мюзіклу адбылася не на Брадвеі і не на Вест-Эндзе, а ў Берліне. Пасля пастаноўкі вэбераўскіх «Кошак» у маі 2004 года ў тэатры прайшла еўрапейская прэм'ера перформансу «Blue Man Group». З сакавіка па верасень 2007 года ў Тэатры на Патсдамскай плошчы ішоў мюзікл «Прыгажуня і страшыдла». 21 кастрычніка 2007 года ў прысутнасці Б'ерна Улвеуса і Анні-Фрыд Люнгстад адбылася прэм'ера мюзіклу «Mamma Mia!».

Пачынальна з 2000 года штогод у лютым Тэатр на Патсдамскай плошчы прымае Берлінскі кінафестываль. Тым часам тэатр носіць назву *«Палац Берлінале»*. Тут праходзіць паказ фільма, які адкрывае кінафестываль, і ўзнагароджанне лаўрэатаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Берліна
Катэгорыя:Культура Берліна
Катэгорыя:Берлінскі кінафестываль
Катэгорыя:Тыргартэн
Катэгорыя:Тэатры Берліна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе
Катэгорыя:1999 год у Берліне
Крэпасць Швайнсбург

Крэпасць **Швайнсбург** () размешчана ў Нойкірхене ў раёне Цвікау ў Саксоніі. Крэпасць знаходзіцца на вышыні 250 метраў над узроўнем мора. З'яўляецца замкам на вадзе. Заснавана ў XII стагоддзі ў перыяд рассялення немцаў на ўсход на месцы старой славянскай крэпасці. У цяперашні час выкарыстоўваецца ў якасці атэля.

## Літаратура 
* Friedrich Emil Robert Meinhold: *Zur Chronik des Schlosses Schweinsburg.* In: Archiv für die Sächsische Geschichte, 2(1864), S. 143 ff
* Reinhard Albrecht: *Die Schönburger auf Schloß Crimmitschau*. In: *Schönburgische Geschichtsblätter*, Bd. 3 III. 3. Heft.
* Petri Albini: Annales der Stadt Crimmitschau in Schöttgen-Kreysig diplomatische und curieuse Nachlese der Historie von Ober-Sachsen, 10. Teil, Dresden und Leipzig 1733.
* Leipold: *Geschichte der ostdeutschen Kolonisation im Vogtland*.
* Walter Schlesinger: *Burgen und Burgbezirke*. In: *Von Land und Kultur*, Hrgs.: Werner Emmerlich, 1937.
* Reinhard Albrecht: Die Herrschaft Crimmitschau Schönb. Geschichtsbl. III S. 144 ff.
* Harm Wiemann: *Geschichte des Zisterzienser-Nonnenklosters Frankenhausen bei Crimmitschau*, 1938.
* Harm Wiemann: *Geschichte des Augustiner-Klosters St. Martin und der Karthause*. Crimmitschau Verlag Robert Raab, Crimmitschau 1941.

Катэгорыя:Замкі Саксоніі
Катэгорыя:Крэпасці Германіі
Крэпасць Альбрэхтсбург

Крэпасць **Альбрехтсбург** () была збудавана ў Мейсене паміж 1471 і 1500 гадамі як рэзідэнцыя саксонскіх курфюрстаў з дынастыі Ветынаў на месцы старой маркграфскай крэпасці Ветынаў. Падчас пачатку будаўніцтва курфюрствам Саксоніяй кіравалі сумесна курфюрст Эрнст і герцаг Альбрэхт.

## Фарфор 
З 1710 па 1863 гады тут вырабляўся знакаміты мейсенскі фарфор.

## Літаратура 
* Mrusek, Hans-Joachim: Die Albrechtsburg zu Meißen. Лейпциг 1972.
* May, Walter: Die Albrechtsburg zu Meißen. Herkunft und Bedeutung. In: Sächsische Heimatblätter 17 (1971), стр. 103—110.
* Fuhrmann, Dietmar; Schöner, Jörg (фотографии): Albrechtsburg Meißen. Ursprung und Zeugnis sächsischer Geschichte. Галле/Заале 1996.

Катэгорыя:Замкі Саксоніі
Катэгорыя:Крэпасці Германіі
Катэгорыя:Майсен
Вюрцбургскі сабор

**Вюрцбургскі кафедральны сабор** (афіцыйна **кафедральны сабор Святога Кіліяна**, ) — адзін з найбуйнейшых раманскіх сабораў Германіі, прысвечаны Святому Кіліяну.

Будаўніцтва сабора пачалося ў 1040 годзе пад кіраўніцтвам біскупа Бруна на месцы, дзе раней размяшчаліся дзве царквы, пабудаваныя ў XVIII-XIX стагоддзях, але знішчаныя пажарамі. Скончаны сабор быў у 1075 годзе пераемнікам Бруна Адальбера. Напачатку XVI стагоддзя сабор быў пераабсталяваны ў стылі позняй готыкі, а ў 1701 годзе быў упрыгожаны ляпнінай у стылі барока.

Падчас бамбардзіроўкі Вюрцбурга 16 сакавіка 1945 года сабор моцна папакутаваў, а узімку 1946 года  значная яго частка разбурылася. Пры рэканструкцыі элементы барока былі заменены на раманскія. У 1967 годзе быў пабудаваны галоўны арган.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Вюрцбургскага кафедральнага сабора

Катэгорыя:Вюрцбург
Катэгорыя:Саборы Германіі
Катэгорыя:З’явіліся ў XI стагоддзі
Катэгорыя:Раманская архітэктура
Саламандравыя

**Салама́ндравыя**, **сапраўдныя саламандры** (*Salamandridae*) — сямейства хвастатых земнаводных.

Сямейства аб’ядноўвае каля 15 родаў (у т.л. трытоны, даўгахвостыя трытоны і інш.), больш за 70 відаў. Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай Афрыцы і Паўночнай Амерыцы.

Даўжыня да 70 см. Пазванкі выгнугыя назад. Зубы на абодвух сківіцах. У дарослых жабраў няма, дыхаюць лёгкімі. Сакрэт скурных залоз некаторых саламандраў ядавіты.

Жывуць у вільготных лясах, па берагах вадаёмаў, трапляюцца да вышыні 3000 м. Актыўныя ў прыцемку і ўначы. Кормяцца дробнымі беспазваночнымі.

Апладненне ўнутранае. Адкладваюць ікру, ёсць яйцажывародныя і жывародныя.

Саламандравых выкарыстоўваюць як лабараторных жывёл.

## Літаратура 
* 

*
Катэгорыя:Сямействы земнаводных
Філіп Дуст-Блазі

**Філіп Дуст-Блазі** (фр. Philippe Douste-Blazy), (, , Францыя) — французскі палітычны дзеяч, урач-кардыёлаг і дыпламат. Міністр замежных спраў Францыі ў кабінеце Дамініка дэ Вільпена з 2 чэрвеня 2005 года да 15 мая 2007.

Член партыі Аб'яднанне ў падтрымку рэспублікі. З 1995 па 1997 быў міністрам культуры Францыі ў кабінеце Алена Жупэ. З 2004 па 2005 быў міністрам аховы здароўя і міністрам па справах сям'і ў кабінеце Жан-П’ер Рафарэна.

Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Катэгорыя:Медыкі Францыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Францыі
Катэгорыя:Дыпламаты Францыі
Катэгорыя:Міністры культуры Францыі
Катэгорыя:Міністры аховы здароўя Францыі
Катэгорыя:Міністры па справах сям'і Францыі
Катэгорыя:Кардыёлагі
Лурд

**Лурд** (, ) — горад у Францыі, у дэпартаменце Верхнія Пірэнеі (15000 жыхароў). Стаіць на рацэ Гаў-дэ-По (). Адзін з найбольш папулярных у Еўропе цэнтраў паломніцтва.

## Гісторыя 
У VIII стагоддзі Лурд і яго крэпасць аказаліся ў цэнтры супрацьстаяння мясцовага лідара Мірата і каралём франкаў Карлам Вялікім. Карл Вялікі аблажыў Мірата ў крэпасці на працягу некаторага часу, але Мірат адмаўляўся здацца. Паводле легенды, арол нечакана з’явіўся і ўпаў у ногі да Мірата, што з’явілася знакам да здачы, на якую ў выніку Мірат і пайшоў.

## Дзева Марыя 
На думку Каталіцкай царквы 11 лютага 1858 года, у чацвер, чатырнаццацігадовай мясцовай жыхарцы Бернадэт Субіру з’явілася Дзева Марыя. Адбылося гэта ў адной з пячораў, Масаб’ель, якіх мноства ў горных адгор’ях, якія атачаюць горад.

Бернадэт сведчыла аб 18 «з’явах». Апошняе — 16 чэрвеня таго ж года. Каталіцкая царква спачатку з крайняй асцярогай паставілася да заяваў дзяўчыны, якая была падвергнутая шматлікім допытам з боку адміністрацыйных і царкоўных уладаў і шматлікім медыцынскым аглядам, абсалютна ўсе з якіх прызналі яе стан як свядомы і станоўча ўраўнаважаны характар яе асобы. Пазней Бернадэт стала манашкай.

Царква ж правяла дбайную праверку ўсіх выкладзеных дзяўчынай фактаў. У выніку ў 1933 годзе яе кананізавалі пад імем святой Бернадэт, а Лурд ператварыўся ў адно з найбольш прываблівых месцаў для пілігрымаў не толькі Францыі, але і ўсёй Еўропы. Штогод у Лурд прыязджае да пяці мільёнаў чалавек. Толькі тых, хто спадзяецца знайсці тут лячэнне ад сваіх хвароб, у год прыязджае больш за 70 тысяч. Крыніцы каталіцкай царквы сцвярджаюць, што толькі за першыя 50 гадоў паломніцтва атрымалі поўнае лячэнне ад самых розных хвароб мінімум 4 тысячы чалавек.
 
На месцы, дзе Дзева Марыя першы раз з’явілася Бернадэт, метадам народнай будоўлі ўзведзены санктуарый, храм Нотр-Дам дэ Лурд. Да яго вядзе мост Сен-Мішэль, які з’яўляецца як бы ўваходам, парталам у царкву пад адкрытым небам. Ролю нефа выконвае Эспланада Працэсьён. Далей падземная базіліка Сутэр Сен-Пі X, у якой адначасова можа размясціцца да 20 тысяч чалавек. Далей размешчана статуя Дзевы Марыі — яна як бы ўстаноўлена ў нішы алтара.

## Славутасці 
* Санктуарый.
* Дом, дзе нарадзілася святая Бернадэта.
* Музей васкавых фігураў з экспазіцыяй на хрыстыянскія тэмы.
* Крэпасць.

## Гарады-пабрацімы 
*  Чэнстахова, Польшча
*  Фатыма, Партугалія
*  Ларэта, Італія
*  Альтэтынг, Германія
*  Чэйнэ, Ваёмінг, ЗША
*  Марыяцэль, Аўстрыя

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Філіп Дуст-Блазі

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады Аксітаніі
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Верхнія Пірэнеі
Катэгорыя:Месцы паломніцтва
Ален Жупэ

**Ален Жупэ** (; нар. 15 жніўня 1945) — французскі правы палітык, дзеяч «Аб’яднання ў падтрымку Рэспублікі», а затым «Саюза за прэзідэнцкую большасць», прэм’ер-міністр Францыі (1995—1997), у 2000-я займаў пасаду мэра Бардо. З 18 мая да 18 чэрвеня 2007 года быў дзяржаўным міністрам і міністрам па справах навакольнага асяроддзя, аднак прайграў парламенцкія выбары ў Францыі (2007) у сваёй акрузе і ўсяго пасля месяца на міністэрскім пасадзе падаў у адстаўку. З 14 лістапада 2010 года да 27 лютага 2011 г. дзяржаўны міністр, міністр абароны і па справах ветэранаў Францыі. З 27 лютага 2011 па 15 мая 2012— міністр замежных спраў Францыі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Францыі
Катэгорыя:Кіраўнікі ваеннага ведамства Францыі
Катэгорыя:Міністры экалогіі Францыі
Катэгорыя:Афіцэры Нацыянальнага Ордэна Квебека
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага Крыжа французскага Ордэна «За заслугі»
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага Крыжа ордэна Заслуг перад Рэспублікай Польшча
Катэгорыя:Члены Саюза за народны рух
Шэрая шкала

**Шэрая шкала** (Grayscale) — адценні шэрага колеру, размешчаныя ў выглядзе табліцы ў якасці эталонаў яркасці белага колеру. Часцей за ўсё выкарыстоўваюць ступеньчатую выяву раўнамернага шэрагу аптычных шчыльнасцяў нейтральна-шэрых палёў. Шырока ўжываецца ў колеразнаўстве і каларыстыцы, для ацэнкі і вымярэнняў якасці тонаперадачы пры фатаграфічнай здымцы, сканаванні, пры капіравальных і друкарскіх працэсах (паліграфія).
thumb|left|4096 узроўняў шэрага

## Формы рэалізацыі шэрай шкалы 
Шэрая шкала — гэта кантрольная выява раўнамернага шэрагу аптычных шчыльнасцяў нейтральна-шэрых палёў, вырабленых на празрыстай ці непразрыстай аснове і прызначанае для адзнакі і вымярэнняў якасці тонаперадачы пры фатаграфічнай здымцы, сканіраванни, капіравальных і друкарскіх працэсах.
Значэнні яркасці шэрай шкалы нярэдка выражаюць у працэнтах, пры гэтым 0 % прадстаўляе белы колер (адсутнасць чорнага пігмента на белым фоне), 100 % — чорны колер (плашчак глыбокага чыста-чорнага пігмента).

У камп’ютарным уяўленні шырока распаўсюджаная шэрая шкала выкарыстоўвае на кожны піксел выявы адзін байт (8 біт) інфармацыі. Такая шкала перадае 256 адценняў (градацый) шэрага колеру, ці яркасці (значэнне 0 уяўляе чорны колер, а значэнне 255 — белы). 

Шэрая шкала адлюстроўвае інтэнсіўнасць святла ў кожным пікселі  бачнай часткі электрамагнітнага спектру (гл. бачнае святло).

## Ужыванне 
Шэрая шкала выкарыстоўваецца пры канвертаванні выяў у градацыях шэрага ў колеравую мадэль. Бо шэрая шкала размяшчаецца на дыяганалі ў колеравым кубе мадэлі RGB, то кожны складнік атрымлівае аднолькавыя значэнні, роўныя значэнням адценняў шэрага.

## Гл. таксама 
* Двайковая выява :en:Binary image
* :en:False-color
* :en:Morphological image processing
* Канал, двайковы :en:Channel (digital image)
* Тоны сепіі :en:Sepia tone
* :en:Duotone
* Цыянатыпія :en:Cyanotype
* Фатаграфічная шырата

## Літаратура 
* ГОСТ Р ИСО 105-А02-99 — Материалы текстильные. Определение устойчивости окраски. Часть А02. Серая шкала для оценки изменения окраски

## Спасылкі 
* Шэрая шкала для манітора (на ўвесь экран) 
* Converting a Digital Color Photo Into Black and White, includes a background on color filter use in traditional film photography, how black and white conversion works, and a comparison of digital conversion techniques
* My Design Primer article 

Катэгорыя:Адценні шэрага колеру
Катэгорыя:Адценні
Дамінік дэ Вільпен

**Дамінік Мары Франсуа Рэнэ Галуза дэ Вільпен** (, нар. 14 лістапада 1953 г., Рабат, Марока) — французскі дзяржаўны дзеяч, палітык і дыпламат, прэм’ер-міністр Французскай рэспублікі з 31 мая 2005 года да 15 мая 2007 года, прадстаўнік партыі «Саюз за прэзідэнцкую большасць Францыі» (UMP). 19 чэрвеня 2010 года ўзначаліў ўласны палітычны рух — «Салідарныя рэспубліка» (République solidaire, RS).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Францыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Францыі
Катэгорыя:Члены Саюза за народны рух
Жан-Луі Дэбрэ

**Жан-Луі Дэбрэ** (; ) — французскі палітык, член партыі «Саюз за народны рух». З палітычнай дынастыі Дэбрэ, сын аднаго з заснавальнікаў Пятай рэспублікі Прэм’ер-міністра Францыі Мішэля Дэбрэ.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 30 верасня 1944 года ў Тулузе (Францыя).

З 2 красавіка 1986 года па 14 мая 1988 года і з 23 чэрвеня 1988 года па 18 чэрвеня 1995 года — дэпутат Нацыянальнага сходу Францыі.

З 7 лістапада 1995 года па 2 чэрвеня 1997 года — Міністр унутраных спраў Францыі.

З 12 чэрвеня 1997 года па 5 сакавіка 2007 года — дэпутат Нацыянальнага сходу Францыі.

З 5 сакавіка 2007 года па 8 сакавіка 2016 года — старшыня канстытуцыйнага савета Францыі.

Памёр 4 сакавіка 2025 года.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Францыі
Катэгорыя:Постаці французскай юрыспудэнцыі
Катэгорыя:Члены Саюза за народны рух
Катэгорыя:Члены Канстытуцыйнага савета Францыі
Ержан Хазеевіч Казыханаў

**Ержан Хазеевіч Казыханаў** (каз. Ержан Хозеұлы Қазыханов) (21 жніўня 1964, Алма-Ата, Казахская ССР) — казахстанскі дзяржаўны дзеяч і дыпламат, міністр замежных спраў Рэспублікі Казахстан (з 2011), Кандыдат гістарычных навук, Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол.

Валодае англійскай і арабскай мовамі.

## Біяграфія 
У 1987 годзе скончыў усходні факультэт Ленінградскага дзяржаўнага універсітэта па спецыяльнасці гісторык-усходазнавец.

З 1987 па 1989 год праходзіў службу ў шэрагах узброеных сілаў СССР.

У 1989—1992 гадах — Другі сакратар, Першы сакратар пратакольна-палітычнага аддзела МЗС Казахскай ССР.

У 1992—1995 гадах — загадчык аддзела, намеснік Начальніка Упраўлення Дзяржаўнага пратакола МЗС РК.

У 1995—2000 год — Першы сакратар, Дарадца Пастаяннага Прадстаўніцтва РК пры ААН (Нью-Ёрк).

У 2000—2003 гадах — Дырэктар Дэпартамента шматбаковага супрацоўніцтва МЗС РК.

З 2003 па 2007 год — Пастаянны Прадстаўнік РК пры ААН (Нью-Ёрк); Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Казахстан у Рэспубліцы Куба па сумяшчальніцтве.

З 2007 па 2008 год — Намеснік Міністра замежных спраў Рэспублікі Казахстан.

З лютага па снежань 2008 года — Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан.

З 2009 па 2011 год — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Казахстан у Рэспубліцы Аўстрыя; Пастаянны Прадстаўнік РК пры міжнародных арганізацыях у Вене.

C лютага па красавік 2011 года — Намеснік Міністра замежных спраў Рэспублікі Казахстан.

З 11 красавіка 2011 года — Міністр замежных спраў Рэспублікі Казахстан.

Аўтар шматлікіх артыкулаў і публікацый у казахстанскіх і замежных перыядычных выданнях па актуальных праблемах міжнародных адносін, шматбаковай дыпламатыі і дзейнасці ААН.

Жанаты, выхоўвае дачку і сына.

## Дачыненні з Беларуссю 
24 мая 2011 года ў Астане адбылася сустрэча з Міністрам замежных спраў Рэспублікі Беларусь С. М. Мартынавым

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Постаці Казахстана
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Казахстана
Мішэль Дэбрэ

**Мішэль Дэбрэ** (; , , Францыя — , Эндр і Луара, Францыя) — французскі палітычны дзеяч, блізкі супрацоўнік Шарля дэ Голя, першы прэм’ер-міністр французскай Пятай рэспублікі (1959—1962). Член Французскай акадэміі (1988). Дэбрэ — адзін з найбуйнейшых палітычных дзеячаў Францыі пасляваеннай эпохі. Менавіта ён увасобіў канстытуцыйныя ідэі Шарля дэ Голя ў Канстытуцыі 1958 года, якая лічыцца самым паспяховым канстытуцыйным праектам у гісторыі Францыі. Яго ж лічаць у Францыі галоўным ідэолагам галізму пасля, зразумела, самога дэ Голя.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце Французскай акадэміі 

Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Францыі
Катэгорыя:Міністры замежных спраў Францыі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Францыі
Катэгорыя:Міністры юстыцыі Францыі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі
Ежы Бузек

{{Дзяржаўны дзеяч
| імя = Ежы Бузек
| арыгінал імя = 
| выява = Flickr - europeanpeoplesparty - EPP Congress Bonn (746).jpg
| шырыня = 250px
| апісанне выявы = 
| пасада_2 = старшыня Еўрапейскага парламента
|сцяг_2 = Flag of Europe.svg
| парадак_2 = 24
| перыядпачатак_2 = 14 ліпеня 2009
| перыядканец_2 = 17 студзеня 2012
| папярэднік_2 = Ханс Герт Пётэрынг
| пераемнік_2 = Марцін Шульц
| пасада = старшыня Савета міністраў Польшчы
|прэзідэнт = Аляксандр Квасьнеўскі
| сцяг = Flag_of_Poland.svg
| парадак = 48
| перыядпачатак = 31 кастрычніка 1997
| перыядканец = 19 кастрычніка 2001
| папярэднік = Уладзімеж Цімашэвіч
| пераемнік = Лешак Мілер
| дата нараджэння = 3.07.1940
| месца нараджэння = , Германія, цяпер Смілавіцы, Чэхія
| дата смерці =
| месца смерці =
| узнагароды  =
{ style="background: transparent"
   
}
}}
**Ежы Караль Бузек** ( ; нар. , Смілавіц, Германія, цяпер — Смілавіцы, Чэхія) — польскі палітык, прэм’ер-міністр Польшчы ў 1997—2001 гадах, дэпутат Еўрапарламента з 13 чэрвеня 2004 года. Абраны яго старшынёй 14 ліпеня 2009 года.

Скончыў Сілезскую політэхнічную акадэмію. Прафесар Інстытута хіміі ў Глівіцы. З 1980 — дзеяч «Салідарнасці», праявіў сябе як актыўны арганізатар мясцовых структур у Сілезіі; псеўданім «Караль» з’явіўся менавіта ў гэты перыяд. У 1997 стаў дэпутатам Сейма ад «Выбарчай Акцыі Салідарнасці». Прэм’ер-міністр Польшчы з 31 кастрычніка 1997 па 19 кастрычніка 2001 года. З 2004 года — дэпутат Еўрапарламента, удзельнік шматлікіх парламенцкіх камісій. Абраны старшынёй Еўрапарламента 14 ліпеня 2009. Ежы Бузеку забаронены ўезд на тэрыторыю Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Асабістая старонка Ежы Бузека

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Польшчы
Катэгорыя:Старшыні Еўрапарламента
Катэгорыя:Члены партыі «Грамадзянская платформа»
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Польшчы
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ Польшчы
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Польшчы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Варшавы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне гарадоў Польшчы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кракава
Катэгорыя:Члены прафсаюза «Салідарнасць»
Зігфрыд Ленц

**Зігфрыд Ленц** (; , Элк, Усходняя Прусія — , ) — нямецкі пісьменнік, навеліст, драматург.

## Біяграфія 
Зігфрыд Ленц нарадзіўся 17 сакавіка 1926 года ў мястэчку Элк ва Усходняй Прусіі ў сям'і мытнага чыноўніка.

## Творчасць 
Дэбютаваў раманам «Ястрабы ў небе» (1951). Вядомасць прынёс раман «Урок нямецкай» (1968) пра антыфашысцкае Супраціўленне ў II сусветную вайну. У раманах «Хлеба і відовішчаў» (1959), «Жывы прыклад» (1973), «Краязнаўчы музей» (1978), «Страта» (1981), «На пляцы» (1985) выяўлены ўзаемадачыненні асобы і гісторыі, маральныя паводзіны чалавека ў трагічных абставінах II сусветнай вайны, пошукі ідэальнага героя. Аўтар зборнікаў апавяданняў «Такой пяшчотнай была Зулейкен» (1955), «Парушальнік спакою» (1965), «Эйнштэйн перасякае Эльбу каля Гамбурга», «Пах мірабелі» (абодва 1975), філасофскай драмы-прытчы «Час бязвінных» (1961), радыёп'ес. Яго творам уласцівы сюжэтная разгалінаванасць, дакладнасць дэталі, ускладненасць сімволікі, уплыў філасофіі экзістэнцыялізму.

## Бібліяграфія 
Некаторыя творы:
* Ястрабы ў небе (1951)
* Хлеба і відовішчаў (1959)
* Урок нямецкай (1968)
* Жывы прыклад (1973)
* Краязнаўчы музей (1978)
* Хвіліна маўчання (ням. Schweigeminute; 2008)

Кнігі Ленца перакладзены на 30 моў свету і іх агульны тыраж складае каля 25 мільёнаў.

## Беларускія пераклады 
* Прыхільнік ураду // Бабілёнская бібліятэка. Мн., 2007.

## Літаратура 
* Лявонава Е. Ленц // БЭ ў 18 т. Т. 9. Мн., 1999.

Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі
Катэгорыя:Драматургі Германіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Элку
Анры Філіп Петэн

**Анры́ Філі́п Петэ́н** (;  — ) — французскі ваенны і палітычны дзеяч.

Кіраўнік калабарацыянісцкага ўрада Вішы падчас Другой сусветнай вайны.

## Біяграфія 
У 1878 годзе скончыў ваеннае вучылішча Сен-Сір. Служыў у розных гарнізонах на тэрыторыі Францыі, выкладаў тактыку ў ваеннай школе.

Пасля пачатку Першай сусветнай вайны быў прызначаны камандзірам пяхотнай брыгады, у маі 1915 года – камандуючым 2-й арміяй, на чале якой вызначыўся ў бітве пад Вердэнам. З красавіка 1917 года – начальнік Генеральнага штаба пры ваенным міністры, з мая – галоўнакамандуючы французскай арміі.

Пасля вайны яму было прысвоена званне маршала Францыі (21 лістапада 1918 года, праз 10 дзён пасля падпісання перамір’я ў Камп’ене). Ён знаходзіўся на розных пасадах, камандаваў французскімі войскамі падчас каланіяльнай вайны ў Марока.

17 мая 1940 года, праз тыдзень пасля пачатку нямецкага ўварвання, Петэн быў прызначаны намеснікам старшыні ва ўрадзе Поля Рэйно. Калі немцы занялі Парыж, французскі ўрад тэрмінова эвакуяваўся ў Бардо, Рэйно падаў у адстаўку і кіраўніком кабінета стаў Петэн.

Ужо праз тыдзень, 22 чэрвеня, пасланая Петэнам дэлегацыя падпісала перамір’е з Германіяй у тым самым вагоне, у якім Фердынанд Фош прыняў капітуляцыю Германіі ў Першай сусветнай вайне. У наступным месяцы Петэн узначаліў калабаранцкі ўрад.

 ў Монтуар-сюр-ле-Луар 24 кастрычніка 1940 года]]
Згодна з нямецкім умовам, да заключэння мірнага дагавора, якое павінна было адбыцца пасля завяршэння вайны ў Еўропе, Францыя дзялілася на дзве часткі: немцы акупавалі ўсю поўнач краіны разам з Парыжам, а таксама Атлантычнае ўзбярэжжа, поўдзень захоўваў намінальную незалежнасць пад уладай Петэна.

10 ліпеня 1940 года ў адным з казіно курортнага гарадка Вішы Нацыянальны сход Трэцяй рэспублікі (дэмакратычна абраны яшчэ да вайны) пераважнай большасцю галасоў (569 за пры 80 супраць і 20 тых, хто ўстрымаўся) перадаў усю паўнату канстытуцыйнай, заканадаўчай, выканаўчай і судовай улады маршалу Петену.

З Рэспублікай было скончана, замест яе з’явілася «Французская дзяржава». Вядомы з часоў французскай рэвалюцыі дэвіз нацыі «Свабода, роўнасць, братэрства» быў скасаваны, замест яго ўводзіўся новы – «Праца, сям’я, Радзіма». Змяніўся гімн – Марсельезу забаранілі, цяпер французы павінны былі спяваць «Маршал, мы тут!» ().

## Факты 
* Сам тэрмін «калабарацыянізм» (літар. «супрацоўніцтва») належыць Петэну, які ў радыёзвароце 30 кастрычніка 1940 заклікаў нацыю *супрацоўнічаць* () з акупантамі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Палітыкі Францыі
Катэгорыя:Военачальнікі Першай сусветнай вайны (Францыя)
П’ер Месмер

**П’ер-Жазеф-Агюст Месмер** (; , , Францыя — , Валь-дэ-Грас, Парыж, Францыя) — прэм’ер-міністр Францыі ў 1972—1974, пры прэзідэнце рэспублікі Жоржы Пампіду (і ў пераходны перыяд пасля яго смерці).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Кіраўнікі ваеннага ведамства Францыі
Катэгорыя:Вайскоўцы Замежнага легіёна (Францыя)
Катэгорыя:Ваеннапалонныя Францыі
Венсен

**Венсен** () — усходні прыгарад Парыжа, размешчаны за 7 км ад цэнтра горада, на ўскраіне Венсенскага лесу, дзе знаходзіцца Венсенскі заапарк. З Парыжа да Венсена можна даехаць на метро. Насельніцтва 46 тыс. чал. (2005).

Венсен вядомы ў першую чаргу як месцазнаходжанне каралеўскай рэзідэнцыі, Венсенскага замка, у якім памерла пяць каралёў (Людовік X, Філіп V, Карл IV, Карл IX, Генрых V), а таксама кардынал Мазарыні.

thumb|350px|left|Цэнтральная плошча Венсена

## Вядомыя асобы 
* П’ер Месмер

## Спасылкі 
* 
* Сайт мясцовага самакіравання 

Катэгорыя:Камуны дэпартамента Валь-дэ-Марн
Людовік X (кароль Францыі)

**Людовік X Сварлівы** (; 4 кастрычніка 1289 — 5 чэрвеня 1316) — кароль Францыі ў 1314—1316 гадах. Сын Філіпа IV Прыгожага, Людовік атрымаў у спадчыну ад сваёй маці, Іааны Наварскай, Шампань і Навару (1305). Жонкі — Маргарыта Бургундская, каралева Францыі, Клеменцыя Венгерская.

## Людовік X у мастацтве 
Людовік X з'яўляецца адным з герояў цыклу гістарычных раманаў «Праклятыя каралі» французскага пісьменніка Марыса Друона.

Катэгорыя:Каралі французскія
Ундзіны

**Ундзіны** (ад  — «хваля») — у фальклоры народаў Еўропы (германскія паданні, павер’і народаў Прыбалтыкі) — духі вады, русалкі. Гэта прыгожыя дзяўчаты (часта з рыбінымі хвастамі), якія выходзяць з вады і расчэсваюць свае пекныя валасы; спевамі і хараством завабліваюць путнікаў у глыбіні. Могуць загубіць ці зрабіць палюбоўнікамі ў падводным свеце. Спакушаюць мужчын, бо калі народзяць ад чалавека — могуць атрымаць бессмяротную душу.

## Гл. таксама 
Ундзіна Друскеніцкіх крыніц

Катэгорыя:Міфалогія
Ганна Брэтонская

**Ганна Брэтонская** (брэт. Anna Breizh, фр. Anne de Bretagne; , Нант — , Блуа) — кіруючая герцагіня Брэтані, графіня Нанта і дэ Рышмон (Рычманда), графіня дэ Манфор-Л’Аморы і д’Этамп (9 верасня 1488), дама дэ Гуда і дэ Нофль (9 верасня 1488 г), вікантэса Ліможская, каралева Францыі, каралева Неапалю.

## Біяграфія 
Жонка двух каралёў Францыі, якія змянілі адзін аднаго: Карла VIII і Людовіка XII. Самая папулярная з кіраўнікоў Брэтані і самая багатая жанчына ў Еўропе свайго часу. Апошняя спадчынніца сваёй краіны, якая сілай зброі была вымушана ўступаць у шлюб з кіраўнікамі Францыі, аднак вяла актыўную самастойную палітыку (асабліва пры другім мужы) з мэтай пазбегнуць анексіі Брэтані Францыяй. Заступніца мастацтваў і літаратуры. Першая ў Еўропе прынцэса, якая насіла на сваім вяселлі сукенку белага колеру, да гэтага белы колер лічыўся жалобным.

## Сям’я 
Шлюбы:

* Максіміліян, эрцгерцаг Аўстрыі (завочна, 1490—1492)
* Карл VIII, кароль Францыі (1492—1498) — **сыны:** Карл, Карл, Франсуа, **дачка:** Ганна
* Людовік XII, кароль Францыі (1499—1514) — **дочкі:** Клод Французская, Рэнэ Французская

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Валуа
Катэгорыя:Герцагі брэтанскія
Катэгорыя:Герцагіні
Катэгорыя:Графы д’Этамп
Жанна Французская

**Жанна (Іаана)** (, 23 красавіка 1464 — 4 лютага 1505) — французская каралева, каталіцкая святая.

Дачка Людовіка XI, караля Францыі. Па загаду бацькі выйшла замуж 8 верасня 1476 г. за герцага Арлеанскага, які, уступіўшы на пасад як Людовік XII, развёўся з ёй на падставе занадта блізкага сваяцтва з жонкай. Пасля гэтага Людовік ажаніўся з удавой свайго папярэдніка, Карла VIII, Ганнай Брэтонскай. Жанна атрымала тытул герцагіні Берыйскай, пасялілася ў Буржы і заснавала ордэн анунцыятак.

У 1742 годзе Папа Бенедыкт XIV прызнаў яе блажэннай. Кананізавана ў 1950 годзе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Каралевы і імператрыцы Францыі
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Валуа
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XVI стагоддзя
Катэгорыя:Кананізаваныя каралевы
Катэгорыя:Кананізаваныя ў XX стагоддзі
Вішы

**Вішы** ( , ) — горад у Францыі (26,5 тыс. чал., 1999) у дэпартаменце Алье (гістарычная вобласць Авернь), на паўднёвы ўсход ад Парыжа.

## Гісторыя 
Найбуйнейшы бальнеакліматычны курорт у Францыі. Развіваецца з пачатку 19 стагоддзя. Цёплы, умерана вільготны клімат, спрыяльны для адпачынку і лячэння.

Больш за 10 крыніц субтэрмальных і гарачых (да 66 °C) радонавых мінеральных вод, якія выкарыстоўваюцца пры лячэнні хвароб печані, жоўцевых ўляхоў, кішэчніка, нырак, эндакрынных залоз. Вядомая з часоў Дыяклетыяна мінеральная крыніца ().

У 1940 годзе месца склікання Нацыянальнага сходу, які перадаў уладу маршалу Петэну, а затым да 1944 года — рэзідэнцыя калабарацыянісцкага ўрада з ім на чале (гэты ўрад атрымаў назву рэжым Вішы).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Альбер Лондр, французскі журналіст і пісьменнік

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада

Катэгорыя:Гарады рэгіёна Авернь — Рона — Альпы
Катэгорыя:Камуны дэпартамента Алье
Іаан II Добры

**Іаан (Жан) II Добры** (, 16 красавіка 1319, Ле-Ман — 8 красавіка 1364, Лондан) — другі кароль Францыі з роду Валуа з 1350 года, ўспадкаваў свайму бацьку Філіпу VI.

## Дзеці 
* *Ад 1-га шлюбу:* **сыны:** Карл V Мудры, Людовік I Анжуйскі, Жан Берыйскі, Філіп II Смелы Бургундскі, **дочкі:** Бланка, Кацярына, Жанна, Марыя, Агнэса, Маргарыта, Ізабела
* *Ад 2-га шлюбу:* **дочкі:** Бланка, Кацярына

Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Валуа
Катэгорыя:Постаці Стагадовай вайны
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя
Катэгорыя:Герцагі нармандскія
Каэтан Андрэевіч Касовіч

**Каэтан Андрэевіч Касовіч** (,  — , ) — беларускі і расійскі ўсходазнавец (санскрытолаг, іраніст і семітолаг).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і святара. Брат Ігнація Касовіча. Вучыўся ў Віцебскай гімназіі, потым на філалагічным факультэце Маскоўскага ўніверсітэта. Працаваў выкладчыкам грэчаскай мовы ў Цвярской і 2-й Маскоўскай гімназіях. Яшчэ калі быў выкладчыкам, пачаў вывучаць і даследаваць яўрэйскую і арабскую мовы, потым санскрыт. Апошняй мовай ён валодаў так добра, што свабодна чытаў санскрыцкія помнікі «Махабхарата» і «Рамаяна», рабіў пераклады. Пераклаў «Сунд і Упесунд» (1844), «Сказанне пра Дгруву» (1848), «Васантазена, старажытнаіндыйская драма» (1849) і інш.

Дзейнасць Касовіча не атрымала падтрымкі ў Маскве, толькі некаторыя славянафілы (А. С. Хамякоў і інш.) паставіліся да яе прыхільна. З 1850 года жыў у Пецярбургу. Быў рэдактарам навуковых прац пры публічнай бібліятэцы, а ў 1857 годзе стаў чытаць на грамадскіх пачатках лекцыі на санскрыцкай мове і літаратуры ва ўніверсітэце. У 1854 годзе распачаў выданне «Санскрыцка-рускага слоўніка» (застаўся незакончаным). Сваю прафесарскую дзейнасць пачаў у 1859 годзе ўступнай лекцыяй «Аб характарыстыцы старажытнаіндыйскай цывілізацыі і развіцці санскрыцкай літаратуры». Але на той час у Расіі не было элементарных дапаможнікаў для вывучэння мовы санскрыт. Таму ён выдаў некалькі эпізодаў «Махабхараты», забяспечыўшы іх рускай транскрыпцыяй і лацінскім перакладам, чытаў публічныя лекцыі пра санскрыцкі эпас. Адначасова выкладаў ва ўніверсітэце зенд (мову аднаго з іранскіх плямён), для гэтага зрабіў і выдаў неабходныя пераклады з дапаможнікамі. У Харкаўскім універсітэце атрымаў званне ганаровага доктара параўнальнага мастацтвазнаўства, пасля чаго заняў пасаду штатнага прафесара ў Пецярбургскім універсітэце (1865). Апошняй значнай працай Касовіча было выданне збору персідскіх клінапісных надпісаў (1872). У 1874—1875 гадах выйшаў яго пераклад «Яўрэйскай граматыкі» Гезеніуса і «Яўрэйскай хрэстаматыі», якія былі прыняты для настаўлення ў духоўных семінарыях. Разам з братам І. А. Касовічам выдаў «Грэчаска-рускі слоўнік» (т. 1-2, 1874).

## Літаратура 
* Даўгяла, Г. І. К. А. Касовіч: вядомы і незнаёмы / Г. І. Даўгяла. — Мінск : Агенцтва «Геронт-А», 1994. — 20 с.
* Карнялюк, К. Родам з Полацка / К. Карнялюк // Полацкі веснiк. — 2001. — 23 студз. — С. 3.
* Касовіч Каятан Андрэевіч // Імёны. Асобы. Лёсы: ураджэнцы Віцебшчыны ў далёкім і блізкім замежжы / М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Мінск : Літаратура і мастацтва, 2012. — С. 152—153.
* Касовіч Каятан Андрэевіч // Нашы землякі ў далёкім і блізкім замежжы : біяграфічны даведнік / М. П. Кузьміч, М. І. Сцепаненка. — Віцебск : Віцебская абласная друкарня, 2007. — С. 91.
* Палымяная душа… санскрыту // Элегіі забытых дорог : гістарычныя нарысы, эсэ / А. Л. Марціновіч. — Мінск : Полымя, 2001. — С. 201—219.
* Прыгодзіч, М. Пад псеўданімам «Бѣлоруссъ К. К.» / М. Прыгодзіч // Роднае слова. — 2008. — № 8. — С. 41—43.

Катэгорыя:Усходазнаўцы Расіі
Катэгорыя:Усходазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Бібліятэкары Расіі
Бургас (Балгарыя)

**Бургас** () — самы вялікі горад Паўднёва-Усходняй Балгарыі і чацвёрты па насельніцтве ў краіне пасля Сафіі, Плоўдзіва і Варны. Важным эканамічны, транспартны, адміністрацыйны і культурным цэнтр Паўднёва-Усходняй Балгарыі. Горад — адміністрацыйны цэнтр аднайменнай абшчыны і вобласці.

Насельніцтва горада — 211 752 чалавек (15 сакавіка 2016 года).

## Геаграфія 
Размешчаны на заходнім беразе Бургаскага заліва Чорнага мора, у самым усходнім пункце Бургаскай нізіны. Горад акружаны Бургаскім, Атанасаўскім азёрамі і вадасховішчам Мандру. Горад знаходзіцца за 385 км ад Сафіі, 267 км ад Плоўдзіва і 133 км ад Варны.

## Эканоміка 
Пабудаваны ў 1960-х гадах Бургаскі нафтахімічны камбінат — самы буйны прамысловы комплекс у Паўднёва-Усходняй Еўропе. 15 сакавіка 2007 года ў Афінах паміж урадамі Расіі, Грэцыі і Балгарыі было падпісана пагадненне аб будаўніцтве нафтаправода «Наварасійск — Бургас — Александрупаліс».

Прадпрыемствы харчовай, тэкстыльнай, машынабудаўнічай прамысловасці. Развіта рыбалоўства. Курорты.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Бургаскай вобласці
Францыск I

**Францыск I** (фр. François Ier;  — ) — кароль Францыі з 1 студзеня 1515.

Сын графа Ангулемскага Карла, стрыечнага брата караля Людовіка XII, і Луізы Савойскай. Заснавальнік Ангулемскай галіны дынастыі Валуа. Яго валадаранне адзначана працяглымі войнамі ў Еўропе і росквітам французскага Адраджэння.

Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Герцагі брэтанскія
Дуўр

**Дуўр** ( , ) — горад і порт у Вялікабрытаніі, у англійскім графстве Кент, ля праліва Па-дэ-Кале, звязаны чыгуначным паромам з Дзюнкеркам (Францыя). 

Паводле перапісу 2001 года ў горадзе Дуўр пражывалі 28156 жыхароў. Насельніцтва з прыгарадамі складала 39.078 жыхароў. 

Дуўр існаваў яшчэ да рымскага ўварвання ў Брытанію. 

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Славутасці: сярэдневяковы замак, адзін з найбольш буйных па плошчы ў Вялікабрытаніі.
thumb|center|400px|Панарама горада

Катэгорыя:Гарады Англіі

Катэгорыя:Парты Вялікабрытаніі
Генрых IV (кароль Францыі)

**Генрых IV Бурбон** (*Генрых Наварскі*, *Генрых Вялікі*, ; 13 снежня 1553, По, Беарн — 14 мая 1610, Парыж) — лідар гугенотаў ў канцы Рэлігійных войнаў у Францыі, кароль Навары з 1572 (як Генрых III), кароль Францыі з 1589 года (фактычна — з 1594), заснавальнік французскай каралеўскай дынастыі Бурбонаў.

Катэгорыя:Каралі французскія
Катэгорыя:Бурбоны
Катэгорыя:Каралі наварскія
Катэгорыя:Віконты Беарна
Катэгорыя:Графы дэ Фуа
Катэгорыя:Забітыя манархі