open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дарэмская кафедральная бібліятэка

]]
**Дарэмская кафедральная бібліятэка** знаходзіцца ў кафедральным саборы Дарэма, Англія. Заснавана ў 995 годзе і з’яўляецца адной з найбуйнейшых англійскіх кафедральных бібліятэк. Вільгельм дэ Сен-Кале ахвяраваў 46 кніг. У XIX стагоддзі бібліятэка была размешчана ў *Старой трапезнай палаце*, або *Зале манаха*, на паўднёвым баку саборнага манастыра, пабудаванай там у 1680 годзе  , які прыстасаваў гэты будынак пад яе.

## Зборы 
У бібліятэцы захоўваецца 75 000 тамоў і 60 інкунабул. З 2000 рукапісаў, 360 з сярэднявечнай эпохі. Спецыяльныя калекцыі захоўваюць .
; Хрысціянскія тэксты
Дарэмскае Евангелле, вельмі няпоўнае астраўное Евангелле канца VII стагоддзя (MS A. II. 17), і , вельмі няпоўнае астраўное Евангелле канца VII стагоддзя, з’яўляюцца часткай збораў бібліятэкі.

Ёсць таксама копія Бібліі ў чатырох тамах, якой 600 гадоў.
; Гісторыя
У бібліятэцы захоўваюцца пяць гістарычных кніг Беды Вялебнага. Таксама тут маюцца тры копіі Вялікай хартыі вольнасцяў, у тым ліку адна ад 12 лістапада 1216 года і другая ад 11 лютага 1224 года. Паперы , Крыстафера Хантэра, , , , Томаса Рэндала (глава  ў 1761-68 гадах), сэра  і  таксама з’яўляюцца часткай калекцыі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:З’явіліся ў X стагоддзі
Катэгорыя:Кафедральныя бібліятэкі
Катэгорыя:Дарэм (Англія)
Катэгорыя:Дарэмскі сабор
Катэгорыя:Бібліятэкі Англіі
Катэгорыя:Бібліятэкі Вялікабрытаніі
Гідрафізіка

**Гідрафізіка** — навука, раздзел гідралогіі і раздзел геафізікі якая вывучае фізічныя ўласцівасці і працэсы, якія адбываюцца ў воднай абалонцы Зямлі, гідрасферы.

Гідрафізіка падзяляецца на фізіку мора і фізіку вод сушы. Апошняя даследуе рэкі, возера, вадасховішча, падземныя воды і іншыя водныя аб’екты на мацерыках у дачыненні да задачам гідралогіі сушы, а таксама тэрмічныя і дынамічныя працэсы змены запасаў вільгаці ў рачных басейнах.

У фізіцы мора вывучаюцца працэсы, якія адбываюцца ў морах і акіянах: дынаміка марскіх плыняў, прыліўных, паверхневых і ўнутраных хваль, узаемадзеянне мора з атмасферай, тэрміка, акустыка, оптыка мора і інш.

У фізіцы вод сушы развіццё атрымалі пытанні турбулентнага руху вады, перанос турбулентным патокамі наносаў і ўзаемадзеяння патоку і рэчышча. Гэтая сукупнасць пытанняў вылучылася ў асобную дысцыпліну — дынаміку руславога патоку. Даволі шырока распрацавана тэрміка прэсных вадаёмаў — заканамернасці адукацыі і росту павярхоўнага і ўнутрывідавога лёду, цеплавой баланс вадаёмаў і снежнага покрыва і да т. д.

Катэгорыя:Гідралогія
Панкрэатычны поліпептыд

**Панкрэатычны поліпептыд** — поліпептыд, які сакратуецца PP-клеткамі астраўкоў Лангерганса падстраўнікавай залозы. Складаецца з 36 амінакіслотных рэшткаў і мае малекулярную масу 4200 Так.

Панкрэатычны поліпептыд па сваім дзеянні з'яўляецца антаганістам . Прыгнятае сакрэцыю падстраўнікавай залозы і стымулюе сакрэцыю страўнікавага соку.

У сыроватцы крыві практычна здаровых людзей нашча змест панкрэатычнага поліпептыду складае каля 80 пг/мл.

Катэгорыя:Гармоны падстраўнікавай залозы
Катэгорыя:Пептыдныя гармоны
Абулькасім Ахмедзадэ Лахуці

**Абулькасім Ахмедзадэ Лахуці** (, Керманшах, Іран — , ) — таджыкскі паэт і палітычны дзеяч, класік таджыкскай літаратуры. Нацыянальны герой Таджыкістана.

## Біяграфія 
Яго першая паэма была надрукаваная, калі паэту было 18 гадоў, у Калькуце ў газеце «Habl al-Mateen». Заняўся палітыкай, атрымаў сярэбраны медаль ад Сатар-хана. Вывучаў багаслоўе, але потым з’ехаў у Балгарыю, дзе пісаў паэтычныя творы на мусульманскую тэматыку. Вярнуўшыся ў Іран, служыў у арміі, атрымаў званне капітана.

Пасля вынясення яму смяротнага прысуду судом у Куме, Лахуці ўцякае ў Турцыю, але неўзабаве вяртаецца і ўступае ў паўстанцкую армію шэйха Мухамеда Хіябані ў Тэбрызе. Паўстанцы пацярпелі паражэнне, паэт быў абвешчаны па-за законам, але здолеў збегчы ў Баку.

Жывучы ў Нахічэвані захапляецца камуністычнымі ідэямі. Ажаніўшыся з расійскай паэтэсай Цэцыліяй Бану і адчуўшы немагчымасць здзяйснення дзяржаўнага перавароту супраць іранскіх уладаў, у 1922 годзе эміграваў у Савецкі Саюз.

Член КПСС з 1924. Член ЦВК Таджыкскай ССР з 1926 г.

Імем Лахуці названы Таджыкскі акадэмічны драматычны тэатр у Душанбэ, паблізу якога яму пастаўлены помнік і бюст.

Быў знаёмы з Я. Купалам.

## Літаратура 
*
Іван Іванавіч Мацкевіч

**Іван Іванавіч Мацкевіч** (, Грабава, Ваўкавыскі раён, Гродзенская вобласць — , ) — беларускі акцёр. Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (2011).

## Біяграфія 
Скончыў у 1968 годзе Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут па спецыяльнасці «акцёр драматычнага тэатра і кіно» (курс заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі, прафесара А. І. Бутакова). З 1981 па 1996 год — акцёр Тэатра-студыі кінаакцёра.

У Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя М. Горкага працаваў з 2 верасня 1996 года. Сыграў Пане Каханку ў аднайменным спектаклі Андрэя Курэйчыка, Генрыха ІІ («Леў зімой»), многія іншыя ролі.

Нагрудны знак Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» (2017).

## Фільмаграфія 
* «Хлеб пахне порахам» — Горбач, рэж. В. Нікіфараў (1973);
* «Нянавісць» — Сцяпан Булыга, рэж. С. Гаспараў (1977);
* «Арцём» — Арцём, рэж. Ю. Рогаў (1978);
* «Побач з камісарам» — Мірон, рэж. А. Чакмянёў (1978);
* «Трэцяга не дадзена» — Пракоп Вялічка, рэж. І. Дабралюбаў (1980);
* «Вазьму твой боль» — Шышка, рэж. М. Пташук (1980);
* «Ветразі майго дзяцінства» — Мурашка, рэж. Л. Мартынюк (1981);
* «Дзяржаўная мяжа. Фільм 3-ці: Усходні рубеж» — Камендант памежнай заставы, рэж. Б. Сцяпанаў, В. Нікіфараў (1982);
* «Раскіданае гняздо» — Кіраўнік, рэж. Б. Луцэнка (1982);
* «Казка пра Зорнага хлопчыка» — Егер, рэж. Л. Нячаеў (1983);
* «Тата» — Трэнер па боксе, рэж. А. Карпаў (1985);
* «Сакрэтны фарватар» — Данчанка, рэж. В. Кастраменка (1987);
* «Давід Гарадзецкі» — Гарадзецкі, рэж. Н. Гаркунова (1988);
* «Вайна» — Генерал Паўлаў, рэж. Т. Ляўчук (1989);
* «Свабодная зона» — Марак, рэж. Д. Зайцаў (1992);
* «Хрусталёў, машыну!» — Стакун, рэж. А. Герман (1994);
* «Анастасія Слуцкая» — Военачальнік Цімур, рэж. Ю. Елхаў (2003);
* «Курсанты» — Генерал, рэж. А. Кавун (2005);
* «Мужчыны не плачуць» — Бізнесмен, рэж. С. Баброў (2005);
* «Маёр Ветраў» — Генерал, рэж. А. Франскевіч-Лае (2007);
* «Ворагі» — Нямецкі афіцэр, рэж. М. Можар (2007).

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Максіма Горкага
Аляксандр Сцяпанавіч Судакоў

**Алякса́ндр Сцяпа́навіч Судако́ў** — беларускі дзяржаўны дзеяч. З 1932 года — наркам юстыцыі БССР.

## Біяграфія 
У 1930 годзе быў адказным сакратаром Мазырскага акруговага камітэта КП(б)Б. У 1931—1932 гадах — адказны сакратар Віцебскага гарадскога камітэта КП(б)Б.

З кастрычніка 1932 да мая 1933 года — наркам юстыцыі БССР.

У 1932 — кандыдат у члены бюро ЦК КП(б)Б. Рэпрэсаваны ў 1937 годзе.

## Спасылкі 
* Біяграфія

Катэгорыя:Народныя камісары юстыцыі БССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Холдынг

**Холдынг** (**Холдынгавая кампанія**, **Холдынгавая арганізацыя**) ( — які валодае) — кампанія (прадпрыемства), якое выкарыстоўвае свой капітал на набыццё кантрольных пакетаў акцыяў іншых кампаній (пралпрыемстваў) для кіравання імі. Холдынгавая кампанія, як правіла, не вырабляе тавары ці паслугі самастойна; хутчэй, яго мэта складаецца ў тым, каб валодаць акцыямі іншых кампаній, каб сфарміраваць карпаратыўную групу. Холдынгавыя кампаніі дазваляюць знізіць рызыку для ўладальнікаў і могуць дазволіць кантраляваць цэлы шэраг розных кампаній.

Зніжэнне кошту здзелак на рынку зліццяў і паглынанняў сведчыць аб зніжэнні памераў кампаній, уцягнутых ў працэс стварэння холдынгавых структур. У цяперашні час працэс стварэння холдынгаў, як спосаб інтэграцыі, характэрны не толькі для натуральных манаполій, стратэгічных галін і буйнога бізнесу, але і для сярэдняга і малога бізнэсу. Гістарычна склалася, што холдынгавая кампанія з'яўляецца самай старой формай арганізацыі бізнесу і фарміравання груп прадпрыемстваў. 

## Беларусь 
28 снежня 2009 г. прэзідэнт Беларусі А. Лукашэнка падпісаў Указ № 660 «Аб некаторых пытаннях стварэння і дзейнасці холдынгаў у Рэспубліке Беларусь», паводле якога кіраўнічая кампанія ўплывае на рашэнні даччыных прадпрыемстваў холдынга на падставе:
* валодання 25 % і больш простых (звычайных) акцыяў (дзеляў у статутных фондах) даччыных кампаній холдынга;
* кіравання дзейнасцю даччыных кампаній холдынга — унітарных прадпрыемстваў, заснаваных кіруючай кампаніяй холдынга або ў адносінах да якіх кіруючая кампанія холдынга набыла статус заснавальніка на іншых падставах, прадугледжаных заканадаўчымі актамі, а таксама ўстаноў, створаных кіруючай кампаніяй холдынга;
* дамовы давернага кіравання 25 % і больш простых (звычайных) акцый (дзеляў у статутных фондах) даччыных кампаніяў холдынга.

Паводле 3-га пункта Указа, *«Холдынг лічыцца створаным і набывае статус холдынга з даты яго рэгістрацыі, якая ажыццяўляецца Міністэрствам эканомікі, якое вядзе Дзяржаўны рэестар холдынгаў»*. Паводле 12-га пункта, *«Кіраўнічая кампанія холдынга мае права … утвараць цэнтралізаваны фонд за кошт адлічэнняў ад прыбытку ўдзельнікаў холдынга, які застаецца ў іх распараджэнні пасля выплаты падаткаў»*.

1 красавіка 2010 г. першым холдынгам у Беларусі стаў «Белтэх Холдынг» Уладзіміра Пефціева, які поруч з аднайменнай кіраўнічай кампаніяй улучаў ЗАТ «Белтэхэкспарт». 4 красавіка 2016 г. на ўліку Дзяржаўнага рэестра холдынгаў Беларусі стаяла 100 холдынгаў.

Катэгорыя:Холдынгі
Катэгорыя:Тыпы кампаній
Еўрапейская кааліцыя Свабодная Беларусь

**Еўрапейская кааліцыя «Свабодная Беларусь»** — грамадска-палітычная кааліцыя арганізацый, якая выступае супраць праўлення прэзідэнта А. Лукашэнка. Створана 1 лістапада 2003 г.,як альтэрнатыва кааліцыі «5+», у якой прысутнічалі камуністы.

Галоўнай мэтай кааліцыі быў абраны шлях даць еўрапейскую будучыню народу Беларусі, садзейнічаць фарміраванню ў Беларусі дэмакратычнай дзяржавы і адкрытага грамадства.

Кааліцыя не была прывязаны да палітычных структур і не мела аформленай структуры.

Падчас парламенцкіх выбараў 2004 г. кааліцыя ўвайшла ў склад перадвыбарчай Кааліцыі дэмакратычных цэнтрыстаў, якая не набрала ніводнага дэпутацкага мандата. Увесну 2004 г. кааліцыя «Свабодная Беларусь» была аслаблена ў выніку арышту В. Леванеўскага і Міхаіла Марыніча.

Пасля асуджэння ў 2005 г. М. Статкевіча «Еўрапейская кааліцыя «Свабодная Беларусь» перастала існаваць як палітычны суб'ект.

На парламенцкіх выбарах 2008 г. кааліцыя вылучыла 60 прэтэндэнтаў, але здолела дамагчыся рэгістрацыі толькі 22.

## Члены кааліцыі 
* Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Народная Грамада) (падпісанты — Мікалай Статкевіч);
* Савет дэмакратычнага блока «Свабодная Беларусь» (Андрэй Саннікаў);
* Беларуская партыя жанчын Надзея (Валянціна Аляксандраўна Матусевіч);
* Малады Фронт (Павел Севярынец);
* кааліцыя «Беларускі жаночы форум» (Ніна Стужынская);
* грамадзянская ініцыятыва «Беларуская салідарнасць» (Анатоль Фёдараў);
* Беларускі страйкам прадпрымальнікаў (Валерый Станіслававіч Леванеўскі);
* Рэспубліканскае грамадскае аб'яднанне «Прыватная ўласнасць» (Леанід Малахаў);
* «Адраджэньне Айчыны»;
* грамадзянская ініцыятыва «Мы памятаем!»;
* і інш.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Танас

**Та́нас** () — персанаж, суперзлодей сусвету коміксаў Marvel. Дэбютаваў у бронзавым веку коміксаў у коміксе *Iron Man* #55 (1973) і быў створаны пісьменнікам-мастаком Джымам Старлінам. Імя персанажа з’яўляецца высновай з імя Танатаса, *увасаблення смерці* з грэчаскай міфалогіі. Танас з’яўляўся ў многіх прадуктах Marvel Comics, у тым ліку ў анімацыйных фільмах, камп’ютарных гульнях, фільмах і цацках.

## Спасылкі 
* Thanos--The Mad Titan 
* Thanos at the Marvel Directory
* 
* 

Катэгорыя:Персанажы Marvel Comics
Катэгорыя:Суперліхадзеі Marvel Comics
Спіс міжнародных спартыўных арганізацый

Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя арганізацыі
Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя рэгулюючыя органы
Такалітыкі

**Такалітыкі** ( — роды +  — растваральныя) — лекавыя сродкі, якія выкарыстоўваюцца для прадухілення . Дзеянне такалітыкаў заключаецца ў расслабленні гладкай мускулатуры, што перашкаджае скарачэнню маткі. Прымяненне такалітыкаў дазваляе выйграць час для выкарыстання , паскарае развіццё лёгкіх у плода.

Пры выкарыстанні такалітыкаў часцяком дасягаецца толькі частковае памяншэнне скарачальнай актыўнасці маткі, і роды затрымліваюцца не больш чым на некалькі дзён. У залежнасці ад тыпу ужывальнага такалітыку можа спатрэбіцца маніторынг некаторых паказчыкаў, напрыклад, артэрыяльнага ціску ў выпадку прыёму .

Да прэпаратаў з такалітычным дзеяннем ставіцца .

Катэгорыя:Такалітыкі
Катэгорыя:Лекавыя сродкі
Адчай

**Адчай** — адмоўная астэнічная эмоцыя, звязаная з адчуваннем суб'ектам немагчымасці задаволіць якую-небудзь патрэбу.

Адчай можа прывесці да дэпрэсіі або з'яўляецца адным з сімптомаў дэпрэсіі.
, 1903.]]

## Механізм адчаю 
Часцей за ўсё адчай з'яўляецца следствам моцнага негатыўнага ўплыву на жыццё чалавека. Гэта можа быць смерць блізкага чалавека, буйная значная няўдача і г. д. Чалавек, разумеючы, што не можа кантраляваць гэта негатыўны ўплыў, пачынае думаць, што не можа ніяк выправіць гэтую сітуацыю, у выніку гэтага ў яго нараджаецца суб'ектыўнае адчуванне безвыходнасці, бесперспектыўнасці, уласнага бяссілля.

Катэгорыя:Пачуцці
Перыкардыяльна-дыяфрагмальная артэрыя

**Перыкардыяльна-дыяфрагмальная артэрыя** - гэта доўгая тонкая галіна ўнутранай грудной артэрыі. Яна суправаджае грудзе-брушынны нерв, паміж плеўрай і перыкардам да дыяфрагмы, на якую яна распаўсюджваецца. Яна анастамазуе з міжрабернымі і верхняй дыяфрагмальнай артэрыямі.

На іх шляху праз грудную поласць, перыкардыяльна-дыяфрагмальныя артэрыі знаходзяцца ўнутры і кровазабяспечваюць фіброзны перыкард. Разам з цягліцава-діафрагмальнай артэрыяй яны таксама забяспечваюць артэрыяльным кровазабеспячэннем дыяфрагму.

Катэгорыя:Артэрыі
Катэгорыя:Сардэчна-сасудзістая сістэма
Кнуд Фрыс Ёхансан

**Кнуд Фрыс Ёхансан ** (1 лістапада 1887, Фрэдэрысія — 17 чэрвеня 1971, Хілерод) — дацкі археолаг.

## Біяграфія 
Фрыс Ёхансан быў сынам інспектара Каралеўскай школы глуханямых Х. Ёхансана (пам. у 1940) і яго жонкі Вільхельміны, народжанай Фрыс (пам. у 1930). Ён скончыў гімназію Фрэдэрысіі ў 1904 годзе і атрымаў акадэмічную ступень Candidatus magisterii у 1911 годзе. Фрыс Ёхансан працаваў у Нацыянальным музеі ў 1911—1926 гадах; з 1911 года памочнікам наглядчыка, а з 1922 інспектарам і начальнікам старажытнасцяў, дзе ён працаваў як у класічнай, так і дагістарычнай археалогіі. Разам з Крысціянам Блінкенбергам удзельнічаў у праекце Corpus vasorum antiquorum, а ў 1923 годзе ён апублікаваў працу пра знаходку ў Хобі.

З 1926 па 1956 Ёхансан быў прафесарам класічнай археалогіі ва ўніверсітэце Капенгагена. Яго дысертацыя Sikyoniske Vaser (1918), была піянерскай па даследаванні ранніх карынфскіх ваз.

Ён быў універсітэцкім прарэктарам у 1946-47 гадах, ганаровым членам Таварыства антыквараў у Лондане і ў Грэчаскім таварыстве ў Лондане; таксама членам Дацкай каралеўскай акадэміі навук, Фінскага таварыства навук і лістоў у Хельсінках і Навуковага таварыства ў Лундзе; член рэдкалегіі *выдання «Acta Arehæologiea»*, праўлення  у 1938—1931 гадах. З кастрычніка 1957 года ўвайшоў у Савет дырэктараў  (з 1946 года прэзідэнт) і ў Савет дырэктараў .

Ён быў кавалерам Ордэна Данеброга.

Ажаніўся 21 мая 1926 года з  Шарлотай Фрыс Ёхансан (якая нарадзілася 5 лютага 1892 у ). Яны сталі бацькамі двух класічных філолагаў  (1927—1996) і  (1930—2010).

## Літаратура 
* * 1957*.

Катэгорыя:Выкладчыкі Капенгагенскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Археолагі Даніі
Катэгорыя:Члены Дацкай каралеўскай акадэміі навук
Audi TT

**Audi TT** - спартовае купэ ад нямецкага аўтавытворцы Audi. Яго вытворчасць было пачата ў Венгрыі ў 1998 г. Усяго было прадстаўлена 3 пакалення Audi TT: 
* 1 пакаленне (8N) - 1998 года - 2006 
* 2 пакаленне (8J) - 2006 - 2014 
* 3 пакаленне - 2014 - 2023.

## Апісанне '2017 
Audi TT прапануе новую сістэму счаплення Haldex, якая будзе пасылаць больш магутнасці на заднія колы, калі гэта неабходна, ці зробіць аўтамабіль больш збалансаваным у спартыўным руху (ён рэагуе не толькі на падачу хуткасці, але і на кіраванне рулём). Адчуванні дарогі ўсё яшчэ не хапае, гэта і плюс і мінус для магнітнай падвескі, уключанай у мадэль TTS, якая, дарэчы, адфільтроўвае дарожны шум, чым не можа пахваліцца ТТ Coupe. Audi TT і TTS з'яўляюцца лёгкімі і спрытнымі, а электронныя сістэмы дапамагаюць кіроўцу пры дапамозе інфармацыйных паведамленняў. Многорежімная сістэма Audi Drive Select дазваляе наладжваць трансмісію, рухавік, рулявое кіравання ў адпаведнасці з дарожнымі ўмовамі, і спрыяе стабільнаму руху. 

Мадэлі Audi TT уключаюць: бесключевого запальванне, дыстанцыйную блакаванне, сігналізацыю, адкрывальнік гаражных дзвярэй, круіз-кантроль, заднія датчыкі паркоўкі і аўтаматычныя шклоачышчальнікі і фары. У мадэлі 2017 года Audi дадалі: сістэму камер задняга выгляду, аўтаматычнае зацямненне і закрыццё бакавых люстэркаў. Мадэль TTS дапоўненая магнітнай падвескай, якая прыглушае шум і шурпатасць дарогі, абноўленымі коламі і сістэмай тармазоў, а таксама пярэднімі і заднімі датчыкамі паркоўкі і Audi Side Assist.

## Бяспека 
Вынікі краш-тэсту Audi TT 2015 года згодна з Euro NCAP:

## Агляд мадэлі 
Сусветная прэм'ера трэцяга пакалення спорткупэ Audi TT адбылася ў сакавіку 2014 года на Жэнеўскім аўташоу.
Файл:Audi TT 2014 (13558484815).jpg|Audi TT_front veiw
Файл:Audi TT 2014 (13558488265).jpg|Audi TT_rear view
Файл:Audi TT 2014 (13558819704).jpg|Audi TT_suspension
Файл:Audi TT 2014 (13558829274).jpg|Audi TT_interior
Файл:Audi TT 2014 (13558516463).jpg|Audi TT_headlight
Audi TT Roadster 45 TFSI quattro, Paris Motor Show 2018, IMG 0732.jpg|Audi TT_facelift

## Зноскі 
TT
Катэгорыя:Купэ
Катэгорыя:Аўтамабілі, прадстаўленыя ў 1998
Вяленевая папера

**Вяленевая** (велень,  — тонка вырабленая скура) **папера** — высокагатункавая (чыста цэлюлозная, без драўніны, як і ), добра праклееная, шчыльная, без ярка выяўленай структуры, пераважна жаўтлявага колеру. Пры яе вырабе выкарыстоўвалася чарпальная форма з тканкавай сеткай, якая не пакідала на лісце паперы якіх-небудзь адбіткаў, ліній. Таму атрыманы ліст быў раўнамерны на прасвет і вонкава падобны на тонкі вялень, адкуль і пайшла назва паперы.

Упершыню вяленевая папера была выраблена ў Вялікабрытаніі ў 1757 годзе .

## Літаратура 
* . , том 9. — Типография А. Плюшара; С.-П., 1837 — с. 258 (Веленевая бумага).

Катэгорыя:Папера
Плоскапаралельны рух

**Плоскапаралельны рух** — від руху абсалютна цвёрдага цела, пры якім траекторыі ўсіх кропак цела размяшчаюцца ў плоскасцях, паралельных зададзенай плоскасці. Гэты рух вызначаецца рухам плоскай фігуры — праекцыі цела на плоскасць, паралельна якой адбываецца рух..

Прыкладам плоскапаралельнага руху ў адносінах да вертыкальнай плоскасці, адносна якой цела рухаецца ў паралельным кірунку, з’яўляецца качэнне кола па гарызантальнай дарозе.

Тут плоскапаралельны рух у кожны момант часу можа быць прадстаўлены ў выглядзе сумы двух рухаў — полюса C, які з’яўляецца не чым іншым, як цэнтрам кручэння кола ў звязанай з ім сістэме каардынатаў (у агульным выпадку па любой траекторыі на плоскасці з пункту гледжання нерухомага назіральніка) і вярчальнага руху астатніх пунктаў цела вакол гэтага цэнтра.
. Усе кропкі колы рухаюцца паралельна плоскасці малюнка.
]]
Кручэнне цела ў выпадку яго плоскапаралельнага руху не з’яўляецца неабходнай прыкметай апошняга..

У такім выпадку вектар абсалютнай хуткасці руху любой кропкі будзе вызначацца вектарнай сумай пераносны хуткасці руху цэнтра кручэння С (аднолькавай для разліку хуткасці любой кропкі колы) і вэктару адноснай хуткасці абранай кропкі, якая залежыць ад яе палажэнні, кутняй хуткасці кручэння і адлегласці ад цэнтра.

Калі ў дадзены момант для кропкі кантакту колы з паверхняй (кропкі А) гэтыя хуткасці роўныя па модулі і процілеглыя па кірунку, мае месца выпадак чыстага (без праслізгвання) качэння, што паказана на малюнку. Толькі ў гэтым выпадку хуткасць пункту М будзе ў 2 разы больш хуткасці пункту С і накіравана ў той жа бок.

У агульным выпадку іх суадносіны можа быць любым не толькі па велічыні, але і па кірунку..

## Заўвага 
У выпадку адсутнасці праслізгвання трэнне датыкальнай з апорай часткі колы ёсць трэнне спакою, а каэфіцыент трэння спакою, як правіла, больш каэфіцыента трэння слізгання. Таму не мэтазгодна даводзіць тармажэнне да стану, калі колы ідуць «юзам».

Катэгорыя:Кінематыка цвёрдага цела
Катэгорыя:Механічны рух
Бактэрыялізін

**Бактэрыялізін** — адно з рэчываў , якое здольна вызываць у працэсы распаду клеткавай абалонкі бактэрый. Прымушаюць бактэрыі незваротна пашкоджвацца.

Бактэрыялізін вылучаюць многія бактэрыі, клеткі жывёльных арганізмаў і іншыя.

У імунных сыроватках утрымліваюцца спецыфічныя бактэрыялізіны — антыцелы, якія дзейнічаюць толькі на вызначаныя мікраарганізмы, і неспецыфічныя бактэрыялізіны — камплементы, наяўныя і ў нармальнай сыроватцы

## Спасылкі 
* The role of bacteriolysis in the pathophysiology of inflammation, infection and post-infectious sequelae

Катэгорыя:Імунная сістэма
Катэгорыя:Імуналогія
Буза (напой)

**Буза** (, , каз. *боза,* , кирг. *бозо,* , ) — слабаалкагольны густы і салодкі напой башкіраў, казахаў, кіргізаў, татараў, крымскіх татараў. Робіцца са злёгку заброджанага проса або кукурузы. Вядомы быў таксама на Русі, дзе гатаваўся з аўсянай, прасяной або грачанай мукі гэтак жа, як піва, але без выкарыстання хмеля. Згадваецца ў кнізе турэцкага вандроўцы XVII стагоддзя .

Буза змяшчае 4-6 % спірту. Падаецца на дэсерт і з'яўляецца знакам асаблівай павагі да гасцей.

У татарскай мове слова «буза» мае і іншае значэнне: скандал, шумны беспарадак (буза куптару). Ад гэтага слова, напрыклад, паўстала рускае слова «». Няцяжка зразумець сэнс: хмельны напой → п'янка → скандал.
Распаўсюджана і іншае тлумачэнне слова «бузацёр»: у даўніну тых, хто праштрафіўся падчас папярэдняга застолля, перад новым прымушалі на спецыяльнай тарцы расціраць зерне для прыгатавання напою. Праца не столькі цяжкая, колькі наносіць шматлікія пацёртасці і ранкі на тыльным баку далоняў, што стрымлівала ў вінаватых жаданне зноў ладзіць бойку.

## Сучасная геаграфія распаўсюджвання 
Распаўсюджаная ў Крыме, на Каўказе і ў Сярэдняй Азіі. Перанесена з Азіі разам з мангола-татарскім нашэсцем. Ва ўжытку так называлася любое сусла, маладое піва або брага.

## Літаратура і спасылкі 
* Рэцэпт бузы (татарская кухня) 
* Буза (татарская кухня)
* 

Катэгорыя:Алкагольныя напоі
Катэгорыя:Татарская кухня
Катэгорыя:Ферментаваныя напоі
Катэгорыя:Башкірская кухня
Катэгорыя:Узбекская кухня
Механіка цвёрдага дэфармаванага цела

**Механіка** (дэфармаванага) **цвёрдага цела** — натуральная навука, частка механікі суцэльных асяроддзяў, якая вывучае змены формы цвёрдых цел пры знешніх і ўнутраных уздзеяннях і руху. Варта адрозніваць гэтую навуку ад фізікі цвёрдага цела, якая вывучае ўнутраную структуру цвёрдых цел і новыя матэрыялы, і ад кінематыкі абсалютна цвёрдага цела.

Адносная пазіцыя любых кропак дэфармаванага цвёрдага цела можа змяняцца. Такое цела валодае ўнутранымі ступенямі свабоды (у дадатак да паступальнай і вярчальнай), якія звычайна называюць вагальнымі ступенямі волі.

Ураўненні руху дэфармаванага цела нашмат больш складаныя, чым для абсалютна цвёрдага цела, так як неабходная дадатковыя каардынаты для ўліку дэфармацыі цела. Тэорыя малых зрушэнняў часта выкарыстоўваецца інжынерамі і фізікамі для вырашэння праблем тэорыі пругкасці, у якія ўцягнутая дэфармацыя. Гэта дазваляе спрасціць праблему і палегчыць яе рашэнне. Гэтыя апраксімацыі дазваляюць методыцы вельмі моцна наблізіцца да рэальнасці, аднак толькі да той пары, пакуль дэфармацыі нязначныя. Калі неабходна апісаць вялікія зрушэнні, часта выкарыстоўваюць метад канчатковых элементаў. Дэфармацыі звычайна характарызуюцца тэнзарам дэфармацыі.

## Тэнзар дэфармацыі 
Тэнзар дэфармацыі характарызуе сціск (расцяжэнне) і змены формы ў кожнай кропцы цела пры дэфармацыі:

:   \varepsilon_{ij} = \frac{1}{2} \left( \frac{\partial u_i} {\partial x_j } + \frac{\partial u_j} {\partial x_i }  + \sum\limits_l \frac{\partial u_l} {\partial x_i }\frac{\partial u_l} {\partial x_j } \right),

дзе \mathbf{u} — вектар, які апісвае зрушэнне кропкі цела: яго каардынаты — рознасць паміж каардынатамі блізкіх кропак пасля (dx^\prime_i) і да (dx_i) дэфармацыі. Дыферэнцыявання вырабляецца па каардынатах у адліковай канфігурацыі (да дэфармавання). Адлегласці да і пасля дэфармацыі звязаны праз  \varepsilon_{ij}:

:  dl^{\prime 2} = dl^{2} +2 \varepsilon_{i j}\, dx_i \, dx_j
(Па паўтаральным індэксах вядзецца сумаванне).

Тэнзар дэфармацыі заўсёды сіметрычны, гэта значыць  \varepsilon_{ij} = \varepsilon_{ji} .

## Крыніцы 
Катэгорыя:Механіка суцэльных асяроддзяў
Cousinia butkovii

**Cousinia butkovii** - гэта від кветкавых раслін сямейства астравых. Родам з Узбекістана.

## Таксанамія 
*Cousinia butkovii* была апісана ў 1961 годзе.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Астравыя
Рэлятывісцкая часціца

**Рэлятывісцкая часціца** — часціца, якая рухаецца з рэлятывісцкай скорасцю, то-бок скорасцю, параўнальнай са скорасцю святла. Рух такіх часціц, якія разглядаюцца як класічныя (няквантавыя) матэрыяльныя кропкі, апісваецца спецыяльнай тэорыяй адноснасці. Безмасавыя часціцы (фатоны, гравiтоны, глюоны і г. д.) заўсёды з’яўляюцца рэлятывісцкімi, бо могуць існаваць, толькі рухаючыся са скорасцю святла.

Масіўныя часціцы называюцца рэлятывісцкімi, калі іх кінетычная энергія супаставiмая або перавышае энергію mc², якая адпавядае іх масе спакою (гэта ўмова азначае, што іх скорасць набліжаецца да скорасці святла). Калі энергія часціцы значна больш яе энергіі спакою, такая часціца называецца **ультрарэлятывiсцкай**.

Масіўныя рэлятывісцкія часціцы ствараюцца ў паскаральніках часціц. У прыродзе яны існуюць у касмічным выпраменьванні. Электроны і пазітроны, якія нараджаюцца пры бэта-распадзе атамных ядраў, таксама часта з’яўляюцца рэлятывісцкімi (калі іх энергія блізкая да 511 кэВ — масы электрона — або перавышае гэтую велічыню). Нейтрына і антынейтрына, якія выпраменьваюцца пры бэта-распадзе, практычна заўсёды з’яўляюцца ультрарэлятывiсцкiмi, бо іх маса вельмі малая (менш за 1 эВ). У астрафізіцы рэлятывісцкія струмені рэчыва, якія складаюцца з рэлятывісцкіх часціц, генерыруюцца ў ядрах актыўных галактык і квазараў.

Перасячэнне мяжы двух асяроддзяў з рознай дыэлектрычнай пранікальнасцю зараджанай рэлятывісцкай часціцай суправаджаецца выпусканнем пераходнага выпраменьвання. Рух у асяроддзі рэлятывісцкай зараджанай часціцы са скорасцю, якая перавышае скорасць святла ў гэтым асяроддзі, суправаджаецца эмісіяй чаранкоўскага выпраменьвання. Абедзве з’явы выкарыстоўваюцца для дэтэктавання і вымярэння энергіі зараджаных часціц.

Квантавая механіка недастатковая для квантавага апісання руху рэлятывісцкіх часціц; самаўзгодненай тэорыяй рэлятывісцкіх квантавых сістэм з’яўляецца квантавая тэорыя поля.

## Гл. таксама 
* Спецыяльная тэорыя адноснасці
* 

## Спасылкі 
* Релятивистская частица // Физическая энциклопедия.
* Релятивистская скорость // Физическая энциклопедия.

Катэгорыя:Квантавая механіка
Катэгорыя:Спецыяльная тэорыя адноснасці
Катэгорыя:Фізіка паскаральнікаў
Фінскае навуковае таварыства

**Фінскае навуковае таварыства** — фінская акадэмія ў галіне прыродазнаўчых, сацыяльных і гуманітарных навук. Яго назва лацінскай **Societas Scientiarum Fennica**, шведскай **Finska Vetenskaps-Societeten** і фінскай **Suomen Tiedeseura**.

Таварыства было заснавана ў 1838 годзе і размешчана ў Хельсінкі. Яно мае ў агульнай складанасці 120 ардынарных фінскіх членаў, за выключэннем членаў, якія дасягнулі ўзросту 67 гадоў (член камітэта, які дасягае ўзросту 67 гадоў, захоўвае правы як удзельнік, але пакідае сваё месца адкрытым для абрання новых членаў) і 124 замежных членаў. Яно падзелена на чатыры секцыі: I. матэматыка і фізіка, II. біялогія, III. гуманітарныя навукі і IV. грамадскія навукі.

Таварыства выдае штогоднік, часопіс «Sphinx» і шэраг серый публікацый у розных галінах. Яно таксама ўручае шэраг прэмій і грантаў для навукова-даследчай працы.

Таварыства з’яўляецца і гістарычна заўсёды было ў асноўным шведскамоўным, таму ў 1908 годзе была заснавана аналагічная фінскамоўная арганізацыя — . Акрамя таго, у Фінляндыі ёсць дзве тэхнічныя акадэміі. Чатыры фінскія акадэміі маюць орган для супрацоўніцтва — .

## Спасылкі 
* Societas Scientiarum Fennica, афіцыйны сайт 
* 

Катэгорыя:Культура Фінляндыі
Катэгорыя:Навуковыя і асветніцкія таварыствы і арганізацыі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIX стагоддзі
Катэгорыя:Арганізацыі Фінляндыі
Катэгорыя:Навука ў Фінляндыі
Катэгорыя:Навуковыя таварыствы
Катэгорыя:Акадэміі навук
Ганс Гольбейн Старэйшы

**Ганс Гольбейн Старэйшы** (,  — ) — нямецкі жывапісец. Ён быў старэйшым у вядомай сям’і мастакоў, да якой належалі яго брат Зігмунд Гольбейн і сыны Амброзіус Гольбейн і Ганс Гольбейн Малодшы.

У ранніх творах прыкметны ўплыў фламандскай школы, а таксама Марціна Шангаўэра. У пазнейшых — уздзеянне італьянскага Адраджэння. Некаторыя яго працы раней прыпісваліся юнацкаму перыяду яго больш знакамітага сына і цёзкі.

Галоўны прадстаўнік рэалістычнага напрамку ў швабскай школе. Натуралізм, поўны жыцця і характэрнасці, не пазбаўлены высакароднасці.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Гольбейн Старэйшы ў Артциклопедии
* Артыкул на рускай
* Біяграфічная картка, рус.

Катэгорыя:Мастакі Адраджэння
Катэгорыя:Мастакі Германіі
Ісфара (рака)

**Ісфара** (, ) — рака басейна Сырдар’і (у цяперашні час не даходзіць да яе) у Баткенскай вобласці Кыргызстана, Сагдыйскай вобласці Таджыкістана і Ферганскай вобласці Узбекістана. У верхнім цячэнні носіць назву Ак-Суу (Аксу), у сярэднім цячэнні — Караўшын (тадж. Каравшин), Караўшан.

Даўжыня ракі па дадзеных «Вялікай савецкай энцыклапедыі» — 130 км, па дадзеных Нацыянальнай энцыклапедыі Узбекістана — 107 км. Плошча басейна складае 3240 км². Жыўленне ракі пераважна снегавое і ледавіковае.

Катэгорыя:Рэкі Кыргызстана
Катэгорыя:Рэкі Таджыкістана
Катэгорыя:Рэкі Узбекістана
Cousinia adenophora

**Cousinia adenophora** — від кветкавых раслін роду  сямейства . Родам з Узбекістана.

## Батанічнае апісанне 
Лісце простае, чаргаванае. Суквецце — кошык. Плод — сямянка.

## Таксанамія 
*Cousinia adenophora* быў упершыню апісаны 1937 годзе.

## Спасылкі 
* 
* Кадастр флоры Узбекистана: Кашкадарьинская область (Inventory of the flora of Uzbekistan: Kashkadarya region)

Катэгорыя:Астравыя
Катэгорыя:Флора Цэнтральнай Азіі
Катэгорыя:Расліны на марках
Самаркандскі вілает

**Самаркандская вобласць (вілает)** () — адна з 12 абласцей (вілаятаў) Рэспублікі Узбекістан. Адміністрацыйны цэнтр — горад Самарканд. Важны эканамічны і культурны рэгіён краіны.

## Геаграфія 
Самаркандская вобласць размешчана ў цэнтральнай частцы Узбекістана, у басейне ракі Зераўшан. На крайняй поўначы мяжуе з Нурацінскім раёнам Наваійкай вобласці, на паўночным захадзе з Хатырчынскім і Карманінскім раёнамі Наваійкай вобласці, з захаду з Кызылтэпінскім раёнам Наваійкай вобласці, з поўдня з Мубарэкскім, Касанскім, Чыракчынскім і Кітабскім раёнамі Кашкадар’інскай вобласці, з усходу з Пенджыкенцкім раёнам Сагдыйскай вобласці Рэспублікі Таджыкістан, з паўночнага усходу з Бахмальскім, Галяаральскім і Фарышскім раёнамі Джыззакскай вобласці.

Цэнтральную частку вобласці займаюць аазісы і пагоркі, якія распасціраюцца з усходу на захад паміж Зераўшанскім і Туркестанскім хрыбтом.

У Самаркандскай вобласці знаходзіцца г.п.Чархін.
Прышчэпчык

**Прышчэ́пчык** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Васілевіч Прышчэпчык (нар. 1974) — беларускі навуковец-біёлаг
* Віталь Віктаравіч Прышчэпчык (1927—1983) — беларускі савецкі партыйны дзеяч
Яўген Паўлавіч Плужнік

**Яўген Паўлавіч Плужнік** (; , Канцяміраўка, Варонежская губерня, Расійская імперыя — , Салаўкі, РСФСР, СССР) — украінскі паэт, драматург, перакладчык. Ахвяра сталінскага тэрору.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў слабадзе Канцяміраўка Багучарскага павета Варонежскай губерні (Усходняя Слабажаншчына). Ягоны бацька — выхадзец з Палтавы.

Некаторы час вучыўся ў Варонежскай гімназіі (выключаны за ўдзел у нелегальных гуртках), пазней — у Растове-на-Доне, Баброве (Варонежчына). У 1918 годзе сям’я пераязджае ў Палтаўскую губерню, дзе Яўген Плужнік працуе настаўнікам мовы і літаратуры.

З 1920 году вучыўся ў Кіеўскім заатэхнічным інстытуце, дзе працаваў сястрын муж; навучанне пакінуў, каб стаць акцёрам. З 1921 году паэт навучаўся ў Кіеўскім музычна-драматычным інстытуце імя Мікалая Лысенкі, дзе вучыўся ў вядомага тады прафесара Уладзіміра Сладкапеўцава разам з В. Страявым і В. Асеевай. Не зважаючы на поспехі ў інстытуце, ён вымушаны кінуць вучобу праз сухоты. З 1924 года становіцца актыўным удзельнікам арганізацыі «Ланка».

У 1926 году хвароба абвастрылася, аднак паэт выжыў («Ты ведаеш, калі вельмі захацець, можна і не памерці …»). Лячэнне праходзіў у Ворзеле, пасля лячыўся двойчы на год у Крыму або на Каўказе. З 1923 года Яўген працаваў у рэдакцыях перакладчыкам, а вечарамі працягваў самаадукацыю і пісаў вершы.

4 снежня 1934 арыштаваны НКВД. Абвінавачаны ў прыналежнасці да нацыяналістычнай тэрарыстычнай арганізацыі. У 1935 годзе выязной Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда разам з Г. Эпікам, М. Кулішом, В. Падмагільным, А. Кавінькам ды іншымі прысуджаны да расстрэлу. Пазней прысуд змянілі на доўгае лагернае заключэнне на Салаўках, дзе ён памёр ад сухот. Яго апошнімі словамі была фраза «Я ўмыюся, успомню Дняпро і памру». Пахаваны на лагерным могілках. Магіла не захавалася.

Рэабілітаваны ў жніўні 1956 года. Умоўная магіла — на Байкавых могілках у Кіеве, 9 ўчастак.

## Літаратурная дзейнасць 
## Сям’я 
## Памяць
Пенджыкент

**Пенджыкент** — адміністрацыйны цэнтр Пенджыкенцкага раёна Сагдыйскай вобласці Рэспублікі Таджыкістан. Пенджыкент з’яўляецца адзіным населеным пунктам са статусам горада ў раёне і горадам абласнога падпарадкавання. Пенджыкент размешчаны за 270 км на паўднёвы захад ад Худжанда, за 240 км на паўночны захад ад Душанбэ, за 48 км на ўсход ад Самарканда (Узбекістан).

### Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Таджыкістана
Канібадам

**Канібадам** () — горад (з 1937 года) у Сагдыйскай вобласці Таджыкістана. Размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Ферганскай даліны, на Вялікім Ферганскага канале, які праходзіць па паўднёвай ускраіне горада, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Канібадам. У Канібадаме працуюць бавоўнапераапрацоўчыя заводы і прадпрыемствы па апрацоўцы сельгаспрадуктаў, прадзільная фабрыка і нафтаперапрацоўчы завод.

У горадзе дзейнічаюць драматычны тэатр, музей, тэхналагічны тэхнікум, 3 каледжы, педагагічнае вучылішча, медыцынскае вучылішча.

Захаваліся 2 медрэсэ.

### Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Таджыкістана
Лузгін

**Лузгі́н** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Андрэевіч Лузгін (1920—1977) — Герой Савецкага Саюза
* Васіль Іванавіч Лузгін (1914—1998) — беларускі савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч
Асака (Узбекістан)

**Асака** () — горад раённага падпарадкавання (з 2010) у Андыжанскай вобласці (Узбекістан). Адміністрацыйны цэнтр Асакінскага раёна. Насельніцтва 56,7 тыс. жыхароў (2005). Горад размешчаны ў Ферганскай даліне, на канале Шахрыхансай. Праз горад праходзіць лінія чыгункі Ташкент — Каканд, каля горада таксама здабыча нафты і прыроднага газу.

Катэгорыя:Гарады Узбекістана
Катэгорыя:Андыжанскі вілает
Катакурган

**Катакурган** () — горад ва Узбекістане, адміністрацыйны цэнтр Катакурганскага тумана (раёна) Самаркандскай вілаята (вобласці). Другі па колькасці насельніцтва (пасля Самарканда) горад Самаркандскага вілаята. Адзін з чатырох гарадоў абласнога падпарадкавання Самаркандскага вілаята.

Насельніцтва — 76,5 тыс. жыхароў (2009).

Узбекскі драматычны тэатр «Маджыдый».

## Вядомыя асобы 
* Валерый Станіслававіч Балтоўскі (нар. 1947) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і абсталявання хімічнай перапрацоўкі біямасы дрэва, хіміі драўніны.

Катэгорыя:Гарады Узбекістана
Катэгорыя:Самаркандскі вілает
Boulengerochromis microlepis

**Boulengerochromis microlepis** — від рыб сямейства Cichlidae, адзіны ў  родзе **Boulengerochromis**.

## Апісанне 
Буйны драпежнік. З'яўляецца эпідэмікам возера Танганьіка ва Усходняй Афрыцы. Магчыма з'яўляецца самым вялікім відам у сямействе, бо вырастае да 90 см і важыць да 4-5 кг.

## Таксанамія 
Від першапачаткова быў апісаны як *Tilapia microlepis* Джорджам Альбертам Буленджэрам у 1899 годзе.
Род быў перайменаваны ў яго гонар  у 1904 годзе.

## Спасылкі 
* FishBase (2006) Eds. Froese, R. and D. Pauly. World Wide Web electronic publication. fishbase.org version (07/2006).

Катэгорыя:Прэснаводныя рыбы
Ліндская храмавая хроніка

**Ліндская храмавая хроніка** — гэта мармуровая стэла, узведзеная ў 99 годзе да н. э. на акропалі Лінда (в. Родас) з вялікім надпісам, які змяшчае пералік дароў, паднесеных у найстаражытны храм Афіны Ліндыі. Стэла знойдзена дацкімі археолагамі ў пачатку XX ст. і ўпершыню апублікаваная ў 1912 годзе К. Блінкенбергам.

## Агульная характарыстыка помніка 
Тэкст уяўляе сабой адзін з самых доўгіх надпісаў, якія дайшлі да нас з эліністычнай эпохі. Пераважная частка тэксту захавалася.

Надпіс складаецца з трох частак. У першай утрымліваюцца некаторыя дэталі пастановы народнага сходу аб усталяванні стэлы.

Другая, самая доўгая, прадстаўляе сабой пералік прыблізна 40 дароў, паднесеных Афіне Ліндыі як героямі міфічных часоў (уключаючы эпаміна Лінда, Геракла, Алену, Менелая), гэтак і дзеячамі гістарычнай мінуўшчыны (уключаючы Аляксандра Вялікага, Піра, ).

Апісанне гэтых паднашэнняў зроблена больш ці менш фармалізаванай мовай: пазначана імя ахвяравальніка, сам дар (часам са згадваннем матэрыялу, з якога ён зроблены), цытуецца надпіс на паднашэнні (калі такі маецца) і, нарэшце, падаюцца «крыніцы», якія згадваюць ці апісваюць паднашэнне, якія не захаваліся да часу ўсталявання стэлы, каб ні ў кога не засталося сумненняў, што такія дары сапраўды былі калісь паднесеныя багіні. Усё такія сведчанні носяць літаратурны характар, большасць з іх — гэта мясцовыя радоскія хронікі (паведамляюцца аўтары і назвы твораў, прычым з вядомых пісьменнікаў фігурыруе толькі Герадот і толькі аднойчы), а таксама лісты жрацоў да гарадскога Савету.

У трэцяй частцы надпісу распавядаецца аб трох эпіфаніях (багаяўленнях) Афіны, тым, што здарылася, у гэтым храме ў тыя часы, калі народ Лінда востра меў патрэбу ў яе дапамозе. Першая такая эпіфанія здарылася ў эпоху грэка-персідскіх войнаў.

## Месца захоўвання надпісу 
Ліндская храмавая хроніка захоўваецца ў Нацыянальным музеі Даніі (Капенгаген).

## Літаратура 
* Кембрыджская гісторыя старажытнага свету. Том 4. Персія, Грэцыя і заходняе Міжземнамор’е. Каля 525—479 гг. да н. э./ Зав. з англ., падрыхтоўка тэксту, прадмова і заўвагі А. В. Зайкова. М.: Ладомир, 2011. 1112 c. ISBN 978-5-86218-496-9.

## Спасылкі 
* Lindos II 2
* New terms for new ideas By , ,  pages 105—125 ISBN 90-04-12046-7

Катэгорыя:Старажытнагрэчаская мова
Катэгорыя:Гістарычныя хронікі
Катэгорыя:Надпісы
Катэгорыя:Стэлы
Катэгорыя:Элінізм
Катэгорыя:99 да н.э.
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Родаса
Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага музея Даніі
Брукіт

** Брукіт** — мінерал, дыяксід тытану.

Брукіт па хімічным складзе ідэнтычны рутылу і анатазу. Змяшчае 59,94 % тытана і 40,06 % кіслароду. Пры тэмпературы 750 °C пераходзіць у рутыл.

Мінерал быў названы ў гонар  (1771—1857), англійскага мінеролага.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Брукіт у базе «Каталога Мінералаў» Фота, апісанні, радовішчы (руск.)&nbsp;
* Брук у базе webmineral.com

Катэгорыя:Мінералы тытану
Катэгорыя:Вокіслы (мінералы)
Бекабад

**Бекабад** () — горад у Ташкенцкім вілаеце Узбекістана.

Насельніцтва — 101,2 тыс. жыхароў (2009). Размешчаны за 115 км на поўдзень ад Ташкента, на берагах ракі Сырдар’я, на месцы яе выхаду з Ферганскай даліны ў Галодны стэп, каля Бегавацкіх парогаў. Праз горад праходзіць чыгуначная лінія Хаваст — Каканд.

Непасрэдна каля горада праходзіць мяжа з Сагдыйскай вобласцю Таджыкістана, адміністрацыйны цэнтр якой Худжанд размешчаны за 33 км на ўсход ад Бекабада.

Катэгорыя:Гарады Узбекістана
Катэгорыя:Ташкенцкі вілает
Бубон

**Бубон** ( — пах) — павелічэнне лімфатычных вузлоў з прычыны запалення. Сустракаецца пры такіх інфекцыйных захворваннях як бубонная чума, ганарэя, хламідыёз, герпес,  або сіфіліс. Ён падобны па вонкавым выглядзе на велізарную , і, як правіла, з’яўляецца пад пахай, у пахвіне або на шыі.

Паводле гістарычных запісаў, бубоны былі характэрныя для пандэміі, вядомай як Чорная смерць, і, магчыма, для іншых старажытных пандэмій. Падчас такіх пандэмій было прынята праколваць бубоны. Тым не менш, у сучаснай медыцыне гэта лячэнне лічыцца бескарысным і, магчыма, шкодным.

Бубоны рэдка патрабуюць якой-небудзь формы мясцовага догляду. Для хворых чумой надрэз і  уяўляе небяспеку для навакольных, што кантактуюць з пацыентам, з-за  змесціва бубона. Пункцыі могуць быць выкананы для дыягнастычных мэтаў, а таксама могуць спрыяць аблягчэнню сімптомаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сімптомы захворванняў чалавека
Катэгорыя:Чума
Зборная Беніна па футболе

**Зборная Беніна па футболе** прадстаўляе Бенін на міжнародных матчах і турнірах па футболе. Кіруючая арганізацыя — Федэрацыя футбола Беніна. Да 1975 года зборная Беніна насіла назву зборнай Дагамеі. Да канца 90-х гадоў XX стагоддзя зборная Беніна з’яўлялася адным з аўтсайдараў афрыканскага футбола, з пачаткам XXI стагоддзя бенінская зборная набыла статус «серадняка», тройчы патрапіўшы ў фінальную частку Кубка афрыканскіх нацый у 2004, 2008 і 2010 гадах, а ў 2019 годзе дайшла да чвэрцьфіналу.

## Чэмпіянат свету 
* 1930—1970 — *не ўдзельнічала*
* 1974 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1978—1982 — *не ўдзельнічала*
* 1986 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1990 — *не ўдзельнічала*
* 1994 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1998 — *не ўдзельнічала*
* 2002—2018 — *не прайшла кваліфікацыю*

## Кубак афрыканскіх нацый 
* 1957—1970 — *не ўдзельнічала*
* 1972 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1974 — *знялася са спаборніцтваў*
* 1976 — *знялася са спаборніцтваў*
* 1978 — *не ўдзельнічала*
* 1980 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1982 — *не ўдзельнічала*
* 1984 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1986 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1988 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1990 — *не ўдзельнічала*
* 1992 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1994 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 1996 — *знялася са спаборніцтваў*
* 1998 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2000 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2002 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2004 — групавы этап
* 2006 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2008 — групавы этап
* 2010 — групавы этап
* 2012—2017 — *не прайшла кваліфікацыю*
* 2019 — 1/4 фіналу
* 2021 — *не прайшла кваліфікацыю*

Бенін
Катэгорыя:Футбол у Беніне
Стэфэн Кары

**Уордал Стывен «Стэф» Кары** (;  г, Акран, ЗША) — амерыканскі прафесійны баскетбаліст, гульнёвы абаронца клубу Голдэн Стэйт Уорыёрз.

Двухразовы чэмпіён НБА (2015, 2017), а таксама двухразовы Самы каштоўны гулец НБА (у сезонах 2014/15, 2015—2016, двухразовы Чэмпіён свету ў складзе зборнай ЗША (2010, 2014). Усю прафесійную кар’еру выступае за «Голдэн Стэйт Уорыёрз».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і таксама прафесійнага баскетбалісту Дэла Кары ў горадзе Акран, штат Агая, 14 сакавіка 1988 года. Скончыў сярэднюю школу Шарлату, дзе гуляў за баскетбольныя каманды і быў уключаны ў сімвалічныя зборныя канферэнцыі і штату. Пасля гэтага паступіў у Каледж Дэвідсана ў Паўночнай Караліне.

## Кар’ера ў Каледжы Дэвідсана 
Стэф Кары гуляў за каманду каледжа на працягу 3 гадоў. За гэты час ён правёў 104 гульні, у якіх набіраў 25.3 ачка, рабіў 4,5 падборы і 3,7 перадачы. Гэта статыстыка дапамагла яму спачатку стаць лепшым пачаткоўцам, а потым і лепшым гульнем Паўднёвай канферэнцыі. У 2008 годзе быў уключаны у другую сімвалічную зборную гульняў студэнцкага чэмпіянату ЗША, а ў наступным годзе — у першую.

## Кар’ера ў НБА 
### 2009—2013 
На драфце НБА 2009 году Кары быў абраны пад 7-м нумарам камандай Голдэн Стэйт Уорыёрз і адразу стаў асноўным гульнёвым абаронцай. У першай гульне набраў 14 ачкоў і аддаў 7 перадач. Дзякуючы выдатнай статыстыцы (17.5 ачкоў, 5.9 рэзультатыўных перадач, 1.9 перахопаў) ён заняў другое месца ў галасаванні на Лепшага пачаткоўца НБА саступіўшы гульцу Сакрамента Кінгз Тайріку Эвансу.
 
У 2011 годзе Стэф удзельнічаў у Конкурсу уменняў НБА, які выйграў. Скончыў сезон з сярэднімі паказчыкамі 18.6 ачкоў, 5.8 ассістаў і 1.5 перахопа, а таксама з рэкордным для клубу і лепшым працэнтам рэалізацыі штрафных кідкоў у лізе (93.4 %). У маі 2011 году Кары атрымаў траўму правага сухажылля вызванага неаднаразовым расцяжэннем звязкаў правай нагі.

Да старту наступнага сезону галенастоп аднавіўся, але Стывен паўторна траўміраваўся ў студзені. Праз месяц ён зноў атрымаў расцяжэнне і ў красавіку быў зноў праапераваны. У гэтым сезоне Кары з’явіўся толькі у 26 гульнях.

### 2014—2017 
У прадсезонцы Кары закюлчыў 4-гадовы кантракт на $44 мільёна з Уорыёрз. На працягу года за Стэфам і яго аднаклубнікам Клэям Томпсанам замацавалась мянушка «Сплэш Бразерс» за выдатную гульню і ў асаблівасці за кідкі з трохачковай дугі. У лютым 2013 Кары усталяваў рэкордны ў кар’еры паказчык па ачках, набраўшы 54 пункты ў гульне супраць Нікс, уключая 11 трохачковых (рэкорд Уорыёрз. У канцы сезону Кары усталяваў рэкорд Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі па колькасці трохачковых за сезон. Яго сярэднія паказчыкі ў 22.9 ачка і 6.9 ассісту за гульню дазволілі клубу прайсці у плэй-оф, дзе яны разабраліся з Дэнверам у 6 гульнях, а потым таксама у 6 гульнях саступілі Сан-Антоніа.
У 2015 і ў 2016 гадах атрымліваў прыз MVP НБА.

Катэгорыя:Ігракі «Голдэн Стэйт Уорыярз»
Катэгорыя:Баскетбалісты НБА
Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Лозі (мова)

**Лозі**, або **ротсэ** (саманазвы: *silozi, serotze*) — мова групы банту, распаўсюджаная на поўначы Паўднёвай Афрыкі, пераважна ў Замбіі, Батсване, Анголе, Намібія і Зімбабвэ. Родная мова народа лозі. 

Мае рэгіянальны афіцыйны характар у Замбіі і Намібіі. 

## Гісторыя 
Мова лозі паходзіць ад дыялекта *калола* старажытнай мовы сесута. *Калола* заваявалі ў 1845 - 1864 гг. паўднёвы захад сучаснай Замбіі і рэгіён Капрывы. Нават пасля ўзнаўлення дзяржавы лозі ў другой палове XIX ст. яна з'яўлялася прыдворнай гаворкай.

У 1878 - 1885 гг. у дзяржаве лозі былі заснаваны рэлігійныя цэнтры французскіх місіянераў, якія для распаўсюджвання каталіцызму, карысталіся дапамогай хрысціян-басута. Дзякуючы гэтаму адзіная мова пашыралася сярод простых лозі праз сетку касцёлаў і хрысціянскіх школ.

## Пісьмо 
Першыя запісы на мове лозі з'явіліся ў XIX ст. У 1977 г. у Замбіі адбылася стандартызацыя пісьмовай мовы. Сучасны алфавіт лозі складзены на аснове лацінкі, уключае 26 літар. 

## Кароткі размоўнік 
## Спасылкі 
* Lozi (siLozi)
* The Lozi Language
* Lozi Phrases — Useful Expressions
* Useful phrases in Lozi

Катэгорыя:Мовы банту
Катэгорыя:Мовы Замбіі
Катэгорыя:Мовы Анголы
Катэгорыя:Мовы Намібіі
Катэгорыя:Мовы Батсваны
Ісфара

**Ісфара** — індустрыяльны горад на поўначы Таджыкістана. Адміністрацыйны цэнтр Исфаринского раёна Сагдыйскай вобласці. Размешчаны ў перадгор’ях Туркестанскага хрыбта, на рацэ Ісфара.

Ісфара размешчана ў паўночна-ўсходняй частцы Сагдыйскай вобласці. Клімат кантынентальны, гарачае лета і ўмерана халодная зіма. Тэмпература паветра пераважна +27 °C у ліпені і −3 ° С у студзені. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае 200—500 мм.

### Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Таджыкістана
Гліцэрыды

]]
]]

## Наменклатура 
**Гліцэрыды** (ацілгліцэролы) — эстэры гліцэрыны і тлустых кіслот.

## Наменклатура 
Існуюць тры віды гліцэрыдаў:
* монагліцэрыды — замешчаны адзін атам H;
* дыгліцэрыды — замешчаныя два атама Н;
* трыгліцэрыды — замешчаныя тры атама Н.
Алеі і тлушчы ў асноўным змяшчаюць трыгліцерыды, але пад дзеяннем натуральных ферментаў (ліпазы) яны гідралізуюцца да мона- і дыгліцэрыдаў і вольных тлустых кіслот.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ліпіды
Катэгорыя:Эстэры карбонавых кіслот
Карл III (герцаг Савойскі)

**Карл III Савойскі**, таксама Карл Добры (; 10 кастрычніка 1486 — 17 жніўня 1553) — герцаг Савойскі з 1504 года. Большая частка герцагства з 1536 года і аж да яго смерці знаходзілася ва ўпраўленні пляменніка герцага — караля Францыі Францыска I, які разглядаў яе як плацдарм для вядзення Італьянскіх войнаў з Габсбургамі.

Катэгорыя:Кіраўнікі Савоі
Трыпс люцэрнавы

**Трыпс люцэрнавы** (*Thrips phalerata*) — від трыпсаў з роду .

## Апісанне 
Цела імага ад чорна-бурага да чорнага колеру, даўжынёй 1.2-1.4 мм. Крылы цёмныя, са светлай папярочнай паласой каля аснавання; 2-і членік лапак без зубчыкаў або грудкоў на ўнутраным краі.

## Арэал 
Расія: Прыморскі край; Сібір, еўрапейская частка. Казахстан, Сярэдняя Азія, Закаўказзе, Еўропа.

## Экалогія 
Зімуюць лічынкі ў глыбокім пласце глебы. Дарослыя асобіны вылятаюць вясной. Яйкі адкладаюць ў тканку пупышак, бутонаў і кветкаў. На адным суквецці 80-100 яек.

## Значэнне 
Пашкоджвае суквецці канюшыны, лубіна, люцэрны і іншых бабовых.

## Літаратура 
* Насекомые — вредители сельского хозяйства Дальнего Востока. — Владивосток. Беляева Е. А.. 1995.

Катэгорыя:Пузыраногія
Катэгорыя:Насякомыя-шкоднікі сельскай гаспадаркі