open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валерый Васільевіч Лабаноўскі

{{Футбаліст
|імя                         = Валерый Лабаноўскі
|поўнае імя                  = Валерый Васільевіч Лабаноўскі
|выява                       = 
|апісанне выявы              = 
|мянушкі                     = *Мэтр*, *Палкоўнік*, *ВВЛ*, *Айсберг*, *Пануры мядзведзь*
|дата нараджэння             = 
|месца нараджэння            = 
|дата смерці                 = 
|месца смерці                = 
|грамадзянства               = 
|рост                        = 
|вага                        = 
|пазіцыя                     = нападнік
|клубы                       = 
|нацыянальная зборная        = 
|трэнерскія клубы            = 

 { style="background:transparent"
 
}
{ style="background: transparent"
   
}
{ style="background: transparent"
   
}
}}
**Валерый Васільевіч Лабаноўскі** (; ,  — , ) — выбітны ўкраінскі футбаліст, трэнер па футболе. Шматгадовы настаўнік кіеўскага «Дынама», на чале якога двойчы выйграваў Кубак уладальнікаў кубкаў. Тройчы быў настаўнікам зборнай СССР, з якой стаў віцэ-чэмпіёнам Еўропы 1988. Галоўны трэнер зборнай Украіны ў 2000—2001 гадах.
 
Майстар спорту СССР (1960). Заслужаны трэнер СССР (1975). Кавалер савецкіх ордэнаў «Знак Пашаны» (1971) і Працоўнага Чырвонага Сцяга (1987). Кавалер ордэна Украіны «За заслугі» II ступені. Герой Украіны (2002, пасмяротна). Кавалер Рубінавага ордэна УЕФА «За заслугі» (2002).
 
Адзін з лепшых трэнераў у гісторыі футбола, уваходзіць у спіс 50 лепшых трэнераў за апошніх 50 гадоў (1959—2009) па версіі World Soccer, а таксама ў спіс лепшых трэнераў пасляваеннага перыяду па версіі The Times. Заняў 7-ы радок у спісе лепшых трэнераў усіх часоў і народаў па версіі Football Pantheon.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты СССР
Катэгорыя:Ігракі зборнай СССР па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Данецк
Катэгорыя:Ігракі ФК Чарнаморац Адэса
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Кіеў
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры СССР
Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры СССР
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Украіны
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Украіны па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дынама Кіеў
Катэгорыя:Трэнеры зборнай Кувейта па футболе
Катэгорыя:Трэнеры зборнай ААЭ па футболе
Катэгорыя:Трэнеры зборнай СССР па футболе
Катэгорыя:Трэнеры ФК Дняпро Дніпро
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па футболе
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 1976 года
Катэгорыя:Выпускнікі Адэскага нацыянальнага політэхнічнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Кавалеры ўкраінскага ордэна «За заслугі» 2 ступені
Катэгорыя:Пахаваныя на Байкавых могілках
Катэгорыя:Члены КПСС
Канеўскае вадасховішча

**Канеўскае вадасховішча** () — адно з шасці буйных украінскіх вадасховішчаў на Дняпры, размешчанае часткова ў Кіеўскай і часткова ў Чаркаскай вобласці.
 
Канеўскае вадасховішча мае плошчу 675 км² і ўтрымоўвае каля 2,63 км³ вады. Даўжыня — 123 км, максімальная шырыня — 8 км. Найбольшая глыбіня 21 м. Ля берагоў Канеўскае вадасховішча вельмі мелкаводнае. У яго ўпадаюць рэкі Стугна і Трубеж. Найбольш буйнымі гарадамі ля Канеўскага вадасховішча з’яўляюцца Кіеў (паўднёвыя прыгарады), Пераяслаў і Канеў.
 
Плаціна вадасховішча знаходзіцца ў 1 кіламетры на паўночны захад ад цэнтра Канева. Пры ёй працуюць гідраэлектрастанцыя і шлюз. Плаціна была пабудавана паміж 1972 і 1978 гадамі і з’яўляецца пераважна буйной дамбай агульнай даўжынёй у 16 км.

Катэгорыя:Вадасховішчы Украіны
Катэгорыя:Геаграфія Кіеўскай вобласці
Катэгорыя:Геаграфія Чаркаскай вобласці
Катэгорыя:Дняпро
Аэрапорт Барыспаль

**Аэрапорт Барыспаль** () — міжнародны аэрапорт горада Кіева (Украіна), найбуйнейшы па аб’ёмах перавозак аэрапорт на тэрыторыі Украіны. Афіцыйная назва — **Дзяржаўнае прадпрыемства «Міжнародны аэрапорт Барыспаль»**. Пабудаваны архітэктарамі А. В. Дабравольскім, А. І. Маліноўскім, Д. П. Папенка.
 
Размешчаны за 18,5 км на ўсход ад ўезду ў Кіеў (Харкаўскай плошчы і станцыі метро «Барыспальская»), у горадзе Барыспаль Кіеўскай вобласці. Абслугоўвае 62 % міжнародных авіяперавозак Украіны. За 2011 год аэрапорт абслужыў 8.000.000 пасажыраў. У дзень правядзення фінальнага матчу футбольнага чэмпіянату Еўра-2012, 1 ліпеня, міжнародны аэрапорт Барыспаль абслужыў 630 рэйсаў (358 — на прыбыццё і 272 — на адпраўку). Абсалютны сутачны максімум пасажыраў, якія скарысталіся паслугамі аэрапорта, склаў 39 317 чалавек. З аэрапорта «Барыспаль» 43 міжнародныя і 9 ўкраінскіх авіякампаній выконваюць рэгулярныя рэйсы па 95 напрамках (83 міжнародных і 12 ўнутрыўкраінскіх).
 
Аэрадром здольны прымаць любыя тыпы паветраных судоў. Класіфікацыйныя лікі УПП (PCN): 18п/36л 39/R/C/X/T, 18л/36п 80/R/C/W/T.

## Гісторыя 
Заснаваны пастановай Савета Міністраў УССР 22 чэрвеня 1959 года на базе ваеннага аэрадрома.
* 7 ліпеня 1959 пачаліся грузавыя і пасажырскія перавозкі. Першыя абслугоўваныя рэйсы: Масква-Кіеў-Масква і Ленінград-Кіеў-Ленінград.
* У лістападзе 1960 заснавана паветраная група самалётаў Ту-104 і Ан-10.
* У 1965 годзе быў адкрыты новы Барыспальскі аэравакзал.
* З 1974 года ў складзе паветранай групы 4 флота турбарэактыўных Ту-104, Ту-134 і Ту-154 і 2 флота турбавінтавых Іл-18.
* З 1980-х гадоў аэрапорт забяспечваў некаторыя замежныя перавозкі вышэйшай апарата СССР; шараговыя грамадзяне СССР вылецець за мяжу маглі толькі з маскоўскага аэрапорта Шарамецьева.
* Загадам Міністра транспарту Украіны ад 11 сакавіка 1993 года ў Кіеве створаны Дзяржаўны міжнародны аэрапорт.

## Структура 
 Boeing 737—800 на пасадцы.]]
Аэрапорт мае пяць тэрміналаў:
* **Тэрмінал A** — арыентаваўся на авіяпасажыраў, якія падарожнічаюць у межах Украіны (унутраныя рэйсы); З 14 верасня 2011 года закрыты. Зараз вядзецца рэканструкцыя тэрмінала.
* **Тэрмінал В** — абслугоўвае ўнутраныя і міжнародныя рэйсы
* **Тэрмінал С** — абслугоўваў VIP-пасажыраў да 1 жніўня 2012 г. З пачатку жніўня VIP-пасажыраў абслугоўвае прэм’ер-VIP зала тэрмінала D,
* **Тэрмінал D** — арыентаваны на міжнародныя рэйсы і абслугоўванне VIP-пасажыраў. Плануецца пашырэнне тэрмінала і пераклад у яго ўнутраных рэйсаў.
* **Тэрмінал F** — міжнародныя палёты, у асноўным чартарныя і бюджэтныя авіякампаніі
* **Грузавы тэрмінал** «BW».
 
У 2007 годзе тэрмінал В быў рэканструяваны. У канцы 2008 года пачалося будаўніцтва тэрміналаў D (афіцыйнае адкрыццё адбыцца 28 мая 2012 года) і F (афіцыйнае адкрыццё адбылося 31 кастрычніка 2010 года). Запланавана будаўніцтва хуткаснай чыгуначнай лініі з аэрапорта ў Кіеў.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Аэрапорты Украіны
Катэгорыя:Транспарт Кіева
Чабор звычайны

**Чабо́р звычайны** (*Thymus vulgaris*) — кветкавая расліна роду  сямейства .

## Апісанне 
Аднагадовая расліна, паўкусцік з павуцініста-апушаным на ніжнім баку лісцем. Свежае лісце чабару мае ў сабе да 50 мг% аскарбінавай кіслаты, да 9 мг% караціну, да 40мг% руціну, 0,3—0,5Ур эфірнага алею.

## Выкарыстанне 
У ежу спажываюць лісце і маладыя парасткі свежыя і сушаныя як прыправу да многіх страў. У медыцыне ім карыстаюцца як заспакаяльным сродкам пры расстройстве нервовай сістэмы, хваробах бронхаў, органаў стрававання, коклюшы, рэўматызме. Алей з насення і лісця чабору звычайнага ўтрымлівае тымол, выкарыстоўваемы ў вытворчасці ментолу, хімічных індыкатараў, у якасці антысептыка і процігліставага сродку.

## Агратэхніка 
Найбольш прыдатныя для вырошчвання чабару супясчаныя лёгкасугліністыя глебы з нейтральнай або слабакіслай рэакцыяй. Насенне сеюць у першай палове вясны ў пасяўныя скрынкі, вырашчаную расаду садзяць у адкрыты грунт на адлегласці паміж раслінамі 18—20 см, паміж радамі 35—40 см, на глыбіню 0,5—1 см. Усходы прарэджваюць на 15—20 см. Убіраюць у пачатку цвіцення. Сцёблы, зрэзаныя і звязаныя ў пучкі, сушаць у цені.

## Літаратура 
*  — С. 307.
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

## Спасылкі 
* 

звычаны
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Кусцікі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Меданосныя расліны
Палата Прадстаўнікоў Кіпра

**Палата Прадстаўнікоў Кіпра** (; ) — аднапалатны прадстаўнічы і заканадаўчы орган (парламент) Рэспублікі Кіпр, які фарміруецца на абшчыннай аснове.

## Склад і паўнамоцтвы 
У склад парламента ўваходзяць 59 дэпутатаў, якія выбіраюцца на пяцігадовы тэрмін.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Кіпр
Катэгорыя:Дзяржаўны лад Кіпра
Дзір

**Дзір** (у Іпацьеўскім летапісе таксама Дирдъ, ?—) — вараг з дружыны Рурыка, кіеўскі князь у 864—882 гадах (кіраваў разам з Аскольдам). Існуе таксама версія, што Дзір быў нашчадкам князя Кія — легендарнага заснавальніка Кіева.

## Апісанне ў летапісах 
Паводле «Аповесці мінулых гадоў», Аскольд і Дзір былі баярамі (дружыннікамі) наўгародскага князя Рурыка, які адпусціў іх у паход на Царград. Яны размясціліся ў Кіеве, захапіўшы ўладу над палянамі, якія ў гэты час не мелі свайго князя і плацілі даніну Хазарыі (864).

Паводле звестак Ніканаўскага летапісу, Аскольд і Дзір у 865 напалі на падуладны Рурыку Полацк «и много зла сътвориша».
 
Далей у «Аповесці» паведамляецца, што ў 866 годзе пад правадырствам Дзіра і Аскольда быў здзейснены першы паход русі на Царград (візантыйскія крыніцы паказваюць 860 год, паведамляючы толькі аб адным правадыры русаў, не называючы яго імя).
 
Пазней, пад 882 годам «Аповесць» паведамляе аб паходзе пераемніка Рурыка, наўгародскага князя Алега, які, захапіўшы Смаленск і шэраг іншых зямель, падышоў да Кіева і даведаўся, што тут пануюць Аскольд і Дзір. Тады Алег схаваў ваяроў у ладдзях і паслаў за Аскольдам і Дзірам, назваўшыся купцом, якія плывуць у грэчаскія землі «ад Алега і Ігара княжыча». Калі ж тыя прыйшлі, воіны выйшлі з ладдзей і Алег сказаў Аскольда і Дзіру, што яны не князі, не княскага роду, а ён, Алег, княскага, а разам з ім малалетні сын Рурыка Ігар. Пасля гэтага Аскольд і Дзір былі забітыя, а Алег стаў кіеўскім князем.

Катэгорыя:Вялікія князі кіеўскія
Катэгорыя:Рускія князі IX стагоддзя
Катэгорыя:Кіраўнікі ўсходніх славян да Рурыкавічаў
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў IX стагоддзі
Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнай Русі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кіеве
Lampetra

***Lampetra*** — род жывёл сямейства  класа . Многія віды ядомыя.

Род налічвае 18 відаў:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Міногападобныя
Брызгліна

**Брызглі́на** (*Euonymus*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Вечназялёныя і лістападныя кусты або невялікія дрэвы. Галінкі гладкія ці ў густых бародаўках. Лісце авальна-падоўжанае, супраціўнае. Кветкі двухполыя, рознага колеру, пляскатыя, у паўпарасоніках, зрэдку — адзіночныя. Плод — скурыстая каробачка.

## Арэал 
Налічваецца каля 220 відаў. Пашыраны ў Еўропе, Азіі (асабліва ў Кітаі, Японіі, Індакітаі, Гімалаях), Амерыцы і Аўстраліі. На тэрыторыі Беларусі ў лясах, хмызняках па берагавых схілах рэк і ў ярах трапляюцца брызгліна бародаўчатая і брызгліна еўрапейская, вырошчваюць шэраг інтрадукаваных відаў.

## Некаторыя віды 
* 
* 
* 

## Значэнне і выкарыстанне 
Дэкаратыўныя, лекавыя (сардэчны, гіпатэнзіўны, ірвотны, слабіцельны, вітамінны сродак), інсектыцыдныя, тэхнічныя (драўнінныя, гутаперчаносныя, фарбавальныя і алейныя) расліны. Усе часткі брызгліны ядавітыя (маюць сардэчны гліказід эванізід), у лісці да 170 мг% аскарбінавай кіслаты.

## Літаратура 
* 
*  — С. 333—334.

Катэгорыя:Брызглінавыя
Кіева-Святошынскі раён

**Кіева-Святошынскі раён** () — былая адміністрацыйная адзінка ў цэнтры Кіеўскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — горад Кіеў ().

## Гісторыя 
Скасаваны 17 ліпеня 2020 года пасля завяршэння адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы.

### Геаграфія 
Плошча 726 км². Асноўныя рэкі — Ірпень, Ніўка.
 
Раён мяжуе на поўначы з Барадзянскім і Вышгарадскім, на поўдні — з Васылькіўскім і Абухіўскім, на захадзе — з Макарыўскім раёнамі Кіеўскай вобласці, на ўсходзе — з горадам Кіевам.

### Дэмаграфія 
Насельніцтва раёна складае 154 354 чалавекі (даныя 2006 г.), у тым ліку ў гарадскіх умовах пражываюць каля 72 447 чалавек. Усяго налічваецца 52 населеныя пункты.

### Адміністрацыйны падзел 
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 гарадскіх, 1 пасялковага і 25 сельскіх саветаў.

### Населеныя пункты 
На тэрыторыі раёна размешчаны 2 гарады раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 49 сёлаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Раёны Кіеўскай вобласці
Братаўка

**Бра́таўка** (*Melampyrum*) — род кветкавых раслін сямейства заразіхавых.

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя травяністыя паўпаразітныя расліны з прамастойным простым або разгалінаваным сцяблом і слаба развітым коранем, на якім размешчаны гаўсторыі. Лісце супраціўнае ці амаль супраціўнае, ад лінейнага да лінейна-яйцападобнага, суцэльнае і суцэльнакрайняе. Кветкі жоўтыя, ружовыя або белаватыя, размешчаны па адной у пазухах буйных лістападобных, часта ярка афарбаваных прыкветкаў, сабраны у канцавыя гронка- ці коласападобныя суквецці. Плод — сціснутая з бакоў каробачка з дзвюма створкамі.

## Пашырэнне 
Адрозніваецца каля 50 відаў. Пашыраны ў Еўропе, Азіі і Паўночнай Амерыцы. На тэрыторыі Беларусі найчасцей трапляюцца ,  і ; растуць у лясах, хмызняках, на палянах, лугах і балотах.  трапляецца на поймавых лугах і ў хмызняках;  — у лясах,  — каля дарог і на палях.

## Выкарыстанне 
Дэкаратыўныя, лекавыя, меданосныя і ядавітыя (насенне мае ядавітыя алкалоіды і гліказід рынанцін) расліны; некаторыя віды — пустазелле.

## Літаратура 
* Братаўка // 
*  — С. 327.


Катэгорыя:Расліны-паразіты
Хазарскі каганат

**Хазарскі каганат**, **Хазарыя** (650—969) — сярэднявечная дзяржава, створаная качавым народам — хазарамі. Вылучыўся з Заходне-Цюркскага каганата. Кантраляваў тэрыторыю Перадкаўказзя, Ніжняга і Сярэдняга Паволжа, сучаснага паўночна-заходняга Казахстана, Прыазоўя, ўсходнюю частку Крыма, а таксама стэпы і лесастэпы Усходняй Еўропы да Дняпра. Цэнтр дзяржавы першапачаткова знаходзіўся ў прыморскай частцы сучаснага Дагестана, пазней перамясціўся ў нізоўі Волгі. Частка кіруючай эліты прыняла іўдаізм. У палітычнай залежнасці ад хазараў знаходзілася частка ўсходнеславянскіх племянных саюзаў.

## Спасылкі 

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Расіі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Украіны
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Казахстана
Катэгорыя:Іўдзейскія дзяржавы
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Цэнтральнай Азіі
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Каўказа
Катэгорыя:Гісторыя Дагестана
Катэгорыя:Каганаты
Шчаўе

**Шчаўе** (*Rumex*) — род кветкавых раслін сямейства драсёнавых.

## Апісанне 
Аднагадовыя і шматгадовыя травяністыя і паўкустовыя расліны вышынёй да 120 см. Сцёблы прамыя, разгалінаваныя. Лісце ў прыкаранёвай разетцы, суцэльнае, лінейнае ці стрэлкападобнае. Кветкі дробныя, сабраныя ў мяцёлчатае суквецце. Плод арэшкападобны.

## Арэал 
Пашыраны ў нетрапічных зонах і ў гарах тропікаў (большай часткай пустазелле), у Еўразіі, Афрыцы, Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы; у Расіі (у асноўным у Еўрапейскай частцы) каля 70 відаў. На Беларусі найбольш вядомыя , , , , , . Трапляюцца на лугах, узлесках, травяністых схілах, балотах. Культывуюць садовыя формы і сарты  і .

## Віды 
Больш 150 відаў:

Спіс асобных відаў:
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Значэнне 
Лекавыя, агароднінныя, кармавыя расліны, многія віды — пустазелле.

## Літаратура 
*
Порт-Саід (мухафаза)

**Порт-Саід** (Бур-Саід) — мухафаза ў Арабскай Рэспубліцы Егіпет. Адміністрацыйны цэнтр - горад Порт-Саід. Размешчана на паўночным усходзе краіны, ля ўваходу ў Суэцкі канал. Амаль усю тэрыторыю мухафазы займае горад Порт-Саід.

## Эканоміка 
Асноўным сектарам эканомікі з'яўляецца гандаль. 1 студзеня 1976 г., падчас кіравання Анвара Садата, у мухафазе была створана свабодная эканамічная зона, у якой усе імпартуемыя тавары не абкладаліся мытнымі зборамі, што паслужыла прычынай для эканамічнага ўздыму горада Порт-Саід. Пазней тут быў заснаваны шэраг прадпрыемстваў па вытворчасці гатовага адзення, якое пастаўлялася ў ЗША і краіны Еўропы. У свабоднай эканамічнай зоне працуе каля 500 000 рабочых, якія прыязджаюць сюды штодня на працу з Александрыі, Дакахліі і Шаркіі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Port Said Governorate  Афіцыйны сайт (на арабскай мове)
* Спіс губернатараў Порт-Саіда  (на арабскай)

Катэгорыя:Мухафазы Егіпта
6 кастрычніка (мухафаза)

**Мухафаза 6 кастрычніка** была ўтворана ў красавіку 2008 года. Да гэтага з’яўлялася часткай мухафазы Эль-Гіза. Размешчана на захад ад паўднёвай частцы дэльты Ніла.
 
У мухафазе 4 вышэйшыя навучальныя ўстановы, сярод іх — Універсітэт 6 кастрычніка. Акрамя жылых раёнаў, тут знаходзяцца некалькі прамысловых зон, развіта турыстычная і забаўляльная інфраструктура (Дрым-Ленд, Раял-Гардэнз, Нью-Гіза, Палм-Хілз і інш.)

Катэгорыя:Мухафазы Егіпта
Александрыя (мухафаза)

**Александрыя** (Аль-Іскандэры) — мухафаза ў Арабскай Рэспубліцы Егіпет. Адміністрацыйны цэнтр — горад Александрыя. Размешчана на поўначы краіны, на ўзбярэжжы Міжземнага мора, на захад ад мухафазы Бухейра і на ўсход ад мухафазы Матрух. Насельніцтва 4.110.015 жыхароў (2006). Акрамя горада Александрыя мухафаза ўключае ў сябе горад Борг-эль-Араб на захад ад Александрыі, дзе знаходзіцца міжнародны аэрапорт.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Мухафазы Егіпта
Бусельнік

**Бу́сельнік**, **грабелькі**, **журавельнік** (*Erodium*) — род кветкавых раслін сямейства гераніевых.

## Апісанне 
Адна-, двух- ці шматгадовыя травяністыя расліны з апушаным распасцёртым або ўзнятым сцяблом. Лісце супраціўнае, перыстае ці лопасцевае, ніжняе звычайна сабранае ў разетку. Кветкі пераважна пурпуровыя, ружовыя ці ліловыя з цёмнымі жылкамі, у шматкветкавых паўпарасоніках, радзей адзіночныя. Плод — зборны арэшак (стэрыгма).

Выдзяляецца каля 90 відаў. Пашыраны пераважна ва ўмераных абласцях Паўночнага паўшар’я і ў Міжземнамор’і. На тэрыторыі Беларусі трапляецца , як пустазелле, а таксама на пустках і сметніках.

## Гаспадарчае значэнне 
Лекавыя (вяжучы, кроваспыняльны, процісутаргавы сродак) і дэкаратыўныя расліны, маюць дубільныя рэчывы, вітамін С, карацін, арганічныя кіслоты, смолы.

## Літаратура 
* 
* Аистник // 

Катэгорыя:Гераніевыя
Асуан (мухафаза)

**Асуан** — мухафаза ў Арабскай Рэспубліцы Егіпет. Адміністрацыйны цэнтр - горад Асуан. Размешчана на поўдні краіны, у даліне Ніла. Знаходзіцца на захад ад мухафазы Чырвонае Мора, на ўсход ад мухафазы Новая Даліна. На поўначы мяжуе з мухафазай Кена, на поўдні - з Суданам.
 
Мухафаза славіцца сваімі гістарычнымі помнікамі часоў фараонаў (Абу-Сімбел, Філы, Элефанціна, Нехен, храмы Ком-Омба, Эсны), а таксама Асуанскай плацінай.

## Насельніцтва 
Насельніцтва мухафазы складае 1.184.432 чалавек (2006). Акрамя арабаў Егіпта, тут пражываюць розныя этнічныя групы нубійцаў, а таксама значная доля бедуінаў, якія вядуць качавы лад жыцця (бені хіляль, джаафра, абабда, ансар, алікат, мунакара і інш.)

Катэгорыя:Мухафазы Егіпта
Асьют (мухафаза)

**Асьют** — мухафаза ў Арабскай Рэспубліцы Егіпет. Адміністрацыйны цэнтр - горад Асьют. Размешчана ў цэнтры краіны, у даліне Ніла, на захад ад мухафазы Чырвонае Мора, на ўсход ад мухафазы Новая Даліна, на поўдзень ад мухафазы Эль-Мінья і на поўнач ад мухафазы Сахаг. У мухафазе развіты турызм. Тут знаходзяцца старажытнаегіпецкія, мусульманскія і копцкія помнікі мастацтва.

## Насельніцтва 
Насельніцтва мухафазы складае каля 3,5 млн чалавек (мужчыны 51,21%; жанчыны 48,79%). Штогадовы прырост насельніцтва 2,6%.

## Адміністрацыйны падзел 
Мухафаза складаецца з 11 адміністрацыйных цэнтраў (раёнаў), 11 гарадоў, 2 асобных гарадскіх акруг і 52 сельскіх мясцовых абшчын, да якіх адносяцца 235 вёсак і 971 дробных паселішчаў.

Катэгорыя:Мухафазы Егіпта
Асьют

**Асьют** — горад у цэнтры Егіпта, у сярэднім цячэнні Ніла, цэнтр аднайменнай мухафазы. Насельніцтва - 400 000 чалавек.
 
Гарбарна-абутковая, тэкстыльная прамысловасць (баваўняная), дывановая прамысловасць. Універсітэт. Чыгуначная станцыя, прыстань.
 
Назва горада запазычана з копцкай мовы, у Старажытнай Грэцыі і Рыме ён называўся **Лікопаліс**.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Егіпта
Катэгорыя:Населеныя пункты на Ніле
Фіялка высокая

**Фіялка высокая** (*Viola elatior*) — кветкавая расліна з роду  сямейства .

## Апісанне 
Шматгадовая кароткаапушаная травяністая расліна з прамастойным сцяблом вышынёй 15—50 см. Лісце трохвугольна прадаўгавата-ланцэтнае з вузкакрылатымі чаранкамі. Прылісткі вельмі буйныя, лістападобныя, ланцэтныя або яйкападобна-ланцэтныя. Кветкі на кветаножках, светла-сінія з зеленаватым шпорцам, белаватым зевам і цёмнымі палоскамі на пялёстках. Чашалісцікі ланцэтныя, вострыя. Плод — сухая каробачка.

Цвіце ў маі—чэрвені, пладаносіць у ліпені. Размнажэнне насеннае.

## Распаўсюджанне 
Пашырана ў Еўразіі: заходнія і цэнтральныя раёны Усходняй Еўропы, Крым, Каўказ, горныя раёны Сярэдняй Азіі, Заходняя Сібір.
Лесастэпавы від. На тэрыторыі Беларусі знаходзіцца ў асобных лакалітэтах за паўночна-заходняй мяжой арэала.

Расце невялікімі групамі і адзінкавымі асобнікамі. Месцы росту: поймавыя дубравы і лугі, хмызняковыя зараснікі, ускрайкі мяшаных лясоў.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
## Выкарыстанне 
Дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. — ISBN 5-85700-095-5.
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Бені-Суэйф (мухафаза)

**Бені-Суэйф** — мухафаза ў Арабскай Рэспубліцы Егіпет. Адміністрацыйны цэнтр — горад Бені-Суэйф. Размешчана ў цэнтры краіны, на поўдзень ад мухафазы Эль-Фаюм, на поўнач ад мухафазы Эль-Мінья і на захад ад мухафазы Чырвонае Мора, мухафаза Эль-Гіза мяжуе з Бені-Суэйфам на захадзе і паўночным усходзе.

## Гісторыя 
У Старажытным Егіпце цяперашняя тэрыторыя мухафазы ўваходзіла ў склад дваццатага нома. У часы да адміністрацыйнай рэформы, калі Егіпет дзяліўся на 42 рэгіёны, мухафаза Бені-Суэйф займала тэрыторыю дваццатага і дваццаць чацвёртага рэгіёну.

## Славутасці 
Помнікам старажытнасці з’яўляецца Медумскі некропаль, дзе знаходзіцца Медумская піраміда — адна з самых старажытных егіпецкіх пірамід, пабудаваная ў 2600 годзе да нашай эры. Будаўніцтва скончылася пры фараоне Снофру — першым кіраўніку з чацвёртай дынастыі. Помнікі часоў фараонаў таксама ёсць у вёсках Абу-Сір, Іхнасья, Дашаша, Эль-Хіба, Эль-Мадаль і інш. Ёсць копцкія манастыры і цэрквы.

Катэгорыя:Мухафазы Егіпта
Бені-Суэйф

**Бені-Суэйф** (араб.: بني سويف) — адміністрацыйны цэнтр мухафазы Бені-Суэйф у Егіпце.

Бені-Суэйф — важны сельскагаспадарчы цэнтр, насельніцтва 172.032 жыхароў (2006). Са сярэднявечча вядомы вытворчасцю тканін, цяпер дзейнічаюць прадпрыемствы па перапрацоўцы бавоўны і вырабу дываноў. Таксама горад знакаміты алебастрам, які здабываюць у бліжэйшых пагорках. Бені-Суэйф размешчаны прыкладна за 115 км на поўдзень ад Каіра. Недалёка ад горада размешчаны Піраміда ў Медуме і Фаюмскі аазіс.

Катэгорыя:Гарады Егіпта
Катэгорыя:Населеныя пункты на Ніле
Бухейра (мухафаза)

**Бухейра** (Эль-Бухейра, г.зн. Возера) — мухафаза ў Арабскай Рэспубліцы Егіпет. Адміністрацыйны цэнтр - горад Даманхур. Размешчана на поўначы краіны, у заходняй частцы дэльты Ніла, на захад ад мухафаз Александрыя і Матрух і на ўсход ад рукава Ніла Рашыд.

## Адукацыя 
У мухафазе працуюць 6 факультэтаў, якія адносяцца да Александрыйскага універсітэту і Азхар, а таксама адзін інстытут з вышэйшай адукацыяй. 18 цэнтраў прафесійнай адукацыі. 1990 школ, з іх 1351 - у сельскай мясцовасці.

## Славутасці 
* крэпасць Кайтбея
* музей Рашыда
* Манастыры Вадзі-Натрун
* Палац караля Фарука

Катэгорыя:Мухафазы Егіпта
Герой Украіны

Званне **Герой Украіны** () — дзяржаўная ўзнагарода Украіны — вышэйшая ступень адрознення Украіны, якая прысуджаецца грамадзянам Украіны за здзяйсненне выбітнага гераічнага ўчынку або выбітнага працоўнага дасягнення. Герою Украіны ўручаецца ордэн «Залатая Зорка» (укр. орден «Золота Зірка») за здзяйсненне выбітнага гераічнага ўчынку або ордэн Дзяржавы (укр. орден Держави) — за выдатныя працоўныя дасягненні.

## Гісторыя ўзнагароды 
Паходжанне звання «Героя Украіны» ўзыходзіць да вышэйшай ступені адрознення ў СССР — звання Героя Савецкага Саюза, якое было ўстаноўлены 16 красавіка 1934 г.

23 жніўня 1998 Указам Прэзідэнта Украіны Л. Д. Кучмы № 944/98 заснавана званне Прэзідэнта Украіны «Герой Украіны» (з уручэннем ордэна «Залатая Зорка» або ордэна Дзяржавы). Згодна з гэтым Указам, прадугледжваецца ўстанаўленне льгот адносна заработнай платы, сацыяльнага забеспячэння і медыцынскага абслугоўвання асобам, якім прысвоена званне «Герой Украіны». Указам таксама зацверджаны Статут адрознення Прэзідэнта Украіны «Герой Украіны» і апісання ордэнаў «Залатая Зорка» і Дзяржавы.

26 лістапада 1998 года першым удастоеным новай узнагароды (з уручэннем ордэна Дзяржавы) стаў прэзідэнт Нацыянальнай акадэміі навук Украіны (з 1962 года) Барыс Яўгенавіч Патон.
 
16 сакавіка 2000 года Вярхоўная Рада Украіны прыняла Закон Украіны «Аб дзяржаўных узнагародах Украіны», якім было прадугледжана, што дзяржаўнай узнагародай Украіны — вышэйшай ступенню адрознення Украіны з’яўляецца званне Герой Украіны (з уручэннем ордэна «Залатая Зорка» або ордэна Дзяржавы). Было ўстаноўлена, што дзеянне гэтага Закона распаўсюджваецца на праваадносіны, звязаныя з узнагароджаннем асоб, удастоеных адрозненняў і знакаў адрознення Прэзідэнта Украіны да ўступлення ў сілу гэтага Закона; рэкамендавана Прэзідэнту Украіны прывесці свае ўказы ў адпаведнасць з гэтым Законам.
 
2 снежня 2002 Указам Прэзідэнта Украіны № 1114/2002 быў прызнаны страціўшым сілу папярэдні Указ № 944/98; зацверджаны новы Статут звання Герой Украіны і новыя апісанні ордэнаў «Залатая Зорка», Дзяржавы звання Герой Украіны і новай адзінай мініяцюры гэтых ордэнаў.

## Спасылкі 
* Знакі адрознення Прэзідэнта Украіны «Герой Украіны»
* Звання «Герой України» 

Катэгорыя:Вышэйшыя дзяржаўныя ўзнагароды
*
Катэгорыя:Званні Украіны
Катэгорыя:Ордэны Украіны
Даманхур

**Даманхур** — горад на поўначы Егіпта, адміністрацыйны цэнтр мухафазы Бухейра. Размешчаны за 160 км на паўночны захад ад Каіра і за 70 км на паўднёвы ўсход ад Александрыі, у заходняй частцы дэльты Ніла.

## Вядомыя асобы 
* Ахмед Зевейл (1946—2016) — егіпецка-амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (1999).

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Егіпта
Каір (мухафаза)

**Каір** — мухафаза ў Арабскай Рэспубліцы Егіпет. Адміністрацыйны цэнтр - горад Каір. Размешчана на поўначы краіны, у паўднёвай частцы дэльты Ніла, на паўночны ўсход ад мухафазы Эль-Гіза, на захад ад мухафазы Суэц і на поўдзень ад мухафаз Кальюбія і Шаркія. Мухафаза аб'ядноўвае ўсяго адзін горад Каір. Тут размешчаны дзяржаўныя ўстановы, офісы буйнейшых нацыянальных і міжнародных кампаній і арганізацый, у тым ліку штаб-кватэра Лігі арабскіх дзяржаў, рэгіянальны офіс Сусветнай арганізацыі аховы здароўя, банкаўскія ўстановы і г.д. Ёсць некалькі прамысловых зон: Міср-эль-Гедыда, Эль-Уайлі, Медынат-Наср.

Катэгорыя:Мухафазы Егіпта
Фіялка багнавая

**Фіялка багнавая** (*Viola uliginosa*) — кветкавая расліна сямейства фіялкавых.

## Апісанне 
Шматгадовая травяністая расліна з доўгім тонкім карэнішчам і прамастойным кветаносам вышынёй 10-20 см. Лісце яйкападобна-трохвугольнае, з крылатым чаранком, па даўжыні амаль роўным ліставой пласцінцы, сабранае ў прыкаранёвую разетку. Прыліснікі да паловы зрасліся з чаранком, залозістаапушаныя. Кветаносы з 2 прыкветнікамі, якія рана ападаюць. Кветкі буйныя (даўжынёй да 3 см), ліловыя, без паху. Шпорац тупы, кароткі, злёгку загнуты ўверх. Плод — тупая прадаўгавата-яйкападобная каробачка.

Цвіце ў красавіку-траўні, пладаносіць у чэрвені. Размнажэнне насеннае. Насенне з мясістым прыдаткам, разносіцца мурашкамі.

## Пашырэнне 
Пашырэнне: Скандынавія, Сярэдняя і Усходняя Еўропа.
У Беларусі пашырана пераважна ва ўсходняй частцы Палесся — Буда-Кашалёўскі, Гомельскі, Добрушскі, Жыткавіцкі, Жлобінскі, Кармянскі, Лельчыцкі, Мазырскі і Петрыкаўскі раёны, крайні паўночны пункт — наваколле в. Гарэлец Пухавіцкага раёна. Раней адзначалася ў наваколлі Мазыра, Лоева, у Івацэвіцкім, Лунінецкім і Пінскім раёнах, Белавежскай пушчы.

Месцы росту: забалочаныя чорнаальховыя лясы і хмызнякі, поймавыя дубравы, парослыя хмызняком лугі і балоты, сырыя яловыя лясы з дамешкам дубу і ўскрайкі мяшаных лясоў. Расце невялікімі або даволі буйнымі групамі.

## Класіфікацыя 
### Таксанамія 
## Выкарыстанне 
Дэкаратыўная расліна.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* ;
* Флора БССР, т. 3, 1950;
* Пачоский, 1897;
* Даныя гербарыя ІЭБ АН Беларусі і БДУ;
* Кухарева, Пашина, 1986.

Катэгорыя:Фіялка
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Травы
Катэгорыя:Геаграфія Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Гарэлец
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1809 годзе
Рыгор Пятровіч Чубай

**Рыгор Пятровіч Чубай**, больш вядомы як **Грыцько Чубай** (-) — украінскі паэт і перакладчык, адзін з найбольш яркіх прадстаўнікоў львоўскага андэрграўнду 1970-х гг., «папярэднік бубабізму» (В. Марозаў).

## Біяграфія 
Нарадзіўся на Роўненшчыне, пасля заканчэння школы ў 1967 годзе спрабаваў паступіць у Кіеўскі ўніверсітэт, але за «антирадянську» крамолу не быў дапушчаны да ўступных экзаменаў, затое на ўсё жыццё атрымаў сабе «апекуноў» з КДБ.

Пасля гэтага ўсе спробы паступіць ва ўніверсітэт былі марнымі. Працаваў на радыё ў Роўне.

У 1968 годзе прыязджае ў Львоў і чытае ў асяродку ўкраінскіх інтэлектуалаў паэму «Вертэп», якая адразу была высока ацэненая. Паэт пераязджае на сталае жыхарства ў Львоў. У свае 20 гадоў Г. Чубай быў своеасаблівым «гуру», неаспрэчным лідарам і аўтарытэтам для цэлага пакалення не нашмат малодшых, а часам і старэйшых сучаснікаў.

У 1970 г. арганізоўвае і выдае «Скриню» — адзін з першых самвыдатаўскіх часопісаў Украіны.

У 1972 г. КДБ робіць ператрус у кватэры Галіны Чубай — паэтавай жонкі. Некалькі дзён у КДБ прывялі паэта да глыбокай дэпрэсіі, а цяжкая фізічная праца грузчыкам — да праблем са здароўем. Цяжкі матэрыяльны стан прымусіў Г. Чубая працаваць на будоўлях у Сібіры, што яшчэ больш падарвала яго здароўе. Падчас рэпрэсій 1972—–1973 гг. Чубай быў арыштаваны і абвінавачаны ў «антирадянській агітації та пропаганді», аднак праз некалькі дзён вызвалены — разам з чуткай пра яго нібыта супрацоўніцтва з «органамі». Атмасфера прыніжальнай падазронасці ў асяродку інтэлігенцыі пасля «чысткі» цяжка пераносілася паэтам, уяўленне пра глыбокую драму ў ягонай душы дае паэма «Говорити, мовчати і говорити знову» (1975) — адзіны паэтычны твор (апроч дзіцячых вершаў), напісаны пасля 1972 года.

У 1979 г. Г. Чубай бліскуча здае экзамены ў маскоўскі Літаратурны інстытут, трапляе ў семінар да А. Жыгуліна, які называе яго наймацнейшым на сваёй плыні, аднак скончыць інстытут не паспявае: у 1982 годзе ва ўзросце 33 гадоў паэт пайшоў з жыцця.

Песні на вершы Г. Чубая выконвае гурт «Плач Єремії» (лідар гурта — Тарас Чубай, сын паэта).

## Спасылкі 
* Марыя. Паэма
* Я — трава. Вершы

Катэгорыя:Выпускнікі Літаратурнага інстытута імя А. М. Горкага
Катэгорыя:Украінамоўныя паэты
Катэгорыя:Дысідэнты Украіны
Палын

**Палы́н** (*Artemisia*) — род кветкавых раслін сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Аднагадовыя, двухгадовыя і шматгадовыя, пераважна апушаныя травяністыя расліны і паўкусты. Вышыня да 1,5 м. Большасць мае характэрны «палынны» пах. Сцёблы прамастойныя, узыходныя ці ляжачыя. Лісце перыстарассечанае, лопасцевае ці суцэльнае. Жоўтыя ці чырванаватыя кветкі ў дробных шматлікіх кошыках, якія сабраны ў агульныя гронкападобныя або мяцёлчатыя суквецці. Плод — сямянка.

## Арэал 
Пашыраны ў Еўразіі, Афрыцы, Паўночнай Амерыцы. Некаторыя віды дамінуюць у раслінным покрыве засушлівых, пераважна засоленых абласцей (напрыклад, палынныя пустыні Паўднёвага Казахстана, Сярэдняй Азіі). На тэрыторыі Беларусі найбольш вядомыя , , . Растуць на сухіх лугах, пясках, у агародах, садах, каля жылля.

## Выкарыстанне 
Лекавыя, кармавыя, фарбавальныя, эфіраалейныя, вострапрыпраўныя, інсектыцыдныя і дэкаратыўныя расліны. Як лекавы сродак ужываюць , ,  і інш. Культывуецца .

Некаторыя віды палыну — пустазелле.

## Віды 
Род налічвае каля 400 (па іншых звестках 250) відаў. Паводле сайта The Plant List — 481 від. Некаторыя з іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Літаратура 
* *Маўрышчаў В.* Палын // 
*  — С. 96.

## Спасылкі 
* 
* Artemisia  // The Plant List
* 
* Полынь // Архив природы России 


Катэгорыя:Расліны ў Бібліі
Каірская цытадэль

right|міні

**Каірская цытадэль**, **Крэпасць Саладзіна** (араб. قلعة صلاح الدين) — крэпасць у Каіры, адна са славутасцей сталіцы Егіпта. Пабудаваная, як мяркуецца, у 1176—1183 гг.
 
Салах ад-Дзін меў намер зрабіць з Каірскай цытадэлі своеасаблівы горад ўнутры горада, аднак, гэта яму не ўдалося. Паводле задумы, ад Цытадэлі да Ніла, ахопліваючы горад з двух бакоў, павінны былі ісці магутныя сцены.
 
Пераемнік Салах ад-Дзіна, яго пляменнік Султан аль Каміль ўпершыню перанёс у цытадэль афіцыйную рэзідэнцыю кіраўніка дзяржавы.

Катэгорыя:Крэпасці Егіпта
Катэгорыя:Славутасці Каіра
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Хелуан

**Хелуан** (Хельван) — горад у Егіпце на беразе Ніла, паўднёвы прыгарад Каіра. Размешчаны непадалёк ад старажытных руін Мемфіса. Насельніцтва  жыхароў (2006).
 
Клімата-бальнеалагічны курорт. Клімат сухі (каля 40 мм ападкаў у год), з гарачым летам (сярэдняя тэмпература ліпеня 35,5 ° C). Сярэдняя тэмпературы снежні — 16,6 ° C, студзеня — 14,8 ° C, лютага — 16,5 ° C. Лячэбныя сродкі: сонечныя, паветраныя і пясочныя ванны; тэрмальныя (25—33 ° C) серавадародныя хларыдна-сульфатна-натрыевыя мінеральныя крыніцы, ваду якіх выкарыстоўваюць для ваннаў, пітва і інгаляцый.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Гарады Егіпта
Катэгорыя:Населеныя пункты на Ніле
Амр ібн аль-Ас

**Амр ібн аль-Ас** (عمرو بن العاص), або Амру (каля 573 або 583 — ) — арабскі военачальнік, дыпламат і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія 
Першапачаткова адзін з непрымірымых ворагаў Мухамеда і яго вучэння, але затым адзін з самых дбайных яго паслядоўнікаў.
 
Імя яго, як заваёўніка, непарыўна звязана з гісторыяй першых часоў ісламу. Пры Халіфе Абу Бакры Амр ібн аль-Ас заваяваў Сірыю, а пры халіфе Умары Егіпет, пасля чаго мусульманамі пад яго камандаваннем былі захопленыя памежныя правінцыі да самага Трыпаліса.
 
Ва ўсіх заваяваных краінах ён арганізаваў дзяржаўную ўладу, прывёў у парадак ўрадавыя ўстановы і тым нямала садзейнічаў прымірэнню заваяваных народаў з ісламам. Пасля забойства халіфа Усмана ён прыняў бок Муавія I. Калі ж Муавія быў абвешчаны халіфам, ён зрабіў Амра сваім намеснікам у Егіпце, дзе той і заставаўся да самай сваёй смерці.
 
Амр ібн аль-Ас памёр у 664 годзе ў Фустаце.

Катэгорыя:Прынялі іслам
Катэгорыя:Военачальнікі
Катэгорыя:Военачальнікі Сярэдневякоўя
Майкл Спенс

**Майкл Спенс** (; ) — амерыканскі эканаміст. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2001) «за аналіз рынкаў з асіметрычнай інфармацыяй».

## Біяграфія 
Вучыўся ў Прынстане і Оксфардзе. Доктар філасофіі Гарвардскага універсітэта. Выкладаў у Стэнфардзе і Гарвардзе. Узнагароджаны медалём Дж. Б. Кларка (1981 г.).

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Джэймс Хекман

**Джэймс Джозеф Хекман** (; ) — амерыканскі эканаміст. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2000) «За распрацоўку тэорыі і метадаў для аналізу селектыўных выбарак».
 
Вучыўся ў Чыкагскім універсітэце і ў Прынстане. Доктар філасофіі Масачусецкага тэхналагічнага інстытута. Прафесар Чыкагскага ўніверсітэта. Узнагароджаны медалём Дж. Б. Кларка (1983 г.).

## Зноскі 
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Кветкавая кава

**Кветкавая кава** () — у Германіі ідыёма для абазначэння вельмі слабой кавы. Выраз з'явіўся ў Саксоніі ад тыповага для эпохі бідэрмеера кветкавага малюнка на дне кубка мейсэнскага фарфору, звычайна гэта былі ружы, незабудкі, васількі, фіялкі. Калі на дне поўнага кубку кавы можна пабачыць кветку, кава лічыцца слабой, «кветкавай». Супярэчнасць паміж дарагім гаспадарскім фарфорам і эканоміяй на каве для гасцей расцэньвалася як сквапнасць.

Катэгорыя:Кава
Катэгорыя:Крылатыя выразы

Катэгорыя:Нямецкая мова
Роберт Мандэл

**Роберт Аляксандр Мандэл** (; , Кінгстан, Канада — , Мантэрыджоні, Італія) — канадскі эканаміст. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1999) «за аналіз грашовай і фіскальнай палітыкі ў рамках розных рэжымаў валютнага курсу, а таксама аналіз аптымальных валютных зон».

## Біяграфія 
Вучыўся ў Універсітэце Брытанскай Калумбіі, Вашынгтонскім універсітэце, Масачусецкім тэхналагічным інстытуце, дзе атрымаў ступень доктара, і ў Чыкагскім універсітэце. Выкладаў у Стэнфардзе і Чыкага.
 
Працаваў у навуковым аддзеле Міжнароднага валютнага фонду. Гэта дало магчымасць сабраць матэрыял для даследаванняў, рэалізаваць некаторыя ідэі на практыцы.
 
Прыкладна ў адзін час з публікацыяй работ Мандэла, аналагічныя даследаванні аб стабілізацыйнай палітыцы ў адкрытых эканоміках апублікаваў Маркус Флемінг — іншы супрацоўнік МВФ. Гэтыя працы сталі тэарэтычнай асновай неалібералізму. Сучасныя падручнікі выкарыстоўваюць назву «мадэль Мандэла-Флемінга» для ідэальнай мадэлі адкрытай эканомікі некалькіх малых краін. Аднак па глыбіні, шырыні і сіле аналізу ўклад Мандэла з’яўляецца больш значным.
Роберт Фогель

**Роберт Уільям Фогель** (; , Нью-Ёрк — , , Ілінойс) — амерыканскі эканаміст.
 
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1993) «за адраджэнне даследаванняў у галіне эканамічнай гісторыі, дзякуючы дадаткам да іх эканамічнай тэорыі і колькасных метадаў, якія дазваляюць тлумачыць эканамічныя і інстытуцыйныя змены». Сын эмігрантаў з Адэсы. Вучыўся ў Карнельскім і Калумбійскім універсітэтах. Ступень доктара атрымаў ва ўніверсітэце Джона Хопкінса. Выкладаў у Гарвардзе і Чыкагскім універсітэце. Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі ў 1998 годзе. На яго думку, невялікія новаўвядзенні ў прамысловасці ў большай ступені спрыяюць яе эвалюцыі, чым буйныя тэхналагічныя адкрыцці. Правёў фундаментальнае даследаванне на тэму: што было б з транспартнай сістэмай Злучаных Штатаў, калі б не была вынайдзена чыгунка. Адзін з заснавальнікаў кліаметрыі.

Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Рода (востраў)

[thumb|right|250px|[Ніламер.]]
**Рода** (Руда) (ар. الروضة) — востраў на рацэ Ніл, размешчаны на тэрыторыі Каіра.  

Рода адміністрацыйна адносіцца да раёна Аль-Маніял. На востраве захаваліся самыя старыя ў краіне мусульманскія пабудовы.

На паўднёвай ускрайку вострава размешчаны Ніламер, па якім маюцца дадзеныя назіранняў з 621 года нашай эры, лічыцца, што гэта самы доўгі ў свеце шэраг сістэматычных вымярэнняў. 

Таксама на востраве размешчаны Палац Маніял і некалькі карпусоў, якія належалі шпіталю Каірскага ўніверсітэта.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Каір
Катэгорыя:Геаграфія Каіра
Катэгорыя:Астравы на Ніле
Аэрапорт Каір

**Міжнародны аэрапорт Каір** (араб. مطار القاهرة الدولي, англ. Cairo International Airport) (IATA: CAI, ICAO: HECA) (Arabic: مطار القاهرة الدولي) — самы загружаны аэрапорт Егіпта і галоўны хаб нацыянальнага перавозчыка Егіпта EgyptAir, члена Star Alliance. Аэрапорт размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Каіра, за 15 км ад дзелавой часткі горада. Аэрапорт кіруецца спецыяльным падраздзяленнем Egyptian Holding Co., якое кантралюе чатыры кампаніі: Cairo Airport Co., Egyptian Airports Co., National Air Navigation Services і Aviation Information Technology, а таксама Cairo Airport Authority (CAA), якая выконвае рэгулятарную функцыю. У 2004 годзе *Fraport AG* выйграў тэндэр на кіраванне аэрапортам на 8 гадоў.  
 
Міжнародны аэрапорт Каір - другі па загружанасці аэрапорт Афрыкі пасля Міжнароднага аэрапорта Іаганесбурга ў ПАР. Міжнародны аэрапорт Каір прыняў 125.000 самалётаў у 2007 годзе. У аэрапорце абслугоўваецца 58 пасажырскіх авіякампаній (уключаючы чартарныя) і 10 грузавых авіякампаній. Пасля ўступлення EgyptAir ў Star Alliance ў ліпені 2008 аэрапорт стаў пазіцыянавацца як патэнцыйна найбуйнейшы хаб для палётаў паміж аэрапортамі Афрыкі, Сярэдняга Усходу і Еўропы (чаму спрыяе магчымасць абслугоўвання самалётаў A380).
 
У 2007 годзе паслугамі аэрапорта скарысталіся 12,577,524 пасажыраў (на 16.7% больш, чым у 2006). У аэрапорце функцыянуюць тры тэрміналы (трэці тэрмінал ўведзены ў эксплуатацыю ў канцы красавіка 2009 года). Аэрапорт валодае чатырма узлётна-пасадачнымі палосамі, у аэрапорце функцыянуе грузавы тэрмінал. Даўжыня УПП 05L/23R 3300 м, 05C/23C - 4000 м, 16/34 - 3 180 (шырыня ўсіх гэтых палос складае 60 м). Чацвёртая УПП (05R/23L), размешчаная на поўдзень ад лётнага поля, мае даўжыню 4 000 і шырыню 65 м, яна можа прымаць Airbus A380.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Аэрапорты Егіпта
Аэрапорт
Блакітная мячэць (Каір)

**Мячэць Аксункур** або **"Блакітная" мячэць** — адна з вядомых мячэцяў горада Каіра (Егіпет), яркі ўзор мамлюкскай архітэктуры.
 
Мячэць Шамас ад Дзіна Аксункура "Блакітная мячэць" размешчана ў цэнтры Каіра - на вуліцы Баб аль Вазір.

## Гісторыя 
Блакітную мячэць пабудавалі ў часы мамлюкаў у Егіпце ў 1347 годзе. Яна служыла пахавальняй Эміра Шамаса ад Дзіна (быў зяцем мамлюкскага кіраўніка Ан-Насір Мухамада, а таксама лоўчым пры яго двары), а таксама аднаго з сыноў султана Мухамада.
 
Сваю назву мячэць атрымала дзякуючы блакітнай кафлі з каляровымі візернукамі, якімі ўпрыгожаны ўнутранае ўбранне мячэці. Гэтая кафля дапаўнялі інтэр'ер мячэці 300 гадоў пасля яе ўзвядзення - у часы праўлення Асманскай імперыі, была прывезена з Дамаска.
 
У студзені 2008 года пачаліся работы па маштабнай рэканструкцыі Блакітнай мячэці.

## Літаратура 
* Doris Behrens-Abouseif: Cairo of the Mamluks. London 2007 S. 187—189 ISBN 978-1-84511-549-4

## Спасылкі 
* archnet.org  (engl.)
* The blue Mosque

Катэгорыя:Мячэці Каіра
Антуан Луі Бары

**Антуан Луі Бары́** (, , Парыж, Францыя — , Парыж) — французскі  і жывапісец. Прадстаўнік рамантызму.

Скульптуры Антуана Луі Бары былі створаны яго сынам Альфрэдам Бары (), які дзясяткі гадоў вымушаны быў не ставіць свой подпіс, пакуль не разарваў адносіны з бацькам.

## Біяграфія 
З 1816 года вучыўся ў скульптара Франсуа Жазефа Бозіа і жывапісца Антуана Гро (з 1817).

Член Парыжскай АМ (1868).

Пахаваны на могілках Пер-Лашэз.

## Творчасць 
Аўтар пейзажаў і скульптурных выяў жывёл, адметных тонкасцю назірання натуры, часта ў драматычныя моманты барацьбы:
* «Тыгр, які раздзірае кракадзіла», бронза, 1831, Луўр;
* «Удаў, які душыць газель», бронза, 1831;
* рэльеф «Леў» на цокалі Ліпеньскай калоны ў Парыжы, бронза, 1836;
* «Кентаўр і лапіф», 1850;
* 4 групы драпежнікаў перад Музеем мастацтваў у Марселі, бронза, 1868.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с. іл.

Катэгорыя:Скульптары Францыі
Катэгорыя:Скульптары XIX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Францыі
Катэгорыя:Мастакі-анімалісты
Хелуан (мухафаза)

**Хелуан** — мухафаза, утвораная ў красавіку 2008 года. Ёй былі перападпарадкавана шэраг раёнаў былых частак Каіра (уласна Хелуан, Маадзі і шэраг больш дробных раёнаў), а таксама некалькі населеных пунктаў вышэй па цячэнні Ніла.

Катэгорыя:Мухафазы Егіпта
Гары Марковіц

**Гары Макс Марковіц** (; ) — выбітны амерыканскі эканаміст (Каліфарнійскага ўніверсітэта ў Сан-Дыега).

## Біяграфія 
Скончыў Чыкагскі ўніверсітэт, ступень доктара атрымаў там жа; заснавальнік сучаснай партфельных тэорыі; вядомы піянерскай працай, у якой прапанаваў новы падыход да даследавання эфектаў рызыкі размеркавання інвестыцый, карэляцыі і дыверсіфікацыі чаканых інвестыцыйных даходаў; лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1990) «за працы па тэорыі фінансавай эканомікі».
Уільям Шарп

**Уільям Фарсайт Шарп** (; ) — амерыканскі эканаміст. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы.

## Біяграфія 
Скончыў Каліфарнійскі ўніверсітэт (Лос-Анджэлес), ступень доктара атрымаў там жа. Выкладаў ва ўніверсітэце штата Вашынгтон, Каліфарнійскім і Стэнфардскім універсітэтах. Кансультант па інвестыцыях шэрагу прыватных фірм, прэзідэнт Амерыканскай фінансавай асацыяцыі (з 1980).

Прапанаваў мадэль цэнаўтварэння капітальных актываў, якая дазваляе вызначыць магчымы прыбытак ад каштоўных папер, паменшыць рызыку інвестара на аснове пэўнага спалучэння актываў і пасіваў і выбару адпаведнай структуры акцый. Распрацаваў метады для папярэдняй ацэнкі здзелак і для аптымальнага размеркавання капітальных актываў («Цана капітальных актываў: Тэорыя рыначнай раўнавагі ва ўмовах рызыкі», 1964; «Тэорыя інвестыцыйнага партфеля і рынкі капіталу», 1970). Даследуе пытанні палітыкі планавання інвестыцый пенсіённых, страхавых, дабрачынных і іншых фондаў, фактары, якія ўплываюць на прыбытак ад каштоўных папер. Яго працы паслужылі асновай для развіцця тэорыі цэнаўтварэння на фінансавых рынках, атрымалі практычнае выкарыстанне ў розных сферах эканомікі.

Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1990) «за працы па тэорыі фінансавай эканомікі» (з Г. Марковіцам і М. Х. Мілерам).

## Асноўныя творы 
* «Эканамічная тэорыя камп’ютараў» (Economics of Computers, 1969);
* «Тэорыя інвестыцыйнага партфеля і рынкі капіталу» (Portfolio Theory and Capital Markets, 1970);
* «Інвестыцыі» (Investments (with Gordon J. Alexander and Jeffrey Bailey, Prentice-Hall, 1999).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША
Бертыль Олін

**Бертыль Готхард Олін** (; , Кліпан - , Валадален) — шведскі эканаміст.
 
Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1977) «за першапраходны ўклад у тэорыю міжнароднага гандлю і міжнароднага руху капіталу». Атрымаў навуковую ступень па матэматыцы і статыстыцы ў універсітэце Лунда (1917), ступень магістра эканомікі ў Гарвардзе (1923). Доктарскую ступень атрымаў у Стакгольмскім універсітэце. Выкладаў у Капенгагенскім універсітэце і Стакгольмскай школе дзелавой адміністрацыі. Быў членам шведскага парламента, міністрам гандлю, прадстаўніком Швецыі ў Еўрапейскім савеце.
 
Згодна з законам Хекшера-Олін, ва ўмовах свабоднага гандлю дасягаецца раўнавага цэн фактараў вытворчасці ў розных краінах, і, такім чынам, агульная эканамічная раўнавага. У даследаваннях выкарыстаў метад «выдаткі-выпуск».
Аляксандр Мяленцьевіч Волкаў

**Аляксандр Мяле́нцьевіч Во́лкаў** (, , Усць-Каменагорск, Расійская імперыя — , Масква, СССР) — рускі пісьменнік, аўтар шырока вядомага цыкла аповесцей-казак аб Ізумрудным горадзе.

## Біяграфія 
Аляксандр Волкаў нарадзіўся 14 чэрвеня 1891 года ў горадзе Усць-Каменагорск у сям'і адстаўнога фельдфебеля Мяленція Міхайлавіча. У 1907 годзе паступіў у Томскі настаўніцкі інстытут, пасля заканчэння якога ў 1910 годзе (па спецыяльнасці — матэматык) працаваў настаўнікам у алтайскім горадзе Калывані, а затым у горадзе Усць-Каменагорск, у вучылішчы, дзе пачынаў сваю адукацыю. У 1920-х гадах пераехаў у Яраслаўль, дзе працаваў дырэктарам школы. Завочна скончыў Яраслаўскі педагагічны інстытут.
 
У 1929 годзе пераехаў у Маскву, дзе працаваў загадчыкам вучэбнай часткі рабфака. За сем месяцаў скончыў курс Маскоўскага універсітэта. З 1931 года, на працягу дваццаці гадоў, з моманту заснавання, выкладчык, затым дацэнт кафедры вышэйшай матэматыкі Маскоўскага інстытута каляровых металаў і золата.
 
Свой першы раман пачаў пісаць ва ўзросце дванаццаці гадоў. Друкавацца пачаў у 1917 годзе. У 1920-я гады яго п'есы ішлі на сцэнах некалькіх правінцыйных тэатраў. У канцы 1930-х гадоў заняўся вялікай літаратурай. Агульны тыраж яго твораў, выдадзеных на многіх мовах свету, перавысіў 25.000.000 асобнікаў.

## Творчасць 
У аснове першай кнігі ляжала кніга амерыканскага дзіцячага пісьменніка Лаймэна Фрэнка Баўма «Чараўнік краіны Оз».

Аўтар твораў для дзяцей (аповесці-казкі «Чараўнік Ізумруднага горада» (1939), «Урфін Джус і яго драўляныя салдаты» (1963), «Сем падземных каралёў» (1964), «Вогненны бог Маранаў» (1968), «Жоўты туман» (1970) і інш.), кніг займальных апавяданняў па геаграфіі і астраноміі («Зямля і неба» (1957)), пра гісторыю навукі («У пошуках праўды», апубл. 1980).

У гістарычным рамане «Дойліды» (1954) паказана мастацкае асэнсаванне жыцця і дзейнасці рускіх дойлідаў 16 стагоддзя, у «Блуканні» (1963) — перыпетыі асабістага лёсу італьянскага філосафа і паэта Дж. Бруна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія ў «Архіве фантастыкі» 
* Форум «Ізумрудны горад» 

Катэгорыя:Постаці Яраслаўля
Катэгорыя:Казачнікі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Расіі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Драматургі СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі
Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Расіі
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Катэгорыя:Выпускнікі Томскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта