open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кангалезскі крызіс

**Кангалезскі крызіс** (1960—1965) — востры палітычны крызіс, які ахапіў Конга-Леапольдвіль пасля здабыцця незалежнасці 30 чэрвеня 1960 года да прыходу да ўлады Жазефа Мабуту. У выніку сутыкненняў загінула больш за 100 тыс. чалавек.

З першых жа дзён існавання новай дзяржавы абвастрыліся супярэчнасці паміж кансерватыўным прэзідэнтам Касавубу і леванацыяналістам прэм’ер-міністрам Лумумба, на якія наклаліся цэнтрабежныя імкненні рэгіёнаў: ужо праз некалькі дзён пасля дэкларацыі незалежнасці абвясціў аб праве на самавызначэнне багаты, але  аддалены ад цэнтра паўночна-заходні рэгіён Катанга на чале з Чомбэ. За Катангай рушыла ўслед Паўднёвае Касаі на чале з Каланджы. Прэм’ер Лумумба спрабаваў жорстка змагацца з сепаратыстамі, для гэтых мэтаў ён нават звярнуўся па дапамогу да СССР, за што атрымаў рэпутацыю «прасавецкага» лідара. Пасля абвастрэння канфлікту з прэзідэнтам, на бок якога нечакана ўстаў міністр абароны Мабуту, Лумумба паспрабаваў стварыць альтэрнатыўны ўрад у Стэнлівілі (дзе ён меў падтрымку), аднак быў захоплены па адной версіі кангалезскімі салдатамі, перапраўлены ў Элізабетвіль і забіты 17 студзеня 1961.

Новым прэм’ерам стаў лумумбіст Антуан Гізенга, якога неўзабаве змяніў Сірыл Адула, а затым у ліпені 1964 гэты пост быў прапанаваны лідару сепаратыстаў Чомбэ. Для навядзення парадку Чомбэ актыўна запрашаў бельгійскіх наймітаў, за што атрымаў рэпутацыю «імперыяліста». На ўсходзе краіны пачалося паўстанне Сімба, падтрыманае СССР. Для барацьбы з паўстанцамі бельгійскія ўлады сумесна з ЗША правялі аперацыю «Чырвоны цмок». Крызіс завяршыўся ваенным пераваротам, здзейсненым Мабуту.

## Гл. таксама 
* ONUC
* Аблога Жадавіля

## Спасылкі 
* The Congo, Decolonization, and the Cold War, 1960–1965 atUnited States Department of State
* Congo (Katanga) 1960–63 at Massachusetts Institute of Technology (MIT)


Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:1960-я
Плятэр

**Плятэр** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Адам Сцяпанавіч Плятэр (1790—1862) — польска-літоўскі археолаг і натураліст.
* Казімір Канстанцін Плятэр (1749—1807) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
* Канстанцін Людвік Плятэр (1722—1778) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
* Эмілія Плятэр (1806—1831) — фалькларыстка, удзельніца паўстання 1830—1831 гадоў.
* Юзаф Вінцэнт Плятэр (1745—1806) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

## Гл. таксама 
* Род Плятэраў
Далёкія (курганны могільнік)

**Далёкія** — курганны могільнік каля аграгарадка Далёкія Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 1 км на паўночны захад ад вёскі ў пералеску і на полі, каля дарогі ў в. Даўборы.

## Апісанне 
20 насыпаў вышынёй 1—1,5 м, дыяметрам 5—9 м. Даследавалі ў канцы XIX стагоддзя Ф. В. Пакроўскі, ў 1972 годзе М. М. Чарняўскі, у 1980 годзе Л. У. Дучыц. Пахавальны абрад — трупаспаленне. Знойдзены жалезныя нажы і спражкі, крэсіва, бронзавыя бранзалеты і гузікі, ляпныя пасудзіны. Датуецца VIII—XI стагоддзямі, належаў балта-славянскаму насельніцтву.

## Літаратура 
* *Дучыц, Л. У.* Курганны могільнік //  — С. 145.

Катэгорыя:Далёкія (Браслаўскі раён)
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Браслаўскага раёна
Вусце (курганны могільнік)

**Вусце** — курганны могільнік каля вёскі Вусце Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. Могільнік знаходзіцца за 1 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, злева ад дарогі на в. Казяны.

## Апісанне 
74 насыпы вышынёй ад 0,5 да 1,5 м, дыяметрам ад 5 да 12 м. Вядомы з канца XIX стагоддзя. У 1893 годзе 4 курганы раскапаў Ф. В. Пакроўскі, абследаваў у 1972 годзе М. М. Чарняўскі. У 1982 годзе В. І. Шадыра і Л. У. Дучыц раскапалі 9 насыпаў. Пахавальны абрад — трупаспаленне на гарызонце (4 насыпы), каля вяршыні (1 насып), трупапалажэнне на гарызонце (1 насып), 3 курганы былі пустыя. Знойдзены жалезная сякера, наканечнік кап’я, нажы, жалезныя і бронзавыя спражкі, бронзавыя бразготкі, бранзалет, ляпны і ганчарны посуд. Датуецца VII—XI стагоддзямі, належаў балта-славянскаму насельніцтву.

## Літаратура 
* Дучыц, Л. У. Курганны могільнік (в. Вусце) / Л. У. Дучыц, В. І. Шадыра // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 144.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Вусце (Далёкаўскі сельсавет)
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Браслаўскага раёна
Дар Паможа

**«Дар Паможа»** () — трохмачтавы вучэбны парусны карабель (фрэгат), набыты ў 1929 годзе для Марской школы ў Гдыні. Лічыцца самым доўгім паруснікам у свеце — 81,5 м.

Пабудаваны ў 1909 годзе ў Гамбургу. З 1982 года стаў на прычал у Гдыні як карабель-музей, аддзел Нацыянальнага марскога музея ў Гданьску.

5 кастрычніка 2009 года выпушчана ў абарачэнне памятная манета Нацыянальнага банка Беларусі «Дар Паможа».

Катэгорыя:Парусныя судны
Катэгорыя:Караблі-музеі
Катэгорыя:Гдыня
Катэгорыя:Аб’екты на манетах
Кірыл Максімавіч Радзівонаў

**Кірыл Радзівонаў** (нар. , ) — беларускі футбаліст, абаронца клуба «Іслач».

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мінскага «Дынама», з 2017 года пачаў выступаць за дубль клуба, дзе неўзабаве стаў адным з асноўных ігракоў. Да сезона 2020 рыхтаваўся разам з галоўнай камандай, прыцягваўся да яе матчаў, аднак заставаўся на лаўцы запасных.

У ліпені 2020 года быў аддадзены ў арэнду ў «Смалявічы». 10 ліпеня 2020 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у матчы супраць «Іслачы» (3:1). Далей стаў трывала гуляць у стартавым складзе, але пазней пачаў заставацца на лаўцы запасных, прыцягваўся да дубля. У снежні 2020 года па заканчэнні тэрміну арэнды вярнуўся ў «Дынама».

У пачатку 2021 года рыхтаваўся да новага сезона з дублем дынамаўцаў, некаторы час знаходзіўся на праглядзе ў брэсцкім «Дынама», а ў сакавіку на правах арэнды стаў іграком бабруйскай «Белшыны». Замацаваўся ў асноўным складзе бабруйскай каманды, дапамог ёй па выніках сезона 2021 вярнуцца ў Вышэйшую лігу.

У студзені 2022 года пасля вяртання з арэнды стаў трэніравацца з мінскім «Дынама». Пазней праходзіў прагляд у жодзінскім «Тарпеда-БелАЗ», а ў лютым зноў быў арандаваны «Белшынай». У сезоне 2022 заставаўся іграком стартавага складу бабруйчан.

У студзені 2023 года на правах арэнды стаў іграком «Іслачы», дзе гуляў пераважна ў стартавым складзе. У снежні 2023 года па заканчэнні арэнды пакінуў «Іслач», аднак у студзені 2024 года вярнуўся ў клуб, падпісаўшы паўнавартасны аднагадовы кантракт.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына
Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач
Ілля Кайтэз

**Ілля Кайтэз** (нар. , Поліцэ, Дрвар) — сербскі сацыёлаг, філосаф, педагог і афіцэр у адстаўцы. Былы кіраўнік кафедры грамадскіх навук і прафесар сацыялогіі ў Ваеннай акадэміі ў Бялградзе. На пасадзе палкоўніка сышоў у адстаўку.

Апроч іншага, Кайтэз з’яўляецца аўтарам шырокай манаграфіі «Мудрасць і меч: філосафы пра таямніцы свету і вайны», якая была перакладзеная і апублікаваная на англійскай мове, і рэдактарам міжнароднай электроннай бібліятэцы «Філасофія вайны і свету».

## Біяграфія 
; Адукацыя

Кайтэз скончыў пачатковую школу ў Шайкашы, побач з горадам Нові-Садам. Затым ён скончыў Авіяцыйную гімназію «Маршал Ціта» ў Мостары і Ваенную акадэмію авіяцыі ў Земуніке (Задар). Кайтэз атрымаў ступень па філасофіі і сацыялогіі на факультэце філасофіі ў Задары, а потым на факультэцe палітычных навук у Бялградзе ён атрымаў ступень магістра па палітычнай сацыялогіі на тэму «Нацызм і ўсташызм — генеалогія зла» у 1997 годзе. Доктарскую дысертацыю абараніў на тэму «Радыкалізм і ахвяры — выпадак Кастрычніцкай рэвалюцыі (антрапалагічны і палітычны аналіз)» у 2004 годзе
* *Wisdom and Sword, Volume I — Ancient and Medieval Philosophers on the Secrets of War and Peace*. «LAP-Lambert Academic Publishing», Saarbrucken, Germany, 2016. 393 S. ISBN-978-3-659-95488-7 (пер. Д. Станар)
* *Wisdom and Sword, Volume II — Philosophers of the New Age on the Riddles of War and Peace*. «LAP-Lambert Academic Publishing», Saarbrucken, Germany, 2017. 409 S. ISBN-978-3-330-08390-5 (пер. Д. Станар)
* *Wisdom and Sword, Volume III, Modern Philosophers and Russian Philosophers and Sages on the Mysteries of War and Peace*. «LAP-Lambert Academic Publishing», Saarbrucken, Germany, 2018. 226 S.  (пер. Д. Станар)
* *Мисао и космос — човек у потрази за смислом живота* (филозофски есеји). «Добротољубље», Београд, 2018. 501 с. .
* *Социологија* (уџбеник за кадете Војне академије). МЦ «Одбрана», Београд, 2019. 856 с. 
* *Смисао и траг — Човек разапет између тврде Земље и хладних Звезда* (филозофски есеји). «Добротољубље», Београд, 2019. 565 с. .
* Љубан Каран, Илија Кајтез: Јован Милановић: највећи српски обавештајац. «Филип Вишњић», Београд, 2023. 466 с. ISBN 978-86-6309-286-0.

## Спасылкі 
* «Смирај на реци пролазности: Пуковник проф. др Илија Кајтез, аутор књиге филозофских есеја 'Човек и тајна'» (интервју), разговарао Владимир Почуч, *Одбрана*, бр. 234, Београд, 2015.
* «Философија рата и мира / Philosophy of War and Peace», електронска библиотека, уредник Илија Кајтез, 2012—
* Приказ књиге Мудрост и мач III, Војно дело, приказ књиге Мудрост и мач III
* Интервју — Човек и космос, Интервју професора Кајтеза на Спутњику
* Беседа Слободана Николића, Беседа Слободанa Николићa о књизи «Мисао и Космос»
* Ђуро Шушњић — рецензија, Рецензија књиге «Смисао и траг» — Ђуро Шушњић
* Кавез у потрази за птицом (интервју), разговарао Владимир Почуч, *Печат,* бр. 617, Београд, 2020.

Катэгорыя:Сербскія пісьменнікі
Катэгорыя:Военачальнікі Сербіі
Катэгорыя:Военачальнікі Югаславіі
Мікіта Юр’евіч Дземчанка

**Мікіта Дземчанка** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца мінскага «Дынама» і моладзевай зборнай Беларусі.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мінскага «Дынама», з 2018 года пачаў выступаць за дубль. У 2019 годзе стаў прыцягвацца да асноўнай каманды дынамаўцаў, дэбютаваў у асноўным складзе 26 чэрвеня 2019 года ў матчы Кубка Беларусі супраць мікашэвіцкага «Граніта» (2:0), калі выйшаў на замену ў другім тайме. 11 ліпеня 2019 года выйшаў у стартавым складзе каманды ў матчы Лігі Еўропы з латвійскай «Ліепаяй» (1:1). У далейшым працягваў гуляць за дубль.

У ліпені 2020 года быў аддадзены ў арэнду ў «Смалявічы». 10 ліпеня 2020 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча супраць «Іслачы» (3:1). У далейшым замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У снежні 2020 года па заканчэнні арэнды пакінуў «Смалявічы».

У пачатку 2021 года трэніраваўся разам з рэзервовай камандай «Дынама», праходзіў прагляд у бабруйскай «Белшыне», аднак у выніку пачаў сезон 2021 у складзе дубля дынамаўцаў, у далейшым зрэдку з’яўляўся ў асноўнай камандзе. У 2022 годзе стаў часцей прыцягвацца да асновы, у тым ліку нярэдка выхадзіў у стартавым складзе.

## Міжнародная кар’ера 
У кастрычніку 2019 года выступаў за юніёрскую зборную Беларусі да 19 гадоў у адборачным раўндзе чэмпіянату Еўропы.

26 лютага 2022 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, калі выйшаў у стартавым складзе ў адборачным матчы чэмпіянату Еўропы 2023 супраць Кіпра (1:0) і быў заменены ў другім тайме.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2023
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2021

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы
Кіеўскі хрысціянскі ўніверсітэт

**Кіеўскі хрысціянскі ўніверсітэт** — украінская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова тэалагічнага профілю, якая мае статус універсітэта і знаходзіцца ў Кіеве. Заснавальнікам універсітэта з’яўляецца Усеўкраінскі саюз аб’яднанняў евангельскіх хрысціян-баптыстаў.

## Гісторыя 
Гісторыя навучальнай установы пачалася ў кастрычніку 1992 года, калі місіянерская арганізацыя PRO Mission Inc. (ЗША) атрымала запрашэнне арганізаваць факультэт тэалогіі ў расійскай Акадэміі сучасных ведаў. У лютым 1993 года, пасля чатырох месяцаў падрыхтоўкі, на базе акадэміі быў адкрыты Расійска-амерыканскі хрысціянскі інстытут. Сярод першых студэнтаў былі выхадцы не толькі з Расіі, але і з Украіны і іншых краін СНД. Праз два гады, у 1995 годзе, па запрашэнні старшыні Усеўкраінскага саюза аб’яднанняў евангельскіх хрысціян-баптыстаў Г. І. Каменданта інстытут быў пераведзены ў Кіеў і атрымаў назву «Украінска-амерыканскі хрысціянскі ўніверсітэт». У верасні 1997 года ўстанова атрымала дзяржаўную рэгістрацыю і назву, стаўшы Кіеўскім хрысціянскім універсітэтам, заснавальнікам якога з’яўляецца Усеўкраінскі саюз аб’яднанняў евангельскіх хрысціян-баптыстаў. У 1999 годзе ўніверсітэт пераехаў на новае месца — у раён прамысловай забудовы на левым беразе Дняпра ў Кіеве, дзе набыў і рэканструяваў тры будынкі. Гэта дало магчымасць павялічыць колькасць студэнтаў. Так, у 2001 годзе ва ўстанове навучалася 75 студэнтаў на стацыянарных праграмах. Тады ж пачалося планаванне будаўніцтва новага вучэбна-адміністрацыйнага будынка. Магчымасці тэрыторыі дазвалялі размясціць каля 200 студэнтаў стацыянарнай формы навучання пры наяўнасці новага вучэбна-адміністрацыйнага будынка. У 1999 годзе ўніверсітэт пачаў працэс акрэдытацыі трох праграм, які быў паспяхова завершаны ў кастрычніку 2003 года.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўніверсітэта 

Катэгорыя:Універсітэты Кіева
Катэгорыя:Хрысціянскія навучальныя ўстановы
Катэгорыя:Баптызм
Катэгорыя:1995 год ва Украіне
Становішча рэчаў

«**Становішча рэчаў**» () — мастацкі фільм Віма Вендэрса, які выйшаў на экраны ў 1982 годзе.

Прэм’ера карціны адбылася 4 верасня 1982 года ў межах конкурснай праграмы 39-га Венецыянскага кінафестывалю, дзе фільм быў удастоены галоўнай узнагароды — Залатога венецыянскага льва.

## Сюжэт 
Нямецкі рэжысёр Фрыдрых Мунро на грошы амерыканскага прадзюсара здымае ў Партугаліі свой адзінаццаты фільм пад назвай «*Выжылыя*». Пакуль Мунро тэарэтызуе на тэму суадносінаў формы і зместу, выявы і сюжэту, здымкі дасягаюць сваёй крытычнай стадыі — заканчваецца плёнка, а новую прадзюсар не дасылае. Мунро на час вырашае адмовіцца ад рэфлексіі і перайсці да дзеяння…

## Саўндтрэк 
Музыку да фільма напісаў нямецкі кампазітар Юрген Кніпер. Саўндтрэк уваходзіў у шэраг альбомаў-кампіляцый. Так, у альбоме «''Music By Jürgen Knieper From „The American Friend“, „The State Of Things“, And „River's Edge“*» (1987) ён быў прадстаўлены 9 кампазіцыямі:

У альбом «*Wim Wenders’ Roadmusic (Part 2)*» (1989) увайшло 6 кампазіцый:

## Узнагароды 
Паводле рэсурса «*Internet Movie Database''» фільм быў адзначаны 4 кінаўзнагародамі і яшчэ 1 намінацыяй.

## Зноскі 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1982 года
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы Партугаліі
Катэгорыя:Фільмы-драмы Германіі
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Фільмы на французскай мове
Катэгорыя:Фільмы на нямецкай мове
Катэгорыя:Фільмы Віма Вендэрса
Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Юрген Кніпер
Катэгорыя:Фільмы пра Партугалію
Катэгорыя:Фільмы пра ЗША
Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты леў»
Катэгорыя:Фільмы ФРГ
Сяргей Міхайлавіч Маштакоў

**Сяргей Міхайлавіч Маштако́ў** (;  — ) — вучоны ў галіне фізіялогіі раслін, доктар біялагічных навук (1955), прафесар (1956).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сяле Нікалаеўскі Гарадок Саратаўскай губерні (з 1920 года Акцябрскі Гарадок у Тацішчаўскім раёне Саратаўскай вобласці Расіі). У 1930 годзе скончыў Саратаўскі сельскагаспадарчы інстытут. У 1939 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1940—1944 гадах дацэнт кафедры батанікі Свярдлоўскага сельскагаспадарчага інстытута, са жніўня 1944 года па жнівень 1945 года — загадчык кафедры батанікі Інстытута прыродазнаўчых навук і матэматыкі Уральскага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1948 года С. М. Маштакоў у Інстытуце меліярацыі Акадэміі навук БССР на пасадзе загадчыка лабараторыі, з 1953 года — намеснік дырэктара, загадчык лабараторыі Інстытута біялогіі. З 1963 года працаваў у Інстытуце эксперыментальнай батанікі на пасадзе загадчыка лабараторыі хімічнай рэгуляцыі і развіцця раслін.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па вывучэнню працэсаў біясінтэзу каучуку, біялогіі збожжавых культур у сувязі з паляганнем, ўздзеяння інсектыцыдаў, фунгіцыдаў і гербіцыдаў на сельскагаспадарчыя культуры.

Сярод апублікаванага:
* Современные химические средства борьбы с сорной растительностью. — Мн., 1959.
* Гербициды в борьбе с сорной растительностью. — Мн., 1960.
* Физиологическое действие некоторых гербицидов на растения. / Маштаков С. М., Деева В. П., Волынец А. П. и др. Под ред. чл.-кор. АН СССР Ю. В. Ракитина — Мн., Наука и техника, 1971.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* История кафедры ботаники Института естественных наук и математики   // Уральскі федэральны ўніверсітэт
* История Института экспериментальной ботаники им. В. Ф. Купревича НАН Беларуси 
* К 90-летию со дня рождения Веры Павловны ДЕЕВОЙ (1926—2016)   // Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Саратаўскай вобласці
Катэгорыя:Выпускнікі Саратаўскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Фізіёлагі СССР
Катэгорыя:Фізіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Батанікі СССР
Катэгорыя:Батанікі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі Уральскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута біялогіі АН БССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута меліярацыі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАНБ
Малажухавіцкае Евангелле

**Малажухавіцкае Евангелле** — старабеларускі рукапісны помнік канца XV—пачатку XVI стагоддзяў. Захоўваўся ў царкве вёскі Малыя Жухавічы на Гарадзеншчыне, мястэчку часоў Вялікага Княства Літоўскага.

## Гісторыя
У 1733 годзе Евангелле захоўвалася ў царкве вёскі Малыя Жухавічы, пра што сведчыць запіс на адным з яго аркушаў. З пачатку 1920–х гадоў і да 1946 года захоўваўся ў Віленскім беларускім музеі, потым у бібліятэцы Акадэміі навук Літвы.

## Апісанне Евангелля 
У рукапісе 347 аркушаў, напісаных мастацкім паўуставам цёмна-карычневай і чырвонай фарбамі, царкоўнаславянскай мовай з беларускімі асаблівасцямі. Упрыгожаны застаўкамі, ініцыяламі, фігурнымі мініяцюрамі з выявамі евангелістаў.

## Выданне 
У 2023 годзе зроблена 735-старонкавае факсімільнае выданне тыражом 99 асобнікаў.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* *Нікалаеў М. В.* Палата кнігапісная. — Мн.: Мастацкая література, 1993. — С. 239.
* *Пяткевіч А. М.* Маршруты кніжнага слова: з гісторыі кнігі, друку на Гродзеншчыне. — Warszawa, INSTYTUT NA RZECZ DEMOKRACJI W EUROPIE WSCHODNIEJ, 2012.

## Спасылкі 
* Бясцэнны дар, які дастаўся нам ад продкаў, — Малажухавіцкае Евангелле, беларускі рукапісны помнік канца ХV — пачатку XVI стагоддзя  

Катэгорыя:Старажытнабеларуская літаратура
Катэгорыя:Рукапісы Евангелляў
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кнігі XVI стагоддзя
Катэгорыя:Ілюмінаваныя Евангеллі
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы паводле алфавіта
Катэгорыя:Малыя Жухавічы
Катэгорыя:Бібліятэка Акадэміі навук Літвы
Мая Бесядзь

**«Мая Бесядзь»** — верш Аркадзя Куляшова, напісаны ў 1940 годзе. Праграмны твор паэтычнай нізкі «Юнацкі свет», дзе галоўным героем з’яўляецца сам паэт, які выступае ў ролі абагульненага, тыпізаванага вобраза.

## Тэматыка і змест 
Верш складаецца з дзвюх частак, першая з якіх напісана накшталт прытчавага зачыну, у якім распавядаецца легенда аб нараджэнні рэк. Стваральнікамі іх былі птушкі, якія вялікімі намаганнямі капалі рэчышчы. Адна толькі каня цешылася адпачынкам ды кпіла з працавітых птушак, за што яны паслалі ёй вечны праклён:

А. Куляшоў узмацняе карціну пакут кані, прыгаворвае яе да смяротна-нямога скону, калі ў летнюю гарачыню пакутніца літасціва чакае дажджавой кроплі з выпадковай хмаркі.
 
Прытчава-легендарны зачын з’яўляецца ў вершы фонам, на якім раскрываецца галоўная ідэя твора: сцвярджэнне паэтам таго, што толькі напружаная праца можа прынесці плён для чалавека і грамадства. У другой частцы верша дамінуе вобраз лірычнага героя, які кантрастуе з вобразам кані. Рэчышча ўласнай ракі, якое капае герой, персаніфікуецца ў зборны вобраз паэзіі. Мастаку твора таксама даводзіцца працаваць «пад кпіны аматараў лёгкае славы», пад якімі А. Куляшоў меў на ўвазе вульгарызаваных крытыкаў.

Лірычны герой упарты ў сваім перакананні, ён аптыміст і працаўнік:

## Гл. таксама 
* Беседзь

## Літаратура 
* *Сенькавец У. А.* Аркадзь Куляшоў // Беларуская літаратура: вучэб. дапам. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. і рус. мовамі навучання / пад рэд. З. П. Мельнікавай, Г. М. Ішчанкі. — 2-е выд., перапрац. і дап. — Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2016. — 304 с.: іл. ISBN 978-985-559-664-9

Катэгорыя:Аркадзь Куляшоў
Катэгорыя:Вершы на беларускай мове
Катэгорыя:Творы 1940 года
Георгій Ільіч Ліёпа

**Георгій Ільіч Ліёпа** (**Лёпа**, , в. Кашалёва, Клічаўскі раён, Магілёўская вобласць — ) — беларускі інжынер-будаўнік. Заслужаны будаўнік БССР (1974).

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1948 годзе. Працаваў канструктарам, галоўным канструктарам у Мінгарпраекце, галоўным інжынерам лабараторыі ў ІБіА АН БССР, галоўным інжынерам Мінскпраекта, з 1964 па 1989 г. — дырэктарам Белдзяржпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1964 года. Член КПСС з 1955 года. Пражываў у Мінску.

## Дзейнасць 
Удзельнічаў у распрацоўцы генплана Мінска, у праектаванні забудовы Брэста, Бабруйска, Віцебска, Гродна, Жодзіна, Магілёва, Пінска, Светлагорска, Салігорска, адзін з аўтараў праектаў комплексу будынкаў Беларускага політэхнічнага інстытута (1954), Упраўлення Беларускай чыгункі (1950), 167-кватэрнага жылога дома па вул. Казлова, жылых дамоў па Ленінскім праспекце (1957) у Мінску, серыі БМ і тыпавых праектаў жылых дамоў для БССР (1957).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга (1966), Айчыннай вайны II ступені, медалямі «За баявыя заслугі», «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне», дзвюма Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР. Прэмія Савета Міністраў СССР (1987) за стварэнне і ўкараненне адзінай сістэмы мясцовых і рэсурсавых разлікаў з прымяненнем ЭВМ.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Памяти Георгия Ильича Лиопо посвящается 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Інжынеры-будаўнікі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клічаўскім раёне
Леў Мікалаевіч Лісоўскі

**Леў Мікалаевіч Лісоўскі** (, хутар Новы Млын, цяпер Лагойскі раён, Мінская вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1952 годзе. Працаваў у Куйбышаўскім філіяле Гідрапраекта, з 1958 года — кіраўніком групы, галоўным інжынерам праектаў, аддзела, начальнікам аддзела ў Белдзяржпраекце, з 1966 года — галоўным інжынерам Белдзіпрагандлю, з 1974 года — начальнік аддзела, намеснік галоўнага інжынера Мінскграмадзянпраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Член КПСС з 1969 года. Пражываў у Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): эксперыментальны жылы дом з аглапарытасілікатных блокаў у мікрараёне па вул. Валгаградскай (1960), 24-кватэрны жылы дом па вул. Чырвонаармейскай (1961) у Мінску, тыпавы праект школы-інтэрната на 330 месцаў (1961).

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені (1985), медалямі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойскім раёне
Валянцін Аляксандравіч Літвінаў

**Валянцін Аляксандравіч Літвінаў** (, Гомель) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Варонежскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1940 годзе. Працаваў у Новасібірску, з 1948 года — галоўным канструктарам майстэрні аб’ёмнага праектавання Гомельскага аблпраекта, з 1963 па 1978 г. выкладаў у Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту, Гомельскім дарожна-будаўнічым тэхнікуме.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1956 года. Пражываў у Гомелі.

## Творчасць 
Займаўся праектаваннем вялікапралётных стальных фермаў з ліхтарамі пакрыцця запалкавых фабрык у Прыбалтыцы, Нова-Беліцы і рамнага жалезабетоннага падмурка пад турбагенератар (1949), Палаца піянераў у Гомелі (1954—1956), праектаваннем аднаўлення канструкцый купала, шатровых вісячых пірамідальных пакрыццяў і кесонных жалезабетонных перакрыццяў (1956—1958). Аўтар навуковых артыкулаў у часопісах.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалямі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Канструктары
Ала Емяльянаўна Літвінава

**Ала Емяльянаўна Літвінава** (, в. Зарэка, Шумілінскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1958 годзе. З 1958 г. — галоўны архітэктар праектаў у Белпрампраекце. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1964 года. Пражывае ў г. Мінск. 

## Творчасць 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): гарбарны камбінат у Бабруйску (1965), корпус № 12 Мінскага радыёзавода (1970), заводы цяжкіх штамповак у Жодзіне і лёгкіх металічных канструкцый у Маладзечне (1982). 

## Узнагароды 
Узнагароджана бронзавым медалём ВДНГ СССР (1965).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Бабруйска
Катэгорыя:Архітэктары Жодзіна
Катэгорыя:Архітэктары Маладзечна
Сфекс зубасты

**Сфекс зубасты** (*Sphex funerarius*) — адзін з самых вядомых відаў вос з сямейства .

## Апісанне 
Восы дасягаюць памеру ад 16 да 25 мм (самкі) і ад 15 да 19 мм (самцы). Пярэдняя частка брушка чырвонага колеру, астатняя задняя частка чорнага колеру. Выкормліваюць лічынак паралізаванымі насякомымі (ловяць саранчу, конікаў і цвыркуноў).

## Распаўсюджанне 
Расія: поўдзень еўрапейскай часткі Расіі, Алтай. Кітай (Ганьсу, Унутраная Манголія, Хэйлунцзян), Манголія, Афганістан, Іран, Казахстан, Сярэдняя Азія, Турцыя, ПЗ Азія, Паўднёвая Еўропа, Паўночная Афрыка.

## Сінанімія 
Доўгі час гэты від быў вядомы пад іншымі імёнамі, але пасля рэвізіі Menke & Pulawski (2000) для вырашэння праблем гаманіміі валідным прызнана менавіта *Sphex funerarius*:

* 
** 
** 
** 
** 

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Menke, A. S. und Pulawski, W. J.(2000). A Review of the Sphex flavipennis Species Group — Journal of Hymenoptera Research: Vol. 9, No.. 2: S. 324—346

## Спасылкі 
* Sphex funerarius на biolib.cz

Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Восы
Сезар (прэмія, 2012)

**37-я цырымонія прысуджэння прэміі «Сезар»** адбылася 24 лютага 2012 года ў Парыжы.

Найлепшым фільмам была прызнана карціна «Артыст». Яна ж стала лідарам па колькасці ўзнагарод — 6 узнагарод. Найбольшую колькасць намінацый атрымаў фільм «» — 13 намінацый.

## Пераможцы 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* 37-я прэмія «Сезар»  на сайце Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа
* 37-я прэмія «Сезар»  на сайце «*AlloCiné*»
* 37-я прэмія «Сезар»  на сайце «*Internet Movie Database*»

Катэгорыя:Кінапрэмія «Сезар»
Катэгорыя:Кінапрэміі 2012 года
Катэгорыя:2012 год у Францыі
Катэгорыя:Люты 2012 года
Катэгорыя:Падзеі 24 лютага
Катэгорыя:Падзеі ў Парыжы
Карл Васілевіч Лабзоў

**Карл Васілевіч Лабзоў** (, Менск — , Мінск) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1959 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум. Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. Працаваў у Мінскпраекце, з 1977 года — галоўны архітэктар аддзела ДПІ-12 Мінлегпрама СССР.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Жыў у Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): аблваенкамат (1975), глядзельная зала рэспубліканскага ДК прафтэхадукацыі па вул. Фабрыцыуса, 5 (1977), 9-павярховыя жылыя дамы па вул. Каржанеўскага (1976), Кавальскай, у мікрараёне Аэрадромная-1 (1981) у Мінску, льнозавод у Панявежысе ЛітССР і ПТВ у Таліне (1983), Бабруйская трыкатажная (1985), Магілёўская даследча-эксперыментальная і швейная (1986) фабрыкі, рэканструкцыя Полацкай швейнай фабрыкі (1987).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Прамысловыя архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Мікашэвічаў
Катэгорыя:Архітэктары Бабруйска
Катэгорыя:Архітэктары Магілёва
Катэгорыя:Архітэктары Полацка
Скалапендрэла няплямістая

**Скалапендрэла няплямістая** (*Scutigerella immaculata*) — від шматножак роду  сямейства .

## Апісанне 
Цела даўжынёй 2,5—8 мм, белае, бліскучае, з рэдкімі кароткімі валасінкамі. Від распаўсюджаны ў Паўночнай і Цэнтральнай Еўропе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Сімфілы
Ancistrocerus parietum

**Ancistrocerus parietum** — від адзіночных вос з сямейства .

## Распаўсюджанне 
Галарктыка. Сустракаюцца ў Паўночнай Амерыцы, Еўропе, Паўночнай Афрыцы і Паўночнай Азіі. Завезены са Старога Свету ў Амерыку ў 1916 годзе.

## Апісанне 
Даўжыня пярэдняга крыла самак 7,5—10,0 мм, а ў самцоў — 6,5—8,0 мм. Афарбоўка цела ў асноўным чорныя з жоўтымі меткамі. Гнёзды будуюць на камянях, галінах дрэў і глебе. Для кармлення сваіх лічынак здабываюць у якасці правізіі вусеняў матылькоў з сямейства , а ў Еўропе таксама і лічынак жукоў-лістаедаў роду .

## Літаратура 
* MacLachlan, W. B. 1980. A key to and notes on the Eumenes of America north of Mexico (Hymenoptera: Eumenidae). Journal of the Kansas Entomological Society, 53: 617—621.
* Richards, O. W. 1978. The social wasps of the Americas без эраса the Vespinae. British Museum (Natural History), London. vii + 580 pp., 4 plates.

## Спасылкі 
* Encyclopedia of Life 

Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Насякомыя Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Сапраўдныя восы
Павел Дзмітрыевіч Пашэвіч

**Павел Пашэвіч** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца барысаўскага БАТЭ.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец барысаўскай ДЮСШ-2, з 2018 года пачаў выступаць за дубль мясцовага БАТЭ, дзе хутка замавацаўся ў складзе. У асноўнай камандзе барысаўчан дэбютаваў 11 ліпеня 2018 года ў матчы Кубка Беларусі супраць «Энергетыка-БДУ» (2:1), калі выйшаў на замену ў другім тайме. У далейшым працягваў выступаць за дубль.

У ліпені 2020 года быў аддадзены ў арэнду «Гарадзеі». Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 11 ліпеня 2020 года ў матчы супраць салігорскага «Шахцёра» (1:4), калі выйшаў на замену ў канцы сустрэчы. У далейшым звычайна заставаўся на лаўцы запасных, гуляў за дубль.

У пачатку 2021 года, вярнуўшыся з арэнды, рыхтаваўся да новага сезона ў складзе БАТЭ, а ў сакавіку быў арандаваны «Гомелем», аднак не полі з’яўляўся рэдка. У ліпені 2021 года быў пераведзены ў дзяржынскі «Арсенал», дзе трывала з’яўляўся на полі, звычайна выходзячы на замену. У снежні 2021 года па заканчэнні арэнды вярнуўся ў БАТЭ.

У пачатку 2022 года праходзіў прагляд у «Слуцку», а ў лютым быў аддадзены ў арэнду ў «Энергетык-БДУ». Замацаваўся ў аснове сталічнай каманды, гуляў пераважна ў стартавым складзе. У студзені 2023 года арэнда ў «Энергетыку-БДУ» была падоўжана на сезон 2023.

У снежні 2023 года пасля вяртання з арэнды падпісаў новы двухгадовы кантракт з БАТЭ.

## Міжнародная кар’ера 
У кастрычніку 2019 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.

1 чэрвеня 2022 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, калі выйшаў у стартавым складзе ў адборачным матчы чэмпіянату Еўропы супраць Кіпра (2:0) і быў заменены ў другім тайме.

## Дасягненні 
*  Пераможца Першай лігі чэмпіянату Беларусі: 2021

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Дзяржынск
Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ
Сонца Перамогі

**«Сонца Перамогі»** — зборнік патрыятычных песень, запісаны колішнімі чальцамі Белага легіёна і які распаўсюджваецца бясплатна праз сеціва.

## Стварэнне 
Ініцыятарамі збору сродкаў на альбом сталі Сяргей Бульба і Зміцер Сасноўскі. Планавалася, што праект пабачыць свет да 2 лютага 2020 года і будзе прэзентаваны на фэсце «Узаемна» ў гонар дня нараджэння Кастуся Каліноўскага, спачатку ў альбоме таксама планавалася толькі 12 песень, аднак у зборнік увайшло 19 песень, 2 з якіх пазначаныя як дадатак («Шыхт зважай» і «Гімн Белага легіёна (2003 год)»). На запіс запрашаліся добраахвотнікі для спеваў і гры на інструментах, прынялі ўдзел шмат якія прафесійныя музыкі, акрамя саміх легіянераў.

У паведамленні пра збор сродкаў ініцыятары ідэі таксама адзначылі:*Менавіта ў наш час патрэбны моцныя эмацыйныя, натхнёныя, баявыя патрыятычныя спевы. Вось зараз, калі грызем адзін аднога на глебе беларусы-ліцвіны-лацінка-выбары… Мы перад выбарам, альбо страціць гэтую хоць і недасканалую, але нашую дзяржаву, альбо згуртавацца вакол Айчыны і на ўвесь свет сказаць — мы гатовыя яе бараніць!*

## Выданне 
Складанка распаўсюджваецца праз сеціва. У рэлізе было паведамлена:*Белы Легіён адраджаецца. І ўжо не як закрытая баявая арганізацыя, а як нацыянальная субкультура парамілітары. Адзін з яе элементаў — баявая патрыятычная музыка. Спампоўвайце, слухайце.*

## Змест 
## Цікавыя факты 
* Зборнік быў прысвечаны «сапраўднаму сыну Айчыны — Алегу Радзюку (27.08.1963—20.06.2019)».

## Спасылкі 
* Сайт 
* Збор грошай 
* Альбом на «Soundcloud»

### У СМІ 
* «Белы легіён» запісаў альбом патрыятычных песень 
* «Белы Легіён» прэзентаваў музычны зборнік 
* Упершыню ў Беларусі выдаецца зборнік беларускамоўных патрыятычных шыхтавых песень «Белы Легіён»
* Упершыню ў Беларусі выдаецца зборнік беларускамоўных патрыятычных шыхтавых песень «Белы Легіён»

Катэгорыя:Альбомы 2020 года
Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм
Катэгорыя:Музычныя альбомы Беларусі
Ancistrocerus antilope

**Ancistrocerus antilope** — від вос з сямейства .

## Апісанне 
Прадстаўнікі віду падобны на больш рэдкіх , з некаторымі адрозненнямі, у тым ліку больш яркім прамежкавым сегментам і парай жоўтых плям на шчытку ў самак.

## Арэал 
Насяляе ва ўсіх канадскіх правінцыях і на ўсёй кантынентальнай тэрыторыі ЗША, акрамя Аляскі, Алабамы і Фларыды, а таксама Еўропе і Сібіры.

Катэгорыя:Сапраўдныя восы
Опса (курганны могільнік)

**Опса** — курганны могільнік каля аграгарадка Опса Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 3 км на поўдзень ад вёскі, у лесе, злева ад шашы Браслаў — Відзы.

## Апісанне 
Адносіцца да IX — 1-й паловы XI стагоддзяў. Належаў крывічам.

80 насыпаў вышынёй ад 0,8 м да 2 м, дыяметрам ад 5 да 10 м. Вакол многіх насыпаў праглядаюцца раўкі. У паўночнай частцы могільніка знаходзяцца найбольш высокія курганы.

Вядомы з канца XIX стагоддзя. У 1893 годзе 11 курганоў даследаваў Ф. В. Пакроўскі. Пахавальны абрад — трупаспаленне і трупапалажэнне. Знойдзены жалезныя нажы і спражкі, крэсівы, бранзалеты, ляпныя пасудзіны. Могільнік абследавалі ў 1972 годзе М. М. Чарняўскі, у 1980 годзе — Л. У. Дучыц, у 2009 годзе  — А. М. Плавінскі. У 1996 годзе Л. У. Дучыц даследавала 1 курган, В. Н. Рабцэвіч і А. М. Плавінскі — пяць.

У аснаванні насыпаў былі выяўлены попельныя праслойкі. Рэшткі здзейсненых па-за межамі курганоў крэмацый змешчаны ў мацерыковых ямках, на гарызонце, у насыпе і на вяршыні. Былі выяўлены ляпныя і раннекругавыя гаршчкі, бронзавыя ўпрыгажэнні, пашкоджаныя агнём: фргаменты бранзалета, шыйных грыўняў, бранзалетападобных скроневых кольцаў, ланцужкоў, спіральных пранізак, трохдзіркавыя ланцугатрымальнікі, трапецападобныя падвескі, гузікі, аплаўленыя шкляныя пацеркі жоўтага і блакітнага колеру, жалезныя нажы, спражка, ігла, крэсіва.

Пахаванні па абрадзе трупапалажэння змешчаны на гарызонце, галовамі на ўсход, паўднёвы ўсход і захад. Пахавальны інвентар — ляпны і кругавы гаршчкі, сякера.

Матэрыялы даследаванняў Ф. В. Пакроўскага знаходзяцца ў Нацыянальным музеі Літвы, Л. У. Дучыц, А. М. Плавінскага і В. Н. Рабцэвіча — у Браслаўскім раённым аб’яднанні краязнаўчых музеяў.

## Літаратура 
*  — С. 147
* *Дучыц, Л. У.* Курганны могільнік //  — С. 153.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Опса (аграгарадок)
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Браслаўскага раёна
Жада (заказнік)

**Водна-балотны заказнік «Жада»** — заказнік рэспубліканскага значэння, размешчаны на тэрыторыі Мёрскага і Шаркаўшчынскага раёнаў Віцебскай вобласці. Заснаваны пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 26 жніўня 2015 года № 717.

## Апісанне 
Рэспубліканскі заказнік ствараецца ў мэтах захавання ў натуральным стане каштоўных леса-балотных сістэм, дзікарастучых раслін і дзікіх жывёл, якія адносяцца да відаў, што занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, а таксама месцаў іх росту і жыцця.
 

Катэгорыя:Заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі
Катэгорыя:Водна-балотныя ўгоддзі Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Шаркаўшчынскага раёна
Катэгорыя:Геаграфія Мёрскага раёна
Катэгорыя:2015 год у Беларусі
Катэгорыя:З’явіліся ў 2015 годзе
Уладзімір Кузьміч Гладэнка

**Уладзімір Кузьміч Гладэ́нка** ( — ) — вучоны-заатэхнік, спецыяліст у галіне конегадоўлі, доктар сельскагаспадарчых навук (1979), прафесар (1990).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Каршачына Сумскага павета Харкаўскай губерні (зараз у Білапільскім раёне Сумскай вобласці Украіны). У час Вялікай Айчыннай вайны ў Чырвонай Арміі. Удзельнік Курскай і Сталінградскай бітваў, баёў за Каўказ. Неаднаразова быў паранены.

У 1951 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію і працаваў у ёй. З 1986 года У. К. Гладэнка ў Маскоўскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны і біятэхналогіі імя К. І. Скрабіна на пасадзе старшага навуковага супрацоўніка лабараторыі антыдопінгу, з 1989 года — вядучы навуковы супрацоўнік лабараторыі генетыкі, з 1991 года — прафесар кафедры жывёлагадоўлі, у 1995—2000 гадах — загадчык кафедры конегадоўлі.

## Навуковая дзейнасць 
Займаўся даследаваннем эвалюцыі, гісторыі, гаспадарча-біялагічнай асаблівасці абарыгенных коней, распрацоўцы эфектыўных метадаў селекцыі, выкарыстання і захавання генафонду коней.

Сярод апублікаванага:
* Белорусская упряжная лошадь. — Мн.: Ураджай, 1971. — 38 с.: ил. — (Выставка племенного животноводства БССР/ М-во сельск. хоз-ва БССР).
* Государственная племенная книга белорусских упряжных лошадей / Гладенко, В. К., Горбуков, М. А., Лехнович, Г. Ф., Мурашко, З. С., Чеченец, В. Ф., Князева, Г. А., Матвеева, Е. А.; Министерство сельского хозяйства БССР, Главное управление по племенному делу МСХ БССР, БелНИИ животноводства — Мн.: Ураджай, 1973—1985.
* Коневодство Белоруссии / В. К. Гладенко — Мн.: Ураджай, 1985.
* Тропическое коневодство и верблюдоводство: Курс лекций / В. К. Гладенко; Моск. вет. акад. им. К. И. Скрябина — М.: МВА, 1993. — 46 с.
* Книга о лошади / В. К. Гладенко; Моск. гос. акад. ветеринар. медицины и биотехнологии им. К. И. Скрябина — М.: ИМ-информ, 1999. ISBN 5-89681-011-3

## Узнагароды 
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* Медаль «За абарону Каўказа»
* Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

## Літаратура 
* 
* Памяти Владимира Кузьмича Гладенко // Коневодство и конный спорт. — 2013. — № 4. — С. 40: 1 фот. — ISSN 0023-3285 

## Спасылкі 
* Вклад Московской ветеринарной академии в Победу // Федеральное отраслевое издание «Ветеринария и жизнь»
* Гладэнка, Уладзімір Кузьміч (доктар сельскагаспадарчых навук; заатэхнія; нар. 1922)
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Маскоўскай акадэміі ветэрынарнай медыцыны і біятэхналогіі
Катэгорыя:Постаці беларускай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Постаці савецкай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сумскай вобласці
Зямбіцы

**Зямбіцы** (,  — **Мюнстэрберг**, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы каля мяжы з Чэхіяй. Размешчаны за 390 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 60 км на поўдзень ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Замбкавіцкага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Зямбіцы. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 15,07 км². Насельніцтва 9 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Свяжава

**Свяжава** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы, за 450 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 100 км на захад ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Златарыйскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Свяжава. Займае плошчу 1,76 км². Насельніцтва 2,3 тыс. чалавек.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
## Спасылкі
Вонсаш

**Вонсаш** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы, за 360 км на захад ад Варшавы і за 75 км на поўнач ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Гуроўскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Вонсаш. Займае плошчу 3,24 км². Насельніцтва 2,7 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Прахавіцы

**Прахавіцы** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы, за 400 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 55 км на паўночны захад ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Лягніцкага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Прахавіцы. Займае плошчу 9,85 км². Насельніцтва 3,6 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Любаўка (горад)

**Любаўка** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы на мяжы з Чэхіяй, за 460 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 100 км на паўднёвы захад ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Каменнагурскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Любаўка. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 22,44 км². Насельніцтва 6,2 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Цёмна-бурая плямістасць ячменю

**Цёмна-бурая плямістасць** — гэта грыбковае захворванне ячменю, выкліканае . Хвароба сустракаецца ўсюды, дзе вырошчваюць ячмень, але выклікае значныя страты ўраджаю толькі ў цёплым, вільготным клімаце. Па ранейшай навуковай назве грыбковага патагену ў крыніцах таксама сустракаецца пад назвай *цёмна-буры гельмінтаспарыёз*.

## Сімптомы 
Сімптомамі інфекцыі з’яўляюцца цёмныя, шакаладнага колеру плямы. Плямы зліваюцца, у выніку утвараючы некратычныя плямы няправільнай формы на лісці. Плямістасць лісця можа быць акружаны зонай жоўтай ліставай тканкі рознай шырыні. Плямы таксама могуць з’явіцца на ліставых похвах і верхавінках расліны. Моцна заражанае лісце цалкам высыхае, а заражэнне на стадыях флагавага ліста і падчас напаўнення ядра з’яўляецца найбольш сур’ёзным.

## Цыкл захворвання 
Зімуе грыб у ячменнай саломе і на іржышча, у глебе, на паверхні зерня. Споры з’яўляюцца на рэштках ячменю вясной і разносяцца ветрам і дажджом. Усходы ячменю могуць заразіцца ад інфекцыі на зерні і ў глебе.

Тэмпературы не вышэй за 20 °C і вільготныя ўмовы на палях спрыяюць развіццю цёмна-бурай плямістасці. Спрыяльныя пагодныя ўмовы могуць спрыяць паслядоўнаму з’яўленню новых спор і паражэнняў, якія вядуць да хуткага развіцця хваробы на працягу вегетацыйнага перыяду.

## Страты ўраджаю 
Захворванне часам дастаткова разбуральнае. Страты ўраджаю могуць дасягаць 10-30 % , калі пагодныя ўмовы спрыяюць развіццю грыба.

## Меры аховы 
Барацьба з захворваннем ажыццяўляецца з дапамогай ўстойлівых сартоў, чыстага насення, хімічнай апрацоўкі насення і лісця фунгіцыдамі, а таксама аптымальны севазварот з выкарыстаннем не збожжавых .

## Літаратура 
* *Буга С. Ф.* . — С. 30.
* *Войтова Л. Р.* Гельминтоспориозы хлебных злаков в условиях Белоруссии. — Сборник научных трудов Белорусской сельскохозяйственной академии, 1971, т. 76

## Спасылкі 
* Spot blotch (Canada: Alberta) 
* Spot blotch (Denmark)
* Spot blotch (US: North Dakota) 
* Spot blotch (US: Oregon) 

Катэгорыя:Грыбковыя захворванні раслін
Катэгорыя:Захворванні ячменю
Сцінава

**Сцінава** (,  — **Штайнау-ан-дэр-Одэр**) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы, размешчаны за 390 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 65 км на паўднёвы захад ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Любінскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Сцінава. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 13,54 км². Насельніцтва 5,7 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Polistes nimpha

**Polistes nimpha** — від грамадскіх вос з сямейства .

## Распаўсюджанне 
Палеарктыка: Заходняя Еўропа, Паўночная Афрыка, Пярэдняя Азія, Іран, Казахстан, Кіргізія, Расія (еўрапейская частка, паўднёвая Сібір ад Алтая да Прыамур'я).

## Апісанне 
Даўжыня 12-16 мм. Сярэднія і заднія галёнкі самцоў карычнева-аранжавыя з жоўтым, без чорнага. Трохкутны выступ на пярэднім краі налічніка самак адносна кароткі, іх мандзібулы чорныя.

## Сінонімы 
* *Polistes opinabilis* Kohl, 1898
* *Vespa nimphus* Christ, 1791
* *Polistes nimphus* (Christ) Auct. (misspelling)

## Спасылкі 
* http://www.eol.org/pages/237210 (англ.)
* http://www.biolib.cz/en/taxon/id703245/
* http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=167854 

Катэгорыя:Насякомыя Еўропы
Катэгорыя:Насякомыя Азіі
Катэгорыя:Сапраўдныя восы
Соня Ёселеўна Гінзбург

**Соня Ёселеўна Гінзбург** ( — ) — вучоны ў галіне нейрафізіялогіі, доктар медыцынскіх навук (1972)

## Біяграфія 
Нарадзілася ў вёсцы Татарск Мсціслаўскага павета Смаленскай губерні (у сучасным Манастыршчынскім раёне Смаленскай вобласці Расіі). У 1947 годзе скончыла Мінскі медыцынскі інстытут. З 1948 года працавала ў Інстытуце фізіялогіі Акадэміі навук БССР, з 1985 года — у Беларускім навукова-даследчым інстытуце анкалогіі і радыебіялогіі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па даследаванні электрычнай актыўнасці і гемадынамікі галаўнога мозга пры парушэннях мазгавога кровазвароту, па дыягностыцы метасаматычных яго пашкоджанняў, стану пры комплексным лячэнні анкалагічных хворых і інш.

Сярод апублікаванага:
* Электрическая активность и гемодинамика головного мозга при окклюзии мозговых артерий. / Ред. акад. Д. А. Марков; АН БССР. Ин-т физиологии. — Мн.: Наука и техника, 1974. — 175 с. : ил.; 20 см;
* Клинические и экспериментальные вопросы термолучевой терапии. — Обнинск, 1989 (у сааўтарстве).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Манастыршчынскім раёне
Катэгорыя:Нейрафізіёлагі СССР
Аляксей Сяргеевіч Анцілеўскі

**Аляксей Анцілеўскі** (нар. , ) — беларускі футбаліст, паўабаронца клуба «Гомель» і моладзевай зборнай Беларусі.

Старэйшы брат Аляксея, Дзмітрый, таксама футбаліст.

## Клубная кар’ера 
Пачынаў займацца футболам у ДЮСШ мінскага МТЗ-РІПА, пазней на юнацкім узроўні гуляў за мінскае «Дынама», «Мінск» і барысаўскі БАТЭ. У 2018 годзе далучыўся да брэсцкага «Дынама», дзе стаў выступаць за дубль і хутка замацаваўся ў камандзе.

У сакавіку 2020 года на правах арэнды стаў іграком брэсцкага «Руха». Стаў гуляць за дубль, у складзе асноўнай каманды звычайна заставаўся на лаўцы запасных. Дэбютаваў у Вышэйшай лізе 12 ліпеня 2020 года ў матчы супраць «Энергетыка-БДУ» (8:1), калі выйшаў на замену ў другім тайме.

У студзені 2021 года адправіўся на прагляд у жодзінскае «Тарпеда-БелАЗ» і неўзабаве падпісаў кантракт з клубам. Стаў рэгулярна з’яўляцца на полі ў складзе асноўнай каманды, у тым ліку нярэдка ў стартавым складзе. У студзені 2023 года падоўжыў кантракт з жодзінцамі, аднак шмат перадсезоннай падрыхтоўскі прапусціў з-за траўмы нагі. У сакавіку 2023 года быў аддадзены ў арэнду ў мазырскую «Славію», дзе неўзабаве замацаваўся ў стартавым складзе. У снежні 2023 года па заканчэнні арэнды пакінуў мазырскі клуб.

У пачатку 2024 года трэніраваўся з салігорскім «Шахцёрам», а ў сакавіку стаў іграком «Гомеля».

## Міжнародная кар’ера 
29 сакавіка 2021 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, калі выйшаў у стартавым складзе ў таварыскім матчы супраць Грузіі (1:4) і быў заменены ў другім тайме.

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Рух Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Гіяцынт (мінерал)

**Гіяцы́нт** — мінерал, празрыстая марганцазмяшчальная разнавіднасць цыркону. Каштоўны камень.

Крышталізуецца ў тэтраганальнай сінгоніі. Крышталі прызматычнай чатырохграннай формы з пірамідальнай галоўкай. Колер густа-чырвоны, жоўта-чырвоны, чырванавата-буры. Цвёрдасць 6,5—7,5 па шкале Моаса. Шчыльнасць 3,9—4,7 г/см³.

## Паходжанне і радовішчы 
Гіяцынт ювелірнай якасці звычайна знаходзіцца ў шчолачна-гліназёмных базальтах, кімберлітавых і сіенітавых пегматытах. Асноўныя радовішчы ў Шры-Ланцы, Бразіліі, Аўстраліі, на Мадагаскары. Таксама радовішчы гіяцынту ў В’етнаме, Тайландзе, Пакістане, Індыі, Камбоджы, Расіі, ЗША, Францыі, ПАР.

## Літаратура 
* 
* Горная энциклопедия / Под редакцией Е. А. Козловского. — М.: Советская энциклопедия. 1984—1991.

## Спасылкі 
* Гиацинт // Каталог минералов

Катэгорыя:Каштоўныя камяні
Катэгорыя:Сілікаты (мінералы)
Катэгорыя:Мінералы цырконію
Уладлен Рыгоравіч Лахоня

**Уладлен Рыгоравіч Лахоня** (, Днепрапятроўск — 14 ліпеня 2021, Мінск) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Львоўскі політэхнічны інстытут у 1959 годзе. Працаваў у праектных арганізацыях Алма-Аты, Адэсы, з 1972 года — галоўны архітэктар майстэрні ў Белжылпраекце, з 1975 года — архітэктар Мінскага мастацка-вытворчага камбіната. У 1978—1983 гадах вучыўся ва Украінскім паліграфічным інстытуце па спецыяльнасці мастак-графік.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1961 года. Пражываў у Мінску.

## Творчасць 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): ПДП гарадоў і курортаў Казахстана (1959—1969), рэканструкцыя Варанцоўскага палаца, Музея заходняга мастацтва ў Адэсе (1969—1972), Мінскага педінстытута замежных моў, Рэспубліканскай сельскагаспадарчай бібліятэкі, прадпрыемстваў грамадскага харчавання ў Мінску (1975—1983).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Адэсы
Катэгорыя:Архітэктары СССР
Катэгорыя:Архітэктары Мінска