open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ігнат Іванавіч Півуноўскі

**Ігнат Іванавіч Півуноўскі** (нар. , Горкі) — беларускі вучоны ў галіне механізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (1998).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію (1953). Працаваў у Інстытуце торфу АН БССР, з 1961 года — у БелНДІ механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па ўдасканальванні тэхналагічных працэсаў нарыхтоўкі кармоў, прыстасавання для ўнясення хімічных кансервантаў пры сіласаванні, распрацоўцы абсталявання для вытворчасці грануляванай і брыкетаванай травяной мукі і кармасумесей.

## Асноўныя публікацыі 
* Досушивание сена активным вентилированием. — Мн., 1979 (у сааўт.)

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці аграрнай навукі
Катэгорыя:Постаці беларускай сельскай гаспадаркі
Арыя

**Арыя** ( — паветра) — сольная вакальная кампазіцыя з інструментальным суправаджэннем у оперы, араторыі, кантаце, з сярэдзіны 19 стагоддзя і ў аперэце; радзей самастойны твор. Часам арыяй называюць інструментальную п'есу пявучага характару.

Тэрмін вядомы з 15 стагоддзя. Да сярэдзіны 17 стагоддзя акрэсліліся характэрныя для італьянскай опернай арыі тыпы мелодыкі (бельканта, каларатура), форма, віды, вызначылася драматургічная функцыя арыі як лірычнага цэнтра.

Найбольшай жанравай разнастайнасці дасягнула ў сярэдзіне 19 стагоддзя. У сувязі з імкненнем да драматургічнай цэласнасці оперы з канца 19 стагоддзя арыя губляе вядучае значэнне, часам ператвараецца ў сцэну ці маналог.

Разнавіднасці арыі — арыета, арыёза, каваціна і інш.

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 480 с. іл.

Катэгорыя:Оперныя тэрміны
Арыёза

**Арыёза** () — невялікая напеўная арыя, часта лірычнага характару, у оперы або кантаце. Займае прамежкавае становішча паміж арыяй і рэчытатывам. Ад арыі адрозніваецца меншымі памерамі, адсутнасцю пэўнай структуры, ад рэчытатыву — шчырасцю і напеўнасцю мелодыі. Сустракаюцца арыёзы ў стылі меладызаванага рэчытатыву. 

У інструментальнай музыцы тэрмін "арыёза" выкарыстоўваецца для абазначэння жанру і пявучага характару выканання.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Музычныя формы
Катэгорыя:Оперныя тэрміны
Канстанцін Міхайлавіч Сонцаў

**Канстанцін Міхайлавіч Со́нцаў** (, сяло Соф’іна, Раменскі раён, , Расійская імперыя — ) — расійскі і беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі. Акадэмік УАСГНІЛ (1978, член-карэспандэнт з 1966). Доктар сельскагаспадарчых навук (1965), прафесар (1966). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1973).

## Біяграфія 
Скончыў Пушкінскі сельскагаспадарчы інстытут (1938). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1950—1955 гадах дырэктар Паўднёва-ўсходняга інстытута жывёлагадоўлі ў Саратаве. З 1958 года загадчык лабараторыі Беларускага НДІ жывёлагадоўлі. З 1964 па 1977 год рэктар Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. З 1977 года дырэктар Усесаюзнага НДІ жывёлагадоўлі (Масква).

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар прац па пытаннях мінеральнага, бялковага, вітаміннага кармлення жывёлы і тэарэтычных асновах рацыянальнага выкарыстання біялагічна актыўных рэчываў у кармленні жывёлы. Арганізатар прамысловай вытворчасці кармавых дабавак і іх выкарыстання для ўзбагачэння камбікармоў на Беларусі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнам Леніна (1971), ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1966) і іншымі ордэнамі і медалямі.

## Асноўныя публікацыі 
* Антибиотики в кормлении сельскохозяйственных животных. — Мн., 1960.
* Стимуляторы роста сельскохозяйственных животных. — М.: Л., 1963 (у сааўт.).
* Справочник по кормовым добавкам. — Мн., 1975 (у сааўт.).
* Производство и использование премиксов. — Л., 1980 (у сааўт.).

## Літаратура 
* 
* 
* Биологи. Биографический справочник.— Киев.: Наукова думка, 1984 с.: ил
* Солнцев Константин Михайлович. В кн.: Гордость и слава Белорусской государственной сельскохозяйственной академии. Профессора и выпускники — заслуженные деятели науки, заслуженные деятели науки и техники / А. Р. Цыганов, А. С. Чечёткин, В. М. Лившиц. — Горки : БГСХА, 2019. — С. 32—33. — ISBN 978-985-467-917-4.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Рэктары Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Постаці беларускай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Постаці расійскай жывёлагадоўлі
Ксенатрансплантацыя

**Ксенатрансплантацыя**, ці міжвідавая трансплантацыя — трансплантацыя органаў і/або тканак ад жывёлы іншага біялагічнага віду.

Звычайна ідзе гаворка пра ксенатрансплантацыю ад найбольш таннай у атрыманні і блізкай па памеры да чалавека імуналагічна мадыфікаванай свінні або ад вышэйшых прыматаў, блізкіх генетычна, але складаных ва ўтрыманні і развядзенні.

Ксенатрансплантацыя органаў застаецца немагчымай і неажыццяўляльнай пры цяперашнім узроўні развіцця транспланталогіі. Нават пры вельмі моцнай імунасупрэсіі арганізма рэцыпіента ксенатрансплантат ад свінні не выжывае ў арганізме чалавека ў выніку звышвострай рэакцыі адрыньвання, якая суправаджаецца масіўным гемолізам, аглютынацыі эрытрацытаў і трамбацытаў і множным трамбозам сасудаў перасаджанага ксенаоргана.

Беларускія медыкі першыя ў свеце ажыццявілі міжвідавую перасадку тканкі шчытападобнай залозы, перанесшы яе ад труса ў глыбокую артэрыю сцягна на назе жанчыны.

## Гл. таксама 
* Біятэхналогія
* Біяэтыка

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* PBS Special on Pig to Human Transplants 
* 
* 

Катэгорыя:Транспланталогія
Катэгорыя:Доследы на жывёлах
Катэгорыя:Імуналогія
Катэгорыя:Медыцынская этыка
Катэгорыя:Хірургія
Азбука Морзэ

[thumb|Пералік кодаў Морзэ для літар лацінскага алфавіта і лічбаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

[Катэгорыя:Радыё
Катэгорыя:Кадзіроўкі
Катэгорыя:Радыёаматарства
Фотаапарат

thumb|Фотакамеры, ад вялікай стужкавай да кампактнай лічбавай.
**Фатаграфічны аппарат, фотаапарат, фотакамера** — аптычная прылада для атрымання скрытай выявы на святлоадчувальным матэрыяле (звычайна фотастужцы) або для рэгістрацыі выявы пры дапамозе фатаграфічнай матрыцы і наступнага захавання выявы ў форме камп'ютарнага файла на носьбіт інфармацыі (электронную карту памяці). Рэгістрацыя на святлоадчувальным матэрыяле прадугледжвае наступную хіміка-фатаграфічную апрацоўку для атрымання бачнай негатыўнай або пазітыўнай выявы.

Тэрмін фотакамера паходзіць ад , гэта значыць «пакой». Першай формай фотакамеры была менавіта такі цёмны пакой (камера-абскура, ) або прамавугольная скрынка з вельмі маленькай адтулінай у адной са сцен. Дзякуючы гэтай адтуліне, якая выконвала функцыі сучаснага лінзавага аб'ектыва, camera obscura можа фарміраваць выяву (досыць нізкай якасці па сучасных стандартах) на процілеглай сценцы. Такія камеры існуюць і цяпер у некаторых адукацыйных установах для ілюстрацыі базавых аптычных прынцыпаў.

## Канструкцыя 
* Фатаграфічны затвор

## Спасылкі 
* http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00084/98700.htm 
* Гісторыя фотаздымка XIX стагоддзя 
* http://fotomuseum.iatp.by/info.html 

Катэгорыя:Фотатэхніка
Жэшаў

**Жэ́шаў** (, ) — горад у паўднёва-ўсходняй Польшчы, з’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам Падкарапацкага ваяводства і Жэшоўскай дыяцэзіі. Адміністрацыйны цэнтр Жэшоўскага павета (не ўваходзіць у яго склад). Колькасць насельніцтва налічвае 183 369 чалавек.

Горад з’яўляецца адміністрацыйным, прамысловым, гандлёвым, адукацыйным і культурным цэнтрам паўднёва-ўсходняй Польшчы. Тут знаходзіцца міжнародны аэрапорт, а таксама Падкарпацкі навукова-тэхналагічны парк, дзейнасць якога скіраваная на развіццё высокатэхналагічнай прамысловасці. У Жэшаве знаходзяцца буйныя дзяржаўныя навучальныя ўстановы: Жэшоўскі ўніверсітэт і Жэшоўскі політэхнічны ўніверсітэт імя Ігнацыя Лукасевіча. Акрамя гэтага дзейнічаюць прыватныя навучальныя ўстановы, буйнейшай з якіх з’яўляецца Вышэйшая школа Інфармацыйных тэхналогій і кіравання. У Жэшаве знаходзяцца тры консульскія ўстановы (нямецкая, славацкая і ўкраінская).

Праз горад праходзяць чыгуначныя лініі Дрэздэн — Кіеў, Беласток — Кошыцэ. Прыкладна ў 100 км ад Жэшава праходзяць дзяржаўныя межы з Украінай і Славакіяй.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Жэшаўскі замак

## Вядомыя асобы 
* Юльян Неч (1908—1939) — польскі гісторык, даследчык Валыні.

## Спасылкі
Ганаў

***Заліў Ганаў** — заліў каля заходняга ўзбярэжжа Гаіці.
***Востраў Ганаў** — востраў у заліве Ганаў.
Дываны Гасымушагы

thumb|200px|Дыван «Гасымушагы», Карабахскай дывановай школы, Азербайджанскі дыван. Канец XIX стагоддзя.

**Дываны Гасымушагы** — від азербайджанскіх дываноў, належыць да карабахскай дывановай школы, джэбраільскай (Cәbrayıl) групы.

## Агульныя звесткі 
Назва гэтага дывана звязана з імем жыхароў вёсак Шамкенд, Арыклі, , Чорман і Шальва, якія размешчаны на поўнач ад Лачына, сучаснага раённага цэнтра ў Азербайджанскай Рэспубліцы.

Раней падобныя дываны ткалі ў вёсцы «Гасымушагы абасы», тут развівалася іх вытворчасць, якая з часам перамясцілася ў навакольныя вёскі. Вытворчасць дывановых вырабаў у гэтых вёсках развівалася на аснове выключна багатай сыравіннай базы і старажытнай гісторыі рамеснай традыцыі. З пункту гледжання наяўнасці неабходных для развіцця гэтага віду рамяства мясцовай воўны і натуральных раслінных фарбавальнікаў, прырода «Гасымушагы абасы» давала насельніцтву выдатныя магчымасці. Дываны прынеслі гэтым вёсках сусветную вядомасць і сёння захоўваюцца ў многіх музеях і калекцыях.

## Гл. таксама 
* Азербайджанскі дыван 
* Азербайджанскі дзяржаўны музей дывана і народнага прыкладнога мастацтва імя Ляціфа Керымава

Катэгорыя:Азербайджанскі дыван
Забярэззе

**Забярэззе** —  тапонім.

## Брэсцкая вобласць 
* Вёска Забярэззе, Брэсцкі раён
* Вёска Забярэззе, Пінскі раён
Клагенфурт-ам-Вёртэрзэе

**Клагенфурт-ам-Вёртэрзэе** (, ,  — Цэлавец на Вербавым возеры) — горад на поўдні Аўстрыі, цэнтр федэральнай зямлі Карынтыі. У наяўны момант колькасць жыхароў Клагенфурта перавышае 92 тысячы чалавек, з іх больш за 1700 — карынтыйскія славенцы.

## Геаграфія 
Горад размешчаны на рацэ Глан у альпійскай даліне Дравы.

## Гісторыя 
Згодна легенды горад заснаваў герцаг Карынтыі Герман Спанхайм. Першыя згадкі пра населены пункт *Форум-Клагенвурт* адносяцца да 1193—1199 гадоў. У 1246—1252 гадах Клагенфурт атрымаў гарадскія правы і хутка зрабіўся адным з найвялікшых гарадоў Карынтыйскага герцагства, а пазней — яго сталіцай.

Аднак на гэтым месцы таксама знаходзіўся рымскі горад Вірунум.

## Насельніцтва 
## Славутасці 
Сярод выдатных мясцін Клагенфурта найбольшае значэнне мае стары горад з сваімі цэнтральнай плошчай Альтэр-Плац, фантанам у выглядзе цмока Ліндвурм-Брунен, а таксама возерам Вёртэрзэе, якое лічыцца самым цёплым сярод альпійскіх азёр. Недалёка ад Клагенфурта знаходзіцца адзін з найпрыгажэйшых замкаў Аўстрыі Хохастэрвіц.

## Адукацыя 
У горадзе размяшчаецца ўніверсітэт Клагенфурта.

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары 
* Інгеборг Бахман (1926—1973) — аўстрыйская пісьменніца.

## Гарады-пабрацімы 
Гарадамі-пабрацімамі Клагенфурта з’яўляюцца:

*  Вісбадэн, Германія (1930)
*  Венло, Нідэрланды (1961)
*  Гарыцыя, Італія (1965)
*  Нова-Горыца, Славенія (1965)
*  Гладсаксэ, Данія (1969)
*  Дэсау, Германія (1970)
*  Душанбэ, Таджыкістан (1972)
*  Дахау, Свабодная дзяржава Баварыя, Германія (1974)

*  Жэшаў, Польшча (1975)
*  Залаэгерсег, Венгрыя (1990)
*  Сібіу, Румынія (1990)
*  Назарэт, Ізраіль (1992)
*  Чарнаўцы, Украіна (1992)
*  Тарагона, Іспанія (1994)
*  Наньнін, Кітай (2001)
*  Лаваль, Канада (2005)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка 
* Інфармацыя для турыстаў
* Марыя-Ларэта  


Катэгорыя:Гарады Карынтыі
Аравакскія мовы

**Аравакскія мовы** — сям'я індзейскіх моў, распаўсюджаных у Паўднёвай і Цэнтральнай Амерыцы. Агульная колькасць носьбітаў (2000 г.) - каля 400 тыс. чал.

## Гісторыя
Аравакскімі мовамі першапачаткова называлі мовы індзейцаў, распаўсюджаныя ў Вест-Індыі, на тэрыторыі сучасных Гаяны, Сурынама, Французскай Гвіяны і поўначы Венесуэлы. Характэрна, што іх носьбіты добра разумелі адзін аднаго. У XIX ст. у выніку параўнальных даследаванняў была вылучана аравакская група моў, якая, як аказалася, мела значна шырэйшы арэал. 

Лічыцца, што аравакскія мовы ўзніклі ў басейне ракі Арынока і шырока распаўсюдзіліся ў другой палове 1 тысячагоддзя да н. э. - 1 тысячагоддзі н. э. Некаторыя даследчыкі вылучаюць аравакскую макрасям'ю моў, якая распалася ў 3 - 2 тысячагоддзях да н. э. У канцы XV ст., калі Х. Калумб адкрыў Новы Свет, на аравакскіх мовах размаўляла большасць насельніцтва Антыльскіх астравоў. У выніку еўрапейскай каланізацыі да пачатку XX ст. яны амаль зніклі ў гэтым рэгіёне. Захавалася толькі мова таіна, якая ў наш час фактычна з'яўляецца мёртвай. Аднак на іх працягваюць размаўляць нашчадкі пераселеных з Вест-Індыі тубыльцаў, што насяляюць некаторыя краіны Цэнтральнай Амерыкі (Беліз, Гандурас). 

## Спасылкі
*Arawakan Languages (Maipuran)


Катэгорыя:Аравакі
Катэгорыя:Мовы Паўднёвай Амерыкі
Таццяна Мітрафанаўна Савельева

**Таццяна Мітрафанаўна Саве́льева** (нар. , вёска Бестрань, Дрыбінскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне псіхалогіі. Доктар псіхалагічных навук (1993), прафесар (1998).

## Біяграфія 
Скончыла Мінскі педагагічны інстытут (1962). Настаўнічала. З 1971 года ў Нацыянальным інстытуце адукацыі.

## Навуковая дзейнасць 
Даследуе праблемы навучання, выхавання і развіцця дзяцей дашкольнага і малодшага школьнага ўзросту; пытанні мыслення, маўлення, разумення і свядомасці чалавека ў сістэме бесперапыннай адукацыі. Аўтар вучэбна-метадычных дапаможнікаў для ВНУ і сярэдняй школы. Навуковы кіраўнік распрацоўкі канцэпцыі «Нацыянальнай пачатковай школы» (1992).

## Навуковыя працы 
* Савельева Т. М. Дар слова: Говорим по-русски… Гаворым па-беларуску. — Мн., 1986.
* Савельева Т. М. Мышление и деятельность — основные факторы развития человека в системе непрерывного образования // Пачатковае навучанне: Сям я, дзіцячы сад, школа. — 1999. — № 5. — С. 85-93.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Псіхолагі СССР
Катэгорыя:Псіхолагі Беларусі
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Зяма Раманавіч Півавараў

**Зяма Раманавіч (Залман Рувінавіч) Півавараў** ( (5 чэрвеня 1910 па новым стылі), Касцюковічы — , Мінск) — беларускі паэт, перакладчык, публіцыст.

## Біяграфія 
Сын рабочага-шапавала, які загінуў у час грамадзянскай вайны (1918). Восенню 1918 года Зяма Півавараў разам з маці Бэлай Меераўнай і сястрой Лізай перабраўся ў Чэрыкаў да дзеда.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Перакладчыкі СССР
Катэгорыя:Публіцысты СССР
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Русецкі

**Русецкі** — беларускае і польскае прозвішча.

## Выбітныя носьбіты 
* Алік Паўлавіч Русецкі (1938—2015) — беларускі спецыяліст у галіне меліярацыі, рэкультывацыі і аховы зямель. Доктар тэхнічных навук.
* Аляксей Сцяпанавіч Русецкі (1912—2000) — беларускі паэт, перакладчык.
* Анатоль Максімавіч Русецкі (нар. 1951) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Аркадзь Уладзіміравіч Русецкі (нар. 1942) — беларускі вучоны і дзяржаўны дзеяч
* Баляслаў Русецкі (1824—1913) — жывапісец, графік.
* Вікенцій Данатавіч Русецкі (1897-?) — ваенны дзеяч, генерал-маёр (1946).
* Канут Русецкі (1801—1860) — беларуска-польска-літоўскі мастак.
* Стэфан Русецкі (?—1671) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.
* Сяргей Уладзіміравіч Русецкі (нар. 1989) — беларускі футбаліст.
Павел Самуілавіч Аўраменка

**Павел Самуілавіч Аўраменка** (нар. , вёска Барысаўка, , Магілёўская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі. Доктар сельскагаспадарчых навук, прафесар.

## Біяграфія 
З сялянскай сям’і. Закончыў Клімавіцкі зааветтэхнікум, БСГА — вучоны заатэхнік (1961). Працаваў старшым ветурачом МТС, старшынёй калгаса, начальнікам раённага ўпраўлення сельскай гаспадаркі. У 1967 годзе закончыў аспірантуру пры Беларускім навукова-даследчым інстытуце жывёлагадоўлі, з сакавіка 1967 года — кандыдат біялагічных навук, са снежня 1979 г. — доктар сельскагаспадарчых навук, з 1981 г. — прафесар. У БелНДІЖ — старшы навуковы супрацоўнік, загадчык аддзела, намеснік дырэктара па навуковай рабоце і кіраўнік аддзела па тэхналогіі кармоў. Асноўным напрамкам навукова-даследчай работы з’яўляецца распрацоўка прагрэсіўных тэхналогій нарыхтоўкі і захавання кармоў, а таксама абгрунтаванне эфектыўнасці выкарыстання кармавых сродкаў сельскагаспадарчай жывёлы ў адносінах да умоў сучаснага вядзення жывёлагадоўлі. Аўтар 187 навуковых работ, кніг і манаграфій.

## Навуковыя працы 
* Перспективные технологии заготовки травянистых кормов. — Мн., 1990 (у сааут.).
* Производство силосованных кормов. — Мн., 1984 (разам з Л. М. Паставалавай).
* Справочник по приготовлению, хранению и использованию кормов. — 2-е изд. — Мн., 1993. (у сааут.).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Постаці савецкай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Постаці беларускай жывёлагадоўлі
Аўраменка

**Аўра́менка** — украінскае і беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксей Мікалаевіч Аўраменка (1977—2023) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь (2019—2023).
* Вольга Сысоеўна Аўраменка — беларускі настаўнік.
* Павел Самуілавіч Аўраменка — беларускі вучоны ў галіне жывёлагадоўлі.
* Сяргей Анатольевіч Аўраменка — беларускі топ-менеджар у галіне аўтамабілебудавання.
Алег Пятровіч Пузанкоў

**Алег Пятровіч Пузанко́ў** (Нарадзіўся  г., вёска Сазаны, Касцюковіцкі раён) — беларускі вучоны ў галіне земляробства. Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1967).

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут (1956). У 1956—1994 гадах у Беларускім НДІ бульбаводства (з 1974 года — загадчык аддзела).

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя працы па метадах паляпшэння насеннай якасці бульбы, выкарыстанні культуры мерыстэмнай тканкі для атрымання бязвірусных клонаў раслін. Сааўтар 21 сорту бульбы, у т.л. Тэмп, Лошыцкі, Агеньчык, Ласунак, Явар, Альтаір і інш. Сааўтар шэрагу вынаходстваў.

## Узнагароды 
* Дзяржаўная прэмія СССР (1974).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Вучоныя-вынаходцы з Касцюкоўшчыны

Катэгорыя:Постаці беларускага земляробства
Катэгорыя:Раслінаводы СССР
Катэгорыя:Раслінаводы Беларусі
Катэгорыя:Члены КПСС
Іван Якаўлевіч Дземідзенка

{{Навуковец
 |Навуковая сфера      = ветэрынарыя
 |Месца працы          = 
 |Навуковая ступень    = 
 |Навуковае званне     = 
 |Альма-матэр          = 
 |Навуковы кіраўнік    = 
 |Знакамітыя вучні     = 
 |Вядомы як            = 
 |Вядомая як           = 
 |Узнагароды і прэміі  = { style="background:transparent"
 
}
{ style="background:transparent"
 
}
 |Роспіс               = 
 |Шырыня роспісу       = 
 |Сайт                 = 
 |Вікікрыніцы          = 
}}
**Іван Якаўлевіч Дземідзе́нка** (, вёска Стары Дзедзін, Клімавіцкі павет, Магілёўская губерня — , ) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарнай хірургіі. Доктар ветэрынарных навук, прафесар (1941). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1949).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Стары Дзедзін (зараз у  Гомельскай вобласці Беларусі). Удзельнік Грамадзянскай вайны.
Скончыў Ленінградскі ветэрынарны інстытут у 1926 годзе. Асістэнт (1929—1934), дацэнт (1934), загадчык кафедры агульнай і прыватнай хірургіі (1934—1956), намеснік дырэктара па навучальна-навуковай рабоце (1947—1955) Віцебскага ветэрынарнага інстытута. Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга. Двойчы быў удзельнікам ВДНГ у Маскве.

Памёр і пахаваны ў Віцебску.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў пытанні афтальмалогіі і паглыбіў распрацоўку вочнай семіётыкі пры септычных захворваннях і хірургічным сепсісе. Сканструяваў і ўвёў у практыку спрошчаную шчылінную лямпу для біямікраскапіі вачэй жывёл. Распрацаваў і ўкараніў электратэрапію пры хірургічных хваробах жывёл. Аўтар больш за 40 навуковых і метадычных прац.

## Навуковыя працы 
* Заболевание глаз животных в связи с некоторыми общими заболеваниями и гипо-авитаминозами. — Учёные записки Витебского ветеринарного института. — 1950. — Т. 10.
* Применение ионофореза в клинической ветхирургии // Советская ветеринария. — 1934. — N10.;
* Сепсис и глаз. — Ученые записки Витебского ветеринарно-зоотехнического института. — 1937. — Т.5;

## Літаратура 
* Дземiдзенка Iван Якаўлевiч //  — С. 104.

## Спасылкі 
* Кафедра общей, частной и оперативной хирургии. История кафедры  // Афіцыйны сайт УА «Віцебская ордэна „Знак Пашаны“ дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны»

Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны
Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Антон Стафанавіч Бархаткоў

**Анто́н Стафа́навіч Бархатко́ў** (нар. , вёска Шчаглоўка, Касцюковіцкі раён — , Мінск) — беларускі жывапісец. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1991).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы Шчаглоўка Клімавіцкага павета. Скончыў у 1940 годзе Маскоўскае мастацкае вучылішча памяці 1905 года (педагогі М. Крымаў, П. Пятровічаў).

Пасля заканчэння вучобы прызваны ў рады Чырвонай Арміі. У вольны час Бархаткоў пісаў пейзажы, партрэты сваіх таварышаў, прымаў актыўны ўдзел у армейскіх мастацкіх выстаўках, якія ладзіліся ў Харкаве. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, удзельнічаў у баях на Беларускім і Украінскім франтах.

У 1943 г. прызначаны намеснікам дырэктара і арганізатарам мастацкай выстаўкі, прысвечанай 25-й гадавіне ўтварэння БССР, якая павінна была адбыцца ў залах Траццякоўскай галерэі ў Маскве.

У 1944 г. працаваў загадчыкам мастацкага аддзела Музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны ў Мінску.

У 1947 годзе Бялыніцкага-Бірулю запрасілі ў Мінск, ён пагадзіўся прыехаць толькі з Бархатковым. Мастакоў пасялілі на Белай дачы ў Курасоўшчыне, выдзелілі машыну з вадзіцелем.

Пасля заканчэння вучобы працаваў у Мастацкім фондзе БССР, удзельнічаў у рэспубліканскіх мастацкіх выстаўках. Вітольд у пачатку 1990-х гг. эміграваў у ЗША.

## У філатэліі 

File:135 (Žyvapis. A. S. Barchatkoŭ).jpg

## Літаратура 
* 

* 

## Спасылкі 
* 
* 17 января 2015 года исполнилось 100 лет со дня рождения выдающегося белорусского живописца, заслуженного деятеля искусств Беларуси Антона Стефановича Бархаткова. 
* Маркина Т. «Бархатковы. Скромное обаяние белорусской природы» 
* Циркун Е. «Очарованные природой Беларуси»  

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касцюковіцкім раёне
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў СССР
Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў БССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Мікалай Кавалёў

**Мікалай Кавалёў**:
* Мікалай Андрэевіч Кавалёў — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі.
* Мікалай Кузьміч Кавалёў — Герой Савецкага Саюза.
Іван Сцяпанавіч Серакоў

**Іван Сцяпанавіч Серакоў** (нар. , в. Язычкава, Дрыбінскі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне заатэхніі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1998), прафесар (1999).

## Біяграфія 
Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1971), з 1973 года працуе ў ёй (у 1993—1998 гадах — загадчык кафедры заагігіены, экалогіі і мікрабіялогіі).

Навуковыя працы па выкарыстанні вітамінаў і іншых біялагічна-актыўных рэчываў у кармавых дабаўках у рацыёнах сельскагаспадарчых жывёл:

* Технические условия на дрожжевые обогатители кормов. — Мн., 1980.
* Справочник по кормовым добавкам. — Мн.: Ураджай, 1990.
* Теоретические и практические аспекты использования витаминов и коэнзима В12 в рационах свиней. — Горки, 1999.
* Племенная работа в пчеловодстве с основами биометрии. — Мн., 1999.

## Узнагароды 
* медаль Францыска Скарыны (2021).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
*
Уладзімір Марчанка

**Уладзімір Марчанка**:
* Уладзімір Мацвеевіч Марчанка — беларускі матэматык,
* Уладзімір Мікітавіч Марчанка — поўны кавалер ордэна Славы,
Мікалай Андрэевіч Кавалёў

**Мікалай Андрэевіч Кавалёў** (нар.  г., вёска Стары Дзедзін, , Магілёўская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Акадэмік Акадэміі аграрных навук Беларусі (1994; член-карэспандэнт з 1992), акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Белаурсі (2003), доктар ветэрынарных навук (1977), прафесар (1979).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут (1959). З 1964 г. у Беларускім НДІ эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага (з 1988 дырэктар). У 1959—1961 гг. працаваў ветэрынарным урачом раённай ветлячэбніцы і галоўным ветэрынарным урачом у саўгасе «Высокаўскі» ў Клімавіцкім раёне (Магілёўская вобласць). Член КПСС з 1965 г. З 1992 па 1997 гг. - акадэмік-сакратар Аддзялення жывёлагадоўлі і ветэрынарыі Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь, з 1997 года намеснік, з 2002 г. галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар многіх навуковых работ па эпізааталогіі прыродна-ачаговых хвароб хатняй і дзікай жывёлы на Беларусі, распрацоўцы экспрэс-метадаў дыягностыкі, спосабаў прафілактыкі і лячэння інфекцыйнай паталогіі жывёл. Распрацаваў больш за 35 біяпрэпаратаў і метадаў дыягностыкі і прафілактыкі інфекцыйных захворванняў жывёлы.

М. А. Кавалёў прымаў удзел у рабоце Сусветных ветэрынарных кангрэсаў у Мексіцы (Мехіка), Аўстраліі (Сідней), Расіі (Масква), Міжнароднага эпізаатычнага бюро ў Парыжы ў 1991, 1993, 1995 гг. і іншых мерапрыемстваў. Доўгі час з’яўляўся членам Усесаюзнай камісіі па біяпрэпаратам Міністэрства сельскай гаспадаркі СССР. Член Еўрапейскага таварыства вірусолагаў, антывіруснай асацыяцыі Рэспублікі Беларусь, рэдакцыйных калегій часопісаў «Эпизоотология, иммунология, фармакология, санитария», «Экология и животный мир».

### Навуковыя працы 
М. А. Кавалёў з’яўляецца аўтарам больш за 360 навуковых прац, у т.л. 8 манаграфій і 19 вынаходніцтваў і патэнтаў.

Сярод апублікаванага:
* Бешенство животных. — Мн., 1990 (разам з М. Р. Таршысам, П. П. Кузняцовым);
* Новые методы диагностики зоонозных инфекций. — Мн., 1982;
* Справочник по болезням сельскохозяйственных животных. — 2-е изд. — Мн., 1990 (у сааўт.).
* Классическая и современная иммунология / Р. В. Тузова-Юсковец, Н. А. Ковалёв. — Мн.: Белорусская наука, 2006. — 691 с. — На рус. яз. — ISBN 985-08-0758-X

## Узнагароды 
М. А. Кавалёў узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», медалямі.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* КАВАЛЁЎ Мікалай Андрэевіч на сайце НАН Беларусі
* Мікалай Андрэевіч Кавалёў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 
* НИКОЛАЙ АНДРЕЕВИЧ КОВАЛЁВ (К 75-летию со дня рождения

Катэгорыя:Ветэрынары СССР
Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі аграрных навук Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клімавіцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны
Катэгорыя:Члены КПСС
Міхаіл Сцяпанавіч Асмалоўскі

**Міхаі́л Сцяпа́навіч Асмало́ўскі** (, в. Асмолавічы, цяпер Клімавіцкі раён — ) — беларускі архітэктар. Кандыдат архітэктуры (1950).

## Біяграфія 
Скончыў у 1931 годзе Маскоўскі інстытут інжынераў землеўпарадкавання. У 1945—1951 гадах працаваў начальнікам Упраўлення па справах архітэктуры пры Савеце Міністраў БССР. У 1962—1977 гадах загадчык кафедры Маскоўскага інстытута інжынераў землеўпарадкавання. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1947—1955 гадах.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1934 года. Кандыдат архітэктуры (1950). Член КПСС з 1929 года.

## Творчасць 
Працы ў Беларусі: у Мінску — планіроўка жылога масіву Савецкага раёна (1944—1947), праект забудовы Ленінскага праспекта і Цэнтральнай плошчы (1948, з Г. Баданавым, У. Каралём, Л. Мацкевічам, М. Паруснікавым); планіроўка вёскі Лукомль Чашніцкага раёна (1950) і інш.

## Варта ведаць 
Адзін з невялікіх мікрараёнаў Цэнтральнага раёна Мінска мае неафіцыйную назву ў гонар архітэктара — Асмалоўка.

## Публікацыі 
* Осмоловский М.С. Аритектура городов СССР : МИНСК  / М. С. Осмоловский. - Москва, 1950
* Осмоловский М.С. Минск : градостроительство столицы Советской Белоруссии / М. С. Осмоловский. - Минск, 1952. - 131 с.
* Осмоловский М.С. Практика советского градостроительства : МИНСК / М. С. Осмоловский. - Москва, 1952 

## Літаратура 
* Асмалоўскі Міхаіл Сцяпанавіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 1: А-Афiна. — Мн.: БелСЭ, 1969. — С. 518;
* Асмалоўскі Міхаіл Сцяпанавіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-i т. Т. 1. А капэла — Габелен. — Мн.: БелСЭ, 1984. — С. 206.
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання
Кісялёў

**Кісялёў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Арцём Кісялёў (нар. 1991) — расійскі валейбаліст.
* Генадзь Васілевіч Кісялёў — беларускі літаратуразнавец.
* Георгій Пятровіч Кісялёў — беларускі мастак.
* Дзмітрый Канстанцінавіч Кісялёў — расійскі журналіст, тэлевядучы.
* Кузьма Венедыктавіч Кісялёў — беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.
* 
* Міхаіл Рыгоравіч Кісялёў (нар. 1946) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі машынабудавання (канструяванне і вытворчасць прыбораў, ультрагукавая тэхналогія).
* Пётр Андрэевіч Кісялёў — беларускі вучоны ў галіне біяарганічнай хіміі.
* Рыгор Якаўлевіч Кісялёў — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* 
* 
* Фёдар Сцяфанавіч Кісялёў — беларускі мастак.
* Ціхан Якаўлевіч Кісялёў — дзяржаўны дзеяч БССР.
*
Кавалёў

**Кавалёў** — беларускае, рускае і ўкраінскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Алег Мікалаевіч Кавалёў — беларускі футбаліст.
* 
* 
* Антон Уладзіміравіч Кавалёў (нар. 2000) — беларускі футбаліст.
* Апанас Фёдаравіч Кавалёў — савецкі і беларускі дзяржаўны дзеяч, Старшыня Савета Народных Камісараў БССР (1937—1939).
* Віктар Пятровіч Кавалёў (1936—1999) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (1991), прафесар (1995).
* Данііл Ігаравіч Кавалёў (нар. 2001) — беларускі футбаліст.
* Дзмітрый Міхайлавіч Кавалёў — савецкі паэт-лірык, родам з Беларусі.
* Іван Сідаравіч Кавалёў (1913—1987) — вучоны ў галіне радыёэлектронікі.
* 
* Мікіта Рыгоравіч Кавалёў — Герой Савецкага Саюза.
* 
* Павел Нічыпаравіч Кавалёў — беларускі пісьменнік.
* Пётр Купрыянавіч Кавалёў (1931—2016) — Герой Сацыялістычнай Працы, заслужаны машынабудаўнік БССР.
* Піліп Іванавіч Кавалёў — Герой Савецкага Саюза.
* Рыгор Сямёнавіч Кавалёў — Герой Савецкага Саюза.
* 
* 
* Юрый Уладзіміравіч Кавалёў (нар. 1993) — беларускі футбаліст.
* Ягор Кавалёў (нар. 2001) — беларускі валейбаліст.

## Гл. таксама 
* Кавалеўскі
* Кавалёва
Аляксей Сцяпанавіч Русецкі

**Аляксей Сцяпанавіч Русе́цкі** (сапраўднае прозвішча **Бурдзялёў**; , с. Студзянец, , Магілёўская вобласць — ) — беларускі паэт, перакладчык. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1983).

## Біяграфія 
Аляксей Сцяпанавіч Русецкі нарадзіўся 21 лістапада 1912 г. у в. Студзянец Касцюковіцкага раёна ў сялянскай сям'і. Закончыў пачатковую школу, Касцюковіцкую сямігодку і Аршанскі педтэхнікум. У 1931 г. паступіў у Маскоўскі зоаветэрынарны інстытут. У 1935 працаваў ва ўпраўленні саўгасаў у Мінусінску, у бактэрыялагічных лабараторыях Масквы і Мінска. Пасля заканчэння з дыпломам ветурача камандзіраваны ва Узбекістан. У тым жа годзе прызваны ў Чырвоную Армію. Пасля дэмабілізацыі працаваў у Маскоўскім мікрабіялагічным інстытуце. У студзені 1938 г. пераехаў у Мінск, працаваў загадчыкам бактэрыялагічнага аддзела абласной ветэрынарнай лабараторыі. Са студзеня 1942 г. на фронце. Служыў начальнікам палявой лабараторыі на Калінінскім, Заходнім, 3-м Прыбалтыйскім франтах. У Мінск вярнуўся ў 1947 г. Да 1951 г. працаваў літкансультантам па паэзіі ў СП Беларусі, у 1951 г. загадваў аддзелам публіцыстыкі.

З 1947 года доўгі час працаваў літаратурным кансультантам СП БССР (1947—1952, 1960—1967), у часопісе «Беларусь» быў загадчыкам аддзела публіцыстыкі і рэдактарам аддзела культуры і літаратуры (1952—1960), а ў часопісе «Полымя» — намеснікам галоўнага рэдактара (1967—1973). Працаваў старшым рэдактарам рэдакцыі часопіса «Беларусь» (1973—1980).

З допісамі ў рэспубліканскім друку пачаў выступаць у 1930 г. Першы зборнік паэзіі «У заўтрашні свет» і «Святло акон тваіх» прысвечаны біяграфіі ваеннага пакалення. Пазней выдаў зборнікі паэзіі «Служба святла», «Зямля гаворыць зорам», «Позірк», «Хвала жыццю» і інш.

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, двума ордэнамі Айчыннай вайны ІІ ступені, Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета Беларусі.

17 чэрвеня 2000 г. А. С. Русецкі памёр.

## Творчасць 
З першымі вершамі ў друку выступіў у 1935 годзе. Выдаў зборнікі паэзіі «У заўтрашні свет» (1951), «Святло акон тваіх» (1959), «Усход і захад» (1962), «Яго вялікасць» (1965), «Служба святла» (1967), «Вершы і паэма» (1969), «Зямля гаворыць зорам» (паэмы і вершы, 1971), «Два колеры жыцця» (1973), «Позірк» (1977), «Паэмы» (1979), «Крокі сэрца» (1980), «Хвала жыццю» (1987) і іншыя. У 1982 г. выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах.

## Прэміі і ўзнагароды 
За кнігу вершаў «Крокі сэрца» прысуджана Літаратурная прэмія імя Аркадзя Куляшова ў 1981 годзе. Узнагароджаны двума ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, Чырвонай Зоркі і медалямі. Заслужаны работнік культуры БССР (1983).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Да 105-годдзя з дня нараджэння Аляксея Русецкага   // Навукова-метадычная ўстанова «Нацыянальны інстытут адукацыі» Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь
* Русецкі Аляксей Сцяпанавіч // База даных «Мой край — Магілёўшчына» 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Пятро Савельевіч Васілеўскі

**Пятро Савельевіч Васілеўскі** (, в. Сямёнаўка, , Магілёўская вобласць — ) — беларускі празаік, драматург, сцэнарыст, рэжысёр. Член Саюза кінематаграфістаў СССР з 1967 года. Пісаў на беларускай і рускай мовах.

## Біяграфія 
Бацька, Савелій Міхайлавіч, быў партыйным і савецкім работнікам, маці, Марыя Рыгораўна, выхавацельніцай. Сярэднюю адукацыю П. Васілеўскі атрымаў у Журавіцкай сярэдняй школе, дзе пазнаёміўся і пасябраваў з А. Макаёнкам. У 1940 годзе пасля заканчэння школы, быў прызваны ў Чырвоную Армію.

На пачатку Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баях на Карэльскім фронце. З 1942 года карэспандэнт армейскай газеты «Сталинский боец». Быў двойчы паранены. У 1944 годзе дэмабілізаваны.

З 1945 года працаваў у рэдакцыі газеты «Сталинская молодежь». У 1946 годзе накіраваны ў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КП Беларусі. У 1947 годзе паступіў у школу-студыю МХАТа і ў той жа год перайшоў на рэжысёрскі факультэт Усесаюзнага інстытута кінематаграфіі, які скончыў у 1953 годзе. З 1952 года працаваў рэжысёрам на кінастудыі «Беларусьфільм». З 1988 года на творчай працы.

## Творчасць 
Першае апавяданне П. Васілеўскага «Так умирают бесстрашные» змешчана ў 1942 годзе ў газеце «Сталинский боец». Друкаваўся ў армейскай газеце «Боевой путь», сатырычным часопісе «Сквозьняк». Беларускім друку выступаў з 1945 года. Аўтар аповесцей «Новы дзень», «Вечныя маладажоны» і іншых, кнігі апавяданняў «Прыгажосць чалавечая», п'ес, якія ўвайшлі ў зборнікі «Твой заўтрашні дзень», «Вобраз жыцця».

Асноўная тэматыка творчасці П.Васілеўскага — сучаснасць. Пісаў пра сельскіх працаўнікоў, уздымаў праблемы выхавання сучаснай моладзі, падлеткаў, школьнікаў, востра ставіў маральна-этычныя праблемы. Аўтар шматлікіх нарысаў, гумарэсак, сучасных казак, у якіх раскрываюцца надзейныя пытанні рэчаіснасці, асуджаюцца адмоўныя з'явы ў дзейнасці і характарах людзей.

Як рэжысёр і сцэнарыст прымаў удзел у стварэнні шэрагу мастацкіх і дакументальных кінафільмаў («Палеская легенда», 1957, «Рагаты бастыён», 1965), тэлефільма аб жыцці і творчасці Я. Коласа «Жывіце даўжэй, хлопцы» і інш. П'есы П. Васілеўскага «Любоў, Надзея, Вера…», «Дзіўны дом», «Твой заўтрашні дзень» і іншыя з поспехам ішлі ў Беларускім тэатры імя Я. Купалы і іншых тэатрах рэспублікі.

## Літаратура 
* 
* 
* Васілеўскі П. // Беларускія пісьменнікі: Бібліягр. Слоўнік. У : т. Т. 1. — Мн., 1992. — С. 527—529.

Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Мікола Нічыпаравіч Мінчанка

**Мікола Нічыпаравіч Мінчанка** (нар.  года, вёска Кавалёўка, Клімавіцкі раён) — беларускі паэт, празаік, публіцыст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Гадавала яго маці (бацька загінуў на фронце). Вучыўся ў пачатковай школе в. Кавалёўка, у Звянчацкай сямігодцы, скончыў Мілаславіцкую СШ (1959). Працаваў загадчыкам Кавалёўскага сельскага клуба, служыў у войску.

У 1964—1968 гг. студэнт Жытомірскага педагагічнага інстытута. З 1969 года працаваў фотакарэспандэнтам, літработнікам, загадчыкам аддзела пісем у Клімавіцкай газеце «Новае жыццё». З 1971 года карэспандэнт-арганізатар, з 1979 дыктар Клімавіцкага радыёвяшчання. Завочна вучыўся ў Мінскай Вышэйшай партыйнай школе. У 1981 годзе вярнуўся адказным сакратаром у Клімавіцкую райгазету, з 1988 галоўны рэдактар гэтай газеты.

Доўгія гады ўзначальвае літаб’яднанне «Зарніцы» пры газеце.

Член СП Беларусі з 1993 года.

## Творчасць 
Літаратурнай працай займаецца з 1956 года. У абласным і рэспубліканскім друку змяшчае вершы з 1967 года. Яго вершы ўвайшлі ў калектыўныя зборнікі «Галасы Прыдняпроўя», «Адданасць», «Дняпроўскія хвалі» і інш. Аўтар паэтычных кніг «Зялены звон» (1971), «Давер» (1980), «Ліпацвет» (1993), «Маладзік над Клімавічамі» (1996), «Шанц на адкрыццё» (1996). Для вершаваных твораў М.Мінчанкі характэрны народная напеўнасць, чысціня гучання. Працоўныя будні сучасніка, хараство айчыннага краю, прыгажосць душэўных памкненняў чалавека — асноўныя матывы яго паэзіі. Рэалістычная канкрэтнасць назіранняў у ёй гарманічна спалучаецца з лірыка-спавядальнай інтанацыяй. Яго вершы перакладаліся на ўкраінскую мову.

## Узнагароды 
Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Магілёўшчыны за 1977 год.

## Літаратура 
* 
*  — С. 632.
* Мінчанка Мікола // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. Слоўн. У 6 т. Т. 6. — Мн.: БелЭн, 1995. — С.644—646.

Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Публіцысты Беларусі
Васілеўскі

**Васілеўскі** — беларускае, польскае, рускае і украінскае прозвішча, а таксама тапонім.

## Выбітныя носьбіты 
* Аляксандр Барысавіч Васілеўскі (нар. 1934) — вучоны ў галіне педагогікі.
* Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі (1895—1977) — Маршал Савецкага Саюза.
* Аляксей Віктаравіч Васілеўскі (нар. 1993) — беларускі футбаліст.
* Андрэй Аляксандравіч Васілеўскі (нар. 1991) — беларускі тэнісіст.
* Антон Васілеўскі (1891—1984) — беларускі пісьменнік.
* Даніла Мінавіч Васілеўскі (1889—1963) — беларускі краязнавец.
* Ігар Веніямінавіч Васілеўскі (нар. 1941) — педыятр. Доктар медыцынскіх навук (1992), прафесар (1993).
* Іосіф Іосіфавіч Васілеўскі (1911—1994) — рускі паэт, перакладчык.
* Леан Васілеўскі (1870—1936) — польскі палітычны дзеяч.
* Марцін Васілеўскі (нар. 1980) — польскі футбаліст.
* 
* Пятро Савельевіч Васілеўскі (1922—2002) — беларускі драматург, сцэнарыст.
* Юрый Аляксандравіч Васілеўскі (нар. 1946) — беларускі дырыжор.
* Ягор Васілевіч Васілеўскі (1922—1991) — Герой Савецкага Саюза.

## Населеныя пункты 
### Беларусь 
* Васі́леўскі — былы пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласці

## Гл. таксама 
* Васілевіч
* Васілеўская
Фёдар Сцяфанавіч Кісялёў

**Фёдар Сцяфанавіч Кісялёў** (нар. , в. Іванава Слабада, Клімавіцкі раён — , Магілёў) — беларускі графік.

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі педагагічны інстытут (мастацка – графічны факультэт) у 1971. Вучыўся ў Ф. Гумена і А. Някрасава.
 
Выкладаў У Магілёўскім каледжы мастацтваў (1988—2016). Удзельнік мастацкіх выставак з 1969.

Сябра Саюза мастакоў БССР з 1978.

Персанальная выстаўка твораў Фёдара Кісялёва адбылася ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь з 16 жніўня па 22 верасня 2019.

## Творчасць 
Працаваў у станковай графіцы пераважна ў тэхніцы акварэлі ў жанры пейзажа і нацюрморта.

Сярод твораў «Азёрная балада»  (2015), «Рытмы Лаўсанбуда» (1978), «Поры года» (1980), работы «Браслаўшчына», «Вартавыя неба» (1973), «Начная змена» (1974), «Проня. Берагі памятаюць», «Мантажнікі» (1975), «Новая лодка», «У краі азёрным», «Бэз» (1976), «Хлеб, мёд», «Зямля рэчыцкая» (1979), «Ляўкі. Дарога да паэта» (1982) і іншыя.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь, музеі сучаснага выяўленчага мастацтва, Міністэрстве культуры Расіі, Ульянаўскім мастацкім музеі, Магілёўскім абласным мастацкім музеі, іншых музеях горада Магілёва і вобласці, Дзяржаўных установах Польшчы, Францыі, Германіі і ў прыватных зборах многіх краін свету.

## Прызнанне 
* Медаль Францыска Скарыны (2017).
* Дыпламант Міжнароднага пленэра 1998 года

## Літаратура 
* Кісялёў Фёдар Сцяфанавіч //  С. 295
* Кісялёў Фёдар Сцяфанавіч // 
* Кісялёў Фёдар Сцяфанавіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т.3 . Карчма — Найгрыш. — Мн.: БелСэ, 1986. — С. 60
* Кісялёў Фёдар Сцяфанавіч // БД "Беларусь у падзеях i асобах"  

## Спасылкі 
* Акварэльная элегія  // «Культура» № 2 (299) 01.02.2008 - 29.02.2008
* Палітра школы акварэлі  // «Культура» № 7 (1030) 18.02.2012 - 25.02.2012

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клімавіцкім раёне
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава
Дызельны рухавік

thumb|Дызель-генератар на нафтавым танкеры.
**Ды́зельны рухаві́к** — рухавік унутранага згарання, які для запалення паліва ў камеры згарання выкарыстоўвае цяпло ад сціску паветра. Гэта адрознівае дызельныя рухавікі ад бензінавых, у якіх гаручая сумесь падпальваецца іскрай ад свечкі запальвання. Рухавік быў створаны нямецкім вынаходнікам Рудольфам Дызелем у 1893 годзе.

З-за надзвычай вялікай ступені сціску дызельны рухавік мае найлепшую тэрмадынамічную эфектыўнасць сярод любых іншых рухавікоў унутранага і вонкавага згарання. Нізкахуткасныя дызельныя рухавікі (да прыкладу, карабельныя рухавікі ці іншыя, дзе вага рухавіка не мае вялікага значэння) могуць перасягаць тэрмадынамічную эфектыўнасць у 50 %.

Найбуйнейшым дызельным рухавіком сёння з’яўляецца марскі рухавік Wärtsilä-Sulzer RTA96-C з акумулятарнай паліўнай сістэмай з магутнасцю 84420 кВт ({113210 к. с.), які выдае 102 абарота/с.

## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Рухавік унутранага згарання
Катэгорыя:З’явіліся ў 1893 годзе
Катэгорыя:Вынаходніцтвы Германіі
Мікалай Паўлавіч Кніга

**Мікалай Паўлавіч Кніга** (, Коўбча, Клічаўскі раён — ) — беларускі вучоны ў галіне оталарынгалогіі, доктар медыцынскіх навук (1955), прафесар (1958).

## Біяграфія 
Пасля заканчэння ў 1929 годзе медыцынскага факультэта БДУ займаўся практычнай і навуковай дзейнасцю ў лячэбных установах Беларусі. У час Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у арганізацыі партызанскай барацьбы на Клічаўшчыне, быў начальнікам санітарнай службы атрада. З сакавіка 1944 года ўзначальваў санітарны аддзел ваенна-аператыўнай групы пры Магілёўскім падпольным абкаме партыі.
    
З 1944 года — у Мінскім медыцынскім інстытуце, загадчык кафедры оталарынгалогіі (1952), галоўны оталарынголаг Міністэрства аховы здароўя Беларусі (1958). З 1962 года ўзначальваў навуковае таварыства оталарынголагаў Беларусі.
    
Асноўныя працы па праблемах склеромнай інфекцыі. Узнагароджаны 2 ордэнамі, медалямі. Памёр у 1972 г.

## Літаратура 
* 
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 4. — Минск, 2007.

Катэгорыя:Отарыналарынголагі Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клічаўскім раёне
Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ
Новікаў

**Новікаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* 
* Анатоль Мікалаевіч Новікаў (нар. 1941) — беларускі палітык.
* Анатоль Рыгоравіч Новікаў (1896—1984) — рускі савецкі кампазітар.
* Валерый Мікалаевіч Новікаў (нар. 1949) — беларускі архітэктар.
* Васіль Мікалаевіч Новікаў (нар. 1946) — беларускі вучоны і палітык.
* Георгій Іванавіч Новікаў (1924—2004) — беларускі вучоны ў галіне неарганічнай хіміі, заслужаны дзеяч навукі Беларусі.
* Дзмітрый Кузьміч Новікаў (1938—2021) — урач-патафізіёлаг, імунолаг-алерголаг. Доктар медыцынскіх навук (1974), прафесар (1980).
* Іван Аляксеевіч Новікаў (1877—1959) — рускі і савецкі пісьменнік.
* Іван Рыгоравіч Новікаў (1918—2001) — беларускі пісьменнік.
* Ігар Аляксандравіч Новікаў (1929—2007) — спартсмен (сучаснае пяцібор’е).
* 
* Міхаіл Міхайлавіч Новікаў (нар. 1938) — беларускі эканаміст.
* Павел Дзмітрыевіч Новікаў (1971—2022) — беларускі ўрач-алерголаг-імунолаг, педыятр. Доктар медыцынскіх навук (2005), прафесар.
* 
* Сяргей Валянцінавіч Новікаў (нар. 1979) — беларускі біятланіст.
* Сяргей Пятровіч Новікаў (1938—2024) — савецкі расійскі матэматык.
* Ціт Парфёнавіч Новікаў (1907—1974) — Герой Савецкага Саюза.
* Юдзім Залманавіч Новікаў (1908—1986) — ваенны дзеяч, генерал-маёр (1959).
* Яўген Васілевіч Новікаў (1924—1973) — савецкі спартсмен (цяжкая атлетыка).
* Яўген Віктаравіч Новікаў (нар. 1961) — беларускі палітык і грамадскі дзеяч.

## Гл. таксама 
* Новікава
Галіна Ануфрыеўна Васілеўская

**Галіна Ануфрыеўна Васілеўская** (, , Магілёўская вобласць — , Мінск) — беларуская пісьменніца.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў сям’і рабочага. З 1932 года сям’я жыла ў Менску. Да вайны Галіна Васілеўская скончыла 6 класаў 9-й мінскай сярэдняй школы. У 1945 годзе экстэрнам здала экзамены за дзесяцігодку. У 1950 годзе скончыла аддзяленне журналістыкі філалагічнага факультэта БДУ. 

Працавала радыёжурналісткай (1950—1953), літаратурнай супрацоўніцай часопіса «Сельская гаспадарка Беларусі» (1953—1959), рэдактарам аддзела часопіса «Работніца і сялянка» (1959—1977), рэдактарам аддзела нарыса (1977—1979), адказным сакратаром часопіса «Полымя» (1979—1982), дырэктарам бюро прапаганды мастацкай літаратуры (1982—1988).

Памерла  года ў Мінску. Пахаваная на Паўночных могілках Мінска.

## Узнагароды 
Узнагароджана Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.

## Творчасць 
Літаратурнай працай займаецца з 1953 года. Пісала нарысы, артыкулы. У 1959 годзе апублікавала першае апавяданне «Блакітныя канверты». Аўтар твораў для дзяцей і юнацтва: дакументальна-мастацкая аповесць «Маланка ўначы» (1963), аповесць-хроніка «Бывай, Грушаўка!» (1978) — пра жыццё і ўдзел падлеткаў у барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў акупаваным немцамі Мінску. Інтэрнацыянальнай дружбе дзяцей прысвечана аповесць «Я еду на вярблюдзе» (1970), напісаная пасля паездкі ў Егіпет.

Пра адзін год з жыцця беларуса Віталя Пятроўскага, самага юнага вынаходніка ў былым СССР, расказана ў аповесці «Крылы» (1987). Дзяцінству Веры Харужай прысвечана аповесць «Што помніцца…» (1991). Творы пісьменніцы перакладаліся на армянскую, рускую мовы.

## Літаратура 
* Васілеўская Галіна Ануфрыеўна//Бел. энцыкл.-Мн., 1997. Т. 4.-С. 23.
* Васілеўская Галіна Ануфрыеўна//Энцыкл. літ. і мастацтва Беларусі.-Мн., 1984. Т. 1.-С. 581.
* Васілеўская Галіна//Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн.-Мн., 1992. Т. 1.- С. 526—521.

Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Фёдар Паўлавіч Коршунаў

**Фёдар Паўлавіч Коршунаў** (нар., вёска Траўна, Краснапольскі раён) — лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1980). Беларускі вучоны ў галіне фізікі паўправаднікоў. Доктар тэхнічных навук (1975), прафесар (1981), член-карэспандэнт Нацыянальнай АН Беларусі (1984).

## Біяграфія 
Скончыў  (1957). З 1962г. у Інстытуце фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў Нацыянальнай АН Беларусі. У 1985-1994 гг.- намеснік дырэктара. Распрацаваў радыяцыйную тэхналогію стварэння шэрагу тыпаў паўправадніковых прыбораў і інтэгральных схем з павышанай радыяцыйнай трываласцю для касмічнай і ваеннай тэхнікі.

Аўтар 320 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій і 60 вынаходстваў.

У сааўтарстве з Г. В. Гатальскім і Г. М. Івановым напісалі працу “Радиационные эффекты полупроводниковых приборов» (1978); разам з Ю. У. Багатыровым і У. А. Вавілавым – «Воздействие радиации на интегральные микросхемы» (1986).

## Літаратура 
* Коршунаў Фёдар Паўлавіч: Беларуская Энцыклапедыя ў 18 тамах.-Т.8 .- Мн.- 1999.-С.425

## Спасылкі 
* Фёдар Паўлавіч Коршунаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі 

Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Фізікі Беларусі
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты НАНБ