open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маршанцыевыя

**Маршанцыевыя** (*Marchantiales*) — парадак пячоначных імхоў.

Гаметафіт гэтага парадку прадстаўлены таломам стужкападобнай формы, мае дарсівентральную будову з унутранай дыферэнцыяцыяй і рызоідамі двух відаў. Спарафіт у выглядзе каробачкі на кароткай ножцы, пашырэнне якой атрымала назву гаўсторыі, ці прысоскі. У каробачцы ўтрымліваюцца споры і элатэры (спружынкі).

Парадак аб'ядноўвае 33 роды і 400 відаў. У Беларусі — 12 відаў, найбольш вядомым прадстаўніком з'яўляецца маршанцыя звычайная (*Marchantia polymorpha*).

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6


Катэгорыя:Парадкі раслін
Мірпуа (кулінарыя)

**Мірпуа** (фр.&#x20;*mirepoix*), або **супавая зеляніна** (ім.&#x20;*Suppengrün*) — агароднінная сумесь у еўрапейскай кухні з карняплодаў (морква, бручка, корань сельдэрэя, корань пятрушкі), цыбулевых (парэй, рэпчатая цыбуля) і сталовай зеляніны (пятрушка, лісце сельдэрэя, чабор і інш.), якая дадаецца ў булён для надання яму водару. Гародніна ў розных камбінацыях у залежнасці ад рэцэптаў нацыянальнай кухні дадаецца ў булён цалкам (напрыклад, у нямецкай кухні) або дробна парэзанай (напрыклад, у французскай кухні *мірпуа* — па імя герцага дэ Мірпуа), затым выдаляецца з яго альбо ў парэзаным выглядзе дадаецца ў жаркое і разварваецца ў ім для атрымання духмянай і густога соуса.

## Гл. таксама 
* Букет гарні

## Спасылкі 
* Што такое супавая зеляніна (ням.) 
* Як прыгатаваць добры булён 
* Suppengrün - Soup Greens (англ.) 

Катэгорыя:Еўрапейская кухня
Катэгорыя:Прыправы
Цыстопус белы

**Цыстопус белы** (*Albugo candida*) — від сямейства .

## Апісанне 
Як і іншыя ааміцэты, якія з’яўляюцца фітапатагенамі, яго часам называюць грыбком, але да грыбоў ён не адносіцца. *Albugocandida candida* з’яўляецца аблігатным біятрофным ааміцэтам, які заражае віды капуставых і з’яўляецца прычынай іх захворванняў.

На геномным узроўні *Albugo candida* мае адносна невялікі геном, у параўнанні з іншымі ааміцэтамі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Перанаспаральныя
Чэмпіянат Беларусі па плаванні на кароткай вадзе 2011

**Адкрыты чэмпіянат Беларусі па плаванні (25 м) памяці І.  Дурэйкі 2011** праходзіў 19-21 ліпеня ў ДЦАР г. Брэста.

## Медалісты 
### Мужчыны 
### Жанчыны 
## Спасылкі 
* Вынікі Чэмпіяната

Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2011 годзе
Катэгорыя:Ліпень 2011 года
2011
Катэгорыя:Спорт у Брэсце
Стацыя

**Ста́цыя** (ад  — месцазнаходжанне) — пэўны ўчастак прасторы асяроддзя, які валодае сукупнасцю ўмоў (рэльефу, клімату, ежы, прытулку і г. д.), неабходных для існавання і пражывання на ім пэўнага віду жывёл. Паняцце «стацыя» ўжываецца толькі ў дачыненні да віду. Кожнаму віду ўласцівы пэўны набор стацый, настолькі характэрны, што можа служыць яго важнай адметнай прыкметай. Часцей ужываецца ў адносінах да наземных жывёл.

Стацыяй у больш вузкім сэнсе прынята называць участкі месцапражывання, якія выкарыстоўваюцца жывёлай для выканання якой-небудзь функцыі (гнездавыя, кармавыя стацыі) ці ў пэўны час дня ці года (дзённыя, начныя, сезонныя стацыі).

Характэрныя для кожнага віду стацыі размяшчаюцца ў межах відавога арэалу мазаікай. У сувязі з гэтым арэал віду ніколі не бывае заселены цалкам. Асобныя стацыі, якія засяляюцца відам, могуць вызначацца шэрагам адрозненняў у асаблівасцях рэльефу, расліннасці і г. д. Такім чынам, від звычайна валодае наборам стацый, некаторыя з якіх могуць мець рознае значэнне ў жыццёвым цыкле жывёл.

## Літаратура 
* 
* Большой энциклопедический словарь «Биология» / под ред. М. С. Гилярова. — : Большая российская энциклопедия, 1998. — ISBN 5-85270-252-8. 
* 

Катэгорыя:Біялогія
Катэгорыя:Экалагічныя тэрміны
Ulmus parvifolia

зе (1905—1915). Фота С. М. Пракудзіна-Горскага]]
**Ulmus parvifolia** — ліставое дрэва, від роду  сямейства .

У прыродзе арэал віду ахоплівае Усходнюю і Паўднёвую Азію. Натуралізаваўся у Паўночнай Амерыцы.

## Батанічнае апісанне 
Дрэва вышынёй 12—15 м, са ствалом дыяметрам да 1 м. Крона густая, шатровападобная. Галінкі тонкія, апушаныя.

Лісце эліптычнае, яйкападобнае або зваротнаяйкападобнае, даўжынёй 2—5 см, вострае або тупое, з няраўнабокім аснаваннем, проста зубчастае, зверху гладкае і бліскучае, знізу апушанае, у спеласці амаль скурыстае, на хвосціках даўжынёй 2—6 мм. У мяккім клімаце лісце застаецца на дрэвах, у больш халодных раёнах дрэва становіцца лістападным.

Плод — авальна-эліптычная крылатка даўжынёй 1 см.

Цвіценне ў сакавіку — красавіку. Плоданашэнне ў маі.

## Таксанамія 
Від ўваходзіць у род  сямейства  парадку .

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вязавыя
Катэгорыя:Флора Азіі
Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1798 годзе
Месцапражыванне

**Месцапражыванне (месца пражывання)** — сукупнасць біятычных, абіятычных і антрапагенных (пры іх наяўнасці) экалагічных фактараў на любой пэўнай тэрыторыі або акваторыі, якая фармуецца на месцы першаснага комплексу абіятычных фактараў — экатопу. Месцапражыванне віду або папуляцыі — важны кампанент яго/яе экалагічнай нішы. Па адносінах да наземных жывёл тэрмін лічыцца сінанімічным паняццям стацыя (месцапражыванне віду) і біятоп (месцапражыванне супольнасці).

Месцапражыванні, якія характарызуюцца рознай выяўленасцю экалагічных фактараў, але маюць падобнае расліннае покрыва, называюцца ***біялагічна раўнацэннымі***. Існаванне іх магчыма дзякуючы частковай кампенсацыі фактараў адзін адным.

Г. Саутвуд (1977) прапанаваў класіфікаваць месцапражыванні па характары змены фактараў ў часе, вылучыўшы наступныя:
* нязменныя — умовы асяроддзя застаюцца спрыяльнымі бясконца доўга;
* прадказальна сезонныя — назіраецца рэгулярная змена спрыяльных і неспрыяльных перыядаў;
* непрадказальныя — спрыяльныя і неспрыяльныя перыяды маюць розную працягласць;
* эфемерныя — з кароткім спрыяльным перыядам.

## Гл. таксама 
* Арэал

Катэгорыя:Біягеаграфія
Катэгорыя:Экасістэмы
Яварнікі

**Я́варнікі** () — горны масіў у заходняй Славакіі і ўсходняй Маравіі, частка Славацка-Мараўскіх Карпат. Найвышэйшы пункт — гара Велькі Яварнік, 1071 м, размясцілася на мяжы дзвюх дзяржаваў. Расліннасць — у ніжніх ярусах у асноўным букавыя, у верхніх елкавыя лясы. На тэрыторыі Яварнікаў размешчаны запаведнік «Кісуцэ».

## Славутасці 
* Разваліны замка Грычаў ля Жыліны
* Разваліны замка Лядніца ля Трэнчына
* Замак Бітчанскі Град ля Жыліны
* Галоўскія лугі з архідэямі
* Шматлікія гарналыжныя цэнтры

Катэгорыя:Горы Славакіі
Катэгорыя:Горы Чэхіі
Метцгерыевыя

**Метцгерыевыя** (*Metzgeriales*) — парадак пячоначных імхоў.

Парадак уключае каля 10 сямей, 15 родаў і болей 120 відаў.

Прадстаўнікі гэтага парадку маюць таломы, часта з рабром пасярэдзіне, іншы раз раздзелены на  лістападобныя лопасці і сцябло. Лопасці цэльныя, іншы раз выемчатыя; клеткі іх буйныя, тонкасценныя, без вугалковых патаўшчэнняў сценак. Архегоніі закладваюцца ззаду верхавіннай клеткі, і пасля іх утварэння рост талома не спыняецца. Архегоніі часта размяшчаюцца ў спецыяльных утварэннях на спінным боку талома ці на спецыяльных галінках, а ў лістасцябловых відаў — уздоўж сярэдняй лініі спіннога боку сцябла. Аналагічна размяшчаюцца і антэрыдыі. Спарагон у аснове ахоплены псеўдаперыанцыем, ці каўпачком, ці тым і другім. Спарагон складаецца з каробачкі, якая мае мнагаслойную сценку, доўгай ножкі і гаўсторыі.

У каробачцы ўтвараюцца споры і элатэры, якія ў выглядзе пучка адыходзяць ад асновы каробачкі ці ад вяршыні яе сценкі. У метцгерцыевых маюцца прыватныя прыстасаванні для актыўнага паглынання вады. На ніжнім боку талома па два бакі ад жылкі размяшчаюцца дробныя шарападобныя полыя вырасты з бакавымі адтулінамі. Праз іх, як па капілярах, засмоктваецца вада. У іншых прадстаўнікоў таломы
могуць быць густа пакрыты рызоідамі. Іх бакавыя часткі аднаслойныя і глыбока рассечаны на лістападобныя лопасці, ствараецца ўраджанне
двухраднага лістаразмяшчэння ўздоўж галоўнай восі.

## Літаратура 
* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

Катэгорыя:Юнгерманіевыя імхі
Катэгорыя:Парадкі раслін
Паляўнічы Беларусі

**«Паляўнічы Беларусі»** — прыродазнаўчы часопіс, орган Беларускага прамыслова-кааператыўнага саюза паляўнічых. Выдаваўся ў 1927—1933 гадах перыядычнасцю 12 нумароў на год.
 да апавядання М. Цэлеша «Людзі, зверы, птахі». № 3, 1930]]
 да апавядання М. Цэлеша «Людзі, зверы, птахі». № 3, 1930]]
Першы нумар выйшаў у красавіку 1927 г. тыражом 5000 экз., апошні — № 4 за 1933 г. выйшаў тыражом — 12800 экз. Тыраж цалкам разыходзіўся па падпісцы сярод паляўнічых, найбольшы тыраж сабраў у 1930 г. — 17500 экз.

Змяшчаў афіцыйныя матэрыялы датычныя продажу зброі і пораху, загатоўкі пушніны, пачатку паляўнічага сезону на розную дзічыну. Таксама вёў рубрыкі «Сабакагадоўля», «Рыбніцтва і рыбалоўства», «Трусагадоўля», «Аружэйная тэхніка», «Жыццё на мясцох» і інш. Праз часопіс Беларускі саюз паляўнічых сабраў грошы на пабудову самалёта «Паляўнічы Беларусі», які пабудавалі і перадалі ў Чырвоную армію ў 1932 годзе. Друкаваў мастацкія творы на паляўнічую тэматыку: вершы і апавяданні Валерыя Маракова, Макара Паслядовіча, Міхася Чарота, Міколы Цэлеша, Яўгена Замерфельда. Мастацкае афармленне ствараў выдатны беларускі анімаліст Генадзь Змудзінскі.

Часопісам кіравала рэдкалегія з прадстаўнікоў саюза паляўнічых, адказныя рэдактары: Янка Крывец (1927 г.), Міхаіл Шміт (1928—1931 гг.), К. Дамарацкі (1931 г.), П. Тамашэўскі (1931 г.), А. Вільдфлуш (1932—1933 гг.), К. Волдынь (1933 г.).

## Літаратура 
* Периодическая печать СССР 1917—1949. Библиографический указатель. Журналы, труды и бюллетени: сводные указатели. — М., 1963. — С. 359.

Катэгорыя:Часопісы Беларусі
Катэгорыя:Часопісы Беларусі на беларускай мове
Яўген Мацвеевіч Замерфельд

**Яўген Мацвеевіч Замерфельд** (, в. Жылічы, Рагачоўскі павет, Магілёўская губерня, цяпер Кіраўскі раён, Магілёўская вобласць — , ) — беларускі пісьменнік.

## Біяграфія 
Рана застаўся сіратой і вымушаны быў пераехаць да радні пад Барысаў. Скончыў Зембінскую сямігодку (1930) і паступіў у Барысаўскі педагагічны тэхнікум. Ад 15.7.1933 да 1.7.1934 года настаўнічаў у Нова-Барысаўскай СШ № 10, адначасова загадваў школьным аддзелам рэдакцыі раённай газеты «Большэвік Барысаўшчыны». Актыўна супрацоўнічаў з літаб’яднаннем «Маладняк». У 1934—1939 гадах вучыўся на літаратурна-лінгвістычным факультэце Мінскага педагагічнага інстытута імя М. Горкага. У 1938 годзе быў арыштаваны, правёў некалькі месяцаў у турме. Ад 2.10.1938 да 27.6.1941 года працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры ў Барысаўскай СШ № 2.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны за станам здароўя не быў мабілізаваны. Заставаўся на акупаванай тэрыторыі, у лютым 1942 года па заданні падполля ўладкаваўся на працу ў Барысаўскі аддзел ЗАГС на пасаду рэгістратара.

Пасля вызвалення тэрыторыі савецкімі войскамі, месяц працаваў у Барысаўскай раённай газеце «Большэвіцкая трыбуна». З 15.8.1944 да 1958 года выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Барысаўскім педвучылішчы. З 20.8.1958 года — настаўнік Барысаўскай школы-інтэрната. У 1974 годзе выйшаў на пенсію.

Разам з Д. Ф. Капытковым быў заснавальнікам літаратурнага аб’яднання «Бярэзіна» пры барысаўскай газеце «Камуністычная праца» (цяпер «Адзінства»).

Памёр  года ў Барысаве. Пахаваны тамсама.

## Дзейнасць 
Дэбютаваў у другу у 1929 годзе, спачатку вершамі ў літаратурным дадатку «Вясна» да газеты «Камуніст», пазней у «Полымі», «Узвышшы», «Беларусі» і інш.

Аўтар вершаў, апавяданняў, рэцэнзій і артыкулаў пра творчасць Я. Коласа, А. Куляшова, Я. Маўра, Э. Самуйлёнка. У 1934 г. у альманаху «Ударнікі» былі змешчаны яго вершы.

Аўтар метадычных распрацовак і дапаможнікаў для настаўнікаў беларускай літаратуры. У сааўтарстве з В. А. Самцэвічам напісаў «Зборнік тэкстаў для ізлажэнняў: Дапаможнік для настаўнікаў 5-7 класаў сямігадовай і сярэдняй школы» (1948); «Зборнік практыкаванняў па сінтаксісу і пунктуацыі. Для 6-7 класаў сямігадовай і сярэдняй школы» (1950); «Урокі беларускай мовы ў V класе» (1961).

## Літаратура 
* *Гаварушка Я.* След-слядочак на зямлі // Роднае слова. — 1992. — № 4. — С. 68-69.
* Замерфельд Яўген // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мн., 1993. — Т. 2. — С. 487—488.
*  — Т.2. — С. 487—488.
* *Казека Я.* Другое жыццё / Я. Казека // Маладосць. — 1990. — № 8. — С. 165—167.
* *Клімуць Я. І.* Кіраўшчына літаратурная // Acta Germano-Slavica IV. — 2010. — C. 125—134.
* Нашы славутыя землякі // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Кіраўскага раёна / Гал.рэд. І. П. Шамякін. — Мн., 1997. — С. 414.

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Бітва пры Шальцы

**Бітва пры Шальцы** — марская бітва ў часе вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1611 гадоў, якая адбылася ў ноч з 23 на 24 сакавіка 1609 года каля порта Шалец (цяпер Салацгрыва, Латвія).

## Перадгісторыя 
Пасля ўзяцця Парнавы войскі Вялікага Княства Літоўскага на чале з вялікага гетмана літоўскага Яна Караля Хадкевіча выйшлі на Рыгу, пад якой з 8-тысячным дэсантам высадзіўся Іаахім Фрыдрых фон Мансфельд. Падчас дарогі да гетмана дайшла інфармацыя аб тым, што ў Шальцы знаходзіцца шведская эскадра, якая блакавала Рыгу з мора, і вораг не чакаў удару. Было прынята рашэнне скарыстацца гэтай магчымасцю.

Уначы з 23 на 24 сакавіка 1609 года ўдала скіравалі 4 брандары, ад якіх загарэліся і пайшлі на дно 2 шведскія караблі, якія стаялі на якары ў порце Шальца. Астатняя эскадра, абстраляная з гармат і мушкетаў, ратавалася ў адкрытым моры. Больш марудная флатылія Хадкевіча не стала яе пераследаваць.

## Вынікі і наступствы 
Порт разам з усімі запасамі правізіі і зброі дастаўся Вялікаму Княству Літоўскаму. У Шальцы было пакінута 200 вершнікаў з правізіяй. Перамога каля Шальца і пазбаўленне шведскай эскадры базы аказалі моцны ўплыў на далейшы ход баявых дзеянняў, вымусіўшы шведаў спыніць наступ на Рыгу.

## Літаратура 
* Jerzy Pertek, «Polacy na morzach i oceanach. Tom I», Poznań 1981, ISBN 83-210-0141-6.
* Leszek Podhorodecki, «Rapier i koncerz», Warszawa 1985, ISBN 83-05-11452-X, str, 110—111.
* Edmund Kosiarz, «Wojny na Bałtyku X—XIX w.», Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1978.
* Adam Naruszewicz, «Historya J.K. Chodkiewicza, Wojewody Wileńskiego, Hetmana Wielkiego W. Ks. Lit.», Breitkopf & Härtel, Lipsk 1837.

Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Марскія бітвы Швецыі
Катэгорыя:Марскія бітвы XVII стагоддзя
Катэгорыя:Бітвы ў Латвіі
Катэгорыя:Канфлікты 1609 года
Бесарабка (Кіеў)

**Бесарабка** () — гістарычная мясцовасць Кіева ў раёне Бесарабскай плошчы

## Гісторыя 
Вядомая з канца XVIII стагоддзя, калі там была адкрыты магутная водная крыніца, пабудаваны басейн, а з часам узнік базар. У канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзя на Бесарабцы размяшчалася таксама конная паштовая станцыя.

У 1910—1912 гадах на Бесарабцы пабудаваны Бесарабскі рынак з гандлёвай плошчай 896 кв.м. (Архітэктар Г. Ю. Гай). Гэты рынак знаходзіцца на адным з канцоў цэнтральнай вуліцы Хрэшчатык. У цяперашні час Бесарабскі рынак лічыцца адным з самых дарагіх рынкаў Кіева.

### Узнікненне назвы 
Па адной версіі — ад вялікай колькасці бадзяжных людзей, якія сяліліся тут у трушчобах паблізу ад Крутога спуску. Гэтыя людзі атрымалі ў кіяўлян мянушку «Бесарабы» («Басараба»). Па іншай версіі назва паходзіць ад перасяленцаў з Бесарабіі (Малдавіі) і поўдня Маларосіі, якія гандлявалі тут.

## У мастацтве 
М. Шуфуцінскі, у песні «Хрэшчатык» (таксама: «Ладанка»):
Дзе-ж ты, Бесарабка, дзе ты, маладосць мая…

Катэгорыя:Геаграфія Кіева
Чэмпіянат Беларусі па плаванні на кароткай вадзе 2015

**Адкрыты чэмпіянат Беларусі па плаванні (25 м) памяці І.  Дурэйкі 2015** праходзіў 11-14 лістапада ў
БА ЦАР па водных відах спорту ў Брэсце.

## Медалісты 
### Мужчыны 
### Жанчыны 
### МІКСТ 
## Спасылкі 
* Вынікі Чэмпіяната 

Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2015 годзе
Катэгорыя:Лістапад 2015 года
2015
Катэгорыя:Спорт у Брэсце
Чорная гара (Кіеў)

**Чорная гара** () — гістарычная мясцовасць Кіева.

Адзін з гістарычных пагоркаў горада і аднайменнае паселішча на тэрыторыі Пячэрскага раёна ў форме трыкутніка, які ўтвараюць вуліца Кіквідзэ, Чыгуначная шаша і бульвар Дружбы Народаў. Вышыня Чорнай гары дасягае 142,5 метра над узроўнем мора.

Назва дадзена жыхарамі гэтай мясцовасці ад чорнай глебы, якая там знаходзіцца. Тапаграфічная і архітэктурна ўяўляе сабой у асноўным прыватную забудову. Галоўныя вуліцы — Таварная, Чарнагорская, Мендзялеева.

У XIX стагоддзі і да 1923 года тут размяшчаліся сапёрныя лагера, з часам перакладзеныя на левы бераг Дняпра. У тым жа 1923 году пачалася забудова мясцовасці жылымі будынкамі. З канца 1990-х гадоў на Чорнай гары вядзецца актыўнае будаўніцтва шматпавярховымі элітнымі жылымі дамамі.
 

Катэгорыя:Геаграфія Кіева
Курганне (археалагічны помнік, Рагачоўскі раён)

**Курганне** — археалагічны помнік: курганны могільнік радзімічаў каля аграгар. Курганне Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці. За 0,5 — 0,6 км на усход ад аграгарадка. 

26 насыпаў вышынёй 1,6 — 2,3 м, дыяметрам 5 — 7 м. Вядомы з 1873 г. Даследаваў у 1890 г. У. І. Зенчанка (раскапаў 3 насыпы), абследавалі ў 1930 г. А. М. Ляўданскі, у 1976 г. А. Р. Мітрафанаў. Пахавальны абрад — трупаспаленне. Знойдзены пласціністыя і вітыя бранзалеты, сяміпрамянёвыя скроневыя кольцы, лунніцы, пярсцёнкі, бразготкі, абломкі шыйнай грыўні.

## Літаратура 
* Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / [Г. В. Штыхов]; Под ред. Ф. В. Борисевича. — Мн.: Изд-во «Полымя», 1971. — 274, [2] c. — С. 124.
* Богомольников, В. В. Радимичи (по материалам курганов X — XII вв.) / В. В. Богомольников; Мин-во образования РБ, УО «ГГУ им. Ф. Скорины», НИИ истории и культуры восточнославянских народов при ГГУ им. Ф. Скорины. — Гомель: ГГУ, 2004. — 226 с. — ISBN 985-439-124-8.
* Курганне // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 358 — 359. — ISBN 5-85700-077-7.
* Ляўданскі, А. М. Кароткае паведамленне аб доследах культур эпохі жалеза ў БССР у 1930 — 1931 гг. // Працы секцыі археалогіі = Veröffentlichungen der Archäologischen Sektion / БАН, Ін-т гісторыі. Т. 3. — Мн.: б. в., 1932. — 258 с., [3] л. карт.
* Макушнікаў, А. А. Курганне / А. А. Макушнікаў // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 490. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Рогалеў, А. Два Гомелі // Гомельская праўда. — 1988. — № . — 28 ліпеня. — С.
* Сведения 1873 г. о городидщах и курганах // Известия Императорской Археологической комиссии. Вып. 5. — Петроград: Типография Главного управления уделов, 1903..
 
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Рагачоўскага раёна
Катэгорыя:Радзімічы
Катэгорыя:Курганне (Рагачоўскі раён)
Звярыны стыль

**Звярыны стыль** — назва мастацкага стылю, распаўсюджанага ў мастацтве некалькіх старажытных культур. Асноўнай тэматыкай малюнкаў былі жывёлы або часткі іх цела, і складаных кампазіцый з іх, адкуль і назва. Самыя старажытныя ўзоры датуюцца III тысячагоддзем да нашай эры, пасля нашай эры паступова выходзіць з ужытку, але яго элементы часам трапляюцца і пазней. Адным з лепшых узораў гэтага стылю з'яўляецца скіфіскі звярыны стыль.

Звярыны стыль даўнасці адрозніваецца ад абстрактнага звярынага арнаменту VI—XIII стагоддзяў, распаўсюджанага ў раманскім і нарманскім мастацтве, і ад тэраталагічных старажытнарускіх матываў.

Звярыны стыль звязваюць з шанаваннем жывёл і татэмізмам. Першапачаткова сакральныя малюнкі з часам сталі арнаментальным матывам. Найстаражытныя ўзоры звярынага стылю вядомыя ў Егіпце і Міжрэччы з III тысячагоддзя да нашай эры. У II тысячагоддзі да нашай эры звярыны стыль ужо вядомы ў Пярэдняй Азіі, Індыі, Кітаі, Сярэдняй Азіі, Паўднёвай Сібіры, Паволжы, Прыураллі. Найбольшага развіцця звярыны стыль набыў у мастацтве іранамоўных качэўнікаў I тысячагоддзя да нашай эры і першых стагоддзяў нашай эры — гэта скіфа-сармацкі звярыны стыль і мастацтва плямёнаў Паўднёвай Сібіры.

## Вытокі 
Тэорыі тлумачэння паходжання звярынага стылю дзеляцца на дзве групы: адны зыходзяць з таго, што падабенства гэта адбылося канвергентна, на аснове агульных сацыяльна-эканамічных умоў, іншыя — з таго, што падабенства ў стылі ва ўсіх правінцыях тлумачыцца агульным паходжаннем з аднаго цэнтра. Першая група тэорый, па сутнасці, здымае пытанне аб падабенстве, тлумачачы толькі, чаму адлюстроўваюцца звяры: такі ўзровень развіцця рэлігійных уяўленняў.

Другая група тэорый дзеліцца на некалькі, адпаведна розным меркаваным цэнтрам паходжання звярынага стылю. Адны з даследчыкаў лічаць, што звярыны стыль Прычарнамор'я ўзыходзіць да іанійскага, а з Прычарнамор'я трапляе ў Сібір). Няма даследчыкаў, якія зводзяць скіфскі звярыны стыль да іянійскага, але другая частка тэорыі — аб пранікнення звярынага стылю ў Сібір з Прычарнамор'я шляхам гандлю і распаўсюджвання качавых формаў побыту — мае паслядоўнікаў (Б. Н. Гракаў і А. І. Мелюкова) . Гэтая тэорыя не тлумачыць, аднак, існавання ў Сібіры карасукскага звярынага стылю. Іншыя даследчыкі лічылі, што звярыны стыль, наадварот, трапляе з Сібіры ў Прычарнамор'е. Тэорыя Е. Мінза, выказаная ў 1913 г., не пацвердзілася пасля распрацоўкі храналогіі сібірскіх старажытнасцяў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гісторыя мастацтва
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Nandinia binotata

**Nandinia binotata** — драпежнае млекакормячае з падатрадe *Feloidea*, адзіны від у сямействе ***Nandiniidae***, які з'яўляецца, відаць, сястрынскай групай для сямейства Віверавыя, да якога яна ставілася раней.

## Знешні выгляд 
Невялікая па памеры: даўжыня цела складае 44-58 см, — але з доўгім (46-62 см) і даволі тоўстым хвастом. Маса цела вагаецца ў межах 1,7—2,1 кг. Абрысамі цела нагадвае котку, але лапы кароткія, з доўгімі выгнутымі кіпцюрамі. Вушы круглявыя і кароткія. Мех кароткі, шарсцісты, валасы маюць жорсткія кончыкі. Афарбоўка воўны цьмяны, звычайна шэры або буры, з рудаватым або каштанавыя адценнем, са смутнымі цёмнымі плямкамі. На спіне часта прысутнічаюць дзве плямы крэмавага колеру, а ў ніжняй часткі спіны і ля аснавання хваста — цёмна-карычневыя плямы. Хвост звычайна цямней цела, упрыгожаны характэрным кольчатым малюнкам. На падэшвах лап паміж 3 і 4 пальцамі маюцца пахкія залозы; унізе жывата — вузкае падоўжнае залозавае поле, якое вылучае бурую вадкасць з моцным пахам.

## Распаўсюджанне 
Жыве ў трапічных лясах Экватарыяльнай Афрыкі ад Гвінеі-Бісаў да поўдня Судана, паўночнай Анголы і ўсходніх абласцей Зімбабвэ.

Катэгорыя:Віды па-за небяспекай
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1830 годзе
Надмагілле Паўла Гальшанскага

**Надмагілле Паўла Гальшанскага** — рэнесанснае  віленскага біскупа Паўла Гальшанскага (? — 1555) ў Віленскім кафедральным саборы, створанае ў майстэрні Падавана прыкладна каля 1550 г.

## Апісанне 
Гальшанскі ляжыць у свабоднай позе. Левай рукой ён падпірае галаву, правай падтрымлівае кнігу. Масіўная фігура нябожчыка у багатым царкоўным адзенні, драпіраваным свабоднымі складкамі. Рэалістычна перададзена партрэтнае падабенства, падкрэслены рысы валявога, уладарнага характару. Старэчы твар, зрэзаны маршчынамі, пазбаўлены ідэалізацыі. Дэкаратыўная акаймоўка складаецца з тыповых рэнесансных элементаў — раслінных матываў, галовак пуці.

Катэгорыя:Надмагільныя помнікі
Катэгорыя:Рэнесансныя скульптуры
Катэгорыя:Кафедральны сабор Святога Станіслава (Вільнюс)
Катэгорыя:Гальшанскія
Катэгорыя:Скульптуры Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:З’явіліся ў XVI стагоддзі
Атабаскі Аляскі

**Атаба́скі Аля́скі** (саманазва: *Dena*, літаральна «народ») — групы паўночных атабаскаў, карэнных жыхароў унутраных раёнаў Аляскі. Агульная колькасць (2016 г.) — 16 000 чал.

Атабаскі Аляскі з’яўляюцца прадстаўнікамі 11 моўных груп, якія здаўна займаліся вандроўным паляваннем і рыбалоўствам уздоўж рачных далін унутранай Аляскі. Кожная група складаецца з 30 — 100 нуклеарных сем’яў. У мінулым моўныя групы не з’яўляліся асобнымі палітычнымі адзінкамі і складалі розныя, не заўсёды ўстойлівыя аб’яднанні. Знутры буйных груп назіраюцца дыялектныя адрозненні.

Здабывалі карыбу, зайцоў, ласосяў з дапамогай лука і стрэл, дзіды, булаў і пастак. Вопратку і прадметы ўжытку выраблялі са скур, косці, драўніны, камення, кары. У нашы дні многія атабаскі жывуць у гарадах на поўдні Аляскі, аднак улетку наведваюць свае паляўнічыя тэрыторыі.

Традыцыйная сацыяльная арганізацыя абапіралася на паляўнічыя кангламераты да 40 чалавек. Часцяком ядром паляўнічага кангламерату з’яўлялася жанчына і яе брат. Мелі матрылінейную сістэму сваяцтва. Браты клапаціліся пра дзяцей сваёй сястры. У групах *халікачук* і ''дэг хіт'ан'' сваяцтва вызначалася па бацьку. Значную грамадскую ролю адыгрывалі старэйшыны. Яны прымалі рашэнні, што тычыліся гандлю, шлюбаў, кіравалі паўсядзённым жыццём. Правадырамі станавіліся вопытныя паляўнічыя.

Пераважалі анімістычныя вераванні. Важным звычаем быў патлач.

Катэгорыя:Атабаскі
Катэгорыя:Народы ЗША
Катэгорыя:Народы Аляскі
Цуутына

**Цуутына** (саманазва: *Tsúùtínà*, літаральна "безліч людзей"), у мінулым **сарсі** () — паўночны атабаскі народ, карэнныя жыхары Канады. Агульная колькасць (2015 г.) - 2259 чал.

## Гісторыя 
Згодна паданням саміх цуутына, раней іх продкі жылі далёка на поўначы, аднак з цягам часу перабраліся на Вялікія раўніны, дзе заняліся паляваннем і жывёлагадоўляй. Бліжэйшымі сваякамі цуутына з'яўляюцца данэ-заа.

У 1837 г. і 1864 г. колькасць цуутына значна скарацілася з-за эпідэмічных захворванняў, што саслабіла гэты народ. У выніку ваенных сутычак з кры і сіў да канца XIX ст. выжылі толькі 450 чалавек. У 1877 г. правадыр Галава Быка падпісаў дагавор з урадам Канады аб перасяленні ў рэзервацыю (283,18 км²) на тэрыторыі правінцыі Альберта.

Значную ролю ў адраджэнні культуры цуутына адыграў правадыр Дэвід Дзіця Крумкача (1899 - 1982 гг.), які стварыў у рэзервацыі нацыянальную школу і клапаціўся аб развіцці традыцыйнай жывёлагадоўлі.

## Спасылкі 
* Welcome To The Tsuut'ina Nation – Danit'ada 
* Sarsi Countries and Their Cultures
* Sarcee Language and the Tsuu Tina Indian Tribe
* Sarcee Culture and History
* Tsuut'ina (Tsuu T'ina, Sarcee) - The Canadian Encyclopedia

Катэгорыя:Атабаскі
Катэгорыя:Народы Канады
Кручкоў

**Кручкоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Мікалай Афанасьевіч Кручкоў — савецкі акцёр
* Уладзімір Аляксандравіч Кручкоў — савецкі дзяржаўны дзеяч, старшыня КДБ СССР
Курганне (археалагічны помнік, Смалявіцкі раён)

**Курганне** — археалагічны помнік: курганны могільнік каля вёскі Курганне Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці Беларусі. На ўскраіне вёскі, ва ўрочышчы Курганне (або Клёнік), каля ручая Бурлацкі Брод (упадае ў раку Уша).

Налічваў 40 курганоў, не захаваліся. У 1886—1887 гг. У. Завітневіч даследаваў 4 курганы дыяметрам 7—11 м, вышынёй 0,8—2 м. Пахавальны абрад — трупапалажэнне на мацерыку галавой на захад. Адно пахаванне ў драўлянай труне, пры якім знойдзены жалезны нож. Іншыя пахаванні без інвентару.

## Літаратура 
* Курганне // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 490. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Курганне // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 359. — ISBN 5-85700-077-7.

Катэгорыя:Курганныя могільнікі Смалявіцкага раёна
Катэгорыя:Курганне (Смалявіцкі раён)
Рос

**Рос** () — англійскае імя, прозвішча.

## Імя 
* Рос Барклі — англійскі футбаліст
* Рос М’юр — шатландскі прафесійны снукерыст

## Прозвішча 
* Даяна Рос (нар. 1944) — амерыканская спявачка.
* Джэймс Кларк Рос (1800—1862) — англійскі палярны даследчык.
* Джон Рос (1777—1856) — англійскі палярны даследчык.
* Кэтрын Рос (нар. 1940) — амерыканская актрыса
* Лоўрэнс Саліван Рос (1838—1989) — амерыканскі палітык.
* Мэт Рос (нар. 1970) — амерыканскі акцёр.
* Роберт Болдуін Рос — англійскі мастацтвазнавец.
* Рональд Рос (1857—1932) — індыйскі ўрач шатландскага паходжання, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне.
Тэлічка (Кіеў)

**Тэлічка** () — гістарычная мясцовасць, паселішча, прамысловая зона ў Кіеве.

Размешчана ў дэльце ракі Лыбедзі ўздоўж Дняпра паміж Выдубічамі, Звярынцам, Сапёрнай Слабодкай і Карчуватым. Некалькі ніжэй размешчана возера Ерык.

Тэлічка падзяляецца на верхнюю і ніжнюю.

На тэрыторыі Ніжняй Тэлічкі размешчана закансерваваць станцыя метро «Тэлічка».

## Гісторыя 
Назва мясцовасці народнага паходжання.

Теличка доўгі час ўяўляла сабой пашу, дзе выпасалі буйную рагатую жывёлу. Забудоўвацца пачата ў другой палове XIX стагоддзя вузкай паласой уздоўж чыгункі (вуліцы Набярэжнай-Пячэрская, Ваенна-Могілкавая), астатняя тэрыторыя была незастроенной. З 50-х гадоў XX стагоддзя на Тэлічке створана адна з найбольшых прамзоне Кіева (вуліцы Барэнбойм, Будіндустрыі, Прамысловая і інш.). Старую жылую забудову (прыватныя аднапавярховыя будынкі) амаль цалкам знеслі ў 1970-80-я гады падчас рэканструкцыі Наддняпрянскай шашы і пабудовы эстакады да Паўднёвага моста праз Дняпро.

 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Кіева
Мікалай Афанасьевіч Кручкоў

**Мікалай Афанасьевіч Кручкоў** (, 24 снежня 1910 (6 студзеня 1911),  — , Масква) — савецкі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст СССР (1965). Герой Сацыялістычнай Працы (1980). Лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1941). Член КПСС з 1953 года.

## Біяграфія 
М. А. Кручкоў нарадзіўся 24 снежня 1910 (6 студзеня 1911) у Маскве. У 14 гадоў паступіў у школу фабрычна-завадскога вучнёўства пры «Трохгарнай мануфактуры», дзе вучыўся на гравёра-накатчыка (1925—1928), там жа пачынае выступаць у мастацкай самадзейнасці.

У 1928—1930 гадах вучыўся ў школе акцёрскага майстэрства пры Маскоўскім тэатры рабочай моладзі. Вучобу сумяшчаў з працай на фабрыцы «Трохгорная мануфактура». Тэатральны дэбют адбыўся ў 1927 годзе ў пастаноўцы «1905 год». З 1928 па 1934 год — акцёр Маскоўскага тэатра рабочай моладзі (ТРАМ), (цяпер — тэатр «Ленкам»), вучыўся ў М. П. Хмялёва, І. Я. Судакова і І. А. Саўчанкі.

З 1931 па 1940 год — акцёр кінастудыі «Міжрабпамфільм» (пазней — «Саюздзетфільм», цяпер — кінастудыя імя М.Горкага). Першую ролю ў кіно сыграў у фільме Б. В. Барнета «Ускраіна», выканаўшы ролю шаўца Сенькі. За сваё жыццё сыграў больш за 120 роляў. Член Саюза кінематаграфістаў СССР. У 1971 годзе зняўся ў карціне «Беларусьфільм» «Вялікія перагоны» (роля Касьяна Кузьміча, машыніста).

У 1941—1945 гадах — акцёр кінастудыі «Масфільм». З 1945 года па 1992 год — акцёр Тэатр-студыі кінаакцёра.
## Фільмаграфія 
* (1939) «Трактарысты» — Клім Ярко
* (1939) «Шчорс» — украінскі эсэр Рагавенка
* (1947) «Святло над Расіяй» — Аляксандр Рыбакоў, матрос
* (1971) «Вялікія перагоны» — Касьян Кузьміч, машыніст
* (1979) «Асенні марафон» — дзядзька Коля, сусед Алы па камунальнай кватэры

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лаўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Ніўкі (станцыя метро)

**Ніўкі** (, ) — 13-я станцыя Кіеўскага метрапалітэна, размешчаная на Святошынска-Броварскай лініі паміж станцыямі «Святошын» і «Берасцейская».

## Гісторыя 
Адкрыта 5 лістапада 1971 года. Назва станцыі выбрана згодна з яе размяшчэннем у гістарычнай мясцовасці Ніўкі.

## Апісанне 
Станцыя мелкага залажэння, тыпавога праекта са зборных жалезабетонных элементаў, калонная. Мае падземную залу з пасадачнай платформай астраўнога тыпу. Скляпенні залы абапіраюцца на два рады калон. Шляхавыя сцены і калоны абліцаваныя керамічнай кафлянай пліткай. Зала станцыі з двух бакоў злучана ўсходамі з падземнымі вестыбюлямі, якія выходзяць у падземныя пераходы на вуліцу Шчэрбакоўскага і праспект Перамогі. Наземныя вестыбюлі адсутнічаюць.

## Абсталяванне 
Сцены і калоны станцыі абліцаваныя вялікаразмернай абліцовачнай пліткай у сіне-зялёнай гаме, упрыгожаны раслінным арнаментам, што абумоўлена блізкасцю станцыі да Сырэцкага лесапарку. Дзверы на шляхавых сценах аформленыя керамічнымі талеркамі з выявамі на заалагічную тэматыку.

## Размяшчэнне 
Станцыя «Ніўкі» з’яўляецца буйным перасадачным вузлом, выконваючы стыкоўку з наземным транспартам, які ідзе на масівы Ніўкі, Вінаградар, Пушча-Вадзіцу і іншыя. Побач са станцыяй размешчаны парк «Ніўкі» і Дубовы гай.

## Фотаздымкі 

Nyvky metro station Kiev 2010 021.jpg|Платформа
Nyvky metro station Kiev 2010 03.jpg|Пасадачная платформа
Nyvky metro station Kiev 2010 04.jpg|Назва станцыі на шляхавай сцяне
Nyvky metro station Kiev 2010 05.jpg|Дзверцы на шляхавай сцяне
Nyvky metro station Kiev 2011 01.jpg|Касавая зала

## Рэжым працы 
Адкрыццё — 5:38, закрыццё — 00:10.

Адпраўленне першага цягніка ў накірунку:
* ст. «Лясная» — 5:42
* ст. «Акадэмгарадок» — 6:06

Адпраўленне апошняга цягніка ў накірунку:
* ст. «Лясная» — 0:12
* ст. «Акадэмгарадок» — 0:36

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Звесткі на афіцыйным сайце Кіеўскага метрапалітэна
* Старонка станцыі на неафіцыйным сайце Кіеўскага метрапалітэна 

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага метрапалітэна
Семірэчча

**Семірэ́чча** (каз. Жетісу)&#x20;— геаграфічная вобласць у Цэнтральнай Азіі. Размешчаная паміж азёрамі Балхаш на поўначы, Сасыкколь і Алаколь на паўночным усходзе, хрыбтом Джунгарскі Алатау на паўднёвым усходзе, хрыбтамі Паўночнага Цянь-Шаня на поўдні.

Сем галоўных рэк, якія далі назву рэгіёну: Ілі, Каратал, Біен, Аксу, Лепсі (Лепсы, Лепса), Баскан, Сарканд.

У I тысячагоддзі да н&#x20;. е. на гэтай тэрыторыі жылі плямёны сакаў; ў ІІ стагоддзі да н&#x20;. е.&#x20;— V стагоддзі н&#x20;. е.&#x20;— усуні. У сярэдзіне VI стагоддзя тут утварыўся Заходне-Цюркскі каганат, у VIII стагоддзі&#x20;— дзяржава цюргешаў (да 758 года) і карлукаў (766—940 года). У канцы Х стагоддзя Сямірэчча ўвайшло ў дзяржаву Караханідаў, з 30-х гадоў XII стагоддзя&#x20;— у дзяржава каракітаеў.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Чекменев Н.* Семірэчча. — «Кыргызстан», 1977.
* *Байпаков К. М.* Сярэднявечная гарадская культура Паўднёвага Казахстана і Семиречья (VI — пач. XIII стст.). — Алма-Ата: Навука, 1986. — 256 с.
* 

Катэгорыя:Геаграфія Казахстана
Катэгорыя:Рэкі Казахстана
Руская курэнцыя

**«Руская» («тутэйшая») курэнцыя** — сістэма грашовага ліку на тэрыторыі беларуска-літоўскіх губерняў ў XVIII ст., якая адлюстравала курсы абарачэння паўнавартасных манет на мясцовых рынках у адрозненне ад афіцыйна вызначаных — канстытуцыйнай курэнцыі.

У пісьмовых крыніцах упамінаецца ў 1726 — 1762 гг. Згодна рускай курэнцыі паўнавартасныя наміналы манет пераводзіліся на парытэтныя ім сумы ў медных шэлегах: злоты чырвоны = ад 20 злотых 15 грошаў да 22 злотых 15 грошаў у шэлежнай манеце, талер = 9 злотым 15 грошам, тымф = 1 злотаму 15 грошам, шастак = 15 грошам.

## Літаратура 
* Космылёв, В. С. «Русская куренция» — региональная система белорусского денежногго счета XVIII в. / В. С. Космылёв // Новое в советской нумизматике и нумизматическом музееведении (к 200-летию Отдела нумизматики Эрмитажа): Краткие тезисы докладов и сообщений научной конференции, 14 — 16 сентября 1987 г. / Государственный Эрмитаж. — Л., 1987. — С. 76 — 78.
* Касмылёў, В. С. Курэнцыя руская // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 359. — ISBN 5-85700-077-7.

Катэгорыя:Нумізматыка
Салонін

**Публій Ліцыній Карнелій Салонін Валярыян** (; 242 — 12 красавіка 260) — рымскі імператар і суправіцель Галіена ў 260 годзе.

## Біяграфія 
Салонін нарадзіўся каля 242 года. Ён быў малодшым сынам імператара Галіена і Карнеліі Салоніны з Віфініі.

У 258 годзе, пасля смерці старэйшага сына Галіена Валярыяна, тытул цэзара перайшоў да юнага Салоніна. Праз два гады, у 260 годзе з дапамогай свайго настаўніка Сільвана і гальскага палкаводца Постума Салонін атрымаў званне Аўгуста і камандуючага легіёнамі па ўсёй рэйнскай мяжы. Але ў адсутнасць Галіена, які душыў незлічоныя паўстанні на Усходзе і знаходзіўся ўвесь час там, намінальная ўлада фактычна прыналежала Салоніну, але палітычныя справы вырашаў па ўсёй бачнасці Сільван. Гэта становішча спраў аказалася фатальным для іх абодвух.

Пасля сваркі Сільвана і Постума апошні сабраў свае атрады і абсадзіў іх у Кёльне. Пасля захопу горада Салонін быў схоплены і забіты разам з Сільванам. Потым Постум абвясціў сябе імператарам так званай Гальскай імперыі.

## Літаратура 
* Аврелий Виктор. О цезарях. 33. 8.
* Евтропий. Бревиарий от основания Города. 9. 9.
* Зосима. Новая история. 1. 38. 2.
* Иоанн Зонара. Хроника. 12. 24. 10-12.
* 

Катэгорыя:Рымскія імператары III стагоддзя
Квінціл

**Марк Аўрэлій Клаўдзій Квінціл** () — рымскі імператар у 270 годзе.

Квінціл быў братам імператара Клаўдзія II Гоцкага. Імаверна, паходзіў з Ілірыка. У кіраванне свайго брата ён камандаваў італійскімі войскамі блізу Аквілеі, а таксама імаверна быў пракуратарам Сардзініі.

Пасля смерці Клаўдзія ў 270 годзе Квінціл быў абвешчаны Аўгустам легіянерамі і сенатам. Па яго просьбе абагавілі яго брата. Аднак неўзабаве легіёны пакінулі Квінціла і перайшлі на бок Аўрэліяна. Паводле адной версіі, Квінціл скончыў жыццё самагубствам, ускрыўшы сабе вены, а паводле трэцяй — памёр сваёй смерцю. У розных крыніцах паказваецца розная працягласць яго кіравання.
У «Гісторыі Аўгустаў» гаворыцца, што Квінціл праваладарыў усяго 17 дзён. У Зосіма тэрмін кіравання Квінціла больш працяглы. Як бы там ні было, за час свайго кіравання Квінціл паспеў выпусціць шматлікі тыраж манет, што робіць дапушчэнне пра тэрмін яго валадарання ў некалькі месяцаў найболей імаверным.

## Літаратура 
* Banchich, Thomas, «Quintillus (270 A.D)», *De Imperatoribus Romanis*
* 

Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Салдацкія імператары
Катэгорыя:Палітыкі-самазабойцы
Катэгорыя:Рымскія імператары III стагоддзя
Баранавіцкі абласны камітэт КПБ

**Бара́навіцкі абласны́ камітэ́т Камуністы́чнай па́ртыі Белару́сі** — орган кіравання Баранавіцкай абласной партыйнай арганізацыяй КП Беларусі (1939—1954 гады).

## Гісторыя 
Баранавіцкая вобласць утворана 4 снежня 1939 года на тэрыторыі былых Палескага і Навагрудскага ваеводстваў Польшчы, далучаных да СССР у верасні 1939 года. Цэнтр — Баранавічы.

У 1954 годзе вобласць была ліквідаваная, яе раёны ўвайшлі ў склад Брэсцкай, Гродзенскай, Маладзечанскай і Мінскай абласцей.

## Першыя сакратары абкама 
* Іван Пятровіч Тур (4 снежня 1939 — сакавік 1941)
* Аляксандр Іванавіч Савалаў (сакавік 1941 — 8 жніўня 1941)
* Пётр Венядзіктавіч Бандарэнка  (2 кастрычніка 1942 — 20 ліпеня 1944)
* *(падпольны)* Васіль Яфімавіч Чарнышоў (19 сакавіка 1943 — ліпень 1944)
* Іван Пятровіч Тур (20 ліпеня 1944 — ліпень 1946)
* Васіль Іванавіч Закурдаеў (ліпень 1946 — люты 1949)
* Васіль Емяльянавіч Самуцін (люты 1949 — ліпень 1950)
* Мікалай Пракопавіч Пакроўскі (ліпень 1950 — 1952)
* Іван Фролавіч Клімаў (1952 — жнівень 1953)
* Сяргей Восіпавіч Прытыцкі (жнівень 1953 — 1954)

## Другія сакратары 
* Пётр Венядзіктавіч Бандарэнка (1940 — 2 кастрычніка 1942 года)
* Фёдар Аляксеевіч Баранаў (2 кастрычніка 1942 — 20 ліпеня 1944 года)
* Васіль Яфімавіч Чарнышоў (20 ліпеня 1944 года — кастрычнік 1946 года)
* Васіль Емяльянавіч Самуцін (кастрычнік 1946 года — люты 1949 года)
* Мікалай Пракопавіч Пакроўскі (люты 1949 года — ліпень 1950 года)

## Літаратура 
* Центральный комитет КПСС, ВКП(б), РКП(б), РСДРП(б): Историко-биографический справочник / Сост. Ю. В. Горячев. М., 2005.

Катэгорыя:Абласныя камітэты КПБ
Катэгорыя:Гісторыя Брэсцкай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Мінскай вобласці
Катэгорыя:Гісторыя Баранавічаў
Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1954 годзе
Яўген Аляксандравіч Каралёў

{{Спартсмен
 |імя                  = 22px Яўген Каралёў
 |выява                = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы       = 
 |пол                  = мужчынскі
 |поўнае імя           = Яўген Аляксандравіч Каралёў
 |арыгінал імя         = 
 |мянушкі              = 
 |грамадзянства        = 
 |спецыялізацыя        = 
 |клуб                 = СК УС РБ
 |спартыўная ўстанова  = ГЦАР
 |дата нараджэння      = 26.03.1991
 |месца нараджэння     = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |года кар'еры         = 
 |рабочы бок           = 
 |трэнеры              = 
 |рост                 = 
 |вага                 = 
 |медалі               = 

 

 
{ style="background: transparent"

}
 |вікісховішча         = 
}}

**Яўген Аляксандравіч Каралёў** (нар. , Мінск) — беларускі скакун у ваду. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.

## Дасягненні 
Срэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы 2014 года ў сінхронных скачках з вышкі.

Чэмпіён Беларусі 2015 года ў скачках з 1-метровага трампліна і сінхронных скачках з трампліна, срэбраны прызёр у скачках з 3-метровага трампліна.

Чэмпіён Беларусі 2016 года ў скачках з 3-метровага трампліна і сінхронных скачках з трампліна, бронзавы прызёр у скачках з вышкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скакуны ў ваду Беларусі
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры чэмпіянату Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Чэмпіёны Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Бронзавыя прызёры чэмпіянату Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа
Згушчанае малако

**Згушчанае малако** — канцэнтраванае малако, звычайна з цукрам.

## Тэхналогія прыгатавання 
Тэхналогія прыгатавання згушчанага малака была запатэнтавана 19 жніўня 1856 года амерыканскім вынаходнікам Гейлам Бордэнам, яго мэтай было прыдумаць спосаб доўгатэрміновага захоўвання прадуктаў.

Згушчэнне ажыццяўляюць пераўтварэннем пры паніжаным ціску. Атрыманы канцэнтрат падвяргаюць адпаведнай апрацоўцы (стэрылізацыя або дадаванне цукру).

Па прынцыпе абіёзу ажыццяўляецца вытворчасць згушчанага стэрылізаванага малака, згушчанага пастэрызаванага цэльнага і абястлушчанага малака. Пры гэтым адбываецца спыненне жыццядзейнасці ў самім прадукце і мікрафлоры, якая яго насяляе, шляхам выкарыстання прамянёвай энергіі і іанізавальнага выпраменьвання, высокіх тэмпература, хімічных сродкаў (кіслата, соль), фізіка-хімічных ператварэнняў.

На прынцыпе асмаанабіёзу заснавана вытворчасць згушчанага малака з цукрам, згушчанага абястлушчанага малака з цукрам, какавы і кавы са згушчаным малаком і цукрам, згушчаных вяршкоў з цукрам. Пры гэтым адбываецца прыгнятанне біялагічных і фізіка-хімічных працэсаў, якія працякаюць у прадукце, і яго мікрафлоры стварэннем высокага асматычнага ціску.

## Разнавіднасці 
* **З дадаваннем цукру**. Народны тэрмін «сгушчонка» адносіцца менавіта да канцэнтраванага малака з даданнем цукру.
* **Без дадавання цукру**. Такое малако звычайна называюць проста канцэнтраваным.
* **З дадаваннем цыкорыі**. Вырабляецца з нармалізаванага каровінага малака, цукру, цыкорыі. Смак — салодкі, з ялкавым прысмакам і водарам цыкорыі з малаком. Тлустасць — 7%.
* **З даданнем какавы ці кавы**. Салодкае згушчанае малако з даданнем какавы ці кавы выпускаецца ў Беларусі з савецкага часу пад такімі назвамі, як «малако згушчанае з какавай» і «кава са згушчаным малаком і цукрам». 
* **Варанае згушчанае малако** — густы карычнева-жоўты прадукт са смакам карамелі, які атрымліваецца шляхам тэрмаапрацоўкі згушчанага малака.

## Цікавыя факты 
У горадзе Рагачове ў гонар 75-годдзя Рагачоўскага малочнакансервавага камбіната адкрыты першы ў свеце помнік сгушчонцы. У пастаменце помніка закладзена капсула, якую завешчана адчыніць да 100-годдзя камбіната.

## Літаратура 
* *Некрашэвіч У. I., Шашкоў М. С., Лазараў Л. П.* Малочная справа: Вучэб. дапам. — Мн.: Ураджай, 1999. — 232 с.: іл. (Вучэбныя дапаможнікі для сельскагаспадарчых вышэйшых навучальных устаноў). ISBN 985-04-0425-6

## Спасылкі 
Катэгорыя:Малочныя прадукты
Катэгорыя:Кансервы
Курганне (археалагічны помнік, Горацкі раён)

**Курганне** — археалагічны помнік: гарадзішча ранняга жалезнага веку каля в. Курганне Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. За 0,5 км на захад ад вёскі, на левым беразе р. Быстрая, 0,1 км на усход ад гарадзішча Нікадзімава, ад якога аддзелена ярам. Пляцоўка чатырохвугольная, выцягнута з поўначы на поўдзень. Памеры 43х22 м. Вышыня 7 — 11 м, нахілена ў паўднёвым напрамку. 3 боку поля (паўночнага) вал вышынёй 1,5 м.

Выявіў у 1970 г. В. Ф. Капыцін. Абследавалі ў 1982 г. Ш. І. Бекцінееў, у 1985 — 1986 гг. А. А. Седзін. Даследавалі ў 1988, 1992 гг. А. А. Седзін, у 1995 г. П. М. Падгурскі. У мацерыку на пляцоўцы адзначаны ямы ад слупоў і калоў. Пад уздзеяннем воднай эрозіі культурны пласт змясціўся на схілы гарадзішча, дзе дасягаў 1 м; у ніжняй частцы меў цёмна-шэрую афарбоўку, утрымліваў вуголле. Знойдзены 2 бронзавыя бранзалеты, кольцы, жалезная посахападобная шпілька, гліняныя грузік, тыглі, льячкі, ліцейныя формы, каменны цёрачнік ад зерняцёркі, касцяная шпілька, слабапрафіляваны гладкасценны ляпны посуд, косткі свойскіх (бык, свіння) і дзікай (лось) жывёл.

## Літаратура 
* Бекцінееў, Ш. Візантыйскія пацеркі // Звязда. — 1983. — № . — 4 верасня. — С.
* Подгурский, П. Находки из городища Курганье / П. Подгурский // Беларусь у сістэме трансеўрапейскіх сувязяў у І тысячагоддзі н. э.: Тэзісы дакладаў і паведамленняў міжнар. канф., Мінск, 12 — 15 сакавіка 1996 г. / Уклад.: В. Вяргей і інш. — Мн.: НВФ «Vaukalaka», 1996. — 91 с.
* Седзін, А. А. Курганне / А. А. Седзін // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 489. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Седзін, А. А. Курганне / А. А. Седзін // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 358. — ISBN 5-85700-077-7.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Гарадзішчы Горацкага раёна
Катэгорыя:Курганне (Горацкі раён)
Катэгорыя:Жалезны век на Беларусі
Кацярына Уладзіміраўна Фіцнер

**Кацярына Уладзіміраўна Фіцнер** (нар. ) — беларуская скакуха ў ваду. Кандыдат у майстры спорту Беларусі.

## Дасягненні 
На Летніх юнацкіх Алімпійскіх гульнях 2014 года заняла 10 месца ў скачках з вышкі.

Срэбраная прызёрка чэмпіянату Беларусі 2015 года ў скачках з вышкі.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скакуны ў ваду Беларусі
Катэгорыя:Срэбраныя прызёры чэмпіянату Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Кандыдаты ў майстры спорту Беларусі
Алёна Вячаславаўна Хамулькіна

{{Спартсмен
 |імя                  = 22px Алёна Хамулькіна
 |выява                = Alena Khamulkina Kyiv 2019.jpg
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы       = 
 |пол                  = жаночы
 |поўнае імя           = Алёна Вячаславаўна Хамулькіна
 |арыгінал імя         = 
 |мянушкі              = 
 |грамадзянства        = 
 |спецыялізацыя        = 
 |клуб                 = МСіТ
 |спартыўная ўстанова  = РЦАП
 |дата нараджэння      = 24.07.1997
 |месца нараджэння     = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |года кар'еры         = 
 |рабочы бок           = 
 |трэнеры              = 
 |рост                 = 
 |вага                 = 
 |медалі               = 

 
{ style="background: transparent"

}
 |вікісховішча         = 
}}

**Алёна Вячаславаўна Хамулькіна** (нар. ) — беларуская скакуха ў ваду. Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа.

## Дасягненні 
На Чэмпіянаце Еўропы 2014 года заняла 6 месца ў камандных спаборніцтвах.

На Чэмпіянаце Еўропы 2016 года ў Лондане (Вялікабрытанія) заняла 4 месца ў камандных спаборніцтвах.

Чэмпіёнка Беларусі 2015 года ў скачках з 1-метровага трампліна і скачках з 3-метровага трампліна.

Чэмпіёнка Беларусі 2016 года ў скачках з 1-метровага і 3-метровага трамплінаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скакуны ў ваду Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны Беларусі па скачках у ваду
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа