Пяхота

**Пяхота** — род войскаў, якія ваююць пераважна ў *пешым баі* (на ўласных нагах).

У сучасным свеце *пяхота* можа выкарыстоўваць *матарызаваны транспарт*. Доўгі час пяхота выкарыстоўвала пераважна ручную зброю (стралковую), у сучасных умовах (21 стагоддзе) можа выкарыстоўваць шырокае кола ўзбраення (уключаючы *ракетнае*). У сувязі з развіццём тэхнікі і сродкаў дастаўкі можна правесці наступную класіфікацыю *пяхоты*:
* *мотастралкі* (асноўны сродак дастаўкі жывой сілы — *аўта і бранетэхніка*)
* *марская пяхота* (асноўны сродак дастаўкі жывой сілы — *марскі/рачны транспарт*)
* *паветраныя дэсантнікі* (асноўны сродак дастаўкі жывой сілы — *авіятэхніка*).

## Гісторыя 
За некаторымі выключэннямі, большасць армій у гісторыі была створана на аснове *пяхоты*. Віды ўзбраенняў мяняліся, але нязменным заставаўся прынцып пешай бітвы. Пехацінцы перамяшчаліся і вялі бой на ўласных нагах (асабліва ў *даіндустрыяльны перыяд*), хаця зараз яны могуць быць дастаўлены на месца бою з дапамогай розных транспартных сродкаў.

У старажытнасці *пяхота* была *добра ўзброенымі бандамі*, якія біліся ў хаатычна згуртаваных радах пад камандваннем аднаго *лідара*, што аддаваў загады *непасрэдна голасам*. Але перавагі *уніформы, абсталявання і ўзбраення* прывялі да развіцця *баявых фармацый* дзеля выканання *тактычных манёўраў* у час бітвы.

Арганізацыя *пяхоты* пачалася з балансавання паміж *цяжкаўзброеннымі фармаваннямі* (як Грэчаская фаланга), што біліся ў *правільных шыхтах* і больш лёгкаўзброенымі, але і больш мабільнымі войскамі (як Рымскі легіён), якія маглі скарэй перамяшчацца па полі бою і выкарыстоўваць усе магчымасці на сваю карысць, калі яны з'яўляліся. Праблемы з *мабільнасцю, узбраеннем і абаронай (панцырам)* дапаўняліся дадатковымі фактарамі, якія трэба было вырашаць.

## Антычны перыяд 
*Пяхота* была асноўнай баявой адзінкай Антычнага перыяду. Прыклады *баявых фарміраванняў* таго перыяду — грэчаскія фалангі і легіёны Рымскай імперыі. У адрозненне ад добра арганізаваных фаланг і легіёнаў, большасць армій старажытнага свету была ўкамплектавана *нерэгулярнымі воінамі* (часцей за ўсё *наймітамі*), што насілі менш брані і біліся ў адкрытых фармацыях.

Пасля таго, як Рымская імперыя распалася і была захоплена германскімі плямёнамі (вандаламі, готамі, вестготамі) у 5 стагоддзі нашай эры, з-за недахопу палітычных і ваенных рэсурсаў, патрэба ў такога роду баявых адзінках знікла амаль да Сярэднявечча.

## Сярэднявечча 
Большую палавіну сярэднявечча ў войсках панавала кавалерыя (*вершнікі, воіны на конях*), якая складалася з асобных рыцараў. Рыцары часцей за ўсё паходзілі са шляхты, а *пехацінцаў* набіралі ў асноўным з простага насельніцтва. Гэта ўскладніла развіццё *пяхотнай тактыкі і ўзбраення*.

У канцы сярэднявечча былі распрацаваныя доўгія дзіды, а таксама *зброя дальняга бою* (лукі), каб было што проціпаставіць перавазе кавалерыі ў мабільнасці і хуткасці.

## Новы час 
Хоць лукі і выкарыстоўваліся нават пасля вынаходжання агнястрэльнае зброі, тэхналагічнае развіццё дазволіла гэтай зброі атрымаць першынства нават перад англійскім *доўгім лукам* у якасці *любімай зброі пяхоты*. Таксама было нашмат лягчэй навучыць пехацінцаў карыстацца агнястрэльнай зброяй, чым лукам (дні ці тыдні да сярэдняга ўзроўню валодання, у параўнанні з гадамі для доўгага лука). У фармацыях камбінаваліся агнястрэльная зброя і доўгія дзіды для процістаяння кавалерыі (але пасля вынаходства штыка патрэба ў дзідах знікла).

Да вынаходства чыгункі (у 19 стагоддзі), пяхотныя арміі дабіраліся да месца бітвы пехатою ці, зрэдку, на караблі.

*Марскія пехацінцы* ўпершыню з'явіліся ў 16 стагоддзі ў Іспаніі (*Infanteria de Marina*), а ў 17 стагоддзі ў астатніх краінах Еўропы, у тым ліку ў Вялікай Брытаніі. З-за таго, што *Брытанія* не была кантынентальнай дзяржавай, ёй не патрабавалася вялікая армія, але *пяхота* была неабходна пры падыходзе к берагу для высадкі на яго. Тыповы *каралеўскі марскі баявы карабель* мог узяць на борт каля *600* чалавек. З іх *120-180* былі *каралеўскімі марскімі пехацінцамі*. Яны звычайна мелі сваю палубу і не займаліся мараходствам. Утваралі дэсантныя атрады, абаранялі карабель у час абардажу, чынілі пашкоджаную зброю і гарматы пасля бітвы.

## 20-21 стагоддзі 
У канцы 19 стагоддзя і пазней некаторыя дзяржавы ўжывалі *веласіпедную пяхоту* (накшалт італьянскіх *Bersaglieri*), але сапраўдную мабільнасць пяхота пачала набываць у 20-ых гадах 20 стагоддзя, калі з'явіўся матарызаваны транспарт і, адпаведна, матарызаваная пяхота. Другая Сусветная вайна паказала неабходнасць абароны пяхоты пры перамяшчэннях, што прывяло к распрацоўцы браніраванага транспарту для перавозкі пяхоты.

У час Другой Сусветнай Вайны шырокае распаўсюджанне атрымалі паветраныя дэсантнікі, якія адыгралі ключавую ролю ў некаторых бітвах у Еўропе.

У час вайны ў В’етнаме армія ЗША упершыню выкарыстала *верталёты* дзеля хуткай дастаўкі вялікай колькасці пехацінцаў на вялікія адлегласці.

Сёння дастаўка пехоты з дапамогай верталётаў называецца *«паветраны штурм»*. Сучасную *матарызаваную пяхоту* падчас падтрымліваюць *браніраваныя атакуючыя машыны (танкі), баявыя машыны пяхоты, артылерыя і авіяцыя*, але існуе і *лёгкая пяхота*, якая не выкарыстоўвае *матарызаванага транспарту*. Але роля *пяхоты* пачынае змяншацца, па-першае, з-за *развіцця новых тэхналогій*, якія не патрабуюць прысутнасці людзей на полі бою, а, па-другое, з-за таго, што сучасныя палітыкі стараюцца ўстрымацца ад *«татальнай вайны»* і звесці колькасць чалавечых ахвяр да мінімуму.

## Спасылкі