open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Белдзіпрамясамалпрам

**Белдзіпрамясамалпрам** — колішні праектны інстытут у Мінску. Размяшчаўся па адрасе вуліца В. Харужай, 31а.

## Гісторыя 
Заснаваны ў лютым 1968 года як Мінскі комплексны праектны аддзел Дзяржаўнага інстытута па праектаванні прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці (Дзіпрамяса) Галоўнага ўпраўлення па праектаванні прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці Міністэрства мясной і малочнай прамысловасці СССР, са студзеня 1970 — Ленінградскага дзяржаўнага інстытута па праектаванні прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці (Лендзіпрамясамалпрам).

З 1 сакавіка 1972 года *Мінскі філіял Лендзіпрамясамалпрама* Міністэрства мясной і малочнай прамысловасці СССР, з 18 чэрвеня 1980 года *Беларускі філіял Лендзіпрамясамалпрама*, з 30 лістапада 1981 года філіял Дзіпрамяса. З 19 сакавіка 1987 года *Дзяржаўны інстытут па праектаванні прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці ў Паўночна-Заходніх раёнах СССР (Паўнзахдзіпрамясамалпрам)* Дзяржаграпрама СССР.

З 3 верасня 1990 года *Беларускі дзяржаўны інстытут па праектаванні прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці (Белдзіпрамясамалпрам)* Дзяржкамсельгасхарча БССР, з 9 ліпеня 1991 года — Мінсельгасхарча БССР, з 19 верасня 1991 года — Мінсельгасхарча Рэспублікі Беларусь.

З 27 лістапада 1996 года Дзяржаўнае прадпрыемства *«Інстытут „Белдзіпрамясамалпрам“»* Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь, з 20 верасня 2000 года праектнае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства.

У верасні 2002 года аб’яднаны з праектнымі інстытутамі «Белдзіпрахарчпрам» і «Белаграпраект» у адкрытае акцыянернае таварыства «Белдзіпрааграхарчпрам» у сістэме Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь.

## Дзейнасць 
Асноўныя кірункі дзейнасці: праектаванне новых і рэканструкцыя дзеючых прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці, распрацоўка схем развіцця прадпрыемстваў галіны і інш.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Праектныя арганізацыі Мінска
Катэгорыя:Вуліца Веры Харужай (Мінск)
Катэгорыя:1968 год у Мінску
Катэгорыя:З’явіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 2002 годзе
Лесапарк

у Магілёве]]
**Лесапа́рк** — лес у непасрэднай блізкасці ад горада добраўпарадкаваны для адпачынку на ўлонні прыроды; адзін з відаў загараднага парку. Бываюць агульнага тыпу (прагулачныя), шматпрофільныя (для спорту, адпачынку, забаў) і спецыялізаваныя (курортна-аздараўленчыя, спартыўныя, гісторыка-мемарыяльныя). Ствараюцца на базе лясоў зялёных зон.

Каля буйных гарадоў лесапаркі звычайна займаюць 300—500 га. Адкрытыя прасторы, паляны, лугі і вадаёмы, у іх складаюць да 30 %. Абсталяванне найчасцей робяць з прыродных матэрыялаў — дрэва, каменю, чароту і інш. Загарадныя паркі, у якіх пераважаюць лугі, паляны і вадаёмы называюцца лугапаркамі і гідрапаркамі.

## Літаратура 
* 
* 
* *Левин В. С.* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Лесапаркі
Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Паркі
Парламенцкія выбары ў Сірыі (2020)

**Парламенцкія выбары ў Сірыі** для абрання членаў Народнага савета Сірыі адбыліся 19 ліпеня 2020 года, хоць павінны былі прайсці яшчэ 13 красавіка 2020 года. Аднак 14 сакавіка яны былі перанесены на 20 мая з-за сусветнай пандэміі караравіруснай інфекцыі COVID-19. 7 мая было вырашана адкласці выбары на яшчэ больш позні тэрмін да 19 ліпеня.

Абвяшчэнне вынікаў было адкладзена, так як давялося паўторна правесці пералік у 5 з больш чым 7000 выбарчых акругаў. Галасаванне прайшло на 70% тэрыторыі Сірыі, дзе захоўваўся кантроль урадавых сіл.

Яўка выбаршчыкаў па ўсёй краіне склала 6 224 687 грамадзян, то ёсць 33,17%. Зніжэнне яўкі выбаршчыкаў
сірыйскі ўрад звязаў з пандэміяй COVID-19 у Сірыі. Назіральнікі пагадзіліся з тым, што смяротная пандэмія значна паўплывала на яўку выбаршчыкаў, але дадалі, што гэтаму таксама паспрыялі тэракты ў дзень выбараў, беднасць у ваенны час і няўпэўненасць у здольнасці парламента пакласці канец крызысу, які ахапіў Сірыю з пачатку грамадзянскай вайны ў краіне.

Праўрадавы блок партый «Нацыянальны прагрэсіўны фронт» і яго саюзнікі атрымалі 177 месцаў з 250.

## Гл. таксама 
* Прэзідэнцкія выбары ў Сірыі (2021)

Катэгорыя:Выбары 2020 года
Катэгорыя:Ліпень 2020 года
Катэгорыя:Парламенцкія выбары ў Сірыі
Катэгорыя:2020 год у Сірыі
Катэгорыя:Падзеі 19 ліпеня
Вільнюс (кінатэатр, Мінск)

**«Вільнюс»** — колішні кінатэатр у Мінску, размешчаны ў жылым раёне Усход, па вул. Каліноўскага, 55. Пабудаваны ў 1975 годзе (архітэктары Э. Левіна, Н. Краўкова, І. Сітнікава).

## Архітэктура 
Пабудаваны з цэглы з выкарыстаннем зборнага і маналітнага жалезабетону. Двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак зблакіраваны двухпавярховым пераходам (2-і паверх займае танцавальная зала) з пабудаваным тут раней гандлёвым цэнтрам «Вільнюс». У аснове архітэктурнай кампазіцыі будынка кінатэатра — кантраст глухіх паверхняў тарцовых сцен і вялікага вітража на галоўным фасадзе. 3 правага вугла па галоўным фасадзе выступае закруглены аб’ём лесвічнай клеткі. Фасады апрацаваны дэкаратыўнай тынкоўкай пад шэры граніт і керамічнай пліткай тэракотавага колеру, што надае будынку своеасаблівы каларыт і святочнасць. Шырокае рабрыстае зашкленне галоўнага фасада стварае светаценевыя эфекты. Перад уваходам — адкрытыя тэрасы з шырокімі прыступкамі і дэкаратыўнымі кветнікамі.

У час рэканструкцыі пад цэнтр адзінаборстваў будынак цалкам страціў свой першапачатковы выгляд. Фасад быў адзеты ў люстраное шкло і бэжавы керамаграніт, зверху з’явіўся купал. 

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Кінатэатры Мінска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:1975 год у Мінску
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі мадэрнізм
Катэгорыя:Вуліца Каліноўскага (Мінск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Элы Левінай
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Нінэлі Краўковай
Турыст (гасцініца, Мінск)

**Турыст** — гасцініца ў Мінску, размешачаная па Партызанскім праспекце, 81.

## Гісторыя 
Пабудавана ў 1973 годзе са зборнага жалезаботону па праекце архітэктараў Л. Пагарэлава і А. Гуля.

### Рэстаўрацыя мазаікі 
Пры стварэнні мазаічнага пано «Беларусь партызанская» былі дапушчаны тэхнічныя памылкі.

Сценавыя панэлі, на якіх мацавалася пано, знаходзілася ў перадаварыйным стане і патрабавалі замены. Адной з асноўных прычын разбурэння стала карозія арматурнай сеткі. Паміж панэлямі былі дрэнна заштукаваныя шчыліны, куды пранікала цёплае паветра, і ў халодны перыяд года на ўнутранай паверхні пано ўтвараўся кандэнсат. У выніку бетон разбурыўся. Блізкасць метро і трамвайных шляхоў паскорыла гэты працэс.

## Архітэктура 
Складаецца з лаканічнага па архітэктуры 14-павярховага корпуса, выкананага з жалезабетону і шкла, і прылеглага да яго 1—2-павярховага аб’ёму складанай канфігурацыі. Франтальныя фасады рытмічна расчлянёны міжпаверхавымі гарызантальнымі панелямі, квадратнымі аконнымі праёмамі, вертыкальнымі рэбрамі ў прасценках. Лёгкасць будынку надаюць V-падобныя жалезабетонныя апоры. Вышынны корпус з камфартабельнымі жылымі пакоямі разлічаны на 550 месцаў. У нізкім аб’ёме размешчана развітая вестыбюльная група памяшканняў, рэстаран, банкетная зала, канферэнц-зала, фае.

Архітэктурная пластыка ўзбагачана сродкамі манументальна-дэкаратыўнага мастацтва (мастацкія кіраўнікі Л. Пагарэлаў, А. Кішчанка). Тарэц будынка аздоблены вялікім мазаічным пано «Беларусь партызанская» (мастакі А. Кішчанка, С. Сакалоў). Кампазіцыя смальтавай мазаікі прыцягвае да сябе ўвагу напружанай аранжава-чырвонай гамай, спалучэннем жоўтых і карычнева-чорных колераў. Яна сімвалізуе адзінства народа, памяць аб народных мсціўцах, якія ў небяспечны для Радзімы час узняліся на яе абарону. Лініі пано, якім нададзена форма канцэнтрычных кругоў, кантрастуюць з прамавугольнымі формамі будынка.

Сувязь архітэктурнай і выяўленчай пластыкі вызначае і ўнутранае афармленне будынка. Вар’іруюцца тэмы прыроды, народнага мастацтва і рамёстваў Беларусі, навукова-тэхнічных дасягненняў. Такая тэматычная накіраванасць адпавядае прызначэнню гасцініцы, якая з’яўляецца адным з турысцкіх цэнтраў рэспублікі. Вестыбюль упрыгожаны сферычнымі каванымі чашамі, зала рэстарана — дэкаратыўнай скульптурнай кампазіцыяй «Поры года» (мастакі А. Кішчанка, скульптура С. Ларчанка). Дзверы-рашоткі з мудрагелістымі ўзорамі аддзяляюць рэстаранную залу ад вестыбюля (мастак Ю. Любімаў; метал, коўка). Аскетычную прастату хола змякчае габелен «Чалавек пазнае свет» (мастакі А. Кішчанка, А. Бельцюкова, Г. Гаркуноў). Ва ўнутраным дворыку ўстаноўлена бетонная дэкаратыўная скульптура «Юнацтва» (скульптар С. Ларчанка).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Партызанскі праспект (Мінск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска
Катэгорыя:1973 год у Мінску
Катэгорыя:Гасцініцы Мінска
Гарадскі цэнтр культуры (Светлагорск)

**Гарадскі цэнтр культуры** — будынак у Светлагорску Гомельскай вобласці, размешчаны ў Першамайскім мікрараёне, па вуліцы імя 50-годдзя Кастрычніка. Пабудаваны ў 1972 годзе як *Палац культуры хімікаў* па праекце архітэктары Л. Анікінай або Э. Дзямідаў, В. Маслоў, І. Раткоў. Адна з найбольш значных пабудоў горада. Яго архітэктура грунтуецца на выкарыстанні сучасных канструкцый, шкла, бетону, дэкаратыўных насценных размалёвак.

## Архітэктура 
Трохпавярховы будынак сіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Першы паверх у плане мае П-падобную форму. На ім узвышаецца цэласны кубічны аб’ём 2-га і 3-га паверхаў. Фасады пабудовы вырашаны строга і лаканічна. Шырокая парадная лесвіца вядзе з фае 1-га паверха да глядзельнай залы па 2-м паверсе. 2 службовыя лесвіцы размешчаны ў тарцах.

На тарцы, што выходзіць у фае, размалёўка ў тэхніцы энкаустыкі «Зямля Светлагорская» (мастак Г. Вашчанка; 10x15 м; ). Кампазіцыя пано прысвечана памяці загінуўшых абаронцаў Радзімы, прыгажосці прыроды Палесся, сучаснаму навукова-тэхнічнаму прагрэсу. Складаныя ракурсы, разлічаныя на ўспрыняцце размалёўкі з розных пунктаў ніжняга паверха і балкона фае, узбагачаюць кампазіцыю, арганічна ўключаюць яе ў прастору інтэр’ера.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дамы культуры Беларусі
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Лідзіі Анікінай
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Светлагорска
Катэгорыя:1972 год у Беларусі
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі мадэрнізм
Караткоў

**Караткоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аркадзь Цімафеевіч Караткоў (нар. 1939) — беларускі архітэктар.
* Канстанцін Канстанцінавіч Караткоў (1922—1993) — савецкі гаспадарчы дзеяч.
* Канстанцін Мікалаевіч Караткоў (1890—1954) — вучоны-хімік.
* Мікалай Мікалаевіч Караткоў (1948—2021) — беларускі літаратуразнавец.
Тутэйшыя (спектакль)

«**Тутэйшыя**» — спектакль па аднайменным творы Янкі Купалы, упершыню пастаўлены 17 кастрычніка 1990 года рэжысёрам Мікалаем Пінігіным. У 1992 годзе «Тутэйшыя» атрымалі Дзяржаўную прэмію Беларусі.

Пад канец спектаклю на сцэне ўздымаўся бел-чырвона-белы сцяг. Некаторыя гледачы ў гэты час крычалі «Жыве Беларусь!». Пасля рэферэндуму 1995 года гэта было не даспадобы афіцыйным уладам. На паўтара года спектакль быў фактычна забаронены. Пасля спарадычна даваліся паказы. 7 ліпеня 2002 года Мікалай Пінігін аднавіў «Тутэйшых». А потым спектакль ізноў знік на пэўны час з рэпертуару.

Да 125-годдзя Янкі Купалы 5 ліпеня 2007 года спектакль быў паказаны ізноў. Квіткі былі раскуплены за месяц да паказу. Пайшлі чуткі, што гэты паказ спектаклю будзе апошнім. Адміністрацыя тэатра спрабавала не дапусціць на паказ журналістаў і не дазваляла рабіць фотаздымкі.

У маі 2010 года Пінігін абвясціў, што спектакль у яго пастаноўцы зняты з рэпертуару. Як патлумачыў загадчык літаратурны часткі Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы Ігар Скрыпка:

На 23 верасня 2020 года планавалася вяртанне спектакля на сцэну. Раней меркавалася, што спектакль адновіцца ў чэрвені, але планы парушыла пандэмія каранавірусу, таму рэ-прэм’еру давялося перанесці.

## Акцёры 
* Віктар Манаеў — *Мікіта Зносак*
* Аляксандр Малчанаў — *Янка Здольнік*
* Зоя Белахвосцік — *Аленка Гарошка*
* Марыя Захарэвіч — *Гануля Зношчыха*
* Генадзь Аўсяннікаў — *Гарошка*
* Мікалай Кірычэнка — *Генрых Мотавіч Спічыні*
* Аляксандр Падабед — *Усходні вучоны*
* Алег Гарбуз — *Нямецкі і Польскі афіцэры*, *Начальнік патруля*
* Мікалай Кучыц — *Праваслаўны свяшчэннік*, *Каталіцкі святар*
* Георгій Маляўскі — *Каталіцкі святар*
* Аляксандр Паўлаў — *Манах*, *Салдат*
* Вячаслаў Паўлюць — *Пан*, *Абарванец*
* Арнольд Памазан — *Поп*
* Міхаіл Зуй — *Манах*
* Андрэй Гладкі — *Салдат*
* Павел Адамчыкаў — *Салдат*
* Наталля Качаткова — *Дама*
* Вікторыя Чаўлытка (масавыя сцэны)
* Аляксей Чарнігін

## Водгукі 
## Спасылкі 
* Відэазапіс спектаклю ў 2003 годзе  на сайце Театральный Лягушатник 
* Тутэйшыя. Дзея І. З’явы I—X.

Катэгорыя:Спектаклі Беларусі
Катэгорыя:Творы 1990 года
Катэгорыя:Спектаклі на беларускай мове
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы
Катэгорыя:1990 год у Мінску
Антуан Мартэль

**Антуа́н Мартэ́ль** (; 1899—1931) — французскі мовазнаўца, славіст, прафесар універсітэта ў Лілі (Францыя).

## Біяграфія 
, Лондан.]]
Антуан Мартэль прытрымліваўся левых хрысціянскіх ідэй. Ён цікавіўся і працаваў з культурамі і мовамі Усходняй Еўропы, і выдатна валодаў польскай і рускай мовамі, а таксама вывучаў і валодаў украінскай і беларускай. У 20-я гады XX стагоддзя ён быў адным з першых у Францыі даследчыкаў, хто ўжыў комплексны аўтаномны падыход да вывучэння ўкраінскай і беларускай моў, якімі цікавіўся перадусім у гістарычнай перспектыве. Хоць асноўныя працы даследчыка прысвечаныя польскай і рускай мовам, Антуан Мартэль досыць поўна аналізуе ў іх сітуацыю з старабеларускай і стараўкраінскай мовамі, якія называе *«рутэнскай мовай»*.

У беларускім кантэксце асабліва цікавая і важная праца — *«La langue polonaise dans les pays ruthènes: Ukraine et Russie Blanche 1569/1667»* (), якая выйшла пасмяротна.

Мовазнаўца памёр ад сухотаў у 1931 годзе.

## Галоўныя працы 
* La langue polonaise dans les pays ruthènes: Ukraine et Russie Blanche 1569/1667. — Lille 1938.
* Michel Lomonosov et la langue litteraire russe. — 1933.

## Спасылкі 
* [Гарбацкі, У. Франкамоўная беларусіка лонданскай Скарынаўкі. «Новы час», 31(https://be.wikipedia.org/wiki/31) студзеня 2016.]

Катэгорыя:Славісты Францыі
Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу
Андрэй Бараноўскі

**Андрэй Бараноўскі**:
* Андрэй Анатольевіч Бараноўскі (нар. 1977) — беларускі дзяржаўны дзеяч. 
* Андрэй Юльянавіч Бараноўскі (1895—1938) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч.
Джэнет Бэкхаўс

**Джэнет Мойра Бэкхаўс** (8 лютага 1938 — 3 лістапада 2004) — англійская вучоная, куратар рукапісаў у Брытанскім музеі і вядучы спецыяліст у галіне ілюмінаваных манускрыптаў.

## Ранняе жыццё і адукацыя 
Джэнет Бэкхаўс нарадзілася ў , Уілтшыры, у сям’і Джозефа Холма і Джэсі Чыверс Бэкхаўсаў. Яе бацька быў прадаўцом кармоў для ската. Яе брат Джон Дэвід Бэкхаўс стаў скульптарам і аўтарам.

Бэкхаус вучылася ў  і . У Бэдфардзе яна працавала з  і палеографам .

## Кар’ера 
У 1962 годзе Бэкхаус пачала працаваць у аддзеле рукапісаў Брытанскага музея ў якасці памочніка захавальніка заходніх рукапісаў. У гэтай ролі, яна каталагізавала дакументы ўнучкі Байрана лэдзі , суправаджала рукапіс цара Івана Аляксандра ў Балгарыю ў 1977 годзе і Ліндзісфарнскае Евангелле, якое выстаўлялася ў Дарэмскім саборы ў 1987 годзе ў гонар 1300-годдзя са смерці . Яна таксама сумесна з  арганізоўвала ў 1991 выстаўку англа-саксонскіх артэфактаў і рукапісаў у Брытанскім музеі.

Бэкхаус была членам , супрацоўнікам , і служыла ў якасці дарадцы ў . Яна была абраная членам Міжнароднага камітэту лацінскай палеаграфіі () у 1993 годзе. Яна рэдагавала матэрыялы Харлакстонскага сімпозіуму па медіявістыцы ў 1998 годзе. Яна пайшла на пенсію з Брытанскай бібліятэкі ў якасці куратара манускрыптаў у 1998 годзе. Да канца сваёй кар’еры «яна мела міжнародную рэпутацыю адной з самых выдатных вучоных у сваёй галіне».

Бэкхаус памёрла ў 2004 годзе ад рака ва ўзросце 66 гадоў у Баце Яна была аўтарам публікацыі «A Masterpiece Reconstructed: The Hours of Louis XII» (2005), якая была апублікавана пасля яе смерці.  «Illuminating the Book: Makers and Interpreters: Essays in Honour of Janet Backhouse» быў апублікаваны з нагоды яе выхаду на пенсію пад рэдакцыяй Мішэль Браўн і Скота МакКендрыка (1998).

## Абраная бібліяграфія 
* *The Illuminated Manuscript* (1979)
* *The Lindisfarne Gospels* (1981) — on the Lindisfarne Gospels
* *Books of Hours* (1985)
* *The Becket Leaves* (1988)
* *The Luttrell Psalter* (1989) — on the Luttrell Psalter
* *The Bedford Hours* (1990) — on the Bedford Hours
* *The Isabella Breviary* (1993) — on the Isabella Breviary
* *The Illuminated Page: Ten Centuries of Manuscript Painting in the British Library* (1997)
* *The Hastings Hours* (1997)
* *The Sherborne Missal* (1999) — on the Sherborne Missal
* *Medieval Rural Life in the Luttrell Psalter* (2000)
* *Medieval Birds in the Sherborne Missal* (2001)
* *Illumination from Books of Hours* (2004)

Катэгорыя:Гісторыкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыкі мастацтва
Катэгорыя:Медыявісты
Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Вялікабрытаніі
Іосіф Ігнатавіч Мацюкевіч

**Іосіф Ігнатавіч Мацюке́віч** (, в. Гернікі Гродзенская губерні, Расійская імперыя, цяпер Дзятлаўскі раён Гродзенскай вобласці — 16 верасня 1938, Менск, турма НКУС) — беларускі мовазнавец.

## Біяграфія 
Скончыў БДУ. З кастрычніка 1930 года вучоны сакратар, з ліпеня 1930 — намеснік дырэктара Інстытута мовазнаўства БелАН. Прымаў удзел у рэфармаванні беларускага правапісу.

31 кастрычніка 1933 года арыштаваны ДПУ БССР па справе *Беларускага нацыянальнага цэнтра*. Пастановай пазасудовага органа 9 верасня 1934 года прысуджаны да 5 гадоў папраўча-працоўных лагераў. 2 ліпеня 1938 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР прысуджаны да расстрэлу. Расстраляны ў Мінску, у турме НКУС (цяпер СІЗА КДБ). Па першым прысудзе рэабілітаваны 16 жніўня 1956, па другім — 21 лістапада 1956 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзятлаўскім раёне
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў Беларусі
Віктар Уладзіміравіч Мартынаў

**Віктар Уладзіміравіч Марты́наў** (, , Адэская акруга, Украінская ССР, СССР — 25 студзеня 2013, Мінск, Беларусь) — беларускі мовазнаўца. Даследчык у галіне славістыкі, кампаратывістыкі, фармалізацыі семантыкі і лінгвістычных аспектаў праблемы штучнага інтэлекту. Доктар філалагічных навук (1969), прафесар (1971). Стваральнік Універсальнага семантычнага коду (УСК).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 25 студзеня 1924 года ў Адэсе. Ва ўзросце 18-ці гадоў пайшоў на фронт. Ваяваў у складзе 3-га Украінскага фронту, камандаваў аддзяленнем аўтаматчыкаў. Браў удзел у баях у Малдове, Югаславіі, Аўстрыі, Румыніі, Балгарыі і Венгрыі.

У 1948 годзе скончыў філалагічны факультэт Адэскага ўніверсітэта, у 1951 годзе — аспірантуру Львоўскага ўніверсітэта па спецыяльнасці славістыка і абараніў кандыдацкую дысертацыю па творчасці польскага паэта Юльюша Славацкага. У 1952—1960 гадах быў загадчыкам кафедры замежных моў Адэскага ўніверсітэта.

### Беларусістыка 
У сферу навуковых інтарэсаў Віктара Мартынава таксама ўваходзілі этымалогія і дыялекталогія беларускай мовы, прымяненне метадаў корпуснай лінгвістыкі ў вывучэнні беларускай мовы. З 1969 года ён быў рэдактарам і суаўтарам шматтомнага «Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы» (тт. 1-7, 1978—1991). Матэрыялы трох кандыдацкіх дысертацыяў па дыялектнай лексікаграфіі, падрыхтаваных пад яго навуковым кіраўніцтвам, абагульненыя ў калектыўнай манаграфіі «Лексіка Палесся ў прасторы і часе» (1971). Два іншыя калектывы, узначаленыя В. Мартынавым, падрыхтавалі манаграфіі па сучаснай беларускай мове: «Марфемная дыстрыбуцыя ў беларускай мове. Дзеяслоў» (1967) і «Словаўтваральная сістэма сучаснай беларускай мовы». Пад яго кіраваннем была праведзена праца па складанні канкардансаў беларускай мовы: «Канкарданс беларускай мовы XIX ст.» і «Канкардансы беларускіх пісьменнікаў. Канкарданс Кузьмы Чорнага» (ня выдадзены).

У 1989 занесены ў «Кнігу пашаны» ЗША. У 1990 годзе атрымаў званне Заслужанага дзеяча навукі БССР. У 1993 годзе Міжнародны біяграфічны цэнтр ацаніў унёсак В. У. Мартынава ў навуку як «Дасягненне XX стагоддзя» і назваў яго «чалавекам стагоддзя».

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* *Вадзім Шклярык *Віктар Уладзіміравіч Мартынаў (1924—2013) // Беларуская мовазнаўчая суполка

Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Катэгорыя:Славісты СССР
Катэгорыя:Славісты Беларусі
Катэгорыя:Семасіёлагі
Катэгорыя:Кампаратывісты
Катэгорыя:Этымолагі
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Платон Максімавіч Ціхановіч

**Платон Максімавіч Ціхановіч** (, Вылазы, Пінскі павет, Мінская губерня — 1922, Лунін, цяпер Лунінецкі раён Брэсцкай вобласці) — беларускі праваслаўны святар, мовазнаўца.

## Біяграфія 
### Паходжанне 
Паходзіў са святарскай сям’і. Пра яго бацьку вядома, што Максім Данілавіч Ціхановіч (памёр пасля 1883) скончыў Мінскую духоўную семінарыю ў 1830 годзе і пачынаў служэнне псаломшчыкам у віленскім Свята-Духавым манастыры. У 1832 годзе ён быў высвечаны на святара і накіраваны служыць у царкву ў вёску Вылазы ў Пінскім павеце.

Паводле інфармацыі А. Ільіна і А. Ігнацюк, Платон Ціхановіч нарадзіўся менавіта на Піншчыне ў вёсцы Вылазы, дзе і прайшлі ягоныя дзіцячыя гады. У 1843 годзе бацьку Платона Ціхановіча прызначылі святаром у Глінянскую царкву, а ў 1857 годзе — у Міхайлаўскую царкву ў вёску Хатынічы Пінскага павета. З 1852 па 1868 год яго бацька з’яўляўся благачынным, быў адзначаны ордэнам Святой Ганны 3 ст.

### Адукацыя і святарскае служэнне 
Пра Платона Ціхановіча вядома, што ён быў сярод выпускнікоў Пінскага духоўнага вучылішча, якія скончылі яе ў 1850-я гады і ўваходзілі ў пінскі гісторыка-этнаграфічны гурток.

## Заўвагі 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* *Макарэвіч С. І.* Духоўная спадчына Платона Ціхановіча — святара, настаўніка, патрыёта // Нравственные ценности и будущее человечества: сборник научных статей конференции, УО «Полесский государственный университет», г. Пинск 20 ноября 2017 г. / Министерство образования Республики Беларусь [и др.]; редкол.: К. К. Шебеко [и др.] — Пинск : ПолесГУ, 2017. — С. 75-85.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пінскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Лунінецкім раёне
Катэгорыя:Праваслаўныя святары Беларусі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Слоўнік назваў населеных пунктаў

**Слоўнік на́зваў насе́леных пу́нктаў** — серыя слоўнікаў, якія ўключаюць у сябе ўсе наяўныя назвы населеных пунктаў Беларусі ў межах адміністрацыйна-тэрытарыяльных падраздзяленняў (вобласць, раён, пасялковы і сельскі саветы). 

Назвы населеных пунктаў падаюцца на беларускай і рускай мовах (ранейшыя назвы толькі на беларускай мове). Кожная назва прыводзіцца з націскам; паказваюцца род назоўніка, родны і месны склоны, утвораныя прыметнікі; адзначаецца тып пасялення, называецца адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, у якую яно ўваходзіць, а таксама калгас ці саўгас, на тэрыторыі якіх гэта пасяленне знаходзіцца.

## Бібліяграфія 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## Спасылкі 
* Слоўнік назваў населеных пунктаў / Беларуская Палічка
* Спіс абследаваных населеных пунктаў
* Лінгвістычнае краязнаўства Гродзеншчыны / М.А. Даніловіч

Катэгорыя:Даведнікі
Катэгорыя:Тапанімічныя слоўнікі
Катэгорыя:Выданні Беларусі
Яўген Нічыпаравіч Рапановіч

**Яўге́н Нічы́паравіч Рапано́віч** () — беларускі філолаг, педагог.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Холма (цяпер у Мядзельскім раёне Мінскай вобласці) ў сялянскай сям’і. Навучаўся ў польскай, а з пачатку Другой сусветнай вайны — у беларускай школе (скончыў у 1947 годзе).

Пасля сканчэння Пастаўскага педвучылішча ў 1951 годзе накіраваны на курсы па падрыхтоўцы настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры пры Маладзечанскім настаўніцкім інстытуце.

Працаваць пачаў у Будслаўскай сярэдняй школе, дзе зацікавіўся беларускім фальклорам. Скончыўшы філалагічны факультэт БДУ, працаваў дырэктарам Дзягільскай сямігодкі, завучам Слабадской школы, дырэктарам Мільчанскай школы.

З 1960 года — у Мінску, рэдактар, а з 1964 года — загадчык рэдакцыі мовы і літаратуры выдавецтва «Беларусь». У 1962—1963 гадах выкладаў рускую мову ў Гаванскім інстытуце імя Горкага (), дзе скончыў факультэт іспанскай мовы імя Лінкальна. Завочна скончыў аспірантуру пры Мінскім педагагічным інстытуце.

У 1967—1970 гадах — рэдактар Галоўнай рэдакцыі Беларускай Савецкай Энцыклапедыі, пасля старэйшы рэдактар Дзяржкамвыда БССР, галоўны рэдактар выдавецтва «Народная асвета». З 1979 года — загадчык рэдакцыі выдавецтва «Навука і тэхніка».

## Дзейнасць 
Аўтар шэрагу апавяданняў па пытаннях беларускай філалогіі, 44 артыкулаў для Беларускай Савецкай Энцыклапедыі. Выдаў кнігу «Беларускія прыказкі, прымаўкі і загадкі» (1958), навучальныя дапаможнікі «Кандрат Крапіва» (1964), «Пятрусь Броўка» (1965), «Максім Танк» (1966).

Аднак найперш вядомы складаннем слоўнікаў населеных пунктаў па ўсіх абласцях Беларусі (1977—1986), якія на доўгія гады сталі настольнымі даведнікамі для журналістаў, краязнаўцаў, гісторыкаў, настаўнікаў і іншых спецыялістаў.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ганаровымі граматамі ЦК Таварыства Чырвонага Крыжа БССР, Міністэрства асветы БССР, Дзяржкамвыда БССР і СССР, знакам «Выдатнік друку».

## Спасылкі 
* Знакамітыя выпускнікі Княгінінскай СШ 

Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Філолагі Беларусі
Катэгорыя:Рэдактары Беларусі
Катэгорыя:Рэдактары паводле алфавіта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мядзельскім раёне
Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі
Кветнік

ў Мінску]]
[thumb|Рабатка з [макаў]]
**Кве́тнік** — участак з пасадкамі кветкава-дэкаратыўных раслін, прызначаны для ўпрыгожвання садоў, паркаў, двароў, сядзіб і інш.

У залежнасці ад формы, памераў і складу раслін вылучаюць: бардзюры, клумбы, міксбордары, партэры, рабаткі, жывыя агароджы; элементам кветніка можа быць газон, які з’яўляецца фонам для кветкавых раслін; кветнік ландшафтнага (вольнага) стылю — альпінарый. Кветнікі спалучаюць з малымі архітэктурнымі формамі (фантанамі, альтанкамі, дэкаратыўным машчэннем і інш.) або ствараюць з раслін аднаго ці некалькіх відаў (сартоў). Расліны падбіраюць з улікам гарманічнага спалучэння афарбоўкі і памераў кветак і лісця, тэрмінаў і працягласці цвіцення, кліматычных, ландшафтных і іншых умоў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Садаводства
Катэгорыя:Кветкаводства
Катэгорыя:Садова-паркавае мастацтва
Іпаліт Краскоўскі

**Іпалі́т Феафілавіч Краскоўскі** (каля 1845, Гродзенская губерня — , Масква, Расійская Імперыя) — літаратар і журналіст.

Сын праваслаўнага святара. Скончыў Віленскую духоўную праваслаўную семінарыю і ў 1869 годзе Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію. Працаваў настаўнікам у Варшаўскім духоўным вучылішчы.

У 1871 годзе пасяліўся ў Маскве, дзе ўладкаваўся ў газету «Московские ведомости». Кіраваў рэпартажным аддзелам, у 1880—90 гадах — славянскім аддзелам гэтай газеты. Супрацоўнічаў таксама з часопісам «Русский Вестник», у якім друкаваліся літаратурныя творы Краскоўскага.

У 1880 годзе здзейсніў паездку на Афон, дзе прабыў амаль год. У выніку гэтай паздкі была напісана біяграфія шырока вядомага праваслаўнага дзеяча архімандрыта Макарыя (М., 1889).

Памёр 2 (14 студзеня) 1899 года ў Маскве.

## Творчасць 
Пісаў на рускай мове. Творы Іпаліта Краскоўскага звязаны зместам з Заходнім краем. Найбольш цікавыя з іх увайшлі у двухтомнік «На западной окраине России» (М.,1884).

У сваіх творах («Жизнь за жизнь», «Старая беда») звяртаўся да тэмы паўстання 1863—1864 гадоў, выказваючы аўтарскую непрыязнасць да гэтай падзеі.

Перакладаў на рускую мову творы польскіх аўтараў (у тым ліку Г. Сянкевіча).

Апошнім апублікаваным творам Краскоўскага быў нарыс «Муравьевское время. Воспоминания бывшего семинариста».

## Ідэалагічны кірунак 
Знаходзіўся пад уплывам мітрапаліта Літоўскага Іосіфа Сямашкі, з якім меў цесныя зносіны ў перыяд вучобы. Па  ўласнаму прызнанню Краскоўскага, менавіта пасля сустрэчы з Сямашкам ён «сделался русским».

Ідэйна належаў да ліберальнай плыні заходнерусізма. Узвялічваў расійскіх чыноўнікаў, у тым ліку і М. Мураўёва. Адмоўна ставіўся да студзеньскага паўстання 1863 года. Прытрымліваўся паланафобскіх поглядаў.
Беларусаў бачыў як частку расійскай нацыі з захаваннем усёй нацыянальнай культуры, мовы і традыцый. У адрозненне ад шматлікіх прадстаўнікоў тагачаснага заходнерусізму, імкнуўся паказаць навакольнаму грамадству беларусаў як вольных і працавітых людзей, якія змагаюцца за свае чалавечыя правы.

Катэгорыя:Публіцысты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Заходнерусізм
Беларускі нацыянальны камітэт (Слуцк)

**Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т** (**БНК**) у Слуцку, таксама *Слуцкі беларускі нацыянальны камітэт*, *Часовы беларускі нацыянальны камітэт Случчыны* — прадстаўнічы орган беларускіх нацыянальных арганізацый Случчыны ў 1918—1920 гадах.

## Гісторыя 
Створаны ў красавіку 1918 года. У кіраўніцтва ўвайшлі Яніслаўскі (старшыня), С. К. Петрашкевіч (сакратар), М. А. Асвяцімскі (скарбнік). Стаяў на пазіцыях Рады Беларускай Народнай Рэспублікі. Меў на мэце пашырэнне нацыянальнай свядомасці беларусаў, арганізацыю беларускага школьніцтва, культурна-асветных гурткоў, кааператываў, матэрыяльна падтрымліваў таварыства «Папараць-кветка». У снежні 1918 года стварыў патрыятычную падпольную арганізацыю «Саюз абароны края». Пасля прыходу Чырвонай Арміі на нелегальным становішчы, бальшавікі арыштавалі Яніслаўскага, В. М. Русака, П. Я. Жаўрыда і іншых. Аднавіў дзейнасць у студзені 1919 года. У новае кіраўніцтва выбраны Жаўрыд (старшыня), У. Дубіна, Русак, А. Ю. Бараноўскі і інш. Пры кіраўніцтве створаные аддзелы: арганізацыйны, культурна-асветны, кааператыўны, юрыдычны, дабрачынны. Меў цесную сувязь і фінансаваўся Часовым беларускім нацыянальным камітэтам у Мінску. Палітычна знаходзіўся пад уплывам беларускіх эсэраў, падтрымліваў антыпольскі падпольны і партызанскі рух. Кааптаваў сваіх членаў у мясцовыя органы самакіравання, праводзіў культурна-асветную работу, стварыў гарадскую і павятовую беларускую міліцыю. У маі 1920 года выступіў з пратэстамі ў адрас Польшчы і Савецкай Расіі, у якіх асудзіў тайныя перамовы пра падзел Беларусі. 

Падчас наступлення Чырвонай Арміі (ліпень 1920 года) частка членаў камітэту (Петрашкевіч, Бараноўскі, Асвяцімскі, К. Кецка і інш.) выступіла за супрацоўніцтва з савецкай уладай. 1 лістапада 1920 года створаны новы склад камітэта на чале з А. Паўлюкевічам, які стаяў на пазіцыях Найвышэйшай Рады БНР. На І-м беларускім з'ездзе Случчыны 14 лістапада 1920 года перадаў свае паўнамоцтвы абранай Беларускай радзе Случчыны.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі
Катэгорыя:Слуцкае паўстанне
Катэгорыя:Гісторыя Слуцка
Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1920 годзе
Катэгорыя:1918 год у Беларусі
Рагнедзіна

**Рагне́дзіна** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Бранскай вобласці Расіі, на рацэ Габ’і. Адміністрацыйны цэнтр Рагнедзінскага раёна. Насельніцтва на 2015 год — 2980 чалавек.

Знаходзіцца за 96 км на паўночны захад ад Бранска, за 15 км ад чыгуначнай станцыі Дубраўка.

## Гісторыя 
Згодна з паданнем паселішча заснавала ў 985 годзе Рагнеда — дачка полацкага князя Рагвалода, адсюль і найменне.

Упершыню згадваецца ў летапісах пад 1167 годам у сувязі са смерцю вялікага князя кіеўскага Расціслава Мсціславіча, назва дадзена па імі яго сястры, княгіні Рагнеды Мсціслаўны.

У XVIII стагоддзі на абшарніцкіх землях пачалі сяліцца гандляры, у мястэчку была пабудавана царква. У XIX стагоддзі сяло ў Рослаўскім павеце Смаленскай губерні, вядомае сваімі кірмашамі.
 
## Насельніцтва 
* 1869 год — 1019 чал.
* 2009 год — 3046 чал.

## Эканоміка 
У Рагнедзіне працуе льнозавод.

## Славутасці 
* Царква Маці Божай Смаленскай (1842)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Бранскай вобласці
Аляксей Юр’евіч Мусорын

**Аляксей Юр’евіч Мусорын** (; нар. ) — рускі мовазнавец. Кандыдат філалагічных навук (2006).

## Біяграфія 
Скончыў гуманітарны факультэт Новасібірскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Выкладаў у Новасібірскім дзяржаўным педагагічным універсітэце, Новасібірскім дзяржаўным універсітэце і шэрагу іншых навучальных устаноў Новасібірска. У наш час — дацэнт Новасібірскага класічнага інстытута.

## Навуковая дзейнасць 
Кола навуковых інтарэсаў — гісторыя славянскіх моў, агульнае мовазнаўства, гісторыя пісьменнасці.

Аўтар больш за 30 друкаваных прац, у тым ліку манаграфіі «Основы науки о языке».

## Асноўныя працы 
* Белорусский язык. — Новосибирск, 2011.
* Основы науки о языке. — Новосибирск, 2002.
* Механизмы эволюции языка рукописного текста // Сибирский лингвистический семинар. — Новосибирск, 2002, № 1.
* О характеристике лексической специфики при описании языка // Наука. Университет. 2002. Материалы Третьей научной конференции. — Новосибирск, 2002.
* Что такое отдельный язык // Сибирский лингвистический семинар. — Новосибирск, 2001, № 1.
* Церковнославянский язык и церковнославянизмы // Наука. Университет. 2000. Материалы Первой научной конференции. — Новосибирск, 2000.
* Лексічныя беларусізмы ў рускіх гаворках Новасібірскай вобласці // Дыялогі і кантакты. — Мінск, 1996, № 2.
* Хрысціянская тэанімічная лексіка беларускай мовы праваслаўнага і каталіцкага ўжывання // Беларусь і беларусы ў прасторы і часе. — Мінск, 2007. — С. 342—348
* Тэанімічная лексіка ў паэзіі Алеся Гаруна // Роднае Слова. — 2005. — № 12. — С. 14—15
* Вариативность названий стран в современном белорусском языке // Иностранные языки в научном и учебно-методическом аспектах. — Вып. 7. — Новосибирск, 2008. — С. 31—35

## Спасылкі 
* Біяграфія на Philology.ru
* Звесткі пра аўтара на Binetti.ru 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1963 годзе
Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі
Грэгары Колбер

**Грэгары Колбер** (; нар. , Таронта, Канада) — канадскі кінематаграфіст і фатограф, вядомы галоўным чынам як стваральнік выстаўкі мастацкіх фотаздымкаў і фільмаў «Попел і снег» (), якая дэманструецца ў «Вандроўным музеі» ().

## Творчасць 
Першая выстаўка Грэгары Колбера «Хвалі часу» () адкрылася ў 1992 г. у музеі Элізэ ў Швейцарыі, дзе атрымала шырокія і пахвальныя водгукі крытыкі. На працягу наступных дзесяці гадоў Колбер не выстаўляў сваіх прац, не арганізоўваў публічнага паказу сваіх фільмаў, прысвяціўшы сябе вандраванням у Індыю, Бірму, Шры-Ланку і Егіпет, на Дамініку, у Эфіопію і Кенію, на востраў Тонга, у Намібію і ў Антарктыку, дзе праводзілася кіна- і фотаздымка адносін і ўзаемадзеяння людзей і жывёл. З 1992 г. Грэгары Колбер арганізаваў больш за 60 такіх экспедыцый, дзе працаваў з больш як 130 відамі жывёл. У яго фільмах і на яго фотаздымках — сланы, кіты, ламанціны, свяшчэнны ібіс, індыйскія жураўлі, каралеўскія арлы, крэчаты, пярэстыя птушкі-насарогі, гепарды, леапарды, афрыканскія дзікія сабакі, каракалы, бабуіны, антылопы-каны, сурыкаты, гібоны, арангутангі і саланаводныя кракадзілы. У ліку персанажаў яго фільмаў — бірманскія манахі, якая кружацца ў экстатычным танцы дэрвішаў, людзі з племя Сан, з іншых плямёнаў першабытнікаў, якія абітаюць ва ўсіх краях свету.

### «Попел і снег» 
У 2002 годзе Колбер прэзентаваў сваю работу «Попел і снег» у Венецыі. У рэцэнзіі, апублікаванай газетай «The Globe and Mail» ад 9 красавіка 2002 года, адзначалася: «Колбер адкрыў нашым поглядам „Попел і снег“ — выстаўку фотаздымкаў і выяваў, беспрэцэдэнтную па сваім ахопе і маштабе. Выстаўка займае 12 600 квадратных метраў і лічыцца адной з найвялікшых экспазіцый работ аднаго аўтара ў гісторыі Еўропы».

## Спасылкі 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кінарэжысёры Канады
Катэгорыя:Фатографы Канады
Аляксандр Мікалаевіч Дзеравяшка

**Аляксандр Мікалаевіч Дзеравяшка** — беларускі дзяржаўны дзеяч і дыпламат. Дзяржаўны саветнік мытнай службы III рангу.

## Дыпламатычная кар’ера 
З 17 кастрычніка 1995 года быў намеснікам Старшыні Дзяржаўнага мытнага камітэта; адстаўлены 24 кастрычніка 2000 года, адначасова прызначаны быў Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Вялікай Сацыялістычнай Народнай Лівійскай Арабскай Джамахірыі. З пасады пасла адстаўлены быў 18 красавіка 2008 года.

Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Лівіі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Беларусі
Беата Позняк

**Беата Позняк** — польская актрыса.

Першая не англамоўная актрыса, якая запісала аўдыёкнігу на англійскай мове, яе першую аўдыёкнігу адзначыла *Washington Post*, а іншыя сталі бестселерамі.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Гданьску. Яна дэбютавала ў серыяле «Жыццё Каміля Куранта» ў Польшчы, а ў ЗША ў фільме, намінаваным на 8 Оскараў, «JFK» рэжысера Олівера Стоўна, дзе яна сыграла Марыну Освальд, жонку героя Гары Олдмана. У Джорджа Лукаса яна сыграла Ірэну ў «Хроніках маладога Індыяны Джонс». Яна агучвала Скарлет, Крывавую каралеву з відэагульні Mortal Kombat 11. А за апавяданне з аўдыякнігі «Вядзі свой плуг праз косткі мёртвых» лаўрэаткі Нобелеўскай прэміі Вольгі Такарчук, для выдацветва Random House, атрымала прэмію «Навушнікі» за найлепшы аповед.

Катэгорыя:Актрысы ЗША
Катэгорыя:Актрысы Польшчы
Алег Іванавіч Вялічка

**Але́г Іва́навіч Вялі́чка** (нар. 6 сакавіка 1959, в. Масявічы, Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць, БССР) — беларускі хірург, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь III i IV скліканняў.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 6 сакавіка 1959 года ў вёсцы Масявічы (цяпер у Пружанскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі). Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут у 1982 годзе, атрымаў спецыяльнасць лекара-хірурга, лекара-арганізатара аховы здароўя вышэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі. Працаваў інтэрнам, траўматолагам, хірургам Брэсцкага гарадскога бальніцы хуткай дапамогі, галоўным урачом брэсцкай паліклінікі № 1, галоўным урачом бальніцы хуткай дапамогі. У 2004 скончыў Беларускую медыцынскую акадэмію паслядыпломнай адукацыі.

17 кастрычніка 2004 года абраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання. З 16 лістапада 2004 выконваў функцыі старшыні Пастаяннай камісіі па ахове здароўя, фізічнай культуры, справах сям’і і моладзі.

28 верасня 2008 года абраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4 склікання па Брэсцкай Заходняй выбарчай акрузе № 1. Займаў у ёй пасаду старшыні тае самае камісіі.

У 2012 скончыў Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. 22 кастрычніка 2012 года прызначаны галоўным урачом Брэсцкай цэнтральнай гарадской бальніцы.

У 2016 годзе прызначаны намеснікам старшыні Брэсцкага аблвыканкама.

## Узнагароды 
* Медаль «За працоўныя заслугі» (6 снежня 2011);
* Медаль «90 гадоў Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь»;
* Медаль «90 гадоў на варце граніц»;
* Медаль «Дрэва жыцця» Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў;
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь;
* Ганаровая грамата Савета міністраў Рэспублікі Беларусь;
* Ганаровая грамата Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь;
* Ганаровая грамата Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь;
* Знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».

## Сям’я 
Жанаты, мае дачку.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Хто ёсць хто ў Рэспубліцы Беларусь

Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Хірургі Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта
Клятнянскі раён

**Клятнянскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Бранскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — пасёлак гарадскога тыпу Клятня.

## Геаграфія 
Плошча раёна складае 1580&nbsp;км².

Асноўныя рэкі — Іпуць, Надва (левы прыток р. Іпуці), у якую ўпадаюць Луценка, Задня, Апораць, Драгіна, Быстрая. Таксама цякуць рэчкі — Вароніца (левы прыток р. Іпуці), Дабрыня, Нежароўка, Пасцявіна, Прышчанка, Сварка, Цельча, Чорная.

## Гісторыя 
Клятнянскі раён быў утвораны ў 1929 годзе на аснове Людзінкаўскай воласці Бежыцкага павета Бранскай губерні і да 1935 года зваўся *Людзінкаўскім*, бо райцэнтр — цяпер гарадскі пасёлак Клятня — насіў назву *Людзінка*. З часу стварэння раён уваходзіў у склад Рослаўльскай акругі Заходняй вобласці.

У 1937 годзе была ўтворана Арлоўская вобласць, у якую разам з іншымі раёнамі цяперашняй Бранскай вобласці ўвайшоў і Клятнянскі раён.

5 ліпеня 1944 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага савета СССР была ўтворана Бранская вобласць, у склад якой, нароўні з іншымі, быў уключаны і Клятнянскі раён. У перыяд адміністрацыйных рэформ (1963—1965) раён быў часова скасаваны.

## Дэмаграфія 
Насельніцтва раёна складае 22 тыс. чалавек, у тым ліку ў гарадскіх умовах жывуць каля 13&nbsp;тыс. Усяго налічваецца 103&nbsp;населеныя пункты.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел 
Пасля муніцыпальнай рэформы (2005) у раёне налічваецца 1 гарадское і 5 сельскіх паселішчаў:

**Мескае паселішча:**
* Клятнянскае гарадскае паселішча
**Сельскія паселішчы:**
* Акуліцкае сельскае паселішча
* Луценскае сельскае паселішча
* Мірнінскае сельскае паселішча
* Мужынаўское сельскае паселішча
* Надзвінскае сельскае паселішча

## Славутасці 
* Царква Св. Міхала Арханёла ў в. Лутна

## Спасылкі 
* Клятнянскі раён на Radzima.org

Катэгорыя:Раёны Бранскай вобласці
Міхаіл Аляксандравіч Гаціх

**Міхаіл Аляксандравіч Га́ціх** (нар. ) — вучоны ў галіне тарфяной механікі, інфармацыйных тэхналогій, аналізу, кантролю і кіравання прыродаахоўнай дзейнасцю, доктар тэхнічных навук (1982), прафесар (1987).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Радкоўшчына  Віцебскай вобласці. У 1958 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. З 1962 года працаваў у Інстытуце праблем выкарыстання прыродных рэсурсаў і экалогіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. З 1999 года — у Беларускім навукова-даследчым цэнтры «Экалогія», дзе ў 1999—2004 гадах займаў пасаду загадчыка аддзела. Таксама вядучы навуковы супрацоўніка Беларускага інстытута сістэмнага аналізу і інфармацыйнага забеспячэння навукова-тэхнічнай сферы («БелІСА»).

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар навуковых прац па па стварэнню сістэм кіравання і кантролю тэхналагічнымі працэсамі ў торфабрыкетнай прамысловасці, станам прыродна-рэсурснага патэнцыялу рэгіёнаў.

Сярод апублікаванага:
* Автоматизация процессов сушки торфа на брикетных заводах. — Мн., 1983. (разам з У. Я. Генншафтам і Б. В. Вайтовічам),
* Влагометрия торфа. — Мн., 1986. (разам з Л. С. Лісам),
* Физико-механические методы измерения и дозирования массы сыпучих материалов. — Мн., 1987.

## Літаратура 
* 
* Гатих Михаил Александрович // Регионы Беларуси: энциклопедия: в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск: БелЭн, 2010. — Т. 2: Витебская область: в 2 кн. — Кн. 1. — С. 292.

## Спасылкі 
* Гаціх Міхаіл Аляксандравіч // Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна

Катэгорыя:Выпускнікі БНТУ
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута прыродакарыстання НАНБ
Катэгорыя:Эколагі Беларусі
Шахматы ў Азербайджане

**Шахматы** — адзін з самых папулярных відаў спорту ў Азербайджане, дзе ім кіруе Федэрацыя шахмат Азербайджана. 5 мая 2009 года прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў, які таксама з’яўляецца старшынёй Нацыянальнага алімпійскага камітэта, падпісаў загад аб ініцыяванні дзяржаўнай праграмы развіцця шахмат на 2009—2014 гады.

## Гл. таксама 
* Зборная Азербайджана па шахматах

## Літаратура 
* Куліеў Ш., Старонкі з нашай шахмат гісторыі, Баку, 1966 
* Султанаў Ч. А., Гасанаў Ф. 3., Шахматы ў Азербайджане, Баку, 1980 
* Сарычаў А. В., Шахматная кампазіцыя ў Азербайджане, Баку, 1985 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт Федэрацыі шахматаў Азербайджана  
* Федэрацыя шахматаў Азербайджана
Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання

**Нацыянальны Сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання** — беларускі парламент, абраны на парламенцкіх выбарах 28 верасня 2008 года.

## Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў 
У парламент перайшлі 30 дэпутатаў папярэдняга склікання. З 110 дэпутатаў ніжняй палаты 103 — беспартыйныя. У парламент абраныя шэсць прадстаўнікоў КПБ на чале з лідарам партыі Таццянай Голубевай і старшыня Аграрнай партыі Міхаіл Русы.

У Палаце прадстаўнікоў на прафесійнай аснове працавалі больш за 20 прадстаўнікоў прамысловасці, АПК, жыллёва-камунальнай гаспадаркі. У парламент былі абраныя каля 30 прадстаўнікоў выканаўчай галіны рознага ўзроўню, у тым ліку, старшыня Віцебскага аблвыканкама Уладзімір Андрэйчанка, намеснік старшыні Адміністрацыі Прэзідэнта Аляксандр Папкоў, кіраўнікі раённых і гарадскіх выканаўчых камітэтаў. У парламент абраныя 10 дэпутатаў, якія працавалі да гэтага ў сферы адукацыі, 9 парламентараў працавалі ва ўстановах аховы здароўя, двое — у сістэме судовай улады.

У Палаце прадстаўнікоў чацвёртага склікання працавалі 12 дэпутатаў пенсійнага веку, яшчэ 42 парламентары дасягнулі гэтага веку за час чатырохгадовага знаходжання ў Палаце прадстаўнікоў. Старэйшымі паводле веку сярод абраных дэпутатаў былі Пётр Южык, які раней працаваў намеснікам старшыні Віцебскага аблвыканкама, і Георгій Дашкевіч, былы першы намеснік старшыні Гомельскага аблвыканкама. Яны абодва нарадзіліся ў 1946 годзе. Самым маладым дэпутатам была першы сакратар Слуцкага гарадскога камітэта грамадскага аб’яднання «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі» Інеса Кляшчук, якая нарадзілася ў 1978 годзе. Таксама ў парламент былі абраныя 35 жанчын.

## Гл. таксама 
* Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання
* Парламенцкія выбары ў Беларусі 2008 года

## Спасылкі 
* Уладзімір Глод. Ноч пасля выбараў // Радыё «Свабода». 29 верасня 2008
* В новом парламенте Беларуси лишь семь представителей политических партий
* Беларускія дэпутаты: хто яны і адкуль?

4
Ядзвіга Браніславаўна Юферава

**Ядзвіга Браніславаўна Юферава** (нар. , Іўе) — «Заслужаны работнік культуры», Акадэмік Акадэміі расійскай прэсы, намеснік галоўнага рэдактара «Российской газеты», кіраўнік праекта (з 2015 года) інтэрнэт-партала «ГодЛитературы. РФ», Ганаровы грамадзянін горада Іўе.

## Біяграфія 
Да пятага класа вучылася ў Лукашынскай базавай школе. Затым бацькі пераехалі ў Іўе, дзе скончыла школу з сярэбраным медалём.

Пасля заканчэння факультэта журналістыкі БДУ (1971) працавала карэспандэнтам, загадчыкам аддзела газеты «Знамя юности» (Мінск), затым стала слухачом Мінскай вышэйшай партыйнай школы (1978—1980), пасля заканчэння якой працавала інструктарам ЦК ЛКСМ Беларусі. З мая 1987 года па снежань 1993 года — першы намеснік галоўнага рэдактара газеты «Комсомольская Правда». У 1993—1999 гадах — рэдактар аддзела культуры, загадчыца грамадска-палітычнай газеты «Известия».

З кастрычніка 1999 года палітычны аглядальнік газеты «Труд». З красавіка 2001 па цяперашні час — намеснік галоўнага рэдактара «Российской газеты», Член Апякунскай рады Фонду абароны правоў суайчыннікаў, якія пражываюць за мяжой (з 2011 г.). Член журы прэміі «Большая книга», член Савета па рускай мове пры Прэзідэнце Расійскай Федэрацыі.

## Узнагароды 
За сваю работу ўдастоена прэмій Урада Масквы і Урада Расіі. У снежні 2019 года пасол Беларусі ў Расіі Уладзімір Сямашка ўручыў юбілейны медаль «100 гадоў дыпламатычнай службе Беларусі».

## Літаратура 
* Жалкоўскі, А. Залатое пяро Ядзвігі / А.Жалкоўскі // Iўеўскi край. — 2010. — 5 мая. — C. 4.
* Юферова, Я. Должен ангел пролететь / Ядвига Юферова; беседовала Жанна Янчевская; фото // Гродзенская праўда. — 2010. — 28 ліп. — C. 7.

Катэгорыя:Журналісты Беларусі
Катэгорыя:Журналісты Расіі
Катэгорыя:Журналісты СССР
Таццяна Анатолеўна Арцюшына

**Тацця́на Анатолеўна Арцю́шына** (нар. 2 жніўня 1953, Бабруйск) — беларускі ўрач-педыятр, палітык.

## Біяграфія 
Скончыла Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут са спецыяльнасцю ўрач-педыятр, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь са спецыяльнасцю менеджар-эканаміст.

Працавала ўрачом-інтэрнам па педыятрыі Бабруйскай дзіцячай бальніцы, участковым урачом-педыятрам, галоўным урачом установы аховы здароўя «Бабруйская гарадская дзіцячая бальніца».

У 2000—2004 член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь ад Магілёўскай вобласці, член камісіі па эканоміцы, бюджэту і фінансах.

У 2004—2008 дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па Бабруйскай-Ленінскай выбарчай акрузе № 63, член Пастаяннай камісіі па працы, сацыяльнай абароне, справах ветэранаў і інвалідаў. Не замужам.

## Спасылкі 
* АРТЮШИНА ТАТЬЯНА АНАТОЛЬЕВНА 
* Артюшина Татьяна Анатольевна

Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання
Катэгорыя:Педыятры Беларусі