open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арда Хансан

{{Персона
|імя              = Арда Хансан
|арыгінал імя   = 
|дата нараджэння    = 
|месца нараджэння   = 
|дата смерці      = 
|месца смерці     = 
|грамадзянства      = 
|падданства       = 
|рэлігія          =
|бацька             =
|маці             =
|у шлюбе          = Трыйну Томбак 
|дзеці             =
|узнагароды і прэміі = 
{
 
}
|сайт             =
}}

**Арда Хансан** (; нар. 1958) — эстонскі эканаміст і банкір.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 15 ліпеня 1958 года ў Чыкага.

У 1976—1980 гадах вучыўся ў канадскім універсітэце Брытанскай Калумбіі, атрымаўшы ступень бакалаўра эканомікі. У 1982—1987 гадах навучаўся ў Гарвардскім універсітэце — магістр, кандыдат эканамічных навук. У 1987—1990 гадах працаваў ва ўніверсітэце Брытанскай Калумбіі асістэнтам прафесара ў эканамічным дэпартаменце.

У 1990—1996 гадах Хансан быў эканамічным дарадцам урада ў цэнтральных банках Польшчы, Славеніі, Манголіі і Украіны. Адначасна ў 1992—1994 гадах працаваў дарадцам па эканамічных пытаннях прэм'ер-міністра Эстонскай рэспублікі. Цягам аднаго, 1997 года, быў членам кіраўніцтва «Эстонскіх чыгунак». У 1993—1998 гадах — чалец Назіральнага савета Банка Эстоніі. З 1998 па 2011 гады працаваў у Сусветным банку у краінах Балтыі, Польшчы, Югаславіі,  Сербіі, Чарнагорыі і Кітаі. З 2012 года кіруе Банкам Эстоніі.

## Спасылкі 
* Ardo Hansson 

Катэгорыя:Эканамісты
Катэгорыя:Кандыдаты эканамічных навук
Катэгорыя:Вучоныя Эстоніі
Міхаіл Рыгоравіч Янкоўскі

**Міхаіл Рыгоравіч Янкоўскі** (, в. Вялікія Прусы,  — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Беластоцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
З 1930 на педагагічнай працы. З 1940 года ў Чырвонай Арміі. У партызанах са снежня 1941: камісар, камандзір атрада, у кастрычніку 1943 — жніўні 1944 — партызанскай брыгады «У імя Радзімы»; адначасова член Лапскага падпольнага РК КП(б)Б.

Пасля вайны на педагагічнай рабоце ў Мінскім раёне, з 1967 у Мінску.

Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны
Silmet

**Silmet** () — эстонскі завод па вытворчасці рэдкіх і рэдказямельных металаў, з'яўляецца даччыным прадпрыемствам амерыканскай кампаніі Molycorp.

## Гісторыя 
У канцы 1920-х гадоў у Сіламяэ на шведска-нарвежскія інвестыцыі быў створаны Эстонскі нафтавы кансорцыум пабудаваў масла экстракцыйны завод па перапрацоўцы сланцу, які выпускаў сланцавае масла, газ і смалу. Эканамічны крызіс 1930-х гадоў прывёў да прыпынку завода, а ў 1935 годзе пастаўкамі сланцавага масла зацікавілася Германія, якая рэарганізавала кансорцыум, даўшы яму новую назву *Baltic Oil Company*. Перад пачаткам Другой сусветнай вайны завод перапрацоўваў да  сланцу ў суткі і асноўным яго выпусканым прадуктам стаў бензін.

30 мая 1941 года па дамове паміж СССР і Швецыяй завод быў нацыяналізаваны і пераназваны ў сланцава-перагонную фабрыку імя В. Кінгісепа. Падчас наступнай вайны Эстонія была акупавана Германіяй і завод перайшоў ранейшым уладальнікам, працягнуўшы працу ў супрацы з немцамі, хоць некаторыя яго аб'екты былі разбураны.

## Дзейнасць 
Прадпрыемства займае вядучыя месцы па вытворчасці танталу і ніобію, а па вытворчасці неадыма — другое месца ў свеце пасля Кітая.

Сыравіна для вытворчасці пастаўляецца з рудняў ЗША і з Кольскага паўвострава.

## Спасылкі 
* Molycorp Silmet  
* «Силмет» - советский кит в американских руках
Іван Дзмітрыевіч Янкоўскі

{{Картка:Асоба
|імя               = Іван Дзмітрыевіч Янкоўскі
|арыгінал_імя      = 
|партрэт           = 
|памер             = 
|подпіс            = 
|апісанне          = 
|імя пры нараджэнні= 
|род дзейнасці     = 
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  = 
|грамадзянства     = 
|падданства        = 
|дата смерці       =
|месца смерці      = 
|бацька            = 
|маці              = 
|муж               = 
|жонка             = 
|дзеці             = 
|узнагароды і прэміі= 
{ style="background: transparent"
  
}
{ style="background: transparent" 
  
}
{ style="background: transparent" 
  
}
{ style="background: transparent" 
   
}
|сайт =
|Commons =
|Rodovid =
}}
**Іван Дзмітрыевіч Янкоўскі** (, в. Забаенне,  — ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966), дэпутат Вярхоўнага Савета БССР (1975—1980).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 верасня 1924 года ў сялянскай сям’і ў вёсцы Забаенне Лепельскага раёна Віцебскай вобласці.

Удзельнік партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Са снежня 1942 года быў партызанам атрада № 39 брыгады «Жалязняк».

З 1945 года на гаспадарчай і партыйнай працы, з 1955 старшыня калгаса «17 верасня» Давыд-Гарадоцкага раёна, з 1959 — калгаса «40 лет Октября» Столінскага раёна.

Званне Героя прысвоена за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак бульбы, гародніны і садавіны.

Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР 9 склікання (1975—1980).

У 1981 году скончыў Гарадзенскі СГІ.

Памёр у 2009 годзе.

## Узнагароды 
* Ордэн Леніна (1958),;
* Герой Сацыялістычнай Працы — указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета ад 30 красавіка 1966 года;
* Ордэн Леніна (1966);
* Ордэн «Знак Пашаны» (1973);
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1976);
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені — узнагароджаны 11 сакавіка 1985 года;
* Медаль «За адвагу».
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»

## Літаратура 
* Лепельский район, Минск, 2012;
* Памяць: гісторыка-дакументальна хроніка Докшыцкага раёна, Мінск, 2004

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Яан Кярнер

**Я́ан Кя́рнер** (; , Тартускі раён, Эстонія — ) — эстонскі пісьменнік. Заслужаны пісьменнік Эстоніі (1946).

Друкаваўся з 1906. Вучыўся ў 1911—1912 гадах у  ў Маскве.

## Творчасць 
Першы зборнік вершаў — «Цені зорак» (1913). У 1930-я гг. выступаў як паэт-антыфашыст (кніга «Запальваючы словам», 1936). Аўтар кніг пейзажнай, інтымнай і грамадзянскай лірыкі «Песні часоў» (1921), «Месяц жніва» (1925), «З пройдзеных дарог» (1939), «Загад Радзімы» (1943), «Нянавісць, толькі нянавісць» (1944), вершаванага рамана «Біянка і Руф» (1923) і інш. Найбольш значныя раманы: сацыяльна-псіхалагічны «Жанчына з беднага свету» (1930), гістарычны «Народ, які Уздымаецца» (кнігі 1—2, 1936—1937), аўтабіяграфічны «Гарады мільгаюць па начах» (ч. 1, 1939) і інш. Пісаў п'есы, літаратурна-крытычныя артыкулы.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Эстонскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага гарадскога народнага ўніверсітэта
Катэгорыя:Паэты Эстоніі
Катэгорыя:Эстонскамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты XX стагоддзя
Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Эстонскай ССР
Tallinna Kaubamaja

**Tallinna Kaubamaja Group** — талінская група кампаній, у асноўным, рознічнага і аптовага гандлю.

Бізнес групы Tallinna Kaubamaja ахоплівае такія сферы, як: супермаркеты, універмагі, гандаль аўтамабілямі, абуткам, таварамі для прыгажосці; прадастаўленне ахоўных паслуг і паслуг у сферы нерухомасці.

Найбуйнейшыя гандлёвыя цэнтры групы знаходзяцца ў горадзе Талін на адрас: Гансоры 2, 10143 Талін і горадзе Тарту па адрасе: Рыя 1, 51013 Тарту.
Дзень нараджэння Талінскай Каубамаі - 21 ліпеня 1960
Сярэдняспісачная колькасць працуючых кампаніі паводле дадзеных 2014 года складае 3824 чалавек.
Tallinna Kaubamaja была прызнаная самай канкурэнтаздольнай кампаніяй рознічнага гандлю Эстоніі ў 2006г., 2012г., 2013г. і 2014.

Катэгорыя:Эканоміка Таліна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1960 годзе
Катэгорыя:1960 год у Таліне
Аўгуст фон Кацэбу

**Аўгуст Фрыдрых Фердынанд фон Кацэбу** (; 3 мая 1761 — 23 сакавіка 1819) — нямецкі драматург і раманіст, газетны агент на рускай службе ў Остзейскім краі (выдаваў у Берліне шэраг газет, дзе праводзіў прарускую прапаганду); потым у Германіі, быў дырэктарам прыдворнага тэатра ў Веню і напісаў шэраг драм, што заваявалі папулярнасць дзякуючы сцэнічнасці і разуменню густаў натоўпу. У свой час быў папулярней Гётэ ці Шылера.

## Літаратура 
* *Заиченко О. В.* Август фон Коцебу: история политического убийства // Новая и новейшая история. — 2013. — № 2. — С. 177—191.
* 
* 

## Спасылкі 
* *Корф М. А.* История издания в русском переводе сочинения Коцебу «Свитригайло, Великий Князь Литовский» // Русский архив, 1869. — Вып. 4. — Стр. 613—628.
Антс Эскала

{{Кінематаграфіст
 |імя                  = Антс Эскала
 |арыгінал імя       = 
 |выява          = 
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = 
 |імя пры нараджэнні     = Герхарт Эсперк
 |дата нараджэння        = 17.2.1908 (4)
 |месца нараджэння       =   Эстляндская губерня,  Расійская імперыя
 |дата смерці          = 14.12.1989
 |месца смерці         = , Эстонская ССР, СССР
 |прафесія            = , 
 |грамадзянства          =  
 |гады актыўнасці      = 1925—1983
 |кірунак          = 
 |кінастудыя           = 
 |узнагароды              = { style="background: transparent"
  
}
}}
**Антс Вальдэмаравіч Эскала** (; да 1935 года — *Герхарт Эсперк*; 1908 — 1989) — эстонскі акцёр тэатра і кіно, спявак. Народны артыст СССР (1964).
## Біяграфія 
У 1925—1941 і 1947—1949 гадах — акцёр тэатра «Эстонія» (цяпер Нацыянальная опера «Эстонія») у Таліне. Спяваў у аперэтах.

Адначасова пачынаючы з 1930-х гадоў выступаў таксама на канцэртнай эстрадзе.

З тых жа гадоў неаднаразова выязджаў за мяжу: Францыя (1934, 1938), Англія (1934, 1938), Германія (1938), Кітай (1959), да дзяцей у ЗША (1966, 1967, 1972).

У 1941 годзе быў арыштаваны органамі НКУС СССР, адбываў пакаранне ў лагеры ў Салікамску. Граў у тэатральнай брыгадзе.

Па вяртанні з Салікамска ў 1946 годзе працаваў у гарадскім тэатры Ракверэ, затым у тэатры «Эстонія» (1947—1949).

У 1949—1965 гадах (пасля аб’яднання з драматычнай трупай тэатра «Эстонія») — акцёр Эстонскага драматычнага тэатра (у 1952—1989 гадах — Эстонскі дзяржаўны тэатр драмы імя У. Кінгісепа) у Таліне — 1966—1966 гг. — у дзяржаўны маладзёжным тэатры ЭССР (цяпер — Талінскі гарадскі тэатр).

Член Саюза акцёраў Эстоніі (з 1934). Член Тэатральнага саюза Эстоніі (з 1952). Член Саюза кінематаграфістаў Эстонскай ССР.

Памёр 14 снежня 1989 года ў Таліне. Пахаваны на Лясных могілках.

## Фільмаграфія 
* (1964) «Новы нячысты з пекла» — Хітры Антс
* (1974) «Небяспечныя гульні» — *доктар Баўм, бацька Вівіян*

## Спасылкі 
* Біяграфія  
* Песни эстонских певцов 1930-х годов 
* Youtube

Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Народныя артысты Эстонскай ССР
Катэгорыя:Пахаваныя на Лясных могілках Таліна
Катэгорыя:Спевакі і спявачкі аперэты
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Эстонскай ССР
Паўль Піна

{{Тэатральны дзеяч
 |Імя              = Паўль Піна
 |Арыгінал імя   = 
 |Прафесія        = , 
 |Тэатр            = Эстонія, Эстонскі драматычны тэатр, народны тэатр Эстоніі
 |Узнагароды     = {

}
 |Подпіс          = 
}} **Паўль Ота Герман Піна** (; , Талін — 25 сакавіка 1949, Талін) — эстонскі акцёр і тэатральны рэжысёр. Народны артыст эстонскай ССР (1942). і заснавальнік тэатра "Эстонія".

Катэгорыя:Народныя артысты Эстонскай ССР
Антс Лайкмаа

**Антс Ла́йкмаа** (, да 1935 года **Ханс Ла́йпман** (); 5 мая 1866, Вігала, Эстонія — 19 лістапада 1942, Таэбла, Эстонія) — эстонскі жывапісец; адзін з заснавальнікаў нацыянальнай мастацкай школы.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 5 мая 1866 года на ферме Пайба (Paiba) пасёлка Арастэ (Araste) у воласці Вігала Ляэнемааскага павета ў сялянскай сям'і. Жаданне маляваць падштурхнула юнака да пераезду ў Санкт-Пецярбург, дзе ён уладкаваўся на працу ў .

У 1891 годзе без сродкаў да існавання пешшу з Рыгі дабраўся да Дзюсельдорфа, дзе пры падтрымцы дабрачынцаў  вучыўся ў 1891—1997 гадах, з перапынкамі ў  1891—1893 і 1896—1897 гг., у Дзюсельдорфскай акадэміі мастацтваў. Працаваў 1897—1899 гадах у Дзюсельдорфе.

Пасля вяртання ў Эстонію, адкрыў у Таліне курсы малявання, ператвораныя пазней у мастацкую студыю, якая працавала ў 1903—1907 і ў 1913—1932 гадах. Сярод яе навучэнцаў многія эстонскія майстры, такія як А. Уўрытс, О. Каліс, Э. Брынкман, І. Выэрахансу, П. Аавік, Э. Роас і інш. У 1907 годзе ім было арганізавана першае эстонскае мастацкае таварыства.

У 1907—1909 гадах працаваў у Фінляндыі, у 1909—1913 гадах Італіі і Паўночнай Афрыцы.

У доме Лайкмаа ў Таэбле створаны яго .

## Творчасць 
Працаваў у жанрах партрэта і пейзажа, пераважна ў тэхніцы пастэлі. Сярод твораў: «Маленькая Альма» (1900), «Стары Айтсам», партрэт М. Ундэр (абодва 1904), «Капры» (1911), аўтапартрэт (1917), «Міку» (1926), «Маладуха з Вігалы» (1934), «Зімовы пейзаж» (1938) і інш.

## Галерэя 

Файл:ANTS LAIKMAA 1936 Taebla maastik.jpg|«Зімовы пейзаж». 1938
Файл:Ants Laikmaa-Vana talu.jpg|*Vana talu*
Файл:ANTS LAIKMAA 1910 Capri maastik.jpg|*Capri maastik*
Файл:ANTS LAIKMAA 1911–1912 Vaade Caprilt.jpg|*Vaade Caprilt*
Laikmaa_marie_under1.jpg|Партрэт М. Ундэр. 1904
Файл:Ants Laikmaa.jpg|Аўтапартрэт
Файл:Vana Aitsam, Ants Laikmaa, TKM TR 186 A 15.jpg|«Стары Айтсам»
Файл:ANTS LAIKMAA 1922 Selma.jpg|*Selma*

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт дому-музея Антса Лайкмаа  

Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Эстоніі
Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Эстоніі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Дзюсельдорфскай акадэміі мастацтваў
Рахмонаў

**Рахмонаў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Журахон Рахмонбердыевіч Рахмонаў (1917—1977) — савецкі кіргізскі акцёр тэатра і кіно, Заслужаны артыст Узбекскай ССР.
* Урынбой Рахмонбердыевіч Рахмонаў (1910—1980) — савецкі кіргізскі акцёр і тэатральны дзеяч, заснавальнік тэатра імя Бабура ў горадзе Ош, паэт, пісьменнік.
Уна Лахт

**У́на Лахт** (; , г. , Эстонія — 24 верасня 2008 Талін, Эстонія) — эстонскі пісьменнік.

## Біяграфія 
Вучыўся ў пачатковай школе і ў прагімназіі горада Валга, з 1937 года жыў у Локсе і працягваў вучобу ў 5-й рэальнай і 7-й сярэдняй школах Таліна.

Увосень 1940 года ўступіў у эстонскі камсамол. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны паступіў у знішчальны батальён і пазней быў эвакуіраваны разам з ім. У 1942 годзе быў мабілізаваны ў Эстонскі стралковы корпус, ваяваў камандзірам мінамётнага ўзвода ў званні малодшага лейтэнанта. Пад Вялікімі Лукамі атрымаў цяжкае раненне, быў эвакуіраваны ў тыл. Пасля выздараўлення працаваў у Казані і вучыўся ў Казанскім універсітэце, дзе вывучыў англійскую мову. Адтуль Лахта накіравалі на курсы камсамольскіх працаўнікоў у Пушкін. У 1944—1946 гадах Лахт быў аператыўным працаўніком НКДБ Эстонскай ССР і браў удзел у аперацыях супраць «лясных братоў».

У 1946—1951 гадах працаваў у рэдакцыі газеты Ноартэ Хяэль, у 1951—1953 гадах быў карэспандэнтам Рахва Хяэль, пазней кансультантам па паэзіі Саюза пісьменнікаў. У час працы журналістам пачаў публікаваць фельетоны, нарысы, апавяданні і вершы. У 1953 годзе ўступіў у КПСС, выйшаў з партыі ў 1986 годзе і зноў уступіў у 1992 годзе. Жыў у Таліне.

## Творчасць 
Зборнікам сатырычных вершаў «Малочныя зубы» (1954), «Запламбаваныя малочныя зубы» (1956), «Вэнджаныя вугры і росныя ружы» (1960), «Мая родная даматканая глуш» (1973), «Ружовы шум» (1981) і інш. уласцівы актуальнасць тэматыкі і сатырычная вастрыня. Аўтар зборнікаў гумарэсак і фельетонаў «Літаратурныя пародыі» (1969), навел «Ліквідацыя бардэля» (1974), прозы «На падножным корме» (1982), у якіх своеасабліва спалучаны сатырычныя і рамантычныя элементы, п'ес.

## Пераклады 
На беларускую мову асобныя вершы Лахта пераклаў У. Шахавец.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Эстоніі
Катэгорыя:Эстонскамоўныя паэты
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Ганс Леберэхт

{{Пісьменнік
 |Імя                  = Ганс Леберэхт
 |Арыгінал імя       = Hans Leberecht
 |Выява          = 
 |Апісанне выявы = 
 |Імя пры нараджэнні     = Ганс Фрыдрыхавіч Леберэхт 
 |Месца нараджэння       = , Расійская імперыя
 |Месца смерці         = , ЭССР, СССР
 |Грамадзянства          = 
 |Род дзейнасці     = 
 |Гады актыўнасці      = 
 |Кірунак          = сацыялістычны рэалізм
 |Жанр                 = раман, аповесць
 |Мова твораў    = руская, эстонская
 |Дэбют                = апавяданне «Дачка» (1935)
 |Прэміі               = 
 |Узнагароды              = 
{
 
-

}
 |Вікісховішча            = 
 |Вікікрыніца             = 
}}
**Ганс Фры́дрыхавіч Ле́берэхт** (; , , Расійская імперыя — , , ЭССР, СССР) — эстонскі пісьменнік. Лаўрэат Сталінскай прэміі трэцяй ступені (1949). Член УКП(б) з 1945 года.

## Біяграфія 
Г. Ф. Леберэхт нарадзіўся  года ў Санкт-Пецярбургу ў рабочай сям'і. Дзяцінства прайшло ў Эстоніі. З 1918 года жыл у Петраградзе. З 1928 года пасля заканчэння сярэдняй школы восем гадоў адпрацаваў аўтагеншчыкам і электраманцёрам на заводзе «Электрасіла».

Актыўна ўдзельнічаў у дзейнасці завадскога літаратурнага кружка. Першыя апавяданні з'явіліся ў 1930 годзе ў завадской шматтыражцы. У 1935 годзе ў ленінградскім часопісе «Резец» («Разец») было апублікавана першае апавяданне маладога пісьменніка «Дачка». За аповесць пра жыццё рабочых «Вечны колер» ён атрымаў прэмію на Усесаюзным літаратурным конкурсе 1936 года. У 1935—1937 гадах вучыўся ў Ленінградскім вячэрнім літаратурным універсітэце імя А. М. Горкага.

У гады Вялікай Айчыннай вайны ваяваў радавым разведчыкам у складзе эстонскага нацыянальнага корпуса РСЧА. Удзельнічаў у баях пад Вялікімі Лукамі, Нарвай, на востраве Саарэмаа і ў Курляндыі. Пасля заканчэння вайны пісьменнік стаў карэспандэнтам газеты «Савецкая Эстонія».

Апроч літаратурна-творчай дзейнасці Г. Ф. Леберэхт вёў вялікую грамадскую працу: з'яўляўся дэпутатам ВС ЭССР, узначальваў камісію па кінадраматургіі пры СП ЭССР, выступаў як лектар-пракламатар.

Г. Ф. Леберэхт памёр 10 лістапада 1960 года ў Таліне.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1930 года. Пісаў на эстонскай і рускай мовах. Аповесць «Святло ў Коардзі» (1948; Дзяржаўная прэмія СССР 1949) пра пасляваеннае жыццё эстонскай вёскі. Аўтар раманаў «Капітаны» (1954), «Салдаты ідуць дадому» (1956), «Палацы Васараў» (1960), аповесцей «Вечны колер» (1936), «У адной хаце» (1957).

## Пераклады і экранізацыі 
На беларускую мову асобныя творы Леберэхта пераклаў Леў Салавей. У 1960 годзе на Рэспубліканскай студыі тэлебачання паводле твора Ганса Леберэхта быў зняты тэлевізійны спектакль «У хоры» (рэжысёр У. Станкевіч).

## Літаратура 
* 

### Беларускія пераклады 
* Святло ў Каордзі. Мн., 1952;

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты
Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Члены КПСС
Юхан Лійв

**Ю́хан Лійв** (; 30 красавіка 1864, воласць Алатсківі, цяпер Тартускі  павет, Эстонія — 1 снежня 1913, Кавасту-Коаза, Тартускі павет, ) — эстонскі пісьменнік; папярэднік крытычнага рэалізму ў эстонскай літаратуры.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1885 года. Папулярнасць яму прынеслі зборнікі «Дзесяць апавяданняў», аповесць «Зязюля з Кякімяэ» (абодва 1893). Празаічныя творы «Паветка» (1894), «Дачка чараўніка» (1895) і інш. скіраваны супраць сацыяльнай несправядлівасці, класавага размежавання сялянства. Аўтар зборнікаў «Вершы» (1909), кніжных мініяцюр «З глыбінь жыцця» (1910), адметных спалучэннем элементаў рамантызму і рэалізму, мастацкай вобразнасцю.

## Пераклады 
На беларускую мову асобныя творы Лійва пераклаў А. Грачанікаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Паэты Эстоніі
Катэгорыя:Пісьменнікі Эстоніі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Эстоніі
Катэгорыя:Эстонскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Эстонскамоўныя паэты
Савецкія дэпартацыі з Эстоніі

**Савецкія дэпартацыі з Эстоніі** — гвалтоўнае масавае высяленне часткі эстонцаў з тэрыторыі Эстоніі ў іншыя рэгіёны СССР, здзейсненае савецкай уладай. Адзін з эпізодаў дэпартацыі народаў СССР. Супраць часткі насельніцтва Эстоніі савецкім рэжымам дэпартацыя была прыменена двойчы - у 1940-1941 гадах, пасля дапучэння Эстоніі да СССР і ўключэнне яе ў склад СССР, і ў 1944-1950 гадах, пасля вызвалення Эстоніі. Дэпартаваныя высяляліся ў асноўным у Сібір і Казахстан. Эстонцы, якія пражывалі на тэрыторыі Ленінградскай вобласці, перасяляліся ўглыб краіны яшчэ ў 1935 годзе. Акрамя этнічных японцаў, з Эстоніі выселілі таксама некаторую колькасць прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей.
Падчас першай дэпартацыі былі пераселены каля 10000 чалавек, падчас другой - больш за 20000 чалавек (планаваліся заслаць 30000 чалавек). Акрамя таго, у 1944 годзе 70000-80000 чалавек пакінулі Эстонію, ратуючыся ад савецкіх рэпрэсій.

У 1995 годзе Парламент Эстоніі прызнаў дэпартацыю эстонцаў злачынствам супраць чалавечнасці.

Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Elenger

**Elenger** (Eesti Gaas AS) — эстонская газавая кампанія, якая імпартуе і прадае прыродны газ і валодае і кіруе эстонскай сістэмай транспартавання газу. Eesti Gaas прыналежыць Газпраму (37,03 %), E.ON (33.66 %), Fortum (17.72 %) і Ітэры Латвія (9.99 %).

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Газпрам
Паліцыя Эстоніі

**Паліцыя Эстоніі** () — орган правапарадку Эстоніі. З 2010 поўная назва — Эстонская паліцыя і пагранічная ахова ().

## Структура 
Найвышэйшым рангам афіцэра паліцыі з'яўляецца нацыянальны камісар паліцыі. Цэнтральным органам з'яўляецца Паліцэйская служба Эстоніі, якая кіруе і каардынуе ўсе паліцэйскія падраздзяленні.

### Падраздзяленні паліцыі Эстоніі 
Паліцыя Эстоніі складаецца з трох падраздзяленняў: цэнтральная крымінальная паліцыя, цэнтральны аддзел правапарадку і цэнтр крыміналістыкі.

Тэрытарыяльна ажыццяўляецца дзяленне на 4 паліцэйскія прэфектуры. Мясцовых паліцэйскіх называюць прэфэктамі.

### Адпаведныя ўрадавыя аддзелы 
Паліцыя працуе пад эгідай Міністэрства ўнутраных спраў. Міністэрства курыруе 5 цэнтральных службаў правапарадку — службу паліцыі, службу аховы, службу паліцыі і пагранічнай аховы, службай выратавання. Таксама пад яго юрысдыкцыяй знаходзіцца Інспекцыя па абароне дадзеных і Акадэмія дзяржаўнай службы, якія з'яўляюцца адукацыйнымі установай, якія забяспечваюць прыкладную вышэйшую адукацыю ў галіне праваахоўнай дзейнасці, а таксама іншых галінах дзейнасці міністэрства ўнутраных спраў.

## Спасылкі 
* Official website (English)
* Official website (Estonian)

Катэгорыя:Паліцыя
Катэгорыя:Эстонія
Смяротная кара ў Эстоніі

У Эстоніі апошняе пакаранне смерцю адбылося 11 верасня 1991 года, праз месяц пасля атрымання Эстоніяй незалежнасці. Апошні асуджаным да смяротнага пакарання, прысуд над якім быў выкананы, стаў Рэйн Орустэ, вінаваты ў падвойным забойстве. Ён здзейсніў 18 злачынстваў. Ён быў застрэлены ў патыліцу ў Батарэйнай турме.

З 1935 да 1940 года, калі Эстонія была ўключана ў склад Савецкага Саюза, асобы, асуджаныя грамадзянскімі судамі да смяротнага пакарання, мелі права выбіраць спосаб смерці: самагубства (выпіць яд) або павешанне. Гэтая працэдура так апісана ў Крымінальна-працэсуальным кодэксе, які ўступіў у сілу з 1 лютага 1935: «За адну гадзіну да запланаванага часу выканання прысуду асуджанага адводзяць у камеру смяротнікаў, дзе дзяржаўны абвінаваўца чытае смяротны прысуд і пытаецца ў асуджанага, ці ён хоча скончыць жыццё самагубствам. У выпадку станоўчага адказу пракурор перадае асуджанаму шклянку з атрутай, якая была вызначана Нацыянальным саветам па ахове здароўя. Калі асуджаны не прыме яд на працягу пяці хвілін, яго павінны павесіць». Ваенныя страты прадугледжвалі расстрэл у выкананні васьмі чалавек.

Смяротнае пакаранне было цалкам адменена ў Эстоніі 18 сакавіка 1998 года.

## Спасылкі 
* DEATH SENTENCE - Gilbertian Law in Esthonia - MAN RECOVERS FROM EXECUTION //  The Canberra Times, Thu 26 Jun 1930.
* Murderer survived his own execution // The Virgin Islands Daily News, Apr 7, 1933.

Катэгорыя:Права Эстоніі
Эстонія
Рэлігія ў Эстоніі

Эстонія, якая гістарычна пратэстанцкай тэрыторыяй, паводле апытанняў насельніцтва сёння лічыцца адной з найменш рэлігійных краін свету. Толькі 14 % ацэньваюць рэлігію як важную частку іх жыцця. Дамінантнай рэлігіяй з'яўляецца хрысціянства, якое ўключае ў сябе паслядоўнікаў блізкая 90 канфесій, у асноўным праваслаўе і лютэранства. Згодна з Рынга Рынгве: «рэлігія ніколі не гуляла важнай ролі ў палітычным ці ідэалагічным полі Эстоніі… Тэндэнцыі, якія пераважалі ў канцы трыццатых гадоў ХХ стагоддзя наконт больш цесных адносін паміж дзяржавай і лютэранскай царквой, завяршыліся з савецкай акупацыяй у 1940 годзе». Ён таксама сцвярджае, што «ланцужок рэлігійнай традыцыі зламаўся сярод большасці сем'яў» з савецкай палітыкай атэістычнай дзяржавы.

На працягу 2001-2011 гадоў праваслаўная царква заняла месца лютэранства як найбуйнейшай хрысціянскай дэнамінацыі ў краіне, сканчаючы дамінаванне лютэранскай царквы сярод хрысціян Эстоніі. Але тым не менш, лютэранства да гэтага часу застаецца самым папулярным рэлігійным вераванням сярод эстонскай этнічнай групы, у той час як праваслаўе у асноўным практыкуе руская этнічная меншасць.
Эстонская дыяспара

**Эстонская дыяспара** () — эстонцы, якія пастаянна пражываюць за межамі Эстоніі. За межамі Эстоніі, паводле некаторых ацэнак, жывуць больш 160000 эстонцаў. Калі ўлічыць, што агульная колькасць эстонцаў складае 1,1 мільёна чалавек, то каля 14% з іх у цяперашні час (2016) пражываюць за межамі сваёй гістарычнай радзімы. Найбольшая дыяспара сёння знаходзіцца ў РФ, Злучаных Штатах, Швецыі і Канадзе. На гэтыя чатыры краіны прыпадае 3/4 дыяспары. Эстонскія абшчыны знаходзіцца, як найменш, у 24 замежных краінах.

## Літаратура 
* Tiit Tammaru, Kaja Kumer-Haukanoỡmm and Kristi Anniste. The Formation and Development of the Estonian Diaspora. // Journal of Ethnic and Migration Studies. Vol. 36, No. 7, August 2010, pp. 1157—1174. ISSN 1369-183X print, ISSN 1469-9451 online 

## Спасылкі 
* Estonian World Review
Карл Менінг

**Карл Ме́нінг** (; , г. , Эстонія — ) — эстонскі рэжысёр; заснавальнік прафесійнай рэжысуры ў эстонскім тэатры.

## Біяграфія 
У 1883—1901 гадах вучыўся ў Тартускім універсітэце. У 1904—1906 гадах вывучаў мастацкую практыку тэатраў Парыжа, Вены, Берліна. У 1906—1914 гадах узначальваў тэатр «Ванемуйнэ» ў Тарту. У 1918—1937 гадах на дыпламатычнай рабоце.

## Творчасць 
Сярод пастановак: «Стаўпы грамадства» (1907), «Вораг народа» (1908) Г. Ібсена, «Возчык Геншэль» Г. Гаўптмана (1907), «На дне» М. Горкага (1909), «Ваўкалак» (1911), «Бог каліты» (1912) Кітцберга.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Эстоніі
Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўніверсітэта
Катэгорыя:Постаці тэатра «Ванемуйнэ»
Майт Метсанурк

**Майт Ме́тсанурк** (, сапраўднае імя **Эдуард Ху́бель** (); 19 лістапада 1879, в. Метсанука, Дэрпцкі павет, Ліфляндская губерня — 21 жніўня 1957, Талін, ЭССР) — эстонскі , ,  і .

## Біяграфія 
Майт Метсанурк нарадзіўся малодшым восьмым дзіцем у сялянскай сям’і. Вучыўся ў пачатковай школе ў Оргэ, у 1900 годзе скончыў гарадское вучылішча ў Таліне. Працаваў на розных працах, чыноўнікам, школьным настаўнікам, з 1906 года — журналістам.

У 1924—1925 і з 1930 па 1936 Майт Метсанурк быў старшынёй Эстонскага літаратурнага таварыства. Пасля ўсталявання савецкай улады ў Эстоніі Майт Метсанурк трымаўся ўбаку ад палітыкі, за што быў выключаны з пісьменніцкай арганізацыі Эстонскай ССР. Быў рэабілітаваны пасля смерці Сталіна ў 1956 годзе.

Памёр у 1957 годзе. Пахаваны ў Таліне на Лясных могілках .

## Творчасць 
Друкаваўся з 1904 года. Аўтар твораў сацыяльна-дыдактычнага характару, прасякнутых ідэяй маральнага самаўдасканалення чалавека (зборнікі навел «Боскія дзеці», 1910; «Апошні дзень», 1927; «Жыццё ўрываецца», 1931; «Зямное ярмо», 1933). У раманах — сацыяльна-псіхалагічных «Білем з Вахесаарэ» (1909), «Рабы» (1912), «Вось чалавек!» (1918), «Жыццё і смерць Таавета Сааверэ» (1922), дылогіі «Белае воблака» (1925) і «Чырвоны вецер» (1928), антыклерыкальнай накіраванасці «Званыя і выбраныя» (1937), гістарычных «На рацэ Юмерэ» (1934), «Агонь, які тлее» (1939), «Летні сонцаварот» (1957) і інш. шырыня ахопу гістарычных падзей, своеасаблівая трактоўка ідэйных канфліктаў эпохі, надзённыя праблемы жыцця эстонскай вёскі і інтэлігенцыі, рэалістычны паказ сацыяльных з’яў, тонкі псіхалагізм. Выступаў як драматург.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Эстонскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі
Катэгорыя:Журналісты Эстоніі
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тартумаа
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Юр’еўскім павеце Ліфляндскай губерні
Лепа Міка

**Ле́па Мі́ка** (, сапраўднае імя **Леанід Мік** (); , Арукюла, Вільяндзімаа, Эстонія — ) — эстонскі жывапісец. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Эстоніі (1972).

## Біяграфія 
Вучыўся ў 1927—1930 гадах у Мастацка-прамысловым вучылішчы ў Таліне, у 1931—1932 і 1936—1939 гадах у Вышэйшай мастацкай школе «Палас» у Тарту. У 1941 годзе выкладаў у Вышэйшай мастацкай школе імя К. Мягі ў Тарту, з 1944 года ў Талінскім інстытуце прыкладнога мастацтва, з 1951 года ў Мастацкім інстытуце Эстоніі ў Таліне, з 1965 года прафесар.

## Творчасць 
Творам уласцівы абагульнена-сімвалічныя вобразы, тэатральная сцэнічнасць, спалучэнні буйных, часам блізкіх да манахромных дэкар. паводле колеру плоскасцей: «Смалільшчыцы лодак» (1939), «Мыццё авечак», «Вячэрні пейзаж» (абодва 1959); «Дзяўчаты шыюць» (1965), «Песні часоў» (1970), «Чалавек і космас» і «Кола часу» (абодва 1971).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Эстонскай ССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільяндзімаа
Катэгорыя:Выпускнікі  Вышэйшай мастацкай школы «Палас»
Катэгорыя:Выпускнікі Эстонскай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выкладчыкі Эстонскай акадэміі мастацтваў
Эўген Вайна

**Э́ўген Ва́йна** (; , Пайдэская воласць, Эстонія — , , Эстонія) — эстонскі графік і жывапісец

## Біяграфія 
Вучыўся ў 1924—1930 гадах у Мастацка-прамысловым вучылішчы ў Таліне ў Г. Х. Рэйндарфа. У 1941 годзе мабілізаваны ў армію, у маі 1942 года па рашэнні СМ СССР адкліканы і накіраваны ў Яраслаўль, дзе працуе стыпендыятам у .

У 1944—1961 гадах у Талінскім інстытуце прыкладнога мастацтва і Мастацкім інстытуце Эстоніі.

Удзельнік выставак з 1934 года: у т.л. 1943 «Юр'ева ноч», рэспубліканскіх, усесаюзных 1943, 1943 «Гераічны фронт і тыл», 1946, 1947, 1949.

## Спасылкі 
* Вайно Эуген Мартович 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ярвамаа
Катэгорыя:Графікі Эстоніі
Катэгорыя:Графікі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі Эстоніі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Эстонскай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выкладчыкі Эстонскай акадэміі мастацтваў
Эркі Ноал

**Эркі Ноал** (; 25 чэрвеня 1970 года, Выру) — эстонскі лёгкаатлет, Алімпійскі чэмпіён у дзесяціборстве. Эстонскі палітык, чалец Рыйгікогу.

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Эстоніі
Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па лёгкай атлетыцы
Палітыка Эстоніі

**Палітычнай сістэмай Эстоніі** з’яўляецца каркас парламенцкай рэспублікі з прастаўнічай дэмакратыяй, у якой Прэм’ер-міністр Эстоніі з’яўляецца кіраўніком урада, і шматпартыйнай сістэмы. Паўнамоцтвамі заканадаўчай улады нададзены парламент. Выканаўчая ўлада ужыццяўляецца Урадам, які ўзначальваецца Прэм’ер-міністрам Эстоніі. Судовая ўлада незалежная ад выканаўчай і заканадаўчай. Эстонская дзяржаўная служба адносна маладая. Больш 50 % дзяржаўных службоўцаў ва ўзросце да 40 гадоў і траціна — да 30 гадоў. 42 % дзяржаўных службоўцаў — мужчыны і 58 % — кабеты. Каля паловы дзяржаўных службоўцаў маюць вышэйшую адукацыю.

У Эстоніі назіраецца адносна невялікая колькасць бюракратаў, 18 998 у цэнтральным урадзе і 4 500 у муніцыпальных установах. Інстытуты цэнтральнага ўрада ўлучаюць: 11 Міністэрстваў (2 593 службоўцаў), 33 Адміністрацыйных агенцтва, Boards і Інспекцый (14 790 службоўцаў), 6 Канстытуцыйных Інстытутаў (805 службоўцаў), 15 Павятовых урадаў (810 службоўцаў) і іншыя арганізацыі (Нацыянальныя архівы, Пракуратура і г. д.).

## Спасылкі 
* Erik Herron’s Guide to Politics of East Central Europe and Eurasia 
* Энциклопедия «Эстоника»: Вкратце об Эстонии: Политическая система
Ота Цііф

**Ота Ціі́ф** (; 14 жніўня 1889, Сільдэма, блізу Рапеля, Эстляндская губерня, Расійская імперыя — 5 сакавіка 1976, Ах'я, Пылваскі раён, ЭССР, СССР) — эстонскі ваенны і палітык, паводле сучаснага афіцыйнага эстонскага пункта гледжання, апошні законны прэм’ер-міністр Эстоніі (1944) да аднаўлення ў 1991 годзе яе дзяржаўнасці.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* *Otto Tief ja 1944. a. vahevalitsus* Translated by Reet Ligi Publisher Korporatsioon Rotalia, 2006 ISBN 9949135060, ISBN 9789949135066
* Tief, Otto 
* Отто Тииф Из воспоминаний и заметок о 1939—1969  публ., предисл., коммент. и справ. материал Э. В. // Минувшее : Ист. альм. — [Вып.] 7. — М. : Прогресс : Феникс, 1992. — С. 112—189 : портр.
* Александр Дюков. Эстонский миф о «советской оккупации» 
* Александр Дюков «Правительство» Отто Тийфа: что это было?

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Эстоніі
Чыгуначны транспарт Эстоніі

**Чыгуначны транспарт Эстоніі** ўяўляе сабой сетку чыгунак з агульнай даўжынёй пуцей 1320 км (на 2005 год; з іх электрыфікаваных 132 км) і шырынёй каляіны 1520 мм, якая таксама прымяняецца ў Латвіі, Літве і СНД. Асноўнай станцыяй з’яўляецца Балтыйскі вакзал у Таліне. Уладальнік — нацыянальная кампанія «Eesti Raudtee».

## Гл. таксама 
* Elektriraudtee

## Спасылкі 
* Эстонский музей железной дороги  в Хаапсалу   
* Сайт Эстонской железной дороги
Транспарт у Эстоніі

**Транспартная сістэма Эстоніі** пераважна складаецца з сеткі аўтамабільных дарог і чыгункі. Геаграфічнае становішча дазваляе Эстоніі весці выгадны гандаль, ажыццяўляючы імпарт і экспарт тавараў па зямлі (аўтамабільным і чыгуначным транспартам), паветры і моры.

## Дарогі 
* Агулам: 57 565 км (у тым ліку 16 465 км нацыянальных дарог).
* З дарожным пакрыцьцём: 12 926 км (у тым ліку 99 км хуткасных шосаў).

### Нацыянальныя дарогі 
Нацыянальныя дарогі ўтвараюць аснову эстонскай дарожнай сеткі. Іх агульная даўжыня сягае 16 465 км (29% ад усіх дарог), 59% з іх маюць дарожнае пакрыццё. Нацыянальныя дарогі падзеленыя на 3 ўзроўні:
* галоўныя дарогі (1601 км),
* звычайныя дарогі (2391 км),
* другарадныя дарогі (12 425 км).

## Чыгунка 
* Агулам: 900 км агульнадаступных шляхоў (1200 км з улікам службовых нітак).
* З шырокай каляінай (1500/1524 мм): 900 км (133 км электрыфікавана).

### Чыгуначны рух з сумежнымі краінамі 
*  — пасажырскі і грузавы рух, аднолькавая шырыня каляі (1520 мм)
*  — пасажырскі і грузавы рух, аднолькавая шырыня каляі (1520)

## Гл. таксама 
* Estonian Air
Гарады Эстоніі

**Гарады Эстоніі** — населеныя пункты Эстоніі, які якія маюць статус горада. Усяго ў Эстоніі налічваецца 47 гарадоў. Табліца змяшчае звесткі пра год прысваення статусу, колькасць насельніцтва ў розныя гады і адміністрацыйна-тэрытарыяльную прыналежнасць. Многія з гэтых гарадоў да 1918 года былі вядомыя пад іншымі назвамі, якія таксама прыведзеныя ў табліцы.

## Гл. таксама 
* Адміністрацыйны падзел Эстоніі
* Муніцыпалітэты Эстоніі


Эстонія
Плошча Свабоды (Талін)

**Плошча Свабоды** (, раней — **Перамогі, Сянная, Пятроўская**) — гарадская плошча ў цэнтры Таліна. Займае плошчу 7752 м², памеры 110 х 75 м.

## Гісторыя 
Узнікла на месцы скапанага ў сярэдзіне XIX стагоддзя шведскага бастыёна перад Хар'юскай брамай. У 1867 годзе на плошчы была пабудавана Яанаўская царква.

У 1910 годзе на плошчы ліквідавалі сянны рынак, плошчу забрукавалі каменем. Да 200-годдзя ўзяцця горада расійкімі войскамі на плошчы паставілі помнік Пятру I. 1 мая 1922 года помнік быў дэмантаваны, пастамент пад ім разбураны, ногі бронзавага Пятра пераплаўлены на эстонскія сенты, з бронзавых рук адліты помнік эстонскім школьнікам-удзельнікам Вызваленчай вайны, які стаяў каля 2-й рэальнай школы. Бюст Пятра быў перанесены ў Кадрыёрг, дзе прастаяў у доміка Пятра, побач з цяперашняй рэзідэнцыяй прэзідэнта, аж да пачатку Другой сусветнай вайны, далейшы лёс бюста невядомы.

У 1930-я гады плошча была забудавана будынкамі ў стылі функцыяналізм — Дом мастацтваў (1933, архітэктары А. Соанс, Э. Куўзік), адміністрацыйны будынак (1932, архітэктар Р. Натус), Scandic Palace (1936, Э. Лохк)

Галоўнай славутасцю з'яўляецца пастаўлены ў 2009 годзе манумент Перамогі ў Вызваленчай вайне 1918—1920 гг.

## Забудова 
* д. 1 — царква Святога Іаана
* д. 3 — гасцініца Palace (1936, архітэктар Элмар Лохк)
* д. 4 — Талінскае музычнае вучылішча імя Георга Отса
* д. 5 — Рускі тэатр Эстоніі
* д. 6 — Дом мастацтваў (1933, архітэктары Эдгар-Ёхан Куўзік, Антан Соанс)
* д. 7 — мэрыя Таліна (1932, архітэктар Роберт Натус, свяцільні — Яан Коарт)
* д. 8 —
* д. 9 — навукова-забаўляльны цэнтр AHHAA
* д. 10 — Былы будынак страхавой кампаніі EEKS-MAJA (1936, архітэктар Элмар Лохк), раней на першым паверсе размяшчалася папулярнае кафэ «Масква», у якім выступаў Уладзімір Сапожнін.

Edgar-johan kuusik - kunstihoone - pilt 1.jpg|Дом мастацтваў
Elamu Vabaduse väljak 10 3094-Tallinna kunstihoone 3093.jpg|Манумент Перамогі ў Вызваленчай вайне
Freedom Square (Tallinn 2014).JPG
Tallinn day in 2014.JPG
Teatro Estatal Ruso, Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 01.JPG| Рускі тэатр Эстоніі

## Плошча ў кінематографе 
царква Святога Іаана выступіла ў ролі царквы Св. Монікі ў серыяле «Прыгоды Шэрлака Холмса і доктара Ватсана» («Скарбы Агры»).

## Гл. таксама 
* Манумент Перамогі ў Вызваленчай вайне
* Ратушная плошча

## Спасылкі 
Катэгорыя:Талін
С
Вялікая Албанія

**Вялікая Албанія** ( — «этнічная Албанія») — паналбанская ідэя ўз’яднання ўсіх тэрыторый, на якіх албанскі этнас пераважае над дзяржаваўтваральным. Большая частка тэрыторыі Вялікай Албаніі, на якую прэтэндуюць албанскія нацыяналісты, знаходзіцца ў межах былой Югаславіі.

Паводле ідэі Вялікай Албаніі, да сучаснай Албаніі павінны быць далучаны паўночна-заходнія раёны Паўночнай Македоніі, паўднёвыя раёны Сербіі, у тым ліку Косава і Прэшаўская даліна, і населеныя албанцамі паўднёвыя раёны Чарнагорыі. Ідэолагі албанскага нацыяналізму таксама лічаць албанскімі тэрыторыямі паўночныя раёны Грэцыі, дзе амаль не засталося албанскага насельніцтва.

## Другая сусветная вайна 
У гады Другой сусветнай вайны паналбанская ідэя была рэалізавана пасля акупацыі Югаславіі ў красавіку 1941 года, калі тэрыторыя краіны была падзелена паміж краінамі восі.

12 жніўня 1941 года указам італьянскага караля Віктара-Эмануіла III на акупаваных албанскіх тэрыторыях было створана вялікае герцагства Албанія, у якое ўвайшлі таксама тэрыторыі Мятохіі, цэнтральнага Косава, заходняй часткі Македоніі і ўсходняй Чарнагорыі.
thumb|left|Падзел Югаславіі ў гады Другой сусветнай вайны

У першыя ж месяцы акупацыі дзясяткі тысяч сербскіх дамоў былі спалены албанцамі, а самі сербы былі дэпартаваны. За час вайны каля 100 тысяч сербаў пакінулі Косава і беглі ў Сербію і Чарнагорыю. Каля 10 тысяч сербаў загінула ад рук албанцаў. Дамы і сядзібы бежанцаў займалі албанцы, якія прыбывалі з Албаніі ў адпаведнасці з планамі ўрада Мусаліні. Усяго ў Косаве за перыяд вайны рассялілася ад 80 да 100 тысяч албанцаў. Этнічныя чысткі ў Косаве праводзіліся шавіністычнай вялікаалбанскай арганізацыяй Балі Камбетар.

Пасля капітуляцыі і выхаду Італіі з вайны ў 1943 годзе Косава было акупавана Германіяй. У красавіку 1944 года з албанцаў была сфарміравана 21-я горная дывізія СС «Скандэрбег» (1-я албанская). Албанскія эсэсаўцы таксама праводзілі палітыку генацыду ў дачыненні да славянскага насельніцтва.

Ідэя Вялікай Албаніі падтрымлівалася таксама албанскімі камуністамі. У студзені 1944 года ў Буянскай рэзалюцыі Кампартыя Албаніі прыняла рашэнне, якое прадугледжвала пасляваенную анексію Албаніяй Косава і Мятохіі.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Албанія
Катэгорыя:Ірэдэнтызм
Eesti Raudtee

**Eesti Raudtee (EVR)** — нацыянальная чыгуначная кампанія Эстоніі. Заснавана ў 1992 годзе на базе эстонскай часткі Прыбалтыйскай чыгункі.

Працягласць шляхоў, прыналежных EVR, складае 691 км (усё — каляіны 1520 мм). Кампанія таксама ўжыццяўляе грузавыя перавозкі па чыгунках Эстоніі. Пасажырскія перавозкі (у тым ліку па электрыфікаваных лініях (агульная даўжыня — 192 км) у наваколлі Таліна ажыццяўляюцца кампаніяй Elron (был. Elektriraudtee). Кампаніі Edelaraudtee прыналежаць былыя вузкакалейныя лініі Талін — Лілі — Пярну і Лілі — Вільяндзі. У кіламетражы ліній EVR гэтыя пляцоўкі не ўлічаны. Кампанія ўжыццяўляе грузавыя перавозкі, унутраныя пасажырскія перавозкі (абслугоўваюцца дызель-паяздамі) і міжнародныя перавозкі (адзіны цяпер існы цягнік далёкага прытрымлівання Талін — Масква і пушчаны 27 мая 2012 года дызель-поезд Талін — Санкт-Пецярбург, які быў заменены складам расійскага фармавання ў 2015 годзе).

## Спасылкі 
* Сайт кампаніі 
* Карта железных дорог Прибалтики
* Партс: значение железной дороги для Эстонии трудно переоценить // rus.err.ee, 06.11.2010 
* Железнодорожный транспорт в Эстонии на «Сайте о железной дороге» Сергея Болашенко

Катэгорыя:Кампаніі Эстоніі
Катэгорыя:1992 год у Таліне
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Эстоніі
Урад Эстоніі

**Урад Рэспублікі** () з'яўляецца канстытуцыйным органам, якому прыналежыць найвышэйшая выканаўчая ўлада ў Эстонскай Рэспубліцы.

У сваёй дзейнасці ўрад падсправаздачны парламенту Эстоніі. Дэпутаты парламента маюць права рабіць запыты міністрам, на якія міністры абавязаны адказваць ва ўсталяваны тэрмін.

Катэгорыя:Палітыка Эстоніі
Порт Таліна

**Порт Таліна** () — найбуйнейшая партовая арганізацыя ў Эстоніі. Улічваючы пасажырскі і грузавы абарот, гэта адзін з найбуйнейшых портаў Балтыйскага мора. Талінскі марскі порт з’яўляецца дзяржаўнай карпарацыяй, якая складаецца з пяці портаў:
* Порт Старога горада, ці Талінскі пасажырскі порт — асноўны пасажырскі порт у Таліне, размешчаны ў цэнтры горада, адзін з найболей загружаных пасажырскіх портаў Балтыйскага мора.
* Мууга — найбуйнейшы грузавы порт Эстоніі, размешчаны ў 13 км на паўночны ўсход ад Таліна.
* Порт Пальясаарэ — невялікі грузавы порт у Таліне.
* Паўднёвы порт Палдыскі — грузавы порт у Палдыскі, у 40 км на захад ад Таліна.
* Порт Саарэмаа — порт на востраве Саарэмаа.
Грузаабарот порта ў 2015 годзе скараціўся на 20 % да 20 мільёнаў тон у сувязі з запускам тэрміналаў канкуруючага расійскага порта Усць-Луга.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Парты Балтыйскага мора
Катэгорыя:Эканоміка Таліна
Катэгорыя:1992 год у Таліне
Пагранічны слуп (Багушы)

**Пагранічны слуп** () — гістарычны пагранічны слуп каля в. Багушы Элцкага павета Вармінска-Мазурскага ваяводства Польшчы.

## Гісторыя 
Пастаўлены ў 1545 годзе на трайным стыку Вялікага Княства Літоўскага, Прускага герцагства і Каралеўства Польскага як напамін пра дэмаркацыю граніц паміж краінамі.

Слуп пазначаў трайны стык 24 гады — у 1569 годзе была падпісана Люблінская унія, паводле ўмоў якой Падляшскае ваяводства перайшло пад уладу Каралеўства Польскага.

## Архітэктура 
Пагранічны слуп вышынёй каля 6 метраў уведзены з цэглы, атынкаваны і пакрыты чырвонай дахоўкай. На ўсходняй сцяне знаходзіцца мармуровая дошка з дзяржаўнымі гербамі Вялікага Княства Літоўскага і Прускага герцагства, а таксама надпісам на лацінскай мове. Арыгінальная дошка была знята ў 1907 годзе і вывезена ў Кёнігсберг, на яе месца ўсталявана копія з вапняку.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Просткі (гміна)
Катэгорыя:Славутасці Вармінска-Мазурскага ваяводства
Катэгорыя:Памежныя стыкі
Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Вармінска-Мазурскага ваяводства
Estonian Air

**AS Estonian Air** — скасаваная авіякампанія, што базавалася ў Таліне (Эстонія). Да 2015 года з’яўлялася нацыянальнай авіякампаніяй Эстоніі, ажыццяўляла рэгулярныя і чартарныя паслугі па ўсёй Еўропе.

## Спасылкі 
* Estonian Air
* SAS Group
* Профиль компания на сайте planespotters.net 

Катэгорыя:Эканоміка Таліна
Катэгорыя:1991 год у Таліне
Elron

**Eesti Liinirongid AS**, камерцыйная назва **Elron** (да 2013 года Elektriraudtee AS — *Электрыраўдтээ*) — эстонская дзяржаўная кампанія, аператар прыгарадных электрацягнікоў у Таліне і Хар'юмаа, а таксама дызельных цягнікоў, што курсуюць па ўсёй Эстоніі. Штаб-кватэра кампаніі размешчана ў Таліне.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кампаніі
* Неафіцыйная старонка 

Катэгорыя:Эканоміка Таліна
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Эстоніі
Талін (аэрапорт)

**Талінскі аэрапорт ім. Ленарта Мэры** (, таксама *Ulemiste lennujaam*) (IATA: **TLL**, ICAO: **EETN**) — галоўны міжнародны аэрапорт Эстоніі, дадатковы хаб латвійскай авіякампаніі airBaltic.

## Грамадскі транспорт 
Да аэрапорта ездзяць гарадскія аўтобусы маршрутаў №2 (з цэнтра горада і марскога порта) і №65 (з раёна Ласнамяэ).
Таксама ў аэрапорце спыняюцца аўтобусы Lux Express, якія едуць з Таліна ў Тарту.

## Спасылкі 
* 
* Афіцыйны сайт аэрапорта
* Таллиннский аэропорт получил имя Леннарта Мери *(статья в газете «Деловые ведомости»)*

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Таліна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:1936 год у Таліне
Катэгорыя:Транспарт Таліна
Андаўтонія

**Андаўтонія** — рымскае паселішча, якое размяшчалася на паўднёвым беразе ракі Сава, недалёка ад сучаснай вёскі Шчытаржава на паўднёвы ўсход ад горада Заграб, Харватыя.

Андаўтонія знаходзілася на тэрыторыі рымскай правінцыі Паноніі, на рымскай дарозе, якая злучала гарады Петовіян (сучасны Птуй) і Сісцыя (Сісак). Назва «Андаўтонія» згадваецца ў працах антычнага географа Пталамея, а «Даўтонія» згадваецца ў Ітынерарыі Антаніна. Дарога пралягала паміж Андаўтоніяй і Петовіянам праз Піры і Аквавіву на поўнач і праз Сісцыю на поўдзень. Паселішча існавала паміж I і IV стагоддзямі, пасля чаго яно, як мяркуюць, было знішчана падчас Вялікага перасялення народаў.

Назва паселішча ўпершыню была выяўлена на каменнай скрыжалі ў раёне Стэнжавец у 1758 годзе. У 1768 годзе была знойдзена яшчэ адна скрыжаль з гэтай жа назвай у Шчытаржаве. На працягу XIX стагоддзя каменныя і цагляныя матэрыялы антычных часоў, якія ўсё яшчэ маглі быць знойдзены ў гэтых абласцях, былі па большай частцы паўторна выкарыстаны ў будаўніцтве новых будынкаў, тым самым знішчаючы сляды існавання паселішча. Месцазнаходжанне Андаўтоніі было прадметам спрэчак розных картографаў і гісторыкаў: свае версіі высоўвалі ў тым ліку Райхард, Анвіль, Крчэліч, Катанчыч і Кукулевіч-Сакцінскі. У канцы-канцоў яно было дакладна ўсталявана Тэадорам Момзенам і апублікавана ў зборы *Corpus Inscriptionum Latinarum* у 1873 годзе.Пасля гэтага Археалагічны музей Заграба пачаў першыя раскопкі ў Шчытаржаве, у выніку якіх былі знойдзены шматлікія артэфакты рымскай эпохі, якія былі пахаваныя на глыбіні каля 1 метра.

Супрацоўнікі музея вярталіся на месца раскопак для далейшага даследавання мясцовасці ў перыяд паміж 1969 і 1980 гг. З 1981 года яны таксама правялі аналіз саду каля царквы ў цэнтры паселішча. Былі знойдзены сляды вуліцы, каналізацыйная сістэма, розныя будынкі, гарадскія сцены і некропаль. У 1994 годзе ў цэнтры паселішча быў адкрыты археалагічны парк.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Заграб
Катэгорыя:Гарады Старажытнага Рыма
Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Вайна за Влёру

**Бітва за Влёру**, **Вайна за Влёру** (, ) ці **Вайна 1920 года** () — вайна паміж княствам Албанія і каралеўствам Італія, якая працягвалася з 4 чэрвеня па 3 верасня 1920 года на тэрыторыі Паўднёвай Албаніі і вобласці Влёра. Албанскія паўстанцы, якімя саступалі па колькасці і ўзбраенні італьянцам, здолелі атрымаць перамогу і прызнанне незалежнасці Албаніі: абмеркаванне граніц маладой дзяржавы на Парыжскай мірнай канферэнцыі скончылася толькі пасля заканчэння вайны за Влёру. Гэты канфлікт лічыцца пераломным у гісторыі незалежнасці Албаніі. На Парыжскай мірнай канферэнцыі, якая прайшла ў 1919—1920 гады, саюзнікі доўгі час не маглі вызначыцца з нагоды межаў Албаніі, але пры гэтым не сумняваліся ў правах Італіі на Влёру. Прэм'ер-міністр Франчэска Ніці лічыў, што саюзнікі падтрымаюць далучэнне албанскіх зямель да Італіі.

## Ход канфлікту 
Албанскі ўрад не прызнаваў прэтэнзій Італіі і не жадаў ісці на саступкі. 4 чэрвеня албанцы запатрабавалі ад Італіі адмовіцца ад прэтэнзій на Влёру і перадаць кіраванне горадам і вобласцю Албаніі, на што генерал Сеціма Пьячэнціні адказаў адмовай. Албанцы абвясцілі аб стварэнні Нацыянальнага камітэта абароны пад кіраўніцтвам Казіма Качулі і пачалі збіраць добраахвотнікаў для абароны сваіх земляў. Камандзірам атрада колькасцю ў 4 тысячы чалавек стаў Ахмет Лепеньца. Албанскія паўстанцы былі дрэнна ўзброеныя: не ва ўсіх было агнястрэльная ці нават халодная зброя, хтосьці ўзбройваўся палкамі і камянямі. Ім супрацьстаялі 20 тысяч навучаных італьянскіх салдат, якія  былі ўзброены артылерыяй і мелі падтрымку з мора.

Албанцы завязалі баі ў рэгіёне Влёра, а неўзабаве мяцежнікаў падтрымалі і добраахвотнікі з іншых буйных албанскіх гарадоў. Імклівы націск албанцаў не дазволіў італьянцам перакінуць падмацавання, а мяцежнікі ўзялі горад Влёра ў аблогу. 2 жніўня 1920 Італія падпісала дагавор з Албаніяй і пагадзілася вывесці свае войскі і адмовіцца ад прэтэнзій на Влёру. 5 жніўня было абвешчана спыненне агню, што паклала канец узброеным сутыкненням.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Канфлікты 1920 года
Катэгорыя:Войны XX стагоддзя
Катэгорыя:Войны Італіі
Катэгорыя:Войны Албаніі
Гегскі дыялект албанскай мовы

**Гегскі дыялект албанскай мовы** () — дыялект албанскай мовы, які ўжываецца на поўначы ад ракі Шкумбіні. Іншы дыялект — тоскскі выкарыстоўваецца на поўдні Албаніі тоскамі.

На Гегскі дыялекце размаўляюць 300.000 чалавек.

## Гл. таксама 
* Албанская мова
* Тоскскі дыялект албанскай мовы

## Спасылкі 
* ISO Documentation

Катэгорыя:Мовы Албаніі
Катэгорыя:Албанцы