open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Элтан Аруда

**Э́лтан да Сі́лва Ару́да** (; нар. , Сан-Гансалу, Бразілія) — бразільскі футбаліст, брамнік. За нацыянальную зборную Бразіліі правёў 3 матчы і стаў уладальнікам Кубка Амерыкі. У цяперашні час з’яўляецца галоўным трэнерам партугальскага клуба «Фрэамунды».

## Кар’ера 
### Гульнявая 
Кар’еру пачаў у роднай Бразіліі, выступаючы за клуб «Васка да Гама», разам з якой заваяваў шэраг трафеяў. У 2002 годзе перабраўся ў Партугалію, дзе далучыўся да складу клуба «Лейрыя». 9 сакавіка 2003 года дэбютаваў за клуб у матчы супраць «Акадэмікі», які скончыўся з лікам 3:1. У канцы сезону 2004/05 падпісаў кантракт з клубам «Порту». Першыя сезоны ў новым клубе правёў на лаўцы запасных ігракоў, бо на той час за «цмокаў» выступаў выбітны ігрок Вітор Бая. З цягам часу заняў месца асноўнага брамніка клуба. Пакінуў «Порту» ўлетку 2016 года.

15 лістапада 2006 года Элтан дэбютаваў у зборнай Бразіліі ў таварыскім матчы супраць зборнай Швейцарыі. У 2007 годзе Элтан уваходзіў у склад зборнай у розыгрышы Кубка Амерыкі, дзе Бразілія стала пераможцам турніру, аднак на пляцоўку брамнік не выходзіў.

### Трэнерская 
У студзені 2018 года пачаў трэнерскую кар’еру, узначаліўшы клуб «Фрэамунды» з трэцяга дывізіёна Партугаліі.

## Дасягненні 
### Клубныя 
**«Васка да Гама»**:
* Чэмпіён Бразіліі: 2000
* Чэмпіён штата Рыа-дэ-Жанэйра: 2000
* Уладальнік Кубка Меркасур: 2000

**«Порту»**:
* Чэмпіён Партугаліі (7): 2006, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013
* Уладальнік Кубка Партугаліі (4): 2006, 2009, 2010, 2011
* Уладальнік Суперкубка Партугаліі (6): 2006, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013
* Перможца Лігі Еўропы: 2011

### Міжнародныя 
**Бразілія**:
* Уладальнік Кубка Амерыкі: 2007

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Старонка на афіцыйным сайце «Порту» 
* 

Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Порту
Катэгорыя:Ігракі ФК Уніян Лейрыя
Катэгорыя:Ігракі ФК Васка да Гама
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Бразіліі
Катэгорыя:Трэнеры ФК Фрэамунды
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Чамяры (Слонімскі раён)

**Чамяры́** (, ) — вёска ў Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Азгінавіцкага сельсавета.

## Назва 
У гэтым панёманскім рэгіёне фіксавалася прозвішча Чэмэровіч (Ішчална). Ёсць літоўскае *Čemeras*, латышскія *Čemers, Čemeris*.

## Гісторыя 
Паводле народнай легенды, яшчэ ў ХІV стагоддзі ў даліне ракі Валобрынка пасялілася 17 сем’яў з урочышча Падоськавічы. З Падоськавіч яны ўцякалі ад эпідэміі чумы, якая там успыхнула (у народзе на Слонімшчыне гэту хваробу называлі чамер). Паводле іншай легенды, назва вёскі Чамяры паходзіць ад расліны чамярыцы, якой тады шмат расло ў пойме ракі Валобрынкі. У 1550 годзе вёска Чамяры (Чамяровічы, Чэмяровічы, Чамеры) упамінаецца як дзяржаўная ўласнасць у Слонімскім старостве Вялікага Княства Літоўскага. З 1594 года Чамяры становяцца цэнтрам войтаўства Слонімскага староства. З ХVII стагоддзя войтаўства знаходзілася на чыншавым становішчы, аднак землеўладальнікі рабілі спробу перавесці сялян у разрад цяглавых, патрабуючы ад іх выканання паншчыны, што выклікала з боку вяскоўцаў супраціўленне. На працягу 1660—1690-х гадоў сяляне адмаўляліся выконваць павіннасці і дабіліся магчымасці плаціць толькі грашовы чынш. У 1679 годзе чыншавае становішча вёскі было пацверджана каралём.

Да 17 чэрвеня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Касцянёўскага сельсавета, да 1976 года — у склад Слонімскага сельсавета (у 1960—1965 гадах — Пятралевіцкі сельсавет).

## Насельніцтва 
* 2010 год — 405 чалавек
* 1999 год — 434 чалавекі

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Яўген Міхайлавіч Багданчук, Герой Сацыялістычнай Працы
* Максім Тарасавіч Бурсевіч, дзеяч беларускага нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі
* Анатоль Іверс, беларускі паэт
* Іван Міско, беларускі скульптар
* Сцяпан Міхайлавіч Міско, кандыдат мастацтвазнаўства, культуролаг
* Якуб Герасімавіч Міско, беларускі празаік
* Андрэй Якаўлевіч Пракапчук, беларускі дэрматавенеролаг
* Іван Пятровіч Чыгрын, беларускі паэт

## Спасылкі 
Катэгорыя:Азгінавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёна
ФК Вольфсбург

**«Вольфсбург»** () — нямецкі футбольны клуб з горада Вольфсбург. Заснаваны ў 1945 годзе. Чэмпіён Германіі 2009 года, уладальнік Кубка Германіі 2015 года. Клуб вырас з мультыспартыўнага клуба для супрацоўнікаў завода па вытворчасці аўтамабіляў «Фольксваген» у горадзе Вольфсбург, і з’яўляецца даччынай кампаніяй Volkswagen Group.

## Гісторыя 
### 1938—1946 
Горад Вольфсбург быў заснаваны ў 1938 годзе як горад для рабочых завода Volkswagen. Першым футбольным клубам, які асацыюецца з аўтазаводам, быў «BSG Volkswagenwerk Stadt des KdF-Wagen». Гэтая каманда гуляла ў Гаўлізе Ост-Гановер у сезонах 1943/44 і 1944/45.

12 верасня 1945 года быў заснаваны новы клуб — «VSK Вольфсбург». яго форма была бела-зялёнай і цяпер яна таксама выкарыстоўваецца. 15 снежня 1945 года ў клубе адбыўся крызіс, які амаль спыніў яго існаванне, бо ўсе ігракі за выключэннем аднаго пакінулі клуб. Ёзэф Маер, адзіны пакінуты ігрок, працаваў разам з Вілі Гілбертам па адраджэнні каманды і набору новых ігракоў. За год была створана новая каманда вядомая цяпер як «VfL Вольфсбург». У канцы лістапада 1946 года клуб згуляў таварыскую гульню з «Шальке 04» на стадыёне, які належыць «Фольксвагену», стаўшы такім чынам пераемнікам «BSG Volkswagenwerk Stadt des KdF-Wagen» і атрымаўшы спонсарскую падтрымку кампаніі.

### 1946—1963 
«Вольфсбург» павольна, але ўстойліва прагрэсаваў у наступныя сезоны. Яны перамаглі ў некалькіх аматарскіх першынствах, але былі няздольныя прасунуцца наперад у плэй-оф на павышэнне, пакуль нарэшце, у 1954 годзе, не перамаглі футбольны клуб «Гайдэр» з лікам 2:1, што дазволіла клуба прабіцца ў Оберлігу Поўнач. Тым не менш Вольфсбург змагаўся за выжыванне ва ўсіх наступных сезонах, пакуль нарэшце не вылецеў у 1959 годзе. У 1963 годзе, на момант стварэння першай прафесійнай нямецкай футбольнай лігі — Бундэслігі, Вольфсбург зноў гуляў у Оберлізе Поўнач, якая ў той час была другой па значнасці лігай.

### 1963—1997 
«Вольфсбург» знаходзіўся ў другім дывізіёне наступны тузін гадоў, на той момант іх найлепшым дасягненнем было другое месца ў 1970 годзе. Гэтае другое месца дазволіла ім змагацца ў плэй-оф за выхад у Бундэслігу, але там яны выглядалі слаба і прабіцца ў галоўную лігу Германіі не здолелі.

З сярэдзіны 1970-х і да пачатку 1990-х гадоў «Вольфсбург» гуляў у аматарскай Оберлізе Поўнач. Паслядоўныя фінішы на першым месцы ў 1991 і 1992 гадах, а затым і поспех у плэй-оф дазволіў ім выступаць у сезоне 1992/93 у Другой Бундэслізе. «Вольфсбург» бесперапынна дамагаўся пэўнага поспеху на працягу ўсіх 1990-х. Каманда выйшла ў фінал Кубка Германіі ў 1995 годзе, дзе прайграла мёнхенгладбахскай «Барусіі» з лікам 0:3. Фінішаваўшы другім у сезоне 1996/97, «Вольфсбург» усё ж такі здолеў прабіцца ў Бундэслігу.

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Вольфсбург
Матэа Ковачыч

**Матэ́а Ко́вачыч** (; нар. , , Аўстрыя) — харвацкі футбаліст, атакуючы паўабаронца англійскага клуба «Манчэстэр Сіці» і нацыянальнай зборнай Харватыі. Выступае на пазіцыі цэнтральнага паўабаронцы і часцяком выконвае ролю плэймэйкера.

## Клубная кар’ера 
Займацца футболам Матэа пачаў у акадэміі аўстрыйскага клуба ЛАСК. Ужо ў 13 гадоў маладым хлоцам зацікавіліся такія клубы, як «Аякс», «Інтэрнацыянале», «Ювентус» і «Баварыя», аднак сям’я Ковачыча вырашыла вярнуцца ў Заграб, і Матэа далучыўся да клуба «Дынама».

Дэбютаваў у прафесійным футболе малады хлапец у матчы супраць клуба «Хрвацкі Драгаволяц» 20 лістапада 2010 года. «Дынама» атрымала сакрушальную перамогу з лікам 6:0, а Матэа забіў чацвёрты гол сваёй каманды. Да канца сезона Матэа згуляў яшчэ 6 матчаў каманды, а ўжо на наступны сезон паўабаронца стаў іграком асноўнага складу.

31 студзеня 2013 года Ковачыч перайшоў у міланскі «Інтэрнацыянале». Матэа ўзяў сабе 10 нумар, пад якім да гэтага выступаў Уэслі Снейдэр. 3 лютага ў паядынку супраць «Сіены» ігрок дэбютаваў у Серыі А, выйшаўшы на замену ў другім тайме замест Эсек’еля Скелота. Пазней здолеў стаць адным з лідараў чорна-блакітных, у выніку цікавасць да Ковачыча сталі праяўляць наймацнейшыя клубы Еўропы.

18 жніўня 2015 года было афіцыйна абвешчана аб пераходзе паўабаронцы ў мадрыдскі «Рэал».

У жніўні 2018 года быў аддадзены ў арэнду лонданскаму «Чэлсі». У ліпені 2019 года перайшоў у «Чэлсі» на трывалай аснове, падпісаўшы пяцігадовы кантракт. Разам з клубам у 2021 годзе стаў пераможцам Лігі чэмпіёнаў УЕФА.

У чэрвені 2023 года падпісаў чатырохгадовы кантракт з «Манчэстэр Сіці».

## Міжнародная кар’ера 
У сакавіку 2013 года Матэа быў выкліканы на гульні галоўнай зборнай Харватыі супраць зборнай Сербіі і Уэльса. 22 сакавіка ў матчы адборачнага турніру чэмпіянату свету 2014 супраць зборнай Сербіі Ковачыч дэбютаваў за першую зборную Харватыі.

## Дасягненні 
**«Дынама»**:
* Чэмпіён Харватыі (2): 2011, 2012
* Уладальнік Кубка Харватыі (2): 2011, 2012

**«Рэал»**:
* Чэмпіён Іспаніі: 2017
* Уладальнік Суперкубка Іспаніі: 2017
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў (3): 2016, 2017, 2018
* Уладальнік Суперкубка УЕФА (2): 2016, 2017
* Пераможца клубнага чэмпіянату свету (2): 2016, 2017

**«Чэлсі»**:
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2021
* Пераможца Лігі Еўропы: 2019
* Уладальнік Суперкубка УЕФА: 2021
* Пераможца клубнага чэмпіянату свету: 2021

**«Манчэстэр Сіці»**:
* Уладальнік Суперкубка УЕФА: 2023

**Харватыя**:
* Сярэбраны прызёр чэмпіянату свету: 2018
* Бронзавы прызёр чэмпіянату свету: 2022

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Харватыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Харватыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Заграб
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Сіці
Кевін дэ Бройнэ

**Кевін дэ Бройнэ** (; нар. , , Бельгія) — бельгійскі футбаліст, паўабаронца англійскага клуба «Манчэстэр Сіці» і нацыянальнай зборнай Бельгіі.

## Кар’ера 
### «Генк» 
Кевін дэ Бройнэ пачаў сваю кар’еру ў клубе роднага горада «Генце» ў 2003 годзе. Праз два гады перайшоў у «Генк», дзе выступаў у моладзевай камандзе. Дэбютаваў у асноўным складзе «Генка» ў матчы супраць «Шарлеруа» 9 мая 2009 года, дзе яго каманда атрымала паражэнне з лікам 3:0. У наступным сезоне 2009/10 ён, стаўшы іграком асноўнага складу, 7 лютага 2010 года забіў свой першы гол за «Генк», забяспечыўшы тры пункты сваёй камандзе, калі была атрымана перамога з лікам 1:0 над льескім «Стандардам».

У сезоне 2010/11 Кевін забіў пяць галоў у 32 матчах, у якім яго клуб у трэці раз у сваёй гісторыі стаў чэмпіёнам Бельгіі.

### «Чэлсі» 
31 студзеня 2012 года «Генк» абвясціў аб пераходзе паўабаронцы ў «Чэлсі», з якім дэ Бройнэ падпісаў кантракт на пяць з паловай гадоў. Паводле ўмовы ўгоды ігрок дайграў рэшту сезона 2011/12 у «Генце» ўжо на правах арэнды.

### «Вердэр» 
2 жніўня 2012 года на афіцыйным сайце «Чэлсі» з’явілася паведамленне, што сезон 2012/13 Кевін правядзе ў нямецкім «Вердэры». Клубы дамовіліся аб пераходзе футбаліста за 1,3 мільёна еўра.

### «Вольфсбург» 
18 студзеня 2014 года «Вольфсбург» выкупіў правы на дэ Бройнэ за суму ў памеры 17 млн фунтаў стэрлінгаў. У складзе «валкоў» Кевін адразу стаў адным з лідараў, у сезоне 2014/15 ён з 21 галявой перадачай стаў найлепшым асістэнтам Бундэслігі. 30 мая 2015 года забіў пераможны мяч у браму дортмундскай «Барусіі» ў фінале Кубка Германіі (выніковы лік 3:1).

### «Манчэстэр Сіці» 
30 жніўня 2015 года было афіцыйна абвешчана аб пераходзе дэ Бройнэ ў «Манчэстэр Сіці».

## Міжнародная кар’ера 
Кевін выступаў за юнацкія і моладзевыя зборныі краіны. 11 жніўня 2010 года дэбютаваў у складзе асноўнай зборнай Бельгіі ў рамках таварыскага матча супраць зборнай Фінляндыі ў горадзе Турку, дзе яго зборная атрымала паражэнне з лікам 1:0.

## Дасягненні 
**«Генк»**:
* Чэмпіён Бельгіі: 2011
* Уладальнік Кубка Бельгіі: 2009
* Уладальнік Суперкубка Бельгіі: 2011

**«Вольфсбург»**:
* Уладальнік Кубка Германіі: 2015
* Уладальнік Суперкубка Германіі: 2015

**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Англіі (5): 2018, 2019, 2021, 2022, 2023
* Уладальнік Кубка Англіі (2): 2019, 2023
* Уладальнік Кубка Англійскай футбольнай лігі (5): 2016, 2018, 2019, 2020, 2021
* Уладальнік Суперкубка Англіі: 2019
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2023

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Бельгіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Бельгіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Генк
Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі
Катэгорыя:Ігракі ФК Вердэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Вольфсбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Сіці
Клеменс Фрыц

**Клеменс Фрыц** (; нар. , , ГДР) — нямецкі футбаліст, абаронца. Вядомы ў першую чаргу дзякуючы шматгадовым выступленням за клуб «Вердэр», дзе доўгі час быў капітанам.

## Кар’ера 
### Клубная 
Футбольную кар’еру Клеменс пачаў у 14 гадоў у юнацкай камандзе клуба «Рот-Вайс» з яго роднага Эрфурта. Праз два гады ў клубе пачаліся фінансавыя праблемы і футбольная школа была зачынена. Клеменс працягнуў заняткі ў Лейпцыгу, у футбольнай школе мясцовага клуба «Лейпцыг», але праз год ён зноў вярнуўся ў Эрфурт, дзе стаў выступаць за моладзевую каманду чырвона-белых. З 1999 года Фрыц стаў прыцягвацца да гульняў асноўнай каманды і за два сезоны правёў 57 матчаў і забіў 14 мячоў.

У 2001 годзе маладога абаронцу запрасілі ў клуб Другой Бундэслігі «Карлсруэ». У новым клубе Фрыц рэгулярна выходзіў на поле ў асноўным складзе.

У 2003 годзе ён заключыў кантракт з «Баерам» з Леверкузена. 9 лістапада 2003 года Фрыц правёў свой першы матч у Бундэслізе. Улетку 2004 года Клеменс атрымаў сур'ёзную траўму і здолеў вярнуцца на поле толькі ў сакавіку 2005 года, выйшаўшы на поле ў матчы супраць «Ліверпула» у рамках розыгрышу Лігі чэмпіёнаў.

У 2006 годзе Клеменс Фрыц перайшоў у брэменскі «Вердэр», дзе неўзабаве таксама стаў асноўным правым абаронцам каманды, выцесніўшы са складу іграка зборнай Германіі Патрыка Авамаелу. Пазней таксама стаў капітанам брэменскай каманды. У сакавіку 2017 года атрымаў траўму, з-за якой выбыў да канца сезону, і ў маі абвясціў аб завяршэнні кар’еры

### Міжнародная 
Дэбют у нацыянальнай зборнай Германіі адбыўся 7 кастрычніка 2006 года ў матчы супраць зборнай Грузіі, а 2 чэрвеня 2007 года ў матчы супраць зборнай Сан-Марына Фрыц правёў свой першы гол.

## Дасягненні 
### Клубныя 
**«Вердэр»**:
* Уладальнік Кубка Германіі: 2009
* Уладальнік Кубка нямецкай лігі: 2006

### Міжнародныя 
**Германія**:
* Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы: 2008

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* Профіль на сайце fussballdaten
* Профіль на сайце kicker.de

Катэгорыя:Футбалісты Германіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Германіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Вердэр
Катэгорыя:Ігракі ФК Баер 04
Катэгорыя:Ігракі ФК Карлсруэ
Катэгорыя:Ігракі ФК Рот-Вайс Эрфурт
Рыкарда Іван Радрыгес Арая

**Рыкарда Іван Радрыгес Арая** (; нар. , , Швейцарыя) — швейцарскі футбаліст іспана-чылійскага паходжання, крайні абаронца італьянскага клуба «Тарына» і нацыянальнай зборнай Швейцарыі.

## Клубная кар’ера 
За клуб «Цюрых» Радрыгес дэбютаваў 21 сакавіка 2010 года, выйшаўшы на замену траўмаванаму партнёру. Гульцу на той момант было ўсяго 17 гадоў. 5 красавіка абаронца ўжо згуляў поўны матч у цюрыхскім дэрбі супраць «Грасхопера». З наступнымі сезонамі Рыкарда атрымліваў усё больш гульнявой практыцы. А паводле апытання сярод заўзятараў клуба ў сезоне 2011/2012 стаў найлепшым футбалістам клуба.

13 студзеня 2012 года за 7,5 мільёнаў еўра ігрок быў падпісаны нямецкім «Вольфсбургам». У хуткім часе абаронца стаў іграком асноўнага складу. Дэбют іграка прыпаў на хатнюю перамогу над «Кёльнам» з лікам 1:0.

8 чэрвеня 2017 года было афіцыйна абвешчана аб пераходзе Радрыгеса ў «Мілан», з якім абаронца падпісаў чатырохгадовы кантракт. У студзені 2020 года на правах арэнды далучыўся да нідэрландскага ПСВ.

У жніўні 2020 года падпісаў чатырохгадовы кантракт з «Тарына».

## Міжнародная кар’ера 
7 кастрычніка 2011 года дэбютаваў у складзе зборнай Швейцарыі ў матчы супраць зборнай Уэльса, але дэбют апынуўся няўдалым, бо швейцарцы трывалі паражэнне з лікам 0:2.

## Дасягненні 
**«Вольфсбург»**:
* Уладальнік Кубка Германіі: 2015
* Уладальнік Суперкубка Германіі: 2015

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Швейцарыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Швейцарыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Цюрых
Катэгорыя:Ігракі ФК Вольфсбург
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК ПСВ
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарына
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
ФК Вердэр

**«Вердэр»** () — нямецкі футбольны клуб з горада Брэмен. Заснаваны ў 1899 годзе. Чатырохразовы чэмпіён Германіі (1965, 1988, 1993, 2004), шасціразовы пераможца Кубка Германіі (1961, 1991, 1994, 1999, 2004, 2009). Пераможца Кубка ўладальнікаў кубкаў (1992), фіналіст Кубка УЕФА (2009).

Клуб быў заснаваны 4 лютага 1899 года як «Fußballverein Werder» групай з шаснаццаці прафесійна-тэхнічных школаў, якія выйгралі прыз спартыўнага абсталявання. Яны ўзялі сваю назву ад рэдка выкарыстоўваемага рэгіянальнага нямецкага слова «рачны паўвостраў», якое апісвае бераг ракі ў месцы, дзе спачатку гуляла каманда. На дадзены момант таварыства «Вердэр» налічвае 39 100 членаў.

## Гісторыя 
Пасля шматлікіх рэгіянальных поспехаў і заваёваў кубка, яго першы нацыянальны поспех прыйшоў з перамогай у Кубку Германіі ў 1961 годзе. Калі ў 1962 годзе была створана Бундэсліга, Брэмен стаў чэмпіёнам яе другога сезона ў 1965 годзе.

Клуб пакінуў Бундэслігу ў 1980 годзе на адзін сезон і вярнуўся туды са сваім новым трэнерам Ота Рэхагелем для новых перамог: другое месца ў 1983 і 1986 гадах, і яшчэ адно званне чэмпіёна ў 1988 годзе. У Кубку Германіі «Вердэр» выходзіў у фінал у 1989 і 1990 гадах, але канчаткова перамог у 1991 годзе. У наступным еўрапейскім Кубку Кубкаў Брэмен таксама быў паспяховы і выйграў яго ў 1992 годзе. У 1993 годзе «Вердэр» стаў чэмпіёнам у трэці раз. Кубак Германіі быў выйграны зноў і на наступны 1994 год.

У 1995 годзе Рэхагель сышоў з каманды, каб трэніраваць «Баварыю Мюнхен», і гэта прывяло да крызісу, які скончыўся толькі ў 1999 годзе з прыходам новага трэнера Томаса Шаафа. Брэмен перамог «Баварыю» ў фінале Кубка. Наступныя гады клуб замацаваўся ў верхняй палове табліцы лігі.

У 2004 годзе, праз пяць гадоў пасля прыходу Томаса Шаафа, «Вердэр» заваяваў свой чацвёрты тытул чэмпіёна. Каманда вырвалася на 9 ачкоў наперад і мела дзве гульні ў запасе, перад выязной гульнёй з супернікам — «Баварыяй». «Вердэр» перамог 3:1 і аформіў чэмпіёнства. Ледзь пазней клуб перамог каманду з Другой Бундэслігі «Алеманію» 3:2 у фінале Кубка Германіі. Гэта быў пяты кубак у гісторыі клуба. У выніку, у 2004 годзе быў зроблены залаты дубль (яго дамагаліся толькі чатыры каманды ў Германіі).

У 2009 годзе каманда прабілася ў фінал Кубка УЕФА, але прайграла ў авертайме данецкаму «Шахцёру» з лікам 1:2. Але затое каманда перамагла ў фінале Кубка Германіі ў леверкузенскага «Баера» з лікам 1:0, заваяваўшы шосты кубак у сваёй гісторыі.

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Вердэр
Уэслі Снейдэр

**Уэслі Снейдэр** (; нар. , , Нідэрланды) — нідэрландскі футбаліст, паўабаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Нідэрландаў (2003—2018). Быў названы УЕФА адным з трох найлепшых паўабаронцаў у свеце за 2010 год паводле версіі ФІФА.

## Клубная кар’ера 
### «Аякс» 
Футболам пачаў займацца ў амстэрдамскай моладзёвай акадэміі «Аякс». Выступаючы за юнацкую каманду, Снейдэр змог зарэкамендаваць сябе перад трэнерам. Дэбют футбаліста ў складзе «Аякса» адбыўся 22 снежня 2002 года ў матчы супраць клуба «Эксельсіёр» (2:0). Пасля гэтага Снейдэр змог даволі хутка замацавацца ў асноўным складзе сваёй каманды.

За пяць сезонаў, праведзеных у Галандыі, паўабаронца адзін раз станавіўся чэмпіёнам краіны (2002), двойчы выйграваў кубак (2006, 2007) і тройчы станавіўся ўладальнікам Суперкубка Нідэрландаў (2002, 2005, 2006). Усяго ў складзе «Аякса» Снейдэр правёў 126 матчаў, у якіх забіў 43 гола. У 2003 годзе быў прызнаны самым таленавітым спартсменам Амстэрдама.

У сезоне 2006/07 Снейдэр забіў за «Аякс» 18 галоў, і якасцю сваёй гульні звярнуў увагу селекцыянераў «Рэала».

### «Рэал» 
У выніку 12 жніўня 2007 года футбаліст быў прадстаўлены ў якасці іграка мадрыдскага клуба. Пераход Снейдэра абыйшоўся ў 27 мільёнаў еўра, а сам футбаліст стаў другім у спісе самых дарагіх галандскіх ігракоў. Ён змог замацавацца ў складзе «Рэала», правёўшы 30 гульняў і забіўшы 9 галоў.

### «Інтэр» 
Правёўшы яшчэ адзін сезон у «Рэале», улетку 2009 года Снейдэр быў вымушаны пакінуць каманду. Пасля доўгіх угавораў Уэслі ўсё ж такі пакінуў Мадрыд і пераехаў у міланскі «Інтэр» за 15 млн еўра. У новым клубе Снейдэр стаў важнейшай часткай каманды і дапамог ёй выйграць усе трафеі ў сезоне 2009/10, як Серыя A, Кубак Італіі і Лігу чэмпіёнаў.

### «Галатасарай» 
У студзені 2013 года перайшоў у турэцкі «Галатасарай». Пакінуў стамбульскі клуб у ліпені 2017 года.

### «Ніца» 
У жніўні 2017 года падпісаў кантракт з французскім клубам «Ніца», дзе атрымаў 10 нумар. Аднак, за «Ніцу» правёў толькі 8 матчаў, у якіх адзначыўся адной галявой перадачай.

### «Аль-Гарафа» 
У студзені 2018 года далучыўся да катарскага клуба «Аль-Гарафа».

У жніўні 2019 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры і пераходзе на работу ва «Утрэхт».

## Міжнародная кар’ера 
У нацыянальную зборную Нідэрландаў Снейдэр пачаў прыцягвацца з 2003 года. Дэбютны матч паўабаронцы адбыўся ў красавіку супраць каманды Партугаліі. Пасля гэтага футбаліст стаў рэгулярна атрымліваць запрашэнні ў нацыянальную каманду. Снейдэр прымаў удзел на чэмпіянаце свету 2006 года (5 матчаў, 1 жоўтая картка). У адборачнай кампаніі чэмпіянату Еўропы 2008 Снейдэр згуляў 10 матчаў і забіў 2 галы. На самім жа Еўра ён быў прызнаны адным з найлепшых ігракоў — ён згуляў усе матчы сваёй каманды і адзначыўся некалькімі найпрыгожымі галамі ў брамы зборных Францыі і Італіі. Снейдэр бліснуў і на чэмпіянаце свету 2010 года ў складзе зборнай Нідэрландаў.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Нідэрландаў
Катэгорыя:Ігракі зборнай Нідэрландаў па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Гарафа
Катэгорыя:Ігракі ФК Ніца
Катэгорыя:Ігракі ФК Галатасарай
Катэгорыя:Ігракі ФК Інтэрнацыянале Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд
Катэгорыя:Ігракі ФК Аякс Амстэрдам
Свінка

**Сві́нка**:

* тое, што і свойская свіння,
* эпідэмічны паратыт, таксама *свінка*, віруснае (пераважна дзіцячае) захворванне — запаленне калявушных залоз.

## Рэкі 
* Свінка (прыток Свячанкі)
* Свінка (прыток Беседзі)
* Свінка (прыток Дняпра)
* Свінка (прыток Пікарца)
* Свінка — прыток ракі Кулунда ў Алтайскім краі.

## Населеныя пункты 
* Свінка — назва вёскі Малінавая Смаргонскага раёна Гродзенскай вобласці да 1964 года.

## Іншае 
* Свінка (гульня)

## Крыніцы
ФК Бока Хуніярс

**«Бока Хуніярс»** () ― аргенцінскі футбольны клуб з горада Буэнас-Айрэс, гуляе ў Прымеры. Адзін з самым тытулаваных і папулярных футбольных клубаў краіны. «Бока» перамагла ў 18 міжнародных спаборніцтвах, і з’яўляецца рэкардсменам па гэтаму паказчыку, сярод іх — шэсць Кубкаў Лібертадорэс і тры Міжкантынентальных кубка. Клуб 35 разоў станавіўся чэмпіёнам Аргенціны, што з’яўляецца другім паказчыкам у краіне пасля «Рывер Плэйт». Супрацьстаянне з гэтым клубам завецца Суперкласіка, якое збірае шмат гледачоў ва ўсім свеце і з’яўляецца адным з найважнейшых дэрбі ў футболе.

«Бока» заняла 12 радок у спісе найлепшых клубаў XX стагоддзя паводле версіі ФІФА. Таксама клуб уваходзіць у спіс найлепшых 20 клубаў паводле версіі IFFHS, і шэсць разоў займаў першы радок у штомесяцовай версіі гэтага спіса.

## Гісторыя 
3 красавіка 1905 года пяцёра італьянскіх хлопцаў сустрэліся, каб заснаваць клуб. Сустрэча адбылася ў доме Эстэбана Бальета, а астатніх чатырох актывістаў клікалі Альфрэда Скарпаці, Сант’яга Сана і браты Хуан і Тэадора Фарэнгі. Пасля некалькіх гадзін дыскусаў бацька Бальета выгнаў хлапцоў з дому, таму яны вымушаныя былі працягнуць абмеркаванне праекту ў Пласа-Соліс, якую цяпер лічаць месцам стварэння клуба.

## Дасягненні 
* **Чэмпіён Аргенціны** (**35**):
** 1919, 1920, 1923, 1924, 1926, 1930, 1931, 1934, 1935, 1940
** 1943, 1944, 1954, 1962, 1964, 1965, 1969(Н), 1970(Н), 1976(М), 1976(Н)
** 1981(М), 1992(А), 1998(А), 1999(К), 2000(А), 2003(А), 2005(А), 2006(К), 2008(А), 2011(А)
** 2015, 2016/17, 2017/18, 2019/20, 2022

* **Уладальнік** **Кубка Лібертадорэс** (**6**):
** 1977, 1978, 2000, 2001, 2003, 2007

* **Уладальнік** **Міжкантынентальнага кубка** (**3**):
** 1977, 2000, 2003

* **Уладальнік** **Паўднёваамерыканскага кубка** (**2**):
** 2004, 2005

* **Уладальнік** **Суперкубка Лібертадорэс** (**1**):
** 1989

* **Уладальнік** **Рэкопы Паўднёвай Амерыкі** (**4**):
** 1990, 2005, 2006, 2008

* **Уладальнік** **Залатога кубка** (**1**):
** 1993

* **Уладальнік** **Кубка Аргенціны** (**4**):
** 1969, 2012, 2015, 2020

* **Уладальнік** **Суперкубка Аргенціны** (**2**):
** 2018, 2022

* **Уладальнік** **Кубка Прафесійнай лігі Аргенціны** (**2**):
** 2020, 2022

* Удакладненне: А — Апертура, К — Клаусура, М — метрапалітана, Н — Насьяналь

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Рускамоўны сайт аб клубе
* Гісторыя клуба

Бока Хуніярс
Свінка (прыток Дняпра)

**Сві́нка** — рака ў Беларусі, левы прыток Дняпра на тэрыторыі Дубровенскага раёна.

Даўжыня ракі 10 км. Плошча вадазбору 52 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,5 м/км. Пачынаецца за 2 км у напрамку на паўночны ўсход ад вёскі Загваздзіна. Вадазбор на захадзе Смаленскага ўзвышша. Прыток — рака Лазарэтная (злева).

На рацэ знаходзіцца горад Дуброўна.

## Літаратура 
*  — С. 465.
* 
* Ліст карты N-36-50. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1981 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Дубровенскага раёна
Свінка (прыток Беседзі)

**Сві́нка**. Плошча вадазбору 83 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 м/км. Пачынаецца каля вёскі Калыбелі (Гардзееўскі раён). Упадае ў Беседзь у напрамку на захад ад былой вёскі Віраўка (Касцюковіцкі раён). Вадазбор раўнінны. Рэчышча ў верхнім цячэнні каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 
*  
* Ліст карты N-36-100. Выданне 1989 г. Стан мясцовасці на 1985 г. 

Катэгорыя:Рэкі Бранскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Касцюковіцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Беседзі
Свінка (прыток Свячанкі)

**Сві́нка** — рака ў Беларусі, на тэрыторыі Чашніцкага і Бешанковіцкага раёнаў Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Свячанка (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 15 км, з іх 10 км на тэрыторыі Бешанковіцкага раёна. Плошча вадазбору 52 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 м/км. Выцякае з возера Канцовае за 0,5 км у напрамку на захад ад вёскі Малая Вядрэнь. Цячэ праз азёры Ведрэньскае, Глыбочына, Баярскае, Хоцькаўскае і Запольскае. Упадае ў Свячанку каля паўднёвай ускраіны аграгарадка Свяча.

## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-35-47. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г.
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Бешанковіцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Улы
Свінка (гульня)

**Свінка** — дзіцячая гульня на Беларусі. Колькасць удзельнікаў неабмежавана. Кожны гулец павінен мець кіёк. Каб вырашыць, каму выконваць ролю пастуха, праводзілася лёсаванне: па чарзе браліся за кіёк зверху над рукой папярэдняга, і каму выпала брацца за канец кійка апошнім, заставаўся «пастухом». Удзельнікі свабодна станавіліся кругам і выкопвалі насупраць сябе неглыбокую рытвінку, у якой на працягу гульні трымалі канец кійка. «Пастух» з дапамогай кійка «выганяў» (выкатваў) на «выган» (цэнтр круга) «свінку» (невялікі кавалак дрэва) і пачынаў яе «пасвіць» (падштурхоўваць то да аднаго, то да другога гульца). Гулец павінен быў хутка адагнаць яе ад сябе на «выган» (адкінуць кавалак дрэва ў цэнтр кругу) і паставіць кіёк назад у рытвінку. «Пастух» таксама імкнуўся паставіць свой кіёк у свабодную рытвінку гульца, і калі яму ўдавалася, яны мяняліся ролямі. Дапамагчы гульцу адагнаць «свінку» мог суседні гулец. Гульня вядома на Магілёўшчыне, Міншчыне і Віцебшчыне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Беларускія народныя гульні
Катэгорыя:Дзіцячыя гульні
Дзераўная (Слонімскі раён)

**Дзераўна́я** (, ) — аграгарадок у Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. З’яўляецца цэнтрам Дзераўноўскага сельсавета.

## Геаграфія 
Знаходзіцца за 15 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Слонім, за 163 км ад Гродна, на рацэ Іса.

## Насельніцтва 
* 1997 год — 518 жыхароў, 348 двароў.

## Выдатныя мясціны 
* Свята-Троіцкая царква

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мікола Бушчык — беларускі мастак

## Літаратура 
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004.— 752 с.
*  — С. 106.

## Спасылкі 
* Дзераўная на Radzima.org

Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёна
Таджынская катлавіна

**Таджы́нская катлаві́на, Таджынская ўпадзіна** — міжгорная катлавіна ў гарах Паўднёвай Сібіры ў Рэспубліцы Тыва (Расія).

Катлавіна размешчана паміж Усходнім Саянам і хрыбтом Акадэміка Обручава, у басейнах рэк Хамсара і Азас (правыя прытокі Енісея). Даўжыня катлавіны каля 150 км. Вышыні ад 800 да 1800 м. Рэльеф нізкагорны і сярэднягорны, ў заходняй частцы ўзгорыста-раўнінны. Прыкметы старажытных ледавікоў — шырокія даліны, марэнныя грады і катлавіны з азёрамі (Таджа, Маны-Холь, Кадыш-Холь і інш.). У рэльефе прысутнічаюць часткі базальтавага плато. Раслінны свет пераважна складаюць таежныя лясы (кедр, хвоя, лістоўніца, елка) і стэпы (у заходняй частцы).

На тэрыторыі катлавіны запаведнік Азас.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Тоджинская котловина // Институт географии РАН
* *Андрейчик М. Ф.* Изменение климата в Тоджинской котловине Республики Тыва // Вестник Красноярского государственного аграрного университета, 2013.

Катэгорыя:Нізіны Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Тывы
Горацкі павет

**Горацкі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на тэрыторыі Беларусі ў 1861—1924 гадах. Цэнтр — горад Горкі. Утвораны ў 1861 годзе ў Магілёўскай губерні з частак Аршанскага і скасаванага Копыскага паветаў. Плошча 2487 кв.вёрст, насельніцтва каля 80000 чалавек (2-я палова XIX ст.).

У 1885—1886 гадах у павеце прайшлі масавыя выступленні, якія былі звязаны з адмовай сялян ад выплаты арэнды на карысць дваран фон Валь і князёў Любамірскіх.

З 26 красавіка 1919 года ў Гомельскай губерні, забраны ў склад РСФСР. У 1919 годзе ў павеце адбылося антысавецкае сялянскае паўстанне. 27 ліпеня 1922 года большая частка павета перададзена Смаленскай губерні. З сакавіка 1924 года Горацкі павет вернуты БССР. На той час ён быў адным з самых заселеных паветаў Беларусі — у сярэднім каля 60 чалавек на 1 кв. вярсту; па БССР – толькі 33 чалавекі.

17 ліпеня 1924 года скасаваны, большая частка яго тэрыторыі ўключана ў Аршанскую акругу, у складзе якой утвораны Горацкі раён.

## Воласці (канец XIX ст.) 
# Баеўская
# Гарадзішчанская
# Горацкая
# Дубровенская
# Любініцкая
# Маслакоўская
# Нічыпаравіцкая
# Пугляеўская
# Раманаўская
# Саўская
# Святошыцкая
# Хаўбнянская
## Ураднікі павета 
* Горацкія павятовыя маршалкі

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паветы Магілёўскай губерні
Катэгорыя:Паветы Гомельскай губерні
Катэгорыя:Паветы Смаленскай губерні
Мікола Бушчык

**Мікола Бушчык**, таксама **Мікалай Уладзіміравіч Бушчык** (нар.  года, вёска Дзераўная, Слонімскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі мастак.

## Біяграфія 
У 1969 годзе скончыў Краснадарскае мастацкае вучылішча (РСФСР); у 1975 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут; у 1980 годзе ўступіў у Беларускі саюз мастакоў. У 1975—81 гадах працаваў выкладчыкам Беларускага політэхнічнага інстытута.

Працуе ў жанрах тэматычнай карціны («Які прыгожы гэты свет», 1976; «Узыходжанне» і «Трынаццаць», 1992), партрэта, пейзажа. Шмат карцін, прысвечаных беларускай тэматыцы: «Беларуская вёска», «Бабулькі ў Гродна», «Слуцкія вароты ў Нясвіжы», «Вечар у Віцебску», «Звонкі вечар у Слоніме», «Восень на Палаце».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Нікалас Ладэйра

**Нікалас Ладэйра** (; нар. , , Уругвай) — уругвайскі футбаліст, атакуючы паўабаронца амерыканскага клуба «Сіэтл Саўндэрс» і нацыянальнай зборнай Уругвая.

## Кар’ера 
### Клубная 
Нікалас прыйшоў у акадэмію клуба «Насьяналь» у 14 гадоў. Праз чатыры гады ён дэбютаваў за асноўны склад клуба. У наступныя гады малады футбаліст хутка прагрэсаваў. У 2009 годзе яго тры галы дапамаглі клубу дайсці да паўфіналу Кубка Лібертадорэс. У студзені 2010 года Ладэйра падпісаў двухгадовы кантракт з амстэрдамскім «Аяксам». На той момант у гэтым клубе ўжо выступалі два ўругвайскіх іграка, гэта значыць Бруна Сільва і Луіс Суарэс. 7 лютага 2010 года Нікалас дэбютаваў у складзе сталічнага калектыву ў матчы супраць «Твентэ», аднак у хуткім часе атрымаў траўму і цалкам прапусціў сезон 2010/11.

20 ліпеня 2012 года бразільскі «Батафогу» выкупіў правы на іграка, а ў маі 2014 года ўругваец падпісаў кантракт з клубам «Карынтыянс». Гэтаму бразільскаму клубу трансфер абышоўся ў 4,5 млн бразільскіх рэалаў. 5 лютага 2015 года далучыўся да складу аргенцінскага клуба «Бока Хуніярс», дзе атрымаў 10 нумар.

У ліпені 2016 года падпісаў кантракт з амерыканскім клубам «Сіэтл Саўндэрс».

### Міжнародная 
У складзе нацыянальнай зборнай Уругвая дэбютаваў у 2009 годзе ў матчы супраць зборнай Коста-Рыкі.

## Дасягненні 
### Клубныя 
**«Насьяналь»**:
* Чэмпіён Уругвая: 2009

**«Аякс»**:
* Чэмпіён Нідэрландаў (2): 2011, 2012
* Уладальнік Кубка Нідэрландаў: 2010

**«Батафогу»**:
* Чэмпіён штата Рыа-дэ-Жанэйра: 2013

**«Бока Хуніярс»**:
* Чэмпіён Аргенціны: 2015
* Уладальнік Кубка Аргенціны: 2015

**«Сіэтл Саўндэрс»**:
* Уладальнік Кубка МЛС: 2016

### Міжнародныя 
**Уругвай**:
* Уладальнік Кубка Амерыкі: 2011

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Уругвая
Катэгорыя:Ігракі зборнай Уругвая па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Сіэтл Саўндэрс
Катэгорыя:Ігракі ФК Бока Хуніярс
Катэгорыя:Ігракі ФК Карынтыянс
Катэгорыя:Ігракі ФК Батафогу
Катэгорыя:Ігракі ФК Аякс Амстэрдам
Катэгорыя:Ігракі ФК Насьяналь Мантэвідэа
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе
Трыліснік (сімвал)

**Трыліснік** () —  адзін з найгалоўнейшых сімвалаў Ірландыі, уяўляе сабой маладую галінку канюшыны белай. Лічыцца, што гісторыя сімвала ўзыходзіць сваімі каранямі да часоў Святога Патрыка. Як кажуць, апякун Ірландыі выкарыстоўваў трыліснік у якасці метафары, тлумачачы людзям сэнс Святой Троіцы. Назва сімвала ў ірландскай мове *seamróg* паходзіць ад ірландскага слова *seamair*, якое азначае маладая канюшына. У даўнія часы канюшына выкарыстоўвалася ў медыцыне, бо вядомая сваімі лекавымі ўласцівасцямі. У эпоху каралевы Вікторыі трыліснік становіцца папулярным сімвалам на адзенні. Канюшына выкарыстоўваецца ў якасці сімвала шматлікіх ірландскіх спартыўных каманд, дзяржаўных арганізацый, ваенных злучэнняў, універсітэтаў і іншых арганізацый, напрыклад: футбольнага клуба «Кліфтанвіл Белфаст», футбольнага клуба «Шэмрак Роверс», авіякампаніі Aer Lingus, Дублінскага ўніверсітэцкага каледжа. Акрамя гэтага трыліснік Канюшыны, у адпаведнасці з канстытуцыяй Ірландыі, з'яўляецца дзяржаўным сімвалам Ірландыі. Яго выява выкарыстоўваецца ў паштовых марках, дзяржаўных і ваенных узнагародах, на сцягах месцаў і ваенных штандарах. Трыліснік Канюшыны таксама выкарыстоўваецца ў якасці сімвала ірландскага палка войска Вялікабрытаніі.

Файл:Aerlingus.a320-200.ei-cvb.bristol.arp.jpg
Файл:Flag of Montreal.svg
Файл:Panathinaikos FC shirt 2010-2011.JPG
Файл:Irish Guards cap badge.jpg
Файл:Herself - Himself - geograph.org.uk - 885732.jpg

## Гл. таксама 
* Чатырохлістая канюшына

## Спасылкі 
Катэгорыя:Культура Ірландыі
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Ірландыі
Катэгорыя:Сімвалы
Паратуберкулёз

**Паратуберкулёз**, **паратуберкулёзны энтэрыт**, **хвароба Іонэ** — хранічная інфекцыйная хвароба жывёл. Пашырана ў многіх краінах, у тым ліку на Беларусі. Перадаецца праз харч, ваду, гной і іншае. Крыніцы інфекцыі — хворыя жывёлы і бактэрыяносьбіты. Хварэюць буйная рагатая жывёла, радзей іншыя жвачныя. Пра паратуберкулёзе пагаршаецца апетыт, настае вяласць, анемія слізістых абалонак, панос, змардаванне.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Захворванні жывёл
Катэгорыя:Мікабактэрыяльныя інфекцыі
Сцяг Крычава

**Сцяг Крычава** — сцяг горада Крычаў і Крычаўскага раёна. 

## Апісанне 
Сцяг уяўляе сабой прамавугольнае палотнішча чырвонага колеру з суадносінамі вышыні і даўжыні як 1:2 (110 на 180 см.), на якім злева намаляваны залаты кавалерскі крыж, справа сярэбраны меч дзяржальняй уніз.

## Гл. таксама 
* Герб Крычава

## Спасылкі 
* Геральдыка на сайце Крычаўскага раённага выканаўчага камітэта  

Катэгорыя:Крычаў
Крычаў
Катэгорыя:Крычаўскі раён
Эпідэмічны паратыт

**Эпідэмічны паратыт**, таксама **свінка** — хвароба чалавека, пры якой пашкоджваюцца калявушныя (радзей падсківічныя і пад’язычныя) слінныя, палавыя і падстраўнікавыя залозы, ЦНС і іншае.

Узбуджальнік — РНК-змяшчальны вірус. Хварэюць пераважна дзеці і падлеткі. Крыніца інфекцыі — хворы на эпідэмічны паратыт. Заражэнне пераважна паветрана-кропельным шляхам. Эпідэмічны паратыт пакідае стойкі імунітэт.

Сімптомы: павышаная тэмпература цела, боль у вобласці ніжняй сківіцы пры адкрыванні рота і жаванні, напухаюць і баляць пашкоджаныя залозы.

Ускладненні: бясплоднасць, глухата, цукровы дыябет. Лячэнне тэрапеўтычнае.

## Літаратура 
* Паратыт эпідэмічны / 

Катэгорыя:Вірусныя інфекцыі
Катэгорыя:Дзіцячыя хваробы
Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта
Валерый Леанідавіч Тарасенка

**Валерый Тарасенка** (нар. , Мінск) — беларускі футбаліст (абаронца) і трэнер.

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мінскай школы «Змена», пазней трапіў у структуру барысаўскага БАТЭ. З 2001 года выступаў за дубль барысаўчан, а ў сезоне 2002 стаў прыцягвацца да асновы. 8 лістапада 2002 года стаў героем «залатога» матча паміж БАТЭ і гродзенскім «Нёманам» за тытул чэмпіёна Беларусі, калі ў дадатковы час забіў вырашальны мяч, тым самым прынёс БАТЭ чэмпіёнства.

Пасля сезона 2004 пакінуў барысаўскую каманду. З 2005 па 2011 гады выступаў за розныя клубы беларускай Вышэйшай лігі, пры гэтым нідзе не затрымліваўся больш чым на год. У 2008 годзе гуляў за «Табол», з якім стаў срэбраным прызёрам чэмпіянату Казахстана.

Улетку 2011 года трапіў у склад першалігавай «Гарадзеі», за якую гуляў на працягу некалькіх сезонаў. Па заканчэнні сезона 2014 пакінуў клуб.

У лютым 2015 года апынуўся ў мазырскай «Славіі», з якой у сакавіку 2015 года падпісаў кантракт. Заняў месца асноўнага цэнтральнага абаронцы і стаў адным з лідараў мазырскага клуба. Па заканчэнні сезона, у лістападзе 2015 года, прыняў рашэнне завяршыць кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі да 21 года. На моладзевым чэмпіянаце Еўропы ў Германіі 2004 прыняў удзел у двух матчах.

## Трэнерская кар’ера 
У лютым 2016 года стала вядома аб пераходзе Тарасенкі на трэнерскую працу ў юнацкую каманду БАТЭ, дзе ён працаваў на працягу трох гадоў.

У 2016 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры па спецыяльнасці «трэнер па футболе».

У студзені 2019 года ўвайшоў у трэнерскі штаб асноўнай каманды БАТЭ. Пакінуў БАТЭ ў снежні 2019 года.

У студзені 2020 года стаў памочнікам Аляксея Багі ў вільнюскім «Жальгірысе». Разам з Багам пакінуў клуб у снежні 2020 года. Са студзеня па май 2021 года дапамагаў Багу ў казахстанскім «Актабэ». У верасні 2021 года ўвайшоў у трэнерскі штаб Багі ў салігорскім «Шахцёры». Пакінуў клуб разам з Багам у снежні 2021 года.

Са студзеня па верасень 2022 года быў асістэнтам Багі ў азербайджанскім «Сумгаіце». У снежні 2022 года зноў стаў памочнікам Багі ў салігорскім «Шахцёры». У снежні 2023 года разам з Багам пакінуў салігорскі клуб.

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Беларусі: 2002
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2003, 2004
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Казахстана: 2008

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК РШВСМ-Алімпія
Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ
Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель
Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна
Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Табол Кастанай
Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст
Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея
Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК
Тарасенка

**Тарасенка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Валерый Леанідавіч Тарасенка, беларускі футбаліст
* Васіль Радзівонавіч Тарасенка, беларускі археолаг
* Кірыла Сідаравіч Тарасенка, беларускі скрыпічны майстар
* Максім Сяргеевіч Тарасенка (нар. 1999) — расійскі відэаблогер
* Мікалай Уладзіміравіч Тарасенка, беларускі фізік
* Наталля Эдуардаўна Тарасенка (нар. 1970) — беларускі палітык.
Шарль Гадзішо-Бапрэ

**Шарль Гадзішо́-Бапрэ́** (; 4 верасня 1789 — 16 студзеня 1854) — французскі батанік і сістэматык раслін.

Нарадзіўся ў горадзе Ангулем у сям'і *J-J. Gaudichaud* і *Rose (Mallat) Gaudichaud*. Вывучаў фармакалогію ў родным горадзе і ў горадзе Каньяк.
Некаторы час, да пераезду ў Парыж, ён працаваў хімічнай лабараторыі ў гэтым горадзе. З 1811 па 1814 гады
вывучаў медыцыну ў Антверпене .

Браў удзел у марскіх экспедыцыях.

## Навуковыя працы 
* "*Voyage autour du monde :entrepris par ordre du roi … exécuté sur les corvettes de S. M. l’Uranie et la Physicienne, pendant les années 1817, 1818, 1819 et 1820 … /par M. Louis de Freycinet…. Botanique, par M. Charles Gaudichaud [avec la collaboration de MM. Persoon, Agardh et Schewaegrichen]* Pillet aîné, Paris, 1826
* «*Recherches générales sur l’organographie, la physiologie et l’organogénie des végétaux*» Imprimerie Royale, Paris, 1841.
* «*Voyage autour du monde :exécuté pendant les années 1836 et 1837 sur la corvette la Bonite /commandée par M. Vaillant*» Arthus Bertrand, Paris, 1851 (v.1, v.2, v.3, v.4, Atlas)

Катэгорыя:Батанікі Францыі
Катэгорыя:Батанікі XIX стагоддзя
Шматкватэрны дом

ў Мінску.]]

**Шматкватэрны дом** — жылы будынак, які змяшчае ў сабе дзве ці болей кватэры, службовыя пакоі ці камерцыйныя памяшканні.

З юрыдычнага пункту гледжання шматкватэрным домам прызнаецца сукупнасць дзвюх і болей кватэр, якія маюць самастойныя выхады альбо на зямельны ўчастак, які прылягае да жылога дома, альбо ў памяшканні агульнага карыстання ў такім доме. Шматкватэрны дом змяшчае ў сабе элементы агульнай маёмасці ўласнікаў памяшканняў у такім доме ў адпаведнасці з жыллёвым заканадаўствам.

## Гісторыя 
Першыя шматкватэрныя дамы з’явіліся ў Рымскай Імперыі. Гэтак званыя інсулы былі пабудаваны ў Рыме і шэрагу іншых гарадоў. Вышыня некаторых інсул дасягала дзесяці паверхаў. На ніжніх паверхах гэтых дамоў, як правіла, былі размешчаны крамы ці кватэры багатых сем'яў. Верхнія жа паверхі здаваліся ў арэнду прадстаўнікам ніжэйшых класаў.

Шматкватэрныя дамы, якія пабудаваны ў еменскім горадзе Шыбам датуюца XVI стагоддзем. Муры гэтых дамоў пабудаваны з гліняных цаглін. Колькасць паверхаў у гэтых дамах вар'іруецца ад пяці да шаснаццаці. На кожным паверсе знаходзіцца адна або дзве кватэры. Гэтыя будынкі з’яўляюцца самымі высокімі гразевымі будынкамі ў свеце. Вышыня некаторых з якіх складае больш за 30 метраў. Шыбам называюць «адным з найстарэйшых і лепшых прыкладаў гарадскога планавання, заснаванага на прынцыпе вертыкальнай канструкцыі» ці «Манхэтэнам пустэльні».

У Еўропе 1830-40 гады з’явіліся гэтак званыя даходныя дамы. Гэта шматкватэрныя жылыя дамы, якія былі цалкам прызначаны для здачы кватэр у наём.

У цяперашні час самым высокім шматкватэрным будынкам у свеце з’яўляецца «Джон Хэнкок Цэнтр» у горадзе Чыкага, будаўніцтва якога завершана ў 1969 годзе. Вышыня будынка дасягае 344 метраў (100 паверхаў).

У 1924 годзе ў мястэчку Песак у Францыі быў збудаваны гарадок «Сучасныя дамы Фружэ» (). Гэты гарадок складаўся з 50 двух-трохпавярховых шматкватэрных жылых дамоў, і стаў адным з першых прыкладаў будаўніцтва тыпавых шматкватэрных дамоў.

## Канструктыўныя асаблівасці 
У цяпершні час большасць шматкватэрных будынкаў пабудаваны па тыпавых праектах са стандартных будаўнічых канструкцый. Жылыя дамы паводле канструкцыі могуць быць маналітнымі, панэльнымі, цаглянымі ці драўлянымі. Варта адзначыць, што велічыня плошчы памяшканняў абмежавана праз канструцыйныя асаблівасці такіх будынкаў.

З прычыны таго, што большасць шматкватэрных дамоў з’яўляюцца шматпавярховымі, то ў планіроўцы гэтых дамоў з’явіліся памяшканні агульнага карыстання, а менавіта: пад'езды, калідоры, тамбуры і гэтак далей. Для дамоў, вышыня якіх больш за 5 паверхаў характэрна наяўнасць ліфтоў і смеццеправодаў.

Шматкватэрны дом мае агульную сістэму вада-, электра- і газазабеспячэння, што ў выпадку аварыі ў гэтых сістэмах стварае неабходнасць адключаць ад гэтых сістэм увесь шматкватэрны дом, а гэта значыць і ўсе кватэры, якія знаходзяцца ў ім.

## Гл. таксама 
* Гасцініца
* Жыллё
* Кватэра

Катэгорыя:Будынкі і збудаванні
Катэгорыя:Жыллё
Артур Гегамавіч Едыгаран

**Артур Едыгаран** (; нар. , ) — армянскі футбаліст (паўабаронца) і трэнер. Ігрок нацыянальнай зборнай Арменіі (2008—2015).

## Клубная кар’ера 
Нарадзіўся ў футбольнай сям’і і сам з 6 гадоў займаўся футболам. Выхаванец футбольнай школы ерэванскага «Пюніка», з 2006 года выступаў за асноўны склад клуба, разам з якім выйграў мноства ўнутраных трафеяў. З 2010 года на правах арэнды гуляў у іранскім клубе ПАС. Пасля вяртання з Ірана зноў быў аддадзены ў арэнду, на гэты раз у «Бананц».

У пачатку 2012 года цікавасць да Едыгарана сталі праяўляць падмаскоўныя «Хімкі». 24 лютага 2012 года ён падпісаў кантракт з гэтым клубам. У чэрвені 2012 года пакінуў «Хімкі» і на кароткі час вярнуўся ў «Пюнік», але ўжо ў жніўні таго ж года стаў іграком ужгарадскай «Гаверлы», у якой правёў увесь сезон 2012/13. Улетку 2013 года перайшоў у «Кайрат», з якім двойчы выйграваў бронзавыя медалі чэмпіянату Казахстана.

У лютым 2015 года прыбыў на прагляд у мінскае «Дынама». 17 сакавіка 2015 года падпісаў кантракт з дынамаўцамі. У першай палове сезона 2015 быў асноўным апорным паўабаронцам каманды, але са жніўня страціў месца ў аснове і стаў з’яўляцца на полі толькі эпізадычна. У снежні 2015 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Дынама».

У студзені 2016 года вярнуўся на радзіму, стаўшы іграком «Алашкерта». Дапамог «Алашкерту» ўпершыню ў гісторыі выйграць чэмпіянат Арменіі, пасля двойчы паўтараў з клубам гэты поспех.

У ліпені 2019 года пакінуў «Алашкерт» у якасці свабоднага агента і перайшоў у сербскі клуб «Пролетар». Аднак, згуляў за яго толькі ў трох матчах і ў жніўні 2019 года вярнуўся ў «Алашкерт». У снежні 2019 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.

## Міжнародная кар’ера 
Гуляў за моладзевую зборную Арменіі. 2 лютага 2008 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Арменіі ў таварыскім матчы супраць Мальты.

## Трэнерская кар’ера 
З пачатку да лета 2020 года працаваў памочнікам галоўнага трэнера клуба «Севан».

## Дасягненні 
*   Чэмпіён Арменіі (7): 2006, 2007, 2008, 2009, 2016, 2017, 2018
*  Уладальнік Суперкубка Арменіі (3): 2007, 2008, 2016
*  Уладальнік Кубка Арменіі (2): 2009, 2019
*   Бронзавы прызёр чэмпіянату Казахстана (2): 2013, 2014
*  Уладальнік Кубка Казахстана: 2014
*   Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2015

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Футбалісты Арменіі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Арменіі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Пюнік
Катэгорыя:Ігракі ФК ПАС Хамадан
Катэгорыя:Ігракі ФК Урарту
Катэгорыя:Ігракі ФК Хімкі
Катэгорыя:Ігракі ФК Гаверла Ужгарад
Катэгорыя:Ігракі ФК Кайрат Алматы
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Алашкерт
Катэгорыя:Ігракі ФК Пролетар Нові-Сад
Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Арменіі
Любін

**Любін** (, ) — горад у Польшчы, адміністрацыйны цэнтр Любінскага павета Ніжнесілезскага ваяводства. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Любін. Займае плошчу 40,68 км². Насельніцтва 77 315 чалавек (на 2005 год).

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Зноскі 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка горада