open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мацьё Дэбюшы

**Мацьё Дэбюшы** (; нар. , Фрэтэн, Францыя) — французскі футбаліст, абаронца. Ігрок нацыянальнай зборнай Францыі (2011—2015).

## Клубная кар’ера 
### «Ліль» 
Мацьё з ранняга дзяцінства навучаўся ў юнацкай сістэме «Ліля», дзе правёў амаль 10 гадоў. Пасля чаго быў запрошаны ў асноўную каманду пасля зімовага перапынку ў чэмпіянаце Францыі сезона 2003/04. Ён атрымаў нумар 33. Яго дэбют за асноўную каманду адбыўся 31 студзеня 2004 года ў матчы супраць клуба «Мец», у рамках чэмпіянату Францыі.

### «Ньюкасл Юнайтэд» 
4 студзеня 2013 года Дэбюшы перайшоў у англійскі клуб «Ньюкасл Юнайтэд», падпісаўшы пяці з паловай гадовую дамову да лета 2018 года, за неназваную суму, але як паведамляецца за французскага абаронца англічане выплацілі 5,5 млн фунтаў стэрлінгаў. Мацьё дэбютаваў у складзе новага клуба 12 студзеня 2013 года ў матчы супраць «Норвіч Сіці». Свой першы гол за новы клуб забіў у гасцявым матчы супраць «Сандэрленда» 27 кастрычніка 2013 года, зраўняўшы лік пасля першага тайма, аднак клуб усё ж такі трываў паражэнне з лікам 2:1.

### «Арсенал» 
17 ліпеня 2014 года Дэбюшы падпісаў доўгатэрміновы кантракт з лонданскім «Арсеналам». Як мяркуецца, гэты трансфер каштаваў «кананірам» каля 12 млн фунтаў стэрлінгаў. У новым клубе Мацьё атрымаў кашулю з нумарам 2.

У складзе «Арсенала» Мацьё не здолеў замацавацца, саступіўшы месца асноўнага правага абаронцы Эктару Бельерыну. 1 лютага 2016 года было абвешчана аб пераходзе Дэбюшы ў «Бардо» на правах арэнды да канца сезона. Улетку 2016 года вярнуўся ў «Арсенал».

### «Сент-Эцьен» 
У студзені 2018 года, разарваўшы кантракт з лонданцамі, стаў іграком «Сент-Эцьена». Пазней стаў капітанам французскай каманды. Пакінуў «Сент-Эцьен» па заканчэнні сезона 2020/21.

### «Валансьен» 
У жніўні 2021 года далучыўся да клуба «Валансьен» з Лігі 2. Па заканчэнні сезона 2022/23 завяршыў кар’еру.

## Міжнародная кар’ера 
5 жніўня 2010 года Мацьё быў выкліканы ў асноўную зборную Ларанам Бланам, для ўдзелу ў таварыскім матчы супраць зборнай Нарвегіі 11 жніўня 2010 года.

2 кастрычніка 2011 года атрымаў чарговы выклік у зборную, паколькі правы абаронца французаў Бакары Санья напярэдадні матча атрымаў траўму. 7 кастрычніка Мацьё згуляў свой першы матч за Францыю ў гульні супраць зборнай Албаніі на «Стад дэ Франс», у якім французы перамаглі з лікам 3:0.

## Дасягненні 
 **Ліль**
* Чэмпіён Францыі: 2011
* Уладальнік Кубка Францыі: 2011
* Уладальнік Кубка Інтэртота: 2004

 **Арсенал**:
* Уладальнік Кубка Англіі: 2014
* Уладальнік Суперкубка Англіі (2): 2014, 2015

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Футбалісты Францыі
Катэгорыя:Ігракі зборнай Францыі па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Ліль
Катэгорыя:Ігракі ФК Ньюкасл Юнайтэд
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан
Катэгорыя:Ігракі ФК Бардо
Катэгорыя:Ігракі ФК Сент-Эцьен
Катэгорыя:Ігракі ФК Валансьен
Вітэнбергская культура

**Вітэнбергская культура** — археалагічная культура бронзавага веку, размешчаная ў Цэнтральнай Трансільваніі. Сфарміравалася як лакальны варыянт Усатаўскай культуры і змянілася культурай Ноўа. Названа па месцы раскопак каля ўзгорка Вітэнберг ля румынскага горада Сігішаара. Носьбіты культуры мелі гандлёвыя адносіны з мікенскай культурай. У пахаваннях выяўлены бронзавыя баявыя сякеры і булавы з каменнымі булавешкамі. Да 1964 годзе выяўлена 200 паселішчаў вітэнбергскай культуры. Кераміка прадстаўлена амфарамі з арнаментамі ў форме спіраляў і меандраў.

## Спасылкі 
* Культура вітэнберг 
* Бронзавы век 

Катэгорыя:Археалагічныя культуры Румыніі
Катэгорыя:Еўропа бронзавага веку
Войцех Шчэнсны

**Войцех Томаш Шчэнсны** (; нар. , , Польшча) — польскі футбаліст, брамнік італьянскага клуба «Ювентус» і нацыянальнай зборнай Польшчы. Сын былога брамніка зборнай Польшчы, Мацея Шчэнснага.

## Клубная кар’ера 
З’яўляецца выхаванцам клуба «Агрыкола» з Варшавы. Але ў 15 гадоў так уразіў сабой трэнераў «Легіі», што яны дазволілі яму трэніравацца ў іх лагеры. У 2006 годзе Шчэнсны перайшоў у «Арсенал». З’яўляючыся спачатку па сутнасці чацвёртым галкіперам клуба ў сезоне 2011/12 здолеў стаць асноўным брамнікам.

Улетку 2014 года склад «Арсенала» папоўніў калумбійскі брамнік Давід Аспіна, які пазней выцесніў Шчэнснага з асновы. Пасля набыцця «кананірамі» ў чэрвені 2015 года вопытнага Петра Чэха, Шчэнсны ўжо не меў шанцаў на месца ў складзе. 29 ліпеня 2015 года было абвешчана аб пераходзе Войцеха ў «Рому» на правах гадавой арэнды. У складзе «Ромы» стаў асноўным брамнікам. Улетку 2016 года арэнда была падоўжана яшчэ на адзін сезон.

У ліпені 2017 года перайшоў у «Ювентус».

## Міжнародная кар’ера 
У верасні 2009 года трэнер галоўнай нацыянальнай зборнай Польшчы трымаў Войцеха на прыкмеце перад матчамі з Паўночнай Ірландыяй і Славеніяй. Аднак, з-за таго што ніхто з трох галкіпераў зборнай не выпаў з абоймы дэбют быў адкладзены. 18 лістапада 2009 года Войцех здзейсніў паўнавартасны дэбют у таварыскім матчы з Канадай, выйшаўшы на замену на 46 хвіліне, і абараніўшы браму затым «на нуль»; матч скончыўся з лікам 1:0 на карысць палякаў.

## Дасягненні 
**«Арсенал»**:
* Уладальнік Кубка Англіі (2): 2014, 2015
* Уладальнік Суперкубка Англіі: 2014

**«Ювентус»**:
* Чэмпіён Італіі (3): 2018, 2019, 2020
* Уладальнік Кубка Італіі (2): 2018, 2021
* Уладальнік Суперкубка Італіі (2): 2018, 2020

## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Футбалісты Польшчы
Катэгорыя:Ігракі зборнай Польшчы па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан
Катэгорыя:Ігракі ФК Брэнтфард
Катэгорыя:Ігракі ФК Рома
Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус
Меандр (арнамент)

е, выкладзеная меандрам.]]
**Меа́ндр** () — вядомы яшчэ з часоў палеаліту і распаўсюджаны тып артаганальнага арнаменту. Бардзюр складзены з прамых вуглоў у бесперапынную лінію.

Атрымаў назву ад звілістай ракі Меандр (цяпер *Вялікі Мендэрэс*) у Малой Азіі (Эфес). Паводле Сенекі, рака Меандр «прадмет практыкаванняў і гульні для ўсіх паэтаў, віецца частымі лукавінамі, блізка падступае да ўласнага рэчышча і зноў паварочвае, не паспеўшы ўліцца ў саму сябе» (Сенека. Лісты да Луцылія CIV:15). У меандравай стужцы арнаменту старажытныя бачылі глыбокі магічны сэнс, яна адлюстроўвала цячэнне чалавечага Жыцця. Прамізна, прамы шлях сімвалізавалі дабрадзейнасць (там жа LXXM9-20; LXXXVIIM3; ср.: LXXIII:13-14). Меандр можа складацца толькі з прамых вуглоў.

У якасці арнаменту меандр часта ўжываўся ў этрускай і старажытнагрэчаскай, а затым старажытнарымскай, візантыйскай, раманскай архітэктуры на вазах, дробных прадметах побыту. Уключэнне ў меандр свастыкі пазначае прысутнасць у натуральных жыццёвых працэсах дадатковага фактару звышнатуральнай ласкі, якая ў выніку становіцца дамінуючай, арганізуючым вузлом кожнага адрэзка шляху. Такі меандр дагэтуль называецца ў Індыі nandavartaya (нандавартая), г.зн. «звіванне» або «круг шчасця».
Сустракаецца на Мезінскай палеалітычнай стаянцы.

Меандрам упрыгожваўся падол адзення, у архітэктуры ён выкарыстоўваўся ў рэльефах і фрызах. Меандр можна знайсці, напрыклад, на фрэсках *Вілы Містэрый* у Пампеях, прадстаўлены разнавіднасцю гэтага арнаменту — так званым *«падвойным меандрам»*. У Старажытнай Грэцыі меандр сімвалізаваў вечнасць, дасяганую аднаўленнем: старая істота, зменная маладой, становіцца тым самым несмяротнай; старая сутнасць памяншаецца, а новая разгортваецца.

## Разнавіднасці меандра 
## Гл. таксама 
* Алагрэк (арнамент)

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Арнамент
Супергросмайстар

**Супергросмайстар** — неафіцыйны тытул у шахматах, выкарыстоўваецца для абазначэння гросмайстраў экстра-класа, якія знаходзяцца ў верхняй частцы рэйтынгавага спісу пачынаючы з адзнакі 2700. Слова «супергросмайстар» увайшло ва ўжытак у 1990-х гадах. Адны з самых знакамітых супергросмайстраў: Гары&nbsp;Каспараў, Вішванатан Ананд і Уладзімір Крамнік. Рэйтынгу вышэй 2700 дасягала адзіная шахматыстка — Юдзіт Полгар (2735 у 2005 годзе).

## Гісторыя тэрміна 
У 1990-х гадах тэрмін «супергросмайстар» ужываўся ў дачыненні да гросмайстраў, якія мелі рэйтынг большы за 2600 і ўяўлілі у той час сусветную эліту. У рэйтынгу Эла на студзень 1995 года 60 ігракоў мела рэйтынг 2600 і вышэй, 9 з якіх 2700 і вышэй.

Прыблізна пачынаючы з ліпеня 2002 года, калі колькасць ігракоў, якія перавышаюць адзнаку 2600, стала большая за 100, выраз сталі ўжываць толькі да шахматыстаў, што маюць рэйтынг 2700 і вышэй. На ліпень 2010 года 37 гросмайстраў маюць рэйтынг 2700 і вышэй.

## Супертурніры 
Штогод праводзіцца шэраг турніраў, у якія запрашаюць толькі супергросмайстраў, за выключэннем некалькіх удзельнікаў краіны-гаспадыні. Да супертурніраў адносяцца турніры ў Вейк-ан-Зэе, Лінарэсе, Дортмундзе. Такія турніры праводзяцца па кругавой сістэме з невялікай колькасцю ўдзельнікаў (менш за 15), гуляюцца два кругі.

## Літаратура 
* *Полугаевский Л.* Алгебра званий. // «64 — Шахматное обозрение». — 1987. — № 6. — С. 6—7.
* *Белявский А.* У Стейница не поздно поучиться : Нелегкий выбор при возвращении к вершинам. // «64 — Шахматное обозрение». — 1997. — N 6. — С. 28—30.


Катэгорыя:Шахматныя званні
Белафіны

**Белафіны** — тэрмін, які выкарыстоўваўся з часоў Грамадзянскай вайны ў Фінляндыі (1918) да сярэдзіны 1940-х гадоў у савецкай прапагандзе, а пасля ў савецкай гістарычнай літаратуры і публіцыстыцы, і пазначаў як прадстаўнікоў кіруючага класа Фінляндыі і яго прыхільнікаў, якія перамаглі падчас Грамадзянскай вайны ў Фінляндыі, так і фінскія ўзброеныя сілы і дзяржаўна-палітычнае кіраўніцтва Фінляндыі, якія супрацьстаялі Савецкай Расіі і СССР падчас Савецка-фінскіх войнаў 1918—1920, 1921—1922, 1939—1940 і 1941—1944 гадоў .

Паводле меркавання некаторых сучасных даследчыкаў, тэрмін з’яўляецца наўмысным «вынаходствам» савецкай прапаганды. У прыватнасці, Леў Гудкоў лічыць, што па спосабе ўтварэння тэрмін з’яўляецца характэрнай для канспіралагічнай свядомасці кантамінацыяй негатыўнага кампанента (элемента семантыкі ) з нейтральным паняццем той групы, на якую накіравана ідэалагічная агрэсія. Аб’ядноўваючы такім чынам «белагвардзейцаў» з «фінамі» (а роўна палякамі, эстонцамі — у аналагічных канструкцыях «белапалякі», «белаэстонцы»), тэрмін выклікаў у памяці масавага слухача алюзіі часоў Грамадзянскай вайны і дазваляў уявіць напад на Фінляндыю як вызваленчы паход, а нацыянальную фінскую армію, якая супрацівіцца савецкаму ўварванню — як армію эксплуататараў, ворагаў уласнага працоўнага народа. Паводле меркавання Л. Д. Гудкова, рэальнай сэнсавай нагрузкі тэрмін не нёс і быў, па сутнасці, цалкам бессэнсоўным. Згодны з Львом Гудковым і Уладзімір Нявежын.

Паводле меркавання збіральніка савецкага лагернага фальклору Жака Расі, тэрмін «выдуманы савецкай прапагандай як шавіністычная лаянка, якая, тым не менш, не павінна была быць крыўднай для лаяльных фінаў (пар. „сіяніст“ замест „жыд“)».

Аднак у самой Фінляндыі, пачынаючы з Грамадзянскай вайны ў Фінляндыі 1918 года і да цяперашняга часу мае шырокае ўжыванне тэрмін «valkoiset» («белы тэрор»).

## Гл. таксама 
* Белыя
* Ахоўны корпус Фінляндыі, або Шуцкор
* Чырвоныя
* Чырвоная гвардыя (Фінляндыя)
* Белы рух

Катэгорыя:Расійска-фінскія адносіны
Катэгорыя:Прапаганда ў СССР
Катэгорыя:Ідэалагічныя клішэ
Катэгорыя:Савецкая гістарыяграфія
Мікола і Стэфан (каменны абразок)

**Мікола і Стэфан** — каменны абразок канца XII ст., знойдзены на Мінскім замчышчы. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі

## Апісанне 
Мікола і Стэфан выкананы ў рост. Над імі — паясная выява Спаса Эмануіла з распрасцёртымі рукамі. Мікола ў епіскапскім адзенні з Евангеллем у левай руцэ, Стэфан у дыяканскім адзенні з кадзілам у правай руцэ. Мадэліроўка твараў сакавітая, пластычная. Фігуры з вялікімі галовамі і некалькі паменшанымі тулавамі. Тып твараў, іх пластычная характарыстыка дазваляюць аднесці абразок да канца XII ст.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Мінскае замчышча
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:XII стагоддзе ў Мінску
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Каменныя абразкі
Энкалпіён

**Энкалпіён** () — невялікі каўчэжац прамавугольнай, круглай або крыжападобнай формы з выявай Ісуса Хрыста ці святых. 

## Прызначэнне 
Энкалпіёны насілі паўзверх адзення. Унутры энкалпіёна змяшчаліся часціцы асвячонай просвіры або мошчы святых, каб ахаваць чалавека ад розных напасцяў, асабліва ў далёкіх падарожжах або паходах.

Носіцца на шнурку ці ланцужку. Выкарыстоўваецца як узнагародны знак для ўзнагароджання епіскапаў пры пасвячэнні ў сан. У іканапісе энкалпіён малююць на святых архірэях — свяціцелях.

## Беларусь 
Літыя бронзавыя энкалпіёны знойдзены ў Друцку, Мінску, Полацку, Гродна, Навагрудку, Тураве, Магілёве, Брэсце, Мсціславе, а таксама на Маскавіцкім гарадзішчы каля Браслава. Значная частка іх, верагодна, зроблена ў Кіеве, але не выключана, што некаторыя створаны і мясцовымі майстрамі па кіеўскіх мадэлях. У больш позніх вырабах рэльеф меншы, а выявы амаль плоскія.

## Гл. таксама 
* Нагрудны крыж
* Нанедранік

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Крыж у хрысціянстве
Катэгорыя:Рэлікварыі
Катэгорыя:Хрысціянскія рэліквіі
Катэгорыя:Аблачэнне праваслаўнага і ўніяцкага духавенства
Пласцінка трыпціха з Ваўкавыска

**Пласцінка трыпціха з Ваўкавыска** — касцяная пласцінка ад трыпціха XII ст. з Ваўкавыска. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі.

## Апісанне 
Прамавугольная па форме пласцінка (даўжыня — 107 мм, шырыня — 46 мм) падзелена на паясы, у якіх змешчаны тры пагрудныя выявы: зверху архангел Гаўрыіл ці Міхаіл, пасярэдзіне, відаць, Пётр, унізе Юрый ці Пракопій. Фон, на якім размешчаны выявы, заглыблены на 2 мм. Выразная выява архангела, які нібы падаўся наперад. У яго прадаўгаваты твар, маленькі рот, шырока раскрытыя вочы, кароткія валасы ў выглядзе зігзагападобных завіткоў. Кісці рук непрапарцыянальна буйныя. На адваротным баку — рэльефны чатырохканцовы крыж падоўжаных прапорцый з медальёнамі на перакрыжаванні. На думку А. У. Банк, ваўкавыская пласцінка ўзнаўляе частку візантыйскага трыпціха са слановай касці. Па майстэрству апрацоўкі абразок крыху саступае візантыйскім узорам. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што ён мог быць зроблены ў старажытным Ваўкавыску мясцовым майстрам па візантыйскаму ўзору. Адчуваецца, што майстар добра валодаў інструментам, умела апрацоўваў матэрыял. Фігуры, жэсты, позы святых рытмічна ўзгоднены.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Ваўкавыска
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Купяціцкі крыж-энкалпіён

**Купяціцкі крыж-энкалпіён**, або **Купяціцкі абраз Маці Божай** — бронзавы крыж-энкалпіён з в. Купяцічы каля Пінска. Крыж шанаваўся як цудатворны абраз Маці Божай. Для яго была зроблена дарагая сярэбраная аправа. Абраз захоўваўся ў спецыяна пабудаванай царкве. У 1636 г. манахі Купяціцкага манастыра перасяліліся ў Кіеў і перанеслі з сабой энкалпіён, які быў змешчаны ў Сафійскім саборы.

## Апісанне 
Купяціцкі энкалпіён тыпалагічна адпавядае мадэлі, якая з'яўляецца найбольш характэрнай для кіеўскай металапластыкі XI-пач. XII ст. Яе выявы рэльефныя. На адной створцы змешчана распяцце з пагруднымі выявамі святых, на другой — Маці Божай з дзіцем, а ў медальёнах — бюсты мучанікаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Пінска
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Крыжы
Катэгорыя:Купяцічы
Катэгорыя:Цудатворныя абразы Багародзіцы
Барыс і Глеб (бронзавы абразок)

**Барыс і Глеб** — бронзавы абразок сяр. XII ст., знойдзены ў Копысі. Захоўваецца ў Вучэбнай лабараторыі музейнай справы гістарычнага факультэта БДУ.

## Апісанне 
Барыс і Глеб адлюстраваны ў поўны рост. У Барыса невялікія вусы, курчавыя падстрыжаныя валасы. У Глеба курчавыя локаны раскінуты па плячах. У правай руцэ Барыс і Глеб трымаюць перад грудзямі чатырохканечныя крыжы, у левай — мячы ў ножнах. Фігуры зграбныя. На галовах высокія шапкі, князі апрануты ў кафтаны, на нагах мяккія, без абцасаў боты. У гэтым абразку добра выяўлена засваенне кіеўскіх і візантыйскіх традыцый мясцовымі майстрамі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Копыся
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Украінская Прэм’ер-ліга

**Украінская Прэм’ер-ліга** () — першая па рангу футбольная ліга Украіны. Спаборніцтвы лігі праводзяцца пад патранажам аднайменнай арганізацыі. У турніры ўдзельнічаюць 16 каманд.

## Пераможцы 
### Геаграфія чэмпіёнаў Украіны па футболе 
Толькі тры каманды станавіліся чэмпіёнамі Украіны: «Дынама» Кіеў, «Шахцёр» Данецк і «Таўрыя» Сімферопаль. «Дынама» заваёўвала як мінімум срэбраныя медалі, а з сезона 1996/97 гэта ж адносіцца і да «Шахцёра», такім чынам з тых часоў гэтыя дзве каманды разыгрывалі паміж сабой чэмпіёнства і другое месца. Так было да сезона 2012/13, у якім «Дынама» заняла 3-е месца, а срэбраныя ўзнагароды заваяваў харкаўскі «Металіст». Па выніках сезона 2013/14 дынамаўцы ўпершыню апынуліся па-за прызавой тройкай.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт  

Катэгорыя:Футбол ва Украіне
Украіна
Мсціслаўскі крыж-энкалпіён

**Мсціслаўскі крыж-энкалпіён** — бронзавы крыж-энкалпіён 1230-х гг., знойдзены ў Мсціславе. На крыжы змешчаны надпіс «Пресвятая богородица, помогай!». Крыжы гэтага тыпу, адлітыя ў стандартнай форме, вядомы ў сотнях экземпляраў. Майстар зрабіў памылкі ў тэксце і забыўся выразаць іх у люстэркавым адлюстраванні.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Мсціслава
Катэгорыя:З’явіліся ў 1230-я гады
Катэгорыя:крыжы
Катэгорыя:1230-я ў Еўропе
Катэгорыя:XIII стагоддзе ў Беларусі
Лаўжанскае

**Лаўжанскае** — вадасховішча каля вёскі Морагі Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці. Пабудавана ў 1984 г. паводле праекта Белгіправодхоза. Наліўное, сезоннага рэгулявання, напаўняецца за кошт сцёку ракі Обаль. Паводле праекта прызначалася для акумулявання вясновага сцёку ракі Обаль з наступнай выпрацоўкай карыснага аб'ёму для развядзення сцёкаў жывёлагадоўчага комплексу і арашэнні імі сельгасугоддзяў, рыбаразвядзення.

Плошча воднага люстэрка — 0,23 км², даўжыня — 0,54 км, шырыня: найбольшая — 0,42 км, сярэдняя — 0,41 км; сярэдняя глыбіня — 5,1 м. Аб'ём: поўны — 1,2 млн м³, карысны – 1,01 млн м³. Ваганні ўзроўню вады да 4,5 м. 

Плошча вадазбору ракі Обаль у створы размяшчэння помпавай станцыі — 2095 км², адлегласць ад вусця — 40 км. Рэльеф вадазбору — сярэдне- і дробнаўзгорысты, разарана каля 27 %, лясістасць — 30%, забалочанасць — 10%.
Сярэдні гадавы сцёк за шматгадовы перыяд у створы гідравузла — 451 млн м³, падчас паводкі — 180 млн м³. Паводка прыходзіцца на сакавік—красавік. Жыўленне ракі — змешанае з перавагай снегавога.

У склад збудаванняў гідравузла ўваходзяць загараджальная дамба, помпавая станцыя, вадаспуск, вадавыпускі.
Загараджальная дамба — земляная, даўжынёй 1870 м, умацаванне верхавога адхону — за кошт травянога полага, максімальная вышыня плаціны — 10,7 м, шырыня плаціны па грэбні — 6,5 м.
Помпавая станцыя, якая служыць для напаўнення вадасховішча, — стацыянарная, абсталявана пяццю помпамі агульнай прадукцыйнасцю 0,30 м³/с.
Вадаспуск — тыпавы, дновы, трубчасты, дыяметрам 600 мм, разлічаны на пропуск максімальнага выдатку — 1,55 м³/с. 
Вадавыпускі (два) — дновыя, тыпавыя, трубчастыя, дыяметрам 600 і 200 мм, даўжыня кожнага 90 м, разлічаны на пропуск выдатку вады — 1,30 м³/с і 0,2 м³/с адпаведна.

Вадасховішча не выкарыстоўваецца, мае патрэбу ў рэканструкцыі. 

## Літаратура 
* *Калінін М. Ю.* Вадасховішчы Беларусі (дапаможнік). — Мінск, 2005. — 182 с. 
* 

Катэгорыя:Вадасховішчы Віцебскай вобласці
Катэгорыя:Вадасховішчы Шумілінскага раёна
Абразок са святым з Турава

**Абразок са святым з Турава** — свінцовы абразок XIII стагоддзя, знойдзены пры раскопках у Тураве. 

## Апісанне 
На абразку змешчаны святы з раздвоенай барадой, з кнігай у руках. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што гэта адлюстраванне Кірылы Тураўскага, зробленае мясцовым майстрам у XIII ст..

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Турава
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Loomio

**Loomio** (*Луміа*) — гэта праграмнае забеспячэнне, якое дапамагае ў прыняцці рашэнняў групай. Луміа выкарыстоўвае , якія былі папулярныя падчас руху Захапі Уол-стрыт, але дазваляе групе інтэрпрэтаваць іх як для яе зручней. Карыстальнікі Луміа ініцыююць дыскусіі і высоўваюць прапановы. Падчас дыскусій над прапановамі група атрымлівае адваротную сувязь, адлюстраваную на кругавой дыяграме.

Сістэма пабудавана групай распрацоўшчыкаў, ядро якой знаходзяцца ў Уэлінгтане, Новая Зеландыя. Луміа пабудавана на прынцыпах свабоднага праграмнага забеспячэння. Распрацоўшчыкі гэтага праекту раскіданы па ўсяму свету.

## Гісторыя 
Вытокі Луміа ляжаць у сусветным руху Акупай. Пасля гэта сістэма развілася ў праект сацыяльнага прадпрымальніцтва.

## Прынцып працы 
Луміа пабудавана на канцэпцыі групы. Групы — гэта самая высокаарганізаваная структура ў Луміа. Групы ствараюцца карыстальнікамі сістэмы, складаюцца з іншых карыстальнікаў, якія атрымалі дазвол на ўдзел у групе. Групы могуць быць прыватныя і публічныя. Дазваляецца наладжваць публічнасць і прыватнасць груп згодна патрэб карыстальнікаў.

Члены групы могуць ствараць дыскусіі для абмеркавання розных тэм. Падчас дыскусіі сябры групы могуць пакідаць каментары і ствараць прапановы.

Прапановы чакаюць адваротнай сувязі астатніх удзельнікаў групы. Кожны ўдзельнік можа падтрымаць, не падтрымаць, устрымацца або заблакаваць прапанову. Блакаванне прапановы — гэта найбольш моцная форма нязгоды.

## Фінансаванне 
Луміа распрацоўваецца па мадэлі свабоднага праграмнага забеспячэння. Як вынік, Луміа фінансуецца праз дагаворы з урадам, бізнесам, таксама залежыць ад ахвяраванняў карыстальнікаў.

## Выкарыстанне 
Луміа выкарыстоўваецца Уэлінгтанскім Гарадскім Саветам для грамадзянскіх слуханняў.

Пірацкая партыя Грэцыі выкарыстоўвае ў Луміа  461 групу, пакрывае 18 федэральных аддзелаў, 13 рэгіёнаў Грэцыі, 23 прэфектуры, сотні акругаў і муніцыпалітэтаў.

Луміа атрымала перамогу на MIX Prize Digital Freedom Challenge у красавіку 2014 года.

## Глядзець таксама 
* Праграмы для сумеснай працы
* Дарадчая дэмакратыя
* Электронная дэмакратыя
* Электронны ўдзел
* Сістэмы падтрымкі калектыўных рашэнняў
* Анлайн кансультацыі
* Анлайн абмеркаванні
* Публічная сфера

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт
* Гітхаб рэпазіторый

Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне
Катэгорыя:Праграмы для прыняцця рашэнняў
Пячатка Ізяслава Яраславіча

**Пячатка Ізяслава Яраславіча** — пячатка з Ваўкавыска, якая належала старэйшаму сыну Яраслава Мудрага Ізяславу (у хрышчэнні Дзмітрыю), які княжыў ў сяр. XI ст. у Тураве, а пасля смерці бацькі ў 1054 годзе стаў вялікім князем кіеўскім.

## Апісанне 
На адным баку пячаткі (дыяметр 25 мм) — чатырохпялётскавая разетка, на другім — фігурка чалавека ў рост, магчама князя. На яго галаве карона, у правай руцэ дзіда, у левай — шчыт. На пячатцы надпіс «Дімітріос» (Дзмітрый) — кананічнае імя Ізяслава Яраславіча.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Ваўкавыска
Катэгорыя:З’явіліся ў XI стагоддзі
Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты
Катэгорыя:Пячаткі
Катэгорыя:Беларуская сфрагістыка
Пячатка Сафіі

thumb|Пячатка Сафіі, маці Еўфрасінні Полацкай

**Пячатка Сафіі** — пячатка сярэдзіны XII стагоддзя. Рэдкі ўзор жаночых пячатак на Русі.

## Апісанне 
Матрыцы выраблены з вялікім майстэрствам. На адным баку (аверсе) — выява Святой Сафіі (патронкі нейкай Сафіі, меркаванай маці Ефрасінні Полацкай), на другім (рэверсе) — Святога Георгія (патрона нейкага Георгія, меркаванага бацькі Ефрасінні — Святаслава Усяславіча).

## Гл. таксама 
* Пячатка Ефрасінні Полацкай

## Літаратура 
* 
* *Жуков И. А.* О новых находках вислых печатей княгини Софии (Евдоксии) — жены витебского князя Святослава (Георгия) Всеславича // Третьи научные чтения памяти профессора Валентина Наумовича Рябцевича (1934—2008). Тезисы докладов. Минск, 16-18 мая 2018 г.; Таксама шырэйшая публікацыя гэтага самага дакладу ў іншым выданні тут.

Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Беларуская сфрагістыка
Катэгорыя:Полацкае княства
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Свірэпавы алей

**Свірэ́павы алей** — тлусты алей, атрымліваемы з насення свірэпіцы.

Свірэпавы алей мае зеленавата-буры колер. Паўвысыхальны алей. Утрымлівае ў сабе 31—47 % па масе трыгліцэрыдаў ненасычанай эрукавай кіслаты. Шчыльнасць 918 кг/м³. Застывае пры тэмпературы −8 °С. Не раствараецца ў вадзе, этаноле і метаноле.

Выкарыстоўваецца ў вытворчасці пакосту, алкідных смол і мыла, складнік змазачных матэрыялаў. Рафінаваны свірэпавы алей — харчовы прадукт.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэпа
Катэгорыя:Харчовыя алеі
Пячатка Ефрасінні Полацкай з Ноўгарада

справа|300пкс|thumb|Пячатка Ефрасінні Полацкай
**Пячатка Ефрасінні Полацкай** — віслая пячатка з верагоднай выявай Святой Ефрасінні, выяўленая на Рурыкавым гарадзішчы ў Ноўгарадзе. Знаходка кажа пра пэўны ўдзел князёўны-ігуменні ў палітычным жыцці Полацкага княства.

У час раскопак у 2015 годзе каля Спаскай царквы ў Полацку знойдзена яшчэ адна віслая пячатка Ефрасінні Полацкай. Пасля выяўлення гэтай знаходкі прыналежнасць полацкай святой пячаткі з Ноўгарада была пастаўлена пад сумненне.

## Апісанне 
Галоўнай прыкметай для вызначэння прыналежнасці пячаткі паслужыў надпіс, які размяшчаецца вакол выявы Св. Ефрасінні: «Г[оспод]и, помози рабе своеи Ефросини нарецаемои». На іншым баку змешчана кампазіцыя Праабражэння, якая налічвае пяць фігур, цэнтральнае месца ў кампазіцыі займае Хрыстос, па баках — прарокі Ілья і Маісей, ля ног — апосталы Якаў, Ян, Пётр. Пячатка адціснута на невялікім свінцовым кружку дыяметрам да 20 мм.

## Гл. таксама 
* Пячатка Сафіі

## Літаратура 
* 
* Штыхов, Г. В. Древний Полоцк (IX—XIII вв.) / Г. В. Штыхов. — Минск : «Наука и техника», 1975. — 136 с., ил. стар. 115

Катэгорыя:Ефрасіння Полацкая
Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Ноўгарада
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Беларуская сфрагістыка
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
A Ліга Літвы

**А Ліга** () — найвышэйшы дывізіён чэмпіянату прафесійных футбольных клубаў Літвы. 
Праводзіцца з 1922 года, у перыяд з 1945 па 1989 гады наймацнейшыя клубы Літоўскай ССР — «Жальгірыс» (Вільнюс), «Атлантас» (Клайпеда) і «Інкарас» (Каўнас) — удзельнічалі ў чэмпіянаце СССР.

У 1991 годзе была адроджана Федэрацыя футбола Літвы, стаў праводзіцца нацыянальны чэмпіянат. 
Да 1999 года чэмпіянат праводзіўся па сістэме «восень — вясна» у 2 круга, з 1999 года чэмпіянат праводзіцца па сістэме «вясна — восень» у 4 круга, 2020 – 6.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Футбол у Літве
Літва
Экстракляса

**Экстракляса** — спаборніцтва паміж прафесійнымі футбольнымі клубамі Польшчы, найвышэйшае ў польскай сістэме футбольных ліг. Пераможца Экстраклясы аб’яўляецца **чэмпіёнам Польшчы па футболе**.

## Гісторыя 
### Стварэнне польскай футбольнай лігі 
У снежні 1926 года ў Варшаве адбылася сустрэча прадстаўнікоў шэрагу польскіх клубаў. Мэтай гэтай сустрэчы было абмеркаванне магчымасці стварэння прафесійнай лігі па футболе. Невядома, хто прыдумаў ідэю лігі. На сустрэчы было прынята рашэнне, што ліга — больш практычны варыянт правядзення чэмпіянату, чым двухступеньчаты фармат рэгіянальных гульняў і выніковы нацыянальны фінал, якія практыкаваліся да гэтага часу.

Да жаху прадстаўнікоў клубаў, ФФП не спадабалася ідэя лігі і Асацыяцыя хацела сарваць яе утварэнне. Тым не менш, аказалася, што практычна ўсе, акрамя аднаго з польскіх клубаў, падтрымалі гэтую ідэю. Рашэнне аб стварэнні лігі было прынята незалежна ад Федэрацыі футбола. У канцы лютага 1927 года на пасяджэнні Федэрацыі футбола Польшчы ў Варшаве яе службовыя асобы адкрыта выступілі супраць фарміравання лігі, але клубы, падтрыманыя генераламі з польскай арміі (якая пасля майскага перавароту 1926 года гуляла ключавую ролю ва ўсіх аспектах грамадскага жыцця), прыступілі да фарміравання лігі. Стварэнне Лігі было абвешчана 1 сакавіка 1927 года.

### Чэмпіёны Экстраклясы 
*Звесткі прыведзеныя па выніках сезона 2022/23.*

**Тлустым** вылучаны каманды, якія прымаюць удзел у Экстраклясе ў сезоне 2022/23.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 
* 90minut.pl 

Катэгорыя:Футбол у Польшчы
Польшча
Пячатка епіскапа Дыянісія

**Пячатка епіскапа Дыянісія** — віслая імянная пячатка полацкага епіскапа Дыянісія (пам. у 1183 годзе), знойдзеная ў 1954 годзе ў Ноўгарадзе.

## Апісанне 
На адным боку пячаткі выява Маці Божай Аранты — традыцыйная эмблема царквы. Але калі на пячатцы аднаго з папярэднікаў Дыянісія, полацкага епіскапа Міны, дамінавала выява тэзаіменнага святога Міны, то на пячатцы Дыянісія —  выява Багародзіцы, што, верагодна, сведчыць пра павышэнне палітычнага статусу епіскапа ў Полацку. На іншым боку грэчаскі надпіс «SjragiV Duonisiou episkopou Pulotzhskou», г.зн. «Пячатка Дыянісія, епіскапа Полацка».

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Пячаткі
Пячатка з выявай Маці Божай і архангела Міхаіла

**Пячатка з выявай Маці Божай і архангела Міхаіла** — пячатка, знойдзеная ў 1962 годзе пры раскопах Верхняга замка ў Полацку. На адным боку адлюстравана ў поўны рост Маці Божая Агіасарытыса, на іншым — выява архангела Міхаіла. Адлюстраванне Маці Божай у поўны рост з'яўляецца рэдкім прыкладам у старажытнарускай сфрагістыцы.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Катэгорыя:Верхні замак (Полацк)
Катэгорыя:Пячаткі
Пячатка епіскапа Міны

**Пячатка епіскапа Міны** — пячатка XII ст., якая належала полацкаму епіскапу Міне. На адным боку пагрудная выява тэзаіменнага Святога Міны, справа ад якой знаходзяцца рэшткі неразборлівага калончатага надпісу, вакол — кропкавы абадок. На іншым боку — надпіс «Дьнъслово» у тры радкі, вакол таксама кропкавы абадок.

## Літаратура 
* Штыхов, Г. В. Древний Полоцк (IX—XIII вв.) / Г. В. Штыхов. — Минск : «Наука и техника», 1975. — 136 с., ил.

## Спасылкі 
* В.Л.Янин, П.Г.Гайдуков Древнерусские вислые печати, зарегистрированные в 2000 гг.

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:Пячаткі
Добра (Заходнепаморскае ваяводства)

**Добра** () — горад у Польшчы, уваходзіць у склад Лабэзскага павета Заходнепаморскага ваяводства. Сядзіба вяскова-гарадской гміны Добра.

Адлегласць па прамой паміж гарадамі Добра — Мінск 851 км, да Варшавы — 459 км.

Насельніцтва — 2 355 жыхароў (2014 год).
Nizkiz

**«Nizkiz»** — беларускі рок-гурт, які выконвае песні на рускай і беларускай мовах. Створаны ў 2008 годзе ў Магілёве. Першы беларускі гурт, які выдаў альбом у лічбавым фармаце 3plet.

У студзені 2024 года былі затрыманы трое ўдзельнікаў групы, якія жылі ў Беларусі: Аляксандр Ільін, Сяргей Кульша, Дзмітрый Халяўкін. Спачатку ўдзельнікаў групы асудзілі па адміністрацыйным артыкуле аб распаўсюджванні «экстрэмісцкіх матэрыялаў», а потым за ўдзел у пратэстах іх прысудзілі да 2,5 года «хатняй хіміі» і ўнеслі ў спіс «экстрэмістаў».

## Дыскаграфія 
### Студыйныя альбомы 
* 2012, «Nizkiz»
* 2014, «Guantanama» у фармаце 3plet
* 2015, «Лірика»
* 2017, «Синоптик»
* 2019, «Сомнамбула»

### Сінглы 
* 2013, сінгл «Держи»
* 2013, сінгл «Guantanama»
* 2014, сінгл «Цяпер i далей»
* 2015, сінгл «Цемра» 
* 2016, сінгл «Миражами»
* 2017, сінгл «Здесь» 
* 2018, сінгл «Интроверт»
* 2018, сінгл «Люстэрка»
* 2019, сінгл «Немею»
* 2020, сінгл «Правілы» 
* 2021, сінгл «Блізка»

## Відэаграфія 
* 2013, Это Я Сам
* 2015, Лирика
* 2018, Небяспечна
* 2018, Люстэрка
* 2019, Интроверт
* 2019, Немею
* 2019, Полночь (lyrics video)
* 2020, Правілы (lyrics video)
* 2020, Правілы
* 2021, Блізка

## Склад 
* Дзмітрый Халяўкін — барабаны
* Леанід Несцярук — гітара
* Аляксандр Ільін — спеў
* Сяргей Кульша — бас

## Узнагароды 
* 2012, Пераможцы конкурсу «Rock Smena», арганізаванага гуртом Lumen і кампаніяй Sennheiser,
* 2013, прэмія «Еўрарадыё» за лепшы сінгл 2013 года
* 2012, прэмія «Ultra-Music Awards 2012» у намінацыі «Дэбют года»
* 2012, прэмія Радио ОНТ у намінацыі «Дэбют года»,
* 2012, прэмія «Rock Profi» у намінацыі «Дэбют года».
* 2014, 1-е месца і прыз сімпатыі гледачоў у конкурсе «X-star»

## Фестывалі 
* 2012, Мотомалоярославец
* 2012, Соседний Мир
* 2013, Живой Рок
* 2013, Соседний Мир
* 2014, Wake Up & Live festival
* 2014, Men’s & Women’s Health Fest
* 2014, Живое небо Браслава
* 2014, Дружба festival
* 2014, Басовішча
* 2014, Фонари
* 2014, Men’s Fest
* 2015, Рок-Иммунитет
* 2015, Шокофест
* 2015, Воздух
* 2015, Живое небо Браслава
* 2015, Дружба festival
* 2015, Новополоцк — город без наркотиков
* 2016, Рок-Иммунитет
* 2016, Рок за Бобров
* 2016, LIDBEER — Фестываль хмелю, солада і вады.
* 2018, Наш дзень
* 2018, ATLAS WEEKEND
* 2018, Viva Braslav
* 2018, LIDBEER — Фестываль хмелю, солада і вады.

## Зноскі
Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі
Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2008 годзе
Катэгорыя:Культура Магілёва
Пячатка з выявай Святога Дзмітрыя і Маці Божай

**Пячатка з выявай Святога Дзмітрыя і Маці Божай** — свінцовая пячатка памерам 30 мм, знойдзеная ў Пінску. На адным боку змешчаны бюст Святога Дзмітрыя з дзідай каля правага пляча і шчытом у левай руцэ. На адваротным боку — бюст Маці Божай Аранты тыпу «Непарушная сцяна». Падобныя пячаткі даволі распаўсюджаны, але дакладна не вядома каму яны належалі.

## Літаратура 
* 
* Міралюбаў Б. В. Пінская віслая пячатка. - Помнікі гіст. і  культ. Беларусі, 1975, №4.

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Пінска
Катэгорыя:Пячаткі
Тадэвуш Бой-Жаленскі

**Тадэвуш Бой-Жаленскі** (; , Варшава — , Львоў) — польскі паэт, сатырык, пісьменнік, літаратуразнаўца, тэатральны крытык, лекар. Удзельнік  і ПЭН-клуба.

## Жыццяпіс 
Нарадзіўся ў сям’і кампазітара Уладыслава Жаленскага. У 1906 прылучыўся да польскага літаратурнага кабарэ «» пісаў сатырычныя тэксты, выданыя пазней — у 1911 — пад назваю «Слоўкі» ().

Вучыўся ў Ягелонскім універсітэце.

У час Першай сусветнай вайны працуе лекарам. З 1919 году пісаў тэатральныя рэцэнзіі для кракаўскага часопіса «» (). Ад 1922 года зноў жыве ў Варшаве.

)]]

Пераклаў з французскай мовы на польскую значны рад твораў розных аўтараў, у тым ліку п’есы Мальера, Расіна, Марыво, працы Франсуа Вілона, Вальтэра, Паскаля, Мантэск’ё, Лакло, Брантома, Дэні Дзідро, Мантэня, Русо, Бальзака, Стэндаля, Пруста. Стварыў «Бібліятэку Боя» — блізка як 100 тамоў французскіх перакладаў.

У тыднёвіку «Wiadomości Literackie» выступаў з палітычнымі творамі. Звярнуў увагу на празмерны ўплыў каталіцтва на жыццё палякаў.

У верасні 1939 — пасля таго, як пачалася Другая сусветная вайна — выехаў у Львоў.
Савецкай уладай прызначаны кіраўніком на кафедру гісторыі французскай літаратуры Львоўскага ўніверсітэта. Публікаваў артыкулы ў газеце «Czerwony Sztandar».
19 красавіка 1939 падпісаў зварот польскіх пісьменнікаў, прывітаўшы далучэнне Заходняй Украіны да УССР. У снежні 1940 працуе над трохтомным падручнікам польскай літаратуры.

Пасля захопу Львова нямецкім гітлераўскім войскам — ноччу з 3 на 4 ліпня 1941 — знішчальная група пад кіраўніцтвам К. Шонгарта, праводзячы знішчэнне польскай інтэлегенцыі, арыштавала Бой-Жаленскага разам з прафесарам Янам Грэкам і яго жонкай. У тую ж ноч ён быў расстраляны. Месца пахавання невядомае.

## Беларускія пераклады 
Творы Боя перакладаў на беларускую мову Максім Танк.

## Літаратура 
* Józef Hen, *Błazen — wielki mąż. Opowieść o Tadeuszu Boyu-Żeleńskim*, wyd. Iskry.
* *Boy we Lwowie*, red. Barbara Winklowa, Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 1992.
* Henryk Markiewicz, *Boy-Żeleński*, wyd. Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001, seria *A to Polska właśnie*.
* Wojciech Natanson, *Boy-Żeleński* , Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1983.

Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы
Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з французскай мовы
Катэгорыя:Эсэісты Польшчы
Катэгорыя:Эсэісты паводле алфавіта
Катэгорыя:Сябры Польскай акадэміі літаратуры
Катэгорыя:Члены ПЭН-клуба
Катэгорыя:Пакараныя смерцю пісьменнікі
Катэгорыя:Расстраляныя
Пячатка Усевалада Яраславіча

**Пячатка Усевалада Яраславіча** — свінцовая віслая пломба-пячатка першай паловы XI ст., якая належала сыну Яраслава Мудрага князю тураўскаму і вялікаму князю кіеўскаму Усеваладу Яраславічу (1030—1078), у хрышчэнні — Андрэю. Пломба-пячатка як артэфакт сведчыць пра палітычныя сувязі Полацка з Кіеўскай Руссю, адносіцца да рэдкіх помнікаў сфрагістыкі. Захоўваецца ў Нацыянальным Полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку ў калекцыі археалагічных знаходак, якая ўнесена ў Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

## Гісторыя 
Знойдзена на тэрыторыі Верхняга замка ў 1978 г. каля ўсходняй сцяны Сафійскага сабора на глыбіні двух метраў ад паверхні, пад час працы археалагічнай экспедыцыі Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам кандыдата мастацтвазнаўства Валянціна Аляксандравіча Булкіна.

## Апісанне 
Выраб мае круглую форму дыяметрам 30 мм, на адным баку ў абрамленні кропкавага абадка — паясная выява святога апостала Андрэя Першазвананага з доўгімі валасамі, барадой, з кропкавым німбам вакол галавы, правая рука святога ў бласлаўляльным жэсце, злева, каля пляча — посах з крыжам у жамчужным абрамленні. Па баках ад выявы — вертыкальныя надпісы грэчаскімі літарамі. На адваротным баку ў абрамленні кропкавага абадка — надпіс у пяць радкоў грэчаскімі літарамі.

## Літаратура 
* Археалогія і нумізматыка Беларусі. Энцыклапедыя. Мн., «Беларуская энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі.- 1993.- С. 506,528.
* Булкін В. А. Кіеўская пячатка ў Полацку// Помнікі гісторыі і культуры Беларусі.-1979, № 4.- С.19-20
* Трофимов А. И. О датировке полоцкой печати Всеволода Ярославича// Гербоведъ. Издаваемый Русской Геральдической Коллегией. — М.,1997.- С. 18-23
* Янин В. Л. Актовые печати древней Руси Х-ХV вв. В двух томах Т.1. Печати Х — начала ХII в. — М.: Наука,1970.- С.15-16,168-170,250-251

## Спасылкі 
*Гісторыка-культурныя каштоўнасці 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Полацка
Катэгорыя:З’явіліся ў XI стагоддзі
Катэгорыя:Пячаткі
Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка
Катэгорыя:Верхні замак (Полацк)
Іван Аляксандравіч Матыль

**Іван Аляк­санд­ра­віч Матыль** (, в. Дуброўскія Ко­ха­наў­ска­га ра­ё­на, цяпер  Ві­цеб­скай воб­лас­ці — ) — беларускі журналіст, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў савецкага падполля і партызанскага руху на тэрыторыі  Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў ся­лян­скай сям’і. Скон­чыў двух­га­до­вае Ар­шан­скае пед­агагічнае ву­чы­лішча. З 1932 года ў жур­на­ліс­ты­цы. Скончыў Мінск­і ін­сты­ту­т журналіс­тыкі (1941). Падчас 2-й сусветнай вайны, ра­шэн­нем ЦК ЛКСМ БССР, у 1942 годзе І. Ма­тыль закінуты ў тыл пра­ціў­ні­ка на тэрыторыю Беларусі. Кіраваў Магілёўскай аб­лас­ной падпольнай кам­са­моль­скай ар­га­ні­за­цы­яй. У сакавіку 1944 года, пасля смер­ці Мі­хаіла Ба­раш­ка­ва, за­цвер­джа­ны на пасаду галоўнага рэдактара падпольнай «Чырвонай змены». Рэдакцыю «Чырвонай змены» І. Матыль узначальваў пэўны час і ў паваенныя гады, правёў вя­лі­кую ра­бо­ту па ства­рэн­ні аўтарскага калектыву, навучанні рэ­дак­цый­ных кад­раў.

## Узнагароды 
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны»
* Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

## Літаратура 
* *Бараноўскі Я.* Тры «Звязды»  // «Звязда» № 123 (27733), 3 ліп. 2014. — С. 5.

Катэгорыя:Галоўныя рэдактары газеты «Чырвоная Змена»
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Партызану Айчыннай вайны»
Наверша з Ваўкавыска

**Наверша з Ваўкавыска** — наверша ад трона, знойдзенае на дзядзінцы Ваўкавыска. Гэты высокамастацкі выраб быў зроблены ў Паўднёвай Германіі і датуецца другой паловай XII — пачаткам XIII ст. Захоўваецца ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі

## Апісанне 
Наверша вышынёй 38 мм выразана з маржовай косці ў выглядзе скульптурнай галавы льва. У льва вельмі застрашальны выгляд. У раскрытай пашчы звер трымае немаладога чалавека, апранутага ў багатае адзенне, характэрнае для заходнееўрапейскай арыстакратыі XI—XII стст. З тыльнага боку львінай галавы — выява маладога феадала, які сядзіць на троне. Ён апрануты ў такое ж самае адзенне, як і чалавек у пашчы льва. Адна і тая ж асоба паказана ў розныя перыяды жыцця. У тэраталагічнай арнаментыцы Захаду леў-антрапафаг ідэнтыфікуецца з д'яблам. Абедзве выявы звязваюцца адной ідэяй аб марнасці ўсяго зямнога.

1998. Stamp of Belarus 0291.jpg|Касцяное наверша на марцы Беларусі. 1998
Навершша. XII-XIII ст. Шведская гара, Ваўкавыск (01).jpg|Пярэдні бок
Навершша. XII-XIII ст. Шведская гара, Ваўкавыск (02).jpg|Тыльны бок

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Германіі
Катэгорыя:Гісторыя Ваўкавыска
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:З’явіліся ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь
Вышэйшая ліга Латвіі

**Вышэйшая ліга Латвіі** () — серыя спартыўных спаборніцтваў па футболе, які праводзіцца ў Латвіі. Першы чэмпіянат быў праведзены ў 1927 годзе. Арганізацыяй і правядзеннем спаборніцтвы займаецца Латвійская футбольная федэрацыя. Яшчэ адна назва турніру — **Вышэйшая ліга Optibet** (), бо галоўным спонсарам лігі з 2019 года з’яўляецца прадпрыемства *Optibet*.

## Гісторыя 
Першы чэмпіянат Латвіі па футболе адбыўся ў 1922 годзе, калі чэмпіёнам стаў рыжскі «Кайзервальд». У 1927 годзе была створана Вышэйшая ліга, а першымі чэмпіёнамі лігі стала ліепайская «Алімпія», якая ўтрымлівала гэты тытул яшчэ два сезона. А ў 1930 і 1931 годзе чэмпіёнам Вышэйшай лігі станавіўся рыжскі ФК.

З 1992 года, калі Латвія вярнула незалежнасць, 13 раз запар чэмпіёнам станавіўся «Сконта», у 2005 годзе серыю перамог перапыніў ліепайскі «Металург». З 2006 па 2008 гады чэмпіёнам з’яўляўся «Вэнтспілс», у 2009 годзе чэмпіёнам стаў ліепайскі «Металург», у 2010 годзе чэмпіёнам у 14-ы раз стаў «Сконта». У 2011 годзе тытул зноў вярнуў «Вэнтспілсу».

### 1991 
Некаторыя выданні і публіцысты адносяць чэмпіянат 1991 да паўнавартаснага чэмпіянату Латвіі па футболе. Але, па-першае, незалежнасць была атрымана 22 жніўня 1991 года (а чэмпіянат пачаўся вясной), а, па-другое, усе самыя моцныя каманды ў ім не ўдзельнічалі — рыжская «Пардаўгава» гуляла ў Першай саюзнай лізе, а елгаўскі РАФ — у 6-й зоне Другой лігі.

## Фармат 
10 клубаў Вышэйшай лігі на працягу сезона праводзяць па чатыры гульні з кожным іншым клубам (па дзве гульні дома і ў гасцях) — усяго кожны клуб праводзіць па 36 гульняў, усяго запланавана 180 гульняў. Восем першых па выніках турніру каманд гарантуюць сабе месца ў Вышэйшай лізе. Апошняя каманда вылятае ў Першую лігу, яе месца займае чэмпіён Першай лігі. Яшчэ адно месца разыгрываецца ў пераходных гульнях паміж 9-й камандай Вышэйшай лігі і 2-й камандай Першай лігі.

## Спасылкі 
* [Http://www.lff.lv/ Сайт Латвійскай футбольнай федэрацыі] 
* [Http://synottipvirsliga.lv/ Сайт Лігі]  
* [Http://www.arhiv-golov.narod.ru/#latvia Чэмпіянат Латвіі на сайце «Архіў галоў»] 

Катэгорыя:Футбол у Латвіі
Латвія
Прымейра-ліга Партугаліі

**Прымейра-ліга** () — турнір сярод прафесійных футбольных клубаў Партугаліі, разыгрываецца з 1934 года, калі ў спаборніцтве прыняло ўдзел 8 каманд. У сезоне 2022/23 удзельнічае 18 каманд.

З сезона 2008/09 да 2015 года вышэйшы футбольны дывізіён Партугаліі называўся **«Ліга ЗОН Сагрыш»** () па назве галоўнага фундатара турніру — піваварнай кампаніі **«Sagres»**. З 2015 года ліга вядомая як **«Ліга НОС»** ()

## Імёны фундатараў для сезонаў 
* 2002—2005: SuperLiga GalpEnergia
* 2005—2006: Liga betandwin.com
* 2006—2008: bwinLIGA
* 2008—2010: Liga Sagres
* 2010—2014: Liga ZON Sagres
* 2015—2018: Liga NOS

## Чэмпіёны 
За 80 розыгрышаў ўсяго толькі 5 клубаў станавіліся чэмпіёнамі Партугаліі: гэта «Порту», «Бенфіка», «Спортынг» Лісабон, «Белененсіш» і «Баавішта», прычым на рахунку апошніх двух клубаў ўсяго па адным тытулу.

## Пераможцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Футбол у Партугаліі
Партугалія
Бельгійская Про Ліга

**Бельгійская Про Ліга**, таксама **Ліга Жупіле** () — чэмпіянат прафесійных футбольных клубаў Бельгіі. Спонсарам чэмпіянату выступае піваварная кампанія InBev, штаб-кватэра якой знаходзіцца ў бельгійскім горадзе Лёвен. Чэмпіянат носіць імя адной з піўных марак, якія належаць **InBev**.

Чэмпіянат праводзіцца з 1895 года. У сезоне 2008/09 адбылася змена колькасці ўдзельнікаў чэмпіянату, яна была паменшана з 18 да 16. З 2020 года зноў удзельнічаюць 18 каманд.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Футбол у Бельгіі
Бельгія
Касцяныя пласціны з Мсціслава

**Касцяныя пласціны з Мсціслава** — касцяныя пласціны для калчана, знойдзеныя ў Мсціславе.

## Апісанне 
Касцяныя пласціны ўпрыгожаны дасканала выкананай пляцёнкай і іншым дэкорам геаметрычнага характару, зробленым у нізкім рэльефе. Такі дэкор мог быць выкананы толькі майстрам высокай кваліфікацыі. Гэта больш працаёмкая тэхніка, чым гравіраванне. Акрамя ўжо згаданай пляцёнкі на адной з пласцін выгравіравана нейкая двухгаловая пачвара — характэрны ўзор тэраталагічнага («звярынага») стылю, які атрымаў пашырэнне ў XI—XIII стст. у дэкоры прадметаў побыту пануючых класаў. Адлюстраванне розных пачвар, жывёл і птушак з'яўлялася асаблівай адзінкай храбрасці, моцы і сілы ўладальніка, таму і атрымала такое распаўсюджанне. 

## Літаратура 
* 
* Міралюбаў Б. В. Пінская віслая пячатка. - Помнікі гіст. і  культ. Беларусі, 1975, №4.
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Мсціслава
Суперліга Грэцыі

**Суперліга Грэцыі** () — вышэйшая ліга чэмпіянату Грэцыі па футболе. Ліга была створана 16 ліпеня 2006 года і замяніла Альфа Этнікі на вяршыні грэчаскай сістэмы футбольных ліг. У лізе ўдзельнічаюць 14 каманд. Спаборніцтвы праводзяцца са жніўня па май.

## Чэмпіёны 
* Алімпіякос — 48 тытулаў
* Панатынаікос — 20
* АЕК — 13
* ПАОК — 4
* Арыс — 3
* Ларыса — 1

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Футбол у Грэцыі
Грэцыі
Супер Ліга Турцыі

**Супер Ліга Турцыі** () — наймацнейшы дывізіён турэцкага футбола. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 18 клубаў. Пасля кожнага сезона клубы, якія занялі тры апошнія месцы, пераводзяцца ў Першую лігу, а іх месца займаюць дзве мацнейшыя каманды Першай лігі і каманда-пераможца плей-оф Першай лігі адпаведна.

## Чэмпіёны 
За ўсю гісторыю чэмпіянату Турцыі, чэмпіёнамі былі толькі 6 клубаў, гэта: «Галатасарай», «Фенербахчэ», «Бешыкташ», «Трабзанспор», «Бурсаспор» і «Істанбул Башакшэхір». Толькі «Трабзанспор» і «Бурсаспор» — каманды не са Стамбула, якія сталі чэмпіёнамі.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Футбол у Турцыі
Турцыя
Фолк-метал

**Фолк-метал** () — адзін з кірункаў металу, увабраў у сябе элементы народнай музыкі. Фолк-метал з'явіўся ў выніку ўкаранення элементаў народнай музыкі ў гучанне розных стыляў металу.

## Гісторыя 
## Характарыстыкі 
### Музыка 
Як правіла, фолк-метал з'яўляецца сплавам метал-музыкі з народнай музыкай розных этнаграфічных груп. Так, групы Primordial, Melechesh і Finntroll выконваюць блэк-метал з прымессю народнай музыкі. The Lord Weird Slough Feg і Mägo de Oz грунтуюцца на пауэр-метале. Нямецка-нарвежскі гурт Midnattsol адштурхваецца ад готык-металу. Прагрэсіўныя тэндэнцыі назіраюцца ў Elvenking, Lumsk і Týr. Некаторыя групы не абмяжоўваюцца адным паджанрам металу і фолк-музыкай. Напрыклад Orphaned Land змешваюць фолк, прагрэсіўны метал і дэз-дум-метал, або Ensiferum, музыка якіх змяшчае элементы фольку, пауэр-металу і мелодык-дэз-металу.

Народныя элементы ў жанры часта адлюстроўваюць этнічнае паходжанне музыкаў, прыкладам таму з'яўляецца скандынаўская музыка ў Finntroll і Korpiklaani або Балтыйская народная музыка ў Metsatöll і Skyforger або блізкаўсходняя народная музыка ў Orphaned Land і Melechesh. Кельцкая музыка можа быць знойдзена ў ірландскіх груп Cruachan і Waylander, а таксама ў некаторых груп не-ірландскага паходжання, напрыклад у Eluveitie або Tuatha de Danann. Народную музыку з розных рэгіёнаў выконваюць Elvenking і Ensiferum.

### Інструменты 
У фолк-метале выкарыстоўваюцца тыя ж самыя тыповыя інструменты, характэрныя для мэталу (гітары, бас, барабаны) і, як правіла, народныя інструменты. Аднак некаторыя групы, як напрыклад Týr, абыходзяцца і без іх. Найбольш распаўсюджаным інструментам з'яўляецца скрыпка. Некаторыя групы вылучаюць на першы план больш экзатычныя інструменты свайго этнічнага паходжання або краіны. Да прыкладу, Skyforger граюць на латвійскай куоклес,  Metsatöll ўжываюць эстонскі торупіль,  Korpiklaani — кантэле, Orphaned Land — уд і саз.

### Вакал 
### Лірыка 
## Выканаўцы 
### Беларусь 
*Сымон-Музыка
*Wartha
*Кашлаты Вох
*Forodwaith
*Gods Tower
*Litvintroll
*Vicious Crusade
*Znich

## Зноскі