open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Калаян (севастакратар)

**Севастакратар Калаян** — балгарскі феадальны валадар, які меў вышэйшы тытул севастакратара. Кіраваў вобласцю Срэдзеца ў XIII стагоддзі.

Калаян мог быць унукам цара Івана Асеня I (1189—1196) праз яго малодшага сына севастакратара Аляксандра, бо ён згадваецца як кузен цара Канстанціна I Ціха (1257—1277); аднак, яго дачыненні да царскай сям'і маглі быць толькі тытулярнымі. Калаян апанент правізантыйскай палітыкі цара Міхаіла Асеня I (1246—1256), браў удзел у апазіцыі яму.

Севастакратар Калаян больш за ўсё вядомы як галоўны кцітар Баянскай царквы, сярэдневяковага праваслаўнага храма ў Баяне каля Сафіі. Надпіс 1259 года ў царкве апісвае ролю Калаяна ў яе ўзвядзенні. Царква ўпрыгожана партрэтамі кцітара Калаяна і яго жонкі Дзясіславы.

Існуе таксама здагадка, што Калаян перабудаваў палац рымскага імператара Канстанціна I у Сафіі і выкарыстоўваў яго як сваю гарадскую рэзідэнцыю. Дзве іншыя невялікія царквы ў Сафіі, Св. Петкі Старой і Св. Мікалая, таксама атрыбутаваны яго кцітарствам.

## Літаратура 
* Srdjan Pirivatric. The Boyana Church Portraits. A Contribution to the Prosopography of Sebastocrator Kaloyan. — В: Боянската църква между Изтока и Запада в изкуството на християнска Европа. Ред. и съст. Бисерка Пенкова. С., НИМ, 2011,

Катэгорыя:Члены царскага дому Балгарыі
Катэгорыя:Памерлі ў XIII стагоддзі
Катэгорыя:Постаці Сафіі
Катэгорыя:Манархі Еўропы
Бамаўскае

**Бамаўскае** — возера ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці, за 15 км на паўночны ўсход ад горада Кобрын, за 1,6 км на ўсход ад вёскі Мухаўлокі. Адносіцца да басейна ракі Мухавец.

Даўжыня 0,25 км, шырыня 0,22 км. Даўжыня берагавой лініі 0,9 км. Берагі пясчаныя, высокія. На паўднёвым усходзе злучана з Каралеўскім каналам.

Возера ўзнікла ў выніку будаўніцтва аўтамагістралі Брэст—Мінск на месцы былога кар'ера.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Кобрынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Мухаўца
Лепясоўка

**Лепясоўка** — рака ў Кобрынскім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Мухавец. Даўжыня 17 км. Пачынаецца за 1,6 км на паўночны ўсход ад вёскі Навасёлкі Тэвельскага сельсавета, вусце каля паўднёвай ускраіны вёскі Вялікія Лепясы ў межах горада Кобрын. Рэчышча каналізаванае.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Мухаўца
Катэгорыя:Рэкі Кобрынскага раёна
Канстанцін I Ціх

**Канстанцін I Асень Ціх** — цар Балгарыі з 1257 па 1277 гады.

## Паходжанне 
У 1257 годзе Канстанцін I, сын баярына Ціха са Скоп’я быў выбраны баярамі новым царом. У наступнай вайне ранейшы цар Міца Асень быў разбіты і ў 1261 годзе бег у Нікейскую імперыю да Міхаіла VIII Палеалога. Каб замацаваць сваё становішча як легітымнага кіраўніка, Канстанцін вырашыў пародніцца з кіруючай дынастыяй Асень і ажаніцца з Ірынай Ласкарынай, унучкай цара Івана Асеня II і дачкой імператара Феадора II Ласкарыса і Алены Балгарскай. З гэтага моманту яго называюць — Канстанцін I Асень Ціх.

## Кіраванне 
Скарыстаўшыся смутай у Балгарыі, венгерскі кароль Бела IV у 1259 годзе пачынае вайну. Пад кіраўніцтвам будучага караля Стэфана V, венгры захопліваюць гарады Відзін і Лом. Да 1261 года Канстанцін вярнуў страчаныя гарады.

У тым жа 1261 годзе пад відам помсты за асляпленне брата царыцы Канстанцін Ціх нападае на Канстанцінопаль, але цярпіць паражэнне, страціўшы амаль усю армію і ў 1264 годзе сумесна з мангольскімі войскамі Нагая прадпрымае паўторны паход супраць Візантыі. У 1268 годзе памірае царыца Ірына і імператар Міхаіл VIII Палеалог прапануе ў жонкі цару сваю пляменніцу Марыю, паабяцаўшы вярнуць захопленыя ў 1261 годзе гарады Месембрыя і Анхіяла. Канстанцін згаджаецца, але імператар абяцання не стрымаў і гарады не вярнуў, пачынаецца новая вайна. У 1274 годзе візантыйцам удалося прыцягнуць на свой бок татараў, пачынаюцца рэгулярныя набегі на поўнач Балгарыі.

У 1277 годзе незадаволенасць царом вылілася ў сялянскае паўстанне пад кіраўніцтвам Івайлы, войскі, якія цар пасылаў для прыгнечання мецяжу або разбягаліся да сустрэчы з праціўнікам, або пераходзілі на бок Івайлы. У канцы таго ж года Канстанцін асабіста ўзначаліў армію, адбылася бітва, у якой царскія войскі былі разбіты і сам цар Канстанцін загінуў.

## Сям’я 
Канстанцін I быў жанаты тры разы. Імёны яго першай жонкі і дзяцей не вядомыя. Ад другой жонкі — Ірыны Ласкарыны (памерла ў 1268 годзе) дзяцей не было. Ад трэцяга шлюбу з Марыяй Палеалог (пляменніцай Візантыйскага імператара Міхаіла VIII) у 1270 нарадзіўся сын Міхаіл II Асень, якога Канстанцін Ціх абвясціў сваім суправіцелем у 1272, аднак рэальнай улады Міхаіл II Асень ніколі не меў і яго звычайна не ўключаюць у спіс балгарскіх цароў.

## Літаратура 
* }
* 

## Спасылкі 
* Барацьба народаў паўднёва-ўсходняй Еўропы супраць агрэсіі турэцкіх феадалаў. Падзенне Візантыі
* Кароткая Гісторыя Візантыі

Катэгорыя:Асобы, чыя дата нараджэння не вызначана
Катэгорыя:Кіраўнікі Балгарыі
Малы Іргіз

**Малы Іргіз** — рака ў Саратаўскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Волга. Упадае ў Саратаўскае вадасховішча.

Даўжыня ракі 235 км, плошча вадазбору 3900 км². Жыўленне снегавое. Сярэдні расход ля вусця каля 6,4 м³/сек. Летам вышэй вёскі Селязніха рака сістэматычна перасыхае, зімой часам перамярзае (бяссцёкавы перыяд да 305 сутак). Замярзае ў лістападзе, раскрываецца ў красавіку.

Катэгорыя:Рэкі Саратаўскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Міца Асень

**Міца Асень** — буйны феадал, балгарскі цар у 1256—1257 гадах. Зяць балгарскага цара Івана Асеня II — муж яго дачкі Марыі.

## Перадгісторыя 
Міца быў зяцем цара Івана Асеня II. Ён быў жанаты з яго дачкой Марыі, што дало яму права браць удзел у створаным у 1241 годзе рэгенцкім савеце пры непаўналетнім цары Каламане I. Апошні быў у выніку атручаны, і яго спадчыннікам стаў таксама малалетні Міхаіл I Асень, сын Івана Асеня II ад шлюбу з Ірынай Камнінай.

## Кіраванне 
У 1256 годзе падчас палявання Міхаіл I Асень быў забіты. Трон на некаторы час заняў яго стрыечны брат Каламан II Асень. Новы кароль сутыкнуўся з моцным ворагам — бацькам царыцы князем Расціславам Міхайлавічам. Ён уварваўся ў Балгарыю, выгнаў Каламана са сталіцы, але не атрымаў падтрымкі знаці і быў вымушаны пакінуць яе. Каламан II Асень быў неўзабаве забіты, і прэтэндэнтамі на трон сталі Расціслаў Міхайлавіч і буйныя феадалы Канстанцін Ціх і Міца. Паводле Нікіфара Грыгара, баяры падтрымалі Міцу як найбольш блізкага па сваяцтве да Івана Асеня II.

Неўзабаве, аднак, Міца страціў падтрымку знаці. Прычына была ў тым, што баяры бачылі няздольнасць новага цара эфектыўна кіраваць. Усё больш баяраў сталі адасабляцца ад цэнтральнай улады. Прэтэндэнт на ўладу Канстанцін Ціх убачыў у гэтым магчымасць умацаваць свае пазіцыі. Ён таксама скарыстаўся тым, што цар павялічыў падатковую нагрузку на радавых грамадзян, што яшчэ больш падарвала пазіцыі вярхоўнага кіраўніка.

Міца даведаўся пра тое, што супраць яго рыхтуецца змова, і ён закрыўся ў Праславе, дзе працягваў насіць тытул цара і чаканіў манеты з надпісам «цар Міца».

## Грамадзянская вайна 
Пад кіраваннем Міцы заставалася большая частка ўсходняй Балгарыі. Да 1263 года ён вёў вайну супраць Канстанціна Ціха. Першапачаткова баявыя дзеянні былі паспяховыя для яго. Канстанцін Ціх нават быў вымушаны звярнуцца па дапамогу да візантыйскага гарнізона крэпасці Станімака. Аднак паступова Міца страчваў свае пазіцыі і быў вымушаны заключыць дагавор з нікейцамі. Тым не менш у 1264 годзе Міца быў вымушаны бегчы ў Месембрыю, дзе нейкі час спрабаваў утрымаць уладу, але беспаспяхова. У выніку з дазволу Міхаіла VIII Палеалога ён атрымаў прытулак у асабняку пад Трояй.

## Царскія манеты 
Манеты, адчаканеныя Міцы Асенем, малявалі яго са скіпетрам у правай руцэ і вялікім крыжам у левай, а таксама каронай на галаве. На адваротным баку манет маляваўся Святы Мікалай — заступнік маракоў (радавыя землі Міцы, у прыватнасці, Месемврыя, размяшчаліся на ўзбярэжжы).

## Сям’я 
Вядома двое дзяцей Міцы ад Марыі:
# сын Іван Асень III, цар Балгарыі
# дачка Марыя (Кіра Марыя), другая жонка цара Георгія I Тэртэра.

## Спасылка 
* Detailed List of Bulgarian Rulers 

## Літаратура 
* John V.A. Fine, Jr., *The Late Medieval Balkans*, Ann Arbor, 1987.
* Лазаров, Ив. Междуособици в България през 1256—1257 г. — Военноисторически сборник, 1984, № 1, 145—155.
* Сотиров, Ив. Монетосеченето на цар Мичо (Миче) — «Симеона цара» и събитията в България през 1256—1263 г. — Нумизматика, сфрагистика и епиграфика, 1, 2004.
* Димова, С. Сякъл ли е монети цар Мицо Асен в Месемврия? — Проблеми на изкуството, 2004, № 1, 56-58.

Катэгорыя:Цары балгарскія
Даманавіцкае

**Дама́навіцкае** — возера ў Салігорскім раёне Мінскай вобласці, за 36 км на паўднёвы ўсход ад горада Салігорск, за 2,7 км на паўднёвы захад ад вёскі Даманавічы. Адносіцца да басейна ракі Случ.

Плошча паверхні 0,081 км², даўжыня 0,39 км, найбольшая шырыня 0,29 км. Максімальная глыбіня 2,5 м, сярэдняя 1,89 м. Даўжыня берагавой лініі 1,13 км. Аб’ём вады 0,15 млн м³.
Берагі пясчаныя, нізкія, параслі хмызняком і рэдкалессем. Зарастае ўмерана. На паўночным усходзе злучана з сістэмай меліярацыйных каналаў, адзін з якіх упадае ў магістральны Даманавіцкі канал.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-35-128 
* Агульная характарыстыка азёр Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Мінскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

Катэгорыя:Азёры Салігорскага раёна
Катэгорыя:Басейн Случы (прыток Прыпяці)
Сярэдзінны хрыбет

**Сярэ́дзінны хрыбет, Заходні хрыбет** () — горны хрыбет у Камчацкім краі Расіі, галоўны водападзельны хрыбет паўвострава Камчатка.

Даўжыня хрыбта каля 1200 км, шырыня да 120 км. Найвышэйшы пункт — вулкан Ічынская Сопка (3621 м). З’яўляецца сістэмай ланцугоў вулканаў, лававых плато, асобных горных масіваў і ізаляваных гор, пакрытых ледавікамі (плошча 866 км²). Складзены з крышталічных сланцаў, гнейсаў, пясчанікаў і вулканічных парод. Вылучаюцца хрыбты Малкінскі, Казырэўскі, Быстрынскі. У ніжняй частцы схілаў лясы каменнай бярозы, вольхавага сланіку і кедравага сланіку, вышэй — горная тундра.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на партале GeoKniga 
* Камчатский край 
* Срединный хребет 

Катэгорыя:Геаграфія Камчацкага края
Гарынец

**Гарынец** — возера ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці, за 30 км на паўднёвы захад ад горада Пінск, за 1 км на поўдзень ад вёскі Семехавічы, у басейне ракі Піна.

Плошча паверхні 0,065 км², даўжыня 0,3 км, шырыня 0,3 км. Даўжыня берагавой лініі 0,9 км. Бяссцёкавае, мае акруглую ў плане форму. Зарастае ўмерана.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, краснапёрка, лешч і іншыя віды рыб.

## Спасылкі 
* Ліст карты M-35-04 
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Азёры Пінскага раёна
Катэгорыя:Бяссцёкавыя азёры
Катэгорыя:Басейн Піны
Ігар Антонавіч Бархаткоў

**Ігар Антонавіч Бархаткоў** (нар. , Мінск) — беларускі жывапісец-рэаліст, калекцыянер твораў сацрэалізму.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Мінску.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1988 года.

Жыве ў г. Мінску.

## Творчасць 
Працуе ў галіне жывапісу ў жанрах пейзажа і карціны. Асноўныя творы: палотны «Царква ў Халмах», «Вясна на Нёмане», «Старая лесвіца». «Бацька і сын», «Аплакванне», «Сакавік. Закінутая вясна», «Юнацтва Скарыны», «Святар», «І буду Вам бацькам, і Вы будзеце маімі сынамі…», «Іверская Маці Божая», «Забыты крыж».

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава, Гродзенскім гісторыка-археалагічным музеі, музеі Беларускага Палесся ў Пінску, Мемарыяльным музеі на Паклоннай гары ў Маскве.

## Узнагароды 
Лаўрэат Прэміі Прэзідэнта Беларусі «За духоўнае адраджэнне».

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* [CБ—Беларусь Сёння. Уладзімір Сцяпан(https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A1%D1%86%D1%8F%D0%BF%D0%B0%D0%BD) «Дамок у вёсцы».]
* http://artdigest-belarus.com/fotootchety/45-vystavka-barhatkovyh-v-cheshskom-posolstve-v-minske.html 
* http://zapraudu.info/barxatkovy-skromnoe-obayanie-belorusskoj-prirody/
* Неизвестные портреты народных поэтов БССР выставили в Минске 

Катэгорыя:Мастакі СССР
Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Калекцыянеры Беларусі
Іван Асень III

**Іван Асень III** — балгарскі цар, які заняў прастол на кароткі час (1279—1280) дзякуючы палітычным інтрыгам Візантыі.

## Кіраванне 
Калі імператар Міхаіл VIII Палеалог даведаўся пра смерць цара Канстанціна і заняцце балгарскага прастола царом Івайлам, ён спачатку вырашыў было зрабіць яго сваім зяцем і так распаўсюдзіць над Балгарскім царствам свой уплыў. Але даведаўшыся пра сутнасці сялянскага паўстання, класавай барацьбы, а таксама пра непераможнасць народнай арміі Івайлы, якая разбурае ўсіх падрад, спалохаўся заражэння класавай барацьбой Візантыі і вырашыў распачаць іншыя дзеянні. Ён знайшоў у Візантыі «законнага» спадчынніка балгарскага прастола ў асобе Івана — сына экс-цара Міцы Асеня. Імператар ажаніў яго з адной са сваіх дочак Ірынай і памяняў яго імя на Іван Асень. Імператару дапамаглі яшчэ і акалічнасці. Цар Івайла пайшоў на вайну з татарамі, якія паспелі аблажыць яго ў Дарастоле. Тым часам пайшлі чуткі, што Івайла быў разбіты і памёр. Сталічная арыстакратыя не знайшла іншага выхаду як адкрыць сталічныя вароты для новага цара Івана Асеня III. Вялікім уплывам у Тырнаве карыстаўся баярын і стратэг Георгій I Тэртэр, але візантыйскі імператар вырашыў ажаніць яго з сястрой Івана Асеня III і даць яму тытул дэспата. Такім чынам Міхаіл VIII Палеалог вырашыў, што яму ўдасца замірыць нязгодных з узыходжаннем на прастол Івана Асеня.

Падчас яго кіравання было двоеўладдзе — царамі з’яўляліся ён і цар Івайла.

Цар Івайла прарваўшы татарскую аблогу ў Дарастоле накіраваў войскі на Тырнава і аблажыў горад. Бездапаможны Іван Асень III стаў маліць свайго заступніка візантыйскага імператара Міхаіла VIII Палеалога пра дапамогу. Імператар паслаў дзве арміі, але цар Івайла знішчыў іх. Пасля гэтага Іван бег са сталіцы, прычым стаўшы знакамітым тым, што абрабаваў і вынес усе скарбы царскай скарбніцы. Адтуль ён накіраваўся ў Месембрыю (суч. горад Нясебыр), а адтуль морам у Канстанцінопаль. Балгарскім царом абвясцілі баярына Георгія Тэртэра.

## Далейшы лёс 
Праз некаторы час Іван Асень III адправіўся да хана Нагая, па загадзе Міхаіла VIII Палеалога, які даведаўся, што цар Івайла знаходзіцца ў хана і просіць дапамогі. Там ён за адным сталом сядзеў з заклятым ворагам царом Івайлам. Ён таксама, як «народны» цар маліў хана дапамагчы яму вярнуць прастол. Гісторыкі пішуць, што Нагай усюды вадзіў з сабой экс-цароў і хваліўся, што ў яго за сталом адразу два цары і законныя прэтэндэнты на балгарскі прастол. Пазбег смерці па заступніцтве жонкі Нагая, якая была сястрой візантыйскага імператара.

Пасля смерці Івайлы ён вярнуўся ў Візантыю і памёр у 1303 годзе ў сваім радавым маёнтку ў Малой Азіі.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Цары балгарскія
Катэгорыя:Асені
Жан Бернар Леон Фуко

**Жан Бернар Леон Фуко** (; , Парыж — ) — французскі фізік-эксперыментатар. Член Парыжскай АН (1865).

З 1855 года ў Парыжскай абсерваторыі, з 1962 года член Бюро даўгот у Парыжы. Навуковыя працы па оптыцы, механіцы і электрамагнетызме. Вызначыў хуткасць святла ў паветры і вадзе метадам вярчальнага люстэрка (1850; метад Фуко), што канчаткова пацвердзіла хвалевую прыроду святла. Правёў дослед з маятнікам на доўгім падвесе (маятнік Фуко), што з'явілася доказам сутачнага вярчэння Зямлі. Выявіў электра-віхравыя токі (токі Фуко). Вынайшаў гіраскоп (1852), сканструяваў шэраг аптычных прылад.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Фізікі Францыі
Катэгорыя:Фізікі XIX стагоддзя
Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук
Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі
Катэгорыя:Спіс навукоўцаў і інжынераў на Эйфелевай вежы
Піліпаўка

**Пілі́паўка** — рака ў Беларусі, у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Піна.

Даўжыня ракі 16 км. Плошча вадазбору 152 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 ‰. Пачынаецца за 1,5 км на ўсход ад вёскі Кацкі, вусце за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Еўлашы. Асноўны прыток — ручай Струга (праваруч). Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Піны
Акуніна

**Акуніна** — возера ў Беларусі, у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці, за 21 км на паўднёвы ўсход ад горада Іванава, за 5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Махро, у басейне ракі Піна.

Плошча паверхні 0,23 км², даўжыня 0,94 км, найбольшая шырыня 0,31 км. Максімальная глыбіня 11,8 м, сярэдняя 5,0 м. Празрыстасць вады 3,0 м. Даўжыня берагавой лініі 2,25 км. Аб’ём вады 1,15 млн м³. Плошча вадазбору 2,85 км².

Катлавіна возера карставага тыпу. Схілы катлавіны пясчаныя, нізкія, на захадзе і поўдні параслі лесам, на ўсходзе забалочаныя. Берагі пясчаныя, на ўсходзе вышынёй да 0,5—1 м, абрывістыя, на захадзе нізкія, на поўдні тарфяністыя. У возера ўпадаюць дзве канавы, з поўначы выцякае меліярацыйны канал, які ўпадае ў Акунінскі канал.

## Спасылкі 
* Ліст карты M-35-04 
* Общая характеристика озёр Брестской области 
* Морфометрические параметры озёр Брестской области 

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Піны
Струга (ручай)

**Струга** — ручай у Беларусі, у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Піліпаўка (басейн Прыпяці).

Даўжыня 9,9 км. Пачынаецца за 2 км на паўночны захад ад вёскі Ляхавічы, вусце за 0,5 км на поўнач ад аграгарадка Бродніца. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Ручаі
Катэгорыя:Рэкі Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Піны
Самароўка

**Самаро́ўка**, **Самаранка** — рака ў Беларусі, у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Няслуха (басейн Прыпяці).

Даўжыня ракі 17,8 км. Плошча вадазбору 74 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰. Пачынаецца за 1 км на ўсход ад вёскі Шчакоцк, вусце каля вёскі Рудск. Рэчышча каналізаванае. На рацэ горад Іванава.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Піны
Няслуха

**Няслу́ха**, **Неслуха** — рака ў Драгічынскім і Іванаўскім раёнах Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Піна. У верхнім цячэнні называецца **Стрымня**.

## Назва 
На думку У. Тапарова, гідранімічны аналаг назвы Няслуха — верхнепадняпроўскія рачныя назвы Несла і Неслаўка, верагодна, з балцкага (Лер-Сплавінскі лічыў назву Неслаўка славянскай).

Корань **Nes-* таксама ў назвах  (у басейне дзесенскай ракі Нярусы), у назвах бярэзінскага прытока Нясета, пціцкага прытока Нясетня (< **Nes-et-*).

## Гідраграфія 
Даўжыня 32 км. Плошча вадазбору 422 км². Сярэднегадавы расход у вусці каля 1,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,51 ‰.

Пачынаецца каля вёскі Заплессе Драгічынскага раёна, у верхнім цячэнні называецца **Стрымня**. Цячэ ў межах раўніны Загароддзе і нізіны Прыпяцкае Палессе. Вусце насупраць вёскі Патапавічы Іванаўскага раёна. Асноўныя прытокі — Самароўка і Струга (леваруч).

Даліна пераважна невыразная, у ніжнім цячэнні трапецападобная (шырыня да 2 км). Пойма двухбаковая, шырыня 50—100 м (правабярэжная) і 10—50 м (левабярэжная). Рэчышча каналізаванае, яго шырыня ў вярхоўі 4—10 м, у нізоўі 16—20 м. Берагі стромкія, пясчаныя, вышынёй 2–3 м.

На перыяд вясновага разводдзя прыпадае каля 30 % аб’ёму гадавога сцёку. Максімальны ўзровень разводдзя ў канцы сакавіка, максімальная вышыня над межанным узроўнем 2,6 м. Вясновы крыгаход 1–3 сутак.

Рака выкарыстоўваецца як водапрыёмнік меліярацыйных сістэм.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Басейн Піны
Катэгорыя:Рэкі Драгічынскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Іванаўскага раёна
Выдранка (прыток Смердзі)

**Выдра́нка**, **Дудрынка** — рака ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Смердзь.

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 12,6 км. Плошча вадазбору 268 км². Пачынаецца з возера Вулька каля аграгарадка Вулька 2, вусце каля аграгарадка Любачын. Верхняе цячэнне ў лясістай мясцовасці. Асноўныя прытокі: каналы Ліпнікі, Дабраслаўка (левыя). Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае, уяўляе сабой адзіны вадацёк з каналам Ваўчанскі агульнай даўжынёй 44,4 км.

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Рэкі Лунінецкага раёна
Катэгорыя:Басейн Прыпяці
Выдранка

## Гідронім 
* Выдранка — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці
* Выдранка — рака ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Цна (басейн Прыпяці)
* Выдранка — рака ў Лунінецкім раёне Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Смердзь
Аўтарамент

**Аўтарамент** (, ад ) — від найму войска ў Рэчы Паспалітай. У 1630-х гадах кароль Уладзіслаў IV Ваза правёў рэформу наёмнага войска, падзяліўшы яго на аўтараменты народны і іншаземны.

## Аўтарамент народны 
 — сімвал улады палкоўнікаў народнага аўтарамента]]
У народны аўтарамент, гэта значыць войскі мясцовай ваеннай традыцыі, набіралі па прынцыпу таварыстваў. Завербаваны таварыш прыводзіў з сабой пачот (почт, похолкаў, пахолікаў), коней і чэлядзь. Тактычнай адзінкай была харугва, якой камандаваў ротмістр і паручнік, а таварышы выконвалі ролю падафіцэраў. Узбраенне і адзёжа павінны былі адпавядаць патрабаванням, якія змяшчаліся ў рэкруцкіх лістах. Такі тып войска пачаў прыходзіць у заняпад пасля Вялікай Паўночнай вайны з Карлам ХІІ, паказаўшы сваю неэфектыўнасць пры сутыкненнях з сучаснай еўрапейскай тактыкай і ўзбраеннем.

У народны аўтарамент уваходзілі — гусарыя, панцырныя, казацкая кавалерыя, лісоўчыкі, польскія рэйтары і драгуны, літоўскія татары і пяцігорцы, польскія, літоўскія і вугорскія гайдукі і выбранцы.

## Іншаземны аўтарамент 
Войскі іншаземнага аўтарамента — гэта падраздзяленні заходне-еўрапейскай ваеннай традыцыі. Вярбоўка праводзілася паводле сістэмы вольнага бубна — індывідуальнага найму. Тактычнай адзінкай былі рэгімент і эскадрон, якія складаліся з некалькіх рот і штаба. У такіх падраздзяленнях афіцэрамі былі пераважна іншаземцы, а падраздзяленні складаліся з вольных людзей розных нацыянальнасцей, навербаваных у Рэчы Паспалітай. Абмундзіраванне ў падраздзяленнях было нямецкага тыпу. З канца XVII стагоддзя ў час кіравання Аўгуста ІІ і Аўгуста ІІІ іншаземны аўтарамент пераважна складаўся з саксонскіх падраздзяленняў.

У іншаземны аўтарамент уваходзілі — нямецкія кірасіры, аркебузіры, рэйтары, драгуны, нямецкая і шатландская пяхота.

Нават таварышы з народнага аўтарамента не маглі падпарадкоўвацца афіцэрам іншаземнага аўтарамента.

## Літаратура 
* Mała Encyklopedia Wojskowa / red. Józef Urbanowicz. — Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970.
* *Tadeusz M.* Nowak i Jan Wimmer: Historia oręża polskiego 963—1795. — Warszawa: Wiedza Powszechna, 1981. ISBN 83-214-0133-3

Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Мерачанка (прыток Ясельды)

**Мерача́нка** — рака ў Пінскім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Ясельда.

Даўжыня 24,3 км. Плошча вадазбору 149 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰. Пачынаецца за 2,5 км на паўночны захад ад вёскі Выжлавічы. Цячэ ў межах раўніны Загароддзе. Вусце за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Наваселле. Ад вытоку на працягу 16,5 км рэчышча каналізаванае. Асноўны прыток — Паўтаранавіцкі канал (злева).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Брестской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Прытокі Ясельды
Катэгорыя:Рэкі Пінскага раёна
Губкін (горад)

**Губкін** — горад (з 1955 года) у Расіі, адміністрацыйны цэнтр Губкінскай гарадской акругі Белгародскай вобласці. Размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Белгародскай вобласці за 20 км на захад ад Старога Аскола і за 116 км на паўночны ўсход ад абласнога цэнтра Белгарада, па абодвух берагах ракі Асколец, правага прытоку ракі Аскол. Насельніцтва — 87896 чалавек (2014).

## Насельніцтва 
## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Белгародскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1939 годзе
Аскол

**Аско́л** (, ) — рака ў Курскай і Белгародскай абласцях Расіі і Харкаўскай вобласці Украіны. Левы, самы вялікі прыток ракі Северскі Данец (басейн Дона).

Даўжыня ракі 472 км, з іх 294 км на тэрыторыі Расіі. Плошча вадазборнага басейна 14 800 км². Выток ракі знаходзіцца на Сярэднярускім узвышшы, у Цімскім раёне Курскай вобласці. Працякае пераважна на поўдзень. Упадае ў раку Северскі Данец за 580 км ад яе вусця. Даліна ракі ў верхнім цячэнні мае шырыню 1,5-2 км, ніжэй пашыраецца да 3—5 км. Пойма шырокая, месцамі забалочаная, з рукавамі і старыцамі. Рэчышча звілістае. Шырыня рэчышча ў асноўным вагаецца ад 10 да 40 метраў, часам дасягаючы 300 метраў. Дно рэчышча няроўнае з ваганнем глыбіні ад 0,4 метра на перакатах да 10 метраў на плёсах. Хуткасць цячэння невялікая каля 0,2 м/сек, часам на перакатах да 1,2 м/сек. Расход вады ў 10 км ад вусця складае 43,1 м³/ сек. Сярэдні аб’ём 1,4 км³/год. Ухіл ракі 0,29 м/км. Жыўленне пераважна снегавое.

На рацэ 2 вадасховішчы (у вярхоўі і за 10 км ад вусця (каля сяла Аскол у Харкаўскай вобласці), гарады Стары Аскол, Новы Аскол, Купянск.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Государственный водный реестр РФ
* *Жук В. А., Киреева М. Б.* Оскол // Научно-популярная энциклопедия «Вода России»

Катэгорыя:Рэкі Курскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Белгародскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Харкаўскай вобласці
Катэгорыя:Басейн Дона
Стубла (ніжні прыток Стыра)

**Стубла**, таксама **Стубла 2-я** — рака ў Беларусі, у Пінскім і Столінскім раёнах Брэсцкай вобласці. Ніжні правы прыток Стыра.

Даўжыня ракі — 20 км. Плошча вадазбору — 157 км². Выцякае з возера без назвы каля вёскі Жолкіна Пінскага раёна. Цячэ па нізіне Прыпяцкае Палессе па забалочанай лясістай мясцовасці. Вусце за 1 км на паўночны захад ад вёскі Грыўковічы Пінскага раёна. Рэчышча ў сярэднім цячэнні на працягу 7,1 км каналізаванае. Вада з ракі падаецца ў вадасховішча Марочна.

## Назва 
Паводле ўкраінскіх мовазнаўцаў, на Палессі апелятыў *стубла* (*стубло*) значыць «гразкае балота, дзе трасецца, хістаецца зямля», «балоціста-багністае месца, зарослае травой, чаротам».

Рэкі з ідэнтычнай назвай — Стубла (прыток Гарыні) і Стубла (верхні прыток Стыра), цалкам цякуць ва Украіне.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Стубла 2-я //  — С. 353.
* 

Катэгорыя:Басейн Стыра
Катэгорыя:Рэкі Пінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Столінскага раёна
Новы Аскол

**Новы Аскол** — горад (з 1647 года) у Белгародскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Навааскольскага раёна і гарадскога паселішча «Горад Новы Аскол». Насельніцтва — 18&nbsp;911 чалавек (2014).

## Насельніцтва 
## Эканоміка 
Завод жалезабетонных вырабаў. Цагляны завод. Птушкафабрыка «Прыасколле». Мэблевая фабрыка. Хлебакамбінат. Электродны завод.

## Зноскі 
Катэгорыя:Гарады Белгародскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1647 годзе
Маятнік Фуко

**Маятнік Фуко** — адмыслова сканструяваны маятнік, ваганні якога пацвярджаюць сутачнае вярчэнне Зямлі. Уяўяле сабой масіўны груз, падвешаны на доўгім (да некалькіх дзясяткаў метраў) падвесе (дрот, моцная нітка), верхні канец якога так замацаваны (напрыклад, пры дапамозе карданнага падвеса), што дазваляе маятніку вагацца ў любой вертыкальнай плоскасці.

Сіла цяжару маятніка і сіла нацяжэння падвеса ляжаць у адной плоскасці і не могуць змяніць плоскасць ваганняў маятніка. Таму адносна інерцыяльнай сістэмы адліку, звязанай, напрыклад, з «нерухомымі зоркамі», плоскаць маятніка Фуко захоўваецца. У неінерцыяльнай сістэме адліку, звязанай з Зямлёй, праяўляюцца сілы інерцыі, дзеянне адной з якіх (гл.сіла Карыёліса) і вядзе да павольнага павароту плоскасці ваганняў маятніка Фуко, адносна паверхні Зямлі ў напрамку, процілеглым яе вярчэнню. На Паўночным і Паўднёвым полюсах плоскасць ваганняў маятніка паварочваецца дакладна на 15° кожную гадзіну і робіць поўны абарот на 360° за зорныя суткі. У пункце зямной паверхні, геаграфічная шырата якога φ, адпаведну вугал павароту будзе α = 2 π sinφ. Для Мінска φ=54°, α=290°. Сканструяваны Ж. Б. Л. Фуко ў парыжскім Пантэоне ў 1851 годзе, даўжынёй 67 метраў. Вядома каля 20 дзеючых маятнікаў Фуко розных канструкцый: у будынку ААН (Нью-Ёрк), Нацыянальным музеі амерыканскай гісторыі (Вашынгтон), Сіднейскім універсітэце.

 ]]
На Беларусі маятнікі Фуко ўстаноўлены ў мемарыяльнай капліцы на Буйніцкім полі ў 1995 годзе і ў выглядзе зашклёнай піраміды ў фае галоўнага корпуса Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка ў 2002 годзе.

## Гл. таксама 
* Маятнік Ньютана

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Фуко
Катэгорыя:Планеталогія
Катэгорыя:Фізічныя эксперыменты
Катэгорыя:1851 год у навуцы
Стубла

**Сту́бла** — тапонім.

## Рэкі 
* Стубла — рака ва Украіне, правы верхні прыток Стыра.
* Стубла — рака ў Брэсцкай вобласці Беларусі, правы ніжні прыток Стыра.
* Стубла — рака ў Ровенскай вобласці Украіны, левы прыток Гарыні.

## Іншае 
* Стубла — балота ў Брэсцкай вобласці Беларусі.
Уладзімір Расатэ

**Уладзімір Расатэ** (Уладзімір — славянскае імя, Расатэ — булгарскае) — кіраўнік (князь) Балгарыі з 889 па 893 гады. Старэйшы сын князя Барыса Святога, атрымаў прастол пасля таго, як Барыс сышоў у манастыр.

У 892 годзе Уладзімір Расатэ заключыў саюз з Арнульфам Карынтыйскім супраць Вялікай Маравіі і ўскосна супраць Візантыі. Пасля таго, як Уладзімір узначаліў язычніцкае праследаванне хрысціянства, Барыс I вярнуўся на кароткі час да ўлады, зрынуў Уладзіміра і ўзвёў на прастол іншага сына — Сімяона I, які працягнуў палітыку хрысціянізацыі балгараў. Уладзімір быў аслеплены; далейшы яго лёс невядомы.

## Спасылкі 
* *Васил Златарски*. История на Първото българско Царство. От славянизацията на държавата до падането на Първото царство  

Катэгорыя:цары балгарскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Маламір

**Маламір** — канасубігі (хан) Балгарыі (831—836), самы малодшы сын хана Амуртага.

У Амуртага было трое сыноў — Енравота (Баян), Звініца і Маламір. Ён пазбавіў трона самага старэйшага сына — Енравоту, з-за яго хрысціянскай веры. Сярэдні сын Звініца памёр пры жыцці Амуртага. Такім чынам трон дастаўся самаму малодшаму сыну — непаўналетняму Маламіру. Фактычна краінай кіруе рэгент баіл-каўхан Ісбул.

Падчас кіравання Маламіра працягваюцца ганенні на хрысціян. Быў пакараны смерцю самы старэйшы сын Амуртага — Енравота, які стаў першым балгарскім мучанікам.

У 836 г. Маламір памірае і прастол пераходзіць да яго пляменніка Прэсіяна, сына Звініцы.

## Спасылкі 
* Хрысціянства ў язычніцкай Балгарыі

Катэгорыя:цары балгарскія
Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы IX стагоддзя
Струга (рака)

**Струга** — рака ў Беларусі, у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці, левы прыток ракі Няслуха (басейн Прыпяці).

Даўжыня ракі 15 км. Плошча вадазбору 41 км². Пачынаецца за 3 км на паўночны ўсход ад горада Іванава, вусце за 0,8 км на захад ад вёскі Пяшкова. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Іванаўскага раёна
Катэгорыя:Басейн Піны
Фуко

**Фуко** — французскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Жан Бернар Леон Фуко, французскі фізік-эксперыментатар, стваральнік маятніка Фуко
* Мішэль Фуко, французскі філосаф
* Шарль Эжэн дэ Фуко, манах-трапіст, пустэльнік
Сяўруга

**Сяўру́га** (*Acipenser stellatus*) — прахадная рыба роду асятры сямейства асятровыя.
Пашырана ў басейнах Каспійскага, Чорнага і Азоўскага мораў.

Даўжыня сяўругі дасягае 2,2 м, маса да 80 кг. Цела пакрытае пяццю радамі касцяных пласцінак (жучак). Ніжняя губа перарваная. Ад іншых асятровых рыб адрозніваецца больш выцягнутым і пляскатым рылам.

Корміцца дробнай рыбай, воднымі беспазваночнымі. Здзяйсняе вялікія кармавыя міграцыі. У прэснай вадзе корміцца мала. На нераст заходзіць у рэкі (у буйныя рэкі — на 200—600 км ад вусця). Нераст у перыяд з красавіка па верасень. Пладавітасць да 600 тысяч ікрынак дыяметрам каля 3 мм.

З'яўляецца аб'ектам развядзення і промыслу. Атрыманы гібрыды сяўругі са сцерляддзю, асятром, шыпам.

## Літаратура 
* 
* Севрюга // *Школьник Ю. К.* Подводный мир. Полная энциклопедия, — М.: Эксмо, 2007. — С. 20, 27—29, 32, 117. — 256 с : ил. — 8000 экз. (Атласы и энциклопедии). — ISBN 978-5-699-14686-4.
* 

## Спасылкі 
* Праект «Вся Биология»  

Катэгорыя:Асятровыя
Катэгорыя:Рыбы Еўропы
Катэгорыя:Рыбы Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1771 годзе
Еруслан

**Еруслан** — рака ў Саратаўскай і Валгаградскай вобласці Расіі, левы прыток Волгі (упадае ў Ерусланскі заліў Валгаградскага вадасховішча). Даўжыня 278 км, плошча басейна 5570 км². Бярэ пачатак на паўднёва-заходняй ускраіне Агульнага Сырта. Улетку месцамі перасыхае. Вада саланаватая. Прыток злева — Таргуй. Выкарыстоўваецца для ірыгацыі. На рацэ — г. Красны Кут.

Катэгорыя:Рэкі Саратаўскай вобласці
Катэгорыя:Рэкі Валгаградскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Антыпратон

{{Субатамная часціца
| назва = Антыпратон
| выява = 
| подпіс = 
| віды = 
| склад =  \bar{u} \bar{u} \bar{d} 
| статыстыка = ферміён
| група = адрон (барыён, N-барыён)
| пакаленне =
| узаемадзеянне =  моцнае,cлабае,электрамагнітнае ігравітацыйнае
| антычасціца = пратон (*p*)
| статус = 
| прадказана = 
| адкрыта = 
| сімвал = \bar{p}
| маса = 938,2719(98) МэВ
| час жыцця = >7 гадоў
| каналы распаду = 
| электрычны зарад = -1
| барыённы лік = -1
| каляровы зарад = 
| спін = 1/2
| лік спінавых станаў = 
| ізатапічны спін = 1/2
| дзіўнасць = 0
| чароўнасць = 0
}}
**Антыпратон** — антычасціца ў адносінах да пратона. Мае адмоўны электрычны зарад і адмоўны барыённы лік, іншыя ўласцівасці супадаюць з уласцівасцямі пратона. Упершыню адкрыты ў 1955 годзе на паскаральніку пратонаў у Каліфарнійскім універсітэце у Берклі. Вынікі былі апублікаваныя ў часопісе Phys. Rev., а сама праца прынесла яе аўтарам Нобелеўскую прэмію па фізіцы за 1959 год.

Антыпратоны могуць нараджацца ў высокаэнергетычных сутыкненнях нуклонаў з даволі высокай імавернасцю. У цяперашні час антыпратоны атрымліваюць у вялікіх колькасцях і выкарыстоўваюць для пратон-антыпратонных калайдараў. Акрамя таго, антыпратоны назіраюцца і ў касмічных прамянях.

## Узаемадзеянні пратонаў з антыпратонамі 
Кулонаўскае прыцягненне паміж пратонамі і антыпратонамі магло б, у прынцыпе, прыводзіць да ўтварэння іх звязанага стану, аналагічнага пазітронію. Аднак, нягледзячы на шматгадовыя даследаванні, пераканаўчых доказаў існавання гэтага звязанага стану пакуль няма. У 2009 годзе калабарацыя BES у Пекіне прадставіла даныя, якія можна інтэрпрэтаваць і як праяву звязанага стану пратона і антыпратона (гл. падрабязнасці на старонцы). Гэтыя вынікі пакуль абмяркоўвацца навуковай супольнасцю.

Як любая іншая антычасціца, антыпратон можа анігіліраваць. Эксперыментальныя даследаванні паказваюць, што анігіляцыя нізкаэнергетычных пратонаў і антыпратонаў ідзе з утварэннем 4-5 пі-мезонаў. Пры высокіх энергіях імавернасць анігіляцыі пратона і антыпратона паніжаецца, і сячэнне гэтага працэсу прыбліжаецца да сячэння працэсу сутыкнення пратона з пратонам, згодна з тэарэмай Памеранчука.

Антыпратон анігіліруе таксама і з нейтронамі.

## Зноскі 
Катэгорыя:Элементарныя часціцы
Катэгорыя:Барыёны
Катэгорыя:Антырэчыва
Магнезіт

**Магнезіт** — мінерал з класа карбанатаў, групы кальцыту, склад MgCO3; утрымлівае MgO 47,82 %, CO2 52,18 %, ізаморфныя прымешкі — часта Fe, радзей Mn, Ca. Крышталізуецца ў трыганальнай сістэме. Крышталічная структура аналагічная кальцыту. Сустракаецца ў ромбаэдрычных або няправільна выцягнутых крышталях, а пры ўтварэнні ў зонах выветрывання парод на зямной паверхні — у фарфорападобных схаваназярністых масах. Колер белы, жаўтлява-шэры. Цвёрдасць па мінералагічнай шкале 3,75 — 4,25, крохкі; шчыльнасць 2900 — З100 кг / м³.

Пры абпальванні пры 1000 °С магнезіт губляе большую частку (92 — 94 %) вуглекіслаты і ператвараецца ў хімічна актыўную парашкападобную масу — каўстычную магнезію, якую выкарыстоўваюць пры варэнні цэлюлозы, вытворчасці цеплаізаляцыі, сінтэтычных каучукаў, пластмас, віскозы, у працэсах хімічнай перапрацоўкі, у якасці ўгнаення.

## Спасылкі 
* Магнезіт у каталогу мінералаў
* Магнезіт у базе webmineral.com 

Катэгорыя:Мінералы магнію
Катэгорыя:Карбанаты (мінералы)
Катэгорыя:Руды
Катэгорыя:Вогнетрывалыя матэрыялы
Мыш

**Мыш** — рака ў Пінскім і Іванаўскім раёнах Брэсцкай вобласці, правы прыток ракі Ясельда. Даўжыня 9,4 км. Плошча вадазбору 54 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,73 ‰. Пачынаецца за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Малы Халажын, вусце за 0,5 км на поўнач ад вёскі Рудка. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Ясельды
Катэгорыя:Рэкі Пінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Іванаўскага раёна
Джэксан (Місісіпі)

**Джэксан** () — горад на поўдні ЗША, на р. Перл. Адміністрацыйны цэнтр і найбуйнейшы горад штата Місісіпі. 173 514 жыхароў (2010). Вузел чыгунак і шашэйных дарог. Буйны аэрапорт. Размешчаны на Прымексіканскай нізіне. Прадпрыемствы харчовай, лясной, дрэваапрацоўчай і электратэхнічнай прамысловасці.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Гарады Місісіпі
Арлінгтан (Тэхас)

**Арлінгтан** () — сёмы па колькасці насельніцтва горад штата Тэхас і 50-ы па гэтым паказчыку ў ЗША. Насельніцтва — 367 197 чалавек (2007). Заснаваны ў 1876 годзе з будаўніцтвам Тэхаска-Ціхаакіянскай чыгункі. Размешчаны ў паўночнай частцы штата на берагах ракі Джонсан-Крык.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Тэхаса

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1876 годзе
Уорэн (Мічыган)

**Уорэн** () — горад у акрузе Макомб, у амерыканскім штаце Мічыган. Насельніцтва 134 587 чалавек (2018), трэці па велічыні горад у штаце Мічыган. Машынабудаванне. Ваенная прамысловасць.

## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт горада 

Катэгорыя:Былыя сталіцы штатаў ЗША
Катэгорыя:Парты ЗША
Катэгорыя:Гарады Мічыгана
Пай-Хой

**Пай-Хой** — стары, моцна разбураны горны краж у цэнтры Югорскага паўвострава, працягваецца каля 200 км ад паўночнай часткі Палярнага Урала да праліва Югорскі Шар. Частка кража знаходзіцца на востраве Вайгач, які падзяляе Баранцава мора і Карскае мора.

Найвышэйшы пункт кража — гара Марэіз (467 м над узроўнем мора). Пай-Хой складзены крамяністымі і гліністымі сланцамі, вапнякамі, пясчанікамі. Расліннасць прадстаўлена камяністай горнай тундрай, ніжэй на схілах — імшыста-лішайнікавая, травяністая, радзей — кустоўнічная тундра.

Катэгорыя:Горныя хрыбты Расіі
Катэгорыя:Геаграфія Ненецкай аўтаномнай акругі
Кінгс-Пік

**Кінгс-Пік** () — гара ў ЗША. Найвышэйшы пункт штата Юта. Гара размешчана на паўночным усходзе штата, за 72 км на поўнач ад горада Дзюшэн. Вышыня гары 4123 м над узроўнем мора. Пік быў названы ад імя першага дырэктара Геалагічнай службы Злучаных Штатаў.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Геаграфія Юты
Катэгорыя:Горы ЗША
Ямантау

**Ямантау** — горны масіў у Башкартастане. Шырыня — 3 км, даўжыня — 5 км. Галоўныя вяршыні — Вялікі Ямантау (1640 м) і Малы Ямантау (1510 м). Вяршыня «Вялікі Ямантау» з’яўляецца вышэйшым пунктам Паўднёвага Урала. Знаходзіцца на тэрыторыі Паўднёва-Уральскага запаведніка, размешчаны ў Беларэцкім раёне Башкартастана. Гадавая сума ападкаў складае ад 700 да 1100 мм. Снежнае покрыва складае 80-100 см і ляжыць у сярэднім ад 180 да 205 дзён. Вышынная пояснасць ландшафтаў. Сярэдняя тэмпература студзеня складае −14…−17 °C, ліпеня +9…+16 °C.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Горныя вяршыні Расіі
Катэгорыя:Горныя вяршыні Урала
Катэгорыя:Геаграфія Башкартастана
Сёдэртэлье

**Сёдэртэлье** () — горад у Швецыі, на паўднёвы захад ад Стакгольма (фактычна адно з яго аддаленых прадмесцяў). Цэнтр аднайменнай камуны ў лене Стакгольм. Насельніцтва 64 619 (2010).

thumb|справа|250px|Барэльеф, які нагадвае аб злачынствах рускіх у Швецыі ў 1719 г.

## Гісторыя 
Горад упершыню згадваецца ў хроніцы Адама Брэменскага ў 1070 годзе (спачатку ён называўся *Тэлье*, *Tælgia* у тагачаснай арфаграфіі; пазней ) — у гэты час гэта быў ужо важны царкоўны горад. У XVII стагоддзі, дзякуючы герцагу Сёдэрманландскаму Карлу (будучыму каралю Карлу IX), Тэлье становіцца важным гандлёвым і партовым цэнтрам. У 1622 годзе, у сувязі з узнікненнем на паўночны ўсход ад Стакгольма горада Нартэлье (, даслоўна *Паўночнае Тэлье*), да назвы гораду было дададзена *Söder*, т.б. *Паўднёвае Тэлье*. У пачатку XVIII стагоддзя горад закранула эпідэмія чумы, а ў 1719 годзе трэцяя частка гораду была спалена рускімі (але шэраг важных будынкаў, у т.л. царква Святой Рагнхільды, ацалелі). Пасля гэтых падзей насельніцтва Сёдэртэлье істотна скарацілася і не дасягала і 200 чалавек, але пасля з’яўлення ў горадзе ў 1740-х шэрагу мануфактураў, яно ўжо складала больш за 1 000 чалавек. У 1806—1819 гадах быў пабудаваны Сёдэртэльскі канал, які злучаў возера меларэн з Балтыйскім морам, а ў 1860 годзе чыгунка злучыла Сёдэртэлье са Стакгольмам. Прыкладна ў гэты самы час Сёдэртэлье становіцца папулярным курортам. У пачатку XX стагоддзя ў горадзе размесціліся буйныя фабрыкі і заводы, у т.л. машынабудаўнічыя. У 1950-я гады стары драўляны цэнтр горада быў знесены. Пачынаючы з 1970-х, у сувязі з прамысловым ростам, гораду была патрэбная працоўная сіла, якую пачынаюць вербаваць спачатку ў Норландзе, а потым — у Фінляндыі, Грэцыі, Італіі, Югаславіі. Пазней да іх дадаліся ўцекачы з Сірыі і Ірака, і ў пачатку XXI стагоддзя 39 % сёдэртэльцаў мелі замежнае паходжанне.

## Славутасці 
* Царква Святой Рагнхільды (XII ст.)
* Этнаграфічны музей Турэчэльбергет ()
* Музей гораду
* Музей навукі і эксперыментаў *Tom Tits Experiment*
* Сёдэртэльскі канал
* S/S Ejdern — адзін з найстарэйшых у свеце параходаў

## Галерэя 

Выява:Sankta_Ragnhilds_kyrka_i_Södertälje_sett_från_Stortorget.png|Царква Святой Рагнхільды
Выява:Stortorget_Södertälje.jpg|Стуртор’ет — галоўная плошча горада
Выява:Träbyggnad_på_Torekällbergets_torg_Södertälje.png|Драўляны будынак на плошчы Турэчэльбергетс торг
Выява:Bridges_of_Södertälje.jpg|Развадныя масты на Сёдэртэльскім канале

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Швецыі
Серыфас

**Серы́фас** () — адзін з Кікладскіх астравоў на поўдні Эгейскага мора. Уваходзіць у склад Грэцыі. Агульная плошча - 75,2 км². Насельніцтва (2011 г.) - 1420 чал.

## Геаграфія 
Востраў Серыфас знаходзіцца на захадзе Кікладскага архіпелага ў 110 км на паўднёвы ўсход ад Афінаў, сталіцы Грэцыі. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 12,96 км. Найбольшая шырыня — 10,5 км. Найвышэйшы пункт — 582 м.

Паўночная частка вострава складзена пераважна з граніту. Паўднёвая — асадкавымі горнымі пародамі. Тут сустракаюцца радовішчы гематыту, магнетыту, меднай руды, малахіту. У мінулым здабывалі золата, срэбра і іншыя мінералы. У нашы дні радовішчы спустошаны ў выніку доўгатэрміновай здабычы. На Серыфасе маецца 12 пляжаў.

## Гісторыя 
Ужо ў антычнасці востраў Серыфас быў знакаміты радовішчамі гематыту, медзі і малахіту. Медныя і залатыя рудні на паўднёвым захадзе вострава былі вядомы мінойцам, фінікійцам і мікенцам. З 1 тысячагоддзі да н. э. важнай з'яўлялася здабыча жалеза і паўкаштоўных камянёў. На руднях ужывалі працу рабоў. Згодна старажытнагрэчаскім міфам, пасля выгнання з Аргаліды на Серыфасе жылі Даная і яе сын Персей.

У V ст. да н. э. востраў быў фактычна падпарадкаваны Афінамі. У 146 г. да н. э. Серыфас заваявалі рымляне. Аднак нават у складзе старажытнарымскай дзяржавы астравіцяне мелі пэўную аўтаномію. У сярэднявеччы ён належаў візантыйцам і венецыянцам. У 1537 г. быў далучаны да Асманскай імперыі. У 1830 г. —  да Грэцыі.

У 1870 г. была ўзноўлена здабыча карысных выкапняў. Гэта выклікала эканамічны бум. Аднак цяжкія ўмовы працы прывялі да забастовак рабочых. У 1916 г. адбыліся сутычкі з паліцыяй, якія скончыліся чалавечымі ахвярамі. Забастоўшчыкі захапілі рудні і запыталі абароны з боку Францыі. У 1963 г. здабыча карысных выкапняў была спынена. Мясцовыя законы забараняюць вываз мінералаў з вострава.

## Інфраструктура 
Адміністрацыйна востраў Серыфас утварае адзіны муніцыпалітэт, у склад якога ўваходзяць 19 населеных пунктаў. Працуе порт са сталай паромнай пераправай. Аснова эканомікі — турызм. Наведвальнікаў прыцягваюць рэшткі антычнай спадчыны, пакінутыя рудні, адпачынак на моры. Мясцовыя жыхары славутыя сваёй адметнай кухняй — нутавым супам, сырам, салёнай ялавічынай і інш.

## Спасылкі 
* e-serifos.com
* Travel guide of Serifos 
* Serifos History
* Персей — герой Аргаліды

Серыфас
Серыфас
Серыфас
Серыфас
Амдэрма

**Амдэрма**  — пасёлак (у 1936—2004 гадах — пасёлак гарадскога тыпу) у Ненецкай аўтаномнай акрузе. Заснаваны ў 1933 годзе. Знаходзіцца ў памежнай зоне. Размешчаны на ўзбярэжжы Карскага мора, на ўсход ад праліва Югорскі Шар на Югорскім паўвостраве. Адлегласць да акруговага цэнтра, горада Нар’ян-Мара, складае 420 км. Бліжэйшая чыгуначная станцыя знаходзіцца за 270 км у горадзе Варкуце. Пасёлак размяшчаецца за Паўночным палярным кругам у еўрапейскай частцы Расіі. Палярны дзень доўжыцца з 20 мая па 30 ліпеня, палярная ноч — з 27 лістапада па 16 студзеня. Недалёка ад пасёлка працякае рака Амдэрмінка.

Катэгорыя:Населеныя пункты Архангельскай вобласці
Немцы ў Польшчы

thumb|250px|Немцы ў Верхняй Сілезіі. Канцэнтрацыя ў Апольскім ваяводстве (захад) і Сілезскім ваяводстве (усход).
[thumb|250px|Канцэнтрацыя немцаў у вобласці [Мазурыя.]]

**Немцы ў Польшчы** — найбуйнейшая неславянская меншасць рэспублікі Польшча. Перапіс 2002 года ў Польшчы зафіксаваў пражыванне ў краіне 152 900 этнічных немцаў (0,38 % насельніцтва краіны), хоць паводле даных паваеннага перапісу 1946 года ў краіне па-ранейшаму знаходзілася звыш 2,3 млн так зв. фольксдойчэ, якія складалі 41 % насельніцтва перададзеных Польшчы абласцей, былі прыкметнай меншасцю Польскага калідора, а таксама складалі невялікую долю насельніцтва былой кангрэсаўскай Польшчы. Большая частка немцаў Польшчы была дэпартавана, хоць многія аддавалі перавагу рэпатрыявацца ў Германію самастойна. Адносна талерантна ўлады паваеннай Польшчы паставіліся толькі да невялікай групы сілезскіх немцаў, якія захавалі каталіцтва (большасць іншых да гэтага часу перайшло ў пратэстанцтва). Гэтым тлумачыцца тое што большасць сучасных немцаў Польшчы пражывае ў Апольскім ваяводстве, Сілезія, дзе яны складаюць 9,9 % насельніцтва.

## Спасылкі 
Польшча
Катэгорыя:Народы Польшчы
Інах (міфалогія)

**Іна́х** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі рачны бог. Сын Акіяна і Тэфіі. Таксама бацькам Інаха называлі Айнея. Сястра і жонка Інаха — Аргія, бацька Фаранея і Эгіялея, паводле адной з версій таксама бацька Іо. Паводле падання, Інах быў ракой і разам з Кефісам і Астэрыёнам вырашаў спрэчку паміж Пасейдонам і Герай аб валоданні краінай. Абвясціў што зямля належыць Геры, і ў гневе Пасейдон высушыў у ёй крыніцы. Паводле іншых апавяданняў, Пасейдон паводкай заліў большую частку краіны. На тым месцы, адкуль стала спадаць вада, пабудавалі храм Пасейдону Прасклістыю.

Або Інах быў царом, назваў раку сваім імем і заснаваў ахвярапрынашэнні Геры. Ёсць апавяданне, што першыя аргівяне, якіх Інах прывёў з іх земляў у даліну, харчаваліся дзікімі грушамі. Пабудаваў горад Аргас.. Паводле Герадота яго дачка Іо была выкрадзена фінікійцамі падчас іх знаходжання ў Аргасе, у які яны прыбылі для продажу тавара.

Дзеючая асоба сатыраўскай драмы Сафокла «Інах» (фр.269-289 Рат) і п’есы невядомага аўтара «Іо».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Катэгорыя:Міфы Аргаліды
Катэгорыя:Рачныя багі
Катэгорыя:Багі паводле алфавіта
Інах

**Іна́х** () — у старажытнагрэчаскай міфалогіі:
* Інах — Сын Акіяна і Фетыды, муж німфы Меліі, бацька Іо (паводле адной з версій), Фаранея, Эгіялея; заснавальнік і першы цар Аргаса, які аднавіў і зноў засяліў Аргаліду пасля Сусветнага патопу. Эпанім галоўнай ракі Аргаліды.
*  — рака ў Эпіры і Акарнаніі, прыток Ахелоя.
* Інах — цар Аргаса, сын Трыёпа і Арэасіды, брат Ксанфа.

Катэгорыя:Імёны грэчаскага паходжання
Кіраўнікі Балгарыі

## Ханы, князі, цары Балгарыі 
Спіс уключае кіраўнікоў Балгарыі ад пачатку балгарскай гісторыі (уключна легендарных) і да спынення манархічнай сістэмы кіравання ў 1946 г.

## Гл. таксама 
* Прэзідэнты Балгарыі

*
Балгарыя
Катэгорыя:Спісы:Балгарыя
Бархаткоў

**Бархаткоў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Антон Стафанавіч Бархаткоў (1915—2001), беларускі мастак ХХ стагоддзя, бацька Ігара Антонавіча Бархаткова
* Вітольд Антонавіч Бархаткоў (нар. 1948), сучасны мастак, сын Антона Стафанавіча Бархаткова, жыве ў ЗША
* Ігар Антонавіч Бархаткоў (нар. 1958), сучасны беларускі мастак, сын Антона Стафанавіча Бархаткова