open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ловаць (біялагічны заказнік)

**Біялагічны заказнік «Ловаць» ** — біялагічны заказнік абласнога значэнняў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці. Утвораны ў 1997 годзе.

## Апісанне 
Агульная плошча 45 кm². Размешчаны на землях калгасаў «Руднянскі», «Запаветы Ільіча», імя Кутузава, саўгаса імя Казлова, лясгаса. Тэрыторыя знаходзіцца на Гарадоцкім узвышшы і мае складаны рэльеф з мноствам нізін і ўзгоркаў.

Прыярытэтнымі для аховы экалагічнымі сістэмамі з’яўляюцца ракі Ловаць ад яе вытоку на верхавым балоце паблізу в. Марчанкі і да возера Мяжа, ракі Сярвайка, азёры Завесна, Задрачанскае і Немцава, верхавое балота ў вытоку Ловаці, нізіннае балота і падтаёжныя ельнікі на поўдзень ад возера Завесна па цячэнні Ловаці і масіў лесу, абмежаваны гэтай ракой і дарогай Рудня — Баркі — Каверзы — Мяжа.

У гэтай рачной сістэме захаваліся папуляцыі многіх ахоўваемых відаў пазваночных жывёл. Значэнне заказніка заключаецца ў тым, што на р. Ловаць і яе прытоках сустракаецца адна з апошніх у Еўропе папуляцый еўрапейскай норкі, віда, які знаходзіцца пад пагрозай глабальнага знікнення і ўключаны ў міжнародную Чырвоную кнігу. Сістэма вадаёмаў у вярхоўі Ловаці — месца пражывання бабра, выдры. Жывуць тут і іншыя млекакормячыя, занесеныя ў Чырвоную кнігу Беларусі: мядзведзь, барсук, рысь, ляцяга. Зарэгістравана гнездаванне каля 30 відаў птушак з Чырвонай кнігі Рэспублікі Беларусь: скапа, змеяед, беркут, пугач, арлан-белахвост, вялікі бугай, журавель, вялікі краншнэп, чорны бусел, гогаль, махнатаногі сыч, даўгахвостая кугакаўка, жоўтагаловы дзяцел.

Тэрыторыя заказніка, дзякуючы вялікай колькасці нізінных балот, спрыяльных для пражывання лася і дзіка, з’яўляецца цэнтрам рэпрадукцыі і зімоўкі папуляцый гэтых відаў.

## Літаратура 
* Вярхоўе ракі Ловаць // Скарбы прыроды Беларусі — Treasures of Belarusian Nature : Тэрыторыі, якія маюць міжнароднае значэнне для захавання біялагічнай разнастойнасці / аўт. тэксту і фота А. В. Казулін [і інш.] — 2-е выд., перапрац., дап. — Мн., 2005. — С. 124—129.
* Ловаць // Блакітная кніга Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал. Н. А. Дзісько [і інш.]. — Мн., 1994. — С. 222.

Катэгорыя:Біялагічныя заказнікі Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:1997 год у Беларусі
Кавары

**Кавары** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы на мяжы з Чэхіяй, размешчаны за 460 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 110 км на паўднёвы захад ад Вроцлава. Уваходзіць у склад Еленягурскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Займае плошчу 37,39 км². Насельніцтва 11,1 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Настасся Захараўна Курносава

**Настасся Захараўна Курносава** (, в. Жыраспёры, зараз Партызанаўка, Віцебскі раён, Віцебская вобласць — , в. Партызанаўка, Віцебская вобласць) — работнік сельскай гаспадаркі, Герой Сацыялістычнай Працы.

## Біяграфія 
Працоўную дзейнасць пачала ў 1935 годзе паляводам у калгасе «Расія». З 1944 года — свінарка калгаса. Дэлегат ХХV з’езда КПСС.

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы (1975)
* Ордэн Леніна
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі
* Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»

## Літаратура 
* Курносава Настасся Захараўна // Памяць: Віцебскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; уклад. У. І. Мезенцаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2004. — С. 674.
* Курносова Анастасия Захаровна // Слава и гордость земли Витебской : биографический справочник / сост. М. Н. Пригожий; редкол.: М. П. Кузьмич [и др.]. — Витебск : Витебская областная типография, 2009. — С. 264.
* Курносова Анастасия Захаровна // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник / сост. И. Н. Кулан, В. И. Козак, Е. Е. Соколов; под общ. ред. А. Н. Новикова. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — С. 138.
 

Катэгорыя:Дэлегаты XXV з’езда КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў
Катэгорыя:Дэпутаты Віцебскага раённага Савета дэпутатаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскім раёне
Міхаіл Барысавіч Кандраценка

**Міхаіл Барысавіч Кандраценка** (, в. Трыніўкі, Віцебскі раён, Віцебская вобласць — ) — машыніст, Герой Сацыялістычнай Працы.

## Біяграфія 
34 гады адпрацаваў на ўчастку «20 гадоў Кастрычніка» торфапрадпрыемства «Дабееўскі Мох», з іх 22 года — машыністам торфаздабыўнай машыны. Адрозніваўся высокім прафесійным майстэрствам, дысцыплінаванасцю, непрымірымасцю да праяў безгаспадарлівасці.

У 1964 годзе ён быў прыняты ў члены КПСС.

Значнымі працоўнымі дасягненнямі праславіўся Міхаіл Барысавіч на працягу трох пяцігодак. За гады 8-й пяцігодкі, у прыватнасці, ён пры плане 28,9 тыс., здабыў 33 тыс. тон торфу і зэканоміў 15 тыс. кілават гадзін электраэнергіі. За працоўную доблесць у 8-й пяцігодцы былому воіну-франтавіку Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 20 красавіка 1971 года прысвоена высокае званне Героя Сацыялістычнай Працы

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы
* Ордэн Леніна
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Ордэн Славы ІІІ ступені
* Медаль «За адвагу»

## Літаратура 
* Герой войны и труда // Память: историко-документальная хроника Шумилинского района / редкол.: И. П. Шамякин [и др.]; худож. А. Н. Хилькевич. — Минск : БелСЭ им. П. Бровки, 1985. — С. 506.
* Кондратенко Михаил Борисович // Слава и гордость земли Витебской : биографический справочник / сост. М. Н. Пригожий; редкол.: М. П. Кузьмич [и др.]. — Витебск : Витебская областная типография, 2009. — С. 255.
* Кондратенко Михаил Борисович // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник / сост. И. Н. Кулан, В. И. Козак, Е. Е. Соколов; под общ. ред. А. Н. Новикова. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — С. 126.
Палескія вяселлі

**«Палескія вяселлі»** () — беларускі кароткаметражны дакументальны фільм, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» (творчае аб’яднанне «Летапіс») у 1986 годзе.

## Сюжэт 
Фільм зняты на пяці натуральных вяселлях беларускага Палесся, у тых самабытных вёсках, дзе і сёння жыве старажытны рытуал-парадак, дзякуючы якому вяселле ў народзе — урачыстасць шматпланавая, значная.

## Над фільмам працавалі 
* аўтар сцэнарыя — З. Мажейка
* рэжысёр — Ю. Лысятаў
* аператар — Н. Сідорчанка
* рэдактар — С. Пераверзева
* гукааператар — Л. Вяжневец
* дырэктар фільма — Т. Афанасьева

Аўтарскі калектыў у складзе З. Мажэйка, Н. Савы і А. Шклярэўскага за стварэнне цыкла музычна-этнаграфічных кінафільмаў (у т. л. «Палескія вяселлі») ў 1994 годзе атрымаў Дзяржаўную прэмію Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Дакументальныя фільмы Беларусі
Катэгорыя:Кароткаметражныя фільмы Беларусі
Крук (Смаленская вобласць)

**Крук** () — вёска ў Дзямідаўскім раёне Смаленскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Баркоўскага сельскага паселішча.

## Гісторыя 
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Дзямідаўскага раёна
Уманскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Паўла Тычыны

**Уманскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Паўла Тычыны** — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова педагагічнага профілю са статусам універсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Умань.

## Гісторыя 
* 1930 — заснаваны як Інстытут сацыяльнага выхавання; меў 4 факультэты: тэхніка-матэматычны, сацыяльна-эканамічны, літаратурны і біялагічны; навучанне доўжылася тры гады; першы набор — 120 студэнтаў;
* 1933 — перайменаваны ў педагагічны інстытут з чатырохгадовым тэрмінам навучання, меў 4 факультэты: гістарычны, літаратурны, матэматычны і біялагічны;
* 1935 — перайменаваны ў настаўніцкі інстытут; 2 факультэта: фізіка-матэматычны і натуральна-геаграфічны;
* 15 чэрвеня 1944 — аднавіў працу ў складзе 2 аддзяленняў: фізіка-матэматычнага і натуральна-геаграфічнага;
* 1946 — аднавіў дзейнасць гістарычны факультэт;
* 1947 — быў далучаны натуральны факультэт Адэскага настаўніцкага інстытута, праз год — такі жа факультэт Кіеўскага настаўніцкага інстытута;
* 1952 — Уманскі настаўніцкі інстытут рэарганізаваны ва Уманскі дзяржаўны педагагічны інстытут;
* 1960 — створаны факультэт педагогікі і методыкі пачатковай адукацыі;
* 1967 — інстытуту было прысвоена імя Паўла Рыгоравіча Тычыны — украінскага паэта, перакладчыка, публіцыста, грамадскага і дзяржаўнага дзеяча УНР і УССР;
* 1976 — інстытут пачаў падрыхтоўку настаўнікаў агульнатэхнічных дысцыплін і працы;
* 1998 — інстытут рэарганізаваны ва Уманскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Паўла Тычыны.

## Структура 
* Інстытут эканомікі і бізнес-адукацыі;
* Гістарычны факультэт;
* Натуральна-геаграфічны факультэт;
* Факультэт дашкольнай і спецыяльнай адукацыі;
* Факультэт пачатковай адукацыі;
* Факультэт сацыяльнай і псіхалагічнай адукацыі;
* Факультэт мастацтваў;
* Факультэт фізічнага выхавання;
* Факультэт замежных моў;
* Факультэт украінскай філалогіі;
* Факультэт інжынерна-педагагічнай адукацыі;
* Факультэт фізікі, матэматыкі і інфарматыкі.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Катэгорыя:Нацыянальныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Украіны
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Умані
Катэгорыя:1930 год ва Украіне
Свярадаў-Здруй

**Свярадаў-Здруй** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы каля мяжы з Чэхіяй, размешчаны за 500 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 150 км на захад ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Любаньскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, утварае гарадскую гміну. Чыгуначная станцыя. Бальнеалагічны курорт. Займае плошчу 20,72 км². Насельніцтва 4,3 тыс. чалавек.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Курорты Польшчы
Віктар Кажынскі

**Віктар Кажынскі** (; 1812, Вільня — 1867, Санкт-Пецярбург) — кампазітар і дырыжор. Паклаў на музыку вершы Уладзіслава Сыракомлі, Юзафа Крашэўскага, Багдана Залескага.
 за арганам. Малюнак Часлава Манюшкі, 1842]]

Катэгорыя:Кампазітары Расійскай імперыі
Катэгорыя:Кампазітары Польшчы
Катэгорыя:Скрыпачы Польшчы
Юзаф Багдан Залескі

**Юзаф Багдан Залескі** (1802, Кіеўская губерня — 1886, Францыя) — польскі паэт часоў рамантызму.

Да Залескага звернуты верш «Беларуская пея» Вайніслава Савіча-Заблоцкага.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеўскай вобласці
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта
Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Паэты XIX стагоддзя
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Іосіф Якаўлевіч Ідэльсон

**Іосіф Якаўлевіч Ідэльсон** (нар. , Менск) — беларускі тэхнік-архітэктар.

## Біяграфія 
Працаваў у Гомельскім філіяле Белдзяржпраекта, у Белдзіпрасельбудзе, Белдзіпрахарчпраме, з 1979 года — кіраўнік групы архітэктараў у Мінскім філіяле ЦНДІпрамзернепраекта.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1963 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
Браў удзел у распрацоўцы праектаў рэканструкцыі кандытарскага камбіната «Спартак» у Гомелі, піўзаводаў у Ноўгарадзе, Казані, Рызе, алейнаэкстракцыйнага завода ў Гулістане, камбікормавага завода ў Аршанскім раёне (1966—1980).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Гомеля
Катэгорыя:Архітэктары Вялікага Ноўгарада
Катэгорыя:Архітэктары Казані
Катэгорыя:Архітэктары Рыгі
Уманскі нацыянальны ўніверсітэт садаводства

**Уманскі нацыянальны ўніверсітэт садаводства** — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова аграрна-тэхнічнага профілю са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў горадзе Умань.

## Гісторыя 
Адна з самых старых вышэйшых навучальных устаноў Украіны, заснаваная ў 1844 годзе ў Адэсе як Галоўнае вучылішча садаводства, задачай якога была падрыхтоўка высокакваліфікаваных садаводаў і даследчыкаў у галіне садаводства. У сувязі з неадпаведнымі ўмовамі для развіцця садаводства ў ваколіцах Адэсы, вучылішча ў 1859 годзе было пераведзена ва Умань, дзе былі перадумовы для падрыхтоўкі спецыялістаў гэтага профілю.

За сваю шматгадовую гісторыю навучальная ўстанова зведала шэраг рэарганізацый:
* Галоўнае вучылішча садаводства (1844—1868);
* Уманскае вучылішча земляробства і садаводства (1868—1921);
* Уманскі аграпалітэхнікум (1921—1929);
* Уманскі сельскагаспадарчы інстытут (1929—1930);
* Уманскі садаагародны інстытут (1930—1931);
* Уманскі плодаягадны інстытут (1931—1934);
* Уманскі плодаагароднінны інстытут (1934—1936);
* Уманскі сельскагаспадарчы інстытут (1936—1996);
* Уманская сельскагаспадарчая акадэмія (1996—2000)
* Уманская дзяржаўная аграрная акадэмія (2000—2003);
* Уманскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт (2003—2006);
* Уманскі нацыянальны ўніверсітэт садаводства (са снежня 2009).

## Структура 
* Факультэт аграноміі
* Факультэт плодаагародніцтва, экалогіі і аховы раслін
* Факультэт менеджменту
* Факультэт эканомікі і прадпрымальніцтва
* Інжынерна-тэхналагічны факультэт
* Факультэт лясной і садова-паркавай гаспадаркі

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўніверсітэта

Катэгорыя:Універсітэты Украіны
Катэгорыя:Нацыянальныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Украіны
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Умані
Катэгорыя:1844 год ва Украіне
Раіса Ільінічна Дарафеенка

**Раіса Ільінічна Дарафеенка** (, в. Старынцы, Віцебскі раён, Віцебская вобласць — ) — работнік сельскай гаспадаркі, Герой Сацыялістычнай Працы.

## Біяграфія 
Вучылася ў Шапуроўскай пачатковай школе, у канцы вайны была эвакуіравана. Пасля Вялікай Айчыннай вайны працавала паляводам, даяркай, свінаркай ў калгасе імя Калініна.

За дасягнутыя поспехі ў працы ў 1966 года узнагароджана ордэнам Леніна і залатым медалём «Серп і Молат». У тым жа годзе прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

Вырасціла 3 дзяцей. Памерла 6 мая 2000 года пасля працяглай хваробы.

## Узнагароды 
* Герой Сацыялістычнай Працы
* Ордэн Леніна

## Літаратура 
* Дарафеенка Раіса Ільінічна // Памяць: Віцебскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; уклад. У. І. Мезенцаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2004. — С. 674.
* Дорофеенко Раиса Ильинична // Слава и гордость земли Витебской : биографический справочник / сост. М. Н. Пригожий; редкол.: М. П. Кузьмич [и др.]. — Витебск : Витебская областная типография, 2009. — С. 234.
* Дорофеенко Раиса Ильинична // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник / сост. И. Н. Кулан, В. И. Козак, Е. Е. Соколов; под общ. ред. А. Н. Новикова. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — С. 89.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Постаці савецкай жывёлагадоўлі
Катэгорыя:Постаці беларускай жывёлагадоўлі
Паўліна Кірылаўна Казакова

**Паўліна Кірылаўна Казакова** (нар. , г.п. Сасноўскае, Сасноўскі раён, Горкаўская вобласць — ) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1964 годзе. Працавала ў Белдзяржпраекце, з 1969 года — старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў у Мінскграмадзянпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1974 года. Пражывае ў Мінску.

## Творчасць 
а.]]
]]
Асноўныя працы: будынак Мінскграмадзянпраекта па вул. Калектарнай (1969) у Мінску; у аўтарскім калектыве: будынак гарвыканкама (1965), мікрараёны № 1, 2 (1966), забудова вул. Леніна (1964—1967, 1979—1985), кінатэатр «Зорка Венера» (1974), 125-кватэрны шумазасцерагальны жылы дом для маласямейных (1982) у Салігорску, комплекс анкалагічнай бальніцы з аперацыйна-рэанімацыйным корпусам НДІ анкалогіі ў Бараўлянах (1975—1983).

## Узнагароды 
Узнагароджана Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1982).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Салігорска
Катэгорыя:Архітэктары Мінска
Данііл Уладзіміравіч Шапко

**Данііл Шапко** (нар. , ) — беларускі футбаліст, брамнік клуба «Баранавічы» (у арэндзе з магілёўскага «Дняпра»).

## Клубная кар’ера 
Выхаванец мінскага «Дынама», з 2018 года пачаў выступаць за дубль. У ліпені 2018 года падпісаў першы прафесійны кантракт з клубам. З 2019 года стаў зрэдку прыцягвацца да асноўнай каманды. 20 чэрвеня 2020 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, адгуляўшы ўсе 90 хвілін у матчы з «Энергетыкам-БДУ» (0:0). Праз тыдзень зноў згуляў у аснове, а пасля набыцця дынамаўцамі расійскага брамніка Яўгена Памазана апынуўся на лаўцы запасных. У ліпені 2020 года падоўжыў кантракт з «Дынама».

З пачатку 2021 года выступаў за дубль, зрэдку прыцягваўся да асноўнай каманды. У ліпені 2021 года быў аддадзены ў арэнду ў «Смаргонь», дзе чаргаваўся ў складзе з Паўлам Шчэрбачэнем. У лістападзе 2021 года вярнуўся з арэнды ў «Дынама».

У першай палове 2022 года знаходзіўся ў дублі дынамаўцаў, а ў ліпені на правах арэнды далучыўся да рагачоўскага «Макслайна». Стаў асноўным брамнікам каманды, аднак у лістападзе выбыў з-за траўмы. У студзені 2023 года пасля вяртання з арэнды стаў трэніравацца з дублем дынамаўцаў, а ў сакавіку зноў далучыўся да «Макслайна», які пераехаў у Віцебск. У ліпені 2023 года быў пераведзены ў арэнду ў «Баранавічы».

У студзені 2024 года падпісаў двухгадовы кантракт з магілёўскім «Дняпром». У першай палове 2024 года быў рэзервовым брамнікам магіляўчан. У ліпені 2024 года зноў быў арандаваны «Баранавічамі».

## Статыстыка выступленняў 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Футбалісты Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя варатары
Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск
Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь
Катэгорыя:Ігракі ФК Макслайн
Катэгорыя:Ігракі ФК Баранавічы
Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў
Рыгор Логвінавіч Шакулаў

**Рыгор Логвінавіч Шакулаў** (, в. Паўлавічы, Віцебскі раён, Віцебская вобласць — ) — пісьменнік, паэт.

## Біяграфія 
Першыя вершы на беларускай мове напісаў у 1931 годзе, калі скончыў Віцебскі педагагічны тэхнікум. Прадоўжыў вучобу ў Ленінградскай лесатэхнічнай акадэміі, стаў захавальнікам зялёнага багацця краіны. У гады Вялікай Айчыннай вайны быў добраахвотнікам народнага апалчэння Ленінграда. Яго заметкі і вершы друкаваліся ў розных ваенных газетах.

Пасля вайны пісаў казкі для дзяцей, якія выданы ў васьмі кніжках.

Матэрыялы пра жыццёвы і творчы шлях Р. Л. Шакулава захоўваюцца ў Літаратурным музеі г. Віцебска.

## Літаратура 
* *Волкова, Л.* Дочь за отца / Л. Волкова // Вечерний Витебск. — 1999. — 13 нояб. — С. 2.
* *Козлова, Л.* По следам доброго сказочника / Л. Козлова // Народнае слова. — 2000. — 16 мая. — С. 3.
* *Кузьмич, Т.* Защитник зеленого богатства / Т. Кузьмич // Вiцебскі рабочы. — 2006. — 31 студз. — С. 2.
* *Никитин, В.* Витебский сказочник / В. Никитин // Витебский курьер. — 1998. — 3 нояб. — С. 3.
* *Павлова, Е.* Известный писатель / Е. Павлова // Жыццё Прыдзвіння (Віцебск). — 1999. — 6 лістап. — С. 3.
* Шакулаў А. Р. // Віцебскі рабочы. — 1995. — 15 лістап. — С. 3.

Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскім раёне
Сасноўскае (Сасноўскі раён)

**Сасноўскае** () — рабочы пасёлак (пасёлак гарадскога тыпу) у Ніжагародскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Сасноўскага раёна, у складзе якога ўяўляе сабой адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне (рабочы пасёлак) і аднайменнае муніцыпальнае ўтварэнне рабочы пасёлак Сасноўскае са статусам гарадскога паселішча як адзіны яго населены пункт. Размешчаны за 22 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Металіст (горад Паўлава) і за 98 км на паўднёвы захад ад Ніжняга Ноўгарада. Заснаваны ў XVI стагоддзі. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1938 года.
## Насельніцтва 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Паўліна Кірылаўна Казакова, беларускі архітэктар

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Ніжагародскай вобласці
Жан-Бертран Арыстыд

**Жан-Бертран Арыстыд** (гаіц. крэол. *Jan Bètran Aristid*, ; нар. 15 ліпеня 1953, Порт-Салю, Гаіці) — гаіцянскі дзяржаўны і рэлігійны дзеяч, прэзідэнт Гаіці (1991, 1994—1996 і 2001—2004).

## Зноскі 
Катэгорыя:Прэзідэнты Гаіці
Катэгорыя:Зрынутыя прэзідэнты
Комплекс грамадскага цэнтра (Салігорск)

**Комплекс грамадскага цэнтра** ў Салігорску забудоўваўся паводле праекта дэталёвай планіроўкі цэнтра, распрацаваным у 1972 годзе інстытутам «Мінскграмадзянпраект» (архітэктары В. Сахно, А. Сідзельнікаў, Ф. Іванчанка, Б. Кудраватых, А. Юркеўская, П. Ткачык, I. Гайдар).

## Архітэктура 
Лінейная кампазіцыя цэнтра ўключае плошчу Леніна і галоўную гарадскую магістраль — вуліцу Леніна, якая выходзіць да парку 40-годдзя Перамогі на беразе вадасховішча. У межах цэнтру вылучаныя функцыянальныя зоны — адміністрацыйна-грамадская, культурна-асветная, гандлёвая, спартовая і адпачынку. Ансамбль забудовы цэнтра вырашаны як цэласная прасторавая кампазіцыя, звязаная з прылеглымі жылымі мікрараёнамі гарадскім бульварам і прыбярэжным паркам. Ядро кампазіцыі — пл. Леніна, утвораная на перакрыжаванні асноўных кампазіцыйных восей — вуліц Леніна і Казлова.

» і помнік Леніну ]]
Плошчу фармуюць шаснаццаціпавярховы аб’ём  вытворчага аб’яднання «Беларуськалій», Дом Саветаў, Палац культуры вытворчага аб’яднання, Дом сувязі, гатэль. На плошчы ўсталяваны помнік Леніну (скульптар А. Бембель, архітэктары А. Сідзельнікаў, У. Блахін).

Вуліца Леніна ўяўляе сабой шырокую транспартна-пешаходную эспланаду, уздоўж якой размешчаныя гандлёвы цэнтр (універсальная крама, гастраном, рэстаран, кафэ; архітэктары А. Ярушын, В. Балоцін, Ф. Іванчанка), кінатэатр «Зорка Венера» (архітэктары Ф. Іванчанка, П. Казакова), Дом быту (архітэктары І. Зорын, Ф. Іванчанка, В. Вірасава), а таксама  (Палац піянераў і школьнікаў, музычная школа і інш.; архітэктары А. Вараб’ёў, Ф. Іванчанка, Т. Жаранкова), згрупаваныя ў буйныя блокі, якія чаргуюцца з чатырнаццаціпавярховымі жылымі дамамі. На процілеглым баку вуліцы размешчаны падоўжны дзевяціпавярховы дом з установамі сацкультбыту на першым паверсе.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктура Салігорска
Катэгорыя:Вуліца Леніна (Салігорск)
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Акцябрына Сідзельнікава
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Фёдара Іванчанкі
Лесьна

**Лесьна** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы каля мяжы з Чэхіяй, размешчаны за 520 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 150 км на захад ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Любаньскага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Лесьна. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 8,56 км². Насельніцтва 4,5 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Абарнікі Слёнске

**Абарнікі Слёнске** (, ) — горад на паўднёвым захадзе Польшчы, размешчаны за 370 км на паўднёвы захад ад Варшавы і за 25 км на поўнач ад Уроцлава. Уваходзіць у склад Тшэбніцкага павета Ніжнесілезскага ваяводства, сядзіба вяскова-гарадской гміны Абарнікі Слёнске. Чыгуначная станцыя. Займае плошчу 14,46 км². Насельніцтва 9,1 тыс. чалавек.

## Спасылкі
Датэрміновае галасаванне

**Датэрміновае галасаванне** — гэта працэс, з дапамогай якога выбаршчыкі на выбарах могуць галасаваць да прызначанага дня выбараў. Датэрміновае галасаванне можа праводзіцца дыстанцыйна, напрыклад, праз галасаванне па пошце, ці асабіста, звычайна на прызначаных участках для датэрміновага галасавання. Наяўнасць і тэрміны датэрміновага галасавання адрозніваюцца ў залежнасці ад юрысдыкцыі і тыпу выбараў. Мэта датэрміновага галасавання, як правіла, заключаецца ў тым, каб павялічыць яўку выбаршчыкаў.

Катэгорыі людзей, якія галасуюць датэрмінова, уключаюць тых, хто не здолее наведаць выбарчы ўчастак у перыяд выбараў, работнікаў выбарчых участкаў, работнікаў выбарчых кампаній, людзей з запланаванымі на той час медыцынскімі працэдурамі, а таксама прыхільнікаў рэлігійных абавязацельстваў і г.д.

## Беларусь 
Датэрміновае галасаванне ў Беларусі рэгулюецца артыкулам 53 выбарчага кодэксу Рэспублікі Беларусь. Згодна з артыкулам, выбаршчык ці ўдзельнік рэферэндуму, які не мае магчымасці ў дзень выбараў ці рэфэрэндуму знаходзіцца па месцы свайго жыхарства, мае права не раней, чым за пяць дзён да выбараў або рэферэндуму, прагаласаваць. У першы дзень датэрміновага галасавання скрыні для галасавання пламбуюцца або апячатваюцца. Пасля заканчэння кожнага дня датэрміновага галасавання старшыня ці намеснік старшыні ўчастковай камісіі заляпляе проразь для апускання бюлетэняў у скрыні для галасавання лістом паперы. Старшыня ці намеснік старшыні і член участковай камісіі ставяць подпісы на гэтым аркушы. Ускрыццё проразі для апускання бюлетэняў у скрыні для галасавання робіцца штодня перад пачаткам датэрміновага галасавання старшынёй або намеснікам старшыні ўчастковай камісіі. Пры заклейванні і ўскрыцці проразі для апускання бюлетэняў у скрыні для галасавання маюць права прысутнічаць назіральнікі, замежныя (міжнародныя) назіральнікі, прадстаўнікі сродкаў масавай інфармацыі. Захоўванне скрыні для галасавання забяспечваецца старшынёй участковай камісіі.

Датэрміновае галасаванне ў Беларусі актыўна выкарыстоўваецца на прэзідэнцкіх, парламенцкіх, мясцовых выбарах і рэферэндумах. На думку незалежных назіральнікаў, датэрміновае галасаванне з’яўляецца асноўным інструментаў беларускіх уладаў для фальсіфікацый на выбарах.

Катэгорыя:Выбары
Уладзімір Сяргеевіч Багданаў

**Уладзімір Сяргеевіч Багда́наў** (нар. , в. Каралі, Віцебскі раён, Віцебская вобласць — ) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1984), прафесар (1985).

## Біяграфія 
Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Партызан атрада «Сібірак» партызанскай брыгады «За Савецкую Беларусь». З 1944 года працаваў памочнікам машыніста, а з 1949 года — на прафсаюзнай, камсамольскай і партыйнай рабоце ў Віцебску.

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (1953), Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС (1964). У 1964—1969 гадах — кіраўнік лектарскай групы, выкладчык, дэкан завочнага факультэта БДУ. З 1969 года — сакратар Мінскага абкама КПБ, з 1974 года — прарэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

## Навуковая дзейнасць 
Даследаваў праблемы гісторыі КПСС. Адзін з аўтараў «Курса лекцый па гісторыі КПСС».

## Узнагароды 
* Медаль «Партызану Айчыннай вайны» II ступені

## Літаратура 
* 
* *Крачкоўскі, А.* З партызан — у прафесары / А. Крачкоўскі // Зара (Бешанковічы). — 2002. — 10 снеж. — С. 3.
* 

## Спасылкі 
* Багданаў Уладзімір Сяргеевіч // Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць
* Богданов Владимир Сергеевич // Праект «Партизаны Беларуси»

Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Дэканы БДУ
Катэгорыя:Сакратары Мінскага абкама КПБ
ФК Фламенгу

**«Фламе́нгу»** () — бразільскі футбольны клуб з горада Рыа-дэ-Жанэйра. Быў заснаваны ў 1895 годзе як вяслярскі клуб і згуляў свой першы афіцыйны матч у 1912 годзе. Традыцыйнымі для «Фламенгу» з’яўляюцца чырвона-чорныя паласатыя кашулі з белымі шортамі, а таксама чырвона-чорныя паласатыя шкарпэткі. Свае хатнія матчы «Фламенгу», як правіла, праводзіць на стадыёне «Маракана», які таксама з’яўляецца нацыянальным стадыёнам зборнай Бразіліі. «Фламенгу» зарэкамэндаваў сябе як адзін з самых паспяховых спартыўных клубаў Бразіліі ў XX стагоддзі, атрымаўшы шэраг перамог у Лізе Карыёка, галоўным спаборніцтве штата Рыа-дэ-Жанэйра. Пасля стварэння чэмпіянату Бразіліі ў 1959 годзе «Фламенгу» працягваў паспяховыя выступы, не толькі на ўзроўні штата, але і на нацыянальным узроўні. У 1981, 2019 і 2022 гадах клуб станавіўся пераможцам Кубка Лібертадорэс, галоўнага клубнага першынства Паўднёвай Амерыкі. У 1981 годзе «Фламенгу» стаў уладальнікам Міжкантынентальнага кубка, калі з буйным лікам атрымаў перамогу над англійскім «Ліверпулам» (3:0). Галоўную ролю ў той перамозе згуляў легендарны ігрок клуба Зіку. Прынцыповымі сапернікамі клуба з’яўляюцца іншыя клубы з Рыа-дэ-Жанэйра, як то «Флуміненсі», «Батафогу» і «Васка да Гама».

«Фламенгу» з’яўляецца самым папулярным клубам у Бразіліі, які налічвае больш за 30 мільёнаў прыхільнікаў на 2018 год. Станам на 2017 год «Фламенгу» быў самым заможным футбольным клубам Бразіліі з гадавым прыбыткам у 163,04 млн еўра, а ацэначны кошт клуба складаў больш за 425,21 млн еўра.

## Дасягненні 
* **Чэмпіён Бразіліі**: 7
:: 1980, 1982, 1983, 1992, 2009, 2019, 2020

* **Кубак Бразіліі**: 4
:: 1990, 2006, 2013, 2022

* **Суперкубак Бразіліі**: 2
:: 2020, 2021

* **Чэмпіён штата Рыа-дэ-Жанэйра**: 37
:: 1914, 1915, 1920, 1921, 1925, 1927, 1939, 1942, 1943, 1944,
:: 1953, 1954, 1955, 1963, 1965, 1972, 1974, 1978, 1979 (*адмысловы*), 1979,
:: 1981, 1986, 1991, 1996, 1999, 2000, 2001, 2004, 2007, 2008,
:: 2009, 2011, 2014, 2017, 2019, 2020, 2021

* **Турнір Рыа-Сан-Паўлу**: 1
:: 1961

* **Кубак Лібертадорэс**: 3
:: 1981, 2019, 2022

* **Міжкантынентальны кубак**: 1
:: 1981

* **Рэкопа Паўднёвай Амерыкі**: 1
:: 2020

* **Кубак Меркасур**: 1
:: 1999

## Склад 
*Станам на люты 2024 года.*

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт

Фламенгу
Усевалад Іванавіч Ізяргін

**Усевалад Іванавіч Ізяргін** (нар. , с. Рускія Краі, Кікнурскі раён, Кіраўская вобласць, РСФСР) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1964 годзе. Працаваў галоўным архітэктарам Наваполацка, кіраўніком групы архітэктараў у Брэстграмадзянпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1970 года. Пражывае ў Брэсце.

## Творчасць 
Асноўныя працы: інтэр’еры гасцініцы «Інтурыст» (1973, у аўтарскім калектыве), дзіцячага сектара Палаца культуры прафсаюзаў, гандлёвага цэнтра, сталовых малочнага і панчошнага камбінатаў (1975) у Брэсце.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Наваполацка
Катэгорыя:Архітэктары Брэста
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіраўскай вобласці
Іван Пятровіч Данілаў

**Іван Пятровіч Дані́лаў** (нар. ) — вучоны ў галіне гематалогіі і трансфузіялогіі, тэрапеўт, доктар медыцынскіх навук (1979), прафесар. Акадэмік Міжнароднай акадэміі інфармацыйных працэсаў і тэхналогій (1995).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў вёсцы Ляжыткавічы Драгічынскай гміны Палескага ваяводства Польскай Рэспублікі (цяпер ў  Брэсцкай вобласці Беларусі). Скончыў 7 класаў школы ў Драгічыне. У час Вялікай Айчыннай вайны з мая 1942 года ў партызанах — сувязны партызанскіх атрадаў імя Шыша, імя Калініна брыгады імя Молатава Пінскага злучэння. У 1962 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Влияние хронического тонзиллита на состояние сосудистой системы».

## Узнагароды і званні 
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Медалі
* Знак «Выдатніку аховы здароўя СССР»
* Знак «Выдатніку аховы здароўя МНР»

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Данилов Иван Петрович  // Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт
* 27 верасня 2014 г. — 90 гадоў з дня нараджэння (1924) Івана Пятровіча Данілава, вучонага ў галіне гематалогіі і трансфузіялогіі, выдатніка аховы здароўя СССР і Мангольскай рэспублікі // Брэсцкая абласная бібліятэка імя М. Горкага
* Дзяржаўная ўстанова «Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр трансфузіялогіі і медыцынскіх біятэхналогій». Гісторыя цэнтра. 

Катэгорыя:Гематолагі СССР
Катэгорыя:Гематолагі Беларусі
Катэгорыя:Тэрапеўты СССР
Катэгорыя:Тэрапеўты Беларусі
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў
Катэгорыя:Выдатнікі аховы здароўя (СССР)
Кікнур

**Кікнур** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кікнурскага раёна і Кікнурскага гарадскога паселішча. Пасёлак размешчаны на правым беразе р. Вялікая Какшага пры ўпадзенні ў яе ракі Ваштранга, за 200 км на паўднёвы захад ад Кірава і за 40 км на захад ад Яранска. Упершыню згадваецца ў 1555 годзе ў Львоўскім і Ніканаўскім летапісах.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Арбаж

**Арбаж** () — пасёлак гарадскога тыпу, цэнтр Арбажскага раёна Кіраўскай вобласці Расіі. Размешчаны на абодвух берагах ракі Шуван. Заснаваны ў 1765 годзе перасяленцамі з заходніх губерняў Расіі як вёска. З 1929 года — раённы цэнтр. У 1956 годзе атрымаў статус пасёлка гарадскога тыпу. Перапрацоўка лесапрадуктаў. Хлебазавод.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Кірылава

**Кірылава** — жаночая форма прозвішча Кірылаў.

## Вядомыя носьбіты 
* Галіна Мікалаеўна Кірылава — савецкая артыстка балета, педагог
* Даяна Кірылава — расійская спявачка
* Кацярына Кірылава (нар. 1973) — беларуская кёрлінгістка.
* Фаіна Міхайлаўна Кірылава — беларускі вучоны ў галіне матэматычнай тэорыі аптымальнага кіравання
Уні (Кіраўская вобласць)

**Уні** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Унінскага раёна Кіраўскай вобласці. Цэнтр Унінскага гарадскога паселішча. Размешчаны ў вярхоўях ракі Лумпун (басейн Вяткі), за 74 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Фалёнкі (на Транссіба). За 189 км ад г. Кіраў. Уні заснаваныя ў 1646 годзе. 12 студзеня 1965 года Уні атрымалі статус пасёлка гарадскога тыпу.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Суна (Сунскі раён)

**Суна** () — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Сунскага раёна Кіраўскай вобласці Расіі, а таксама Сунскага гарадскога паселішча. Пасёлак знаходзіцца па схіле каля ракі Суны.

Стары цэнтр сфармаваўся вакол царквы Ушэсця (1754—1830), забудова раскінулася па схіле гары. Знаходзіцца за 95 км на поўдзень ад абласнога цэнтра — горада Кірава. Заснаваны ў 1650 годзе як Сунская вотчына Вяцкага Успенскага Трыфанава манастыра. Рашэннем Кіраўскага аблвыканкама ад 26 студзеня 1971 г. № 34 сяло Суна пераўтворана ў рабочы пасёлак гарадскога тыпу.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Кумёны

**Кумёны** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кумёнскага раёна і Кумёнскага гарадскога паселішча. Пасёлак размешчаны за 62 км ад абласнога цэнтра на рацэ Вялікая Кумёна, плошча тэрыторыі — 825 га.

Сувязь з абласным цэнтрам ажыццяўляецца па аўтамабільнай дарозе Р169 Кіраў — Малмыж — Вяцкія Паляны. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1965 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Кільмезь (Кіраўская вобласць)

**Кільмезь** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Кіраўскай вобласці Расіі, адміністрацыйны цэнтр Кільмезскага раёна, утварае муніцыпальнае ўтварэнне Кільмезскае гарадское паселішча як адзіны населены пункт у яго складзе.

Размешчаны на рацэ Кільмезі (прыток ракі Вятка). За 259 км ад г. Кіраў. Насельніцтва — 5578 чал. (2018).

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Афанасьева (Кіраўская вобласць)

**Афанасьева** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Расіі, адміністрацыйны цэнтр Афанасьеўскага раёна Кіраўскай вобласці, утварае Афанасьеўскае гарадское паселішча. Размешчаны на рацэ Камеа, за 80 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Стальная, за 250 км на паўночны ўсход ад г. Кіраў. Населены пункт вядомы з 1730 года, была калі пабудавана царква святога Афанасія. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1966 года.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1730 годзе
Лальск

**Лальск** () — пасёлак гарадскога тыпу ў Лузскім раёне Кіраўскай вобласці Расіі. Уваходзіць у пералік гістарычных гарадоў Расіі.

Размешчаны на рацэ Лала, прытоку ракі Луза, за 27 км ад раённага цэнтра — горада Луза, з якім звязаны аўтамабільнай дарогай. За 27 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі. Быў утвораны ў 1570 годзе наўгародскімі перасяленцамі. Помнікі архітэктуры XVIII стагоддзя.

Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Кіраўскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1570 годзе
Вурнары

**Вурнары** (, ) — пасёлак гарадскога тыпу (з сельскім насельніцтвам як сельскі населены пункт са снежня 2005 года) у Чувашскай Рэспубліцы. Адміністрацыйны цэнтр Вурнарскага раёна і Вурнарскага гарадскога паселішча. Пасёлак размешчаны ў цэнтральнай частцы Чувашыі, за 91 км на поўдзень ад Чэбаксар. Чыгуначная станцыя на лініі Канаш-Арзамас.
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Чувашыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1918 годзе
Анатоль Францавіч Разынка

**Анатоль Францавіч Разынка** (нар. верасень , в. Блонь, Ігуменскі павет, Мінская губерня — , Масква, НКВД) — савецкі ваенны дзеяч, камбрыг (1935).

## Біяграфія 
Атрымаў вышэйшую адукацыю. Уступіў ва УКП(б).

Падчас арышту камандзір брыгады, намеснік начальніка артылерыйскага ўпраўлення Чырвонай арміі. Арыштаваны 26 мая 1937 года у Маскве па адрасе: Чыстыя Пруды, д. 12, кв. 110. Асуджаны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 1 ліпеня 1937 года за «ўдзел у контррэвалюцыйнай ваенна-фашысцкай арганізацыі» да ВМП. Пахаваны на Данскіх могілках.

Рэабілітаваны 19 мая 1956 года.

Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі
Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай
Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Военачальнікі СССР
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны
Катэгорыя:Штабс-капітаны
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Белы Яр (Хакасія)

**Белы Яр** (, ) — сяло ў Рэспубліцы Хакасія, райцэнтр Алтайскага раёна. Цэнтр Белаярскага сельсавета. Размешчана на рацэ Абакан. За 25 км ад чыгуначнай станцыі Абакан. Дзейнічаюць раённы дом культуры, раённая ветлякарня, раённая бальніца, сярэдняя агульнаадукацыйная школа, спецыяльная (карэкцыйная) школа, краязнаўчы музей, бібліятэка.

Катэгорыя:Населеныя пункты Хакасіі
Відзяева

**Відзяева** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, муніцыпальнае ўтварэнне ў выглядзе гарадской акругі, са статусам закрытага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўтварэння (ЗАТУ) у Мурманскай вобласці, Расія. Размешчана за 40 км ад горада Мурманск.

Заснаваны 31 ліпеня 1958 года; першапачаткова называўся пасёлак *Урыца*, ад аднайменнай ракі. 6 ліпеня 1965 года быў перайменаваны ў Відзяева, у гонар героя Вялікай Айчыннай вайны, савецкага марака-падводніка Фёдара Аляксеевіча Відзяева.

У пасёлку размешчана аднайменная ваенна-марская база Паўночнага флота Расіі.

Акрамя самога пасёлка Відзяева ў склад ЗАТУ (гарадской акругі) уваходзіць нежылы населены пункт Чан-Ручай.

Плошча ЗАТУ — 77,46 км².

Катэгорыя:Населеныя пункты Мурманскай вобласці
Лавозера (сяло)

**Лавозера** () — сяло ў Мурманскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр Лавазерскага раёна, другі па колькасці насельніцтва, пасля пасёлка Рэўда, населены пункт раёна. Уваходзіць у сельскае паселішча Лавозера, цэнтрам якога з’яўляецца. У сяле выходзіць газета «Лавозерская праўда».
## Насельніцтва 
Катэгорыя:Населеныя пункты Мурманскай вобласці
Мухтар Шаханаў

**Мухтар Шаханаў** (; нар. , с. Каскасу, Талебійскі раён, Туркестанская вобласць) — казахскі ,  і , дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 2 ліпеня 1942 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР. Выпускнік Шымкенцкага педагагічнага інстытута. У 1989 годзе выступаў у Крамлі з пасланнем дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР пра ўтойванне фактаў гвалтоўнага падаўлення снежаньскіх падзей 1986 года. У 2009 годзе ўзначаліў рух супраць перадачы мільёна гектараў сельскагаспадарчых тэрыторый на ўсходзе Казахстана ў арэнду Кітаю. У 2017 годзе прапанаваў перавесці на лацінку не толькі казахскую, але і рускую мову ў Казахстане.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Казахскамоўныя паэты
Катэгорыя:Казахскамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Казахстана
Катэгорыя:Дыпламаты Казахстана
Віктар Цімафеевіч Калюжны

**Віктар Цімафеевіч Калюжны** (, Алма-Ата) — беларускі архітэктар.

## Біяграфія 
Скончыў у 1966 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў у Новасібірску, з 1969 года — у Гомельскіх праектных майстэрнях Белдзіпрагандлю, Белдзіпрагандлі, з 1986 года — галоўны архітэктар праектаў у Гомельсельбудпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Гомелі.

## Творчасць 
Асноўныя працы: мікрараёны А-1, А-2, Б-2А ў Новасібірску (1969), крама агародніны па вул. Кірава-Сартавальная (1975), абласная база «Сортнасеннегародніна» па вул. Барыкіна (1976), гандлёвыя цэнтры ў мікрараёнах № 10 (1977), 63 (1986) у Гомелі, кааператыўныя будынкі гандлю ў Лідзе (1978), Рэчыцы (1973),  па вуліцы Луначарскага ў Светлагорску (1982).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Архітэктары Беларусі
Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя
Катэгорыя:Архітэктары Новасібірска
Катэгорыя:Архітэктары Гомеля
Катэгорыя:Архітэктары Ліды
Катэгорыя:Архітэктары Рэчыцы
Катэгорыя:Архітэктары Светлагорска
Green card

міні|Зялёная картка.
**Green card** (грын кард, зялёная картка) — ідэнтыфікацыйная картка сталага рэзідэнта ЗША, які не мае амерыканскага грамадзянства. Яна з’яўляецца доказам таго, што ўладальнік карткі мае права стала жыць на тэрыторыі ЗША.

Назва карткі тлумачыцца тым, што раней форма (Alien Registration Receipt Card) мела зялёны колер. Цяпер форма мае назву Permanent Resident Card або I-551, і мае іншы колер.

## Латарэя 
Адзін са спосабаў атрымаць зялёную картку — праз штогадовую латарэю ўрада ЗША (Diversity Visa Program, скарочана DV-2021), якая дае пераможцам магчымасць атрымаць права на сталае жыхарства ў Злучаных Штатах Амерыкі.

Штогод латарэя дае права легальнай іміграцыі ў ЗША прыкладна  чалавек з розных краін свету.

З 2004 года ўдзел у латарэі магчымы толькі праз інтэрнэт (афіцыйны вэб-сайт). Падаць заяўку на ўдзел у латарэі можа любы чалавек, народжаны ў той краіне, якая мае права ўдзельнічаць у латарэі. Грамадзяне Беларусі маюць права ўдзелу ў латарэі, а, напрыклад, грамадзянам Расіі забаронены ўдзел у латарэі (спіс дазволеных краін можа змяніцца).

У 2004 годзе green card выйгралі 925 беларускіх грамадзян.

### Патрабаванні 
Галоўным патрабаваннем да ўдзельнікаў латарэі з’яўляецца грамадзянства — яны мусяць быць народжаны ў краіне, якой дазволены ўдзел. Калі ва ўдзельніка грамадзянства краіны, якая не дапушчана да ўдзелу, ён можа карыстацца краінай нараджэння свайго сужэнца або аднаго з бацькоў. Станам на 2022 год грамадзяне Рэспублікі Беларусь могуць удзельнічаць у дыверсіфікацыйнай латарэі.

З 2019 года, усе ўдзельнікі латарэі павінны падаваць нумар дзейнага пашпарта. У лютым 2022 года гэтае правіла было адменена федэральным суддзём Злучаных Штатаў.

Паводле апошніх інструкцый на 2022 год, каб запоўніць заяўку на рознапланавую латарэю, заяўнікам трэба будзе паведаміць імя, пол, дату нараджэння, родны горад, родную краіну, краіну дазволеную да ўдзелу ў латарэі, фотаздымкі ўдзельнікаў, паштовы адрас, цяперашнюю краіну жыцця, нумар тэлефона, адрас электроннай пошты, актуальны найвышэйшы ўзровень адукацыі, актуальны сямейны стан, колькасць дзяцей.

### Пераможцы 
Праграма дыверсіфікацыйнай латарэі дзейнічае адпаведна з палажэннямі раздзела 203 (c) Закона аб іміграцыі і грамадзянстве і штогод дае да 55&nbsp;000 віз на пастаяннае жыхарства людзям з краін з нізкім узроўнем іміграцыі ў Злучаныя Штаты.

Вынікі DV-2023 былі абвешчаныя ў 2022 годзе. Паводле афіцыйнай статыстыкі, сярод пераможцаў было 1&nbsp;535 грамадзян Рэспублікі Беларусь.

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка латарэі «Green Card»  
* Амерыканская латарэя Green Card: досвед тых, хто выйграў 

Катэгорыя:Права ЗША
Катэгорыя:Палітыка ЗША
Катэгорыя:Міграцыйнае права
Катэгорыя:Іміграцыя насельніцтва
Комлеў

**Комлеў** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Віктаравіч Комлеў (нар. 1994) — беларускі футбаліст.
* Васіль Паўлавіч Комлеў (1918—2004) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці. Кандыдат эканамічных навук (1959).
* Генадзь Паўлавіч Комлеў (1930—1988) — ваенны дзеяч, генерал-маёр.
Малкін

**Малкін** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Барыс Яўсеевіч Малкін (1908—1972) — беларускі тэатральны мастак, графік.
* Залман Ізраілевіч Малкін (1897—1980) — урач. Доктар медыцынскіх навук (1935), прафесар.
Вітаўтас Ландсбергіс

**Ві́таўтас Ла́ндсбергіс** (; ) — літоўскі палітык, дзяржаўны і грамадскі дзеяч. Першы кіраўнік парламента незалежнай Літвы пасля яе выхада з СССР (1990).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 кастрычніка 1932 года ў Каўнасе ў сям’і архітэктара Вітаўтаса Ландсбергіса-Жамкальніса і ўрача-акуліста Оны Ябланскіце-Ландсбергене.

У Каўнасе скончыў сярэднюю школу і музычную школу імя Юозаса Груодзіса. У 1950—1955 гадах навучаўся ў Віленскай кансерваторыі. Пасля выкладаў у музычнай школе імя Мікалоюса Чурлёніса і ў Віленскім педагагічным універсітэце, з 1974 года — у кансерваторыі.

У 1969 годзе абараніў дысертацыю на званне кандыдата мастацтвазнаўства пра кампазітарскую творчасць Мікалоюса Чурлёніса. У 1994 годзе абараніў доктарскую дысертацыю.

У 1978—1990 гадах выконваў абавязкі прафесара Віленскай кансерваторыі (цяпер — Літоўская музычная акадэмія).

## Палітычная дзейнасць 
У чэрвені 1988 года абраны ў ініцыятыўную групу Саюдзіса. На ўстаноўчым сходзе арганізацыі 22—23 кастрычніка абраны ў Сойм і Раду Сойма. З лістапада 1988 па красавік 1990 года — старшыня Рады Сойма Саюдзіса, з снежня 1991 года — ганаровы старшыня.

У сакавіку 1989 года абраны народным дэпутатам СССР. 11 сакавіка 1990 года пры яго актыўным удзеле Вярхоўны Савет Літвы ўхваліў дэкларацыю пра аднаўленне незалежнасці Літвы. Таго самога дня Вітаўтас Ландсбергіс быў абраны старшынёй Вярхоўнага Савета Літвы.

Старшыня Сейма ў 1996—2000 гадах.

Адзін з заснавальнікаў (1993) і лідар правай партыі «Саюз Айчыны» (Кансерватары Літвы). Старшынёй партыі абіраўся (1993) і пераабіраўся (1995, 1998, 2000); з 2003 года — старшыня палітычнага камітэта і член прэзідыума.

## Творчасць 
Выдаў больш за 30 кніг. Першыя былі прысвечаны пераважна творчасці М. Чурлёніса — «Вясновая саната» (1965), «Творчасць Чурлёніса» (1975), «Вянок для Чурлёніса» (1980) і іншыя. Укладальнік і рэдактар выданняў музычных твораў Чурлёніса.

Пазней выходзілі пераважна кнігі публіцыстыкі і палітычных мемуараў «Вяртанне надзеі» (1990), «Справа аб свабодзе» (1992), «Раздарожжа» (1995), «Цяжкая свабода: восень 1991 года — восень 1992 года» (2000), таксама палітычная аўтабіяграфія «Прарыў на Балтыцы» (1997).

Пад псеўданімам *Jonas Žemkalnis* выдаў дзве кнігі вершаваных рэфлексій «Інтэрмедыя» (1991) і «Няскончаная інтэрмедыя» (2004).

## Спасылкі 
Катэгорыя:Старшыні Сейма Літвы
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Літоўскай ССР
Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Літоўскай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Літвы
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Літвы
Катэгорыя:Піяністы Літвы
Катэгорыя:Музыказнаўцы Літвы
Катэгорыя:Музычныя педагогі Літвы
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Літвы
Залман Ізраілевіч Малкін

**Залман Ізраілевіч Малкін** (нар. , Сураж, Віцебская губерня — , Казань) — урач. Доктар медыцынскіх навук (1935), прафесар.

## Біяграфія 
Скончыў медыцынскі факультэт Казанскага ўніверсітэта (1920). У паліклініцы вядомага вучонага прафесара М. Н. Чэбаксарава прайшоў шлях ад радавога ўрача да загадчыка кафедры. У 1932 годзе стаў кіраўніком паліклінікі. У гады Вялікай Айчыннай вайны быў кансультантам ваенных шпіталяў, якія знаходзіліся ў г. Казань.

## Узнагароды 
* Ордэн Леніна
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Заслужанага дзеяча навукі Татарскай АССР

## Літаратура 
* Малкін Залман Ізраілевіч // Памяць: Віцебскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; уклад. У. І. Мезенцаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2004. — С. 697.

Катэгорыя:Тэрапеўты СССР
Кільдзінстрой

**Кільдзінстрой** () — пасёлак гарадскога тыпу (з 1937) у Кольскім раёне Мурманскай вобласці Расіі. Цэнтр аднайменнай гарадскога паселішча. Размешчаны на рацэ Кола. Чыгуначная станцыя. Цагельня. Названы па размяшчэнні побач з возерам Кільдзінскае.

## Насельніцтва 
Насельніцтва — 2063 жыхара (перапіс 2010).

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Мурманскай вобласці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1936 годзе
Кірпічэнка

**Кірпічэнка** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Андрэевіч Кірпічэнка (нар. 1939) — беларускі вучоны ў галіне псіхіятрыі. Доктар медыцынскіх навук (1972), прафесар (1973).
* Іван Платонавіч Кірпічэнка (1925—2001) — Герой Савецкага Саюза.
* Лідзія Кірпічэнка - заслужаны настаўнік БССР
Тэдрас Гебрэесус

**Тэдрас Аданом Гебрэесус** (ቴዎድሮስ አድሓኖም ገብረኢየሱስ; нар. ; Асмэра, Эфіопія) — эфіопскі дзяржаўны дзеяч і дыпламат. Міністр аховы здароўя Эфіопіі ў перыяд з 2005 па 2012 гады, і міністр замежных спраў Эфіопіі з 2012 па 2016 год. З 2017 года — генеральны дырэктар Сусветнай арганізацыі аховы здароўя.

## Спасылкі 
* Біяграфія на сайце СААЗ

Катэгорыя:Службовыя асобы ААН
Катэгорыя:Палітыкі Эфіопіі
Генадзь Аляксандравіч Сакалоў

**Генадзь Аляксандравіч Сакалоў** (нар. , в. Казакі, Віцебскі раён, Віцебская вобласць) — ветэрынарны ўрач. Доктар ветэрынарных навук (1988), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 студзеня 1931 года ў в. Казакі Віцебскага раёна.

У 1961 годзе скончыў Віцебскі ветэрынарны інстытут па спецыяльнасці «Ветэрынарыя». Працаваў галоўным ветурачом у саўгасе «Докшыцкі» (Докшыцкі раён, Віцебская вобласць).

У 1966 годзе скончыў аспірантуру пры кафедры паразіталогіі ў Віцебскім ветэрынарным інстытуце. У 1967—1969 гадах працаваў асістэнтам кафедры паразіталогіі Віцебскага ветэрынарнага інстытута. У 1970—1974 гадах — дацэнт, у 1974—1998 гадах — загадчык кафедры зоагігіены Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны. У 1998—2013 гадах — прафесар кафедры гігіены жывёл Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны.

## Навуковая дзейнасць 
Аўтар 10 вынаходстваў і рацыянальных прапаноў. Мае 200 друкаваных навуковых, метадычных і іншых работ, у іх ліку вучэбны дапаможнік «Ветэрынарная гігіена» (1988), сааўтар «Ветэрынарнай энцыклапедыі» (1995) і інш.

## Літаратура 
* 
* Сакалоў Генадзь Аляксандравіч // Памяць: Віцебскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; уклад. У. І. Мезенцаў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2004. — С. 697—698.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі