open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фёдар Васілевіч Баравік

**Фёдар Васілевіч Баравік** (, Кашалі, Селецкі сельсавет, Грэскі раён, цяпер ) — ) — беларускі савецкі эканаміст. Кандыдат эканамічных навук (1953), прафесар (1971). Заслужаны работнік вышэйшай школы (1979). Рэктар БДІНГ з 21 кастрычніка 1969 да 1991 г.

## Біяграфія 
З сялянскай сям’і. Да пачатку Вялікай Айчыннай вайны скончыў сярэднюю школу, паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

У пачатку вайны пасля няўдалай спробы эвакуіравацца на ўсход вярнуўся да бацькоў. Пад канец лета 1941 стаў сувязным 225-й партызанскай брыгады імя Суворава (кіраўнік — Уладзімір Заяц). Пасля партызан аддзела імя Фрунзэ, збіраў дадзеныя на тэрыторыі Слуцкага і Грэскага раёнаў. У 1943 годзе пераведзены ў аддзел спецыяльнага прызначэння, якім камандаваў Станіслаў Ваўпшасаў. Пасля надыходу савецкіх войскаў быў на 2-м Беларускім фронце камсаргам роты.

У 1946 годзе паступіў на 3-і курс ТЭФ БДІНГ, які скончыў у 1950. Пасля паступіў у аспірантуру БДУ, дзе надалей выкладаў.

У 1961—1969 гг. загадчык кафедрай палітэканоміі Мінскага педагагічнага інстытута.

У 1959—1961 гг. намеснік дырэктара, з 1969 года рэктар БДІНГ.

## Навуковая дзейнасць 
Ф. В. Баравіку належаць навуковыя працы па праблемах палітэканоміі і эфектыўнасці грамадскай вытворчасці. Аўтар больш за 100 навуковых прац.

Сярод апублікаванага:
* Важнейшая задача партии и народа [Текст] / Ф. В. Боровик. — Минск : Беларусь, 1971. — 23 с. ; 17 см. — (В помощь пропагандистам и слушателям ленинских народных школ). — Библиогр.: с. 22 (7 назв.). — 10 000 экз.
* Образование фонда производственного накопления в промышленности [Текст] / Ф. В. Боровик, Н. А. Плащинский. — Минск : Наука и техника, 1972. — 320 с. ; 20 см. — Загл. на корешке : Образование фонда накопления в промышленности. — 5700 экз.
* Переходный период от капитализма к социализму. Победа социализма в СССР [Текст] : лекция по курсу политэкономии социализма / Ф. В. Боровик ; М-во высш. образования СССР, Белорус. гос. ун-т им. В. И. Ленина. — Минск : Издательство Белорус. ун-та, 1957. — 51 с. ; 22 см. — 7000 экз.
* История экономических учений [Текст] : [учебное пособие для экономических специальностей вузов / Ф. В. Боровик [и др.]; под общей редакцией: Ф. В. Боровика и др.]. — Минск : Вышэйшая школа, 1984. — 351 с. ; 22 см. — Библиография: с. 340—341 (43 названия). — Указатель имен: с. 342—345. — 10 000 экз.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, медалём «За працоўную доблесць», двума медалямі «Партызану Вялікай Айчыннай вайны» I ступені, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Інфармацыя на сайце БДЭУ 
* Боровик Фёдор Васильевич // Партал ЭКОНОМИКА.BY

Катэгорыя:Рэктары БДЭУ
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Эканамісты СССР
Алег Аляксандравіч Бажэлка

**Алег Аляксандравіч Бажэлка** (нар. , в. Янушова,  Мінскай вобласці, БССР) — былы Генеральны пракурор Беларусі, дзяржаўны дарадца юстыцыі 2-га класа.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і працоўных. У 1973—1978 гадах вучыўся на юрыдычным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1978 года працаваў на розных пасадах у пракуратуры Магілёўскай вобласці. З 1989 да 1992 года з’яўляўся супрацоўнікам Магілёўскага абкаму КПБ. З 24 ліпеня 1996 года з’яўляўся пракурорам Магілёўскай вобласці. З 12 снежня 1996 году да 27 лістапада 2000 года з’яўляўся Генеральным пракурорам Рэспублікі Беларусь. Быў прадстаўніком Беларусі ў Камісіі ААН па прадухіленні злачыннасці і крымінальнаму правасуддзю. Звольнены прэзідэнтам з Генеральнай пракуратуры ў 2000 годзе пасля таго, як следчыя пракуратуры арыштавалі Дзмітрыя Паўлічэнку і выпісалі ордар на арышт Віктара Шэймана па падазрэнні ў выкраданні і забойстве людзей.

Катэгорыя:Генеральныя пракуроры Рэспублікі Беларусь
Дваровыя сяляне

**Дваровымі сялянамі** называлі адзін з двух відаў прыгонных сялян, апроч паселеных ці цяглых сялян.

Дваровыя сяляне жылі пры двары памешчыкаў і выкарыстоўваліся ў якасці прыслугі — абслугоўвалі сядзібу памешчыка. Уласных сродкаў вытворчасці ў дваровых сялян не было. У якасці павіннасці дваровыя сяляне адбывалі паншчыну.

У Вялікім Княстве Літоўскім дваровыя і цяглыя сяляне існавалі з канца 14 стагоддзя і да часу скасавання прыгоннага права ў 19 стагоддзі, калі беларускія землі ўваходзілі ў склад Расійскай імперыі.

## Літаратура 
* «Бялыніцкая даўніна», краязнаўчы альманах (дадатак да газеты «Паходня»), №2 (16), снежань 2007 г.
* Сацыяльна-палітычнае становішча беларускіх губерняў у канцы XVIII — першай чвэрці XIX ст.

Катэгорыя:Прыгоннае права
Катэгорыя:Прыслуга
Катэгорыя:Сялянства Вялікага Княства Літоўскага
Янушова

**Янушо́ва** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці, за 11 км на поўнач ад Княгініна. Уваходзіць у склад Княгінінскага сельсавета.

## Гісторыя 
* У 1662 г. згадваецца ў складзе Ашмянскага павету ВКЛ.
* 1847 год — з'яўлялася маёнткам Вілейскага павета Віленскай губерні. Маёнтак складаўся з 5 вёсак, 208 сялян, з іх 14 былі дваровымі сялянамі. З 1838 года маёнтак з'яўляўся ўладаннем В. Корсака.
* З 1888 года ў маёнтку працавала вінакурнае прадпрыемства, дзе ў 1890 годзе размяшчалася паравая машына і працавалі 6 рабочых.
* 1904 год — маёнтак Княгінінскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні. Маёнтак налічваў 86 жыхароў.
* 1921 год — калонія ў складзе Крывіцкай гміны Вілейскага павета Віленскага ваяводства. Калонія налічвала 29 двароў і 174 жыхароў.
* 1931 год — калонія ў складзе Крывіцкай гміны Вілейскага павета Віленскага ваяводства. Калонія налічвала 39 двароў і 230 жыхароў.
* З 12 кастрычніка 1940 года вёска знаходзіцца ў складзе Восаўскага сельсавета Крывіцкага раёна Вілейскай вобласці (з 20 верасня 1944 года — Маладзечанскай).
* 1949 год — створаны калгас «Ударнік».
* З 16 ліпеня 1954 года знаходзіцца ў складзе Княгінінскага сельсавета.
* 20 студзеня 1960 года вёска ўвайшла ў склад Мінскай вобласці.
* 1960 год — насельніцтва вёскі складала 179 жыхароў.
* З 25 снежня 1962 года вёска знаходзіцца ў складзе Мядзельскага раёна.
* З 1964 года вёска знаходзіцца ў складзе саўгаса «Восаўскі» з цэнтрам у вёсцы Восава.
* З 4 верасня 1991 года вёска знаходзіцца ў складзе калгаса «Восаўскі».

На 1 студзеня 1997 года вёска налічвала 31 двор і 50 жыхароў.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Алег Бажэлка, Генеральны пракурор Беларусі

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Княгінінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Восава (Мядзельскі раён)

**Во́сава** (, ) — вёска ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Княгінінскага сельсавета.

## Гісторыя 
* 1904 год — з’яўлялася вёскай у Крывіцкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні. Вёска налічвала 419 жыхароў.
* З 1885 года ў вёсцы працавала школа граматы. У 1896/97 навучальным годзе ў ёй навучаліся 10 хлопчыкаў і 1 дзяўчынка.
* 1921 год — знаходзіцца ў складзе Крывіцкай гміны Вілейскага павета Віленскага ваяводства. У складзе вёскі знаходзіліся 86 двароў і 424 жыхары.
* 1931 год — знаходзіцца ў складзе Крывіцкай гміны Вілейскага павета Віленскага ваяводства. У складзе вёскі знаходзіліся 98 двароў і 506 жыхароў.
* 12 кастрычніка 1940 года вёска стала цэнтрам Восаўскага сельсавета ў складзе Крывіцкага раёна Вілейскай вобласці (з 20 верасня 1944 года — Маладзечанскай).
* У верасні 1943 года падчас Вялікай Айчыннай вайны нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі 10 двароў і забілі 2 жыхароў.
* 1948 год — у вёсцы адчыненая крама.
* 1949 год — створаны калгас «Гарадзеец».
* 16 ліпеня 1954 года — вёска ўвайшла ў склад Княгінінскага сельсавета.
* 20 студзеня 1960 года вёска ўвайшла ў склад Мінскай вобласці.
* 1960 год — насельніцтва вёскі складала 472 жыхары.
* З 25 снежня 1962 года вёска знаходзіцца ў складзе Мядзельскага раёна.
* З 7 студзеня 1964 года вёска з'яўляецца цэнтрам саўгаса «Восаўскі».

На 1 студзеня 1997 года вёска налічвала 169 двароў і 414 жыхароў.

## Інфраструктура 
У вёсцы размяшчаюцца праўленне калгаса, аддзяленне сувязі, аддзяленне ашчаднага банка, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, сярэдняя школа, крама, сталоўка, гаспадарчы двор, тэхнічныя майстэрні, жывёлагадоўчая ферма, ААТ «Газсэрвіс», прыватная крама.

## Ушанаванне памяці 
У 1970 годзе каля будынка вясковай школы быў усталяваны абеліск на ўшанаванне памяці 49 жыхароў вёсак Вытраскі, Гарадзішча, Кіржана, Восава, Палавікі, Холма, Халмоўка і Янушова, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Княгінінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёна
Ян Цывінскі

**Ян Цывінскі** (; , Кузьмічы, Ашмянскі павет, ВКЛ, цяпер  — ) — рымска-каталіцкі дзеяч, біскуп, педагог, філантроп.

## Біяграфія 
Сын Ігната і Апалоніі з Радзевічаў Цывінскіх. Ад 1781 навучаўся ў базыльянскай школе ў Беразвеччы. У 1790 паступіў у Віленскую духоўную семінарыю. 5 ліпеня 1795 высвечаны ў ксяндзы-місіянеры і прызначаны прафесарам Віленскай духоўнай семінарыі, у якой да 1816 выкладаў філасофію і спевы. У 1805—1813 дырэктар семінарыі. Ад 1808 пробашч у Віжунох. Ад 1811 член Віленскага капітула, канонік, ад 1813 пралат. У 1816 пакінуў Ордэн місіянераў і стаў памочнікам віленскага біскупа. У 1818 здаў экстэрнам іспыты ў Полацкай езуіцкай акадэміі і атрымаў «патэнт доктара тэалогіі і права».

Ад 1820 займаў розныя духоўныя пасады ў Салоках, Свіранах, Гадуцішках. Дзякуючы ініцыятыве і намаганням Яна Цывінскага ў 1826 у Гадуцішках пачалося будаўніцтва мураванага касцёла, плябаніі і школы для сялянскіх і местачковых дзяцей. 24 мая 1835 кс. Ян Цывінскі разам з сваёй пляменніцай Францішкай Мількоўскай выдаткавалі сродкі на выхаванне 12 дзяўчынак з бедных сялянскіх сем’яў. У сваім тэстаменце Цывінскі абавязаў спадчыннікаў штогод адлічваць 200 руб. з даходаў сваіх маёнтаў на навучанне сялянскіх дзяцей чытанню і пісьму. Заснаваў фонд для бясплатнага навучання ў віленскіх школах 12 хлопчыкаў і 12 дзяўчынак і 2 алюмны (поўнае забяспячэнне адзеннем, харчам, жыллём, платай) для вучобы ў семінарыі.

Ад 1840 біскуп-суфраган троцкі і тытулярны біскуп Дэлькусу (кансакраваны 24 жніўня 1841). Ад 1842 адміністратар Віленскай дыяцэзіі. 28 чэрвеня 1843 абраны прэзідэнтам Віленскага таварыства дабрачыннасці. 29 красавіка 1846 дараваў усім прыгонным сваіх маёнткаў даўгі і выдаў вольную. Спадчыннікам ён запаветваў, каб «каб не ўладарамі былі над сялянамі, а апекунамі». Пахаваны ў Віленскай архікафедры.

## Спасылкі 
* Ян Цывінскі 

Ян
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мядзельскім раёне
Катэгорыя:Біскупы віленскія
Катэгорыя:Біскупы дэлькускія
Катэгорыя:Педагогі Беларусі
Катэгорыя:Канонікі Віленскага кафедральнага капітула
Аўл Гелій

**Аўл Гелій** (; каля 125 — пасля 180) — рымскі пісьменнік і граматык.

Нарадзіўся, праўдападобна, у Рыме, вучыўся ў Афінах, пасля зноў вярнуўся ў Рым. Вядомая толькі адна ягоная праца, «Атычныя ночы» (*Noctes Atticae*) — зборнік рознакшталтовай інфармацыі, у прыватнасці карысная крыніца цытат са згубленых сёння твораў.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Пісьменнікі Старажытнага Рыма
Міхаіл Барысавіч

**Міхаі́л Бары́савіч** (1453 або 1457, Цвер — не пазней за 1505) — апошні суверэнны вялікі князь цвярскі (1461—1485), пазней эмігрант у Вялікім Княстве Літоўскім.

## Біяграфія 
Заняў велікакняжацкі сталец малалетнім па смерці бацькі, вялікага князя Барыса Аляксандравіча. Спрабаваў працягваць бацькаву палітыку захавання незалежнасці Цвяры з падтрымкай ВКЛ. Аднак кароль Казімір, нягледзячы на дамовы 1449 і 1484 гадоў, не аказаў дзейнай падтрымкі, што прычынілася да страты Цвер’ю незалежнасці.

У жніўні 1485 года вялікі князь маскоўскі Іван III, перакананы ў бяздзейнасці з боку ВКЛ, распачаў ваенныя дзеянні і аблажыў Цвер. Цвярское баярства здрадзіла вялікаму князю Міхаілу Барысавічу і ў большасці перайшло на бок Масквы. У ноч на 12 верасня 1485 года вялікі князь цвярскі ўцёк з абложанага горада ў ВКЛ. Такім чынам, апошняя традыцыйна саюзная ВКЛ дзяржава ва Усходняй Еўропе знікла, што неўзабаве дало магчымасць Маскве перайсці да наступальных дзеянняў непасрэдна супраць ВКЛ (вайна Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ 1492—1494 гадоў). У 1486 годзе вялікі князь Міхаіл Барысавіч з невялікім дапаможным вялікалітоўскім атрадам беспаспяхова спрабаваў вярнуць сабе сталец.

Апошнія 20 гадоў жыцця вялікі князь Міхаіл Барысавіч быў у ВКЛ, кампенсацыяй за страчаныя ўладанні атрымаў ад караля Казіміра значныя грашовыя сумы, а таксама маёнтак Пячыхвосты на Валыні і вялікую латыфундыю на поўдні Слонімскага павета (Ласасіная, Бялавічы, Гошчава і іншыя). Не адыгрываў заўважнай палітычнай ролі.

Першы шлюб (1470—1483) узяў з Соф’яй, дачкой кіеўскага князя Сямёна Алелькавіча. Другі шлюб, паводле няпэўных звестак, з дачкой кагосьці з Радзівілаў. Застаўся, аднак, бяздзетным. Пасля смерці вялікага князя Міхаіла Барысавіча яго ўладанні ў ВКЛ перайшлі князю Васілю Глінскаму.

У Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі захоўваецца партрэт Міхаіла Барысавіча, які паходзіць з Нясвіжскай галерэі Радзівілаў. Ёсць думка, што такая атрыбуцыя хутчэй легендарная, бо партрэтаваны нагадвае магнатаў пачатку XVII ст.

## Літаратура 
* 
* *Бондаренко А. А.* Попытка реванша великого князя Михаила Борисовича Тверского осенью 1486 года // История России с древнейших времен до XXI века: проблемы, дискуссии, новые взгляды: сб. статей. М., 2024. С. 20–30.
* *Борзаковский В. С.* История Тверского княжества. — СПб., 1876.
* *Жизневский А. К.* Портрет тверского великого князя Михаила Борисовича. — Тверь, 1889.
* *Клюг Э.* Княжество Тверское (1247—1485) / Пер. с нем. — Тверь, 1994.
* 

Катэгорыя:Князі цвярскія
Катэгорыя:Рурыкавічы
Катэгорыя:Рускія князі XV стагоддзя
Энергаблок

[200px|thumb|Шэсць энергаблокаў [Запарожская АЭС|Запарожскай АЭС (Украіна)]]
**Энергаблок** — амаль аўтаномная частка цеплавой або атамнай электрычнай станцыі, якая ўяўляе сабой тэхналагічны комплекс для вытворчасці электраэнергіі. Уключае рознае абсталяванне, напрыклад паравы кацёл ці ядзерны рэактар, турбіну, турбагенератар, павышаючы трансфарматар, дапаможнае цепламеханічнае і электрычнае абсталяванне, параправоды і трубаправоды для вады і іншае.

Катэгорыя:Цеплатэхніка
Эрык Дальберг

**Э́рык Дальберг** (;  — ) — шведскі ваенны інжынер і мастак-баталіст.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Стакгольме. Вучыўся ў парафіяльных лютэранскіх школах, з 11 гадоў у бухгалтарскай школе ў Гамбургу. З 16 гадоў на службе ў адміністрацыі шведскага Заходняга Памор'я, у 20 гадоў атрымаў афіцэрскае званне. З 1648 года ў Франкфурце-на-Майне, кантраляваў спагнанне з Імперыі вялікай кантрыбуцыі паводле ўмоў Вестфальскага міру. Тут вывучаў матэматыку, архітэктуру, жывапіс і фартыфікацыйнае мастацтва, замежныя мовы. З 9 ліпеня 1656 па 13 ліпеня 1657 года ў дзеючай арміі на тэрыторыі Рэчы Паспалітай. Фактычна займаў пасаду генеральнага кватармайстра.

Стварыў некалькі дзясяткаў гравюр, якія падрабязна асвятляюць дзеянні шведскай арміі пад час Першай Паўночнай вайны, у тым ліку: прарыў шведамі акружэння злучаных польска-літоўскіх войскаў на чале з Стэфанам Чарнецкім, Ежы Любамірскім і Паўлам Сапегам пад Сандамірам 4 красавіка 1656 года; бітву пад Філіпавам (22 кастрычніка 1656 года) у якой войскі шведскага фельдмаршала Густава Ота Штэйнбока і брандэнбургскага генерала Георга Фрыдрыха фон Вальдэка разбілі 12-тысячнае войска ВКЛ на чале з Вінцэнтам Гасеўскім. Выява аблогі Брэста 21 мая (11 мая па старым стылі) 1657 года — самая каштоўная графічная крыніца па гісторыі гораду дарасійскіх чаоў. Перанесеныя на медзь, гравюры Дальберга набылі шырокую вядомасць у Еўропе дзякуючы твору нямецкага гісторыка Самуэля Пуфендорфа (1632—1694) *De rebus a Carlo Gustavo gestis* (выдавецтва Крыстафа Рыгеля, Нюрнберг, 1696), у якім былі выкарыстаныя як ілюстрацыі.

Аўтар дыярыуша, які змяшчае ў тым ліку падрабязныя звесткі пра аблогу і захоп Брэста 19—23 мая 1657 года.

Дальберг удала ваяваў і зарэкамендаваў сябе добрым грамадзянскім адміністратарам, да канца жыцця паспеў атрымаць званне генерала артылерыі, баронскую годнасць, а вяршыняй яго разнастайнай дзейнасці была пасада губернатара шведскіх Інфлянтаў (паўночнай Латвіі і Эстоніі). Памёр у Стакгольме.

## Літаратура 
* Алесь Белы // 
* Erik Dahlberghs Dagbok (1625—1699). Upsala—Stockholm, 1912.
* Heyduk B. Dahlbergh w Polsce. Dziennik i ryciny szwedzkie z dziejów «Potopu». 1656—1657. Wrocław etc., 1971.
* Невядомыя эпізоды «невядомай вайны». Ваенныя дзеянні Швецыі супраць ВКЛ у 1656—1657 гг. вачыма Эрыка Дальберга // Cпадчына, № 3, 1999.

## Спасылкі 
* Арыгінальны артыкул
* Алесь Белы. Невядомыя эпізоды «невядомай вайны». Ваенныя дзеянні Швецыі супраць ВКЛ у 1656—1657 гг. вачыма Эрыка Дальберга.

Катэгорыя:Ваенныя Швецыі
Катэгорыя:Інжынеры Швецыі
Катэгорыя:Мастакі Швецыі
Экскалібур

[thumb|*How Sir Bedivere Cast the Sword Excalibur into the Water*, [Обры Бёрдслей, (1894)]]
**Экскалібур** (, таксама Эскалібур) — легендарны меч караля Артура, якому прыпісваюць магічныя здольнасці і атаясняюць з незалежнасцю Вялікабрытаніі. Часам Эсклібур і Меч у Камне, які з’яўялецца доказам радавога паходжання Артура, лічуць аднолькавай зброяй, але ў пераважнай большасці тэкстаў Артурыяны яны разглядаюцца як асобныя. Сам меч атаясамліваўся з Легендай пра Артура вельмі рана. Па-валійску, меч называецца **Caledfwlch**.

Катэгорыя:Выдуманыя мячы
Катэгорыя:Прадметы Артурыяны
Эрыс (міфалогія)

thumb|Багіня Эрыс
**Эры́с** ( — «*дужанне, сутычка, сварка, разлад*») — у грэчаскай міфалогіі персаніфікацыя разладу.

Эрыс — сярод першасных касмаганічных сіл: яна дачка Нікс, унучка Хаосу (Гесіёд, «Тэагонія»). Хоць Эрыс спарадзіла голад, скрухі, бітвы, забойствы, спрэчкі, цяжбы, беззаконне, яна жа спарадзіла працу. Адгэтуль у Гесіёда дзве Эрыс: адна выклікае войны і варожасць і нялюбая людзьмі, іншая — карысная людзям, прымушае іх змагацца ў працы.

Эрыс стала прычынай суперніцтва Афрадыты, Афіны і Геры (што прывяло да Траянскай вайны), кінуўшы на вяселлі Пелея і Фетыды яблык з надпісам «Найпрыгажэйшай» (яблык разладу).

У гонар Эрыс названая адна з карлікавых планет (глядзіце карлікавая планета Эрыс).

## Глядзіце таксама 
* Дысномія, міфалогія — дачка Эрыс, дух беззаконня
* Лета — дачка Эрыс, маці харыт

## Глядзіце таксама 
Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія багі
Энергія сувязі

**Энергія су́вязі** (для дадзенага стану сістэмы) — рознасць паміж поўнай энергіяй звязанага стану сістэмы цел або часціц і энергіяй стану, у якім гэтыя целы або часціцы бясконца аддаленыя адно ад аднаго і знаходзяцца ў стане супакою.

Энергію сувязі сістэмы, якая складаецца з бясконца аддаленых супакойных часціц, прынята лічыць роўнай нулю.

Для сістэмы з i кампанент (часціц) энергія сувязі \! \Delta E вызначаецца як

:  \! \Delta E = \sum_i E_i - E
 
дзе \! E_i — энергія i-га кампанента (бясконца аддаленай супакойнай часціцы) і \! E — энергія сістэмы.

Так, напрыклад, энергіі сувязі двухатамнай малекулы адпавядае энергія тэрмічнай дысацыяцыі, энергіі сувязі атамнага ядра — дэфект масы.

Удзельная энергія сувязі, гэта значыць змена энергіі сістэмы пры даданні адной часціцы завецца хімічным патэнцыялам; для сістэмы, якая складаецца з некалькіх часціц, існуе некалькі хімічных патэнцыялаў.

## Глядзіце таксама 
* Гравітацыйная энергія
* Дэфект масы
* Энергія іанізацыі
* Энергія роднасці да электрона
* Хімічны патэнцыял

Катэгорыя:Фізічная хімія
Катэгорыя:Энергія
Міхаіл Іванавіч Бруснёў

**Міхаіл Іванавіч Бруснёў** (; , станіца Старажоўская, Кубанская вобласць, Расійская імперыя — , Ленінград, Ленінградская вобласць, РСФСР, СССР) — рэвалюцыянер.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і кубанскага казака (харунжага).

Вучыўся ў Санкт-Пецярбургскім Тэхналагічным інстытуце, дзе заняўся прапагандай марксісцкіх ідэй. У 1889 годзе стварыў групу, якая аб’яднала студэнтаў-марксістаў Тэхналагічнага, Ляснога, Горнага інстытутаў і Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта (група Бруснёва). У 1891 годзе заарганізаваў першае ў Расійскай імперыі святкаванне 1 мая. У тым жа годзе пасля заканчэння інстытуту пераехаў у Маскву і ўладкаваўся працаваць ў Маскоўска-Брэсцкіх чыгуначных майстэрнях.

Група наладзіла сувязь з рэвалюцыйнымі гурткамі многіх гарадоў, у тым ліку Гродна і Вільні. Актыўным дзеячам групы быў ураджэнец Ліды М. В. Алюшкевіч, які пасля арышту Бруснёва ў 1892 годзе зрабіўся адным з яе кіраўнікоў. Група мела цесныя сувязі з «Гуртком моладзі польска-літоўскай, беларускай і маларускай», які складаўся са студэнтаў Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута. Праз яе кіраўніка А. Гурыновіча рабіла захады, каб набыць выданні групы «Вызваленне працы» (запрасіла больш за 880 асобнікаў кніг 230 назваў на рускай, польскай і беларускай мовах).

У красавіку 1892 года быў арыштаваны і пасля 4 гадоў турэмнага зняволення адпраўлены ў ссылку ў Якуцкую вобласць у Верхаянск. Застаючыся ў ссылцы, удзельнічаў у працы Расійскай палярнай экспедыцыі пад кіраўніцтвам Эдуарда Толя (1901—1903). 9 лютага 1901 года ён выехаў у Казачае, а адтуль на Новасібірскія астравы дзеля метэаралагічных назіранняў. Склаў карту вострава Новая Сібір. У 1903 годзе капітан шхуны «Зара» Фёдар Мацісан назваў у яго гонар востраў у бухце Ціксі. 14 студзеня 1904 году вярнуўся ў Верхаянск і адтуль выехаў у Пецярбург, дзе далучыўся да сацыял-дэмакратычнай групы «Саюз інжынераў». У 1907 году быў у ліку выбаршчыкаў ў Дзяржаўную Думу ад «левага блоку».

У 1968 годзе на вострава Бруснёва ў памяць аб ім быў узведзены помнік.

## Творы 
* Бруснев М. И. Возникновение первых социал-демократических организаций (воспоминания). // Пролетарская революция. № 2. 1923.

## Літаратура 
* Шапошников В. К земле неведомой. Повесть о Михаиле Брусневе. Москва. 1985.
* Чарапіца В. М. Бруснева група. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 2. Мінск. 1994. С. 82.
* Бруснева група. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 3. Мінск. 1996. С. 270.

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карачаева-Чаркесіі
Тэмпература паветра

**Тэмперату́ра паве́тра** — адна з найбольш галоўных характарыстык цеплавога стану паветра.

У метэаралогіі звычайна адлюстроўваюць у шкале Цэльсія — t°C.
Пры тэарэтычных разьліках выкарыстоўваюцца таксама тэрмадынамічная шкала, паводле якой тэмпература адлюстроўваецца ў градусах Кельвіна — T°K=273,15 + t°C.

Тэмпература паветра звычайна вымяраецца тэрміновым тэрмометрам на ўзроўні двух метраў ад паверхні зямлі.

Катэгорыя:Кліматалогія
Катэгорыя:Атмасфера
Катэгорыя:Надвор’е
Катэгорыя:Метэаралогія
Флавіі

**Флавіі** () — дынастыя рымскіх імператараў, якая кіравала імперыяй з 69 па 96 г. Заснавальнік дынастыі, Веспасіян, прыйшоў да ўлады ў выніку грамадзянскай вайны 68-69 гг. Пасля яго імператарамі былі паслядоўна два яго сыны, старэйшы Ціт і малодшы Даміцыян. Даміцыян загінуў у выніку змовы, і да ўлады прыйшоў Нерва, прадстаўнік новай, Нерва-Антанінскай дынастыі.

Пры Флавіях пашырылася сярод правінцыялаў рымскае грамадзянства, а многія прадстаўнікі правінцыйнай знаці ўвайшлі ў вершніцкі і сенатарскі станы.

Катэгорыя:Дынастыі рымскіх імператараў
У глыбіні сібірскіх руд

**«У глыбіні сібірскіх руд»** () — верш Аляксандра Пушкіна, напісаны ў 1827 годзе і апублікаваны толькі ў 1856 годзе. Дакладнае датаванне твору вагаецца паміж канцом снежня 1826 — пачаткам снежня 1827 гг., бо Пушкін перадаў яго дзекабрыстам разам з пасланнем да Івана Пушчына («Мой первый друг, мой друг бесценный») праз Аляксандру Мураўёву, якая ад’язджала з Масквы да мужа на катаргу ў пачатку студзеня 1827 года.

На пасланне Пушкіна існуе знакаміты вершаваны адказ Аляксандра Адаеўскага («Струн вещих пламенные звуки»).

Катэгорыя:Творы Аляксандра Пушкіна
Катэгорыя:Творы 1827 года
Катэгорыя:Вершы на рускай мове
Аляксандра Рыгораўна Мураўёва

**Аляксандра (Александрына) Рыгораўна Мураўёва** (;  — , Пятроўскі Завод), народжаная графіня Чарнышова, сястра дзекабрыста Захара Чарнышова, жонка дзекабрыста Мікіты Мураўёва, якая паследвала за ім у Сібір.

## Біяграфія 
Дачка дзейснага таемнага саветніка Рыгора Іванавіча Чарнышова (1762—1831) і Лізаветы Пятроўны Квашнінай-Самарынай (1773—1828). Жонка Мікіты Мураўёва з 22 лютага 1823 года. Калі мужа арыштавалі, чакала трэцяе дзіця. Дазвол следваць за мужам атрымала праз Маскву, бачылася з Аляксандрам Пушкіным, які перадаў ёй свае вершы, адрасаваныя дзекабрыстам «У глыбіні сібірскіх руд…», і пасланне да І. Пушчына — «Мой первый друг, мой друг бесценный…». Прыбыла ў Чыцінскі астрог у лютым 1827 года. Памерла ў Пятроўскім Заводзе. З траіх дзяцей Мураўёвых, якія нарадзіліся ў Сібіры, выжыла толькі дачка Соф'я. Аляксандра Рыгораўна завяшчала пахаваць сябе побач з маці, але на гэта не быў атрыманы дазвол уладаў. Над магілай А. Мараўёвай па жаданні мужа была пабудаваная капліца.

Катэгорыя:Жонкі дзекабрыстаў
Аляксандра Рыгораўна
У Швейцарыі

**«У Швейцарыі»** () — любоўная паэма, напісаная Юльюшам Славацкім у 1835—1838-я гады. Выдадзеная ў 1839 годзе ў Парыжы ў томе «Тры паэмы».

Рэпрэзентуе плынь экзістэнцыянальнай паэзіі ў творчасці Славацкага. Выдадзеная была самастойна супраць волі Славацкага. У другой палове XIX ст. паэма была вельмі папулярнай, да сённяшняга дня была некалькі разоў тэатральна адаптаваная. Была ілюстравана Войцехам Герсонам. Тэмай паэмы з'яўляецца любоўнае расчараванне лірычнага героя. Аўтар злучае 2 стылі: сентыментальны (успамін пра каханне) і сумны (боль, разважанне), характэрны для сталага рамантызму.

На беларускую мову паэму "У Швейцарыі" пераклаў Максім Танк (1959).

## Спасылкі 
* «W Szwajcarii» у сэрвісу «Wolne Lektury»

Катэгорыя:Творы Юльюша Славацкага
Сярэдні танк

[thumb|300px|[Т-34 - самы масавы сярэдні танк Другой Сусветнай вайны]]

**Сярэдні танк** — адзін з відаў па класіфікацыі танкаў - танк, які праўзыходзіць па масе лёгкі танк, але саступае цяжкаму. Па прынятай у СССР класіфікацыі сярэднім лічыўся танк масай да 30, пазней — да 40 тон. Апроч умеранай масы, характарызуецца рацыянальным спалучэннем асноўных баявых уласцівасцяў.

Сярэднія танкі былі найболей масавымі танкамі ў перыяд Другой сусветнай вайны і заставаліся такімі да 1970-х гадоў.

Вынікам далейшага развіцця канцэпцыі сярэдняга танка стаў асноўны баявы танк.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Танкі
Катэгорыя:Тэорыя танка
Катэгорыя:Сярэднія танкі
Лёгкі танк

[thumb|right|[M3 Stuart|M3/M5 Сцюарт — самы масавы лёгкі танк у гісторыі]]
**Лёгкі танк** — адзін з відаў класіфікацыі танкаў. У агульным выпадку паняцце лёгкага танка ўключае танкі меншай масы чым сярэднія, але большай чым танкеткі і малыя танкі. Разам з тым маса танкаў, якія адносяцца да лёгкіх, у розныя часавыя перыяды вагалася ў надзвычай шырокіх межах: ад 3,5 да 23 тон.

### Сучаснасць 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Танкі
Катэгорыя:Тэорыя танка
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008

**Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008** (18-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Першай лізе) — другі па парадку дывізіён (пасля Вышэйшай лігі) па футболе сярод беларускіх каманд 2008-га года.

У турніры прымала ўдзел 14 каманд, якія змагаліся за адзіную пуцёўку ў Вышэйшую лігу. 
Гэтаю пуцёўку ўпэўнена заваяваў футбольны клуб «Мінск» (другі раз у гісторыі клуба), які аформіў першае месца за тры туры да фінішу чэмпіянату.

## Змены ў параўнанні з папярэднім сезонам 
### Клубы, якія выйшлі ў Першую лігу з Другой лігі 
* ФК ПМЦ-Паставы
* ФК «Ліда»
* ФК «Спартак» (Шклоў)

### Клубы, якія выбылі з Вышэйшай лігі ў Першую лігу 
* ФК «Мінск»

### Клубы, якія выйшлі ў Вышэйшую лігу з Першай лігі 
* ФК «Савіт» Магілёў
* ФК «Граніт» Мікашэвічы
* ФК «Лакаматыў» Мінск

### Клубы, якія страцілі месца ў Першай лізе па выніках сезона 2007 
* ФК «Зорка-БДУ» Мінск

### Змена назваў клубаў 
* ФК «Мазыр» быў перайменаваны ў ФК «Славія-Мазыр»
* ФК ПМЦ-Паставы быў перайменаваны ў ФК ПМЦ

## Клубы-ўдзельнікі 

### Прадстаўніцтва па рэгіёнах 
У турніры прымалі ўдзел клубы з усіх абласцей краіны.

## Турнірная табліца 
## Вынікі матчаў 
Заўвагі. **1**. Пры роўнай колькасці ачкоў і перамог «Камунальнік» змешчаны ў турнірнай табліцы вышэй «Ліды», а «Полацк» — вышэй «Славіі-Мазыр» дзякуючы лепшым паказчыкам у асабістых сустрэчах гэтых камандаў. 
**2**. У радках паказаны вынікі хатніх матчаў камандаў, у слупках — гасцявых.

## Бамбардзіры 
Крыніца: football.by 

2008
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2008 годзе
Катэгорыя:2008 год у футболе
Тэрор

**Тэрор** ( — страх, жах) — застрашванне сваіх палітычных супернікаў або насельніцтва, якое выяўляецца ў фізічным гвалце, ажно да знішчэння. Тэрорам таксама называюць пагрозу фізічным гвалтам паводле палітычных ці іншых матываў, або застрашванне з пагрозай забойства. Сінонімы слова «тэрор» — «застрашванне», «гвалт».

## Віды тэрору 
Ёсць два віды тэрору.

**Дзяржаўны тэрор ** — шэраг мерапрыемстваў накіраваных на фізічнае знішчэнне або застрашванне палітычных канкурэнтаў ці насельніцтва, які здзяйсняецца дзяржаўнай уладай (напрыклад: якабінскі тэрор у часе Вялікай французскай рэвалюцыі, Чырвоны і Белы тэрор у часы Грамадзянскай вайны ў Расіі, аперацыя «Кондар»).

**Эканамічны тэрор** — шэраг мерапрыемстваў накіраваных на эканамічнае знішчэнне або застрашванне палітычных канкурэнтаў ці насельніцтва шляхам эканамічнага знішчэння і пакідання без сродкаў да існавання. (Напрыклад: голад у Ірландыі 1845—1848 гадах, раскулачванне ў СССР 1917—1930-я, Галадамор)


Катэгорыя:Палітыка
Каміна (камуна)

**Каміна** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне П’емонт, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Алесандрыя.

Насельніцтва складае 798 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 42 чал./км². Займае плошчу 18 км². Паштовы індэкс — 15020. Тэлефонны код — 0142.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Lorenzo.
Карона (камуна)

**Карона** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Ламбардыя, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бергама.

Насельніцтва складае 356 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 8 чал./км². Займае плошчу 44 км². Паштовы індэкс — 24010. Тэлефонны код — 0345.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Giovanni Battista.
Рума (камуна)

**Рума** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Трэнціна — Альта-Адыджэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Трэнта.

Насельніцтва складае 857 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 28 чал./км². Займае плошчу 30 км². Паштовы індэкс — 38020. Тэлефонны код — 0463.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы  .
Сіні (Сардзінія)

**Сіні** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Сардзінія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арыстана.

Насельніцтва складае 564 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 65 чал./км². Займае плошчу 9 км². Паштовы індэкс — 9090. Тэлефонны код — 0783.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы  .

## Дэмаграфія 
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 600
  bar:1871 from:0 till: 586
  bar:1881 from:0 till: 663
  bar:1901 from:0 till: 687
  bar:1911 from:0 till: 771
  bar:1921 from:0 till: 739
  bar:1931 from:0 till: 799
  bar:1936 from:0 till: 825
  bar:1951 from:0 till: 993
  bar:1961 from:0 till: 959
  bar:1971 from:0 till: 793
  bar:1981 from:0 till: 767
  bar:1991 from:0 till: 679
  bar:2001 from:0 till: 597
PlotData=
  bar:1861 at: 600 fontsize:S text: 600 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 586 fontsize:S text: 586 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 663 fontsize:S text: 663 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 687 fontsize:S text: 687 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 771 fontsize:S text: 771 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 739 fontsize:S text: 739 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 799 fontsize:S text: 799 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 825 fontsize:S text: 825 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 993 fontsize:S text: 993 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 959 fontsize:S text: 959 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 793 fontsize:S text: 793 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 767 fontsize:S text: 767 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 679 fontsize:S text: 679 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 597 fontsize:S text: 597 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT
Тала (камуна)

**Тала** () —  камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Арэца.

Насельніцтва складае 1170 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 19 чал./км². Займае плошчу 60 км². Паштовы індэкс — 52010. Тэлефонны код — 0575.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы  .

## Дэмаграфія 
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:3500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 2513
  bar:1871 from:0 till: 2741
  bar:1881 from:0 till: 2692
  bar:1901 from:0 till: 2932
  bar:1911 from:0 till: 3061
  bar:1921 from:0 till: 3184
  bar:1931 from:0 till: 3013
  bar:1936 from:0 till: 2984
  bar:1951 from:0 till: 2687
  bar:1961 from:0 till: 1961
  bar:1971 from:0 till: 1370
  bar:1981 from:0 till: 1279
  bar:1991 from:0 till: 1237
  bar:2001 from:0 till: 1177
PlotData=
  bar:1861 at: 2513 fontsize:S text: 2.513 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 2741 fontsize:S text: 2.741 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 2692 fontsize:S text: 2.692 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 2932 fontsize:S text: 2.932 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 3061 fontsize:S text: 3.061 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 3184 fontsize:S text: 3.184 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 3013 fontsize:S text: 3.013 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 2984 fontsize:S text: 2.984 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 2687 fontsize:S text: 2.687 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1961 fontsize:S text: 1.961 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 1370 fontsize:S text: 1.370 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1279 fontsize:S text: 1.279 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1237 fontsize:S text: 1.237 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1177 fontsize:S text: 1.177 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT
Альковіцкі сельсавет

**Алько́віцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілейскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Альковічы.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ільянскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Ракшыцкага сельсавета. З 24 ліпеня 1957 года сельсавет у складзе Вілейскага раёна. 14 лютага 1983 года скасаваны хутар Пажарышча. 28 мая 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Ільянскага сельсавета.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1435 чалавек, з іх 97,4 % — беларусы, 1,4 % — рускія.

## Населеныя пункты 
* 1 студзеня 1947 года — 9

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 22 населеныя пункты: вёскі Адамоўшчына, Акцябрская, Альковічы, Аўсянікі, Забалацце, Зацемень, Каранёва, Крайскія Пасекі, Маразы, Мацькаўскія Пасекі, Мацькаўцы, Пабядзіцель, Ракшыцы, Рушчыцы, Сачыўкі, Скарада, Стайкі, Старынкі, Хадасы, Харкі, Юнцавічы і хутар Крынічына.

## Вядомыя асобы 
*  (1872—1939) — польскі контр-адмірал і інжынер, нарадзіўся ў маёнтку Юнцавічы.
* Кандрат Церах — міністр гандлю СССР (1986—1991). Нарадзіўся ў вёсцы Альковічы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
* Памяць. Вілейскі раён. // — Мн.: БелТА., 2003. — 704 с. — (Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі.). — 3000 экз. — ISBN 985-6302-56-0

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Вілейскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ільянскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе
Нявіннасць мусульман

**«Нявіннасць мусульман»** () — антыісламскі фільм, зняты ў ЗША. Фільм распавядае пра жыццё прарока Мухамада ў іранічнай форме, адлюстроўваючы яго геем і «поўным ідыётам». Таксама ў фільме робяцца намёкі на тое, што Мухамад быў народжаны ў выніку пазашлюбнай сувязі.

## Аўтары 
Рэжысёрам фільма з’яўляецца Накула Басела Накула (таксама вядомы як *Сэм Баджыл*), які пражывае ў ЗША і прадстаўляецца егіпецкім хрысціянінам. Бюджэт фільма склаў 5 млн. долараў ЗША, а ролі ігралі непрафесійныя акцёры. Пастар Тэры Джонс быў датычны да стварэння фільма. Каля 3 тысяч дэманстрантаў атачылі пасольства, а затым змянілі сцяг ЗША на сцяг з шахадай на арабскай мове, а сцены пасольства былі спісаны абразамі ў адрас ЗША.

У Лівіі пасол ЗША Крыстафер Стывенс і трое дыпламатаў былі забіты ў выніку нападу на консульства ЗША ў Бенгазі 11 верасня 2012 года. Машына, у якой знаходзіўся пасол, які спрабаваў пакінуць консульства, была расстраляная з гранатамётаў (па іншых даных, пасол атруціўся атрутнымі парамі гарэння пасля абстрэлу консульства з гранатамётаў. Адказнасць за напад, па розных даных, ляжыць або на баявіках групоўкі «Ансар аш-Шарыя», або на адной з дзвюх іншых груповак былых паўстанцаў — «Брыгады 17 лютага» і «Брыгады паслядоўнікаў шарыяту».

12 верасня ў Афганістане на 1,5 гадзіны быў закрыты доступ да сайта YouTube, на якім быў размешчаны трэйлер фільма. Увечары 12 верасня кампанія Google, якая валодае сайтам YouTube, прыняла рашэнне заблакаваць доступ да трэйлера для карыстальнікаў з Егіпта і Лівіі, аднак выдаляць відэа яна адмовілася.

13 верасня ля будынка пасольства ЗША ў Тунісе прайшлі пратэсты, справакаваныя фільмам. Пратэстуючыя, колькасць якіх склала каля 200 чалавек, былі разагнаны паліцыяй з ужываннем слёзатачывга газу і гумовых куль. У гэты ж дзень дэманстранты атакавалі пасольства ЗША ў Емене. Яны спалілі некалькі машын і здолелі пракрасціся на тэрыторыю пасольства, але былі адціснуты службай бяспекі. Супрацоўнікі пасольства ў Емене былі эвакуіраваны ў бяспечнае месца.

15 верасня ў Сіднеі ля будынка генеральнага консульства ЗША прайшла несанкцыянаваная дэманстрацыя паслядоўнікаў ісламу, які скандзіравалі антыамерыканскія лозунгі і пратэставалі супраць фільма. Пры спробе дэманстратараў прадрацца да консульства паліцыя ўжыла слёзатачывы газ, а пратэстуючыя закідалі яе камянямі і бутэлькамі.

## Гл. таксама 
* «Мухамад — пасланец Бога» — фільм 1977 года
* «Фітна» — фільм 2008 года
* Карыкатурны скандал 2005—2006 гадоў

## Спасылкі 
*  
*  

Катэгорыя:Крытыка ісламу
Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра рэлігію
Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове
Катэгорыя:Відэа на YouTube
Катэгорыя:Незалежныя фільмы
Катэгорыя:Спрэчкі
Вязынскі сельсавет

**Вя́зынскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілейскага раёна Мінскай вобласці. Плошча сельсавета складае 214,4 км². Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2019 г. вёска) Вязынь.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ільянскага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. З 24 ліпеня 1957 года ў складзе Вілейскага раёна. 6 верасня 1957 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных Латыгальскага і Рэдзькавіцкага сельсаветаў. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Мінскай вобласці.

## Населеныя пункты 
* 1 студзеня 1947 — 13
* 1 студзеня 2010 — 33

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1884 чалавекі, з іх 97,7 % — беларусы, 1,5 % — рускія; паводле перапісу 2019 года — 1542 чалавекі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ільянскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Амін

**Амін** (, ), **Амэн** - «сапраўды», - апошняе слова ў малітвах, богаслужбовых тэкстах і дзеяннях, абвяшчаецца на пацверджанне і замацаванне ісціны. Часта выкарыстоўваецца ў старажытных паданнях і аповесцях, народных змоваx, у загаворы і г.д.. Народнае *амін (амэн)* - не толькі скончыць што-небудзь, абвяшчаючы амін, але і абясшкодзіць, замовіць хваробу, абараніцца ад нячыстай сілы.

Катэгорыя:Ісламскія тэрміны
Катэгорыя:Яўрэйская літургія
Катэгорыя:Хрысціянскае набажэнства
Універсальны чалавек

лічаць сапраўдным «чалавекам эпохі Адраджэння», ён адзін з самых пазнаваных паліматаў.]]
**Універсальны чалавек** або **энцыклапедыст**, таксама **палімат** (, *πολυμαθής*) — чалавек, чые веды і навыкі не абмежаваны адной галіной навукі, мастацтва і іншай дзейнасці. Кажучы менш фармальнай мовай, паняцці «ўніверсальны чалавек», «энцыклапедыст» могуць адносіцца да таго, хто ведае шмат. Многія навукоўцы і дзеячы Антычнасці і эпохі Адраджэння былі паліматамі па мерках XXI стагоддзя.

Паняцце *polymath* упершыню зафіксавана ў англійскай мове на пачатку XVII стагоддзя

## Вядомыя паліматы 
* Авіцэна
* Альберт Вялікі
* Біруні
* Джавані Барэлі
* Роджэр Бэкан
* Леанарда да Вінчы
* Іаган Гётэ
* Аляксандр Гумбальт
* Рэнэ Дэкарт
* Атанасіус Кірхер
* Мікалай Капернік
* Пампеа Тарганэ
* Чарлз Доджсан (Льюіс Кэрал)
* Готфрыд Лейбніц
* Міхаіл Ламаносаў
* Дзмітрый Мендзялееў
* Мікеланджэла
* Ісак Ньютан
* Блез Паскаль
* Граф Сен-Жэрмен
* Амар Хаям
* Хільдэгарда Бінгенская
* Фрыдрых Шылер
* Томас Юнг
* Нікола Тэсла
* Джон фон Нейман

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Берк П.* Полимат: История универсальных людей от Леонардо да Винчи до Сьюзен Сонтаг — М. : Альпина нон-фикшн, 2023. — 390 с.

Катэгорыя:Эпоха Адраджэння
Катэгорыя:Мысленне
Катэгорыя:Эпоха Асветніцтва
Жарскі сельсавет (Вілейскі раён)

**Жа́рскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілейскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — вёска Жары.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Крывіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Сцешыцкага сельсавета.

З 20 студзеня 1960 года ў Мінскай вобласці, у складзе сельсавета 22 населеныя пункты, у якіх 3544 жыхары. З 25 снежня 1962 года ў складзе Вілейскага раёна. 

4 красавіка 1973 года ў склад Касцяневіцкага сельсавета перададзены 6 населеных пунктаў (вёскі Гедзевічы, Добравічы-I, Добравічы-II, Малышкі, Перакалле і Старынкі). 14 лютага 1983 года скасаваны хутар Задорынка. 30 кастрычніка 2009 года ў склад сельсавета з Даўгінаўскага сельсавета перададзены 7 населеных пунктаў (Аношкі, Грышкавічы, Жызнава, Камена, Крывазнакі, Пагост і Стахі), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Сцешыцы, а сельсавет перайменаваны ў Сцешыцкі.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (9 населеных пунктаў) — 690 чалавек, з іх 92,6 % — беларусы, 4,6 % — рускія, 0,9 % — украінцы, 0,7 % — палякі.

## Населеныя пункты 
* 1 студзеня 1947 года — 16

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Вілейскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Крывіцкага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе
Любанскі сельсавет (Вілейскі раён)

**Лю́банскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілейскага раёна Мінскай вобласці Беларусі. Цэнтр — аграгарадок Любань.

## Гісторыя 
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як **Каловіцкі сельсавет** у складзе Куранецкага раёна Вілейскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Каловічы. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. З 5 ліпеня 1946 года ў складзе Вілейскага раёна. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. 28 ліпеня 1980 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Любань, сельсавет перайменаваны ў Любанскі. 13 красавіка 1981 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Журыхскага сельсавета (17 населеных пунктаў: вёскі Астравы, Будкі, Даўбарова, Журыхі, Заазер’е, Казаны, Кароткія, Красны Бераг, Кузьмічы, Любоўшы, Ляскі, Новыя Зімодры, Сіўцы, Студзёнкі, Сухары, Сцеберакі і Талуць). 28 мая 2013 года частка вёскі Порса ўключана ў склад Вілейкі.

## Насельніцтва 
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2730 чалавек, з іх 95,2 % — беларусы, 3,3 % — рускія, 0,9 % — украінцы; паводле перапісу 2019 года — 2604 чалавекі.

## Склад 
Любанскі сельсавет уключае ў сябе 32 населеныя пункты:
* Більцавічы — вёска.
* Будкі — вёска.
* Бутрымава — вёска.
* Даўбарова — вёска.
* Дзядзічы — вёска.
* Жаўткі — вёска.
* Жарсцвянка — вёска.
* Журыхі — вёска.
* Заазер’е — вёска.
* Казаны — вёска.
* Карвелі — вёска.
* Каловічы — вёска.
* Кароткія — вёска.
* Красны Бераг — вёска.
* Кузьмічы — вёска.
* Кульшыно — вёска.
* Ляскі — вёска.
* Любань — аграгарадок.
* Любоўшы — вёска.
* Навікі — вёска.
* Новыя Зімодры — вёска.
* Астравы — вёска.
* Порса — вёска.
* Сіўцы — вёска.
* Снежкава — вёска.
* Сцебяракі — вёска.
* Студзёнкі — вёска.
* Сухары — вёска.
* Талуць — вёска.
* Тураўшчына — вёска.
* Цна — вёска.
* Цынцавічы — вёска.

## Вядомыя асобы 
* Андрэй Валынец — Герой Савецкага Саюза, удзельнік камуністычнага падполля Заходняй Беларусі.
* Міхаіл Казінец — беларускі дырыжор, народны артыст Беларусі (1987).
* Іван Кандрацьеў — рускі паэт, празаік, драматург, педагог (1849—1904).
* Яўген Мірановіч (1917—1980) — гаспадарчы дзеяч, Герой Сацыялістычнай Працы, заслужаны аграном БССР.
* Ганна Новік — беларуская паэтэса, дзеяч падпольнага беларускага руху ў Польшчы (1914—1997)..
* Нікадзім Сілівановіч — беларускі і расійскі мастак, акадэмік Пецярбургскай акадэміі мастацтваў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

## Спасылкі 
* Помнік земляку, аўтару бессмяротнай песні «По диким степям Забайкалья», адкрылі сёння пад Вілейкай  // Рэгіянальная газета


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе