open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ааверэ (Анія)

**Ааверэ** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Анія, павет Хар'юмаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Міжнародны аэрапорт Бэлць

**Міжнародны аэрапорт Бэлць-Лядовены** (па-румынску: *Aeroportul Internațional Bălți-Leadoveni*) (IATA: **BZY**, ICAO: **LUBL**), таксама вядомы як Лядовены — другі грамадзянскі міжнародны аэрапорт Рэспублікі Малдова і адзін з двух асноўных аэрапортаў Бэлць, які абслугоўвае г. Бэлць і поўнач Малдовы для грамадзянскіх пасажырскіх і грузавых рэйсаў, рэгулярных і чартарных. Міжнародны аэрапорт Бэлць-Лядовень быў урачыста адкрыты ў 1989 годзе для замены аэрапорта горада Бэлць, у асноўным на міжнародных маршрутах, і для палягчэння паветранага руху ў міжнародным аэрапорце Кішынёва.

## Зноскі 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Транспарт у Малдове
Катэгорыя:Аэрапорты Малдовы
Дзень аднаўлення незалежнасці Літвы

.]]
**Дзень аднаўлення незалежнасці Літвы** () – адно з дзяржаўных свят Літвы. Адзначаецца 11 сакавіка. Прысвечана падпісанню ў 1990 годзе Акта аднаўлення незалежнасці Літвы. Гэта адно з трох галоўных літоўскіх нацыянальных святаў, нараўне з Днём аднаўлення Літоўскай дзяржавы (16 лютага) і Днём дзяржавы (6 ліпеня).

## Гісторыя 
15 чэрвеня 1940 года Савецкі Саюз анексаваў Першую Літоўскую Рэспубліку. Падчас Другой сусветнай вайны краіна была акупавана нацысцкай Германіяй, а ў 1944 годзе зноў увайшла ў склад СССР. У пасляваенныя гады ў Літве дзейнічаў узброены партызанскі рух, які меў на мэце вярнуць незалежнасць. Падчас гарбачоўскай перабудовы незалежніцкі рух зноў набраў моц.

11 сакавіка 1990 года Вярхоўны Савет Літоўскай ССР абраў свайго новага старшыню — Вітаўтаса Ландсбергіса. У гэты дзень парламент таксама прыняў пакет з пяці дакументаў, у тым ліку часовы асноўны закон, які заклаў прававыя асновы для аднаўлення незалежнасці. У 22:44 была афіцыйна абвешчана незалежнасць Літоўскай дзяржавы. За аднаўленне незалежнай Літвы прагаласавалі 124 дэпутаты. Яшчэ 6 чалавек устрымаліся. Галасоў супраць не было.

## Святочныя традыцыі 
Пачынаючы з 1991 года Дзень аднаўлення незалежнасці штогод адзначаецца ўрачыстым пасяджэннем Сейма, якое звычайна праходзіць у гістарычнай Зале актаў 11 сакавіка.

З 1996 года згодна з Законам аб святочных днях 11 сакавіка абвешчана непрацоўным днём. У гэты дзень па ўсёй краіне праходзяць мерапрыемствы. Арганізуюцца парады, канцэрты, выставы.

## Галерэя 

Файл:Kovo_11_Lietuva_postletter_and_original_postmark_1991.jpg|link=Vaizdas:Kovo_11_Lietuva_postletter_and_original_postmark_1991.jpg|alt=Proginis 1991 m. išleistas Lietuvos pašto vokas| Памятны канверт Літоўскай пошты 1991 года
Файл:Kovo_11,_1991_(stamp).JPG|link=Vaizdas:Kovo_11,_1991_(stamp).JPG|alt=1991 m. išleistas pašto ženklas| Паштовая марка 1991 года
Файл:LT-1995-50litų-Independence-b.png|link=Vaizdas:LT-1995-50litų-Independence-b.png|alt=Proginė Lietuvos banko 50 litų moneta (1995 m.)| Памятная манета 50 літаў Банка Літвы (1995)
Файл:LT-2015-20euro-Independence-b.png|link=Vaizdas:LT-2015-20euro-Independence-b.png|alt=Proginė Lietuvos banko 20 eurų moneta (2015 m.), reversas| Памятная манета Банка Літвы ў 20 еўра (2015), рэверс

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нацыянальныя святы
Лехтметса (Анія)

**Лехметса** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Анія, павет Хар'юмаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Лехтметса

**Лехтметса**:
* Лехтметса (Анія)
* Лехтметса (Муху)
* Лехтметса (Пых’я-Пярнумаа)
* Лехтметса (Ярва)
Лехтметса (Ярва)

**Лехтметса** () — вёска ў Эстоніі ў воласці Ярва, павет Ярвамаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Мальмедзі

**Мальмедзі** (, ) — муніцыпалітэт у бельгійскай правінцыі Льеж. Уваходзіць у франкамоўную супольнасць Бельгіі. Плошча — 99,96 км², шчыльнасць насельніцтва — 128 чал./км².

Быў перададзены Бельгіі Германскай імперыяй па выніках I сусветнай вайны.

У 1944 годзе паблізу Мальмедзі быў учынены расстрэл палонных амерыканскіх салдат.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
* Мары-Анн Лібер, бельгійская міколаг
* Рауль Юбак, французскі мастак

## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Бельгіі
Моту-Нуі

**Моту-Нуі** () — найбольшы скалісты астравок на поўдзень ад вострава Рапануі. З’яўляецца вяршыняй гары, падножжа якой знаходзіцца на глыбіні больш за 2000 м. Самы заходні пункт Чылі.

Да прыняцця хрысціянства ён лічыўся святым месцам у кульце Тангата-ману («чалавек-птушка»). На ім праводзіўся рытуал знаходжання першага ў сезоне знесенага яйка Onychoprion fuscatus.

З’яўляецца бліжэйшым да «пункта Нема», акіянічнага полюса недаступнасці.

Катэгорыя:Рапануі (востраў)
Льюльяльяка

**Льюльяйльяка** () — дзеючы вулкан у хрыбце Заходняй Кардыльеры Перуанскіх Анд, на мяжы Чылі і Аргенціны. Размяшчаецца ў вобласці вельмі высокіх вулканаў на высакагорным плато Пуна-дэ-Атакама ў пустыні Атакама, адным з самых сухіх месцаў у свеце. Абсалютная вышыня 6739 м, адносная - амаль 2,5 км. На вяршыні - вечнае зледзяненне. Апошняе выбуховае вывяржэнне датуецца 1877 годам, у наш час вулкан знаходзіцца ў сальфатарнай стадыі.

Льюльяйльяка — адзін з самых высокіх вулканаў планеты, другі па вышыні вулкан у свеце і сёмая па вышыні вяршыня Заходняга паўшар'я. Снегавая лінія на заходнім схіле перавышае 6500 м (найвышэйшае становішча снегавой лініі на Зямлі).
Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Стратавулканы Чылі
Сомерс

**Сомерс** (, ) — скалісты востраў ва ўсходняй частцы Фінскага заліва. Размешчаны прыкладна пасярэдзіне паміж востравам Мошчны і фінскай вёскай Ханскі (Hanski), якая ўваходзіць у абшчыну Віралахці: ад першага яго аддзяляе 12 км, ад другой — 18 км. Сомерс выцягнуты з захаду на ўсход і парэзаны бухтамі. Даўжыня — каля 950 м, шырыня — 450 м, найвышэйшы пункт — 16 ​​метрах над узроўнем мора. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Выбаргскага раёна Ленінградскай вобласці.

На Сомерсе размешчаны радыёвежа, збудаваная ў 2005 годзе, маяк пабудовы 1945 года і будынкі спадарожных службаў. Маяк уяўляе сабою рашэцістую вежу, радыёвежа — пафарбавана ў чырвоныя і белыя колеры.
Катэгорыя:Астравы Фінскага заліва
Шкут

**Шкут**:
* Мікалай Васілевіч Шкут
* Мікалай Мікалаевіч Шкут
Ірупутунку

**Ірупутунку** () — дзеючы вулкан на мяжы Чылі (вобласць Тарапака) і Балівіі. Вышыня — 5165 м.

Вулкан мае два кратара-вяршыні. Фумаралічная дзейнасць адбываецца ў паўднёвым кратары, які мае прыблізна 300 метраў у дыяметры.

26 лістапада 1995 года ў вулкане былі адзначаны ўмераныя вывяржэнні.

Катэгорыя:Актыўныя вулканы
Катэгорыя:Стратавулканы Чылі
Мікалай Мікалаевіч Шкут

**Мікалай Мікалаевіч Шкут** (нар. , в. Малішаў, Хойніцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі этнограф, мастак-жывапісец. Кандыдат гістарычных навук (1979).

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў вёсцы  Малішаў Хойніцкага раёна. 

Скончыў у 1969 годзе Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут па спецыяльнасці «Чарчэнне, маляванне і праца», а ў 1978 годзе аспірантуру Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР па спецыяльнасці «Этнаграфія, этналогія і антрапалогія».

Працоўную дзейнасць звязаў з Віцебскім дзяржаўным універсітэтам імя П. М. Машэрава, дзе з 1978 года працаваў на мастацка-графічным факультэце на кафедры выяўленчага мастацтва, займаў пасаду дацэнта, а ў 1980—1985 гадах быў дэканам факультэта.

## Узнагароды 
Узнагароджаны медалём «Дваццаць год Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1965), значком «Выдатнік народнай адукацыі БССР» (1985), Ганаровай граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2004) і іншымі адзнакамі.

## Навуковая дзейнасць 
Навуковыя інтарэсы ахопліваюць мастацтвазнаўства, этнаграфію, народнае і выяўленчае мастацтва, гісторыю, тэорыю і методыку выкладання выяўленчага мастацтва, а таксама народную выяўленчую мастацкую творчасць Беларусі.

## Публікацыі 
* Белорусские художественные промыслы (изделия из соломки и лозы) / Н. Н. Шкут. — Минск, 1985.
* Темперная живопись / Н. Н. Шкут. — Витебск, 2007.
Лехтметса (Муху)

**Лехтметса** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Муху, павет Саарэмаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Гюль

**Гюль** (Гуль) — фарсі *Gül* «ружа».

## Вядомыя носьбіты 
* Абдула Гюль (нар. 1950) — турэцкі палітык, прэзідэнт Турцыі з 2007 па 2014 год.
* Хайруніса Гюль (нар. 1965) — першая лэдзі Турцыі у 2007—2014 гадах.
Хайруніса Гюль

**Хайруніса Гюль** (, дзявочае прозвішча — **Аз’юрт** (); ) — жонка і стрыечная сястра экс-прэзідэнта і экс-прэм’ера Турцыі Абдулы Гюля, адзінаццатая першая лэдзі Турцыі у 2007—2014 гадах.

## Біяграфія 
Нарадзілася ў Стамбуле, у раёне Бешыкташ, 20 жніўня 1980 года ва ўзросце 15 гадоў выйшла замуж за свайго стрыечнага брата Абдулу Гюля, будучага прэзідэнта Турцыі.

7 кастрычніка 2010 года спадарыня Гюль стала першай першая лэдзі, якая выступіла на Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы. Яе выступленне тычылася праблем дзяцей і жанчын з абмежаванымі магчымасцямі.

Гюль таксама публічна выказвалася супраць прымусу маладых жанчын у ісламскіх краінах насіць хіджаб, у выпадку калі яны самі не могуць яго выбраць.

Праз сем гадоў, 28 жніўня 2014 года, Гюль пакінула сваю пасаду першай лэдзі, калі прэзідэнтам стаў Рэджэп Таіп Эрдаган. Пасля гэтага яна публічна адказала на крытыку ў адрас свайго мужа, заявіўшы, што пачне «сапраўдную інтыфаду».

## Асабістае жыццё 
У Гюль два сыны, Ахмед Мунір і Мехмед Эмрэ, і адна дачка Кюбра.

## Крыніцы
Оскар (кінапрэмія, 2006)

**78-я цырымонія ўручэння прэміі «Оскар»** за заслугі ў вобласці кінематографа за 2005 год адбылася 5 сакавіка 2006 года ў тэатры «Кодак» (Галівуд, Лос-Анджэлес).

## Лаўрэаты і намінанты 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спіс намінантаў на афіцыйным сайце
* «Оскар»-2006 на сайце IMDb

2006
Катэгорыя:Сакавік 2006 года
Катэгорыя:Падзеі 5 сакавіка
Катэгорыя:2006 год у Каліфорніі
Катэгорыя:Кінапрэміі 2006 года
Імажынізм

, Сяргей Ясенін, стаяць — Фані Шарышэўская, Анатоль Марыенгоф і Іван Грузінаў. 1919]]

**Імажынізм** — плынь у рускай паэзіі 1920-х, якую прадстаўляла аб’яднанне «Імажыністы» (тэарэтыкі Вадзім Шаршаневіч і Анатоль Марыенгоф, паэты Сяргей Ясенін, Іван Грузінаў, Рурык Іўнеў, Аляксандр Кусікаў, мастакі Барыс Эрдман, Георгі Якулаў). Асноўнымі іхнімі сродкамі былі метафара, эпатаж і анархічныя матывы.

Імажыністы апублікавалі дэкларацыю (1919), мелі сваё выдавецтва «Імажыністы» (выпусціла больш за 20 кніг) і часопіс «Гостиница для путешествующих в прекрасном» (1922—1924, № 1-4).

## Паэтыка імажынізму 
Імажыністы развівалі эстэтычныя прынцыпы англійскіх паэтаў-імажыністаў, сярод якіх — адмаўленне акадэмізму і рытарычнасці, арыентацыя на творчую інтуіцыю і парадаксальную вобразнасць. Спалучалі іх з традыцыямі расійскай мастацкай культуры, да якіх адносяцца рытмічная і вобразная разнастайнасць фальклору, вольны верш, элементы сімвалізму, пераўтварэнне адных і адмаўленне другіх рыс паэтыкі футурызму. Сцвярджалі аўтаномнасць паэтычнай мовы, самакаштоўнасць вобразнасці, метафарыстыкі і рытмікі, схіляючыся часам да «чыстага мастацтва».

## Уплыў на беларускую паэзію 
Імажынізм паўплываў на маладую беларускую паэзію і часткова крытыку 1920-х г. (мадэрнісцкія тэндэнцыі ў «Маладняку», «кантрастная вобразнасць» у дэкларацыі «Узвышша», «жывапісанне словам» у паэзіі і прозе, акцэнт на «асацыятыўную рытміку вобразаў»). Асобныя рысы паэтыкі імажынізму прыкметныя ў ранняй творчасці Язэпа Пушчы, Тодара Кляшторнага, прозе Адама Бабарэкі і іншых маладнякоўцаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Паэтычныя жанры
Аляксандр Алегавіч Макаранкаў

**Аляксандр Алегавіч Макаранкаў** () (нар.  г., , Смаленская вобласць, РСФСР, СССР) — расійскі мастак, пісьменнік, паэт, журналіст, аўтар-выканаўца песень. 

## Біяграфія 
У 1984 годзе скончыў мастацка-графічны факультэт Смаленскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя К. Маркса. На тэрміновай службе быў мастаком чарцёжна-графічных работ.

У 2000-я гады пераехаў у Чарнагалоўку, працаваў галоўным рэдактарам і мастаком выдавецтва «Богородский печатник».

Член Прафесійнага саюза мастакоў Расіі (з 1998) і Міжнароднай федэрацыі мастакоў (з 1998). Член пралукашэнкаўскага Саюза пісьменнікаў Беларусі з 2025 года.

## Узнагароды 
* Лаўрэат Усесаюзнага паходу па месцах баявой славы, прысвечанага Дню Перамогі.
* Лаўрэат прэміі Саюза журналістаў Расіі (1995) — за серыю матэрыялаў аб Вялікай Айчыннай вайне.

## Спасыклі 
*  

## Крыніцы
Такора

**Такора** () — вулкан на поўначы Чылі ў вобласці Арыка-і-Парынакота на мяжы з Перу. Самы паўночны вулкан Чылі. Уваходзіць у склад падвойнага вулкана разам з вулканам Чупікінья, размешчаным паўночней.

Мае правільную канічную форму і пакрыты снегам і ледавікамі пачынаючы з вышыні 5500 м. Асноўны кратар знаходзіцца на паўночна-заходнім схіле на 300 м ніжэй за вяршыню. На ўсходнім баку вулкана — гарачыя крыніцы.

Шматлікія адклады серы размешчаны ў сядле паміж Такора і Чупікінья, а таксама закінутая шахта Агуас-Кальентэс, у мінулым важнае месца здабычы серы, адкуль транспартавалі здабытую руду па маленькай нітцы да чыгункі Арыка — Ла-Пас (Балівія).

Катэгорыя:Стратавулканы Чылі
Капорская губа

**Капорская губа** (*Капорскі заліў*, ) — заліў у паўднёвай частцы Фінскага заліва Балтыйскага мора.

Даўжыня — 12 км. Шырыня — да 26 км. Заліў глыбакаводны — глыбіня да 20 м. Бераг нізінны, камяністы (месцамі пясчаны). На ўзбярэжжы заліва лясны масіў.

На беразе размешчаны горад Сасновы Бор і вёскі Сіста-Палкіна і Старое Гаркалава.

У заліў упадаюць рэкі Варонка, Кавашы і Сіста. Губа абмежавана з захаду Сойкінскім паўвостравам (мыс Калганпя) і мысам Усцінскім з усходу. У заліў уразаюцца таксама мысы: Ліпунізмі, Ненісары, Дубоўскі, Доўгі, Навалок і паўвостраў Хіліста. У паўднёвай частцы заліва размешчана гавань Пейпія. Уздоўж узбярэжжа заліва праходзіць аўтадарога Санкт-Пецярбург — Сасновы Бор — Руч’і.
Катэгорыя:Залівы Фінскага заліва
Сіста (рака)

**Сі́ста** () — рака ў Воласаўскім, Кінгісепскім і Ламаносаўскім раёнах Ленінградскай вобласці Расіі. Даўжыня — 64 км, плошча вадазборнага басейна — 672 км². цячэ са схілаў Іжорскага ўзвышша з Караставіцкага возера (у раёне вёсак Караставіцы і Карсталава) і ўпадае ў Капорскую губу Фінскага заліва ў раёне вёскі Сіста-Палкіна.

У вярхоўях першыя 8 км рака працякае ў стромкіх берагах, у сярэднім цячэнні — у нізкіх, багністых, апраўленых хмызняком і змяшаным лесам. Каля паселішчаў — лугі і раллі. У нізоўіцячэ сярод высокіх берагоў, пакрытых хваёвым лесам. Абалона двухбаковая, пераважная шырыня 50 м.

У пачатку рэчышча ўяўляе сабой пясок і месцамі валуны; паміж 55-м і 41-м км — гальку, валуны, пліты; на дробных парогах дно пясчана-валуннае.

Рака з’яўляецца асноўнай крыніцай пітнога водазабеспячэння горада Сасновы Бор.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Рэкі Ленінградскай вобласці
Тудыя

**Тудыя** ці **Тудзя** (, у транслітарацыі з клінапісу *Ṭu-di-ia*) — цар Асірыі паводле Асірыйскага спісу цароў, як адзін з 17 цароў, якія жылі ў намётах. Яго існаванне не пацверджана археалагічна і ніякай іншай крыніцай.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кіраўнікі Асірыі
1888 год у гісторыі астраноміі

**1888** год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.

## Падзеі 
* У часопісе «» ўпершыню апублікаваны Новы агульны каталог (NGC).

## Астранамічныя з’явы 
## Адкрытыя астранамічныя аб’екты 
## Нарадзіліся 
* 18 лютага — , расійскі і савецкі геадэзіст, астраном, картограф (пам. 1948).
* 16 чэрвеня — , расійскі і савецкі фізік і матэматык, заснавальнік сучаснай фізічнай касмалогіі (пам. 1925).

## Памерлі 
* 12 ліпеня — , бельгійскі астраном і журналіст (нар. 1820).

## Крыніцы 

Катэгорыя:Гады ў астраноміі
Вуліца Сярова (Мінск)

**Вуліца Сярова** — вуліца ў Кастрычніцкім раёне Мінска. Названа ў гонар Героя Савецкага Саюза Анатоля Канстанцінавіча Сярова. Вуліца спалучае дзелавую забудову, пераважна ААТ «Керамін» і ААТ «Крыён», з некалькімі жылымі дамамі. У 2024 г. была знесена частка прыватнага сектара 1940-х гг. пад шматпавярховую жылую забудову. Аднак некалькі дамоў 1947-48 і 1951-53 гг. забудовы засталіся на вуліцы, у тым ліку дом 3, пабудаваны ў 1951-52 гг. і выкарыстоўваемы пад камбінат школьнага харчавання Кастрычніцкага раёна Мінска.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спіс будынкаў вуліцы Сярова

Катэгорыя:Вуліцы Мінска
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Мінск)
Анатоль Барысавіч Марыенгоф

**Анатоль Барысавіч Марыенгоф** (6 ліпеня 1897, Ніжні Ноўгарад, Расійская Імперыя — 24 чэрвеня 1962, Ленінград, РСФСР, СССР) — расійскі пісьменнік.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1918 года. Тэарэтык імажынізму (зборнік артыкулаў «Буян-Востраў. Імажынізм», 1920).

У творах 1920-х г. вобраз паэта-паяца, прадстаўніка багемы і адначасова шукальніка праўды, бунтара, прарока (паэтычныя зборнікі «Вітрына сэрца», 1918; «Вершамі фанабэрствую», 1920; «Распуснічаю з натхненнем», «Хмаралёт», абодва 1921; вершаваная гістарычная трагедыя «Змова дурняў», 1922, і інш.). Познія вершы адметныя засяроджанасцю, драматычным успрыняццем жыцця.

Прозе Марыенгофа ўласцівы кантрастныя вобразы, буйныя планы, сцверджанне высокага праз нізкае. Аўтабіяграфія «Раман без хлусні» (1927) пераважна пра сяброўства з С. Ясеніным. Аўтар раманаў «Цынікі» (1928), «Голены чалавек» (1930), п’ес «Блазан Балакіраў» (1940), «Суд жыцця» (1948), «Нараджэнне паэта» (1951, пра М. Лермантава), успамінаў «Маё стагоддзе, мае сябры і сяброўкі» (напісаны ў 1956, выдадзены пад назвай «Маё стагоддзе, мая маладосць, мае сябры і сяброўкі», 1988), кінасцэнарыяў і інш.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Вадзім Габрыелевіч Шаршаневіч

**Вадзім Габрыелевіч Шаршаневіч** (6 лютага 1893, Казань, Расійская Імперыя — 18 мая 1942, Барнаул, РСФСР, СССР) — рускі паэт, перакладчык.

## Творчасць 
Прымыкаў да футурызму, у 1919—1924 г. адзін з прадстаўнікоў імажынізму. Тэарэтычныя погляды выклаў у працах «Футурызм без маскі» (1913), «Зялёная вуліца» (1916), «2 х 2 = 5. Лісты імажыніста» (1920) і інш.

Першая кніга паэзіі — «Вясновыя праталінкі» (1911). У паэтычных кнігах «Рамантычная пудра», «Экстравагантныя флаконы» (абедзве 1913), «Вечны жыд» (1916), «Крэматорый» (1919), «Залаты кіпень» (1921, з А. Марыенгофам і С. Ясеніным), «Адна суцэльная недарэчнасць» (1922) і інш. У яго творах назіраюцца ўрбаністычныя матывы, тэмы кахання і мастацтва.

У гады Грамадзянскай вайны разам з У. Маякоўскім пісаў тэксты для «Вокнаў РОСТА».

Аўтар інсцэніровак, лібрэта, мемуараў і інш.

Пераклаў «Кветкі зла» Ш. Бадлера, асобныя п’есы У. Шэкспіра, П. Карнеля, Б. Брэхта, вершы Т. Гацье, А. Рэмбо і інш.

## Літаратура 
* 

## Зноскі 
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Рурык Іўнеў

**Рурык Іўнеў** (сапраўднае імя – *Міхаіл Аляксандравіч Кавалёў*; 23 лютага 1891, Тбілісі, Расійская Імперыя — 20 лютага 1981, Масква, РСФСР, СССР) — рускі пісьменнік.

## Творчасць 
Друкаваўся з 1909 года. Першы зборнік «Самаспаленне» (кн. 1, 1913). Разам з С. Ясеніным, А. Марыенгофам і інш. уваходзіў у групу імажыністаў (зборнік паэзіі «Сонца ў труне», 1921). Аўтар зборнікаў вершаў «Золата смерці» (1916), «Мая краіна» (1943), «Памяць і час» (1969), «Цёплыя лісты» (1978), вершаў і ўспамінаў «Часы і галасы» (1978). Раманы «Няшчасны анёл» (1917), дылогія «Каханне без кахання» (1925) і «Адкрыты дом» (1927), «Герой рамана» (1928).

## Літаратура 
* 

## Зноскі 
Катэгорыя:Паэты СССР
Катэгорыя:Паэты Расіі
Катэгорыя:Рускамоўныя паэты
Дарагабужскае староства

**Дарагабужскае староства** (1610—1654) — дзяржаўнае ўладанне ў складзе Смаленскага павету Смаленскага ваяводства ў часы знаходжання гэтых земляў пад уладай Рэчы Паспалітай.

## Гісторыя 
Пасля захопу Дарагабужа войскамі Рэчы Паспалітай у 1610 годзе і пацверджаньня яго прыналежнасці да Вялікага Княства Літоўскага паводле Дэўлінскага перамір’я 1618 году, места стала цэнтрам **Дарагабужскага староства**. У адміністрацыйным падзеле яно ўваходзіла ў склад Смаленскага павету Смаленскага ваяводства.

На працягу 1613—1617 гадоў Дарагабуж знаходзіўся пад уладай Маскоўскай дзяржавы і быў цэнтрам асобнага ваяводства. Аднак ужо ў 1617 годзе ён зноў перайшоў пад уладу Рэчы Паспалітай. У 1632—1634 гадах падчас Смаленскай вайны места часова зноў было занята войскамі Маскоўскай дзяржавы, але пасля падпісання Палянаўскага міру вярнулася да Рэчы Паспалітай.

Канчаткова статус староства замацаваўся ў 1617 годзе і заставаўся нязменным да 1654 года, калі места было занята расійскімі войскамі падчас вайны 1654—1667 гадоў.

## Магдэбургскае права і гарадское жыццё 
28 траўня 1625 году кароль і вялікі князь Жыгімонт III Ваза надаў Дарагабужу **магдэбургскае права**. Паводле прывілею, места атрымала герб: «у блакітным полі вобраз Панны Марыі». Магдэбургскае права спрыяла развіццю самакіравання: на чале места стаяў войт (намеснік караля), а гарадская рада (магістрат) выбіралася жыхарамі.

Да 1650 году ў Дарагабужы налічвалася 184 двары, дзейнічалі гасціны двор і тры млыны. Самакіраванне і эканамічныя льготы спрыялі росту населенага пункта як цэнтру гандлю і рамёстваў. Пасля страты магдэбургскага права ў 1634 годзе частка гэтых магчымасцяў была абмежаваная.

## Рэлігія і адукацыя 
У першай палове XVII стагоддзя на тэрыторыі староства актыўна дзейнічалі каталіцкія ордэны, у тым ліку езуіты. Яны займаліся асветай, адкрываючы школы і бурсы, і спрыялі пашырэнню польскай культуры і мовы сярод гарадскога насельніцтва. У самім Дарагабужы Болдзінаў праваслаўны манастыр быў ператвораны ў езуіцкі кляштар. Актыўна супрацьстаяў распаўсюджванню каталіцтва Крыжаўзвіжанскі Бізюкоў манастыр.

## Ліквідацыя 
У чэрвені 1654 году места было занята войскамі Маскоўскай дзяржавы. Дарагабужскае староства было скасаванае, і землі ўвайшлі ў склад Расіі, дзе захавалі статус асобнага ўезду да 1927 году.

## Зноскі 
Катэгорыя:Староствы Вялікага Княства Літоўскага
Лунцік (персанаж)

**Лунцік** () — галоўны персанаж расійскага мультсерыяла «Лунцік і яго сябры» (таксама галоўны персанаж некаторых камп’ютарных гульняў). Пэўна невядома, якая істота Лунцік, ён зваліўся з Месяца на Зямлю і назваўся жыхарам паляны (лакацыя ў мультфільме, асноўнае месца падзей) месяцовай пчалой. Добры, наіўны, праўдзівы. Мае шмат сяброў. Умее дараваць і сябраваць. Найлепшыя сябры — Кузя, Міла і Пчаляня.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Персанажы мультфільмаў
Дзяніс Георгіевіч Мацеша

**Дзяніс Георгіевіч Мацеша** () — беларускі паэт, драматург, філосаф, фатограф.

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Паставах. Скончыў Мінскае сувораўскае ваеннае вучылішча. Жыве ў Мінску.

## Творчасць 
Публікуецца ў часопісах «Маладосць», «Дзеяслоў», газеце «ЛІМ», на інтэрнэт-сайтах.

Аўтар зборніка паэзіі і прозы «Ілюзія» (2024).

Укладальнік і мастацкі рэдактар літаратурна-мастацкага выдання «Круцель-Трава» (2025).

Асобныя творы перакладалі на англійскую, чэшскую, іспанскую мовы.

Лаўрэат прэміі «Залаты Апостраф» часопіса «Дзеяслоў» за найлепшую публікацыю ў намінацыі «Дэбют» у 2021 годзе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка на WordPress
* Афіцыйная старонка на Blogspot
* Афіцыйная старонка Instagram
* Афіцыйная старонка Facebook

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пастаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 11 чэрвеня
Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Драматургі Беларусі
Гета ў Асвеі

**Гета ў Асвеі** (1941 — 8 сакавіка 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў пасёлка Асвея Верхнядзвінскага раёна падчас Халакосту.

## Гісторыя 
У пасёлку Асвея ў 1939 годзе жылі 350 яўрэяў. Перад нападам Германіі на СССР, акрамя мясцовых, у пасёлку знаходзіліся і яўрэі-бежанцы з Польшчы, якія распавядалі пра дзеянні немцаў у дачыненні да яўрэяў, але мала хто ўспрыняў гэта з усёй сур’ёзнасцю.

З 1 ліпеня 1941 года да 17 ліпеня 1944 года Асвея была акупаваная нямецкімі войскамі. Неўзабаве немцы, рэалізуючы гітлераўскую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў Асвеі гета, у якое сагналі і яўрэяў з блізкіх вёсак і з Себежа.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Асвея
Асвея
Катэгорыя:Гісторыя Верхнядзвінскага раёна
Калінкавіцкі аўтобус

**Калінкавіцкі аўтобус** — адзіны від грамадскага транспарту ў Калінкавічах (Гомельская вобласць Беларусі).

## Маршруты 
* **8**. Аўтавакзал - Бальніца — Аўтавакзал
* **9**. Аўтавакзал - ЗБХ — Аўтавакзал
* **19**. Аўтавакзал — Дэпо

## Спасылкі 
* Маршруты гарадскога грамадскага транспарту. Калінкавічы

Катэгорыя:Калінкавічы
Катэгорыя:Аўтобусныя сістэмы Беларусі
Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025

**Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025** (35-ы чэмпіянат Рэспублікі Беларусь па футболе ў Другой лізе) — трэці па рангу дывізіён (пасля Вышэйшай і Першай ліг) па футболе сярод беларускіх каманд 2025 года.

## Рэгіянальны этап 
### Дублёры 
### Брэсцкая вобласць 
#### Група А 
##### Група А 
##### Група Б 
### Віцебская вобласць 
#### Група А 
##### Група B 
##### Група C 
### Гомельская вобласць 
#### Група А 
#### Група Б-1 
#### Група Б-2 
#### Група Б-3 
### Гродзенская вобласць 
#### Група А 
#### Група Б 
### Магілёўская вобласць 
#### Група А-1 
#### Група Б-1 
#### Група Б-2 
#### Група Б-3 
### Мінск 
### Мінская вобласць 
#### Група А 
#### Група Б 
#### Група С 
## Фінальны этап (пад эгідай АБФФ) 
Жараб’ёўка фінальнага этапу, які пройдзе пад эгідай Федэрацыі футбола, адбылася 

### Група А 
### Група Б 
### Група В 
### Група Г 
### Група Д 
### Група Е 
### Каманды, якія занялі трэцяе месца 
### 1/8 фінала 
### Чвэрцьфіналы 
### Паўфіналы  
### матчы за 5—8 месцы
### Фінал і матчы за 3-е
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* 
* 

2025
Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе
Катэгорыя:2025 год у футболе
Адаму (цар Асірыі)

**Адаму** (, у транслітарацыі з клінапісу *A-da-mu*) — цар Асірыі паводле Асірыйскага спісу цароў, як адзін з 17 цароў, якія жылі ў намётах. Яго існаванне не пацверджана археалагічна і ніякай іншай крыніцай.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кіраўнікі Асірыі
Шая Нісан Гольдберг

**Шая Нісан Га-коган Гольдберг** () — яўрэйскі пісьменнік. Пісаў на іўрыце і ідышы. Родам з Беларусі. Вядомы пад псеўданімам **Якнэгаз** (יכּנה״ז).

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Стальбоўшчыне (сёння Уздзенскі раён). Потым сям’я жыла ў Магільне, дзе бацька быў настаўнікам. Жылі бедна, не было грошай на паперу і чарніла, малы хлопчык пісаў вугалем на кусках дрэва, на лісці. Рабіў чарніла з сажы. Да 10 год вучыўся ў хедары, добра ведаў Танах, пісаў творы на старажытнаяўрэйскай мове, потым з бацькам вучыў Талмуд у бэйс-мідрашы. У 13 год з бацькамі перабраўся ў Капыль, адсюль жыццё павяло яго ў Нясвіж, Узду, Мінск. Вучыўся ў ешывах, жыў і еў у дамах розных людзей, паводле тагачаснага звычаю. Маючы 15 год стаў працаваць вандроўным праўшчыкам рукапісаў Торы (מגיה‎). У сінагозе мяснікоў пазнаёміўся з менчуком Цытронам, які ўжо быў карэспандэнтам яўрэйскага друку, ад яго атрымаў параду ўзяцца за пяро. У 1879 годзе дэбютаваў з публіцыстычнымі творамі ў газеце «Га-коль», і пазней «Коль леам», адразу пісаў на іўрыце і ідышы. У другой палове 80-х гадоў дабраўся да Кіева, у літаратурным зборніку Шолам-Алэйхэма «Яўрэйская народная бібліятэка» ў нумары 1 з’явіліся яго «Лісты з Літвы ў Амерыку». Ганарар склаў 150 рублёў — на той час многа (1888 год). Становіцца супрацоўнікам розных газет. Жыве ў розных месцах на Украіне, у Кіеўскай і Палтаўскай губернях. Калі стала вядома, што ён працуе ў «ерэтычных» газетах — прыйшлося вярнуцца дамоў (1889). Быў настаўнікам іўрыта спачатку ў Койданаве, а з 1891 года ў Мінску, дзе жыў да смерці. Устанаўленне савецкага атэізму паклала канец яго прафесіі. Атрымліваў персанальную пенсію. Друкаваўся ў савецкіх выданнях «Акцябр», «Дэр эмэс», у заходнебеларускім «Вільнер тог» і амерыканскім «Фрайхайт». Напісаў успаміны.

## Творчасць 
Яму належыць каля 500 апавяданняў і мініяцюр.

Добра ведаў жыццё мяшчанства і беднага люду. Зварачаў увагу на сацыяльныя праблемы, напрыклад, на банды яўрэяў-гандляроў «жывым таварам», якія выкрадалі яўрэйскіх дзяцей і прадавалі ў царскае войска. Апісваў побыт ешыботнікаў, спрэчкі між хасідамі і іх праціўнікамі з артадаксальнага лагера (міснагідамі).

## Цікавыя факты 
* Бацька Екусіель-Залман — сын рабіна, унук вядомага ўкраінскага талмудыста Каліра (1741—1802).
* Меў уплыў на Абрама Рэйзена.

## Літаратура 
* Якнагаз // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. Том 16
* Yaknehoz // Слоўнік яўрэйскай літаратуры
* Berl Kagan, comp., Leksikon fun yidish-shraybers (Biographical dictionary of Yiddish writers) (New York, 1986)
* Chaim Beider, Leksikon fun yidishe shrayber in ratn-farband (Biographical dictionary of Yiddish writers in the Soviet Union), ed. Boris Sandler and Gennady Estraikh (New York, 2011), pp. 176-77

Катэгорыя:Пісьменнікі на ідышКатэгорыя:Пісьменнікі на іўрыцеКатэгорыя:Пісьменнікі БеларусіКатэгорыя:Педагогі БеларусіКатэгорыя:Нарадзіліся ва Уздзенскім раёне
Гета ў Дрысе

**Гета ў Дрысе** (ліпень 1941 — 2 лютага 1942) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў горада Дрыса  (з 1962 года — Верхнядзвінск) падчас Халакосту.

## Гісторыя 
У 1939 годзе ў Дрысе жылі 825 яўрэяў. Да 17 верасня 1939 года яна была памежным горадам, і на другім баку Заходняй Дзвіны была ўжо Польшча.

У Дрысе ўжо з 1939 года жылі польскія ўцекачы, якія распавядалі пра жахі нямецкай акупацыі, але многія, асабліва старыя, не хацелі гэтаму верыць. Таму з пачаткам эвакуацыі частка габрэяў засталася ў горадзе, упэўненыя, што немцы няздольныя зрабіць нічога дрэннага.

3 ліпеня 1941 года Дрыса была занятая нямецкімі войскамі. Акупацыя доўжылася 3 гады — да 12 ліпеня 1944 года. 

Немцы, рэалізуючы гітлераўскую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў мястэчку гета.

Спачатку тэрыторыя гета займала ранейшы раён яўрэйскага пражывання і да 1942 года яўрэі жылі ў сваіх дамах. Вязняў штодня ганялі на прымусовыя працы. Забівалі габрэяў за найменшую правіннасць. У лютым 1942 года тэрыторыю гета паменшылі да раёна на паўночным усходзе вуліцы Гагарына, у куце пры ўпадзенні ракі Дрыса ў Заходнюю Дзвіну.

## Памяць 
У пачатку 1950-х гадоў па ініцыятыве Соф’і Майсееўны Батушанскай і Абрама Львовіча Бейліна, чые родныя былі забітыя ў гета, на габрэйскіх могілках на брацкай магіле ахвяр генацыду яўрэяў была ўсталяваная мармуровая дошка, а пазней збудаваны помнік (з надпісам на рускай і на іўрыце). У наступныя гады дзеці загінулых габрэяў арганізоўвалі нядзельнікі, збіралі габрэйскія надмагільныя камяні (мацэвы) з габрэйскіх могілак, якія былі раскіданыя па ўсім горадзе. Іх адвозілі назад на могілкі і ўсталёўвалі каля расстрэльнага рова.

У 2013 годзе на месцы старога помніка ахвярам Катастрофы быў усталяваны новы, з надпісамі на трох мовах — беларускай, англійскай і іўрыце.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Дрыса
Катэгорыя:Гісторыя Верхнядзвінска
Карл Лахман

**Карл Конрад Фрыдрых Вільгельм Лахман** (; ) — нямецкі філолаг-класік. Блізкі сябра братоў Грым.

## Навуковая дзейнасць 
У сферы лінгвістыкі навукоўцу належыць заслуга фармулёўкі фанетычнага закона, які быў названы ў яго гонар законам Лахмана.

## Зноскі 
## Літаратура 
* Jacob Grimm: *Rede auf Lachmann*. In: Kleine Schriften. Bd. 1. Berlin 1851
* Martin Hertz: *Karl Lachmann. Eine Biographie.* Wilhelm Hertz, Berlin 1851 (Digitalisat) — Nachdruck: Biblio-Verlag, Osnabrück 1972, ISBN 3-7648-0382-7
* Irving Alan Sparks: Artikel *Lachmann, Karl.* In: Theologische Realenzyklopädie 20 (1990), S. 368—370
* Hendricus Sparnaay: *Karl Lachmann als Germanist*. Francke, Bern 1948
* Klaus Strunk: *Lachmanns Regel für das Lateinische. Eine Revision*. Göttingen 1976, ISBN 3-52-526214-0
* Sebastiano Timpanaro: *Die Entstehung der Lachmannschen Methode.* 2., erw. und überarb. Auflage. Buske, Hamburg 1971, ISBN 3-87118-024-6 (ital.: La genesi del metodo del Lachmann, Florenz 1963)
* Winfried Ziegler: *Die «wahre strenghistorische Kritik». Leben und Werk Carl Lachmanns und sein Beitrag zur neutestamentlichen Wissenschaft.* (= Theos; 41). Kovač, Hamburg 2000, ISBN 3-8300-0141-X.

Катэгорыя:Філолагі Германіі
Рэпка

**Кале́нная рэ́пка**, або проста **рэ́пка**, **надкале́ніца**, **надкале́ннік** () — самая буйная сэзамападобная косць шкілета чалавека, закладзеная ў тоўшчы сухажылля чатырохгаловай цягліцы сцягна.

Рэпка мае ўверсе аснову (), унізе — вяршок (), ззаду — сустаўную паверхню (). Пярэдняя паверхня косці шурпатая. Задняя сустаўная паверхня вертыкальна падзелена размешчаным грабеньчыкам на дзве няроўныя часткі: меншую — медыяльную і вялікую — латаральную. У нованароджаных рэпка складаецца з мяккага храстка, цэнтр акасцянення з’яўляецца ў храстковай рэпцы паміж 3 і 6 гадамі.

Добра прамацваецца праз скуру, пры разагнутым калене лёгка ссоўваецца ў бакі, а таксама ўверх і ўніз.

Асноўная функцыя каленнай чашачкі — засцерагаць ад бакавых ссоўванне сустаўных паверхняў сцегнавой і вялікай галёначнай касцей, якія ўтвараюць каленны сустаў. Пры згінанні і разгінанні нагі каленная рэпка, размешчаная ўнутры магутнага сухажылля, ссоўваецца ўверх і ўніз па жалабках названых вышэй касцей, не даючы ім ссоўвацца ў бакі дзякуючы выступу на сваёй ніжняй (задняй) паверхні. Акрамя гэтага, па баках каленнага сустава маюцца магутныя крыжападобныя звязкі, якія забяспечваюць дадатковую трываласць сустава.

## Этымалогія 
Назва косці паводле знешняга падабенства звязана са словам рэпка ў значэнні ’драўляны блок, які прыводзіць у рух шпульку ў калаўроце’, якое ў сваю чаргу ўтварылася паводле народнай этымалогіі, магчыма, з-за знешняга падабенства дэталі да рэпы.

## Галерэя 

Patella ant.jpg|Знешняя паверхня левай рэпкі чалавека.
Patella post.jpg|Задняя паверхня левай рэпкі чалавека.
Knee Biomechanics.JPG|Функцыя рэпкі ў біямеханізме каленнага сустава.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Косці ніжняй канцавіны
Закон Мее

**Зако́н Мее́** — фанетычны закон, адкрыты А. Мее і актуальны для праславянскай мовы. Фармулюецца наступным чынам: праіндаеўрапейскія палатальныя зычныя не пераходзілі ў сібілянт у тым выпадку, калі ў корані ёсць *s*. Выключэннямі з'яўляюцца карані, дзе *s* пераходзіла ў *х* паводле закона «рукі», і карані з камбінацыяй *k̂s*.

Прыклады:
*  >  «гусь» пры  «гусь»,  () «гусь, лебедзь»,  «гусь»,  «гусь», ,  «гусь»;
*  «зорка» пры  «зорка»,  «зорка»,  «зорку» (В. скл. адз. л.);
*  «свістаць» пры  і ;
*  «каса (інструмент)» пры  () «ён рэжа»,  «падрубаць, падразаць»,  «расколваю»;
*  «свякроў» >  «свякроў» пры  () «свякроў»,  «цешча, свякроў».

## Крыніцы 
Катэгорыя:Індаеўрапейскія мовы
Катэгорыя:Праславянская мова
Катэгорыя:Фанетычныя законы
Лілі (Анія)

**Лілі** () — вёска на поўначы Эстоніі ў воласці Анія, павет Хар'юмаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Закон Лахмана

**Зако́н Ла́хмана** — фанетычны закон, адкрыты Карлам Лахманам у 1850 годзе і актуальны для лацінскай мовы. Згодна з гэтым законам у лацінскіх дзеепрыметніках перфекта на -*tus* галосны кораня падаўжаўся, калі корань заканчваўся на -*b*-, -*d*-, -*g*-.

## Прыклады 
* agō — āctus «весці»
* frangō — frāctus «ламаць»
* ligō — līctor (hos → āctus
* *bhodh-thos → fossus

## Крыніцы 
Катэгорыя:Індаеўрапейскія мовы
Катэгорыя:Лацінская мова
Катэгорыя:Фанетычныя законы
Парыла (Хаапсалу)

**Парыла** () — вёска ў Эстоніі ў воласці Хаапсалу, павет Ляэнэмаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Расіверэ (Віні)

**Расіверэ** () — вёска ў Эстоніі ў воласці Віні, павет Ляэнэ-Вірумаа.

## Насельніцтва 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі
Людавіка Эйнаўдзі

**Людавіка Эйнаўдзі** (; нар. , , Італія) — італьянскі кампазітар і піяніст. Вучыўся ў Міланскай кансерваторыі імя Джузэпэ Вердзі, а таксама ў кампазітара Лучана Берыа. Пачаў сваю кар’еру ў якасці класічнага кампазітара, неўзабаве дадаўшы ў свае творы іншыя стылі, уключаючы поп- і рок-музыку, этнічную і народную музыку. У сваёй музыцы Эйнаўдзі таксама часта выкарыстоўваў стыль эмбіент. Яго музыка медытатыўная і інтраспектыўная, з апорай на мінімалізм і сучасную поп-музыку.

Напісаў музыку для такіх фільмаў, як «Недатыкальныя» і «Я ўсё яшчэ тут», тэлевізійных міні-серыялаў «Доктар Жывага» (2002) і Acquario (1996). За Acquario атрымаў прэмію Grolla d’oro ў намінацыі «Найлепшы саўндтрэк». Выдаў некалькі альбомаў з творамі для фартэпіяна з аркестрам. Запісаў трэк з Адрыяна Чэлентана ў 2007 годзе да юбілейнага саракавога альбома акцёра.
## Крыніцы
Старажытнаверхненямецкая мова

**Старажытнаверхненямецкая мова** () — найстаражытнейшая засведчаная ў пісьмовым выглядзе форма нямецкай мовы. Ахоплівае часавы перыяд з 750 па 1050 год. Аднак часавыя рамкі ўмоўныя, бо змены ў мове па вядучых параметрах храналагічна не заўсёды супадаюць. Акрамя таго, розныя даследчыкі прапануюць розныя перыядызацыі старажытнаверхненямецкай мовы.

Старажытнаверхненямецкая мова — гэта абазначэнне групы ўсходнегерманскіх дыялектаў, на якіх размаўлялі паўднёвей ад так званай лініі Бенрата, што праходзіць ад дзюсельдорфскага раёна Бенрат (прыблізна ў заходне-ўсходнім накірунку).

Паколькі старажытнаверхненямецкая мова ўяўляла сабой групу блізкароднасных дыялектаў, у раннім Сярэднявеччы не было адзінай пісьмовай мовы. Старажытнаверхненямецкімі помнікамі літаратуры былі ў асноўным рэлігійныя тэксты (малітвы, пераклады Бібліі), некалькі заходніх вершаў («Песня пра Хільдэбранта») альбо проста надпісы, замовы і да т. п.

## Літаратура 
* *Гухман М. М., Семенюк Н. Н.* История немецкого литературного языка IX—XV вв. — Л.: Наука, 1983. — 200 с.
* *Жирмунский В. М.* История немецкого языка. — М.: Изд-во лит-ры на иностр. языках, 1948. — 300 с.
* *Филичева Н. И.* История немецкого языка. — М.: Академия, 2003. — 304 с.
* Языки мира: Германские языки. Кельтские языки / Ред. коллегия тома: Н. Н. Семенюк, В. П. Калыгин, О. И. Романова. — М.: Академия, 2000. — 472 с.
* *Schützeichel R.* Althochdeutsches Wörterbuch. De Gruyter, 2011. 
* *Koebler G.* Althochdeutsches Woerterbuch. 6. Auflage, 2014.

## Спасылкі 
* www.cis.uni-muenchen.de/ahdeutsch/haupt.html — слоўнік старажытнаверхненямецкай мовы VIII стагоддзя
* Новаверхненямецка-стараверхненямецкі слоўнік

Катэгорыя:Заходнегерманскія мовы
Катэгорыя:Гісторыя нямецкай мовы
Катэгорыя:Сярэднявечныя мовы
Салумяэ

**Салумяэ**:

## Прозвішча 
* Енс Салумяэ — эстонскі лыжнік (скачкі з трампліна)
* Эрыка Салумяэ — эстонская велагоншчыца
* Янэ Салумяэ — эстонская бягуха на доўгія дыстанцыі

## Тапонім 
* Салумяэ (Анія)
Сакалоўская

**Сакалоўская** — жаночая форма прозвішча *Сакалоўскі*.

## Прозвішча 
* Святлана Іванаўна Сакалоўская (нар. 1970) — беларускі службовец, дэпутатка Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь з 2024 года.
* Людміла Карнееўна Сакалоўская (нар. 1954) — беларускі эканаміст, дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.
* Наталля Сакалоўская (нар. 1983) — беларуская гандбалістка. Майстар спорту Беларусі.
Наталля Сакалоўская

**Наталля Сакалоўская**, па нараджэнні Майлычка (нар. ) — беларуская гандбалістка. Майстар спорту Беларусі.

У 2006 годзе падпісала кантракт з запарожскім «Маторам». У 2007 годзе атрымала пашкоджанне і ў 2008 годзе скончыла сваю спартовую кар’еру ва Украіне. Пазней выступала за БНТУ-БелАЗ і зборную Беларусі па гандболе.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Соколовская Наталья Владимировна
* Майлычко Наталья
* Год сборной. В шаге от двух сотен
* Natalia Sakalouskaya
* Natallia Mailychka
* Звучит команда «Мотор»
* ПОРТНОЙ: «Спорт — это тоже политика»

Катэгорыя:Гандбалісткі Беларусі
Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Ігракі ЖГК Матор Запарожжа
Сезон 2005/2006 ГК БНТУ

У сезоне 2005/2006 жаночы гандбольны клуб «БНТУ» з горада Мінска прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2005/2006 (**Чэмпіён**),
* Кубак Беларусі 2006 (**Уладальнік**).

## Склад каманды 
* Кацярына Анцімонік (1986)	
* Лілія Арцюховіч (1987)
* Кацярына Аўсеенка (1988)
* Ганна Бандарэнка (1988)	
* Святлана Дзядзенка (1984)	
* Кацярына Драздова (1985)
* Ганна Дземянчонак (1989)
* Наталля Дзмітрыева   (1978)	
* Яўгенія Еўдакімовіч (1984)
* Кацярына Гусянок (1988)
* Марына Кажурава (1988)
* Марына Кавалёва (1988)
* Марына Хітрык (1985)
* Алена Кулік (1979)	
* Наталля Кур’яновіч (1988)	
* Вольга Лагун (1987)
* Анастасія Лобач (1987)	
* Наталля Мароз (1989)
* Валянціна Несцярук (1988)
* Вікторыя Панасюк (Вікторыя Бай?) (1985)
* Таццяна Рудчанка (1986)	
* Таццяна Рыжэвіч (1974)
* Таццяна Сцельмашок (1981)
* Кацярына Ступакова (1988)
* Ганна Сухамірава (1984)
* Алена Тарасюк (1988)
* Наталля Майлычка	(1983)	
* Ганна Сцяпанава (1984)

## Трэнеры каманды 
*  Канстанцін Шаравараў (галоўны трэнер)

## Гл. таксама 
* Сезон 2004/2005 ГК БНТУ
* Сезон 2006/2007 ГК БНТУ

## Спасылкі 
* WOMEN’S EC / EHF CL 2006 2005-06 BNTU Minsk Region
* WOMEN’S EC / EHF CUP 2006 2005-06 BNTU Minsk Region
* Утро туманное...
2005/2006
БНТУ
Катэгорыя:2005 год у Мінску
Катэгорыя:2006 год у Мінску
Енс Салумяэ

**Енс Салумяэ** (; нар. ) — эстонскі скакун з трампліна і лыжнік-дваеборац. Заняў 23-е месца ў індывідуальных спаборніцтвах на вялікім трамплінах на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года ў Турыне.

Заняў 37-е месца ў індывідуальных звычайных спаборніцтвах па горных лыжах на чэмпіянаце свету па лыжных відах спорту FIS 2005 у Оберстдорфе. Заняў 25-е месца ў асабістым заліку на чэмпіянаце свету па палётах на лыжах у Планіцы 2004 года.

Найлепшым індывідуальным вынікам Салумяэ на Кубку свету было 21 месца ў спаборніцтвах па вялікім трамплінам у Куусама, Фінляндыя, у 2003 годзе. Яго лепшым індывідуальным фінішам у кар’еры было восьмае месца на спаборніцтвах Кантынентальнага кубка ў вялікім схіле ў Германіі ў 2005 годзе.

Яму належаў рэкорд Эстоніі — 197 метраў.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Скакуны з трампліна на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 года
Закон Педэрсена

**Зако́н Пе́дэрсена** (іншыя назвы — *правіла «рукі»*, *пераход *s у *x*) — фанетычны закон, сфармуляваны незалежна адзін ад аднаго К. Уленбекам у 1894 годзе і Х. Педэрсенам у 1895 годзе для славянскіх моў. У навуковы зварот хутчэй увайшоў артыкул Педэрсэна, і ў далейшым закон сталі называць ягоным імем. Пазней, у 1922 годзе, закон быў распаўсюджаны А. Мее на ўсе сатэмныя мовы. Працякаў у іх неаднастайна, умовы ў розных мовах адрозніваюцца адна ад адной.

## Прыклады 
*  > **teixos* «прамы, роўны» >  > , . Параўн.  «справядлівы»,  «просты, шчыры, адкрыты»;
*  «пырскаць» > **porxos* >  «пыл, дробныя парушынкі» > , . Параўн.  «вадаспад»;
*  > **wirxus* >  > , . Параўн. ,  () «вышыня, верх, велічыня»;
*  > **soṷxos* >  > . Параўн. , , ,  () «сухі»;
*  > **leikxos* >  >  «празмерны, залішні», . Параўн.  «рэшта».

## Храналогія 
### Абсалютная храналогія 
Пераход **s* у **x* адбыўся ў ранняй праславянскай мове.

Ю. У. Шавялёў датуе пераход **s* у **x* VI—V стагоддзямі да н. э. Да сярэдзіны 1-га тысячагоддзя да н. э. дадзены працэс адносіць і А. Лампрэхт.

## Літаратура 
* *Бернштейн С. Б.* Очерк сравнительной грамматики славянских языков. — М.: Изд-во АН СССР, 1961. — С. 160—165.
* *Каралюнас С.* К вопросу об и.-е. *s после i, u в литовском языке // Baltistica, I (2). — С. 113—126.
* *Маслова В. А.* Истоки праславянской фонологии. — М.: Прогресс-Традиция, 2004. — С. 196—225.
* *Мейе А.* Общеславянский язык. — М.: Издательство иностранной литературы, 1951. — С. 26—30.
* *Селищев А. М.* Старославянский язык. — М.: Издательство Московского университета: Наука, 2006. — С. 165—170.
* *Чекман В. Н.* Древнейшая балто-славо-индоиранская изоглосса (*si-k > *š) // Балто-славянские исследования. 1980. — М.: Наука, 1981. — С. 27—37.
* *Andersen H.* IE *s after i, u, r, k in Baltic and Slavic // Acta Linguistica Hafniensia. 1968. Vol. 11. P. 171–190.
* *Collinge N. E.* The Laws of Indo-European. — Amsterdam/Philadelphia:John Benjamins Publishing Company, 1985. — P. 143—145.
* *Hamp E. P.* On IE *s after i, u in Baltic // Baltistica, III (1). — P. 7—11.
* *Shevelov G. Y.* A Prehistory of Slavic. — Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, 1964. — P. 127—137.

## Спасылкі 
* *Prescott, C.* «Germanic and the Ruki Dialects»
* *Anthony Jakob.* «A *ruki* mistake? (*ruki in Baltic)»

Катэгорыя:Фанетычныя законы
Катэгорыя:Праславянская мова
Педэрсен

**Педэрсен** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Хольгер Педэрсен — дацкі мовазнавец
* Чарлз Педэрсен — амерыканскі хімік-арганік
Янэ Салумяэ

**Янэ Салумяэ** (; нар. , ) — эстонская бягуха на доўгія дыстанцыі, спецыялізавалася на марафонскай дыстанцыі.

Асабліва паспяхова выступала ў гарадскіх марафонах. У 1997 годзе, на працягу двух месяцаў, яна спачатку выйграла Рымскі марафон за 2:31:41, а затым Турынскі марафон з асабістым рэкордам і рэкордам дыстанцыі за 2:27:04. У 2000 годзе яна выйграла марафон у Лос-Анджэлесе з вынікам 2:33:33 і ў 2001 годзе на Венскім гарадскім марафоне з вынікам 2:29:47.

Яе лепшымі вынікамі сталі чацвёртае месца на чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы ў 2002 годзе ў Мюнхене і чатырнаццатае месца на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы ў 1995 годзе ў Гётэбfргу. На далейшым удзеле ў чэмпіянатах свету ў 1999 годзе ў Севільі і 2003 годзе ў Парыжы заняла 30-е і 47-е месцы адпаведна. Марафон на Алімпійскіх гульнях 2004 года ў Афінах завяршыла на 44-м месцы.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Марафонцы Эстоніі
Карл Бругман

**Карл Фрыдрых Крысціян Бругман** (; , Вісбадэн, Германія — , Лейпцыг, Германія) — нямецкі мовазнавец. З 1882 года — прафесар Лейпцыгскага ўніверсітэта.

## Унёсак у навуку 
Аўтар даследаванняў у галіне параўнальнай граматыкі індаеўрапейскіх моў. Адзін з заснавальнікаў младаграматызму ў мовазнаўстве. Суаўтар прадмовы да працы «Марфалагічныя даследаванні ў галіне індаеўрапейскіх моў» (разам з Г. Остгафам; т. 1—6, 1878—1910), якая адыграла ролю маніфеста младаграматыкаў. З 1891 года выдаваў часопіс «Indogermanische Forschungen» («Індаеўрапейскія даследаванні»).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Лінгвісты Германіі
Катэгорыя:Індаеўрапеісты
Катэгорыя:Гісторыкі мовы
Катэгорыя:Младаграматыкі
Катэгорыя:Кампаратывісты
Хольгер Педэрсен

**Хольгер Педэрсен** (, Гелбале, Данія – , Хелеруп, Данія) — дацкі мовазнавец.

## Біяграфія 
У 1890 годзе скончыў Капенгагенскі ўніверсітэт, з 1903 – прафесар, у 1914–1937 – загадчык кафедры ў ім.

## Унёсак у навуку 
Праводзіў даследаванні ў галіне індаеўрапеістыкі, параўнальна-гістарычнага мовазнаўства, параўнальнай фаналогіі і марфалогіі індаеўрапейскіх (кельцкіх, хета-лувійскіх, албанскай, армянскай, тахарскіх, славянскіх і інш.), а таксама семіцкіх і фіна-ўгорскіх моў. Распрацоўваў тэорыю настратычнай роднасці моў. Аўтар кнігі пра развіццё кампаратывістыкі ў ХІХ ст.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вучоныя Даніі
Катэгорыя:Філолагі Даніі
Катэгорыя:Мовазнаўцы Даніі
Гета ў Рудзенску

**Гета ў Рудзенску** (лета — 10 кастрычніка 1941) — яўрэйскае гета, месца прымусовага перасялення яўрэяў пасёлка Рудзенск Пухавіцкага раёна і бліжэйшых населеных пунктаў падчас Халакосту.

## Гісторыя 
Пасёлак Рудзенск быў захоплены вермахтам 30 чэрвеня 1941 года. Акупацыя доўжылася 3 гады — да 4 ліпеня 1944 года.

У канцы жніўня 1941 года немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі ў мястэчку гета, якое размяшчалася на вуліцы Дукорскай.

У кастрычніку (лістападзе) 1941 года ў Рудзенску немцамі і літоўскімі паліцыянтамі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

Рудзенск
Катэгорыя:Гісторыя Пухавіцкага раёна
Катэгорыя:Рудзенск
Нові-Град

**Нові-Град** (, , ) — горад у паўночнай частцы Босніі і Герцагавіны. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнай абшчыны. Уваходзіць у рэгіён Прыедар Рэспублікі Сербскай. Горад размешчаны на рацэ Уна, на мяжы з Харватыяй насупраць харвацкага горада Двор. У горадзе ёсць пошта, бальніца, пачатковыя і сярэднія школы, крамы, культурныя цэнтры і т. п.

## Назва 
Да Баснійскай вайны горад меў назву **Босанскі-Нові**. Затым урадамі Рэспублікі Сербскай уведзены **Нові-Град** ці проста *Нові* (затым часова адменена судом БіГ) і зноў зацверджана назва *Нові-Град*.

## Геаграфія 
Абшчына Нові-Град размешчана на паўночным захадзе Босніі і Герцагавіны паміж рэкамі Сана і Уна. Плошча — 470 км². Клімат умераны кантынентальны.

## Гісторыя 
Горад Нові-Град упершыню згадваецца ў 1280 годзе пад рымскай назвай *Castrum Novum*, што ў перакладзе азначае «новы горад». У 1895 годзе Аўстра-Венгерскія кіраўнікі перайменавалі горад у Босанскі-Нові. Былі драўляныя масты цераз рэкі Уна і Сана. Мясцовыя жыхары асцерагаліся паводак вясной і восенню. У 1872 годзе абшчына Босанскі-Нові стала першай у баснійскай краіне, якая мела чыгуначную станцыю. Першая бальніца пабудавана прыкладна ў гэты ж час.

## Насельніцтва 
### 1991 год 
Горад:

* баснійцы — 6,831 (50,27 %);
* сербы — 5,121 (37,68 %);
* югаславы — 1,117 (8,22 %);
* харваты — 187 (1,37 %);
* іншыя — 332 (2,46 %).

: Усяго: 13,588 чал.

### 2006 год 
У 2006 годзе большасць насельніцтва абшчыны складалі этнічныя сербы.

### 2013 год 
Колькасць насельніцтва горада па перапісу 2013 года склала 11&nbsp;063 чалавек, абшчыны — 28&nbsp;799 чалавек.

## Заўвагі 
Катэгорыя:Гарады Рэспублікі Сербскай
Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са складаным уваходам у Модуль:URL