open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сховішча (трылогія)

**«Сховішча»** () — навукова-фантастычная трылогія амерыканскага пісьменніка Х'ю Хаўі, якая пачыналася ў інтэрнэце ў выглядзе самвыдату, але хутка набыла вялікую папулярнасць, была выдадзена ў друкаваным выглядзе і экранізавана.

## Агульнае апісанне 
Дзеянне раманаў адбываецца ў постапакаліптычнай будучыні, дзе людзі жывуць у падземным сховішчы, бо паверхня Зямлі непрыдатная для жыцця. Жыццё ў сховішчы строга кантралюецца і рэгулюецца, а за парушэнне правіл можа чакаць смяротнае пакаранне — выхад на паверхню. Трылогія даследуе тэмы ўлады, кантролю, праўды, свабоды і чалавечай прыроды.

## Раманы трылогіі 
1. «Ілюзія» (англ.: *Wool)* — першая кніга, якая распачынае гісторыю з унутранага боку сховішча. Галоўная гераіня Джульета працуе механікам на ніжніх узроўнях сховішча, яна пачынае задаваць небяспечныя пытанні і паступова адкрывае страшную праўду пра тое, як уладкавана грамадства і што адбываецца з тымі, хто «ідзе на ачыстку».

2. «Змена» (англ.: *Shift*) — прыквел, які паказвае, як была створана сістэма сховішчаў. У цэнтры сюжэту — былы кангрэсмен Дональд Кіні, які ўдзельнічае ў распрацоўцы надзвычайнай праграмы захавання чалавецтва. Ён паступова ўсведамляе, у чым на самой справе заключаецца ягоная місія і якія наступствы яна мае.

3. «Пыл» (англ.: *Dust*) — фінальная частка, у якой героі спрабуюць аб’яднацца і разгадаць галоўную таямніцу сістэмы сховішчаў. Пакуль барацьба за праўду і выжыванне набывае маштабы, будучыня чалавецтва залежыць ад некалькіх смелых рашэнняў.

## Адаптацыі 
У 2023 годзе стрымінгавая платформа Apple TV+ выпусціла тэлесерыял «Сховішча», заснаваны на трылогіі. Галоўную ролю ў ім грае Рэбека Фергюсан. Першы сезон серыяла атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў і гледачоў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кніжныя серыі
Катэгорыя:Трылогіі
Катэгорыя:Літаратура ЗША
Катэгорыя:Фантастыка
Казка пра мядзведзіху

**«Ка́зка пра мядзве́дзіху»** — няаўтарская назва казкі Аляксандра Сяргеевіча Пушкіна (пачынаецца радком «*Як вясенняй цёплаю парою*...»), напісанай меркавана ў 1830 годзе.

Апублікавана П. В. Аненкавым у «Матэрыялах для біяграфіі А. С. Пушкіна» (Сачыненні Пушкіна, выд. Аненкава, т. I, 1855, с. 153—155).

## Заключная сцэна 
Па частцы фальклорных вытокаў заключная сцэна лічыцца найбольш вывучанай; толькі ёй, у адрозненне ад усяго папярэдняга аповеду, знойдзены канкрэтны фальклорны аналаг. У. Ф. Мілер і М. К. Азадоўскі пераканаўча паказалі, што апісаны тут Пушкіным збор звяроў узыходзіць да скамарохавай песні «Пра птушак» («*За морам сініца не пышна жыла*»), вядомай паэту як паводле зборніка М. Д. Чулкова «Збор розных песень», так і ў выкананні Арыны Радзівонаўны, пра што ён узгадвае ў вершах:
 
*Спей мне песню, як сініца* 

*Дзесь за морамі жыла...*

Існуюць варыянты, у якіх пералічваюцца не толькі птушкі, як у Чулкова, але і звяры, як у Пушкіна. Да таго ж, прадстаўляючы ў фінале казкі чараду жывёл, Пушкін, відаць, карыстаўся, поруч з песняй, і з іншымі жанрамі фальклору — дастаткова ўспомніць пра казачную традыцыю даваць персанажам разгорнутыя імёны, асабліва паказальную для казак пра жывёл. Адзначалася і сувязь з прыказкамі кшталту «*Зайца ногі носяць, воўка зубы кормяць, лісу хвост беражэ*», а таксама з быліннай вобразнасцю:

*Відаць, гэта не зайка скакаў, не белы гарнастай,* 

*Гэта ішоў Чурыла Пленкавіч да старога Бермякі Васілевіча*.

Усё гэта пацвярджае слушнасць У. Ф. Мілера, які ў «Казцы пра мядзведзіху» ўбачыў «*такое ж мастацкае збіранне ў адзін фокус народных фарбаў, якія ўрэзаліся ў багатую памяць паэта, як і ў яго знакаміты пралог да «Руслана і Людмілы», гэтага дзівоснага калейдаскопу рускіх казачных матываў*».

Паслядоўнасць з'яўлення жывёл, у прынципе, тая ж, што ў казках пра жывёл — паводле сілы кожнага. Ад жывёл «сур'ёзнейшых» казка пераходзіць да драбнейшых, больш несур'ёзных, а пад канец і ўвогуле гумарыстычных персанажаў фальклорнай казкі, такіх, як заяц і вожык. Аднак у такім складзе звяры ўпершыню сабраліся толькі ў пушкінскай казцы пра мядзведзіху. Амаль усе згаданыя ў «Казцы пра мядзведзіху» звяры сустракаюцца ў вясельных песнях і абрадавых варожбах — там згадваюцца і мядзведзь, і бабёр, і заяц, и гарнастай (апошнія два асабліва часта).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове
Катэгорыя:Творы 1830 года
Катэгорыя:Казкі Аляксандра Пушкіна
Савелій Віктаравіч Крамараў

**Савелій Віктаравіч Крамараў** (13 кастрычніка 1934, Масква, СССР — 6 чэрвеня 1995, Сан-Францыска, Каліфорнія, ЗША) — савецкі і амерыканскі кінаакцёр; Заслужаны артыст РСФСР (1974).

## Фільмаграфія 
* 1962 — Без страху і папроку
* 1965 — Горад майстроў
* 1971 — Джэнтльмены ўдачы
* 1972 — Вялікі перапынак
* 1973 — Іван Васілевіч мяняе прафесію
* (1975) «Афоня»
* 1977 — Гэтыя неверагодныя музыкі, або Новыя сны Шурыка
* 1984 — Масква на Гудзоне

## Спасылкі 
Катэгорыя:Акцёры СССР
Янка Краль

**Янка Краль** (; ) — славацкі паэт-рамантык.

## Біяграфія 
Па адукацыі юрыст. Удзельнік нацыянальна-вызвольнага руху 1840-х гадоў. Прыхільнік ідэі яднання славянскіх народаў.

Аўтар антыфеадальнага («Выпадкі з Яношыкам», 1843—44), філасофска-лірычнага («Драма свету», 1844—45) цыклаў вершаў, рамантычнай паэмы «Сын стэпу» (1846—47), шэрагу балад, дум, перайманняў народных песень.

Паэзія Янкі Краля адметная выкарыстаннем рамантычнай гіпербалы, алегорыі, сімвалаў. Большасць яго твораў апублікавана ў XX ст.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Паэты Славакіі
Слоўнік Зільберцвайга

**Лексікон фун ідышн тэатэр** (לעקסיקאן פון יידישן טעאטער), слоўнік Зільберцвайга — біяграфічны слоўнік. Напісаны на яўрэйскай мове (ідыш), змяшчае біяграфіі яўрэйскіх акцёраў з аматарскіх і прафесійных труп, тэатральных дзеячаў, драматургаў, прадстаўнікоў народнага мастацтва — пурымшпілераў, бадханаў, бродэр-зінгераў, — асобныя артыкулы прысвечаны вядомым трупам і тэатрам, арганізацыям. Многа звестак аб жыхарах і ўраджэнцах Беларусі.

Распачаў стварэнне слоўніка, збіраў матэрыялы, пісаў артыкулы і рэдагаваў — Залман Зільберцвайг. У першых трох тамах памочнік рэдактара Янкеў Местэль.

У слоўнік увайшлі звесткі з папярэдніх артыкулаў і кніг, напрыклад, з «Гісторыі» Горына, многа звестак Зільберцвайг атрымаў з вусных і пісьмовых паведамленняў, анкет. Ён пабываў у розных краінах, наладжваў кантакты з драматычнымі асяродкамі, збіраў грошы на друк. Дзейнічалі яго карэспандэнты, напрыклад, з савецкай Беларусі даслаў біяграфіі акцёр Л. Душман. У Заходняй Беларусі, Заходняй Украіне і Польшчы анкетаванне правёў акцёрскі прафсаюз (Związek Artystów Scen Żydowskich). Вельмі спрыяў выданню Саюз яўрэйскіх акцёраў ЗША.

Уключае каля 3000 артыкулаў. Ахоплена каля 150 гадоў гісторыі.
* 1 том, Нью-Ёрк, 1931
* 2 том, Варшава, 1934
* 3 том, Нью-Ёрк, 1959
* 4 том, Нью-Ёрк, 1963
* 5 том — мучанікі, Мехіка, 1967
* 6 том, Мехіка, 1969
Сёмы том застаўся ў рукапісах. Слоўнік няскончаны. Выдаць сёмы том і напісаць восьмы не дала смерць. Пяты том прысвечаны ахвярам фашызму.

## Літаратура 
* Вокладкі тамоў
* Асобныя артыкулы ў перакладзе на англійскую мову
* Faith Jones, Cumulative Index to Zalman Zylbercweig’s Leksikon fun Yidishn Teater Dorot Jewish Division, The New York Public Library, 2001
Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта
Катэгорыя:Кнігі 1931 года
Катэгорыя:Кнігі 1969 года
Катэгорыя:Літаратурныя творы на ідыш
Катэгорыя:Энцыклапедыі
Х'ю Хаўі

**Х’ю Хаўі** (; нар. 23 чэрвеня 1975, Шарлат, Паўночная Караліна, ЗША) — амерыканскі пісьменнік, найбольш вядомы дзякуючы сваёй навукова-фантастычнай трылогіі «Сховішча». Атрымаў шырокае прызнанне за ўнікальны самвыдатаўскі шлях сваёй творчасці.

## Біяграфія 
Х’ю Хаўі нарадзіўся ў прыгарадзе Шарлат у Паўночнай Караліне. Працаваў у розных галінах — ад рамонту яхт і да кнігарні — перш чым пачаў пісаць. Першыя творы выдаваў уласнымі сіламі праз Amazon Kindle Direct Publishing, дзе хутка здабыў поспех.

## Творчасць 
Найбольш вядомая ягоная праца — трылогія «Сховішча» () — уключае кнігі:

* «Ілюзія» (, 2012)
* «Змена» (, 2012)
* «Пыл» (, 2013)

У 2023 годзе стрымінгавая платформа Apple TV+ па матывах трылогіі выпусціў першы сезон серыяла «Сховішча», які атрымаў высокія адзнакі і станоўчыя водгукі.

## Асаблівасці 
Хаўі стаў прыкладам поспеху аўтара, які прайшоў шлях самвыдату і атрымаў кантракты з буйнейшымі выдавецтвамі, захаваўшы правы на свае электронныя выданні. Ягоны поспех стаў тэмай шматлікіх публікацый пра будучыню кнігавыдання.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1975 годзе
Катэгорыя:Самвыдат
Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты
Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты ЗША
Гісторыя сяла Гарухіна

**«Гісто́рыя сяла́ Гару́хіна»** — няскончаная аповесць Аляксандра Сяргеевіча Пушкіна, напісаная падчас «болдзінскай восені» 1830 года. Уяўляе сабой пачатак сельскай хронікі, пераказанай ад асобы ўладальніка Гарухіна — маладога памешчыка Івана Пятровіча Белкіна.

## Гісторыя стварэння 
Напісана ўвосень 1830 года ў Болдзіне. На рукапісе стаяць даты 31 кастрычніка і 1 лістапада.

«Гісторыя сяла Гарухіна» ўяўляе сабой адзін з рукапісаў, якія засталіся ад выдуманага Пушкіным аўтара — Івана Пятровіча Белкіна (1801—1828), уладальніка сяла Гарухіна, які пражыў у ім амаль усё жыццё (з перапынкам на вайсковую службу). У ранняй версіі біяграфіі Белкіна, напісанай яшчэ ў 1829 годзе, І. П. Белкін відавочна згадваецца як аўтар двух розных рукапісаў — цыкла аповесцей («Аповесці Белкіна») і гісторыі ўласнай вотчыны. Сатырычныя прыёмы, знойдзеныя ці распрацаваныя Пушкіным для сяла, паслужылі прататыпам для стварэння Салтыковым-Шчадрыным горада Глупава ў «Гісторыі аднаго горада». Алюзія на сяло Гарухіна і яго бытапісца Івана Пятровіча Белкіна сустракаецца ў Барыса Мажаева ў аповесці «Гісторыя сяла Брохава, пісаная Пятром Афанасьевічам Булкіным» (1968).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове
Катэгорыя:Творы 1830 года
Катэгорыя:Проза Аляксандра Пушкіна
Тыф

**Тыф** (ад  «дым; туман; зацямненне свядомасці») — агульная назва шэрагу інфекцыйных захворванняў, якія прыводзяць да моцнай ліхаманкі, інтаксікацыі і парушэння свядомасці.

## Віды тыфу 
Найбольш вядомыя сыпны, брушны і зваротны тыф.

**Сыпны тыф** выклікаюць унутрыклеткавыя паразіты рыкетсіі. Заражэнне адбываецца пасля ўкусу насякомага-пераносчыка.

**Брушны тыф** выклікае бактэрыя Salmonella Typhi. Асноўны шлях заражэння — праз ежу.

**Зваротны тыф** выклікаюць бактэрыі спірахеты роду Borrelia. Заражэнне адбываецца пры расчэсванні скуры, на якой знаходзяцца гемалімфа адзежнай вошы.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Захворванні
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Катэгорыя:Ахова здароўя
Ігнат Ігнатавіч Панкевіч (партызан)

**Ігна́т Ігна́тавіч Панке́віч** (, Смаленск — ) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Мінскай вобласці падчас Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія 
Нарадзіўся  года ў Смаленску. Паходзіў з рабочай сям’і. Скончыў Мінскі педагагічны інстытут.

У 1922—1925 гадах служыў у Чырвонай Арміі. У 1926—1932 гг. працаваў на камсамольскай і партыйнай рабоце ва Украіне. Член КПСС з 1932 года. У 1932—1941 гг. на партыйнай рабоце ў Маскве.

У час Вялікай Айчыннай вайны з верасня 1941 года на фронце. У маі — чэрвені 1942 года знаходзіўся на Асобым беларускім зборы. З чэрвеня 1942 года ў партызанах: быў камісарам атрада, з снежня 1942 года — камісарам партызанскай брыгады імя С. М. Кірава, з чэрвеня 1943 да чэрвеня 1944 года — зноў камісарам атрада.

Пасля вайны выкладаў у Мінску. Памёр  года.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга (1944), Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны 2-й ступені, медалём «Партызану Айчыннай вайны» 1-й ступені і іншымі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны
Катэгорыя:Члены КПСС
Раслаўлеў (раман)

**«Расла́ўлеў»** — няскончаны гістарычны раман Аляксандра Сяргеевіча Пушкіна. Урывак з рамана публікаваўся ў 1836 годзе пад назвай «Урывак з нявыдадзеных нататак дамы (1811 год)»

Межы літаратуры як бы рассоўваюцца; Пушкін звяртаецца да смелага прыёму: раманнымі сродкамі «ўзнавіць» карціну рэальнасці; выдуманай гераіні Загоскіна ён проціпастаўляе яе «выдуманага» прататыпа.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове
Катэгорыя:Творы 1831 года
Катэгорыя:Проза Аляксандра Пушкіна
Дэвід Беніёф

**Дэвід Беніёф** (; імя пры нараджэнні Дэвід Фрыдман ; нар. 25 верасня 1970, Нью-Ёрк, ЗША) — амерыканскі раманіст, сцэнарыст і прадзюсар. У супрацоўніцтве з Д. Б. Уайсам праславіўся як сустваральнік серыяла «Гульня тронаў».

## Біяграфія 
Дэвід Фрыдман нарадзіўся ў 1970 годзе ў Нью-Ёрку ў яўрэйскай сям’і. Ён узяў для псеўданіма дзявочае прозвішча маці Беніёф пры выданні свайго першага рамана ў 2001 годзе, каб пазбегнуць блытаніны з іншымі пісьменнікам Дэвідам Фрыдманам.

Скончыў Дартмуцкі каледж са ступенню бакалаўра ў галіне англійскай літаратуры. Некаторы час працаваў выкідалам, выкладчыкам англійскай мовы, трэнерам па барацьбе.

Вучыўся на аднагадовай праграме па ірландскай літаратуры ў Дубліне, дзе пазнаёміўся з Д. Б. Уайсам, які пазней стаў ягоным калегам і суаўтарам.

Атрымаў ступень магістра мастацтваў у 1999 годзе ў Каліфарнійскім ўніверсітэце ў Ірвайне.

## Кар’ера 
Разам з Д. Б. Уайсам Дэвід Беніёф найбольш вядомы як суаўтар і сустваральнік тэлесерыяла «Гульня тронаў» — экранізацыі цыклу раманаў «Песня лёду і агню» Джорджа Р. Р. Марціна для HBO.

Таксама ён быў аўтарам сцэнарыя да фільма «25-я гадзіна» (, 2002), «Троя» (, 2004), «Бягун за ветрам» (, 2007). Быў суаўтарам сцэнарыя да «Людзі Ікс: Паходжанне. Расамаха» (, 2009) і «Геміні» (, 2019).

У 2024 годзе Беніёф, Уайс і Аляксандр Ву сталі сцэнарыстамі і выканаўчымі прадзюсарамі серыяла «Задача трох цел» для Netflix.

Адзначаны шэрагам узнагарод за літаратурную і сцэнарную дзейнасць.

## Асабістае жыццё 
30 верасня 2006 года Дэвід Беніёф ажаніўся з актрысай Амандай Піт. У пары трое дзяцей.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе
Пікавая дама (значэнні)

**Пікавая дама** — адна з ігральных карт.

Гэту назву таксама маюць:
* Пікавая дама (аповесць)
* Пікавая дама (опера)
Задача трох цел (серыял)

**«Задача трох цел»** () — амерыканскі навукова-фантастычны серыял Дэвіда Беніёфа, Д. Б. Уайса і Аляксандра Ву, створаны па матывах трылогіі кітайскага пісьменніка Лю Цысіня «Успаміны пра мінулае Зямлі». 

Прэм’ера першага сезону адбылася 21 сакавіка 2024 года на стрымінгавай платформе Netflix. 

У траўні 2024 года было абвешчана пра працяг серыялу на другі і трэці сезоны.

## Сюжэт 
1967 год. Астрафізік Е Вэньцзэ працуе ў сакрэтнай кітайскай праграме, мэтай якой звязацца з іншапланетнымі цывілізацыямі.

2024 год. Адбываецца серыя загадкавых самагубстваў навукоўцаў. Адна з іх пачынае бачыць лічбы зваротнага адліку, а другой трапляе ў рукі загадкавы высокатэхналагічны шлем віртуальнай рэальнасці. Ён запускае відэагульню, у якой трэба выратаваць цывілізацыю, развязаўшы задачу трох цел — трох сонцаў, якія час ад часу знішчаюць далёкую планету.

## У ролях 
### У галоўных ролях 
* Джован Адэпа — Сол Дзюранд
* Джон Брэдлі — Джэк Руні
* Разалінд Чао — Е Вэньцзэ
* Ліям Канінгем — Томас Уэйд
* Эйса Гансалес — Аўгуціна «Огі» Салазар
* Джэс Хонг — Цзынь Чэн
* Марло Кэлі — Таццяна Хаас
* Алекс Шарп — Уіл Даўнінг
* Сі Сімука — Сафон
* Зін Цзэн — Е Вэньцзэ ў юнацтве
* Саамер Усмані — Прытхвірадж «Радж» Варма
* Бенедыкт Вонг — Клерэнс «Да» Шы
* Джонатан Прайс — Майк Эванс

### У другіх ролях 
* Ведэт Лім — Вера Е
* Іў Рыдлі — Паслядоўнік
* Бен Шнетцэр — Майк Эванс у юнацтве
* Джон Дагліш — Фелікс
* Джэрард Манака — Колінз
* Эдрыян Эдмандсан — Дзяніс Порлак
* Сі Сі Эйч Паўндэр — Генеральны сакратар ААН Ліліян Джозеф

## Водгукі 
Паводле агрэгатара водгукаў Rotten Tomatoes, серыял атрымаў 79 % станоўчых рэцэнзій і сярэднюю ацэнку 6,9 з 10 на падставе 112 водгукаў крытыкаў. Metacritic прысвоіў серыялу адзнаку 70 са 100 на падставе 41 водгуку, што азначае *«ў асноўным станоўчыя водгукі»*.

## Крыніцы
Канскі кінафестываль 2025

**78-ы Канскі кінафестываль** праходзіў з 13 па 24 мая 2025 года ў горадзе Каны, Францыя. Журы ўзначальвала французская актрыса Жульет Бінош. Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатую пальмавую галіну — атрымаў фільм «» рэжысёра Джафара Панахі.

## Лаўрэаты 
Пераможцы ў асноўным конкурсе:
* Залатая пальмавая галіна — «» (рэж. Джафар Панахі)
* Гран-пры журы — «Сентыментальная каштоўнасць» (рэж. Ёакім Трыер)
* Прыз журы:
** «» (рэж. )
** «» (рэж. )
*  —  («»)
*  —  («»)
*  —  («»)
*  —  («»)
* Спецыяльны прыз — «» (рэж. )

## Крыніцы 
Катэгорыя:Канскі кінафестываль
Катэгорыя:Кінафестывалі 2025 года
Катэгорыя:Май 2025 года
Катэгорыя:2025 год у Францыі
Катэгорыя:Падзеі ў Канах
Дэніэл Брэт Уайс

**Дэніэл Брэт Уайс** (, больш вядомы як *D. B. Weiss*; нар. 23 красавіка 1971, Чыкага, Іліноіс, ЗША) — амерыканскі сцэнарыст і тэлепрадзюсар. У супрацоўніцтве з Дэвідам Беніёфам праславіўся як сустваральнік серыяла «Гульня тронаў».

## Біяграфія 
Д. Б. Уайс нарадзіўся і вырас у Чыкага, штат Ілінойс у сям’і яўрэйскага паходжання. Скончыў Уэсліянскі ўніверсітэт. Атрымаў ступень магістра філасофіі ў галіне ірландскай літаратуры ў Трыніці-каледжы ў Дубліне. Там ён пазнаёміўся з Дэвідам Беніёфам, які пазней стаў ягоным калегам і суаўтарам. Атрымаў ступень магістра выяўленчых мастацтваў у галіне мастацкага пісьма ў Пісьменніцкай майстэрні Аяўскага ўніверсітэта.

## Кар’ера 
Дэніэл Уайс працаваў асабістым памочнікам на здымках фільмаў, а таксама памочнікам музыканта, але ў пачатку 2019 года Уайс і Беніёф заключылі эксклюзіўную здзелку з Netflix на стварэнне фільмаў і серыялаў, таму ім давялося адмовіцца ад супрацоўніцтва з Disney.

У 2024 годзе Уайс, Беніёф і Аляксандр Ву сталі сцэнарыстамі і выканаўчымі прадзюсарамі серыяла «Задача трох цел» для Netflix па матывах трылогіі кітайскага фантаста Лю Цысіня «Успаміны пра мінулае Зямлі».

Адзначаны шэрагам узнагарод за літаратурную і сцэнарную дзейнасць.

## Асабістае жыццё 
Д. Б. Уайс жанаты з Андрэа Троер, у пары двое дзяцей.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША
Кірджалі

**«Кірджалі́»** — аповесць Аляксандра Сяргеевіча Пушкіна, напісаная меркавана ў кастрычніку—лістападзе 1834 года і апублікаваная ў снежаньскім нумары «Библиотеки для чтения» таго ж года.

## Цікавыя факты 
* У аповесці аўтар кажа, што сапраўднае імя Кірджалі яму невядома. Згодна з некаторымі архіўнымі данымі, сапраўднае імя Кірджалі — Георгій.
* У аповесці дата выдачы Кірджалі туркам — верасень 1821 года, у сапраўднасці гэта адбылося ў лютым 1823 года.
* Кірджалі (балг. *кърджали*, тур. *kırcali*) — разбойнік, які дзейнічае ў адкрытым полі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове
Катэгорыя:Творы 1833 года
Катэгорыя:Проза Аляксандра Пушкіна
Праведнасць

**Праведнасць** — тэалагічнае паняцце, якое характарызуе якасць або стан *быць маральна правым або апраўданым* з пункту гледжання рэлігійнага закону. Шырэй паняцце павязана з маральнасцю, справядлівасцю і дабрадзейнасцю, каштоўнасцямі і ўнутранымі арыенцірамі, якія накіроўваюць паводзіны і рашэнні чалавека. 

Таксама праведнасць апісваецца як уласцівасць праведнага чалавека — верніка, які прытрымліваецца ўсіх рэлігійных правіл і вядзе "правільнае" (праведнае) жыццё. 

## У розных рэлігіях 
Праведнасць у хрысціянстве — гэта адпаведнасць закону Хрыста, выкладзенаму ў Евангеллі, якая пацвярджаецца жыццём чалавека і ягонымі паводзінамі. Характарызуецца поўнай адданасцю чалавека служэнню Богу і людзям. Лічыцца, што Бог, з'яўляючыся праведным, заклікае да праведнасці і людзей. Сцвярджаецца, што чалавек пры стварэнні атрымаў праведнасць ад Бога, але быў спакушаны сатаною, злоўжыў сваёй свабодай і згубіў праведнасць. Менавіта таму сілы чалавечай натуры аслабленыя, яна знаходзіцца пад уладаю няведання, цярпенняў і схільная да граху.

У ісламе праведныя людзі не надаюць вялікай увагі часовым каштоўнасцям зямнога жыцця, а імкнуцца заслужыць любоў і блаславенне Алаха. Гэта робіцца не напаказ, а сціпла, з верай. Такія паводзіны з’яўляюцца прыкладам для іншых.

У іўдаізме праведнасць азначае выкананне ўсіх законаў і абавязкаў, ускладзеных на яўрэя Торай і Вусным Законам. Праведнасць патрабуе ўстрымання ад злых учынкаў, а таксама пастаяннага імкнення да справядлівасці і здзяйснення добрых учынкаў. Не з'яўляецца прыроджанай якасцю, чалавек павінен здабываць яе цвёрдым выкананнем абавязкаў. Пры гэтым чалавеку не дадзена дасягнуць абсалютнай праведнасці. З гэтым паняццем таксама звязана званне "Праведнік народаў свету".

У канфуцыянстве паняцце праведнасці носіць этычны характар, гэта, перадусім правільная пабудова жыцця і адносін з іншымі, гэта тое, чым людзі могуць авалодаць свядома.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Хрысціянства
Катэгорыя:Іўдаізм
Катэгорыя:Іслам
Катэгорыя:Канфуцыянства
Валакно карбіду крэмнію

**Валакны карбіду крэмнію** — гэта валокны дыяметрам ад 5 да 150 мікраметраў, якія складаюцца ў асноўным з малекул карбіду крэмнію . У залежнасці ад вытворчага працэсу, яны могуць утрымліваць лішак крэмнію або вугляроду, альбо невялікую колькасць кіслароду. У параўнанні з арганічнымі валокнамі і некаторымі керамічнымі валокнамі, валокны карбіду крэмнію маюць высокую калянасць, высокую трываласць на расцяжэнне, нізкую вагу, высокую хімічную ўстойлівасць, высокую тэмпературную талерантнасць. і нізкае цеплавое пашырэнне. (спасылкі) Дзякуючы гэтым уласцівасцям карбідкрэмніевае валакно абралі для кампанентаў гарачых секцый у наступным пакаленні газавых турбін, напрыклад, у рухавіку LEAP ад GE (General Electric).

## Вытворчасць 
Існуе некалькі вытворчых падыходаў да вырабу валокнаў з карбіду крэмнію. Працэс з найбольш працяглай гісторыяй выкарыстання, вынайдзены ў 1975 годзе і названы працэсам Ядзімы, выкарыстоўвае папярэднекерамічны вадкі палімер, які ўпырскваецца праз філью для атрымання зацвярдзелых зялёных (неабпаленых) валокнаў, якія праходзяць шэраг этапаў апрацоўкі, у тым ліку значны час у высокатэмпературных печах для пераўтварэння палімера ў патрэбны хімічны склад SiC. Гэтыя валокны звычайна маюць дыяметр менш за 20 мікронаў і пастаўляюцца ў выглядзе скручаных жгутоў, якія змяшчаюць больш за 300 валокнаў. Некалькі кампаній выкарыстоўваюць некаторыя варыяцыі гэтай тэхнікі, у тым ліку Nippon Carbon (Японія), Ube Industries (Японія) і кансорцыум NGS (ЗША). .

## Выкарыстанне 
Амаль усё вырабленае карбідкрэмніевае валакно выкарыстоўваецца ў якасці армавальнага матэрыялу ў керамічных кампазітах. Большасць з іх выкарыстоўваецца для вытворчасці металічных матрычных кампазітаў, такіх як алюмініевыя, тытанавыя або малібдэнавыя кампазіты. Іх таксама можна выкарыстоўваць для вырабу розных керамічных матрычных кампазітаў, такіх як SiC/SiC, высокатэмпературны кампазіт, які выкарыстоўваецца ў аэракасмічнай прамысловасці.

Валакна карбіду крэмнію (SiC) выкарыстоўваюцца ў аэракасмічнай, аўтамабільнай і абароннай прамысловасці для вырабу высокатрывалых, цеплаўстойлівых кампанентаў, такіх як дэталі рухавікоў і браня. Яны ўмацоўваюць кампазіты ў турбінах і ядзерных рэактарах, паляпшаюць медыцынскія прылады і ўдасканальваюць электроніку, надаючы ёй найлепшую цеплаправоднасць.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Карбіды
Цадзік

, Украіна.]]
**Цадзік** ( — праведнік) — дабрадзейны чалавек, які кіруецца наказамі Торы і тым самым выконвае свае абавязкі перад Богам і людзьмі (у іўдаізме), а таксама духоўны лідар хасідскай абшчыны (у хасідызме). У равіністычнай літаратуры цадзікам часам абазначаюць чалавека выключнай набожнасці і святасці.

## Іўдаізм 
Першым цадзікам лічыцца Ной, уратаваны ад патопу дзякуючы сваёй праведнасці.

У Талмудзе гаворыцца пра 36 цадзікаў, якія таемна жывуць у кожным пакаленні, дзякуючы ім існуе свет. Лічыцца, што цадзік, які пакутуе разам са сваім пакаленнем, сваімі пакутамі выкупляе грахі гэтага пакалення. Таксама цадзікамі называлі кіраўнікоў таго ці іншага рэлігійнага цячэння або напрамку ўнутры хасідызму. Напрыклад, на тэрыторыі ВКЛ дзейнічаў адзін з першы цадзікаў Ахарон бен Я‘акаў (1736—1772), які паходзіў з хасідскай дынастыі з прыгараду Пінска. Ён распаўсюджваў хасідызм на Палессі..

## Кабала 
Сярод кабалістаў тэрмін «цадзік» азначае чалавека выключнай святасці і нават цудатворца.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Іўдаізм
Катэгорыя:Хасідызм
Катэгорыя:Кабала
Вікторыя Самойлаўна Токарава

**Віктарыя Самойлаўна Токарава** (народжаная Шэфтэр, нар. 20 лістапада 1937, Ленінград) — рускі празаік, рэдактар, сцэнарыст.

Аўтар сцэнарыя такіх савецкіх фільмаў, як «Джэнтльмены ўдачы» (з Аляксандрам Шэрым і Георгіем Данелія), «Міміно» (з Рэзо Габрыадзэ і Георгіем Данэлія), «Ішоў сабака па раялі», «Капялюш».

## Спасылкі 
Катэгорыя:Пісьменнікі СССР
Сем законаў нашчадкаў Ноя

.]]
**Сем законаў нашчадкаў Ноя** () — сем асноўных маральных законаў, якія, паводле талмудычнай і рабіністычнай традыцыі, з'яўляюцца абавязковымі для ўсяго чалавецтва. Яны лічацца часткай запавету, заключанага Богам з Ноем, і прызначаны для выканання ўсімі неяўрэямі.

## Змест законаў 
Згодна з Талмудам Бог даў чалавецтву 7 законаў:

# Забарона ідалапаклонства.
# Забарона знявагі Бога і ягонага імя.
# Забарона забойства чалавека.
# Забарона пралюбадзейства.
# Забарона крадзяжу.
# Забарона ўжываць у ежу плоць, адрэзаную ад яшчэ жывой жывёлы.
# Абавязак будаваць жыццё на заканадаўчых прынцыпах.

Апошні закон звычайна тлумачыцца як неабходнасць стварэння прававой сістэмы, якая забяспечвае выкананне астатніх шасці законаў.

## Тлумачэнне 
Законы разглядаюцца як працяг запаведзяў, дадзеных Богам прабацькам чалавецтва — Адаму і Ною, таму яны маюць універсальны характар. Тыя, хто іх выконвае, заслугоўваюць месца ў Царстве нябесным.

У адрозненне ад яўрэяў, сыны Ноя не абавязаны ахвяраваць жыццём дзеля выканання законаў.

Мусульмане, дзякуючы строгаму манатэізму ісламу, разглядаюцца як тыя, што выконваюць законы сыноў Ноя. Што тычыцца хрысціян, іх статус доўгі час быў прадметам спрэчак. Толькі ў познім сярэднявеччы яны былі прызнаныя як сыны Ноя на падставе таго, што вучэнне пра Тройцу не забаронена для неяўрэяў.

Яўрэі маюць абавязак спрыяць распаўсюджанню закон Ноя сярод неяўрэяў.

Некаторыя яўрэйскія мысляры разглядалі гэтыя законы як агульную маральна-рацыянальную аснову, на якой можа будавацца этычнае супрацоўніцтва паміж яўрэямі і неяўрэямі.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Іўдаізм
Катэгорыя:Рэлігійная этыка
Катэгорыя:Рэлігійная філасофія
Арцём Артуравіч Шагідзевіч

**Арцём Артуравіч Шагідзевіч** () — дзяржаўны дзеяч. Кандыдат тэхнічных навук.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 20 кастрычніка 1987 года ў Мінску.

Скончыў Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт і Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працоўную дзейнасць пачынаў начальнікам службы маркетынгу аднаго з прыватных прадпрыемстваў горада Мінска. Працаваў інжынерам цэнтра па праблемах развіцця інжынернай адукацыі БНТУ. Потым працаваў малодшым, а пасля старшым навуковым супрацоўнікам лабараторыі мікракрышталічных і аморфных матэрыялаў Фізіка-тэхнічнага інстытута НАН Беларусі. У 2015 годзе прызначаны прарэктарам па выхаваўчай рабоце Беларускай дзяржаўнай акадэміі авіяцыі. У лістападзе 2018 года прызначаны рэктарам Беларуская дзяржаўнай акадэміі авіяцыі. 27 сакавіка 2025 года ўзгоднены кіраўніком адміністрацыі Фрунзенскага раёна горада Мінска.

У красавіку 2024 года быў выбраны дэлегатам на Усебеларускі народны сход 7-га склікання ад рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «Белая Русь».

## Спасылкі 
* Главой администрации Фрунзенского района Минска стал Артём Шегидевич 

## Крыніцы 
Катэгорыя:Дэлегаты Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання
Тыпавы род

**Тыпавы род** у біялагічнай наменклатуры — род, ад асновы назвы якога шляхам дадання стандартных суфіксаў і канчаткаў утвораюцца назвы вышэйстаячых сістэматычных катэгорый, у заалогіі — да ўзроўню надсямейства, у бактэрыялогіі — да класа, а ў батаніцы — аж да аддзела.

## Заалагічная наменклатура 
Згодна з Міжнародным кодэксам заалагічнай наменклатуры (МКЗН), «тыпам, які нясе назву (назваўтваральным тыпам) намінальнага таксона групы сямейства, з’яўляецца намінальны род, што называецца „тыпавым родам“; назва групы сямейства засноўваецца на назве гэтага тыпавога роду».

Кожная назва таксона групы сямейства павінна мець тыпавы род (а кожная назва групы роду — тыпавы від, тады як назва групы віду можа, але не абавязкова, мець адзін ці некалькі тыпавых экзэмпляраў). Тыпавым родам для назвы групы сямейства з’яўляецца той род, ад асновы назвы якога з дапамогай суфікса *-idae* утвараецца назва сямейства.

Прыклады:
* Тыпавым родам для назвы сямейства  з’яўляецца род .
* Тыпавым родам для назвы сямейства  з’яўляецца род .

## Батанічная наменклатура 
У батанічнай наменклатуры паняцце «тыпавы род» выкарыстоўваецца неафіцыйна, як зручны тэрмін. У Міжнародным кодэксе наменклатуры водарасцей, грыбоў і раслін гэты тэрмін не мае афіцыйнага статусу. Кодэкс выкарыстоўвае тыпавыя экзэмпляры для рангаў аж да сямейства, а для вышэйшых рангаў наяўнасць тыпаў неабавязковая. Кодэкс не называе род, які змяшчае гэты тып, «тыпавым родам».

Прыклад: Выраз « — тыпавы род сямейства  і парадку » — гэта іншы спосаб сказаць, што назвы  і  заснаваныя на родавай назве .

## Бактэрыялагічная наменклатура 
У рэдакцыі Міжнароднага кодэкса наменклатуры пракарыётаў (былы Бактэрыялагічны кодэкс) 2008 года сцвярджаецца: «Наменклатурным тыпам […] таксона рангам вышэй за род, аж да парадку ўключна, з’яўляецца валідная (законная) назва таго роду, які ўваходзіць у ягоны склад і на назве якога заснавана назва адпаведнага таксона. Адзін таксон кожнай катэгорыі павінен уключаць тыпавы род. Назвы таксонаў, якія ўключаюць тыпавы род, павінны ўтварацца шляхам дадання адпаведнага суфікса да асновы назвы тыпавога роду […]». У 2019 годзе было прапанавана, каб для ўсіх рангаў вышэй за род як наменклатурны тып выкарыстоўвалася катэгорыя роду. Пазней гэтая прапанова была зацверджана для рангу тыпу (phylum).

Прыклад:  — тыпавы род сямейства , парадку  і тыпу .

## Гл. таксама 
* Наменклатурны тып
* Тыпавы від

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Международный кодекс зоологической номенклатуры. Издание четвертое. Принят Международным союзом биологических наук. Пер. с англ. и фр. — СПб., 2000. — 221 с.
* International Code of the Zoological Nomenclature (4th Edition, 2000).
* International Code of the Botanical Nomenclature  («St. Louis Code», 2000).

Катэгорыя:Біялагічная сістэматыка
Катэгорыя:Заалагічная наменклатура
Катэгорыя:Батанічная наменклатура
Сезон 2024/2025 «Гродна-93-ГрДУ»

У сезоне 2024/2025 баскетбольны клуб «Гродна-93-ГрДУ» з Гродна прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2024/2025 (**7 месца**).

## Склад каманды 
## Трэнеры каманды 
*  Артур Арлавец (галоўны трэнер)
*  Руслан Насенка

## Гл. таксама 
* Сезон 2023/2024 «Гродна-93-ГрДУ»
* Сезон 2025/2026 «Гродна-93-ГрДУ»

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com

2024/2025
Гродна-93-ГрДУ
Катэгорыя:2024 год у Гродне
Катэгорыя:2025 год у Гродне
Хронікі Дзюны

**«Хронікі Дзюны»** () — гексалогія навукова-фантастычных раманаў амерыканскага пісьменніка Фрэнка Герберта, асноўныя кнігі якой выйшлі ў свет з 1963 па 1985 год.

## Сюжэт 
У далёкай будучыні чалавецтва рассялілася па ўсёй галактыцы. Людзі апынуліся пад уладай машын, аднак здолелі іх перамагчы, пасля чаго былі забаронены ўсе тэхналогіі. Нават складанымі вылічэннямі займаюцца жывыя істоты — ментаты (англ.: *mentats)* генетычна змененыя і развітыя людзі.

Сусвет ператвораны ў феадальную Імперыю, дзе галоўная каштоўнасць — *прыправа*, або *меланж* (англ.: *melange, або the spice).* Дзякуючы ёй, людзі могуць жыць доўга, бачыць будучыню і здзяйсняць пералёты між планетамі. Уся прыправа знаходзіцца на пустыннай планеце Аракіс, якую называюць Дзюнай.

Доўгі час здабычай прыправы кіраваў магутны і жорсткі дом Харконенаў. Аднак кіраўнік Імперыі падышах-імператар Шадам IV адбірае гэта права і перадае яго іншаму дому Атрэйдэсаў. Гэтае рашэнне і далейшыя падзеі зменяць галактыку назаўжды

## Часткі цыкла 
* «Дзюна» (, 1963-1965)
У выніку супрацьстаяння феадальных дамоў, якія ў далёкай будучыні распараджаюцца цэлымі планетамі, спадчыннік высакароднай дынастыі юнак Пол Атрэйдэс апынаецца ў пыстыні. Каб выжыць, яму даводзіцца ператварыцца ў звышчалавека і павесці на вайну супраць галактычнай імперыі чужы народ.
* «Месія Дзюны» (, 1969)
Пол Атрэйдэс стаў Муад'Дыбам і Імператарам вядомай галактыкі. Ён валодае ўладай, якой раней не было ні ў кога. Але вакол спее змова, у якой, здаецца, удзельнічаюць усе, нават самыя блізкія людзі.
* «Деці Дзюны» (, 1976)
Дзеці Пола Атрэйдэса, які знік у пустыні, валодаюць такім ж звышздольнасцямі, як і ён. Але імі маніпулюе цёця Алія, якая цяпер кіруе Імперыяй. Тым часам на трон хоча вярнуцца выгнаны дом Карына, а фрэменаў падбухторвае загадкавы Прапаведнік.
* «Бог-імператар Дзюны» (, 1981)
Мінулі тысячагоддзі і Дзюна ператварылася з пустыні ў зялёную планету. Сын Пола Лета Атрэйдэс усё яшчэ жывы, але ці ён дакладна яшчэ чалавек? Разам з ягоным знешнім выглядам, змянілася ягоная натура – ён ператварыўся ў бесчалавечнага дэспата.
* «Ерэтыкі Дзюны» (, 1984)
Імператар мёртвы, і Імперыя бурыцца. Дзюна цяпер называецца Ракіс, яна зноў ператварылася ў пустыню, але ейныя пясчаныя чэрві паміраюць. Але ў пыстыні новы лідар – дзяўчына Шыяна, якая можа спраўдзіць апошняя прароцтва Бога-Імператара.
* «Капітул Дзюны» (, 1985), выхад трэцяга фільма запланаваны на снежань 2026 года,
* серыял HBO «Дзюна: Прароцтва».

## Пераклад на беларускую мову 
У 2025 годзе раман «Дзюна» быў выданы на беларускай мове выдавецтвам «Янушкевіч». Пераклад выканаў Ігар Кулікоў.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Навуковая фантастыка
Катэгорыя:Фантастыка
Катэгорыя:Кніжныя серыі
Катэгорыя:Літаратура ЗША
Сезон 2024/2025 «Гомельскіх рысей»

У сезоне 2024/2025 баскетбольны клуб «Гомельскія рысі» з горада Гомель прымаў удзел:
* Чэмпіянат Беларусі 2024/2025 (**8 месца**).

## Склад каманды 
*  Дзяніс Бакштаеў (прыйшоў у каманду падчас сезона)
*  Жаэль Бандамба
*  Аляксандр Барысенка
*  Міхаіл Дамнянкоў
*  Іван Дудчанка (прыйшоў у каманду падчас сезона)
*  Мікіта Зайцаў
*  Яўген Кавальчук (пакінуў каманду падчас сезона)
*  Мікіта Казімірчанка
*  Георгій Каралёнак
*  Цімафей Карпук
*  Віталь Курцэвіч
*  Аляксей Міронаў
*  Андрэй Мушкавец
*  Жывенсі Нгімбі
*  Ілля Паланевіч (прыйшоў у каманду падчас сезона)
*  Іван Палякоў
*  Арцём Патоцкі
*  Мірон Рагазенка
*  Віктар Рэчкалаў
*  Андрэй Скупаў
*  Павел Сямёнаў
*  Міхаіл Харламаў
*  Арцём Цянюта
*  Арцём Шаўчэнка

## Трэнеры каманды 
*  Цімафей Вяроўкін (галоўны трэнер)
*  Андрэй Чванькоў 
*  Мікіта Пракапенка

## Гл. таксама 
* Сезон 2023/2024 «Гомельскіх рысей»
* Сезон 2025/2026 «Гомельскіх рысей»

## Спасылкі 
* Профіль на сайце eurobasket.com

2024/2025
Гомельскія рысі
Катэгорыя:2024 год у Гомелі
Катэгорыя:2025 год у Гомелі
Пад восеньскай зоркай

**«Пад восеньскай зоркай»** () — раман нарвежскага пісьменніка Кнута Гамсуна, упершыню апублікаваны ў 1906 годзе. З’яўляецца першай часткай «*трылогіі пра вандроўнікаў*». Другой часткай стаў раман «Вандроўнік грае пад сурдзінку» (1909), а трэцяй — «Апошняя ўцеха» (1912).

Галоўны герой рамана Кнут Педэрсен — паэт сярэдняга ўзросту, які ўцякае ад горада і сучаснасці. Ён вандруе, бярэцца за працу на выпадковых фермах, а затым зноў адпраўляецца ў дарогу. На ферме Эўрэбё ён становіцца сведкам нешчаслівага шлюбу капітана Фалькенберга і спадарыні Лавісы. Калі ў яго самаго ўзнікаюць пачуцці да гэтай жанчыны, ён уцякае з гэтага месца і толькі праз доўгі час даведваецца, што яго пачуцці былі ўзаемнымі.

Галоўны герой носіць сапраўднае імя аўтара рамана — Кнут Педэрсен, і, як і сам Гамсун, ён родам з Нурлана. Як у «Голадзе» і «Пане», Гамсун вядзе апавяданне ад першай асобы, але бурныя эмоцыі, уласцівыя яго героям у ранніх творах, амаль цалкам адсутнічаюць. Насупраць, Педэрсен бяжыць ад гарадскога шуму і імкнецца вярнуцца да цішыні і спакою сельскага жыцця.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Кнігі 1906 года
Катэгорыя:Раманы Кнута Гамсуна
Катэгорыя:Раманы на нарвежскай мове
Оскар (кінапрэмія, 1991)

**63-я цырымонія ўручэння прэміі «Оскар»** за заслугі ў вобласці кінематографа за 1990 год адбылася 25 сакавіка 1991 года ў «» (Лос-Анджэлес).

## Лаўрэаты і намінанты 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спіс намінантаў на афіцыйным сайце
* «Оскар»-1991 на сайце IMDb

1991
Катэгорыя:Сакавік 1991 года
Катэгорыя:Падзеі 25 сакавіка
Катэгорыя:1991 год у Каліфорніі
Катэгорыя:Кінапрэміі 1991 года
Оскар (кінапрэмія, 1992)

**64-я цырымонія ўручэння прэміі «Оскар»** за заслугі ў вобласці кінематографа за 1991 год адбылася 30 сакавіка 1992 года ў «» (Лос-Анджэлес).

## Лаўрэаты і намінанты 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Спіс намінантаў на афіцыйным сайце
* «Оскар»-1992 на сайце IMDb

1992
Катэгорыя:Сакавік 1992 года
Катэгорыя:Падзеі 30 сакавіка
Катэгорыя:1992 год у Каліфорніі
Катэгорыя:Кінапрэміі 1992 года
Зыгмунт Мілашэўскі

**Зыгмунт Мілашэўскі** (; нар. 8 траўня 1976, Варшава, Польшча) — польскі пісьменнік, публіцыст, сцэнарыст, аўтар крымінальных і прыгодніцкіх раманаў.

## Біяграфія 
Зыгмунт Мілашэўскі нарадзіўся 8 траўня 1976 года ў Варшаве. Не мае вышэйшай адукацыі.

У 1995 годзе пачаў працаваць журналістам у выданні «Super Express», дзе пісаў рэпартажы з судовых залаў. З 2003 да 2008 года працаваў у «Newsweek Polska».

Жанаты з тэатральнай рэжысёрцы Марце Мілашэўскай.

## Творчасць 
Дэбютаваў у 2004 годзе ў штотыднёвіку «Polityka» з апавяданнем «Гісторыя кашалька» ().

**Аўтар раманаў:**

* «Дамафон» (, 2005) — хорар, які адбываецца ў панэльным доме.
* «Змяіныя горы» (, 2006) — фантастычная казка для дзяцей.
* «Заблытанасць» (, 2007) — першы раман пра пракурора Тэадора Шацкага, дзеянне адбываецца ў Варшаве.
* «Доля праўды» (, 2011) — другі раман трылогіі адбываецца ў Сандамежы.
* «Гнеў» (, 2014) — заключная частка трылогіі адбываецца ў Ольштыне.
* «Бясцэнны» (, 2013) — трылер пра вяртанне зніклых твораў мастацтва.
* «Як заўжды» (, 2017) — палітычная фантастыка.
* «Пытанне цаны» (, 2020) — трылер.
* «Гідраполіс: Уцякай» (, 2022) — першы том трылогіі для падлеткаў.
* «Гідраполіс: Змагайся» (, 2023) — другі том трылогіі для падлеткаў.

## Пераклады і экранізацыі 
Кнігі Мілашэўскага выдадзены за мяжой. Яны перакладзены на англійскую, французскую, нямецкую, расійскую, украінскую, іўрыт, японскую, італьянскую, іспанскую і іншыя мовы. На беларускай мове дэтэктыў «Доля праўды» выйшаў у 2015 годзе ў перакладзе Марыны Казлоўскай у выдавецтве «Логвінаў».

Некалькі ягоных раманаў былі экранізаваны «Заблытанасць» (, 2011 год), «Доля праўды» (, 2015 год). У 2015 годзе на польскім тэлеканале TVP выйшаў серыял «Пракурор» () пра героя раманаў Малішэўскага Тэадора Шацкага.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы
Бабруйская езуіцкая місія

**Бабруйская езуіцкая місія** — дробная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ордэна езуітаў у Бабруйск, якая існавала ў горадзе з 1623 па 1630 год.

## Гісторыя 
Езуіцкая місія ў Бабруйску з'явілася ў першай палове XVII стагоддзя дзякуючы ахвяраванню, якое зрабілі ў 1623 годзе бабруйскі стараста Пётр Трызна і ягоная жонка Ганна з Масальскіх. Яны адпісалі езуітам 2500 злотых ад вёскі Кісялевічы. Гэтая маёмасць была перададзена Нясвіжскаму езуіцкаму калегіума, каб утрымліваць місію ў Бабруйску.

Першымі місіянерамі сталі ксяндзы Якуб Ражнавольскі і Рафал Класоўскі, якіх у ліпені 1623 года ў Бабруйск накіраваў рэктар калегіума Ян Аляндус. Ксяндзы размясціліся ў дварах Трызны.

Наступныя пяць гадоў езуіты прыязджалі ў Бабруйск з Нясвіжа. Сярод іх былі Мацей Лескі (1627–1630), Рафал Класоўскі (1629–1630) і Міхал Крэцмер (1629–1630).

Сталая Бабруйская езуіцкая рэзідэнцыя была адкрыта ў 1630.

## Крыніцы 
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Бабруйск
Катэгорыя:Рэлігія ў Беларусі
Катэгорыя:Езуіты Беларусі
Катэгорыя:Каталіцкія місіі
Катэгорыя:Каталіцкія місіянеры
Ігнацы Сцыпіён

**Ігнацы Пётр Сцыпіён дэ Кампа** ( — ) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ, староста лідскі.

## Біяграфія 
З роду Сцыпіёнаў, сын Юзафа Сцыпіёна, адзіны нашчадак вялікай спадчыны. Нягледзячы на маладосць, дзякуючы прывілею дадавання гадоў, Ігнацый ужо ў 1743 г. стаў лідскім старастам. Але яго настаўнік Мацей Догель, парушыўшы загад апекуна Яна Тарла, ваяводы сандамірскага, вывез Ігнацыя да 1746 г. на вучобу за мяжу. Юны Сцыпіён вывучаў філасофію, права і дакладныя навукі ў Лейпцыгу, наведаў Парыж і Рым.

У 1748 г. Ігнацы Сцыпіён быў першы раз абраны дэпутатам на сойм ад Лідскага павета. На працягу жыцця ён неаднаразова абіраўся лідскім дэпутатам, хаця ў 1745 г. прадстаўляў «Галіцкую зямлю». Вясной 1759 г. ён атрымаў званне генерал-маёра літоўскага войска.

У 1764 г. аддаў свой голас ад Лідскага павета за Станіслава Аўгуста Панятоўскага. 9 снежня 1765 г. Ігнацы Сцыпіён быў прызначаны падстоліем літоўскім. У лістападзе 1786 г. адмовіўся ад гэтай пасады, прадаўшы яе. Ігнацы Сцыпіён прымаў удзел у масонскім руху, быў братам ложы «Вялікага французскага Усходу», а ў 1766 г. уступіў у шатландскую ложу Э. Брухля.

Маёмасныя справы Ігнацыя Сцыпіёна, мабыць, былі найлепшымі за ўсю гісторыю роду. Пасля смерці бабкі Тарэзы з Глябіцкіх-Юзафовічаў (пасля 1746) ён, акрамя спадчыны Сцыпіёнаў і Фірлеяў, атрымаў і маёнтак Глябіцкіх-Юзафовічаў Шчучын. Гэта дазволіла Ігнацыю Сцыпіёну стварыць у заходняй частцы Лідскага павета сапраўдную латыфундыю — «добры шчучынскія» (у пачатку ХІХ ст. — 2172 прыгонныя). Другім вялікім уладаннем былі «добры Серакомля» ў Лукаўскім павеце. У Шчучыне Ігнацы Сцыпіён падтрымліваў дзейнасць калегіюма піяраў і канвента сясцёр міласэрнасці. У 1773 г. тут з’явілася аптэка, а ў 1785—1792 гг. — батанічны сад. Намаганнямі Ігнацыя Сцыпіёна мястэчка Шчучын 23 траўня 1761 г. атрымала магдэбургскае права, што прадугледжвала гандаль па нядзелях і чацвяргах, 12 кірмашоў на год і выбары мясцовага самакіравання. Значныя ахвяраванні атрымалі і лідскія піяры. Вялікае будаўніцтва Ігнацы Сцыпіён разгарнуў у Серакомлі, дзе з’явіліся палац, сад і, магчыма, касцёл.

Як мецэнат ён фінансаваў выданне свайго настаўніка Мацея Догеля «Дыпламатычны кодэкс ВКЛ», а таксама даў грошы на абнаўленне піярскай друкарні ў Вільні і пакупку для яе манускрыптаў.

## Сям’я 
Ігнацы Сцыпіён ажаніўся ў 1755 г. з Марыянай Вадзіцкай, дачкой Пятра Вадзіцкага, кашталяна сандэцкага. Ад гэтага шлюбу нарадзілася дачка Вераніка і 4 сыны: Павел, Юзаф, Караль і Вінцэнт. Усе дзеці атрымалі адукацыю ў Шчучынскім калегіуме піяраў, дзе іх настаўнікам быў Станіслаў Баніфацый Юндзіл.

## Узнагароды 
Кавалер найвышэйшых узнагарод Рэчы Паспалітай: ордэна Святога Станіслава (1776) і ордэна Белага Арла (1781).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Лаўрэш Л.* Урады, ураднікі і старасты лідскія // Лідскі летапісец. 2021. — № 2(94). — С. 30-54.

Катэгорыя:Старосты лідскія
Ігнацы
Ювентус (баскетбольны клуб)

**«Юве́нтус»** () — літоўскі баскетбольны клуб з Уцяны. Каманда спаборнічае ў Літоўскай баскетбольнай лізе. Клуб быў заснаваны ў 1999 годзе.

## Гісторыя 
Баскетбольны клуб «Ювентус» быў заснаваны ў 1999 годзе, дэбютаваўшы ў невялікім мясцовым раённым турніры. Першы склад асноўнай каманды быў сфарміраваны з футбалістаў і аднаго гандбаліста. Капітанам гэтай каманды, які быў сярод заснавальнікаў «Ювентусу», быў футбаліст Нярыюс Кузьміцкас. У сезоне 2003—2004 гадоў уцянцы трэніраваў Рымвідас Вайткус і ў той час жа клуб з'явіўся ў баскетбольнай лізе Літвы, спаборнічаючы ў ніжэйшых дывізіёнах. Праз год баскетбольную каманду трэніраваў Міндаўгас Кілдзішус. «Ювентус» тым часам упершыню ў гісторыі здабыў перамогу ў сваім дывізіёне, атрымаўшы права на ўдзел у другім дывізіёне, але праз розныя бюракратычныя перашкоды ўцянскаму клуба не дазволілі там дэбютаваць. Толькі ў 2007 годзе дружына зноў прабілася ў другі дывізіён і была дапушчана да спаборніцтваў.

15 чэрвеня 2009 года Літоўская баскетбольная федэрацыя дала дазвол клуба ўзяць удзел у Суперлізе з камерцыйных прынцыпаў. За гэту пастанову «Ювентус» мусіў заплаціць 350 тысяч літаў. Дэбютны сезон стаў адразу паспяховым, гэта значыць баскетбольная каманда заняла чацвёртае месца ў чэмпіянаце. У сезоне 2010—2011 гадоў уцянцы ўпершыню ў гісторыі клуба стаў чэмпіёнам Кубка выкліку Балтыйскай баскетбольнай лігі. У айчынным чэмпіянаце «Ювентус» выбіў у плэй-оф 7-разовага бронзавага прызёра «Шаўлі». Наступныя гады былі без дасягненняў, але сезон 2014—2015 гадоў аказаўся выдатным, у тым ліку дзякуючы з'яўленню новага лідарам каманды амерыканца Рашона Броўдаса. Каманда прабілася ў паўфінал плэй-оф, дзе саступіла «Жальгірысу», але ў матчы за бронзавыя медалі ўцянцы перамаглі «Няптунас».

2015 год адзначыўся пачаткам выступаў у еўракубках, а ў новым сезоне ўласна літоўскай баскетбольнай лігі дружына спынілася на чацвёртым радку. Ужо праз год каманда дэбютавала ў Лізе чэмпіёнаў, дзе здолела выйсці з групы, але ў плэй-оф зазнала паражэнне ад грэчаскага клуба АЕК. Перад сезонам 2017—2018 гадоў зорка каманды Джамар Дыгс з'ехаў гуляць у Францыю, а галоўны трэнер Антанас Сірэйка вярнуўся ў «Шаўлі». Не зважаючы на тое, што каманда пасля ўзмацніла свае рады, вынікі сезону былі благімі. У сезоне 2018—2019 гадоў «Ювентус» не гуляў у еўрапейскіх спаборніцтвах праз фінансавых праблемы папярэдняга сезона.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка.

Катэгорыя:Баскетбольныя клубы Літвы
Кевін-Прынс Баатэнг

**Кевін-Прынс Баатэнг** (; нар. , , ФРГ) — колішні ганскі футбаліст, ігрок нацыянальнай зборнай Ганы. Гуляў на пазіцыі паўабаронцы. Мае таксама і нямецкае грамадзянства.

## Кар’ера 
### Клубная 
Баатэнг пачаў кар’еру ў дзіцячай камандзе «Райнікендорфер Фюксэ» і далучыўся да клуба «Тотэнхэм Хотспур» пасля 13 гадоў, праведзеных у берлінскай «Герце». Трансфер адбыўся 31 ліпеня 2007 года і абышоўся англічанінам у 4,7 млн фунтаў. Ігрок дэбютаваў у Прэм’ер-лізе 3 лістапада 2007 года ў матчы супраць клуба «Мідлсбра». Другую палову сезона 2008—2009 гадоў правёў у арэндзе ў дортмундскай «Барусіі», згуляўшы за яе 10 матчаў у Бундэслізе.

14 жніўня 2010 года перайшоў з англійскага «Портсмута» ў італьянскі «Джэноа», падпісаўшы з генуэзцамі 4-гадовы кантракт. Аднак ужо праз чатыры дні, 18 жніўня 2010 года, Кевін-Прынс перайшоў у «Мілан» на правах арэнды з правам наступнага выкупу. За некалькі матчаў Баатэнг даказаў, што ён ігрок асновы. 4 снежня 2010 года ў матчы 15 туру чэмпіянату Італіі Баатэнг забіў свой ​​першы гол за новы клуб.

30 жніўня 2013 года стала вядома, што ігрок сышоў з «Мілану» і перайшоў у нямецкі клуб «Шальке-04».

### Міжнародная 
Кевін-Прынс выступаў за юнацкія і моладзевыя зборныя Германіі. Паўабаронцу прапанавалі гуляць за зборную Ганы на чэмпіянаце свету па футболе 2006 года, але ён адмовіўся, чым моцна парадаваў галоўнага трэнера «Герты», і вырашыў выступаць за Германію. 27 сакавіка 2007 года нямецкія СМІ распаўсюдзілі інфармацыю аб тым, што Баатэнг заявіў трэнеру зборнай Германіі, Ёахіму Лёву, пра свой намер гуляць за зборную Ганы.

## Дасягненні 
**«Тотэнхэм Хотспур»**:
* Уладальнік Кубка англійскай лігі: 2008

**«Мілан»**:
* Чэмпіён Італіі: 2011
* Уладальнік Суперкубка Італіі: 2011

**«Айнтрахт»**:
* Уладальнік Кубка Германіі: 2018

**«Барселона»**:
* Чэмпіён Іспаніі: 2019

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Профіль на афіцыйным сайце «Мілану»
* Профіль на Twitter

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берліне
Катэгорыя:футбалісты Германіі
Катэгорыя:футбалісты Ганы
Катэгорыя:Ігракі зборнай Ганы па футболе
Катэгорыя:Ігракі ФК Герта Берлін
Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур
Катэгорыя:Ігракі ФК Барусія Дортмунд
Катэгорыя:Ігракі ФК Портсмут
Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан
Катэгорыя:Ігракі ФК Шальке 04
Катэгорыя:Ігракі ФК Лас-Пальмас
Катэгорыя:Ігракі ФК Айнтрахт Франкфурт
Катэгорыя:Ігракі ФК Сасуола
Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона
Катэгорыя:Ігракі ФК Фіярэнціна
Катэгорыя:Ігракі ФК Бешыкташ
Катэгорыя:Ігракі ФК Монца
Планы аповесці пра стральца

**«Пла́ны апо́весці пра стральца́»** – прынятая ў пушкіназнаўстве назва накіду аповесці Аляксандра Сяргеевіча Пушкіна «Сын пакаранага смерцю стральца». Так твор быў азагалоўлены ў акадэмічным выданні збору сачыненняў (VIII, 430—431). Пушкінскі тэкст невялікі.
Сын пакаран. смерцю стральца выхаваны ўдавою разам з яе сынам і дачкой; ён ідзе на службу замест яе сына. Пры Пруце яму П. даручае свой ліст. —

Акан. удавы даносіць на свайго маладога пана, які пазбаўлены маёнтку свайго, і аддадзены ў жаўнеры. Страл. наведвае яго сямейства і ў П. выпрошвае прабачэння маладому  (VIII, 431).

На паперы, дзе запісаны накід, стаіць вадзяны знак: «А. Г. 1834». Згодна з навуковым апісаннем рукапісаў Пушкіна, якія захоўваюцца ў ІРЛІ, такі знак мае папера № 155. У апісанні ўказваецца ўсяго на 24 выпадкі выкарыстання паперы гэтага тыпу, з іх — 17 лістоў. Толькі два з іх (А. Х. Бенкендорфу — у лістападзе і снежні) датаваны 1834 г.; астатнія 15 даводзяцца на 1835 г. Найпазнейшы ліст — П. А. Клейнміхелю — ад 19 лістапада 1835 г.
В. С. Лістаў мяркуе, што
Калі Пушкін карыстаўся такой паперай з канца 1834 па канец 1835 г., то, відаць, накід «Сын пакаранага смерцю стральца» і быў напісаны ў гэты прамежак часу. Прыкладная датыроўка накіду 1835 г. выглядае нават верагоднейшай за агульнапрынятую — 1834 г..

## Крыніцы 
## Літаратура 
* *Листов, В. С.* «Сын казненного стрельца» — неосуществленный замысел Пушкина // Пушкин: Исследования и материалы. — Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1989. — Т. 13. — С. 103—121.

Катэгорыя:Літаратурныя творы на рускай мове
Катэгорыя:Творы Аляксандра Пушкіна
Катэгорыя:Творы 1835 года
Катэгорыя:Проза Аляксандра Пушкіна