Герб Гомеля

**Герб Гомеля** — герб горада Гомеля. Герб зацверджаны Рашэннем Гомельскага гарвыканкама ад  г. № 60.

## Апісанне 
Сучасны герб Гомеля ўяўляе сабой французскі шчыт, на блакітным полі якога намалявана залатая рысь, якая ляжыць.

## Гісторыя 
### У Вялікім Княстве Літоўскім 
Пытанне наяўнасці гарадской сімволікі ў сярэднявечным Гомелі застаецца нявырашаным — архелагічныя ці пісьмовыя сведчанні пра герб Гомеля або нейкі адрозны знак, што выконваў бы функцыю герба, у X—XV стст. адсутнічаюць.

Першыя пісьмовыя звесткі пра герб Гомеля адносяцца да першага перыяду Новага часу. 21 сакавіка 1560 г. вялікі князь літоўскі Жыгімонт Аўгуст надаў гораду *«печать местьскую з гербом Крыжа»* адмысловым прывілеем (аднесенне дакумента да 1562 г., што сустракаецца ў асобных публікацыях, варта лічыць памылковым):
Падрабязнага апісання герба ў прывілеі не ўтрымлівалася. Колеравае спалучэнне *«у чырвоным полі срэбны крыж»* з’яўляецца меркаваным і было прапанавана геральдыстам Анатолем Цітовым як рэканструкцыя ў 1990-х гадах. Арыгінальная выява герба 1560 г. дагэтуль не выяўлена. Гісторык Міхаіл Спірыдонаў, які адшукаў тэкст адпаведнага прывілея, выказаў меркаванне, што гербам з крыжам Гомель карыстаўся нават пасля першага падзела Рэчы Паспалітай — да 1776 г., г.зн. да часу падаравання горада расійскай імператрыцай Кацярынай II графу Пятру Румянцаву-Задунайскаму.

Розныя варыяцыі рэканструкцыі паводле А. Цітова выкарыстоўваюцца ў наш час як неафіцыйны геральдычны элемент (аздабленне інтэр’ераў, сувеніры і г.д.), а адна з версій прысутнічае на афіцыйнай сімволіцы ваеннай кафедры Гомельскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта (зацверджана ў 2017 г.): У чорным барочным шчыце з падвойнай жоўтай аблямоўкай герб Гомеля (1560 г.) з перакрыжаванымі мячамі лязом уверх, накладзенымі на белую раскрытую кнігу і Кадуцэй.У гонар гэтага герба названы клуб рэканструкцыі і мадэлявання «Белы крыж» пры гістарычным факультэце Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Ф. Скарыны, выява герба выкарыстоўваецца на атрыбутыцы клуба.

### У Расійскай імперыі 
Падчас расійскага панавання імператрыца Кацярына II перадала Гомель «дзеля забавы» (*«для увеселения»*) графу Пятру Румянцаву-Задунайскаму. Ён дамогся вываду павятовай адміністрацыі ў вёску Беліца (цяпер — Старая Беліца), якая атрымала статус горада, а 16 жніўня 1781 года — герб:

У верхняй частцы шчыта — частка герба Магілёўскага: у залатым полі палова Расійскага герба. У ніжняй — на блакітным полі рысь, якая спакойна ляжыць; бо звяроў такіх у наваколлях горада гэтага вельмі многа.

А. А. Макушнікаў характарызуе гэты герб як «штучна надуманы ў кабінетах стольных расійскіх канцылярый», што рысь чыноўнікі паставілі на герб, бо для наваспечанага горада ў расійскім гербоўніку не знайшлося «ганаровага звера» (*«почетной твари»*) (сёння — Навабеліцкі раён Гомеля). Герб з выявай рысі, такім чынам, перайшоў да Новай Беліцы. Гомель як прыватнаўласніцкі горад афіцыйна герба не меў. У 1852 годзе ён быў пераўтвораны ў павятовы горад (Новая Беліца стала яго прадмесцем): 
Шчыт падзелены на дзве часткі: у верхняй паказаны Магілёўскі губернскі герб, а ў ніжняй, на блакітным полі, рысь лежачы. Шчыт аздоблены каронай каменнага колеру.

На эталоннай выяве ў «Поўным зборы законаў Расійскай імперыі» (1856—1857 гг.) звер на гербе Гомеля паказаны з кароткім хвастом з кутасам. Але ў пазнейшых выявах, напрыклад, у гербоўніку П. Вінклера (1899 г.), звер менш нагадвае рысь, бо адлюстраваны з неўласцівым для рысі доўгім хвастом. На вокладцы кнігі Льва Вінаградава «Гомель. Яго мінуўшчына і сучаснасць. 1142—1900 гг.» (1900 г.) выява звера на гербе Гомеля выканана неахайна схематычна: звер адлюстраваны стоячы, нагадвае сабаку (пудзеля), а не прадстаўніка сямейства каціных.

### У найноўшы час 
Пасля лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. гомельскі герб быў відазменены: адлюстраваны ў верхняй частцы шчыта арол страціў свае імперскія рэгаліі (быў прыведзены да стандарту эмблемы Расійскай Рэспублікі), рысь жа па-ранейшаму адлюстроўвалася ў вычварным выглядзе, нагадваючы на вядомых выявах 1918 г., то мармуровага ката, то вавёрку. Гэта можна прасачыць, у прыватнасці, па выявах на бонах гомельскага гарадскога самакіравання і гомельскага земства (1918 г). Пасля канчатковага ўсталявання ў Гомелі савецкай улады розныя варыянты тутэйшага герба адышлі ў гісторыю. У 1929 г. у перадавым артыкуле газеты «Рабочий» падкрэслівалася неадпаведнасць старога герба з рыссю новаму індустрыяльнаму абліччу Гомеля, адзначалася, што гербам Гомелю *«можа служыць не рысь, якая ляжыць у блакітным полі, а фабрычныя коміны, што сягаюць у неба»*. Да пачатку 1990-х гг. пытанне аб гарадскім гербе ў Гомелі сур’ёзна не падымалася. У 1990-я гг. гомельскі гарадскі савет рабіў захады па пошуках старадаўняга гомельскага герба, якія не далі станоўчага выніку. У 1997 г., напярэдадні адзначэння 200-годдзя стварэння палацава-паркавага ансамбля ў Гомелі, гэтае пытанне актуалізавалася і было вырашана на аснове перастварэння герба 1855 г.

## Сучаснасць 
У сучаснай Беларусі 16 ліпеня 1997 статус афіцыйнага геральдычнага сімвала Гомеля атрымаў герб часоў Расійскай імперыі, з якога былі прыбраны выявы гарадской кароны і верхняй часткі двухгаловага арла. Аўтарамі зацверджанага праекту з’яўляюцца А. П. Бялоў (мастацкі рэдактар) і Ю. Л. Сцяпанаў (мастак). Выява рысі ўпершыню за два стагоддзі атрымала большую рэалістычнасць. Выявы розных варыяцый сучаснага гомельскага герба даволі багата прысутнічаюць у гарадскім асяроддзі (манументальны роспіс, наддарожныя шыльды, скульптурныя ўвасабленні). «Пасведчанне аб рэгістрацыі герба г. Гомеля» і комплекс адпаведных дакументаў былі перададзены на захаванне ў Гомельскі абласны краязнаўчы музей.

## Галерэя 

Файл:Герб Гомеля 1560 г. (варыяцыя рэканструкцыі).png|Герб Гомеля 1560 г. (варыяцыя рэканструкцыі).
Файл:Герб Гомеля 1560 г. Сувенір.jpg|Рэканструяваны герб Гомеля 1560 г. у якасці сувеніра.
Файл:Белы крыж, сімволіка клуба рэканструкцыі і мадэлявання, гістарычны факультэт ГДУ.jpg|Рэпліка герба 1560 г. на атрыбутыцы клуба рэканструкцыі «Белы крыж» (2018 г.).
Файл:Пячатка Беліцкага павятовага суду, 1783 год.jpg|Герб Беліцы на пячатцы Беліцкага павятовага суду, 1783 г.
Файл:Пячатка Беліцкага павятовага суду, 1786 год.jpg|Герб Беліцы на пячатцы Беліцкага павятовага суду, 1786 г.
Файл:Пячатка Беліцкага гарадскога магістрата, 1787 год.jpg|Герб Беліцы на пячатцы Беліцкага гарадскога магістрата, 1787 г.
Файл:Пячатка Беліцкага павятовага суду, 1795 год.jpg|Герб Беліцы на пячатцы Беліцкага павятовага суду, 1795 г.
Файл:Герб г. Беліца, 1790-я гады.jpg|Герб Беліцы ў дапаможніку па геральдыцы Л. І. Талызіна, 1790-я гг.
Файл:Герб Беліцы, пачатак ХІХ стагоддзя.jpg|Герб Беліцы з ілюстраванай карты Беларуска-Магілёўскай губерні, пач. ХІХ ст.
Файл:Пячатка Беліцкага павятовага суду, 1832 год.jpg|Герб Беліцы на пячатцы Беліцкага павятовага суду, 1832 г.
Файл:Novaja Bielica. Новая Беліца (1843).jpg|Герб Новай Беліцы паводле геральдычнага зборніка 1843 г.
Файл:Пячатка Беліцкага ніжняга земскага суду, 1852 год.jpg|Герб Беліцы на пячатцы Беліцкага ніжняга земскага суду, 1852 г.
Файл:Эталонная выява герба Гомеля 1855 г.jpg|Эталонная выява герба Гомеля 1855 г.: звер мае кароткі хвост з кутасам.
Файл:Russian Coat of Arms of Homiel, 1855.gif|Адна з варыяцый герба Гомеля ўзору 1855 г.: звер мае доўгі хвост.
Файл:Герб Гомеля 1855 г. (паводле гербоўніка П.Вінклера, 1899 г.).jpg|Герб Гомеля 1855 г. (паводле гербоўніка П. П. фон Вінклера, 1899 г.): звер мае доўгі хвост.
Файл:Герб Гомеля 19 ст. на вокладцы кнігі Льва Вінаградава 1900 г.jpg|Герб Гомеля 19 ст. на вокладцы кнігі Льва Вінаградава «Гомель. Его прошлое и настоящее. 1142-1900 гг.» (1900 г.).
Файл:Герб Гомеля ўзору 1917-1918 гг.jpg|Герб Гомеля з боны гомельскага гарадскога самакіравання вартасцю 10 рублёў (1918 г.).
Файл:Герб Гомеля на 5 рублях Гомельскага гарадскога самакіравання (1918).jpg|Герб Гомеля на 5 рублях Гомельскага гарадскога самакіравання (1918 г.).
Файл:Герб Гомеля на 5 рублях гомельскага земства (1918 г.).jpg|Герб Гомеля з боны гомельскага земства вартасцю 5 рублёў (1918 г.).
Файл:Герб Гомеля.png|Герб Гомеля ўзору 1997 г. Варыянт прамалёўкі.
Файл:Гістарычны цэнтр Гомеля 04.jpg|Рысь на дэкаратыўным паказальніку пры плошчы Леніна (г. Гомель).
Файл:"Рысь" на ўездзе ў Гомель ... "Lynx" at the entrance to Gomel - panoramio.jpg|Манументальнае ўвасабаленне геральдычнага знаку «рысь» на ўездзе ў Гомель з поўначы.
Файл:Рысь - знак горада Гомель ... Lynx - a symbol of Gomel - panoramio.jpg|Скульптурная выява рысі ў Гомелі.
Файл:Гомель. Парк. Первый гомельчанин (лодочник). Фото 07.jpg|Рысь як элемент скульптурнай кампазіцыі «Лодачнік» (або «Першы гамяльчанін») унізе Кіеўскага спуска (г. Гомель), скульптар — В. Далгоў.
Файл:Герб Гомеля, мазаіка з Царквы Усіх Святых (Мінск).jpg|Герб з рыссю на чырвоным шчыце. Мазаіка ў Царкве Усіх святых (Мінск), ХХІ ст. 

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гомель
Гомель