open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Слідзец (возера)

**Слі́дзец** — возера ў Беларусі, у Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Лукомка, за 11 км у напрамку на поўдзень ад горада Чашнікі, за 1 км на поўдзень ад вёскі Слідцы.

Плошча паверхні 0,55 км². Даўжыня 1,91 км, найбольшая шырыня 0,48 км. Даўжыня берагавой лініі 6,3 км. Найбольшая глыбіня 19,1 м, сярэдняя 6,8 м. Аб’ём вады 3,75 млн м³. Плошча вадазбору 8 км².
Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 10—25 м, пад хмызняком. Берагавая лінія ўмерана звілістая. У паўднёвай частцы возера ёсць вялікі заліў. Берагі ў асноўным зліваюцца са схіламі катлавіны, на поўначы, поўдні і захадзе невялікія ўчасткі сплавіны і забалочанай поймы шырынёй да 80 м. Дно да глыбіні 4 м пясчанае, ніжэй выслана гліністым ілам. Возера мезатрофнае, слаба зарастае. Шырыня паласы расліннасці да 40 м, пашырана да глыбіні 3—4 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, плотка, акунь, краснапёрка, лінь і іншыя рыбы.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Чашніцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Лукомкі
Еўрапейская сістэма цэнтральных банкаў

**Еўрапейская сістэма цэнтральных банкаў** (**ЕСЦБ**) () — наднацыянальны орган фінансавага рэгулявання, які аб'ядноўвае Еўрапейскі цэнтральны банк (ЕЦБ) і нацыянальныя цэнтральныя банкі усіх 27 краін — членаў Еўрасаюза.

Кіраванне ЕСЦБ ажыццяўляецца органамі кіравання Еўрапейскага цэнтральнага банка.

## Спасылкі 
* ECB, ESCB and the Eurosystem  — старонка афіцыйнага сайта ЕЦБ пра Еўрапейскую сістэму цэнтральных банкаў
* Пратакол аб Статуце Еўрапейскай сістэмы цэнтральных банкаў і Еўрапейскага цэнтральнага банка
* ECB: European Central Bank home page  — афіцыйны сайт Еўрапейскага цэнтральнага банка
* Organisation and operation of the European Central Bank  

Катэгорыя:Цэнтральныя банкі
Катэгорыя:Эканоміка Еўрасаюза
NGC 1104

**NGC 1104** (іншыя абазначэнні — **UGC 2287**, **MCG 0-8-19**, **ZWG 389.20**, **IRAS02461-0028**, **PGC 10634**) — галактыка ў сузор’і Кіт.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1864 годзе
1104
Катэгорыя:Кіт (сузор’е)
Валерый Пятровіч Славук

**Вале́рый Пятро́віч Славу́к** **(Слаук)** (нар. , г.п. , Талачынскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі графік, педагог, прафесар.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 7 красавіка 1947 года ў гарадскім пасёлку Коханава Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1977 годзе.

## Творчасць 
Працуе ў станковай і кніжнай графіцы.
Шырока вядомыя яго ілюстрацыі да беларускіх народных казак «Удовін сын», «Піліпка-сынок», «Алёнка», да кніг «Айвенга» В. Скота, «Чорны млын» Ю. Брэзана, «Шляхціц Завальня» Я. Баршчэўскага, «Вясна ўвосень» У. Караткевіча, да кнігі «Чароўны свет» і мноства іншых. Вялікую папулярнасць набылі ілюстрацыі В. Славука да двухтамомнага энцыклапедычнага выдання «Беларускі фальклор». Сярод станковых работ: «Казкі летняга дня», «Пасля навальніцы», «Збор ягад», «На выпасе».

## Прэміі і ўзнагароды 
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктурыі (2000) — *за цыкл графічных твораў па матывах беларускіх казак, створаны ў 1995—1998 гадах*.
* прэмія «Лепшы ілюстратар года» (2008),
* прэмія «Залаты фаліянт» у намінацыі «Лепшы майстар» Нацыянальнага конкурсу «Мастацтва кнігі—2008»,
* дыплом Рэспубліканскага конкурсу «Мастак і кніга» ў намінацыі «Лепшы мастак» (2009),
* дыплом 1 ступені Міжнароднага конкурсу «Мастацтва кнігі» (Масква, 2009),
* медаль Францыска Скарыны (2009),
* медаль «За заслугі ў выяўленчым мастацтве» грамадскага аб’яднання Беларускі саюз мастакоў (2010),
* ганаровае званне Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (8.10.2015).
* Прэмія Цёткі ў намінацыі «Найлепшае мастацкае афармленне» за кнігу чарадзейных казак «Вядзьмар, які рабіўся ваўком» (2021).

Файл:Valery Slauk Oleg Soudlenkov 8.10.2015 Autumn Salon Minsk.JPG|Валерый Славук і калекцыянер Алег Судлянкоў, Палац мастацтва, 8 кастрычніка 2015 года, «Восеньскі салон» з Белгазпрамбанкам
Файл:Autumn Salon BelGazPromBank 8.10.2015 Valery Slauk Lev Alimov.JPG|Валерый Славук і Леў Алімаў у дзень атрымання ганаровых званняў Заслужаных дзеячаў мастацтва Беларусі. 8 кастрычніка 2015 года, «Восеньскі салон» з Белгазпрамбанкам

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* «Ілюстратар беларускай міфалогіі» — рэпартаж Алеся Аркуша  // racyja.com, 24.01.2019
* 
* 

Катэгорыя:Графікі СССР
Катэгорыя:Графікі Беларусі
Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары Беларусі
Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя
Катэгорыя:Мастакі-ілюстратары СССР
Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Экслібрысісты Беларусі
Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За заслугі ў выяўленчым мастацтве»
Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Цёткі
NGC 1380

**NGC 1380** (іншыя абазначэнні — **ESO 358-28**, **MCG -6-9-2**, **AM 0334-350**, **FCC 167**, **IRAS03345-3508**, **PGC 13318**) — лінзападобная галактыка (SB0) у сузор’і Печ.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталога.

## Гл. таксама 
* Спіс аб’ектаў Месье
* Новы агульны каталог

 

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1826 годзе
1380
Катэгорыя:Печ (сузор’е)
Рыгор Васілевіч Бельскі

**Рыгор Васілевіч Бельскі** (, в. Цярэсіна, ) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971).

Скончыў БСГА ў 1960. З 1953 аграном Бярэзінскай МТС, калгасу імя Крупскай Бярэзінскага раёна. З 1955 у Горацкім раёне: аграном, старшыня калгаса імя Кірава, кіраўнік аддзела вучэбна-вопытнага гаспадаркі БСГА. З 1961 старшыня калгасу «Запаветы Ільіча» Горацкага раёна. З 1979 старшыня Горацкага раённага .

Званне Героя прысвоена за поспехі ў развіцці сельскагаспадарчай вытворчасці.

## Літаратура
* Бельский, Григорий Васильевич. В кн.: *Лившиц, В.М.* Гордость и слава Горецкой земли. в 3 -х книгах Книга 3-я. Земляки - Герои Социалистического труда, заслуженные работники, писатели и художники. - Горки:2015. С.34-35.

Катэгорыя:Аграномы Беларусі
Катэгорыя:Старшыні калгасаў
Яўграф Іосіфавіч Бельскі

**Яўграф Іосіфавіч Бельскі** (, Мінск — ) — беларускі вучоны ў галіне матэрыялазнаўства. Доктар тэхнічных навук (1974), прафесар (1975). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1980).

## Біяграфія 
Скончыў Маскоўскі авіяцыйны інстытут у 1948 годзе. У 1948—1951, 1953—1956 гг. і з 1962 г. у Беларускім політэхнічным інстытуце, з 1977 года загадчык кафедры матэрыялазнаўства і ліцейнай вытворчасці. У 1956—1962 гг. загадчык кафедры прамысловасці Мінскай вышэйшай партыйнай школы.

## Навуковая дзейнасць 
Работы па матэрыялазнаўству, павышэнню эфектыўнасці тэхналагічнай аснасткі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Вучоныя СССР
Катэгорыя:Матэрыялазнаўцы Беларусі
Бара (этнічная група)

**Бара** (малагас. *Bara*) — этнічная група малагасійцаў. Насяляюць паўднёвы Мадагаскар. Агульная колькасць (2022 г.) — 978 000 чалавек.

Згодна паданням бара, іх продкі прыйшлі на Мадагаскар з Усходняй Афрыкі. У XIX ст. стварылі два дзяржаўныя аб’яднанні, заваяваныя ў кан. XIX ст. французамі.

Галоўны занятак — жывёлагадоўля. Бара разводзяць зебу. Шырока распаўсюджана традыцыя крадзежа свойскай жывёлы *дахалу*. У мінулым юнакі бара нават арганізоўвалі ваенныя атрады для нападаў на суседзяў і згону чужых статкаў.

Сярод іншых малагасійцаў бара вядомы дзякуючы іх шаманам *мпісікіды*, якія лічацца добрымі лекарамі, чараўнікамі і празорцамі.

Размаўляюць на дыялекце малагасійскай мовы.

Большасць вернікаў бара спавядаюць хрысціянства (55 %). Разам з гэтым, шырока распаўсюджаны традыцыйныя рэлігійныя культы, у аснове якіх знаходзяцца культ продкаў і вера ў духаў прыроды *хелу*, а таксама іслам (7 %).

## Спасылкі 
* Бара
* Бара ў бібліятэцы Мадагаскара

Катэгорыя:Народы Афрыкі
Катэгорыя:Малагасійцы
Чорнае (возера, басейн Обалі)

**Чорнае возера** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Обаль, на мяжы з Невельскім раёнам Пскоўскай вобласці Расіі.

Плошча паверхні возера 1,56 км². Даўжыня 2,83 км, найбольшая шырыня 0,78 км. Глыбіня возера дасягае 2,5 м, сярэдняя каля 1 м.
Катлавіна Чорнага возера тэрмакарставага тыпу, складаецца з двух плёсаў. Схілы катлавіны невыразныя. Вышыня схілаў у паўднёвай частцы возера да 30 метраў. Берагавая лінія звілістая. Берагі сплавінныя, на поўдні, паўднёвым ўсходзе і паўночным захадзе нізкія пясчаныя і тарфяністыя. На захадзе і поўначы заходняга плёса і вакол усходняга плёса пойма шырынёй 50—300 метраў. Дно возера плоскае і выслана сапрапелем. Найбольшыя глыбіні ў цэнтры заходняга плёса. На возеры востраў плошчай каля 0,1 га.Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Злучана пратокай з возерам Белае, выцякае ручай Чарнуя ў возера Іса.Возера зарастае па ўсёй плошчы (рдзесты, эладэя, рагаліснік і інш.). Уздоўж берагоў у асобных месцах палосай шырынёй 10—30 м растуць трыснёг, чарот і хвошч.

У возеры водзяцца шчупак, плотка, джгір, лінь і іншыя віды рыб.
 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Возера Чорнае 

Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Антанусі

**Антанусі** (малагас. *Antanosy*) — этнічная група малагасійцаў. Насяляюць частку паўднёвага ўсходу Мадагаскара. Агульная колькасць — 892 000 чалавек.

Антанусі мігрыравалі на паўднёвы ўсход Мадагаскара ў XVIII ст. Падзяляюцца на 3 буйныя групы. Частка антанусі традыцыйна падтрымлівала саюзныя адносіны з антайсака і нават некаторы час уваходзіла ў склад іх дзяржавы. 

Асноўныя заняткі - сельская гаспадарка (вырошчванне рысу і клубняплодаў), лясная гаспадарка, лоў рыбы. Будуюць драўляныя жытлы каркаснага тыпу.

Размаўляюць на дыялекце малагасійскай мовы. 

Большасць вернікаў прытрымліваецца традыцыйных рэлігійных культаў. Распаўсюджаны таксама хрысціянства (53%) і іслам (9%). 

## Спасылкі 
* Oral testimony of the Antanosy people
* Madagascar: notre mariage traditionnel Antanosy près de Fort-Dauphin
* Dominique Somda Odeur des morts et esprit de famille (Anôsy, Madagascar)
* Malagasy/Antanosy Phrasebook 

Катэгорыя:Малагасійцы
Антайфасі

**Антайфа́сі** (малагас. *Antaifasy*, літаральна «людзі пяскоў») — этнічная група малагасійцаў. Насяляюць частку паўднёвага ўсходу Мадагаскара. Агульная колькасць — 233 000 чалавек.

Антайфасі, відавочна, паходзяць ад заходніх сакалава. Мелі сваю дзяржаву з цэнтрам у горадзе Фарафангана, дзі іх манархі жывуць і зараз, аднак выконваюць выключна рытуальныя функцыі. 

Асноўныя заняткі — сельская гаспадарка і лоў рыбы. Антайфасі здолелі захаваць многія рысы традыцыйнай культуры, у тым ліку будаўніцтва драўляных магільняў *кібуры* і свята абразання юнакоў *самбатра*, што праводзіцца раз у сем гадоў. Сярод суседзяў антайфасі вылучаюцца сціпласцю. Забаронены выпрабавальныя шлюбы і некаторыя элементы еўрапейскай вопраткі.

Размаўляюць на дыялекце малагасійскай мовы. 

Большасць вернікаў прытрымліваецца традыцыйных рэлігійных культаў (80%). Распаўсюджана таксама хрысціянства (20%).

## Спасылкі 
* Антайфасі на madacamp.com
* Плямёны: Антайфасі

Катэгорыя:Малагасійцы
Блог

**Блог** (, ад  — інтэрнэт-журнал падзей, інтэрнэт-дзённік, онлайн-дзённік) — вэб-сайт, асноўны змест якога — рэгулярна дадаваемыя запісы (пасты́), якія змяшчаюць тэкст, выявы ці мультымедыя. Для блогаў характэрны кароткія запісы часовай значнасці. Апошні запіс звычайна размяшчаецца зверху. Блогі часцей за ўсё публічныя (іх могуць чытаць усе жадаючыя), якія могуць уступаць у публічную палеміку з іх аўтарам.

Асобы, якія вядуць блогі, называюць бло́герамі. Сукупнасць усіх блогаў Інтэрнэту прынята называць бло́гасфе́рай.

Для блогаў характэрна магчымасць публікацыі водгукаў (каментарыяў, «каме́нтаў») наведвальнікамі. Гэта робіць блогі серадой сеткавых зносін, зручнейшай за электронную пошту, вэб-форумы і чаты.

Да блогаў таксама адносяцца персанальныя сайты, якія складаюцца ў асноўным з прыватных запісаў уладальніка блога і каментарыяў карыстальнікаў да гэтых запісаў.

Першым блогам лічыцца старонка Ціма Бернерса-Лі, дзе ён, з 1992 году, публікаваў навіны. Больш шырокае распаўсюджванне блогі атрымалі з 1996 года. У жніўні 1999 года камп’ютарная кампанія Pyra Labs з Сан-Францыска адкрыла сайт Blogger.com, які стаў першай дармавой блогавай службай.

## Функцыі блогаў 
У ходзе апытання блогераў сэрвісу Livejournal.com, праведзенага ў 2005 годзе, былі вылучаны наступныя функцыі блогаў.

### Камунікатыўная функцыя 
Большасць блогераў кажуць, што вядуць ці чытаюць блогі дзеля камунікацыі з цікавымі ім людзьмі. У першую чаргу гэта магчымасць сказаць штосьці адзін раз так, каб гэта шмат хто пачуў.

### Функцыя самапрэзентацыі 
Існуе клас блогаў, якія створаны для публікацыі і абмеркавання твораў аўтара (прозы, вершаў, фотаздымкаў, малюнкаў), але нават і звычайны дзённік нясе інфармацыю аб асабовасці аўтара. «Вяду дзённік, каб мяне чыталі»,— могуць сказаць многія блогеры.

### Функцыя забавы 
Многія людзі аддаюць перавагу вядзенню блога, чытанню блогаў і дыскусіі ў каментарыях у якасці забаўляльнага правядзення часу. Напрыклад, маладыя маці складаюць значную частку блогасферы — ім заўсёды ёсць аб чым расказаць у сваім блогу, у іх ёсць шмат пытанняў, якія яны могуць задаць іншым. Блогі з’яўляюцца невычэрпнай крыніцай забаўляльнага чытання.

Некаторыя выкарыстоўваюць блогі, каб марнаваць час, якога ў іх шмат, іншыя жа карыстаюцца ім з прычыны недахопу свабоднага часу для паўнавартасных зносін. Такім чынам, механізм супольнасці блогераў дазваляе весці зносіны ў розных рэжымах і з той інтэнсіўнасцю, якая яму патрэбна.
Інтэнсіўная велічыня

**Інтэнсіўная велічыня** (ад лац. intensio — «напруга») — велічыня, значэнне якой не залежыць ад памераў сістэмы. Прыкладамі такіх велічінь у фізіцы з’яўляюцца ціск, тэмпература. Інтэнсіўнымі з’яўляюцца ўсе удзельныя велічыні.

Інтэнсіўная велічіня — ёсць антонім экстэнсіўнай велічыні. Іх адрозненне палягае ў тым, што інтэнсіўная велічыня не мае ўласцівасці адытыўнасці, то бок яна не складаецца з сумы частак. Напрыклад пытанне колькі тэмператур утрымлівае тэмпература не мае сэнсу, гэтак сама ціск сістэмы не сума ціскаў частак сістэмы — ён аднолькавы для ўсіх ейных складнікаў.

## Гл. таксама 
* Адытыўнасць
* Экстэнсіўная велічыня
* Удзельная велічыня

Катэгорыя:Фізічныя велічыні
Слепазмейкі

**Слепазме́йкі**, або **слепуны** (*Typhlopoidea*) — сямейства неядавітых змей.

## Апісанне 
Даўжыня 10-80 сантыметраў. Многія рысы будовы слепуноў звязаны з жыццём у глебе. Цела ў іх звычайна тонкае, цыліндрычнае, чэрвепадобнае, укрыта з усіх бакоў аднолькавымі дробнымі, акруглымі, гладкімі, бліскучымі лускавінкамі. Хвост кароткі, тоўсты, на канцы мае невялікі шыпік, на які жывёліна абапіраецца пры руху ў глебе. Вочы рэдукаваныя (адсюль назва), знаходзяцца пад скурай. Галава прыплюшчаная спераду, пакрыта буйнымі шчыткамі, косткі чэрапа шчыльна злучаны паміж сабой, на верхняй сківіцы маюцца накіраваныя назад зубы.

## Пашырэнне 
Жывуць у глебе. Пашыраны ў трапічных і субтрапічных абласцях у Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы, Паўднёвай Афрыцы, Паўднёвай Азіі, Аўстраліі і Акіяніі. У Сярэдняй Азіі водзіцца адзін від — слепазмейка. Від *Ramphotyphlops braminus* жыве нават у Антарктыды. Такому шырокаму распаўсюджанню гэтых слепуноў спрыяла іх перамяшчэнне ў вазонах з хатнімі раслінамі, а таксама здольнасць да партэнагенезу.

## Асаблівасці біялогіі 
Кормяцца дробнымі беспазваночнымі.

Яйцакладныя, некаторыя яйцажывародныя.

## Літаратура 
* 
* Жизнь животных. В 7-ми т. Т. 5. Земноводные. Пресмыкающиеся — М.: Просвещение, 1985. 
* Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1996. ISBN 985-11-0067-6

## Спасылкі 
* Blind snake — britannica.com 
* The Reptile Database: *Typhlopidae* 
* Сямейства: Typhlopidae Jan = Слепазмейкі, слепуны
* Сямейства Слепазмейкі (Typhlopidae) 

Катэгорыя:Сямействы паўзуноў
Эштан Ітан

**Эштан Ітан** (; 21 студзеня 1988 г., Бенд, штат Арэгон) — амерыканскі лёгкаатлет, які спецыялізуецца ў мнагабор’і. Дзеючы ўладальнік сусветных рэкордаў у сямібор’і і дзесяцібор’і. Срэбны прызёр чэмпіянату свету 2011 года ў дзесяцібор’і. На чэмпіянаце свету ў памяшканні 2012 выйграў залаты медаль у сямібор’і, усталяваўшы пры гэтым новы сусветны рэкорд 6645 ачкоў. 23 чэрвеня 2012 года на алімпійскім адборы ў Юджыне, Арэгон, трыумфальна ўстанавіў новы сусветны рэкорд у дзесяцібор’і — 9039 ачкоў.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Чэмпіёны свету па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Лёгкаатлеты ЗША
Доналд Слейтан

**Доналд Слейтан** (анг. Donald Kent «Deke» Slayton; 1 сакавіка 1924, Спарта, штат Вісконсін — 13 чэрвеня 1993, League City, штат Тэхас) — амерыканскі астранаўт.

## Біяграфія 
У дзень свайго васямнаццацігоддзя, 1 сакавіка 1942 года, Доналд Слейтан паступіў на службу ў ваенна-паветраныя сілы ЗША і пачаў навучацца лётнай справе. У красавіку 1943 года Слейтан атрымаў званне пілота і быў накіраваны на фронт у Еўропу. З 1943 па 1944 гады Слейтан ўдзельнічаў у баявых дзеяннях у якасці пілота бамбардзіроўшчыка У-25. У сярэдзіне 1944 Слейтан вярнуўся ў Амерыку і працягнуў службу ў якасці пілота-інструктара. У красавіку 1945 года Слейтан зноў адправіўся на фронт, на востраў Акінава, дзе ўдзельнічаў у баявых дзеяннях супраць Японіі. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны Слейтон працягнуў службу ў якасці пілота-інструктара. У 1946 годзе Слейтан пакінуў ваенную службу і паступіў у Мінесоцкі ўніверсітэт. У 1949 годзе Слейтон атрымаў ступень бакалаўра ў аэранаўтыцы і быў прыняты на працу ў карпарацыю «Боінг» у Сіэтле. У 1951 годзе Дональд Слейтон паступіў на службу ў паветраныя сілы Нацыянальнай гвардыі штата Мінесота. Некаторы час Слейтан праходзіў службу ў Германіі, у горадзе Бітбург. 15 мая 1955 года Слейтан ажаніўся з Мэрджары Лані. У чэрвені 1955 Слейтан вярнуўся ў ЗША і пачаў службу на Ваенна-паветранай базе Эдвардс ў Каліфорніі. З студзеня 1956 па красавік 1959 г. Слейтан служыў у якасці лётчыка-выпрабавальшчыка.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Біяграфія НАСА

Катэгорыя:Астранаўты ЗША
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Мінесоцкага ўніверсітэта
Катэгорыя:НАСА
Крысціян Тэйлар

**Крысціян Тэйлар** (нар. 18 чэрвеня 1990) — амерыканскі лёгкаатлет, спецыялізуецца ў трайным скачку.  Першых сур'ёзных поспехаў у спорце дамогся ў 2007 годзе, калі на чэмпіянаце свету сярод юнакоў выйграў залаты медаль у трайным скачку і бронзу ў скачку ў даўжыню. Будучы студэнтам Фларыдскага універсітэта ён 3 разы быў пераможцам нацыянальнай студэнцкай асацыяцыі. На чэмпіянаце свету 2011 года выйграў залаты медаль у трайным скачку з вынікам 17,96 м.

## Спасылкі 
* Даведка IAAF 

Катэгорыя:Скакуны трайным ЗША
Катэгорыя:Чэмпіёны свету па лёгкай атлетыцы

Катэгорыя:Асобы
Парк

[thumb|right|200px|«Віла Гардзяні», парк у [Рыме]]
**Парк** — адкрытая азелянёная тэрыторыя, прызначаная для адпачынку. Як правіла, паркі знаходзяцца на ўтрыманні дзяржавы і адкрыты для адпачынку для ўсіх жадаючых.

## Гісторыя паркаў 
Паркавае мастацтва зарадзілася ў Кітаі (горад Сучжоў), а потым у эпоху барока было прыўнесена ў Францыю (рэгулярны парк). У XVIII стагоддзі на хвалі рамантызму з'явіўся пейзажны парк. Агульнадаступныя гарадскія паркі з'явіліся ў Еўропе толькі ў пачатку XIX стагоддзя. Адным з першых такіх паркаў стаў Англійскі сад у Мюнхене.

[thumb|center|700px|Панарама Цэнтральнага парка ў [Нью-Ёрку]]

## Тыпы паркаў
### Англійскі парк
]]
**Англійскі парк** (**пейзажны парк**, **ландшафтны парк**) — агульная назва тыпу паркаў, які з'явіўся ў Англіі ў XVIII стагоддзі. Хамфры Рэптан, адзін з самых знакамітых ландшафтных архітэктараў, выказаў наступныя прынцыпы пабудовы пейзажнага парку:
* свабодная планіроўка;
* выкарыстанне натуральных ландшафтаў — падкрэсліванне прыроднай прыгажосці і маскіроўка недахопаў ландшафту;
* наданне ілюзіі натуральнасці пры стварэнні пейзажных кампазіцый;
* цэласнасць усіх элементаў саду. 

У пабудаванні пейзажнага саду пажаданы няроўны рэльеф — узвышшы, склоны, яры, прыродныя вадаёмы. Усе прыродныя недахопы мясцовасці згладжваюцца, а годнасці абыгрываюцца. Плоскі ландшафт трэба змяніць штучна.

Архітэктурныя пабудаванні ў пейзажным парку другарадныя, яны павінны быць упісаны ў пейзаж. Напрыклад, з дапамогай расліннага аб'ёму, які значна перавышае аб'ём пабудаванняў. Расліннасць маскіруе ўсе вострыя куты і дапаможныя канструкцыі.

Эфект пейзажнага саду — уражанне, быццам расліны тут ужо раслі, а чалавек знайшоў сярод іх свабоднае месца, каб штосьці пабудаваць. Нягледзячы на тое, што пейзажны сад вельмі падобны да прыроднага пейзажу, у ім існуе свой парадак, іерархія, строгі падбор раслін.

### Батанічны парк
]]
**Батанічны парк** (**батанічны сад**) — тэрыторыя, на якой з навукова-даследчай, асветніцкай і вучэбнай дзейнасцю культывуюцца, вывучаюцца і дэманструюцца калекцыі жывых раслін з розных частак свету і розных кліматычных зон.

### Нацыянальны парк
Нацыянальны парк — тэрыторыя, на якой у мэтах аховы навакольнага асяроддзя абмежавана дзейнасць чалавека. Нацыянальныя паркі звычайна размешчаны ў месцах, якія былі ў значнай ступені неразвітыя, і часта захоўваюць вобласці з роднымі жывёламі, раслінамі і экасістэмамі (асабліва тымі, што знаходзяцца ў небяспецы), біялагічнай разнастайнасці або незвычайнымі геалагічнымі асаблівасцямі.

### Французскі парк
**Французскі**, ці **рэгулярны**, парк мае геаметрычна правільную планіроўку, звычайна з выражанай рэгулярнасцю і сіметрычнасцю кампазіцый. Характарызуецца прамымі алеямі, кветнікамі, партэрамі і басейнамі правільнай формы, стрыжкай дрэваў і хмызнякоў і прыданнем ім розных геаметрычных форм.

Устройства паркаў у рэгулярным стылі дасягнула найвышэйшага піку ў эпоху барока (XVII—XVIII стагоддзі), прыкладам чаго з'яўляюцца сады Версаля.

## Гл. таксама 
* Сад

Катэгорыя:Паркі
Любоў Віктараўна Чаркашына

{{Гімнаст
| імя                 = 30px Любоў Чаркашына 
| партрэт             = Liubov Charkashyna BLR.JPG
| памер              = 250px
| подпіс             = Любоў Чаркашына на Гран-пры ў Фарарльбергу, 2012 г.
| пол                 = жаночы
| поўнае імя          = Любоў Віктараўна Чаркашына 
| мянушкі            = 
| грамадзянства         = 
| спецыялізацыя = мастацкая гімнастыка
| клуб = Дынама
| дата нараджэння = 
| месца нараджэння = 
| дата смерці =
| месца смерці =
| года кар'еры = 2003-2012
| трэнеры = Ірына Ляпарская
| рост = 173 см
| вага = 53 кг
| чс каманднае першынство = 272.500 (2011)
| чс шматбор'е = 112.200 (2011)
 |чс булавы         = 27.100 (2011)
 |чс абруч            = 28.700 (2012)
 |чс мяч              = 28.450 (2011)
 |чс стужка            = 27.575 (2010)
 |чм5м                = 
 |чм3л                = 
 |аг каманднае першынство = 
 |аг шматбор'е       = 111.700 (2012)
 |FIG                 = 8839
 |медалі              =

{ style="background: transparent"
 
}
}}
**Любоў Чаркашына** (нар. , Брэст) — беларуская гімнастка і трэнер, бронзавая медалістка Алімпійскіх гульняў 2012 года ў індывідуальным першынстве. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2011).

## Біяграфія 
На міжнародным узроўні дэбютавала ў 2003 годзе. Завяршыла спартыўную кар’еру пасля Алімпійскіх гульняў 2012 года. Затым працуе як трэнер нацыянальнай зборнай Беларусі па мастацкай гімнастыцы.

На прэзідэнцкіх выбарах 2015 з’яўлялася даверанай асобай Аляксандра Лукашэнкі.

Падпісала адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў народных пратэстаў у 2020 годзе.

## Асабістае жыццё 
Замужам за футбалістам Віктарам Малашка.

## Спартыўныя дасягненні 
* Чэмпіёнка Беларусі
* Прызёр Кубку свету па мастацкай гімнастыцы (2011, Пезара): 1 золата, 2 срэбра, 2 бронзы
* Прызёр Еўропы
* Бронзавая прызёрка на Летніх алімпійскіх гульнях у Лондане

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года
Катэгорыя:Гімнасты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года
Катэгорыя:Гімнасткі (мастацкая гімнастыка) Беларусі
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь
Слівавая пладажэрка

**Слі́вавая пладажэрка** (*Grapholita funebrana*) — матыль сямейства ліставёртак. Шкоднік слівы, абрыкоса, алычы, персіка, цёрну, рэдка вішні, чарэшні.

## Апісанне 
У матылька размах крылаў 13—15 мм. Пярэднія крылы карычнева-шэрыя з фіялетавым адценнем, заднія больш светлыя. Вусень ружовы з карычневай галавой, кукалка светла-карычневая. Вусені, якія перазімавалі, вясной акукліваюцца.

## Арэал 
Сустракаецца амаль усюды ў раёнах культывавання слівы. Жыве ў Еўропе, Малой Азіі, Паўночна-Заходняй Афрыцы, Кітаі, Японіі, Карэі, Украіне, Малдове, Закаўказзі, Казахстане, Сярэдняй Азіі, Заходняй Сібіры.

## Асаблівасці біялогіі 
Вылет матылькоў пачынаецца ў канцы мая. Масавая кладка яец назіраецца ў чэрвені, і ў хуткім часе адраджаюцца вусені летняга пакалення, якія ўгрызаюцца ў плод. Вусень, які ўкараняецца ў плод, пракладвае ход у яго мякаці да хвосціка, перагрызае сасудзістую сістэму і перапыняе прыток пажыўных рэчываў. Пры гэтым рост пладоў спыняецца, яны становяцца фіялетавымі і ападаюць. У асобныя гады пашкоджваюць да 100 % пладоў. У адным плодзе можа развівацца да 5 вусеняў.

## Меры барацьбы 
Перакопка глебы прыствольных кругоў, а таксама збіранне і знішчэнне пашкоджаных ападкаў; у пачатку жніўня майстраванне на ствол лоўчых паясоў для лову і знішчэння вусеняў; апрацоўка бітаксібацылінам (40—80 г на 10 л вады), не болей як 2 разы, першая — у пачатку адраджэння вусеня, другая — праз 7—8 дзён; пры значным размнажэнні шкодніка апрацоўка бензафасфатам (60 г на 10 л вады), не болей як 2 разы, з тэрмінам чакання 40 дзён.

## Літаратура 
* Хваробы і шкоднікі пладовых і ягадных культур // Энцыклапедыя сельскага гаспадара — Мн.: БелЭн, 1993.
* 
* 

## Спасылкі 
* Артыкул на сайце GardenWeb 

Катэгорыя:Ліставёрткі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1835 годзе
Катэгорыя:Насякомыя-шкоднікі сельскай гаспадаркі
Катэгорыя:Насякомыя Еўразіі
Катэгорыя:Насякомыя Афрыкі
Слепнякі

**Слепнякі́** (*Miridae*) — сямейства паўцвердакрылых з падатраду клапоў. Больш за 6000 відаў. На тэрыторыі Беларусі каля 150 відаў.

## Апісанне 
Клапы сярэдніх або дробных памераў; у даўжыню дасягаюць ад 2 да 11 мм. Цела з параўнальна мяккімі пакровамі, мае амаль круглую або амаль падоўжаную форму, часцей трохі падоўжаную.

## Развіццё 
Самка адкладае яйкі ў тканкі раслін. Зімуюць яйкі, радзей дарослыя. У пераважнай колькасці відаў адно пакаленне на год.

## Экалогія 
Жывуць на раслінах, большасць прадстаўнікоў раслінаедныя, некаторыя заафітафагі (сілкуюцца расліннай і жывёльнай ежай) або драпежнікі. Большасць раслінаедных відаў і заафітафагаў сілкуюцца на пакрытанасенных раслінах (травяністых, хмызняковых і драўняных), аднак, ёсць і такія, якія сілкуюцца на голанасенных раслінах, папараці і драўняных грыбах.

## Гл. таксама 
* Adelphocoris lineolatus

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Антон Іванавіч Сліц

**Антон Іванавіч Сліц** (17 мая 1894, вёска Анзулі, Латвійская ССР — 28 ліпеня 1945, Масква) — ваенны дзеяч, генерал-маёр, Герой Савецкага Саюза.

Па нацыянальнасці беларус. У 1917 годзе скончыў Дзвінскую школу прапаршчыкаў. У Чырвонай Арміі з 1928 года. Удзельнік Грамадзянскай вайны, баявых дзеянняў на Заходнім і Паўднёвым франтах.

У час Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года на Заходнім і 2-м Беларускім франтах.
42-я стралковая дывізія пад яго камандаваннем у наступальных баях з 28 чэрвеня 1944 года прайшла з баямі звыш 100 кіламетраў, фарсіравала рэкі Бася, Дняпро, Друць, захапіўшы плацдармы і забяспечыўшы поспех наступлення. З 23 па 30 чэрвеня дывізіяй вызвалена больш за 200 населеных пунктаў, знішчана 19 танкаў, 31 гармата, 119 аўтамашын, 1837 салдат і афіцэраў ворага.
    
За гэтыя баі палкоўніку А. І. Сліцу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза 21 ліпеня 1944 года.

У 1943 годзе скончыў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Члены КПСС
Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ
Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі
Катэгорыя:Камандзіры дывізій у Вялікай Айчыннай вайне
Слонікі

**Сло́нікі**, таксама **Даўгано́сікі** (*Curculionidae*) — найбуйнейшае сямейства жукоў, якое налічвае больш за 70 тысяч відаў, з якіх большасць засяляе трапічныя вобласці Зямлі; у Беларусі сустракаюцца 395 відаў, напрыклад, .

## Апісанне 
Характэрнай рысай слонікаў з’яўляецца выцягнутая пярэдняя частка галавы, так званая галаватрубка, дзякуючы якой яны і атрымалі беларускую назву.

## Класіфікацыя 
Слонікаў падпадзяляюць на дзве часткі:  і , якія адрозніваюцца адзін ад аднаго даўжынёй галаватрубкі і размяшчэннем ротавых органаў. Лічынкі большасці даўгахобатных развіваюцца ўнутры тканак раслін, радзей сілкуюцца на паверхні лісця раслін або на глебе, у той час як лічынкі большай колькасці караткахобатных развіваюцца ў глебе.

## Гл. таксама 
* Даўганосік серабрысты
* Смалёўкі
* Бураковы даўганосік

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* Alonso-Zarazaga, M.A. & Lyal, C.H.C. 1999: A world catalogue of families and genera of Curculionoidea (Insecta: Coleoptera) (excepting Scolytidae and Platypodidae). Entomopraxis. Barcelona: 315 pp.
* 
* 
* 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Слінныя залозы

2. Падсківічная залоза 3. Пад’язычная залоза]]
**Слі́нныя зало́зы**, **ротавыя залозы** () — залозы ў ротавай поласці.

Слінныя залозы вылучаюць сліну. У чалавека, акрамя шматлікіх дробных слінных залоз у слізістай абалонцы языка, неба, шчок і вуснаў маецца тры пары буйных слінных залоз: калявушная, падсківічная і пад’язычная.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* *Безруков В. М., Огольцова Е. С.* Слюнные железы  // Краткая медицинская энциклопедия. Изд. 2-е. / Главный редактор Б .В. Петровский. — М.: Советская энциклопедия, 1989.

Катэгорыя:Стрававальная сістэма
Катэгорыя:Поласць рота
Слоўст

**Слоўст**, **Слоўсць** — рака ў Беларусі, у Мінскім і Чэрвеньскім раёнах, правы прыток ракі Волма (басейн ракі Дняпро).

Даўжыня ракі 22 кіламетры, з іх 13 км на тэрыторыі Мінскага раёна. Плошча вадазбору 162 км². Пачынаецца за 1 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Лебядзінец Мінскага раёна (за 0,8 км на паўночны захад ад вёскі Заямачнае). Вусце за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Карзуны Чэрвеньскага раёна. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Мінскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чэрвеньскага раёна
Катэгорыя:Басейн Свіслачы (прыток Бярэзіны)
Слыхавы апарат

thumb|220px|Задні бок слыхавога апарата
right|thumb|Розныя тыпы слыхавых апаратаў
**Слыхавы апарат** — электронная гукаўзмацняльная прылада. Ужываецца пры парушэнні слыху.  Сучасныя слыхавыя апараты з'яўляюцца электраакустычнымі прыладамі і складаюцца з мікрафона, ўзмацняльніка-пераўтваральніка і тэлефона (дынаміка). Ужываюцца тэлефоны паветранага або (і) касцявога гукаправоду.  Апарат павінен наладжваць спецыяліст-сурдолаг. 

Паводле канструктыўнай будовы адрозніваюць некалькі асноўных тыпаў слыхавых апаратаў:  
* завушныя  
* унутрывушныя
* кішэнныя  
* імплантуемыя

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Інваліднасць
Катэгорыя:Отарыналарынгалогія
Катэгорыя:Слых
Катэгорыя:Сродкі рэабілітацыі для людзей з парушэннем слыху
Клаўс Слютэр

**Клаўс Слютэр** (, каля 1340—1350, Харлем, Нідэрланды — студзень , Дыжон) — французскі скульптар.

## Біяграфія 
Каля 1380 годзе пасяліўся ў Бруселі, з 1385 года працаваў у Дыжон, з 1389 года прыдворны майстар герцага Філіпа Смелага. Каля 1391—1397 гадоў выканаў статуі для партала царквы склепа герцагаў у кляштары Шанмоль у Дыжоне, у тым ліку выявы Філіпа Смелага і яго жонкі Маргарыты, якім уласцівы жвавасць індывідуальных рысаў. У 1394—1406 гадах з пляменнікам К. дэ Вервэ стварыў для таго ж кляштара кампазіцыю «Галгофа».

Творчасць Слютэра паўплывала на развіццё мастацтва Адраджэння ў Францыі, Нідэрландах, Германіі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Скульптары Францыі
Катэгорыя:Скульптары Нідэрландаў
Катэгорыя:Скульптары готыкі
Катэгорыя:Паўночнае Адраджэнне
Слалам

200px|thumb|
**Слалам** ( — лыжны след на схіле) — спуск з гары на лыжах па трасе даўжынёй 450-500 м, размечанай варотамі (шырыня варот 3,5-4 м, адлегласць паміж імі ад 0,7 да 15 м). Перапад вышынь паміж стартам і фінішам 60-150 м. лыжнікі развіваюць на трасе хуткасць да 40 км/гадз. У час праходжання трасы спартсмены абавязаны праехаць праз усе вароты, за пропуск варот або скрыжаванні іх адной лыжай спартсмены здымаюцца з спаборніцтваў. Вынік вызначаюць па суме часу, паказанага ў двух спусках на двух розных трасах.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарналыжны спорт
Бяляеў

**Бяляеў** — распаўсюджанае рускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* 
* Анатоль Кліменцьевіч Бяляеў — беларускі дзяржаўны дзеяч
* Барыс Іларыёнавіч Бяляеў (нар. 1945) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне спектраскапіі і оптыка-электроннага прыборабудавання. Доктар фізіка-матэматычных навук.
* Валянцін Емяльянавіч Бяляеў — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Віцебскай вобласці
* Васіль Іванавіч Бяляеў — беларускі вучоны ў галіне металазнаўства
* Віктар Міхайлавіч Бяляеў — савецкі музыказнавец і фалькларыст
* Генадзь Якаўлевіч Бяляеў (нар. 1939) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі машынабудавання. Кандыдат тэхнічных навук (1975), дацэнт (1978), прафесар (1998).
* Іван Дзмітрыевіч Бяляеў — рускі гісторык і мысляр
* Мікалай Рыгоравіч Бяляеў — поўны кавалер ордэна Славы
* Мітрафан Пятровіч Бяляеў — расійскі музычны дзеяч
* Міхаіл Веніямінавіч Бяляеў — беларускі мастак
* 
* Пётр Рыгоравіч Бяляеў — беларускі дыпламат
* 
* Якаў Дзмітрыевіч Бяляеў — Герой Савецкага Саюза

Катэгорыя:Рускія прозвішчы
Жаноцкая справа

**«Жаноцкая справа»** — часопіс у Заходняй Беларусі, орган Аб’яднання беларускіх жанчын імя А. Пашкевіч (Цёткі). Выдаваўся ў сакавіку — лістападзе 1931 года ў Вільні на беларускай мове. Рэдактар — Надзея Шнаркевіч.

## Мэта 
Меў на мэце пашырэнне нацыянальнай свядомасці сярод беларускіх жанчын, аб’яднанне іх на грунце грамадскай працы, а таксама агульнаасветніцкія задачы.

## Змест часопіса і актуальныя тэмы 
Часопіс узнімаў актуальныя пытанні жыцця, побыту, грамадскага становішча жанчын Заходняй Беларусі (артыкулы «Да працы» Шнаркевіч, «Да беларускіх матак» Ю. Антановіч, рубрыка «Да нас пішуць» і інш.). Гістарычна асэнсоўвалася абвяшсэнне незалежнасці Беларусі 25 сакавіка 1918 г. (арт. «Наша нацыянальнае свята»). Інфармаваў пра палітычныя і грамадскія падзеі ў Заходняй Беларусі і Польшчы: аб звальненні педагогаў з Віленскай беларускай гімназіі з-за палітычнай ненадзейнасці, арышце Б. Тарашкевіча, увядзенні надзвычайных судоў і новага турэмнага рэжыму ў Польшчы, дзейнасці Беларускага дабрадзейнага таварыства і інш. (рубрыка «Хроніка»). Знаёміў са становішчам жанчын і жаночымі рухамі розных краін у свеце (рубрыка «З жаноцкага свету»). Праводзіў агітацыю супраць алкагалізму. Даваў канкрэтныя парады як адкрыць беларускую бібліятэку-чытальню. Змяшчаў літаратурныя матэрыялы (артыкулы пра жыццё і творчасць Цёткі М. Зянюк; эцюд пра паэтэс савецкай Беларусі З. Бандарыну, В. Вішнеўскую, Я. Пфляўмбаўм, а таксама іх вершы; лірычна-інтымную мініяцюру Н. Арсенневай; пераклады замалёвак з чэшскай мовы). Інфармаваў чытача пра новыя беларускія выданні, асабліва пра кніжкі для дзяцей. Змяшчаў парады для хатняй гаспадыні (рубрыка «Парады маці» Л. Войцікавай, артыкулы аб гігіене З. Луцкевіч, аб шыцці і вышыванні А. Астроўскай (псеўд. Цётка Тоня), парады «Бабулькі» (верагодна, Войцікавай). Меў рубрыкі «Пытанні і адказы», «Рознае», «Наша пошта» і інш.

## Літаратура 
* Ліс, А. «Жаноцкая справа» / Арсень Ліс // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 4. Кадэты — Ляшчэня / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. — С. 364. — ISBN 985-11-0041-2.
* Гапова, Е. Между войнами: «женский вопрос» и национальные проекты в Советской Белоруссии и Западной Беларуси // Женщины на краю Европы / Елена Гапова (ред). — Мн.: ЕГУ, 2003. С. 145—167.

Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове
Смаленкаўскі вялікі камень

**Смаленкаўскі вялікі камень** — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння (з 1996). Размешчаны за 500 метраў ад вёскі Смаленка Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці. Цёмна-шэры разгнейсаваны граніт з ружовымі жылкамі і крышталямі палявога шпату. Даўжыня 5,4 м., шырыня 1,9 м., вышыня 1,3 м., у абводзе 12 метраў, аб'ём 14 м³, маса каля 36 тон. Прынесены ледавіком каля 150 тысяч гадоў назад з Фенаскандыі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Геалогія Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Ашмянскага раёна
Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Смаленка
Царква Пятра і Паўла на Гарадзянцы

**Царква Пятра і Паўла на Гарадзянцы** — адзін з трох захаваных у Смаленску помнікаў дамангольскага дойлідства.

## Гісторыя 
Храм быў пабудаваны ў 1146 годзе пры смаленскім князю Расціславе Мсціславічы. Асвяціў яго першы смаленскі епіскап — Сімяон.

Падчас вайны ў 1611—1654 гадоў храм быў пераўтвораны ў касцёл. Затым храм зноў становіцца праваслаўным. У XVIII стагоддзі храмавы комплекс быў цалкам перабудаваны. Да храма Пятра і Паўла з захаду далучыўся храм св. Варвары.

У 1812 годзе храм быў разрабаваны французамі. Аднаўляўся храм на сродкі з дзяржаўнай казны.

У 1943 годзе падчас баёў за вызваленне Смаленска храм зноў падвергнуўся разбурэнням. Ён быў адноўлены ў меркаваных першапачатковых формах у 1962—1963 гадах пад кіраўніцтвам архітэктара П. Д. Бараноўскага.

Трэці паверх палат быў знесены, храм аддзелены ад Варварынскай царквы. Аб дэталях праведзенай Бараноўскім рэканструкцыі паведамляе яго кароткі навукова-папулярны артыкул. Пасля завяршэння рэстаўрацыі раскопкамі было ўстаноўлена, што ў старажытнасці храм атачалі галерэі. У маі 1935 царква была ліквідаваная — у храме перасталі праводзіць службы. Царкоўнае жыццё было адноўленае 26 мая 1991 года.

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Храмы Смаленска
Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі
Катэгорыя:XII стагоддзе ў Смаленску
Катэгорыя:Помнікі старажытнарускай архітэктуры
Горад
Сляпні

**Сляпні** (*Tabanidae*) — сямейства насякомых падаатраду прамашыўных караткавусых двухкрылых. 

## Апісанне 
Даўжыня да 3 см. Цела ўкрыта шырокімі валаскамі, крылы шырокія, моцныя. Лапкі ног з трыма прысоскамі. Брушка шырокае, пляскатае. Вусікі трохчленікавыя. Ротавыя органы ў самак колюча-сысучыя, лёгка праколваюць скуру пазваночных; у самцоў — ліжучыя. 

Самкі пераважна крывасмокі капытных жывёл і чалавека. Самцы кормяцца сокамі раслін і інш. Лічынкі жывуць у вадзе, муле, вільготнай глебе, гніючых рэштках раслін.

## Пашырэнне 
Пашыраны амаль паўсюдна, асабліва шматлікія ў лясной зоне, стэпах і пустынях, але звычайна трымаюцца ў вільготных мясцінах, па берагах рэк і азёр. Найбольш актыўныя ў цёплыя сонечныя дні.

У сусветнай фаўне апісана каля 3750 відаў, якія аб'ядноўваюць прыкладна ў 200 родаў; на тэрыторыі Беларусі 60 відаў з 8 родаў. Выкапнёвыя сляпні вядомыя з часоў алігацэну.

Дарослыя самкі многіх прадстаўнікоў — кампанент гнюса. Могуць быць пераносчыкамі ўзбуджальнікаў інфекцыйных хвароб.

## Літаратура 
* 


Катэгорыя:Сямействы насякомых
Смаленская крэпасць

**Смаленскі крэмль**, **Смаленская крэпасць** — абароннае збудаванне, выбудаванае ў 1595—1602 гг. у гады праўлення цароў Фёдара Іаанавіча і Барыса Гадунова. Помнік архітэктуры. Архітэктар — Фёдар Конь. Працягласць сцен — 6,5 км (захавалася менш за палову сцен і вежаў). Меў велізарнае абароннае значэнне ў Расійскай дзяржаве.

## Пачатак 
Смаленск заўсёды займаў у гісторыі важнае абарончае значэнне, таму рускія цары клапаціліся аб яго ўмацаванні. Увесну 1554 г., па ўказе Івана Жахлівага, была пабудавана новая вельмі высокая, драўляная крэпасць. У гэты час, драўляныя крэпасці, у сувязі з развіццём артылерыі, ужо не лічыліся непрыступнымі. Таму ў канцы XVI стагоддзя было прынята рашэнне аб узвядзенні на месцы старой — новай мураванай крэпасці. У снежні 1595 г. афіцыйным указам пачалося неадкладнае разгортванне падрыхтоўчых работ па будаўніцтву. Будаўніцтва было даручана дойліду Фёдару Савельевічу Каню, аўтару Белага горада ў Маскве. Узорам для будаўніцтва крэпасці, хутчэй за ўсё, паслужыў маскоўскі Крэмль, а таксама крэмль гарадоў Ніжні Ноўгарад, Тула, Каломна, Зарайск, Серпухаў. Плануючы крэпасць, Фёдар Конь вырашыў выкарыстаць старыя прыёмы: паўбутавы мур, мур цокаля з валікам, аркі на ўнутраным баку сцяны, агароджа баявога ходу зубцамі ў выглядзе ластаўкінага хваста, формы вуглавых і прамежкавых вежаў, белакаменныя дэталі і многае іншае. Але таксама, Фёдар Конь унёс шмат новага: ён вырашыў пабудаваць сцяну, значна вышэй ранейшых (калі старыя крэпасці мелі два ярусы бою, то ў смаленскай вырашана было зрабіць трох’ярусную сістэму), таксама ён вырашыў зрабіць вежаў значна больш, чым у астатніх крэпасцях.
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Крэпасць Смаленска
* Смаленск — гістарычная даведка і фотагалерэя
* 

Катэгорыя:Смаленская крапасная сцяна
Катэгорыя:Славутасці Смаленска
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Смаленска
Катэгорыя:Крамлі
Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі
Крэпасць
Аляксей Аляксеевіч Слесарэнка

**Аляксей Аляксеевіч Слесарэнка** (,  — ) — беларускі пісьменнік, перакладчык, акцёр. Заслужаны дзеяч культуры Беларусі (1960)

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў сям’і служачага. У 1924 г. бацькі вярнуліся на Беларусь. Вучыўся ў Брагінскай сярэдняй школе, пазней яго запрасіла кінафабрыка Белдзяржкіно ў Ленінградзе здымацца ў ролі Мірона ў фільме «Палескія рабінзоны» (1934). Пасля гэтага яго накіравалі на вучобу ў Маскоўскую студыю кінаакцёраў. Здымаўся ў фільмах «Бежын луг» (рэжысёр С. Эйзенштэйн), «Вясёлыя хлопцы» (Р. Аляксандраў), «Аэраград» (рэжысёр А. Даўжэнка). Падчас Вялікай Айчыннай вайны быў на фронце, камандаваў стралковым узводам. Ад Вялікіх Лук дайшоў да Берліна. Служыў у арміі да 1953 г. У 1954—1956 гг. працаваў дырэктарам бюро прапаганды мастацкай літаратуры пры СП БССР. Тры гады вучыўся на завочных курсах мастацкага чытання пры Усесаюзным доме народнай творчасці. Выступаў як чытальнік Беларускай дзяржаўнай філармоніі, адначасова (1962—1974) быў навуковым супрацоўнікам Літаратурнага музея Якуба Коласа. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1969 г.

## Узнагароды 
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны I і II ступеняў і медалямі.

Заслужаны дзеяч культуры Беларускай ССР (1960).

## Творчасць 
У друку пачаў выступаць у 1940 г. Аўтар літаратурнай кампазіцыі «Народны паэт БССР Якуб Колас» (1956) і шэрагу кампазіцый для мастацкага чытання, кніг нарысаў «Дарогі і песні» (1965) і партрэтаў дзеячаў літаратуры і культуры «Дарагія абліччы» (1967), «Жыццё ў мастацтве» (1977). У Кіеве выйшла на ўкраінскай мове кніга «Аляксандр Даўжэнка. Шлях да слова» (1974), у кнігу «Продолжение радости» (1981) уключаны, акрамя перакладных, арыгінальныя працы аўтара.

Пераклаў на беларускую мову кнігу А. А. Маякоўскай «Дзіцячыя і юнацкія гады Уладзіміра Маякоўскага» (1957).

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* 

Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР
Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі
Катэгорыя:Акцёры Беларусі
Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі
Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны
Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Смаленск)

**Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі** — каталіцкі храм (не дзейнічае) у Смаленску, пабудаваны ў неагатычным стылі. Знаходзіцца на вуліцы Урыцкага. Будаваўся з 1884 па 1896 год. Цяпер у будынку царквы захоўваецца Смаленскі архіў. Будынак у аварыйным стане.

## Апісанне 
Пабудаваны ў канцы XIX стагоддзя па праекце беларускага архітэктара Лявона Іванавіча Дубейкаўскага, сёння — адзін з будынкаў Смаленскага архіва. Захоўваецца 740 тыс. спраў, больш за палову спраў Смаленскага архіва — найкаштоўнейшыя пісьмовыя гістарычныя сведчанні: рэвізскія казкі і метрыкі, ёсць нават дакументы XVII стагоддзя, якія перажылі ўсе пажары і войны. На ўсю вышыню храма ўстаноўлены драўляныя стойкі і бэлькі шасціярусных стэлажоў з дакументамі. Арган дэмантавалі яшчэ ў 50-я, на месцы арганных труб зараз таксама стэлажы. Вітражы выбітыя. Замест іх устаўленыя лісты фанеры, таму на першым ярусе заўсёды цёмна. З-за аварыйнага стану будынка даследчыкаў ўнутр не пускаюць. Каталіцкая абшчына Смаленска атрымала ў сваё распараджэнне размешчаны побач з храмам былы дом святара, у якім пасля рэканструкцыі былі абсталяваны капліца і памяшканні для патрэб парафіі. 20 кастрычніка 2010 года губернатар С. В. Антуф'еў заявіў, што пасля завяршэння будаўніцтва новага будынка архіва, запланаванага на 2011 год, будынак царквы будзе перададзена вернікам і адноўлены пры фінансавай падтрымцы Польшчы.

## Спасылкі 
* Артыкул пра гісторыю храма

Катэгорыя:Храмы Смаленска
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Расіі
Катэгорыя:1896 год у Смаленску
Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Лявона Дубейкаўскага
Слупняк

**Слупня́к** () — зааантрапанознае бактэрыяльнае вострае інфекцыйнае захворванне з кантактным механізмам перадачы ўзбуджальніка, якое характарызуецца паразай нервовай сістэмы і праяўляецца танічнай напругай шкілетнай мускулатуры і генералізованнымі курчамі. Хварэць могуць усе цеплакроўныя жывёлы, уключаючы чалавека. Хворы не заразны для навакольных.

Выклікаецца слупняковай палачкай, якую ў 1884 годзе адкрыў нямецкі ўрач А. Нікалаер.

Эпідэміялагічных мерапрыемстваў у ачагу хваробы не праводзяць. Імунітэт пасля хваробы не развіваецца. Выздараўленне пасля клінічнай формы слупнячнай інфекцыі не забяспечвае абароны ад новага захворвання. Невялікая колькасць слупнячнага таксіну, дастатковая для развіцця захворвання, не забяспечвае прадукцыю неабходных тытраў антыцелаў.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Прырода імунітэту і вакцынаванне супраць слупняка (матэрыялы СААЗ) 

Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні
Катэгорыя:Інфекцыйныя захворванні ЦНС
Катэгорыя:Бактэрыяльныя інфекцыі
Катэгорыя:Заанозы
Алег Георгіевіч Слука

**Алег Георгіевіч Слука** (нар. , вёска Лабковіца, , Магілёўская вобласць) — беларускі гісторык, журналіст, дзяржаўны дзеяч. Доктар гістарычных навук (1986), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Скончыў факультэт журналістыкі БДУ (1968) і аспірантуру пры ім. Працаваў на факультэце журналістыкі БДУ з 1971 года. Кандыдацкую (1971) і доктарскую (1986) дысертацыі па гісторыі. Прафесар (1990).

У 1986—1995 гадах дэкан факультэта журналістыкі БДУ. Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (1995—1997). Намеснік Міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь (1997—2001). Рэктар Міжнароднага гуманітарна-эканамічнага інстытута (2002—2004). З 2004 года прафесар кафедры гісторыі журналістыкі і літаратуры факультэт журналістыкі БДУ.

Даследуе пытанні гісторыі, тэорыі і практыкі сродкаў інфармацыі, тэорыі ідэалогіі беларускай дзяржаўнасці.

Аўтар прац «Голас рэвалюцыйнай моладзі» (1978), «Слова ў камсамольскім страі» (1980), «Камсамольскі радок»(1984), «Мадэль устойлівага развіцця Рэспублікі Беларусь» (1999, вучэбнага дапаможніка «Беларуская журналістыка» (ч.1, 2000), манаграфіі «Нацыянальная ідэя» (2001)

## Узнагароды і званні 
Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1980) і Саюза журналістаў Рэспублікі Беларусь (1994). Узнагароджаны Граматай Вярхоўнага Савета БССР (1982), Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2001); званне «Заслужаны журналіст Беларускага саюза журналістаў» (1996).

Узнагароджаны ганаровымі знакамі «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (2001) і «Выдатнік друку Рэспублікі Беларусь» (2006).

## Навуковыя працы 
* Слука, А. Г. Беларуская журналістыка: вучэб. дапам.: у 3 ч. / А. Г. Слука. — Мінск, 2000—2009. — Ч. 1. — 2000. — 230 с.; Ч. 2. — 2003. — 234 с.; Ч. 3. — 2009. — 398 с.
* Слука, А. Г. Нацыянальная ідэя — шлях народа (Генезіс праблемы) / А. Г. Слука. — Мінск, 2005. — 426 с.
* Слука, А. Г. Ідэалогія беларускай дзяржаўнасці (метадалогія фарміравання) / А. Г. Слука. — Мінск, 2007. — 233 с.
* Слука, А. Г. Нацыянальная ідэя / А. Г. Слука. — Мінск, 2008. — 363 с.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 
* Слука Олег Георгиевич   // Факультэт журналістыкі БДУ

Катэгорыя:Гісторыкі СССР
Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі
Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Беларусі
Катэгорыя:Рэктары Міжнароднага гуманітарна-эканамічнага інстытута
Катэгорыя:Намеснікі міністра адукацыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дэканы факультэта журналістыкі БДУ