Локаць (адзінка даўжыні)

міні|Локаць

**Ло́каць**&nbsp;— старажытная мера (адзінка) вымярэння даўжыні, якая вызначалася адлегласцю рукі ад канца сярэдняга ці вялікага пальца да лакцявога згіну. Локцем карысталіся на Беларусі і ў Расіі да афіцыйнага ўвядзення метрычнай сістэмы мер. Паводле ўсталяваных суадносін, адзін локаць быў роўны 0,3044 сажня, што адпавядала 0,9135 аршына, 14,5 вяршка або 0,6497&nbsp;метра.

## Гісторыя і сфера прымянення 
Локаць з’яўляўся адной з найбольш папулярных мер пры гандлі тканінамі («сукна попу чорного, доброго локоть десять давать мають»), вымярэнні зямельных участкаў («пастьвити на 30 лакотъ обаполъ дорогы»), а таксама для апісання памераў бытавых прадметаў, такіх як скрыні («скрыню меншую зеленую, удолжки было локтя»). Акрамя таго, гэтая адзінка служыла апасродкаваным сродкам вызначэння колькасці нітак у клубках або кроснах («пражи съ кроснами узяли локоть тридцать, у клубкахъ пражи было локоть тридцать»).

У старабеларускай мове слова «локоть» ужывалася таксама ў агульным, радавым значэнні сістэмы адзінак вымярэння даўжыні ў супрацьвагу відавому паняццю «адзінка вымярэння». Такія прыклады сустракаюцца ў Віцебскіх прывілеях («а ни въ локоть нам не вступоватися») і актах Мінскай губерні («в локти ваги ятки меры местские вступоватсе не будет»). Утварэнне падобнага значэння тлумачыцца тым, што локаць быў цэнтральнай адзінкай у сістэме мер Вялікага Княства Літоўскага. Паводле пастановы сойма 1766&nbsp;года даўжыня літоўскага локця складала 0,6496&nbsp;метра.

## Этымалогія 
Слова мае праславянскае паходжанне (ад ) і першапачаткова абазначала месца злучэння плечавой і лакцявой касцей. Семантычнае развіццё тэрміна праходзіла праз этап значэння «даўжыня рукі ад пальцаў да лакцявога згіну», пасля чаго ён стаў метрычнай адзінкай, паколькі гэтая частка рукі з’яўлялася адной з першых натуральных мерак. З першапачатковым анатамічным значэннем слова захавалася ва ўсіх славянскіх мовах, а як адзінка вымярэння яно зафіксавана ў беларускай, польскай, рускай, сербскай, украінскай і чэшскай мовах. Аналагічныя назвы локцевай косці маюць метрычнае значэнне ў многіх неславянскіх мовах, такіх як нямецкая, англійская, лацінская, ісландская і партугальская.

## У літаратуры і народнай творчасці 
Локаць як мера даўжыні сустракаецца ў беларускай мастацкай літаратуры розных перыядаў. Якуб Колас выкарыстоўваў гэтае слова для апісання вышыні парога («пераступіў высокі, амаль на локаць, парог»), а Уладзімір Караткевіч&nbsp;— для вызначэння колькасці тканіны на сукенку («пайшло пяцьдзесят локцяў залацістага аршанскага атласу»). У народнай загадцы, запісанай І.&nbsp;І.&nbsp;Насовічам, локаць служыць для апісання памеру вулея («Семья душъ триста і богата, да всего два локци хата»), а ў прыказцы пра малага росту старога&nbsp;— як параўнанне даўжыні барады («Самъ съ кокоць, борода зъ локоць»).

## Вытворныя паняцці 
Ад назвы адзінкі ўтварыўся прыметнік «локцевы» (даўжынёй на локаць), які ўжываўся ў старабеларускай мове пры апісанні маёмасці («сарветки две локцевыхъ»). Таксама існаваў назоўнік «палокцеўшчына» (полоктщына)&nbsp;— грашовы збор або плата за права гандляваць у горадзе паводле локцевай меры тканіны або солі («отъ ряду соленого полокотщыны... грошей... золотыхъ четырнадцать»).

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя адзінкі вымярэння
Катэгорыя:Беларускія меры даўжыні