open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гіле

**Гіле** () — камуна ў Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Міндэн-Любеке. Насельніцтва —  чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 102,99 км². Афіцыйны код — 05 7 70 012.

Камуна падзяляецца на 9 сельскіх акруг.

Катэгорыя:Камуны Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Радэн (горад)

**Радэн** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Міндэн-Любеке. Насельніцтва —  чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 137,60 км². Афіцыйны код — 05 7 70 040.

Горад падзяляецца на 7 гарадскіх раёнаў.

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Леанід Антонавіч Касабуцкі

**Леанід Антонавіч Касабуцкі** (нар. , г. Мінск) — беларускі ўрач-мікрабіёлаг, спецыяліст у галіне вывучэння макафагаў. Доктар медыцынскіх навук (1975), прафесар (1977).

## Біяграфія 
Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1953), Ленінградскі дзяржаўны інстытут для ўдасканалення ўрачоў імя С. М. Кірава (аспірантура, 1956).
    
Ррацаваў у Беларускім навукова-даследчым інстытуце эпідэміялогіі і мікрабіялогіі (1956—1959, старшы навуковы супрацоўнік); Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1960—1978, з 1973 — загадчык кафедры мікрабіялогіі); Украінскім інстытуце ўдасканалення ўрачоў, г. Харкаў (з 1978, загадчык кафедры мікрабіялогіі).

Навуковыя інтарэсы: выяўленне і лячэнне рыкетсіёзаў; мікабактэрыі; вакцынацыя.

## Літаратура 
* Микобактериофаги : сравнительная характеристика и значение в медицине : автореферат диссертации … доктора медицинских наук : 03.00.07 / Л. А. Кособуцкий ― Москва, 1974.
* Касабуцкі Леанід Антонавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — С. 138.
* Кособуцкий Леонид Антонович // 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 241.
Ратынген

**Ратынген** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дзюсельдорф. Уваходзіць у склад раёна Метман. Насельніцтва — 91,7 тыс. чалавек (2009); у 2000 г. — 91,0 тыс., што робіць горад першым па колькасці жыхароў у раёне Метман. Плошча — 88,72 км². Афіцыйны код — 05158028.

Горад падзяляецца на 6 гарадскіх раёнаў.

## Памятныя мясціны 
* Замак Ландсберг

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Гільдэн

**Гільдэн** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Уваходзіць у склад акругі Метман. Насельніцтва —  чалавек (2020). Плошча — 25,95 км². Афіцыйны код — 05 1 58 016. Гільдэн размешчаны за 10 км на захад ад горада Золінген і за 5 км на паўднёвы ўсход ад Дзюсельдорфа.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Эркрат

**Эркрат** () — горад на рацэ Дзюсель, у раёне Метман, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія, Германія. Знаходзіцца на ўсход ад Дзюсельдорфа, на захадзе Бергскай зямлі, прымыкаючы да шырока вядомага Неандэрталя, аднак лічыцца часткай Рэйнскай зямлі. Насельніцтва — 46,3 тыс. чалавек (2009); у 2000 г. — 49,0 тысяч.

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр эпідэміялогіі і мікрабіялогіі

**Дзяржаўная ўстанова «Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр эпідэміялогіі і мікрабіялогіі» Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь** — галоўны навукова-даследчы і лячэбна-дыягнастычны цэнтр, для вырашэння задач ў галіне эпідэміялогіі і мікрабіялогіі. Згодна Дадатку да Пастановы № 861 ад 23 снежня 1993, прапанавалася ўключыць навукова-практычны цэнтр у склад Акадэміі медыцынскіх навук Беларусі.

## Апісанне 
Арганізаваны ў 1924 годзе на базе Пастэраўскай станцыі (з 1911) у Мінску і Цэнтральнай хіміка-бактэрыялагічнай лабараторыі губернскага аддзела аховы здароўя (з 1920) як Бактэрыялагічны (Пастэраўскі) інстытут ці Беларускі Пастэраўскі інстытут Народнага камісарыята аховы здароўя БССР (загад Наркама аховы здароўя БССР ад 02.02.1924 № 522). Урачыстае адкрыццё інстытута адбылося 30 лістапада 1924 года.

З 1926 — Беларускі дзяржаўны санітарна-бактэрыялагічны інстытут Наркамата аховы здароўя БССР (рашэнне 1-га Усебеларускага з’езда санітарных урачоў).

З 1931 — Беларускі інстытут мікрабіялогіі і эпідэміялогіі Наркамата аховы здароўя БССР (загад Наркама аховы здароўя БССР ад 16.06.1931).

У 1944 годзе работа інстытута адноўлена (пастанова Савета Народных Камісараў БССР ад 24.07.1944 № 422).

З 1952 — Беларускі навукова-даследчы інстытут эпідэміялогіі, мікрабіялогіі і гігіены (пастанова Савета Міністраў СССР ад 22.03.1952 № 1427-48с і загад Міністра аховы здароўя СССР ад 05.04.1952 № 33).

З 1965 — Беларускі навукова-даследчы інстытут эпідэміялогіі і мікрабіялогіі Міністэрства аховы здароўя БССР.

З 2000 — Навукова-даследчы інстытут эпідэміялогіі і мікрабіялогіі (загад Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь ад 02.10.2000 № 235 і рашэнне Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 26.10.2000 № 1207).

З 2009 — Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр эпідэміялогіі і мікрабіялогіі (загад Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь ад 24.08.2009 № 817).

## Кіраўнікі 
* Барыс Якаўлевіч Эльберт (1923—1931)
* Ісаак Самойлавіч Рубінштэйн (1931—1941)
* Сямён Маркавіч Фрыд (1944—1946)
* Ісаак Самойлавіч Рубінштэйн (1946—1950)
* Дзмітрый Паўлавіч Бяляцкі (1950)
* Веньямін Іосіфавіч Вацякоў (1950—1986)
* Пётр Рыгоравіч Рыцік (1986—1995)
* Леанід Пятровіч Цітоў (1995—2009)
* Георгій Міхайлавіч Ігнацьеў (2010—2011)
* Уладзімір Анатолевіч Гарбуноў (з 2011)

## Літаратура 
* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 3. — С. 555.
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С.141.
* Беларусь : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — С. 781.
* Здравоохранение. — 2014. — № 10. — С. 4-8.
* От Пастеровской станции до ведущего центра страны : 90-летию ГУ «Республиканский научнопрактический центр эпидемиологии и микробиологии» посвящается / [составители: А. С. Петкевич и
* др. ; под общей редакцией В. А. Горбунова]. — Минск : Четыре четверти, 2014. — 94, [4] с.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 673—674.
## Спасылкі 
* Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр эпідэміялогіі і мікрабіялогіі 

 
Катэгорыя:Вуліца Філімонава (Мінск)
Яўген Андрэевіч Капітанаў

**Яўген Андрэевіч Капітанаў** (, г. Бранск, Расія — ) — урач-алерголаг-імунолаг, мікрабіёлаг. Доктар медыцынскіх навук (1987), прафесар (1989).

## Біяграфія 
Скончыў Крымскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1954), Цэнтральны навукова-даследчы дэзінфекцыйны інстытут (аспірантура, 1959).
    
Працаваў у Бахчысарайскім шпітале інвалідаў (1955—1956, урач-мікрабіёлаг), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1959—1997, медыка-дыягнастычны факультэт, кафедра мікрабіялогіі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: вывучэнне асаблівасцей імунітэта пры туберкулёзе; асаблівасці метабалізму стрэптаміцэтаў-прадуцэнтаў антыбіётыкаў.
 

## Літаратура 
* Клеточная иммунологическая реактивность организма в условиях действия анаболических и глюкокортикоидных гормональных препаратов : автореферат диссертации … доктора медицинских наук : 14.00.36 / Капитанов Евгений Андреевич. — Ленинград, 1984.
* Экспериментальное изучение влияния АКТГ и глюкокортикоидов на иммунитет и аллергию при вакцинации БЦЖ : автореферат диссертации … кандидата медицинских наук / Е. А. Капитанов. — Смоленск, 1964.
* 
* Капитанов Евгений Андреевич // Профессора и доктора наук Гродненского государственного медицинского университета. — Гродно, 2013. — С. 104.
* Капитанов Евгений Андреевич // 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 240.

Катэгорыя:Мікрабіёлагі СССР
Катэгорыя:Мікрабіёлагі Беларусі
Катэгорыя:Імунолагі СССР
Катэгорыя:Імунолагі Беларусі
Монгайм-ам-Райн

**Монгайм-ам-Райн** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дзюсельдорф. Уваходзіць у склад раёна Метман. Насельніцтва — 43,3 тыс. чалавек (2009); у 2000 г. — 43,2 тысячы. Плошча — 23,1 км². Афіцыйны код — 05 1 58 026.

Горад падзяляецца на 2 гарадскія раёны.

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Людэншайд

**Людэншайд** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Меркіш. Насельніцтва —  чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 86,73 км². Афіцыйны код — 05 9 62 032.

## Гарады-пабрацімы 
Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Лялевіч

**Лялевіч** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Марыян Станіслававіч Лялевіч (1876—1944) — архітэктар і выкладчык.
* Сяргей Уладзіміравіч Лялевіч (нар. 1979) — доктар медыцынскіх навук (2016), прафесар.
* Уладзімір Валяр’янавіч Лялевіч (нар. 1956) — беларускі ўрач-біяхімік, нарколаг. Доктар медыцынскіх навук (1992), прафесар (1993).
Метман

**Метман** () — горад у Германіі, раённы цэнтр, размешчаны ў зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дзюсельдорф. Уваходзіць у склад раёна Метман. Насельніцтва — 39,6 тыс. чалавек (2009); у 2000 г. — 38,4 тысячы. Плошча — 42,52 км². Афіцыйны код — 05 1 58 024.
## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Сяргей Уладзіміравіч Лялевіч

**Сяргей Уладзіміравіч Лялевіч** (нар. , г. Гродна) — беларускі ўрач-біяхімік. Доктар медыцынскіх навук (2016), дацэнт (2010), прафесар. Сын прафесара Уладзімір Лялевіч.

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі універсітэт (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 2002).
    
Працаваў у Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (у 2002—2011 — лячэбны факультэт, кафедра анестэзіялогіі і рэаніматалогіі, дацэнт, з 2011 — медыка-дыягнастычны факультэт, кафедра клінічнай лабараторнай дыягностыкі і імуналогіі, адначасова з 2017 — ваенная кафедра, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: вывучэнне малекулярных механізмаў фарміравання алкагольнай і марфінавай інтаксікацыі.

## Узнагароды 
Нагрудны знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2016) і інш.

## Літаратура 
* Молекулярные механизмы формирования алкогольной и морфиновой интоксикации (экспериментальное исследование) : диссертация … доктора медицинских наук : 03.01.04 : защищена 15.01.2016 : утверждена 29.06.2016 / Лелевич Сергей Владимирович. — Гродно, 2015.
* Клиническая лабораторная гематология : пособие / Т. П. Стемпень, С. В. Лелевич. — Гродно, 2016.
* Метаболическая коррекция алкогольной интоксикации : монография / [С. В. Лелевич и др.]. — Гродно, 2013.
* Метаболические аспекты морфиновой наркомании : монография / С. В. Лелевич. — Гродно, 2007.
* Центральные и периферические механизмы алкогольной и морфиновой интоксикации : монография / С. В. Лелевич. — Гродно, 2015.

Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Гемер (Германія)

**Гемер** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Размешчаны на поўначы горнага масіва Заўэрланд і адносіцца да адміністрацыйнай акругі Арнсберг.

## Насельніцтва 
|}

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Юкія Амана

**Юкія Амана** (; ) — японскі дыпламат і міжнародны дзяржаўны служачы Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і яе падраздзяленняў. Пасол і пастаянны прадстаўнік Японіі ў Міжнародным агенцтве па атамнай энергіі (МАГАТЭ), Генеральны дырэктар МАГАТЭ (2009—2019).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 9 мая 1947 года ў горадзе Югавара прэфектуры Канагава (Японія).

Пачаў вучобу ў Такійскім універсітэце у 1968 годзе. Пасля заканчэння юрыдычнага факультэта стаў служачым Міністэрства замежных спраў Японіі ў красавіку 1972 года. Яго спецыялізацыяй была міжнародная праблема раззбраення і намаганні па нераспаўсюджванні ядзернай зброі. У 1973—1974 гадах вучыўся ва універсітэце Франш-Кантэ, у 1974—1975 гадах — ва універсітэце Ніцы.

Займаў розныя пасады ў Міністэрстве замежных спраў Японіі.

З 2005 года — пасол Японіі ў МАГАТЭ. З 1 снежня 2009 года — генеральны дырэктар МАГАТЭ.

Памёр 22 ліпеня 2019 года ў Вене. Прычыны смерці на цяперашні момант невядомыя, аднак раней паведамлялася, што Амана можа датэрмінова сысці ў адстаўку па прычыне захворвання.

## Узнагароды 
* Ордэн Узыходзячага сонца 1-й ступені (2019, пасмяротна)
* Юбілейны медаль «25 гадоў незалежнасці Рэспублікі Казахстан» (2017)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Дыпламаты Японіі
Катэгорыя:Службовыя асобы ААН
Катэгорыя:Члены Ліберальна-дэмакратычнай партыі (Японія)
Саковічы герба «Помян»

**Саковічы**, **Саковічы-Насілоўскія** — шляхецкі род герба «Помян».

Родапачынальнікам лічыцца Сак (у хрышчэнні Станіслаў), які пры заключэнні Гарадзельскай уніі быў адаптаваны да герба «Помян», у 1433 годзе быў старастам дубінскім. Станіслаў Ск меў 6 сыноў -- Андрэя, Ваську (Васілю), Алехну, Івашку, Станьку, Пятра, Федзьку. З канца XV ст. Саковічы называюцца Насілоўскімі ад маёнтка Насілава (Ашмянскі павет).

## Прадстаўнікі 
* Андрэй — ваявода троцкі (1459—1465), намеснік полацкі (1444—1458), намеснік смаленскі (1440)
** Багдан
** Юрый
** Міхаіл
** Ганна
* Васька (Васіль) (? — каля 1473) — 25 ліпеня 1444 года разам з жонкай, дачкой і іншымі (не названымі) дзецьмі зрабіў ахвяраванне віленскім францысканцам. Жонка — Мілохна.
** Сцечка — памёр пры жыцці бацькі
** Кацярына — памерла пры жыцці бацькі
* Алехна — староста бельскі (1477—1481)
* Івашка (Ян) — староста вількейскі (1451), маршалак гаспадарскі (1472)
** Альберт
* Станька (Станіслаў) — меў бенефецыйныя ўладанні ў Боліне і Уле (каля Чашнікаў), якія атрымаў ад Жыгімонта Кейстутавіча і Казіміра Ягелончыка. Жонка — Васка.
* Пётр — староста ковенскі (1447), які хутчэй за ўсё згаданы як *Vako* у час паездкі да магістра Ордэна ў пачатку 1447 года.
* Федзька — згадваецца толькі адзін раз паміж 1441/1443 гадоў, калі атрымаў людзей ад вялікага князя Казіміра Ягелончыка. Магчыма, стараста бельскі ў 1439 годзе.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Kelma, E. Ród Sakowiczów i jego majętności w XV i pierwszej połowie XVI wieku // Lituano-Slavica Posnaniensia. Studia Historica. — T. 3. — Poznań, 1989. — S.
* 
* Сліж, Н. Саковічы-Насілоўскія: ад уплывогага да шараговага роду (XV—XVI стст.) // ARCHE Пачатак. — 2014. — № 6 (127): Магнатэрыя Вялікага Княства Літоўскага. — С. 41—58. — ISSN 1392-9682.
ExxonMobil

**ExxonMobil** (вымаўляецца *Ексан Мобіл*) — амерыканская нафтавая кампанія, найбуйнейшая ў свеце нафтавая кампанія паводле велічыні продажу. Прадукцыя ExxonMobil распаўсюджваецца пад назвамі Exxon, Mobil, Esso і Tiger Mart.

## Спасылкі 
* corporate.exxonmobil.com — Афіцыйны сайт кампаніі

Катэгорыя:Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Нью-Ёркскай біржы
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1999 годзе
Катэгорыя:Хімічныя і нафтахімічныя кампаніі ЗША
Катэгорыя:Кампаніі паводле алфавіта
Русі

**Русі** () — невялікая камуна ў Францыі, размешчана ў дэпартаменце Эна ў рэгіёне О-дэ-Франс. Насельніцтва складае 2515 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 57 чал./км². Займае плошчу 6 км². Паштовы індэкс — 02160.

## Дэмаграфія 
Дынаміка насельніцтва:*(INSEE):*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.8,0.75,0.6)

ImageSize  = width:330 height:250
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:450
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2009 text:2009

PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1962 from:0 till:193
  bar:1968 from:0 till:223
  bar:1975 from:0 till:249
  bar:1982 from:0 till:293
  bar:1990 from:0 till:281
  bar:1999 from:0 till:329
  bar:2006 from:0 till:391
  bar:2009 from:0 till:411

Катэгорыя:Камуны дэпартамента Эна
Наталля Яўгенаўна Максімовіч

**Наталля Яўгенаўна Максімовіч** (нар. , г. Хабараўск, Расія) — беларускі ўрач-патафізіёлаг. Доктар медыцынскіх навук (2005), прафесар (2010).

## Біяграфія 
Скончыла Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1984).
    
Працавала Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1984, медыка-дыягнастычны факультэт, кафедра паталагічнай фізіялогіі, загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: распрацоўка карэкцыі парушэнняў у сістэме маці-плод; карыгіраванне ішэмічных пашкоджанняў галаўнога мозгу.

## Узнагароды 
Ганаровая грамата Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2011) і інш.

## Літаратура 
* Роль оксида азота в патогенезе ишемических и реперфузионных повреждений головного мозга и обоснование путей их коррекции : экспериментальное исследование : диссертация … доктора медицинских наук : 14.00.16 : защищена 17.06.2005 : утверждена 02.11.2005 / Максимович Наталия Евгеньевна. — Гродно, 2005.
* Митохондриотропные эффекты сукцината и тиамина при ишемии-реперфузии головного мозга / Н. Е. Максимович [и др.] // Таврический медико-биологический вестник. — 2012. — Т. 15, № 3, ч. 1. — С. 203—206.
* S-nitroso human serum albumin given after LPS challenge reduces acute lung injury and prolongs survival in a rat model of endotoxemia / N. Jakubowski [et al.] // Naunyn-Schmiedeberg’s Archives of Pharmacology. — 2009. — Vol. 379, № 3. — P. 281—290.
* Максимович Наталия Евгеньевна // Профессора и доктора наук Гродненского государственного медицинского университета, [1958―2013 / В. А. Снежицкий, Е. М. Тищенко]. — Гродно, 2013. — С. 140—142.
* Максимович Наталия Евгеньевна // 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету : события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 368.
Уладзімір Валяр’янавіч Лялевіч

**Уладзімір Валяр’янавіч Лялевіч** (нар. , г. п. Сапоцкін, Гродзенскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі ўрач-біяхімік, нарколаг. Доктар медыцынскіх навук (1992), прафесар (1993). Бацька прафесара Сяргея Лялевіча.

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1979).
   
Працаваў у Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1979, медыка-дыягнастычны факультэт, кафедра біялагічнай хіміі, з 1997 — загадчык кафедры, адначасова ў 1990—1996 — намеснік дэкана лячэбнага факультэта, 1996—1998 — прарэктар па міжнародных сувязях, 1992—2007 — кіраўнік лабараторыі медыка-біялагічных праблем наркалогіі ЦНДЛ), 2002—2005 — дырэктар Інстытута біяхіміі НАН Беларусі, з 2007 — кіраўнік Цэнтра маніторынгу за наркотыкамі і наркаспажываннем).

Навуковыя інтарэсы: біяхімія алкагалізму і наркаманій; эпідэміялогія наркаманій.

## Узнагароды 
Знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (1998) і інш.

## Літаратура 
* Роль нарушений углеводно-энергетического обмена головного мозга в патогенезе экспериментального алкоголизма : автореферат диссертации … доктора медицинских наук : 14.00.45 ; 03.00.04 / Лелевич Владимир Валерьянович. — Москва, 1992.
* Лялевіч Уладзімір Валяр’янавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т.— Мінск, 1999. — Т. 9. — С. 421.
* Лелевич Владимир Валерьянович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 433.
* Лелевич Владимир Валерьянович // Заведующие кафедрами и профессора Гродненского государственного медицинского (института) университета (1958—2003). — Гродно, 2003. — С. 103—104.
* Лелевич Владимир Валерьянович // 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 74—75.

Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі
Катэгорыя:Нарколагі Беларусі
Катэгорыя:Медыкі Беларусі
Валерый Аляксандравіч Максімовіч

**Валерый Аляксандравіч Максімовіч** (нар. , в. Траянец, Плешчаніцкі раён, Мінская вобласць) — беларускі паэт, літаратуразнаўца, крытык, аўтар вучэбных і вучэбна-метадычных дапаможнікаў для вышэйшай школы і настаўнікаў. Доктар філалагічных навук (2003), намеснік дырэктара Інстытута мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы НАН Беларусі.

## Біяграфія 
Пасля заканчэння Бялянскай ВШ (1977) і Завішынскай СШ (1979) навучаўся ў тэхнічным вучылішчы № 76 электронікі (г. Мінск), працаваў слесарам-інструментальшчыкам 4 разрада вытворчага аб’яднання «Інтэграл». Служыў у Савецкай арміі (1980—1982, ГДР). Навучаўся на падрыхтоўчым аддзяленні БДУ (1983—1984). У 1989 годзе скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага універсітэта па спецыяльнасці «Беларуская і руская мова і літаратура».

Педагагічную працу распачынаў ў Зарэчанскай базавай школе Лагойскага раёна. У 1989—1992 гадах — аспірант кафедры беларускай літаратуры філалагічнага факультэта БДУ. У 1993 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму "Паэзія «Узвышша: эстэтыка слова і асаблівасці паэтычнага майстэрства» (навуковы кіраўнік член-карэспандэнт НАН Беларусі А. А. Лойка). Са снежня 1992 па верасень 2003 год працаваў выкладчыкам, дацэнтам кафедры беларускай літаратуры БДУ.

У 1996 годзе выконваў абавязкі намесніка дэкана філалагічнага факультэта згаданай установы. У 2002 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «Тэндэнцыі мадэрнізму ў эстэтычнай ідэнтыфікацыі беларускай літаратуры пачатку ХХ ст.». З кастрычніка 2003 па студзень 2006 года займаў пасаду першага прарэктара Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. Са студзеня 2006 па люты 2008 выконваў абавязкі дырэктара Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі. У дадзены час выконвае абавязкі намесніка дырэктара Інстытута мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы НАН Беларусі.

## Узнагароды 
Узнагароджаны Ганаровай граматай Адміністрацыі Першамайскага раёна г. Мінска (2005) і лістом з Падзякай ад Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2006). Лаўрэат прэміі НАН Беларусі (2003).
 

## Літаратура 
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 425.
* Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. — Мінск, 2014. — Т. 5. — С. 321.
* Літаратура і мастацтва. — 2012. — 14 верасня (№ 37). — С. 20.
* Максім Багдановіч : энцыклапедыя. — Мінск, 2011. — С. 328.
* Минская область : энциклопедия : [в 2 т.]. — Минск, 2007. — Т. 2. — С. 319.
* Новыя кнігі : па старонках беларускага друку : штомесячны бібліяграфічны бюлетэнь / Нацыянальная бібліятэка Беларусі. — 2011. — № 8. — С. 18 дадатку «Беларускі каляндар, 2012 год».
* Полымя. — 2012. — № 9. — С. 150—146.
* Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 622—623.
* Роднае слова. — 2012. — № 3. — С. 19.

## Спасылкі 
* Максімовіч Валерый Аляксандравіч 

Катэгорыя:Паэты Беларусі
Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі
Касабуцкі

**Касабу́цкі** — беларускае прозвішча. Семантычны вытвор ад апелятыва *касабука*, *касабуцкі* 'касавокі'.

## Вядомыя носьбіты 
* Леанід Антонавіч Касабуцкі (нар. 1929) — урач-мікрабіёлаг, спецыяліст у галіне вывучэння макафагаў. Доктар медыцынскіх навук (1975), прафесар (1977).
* Юрый Касабуцкі (нар. 1970) — беларускі каталіцкі дзеяч, дапаможны біскуп Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі.

## Крыніцы
Плетэнберг

**Плетэнберг** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Меркіш. Насельніцтва —  чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 96,29 км². Афіцыйны код — 05 9 62 052.

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Ігар Аляксеевіч Навумаў

**Ігар Аляксеевіч Навумаў** (нар. , г. Кобрын, Брэсцкая вобласць) — беларускі ўрач-гігіеніст, хірург. Доктар медыцынскіх навук (2012), прафесар (1977). Сапраўдны член (акадэмік) Міжнароднай асацыяцыі вучоных, выкладчыкаў і спецыялістаў — Расійскай акадэміі прыродазнаўства (2018).

## Біяграфія 
Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (спецыяльнасць «Лячэбная справа», 1989)
    
Працаваў у Терытарыяльным медыцынскім аб’яднанні № 2 г. Гродна (1990—2004, жаночая кансультацыя № 2, урач-акушэр-гінеколаг, загадчык кансультацыі), аддзеле аховы здароўя Гродзенскага гарадскога выканаўчага камітэта (1999—2004, галоўны пазаштатны акушэр-гінеколаг), Гродзенскім абласным клінічным радзільным доме (2004—2006, намеснік галоўнага ўрача), Гродзенскім абласным клінічным перынатальным цэнтры (2006—2010, намеснік галоўнага ўрача), Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 2004, медыка-дыягнастычны факультэт, кафедра грамадскага здароўя і аховы здароўя, дацэнт, з 2011 — кафедра агульнай гігіены і экалогіі, загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: гігіена; грамадскае здароўе і ахова здароўя; акушэрства і гінекалогія.

## Узнагароды 
Ганаровыя граматы Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2002), Прэзідыума Рэспубліканскага камітэта Беларускага прафесійнага саюза работнікаў аховы здароўя (2013); нагрудны знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2005) і інш.

## Спасылкі 
* Наумов Игорь Алексеевич
* Наумов Игорь Алексеевич
Алімпійскі камітэт Азербайджана

**Алімпійскі камітэт Азербайджана** () — арганізацыя, якая прадстаўляе Азербайджан ў міжнародным алімпійскім руху. Заснаваны ў 1992 годзе; зарэгістраваны ў МАК у 1993 годзе. Ажыццяўляе дзейнасць па развіцці спорту ў Азербайджане. Цяперашні Прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў з'яўляецца прэзідэнтам Алімпійскага камітэта Азербайджана з 1997 года.

## Гл. таксама 
* Азербайджан на Алімпійскіх гульнях
* Азербайджан на Паралімпійскіх гульнях
* Азербайджан на Еўрапейскіх гульнях

## Спасылкі 
* Афіцыйны вэб-сайт Алімпійскага камітэта Азербайджана  

Азербайджан
Катэгорыя:Азербайджан на Алімпійскіх гульнях
Рыгор Фёдаравіч Маліноўскі

**Рыгор Фёдаравіч Маліноўскі** (нар. , в. Галалобаўка, Горацкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі ўрач-афтальмолаг, хірург. Доктар медыцынскіх навук (2007), прафесар (2010).

## Біяграфія 
Скончыў Віцебскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1970), Беларускі дзяржаўны інстытут удасканалення ўрачоў (ардынатура, 1982).
    
Працаваў у 2-я абласной бальніцы г. Мазыра (1970—1972, хірург); Скрыгалаўскай участковай бальніцы, Мазырскі раён (1972—1976, галоўны ўрач); Мазырскай раённай паліклініке (1976—1980, галоўны ўрач); Мінскай абласной дзіцячай клінічнай бальніцы (1982—1989, урач-афтальмолаг); Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі (з 1989, кафедра афтальмалогіі, з 1994 — дацэнт, з 2007 — прафесар).
 
Навуковыя інтарэсы: паталогія слёзных шляхоў; дакрыяцыстарынастамія; лакапратэзаванне; хірургія глаўкомы; кератапластыка; захворванні сятчаткі і сасудзістай абалонкі вока. 13 патэнтаў, 22 рацыяналізатарскія прапановы.
 

## Літаратура 
* Хирургическое лечение больных с патологией слезоотводящих путей : диссертация … доктора медицинских наук : 14.00.08 : защищена 28.02.2007 : утверждена 06.07.2007 / Малиновский Григорий Федорович. — Минск, 2006.
* Малиновский Григорий Федорович // Заведующие кафедрами, профессора и доктора наук Белорусской медицинской академии последипломного образования, 1931—2011 : к 80-летию БелМАПО. — Минск, 2011. — С. 267—268.
Мантаньяры

**Мантаньяры** ( - людзі на вяршыні, горцы) — рэвалюцыйна-дэмакратычная групоўка дэпутатаў Нацыянальнага Канвента ў час Вялікай французскай рэвалюцыі. Назва групоўкі паходзіць ад таго, што дэпутаты-мантаньяры займалі верхнія лавы ў зале пасяджэнняў Нацыянальнага Канвента. Партыя мантаньяраў у асноўным складалася з прадстаўнікоў клуба якабінцаў. Мантаньяры займала пануючае становішча ў Канвенце з моманту пакарання Людовіка XVI да пакарання Рабесп’ера.

У пачатку рэвалюцыі, пануючую ролю ў Канвенце займала групоўка жырандыстаў. Мантаньяры вылучыліся як асобны рух у 1792 годзе, як апазіцыя жырандыстам. Сацыяльнай базай мантаньяраў з'яўлялася бедная буржуазія і санкюлоты. Падчас паўстання 31 мая - 2 червеня мантаньярам удалося адваяваць уладу ў жырандыстаў і ўстанавіць свой дыктат.

Мантаньяры ніколі не былі маналітным, сярод іх можна было вылучыць тры асноўныя фракцыі:
* Умераная фракцыя пад кіраўніцтвам Дантона
* Фракцыя прыхільнікаў Рабесп’ера (Сен-Жюст, Кутон, Леба і інш.)
* Радыкальная фракцыя пад кіраўніцтвам Эбера. Да дадзенай фракцыі можна таксама аднесці «шалёных» на чале з Жакам Ру.

Падчас эпохі тэрору Рабесп’ер расправіўся са сваімі супернікамі - дантаністамі і эбертыстамі і заняў ключавое месца ў Канвенце. Аднак, з-за гэтых дзеянняў, пакінутыя ў жывых умераныя дантаністы і радыкальныя эбертысты аб'ядналіся супраць Рабесп'ера, здзейснілі 9 тэрмідора пераварот, скончыўшы тым самым панаванне мантаньяраў у Канвенце.

## Літаратура 
* *Alphonse Esquiros*, «Histoire des montagnards».
* *Малчанаў М. М.* Мантаньяры. 1989. — 560 с. — (ЖЗЛ) — ISBN 5-235-00684-4

Катэгорыя:Палітычныя групоўкі перыяду Французскай рэвалюцыі
Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя
*
М’ёльнір

**М’ёльнір** ( «знішчальнік») — у германа-скандынаўскай міфалогіі молат бога Тора. Быў выкаваны з непрапарцыйна кароткай ручкай з-за свавольстваў Локі. М’ёльнір быў настолькі цяжкі, што ніхто не мог яго нават падняць, акрамя Тора і яго сына Магне. Акрамя таго, Тор апранаў чароўныя Жалезныя рукавіцы, дзякуючы якім молат станавіўся кідальных зброяй, якая заўсёды паражае цэль і вяртаецца назад у рукі кідальніка. Таксама, ён насіў пояс сілы Мегінг’ёрд, які падвойвае сілу таго, хто яго носіць. М’ёльнір быў настолькі магутнай зброяй, што яго ўдар выклікаў маланкі і гром.

## М’ёльнір у скандынаўскай міфалогіі 
М’ёльнір выраблены карлікамі-дзвергамі Брокам і Сіндры пры спрэчцы з Локі аб майстэрстве Кузняцоў. Молат быў прызнаны асамі лепшым стварэннем гномаў, Локі прайграў спрэчку, і яму зашылі рот, бо Одзін забараніў каму-небудзь з асаў або дзвергаў секчы галаву Локі (у спрэчцы на заклад Локі паставіў сваю галаву). М’ёльнір — універсальная зброя, якая жыве сваім уласным жыццём: ён то ляцеў ад Тора, то прылятаў назад, а часам і самому Тору даводзілася вызваляць сваю зброю з палону, ім забівалі і ажыўлялі. У адной з паездак у Ётунхейм Тор забіў сваіх казлоў, якія цягнулі яго калясніцу замест коней, а раніцай пры дапамозе свайго молата ажывіў іх.

Кароткая ручка молата — следства спробы Локі перашкодзіць яго вырабу. Адзін час быў выкрадзены ётуном Трымам, але дзякуючы хітраму Локі вернуты Тору.

## Уплыў на культуру 
 Стакгольма.]]

М’ёльнір лічыўся сімвалам Тора. Копіі молата былі папулярнымі ў Скандынавіі, людзі насілі іх на шыі як кудмені. Таксама яны ўжываліся ў святых цырымоніях — ім асвячалі вяселлі. Іх падкладалі пад ложак маладым, каб у іх было шмат дзяцей. Пасля прыняцця хрысціянства людзі доўга яшчэ насілі адначасова крыж і кудмень — копію М’ёльніра. Амулеты ў выглядзе малаточкаў Тора з’яўляюцца паказчыкам прысутнасці сярэднявечных скандынаваў. Цяпер Молат Тора на гербе выкарыстоўвае шведская камуна Турас.

Молат Тора з’яўляецца адным з вядомых элементаў скандынаўскай культуры ў цэлым і міфалогіі ў прыватнасці. Вырабляюцца ювелірныя ўпрыгажэнні «па матывах» і нават скульптуры. У маі 2013 года М’ёльнір пад назвай «Молат Тора» быў унесены ў пералік зацверджаных надмагілляў ветэранскага Дэпартамента ЗША пад нумарам 55.

## Літаратура 
* Старшая Эдда. Песнь о Трюме. Перевод А.Корсуна. М.: «Художественная Литература», 1975.
* *Гербер Х.* Мифы Северной Европы. — М.: «Центрполиграф», 2008.
* *Гуревич А. Я.* Избранные труды. Т. 1. Древние германцы. Викинги. — М.-СПб.: «Университетская книга», 1999.
* *Носов Е. Н.* Типология городов Поволховья. // Новгород и Новгородская земля. История и археология. Материалы научной конференции. Вып. 7. Новгород, 1993.

Катэгорыя:Молаты
Катэгорыя:Германа-скандынаўская міфалогія
Давід дзі Данатэла

**«Давід дзі Данатэла»** () — нацыянальная кінапрэмія Італіі. Штогадова ўручаецца з 1956 года  (). Па стане на 2021 год, прэмія прысуджаецца ў 26 катэгорыях.

Узнагарода ўяўляе сабой залатую копію статуі  (Данатэла, каля 1440) на кубічнай малахітавай падстаўцы з залатой пласцінкай, на якой указаны катэгорыя ўзнагароды, год і пераможца.

Катэгорыя:Кінапрэміі Італіі
Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе
Ларыса Станіславаўна Яськевіч

**Ларыса Станіславаўна Яськевіч** (, г. Мінск — ) — беларускі хірург-анколаг, радыёлаг. Доктар медыцынскіх навук (1994), прафесар (1999).

## Біяграфія 
Скончыла Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1964), Беларускі навукова-даследчы інстытут анкалогіі і медыцынскай радыялогіі (аспірантура, 1973).
    
Працавала ў Беларускім навукова-даследчым інстытуце анкалогіі і медыцынскай радыялогіі (1964—1970 і 1973—1994, з 1991 — вядучы навуковы супрацоўнік); Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі (з 1994, дацэнт кафедры анкалогіі, з 1998 — прафесар).

Навуковыя інтарэсы: распрацоўка новых метадаў хірургічнага, камбінаванага і комплекснага лячэння злаякасных пухлін стрававода, страўніка і лёгкіх.

## Узнагароды 
Ганаровыя граматы Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура 
* Хирургическое и комбинированное лечение рака легкого : автореферат диссертации … доктора медицинских наук : 14.00.14 / Яськевич Лариса Станиславовна. — Москва, 1993.
* Яськевич Лариса Станиславовна // Заведующие кафедрами, профессора и доктора наук Белорусской медицинской академии последипломного образования, 1931—2011. — Минск, 2011. — С. 245—246.

Катэгорыя:Супрацоўнікі РНПЦ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі
Ніна Іванаўна Круціліна

**Ніна Іванаўна Круціліна** (нар. , г. п. Павелец, Скапінскі раён, Разанская вобласць, Расія) — беларускі ўрач-анколаг, радыёлаг. Доктар медыцынскіх навук (1994), прафесар (1994).

## Біяграфія 
Скончыла Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1967), Беларускі НДІ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі (аспірантура, 1972).
    
Працавала ў Мінскім заводзе медпрэпаратаў (1959); Рэспубліканскай бальніцы 4-га Галоўнага ўпраўлення Міністэрства аховы здароўя БССР (1959—1961); Беларускім НДІ анкалогіі і медыцынскай радыялогіі (1967—1969 і 1972—1978); Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі (з 1978; у 1992—1999 і 2009—2015 — загадчык кафедры анкалогіі, у 2007—2009 — в.а. загадчыка кафедры, з 2015 — прафесар кафедры).

Навуковыя інтарэсы: метады прамянёвай тэрапіі пацыентаў са злаякаснымі новаўтварэннямі шляхам аптымізацыі доза-часовых параметраў апраменьвання; нетрадыцыйныя спосабы прафілактыкі і карэкцыі парушэнняў гемапаэзу ў пацыентаў з анкапаталогіяй пры правядзенні прамянёвай тэрапіі; распрацоўка і ўкараненне новых сучасных спосабаў радыемадыфікацыі з ужываннем ультрагуку, магнітнага выпраменьвання, хімічных і біялагічных прэпаратаў.

## Узнагароды 
Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1998), значок «Отличник здравоохранения» (1989), медаль Францыска Скарыны (2021) і інш.
 

## Літаратура 
* Оптимизация тактики лечения больных лимфогранулематозом 11А-111А стадий (путем создания системы дифференцированного подхода к выбору адекватного метода лечения и разработки новой методики лучевой терапии) : автореферат диссертации … доктора медицинских наук : 14.00.19 / Крутилина Нина Ивановна. — Санкт-Петербург, 1993.
* Крутилина Нина Ивановна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 322.
* Круціліна Ніна Іванаўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — С. 489—490.
* Крутилина Нина Ивановна // Заведующие кафедрами, профессора и доктора наук Белорусской медицинской академии последипломного образования, 1931—2011. — Минск, 2011. — С. 241—243.
Жак Ру

**Жак Ру** (,  — ) — дзеяч Вялікай французскай рэвалюцыі, каталіцкі святар, лідар партыі «шалёных».

У ходзе рэвалюцыі падтрымліваў ідэі народнай дэмакратыі і бескласавага грамадства. Першапачаткова падтрымліваў дзеянні якабінцаў, аднак пасля паўстання 31 мая Ру і яго прыхільнікі пачалі ўсё больш дыстанцыявацца ад клуба якабінцаў і Рабесп’ера, крытыкуючы апошняга за коштавую палітыку і распаўсюджванні беднасці ў Парыжы. Палітычнае супрацьстаянне Жака Ру і Рабесп’ера прыводзіць к арышту Жака Ру у верасні 1793 года.

У турме Ру здзяйсняе самагубства, праткнуўшы сябе кінжалам.

## Літаратура 
* * *Захер Я. М.* Апошнія працы. Жак Ру ў 1792 годзе 
* *Маркаў В.* Дарэвалюцыйны перыяд Жака Ру
* *Маркаў В.* Жак Ру і Карл Маркс
* *Маркаў В.* Рукапіс Жака Ру «Гаворка аб прычынах няшчасцяў французскай рэспублікі»
* *Сыцін С. Л.* Палітычная праграма і тактыка «шалёных» (Жака Ру і Леклерка) улетку 1793 г.

Катэгорыя:Палітыкі-самазабойцы
Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Францыі
Катэгорыя:Каталіцкія святары
Яськевіч

**Яськевіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Ларыса Станіславаўна Яськевіч (1940—2021) — беларускі хірург-анколаг, радыёлаг. Доктар медыцынскіх навук (1994), прафесар (1999).
* Міхась Яськевіч (1926—2002) — беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі.
Ісаак Рэнэ Гі Ле Шапелье

**Ісаак Рэнэ Гі Ле Шапелье** (,  — ) — дзеяч Вялікай французскай рэвалюцыі, палітык і адвакат.

Стваральнік закона Ле Шапелье, які забараняў забастоўкі і аб’яднанні працоўных.

Падчас эпохі тэрору часова эмігрыраваў у Вялікабрытанію, але вярнуўся ў Францыю ў 1794 годзе. Быў прызнаны падазроным, арыштаваны і пакараны смерцю на гільяціне 22 красавіка 1794 года.

## Літаратура 
* Lucien Jaume, «Le citoyen sans les corps intermédiaires: discours de Le Chapelier», in *Institut d’Etudes Politiques de Paris|Cahiers du Cevipof*, Nr. 39, April 2005, pp.&nbsp;30-40

Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Францыі
Катэгорыя:Дзеячы Французскай рэвалюцыі, пакараныя на гільяціне
Катэгорыя:Адвакаты Францыі
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Стараельня)

**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** — колішні каталіцкі храм у в. Стараельня Дзятлаўскага раёна.

## Гісторыя 
Парафія створана ў 1450 годзе.

Часткова захавалася мураваная званіца.

## Архітэктура 
Храм быў пабудаваны ў традыцыях народнага драўлянага дойлідства: шырокі і працяглы прамавугольны зруб пад двухсхільным гонтавым дахам. Цэнтральная частка галоўнага фасада была вырашана выкладзеным з бутавага каменю рызалітам, завершаным трохвугольным франтонам, над якім стаяла барочная сігнатурка з крыжам.

## Святары 
* 1934 — Вацлаў Янавіч Пянткоўскі.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Колішнія касцёлы Гродзенскай вобласці
Катэгорыя:Стараельня
Катэгорыя:Зніклі ў 1939 годзе
Катэгорыя:1650 год у Еўропе
Катэгорыя:З’явіліся ў 1650 годзе
Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока
Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства
Жырандысты

**Жырандысты** () — палітычная групоўка перыяду Вялікай французскай рэвалюцыі. Сваю назву атрымала з-за назвы дэпартамента Жыронда, родам адкуль былі асноўныя прадстаўнікі аб’яднання.

Групоўка пачала фармавацца ў 1791 годзе вакол салона жонкі Жан Мары Ралана - Маноны Ралан. Ключавымі фігурамі ў руху жырандыстаў акрамя Раланаў былі Жак-П’ер Брысо і Томас Пейн.

Паколькі большасць сяброў партыі былі выхадцамі з якабінскага клуба, жырандысты прытрымліваліся ўмераных рэспубліканскіх поглядаў, выступалі за вайну з еўрапейскімі манархіямі і супраць пакарання караля Людовіка XVI. З-за пазіцыі жырандыстаў наконт вайны ўтварылася групоўка мантаньяр - апазіцыя жырандыстам. Паступова жырандысты страцілі свой уплыў у Парыжы і ў Якабінскім клубе, а пасля паўстання 31 мая і зусім усе дэпутаты-жырандысты былі выключаныя з Нацыянальнага Канвенту. Выключэнне са складу Канвенту ў сваю чаргу выклікала паўстанне федэралістаў, у якім жырандысты пацярпелі паражэнне, што прывяло да арышту і пакарання большасці жырандыстаў і пачатку эпохі тэрору.

## Літаратура 
* *Melchior-Bonnet B.* Les Girondins. P., 1989; 
* *Furet F., Ozouf M.* La Gi­ronde et les Girondins. P., 1991; 
* *Mathan A. de.* Girondins jusqu’au tombeau: une révolte bordelaise dans la Révolution. Bordeaux, 2004.

Катэгорыя:Палітычныя групоўкі перыяду Французскай рэвалюцыі
Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя
*
Чырвоны тэрор у Іспаніі

[thumb|300px|Могілкі ахвяр [Разня ў Паракуэльёсе (1936)|рэспубліканскай разні ў Паракуэльёсе.]]
**Чырвоны тэрор** () у Іспаніі ― назва, дадзенае гісторыкамі розных актаў гвалту, учыненых у перыяд грамадзянскай вайны ў Іспаніі левымі групоўкамі.

Правы ваенны путч, які адбыўся ў ліпені 1936 годзе, выклікаў рэакцыю з боку рэспубліканцаў. Ніводная вобласць, якая знаходзілася пад іх кантролем, не змагла пазбегнуць гвалту з боку рэвалюцыянераў і антыклерыкалаў, хоць у Краіне Баскаў ён быў мінімальным. Падчас тэрору былі забіты дзясяткі тысяч людзей (у тым ліку 6832.

У часы Другой Іспанскай Рэспублікі ў краіне вялікімі тэмпамі адбываўся працэс палітычнай палярызацыі: рознагалоссі паміж палітычнымі партыямі з часам станавіліся ўсё больш жорсткімі. Вялікае палітычнае значэнне мела і пытанне аб рэлігійнай ідэнтычнасці. Каталіцкая Царква ў Іспаніі стаяла на баку правых, якія выступалі супраць сацыяльных рэформаў.

Ацэнкі колькасці забітых падчас чырвонага тэрору вар’іруюцца ад 38 000 да 72 344 чалавек. Даследчык Пол Прэстан, выступаючы ў 2012 годзе на прэзентацыі сваёй кнігі «The Spanish Holocaust», заявіў, што іх колькасць складае крыху менш за 50 000 чалавек.

Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Іспаніі
Катэгорыя:Ваенныя злачынствы
Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі
Катэгорыя:Узброеныя сілы Другой Іспанскай Рэспублікі
Вердоль

**Вердоль** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Меркіш. Насельніцтва —  чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 33,35 км². Афіцыйны код — 05 9 62 060.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Красная Грыва

**Красная Грыва** — колішнія мясцовасць пад Гомелем, якая ўключала ў сябе дарогу з вёскі Валатава ў кірунку сенажацей, поплава і балота на ім, што знаходзіліся на месцы будучага мікрараёна Мельнікаў Луг.

Па ўсім відаць, уяўляла сабой у дарожнай частцы выцягнутую граду ў пойме Сожа, якая разумелася намінатарамі як «красная», г. зн. «прыгожая».

Перыяд з’яўлення, бытавання і знікнення назвы з ужытку  невядомы. Дакладная лакалізацыя, як дарогі, так і балота, адсутнічае. Магчыма, часткова супадала з дарогай на Прудок, вядомай з ваенна-тапаграфічнай карты 1855 г.

Катэгорыя:Геаграфія Гомеля
Гершайд

**Гершайд** () — камуна ў Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Арнсберг. Уваходзіць у склад раёна Меркіш. Насельніцтва — 7216 чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 58,92 км². Афіцыйны код — 05 9 62 020.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Камуны Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Бад-Зальцуфлен

**Бад-Зальцуфлен** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Ліпэ. Насельніцтва —  чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 100,07 км². Афіцыйны код — 05 7 66 008.

Горад падзяляецца на 11 гарадскіх раёнаў. Курорт з тэрмальнымі мінеральнымі водамі, водалячэбніца.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Катэгорыя:Курорты Германіі
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Сянно)

**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** — мураваны новабудаваны каталіцкі храм, які знаходзіцца ў г. Сянно Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Чырвонага Кастрычніка, 1а.

## Гісторыя 
Першы вядомы касцёл у Сянно быў пабудаваны на пачатку XVII ст, пазнее 1772 годзе драўляны будынак касцёла быў заменены на цагляны. У 1864 годзе адсюль выгналі а. францішканцаў, пасля якіх застаўся дыяцэзіяльны касцёл, разбураны 17 верасня 1962 года. Парафія ў Сянно перастала існаваць з 1937 года, калі адсюль вывезлі апошняга святара.

Пасля доўгага перыяду цярпенняў і сістэматычнага пераследу вернікаў пачаўся перыяд адраджэння.

У 1998 годзе цэлебраваў у будынку спартыўнага комплекса пробашч лепельскай парафіі святога Казіміра ксёндз Мечыслаў Янчышын з Лепеля. На гэтую Імшу сабраліся шэсць чалавек: паступова парафіяльная супольнасць пачала адраджацца. Праз пэўны час Імша ўжо штонядзелю цэлебравалася ў кватэры бацькоў айца Міхала Ермашкевіча, а потым у кватэры Бернарды Антонавай.

28 сакавіка 2001 года парафія пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы ў Сянне была зарэгістравана афіцыйна. У ліпені 2001 года ў парафію быў прызначаны ксёндз Януш Прусіноўскі, які пачаў шукаць памяшканне пад капліцу. Нічога вартага не знаходзілася, і тады біскуп Уладзіслаў Блін дазволіў перавезці з Дунілавічаў на Пастаўшчыне гатовую капліцу, дзе і цэлебравалася першая святая Імша на Божае Нараджэнне 2001 года.

У 2014 годзе служэнне ў парафіі распачаў айцец Міхал Ермашкевіч.

Спачатку былі спробы збудаваць новы храм там, дзе быў раней стары мураваны касцёл, ці правесці поўнае аднаўленне. Але частка былой касцёльнай тэрыторыі была аддадзена пад паркоўку. Тады з’явілася ідэя ўзвесці рэпліку зруйнаванага гістарычнага помніка ў зменшаным маштабе. 9 верасня 2019 года было расчышчана месца пад касцёл і ўжо да зімы былі ўзведзены сцены.

17 верасня 2022 года адбылося пасвячэнне новазбудаванага касцёла Найсвяцейшай Тройцы, якое здзейсніў біскуп віцебскі Алег Буткевіч.

## Архітэктура 
Гэта рэпліка старога мураванага касцёла і максімальна набліжаная да сапраўднасці, што тычыцца фасаду. Па плошчы ён ў 9 разоў меншы — меншы ў тры разы ў вышыню, у шырыню і ў даўжыню. Касцёл знаходзіцца ў раёне дзе былі падмуркі закрыстыі старога храма.

## Пробашчы парафіі 
* Міхаіл Ермашкевіч (з 2014)

## Спасылкі 
* Сянно — парафія Найсвяцейшай Тройцы Catholic.by
* В Сенно строят копию уничтоженного после войны костела

Катэгорыя:Касцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касцёлы Сенненскага раёна
Катэгорыя:Славутасці Сянна
Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе
Катэгорыя:2022 год у Беларусі
Абердзіншыр

**Абердзіншы́р** (, , ) — адна з 32 акруг Шатландыі.

З увядзеннем парламентам Шатландыі новай сістэмы самакіравання, Абердзіншыр быў утвораны з тэрыторыі Кінкардыншыра і часткі Банфшыра. Аднак ранейшыя межы ўсё яшчэ выкарыстоўваюцца па некаторых пытаннях, напрыклад ва ўліку земляў і намесніцтве.

Савет Абердзіншыра размяшчаецца ў Вудхіл-Хаўс, Абердзін і з’яўляецца адзінай радай у Шатландыі, які размешчаны не на тэрыторыі падкантрольнай яму акругі. Сам горад з’яўляецца часткай акругі Абердзін-Сіці. Акрамя Абердзін-Сіці, мяжуе з акругамі Ангус, Перт-энд-Кінрос, Моры і Хайленд.

Катэгорыя:Вобласці Шатландыі
Балморал

**Балморал** (  або рэдкае мясцовае вымаўленне ) — замак у Шатландыі, які размешчаны ў аднайменнай вёсцы на беразе ракі Ды, у вобласці Абердзіншыр, прыватная рэзідэнцыя брытанскіх манархаў.

Пабудаваны ў 1852 годзе ў старашатландскім гатычным стылі, з граніту архітэктарам Уільямам Смітам па даручэнні прынца Альберта, які папярэдне набыў гэты маёнтак. Замак быў улюблёнай летняй рэзідэнцыяй яго жонкі, каралевы Вікторыі, дзе яна разам з сям'ёй праводзіла канец лета. Традыцыю адпачываць у гэтым прыватным каралеўскім маёнтку працягнулі і яе нашчадкі.

8 верасня 2022 года ў замку памерла каралева Лізавета II.

Катэгорыя:Замкі паводле алфавіта
Факультэт грамадскага здароўя і аховы здароўя БМАПА

**Факультэт грамадскага здароўя і аховы здароўя ВДМУ** — структурнае падраздзяленне Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі.

## Апісанне 
Да 1998 года факультэт быў прадстаўлены асобнымі курсамі і кафедрамі, аб’яднанымі паняццем «сацыяльная медыцына», адносячыся ў розныя перыяды да навучальнага аддзела, да тэрапеўтычнага, санітарна-гігіенічнага і фармацэўтычнага факультэтаў. Зыходзячы з неабходнасці прафесійнай падрыхтоўкі ў галіне кіравання аховай здароўя, эканомікі і арганізацыі медыцынскай дапамогі, у 1998 годзе быў утвораны факультэт сацыяльнай медыцыны і кіравання аховай здароўя. Першым дэканам стаў доктар медыцынскіх навук, прафесар Э. А. Вальчук.

У 2004 годзе факультэт сацыяльнай медыцыны і кіравання аховай здароўя пераўтвораны ў факультэт грамадскага здароўя і аховы здароўя.

Асноўнымі напрамкамі дзейнасці кафедр факультэта з’яўляюцца падрыхтоўка кіраўніцкіх кадраў для ўстаноў аховы здароўя рэспублікі, у тым ліку па фармацыі, падрыхтоўка спецыялістаў прафілактычнай медыцыны і ўрачоў агульнай практыкі, урачоў-дыягност. Вядзецца таксама падрыхтоўка спецыялістаў у галіне эканомікі аховы здароўя. Кафедрамі факультэта вядзецца навучанне і на пазабюджэтнай аснове.

На кафедрах факультэта сфарміраваны і дзейнічаюць 3 навукова-педагагічныя школы: у галіне прамянёвай дыягностыкі, у галіне клінічнай лабараторнай дыягностыкі, у галіне грамадскага здароўя і аховы здароўя.

## Дэканы 
* Эдуард Антонавіч Вальчук (1998—2005)
* С. Ф. Міхалюк (2005—2009)
* І. М. Мароз (2009—2015)
* Аляксей Мікалаевіч Чуканаў (2015—2020)
* Ірына Уладзіміраўна Ціханенка (з 2020)

## Спасылкі 
* Факультэт грамадскага здароўя і аховы здароўя
Лемга

**Лемга** () — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн — Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дэтмальд. Уваходзіць у склад раёна Ліпэ. Насельніцтва —  чалавекі (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 100,86 км². Афіцыйны код — 05 7 66044. Студэнцкі горад, трэці па велічыні ў раёне Ліпэ, уваходзіць у тэхналагічны пояс Усходняя Вестфалія — Ліпэ. Размешчаны за 25 км на ўсход ад Білефельда.

## Гарады-пабрацімы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Паўночнага Рэйна-Вестфаліі
Катэгорыя:Ганза
Каламіец

**Каламіец** — украінскае і беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Іна Антонаўна Каламіец (1921—2005) — украінскі скульптар.
* Людміла Міхайлаўна Каламіец — украінская гандбалістка.
* Наталля Дзмітрыеўна Каламіец (нар. 1953) — беларускі ўрач-вірусолаг. Доктар медыцынскіх навук (1988), прафесар (1997).
* Эмілія Іванаўна Каламіец (нар. 1949) — беларускі вучоны ў галіне мікрабіялогіі, біятэхналогіі. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.