open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Скіт Залатога лесу

**Скіт Залатога лесу ў Рытвянах** — былы скіт у вёсцы Рытвянах, Свентакшыскім ваяводстве. Размешчаны ў сярэдзіне Рытвянскай пушчы.

## Гісторыя 
Гісторыя пачынаецца ў 1617 годзе, калі кракаўскі ваявода Мангус Тэнчыньскі падарыў ордэну камедулаў, якія некалькі гадоў раней пасяліліся ў Кракаве, зямельны ўчастак і грошы на будаўніцтва скіта ля сяла Рытвяны. Мангус Тэнчыньскі і яго брат, люблінскі ваявода Габрыэль былі галоўнымі фундатарамі скіта. Краевугольны камень пад яго будаўніцтва быў закладзены 1 мая 1624 года кракаўскім біскупам Марцінам Шышкоўскім. Будаўніцтва касцёла, кляштарных збудаванняў і скіта працягвалася да 1637 году. Тады біскуп Кракава Томаш Аборскі кансэкраваў храм, надаючы яму імя Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі.

Камедулы заставаліся ў Рытвянах больш за 200 гадоў. У 1737 і 1741 гадах адбыліся пажары, падчас якіх згарэла, між іншым, бібліятэка. Падчас падзелаў Рэчы Паспалітай Рытвяны апынуліся пад акупацыяй Расіі. Царскім указам ад 16 чэрвеня 1820 года кляштар камедулаў быў ліквідаваны. Апошнія чатыры манахі пакінулі рытвянскі скіт у 1825 годзе.

Закінуты комплекс вярнуўся ў рукі фундатараў. Тыя спрабавалі яго выратаваць і пасялілі тут айцоў рэфарматараў. Аднак, пасля паразы паўстання 1864 года, чарговы ўказ цара прымусіў францысканцаў пакінуць Рытвяны.

У 1925 годзе адбылася чарговая спроба аднаўлення зыходнай — рэлігійнай функцыі аб’екту. У комплекс вярнуліся камедулы, але стан будынкаў зрабіў немагчымым належнае функцыянаванне гэтага месца.

Дзесяць гадоў пазней, дзякуючы намаганням касцёльных уладаў і пры падтрымцы апошняга ўладальніка Рытвянаў Артура Радзівіла ў комплексе была заснаваная парафія. Большасць будынкаў манастыра тады была ў трагічным стане.

У 2007 годзе пачалася рэканструкцыя моцна пашкоджанага комплексу і праца па добраўпарадкаванні яго наваколля. З 2001 году тут дзейнічае Дыяцэзіялны цэнтар культуры і адукацыі «Крыніца», які прапануе розныя формы адпачынку і тэрапіі.

У 2013 годзе на тэрыторыі комплексу быў створаны музэй, звязаны з польскім гістарычным серыялам «Цёмныя воблакі», некалькі частак якога былі знятыя менавіта ў гэтым месцы.

Сёньня комплекс у Рытвянах гэта: гістарычны касьцёл, лячэбны цэнтар, Камедулская галерэя, бібліятэка, кляштарныя сады. На тэрыторыі комплексу дзейнічае гатэль.

Катэгорыя:Касцёлы Польшчы
Катэгорыя:Камедулы
Катэгорыя:Манастыры Польшчы
Беларускі конны полк

**Беларускі конны полк**, спачатку **Беларускі ўланскі полк**, таксама вядомы як **полк ротмістра Якубені** і **Аршанскі беларускі полк** — аўтаномнае беларускае ўзброеннае фарміраванне, створанае ў 1917 годзе.

## Гісторыя 
Створаны членам Цэнтральнай беларускай вайсковай рады паручнікам Канстанцінам Езавітавым у ваколіцах Пскова на Паўночным фронце як **Беларускі ўланскі полк**, ва ўмовах калі камандаванне Заходняга фронту замінала фарміраванню беларускіх часцей. Неўзабаве пераведзены ў Краснае пад Оршай і стаў называцца **Беларускім конным палком**.

Фактычна эскадроннага складу. Камандзір -- ротмістр Р. Якубеня.

На заклік БЦВР полк уступіў у бой з палякамі, каб не дапусціць заняцця імі Бабруйскай крэпасці з вялікімі вайсковымі складамі, але 20.1.1918 года палякі занялі Бабруйск. На пачатку лютага 1918 года спрабаваў прабіцца з-пад Оршы ў Менск на дапамогу разагнанай ў ноч 31.1/1.2 (нов.ст.) бальшавікамі ЦВБР. У лютым 1918 года ў Оршы адмовіўся падпарадкоўвацца бальшавікам і імі раззброены.

## Літаратура 
* 
* *Езавітаў К.* Беларуская Вайсковая Цэнтральная Рада // Крывіч №1(7), 1924.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Вайсковыя арганізацыі беларускай гісторыі
Катэгорыя:1917 год у Расіі
Катэгорыя:Узброеныя сілы падчас Грамадзянскай вайны ў Расіі
Уайлдэр

**Уайлдэр** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Білі Уайлдэр — амерыканскі кінарэжысёр, кінапрадзюсар і сцэнарыст
* Джын Уайлдэр — амерыканскі акцёр
* Торнтан Уайлдэр — амерыканскі празаік
Юрый Мікалаевіч Гарулёў

**Юрый Мікалаевіч Гарулёў** ( — ) — беларускі аператар, рэжысёр і сцэнарыст. Заснавальнік і шматгадовы дырэктар каталіцкага фестывалю хрысціянскіх фільмаў і тэлепраграм Magnificat.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 22 мая 1944 года ў сям’і беларускага пісьменніка Мікалая Гарулёва ў в. Сулака Тамбоўскай вобласці дзе маці — Марыя Рыгораўна Коган — знаходзілася ў эвакуацыі.

Член Беларускага саюза кінематаграфістаў з 1983 года.

Памёр 13 чэрвеня 2021 года ў Мінску. Крэміраваны 16 чэрвеня ў Мінскім крэматорыі на Паўночных могілках.

## Творчасць 
Аўтар дакументальнай кінатрылогіі, прысвечанай кардыналу Казіміру Свёнтку: «Mater Misericordiae» (1997), «Вяртанне» (1999), «Канікулы кардынала» (2004).

## Узнагароды 
Лаурэат прэміі «За духоўнае адраджэнне», лаўрэат шматлікіх нацыянальных і міжнародных кінапрэмій.

 

Катэгорыя:Кінарэжысёры Беларусі
Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя
Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі
Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя
Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя
Катэгорыя:Кінадакументалісты
Сан-Ларэнса (Парагвай)

**Сан-Ларэнса**, поўная назва — Сан-Ларэнса-дэль-Кампа-Грандэ (ісп. San Lorenzo del Campo Grande) — трэці па велічыні горад Парагвая, размешчаны ў Цэнтральным дэпартаменце краіны, за 9 км ад Асунсьёна. На 2010 год насельніцтва Сан-Ларэнса каля 295 696 чалавек (ацэнка). Важны цэнтр камерцыі і эканомікі. У горадзе размешчаны кампус і галоўны будынак Нацыянальнага ўніверсітэта Асунсьёна.

Катэгорыя:Гарады Парагвая
Вамбяжыцы

**Вамбяжыцы** () — вёска ў Польшчы, уваходзіць у склад Клодзкага павета Ніжнесілезскага ваяводства, частка вясковай гміны Радкаў.

## Гісторыя 
Заснавана ў 1253 годзе чэшскім каралём Пржэмыслам Отакарам II. У 1330 годзе сяло належала ордэну іаанітаў, а з канца XIV стагоддзя больш за 200 гадоў было ўласнасцю сям’і фон Панвіц.

## Славутасці 
* Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (XVIII стагоддзе)

## Спасылкі
Фуэртэ-Алімпа

**Фуэртэ-Алімпа** (ісп. Fuerte Olimpo) — горад у Парагваі, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Альта-Парагвай. Насельніцтва горада — каля 4,5 тысяч чалавек. Горад размешчаны на правым беразе ракі Парагвай, дзе да яе падыходзіць плато вышынёй каля 300 м, якое займае паўночны ўсход краіны. На другім беразе ракі знаходзіцца Бразілія. На поўнач ад Фуэртэ-Алімпа размешчаны Пантанал. Клімат трапічны, тэмпература дасягае 45 °C летам і апускаецца да 9 °C зімой, сярэдняя за год складае 25 °C. Выразна вылучаюцца сезон дажджоў і сезон спёкі. Горад быў заснаваны іспанцамі ў 1792 годзе.
Катэгорыя:Гарады Парагвая
Касцёл Адведзін Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вамбяжыцы)

**Касцёл Святога Андрэя ** — касцёл ў вёсцы Вамбяжыцы, Польшча.

## Гісторыя 
Касцёл быў пабудаваны на пачатку XVIII стагоддзя ў стылі барока. Храм быў ўз’ведзеная на месцы драўлянай капліцы з XIII стагоддзя. У 1677 годзе тагачасны ўладальнік Ян з Ратна вырашыў пабудаваць у гэтым месцы малы Ерусалім. Храм быў кансэкраваны ў 1720 годзе.

Пры святыні дзейнічаў францысканскі ордэн. Ад канца XVІІ да XІX стагоддзяў па ініцыятыве тагачаснага ўладальніка гарадка Данеля фон Остэрбэрга ў Вамбяжыцах была пабудаваная Кальварыя, у склад якой уваходзілі, між іншым, 100 капліц і 12 брам.

У 1936 годзе касцёл атрымаў тытул малой базілікі.

У 1945 годзе Вамбяжыцы былі далучаныя да Польшчы, а іх жыхары дэпартаваныя ў Германію.

## Архітэктура 
Касцёл пабудаваны паводле ўзору храма цара Саламона. У яе вядзе манументальная каменная лесвіца. Агулам 56 прыступак, яны падзеленыя на тры часткі. Кожная з іх мае сімвалічнае значэнне. Вялізарная лесвіца была дабудаваная да касцёла ў 1724 годзе.

Інтэр’ер касцёла ўпрыгожаны ў стылі барока. Там знаходзіцца шмат карцін, скульптураў і іншых помнікаў сакральнага мастацтва.

Найбольш вядомай і каштоўнай з’яўляецца цудатворная фігура Маці Божай з дзіцяткам, зробленая з дрэва ліпы. Фігуру называюць Вамбяжыцкай каралевай сем’яў.

Катэгорыя:Вамбяжыцы 
Катэгорыя:Касцёлы Ніжнесілезскага ваяводства
Катэгорыя:Малыя базілікі Польшчы
Катэгорыя:Касцёлы Свідніцкай дыяцэзіі
Альта-Парана

**Альта-Парана** () — дэпартамент Парагвая з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Сьюдад-дэль-Эстэ.

## Гісторыя 
У каланіяльныя часы на тэрыторыі цяперашняга дэпартамента знаходзілася мноства паселішчаў. Многія з іх мелі вельмі важнае значэнне, напрыклад, Антыверас, Сьюдад-Рэаль і Віларыка-дэль-Эспірыту-Санта.

Значны рост насельніцтва ў гэтай вобласці пачаўся ў канцы XVII — пачатку XVIII стагоддзя. Гарадскія цэнтры пачалі з’яўляцца вакол ваенных баз, якія служылі для абароны ад нападаў бандэйрантаў. Прыкладна ў гэты час былі заснаваныя гарады, якія існуюць да гэтага часу, такія як: Віла-Куругуаці, Ігацімі, Каагуасу, Ліма і Ахос.

Пасля Парагвайскай вайны гэтыя землі былі прададзеныя, створаны буйныя маёнткі, якія спецыялізаваліся на вырошчванні матэ.

Дэпартамент Альта-Парана створаны ў 1945 годзе. У 1990 годзе межы дэпартамента набылі сучасны выгляд.

Катэгорыя:Дэпартаменты Парагвая
Ключ 62

**Ключ 62** 戈 (піньінь gē) са значэннем «дзіда» са Спісу 214 ключоў Кансі, якія выкарыстоўваюцца пры напісанні іерогліфаў. Адзін з 34 ключоў, якія складаюцца з чатырох рыс. У слоўніку Кансі налічваецца 116 іерогліфаў з 49,030 з гэтым ключом. Не варта блытаць з ключом 56 ⼷ «страляць».

Старажытны знак адлюстроўваў зброю, сякеру на доўгай дзяржальні. У сучаснай мове выкарыстоўваецца ў значэнні «дзіда», «вайна», «ваенныя дзеянні».

## Варыянты формы 

Файл:戈-oracle.svg|Гадальныя косткі Цзягувэнь 
Файл:戈-bronze.svg|Бронзавыя надпісы Цзіньвэнь 
Файл:戈-seal.svg|Малая пячатка Чжуаншу

## Прыклады іерогліфаў 
У табліцы прыведзены прыкладны спіс іерогліфаў. 

## Літаратура 
* *Fazzioli, Edoardo.* Chinese calligraphy : from pictograph to ideogram : the history of 214 essential Chinese/Japanese characters (англ.). — New York: Abbeville Press (англ.), 1987. — .
* *Lunde, Ken.* Appendix J: Japanese Character Sets // CJKV Information Processing: Chinese, Japanese, Korean & Vietnamese Computing (англ.). — 2-е выд. — Sebastopol, Calif.: O’Reilly Media, 2009. — .

## Спасылкі 
* Слоўнік Кансі анлайн (кіт.)
* Слоўнік іерогліфаў з індэксам іерагліфічных ключоў (англ.)

Катэгорыя:Іерагліфічныя ключы
Бакерон

**Бакерон** () — найбуйнейшы дэпартамент Парагвая, размешчаны на захадзе краіны. Тэрыторыя — 91 669 км², насельніцтва — 41 106 чалавек (2002). Адміністрацыйны цэнтр — горад Філадэльфія. На поўначы мяжуе з дэпартаментам Альта-Парагвай, на ўсходзе — з дэпартаментам Прэсідэнтэ-Аес, на поўдні — з Аргенцінай, на захадзе — з Балівіяй.

У 1992 годзе дэпартамент Бакерон быў аб’яднаны з дэпартаментам Нуэва-Асунсьён, тым самым былі адноўлены межы 1945 года. Бакерон — самы пустынны і засушлівы рэгіён краіны, колькасць ападкаў на поўначы складае 350 мм, на поўдні — 850 мм. Расліннасць бедная, прадстаўлена пераважна хмызнякамі і кактусамі.

Катэгорыя:Дэпартаменты Парагвая
Амамбай

**Амамбай** () — адзін з дэпартаментаў Парагвая, плошча — 12 933 км². Насельніцтва — 114 917 чал. (2002), адміністрацыйны цэнтр — горад Педра-Хуан-Кабальера.

## Геаграфія і клімат 
Мяжуе з дэпартаментамі Кансепсьён (на захадзе), Сан-Педра (на паўднёвым захадзе) і Канендыю (на поўдні), а таксама з Бразіліяй (на поўначы і ўсходзе).

Тэрыторыя правінцыі размешчана на вышыні 300—400 м над узроўнем мора, дасягаючы 700 м (пагорак Пунта-Пора). На поўначы мяжа з Бразіліяй праходзіць па рацэ Апа, сярод іншых рэк можна адзначыць Акідабан, якая мае шэраг невялікіх прытокаў.

Сярэднегадавая тэмпература складае 21 ° C, дасягаючы 35 ° C летам і апускаючыся да −1 ° C зімой. Самыя дажджлівыя месяцы — са студзеня па сакавік.

На тэрыторыі дэпартамента размешчаны нацыянальны парк Сера-Кора, плошча 12 га, створаны ў 1976 годзе.

## Эканоміка 
Важным фактарам у эканоміцы рэгіёну з’яўляецца гандаль, пераважна з-за памежнага становішча з Бразіліяй. Развіта развядзенне буйной рагатай жывёлы, асноўныя сельскагаспадарчыя культуры — бавоўна, рыс, бананы, кава, цукровы трыснёг, лімоны, кукуруза, гародніна і інш. Маюцца прадпрыемствы па вытворчасці керамікі і прадпрыемствы харчовай і малочнай прамысловасці.

Катэгорыя:Дэпартаменты Парагвая
Джордж Элеры Хейл

**Джордж Элеры Хейл** (; , Чыкага, Ілінойс — ) — амерыканскі астраном, вынаходнік спектрагеліёграфа.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1902), замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства (1909), замежны член-карэспандэнт Расійскай акадэміі навук (1924).

## Біяграфія 
Нарадзіўся 29 чэрвеня 1868 года ў Чыкага. У 1890 годзе скончыў Масачусетскі тэхналагічны інстытут. У 1888—1891 гадах праводзіў назіранні ва ўласнай невялікай Кенвудскай абсерваторыі. У 1892—1905 гадах працаваў у Чыкагскім універсітэце (з 1897 — прафесар, у 1895—1905 — першы дырэктар Еркскай абсерваторыі ва Уільямс-Бэй блізу Чыкага). У 1904 годзе Хейлі арганізаваў абсерваторыю Маўнт-Вілсан (штат Каліфорнія) інстытута Карнегі ў Вашынгтоне і да канца 1923 года быў яе дырэктарам (з 1923 — ганаровым дырэктарам).

Памёр Хейлі ў Пасадэне (штат Каліфорнія) 21 лютага 1938 года.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Астраномы ЗША
Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)
Хейл

**Хейл** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Джордж Элеры Хейл — амерыканскі астраном
* Люсі Хейл — амерыканская актрыса, спявачка
* Тоні Хейл — амерыканскі акцёр
* Элен Хейл — амерыканская мастачка

## Тапонім 
* Хейл (акруга, Тэхас)
Стафан Хейс

**Стафан Хейс** або **Гейс** (*Heuss*) — сакратар пасольства Свяшчэннай Рымскай імперыі на чале з Мікалаем Варкачам у Маскоўскую дзяржаву ў 1593 годзе.

Падчас падарожжа з Варшавы праз Вільню ў Маскву вёў дзённік, апісаў беларускія гарады і мястэчкі — Гродна, Маладзечна, Лагойск, Барысаў, Начу, Оршу, Дуброўна. Адзначыў спусташэнні ад Інфлянцкай вайной 1558—1562 гадоў, даў звесткі пра забудову, замкі, прыродныя ўмовы.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Падарожнікі ў Расію
Катэгорыя:Падарожнікі Германіі
Катэгорыя:Падарожнікі ў Беларусь
Катэгорыя:Дыпламаты Свяшчэннай Рымскай імперыі
Катэгорыя:Аўтары знакамітых дзённікаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагоддзі
Гульбедзін Хекмаціяр

**Гульбедзін Хекмаціяр** (; нар.  гады, па іншых дадзеных — у 1944 годзе) — афганскі палявы камандзір, прэм’ер-міністр Афганістана (у 1993—1994 гадах і 1996 годзе). Заснавальнік Ісламскай партыі Афганістана. У 2003 годзе аб’яўлены ЗША тэрарыстам, занесены ў чорны спіс ААН.

## Біяграфія 
Паходзіць з пуштунскага племя Хароці, якое ўваходзіць у буйную групу плямёнаў Гільзаі. Нарадзіўся ў кішлаку Вартапур павета Імам-Сахіб правінцыі Кундуз. Паступіў у ваенную акадэмію, але ў 1968 г. перавёўся на інжынерны факультэт Кабульскага ўніверсітэта.

У 1972 годзе трапіў у турму па падазрэнні ў забойстве Сайдала Сахандана — лідара студэнцкага мааісцкага гуртка «Вечны Агонь» (па іншай версіі — за антыманархічныя выказванні). Пасля перавароту Дауда ў 1973 годзе (па іншай версіі — ратуючыся ад пакарання за забойства Сахандана) эміграваў у Пакістан і стаў у апазіцыю новага рэжыму.

У 1975 годзе заснаваў у Пешавары Ісламскую партыю Афганістана («Хезб е-Ісламі»), у тым жа годзе ўзначаліў выступ супраць дыктатуры Дауда ў Панджшэры.

У гады савецкага прысутнасці карыстаўся асаблівым заступніцтвам ЗША як лідар афганскіх маджахедаў. За дзесяць гадоў супрацьстаяння ўрад ЗША праз пакістанскую разведку выдаткаваў на падтрымку яго паўстанцкага руху больш за 600 мільёнаў долараў. Акрамя гэтага істотную дапамогу Хекмаціяру аказвала Сірыя.

Пасля падзення прасавецкага рэжыму ў 1992 годзе барацьба Хекмаціяра з канкуруючымі камандзірамі маджахедаў за кантроль над Кабулам прывяла да разбурэння большай часткі горада. Некаторы час быў прэм’ер-міністрам краіны.

## Літаратура 
*
Якаў Аляксандравіч Хелемскі

**Якаў Аляксандравіч (Айзікавіч) Хелемскі** ( — ) — рускі паэт і празаік, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 18 (31 студзеня) 1914 года ў г. Васылькіў (цяпер Кіеўская вобласць, Украіна). Аўтар шматлікіх папулярных песень. Сярод іх — «Калі спявае далёкі сябар», «Пані Варшава», «Гэта вам, рамантыкі», «Пад нашымі спартыўнымі сцягамі».

Музыку да песень на вершы Я. Хелемскага пісалі вядомыя кампазітары: М. І. Блантэр, В. І. Мурадзелі, Б. А. Макраусаў, Э. С. Калманоўскі, Я. А. Фрэнкель, А. Б. Фельцман. Большасць яго песень выканаў М. Н. Бернес.

Член ВКП(б) з 1939 года. У гады Вялікай Айчыннай вайны быў карэспандэнтам франтавых газет «На разгром ворага», «Суворавец». Член СП СССР (1945). Член Маскоўскага аддзялення СП.

Памёр у Маскве 6 верасня 2003 года. Пахаваны на новым Данскіх могілках (калумбарый 18).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі
Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Фелічэ Марыні

**Фелічэ Мары́ні** () — балетмайстар і кампазітар 2-й паловы 18 стагоддзя.

## Біяграфія 
Родам з Венецыі.

Балетмайстар Слонімскага тэатра Агінскага. Паступіў на службу да 1781 года, працаваў у ім да красавіка 1788 года.

Стварыў шэраг балетных партытур.

Адначасова выкладаў у Слонімскай балетнай школе.

Слонімскі балет пад кіраўніцтвам Марыні дасягнуў высокага ўзроўню: 4 вучні мясцовай школы выступалі ў Варшаве ў балеце «Рыбакі» (14 лютага 1788 года).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Балетмайстры паводле алфавіта
Катэгорыя:Кампазітары XVIII стагоддзя
Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта
Марыні

**Марыні** — італьянскае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Джамп’ера Марыні (нар. 1951) — італьянскі футбаліст.
* Марына Марыні (1901—1980) — італьянскі скульптар, мастак, гравёр.
* Фелічэ Марыні — балетмайстар і кампазітар 2-й паловы XVIII стагоддзя.
Роберт Хелпмен

Сэр **Роберт Мюрэй Хелпмен** (, Маўнт-Гамбіер — , ) — аўстралійскі артыст балета, акцёр, рэжысёр і харэограф, быў уганараваны ордэнам Брытанскай імперыі. Пачаў сваю кар’еру ў Аўстраліі, у 1932 годзе пераехаў у Вялікабрытанію, дзе стаў часткай трупы Каралеўскага балета пад кіраўніцтвам яго заснавальніка Нінет дэ Валуа. Хелпмен стаў вядучым танцорам трупы, партнёрам спачатку Алісіі Маркавай, а затым Марго Фонтэйн. Калі Фрэдэрык Аштан, галоўны балетмайстар, быў прызваны на ваенную службу падчас Другой сусветнай вайны, Хелпмен заняў яго пасаду, застаючыся таксама асноўным танцорам.

З самага пачатку сваёй кар’еры Хелпмен быў не толькі танцорам, але і акцёрам. У 1940-х гадах ён усё часцей граў у тэатрах Олд Вік і ў Вэст-Энда. Большая частка яго роляў была ў п’есах Шэкспіра, ён таксама гуляў у творах Шоу, Кауарда, Сартра і іншых. У якасці рэжысёра яго дыяпазон быў шырокі — ад Шэкспіра да оперы, мюзіклаў і пантамімы.

У 1965 году Хелпман стаў другім кіраўніком Аўстралійскага балета, для якога ён стварыў некалькі новых спектакляў, і Аўстралійцам года. У 1975 годзе ён заняў пасаду дырэктара балетнай трупы, але разыходжанні з праўленнем кампаніі прывялі да яго звальнення годам пазней. Ён працаваў рэжысёрам у Аўстралійскай оперы і прымаў удзел у тэатральных пастаноўках да 1980-х гадоў. І хоць ён быў тэатральным акцёрам, з 1942 па 1984 год Хелпмен зняўся ў пятнаццаці фільмах, сярод якіх «Адзін з нашых самалётаў не вярнуўся», «Чырвоныя чаравічкі», «Казкі Гофмана».

## Літаратура 
*
Ноак

**Ноак** (Noak) — балетмайстар 2-й паловы 18 стагоддзя. Па паходжанні немец.

## Біяграфія 
У 1776—1796 (?) гадах працаваў у Слонімскім тэатры М. К. Агінскага.

Стваральнік (1777), кіраўнік (да 1781 года) і педагог Слонімскай балетнай школы.

Верагодна, выконваў і галоўныя мужчынскія партыі ў балетах тэатра.

Мяркуюць, што ў яго абавязкі ўваходзіла таксама назіранне за балетам у Целяханах.

З 1777 года на слонімскай сцэне выступала жонка Ноака, прымадонна слонімскага балета (апошнія звесткі пра яе адносяцца да 1785 года).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Балетмайстры паводле алфавіта
Хіда

**Хіда** — горны хрыбет у цэнтральнай частцы вострава Хонсю, у Японіі. Даўжыня каля 140 км. Вышыня да 3190 м (гара Ярыгатаке). Складзены з кварцытаў, сланцаў, вапнякоў, гранітаў і вулканічных парод. Грэбень альпійскага тыпу з карамі і цыркамі. Вулканы Онтаке, Нарыкура і іншыя. На схілах у ніжняй частцы — шыракалістыя і мяшаныя лясы, вышэй — хвойныя. Нацыянальны парк Цюбу-Сангаку. Радовішчы свінцова-цынкавых руд.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Горы Японіі
Катэгорыя:Горныя хрыбты Азіі
Катэгорыя:Горныя хрыбты паводле алфавіта
Ключ 65

**Ключ 65** 支 ( піньінь zhī) са значэннем «галіна» са Спісу 214 ключоў Кансі, якія выкарыстоўваюцца пры напісанні іерогліфаў. Адзін з 34 ключоў, якія складаюцца з чатырох рыс. У слоўніку Кансі налічваецца 26 іерогліфаў з 49,030 з гэтым ключом.

Старажытны знак адлюстроўваў руку, якая трымае галіну. У сучаснай мове выкарыстоўваецца ў значэнні «падтрымка», «трымаць», «разлічваць».

## Варыянты формы 

Файл:支-silk.svg|Шаўковыя іерогліфы Цзянбо 
Файл:支-seal.svg|Малая пячатка Чжуаншу
Файл:支-bigseal.svg|Вялікая пячатка Чжуаншу

## Прыклады іерогліфаў 
У табліцы прыведзены прыкладны спіс іерогліфаў. 

## Літаратура 
* *Fazzioli, Edoardo.* Chinese calligraphy : from pictograph to ideogram : the history of 214 essential Chinese/Japanese characters (англ.). — New York: Abbeville Press (англ.), 1987. — .
* *Lunde, Ken.* Appendix J: Japanese Character Sets // CJKV Information Processing: Chinese, Japanese, Korean & Vietnamese Computing (англ.). — 2-е выд. — Sebastopol, Calif.: O’Reilly Media, 2009. — .

## Спасылкі 
* Слоўнік Кансі анлайн (кіт.)
* Слоўнік іерогліфаў з індэксам іерагліфічных ключоў (англ.)

Катэгорыя:Іерагліфічныя ключы
Гаральд Грэгары Мур

**Гаральд Грэгары Мур-малодшы** (; 13 лютага 1922 — 10 лютага 2017) — генерал-лейтэнант Арміі ЗША, удзельнік Карэйскай і В’етнамскай войнаў. Больш вядомы як Хэл Мур.

## Біяграфія 
Скончыў школу ў Вашынгтоне. Затым два гады вучыўся ва Універсітэце Джорджа Вашынгтона. У 1942 годзе паступіў на ваенную службу. У 1945 годзе скончыў Вест-Пойнт.

Прымаў удзел у Карэйскай вайне, знаходзячыся на пасадзе камандзіра роты. Калі ў 1965 годзе была перафарміравана 1-я кавалерыйская дывізія, у званні падпалкоўніка ўзначаліў батальён у яе складзе (1-ы батальён 7-га кавалерыйскага палка ў складзе 3-й брыгады). Батальён Мура вызначыўся ў адной з самых знакамітых бітваў В’етнамскай вайны — бітве ў даліне Я-Дранг. З 14 па 16 лістапада 1965 годы ён вёў абарончы бой у пасадачнай зоне *X-Ray* супраць праўзыходных сіл паўночнав’етнамскай арміі і апынуўся на мяжы поўнага знішчэння, чаго, аднак, не здарылася. Пасля ён стаў камандзірам 3-й брыгады. На гэтай пасадзе Мур знаходзіўся падчас некалькіх буйных аперацый, у тым ліку аперацыі «Masher».

За свой удзел у В’етнамскай вайне атрымаў другую па значнасці ваенную ўзнагароду Арміі ЗША — Крыжа «За выдатныя заслугі». Выйшаў у адстаўку ў 1977 годзе ў званні генерал-лейтэнанта.

У чэрвені 2009 года 87-гадовы Мур прыняў удзел у адкрыцці Нацыянальнага музея пяхоты ў Калумбусе (Джорджыя). Адным з экспанатаў музея стала дыярама зоны высадкі X-Ray падчас бітвы ў даліне Я-Дранг.

Памер 10 лютага 2017 у горадзе Оберн, штат Алабама, і быў пахаваны на могілках Форт-Бенінга 17 лютага з поўнымі ваеннымі ўшанаваннямі.

## Сям’я 
Выхаваў пецярых дзяцей. Два сыны — кадравыя вайсковыя афіцэры.

## У культуры 
У 1992 годзе ў суаўтарстве з журналістам Джозефам Гэлаўэем напісаў кнігу «Мы былі салдатамі... і былі маладымі», прысвечаную бітве ў даліне Я-Дранг. На аснове гэтай кнігі ў 2002 годзе быў зняты мастацкі фільм «Мы былі салдатамі», у якім роля Мура сыграў Мел Гібсан.

Быў згаданы ў кнізе Роберта Мейсана «Chikenhawk» («Кураня і ястраб»).

## Гл. таксама 
* Баі ў даліне Я-Дранг

Катэгорыя:Генералы ЗША
Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты
Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў Карэі
Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў В’етнаме
Нафталі Бенет

**Нафталі Бенет** (; , г. Хайфа, Ізраіль) — ізраільскі палітычны і грамадскі дзеяч, прэм’ер-міністр Ізраіля з 13 чэрвеня 2021 года па 1 ліпеня 2022 года. Заснавальнік партыі «Ха-Ямін ха-Хадаш» разам з Аелет Шакед. Адзін з заснавальнікаў руху «Мой Ізраіль».

## Біяграфія 
Нарадзіўся ў Хайфе, адзін з трох сыноў у сям’і яўрэйскіх амерыканскіх імігрантаў Джыма і Мірны Бенет, якія пераехалі ў Ізраіль з Сан-Францыска пасля Шасцідзённай вайны.

Падчас службы ў арміі абароны Ізраіля служыў камандзірам роты ў спецпадраздзяленнях, працягвае служыць у рэзерве ў званні маёра.

Вывучаў правазнаўства ў Яўрэйскім універсітэце ў Іерусаліме.

У 1999 годзе стаў сузаснавальнікам і генеральным дырэктарам «Cyota» — кампаніі, якая займаецца распрацоўкай праграмнага забеспячэння ў галіне камп’ютарнай бяспекі. Кампанія была прададзеная ў 2005 годзе кампаніі RSA Security за 145 млн долараў ЗША.

Жанаты, мае чатырох дзяцей, жыве ў Раанане.

## Палітычная дзейнасць 
Пасля ўдзелу ў Другой ліванскай вайне Бенет далучыўся да тагачаснага лідара апазіцыі Біньяміну Нетаньяху і працаваў у якасці начальніка яго канцылярыі з 2006 па 2008 год. Узначальваў каманду, якая распрацавала план рэформаў сістэмы адукацыі.

31 студзеня 2010 года Бенет быў абраны генеральным дырэктарам Савета паселішчаў Іўдзеі, Самарыі і Газы і ўзначаліў барацьбу супраць замарожвання будаўніцтва паселішчаў у 2010 годзе. Быў на гэтай пасадзе да студзеня 2012 года.

У красавіку 2011 года стаў сузаснавальнікам пазапарламенцкага руху «Мой Ізраіль» з больш чым 80 тысячамі чальцоў.

У красавіку 2012 года заснаваў рух «Ізраільцяне». Пасля Бенет сышоў з партыі «Лікуд» і далучыўся да партыі «Яўрэйскі дом». Пасля прапанаваў сваю кандыдатуру на пасаду партыйнага лідара.

Набраў каля 67 % галасоў на ўнутрыпартыйных выбарах 6 лістапада 2012 года, пасля чаго быў абраны ў якасці кіраўніка партыі.

У 2018 годзе пакінуў партыю «Яўрэйскі дом» і стаў адным з заснавальнікаў партыі «Новыя правыя». Блок не прайшоў працэнтны бар’ер на выбарах у красавіку 2019 года. Тады ж «Новыя правыя» ўдзельнічалі ў кааліцыі «Яміна». Нафталі Бенет быў абраны членам парламента.

2 чэрвеня 2021 года ізраільская апазіцыя падпісала пагадненне аб стварэнні ўрадавай кааліцыі. Прэм’ер-міністрам Ізраіля на наступныя два гады стане Нафталі Бенет, а старшыня партыі «Еш Атыд» Яір Лапід заменіць яго на гэтай пасадзе праз два гады.

13 чэрвеня 2021 года Бенет быў абраны прэм’ер-міністрам Ізраіля, набраўшы 60 галасоў дэпутатаў Кнэсета, у той час як 59 дэпутатаў прагаласавалі супраць і адзін устрымаўся.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Ізраіля
Катэгорыя:Міністры абароны Ізраіля
Катэгорыя:Міністры адукацыі Ізраіля
Катэгорыя:Міністры па справах дыяспары Ізраіля
Катэгорыя:Міністры па справах рэлігій Ізраіля
Катэгорыя:Міністры эканомікі Ізраіля
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 19-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 20-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 22-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 23-га склікання
Катэгорыя:Дэпутаты кнэсета 24-га склікання
Альта-Парагвай

**Альта-Парагвай** () — дэпартамент Парагвая з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Фуэртэ-Алімпа. У 1992 годзе дэпартамент Чака аб’ядналі з дэпартаментам Альта-Парагвай, узнаўляючы тым самым тэрыторыю дэпартамента Алімпа, які існаваў да 1945 года.

## Прырода і нацыянальныя паркі 
Альта-Парагвай мае вялікую колькасць разнастайных прыродных рэсурсаў, у рэгіёне размешчаны некалькі нацыянальных паркаў. Дэфенсорэс-дэль-Чака — найбуйнейшы нацыянальны парк Парагвая. Тут знаходзіцца пагорак Сера-Леон, які з’яўляецца самым высокім пунктам у паўночнай частцы Парагвая. Сухі клімат з’яўляецца аптымальным для розных відаў кактусаў. Іншы парк у гэтым дэпартаменце, нацыянальны парк Рыа-Негор, знаходзіцца на тэрыторыі з некалькімі невялікімі азёрамі. Іншыя нацыянальныя паркі, Каранель-Кабрэра і Чаварэка, знаходзяцца на засушлівых тэрыторыях.

Катэгорыя:Дэпартаменты Парагвая
Францішак Шлянцоўскі

**Францішак Шлянцо́ўскі** (, ,  — ) — танцоўшчык, балетмайстар і педагог. Вучань Ж. Ж. Навера.

## Біяграфія 
Творчае жыццё звязана з Чэхіяй, Польшчай, Беларуссю.

У 1770—1785 гадах выступаў у Празе, Варшаве, дзе набыў рэпутацыю «першага танцоўшчыка гратэску», Вене, Англіі.

З 1785 ці 1788 года (да 1792 года) саліст і балетмайстар Слонімскага тэатра Агінскага, педагог Слонімскай балетнай школы, што абумовіла росквіт харэаграфічнага мастацтва мясцовай трупы.

Зімой 1790—1791 года Шлянцоўскі выступаў са слонімскім ансамблем у Дубне (Украіна) ва ўласных балетах.

У 1792—1808 гадах (з перапынкамі) працаваў у Варшаве. Балетмайстар у трупе Ф. Г. Ле Ду, у 1806 годзе стварыў новы ансамбль у Нацыянальным тэатры і паставіў з ім балеты «Кракаўцы і горцы», «Балет жней», «Балет млынароў» і інш.

У 1808 годзе пераехаў са сваім калектывам у г. Плоцк (Польшча), з 1811 года — настаўнік танцаў.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Балетмайстры паводле алфавіта
Катэгорыя:Памерлі ў Цярнопальскай вобласці
Беларускі батальён чыгуначнай аховы

**Беларускі батальён чыгуначнай аховы** — беларускае калабарацыйнае падраздзяленне аховы чыгункі.

## Перадумовы 
У канцы верасня 1942 г. дырэкцыя чыгункі ў Менску звярнулася да Ермачэнкі, як да кіраўніка БСА, для стварэння батальёна, які б абараняў чыгунку. Спачатку на пасаду камандоўца быў пастаўлены Францішак Кушаль.

Пазней былі таксама перамовы Кушаля і Ермачэнкі з двума нямецкімі прадстаўнікамі аховы чыгункі. На перамовах немцы былі даволі ўступлівыя. У выніку перамоваў са Штрымке (адзін з прадстаўнікоў) было ўстаноўлена, што:
* Батальён будзе размяшчацца наступным чынам: 1 рота ў Менску, 1 рота ў Стоўбцах, 1 рота ў Баранавічах, 1 рота ў Лідзе і 1 рота ў Крулеўшчыне Глыбоцкай акругі.
* У Менску мелася быць арганізаваная падафіцэрская школа для рыхтавання падафіцэраў чыгуначнай аховы.
* Павінна было набрацца 800 чалавек.
* Кожная арганізаваная рота павінная была прайсці 4-тыднёвае перанавучанне, пасля чаго магла ўжывацца да службы на чыгунцы.

## Шлях батальёна 
Да вясны 1943 года было набрана ў батальён (разам з тымі, што былі перанавучаны і неслі службу на чыгунках з навабранцамі ў Баранавічах і Менску) каля 1000 чалавек. Усе чыгункі на Беларусі, ад Арла да Берасця і ад Полацка да Калінкавіч, ахоўваліся беларусамі.

Пасля эвакуацыі з Беларусі батальён быў перамешчаны ў Рэйнскую вобласць. Тут людзі батальёна былі ўжытыя як працоўная сіла на тамтэйшых чыгунках. Частка трапіла і ў брыгаду Зіглінга. Ужо ў жніўні 1944 года, даведаўшыся аб лёсе чыгуначнага батальёна, БЦР спрабавала выратаваць адтуль людзей, аднак удалося выцягнуць толькі аднаго Сажыча.

## Літаратура 
* Францішак Кушаль. Спробы арганізацыі беларускага войска пры нямецкай акупацыі Беларусі.

Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Катэгорыя:Беларускія калабарацыянісцкія фарміраванні ў Другой сусветнай вайне
Сярэбраная Гара (крэпасць)

**Сярэбраная Гара** () — крэпасць у вёсцы Сярэбраная Гара ў Ніжняй Сілезіі.

## Гісторыя 
У 1740 годзе прусы занялі Сілезію і 1765 годзе пачалі будаўніцтва ваеннага комплексу. Яго галоўным архітэктарам быў прускі інжынер Уільям Людвік Рэглер.

Будаўніцтва крэпасьці было велізарнай інвестыцыяй, якая працягвалася цягам 12 гадоў і каштавала больш за 1,5 мільёна талераў. Пры будаўнічых працах былі задзейнічаныя каля 4 тысяч рабочых.

Аб’ект быў пабудаваны з мэтай абараняць Сілезію ад магчымых атакаў з боку іншых армій. Паводле планаў, у крэпасці мелі дыслакавацца каля 3 700 жаўнераў, а ў выпадку неабходнасці, іх колькасць магла быць павялічаная да 5 000. Склады аб’екту маглі захоўваць прадукты харчаваньня і паліва на час трохмесячнай аблогі.

Росквіт аб’екту супаў з гадамі праўленьня Фрыдрыха ІІ Вялікага і працягваўся да яго смерці ў 1800 годзе.

У XVIII стагоддзі ў крэпасці двойчы ўводзіўся стан баявой гатоўнасці, але яе абароназдольнасць на практыцы была правераная толькі раз — падчас напалеонаўскіх войнаў. Крэпасць знаходзілася пад аблогай з 28 чэрвеня па 9 ліпеня 1807 году, то бок да часу заключэньня Тыльзіцкага перамір’я. Але нават тады французам не ўдалося здабыць комплекс.

У XIX стагоддзі крэпасць паступова страчвала сваё значэнне. У 1860 годзе была загаданая ліквідацыя аб’екту. Гэтае рашэньне выклікала супраціў з боку мясцовых жыхароў. У 1867 годзе адбыўся ўрачысты вывад войскаў, а крэпасць перастала быць вайсковым аб’ектам. Пазней комплекс выкарыстоўваўся ў якасці выпрабавальнага палігона. Аб’ект служыў таксама ў якасці турмы.

Адносна хутка быў заўважаны яго турыстычны патэнцыял. Першыя турысты маглі наведаць крэпасць у другой палове XIX стагоддзя і з таго часу яна пачала паступова пераўтвараюцца ў цікавы аб’ект для турыстаў. У канцы XIX стагоддзя прызначэнне крэпасці было цалкам змененае. Комплекс пераўтварыўся ў асноўны пункт на турыстычнай карце рэгіёну. Гэтую тэндэнцыю прыпыніла Другая сусветная вайна, падчас якой у крэпасці быў створаны лягер для ваеннапалонных і зняволеных польскіх афіцэраў. Пасля заканчэньня вайны аб’ект быў разрабаваны савецкімі жаўнерамі.

У 1965 годзе тут былі праведзеныя рамонтныя працы.

Катэгорыя:Славутасці Ніжнесілезскага ваяводства
Катэгорыя:Крэпасці Польшчы
Я з вогненнай вёскі…

**«Я з во́гненнай вёскі…»** — дакументальны зборнік успамінаў, кніга-памяць пра вынішчэнне нацыстамі беларускіх вёсак падчас Вялікай Айчыннай вайны. Успаміны збіралі беларускія пісьменнікі Алесь Адамовіч, Уладзімір Калеснік і Янка Брыль. У кнігу ўвайшлі сведчанні тых людзей, якія асабіста перажылі трагедыю знішчэння іх вёскі, родных і аднавяскоўцаў.

Пісьменнікі аб’ездзілі на працягу 1970—1973 гадоў 147 вёсак у трыццаці пяці раёнах Беларусі і сабралі ўспаміны больш як трохсот непасрэдных сведкаў, якія цудам ацалелі.

Кніга была выдадзена ў 1975 годзе на беларускай мове, у 1977 годзе — на рускай мове ў перакладзе Д. Кавалёва. У 1978 годзе кніга перакладзена на польскую мову. У 1983 годзе кніга была перавыдадзена па-беларуску.

## Спасылкі 
* Я з вогненнай вёскі… электронная версія на knihi.com

Катэгорыя:Літаратурныя творы Беларусі
Катэгорыя:Кнігі пра Другую сусветную вайну
Катэгорыя:Дакументальная проза
Катэгорыя:Творы Алеся Адамовіча
Катэгорыя:Творы Уладзіміра Калесніка
Катэгорыя:Творы Янкі Брыля
Катэгорыя:Кнігі 1975 года
Катэгорыя:Зборнікі
Якшыцкі сельсавет

**Я́кшыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бярэзінскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Якшыцы.  

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Свіслацкага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Свіслацкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Клічаўскага раёна, з 25 ліпеня 1931 года — у складзе Бярэзінскага раёна БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Бярэзінскім раёне Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Чэрвеньскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Бярэзінскага раёна. Скасаваны 21 снежня 2007 года, тэрыторыя далучана да Багушэвіцкага сельсавета.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў: вёскі Асмолаўка, Бычын, Гарадзішча, Перавоз, Прыцерпа, Рэгісполле, Чыжаха, Якшыцы і пасёлак Крупка.

## Літаратура 
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярэзінскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свіслацкага раёна (Бабруйская акруга)
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Клічаўскага раёна
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чэрвеньскага раёна
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2007 годзе
Хна

**Хна**, *хена* () — чырвона-жоўтая фарба, якую атрымліваюць з лісця лаўсоніі (расце ў краінах трапічнага пояса). Выкарыстоўваюць для афарбоўкі ў чырвона-буры, стойкі да святла колер тканін (шэрсці, шоўку), валасоў і пазногцяў, некаторых харчовых прадуктаў. Часам хной называюць расліну, з якой яе атрымліваюць — лаўсонію некалючую.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Фарбавальнікі
Мейндэрт Хобема

**Мейндэрт Хобема (Гобема)** (хрышчаны 31.10.1638,  — ) — галандскі мастак-пейзажыст. Прадаўжальнік традыцый і, магчыма, вучань Я.Ройсдала. Творам уласцівы тонкая назіральнасць прыродных матуываў і з’яў, дынамічнасць кампазіцыйнай пабудовы, багатая адценнямі свежая зеленавата-карычневая каларыстычная гама: «Дарога ў лесе» (1663), «Алея ў Мідэлхарнісе» (1689), «Лес», «Вадзяны млын».

## Літаратура 
*
Ключ 67

**Ключ 67** 文 (піньінь wén) са значэннем «пісьмо» са Спісу 214 ключоў Кансі, якія выкарыстоўваюцца пры напісанні іерогліфаў. Адзін з 34 ключоў, якія складаюцца з чатырох рыс. У слоўніку Кансі налічваецца 26 іерогліфаў з 49,030 з гэтым ключом.

Старажытны знак адлюстроўваў чалавека з татуіроўкай на грудзях. У сучаснай мове выкарыстоўваецца ў значэнні «пісьменнасць», «літаратура», «культура».

## Варыянты формы 

Файл:文-oracle.svg|Гадальныя косткі Цзягувэнь 
Файл:文-bronze.svg|Бронзавыя надпісы Цзіньвэнь
Файл:文-silk.svg|Шаўковыя іерогліфы Цзянбо 
Файл:文-seal.svg|Малая пячатка Чжуаншу
Файл:文-bigseal.svg|Вялікая пячатка Чжуаншу

## Прыклады іерогліфаў 
У табліцы прыведзены прыкладны спіс іерогліфаў. 

## Літаратура 
* *Fazzioli, Edoardo.* Chinese calligraphy : from pictograph to ideogram : the history of 214 essential Chinese/Japanese characters (англ.). — New York: Abbeville Press (англ.), 1987. — .
* *Lunde, Ken.* Appendix J: Japanese Character Sets // CJKV Information Processing: Chinese, Japanese, Korean & Vietnamese Computing (англ.). — 2-е выд. — Sebastopol, Calif.: O’Reilly Media, 2009. — .

## Спасылкі 
* Слоўнік Кансі анлайн (кіт.)
* Слоўнік іерогліфаў з індэксам іерагліфічных ключоў (англ.)

Катэгорыя:Іерагліфічныя ключы
Чырвоны мак (балет)

**«Чырвоны мак»** — балет у трох дзеях з апафеозам Р. Гліэра. Напісаны ў 1927 годзе. Назву балету дало імя галоўнай гераіні — Тао Хоа, што азначае «чырвоны мак».

Прэм’ера адбылася 14 чэрвеня 1927 года ў Вялікім тэатры СССР. Пастаноўка Васіля Ціхамірава (2-я дзея) і Льва Лашчыліна (1-я і 3-я дзеі).

Другая рэдакцыя — 1948 год, трэцяя — 1957 год, чацвёртая была прадстаўленая публіцы ў лютым 2010 года ў Італіі; новая расійская пастаноўка створана У. В. Васільевым у Краснаярскім тэатры оперы і балета 23 лістапада 2010 года.

## Дзеючыя асобы 
* *Тао Хоа* — актрыса і танцоўшчыца
* *Лі Шан-фу* — яе жаніх
* *Галоўны наглядчык* — яе бацька
* *Хіпс* — англічанін, начальнік порта
* *Капітан савецкага карабля*
* *Гаспадар рэстарана і курыльні опіуму*
* *Два кітайца* — змоўшчыкі
* *Стары* — штукар
* *Памочнік штукара*
* *Хлопчык-вяшчальнік* пры тэатры
* *Кулі*
* *Паліцэйскія, наглядчыкі*
* *Кітаянкі*
* *Англійскія афіцэры*
* *Какоткі, малайскія танцоркі*
* *Савецкія і замежныя матросы, боі*
* *Феніксы, багі, багіні*
* *Кветкі, матылі, конікі*
* *Еўрапейскія дамы, лакеі*

## Сюжэт 
Дзеянне балета адбываецца ў марскім порце Кітая 1920-х гадоў. Караблі з маракамі з розных краін свету, у тым ліку з Савецкага Саюза, прышвартаваны ў кітайскім марскім порце. Капітан савецкага карабля заўважае групу паўгалодных, змораных , якіх жорсткі начальнік порта  прымушае працаваць яшчэ больш старанна.

Аднойчы ўначы, танцуючы для маракоў на борце карабля, прыгажуня Тао Хоа заўважае савецкага капітана, які спрабуе выратаваць бедных кулі ад начальніка порта. Уражаная добрым учынкам капітана, яна дорыць яму чырвоны мак у знак свайго кахання.

Калі пра гэта даведаецца жаніх Тао Хоа, авантурыст Лі Та Чу, ён зайздросціць і загадвае ёй забіць капітана. Яна адмаўляецца, і пазней яе забіваюць, калі на прыстані ўспыхвае бунт, тым самым ахвяруючы сваім жыццём дзеля капітана. Паміраючы, яна дорыць маладой кітаянцы яшчэ адну чырвоную кветку маку ў знак кахання і свабоды.

## На беларускай сцэне 
Першы балетны спектакль у рэпертуары Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

Пастаўлены ў 1933 годзе (у 3 дзеях 7 карцінах; лібрэта М. Курылкі, пастаноўка Л. Крамарэўскага, дырыжор Г. Пятроў, мастак Дз. Крэйн; Тао Хоа — Л. Крамарэўская, Ю. Хіраска, А. В. Нікалаева; Лі Та Чу — Л. Крамарэўскі, Дз. Самохін); у 1950 годзе (у 3 дзеях 10 карцінах; лібрэта Курылкі і А. Ермалаева, балетмайстар С. Дрэчын, дырыжор А. Жаленц, рэжысёр Б. Мардвінаў, мастак П. Масленікаў; Тао Хоа — Б. Карпілава, Т. Караваева, А. Нікалаева; Малады Кулі — Я. Глінскіх, С. Дрэчын; Лі Шанфу — С. Дрэчын, Я. Вяпрынскі.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Балеты паводле алфавіта
Алгарытмы

**«Алгарытмы»** () — беларускі музычны ансамбль, адзін з першых рок-гуртоў краіны. У 1968 годзе на Першым фестывалі біт-ансамбляў «Алгарытмы» былі афіцыйна прызнаныя найлепшым біт-ансамблем Мінска, а гітарыст Яўген Канавалаў адпаведна найлепшым сола-гітарыстам.
## Гісторыя
Створаны студэнтамі МРТІ ў канцы 1960-х гадоў. Атрымалі вядомасць у Мінску праз рэгулярныя танцы ў актавай залі Мінскага радыётэхнічнага інстытута. Узімку 1967 года «Алгарытмы» выправіліся ў першыя гастролі ў Сібір. Арганізатарам паездкі стаў камсамольскі актывіст Яўген Будзінас, які сабраў агітбрыгаду з 13 чалавек, у якую акрамя ўдзельнікаў самога ансамбля трапілі прадстаўнікі розных навучальных устаноў: акцёры, танцоры, сольныя выканаўцы. У гастрольным графіку значыліся шматлікія пункты ад Цюмені да Лабытнангі з 3—4 канцэртамі на дзень. 1 лютага 1967 года газета «Цюменскі камсамолец» піша на першай паласе: «*Зводная канцэртная брыгада беларускіх ВНУ прыбыла ў наш нафтавы край, да будаўнікоў Усесаюзнай ударнай. Першыя тры канцэрты — у заводзкіх клубах Цюмені. Наступныя дзесяць дзён — самалёты, адкінутае неба над бязмоўнай тайгой…*». Пра гастролі мінскіх музыкаў па Сібіры таксама напісала газета «Праўда».

Перамога на Першым фестывалі біт-ансамбляў дала магчымасць «Алгарытмам» прабіцца ў прафесійную студыю. Гукасесія адбылася ў 1969 годзе на базе Беларускага радыё, былі запісаны тры аўтарскія песні: «Облака», «Земля», «Если б я был ветром». У 1968 годзе пасля перамогі на фестывалі біт-ансамбляў «Алгарытмы» выправіліся ў грузінскі курортны горад Бакурыяні. Там музыкам ансамбля Яўгену Канавалаву, вакалістцы Ларысе Лаўрышковай, Вячаславу Ксяндзову і Пятру Вярлыге прапанавалі працу ў міжнародным моладзевым лагеры «Сонечная даліна», выступалі без ганарараў — за харчаванне і экскурсійную абслугу. Арганіст «Алгарытмаў» Вячаслаў Ксяндзоў паехаў у Мінск здаваць іспыты і там нечакана для калектыву здзейсніў самагубства на глебе непадзеленага кахання — скочыў з высоткі, што стаіць за будынкам Белдзяржфілярмоніі.

Сапраўдны фурор «Альгарытмы» выклікалі ў 1969 годзе ў Іванаве, паездку ў які арганізавалі па камсамольскай лініі. Перад асноўным выступам музыкаў павезлі на экскурсію ў Суздаль. У склад калектыва на той час уваходзілі басіст Яўген Адстаўноў, ударнік Ігар Крупенія, сола-гітарыст Генадзь Старыкаў, рытм-гітарыст Уладзімір Бяляеў і гітарыст Яўген Канавалаў, які іграў у стане моцнага алкагольнага атручвання.

У 1969—1971 гадах музыкі самастойна зафіксавалі на стужку яшчэ шэраг песень, інструментальных кампазіцый і імправізацый. У 1971 годзе адбыўся Другі фестываль біт-ансамбляў, які асабіста спыніў прадстаўнік ЦК КПСС. Пасля гэтага кіраўніцтва МРТІ выгнала «Алгарытмаў» з рэпетыцыйнага пункта і канфіскавала зробленую студэнтамі апаратуру. Музыкі разышліся па іншых ансамблях, што гралі ў клубах цагельняў на ўскраінах Мінску.
## Склад
* Яўген Канавалаў — лідар-гітара, вакал
* Генадзь Старыкаў — другая сола-гітара, вакал
* Уладзімір Бяляеў — рытм-гітара, вакал
* Яўген Адстаўноў — бас-гітара, вакал
* Ігар Крупенія, Аляксандр Кукоўскі — бубны

## Літаратура 
* 

## Спасылкі
Катэгорыя:Музычныя калектывы Беларусі
Тургайская лагчына

**Тургайская лагчына**, *Тургайская даліна* — эразійна-тэктанічная лагчына з плоскім дном, якая перасякае з поўначы на поўдзень Тургайскае плато, злучае раўніны Заходняй Сібіры і паўночную частку Туранскай нізіны, у Казахстане. Даўжыня каля 800 км, шырыня 20-75 км, вышыня да 125 метраў. Адпавядае восевай зоне Тургайскага прагіну. Складзена са старажытнаалювіяльных і азёрна-алювіяльных адкладаў. Дрэніруецца рэкамі Убаган (на поўначы) і Тургай (на поўдні). Шмат мелкаводных салёных азёр (Сарыкапа і інш.). На поўначы — стэпы, на поўдні — паўпустыні, якія выкарыстоўваюцца як паша. На тэрыторыі Турганскай лагчыны — Наурзумскі запаведнік.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэльеф Казахстана
Катэгорыя:Заходняя Сібір
Катэгорыя:Даліны
Барыс Аляксандравіч Турганаў

**Барыс Аляксандравіч Турганаў** (; , , Расійская імперыя — , , Украінская ССР) — рускі паэт, перакладчык.

## Біяграфія 
Нарадзіўся 8 (21) кастрычніка 1901 года ў Санкт-Пецярбургу ў сям’і служачага.

Друкавацца пачаў з 1921 года. У 1923 годзе скончыў Кіеўскі інстытут замежных зносінаў.

Увесну 1923 года гурт маладых расійскіх пісьменнікаў Кіева (Мікалай Ушакоў, Барыс Турганаў, Леў Длігач, Анатоль Валковіч, Сяргей Сац, Мікалай Барабасенка, Аляксандр Нольдэн, Яўген Няжынцаў, Ігар Юркоў, Вольга Юркова і іншыя) арганізавалі пры газеце «Пралетарская праўда» літаратурную групу «Маёмасці» (з 1924 года — «Цэнтрастыль»). Група сістэматычна выпускала «жывую газету» «Цэнтрастыль».

У гады Вялікай Айчыннай вайны ў Башкартастан было эвакуявана шмат прадпрыемстваў, навуковых устаноў і дзеячаў культуры з Украінскай ССР. Б. А. Турганаў жыў у час вайны ва Уфе, пазнаёміўся з гісторыяй краю, у 1942 годзе напісаў вершы «Па слядах Чапаева. Марш башкірскай дывізіі», «Худайбердзін» (перапрацаваныя ў 1966). Пераклаў на рускую мову вершы башкірскіх паэтаў Акрама Валі, Мажыта Гафуры, Салавата Юлаева і інш. На рускую мову пераклаў паэмы Янкі Купалы «Курган», «Тарасова доля», паасобныя вершы Якуба Коласа, паэму Петруся Броўкі «Беларусь».

## Літаратура 
*
Хіджра

**Хіджра** ( —  «перасяленне») — пераезд прарока Мухамеда з Меккі ў Медыну ў 622 годзе. У гонар гэтай падзеі год Хіджры абвешчаны пачаткам мусульманскага летазлічэння, якое таксама называецца Хіджра. У адпаведнасці з мусульманскім месяцавым календаром у лістападзе 1980 года завяршыўся 1400 год Хіджры і пачалося XV стагоддзе. Дата шырока адзначалася ў мусульманскім свеце і выкарыстоўвалася рэлігійнымі арганізацыямі для пашырэння ісламу.
## Літаратура 
* 
Катэгорыя:Ісламскія святы
Катэгорыя:622
Катэгорыя:Каляндарныя эры
Катэгорыя:Гісторыя ісламу
Педра-Хуан-Кабальера

**Педра-Хуан-Кабальера** () — горад у Парагваі, адміністрацыйны цэнтр дэпартамента Амамбай. Горад знаходзіцца на паўночным усходзе краіны, на мяжы з Бразіліяй (з правінцыяй Мату-Гросу-ду-Сул), на стратэгічнай шашы Ruta 5, якая пачынаецца ад горада Кансепсьён. Колькасць насельніцтва па дадзеных на 2012 год — 81 650 чалавек; па дадзеных перапісу 2002 года — 64 153 чалавекі.

Катэгорыя:Гарады Парагвая
Анатоль Васілевіч Філіпчанка

**Анатоль Васільевіч Філіпчанка** (, Давыдаўка, Варонежская губерня — ) — лётчык-касманаўт СССР № 19, двойчы Герой Савецкага Саюза (1969, 1974). Генерал-маёр авіяцыі (1978).

## Біяграфія 
Скончыў Чугуеўскае ваенна-авіяцыйнае вучылішча ў 1950 годзе, Ваенна-паветраную акадэмію ў 1961 годзе. У 1963-82 гадах у Цэнтры падрыхтоўкі касманаўтаў. 12-17 кастрычніка 1969 года з У. М. Волкавым і В. В. Гарбатко здзейсніў палёт на касмічным караблі (КК) «Саюз-7», 2-8 снежня 1974 года з М. М. Рукавішнікавым — палёт на КК «Саюз-16» па праграме ЭПАС (2 разы як камандзір). У космасе правёў 10,9 сутак.

Залаты медаль імя К. Э. Цыялкоўскага АН СССР, Дзяржаўная прэмія СССР (1981).

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Асобы на марках
Нью-Ёркскі ўніверсітэт у Празе

**Нью-Ёркскі ўніверсітэт у Празе** () — чэшская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова з сядзібай у Празе.

## Агульная характарыстыка 
Гэта вышэйшая навучальная ўстанова неўніверсітэцкага тыпу. З’яўляецца афіцыйна зарэгістраванай навучальнай установай, якая надае вышэйшую адукацыю ў Чэскай Рэспубліцы. Прапануе акрэдытаваныя праграмы бакалаўрыяту і магістратуры на англійскай мове. Партнёрамі ўніверсітэта з’яўляюцца шматлікія ўніверсітэты ў ЗША і ЕС.

Універсітэт быў заснаваны ў красавіку 1998 года ў супрацоўніцтве з Універсітэтам штата Нью-Ёрк (горад Нью-Полц, штат Нью-Ёрк, ЗША) і Эмпайр Стэйт Каледж (горад Саратога-Спрынгс, штат Нью-Ёрк, ЗША). Дзякуючы гэтаму супрацоўніцтву ўніверсітэт у Празе прапануе сваім студэнтам магчымасць атрымаць міжнародна прызнаную амерыканскую ступень бакалаўра ва Універсітэце штата Нью-Ёрк. Афіцыйнае дзяржаўнае прызнанне ўніверсітэта Міністэрствам адукацыі, моладзі і спорту Чэшскай Рэспублікі адбылося ў 2001 годзе, калі ён атрымаў акрэдытацыю сваіх першых навучальных праграм, якія з тых часоў атрымліваюць акрэдытацыю кожныя чатыры гады.

## Спасылкі 
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Універсітэты Чэхіі
Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Прагі
Манументальнае мастацтва

]]
**Манументальнае мастацтва** — род выяўленчага мастацтва, ахоплівае шырокае кола твораў, прызначаных для канкрэтнага архітэктурнага або ландшафтнага асяроддзя і адпаведных ім ідэйнымі якасцямі, зрокава-архітэктанічным і колеравым ладам. Да манументальнага мастацтва адносяцца: манументальны жывапіс, манументальная скульптура, манументальна-дэкаратыўная скульптура, вітраж, габелен, мазаіка, пано, размалёўка, сграфіта.

## Гл. таксама 
* Станковае мастацтва
* Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва

## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі