Ландыш майскі

**Ла́ндыш майскі** (*Convallária majalis*) — род травяністых кветкавых раслін, распаўсюджаных у рэгіёнах з умераным кліматам Паўночнага паўшар’я. Род, паводле традыцыйных уяўленнях, з’яўляецца манатыпным, адзіны від — **Ла́ндыш ма́йскі** або **Ландыш звычайны** (*Convallária majális*); разам з тым, тры падвіды, якія разглядаюцца ў межах гэтага віду, часам вылучаюць у асобныя віды.

Раней род уключалі ў сямейства  або вылучалі ў асобнае сямейства Ландышавыя (*Convallariaceae*); у класіфікацыі APG II (2003) род быў уключаны ў сямейства . Па стане на 2013 год у большасці міжнародных баз дадзеных род Ландыш (*Convallaria*) уваходзіць у склад сямейства .

## Назва 
Родавую назву даў Карл Ліней па-лацінску — Lilium convallium, што азначае *лілея далін*. Англійская назва — Lily of the Valley (або Lily-of-the-Valley) — калька з лацінскай.

На беларускай мове расліну называюць ландыш майскі, акрамя таго, на Віцебшчыне выкарыстоўваюцца назвы канвалія, краспак, ландыш, на Гомельшчыне — зязюлька, ландыш, на Магілёўшчыне — воўчы ягады, лантуш, лануш, на Смаленшчыне— гладыш, лантуш майскі.

## Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання 
Арэал роду ахоплівае ўсю Еўропу, Каўказ, Малую Азію, Кітай, а таксама Паўночную Амерыку.

У Расіі — па ўсёй Еўрапейскай частцы, у Сібіры, на Далёкім Усходзе.

У Беларусі сустракаецца па ўсёй тэрыторыі.

Плод — аранжава-чырвоная шарападобная ягада вылучаюць яго ў іншы самастойны від , які мае ў ЗША абмежаваны арэал, а ў штаце Кентукі — і статус віду, які «знаходзіцца ў небяспецы знікнення».

## Таксічнасць 
Уся расліна ядавітая, у ёй утрымліваецца .

## Культываванне 
Ландышы размножваюць пераважна тронкамі. Для гэтага адразаюць верхнюю частку карэнішча і высаджваюць у глініста-пясочную, багатую лісцевым перагноем глебу, на адлегласці 20-25 см адзін ад другога.

Для выганкі яшчэ ўвосень запасаюцца тронкамі, адразаючы верхнія часткі карэнішчаў даўжынёй каля 5 см. Выбіраюць тыя, дзе верхавінная пупышка буйная і круглявая. Такія тронкі высаджваюць у прасторныя гаршчкі, па 10 або 12 у кожны. Уласна, для выганкі будуюцца вельмі нізкія цяпліцы, у якія ставяць гаршчкі з ландышамі. Гаршчкі абкладваюць мохам або закопваюць у пясок амаль цалкам; зверху гаршчкі таксама прыкрываецца мохам.

Тэмпературу ў цяпліцы падчас выганкі неабходна падтрымліваць блізу 30 і нават 35&nbsp;°C. Праз 3 тыдні расліны пачынаюць квітнець. Мох трэба абавязкова трымаць сырым. Калі расліны паказваюцца з моху, гаршчкі ставяць на святло, але першы час прыцяняюць. Такім чынам можна атрымаць квітнеючыя ландышы нават да Новага года.

Выганкай ландышаў ў канцы XIX — пачатку XX стагоддзя актыўна займаліся ў Германіі, напрыклад, у Берліне, адкуль яны вялікай колькасцю ўвозіліся ў Расію.

Файл:Maigloeckchen 1.jpg|Букет ландышаў
Файл:Convallaria majalis10.jpg|Квітнеючы ландыш
Файл:Land05.jpg|Плады ландыша

## Выкарыстанне чалавекам 
Лекавая і дэкаратыўная расліна. Выкарыстоўваецца ў парфумерыі і медыцыне.

Ландыш даўно культывуюць, атрыманы сарты з больш буйнымі, а таксама махрыстымі кветкамі, з вяночкам ружаватага адцення і іншымі асаблівасцямі.

### У медыцыне 
Ландыш майскі — шырокавядомая лекавая расліна, уваходзіць у фармакапеі многіх краін.

Як сыравіна выкарыстоўваюцца трава ландыша (), ліст ландыша (), кветкі ландыша (). Гэта сабраныя ў перыяд цвіцення надземныя часткі дзікарослых раслін, высушаныя пры тэмпературы 50-60&nbsp;°C або на паветры ў ценю.

Асноўныя дзеючыя рэчывы — кардыятанічныя гліказіды (кардэналіды), вытворныя страфанцідзіну, страфанцідолу. Галоўныя з іх — канвалятаксін, канвалазід, канвалатаксол) і іншыя.

Файл:C. m. cv. Plena.JPG|'Alba Pleno'
Файл:C.m. cv. Rosea.JPG|'Rosea'

### Пах ландыша ў парфумерыі 
Нягледзячы на тое, што водар ландыша з’яўляецца адным з шырокавыкарыстаных у парфумернай прамысловасці, атрымліваюць яго выключна сінтэтычным шляхам. Расліна змяшчае недастаткова эфірнага алею, каб яго можна было атрымліваць метадам дыстыляцыі. Шляхам экстракцыі непалярнымі растваральнікамі можна атрымаць ландышавы абсалю, які не знайшоў шырокага прымянення ў парфумерыі. Ён, хоць і прыемнага паху, усё ж прайграе сінтэтычным злучэнням, якія дакладней перадаюць водар кветкі і да таго ж танней. Некаторыя даследчыкі сцвярджаюць, што пах ландыша «надае ўпэўненасці ў сабе, выклікае творчую актыўнасць, настойлівасць і цвярозасць думкі».

Лісце ландыша майскага ядзецца лічынкамі некаторых лускакрылых, у тым ліку .

## Ахова 
У прыродных месцах узрастання ландыш інтэнсіўна знішчаецца, асабліва паблізу буйных населеных пунктаў, з-за вытоптвання падчас збору кветак і лекавай сыравіны.

## Ландышы ў культуры 
Ландыш таксама вядомы як «слёзы Божай Маці», бо, паводле хрысціянскага падання, слёзы Багародзіцы, вылітыя ёю на Святы Крыж, пераўвасобіліся ў ландыш. Паводле іншага падання, у ландышы пераўвасобіліся кропелькі крыві Святога Георгія ў час яго бітвы з цмокам.

У Англіі, у Сусэксе, ёсць цікавае паданне пра  святога Леанарда (аднаго з паплечнікаў Хлодвіга, які навярнуўся ў хрысціянства) са страшным цмокам Сінам. З пралітай крыві святога Леанарда выраслі ландышы — кветкі беззаганнасці і святасці.

У паэтычных творах кветкі ландыша заўсёды асацыююцца з чысцінёй, пяшчотай, вернасцю, любоўю, з самымі ўзнёслымі пачуццямі.

Ландыш быў любімай кветкай Пятра Ільіча Чайкоўскага. Яму ён прысвяціў верш. Пасяліўшыся ў Кліне, кампазітар высадзіў ландышы ў прылеглым да дома парку.

Ландыш любілі многія знакамітыя людзі — матэматык С. Кавалеўская і хімік Д. Мендзялееў, пісьменнік А. Купрын, паэты Л. Украінка, В. Брусаў, У. Сасюра, А. А. Фет і інш. Гарачым прыхільнікам ландышаў быў і французскі пісьменнік Анры Мюржэ, аўтар «Жыцця багемы» і «Лацінскага квартала», які выпраўляўся кожную вясну любавацца імі ў наваколлі Парыжа.

У многіх старадаўніх кнігах, прысвечаных Мікалаю Каперніку, змешчаны яго партрэт, дзе ён намаляваны з букецікам далікатных ландышаў у руках. Малюнак ландышаў тлумачыцца тым, што сучаснікам Капернік быў больш вядомы не як астраном, а як буйны спецыяліст па праву, матэматыцы і як добры лекар. А ландыш быў тады адным з сімвалам медычнага мастацтва.

Псеўданімамі *Ландыш* і *М. Ландыш* карыстаўся беларускі біёлаг і пісьменнік М. М. Ганчарык.

Файл:Lilies of the Valley basket.jpg|, Аўгуст Холмстрам. «Кошык з ландышамі», 1896
Файл:P. Molnár Lilies of the Valley.jpg|. «Ландышы»
Файл:Heinrich Vogeler Maiglöckchen.jpg|. «Ландыш», каля 1899

Ландыш выкарыстоўваецца ў некаторых англійскіх перакладах Песні Песняў (Песня 2:1) для іўрыцкага слова *shoshana* (якое, як правіла, пазначае ружу).

У Францыі штогод у першую нядзелю мая адзначаюць свята ландышаў. У 1967 ландыш стаў нацыянальнай кветкай Фінляндыі.

«Lily of the Valley» — назва песні брытанскай рок-гурта Queen з альбома *Sheer Heart Attack*.

### Ландыш у геральдыцы 
Стылізацыя малюнка ландыша размешчана на палях гербаў гарадоў Вейлара (Германія), Лунера (Нарвегія) і Мелеруда (Швецыя).

Файл:Wappen Weilar.png|Герб горада Вейлара
Файл:Lunner komm.svg|Герб горада Лунера
Файл:Mellerud vapen.svg|Герб горада Мелеруда

### Ландыш у філатэліі 
Выява ландыша неаднаразова змяшчалася на паштовых марках Германіі, таксама маркі з ландышамі выпускалі Фарэрскія астравы ў 2000, Малдова ў 1993, Югаславія ў 1963, СССР у 1973 і Латвія — у 2014.

|Паштовая марка Германіі
Файл:Faroe stamp 378 the word and the light.jpg|Паштовая марка Фарэрскіх астравоў
Файл:Stamp of Moldova 429.gif|Паштовая марка Малдовы

## Зноскі 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* 

Катэгорыя:Спаржавыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе
Катэгорыя:Расліны на марках