Уладзіслаў Галубок

**Уладзісла́ў Галубо́к**, сапр.: **Уладзісла́ў Іо́сіфавіч Го́луб (Го́лубеў)** (, станцыя Лясная, Навагрудскі павет, Мінская губерня, цяпер , Брэсцкай вобласці — , Менск, НКУС) — беларускі , , , , мастак. Народны артыст Беларусі (1928). Член Саюза пісьменнікаў СССР (1934).

## Сям’я 
Нарадзіўся ў сям’і рабочага-чыгуначніка Іосіфа Голуба. Дзед Уладзіслава — Тамаш Голуб, браў удзел у паўстанні 1863—1864 гадоў. Вольнымі поглядамі вызначаўся і бацька Іосіф — памочнік паравознага машыніста, а потым слесар у дэпо, — які (магчыма за сваю рэвалюцыйную дзейнасць) быў забіты невядомым.

## Дзяцінства 
Пачатковую адукацыю Уладзіслаў атрымаў у царкоўна-парафіяльнай школе ў Мінску. Пазней, нягледзячы на матэрыяльныя нястачы ў шматлікай сям’і, бацькі ўладкавалі яго ў Мінскае гарадское вучылішча. Скончыць яго Уладзіславу не давялося: перашкодзіла трагічная смерць бацькі. На руках у маці, Галіны Уладзіславаўны, засталося шасцёра дзяцей. Уладзіслаў як старэйшы сын быў вымушаны зарабляць на хлеб, ён уладкоўваецца на працу спачатку грузчыкам на дрывяны склад пры чыгунцы, потым прыказчыкам у краму да купца Стараневіча. Але з-за канфліктаў з купцом Уладзіслаў быў вымушаны пакінуць працу ў яго краме. Неўзабаве Галубок уладкаваўся слесарам у Мінскае дэпо, а падчас Першай Сусветнай вайны стаў членам Сацыял-дэмакратычнага гуртка. Некаторыя даследчыкі лічаць, што менавіта багаты працоўны досвед пазнаёміў Галубка з рознымі тыпамі чалавечых характараў, што потым праявілася ў яго драматургічнай творчасці.

Тэатр прысутнічаў у жыцці Галубка з самага ранняга ўзросту: ужо з дзесяці гадоў Уладзіслаў не прапускаў, бадай, ніводнага спектакля, што паказвалі ў Мінску вандроўныя трупы. Нават часова працаваў у адным такім тэатры бутафорам і выконваў эпізадычныя ролі хлапчукоў у спектаклях. А ў 1896 годзе Уладзіслаў Галубок упершыню трапіў у сапраўдны тэатр.

Уладзіслаў Галубок успамінаў:

## Юнацтва 
Юнацтва Уладзіслава Галубка было насычана вельмі разнастайнай дзейнасцю і шматлікімі захапленнямі: ён граў у аркестры добраахвотнага пажарнага таварыства на барытоне і трамбоне, вучыўся ўпраўляцца з гармонікам, браў урокі жывапісу ў вядомых мінскіх мастакоў.

Яшчэ ў юнацтве захапленне выяўленчым мастацтвам прывяло Уладзіслава Галубка да вядомага ў тыя гады мастака Пракоф’ева. Аднак Пракоф’еў часцей за ўсё даручаў Уладзіславу маляваць копіі карцін вядомых мастакоў.

Файл:Karpiłaŭka by Hałubok.jpg|Пагорак пры сядзібе Лявіцкіх. Малюнак зроблены Уладзіславам Галубком 14 лістапада 1916 года
Файл:Cnyanka.jpg|Рака Цнянка, 1927
Файл:Golubok.jpg|Партрэт невядомага чалавека, 1936

## Творчасць 
 і Уладзіслаў Галубок у 1918]]

### Пачатак літаратурнай дзейнасці 
Вялікі ўплыў на Галубка-пісьменніка зрабіла творчасць Янкі Купалы, Якуба Коласа, Максіма Багдановіча, Альберта Паўловіча, іншых прадстаўнікоў беларускага культурна-асветніцкага руху, якія неўзабаве сталі яго сябрамі. Паводле ацэнкі Максіма Багдановіча Галубок «пісаў бойкія і вясёлыя апавяданні, да чаго мае праўдзівую здольнасць. Мова іх заўжды жывая, тэмы іншы раз даволі цікавыя».

Першым было надрукавана апавяданне «На вяселле», падпісанае псеўданімам «Сымонка». Пазней пісьменнік не карыстаўся гэтым псеўданімам, абраў ласкавае «Галубок». З гэтага часу імя маладога пісьменніка ўсё часцей і часцей з’яўлялася на старонках газет, часопісаў, альманахаў. Даследчыкі вылучаюць. Нарысы Галубка друкаваліся таксама ў такім выданні, як «Беларускі шлях».

### Драматургічная творчасць 
]]
Уладзіслаў Галубок не забыўся пра сваё дзіцячае захапленне тэатрам. У 1911 г. у Мінск завітала першая беларуская трупа на чале з Ігнатам Буйніцкім, якая паказала спектаклі «Модны шляхцюк» Каруся Каганца і «Па рэвізіі» Марка Крапіўніцкага, дзе шчодра гучалі беларускія песні, а заканчваўся паказ дэкламацыяй вершаў Цёткі і Янкі Купалы. Уладзіслаў Галубок упершыню пабачыў спектаклі на беларускай мове і потым шмат у чым пераняў спосаб арганізацыі падобных відовішчаў для сваёй практыкі.

У 1917 г. адроджана «Першае беларускае таварыства драмы і камедыі», раней забароненае ўладамі Расійскай Імперыі. Галубок уступае ў таварыства разам з жонкай і дзецьмі і робіць першыя спробы ў драматургіі. Вядома толькі, што гэта аднаактавая п’еса была першай драматургічнай спробай Галубка.

#### «Пісаравы імяніны» 
Не без цікавасці публіка сустрэла і наступную камедыю драматурга «Пісаравы імяніны», пастаўленую на той жа сцэне ў снежні 1917. Сюжэт яе наступны. У першым акце прадстаўнікі валасной улады ў асобах старшыні, урадніка і іх саюзнікаў, а таксама дзяк збіраюцца на імяніны да пісара. Добра падпіўшы там, яны ўчыняюць бойку. У астатніх двух актах дзеянне разгортваецца вакол паспешлівага ад’езду пісара, які на самой справе нікуды не паехаў, а стаў ціхенька сачыць за жонкай. У гэты час да яе завітаў палюбоўнік — дзяк. Пісар застае жонку з дзякам і пабівае абодвух.

Даследчыкі. Аўтар улічыў усе крытычныя заўвагі і істотна перапрацаваў п’есу: у першым акце вывеў пазнавальныя сацыяльныя тыпы і даў некаторым з іх надзвычай выразныя прозвішчы. Напрыклад, валасны старшыня стаў звацца Бічом, старшы ўраднік — Набіносам, ураднікі — Абібокам і Лупадзёрам. Кожны з персанажаў меў не толькі вызначальную знешнасць (якую Уладзіслаў Галубок звычайна дакладна апісваў у пачатку п’ес), але і адметную мову, з даволі красамоўнымі слоўцамі і абаротамі.

У пастаноўцы п’есы як самому Галубку, так і іншым рэжысёрам не заўсёды ўдавалася дабіцца яе глыбокага ўвасаблення з-за таго, што двум апошнім актам у пэўнай ступені не ставала напружанага дзеяння адзначаюць, што гэта было абумоўлена не толькі «слёзнасцю» гісторыі, але і мноствам камічных сцэн з удзелам старой памешчыцы і яе палюбоўніка Альфонса, а таксама пранізлівых дзявочых мар і прыгожых узаемаадносін.

#### «Ліпавічок» 
П’еса «Ліпавічок» заснавана на казачным матыве пераўтварэння персанажаў, якія з дапамогай цудадзейных сіл здабываюць сябе шчасце і волю. У п’есе, як і ў казках, персанажы не індывідуалізаваны. Яны размаўляюць на звычайнай гутарковай мове, іх дыялогі чыста вытрыманы ў духу жартоўных народных песень ці запазычаны з іх. У п’есе яскрава выявілася аптымістычнае народнае светаўспрыманне.

#### «Суд» 
]]

У пачатку 1920-х гадоў Галубок разам са сваёй трупай працаваў у Беларускім рабочым клубе. Тут упершыню была пастаўлена яго аднаактовая камедыя «Суд». У гэтай п’есе на аснове традыцыйнага сюжэта выкрываўся бюракратызм судзейскіх чыноўнікаў.

На прэм’ерным спектаклі па п’есе «Суд» сам Галубок таленавіта выканаў ролю Авечкі. У ролі Гарбузіхі ўдала дэбютавала жонка драматурга Ядвіга Аляксандраўна.

#### «Белы вянок» («Акрываўлены падатак») 
П’еса «Белы вянок» прысвечана жыццю сялян у Заходняй Беларусі. Твор апавядае пра трагічнае становішча беднай сялянскай сям’і. Гаспадар — арандатар Гарасім, даведзены да галечы, не можа заплаціць пану падатак. Жонка Гарасіма спакушае яго забіць разносчыцу тавараў і забраць яе грошы. Селянін доўга вагаецца і пасля пакутлівага роздуму згаджаецца, бо яму не дае спакою страшэнны прывід — яго маленькая дачка Аксіння стане жабрачкай. У першым варыянце п’есы фінал атрымаўся вельмі жахлівы — у выніку трагічнай памылкі Гарасім забіваў сякерай замест разносчыцы дачку. Але Галубок, які заўсёды крытычна ставіўся да сваёй творчасці, разумеў, што такі адкрыта меладраматычны фінал не ідзе на карысць твору. Таму пры выданні п’есы перарабіў яго. Гарасім узнімаў сякеру і раптам пазнаваў дачку:

Трагедыя не адбылася, але п’еса прымушае задумацца над тым, што ж падштурхнула гэтых бедных, замучаных галечай людзей пайсці на забойства.

У 1920 годзе ў Мінску адчыніўся Беларускі дзяржаўны драматычны тэатр, у склад якога ўвайшла значная частка акцёраў Першага Беларускага таварыства драмы і камедыі. Неўзабаве ўзнік яшчэ адзін тэатр — Вандроўны, які мусіў абслугоўваць правінцыю. Кіраваць ім выпала Уладзіславу Галубку.

Рэпертуар новага тэатра складаўся пераважна з п’ес Уладзіслава Галубка, які асабіста адказваў за іх пастаноўку, музычнае аздабленне і дэкарацыі, што пісаліся ім уласнаручна, нярэдка проста на сценах будынкаў, дзе даводзілася выступаць. Сярод п’ес іншых аўтараў можна адзначыць камедыю-жарт «Чорт і баба» Ф. Аляхновіча пастаўленая трупай у 1921 годзе.

Спачатку трупа была невялікая: некалькі сяброў Галубка, яго жонка Ядвіга, іх сын, дочкі Багуся, Мілачка і Люся, для якіх пісаліся дзіцячыя ролі. З іншых выканаўцаў можна назваць такіх акцёраў пераважна маладога пакалення, як Андрэй Блажэвіч (Вангін) Б. Бусел (Райзман), Міхась Васілёк (Грынблат), Н. Клачко, І. Крыцкі, Л. Скжындзіеўская, Ю. Фляйто. Працаваць акцёрамі актыўна ішлі і беларускія пісьменнікі — Міхась Чарот, Васіль Сташэўскі, Алесь Дудар, Ілары Барашка.

Першапачаткова калектыў працаваў пры Беларускім рабочым клубе і іграў спектаклі для гледачоў ускраін Мінска. Пазней выступаў таксама ў мінскіх клубах імя Леніна, Луначарскага, Дзям’яна Беднага, «Камуна» і ў «Беларускай хатцы».

Пачаўшы працу ў сталіцы, Трупа беларускіх артыстаў выправілася ў падарожжы па Беларусі, такім чынам, стаўшы аб’язным тэатрам. Артысты не мелі ўласнага транспарту, таму часта на выпадковых павозках ці санях, а часта і пешшу пераходзілі паміж беларускімі мястэчкамі.

У адным з такіх падарожжаў (хутчэй за ўсё ў 1926 годзе), падчас гастроляў на Барысаўшчыне, Уладзіслаў Галубок сустрэў старога дудара па прозвішчы Сурма. Працягваючы традыцыю, запачаткаваную Ігнатам Буйніцкім, Уладзіслаў Галубок прыняў дудара ў сваю трупу. Дудару на той час было 70 гадоў і ўдзельнічаў у дзейнасці тэатру ён нядоўга. Пра гэта было напісана ў культурнай хроніцы 10-га нумару часопіса «Маладняк» за 1926 год.

У 1921 годзе тэатру нечакана пашанцавала: Наркамасвет вырашыў узяць трупу на дзяржаўнае ўтрыманне, абавязаўшы акцёраў абслугоўваць рабочыя клубы і навакольныя вёскі. Але неўзабаве тэатры сталі пераводзіць на гаспразлік, і трупа была пазбаўлена датацыі.

У выніку мастацкае аздабленне для спектакляў рабілася літаральна з таго, што знаходзілася пад рукой. У рабоце тэатра актыўны ўдзел прымала публіка, яна дапамагала здабываць усё неабходнае для спектакля. Адны несці мэблю, другія, лаўкі, зэдлікі, лямпы і іншыя рэчы. Самі акцёры рамантавалі сцэну, малявалі дэкарацыі, і г. д., бо рабочых для абслугоўвання тэатра трупа не мела.

Працаўнікі трупы сумяшчалі сваю акцёрскую працу з дзённай працай на фабрыцы ці ў школе, паколькі праца ў трупе не аплачвалася.

Працаваць прыходзілася ў зусім непрыстасаваных памяшканнях.

Свае п’есы Галубок перапрацоўваў па многа разоў, часта пасля іх паказу на сцэне. Калі драматург адчуваў фальш, ён вяртаўся да свайго твора, выпраўляў паасобныя сцэны разам са сваім калектывам, пакуль не атрымліваўся пажаданы вынік. Вядома, што некаторыя п’есы Галубка маюць да 40 чарнавікоў.

П’есы Галубка і іншых драматургаў карысталіся вялікім поспехам у гледачоў, асабліва не спакушаных мастацтвам тэатра ў мінулым. Напрыклад, «Ганку» вандроўны калектыў іграў 498 разоў. У трупе працавалі і некаторыя беларускія пісьменнікі і паэты, напрыклад, Міхась Васілёк, Міхась Чарот, Васіль Сташэўскі, Алесь Дудар і іншыя.

Некалькі партрэтаў У. Галубка ў розных тэхніках напісаў Яўген Мікалаевіч Ціхановіч, які быў яго зяцем, Медаль Камітэту Ушанавання «Уладзіслаў Галубок» зрабіў Мікалай Лаўрэнцьевіч Несцярэўскі, З. Азгур у 1936 г. стварыў бюст Галубка, які не захаваўся.

## Спіс пастановак п’ес Уладзіслава Галубка 
* «Апошняе спатканьне» (Вільня, 1917, пастаўлена ў 1919),
* «Пісаравы імяніны» (1917, пастаўлена ў 1927),
* «Бязьвінная кроў» (пастаўлена ў 1918),
* «Залёты дзяка» (пастаўлена ў 1918),
* «Бязродны» (пастаўленая ў 1919),
* «Суд» (Вільня, 1920, пастаўлена ў 1924),
* «Душагубы» (пастаўлена ў 1921),
* «Ганка» (1920, пастаўлена ў 1929),
* «Пан Сурынта» (1923, пастаўлена ў 1930),
* «Плытагоны» (пастаўлена ў 1923),
* «Фанатык» (пастаўлена ў 1922),
* «Пінская мадонна» (пастаўлена ў 1927),
* «Белы вянок» (1921, пастаўлена ў 1929),
* «Ветрагоны» (1919, пастаўлена ў 1930),
* «Ліпавічок» (1922) і інш.
* «Бабы-ліхадзейкі» (1922)
* «Краб» (1927, пастаўлена ў 1930),
* «Белая зброя» (1933, пастаўлена пад назвай «Рыкашэт» у 1935),

## Творы 
* Апошняе спатканне: драма ў 4 актах / Уладыслава Галубка. — Вільня : Выдавецтва Менскага народнага камісарыяту асветы, 1919. — 43 с.
* Суд: п’еса ў 1 акце / У. Галубок. — Вільня: Беларускае выдавецкае таварыства ў Вільні, б — г. — 32 с. 
* Апошняе спатканне: вершы, апавяданні, п’есы / Уладзіслаў Галубок; [прадмова С. Лаўшука]. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2007. — 269, [1] с., [1] л. партр. — (Бібліятэка школьніка). — ISBN 978-985-02-0955-9.
* Ганка: драма ў 5 актах / вокладка М. Гусева. — Мн.: Белдзяржвыд, 1929. — 23 с. — (Тэатральная бібліятэка)
* Пісаравы імяніны: камедыя ў 1 акце / Уладыслаў Галубок. — Менск : выданне ЦБ «Маладняка», 1927. — 32 с.
* Уражэнні (Аб падарожжы ў «соціалістіческую, федератівную…») // Беларускі шлях. — 1918. — № 41. — С.; № 42. — С.; № 43. — С. [Перадрук: ARCHE. — 2009. — № 3 (78). — Сакавік. — С. 605—608]

## Ушанаванне памяці 
* Імем Уладзіслава Галубка названыя вуліца мінскага жылога раёна Дамброўка, вуліца ў Маладзечне, у вёсцы Лясная.
* У Мінску адкрыта «Гасцёўня Уладзіслава Галубка» — філіял Дзяржаўнага музея гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі. У экспазіцыі музея прадстаўлены касцюмы з тэатра У. Галубка, фотаздымкі, дакументы, мастацкія творы, афішы тэатра першага народнага артыста Беларусі.
* У 1982 годзе рэжысёр А. А. Салавей зняў фільм «Владислав Голубок».

## Зноскі 
## Літаратура 
* 
* *Замкавец, У.* Жыццё, абарванае куляй/Уладзімір Замкавец // Полымя. — 1993. — № 8. С. 138—145.
* *Завадская, І.* Яму не было замены… : Пра Уладзіслава Галубка / Ірына Завадская // Роднае слова. — 2002. — № 5. — С. 72 — 76.
* *Яцухна, В.* Аднаактовыя п’есы Уладзіслава Галубка / В. Яцухна // Беларуская літаратура [зборнік артыкулаў]. Вып. 17. — Мінск, 1989. — С. 84 — 91.
* Адхінуўшы заслону часу…: Успаміны пра Уладзіслава Галубка.—Мн., 1979

## Спасылкі 
* Творы Галубка на «Беларускай Палічцы»
* Голубок Владислав Иосифович  
* Галубок у мастацтве
* 20 фактаў пра Ўладыслава Галубка // сайт «Радые Свабода», 15 траўня 2019

Катэгорыя:Мастакі Беларусі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай