Заграб

**За́граб** ( ) — сталіца і самы вялікі горад Харватыі. Насельніцтва — 784.900 чалавек (2007), плошча — 641,29 км². Горад размешчаны на рацэ Сава, прытоку Дуная, на вышыні 104 метраў над узроўнем мора (найніжэйшая кропка) побач з горным масівам Мядзведніца.
 
Горад Заграб з прыгарадамі мае статус асобнай жупаніі ў складзе Харватыі, кіраўніцтва горадам ажыццяўляе мэр, які выбіраецца гарадской асамблеяй. 31 мая 2009 года мэрам горада на чацвёрты тэрмін (трэці запар) быў абраны Мілан Бандзіч.

## Клімат 
Сярэдняя гадавая тэмпература паветра ў горадзе 11,4&nbsp;°C, сярэдняя тэмпература паветра ў студзені −0.1&nbsp;°C, а сярэднія тэмпература ў ліпені складае 20,7&nbsp;°C.

Штогод, у агульным выпадае прыкладна каля 844 мм ападкаў. На працягу ўсяго года дзьмуць, як правіла, слабыя вятры з паўночнага-ўсходу і паўднёвага-захаду.

## Гісторыя 
Самым старым паселішчам, размешчаным недалёка ад сучаснага Заграба, было рымскае паселішча Андаўтонія, якое існавала паміж I і V стагоддзямі нашай эры. Першае зарэгістраванае з’яўленне назвы Заграб датуецца 1094 годам, калі горад існаваў як два розных паселішча: меншы, усходні Каптол, населенае ў асноўным духавенствам, і большы, заходні Градзец, населены ў асноўным рамеснікамі і гандлярамі. Градзец і Каптол аб’ядналіся толькі ў 1851 годзе, дзякуючы намаганням Ёсіпа Елачыча. Менавіта ў гонар гэтага выбітнага харвацкага дзяржаўнага дзеяча і названа галоўная плошча Заграба — плошча Ёсіпа Елачыча. У перыяд існавання Югаславіі, Заграб заставаўся важным эканамічным цэнтрам краіны, і быў другім паводле велічыні горадам краіны. Пасля таго, як Харватыя абвясціла незалежнасць ад Югаславіі, Заграб быў абраны ў якасці сталіцы новаўтворанай краіны.

### Старажытны Заграб 
Гісторыя Заграба датуецца яшчэ 1094 годам, калі венгерскі кароль Ладзіслаў, вяртаючыся з паходу супраць Харватыі, заснаваў епіскапства. Нароўні з новым біскупскім паселішчам, якое атрымала назву Каптол, на суседнім узгорку паўстала ўмацаванае паселішча Градзец. Мяжой паміж населенымі пунктамі з’яўляўся ручай Медвешчак. На сёння раёны, якія месцяцца на месцы гэтых былых паселішчаў, з’яўляюцца аднымі з найбольш добра захавалых гарадскіх ядраў у Харватыі. Абодва паселішчы зведалі татарскі напад у 1242 годзе. У знак удзячнасці за прадстаўлены прытулак падчас татарскай навалы харвацкі і венгерскі кароль Бела IV надзяліў Градзец залатой булай, якая надае грамадзянам гарадоў правы аўтаноміі, у тым ліку правы на заснаванне сваёй уласнай судовай сістэмы.

### Ад 16 да 18 стагоддзяў 
Не зважаючы на тое, што існавалі шматлікія як эканамічныя, гэтак і па палітычных сувязі паміж епархіяй Каптолу і вольным горадам Градзец, яны не былі вядомыя як адзіны інтэграваны горад, нават калі Градзец стаў палітычным цэнтрам Харватыі, Славоніі і Далмацыі. Места было абрана ў якасці рэзідэнцыі Нікалы Франкапана, бана Харватыі і Славоніі, ў 1621 годзе.

Па запрашэнні харвацкага парламента езуіты прыехалі ў Заграб і пабудавалі першую гімназію, царкву Святой Кацярыны і кляштар. У 1669 годзе яны заснавалі акадэмію, дзе выкладалі філасофію, тэалогію і закон. Гэтая акадэмія лічыцца папярэдніцай сучаснага Заграбскага ўніверсітэта.

На працягу XVII і XVIII стагоддзяў Заграб моцна пакутваў ад пажараў і чумы. У 1776 годзе каралеўскае веча пераехала з Вараждзіна ў Заграб. А падчас панавання Іозефа II Заграб стаў штаб-кватэрай агульнага камандвання Вараждзіна і Карлавацу.

### 19 і 20 стагоддзі 
У XIX стагоддзі Заграб стаў цэнтрам харвацкага нацыянальнага адраджэння і пабачыў узвядзенне важных культурных і гістарычных устаноў. У 1850 годзе Каптол і Градзец былі аб’яднаныя ў адзіны горад. Першым мерам стаў Янка Камаўф.

У горадзе працуюць 22 інстытуты ў вобласці сацыяльных і натуральных навук. У Заграбе таксама знаходзіцца Харвацкая акадэмія навук і мастацтваў, астранамічная абсерваторыя. Таксама ў горадзе месцяцца два прыватныя ўніверсітэты, як Каталіцкі ўніверсітэт Харватыі і Міжнародны ўніверсітэт Лібертас.

## Архітэктура 
Гістарычнае ядро — раёны Каптол і Градзец, размешчаныя на ўзгорках (Верхні горад): рэшткі ўмацаванняў (13-18 стагоддзяў), Заграбскі сабор (13-19 стагоддзяў) і гатычная царква Святога Марка (14-19 стагоддзяў, у інтэр'еры работы скульптара І.Мештравіча), барочныя царква Святой Кацярыны (1620) і епіскапскі палац (каля 1730), у стылі класіцызму — палац Елачычаў (архітэктар Б.Фелбінгер). З другой паловы 19 стагоддзя на поўдні складваецца новы цэнтр з кварталамі, скверамі, параднымі пабудовамі з рысамі эклектывізму і неакласіцызму: Харвацкі нацыянальны тэатр (1894—1895), біржа (1923—1927), жылыя дамы ў стылі функцыялізму. З другой паловы 1940-х гадоў будаваліся грамадскія будынкі, новыя жылыя раёны, спартыўныя комплексы.

## Музеі 
* Музей горада Заграба
* Музей мастацтваў і рамёстваў
* Гарадская галерэя сучаснага мастацтва і Галерэя прымітывістаў
* Археалагічны і этнаграфічны музей
* Харвацкі гістарычны музей

## Транспарт 
Заграб знаходзіцца ў цэнтры разгалінаванай транспартнай сеткі. Буйныя сучасныя аўтамагістралі ідуць ад горада ў кірунку на ўсход, у бок Славоніі, Бялграда і Осіека (A3); на паўночны ўсход, у бок Чакаўца, Вараждзінa і Венгрыі (A4); на паўднёвы захад, у кірунку Карлаваца, Рыека і Спліту (A1); на паўночны захад, у бок Славеніі і Заходняй Еўропы (A2); на захад, у кірунку Брэганы і Любляны (A3). У напрамку Сісака і Баня-Лукі на паўднёвы ўсход у цяперашні час будуецца аўтамагістраль (A11). Чыгунка звязвае Заграб з найбуйнейшымі гарадамі Харватыі і суседніх краін. У цэнтры горада размешчаны буйны аўтобусны і чыгуначны вакзалы.
 
Аэрапорт Заграба знаходзіцца ў 17 кіламетрах ад горада. Прапускная здольнасць — 2 мільёны пасажыраў у 2007 годзе.
 
Гарадскі транспарт прадстаўлены разгалінаванай сеткай трамвайных і аўтобусных маршрутаў, а таксама фунікулёрнай лініяй на Тамічавай вуліцы ў гістарычным цэнтры горада, якая злучае Верхні і Ніжні горад. Распрацаваны план будаўніцтва лёгкага метро.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары 
 у Заграбе]]
* Івана Брліч-Мажураніч (1974—1938) — дзіцячая пісьменніца
* Іва Ёсіпавіч (нар. 1957) — палітычны дзеяч, прэзідэнт Харватыі ў 2010—2015 гг.
* Уладзімір Мілайчыч (1918—1978) — археолаг.
* Слава Рашкай (1877—1906) — харвацкая акварэлістка.
* Сідонія Рубіда (1819—1884) — оперная спявачка.
* Аўгуст Цэсарац (1893—1941) — пісьменнік, публіцыст і грамадскі дзеяч
* Аўгуст Шэнаа (1838—1881) — празаік, паэт, літаратурны крытык і фельетаніст

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
Катэгорыя:Гарады Харватыі
Катэгорыя:Сталіцы еўрапейскіх дзяржаў
Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў