open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Далмацінская мова

**Далмацінская мова** — мёртвая мова раманскай групы індаеўрапейскай моўнай сям’і. 

Ужывалася на ўсходнім узбярэжжы Адрыятыкі на тэрыторыі Харватыі і Чарнагорыі. Таксама як і астатнія раманскія мовы, выходзіць з лаціны, якая трапіла на Балканы, дзякуючы экспансіі Рымскай імперыі, яшчэ да новай эры. У выніку змяшання лаціны з іншымі мовамі карэннага і новапрышлага (галоўным чынам славянскага) насельніцтва Балканскай паўвострава ўтварылася новая мова. Далмацінская мова была ва ўжытку да 19 стагоддзя, паступова выцяснялася славянскай мовай, якая панавала ў рэгіёне (харвацкім варыянтам). Сёння на ўзбярэжжы спрэс ва ўжытку харвацкая мова.

Катэгорыя:Раманскія мовы
Катэгорыя:Мовы Харватыі
Каменка (прыток Сажа)

**Ка́менка** — рака ў Краснапольскім і Слаўгарадскім раёнах Магілёўскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 16 км. Плошча вадазбору 44 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,6 (2,3) м/км. Пачынаецца за 1,7 км на паўднёвы захад ад вёскі Асінаўка Краснапольскага раёна (за 3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Новая Каменка), вусце за 2 км на захад ад вёскі Казакоўка Слаўгарадскага раёна. Вадазбор на паўднёвай ускраіне Аршанска-Магілёўскай раўніны. Рэчышча ад вусця ўгару на працягу 3,5 км каналізаванае.

Каля ракі населеныя пункты Новая Каменка, Старая Каменка (Слаўгарадскі раён)

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Могилёвской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Прытокі Сажа
Катэгорыя:Рэкі Краснапольскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Слаўгарадскага раёна
Каменка (прыток Друці)

**Ка́менка** — рака ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Друць (басейн Дняпра).

Даўжыня Каменкі 16 км. Плошча вадазбору 87 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,1 м/км. Пачынаецца на паўднёвай ускраіне вёскі Паўлавічы, вусце за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Кунцы. Рэчышча каналізаванае на працягу 6 км (ад вытоку да ўрочышча Чырвоная Горка).

## Літаратура 
* Блакітная кніга Беларусі — Мн.: БелЭн, 1994.
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Друці
Катэгорыя:Рэкі Круглянскага раёна
Сутокі (рака)

**Суто́кі** — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Каменка (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 16 км. Плошча вадазбору 35 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 м/км. Пачынаецца за 2 км на захад ад вёскі Малашанкі. Вусце — за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Паташня, прыкладна за 0,5 км на поўдзень ад вёскі Сутокі. Вадазбор у паўднёвай частцы Гарадоцкага ўзвышша.

Каля ракі населеныя пункты Новая Зара, Раслякі, Аўданькі, чыгуначная станцыя Раслякі.

## Літаратура 
* 
* 
* *Кривенко С.* Сохраним водные ресурсы района / С. Кривенко // Гарадоцкі веснік — 2000. — 5 ліп.
* *Параскевіч А.* Падарожжа па рацэ Обаль / А. Параскевіч // Герой працы (Шуміліна) — 2005. — 25 кастр
* 
* Ліст карты N-35-24. Выданне 1980 года. Адпавядае стану мясцовасці на 1979 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Кальвадос (напой)

**Кальвадос** () — яблычны брэндзі, які атрымоўваюць шляхам перагонкі сідра, з французскага рэгіёну Ніжняя Нармандыя. Моцнасць — каля 40 градусаў.

## Гісторыя 
Першае згадванне аб вытворчасці кальвадосу звязана з імем Жыля дэ Губервіля, які ў 1553 годе ў сваім «Дзённіку» згадвае аб практыцы дыстыляцыі сідра.

Сваю назву напой атрымаў ад назвы аднаго з дэпартаментаў Нармандыі Кальвадос — спачатку ў размоўнай мове ў сярэдзіне XIX стагоддзя, а пазней было замацавана ў правілах «Appellation d’Origine Contrôlée» (AOC) у 1942 годзе.
Кальвадос

**Кальвадос** — шматзначны тэрмін

* Кальвадос — напой
* Кальвадос — дэпартамент у Францыі
Глінтвейн

**Глінтвейн** (ням. Glühwein ад glühender Wein — распаленае віно) — гарачы алкагольны напой на аснове віна. Традыцыйна ўжываецца ў Аўстрыі, Германіі, Вялікабрытаніі і скандынаўскіх краінах на калядных кірмашах і святах, якія праводзяцца на адкрытым паветры.

## Спасылкі
Шэрыданс

**Шэрыданс** () — двухкаляровы ірландскі лікёр на аснове віскі ў арыгінальнай двухсекцыйнай бутэльцы, у адной частцы якой знаходзіцца белае ванільна-сметанковае змесціва, у другой — цёмнае кавава-шакаладнае змесціва. У працэсе налівання лікёра яго складовыя часткі выліваюцца з двух гарлавін у неабходнай прапорцыі (1 сметанковая частка на дзве кававыя), прычым кававая частка, як больш цяжкая, часта становіцца ніжняй, у той час як сметанковая, больш лёгкая, аказваецца наверсе.

Упершыню прадстаўлены ў 1994. Вырабляецца ў Дубліне кампаніяй «Thomas Sheridan & Sons».

Ужываецца як сам па сабе, так і ў складзе кактэйляў.
Марсала (віно)

**Марсала** — моцнае віно, якое мае некаторае падабенства з мадэрай, але адрозніваецца ад яе большым утрыманнем цукру. Спірт 18-20 %, цукар 1,5-7 %.

Марсалу ўпершыню пачалі вырабляць на востраве Сіцылія, у наваколлях горада Марсала (ад назвы якога і назвалі віно) і Трапані. Для італьянскай марсалы характэрны спецыфічны прысмак — вынік дабаўкі да віна невялікай колькасці папярэдне вываранай карабельнай смалы. Пасля гэтага адценне смаку пачалі атрымліваць дадаткам моцна уваранага вінаграднага сусла. Выпускаюцца водаразаваныя маркі марсалы, напрыклад, з пахам банана, чорнай парэчак і г. д.

Катэгорыя:Алкагольныя напоі
Катэгорыя:Марсала (Сіцылія)
Марсала (Сіцылія)

**Марсала** () — горад у Італіі, у рэгіёне Сіцылія, правінцыя Трапані.

У горадзе размешчаны марскі порт.

## Гісторыя 
Горад Марсала размешчаны на месцы старажытнага горада Лілібея, асноўнага апірышча Карфагена ў Сіцыліі.

Лілібей быў заснаваны ў 396 годзе да н. э. Ні Пір, ні рымляне не змаглі ўзяць горад. Але горад быў перададзены Рыму ў канцы Першай Пунічнай вайны ў 241 годзе да н. э. у якасці аднаго з умоў мірнага дагавора.

Катэгорыя:Гарады Сіцыліі
Марсала

**Марсала** мае наступныя значэнні:
: Марсала - гатунак віна
: Марсала - горад у Сіцыліі
Камянчанка

**Камянчанка** — рака ў Беларусі, у Сенненскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Абалянка (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 46 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2 м/км. Пачынаецца за 0,6 км на поўнач ад вёскі Галавачы, вусце за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Адамава. Рэчышча на працягу 10,5 км ад вытоку каналізаванае. Прымае сцёк з ручаёў і меліярацыйных каналаў.

Каля ракі вёскі Марозаўка, Ладзікава, Кімейка.

## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Сенненскага раёна
Катэгорыя:Басейн Лучосы
Каменка (прыток Усысы)

**Ка́менка** — рака ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Усыса (басейн Заходняй Дзвіны).

Даўжыня ракі 26 км. Плошча вадазбору — 137 км². Пачынаецца за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Малашанкі. Упадае ва Усысу непадалёку ад вёскі Прудок. Асноўны прыток — рака Сутокі.

Уздоўж ракі знаходзяцца аграгарадок Вархі, вёскі Паташня, Зуі 2, Бараўцы, Тросніца.

## Літаратура 
* *Кривенко, С.* Сохраним водные ресурсы района / С. Кривенко // Гарадоцкі веснік. — 2000. — 5 ліп.
* *Параскевіч, А.* Падарожжа па рацэ Обаль / А. Параскевіч // Герой працы (Шуміліна). — 2005. — 25 кастр.
* 
* Ліст карты N-35-24. Выданне 1980 года.
* Ліст карты N-36-13. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1981 год.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Витебской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Гарадоцкага раёна
Катэгорыя:Басейн Обалі
Капусцінка

**Капу́сцінка**, **Но́вая Вало́жынка** — рака ў Валожынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Валожынка (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 4,2 км. Пачынаецца за 1 км на захад ад вёскі Капусціна, упадае ў Валожынку за 1,2 км на ўсход ад вёскі Пруднікі Нізавыя. На ўсім працягу каналізаваная. Прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Іслачы
Капчанка

**Капчанка** — рака ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці, правы прыток ракі Бярэзіна (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 59 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 ‰. Пачынаецца каля вёскі Заельнік, вусце на паўднёвай ускраіне вёскі Краснае.

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Прытокі Бярэзіны
Катэгорыя:Рэкі Асіповіцкага раёна
Каранец (рака)

**Каране́ц** — рака ў Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Худабычка (басейн Дняпра). Даўжыня 5 км. Пачынаецца ля ўсходняй ускраіны вёскі Каранец, вусце за 1 км на захад ад вёскі Міхеевічы.

 

## Літаратура
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 тамах. Т.1, Т.2, Т.3, Т.4, Т.5. — Мн.: БелСЭ, 1983. — С. 162, 373, 486

Катэгорыя:Рэкі Крычаўскага раёна
Карачунка

**Карачу́нка** — рака ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Ператуць (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 13 км. Плошча вадазбору 33 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,7 м/км. Пачынаецца на паўночны захад ад вёскі Карачуны, цячэ ў межах Мінскага ўзвышша, упадае ў Ператуць за 3 км ад вёскі Клыпаўшчына. На працягу 3,8 км каналізаваная: ад вытоку (1,7 км) і за 0,8 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Дзягільна — 0,7 км ніжэй моста на аўтадарозе Масква — Брэст (2,1 км). Каля вёскі Дзягільна створана сажалка (плошча 0,31 км²).

## Літаратура 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Дзяржынскага раёна
Катэгорыя:Басейн Усы (верхні прыток Нёмана)
Кармянка

**Кармя́нка, Кармá** — рака ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Сож (басейн Дняпра).

## Назва 
На думку І. Яшкіна, назва Карма паходіць ад тэрміна *карма* «затока, завадзь у форме рукава», «выступ сушы ў выглядзе паўвострава, які ўразаецца ў балота».

На думку А. Рогалева, гідронімы *Карма, Кармянка, Кармалей, Карман, Курмышка* можна супаставіць з фіна-угорскімі словамі *курм* «заліў», «кут», *куурна* «жолаб», *курма* «пастка для рыбы».

На думку В. Жучкевіча, назвы Карма паходзяць ад *корм, карміць*, *карма* — агульная назва кармавых угоддзяў. Не выключана і магчымасць сувязі з паняццем *край*.

Корань *Karm*- у літоўскім гідроніме *Karmė* А. Ванагас звязваў з літоўскім *kermėti* "густа расці"

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 53 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,4 ‰. Пачынаецца на захад ад вёскі Лебядзёўка, вусце на паўднёвай ускраіне вёскі Гарадок. На рацэ гарадскі пасёлак Карма.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* Ліст карты N-36-98. Выданне 1979 г.

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гомельской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Кармянскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Сажа
Капаеўка

**Капаеўка**, **Капаюўка** — рака ў Брэсцкім раёне Беларусі і Валынскай вобласці Украіны, правы прыток ракі Заходні Буг (басейн Віслы).

Даўжыня ракі 39 км, з іх 19,5 км у Беларусі. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰. Плошча вадазбору 264 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 0,9 м³/с.

Пачынаецца з возера Лукі (на тэрыторыі Украіны), вусце за 2 км на паўночны захад ад вёскі Ляплёўка. Даўжыня ў межах Беларусі 19,5 км. Рэчышча на тэрыторыі Украіны цалкам каналізаванае, у Брэсцкім раёне 2 каналізаваныя дзялянкі: 13 км ад мяжы з Украінай да вёскі Рудня і 2 км уніз па плыні ад моста на дарозе Дамачава — Ляплёўка. У сярэдняй і нізкай плыні шырыня рэчышча ў межань 1—3 м. Берагі вельмі нізкія, зліваюцца з абалонай, у сярэдняй і нізкай плыні больш абрывістыя, вышынёй да 0,5 м. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў канцы сакавіка, найбольшыя вышыні над межанным узроўнем 1,5 м.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Брестской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Брэсцкага раёна
Катэгорыя:Рэкі Валынскай вобласці
Катэгорыя:Прытокі Буга
Карпілаўка (рака)

**Карпі́лаўка** — рака ў Чэрвеньскім раёне Мінскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Уса (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 53 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2 ‰. Пачынаецца на паўднёвай ускраіне вёскі Барсукі Лядскага сельсавета, вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Карпілаўка Лядскага сельсавета. На рацэ каля вёсак Ведрыца і Карпілаўка сажалка Ведрыца-Карпілаўка — помнік прыроды мясцовага значэння (выкарыстоўваецца для арашэння, рыбагадоўлі, з’яўляецца месцам адпачынку).

Каля ракі вёскі Юравічы, Красная Змена, Ведрыца, Карпілаўка.

## Літаратура 
* 
* Ліст карты N-35-82. Выданне 1982 года.
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 

Катэгорыя:Рэкі Чэрвеньскага раёна
Катэгорыя:Басейн Бярэзіны
Арамунская мова

**Арамунская мова** (таксама **македонска-румынская**, *limba armãneascã*, *makedon-armânâ*, *armãneashce*) — мова балкана-раманскай падгрупы раманскай моўнай групы. Найбольш агульных рысаў мае з мегленарумынскай мовай, а таксама з румынскай, што з'яўляецца прычанай таго, што некаторыя лінгвісты лічаць яе дыялектам румынскай мовы.

Носьбіты — арамуны — насяляюць Грэцыю, Албанію, Паўночную Македонію, Румынію, Балгарыю, Турцыю.

## Спасылкі 
* Macedon Armans Council
* Macedon Armans Association from France
* Consiliul A Tinirlor Armanj, webpage about Youth Aromanians and their projects

Катэгорыя:Раманскія мовы
Катэгорыя:Мовы Грэцыі
Катэгорыя:Мовы Албаніі
Катэгорыя:Мовы Балгарыі
Катэгорыя:Мовы Румыніі
Катэгорыя:Мовы Турцыі
Катэгорыя:Мовы Паўночнай Македоніі
Рэктыфікацыйная калона

thumb|300px|Выкарыстоўванне лабараторнага кандэнсатара
**Рэктыфікацыйная калона** — апарат, прызначаны для падзелу вадкіх сумесяў, складнікі якіх маюць розны кохпункт. Класічная калона ўяўляе сабою вертыкальны цыліндр з кантактнымі прыладамі ўсярэдзіне. Выкарыстоўваецца ў маленькіх лабараторыях, а таксама ў прамысловасці.

## Выкарыстоўванне ў лабараторыях 
У лабараторыях калона выкарыстоўваецца для падзелу рэчываў з бадай аднолькавымі валацільнасцямі.

Як мы бачым на малюнку, вадкая сумесь у круглай колбе кіпіць, пар уздымаецца ўверх у калону рэкціфікацыі.

Катэгорыя:Хімія
Катэгорыя:Прылады
Касінка

**Касі́нка**, **Касянка**, **Касуля** — рака ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Бася (басейн Дняпра).

## Назва 
Назва Касінка балцкага паходжання.

Аснова *Кас-* з цягам часу зведала эвалюцыю ад **Kŭs-* праз **Къс-*. Яна звязаная з прускім *kusis*, літоўскім *kusulas* «камар». Гэтая аснова таксама ў назвах ракі Касня (прыток волжскай Вазузы) на Смаленшчыне на ўсходзе ад Касплі, дзвінскай ракі Каспля.

Той жа корань *Kus-* у літоўская рачной назве *Kus-upė*.

Назва Касінка значыла «Камарыная (рака)». Каля Касінкі — рэчка з пазнейшай назвай-перакладам «Камароўка».

## Гідраграфія 
Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 70 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,8 ‰. Пачынаецца за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Шатнева, вусце за 2 км на захад ад вёскі Слабодка, за 3,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Кароўчына. Вадазбор у межах Аршанска-Магілёўскай раўніны. На рацэ вадасховішча Кароўчына.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Дрыбінскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Басі
Афінскі метрапалітэн

**Афі́нскі метрапалітэ́н** — адзін з вядучых відаў грамадскага транспарту сталіцы Грэцыі.

Сістэма складаецца з трох ліній: Лініі 1 (зялёная лінія), эксплуатуецца кампаніяй Афіна-Пірэйская Электрычная Чыгунка (), Лініі 2 (чырвоная лінія) і Лініі 3 (блакітная лінія), эксплуатуюцца кіруючай кампаніяй Метрапалітэн Атыкі (). Упершыню ўведзены ў эксплуатацыю ў 1869 годзе, усяго на шэсць гадоў пазней лонданскага, і стаў другім у свеце метрапалітэнам.

## Гл. таксама 
* Спіс метрапалітэнаў

Катэгорыя:Афіны
Катэгорыя:Метрапалітэн
Нью-Ёркскі метрапалітэн

**Нью-Ёркскі метрапалітэн** () — найбуйнейшы метрапалітэн свету па працягласці ліній. У 1868 годзе ў Нью-Ёрку была адкрыта надземная (на металічных эстакадах) гарадская чыгуначная лінія з канатнай цягай, замененай ў 1871 годзе годзе на паравую, а ў 1890 годзе — на электрычную. 27 кастрычніка 1904 года адкрытыя першыя падземныя ўчасткі. 21 красавіка 1917 года на лініі IRT Flushing Line Нью-Ёркскага метрапалітэна адкрытыя 11 новых станцый. 10 верасня 1932 года адкрыты 29 станцый лініі Восьмае авеню.

Сумарная даўжыня эксплуатуемых ліній складае 1355 км (з іх для пасажырскага руху выкарыстоўваюцца 1056 км). Афіцыйнае колькасць станцый — 469 (розныя метады падліку даюць значэнні ад 416 да 469), якія складаюць 26 маршрутаў.

Нягледзячы на традыцыйнае назву «subway» (Падземка), каля 40 % шляхоў з’яўляюцца наземнымі або надземнымі. Усе яны цалкам абасоблены ад вулічнага руху і іншых відаў транспарту, большасць скрыжаванняў паміж шляхамі зробленыя рознаўзроўневымі.
Каросцінка

**Каро́сцінка** — рака ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, левы прыток ракі Убарць (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 33,8 км. Пачынаецца за 2 км на поўдзень ад аграгарадка Дуброва, вусце за 3 км на поўнач ад вёскі Убарцкая Рудня. Рэчышча на працягу 21 км угару ад вусця каналізаванае. Цячэ па лясістай забалочанай мясцовасці.
Ніжэй вёскі Новае Палессе ў басейне ракі сетка меліярацыйных каналаў і вадасховішчы (у тым ліку, Новапалескае).

## Літаратура 
* 
*  — С. 90.
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Лельчыцкага раёна
Катэгорыя:Прытокі Убарці
Пекінскі метрапалітэн

**Пекінскі метрапалітэн** (кіт. 北京 地铁, піньінь Běijīng Dìtiě) — транспартная сістэма Пекіна, сталіцы Кітая, якая дзейнічае з 1971 года (першая ў краіне). У дадзены момант адкрыта 9 ліній, а да 2015 года іх колькасць плануецца павялічыць да 28. Маецца метро-2.

## Кошт праезда 
Адна паездка незалежна ад адлегласці каштуе 2 юаня, акрамя лініі ў аэрапорт, паездка па якой каштуе 25 юаняў. Пры любой паездцы білеты варта захоўваць да выхаду з метро, бо выхад ажыццяўляецца па картах, пры гэтым разавыя карты збіраюцца і выкарыстоўваюцца паўторна. Аплата ажыццяўляецца разавымі картамі і магнітным картамі з магчымасцю папаўнення, якімі таксама можна аплаціць праезд у наземным транспарце. Ёсць таксама праязныя на месяц.

Дарослы мае права правозіць з сабой аднаго дзіцяці ростам не вышэй за 120 см.

## Спасылкі 
* Метрапалітэн Пекіна на сайце urbanrail.net   
* Шпацыр па пекінскім метрапалітэне і вялікай кнігарні 

Катэгорыя:Транспарт Пекіна
Катэгорыя:Метрапалітэны Кітая
Пунакха

**Пунакха** - (སྤུ་ན་ཁ་) горад у Бутане. Пунакха з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам дзонгхага Пунакха. Горад склаўся вакол крэпасці Пунакха-дзонг (пераважна на процілеглым боку ракі), якая мае вялікае культурна-гістарычнае значэнне. Горад невялікі, яго можна абысці пешшу.

## Геаграфія 
Горад Пунакха размешчаны на захадзе Бутана ў сутоцы рэк Пхо і Мо, якія фарміруюць раку Санкош.

Катэгорыя:Гарады Бутана
Каірскі метрапалітэн

**Каірскі метрапалітэн** у Егіпце — адзіная ў Афрыцы цалкам адбудаваная сістэма метро. На 2007 год складаецца з двух эксплуатуемых ліній і трэцяй на прасунутай стадыі планавання. Праект метро ініцыяваны органам улады, адказным за тунэлі. Пабудаванае ў 1987 годзе.

## Апісанне 
У метрапалітэне выкарыстоўваецца стандартная каляіна (1435 мм). Кошт квітка ў егіпецкіх фунтах складае 1.00 за кожную паездку (па стане на ліпень 2006 года — 0,14 еўра або 0,18 долараў ЗША), незалежна ад адлегласці. У каірскім метро 2 вагоны ў цэнтры кожнага цягніка — толькі для жанчын. Гэта працягваецца да ранняга вечара і прызначана для жанчын, якія не хочуць ездзіць з мужчынамі ў адным вагоне. Аднак жанчыны могуць свабодна карыстацца і ўсімі астатнімі вагонамі. Гэты прынцып падзелу таксама выкарыстоўваецца ў дубайскім метро, адкрытым 9 верасня 2009 г. Метро Каіра было першым па ліку на Блізкім Усходзе і Афрыцы. Хайфскі «Кармеліт», пабудаваны ў 1959 годзе, не можа лічыцца першым метрапалітэнам блізкаўсходняга рэгіёну ў сувязі з тым, што, як і стамбульскі «цюнель», уяўляе сабой звычайны аднапутны фунікулёр, траса якога пракладзена ў тоўшчы гары, што з’яўляецца звычайным для гэтага віду транспарту.

Катэгорыя:Метрапалітэн
Катэгорыя:Транспарт Каіра
Санкош

**Санкош** або **Пуна-Цанг** — рака, якая бярэ выток на поўначы Бутана і ўпадае ў раку Брахмапутра ў штаце Асам у Індыі. У Бутане яна вядомая як Пуна-Цанг ніжэй сутокі некалькіх прытокаў у раёне горада Вангдзі-Пходранг.

Катэгорыя:Рэкі Індыі
Катэгорыя:Рэкі Бутана
Вісагінас

**Вісагінас** () — горад у паўночнай Літве ў складзе Уцянскага павета. Плошча складае 8,96 км². Праз горад праходзіць чыгунка Вільнюс — Даўгаўпілс. Вісагінас размешчаны за 1 км ад мяжы з Беларуссю і за 15 км з Латвіяй. 

## Гісторыя 
Горад быў заснаваны ў 1975 годзе, разам з будуемай тут Ігналінскай атамнай электрастанцыяй. Да 1992 года меў назву **Снечкус** (*Sniečkus*), у гонар Антанаса Снечкуса, першага сакратара Камуністычнай партыі Літвы ў 1940—1974 гадах.

Большая частка насельніцтва горада працуе на электрастанцыі, ці ў арганізацыях якія яе абслугоўваюць. Ігналінская электрастанцыя, чарнобыльскага тыпу рэактараў (RBMK-1500), самая блізкая да Беларусі атамная электрычная станцыя. Складаецца з двух рэактараў па 1500 МВт і пачала сваю дзейнасць у другой палове 1980-х гадоў. Згодна з абавязкамі, якія ўзяла на сябе Літва перад уваходам ў Еўрапейскі Саюз, станцыя павінна быць зачынена. Першы рэактар быў заглушаны ў 2004 годзе, а другі павінен быць спынены ў 2009 годзе.

## Насельніцтва 
### Нацыянальны склад 
Паводле даных перапісу 2021 года, нацыянальны склад горада быў наступным:

## Культура 
Беларускі культурны цэнтр «Крок».

## Гарады-пабрацімы 
## Гл. таксама 
* Ігналіна
* Ігналінская атамная электрастанцыя

## Зноскі 
## Спасылкі 
* Вісагінас
Цельшы

**Це́льшы**, часам **Тэ́льшы**, таксама **Цяльшэ́й** (, ) — горад на паўночным захадзе Літвы, на беразе возера Масціс. Адміністрацыйны цэнтр Цельшыўскага павета. Праз горад ідзе чыгунка Шаўлі — Крэтынга. Горад лічыцца гістарычнай сталіцай Жамойці.

## Гісторыя 
Першыя згадкі аб паселішчы датуюцца 1398 годам. Цельшы былі сталіцай аднаго з жмудскіх князёў. Першы касцёл у Цельшах (ст.-бел. Тельши) быў пабудаваны ў 1612 годзе каралём Жыгімонтам Вазам. А ў 1626 годзе Павел Сапега заснаваў тут кляштар бернардзінцаў, які быў закрыты расійскімі ўладам толькі ў 1832 годзе. У 1791 годзе горад атрымаў гарадскія правы і герб ад караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 года горад трапіў у склад Расійскай імперыі. Пад час паўстання 1830 года горад быў адным з цэнтраў дзейнасці паўстанцаў.

З 1918 года ў складзе Літвы. З 1940 года ў складзе Літоўскай ССР. З 1990 года ў адноўленай незалежнай Літвы.

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Вядомыя асобы 
* Антоні Францішак Аўдзевіч (1834—1895) — рымска-каталіцкі дзеяч, біскуп віленскі.
* Раландас Паксас (нар. 1956) — літоўскі палітычны дзеяч, прэзідэнт Літоўскай Рэспублікі ў 2003—2004 гадах
* Вільфрыд Войніч (1865—1930) — дзеяч народніцкага і польскага сацыялістычнага руху, бібліяфіл і антыквар, першаадкрывальнік знакамітага «Рукапісу Войніча».

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с.
* Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния / сост. Д. Афанасьев. — Санкт-Петербург : Общественная польза, 1861. — 745 с.
* *Gadon, M.* Opisanie Powiatu Telszewskiego w Guberni Kowieńskiej w dawnem Xięstwie Żmujdzkiem położonego / M. Gadon. — Wilno : druk. S. Blumowicza, 1846. — 186 s.
* 
* 

## Спасылкі
Кнуд I Гардэкнуд

**Кнуд I Гардэкнуд** (; 880-я — 948?) — першы кароль Даніі (каля 916 - 948?) з дынастыі Кнутлінгаў.

## Біяграфія 
Кнуд нарадзіўся ў 880-я гады. Яго бацька Свен з'яўляўся унукам легендарнаму Рагнару Лодбраку. Па некаторым крыніцам Кнуд прыйшоў у Данію каля 916 г. з «Nortmannia», што магло азначаць як Нарвегію, так і Нармандыю, ці нават Усходнюю Англію, і зрынуў караля Сігтруга. Хутчэй за ўсё, ён паходзіў з дынастыі Інглінгаў. Пасля гэтага Кнуд уладарыў каля 30 гадоў.

У 948 г. архіяпіскап Брэмена прызначыў у Данію трох епіскапаў, але хутчэй за ўсё сам Кнуд быў, у лепшым выпадку, абыякавы да хрысціянства.

Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы X стагоддзя
Катэгорыя:Кнютлінгі
Катэгорыя:Каралі дацкія
Паро

**Паро** — горад на захадзе Бутана з насельніцтвам 15 000 жыхароў, размешчаны на вышыні 2400 м. Паро з'яўляецца адміністрацыйным цэнтрам акругі (дзонгхкага) Паро, знаходзіцца ў даліне Паро.

Bhutan-Paro-Dzong-170-Ausblick-gje.jpg|Паро
Paro's main street 2.jpg|Вуліца ў Паро
Bhutan-Paro-Dzong-158-Innenhof-gje.jpg|Dzong
Bhutan-Paro-Dzong-164-Moench-gje.jpg|Dzong
Bhutan-Paro-Stadt-22-Wachturm-2015-gje.jpg|Музей у Паро
Bhutan-Paro-126-Aufstieg zum Taktshang-Tigernest-Geburtshaus von Guenden Rinchen-gje.jpg|Taktshang

Катэгорыя:Гарады Бутана
Касалянка

**Касалянка**, **Касялянка**, **Перагонка** — рака ў Слаўгарадскім і Кармянскім раёнах Гомельскай вобласці, правы прыток ракі Сож (басейн Дняпра). Даўжыня 34 км. Плошча вадазбору 352 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 1,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

Пачынаецца каля паўднёва-заходняй ускраіны вёскі Малая Зімніца Слаўгарадскага раёна, вусце за 1 км на ў ад вёскі Ліцвінавічы Кармянскага раёна. Цячэ па паўднёва-заходняй ускраіне Аршанска-Магілёўскай раўніны.

Даліна ў верхнім цячэнні невыразная, ніжэй трапецападобная, шырыня яе 0,9—1,5 км. Абалона ў вярхоўі забалочаная, ніжэй сухая, двухбаковая, яе шырыня 0,2—0,9 км. Рэчышча каналізаванае на працягу 17,5 км (выток — на 0,5 км вышэй за вусце ракі Бычанка), далей слаба меандруе. Шырыня ракі ў межань у сярэднім цячэнні 8—10 м, у ніжнім 3—5 м.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Рэкі Слаўгарадскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Кармянскага раёна
Катэгорыя:Прытокі Сажа
Бурбон

**Бурбон** — від віскі, які вырабляюць у ЗША; з’явіўся ў канцы XVIII стагоддзя — пачатку XIX стагоддзя ў горадзе Парыс, акруга бурбон, штат Кентукі.

Дакладней, 1821 годам датуецца першая рэклама новага напою з такой назвай.

Рэцэпт быў вядомы раней: як мінімум з 1789 г. прападобны Элая Крэг (Elijah Сraig) дыстыляваў падобны напой для патрэб сваіх вернікаў.

Катэгорыя:Моцныя спіртныя напоі
Гірчоўнік татарскі

**Гірчо́ўнік татарскі, гірчоўнік похвенны** (*Conioselinum tataricum*) шматгадовая травяністая расліна з роду  сямейства .

## Батанічнае апісанне 
Расліна мае прамастаячае сцябло вышынёй 50—150. Цвіце ў чэрвені — ліпені. Пладанашэнне ў жніўні. Плод — голы бліскучы віслаплоднік, які пры выспяванні распадаецца на 2 палавіны з 5-ю крылаткамі.

## Жыццёвае асяроддзе 
Гірчоўнік татарскі расце ў вільготных месцах на берагах яроў, рэк і ручаёў, сярод кустоў ці на лясных палянах, на лугах.

## Арэал 
Еўрасібірскі тайговы від, распаўсюджаны ў Сярэдняй (ўсход) і Усходняй (поўнач) Еўропе і Сібіры. На тэрыторыі Беларусі знаходзіцца ў асобных ізаляваных месцах паблізу паўднёва-заходняй мяжы арэалу. Вядомы ў Верхнядзвінскім, Віцебскім, Валожынскім, Лёзненскім, Ашмянскім і Смаргонскім раёнах. Маюцца старыя гербарныя зборы з Горацкага раёна Магілёўскай вобласці.

## Ахова 
Расліна ахоўваецца ў наступных краінах і рэгіёнах:

* Беларусь
* Уладзімірская вобласць
* Валагодская вобласць
* Усходняя Фенаскандыя
* Кастрамская вобласць
* Латвія
* Ліпецкая вобласць
* Маскоўская вобласць
* Мурманская вобласць
* Украіна
* Закарпацкая вобласць Украіны
* Эстонія
* Яраслаўская вобласць

## Літаратура 
*  — С. 64.

## Спасылкі 
* Гірчоўнік татарскі ў Чырвонай кнізе Беларусі 
* 
* Выява

Катэгорыя:Парасонавыя
Катэгорыя:Флора Еўразіі
Катлянка

**Катлянка** — рака ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці, правы прыток ракі Сэрвач (басейн Нёмана). Даўжыня 9 км. Пачынаецца за 2,5 км на паўночны ўсход ад аграгарадка Княгінін, упадае ў Сэрвач у паўднёвай частцы гарадскога пасёлка Крывічы. На ўсім працягу каналізаваная.

## Літаратура 
* 

Катэгорыя:Басейн Сэрвачы (прыток Віліі)
Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёна
Слінг

**Слінг** — перавязь з тканіны для нашэння дзяцей, адно з самых старажытных прыстасаванняў для нашэння дзяцей. Слінгі бываюць розных відаў, памераў і стыляў. Як правіла, слінг разлічаны на дзяцей да 3 гадоў вагой да 20 кг.

## Гісторыя 
 нясе Ісуса Хрыста. ]]
Нашэнне дзяцей у прынадах з тканіны вядома са старажытных часоў. На Русі традыцыйна дзяцей насілі дома і на вуліцы ў падоле (фартуху). Старэйшыя дзяўчынкі насілі такім чынам малодшых дзяцей на сцягне. Прымаўка «прынесла ў падоле» мае карані менавіта ў гэтым звычаі.

## Віды слінгаў 
Самы папулярны слінг прадстаўляе сабой канструкцыю з тканевага палотнішча і 2 металічных кольцаў, што дапамагаюць рэгуляваць аб’ём калыскі, створанай слінгам. Такі слінг называецца слінг з кольцамі.

Існуе мноства іншых відаў слінгаў, у залежнасці ад краіны, культуры, вытворцы: май-слінг, слінг-шалік, слінг-кішэня і інш.

У залежнасці ад таго, як будзе выкарыстоўвацца слінг: для хаты ці «на выхад», слінг можа мець як зусім просты выгляд, так і быць упрыгожаным багатай разнастайнай вышыўкай, карункамі, мець доўгі хвост і г. д.

## Натуральнае выхаванне 
Нашэнне на руках і ў слінзе з’яўляецца неад’емнай часткай так званага натуральнага выхавання. Гэты падыход азначае, што пакуль немаўля не навучыцца само поўзаць і хадзіць, практычна ўвесь час яно праводзіць на руках маці ў непасрэдным фізічным кантакце з ёй.

## Слінг як цацка 
Паколькі дзяўчынкам падабаецца паходзіць да матуль ва ўсіх справах, былі створаны слінгі для дзяцей (каб насіць у іх лялек), якія маюць аднолькавую канструкцыю з сапраўднымі, але меншага памеру, а таксама лялькі, якія прадаюцца разам з маленькай лялечкай-немаўляткам у слінзе.

## Спасылкі 
* Немаўля ў акраўцы  
* Люлька — інструкцыя для слінга з колцамі
* Нашэнне дзяцей у рушніках на Беларусі
* Архіўныя беларускія і польскія фота са слінгам 

Катэгорыя:Дзяцінства
Катэгорыя:Тэкстыль
Катэгорыя:Аксесуары
Буха

**Буха** (анг. Boukha, іўр. בּוּכה) — нацыянальны туніскі алкагольны напой моцнасцю 36 — 40 %. Вырабляецца шляхам збражывання і наступнай простай дыстыляцыяй фінікаў туніскага ці турэцкага паходжання. Дакладна не вядома, калі і як з’явілася буха. На мясцовым яўрэйска-арабскім слэнгу «буха» азначае «пары алкаголю». Прамысловую вытворчасць бухі заснаваў Абрагам Бакобса ў 1880 годзе ў вінакурне «La Soukra» каля Туніса, ён жа заснаваў кампанію, якая з’яўляецца асноўным вытворцам бухі — «Bokobsa».
Манас (рака)

**Манас** — рака ў Індыі і Бутане агульнай працягласцю 375 км. З'яўляецца прытокам ракі Брахмапутра. 

Пачынаецца на паўднёвых схілах цэнтральных Гімалаяў. Рака працякае праз Бутан ў паўднёва-заходнім напрамку.

## Літаратура 
* Манас // 

Катэгорыя:Рэкі Бутана
Катэгорыя:Рэкі Індыі
Катэгорыя:Басейн Ганга
Канатопка

**Канатопка** — рака ў Беларусі, на мяжы Вілейскага і Маладзечанскага раёнаў Мінскай вобласці, правы прыток ракі Рыбчанка (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 15 км, з іх 13 км у Вілейскім раёне. Плошча вадазбору 56 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,2 м/км. Пачынаецца каля вёскі Трусавічы Лагойскага раёна, цячэ па лясістых паўночных схілах Мінскага ўзвышша, упадае ў Рыбчанку на паўднёвым усходзе ад вёскі Вялікі Бор (Маладзечанскі раён) Маладзечанскага раёна.

## Літаратура 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Вілейскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Маладзечанскага раёна
Катэгорыя:Басейн Іліі
Метакса

**Метакса** () — гэта грэчаскі моцны алкагольны напой (брэндзі), створаны Спірасам Метаксасам ў 1888 годзе. Па сутнасці, «Метакса» з’яўляецца сумессю вінаграднага брэндзі і вінаграднага віна з дадаткам травянога настою.
Пражская вясна

**Пражская вясна** (, ) — перыяд палітычнай ліберызацыі ў Чэхаславакіі ў 1968 годзе. Рух за дэмакратызацыю палітычнага і эканамічнага жыцця адбываўся з 5 студзеня 1968 да моманту, калі СССР і іншыя члены Варшаўскага Дагавора (Польшча, Венгрыя, Румынія і Балгарыя) ўвялі свае войскі ў начы з 20 на 21 жніўня 1968 года.

У 2019 годзе чэшскі парламент прыняў закон, згодна з якім 21 жніўня ўсталяваны як дзень памяці ахвяраў уварвання і наступнай акупацыі краіны войскамі Варшаўскага Дагавора. Прэзідэнт Мілаш Земан падпісаў закон 13 снежня 2019 года.

## Літаратура 
*Салькоў А. П.* «Пражская вясна» // 


Катэгорыя:Гісторыя Славакіі
Катэгорыя:Гісторыя Чэхіі
Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:Канфлікты 1968 года
Катэгорыя:Знешняя палітыка СССР
1968
05
1968
20
Катэгорыя:Гісторыя XX стагоддзя
Катэгорыя:1968 год у палітыцы
Катэгорыя:1968 год у Чэхаславакіі
Кашанка

**Кашанка** — рака ў Мсціслаўскім і Чавускім раёнах Магілёўскай вобласці, левы прыток ракі Проня (басейн Дняпра).

Даўжыня ракі 39 км. Плошча вадазбору 146 км². Сярэдні расход вады ў вусці 0,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,5 ‰.

Пачынаецца за 1,3 км на поўнач ад вёскі Басценавічы Мсціслаўскага раёна, вусце каля вёскі Скварск Чавускага раёна. Цячэ па Аршанска-Магілёўскай раўніне.

Даліна ў вярхоўі невыразная, ніжэй скрынкападобная і трапецападобная; шырыня яе 150—300 м у верхнім цячэнні, 400—600 м у сярэднім, да 1,3 км у ніжнім. Схілы стромкія і ўмерана стромкія (вышыня 20 — 25 м), парэзаныя ярамі і далінамі дробных прытокаў, на вялікім працягу адкрытыя. Абалона перарывістая, шырынёй 100—300 м, месцамі да 800 м.

Рэчышча каналізаванае на працягу 4,4 км (паміж вёскамі Шыркі і Цярэні Мсціслаўскага раёна), на астатнім працягу звілістае. Шырыня ракі ў межань 1—5 м, месцамі да 10 м.

## Літаратура 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Ліст карты N-36-75. Выданне 1982 г. 

Катэгорыя:Прытокі Проні
Катэгорыя:Рэкі Мсціслаўскага раёна
Катэгорыя:Рэкі Чавускага раёна
Пенсільванія

**Пенсільванія** () — садружнасць на паўночным захадзе ЗША, мае правы штата ЗША. Сталіца — горад Гарысберг.

## Гісторыя 
Першымі еўрапейскімі пасяленцамі на тэрыторыі сучаснай Пенсільваніі былі шведы і галандцы. У 1681 англійскі кароль Карл II перадаў маладому англійскаму квакеру Уільяму Пэну вялікую тэрыторыю да захаду ад ракі Дэлавэр. У 1682 Пэн заснаваў калонію-сховішча для пратэстантаў «Таварыствы сяброў» (афіцыйная назва квакераў) і іншых гнаных за веру. У гонар бацькі Пэна, адмірала каралеўскага флота, калонія была названая Пенсільваніяй. Пенсільванія — на латыні *Penn Silvania — Лясістая зямля Пэна*.

Тады ж Уільям Пэн, які вызнаваў ідэю братэрскай любові паміж аднаверцамі, заснаваў горад, якому прыдумаў назву Філадэльфія, што на старажытнагрэчаскай азначае *Горад братэрскай любові*.

Паўстагодззе эксперымент працякаў паспяхова, аднак затым у выніку сутычак з індзейцамі загінула шмат асаднікаў ірландскага і нямецкага паходжання. Квакеры (у адрозненне ад пурытан у Новай Англіі) адмовіліся супрацьпаставіць індзейцам сілу, бо не маглі паступіцца сваімі маральнымі прынцыпамі — непрыманнем войнаў і гвалту, рэлігійнай памяркоўнасцю — і змушаныя былі сысці з палітычнай сцэны калоніі.

У 1751 у Пенсільваніі быў адчынены першы на тэрыторыі брытанскіх калоній шпіталь, а таксама заснаваны першы ўніверсітэт — Універсітэт Пенсільваніі. У 1790 годзе Пенсільванія першай сярод паўночнаамерыканскіх штатаў прыняла закон аб вызваленні рабоў.

Пенсільванія актыўна ўдзельнічала ў вайне за незалежнасць. У 1776 годзе была прынятая Канстытуцыя Садружнасці Пенсільванія (афіцыйная назва штата). Тады ж ў Філадэльфіі Другім кантынентальным кангрэсам абвешчаная Дэкларацыя незалежнасці і Пенсільванія, нараўне з дванаццаццю іншымі былымі паўночнаамерыканскімі калоніямі Вялікабрытаніі, утварыла Злучаныя Штаты Амерыкі.

## Судовая сістэма 
Усе суды Пенсільваніі з’яўляюцца часткай адзінай судовай сістэмы. У ёй ёсць тры асноўныя ўзроўні: малыя суды, суды агульнай юрысдыкцыі і прамежкавыя апеляцыйныя суды штата, якія называюцца судом Садружнасці і Вышэйшым судом. Вярхоўны суд Пенсільваніі валодае адміністрацыйнай уладай над усёй судовай сістэмай.

Судовая сістэма штата ў 2018 годзе атрымала з дзяржаўнага бюджэту 414 309 000 $, што склала 0,5 % ад агульнага бюджэту штата. Пры гэтым судовая сістэма збірае значна больш штрафаў і збораў. Гэтыя грошы размяркоўваюцца паміж органамі ўлады штата і мясцовага самакіравання, уключаючы органы кіравання аэрапортамі і паркоўкамі, а таксама праграмамі падтрымкі ахвяраў.

## Вядомыя асобы 
* Мэцью Фокс
* Гертруда Стайн
* Том Рыген
* Роберт Фултан
* Мэры Касат
* Джон Слоан
* Марта Грэм (1894—1991) — амерыканская танцоўшчыца, стваральніца амерыканскага танца мадэрн

## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка
* Геаграфія
* Гісторыя
* Нацыянальныя паркі

Катэгорыя:Штаты ЗША
Кульпеа

**Кульпеа** або **патаганійская лісіца** ці **ліса Анд** або **Магеланавы сабака** (*Lycalopex culpaeus*) — від сысуноў з сямейства сабачых. Жыве ў Паўднёвай Амерыцы, дзе сярод драпежных сысуноў займае другое месца па колькасці папуляцыі пасля грывастага ваўка. Таксама кульпеа з'яўляецца найбольш буйным відам з усіх паўднёваамерыканскіх лісіц, дасягаючы 13 кг вагі.

Катэгорыя:Сабачыя
Катэгорыя:Фаўна Паўднёвай Амерыкі
Майконг

**Майконг**,** Саванная лісіца** ці **Лісіца-крабаед** (*Cerdocyon thous*) — драпежнае млекакормячае сямейства сабачых; адзіны від роду *Cerdocyon*. Яе родавая назва *Cerdocyon* у перакладзе з грэчаскай азначае «хітры сабака», а відавая назва thous — «Шакал», бо майконг знешне крыху нагадвае шакала.

Катэгорыя:Сабачыя
Катынь (рака)

**Ка́тынь**, **канава Катынь** — рака ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Ведрыч (басейн Дняпра).

Даўжыня 10,7 км. Плошча вадазбору 33 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 ‰. Пачынаецца за 0,3 км на паўночны захад ад вёскі Каравацічы, вусце за 2 км на паўночны захад ад пасёлка Асавок. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Общая характеристика речной сети Гомельской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»  

Катэгорыя:Басейн Ведрыча
Катэгорыя:Рэкі Рэчыцкага раёна
Шакал звычайны

**Звычайны шакал** або **азіяцкі шакал**, таксама **залацісты шакал**, часта званы проста **шакал** (*Canis aureus*) — млекакормячае з сямейства сабачых.

## Постаць 
Шакал — невялікая жывёла, памерам менш за сярэдняга сабаку. Па агульным абліччы ён вельмі падобны да ваўка, але драбнейшы, з карацейшым хвастом і вузкай, завостранай мордай. Даўжыня цела звычайнага шакала без хваста дасягае 80 см, а вышыня ў карку не перавышае 50 см, часцей 42-45. Важыць ён 7-10 кг, рэдка больш.

Ногі тонкія, вушы стаячыя, злёгку закругленыя. Хвост кароткі, тоўсты і пушысты.

## Пашырэнне 
Залацісты шакал галоўным чынам насяляе паўднёвыя раёны Еўропы, Азію. У апошнія гады назіраецца пашырэнне арэалу яго пражывання з істотным прасоўваннем на поўнач. Звера неаднаразова адзначалі ў Польшчы, Літве, Латвіі; адзін экзэмпляр быў здабыты падчас палявання ў 2017 годзе ў ваколіцах вёскі Хабовічы Кобрынскага раёна Беларусі. Ён аддае перавагу адкрытай прасторы — закінутыя меліярацыйныя сістэмы з мноствам каналаў, зараснікамі хмызнякоў, трыснягу. У 2020 годзе здарылася першая рэгістрацыя шакала ў Налібоцкай пушчы, ён з’явіўся тут натуральным чынам у выніку паступовай экспансіі ў паўночным накірунку.

## Апісанне падвідаў 
## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сабачыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Аксамітная рэвалюцыя

**Аксамі́тная рэвалю́цыя** (, ) — падзеі, якія адбываліся ў Чэхаславакіі ў лістападзе-снежні 1989 года і прывялі да адносна мірнага падзення камуністычнага рэжыму і ўсталявання дэмакратыі.

Пачаткам сталася дэманстрацыя студэнтаў у Браціславе (Славакія) 16 лістапада 1989 года, а потым, на наступны дзень, дэманстрацыя пратэсту студэнтаў у Празе (Чэхія). Дэманстрацыя ў Браціславе прайшла мірна, а ў Празе паліцыя жорстка разагнала студэнтаў, якія са свечкамі і вянкамі выйшлі ўспомніць пра сваіх папярэднікаў, і ў прыватнасці студэнта Яна Оплетала, які быў у 1939 годзе пакараны нацыстамі.

На наступны дзень пражскія тэатры абвясцілі, што здымаюць усе спектаклі і аддаюць свае сцэны для публічных дыскусій. Прадстаўнікі чэшскай апазіцыі, царквы, студэнцтва, сабраўшыся ў адным з тэатраў, абвясцілі пра стварэнне Грамадзянскага форуму і запатрабавалі зменаў ва ўладзе, свабоды слова і сходаў, вызвалення палітычных вязняў.

20 лістапада ідэі і патрабаванні Форуму ўжо прагучалі на масавай дэманстрацыі на Вацлаўскай плошчы, дзе сабралася 150 тысяч чалавек.

Камуністычная партыя Чэхаславакіі тэрмінова змяніла сваіх кіраўнікоў Мілаша Якеша — на Карла Урбанка. Улады пайшлі на дыялог з прадстаўнікамі Форуму, а прэзідэнт Густаў Гусак даў загад вызваліць вядомых палітвязняў.

Дзве дэманстрацыі студэнтаў атрымалі нечакана вялікі рэзананс. Студэнты спантанна вынеслі на вуліцы тыя патрабаванні дэмакратычных свабод, якія даўно выспелі ў грамадстве, на якія дзесяцігоддзямі перад тым працавалі шматлікія грамадзянскія ініцыятывы, такія як «Хартыя-77» і яе пазнейшая спадкаемца — ініцыятыва «Некалькі сказаў».

27 лістапада прыйшла чарга наступнага ўсеагульнага чыну — 2-гадзіннай агульнай забастоўкі. Праз дзень надзвычайны сход Федэральнага парламента Чэхаславакіі выканаў яшчэ адно народнае патрабаванне — з Канстытуцыі былі прыбраныя артыкулы пра кіруючую ролю камуністычнай партыі і марксізм-ленінізм як дзяржаўную ідэалогію.

Крызіс самой камуністычнай партыі быў настолькі глыбокі, што ўлада фактычна выпала з яе рук. Дысідэнты, якія першапачатковы разлічвалі на дыялог з уладай і змякчэнне палітычнага рэжыму, фактычна атрымалі саму ўладу.

29 снежня 1989 года дэпутаты Федэральнага сходу Чэхаславакіі абралі дысідэнта, аднаго з заснавальнікаў Грамадзянскага форуму Вацлава Гавела новым прэзідэнтам. Гэты дзень лічыцца днём перамогі «аксамітнай рэвалюцыі», але чэхі традыцыйна адзначаюць угодкі «аксамітнай рэвалюцыі» 17 лістапада, дзень, калі адбылася першая дэманстрацыя ў Празе.

## Спасылкі 
Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Чэхіі
Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Славакіі
Катэгорыя:Рэвалюцыі XX стагоддзя
Катэгорыя:Чэхаславацкая Сацыялістычная Рэспубліка
1989
16
Катэгорыя:Перабудова
Катэгорыя:Метафары
Катэгорыя:1989 год у Чэхаславакіі
Катэгорыя:Падзеі ў Чэхаславакіі
Цыпрыян Адынец

**Цыпрыян Адынец** (; ,  — ) — рымска-каталіцкі дзеяч, біскуп.

26 верасня 1764 года ўступіў у Таварыства Ісуса. У 1798 годзе прызначаны тытулярным біскупам Гіпаса і дапаможным біскупам Магілёўскай дыяцэзіі.

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Біскупы магілёўскія
Гімн Вялікабрытаніі

**God Save the King** або **God Save the Queen** () — патрыятычная песня, нацыянальны гімн Вялікабрытаніі, выкарыстоўваная для важных дзяржаўных падзей у Вялікабрытаніі. Таксама каралеўскі гімн Канады, Аўстраліі, Новай Зеландыі і іншых краін Каралеўстваў Садружнасці. Гімн Брытанскай каралеўскай сям’і. Каралеўскі (не нацыянальны) гімн Нарвегіі (выконваецца ў перакладзе на нарвежскую).

Хоць найболей вядомая фемінізаваная версія гэтага гімна, аднак, у перыяды кіравання ў Вялікабрытаніі караля, слова «Каралева» замяняецца на «Кароль».

Не існуе адзінай афіцыйнай версіі гімну, ён ні разу не пацвярджаўся афіцыйна каралеўскай пракламацыяй або актам брытанскага Парламента, гэта значыць фармальна існуе толькі традыцыя (гімн «дэ-факта»).

Часцей за ўсё выконваюцца першыя дзве строфы, радзей тры. Існуюць варыянты з вялікай колькасцю радкоў.

## Тэкст гімна 
God save our gracious King!

Long live our noble King!

God save the King!

Send him victorious,

Happy and glorious,

Long to reign over us:

God save the King!

O Lord our God arise,

Scatter his enemies,

And make them fall:

Confound their politics,

Frustrate their knavish tricks,

On Thee our hopes we fix:

God save us all.

Thy choicest gifts in store,

On him be pleased to pour;

Long may he reign:

May he defend our laws,

And ever give us cause,

With heart and voice to sing,

God save the King!

**Беларускі пераклад**

Божа, захоўвай нашага велікадушнага Караля,

Жыве наш высакародны Кароль,

Божа, захоўвай Караля:

Зрабі яго пераможным,

удачлівым і ўслаўленым,

Хай ён кіруе над намі:

Божа, захоўвай Караля.

Госпадзе, ты наш Бог, уваскрэсся,

Пасвары яго ворагаў,

І прымусі іх прайграць.

Заблытай іх дзеянні,

Сарві іх подлыя планы,

На цябе мы ўскладаем нашы надзеі,

Божа, захоўвай нас усіх.

Хай будуць багатыя падарункі,

Ад яго імя прыемна раздаваныя;

Хай будзе доўгім яго валадаранне:

Хай ён абараняе нашы законы

І хай мы заўсёды зможам

Спяваць сэрцам і голасам

Божа, захоўвай Караля.

## Спасылкі 
* Афіцыйная версія гімна на сайце Брытанскай манархіі 
* God Save the Queen (інструментальная версія ў выкананні ансамбля ВМС ЗША)

Вялікабрытанія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Вялікабрытаніі
Чына льналістая

**Чына льналістая**, **чына горная** (*Lathyrus linifolius* ці *Lathyrus montanus*) — від раслін сямейства бабовыя (*Fabaceae*).

## Апісанне 
Шматгадовая зялёная травяністая расліна з доўгім патоўшчаным у вузлах карэнішчам і прамым вузкакрылатым сцяблом вышынёй 15-85 см. Лісце парна-перыстаскладанае з паўстрэлападобнымі прыліснікамі і 2-4 парамі прадаўгавата-эліпсападобных лісточкаў. Кветкі ружова-лілова-чырвоныя ў кароткіх верхавінкавых гронках. Чашачка званочкападобная з няроўнымі зубцамі. Флаг венчыка з сеткай цёмных жылак, падоўжна-авальны, адгіб яго з выемкай на верхавінцы. Плод — падоўжна-лінейны завостраны на канцы (спелы — чорны) струк. Насенне шарападобнае, гладкае, чырванавата-бурае.

## Пашырэнне 
Атлантычна-еўрапейскі лясны рэліктавы від, знаходзіцца ў Беларусі ў асобных лакалітэтах і астраўных месцах росту за ўсходняй мяжой арэала. Месцы росту: хваёвыя (пераважна сасновыя) лясы, хмызнякі, лясныя паляны і ўзлескі. Расце невялікімі групамі і адзіночнымі экземплярамі.

## Біялогія і экалогія 
Расліна геафіт. Цвіце ў чэрвені, пладаносіць у ліпені. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае.

## Выкарыстанне 
Каштоўная кармавая і дэкаратыўная расліна.

## Ахова 
Від занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі. Абараняецца таксама ў Латвіі.

## Літаратура 
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5
* Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001.
* Germplasm Resources Information Network (GRIN). 
* Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.

Катэгорыя:Чына
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны
Катэгорыя:Кармавыя расліны
Катэгорыя:Травы
Гімн Аўстрыі

**Land der Berge, Land am Ströme** (па-беларуску: *«Край гор, край рэк»*) — з 22 кастрычніка 1946 года федэральны гімн Аўстрыі.

Музыка гімна ўзятая з апошняга твора Вольфганга Амадэя Моцарта, «Масонскай кантаты» (), скончанага ім за 19 дзён да смерці, 5 снежня 1791 года. У сучасным музыказнаўстве лічыцца, аднак, што менавіта гэтая мелодыя напісаная не Моцартам, а яго таварышам па масонскай ложы Іяганам Хольцэрам. Для сучаснага аркестравага складу мелодыя канца XVIII стагоддзя была аранжыравана Максам Шэнхерам. Словы гімна былі напісаныя Паўлай фон Прэрадовіч і заьверджаныя на конкурснай аснове ў 1947 г.

## Тэкст 
**Land der Berge, Land am Ströme**

Land der Berge, Land am Ströme,
Land der Äcker, Land der Dome,
Land der Hämmer, zukunftsreich!
Heimat bist du großer Söhne,
Volk, begnadet für das Schöne,
|: vielgerühmtes Österreich. :|

Heiß umfehdet, wild umstritten
liegst dem Erdteil du inmitten,
einem starken Herzen gleich.
Hast seit frühen Ahnentagen
hoher Sendung Last getragen,
|: vielgeprüftes Österreich. :|

Mutig in die neuen Zeiten,
frei und gläubig sieh uns schreiten,
arbeitsfroh und hoffnungsreich.
Einig laß in Brüderchören,
Vaterland, dir Treue schwören,
|: vielgeliebtes Österreich. :|

## Пераклад 
**Край гор, край рэк**

Край гор, край рэк,
Край сенажацяў і сівых сабораў,
Край молатаў, будучыняй багатая
Айчына сыноў вялікіх.
Народ тваёй красою зачараваны,
Аб шмат апяваемая Аўстрыя. (*2 разы*)

Апаленая варожасцю дзікіх спрэчак
Ты цэнтр земляў сведка бітваў крывавых,
Падобна сэрцу моцнаму ты далікатна.
Нясеш ад ранніх дзён адважных продкаў
Неацэнны груз высокіх іх пасланняў
Аб шмат раз апяваемая Аўстрыя. (*2 разы*)

Мы з мужнасцю ў будучыя гады,
Глядзі, вольна, з вераю крочым,
Багацце, цешачыся працы, сустракаем.
Дазволь адзіным хорам сёстрам, братам,
Айчына, табе даць клятву вер у нас,
Аб шматлікіх і мая любоў, маці Аўстрыя. (*2 разы*)

## Гл. таксама 
* Нямецкая Аўстрыя, цудоўная зямля, гімн
* Гімн Аўстрыі, 1929-1938
* Гімн Аўстра-Венгрыі

## Спасылкі 
* Музыка гімна (бяз слоў)
* Гімн Аўстрыі (Аўдыё-струмень Real Player)
* Ноты мелодыі гімну Аўстрыі

Аўстрыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Аўстрыі
Гімн Албаніі

**Hymni i Flamurit** — гімн Албаніі. Тэкст напісаны македонска-румынскім паэтам Аляксандрам Стаўрэ Дрэнова (:en:Aleksander Stavre Drenova).

Упершыню быў апублікаваны як верш *Волю Албаніі* (*Liri e Shqipërisë*) у 1912 годзе ў Сафіі. Музыка напісаная румынскім кампазітарам Кіпрыянам Парумбэску. Першапачаткова музыка была напісаная для песні «Pe-al nostru steag e scris Unire».

## Тэкст 
## Крыніцы
## Спасылкі 
* Музыка гімна (без слоў)

Албанія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Албаніі