Нільс Руберг Фінзен

**Нільс Руберг Фінзен** (; , Торсхаўн — , Капенгаген) — фарэрска-дацкі вучоны і ўрач. У 1903 годзе стаў першым дацкім лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне, «у знак прызнання яго заслуг у справе лячэння хвароб — асабліва ваўчанкі — з дапамогай канцэнтраванага светлавога выпраменьвання, што адкрыла перад медыцынскай навукай новыя шырокія далягляды»).

## Біяграфія 
Нільс Фінсен нарадзіўся ў Торсхаўне, Фарэрскія астравы, і быў другім па старэйшыні з чатырох дзяцей. Яго бацька, Ханес Фінзен паходзіў з ісландскай сям’і з традыцыямі, якія сягаюць X стагоддзя, а яго маці, Ёхана Форман, была з Фальстэра, Даніі.

Сям’я пераехала ў Торсхаўн з Ісландыі ў 1858 годзе, калі яго бацька атрымаў пасаду ландфогеда. Маці памерла, калі Нільсу было чатыры гады, пасля чаго бацька ажаніўся з яе стрыечнай сястрой Біргітай Кірсцін Форман, ад якой у іх было шасцёра дзяцей. У 1871 годзе Ханес Фінзен быў прызначаны *амтмандам* Фарэрскіх астравоў. Бацька Нільса Фінзена быў членам парламента Фарэрскіх астравоў на працягу 12 гадоў, а яго старэйшы брат Олаф таксама займаў пасаду члена парламента на працягу пяці гадоў, а таксама быў першым мэрам сталіцы Торсхаўна.

Фінзен атрымаў раннюю адукацыю ў Торсхаўне, але ў 1874 годзе быў адпраўлены ў дацкую школу-інтэрнат Херлуфсхольм, дзе таксама вучыўся яго старэйшы брат Олаф. У адрозненне ад Олафа, Нільсу было цяжка вучыцца ў Херлуфсхольме, што завяршылася заявай дырэктара, у якой сцвярджалася, што Нільс быў «хлопчыкам з добрым сэрцам, але не вельмі здольным і энергічным». З-за нізкіх адзнак і цяжкасцей з дацкай мовай у 1876 годзе яго адправілі ў Ісландыю, каб ён паступіў у былую школу свайго бацькі, Рэйк’явікскую гімназію, у Рэйк’явіку. На момант заканчэння школы яму быў 21 год, і ён заняў 11-е месца з 15 вучняў.

Здароўе Фінсена пачало пагаршацца ў сярэдзіне 1880-х гадоў. У яго назіраліся сімптомы сардэчнай недастатковасці, асцыт і агульная слабасць. Хвароба паралізавала яго цела, але не розум, і ён працягваў працаваць у інвалідным крэсле. Ён памёр у Капенгагене 24 верасня 1904 года. Аўтапсія таксама паказала наяўнасць *эхінакакозу* як фактару, які спрыяў яго смерці.

### Даследаванні ў медыцыне 
У 1882 годзе Фінзен пераехаў у Капенгаген, каб вывучаць медыцыну ва Універсітэце Капенгагена, які скончыў у 1890 годзе. Паколькі ён вучыўся ў Ісландыі перад тым, як пераехаць у Капенгаген, ён карыстаўся прывілеямі пры паступленні ў Рэгензен, што з’яўляецца самым прэстыжным універсітэцкім інтэрнатам у Даніі. Прыярытэтнае стаўленне ісландцаў і фарэрцаў у працэсе паступлення было афіцыйнай палітыкай урада Даніі, якая была ўведзена для інтэграцыі адукаванай эліты сваіх калоній з універсітэцкім насельніцтвам Капенгагена. Пасля заканчэння вучобы ён стаў празектарам анатоміі ва ўніверсітэце. Праз тры гады ён пакінуў пасаду, каб цалкам прысвяціць сябе навуковым даследаванням. У 1898 годзе Фінзен атрымаў пасаду прафесара, а ў 1899 годзе стаў кавалерам ордэна Данеброг.

Інтстытут Фінзена быў заснаваны ў 1896 годзе, а Фінзен быў яго першым дырэктарам. Пазней ён быў аб’яднаны з універсітэцкай бальніцай Капенгагена і ў цяперашні час служыць лабараторыяй даследаванняў раку, якая спецыялізуецца на пратэолізе.

Фінзен пакутаваў ад хваробы Німана-Піка, якая натхніла яго загараць і даследаваць уплыў святла на жывыя арганізмы. У выніку Фінзен распрацаваў тэорыю фотатэрапіі, сцвярджаючы, што пэўныя даўжыні хваль святла маюць карысныя медыцынскія эфекты. Яго найважнейшымі працамі былі *«Finsen Om Lysets Indvirkninger paa Huden»* («Пра ўплыў святла на скуру»), апублікаваная ў 1893 годзе, і *«Om Anvendelse i Medicinen af koncentrerede kemiske Lysstraaler»* («Выкарыстанне канцэнтраваных хімічных светлавых прамянёў у медыцыне»), апублікаваная ў 1896 годзе. Артыкулы неўзабаве былі перакладзены на нямецкую і французскую мовы. У пазнейшых працах ён даследаваў уплыў хларыду натрыю, назіраючы за вынікамі дыеты з нізкім утрыманнем натрыю, якія ён апублікаваў у 1904 годзе пад назвай *«En Ophobning af Salt i Organismen»* («Назапашванне солі ў арганізме»).

У Торсхаўне таксама ёсць помнік Фінсену, а адна з галоўных вуліц горада, вуліца Нільса Фінсенса, носіць яго імя. Камунускулін, старая дзяржаўная школа ў цэнтры Торсхаўна, перабудавана пад студэнцкае жыллё з новай назвай Фінзен.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Jørgen Lyngbye, Lyssagen : Niels Finsen og hans team på Finseninstituttet, Gyldendal, 2003. ISBN 87-00-30974-5.
* Anker Aggebo, Niels Finsen : 15. December 1860-24. September 1904 : en Saga om Daad, Nyt Nordisk Forlag, 1960.
* Finsen,Vilhelm Hannes.; Finsen, Olaf; Slægtsbog for familien Finsen. Eget forlag. København 1903
* Finsen,Vilhelm Hannes.; Slægtsbog for familien Finsen. Eget forlag. København 1935
* Finsen, Erling; Slægtsbog for familien Finsen. Eget forlag. København 1965.
* Finsen, Erling; Slægtsbog for familien Finsen. Eget forlag. København 1988.

## Спасылкі 
* Біяграфія Нільса Фінзена на сайце Нобелеўскага камітэту 

Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне
Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Даніі