open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Грамадзянская вайна ў Лаосе

**Грамадзянская вайна ў Лаосе** — частка барацьбы за незалежнасць краін Індакітайскага паўвострава ў 1960—1975 гадах.

З канца XIX стагоддзя Лаос быў уключаны ў Французскі Індакітай, з 1930-х — у сферы японскіх інтарэсаў, у Другую сусветную вайну акупіраваны Японіяй. Пад канец вайны ўзнік антыкаланіяльны рух Лао Ісара (Вызваленне Лаоса) на чале з прынцамі Суфанувонгам (Суванавонгам) і Сувана Фумам.

Пасля капітуляцыі Японіі Лао Ісара падняло паўстанне супраць французскага панавання і абвясціла незалежнасць краіны пад назвай Патэт Лаа (Краіна Лао). Францыя разбіла армію Патэт-Лао і да 1953 года захоўвала сваю ўладу над Лаосам. 22 кастрычніка 1953 года Лаос атрымлівае незалежнасць, у 1954 годзе абвяшчаецца нейтральным каралеўствам.

Важную ролю ў вызваленні Лаоса адыграў створаны 11 сакавіка 1951 года Адзіны фронт супраціўлення народаў Лаоса, В’етнама і Камбоджы. Па запрашэнню кіраўнікоў лаоскага вызваленчага руху ў Лаос прыбылі в’етнамскія добраахвотнікі. Сумеснымі намаганнямі краіны Індакітая дабіліся ад Францыі прызнання іх незалежнасці.

У канцы 1950-х у Лаосе пачынаецца грамадзянская вайна, выкліканая спробамі правых сіл захапіць уладу. 7 кастрычніка 1960 года кааліцыйны ўрад Сувана Фумы ўстанаўлівае дыпламатычныя адносіны з СССР і атрымлівае ад Савецкага Саюза, В’етнама, іншых сацыялістычных краін ваенную і эканамічную дапамогу.

У наступныя два гады войска Патэт-Лао з удзелам в’етнамскіх салдат займае 2/3 тэрыторыі краіны. У 1964 годзе ЗША пачынаюць неаб’яўленыя ваенныя дзеянні ў Лаосе (так званую ***«Сакрэтную вайну»***) з мэтай разбіць Адзіны фронт трох краін Індакітая, знішчыць базы Дэмакратычнай Рэспублікі В’етнам, створаныя на тэрыторыі Лаоса для аперацый у Паўднёвым В’етнаме. Амерыканская дапамога пастаўлялася па лініі амерыканскага агенцтва міжнароднага развіцця з тэрыторыі Тайланда, амерыканскія афіцэры непасрэдна кіравалі лаоскай каралеўскай арміяй, авіяцыя ЗША вяла бамбардзіроўкі Лаоса.

СССР актывізаваў ваенную дапамогу Лаосу, павялічвае пастаўкі ўзбраенняў, баявой тэхнікі і ваенных матэрыялаў. З 1960 па 1970 гады там працуе 113 савецкіх саветнікаў і інструктараў. Савецкая авіяцыя ажыццяўляла перавозкі грузаў у інтарэсах арміі Патэт-Лао (у 1961 адзін ваенна-транспартны самалёт быў збіты, загінулі пяць лётчыкаў).

21 лютага 1973 года суб’ектамі грамадзянскай вайны падпісана пагадненне аб аднаўленні міру і дасягненні нацыянальнай згоды ў Лаосе. 29 лістапада 1975 года кароль Лаоса адрокся ад прастола. 2 снежня 1975 года абвешчана Лаоская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка.

## Гл. таксама
* Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Лаосе

## Літаратура 
* Kenneth Conboy. The War in Laos 1960-75. — Osprey Publishing/Men-at-Arms, выпуск № 217, 1998.

## Спасылкі 
* Барацьба за незалежнасць краін Індакітайскага паўвострава (1960—1975 гг.)
* Laos and the Vietnam War (olive-drab.com)

Катэгорыя:Войны В’етнама
Катэгорыя:Войны ЗША
Катэгорыя:Гісторыя Лаоса
Лаос
Катэгорыя:Аперацыі ЦРУ
Катэгорыя:Другая Індакітайская вайна
XIX стагоддзе

**XIX стагоддзе** (дзевятна́ццатае стаго́ддзе) пачалося 1 студзеня 1801 года і скончылася 31 снежня 1900 года. 

Перадапошняе стагоддзе другога тысячагоддзя. Адзначана такімі з’явамі, як пратэкцыянізм, індустрыялізацыя, урбанізацыя.

## Падзеі 
* Індустрыяльная рэвалюцыя
* Вайна за незалежнасць іспанскіх калоній у Амерыцы
* Вайна за незалежнасць Грэцыі
* Грамадзянская вайна ў ЗША
* Паўстанне 1863—1864 гадоў
II стагоддзе

**2 стагоддзе** пачалося 1 студзеня 101 года і скончылася 31 снежня 200 года.

## Падзеі 
### Азія 
* У Кітай пранік будызм
* У Кітаі адкрыта папера
* Месапатамія і Арменія апынуліся пад рымскай уладай
* Шэраг войн паміж Парфіяй і Рымам

### Афрыка 
* Берберы замацаваліся ў Судане

### Еўропа 
* Адбыліся 2 вайны паміж рымлянамі і дакамі (: Дакскія войны)
* Дакія ўвайшла ў склад Рымскай імперыі
* Пабудавана Адрыянава сцяна, якая дзяліла востраў Брытанію з усходу на захад
* 125: Скончылася будаўніцтва рымскага Пантэона

## Асобы 
* Плутарх, старажытнагрэчаскі філосаф
* Адрыян, рымскі імператар
* Цай Лунь, вынаходнік паперы
* Марк Аўрэлій, рымскі імператар
* Пталемей, грэчаскі астраном
* Антанін Пій, рымскі імпераіар
* Септымій Север, рымскі імператар

## Гл. таксама 
* 1 стагоддзе
* 3 стагоддзе
* Першае тысячагоддзе
III стагоддзе

**3 стагоддзе** пачалося 1 студзеня 201 года і скончылася 31 снежня 300 года.

## Падзеі 
### Еўропа 
* Рымская імперыя перажывае эканамічны і палітычны застой, наступае так званы Крызіс 3 стагоддзя
* Уварванне готаў у Паўночнае Прычарнамор’е і Балканы
* Шэраг набегаў франкаў на рымскія тэрыторыі

### Азія 
* Будызм распаўсюджваецца ў Карэі
* Згасанне дынастыі Хань, Кітай распаўся на тры царствы
* Арменія першая ў свеце прыняла хрысціянства як дзяржаўную рэлігію

### Афрыка 
* Пальміра захапіла частку Егіпта

## Асобы 
* Дыяклетыян, рымскі імператар
* Яўсевій Кесарыйскі, бацька царкоўнай гісторыі
* Папініян, выдатны рымскі юрыст
* Дыяфант Александрыйскі, старажытнагрэчаскі матэматык

## Гл. таксама 
* 2 стагоддзе
* 4 стагоддзе
I стагоддзе

**1 стагоддзе** пачалося 1 студзеня 1 года і скончылася 31 снежня 100 года.

## Падзеі 
### Азія 
* Дзейнасць Ісуса Хрыста і зараджэнне хрысціянства
* 6: Іўдзея ўвайшла ў склад Рымскай імперыі
* Жыццё і дзейнасць апосталаў, паслядоўнікаў Хрыста, першых місіянераў хрысціянства

### Афрыка 
### Еўропа 
* У Заходняй Еўропе вымерлі львы
* Першае згадванне пра славян
* 17: Кападокія ўвайшла ў склад Рымскай імперыі
* 43: Падчас уварвання рымлян у Брытанію быў заснаваны Лондан
* 46: Фракія ўвайшла ў склад Рымскай імперыі
* Плямёны аланаў перакачавалі ва Усходнюю Еўропу
* 79: Вывяржэнне Везувія знішчыла гарады Пампеі,  і Геркуланум
* Жыццё і дзейнасць апосталаў, паслядоўнікаў Хрыста, першых місіянераў хрысціянства

## Асобы 
* Ісус Хрыстос
* Страбон
* Апостал Павел
* Апостал Фама
* Апостал Пётр
* Бань Чаа, военачальнік Старажытнага Кітая, пераможца над хуну
* Клаўдзій, імператар рымскі
* Нерон, імператар рымскі
* Цай Лунь, вынаходнік паперы
* Траян, імператар рымскі

## Гл. таксама 
* 2 стагоддзе
* Першае тысячагоддзе
IV стагоддзе

**4 стагоддзе** пачалося 1 студзеня 301 года і скончылася 31 снежня 400 года.

* 301 год — У Арменіі прынята хрысціянства.
I стагоддзе да н.э.

**1 стагоддзе да н.э.** пачалося 1 студзеня 100 года да н.э. і скончылася 31 снежня 1 года да н.э.

## Падзеі 
## Старажытны Рым 
* 90-89 — Саюзніцкая вайна паміж рымлянамі і італікамі
* 88 — захоп Рыма войскамі Сулы
* 87 — захоп Рыма Цынай і Марыем
* 83-82 — грамадзянская вайна паміж Сулай і марыянцамі
* 82-79 — дыктатура Сулы
* 74-71 — паўстанне Спартака
* 70 — першае сумеснае консульства Краса і Пампея
* 63 — змова Катыліны
* 60 — стварэнне Цэзарам, Пампеям і Красам першага трыўмвірата
* 59 — першае консульства Цэзара
* 55 — другое сумеснае консульства Краса і Пампея
* 53 — смерць Краса, пачатак абвастрэння адносін паміж Цэзарам і Пампеям
* 49-45 — грамадзянская вайна паміж Цэзарам і Пампеям
* 44 — забойства Цэзара, пачатак новай серыі грамадзянскіх войн
* 30/27 — усталяванне ў Рыме прынцыпата, адзінаўладдзя Актавіяна Аўгуста — фактычны пачатак Імперыі

### Іерусалім 
* 4 да н.э. — Смерць Ірада Вялікага ў Іерусаліме.
* 6 да н.э., 24 снежня, у ноч на 25 снежня — меркаваная дата нараджэння Ісуса Хрыста;

## Важныя асобы 
### Еўропа 
* Аўгуст, Рымскі імператар;
* Марк Тулій Цыцэрон, рымскі палітык і пісьменнік;
* Гарацый, рымскі паэт;
* Гай Юлій Цэзар, рымскі палітык, палкаводзец;
* Луцый Карнелій Сула, рымскі палітык, палкаводзец;
* Ціт Лукрэцый Кар, рымскі філосаф;
* Марк Антоній, рымскі палітык, палкаводзец;
* Гней Пампей Вялікі, рымскі палітык, палкаводзец;
* Марк Ліцыній Крас, рымскі палітык, палкаводзец;
* Марк Юній Брут, прыёмны сын Цэзара, яго магчымы забойца;
* Авідзій, рымскі паэт;
* Публій Вергілій Марон, рымскі паэт;
* Ціт Лівій, рымскі гісторык;
* Спартак, гладыятар і кіраўнік найбуйнейшага паўстання рабоў;

### Афрыка 
* Клеапатра VII Егіпецкая, царыца Егіпта;
* Пталамей XIII Егіпецкі;

### Азія 
* Мітрыдат VI Еўпатар, панційскі цар;
* Тыгран II Вялікі, цар Вялікай Арменіі;

### Далёкі Усход 
* У-дзі, імператар дынастыі Хань;
* Сюань-дзі, імператар дынастыі Хань.
Клімент I

**Клімент I** або **Клемент I** () — чацвёрты рымскі епіскап (Папа Рымскі) (88/90 па 97/99) паводле «Annuario Pontificio, citta del Vaticano».

Звестак аб ім нешмат, ён мімаходзь згаданы ў «*Пастыры*» Гермы. Некаторыя крыніцы атаясамліваюсць яго з Кліментам, згаданым у *Філ 4:3*, але гэта меркаванне аспрэчваецца. Паводле паданняў, ён прыняў пакутніцкую смерць у Крыме. Лічыцца, што рэліквіі св. Клімента былі знойдзеныя Кірылам і Мяфодзіем, і частка іх была прынесена ў Рым, частка ж захоўвалася ў Кіеве. Клімента называюць паміж Апостальскімі айцамі.

## Творы 
Кліменту належыць пасланне да царквы ў Карынфе ў сувязі з бязладдзем, якое там здарылася. Таксама яму часам прыпісваюць яшчэ адно пісьмо да карынфян (т.зв. «Другое пасланне св. Клімента да карынфян»), але большасць навукоўцаў пагаджаецца, што гэты пазнейшы твор прыпісалі Кліменту памылкова.

Памяць па каталіцкім календары — 23 лістапада.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Кананізаваныя Папы Рымскія
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Патрыстыка
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя I стагоддзя
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы I стагоддзя
Катэгорыя:Пахаваныя ў Рыме
Катэгорыя:70 апосталаў
Урбан VII

**Урбан VII** (*Джамбатыста Кастанья*) ( — ), Папа Рымскі, які ўвайшоў у гісторыю тым, што яго пантыфікат доўжыўся найкарацейшы (не лічачы Стэфана) тэрмін — дванаццаць дзён. Быў абраны Папам 15 верасня 1590 года, памёр ад малярыі 27 верасня 1590.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Кардыналы Грыгорыя XIII
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Бельгіі
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Венецыі
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Іспаніі
Катэгорыя:Памерлі ад малярыі
1590

## Падзеі 
.]]
* 1 ліпеня: Афіцыйная дата заснавання Медана.
* 15 верасня: Пачатак пантыфікату Урбана VII, Папы Рымскага.
* 17 верасня: Ліда атрымала магдэбургскае права i гарадскі герб.
* Ян Караль Хадкевіч атрымаў ад караля Рэчы Паспалітай грамату на будаўніцтва новага замка ў Быхаве.
* Іэясу Такугава, заснавальнік сягуната, захапіў горад Эда, будучы Токіа.

## Нарадзіліся 
* 9 студзеня: Сімон Вуэ, французскі мастак
* 18 красавіка: Ахмед I, султан Асманскай імперыі
* 13 ліпеня: Клімент X, Папа Рымскі

## Памерлі
* 10 ліпеня: Карл II, эрцгерцаг Аўстрыі (нар. 3.6.1540)
* 27 ліпеня: Сікст V, Папа Рымскі (нар. 13.12.1521)
* 12 кастрычніка: Кано Эйтоку, японскі мастак
* 20 снежня: Амбруаз Парэ, французскі хірург (нар. каля 1510)
Эварыст

**Эварыст** (), пяты рымскі біскуп (Папа Рымскі) (97/99—105/109) згодна *Annuario Pontificio, citta del Vaticano*. Liber Pontificalis паведамляе, што па паходжанні быў грэкам, і ён першы падзяліў Рым на парафіі. Памяць 26 кастрычніка.
## Крыніцы 
Катэгорыя:Папы Рымскія
Кароль Русі

з надпісам: «Regis Russie» — *Караля Русі*]]
**Кароль Русі** ці **Кароль Рускі** () — тытул, які Папа Рымскі Інакенцій IV надаў кіраўніку Галіцка-Валынскага княства Данілу Раманавічу ў 1253 годзе.

## Гісторыя 
З наступных галіцка-валынскіх князёў каралём каранаваўся ўнук Данілы Юрый Львовіч (на аверсе яго захаванай пячаткі названы «Rex Russiae» — кароль Русі, а на рэверсе — «Dux Ladimiriae» — князь Уладзімірыі). На пячатках грамат 1316, 1325, 1327, 1334 і 1335 гг. сыны Юрыя Львовіча, Андрэй і Леў, і ўнук па дачцэ, Баляслаў-Юрый, працягвалі называцца «Rex Russiae».

«Каралеўства Русі» згадвалася ў тытуле Юрыя II Баляслава і ў тытуле польскага караля Казіміра III пасля захопу Галіцкай зямлі Польшчай у 1349 годзе. Казімір III кляпаў асобную манету для Рускага каралеўства. У сярэдзіне XIV стагоддзя, паводле дакументаў, тэрмін «Каралеўства Русі» замацоўваецца за Галічынай, у адрозненне ад Валынскай зямлі.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Спасылкі 
* Titles of European hereditary rulers-Rus

Катэгорыя:Галіцка-Валынскае княства
Газета

**Газета** — друкаванае перыядычнае выданне, якое выходзіць пад пастаяннай назвай не радзей аднаго разу ў месяц.

Папярэднікамі газет традыцыйна лічацца старажытнарымскія рукапісныя паведамленні аб падзеях у горадзе (Acta diurna). Сучасны выгляд газеты набылі ў 16 ст., а росквіт газетнай справы прыйшоўся на 19 стагоддзе. У 20 стагоддзі з-за моцнай канкурэнцыі з боку больш аператыўных электронных (радыё — з 1920-х, тэлебачання — з 1950-х), а потым і сецевых (з канца 1990-х) сродкаў масавай інфармацыі месца газет у грамадска-палітычным жыцці скарацілася.

Першая газета ў Беларусі — *Gazeta Grodzieńska* (1776). Першая газета на беларускай мове — «Мужыцкая праўда» (1862). Першая легальная — «Наша доля» (1906).

## Літаратура 
* Газеты Беларусі, 1776—1975 : бібліяграфічны паказальнік / Нацыянальная кніжная палата Беларусі; [складальнікі: Л. М. Няхайчык, Ю. А. Ерашэвіч, В. Я. Бакуновіч; навуковы рэдактар В. У. Скалабан]. — Мінск : НКП Беларусі, 2003. — 316 с. ; 25 см. — Частка тэксту на літоўскай, нямецкай, польскай, рускай, яўрэйскай (ідыш) мовах. — Бібліяграфія: с. 314—315 (56 назв.). — 700 экз. — ISBN 985-6020-28-X (у пер.)

*
Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы
Вялікія князі кіеўскія

Першым кіеўскім князем імаверна быў заснавальнік горада Кій. З іншых старажытных кіеўскіх уладароў ёсць звесткі толькі пра Аскольдза, сярэднявечны польскі гісторык Ян Длугаш называе яго нашчадкам Кія, а візантыйскі імператар Канстанцін Парфірародны ўжывае да яго тытул каган. А таксама пра Дзіра піша Аль-Масудзі як пра першага між славянскіх уладароў. Але вызначыць дакладныя храналагічныя межы ўладарання гэтых асоб зараз немагчыма.

* 1. Алег (882 - 912)
* 2. Ігар Рурыкавіч (912 - 945)
* 3. Вольга (945 - 964)
* 4. Святаслаў Ігаравіч (964 - 972)
* 5. Яраполк Святаславіч (972 - 11 чэрвеня 978)
* 6. Уладзімір Святаславіч (11 чэрвеня 978 - 1015)
* 7. Святаполк (1015 - 1019)
* 8. Яраслаў Уладзіміравіч (1019-1054)
* 9. Ізяслаў Яраславіч (1054 - 1068)
* 10. Усяслаў Брачыславіч (1068 - 1069)
* 9. Ізяслаў Яраславіч (1069 - 1073)
* 11. Святаслаў Яраславіч (1073 - 1076)
* 9. Ізяслаў Яраславіч (1077 - 1078)
* 12. Усевалад Яраславіч (1078 - 1093)
* 13. Святаполк Ізяславіч (1093 - 1113)
* 14. Уладзімір Усеваладавіч Манамах (1113 - 1125)
* 15. Мсціслаў Уладзіміравіч (1125 - 1132)
* 16. Яраполк (1132 - 1139)
* 17. Вячаслаў (1139)
* 18. Усевалад (1139 - 1146)
* 19. Ігар Ольгавіч (1146)
* 20. Ізяслаў Мсціславіч (1146 - 1151)
* 21. Юрый Даўгарукі (верасень 1149 - красавік 1151)
* 20. Ізяслаў Мсціславіч (1151)
* 17. Вячаслаў (1151 - 1154)
* 20. Ізяслаў Масціславіч (1154)
* 22. Расціслаў (1154)
* 23. Ізяслаў Давыдавіч (1154 - 1155)
* 21. Юрый Уладзіміравіч (сакавік 1155 - май 1157)
* 23. Ізяслаў Давыдавіч (1157 - 1158) 
* 22. Расціслаў (1159 - 1162)
* 23. Ізяслаў Давыдавіч (1162)
* 22. Расціслаў (1162 - 1167)
* 24. Мсціслаў Ізяславіч (1167 - 1169)
* 25. Глеб (1169)
* ?
* 25. Глеб (1170 - 1171)
* 26. Уладзімір Мсціславіч (1171)
* 27. Міхаіл (1171)
* 28. Раман (1171 - 1173)
* 29. Усевалад (1173)
* 30. Святаслаў Усеваладавіч (1173)
* 31. Рурык Расціславіч (1173)
* 32. Яраслаў (1174 - 1175)
* 28. Раман (1175 - 1176)
* 30. Святаслаў Усеваладавіч (1176 - 1180)
* 32. Яраслаў (1180)
* 31. Рурык Расціславіч 1180-1182,
* 30. Святаслаў Усеваладавіч (1182 - 1194)
* 31. Рурык Расціславіч 1194-1202,
* 33. Ігар 1202
* 34. Раман Расціславіч 1203-1205
* 35. Расціслаў Рурыкавіч 1204-1206
* 31. Рурык Расціславіч 1206
* 36. Усевалад (1206)
* 31. Рурык Расціславіч 1207-1210
* 36. Усевалад (1211 - 1213)
* 33. Ігар 1214
* 37. Мсціслаў Раманавіч (1214 - 1223) 
* 38. Уладзімір (1223 - 1235)
* 39. Ізяслаў (1235 - 1236) 
* 40. Яраслаў (1236 - 1238)
* 41. Міхаіл (1238 - 1239)
* 42. Расціслаў 1239
* 43. Даніла Раманавіч 1239 - 1241
* 41. Міхаіл (1241 - 1246)
* 40. Яраслаў (1246)
* 43. Аляксандр Яраславіч (1249 - 1263).

## Глядзі таксама 
* Каралі Русі


Катэгорыя:Спісы
V стагоддзе

**5 стагоддзе** пачалося 1 студзеня 401 года і скончылася 31 снежня 500 года.

## Падзеі 
### Еўропа 
* Працяг Вялікага перасялення народаў
* Заснаваны Кіеў
* Пакіданне рымлянамі Брытаніі, як вынік, узнікненне племянных дзяржаў
* 410: Вестготы пад камандаваннем Аларыха захапілі і разграбілі Рым
* 415: Узнікла Тулузскае каралеўства
* 455: Вандаламі быў разрабаваны Рым
* 476: Заходняя Рымская імперыя спыніла сваё існаванне

### Азія 
* У Японіі будуюцца першыя сінтаісцкія храмы
* Горад Нанкін стаў сталіцай паўднёвага Кітая
* Эфталіты здзейснілі шэраг набегаў на Персію
* 477: Будызм стаў дзяржаўнай рэлігіяй у Кітаі

### Афрыка 
* Пранікненне вандалаў у Паўночную Афрыку
* 439: Вандалы захапілі Карфаген

## Асобы 
* Аніцы Баэцый, рымскі філосаф, перакладчык Арыстоцеля
* Адаакр, германскі правадыр
* Святы Патрык, хрысціянскі місіянер, пакравіцель Ірландыі
* Хлодвіг, кароль франкаў
* Ромул Аўгуст, апошні рымскі імператар

## Гл. таксама 
* 4 стагоддзе
* 6 стагоддзе
Славенка Дракуліч

**Славе́нка Дра́куліч** (; 1949, Рыека) — харвацкая пісьменніца і публіцыстка, якая жыве ў Швецыі.

Нарадзілася ў 1949 годзе ў колішняй Югаславіі. Вывучала параўнальнае літаратуразнаўства і сацыялогію ва ўніверсітэце ў Заграбе. У 1982—1992 гг. займалася журналістыкай у харвацкіх выданнях, дзе пісала пераважна на феміністычныя тэмы.

На пачатку 1990-х гадоў эмігравала з Харватыі з-за палітычных прычын. Друкавалася ў розных еўрапейскіх газетах.

## Бібліяграфія 
* *Mramorna koža* («Мармуровая скура», 1995)
* *Okus čovjeka* («Смак чалавека», 1997)
* *Deadly Sins of Feminism* (1984)
* *Kako smo preživjeli komunizam i čak se smijali* («Як мы перажылі камунізм і нават смяючыся», 1991)
* *Balkan Express: Fragmenti s druge stane rata* («Балканскі Экспрэс: Фрагменты з другога боку вайны», 1992)
* *Cafe Europa: Život nakon komunizma* («Кавярня „Еўропа“: Жыццё пасля камунізму», 1996)
* *Kao da nisam tamo* («Нібыта мяне там няма», 2000)
* *S.: A Novel about the Balkans* (2001)
* *Pizza u Varšavi, torta u Pragu* («Піца ў Варшаве, торт у Празе»)
* *Ne bi ni mrava zgazili: ratni zločinci na sudu u Hagu* («Яны б ні мурашкі не пакрыўдзілі: ваенныя злачынцы ў судзе ў Гаазе», 2005)
* *Frida ili o boli* («Фрыда, альбо пра боль», 2007)

## Крыніцы 
Катэгорыя:Пісьменнікі Харватыі
Уінстан Чэрчыль (значэнні)

* Уінстан Чэрчыль — брытанскі прэм’ер-міністр
* «Уінстан Чэрчыль» — эсмінец ваенна-марскіх сіл ЗША
Залядынне

**Заляды́нне** (, ) — вёска ў Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Адрыжынскага сельсавета.

7 лютага 1972 года да Залядыння далучана вёска Валасані. У 1982—1986 гадах цэнтр Залядынскага сельсавета.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
Катэгорыя:Адрыжынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Пій I

**Пій I** () — дзясяты рымскі біскуп (Папа Рымскі) (140—154/155). Звесткі пра яго амаль адсутнічаюць, толькі складзены ў 11 ст. спіс свяшчэнных кніг (т.зв. «*Фрагмент Мураторы*») мае згадку пра біскупа Пія — брата Гермы, аўтара «*Пастыра*» папулярнага твора раннехрысціянскай літаратуры.

Катэгорыя:Папы Рымскія
Катэгорыя:Рымскія святыя
Катэгорыя:Кананізаваныя Папы Рымскія
Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Хрысціянскія святыя II стагоддзя
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы II стагоддзя
Георг Браўн

з вышыні птушынага палёту (1581) апублікаваны Георгам Браўнам і Францам Хогенбергам]]
**Георг Браўн** (*Georg Braun*; ,  — , ) — сярэдневяковы тэолаг і клірык. Укладальнік (супольна з Ф. Хогенбергам) і выдавец вядомага атласу еўрапейскіх гарадоў.

## Крыніцы 
## Літаратура 
* Wolfgang Bruhn: *Alte deutsche Städtebilder: 24 farbige Blätter. Georg Braun; Franz Hogenberg.* Asmus, Leipzig 1938. Neuauflage 1964.
* Georg Braun, Franz Hogenberg: *Old European Cities: 16th century city maps and texts.* with a description by Ruthardt Oehme of early map-making techniques. Thames and Hudson, London 1965.
* Stephan Füssel, Rem Koolhaas, Historisches Museum Frankfurt am Main: *Georg Braun, Franz Hogenberg: Civitates orbis terrarum (Städte der Welt).* 363 Kupferstiche mit 564 Stadtansichten neu herausgegeben und kommentiert. Nach einem Original des Historischen Museums Frankfurt. Das Original erschien von 1572 bis 1618. Taschen, ISBN 978-3-8365-1125-4.

## Спасылкі 
* Civitates orbis terrarum
* 

Катэгорыя:Выдаўцы Германіі
Катэгорыя:Картографы Германіі
Абрахам Артэлій

**Абрахам Артэ́лій** (Abraham Ortelius, таксама Ortels, Oertel, Orthellius, Wortels; 14.4.1527, Антверпен―28.6.1598, Антверпен), сярэднявечны фламандскі географ і картограф, называны сучаснікамі «Пталемеем 16 стагоддзя». Аўтар атласа свету «Theatrum Orbis Terrarum» (1570), які, фактычна, быў першым сапраўдным атласам. Удзельнічаў ва ўкладанні атласа Браўна.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Amsterdam University Library — Abraham Ortelius online exhibit 

Катэгорыя:Постаці сярэднявечнай геаграфіі
Катэгорыя:Картографы Бельгіі
Катэгорыя:Картографы XVI стагоддзя
Ждановіч

**Ждановіч** — беларускае прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Аляксандр Віктаравіч Ждановіч (нар. 1964) — беларускі акцёр.
* Антон Паўлавіч Ждановіч (1898—1937) — беларускі акцёр.
* Валянцін Піліпавіч Ждановіч (1907—1975) — беларускі архітэктар.
* Віктар Францавіч Ждановіч — савецкі рапірыст.
* Генадзь Міхайлавіч Ждановіч (1933—2016) — беларускі спецыяліст у галіне парашковай металургіі і кампазіцыйных матэрыялаў.
* Казімір Ждановіч (XVIII стагоддзе) — беларускі архітэктар.
* Ірына Фларыянаўна Ждановіч (1906—1994) — беларуская актрыса.
* Мікалай Антонавіч Ждановіч (1927—?) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля.
* Мікалай Мікалаевіч Ждановіч (нар. 1957) — беларускі паэт, празаік і журналіст.
* Павел Леанідавіч Ждановіч (нар. 1982) — беларускі палітык.
* Таццяна Аляксандраўна Ждановіч (1918—1998) — беларускі медык.
* Фларыян Паўлавіч Ждановіч (1884—1942) — беларускі акцёр.
Манро

**Манро** () — шатландскае прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Джэймс Манро, 5-ы прэзідэнт ЗША
* **Мэрылін Манро**, амерыканская актрыса
* Элізабет Манро, першая лэдзі ЗША
* Эліс Манро, канадская навелістка
## Тапонім 
* Манро (акруга, Ілінойс)
## Іншыя значэнні 
* Дактрына Манро
Тайлер

**Та́йлер** ( ад стара-англ. tigeler «хто кладзе дахоўку») — мужчынскае імя, прозвішча ў англамоўнай культуры, таксама тапонім.

## Імя 
* Тайлер Клэры, амерыканскі плывец

## Прозвішча 
* Боні Тайлер, валійская спявачка
* Джон Тайлер, прэзідэнт ЗША
* Джулія Тайлер, першая лэдзі ЗША
* Летыцыя Крысціян Тайлер, першая лэдзі ЗША
* Ліў Тайлер, амерыканская актрыса, прадзюсар, мадэль
* Прысцыла Тайлер, першая лэдзі ЗША
* Стывен Тайлер, амерыканскі музыкант
* Уот Тайлер, правадыр англійскага паўстання

## Тапонім 
* Тайлер (акруга, Тэхас)
* Тайлер (Тэхас)
Картэр

**Картэр** ():
* Картэр (тэхніка) — корпус рухавіка, каробкі перадач, дыферэнцыяла.

## Прозвішча 
* Алістэр Картэр, англійскі прафесійны гулец у снукер
* Вінс Картэр, амерыканскі баскетбаліст
* Говард Картэр, англійскі археолаг і егіптолаг
* Джэймс Эрл Картэр, 39-ы прэзідэнт ЗША. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (2002)
* Джэф Картэр, канадскі хакеіст
* Мішэль Картэр, амерыканская лёгкаатлетка, алімпійская чэмпіёнка
* Разалін Картэр, першая лэдзі ЗША
* Эштан Картэр, міністр абароны ЗША
Гарфілд

**Гарфілд**:
## Прозвішча 
* Джэймс Абрам Гарфілд — 20-ы прэзідэнт ЗША
* Лукрэцыя Гарфілд — першая лэдзі ЗША
* Эндру Гарфілд — амерыканскі акцёр

## Тапонім 
* Гарфілд (акруга, Каларада)
* Гарфілд (акруга, Юта)
Саха

* Саха — ворная прылада
* Рэспубліка Саха Якуція — суб'ект Расійскай Федэрацыі
* «Саха» — беларускі часопіс сельскагаспадарчай тэматыкі
* «Саха» — беларуская грамадска-палітычная газета, якая выдавалася з 1923 года
* Саха — зямельны надзел і адзінка падатклаабкладання ў Вялікім Княстве Літоўскім.
* Саха (Йыэляхтмэ)
529

## Падзеі 
* У Афінах зачынена Акадэмія Платона як перажытак паганства.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
528

## Падзеі 
* 13 лютага: Візантыйскі імператар Юстыніян I прызначыў камісію з 10 юрыстаў (пад кіраўніцтвам Трыбаніяна) для стварэння новага збору імперскіх канстытуцый.
* Горад Латакія быў адноўлены Юстыніянам і зрабіўся сталіцай візантыйскай правінцыі Феадарыяда.
* У ходзе вайны з дзяржавай Сасанідаў візантыйскія войскі пад камандаваннем Велізарыя пацярпелі паразу ў Месапатаміі ў бітве пры Танурысе.
* Магараджа Ясадарман з Малвы нанёс паразу эфталітам пад кіраўніцтвам Міхіракулы, спыніўшы іх экспансію ў Індыі.
* У дзяржаве Сіла будызм стаў дзяржаўнай рэлігіяй.
* Войскі Ямата пад камандаваннем Мананобэ-но Аракахі перамаглі сілы Іваі ў бітве пры Міі на востраве Кюсю.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 31 сакавіка: Сяамін-дзі, імператар дынастыі Паўночная Вэй.
527

## Падзеі 
* 1 жніўня: На візантыйскі сталец ступіў Юстыніян Вялікі
* Было заснавана каралеўства Эсэкс

## Нарадзіліся 
## Памерлі
Тэйлар

**Тэйлар** — англійскае імя, прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Алан Тэйлар (гісторык)
* Брук Тэйлар (1685—1731) — англійскі матэматык, у гонар якога названы рады Тэйлара.
* Генры Тэйлар (плывец)
* Джозеф Хотан Тэйлар — амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1993).
* Джэймс Тэйлар — амерыканскі фолк-музыкант.
* Дэніс Тэйлар — паўночнаірландскі снукерыст.
* Закары Тэйлар — 12-ы прэзідэнт ЗША.
* Коры Тэйлар — амерыканскі спявак, найбольш вядомы як фронтмэн і вакаліст гуртоў Slipknot і Stone Sour.
* Крысціян Тэйлар — алімпійскі чэмпіён у трайным скачку.
* Маргарэт Тэйлар — першая лэдзі ЗША.
* Морган Тэйлар — амерыканскі лёгкаатлет, алімпійскі чэмпіён.
* Ніл Тэйлар — валійскі футбаліст.
* Род Тэйлар — аўстралійскі і амерыканскі акцёр.
* Рычард Лоўрэнс Тэйлар — брытана-амерыканскі матэматык.
* Рычард Эдвард Тэйлар — канадскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1990).
* Спаркл Тэйлар (нар. 1995) — амерыканская баскетбалістка.
* Фрэдэрык Уінслаў Тэйлар (1856—1915) — амерыканскі інжынер, вынаходнік, эканаміст.
* Элізабет Тэйлар — англа-амерыканская актрыса.
* Энджэла Тэйлар — амерыканскі спрынтар, алімпійскі чэмпіён.

## Тапонім 
* Тэйлар (акруга, Тэхас)
526

## Падзеі 
* 30 жніўня: Тэадорых Вялікі памірае. Каралём остготаў становіцца яго 10-гадовы ўнук Аталарых.

## Нарадзіліся
## Памерлі
525

## Падзеі 
* Тэадрых Вялікі адправіў Папу Рымскага Яна I ў Канстанцінопаль, каб той упэўніў імператара Юстына I спыніць пераслед арыян.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
524

## Падзеі 
*  становіцца каралём бургундаў.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 25 чэрвеня: Хладамір
Джонсан

**Джонсан** — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Глен Джонсан — англійскі футбаліст
* Дакота Джонсан — амерыканская актрыса
* Джо Джонсан — англійскі снукерыст
* Джымі Джонсан — амерыканскі аўтагоншчык
* Джэймс Эдгар Джонсан — англійскі лётчык-ас
* Дон Джонсан — амерыканскі акцёр
* Дуэйн Джонсан — акцёр
* Істмен Джонсан — амерыканскі мастак
* Кэрын Элейн Джонсан — сапраўднае прозвішча амерыканскай актрысы Вупі Голдберг
* Ліндан Бэйнс Джонсан — 36-ы прэзідэнт ЗША
* Луіс Артур Джонсан (1891—1966) — 2-гі Міністр абароны ЗША ў кабінеце прэзідэнта Трумэна (1949—1950)
* Лэдзі Берт Джонсан — першая лэдзі ЗША
* Майк Джонсан — амерыканскі юрыст і палітычны дзеяч, 52-гі спікер Палаты прадстаўнікоў ЗША
* Майкл Джонсан — амерыканскі лёгкаатлет
* Мікалай Мікалаевіч Джонсан (сапр. Браян Джонсан) — апошні асабісты сакратар вялікага княза Міхаіла Аляксандравіча
* Мэджык Джонсан — амерыканскі баскетбаліст
* Рычард Ментар Джонсан — віцэ-прэзідэнт ЗША
* Сайман Джонсан — брытана-амерыканскі эканаміст
* Філіп Джонсан — амерыканскі архітэктар
* Чарлз Джонсан — грамадскі дзеяч, другі прэзідэнт Міжнароднага Таварыства Плоскай Зямлі (1971—2001)
* Эліза Джонсан — першая лэдзі ЗША
* Эмі Джонсан — жанчына-пілот Вялікабрытаніі, першая ў свеце жанчына, якая здзейсніла адзіночны пералёт з Англіі ў Аўстралію.
* Эндру Джонсан — 17-ы прэзідэнт ЗША

## Тапонім 
* Джонсан (акруга, Тэхас)
Часопіс

»]]
**Часопіс** — друкаванае перыядычнае выданне.

У адпаведнасці з ДАСТ 7.60-2003 «Друкаваныя выданні» «*перыядычнае часопіснае выданне, якое мае пастаянную рубрыкацыю і змяшчае артыкулы або рэфераты па розных грамадска-палітычных, навуковых, вытворчых і інш. пытаннях, літаратурна-мастацкія творы*».

Першым часопісам у свеце лічыцца амерыканскі ''The Gentleman's Magazine'', першы нумар якога ўбачыў свет у 1731.

Як і газета, часопіс з'яўляецца адным з асноўных сродкаў масавай інфармацыі і прапаганды, аказвае ўплыў на грамадскае меркаванне, фармуючы яго ў адпаведнасці з інтарэсамі пэўных ідэалагічных груп, грамадскіх класаў, палітычных партый, арганізацый. Са з'яўленнем тэхналогій кампутарнай вёрсткі і распаўсюджваннем камерцыйных друкарняў з магчымасцю поўнакаляровага друку, часопісы сталі асноўным рэкламным носьбітам для тавараў класа «прэміум» і «лакшары». Як правіла, адрасаваныя строга пэўным групам чытачоў, яны з'яўляюцца альбо сусветнымі і агульнадзяржаўнымі выданнямі, альбо рэкламнымі каталогамі.

Са з'яўленнем Інтэрнэту часопісы сталі з'яўляцца і ў сеціве. Спачатку на сайтах сталі выкладваць архівы друкаваных выданняў, пазней сталі з'яўляцца анлайн-часопісы. Яны не выходзілі ў друкаваным выглядзе, а існавалі выключна на прасторах сусветнай сеткі Інтэрнэт. Цяпер некаторыя з іх маюць аўдыторыю ў некалькі разоў большую, чым аналагічныя друкаваныя выданні.

## Віды часопісаў 
Часопісы, як і газеты, класіфікуюцца:
* па перыядычнасці — не бывае штодзённых часопісаў, толькі штотыднёвыя і штомесячныя, а таксама такія, што выходзяць раз у два месяцы або радзей;
* па фармату;
* па тэматыцы;
* па характары падачы інфармацыі (стыль).

## Асаблівасці часопісаў 
З-за таго, што часопісы выходзяць у свет радзей, чым газеты, яны адрозніваюцца нізкай аператыўнасцю падачы інфармацыі, затое ў іх больш магчымасцяў для падрабязнага аналізу падзей, разважанняў, падвядзення вынікаў і г . д.

## Гл. таксама 
* Рубрыка
* Інтэрнэт-часопіс
* Навуковы часопіс
* Тэлечасопіс
* ISSN
* Перыёдыка на штучных мовах

## Спасылкі 
* 
* Сайт «Фаліянты»  — выразкі са старых газет і часопісаў

Катэгорыя:Часопісы
522

## Падзеі 
* Баэцый быў абвінавачаны ў змове супраць Тэадорыха Вялікага і арыштаваны.

## Нарадзіліся 
## Памерлі
521

## Падзеі 
* Юстыніян (будучы імператар Юстыніян I) становіцца консулам.

## Нарадзіліся 
* Св. Калумба, ірландскі манах, прапаведнік хрысціянства ў Шатландыі († 597)

## Памерлі
Філмар

**Філмар** () — прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
* Мілард Філмар, прэзідэнт ЗША
* Эбігейл Філмар, першая лэдзі ЗША
* Чарлз Філмар, амерыканскі лінгвіст
## Тапонім 
* Філмар (Юта)
Рузвельт

**Рузвельт** () (МФА (нідэрл.) , МФА (англ.) ) — прозвішча нідэрландскага паходжання.

## Вядомыя носьбіты 
* Альберт Рузвельт, французскі рэгбіст, чэмпіён Летніх алімпійскіх гульняў 1900 года
* Тэадор Рузвельт, 26-ы прэзідэнт ЗША
* Франклін Дэлана Рузвельт, 32-і прэзідэнт ЗША
* Эдзіт Рузвельт, першая лэдзі ЗША
* Элеанора Рузвельт, першая лэдзі ЗША

## Тапонім 
* Рака Рузвельт
Рыхтэр

**Рыхтэр** — прозвішча (ад  — суддзя).

## Вядомыя носьбіты 
* Андрэй Аляксандравіч Рыхтэр (1871—1947) — вучоны ў галіне батанікі і фізіялогіі раслін.
* Бертан Рыхтэр (1931—2018) — амерыканскі фізік.
* Герхард Рыхтэр — нямецкі жывапісец.
* Жан Поль Рыхтэр (1847—1937) — нямецкі гісторык мастацтва.
* Жызела Рыхтэр (1882—1972) — класічны археолаг і гісторык мастацтва.
* Святаслаў Тэафілавіч Рыхтэр (1915—1997) — савецкі грамадскі дзеяч, музыкант.
* Чарлз Рыхтэр (1900—1985) — амерыканскі сейсмолаг.
* Элізэ Рыхтэр (1865—1943) — аўстрыйскі філолаг.
523

## Падзеі 
* 6 мая: Хільдэрых, унук Гейзерыха, заняў трон караля вандалаў. Ён пачынае пераслед католікаў.
* 13 жніўня: Пачатак пантыфікату Яна I, 53-га Папы Рымскага.

## Нарадзіліся 
## Памерлі 
* 6 жніўня: Гармізд, Папа Рымскі
Клінтан

**Клінтан** — англійскае прозвішча і тапонім.

## Прозвішча 
* Джордж Клінтан, музыкант, афра-амерыканскі музыкант
* Джордж Клінтан, палітык, 4-ы віцэ-прэзідэнт ЗША і 1-ы губернатар штата Нью-Ёрк.
* Уільям Джэферсан Клінтан, прэзідэнт ЗША
* Хілары Клінтан, амерыканскі палітык, сенатар ЗША, Дзяржсакратар ЗША
* Чэлсі Клінтан, амерыканскі кардыёлаг
## Тапонім 
* Клінтан (акруга, Ілінойс)
Тафт

**Тафт** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Альфонса Тафт, амерыканскі дзяржаўны дзеяч, ваенны міністр ЗША (1876), генеральны пракурор ЗША (1876—1877)
* Роберт Альфонса Тафт, амерыканскі палітык, сенатар ЗША, старэйшы сын 27-га прэзідэнта ЗША Уільяма Тафта.
* Уільям Говард Тафт, 27-ы прэзідэнт ЗША
* Хелен Тафт, першая лэдзі ЗША
Гардзінг

**Гардзінг** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты 
* Уорэн Гардзінг, 29-ы прэзідэнт ЗША
* Флорэнс Гардзінг, першая лэдзі ЗША
Грант

**Грант**:

* Джулія Грант, першая лэдзі ЗША
* Кэры Грант, англа-амерыканскі акцёр
* Лі Грант, амерыканская актрыса
* Рычард Грант, брытанскі акцёр
* Уліс Сімсан Грант, прэзідэнт ЗША
* Х’ю Грант, брытанскі акцёр
Джэферсан

**Джэферсан**:
## Прозвішча 
* Марая Джэферсан — амерыканская баскетбалістка
* Меліса Джэферсан — амерыканская лёгкаатлетка
* Томас Джэферсан — 3-ці прэзідэнт ЗША

## Тапонім 
* Джэферсан (акруга, Каларада)
* Джэферсан (акруга, Тэхас)
* Джэферсан (рака)
* Джэферсан (Тэхас)
Вільсан

**Вільсан**, таксама **Уілсан** () — англійскае прозвішча, тапонім.

## Прозвішча 
### Вільсан 
* Гаральд Вільсан, 68-ы, 70-ы прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі
* Кенет Вільсан, амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1982)
* Роберт Вудра Вільсан, амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1978)
* Томас Вудра Вільсан, 28-ы прэзідэнт ЗША, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (1919).
* Чарлз Томсан Рыз Вільсан, брытанскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1927)

### Уілсан 
* Гэры Уілсан, прафесійны гулец у снукер
* Джэкі Уілсан, афраамерыканскі спявак
* Дэвід М. Уілсан, брытанскі археолаг і гісторык мастацтва
* Кайрэн Уілсан, прафесійны гулец у снукер
* Роберт Уілсан, амерыканскі эканаміст, лаўрэат прэміі па эканоміцы імя Альфрэда Нобеля (2020)
* Рэйман Уілсан, футбаліст зборнай каманды Англіі
* Сідні Уілсан, гулец у снукер
* Томас Фрэнсіс Уілсан, амерыканскі акцёр
* Чарлз Эрвін Уілсан, амерыканскі інжынер, бізнэсмэн і дзяржаўны дзеяч
* Эдвард Адрыян Уілсан, англійскі заолаг і палярны падарожнік
* Эдвард Осбарн Уілсан, амерыканскі біёлаг
* Эндру Уілсан, палітолаг

## Тапонім 
* Уілсан (акруга, Тэхас)
Кліўленд (значэнні)

**Кліўленд**:

## Прозвішча 
* Роўз Кліўленд (1846—1918) — першая лэдзі ЗША
* Стывен Гровер Кліўленд (1837—1908) — 22-і і 24-ы прэзідэнт ЗША
* Фрэнсіс Кліўленд — першая лэдзі ЗША

## Спорт 
* Кліўленд Кавальерс () — прафесійны баскетбольны клуб, які выступае ў Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі.

## Тапонім 
* Кліўленд — горад у штаце Агая
* Кліўленд — горад у штаце Місісіпі
Кулідж

**Кулідж**:
* Грэйс Кулідж, першая лэдзі ЗША
* Джэніфер Кулідж, амерыканская камедыйная актрыса
* Кальвін Кулідж, 30-ы прэзідэнт ЗША
Мыльнае дрэва

**Мыльнае дрэва**, **квілайя мыльная** (*Quillaja saponaria*) — вечназялёнае дрэва з сямейства *Quillajaceae*. Расце ў Паўднёвай Амерыцы, пераважна ў Чылі, сустракаецца ў Балівіі, Перу. Вышыня — каля 15-20 метраў. Лекавая расліна. Дрэва з тоўстай цёмнай карой, жылістым глянцавым авальнай формы вечназялёным лісцем даўжынёй 3-5 см.

Кара дрэва ўтрымлівае каля 10 % сапаніна, сыравіны, якая выкарыстоўваецца ў вытворчасці разнастайных біялагічных гігіенічных і чысцяшчых сродкаў. Расціранне адломленай галінкі дрэва мокрымі рукамі выклікае ўтварэнне мыльнай пены.

## Крыніцы 
## Літаратура 
*  — С. 49.

## Спасылкі 
* 
* Мыльнае дрэва, інфармацыя на старонках медыцынскі цэнтра Сантэ 

Катэгорыя:Бабовакветныя
Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі
Катэгорыя:Лекавыя расліны
Уладзімір Леанідавіч Каткоўскі

**Уладзімір Леанідавіч Каткоўскі** (, , Беларусь — , , Чэхія) — беларускі блогер, дзеяч беларускай часткі інтэрнэту, заснавальнік беларускай Вікіпедыі.

## Біяграфія 
Вучыўся ў мінскай школе. У 1993 годзе з’ехаў у ЗША па праграме адукацыйнага абмену «Акт у падтрымку свабоды». Скончыў Амерыканскі універсітэт у Балгарыі (Благаеўград) па спецыяльнасці «інфарматыка». Працаваў камп’ютарным спецыялістам у Будапешце (Фонд Сораса), пасля ў Франкфурце-на-Майне. З 2002 года працаваў у беларускай рэдакцыі «Радыё Свабода». 16 чэрвеня 2006 трапіў у аўтамабільную катастрофу разам са сваёй жонкай Ёнадай. З таго часу знаходзіўся ў глыбокай коме. Памёр 25 мая 2007 года, праз амаль год пасля катастрофы. Пахаваны на могілках «Пятроўшчына» ў Мінску.

## Дзейнасць у беларускім Сеціве 
У сеціве быў вядомы пад псеўданімамі rydel23 і BR23, а таксама bielarecki, bielarecki1 i bielarecki101.

Сярод найважнейшых ягоных пачынанняў:
* рэгістрацыя беларускай Вікіпедыі, яе адміністраванне
* Мартыралог Беларусі 
* беларускамоўны інтэрфейс Google
* сайт беларускай рэдакцыі «Радыё Свабода»
* прыватны дзённік (Гран-пры 4-га конкурсу сярод беларускіх кантэнт-праектаў, TUT.BY)

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Помнік
* Сеціўны дзённік У. Каткоўскага, бел./англ.
* Некралог на смерць Уладзіміра Каткоўскага, бел.

Катэгорыя:Блогеры Беларусі
Катэгорыя:Беларуская Вікіпедыя
Катэгорыя:Блогеры
Катэгорыя:Вікіпедысты
Арызонскі кратар

right|thumb|250px|Арызонскі кратар
**Арызонскі кратар** (кратар Барынгера, Каньён Д’ябла) — вялікі метэарытны кратар (астраблема) у Арызоне (ЗША), у 30 км на захад ад горада Уінслоу (Winslow). Уяўляе сабой велізарную ўпадзіну дыяметрам 1200 метраў і глыбінёй 180 метраў.

Кратар узнік каля 50 тысяч гадоў назад пасля падзення 60—80-метровага метэарыта, які важыў 300 тысяч тон і ляцеў з хуткасцю 45—60 тысяч км/гадз.

Хоць на Зямлі ёсць большыя паводле памераў астраблемы, метэарытнае паходжанне гэтага кратара было даказана першым, і ён лепш за ўсё захаваў сваё першапачатковае аблічча. Штогод кратар наведвае мноства турыстаў.
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйны сайт кратара

Катэгорыя:Метэарытныя кратары на Зямлі
Катэгорыя:Арызона
Катэгорыя:Геалогія ЗША
Катэгорыя:Кратары паводле алфавіта
Горн (мыс)

thumb
thumb
**Мыс Горн** (, ) — крайні паўднёвы пункт Паўднёвай Амерыкі, размешчаны на востраве Горн, на поўдзень ад Вогненнай Зямлі (55°59' Пд, 67°17' З). Быў адкрыты галандцамі Я. Лемерам і В. Схаўтэнам (1616) і названы ад горада Хорн, роднага горада Схаўтэна.

Клімат на мысе роўны — тэмпература на працягу года вагаецца ад −2 °C да +14 °C. Надвор’е ў асноўным ветранае і пахмурнае. Ападкі выпадаюць у вялікай колькасці на працягу ўсяго года.

На мысе размешчаны славуты маяк.

## Гл. таксама 
* Цячэнне мыса Горн

Катэгорыя:Мысы паводле алфавіта
Катэгорыя:Мысы Чылі
Катэгорыя:Мысы Атлантычнага акіяна
Катэгорыя:Мысы Ціхага акіяна
Сяргей Сяргеевіч Сідорскі

**Сярге́й Сярге́евіч Сідо́рскі** (, ) — беларускі дзяржаўны дзеяч, з 26 снежня 2003 па 28 снежня 2010 — прэм'ер-міністр Беларусі.

## Біяграфічныя звесткі 
У 1976 скончыў электратэхнічны факультэт Беларускага інстытута інжынераў чыгуначнага транспарту. Доктар тэхнічных навук. Спецыяліст у вобласці вакуумна-плазмавых тэхналогій. Заслужаны працаўнік прамысловасці Рэспублікі Беларусь. Аўтар больш як 40 навуковых прац і манаграфій. Акадэмік Міжнароднай інжынернай акадэміі. Валодае нямецкай мовай. Жанаты. Мае двух дачок. Першая праца — электрык, электраманцёр.

У 1976—1992 — майстар зборачнага цэха, начальнік лабараторыі, начальнік аддзела, намеснік дырэктара, а затым дырэктар Гомельскага завода радыётэхналагічнага абсталявання. З 1992 па 1998 — генеральны дырэктар гомельскага навукова-вытворчага аб'яднання «Ратон». З 1998 да 2001 — намеснік старшыні, першы намеснік старшыні Гомельскага аблвыканкама. Затым у 2001—2002 — намеснік прэм'ер-міністра Рэспублікі Беларусь. У 2002—2003 — першы намеснік прэм'ер-міністра Рэспублікі Беларусь, выканаўца абавязкаў прэм'ер-міністра Рэспублікі Беларусь. Курыраваў ва ўрадзе блок пытанняў, датычных развіцця прамысловасці, будаўніцтвы, транспарту і энергетыкі.

## На чале ўрада 
Са снежня 2003 па снежань 2010 — прэм'ер-міністр Рэспублікі Беларусь. 8 красавіка 2006 Савет міністраў на чале з Сяргеем Сідорскім, паводле артыкула 106 Канстытуцыі, склаў паўнамоцтвы перад зноў абраным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. 12 красавіка А. Лукашэнка вынес на разгляд Палатай Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу прапанову аб прызначэнні Сідорскага прэм'ер-міністрам, 17 красавіка яго кандыдатура была зацверджана беларускім парламентам.

У 2010 годзе пасля прэзідэнцкіх выбараў і наступных масавых вулічных пратэстаў Сяргея Сідорскага адправілі ў адстаўку. Як заўважыў палітычны аглядальнік Аляксандр Фядута: *за нелаяльнасць, якую ён нават не паспеў праявіць*.

## Узнагароды 
* медаль «За ўклад у стварэнне Еўразійскага эканамічнага саюза» I ступені (2015).

## Крыніцы 
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта транспарту
Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гомеля
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі прамысловасці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намеснікі старшыні Гомельскага абласнога выканаўчага камітэта
Форд

**Форд**:

## Прозвішча 
* Бэці Форд, першая лэдзі ЗША
* Генры Форд, амерыканскі прамысловец
* Глен Форд, амерыканскі кінаакцёр
* Джон Форд, амерыканскі кінарэжысёр
* Джэральд Рудальф Форд, 38-ы прэзідэнт ЗША
* Том Форд, прафесійны гулец у снукер
* Форд Мэдакс Форд, англійскі пісьменнік
* Фрэнк Форд, 15-ы прэм'ер-міністр Аўстраліі
* Харысан Форд, амерыканскі акцёр

## Аўтамабілебудаванне 
* Ford Motor Company, амерыканская аўтамабілебудаўнічая кампанія
* Ford Union, сумеснае беларуска-амерыканскае прадпрыемства па зборцы легкавых аўтамабіляў

## Геаграфія 
* Форд (акруга, Ілінойс)
* Форд (акруга, Тэхас)
* Форд (востраў)
Біньчжоу

**Біньчжоу** (кіт.: 滨州, Bīnzhōu) — горад акружнога значэння ў паўночнай частцы кітайскай правінцыі Шаньдун. Плошча — 9600 км²，насельніцтва — 3.750.000 чал., даўжыня берагавой лініі — 240 км.

## Адміністрацыйны падзел 
Адміністрацыйна гораду акружнога значэння Біньчжоу падпарадкаваны 1 раён гарадскога падпарадкавання і 6 паветаў.

  
    Бінчэн
    滨城区
    раён гарадскога падчынення  
    1042 км²
    610.000 чал.
  
  
    Цзоўпін 
    邹平县
    павет
    1252 км²
    690.000 чал.
  
  
    Босін
    博兴县
    павет
    900.7 км²
    470.000 чал.
  
  
    Чжаньхуа
    沾化县
    павет
    2113 км²
    380.000 чал.
  
  
    Хуэймінь
    惠民县
    павет
    1357 км²
    620.000 чал.
  
  
    Янсінь
    阳信县
    павет
    793 км²
    430.000 чал.
  
  
    Вудзі
    无棣县
    павет
    1998 км²
    430.000 чал.
  

## Насельніцтва 
## Гарады-пабрацімы 
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка Біньчжоу  (на кітайскай мове)

Катэгорыя:Гарады правінцыі Шаньдун
Цзоўпін

**Цзоўпін** (кіт.: 邹平) — павет, адміністрацыйная адзінка, падпарадкаваная гораду акружнога значэння Біньчжоў у складзе кітайскай правінцыі Шаньдун. Плошча — 1252 км²，насельніцтва — 690.000 чал. (2001).

## Адміністрацыйны падзел 
Павету Цзоўпін адміністрацыйна падпарадкаваны 14 пасёлкаў (镇, чжэнь)
## Крыніцы 
## Спасылкі 
* Афіцыйная старонка ўезда Цзоўпін  (на кітайскай мове)

Катэгорыя:Гарады правінцыі Шаньдун
Янсінь

240px|thumb|Раён гарадскога падчынення Біньчжоў
**Янсінь** (кіт.: 阳信) — павет, адміністрацыйная адзінка, падпарадкаваная гораду акружнога значэння Біньчжоу ў складзе кітайскай правінцыі Шаньдун. Плошча — 793 км²，насельніцтва — 430 000 чал. (2001).

## Адміністрацыйны падзел
Павету Янсінь адміністрацыйна падпарадкаваны 1 пасёлак (镇, чжэнь) і 3 воласці (乡, сян).

## Спасылкі
*Афіцыйная старонка ўезда Янсінь  (на кітайскай мове)

Катэгорыя:Шаньдун
Мулун

Назву **Мулун** маюць:

* **Мулун** — возера ў кітайскай правінцыі Гуансі непадалёку ад горада Гуйлінь
* **Мулун** — мост на возеры Мулун у кітайскай правінцыі Гуансі
Мулун (мост)

**Мулун** (па-кітайску: 木龙桥, *mulongqiao*) — мост на возеры Мулун у кітайскай правінцыі Гуансі недалёка ад горада Гуйлінь. Звязвае гару Цзецайшань (叠彩山, *diecaishan*) з астатнімі мясцінамі ў наваколлі аднайменнага возера. Звод — 26 метраў, даўжыня — 26 метраў, шырыня — 4.9 метра.

## Спасылкі 
* Мост Мулун, фотаздымак

Катэгорыя:Масты Кітая
Катэгорыя:Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён
Чжаньхуа

240px|thumb|Раён гарадскога падчынення Біньчжоў
**Чжаньхуа** (кіт.: 沾化县) — павет, адміністрацыйная адзінка, падпарадкаваная гораду акружнога значэння Біньчжоу ў складзе кітайскай правінцыі Шаньдун. Плошча — 2113 км²，насельніцтва — 380.000 чал. (2001).

## Адміністрацыйны падзел
1 вулічны камітэт (街道, цзетао), 5 пасёлкаў (镇, чжэнь), 5 воласцей (乡, сян)

## Спасылкі
*Афіцыйная старонка ўезда Чжаньхуа  (на кітайскай мове)

Катэгорыя:Шаньдун
Босін

240px|thumb|Раён гарадскога падчынення Біньчжоў
**Босін** (кіт.: 博兴县) — павет, адміністрацыйная адзінка, падпарадкаваная гораду акружнога значэння Біньчжоу ў складзе кітайскай правінцыі Шаньдун. Плошча — 900.7 км²，насельніцтва — звыш 470.000 чал.

## Адміністрацыйны падзел
Павету Босін адміністрацыйна падпарадкаваны 10 пасёлкаў (镇, чжэнь) па стану 2004 года.

## Спасылкі
*Афіцыйная старонка ўезда Босін  (на кітайскай мове)

Катэгорыя:Шаньдун
Хуэймінь

240px|thumb|Раён гарадскога падчынення Біньчжоў
**Хуэймінь** (кіт.: 惠民县) — павет, адміністрацыйная адзінка, падпарадкаваная гораду акружнога значэння Біньчжоу ў складзе кітайскай правінцыі Шаньдун. Плошча — 1357 км²，насельніцтва — 620.000 чал.

## Адміністрацыйны падзел
Павету Хуэймінь адміністрацыйна падпарадкавана 10 пасёлкаў (镇, чжэнь), 4 воласці (乡, сян)

## Спасылкі 
* Хуэймінь, агульныя звесткі на старонцы горада Біньчжоў  (на кітайскай мове)

Катэгорыя:Шаньдун
1600

## Падзеі 
* 8 кастрычніка: Сан-Марына прымае канстытуцыю.

## Нарадзіліся 
* 17 студзеня: Педра Кальдэрон дэ ла Барка, іспанскі драматург.
* 28 студзеня: Клімент IX (Джуліа Распільёзы), Папа Рымскі (1667-1669) (пам. 9.12.1669)

## Памерлі 
* Васіль Цяпінскі, беларускі гуманіст-асветнік, пісьменнік, кнігавыдавец, перакладчык.
* 17 лютага: Джардана Бруна, італьянскі філосаф, прылюдна спалены ў Рыме.
Адрыжын

**Адры́жын** (, ) — аграгарадок у Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Адрыжынскага сельсавета.

## Гісторыя 
Перад вайной у вёсцы жыло 565 чалавек у 113 дварах.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў маі 1943 года гітлераўцамі было спалена 113 дамоў, забіта 78 чалавек.

## Славутасці 
* Стаянка XI—VI стст. да н.э.
* Царква Святога архангела Міхаіла

## Вядомыя асобы 
* Сяргей Генадзевіч Бяляеў (нар. 1961) — беларускі архітэктар.

## Крыніцы 
## Спасылкі 

Катэгорыя:Адрыжынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна
Беда Вялебны

**Беда Вялебны**, **Беда з Нартумбрыі** (; 672/673 — ) — манах Ордэна бенедыкцінцаў з Нартумбрыі, багаслоў, гісторык і паэт. Прылічаны да святых хрысціянскай царквой.

Вядомы сваёй працай «Царкоўная гісторыя народа англаў» (), за якую яго завуць бацькай англійскай гісторыі. У 1899 годзе Беда абвешчаны настаўнікам царквы.

## Біяграфія 
[thumb|злева|150px|*Бяда Вялебны, ілюстрацыя з [Нюрнбергская хроніка|Нюрнбергскай хронікі, XV ст.*]]
Ужо на восьмым годзе жыцця ён паступіў у манастыр Уірмаўт, дзе прабыў да 691 года, атрымаўшы там цудоўную для таго часу навуковую адукацыю. Адсюль ён перайшоў у суседні, падуладны Уірмаўту манастыр Джарау (заснаваны ў 681), дзе на 19-м годзе жыцця стаў дыяканам і ў 702 годзе — святаром. З гэтага часу пачынаецца яго пісьменніцкая дзейнасць, якая складалася, галоўным чынам, у тлумачэнні асобных кніг Старога і Новага Запаветаў. На смяротным ложы ён скончыў пераклад Евангеллі паводле Яна на англасаксонскую мову, дыктуючы яго сваім вучням. Паводле яго біёграфа Кутберта, апошняе сачыненне святога — Перадсмяротная песня Беды на старажытнаанглійскай мове. Памёр 27 мая 735 і пахаваны ў манастыры Джарау; пазней яго рэшткі былі перанесены ў Дарэмскі сабор.

## Крыніцы 
## Спасылкі 
* «Уславім годна гаспадара горняга: духоўная паэзія англасаксаў». Наша Вера, 4(46)/2008.
* Святы Бэда Вялебны, святар і доктар Касцёла

Катэгорыя:Постаці англійскай гісторыі
Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыкі VIII стагоддзя
Катэгорыя:Гісторыкі царквы
Катэгорыя:Бенедыкцінцы
Катэгорыя:Дактары Касцёла
Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»
Катэгорыя:Каталіцкія святыя
Катэгорыя:Англіканскія святыя
Катэгорыя:Праваслаўныя святыя
Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта
Катэгорыя:Святыя Англіі
Катэгорыя:Агіёграфы
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы VII стагоддзя
Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы VIII стагоддзя
Японская інтэрвенцыя ў Маньчжурыю (1931)

**Японскае ўварванне ў Маньчжурыю (1931)** распачало войска Японіі, размешчанае на паўвостраве Ляадун, з нагоды выбуху на Паўднёва-маньчжурскай чыгунцы (ПМЧ), што на той час належала ўраду Японіі.

На працягу тыдня Квантунская армія заняла 2 з 3 абласцей Маньчжурыі — Мукдэн ды Гірын. Армія Рэспублікі Кітай у складзе 100 тыс. вайскоўцаў, кіраваная Чжанам Сюэлянам, пры гэтым адступіла без бою перад 14 тыс. японскім войскам.

У сувязі з уварваннем кіраўнік урада Кітая Чан Кайшы звярнуўся ў Лігу Нацый са скаргай, у якой патрабаваў вяртання захопленых абласцей ды спагнання за нанесеныя страты з боку ўрада Японіі.

У выніку ўварвання японскай арміі ў Маньчжурыю 1 сакавіка 1932 года было абвешчана пра ўтварэнне незалежнай ад Кітая Маньчжурскай дзяржавы на чале з Пу I са сталіцай у горадзе Чанчунь.

## Гл. таксама 
* Япона-кітайская вайна 1937-1945

Катэгорыя:Войны XX стагоддзя
Катэгорыя:Япона-кітайская вайна (1937—1945)